Telugu saahrudaya chakram - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

యం. . ౫ వివ్రరర్న.

కము ప కఖవ 9 క శవి9ిల [15 డాక్టర్‌ కోవెల నుపనన్నా చార్య సహృదయ చ్మక్రము సాహిత్యవ్యాస సంపుటి

నగంమల4ఉం4 ౮4కమిత నెక్‌ (42 42040089 026౧ బా4న్సా ల ప. కి0?%14 50వైలశవ్‌ఉమై. 4౦01314224 కెండ6లకడ14002 ౮81౪౫10 ₹1122821-506 009. జులై 109 కహా (ప్రళులు వెయ్యి య గ ల న్న కాపీరైట్స్‌ రచయితవి. లమ [్ర్‌ | బయం గాంచి ష్‌ య న్‌ స సబల వ వ్‌ లే ఫా ః | (ఓ 8... ! న. శ ; స న లో న ప పజచననై రా అతో (ప్రచురణ : కోవెల శ్రీనివాస్‌ థ్రీ వాజీ (పచురణలు 91-169 గిర్మాజీపేట, వరంగల్‌_.506 002 మ్ముదణ : వెల్‌కం న్‌ ప్రైనేట్‌ లిమిటెడ్‌, గుంటూరు..౨. జ ముఖపత ముదణ 2 కాంతి అర్హ, గుంటూరు.1,

భూమిక

సాహిత్యానికీ ఒక అంచు కవీఎవేరొక అంచు సహృదయుడూ. ఈ రెండు

బిందువులు ఒక చోటికి వచ్చినప్పుడు సహృదయచ[క మేర్ప్చడుతున్నది. సాహిత్యాను భవమంతా దీనిలో అంతర్భవించిందే, ఇదే సరస్వతీ తత్త్యము.

ఈ రచయిత 1957-59 లలో ఎం. ఏ. చదువుతున్న రోజులనుంచీ అప్పు డప్పుడూ రాస్తూ వచ్చిన . పకిటించిన వ్యాసాలలో కొన్నింటిని ఈ సంపుటంలో ' అందిస్తున్నాడు. అయితే సంపుటీకరింపవలసిన వ్యాసాలు మరి మూడు సంపుటాలు కావచ్చును.

సహృదయుడు తనకు కలిగిన సాహిత్యానుభవాన్ని ఇతరులతో పంచుకోగలిగి నప్పుడు విమర్శకుడౌతున్నాడు. అంత్కస్ఫురణమైన ఈ అనుభవం కలిగించిన అభి వ్యక్తిని నిదానించి పరికించి తన మనస్సును శబ్దమో, ,ఛావమో, నాదమో, సంఘట నమో, ఇతరాంళమో విచ్చుకొన్న తామరపూవులాగా పరీమళ మాధుర్యంలో నింపింటో దాన్ని- అందుకోవటానికి [పయత్నం చేస్తాడు సహృదయుని మనస్సు ఆ అపూ ర్వానుళవంకోసం ఎదురు చూస్తూ వుంటుంది. అది ఎక్కడ లభిస్తే ఆ స్థానంనుంచి దాన్ని (గహిస్తుంది. కొన్ని దిక్కులు మూసుకుని, కొన్ని ఎత్తులకు చూపు తప్పించి దేశ్రైక కాలైక దృష్టితో పరిమితస్థానములోని అనుభవాన్ని పొందటం సహృదయుడు చేయడు.

సంగీతం కాలంలోనూ, చ్మితకళ దేళంలోనూ కవిత్వం దేశకాలాలలోనూ వ్యక్త మౌొతాయి. అయితే ఇవి అన్నీ [కమంగా దేళకోలపరిమితులను అఆతిికమించి జీవి' స్తాయి. అందువల్లనే కవిత్వానుభవం దేశకాలాల మార్చువల్డ వృద్ధిపొందుతూ, దేశ కాలచై తన్యాన్ననుసరించి అనంతంగా వ్యాఖ్యానింపబడుతూ వస్తుంది. అందువల్ల ఏ మహాగంథానికై నా వ్యాఖ్యానం చేసేటప్పుడు “ఇత్యలం” అన్న స్థితి ఉండదు.

కావ్యరచన వేళ కవి మొక్క స్థితి వ్యక్తావ్యక్త వైతన్యసంధి. అడి సమష్టి అవ, చేతనతో, వ్యక్తి అవచేతనతో సంధితమై ఉంటుంది. అందువల్ల జ్మాగదవస్థలో కవి

తరిగిన అంశాలకే కొవ్యార్థం పరిమితం కాదు. కావ్యార్థము కవి వ్య క్తి చైతన్యాన్నీ అతికమించి రూపుకట్టుతుండి. సవృదయునిలోని సమష్టి అవచేతనలోని సుసూజ్మాం శాలకు స్పందించే సౌకుమార్యం కద కావ్యార్థము వికసిస్తూవుంటుండి. అందువల్ల కావ్యార్థ పపంచనానికి సహృదయు డొక్కుడే ఆధారం. ఈ సహృదయుడు అభినవ ఛుప్తుడు చెప్పిన నిర్వచవానికి లక్ష్యభూతుడై ఉంటాడు.

కావ్యం సమ స్తమానవవిజ్ఞానాన్సీ వ్యక్తం చేయగలుగుతుంది. కాబట్టి ఆయా విజ్ఞానాంశాల పరిచయం 'ఆతనిలోని స్పందనళ క్రికి పదును పెడుతుంది నాగరికతా వికాసంచోపాటు జరిగిన మానవ విజ్ఞాన వికాసాన్ని తన చైతన్యంలో భదపరచుకో గల్లినప్పడు ఈతని యోగ్యత వృద్ధిపొందుతుంది ఆ వ్యుత్పత్తి బలంలేకపోయినప్పడు కొవ్యచై తన్యానికి అనుకూలమైన స్పందం కలుగనవ్పుడు ఆ పాఠకుని అనుభవం తశావ్యానుఖవాన్సికి చాలాదూరంగా ఉండిపోతుంది. దేశకాలాలనుబట్టి సహృాదయుని వ్యుత్వన్నతలో రావలసిన పరిణామం వల్ద నే కాలాన్ని అనుస3ంచిన సాహిత్యాన్సు ఫీనంలో ఛిన్నభిన్న స్థితులు మనకు భాసించవచ్చును.

థి సాహిత్యరంగంలో పెపెన కానవచ్చే భేదాలన్నీ ఈ అంశం చుట్టూ పర్మిభ మ్‌ంచేచే,

ఈ వ్యాససంకలనం (ప్రచురొంచాలనే [పోత్సాహం కలిగింది మావాడు డావఏ భూమయ్య నుంది, దానికి కారంరూపం రావడానికి డాక్టర్‌ (వసాదరాయ కులపతి గారూ, ్రీమాన్‌ వి. సంపత్కుమారాచార్యులు గారూ హేతువులు. వీరిద్దరికీ

చౌ మే కృతజ్ఞతలు. రచయిత ఒకచోట, అచ్చు వేరొకదోట కొవడంనల్ల అచ్చుతప్పులు తప్పలేదు చదువరులు వాటిని సవరించుకోగలరని విశ్వాసం

ఈవ్యాసొలను ఆయాకొలాలలో _పచురించిన ప తికాసంపాదకులకు కృతజ్ఞతలు.

జా

ఇపన్నీ ఒకసారి రాసిన వ్యాసాలు కొవు. రచనలో అభివ్యక్తిలో పరిణామం కానవసుంది. కొంతకొంత అపంణతరచనకూడా ఉందనీ రచయితకు తెలుసు. అయినా విషయంమీద ఉండే- ఆస క్రివల్ల వీటిని సంపుటీకరించడం జరిగింది.

శృన్తకాన్ని అనుకున్న కాలంలో మ్యుడ్రించిన వెల్‌కం (పెన్‌ పవేట్‌ లిమిబెడ్‌ వారికి ధన్యవాదాలు. వరంగల్‌ య్‌ య 4

॥ = నుపసన్నా చబార్వ. 5 జాలె,- 1908, హ్‌ ఇ లీ

నమస్నులు సౌహిత్యవిచ్యా సం్యపదాయ (ప్రవర్త కులకు గురువులకు సవృావయులకు, అంకితము మతి! (శకీశ ఖ్రీనూన్‌ కె. కె. రామానుజాచార్యులు గారికి

న్యాసాల [కమ'ము

1. మవ్మేగంథాలు-సహపృదయే చ్మకము (జాగృతి నవంబరు 1078) ల్స (శవ్య కా వ్యేతివృ_త్తము రె మపవోశావ్యము-_పబంధను త్తే గరుడోపాఖ్యా నము.మ హా భారతము. 5, పవహారిహరనాథ త త్త స్ట్‌ము
2. రుక్మిణీ కల్యాణము గ్గ అము కృమాల్యవ-కావ్యశిల్పము
3. రామరాజభూవణుని రామాయణ తారావళి 9, ఆధునిక 'లెలుగు సాహీతో స్టవన్టములు-వాటి అంత స్తత్తంం
4. కెలుగుతోట-బఒక పరిశీలన 1], [వేయిపడగలు శ్ర విశ్వనాథ వారి హరిహరామ్రైతము కక, కల్పవృతము..ఆధుని'కేతివోసము
5. ఆధునికత _ ఒక వివేచన 15 తెలుగు నవల _ అతీత వర్తమాన భవిమ్యత్తులు
6. చివరకు మిగిలేదిసవలల్లో అదృశ్య శేర్యడ బిందువు

రచయిత ఇతర కృతులు

• కవితా సంపుటాలు హృాద్దీత (1964) ఆనందలహరి (195) తేజక్చ్నకము .- దుఃఖయోగిని (1958)' అధునా (148) బుతంభర (1974) పాండిచ్నేరీ గీతాలు పన్నెండు (195) థ్రీ పాంచలరాయ శతకము (1977)
• సంపాదిత కపిళా (గ్రంథాలు చేతనావర్తం (196 అగ్నిగర్భ (1974) హిరణ్యగర్భ (1989) వసుచక్శిత వ విమర్శ సాహిత్యవివేచన (సాహిత్య వ్యాస ఫ్టంవుటి) 1971

మహా [గ్రంథాలు - సహృదయ చక్రము

మహో_గంథాలు చదవటం ఒక విలక్షణమైన అనుభవం. లి జాతికి మహ్మాగంథాలు ఆ జాతీయ క్రావస్పందాన్ని ఆవిష్క-రించేవిగా ఉంటాయి. వ సారస్వతంలో నైనా ఉ _త్తమ (గంథం ఆవిర్భవించిం దంకశే దాని వెనకాల ఆ జనుల జీనన అనుభవం భావవై తన్యం, భౌతిక మానసిక ఆధ్యాత్మిక పాణ పరిధులు _ కొన్ని శతాళ్రాల వల యంలో_ఎలా పరిణమించి పర్మిశమించిందీ సువ్య క్షం చేస్తవి,

రచనకు ఒక నావాకం కావాలి అది దాని ద్వారానే అభి వ్యక్తం అవుతుంది రచనకు మూలమైన భావ్మపతీతి (పాణముయితే ఉనికి శబ్దం సరీరం. ెండూ సుందరంగా నంయోజి-పబడటం సాహి త్యంలో ఒక విలత్షణ సన్ని వేశం, శబ్దం లేని భావ్మపతీతి “గాలిలో ఈబే గడుసు వయ్యం)-భావ్య పతీతి లేని శబ్దయోజసం స్‌ వ శరీరం, వయ్య మైనో శవమైనా రెండూ సమాజం పరిహరించే అంశాతే.

సమష్టిగా ఈ రచన-రచయిత ముఖాన ఆవిష్కృత్‌ మాతు న్నది, ఒక మహో గంథం ఆవిష్కృతమై నప్పుడు ఆ జనుల జీవన వైతన్య శకి అంతా అతనిముఖాన వ్య_క్షృమాతున్నడని తాత్పర్యం అందుశే రభయిత ఆ జనులందరికి వారి సంస్కాారమున కంతిటికి సజీవ (వతినిధి అవుతున్నాడు. రచయత వైయక్తిక సంస్కార విశేషాలు. వానిలోని వికారాలు ఎక్కడో దానిలో వ్య క్షమెనా స్‌ కాలాలను అత్కికమించ” లిెగే రచనా, శైలి వై శిష్ట్వంచేత అవి ఆమహాీ రచనలో అంతిన్ధానమైపో ఆయి

మహోగంథం బహుముఖ వ్య_క్రీకరణ సామర్థ్యం కలిగి ఉం టుంది, ఒక భదునరికోో ఒక కాలానికో సంపూర్ణ 0గా అవగాఫాశ్ళ

లి సహృవయ చ్మకము అయి తరువాత కాలానికి చెప్పదగిన అంశం అంటూ 'లేశపోయే పరి స్థితి ఆ రచనకు కల్లదు. కాలానికి కొక కొత్తభావస్పందం స్ఫురింప జేస్తూ ఆయా "పేళలకు అనుకూలంగా._సజీవంగా తన ఆత్మధర్మాన్ని (యకాశింపజేస్తూ సాతాత్క_రిస్తూ వుంటుంది. జక విధంగా భగవంతుని అవతార విశేపాలు ఎలాంటివో మహా గంథం ఆయా కాలాల్లో సంస్ఫురించే భావ విశిష్ట రూపాంతరాలు అలాంటివే. మహా ర చన-భూమికలు ఏ మహా రచన అయినా వశాడు భూమిశకలలో సువ క్త మాతుంది. రభయిత రచనా వైలక్ష-ల్గం ఒకటి, తత్కాాల చైతన్యం లోని (ప్రధాన లక్షణాలన్నింటినీ [మస్ఫుటం :వేయగల గాఢత్వం "50డోది మూడోది ేశ కాలాలకు అతీతంగా నూనపఏయ చైతన్య లక్షణాలక రూపు కట్టించే శ్రి మొదటి లక్షణం ఆ రచన జీవించ డాసికి సహృదయ లోకానికి ఒక చై తన్యం అందించడానికి అవసర మయ్యేది ఇదివ మహో గంథానికై నా (పాథమిక లక్షణం ఇది "లేకుంశు అది తెర మరుగుకు పోక తప్పదు. ఇక ఆెండో అంశం ఠచ నను ఆ కాలానికి (పాతినిధ్యం వహించేదిగా నిలబెట్టుతో ది, కాలాన్ని స్ఫురింప జేయడంతో పాటు ఆ జాతి జనుల గత జీవన తత్వాన్ని సంప జాయాన్ని తనకాల ఛై తన్యంతో అనుసంధించి భూపడంవల్ల ఈ రచన ఆ జాతి జనులకు శరణ్య మైన మరొక తీర్థంగా నిలచిపోతుంది. అయినా రభనగా మొదటి లక్షణంవేత్స _ప్రాచుర్యంగల రచ నగా రెండో లక్రణంచేత్త రూబపొందిన్సా ఆ కృతికి మహా ఆంధత్వం సిద్ధించడం చానిలోని మూడో లక్షణంచేతనే. అది సార్వవనీనమూ, సార్వకాలీనమూ కావాలి అందుకోసం నూననునిలోని మాలిక ఇం దియానుభ వాలనూ, వాససిక భావ్రక సంఘర్ష ఇలనూూ సృష్టి లోని వైయర్థాన్నీ, వై చ్చి త్యార్నిఇంతటి మొననళశ బక అసాధ్యంగా

మప గంభాలు శ్రీ నిలచిఉన్న ఉత్రాలమైన విధి. పకృతీ..దై వశ క్తులను చ్మితీంచడం అవ సరం వదైనా మవోగంధం విషయంలో ఈ మూడు భుజాలై. ఒక (తిభుజం వర్పడుతుంది. ఈ (త్రిభుజం మధ్యలో అంతా అనుభూతి విశేషం సౌంవర థి విజ్ఞానాలు "రెండు బిందువులు. డార్థ రబిందువు సాభారణీ కరణం. నూతన మూల్యాల ఆవిష్కరణ తి మహో గంథమూ సాహిత్య రంగంలో నూతన మూలా లను ఆవిమ్మ_రి స్తుంది తత్పూర్వం వవైనా మాదిరలున్నా వాటి నన్నింటికి (గ్రహణం పట్టిస్తుంది. సాహిత్యరూపం మళ్ళీ రూపుదిద్దు కొంటుంది. పాత (సయాణాలు చానికి "సరిపడక తామే సద్దకుంటొయి సరికొత్త నిర్మాణ వైభవం నెలకొంటుంది. మళ్ళీ ఈ నిర్మాణ వైభ తంగా రాజ్య మేలుతుంది. మహ్మోగంథం ఉద్భువించేందుకు లోశంలోనుంచి అనుభ వాన్నీ, శబ్దసంపుటులనూ, 'విశిష్ట వ్య _క్షిత్వాలనూ "లెక్క లేనంతగా వీల్చి వేస్తుంది. ఇది వుట్టినతరవాత దానిలోనుంచి అనుభివాలనూ శబ్ద సంపుటులనూ, వ్య _క్రిత్వాలనూ లోకం తనచుట్టూ సావమాత్క_రింప 'జేసుకుంటుండి. అలాంటి (గంథాలలోని ప్మాళిలు జీవించిన వ్యక్తుల కంక, సన్నిహితులైన వారికంె స్పష్టమైన సజీవ రేఖలతో _బకు కు,తారు. సాభాఠణంగా మవోగంధ నిర్మాణం సర్వతో గాఢంగా సంశ్శి ్తంగా సామాన్య కళాత్మక మూల్యాలకు కట్టుబడిందిగా ఉండదు, కొంతకొంత విరళంగా, కొంతకొంత అవిరళంగా సాగిపోతూ వుంటుంది సైలీ వైవిధ్యం కూడా శతముఖాల సాశత్రాత్కరిస్తుంది భాహాసంస్కా=

శీ సహృవయ చ్మకము రపు స్థాయికూడా ఎన్నో అంత స్తులతో మవ గంథంలో కాన వ స్తుంది. ఇంతవరకూ మహ్మాగంథం అన్నమాట ఇంగ్లీషులో క్తాసిక్‌ అన్నమా-టకు సన్నిహితమైనదిగా భావించబడ్డది, మానవీయ అనుభ వాల చ్మితణలో [పథానమైంది శృంగారమూ,. కరుణ చ్మితించబడ టము, శృంగారము సృష్టికి కరుణము మరణానికి సంకేతము. జీవన మంతా ఈరెండు బిందువుల మధ్య సాగేశేఖ కావడంచేత సమస్త మానవాళి శిరోధార్యంగా భావించే అన్ని మహా గంథాలకూ వస్తు వులు (స్త్రీ వుంసయోగము, మానవజీవనంలోని నిత్యజాగృతమై మేల్కొని ఉన్న మృత్యువు, సృష్టీ.ఆరంభములో సాగడం మొద లైతే అది మృత్యు పర్యంతమూ చానికి అభిముఖంగా సాగేే. ఈ "శఖ అంళకా చానిచివర నిలచి ఉన్న మృత్యువ్యామ్రాన్ని దృష్టిలో "పెట్టుకుని భయంగా సాగుళూవ్రంటుంది. భయం పాపానికీ విరికితనా నికీ హేతువు మానవ జీవన మంతా ఈ మృత్యుదంష్ట్రాభిముఖంగా భయబంధుర౦ంగా సాగపోవడానికి ఇంతకన్నా వేరే కారణం వపముం టుంది అందువల్ల జీవన మంతా మృత్యుచ్భాయావలితమై దుఃఖ ని.లయమనుతున్నది అందువల్ల సాహిత్యం (పధానంగా మానవజీవన వస్తుకమె దుఃఖ ప్రధానంగా రూపొందక తప్పదు. ఆరంభమయ్యే బిందువు శృంగారం సుఖలవ్షీతమే అయినా చాని విసారరూపమైన ఈజీవన వలయంఆఅంతా దుఃఖవిస్తృతియే అవుతున్నది ఈవిధంగా వ్‌ మహాగంధమైనా దుఃఖచ్చాయా సమావృతంకాక తప్పడంలేదు రచన అంతా అంతర్ని బద్ధమై వదో శోశలయస్పందించుతూనే "ఉం టుంది జీవనంలో (_పత్యక్షంకాని మోశ్రూదులన్నీ భావనలోని'వే కావడంవల్ల మృత్యు అకీత జీవనం ఇంకా మానవ భావపరిధిలోనికీ దిన్‌ గాశపోవడంవల్ల ఎక్కడైనా దానిస్పర్మ (_పథానమైనప్పుడు (సత్యత మైన శోకముయొక్క అనుభవ సార్యదత తగ్గి సమభావం ఆవ

మవ గంథాలు క్‌ రించి శాంతము అనే ఛా వాతీతస్థితి కలుగవచ్చును (బతుకులో ఆవరిం చిన దుఃఖం తనపూర్వరూపాలలో ర్యా దభయానకి బీభత్సాలుగా కనిపిస్తుంది కార్యము విఫలమైనప్పుడు తదేతువునందు (కోధమః, అనిష్ట కారణము తీ వస్థాయిలో రూపొందినప్పుడు భయానకము (కోధ భయాసనకముల వికృతి ఫలితములు జుగుప్ఫాకారకమై బీభత్సము అన్నీ దుఃఖ్శసాయి.మొన కరుణమునకు అభిముఖంగా సాగిపోతూ వుంటవి. ఈవిధముగా సగము రస్ట్పపపంచము కరుణ కల్లోల సమా విష్టము మిగిలిన సగము (ప్రపంచము కూడా ఈ బిందువునకు అభిము ఖంగా సాగిపోయేది. కరుణ రసాభిముఖంగానే

(శ్రీపున యోగమైన రతి బిందువు శృంగారమై ఆనందలోక (సతి ఫలనముకాగా. దాని వై ఫల్యము విరవ్నామె శోక హేతువవుతు న్నది. హోస్యము ఒక వచి తమైనరసము. నృష్టిలోని అనౌచిత్యమే హాస్య హేతువు, ఈ హోస్య భావమునకు వెంబడి ఈ అనెచిత్యమును గురించి కావని యెంచిన మనోలక్షణమున్నది స్వాగతము కాదని అనుకొన్నప్తుడు ఈ అనాచిత్యం హోనస్యభాజనమే అయితే సమస్ట్రి చె తన్య స్థాయిలోని సర్వమును స్వాయత్తీకరించుకునే లక్షణం చాని కోసం లోలోపల వ్యధ చెందుతూ'నే ఉన్నది. పహోస్యగర్భంలో "వేదన నిలచి ఉన్నది, అద్భుతంలో తనకు విస్మయహేతు.వై న అసాధ్య వస్తు వున్నదిం ఈఅసాధ్యవ స్తువును సాధించడంకోనం కంట కాకీర్ణమార్దంలో సాగిపోయీ నిశ్చయాత్మకమైన ఉత్సాహం ఏశానికి కారణమై సయం న్వీకృతమైన వ్యధా మార్షంలో సాగుతూనే ఉన్నది.

ఈ విశ్లేమణను (శిమంగా చూస్తే శృంగార హాస్యాద్భుత ఏళాలు కూడా (కమంగా కరుణర సాఖిమ-ఖంగా నే అనుభఏ *ఆఖ్మను సాగిస్తూవున్నట్లుగా గోచరిస్తుంది,

జీవని వేదన రస్మపస్తారమే పరమార్థ మైన సాహిత్యం వవిధంగా చూచినా ఈదు?ఖ వేశికకు అంతర్వాహినిగానై నా రచనలకు నిబంధించడం తప్పనిసరిగా కానవస్తున్నది. ఇంకా స్థితి "హేతుకమైన శృంగారము 'కాన్యవస్తువయ్యేష్పటికి డానికి ర్వక్తమాంనలమైన కథావస్తువు అవ సరమై (స్ర్రీవుంయోగ ఫలాభిముఖంగా పూర్వ విరవోన్నీ ఆనసంయో గం భంగమైనప్వుడు విపలంభాన్ని రూపొందించి పారవార్థికంగా శోకపర్యవసాయిగానే తీర్చిదిద్దుతున్నది.

వేదాంత పద్ధతిలో ఆనందమయమైన (బహ్మ వస్తువు "జీశ కాలాదులచేత పరిచ్భిన్న మైన జీవనోపాధి పొందినప్పటినుంచి దుఃఖం 'అరంభం అవుతున్నది. ఈ దుఖం మళ్ళీ స్వస్వరూష్మ ప్పావ్సి పర్యం “తమరా అనుగమించియే ఉంటుంది. ఈ జీవుని ఆ 'ర్తి-జీవుని వేదన.అదీ సమస్తసాహిత్య సృష్టికి మాలిక్టపేరణ. సర్వరస్మ పపంచ విస్తారానికి 'మరాల భూమిక సర్వ కావ్యశిల్పముసకూ అంతరాత్మ “అందుశే -_

అమ్మా! చేచోమనన్‌ విచ్చితమగు దుఃఖారామ మన్పించు 'జే హమ్ము న్నంతన్‌ జీవి పొందనగు బాధా సవ్యోతల్‌ చెప్ప క్యమ్మా ఒక్కొక్క జీవి ఒక్కొక విధంళై పొందు దుఃఖంబు.,....

ఈ బేహమే దఃఖారామము ఇక్కడపూచేపూలు కావ్యాలు మొదలై న రనసంపుటులు ఈ ఢుఃఖమనే అగ్నిజ్వ్యాలలనుంచి ఉఊద్భ విల్లి నవే.

ఈ మహ్మీగంథాలు (శభానంగా ఇతిబోసాలు, ఆదిమకాలంలో మధ్య కాలాలలో నాటకాలు, ఇటీవలికాలంలో నవలలు, వథావమలో నైనా ఇతిజోసాలు సుదీర్హాలు నానారసభావసంకులాలు, ఈ ఇతివోసొ లన్నీ ఒశ్తీ నిర్మాణం కలవికావు ేని స్‌ర్యాణ థోరణి చాని'జే. లామా

యణానిక్కి మహాభారతానికి నిర్మాణంలో పోలికలేదు. ఒకటిక్లి స్టబంధ మెతే రెండోది శిధిలబంధము, ఇతిహాసాలలోని పాతల సంఖ్య సామాన్య పరిమితికి మించింది "బీశకాలములుకూడా చానిలో విస్తారంగా చ్వితింపబడతాయి.. నాట "కాల్లో లాగా పరిమిత కాలేతివృ _త్తం కాకుండా కొన్నితరాల జీవన పరిణామం ఇతిహోసం వ్య _కృంచే స్తుంది. ఇతిహోసంలోని వ్య క్రులంవరూ చిన్నా పెద్ద తారతమ్యుం "లేకుండా సజీవంగా ఉంటారు. ఈ వివ యంలో నాయక (తతినాయక 'భేదంలేదు ఇతిహాసాలు ఇతిపోసం కర్మవలానుభవాన్ని, "బీవాసుర చర్మీతను వ్యాఖ్యా నిస్తుంది. మానవుడి [పయత్నానికి అతిమానవములై న అతీత శకక్తు అట్‌ ౧... అతో లకు నడిమి సంఘర్ష ణము మ్మాతమేకాక అది అతనిలోని ధర్మాధర్మ ముల మధ్య సంఘర్షణను కూడా హేతువవుతున్నది. సృష్టిమూల మైన కామము, సృష్టివికాసమైన మానవుని ఉత్ప లత్తిశక్తుల' సమిస్టీ, న్‌ 0] రా వాలీ ఆాాని ల రూపమైన అర్థం, ఈ రెండూ. ఒక సయమానికి కట్టుబడి అందరికీ సమానంగా లభ్యం కావడానికి వర్వరచుకొన్న నియమనంపుటి ఈ = 'స న 'సమవ్సి ధర్మం అర్థకామాలను సుష్టుగా తీర్చిదిద్ది సమాజవ్యవస్థను వ! శేముపర్యవసాయిగా రూపొందించేది ధర్మము. ఈ ధర్మమునకు నీయ మౌనికి విరుద్ధంగా (కున్నల్తించే శక్త అసురము దడిస్‌ని అంగీకరించి దానిని నిలబెన్షై (ప్రయత్నం వేనేశ _క్సి చై వము ఇతిపోసము ఈ 0టి మధ్య కలిగే అనివార్య మైన సంభర్ష ణకు రంగభూమి అవుతున్నది ఈమె చెప్పుడు 'చేచాంత మీది యెకుంగ ఆమె యొురిగిన కామంబు నది యెరుంగ; మనుజుడను "నేను మన జధర్మంబు నాది ఇల అభర్మంబ చాయ సహించు. బరుగి అన్న శ్రీరాముని వాక్యం: ఈ తత్త్వాన్ని సున్ఫష్టంగా వ్యాఖ్యానించుతుంది, ఈ అధర్మ చ్య్భాయనుకూశా

8" సహృదయ చ్మకము సహించ లేనితేనం రాముణ్ణి నాయనుడిగాచేసింది. ఆ అధర్మానికి లొంగిన, దానికోసం ఒక "తా త్తిక సిద్ధాంతాన్ని తయారువేసిన రావణుడు రాత్షసుడైై నాడు సంపూర్ణ చితాలు ఇతిహాసంలో ఎక్కడో ఒక్కమాటలొ, ఒక వాక్యములో ఒళ సంపూర్ణ జీవితాన్ని వ్యాఖ్యానించి చూపుతుంది. రామాయ ణంలో రుమ స్నుగ్లీవుని భార్య. నాలి ఆమెను చెరపట్టాడని, స్నగీ వుడు జెంయ.౦వాక ఆమె మళ్ళీ స్నీవ నశమైందనీ కథ ఇ బుతుంది అయిజే ఆమె జీవనం ఒక విచ్చితం లక్షణం కలది ఆ స్నుగీవుడు "తారాగతమైన మోాహోల్చ్బణముకల వాడు, దుందుభి వాలిని చంపా డనుకున్నప్పుడు తారను వెంటనే _గహించాడు అట్లాగే వాలి మర అానంతరం కూడా అంతఃవురంలో ఆమెచే _పాధాన్యం లమ్ముణుడు కిష్కింధకు వచ్చినప్పుడుకూడా ఆ తారయే నుందుకు వచ్చింగిం అయితే .రుమసంగతి పట్టించుకున్న వాళ్ళు లేరు. చూస్తే ఆమె జీనసం అంతా ఒక ,విషావగీతంలా సాగినట్లుగా ఉన్నది. భర్త నిరాదరంచేత తవీంచిపోతూకూజా ఆయన కష్టాల్లో" ఉన్నప్వుడు ఆయన శ్ష్నేనుం కోసం (వం పట్టి ఆమె అతని సుఖకాలంలో అతని విశృంఖల కామ ఇారాన్ని సహిస్తూ వచ్చిన మహోకల్లి . ఈ విషయం అంతా వాల్మీకి సుందరలో ఒకచోట హగంమంతునినోట వ్య క్షీ కరింపచేస్తాడు.“దుర్మనా వ్యథితాదీనా నిరానందా తపస్వినీ ఇవి వాల్మీకి వాడిన విశేషణాలు ఆమెచఛర్మితను ఇంకెక్కడా విపులంగా చ్మితించకపోయినా ఈ నాలుగు విశేషణాలు ఆమె చ్మి తాన్ని స్ఫుట లేఖలతో అంతటి ఇతిహోస భూమి చితించి మాపుతున్నాడు, ఇలాంటివాక్యా లే తరువాతి శాలాలలో కవులకు సంపూర్ణ రూపచ్చితణలో కావ్యసిర్మాణానికి న స్తువులవు తున్నాయి? /

మవోభారత నిర్ళాణలక్షణం “జేరు. అదొకసము[ దం. నానా వస్తుభావలక్షణాలతో అనంత వై విధ్యంగల పొాతలతో అసంఖ్యాక్‌ ములై నఆఖ్యానో పాఖ్యానాలతో కొన్నివందల సంవత్సరాలు (కమ్మ మంగా జాతి నిర్మించుతూ పోయిన రచన వ్యవస్థలోనే అవ్యవస్థం సంకీర్ణతలోనే అపూర్వ సౌందర్యవర్శసం. అగాధమైన మానవచి (శణం భారతాన్ని అతిలొకమైన ఇతివోసంగా చ్చి తించాయి. అనితర దృశ్యమైన ఈనిర్మాణ లక్షణము అతివిస్తారమైన శరీరమంతా ఈరచ నలను _పయత్నసాధ్య మైన పఠనపాఠనాలస్థాయికి తీసుకుపోతుంది. పాక్చాత్యులు - ఇతిహాసాలు

ీకు ఇతివోసాల్లోన్లూ డాంయె మిల్టన్‌ మొదలై నవారిరచన ల్లోనూ ఈవె లకశ్షణ్యాలు దర్శనమిస్తాయి, కర్రాణల్ర్‌ సాయ్‌ _ “వార్‌ అండ్‌ వీన్‌”) ఇటీవల కాలంలో వచ్చిన ఒక ఇతిపోసం. విశాలమైన పటంమిద చితించిన శతాధిక జీచనలేేఖల రకృమాంసములతో రూపొంది మనమనస్సులలో నే కాళ మనచుట్టూ సావాత్కరిస్తాయిం ఇదీ ఐతిహోసికుని సృష్టిలోని జీవశ క్రి,

ఇశానుంతలమూ, ఉ _త్తర'రామచర్శి తమూ ఇతిబోసముల మహో గంగా _పవావోనికికట్ట కట్టి ఏర్పరచుకొన్న జల సరస్సులు. నూలపల్లి ఇతిహానమే ?

"తెలుగులో ఇటీవలికాలంలో మూలపల్లీ వేయిపడగలు ిండూ ఇతివోసాలే ఒక విధంగా. ఆంటి నిర్శాణమవా అనో న్‌ విలక్షణ మైంది, మాలపల్లి ఒకమువోభారతంలా. టి రచను రామదాసు ఆరంభం నుంచీ చివరిదాకా సాగుతూపోయే. ఒక స్కూ తభూతుతైై న మహో నూసనవుడు, ఆరంభంలో భూమిని పొలాన్ని ఆశ్రయించి కనివీంచిన

ఓ

శం సహృదయచ్య కము వ్య కి (శ్రమంగా విస్తరించడమూ సావూాజిక వైతన్యాన్ని ఆవపరించ డమూ తరువాత కమంగా తనలోనికి తాను ఉపసంహరించుకో వడవవా చిపరకు ఆత్మతి త్వాన్ని (హించి అహంకార. మవుకారాలు త్యజించి జ్తీవన్ము క్త దశకు "చేరుకున్న దళశదాకా పరిణమించడం ఈనవల [చథా నంగా చ్చితిస్తుంది. సంగదడాసుు ఆయన గురువు బుచ్చయగారు వారి సరివాదం యుద్ధానికి ముందు. కృష్ణార్జునుల సంవాదం వంటిబే. అయితే ఇక్కడ సంగదాసుమరణించి అతన్నిచై తన్యం వివిధన్యక్తు ల ద్వారా వ్య కృమవుగుంది. ఆవిష్టుడెన వెంళటదాసు భీముడై, కారాగారమూ 'జైలూ అరణ్య అజ్ఞాతవాస్శాలై ఒక్కొక్క ప్యాత రాలిపోతూ చిన రకు రామదాసు మిగలడం మహ్మపస్థాన స్వనశ్రారోహణ పక్వాలై అంతాఒకపురారచితమైన వినూత్న మహాభారతం లాగా భాసిస్తుంది జాతీ యోద్యమం. "వేళలలో భారతజాతిలోని. మానసిక ఆధ్యాత్మిక భూమికలలోని ఆఘాత (చతిఘా ఆ లను అతిశ కి మంతంగా చితించిన మహా ఆ్రంధం ఇది. అందుచేతనే ఈ ఆంధంలో సామ్యవాదం నుంచీ శరణాగతి పారమ్యమై శ్రీవచన భూపణం దాకా వివేచనాంశం అయింది, జాతి భౌతిక జీవనంలో ఎన్ని ఎగుడు దిగుడులు వర్చ్పడా జాతి స్మృతి పరంపర నంస్కాార సంపుటి”ఎంత భ్యదంగా నిలబడుతూ వచ్చిందో మూల పల్లిలో వ్యక్తమైన జాతీయ వైతన్యం __ అదీ హరిజన కుటుంబం భూమిక కావటం వల్ల (పకటింప బడింది, మాలపల్లి ఎంతశ క్టిగలరచనో వెంటనే తరుముకొని వచ్చిన విశ్య్య్వనాధ చాని బీజాలను (గ్రహించి మరో రెండు రచనలు చేశాడు అంశకేనే, తెలుస్తుంది. కమలా మోహనుల కధ చెలియలకట్ట కూ - జ్యోతీ అప్పాదాసుల కధ వకవీరకూ భూమిళలనడం హేత్తు దూరమైన అంశమేమిోా కాదు,

మహోగంథాలు క. వేయి పడగలు-వైవాహిక నంన్ధ

"వేయిపడగలు లొకిక జీవన చ్మితణలో ఒక జీవన విభానా న్నుంచి మరో జీవన విధానానికీ పరివర్శనం చెందుతూవున్న లక్షణాన్ని విస్మరించింది. ఒక మహా నాగఠికత యొక్క శిశిరకాలాన్ని రాలి పోతూవున్న ఆకులనూ చ్చి తించే రచన, ఇందులో (పతీకల్కు వ్యాగూ పాలు (ఆర్కికెపులు) అనేక స్థశరాలలో మానవ చైతన్యాన్ని వ్యాఖ్యానిస్తూ వున్నయి. సమాజానికి టఛాన్నవె క్ల్షబ్య హేతువైన ఆ ఫురువ వ్యవస్థ "తారువమవూారు కాకుండా నిలబడివ్రుండటం, సంఘా నికి (పాథమికాంశంగా దాంపత్యం భహీంపబడటం ఈ (గంథంలో ముఖ్యాంశం, విశ్వనాధనవలలన్నీ మాఖికంగా చెప్పబడడంచేత ఏటిల్లో జానపద సాహి త్యాంశాలు (పధానంగా వుంటవి. ఈనవలలను పరిశీ లించేపుడు ఈ సాహిత్యల క్షణాలనుకూడా పరామర్శించడం చాలా అవసరం.

ఇతిహోసాలన్నింటిలోలాగే ఈ గంఛాలలోనూ విషాదమే అంత నయ. ధర్మారావుది _పారంభంనుంచీ విషాదమయ జీవనమే. క్రమ క్రమంగా గిరిక హరప్ప; అరుంధతీ తొలగిపోవడంతో ధళ్మా రావు 'శామచాసులాగే ఒంటరియె నాడు, "వేయిపడగలలో హరప్ప మరణం తోనే నవల పూర్తికావాలి. అరుంధతి మళ్ళీ ఇంకోరూపంలో రావడం ధర్మారావు అరుంధతుల పునస్పమాగమం రచయిత బౌద్ధికస్థాయిలో నవలలో చేయిచేసుకున్న లక్షణంవల్ల వర్పడింది, సహజంగా గార్హస్థ్య వాన్మపస్థాలకు పర్యవసానంగా సన్యాసం లక్ష్షణమై ధర్మా రావు వకాకిగానే నవల పూర్తి కావడమే ఉచితం అయితే రచయిత జాగ

అభ మ్‌ జ జ

న్మనస్సుతో వై వాహికవ్యవస్థ్మపాథాన్యం డాన్ని అలా దీర్ధీకరింప

కీ సహృదయచ కోలు జేసింది. నవల వేగలక్షణంతో తత్పూర్వమే పూ రి చెంధింది, ఉ త్త రామచర్మి తలో కకూడా ఛవభూతి ఇలాగే నీతారాముల పునసృమా గమాన్ని అతిలోక శక్తి సహాయంతో. కలిపించాడు. అయితే భవ భూతి రూపకంలోనూూ వేయిపడగల్లోనూ శోకమే శ్లోక త్వాన్ని పొందింది. రచయిత ఆవేశానికి ఆలోచనకూ సన్నికర్ణ వర్పడటఎవల్ల న జగ గూ

ఆ రావిడిలోంచి వచ్చిందీ కళాత్మకమైన వెచ్చితి. సాధారణంగా ఇతివోసాప నిర్మాణం బృహదావరణం కలది. ఉఊానిలో బహూువివయసంధానం ఉంటుంది. కొన్నితరాల జీవనలక్ష ఇఛాన్ని స్ఫుటంగా రూవపించడంచేత అభంతకాలం (మాన్వీకృతమై

వలావావనొట్టీసనానాలాా.

శ్రవ్యకావ్యేతివృత్తము

మవేాశావ్యమునందున్న యితివృ_త్టే మావిధముగాను. డవల యుసన్నవిమయము ఆాచ్యాలంకారికులు "చేయలేదు. కావ్యాంగము లలో సూక్ష్యసూకమ్ముములై న విషయములను వివరించుటయందు.జాగ ఈూకత వహించి కృ త్యాదినుండి భ్‌ రతవాక్యముడాక సర్వవిమయముల నిరూపించినవారు దీనినిశూర్చి యంతస్పష్టముగా చెప్పకపోవుట యాశ్చ ర్యముగానే నోభరించును. ల

కవికి కావ్యము: నిర్వహించుటకు కథ [నధానమైనది. కథిలోని (వభానమైనప్యాతల న్మాశయించియే రసభావాదులు కలుగును. కవి న్వీకరించిన యొకానొక కథ తాను 'చెప్పబోవు మహావిషయమున కనుగుణముగా- (పవృత్తమగుచుండును. ఈ మహో విపషయాభిముఖ ముగా కవి తన కావ్యమునందలి సర్వసంభఘుటనలను కల్పించును ప్మాతల మనోవృ త్రులను తీర్చును. కావ్యవ్యంగ్యముగా తన చెప్ప వలచిన దానిని భాసింపజేయును,

ఊఈరళక కావ్యము (టనొాయుటలో నర్థము లేదు. యధేచ్చగా తనకు దోచిన విషయముల నల్లుకొనుచుభబోయినవో. నెంతయేని (నాయవచ్చును. లెగు బొంగరము లేని యా “సంఘటనా మంజరిని కలగూరగంప యనగలముకాని కావ్యమనలేము. అండువల ననే యొకా నొక మహాధర్మమును వ్యంజకముగా 'జేయుటకొరకు తదనుగుణమైన వ స్తువును కవి యెన్నుకొని తదనుగుణమైన కల్పనచేసి కథనుకుదించి, "పెంచి కావ్యముగా తీర్చును. అందువలన కఛాస్వరూప మిట్లుండ వలయునని నిరూవించుటలో నంతగా సార్థకఠ్యము లేదని యాలంకారికులు భావించియండవచ్చును. కథయొక్క_ యంగ (శత్యంగములు నికో వింపబడిసపుడు కవి తవనుగుణమ గా రచియించిన నా కావ్యమును

శీ (శవ్యకా వ్యేతివృత్తము యథాపూర్వ సనిర్మాణమై కవియొక్క- (వతిభాపూర్వశమైన నిర్మాణ వత్షత్వము నరికట్టునుః

ఒకానొక విషయమును (పతిపాదించుటకు వేయబడిన రచనా స్వరూపము "వేరొక విషయమును (పపంచించుటకు వేయబడిన రచనా స్వరూపముతో 'భేదించును. ఆధునిక కాలము నందు కథా్యా పథానముశైై వలయుచున్న నవలలయెక్క రచనాస్వరూప మిట్టివని వప్పుటకు ఏలు "లేకుండ నవనవముగా రోజు రోజున కభివ అద్ధిసొందుచున్నది. బకా నొక (శతిభావంకతుడై న రచయిత తత్పూర్వమున్న నవలల నిర్మాణ మార్గమునకు భిన్నముగా "వేరొకమార్షనును (దొక్కుచున్నాడు ఈ విమయము నెఎంగినవా రగుటవేత కాబోలును కావ్యాలంకార శాస్త్ర జ్జులు, నాయకాది విషయములు రసభావాదుల విషయములు విపుల ముగా చర్చించియు కథావిషయమును కవియొక్క_ స్వేచ్భ శే వదలి'వేనిరి

“ఇతిన్నత్తంతు కావ్యస్య శరీరం పరికీ ర్హితంగో అన్న భరతుడు కూడ కావ్యముయొక్క_ యీ కథా శరీరలక్షణము నెరిగినవాడే వ ఉళ్జేశ్యముతో నిర్మించినను కధ తదనుగుణమైన యాకారము తాల్చు ను, కుంభకారుడు కుండలనొనర్పు నప్పుడు తచ్భరీరమును జాని యొక్క [పయోజననున కనుగుణముగా వానగా కడవగో కూజా గ్యా మూకుడుగా, నిర్మించును. -ఈ నిర్మాణమునంవలి శక్తి వ్రాబ్ర యవసరము. అేనిచో దాని (పయోజనము "ెబ్బతినును.. శరీరము జీవని పవృ _త్తికిసాధనమైనట్లు కావ్య కారుని (శ యోజనమునకు సాధనమగుచున్నది. ___ ఉపకరణమగుచున్నది

అందువలననే సంస్కృృతభాషయందు కవులు తమ కావ్యముల యందలి కథను స్వేచ్చగా తీర్చుకొనిరి. కాళిదాస విరచితములై న రఘువంశ కువూరసంభవమ.- లే ఒకదానినొకటి పోలక కథారచనము నందు భిన్నళను వ్యక్తము వోయుచున్నవి. మాఘునికృతియు భారవి

మవో_గంథాలు శ్తేర్‌ కృతియు, ని్హు. కథానిషయనున తవు స్వేచ్చను "వెల్ల డించుచున్నవి. (శ్రీనార్దుని నైపథీయచరితము సాగిన మూర్షము వేరు.

“రఘువంశము సూర్య్య్మృపభవమైన వంశముయొక్క వై భవమును వర్ణి ంచునట్టిది. వంశ్నవై-భఛవమువర్ణి ౧చుకావ్యమునం దా వంశముయొ శ్‌ (శ త్యేకములై న సుగుణములను వర్ణింపవలయును. సర్వజగన్నాధుడై స శ్రీరామచర్మ దు డనతరించిన వంశమది. నేవు దానము, గాఢశీలత్వ ములు వారి గుణములు, అజ దిలీప రఘురామాదులు వానికి (పతీక్షలుః బక్కొక్కగుణము నొక్కొ క్క-.రాడచరితమునందు పజ గ్రలించును తన జీవితమునెల్ల యు నాధర్మముకొరశే యా మవోరాజు వెచ్చిం చును... ఏరందరకు సామాన్యమైన - ధర్మము లుండనే యున్నవి “కె త వేభ్యన్త విద్యానాం యావనేవిషమొవి.ణణాం, వార్థకే మునివృ _త్త్‌నా యోగేన్తాన్దే తను త్యజాం”

శిష్టరక్షణ అఆ(శితపోషణ దుష్టశిక్షణ మొదలై నవి వారి యాదర్శములు వాని నా మహారాజులు తప్పలేదు. వేదములందున్న యి మహాదర్శములయొక్క_ దీపమాలికవలె వారి వంశము పవెలిగినది, ఈ మహా ధర్మసంపుటి వ్యంగ్యముగా కధయందు థాసింపజేయుటకు నిట్టి కావ్యమును కాళిడాసు రచించియున్నాడు. ఒక మహోారాజునంబే యిన్ని విషయముల్ను (చకాశించినట్లు చెప్పుటకు ఏలు లేదు. ఎవ్వని జీవితమేనియు నేది యేనొక పరమాన్ధాభిముఖముగా సంచరించునుం కర్రాచెైూ వ్మిగహవాన్‌ ధర్మ” యన్నను (శీ రామునిజీవితములో శ్య్యాగమన్నది పరమార్థము, అతని జీవితమునందు స ర్వేతరధర్థములు ఈ (_పథానమైన 'త్యాగమన్న ధర్మమున కొదిగియుండును. _పధానము లైన "వేవథర్మ్శ్మముల యొక్క (శవృ్తిని జీవితమునందు దూపదలచిన కవి రఘు వంశము వంటి కథామాలగల మహాకావ్యమునే రచించునుం

అతని వేరొక . కావ్యము కునూరసంభవము దీనియందు ధర్మ నులయొక్క= (య్రతిపాడన యుద్దిష్టముకాదు. జీవునిలోని. ఉపధానమైన

8 (శవ్యకో'్యేతివృ _త్తము శామ్మసవృశ్రియొక్క. వ్యాఖ్యానము ముఖ్యమైనది. పరమేశ్వరునిచే ఈ కామము. ఇది సృష్ట భిముఖమైసది.. “సో శామయత” యన్న (శ్రొతికి వ్యాఖ్యానము. ఆనందమయమైోక | బహ్మమునందు సంకల్పము కలుగుటతోడ'నే సృష్టి కలుగుచున్నది. ఈనృష్టి యా సంకల్పమునకు కలిగిన ఫలను, ఈ సంకల్పమునే-. కామము ేక వాంఛ యన

వచ్చును మాయ యనగా నిదియే, (శళ్ళతి యన్న నిదియే. ఈ (ప కృతి పరమేశ్వరుని సంయోగముపొంది సృష్టిగా పరివర్తనము 'ఇెంది నది; (పకృతియొక్క_ స్వరూపమే పార్వతి, అందువలననే కాళిదాను "కావ్యమునకు పొర్వతీపరిణయమని. చేరు "పెట్టలేదు కుమారసంభవ మనెను. ఈ కుమారుడు సృష్టి మొక్కు స్వరూపము. ఈ కామమునకు ఫలము సృష్టి అది కలుగుటను సూచించి కావ్యమును ముగించినాడుః కాళిదాసు. ఈ కామఫలమైన సృష్టి యొక్క విలాసము వాప్పుట కివీ కమొక్క సంకల్పమ' కాదు. 'అందువలనశ్లే కుమారస్వామి చర్మితను చెప్పలేదు, ఈ యుజ్జేశ్యము కలవాడు కాన్రభ"ే కవికులగసరువు భగ వంతుని సురతమును వర్ణి ంచినాడు, జడానియందలి యాచిత్య మెరుగని కవ్చలు గతానుగతికముగా కాన్యమునందుళృ్ళంగారరసమునుశ్వేర సంభో శాడులను వర్ణించుచు వచ్చిరి

కావ్యస్వరూపము. కవియొక్క యుళ్లేశ్యము ననుసరించి యుండవలయునని యన్నద్కి యొక్క కాళిచాసునే కాదు, భౌరవ్యా దుల కావ్యములను పరిశీలించియు. దీనిని నిశావీంచుకొన వచ్చును కావ్యనర్వహణ మింత క్షి ప్రమెనది, కత్సి వాదరమాన నడచుటవంటిది కవ్మపతిభ సనుసరించి ఎట్టి స్వరయాపమై నను తాల్చగలట్టిది,

సంస్కృత నాటక కర్తల కీ విషయము బాగుగా "తెలియును న్వీకరించినదొశే యితివృత్తమై నను వారికావ్య (సయోజనము నుళ్జే క్య్‌మును వెడకుండ కథను నిర్మించిరి ఆ నాటశకములలోన శధల నా మార్గమున గావన వేయవలయును. మహావీళచరితము నకు, సనర్ధృ ఠా

మహో గంథోలు శ ఘవనునకు _పనన్న రాఘువమునకు చాలరామాయణమునకు గథా దృష్టితో చూచినచో ననంతమైన భేదము గోచరించును. ఒక్కొక్క నాటకములో నొక నంఘటనకు నొక (పవ ఖతి ర్తి (పొధాన్య ముండును, ఇది ఆ'రతమ్య పరిశీలనముచేత గాని "కెలియరాదు.

కావ్యము నం దంగిరనమును పోపీ.ంచుటకొరకు తవనుగుణమైన పా్యల్మ పవృ త్తి 'యేర్పడును మహాపీరుడై న రాముడొకచో మహో దారుడైన రాముడొకచో మవోదుఃఖశీలియైన 'రాముడొకచో ఆ యా నాటకము లనుసరించి గోచరించును. ఈ ప్మాతల (చనృ్తి రసాభిముఖముగా _పసరించును. ఈ (వనృ తి తత్చా తయొక్క స్వస్థితికి భంగము కల్లించసంతవరకు నూరవచ్చును. నిజముగా నిది మార్పుకాదు. ఆ విధముగా నొదిగిపోపుట, తక్కిన గుణములు (పభానములు కాకపోవచ్చును. కాని వాల్మీకి చ్యితించిన రామునికన్న విశిష్టముగా నుండవలసీన రాముడు, తద్వ్యతి-రేకముగా నుండ రాదు, ఛురాణగాథలకు నవీన వ్యాఖ్యానము లను'పేర సీకాలమందు దుష్ట ములు రసభావ హీనములై న రచనలు వచ్చుచున్నవి. వానియందు రానూదుల సంపూర్ణముగా న్వ్మ పవృ త్తికి వ్యతిరేకముగా నుందురుం పాఠకుల మనస్సులో సుపరిచితమలై న రామాదులకు భిన్నములుగా సీమా రులు (పవ _ర్రించినప్పుడు బింబ్యపత్‌బింబముల యందలి వైరు ధ్యము వలన నది చఛమత్కా_రముగా;, పోన్యముగా భాసించునుం బక్కొటక్కుచో జుగుష్పను కల్టించును:"

పరిశీలింపగా కావ్యము నందు కథ ఈవిథముగా నుండ వలయు నని యాలంకారికులు నిర్ణయింప లేదు. వలయనగా కావ్యముయొక్క_ పరిధి నాటకాదులకన్న "వాల విశాలమైనది. కాని పురాణములయంత విశాలమైనది కాదు పురాణములు మృతోప'దేశములు, రనభా-వా

8

18 (శవ్య కా్యేతివృ _ల్త్‌ము దుల: యనుభూతి: ఏనియందు" కలుగుట దుర్లభము. మనకున్న లెల' డితివోసములును గొప్ప కావ్యములే.. వా? ని వస్తువు ననుసరించి రొంక్‌ పరిధిలో నొదిగించుట- కష్ట మే.ముఖ్యముగా మహాభారతమునందీ చిక్ట్హ ఐనను "కావ్యమునందలి " యికిన్నత్తమునను దృగస్ధకావ్య ములంధు నితివృ _ర్తీమునుగూర్చి వేసిన విభాగమునే పాటింప వలయు రూపమునకు చెందినవే యనియు వానిని తరువాత నాటకమున 'కన్వ యించరసి యశ్ల్లు కావ్యవస్తువిషయమునందు కూడ నాటక వస్తు ఏషయమునే పాటింపవలయునని వీనియందున్ను నాటకసంధులన్నియు నుండునసి సాహిత్య వర్పణమానందు చెప్పబడి యున్నది... “సర్గబంధో మహాకొవ్యం తృతైకో నాయక స్ఫురళొ సద్వంశః క్షతియో (వాపి ధీరోదాత్తగుణాన్వితః- ఏకవంశ భవాభూపాః కులడా బహవోపివా॥ శృంగార వీర కాంతానా మేకాంగీ రస ఇష్యతే అంగాని సర్వేపిరసాః సర్వే నాటక సంధయః॥- ఇతి హాసోద్భృవం వృత్త మన్యద్వా సజ్జన్మాశ। యమ్‌ చత్వారస్తస్యవర్గాః స్యుః తేష్వేకంచ ఫలం భవత్‌” “సాపాత్య దర్చణమ్‌ _--దీని ననుసరించినపుడు నాటకమునందలి పంచసంధులు కావ్యము నందు గోచరింపవలయునని తెలియును. ఇతివృత్తమునుగూర్చి ఇతివశ పోద్భవముకాని సజ్జన్మాశయముకాని యని "చెప్పబడినది. అనగా కావ్యేతివృలత్తము (సిద్ధము కావచ్చును. (గథితము కాకపోయినను (వజలయందు చాడుకలో నున్నది కావచ్చును. సజ్టన్నాశయ మన్న ప్వుడు సజ్జనులయందున్న కథ యనియీగాక స్జనని గూర్చిన కథ యని చెప్సవచ్చును. ఈ రెండవ పశ్షమున కల్సి లేతివృ మత్తము కూడ్‌

మహా్ళగంథాలు శేర్రి సజ్జననాయక మైనచో కావ్యమునందుండవచ్చు నని చెప్పవచ్చును. ఈ మాటే వార్మితశేతివృ _ర్తేమనికూడ చెప్పవచ్చును.అనగా విశ్వనాథుడు "ండు వధముఠే యితివృ_త్తమని ఇెప్పీనను దానిని నాలుగు విధము లుగా విభాగింపవచ్చును. ఒకటి ఇతిహాసోద్భవము కుమార సంభవా దులవంటిద్కి. రెండు -పరంపరలుగా కథలుగా వచ్చునది ఉదయ నోద యమువలె మూడు కల్పితమైనదె, కాదంబ ర్యాదులవ లె; 'నాలుగస వార్మితక మైనది. హర్ష వర్ధన రాజవర్థనాదుల చర్మితలవలె. ఈ విధ ముగా కా'వ్యేతివృ _త్తముండవచ్చునని మనము భావింపవచ్చును.

ఈ ఇతివృత్తవిభాగము భరతునినాడే ఉన్నట్లున్నది. “ఆనాడు నాటకములగూర్చి వెప్పునప్పుడు (ప్రఖ్యాతమైన యితివృ _త్తవణను వాడవలయునని ఇెప్పెను, ఆహార్యవైన యితివృ త్తమని మరియొక చోట కలదు. -ఇచ్చట “ఆవారింప దగినది అనగా - నుశ్పౌావ్యమన్‌ యక్తము చెప్పవలయును.

థి

వృత్త దేవాది చరిత శంసి చోత్వాద్య వస్తుచ

కలా శాస్తార్యాశయం చేతి చతుర్థాభిద్యతే పునః” శేతే? దీనియందు కలా శాస్తా ఛశయమైన కావ్యవి భాగము శీవల శాస్త్ర రచనకు సంబంధిందినది, ఇతివృ _త్తసంబంధమైన విభాగము నూతము వృ త్తదేవాది చరితశంసి ((యఖ్యాతముయు, నుత్సాద్యమును (పస్తా వించినాడు, కా వ్యావర్శ్మమునందు వండి యభి_పాయ మిదియీ,

ఇతిహాస కథోద్భూత మితరద్వా సద్మాశయమ్‌

చతుర్వర్ద ఫలాయత్రం చతురోదా త్తనాయకమ్‌. శీర్‌

సర్వత భిన్నవృత్తాంత్నె రుపేతమ్‌ జనరంజనమ్‌

కావ్యం కల్పాంతరస్థాయి జాయేత సదలంకృతి ఇచ్చట కూడ -సొాహిళ గదర్పణమున కవిరుద్ధవజగా చెప్పబడియున్నవ్‌ం. ఇచ్చట మ్యశకథాభేవము 'న్వష్టముగా 'వెప్పబడ లేదు.

ల (శవ్య కా వ్యేతివృ _త్త్‌ము

భోజుడు 'కాశ్యేతివృ, _త్తీమాను తానై దుభాగములుగా విభా గించెను. ఈ విభాగము చాల సూకశ్ష శ్రముగా చేయబడినట్లున్నది* సాహేత్య దర్పణములో సందిద్ధముగానున్న విషయము లిందు స్పష్ట ముగా గోచరించుచున్నవి.

“కథా శరీర సంవిధాన భేదాః పంచ, ఇతిహాస్మాశయమ్‌ కథా్యశ "శ్యేతివృ _త్తమిళి.! ఇతిహాసా శవ్లుమ్‌ వృ త్తదేవాది చరిత సంశితతా ఇతిహాస్మాశయమ్‌, యథా కుమార సంభవః హయ్య గ్రీవవధాదయః "తే ఐతిహాసికం చరిత మూవేవయంతి; కథా శయమ్‌; బృహత్మ్క_థాది (యతిపన్నప్రఖ్యాతోదా _త్త నాయకి చరిత విమయమవీ మహాకావ్యా "జేః _పబంధ స్యాభిదత్యే యథ్రోవల్సేశ్వరచరితమ్‌. - ఉదయనోదయః; ఉ త్పాచ్యేతివృత్తమ్‌ కవి నుసీప్మా పకల్పిత చతుర్వన్థావబోధ హేతు రి వ్యాదిచరితమ్‌ కవి (ర్భూతే యథా చం దావీడ ఫుండరీకాది చరితమ్‌! అనుత్సాద్యేతివృ_త్తమ్‌ యథావగత వర్తమానాతీతమహో రాజాది వృత్తవర్ణ న విషమయతా మస్యాం ఆచక్సే. యథాహర్జ వర్ధన రాజవర్థనాది చరితమ్‌ హర్ష చరిలే, _ప్రతిసంస్కా ర్యేతివృత్తమ్‌ ఇతివో నేమ యథాస్థిత వస్తు నిబంధనే న్యాయ్య పవృ త్తే రప్యవల వృత్త మనిష్టావా_వ్రిఫలత్వం చ దృశ్యతే అన్యథా యృత్పవృ త్తేరవీ వలయోగ్యావధార్య తే య్మ్‌తయ్మత (సతి సంస్కారో విభేయః యథా శాకుంతలాది (టతిసంస్కారలో

(శ్రీ మానవల్లి వారి నాట్యకోశమునుండి) భోజుడు చెప్పిన యంత విస్తృతమైన కథానిభాగము ఆలంశా రికులలో మరియెవ్వరును బేనీబీట్లు లేదు. ఈ మార్గము ననుసరించి మాచినప్వుడు కావ్వేతివు త మెదువిధములుగా గోచరించుచున్న ది నప్పు స్థతివృత్త మై షె విశ్వనాథుని నిర్వచనముస యన మూహించిన నాల్టు భేదము లేశాళ, కి సంస్కార్యేతివృత్తమను (కొ త్తవిభాగము గోచరించుచున్న ది:

మప గంథాలు త]

పూర్వ కథ యుండనే యున్నది కాని దాని రసానుభవము నకు తగినట్లు సంస్క్టరింపవలయును. కల్పనలు చేయవలయును. అచ్చ టచ్చట కొంత కొంత పరిత్యజింపవలయును. అందువలన (తి నంస్కా_ ర్యేతి వృత్తము పుట్టుచున్నది.*

ఇతివృ _త్తమును "రెండు విధములుగా విభజించినది విశ్వనాథుడు. ఐదుగా విభజించినది భోజుడు. ఈ ₹ెండు విభాగములు పరన్పరవిరుద్ధ 'ములై నవికావు. మరియు ఒకదానియం దొకటి యేకీభవించును.

ఈ కళథాని ర్మాణమునం జాచిత్యమునకు నధికమైన టాధాన్య మున్నది. కెచిత్య సహితమైనప్పు జేవిధముగా కథ నిర్మించుకొన్నను బాధ లేదు.

ఒక్కొక్క కథ సిర్మించునపుడు దానికి సంబంధించిన జ్మాగ్యత్త యెంతళయూ యవసరము,. తత్సంబంధములైై న శిల్పమర్యాదల నెరిగి కవిత్వని ర్మాణము "కావంపవలయును అఆనందవర్థనుడు (మబంధగతమైన ధ్వనినిగూర్చి వెవ్పినప్పు డీ విషయమును చర్చించియున్నాడు. ఈ (వబంధనిర్మాణము చాల క్లి వ్రమైనది. ఈ కథాశరీరము విభావాను భావ సంచా ల్యాచిత్యచారువు, ఈ కథాశరీరము _పఖ్యాతముగాని

శిబ్వత్రివ్య _త్తము (శ్రవ్య శావ్యము) యా | | ఇతిహాసోద్భ వము సనదా_శయము | (లేక సజ్జన్మా శయము) న] వ్‌" న్‌ కథా యము ఉళొాద్న్యము శ్రీను ఈ-తకనూ ష్‌ ష్వసాళళనిన ఇ శకికి గ

ర్తి (శేవ్యకా:జ్యేతివృత్తము శల్చితముగాని (ఉక్పేషీతము) కావచ్చును. (ప్రఖ్యాత కథలో దూర్పులు చశ్రోయవచ్చునని కూడ యాతడు బ్రేశించెను. ఇతివృత్త వశాయాతాం త్యక్తా ననుగుణాంస్థితమ్‌ ఉఊత్పేజ్యాస్యంతరాభీష్ట రసోచిత కథోన్నయః (ధ్వ న్యా 8-11) క్‌ (పఖ్యాతమైనప్పటికిని అననుగుణమైనదానిని పరిత్యజించి నడుము నడుమ రసానుకూలమైన [కొత్త కల్పనలుకూడ చేయవచ్చును.- ఈ శ్లోళమువలన నాతడు మ్మిశ కథనుకూడ అంగీకరించినట్లు గోచరించును. ఈ మ్మిశ కథయందు రసవిరోధములై న కల్పనలాతడంగీకరింప లేదు. న న్లిసిద్ధరస్మపథ్యా యేచ రామాయణాదయః శథ్మాశయా న తై ర్యోజ్యా "స్వేచ్చా శఫవిరోధినీ ఈ రెండు శ్లోకములవలన -మిశకథ యొక్క తత్త గృమును పూర్ణ ముగా వివరించిన క్లైనది, పూ ర్వాలం కారికులు. కారణ మేమూ రా 'లెలియదుకాని మ్మిశ కథ యని యంగీకరించనేలేదు, విడిగా (ప్రఖ్యాత మును గూర్చి చెప్పునప్పుడే రసోచితములై న కల్పనల ఇంగీకరించి నారు, దానినే రామ రాజుభూపణుడు మ్మిశకథ యని వేరుగా (వతిపా దించియున్నాడు. సిద్ధవ స్తుని ర్మాణముకూడ జాగ _త్తీగా చేయవలసినది, రామా యణాదులు రససిద్ధములు, రసవిరోధములై న కల్పనలు చేయరాదు, “కథా శరీర ముశ్చాద్య వస్తుకార్యం తథాతథా యథారసమయం సర్యమ్లేవ త్మ్యత్పతిభాస తే” యన్న ల్లోశమునందు కల్పితమైన. కథ యందు కూడ తన్ని ర్మాణము కావ్యమును సర్వమును రసమయముగ భావించుట కనుకూలముగా నుంకవలయునని ఇెప్పబడినది

ఈ' నర్వ మైన కల్పనయు కొచిత్యము న్మాశయించి వేయబడ వలయును. అందువలననే “అనౌచిత్యా దృలే నాన్యదనభంగన్య, శారణమ్‌ి అనుట.

శీవలము శాత్రుముకొటికుకాక కావ్యమునందు నంధ్సి నంధస్ధం గఘటనము రసాభిన్య క్ష్య'పేశతయా చేయబడవలయును. (తృత్తీయ ఉద్యోతమ--18 వ శారిక). కావ్యముయొక్క నిర్మాణము సర్వాంగ సుందరముగా నుండుటకొరళశే యీ సంధి సంధ్యంగఘటన ముద్దిష్ట మైనది,

ధ్వన్యాలోళము కావ్యముయొక్క_ వృ త్తమును" తీర్చుటకు కవికి స్వేళ్ళ నెక్కువనగా కల్పించినది.

దశ రోపకమునందిట్లున్న ది___

(పక్యాతోత్చాద్య మ్మిళత్వ భేదాత్‌ (లేధాపి త్మతిధా

వప ఖ్యాత మితహాసాదే రుత్సాద్యం కవికల్సితమ్‌

మ్మిశయం సంకరాత్తాథ్యాం దిన్య మర్త్యాదిభేదతః జా ఈ నాకము ననుసరించి (ఖ్యాతో త్బాద్యములతో బాటు మశ భేవమును.గూడ దశరూపకకారు డంగీకరించినట్ట్లు 'తెలియపిలయును.

ఈ విషయము అన్నియు చక్కగా పరిశీలించి. రామరాజభొావ. ణుడు కావ్యేతివృ _త్తమును మూడు భాగములుగా నొనరించియు. న్నాడు. ఈ 'విభాగము.. భోజుని విభాగమంత వ్విస్తృతము కాకున్ననూ స్పష్టముగా సరివాద్డులు గీచినట్లు గోచరిందుచున్న ది,

'శ్రేవల కల్పనా కథలు కృతిమ రత్నము, లాద్య సత్కథల్‌

వావిరి పుట్టు రత్నము, లవారిత సత్కవి కల్పనా విభూ

షావహ పూర్వవృ త్తములు సొనలు దీర్చిన జాతీరత్న ముల్‌,

కావున నిట్టి మిశ్రళథగా నొనరింప్తము నేర్చు బెంపునన్‌. _=వను. 1,190

లత (శ్రవ్య శాశ్యేతివృ ల్తము కావ్యేతినృ త్తము ఆద్యసత్కథలు, జీవల కల్పనా కథలు, మ్య్మశక్షథలు (కల్పన విభూపూవహ పూర్వవృ త్తములు) అని మూడు విధములు. కల్పనా కథలన్నవి భోజుని విభాగమున నుళ్చాజ్యేతి వృత్తములు ఆద్యనత్క_థలు ఇతివోస్మాశయములు కల్పనా విభూషా వహ పూర్వ వృత్తనములన్నవి (పతి సంస్కా-ర్యేతి వృత్తములు, (పనినే మ్మిశ కథలని చెప్పవచ్చును). ఈ విధముగా చేయబడిన ఈ విఖాగముసందు కఖథా్యాశయమ. ల్కు అను త్చౌద్యములన్న భోజుని విభా గములు ేరలేదు. కాని ఈ విభాగము లాద్యసత్కథలన్న మాటలో "వేరును. ఆద్య సత్కథలనగా శేవల మితిహోసవురాణకథా్యా శయన: లసకపోవుటవలన బృవహాత్క_థాది (పఖ్యాతకథలు దీనియందంతర్భవిం చును. అంతేకాక హర్ష వర్థనాదిమహో రాజులభర్శి తనము కూడ శేరును. దీనినే మనను (శఖ్యాత మనవచ్చును. కల్పనా విభూపావవా పూర్వ వృత్తముల మ్మ్‌ కథలని యాతజే చెప్పెను ఈ విధముగా నాతని విభాగము (పఖ్యాతము, కల్పితము, మ్మిళము సని మూడు విధము లుగా లేలుచున్నది. ఇది దకరూపకశారుని నిర్ణయముతో సం పతించు చున్నది. దీనినలన . భోజుని. విభాగమునంద. రామరాజభూవణుని విభాగ మెట్లంతర్భ వించునో "'ఇెలియవచ్చును. ఇంకొక విషయము. (పఖ్యాతమునందు ఇతిపోస్మాశయాదులై న మూడు విభాగము లెట్లు చేరుచున్నవో, నివి మూడును (పతి సంస్కారము నొందినస్వుడు. మశ కథలలో 'చేరుచున్నవి, (పఖ్యాతమ నందు సంస్కారము లేధు దీనియందు నంస్కా-ర మున్నది. ఇదియే [పథాన భేదము. వితిహాస్కాయమ - 8థ్రాకయము...-అన త్పాద్యము-- (పతిసంస్కార్య ముం ఉత్పొద్యివి | | | | (వఖ్యాకము (ప్రభ్యాతము (వభ్యాతకము మికకథల కేళజకల నాక థభి

మవోగంథాలు లర్ట్‌ ఈ (వఖ్యాలేతివృ త్తము రామాయణాదులం దున్నట్లు యథా స్టితమ గా కవులే న్వీకరింపబడుచున్నది. కవులు తమతమ శక్తి ననుసరించి దానియందు రసభావాదుల కల్ప'నము వేయుచున్నారు. మూలకథ యందలి సంఘటనముల్మ కవిరుద్ధముగా పా_తలయొక్క (వవృ త్తి నేర్పరచుచుందురు “వేణీసంపహారమున దుర్యోధనుడు భాను మతితో సంభామీంచిన ఘట్టమున్నది. అది భారతమున లేకపో వచ్చును కాని భారతమున కీ సంఘటనము విరుద్ధము కాదు _ దాని యందు చెప్పబడిన వాని కీ విషయము (శతిరోధకము కాలేదు. శాని శకావ్యమునందు రసభావముల పోవీ.(చుటకొరకు కవి యిట్లు సంఘటన సమకూర్చుచుండును. కుమారసంభనమునందలి రతీవిలాపము కాళిదాసు కల్పించిన చే. భ _ర్భృవియోగ మెంత దుస్స్పహమైనదో తీ నికాజీవమైన భార్య దుఃఖ మెట్టిదో, పరమేశ్వరు డెంత శరుణా మయుడో చూవీంచుట కీ విషయము విస్తరింపబడినది. ఈ సంఘట ,లు ఈ భావములు పురాశేతిహాసములకు విరుద్ధములు "కావు." పఖ్యాత వ స్తుకావ్యమునందు కనియొక్కా కల్పనము రసభావముల ననుసరించి పురాణాదుల కిట్లాదిగియుండును, (పఖ్యాళిమనగా శీల ల్పనాహీనముగా భావింపరాదు, ఆద్య సత్కథలు చావరిపుట్టు త్నములని వీనినే రామరాజభూవణుడు "పేర్కొ నెను ఈ కథలు గానలు దీర్చసి పుట్టురత్నముల వంటివి. క్షవి మనుచర్మి తమును ఈ తికి చెందిన కావ్యముగా భావించియుండు? ప, చానిలోని కథయం యు మార్క_ండేయ పురాణనులోని'బే, చానిలోనున్న కల్పనములు (చశ్నమును సానబట్ట లేదా యని యడుగవచ్చును. కాని రామరాజ కాొమణుడు దానియందలి కల్పనలతో తృ _ప్రీచెందియుండకపోవచ్చునుం 0క నధికమైన కల్పనలద్యారా దాసిని మరియు రమ్యముగా నొ ఠి

లో (శవ్యకా వ్యేతివృ _త్త్‌ము రెంపవలయి నని భావించియుండును. అందువలననే వానిని సానలు దీర్చని రత్నము లనుట, శీవల కల్పనా కధలు కృ తిమరత్నములని యాత డధిశ్నేవిం జను. ఈ విషయము కళాపూర్జోదయమును దృష్టిలో నుంచుకొని యొవర్చినదని విమర్శకులు భావించుచున్నారు. కళాపూర్జోదయమను లోని కథ _జశేవలము కల్పితము కాదనియు లింగపురా ణమునందు ఉఊజాని యందలి నారద తుంబుర సంగీతస్పర్థ యంతయు కలదని (బమ్మాత్రీ దువ్వూరి 'వేంళటరమణశా(స్త్రగారు. (భారతి డిసెంబరు 1041) వెల్లడించియున్నారు. ఈ విధముగా చూచినను _పథానమైన కళాపూర్ణ కలభామిణి వృత్తాంతములు కల్పితములనక తప్పదు. శేవల కల్పనాశకథలు కృ్మతిమరత్నము లనుటలో అలంకార శా(హ్రుసంబంధమైన విషయ మొకటి యున్నది. పాఠకునకు (పేశ్షకు నకు మనస్సులో పూర్వ వాబ్మయముతో _ కథలతో, వురాణాదు లతో గల పరిచయము వాసనారూపముగా నుండును నిత్యపరిచ యను వలన నీతారామాదులు శకుంతలాదుమ్యంతులు కేవల నామ (శవణమునంబే స్వస్వరూపములతో సాశ్షూత్కరింతురు. మనస్సులో మెలిగివోదురు. కవియొక్క చమత్కారములై న భావములు, కల్ప నల్కు సంఘటనము లివి యన్నియ , మససులో సుస్థితములై న ప్మాత లను గూర్చిన వగుటవలన సద్యఃపర నిర్వృతి కలుగుట కవకాళ్ళ. మున్నది. ఒక యాంజనేయున్సి ఒక స్నుగీవుని (పవేశపెట్టి హఠా త్తుగా కథ నారంభి చవచ్చును. పూర్వకథతో సంబంధ మంతగా కలుపనక్క_ర లేదు, “కథ జగ్మత్పనిద్ధి శావున పూర్వ పర్వార్థ యుక్త నేయనట్టియెడల, యత్న మించుకంతయయినను వలవదు, వలసినట్లు "చెప్పువలసియుండు” (విరా 1&2) అని తిక్కన విరాటప ర్వాదియంద చెప్పెను. _పఖ్యా కేతివృ_త్తమును తీర్చుటలో నీ విశిష్టసాలభ్య మున్నది. నూలతీమాధవాది కావ్యము లెంత రసభావ చమ్మత్క్మి.యా

మహే గంథాలు ఫ్ట్రి పరమములయ్యు నుత్తర రామచర్మి తాదులవ లె స్ముపసిద్ధములు కాక పోవుట కిది యొక కారణము. కావ్య రసాస్వాననకు చానియొక్క- పరిచయ మెంతయో యావశళ్యకము,

ధ్వన్యాలోకమున “*అతఃవవ భరతే (చఖ్యాళ వస్తువిమయ త్వమ్‌, (వఖ్యాతో దాత్త నాయకత్వంచ నాటకస్యావళ్య కతయో పన్యన్తమ్‌. 'జేనహి నాయక స్యాచిత్య విషయే కవిర్న న్యామువ్యూతి. యస్తూత్పాద్య వస్తు నాటకాది కుర్యాత్‌. "తస్యా (పసిద్ధానుచిత నాయక స్వ భావవర్షనే మహాన్‌ (పమాదళొ (ధ్వ, ఉ 111.14 కారకా వృత్తి) అని చెప్పబడియున్నది

రసభావాదుల న్నాశయింపని కేవల ముత్కంరయే ేవుట (యథానమైన యాధునిక నవలలో నితివృ _త్తృముయొక్క- అపరిచయమే (ధానమగుచున్నది, (పఖ్యా లేతివృ _త్తము నిర్వహించుటకన్న, శొవర్ధమున కల్పి లేతివృత్తెమున నిర్వహించుట చాల కష్టమైన విమ కొన్ని పౌరాశికపా్యాతల న్మాశయింపక తప్ప లేదు, కథలో చార్చిరక్క శ్రీకృష్ణుడు, ఆయన యంతఃఫురముు నారద తుంబురులు, రంభా నల కూబరుల్కు సరస్వతీ చతుర్చుఖులు _ ఇవన్నియు పాఠకులకు నిత్య పరి ఇచితములె న పొతలు, ఇవన్నియు చుట్టుపట్టుల “నుంచుకొని సూరన తన "కథను (ప్రారంభించినారు. 'కావ్యమునందలి (శధానసంఘటనే సర స్వతీ చతుర్మఖ సంవాదము. వది వమైనను కళాపూర్ణోదయకథ కల్పి తమే గాని, మ్మ్‌శకథ కానేరదు.

మ్మిశ కధయందు _పధాన కధ (_పఖ్యాతమైనచేకాని కోన్ని సంఘటనలు కొన్నిపాాతలు నూ తము కల్పింపబడుమ, కళాపూర్ణోవ యను నందలి _పథానమైన "శధ కల్పించబడినదై కొన్ని పాాతలు సంఘటనలు _పఖ్యాతములై నవి. ఇది మ్య శకథాలక్షణమునకు విరోధ లక్షణము, శల్చిత కళయయినను శేవల కల్పితకథ కాదు. కేవల కల్పనా కథలు కృషతి మరత్నములు.. అనగా ఆౌంతికల్లించునవి, అది వాల

ప్ర శ్రీ లె రీ (శ్రవ్య కా వ్యేలీవృ త్త్‌ము కాలము నిలవదు. కొంతకాలమునకే ఆ రత్నములు గాజుముక్క_లని 'కేలిపోవును అశ్లే కల్పిత కథలయందు కథాత్వ ఛాంతి కొంత "కాలమే నిల్చి వాని కథాత్వమును పోగొట్టుకొనును, ఆ పాత్రల పరి పూర మనో భావముల నిర్మించుట యంతసులభము కాకపోన్టటవలన త్‌ లుత నాళర్తి ంచినను మున మనస్సులలో స్థిరముగా నుండజాలవు, “ాగ్విపశ్చిన్మతంబున రసము 'వేయిరెట్లు గొప్పది నవకథాద్భృతిని

[89 కఫ మించి యన్న శ్రీవిశ్వనాథ సత్యనారాయణగారు కూడ నవ కథా సృష్టియందు రసముయొక్క_ (పాథాన్యము లేదని చెప్పియున్నారు,

(కొత్తశథలనుమూ, తమే సమావరించు జ _్క్‌ త చుట పాశా త్య ఛావలక్షణను

కావచ్చుకాని _పాచ్య భాన్చకులు రనమునందే శాత్పర్యోము. నిష్ట కలవారని నీ మ్మ కధలు ఇవి ో*నత

• కావి కల్మనా విభూషా వృత్తములు,” బండన్ని పవములను స గస నావవా ఫూర్వ నలి వలచే స్మైలనములను జాగత్రగా పరశీలింపవలయును. ్రా తమ కల్చ్పనము లన్ని యు విభాష

శీర్పలడిన పూరంవ నై ణము లగునట్టుగా

ర వూర్వవృ్ఫత్తములు, ఇవి సానలుపీరిన ు ఇచట నికవము కవి (ప్రతిభ పూరంవ త జాతిరత్నములు. ములు రత్నము పొందిన శ్‌ తవం షై వట్ట రర్నేము. కల్పన మ్వుత్తర శామచరితమువంటీన లు యొదిగింపులు, ఇట్టి కల్పన దొానియం దంతర్నా టక్ల ము ంళలమునందున్నది. తొలి

మె ది. ఇది శ్రీరామునకు నీ వృత్రాంత ము కెల్యుటక్స నితౌ లవకుళుల మ్‌ స కల్పింపబడినది దీని పరా కమాభివగంజకము: *_గనయంచే లవ కుళుల (6 వ్ర గా శామయబ్లాన్ట మును

చందశేతు లక్ష్మణాదులు ఛచార్రితో మీ వారు పట్టుకొనుట, భుట్లములు కూడ నున్నవి. ఇ; ము చేయట మొదలైన పోషీంచినవి, లవ కుళులవు మజహోవీక్రజై ్య / న రసభావముల కీద్బట కి భుట్టములు శల్పింపబడినవి, వ్‌ ర్‌ స్ట్‌ "రానుని సంళతానముగా | పాత్రలకు శోధాళ్యము లేదు శాన రౌమాయణ:సులోో వ యు త్తరశర్వాషచర్శి తలో

మవ గంథాలు ర్టీర్టీ వారు (పథానులే. అందువలన నీ విధముగా తీర్చిదిద్దుట కీ కల్పన యవనరమైనది. శాకుంతలము కూడ 9ఇట్టిదే. దీనియందున్న దుర్వా సుని శాపము కథను పూర్తిగా మౌర్చి వేసినది. భారతములోని దుష్యంతుని కథ యొక యుపాఖ్యానమే. దానిలోని ప్మాతల (పవృత్తి యొక్క సూక్ష్మ భేదములు, జాచిత్యానౌచిత్యములు (వధానమైన పొండవ కథకు నపకర్దాపాదకములు కావు, కానియా యుపాఖ్యాన

మునే _[పధానముగా న్వీకరించినపుడు దానియందలి ప్మాతలు _పాథధా

న్యము వహించును. ఈ దుహ్యంతున్తియొక్కం శకుంతలయొక్క మనః

(వవృ్తి తీప్పననే కావ్యము సాగును. భారతములో లోకాఫవాద

భీతుడై న దువ్యుంతుని శఇశాపశారణముగా శకుంతలావృ త్తాంతమును

మరచినవాడుగా నత్యంత సత్పురుషుడుగా తీర్చుటవలన దుష్యంతుడు

శావ్య నాయకుడుగా సర్దు డగుచున్నాడు. అనర్జులెనవారు, మృపా

వాదిమైనవారు. చివరకు సత్ఫలమును పొందుట ధర్మభావమునకు

విరుద్ధమైన విమయము._ ధర్మమున కవిరుద్ధముగా కవి కావ్యమున

శాపమును కల్లించి లోకో _త్తరముగా నిర్మించియున్నాడు.

కాని ఈ కల్పనమున కొక హద్దుండనలయుననియ., (శధాన మైన పొతే (వనృత్తులకవిరద్ధముగా రచన సాగవలయుననియు చెప్ప బడినది. కవీయొక్క- కల్పన పూర్వవృత్తమునకు విభాపావహముగా నుండవలయుననుట యిఎదులశే.

ఈ విధముగా రామరాజభూవమణుని .[శవ్యశా వ్యేతివృత్త విభజినము చాల సమంజిసముగా నున్నది ఈ పద్యమును సమక్షాలి కుఖై వ కవల నాక్షేవించుటకు.(వాపీనాడని నునఘు గావింపసేక్కార "లేధు. స్వయముగా తానొక లాశ్తణికుడగుటవలళ' తానా విషయను శంతి విస్పష్టముగా చెప్పిసోఢ నపచ్చును

సి (శీవ్యకా వ్యేతివృత్తము సంస్కృ తాలంకాగికుబోనర్చిన కథా ఆఖ్యాయికాది భేవములు మపవో కావ్య వస్తువును నూర్చినవి కావు, అవి గద్య కావ్య శ్రేషనములు. సర్షబంధమైన మహాకావ్యమునకు దీనితో సంబంధము లేదు, ఇంతవరకు కథాస్వరూపనును డాని భీదముఅనుగూర్చి చర్చ మైనది. ఐనను ముఖ్యమైనది. కథాగమనము, ఈ కథ యన్నది యొట్టిదె? డాని శరీర స్‌ర్మాణ 'మెట్టిది? ఒళ వృశ్ర్తాంతను, ఒళ సంఘ ఏను ఒక కథ-వీని నడుమ భేవ మెట్టిదె ? ఈ విషయములు శర్చించిన గాస్‌.కథాో శరీర మిట్టీదని చెప్ప లేము... లోకమునం దనేకవిషయము లున్నవి. వా ర్హలున్నవిః దిన దినము గడచిపోవుచున్నది. ఈ విధముగా గడచిపోవుచున్న -చినము లలో నొశానొక దినము మా తము స్మృతిలో నుండును, మిగలిన దినములు విస్మృతములగుచున్నవి. దారిలో పోవుచుండగా నొక పాము కనివీంచినది, దానిని చూచి భయము కల్పినది. ఇంతలో సది పోయినది, ఇది విశేషము. తక్కార్యాచరీణమందు (వ్వత్తుల గుటకు పూర్వము మన మా పాముయొక్క రాక భావింపలేదు. వచ్చుట పోవుటయన్న భావమునందు లేని యొకానొక నూతన విష యము “*విశేహషిమగుచున్నది, ఈ విశేషమువలననే ఆ సంఘటనకు బహాుభా లొక్‌మునందు మానవులు తత్తత్కా ర్యాచరణ శాలములయందు దానిని గూర్చి నిర్ణయము చేనికొనగా లి ప్పలిపాంశ ములుగా విభ_క్షమైన యాశాలముయొక్క యణువులలో నీ మౌన వుని యూహలకన్న విలక్షణమైన. యొకానొక విషయము (గ్రవేశించి సచో నది, విశేషము. ఈ విశేఘమువలన తద్యా శితములై న సంఘైట నల్లు వరుసగా జరుగగా నొక ఫలము కల్లినప్పుడు ఒని గేపమునుండి ఫలము పర్యంతము జరిగిన వృ శ్రాంతమంతయు నొళ కథ దైనికా

మవశ గ్రంథాలు 815 చరణములన్నియు వార్తలు. వాఠాత్తుగా సంభవించెడి విశేవములు సంఘటనములు, ఈ విశేషములై న సంభఘుటనముల న్యాశయించి ఫల. పర్యంతము సాగెడి వృత్తాంతము కథ. ఈ విశేవమువద్ద నే కథ యారంభించినట్లు. నీతా వివాహము ఫలమైనప్వుడు విష్వామి తా గమనమ్లుతో కథ యారంభము రావణవధ ఫలమైనప్పుడు 3ెశేయి వరములడుగుటతో కథ యారంభము. ఇది రానూయణ విషయమా.

ఈ విశిష్ట లక్షణమునందే మానవుని మనస్సు రమించుచున్నదిం రస (పవృ త్తికూడ ఈ కథాలక్షణమునకన్న వేరుగా లేదు, లోళము- నందు మస మనేకములై న నృత్తాంతములను చూచుచున్నాము, ఈ విషయము లన్నియు మసకు పట్టవు. విశేష విషయమునంటే మనస్సు కమించుచున్నది. ఈ మనస్సు రమించు లక్షణముయొక్క_. లోతులంజే 5సమున్నది. రమణముయొక్క_ లోతు ననాసరించి, స్మరణము చమ త్కారమ్యు భావ్యపేరణముు రసానుభూతి యన్నవి కల్లుచుండును. లోతు తగ్గిన కొలది పూర్వ పూర్వమునంబే యనుభూతి యాగి వోన్చనుం విశిష్టలక్షణముగల కథ చానిలోని లోతుల ననుసరించి (కోత యొక్క మనోలక్షణము న్మాశయించి యనుభూతమగ: చున్నది. పరమ భావ్రకునియందు ఉదాత్తమైన కధ రసతగ్గమును పొందుచున్నది కథ యుజా_త్తముకాసచోట విశిష్టమెన కథాన్వరూపమున్నందున పాఠ కునియందు చమ త్కా_రము కల్లజేయుచున్నదిం

రసము విభోవానుఖావాదుల న్మాశయించుననగా కథయొక్క_ (పాథాన్యము లేదనికాము. ఈ విభావాదులన్నియు కథలో నంతర్భా గములే యగుచున్నవి. తాకికముగా (పతిబింబ _పాయములయిన సన్ని చేశములయందు కలుగని యానందాదికము కావ్యమునందు కలు గుటకు కారణము తత్సన్ని వేళ చవారుత్వము, ఈ సన్ని వేశము కథాంత ర్య్ళాగమై, కథాత్వ లక్షణమునకు మరింత శోభ చేకూర్చుట కూడ యొంతయో ముఖ్యమైన విషయము,

గ. (శవ్యకావ్యేతివృ _త్తము

సాభారణమైన నన్ని వేశమునందు ఒళానోిక యనూహీిత మైన పవృ _త్తివలన కథ పుట్టుచుండగా సీ (శవృత్తిని చైవమని (విధి యన) చెప్పినప్పుడు, మనోమయుడై. న మనుమ్యుడు తన సంకల్పము నకు విరుద్ధమైన ఉానియందు కూడ రమించుట చ్మితనుగ'ే గోచరించు చున్నడిం అనిస్టమైన గానియందు రమించుట లోకమునకు విరుద్ధమైన విషయము, -అందువలన మనస్సున కన్న యకీతమైన బేదో యుండ వచ్చున. ఈ మనస్ఫునకుకూడ _ "తెలియకుండ తదధికమైన యొక వైరేన్యభావము బై వమని చెప్పబడుచున్న ఈ విశిష్ట లక్షణమున కవిరుద్ధమైనది. కావచ్చును. ఇది ఇశ్లయెనచో మనోతీఠతమైన ఈ వై శన్యము కాలమునందు (శ వేశించియున్న చై వషమునందు రమణము పొందుచున్నదన్నమాట. ఇదియే వేరొక విధముగా వచెప్పినచో జీవుడు పరమేశ్వరునిలో రమణను పొందుట, అందువలననే రసాను భవము ,(టహ్మానంచానుభ వమని చెప్పిరి.

కథ న్మాశయించి రససిద్ధి కలుగుచున్నది మహాకావ్యముకూడ- రసము న్మాళయించి యున్నది. కథా నిర్మాణదతులై న వారిశీ వపా కావ్యనిర్శ్మాణచణత్వము కల్గచున్నది. నాకే రససిద్దులు, మవో కవులు లోళములో కథాత్వములేని ఇతినత్తమును న్వీకరించ్చి ఇతి వృత్తమేలేని శావ్యముల నిర్మించువారు మహాకన్చలుకారు వారి శావ్యములందు రననిద్ధిలేదు.

ఈ కథా నిర్శ్మాణదక్షత్వము లోకోత్తర స్థితినందినది వాల్మీకి వ్యాసులయందు, తరువాత కథా లక్షణ మెరిగినవారు. కాళిదాసా దులు కొందరు మూ్యూతమే

( భారతి మే= 196 | ల్తూాలక్టకాారా

ఇ న మహాకావ్యము- ప్రబంధము

(సబంధమ-లన్నది ఆఅంటధవాజ్మయమున (శల్యేకమగ సల కొన్న యొకానొక శాఖయసియు. ఈ వాజ్మయ (_స్మకియ తెలుగు ఛావమలో పరమ రమ్యమైన వికాసము పొందినదనియు విమర్శకుల.- వొశ్వానము. ఈ (_ప్రబంధమన్న నామము: "పెద్దనార్యో పజ్ధకమైన మను చర్మితమునకు (శథమత। వర్తిల్లుచున్నది మహ్మిపభువై న రాయల వారి యుగమున వెలువడిన గంథములు తద్యుగమననుసరి చిన య'నేక మంది కవుల కృతులును ఈ (వబంధ మా-ర్ల్షమునకు వెందినవే యగు చున్నవి.

పూర్వాంధ వా జ్యయమున (వధానముగా అెండు వశ లున్నవి. ఒక దశయందు శఛానమ గా సంస్కృతే ఛావయందలి పురాశేతిహాసములను తెలుగించుట యయినది. రెండవ దశయందు పురాణేతివోసముల నాధారమగా స్వతం్యతమైన కావ్యనిర్మాణ (వ్మకియయున్నది. బసవపురాణ నాసికేతో పాఖ్యానాదు లాకాలను నను; ఇన్నెలకంటీ' సూరన్న రచనమైన వి్ణుపుణాదిక మోాళకాల మున రచింపబడినను పని నపవాదములు?ా ఇెప్పనలయును. ఒకా నొఠ కాలమున _(పధానముగా నభి వ్యాప్తమైన లక్షణమిదియని చెప్పు నప్పుడు తత్కాాలమునందు (పాధాన్యములేవి' యనేకములై న విమ యమఃలు వెప్వ్పట కుదురదు. అందువలన బసవవురాణాదులు విష్ణు పురాణాదులు ఆయా కాలములకు చెప్పబడిన (పథానలక్షణములకు వ్యతిరేకము న లక్షణములు కలిగియున్నవని యంగీ!? రించి ఏనికన్న అనేకముతె న (పధానకృతులు పరిశీలించి తత్కాలము యొక్క

ర్‌

| మహాకాన్యము-(_ ప్రబంధము ఈ తెల గించుటయన్న"ష్మకియకూడ విశిష్ధమైన దే. ఆ యుగ మున భెరతాదులు పొందిన భాహాపరివర్తనము వానియొక్క_ పరి వ ర్రితత్వము కాసన్పింపకుండ చేయుసట్టిది. అది ఆయాకవులయొక్క- స్వకల్పి కేలివృ త్తమైన మహవోకావ్యమువలె సాగిపోవుచుండును. అందు చేతనే తెలుగుభామలో భారత భాగవతముల కర్తలు బుషీతుల్యు లె నారు. వారి కావ్యములు పూజసీయములై నవి. లై ఈ కాలము ననుసరించిన కాలమునంచే ఈ (పబంధను-లు "వెలువడినవి. ఏపీని సంఖ్య నందలలోనున్నది. ఈ (పబంధమన్నది సంస్కృతభాపలో (చచురముగానున్న కావ్యశబ్దము నకు పర్యాయ పవమా? లేచా తద్భిన్న మైన యొకానొక కవితా స్వరూపమును నిస్దేశించునదా? అది ఇదమిత్ణమని చెప్పుటకు ఏలుకల్లని జటిలమైన సమస్య. సంస్కృతమున రామాయణ భారతాదులై న ఇతిహాసము లున్నవి. అష్టాదశ పురాణములున్నవి. రఘువంశాదులు కావ్యములు, మేఘసం జేశాది ఖండ కావ్యములు, శాకుంతలాది నాటకములు రత్నావళ్యాది నాటికలు (పశరణములు, ము_క్తకములు, ఆఖా్థాయి కల్కు కథలు ఈ విధముగా ననేక విధములైన సాహిత్య (ష్మకియ లున్నవి. ఏనియన్నింటికి సంస్కృృతభామలో సుస్పష్టమైన స్వరూప వివేచన జరిగినది. ఒక్కొక్క ష్మకియ ఒకానొక (పత్యేక స్వరూప ములో నుండును. ఒకానొక లక్షణము అన్నింటిలోకూడ నుండ వచ్చును. సంస్కృ తాలంకారికులు పురాణములను కాన్యపరిధిలో చేర్చ "లేదు. రామాయణ మవోభారతములు పురాణముల వంటి వేయె నన్కు వానియందలి కావ్యలక్షణ సమన్వయమువలన, రసభావాదుల నిర్మాణ శక్తివలన నవి మహాకావ్యములై నవి. ఇక కాన్యముల్త వారనేక్ష నిధములుగా విభజించిరి, భామహాడు

మప గంఖథాలు క్రిక్‌

శద్దార్థా సహితౌకావ్యం, గద్యం పద్యంచ తద్ది వ్‌ధో

సంస్కృతం 'పాకృతం చాన్యచష్మభంళ ఇతి [తిధా

వృ త్తదేవాది చరిత ళ ంసిచోత్సాద్యవస్తుచ

కలాశాస్తా్యాశయం చేతి చతుర్జ్దాభిద్యతే పునః

సర్జ్ణబంధోఒభినేయార్థం తథై వాథ్యాయికాకథే

అనిబద్ధంచ కొవ్యాది తత్పునః పంచధోచ్యతే

(కావ్యాలంకారము 1169, 1) 18) కావ్యము నాబ్హు విధములుగా విభజించినాడు,

బకటి $ గద్య పద్య భీవమున; రెండు? సంస్కృత అెలౌస (భంశ భేదమున; మూడు ఏ ఇతివృత్తము ననుసరించి వృ _త్తబేవాది వరితము, ఉ త్పాద్యము, కల్మా శయన, శఆాస్త్రాశ్రయమునని; నాల్డు థ్‌ స్వర్ణబంధమని, అభి నేయార్థములన్సి ఆఖ్యాయిక కథలనియు, అనిబద్ధము లనియు. ఈ విభాగము వాల సూక్ష్మ పరిశీలనచేత చేయబడినది. గద్య పద్య భేశమున కావ్యము ెండువిధములుగా భామహడు ఇప్పగా ఆచార్యదండి “గద్యం పద్యంచ మ్మశంచ తత్‌ (తిఖై వ వ్యవస్థితమ్‌” అని మూడు విధములుగా విభాగమువేసియున్నాడు, వామనుడు నిబర్ధానిబద్ధ భవము వలన రెండు విధములుగా పద్యమును విభజించి నాడు “పద్యమనేక భేవం తవనిబం నిబదంచి గా. సూ. వృ- 18.1617) అని. ఇ 9

సంస్కృ తాలంకారికు లెవ్వరును (పబంధమును (_పత్యేకసాహిత్య (మ్మ్యకియగా "పేర్కొనియుండ లేదు. [(వబంధమన్న శబ్దమే వాళెరుగ రని మనము చెప్పజాలము. ధ్వన్యాలోకమునందు మహోకావ్యమునే మవో_పబంధముగా వ్యవహరించియున్నాడు. “సంద ర్భ్ఫేషము దశరూపళం (యః) అన్నచోట ఆచార్య వామనుడు వృత్తియందు సండర్ఫేష అన్నచోట (_పబంభేషు అని యర్థము చెప్పెను. ఇది మహాకావ్యము వకు చెందిన యర్ధ్థమే. సర్ణబంధమునందలి బంధశబ్దమే పృథ్యక్ప్చయో

గమునందు (చ్రబంధముగా మూరియుండవచ్చును విశ్వనాథుడుకూడ (వబంధమును కావ్య సామాన్య వాచిగా వాడీయున్నాడు, మొత్తముమోాద సంస్కృ తాం ౦కారికల కావ్యవిభజనము నందు (పబంధమన్న సాహిత్య (క్మకియ "వేరుగా నోచరింపదనుట నిర్వివాదాంశము. సంస్క తమునందలి సాహిత్య శ్రియలు ఈ విధ ముగా విభజింప బడవచ్చును.* నిబద్ధకావ్యములే అనిబద్ధకా వ్యముల కంశు _పశస్తికలవి. *అసంకలిత రూపాణాం కావ్యానాం నాస్తి చారుతా న ప్రత్యేకం (ప్రకాళంతే తైజసాః పరమాణవః” అని వామనుడు చెప్పెను. అందువలనన్నే ముక్తళములకు పర 'జేశములో నున్నట్లు భారత బేశీయ సాహిత్యములో _పశ స్తిలేదు, రసభావ పరిపుష్టమైన సాహిత్య ప్మకియ మన దేశము లోనున్నదిః ఈ (శశ్రియయీ మహాకావ్యము. ఈ విషయమే కావ్యమిమౌాంస ళు ముక్తకే కవయోనంతాః సంఘాతే కనయళ్శతమ్‌ మవిో (పబంధేతు కవిరేకో, ద్వా; దుర్గ థాస్త్రయః శక్రావ్యము టా గద్యము పద్యము చంపువు | | | | | | | కథ ఆభ్యాయిక నిబదము . చంపూకావ్యము అభినేయమ .

• | | ము క్షశాద్తుఖు వళరాపకను ఇతిహాసము సర్ణబంధము

మహ్మోగంథాలు కి

కాళిదాసు వ్మికమోర్వశీయములో భాస సౌమిల్ల కాదుల రూపకములనుకూడ [పబంధములనియొను, అనేకాలంకారికులుకూడ ఈ శబ్దమును నిర్ణిష్టమెన యొకానొక యర్థమున (శ యోగింపలేదు. "తెలుగుకవులుకూడ ఒక నిర్జిష్టార్ధమున దీని నుప యోగించినట్లుతోచదు. తిక్కన్న గారు భారతావశీిలీలో (పబంధమండలియని (పయోగిం చిరి. నన్నెచోడుడు (పబంధమని వాడెను ఎక్ష్యా పగడకు (పబంధపర మేశ్వర బచిరుదమేయున్నది. “అభ్యుదవయసపరంప రాభివృద్ధిగా నాయొన ర్పంబూనిన మహో _పబంధమునకుో అని కావ్యారంభము పవేయుట మన కవులకు వాల పరిమితమైన విషయము.*

ఈ విధము గా బూచినప్పుడు ఆం ధమహోకవులందరును తమ కావ్యములన్నింటిని (పబంధములుగా నే వ్యవహారించిరి. నంస్క ృ ఆతా లంకారికులెట్లు (పబంఫమును కావ్య పళ్యాయముగానే వాడినారో అశ్రు తెలుగ కవులుకూడ కాన్యములుగా నే వాడియున్నారు

మనిన

ఆంధ లాశ్షణికులలో కూడ నెవ్వరికీని ఈ (శబంధమన్నది వేరొళక్ణష్మకియయన్న యూహ యున్నట్లు కన్పడదు. వారిదృష్టీలో ఈ "రెండును పర్యాయపదములే యగును. ఆంధలాతణికులలో తొలి వాడైన విన్నకోట పెద్దన తన కావ్యాలంకార చూడామణియందు

6. ది (సబంధలక్షణము చెప్పుచు

“ఇట్లు కవిక తమైన కావ్య్మతయంబు గద్యపద్య విమ్మిశ సంపాద్యమం [డు నగముఖాద్యష్టదశ వర్ష ములచేత బరగు నదియును భవ్య (పబంధమనగొ

*పురవారాశి మహీధరర్హు శళభృత్ప్చూషోదయోద్యాన పు ష్కరకేశీ మధుపాన మోహన వియోగక్షేమయాన స్వయం

ఖి (ప్రబంధ శబ్దమును “* అబంకార (పబంధోయం” లని ఎజ్యానాథుడు తన

[పళాపర్టుదీయముగూర్చికూడ ాసీయున్నాడు.

కిరి మహోకావ్యము... పబంధములు వర ప్యుతోత్సన మంత దూత్యరణ దోర్వై(క్రాంతి సంకీ ర్తనా కర మష్టాదళ వర్ణ నాన్వితము తత్కావ్యంబు భవ్యంబిలన్‌”

_-- అని పేర్కొనుచు (చబంధమును కావ్యమని చెప్పుచు ళత్రత్ర్‌ 9 ఛబ్బను. చేత నిశ్చయముగా నానరెంటి నడుమున భేదము సూచించి యున్నాడు. దండి పూ ర్వాలంకారికులలో యస్థావశ వర్ణనలు ెవ్పీ యున్నాడు. అగ్ని ఫురాణను లోకూడ అష్టాదశవర్ష నలు చెప్పబడినవి. ర్మువటుడు వర్ణలను కావ్యస్థానములని ెప్పెను. హెమచం దుడు వర్ణ

స! టి ఆ ము! నలను ఉభయ వై చ్మిత్యములందు చేర్చాను,

విన్నకోటపెద్దన దండి ననుసరించి పదునెనిమిది వర్ష నలు ెన్పి యున్నాడు. సాహిత్యదర్చణమున వర్ష నల సంఖ్య "పెరిగినది అప్ప శఫయమున కూడ వర్ణ నల సంఖ్య "పెరిగినది. ఈ కావ్యమువలన సంస్కృత కావ్య సహజము కాని యేదోయొక లక్షణము తెలుగు లాక్షణికులేమియు (పబంధమునకు 'వెప్ప-లేదని మనమ: నిశ్చయముగా చెప్పవచ్చును.

ఈ (పబంధమునుగూర్చి (చధానముగా మూడు వాదము లున్నవి ], బంధము "తెలుగు భావమలో తద్భా షాపరిణావము ననుస రించి 18వ శతాబ్దము వరకు వచ్చిన మహోకవుల (_పతిభాలక్షణముల విచ్శితశ క్తులు (ప్రాతిపదికలు గ సదియొక (పత్యేకశళాఖవలె యుద్ద మించి "పెంపొందినది సతత్క_వి తాబంధము సంస్కృృతములోని మహా కావ్యమునకంకె విశిష్టమెనది. కొన్ని విషయములలో భిన్న మైనది కూడ తిక్క నగారు విరాటపర్వము తీర్చినతీరు, ఎక్హైైాపగడ హరి వంశములోని శిల్ప వై శిష్టము, నాచనసోముని వ్యకో కి నై పుణ్యము పాదుగా శ్రీనాథుని వై పభము మేలుబంతిగా ఈ మహో (పబంధముల రచన సాగినది. ఇది మొదటిమతము.

క. బంధముయొక్క రచన నన్నెచోడుని కుమారసంభ వముతో ప్రారంభమైనది. కన్నడభాషలోని యనేక కావ్యసం పదా

మహా గంథాలు శ్రీల యములు తెలుగులోనికి వచ్చినవి ఈ సం్మపదాయనులను జీర్ణము చేసుకొని అెలుగుకనవులు శొత్తగా (బంధముగా నిర్మాణము ఎవేనీనా రుం

8. మూడవ వాదము వేరొక పద్ధతికి ెందినది. కావ్యము “వేరు. (ప్రబంధము "లేరు. కావ్యము లన్నియు కథా పధానములై నవి. మవోకావ్యములన్నియు యొకానొక కథయుక్క. సుచరిత పథమున సాగును. కథా[(శితములై న కావ్యములగుటవలన సివి రన (ప్రధాన ములు. కాళిదాసాదుల రచన లన్నియు మహాకావ్యములు, (యబం ధములు కావ్యములకన్న భిన్నముళలై నవి. పఏనియందు కథ ధాన మైనది కాదు. పఏీనియందు వర్ష నలు అలంకారముల్సు కల్పనలు, పద్య రఛనా చమత్కా_రములు నిండియ డును. వదో కథ నొక దాని నిఏ యాశియించి యుండవచ్చును. "కాని దీనియందు కథకు (ాధాన్యము "లేదు. ఇవి రసమును అశయి.౦చిన కావ్యములు కావు. చమత్కా. రము నిచ్చెడు సట్టివి. ఈవావము ననుగరించి నన్నెచోడుని కుమూర సంభవము; మనుచర్మిత్య (ప్రభావతీ (వద్యుమ్నుము మొదలై నవి కావ్యములు,

ఈ మూడు మతములు కూడ సమంజసముగా గోచరింపవు, మొదటి మతము (_పకారము ెలుగుభాపలో పరిణామము పొందిన మహోాప్రబంధశాఖ యొక నిర్వచనమునం దొదిగియుండ లేకున్నది. శ్రీయుతులు వింగళి లశ్షీ ఖా ఎతంగారు మహా_పబంధము లన్నింటిని సమన్వయి.ంచి చానికొక లక్షణము కల్పించియున్నారు.

కళకి పిబంధమునకు వకనాయకా శయత్వము, దానితోపాటు వస్త్వైళ్యమును (పథానధర్శ్మములు. రి (ప్రబంధము అష్టైావళవర్థ నాళ్ళకమై యుండవలెను,

40 మవోకాన్యములు.. పబంధములు 8. అందు శృంగారము (వధానరనము. అవళ్యకతను బట్టి తక్కిన రసములు గౌణములు కావచ్చును, కీ ఆలంకారికశై లి (సబంధమునకు జీవము, ర పిబంధము ఛాపాంతరీకరణము కారాదు, స్వతంతమైయ.౦డ వలెను. (తెలుగు సంస్కృతి 111 8౨866 609 ఈ మైదు లక్షణములయందు లెండవ లశ్షణను? మహాకావ్య ములకు ఇెప్పబడినబే, మిగిలిన నాలుగు లక్షణములు ఆంధ (సబం ధములలో నెన్నింటికి పట్టునో చరాడవలసియున్న ది. చివరి లక్షణము శ్రీనాథుని కృతులను (యబంధపరిధినుండి తొలగించినది. ఆయ్యధ (యఛ్రజంధములకు శీరోభూహణమై నదనియు, తత్‌ శాఖకు తొ ల్తటి కృతియునై న మనుచర్మితమునకు ఈ లశ్షణములలో (పథాన మైనవి పట్టుట లేదు, మనుచర్శి తము వకనాయకా శయముకాదు ఇందు స్వరోచ్చి. మోయాగంధర్వుడు, (ప్రవరుడు మువ్వురును నాయకులే యసనవలెను, క్క కథారచనాపస్ధతిని ఆశయించి విజారించినప్పుడు వ యొక్క_నినో నాయక్రునిగా నిశ్చయించుటకు వీలులేదు. మాయాగంధ ర్వుని (పవరునిలో లీనవ్సువ్రేస్పిచ్ళు కావ్యము ద్వినాయకా శయనగు చున్నది, కావ్యముయొక్క స్టీతినిబట్టి పవరున క్మపాధాన్యము నిచ్చు టకు వీలులేదు. ఇందువలన (ప్రధమ లక్షణమునశే దీనియందు వ్యాప్తి "లేదు, (బంధము శృంగారరన్మ పధానమని చెప్పబడినది. ఈ లక్ష ణముకూడ ఈ శావ్యమందు సం్యకమించుట అేదు. ఇది శాంతరస (యతథానమైన కావ్యము. వరూధ్ధిన్సీ (వవరభుట్లము నందున్నది శృంగార రసాథాసము. ఇదియు గౌణము, శాంతముకచే పర్య వనీంపగలదు. ఈశాన్యమునకు న స్త్వైశ్యము (0౮% 0 కం 0100 సమకూర్చుటకూడ ఇాల్లక్ష్మి న్టమైన విమయక్షు, ఈ విధముగా (శబంధముల శేర్చరచిన లక్షణ మేదిరై నను అది మనుచర్మి తమ నే పట్టుట లేదు.

సహ్యృ్యదయాచ కము శ్రీ] “రాయలయుగములో వచ్చిన అజ్లేక 'శావ్యమ'లలో ప కొన్నింటికో తప్ప యిీిలక్షణములు పట్టుట లేదు. అము క్రనూల్యదలోవ స్వైక్యము “లేదు, వకనాయికా శితముకాదు. శృంగారము (పధానరసముకాదు. ధూర్జటికృతి, రామకృష్ణుని కృతియు అనేకోపాఖ్యానముల సంఇుట ములు వీనియందు వతేల్ల క్షణముల పట్ట-ట లేదు.

ఒకవిధముగా చూచినచో పె నపేర్కొనిన (పబంధ లక్షణము లన్నియు వసుచర్శి తము న్నాశయించి వేయబడినట్లు తోచుచున్నవి, ఆగావ్యమునందీ లక్షణములన్నియు పట్టుబడుచున్నవి, కాని ఒక ఉద్య మముగో ఒక యుగముగా నిమూపించ నెంచినపుడు తల్ల క్షణము తద్యు గమునందలి మహాకృతులలో వాల (ోంధములకు.ఆ లక్ష ణముల. సంక మించనప్వ్పుడు అలన్షణమునకు కల్లు మర్యాదయొట్టిది ? ఈ పేర్కొను నప్పుడు వీదోయొక లక్షణము పట్టిన దానినీ మార్గములో చేర్చిసచో (పబంధములకు సానమూనసమును సాధించ లేని లక్షణము గోచరించును,

మరి ఇంకొక్క విషయము. ఈ లక్షణములన్నియు గల మహో కాన్యముసంస్కృృతముననే యుండిసవో దానిని కాదనుటకు వీలుళేదు కచా! తల్ల శణములుగల కృత్‌యు ముహాకావ్యమే యగుచుండగా మసనముకూడ ఆ లక్షణమ లనే యేర్పరచుకొని యిది వేరుశాఖయనవి ఇప్వకొనుటలో వర్థములేదు. సంస్కృలేములో శ్రీ,హర్డుః వై షధమ+న కీలక్షణములన్ని యు సమకూదును. న్రైమధమునందు వర్ణన లనేక ముగా నున్నవి. కధియొక్క మైకము కూర్చబడినది. శృంగార రస (ొళాన్యమున్నది. తక్కిన రసములు కూడ గౌణముల. గా నీలక్షణ నుసందుసం్యకమించినవి. లి అలంశారికమైనది. అప్పుడు శ్రీహర్దుని నై వథము (ప్రబంధము శాన లెను, లక్షణము సమ్మగముగా పట్టనిచోట

ర

చాని సంగీకరించి, పట్టినచోట యంగీకరింపకపోవుటల్ర సామంజస్యము నోచరింపదుం ఒకవేళ నైవధమును [(పబంధముగా ంగీకరించినచో తెలుకు వారు స్వయముగా (యబంధమును నిర్మించిరన్నమాటలో - సత్యము గోచరింపదు. శ్రీనాథునివై మధము తెలుగు సబంధములకు మేలుబంతిగా న్వీకరింపుచు *_ చానికి (శబంధత్వము కేవల మనువా వమగుట లభింప "లేదు .- సంస్కృృతనై మధము కావనుటకు ఏల. అేనిది. (పత్యమముగా శ్రీనాథుడు "పెష్టనాదుల 'కావ్యమార్గమున కెంతబాధ్యుడో అ_పత్య తముగా శ్రీహర్డుడుకూడా అంతియే. ఈవిధముగా | పబంధములకన్నిం టికిని నైషధము మూలస్థానను గా గోచరించుచున్నది, ఇది ఈ వాద మునే భంజకమైన విషయము, క్‌మ్‌న్ర సారస్వతమునందు పెద్దన పభృతికవులు సంస్కృత కావ్య ముల కంయకె భిన్నములుగా 'జేశీయ పద్ధతులలో స్వతంత నూతన కావ్యనృష్టి వేయుటవేత ఒక సవ్య కవితోద్యమము (రొమాంటిక్‌ మూమ్మెంట్‌ ) (_పవ్నర్షిల్లెనని వెప్పనగును, (యబంధము అనుసది ఆంయభులు సమ్మగ భారతీయ సరస్వతికి తమకానుకగా సమర్పించిన ఒక నూత్నాలంకారము, దృశ్యము, (శవ్యము, మధురమ అని బక (వమాణమును బట్టి యేర్పడిన మూడు కాన్యవిశేపములున్సు గద్యము పద్యము అని ఇంకొక్క పమాణమును కలసి 'యొర్చడ్డ రెంకుకాన్య విశే వములున్తు తనయం బే ఇముడ్చుకొని సంపూర్ణ సారస్వత "సుందరమూ- ర్తిగా వెలుగొందునది ఆంధ (తబంధమూ (తెలుగు సంస్కృతి = పేజి 610,

సనప్ఫావయన్మేశము శ్రి అని వఏంగళిచారు మరొకరీతిని నిర్వచించియున్నారు. ఇది కడుజాగరూక తతో పరిశీలింపదగిన విషయము, ఇందు మూడు లక్షణములున్నవి 12 సంస్కృత కావ్యముల కంయె భిన్నముగా ేశీయముైై న పద్ధ తుము 2, దృశ్య వ్య మధుర కావ్యముల లత్షణముల నంయాజ వనము. కిం గద్య పద్యముల యొక్క సంయోజనము, ఈమూడు లక్ష ణములయొక్క_. సంయోజనమువనలన (శ్రబంధము "తానొక (పత్యేక మూ _ రికళ్యానముూ' పొందినది 'దేశీయములై-న పద్ధతులనగా ఇష్టటేవతా స్తుత్యాదికము

షష్ట్యంతములు, శని నృత్తాంతముం కృతి భ _ర్భవృ త్తాంతము, ఆశా సాజ్యో౭తములయంపలి కృతిభ్నార్భృ సంబోధనముకావచ్చును. పుష్పాప చయము- వంటివి శావచ్చును.. కాని ఇష్టధేవతా స్తుత్యాదెకము సరస్కృతములోని అఖ్యాయిశాలక్షణమునుండి తెలుగు కళ్చలు న్వీక రించిరి. ఆఖ్యాయక యందు-కవి మన తెలుగు కావ్యములకు సహదజె ములెన ఇష్టదేవతా స్తుత్యాదు లన్నియు చేయను దానిలో తన చరి (తగు చెప్పుకొనుట్క కృతిపతిని చెప్పుట కలదు, తెలుగు కావ్యముల యందు కవి తన (పసంసయు, వంశవృత్షమును చెప్పుట కృతిపతి వంఖావజారముూ చెప్పుట కలవు, షష్ట్య్రంతములు, ఆ శ్వాసాద్యంత సంబ్రోధనలు తెలుగు శావ్యములకు తొలిరోజుల నుండియు వచ్చు చున్వ,వే. ఏనిని కలిగియుండుటలో బంధములశే (పల్యేకతయులేదు. పుస్పాపచయము సంస్కృత నాటకములలో నున్న బే, చానిని ఒక "జేశీయమైన రగడగా రచించుట మా తము _ప్రబంధములయందుకలదు

అందువలన "జేశీయములై న పద్ధతులని యకా శావ్యముల యందు (పత్యేకముగా చెప్పుకొన వగినవి కనిపించుటలేదు, తెలుగు బేశము లోని అభార న్యవహారములు..జనుల వృత్తులు, ఆహార విహార ములుకూడ (శబంధములయందు తత్పూర్వ కావ్యములతో పోల్చి మూాచినచో తక్కువ యనియే చప్పవలయును, భాషూ'ఏపషయకముగా

నాలో చించినను తెలుగు పలుకుబడి నుడికారచు, సొంపు వురాణముల కాలములో సొగసులు వోయిసట్లు [చబంధముల కాలములో జోలేదు శ్రీనాధుని పద్యరచనా సౌందర్యమునకు ముస్ధులె "తెలుగుపద్యములు సంస్కృత సమాస సంఘటనము? నందలి యొకానొక నాదవిద్యా బేప్‌ కమ్ముడు శోయినవి,,. .ఈ. (బంధముల మావ సంస్కృత శబ్దముల (పశావ మెంత యొక్కుడో విచారించుటకు తరువాత వందయేండ్లలో టారంభమైన యచ్చ తెనుగు కావ్యమా ర్షమే సౌతమ్యమోాయదలదు, అంధువలన (వ్రబంధముల యందు 'దేశీయములై న పద్ధతులు కలనను టలో సత్య మేమా(తమును నోచరింపదో,

"ండవ లక్షణము థృశ్య_శవ్య, మధుర శావ్యముల., నం యూ జనము* ఇది.కూడ సిర్టిష్ణముగా చప్పఏలు లేని లక్షణము, మధురము. న్నది కైలీ విశేషమువకో భావనా... లక్షణమునకో చెందినమై నచో' అది త త్తత్మవుల రచన న్మాశయించియుండును. శ్రీనాధుడు మొత్తము మోద మధుర కవి కాడు, రాయలు. కాడు. రామకృష్ణుడు "కూడు. ధూర్జటి కాడు, సూరన్న కాడు. మధురమైన. లత్సణము. "పెద్దన్నలో నున్నది తత్పూర్వ కవులలో సన్నయలో పోతనలో నెంత మాధుర్య మున్నదో "పెద్దనలో సంత మూాధుర్యమున్నడి. తిక్కన రచన. మధుర మైనవెశాదు. రామరాజభఘాపణుని రచన మధుర మేయయ్యును బహూ ళము లై న యలంకారముల సంయోజనమువేత నొక విధమైన క్షి స్టతను,,

(శౌఢిం సంపాదించుకొన్నది. అందువలన. నీ మూధుర్య లక్షణమిట్టి దని చెప్పలేము. ఇది కవుల న్మాళయించిన లక్షణము. కాని. ప్రబంధ, ముల న్మాశయించిన + త్షణము కాదు. ఈ కవులు కూడు ఒక్కొక్క పుడు మాధుర్యగుణము వడలి్యవాయుట యున్నది. ఈ మాభుధ్య లక్షణము ఛండస్సునకువెందిన 'బేశీయ వృత్త సయోగము. మ్మాఆౌా చృంద్లోరచనముగా తద్దింధములను. భూఛి భానింపజళాలము. ఇంక వృ శవ్య ఇకావ లక్షణ సంయోజవమ్లున్న ద్ని ఇదియు. సంస్కబ్యతే

మపోకావ్య లక్షణమునకు భిన్న మైనది కాదు సంస్కృ ఆలంకారిక "లెల్లరు మహోకా వ్య లక్షణము చెప్పునప్పుడు పంచ సంధులును తదం గములును యభా యోగ్యములుగా వినివేశసీయములని _చెప్పియు న్నారు. అందువలన దృశ్య కావ్య సంప్రదాయము మహో కావ్యము నకు భిన్నత్వము సమకూర్చదు, తరువాత మూడవ లక్షణము గభ్య పద్య మయత్వమ.కూడ (పత్యేకలక్షణముగానే చెప్పబడినది.- “గద్య పద్యమయం "కావ్యం చంపూరిత్యభిధథీయతే”అని లక్షణము. సంస్కృత సాహిత్యమున చంపూ "కావ్యములున్నవి "తెలుగు భావకు కూడ చంపూ సం పదాయమే. ఒరవడి, నన్నయ నాటినుండియు చంపూ

శావ్య సర్యపదాయమే చేశమునందు (శోవ్నర్హితమగు చున్నది. కావ్య

మనందు భిన్నవృ_త్త రచనము, వచనముకూడ కూర్పులోని కం. కత. వలన నదియొక విద్యగా తెలుగు కవ్చలు. భావించిరి. వారు వచ

నము కావ్యమునందు కొన్ని కొన్ని స్టలముల యంద మాతమే చాడు.. చుండిరి

ఈ నీధముగా చూచినప్పుడు సంస్కృత కాన్యభిన్నముగా "తెలుగువారు (కొత్త్మకీయగా పబంధమును తీర్చినారనుట తర్క సహమైన విషయముగా గోచరించుట లేదు.

(శబంధ స్వరూషమును గూర్చిన రెండవ మతము: కన్నడ (పభా వమునకు సంబంధించినది. కన్నడ భాషలోని సంప్రదాయములు తొలి యుగముల్‌ నున కావ్యములయందు మిక్కుటనుగా ( పవేశించినవ్ని అది ఫీర్లైవ మణో ద్యమమువలన భావలోనికి విరివిగా వచ్చినవి. ఇవి నన్నెచోడుని కుమూర సంభవములోకూడనున్న వి. నన్నె చోడునిమోాద సంస్కృ్బృత్మి ప్రభావము కన్నడ పథధావముకన్న పది.రెశ్లైక్కువగానున్న, వని-చెప్పుటల్‌” సతికయో లేదు “వనజ కేళి ళ్యాది పద్యముఖ, అష్టై- దశవర్ష వ్రమ్యుఖు _ పేక్కొనిోపర్తపూర్ణర్మబై దళ్ళ్యవ్తాణంబుల స్మమషాణంబై

కీ మహాకావ్యము. పబంధము నవరసభావ భరితంళై మ _ట్త్రంశదలం'కా రాలంకృతం 2 రమణీయమైన దివ్యకథొయని చెప్పెను. ఇవన్నియు సంస్కృ తాలంకార శాస్త్రమునకు చెందినవే. తెలుగులో తొలి మహాకావ్యము రచించిన నన్నెచోడుని రచన సంస్కృ తాలంకారమునే తన్మహాకావ్యలక్షణమునే చెప్పు చున్నది ఉద్భటుడు ఇెప్పినట్లుగా. నీతడు ముప్పదియారలంకారము లను ేర్కొనెను. నన్నెచోడుని కావ్య స్వరూప భావన యింత స్పష్టముగ గోచరించు చుండగా నది కన్నడ వాబ్మయ [(పభావమని వెప్ప్తుటలో సత్యము గోచరింపదు. కన్నడ (పఖావము కొన్ని పద్య ములప్పై కొన్ని పవ సంయాజనములమిాద కొన్ని భాపములమిోాద కూడ నుండవచ్చును, "కాని కావ్య భావమునందు (ుబంధముగా రి" ఇామము ఫొందుటకు కన్నడము "కారణము కాజాలదు,

(శబంధమూల స్వరాపమును గూర్చిన మూడవ మతము మరియు చ్చితమైనది. అది యూహమిద యాధారపడినది. చానిని బట్టి ఇప్పటి (పబంధములు (పబంధములు కావు. కావ్యములు కావ్య ములు కావు. 'వేనియందు కథా ాధాన్యముండదో, వర్ణ నా చాహుు ళ్యముండునో రసనిర్వహణము సుమ్టుగా చవేయబడదో వాని నెల్లను (శబంధములుగా 'చేర్చ్పవలయును, సర్షబంధమునకు సంస్కృ తాలంకారి కులు చెప్పిన వర్ష నాదికము మహాకావ్యసంబంధి కాకపోన్రను మహః కానవ్యములయందు రసము రాజ్యమువహించును, అది కథను మూల స్థానముగా చేసికొని పుట్టును,

మహో కావ్యమనగా- నే యష్టావశ వర్ణనాత్మక మైనదని స్ప ముగా నిర్వచించిన యాలంకారికుల నిర్వచనము దీనివలన తల ([కిందు లగును. మహో బంధములుగా మనము సెర్ణయించిన వానియందు రసమునకు నిద్ధియుండదు. కవియొక్క జెన్మతపఃుఫలముగా రసనీది- పడ యనెంచిన వారు రసా౮-మ బహిష్కృతు లగ్సదుర్రు, రాయికి మహ్లాకావ్యముకాదు. మనుచర్మి తము మహో పబంధముకాదు, ఈ స్థితి

సహృవయచ్మ కము 47 సంస్క్టృతములోనికి కూడ సంకిమింపవచ్చును, అచ్చట మాఘము శాన్యము కాదు. (ప్రబంధము, నై వధీయచరితము మవో కావ్యము “కాదు, (సబంధము, ఇట్లు చెప్వుకొనవలసివచ్చును, కావ్య ప్రబంధము లని పృథగ్విభాగము చేనినచొ కొన్నిచొట్ల "బేసిని "బేనిలో ఇీర్చవల యునోకూడ పరము వివాద కారణమగును,

ఈ కావ్య _పబంధ వ్యవహార మెప్పుడు పుట్టినదోశాని దీసి చవేయబడుచున్న యూహల్కు వాదనలు చితి చితమ లుగానున్నవి కాలము సాగుచున్నకొలది ఒక మార్షములోననే యనేక నూతన విమ యములు చేరును. కాని దానిని యా మార్షములోనిబే కాదనుటలో యర్థమే లేదు. కావ్యములు కాళిడాసునాటిక్కి భారవినాటిక్కి నూఘుని నాటికి మరియు 'శ్రీహర్జునినా టికి కమ్మకమముగా ననేక నూత్న విష యములు చేర్చుకొనుచు వచ్చినవి, అశ్షే వానిని న్వీశరించిన కవులు వానిలో స్వపతిభా జన్యము.లై న నూత్న విషయములు చేర్చుచునే యుందురు. అంతలోననే కాళిదాస భారవి, మాఘ, శ్రీహర్టుల కావ్యములను వేరువేరుగా విభాగించి వేరు వేరు పేరులు “పెట్టుటలో న్యాయము లేదు. (చతిభయొక్క లక్షణమే నవనవో న్మేష శాలిత్యము. అందును మహాకవులు ఎప్పుడును నూత్నమునేదో యొకచదానిని _పవేశ "ెట్టుచునే యుందుగ , అల్పకవులు ఎఫుడును వానిననుసరించుచుందురు,

ఈ పై వావను లన్నియు సాకల్యముగా పరిశీలించిన వారు డా! త్త పల్లా దుర్ణయ్యగారు. వారు తమ ప్రబంధ వాజ్మయ పరిణామ పరిశోధనలో “*_పబంధము సంస్కృత సాహిత్య సర్వస్వవిండీకృత రసఘుటికి” అని చెప్పియున్నారు. దీనివలన (చబంధనులన్నియు సంస్కృత సాహిత్యములోని ఎన్ని యో సొగసులన్నింటిని తెచ్చికొని తమలో కలుపుకొన్న నటులు మనము నిశ్చయముగా చెప్పవచ్చును

గ మహాకాన్యము.(పబంధము జి బ్యురా ణేతిహోసములనుండి తమ కృతుల యితివృత్తమును.

౪, నాటకములనుండి ళూభాంతత్వలత్షణన్సు న పస్వైక్యము, సంభా పణావిధాసము, ప్మాతపోపణముు మృగయా విమాన యాసశితలోప ఇవారాదికము,

:. నాటిశలనుండి _పఖ్యాతధీరలలిత నాయకత్గము, కన్యానాయి కాత్వమ్యు చ్చితస్వప్నాది దర్శనము, | పధమానురాగొదయమ్ము ఇెటీ విదూపషకాదుల్సు (స్రీ ప్యాతి చాహుళ్యమి _పణయకో పాను సయము,.

త్తే మహాకావ్యమ. లనుండి రసాలంకార వర్ణ నాదులు

ఛం కథాకావ్యమ.లనుండి (వణయము పరిణయము, విపలంభా దులు శృంగార (వాధాస్యము,

6. ఆఖ్యాయి.శలనుండి ఆశ్యాస విభాగము, ఏని యవతారికల నుండి ఇష చేవళా స్తుత్యాదికము,

లట ఆవి రై

7. చంపూ కావ్యములనుండి గద్య పదో్యోభ యత్వుమః భిన్న వృత్తరిచనా విధాసము న్వీకరించినది. ఈ విధముగా కావ్య సౌందర్య చును సంతరించుకో నిభ సరస సాహిత్య (ష్మకియ (పబంధము”

వెన శ్రీ దుర్ణయ్యగారు (శబంధము సనెట్లూహించినారో ెలి వీనాను. పె లక్షణములలో కొన్ని "తెలుగు వాజఖ్మయములో చంతకు పూర్వమే (పవేశించినవి, చివరి నాల్లు లక్షణములు నన్నయగారి నాటి నుండియు (శవ _రించుచున్నవి. నాటకము పంచసంధుల నిర్వహణ మున కనుగుణముగా నైదునుండి పది యంకములవరకు నుండవచ్చునని యున్నళ్లు "తెలుగువారి (పబంధముకూడ తదను గుణముగా కాబోలు పంచాళ్వాస పరిమితమైనది విపంచి కావావనము, నాట్యము. మ. ేసణము మొదలై నవికూడ నాట్లిక్రా విషయము ఖే,

సవ్యాదయచ్య కము శీర వె న పేర్కొన్న నీషయములు గమవించినచో నై షధీయచరి తము=నాటికి శిఖరా్క్గము నందుకొన్న మహోకావ్యము-నాటి కాదుల మరికొన్ని లక్షణములతోకూడ తెలుగులోనికి వచ్చినదని 'తెలియవ చ్చును. ఇది మవోకావ్య _భిన్నముకాదనికూడ అెలియవేచ్చును. కొన్ని కొత్త విషయములు వేరినను సంస్కృత మహాకావ్యమును తెలుగులోని వహ (శ్రబంధమును ఒక్కటిగానే గోచరించును.

శ్రీ జివి. కృష్ణారావుగారు తమ ఏ5౧0163 10 షక! 2220006410 అను (గంథములో నిట్లు "చెప్పియున్నారు. “5౮ 16 ప42ష402204863 90040108 ౧006 1020 0 స్‌డని22ఛ9/2 ౫10% 19 2 39060103 0 2౦౭౫. కళ 9062 060 23 16 70౯081 0689108 66౯0౧0165”” (4 వెడ8ం) _ [శకృష్ణ

ం - లట బంధమైన . యీ (ప్రబంధము కావ్యముకన్న భిన్నము కాదనియ మహాకావ్య మహో పబంధములు పర్యాయ పవములనియు వారి యభి తైాయము

శేంతవరకు వివారింపగా ేలిన విషయమలు ;_

1. తేలుగులోని మహా (శబంధము సంస్కృృతీములోని మహో కాన్యమున కభిన్న మైనది. ఆలంశారికులు చెప్పీన సర్షబంధమైన మహా శావ్గమిదియే

ల్సి శ్రీహర్టుని నైవధీయ చరితమున కనువాదమైస శృంగార వైపధ మొరవడిగా నాంధ్మ పబంధములు (శవ _ర్హిల్లి నవి

8. ఆంధ కావ్య సవాజములై న భిన్నవృలత్తే సంయోజనము గద్యపద్య నీర్మాణనము "తెలుగు "కావ్యములయందు నిల్పినవి

క, పంచసంధుల నిర్వహణమున కనుగుణముగా పంచాశ్వాన పరిమితమెన క్ఫితిని రచించుట సహజమెనది పంచాశ్యాన పరిమిత

రూ రజా

శం మవోశావ్యమక[వటంధము త్వము తొలికృళులయందు శాక తరువాతి కావ్యమాులం "జెక్కువగా గోభరించును. శ్‌. 'జీశీయమ్రైన రగడ *సుస్పాసచయము) ఘట్టమున (_పవేశిం చినది,

6. ఇస్ట జేవతా స్తుత్యాదికము, కావ్థకారణము మొదలై నవి నన్నయాదుః నుండి వచ్చినవి, తరువాతి కాలములోని కృతులకుకూడ చెందుచున్నవి. ఈ పద్ధతులు. “ఆఖ్యాయికలి నుండి తెలుగు కావ్య

“1 కావ్యమునందు కొంచెము తక్కువగా ఇరువదిలెండు వర్ణ నలు చేయబడినవి.

8. ఇతిపోసముల నాటికన్న శవ్టాన్ధాలంశారములు కావ్యము నందు మిక్కిలిగా చోటు చేసుకొన్నవి, బంధకవిత్వముకూడ "క్వాచి త్కముగా కొన్ని కొన్ని చోట్ల కానవచ్చుచున్నది

9. ఈ యుగమునాటి కావ్యములన్నియు శృంగార రస్మ్పపథాన ములు కాశపోయినను సర్వకావ్యములయందు శృంగారస్పర్శ యుండ నేయున్నది ఇందు వాల కావ్యములు శృంగార ప్రధాన రసత్యము కలని కూడ.

10, కావ్యములయందు ళుభాంతత్వము లశ్షణమైనది. తొలి కాన్యములలో కోన్ని టిలో లేకున్నను తరువాతి వానిలో వ "సక ట్ట్‌మ'

లై కూడ యొక ధర్మముగా (ప్రవర్రించినది.

11. తెలుగు కావ్యములలోస పద్యగద్యమ లందు పౌణ శ్రవా వైరి ' మహాకవుల (పాబల్నము బలపడజొచ్చినది.

సప్ఫావయచ్నీకోము క్‌)

19, ఇతి వృత్తము. పురాణేతిబోసములనుండి న్వీకరించిన చే మొనను కావ్య ణాళికను నిర్మించుకొనుటలో కవి మిక్కిలి న్వేచ్చ కలిగియుం జెను,

ఈ మెరువు అన్నియు సంతరించుకొని తెలుగు భఛావలో తొలి స్వతంర్భత మహాకావ్యము అల్లసాని "పెద్దనతో నవతరించినది. ఆధ శావ్య చర్మితలో దీనివలన ఫురాశేతిహోసముల యనువాదముల శ్రావాుళ శ్టైమునుండి మలఫు తిరిగి నందున. యాయన ఆంభ కవితా వీతామపహాడై నాడు. ఈ శావ్యమునకు “దీని నమసరించిన కావ్యము లకు "తెలుగు సారన్వత చర్మితములో (వబంధమనూజేరు* ళఈూఢముణా నున్నదిః

(ఆధ్యపబేశ్‌ -సెన్టెంబరు శే9692 న్స భలం రాజక న! సన. టం. ఈమే నష ]

పవన్‌

గరుడోపాఖ్యానము = మహాభారతము రహన్య కథన నంపపదాయము

ఈ ేశంలో ఇతివోస పురాణాలు "పరిణమించిన. తీరు విచ్శిత మైంది. ఫుఠాణ (ష్మకియ భారతీయ సాహిత్యానిశే విలక్షణమైంది. ఇతిహోసాలై న 'శ్రీమ్మదామాయణ మహాభారతాలు రెండూ రెండు వె లక్షణ్యాలుగల రచనలు, మహాభారతం వై పుల్యంచేత ఇతిహాస లక్షణంతో బాటు పురా ణలక్షణాలై న సర్గ (పతిసన్హాదులను ఇముడ్చు కోవడంచేత స్వరూపంలో (_ప్రత్యెకతను సంతరించుకొన్నది.

మహాభారతం తరాలమాద వృద్ధిపొందిన (గంథం, ఇందులో ఉపాఖ్యానాలు అనేకాలు అనేకవిధాలుం కొన్ని అప్పటిశే పాచీన ములై పరంపరాగతంగా (శచూయమాణములౌతూవున్నవి. కొన్ని వైదిక గాథల్యు కొన్ని "రాజుల మునుల చర్మితలు, కొన్ని సమకాలీన సన్నివేశాలు, చేస (చాథాన్యం దానిది.

ట్రొచీన కాలంలోని శథాకధనంలో రహస్య కథాకథనం ఒశ మౌర్షం ఆంతర్యంలో వదో రహస్యాన్ని ఇముడ్చుకుని వెంపెన అంత రువులలో సామాన్య” థను చెప్పకపోవడం ఇందులోని లక్షణం కథలో (ప్రవర్తించే ప్మాతలు అన్నీ వదో నిగూఢమైన అంశానికి ఆలం బనాలు, ఈ అంశాన్ని గు _ర్రించేందుకు దానిలోని ముడిని విప్పేందుకు వో కొన్ని శళ్లైలు వాకా ష్టలు దూరదూరంగా నిశ్నీప్తాలె ఉంటవి. ఈ కథా రహస్యములు వివ్పితే వాటికి వైదిక సాహిత్యంతో కల

శా స న క్‌ తు తి

అనుబంధ్ధంక్తూవడాో. సువ్య కమ్మ త ది

“వ్యాసుడు మహాభాం ఈ.వమ్మేరంభంలోన్ల “యుధిష్షరో ధర్మ

గా. “చుహ్మేదుమణి క. ఇత్యాదిగా మహాభారత

పాన కొథ్నారహస్నాాన్ని. తెలీయజేసీనాడు. కో ౪ గా యనా ఖీ “ప్పాత్య ల ఈ _క్వ్వ్రకస్థాయిలో మహో

నహృదయచ్మ కము ఇక్ర్‌లై భారత కథ అంతా ఎట్లా ధర్మాధర్మముల ం సంఘర్ష ణమో ఇక్కడ "తెలియజేయడం జరిగింది,

ఈ గూఢకథనంలో ఇంకో (వయోజనం ఉన్నది: కొన్ని విద్యలు రహన్యంగా ఒక గురుపరంపరలో"నే (పాష్యములుగా ఉండేవి. ఆ విద్యలు ఖిలంకాకుండా రహన్యగోపనం చేస్తూజే నీల్‌బె ట్టడం ఈ పద్ధతిలో సాధ్యమయ్యేది.

భార తారంభంలో వేదవ్యాసుని (పస్తుతిస్తూ (బవ్మా బేవుడు రవాస్య జ్ఞాన వేదవాన్‌ (ఆడి 1.71) అన్నాడు. ఈ విధముగా రవాన్య జ్ఞానము నెరుగుటయే ఈ శాఢవిద్యా సర్యపదాయముల' నేరుగుట, మహాభారతం తన పరిణామంలో ఈ గహాఢకథా సాహి త్యాన్ని వీళై నంత వరకు సంకలనం వేనింది.

వేదార్థ నిర్ణయంలోనే ఆధిభౌతిక్క అధిై విశ, ఆధ్యాల్మికము "లె న మూడు పొరలలో అర్ధము చెప్పవలెనని యాస్కాదులై న వేద వేత్తల నిర్ణయము. ఆవిధంగానే ఈ కథలూ పరంపరాయాతములై న సంస్కారాలను బోఢించుకుని లోలోతులలో విశిష్టార్ధాలను (పతిపా దించేవిగా హూపొందుతవి, అందులోనూ వై దిక గాథలలో ఈలక్షణం (పస్ఫుటంగా గోచరి స్తుంది.

ఈ 'రహస్య క్‌ధన విద్యలోనుంచి (గతీ కాత్మకత వర్పడ్డది.

(గతీకాత్మకమైన ఈ రహస్య కథనంలోని ఆంతర్యం అంతా కథన వేళలో రచయిత వ్యాక్రావ్య క్ష మనోలోకాలలో వబ్దనం చేస్తూ వుంటుది వ్యక్టమనస్సుతో ఖేసిన ఈపయత్నంలో నిసాఢాన్ధా నికేతప్ప (యకాశాన్థానికి _పయోజనం గానీ (పాధాన్యం. గానీ ఉండదు. అలాంటి రచనలు _పబోధ చందోదయ, సంకల్ప సూర్యో దయాలు. ఈ (గంథాలలో (వకాళాన్ధానికి అనగ్భయం ఉండకపోవడం వలన నిస్తూభార్థం స్ఫుటం . కాకతప్పదు. ఒక ఫొడుపు కిథలాంటిథీ

శేకీ గరుడో పాఖ్యా నము_మళోభారతము శచనా రవాస్య కథనవిద్య దీనికి భిన్నమైంది కథసవేళలో రభయిత వ్యక్రావ్య క్షజేతనలలో నుండియుకాక సామూహిక అవ్య _కృచేతనలో నున్నదికూడ డీసికి మూూలనూతుంది. వాననాచూపంగా నిశ్షీప్తము కైన సంస్కారాలు రచయితకు తెలియకుండానే తన జాతీయ సంస్థా శాల మ్యువలను తనకు అపరిచితములై న వాటినికూడా తన రచన ద్వారా (మకాశింపజేస్తాడు.

ఈ కథలన్నీ "ఆదిలో భూఖిక సం్యపదాయంలో . _పవన్నర్తించి ఉండటం వలన'వ _కల సంస్కారానుగుణంగా మార్పులు చేర్పులూ అందుతూ వచ్చి జాతి సమష్టి అవచేశశలోని భావసంపుటులను భిన్న ఛిన్నాంశాలను. వకకాలంలో అనేక అంతరువులలో" వ్య_క్తంచేయగల సామర్థ్యం వర్పడుతుంది.

విడి రహన్య కథన సంప్రదాయం

ఇది అన్ని దేశాలలోనూ ప్రాచీన కాలంలో ఊన్న బే.

జై

చువోభారతం సర్పయాగంతో (సారంభ మవుతుంది. సర్పసంబంధ ఇతివృత్తం ఉత్తంక (ఉదంక) ఉపాఖ్యానంలోనూ, భృగువంశ గాథ లలోనూ (శ స్తుతమవుతుంది.. భ్‌ ఎసువంశ గాథలు మజో భారతంలో అనేకంగా ఉన్నవి. చ్యవన జన్మవృ త్రాంతమూ, రురుచర్మి లమూ, జరత్కారు వృత్త్రాంతమూ ఈ (ష్మకమంలోనే వస్తవి.

నమడోపాఖ్యానం. కూడా రుకుచర్శితలో అంతర్భాగంగాబే పెళ్చబడ్డది. -భృగువంశానికీ .సర్వజాతికీ వదో విరోధం అనాది ఉన్నట్లు ఈ కథలు. సూళిష్టూవున్నమి. అంతేశాక భృగువంశీయులు నిశ్యసతీకార్ర వాంఛావ్య(గులుగా గోచరిస్తారున భృ గు,-రుకు సరత న్వాముల వృత్తాంత్తాలు ఈ విమయా'న్నే వ్యంజితం చేస్తున్నవి ఢురు-

సర్ప విరోధమే మవాభారత కథ్యాతోత్య పొండవ వంశములోని అడ్డు నుని పాతుడై న పరీశ్షీత్తులోకూడా సర్పయాగ రూపంగా వీబజ్బం భించింది. ఇతివోస (ప్రారంభం ఈ విధంగా సర్పజాతిక్కీ భృగువంశా నికీ గల విరోధాన్ని సూచించుతూ సాగింది, భృాగుశబ్దం వై దికమైంది గాయ్మతీ మంతంలో భర్షశబ్దం తన్మం్మత "దేవఆ పరంగా (పయోగింపబడింది, గాయ్య్మకతీ మం తాధి ష్టాత సవితృ బేవత్క సూర్యుసితో అభిన్న మైంది. గాయ్య్మతీ మంతం పౌరాణిక సర్య్రపదాయంలో గరుడమూూ_ర్హిగా రూపొందింది. అందుశే గరుత్మంతుణ్ఞి ఛాగవతం ఛందోమయుడసి "'పేర్కొన్నదిం మరొకచోట లశ్రీ థి.స్తవంలో పూర్వాచార్యులు 'వేదాత్ముడని గరుడుట్ణి "పీర్కొజ న్నారు, గాయ్మతీమం్యతం వినత ఛందస్సులోనుంచి పుట్టింది. గరుడుడం కూడా _వెనలేయుజే. ఈ గరుడుడు నారాయణుని వాహనంగా 'పేర్కొసబడ్డాడు. ఈ నారాయణుడు _ '్యేయన్సగా సవితృమండల మథ్యవ్నర్తీ నారాయణ సృరసిజాసన సన్నివిష్టః అని ఇచప్పబడినట్లూ సూర్యమండలాంతర్ణతుడు బుశ్వేచ వైదిశ "జీవ కాపరిణామంలో సూర్యుడే తరువాత విన్హువుగా రూపొందినట్లు ఆధునిక “విమర్శ కూల్తు గరుడుడు నారాయణ వాహనమై ఊర్ట్వగాముమైన ఈశ్వర 6... ఛి ళా మ్‌ వైశన్యాభిముఖంగా ఎదిగి పోయే వై తన్యానికి (శతీకగా ఉర్కొానబడ వచ్చును. గరుడుడు సూర్య పతినిధిగా (కమంగా అతనితో" అభ్గిన్ను డుగా 'పేర్కొనబడటం ఉన్నది. గరుడుని జన్మ వేళలో మవాభారతం అతన్ని సూర్యునివంటి వాడుగా పేర్కొన్నది. త్వముత్తమః సర్వమిదం చరాచరం గభస్తిభి; భాను రివావ భొససే సమాక్షి పన్‌భానుముతః (పభోముహుః తమ న్లకః సర్వమిదం ధృవాధృవమ్‌ (ఆ£8.20)

ర్‌క్రి గరుడోపాఖ్యా సము-మవో భారతను ఇది "జేవతల స్తుతి. ఈ స్తుతి సీవ్రు తపనుడివి. సూర్యుడిని అని (ాగరంభం అవ్ఫతుంది. ఇంకా విచారిస్తే సన్మువ మధన నృత్తాం తరము ేవాసుర సంగామమూ గరుడోపాఖ్యానంలో నే చెప్పబడ్డవి. గరుడోపాఖ్యా నంలో సర్పములకళూ గరుడునికీ వైరం (పథా నాంశం, తల్లిని చెరనుండి తప్పించడం ఈకథలో ముఖ్యాంశం, సమ్ముద మధన వృ త్తాంతంలో సూర్యుడికీ, సర్పములకూ విరోధం ఉన్నవిమయం సూచింపబడ్డది. అమృత పొనేళ రాహుదోషాన్ని సూర్యచంద్రులు వి త్రిమాపడం చోూహిసనీ రూపంతో ఉన్న నారాయణుడు రాహు శిరచ్ళేవం ఇయడం ఒకటి పాము పడగగా, అెండోది పాము తోకగా విడిపోయి రాహూ శీతువులై తరువాతి శాలంలో సూర్య చం్టదుల మాద పగతీర్చుకో వడం మొదలుగా పురాణకథ సాగిందిం శిరచ్చేదం పొందికూడా సాగించే ఈవిరోధం శేవలం భౌతికమైంది కాక తాత్త్విక మైందిగా కనిపి స్తున్నది. ఈ రాహూువుకు తమస్సు అనే పేరుకూడా ఉన్నది. సూర్యుడు “వెలుగుకీ జ్ఞానానికీ ఊర్థ్వముఖ దిన్య చైతన్యా నికీ (పతీశఅయితే తమోరూపమైనసర్పం అవిద్యకూ, మృత్యువుకూ, జదమునకూ, మాయకూూ అధోగామిమైన చైతన్యానికి [గతీకగా “పేర్కో.నవచ్చును. గరుడోపాఖ్యా నంలో పశ్నిస్సీ పామునీ వస్తువుగా న్వీకరించ డంతో రహన్యకథన లక్షణం స్ఫుటమనవుతుంది. పన్నీ లెక్కలతో ఆకాశం వై పఫుగా ఎగురుతుంది. పాము శేలమోాద( పాకుతుంది. పుట్టలో దూరి పాతాళ (రసొతల) లోకంలోకి దిగిపోతూవుంటుంది. అయితే పౌరాణిక సంప్రదాయంలో సర్పము సర్వదా తమస్సునే సూచించదు అనంతుడు స్కుబవ్మా ణ్యేశ్వరుడుగా జ్ఞానానికీ నారాయణుని శయ్యగా అనంతమైన కాలానికీ. వేయి పడగల స్వామిగా సృష్టీయొక్క బహూ నుఖ వి స్మృతికి, కుండలినీ శక్తిగా పర మేశ్యర సాధన కొనసాగించే ఉృత్తము జీవనికీ _పాతినిధ్యంవహించడమూ సత్యమే.

సహృవయచ్య కము శ్ర

అందువల్ల (గ్రతీకలను నిశ్చయించేప్పుడు వబదైనా "అంశాన్ని వశొకిగా చూడటం శొకుంజా జాలీయ వ త్య “సమష్టి దృ్షితో

రా ల

'చరిశీలిం చవలసనీ “ఉంటుంది

మహాోభార లేతిహోసం సమ్మగంగా చూచినప్పుడు గరుడోపా ఖార్ధనం (_పాతినిధ్యం వహిస్తున్న (పతీశార్థం _ పతులు పాములు "జీవాసుర శ _క్తులకు (ప్రాతినిధ్యం వహించడం సమంజసమైన బేనని అనసాయం కుదురుతుంది. సర్పమునకు యోగ శాస్త్రానయం కుదిరిన తరువాత నే_కుండలినీ ఫ్రిని సర్పరూపంలో వర్శించిన అనంతరమే సర్ప (శకీక "5ండో "పార్శ్వపు అర్థం సంతరించుకోవడం మొదలైంది.

ష్‌

గరుడో పాఖ్యానాన్ని మొ_త్తంవిావ మూస్తే మవోఖభారత (పథాన కథకూ. దీనికీ ఎన్నో పోలికలు ఉన్నట్లు గోచరిస్తు :2. ఈ పోలికలను వివేచించి దూడగా ఈ ఇతివృత్తం మహాభారత కథకు సూక్ష్మమైన (ారూపంగా గోచర్యోస్తుందిం

(ధాన కథలో మహారోణులై న కుంతీ గాంభారులకు గరుడో పాఖ్యానంలోని కళశ్యవుని భార్యలు వినతా క్యదువలకు సొమ్యుము న్నదిం వినత కుంతిలోగా అల్పసంతానం శలది, క్యదువ గాం ఛారిలాగా అధిక సంతానం కలిగివుంది, వినత నంతానం అనూరుడు గరుడుడు ఆశాశగాములు-సా త్తికగుణానికి (ౌతినిధ్యం వహించేవారు. ఇందులో అనూరుడు కర్టుడితో సామ్యం ఉన్నవాడు. అనూరుడు సూర్య రథ సారధి. కర్ణువు సూర్య సంతానము, అంతేకాక రథ కారుసకిపుతుడుగా లభించిన కొడు.

రి

శ్‌8 గరుడోపాఖ్యానను_.మవహాభారతము

గరుడుడు నారాయణ వాహనమైతే (పథాన కథలో నారా యణాంశభవుడై న శ్రీ, కృష్ణు డు అర్జునునకు రథసారధిమొనాడు. ఇక్కడ రథిక సారథి లక్షణాలు వై పరీతాన్ని పొందిన అంశం మనం "తెలుసుకోవచ్చును.

కువ సంతానం పొములు ధర్మబ్బుద్ధి లేనివి, గాంభారీ సంతాన మైన కౌరవులకు (పాతినిధ్యం వహి_స్తని, కారవులలో (పథముడు అయిన దుర్యోధనుడు నాగధ్యజుడు, ఈ ధ్వజ్మ పతీకను గమనించి నప్పుడు కౌరవ సర్పసామ్యుము ఎంత సన్నిహితమో 'తెలియవ స్తుంది,

అనూరుడివ లెనే కర్లుడు తల్లి కి. అకాల౦ంలో జన్మించినవాడు పుట్టినప్పటినుంచి తల్లి కి దూరంగా ఉండిపోయినవాడు. జీవితమంతా వికలాంగుడై అనూరుడు జీవనంగడుపగా అనేశశాపములచేత వై కల్యం పొంది జీవితం గడివినాడు కర్టుడు,

వినతదాస్యం క్యదువ తన నంతానమైన నాగులచేత మోస గించి కల్పించినది. పాండవ దాస్యంకూడా నాగధ్వజుడై న దుర్యోధ నుడు కల్పించిన మాయాద్య్యూతం వలశ సంభవించినది, గరుడుడు “మాతృడాస్య విమోచనకు అమృతమును "లేవలనీరాగా, పొండవులు గత రాజ్యమును సంపాదించడానికి మహాభారత యుగ్ధాన్ని నిర్వహించ వలసి వచ్చింది,

(ఫఠతాన-కథలో పాండవులు గరుడుని (పతీశలుగా అనుసంధిం చుకోవలనీ ఉన్నది గరుడుడు సూర్య పతీక కావడంవలన పాండవు లకు సూర్యునితో అను బంధం నిశ్చింతగా ఫ్రానీంచవలని ఉంది

య ధిష్టిరుడు యమధర్మ రాజు సంతానమ . యముడు సూర్య సంతానము. నకుల సవాబేవులు ఆశ్వినీ బేవతల సంతానము, చారు కూడా సూర్యసం తాన మే.గరుడోత్స _త్తీ సూర్యకిరణములే ఆహారంగా ఛాలఖిల్యాది మహార్థులు వేసిన తపస్సు కారణము వారు ఇందుడికి

సనహృదయచ్య కము ర్‌ (నతిగా మరొక ఇందు?ని సృష్టించడానికి ఈతపస్పు వేసినారు. ఇందు కోసం ఒక యజ్ఞ కూడా జరుపబడింది. అయిలే పశ్సులకు ఇం్యడు తైన గరుడుడు పుట్టాడు.

ఇం దార్జాయం సమారంభః' సర్వేషాం. నః (వజాపతేః

అపత్యార్థం సమారంభో భవతళ్చాయ మీప్పితః. (ఆది- 81-29)

మహాభారతంలో అర్జునునికీ గరుడునికీ పోలికలు కనివీ _స్తవి, గరు డుడు ఇందునికి పతిగా జన్మిస్తే అర్జనుడు _ ఇంద సంతానంగా నే- పుట్టాడు. గరుడుడు అమృతంకోసం ఇం దునితో విరోధిగ్లచిళ్షుక్లు

"నీ ఖాండవ దహన వేళలో అర్జునుడు ఇం్యదుడితో విరోధిస్తాడు. అర్జునుడు వనపర్వం్ధలో ఇంద పురస్కృృృతుగ్హై అనాసనంతో సన్యానింపబడ్డాడుం భీముడు "“మపోబలుడు వాయుప్యుతుడ్డు, గరుడుని వాలనం అంతా వాయు మండలంలోనే. సర్పక్షోభ వై నవేయుడు కలిగ్గించినళ్లు. భీమ్తు ేనుడు సమస్త కౌరవ సంపోరం చేసినవాడు. గరుడ భీమనేను లిద్ద రకూ అపారమైన శత్రుధ ఉన్నట్లుగాకూడా కానవ స్తుంది.

ఈ విధంగా పాండవృలకూ _ మూలపు వమౌాదిర్నులై న సూర్యు గరుడులకూ ఇన్ని పోలికలు కానరావడం యాదృచ్చికం కానవసరం "లేదు.

మరికొన్ని అంశాలుకూడా వివేచించవలసినవి కానవ_స్తవిం

పాండవుల పత్నిమైన (_ాపదికీ సూర్యపత్నులై న సంధ్యా ఇఛాయలకు సంబంధం గోచరిస్తుంది. అగ్నినిభమొ నది సంధ్య. (_బాపది అగ్నిలోనుండి ఆవిర్భవించింది. ఇఛాయవలఅె ఆమె కృష్ణ వర్షం కలిగిఉంది.

అర్జునుడు ఖాండవదహనం చే నేవేళ ఇం్యదుడు కానన రక్షణ చేయటం కోసం వర్షం ఎడ తెగకుండా కరివిప్తాడు. గరుడో పాఖ్యా నంలో కూడా ఇలాంటి సన్ని వేశమే ఉన్నది గరుడుడు ఏపున మోసి కొని ఆకాశానికి ఎగిరినప్పుడు సర్పములన్నీ మూర్భిల్లుతివి అప్పుడు

6౦0 గరుదోపాఖార్ర నము మవశీథారతముః కదూ (పార్థనం వీ5ి కర్యదుడు అమృతవర్షం కురియింళి. సత్ఫాలను వనపర్వంలో యుధిష్టిరునికి అతిధుల భోజనాదులు వీశ్చాటు ఇవేయటం సమస్య కాగా = సూర్యుని. (శ స్తుతించి. ఒక అక్షయప్మాత సంపాదిస్తాడు. ఈ విధంగా. పరిశీలించితే' మహాభారత' (పధానేతివృ త్తానికీ, చాని- స్థూలనిర్మాణానికీ అ గరువోపాఖ్యానం సూష్మరూపంగా కాన వై పరిశీతన సిర్మాణదృష్టితో' వస్తువునకూ దాని మూలా నికీ సంబంధించిన అన్వేషణగా సాగ్‌ంది. శా త్తికమైన యాజ్ఞికమైన అంశాలుకూడా గరుడో పాఖ్యానంలో నిశి _ప్తములై ఉన్నవి. వాటీని ఈ వాన్టసంలో చర్చించడం జరుగలేదు ( విమర్శిసి- 1080 ్సి , అనా సట్ట్రై ఆలా

ఆంధ మపహాభారతమును తిక్కనగారు వారిహరనాథున కంకి: తము చేసినారు. ఆయన కల్పించిన ఈ హరిహరముూ రి అపూర్వ మైనది ఈ ఇరువుర కభేదము ననేక స్థలములయందు (శశిపాదింపబకి' నది. కాని యిట్లు భావమూ ర్తికల్పనము. చేయలేదు. భారతము సరనారాయణ మహిమా (తబోధకమైన._గంథముం. “నారాయణం నమస్కృత్య... “భగవాన్‌ వోసుబేవ్మోత. కీ ర్త్య "తేజ్మతననాతనః” ఇత్యాదివాక్యములే. ఇందుకు _పమాణములు, ఈభారతమునకు కర్త సాత్షాన్నా రాయణాంశజ-డై న కృన్ణద్వైపాయా నుడు, దానిని. తిక్కనగా రనువదించిరి ఆయన మహేశ్వ రాం ఫి. కమల ఛ్యానై. కళీలుడు, చి _త్తనిత్యస్థిత శివుడు, _ నేవాతర్చిత. శశాంక "శీఖరుడ.. కాని తిక్క-నగార్నిశై వభావము ఏర వై వముకాదు. అట్రైత. -వేదాంతజానముతో కూడినది. వె దికమూర్ల నిమమ త్తు ౬ా ౧ ౪౩ భారతను పంచమ వేవము. “లోకహితనిష్టంబూని గావించె' ధర్మామై ్యశస్థితి భారతాఖ్యభగు 'లేఖ్యంచై న యాన్నూయమునుే అని వ్యాసునిగూళ్చి తిక్క నగారు.- చెప్పినారు... ఇది. లేఖ్యమైసన యాూామ్మ్నాయము. ఇందు ధర్మాద్య్వైత స్థితి యున్నది. నాటికి. అతేః ఖ్యను. లు-_అపౌరుపేయములుఎఐన 'వేదములందు థర్ముములక_దై సత స్థితి "లేవన్ననూట- వేవముల౦దు కర్మ కాండకును . జ్ఞాన కాండకును మధ్య చగాధమున్నది- -వేధవ్యాసుని నాటి కాళిండు మార్షములు.- ఏడివడి నవి. పూర్వవిామాంసక్కు ఉత్త రమామాంసకు పొ త్తుకుదుర లేదుః అస్థితి -వేదములందు ధర్మమునకు కలిగిన. థీభావముం అట్టి స్థితి. యంధు వ్యాసుడు ధర్మాడ్ర్వైత. _పతిఫఘాథకమైన భారతమును. రభిం ఇను.

థి పారివారినాథత లము

ఇట్లు ధర్మాటై సత్‌ మనగా కర్మజ్ఞూన మార్షములకు అటై రతీ భోవము (పతిపాదించుటయని 'శేలినది ఈ ఆెండుమూార్లములు పర స్ప విరుద్ధములై నవి. ఏీని కదై్యైతఫావము కల్పించుట ఎట్లు? కర్మము జ్జాస. మెట్లగ్లును? ఈపశ్నలను సమాధానించుట కై భారతము పుట్టి నది భారతమున నాయకుకై న ధర్మరాజు కర్మపీరుడు, జ్ఞా నమార్లను నెజింగినవాడు. భారతము సర్పయాగముతో (ప్రారంభమయి. న్వన్హా రోహణముతో ముగిసీనది. సర్పయాగము కర్మఫలములకు సంబంధించి నది ధర్మరాజు స్వన్హారోహణముసందు” మ్రైరమత్సర న్నేహసంవాస లౌాల్యగర్వశో కాదు లై న హృద్గ్దత వికారముల దొజింగి నిర్భామత్వ మున వెలుంగు పొవకుండుంో లెకోభిల్లౌనని జ్ఞానిజనై కసాధ్యమయన సుస్థితి కల్పింపబడిసనది. భారతములోని సర్వకధలు, సరో, పాఖ్యూన నులు ఈరీతిగునే పర్యవసించు చున్నవి స్వకర్మ_భష్టుడెన అర్జునుని కర్మమార్షమున 1 పబోధితుని చేయటకు భగవానుడు భగవద్దీతను బోధించినాడు.

అనేక మహర్దుల సంవాదనములు జ్ట్‌నుభ _$ వైరాగ్యం యాగ ూోగమార్ల (పతిపాదళము. లెన్ని యో దీనియందు కూర్చబడి నవి. ఇవియన్నియు కథాసూతమునందు సం యోజింపబడినవి,. కథయొక్క పరనార్థమును వ్యాఖ్యానము చేనీనవి స్వ ర్షారోహణ పర్వముచివర భారతమునకు (శయోజనముల పేర్కొనుచు సకలధర్ముంబులు "తెలు పుట యొకటిగా చెప్పినాడు- నన్నయ్య గారు ధర్మత త్త వ్రజ్జులు ధర్మ శా్రుంబని భారతేమహిమను వర్ణింప నారంభించినారు. నిర్వచనోత్తర 'రావమాయణమున కృతిపతి 'తాతనుగూర్చి “ధర్మా దైైతి మూర్తి” యని తిక్కన వర్షీంచినాడు. ఆయనయు కర్మజ్ఞాని మార్గముల మొక్య ముల కభిముఖుడై. యుండవలయును.

ధర్మమన్న కబ్దమున * శిన్ని యో-... ర్ధమయలున్నవి, ధృథాతు' జన్యము కావున ధరించునది యనియర్థము. ధర్మశ్చ అడై (రంచధర్యా.

సహృవయచ్మ కము 6కి ఎదెసలేమ్‌ అని చెప్పుకొన్నప్పుడు ధర్మమనగా లోకాచరణీయమైన మైహీకవ్యాపార మనియు యదై్యైత మన "వేదాంత శా స్ర్రసాధన మనియు "చెప్పవలయును. ఈ సమానసమునకు ధర్మమైన యజై్యతమని యర్థము "చెప్పీ వాని ెంటికి నభేవము కల్పింపవచ్చును.

లొ్‌"కమునందు సత్యము, అహింస యన్న రెండు ధర్మములు న్నవి. ఒక్కొక్క వోట వాని ఆెంటికిని విరోధము సంభవించును. అప్పుడు వాని ఆెంటిలో న్మాశయింప దగినబేదో మనము ెలియవల యును, ఈ ెండును ధర్మమ-నం బే పర్యువసానము పొందవలయును, ఈ వవమయమ కొన్ని కొన్ని యుపాఖ్యానముల వలన వ్యాఖ్యానింప బడినది. కర్ణి పర్వమః*లో సత్యనతుడై న యొక (ౌవ్మాణుని వృత్ర్తోం తమ్ము అశ్వ మేధపర్య్యములో (గాద్ధముచేయబోవు జమదగ్ని య్మకోధ నత్వము మొదలై నచోట్ల ఈ ధర్మముల సంఘర్ష ణము సూచింపబడి యాసమయముల మసమెట్లు (శవ _ర్తింపవలెనో సూచింపబడి నది. ఇందువలన ధర్మాద్ర్వైతమనగా "రెండు ధర్మములు ఎ నిత్యధర్మములు, ఆపద్ధర్మ్శములు య సంఘర్షి ౦చినప్పుడు వాని సమన్వయ 'మెట్టులొనర్చ వలయునో సూచించుటయని కొందరు వ్యాఖ్యానించెవరు.

మనము చెప్పునట్టి యర్థము నిర్వచనో _త్తరరానూయణ నంద ర్భృమున కూడ నతుకు పడవలయును. వివిధ ధర్మముల సమన్వయమని చెప్పినను నిచ్చోట సమన్వయ మగుచునేయున్నది.

తిక్కన _ధర్మాదై సతమన్నను హరిహరాభేవము "చెప్పీనను ఒకశేయని కొందరు చెప్పెదరు. ఈ మతమునశై వ వై న్లములే గెండు ధర్మములు వాని "రెంటికి తిక్క నగారు అభేవమును ప్రతిపాదించిరి అని, కాని తిక్కసగారి వేదాంతమార్షమునకు శై వవై ప్ల్రవములకు పోలికయే "లేదు, ఆయన అ్నిద్వెతి ఆయన (పతిపాదించినదామూ ల కభేవమే కొని ఆ నముతములకు కాద్దు.

“ర్రిక్తీ హరిహరనాథతత్వము

ఈ వారివారనాధు జెవ్వరు? “వేదములందుకాని తరువాత ఫరా చ్రోల్రిళశనములందు. కాని అంతగా (ప్రసక్తి కనుపింపదు. భారత బేశ ములో గల ]ేవాలయములలో ఈయన 'బేవాలయము లేదు. (కర్హాట “జీశములో తిక్కనగారికి కొంచెము పూర్వమే హరిహరాలయము లున్నట్లు విమర్శకులు చెప్పుదురు). శైవులలో అర్థనారీశ్వర కల్పన మున్నది. ఈ మూర్తియంద శివుడొకపార్శ్గ ్వము _ "వేరొక పార్శర్పి మమ్ము వారును ఎ భక్తులు ఆడిదంపతులన్తు ఈమూర్తి యందు పూజిం ఇదరు. హరిహరనాధమూ ర్తి కల్పనమట్లు లేదు ఆయనయందు శైవ నైప్టన చివ్నానులు సర్వమును కాన్పించును. కాని ఆయన శివుడు

వా కాదు, విష్ణువుకూడ కాదు. ఈ హరిహరనాధమూ_ర్షిని అర్థనారీశ్వర చూ _ర్హియేయని వ్యాఖ్యానించుటకు ఏలు లేకపోలేదు. విమ్ణువునకు పార్వతికి అభేదము చెప్పుట కలదు. “చ్రాణత్వం వృషభత్వ మర్థ వపుషా భార్యాత్వ” ,మన్న శ్లోకములో శ్రీ, శంకరులా విషయమునే నివానంచలహరిలో స్పష్టముచేసినారు. అర్థనారీశ్వర మూూర్తిలోని పార్వతిస్థానమ"న తిక్కనగ రు విష్ణువును ధ్యాగించిరని చెప్పవచ్చును ఈ మూ ర్జి శివశక్టి న్వరాపముగా చెప్పవచ్చును. న! "అట్‌ నీ

ఈ మూర్తి శీపలము మూ_ర్థికల్పనమే కాని ఈ మూరు లకు పారనూర్థి కమైన సత్యత్వములే వదె (తములో-అందుశే_

“న్రీయన గారి నాబరగు ఇెల్వకు చ్చిత్తము పల్లవింప భ

(దాయితీ మూ _ర్రియె హరివారంబగు రూపముతఠాల్ని విష్ణురూ

పాయ నమశ్శివాయ యనిప ల్కెడు భ_క్టజనంబు వైదిక

ళ్‌ వసిదికిన్‌*”

అని భారతము. పారంభింపబడినది. ఇచ్చట కొల్చునది పరత్నత్త్వమును. శివుని కాదు, విష్ణువునుకాదును. ఈ పరత్నత్త్వము హరిహరంబగు ర్లూపముతాల్ని+ సది_ ప రాద స నది.భ క్తుల వై దికమార్గ నిస్థ' మెచ్చు నది. ఈరూపన్సు

_ తగ సహృవయచ్య కము రక్‌ తాల్చుట భక్త జనంబునకు ధ్యాయితను కల్పించుటకు మొతమేం ఈయన భ్యదాయిత క్రీ యన గాౌరనాబర గు చెల్వకు చ్విత్తమః పల్లవింప చేసినవి, ఆమెపేరు శ్రీ యును -గారియును. భ క్తులువిష్లు రూపాయ నమశ్శి వాయ యనుచున్నారు. విష్ణు రూపము కాల్చిన ఇపునకు నమస్కారమం యస్థము చెప్పవచ్చును. అప్పుడు రూపము సందు వివ్లు భావమే కాని ఆవ భావములేదు,

ఇందు. తిక్కన గారి వేడాంత మార్గము విస్పష్టము చేయం బడినది.

"ఈ పవ్యముతరువాతనే: ఆయన “అని సకల బహ్మా (వాళ్టవెంబు చేని*.అనినారు. ఇచ్చట సకల శబ్దమునకు సామాన్యమైన సర్వమను నర్థము చెప్పుటకు వీలులేదు. అది ఇచ్చట అతుకదు. 1ర్వికేమమైన (టహ్మమునకు సకలమన్న విశేషణము సార్థ కమై యుండవలయును, ఇది సకలము ఈ కల నావబిందు కళల లోనిఏ. అచ్చట కలయనగా చిత్కళ పరమేశ్వరుని చైతన్య స్వమాపము, ఈ హరీ షారనాధుడు పర మేశ్వరుని అచ్చమైన స్వరాపముకాదు. ఆయన యొక్క ఉపాధి విశేవము, చిక్కుల యొక్క ఒక అభివ్యక్తి హరి హరంబగు రూపము తాల్చిన పరత్నత్త్స్వమన్నను ఇదియే అర్థము.

ఈ కలా (ప్రశంస ఆది శంకరులు శివానందలహరి మొదట' “ఆలాభ్య్యాం భూడాలంకృత శశి కలాభ్యాం...* అసన్నచో ఒన్బిరి ఈ స్తుతి శివా శివులను గూర్చినది ఈ కలా భావన లేనిచో. మూర్తియొక్క_ అభివృ్షి లేదు. హరి హర మూ ర్రికిన్సి అర్థనారీశ్వర మ్నూర్తికిని భేదము లేవన కొన్నచో ఈ (తశంస్కు ఈ మూర్తికిల్బనము. తిక్క సకు శ్రీ శంకరుల నుండియే సంకమించి య.౦ండనలయును,

తి)

66 హరిహరనాథతత్వము .. వేవములందు (పస్తావింపబడని ఈ -.మ్నూర్తి విశేషమును ఛ్యాసించుటలో వైదిక భావ మేమున్నవని ర్న చార్మితకముగా ఈ. మూ ర్తికల్పనను తిక్కన గారి చేతనే (ారంభింపబడక పోయినను ఆ మూర్తికి తిక్కన చేసిన న్యాఖ్యానము ఆయనచే, ఆయన కల్పించిన మూూర్తియు కొంత ఎవెిష్ట్యము కలదియే. ఈ మూ ర్తి యొక్క (పస్తావన నవైదికము కాక పోయినను దీనికి అంతరమైన భఛావ మూలము వై దికమన్నమూట, “పకం సత్‌ వ్మిపాబహుధా వదన్తి” మొదలై న్యళుతులు కని వాయ విష్ణు రూపాయ శివ రూపాయ విష్ణ వే మొదలైన తరువాతి [(పమాణములు ఈ భావనయొక్క (పాచీనతను చాటుచున్నవి. భారతమునందు శీవవిష్ణువుల క భేదము సాధించు నుపాఖ్యానము లున్నవి, అసలు అృద్వైతమున నేబేవ మూ ర్రియును పర బహ్మీ విపష్కా రమే కావున పారమౌర్థికముగ వాని మధ్య భేద ముండుటకే ఏలులేదు. “సర్వ బేవ నమస్కా_5రః శేశవం తతి గచ్చతి” అన్నట్లుసరోో పాసనయు పర్మబహ్మో రాధనలో నైక్యము పొందును. తిక్కనగారు ఈ మూర్తి కల్పనము లౌకిక మైన ఈయభేన మును (పతిపాదించుటశే చేసినట్టు మనము భావించుటకు పలు లేదు, ఆయన మోత్తుర్థి. “జన్మాంతర దుఃఖముూల్‌ తొలగు నట్లుగ జేసి కృ తార్థ చేయవే” అని ఆయన సర్వేశ్వరుని 'వేడినాడు. అనాడు శ్రైవ వై ప్టవములకు (బల మైన వోరాటము జరుగు చుండగా. తిక్కన శౌంతీకాముకు డై హరి హరా బై స్టే ముపస్య సించెననుట యథార్థముగా నోచరింపదు. ఏర వ విదృంభణ మాన్తాడు 'చేశమునందున్న మాట సత్యమే. మిగిలిన భవ్రలందరితో వారికీ సామాన్య మైన విరోధ ముండనే యున్నది. జై నులతో విరోధ (నొబల్యమున్నది. ఇది చార్మితికము, పల్మాటి విక యుద్ధమునకు

నపృాదయచ్మ కము శ్రి శైవ వైష్ణవ విరోధము శారణమని కొండరు 'వెప్పుచుందురు. కాని చానికి సుపూర్ణనమెన _పాధాన్యము నొసగ వలసిన యవనరములేదు, రామానుజులు మతమును (పతిష్టాపించి వందసంవత్సరములు చాన్సు "తెలుగు బేశములో నప్పటికది విరివిగా వ్యాపింప లేదు. ఇది మత నహనసమునకు బేశో ద్చోధసమునకు చెందిన కల్పన కాదు. ఈ ఫలమును తిక్కన అఆనుపంగికముగా నుద్దేశించి యుండెనన్నచో అభ్యంతరము లేదు.

నాచనసోమునాధాదుల హరిహర స్తుతికినితిక్కన హరిహారస్తుతి. కీని భేదమున్నది-వారిది కేవల మూర్తివర్షన పర్యవసాయి, తిక్కనలో నది (_పాధాన్యము వహింపక ఆయన పర్వతత్ర్త్య భావమును వ్యాఖ్యానించుటలొ సంగమించినది, పరివాదాస్పద మోద "ఫేవ మదిరా పానంబు లన్న్మత్తులై” వంటి యుపన్యాసములవంటి పద్యములు తిక్కన గారిలో కానివింపవు. భారతమువంటి బృహద్‌ గంధములో ఆయన యెచ్చటను చేప్ప నవకాశము 'లేశుండెనని చెప్పలేము.

ఇది ఆయన అ్నద్వైత సాధనలో నొక మెట్టు. వమాయావిహి_ తుజైన జీవుడు సంసారము తసకు తాను కల్పించుకొని దానిలో కొట్టుకొనుచు చివరకు జ్ఞాన్నియె“సోహం భావమును పెంచుకొని తన్ను తాను తెల సుకొన్నంతనే మాయ పొర విచ్చు కొనగా తాను (బహ్మము”* "తెలుసు కొనుట అదె ర్‌తే వుందలి మోన్ష్నముం

దీనికీ కర్మము భక్తి జ్జాసము లన్నవి సాధన దశలు. కర్మ దశయందు నిత్య నై మి_త్తికళర్మలు జోోతిష్టైమాది యాగములు, తన్ని ర్వహణము వలన చిిత్త పారి శుద్ధ్యము ఫలము. భక్తి దశలో జక మూ _ర్తియందు పర్యబహ్మ ను భావించి అమూ ర్తి నారాధించుట్క జ్థాన దశయందు నిరాశారుడు “నిర్ధుణుడు” నిరంజనుడు సచ్చిదానందా

ఢ్‌షీ హరిహరనాధతత్తము -ల్మకుడైన పర్య బహ్మమును భావించుట ఇవి ఈ వశల్మకమము. - పౌర మార్లి కముగా ఈ .మూడు దశలు జ్ఞానమం'దే పర్యవసింపవలయును. థి విశిష్టా చైతమునందు కర్మ జ్ఞాన భక్తి మార్షములున్నవి. ళల న్‌ ఆర్త అనాడీ ణి క. ఇచ్చట భ _కియే చరనుదశ. “ుతిశిఖరి విదీప్పే (బవ్మాశ్‌ శ్రీనివానే 'మమవసతు పరన్మీక శేముసీ. భక్షిరూపా” అను రామానుజులు భశ భయొక్క- యౌాన్నత్యెమ్మును స్థాపించిరి. శ్రీమన్నారాయణుని నిర్వాష్థజ మైన కరుణా కటావ్షము వలన జీవుడు డ్ఞానియె, భక్తుడై మోక్షము పొందును. ఆళ్వారాదుల చర్మిత మా విషయమే నిరూసించును. ఏర వము భందును భ క్రిశే అధిక (పాథాన్యముం కర్మ కూన భక్తి సోపానములు (శ్రమముగా నధిరోహీంపన చ్చును. కర్మ భక్తి క్ఞైనములన్నవి [క్రమముగా నధిరోహించుట యింత సులభమైన విమయముకాదు. భక్తి వశయందు భక్తునియందు నెలకొన్న సాశారుడైన పరమేశ్వరుడు తన ఆకారమును వదలి నిరా శారముగా (ప్రత్యక్షమగుట సర్వసుల భమైన విషయమనముకాదు మన సులో లోతులలో నిండుకొన్న మూ_ర్తిమాధుర్యము జన్మములుగా భావనమ చేసీ సంతరించు కొన్నది. ఆ మాధుక సరసు, ఆనంద క వై ని ముగా పర్యనసీంపవలయును. శ్రీరామకృష్ణ పరమవాంస మొదలెన | 6 వారీ మౌర్గమున సిద్ధిపొందుటకు బహూ కిలోరమైన సాధనము చేయ వలసివచ్చెను. లా, ఇట్టి స్థితియందు శంకరుడు 'మొడలై నవారు బహాునూ ర్తులందు న తి, ఏక్‌ ప పర్మబహ్మ భావన వేసిరి ఇధియొక ద్ధతి ఈ మౌార్షమున మరియొక హోపానము నిర్మింళి నవాడు తిక్కన ఇందు సాధకుడుపొసించునది ఫాకారమైన తత్స్యమునే కానివీసియందు రూపము నిలువదు. ధాసికస్థిత్వము లేద్భు, ఓపాభాన్యము లేదు. మూ ర్రియొక్క విచ్శిల్తి

కూడనున్నది. . ఈ రూపముసకు ఆరూపమునం జె క్యమున్నదిః అందువలనే హరిహరనాధ కల్పనము అర్థనారీశ్వర ₹ల్పనమన్నట్లు ఒకో పార్ష్వ్యమున కొళ్ళ్లు మూర్తిగా చేయబడ లేదు

తిక్క_నగారికి హరిహరసాశ్రూత్కారము కలిగిన. న్వష్న వృ _త్తాంతము చాలా మనోథ్ధమై నది. కవితా రచనయంబేమి భావనా ఫ్మీవత్వమం దేమి ఇది అసన్య సాధారణముగా నున్నది.

ఆయనకు నర్వేశ్వరు జెట్లు సాక్షా తృరించినాడో ఈ పవ్య ముస వర్ణింప బడినది.

కరుణారసముపొంగి తొరగెడి వాడ్పున। శశిరేఖ నమృతంబు జాలువార 1 వార సలప్మాతిక సురభి చంవనమున్న । గతినాభి ధవళ పంకజము మెరయ | గుజియెన చెలువున నెఆసిన లోకర!1 క్షణ మన గరళంబు చబాయదోప (థమ దిలో తెంచు భానువీంబ మునాను |! రమ్మున కాస్తుభరత్న మొప్ప ! సుర నదియును కాళిందియు 'బెరసికొన్న ! కాంతి పూరంబు శోభిల్లు శాంతమూ ర్తి నా మనంబు నానంద మగ్ననుగ నేయ ! నెలమిసన్నిధిచే సె స్వే శ్వశండు |

తొలుదొల్న భక్తు నకు భగవంతు యందు గోచరించునది కరుణ అది ఆయనయందు పాంగుచున్నది. అది అమృతము అమృత మనగా మోశ్చము, ఈ కరుణను అమ్మతీమును కలివి బంధించి

అబ్‌ భీ

తిక్కన భక్రిజ్ఞానము లకు నేతున్రు కల్పించినాపు.

తకువాత నాభియందు థవళ పం జము గళమనందు గరళ చ్భాయ, ఉరముసందు కౌస్తుభరత్నము గోచ రించినవి శశిరేఖయ్యు గరళచ్య్భాయయు శవ చిహ్నములు నాభి పంకజము శాస్తు భరత్నము ెస్ణవచిహ్నాములు కరుణా స్వరూపుడం వర్ణించిన కవి యా యన

. అశ చ క త స త్స చ క న కా

యందు సర్వసృష్టి మూలక త్హగమ: అనగా సృష్టిస్థికి యాధ్రిాశార మును .స్థావిం మచున్నాడు, నాఖియంవలి పంక దము. ైహ్మకు: కాం

గ్‌ పారివహరనాథధతేత్వము ణము అనగా స్పష్టికి _పతీక గరళ చిహ్నము లోకరక్షణ చిహ్న మని వ్యాఖ్యానింపబడి నది లోకముల యొక్క స్థితికి నచ్చని గరళపా నము కారణము ఇందు స్థిత్యధికార స్టాపనము కౌస్తు భ రత్నమును ఉదయించుదున్న సూర్యునితో పోల్చి చెప్పినాడు కవి. ఉదయించు సూర్యుడు సృష్టికి పితీకయే. అనగా ఇది పునసృళ్టి అనగా లయ మిందంత ర్భా గమై యున్నది. లయనును సూచింపక పునస్సృష్టీని జూచించుటలో ఈ వ్యాపారము యొక్క అఖండ భారము అభి వ్ర క్త మగుచున్నది.

అనంతరము. గీతేమునందు ఈ పద్యముయొక్క_ పరమార్థ మున్నది. *సురనదియును కాళిందియు 'బెకసికొన్న కాంతిపూరంబుశో భిల్లు శాంతమూర్తి అని ఈ నదులు రెండును శైవ వైన్దవములై నవి. వారివారి శరీర వర్ణిములు కూడ అట్టి వే. కానీ ఈ ఆరెండు నదుల (పవాహములు శలనికొన్నవి. అప్పటి కాంతి ఆ రెంటికన్న భిన్నమై సది. వానిలో నే ఒకటియుకాదు, వాని కతీతమైనది "ఈ సంగమ మందు ఇది గంగనీర్కు ఇది యమున నీకని భేవము వేయలేను ఇచ్చట సీరితనమే కాసి గంగత్వము యమునాత్వము లేదు. ఈ హరిహర. మూరి యందునుదిన్యత్వ మే కానిహరిహరత్వములు మీగుల లేదు, వానియందు భేద మెంచుట మన యజ్ఞత,

ఈ కాంతిపూరమునందు శై వవైస్దవ చిహ్నాముల (వత్యేకత లడగిపోయినవి. ఏటి కన్నిటి కతీతమైన కాంతి పూరముమూ[ తమే నిలచి వది. ఈమూర్తి వైన్దవమైన శృంగారము కాలేదు. శైవమైన 'రౌావముకాలేదు. అది శాంతము, సర్వ్యరస పర్యవసాయిి ఆనందమే దానికి ఫలము అందువలననే సర్వేశ్వరుడు *మనంబు నసానందమగ్న ముగ సేయి సామ్రైత్కరించివట్లు చెప్పినాడు హారిహరనాధుడు శాంత

మూర్తి, కావ్యము శొంతరస (శధానమైన మపవోభారతము. -క్షవి- యొక్క చిత్తవృత్తియు నిట్టిదే.

సాధనకు పాండిత్యము కలవానికిని భేవముండును. సాధకుని చాక్కులం దాతని యనుభవము విన్నష్ట ముగానుండును, వానివాక్ట లు నూటిగా తాత్హికమైన యమభూతిని సిష్క_ర్ష ంచి చెప్పును. హరిహర నాధుని సాకూ త్కారమైనపద్యమును మరల మరల థావనచేసినపుడు యోగళా(స్త్రు సంబంధములై న రహస్యములు గోచరించును.

ఈ శరీరమునందు మట్ట కములున్నవి. సహ్మసారమున్నది. సాధకుడు కుండలిన్మి మేల్కొటలివి సుషుమ్న నాడీ దార్టర సహ్మ సారము చారితీసుకొని ఫోవలయును, ఈ కుండలిని అచ్చట సతతము జారు చుండు మధు బింకువుల నాస్వాదించుచు నాత్మానందము పొందు చుండును. “కరుణారసము పొంగి తొరగెడు వాడ్పున శశిరేఖ నమృ తంబు జాలువావి అన్నచోనీ యర్థమే వ్యంజితమైనది. అశ్వ మేధ పర్వము చివర స్మయవికచ. మహాబ్దమై్యర మాధ్వీక భఛారోదయమయ మధురా త్మా | దగ్శి తొనందవ ర్మ్మా, అన్న ప్వుడు మహోప్టమన్నను సహ్మ్ససారమే, సహ్మ్సాకమునందు *అమి అను పదునారవ శశికళ యుండునని చెప్పెనరు. ఇచ్చట నన్దికళయు చపస్పబడుట ఈ యూహాకు (పోచ్చలకము గా నున్నది. “హరినీల ప్మాతిక సురభి చందనమన్న గతినాభిఫవళపం కజము మెకయి అనుచో నాభీ పంకజ స్థానము మణిపూర చ్మకమునకు చెందినది. కంఠవుందిలి గరళ చిహ్నము 'పేర్కొనుట అచ్చటి విళుద్ధి చృకమును చెప్పుట. ఈ స్థానము ఆకాశ సంబంధ మైనది. అందువలన చెళ్యము కూడ సామ్య మే వక్షస్థలము అనాహత చ్మకస్థానము. ఈ చృకముయొక్క_ కర్ణికయందు సూత్యు డుండును. ఈ విషయమే కౌస్తుభ రత్నమును సూర్యునితో పోల్చుట వలన వ్యంజితమ' చేయఎడినదె. (హ్మచండమునందు సువుమ్నతో పొటు ఇడావీంగళయను నాడులు కలను, వీనికేగంగా యమునలనీప్లేరు,

భ$ హరిహరనాభతత్వము సషున్ను క సగ్గొసుతి యన్న "చీపన్నది. ఈ "మూడు నదులు' యాం

న్న ్‌ ద్‌ మఫ్యమున కలియును. దీనికి (లివేణీ సంగమమన్న పేరున్నది. ఇది ఆజ్ఞాచ్మశస్థానము. ఇదియే సుకనదియ కాళిందియు బెంసీకొన్న శతిపూర్‌ంబు శోభి గొంతమరా ర్హి యనుటవలవన 'సూచితము.

ఇచ్చట మూబజాధార స్వాధిష్టానములు 'సూచితము కాలేజా?" పరి శేపషన్యాయముస నవియు వెప్పబడ్డక్షే భావింప వలయును. గతియుగ కమల ఏధీ దీప్త సంచారలీలా” (అశ్వ్యమి చివర) యన్న చోసీ పట్న్మకముల విషయము వాచ్యము చేయనే బడినది.

ఈ యోగభావ మూహీఎచుటకు శాకణము తిక్క నగారు. శర్కనిన చిహ్నవపలన్నియు హరి.. రరకూప సము న్మేషమునంషయత త్తస్థాసియము లగుటళీ

పరమమైన 'వేడాంతభావ పరిణతి కలవా డగుటవలన తిక్కన “ఈద్భృశం. బులగు (పబంధంబులు 'జేవసన్నిధిం (టళంసించుటయు నొక్క. యారా ధనావిశేషంబు గా భావించియున్నాడు ఇది యొక వూజా మౌార్షము, కవితా రచనము నింత యుత్కృష్టవ గా భావించు చాలే ఛాలా కొద్దిమంది. వారిలో తిక్కన య ేసరుడు

తిక్కన హరిహరనాధుని గూర్చి రచించిన పద్యములు చాల శలవు కళొలి పవ్యములు, పవ్ట్యంతెముల్ను ఆ శ్యాసాద్యంతములు 'మొ త్రము ెండుపందల పద్యములు, ఏీనియందన్ని పద్యము లాయన “షేదోంత పరిజ్ఞానము 'తేలుపుచున్నని, వ్యాసుని యెడగల భ కి విశ్తే

వమముల తెలియ 'జేయుచున్నవి. యోగ శాస్ర్రముసం చాయసకున్న పొండిత్య్‌ము "తెలియ 'జేయుచున్నవి. సాంఖ్య చార్శనికను వాటు చున్నవి. ఆయన ఎంతటి భక్తుడో వెళ్లిడించుచున్నని,

“ిళ్చుస్థిమాలా! మిళ్యాది శ్లోకము తిక్కనలోని యీ భావః

మకూఖమునకు మూలముగా చెప్పబడినది ఆనాడ్తు హరిహరమూూ. గ్రా మీల్స్‌

కల్చనము' శేయబడియుండక పోవచ్చును, శ్రేవలము పర మేశ్వరునియం చామూర్తి ఏశేపములనుభావన చేయుచున్నాడు.

“మష్ట్యంతముల “రళన లోకో _త్తరముగా నున్నది, చానిలో నొక-చమత్కార మున్నది. ఏంకార వాచ్యునకు అసి మొవలు "పెట్టి హరిహర చిహ్నములు "లేకుండ స ర్వేశ్వ రాఖి వర్ణనము చేని చివర-

“హరిహర నాధునకు మరుత్సరిదా కల్పిత మనోజ్ఞ చరణశిర స్ఫుందర మూర్తి కి భావన తత్పర...” అని _వాసినాడు ఈ చివరి పద్యమున హరివారనాధ (_పస్తావన మున్నది. ఆయన గంగానది చేత వరణ శిరస్క్సులందలంకరింప జేయ బడినవాడు. ఆ కల్పిత మనగా శిరస్పునుండి చరణనముల వరకును చుట్టుగా చుట్టబడినయని యర్థము చెప్పవలెను, ఈ గంగా _పవాహము హరిహరనాధుని మూర్తిని ఆ చ్చాదించి వేయుచున్నదిః ఇచ్చట్యగంగా (శువాహమే కనిపించును శాని మూర్తి కన్పింపదు అందు వలననే పష్ట్యంతములలో కూడా మూ ర్రిసంబంధమైన వర్ణ నచేయలేదు.

తిక్కనగారి హరిహరనాధోపాసన మంత విశిష్టమెనది. అది సరూపోపా సననుండి అరూపోపాసనకు ఇక్తుడు చేరుకొనుట శీర్చ డిన నిశ్శేణిక భక్షిజ్ఞాన మార్గముల సంగమము ఆయన రచిఎచిన 'యేతతృంబంధమైన "కండునండల యాభై పద్యములు విశిష్టమ-లై న కవితా లక్షణము కలవి, సాత్విక చిత్తవృత్తియొక్క- పరమావధి నందు కొన్న మహాకవి ఈ పవ్యముల రచనలో మిగిలిన భారతమునకి న్న ఉదాత్తమైన స్థితిలో దీనిని రచించెను. ఇది ఒక వధముగా ఒక ఉప నివత్తని చెప్పవచ్చును. పవారిహర నాధుని ఆయన సంబోధించుచు

10 ]

ల వారీహరనాథతతర్పము అంతర్యాగ పగీప్రాకరూప్క్య భ_క్రదినొమృత సరనీ స్వరూప అన్నవి చాల ముధురముై నవి.

తిక్కనగారి తరపత ఆతని ననుసరించిన హరిహరనాథోపాస క్షులు ఇంత ఉదాత్తస్థితి నంద లేదు.” వారిది ఒక విధమైన సరూపో పొసనమే.

రుక్మిణీ క ల్యాణము దివ్యచై తన్యపార్శ్వవము ఇవియానినట్తీసునానాా. రుక్మిణీ కల్యాణము ఆం ధమవాభాగవతములోని (పముఖ

ఘట్టము. నాటినుండి నేటివరకు విపులపఠన పాఠ్యములందున్న భాగ మిసిం రుక్మిణీకల్యాణములోనున్న కల్యాణశబ్దము విలక్షి ణమైనదిం కథారంభమున పరీక్షిత్తు శుకుని (పశ్నించుచు “ల్యాణాత్మకమైన విష్ణుకథలు* అని “రుక్మిణీ లాన్థాణంబు వినంగ నాకు మదిలో గాతూహ లంబయొ్యుడున్‌ అనియు పలుకును. ఈ కల్యాణళబ్దము యాదృచ్చి కవూ లేక సాఖిపాయమో తెలియవలని యున్నది. మహాభాగవత మునకు దళమస్కంధము హృదయమన్నవో, చానికి రుకి ్రటీగాధ ఆత్మయనవచ్చును, అందువలననే దీనిలోని కథలు కల్యాణాత్మకములు కావలయును. శ్రీమన్నారాయణునికి అనపాయినిమైన శ్రీ మహా లవి “రాఘవల్వేఒభవత్‌ నీతా రుక్మిణీ కృష్ణ జన్మని అన్నట్లు స్వామిని రుక్మిణియె వలచివచ్చినది. ఆమెపేరు విలక్షణమైనది. రుకీణ్మి యసగా స్వర్షమయమై నదని యర్థము ఇెప్పవచ్చును. కలశ్యణశబ్బ్దనము నకును బంగారమని యర్థము. కావున ఆమె శ్రీస్తూక్తము పేర్కొ న్నట్లు హిరణ్మయి. పోతన భాగవతారంభమున ఇష్ట బేవతా స్తుతి వేయుచు,

“వారికిన్‌ పట్టపు బేవి, పున్నెముల్మపో వర్థంపు ఉపిన్నిక్క, చం

దురు తోబుట్టువు ఛారతీగిరసుతల్‌ తోనాడు పూబోణి, ఆ

మరలందుం డెడి ముద్ద రాలు జెగముల్‌ మన్నించు నిల్లాలు భా

స్తురతన్‌ ఖేములు వాఫుతల్లి సిరియిచ్చున్‌ నిత్యశల్యాణముల్‌ క

76 రుక్మిణీకల్యాణము అని శ్రీమహాలన్నీ తని ళ్ళి ౦చెను,. వశమస్కంధఘులోని “కల్యాణ శబ్దము దీనిలో అన్వయించినప్తుడు ఆమె నిత్య కల్యాణదాయినిం ఇంకను కొంచె వూలోచింపగా ఈ నిత్యశకల్యాణ శబ్దము పూర్వా మ్మ్నూయములోని మహామంతమైన ' శ్రీః బాల్యాతిపురసుందరీ థధ్యాన శ్లోకమున నున్నదిః

“అరుణ కిరణజా లై రంచితాళావ కానా

వీధృత జపపటీకా పున్తకాభీతిహసా

ఇతర వర కరాథ్యాపుల్ల కల్హార సంస్థా

నివసతు హృది భాలా నిత్వకల్యాణశీలా”

శ్రీ బాల్మాతిపురసుందరి నిత్యకల్యాణశీల. వోతన్నస్తుతించిన శ్రీమహోలవ్ష్మియు నిత్యకల్యాణశీలయే. ఈ ఇరువురు భిన్నులుగా గోచరింపవచ్చును. కాని సూమ్మ్మూనుశీలనమున మహాలక్ష్మీ స్వరూపు రాలైన రుక్మిణి జాలయే.

రుక్మిణీ కల్యాణమును జ్యాగత్స్రగా పరిశీలించినపుడు మనకు ళళ్చాల్రాి నామము ఠహస్యార్థబోధకముగా అజ్చటచ్చట పొదుగబడి నట్లు గోచరించును. “బాలామణిన* రుక్మిణిన్‌) (౫ 1679) శేశవబంధ మధికమగుచు. 'బాలకమనె (1- 1689) “చ్రాలారత్నము తన కిల్లాలుగా శేకొందునంచు (1-169%) *“తెచ్చెదబాలన్‌”( ౯ 1714 “చాల చికుర వీ హిత ఫాలయగుచు (( 1789) అని ఈ ఉపాఖ్యానములో కవి జలాశబ్ద మును రుక్మిణీపరముగా నైదుచోట్ల [చ యోగించినాడు; సంస్కృతే భాగవతములో ఈ ఘట్టముస చాలాశబ్దము (పయోగింప బడిన చోట్లు "శెండుకలవు “*వవం చింతయకీచాలా గోవించాహృత చేతసా (గ -ల్‌కి65్‌) *తాంవై (పనయసో) 'చాలాం విధిజ్ఞా వి పయో వీతః (౫-క్‌కి4ల్స్‌, నిత్యకల్యాణకీలము "బాలా శబ యోగము పరి శీల్చించిననిది సాభ్యిపాయ (ప్రయోగముగా గోచ్లరించును.. తిరుమల

నవ్ళాదయచ కము జి లోని “బాలాజీ ేటికిని నిత్యకల్యాణశీలుడే, శ్రీచాలాతివురసుండరి “ద్వొాదళవర్డ్‌ నయస్క. - అశ్హు రుక్మిణీ బేవియు. విచాహ'యోగ్య పతక స్పున నున్నది జ్వావశవర్ష (పాయ కావచ్చును రుకిణీకల్యాణమును రచించిన పోతన ఈగాఖథను రింఢడునిధముల దర్శించినాడు. ఇది ఒక యోగసాధన, సాధకుడు కుండలినీ యోగ మార్షమున ఉద్దతినిపొంది సవహ్మసారస్థమై న అమృతత్వము నందుట యొకటి. రెండవమార్షము-పర మేశ్వరుడు భక్తాన్ముగహమున్నకై దివ్య ౧ అనతి చా లోకమ నుండి భూలోకమునకు అవతరించుట మరియొకటి. ఒకటి తం్యతము "రెండవది వేదాంతము, ఈ "ెండువిధములను అనునంధించు నది ఆ త్మార్పణము శరణాగతి. 'యోగమార్షమున పరదేవత కాతా స్వరూపిణి రుక్టిణి (శ్రీకృన్ణుడు సాధకుడు. ెండవమ్తార్లమున (శ్రీశ వ్లొడు పర మేశ్యరుడుః రుక్శిణి భక్తురాలు సాధకురాలు. దివ్యవైై త్‌ న్యము మొక్క ఆరోహణావరోహణము లీ యుపాఖ్యానమునం దంత ర్నిహితములై యున్నవి. రుక్మిణీ కల్యాణము చివర “ఆదిలక్ష్మి శ్రి మొన రుక్నిణి అని కవి పేర్కొన్నాడు “ఆదిలశ్ర్మిి యగుటవేత ఆయము విన్లుపత్ని, అనపాొ యిని _ శ్రీ వైష్ణవసర్యపగాయము ననుసరించి ఆమె 'శేషత్వను, పార తంత్యము, పురుషకారము-అన్నగు .ముల సమాజోరను. శ్రీ అక విందులు నూతృ తత్వ వివేచనము వేయుచు సౌందర న్‌ సామరస్యముల సమవ్నీమూ రిగా మవోలశ్ని శని అభివర్షించినారు. “సత్రాది విశిమ్ష ల కో వా అావాటో ల్‌ జైన భగవంతుడే శ్రీ* యనియు “అతడు శ్రీరూపనిత్య వ్మిగహోంతర విశిష్టుడసియు దై త్య మోహన భూమికా పర్మిగహణను వలెనే భోగ నిమిత్తమై ఒకానొక కాంతావ్మిగహము పర్మిగహింపగా ఆరూపమే ళన్హీ* యనియు సర్మపదాయజ్ఞులు చెప్పుచున్నారు. ఈ విషయములు పరిశీలింపగా విశిష్టామై్యత నర్మపదాయము కూడా పరమేశ్వరునివలెనే పరాశ క్యిరూపమును భావించిన జేశ్లా

శక్ర రుక్కిణీకల్యాణము య్యశ్న్య నంధియము కలుగళమానదు_ జీరొళవై పు 'కేవ్యశేవి భావ మును (క్రతిపాదించెడు “అహం శిష్యా చ చానీ చ భశ్రాచ తవ నూధని ఇత్యాది వచనములు కూడా పువ్కృ_ులముగ శన్ప్సించును. (శీళృ్ణుని అష్టమహిమల విమయముగూడ' ఆా_ర్తికముగా సరర్షము (పకృతియొక్క- అంశమే రుక్ళిణి.మూల్మ పకృతి, జాంబవతి... మహ త్తు, సత్యభామ _. అహంకారము కాళింది.ఆకాశము, 'మ్మిత వీంద-వాయువు, నాగ్నజితి.అగ్ని, భ్యృద-జలము, లక్ష ఉొా-గూమి అపి (యలీకాత్మకముగా వ్యాఖ్యానింపబడినది. రుక్మిణి మూల (పకృతిమయొ సె్వేతర మహిపీలక్షణముల కాలంబన మగుచున్నది. [పకృతిలో “ండులక్షణములున్నవి. దానిలోని ఒక లక్షణము పరమేశ్వరుని దివ్య త్వ లక్షణమును ఆవిమ్కృరించుకొనగలుగునది. ఇది ఉద్లతి హేతువు. శిండవద అది తానుగా (సొకృతిక లక్షణము?గా పరిణమించునట్టిద్ధి. . ఇది జడముైైై వుగా దిగినచ్చునది. మూల పకృతి దివ్యలక్షణ (పకా కము. తిదితర్మ పకృతి రెండవ లక్షణమును వ్య ్రీకరించునది. అంద్రు వలన పరమేశ్వరుడు జీవులతోడి లీలానందము ననుభవించుటకు మూల (శ్రళ్ళతికి దిగివచ్చిన లాభము లేదు. గోపికలతో లీలాసుఖము నందు టకు పరాత్పరుడు దిగివచుఇటకు తగిన స్థితి యింకను అపరా (పకృతి పొందలేదు. అందూవలసనే (శీకృష్ణావతారమునకు ముందుగా యోగ మాయ అవతరింపవలనీవచ్చి నది, ఆ యోగమాయ సర్వ 'కామవ ేశ్వరి 630 ఆమెయే దున్హాది దా్య్రదశనామములు కలది ఈ నూయనే గోపీ కల్లు శా త్యాయసీ రూపమున అర్చనము చేసినది రుక్ళిణీ బేవియు జీవ భావమున (శ్రీళృష్ణోపాసనము వేసినప్పుడును ఈ యోగమాయనే ఉపాసించినట్లు భాగవతము విశదము చేసినది, .. -మూల్మ పకృతిరూపమైన రుక్మిణివల్ల (శ్రీకృష్ణుడు (పకృత్యావ శణము ధఛాటిరా లేకపోయినాఢు:. అమెవలన (పద్యుమ్ముడు, అతని

వలన అనిరుద్ధుడు కలిగిరి. ఏరు వ్యూవోధిస్టితులై న వాసుదేవ మూ ర్తుఖే. సత్యభామాదుల సంతతి యట్టివికాదు. కో (శీచాల్మాతిపురసుంవరిగా, (శీజేవిగా వర్గీ ంపబడిన రుక్మిణీ బేవి జగన్మాత, ఆమె “లకలంకామృ తాథారి “అమృతన్యందిని *శ్షీగోధ సంభవి. లక్ష్మీ బేవి శ్రీ రార వ సముద్భవ యగుటవలన ఆమె.అమ్ముత మగుటలో వింతలేదు. చంద్ర చందసహోదరి అని చేర్కొనబడుట. కూడ అమ్మృతగుణ ఫ్టాసనముసకు ఇతేరలశ్తణ నిరాకరణమునక్షు “"హీతువుం రుకిణీశల్యాణము భాగవతములోోని యుపాఖ్యానమే అయినను పోతన దానిని ఆవ్యంతముల కావ్యమువలెనే తీర్చెను, కావ్య్యారంభ మిట్లున్నది. “ఖగనాధుండమ రేం దు జెల్చి సుధమున్‌ శ ౯ న్నె చందంబునన్‌ 'జగతీనాధుడు వై ద్యపత చరులై సాళ్వాదులం గెల్చి భ (దగుడై చ్మశ వరించె భీమ్మక సుతన్‌ రాజీవగంధిన్‌ రమా భగవత్యంశభవన్‌ మహోాగుణమణిన్‌ చాలామణిన్‌ రుక్ళిణిన్‌' 09 ( తం 1679) ఈపద్యమున శ్రీకృష్ణుడు సాధకుడు. సాధ్య రుక్మిణీ బేవి. ఉపమను (గహించినచో ఆయన ఖగనాధుడు. ఆమె సుధ, కావ్యారంభమే "కాక పద్యారంభ ముకూడ విశిష్టమైన ఉపమాలంకారమ-ను సమళూ ర్పుటచేత దాన్ని పాధానసమును విచారింపవలనియున్నది ఖగనాధుడు గభుడుడు. సుపర్టుడు. ఈ గరుడుడు 'వేదాధిప్టాత్య "జీవతగా ఇప్ప బడినోడు. వేదాత్మా విహగేశ్యరః (చతుళ్లోక) "వేదము పర్మబమ్మా (వ్రశాశకమాం. సుపడ్డుడు పాణాదిపంచ ౪ ధిపతిగ బకవ్య్యూహ్మని కే వముగా చెప్పబడును.

రం రుక్మీణీకల్యాణము స్లో తరత్నమున (శ్రీయామునులు జాన స్పఖా వాహన మాననం ధ్వ్యజోయ స్తే వితానం వ్యజసం_తయీామయః ఉపస్థితం కేన పులోగరుత్మయ త్వదంగఘిసమ్మార్ష కిణాజ్క_కోభినా అని వర్షి ౦చినారు. గరుడునకు పరమాత్మునకు నున్న అనుబంధమట్టిది: గాయ్మతి సగతీ ఛందస్సులు అతని పత్షములని ఉన్లికొ, (తిష్టుప్‌ ఛందస్సులు పృష్టములనియు. ఆతని ఛందోమయత వర్ణింపబడినది, భాగవతము గూడ “ఛందోమయేన గరుడేన* (౪111-18!) అని వర్షిం చినది. ఈ గరుడుడు ోతి వర్ణించిన “ద్యాసుపర్థ్ధా మం(తములోని జవభూతు2ై స పరమాత్ముని సఖుడై న పశ్షి, పోతన ఈ ఖగనాథునికి మరియొక విజశేషణములగింపుజే సను, అదిచకియని. చ్కకి (శీకృద్ణుడగుటనరే. కాక మూలాధారాడి మట్ట (ముల యందు సంచఠించుటచేత హంసరూఫుడై న ఖగనాధుడుకూడ చ్మకియే. అందువలననే తల్లి అగ్ని ద్యోతనునిచేత సం టేశము పంపుచు “చ్యకికి విన్నవింపవే అని "వేడుకొనినది. మరియు నీశబ్దము విదర్భ పుర పజలు (శీకృద్లుని దర్శించినపుడు రుక్మిణీకృన్ణు లెట్లు 'పరన్పర 'ూగ్యవధూవరులో చెప్పు పవ్యమున - మూడు సారులు (పయో గింపబడినదిం అందువలన కథారంభను లోని ఖగనాథ శబ్బముసకు సామాన్యా లంశార మొత (పయోజనముగాక విలత్ష ణార్ధ సిద్ధి కలుగుచున్నది, ఖనగన్లాభుడు దహారాకాశమునందు సంచరించువాడుు సహ సారము తోడి సప్త చ్యకములను యాసప్త వ్యాహృతులకు స్త లోశములకు (గ్రకీకలుగా (గ్రహింపవచ్చును. ఏనిలో మూలాధాశ స్వాధిష్టాన లనియు "దెప్ప వచ్చును, అనాహతము రెంటి నడుమవం లేన, (పాక్ళుత

చ్మశములు భూర్భువస్ప్యర్‌ లోకములకు (వకీకలు. ఈ మూడింటికి ఇంద్రుడు _పభువు, అతనిని జయించిననేగాని అమృత _పా_్రికలుగదు "రెండింటికిని నడుము ఒక బంగారు గోడవలె నిలిచియున్నది అనా' హతము. సూర్యమండల స్థానము. అక్కడకు చేరిననే ఖగనాదు' డగుట. అందువలననే సూర్వుునకు ఖగ హంస శబ్దములు వాచకము లైనది,. అక్కడకు చేరినచో ొక్స్‌త వాసనలు మిగులవు; అందో వలననే భారతమున గరుడో పాఖ్యానమున సూర్య సామిాప్యము చేరుట చేతనే పొాములన్నియు తవించి నేలైపెబడినవి. ఖగన్నాథుండ మశేం్యద్రు గెల్బుట యిందు కొరకు, అట్లయిననే అమృతము చ్మకికి లభించును.

ఈ పద్యమునందు పరమేశ్వరీ లక్షణములు రుక్మిణీ యందు (శ్రతిపాదింపబడినవి. ఇక్కడ “చాలా. శబ్బముతోడి మణిశబ్దము లగింపబడినది. _ దీనికి పూర్వ విశేవమణమున మహాగుణమణియనియు మణిశబ్దము కూర్పబడియున్నది, వేరొకచో ఛాలారత్న మనియు చెప్పబడినది. ఈ రత్నమణి శబ్దములు టేవి నివాసమైన సుధా న్‌న్డు మధ్యమందలి మణిద్వీపమును సూచించునేమో వివారింప వలన్‌ యున్నది. ఆమె “రమా భగవత్యంశభవ.) ఇక్కడ భగవత్‌ శబ్దము పాద్దుత్ర్యైశ్వర్య మును 'సూచించుచు ఆమె యందలి జగజ్జననీత్వమును (పలిపాదించు చున్నది

రుక్మిణీ బేవిని కవి చాల్మాతిపురనుందరి తో నభిన్నముగా భావిం చుటకు వేరొక కారణమున్నది. బాల పూ ర్వాన్నూయము నందలి _ప ఛానమం్యతము. పూ ర్వామ్మ్నూయము జుగ్వే దాత్మకము రుక్మిణీ నామ ముకూడా రు (బు గాదికమే శేనవాది కళా మాతృకాన్యాస వేళలో ఓ (0) కారన్యానమునకు వాసుబేవునకు లక్ష్మీ సంపుటిచెప్స

[1 ॥

ర్క రుక్మిణీకల్యాణము బడినది, వాస్తుచేవునకు లశ్ర్మీ సంయోగమున'నే పరనూత్మ లక్షణ సంపూ ర్తిసిద్ధించినదని యర్థము లది “టిహ్మవిద్‌ బహపాన భవతి యన్నదియే కావలయును, అందుశే “తగనీచ్యకి విదర్భ రాజసుతకున్‌ అన్న పద్యములో జనుల ఉల్లాసము జీవేశ్వరుల సంళఊోూోగమును స్ఫురింప జేయునటులున్నది. ఈ పద్యమున విదర్భ రాజసుత__ వై వర్శి యని రెండు మారులు రుక్మిణీ విశేషణములయందు వై వర్భీ (సన్తి యున్నది. విదర్భ యనగా దర్భలు "లేనిది దర్భ మరల మరల మొల ెత్తువట్టి తృణమై కర్మ సంబంధమును స్ఫురింప 'జేయ.చున్నది. విదర్భ యనుట చేత కర్మ బంధములేని పరమ పవము స్ఫురించును. ఆ స్థానము నకు చెందినది రుక్మిణి. శ్రీకృన్ణుడు చ్మకియె-__ సంసార చ్యకమున తిరుగువా డ్రై సాధకుడై మట్ట్బ్ట్మక వివేకము కలిగి కుండలినే కూగమున చాని న్నుత్తగించి సహ్మ్ససారమున చేరినవాడని తాత్పర్యము స్ఫురిం చును,

ఈ యు పాఖ్యానములో ర్క్‌ణీ యౌాననమును నర్ణించిన పద్య ముచాల ముఖ్యమైనది. 'శ్రీకృష్ణునిలో రుక్మిణీ గత్మ పేమ వృద్ధితో నామె యావనవన వృద్ధి సూచింపబడినది. ఇది ఒక విచ్చితమైన పద్యము, సాధకుడైన (శీకృళ్ణుని యోగ పురోగతి పరా-జేవత యన్ముగహముతో నెట్లు కొనసాగినదియు. నీ పద్యము సూ చించినది. “జేవకీసుతు కోర్కె తీగలు వీడంగి కోర్కె. తీగలు పవీడుట కుండలిని మేల్కొం నుట, ముడుచుకొన్న కుండలినీ శక్తి ఉభ్రాపనము పొందుట “కమల నాఖభుని చిత్త కమలంబు వికసీంపి___ఇక్కుడ మణిఫురము, అనా హతము సూచింపబడినది. “మధు విరోధికి లోన మదనాగ్ని పొడ సూపి___మదనాగ్ని పొడసూప ననుటలో ర్ముజ్మగంధి భేదము వ్యం జింప బడినది, కములనాభుని చి తకమలంబు వికసింప కాంతి నింతికి ముఖ కమల మొప్పె. లశ్షీ శ్ర సహ్మ్సనామనులో (భూమభ్యే భాస్కరా శారా అస్న్మ వర్ణనను ననుసరించి (భూమధ్య మందలి ఉద్యద్భాను

నహృదయచ( కము 8కి సవ్మసకాంతి వలన అతనిచి త్త కమలము విశసీచింనదని వె న్తడియగు చున్నది. “జలజాన్నీ మధ్యంబు సన్నమయొ్యు అన్నచోట జలజముల .వంటి అతక్షుల నడిమిళాగముం అజ్ఞాచ్యక మధ్యభాగమున ఉపాస్యో పొసకుల సమావేశము శా _స్త్రము చెప్పినది. అందువలన ఆజ్ఞాచ్యక మధ్య భాగము సన్న మైనది. ___సూక్ష్మమై బిందురూపమున జేకీభ వించినవని కవిహృవయము, ఆజ్ఞాచ్మ కము తరించినమిాద ఆమె బాలా (తిఫపుర సుందరియై నది. ఆమె' నలత (నెలనుచర్యవకళను ధరించినది) రుక్మిణీ చేవతను పరా 'జేవతగ్గా నిరూపించిన మరొక భుట్టము

ఆమె దుర్ష గుడి నుండి వెలువడిన సన్నివేశము ఇందలి శీఛాది పా డాంతవర్షన మా భావమునే బ పరుచును. తోలి “శెండువిశేవణములు ఎ--మేఘ మండలము నుండి నిర్గమించిన మెరపు తీగవలె నున్నదనియు మృగధర మండలంబు వినిర్ణమించిన మృగంబువలె నున్న దసియుః “నీలతోయద మధ్యస్థా విద్యున్లే ఖేవ భాన్వరా అన్న (శుతియు “తటి ₹ళ్లేఖా తన్వీం అన్య సౌందర్య లహరియు తొలి విశేవణమును పరతత్త్వ (పతిపాదకముగా "తెలుపును. రెండవ విశేవణము నాలా

అరుదైనది. రుక్మిణీ బేవి మృగధరమండలమునుండి వెలువడిన మృగ ము వలె నున్నదనుట, చం్టదమండలము [శీచ్మకమే యనియు దాని

నుండి వినిర్ల్షమించునది అమృత నిమ్యంధమనియు సంప్రదాయము,

అందువలననే షడాధారవీవ్య చంద విద్యగా చెప్పబడినగ్‌. లలితా సహ్మ్ససనామము ఆమెను చం దవిన్యయనియు చం దమండల మధ్యగ

యనియు ేర్కొంనినది. మృగము అనుటవేత 'వెదుకతగినది సాధకుని

వేత ననియు అౌత్పర్య్యము.తరువాత మూడువిజేప ణములలో మొదట

జగన్మోహినిమైన నారాయణిగన్సు తీరారు వోద్భృవమైన మవోలక్నీ న

గను యోగుల మనస్సులలో సంచరించు సరమహంసగను భావదృష్టీక్‌

సోచరించు చున్నది.

84 రుక్మీణీకల్యాణము. తరువాతి రుక్మిణీ బేవి వర్ణనము లలితా సహ్మసములోని ేవీ: వర్రనను 'పోలియున్నది. లం పోతన్నకు శ్రీవిద్యా సంబంధ మెంతవరకు న్నదో తెలియుటకు వార్మితకాధారములు లేవు. శ్రీనోరి నరసింహ శాత్ర్రి పోతన “గోపాల సుందరి మంతో పాసకుడని వారి “కవిద్యయిమన్ననవ లలో పేర్కొ నినారు. ఈ రచయితకు 14.10.1969 న (వాసిన లేఖలో ఈ మం (త్రమును గూర్చి 'తెలిపినాప. అమ్నాయ మందారమున విధాతబుమీ. గా చచెప్పబడగా వారు విధా తానంద శై రవ్రలను బువులుగా పేర్కొ నినారు అమ్మ్నూాయ మందారనులో ధ్యా నళ్లోకమిది. అర్థంశోణ మథామర్థంబుదనిభ। 0 బద్ధం లలాట్మసజా బన్హాకల్పితయా విలాస వదనం 'యసుుచమయంవైస్ణ్రవం హస్త రాదృత వేణునాళనృణి సత్సా "శేకుచాపాళుగమ్‌ వ _స్వత్యద్భుత మస్తుమేహృది సదా శ్రీళృష్ణ రూపాళ్మకమ్‌. శ్రీ నోరినరసింహ శారి (వాన్‌ పంపిన. ధ్యాన త్లోకము 'జేరుగా యున్నది. శీ రాంభోథి స్థకల్ప్బదుమువస విలస్మదత్న యుజ్మండ పాంతః (పోద్యత్‌ శ్రీవీఠసంస్థం కరధృత జలజారీక్షు ఇశాపొాంకుళేవుమ్‌ పాశం ఏణాం సువేణుం వధతమననిమాళోభితమ్‌ రక్త కాంతం ధ్యాయే డ్లో పాలమిాశం విధిముఖవిబుధై రీడ్గమానం సమంతాత్‌ . మొదటిథ్యాన శ్లోకము తశ దూపము కలది... లెండవ ధ్యాన శ్లోకమున ధ్యానము గోపాలుని గూర్చియే.. అతడు శ్రీచ్యక వీఠస్థుడు. ఈ మం్యతమునకు తెలుగు ేశమున (సవారము తక్కువ యనియు . వంగేశమున (సళస్దిలో నున్నదనియు. శ్రీ, శాత్రిగారు 'తెలికీనారు. ర్‌ణీ కల్యాణములోని కృష్ణ దేవే త _త్త్వముల సమావే

సహ్ఫాదయచ్మ కము 85 శమును పరిశీలింపగా నిది సత్యదూరము కాదని చెప్పవచ్చును. భాగ వతావ తారికలో కవీ మహానండాంగనా డింభకుడుగా 'శ్రీశృష్ణుని పరత్నత్త్య ముగా (పాక్థించుటయ్యు 'వేరొకవెవున “ముగురమ్మల మూల పుటమ్మిగా దుర్గను కవిత్వ పటుత్వ సంపదల కొలుచుటయు "ాననగును. ఉత్కటమైన కృష్ణ భ_క్తియు ఆంతరమైన శ క్త్యుపాసన మును కలిగిన వాడైన ఈ కవిరెండు మొార్చములను సమస్వయించుకొని యుండుననుట లో విపతి పత్తి లేదు. థి

రుక్కిణీ కల్యాణమున "రండవ అంశము రుక్మిణి ఉపాసనకు రాలు, “శిప్యూ చానీచు భక్తాచ అన్న పన్థతి. -ఈ అంశము భక్తి సర్మపదా యము లోని మధుర భక్తి మార్షమున వేరును.

రుక్మిణి యేవు రన్నలకు వశ్లాలె పుట్టినది వవురన్నలు. పాంచ భౌతికమైన (పకృతికిని ఆ మె జీవ్రనకును (వతీశలు,జీవునికి గల నిత్యమై న ఈశ్వర విరహము రుక్మిణీ కల్యాణమునర సోబ్ద్యలముగా (పపంచిం పబడినది. కాని పకృతి బంధము తనను సంసారము వైపునకు లాగినది. శిశుపాలుని తోడి సంబంధమా దారిజే, కాని ఆమె అందరి జీవ్రలవంటిది శాదు. తనలోని ఆకాంక్షను సాధనచేత సఫలము వేయ నెంచినది అందువలననే అగ్ని ద్యోతనుని సమా [_శయించినది. అగ్నిదో్యోతను జాచార్య స్టానీయుడు. పురోహితునకు పోతన్న కల్పించినదీ పేరుం అగ్నిని (శుశాశింపజేయునాడు అనగా జీవునిలోని పరమాత్మ రక్షణ మును మేల్కొన 'జేయువాడనసి తాత్సర్యము. పరమాత్మ త _త్త్వ్వము అగ్నిమయముగా "చెప్పుట వేదములందున్నది. పరమాత్ముడు జూత "వేదుడు. వేదములనుండి పుట్టినవాడు. జ్జాన మిని యర్థము. ఈ అగ్ని లౌశిళాగ్ని కాదు. అగ్నివిన్వ విపులమైనది, మణిపూరనుందలి అగ్ని _..అది లౌకిక వాంభఛామయ విశ్వరూపకము, ఉాస్విపెకి యగ్ని

రిం రక్సిణీకల్యాణము తపోమయమైన అనావాతచ్మక స్ధమైన సౌరాగ్ని చొనినిమించిన అగ్ని సంసారముల హేతువైన కామమును సంహరింపగలది. అది ఫాలాగ్నిం అది చర్యివమయమైనది. ఈ మూడును భిన్న భిన్నాగ్నులు కాకపోయి నను ఆరోహణ (శమమున దివ్య త్వాభిముఖములు. జీవుడు ఆభారా దిగా ఉద్దత్కుడె నపుడు ఒక్కొక్కటిగా ఈ అగ్నులనుండి తప్పు డె విముక్తుడు కావలసి యండును. అగ్ని దో్యోతనుడనుటలో ఈ అగ్నులు (శకాశించు మార్షమును పేర్కొన్నట్ల యినది. జీవో త్కమణ "వేళలో రెండు మార్గములున్నవి, ఒకటి అర్చిరాది. రెండవది ధూమాది. ఉన్నతజీవులది అర్చి రాది మౌార్షముం ఆమౌర్షమే అగ్ని జార్పలా ద్వీపమై యుండుట చేత “సుషుమ్నుి గా చెప్పబడినది, అగ్ని దోోతనుడు మార్జోపచేష్ట _యేకాదు. తానేమూర్షము, అందువలన నే రుక్ళిణీ దేవి శ్రీకృష్ణు నందుకొ నబోవుటకు శ్రీకృష్ణునికి రుక్మిణీ చేవికై దిగివచ్చుటకును అగ్నిదో్యోతనుడే కారణమైనాడు.

సుషుమ్న మౌార్షమున దిగివచ్చిన పరమాత్మునకు ఎదిగివచ్చిన జీవునకు మహర్లోకమున సంయోగము సిద్ధించినది అదిదున్రాచేవి మంది రము (ళుతి దుగ్లను అగ్ని వర్తగను తపస్సు చేత జ్వలించునదిగను

(0 న!

వర్ణించినది. ఆమె విశేష రోచిస్సు కలిగిన వానికి_...పరమాత్యునికి చెందినది. ఆమె జీవులను తరింప జేయగలది. దుర్రాసూ_క్తమున చెప్పిన వర్ణనము ఈ సృదయ చ్యకమును స్ఫురింపజేయును. శ్రీశృన్ణుడు అగ్ని దోోతనునితో“ఇవ్వన రాశి దుర్గ్షమున "శెట్లరు'దెంచితివయ్య _అనును. గమనపాధ్యము కానిదగుట యిక్కడి దుర్గమున కర్ధము ఈ వన రాశి దుర్గము శాస్త్రము. చెప్పు సుధానింధువు, శ్రీ వైస్టవము చెప్పు శ్రీ రాంభోధి.

రుక్మిణీ చేప ఆడిత్యమండలాంతెర్వ ర్విమైస నారాయణుని ఉపొ

ఖ్‌ వాలి

సకురాలు, నారాయణు డెప్పుడును శ్రీమంతుడు.

సహృదయచ్మ కము 87 శ్రీయుతమూ ర్తి ! యో పురువసింహమ 1! సింహముపాలిసొమ్ము గో వాయువు కోరుచందమున మత్తుడు వై ద్యుడు నీపదాంబుజ భ్యాయిని మైన నన్ను రం

సీ పదాంబుజధ్యాయిని అన్న నూటకు పొదాబ్దములధ్యానించు. భక్తు రాలనియే కాక__నీ స్థానమైన సూర్యమండలమును ఛ్యానించు నదని చెప్పవచ్చును. ళ్‌ భ్యేయసన్సదడా సవితృ్మ మండల మధ్యవ ర్తి నారాయణ స్పరసిజాసన సన్నిపిష్ట 9 అన్తునట్లు సూర్యమండలమూ నారాయణపదము, అందువలననే పోతన్న వామనచర్మి తములో కస్రవ్సి బింబంబుపమింప ప్మాతమగు ఛ్యతంఖై) అన్న పద్యములో పర్యవసా నముగా సార్టెమి రవి మండలమును పవవీఠముగా వర్షించినాడు. స్వామిని

ల వంచ శ్రీవిశిన్టుడుగా ఉపాసింపవలెనని ద్వయమం_తార్థము. తల్లి తాను లోకమునకు మార్షదర్శనము చేయునదివలె స్వామిని తన సంటబేశమున "రెండుచోట్ల ,శ్రీయు తాకార్య (శీయుతమరూ రియని సంబోధించినది. రుక్మిణి సంేశమైన ఎనిమిది పద్యములలో తొలి పద్యమున స్వామి పరతత్వము (_పతిపాదింపబడినది. "జేహ-తాప నివారణము భొవనో న్నోత్వము లౌకికఫలము లనుకిన్న-వో అఖిలార్థలాభము (అఖిల) బంధ సంతతులు తొలగించుట యన్నవి పరతత్త్వ _పతిపావకములుం మోశ్ష్యపదాత శ్రీఎున్నారాయణుడే యనుట. ఈ పద్వ్యమున నవ విధభ క్తులలో నాల్గుమార్దములు "పేర్కొనబడినవి. తరువాతి పథద్య ములు ఈశ్వరుని పతిగా భానించుటలోని సపోపానములు చివరి పవ్య ములలో భారన్యానము, సర్వ సమర్పణము (చతిపాదింపబడి నవి ఈ పద్యములలో సమస్టీగా విచారించిన శరణాగతి త తము సాగంనుషూ య్‌ ఏొట్‌

నముచే తల్లి (బతిపాదించినదని చెప్పవచ్చును.

రుక్మిణికి "తాను మవోలశ్షి గని తెలియును (పాకృతులకు "తెలి

వం రుక్కిణీకల్యాణము యదు. ఆమె స్వన్వరూపమున కన్పించినవో నెన్వరును మాడ లేరు. దుర్గగుడిలోనికి (మొక్క_బోవు చున్నప్వుడామె “బాల చికురవిహిత ఫాల యగుచు ___ * లలాకేచం. వనన్ని భా ?* యన్న లక్షణమును చాచుకొన్నది. కాని శ్రీకృష్ణుని పర్మిగహింప బోవునపుడు ఆమె తన సంపూర్ణ కళాంశలతో సాతత్క_రించినది. అందువలననే రాజు "లెల్లరు చిత్తంబు "లేమర్హి ధ్రైర్యంబులు దిగనాడ్కి గాంభీరస్థంబులు విడిచి గారవంబులు మరచ్చి చేష్టలు మాసి యొజుకలుడిగి యాయుధంబులు దిగ.వై చి గజతురగ రథారోహణంబు సనేయనేరకి -నేలకుువాలిరి. ఆమె తానెవరో పరమేశ్వరునకు అభిజ్ఞాన మందిం చుటకు * తన వామకరనఖంబుల నలకతతుల తలగం దోచి”) నది. అప్పుడా మెను మూడగలవాడు శశ్రీకృష్ణు డొక్కడే

అగ్నిదో్యోతనునితో (శ్రీకృష్ణుడు రుక్మిణిని పర్మిగహింతునని ఇవప్వుచు “నూను (దచ్చినవవహ్నిశిఖన్‌ వడి "కెచ్చు శై వడిన్‌ ” అనుట అతని అన్ముగహమునకు సూచకమైనమాట. మౌను జడ శపకృతిని వహ్నిశిఖ చానిలో న్దితమై యున్న దివ్యచై తెన్యమును సూచించుచున్నది. ఇది లోళశాగ్ని కాదు. (లచ్చిన యగ్ని యజ్ఞాగ్ని. అది విశ్వభావనమర్చనా రూప మైనది. మహాలథ్సి ఈశ్వ రానుుగవా రూవిణిమయొ విజ్ఞానమయ మనోమయ (ప్రాణమయ కోశములనుండి చిగుచు నన్నమయకోశమునకు దిగివచ్చినది ఆమె అక్కడ జడ మ్యాతమైనది. మరల ఈశ్వరుడు తాన్వై దిగివచ్చి ఆమెను మేల్కొన జేయుచున్నాడు. ఈ అగ్నిశిఖ ాను (పవేశించిన (_పకృతిని తన వలెనే దివ్యముగా పరిణమింప జేయగలదు.

ఈ సందర్భముననే మంత భాగవతేమున ఇెప్పీన ఒక అంశము గమనింపదగియున్నది. శ్రీకృష్ణుడు సూర్యుని సితకిరణము.__అది నచ్చి చానంద మూలకిరణముు అది దిగివచ్చు నప్పటికి నీలవర్ల ము తాల్చిన చని దానిలో ఇచ్ప్సబడినది.

"సోహ్యృవయచ్మ కము గట్టిగ ఈ గాధ మొ _త్తమును లక్షి నారాయణ తత్త్యమును వ్యాఖ్యా నించు చున్నది. ఇది (కృతి బపురును రూపమున దివ్య చన్యా రోహణావ రోహణములను, దివ్య పరిణాముమున్ను (వకటించినది ఈ వీధముగా రుక్మిణీ కల్యాణ గాధను పరిశీలించి నప్పుడు దాని గూఢ తత్వము వ్య _కృమగు చున్నది. ఈ _చెవత _లత్త్వ్వ [పకాశకమ గుట చేతనే యిన్ని వందల యేండ్లుగా అలుగు చేశమా గాధను నిత్య పారాయణము చేయుచుచ్నది. (వివాహము కాగోరు కన్యలు దీనిని పారాయణము చేయు నలవాటు ేశమున నున్నది [పచురముగ నున్న ఫావము [ప్రకారము పోతన్న [శీరామ భక్తుడు. కాని అతని (శ్రీరామ సాక్రైత్కాార సన్ని వేశమును చూచి నచో ఆయన శివభక్తుడుకూడ. నిత్య పంవాశ్లరీ జపపరాయణుడు కావచ్చును. భాగవతము వంకితము వేసిన శీ (శ్రీరామ అభేద భావము చూచినచో ఆయన ఉపాసనలో ఎన్ని మెట్ల 3 పెన్నపయా ణించెనో "ెలియవచ్చును. సగుణవనూ ర్త్యుపాసనము వెనుక ఆయన స్థిరమైన _బహ్మ వైవల్య భావనమున నిలచియున్న నాడుగా గోచరిం చునుం [పోతన పంచశతి ఉత్సవాలు మ్‌ౌర్చి 1982] ఉపయుక్త వాజ్మయము--

1. ఆంధమహో భాగవతము._ఆం, (వ సాహిత్వ అకాడమి మాదరాబాదు (19866) లి, 'శ్రీమద్భాగవతమ్‌ భాగవత విజ్ఞాన సమితి. "పావదరాబాదు (1974) ల్లా క్షే ]

“90 రుక్మిణీకల్యాణము క, _ శ్రీ స్తూక్తము.__(వివృతి), డా ఎక్కిరాల కృష్ణమూచార్య తిరుపతి (1981) ఓ _ చతుళ్లోక్సీ ప్లోత రత్న వ్యాఖ్య... వేదాంత 'బేశికులు వేదాంత (గంధరత్నమాల.. ఆర్‌. వెంక శేశ్వ రా అండ్‌ కో మ్మ్యదాసు

5, ఈ 506 0 €ం తనడ847424 0802 వ౮మ4సత వంత షమి? ఉం [నమత తీరేజ2! సేక్‌జర29 11 కరన 6. శ్రీమాత. శ్రీఅరవిందులు-_ “(ఏ6 వడంళుంగి. (రచన) అనువా దము, టియన్‌ భాస్కరరావు 1981 హపాదరాచాదు

ఆముక్తమాల్యద =కావ్యశీల్చ్పము

ఆముక్రనూల్యదనో గూర్చి వృజైనను చెప్పవలసి వచ్చినపుడు చానిని రాయలవా ేదృష్టితో రచించిరో భావించవలయును. ఈ మహో [శబంధమును రచియించునవుడు రచయిత యీ యుజ్జేశమును భావించినాడో తెలిసికొని చాసిని తనకావ్య మంబెట్లు తీర్చి దిద్దినాడో చమూాడవలయును,

సాధారణముగా" వమవో కావ్య నును పరిశీలించినను డానియం దలి రచనా-సొందర వ్ట్వముః శయ్యా సౌభాగ్యము (చధానముగా మనల నాకర్షి, ంచునవం. ఈ యాశర్ష్యణను వలన తళత్కావ్య గతములైన యితర వివషయములుకూడా పాఠకుల మనోలక్షణము నాశ్రయించి అఆనసందడానుభవమును కలిగించును, 'కావ్యమునందలి యితి వృ త్తు బడుదుడుకులు లేక. వకసూ. తమునం వనుసంధింపబడి ఆరంభము నుండి ఫల పా_ప్తివరకు నొశేమార్షమున నిర్వహింప బడినప్వుడు ఆకావ్యము రసాస్వ్యాదనముల 'కెక్కుువగా ఏలు కలిగియుండును. కావ్యముసం దీయితివృ ల్తే నిర్మాణ ఇూతుర్యము లేని యపుడు కావ్యమున జ్జ వాక్యత సంధిల్లదు. రసాస్వావనమునకు నిది భంగ కారణము.

అసలు ఇతివృ త్తమునం 'ేకవాక్యత లేనియపుడు రసము పుట్టు టశే ఏలులేదు. ఈవక నాక్యత యనునది ఒక నాయకునిగాని ఒ్తే యితినృ త్తమునుగాని యాశయించి యుండనక్కరలేదు ఒక యు జ్జ్వల భావముగాని వానియన్నింట సాధారణమైనప్పు జడాభఖానములన్ని యు నెడతెగక యొక సూ తమునంబె- యనుసంధితము లై నపుడుకూడ 'శాన్యమున శేక వాక్యత సంభవింపవచ్చును రఘువంశమునం దొళ మహో రాజధగ్మ మౌాదర్శమైన కొందరు మహారాజుల చర్మితము ఇెప్పబడినది. ఈ చర్మితములో నొక్కొక్కు దానియందు నొ

ర్ట ఆముక్తమాల్యద అ కావ్యశ్రీల్పము క్‌్కాాక్కా ధర్మమును విశిష్ట (చౌధాన్యమునున్నను సానూన్యకుగా నారాజులంపిరు [పధానమైన సూర్యకులరాజ ధర్మము నాచరించిన వారే. అందువలన కావ్యమునందలి భిన్న భిన్న చర్మితమునందలి రసానుభవము కంక వేరు సంపూర్షమైన యొక సమాహారభూత మైన శాంతభావము (3228081100) కలుగును. ఇది విలక్షణమైన అనుభవము ఇది ఈ మహో కావ్యమందలి రసము.

స్థూలముగా చూచినచో నాము_క్త మాల్యవ యందు-నితివ్య _త్తీములో నై క్యత లేదని జెప్పవలెను. కథలు- "వేరు. వేరు. ఫ్‌నికి నడువు నతివిసారముై. న బుతువర్ష ముల “పధానమైన ఉపహాము క్షమా త్యదా-వృ _త్తము నాల్లాశ్వాసములదాక రానేరాదు. ఆ వెనుకకూడ బుతువర్షనములు కొంత. మాలదాసరి కథ కొంతపోగా నామె వృత్తాంతము చెప్పిన పద్యములు చాలకొలదియే. ఇది కారణముగా శావ్యమునంమ కథానిర్మాణము లోపభూయిష్టమనియే చెప్పవలెను, కాని బహు మహాకావ్య శోత్య మహోకావ్యములు రచియింప వేసిన వాడు మహాపండితుడు, కవియైన రాయలవారికి మాతము విషయము "తెలియదా ? తెలిసి రసభంజకమైన ఈ నిర్మాణ 'మేలచేసినాడు.

ఒకవిధముగా _ పరిశీలించినపుడు కవియొక్క మనోవృ్తి శాన్యమునందు, దాని నిర్మాణమునందువ్య క్రమగునని "ెప్పవచ్చునుం "రాయలు గొప్ప అహంకారము కలవాడని చర్మితలు వెప్పచున్నని, ఆయన స్వతం తుడు. కావ్యమును బట్టి మాచినచో ఆయన కల్పనా శక్తి యెంత (కొత్తదో తెలియవచ్చును. అంతరమైన ఈ - ప్రవృత్తి యే అతనికావ్యమున (_పతిబింబించినది. పాధారణను గా రభయిత ఎక్‌ మౌార్షము ననుసరించి పోవును జాలామంది అశ్లు చేయుదురు, ఒక చ్మృటములో నొదిగిపోవుటకు యత్నింతురు. కొందరు మూత్రము శసాచీనమైన మాక్టము తమ 'న్వేచ్భా(వవృ తీ వాలదన్నట్లు (కొత్త

సవ్యాఢయచ్మకము కీ మార్షము నిర్మింతురు. కావ్యముయొక్క చటట్రమును దాటునట్టి రన చేయుదురు. వారురచించినజే ముందువా రనుసరించునప్వుడథియే సంప్రదాయ మగునుం -ఆమార్ష ముననుసరించుట మస్సాధ్య మైనప్పుడట్టి కవులు వాజ్మయ చఛచర్మితలో తమ (పత్యేక వెలమణ శ్రములతో నిలుత్తురు సంస్కృతములో “మురా"ే; తృఫీయ, పంథా అన్నమాట ఇళ్లు స్లుట్టినది, లెలుగుకవులలో నిట్టివాడు (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు.

'రాయలనాటికి తెలుగు సాహిత్యములో (పయోజవవాదము త్వీణించి కళాత్మకవావము పెరుగు చున్నది. అందువలననే కాద్యము లు"ఫ్పునానేతివోస ములనుండి వకొంచెమో కధను న్వీళరించి న్వీయ యపాలిళచే వర్ణనాదులను కల్పించి రచించిరి కథ శేవలము నోడవంటిదిం ఈ శవులఅయొక్క కక్తిచేత చానియంద నేకశములై నవర్ణ నములు చరుచబు డు చుండెను, ఆరోజులలో కవియొక్క (వతిభశే పట్టాభిషేకము, ఈ తిభ శావ్యముయొక్క సంపూర్ణమైన అనుభవమును గూర్చిగాక శావ్యములందలి వశ దేశమ్నులైన పద్యముల నొక్కొక్క_చానిని...తీర్చు టయంధు వికియుక్త మైనది కావ్యము లెరచి ఏ పద్యము చఛదివినను ఆహో! యనిపింపవలయునని నాటి కవ్చల యావర్శమ.. (చతిపద్యమును “చీనికదిగా తీర్చుకొనుచున్న నాటికవికి మొత్తము కావ్యము మాద వృష్టి నిలువలేదు ఏ పద్యమునెత్తుకున్నను, రచనా చమత్కారమోా ఉక్రిచమత్కారమో వృ త్తరచనా వైలక్ష్షణ్యమో ఒక కల్పనళయో ఒకవిలక్షణమైనభావమో, చివరికొక శచ్దాలంకారమో వదియో యొ కటి _ప్రకాశింపవలెను. ఇట్టి దుర్దశ కవి కావ్యమునుగాక్ష పొఠకుని దృష్టీ నీడుకొని రచించుటనలన వచ్చినది,

రాయలనొడు వాజ్బయముననున్న “పరిస్థితి ఇది,

ఈ జిలుగుపని - రెండురకము లై నదిం' కావ్యములందు కొన్ని నన్ని వేశములను [_పథానముగా దృస్టియందుంచుకొని చానిని రమణీయ ముగా తీర్చుట యొకటి. ఇది ఈ దశకన్న ముందటివళ. అప్వు =

శ్రీశ్రీ అము క్త మాల్యద. ఆ శోపకేల్ప్చము శావ్య్యపశ_స్తి ముఖ్యముగా నా ఫుట్టముల న్యాశయించును. ఈ .నుట్ట ములే మొత్తము (గ్రంథమును “జేవోలీద_త్త దీపకళికా' న్యాయమున (్రకాశింపచేయుచుండునుం ఈ కాలమునాటి (గంథములలో సీ లక్షణ ముగహాడకలదు ఈదృష్టి కపికి [తధానముగా నితివ్య రత్తములో బలము “కేనప్పుడు కలుగును. ఒక క్షేతమావోత్మమునందలి బహాునిధము లై నస యుపాఖ్యానమ్యులు ధర్మోప బేశములు, తశేతస్థములైై న తీర్ధ కుండాదుల వర్ణనము లు కలచోట కవి తనకిష్టమైన యుశ కొన్ని యుపాఖ్యానములనే శిల్ప మర్మ పరిజ్ఞాతయై రసాలంకార స్ఫోరక్ష ముగాదిద్దితర్పవచ్చును. పాండురంగ మావోత్మ్యమున నిగమశర్మ కథ కిందువలనన పాథాన్యము., కొని కవియొక్క విశిష్టమైన తలి కావ్య మరదంతటనము (మకాశించుటచేత మిగిలిన కావ్యమున కంతటికిని స్వాదు శాలష్షణము కలుగుచున్నది ఈ "రెండు విధములై న పకబేశ శిల్పరచన నాకు బాల శావ్య మ్గులందును గోచరించును. కథాదృన్టితో చూచినవో. చాల కావ్య ములు నిల్వవు. “రాయల కావ్యమునకూడ ఈవిధమైన దృష్ట్రియే. (ౌభాన్యమువహించి కావ్యమును తీర్చినది. శావ్యములోని కథ్ళ లన్నింటియందు గల భక్తిభావ సామాన్యముచేత కవియొక వళ్ల వాళ్యత కల్పింపజూచినాడు. కాని యా యతికిన పద్ధతి పవయంగమున కాయంగముగానై సవమాహారముగా టె గౌల్యమును సంతరించుకొన్న "లేదు, రఘువంశమునుగూర్చి చెప్పినపుడు దానియందు ఇత్యూకువంశ స తము అనుస్యూతము ధర్మముయొక్క_ పరంపర భావనుయొక్క_ పరంపర (యదేల రాజూల నడుము సంబంధములో నొక పరిణామము, ఇవదంతయుకూడ ఒక మపహోసమాథిముయొక్క వేల యేండ్ల మహా ధర్మముకు నిలుపుటద్దముగా గోచరించుచున్నది. ఇందు వలన ఆ కాన్యమందు ఐక్యత కలినదిం ౧0

నహవృదయచ్మ కము డీక్‌ ఇట్టి శావ్యములయందు సన్ని వేశరచనా వారుత్వముగాన్మి పద్యరచనా బై. లత్షణ్యముగాని యురడదని ఇవప్పరాదు, అది_సమృ దిగానుండును, కాసి మవోకావ్యగతమైన అనుభూతి (పనాహమం వీేచమత్కా-రములన్నియు నంతర్భ్యూతేము లగుచుండును, ఆము _కృనూల్యదలో నున్న వృత్ర్తాంతములు ; విష్ణుచిత్తుని కథ ఖాండిక్య శేశిధ్వజ నంవావమ్ము యా మునాచార్యుని కథ, గోడా జేవి కథ మాలదాసరి కథ. ఈ ఐదును విడిగా చెప్పబడినను విమ్ణుచిత్తుని కథయ్యు నోచాబేవి కధయు నొక కథగానే గణింప వలయును ఇదియే (పథానకథు మిగిలిన మూడును (ప్రాసంగికేతి వృత్తములు, విమవు 'రాణాంతర్షతమైన ఖాండిక్యశేశిధ్వజ సంవాదము భక్తియోగ (పతిపా _వసమునకై. వతివాదులనోడించి స్వమతస్థాపన నేయు విన్లుచిత్తుడు "చెప్పినది. వామనపురాణాంతర్జత మైన మాలదాసరి కథ గోడాబేవి విరహ వృత్తాంత మెరిగి విల్లిఫత్తూరులోని స్వామి "యామె భూ బేవి యవతారమని చెప్పుటకు చెప్పినది నడుమయతికి స నృ త్తాంతము.యా మునాణార్యులది. విమ్ణుచిత్తునివలె వర్శన స్థాపనము 'జేసినవాడు వేరొకడు కలడని భగవంతుడితని వృత్తాంతము లశ్షీ జేవితో చెప్పెను “ఆనుుక్తి ,వనుసరించి చూచినచో (శ్రీవిల్లిపుత్తూరుస్వామి శథలను ఇప్పుటలో చాలానేర్చరిగా కానవచ్చుచున్నాడు. ఈ కథలలోని పీష్ణు చిత్తాదు లొక్కొక్కు రొక్కొటక్క మార్షమున భక్తి యోగము న్మాశ యించినవారు. ఈభక్తి ఫావనయే ఈ కావ్యమున శేకత్వము సంధిం ప వలసియున్నది. కాని ఈ కథలు _పథానకధలో సంతర్భవించిన ట్లుకాకు (పాసంగికములట్లుగా ఛాసింపక్న "జీనికే యుళ స్వతం్యత వృత్తమువలె భాసించుట చేత దీనియందలి మైొక్య తాపాదనమున కిది భంజకమగుచున్నది. _పథానకథోపాఖ్యానముల (వబంధదృష్టితో భూచినచో నిది శిధిలబంధమని వెప్పవలెను.. కాని శీష్టఎంధమని ఛిష్సృటకు వీలుపడకున్న్యది. ్ట

ఈం అమ్ముక్త మాల్యద ఎ ,క్రావశిల్పము స్థూలముగాకాక సూొక్ష్మనుగా చూచునపుడు మరికొన్ని చమ నారములు తోచును. [శ్రీరంగనాథుడు సప్త పొశార పరివేష్టిత మైన రరగమందలివాడు. ఈయన కథానాయకుడు. 'వేంకటభ_ర్త ఏడు కొండలవాడు ఈతడు కృతిభ ర్త కావ్యము సప్తాశ్వాస జరిమితము'” 1 ఈ సంఖప్రై ఒకవిధమైన ఐక్యత, భగవంతునికి స _ప్తపాకార మధ్యత్వ మేమి? ఇని శేవలలము [పాకారములుకాఫు, పట్ట కములు, ,సవహా (పౌరమంచే జీవునికి భగవంతుని సాక్షాత్కారము ఆథారాది వట్ట ములకు ఆర్హుపాకారములును చివర్శిపాకారమునకు సహ్య సారము ను గుర్తు 'కావ్యమునం బేడా స్వాసములు రచించుట ఈ ఎరుకను స్ఫు శింపజేయుచున్నదిం అవతారికలో ఆంధవిమ్లువు “రంగమందయిన సెండీలి చెప్ప వకనోడు, రాయలీ"పెండ్లిని (శీరంగములో చేయలేదు. (శ్రీరంగనాథుని స్వయముగా విల్లిపుత్తూరునకురప్పించి యజ్బ్చట చేయించిను అముళ్త మువైన నూల్యములను గోదా బేవి విల్లి పుత్తూరు స్వామిశేయిచ్చినది- 'కోసీరంగనాథుడా మెను న్వీకరించినాడు. ఇదియొక విరోధము. ఈ శ్ర్‌ళూ పరిఘ క భాక్కథను (శాయమని (పేలేపించినవాడాళఛ విష్లువు. అలుపుసొలుపు 'శేక అంకితము గొన్న వాడు లీలాపార్ధమీకు డు అనగా వడ్డి కాసులవాడు “అంకితమో యన నీకలవెంకటపతి యిష్ణ్రమైన "వేల్పగుట తదియాం కీతమునేయు మొక్కొ స సంశీతముగా కతడు రసన్నేశానేౌఅని ఆంధవిన్లువే 'చెన్పినాడు- ఇది మఠికొొక పెరోధమే. ఇక్కడ కవి విశ్శిస్టాద్వెతమువందలి యొకానొక రహస్యమును కెల్లడించు చున్నాడు, పరవ్య్యూహాదులందు సర్పావతార ముమిగుల సాలభ్యము కలది అర్బావతారార్చా పరతంతుడై న నుముత్సువు అనేళ దివ్య శ్షే(తములయందు విభిన్న నామములతో “వెలనీన నారాయ ఇని ఇశానొకనూూర్తి విశేషణమునంటే సమాకృష్ణుడు కావచ్చును

నహృావయచ్మీ కము రి "భక్తుని మన నృచ్చటనే విశేషముగా నిలుచును, అందువలన భ ళ్‌ జనుల సౌలభ్యమునుగూర్చి స్వయంభువుగా నవతరించినస్వామియందు విశేపాభఖిమానములు భక్తులు కలిగియుందురు, ఇందువలననే శ్రీకృష్ణ "జీవరాయలు వడుకొండలవానికి 'కావ్యమిచ్చుటం గోదా జేవి శశ్రీరం గము నందలి స్వామిని కోరుట.

రాయలవారు తన కావ్య మంకిత మిచ్చుచు వడుకొండలవాని సెచ్చటను “వెంకశేశ్వరి శబ్దముచే పవీలువలేదనియుు దానికి కారణ మందు శివవిశిష్ట సూచకమైన ఈశ్వరి పదముండుటయే యనియు విమర్శకులు కొందరు చెప్పినారు. 'రాజ్యతం్యతములో రాయలవా "ఠెంత సర్వమత సామరస్యము (వకటించుకొన్నను ఆత్మతంతమందు ఏదో ఒక మౌార్షమున 'నేగువారు. అచ్చట 'వేర్ముతోవలతో రాజీ పడుట లేదు. ఇట్టి గాథవిశ్వాసమే వ సాధనకై నను అవసరము,

ఆము క్త మౌాల్యవ మిగిలిన సర్వాం ధకావ్యములకన్న విలక్షణ మైన స్థానము కలది. ఇది మిక్కిలి (పౌథ్య ప్రబంధము. ఈ యౌఢిమ పలువిధములుగా కావ్యమునందు సం్యకమింపవచ్చును. రచన్నావైచ్చిత భావనచేత్క రీతి శయ్యా పాకాదులచేత దీనిని సంతరింపవచ్చును. ఆతము కృమాల్యదయందలి (పౌఢిను ప్ప్‌న్సి యన్నింటిచేత ఇజయబడ్‌నది. అందువలన 'నిది మిక్కిలి _పౌఢమని ఇప్పవచ్చును,

ఈకావ్యములో (వౌఢత్వము తెచ్చిన (వధానవిమయములు " సంస్కృ ఏ శౌం్యధపదములయొక్క_ విచ్చితమైన మేళ నము, పగడపుంజూాయ చెందిరముం_బామిన పాండ్యవధూకుచంబులన్‌ నగు నరుణంపు బొండముల నారికెడంబులు వ్య జకుట్టిమం బగు పథముంజెలంగు పవనాహృత శేవితరత్న రక్షక భగ తరుసంతతిన్‌ (బధమభార్యయిరిన్‌ గిఅవుంచె వార్థినాన్‌ (1-54)

18 ॥]

రి ఆము క్రమాల్యవ అ కావ్యశిల్పము ఈుపద్యమునందలి రచన దిడ్శ్యాలముగా పరిశీలింపవచ్చును. సంస్థృ తాం్యధ్రశబ్దము లిచ్చట పూర్వకవుల సమ్మేళనమునకన్న విచ్చిత ముగా మేళవిఎచినవి, * చెందిరము6 మిన పాండస్థనధూకుచంబులన్‌. నగి ఛడుము సంస్కృృృతీననూసము, అరుణంవు బొండ్హములు-ఇది మరియొక పద్ధతి. గిఅవుంచుట మరియొకటి, ఇది సంస్కృత రచన తరు వాత పద్యముచివరిమూటం ఈవిధమైన వైలతమణ్యము కావ్యమునం 'జెచ్చటమూచినను గోచరించును. ఇది అలవామైన పద్ధతికాదు. కని (త్రయము, పోతన్న శ్రీనాధుడు మొజలై నవారు అచ్భిక సంస్కృ త్రములను కలివినపద్ధతి మన కలవాటుగానున్నది* ఇది విచ్చితముగా ఈకావ్యముసన కీపద్ధతి (పౌఢిమమేకాక క్లిష్టలనుగూడ ఆపా దించినది శఈక్ఞి ప మరి యనేశ కారణములచేత సం కమించినది. కొన్ని నై ఘంటికములై న పదములు వాడుట “ఉంభితి “తృణ తా “సృణిఎహే వాకిఘుసృణి_ మొడ లై న శబ్దములు, ఇవి పూర్వ కావ్యమ్రులందు క్వాచిత్మముగా [చయ్యుక్తములు, రెండనది సంస్కృత వ్యాశరణశాస్రుము "అెరింగినవారికే వింతగొలిపెడి నూతన (వయో గములుం “ఇరమ్ముదీకృతి = చాడబీకృత) అ “జోోత్సీగవీ. “దుహి అాండకరండకభూర్వ్యహి _ ఈవిధముగా నెన్నియేని చూపవచ్చును, ఇంకను తెలుగు. వ్యాశరణము ననుసరించికూడ సాధారణముగాని నంధి కార్యముచేయుట కలదు. “గంగనుకాసె _ రంగభ్రరృంచు) _ “అందిచ్చు].వీరుబుగ్గ'=గందప క్రైలు మొద్నలై న విట్టి (ప్రయోగములు ఈ కావ్యమునందు అగసాలులుు సాలెనా [డు క్చెమీకులు మొదలై న వృత్తులవారు వారివారిలో వాడుకొను కొన్ని పదమ లుకూడ ేరిగవి, ఇఅవికూడ శ్లే శాపావళను లేయని చెప్పవలెను,

సప్యావయచ్మ కము స్టర్ట ఇంకను శ్లే ఇాపొదకములై న కారణములు రెండు. అన్వయ, న్లేశము. కొన్ని పద్యములలో చెప్పవలసిన వృత్తాంతము నొకపద్యవమ లోనే కుదింపగోలెడి లక్షణము. తళుకొత్తున్‌ భుజికీ ర్తి వ జన్బుణి స్యూతస్యూత జోరస్యూుర' తృ_లికాచిత్త కుచద్వ యోపరి గళాథస్పల్పవిసోర బై ర్ధ్స ఫ్ట్‌లన _త్తిర్భ్యగుర_స్తటంబగు వివాహాంచన్మనోజాత ఫా టల దంతచ్భదబోడ చాసికణు వండల్యో లెలోళ్ళింతికిన్‌ 45-20) ఇది గోదా బేవి వర్ణ నలోనిపద్యముం ఆమెచేతులు టండలవోలె నున్నపే. ఈదండలు కుచములప3 నృ మెడకు (శ్రీందగలభాగము భుజ క్‌త్తల కాంతులచేతన్యు మెడయందలి హారనుల యలంకారముల "చేతను ఒక బాసికమువలె నున్నదట. ఈ బాసికమునకు "రెండున పుల అతంకారములుగా కట్టిన వూలదండలు ఆమెచేతులు. ఈ భావను "ొల అంవమైనది, కాని పద్యమందన్వయము వ్యాఖ్యానా పేతు మగుచున్నది* దీనియందలి భావము స్ఫురించుట శష్టముకాని చని యనంతరము చర్వణమువలన కలుగు నానందము మిక్కి-లియని చెప్ప వచ్చును. ఈపవ్యమునందు “కుచద్వ యోపరి గళాధన్వల్ప విస్తారై న్‌్‌ లస _త్తిర్య గుర్తస్తలంబు రాయలవారొక్క రే వర్ణి ంచిరి. ఇది ఆయన (వత్యేశత. అందరు కవులకన్న ఆయన విశేషముగా మాయను ఆయనబుద్ధి నవనవో న్మేష శాలిని. ఈ _స్తనోపరిభాగము భూవణవోర కాంతులచేత తళతళలాడుచు బాసికమువలె నున్నదిం ఈహబాసీకమునకు హస్తములు దండలు ఈవర్ణ నలో భావి కథార్థసూచనమున్నది. 'బాసికము నివాహమునకు (పకీక దండలు ఆము_క్తమాల్యవకు (ప్రతీకలు. అవగా గోదాబేవి వివాహమునకు పూలదండలకు వినా

100 ఆము _కృమాల్యడ ఎ కావ్యశ్తిల్పము, స్థిక్చి యున్నది. ఆ రెండును లంకెచేయబడినవి, ఇవి కవి కావ్యములోని వర్ణనొంశమును భావి కథావ్యంజకముగా నుప యోగించుకొ నెడి వేద్ప,

మనమనుర క్తి పెచ్చని'టెమండని కందము కొగలించి ని

క్క్‌న ఫణిరాజవల్లి యొరిగింపగనోయనంబూ+గముల్పరం.

బునజడుమట్టచబే ఇటజకు ము '_త్తీయముల్‌' చిటిలించి త్మదసం

బనిశము వండు నంతికం తలాంతికంజూర్హముజేయు వప్పురిన్‌ ( 170)

ఇడి విల్లి బుత్తూరు వర్ణ నములోని పద్యము. ఆ యూరిలో ఇజరక్రు

తోట లున్నవి వానియంబే పోక (నూకులున్సు తమలపాకు తీగలును పెరుగును పోకచెట్లను నాయకుస్కి తమలపాక్రుతీగయను నాయిక. కౌగలించుకొను చున్నది. పోకచెట్టు భారమువె దానిముట్ట పజకుగడమిోావ సడగా చదివిరిగి దానియందలిముత్యములు (కో "చెరకురనమువండు (వౌయ్యిలో పడి సున్నమగుచున్నది. ఈ సున్న మగుట మనయనురాగము నెరుపునేయు మందని తమలపు తీగ వోక్ర ఫఇెట్లతో సన్నిట్లున్నది. ఆకుల్కు వోళను, "రెండునుసున్నముతో శల్రిన్సి ననే కదా భోగయోగ ఫ్రమగును, వానికెరుపు సున్న మువలన'ే సంక మించును,

ఈ పద్యమునందు మూడు వస్తుశ్రలున్నవి ఒకటి అక్కడ జరుగుచున్న దృశ్యము. "5ండవది నాయికా నాయిక రూసమైన శృంగారభఖావము. మూడవది సున్నముర _క్తిమ.(అనురక్తి-ఎరుపుద నము) హమెచ్చింపజేయటయన్న మూడవ విషయము ఈనమూడును సాధారణకవి మూడు పద్యములుగా (వాయును, లేడా నీసమువంటి "పెద్దపద్యములో విస్తరించి _వాయును, కాని రాయలవాళెంతటి ఛ్రావ మైనను ఒశ్చే పద్యములో కుదించి వేయుదురు అదికూడ క కాన్య మందు శ్లేశము నాపొదించిన యొక “గుణము”,

ఇంఫొక యుదబాహరణము దూకవింతును,

నహృావయచ్మ కము $గ్ర1 కాంచెనైైన్లవు డర్ధయోజన జటా ఫఘాటోళ్ణ ఇశాఖోపశా ఖాంచ్కట చరన్మర్ము దయ దవీయః-పేషితో ద్యచ్భదో

దంచక్కీట కృత్ణవణచ్భలన లిప్యాపాది తాధ్వన్యని

స్పంఇారా త్త మపహాఫలోపమ ఫలస్ఫాయవ్వట త్మూజమున్‌, ం (8.15)

త మాలదానరి వటనృషక మునుజూచిన వర్ణన, ఆవటవృక్షము యొక్క యూడ లొక్కొక్క_టి రెండు (కోసుల దూరము వ్యావించి యుం శ్రైను, వానికి కొమ్ములు ఆ కొమ్మలకు కొమ్మలును మొలచిననీన ఈ (యేశముల వీఇెడుగాలిచేత డాని యాకులు దూరదూరము?7ో" విసరివేయబడుచుండెను ఆ యాకులయందు పురుగులు తొలచి రంధములు చేసను, ఆ ఆకులు పాంధుల క్రీ వృశ్షముల్నపె (బవ్మురా తసుడున్నాడనియు నిచ్చటికి 'రారాదనియు నా వృత్తము జాబ్బు వాస్‌ నదా యన్నట్లుండెను. అందువలన పాటసారులు దూరముగాతొలగి "జేరొక చారిబట్టగా నది నిస్సంచారమై యుండెను.

ఇవంతయు నొక కథవలెనున్నది. ఇంతకధయొక్కం శార్దూల ములో కుదింపబడినది. పాఠకుడు (పతిపవమును చర్వణముచేయ వలెను. 'శ్లేశముతో నన్వయించుకొని మనస్సులో బొమ్మకట్టుకొన వలెను. ఒక చిన్న కిటికిలోనుండి మహాసౌధములతో వ్యాపించిన రాజమార్షమునంతేయు మాచినట్టున్నది = ఈరచనావిధానము. కిటికి "జెరచుటయే (శమయనుకొన్నచో ఆ దృశ్యము కనబడు గళ్న లేను, అశ్లు పవ్యమును చూచి బెవరిపోయినచోదచానివలన కలిగెడు అనన్యా వృశమైన అనుభవమును మనము పోగొట్టుకొనుచున్నా ము.

, ఆము_కృనూల్యవయందలి క్లేశము ఈ కారణములన్లేర్తస్ల్యకమిం చినది. అందువలననే దీవిని నారిశేళ పాఠమనిర్హు న, తళ ఇ కొందరు పేర్కొన్నారు. కళ్యాపపూర్డల్య నేం ర్క | శాత్రుగారు “అము క్రమాల్యవను నేను స్థర్రవాస్తోతు?

షరి ఆము కృమాల్యజ -_ శావ్యశీల్వము మనందునన పరిపక్వ పనస ఫలపాళశమందును 'లేటలుగాజెవ్వ్‌న సనన్‌ పండుపాకమగును, పదనమయిన గింజనుకూడ త్యజింప నక్క రతలేదు”, (నంజీవనీ ప్యోఖ్యా _వీఠిక 61వవేక్స ఇది సరియయిన వాఖ్య అము క్రమాల్యవ యంబెంతశ్షేశమీ న్నను వానినన్నింటినిమించిన సౌందర్యము చానియందున్నది వామ యందైనను మవోగంధమ. లన్నింటి కొక్కొటక్క వ్య _క్రీర్వేముండునూ ఒకచానినిపోలి మరియొకటి యుండదు తెలుగుభామలో ఆముక్త మో ల్యచను పోలిన ్గంథమాము క్త మాల్యదయే. (గంధ పొఢిమకు (పభాన కారణము ైనచెప్పిన “కుదింపు” అన్న లక్షణమే ఖనటత్స యోబ్ధీవీక్య రసాతలాన్యోన్య విండీకృ తాంగ భీ తాండజములు ధృత కులా యార్థ ఖండిత సమిల్లవరూప చరణాంతిక (భమతత్తరు వరములు ఘన గుహాఘటిత రూంకరణ లోకైక ద్వి దుందుభీకృత "మేరు మందరములు చటల రుుంపా తరన్వనగరీ విపరీత పొాలితా శొకోణ పరిబృథఢములు (పబలతర 'ఛాడబీకృ తేరమ్మదములు భాన్వ "లేరమ్మ వీళ్ళత చాడబములు పతగ స్య్మాట్సలత త్త) (పభంజనములు వృజిన తూలొాఖుములం దూలవిసరుగాత (1-8) ఈ పద్యము (గంధాది యందలి నై నతేయస్తుతిలోనిది ఈ రచన మిక్కిలి పొఢగాఢబంధము. నీనపద్యముయెక్క నడకకూడ

సపహృదయచ కము 108 లోకో _త్తరమైనది గరుడుని ెక్కలగాలిచేత మాపాపతూలములు విస రగొట్టబడవ లెనని కవి వాంఛ. అతని "రెక్కల గాలిని వర్ణించుచు జానివలన సమ్ము వనములు ఆకాశమువరకు నెగనికల్లోలితమగుచుండణా సీరులేని పాతాళముఖముల పామ. లొకడానినొకటి చుట్టుకొని వీండి విండి చేసికొన్నవట. అతని కాళ్లకడ మహోవృశ్షములు ఆాకిపత్షులు వఠుకొనుపోవు చిదుగులవలె నున్నవట, మేరు మందర గుహలయం దిగాలి కలిగించినధ్యనిరెండు రణదుందుభులు (మోగించినట్లుగా నున్న ది ' అప్పుడు దిక్పాలకులే ఎగిరిపోయి ఒశరిదిక్కుులయందు వేరొకరు గా పడిపోయిరట. మెరుపులు సము దమందలి బడ చాగ్నులును బడ 'బాగ్నులు మేఘములందలి మెరుపులును ఐనవటం ఇది రాయల వర్ణన.

దీనియందు ఆయన మనోలక్ష ణము కనిపెట్ట నచ్చును, మొ వటి పాదమందు బెవ్పినట్లు సముువము లాకాశము. న కెగురుట పాళా ళమున పాములు పరస్పరముచుట్టుకొని పిండి పిండి చేసికొనుట-_-ఈరక మైన ఊహచేయట సామాన్యుడు చేయలేడు. ఇదిఒక జగజ్షేత చేయ వలసిన ఊహ. ఈదృశ్యమూహించుటశే మనమనస్సు వాలదు "5ండవపావమందు కవిఆకాశమును భూమిని సమ్ము_దమును నేకమువేసిన గరుడుని సామాన్యపశ్న సామ్యము తెచ్చి సర్వకవి సామాన్యమైన కల్పన చేసినాడు, మేరుమంవరములు దుందుభులగుట యుద్ధఖేరీ శవ ణమ్రున కలిగిన యూవా కావచ్చును. నాల్లవది ఆయనలోనున్న వోస్య గుణ మునుపట్టి యిచ్చుచున్నది. అష్ట్రదిక్పాలకులొకరి నగరములయం దొకళరుగా. నెగిరిపడిన నెట్లుండున, * ఇది విచ్శితమైన మనోలక్షణము గల కవి చేయవలసిన యూహ. ఇట్ట్లూ వహాసేయట రాయలుకాక 'రొనుకృన్లుడును చేయ'నేమో? మిగిలిన వారిది వేయరు

గీతపద మెత్రుగడలో నొక _వెచ్చితియున్నది. నీసములోని నాల్గుపావములు నాల్దుభావములే చెప్పినవి, ఒక్కొక్కటి ఒక్కొక్క ననూసము గీతము కూడ అశ్లే చేయవలసినచో "రెండుపొదములు

104 అము క్త నూల్యద జ కావ్యశిల్పము సమకూర్చి ఒకటిగా చేయవలయును. కాని "₹ండుపావములు "ళంజే వదా! అందువలన ెండుపాదములు బేనిక బే విరచిననుళోహనమూ(త “మొక్కే. అ'బేమరల తల్మకిందులుగా శచెవ్పీనాడు. ఇక్కడ వాడ శేరమ్మవములు మారుటలో భూమ్య్యాకాశములుచ కము తిరిగినవి ఒీ పద్యములో నిన్నివై విధ్యములు -గోచరించినవి అవతారికలో గరుడ ని వర్ణనమిన్లై చేయవలసిన యవసరమేమి యని _పశ్న రావచ్చు ను. ఈ గరుడుజే కథానాయకుడు, విష్ణుచిత్తుడు గరుడా ౦కసంభూతుడు “మిధుే స్వాతిజంవిష్టోః రథీశం ధన్వ్యినః పురేః (పపబ్యే శ్వళుఠళం విష్ణోః విష్ణుచ్చిత్తం నమామ్యుహం” అన్నది విమ్ణుచిత్తుల తనయ. ఆ చార్యసూ క్తి ముక్రావళలియందు “సకల వేదమయుడై న 'శ్రీ/గరుత్మంతుని యంశనుబే బుశ్లై” (పూ. వీ...?.4) ని చెప్పబడినది. ఈవమ్లుచిత్తుడు విశిష్టాద్వెతమతమును స్థాపించి మధురలో నిజయము గొని తెచ్చెను విమ్ణుచిత్తుడు “బ్రత్యపురాచరిత కాశ్రు్యంగంథ జాత్యంధు) డని చెప్పుకొ న్న వాడు. ఈ విన్ణుచిత్తుడు భగవంతుని యన్ము గహము చేత పాండ్య రాజనభలో నర్వ శౌ్యన్ర్రముల (శమాణములతో సర్వేతర మతములన్లు ఖరడించి విశిష్టాదై స్రలేమును స్థావించెను.

వన్యూ తను చదువు సంధ్యలు "లేనివాడు భగవదన్యు గహ మున్నచో భగవంతుని మహిమూదుల బలముతో తన _పభావము మూవి కొన్ని సాధారణ భ క్తివి శేషములు, భ_క్రమహిమలు ెన్పి వశము చేనికోవచ్చును, కాని భగవదను గహమువలన వ్యానసూ( తము లన్వు భాహ్య ములను, సర్వదర్శ నము న్యుసర్యో పనివత్ర్తులను ఉ క్తి (శత్యు క్తులయందువహరించుచు చాదించుటలో నెచిత్యము భానీింపదుం “్లూకం కరోతి వాచాలం పంగుం లంఘయతే గిరిం” ఇత్యాది శ్లో కములచేత దీని నిచ్చట సమర్థింపవచ్చును. కాని నరిగానాలోచించినచో శాయ లీవిమయమును భావించియే ఇచ్చట గరుడవర్ణ నము నింత

యట్టహానముతో” వర్ణించెను. గరుడాంశ సంభూతుడై న విన్లుచిక్రుడు తన స్వరూపము నెరుంగక (పాక్ళతునివలెనే వ్యవహరించుయిం డెను, భగవంతుని దర్శ నముత ర్వాత తన “వేదమయత్వము” స్ఫురించియుం డును. అందువలననే ఆయన యట్లు వాదించెను. అనగా విమ్ణువర్శన స్థాపనముకొరకు వై నతేయుడే కారణజన్మము నె ళ్టెను.

ఈ విషయము స్ఫురింపజేయుటకే రాయలు మరి ేండుచోట్ల వైసతేయు నెక్కియున్న భగవంతుని వర్ణించెను.

విమ్ణుచిత్తుడు సభయందూ తక్కి_ నవారినెల్హ జయింపగా (చళ్యష మైన భగవంతుడు “చివ్రరుం బొట్లపుదోయిం 'జెంవమ్ములనందార్డు ఖ్ట్‌హ ప్రోవరముల దివ్యాంఘు) లమరి” -ేంవేనీనాడట. ఎజ్జసతామరలవంటి సార్టమి పాదములు తాద్హ విని చివురాకులవంటి యర చేతులలో జగ త్తగా పొదుగబడి యున్నవి, ఇచ్చట భగవత్పాదములు మై నతలేయుని చేశులచేత వాడిపోకుండ కంవకుండ పరిరశ్షీ ౧చబడుచున్నవి. దీనివలన భగవద్భ క్రి మతము (శ్రీవిన్షుచిత్తుల వాదమువలన నొడు పరిరశ్నీత మైనదని వ్యంగ్యముగా నెరుగవచ్చును. ఇచ్చటనే ళప్పత్ర త్త (పభంజ నములు” కూడ వచ్చినవి, క్‌అచ్చట మూగిన "జీన దానవోాములలో జానవాదులు కొట్టుకొనివోయిరట, ఇది చేటలవచేత చెరగినవుడు వ్‌య్యము మిగిలి ఊక యొగిరిపోయినట్లున్న దని కవి యుపమిం.చు చున్నాడు, ఇచ్చట ఈ (పన _క్రియీలననగా విమ్ణుచిత్తుని విజయము: వలన లోకములో జైన జొద్ధ చార్య్వాశామలై న యన్యవతములు దూరీకృతము.లై సౌరవంతన్యులె న వై దికమతమనులు నిలిచినవని 'సూచించుటకొటుకు.

గరుడావతారమైన విన్లుచిత్తుడు నిత్యముక్తు దుం బద్గడు'కాడు, అతడు కరా ఛభీనుడై, జన్మ మె త్తినవాగుకాడు, ధర్మశంస్థాపన నూళతని

శశ క్ష

106 ఆము క్తమాల్యవ .. కావ్యశిల్చ్పము యు బ్లేశ్యమ. తనపని యొక నటనమే యని యురిగినవాడు ._ “తానే కట్టిన భూమిక తల్పు మాకు ఘనత యిది మముంజేయుట తనదూ ఘసత” (7-56) అన్నచోట "తాను భగవంతుడు కట్టిన భూమిక ఆాబ్చినవాడు మామే యని -చెప్పియున్నాడుం కావ్యమంతయు నీవిధముగా గరుడునియొక్క_ విలాసమే. కాని అతని (పాధాన్యము మళస్థాపనము నంతవర*శీ కనుక తరువాతి కథలో నాతనికి (పాము ఖ్యము లేదు, ఇందువలన'నే “ఖనటత్ప యోబ్ధి” అన్న పద్య మిట్లు రచింప బడినది. శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు మహాపండితుడు బవా్య ళుతుడు. బహూ భాపాకావ్యములం థెదివినవాడు, బహూకవి పండిత పోవకుడు భక్తుడు వె భవమ తాఖిని వేళముగలవాడు, బహాుపురాజణేతివోస కథానవిదుడుం ఈ విషయము లవ తారికయందు చెప్పబడుటయేకాళ కావ్యమునంతట గోచరించు విషయములు. రాయల మతగురువులు తిరుమల తాళాచార్యులవారు. ఈయన పంచమతభంజన మను (గ్రంథమును రచించెను. ఆకాలమున నహోబల మఠమున 'నేడవ వీఠాధిపతియెన శఠనోపయతి కలడు. ఈతడు పెద నామాత్యుని గురువుకావచ్చును. ఈ మహనీయు వై. న కాశాచార్యుల సన్ని ధానమున "రాయలు భఛామ్యభగవద్విమయములను "నేవించియుం డును, ఈ పాండిత్యము "లేనిచో సామాన్య సాహిత్య వే _త్త ఆమ్నుళ్త నూల్యదలోని వేదాంత ఘట్టముల నటు తీర్ప'లేడు ఆము_క్రమాల్యదా రచనాకాలము అవతారికలో చెప్పిన చానినిబటి 1519 జనవరి £6 వ లేదీ 'శ్రీకాకుళమ' ననున్న హరివాసర మని నిశ్చోయించుటచేత 1519 నుండి కొన్ని నంవత్సరముల పర్యంతము (వాయణడియుండును. ఇది ఒక ఉఊోవులో రచించిన (గంథముకాదు,

సహృనయచ్యీ కము 101 రాయలప్తుడప్పుడు తాను రచించీన వర్ణ నాదుల నచ్చటచ్చట చేర్చి యుండవచ్చును. కావ్యముయొక్క_ సంపూర్ణ రూపము రాయల మర ణము తరువాత వ ెద్దసయో తీర్చియుండును, ఇది కారణముగా నీ (ంథమున తదపవాతి లేఖకులు "పెద్దన పద్యములనుకూడ కొన్ని నేర్చి యుందురు,

ఈ కావ్యముయొక్క_ రచనలో నితపూర్వము "లెని కొన్ని వై లక్షణ్యములున్నవి. కావ్యావతారికలో నిష్ట'బేవా వర్ష నమునందు (తిమూర్తులను వారిభార్యలను వర్ణించుట విఘ్నేళుని వర్ణించుట సుకవి స్తుతికుళవినింద మొదలై న సర్మ్యపదాయము లిచటలేవు, ఈకవి పరమై న్లవునివో లె వేంకటపతిని, అనంతగరుడవివ్వ క్పేనులను విమ్హు పంపాయుధములను, పన్నిద్ద రాళ్వారులను స్తుతించెను. అనంతాదు లను పంచాయుధములను విస్తరించి వర్ణించిన కవి లక్షీ ఈవి నిచట వర్ణించలేదు. అనంతాదులు నిత్యజీవులు, విష్ణువునకన్న నితరులు “భోగసామ్యలింగాచ్చ”యన్న చోట చెప్పినట్లు విష్ణుసామ్యుము భగవ దనుభవమునంటబే లశ్షీ శ్రచేవి విశిష్టాదై్యతమున నట్లుకాదు ఆమె అనపాయిని. పురుషకార న్వరూప “శ్రియం బేపీం నిత్యానపాయినీం నిరనద్యాం” ఇత్యాదిగా రామానుజులు వర్ణి ౦చిరి. అందువలన వ్రైన్టవ సర్యపదాయము శ్రీరహితముకాదు. శ్రీరహీతుడై న న్వారా యణుడు భాగవతులకు వగ్గరివాడుకాడు. వె న్లవ్యగంథములందు (శియఃపతి యనియే నారాయణుని'పేరు, అష్టాక్ష రీవ్య్వయములయందును శ్రీవిశిముడెన నారాయఃణబడే (పతిపాదితుడు, ఆ మెనుబట్టియే మనకు చుట్టరికము. ఈరహన్య మెరిగినవాడు కనుకనే రాయలు “శ్రీకమనీయ పహోఠమణి చెన్నుగ తానును కౌస్తుభంబునం దాకములా వధూటియు నుదారత దోపొఅని (పారంభించినాడు, కావ్యము (శ్రీజేవితోడనే (పారంభ మైనది. ఒకరి వవ్లోపహోరమునం దొకరు నోచరింపగా తమ తము యాత్మలయందు ముదిళములై న యాశ్ళతులు అచ్చముగా

శేల్రీరీ ఆముక్త మాల్యద లా కాన్యశీల్చ్పము పైకిదోచినట్లు కోభిల్సినది. ీచేవయందు. నారాయణుడును నారా “యః౭ణజనస్‌యందు (శీజేవి మున్కు ఇందువలన వేరువేరుగా. సెర్వురను 'స్పుతింపవలనిన యావశ్యశము లేకపోయినది.

"రెండవది అనంతుని స్తుతి. లక్షీ శబేవ్‌ని నిత్యసామిప్యమం'జే మోసపుచ్చి నారాయణుడు అనంతుని ఫణాపంక్తు లనెడు చం దళాల ఆమందు భూజీవితోళలసినాడట. ఈ పవ్గమువలన కావ్యముసందు నాయిక్షయైన యాము _కృవూల్యద సూచితమైనది. ఆమె భూ ేవి యొక్క యవతారము. (శరంగమునందు స్వామి గోదా టేవిని న్వీకరిం ఇను. ఆమెను న్వీకరించుటకు విల్లి బుత్తూరున _కరిగిను. వారిద్దరి శవాహమచ్చటజరిగెను. అనంతుడు రావరపప్పమడుగా నవతరించెను, "రామానుజులవారు మహోవిష్ణువెభ వము ననంతముఖముల వ్యాపింప 'జేసినవారు ఆయనను గోదా బేవి “అన్నా” యని పిలిచినదని రామా నుజులవారి చర్మితలోకలదు. (ఆచా. పూర్వ. 11.46 అన్న చెల్లెలికి సమ _స్తసాఖ్యములు సమకూర్చునుకడా! అనంతుడు భూ బేవికి చేసిన నేవకూడ సట్టిదే. అందువలననే ఈపద్యమున అవనంతునితో పాటు "రామానుజుల సుతికూడ చెప్పబడినట్ల యినది, పన్నిద్ద రాళ్వారుల ముతిలో భ క్షి యొక్క లక్షణము భ క్తుని లక్షణమ' స్పష్టమగా వ్య క్‌ మగుచున్నది. చ్యాద శాదిత్యులయందు (పన్నిద్దరు సూర్యు లందు సూర్యమండలస్థుడెన నారాయణుడు తొపమ. పొందగా దానిని -శొలగించుటకు తవు హృదయమరందముల (వవహింపజేనీ మురారిని చొక్క జేసివారు. అఆళ్వారల భ_క్రి యమాయిక మెసది. ఏరు భగనం తుని చాధలనుకూడ తము నేవజేత తొలగింపజేయుదురు. విమ్ణుచిత్తునికి (వత్యకమైన భగవంతుని యాతడు స్తుతింపక “మంగళా శాసనము చేసెను, “త్రికృప్పల్లాండు” అన్న చిన్న రచన యప్పటికిని భాగవత మునందు భగవంతునికన్న భౌగవతున*శీ | పాథాన్యము, అండు

శ మ 0 వ్ట్‌

వలననే “భాగవత మోభంబునకు భువనభ _రయు ఛభయండి” (7-4 అని కవియ్‌ (శీరంగనాధుడు భయపడినట్లు చెప్పినాడు.

ఈ విధముగా ఈ కావ్యమందలి యిష్ట బేవతాదికము స్వే తర కావ్యవిలక్షణమై శరమవైన్లవ ధర్మరహాన్య బోధకమై చకా శించుచున్నది

ఈ కాన్యమునందు మరియొక వై లక్షణ్యము ఆశ్వాసాంతము పద్యములలో (_వాయుట. సంస్కృతమున _శ్రేవార్దామ లట్టిపద్ధతిన రచించిరి. రాయలవారు అతెనుంగున నిటు (సిరి. “*ట్డది నించోాచల వంభేసరి ఫదాభీష్టార్చనాలబ్ధ పూణ్యదురుట్టంకణ పొట్టనూరు విజయ | స్తంభోజలోట్టంకి తారి దృశేష్టావర కృష్ణరాయ నృ” (వతుర్రా శ్వాసాంతము) ఈవిధముగా నొక్కొక్క పద్యము నడచునుం

శాయల రశనలో ఎంత ఆౌథీకు కాన్సించునో.ఆయినఎయంక శుకుభమూరముగా ఛాయగలవాడు. ఎంత విజృంభించినట్లు కల్పన లోకాఫీతముగాజేయునో అంతగానే _పకృతిలోని సహజమైన పరమ సుకుభూర ఛర్మములను 'వెల్లడించును. వది'చెప్పినను నచ్చినన్యు నచ్చ కపోయినను శాయలవారి మ్యువ (పతిపద్యమునందు నుండవలసిచీ గోడాటేవి లభించినంతనే విళ్లుచిత్తుడు తన ేవేరకీయగా నామె “పెంచెను, ఆమెయందు యావన మంకురించెను, కవి యిచ్చట ఆమె శై శవమును చాల్యమును వర్షి ౦పలేదు. ఒకసారి యావనమునకు శూశెను. ఇళ్లు శవీయు (వాయడుః 'బాల్యావస్థపోయి యావనానస్థ వచ్చిన సంధిలో కవి వర్ష న మారంభించెను

6వాతింణ తొ ంటికై'వడి మాట లాడదు

కుటిల వృ బత్తి వహించె కుంతలంబు లక్షులు సీపలు రానజకంట కనుగొనె నాడించి బొముగొవి యావనంబు

110 ఆము కృమూల్యవ ఇ శావ్యశిల్పము సనుగొన "ల్నెగయ వశ్షము పేక కడ వెలైెం బాణి పాదము లెజ్బవాజం దొడగె సాశకు మధ్యంబు చార్మి వ్యములు చెప్పె అొ-చ్చోర్వ కటు లోగజొచ్చె మేను నట్టి గాంభీర్య మొక్కాడు "పెట్టుకొనియె నాభి నానాటి కీగతి నాటి (వీయను చుక మైనక్సై యిచ్చట చనదు నిలువ ననుచు జాజినకరణి 'బాల్యంబు జాతె (అ. 7) ఇది పరమ మధురమైన పద్యము. లోకో_త్తరమైన పద్యము. జాల్యము జారిపోయి యతొావనము వచ్చినది, రావనము వచ్చుట 'బాల్యముసకు తెలియదు. ఎప్పుడో గెలియకుండ వచ్చినది అందు వలననే తా నెజుగకుండ గోదా 'బేవియం 'దెన్ని యో మార్పులు వచ్చి చవి. అమ్మవారు నిన్నటి దనుక 'బాల్యనహదమ్ములై న జిలివిలిపలుకులు పలుకుచుండునది. నేడో హళఠాత్తుగా మారిపోయినది. ఆమెమాటలు "వెనుకటివలె లేవు. ఇది సహజమైన లోకో కి తనకు చిరపరిచితుడై న వానిలో మాద్ప్చ కలిగినప్పుడు లోకమువారిట్లు చెప్పుకొందురు 'బాల్యమునకూడ నిచేపరిస్థితి. అంతయు మారిపోయినది, తన్మవియము ఇలిమి.నానాటికి తగ్గిపోవ్రచున్నవని అదిజూాజిపోయినను వా లెజు_కుంత లము-_లఅక్షులు--ఆననము ఈవిధముగా ఒక్కొక్క అవయవమునందు కల్గిన మార్పును సూచించుచు వేరొక విధముగా ఆమె సౌందర్యమును కని వర్షి ంచుచున్నాడు. ఇక్షు సరమసహజనముగా లోకవృ త్తమును కవి కావ్యము నందు సూచించును. వనధి గమనజి గర్భార్క జనిత ఘృణులు మజీ (పసూతికి నతని ధామంబుజేశె

నహృదయచ్మ కము 111 ఘనతజొచ్చిన యిండ్ల నుం దనుజ యుండి "కాన్పునకు పుట్టిని లేరు (శ్రమము గనమె (ఉం78)

సూర్యకిరణములు సమ్ముదుని చేరుట చేత మేఘరూపము తాల్చి యాకాశమును వశేరినవి. ఇదిచూచి కవి సామా న్యగృహవృ త్తము సూచించుచున్నాడుం సూర్యకిరణముల'నెడు వనితలు సమ్ముదుని పొందుటచే గర్భముధరించి పుట్టినిల్లయిన యాశాశమును వేరినవి, సాధారణముగా నాడుపడుచులు (పసూతికొఆకు పుట్టినిండ్ల శే వత్తురు గదా! ఈ లోకధర్మ్శము (పకృతియొక్క పరిణామముతో కరూడునట్లు కవి జోడించి మనకు సూచించుచున్నాడు.

విష్ణుభక్తు డై న రాయలు తనకావ్యమా-దు దశావతార వర్ష నముజేసెను. తత్పూర్వము నైపధమునగల దానిని శ్రీనాథుడు తెలుగు వేసెను, రాయలవారు (ప యోజసదృష్టీతో తన కావ్యమునందు చేర్చిరి పరవ్య్యూహ విభవాంత ర్యామ్య ర్చావ తారములయందు భక్తు నకు అర్చావతారము పూజసీయము. సంక్షీర్రింపదగినది. రామకృష్ణా ద్యవ తార రూపమైన విభవము. విభవమే లేనిచో భక్తునికి భగవంతు నకు సంబంధములేదు. భగవంతుడు భక్రులకొరకై యనేక జన్మలనెత్తి 'యొందరినో రశ్సీంచెనన్న విషయము భక్తు నకాళ్మ్య ప్రత్యయము కల్లం చును. వదియు లేనిచో బేనిని ధ్యానింపవలయును ? అవతారముల వలన భగవంతుని అనంత కళ్యాణగుణము లనేక వృ శ్రాంతములద్వార మున [పకాస్తి పొందినవి, అందువలన భ కిని అవతారములకును విశేన సంబంధముకలదు. భ _కియలిపాదకమైన ఈ (గంథమున వి "ండు మూడుమారులు దశావతారవర్డ న చేయించినాడు, పకటి వి్ణుచిత్తునిచేత. "రెండవది గోదా బేవిచేత. ెండును ఒకచానికొళకటి (పతిధ్వనులుగావు. ఒక్కొక్కటి తమ తమ (వక్యే కత నిలబెట్టు కొన్ననిం

119 ఆముక్తమాల్యద జు శావ్యశిల్పము విన్ణుచిత్తుడు మహాభక్తుడె వర్డీంచినాడు. ఇందు వరాపహావ తార వర్ణన విచ్శితమైనది అది వరాహస్వామి నుక్రైతో చిమ్మగా ఈ (బవ్మోండము పైపొర చిటిలి మవోసాగరములోని జలనులతో సహో కె కెగురగా అవి_.అనేక (బ్రవ్మోండములతో కూడిన ఆ మహ చాళాశనుందు (శకృతి బేవికి ముంగరవలె నున్నదట. ఇది రాయలు పేయవగిన కల్పన, అది ఈవిశ్వమునుదాటి యూహవజేసెడి లవణము. నృెసింహమూ ర్మిని రాయలు వర్ణ ంచినపద్ధతి విచ్చి తమైనది “అసులే్యదాశయ కుండికాచ్ళ రుధిరవ్యా _ప్తస్వకచ్భాయంగాం చి సముద్య్య త్పతిసింహ మత్పరమిళ చ్చేష్టన్‌ దదుద్రామ దీ ర్భృసటారూటముం 'బెల్లగించు గతి నాంత్మ శేణిం గిన్మ-న్‌ పెరం చుసిత కూర భవన్నఖావళులు (పోచున్‌ మ్హుర్త ఫ్రజంచాననా” ( శ్నలల్లై ) నృసీంవూుడు హపారణ్యకశిపునికడుపు చీరినాడు. అది ఒక ర్తపు కుండవలె నున్నదట. ఆకుండలోని రక్తములో సింహమునకు వేరొక సించము (పితిబింబము) కన్పించినదట. అందువలన మత్సరముతో చోని నటలను "ెల్లగించుటోయన్నట్లు హిరణ్యకశిపుని (సేవులయొక్క సమూహమును "పెల్లగించుచున్నా డు, ఇట్టిచే పంచళం తములో నోళ కథకలదు. రాయలు దానిని తెచ్చి యిచ్చట ననుసంధించినాడు, రామావతార పర్షనలోనున్న “స్యందనస్థితబీడాజః త_త్త్సృజాడ్య కాట్‌? అన్న పదము మరల ఖనటత,యోబ్సీ అన్న పద్య్న్వము వటది. ఇది వరములను వర్ణి ంచినడి ఈ పద్యములు చచి వవుడు నీసపద్యమ. నకు 3నాథుడొక మహోర్యురీ సదృశలక్షణము కల్సెంపగా రాయలు దానికి జలపాతమువంటి స్ట వవేగము నమకళోర్చి నొడన్‌ చెప్పవచ్చును. ఇది నాన్యతోదృశ్య మైనట్టిదీ “బలరామానతారి వర్ణనమున రాయల నుకుమార భావు. శళ్వ్యము స్ఫురించును.. ఖలరానుడు హలధరుడు యనునానదిలోనికి

నహవ్యాదయచ్యే కము 118 తన నాణేట హస్తినావురమును తయ సమకిట్టినాడు. ఆయన తెల్లని చాడు. దీనిని కవి యిట్లు వరి ౦చుచున్నాడు ళం వాం జతి హలకృష్టిం బుట్టియడ'గెన్‌ శ్చీతియందునె నీతయంచుం ద

త్పతి విరహోర్తిం బొందిమముం దాలిచి రామశరీరమె త్తి యా

తలి ఖనన్యకియ న్మగుడం జెందగంగాక్క కళిందజాతటిన్‌

వీతి దుననేటికిన్‌ హలము వేంగొని నీ కవశాత్మతన్‌ హాలీ” (4-28)

శ్రీరామావతారమున నీత భూమిలోనికీ చొచ్చినందువలన విరహావళుడైై శరీరమునందు పాండిముముపూనినవాడై బలరామ శరీ రమున నీత మరల నాగేటివాలులో దొరుకునని పహాలమును ధరించి యమునానదీ తీరమున దున్నినాడట నీతారాముల దాంపత్య మెంత యున్నతమైనదో, రామునిమనస్సులో నీతాేవియెడ నెంతటి (వేమ యున్నదో భవభూతి యు _త్తరరామచరి తలో (వాసినాడు. డాని భావనయేీ ఇదికూడ. విమ్ణుచిత్తుని దళావ తారవర్ష నమిట్లు నడువగా గోడా బేవి వర్ణన

మరయొకమార్షమున బోయినది. ఆమెతోపాటు నాగకన్యలు మరాళి శౌదులు వయస్యై పుట్టిరి. నోరు బొమ్ములపెండ్లి ండ్త్హలో పొడు “పద్మాలయా పరిణయామేయగేయమ. ల ననంతకల్యాణగుణము లద్భు తంబోప్ప వీనిఅతని గవయుబుద్ధి ాద్టస్టునంస్కారమున జన్మింప త్‌వవ 'ఆారానుమేయ కథాసుధానుక లిత లీలానుకృతులి” వర్మిలుచున్నదిం ఈపహారి.యందు. కలిగిన (పేమవృద్ధియై విరహమ న నతనియంబే దోషము లెన్నుట (ప్రారంభమైనది. “మిరు హరినిగూర్చి పొడు చున్నారు. అతజే యువతులు వలచిరాగా కాపాడినాడు ”ొ అని (శ్నించినదిః అతని అవ తారములందొక్కొక్క వేళ సనెందరిని వంచన

|| ]

కశ ఆము కృమాల్యవ న కావ్యశిల్పము చేసినాడో చెప్పుచున్నది. ఈపద్యములయందు భగనంతునిమిోాడి యను “రాగము వ్యంగముగా గోచరమగుచున్నది, ఇట్టి రచన తెలుగు ఛామలో శాసులపురుపో_త్తముడు చేసెను. ఈ పద్యములలో నొక్క పవ్యము నుదాహరింతును.

“ధరపె సీ్‌తడు పూర్వకల్పముల స క్ర (స్ర్రీవిశాలాంబ కాం బురువ్మశేణి జెలంబుమైం బులకలన్‌ బూరించుచున్‌'వేచు దు ర్భర కర్మం బమరంగ వచ్చుజలజత్వ _ఫస్టరోమత్వ జ్జ సరి తల్భావ్యవ తార దంభమున నాచ్చాదించుందాం (బౌఢిమైొో

(44 భగవంతుడు పూర్వకల్పములయందు తన్ను వలచిన (త్రీ కన్నులయందు జలమును మైపులకలను (స్త బ్ధరోమత్వమును) కలిగిం ఇను. అందువలననే జలములయందు పుట్టిన మత్స్య కూర్మ నూప ములు, స్త స్థగోమమైన వరాహావతారము. శీసగి రూపము కల్గినన్ని, అతడు వాని నవతార దంభమున దాచుచున్నాడు. గోచాబేవియొక్క ఈ యుపాలంభము. పరమ విచ్చితముగ్నా నున్నది. ఆమె మనస్స్పుయొక్క సౌకుమార్య మట్టిది. అందువలననే అయోముఖి శూర్పణఖ విరూపలను చేయించినందుకును రామచం (దని కూడ ఆమె దూషించినది. ఈ రకముగా అవ తారముల యుపాలంభనము మళ₹ే కావ్యమునను "లేదు. గోడా బేవి కథ రాయలు మామూలు (పబంధములవలె న్‌ "లేదు. చందో పాలంభనాదులు "లేవ, పూర్వ మాయె సత్యభామ. తత్పూర్వము భూ 'చేవియట. వరాహావ కారవేళయంచా మె భగవంతుస సంకీ ర్తనముచేయుచు పాడుట యండలిమూ వోత్మ్య మునుగూర్చి మొల్స చాసరికథ విన్నది. అందువలన తాను (సత్యక్షముగా లక్ష్య మేర్ష

సప్కాదయచే కము 115 రచుటకు గోదా బేవియై యనతరించి *తీరుప్పా వైరం “నాచ్చియార్‌ తిరుమెళి” యను గీతములను పాడి భగవంతుని చేరినది. ఆమె చర్మిత ములో _సర్వవ్యా_ప్తముగా నీ యలొకికత్వము స్ఫురించుచునే యున్నది, రాయలకావ్యమునుగూర్చి చెప్పునప్పుడు అతేనివర్ష నావై శేష్ట, మును గూర్చి చెప్పుట వాలలవసరము. రాయలు వర్ష నాశక్షియందు 'తెలుగుకవులలో నందరికన్న మించిన వాడని చెప్పవచ్చును జడ (పళ్ళ తిని _వర్ణించుటలో సంస్కృతమున వాల్మీకి యొట్లో తెలుగున కవికి వర్ష నాళ క్రి ఇవాల ముఖ్యమైనది: కావ్యములోని విభిన్న సన్ని వెళములు చ్చితించుటకు వాని యథార్థ త్వావభానమునకు లోక _పతిఫలనము చాల అవసరము. ఈలోక స్ఫూర్తి లేనిచోట కావ్యము సలన పాఠకుడు తన్మయీఫావము పొంద బేడుం కావ్యరసాస్వాదన మున కిది బాల అవసరమైన లక్షణము

• ఈనర్హ నము రెండువిధములుగా నుండవచ్చును._ కచియొక్క_ భావన. కవియొక్క_ కల్పన. మొదటి ఖభావనయన్నది వస్తువుల యాంత రమును రూపుకట్టించుకొని పలుకుట. ఇందు వస్తువులు కవియొక్క వాక్కుచేత పాఠకుని మనస్సులో విస్పష్టముగా స్ఫురించును. కల్పన" యన్నది రెండవ కేణికి చెందినది ఇక్కడ కవి తనయొక్క యూవహ లను వ స్తువులమోావ నారోపించును. గోరంతలు కొండంతలు వేయును, కొండంతలు నోరంతలు చేయును. దీనికి కూడ వస్తువర్శనమే (యయో జనము. - భావనాపద్ధతికి ఉపమానము (పాణభఘాతమనుకొన్నచో కల్పనాపద్ధతికి యుల్చ్రేక్ష (పాణమని ఇెప్పవచ్చును. ఉపమా ఉక్సేక్షలన్నవి శీవలమువియే వాడుదురని భావముకాదు, కొసి ఈ అలుకారముల మూలగుణము వానికి చెందియున్నవనియే

.. ఆము క్తృమాల్యవ ఎ కావ్యశీల్చము 'శాత్ప్చర ముం భావనను 1048104260) అనియు కల్పనను మ. ఉ్రృనియ్గు చెప్పవచ్చును. వాల్మీకి మొదలై న మహోకవులయందు "రెండవ ఆశ్ష్వవ్నాము (పధానముకాగా తరువాతి కవ్రలయందు రెండవలక్షణ మ్మాపథాన మైనది. రాయల రచనలో భావనయున్నద్వి కల్పన మున్నది. ఒకటి మనస్సుపై న ముదవేయును రెండవది ఆశ్చర్యము కలించును.

న!

ఈ వర్ణనమెన్నో వీధములై నది, జడ్మ ప్రకృతిని వర్ణ ౦చుట-_పళు పత్ష్యూదులై న జంగమముల వర్షించుచు వాని (పనృ్తిని వెల్లడించుట మనుష్యాదుల బహి ర్వేప వర్ణనము. వానియాంతరములో వృత్తుల వర్ష

మా వాతి శ్రి నము, ఈ కావ్యముకందు “రాయలు జడ పకృతిని వర్ణించి సమృద్ధిగా ఇస: నాందర్యమును వెల్ల డించెను (గీష శ వన్రాశరద్వసంతముల వర్ణన ము చేయబడినది. రెండుమారులు పురవర్షనము చేయబడినది. ఇదియం తయు ఆయశ వర్ణన్నావై భవమునకు తా ర్కాణమైనది. మాలదాసరి శథలో ఖాండిక్య ేశిధ్వజ సంవాదములో మానన (పకృతిని చక్కగా వర్ణించియున్నాడు. రాయల వర్షనములో 'శ్రీరంగనాథుడుకూడ మూ మూలుము _రృసహజమైన (వృ _త్తికలవాడు. ఈతనికి తన భక్తులనా డించెడి యొక పరిహోస (ప్రవృత్తి కలదు.

భావనకు కల్పనకు వర్ణనలో గుర్తించుటకు కొన్ని పద్యములు పరిశీలింపవలయును, “తలపక్షచ్ళ ట్యగుచ్చి” యన్న వాల పనిద్ధ మైన పద్యము కవియొక్క_ భావనాన క్తికి తార్కాణ. ెక్కలలో తలను 'జేర్చిన యా కవాతులు, (యైహ్మణుడు ఉదికివిండి ముడిచి పెట్టిన వ్యస్త్రుములోయని ంతినికల్లిపగా వానినా రౌవ్మాణుల కొందీయ. నోరిన ఆెకులు దగ్గరగా చేరగానే అవి యెగిరిపోయెను. ఆ దృశ్య

మును చూచి వారి(్ర్రీలు సవ్వినారట. ఇది చాలా సహజమైన వర్షన రా |! ము, మనకు కన్నులయెదుట కటినటున్న ది. కవియిందులో | కొతగా త్మె ట"్జ్గబా తె 4 అబన కృషతిమముగా కల్పించిన చేమియు లేదు,

సహృవయచ్న కము. ఫి “ప్టేవిన మేడపై వలఖి వేణికం జంటవహించి విప్పంగాం బూవులు గోటమిాటుతటిం బోయెడు "తెంటుల్యమోంత కామిశం కావపహానూం గృ్‌తాభ శ్రిసన లౌటను దంతపు మెట్ల వెంబడిం 'జేవడి ఏీణ మూంటుటలుం జిక్కెడలించుటలు నృరింబడన్‌ ౫” ఆముక్త కే 69 విల్లిపుత్తూరులో (శ్రీలు కుచముల్నపై జడవిచ్చి పూలను గోట్ర విసరివేయుచుండగా వానిలోని తుమ్మెవలు రయుంకారము వేసినవి. ఆఅమోత వీణానావమువలె నున్నది. పూవులు దంతపు మెట్లవ లెను రుచములు గుబ్బకాయలవ లెను స్ఫురించి దూరముననున్న కాముకులు కృ శాభ్యననతలై నవారు ఏీణవాయించుచున్నట్లు భావించిరట. ఇదియు శ్రావనలోనున్న దె లతమణ్యమేయని చెప్పవలెను కవ ఆౌరంభమున సుదర్శన వర్ణనము జేయుచు రాహువళన కృత్యమును స్థృరించుచున్నాడుం అమృతము _తాన్రచున్న రావాన్లు మ _స్తకము విష్ణువు సుదర్శనమువేభేదింపగా నోటిలోనుండి అమృతపు ఛారలున్ను గళనునుండి ర_క్టథారలును వెలువడుచున్నవి, ఆ ద్భుశ్య ము పొయ్యిమిదనున్న ఎసనటికుండవ లె నున్నవట. రక్ర్షథారలు పొ య్యిలోని మంటలవ లెను రాహుమ _స్తకము కుండవలెను వాన్లినోటి లో నుండివచ్చు అమృతథారలు పొంగి పొరలిన గంజివలెను తోచినథని పెప్పుచున్నాడు. ఇది కవి ఆరోపంమేం ఇచ్చట ఎనటికుండను ఊహిం చుట కవియొక్క వైలత్షణ్యమే.. దీనిని సంపూర్ణముగా భావనయని ఇప్ప లేము. కాదా ఊహ (కల్నన) యనిెప్ప లేము ఇడి రెంటికి నడిమి సంధివంటి పద్యము కల్చవకు విలక్షణమైన యుదాహరణము వశావతారస్తుతిలో కృష్ణామ తార వర్ణనము ఆయత యుష్మడాకృతి కర్శాగన గాంచల వాంతవారి ధా రాయత చం్టవకాంత ఫలకావళి బింబితమై చెలంగ నా

స్టార్రి ఆము క్రమాల్యవ _ ”కొవ్యశీల్చనః రాయణనూ ర్తి మత్కవచ రత్నముచే బరిరక్షగాంచె నా నోయదాపీర! వృష్టి బడియాణడ (బోవవె స్తర్యాతముల్‌ (ఉ౭9) ఇది ఊఉ త్తమ్మ కేణికి చెందిన కల్పన శ్రీకృష్ణుడు గోవర్ధనగిరి 'నెత్తెను, "పెనుండి ఇం్టదుడు వర్ష ముకురియించుచుండగా కొండయంచు లనుండి ధారలు ధారలుగా చుట్టును జలథారలుపడుచుం డెను. ఆజల భఛారలుచం వకాంతి ఫలకములవలెన్కు వానియందు పతిబింబించిన కృష్ణుని మూర్తిసహ్మ సము వారిరత్ష కై యేర్పడిన కవచనువలె నుం జెను ఇది శేవల కల్పసయే కాని చాలా మనోహరమైన దృశ్యమును సామషఘాత్మరింపజేయుచున్నది. ఆ దృశ్యము నిజముగా కల్డుటకు వ్‌లు న్న్న చాయన్నచో నది వేలే (పశ్న కృష్ణుడే యేల (శతివలించున్ను. నోపకు లేల (వతిఫలింపరాదు ? ఈ విధముగా లక్ష్మపశ్నలు పుట్టవ చ్చును కాని ఈకల్పనవలన ఊహించిన ఊహయొక్క స్వాదుతా లక్ష ణముచే స్మేపశ్న లన్నియు నంచే యంతర్మ్భ్యూతము లగుచున్నవి.

ఈ కావ్యమునందు కథాసందర్భములలో రూపమ-ను కట్టించు టకు రచయిత భావచి తిములు సమృద్ధిగా రచించునఏ పర్ష్మ ములలో వారి వారి ఆహార విహోరముల నన్నింటిని అభివర్లించుచుండును. ఒక్కొ క్కచోట తన యొక్క య పమానముచేత తన లోకో త్తరశళ క్తిని వెల్ల, డించును. 'జేసవిలో భోగులు అేతమామిడి ముక్కలతో), ఎండిన చెలు వులనుండి తెచ్చిన చేపలను నూనెలో వేగించి తినగా కవరు _లేన్పులు వచ్చినవట. నాసి కచరుదనము పోవుటకు వారు సాయాంకాలముల యందు ఇసుకలలో దాచియుంచిన కొబ్బరికాయలను పగులగొ టి న్‌ు. (౮ వెవరట (మ టానుమున సామంతుల కొరకు వర్పరచిన చలువపందిళ్ళు “కుంపటిలో తమరి వలెనున్ననట ఇక్కడ కుంప టిలో తామరయున్నది లోకో కి అనుపకారక మైన పరిసరములయం

“దు వృద్ధి చెందిన సల్ల క్ష్రణయనియర్థము కాని ఇచట ఈ సామెత మరి యింతియర్థమును శేకరించుక్నొనది ఆ గీవ్మము లోకమును కుంపటి

సహృదయచ[ కము సర్లు వలె చేసినధి. అనుటేత 'తాపాధిక్యము నూహించుకొనవచు-ను. అప్పుడీ చఛలువసం దిళ్ళే తా పార్తు లకు శరణ్యమయెొ ్ట్‌నుం "రాయలవక్షన యేవస్తువ్రను స్పృశింపదని'చెప్పుటకును వీలులేదు వర్హావర్ణనలో “ఇల్లి ల్లుదిరుగు నొక్కౌాంతబ్బు శిఖయబ్బె (4.127) అన్న పద్యములో వర్షాకాలమున ప్రజలు సామాన్యగృహస్థులు పొయ్యిమండక్క మండీ నన్ఫు అన్నమువుడకక, పొగభూటి అన్నముతినుటకు ఏలు లేక, వండిన అన్నను మగవారికి అనుకోకుండ వచ్చిన అతిధులకు సరిఫోగా ఆడ వారి వంటకు పునపయత్న మగిట,. ఈ విధముగ్గనున్న 'బాధలన్నియు రాయలు వర్షించి యున్నాడు.

రవిజాచి కుడుచ్చుచారలకును కృశలాన

ములకును దృష్టి మిన్నులనె నిలంచె (4. 128) అన్న పద్యములో మానవజీవితమునకు జంతువుల' కీటకముల జీవనము నకు సాధారణమైన వర్ధా పతిబంధకమును కవివెల్ల డించినాకు అయన దృష్టిని కృృళఠలాసములు కూడ తప్పించుకొన లేడు.

ఖాండిక్య ేశిధ్యజ సంచాదములో ఇులి యజ్ఞ ధేకువును వం ఛుట నాలుగు పద్యనులలో వర్ణింపబడినది, ఈ పద్యములలో ఇద్భుభ్రి యొక్క స్వభావము అది చంపెడి పద్ధతి కనులకు కట్టినట్లున్నది. రాయల విశిస్టత చూపుటకు 'వేరొకపద్యము. చూడవచ్చును?

ఇది గోదా బేవి నూగారును వర్ణించు పట్టున రచియింపబడివది, మన్మ ఖుడు విరవూులమిద కోపముతో నొరనుండి తీయకశే ఖడ్గమును విన "ను. ఆ వేగము శేకుట్టు తెగి ఖడ్జపు అంచు కానవచ్చు చుండెను.

విరహతతివిావ కో పానమరుండు దినియ

“వేగమై మెడి యొజతోన వసరం గుట్టు

దునిసిమై టికి ననీ ధారతో చె ననగ

కనకతుచి మధ్యలత నారు కాంత కలరు ([ఎ24ీ

స్ర౭0 ఆను క్రమాల్యద ఇ శావ్యశిల్పము నారు ఖడ్గపుటంచువ లెను. బంగారుమయమైన క_త్తియొరవలె సన్నని మధ్య భాగము నిచ్చట వర్ణింపబడినది. ఇదిఊోహాయే, ఈవిఫముగా కాయే ఖడ్డమును వినరినాజేమొ ? ఈ ఊపహవిలక్షణమై నది.

ఈ కావ్యముసందిన్ని యుపమానములుు ఇన్ని ఉల్పేకులు, అస్‌ లెక్క_పెట్టుటకు ఏలు లేదు. కావ్గమంతయు రత్నముల గనివంటిద్‌. ఎచ్చటచూచినను అందములై న పజ్యములే

ఈ తనివర్షనములో గూడ వైస్ణవమ తాఖభి నిేశము ॥న్సించును. “విశవప యోదపుంబొరలవేష్టనచే' అన్న పవ్యములో పొాలసమ్ము దను లోని శ్రీమన్నా రాయణునివర్షనము. ఆయనిష్టక ధవళాతపత్రి) (ఢీ 16న) అన్న పద్యమున శ్రీరా ముడోనర్చిన ధనుర్భంగము సూబిత్‌మైసది-

ఆము క్రమాల్యచ సౌొందర బ్రమునుగూర్చి రంగ నాథుజే మోహ చజెను. తలం బాల వేళ

అంతిదోయిట నేనబా లెత్తుచోట గుబ్బపాలిండ్త (శేన్యగక్కున మురారి శన్ను చేయుట గని లజ్జగదుర శ్రోవు 'అెెత్తక కర్య్మాగములన మె కెగురజల్లె (7 ఆ) శ్రీరంగనాథుజే అంతగా నాళ్ళష్టుడెనాడు. అమే సౌందర్యమే 1066 లో అము కమూాల్నవస జరీన గోప్వీలో చదివీన వ్యాసము) ( _కృసూలాటై ప్రి )

రామరాజభూషణుని రామాయణ తారావళి;

రామరాజభూపణుడు రామాయణము రచించుట వమిశి యన్న (వశ్న రావచ్చు. అతిసం్యగ్గహమైన యొక రానమూయణకృతి నాతడు రచించెను. ఇది యాతని నూతన [గంథ మేమియు కాదు, ఆయన రచ నలో చివరికృతిలో స్‌ లోంథమున్నది, ఆ హరిశ్చంద నలో పాఖ్యా నము 'శ్రీరామచం దాంకితమైన (గంథము, ఆ (గంథము రచనకు కారణము న్వపస్నమునందు తనకు కవితా పదాతమయైన శ్రీ ఆంజనే యుడు కన్పించి (శీరామాంకితముగా తత్క్బృతిని నిర్మింపగోరుట,

(గంథకారణము 'జెల్పినకవి (శీరామాంకితమైన తన (గంధము రచించుటకు పూర్వము రామాయణకథను సం్టగహముగా నిరువజేడు పద్యములలో రచించెను. ఈ సం్టగహకృతియే “రామాయణ తారావళి,

అసలు హరిక ందనలోపాఖ్యా సముయొక గ యవళఠారిక చాల విశిష్టమైనది. (శీరామచందుని నీతాచజేవిని స్తుతించిన రచయిత వసు చర్మితములోవలెగాక వెంటనే భరతలక్ష శ్రగతుఘ్నులను కూడ స్తుతించి హనుమ త్పాచేతసులను భజించెను. ఇట్లు కృ త్యాదిని రచిం చుట (శీరామపదారవింద భఛజనానందుడై న యొక్క రామరాజ భూపణునశే బెల్లునేమో |!

ఈయన రామభ_క్రి యపారమైనది. ఆంజనేయుని స్తుతిచేయు సందర్భంలో.

“రామభ క్రునకు భారమె ఫఘోరపంకాబ్ధి తరణ పాటవమన శరధిదాటి 16 ]

క99 రామరాజభూపణుని రానవూయణ తారావళి రామభక్తున కరుదా? మృత్యునిరసనం బన మహాచ్చాయ్మాగహంబు జీరి” మొదలై న పద్యములలో యాంజ'నేయుని పరా కమము నంతయు రాొమభ క్రుడగుటవలన సంభవించినట్లు "చెప్పియున్నాడు, తన కుపాస్యుడై న (శీ హనుమంతుడుకూడ రామభ క్ర డగుటయే యాతని మహిమలకు కారణమని చెప్ప్తుటవలన సర్వై ఏశ క్తులనుకూడ (శీరామచం్యదునందు నెట్లుమూడగ్థైనో యెరుగగలము లోకములోనున్న కవంగ్యదులందరును వాల్మీకి మహాకవియొక్క వాక్కునకు లోబడినవాలేనట. రావమాయణమను ఆకాశగంగానది వద్ద తమవాక్కు_లనెడి యమ్మృతకుల్యలనుతీర్చుకొన్న రాకాచందులు ఓేర్‌ లోకముందలి కథంగదులు. “బ్రనభ్లు (కీ రఘు రామనామజపవశ్ష్హాపూర్ల వల్మీకజా ననజాత (_పథమావతార కవితా నాకేశకల్లోలినీ ఘనకుల్యాయిత కల్య వాగమ్భృుత రాకాచం దులం గ్‌ _ర్తిసా ధన న్నిస్తం్యదుల్క నత్క_వీం్టదులను, మేధాసాందులం గొల్బెన్‌” అని ఈతడు కవ్విస్తుతి చేసియున్నాడు. కస్సుతుల 'బెక్కంయ్యడ శాశ్వత రామనామధన్యులజేసి వీలుచు భాన్యోదయంబుూ అన్న పద్యమున రామరాజభూవణుడు. రామ భక్తుడై. యెట్టి స త్కార్య కులువేసెనో 'తెలియవచ్చును తదకుమో రులకు రామనామనులుంచుట, "రామచం వవురమను న్యగవోరతును నిర్మించుట) (శ్రీరామ్మ ప్రతిష్టితమైన యొక 'చేవాలయ నిర్శాణను, రామసరోవరమను పేరున నొక తటాకని ర్మాణము చేసియున్నారు. ఈ సత్కార్యములు చూచినప్పుడు 'యేశాజులో చేయవగినవిగా నున్నవి శాన్తి యొకానొక కవిమా తుడు చేయవగినవిగా లేవు తన కవితా థ్‌ కీ చేత విజయనగరసార్వభ"ముల 'మెవ్చీంచిన యీకని *_పావీతా

'నేకరత్నప్ల వుడై” సంపాదించుటచేత భోగలాలసుడుకాక భ_క్రిమయ చిత్తమున నిట్టి సత్కా_ర్యములు ేసియుండును. ఐహికముగా దుఃఖితులై నవారు వర్శిదులై నవారు గాఢమైన భక్టిభావమును పెంపొందించుకొనవచ్చును. సమకాలికులై న కవులం దరకన్న (పఖ్యాతుడై. ఐహికముగా ననేశములైన "రాజసన్మానముల నొందియున్న వాడు. సామాన్యముగా నింతటి గాఢశీలముగల భక్తు డగుటయరిది, ఈతనికి రామభక్తి యెంత యధికమైనదో ఈ పద్యమున స్ఫురింపగలదు. “పరమదయ న్విఖీవణుని బట్టముగట్టిఖరారి _- “చంద్రభా స్కర రఘురామ సత్క ధలుగల్లినయంతకు నేలువైత్యరా ట్పురోమనె, ద్యదఘు(_ప్రవరప్తుణ్యచర్మితసహో క్రి కల్పసు స్థిత ఫఘటిళ్లై మాకని శశ్శిగహనాథులు మిన్ను ముట్టగన్‌ *” (అవతారిక = ఉల ప.) (శ్రీరామ డు టై త్యరాజ్యమును విభఖీమణునకు పట్టముగట్టినాడు సూర్వ్యుడును, చందుడును రఘురామునికధ యున్నంతవరకు లంకా ఫురము నేలుమని యా బేశించినాడు సూర్య చం దులున్నంతవరకు రాజ్య మేలుమనుట సామాస్యమైనమాట. వ కవియేనియు. నిట్లు (ాయును. ఏని కన్నను శాశ్వతమైనది మరియొకటి ఉన్నది. అది (శ్రీరామకధ. ఆ (శ్రీరామునికధ కల్పాంతరములకును శాశ్వతమైనది. అందువలన [శీరామునిచేత సూర్య చం దులతో పాటు రామకథ యుండునంత మేరకు నన్నమాట ఛేర్చించినాడు ఈ మాటవిని కల్పాం తంవరకు మాకును సుస్థిరత కల్లినదని సూర్యచంద్రులు సంతోషించి రట. రామకథలో సహోక్తి కల్దుటయే కల్వ్పాంతమువరకు శాశ్వత త్వము కల్ల జేసెడివిమయము,. వ్‌ల్శి (గ్రహనాథులుపొంగి మిన్నుముట్టిరటు

శేరి వామ రాజభూవణుని రామాయణ తాళావళి మిస్నుముట్టుటసామూ న్యలో కార్థమున మిక్కుటమైన యానందమును పొందిచేయుటవిశేపముగా వా రాకాశమునందికొనుట. వారి యా కాళ మందలిస్థితి (శ్రీరామవాక్యమున సంభవించినది. ఇచ్చటవ్యంగ్య మే మనగా సర్వజగన్నాథుడై న (శీరామచందుని యన్ము గహమువలననే సూర్యచభందాదుల సంచారములు సాగుచున్నవి. సర్వ్యగహగోళము లాతని నియామకము ననుసరించియే సాగిపోవ్రచున్నవి. ఈ పద్యమా యిరువబేడు పద్యములలోని బే, ఇన్ని పద్యముల యందును ఎన్నో చమత్కారమ'లు న్యంగ్యములు వీని యన్నింటికీ పి కూలంకపషమెన | శీరామచం। ద నంత ర్వాహినిగా లంకహమైన (శీరామచం పారమ్య బుద్ధి గోచ రించునుం ఈ రామాయణమునందు కథయంతయు చెప్పబడలేదు. శీరా ముడు నాయకుడుగా యాయన పరా కమాభివ్యంజకముగా వృత్ర్తాం తము చెప్పబడినది. 'రామ్మపాధాన్యము లేని కథాభాగమంతయు పరి త్యజింపబడినది. ఇచ్చట జ్యాగత్తగా ప3శీలించినప్పుడు కవి చేసిన ఈ కథా పరిత్యాగమందలి యౌచిత్యముస్ఫురించును. కేవలకథాగత మెన బుద్ధితో చదువరాదు. (పథానమైనది (శీరామభ క్షి. కావ్యము రామునియెడల పహృదయములోనిభక్రిరూపమై న రతియందు పర్యవ సీంపవలయును, తన స్వల్ప పరిధిలో ననేకథావి_సృతమైన రామా యణకథను న్వీకరించెడి కవి కథాశకధన మందు నిష్ట'లేని కవి రామ భక్తియే (పధానముగా (వభువుయొక్క లీలావతా రాభివర్ణసము చవేయునేకాని కథను వరసగా చెప్పుకొనుచు పోడు. అందువలన తక్కిన కథకును తక్కి నపాాతలకును దీని యందు (పాధాన్యములేదు. (టొస్తావికముగా వచ్చినవారు ఆ (ప్రస్తావన తోడనే ముగిసిపోదురు. ఈ లఘుకృతి యెంతజా గ త్తగా కవి రచించెననగా తనయుపాస్య దై వ మైన (శ్రీహనుమంతుని పరా కమాభివ్యంజకమైన వారిధిలంగఘము

సహృదయచ[ కోము శ మొదలై న లంకాదహనాంతవృ త్తాంతమే చెప్పలేదు. హనుమంతుని వర్ణన చేయునప్పుడు (నాసీన “*రామభ క్తునకు భారమె ఘోర పంశాస్థి” ఇత్యాది పద్యమున నీ విషమయమంతయు వచ్చినది. అచ్చట (శస్తుతము, రామమహిమాభివర్షనచేయబ జెడిచోట నది య్య పస్తుతము సమర్థులై న కవశ్వరుల యాచిత్యదృష్టి యింతసూతక్ష శ్రిముగా నుండును

ఈ చిన్న కావ్యము “రామాయణ కథావృష్టిని వాచి, నప్పుడు ఒక్కొక్క- కాండములోనికథ యెన్ని పద్యములలో నొదిగి నదియునీ (క్రింది విధముగా కన్పించును..

ఇాలకాండము 6, అ యోధ్యాకాండము తీ అరణ్య కాండము 5, కిష్కధాంకాడము కి, (సుందరకాండము వృళత్తాంతమే 'లేదుయుద్ధ "కాండము 1] (27)

దీని యందుత్తర కాండములోని కథ ఇెప్పబడ లేదు. (శ్రీరాముని పట్టాభిపే.కవృత్రాంతముతోడ సీ కావ్యము ముగియుచున్నది ఈ కావ్యము హరిశ్చం_దనలో పాఖ్యానావ తారికలో “అజభవ్మవీతిగా” నన్న పందొమ్మిదవ పద్యమునుండి “వరరత్న కవిత” అన్న నలుబది ఐవవ పద్యము వరకు నున్నది. దీని తరువాత మష్ట్యుంతములే. ఈచిన్న కావ్య భాగమందు నీనపద్య ములు నాల్లు ఉత్పఎమాలలు మూడు చంపకమాలలు ఐదు శార్దూలము నాల్దుళుక్తేభములుపది ,ఒక తేట గీతి యున్నవి,

ఈ కావ్యము (శరామ మహిమా స్ఫోరకమని చెప్పబడినది, అందువలన దశరథ ప్కుతవాంఛ 'మొదృ్నల్రై న వాని (పాథాన్యములేదు. ఇచ్చట మహవోవిళ్ణువు లోకమున నవతరించుటయన్నది [వధానము. ఆయన తన మహిమాభివ్యంజకము, లై స కార్యముల చెప్పుట ఆయన పర మేశ్వరత్వమును ధ్వనిగా కవి స్ఫురింపజేయుచున్నాడు.

అజభవ వ్రీతిగా సభిలనుంగళమహ*

విర్శూతి గాంచిన వష్టుమూ ర్తి

శత6 రామరాజభూవణుని రానవూయణ తారావళీ విమలస్మ్యృతి సుధోవయము7- 6 జతుర్వ్య్య క్తి విభవంబు బూనిన వేవమూ ర్తి భువన చైతన్య సంభవముగా నిశిచర ఘాలియైన ళుభపకాశమూర్హి గురుస 8 యాఫల స్ఫురణగా నతులధా ర్మీికరూఢి వెలసీన సుకృతమూరర్తి

పతికృ తాభీల శాపముూర్శ్భిత ముని (వి

యా వునర్డీ వన మొనర్చ్భు నమృతమూర్తి

(శీకఘూత్తము డతని చార్మితమరిది

ఫుట్టం బుట్టు వులకుంగాక పొగడందరమె ౯”

ఈ పద్యమునందు విమ్హు, "వేద, [(పకాళ సుకృత అమృతనుూ ర్తి మల్ల, తణములు సొాశ్లూ న్నారాయణునికి చెందినవి. ఆ లక్షణములు ధర్మన-స్థాపనార్థ మవతర౦ంచిన (శ్రీరామచం్యదునియందుకూడ నెలకొని యున్నవి. అజభ వేత్యాది శబ్బములవలన (పకృ తార్ధముగ- దశరథా దులు గోచరించినను. అ పకృతముగా (బమ్మా శివాద్యర్థములు స్ఫురించి కవియొక్క రచనా చమత్కార చ్మకవర్తిత్వమునకు మన మూశ్చర్యమునొం దెదము. పుట్ట పుట్టువు లిరువురు. రామకథకు వాల్మీకి మహోవిమ్ణువున కాదిశేషుడు. ఆదిశేషుడు సహ్మస ముఖములు కలవాడు, మహో విమ్ణువునకు నివాస శయ్యాసన పొదు కాది నేవా స్వరూ'సమును పొంబెడివాడు. రామ కథను వాల్మీకి తప్ప వేరొకడు రచింపజాలడన్నది సహ్మసముఖములు కల కేవుని విష్ణుచార్మి తకథన మందలి సామర్థ్యము సామ్యుముగా వెప్పబడు చున్నిది. మపహాశవి (పాచేతసునిమాద నీతనికి గలభక్తి తాత్పర్యము 'లెట్టివో యిట్టి పట్టుల 'తెలియవచ్చును.

ఈవిధముగా తొలుతపద్యములోననే చాలళాండమ* యొక్క కథ సగమైపోయినది. "ండవ పద్యములో శివధనుర్భంగవృ శ్రాంతము చెప్పబడినది. శివ్రుడామవోద్భు తకృత్యమును వూచి తలాడించెను ఆకాశము, మేరుపర్వతము వణకి పోయెను, ఆదికేవుడులిక్కి. పడెను కవి (శ్రీరాముడు శివధనుర్భంగ మేలయొన క్చెనో చెప్పలేదు. ఆ మార్గమున కథాదృస్టియున్న!ి వి చెప్పును. ఈతడట్లు'చెప్పడు. పహరకోదండ విఖండన శభలగ 'ర్వాఖర్వ సంఛారుడై యరవించాస్తు9డు సల్పునంబుజ సప ర్యంబోలి యత్యంతరా గరసోద్భాసిత భూమిజాలలితఏీ నీరులన్‌ మించె రఘూవద్వహాుండు జయల మ్మీపూర్వ సం్లేషడై . శ్రీరాముడు హరధనువువిరిచెను. మన్మధుడుత్సాహుతో నర విందసపర్య చేయునట్లు నీతాబేవి ఏఖూపాళి 'రామున్నిపై (పసరించెను, " రాముని జయలక్ష్మివరించెను. ఆమె సం్షేపషమాతనికున్నది- అప్పుడు భూమిజాలలిత ఏశూపాళలి యాయనపైై (పసరించినది. అతడు సిరుల మించినాడట అతనికి కలది జయలశ్షీ శ్ర పూర్వనం క్షేషణమే* అయినచో సిరులనుమించుటయేమి ? అన నీ బహువచనమ-వలన జయలశ్చ్మి కాక వేరొకలథక్నీ యాతని న్మాశయించిన వననలయును. ఆ లక్షి ॥ యొక్క- యాశయమే భూమిజా ఏశ్రూపాళి. ఈ సీరులన్‌ మింవచెనని ఇెప్పుటవలన శ్రీ నీతా దేవి లశ్ష్మియొక్క యంశమని ఇచెప్పినట్లయినదిం శ్రీరామచంటదుని వైభవము వెప్పటలోననే నీతా మాహత్య్మము గతార్థమైనది. బది వాలాగొప్న కవులలో మాషతమే కన్నించెక్షి

క౨68 "'రామరాజభూవ.౭జని రానూయణ -తారావళి విల్పము, హరభథనుర్భంగమ. వెప్పి తదవసరమున నిం్యదాదు లాతనిని సామాత్‌ హరిగానెంచి పూజించుటను, భార్దవరాముని _పతాపాగ్నిని (శీరాముడార్చి రాజవంశముల సంతోవీంపజేయుట కవి చెవ్పినాడుం ఆ తరువాత (శ్రీరాముడు తిన పట్టణము జేరు సందర్భముననొక సుందరమైన పద్యమును వాసినాడు. “వసుధకాంచనసౌధ విసరకై తవమున నాంతరవసురాసు లప్పగించె రత్నగర్భ యపార రత్నతోరణనిభం బున గర్భమణు లెల్ల (మోల మనిచె గంధవటి పటీర కర్పూర ధూప రూ పమున సుగంధసంపదలు నునిచె విశ్వభా[తిలోకి వివిధనారీనర చలన చానీచాస సమితినీనె వారికి సిరిసిచ్చె జలతత్త్య మనునసూయ రఘుపతికి. గూతునిచ్చిన (యధమ తత్త్వ మే కలిమి గూర్చ్పదని వేల్పులెన్న నెనె సతివతో రాఘనవు డలంకృ తాత్మ పురము, పూర్వము జలత్నత్త్యము (సమ్ము దుడు) శ్రీ మహోలశ్ష్మీని సమర్పించెను. ఆఅనసూయభూలత_త్త్వమునకు కల్లినది. అందువలననీ తా బేవిని సమర్పించినది నీతా ేనినేకాదు? వసు వుతి రత్నగ ల్ఫే త్యా ద్యాత్మనామములకు తగినట్లుగా నసురత్నాదుల నెన్నింటినో సనుకూర్చినది అనగా నీతాజేవితోచాటు ఈ మహో సంపదను జనకుడిచ్చెనన్నమాట. ఇంకొక చమత్కారము. “రఘు ఉతికి కూతునిచ్చిన (పథమత త్త మేకలిమి కూర్చదు $ అనుటచేత కూతునిచ్చుటయే సర్వవి థై శ్వర్యముల నిచ్చినదన్న మాటథోవసుర్తాసు

లప్పగించె” అన్నచో వసురాసుల వలెనున్న జానకీ జేవి నప్పగించెనని ఇెప్పవచ్చును. ఈ విధముగా “గ4ర్భమణులెల్ల (మోలనునిచె అన్న “వ్పుడు గర్భయాపముననున్న నీతా-బేని యను ననేశమణుల నికరనును (యోల నునిచెనన్నమాట ఈ విథముగా ధరాబేవి సర్వనంపత్స్వ రూపమైన నీతాబేవిని సమర్పించినవని భావము. ఇందువలనకూడ .ఆమెయొక్క_ మహాలశ్రీ ్మత్వము వ్యంగ్యమగుచున్నదిం భూ.జేవి తన కూతునిచ్చినది. ఇచ్చట పథమతత్వముయొక్క (పస క్రియేమి? ఈ జగత్తు పంచభూ తాత్మక మైనది. ఇది (పకృతి పరమేశ్వరుడు ఛురు ముడు. పరమేశ్వరుడు వైన్లవోపాధి న్యాశయింటనప్పుడు కృతి మజోలక్ష్మిమై నది. పరమేశ్వరుడు రామోపాధి న్మాశయించినస్పుడు పక్ళితి నీతాబేవిమైనది. ఈ (పకృతి నమష్షిగా నేదో స్వరూపమును . వా ఆల జ ట్ర పొందును త _త్తత్కాలములయందు సము దము, జనరుని యజ్ఞ భూమియు నా మహా బేవి మొక్క స్వరూపావిష్కృతికొరకు కార లాములై నవి.

ఈ ఏషయమనును భావించినకవి పెకి చమత్కారము భాసించు నట్లు _వాసినను (పకృతి పర మేశ్వరుల సుస్థితిని- చక్కగా 'యొరింగిన వాడు ఇంతతో బాలకాండ విషయము ముగిసినది. కవి యయూధ్య్యా వృత్తాంతము నొక్క_చిన్న 'కేటగీతముతో నెత్తుకొనినాడు.

అత్మజనకు డాకాంత రసావలంబ మునకు శాంతరసావలంబనకు బనుచు నెడల 'నేశగుణస్ఫూ రి నెడలకుండె 'రాముడాకార వ్శికియా రహితుజెందు రాజ్యాభిేకమునకు, అరణ్య వానమునకు. పంవినను "'రాముజేక గుణస్ఫూ ర్హి నెడలకుంజెనట, ఆయన మసస్ఫు జేనికిని కలతపొంథ భీదు, 17 ॥]

-లి0 "ఆరామరాజభూప.ణని రామాూాయణతారావళి అని *రాముడాకార వ్మికియా రహితుడెందు) అని [నొనీనాడు. ఈ మాట కవియొక్క_ వేదాంత ఇాత్రుపరిజ్ఞానము "తెలుపును. పర్య బమ్మా యందు వికారము ఆకారములు లేవు. ఏ స్థితిలోకూడ ఏని నన్నింటి నధిగమించినవాడు. ఉపాధి నా్మాశయించినప్పుడుకూడ సామాన్య జీవుల వలె స్వాత్మజ్ఞానము "లేనివారికిని ముక్త జీవులకును భేవముకలదు. (హ్మ్‌ భూతులై నవారు “శీతోప్లసుఖదుఃఖేవు సమ స్సంగ వివర్జితః తుల్య నిందా స్తుతి ర్మానీ సంతుష్టో యేన శేసచిత్‌ అని శేత స్థిరమతిః భక్తి మౌాన్‌ మే (వియోనరణొ అని భగవద్దీ తావాక్యముల ననుసరించి తాకి కము లైన యనుభూతుల నత్మికమించిన వారగుచుండగా, సాతషాత్పర మేశ్వరుడై నవాడు, లో కాను గహ కాంక్షయా దిగివచ్చినవాడు ఆకార వ్మికియా రహితుడే యగును, ఈ విషయము నింత వి స్తరించుట యేల ననగా నాత డా లక్షణను "లేనివాడై నచో పట్టాభిషేక (నయత్నను నను తద్భంగ కారులకు (పాధాన్యమువచ్చును. అవి 'తావన్మా_తముల్రై నిర్వికారుడై న పరమేశ్వరునందు నిష్ఫృలములై నప్పుడు పరమే శ్వరుడే వర్ణ నీయు డగుచున్నాడు. దశరథుని యౌావరాజ్యపట్టాభిపే.క (పయత్నము, కె శేయి దానిని ఛంగించుట మొదనై సవి యధా నము లగుచున్నవి. అందునలన వాని (పనక్తిలేము. ఆశాంతరసావ లంబమునకు శాంతరసావలంబమునకు నున్న శబ్దసామ్యుముకూడ యా "ెండంత విరుద్ధమైన విషయములు కూడ పరమేశ్వరుని యంబెట్లు సామ్యునము వహించినవో 'తెలియవచ్చును. తరువాత నీఠాసౌమ్మితు లాతని వెంటవచ్చి నట్లు రెండుపద్యము లున్నవి. ఆ రెండుపద్యములలోను “విబేహతనూజ "పేర నప్పరమ పవ్మితు .వెన్కొనియె పార్థి వలక్ష్మి” యని తొలిపద్యమున, “తచ్చ (తపాదూళుభాసన భావోన్నతి తప్పకుండ నడపెన్‌ సౌమ్మితి” యని రెండవపద్యమ. న చెప్పీ రాజ్యమాతడువిసర్డి ంచినను, ఆతనిని రాజ్యము విసర్థించ లేదని చెప్పినాడు. నీతారూఫమున రాజ్యలశ్షీ ౪ చెనొగానగా

సహృవయచ్నీ కము ఏ! లక్ష శ్రైగొడు రాచోచిత మర్యాదల నెరపుచున్నాడు. ఈ "రెండుపద్య ముల యందు నీతాలశ్ష్మణులు శ్రీరాముని వెంబడించిరన్నది 'వాచ్యము కాగా అయోభధ్యారాజ్యము రామునశే, ెందబోవుచున్న దనియు; చానిని భరతుడు న్వీకరింపడనియు భావిసూచన వ్యంగ్యమగుచున్నదిం తరువాత _ “నభ మున్మికియా సఫల తాచరణంబు తవంతరాయ ఖం డనము నొనర్చ రాముడు వసత్సితి 'కేగిన త్మత్పణార మా ఫఘనునకు చాల్య సిద్ధమని ైకొనియెన్‌ మునివృ్తి కైకయీా తనయుడు వర్ణ ళూన్య గతి దా నవనిన్‌ వనిగా దలంచుచున్‌” “రామునకు మునులవృత్తులను సఫలమునేయుట, తదంతరాయ ములను తొలగించుట 'చాల్యసిద్ధమైన పని ఆ 'కార్యమునశే యాతడడవులేగిను. అది యొరిగి కైఠకయీ తనయుడు ముసివృద్తి కొనెను. అనగా తన మునివృత్తికికూడా ఫలము శ్రీరాముడే [(వసాదింపవలయును. ఫలముల నిచ్చుటకు వనము! కు బోయినశ్తే శ్రీరాము డిచ్చటికి కూడా రావచ్చును. ఆయన వచ్చుటకే ముని దీషు లైకొనెను. అనగా రాజ్య పరిత్యాగము చేసి మునివృత్తిలో "రాముని కొర "శెదురుచూచుచున్నాడని వ్యంగ్యము, ఆ రాజ్యమును “వర్షళూ న్యగతి చానననిన్‌ వసిగా వలంచుచున్‌*ి అని (ూవ్మాణాది చతుర్వర్ష ముల యొక్క సుస్థితి రాము రహితయమెన రాజ్యములో "లేకుండెనన్ననూాట. అందునలన అవనిని వనిగా చలం చెను. 'కాదన్న-చో వర్ష ళూన్యమైస “అవసి___అనగా అశకారము లేనిది __ వనియ్‌, ఈ *ఆఅ) కారము.*అి కా రార్థో విష్ణుః? “అక్ష రాణా మకారోన్మి- శ్రీరాముడే, ఆయన లేకపోవుటచేత అవని వని మొనదిం ఈ వాక్యము రామాయణములో సుమ్మిత చెప్పిన “అ యోధ్యామటవీం విద్ధి” అన్న మౌటను థ్ఞై _ఫీచెచ్చుచున్నది. ఆమె అడవినే యయోధ్య గా భావి ళ్ళు

కష్ట పమరాజభకొమణుని రామాయణతారావళీ మన్వుదిభళతుడు అయోధ్య నే: అడవిగా- భావంచినాడు. ఇది కూడా

“ఆవనమధ్య ఖేలనము” లస్న పవ్యమునందు శ్రీరాముని వన పాసముదు వై కుంఠలోక -.వైెభవముతో నభేదము కల్పించి “*తలంప నవి తొ _త్తలె యామహినూంబురాశికిన్‌ో” అనుచున్నాడు వనవివో రముతో“డ వై. కుంఠసామ్యుఘు..చెప్తుటవలన . శ్రీ రాముడిచ్చట మోక్ష (దాత యగుచున్నాడు, య'నేశిచుంది మునులక్కు రాక్షసులకు న్‌ 'ర్యాది శరణాగతులకు- నాతడు. మోక్షమును (యసాదించినాడు,. జటా యువుసకుకూడా - తాను - స్వయముగా నపరకర్మలు చేసి- దివ్యలోక ముల 'యసాదించినాడు

శ్రీాముని" పరళశ్త్వము అరణ్యకాండములో వ్య _కృమయి నంత విస్తృతముగా 'నే'"కాండములోనను వ్యక్తము కాలేదని "పెద్దలు రోమాయణ హృాదయజ్ఞులు చెప్పెవరు ఆ విమయము నెరిగిన వోడగుటకాబోలు రొమరాజభూసణుకు ఈ 'పద్యమున వనమధ్య ఫపఫనములు;' ద్విజ రాట్‌ ' నీవల్కు యచలవైరి భవాది శరణ్యలీలలు, (శీవసుధోద్భ నాదర విశేషములన్నచోట శబ్దశ్షేమపలన నారాయణ రామః: వై భవముల కభేవనును సాధించి యున్నాడు.

ఖ రాసురుని పదునాల్లు వేల సేనలను (శ్రీరాముడు [మందించి ఖరదూపణ (తిశిరుల శిరములను ఖండించినాడు, ఇచ్చట శిశిర శబ్దమునందలి యాగికార్థమును న్వీకరించి ఖరున్సి దూమణని శిరస్సులు "రెండును (తిశిరుని మూడు శిరములను మొ త్త మైదా శిరముల ఖ౦డెంచినంత నే వశకంభుని రాజ్యలన్నీ ॥ సగమయ్యొనని స్ముతామూదు లూహించిరట. ఖరాదుల 'ైదు శిరస్సుల పోళలో దశకంఠముల సగము పోయిన మ్లైనది. అందువలన నిం్యదాదులు తేమపని సగమైనశ్లు సంతోషించి" చవస్థాన రశ్షకుత్తైన _ఖ:రాదుల సంహారముతో వశ

సషహ్యావయచ్యకము.. వీసీ కంభుని. రాజన్షభు. కూడ సగము పోయినశ్లైకదాం తగువాత- పద ములో మాయామృగము వెంట నంటిన రాముని; నేర్పు శివ్రననేః: వర్ణింపదరము కాని "వేరొక్క_నికి, కాదని. ఇిప్పెను.

(శ్రీరాముడు కిమ్కీ_ంథచబేరి స్మీవ మెలిచేసి సృప్తతాళ బ్‌ల్‌జు వ్యాపారము చేయుటను వర్ణించుకవి. తన నాట్యశాస్త్ర పరిచయమునో శ్లేషద్యా రా స్పురింపజేనినాడు.. రాముడు భరత జ్యేక్షుడె-. (భరత శౌత్రఖుడె) కీర్తిస్యాతజేత నటింపదేసెనట. ఈ పద్యములోని; అకు కృ తార్థముగా సీ కల్పనము నందలి కొచిత్యము విచారింప. . దగి? యున్నది. ఒక విథముగా జగ త్తను. నాట్రకమును నడివించువాడూ పరమేశ్వరుడని చెప్పుట) కూడ కవి హృవయము కావచ్చును. అభం: తరము కవి వాలి వధ వృత్తాంతము చెప్పియునాజ్ట్రడుం ఈం పద్యము పోతన పవ్య రభనను- తలపించుచున్నది..

శీతి కన్యాహృదయేళు జేసె జయలశ్షీ శ సూజనాం భోజగుం భితమాల్యాయిత పంక్తి కంధగ ముఖాఖి (పోతవాల (పక ల్పిత వి న్తీ్ల రణార్తవాల్కి భువనాభీల (వతా పోపరం

జిత ేవాళి కపాలి పాదయుగ శాజీవాలి వాలిం బడన్‌.

ఈ అం త్యాను_ప్రానముగల పద్య రచనలో సిద్ధహస్తుడు పోతినయే. ఈ పద్యముకూడ యాతని పద్యముల సౌగసునే .అనున. రించుచున్నది వాలికి స్వర్ణమున్కు స్నుగ్లీవ్రనకు. రాజ్యమును. సమ కూర్చిన రాముని గూర్చి వేరొక చమత్కాారమ్ను తరువాత పద్య ములో నున్నది, నాకీశాంచిత రాజ్యసంఘటనము వ్వాలికి.నాకి.ఈశ అంచిత "రాజ్య సంఘటనమ్యు స్వర్ణ సంబంధమైన రాజ్యపా _వ్తీ- కూర్చి తా నాకీశౌంచిత రాజ్య సంభుటనను, తాను.ఆ-_క్‌ ళాంచిత రాజ్య సంఘటనము అశగా ఆవానర రాజ్యమును స్నుగీవునకు కూల్చిన. ఈ కార్యమును చేసిన కాముని ధర్మకాశలపరుండని విశే.

శక్ర 'రామరాజభూవణుని రామాయణ తారావళి మణముేత కవి భూమించుచున్నాడు సమానమైన శబ్ద సామ్యము గల సంపవను కూర్చుటచేత పశ్షపాతము లేమి వ్యక్తమగుచున్నది, ఇంఖేకాక వాలిని సంహరించుట యంచెంత థర్మ సూక్ష్మమున్నవో_ వాలికి శ్రీరాముడు వివరించిన విధమున-_నాధర్మ నిర్వాహకత్వము చేత నాతని ధర్మరత్ష కత్వము వెల్ల డిచేయబడినది. ఇక్కడితో కిష్క౦ధాకాండ యందలి వృ శ్తాంతమె నది, 'రామరాజభూప.ణుడు సుందరకాండలోని వ్య త్తాంతము తడుము నే లేదు, దిక్స్పాలకాంశలుగల వాన రేళుల పర్మాకమ వాక్యముల వినుచు ఈ “రాముడంభోధి భయవసంరంభుడయ్యె ౩ నని తరువాత పద్య ములో వర్ణించినాడు వానరుల వాక్యములు సామాన్యముగా నసా మౌన్య ఊుకాప స్పోరకములుగాను, (కమముగా నష్టదిక్సాం కుల శ్ర ఫ్రిఖివర్షకములుగను రచించబడినవి, ఇందాది నర్వదిగధీళులు "రాముని 'వెంటవచ్చుట సూచిళమైనది ఈ తరువాత (శ్రీరామచాణము యొక్క మావోత్మ్యము “రెండు పద్యములలో చెప్పబడినది. ఖరసె న్యముయొక్క వాలి యొక్క- నంహారము నిర్వహించిన 'రామచాణము రాక్షసనేనా సము (తము "నెంత లౌననో యని యిందాదు లాశ్చర న్టిపడిరట, నేనా నమ్ము దముల'నే కాదు సము వములనే ఆలౌశట నెండవ పద్యమున వరి ౦ంపబడినది, (₹ౌవెన్‌ సింధువరై కేశవిషమ్మాతం బుర్వి రామాంకవ న్లానానంబగు షపూవకాంబకముఖం చాశ్చర్యమే యంచు చా (దావెన్‌ సింధు సమస్త ఫఘోరవివపూరం "బెల్ల రామాంకవ న్లావాసంబగు పావనాంబకముఖం బాదిత్యు లాహో |! యనన్‌, శివ్రడు సముదై 9౪ బేశమైన విషము (శౌవెను.. శాన (శ్రీరాముని చాణము సమ్ముదమునంతేను (తాచు చాన్స్‌ పాం చి

సహృదయచ్మ కను 1ప్రర్‌ యాదిత్యులావో యనిరి. ఆదిత్యులు శ్సీరసాగర మథన'వేళయందు సాశ్చీ భూతులు. రాముడు సము_వమ్య్ముపె బాణము వేయునప్పుడు వాలే ఆ విషయమును గూర్చి యాశ్చర్యము బొందిరి. శివునికన్న రామబాణమున _ కాధిక్యము చెప్పబడినది. అంళేకాదు. శివుడు 'రామాంకవర్షా వాసమైన ముఖము కలవాడగుటచే వివపానము వేయగలిగినాడు. అనగా నిరతరామన్మరణ చేయువాడు శివ్రుడుచాని మహ_త్త్య బలముసననే వివపానము చేయగలిగినాడు. రామపాణ మహిమతో'బాటు, శివ మనోవ్నర్తిమొన (శ్రీరామనామ మంత నుహి మము కూడ వెప్పినట్లయినది. నేతుబంధసము చెప్పుచు కవి తన కన్యామణి యున్మి. బెల్ప నల గో_తాబేవి చేసాచెనో” యని య్యుక్సేశు వాడినాడు. ఆ నేతువు నీతాబేవి యిచ్చట నున్నది యని చూవించినట్లున్నదని యర్థము, అనగా నీత్మాప్తాప్టి యెంత. సులభ మైనదో 'తెలియవచ్చును.

'రామమావో త్మా ఫ్టైఖివర్ల నము వేయ చు కని యొక్కొక (పద్య మున నొక లక్షణమును వ్య క్తముచేయును. రావణవధ వృత్రాంతను చెప్పెడి వేళ (శ్రీరాముడు దశకంఠముఖ రేఖలు మరల మరల పుట్టగా శరములబేత దున్ముచు రణరంగ (క్రీడ గావించెనట. ఈ (క్రీడ జూచిన (ట్రవ్మోదులు వాని కర్మను భోగింపజేయుటకే యిన్ని జన్ముంబుల సంధించి సంహరించుచున్నాడని భావించిరట. ఇది “(బవ్మోదులు భావించిన విషయము. వారికి పరమేశ్వరుని శకి తెలియును. ఐనను ఈశ్వరుడు జీవ్రలకు కర్మఫల పరిపాకము ననుసరించి జన్మములన్సు సుఖదుఃఖములను సమకూర్చు చుండును, ఆయన అను గహించినప్పుడు జీవులకు బహాజన్మములయం వనుభవింపవలసిన కర్మము నల్ప కాలము వకు కుదించును, (బవ్మోదులు భావించిరనగా అ _స్రంబ్మ బహ్మ పర్యంతమైన సృష్టి యంతయు కర్మ చేతనే నిబద్ధమై యున్నది కర్మ సత్మికమించుట (బహ్మశేనియు సాధ్యముకాదు. కర్యాధికారియు

గవర రామశరాజభాపషణుని రామాయణ తారావళి శర్మాతీతుడు నొక్కండే. అతడు (శ్రీరాముడు. అతేనికీది (శ్రీడ. ఆయన శీలామానువవ్నిగహాుదు. ఈ పద్యము “నందలి -వ్యంగ్యమిది. తరవాత నైదు పద్యములలో వరుసగా రావణసంహోారము వలన ేవతలకు కల్లిన సుఖము, నీతయొక్క_ యగ్ని పవేశమ, విఖీవణునకు రాజ్యము నిచ్చుట, లంకాలవ్నీ శ శ్రీరామునకు పుష్పక మిచ్చుట, శ్రీరామా భిపే.ళ జలముల యందు తాను (పతిబింబములై "బీవతలు విగాహించుటలు వర్డి ౦పబడినవి. ౪ వరరత్న శవిత 'భూసలయ మొప్పీంచు వై ఖరి మణిచ్చ్యతంబు భరతు డూన ఎక్షవు నమఖాంళు 'గతాగతి మరాళయుగళంబు “చొప్పున :గవలు ఏచోపు లొలయ విలసీ తాత్మనిధాసములు మాటికొనురీతి శనిలసూనుడు కేల నంఘు లొత్త -భలచక్కి. రాలచ్చి. వగ వామభాగనీ ాబింబ .మితరాంగదమున దోప శభకతరువునీడ బుష్పుకాంతర వితర్ణి ౨హ్టనకవీఠాధిరూఢుకై, మనుతు నేన జగములీని "తెల్పుకరణి'విజ్ఞానముద భక్లరు గుణభాము రఘురాము నభినుతింతు 'అనునది.+ఈ లఘుకృతికి చివరి పద్యము, మొదటి పద్యములో ళ్‌ గాక బొగడదరమె” 'అన్న కవి * “ఫుట్టపుట్టుతులకు గాడిది న కవి దానికి సమా ఛానమయోా: యన్నట్లుో రఘురాము నభినుతింతు * అని ముగించినాడు, అనని పొగడుట- 'సొధ్యముకానిదే మైనను భ_క్థి యట్లూరుకొన నిఖ్యాడిడి'డ్ఞాడు.

నవ్యాచయచ్మ కము 187 ఈ లఘుకావ్యమును సంపూర్ణముగా పరిశీలించిన గాని దీని యందమంతయు తెలియును. పదపవమును చమత్కా_రముకలి*న రచనచేసి తన భక్తి భావమునకు పరాకాష్టగా రచించిన ఈ కృతిని చిన్న కావ్యముగా సమర్థముగా రామరాజభూమణుడ్డు తీర్చిదిద్ది యున్నాడు. అంతటి రామాయణమును తా నిరువబేడు పవ్యములయందు రచించుటలో తన (పత్యేకతను కవి నిలబెట్టుకొన్నాడు లు “ కవి (పతిభలోన నుండును కావ్యగత యే 'తాంఛములయందు తొ బదిమైవ పాళ్లు ఏ9 [ఆంధ్యపభ వ్మపిల్‌..:961 | 18].

ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యోద్యమాలు వాటి-అంతస్తత్త్వం

ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో ఉద్యమాలని చెవ్వకోతగ్ధవి వమూూాజే ఉన్నయ్‌. కాల్పనికోద్యమం. నియోశ్తానిక్‌ ఉద్యమం గతి వాతక్షవిత్తన్వేధ్యుం. నఢుభునడుమవచ్చిన ఎన్నో అంతర్వి భేదాలు అనువృత్తులు అన్నీ వీటిల్లో. అంతర్భవించే వే.. కాల్చనికోద్యుమం . భారతజాతీయ వునరుజ్జీననోద్యమంలో తొలిసారిగా కల్లిన జాగృతికీ, న్వేచ్భాావియత్యానికి. సంస్కార దృక్పథధానికీ (పతీకగా వచ్చిన ఉద్యమం. ఇది అంతకుముందు నిన్చీ చమైపోయిన సృజనశ క్రి సన్నగిల్లి పోయి గఖాానుగతికమై. _ఫతిఛాహీనమైన సాహిత్యం మిద తిరుగు బాటుగా ఉద్భవించింది. "ాల్పనిశ కవిత్వంలో కి ళా మయ దృక్పథం ఎంతగా ఉందంశు ఆ కళా పకాశదీధితి చేత ఆకవిత్వంలోని సామా జిక చై తన్యాంశాలను పట్టించుకోకుండా నే దాన్ని అనుభవించాలన్న భావం "పెరిగిపోయింది,

కాల్పనిక ఉద్యమానికి (పాణాంశాలలో [శథానమైంది భారత స్వాతంత్య నమరం; అందువల్ల (సేరితమ్యుల్తె "జేశభ క్తి కావ్యాలు (ప్రవహించినయ్‌. ఆంధ (హో ని హంవీ క్షే తము-మిగిలిన జీశభకి సాహిత్యమూ ఇదంతా ఈ ఉద్యమంలో ఉబికివచ్చిన రచనయే. నిరాశోపహతినుంచి బై టపడ్డ భారతీయులకు మాతృభూమిలో కణ కణమూ పఫూజనీయమైంది. “సుజలాం, సుఫలాం మలయజి నీతలాంి అని 'జేశమాతను (పళ్ళతిమూ ర్తిగా చైతన్య (సోతస్వినిగా దర్శిం వారు. (పతిఇెట్టూ, (_పతికొలనూూ (పతిమబ్బూూ, (పతిపశ్నీ పాణ వంతములుగా దర్శనమిచ్చాయి. (శకృతితో ఆత్మీయతను పంచు కొన్న కవికి (పకృతి _పేయసిగాకూడా కానవచ్చింది. తన ఐం్యదియ సుఖదుఃఖానుభూతుల'నే కాక అనై ౦దియానుభ వానుఖాతులక్కు

సహృదయావ్న్మశము గ్లోక్టిత్ర 'కళూడా (పకృతి 'శతివలనస్థానం”అయింది. అందుకే 'ఆపాఢ జల దాన్ని. చూచి 'మింటికి నువ్వూ, -మంటికి నేనూ “కవల 'మెళిమి 'పహ్యావయ దుఃఖములు'.పోడ)-అంటాడుం అట్లాగే శిళువును పోగొట్టు 'కున్నగకవి ఒక గులోబి మొక్కరతో ....__ *భక్కరొకర-హోబోర్చు కొంచుండినాము? “అంటాడు. 'తల్లిని కోల్పోయిన" కవి స్నానానికై 'జావకి వెళ్ళిలే..సీటొఅలలు “అమ్మ వదిరా' అని అడగటం, : వై నఉవ్న ₹ాోజీలు “నీటమునిగి 'వర్పడ్డ సుడులద్వానశా కర్ట్‌? శ్‌ల్లి "లేవని శూోచిం చడం జరిగింది శనవూాజపురోగతిక్కి నూనవవర్ధక్తి వికాసానికి హేతువులుగా

వర్పడ్డ కట్టుబాట్లు (శ్రమంగా (య యోజనాన్ని కోపోోయి మోాళభయ 'రాని జరువ్రలుగా 'వర్పడుతవి. అప్పుడు ఆకట్టు చాట్ల నుంచి శ్వభ్యను

కోరుతాడు కవి. అయితే ఈ కట్టువాటుని “తొలగించగానే సమోజ

శేయస్పును సమకూర్చే 'యేర్చాటు కూడ' స్వతన్ఫిద్ధంగా వర్పజొలి.

అలాకాకుండా ఉన్నప్పుడు ఎశృంఖలత “పతనానికి దోహాదంచే'స్తురది.

"ఈస్థితిలో శాల్పనిక కవులకు (టోజాయం -వ స్తువెంది. 'వేయేండ్హ

-దూరా.కమణలో విభీతమైన "జాతి సంకుచితెమై (పీన సహధర్మచారిణి "చశనుంచి ఒక 'భోగ్యవ స్తువుగ్యా అబలగా .భావింహూ _ మళ్ళీ తం

సేమించడం) ఆరాధించడం, (సారంభించాడు కాల్పనిక కవి. నిర్జీవ

మొన. వివాహబరీధం తోలగించే ప్రయత్నం -_ చానివిావద అధికంగా

ేేమూంశానికి (పాభాన్యం "రావడం వల్ల కాల్పనిక కవికి (ప్రణయం

'నిరోఢవునూ కన్య్యాళుల్కజమాను తిరస్క-రించడమూ మొధ్యభైన

నంస్కారములు ,(పారంభమైనా _ గృహ్మాస్థజీవనంలో శ్ర్రీఫుంస

“శాగంలో శ్రి ళల పన్ముపాథాన్యం మళ్ళీ ఉృజ్జవింపజేయడ మే

గ్‌ (ణయ కవిళా లక్ష్యం,

140 ఆధునిక "కేలుగు సాహీతో్యోద్యమాల

కిన్నెరసాని పాటలలో_అనార్క_లీలో వీకవీరలో ఈ _పణయం పొంజే విచ్శిత పరిణామాలను విశ్వనాధ ఇర్బవై లలో చ్చితించాడు వ్యవస్థ కాఠిన్యం వల్ల (పణయం ఎట్లా సఫలం కాకుండా యువకులు బలిమైపోతున్నారో తొలి 5ండు రచనల ఇతివృత్తం, వకపఏరలో (ప్రణయం, వివాహం అెండూ విరుద్ధదళలో (పయాణించి వణ యాన్ని సంయమించుకోగలిగినప్పుడు దాన్ని పవ్నితంగా చేసుకో గలిగినప్పుడు మ్మాతమే అది సఫలం కాగలదని లేకపోతే విషాదం తప్పదని 'సూచించడం జరిగింది.

చలం _ నవలల్లో, కథల్లో వివాహవ్యవస్థ కాతిన్యాన్ని చూపి (పి ఆ బంధంనుండి విముక్తి కలిగించాలని ఉద్చోధించాడు. అయిళే ఆ విశృంఖల స్థితిలో సుఖజీవన వ్యవస్థ ఎలా సాధ్యమో ఆయన సూచించ లేదు, కృష్ణ శా్రి * "తేటివలపు * లాంటి ఖండ కావ్యంలో (వణయం పేర పురుషుని విశృంఖల (ప్రవృత్తిని యీ చమోసపోన డాన్ని సూచించాడు. అయితే దీనికి వదో సమన్వయం కావాలి. సమాజానికి శేర్యనం గృహస్థుడు. (ప్రీపురుషుల సమైక్య సమన్విత జీవనంలో నే' సుస్థితి సాధ్యమావుతుంది. అందుకే తన ఆత్మాశ్రయ (యశణయ రజనలో కులపాలికా (శ౭యాన్ని (వతిపాదించాడుం విశ్వనాధ. సాంఘిక జీవన సుస్థితికి వివాహమూ-_పేమా రేండూ ఓత (పోతముగా ఉండే శ్రీఫదముల జీవన వ్యవస్ధ కావాలని ఈ అంశమే నాయని * సౌభదుని (ప్రణయ యాత” లో నిరూవీంచ బడ్డది.

చాయ కవిత (శ్రి (ేమించే దశనుంచి, ఆరాధించే వళ దాకా ఎదిగింది. ఆమె సౌందర్య భావానికి మూర్తి కవి భావించే అ లౌకీక అనుభూతికి శే్య్యదం ఆమె. నివానము గంధర్వ్యలోకము, అంతేకాదు ఆమె స్తాయి యింకా పెరిగింది. ఆమె పార్వతి -“* ఇమ్మ నుడ లోక గగనాంచేలమ్ములై న 39 త్రగులని వి ఆమె దివ్య పొవ్మ

సహృవయచ్మకము 41 ములు *”. ఆమె * శ్రీవమై శౌంతమై, సమిాచీనమైన అవ్యయ పదంబు * నందుకున్నది. ఆమె యే పరాబేవత. పృధ్వియే పాద వీళఠంగా అనంకతాకాశాన్ని ఆవరించిన ఆమెను అగ్నీ వరణులు 'నేవిస్తున్నారు.

ఈ విధంగా శకాల్పనికోద్యమం = ణయ కవిత్వంలో కవి శీవలం వైయ క్తి కొను ఖభోలను ఆత్మా శయంగా చెప్పడమే కాకుండా అతనిని చక్కని (_పేమికునిగానే కాక్క ఆత్మోపానకునిగా ముముశ్రు వుగా తీర్చిదిద్దింది ఈశ్వర విరహాన్ని భరించలేని జీవుని ఆవేవనను వ్య _కృంచేసింది.

శాల్పనిక కవుల విపావకావ్యాలు కూడా మృత్యువ్యధలో ముగినిపో లేదు. ఈ అనంతమెన జీవయా. తలో మృత్యువు ఒళ భుట్ట మనీ దాని తత్త్వాన్ని వివారణచేని దానికన్నా (పాపష్యమైన ఈశ్వర పద స్ఫురణతో పూర్తిచేయబడ్డాయి.

'కాల్సనికోద్యమ (పారంభానికి టేరణ పాశ్చాత్య చేశాల సాహిత్యమే అయినా అది రూపానికి సంబంధించింటబే. అఆత్మాశ యంగా "'వెప్పడం ఈ పద్ధతి. మనకు ముక్తకాల్లో శతకాల్లో ఉండి నజే అంతేకాక వస్తుస్ఫురణ ఉన్నా మేఘసం బేశాది కావ్యాలు ఆత్మాశయాలే. మన సంస్కృతి సమాజంలో వ్యక్షి విశిష్టతను అంగీకరిస్తూ, వ్య కిని నమాజ విరాట్పురునిలో భాగంగా చూస్తుంది. పాళ్చాత్య ేశాలలో ఉన్న “నమష్టి విశ్వాసాల మూలవస్తువై న మతం మనకు లేదు. మతం వ్రైయకిక సాధన అందువల్ల అళ్మ ముక్రికి “నర్వ భూతస్ధ మాత్మానం సర్వ భూతాని ఇాల్మని ఈశ్షతే మయూగయుక్తాత్మా సర్వత నమదర్శ నః) (అధ్యా 6_59) అని గీత చెప్పి నట్లు తనలో సర్వ విశ్యచవై తన్యాన్ని. విశ్వవై తన్యంలో భాగంగా తననూ మాచుకోవడం _ ఈ రెండూ ఉత్తమ జీవుడు చేయసలసిన

ఛ49 ఆధునిక తెలుగుసాహితో వ్రద్యమౌాలు , "ఆసాధనలు. “అందువల్ల మన సాహిత్యంలో ఆత్మాశయ కవితాసాధన జ్‌స్తా శయ కవితాసాధనకు విరోథంగా తిరుగుబాటుగా శాలేదు. :ెంటికీ. అవిరోధవైైన సహజీవనం సాధ్యమయింది. ఒక దశలో ఈఈ "శింటిన్‌ విడివిడిగా చూడటు సాధ్యంకాబేమో. ఉత్తమమైన కవి తంలో ఆత్మ్మాశయ వస్తా(శయ లక్షణాలు ఆెండూ వకకాలంలో పాళక్రూత్కరిస్తాయి.

“ాల్పనికోద్యమం (శమంగా అనుభూతులకు ..పందిరివేసింది, 'శూతన అభివ్యక్తి మాన్రాలను సంపన్నం వేసింది. బింటాలు గ్రోతీ కలు అలంకారాలు._ఏటిని వినూత్నంగా సృష్టించింది. అపుడు 'బల ళమైన వస్తువు కథారూపంలో కావలసనీవచ్చింది ఈ ఆలంబనం హిం ఉభిన -కాల్చనికోద్యమం పునఃమహో కా వ్యాలని ర్మాణానికి ఫూనుకొన్నది. -1980 తర్వాత తెలుగు సాహిత్యంలో ఈ దశ _పారంభమయింది. సౌందరనందం, శివథారతం రాణ్యాప తాపనింహచర్మి తృ, శ్రీ మ్మ దామా యణ కల్పవనృప్రిము, ఆత్మకథ, ఆం థపురాణము, కరుణ శ్రీ 'రచజలుు మహోబోధ్సి కర్పూరవసంత రాయలు, పోతనచర్మి తము, కీర్తితోరణమ-, వంజేనూతరం ఇట్లా పరంపరగా అవిచ్చిన్నంగా మహా కావ్యాలు, శావ్యాల నిర్మాణం జరుగుతూ వస్తున్నది. కాల్పనికోద్యమం నియో శ్లౌనిక్‌ ఉద్యమంగా పరిణమించింది. 'కాల్పనికోద్యమంలో వ్య క్తి సంవేదన నియోక్తానిక్‌ ఉద్యమంలో “జీవుని "వేవని గా మారింది. అప్పటి వస్తువులన్నీ నూతనోద్యమంలో రక్తమాంసాలతో రస “స్పురణతో ఆవిష్క-రించబడ్డాయి.

-జూతీ యోద్యమం కొన్నికావ్యాలకు ఇతివృ త్తమైంది. మరి యొన్నింటిక్షి పణయత_త్త్యము, గాంధీల త్వ మైన శాంత్యహింసలువ స్తువు లైనాయి. న్యక్తి నాాశయించిన రజోగుణం (శ్రమంగా ని యోశ్హానిక్‌ ఉద్యమంలో స్వత్త్యగుణంగా పరిణమించింది. సత్త స్టే మపహోకావ్య

నహృదయచ్యకము 1487 నిర్మాణానికి మూలస్థానం.అది నమాధి స్ధితికి కారణం.నవమూాధిలో వ్య శ్రే సామాజికమైన వై తన్యాన్ని వర్శించే ఎత్తుకు ఎదుగు తాడుం

ఈపరిణామంలో నే వచన (్మకీయలో వేయిపడగలు మరొక ఆధునికేతిహోసంగా రూపొందింది.._కల్పవృత మూ, వేయిపడగలూ- 'కాల్పనికోవ్యమములోని మాలికాంశా లన్నింటిసీ వస్తురూపంలో రూవుకట్టిం చాయి. భారతీయపునరుజ్జీవనంలో మథితాలైన అనే, కాంశాలకు . నూతనమూల్యాలను వ్యక్తం చేళఛాయి. పురాతన సాంనృృృతికాంళాలకు నూతనాన్యయం కల్పించాయి. ఈ నూతన. కల్ప న్తలన్నింటినీ ఈ రెండు మహేతివోసాలు సౌందర్య మహితంగా (చత్వత&ీకరించాయి ఒకటి పుగాథాథరూపంలో వేరొకటి నూతన సమకాలీనగాథా రూపంలో ఈనిర్మాణం జరిగింది. ఈ రచనలల్లో సమకాలీతను దాటి మవేకవి సార్వకాలీనతన్సు సార్వ జనీనతను, సంతరింభాడు,

రావణుడి. దురం తాలను' ేవతలు చెప్పే సన్ని వేశంలో స్నామాజ్య వాదులదోవీడీలు దుర్మాన్హాలుప శ్వామి తుని'తపో వేళలాళ మొానపుడు అచంచల నంకల్పంతో అనితర సాధ్యంగా నూతన'ల్‌ కా- లను- సృష్టించ గల మహాళ క్తి రావణుడు, కఈూర్ప్చణఖ మాట్లాడే సన్ని “వేశాలలో స్వేచ్భాకామ దృక్పథము, లక్ష్మణుడు నీళతావిరవాజీళు- శ్రీరామచందుని ఓదార్చే సన్ని వేశంలో జగళత్కాల్యాణ - కామన అణ్వాయుధాల వల్ల జగత్తునకు జరుగుతున్న సషస్ట్రమూ, దశరధుని మ్యూతి' "వేళ రాజ్యవ్యనస్థ శిధిలమైన ప్పటి అల్హకల్లోలమూ ఇలా ఆధునిక నమన్యలన్నింటికి సార్వ్యతికంగా అద్దం- పట్టింది. నీతాపహరణరలు' వెంటనే కల్పవృమానికి మూలభూతమైన ఒక "అంశం విసృతంగా చర్చించ బడ్డది. అది 'వివాహ వ్యవస్థ. కావ్యం మధ్యలోకొద్దినేవు' కథ అగిపోతుంది. అక్కడ (తి "'ేపతల్కు ేవతల్యు బువులు-

1144 ఆధునిక తెలుగు సాహితో్యద్యనూలు ... ఇత్యాదిగా వారు సృన్టిలో ('పీపు-నయోగప్వరూపమును చర్చించు తాప ఈచిన్న నన్ని వేశం శేర్చదకంగా శాల్చనికోద్యమంలో యథా నాంశమైన (పణయ కవితా వస్తువు విశ్వరూపంలో సుపరిష్కుతే మైంది. అంతేశాక సృష్టిలోని సార్వకాలికమైన ఒక అంశంకూడ అరణ్య కాండలో నే వతిపాదించబడింది. అది బె వాసుర సంఘర్షణ. నీళాజేవి చైవ శక్తులకు (పకికగా, ఈ కావ్యవస్తువు వాఖ్యానింప బడ్డది. కాల్పనికోద్యమం వియోశ్షానిక్‌ ఉద్యమంగా పరిణయమిస్తున్న తోజులలోనే దానిలోంచి వచ్చిన మరొక ఉద్యమం (పగతివాద కవితో దమం దీని _పేగణ సంఘ్మశేయస్సే అయినా చాసి మూలం వర్ష సంఘర్షణ, శాంత్యహింసంద్వా రా (శే యోవ్యవస్థ న్మిరించడమననే గాంధీజీ జాతీయలక్ష్యం _ సౌందరనందాది కావ్యాలలో వ్యక్తం కాగా (పగతి వాదం సంఘర్షణను వస్తువుగా వీసుకొన్నది.అయితే ఇది శీనలం ఈ సాహితో్యోవ్యమంగ' శాలేదు. దీని వెనుక ఒక రాజకీయ పక్షం పోవణ, నిస్తేశం ఉండినవి. అందువల్ల ఆ పక్ష పాబల్య పతన విభాజనాదులు కారణంగా ఈ ఉవ్యమం కూడ పలుచబడటం, వీలిపోవడం ఇలాజరుగుతూ వచ్చింది. నియోశ్హాసిక్‌ ఉద్యమం ఎలా ఒక్‌ అవిచ్చిన సంప్రదాయంగా కొనసాగుతూవచ్చిందో అది అలా కొనసాగలేదు. (శగతివాద కవిత్వం, మూలంలోనే ఈ కవులు చానికి అత్యంత విరుద్ధమైన వ్యక్తివాద ధోరణులైన స్యరియ లిజం డాడాయిడం లాంటి ధోరణులను అవలంబించారు. వాళ్ల లోనే ద్విముఖలక్షణం అనిశ్చితత్వమూూ కానవచ్చింది. రాజకీయ పక్ష్మపాబల్యం వచ్చాక ఈ ఆందో రూపం తగ్గిపోయి (గతి వావమే వ్య _కృంకౌవడం జరిగింది. ఆర్మువ ఇలా అన్నాడు. “అభ్యుదయ రచ

సవృాదయచ కము 145 యిళల సంఘానికి కమ్య్యూనిమ్టుపార్టీ పురుడు పోయడమేకాక పాలు పట్టి పెంచింది. ఆంధ బేశంలోని రచయితలందర్నీ ఆ సంఘ ధగ్గజం కింద నిలబెట్టింది. రచయితలను రాజకీయాలకు ఉపయోగించుకోవవం ఆ పార్టీ విధానాలు ఆమోదించే "కార్య కమం. (సారస వ్యాసావళి. మ్మవాసు 1967) ఈవిధంగా ఒక “రాజకీయ ఉజక్షం ఇప్పుచేతల్లో ఉండటం ఈ ఉద్యమం యొక్క బలమూ, బలహీ నతాను. భారతజా తీయశ కిని ఒకటిగా అంగీకరిచకపోపడమూ, ఈ నేలను సంస్కృ్భృతినివదో విధంగా నిందించాలని భావించడమూ, చర్మితను తవుకు అనుకూలంగా అపవాఖ్య చేయటమూ ఈ ఉద్యమం (కమంగా చేస్తూవున్న పనులు. అభ్యువయ కవితో రద్యుమం (పారంభమై (శమంగా బొంతకాలం నిదపోయి దిగంబర కవిత్వంగా, విస్తవ కవిత్వంగా, రూపుకడుతూ వస్తున్నది. వీటిల్లో కొంతకొంత అంతరం అేకపోలీదు. కాని మాలి కంగా మార్క్ప్పిజం వీటికి (ప్రధాన లక్ష్యం, దిగంబర కవిత్వం బూతుల్లో ఎంత దూరం పోయిందంకు స్వాతం్మత ఉవ్వమం నాటికి మహితో జ్ఞ్వల రూపంలో సాక్షాత్కరించిన భారత మాతృమూూ_ర్తిని అశ్లీలంతో ధ్వంసంచేనే _పయత్నం జరిగింది. వేరోకవై పు రానూ యణ విషవృక్రూలు-ఇలా, ఎన్నో రచనలు, ఏీటినన్నింటి లత్ష్యం-ఈ 'జీశాన్ని బలపడకుండా వదో దేశానికి కట్టుబడి ఉండేటట్లు చేయడం. అన్లీలం, "జ్వేవం) కని, హింసా [పోత్సాహం "మొదలై నవి అన్నీ [మంగా తమస్పులోకి డిగజారింది. వ్య క్తిమాలికంగా దైవగుణ సంపన్నుడ'నే విశ్వాసం లేక అతేడు 'శీవలం ఆహార న్మిదాదులకు బానిసమైన పళుపు మ్యతమేననే ఉద్దేశ్యం. ఈ సిద్దాంతానికి "కారణమైంది ఛర్మితనూ, సాహి త్వాన్ని ఈ సిద్ధాంతం ఆధారంగా అన్వయించడం జరుగుతున్నది. నా_స్తవ భూమిక నుండి తప్పుకొని వదో అన్వయించాలన్న తాప్మతయంవల్ల పరన్సర వైరుధ్యాలు 10 |]

1346 ఆధునిక తెలుగు సాహితోద్యమాలు అం తప్పడంలేదు. ఒక చోట భారతియభాపాసాహీ త్యాలను ఆస్థాన ఆస్థానేతర సాహి త్యాలు గా విభజించిన ఈఅన్వయం గమనించవచ్చు- “ఆస్థాన సాహిత్యం ప్య్యూడల్‌. వ్యవస్థకు అనుకూలమై "నిని బం పరచ టానికి ఉపయోగిస్తే ఆస్థానేతరసాహిత్యం పూ్య్యూడల్‌ వ్యనస్థనూ, చాని వనుకూలమైంన కులవ్య వస్థనూ వ్యతిశేకిస్తూ భ _క్తిసాహిత్యంగా జనం లోకివ్యాపించింది... ఆస్థాన సాహిళ్యానికైన్సా ఆస్థానేతరసాహి త్యాని కై నామతమే (పాతిపదికగా కనిపిస్తుంది (రంగనాధాచార్యులు- తెలుగు సాహిత్యం మరోభూపు. సంపాదకీయ వ్యాసం మోదరా'ాదు 1981) ఈ వాక్యాలను చూ న్తే అవి ఎంత పరస్పర విరుదాలో తర్కవిరు ధ్ధాలో 'తేలిపోతవి. ఒకేమతం ప్య్యూడల్‌ వ్యవస్థకు విరుద్ధంగా అను కూలంగా ఒకే కాలంలో ఎలా (వేరణ ఇవ్వగలదు? అలా యివ్వ గలిగితే ఆకారణం మతంకాక మశేదో ఉండాలి బలంగా. మతం ఈ వ్యవస్థలతో సంబంధం లేకుండా ఉండాలి. ఇంకా ఈ ఆస్థాన అస్థానేతర సాహిత్య విభాగం అన్ని సాహిత్యాలకు అన్వయించవనీ ఎక్కడో ఒక్క చోటనే ఈ స్థితి ఉన్నదనీ ఈ వ్యాఫమే అంగీక రిస్తున్నది. అయితే ఈ సార్వ తికంకాన్సి తర్క సహంకాని సిద్ధాతం ఎందుకు పతి పొదిస్తున్నట్లు? దానికి కారణం మన ేశపు సామాజిక నీతుల అవగాహన లేకుండా యూరోవులోని సామాజికవ్యవస్థ థ్‌ందని అనుకోవడం. ఇంలేకాక చరిితనుగూర్చి వ బేశచర్మి తమూాచినో వమున్నది గర్వ కారణం అంటూ గతాన్ని నాశనంచేయటచ్సే లక్ష్యంగా భావించడం. ఆధునిక (పపంచంలో అ(గరాజ్యవ్యవహారా లలో భారత బేళాన్ని సాంస్కృతికంగా బలహీన పరచటం ఒక వ్యూ వోంళం. అందువల్ల నే సోహలిస్టు "బేశాలలో లేని సాంస్కృతిక విరోధం మన ,పగతి వాదోద్యమం నెత్తిన వేసుకొన్నది, ఇటీవలనే వుంజుకొన్న కజ్టని నేన ఉద్యమంి ఆర్థిక సామాజిక నమస్యల వరకు ఈ శతాబ్దం అంగీకరించిన మౌర్కి_స్టుల సిధ్ధాంతాన్ని

సహృదయచ్మ కము శశ? కనీసపరిప్కారంగా న్వీకరించాలి ( మేనిఫెస్టో 11 ప) అని (పతిపాది తిక విరోధాన్ని వ్య క్షీ కరించటం లేదు. ఇది పగతివాడోద్యమంలోని ఒక ఆవ్వోనించదస్త అంశమే, మార్క్సిజాన్ని ఒక పావ్నిక పరిప్కాా రంగా న్యూతమే న్వీకరించడం వల్ల ఒక సమ్మగ పరిప్కా_ రాన్ని ఇంకా రూపొందించుకోవలసి ఉందనే భావించవలసి ఉన్నది. నిరాశనూ నిన్నృహనూ వ్యావింపచేయడమే కాక విధ్వం సాన్ని; అలస త్యాన్ని టేవించడమూ కాదు సాహిత్యం చేయవల సింది, జాతికి సమ్మగ వై తన్యస్ఫూ ర్తి నిచ్చే కావ్యనిర్మాణం. జరగ నలని ఉంది అఆధిభాతిక్క ఆధిడై విక ఆధ్యాత్మిక భూమికల్లోంచి సమస్టీ వ్యక్షి త్యాన్ని [నతిపాదించే సాహిత్య నిర్మాణం జరుగవలని ఉంది. ఈ లక్ష్య నిరేళం లేకపోవడంవల్ల నే (పగతి వాదోద్యమం శ్రీ శ్రీని దాటి ముందుకు పోయింది అేదు. ఆయన్ను మించి సంపా వ్తీంచుకొన్న ఉత్తమాంశమూ లేదు. అందునా శీ, శ్రీ కమ్యూనిష్టు పార్టీ “వురుడుపోని పాలుపట్టి పెంచిని అభ్యుదయ రచయితల సంభ ములో భాగం కాకముందు రాసిన రచనలే ఉద్జ్బ్వలంగా ఉన్నవి. జాతీయమూూల్యాల సరియైన అవగాహన అంతర్జాతీయ దృక్పథానికీ విశ్వమానవ కల్పనకూ దూరమైనదికాదు. ఆ అంశం “చేతనావ ర్మశవులి ఉద్యనుంలో నిరూవీతమైన (పధానవలం. కాల్చనికోద్యమం సానూజికాం నొలను అంతర్ముఖంగా పరిశీ లిస్తే వాటిని నేలమిోవకు దించి, మౌానువవృ త్త ౦గా మలచి వ్యాఖ్యా నించి తై )కాలికానుబంధంతో అన్వయించింది వి యోన్లాసిక్‌ ఉవ్యమం. (వగతివాదోద్యమం సామాజి కాంశాలను పాశ్షీ కంగా న్వీకరించింది. అయితే వాటిని అర్థంచేసుకోవడంలో స్వ చేశీయస్థితిగతులను పట్టించు కోక పోవడంవల్ల , ముంబే వర్పచుకొన్న సాంస్కృతిక విరోధవృక్ప థంవల్ల, కొన్ని చేశాలలో హకఠాత్సంభూతపరిణామాలను పరిప్కారా

148 _ఆధునిక తేలుగ్యుసాహితో్యోద్యమాలు౮ లుగా (భమించి తప్వూతోవ పట్టింది. అయితేస్థ భారతజాతీయత యొక్క పాణ క్తి సి యోక్తాసిక్‌ ఉవ్యమంలో సావూాజికాం శాలను సరియైన అవగాహనతో ముందుకు ఉంచుతున్నది.

ఈ విధంగా తెలుగు సాహిత్యంలో, ఆధునికోద్య మూలలో ధానమైన మూడు ఉద్యమాల అంత్సస్త త్తం దర్శించవచ్చునుం సాహిత్యం శేవలం సొందర్యాన్ని చక్కని సంవిధానంలో వ్య క్‌ క్ర రించటమే కాము అదొక సౌందర్యావిప్కా_రమే కాదు. అంతకంశే వదో సామాజిక సిద్ధాంతాలను వల్లె వేయడం కాదు. అది సమాజ సమస్ట్‌ చె తన్యాన్ని (పకటించడము, అది ఒక దర్శనం. ఆ దర్శనం సామాజిక సం'వేదనలను అనుభవించే తపస్వి అయిన మౌానవ కవిశే సాధ్యం. అతడు ఎంతగా కూర్మంలాగా అంతర్ముఖుకా తాడో జీవుని మూలవైతన్య బిందువును అందుకుంటాడో అంతగా బహిర్ముఖు డై సహ్మన శీరుడై, సవ్యాసాక్షుడై, విశ్వరూపాన్ని (ప్రకటిస్తాడు. అది సాహిత్యరంగంలో స్వర్ణ ద్వార కవాటపాటన వేళ.

(జాగృతి నవంబరు 1981)

అర్‌ తెలుగు తోట - ఒక పరిశీలన

శీ 'రాయ్మ పోలు సుబ్బారావు ఈనాటి కవితా లోకానికి మొదటిసారి ఏచిన మృదు సౌందర్య పరీమళ ఏచిక. నన్నయనాటి నుంచి సాగివస్తూ వచ్చిన తెలుగు కవిత రాయ్మపోలు రావడంతో జీర్ణమైన తన శరీరాన్ని మార్చి మాతనంగా భావస్విన్నమ్ములే న శబ్ద ముల సముదాయాన్ని తన శరీరంగా న్వీకరించింది. ఆయన వాకుటలో సరస్వతి అభినవ స్వాదుతను సం కమించుకున్నది.

ఘటనలో, భావనలో, పద్యరచనలో ఒక అనిర్వచనీయమైన మూధుర్య-రేఖ ఆయన కవిత్వమం తా వ్యావీంచి ఉన్నదె. అందుశే భావకవులలో కృష్ణ శాయస్ర్రికన్నా ఆయన ఎత్తు బెత్తెడు ఏక్కువే. రాయ్మ పోలు ఎన్నుకున్న వస్తువున కున్నంత సార్వజనీనత క్ల శాత్రీ వస్తువుకు 'లేవనే ఇప్పాలి. కష్ట శారి ఆరి, "వేదన, దుఃఖం వ్య_క్రి పాదులో పుట్టి ఆ పరిధిలోనే తాళవృక్షంలా " ఎంతో ఎడిగి వచ్చింది. రాయ్మ పోలు రచనలో (పేమ, వాత్సల్యం, సౌందర్య దృష్టి కారుణ్యమూ శాఖోపశాఖలుగా వటవృత్తంగా నమాజపరిథిని అవరిస్తూ ఎదిగివచ్చింది.

సాధారణంగా ఎక్కువమంది కవ్చలు కన్ఫలే. చార్శనికులు కారు. రాయ్మపోలు ఒక (ష్టం ఆయనకు చరాచర (పకృతి అంతా స్నేహ్మవియంగా, ేమమయంగా గోచుస్తుంది. వేడుకయు. వేద నయు రసవిదులు మురియగా పాడుచున్నాడు * ద్వారపాలిక భాగ్య కవాటములను 'తెరువగల దవశమ్మగు పరవశమున ) అనే ఆశతో -ఆ ౯ దివ్భిసమయము * ను సమావ్వోనించి ఆధునిక కవితా .యుగాసికి నాందీ. వచనము పలికినాడు.

తమ సమ్మన్త సాధనసకూ తపస్సుకూ ఈ పృథ్యినే ఆజ్లారంథ్రా .న్వీకరించాడు ర్వాయ్మ పోలు _-శవితారంగానికి వచ్చిన -]00౧9 19 2

150 “కిలుగుతోట _ ఒకపరికీలన రోజులు * వంజేవమూతరం ” ఉద్యమంలో "బీశం ఉత్సాహోన్మ _త్తంగా ఉఊగిపోయిసనవి. బంకించంటదుని లాశణే నాటి కవులందరికీ మాతృ భూమియే పరమోపాస్య అయింది. ఆమెయే భౌతిక సాంస్కృతిక అధ్యాత్మిక రంగాలతో (లేటూమూ ఎర్దిగా సాతాత్క_రించిందిం రాయ్మపోలుకూడా ఈ పృథ్వీ సముపాసనలో అంతర్జోకాలను కడ ముట్టి వచ్చినవాడు

అందు నీ విలక్షణ జీవయ్యాత కొరకు

పృధివినే నవ్యులు సమాశయింటతు భక్తి

తల్లి గొ, ధ్మాతిగా దేవతామతల్లి

గా సమస్త పరాపర కామ్యములకు (రమ్యా 4.14)

• పావనంై న మౌాతృనేవా పడంబుగా తన కవిత్వాన్ని నర్వమూ తీర్చి దిద్దటంచేత ఆధునికాయధ కవిత్వానికి నూతన వై తన్యం కలిగించిన వాడయ్యాడు

పార్మి శామికీకరణ జరుగుతూ వస్తున్న రోజులలో వచ్చినకవి ఈయన. దానివలన (పకృతి సహజమైన రూపాన్ని కోలుఫోవడం వికృతంగా నగరాలు తీర్చబడటం, కుటుంబ జీవనాలలో వచ్చిన 'వేగమకాా ఆవేశమూ, (పవృ త్తిన్సీ అలవాట్లనూ ప్వూల్తిగా మార్చి యాం తికంగా కూపొందించటమూ జరిగిన దినాలు. తొలగిపోతూ అన్న ఆ జీవనంలో ఉండే అకృతిమ లక్షణాన్నీ మాధుర్యాన్ని మమతతో వర్ణించి కావ్యరూపాన (పలిస్టించడం ఆయన సాగించిన మవోకార్యం. ఇట్లాంటి మనోహర వర్ణనాత్మక కావ్యాలలో ఆయప ఈ కెన్ససతోట * ఒకటి,

ఈ (గంథం "కలుగు జేశవు చర్మితను గొంఠె త్తి గానంచేయదు, వురావైభవాన్ని న్మరించదు. అభిమానావేశంతో పాఠకుల పృద యాలను తబ్బిబ్బుచేయదు (పేమా మోదంతో ఒక (వతం జేయ

సహృాదయచ్మ కము క్రీ] జానికి ఒక కన్నెపిల్ల ను విలుస్తూ ఉండే అంశం ఈ వీిలుజే బవాఎవిధ సన్నివేశ చ్చితణతో తెలుగు పకృతిన్కీ పళ్లైన్లూ (పవృ్త్‌సీ ఆఛార వ్యవహారాలనూూ సుకుమారంగా చ్మితిస్తూ సాగిపోయిన విధం ఈ శావ్యంగా రూపొందింది. నోజాజేవి తిరుప్పావై కూడా. ఇలాగ [వతానికి రమ్మని నోవికలను అేపుతూ స్వామి సన్నిధికి చేరడం ఇతి వృత్తంగా ఉన్న రచన. అెలుగుతోట కూడా నిర్మాణ వైఖరిలో తిరుప్పా వైకి కొంత సన్నిహితంగా ఉన్నదనటం అతిశయో_క్లికాదు. ' ఇరవై మూడు ఖండికల ఈ కావ్యానికి ముందు అఆవాహస, గీతాసఖ, మంగళాచరణము అని మూడు ఖండికలు ఉన్నాయి. ఈ మాటికీ కవి వక్త. తరువాత ఖండికలకు “ఆలకింపు ఇాలరసాల శాఖ నెక్కి (పాతఃపబోధము) విక్క_టిల్ల పాడుచున్నది కోయిలపాటక తె అన్న పద్యంలోని కోయిల పాటకత్తెయే వక్త. ఈ కోయిల పాట కత్తై చాలరసాల శాఖవపై ఉన్నది. రమ్యాాలోకంలో మామిడికొమ్మ పైన గల మంతపరాయణుడై న కోకిలస్వామికి తొలుదొల్త సమస్క-గించాడు కవి. ఆ కోయి.లపాటక_క్తెకూ ఈ కోకిల స్వామికీ ఖేదం లేదు. ఈ కవిభావనలో లోతులలో వాల్మీకిదాకా (తశ్వకు పోయే గుణం ఉన్నది ఆ వాల్మీకికోకిల పూ ర్య్వానంధ్యా వన రృతే అని (పాత పబోధం వేస్తూ వస్తున్నది (పతి కవీ అంతఃవైత న్యాన్ని క్రాలావధులతో, వ్యక్షివై తన్యావధులతో బద్ధుడెన కలి 'కావ్యారంభంనుంచి (శ్రమంగా ఎదుగుతూ జాతీియవై తన్యంలోని శ్‌వి తాళ్ళతో ఐక్యాన్ని సాధించాడన్నమాట. అందువల్ల నే కవికమంగా కోయిలపాటగల్తైత్‌ నత్త ్వృవళశలో అభేదాన్ని పొందింది తన బాహ్యువై తన్యాన్ని తినలోని కవివై తన్యానికి లంకే కలుుకూనే (పయత్నం చేస్తూ “నిత్యవర్నస్వినీ "లేఖినీ! తదీయ చిరరహన్య సంక్‌ ల్పము లెరుగ లేను” అని (ప్రారంభిస్తాడు. తనలోని సమష్టి అవబేతీన లోని అంశాలు తనకు రహస్యాలే అయినా అని 'ఛిరకాలర్యఅధక్వే

15% "అలుగుతోట _ ఒకపర్సికీలన అ'నేః యుగాల సమస్ట్యి సంస్కారాల సమాకలనాలు, తన లేఖిని వాటే 'వుస్ట్రివల్ల వర్శస్విని. వ్యష్టి ఉపాధిని భంగింపజేస్తీ కాలవల యాన్ని భీదించి, సమస్టిసీ అనంతమైన కాలాన్నీ తన రచలోనికి అన్వ యింప జీయగలది్సి అది ఈ వర్చస్సు

అందుకే ఇక్కడ కవి నిత్యశ బ్టాన్ని వాడినాడు, నిత్యమంకే (తికాలములయందుగల సద్భావము (శధ్వంపాద్య భావ రాహిత్యము. అనంతకాలంనుంచి సాగివస్తూవున్న ఈ కవితా చైతన్య పవావోనికి "తాను (ప్రధానమైన ఒక అభివ్య క్షి ముఖం అవుతున్నాడన్నమాట* ఈ చైతశన్యస్ఫూర్రికి బాహ్యమైన పరిచేషాలు వవ్‌ మఖం కావు" అందువలన ఒకచోట కోకిలస్వామి వేరొకచోట కోయిలపాటగ లై

ఈ కవిత నాలు స్వచ్చంద గగన తోరణము[ కింది పొడ బడుచున్నది. కవిత లోకంలో మే య.₹రమైన అంశానికీ బానిసతనం ఇవేయదు. అలావేయించినప్పుడు చానికి కవితాలవణం ఉండదు ఈ కవి, పరమోన్నతమైన న్యేచ్చను భావిస్తున్నాడు. అందుకే స్వచ్భందగగనతోరణం్యకింద పాడవలెనని గీతాసఖిని 'వేడుకంటూ- వున్నాడు.

ఈ గీతాసఖి లేఖిని వంటిటే. ఈమె పాడునది భావపదము* భావములకు "త లిస్థానము. "అనుభవము). ఈ అనుభవమును ఛ్చితిం చుటయే అభినవ కవిత్మాపథమ లక్షణము కధారూపమైన నస్తువును వి_స్తరించుట (పాచీన॥వితాంశమై నవీన కవిత - అనుభూతిని రూపు కట్టించుట (_పధానలక్షణముగా కలది. ఇక్కడ కవి ఒక విచ్శితమైన రూపకల్పనచేనీనాడు. గాఢన్ని లేని ర్మాశులు. ఎదురుగా ఊాటవల సీస దుఃఖసాగరము. ఆకాశములో చుక్కలు కూడా చారి చూపడం లేదు. ఎవరో ఒకనావను దానంచేసినారు. ఆ నావతో, సాగరం దాట చచ్చునా? అంే అది ఛుక్కానిలేని నావ, దానిని నిన్దేశించి [తోవలో

సవృావయచ్మ కవు: 158 వనడిపవింపగల లక్షణం కవివద్ద "లేదు. ఈనావను చానం చేసింది (పకృతి ఈ నావ అనుభవాన్ని వ్యక్తం చేయగల గీతపం క్తి. గీతానఖిని (పకటింవుమని కోరిన అనేకాంశములలో కవి ఆధు నిక కవితావస్తు విస్తృతిని ఎ్తిచూవినాడు. లేఖిసీవిశ్సతోముఖ శాఖలవి. వానివిన్నృతిని వై విధ్యమును (పకటించినాడు. అయితే కవి 'శ్వానికి కావలసిన పధానాంశం (సేమపల్ల వ స్ఫురవభి ధరామత్వ ముం ఈ లక్షణము ఉంటే జగత్తులో ఉండే సర్వమైన దుఃఖాన్ని తుడిచి, "వేయవచ్చును. “రుధిరకణపూరితమైన ఏరఠరుని కరంజు (శ్రణయగంధ మజ్జనమైన _ రసికుపాణి "రెండూ కలివి పరస్పరాపూరములై న అంఛాళీ. ఒక పదంలో “దోవహమున నల్ల బడిన అస్థుల భరంబు- రత్నగర్భ చాచిని విమయం స్మ్మరిస్తాకము. ఈ పంక్తులు అవి ధశాగర్భు మున మానవా'స్థికా పరంపరలు సుప్తనిశ్శబ్బ సంహటములు అన్న సుప్తాస్థికల వ సువును స్ఫురింపచే స్తున్నది. మరొకచోట ఆగామి నూతన భారతబేశాన్ని భావిపూ “భూసతి (వసూత వేదనమును' (గ్రహించి అని శ్రీ శ్రీ వాడిన పుడమితల్లికి పురుటినొప్పు లన్నభావం- కూడా (సకటించినాడు. తరువాత నచ్చే మంగళాచరణం ఈ కావ్యవ స్తువ్రును పరిచయం చేనే రచన, ఒక కన్య (వతనిష్టతో మూడురోజులు (నతమును నిర్వ హించి _వతోద్యాపనము చేస్తుంది. రోజూ ఆమెను చూచి నీవే వతం చేస్తున్నావు? మొదలై న _పశ్నలువేనే ఒక యువకునికి (నతో ద్యా పనం తరువాత గాని అమె నూనం విడిచి సమాధానం. చెప్పదు. వూధుకీ దర్శనంలో రాయ్మ ప్రోలు (పకటించిన జననీ భగినీ నవా- చరి కువూరీ చ్మకంలో ఇక్కడ విస్తరించింది కుమాకీ పార్శా్యన్ని. ఈ కావ్యమంతా కుమారీ సౌభాగ్యభావ విన్యానమే, ఈ కనను లగ ]]

శే్రక కెలుగుతోట - జక పరిశీలన పలుకరఠించిన శుభాంగుడై న యువకుడు సోదర్శ-పేనుతో తలమున్క శేలి1[9 (సొంతాలలో ఒళ అమెికా యునతి “ఆలుగుకవిత్వం మిాడ పరిశోధిస్తూ రాయ్మపోలువారితో చర్చిస్తూ విారు లిరికల్‌ శవిత్యలతో తెచ్చిన నూతన అంశా లేమిటని ప్రశ్నించగా ఆయన ఇలా సమాభానమిచ్చారు. 4 గీ గ్ర 0272654 2440001 ౪28 ౬66 10 676౯7 కం0313 10710 గం0 6 9౯ 06710063 886 రేగాంం(14 (0 లుం50011006 6ష0- 68 01 11000659 ₹0)109:310 206 క686 30 0 0170610 మం 10026 షీంజ౯0 చీవర్షిదె స నమూసవహృచయంలో దై వపనన్నతేవలన కలిగే దివ్యానందం "తెనుగు తోటలో _పభానాంశమయింది. అందుకే యువ కునికి వర్ణనలో లిప్పలేని ఒక వైలతణ్యం గోచరిస్తుంది. ఇక్కడనుంచి సౌగిన కావ్యం అంతా కోకిల మధురగీత మాలిికయే. దీనిలో వస్తువు కథాంశ రహితమై ఏణాగానం వలె సౌందర్య భాన స్వాతం్యత్యం కలిగి కొనసాగుతుంది. కావ్యమం తా ఖక అనుభవాల స్యప్నాల పఠంపరం. ఈ ఇరవై మూడు గీ తాలమధ్య అనుస్యూతి వదో లోలోతులలో అేకపోలేదు. కాని ఈ గీతాలు స్వతం_తాలూ స్వచ్చందాలూ. ఈ (ొశ(యబోధమనిండా “తెలుగు 'జీశపు సౌందర్యము కుప్పలు కుప్పలు పోనినాడు ఈ కవి. నన్నయభట్టారకుడు 'బెన్పిన న్వస్థాన 'వేషభాపాభిమా నము అక్కడ 'శేవలాభిమాననుతో తమ (ప్రాంతీయాబార వ్యవపహారా లను వకరువు "పెట్టడం కాదు. ఆ ఆచార వ్యవహారాలను వర్ణించడం వలస అని సౌందళ్య రంజితము.లై పఠిత మనస్సులో ఒక విచ్శితమైన అభిని వేశొన్ని నృష్టీంచాలి రసోపస్కాారంగా పరిణమించాలి కాని 'శేవలం వస్తువిస్తరణతో సాంఘిక చర్మితకు పరిచారికల్వెం. నెరప కూడదు. అపుడే కావ్యం రసోన్మిమీతం కాగలుగుతుంది,

శావ్యం ఒక ఉత్సవ నంన_క్షమైన "కెలున ామిాణ వాతా వరణంలో కూర్చబడ్డది. * పెటజాఆ సిర్షెదగని పళ్లెపడుచు, కోయి లకు మోరు కూసెడు గొల్లవీల్ల, యాంతి తులనీక్మి మొక్కు (గావ్మాణ కువూరి ? దీనిలో కానవస్తున్నారు. 'మెడలకు పూసిన గంధము కాసులదుడలు, వీల్ల నగోవి నూజే గొల్ల కిల్లలు, మళ్లెపూలపందిళ్ళు షనువు కుంకుములు, ఉయ్యాల ఆాళ్ళు, అవులు దూడలు ఇట్లా ఇప్పుతూ పోతే. తెలుగుపళ్లెనీమల సర్వాంగీణశోభ ఇందులో సాశతాత్క-రిస్తున్నది. ాస్సి నస్తువు భౌతిక వస్తు విన్యాసం (వధాన మైనది కాదు. ఈ వస్తువులన్నీ కవి అంతర్జోకంలోని సుందర భావనకు 4ఉపతిఫలన మూర్తులు.

కావ్యానికి మూడు లక్ష్యూలు (పథానంగా కానవ_న్తవి, అగ్ని గీతాల చివరలో ఉన్న * లేచ్చిరావమ్ము మాతల్లి ! లేచిరమ్మ * అన్న మకుటం కావ్య వస్తువును సూచిస్తున్నది. కోకిల స్వేచ్భానమర వై తన్యాన్ని మేల్కొలుపుకున్నది శవి సమాజంలోని అసౌందర్యా నిక్సీ భుమ్మతకూ వ్యతిరేకంగా సౌకుమార్య నీమలకు ఉన్ముఖంగా వీ తన్యంగా సిద్ధపరుస్తున్నాడు.. అ(పాకృతికమైన ఆనందానుభవం శఈలిశకేందుకు దివ్య పనన్నతకోసం అధోభూమకను అభీప్పజేత సజు ర్వ్పణ'చేశ అనుకూలంచేస్తూ వున్నాడు. చిన్ని బంగారు పూనలచెంక్ష వంటి జొన్నకంకులకోసం ఎక్క డెక్కడి నుంచియో (_వాలుచున్నవి పక్షులు. "'వేలువేలు ఈ పక్షులను దూరంగా తోలమని (వబోధిస్తు న్నాఢు కషి నాటి సాధారణ విద్యావంతుడు సార్యపదాయ విదాన్ధ పరుడు.

చదివీన పురాణ పంక్తులే చదువ్వకొనుచు

స్నాతకుండైన విద్యార్థి చాయజూడు

పడుచు మగబిడ్డ డనియెడు (భమను తల్లి

తోట కంపుచు.నున్న చొరాటపడుచు,

సశ “తెలుగుతోట - ఒక పరిశీలన నాటి స్వాతం్యత్య సమరంలో మితవాదుల ప్మాత ఇలాంటిది. ఇతడజేమో తల్లికోసం మృదుపష్యత సంపుటాలలో తులనీ దళాలు తేగలడు. కాని చంపళకము "లెత్తుకొని పోవు చతురమకుల గుర్తించ లేరు. తోట అంతా కొల్లగొడుతూఉన్న ఆవిమయం పట్టించుకో లేదు. అందుశే చేరిన యనుంగులను బడ్గ గౌరవమున తోట మాలురగా జేసి తోడుకొనుము కలికి ! " తోపి యందములను కన్నులిచ్చి నమ్మి యుండకు కాపుదనంబుమరచి_ " ఇంత జాగరూకత అత్యంతికంగా వాలా త్యాగాన్ని వాంఛి స్తున్నది.వఏంతోమంది ఈ మహానమరంలో తమ (పాణాలను సమర్పి స్తున్నారు. (కొత్త చెలువీను కవటాకు పొత్తుళిన్నో కిలకీలల తప్పుకో పాలువడియె + పూయవలసిన మొగ్గలు పూయకుండ రాలుచున్నవి తేనె కన్నీరు లొలుక. "జీశస్వాతంత్యం అనాటి ఎంతటి ఆవేశాన్ని జాగనై ఎలేన్యములో నే శాక అవచేతనలోకూడా ఎంతగా "పెంచి ఉంచిందో మవపెవాక న్ట్‌ములు చదివితే స్పష్టంచే_స్తవి. దేశ మొక్క సరన్సయితే దాని రుచి.శాంతి స్వాతం్యత్యము. అది లేనప్పుడు (బకుకెందుకుఅని కవి (పశ్న. మహితి కాసారరుచి కసుమూలమయి జీనంబేమిటికి సరినిజ జళాశ్షి మహితశబ్దం చేశొన్న త్యాన్ని కవి భావించిన తీరునూ సరసీజదళాశ్షి అజే శబ్దం అనుకూల వాతావరణంలో నుండి ఎదిగివచ్చే ౌాంతి శారులనూ సూచిస్తుంది. కవి భావి భారత స్వాతం తాన్ని స్వళ్ళం ణాజీ కర్శిస్తు న్నాడు. కభ్షర్రియ వచ్చెను ళభముపాూ రతణంబుి__ “ఒక పవ్మిత 'కేజో బింబముద్ద్వ్యలమున చూడబోవుచునున్నారు. ఈ ఆం

ఉజ్వల "శేజోబింబము కవి కాలపు సరిహద్దులకు అతీతంగా ఎదిగి అగామి ళుభచేళను వర్శించిన అంశాన్ని నిరూవీస్తున్నది.

ఆం ఛావళి జడకుచ్చులు మొద్నలై న కావ్యాలో ఆవేశంలో జాతివురావై భవాన్నిగొం తె త్తిపాడి స్వాతం తోద్యమానికి (ేరణగా నిల్చిన, కవి వె తాళికుడుు ఈ విళుద్ధమైన అంతర్షోకానుభవాన్ని చ్చితించే భఛావకావ్యంలోనూ (చతీకల రూపంలో ఆ తత్త్వాన్ని “ఆపజాలని భావోవయము”తో వెలార్చినాడు.

ఆ సౌందర్యానికీ, కుమ్ముతకూ వ్యతిరేకమైన (పయత్నము కవి. సర్వరచనలలోనూ అభివ్యా _స్తమె యున్నది. రాయ్మపోలు జగత్రునంతా ఒక అనంత (_పేమమయ స్మూతంతో కట్టివేసినాడు. అయన నిదుర లేచిన జగతిలో * కంటికిని మింటికిని సూత కాండమట్లు అఖిల భూగోళ బహిరంతరాళ నిబిడషమైన ఒక కాంతి వారల నలమికొనియొ. ద్యావాపృథ్వీతలాలను కాంతి స్తూ తాలతో కట్టి ఒక అద్బుతమైన వర్శనాన్న కలివీంచినాడు కవి.

“భావనంపన్నమయిన కావ్యమున భగ్న భాగ్య బీభత్స వీండన పర్వమేల ₹* అని రమ్యాలోకంలో (శ్నించి “హేయములు క్లీబములు జుగు ప్ఫాయితీములు రమ్యములు కామి శిల ఎదూరుబు లగును అనిసిద్దాతంచేసినా డీ కవిం పన్నెండో గీతంలో రాయంచలు అలమిద కదిలే పోయగనికి తన్మయుడై న తరణి కుంకుమూాక్షతలు చల్లుచున్నాడట. ఒకానొక జీవనదీ _(పవాహముతో పడుచులిద్దరు పాడగా 'నొకనావ సాగిపోతూ వున్నది. కనుల అనురాగ వులకలతో శాగిలింపగణగలది అమె. ఈ సుందరకల్పన అంతాచూ_న్తే దాని లోతులో ఒక అలతర్యాగ (చకారముకూడా ధ్వనిస్తూ ఉన్నది. శాయంచలు. జీవనది మాతృపూజ ఇవన్నీ ఆమె లా"లోతును పట్టి యిచ్చే నూటలు, ఆయన సమకూర్చే సాకుమార్య (పపంచం కావ్యం

158 'తెలుగుతోట _- ఒక పరిశీలన ఎక్కడ తెరచినా సామౌత్కరించేచే. “పూలవిండి పాదులలోన పోగు చేసి రంగులీశు ఆరతిపశ్లెకమ్మునందు పూలు తాంబూలముల నుంచి పోవరమ్ము?. “నిండు గృహదర్ధికలనున్న సీరజముల కడుపు చల్లని పంటనా వెడలుచున్న మవవ దశికల సంతానము “వృద్ధతరులు "లే యులకల "పెంపుజూచి అభినవవి**న దీపన మభినయించు*-ఇలా ఎన్నైనా నెస్పుతూ పోవచ్చు. రాయ్మపోలు స్పర్శతో భావలో కవి నమయాలుకూడా ఎన్నో కొ 'త్తగా ఉదయించాయిః (పాచీన కవి నమయాలుకూడా వాటి అంతస్పంబంధాన్ని మార్చుకుని న త్తగా కూపొందినవి. వద్మములకు మవవదళికుల సంతానాన్ని కడుపుచల్లని కఇంటగా రూవించడంకూడా .ఇల్లా మారిపోయిన. కవి సమయమేం ఎక దివ్యభావ (పనన్నత ఎలా వ్యక్తం అయిందో చూడటం మూడోలఅంశం : దీప్తమార్గ విశాల (పదేశమందు తోట బయళుల నడుమ బాహాటమయిన ద్వాకమున్నది, సుమ్మి ః అందాలతల్లి [తోవలన్నియు కలియు (పాక్షోరణమున కలదు అవరంజి రెక్కల తలుపు జంట మూసి యున్నారు పూజా పపూతమతులు ఈ “అపరంజి తలుపు “రక్కాల జంట" దిన్య చై తన్యావిక్సి భామవైత న్యానికే నడిమి తేర. ఈ నృష్టి పరిణామంలో ఈ తెర చీల్చబడ వలసీన నమయం ఆసన్న మయింది. “పారణ్మయేనప్యాలేణి అన్న ఈశోపనిమత్ర్తు కూడా ఈ అంశమే (_పతిపాది స్తున్నది. తలువు తెరచినది జ్యారపాలిక అప్పుడు సాతూత్కరించింది. ట్రేమస్నామాజ్య పాలన్యావీణ యగుచు. నిండుకొలువు తీన్చెడు రమణీయమరా ర్తి రాజ.కా జేశ్వర్మి పేమ పాామాజ్యపాలనా. పరము

నహృదయచ కము కేరళ (వతి ఆ జగన్నాతది. తృణకంకణంలో సూచితమైన సవాచరీ (పేమ ఆరంభ చిదువై జే ఆయన్మ_-పేమత ్ర్వానికి ఈ జగన్నాతృ (పేమ సామాజ్య్వం చరమబిందువు, వెన పేర్కొన్నరి ఒకానొక దివ్యానుభవము. ఈ జేగత్రును దీవ్యమయంగా చే సే. -ఒక మహో (యత్నం, అతిమానవలో కాలలో కొందరు, తపస్వులు సిద్ధులు కొనసాగిస్తున్నాగా ఆ మహా (పయత్నర సూచించటమే. రచయిత యిక్కడ చేనసీన (పసయత్నం. ఇప్పనచ్చునో "లేదోకాని శ్రీ అరవిందా శమ మాత ఒజసారి తనదివ్యానుభవాన్ని కఇలావ్య క్త పరచారు." &24 & [009 0౯ షయ 8010, 0188602 022 €1ం 6గ్రాంగ6, 201] ఇ88 $20108 2 9086 [0855176 801669600౯ ౪౨100 96022666 6 ఇంా!6 గాం 6 011106 .4&9 10066 21.116 600% ఓ [00% 226 ౪11166, 10 & 910816 గం76గ౦౦౯ ౦ ౧089010౪ 802633 (026 “90 (006 123 00౧6), 2౧6 11008 ౪1 000 14963 & 12 %ట/ 801062 82010612 క[10% 016 510816 510౪ 08 16 ౧0౧ 1౬౦ 60? ₹89 88446566 10 ౧1606%” ఈ మాటలు శ్రీమాత 1856 తగువాత ఇచ్చి నారు. కెలుగు తోట కవికూడ తనభావభూమి?లో ఈ దివ్యదర్శన బ్‌ మాం ల్‌ స్ఫూర్తి పొందిన, వాడనియు తో స్తున్నది. అనుభూతి అంచులను పట్టుకొనే (యత్నంలో వున్న సవ్యాద- యులకు అెలుగుతోట చదవటం ఒక విలక్ష ణానుభవం._తనవై తన్యం అంచును కొంతఎదిగించుకొవటం, (రాయ్యపోలు పాహత్యసౌందర్యదర్శనము 1080),

వేయిపడగలు ఆధ్యాళ్మభావభూమిక

“జీయుపడగలుి లోని (కీకల: వివేచనగాని _ప్యాగూప

(ూంబబుజ. విజ్ఞానంగాని శీవలం లౌకిక జీవనవివేచనతో ఆగి పోదు. ఆ నవలలోని కథ అంతా ఒక ఆధ్యాత్మిక సాధనగా, అంత 'రాంతరాల్లో నూత సూత్మ్మ గంధి నిబద్ధమై సాతూత్క రిస్తుంది, నవల వీరే సహ్మస ముఖత్వానికి సూచకం, నవలలో సుబ్బన్నపేట, స్ముబ హ్మ 'ణేశ్వరుడు.___ వరుసగా వ్యక్రమైన జగత్తుకూూ అవ్య క్‌ మైన పర (ువ్మమునకూ సూచకాలు. స్ముబహ్మ ణ్యేశ్వరుడు సహ్మనముఖు శైన ఆదిశేషుడు అనంతుడు. ఆదిశేషుడు భారతీయ దిన పతీకల్లో కాలాసికి (గతీక ఆదిశేవుడు.. లక్ష శ్ర%ొడు, ఆయనే పశంజలి.యోగ కొతు (శవ _రృకుడు. ఈ నవలలో నిబ్ధమెైసది కుండలినీ 'యూగం. కుండలిని అంకు పాము, *“యోగిజవాఘ సంసదుడిత్‌ క జ్జల నత్‌ (వళమావతార!? అని శ్రీమ్యదామాయణ ళల్చవృక్షంలో. శ్రీవిశ్వ నాథ లక్ష్మణుని నంబోధించినారు.

“వేయిపడగల పాము విప్పారుకొనివచ్చి కాటందుకొన్న దీ .కల లోన 'రాజునుి “వేయిపడగలు నవల ఈ పాటతో ఉప్మకమింప బడింది. ఈ పాటలోని మాటల్లోనే కుండలినీ యోూగసాధన్వా దాని లక్ష్యమూ న్పద్టంగా సూచింపబడ్డవి. 'వేయిపడగల పాము... వేయిపడ గలు గల పాము, ఇది సామాన్యార్థ మే, కాని “వేయిసడగల యందు పాము అనికూడా అర్థం. ఇక్కడ “జీయిపడగలు నహ స్రారములుం అందులోకి పాము (ప్రవేశించి ఉంది. నవా సారంలో కుండలినీ శక్తి (వ వేశింఛడం ఇక్కడ అనుమాయమానమవుతూనే ఉన్నది. ఇళడి

సవృావయచ్మ కము 6! “కలి నాదబిందు కలల్లోనిది ళజ్టుల్ర9 వ్య క్రమైన శక్తి స్వరూపం* "తెలు గులో “కలి స్వప్నార్థకం కడా! స్వావ్నీకంగా ఆధ్యాత్మిక, యాగికా నుభవాలు కలుగడం పలువముంది సిద్ధులచర్మి తల్లో స్యుపసిద్ధమైన వఏవయం, “రాజ అంజఆే చందుడని (పనిద్ధ మేం సవా_సారంలో చంయ్యదమండల ముంది. అక్క_డినుండి అమృతం (నవిస్తూ ఉంటుంది. దాన్ని ఆస్వాదించడమే ఆనంద స్వరూపం. “సుధాసా రాభివర్షి ణీ, కులామృ తె కరసికా' మొదలై నవి లలితాసహ్మ సనామాల్లోనివి, ఇవి అమృత సమాస్వాదనాన్నే వ్యక్తం చేస్తూ వుంటవి. ఈ విధంగా కానో్యోష్మకమంలోని మూటలు కావ్యత-త్యాన్ని సూచించే విధంగా నిబంధింపబడటం ముఖ్యంగా సంస్కృత నొటకాల్లో పాటించే ఒక ట్‌. శిల్ప సంప్రదాయం. క ఈ నవలా నిర్మాణమే ఒక అద్భుత సృష్టిగా సాతూత్క్లరి స్తుంది. ఈ నవల్లో శ్రీ, విశ్వనాథ ఒక (_పపంవాన్నే సమాంతరంగా 1 సచ్చిదానంద విభవాత్‌ సకలాత్‌ పరమేశ్వరాత్‌ ఆసీచ్చక్తి సలోగాటో నాదాద్చిందు సముద్భవః, పరశ క్రిమయ స్సాజాఖ్‌ (తిసొధాభిద్యతే పునః బిందుర్నాటో వీజమితి తస్యభేదా స్పమీరికాః, _శారదా తిలకమ్‌ 2. కడ18 14 ₹70016 209022౯ 44 ళం 9009606 526461, ఇర100 19 16 610021 23300126 0£ €00 ప17106 ౨1101010 2064 1690219108 21293 14 టం 28 00901660 200౧096 108 14 286 ం2020]16 0 ఈ1షం:60012400 0౯ 83 2౯64211 60678060 10 6 180636 [2129 “రె 60010460 కజ+10205 65583 08 సెడరే&, 900640 204 స11& శర [13% ఫ021020)292 8. కఈచందకళను “అమా” అనికూడా కొన్నితం్యత [గంథాలు పేర్కొంటున్నవి. ₹సులు 56080006 సడరే2 13 0211064 €16 31710006 0౯ 402-214 ₹ం 12006 5676066068 212 09 “52020 18 686౯7606 019 9801006 ఇ0ఇ6. 306 1 0దం 10063 €006 €610) 52090421 19 21100166 €0 ళం 3670816600 ఏ 212. = 016 వ, 176 ఖే)

16% "వేయిపడగలు విరచించినారు. బాహ్యంగా చృశ్యమానమయ్యే (శపంచ మంతా సంక్లిష్టమయిన చిన్నపరిలో చీజ్ఞపాయంగా ఇందులో నిశ్షి ప్త

• మయింవనిపిస్తుంది. విశ్వవి రా డూ పాన్ని నారాయణ సూకమూ; పురుషసూ కృమూ, “సవ్మాసశీర్షాపురువః, సహ్మసాక్ష స్పవ్మాన పాత్‌ ...” అంటూ విశ్వవ్యా_ప్తమెన పర మేశ్వరత త్వాన్ని వ్యాఖ్యా నించినవి మరొకటి శివత_త్వంనుంచి పృథ్వీత త్త్యం వరకూ తత్త్వాలు ముప్పయ్యాార్కు ఈ షట్‌ తింశత్‌ తత్త్వాలకు అతీతమయింది పరమ శివత త్వం _ అబే (బహ్మాత త్వం ఈ అంశాలను గమనిస్తే ఈ సవల “వేయిపడగలు అన్న పేరుతో ఈ విశ్వవిరాణ్మూ రికి సంశేతం కావడమే కాకుండా ముప్పయారు నొక్క అధ్యా యాల్లో విభక్ర్తమైో తాత్త్విక (ప౦శాత్మకతను విన్యసింప వేస్తు న్నదికూడాం (పతిపాద్యమయ్యే తత్త్వం (గంథం యొక్క ఉప్టకమోప సంవో రా భ్యాసాలవల్ల [పథఛానంగా నిరూవితమపుతుంది. ఇప (గంథా నికి ఆంతరికై క్యాన్ని సంపాదె స్తవిం సవలయమొక్క- ఉప కమంలో సూచితమైన కుండలినీ యోగం నవలయొక్క ఉపసంహృతిలోగూడా సృష్టంగా వ్య క్తంచేయబడింది. నాయికా నాయకుల సమాగమంతో ఈ నవల ఉపసంహృతమయింది. ము_క్రజీవుడికి ఇతరమయిప సర్వ వ్యవహారమంతా నశించి చివరక మిగిలేఏ ఈశ్వర సాఖథ్రైూ త్కారమే. తంత శాస్త్రాల్లో ఇది శివశ కుల నంయోాగంగా 'ెప్పబడిందిం సౌందర్యలహరి వహాంస వ్వండ్వ సం యో గంగా భావించింది. నియతి, పురుష ప్రకృతులు. బుద్ధి అహంకార మనస్సులు, జ్ఞానే్య్యదియము బైదుః కర్మేర్యడియము లైదు, పంచతన్మా[తలు, పంచభూతములు. ఇవి 86 తత్త్వాలు; పరమశివుడు పూర్ణ సంవిత్స్వభావుడు, పూర్ణతయే అతని కక్తి,

నహృృవయచ్మ కము క68 నవల నాయికా నాయకులైన (చిన్న) అరుంధతీ ధర్మా రావుల సం యోగంతో ఉపనంహృతమయింది. అరుంధతి _ అంశ నిరోధింప రానిది అని అర్థం. నిరోధించేవి ఉండికూడా వాటివల్ల నిరోధింప బడకుండా ముందుకు సాగుదల జరుగుతుందని "తాత్పర్యం. కుండలినికి వడు పేర్షున్నాయి “అరుంధతి అన్నది వాటిలో ఒకటి, కుండలినికి (పతీకగా నవలలో ఒకప్కాతను. నిరూపించడం. ఆ ప్కాతకు పార్థ 'శంగా కుండలినీ నామాల్లోని “అళుంధతిని ఎన్నుకోవడం ఇక్కడ (ల్యేశంగా గమనించవలసిన అంశం. నవలలో అరుంధతికి భార సమాగమ విషయంలో మొవటనే ఆటంకం నిరోధం వర్పకుతుంది. అయినా అది అధిగమించబడింది. మళ్ళీ ేహత్యాగరూపంగా నిరో ధం. వర్పడుతుంది. అయినా మరొగవిధంగా_ కుబుసాన్ని వదలిన పొముల్కా చిన్న అరుంధతిగా అధిగమించి (పయాణం ముందుకు సాగింది.లకన పా ప్తి పర్యంతమూ (చలిహతం "కాకుండా నడిచింది- అరుధంతీ ధర్మా రావుల సంయాగం ఉభ య్మ్‌తా సహ సారంలో కుండలినీ పరజేవతా సంయోగం నంటిది అందుకే అక్కడి ఆనుద స్వరూపాన్ని వ్యాఖ్యానిం చేందుకు వీలుగా . వేద బుక్కులు వారి (ట్రీడలలో నర్థవంతములయొ్యను,.. (అధ్యా. 7) *త్సీరసాగర గర్భగత తరంగమునుండి చందు డావిర్భవించి నట్లాక మహోానందరలేఖ పొడ సూపెను (అభథ్యా త్‌, ఇక్క_డ ఉపమానోపమేయాలు ెంటికి 'యోగపద్ధతిలో అభేదమే; అక్కడి చం్టదకలా సుతమైన అమృతేమే ఆనందము కనుక, పరమశివుడు (సకాశన్వరూపం ేవి విమర్శరూపం (శకాశ రూపమైన పరమేశ్వరుని _పథమస్పందమే విమర్శ “విమర్శరూవిణి ” నేడును కుండలినీ నామాంతరములు, -- *లలీకా సహ్మసనామ సహసగూడఢార్థ దీపిక" (1972) పేజి 98, ఆర్‌ వి, కోటేశ్వరరావు,

184 “జీయిపీడగలు అన్నది లలిళతాసహాస నామూాంలో ఒకటి. ఈ ఉభయుల ఐక్టం మట్‌ (తింశ త్తళ్వాత్‌తం. అందువల్ల నే అరుంధతీ ధర్మా రావుల సం యోగం ముప్పయ్యేడవ అధ్యాయంలో చివర చ్చితిత మయింది. చానితో నవలపూ ర్తి “అరుంధతి అతని కన్నులలో కన్నులుంచి “నేను మిగిలితిని” అనెను. ధర్మారావు “అవును, నీవు మిగిలితివి. ఇది న్‌ జాతి శక్తి నాయదృష్ట్రము. సీవుమిగిలితివి?. ఈ సంభాషణతో నవల సమౌా_ప్తమయింది ___ చివరివాక్యాలివి. ఇక్కడ “శ క్తి చాలా జాగ ల్తగా ఉపయోగింపబడింది. అరుంధతి పొాత 'వెనుకనున్నత త్తం వ్య_క్తంచేయబడింది. “అవృష్టి మన్న మూాటకూడా అట్లాంటిచే. "జీఏ నామాల్లో “అదృశ్య అన్నది కూడా ఒకటిఉంది. అదృష్టమంశే చూడబడనిది. అదృశ్యమంకే దృశ్యం ___ కనిపించేది ___ కానిది 'శాత్పర్యం అదృశ్య భావ మేం అరుంధతిని కుండలినీ శక్తిగా విరూపించడం నవలలో ఛాలా విశిష్టంగా సాగింది. మొదటిసారిగా ఆటంకాన్ని అధిగమించి అరుం ధతిని ధర్మారావు తన ఇంటికి తీనుకుపోయే సన్ని వేశంలో __ ఆమె నిశ్శ్వాసములు తన ఇెక్కిలిపై న, 'మెడవిాదను, బుజముల మూదవను బడుచుండెను. ఆమె చేతులు తన మెడచుట్టు బిగింపబడియుం డెను, తన వేతు లామె శరీరమెల్ల యెడల నుంవెను, నడుచుచున్న దారి దీర మయొనుం ఒకపాము దారి కడ్దముగాబో యొను౪...(అధ్యా. 7) ఈ విధంగా వర్ణితమయిన అరుంధతీ ధర్మా రావుల స్థితి ఒక విధంగా నిర్వి కల్పసమాధివంటిది. ఇది సామాస్య (స్రీ పురుషు సమాగమం కాదు; కుండలినీ పరమపురుషు సమాగమానికి (పతీకాత్మకం. అమె కెండు ఇీతులు ఇలా వీంగళలు ఆమె కుండలిని. అందుతే నిశ్శాాసాల వర్తన చేయబడింది. ఈ నిమయాన్ని సాంశేతికంగా సూచించడాన్సిశే పోము అడ్డంగా పోయిందని చెప్పడం, ఈ కుండలినియే పరమేశ్వరీ రూపం ఆమే నీతాచేవి, 1 20020066 90006 862 260002 0 1106 “5లంలు+ జట 296 శ్‌ ౪9 10164006 0 భంయు 1010 6 360261 01 34ంళుల కటి

సపృవయచ్న శకము క్రిక్‌ అని. శ్రీ విశ్వనాథ జ్ఞానవీఠపురస్కార సందర్భంలో ఉపన్యనిస్తూ అన్నారు. *నీ వఇిలోహమార్షముల నిండిన జాసకివై రఘూద్య్యహుణా వెలయించినాను నను" అని “వరలక్ష్మీ 6తోతి (నిత్య-4. 10లో ఆయన నిరూవించినారు. నవలను ఆత్మకథానుసారంగా అన్వయించుకుంళే.__ అరుంధతి నీతా కుండలినీశ

ఈవిధంగా ఉప్మని మోపసంహృతులలో వ్య ళం వేయబడిన తత్స్యం అభ్యానసరూపంగా వివిధ పాంతాల చ్చితణలో గమనించ వలసీ ఉంటుంది. నవలలో ఆద్యం తాలకు చేసిన ముడిద్యా రా అనాద్య నంతమైన వలయాన్ని రూపొందించడానికి శ్రీ విశ్వనాథ అనేక పాతల్ని సంశేతించినారు. అట్లాంటి ప్మాతలలో గణాఇారి ఒక ముఖ్య మయిన వ్య క్రి

ళఈగా్రానారి (ుంచరాని లంకెఅని మొదటి అధ్యాయంలో "చెప్పీ, మళ్ళీ చివరి అధ్యాయంలో___“వతల్లి స్వర్ణమ_ర్యములకు లం కెగానున్నదో, ఆగడియ. ..అని గణాారిని గూర్చి "చెప్పబడింది నవలలో ఆమె దివ్యాదివ్యశక్తు లకు నడిమిలంకె సంబంధం “వేదాల్లో ఈ దివ్యాదివ్యలోక సంధాత అగ్ని. యూగశాన్రుంలో కుండలినికీ సవాసారానికీ సంథానంకలిగించేది సుషుమ్న. ఈసువుమ్న ఉిద్ద్వ్యల నుయింది _ అంజు అగ్ని. నవలలో గణాచారిది సుషమ్నస్థానం నవలలో (పాతర్వర్ష్యన సందర్భంగా ఒకచోట. *...ఉవఃకాంతిని గణావారి తెల్ల చీరకు (శతిగా ధరించెను అని ఒకచోట వర్ణి ౦చబడింది. గణావారి 'జేహత్యాగం కూడా అగ్ని దాహంలోనే జరిగింది ' జీవుడి ఊన్జారోవహణాన్నే కాకుండా దివ్యవై తన్యం యొక్క. అవరోవా ణాన్ని కూడా ఆభధునికకాలంలో శ్రీ అరవిందులు (యవచించినారు దివ్యలోకస్ఫూ ర్తి పొందిన _ వివిధాంశాలను భూమిమోద గణావారి (వచారించుతున్నట్లుగా నవలలో చ్చితణసాగింది. “గణావారి అంశే గణాలలో చరించేది అనిఅర్థం. పద్మగణాలు (పట్‌చ్ట కాలు) వాటి తోడి అనుబంధంతో చరించేది ఈ గశ్రావారి,

రామేశ్వర శాత్ర్రి ధర్మారావు ___ కథానాయకుని తండి నాలుగువన్హూల(స్ర్రీలను వివాహమాడినవ్య క్తి. “ఇది సాంకేతికమైన సివయము. యథార్థవిషయముకాదు. శాయ్రకుంగీకరించిన విమయ మైనాఃకవి డానినివిశ్వసించ లేదు” అన్నారు శీవిశ్వనాథ. ఈ దృష్టితో ఈ ప్మాత స్వహాపం గమనించవగింది.

నవలలోని కథలొ (పధానపరివారానికి 'రామేశ్వరశాత్ర్రి మమూలపుగువుడు. అతడి వ్గక్తిత్వం ఇలా ఈ (ప్రథాన పరివారానికి కుదురు కావవడం కుండలినీ యోగంలో మూలస్థానం ఆధారచ్యకం, “కుండలిని న్మిచావస్థలో ఉండడం .. అదిమేల్కోవడం, సువువమ్ను వర్ణంలో (న వేశించడం ఇక్కడే జరుగుతవి,

“ఆయన రట 4. వర్థా_శమ ధర్మములన్నియు ముద్దక ట్ట్‌న మక్నార్తి ఆయన భారత దెశముయొక్క_ ఆత్మ. ఆయన (_తయీవిద్య కొక 'వ్యాఖ్యానము'-ళం్టడినిగూర్చి ధర్మారావు భావించినఅం శాలివి. ఖర్థాలంశు కులాలు. కాదు. ఇక్కడ అవి అక్షరాలు మాతృకలు. మూలాధార చ్మశం కవు శృ పు సృ అనే వన్హాలకు స్దానం, ఆశమ ఖఘుంశు స్థానం. ఈ చ్మకంలో నాలుగుదళాలు, నాలుగా శమాలనలె, ఈ నాల్దుదశాలు ఆ నాలుగు వర్ధాలకుస్థానాలు, అందువల్ల, 'రామే- శ్వరశాత్ర నాలుగువర్షాల (స్రీలను వివాహమాడటం సాంశేతికం మధూాలాభారచ్న కంలోనే కుండలిని ఉండటంవల్ల ఇది భారత చే శానికి ఆత్మగా 'ఛెప్పబడింది. ఈ చకానికి అధిస్టాదైవం గణపతి _బహ్మ అని నాడా కొన్ని[గంథాలలో చెప్పబడింది, రామేశ్వరశాత్ర్రులో యధా- -ఛంగా. చ్మితతమైన చానళీలం గజముఖుడై న గణపతికి సహజం. ధన్మా లావు మొదలుగా విశాలమైన పరివారానికంతా (బవ్మాస్థానీయుడు

రామేశప్టరశాత్రి మూలాభారంగా నిరూపించడానికి మరొక "శారణంకూజా' శనివి స్తుంది ఆ "పేరులోనే రామ--ఈశ్వరశ బ్ఞాల సన్ని

సహృదయచ్యకము 167. 'వేఫముంది. కవి తనతం డివల్ల శీవ_రామ మం_తాలు ఉపబేశం పొంది నట్లుగా కోట్లసంఖ్యలో జపం సాగించినట్టుగా కూడా శ్రీ విశ్వన్నాథ జీవితంవల్ల 'తెలియవచ్చే అంశం. *రామ ధూర్జటులలో రావిళ్ళు పొందినట్టిది తనగుండె అని శ్రీమ్మ్యదామాయణ కల్పవృతంలో (7 విశ్వనాథ అన్నారు. మం_తానిక్సి తదధి.దై వానిక్తీ ఉపబేష్టకూ అభేదభావన చేయాలని సాంపదాయికమైన విషయం... అందువల్ల్య;. నవలలో తనతండి వ్య క్తి త్యాన్ని (చనరించే పా్యతకు అలాంటి పేరు పెట్టడంలో ఈ భౌవం స్పందించిఉంటఃందిం

“వేయి పడగలు *) లోని ఆశ్చర్యకరమైన ప్యాతలలో ఒకటి లవ్ముణస్వామిది: ఇది అమహత్‌ ప్మాత అయిన్న నిజానికి మహా' త్బ్మాత. ఈ లక్ష్మణసాగ్థవి. జమిాందారుల- వనుగు. (ువ్మాఠర్మధ భీవనంతో దీనికి: _పాణోత్కిమణం జరిగింది. ఈ నవల మొత్తంలో యోగశా(స్ర్ముపన క్తి (చత్యకంగా చేయబడిన కొద్దిప్మాతలలో లక్ష్మణస్వామి దొకటి. అట్లాగే మరొకటి హరప్పనాయని ప్యాత్మ ఇద్దరికీ బహ్మరం్యధ భేదనంతో శే (పాణోత్క్రమణం జరిగింది. కాస్‌ కొంచెం తేడాటఉందిం లక్ష్మ శ్రొస్వామిది త్మీవ వేదనాత్మకం “కాగాా హరప్పది తృ్తితోడి ఉపనంహరణాత్మక మయింది. లక్ష్మణస్వామి అన్న పేరు ఒశవిధంగా. కథావివయికంగా నీవా భఖావానకి (పో అయితే ఆంతరంగా యోగమౌార్ష (ప్రవర్తకుడైన అఆదిశేమదిని' సూచిస్తుంది. ఈ వనుగుకు ఈ విశిష్టత ఎందువల్ల కలిగింది ? *ఈ కల్పన వెనుక ఉన్న తాత్పర్యం ఏమిటి? ఆధార చ్మకంలో బీజాక్షరం

• లం” చాని వాహనం ఐరావతం. _ గచో తమం, ఈ. ఉత్తమ గజం కథాగతంగా*ల) "కారాదిళమైన "చీరతో కళ లక్ష్మణస్వామి గా రూపొందింది.

నవలలోని కథాభ్యకంలో ధర్మారావు బిందుస్థోసీయుడు (యథధానవ్య్టక్తి. రచయిత భావించిన పరివ్యర్దన పొందుతూ: ఉన్న త్ర

168 "వేయిపడగలు మహాకాల స్వరూపాన్ని అవగాహన చేసుకుంటూ సాక్షీ భూతుడుగా ఉన్నవాడు. ధర్మారావు వ్వ కిత్వం చాలా సంక్షి ష్టమైందిం బహుధా కరించబడిన చైతన్య లక్షణం ఒక పా్యతముఖంగా ఇక్కడ (పత్యతు మవుతుంది. గోపన్న ధర్మారావు వ్యక్తీ ఆసాన్ని ఇట్లా వ్యాఖ్యా నిస్తాడు- అందమేమిటిి బాబుగారు! ఆయన మొగము చూచినచో నిత్యమళ్లైలు జెక్కులు విడిచినట్లుండును. నాకు మూ తము స్ముబహ్మ ణ్యేశ్వరస్వామి ఆయనగా నవతరించె ననివించును. " (అభధ్యా-4) భర్మారావు సౌందర్యము సామాన్య శారీరక సౌందర్యము కాదు. ఆత్మగుణాలవేత హృదయావర్ణకమయింది. * నిత్యమలైలు అక్కలు విడు” వడమన్నది ఆయన జీవితాని కంతటికీ వ్యాఖ్యవంటిది. నిత్య మళల్లైలు వికాసంకోసం ఎదురుచూసే జీవులు వాళ్ళందరూ ధర్మా రావు (పభావంతో సర్వతోముఖ వికాసాన్ని పొందుతున్నారు. అపంధళతి, గిరిక, రుక్మిణమ్మా రావు హరప్ప, మంగమ్ము . **. ఈ మొద లయిన ప్మాతలన్న్‌ ధర్మారావు _పథావంవల్ల ఉత్పథసంచారం చేసేన వే,

ధర్మారావు స్ముబహ్మ బ్యేశ్వరుని అవతార మనడఆ మరింత ముఖ్యమైన అంశం, ననల అంతా ధర్మమనే ఒక అమూర్త భావనకు స్ముబహ్మ ణ్యేశ్వరుని దివ్యవ్య క్రి సంకేతంగా సాగుతూనే ఆ భావనకు మరొక మూర్త సంకేతం ధర్మారావుగా సాగుతుంది. అరుంధతి కుండలినయి ఊన్ధ్వాభిముఖమయిన శక్తి అయితే ధర్మారావు అథో ముఖుడైై నేలమిాదికి అవతరించి వచ్చే దివ్యధర్మాభివ్య క్తి అందుశ్తే ధ ర్మారావుకు అంత (వత్యతంగా స్కుబహ్మ ణ్యేశ్వరుడు దర్శనమిస్తూ ఉండడం. ఒకసారి స్ముబహ్మ ణ్యేశ్వరుడు దర్శ నమిచ్చినప్వుడు ధర్మా రావు అతన్ని * ధర్మమయతనువుగా వర్ణిస్తాడు. (అ ఛ్యా-ర) ఈ “ధర్మ * శబ్దం ధర్మారావుక్కీ స్వామికీ అభేదాన్ని సంశేతిస్తున్న ది

సహృదయచ్మకము 166

ధర్మారావ వ్యక్తిత్వం ద్విధాభోతమయిందిం అది దివ్యా దివ్య లక్షణాల సమావేశభూమి. “* ధర్మారావు సగము విరాగి. అతని ఇై రాగ్య వముంతయో, లాలసత యంత (అభ్యా,$ మరొక చోట మరింత స్పష్టమైన చ్మితణ

• ధర్మారావునకు "రెండు జగత్తులు, ఒక జగత్తులో మూకీ భావము మరొక జగత్తులో అనియతవాగ్‌ వ్యాపారము. ఒక జగత్తు దివ్యము ఒక జగత్తు భెమము, భెమములోనతిభామము. ఒకటి పునీతము, ఒకటి యిం్యదియ పరాభూతము. దివ్యము నుండి భౌమమునకు వచ్చుట యెంత కష్టమో, దీనినుండి దానికి పోవ్రటయు నంతే కష్టముగా నున్నది * (అభ్యా. 1%) 7

ఇది (యకృతిలోనికి దిగివచ్చిన పురువుని లక్షణకసు. ఈ లత వలె నిత్యవికాసము "చెడని మూరిచట నున్నారు. ఎప్పటికైన (పకృతి "చెడునుగాని వురువుడు చెడడుగచా [” (అభధ్యాః కై అన్న అరుం ధతి మూటల్లో అరుంధతీ ధర్మారావులు (పకృతి పురువులని వ్యక్త మవుతుంది.

ధర్మారావు తన దివ్య-భౌమ జీవితాలు ఆెంటికి ఒక విచ్చిత మెన సంబంధం కల్పించుకున్నాడు. అందువల్ల అతడు నిత యోగి. “ఆ నిత యోగియెన ధర్మా రావునకు రసాత్మనుండి యిందియములక్కు 7... ఈ కెలన శరత్పూర్షిమావృత శశాంక

లలిత రోచిర్వితాన మాకెలన ఘోర

ఘనతరాంధకారచ్చటా సమ్మాకాంత భూమి

అందు సగ మిందు సగముంటి నౌర నేను-గిరికుమారుని _పేమగితాలు

కల )

క / "వేయిపడగలు ఇందియములనుండి రసాత్మకును యా తాయాత్మకియ బహూ సులభ మగుటచేత నా మపహోపురుషునకు వ్యత్య స్త మేమియులేదు*,.మురొక చోట వికల్ప రహితుదైన ఆయన యెట్టి సందర్భములోనై న నశ్షే యుండును(అభ్యా కి9). అందుే (గద్ద అరుంధతి మృతి వేళ దుఃఖాతి ఫ్మీవతను పొందిన ధర్మా రావును రథంతరి “నీవేమో యోగీశ్వరుడ వనుకొన్నాము...” (అధ్యా-శి2) అంటుంది, హరప్ప (పాణోత్కి మణ వేళ ధర్మారావు (పౌణాయామంలో ఉన్నట్లుగా చెప్పబడింది. ధర్మారావు యోగము కుండలినీ యోగస్వరూపమే.. *భ కి యోగులకు కృష్ణస్వామి సులభుడు, క్టైూనయోగులకు శివుడు నేవ నీయుడు (అభ్యా ఠి అని గిరకతో ఒకసారి ధర్మా రావు అంటాడు, క్షాన భక్షిమాన్హాలు "ళండూ యూోగాలే అయినా భి సౌలభ్యంవల్ల కుండలినీ యోగసొధనాదికమయిన క్లిష్టత భ_క్రిాయోగంలో ేదు. జ్థాన యోగం నిత్యసాధనావ్యగం,. ధర్మారావు గృహస్థాశమ "మోగి అందువల్ల నే (పవృ త్తిక్కీ నినృ త్తి ఆయనవ్య క్రిత్వంలో స్థానం కని వీస్తూ ఉంటుంది. ఆధాత్మిక సాధనాదశలో ఆయన దివ్యాదివ్యలో-కాల మధ్య పరినర్తిస్తో ఉంటాడు. దివ్య త్వావిమ్షుడెనప్పుడు ఉండేలక్షణం ఎంత స త్యమహితంగా ఉంటుందో, ఆ దివ్యా'వేశం తప్పుకున్న ప్వడు రజి _స్తమాగుణాల స్పర్శవల్ల కలిగే వికారాలన్నీ కొంతలో క్రూంత్రగా (సరిస్తూ ఉంటవి “అభ్యాస్నవై రాగ్యాభ్యాం తన్ని రోధ్యః: అని యమోగస్మూ తాల్లో (1-12) ఇచెప్పబడీన విధంగా చున్నదవృ (పవా వన్ని 1రోధించడం అభ్యానదె ఛాగ్యాలవ ప సాధనను తుంది. ఈ నూర్షం ధర్మా రావుది. పతంజలి చెప్పిన ఈశ్వర (ణి ఛానమే భ క్తియోగం, ఈ యోగాన్ని గిరిక అవలంబించింది. ధర్మా శావు యోగసాధన అంతా నిత్యా భ్యాసంవల్ల అంత్మక్చెతన్యచ_శానిక్త బహిర్ముఖమైన జీవన (కమానికీ ఒక అన్వయం కుదిరించుకునే (ప్రయ త్నంలో సాగింది ఆరెండు _పవావోలు "కండుగా. సాగిపోతూ ఉన్న

సహృదయచ( కము శ్ర] ట్లున్నాా ఎక్కడో రెండూ కలుస్తూ, విడిపోతూ ఉండడంకూడా కద్దు. ఆ (వచేశాలే ఆయన అంతర్ల క్షణాన్ని పట్టిచ్చేవి. ధర్మారావు ప్మాత యొక్క (చతీశాత్మకత ఈ రెండంచుల నుంచి దర్శించవలని ఉంటుంది. అరుంధతి.కుండలిని. మూయ అయితే, ధర్మారావు పురుషుడు _ ఆత్మ జ్ఞానం పొందిన జీవుడు, శివుడు. ఇది దివ్యభావ చై తన్వ్యా వేశదశ లోనే. ధర్మ్శారావన్న పేరుకూడా ఈ ఉభయతావ్యంజకంగానే నీగకరింపబడిందిం ధర్మమంశే లోకవ్యవహోరానిక్రీ ఐహీ కాముషిి కా లకూ లంజకి అయిన మానవధర్మం. లోకశళ జీవన సుస్థితిని అంతా ధర్మమే భరిస్తున్న ది*ఇక్క ధర్మమంకే ధనుస్పనిగూడా అర్థం._పణవో ధనుః శరోపహ్యా తా, (బవ్మా తల్లత్ష్య ముచ్యతే ? (ఛాందోగ్యం) అని ఉపనివత్తులో చెప్పబడ్డట్లుగా (మవణవానికి సంకేతం.జాగబద్ధమూ, సంధితశరమూ అయిన ధనువు మూలాధారం నుంచి సవా సారం చాకా (పబుద్ధకుండలినీ సహితంగా సహసా రాభిముఖంగా ఉన్న (బహ్మవండంగా భావ్యమానమివుతుంది. నిర్ధ్హణ పర్మబహ్మమునకు శబ్దరూపంగా కలిగే అభివ్య క్రిగా- “తస్య వాచకః (ప్రణవః అని యోగస్మూూ తం (1-97) ఉశ్లేఖి స్తున్నది

ఈ విలక్షణమయిన వ్య _క్తిత్వం సంధింపబడటంవల్ల నే ధర్మా రావులో * అలాకిక* దర్శనం చేయగలిగిన స్ధాయి దృశ్యమాన మవుతుంది. అరుంధతీ ముఖం మాద ఆయన దర్శించిన లజ్జా రేఖా స్వరూపం అట్లాంటిదిం

ఆ "లేఖ వొన్ని జన్మలుగా నభ్యసించిన యొక అభినయ విశేషనమువలె నామె మొగమిది కంతలో వచ్చును. వచ్చినంతనే యా ముఖము మేఘము "చాటున న_స్తమించు సూర్యరోచిస్పు లెగ దన్ని పశ్చిమాశకు పై భాగమున గల తెల్ల మొగిలు. చివళ్ళు బంగారు జరీనలె ధగధగ మెటికిపోవు వేళ నా మొగిళుల కడ్డముగా 'బెన్గురుపక్షి తన 'ెల్లని జెక్కలతో గీసినట్లు మెటిసిపోవును. .. ధర్మా

క79 “వేయిపడగలు రావు నిలుచున్న వాడు నిలుచున్నట్లు ముగ్ధుడెపోయెను. పతి పొందిన తన్మయత్వమున శీమి హేతువో సతికి తెలియదు. తాను తన భర్తకు నంత ేమాస్పదురా లగుట యామె ( పాణమార్గములలో అమృత (వవాహములు' సుళ్ళుతిరుగుచుం డెను, (అభ్యా క మధుర లజ్ఞానేఖ యిబేమో జన్మజన్నాలుగా అభ్యసించిన దట దాన్నే మళ్ళీ వర్శించిన ధర్మారావు అది * "ఫేవురేఖయా ) అని తర్కి-సాడుం విశ్షేపాంగాలయిన దుఃఖ ఉార్మనస్యాదులను నిరో ధించడానికి ఒెజకీ అంశంమాద శేర్యదీకరించడాన్ని అభ్యానమని ూోగదర్శనం (1-83) చెబుతున్నది. ఇది ఒక విధమైన తపస్సు. ఆ తపస్సును జస్మృజన్మలుగా శ్రీ బేవినిగూర్చి అరుంధతి వేస్తున్నది, నిరంత రాభ్యానంవల్ల అప్పుడప్పుడు ఆ'చేఏ విలక్షణస్ఫూ ర్తి ఆమె ముఖంలో (వతిభలించడం నిశేవం, అందుశే ధర్మా రావంతటివాడు నిర్విణ్ణుడయినాడు. శ్రీ'బేవి “ సర్వారుణ... అందువల్ల నే సంధ్యా రాగం పూర్వరంగంణా వర్ణింపబడింది. క కాంసోన్మి తాం హిరణ్య ాశారా? మొన్హాాం, జ్వలంతీం తృప్తాం, తర్పయ _న్తీమ్‌.” అని (శీస్తూక్తంలో చెప్పబడిన లక్షణాలన్నీ ఈ వర్ణనలో దర్శనమిస్తున్న వి, అర్జ్రాం, తృపాం, తర్పయంతీం మేఘాన్ని నరించే విశేవణాలు. హిరణ్య(పాకారం బంగారు జరీ అంచు, ఆ 'మేఘంనుంచి వెలికిదన్ని వచ్చి (యకాశించేది. ఈ మొత్తం దృశ్యంలో ఉండే ధగధగలాడే "కాంతి ఆమెన్మీతం, ఇంతవరకు లక్షణాలను వ్యంజించడం జరిగింది "కానీ లక్ష్యం నిస్హేశింపబడ లేదు. ఆ లత్ష్యం ఆ మొగిళ్ళమిోవ సాగ్మి పోయే 'బెన్ధరపన్నీ. ఈ పశ్నీ వేదాంతులు చెప్పే హంసకు సంకేతం. ఈ వాంస (పత్యమ్రైకారం పొందిన (శ్రీబేవి. అందుకే ధర్మారావు 8, హీరణ్మయి, హిరణ్య పాకార, 'హేమమాలిని.. ఇవి లక్ష్మ్య్యహ్టోతర శఛశతనామా లలో ఉన్నవి. ఈ నామాల అన్న్వయంలో ఈ చివ్యదర్శనస్ఫూర్తి వివరంగా ఉన్నడి,

సహృదయచ కము శే7ల్ల తత్పూర్వ మే ఆమెను *నీన్ర కలంకరహితవు. సర్వకలాళోభితవు, పున్నమనాటి చందమామను * అంటాడు. ఈ పదాల [ప్రయోగం సామాన్యంగా ఆలంకారిక రీతిగా నే కన్సించిన్సా తరువాతి పదాలను బట్టి వివేచ్చిన్తే.ఇవన్నీ లలితా జేవీ వెశేపణాలు. “ చం్యదవిద్య, చరద మండల మధ్యగ, కలానతి, మొదలై న వామెవేర్లు. ఆమెను చంద మండల స్వకూవిణిగాా చర్యదమండలాన్ని (శీచ్మకంగా సమన్త- కల లకు ఆమెను స్టానంగా నిరూవీస్తున్నవి. ధర్మారావు అలౌకిక దర్శనం ఇంతగా లోతులను ముట్టింది. అందుకే వేణుగోపాల స్వామిని ననలలో మొవటిసారిగా దర్శించినప్పుడు ధర్మా రావు * మందం మందం...” మొదలై న శ్లోకాలను పఠిస్తూ * గోపకన్యాభుజంగం )_ అన్నదాన్ని భావిస్తూ భుజంగశబ్దం ఆధారంగా ఇలా విశిష్టమెన భావనబేస్తాడు.___

• ఇజంగుడ్చే అందుకే వేణు నిన్వనములన్న మిష చేతి బుసలుకొట్టు చున్నాడు ”. (శీకృష్ణునిగూడా స్ముబహ్మ ణ్యెశ్వరునితో అభిన్నుడుగా నిరాపించుకున్నాడు

• వేయిపడగలు” లో గరిక ఒక విశిష్టమయిన వ్యక్తి. గిరి అంే శబ్దమందలి, క అనగా గ్రహ్మమని అర్థం. కాగా *రిక అంజకు శబ్ద బహ్మమని 'తాత్సర్యం, ఈ శబ్దం సామాన్వ శబ్దం కాదు, అనా హత చ్యకంలో స్పందించే సూత్ష్మనాదం 9, అనాహతం దవారా కాశం. ఈ నాదానికి ఆ ఆకాశం దన్మస్థానం. గిరకసాధన అంతా ఈ సూక్ము నాదోపాననను ఆశయించి యున్నధగి, అనావాతం విక్షు స్దానం అందువల్ల నే ఆమె భక్రిమార్హాన్ని ఆ్మథయించింది, విష్ణుం కృష్ణ భఛక్తురాలయింది. "వేణుగోపాలుని సాధించింది. ఆమె తలి పేరు

ష్‌! వానల మేట్‌.

ళు జ62 18 016016 00108 ౪91006 11 640% 1061160321 286133 &

3206006 2760 20ము21 8021 (పశు-ఆత్మ్ర ఏ2/108 ౨2006 01 13

070, 6706160063 16 0౪1 వ4ర2జ ఇసేంప్‌ 11363 900 శలిడ022

౨౯ 6091046 క8?హి2్టిం - 3340 08 మడరేత, 90063 206 కం18..

19 ష1ంమే! కడ102038232,

కై74ీ "వేయిపడగలు రత్నగిరి. ఆమె గిరిక. ఈ పేర్ల లోని ఆనుస్యూతి గమనించదగిన అంశం. మేరుపర్వ తానికి రత్నగిరి అనిపేరు. అది ఆదిత్యస్థానం. ఆది త్యులు- సూర్యుడే కాదు, సర్వ చేవతలూ అక్క_జే నివసిస్తారు. అనా హత చ్మకం సూర్యస్థానం. అది 1ఖీమన్నా రాయణమూ ర్తి సంతో భితం. ఈ అనాహత చ్యకం ద్వాదశ వళాత్మక మయింది. అందుశే నవలలో గిరిక (పథమదర్శన "వేళశాగత వర్ణ్షనమంతా ఈ స్ఫూ రి తోనే (పకాశిస్తున్నది_

. ఆ నవ్వినది పన్నెండేళ్ళ వీల్ల- దాని తెల్లని పలువరుస సుదర్శనాయుధపు టంచులవలఅె పదను పెట్టినట్ట్లుం డెను. చాని చెవ్టలు (శీశారములై పాంచజన్యము లట్లుండెను. చానికన్నులు కమలమ లు. చాని నాసిక కౌమోదకి. దాని భూయుగము ఇార్జము. ద్వ్రిధావిభ న్‌ మైనట్టుం డెను దాని మూర్తి వికుంఠమనోజ్ఞమై యుం డెను).(అధ్యా_ ) ఇక్కడ పన్నెండేండ్లన్నది ద్వాదశ దళాళ్ళకమైన అనాహత చ కాన్ని సంశేతిస్తున్నది. వర్ణనలో ఆమె ేహగత (శీవిష్హుబేవుని, పంచాయుధ సన్ని వేశం దాని కధిషప్టాత అయిన మహోవిష్లువెఛవం నికుంఠమనో జ్ఞత అమె వ్యక్తిలో నిషేవించబడింది.

• వేయిపడగలు ” లో ధర్మారావు మనీషీ, రామేశ్వరశాన్రి ఆభారం. అరుంధతి ఆరోహణ చైతన్యం, గిరిక హృదయం.

గిరిక జీవితమంతా ఈ అనాహత సూక్ష్మనాదోపాననతో ముడీనడింది. ఆ నావమే భంగిమఅియి్యి అభిసయమయి, నృత్య మై, గానమై ఆమె జీవితతత్త్వాన్ని వ్యాఖ్యానించి చెప్పింది. అందువల్ల నే ఆమె వేణుగోపాలుని (ేమిక అయింది-ఒక5 విారాబేవివల్కె ఒక

ఆండాళ్‌ వలె. అందువల్లనే ఆమె నిద్ధ కూడా అంతరాదిత్యవిద్యా భి మూలంగానే కలిగినట్లు న్యం వేయబడింది,

సహృదయచ్య కోము క్షే ౯, ,..మహాఖండ వోరతిలో వోరకుండల కేయూర. కిరీట భూవమీతుడుు శంఖచ్య కగదా పద్మువాస్తుడ్కు వనమాలి సూర్య చంద మో న్మేత్రుడు, హిరణ్మయ శరీరుడై న మహోపురువుని దర్శన వమూమె (గరికకు కలిగను... ఆ మవోమూ_్తి యామె నై త్రమండలమంతేయు నుండెను. (కమముగా 'న్మేలేయ్య దియము న్వగుణమును బరిత్యజింవెను* ఆమె 'న్మేతములు సూర్య చం దమో వికారములయ్యొనుం అమూరర్ధి యూామెలో (1 వేశించెను.ఆ మె యొడలంతయు హిరణ్మయమైపవో యొను, (శమముగా బంచేందియములు, మనసు బుద్ధి అహంకారముసర్వము నిండి యామూ ర్తి నిండిపోయెను, ఆమె యందున్న (సాణములం దామూ ర్ర్తిబలిసెను. అమె సర్వ (క్ళతి తనూ _ర్తిమయ మయె వ్ట్‌ను

ఈ దృశ్యవర్ష నలోని తపన్పిద్ధిస్వరాపం సారూప్య సిద్ధి రూప మయింది. ఇక్క_డ వరి ంపబడ్డ శ్రీమన్నా రాయణమూ ర్తి వర్ష న అంత రాదిత్య విద్యలోనిది, గిరిక 'న్మేతములం చామూర్షిని పొందుట అక్షిపుకుషు విద్యాసిద్ధి. ఈ "రెండువివ్యలూ ఇాందోగ్యో పనిషత్తులో వెంట వెంట చెప్పబడ్డవి. శ్రీభామ్యంలొ భగవ దామానుజులు అంత రధికరణంలో ఈ విషయాన్ని నిరూవించినారు.

“యయేషో న రాదిత్యే హిరణ్మయః పురుషోదృశ్య తే హిరణ్య శ్శ్రుః. హిరణ్య కేశః ఆపణఖాత్‌ సర్వవవసువర్ణ £...* ఈఅధయ యేషా_న్షరతశ్షిణి పురుహోదృశ్య తే సావన్టే తత్సామతద్యజు స్తదృ్రహ్మ, తస్ర్యైతన్య తబేవరూపమ్‌. తవముమ్యరూపమ్‌, యావనుష్యు శేష్ణ్టైతౌశేష్ణా తన్నామ. తన్నామి. (ఛాందోగ్య 1-67) ఈ రెండు స్థలాలనూ వ్యాఖ్యానిస్తూ ఈ పురుషుడు పరమేశ్వరుడై న నారాయణు డస్కీ “నిరతిశయాజ్జ్యల్య సౌందర్య సౌగంధ్య సౌకుమార్య లావణ్య యౌొవనాద్య శంత గుణగణనిధిి అయిన దివ్యరూపం గలవాడనీ నిరూ

క?6 "వేయిపడగలు వించడమైంది. అందుశే గిరికకు కలిగిన దర్శనంకూడా నిభిలహేయ (యత్యనీక మైన సౌందర్యరూపమే, గిరిక అంతరత్షీవిద్యోపాసకు రాలన్న అంశం ఇక_జే కాకుండా ఇతఃపూర్వం పలుళావులలో సూచింపబడింది. వేణుగోపాలస్వామి ఆలయంలో సప్తాహం జరిగేవేళ బాలగనోపాలతరంగాలు తెల్ల వార్తా పొడబడగ్కా “కన్నులు జోర్చితులవలె "పెట్టుకుని దూచుచున్నది మువ్వురు. శ్రీవేణుగోపాలస్వామివారును. గిరికయు, పహరప్పయు, (అభ్యా-17) “వురాడవయావె యెవరు? ఆమె కన్నులలో దివ్య జ్యోతి కనబడుచున్నది. +. ఆమెన్నేతము లెంత నేపును ఊర్థ రగతములే కాని ఈనేలనంగక చూచుటలేదు ...” (అభ్య్యా-]16) ఆ “మూడవ యామె గిరిక, అడిగినది హరప్ప,హరప్పదృష్టి 'యోగమౌా ర్థానుబంధి కాగాగిరకవూ తం తనకళ్ళను తననిద్ధికి స్థానం చేసుకొన్నది. అందు పురువుడు (య వేశించగానే, ఆమెన్మేతములు సూర న్రచయదమో వికా రములై నవి. అంశు సారూప్యం సిద్ధించింది. గిరిక ని ద్ధి విశిష్టాదై రత సంబంధిగా ఉండడం విశేషం. అంతరాదిత్య విద్యకు హృదయం స్టానం- అందువల్ల నీ ఆమె అనాహత స్థానీయు రాలవడం, అనవ్షిపురుష విద్యలో వత్సీ ణా వీ ఉపాననాస్థానం. అది పరమపురువునికి సూర్యు ఘయంం (పత్వతంగా గిరిక ఎంతగా భక్తిమాగ్లాన్ని ఆ_శయించిం దంకశ్రు ఆమె ఫగర్వ జన్మల్లోని యొగనసిద్ధులన్నీ ఆమెకు వెన్నుబలంగా నిలిచి ఉన్నంతగా ఆశయించింది. ఆమె జడముడినిగణూప్చె ఒకసారి అరుంధతి _* నల్ల (తాచు చుట్లుచుట్టుకొని పడుకున్నట్టున్న ది(అధ్యా- 14) అని అంటుంది. కుండలిన్యుద్దమం గిరిరరు అవ్య క్కంగా, అప యత్న నిద్ధంగా సాగుతున్నదని తాత్పర్యం. అది ఆమె వెన్నెముక న్యాశయించి ఉంది. ఈమాటలన్న అరుంధతి ఈ నవలలో కుండ లినికి (పతీకశావడమనేది మరొక విశేషం.

సవృాదయచ కము 77

గిరికను హరప్ప చూచినప్పుడు - “హరప్పమనస్సులో చ్మిత ముగా నెదిగిపోయి (పక ఫ్రతిసహజముగాని యొకయూవా యూహ్‌ిం "చెను. _ ేవదానీ తన కూతురువలె నున్నదని" (అభ్యా-14). ఈ వాళ్గం "వెనుక ఉన్న రహస్యం జ్ఞూన-భక్తుల పరస్పరసంబంధం జ్ఞానంయొక్క- పరీపాకం భక్షి. అనుభూతివశలో జ్ఞానాన్ని సాయోత్క రింపజేసుకునే హృదయసాధన భ క్తి 'వేదార్థసంగహంలో శ్రీవ (దానూనుజులు4భ క్త్‌రపీ నిరతిశయ్మ వ్రియానన్య (యయోజన న్వేత రవై తృస్ట్యావహజ్ఞానవవచ ==. అన్నారు ఈ పరస్పరమైన అను బంధాన్ని శ్రీవిశ్వనాధ జన్య జనక సంబంధంగా నిరూవించుతూ క్టన యోగి అయిన హరప్ప గిరికను తనకూతురుగా భావించడంగా, (పతి కాత్మకంగా 'సూచించినాడుం

.హరప్ప గిరిక లిద్దరూ ఈశ్వరీయసాధనలో రెండు ఫో వాలకు (వతీకలు, _ దివ్య జీవనాన్ని అవతరింపజేసుకునే భ క్రిమాగ్లానికి గిరిక (పతీక, పీప్ట్వ్యవతారాలలో సంపూన్హావతారమైన శ్రీ వేణు గోపాలస్వామిని ఆమె ఉపాసించింది. హరప్ప జ్ఞాన యోగానికి చెందినవాడు ___ ఒకవిధంగా _పహ్లోదుడు. ధర్మారావు ఆవార్య స్థానీయుడూ, హరప్ప జీవనమంతా బహిర్ముఖంగా "వేణుగోపాలస్వామికి కల్యాణోత్సవాలు చేయించడానికే అనివించినా ఆయన ఎప్పుడూ అంతర్ముఖుడే. అందువల్ల నే ఆయన నేతాలు ఊన్థ్వాభిముఖాలు, హరప్పసాధన అంతా ఈగివ్యజీవనానికి అభిముఖంగా అధిరోహీం చవడమే. అందుకనే (బ్రహ్మ రం[ధ భేవనవూర్వకంగా [పాణ్యోత్కం మణం జరిగినట్లు చ్మితముగా బడింది. గిరికావిషయంలో స్థితి దీనికి భిన్నం. ఆ మెవద్దకే, ఆమెలోనికే భగవంతు డవతరించిరాగా, హరప్ప (పాణోత్మమణంచేసి అర్భి రాదిమార్షంలో పరమపద్య ప్రా నొ ౦దవలసి

లి 7]

క78 "వేయిపడగలు వచ్చింది. ఆ కారణంగా జ్ఞూనయో గులకు “నేవనీయుడై న శివ్చనిపేరే ఈషా తకు అమరింది. విష్షువుకున్న అవతార పన్నీ శివ్రసికిలేదు. ఆయన కేవలుడు అవికారుడు, స్థాణువు, యోగీ శ్వ కేశ్వరుడు.అంతే. హరప్ప 'యోగిలక్షణం వ్య్క్తం కావడానికి శిల్పనంబంధి చఛమ'త్కారం చేయబడింది. అతని పదేళ్ళ వయస్సులో ఆయనత ల్లి అతని పాశ్చాత్వ 'వేపాన్ని తొలగించి తలపాగా మొదళై న "దేశీయ (మభ వేషాన్ని ధరింపజేసింది. ఆమె చనిపోతూ నియమించిస ఈ'వేపాస్ని ఆయన సర్వకాల సర్వావస్థలలో"నూ పొటించినాడు. ఈ చి్నితణ శీవలం ఫారతీయ జీవనవిధానాన్ని అవలంచించడంగా మాతమేశా॥ ఆమ ఆయనకు సతతి యోగా భ్యాసంలో ఒక విశిష్టసాధనామా' నాన్ని ఉప బేళించినట్లూ, దాన్ని ఆయన పాటిస్తూ సాగినట్లు రభయిత సూచనగా చెప్పవచ్చు. ఈసందర్భంలోనే అయన ఆ దుస్తులతోశ్లే న్మిదపోతాడా అన్న కిరీటి (శశ్నకు _ “అనలు న్మివపోయి. నగజా! (అఛ్యా-!6%) అని ధర్మారావ్రు చెప్పిససమాథానం లొతయి.0గ. “యానిశా సర్వభూతానాం తస్యాం జాగ్నర్హిసంయమిా) అని భగవద్దీగ, "యోగి సిత్యజా గదవస్థాస్థితుడు. అతని చైతన్యం సర్వధ్యా సర్వడా మేలో నే ఉంటుందిం కల్యాణోత్సవాల రోజుల్లో ఒకసారి తనమౌార్షకం కె గి్‌సిక్ట మౌర్గమే సులభమయిందని హరప్పకు తోచింది. “నాకు మోక్షము కల్గునా! "నేనుగణూడ నీసంవిధానమునే ధరించిన నెంతచాగుండను " అభ్యా-]8) అని అనుకుంటాడు. కాన్సి అది గిరికను జూచి అనుకు॥ మే తప్పు నిజాని కతడు యోగియే. అంద:॥ నే అయనకు (పాణ్యోత్క మణ వేళ గిరిక జ్యోతిర్మూర్హిగాా శ్రీరసాగర పీచికగా దృశ్యమాన అయింది, ఆమె శబ్ద బహ్మీంశం కాబట్టి వేణుగోపాలస్వామి వేణు దండంగా కూడా కన్పించింది (అధ్యా -88), ఈవిధమైన “దర్శనం” యో గులశే సాధ్యం. ఒకటి "రండుచోట-“వారవ్పకు పందొమ్మి జేజ్డ్య

సహృదయచ్య క్రీము 179 అంతలో సన్నగా (తౌాచుపామువలె నుండెను (అధ్యా-£ి8).మొద లయిన విధంగా ెప్పబడింది. ఇది యోగిలత్ష ణాన్ని చెప్పక యే చెప్పే అంశం,

నవలలో హరప్పను గూర్చి చెప్పింది తక్కువే కాని, చెప్పి నంతలో అతడొక కారణజన్ముడు “వేతనవై నంతవరకు -వేయిపడగలాడిం చితిని ఆ యాడించుట యేశకచబిశమైపోయెను (అధ్యా-శిక్సి అంటా డాయన. ఈ [(ప్రయోజనంకోసమే ఈపాతు. గిరిక తపస్సు ఫలించ డానికి హేతువైన కల్యాణోత్సవాలు హరప్ప నడివించినవే: “కుండ లీర్యదుడు తన్మహనీయస్థితి మూలమైనిలువి నన్నట్లుగా, "వేయిపడగలు కథాచ్మ కాని కంతటికీ స్థితి హేతువై న కుండలీర్యదుడు హరప్ప. ఆ తరువాత కపెథ ఉపసంవోరోన్ముఖమయిందా

కిరీటి_విని లేఖలు పరిణత దాంపత్య భావ ప్రతీకలు. నవలలోలఅరుం థతీ ధ ర్మారావుల వంటివారు. సు బహ్మ ణ్యేశ్వరుడు ఈ దంపతులకు కూడా చేవాలయంలో స్వస్వరమాపంలో "రెండుపడగలతో దర్శన మిస్తాడు. కిరీటి _ శశిరేఖలు ఇద్దరూ తపస్సు చేసి తమ వివాహాన్ని సాధించుకున్నారు. “కళాభ్యాం ఇరాడాలంకృత శశికలాభ్యాం నిజ తపఃఫలాఖ్య్యాం. . ." అని శివానందలహరిలో 'శ్రీమచ్భంకరులు "చెన్పిన పరస్పర తపః ఫలలక్షణం (పధానంగా ఈ దంపతుల కథలో వ్య క్త మవుతుంది. కిరీటిది _పేమతిపస్సుం శశిరేఖ తపస్సు ఉపాసనా రూప మయింది. బాలా తిపుర సుందరీ భక్తురాలు, ఆమె చేసిన తపస్పు ఎనిమిది సంవత్సరాలు. “అర్రుంధతికి శశిరేఖ చేవ తారూపమనివించినది అతవడిగా (పేమించిన యిల్లాలు అంతచక్కాగా జేవ్టీ పససాదము వడనిన భక్తురాలు శశిశేఖయన్నచో నరుంధతికి నామె ('స్రీలోక నూళిరత్న మనిపించెను, శశిరేఖ సౌందర్యము మల్లికా కుసుమ సౌభాగ్య _పతిస్పర్థి. అచ్చర భూలోకమున కవతరించినట్లున్నదిగొ (అథ్యా-18)

శీర -వేయిపడగలు కిరీటి _ శశిలేఖల కధను చెప్పడంలో సౌంవర్యస్పృహ అధికం. ఇది రసమార్షము ఒక ఉపాసనా పద్దతి దీవికి కూడా ఉన్నది. 19) ఈ సౌంద రా్రవరణంలో "నే బాల్యాతిపురసుందుర్యు పాసన సాగింది, ఇవంతా మనోమయలోకంలోని వృత్తాంతంగా నే కన్పి స్తుందితప్ప సామాన్య మైన భౌతిశేతివృ తత్తంగా కన్పించదు. కిరీటిశశిరేఖలు మన _న్తత్వానికి "చెందిన ఆజ్ఞాచ్యకస్థానీయులు, తం్యతశా(శ్ర్రీయంగా ఇది శివాశివుల స్రానం అందుకనే వారు శివానందలహరిలోవి వర్ణనకు ఆలంబనమయి నారు. ఏరికథలోకూడా శశిరేఖా కిరీటుల సంయోగమే పారమారికం దాంపత్య ధర్మానికి సామాజిక నియతి ఆధారంగా అరుంధతీ ధర్మా "రావుల (ప్రణయం చ్నితతమయితే శశిరేఖా కిరీటుల (ప్రణయం వ్రైయ _క్తీక (వణయతపో యోగసిద్ధి మావ ఆధారపడింది. సమౌాజసుస్థితికి ఈ "రెంటి సమన్వయం ఆధారహేతువు. ఈ స్థితిని చృితించేందుశే సమాంతరమయిన ఈరెండు కులపాలికా (వణయగాధలను లోకో త్త రంగా “వేయిపడగలు చితించింది. ఆజ్ఞాచ్మ కానికి అనుబస్థమైనది తపోలోకం. ఆ ఆనుబద్ధతకు యోగ్యమైన బే ఈ శళిలేఖా కిరీటుల తపస్సు కిరీటి అంశు అర్జునుడు. మహాభారతంలో వ్యాసుడు కౌరవ పొండవులక్కు వారి ఇతిహాసానికి సృష్టి హేతు.వై న శ్రుహ్మస్థానీయుడు కాగా శ్రీ కృద్దుడు స్థితి హేతు వెన నారాయణుడుకాగ్యా భారత యుద్ధంలో (వధానస్థానాన్ని ఆ్మకమించి సంహార్మకియ నిర్వహించిన అర్జునుడు శివస్థానీయుదా. అందువల్ల నే పాళుపతా(స్ర్రుం అద్దనుడికే 40. తొలి బుషులైన యొపనిషదుల్‌ దహరంబు నపాసన్మాకియా కలిత పథంబు లందొకటిగా [గహించిర్కి కావ్యమార్ద్గదో హలులు రసానుభూతి పరమార్థముగా భరతాదులొ మునీం (దులు హృదయ పధానతను మేల్కొని చెప్పిరి విజ్ఞతాఖనుల్‌ . -ావరులక్ష్మీ (తిళతీ..స్కృతి-రి.4

నసప్ఫావయచ్న కోము 18] లభించినట్లు చెప్పటం సాంశేతిళకంగాజరిగింది. జీలమిోదికి దిగివచ్చిన శీవ్టుడు దివ్యలోకీయమైన శశికలకోసం, తపస్సు చేయడం, దాన్ని పొందడంటఉచూడాలంకృత శచికలుిడు కావడమే. ఈ రవాస్యాన్ని వ్య_క్రంచేయడం కోసమే “శశిరేఖాానామ గవాణం జరిగింది ఈ శివాశివత_త్త్యం-ఈ కథకు మూలఫురువుడై న! శ్రీ, నాయని

సుబ్బారావు సౌభ్మదుని (చణయయా తిలో కూడా చెప్పబడింది.

వళ్సలా ఫాలమున నెలవంక గుజుతు

కందళించి వికాసించి, కళలుదేటి

తరుణకారద రాకా సుధాకరాచ్చ

బింబముల నూత్నములు లెక్క పెట్టుకొనెడు

ఈయమర్హ్యాచ్ళ చందిక లెన్ని నాష్ళ

నాతనువు ముంచుకొను, నన్నిన్నాళ్ళు ఒక్క

యీ శరత్తేమి, నాది సదా శివత్వ

పదవి-- నాయికఫాలంలో శశికళ దాని వికాసం అనేక పూరి మాశ శాంక బింబోద్భువ కారణమవుతున్నది. ఈ శశిక ళాధారణాన్ని “చారుచంద కళాధరి అని లలితానహ్మసనామం పేర్కొంటున్నది. ఈదివ్యచంది కావృస్టిచేత తానెప్పుడూ శివ్రడనే అని ఈగీతం చెబుతున్నది ఇక్కడి “నదాశ్షివి శబ్దం అజ్ఞాచ_కాధి దై వతమైన సచాశివుడికి సూచకం, "వేయిపడగలల్లో సృష్టీంచబడ్డ “వాలి అత్యంత చపలమైన కవికి గుర్రుగా చెప్పడంజరిగింది. చాని_పవృత్తి అంతా మంగమ్మ మనో వె కల్యానికి సంకేతంగా సాగింది. ఇలా ఈ సంకేతదృష్టితో చూసే "వేయిపడగలలోని అంతరార్థం బ్తదిం 11. థ్రీ నాయని సుబ్బారావుగారి *మాత్నగీతాలు. (పథమ మ్ముదణకు పీరికలో విశ్వనాథ ఈ విషయం చెప్పారు.

182 “వేయిపడగలు లోకో_త్సర కావాన్నీ ఒక సామాన్య లక్షణం కలిగి ఉంటవి అవి "బేశకాలాల కతీతంగా ఎఎగివోతూ ఉంటవి. ఆ కావ్యాలు 'సానలు తీరిన జాతిరత్నాిల మాదిరిగా” బవాుముఖీన (వకాశ మసారం కలిగిఉంటవపి. తొకిక మానసిక్కృఆ ధ్యాత్మిక భావ భూమికలలో తమ దీప్తిని సమాంతరంగా (పసారంచేస్తూ ఉంటవి “అన్యోన్యసమ్మ రన వల్లు కాంతి” గల “దూరదూరనిశ్షి ప్త శైలు” ఆధారంగా. సూచనాలంబనంగా మహాకవుల కావ్యాల రహస్యాలు వెలికీదీయ వలని ఉంటుంది. *దవేలువడగలులోని ఆధ్యాత్మ భావభూమికను స్పృశించే (వయత్నిమే ఇంతవర కిక్కడసాగింది. /విమర్శిని..! 878)

అల్లి అరి విశ్వనాథవారి హరిహరాద్యైతము

వారిహూరాబె ౧త భావన ఈనాటిది కాదు. ఉపనివత్తులనుండి

వచ్చుచున్నది అస్హైావశ ఛురాణముల యందును ఈ వారివారాబె ర! న చెం

భావని వుష్క_్లలముగానున్నది. “వక మేవాఒద్యితీయం (ువ్మా ” అన్న వేదాంత భాననను న్వీకరించిన భారతీయులు - భగవ ద్భావన సాధనగా ఈశ్వర సర్గరూప కబ్బనకు సాస్థకల్నము కల్పెంచుకొని.నానా -జీవతోపాననమును. ఒక కొలికి తెచ్చుటకు | సయత్నమువేసిరి, = శివాయ విన్ణుకూపాయ శివరూపాయ విన్ల వే, శివన్‌ హృదయం భావనకు పతొకముల వంటివే.

హరిహారోపాసనల యందలి వై యర్ధ్వ్యమును పరిహరించుటకు పావముర జనోపయోగముగా _ భక్తిసాధనముగా _ హరిహరమూ రి కల్పన జగిగినది. ఈ "బేవుని పేర కన్హాటబేశమున కొన్ని "జీవాలయ ములు కూడ వెలసినవి. (శీ శంకిరులనారి (శభావమువెత పంవాయ తనము గల చేవాలయముల (పతిష్టకూడ సాగిసది

"తెలుగు దేశమున నీ సర్మ్యపదాయమునకు చక్కని (వతిన్హ

• ఠి

కలదు, కవి బహ్మ తిక్కన తన వుహాభారతమును పారిహరనాథాంకి తము "చేసెను. ఈ హరిహరుడు తిక్కన కల్పనకాదు. పరంపరగా వచ్చుచున్న ఈ సమన్విత స ర్వేశ్వరమూ రిని అతడు పర్మ బహ్మా ముగా భావించెను, తిక్కన్న గారి యకుగుజాడల ననుసరించి నాచన సోముడు. కొజవి గోపరాజు, "'బెచరాజు వేంకటనాథకవి తమ కావ్యములు కూడ వారివారాంకితము చేసిరి.

తిక్కన్న గారు తమ కావ్యమును హరిహరాంకితము వేయు నప్పుడు అతనిని శేవల "దేవ తామా తునిగా ఛావన వేయలేదు.

184 సహారిహరా-ద్రై స్రలేము తిక్క నగారి మనస్సులో నిలచినమూ ర్తి హరినూరర్తి కాదు హార మూ రికాదు. హరిహరవమ్యూ._ర్తియు కాదు. ఆయనది ఈ రెంటి -టినుక్‌ న నున్న పర్య బహ్మ భావన మాతమే. ఒకవేళ హరిమూర్తి మరొకజేళ హరమూ ర్తి ఓకచేళ పహరిహరవవూ_ర్తికూడ,. అందు'ే ౯ కిమస్థిమ లాం కిముకౌస్తుభంవా, పరిమ్కి )యాయాం బహామన్య నే త్వం, కిం కాలకూఎం కిమువా యకోదా _స్తన్యం తనస్వాదువవ (వభోమే ” అంటాడు. ఆయన హరిహరనాధుడు స్వణ్భాన్వీకృత మూర్తిః అందువలననే “కరుణారసము పొంగి తొర్శెడు వాడ్పున . అన్న పద్యమున హరిహరార్థమూూ_ర్తిని వర్ణింపక ఒక సమన్విత మర్నూర్తిని వర్ణించెను. ఆ శ్వాసాద్యంతవు ల యందున్న దాదాపు *రండువందల పద్యములలో నెక్కువభాగము పర బహ్మోత్మక సంబో ధనము ఇచేయుసట్టివి.

తిక్కనగారి ఉపాసనలోని పరమార్థ మిది; వమూూూర్తిమంత మైన ఉపాసనములో తన్మూూర్హి మనస్సులో నిలచిపోవును సాధకులకు దానిని మించిన పురోగతి యుండదు. తిక్కన ఉపాసించిన మూర్తిలో ఒక మూర్తిని భావించునపుడు 'వేరొళమ్నూలర్తి స్ఫురింయుచుండున్ను ఈ విధముగా ఛ్యానధార నిరంతరము తన్మూర్తిముత్త్వ మందలి అయథార్థ స్ఫూ ర్తి కి హతువగుచుండును. అందువలన సాధకుడు మూూర్తిముత్త్స్వము గల ఈశ్వరునియందు నిరాకారమైన పర బహ్మ భావన చేయుటకు ఏలుగా నిత్య జ్యూగత్‌. స్ధితి కలుగుచున్నది

“*తిభువన శక దృఢ పంజర

విభవ మహితునకు సమ స్టవిష్టప నిర్మో

కభుజంగమపతికిని జగ

దభిన్నరూపునకు భావనాతీత్తునకున్‌”

సహృాదయచ్య కము 185

మూడులోకములన్న ళుకమునకు దృఢపంజరమువంటి వాడును, మూూడులోకముల నెడు కుబుసములూడ్చిన భుజంగమునంటివాడును- ఈ రెంటిని. పరస్పర ైరువ్యము. మొదటి. రూపమున భగ వంతుడు_లోకములకు బయటివాడు-లెండవదానియందు అంతర్యామి మైనవాడు, యీవిధముగా భగనద్భావన నిశితముగా చేయు లత ణము తిక్క-నగారి హరిహరనాథాంకితమైన పద్యముల యందు కాన వచ్చుచున్నది.

తిళ్కనగారి తరువాతవచ్చి నకవులలో ఈ తా _త్హికఖోవన లేదు నాచనసోముడు కొంతవరకు 'చెవ్పీనను తరువాత వారు శీవలము హరి పారమూర్తి కల్పనముననే మురిసిపోయిరి. చాసనియందలి లోతు వారు శహించలేదు.

ఆధునిక కవుల రచనలలో ఈభావము మరల ఉద్దీపమై 'శ్రీవిశ్వ నాథ సత్యనారాయణ “విశ్య్శనాధ మధ్యాక్క_రి లలో గోచరించినదిం ఇది భక్షి పధానమైన శతకముల సముచ్చయము. దీనిలో వారిహరు న, జ్జైశించిన రచన యేదియును లేదు. పదిశతకములలో నాబ్లు హరి కరములు ఆరు శివ పరములు ఈవిధముగా పలుశ్షేతముల యందధి ష్టాసములై న "జేవతలయందు పర్మబహ్మా భఛావనచేయచు నీ శతకములు రచింపబడినవి. ఈ రచన పండిన భావ _వై లక్షణ్యము కలదిః

మహాకవి యీ రచనలో ఎన్నియో విషయములు పరిశీలించ వలసియుండగా నిచ్చట ఆయన (వతిపాదించిన హరిహరా్రై సత పద్ధతి యొక విలక్షణమైన లీలగా సాగినది. దాని వ్రైలక్షణ్యము పట్టుకొనుట కష్టము. ఎందుకనగా అది [శలేకముగా హరిహర స్తుతి కాదు కనుక,

తిక్కనగారు తోలుత మహేశ్వ రాం ఘికమలభ్యానై కనీలుడుం చ్చి _త్తనిత్యస్థిత వివ్చడుం అశళ్లు యీాశవికూడ స్మా _ర్తతె వ సర్యపదాయము

కట ]

186 హరిహ'రాై న్‌లేము వాడే. తండి విశ్వేశ్వర (పతిషస్టాపనచేసినవాడు _. అందువలననే “త్రేపకు తేపకున్‌ మొలకచేరిన బత్తిని మల్పితృ (పతిష్పానిత శైవ లింగము కడంక భజించెదు నాత్మ వారణానీ పురనేతొనని శో లి కృతు లలో ఇచప్పుకొనినాడు. కాని పర్మబహ్మ యాథార్థ్య భావము లేని వాడు కాదు, ఆ పర (బ్రహ్మ తేజము హరిహర్మబహ్మ మయమైనదని యొరిగినవాడు, రాముని యందు పర్మబహ్మ భావనచేసి రామకథ రచించినవాడుం ఇష్టదేవతా కల్పనము వైయుక్తికమైనది. మానవుని సంస్కా రమునుబట్టి మూ _ర్రికల్పన చేసికొనవచ్చును. విశ్వనాథ ఇది వాని వాని జన్మనుబట్టి వర్చ్పడునని చెప్పుచు “నన్ను నీవడిగిన వాని వాని జన్మను బట్టి యేరు కొన్నట్టి దైనముల్‌ గాగ జనమేచి కొందురు, నేను చిన్ని [కొన్నెల తల చీరచుంగైవ శివు నేరుకొంటి" (కులస్వామి-70) ఈ శివోపాసన సహజమెనది. ఆవేశములో మిగిలిన శివభ క్ర లతో సమానుడే కాని పరమార్థ మెరిగినవాడు. అందుచేత శివశేశవుల నడుమ అభేవమును గు. కెరిగినవాడు, ఇక్కడ వైలత్షణ్యమిది. శినస్తుతి చేయుచును, విమ్ణుస్తుతి 'వేయుచును వారి వారిని (బహ్మముగా భావించును. అంతటితో నాగక ఒకరియందు వేరొకకరి రూపమును ఆనిష్క్లరించుకొనును. ఈ భావన మిక్కిలిసునిశితమైనది. ఇది కారణముగా ఉపాసకుని మనస్సు మి శ్రీ లి సునిశితముగా నుండవలయుసు. ఇది వమి ఉపాసన ? ఈ మార్దమున పోయినచో హరి తనను కావస్మి హరుడును తనను కాదనియు భావింపవచ్చును కదాల్‌ ఈ యనుమానము కవికి వచ్చినది.

నవృావయచ కము 18? “*పహూర్రుడవి నీవును, నీవని హరుండు వ్యర్థపుచ్చకుడు

జరిపి ప్యాపార్థన మీడ మీరు వచ్చందాలుపోయి

చెరియొక చేయ వేసినను చాలును చేరితి ముక్తి

నిరపమానడయాళ్ధి । భ్మదగిరి పుణ్యనిలయ శ్రీరామ (భ్మదగిరి-11)

"తాను కైలాసమో వైకుంళఠమో కోరడు. తనపాపనును తొల గించుకొనుటకు.అనగా కర్మశ్షయమునకు జు మనస్పిగ్గికొన సాయము గోరుచున్నాడు. వైకుంఠ శై వాదిలోకదములు విశిష్టాటై గ్రతులకు మోత్షస్థానములు కాని అృద్ర్వైతులకు కావుకడా !

ఒక దృష్టిలో శివునకు విమ్లువుసకు భేదము కలదు. ఒకడు భ_క్తవళుడుు ఒకడు క్టన వళుడు. అందువలననే విష్ణువునకు దశావ "తొారములు కల్పించి భక్తులు భిన్న భిన్న మూర్తులలో ఉపాసనకు ఏలుగా అనంత రూపములు :!ల్పించిరి. శివునకు యీ భిన్న భిన్న మూర్తులు లేళ్చు ఒకళశ్రే మూర్తి భక్తులు విమ్లువవై పునకు ఆకర్షణ పొందుదురు. ఈ విషయమే తిరుపతి కాళస్న_స్తి _పభువుల నురేశించి కవి యిట్లు చెప్పుచున్నాడు

తిరుపతికిం బోయి యొడలి నగలెల్లందీసి యిచ్చెదరు

హరః వచ్చి నినుజూచి యొక సెమస్కాార మాచరించెదరు

వెజపించుటకు మకపించుటకు గల భేదమిద్ది (కాళహస్తి -8)

కాని యీఇవ్లరి తత్త మింతటితో ఆగలేదు, దీనికన్న మీంచి

నో అజాటి

నది దానిని తెలియుట క్ట్టమెస కార్యము.

కఆయన యహిరాజు శయ్య న్మిదించ్చె సనాయహిరాజె

సీయడ భూషణంబయ్యె(గొడుకయ్యె, సీవాని యొకటి

మై యున్న తత్త్యంబె మీర లిద్ధరా! అధికమా యేదొ

యై యున్మి తోచు (కాళహాస్తి-4)

18కి పారీహరా్రైతము

ఈ "రెండు మూర్తు లొక్కటియే యనుట సామాన్య వాక్కు యా రెంటిని మించినది అన్నది పరమార్థ మెరింగిన వాక్కు, మూర్తి గతమైన భావనచేత సీ మూ ర్తులొక్కటియే యి మన మూహింప వచ్చును. కాని ఏీనికన్న అధికమైన మూూర్తి యది. హరిహరు డన్నది ఒక అవతారమని యొక పురాణము పేర్కొన్నది. ఆ లెక్క ఆయన కరాడ మిగిలిన తిమూ+ ర్తులతో నొకడయిపోవును. తిక్కన గాని విశ్వ నాథగాని యీ భావన కలవారుకారు. ఈ హరిహర మూర్తి కల్ప నము పరమార్థభావమును థ్యాసముసేయుట ేర్చడిసది.

ఈ మౌార్షమునకు విశ్వనాధ తన శతకముల యందవలవవబిం చిన వైఖరి చ్మితమైనది. అయన శివుని వర్ణించుచున్నవో విమ్లులీల నాయస యందారోవించును. అశ్హు విమ్ణువును వర్ణించుచున్న చో విష్ణు నందు శివాకారమును భావన నేయును, ఇది ఒళ విచ్శితమైన పద్ధతి. కవి మనస్సులో పితీకయందు నిత్యమైన యథార్థ భావన నెలకొన్న నే గాని యా స్ధితి సాధ్యముకాదు.

“మున్ను కాళియఫణి యడుగులందున మోపిన మాయు

చిన్నారి యడుగుల పైన గల మోజు చెడలేదు నీకు

వెన్ను వెంబడి చ్మితముగను (దొక్కెదు విరిసిపోయెదన (కులస్యామి-28)

సువుమ్మూ నాడియందు కుండలిని డొర్థ్యముగా సంచరించుట ముక్తికి యొక (తోవ మూలాభథారమునుండి సహ్యసార పర్యంత మిీూనాడీ యందు నంచరించుచునే యుండును. ఆ కుండలిని నాగస్వ రూపమైనది. దానియందు పరమేశ్వర భావన నిలచియున్నది. అది అధోముఖముగా న్మిదించునది. ఆవేళ విరిసి ఊర్ధ్వ్రముగా కదిలినదిం ఈ సండర్భమున శ్రీకృష్ణుని కాళియ దమనము. కని ధ్యానించు చున్నాడు. విశ్వేశ్వరుడు కుండలిని ఊర్థర్యపసారము కల్లించుటచే 'శ్రీళృష్లుని లీలతో అభేవముగా ఇవెవ్చి శివశేశవాభేవము మరొక కె త్త పుంతలో వాఖ్యానించినొడు.

నహృదయచ్నీ కము | ్రిర్టీ

“గ్వండ్రెలో లింగమై నీవు స్వామివై కూర్చుండినావు

డండిగా కనుమూయ నెదుట హరివయి తారాడినావు

ప్‌ండి మీతత్త 6ము నాకు ఫలియించె (కులస్వామి-[100)

ఆత్మ స్థానమైన వృావయమునందున్న వాడు శివ్చడు కనులు మూూాసినపుడు ఛ్యానఏీధియందు సామోత్క_రించినవాడు వి్హువు. ఇది హరిహరత_త్త్యము పండెడుపద్ధతి. అనగా ధ్యానముస-ఆత్మ దర్శన -వేళయందు జ్ఞానోపాస్యుడై న. శివ్చడును ఛ్యానాదిసాధన వేళ యందు భ క్త్యుపాన్యుడైన విన్ణువును కాననై నారని తాత్పర్యము. గుండె యున్నది అనాహత చ్మకస్థానము. ఇక్కడ శీవ్రడు కన్పించచెను కనులు మూసి థఛ్యానించునది ఆజ్ఞాచకస్టానము. ఇది హరి దర్శనమిచ్చిన వోటు, అనాహతము సూర్యస్థానము సూర్యమండల మధ్యస్తుడై న హరి యిచ్చట "కానరావలెను. అక్హు అజ్ఞాచ్య కము గురుస్థానము.శివస్థా నము. ఇచ్చట శివుడు కాొనరావలెను. కాని శివ్టడుండుచోట విష్ణువు విమ్షువుండుచోట శివుడును కానవచ్చుటచే కప ఈ అభేవము ధ్యాన ఏధియందు సాధించినాడని యర్థము చెప్పవచ్చును.

కాని కించిత్‌ జ్ఞానముకల లోకము ఈ భేదమును గోరంతలు కొండంతలుగాజేసి మూచుచున్నది. విశ్వనాధ ఒకచోట “శివునకు సీకును నేను భేదంబు నేసితినేని తవులు నా పాపాన నాదు నాయువు తగ్గును గాక (శేషగిరి.6%) అని చెప్పినాడు, తన హృదయము నందు మాూయకప్పియున్న దనియు దానిని తొలగించు మనియు నిద్దరిని టౌర్థన షేయుచున్నాడు.

విమ్ణుమరూర్తులను మాచినప్పుడు ఆయనకు శివ భావన కల్డును,

“సొద సుదర్శనమది చేత వాసుకి చుట్ల కొన్న ఛై

విడితశంఖము వినాయకుని నెమ్మాము విరినసినయట్టు

శరీర హరిహరాచై స్ట్‌తము పదనూర్ధ్వ పుండ్రమ్ము లవి | తిళహూలంబు పగిది రెండుగను

చెదరక రావయ్య వేంకటేశ్వరా శేషా డినిలయః (శేషగిరి - 100)

శ్రీ వెంకకేశ్వరుని చూచువేళ కవికి శివుడే కానవచ్చినాడు,

చ్టకము చేత వాసుకిచుట్టుకొన్నట్లున్న దట, శంఖము గజిముఖుడై న వినాయకుని విరిసిన ముఖమువఆె నున్నవట తో వుర్యడములు (తిళూలమ్మువలె నున్నవట. అందువలన భగవంతుడు ెండుగా వెద రళ సాత్రైత్కరింపవ అెనని కోరుచున్నాడు. హరిహరు లిద్దరును ఒకే వెలుగుయొక్క_ చెదరిన శెండు మూర్తలన్న మాట, ఈ "రెండును ఈ విధముగా చెవదరుట కవికి అభిమతము కాదు. ెంకును వెవరక ఒకేమూ _ర్కగా రావలెను. హరిహరమూ ర్తి కూడ ఆెండు పార్శ్వ ములయందు కెంక్రు మూర్తులు కల్పించు కొన్నచో నది తన ఆశయమ:ను సఫలము 'జేయనేరదు, భావమునంబే ఈ అభేవము సాధ్యము శావలెను,

ఈ రూపభావన మిక్కిలి సుందరమైనది ఇశ్లు మరి యొక చోట కవి విమ్ణువుసందు శివభావన చేయుచున్నాడు, ఆయన వేణు గోపాలస్వామి, ఆయన చెరియొక పక్క రుక్కిణీ సత్యభామలు కలరు, అ మూర్తిని యిట్లు వర్ణించుచున్నారు,

శిరసుననుండి స్వర్ణంగ దిగివచ్చి చెంతను నిలువ

గిరిరాజదుహిత కోసమున నరవమేని కేరింత వదల

గరళంపు మడకాంతి మేన నెల్లడ (కమ్మగాః శివత

విరజిమ్మ వచ్చితో యిటకు, మున్నంగి వేణుగోపొల। (మున్నంగి _ 40)

తిన్రవి శిరస్సు మిది గంగ సత్యభామవలె దిగివచ్చి య నిల్చినది, పార్వతీ జీవి శరీరార్థ భఛాగమునుండి విడివడి (పక్క నిలచిన

వట. మెడలోని గరళకాంతి మేనెల్ల వ్యావించిసడట, ళన్ట్సీ స్వామి! శినతవిరజిమ్మ నచ్చితివా [అసి కవి పృచ్ళ వేయుచున్నాడు. ఇది మవోకవియొక్క_ ఉజ్జ్వల ఛ్రావనాశ 'కికి మరొక ఉదాహరణము. వివశేశవాభేవభావమున కింతకన్న "వేరొక మౌార్షము "లేదా యన్నంత పరాకావృలోనున్న దీ పద్యము, అందువలననే కవి ఎన్నుకొన్నది “కొన్నెల తలచీర చుంగెన శీవ్రి నై నను నిజముగా భావించునది హరి హరాఖ్య మా సారమెన రెలా 'లేజనునే. “*నా జాతకంలో [పజలమొచున్నది యెవ్వరు! గ్రహ రాజియో హరిహరాఖ్యంబు వెలుగు సారమ్మో ముకుందః” (నందమూరు = 66) విశ్వనాథ మథ్యాక్కరలలోని అన్ని శతకములలో రచనా (చ్రమమున మొదలిది మున్నంగి 'వేణుగోపాలశతము. దీని యంబే ఈ భావస యింత (పబలముగా నున్నది. మరొళచోట కూడ వేణుగోపా లుని శివునిగా భావించుట చూడవచ్చును. “తల్రమీడి నెమ్మిపించయము సుఠరగంగ తరగల తనుకు కలితమౌ పిల్చన్మగోవి పేడిన ఖట్వాంగళకలి _ గళమందు రత్నహారములు [పాకెడు గండుసర్పిములు విలసిల్సి మేలుకోవయ్య మున్నంగి వేణుగోపాల (మున్నంగి.86) అందువల్లనే ఈ శతకము చివర “శివునకును నీకును నేను భీధమ్ము నేయన యేని,సవురుగా మిరిద్దరొక్క_డే _బహ్మ మై తన్య మేని” వలె పారించు గా ైన్యము తన్ను పొందవలెనని ర్థిం చున్నాడు,

క్రేప్ర్ర హరిహారామైైతము ఇంత వలక్షణమైన భావపథమున విశ్వనాథ (ప్రయాణించి నౌడు, మూర్తి కల్పనమునందలి అయథార్థమును ఇంతగా భావించిన కవులు లోకమునం దరుదుగా కన్సింతురు. సాధనలో శ్రీరామకృష్ణ పరమహంస ఇట్టి పరమార్థమును సాధించి చూపినాడు. “నిన్ను భావించుచు విష్ణువనుకొందు, నీవనుకొందు వెన్నునూహించుచు, నిద్ధరుంగారు వెసభావమందు నన్ను నేనే విముక్తునిగ తేజస్సనాథుగా బిట్టు నెన్నుచు, వేములవాడ రాజరాజేశ్వరా ః స్వామి (వేములవాడ-96) అని తన భావమందలి అై వ్రతరహస్యమును వెల్లడించినాడు* ఇది తిక్క నగారి భావస్ఫూర్తి కన్న విలక్షణమైన దే కాక సాధనకు క్షి ప్రమెనది. (జనధర్మ = నవంబరు 1965)

కల్పవృక్షము - ఆధుని కేతిహాసము

“ మరల నిజేల రామాయణము ” అన్నది సహజమైన _పశ్న. మరి అెలుగుభాషలో-_పదులకొలది రామాయణాలు రచితముై యున్న భావలో._ఇది మరీ సహజమైన (_పశ్న. రామాయణము (శీరామచందదుని కథామా్యా తమైళకే, "లేదా వాల్మీకి చెప్పిన చానికి "తెలుగులో మరల చెప్పుట నూతమే అయితే భాస్కరుడో రంగ నాథుడో _వాసిన తరువాత మరల రామాయణమే. పుక్హు అవసరం "లేదు.

సాహిత్యములో మిగిలిన (య్మకియలకంశే ఇతిపోసమునకున్న స్థానం విశిష్టమెంది. దాని పరిధి సువి ళాలమైంది. మపవోకావ్యము ఒక జాతియొక్క_ అనుస్య్యూతమైన ఉశురోగతిలో వర్పడ్డ ఒక మహా సంక టాన్ని ఎట్లా అధిగమించిందీ, దాని ఆత్త గ్యలక్షణం ఎలాంటిదీ ఆ సంస్కృతికి సమాపన్నమైన వై లక్షణన్ధం ఎలాంటిదీ వివరించుతుందిం ఆయా జాతి చర్మితలో విశిష్టమెన మలుపు వచ్చినప్పుడల్లా ఆ జాతికి ఒకానొక నూతనేతిపోసం అవసరమవుతుంది. ఇతిహోసాలన్నింటి లోనూ మానవీయ వై తన్య వికాసం _పథధానంకావడంవల్ల వాటిల్లో విశ్వజనీన ఆాలక్షణం ఛానంగా ఉంటుంది

పాశ్చాత్యులు ఇతిహోసమును గూర్చిస వివేచన వాలా చేశారు మె మరీ "సకండరీ అసీ_వృద్ధిపొం టేదీ కళాత్మకమైనదీ అనే విభాగాలు ఉన్నవి. భోజుడు శావ్యేతివోసమ్సు వా _స్తేతిహోనము అని రెండు విభాగాలు చెప్పాడు. అభినవగుస్తుడు నాట్య భారతిలో కర్మఫల సంబంధముగల స ర్వార్థములను (వత్యతముగా చూపునది ఇతిజబోసమని పేర్కొన్నాడు, మనకు (శ్రీమ్మదామాయణము, భార

ల్‌ఫ్‌ ॥]

194 కల్పవృత్నము-ఆధుని'కేతిోసము తము ఆెంజే ఇతిహాసాలు, లక్షణముచేత కాళిదాసు రఘునంశము కూడా ఇతిపోసమే అని ఇప్పవచ్చును. ఆధునిక కాలంలో ఈ రూపాన్ని గురించి చెప్పేప్వుడు ఆధునిశేతిపోసాలు కూడా * వార్‌ అండ్‌ వీస్‌ * వంటివి పేర్కొ-నబడుతున్నవి. ఇవన్నింటినీ ఆవరించే నిర్వచనం వేయడం అంత సులుైై న విషయం వప? కాదు, అది సుదీర్ధమైంది కాళపోవచ్చు కాని ఇతివృత్తం వై శాల్యం కలది కావాలి. ఐలివోసిక నిప్పత్తులు కలిగిన యుండాలి, వా _స్తవికత యొక్క అన్ని దిశలనూ అత్మ కమించగలదీ, చర్మితను ఇముడ్చుకో గలది అని డాన్ని గురించి మనం చెప్పుకోవచ్చును. ఈనాడు కూడా ఇతిపోసాల రచన సాగుతున్నదా అంశకే సాగుతున్నవనే చెప్పడం వాస్తవం, పాల్‌ మర్చంట్‌ అనే విమర్శ కుణు * ఎవిక్‌ ) అనే తన (గంథంలో * నిజానికి ఈ రూపం (కమాను గతమైన వికాసంతో ఇంకా సజీవంగానే ఉన్నది ” అంటాడు. మిగి లిన సాహిత్య రూపాలు వపీ తీర్చ లేని అవసరాన్ని ఇతిహవోసం నిర్వ _ర్తిస్తున్నది అనడం సత్యం, హోమర్‌ కూ వర్టిల్‌ కూ ఎంత భీవం ఉన్నదో వ్యాసుడికి కవ్మితయానికి అంతే భేదం ఉన్నది. మూలవస్తువు ఒళశే అయినా నడుమ సాహిత్యరంగంలో వచ్చిన పరిణామాలు సంవిథధానంలో వచ్చిన అశంత వెవీధ్యం పరిస్థితులలో అవగాహనలో ఆంతర్యంలో వచ్చిన మార్చు వ్యాసుడి రచనకూ కవి తయ రచనకూ విస్పష్టమెన భీచాన్ని సాధిస్తున్నదిం ఇతిహోన రచన విషయం చూస్తే వస్తువుళో నూతన సృష్టి శానక్కర లేదనే తోస్తుంది. అందువల్లనే భైచిల్‌ లోని ఇలియడో లోని ఇతినృత్తాలే వాలా ఇతిహాసాలకు మూణవసువు ైశవి. అట్లాగే భారత చేశంలోనూ తరువాతి పుహత్తిరములై న ఇతవోసా లన్నీ వాల్మీకి వ్యాసుల క పాదాంకాల' లో నుంచే (ప్రయాణం

సపృావయాన్మ కోము 195 వేసినవి. కాళిడాసు తన యుగంలో రాజులలో ఉన్న భోగలాలసతను తిరస్కరించి ఆదర్శమైన రాజ్యవ్యవస్థాన్వరూ పాన్ని రఘువంశంద్యా రా చ్మితించగా, తులనీ దాసు తన రామకథ ద్వారా మర్యాదాపురుపో _త్హముడైన శ్రీరాముని చ్మితించినాడు. పతనోన్ముఖమైన జాతిలో చైతన్యం (పతిష్టించే ఒక ఆదర్శాన్ని ఎదుట నిలబెట్టాడు. ఇద్దరికీ వాల్మీకియే మూల సోతస్సు, కాళిదాసు కానీ తులనీచాసుకానీ నూత 'నేతివృ త్తాన్నిన్వీకరించక రామాయణగాధను న్వీకరించడంలో వారి లక్ష్యం జాతిగుం డెల్లో సూటిగా 'వెళ్లగలిగిన ఇతి వృత్తంలో తత్కా లీన సామాజికవై తన్య స్పందం స్ఫురింప జేయడ మే,

అందువల్ల ఇతివోస సృష్టిచేనే రభయిత తప్పక నూతనేతి వృత్తాన్ని నృష్టించవలసిన అవసరంలేదు. అయితే వాల్మీకి రామా యణం ఆధారంగా నచ్చినరచనలన్నీ తశ్రాల చైతన్యం స్పందించేవా? అంశ కానక్కరలేదు. ఎక్కువరచనలు కావుకూడా. వాల్మీకి రామాయణం సౌందర్యాన్ని భాస్కరుడు మౌర్షకవితా పద్ధతిలో (పతిస్టింపగా, రగంనాథుడు 'బేశీమార్షంలో (సతిస్టించాడు తరువాతి రచనలన్నీ వాల్మీకిని తెలుగులోనికి తెచ్చే (పయత్నం చేసినవే "కాని రామాయణాభారంతో అధునికచై తన్యం, స్పందించేతలంపుతో టొనీనవి కావు, మరికొందరు వ్రైయ్యక్తిక జీవన మోవకత్షదాయకంగా ఈ రచనను భావించినవారు.

ఈ "కాలంలో భారత బేశంలో మహేతిహోసాల నృష్టి. జెరిగింది. శ్రీ అరవిందులు మపవో భారతంలోని సావ్నితి కథ ఆధారంగా దివ్య చై తన్యావతరణను చ్చితించే మ హేతిహోనం సృష్టించారు. సావ్మితి ఉపాఖ్యానం శేవంం సూమ్మమైన ఆలంబనం మ్యతమే. అట్లాగే విశ్వనాథ నత్యనారాయణ కెలుగుభావమలో వాల్మీకి రామాయణం ఆభారంగా * శ్రీయ దొమాయణ కల్పవృక్షం) అన్న మహేతిహోసాన్ని ఆధునిక జీవనంలోని డివ్యాదివ్య శక్తుల సంభుర్ష ణగా చ్చితించారు.

186 కల్పవృక్షము.ఆధునిశేతివోనము ఇచే కాలంలో కన్నడంలో కెవి, పుట్టప్ప తవ “రానవూయణ దర్శనం అనే రచనద్వారా వర్ధమాన జీవన వెక్షబ్యం నుండి ఉన్నతంగా మానవతా దర్శనంచేశారు. రామాయణమే ఆధారంగా మైథిలీశరణగు_ప్త హిందీ భామలో “సాకేత్‌ ” అనే ఒళ మహాకావ్యం రచించారు. ఆశ్చర్య మేమంకే దాదాపు ఒశేకాలంలో భారత జాతి లోని మూర్థన్యులయిన మువ్వురు మహాకవులు వాల్మీకి రావూయణ ఆభారంతో నూతనేలివోసాలను రూపొందించారు. భారత సాహిత్యాన్ని ఒకసారి వివేచించి చూస్తే వాల్మీకి 'రావూయణం త రానికొకసారి యుగానికొకసారి కొ తకొ త్తరూపంలో అవతరి స్తున్నట్లు గోచరిస్తుంది. భానకాళిదాస భవభూతి దిజ్నాగ మురారులను రామకథాభావమ్య కారులుగా విశ్వనాథ పేర్కొన్నాడు. ఆయాసాహిత్య కారులు నాటి నాటి వ తన్యాన్ని రామాయణంలో దర్శించి చాన్ని వున ర్వ్యాఖ్యానించినారని తాత్పర్యం, కంబత్‌ , తులన్సీ దాసు మొదలై నవారి రానూయణాలు, ఆధ్యాత్మ ఆనంద రానూయ ఆశాలు మరో విధమెన వైలమణ్యంకోసం ఉద్భవించిన వే, పారతం_త్యంలోఉన్న జాతి అవమానాన్ని ఎంతకాలం అనుభ విస్తుందిగి ేశపూర్వ్యవై భవం అంతా అకుగంటిపోయింది. అనాటి పరిస్థితి, లోపల (వజ్వరిల్లేఆ త్మాభిమానము ఇం్యడాది దిక్సాలురు మహాోనిన్దువుతో అవతరించమని చెప్పే వేళ వ్యంగ్యంగా మసకు స్ఫురి స్తూనే ఉంటుంది కల్పవృక్షంలో. ఈ ఘట్టంలో ఈ లక్షణం ఉండ టానికి కారణం కవి మనస్సులో (వజ్వరిల్లి న ఆవేదనా ఆత్మాఖభి మానమూ. అందువల్ల నే విశ్వనాథ అంటాడు. “శప (చతిభలోన నుండును కావ్యగత శ తాంశములయందు తొంబదియెన పాళ్లు (పాగ్వి పశ్చిన్మతంబున రసము వేయి రెట్లుగొప్పది. నవకథాదృతిని మించి_ అందువల్ల నవకథకన్నా వై శాల్యం కలిగిన కాన్వాాస్సునే తీసుకుని నూతనవర్షవిన్యాసం వేయడంగొప్పక దా,

సహృవీయచ కము ఇద్ర?

అందువల్ల విశ్వనాథ రామాయణాన్ని కల్పవృతంగా భావిం వాడు, కల్పవృక్షం మిగ తావృత్రూలలాగా ఒకవిధమైన ఫలాన్ని ఇవ్వదు, రామాయణం కల్పవృషతంలాగా వ యుగంలోని కవి గానీ సమస్ట్రియుగ వైతన్యాన్ని దర్శింప దలిస్తే ఆ దర్శనం కలిగిస్తుంది. దానియొక్క విశ్వజనీనత అలాంటిది. విశ్వనాథకు భారతీయుల రాజ కీయ దాస్యమే కాదు ఎక్కువ ఆవేదన కలిగించింది వారి సాంస్కృ తిళశదాన్యం. వై దికశాలంనుంచీ వస్తున్న జాతిమహోన్నతమైన

య్‌ వు

జాతీయదై తన్యశ క్రి విఖండితమై అప్పుడప్పుడే నాగరిక మై వైజ్ఞానిక పార్మిశౌమిక అభివృదులు కారణంగా స త్తం సంపాదించుకొన్న జాతులు మానసికంగా మనను పరిపాలించడం, ఈ రామాయణ సాతమ త్కాారంచేసుకొని జాతి మళ్లీ ఆత్మదర్శ నంచేత తిరిగి ఉజ్వలంగా (యకాశించవలె ననే విశ్వనాథ 'తా_త్హికదృష్ట్రి-

విశ్వనా॥ రామాయణం శేవలం వర్తమాన సంఘర్ష అలు మతమే (పతిఫలింపజేయదు. అది మానవజీవనం అందుకోదగిన ఉన్న తలక్షర్థముకూడా.మానవుడి భౌతిక మాననిక ఆధ్యాత్మిక వేద నలను (పతిఫలింప జేనే ఉజ్బ్యృలానర్శాలను సజీవంగా (వతిఫలింపజే నే (టంథం, ఆయన చ్మితించిన రాతసులు శేవలం వికారులు, అనాగ రకులు, (కూరులు కారు వారికి గొప్ప నాగరికత ఉన్నది రావణుడు గొవ్పవిద్యా వేత్త. -వేదవేది మహాబల శాలి, ఆంజ నేయునివంటి యోగి, మపహాబలళాలి ఆయనను తొలుత మూాచినప్పుడు “అ్రతనియనుభౌవ విశే వంబు చూచి సము దపుటొడ్డున నిలుచుండి శెరటనములకు వెనుకకు తగ్గినట్టు వాళాత్తుగా దర్శించిన దిశలు కమ్ముకొని వచ్చుచుండిన మహాగంగా పవాహంబు వరదలుగాంచి మేనిలోని నెత్తురువాక లు జెన్నాడినట్లు మహాద్భుత విద్యా పదర్శ నంబుగని యొదవిన _పథమౌ శ్చర్య శీఖయట్లు” వెనుకకొదిగినాడట, ఈ రావణుడు శ్జీవలము సాధారణ రాశ్షసుడు కాడు, వానికొక జీవన తత్త్వమున్నదిం అది

8 కల్పవృక్ష ము_ఆధునిశేతిహోనము శేవలై య్యదియభోగై కదృష్టిగల (బతుకు, వానిమనస్సులో జగజ్ఞేతనను అహంకారమున్నది. తనకు తెలియకుండ మరింతలోతున వానిజీవుడు పరమేశ్వర దై తన్యమునుగురించి అన్వేషణ చేస్తున్నాడు. ఈ మూడు అంత శాలలోని వాని జీవితం సులభంగా సమనర్టయంకాదు. విశ్వనాథ రానవూయణంలో రావణుడు ఈ మూడులఅంత స్తులలో వకశాలంలో, జీవిస్తూఉంటాడు. అట్లాగే శ్రీరాముడుకూడా వీతృవాళ్య _ పరిపాల కుడు ముర్యాదాపురుషో _తృముడు “ఆత్మానం మానుషం మన్యే అన్న దశరధపు తుడుగా“అమ్మా "చేహమనన్‌ విచ్చితమగు దుఃఖా రామ మన్పించు. అనిన విరాగ భావనగల్క వదనుజున్‌ వధించినను విషాదం పొందగల ఆళ్మ మర్యాదగల యోగిగా రామాయణమే (గ్రహంచంలో ప్రతి ప్మాతకూ. ెలిసిచూ 'తెవియకయో, తాచే గమ్యామై ధ్యేయమైన పరమాత్మగా మూడుఅంత రాలలోనూ సాశ్రూ త్కరిస్తాడు. పూర్వ రామాయణాలకూ ఈ రావూయణజ్ఞానికి (ఉన్న అంతరం ఇక్కడనే. ఇక్కడ ఏదో ఒక పార్శర్థమే చితితమైంది. విశ్వ నాథ రామాయణ సృష్టి సర్వతోముఖ మైంది. అందువల్దనేతన దాకా వచ్చిన వేదవేదాంతములు, దర్శనములు ఆగమములు, వె వ వెైవైవ శాకాది మతములు ఆధునిక్ష మానసిక విజ్రాన శాశ్రుములు ద వైగని ఆయసకు కా _్ధ్వికభూమిం్స కల్పిరీచినవి. ఇతివోస నిర్మాణం లో వాల్మీకితరువాత "నేటిదాకా వచ్చిన మహాోశ్రన్ర కావ్యశిల్ప మర్యాదలు పాశ్చాత్య రచయితల ఆధున్నిక్ల సాహిత్య సంవిధానంలోని మెలకువలు ఈ కల్పవృక్ష రూపులా* రామాయణ్ఞన్సికి నిర్మాణాత్మక 'పునారచనానికి దోవాథం చేశనని. వృష భూవిత్రో ఆయన ఆధునిశేతిహోసాన్ని సృష్టించే ముషశరంధం చేశాడు.

విశ్వనాథ రామాయణం రేచించేప్పటికి పసిదవన వా ఖాన చతుష్టయ ముండనే ఉన్నది. రామాయణ ధ్‌. ర్రేట్ట్యా్య రగ విచ్చిత శతశంథాది రావాయణాల రూపంల్రణ విభిన్న ర్వీ కథా

నహృదయచ[ కము 199 (వపంచంలో విస్తరించి” ఉన్నది. పురాణాలలో అక్కడక్కడా రానూయణకథ కించిత్కించి "బ్ఫేడాలతో శి విస్తంరిచివున్నది. ఇన్ని చోట్లా రానూయణ కథ వాల్మీకి రానూయణంలోని ఒకానొక ప్యాతనో, ఒకానొక సన్ని వేశాన్నో భావాన్నో (పథానం చేసీ తమ తమ కల్పనలు చేర్చి రచించిన రచనయే. ఇంతేగాక (ాంతాలలో ఇతర ేశాలలో వ్యాపించిన రామకధకు సంభవించిన చూపాంత రాల్కు ముఖ్యంగా "తెలుగు బేశంలో జానపద గీతాలలో పరివ్యాప్త మైన రానుకథా విశేషాలు, నంస్కృృత రామ నాటకాలలో ఆయా కవులు తమ తమ (పతిభా విశేషంచేత వాల్మీకీ గూఢంగాసూచించిన దానిని తమ తమ కల్పనద్వారా వ్యాఖ్యానించిన విశేషాలు ఇవన్నీ ఆకర్షి ౦చుతూనే ఉన్నవి. విశ్వనాథ దృష్టిలో కథా' వెచ్చితి అంత (వధఛానమెందికాదు

దానివల్ల వచ్చే నూత్నతకు సార్వకాలీనత లేదు. అందువల్లనే ఆయన ఇన్ని కథల్లోని కొన్ని వై చ్మితులకు జతచేర్చి కొత్త కల్ప నలను కూర్చి తన రామాయణము నల్ల లేదు, తను వేస్తున్న రామాయణ దర్శనా నికి ఉన్న ఇతివృత్తం సరిపోతుంది. దాన్ని జాతీయ జీవన చైతన్య వాహికగా తాను దిద్దితీర్చవలని ఉన్నది. అందువల్ల ఆయన వాల్మీకి రామాయణాన్ని ఒక సమస్టిమూ _ర్తిగా భావించినాడు. దానిలో జేనికి మాతమో _పాధాన్యము "లేదు. అన్ని ప్మాతల మనోలక్షణము, తర్కళీలతా కావ్య ప యోజనానుగుణముగా తీర్చబడ్డవి.

వాల్మీకి యెడల అయన భక్తి అపారమైంది.

“ఈ సంసార మిదెన్ని జన్మముల శేనీ మౌని వాల్మీకి భా

షా సం్మకాంత బుణంబు తీర్చగలదా? తత్సావ్య నిర్మాణరే

ఖా సొమ్మగి బుణంబు తీర్చగలదా! కాకుత్సుడౌస్వామి గా

థా సంపన్నత భక్రి దీర్చినను ద్వైతాద్వైత మార్గంబులన్‌ో

200 కల్పవృక్షను..ఆధునికేతివోసము

అందువల్ల జే ఆయన తన రామాయణాన్ని వాల్మీకికి భామ్య [పాయమైన రచనగా వాలాచోట్ల పేర్కొన్నాడు, కాని తన కృతి వాల్మీకికి (పతికృతి మ్యాతంకాదు. జ్మాగదవస్థ 'నేమియన స్వప్న సువుప్తుఃగూడ "రామనామము [(గవాణమే తన మానసజిహ్వులు చేసే “రామచం ద పదపద్మాధీనచేతస్కు-డు.)

కల్పవృతుము కూడా ఇతిహోస సహజమైన సర్వతః పరివ్యా ప్రీ అశజే లవణం కలది. మూనవ జీవనంలోని వదశనైనా ఇది ఆవరిస్తూ'నే ఉన్నది. ఈ మహో గంథాన్ని పట్కా-ండపరిమిత మేకాకుండా ఒక్కో శాండనూ ఐదెదుఖండాలుగా విభజించడం జరిగింది. మొత్తం ముప్ఫై ఖండాలు "జీనికది (యశ్వేగ కావ్యములుగా ఆద్యంతములు సునంధితము.లై రచింపబడ్డవి.

"కథా కథననులో బహూ విధ శిల్పములు త యోగింపబడ్డవి. ఒక్కొక్కచోట కథలు నాటకములాగ్యా చలన చిళతములాగా, చిత పదర,నలాగా, చర్శలాగా వాఖా్గనంలాగా వర్తనగానూ చెప టాం ఎ ఖీ ణి ఏ బడుతుంది నన్నయ్యయు తిక్క_ూన్నయు నన్నా వేశించిరి పరిణాహ

మనస్పంఛన్నతే వారలు వోయిన ెన్ను న మెజుగులను తీర్చిదిద్దుచు బోదున్‌” అని తన కథన మౌర్షం నన్నయ తిక్కనల మార్హాల మేలు కలయికగా చెప్పుకొన్నారు. ఈ కథా కథన మొార్దంలోని మెలకువ లను ఆయన తన విమర్శనా (ంథాలలో అపూర్వంగా వ్యాఖ్యానం ఇజీళాడు. ఆ (తోవలో రామాయణ కల్పవృత్షముమిోది విమర్శలో ఎక్కువభాగం ఆయన కథాకథన కౌశలాన్ని వ్యాఖ్యానించిన బే. విశ్వనాథ కథనంలోని వె శిస్ట్య్రంఆయన పాతల నునోలక్షణం దిద్ది తీర్చే పద్ధతి. ఇందులో ఆయన మనశ్శా(న్త్ర పాండిత్యం వెల్లడవు తుంది. వారి వారి ఆలోచనల్లోని హేతుబద్ధ లశత్షణం సంపాదించే (వయత్నం ఒకవై పు చూవిస్తూనే కవి వేరొక వె పుసాథ్నీభూతుడు గ "తానుగా స్వతం్యత వ్యాఖ్యానం వేస్తూవుంటాడు. ఇందువల్ల కల్న

సహృదయచ[ కము 501 వృత్ష పాఠకునికి కేవలం రచనాగతమైన శిల్ప భావనను భావించడమే కాక ఈ హేతుకల్పనలవెంట కూడా తన బుద్ధిని పరు వెత్తించ వలని ఉంటుంది.సామాన్య (పాచీనకావ్య పొఠకుడికి ఇదిఅపూర్వ మైనఅను భవం. ఆధునిక మనస్తత్వ శాస్ర) (పభావంతో వెలువడిన నవలల సంవిధానం అలవామైలేతప్ప ఇది అనందించటం కష్టమెన విషయం,

సర్వజీవులూ అంతస్పులలో పరమేశ్వ రాన్వేషణ వేనేవారే. అందుచేత ఎంతమూల్నృదైత్య (శకృతిలోనూ అంతర్ని హితమైన దెవ భక్షి ఉంటుంది. వై కిమ్మూతం ఇది ఉబుకళ ద్రైత్వ్య ప్రవృత్తి గానే ఉండిపోతుంది. సమాంతరంగా వలిగే ఈ అంతర్చహీ_శ్చెతన్యాలను తన రభనలో ఆయన వకకాలంలో స్ఫురింపజేస్తాడు. వాచ్య మైంది చైత్య (పకృతి వ్యంగ్యమైనది దై వీఛావన.. రాక్షసుల సంభావమణ లల్లో ముఖ్యంగా రావణుని సంభాషణలలో ఈలవ్షణం (తథానంగా కానవస్తుంది. దై త్యనాయకుడు నీ తాబేవితో మాట్లాడే టప్వుడుఆమె యెడల శృంగారమే శాక ఆమె జగన్మాత మైనట్లు తానుభక్తుడై నట్లు ధ్వనించే రచన సర్వ_లౌ గోచరిస్తుంది. ఈ పద్ధతి పోతన్న గారిలో కానవచ్చేది. విశ్వనాథలో విజృంభించింది.

లాకికంగా ఇది శ్రీరామాయణ కథమయొ రామ రావణ సంగా వుమే అయినా ఆభ్యాత్మికంగా ఈశ్వ రాభిముఖమైన జీవుని సాధ నయీ కాకుండా, మనోవశలో ఇది టై వీశక్తల అసుర శక్తుల సంభర్షణ అని విశ్వనాధ విస్పష్టంగా "పేర్కొన్నాడు. అసురీ శక్తు లకు శావణుడు మూ+మైతే శక్తిస్వరూవిణయైన నీతాబేవి దైవీ థ్‌ క్తులను (వతివ్యీంచే సంకల్పంతో లంకకు వచ్చింది. ఈ రెండు శ కర్తల సంఘర్షణలో -బెవీశ కుల విజయమే కల్పవృక్ష ములోని ఇతివృత్తము. భౌతిక మానసిక ఆత్మిక భూమికల్లో సంఘర్షణలను అవిరుద్ధముగా

౭6 గ]

902 కల్పవృతుము_ఆధునిశేతిచోసము సమన్వితమ: గా [వకాశింపజేయడం ఇవేతను, సార్వకాలిక! మైన అసుర వైవీ ఛక్రుల సంఘర్ష ణగా వ్యాఖ్యానించుటచేతను విశ్వనాధ రామా యణ కల్పవృత్షమును వర్తమాన పరిధిని అతిక్రమించిన ఇతిహాస ముగా సృష్టి చేసినాడు సమ్ముదమంత విశాలమై, ఆకాశమంత విచ్శితమైన ఈ ఇతి వృత్తాన్ని నిబంధించడనికి విశ్వనాధ "ఠానొక విశిష్ట్రమెన శైలిని నిర్మించుకొన్నాడు. * నా వేతము శబ్దమేరుటకు శిన్నము నిల్వదు) అన్నవాడు కావడంచేత భావతీవు)డు. ఆయన భావమే తన శశ్చాన్ని ఎన్ను కొంటుంది. చాని స్పందానికి అనుగుణంగా ములుచుకొంటుంది. అందువల్ల నే కల్పవృక్షంలో ఇది తెలుగనీ.సంస్కృృతమనీ, ఇది నీద్ధిల బంధమనీన్లిష్టబంధమన్కీ సౌకుమార్యమనీ_ఓ జన్పసీ, నిస్హేశించేందుకు ఏలివ్వదు. భావ వేగంతో పాటు శబ్దము డానియంతట అది రూపొందు తూ వుంటుంది. శేవల కావ్య పాఠకుడికి కల్పవృత్త పు కె లి కొరుకుడు పడదు. కారణం అందులో నేటి తెలుగు వాడుక భాషలోని విరు ఫుల్యు ఒడుఫులు కాకువూ నిక్షి ప్తమె ఉన్నవి. అందుచేత ఈ ెలి విడితో ఆ ెలిని అలవాటు చేసుకోవలసి ఉన్నది. మూ స్వామి ౧1926) నాటిశే విశ్వనాథ తన శైలీ వై చ్మితియొక్క స్వరూపం "తెలినీనవాడు * జేనెల్‌ వారును మేఘగర్జ్టనలు ఏతెంచున్‌ కీ కన్య కానూనవ్యాహృతి మాధు పంచమము చిందున్‌ దో న దాంభః కణ శ్రీ నృత్యంబులు చూపు మత్కవిత) అని దాని వైవిధ్యాన్ని వివరించుతాడు. తత్పూర్వమే స్నానసుందరి అన్న కవితలో తన కవితలో “* జొచితిలేదు, ఫాపలే డాకృతి'లేవ యూరకో రసాల్మతనే (సవియించిపోదు * అని తన నిసర్జ లక్షణాన్ని వెల్లడించుతాడు. కిల్పవృత్ష రచనలో అద్వైత తాత్తిిక దర్శనం [పథాన మెన్సా. దానిలో విశిష్టాద్వెతులు (పపంచించే శరణాగతిధర్మము

సహృదయచ్మ కము 9039 వ్యాఖ్యాత మైంది. అరణ్య కాండమం తా మవార్దుల విభిన్న తపోలక్ష ణాలలో అంతర్నిహితమైన భక్షి వెలతణ్యాన్ని వివరించేది. రావ ణుసనిలో శ్రీవిద్య ఉన్నదిం నీతాచేవి పరాశక్తి రావణుడు "చేఏ భక్తుడు. మం_తశా(స్ర్రు సంబంధి రహస్యాలు కూడా. ఇందులో ఉన్నవి. వాల్మీకి సుందర కాండలో సుందర హనుమన్మం_ తాన్ని నిశ్నేపించితే విశ్వనాథ ఆపదుద్ధారక హనుమన్మం_అాన్ని నిశ్షేవించి నాడు, అందుశే వతన్మంత్మ వష్ట శచీపురందర బుషీ. హనుమతో న(లేం జేయడం తరచుగా శానవగ్తోంది. అడవికి. శ్రీరామ. లక్ష్మణులతో వెడలిన నీతా బేఏని వర్షించే నీసపద్యాలలో సాభాగ్యలమీ స్తోత మున్నది. అసలు రావణుడే బేఏ దశ్షిణామ్నాయములోని ఖడ్డ "రావణ మహామం_తాధి చై వతము. 6 ధర్మ త_త్త్వజ్ఞులు ధర్మ శాస్రుం బని అధ్యాత్మవిదులు వేదాంతమనియు ”* అని చెప్పిన నన్నయ్య గారి భారత లక్షణము (శీమ దామాయణ కల్పవృక్షమునందు కూడా సంపూర్ణంగా అన్వయిస్తూ ఉన్నది. * నా సకలోవా వై భవ సనా ధము ? అని చెప్పుకోవడంలో కూడా ఇచే "తాత్పర్యం. త్రి

దీనిలో ఆధునిక జీవన (_పవృత్తిని గూర్చి విచారించవలసి ఉన్నది. వశరథుకు మృతి చెంది భరతుకు ఇంకా రాని సంధి సమ యిులో కలిపుకుషుము విదృంభించినట్లు- అతకు అరాదకళాకృతి యని చెప్పబడ్డది. సంఖుములో కలిగిన విమ్షోభం జీటికాలులో కవి వర్శించే దే. ఆయన చెప్పినవన్ని మనకు విమోభ శారణాలు కాక పోవచ్చు, ఆ య థార్థతకును పట్టాిపే.కముచేసి బుజుగణంబు నధఃక రించుట, నిన్న) యోజనముగ నింవోలగము తీర్చుట, పదుగురొక్కట గూడి పలికిన ననుమానపడి శిక్ష పరిహారపరచుట్క ఆ్యశమ ధర్మ ములు వ్యత్య_స్తముచేయుట, -సీవచారికి కుశ్నీయు. వెన్నంటుకొనుట,

|. కల్పవృక్ష ము_ఆధునికేతివోసము కామమ్మె ేవతాకారమ్ముగా కొల్వజేయుట, నదులలో సీరు వనం బున గడ్డియు అమ్మించి భయము కలిగించుట ఇది నాది యని ఎన్వ "లేనియు ననుకోను ఏలులేకుండ చేయుట... చివరకు చేపలనుబోలె నొక్క_రిచేత నొకరి నుర్వి జనులను దినివించుట మొదలైన అనేక లక్షణాలు కలిలక్షణాలుగా చెపుతూ ఆధునిక కాలంలో సభ ఫ్‌ లది నామాల్లో శలుగుతూవున్న విళ్లధ (పవృ ్తిని స్ఫురింప జేయడం జరుగుతున్నది. అట్లాగే మరొకచోట (కొవ్వి తాసన్నులు కొంచు వోణి దకుడుగాక కటువు నివ్వటిలంజేయు భారుణీపతి అని దుష్ట రాజ్య వ్యవస్థను నిందించు తౌడు. దశరథుని రాజ్యాన్ని వర్షించే సందర్భంలో సుఖమయమైన ఆధునిక రాజ్య వ్యవస్థను ఆయన వర్శిస్తాడు.

లది మాహీరమైన అర్థ రాజ్య వ్యవస్థ. ఇందులో పరిణతి సంపాదించినా మానసిక _వై శ్ష్‌బ్యాం వల్ల ఆధునిక కాలంలో చాలా "'జీళాల్లో అశాంతి వ్యావించియే “ఉన్నది. అది ేవలైర్యదియతృ్లి మూలమైన వ్యవస్థ ఈ త్వత్తగ్ణం మానవుడికి పరమశాంతి ఈయదు, భాళ్యా భర్తృ సంబంధాలలో శై ధిల్యం, న్వేచ్చ్భాకామను ఆజ ర్శాలుగా (వవారమయ్యే తీవ దినాలలో దానికి (పతిస్పర్థిగా సువ్యస్థితమెన ఆదర్శాన్ని భావిస్తున్నాడు విశ్వనాథ.

కామ భావాన్ని గురించి భూర్చణఖం “ లింగసంబంధి శామంబు. లేదు దితిజ మనుజ యన్న భేదమ్ము యౌవనము వార్థ కంబన దశ్శాపభేదముల్‌ కామసహిత భావమే దిన్య మ్మ్పపతిబంధ కంబు ) అని కామ భావమును గురించిన దితిజల ఆదర్శాన్ని వివ రించుతుంది. రానూయణంలోని రావణాదులు గొప్ప నాగరికత కలవారే, కాని వారి కామదృష్టీ ఇట్లా వివశ్ష లేనిది. నీతాచబేవి దృష్టిలో ఇది “ చేతో మోహకుల్యాసదీ మ ర్యా దాకృతి తీర్చు యోగము )_ ఆధునిక సమాజం ఈ దితిజ లక్షణాన్ని స్పష్టంగా

సహృదయచ్నీ కము ఫక్‌ (వతిఫలిస్తుంది. శూర్పణఖ సాధారణంగా చెప్పిన భావాన్నే "రావ ణుడు తాలి వ్ర్‌కమైన వ్యాఖ్యానంతో, “హేతువును కలివించి వ్యా ఖాన్టనం చేస్తాడు

శక్రడ్డక్ష్రృన్ష్‌ సర్వజనుష్పలాభిముఖ రేఖావచ్చివానంద మొ

క్కడె యీ తిక్కినవెల్ల కల్చ్పనలపహో కామంబు తన్మార్గ మె

వ్వ డనిక్బాయకమైన స్త్రీ పురుష సంబంధంబు ధర్మంబుతో గెడగూర్చం దలపోపె నూరక మృషా కృత్యున్న మద్చుద్దియో"

ఈ జనుషృలమైన మసహానందము కామమార్థాన్నే ర్‌లుగు తున్నది. అదొక్క_శే నిత్యమైంది. శీ ఛురుషు సంబంధం నిశ్చాయక మైందికాదు. దీనికి ధర్మంతో పనిలేదు. ఇది రావణుని పథాన సిద్ధాంతం. ఇది కారణంగానే రావణుడు తన జీవితాన్నంతా భోగ మయం చేసికొన్నాడు. దిక్సాలకుల మొజలో అగ్ని నాయువు మొద లైన వారు తమను నియమించాడని వెన్పినవోట ఆధునిక జీవనము లోని సభ్య తా ఉపకరణాలు సూచితములనుకువ్నవి, ఇవన్నీ ఉండటం దోమంకాదు. వీని వెనకాల జీవనదృక్చధం వలాంటిది అన్న బే _పశ్న.

"తా చెంత నాగరకులె నా ఇతర జూతులయెడ వారి అనాగరి కత (కూరత పరాకాష్ట కెక్కి-నవి=

*అక్కట యూళ్ళపైన బడి యందిన న్రీలను దొంగిలించుచున్‌ చిక్కినయట్టి మానవుల చ్నితవధంబొనరించుచున్‌ మరిన్‌ బెక్కుర పిల్ల పాప యను భేదములేక చరించుచుండు”" -

వారికొక నీతి ఉన్నది. అది (తిలోకిని రాశ్షసమయము చేయ వలెనని,

చటులత నిట్టి యీ యడవి జంతువులే నయమైన. వీరలె చ్చృటొ యొకచోట నాగరుల చాడ్చున రాజ్యము పెట్టి సంధి దు

లకి కల్పవృ క్షము-ఆధునిశేతి హోసము

రట కుటిల్ళోగబుద్ధి 'పెజరాజులతో పొసంగింపు తీర్పు చే

యటయును లోనలోన నదియొక్క టి పాలన చేయకుంటయున్‌

-ఈసన్ని వేశంలో పాశ్చాత్య బేశాలు వెనుకబడ్డ్యపపంచాన్ని దోచుకోవడంలో పయయోగించిన కుటిలనీతి అంతా స్పష్టంగా కల్గ కు కడుతుంది. ఈజటాయుఃఖండవమంతా టె ర్య పవృత్తి వనిదృంభణను

తిరముగ భావనిష్టులును దేహవినిష్టులుగా ద్విధా రహిం

తురు"జనమెల్ద నిర్ణర ధను (పభవ తకృతి (పవిష్టులై

తరతమ భావముల్‌ కలుగు దాన ధరాత్మజ రావణుండు సృ

త్వర సురదై త్యలక్షణ నితాంత మహావ$ భూతులై చనన్‌

ఈ నితాంత మవోవధిభూతత్వం వల్ల చే రావణనీతిలు ఈసంఘ రణకు (శతీకలు అయినారు, వ

లంకకు నీతను "తెచ్చి రావణుడు తన భోగసామ్మగినంతా [శవ ర్శించుతాడు. ఆమెను యలోభపెట్ట (సయత్నించుతాడు.. అతని వీలుపులు పలుకుబడి అంతా శృంగార భావ బంధురంగా ఉంటుంది ఈ రావణుని మౌాటలలక్ష కణాన్ని వ్యాఖ్యానిస్తూ విశ్వనాథ సుందరలో ఆత్మనంటనివగు మనో ేహ దుష్ట వాంఛలయందు తత్కా_లావేశ మున రసపీధీ నిమగ్న (శమాణముగ భావించి (శతారించుట కొందరు జీవ్రల లక్షణమని చెప్పుతాడు. వాసిక్తీ మాటలన్నియు అలవాకైన వాటు వచనముఅే.

కల్పవృక్షములో సర్వతః -ఈ ఘర్షణ అంతర్వాహిని, చానికి అంతరమైన జీ వేళశ్వరానుబంధము ఉండనే ఉన్నది. మూడంత స్తులలో ఛావుకునుకు సాగిన ఈ రచన భావించుటకు మననమువేయుటకు ఓవిఠ ఉండాలి,

ఇందులోని బుుషులు, మునిపత్నులు, రాత్షన (శ్రీలు అందరూ లాక్షిక్ట వ్యవహార వేళల్లో మన నిత్యజీవనంలో కానవచ్చేవాళ్లు, రచ

మ్‌

సపహృవయచ కము ౭07 యిత సజీవమూర్తి కల్పనలో సిద్ధహస్తుడు "కావడంవల్ల అందరూ మన ఎదుట సాతూత్కంరించుతారు.

యుద్ధకాండమం ౮ రావణుని ఈశ్వ రాన్వేషణయే. "రాముడు పురుషో _త్తముడైన శ్రీమన్నా ఠరాయణుడుగా "తెలియడంతోనే ఈ, ాండములో భావణ సంహారం జరుగుతుంది. చైత్య (పకృతి (కమ

ఎద క ఛానడం. దివ్వ। పకృతి నలక క

(క్రమంగా $ీయక్స్‌ స్రఖించడం మనం ఇందులో దర్శించవచ్చు.

విశ్వనాధకల్పవృతు సృష్టి ఈ సర్వతః పరివ్యా ప్రిలక్షణంచేతను విశ్వతోముఖమైన మానవీయ చేతనను, (యతిఫలించడం వేతను అధునిక జీవన సంత్షోభంనుండి దివ్యజీవన రోచస్సులను దర్శించడం జీతను....ఇది ఆధునిశేతిపోనము వర్హమాన భారతీయసారన్వతంలో ఇదికైలాస శిఖరం.

(జనధర్మ - నవంబరు 1973)

ఆధునికత - ఒక వివేచన

ఆధునికత అస్న శబ్దం ఈ కాలంలో బవూాుధథా వ్యాప్తిలో ఉన్నది, సాధారణంగా దీన్ని ఇవాలామంది సమసామయిక తగా వ్యవహ రిస్తున్నారు. మరికొందరు దీన్ని ఒకానొక (_పల్యేక దృక్పథం, త త్తం వై తన్యం, ఛావస్పంద లక్షణం అనే భావంతో వ్యనహరిస్తున్నారు,

ఆధునికత అన్నది త త్త సమా, ఒక సిద్ధాంతమా, సాపేవ్షమైన ఒకానొక భావ స్థితియా అన్నది యిక్కడ (పళ్యేకంగా విచారణ వేయవలసిన అంశం. సాపేక్షక లక్షణం "జేశభేచాన్ని బట్టి అక్కడి అర్థిక సామాజిక పరిస్థితులను బట్టి భిన్న భిన్నంగా వూరుతుందా అన్నది కూడా (పశ్నయే, అయితే వక కాలంలో ఒక చోట అధు నికవైంన అంశం మరోచోట అనాధునిక మైపోతున్నదిః

ఇంకొక (పశ్నం ఆధునికత కొన్ని ఇటీవల నాగరక జీవన వ్యవ పోరంలోకి వచ్చి చేరిన వస్తువుల సమూహాన్ని అఆ్మశయించిన జీవ నవమూా_అని, నేటి విజ్ఞాన శాస్రం ఎన్నో కొత్త కొత్త ఉపకరణాలను జీవనంలోకి (చవేశ "పెడుతున్నది. ఏని ఉపయోగం కొ౦0 ఎమో గొప్పయో వాలా మంది జీవితాలలో (వవేశించే ఉన్నది. ఈ మాతమైన జీవన వ్యవపోరమే భావవేతనతో సంబంధం అేకుండా ఆభునికం కావటానికి ఏలుండ బేమో.

ఆధునికత ఆంశు ఒక మూల్యముగా భావించడం ఉన్నది. నిజానికి కొన్ని కొ త్త మూల్యాలపట్ల మనం జాగరూకత కలిగి ఉండ టం ఆధునికతా లక్షణం కావచ్చును. కాని అబే స్వయముగా ఒళ విలువ కాదు. అట్లాగే అది కాల సాపేక్షమూ కాదు. అది కదలి కను మార్చును 'సూచ్చిస్తుంది. మూల్యాల గతి శీలాస్నీ వాటి అవస రాన్ని గూర్చి (పశ్నించడాన్నీ ఆధునికత నేర్పుతుంది. ఎవరై లే

సహృావయచ( కము 9009 కాల స్వభావంచేత ఈనాటి వారై నా-మూల్యాలను వానిగతి శీలాన్ని బట్టి మారిపోతూ వుండటాన్ని గమనించ ేరో-న్నరమాన శాల వై తన్యంతో అన్వయం చేసుకోలేరో వాటి అస్తిత్వ (ప్రయోజనాన్ని గూర్చి (పశ్నింపలేరో వారు ఆధునికులు కారనే చెప్పవలసి ఉం టుంద్‌,ఇంకేకాద- ఏళ్లు తరతరాలుగా వస్తూవున్న విశ్వాసాలనుయథా తధంగా ఆమోదిస్తూ వస్తారు తరువాతి కాలాలలో వస్తూవున్న విజ్ఞాన శాంహ్రు పరిశోధన వల్ల "'కేలిన నూతనాంశాల ఆధారంగా తను విశ్వాసాలను (వశ్నించుకో లేరు, పరం పరాయాతమైన కర్మ కాండను వదలి పెట్ట "లేరు, కొత్త సన్ని వేశానికి అనుగుణంగా తమను అన్వ యించుకో లేరు

అంక్రే ఆధునికత అనేది ఒక స్థిరమైన అంశమేమోా శాదుం ని రీతమెన ఆఖార వ్యవహోరాలున్న కర్మకాండ కాదు మారడానిం ఏముళేని తర్క-సహం కాని ఒక మతమేమిీాకాదుః పరిపూర్ణతకోసం నిరంతరంగా జిజాసా (వధానుడైన మూనవుడు కొనసాగించే చైతన్య

సేత అధునికతలో సం్యపదాయ వివేకం) వ కా

ఛై తన్యం, భవిమవ్యదాశొ స్వప్నమూ సమన్వయాన్ని పొందిఉంటవికి

ఇటీవలి కాలంలో అధునిక సభ్యత్క దాని వికానమూ మాన వుని అలోచనొ లక్షణాన్ని సమూలంగా మార్చి వేసింది. ఈ సభ్య తకు ఆభార సూ తెలుగ ఈ (క్రింది వానిని "పేర్కొన వచ్చును.-

(అ) (వళృతిని నియం, తించడానికీ తన సాంశేతిక వైజ్ఞానిక ఖౌ త్ర పరిజ్ఞ నాన్ని వినియోగించడం కోనం మానవుని మేథస్సు సవూర్ణంగా అవగాహన చేను నాలం టే ర్న ఒక పళువుగానే భావించాలి: ఈ పళు మనోలమణాన్ని విశ్లేమించడం-అతడు వీ పరి

ల? |

ర10 ఆధునికత _ ఒకవివేచన స్థితులకు వీ విధంగా (వత్మికియ చేసేది ముంచే నిశ్చ యించడం అప్పుడు సులభంగా సాధ్యమవుతుండ్ని అన్ని పళువులూ ఈ విధంగా యం తాల వంటివే అవుతవి మనుమ్యుడూ పశళువే కావడం వలన అతడూ యంతమే అవుతున్నాడు.

(ఆ) మానవుని జీవన పరిస్థితులను నిశ్చయించేవి వస్తూ త్పావక “హీతువులై న సాంఘిక, సాంశీతిక పరిణామాల ఫలితాతే కాని అతని ఆచర్శా లేమా కావు. తత్త్వ శాస్రుమూ మతమూ నైతిక భావాలు ఇందుకు ఏ మూ్యూూతమూ కారణాలుకావు. మ గా వస్తూత్చాద శక్తులే ఏటిని సిర్మీంచడంలో (ధాన ప్యాత వహ్వి_న్తవి

(ఇ) మానవుని చెతన్యంలో జ్య గద్భాగం చాలా అల్పమైంజే అదీ అతని అవచేతనలోని అనేకా నేక ఉద్దతులు కారణంగావర్పడు తుంది. ఈ అవచేతనలోని భావాలను అణచివేయడం (పమావకరం కూడా,

(ఈ) భగవంతుని ఉనికి సంబేవశనికి "కారణమైంది. మానవుని పారమార్థిక మైన విముక్తికి అతడు స్వచేతనతో స్వయంగా వేనే సర్వ 'కార్యాలూ అంగీ కార్యము లే అవుతవి అశ్లీ లమరా, అనౌచిత్యమూ అశజేవి వేరుగాఉండవుః

బేకన, హీబ్స్బ్‌;, డెకాన్హే, డార్విన్‌, మార్క్‌్బొ, (ఫ్రాయిడ్‌, మొదలై న విజ్ఞానులు అ _న్గిత్వ వాద నీద్ధాంతులూ వెచ్పేఅంఛాలు

ఆధారంగా ఈ అంశాలను నేటి తరానికి పునాదిగా న్వీకరించవచ్చు,. అంశ ఆధునికతకు (ప్రధాన లక్షణాలు వాస్తవానికి సన్నిహితంగా ఇప్పవలసీ వన్తే హేతువాదము విజ్ఞాన శాస్త్రము సాంచేతిక విద్యలు, మనశ్శా(స్ర్రము అని చెప్పవలనీ ఉంటంది. ఈ శాస్ర్రుములు దిన దినమూ కొ_త్హపరిక రాలను పొందించుకుంటూ ఇంతకుపూర్వం విశే మించని అనుభూతిని పరిశీలించి నూతన (పయళ్నాలను కొనసాగిస్తుంది,

సహృవయచ కము వ! అధునిక భావ చేతనను (పధానంగా కెండు అంతరాలలో పరిశీలింపలసి ఉంది. ఈనాటివ్యవస్థితిలో మానవుడే కేర్యదచిందువు, మనవ్యవవోరమంతా ఈ మానవుణ్ణి ఆ్మశయించే ఉన్నది. కళా సౌందర్యమును అన్వేషించడంలోో, నాగరికతా వికాసంలో మానవుడి వ్య క్తి త్వాన్ని సర్వ స్వతం_తము వేయడంలో ఒకవై పు-వేరొకవైపు మానవుణ్ణి ఇప్పటికంశే ఉన్నతుణ్ణిగా పరిపూర్ణ వురువునిగా వేనే మానవుని పరిపూర్ణత గూర్చి సమ్మాగతగాూర్చీ ఆధునిక చింత కుల్లో ఇాలామంది ఆలోచించడం జరిగింది. ఈ అన్వేమణ బహిర్ము ఖంగా అతనిభొతిక వాంఛలుతీర్చడంలో (సారంభమయిి . మానసిక మైన విశృంఖలతగా భావించి కొంరరు ఆభ్యాత్మిక సమ్ముగతను సాధించడంగా మరికొందరు తా _ల్ర్వికులు' వ్యాఖ్యానించారు. ఈ "కెండ్యు తోవలూ ఇప్వుడు భిన్నంగా కనివిస్తు న్నా ఒక దానికొళటి ఈ భావ కల్లోలంవల్ల నే ఆధునిక కాలంలో తత్ర శా్తుం దినదినమూ నూతన _ విశ్హేషణాలతో నిద్ధాంతీ కరణతోీ ముందుకు సాగిపోతూ ఉన్నది. _పాచీనకాలాల్లో శతాన్రాల పరంపరల్లో వచ్చిన తా _త్విగళ్టూన సంపుటి ఈ కాలంలో సమకూర్చబడ్డది. ఈ జిజ్ఞాసాధి కరణమువల్ల , . , దానిలోని పూర్వపత్ష వాద వివాదాలవృల్ల ఆలోచన లకు అపూర్వమైన మైశిత్వం నమకూడింది.. మనోమయ భావనలో జీవింఛే నేటి మానవుడు భౌతిక జీవనం లో వస్తున్న తాకిడికి తట్టుకోలేక ఒకని పే వమూననీిక సాయిలోని హక ల ర్లు రు కాం్లైక్సుల వల్ల అతి మనోలోకపు స్వర్షకిరణాల కోనం మరోవైపు డోలయిత చిత్తంతో ముందూ. వెనుకలుగా ఊగిపోతూ వున్నాడు, ఆధునిక వై త్యం కాల బిందువు పై నుంచి దానికి అతీతంగా ఎ వెగివచ్చే వై తన్య వృక్షం ఈ చైతన్యాంళకు మూలము లైన

లకీ ఆధ్ధునికత-ఒక వివేచన తాత్వికాంశాలు సజీవంగాఉన్నదాకా అది ఆధునికంగానే ఉంటుంది. ఈ అంశాలు జర్మాగస్టములై మృత్యు తృ్స్టమ్సులై న వెంటనే ఆవైతన్యం అతీత కాలానికి చెందినదిగా భావించ బడుతుంది. సంప్రదాయము ఆధునిక అనేవి ెండు భిన్ననులై న అంశాలు సృష్టిలో పరిణామశీలత వలన వదీ నిత్యముకాద:. ఈ నిత్యానిత్య వివేకం అేక పోవడంవల్ల నీ మౌఢ్యము సం్యకమిస్తుంది. దీనిశే వమూయ అనీ, అవిద్యఅసీ, మృత్యువుఅని పేరుపెట్టవచ్చును. ఈ పరిణామ శీలమైన (సకృతిచై తన్యపర్శిభ మణ చకంలో కొన్ని అంశాలు బాహీ రములై నవి. శిథిలముల్రై నసించిపోతూ ఆయాకాలాలశే. పరిమితము లౌతూడఉింటపి. కొన్ని మానవుని జీవనం లోని మాలిక తత్ర్య్వాలను అశయించిఉంటవి. అవి మానన్చని జీవనాన్ని వెన్నంటి వస్తూవుంటపిం అవి రూపాన్ని మార్చుకుంటూ ఉంటవి. కానివాటి అంతర క్షణం మట్‌! వమూరకుండానే ఉంటుంది. ఈ నూరకుండా కాలాని కనుగుణంగా రూఫుదిద్దుకునే అంశాలు మానవవై తన్యంలోని మూలిక తత్త్వాలు సం్టపదాయానికి మూల నులె నవి. న మౌలిక తత్త్వాలు [క్రార్ధగా రూపుదిద్దుకోవడానికి కారణం ఆధునిశతయొక్క ఒ్టీడి, ఈ ఒ క్తిడి వ్ల సమసొయికముఅె న అంశొలు-మొలికములు కానివింక్ల థముతై చ్యుతముళై పోవడం సంభ యాం యా వ్‌స్తుందిం అయితే ఈ శే థిల్యం సహజంగా సులభంగా జరిగిపోదుం ఈ అంశాలు యావదాయుపషమూూ ఘర్ష'ణపడుతూ పోరాడుతూ ఓడి శాదు, ఆ కాలపుచై తన్యభూమిక మోద జరిళో అదృశ్య పరిణామం. శాల వైతన్య భూమికమిద ఉన్నప్పటికీ అస్పృహ కలిగి ఉండటంలో స్థాయీా'భేచంఉంటుంది. వ్య క్రీఆ వ్య _క్తి జీవించే సమా జమూ కళకాడా ఈస్థాయివిషయంలో ముందూ వెనుకగా ఉండవచ్చును.

అట్లాగే బళ సమాజమూ, వేరొక సమాజమూ ఉండే భూమిశకలు కూడా అత్యంతభిన్నంగ" ఉండవచ్చును. ఈ భేవకారణాన ఈ సమాజముల నడుమటిండే ఆధునికతను గూర్చిన అవగాహనకూడా భిన్నముగా ఉంటుంది.

ఈ గతిశీలము కూడా ఆయాసనమూజాల నూలిక తత్ర్త్వాల దృథమైన వునా దిశలిగిఉండటం. ఆఫపునాది దృథ మైంది కాకపోవడం మాద చేగమునుపొందటం, మందళను పొందటం, జరుగుతూవుంటుంది. సనాతనములై న మాలిక మూల్యాలను రూపొందించుకున్న సమాజం ఆధునికత ఒత్తిడికీ చాహిరమైన మార్పులను పొందుతుంది శాని సమూ లంగా కుదింపబడదు. అట్టి సమాజం వాహిరములై న పరివేపాలను మాద్చుకొనడం, నూతన విజ్ఞానమును జీవనానికి అన్వయించు , కోవ డమూ, అంతగా న్లేశం కలిగించకుండానే పాగిపోవచ్చు. ఏ సమాజము లోని మాలిక్‌ మూలాల నిళూపణలో సార్వ 'కాలికమైన సృష్టిశత్త్యం సంపూర్ల 0గె అన్వయంకాదో అక్కడ ఆధునికత డాని పునాదులను కదిలించడం. ఆ వేళ సాంస్కృతిక మైన _ ఒక మోభ సంభవించడం జరుగుతుంది. క్షిష్షమైన ఈపరిణామంవల్ల జాతి ఎన్నోతరాలుగా నుమకొరంతో పెంచు కున్న విలువైన అంశాలను కూడా వష్టపో వచ్చును

ఈ పరిణామము అనంతమైన “శీఖా కారంగా సొగిపోతుంచా + శక ఒక వలయాకారంగా ఉన్నదా? అన్న _పశ్న ఉన్నది. పరి స ామిలలో. పూర్వ పొర్వ కాలాలలో విలుప్రములైన అంశములు, నిరాస_క్తములై న అంశములు వికృతి పొందటం వలన ని శాదృతముై చ అంశములు తరువాతి కొలాలలో ఆ రూపంలోనో నూరు రూపంలోనో సామాత్కరించడం ఉన్నది పని పునరావృత్తి వర రన రాతార న తకు రాను మను (భమణం స్ఫురించడం ఉన్నది 9౦ శాక మాననుడిలోని వాసనా

ఇ14 ఆధునికత_ఒకవి వేదన బలముచేత అపూర్వము_లై న అంశములు కూడా కొన్ని కూహ్యుము లైన సామాన్యాంశములచేత ఫూర్వములుగా భాసించడమూ ఉన్నది. సృష్టిలో అత్యంతమూ అనివదంపూర్వమయిన అంశము “కాసి అత్యంతమూ మార్చు వ్‌ మా(_తమూ పొందని యథాపూర్వ మైన. అంశము కానీఉండదు. అందువల్ల సాదృశ్యలష్షణంచేత వలయా కార (భమణంగా గోచరించిన్నా అది పూర్వ సంబంధం లేని వెనుక మూవులేని సరళలేఖ కాకపోయినా ఈ పరిణామము శంఖాకారమైన వలయంగా సాగిపోతూ వుంటుంది, సాన్నిపిత్యంవల్ల సామ్యుమూ అత్యంత వై లత్షణ్యమూ తప్పశ శనివించే లక్షణాలు.

ఆధునికత అంశ పై చర్చవలన "కేలిన అంశాలు

ఆధునికత ఓక మూల్యం-సం ప్రదాయ ఏవేకం, వర్తమాన

మచైశన్యం భవిమ్యదాళ అందులో ఉంటాయి. 11 ఆధునికతకు ేర్యద బిందువు మూనవుడు-అది సాధించే (పయోడెనాలు రెండు.

ఒశటి.. మూనవుడి వ్యక్తి త్వాన్ని సర్వ స్వతం్యతం చేయడం. "రెండు. అతణ్ణి ఇప్పటికంకే ఉన్నతునిగా, పరిపూర్ణునిగా వేయడం, శ మానవునిలోని మాలిక తత్త్వాలు కొన్ని _అంతర్ల కణం మాన, కుండా కాలానుగుణంగా రూపు నూర్చుకొంటపి. అవే సం్మప చాయానికి మూలాలు. .17 వయే మాలిక తత్వాన్ని వయే సణూజాలు అవగావాన ఛేనికొని, తమకు అతీతాలుగా నిల్పుకో గల్గుతొయీ అన్న దాన్ని బట్టి ఆయా సమాజాల్లో గతిశీలం వేగాన్నీ నెమ్ము ఏి- తనాన్ని పొందుతుంది. ఏ సమాదం మౌలిక సార్వ కాలిక మూల్యాల్ని నిఠాదరిస్తుందో ఆ సమాజంలో ఆధునికతే దాని ఫునా దుల్ని కదలించి వేని అక్కడ ఒక సాంస్కృతిక మ్రోభను (0 +269ఇ6 సంస్కృతీ తంతుచ్చేదం) నృష్టిస్తుంది. (సాధన-1931)

తెలుగునవల=అతీత-వర్త మాన-=భవిష్యత్తులు పదకొండు దళాశ్తాల అనుగతిలో, "తెలుగు నవల ఇంతవరకూ పొందిన పరిణామాన్నీ, దాని పరిణాహోన్నీ చూన్తే కొన్ని కొన్ని (పొథమికాం శాలు స్పురించకపోవు కథా కథన రూపళమైనసాహిత్య (య్మ్యక్రియగ్యా అది అనితర సాధ్యు మైన స్థానాన్ని సంపాదించు కున్నది. పూర్వం ఇతిపోస్క్య నాటక, శాన్యాలలో కధాంశం ఉన్నప్పటికీ చాన స్ధితి (మ | కమంగా కుంచించుకొనిి, సాహిత్య నష్ట పె యుక్తి క్ర వైతన్యమయిన (వతిభా శిల్పము సామాజిక వ్రైతన్యమైన విజ్ఞా నమూ నృజన (గంధిగా -వనవేసుక పోయినది. అందునల్ల చిక్కి- వోయింది కథ, మళ్ళీ కథకోనం పశ్చిమ సాహీత్వ పరిచయ (_పాబ లాష్ట్రన ముకో (య్యకియ రచయితలకు లభింఛించింది. అది నూతన చె త న్యాన్న్వీః విలక్షణమైన (ేరణను కలిగించింది. ఆరంభంలో.రూపంలో కొంచెం మార్పుఉన్నా రాజశేఖర చర్మిత మొవలగు ఆదివు నవలలు కధావి_స్తరణమే (కథధాన ధర్మంగా గలవి. 19 వ శతాబ్బంఅంతా ఉపబేశ గర్భి తాలయిను మానవ జీవ నమును చితించే రభనజే ఎకు వగా వచ్చాయి శిల్ప వె శిష్ట్యం విషయంలో ఇవి యించు మించు (పొచీన శాలంలోని కథా (ప్రపం చమును వచనంలో బెప్పే (గ్రంఛాలకు కాలా వగ్గరివి. అక్కడ కథ ఫలానుమేయంగా సాగిపోతుంది. వకథ అయినా. వ కాలంలో చెప్పినా లన్ని కధల్లోనో అనంత కాలంలో పరివ్యా ప్తమైన మూనవ జీవనములోని అంతరిక బహిర్వ్యువహారాల వలయాలలో, ఉ్వేగాల ఊయల ఊవులలో, ఆహార నిదాదుల సహాజ ధర్మాలలో లొంగీ లొంగక ఘర్రించే అనుసరించే అతీతంగా ఎదిగి నిర్మలత్వాన్ని అందుకునే చైతన్య శ్యకణాపం లోని వివిధ నర్హాలను చ్మితించటమే లక్షణం, అందుశే

216 తెలుగునవల_అతీత-వ_రమాన-భవిమ్య త్తులు "జీశ కాలాతీతంగా,కథలు పరంపరలుగా 'చెస్తకోబడుతూ వినబడుతూ రూవుమార్చుకుంటూ, (శవాహంలాసాగిపోతూ వస్తున్నవి అన్నికథల ఆధార భూమిలో అత్యంతగాథంగా మ్ముదితేమైన లక్షణం ఆదిమ 'కాలంలోనుంచి సాగివస్తూవున్న నంస్కారాల సంపుటి. ఇటే ప్రాగ్‌ రూపం, జననము, పెరుగుదల, కుటుంబము. సమూహ జీవనమూ, (పేము (పాథమిక వృత్తి విద్యలు, మృత్యువు. తరాల ఫఖర్ధణలూ ఇవన్నీ మూనవ జీవనంలో పారంపరికాంశాలు. ఈ అంశాలను వారఖ్యానిం చేందుకు సింహము, తాబేలు పామ, గుంబేలు, నక్క టం. చీవు యిలా ఎన్నైనా జంతువులూ, పతులూ పా_/హావ (కీ కలు, ఏటివల్ల అభివ్య కృమయ్మేది-. ఒకే రకమైన అసంఖ్యాకమ్ములెన అనుభవాల సంస్కా రాల సమాహోరం_ ఏటివల్మ వారసత్వంగా సంక మించిన ఒక జాతి (శత్మికియా స్వరూపం, ఈ లశ్షణం కథాంశాన్ని విశ్వజనీన చేస్తున్నది.

క థాంశానికి పరివృ _త్తములయ్యే అంశాలు సులభంగా కుబు సాలలాగా ఉన్నప్పుడు కలిగినంతగా విశ్వజనీనత, ఆ పరివేపూలు అవిభాజ్యాలుగా ఉన్నప్పుడు సంభ వించదు. “రాజశేఖర చర్మితి నాటినుండి “రత్తాలు- ర౦చాబు) దాకా తెలుగు నవల భిన్న భిన్న _స్త రాలలో లమ్యూల నిస్తార సంకోణాలతో కొనసాగుతూ వచ్చింది* జూతి జీవనంలో ఉజ్బ్వలమయిన టేరణలు- తయోమయ సంధ్యా “వేళలు, రచనా రంగంలోని ఉన పతనాలకు హేతునులయినవి, నవ్య సాహిత్యం రూపుదిద్దుకొని నూతన మూల్యాలను ఆవీిష్క_రించు కుని నూతన దిశలను నిస్రైశించుకుని సాగిపోతున్న కాలం కావడాన - నవలా వికానం పరిశీలించిలే నవ్య సాహిత్య సాధారణము లయిన ఉద్యమాలన్నీ దీనికి లాక్‌ శక్రులవడం గమనించవచ్చు. కవితా ధంగంలో భావ్రురతా సాం్మదతవల్ల కొట్టవచ్చి నట్లు కనివీంచే ఈనూర్ను

కథాంశ విస్తరణచేత. స్పుట ేఖలుగల నవలా సాహిత్యం లోతులో మాతమే కనివీశ్తుందిం

"తెలుగలో నవలా పరిణామం నాలుగుదశల్లో కనివిస్తుందిం

ఇంతవరకూ తెలుగు నవల సాధించిన అంశాలు వమిటి అన్న (యశ్నకు విమర్శకులు పరస్పర విరుద్ధంగా సమాధానాల. ఇస్తున్నారు. నవల స్వరూపం విషయంలోనూ, శిల్పం విమయం లోనూ, ఎవరికీ నిశ్చితాభిపాయాలు ఉన్నట్టులేదు. పాశ్చాత్య 'జీశాలలో నవల (క్రమంగా అక్కడి జీవితంతో ఎదుగుతూ వస్తు న్నది. దాని రూపమరూ, శిల్పమనా, (కమ్ము కమ పరిణామాలు యథా నిశ్చితమైన ఒక నమూనా అంటూ వమిా లేదు. ఇటీవల అమెరికన్‌ నవలల్లో వాస్తపికత లోవించి, అభూతళల్పన్నా అధి వా_న్తవికత్క ఖండితాలై న కథాంతాలుు భయంకరమయిన పహోన్యమూ, అంతర్వి శ్లేషణలూ. చోటు చేసుకుంటూ వస్తువు అధివా_స్తవికత అేడా నాసవ విఠుద్ధత ఎపుగా (5801211300 0౯ ఉం 081130) (యయాణి

బాన్‌ యా

స్తున్నట్లుగా భావింపబడింది.

మనం ఇంకా నవలకు కథను (పాణంగానూ చా_న్తవికతను ఆధారభూమిగాను భానిస్తున్నా మేమో అనివీస్తుంది. తొలి దళలో కథాంశాలను విస్తరిస్తూ ఒక సన్ని వేశం నుంచి మరొక నన్ని వేశాన్ని "పంపొందిస్తూ ఇప్వుకుంటూ పోవడం (యథానాంశమై తే రెండో దశలో భావుకతా భూమిమావద కథనం నిలబడ్డదిం ప్మాతలన్నీ లకీ కలుగగా మారిపోయాయి, ఒకవైపు మానువ మైన జీవనం వ్యక్తం చేస్తూనే ఈ ప్యాతలన్నీ వేరొక స్థాయిలో (పతీశాత్మకంగా భావ చివ్నోలుగా (శుతికినాయి. (పకృతి నజీవంగా మేల్కొని కథలో, భావ సంఘర్షణలో ఒకభాగమైపోయింధి

ఖర |]

సళ్ల శి త క ౦ కి కం చీ 2౦ న! క్త స ధు రి . టి సు పజ క | వైప ॥ పే 52) ఇ ఇ ఇ చా యత్‌ క క ణు ట్ల ౭ త సైం బి సం! రి, స్స్‌ త్త 5 ౪ ఉప సంలు న్‌ 83 న శం త సట నటై 2 క ౪౭ ఉ ఉపోగాక్‌ స గుండంి పీస్‌ ల్లీ షై గర కీ ర్జి జా ? స్ట క్‌ స యో ళో ఛి న్‌ ర గం ళం ఛి వ. నలి 33 జి 8 స్రీ ఫ్‌! 21,00 % 42 (ల్లి గ! శ్రి న ఎం రిస స్‌ ఆశీ టి ఇ తనో లా ళు శ్‌ భరి న నోటా (సన చలి హం క న. ర్‌ స స స స గళ ల స శోశండ్‌ 2 ౪ త ఈల ళ్‌ శ్‌ల్తే వ్‌ ర క, స ఇత్ర జ్‌ శ / న వ 1 క్తి ర నే శ ంసడోి స

• 0 (ర్త. 6 డ్‌ల్సి న ం ణళ్లూ థి ఇ ళ్‌ ౨1న త 7 ఇ జైష్‌ దీ 3్ర ౪కే టే త్ర్‌ఖ్లి వ్ర ైం కి ర్‌ హ్‌ కీట శనీ క ర్త ఫ్ర €2 594 ం ఉథు వం ] వ సతత, ఛరిశి ఉంచ ం ఇఅళక | అానాలననానాననల్తాలు నం ననన ననన నం. ర న్‌. గ్గ జ లే దీ లే జాకి సు ఆ య! శేజై పక (| ఇ ల్ల నీ టలు టి జట్‌ మం తేరా 1.౯ వ్ల.

సహృదయచ్య కము ల$

భావకూడా కవి తాత్మకంగా సంగీత స్ఫురణ కలిగి వ్యక్త మయింది, అనుభూతికి పరిమితులులేవు. అబెప్పుడూ పరిపూరం కాదు. అనంతమైన ఈ అనుభూతి ఆకాశపు టంచులను అందుకునే (వయత్నం, "5ండో దశలో తెలుగు నవల వచేస్తుంది. మూడవ దశలో “చివరకు మిగిలేది” కలువుకుని.

ఎవరేమన్నా తెలుగు నవలల్లో మాలపల్లి, “'జేయిపడగలు చివరకు మిగిలేది ఇతిహోన లక్షణం గల నవలలు, మాలపల్లి నిర్మా ణంలో మహాభారతలక్షణం వుంది. అది అంతా రామదాసు మచ్‌య _క్రిక చిందువునుంచి సామాజిక వలయందాకా శంఖాకారంగా రూపొందుతూ పోవడమే (శథానాంశం, భూమినుంచి ఆకాశందాకా వాస్తవికతనుంచి అతివా_స్తవికశతదాకా వ్యక్తి ఎదిగిపోతూ, చుట్టూ అంటుకుని ఉన్న బంధాలను ఒక్కటొక్కటిగా వదిలించుకుంటూ పోవడం చివరకు పరమ సాత్విక మూర్తిగా మిగిలిపోవడం దీనిలోని యితివృత్తం. మిగిలిన పొతలన్నీ శామదాసులోని అనేక సంక్షిష్ట ఛై తన్యాంశాలకు రూపకల్పన లే. భాతికజీవసంలోనుంచి ఆధ్యాత్మిక జీవనం ఎలా రూపొందవలనిందీ, రెంటికీ మధ్య ఎట్లాంటి కమ పరొ ణామ సూతం ఉన్నదీ వ్య క్రీకరించడ మే నూలపల్లి తత్త్వం.

"వేయిపడగల నిర్మాణం మరోవిధమై-ది. ఒక బిందువు శీర్మదం గా చుట్టూ పరస్పర నంబంథాలూ, స్వతం_తాలూ అయిన వల యాలుగా వర్పడ్డ ఒక చకాకారమైన నిర్మాణం. ఈ చక బిందువు సహస ఫణామండితుడై న స్కుబహ్మ ణ్యేశ్వరస్వామి, వ్‌ పా్యతకు ఆ ప్యొత స్వాతం తంగా ఈ బిందువుచుట్టూ పర్మిభ మిస్తూ ఉంటుంది. అయినా ఈ వలయాలన్నీ ఒక దానికి ఒకటి అనుబంధించి వున్నవి.

శ్రీస్ట్రి "తేలుగునవల_అకీత_వ _రృమాన-భవివ్య త్తులు ధర్మారావు గిరిక హరప్ప, అరుంధతి, మంగమ్మ, కిరీటి శశిలేఖలు యిలా ఈ ప్మాతలు ఎనై నా ేర్కొనవచ్చు.

“చివరకు మిగిలేది నిర్మాణము ఒక వలయమూ, దాన్ని ఖంజిస్తూ ఉండే భిన్న భిన్న వలయాలు ఏటన్నింటికీ ఆ మొదట్‌ వలయంతోడనే గాఢసంబంధం.అదొక్క_టీ (పధానమయింది,

ఐతివోనిక భూమికనుంచి వీటిని పరిశీలించితే మాలపల్లి, వేయి పడగలలో సమాజమంతా వస్తువు, ఆఖ్యానో పాఖ్యాన సంకులంగా విటి నిర్మాణం కొనసాగింది. మాలపల్లి కన్నా "వేయిపడగలలో శిల్పం పరిపుష్టమయింది, (పతీశాళ్ళక సృష్టి చైతన్య వంతమయిన (యకృతి, కథానుబంధంతో సాగిపోయే వర్ణనలూ ఇవన్నీ వేయిపడగల స్థానాన్ని అపూర్వం చేశాయి. చివరకు మిగిలేదిలో మానువ జీవిత చ్మి్‌తణం కంపే దాని మనోలోక చ్మ్‌తణ వ్యాఖ్యానము పెరిగి పోయాయి, కవితామయత కూడా వేయిపడగల వర్షనల్లో కనివించే ఈ లక్షణం తాత్వికతతో ముడివేసుకొని * చివరకు మిగిలేది” లో దార్శనిక కవితా లక్షణంగా స్ఫుటమనవుతుంది.

"రామదాసు ధర్మారావులు (శ్రమంగా కర్మ'యోగులుగా ఎదిగ్ని పోగా దయానిధి జానిగా భావుకుడిగా లోకంలో సరుబాటు చేసుకో 'లేనివాడుగా మిగికీపోయాడు. స్ట

శండో, దశలో నవలన్నింటిలోనూ (శ్రీ వుంస యోగమే పధా నాంశము, వకవీరలో ఇది చాలా బలంగా, శిల్పరంజితంగా వ్యక్త

మెంది. వళవీరాబేవి రేణుక యొక్క. ఆభునికరూపం. రేణుక కథలో హుడా “బేణుక్‌ మనో వై కల్యానికి గాను శిరచ్చేద శిక్ష పొందింది. ఆమెయే. తరువాత తాంతికులు ఉపానించే ఛిన్నమస్తాటేవిగా రూపొందింది. కాల్పనిక యుగంలో అధిక్నలె న (శ్రీలు ఇిన్నమ_స్తలు,. బలిచానం చేసికొన్న వాళ్ళు. మాలపల్లిలో కమల, 'వేయిపడగల్లో మంగమ్మ, మైదానంలో రాజేశ్వరి ఇలియలికట్టలో రత్నావళి,

తుఫానులో హేమసుందరీ బేవి ఇ త్యాదులందరూ (వణయభావ సమ్ముద మథనంలో చిక్కుకున్న వాళ్ళే, ఎక్కువ మంది వ్య క్షినిస్థు మైన ధర్మానికి లొంగి వకఏరవలె బలిమైన వాళ్ళు. మరికొందరు సమాజ ధర్మాన్ని ఆశ్రయించి మిోనాశ్షివలె నిలచిపోయిన వాళ్ళు.

ఈ దళలో తెలుగు నవల నిర్మాణంలో గొప్ప ఆవిష్క-ర ఇను. దర్శించింది. వళఏరు "చెలియలికట్ట మావాబు, మైదానం, దైన మిచ్చిన భార్య, అరుణ, తుఫాను హీమబిందు పీిటితోపాటు నూల పల్లి వేయి పడగలు_ఇవి నవలా నిర్మాణ పరిధిని "పెంచుకుంటూ నూతన సౌందర న్‌ నీమలను ఆవిమ్యృ_రించాయి.

మాలపల్లిలో అంతర్వాహినిగా రూపుకట్టిన కారుణ్య భావం విశ్వనాథ నవలల్లో గంగయై విజృంభించింది విశ్వనాథ శవలా సార స్వతిమంతా ఒక కారుణ్య భాగీరథి. మానువ శోశాన్ని అభివ్యక్తం వేయడంలో ఆయనవలె గాఢానుభూతులను అభివ్యక్తం చేయగల చారు అరుదు. ఇాహ్యమయిన పరివేమంగా ఎక్కడయినా. ఛార్మికో పన్యాసాలు చేసిన్సా పవ కృతనుపొందగోరిన్సా విశ్వనాథ పథానంగా మానవీయ వై తన్యాన్ని అలుముకున్న వాడు అందుకే ఆయన నవ లల అన్నింటి చివరా విపాడనంగీతం ఉంటుంది. (ఆయన సాహిత్య మంతటాకూడా) ఈ లక్షణం “స్వరానికి నిచ్చెనలు చివరి అధ్యా యంలో వసుంధర మనఃస్థితిని వర్షి స్తున్న సన్ని వేశంలో స్పష్టంగా చి తించాడు* చలం నవలలుకూడా వదో సుదూరానందలోకంకోనం అన్వేషిస్తూ సాహనంతో (పారంభమై విషాదంతో ముగుస్తాయి*

శాల్పనికోద్యమ "కాలంలోని నవలాకారులకు (పా చీన మూల్యాాలు పూర్తిగా ధ్వంసంకా లేదు. చేశ స్వాతం్యత్యము, వ్యక్తి క్తి సర్వతోముఖ న్వేచ్ళః (శ్రీ పురుషుల నడుమ ఆరాధనా భావపార్యం తికమైన మిథునానురాగమూఇఏవీ ఆనాటి లత్ష్యూలు, (ప్రేయసీ, "బీశ నూత ఆ₹ెండూ పిరికి ఆ రాధ్యము'అే 'కాల్పనికోద్యమ నవలల్లోని

క్ట “తెలుగునవల_అతీత_వర్తమాన-భవివ్య త్తులు కథానాయకుడు ధర్మారావు. చివర ఏమి మిగిలినది అని (్నో "వేసుకొని “అవును నీవు మిగిలితివి! అవును నాజాతి శక్తి నాయదృ ష్ట్వము. నీవు మిగిలితివి_ “అని సమాధానం చెప్పుకోగా తరువాత దశబోని నాయకుడు దయానిధి చివరకు మిగిలేది వమిటి అన్న యశ్నత " (పారంభించితే ఆ తో సమాధానం లభించకనే నవల ఫూ _ర్తి యింది.

కాల్పనికోద్యమం కలిగించిన ఉత్సాహం అప్పటికి "లేదు. మన _స్తత్వ*ా'్ర్రు పరిశోధనలవల్ల మానవుడికి తన అస్తిత్వాన్ని గూర్చిన నూతనమైన అన్వేషణ జిజ్ఞాన ప్రారంభమైంది. ఆ జిజ్ఞాసతో తన్ను తాను కోల్పోయి కొత్తగా వెతుక్కుంటున్నాడు. ఈ సంవ్షోభం వ్యక్త చేయడానికే వచ్చిన నవల “చివరకుమిగి లేద. చుట్టూరా ఉన్న (శపంచంలో పరాయితనం పెంచుకొని జీవితమంతా ఆసేమః కారుణ్యం, శన్నీళ్ళు అన్వేషించి కూడా సాఫల్యం 'చెంద "లేక పోయాడు దయానిధి. అయినా దయానిధి జీవితంలో పరిపూర్షపుటంచు లను అందుకోగలిగినలవ్షణాలు ఇందిరతో మానసికంగా అతడు ఐకం అయిన సందర్భంలో వి మాతమే.

“దయానిధి మనస్సు నిశ్చలంగా: ఉంది. చుట్టూ వీఖరాలు కరిగి కదలి పడిపోతున్నాయి. సదులు జన్మస్థానానికి ఎగ్య్రాకు తున్నాయి. జీలమిొాద పడిపోయిన ఆకులు ెట్లను కలుసుకొన్నాయి. ఇంత అని శ్చితమైన వాతావరణంలో తానొక్కడే స్థిరంగా (యశాంతంగా ఉన్నాడు* అతనిలో ఉ్మేకం "లేదు. బాధలేదు. బెంగలేదు. దిగులు "లేదు? (పేజి 878)

ఈతదా త్మ్యానుభ వం జీవితంలోనిలుకడలో ఒదిగిపో లేకనూతన నుూూల్యాలను సృజించుకో లేక కొట్టుమిట్టులాడే మనవిషీకి ఆధా*ం లభించి నట్టుగా ఒక తపస్సుకు ఫలితం లభించినట్లుగా వ్యర్థింపబడిందిం

నహృవయచ్న కము. లవి ఇందిర మృత్యు తణంలో విడ లేక విడలేక వెళ్ళిపోయె ఆమె అడిగిన (చశ్న “వళ్ళిపోతారా?) అని

ళల్రద్రి మృత్యువు జీవాన్ని అడిగిన మ(పశ్న అని అతనికి తెలుసు. అతని చేతిని పట్టుకొని ఉపింది. అ పడవకు లంగరు అందదు. వశ క్రి చాన్ని నిలబెట్ట లేదు. మృత్యువుని స్పృశించాడు. జీవంయొక్క_. కడ సారి మాధుర్యం ఆతని చేతుల్లో తన్ను కులాడింది. సృష్టి రవహాస్యాన్ని అతను శోధించినట్లయింది. తన హృదయంలో (ప్రశాంత మయిన వెలుగు వాహిని సుఖదుఃఖాలను విసర్టించి వు జేశాలకు అతీతమైన మహత్తర వై తన్యం అతణ్ణి ఉత్తమ మానవుణ్ణి చేసింది. (పే 873)

దయానిధి ఇంతకాలం వ అ మ తను పొందలేక పోయాడో, ఎప్పుడూ వై ఫల్యాలనూ (_పతిఖా తాలనూ పొందుతున్నాడదో ఆ అవస్థకు విరుద్ధంగాఉందీ అనుభవం. అతని అనుభవం ద్వంద్వాతీతం. మనస్సు శాంళిరసానుభవం పొందినక్షణం, అతను ఇందిర సన్నిధి లోనే ఆమె ఆత్మార్చణలోనే పరిపూర్ణత పొందాడు, కాల్పనికోద్య మం తరువాతి కాలాన ఈమె ఛిన్నమ స్త. కాల్పనికోద్యమ స్ఫూర్తి కల్లింంయిలే ఈ నవల యిక్కడికి పూర్త యివుండవచ్చు. కాని అస్తి త్వవాదస్మ్ఫూ లీ దానిని యింకా “పెంచుతూ. పోయింది. అందుశే “చిరకు మిగిలేదిని ఒక [పథాన వలయమూ డాన్ని బంధిస్తూ ఉండే భిన్న వలయాలుగల నిర్మాణంగా చెప్పడం జరిగింది,

దీన్లో (పథాన వలయం దయానిధి. కోమలి, అమృతం, సుకీల్య జగన్నాథం, శ్యామల: ఏళ్ళలండరూ ఆ వలయం ఖండిచుతూఫోయీ స్వతం్యత వలయాలు, (పధాన వలయాచికి శేర్యదబిందువు వృళ్హ మౌనం కాదు. ఆ అదృశ్య బిందువు ఇందిరా. ఇందిర ప్యాత విచ్చితమైంది ఆమె దయానిధికి దగ్గరగా వచ్చేందుకు [మయత్న ౪ ఇ్చేసిది. నయాని ధి. పృదయపూర్వకంగా అర్థం వేసుకుని.

య! "తెలుగునవల_అలీత.వ రమౌాన=భ విమ్యత్తులు అప్వానించ లేదు. అపంధథలతిని ధర్మారావు 'అెచ్చుకొన్నట్లు 'అెచ్చు కోనూ లేదు. ఆమెచేసినతప్పుశే ఆమె బాధపొందింది. అయినా అతసి మనస్సులో ఆమెయెడ అర్హమైన అను రాగభావం వుంది, ఉన్నదల్లా వివాసా న్యవస్థలో ప్వూర్తి నమ్మకం "లేకపోవడం. అందుకీ (ైేమిం చిన వాళ్ళు -పెళ్ళిచేసుకో లేరు. పెళ్ళి చేసుకున్న వాళ్ళు (మించ "లేరు. అది ఈ ేశంలో యువకుల చరిత (298 పే అంటాడు రచ యిత. ఈ సమన్య కాల్పనికోద్యమం నాటిది. నాడు (పణయ పారమ్యాన్ని ఉఊరకచెబుతూ ఉంశకే _ కులపాలికా (ప్రణయం "పేర (మించి “పిళ్ళి ఇేసుకోవడాన్ని “సాభ్మదుని (పణయయా తలో? నాయని "పెళ్ళిచేసుకుని ఆపేమించడాన్ని గిం కుమారుని ను గ్‌తాల్లో విశ్వనాథ (శ్రవచించడం జరిగింది. అందుశే చలం తెచ్చిన విప్తనం భావుళస్థాయిలో ఉండిందికాని సమస్యను భూమి మిాద నిలబెట్టి పరిష్కారం చూవీంచలేదు. ఇందిరా వయానిధుల టోజయశేఖలకు సమాంతరంగా శాకుంతల కథాంశాన్ని స్ఫురింప వేయడం కూడా రచయిత ఉశ్జేశించాడు. అందుశే ఈ ఉంగరం మూరు "పెట్టించే ఆనాడు కాలువగట్టున తోటలో, అన్ని మరచిపోయా రా అని ఇందిర అడిగితే. నేనేం దున్యంతుణ్ణికాదు అని దయానిధి సమా భఛానం, కశ్య ప్మాశమంలో తపవ్వీని సఫకుంతలను ద్యుమ్యంతుడు భూచిన విధమే అప్పటో స్వర్ణనుర్మ్యముల సంయోగమే దయానిధి మృత్యుక్షణాలలో ఇందిరను చూచిన సన్నివేశంలోనూ స్ఫురిస్తుంది. “అయినా దయాళ్శి కోమలికో, అమృ తానికో మరొకరికో అన క్రుడుకా లేదు. కోమలియెడ అతని ఆస కి సాహసం చేయాలనే కోరికవల్ల వచ్చింది. అమృతము ప్యాతలో దయానిధిమాద ఉండే ఆవరపు చెలిమి తోడగా తోడగా లోతుల్లోఉన్న కామ వాంఛ మెరుపులా మెరిసింది. అనుభవానికి వాద్దులు లేవు అన్న అథ్యాం నుంచీ అమృతం ప్నాతలో అత్యంతానురాగం అంతర్గత వాంఛ

సహృదయచ్మ కము 92285 ఉన్నట్లు తోస్తుంది. ఆమె జాలి అనుకున్నది దాన్ని, అందుకే చీకటి తప్పులో కన్నీటి వర్షంతో కామాగ్నులు రగుల్కొ_న్నాయి. కోమలి మానసిక స్థాయికన్నా, అమృతం స్దాయి వాలా ఉన్నతమయింటే. అయినా ఇందిర మౌానసికస్థాయితో పోలిస్తే ఏళ్ళద్దరు వాలా (కింది స్థాయి వాళ్లే. చివరకు మిగిలేది తరువాత వచ్చిన మానసిక నవలల్లో అల్పజీవిగాసీ అసమతథ్థని జీవయా[ తగాసి వదో ఒక మనోభావాన్ని న్వీకగంచి రచించిన రచనలే. చివరకు మిగిఅేదిలో ఉన్నంత విసృత జీవనంగానీ మనోలోక విన్యాసం గానీ ఏటిల్లోలేదు. తరువాతి కాలంలో నవలా స్వమాప నిర్మాణంలో సున్టురచన చవేనీన వారిలో నోరి నరసింహశాం్ర్రి ముఖ్యుడు. ఇతివృ త్ర్తాస్నీ (క్రమపద్ధతిలో విన్య నిస్తూ పోవడంలో ఆయనచూవీన మెలకువ అసాధారణమెంది.ఈయన శాల్పనికోద్యమ కాలపు కవే అయినా నవలాకారుడిగా స్వాతం (తోద్యమం తరునాతనే వర్చ్పడ్డాడు. అ-దుచేతనే వారి బేగణకూ ఈయన పొందిన _పేరణకూ భీవం ఉంది. నిర్మాణం అంశకే నవలను రూపొందిచ్లో ఇతివృతాన్ని విన్య సించే లతణం- సంవింఛానం అంకే ఈ నిర్మాణానికి సౌందర్యదీ_వ్రీ కలిగించే లమణం. గొప్ప రచయితలలో ఈ రెండూ అవిభాజూస్థలుగా ఉంటవి. ఆ రచయితలు నిర్మాణాన్ని ఒక మూసగా వాడుకోవడం జరుగదు. వాళ్ళ ఇదివృ త్తమూ, భావనాలశ్రణమూ (కమంగా నిర్మా (గంథం ఎప్పుడూ తనకు ముందున్న నిర్మాణాల మాదిరులను అత్మిక మించి నూతేనంగా రూపొందుతుంది. అందువేత అంతళ్ళ క్రి చేతనే అది అంగీకృతమై తకఠువాతి రచనలకు మార్షవర్శకంగా నిలబడుతుంది. లం ]

ల్తా6 "ఇెలుగునవల_అతీత-_వ _రమాన-భవిమ్యత్తులు నోరి నరసింహశాత్ర్రి తరువాత నవలా రభయితలలో సంవి ధాన విషయంలో, శిల్పంపిషయంలో జాగరూకత చూవీంచినవాడు రాచకొండ విశ్వనాథ శాన్తిః ఇటీవలి నవలల్లో నిర్శాణమార్శ్మిక తను (పనర్శించిస నవలలు "ఆన్నేటి సూరి చంఘిజ్‌ ఖాన్‌ ఉప్పల లక్ష్మణ రావు అతేడు-ఆమె, ఆర్‌. యస్‌ సుదర్శనంనంసార వృక్షం, శీలావి మైనా) ఇప్వుకోదగ్గవి. ఇంకా (పయోగవై చితి ఉన్న రచనలుఎన్నిటి నయినా పేర్కొనవచ్చు. ఐతే తెలుగు నవలా (వపంచంలో రూపాన్ని యథేచ్చగా వ స్తువున్నాశయించి రూపొందింపవేస్తూ నిర్మాణవిషమయంలో (ప్రయోగ వెచ్చివిని దర్శింపచేసింది విశ్వనాథయే. వకపీరని ర్మాణంలోని బిగువు- సాంద్రత, "వేయిపడగలులోని విరాణ్మూూర్వ్డి కల్పనమూ, మాబాబు లోని ఆళత్మ్మాశయరీలి స్వన్హానికి నిచ్చెనలులోని విచారణారీతి. పురాణ వె ర్మగంథమాలలాొ ని లొలాసముల ఆవిష్కా_రం.పిక్టుశర్మ ఇంగ్లీము చదువు మొదలగు నవలల్లోని అధిశ్షేపము *మోయుతుమ్మెవి లోని ఆత్మ కథ్యాపవేశము, దమయంతీస్వాయంవరంలోని కథ కాని కథా లక్ష్షణమూ, అరునదులలోని ఉపన్యాసాళ్ళః త్త ఇట్లా ఆయన నవలా పరిణామంలో కథాంశం (శ్రమముగా కుంచించుకు పోవడం, అనుభూతి (పాభాన్యంనుంచి ఆలోచనా (టాభాన్యందాకా సాగిపోవడం, ఈ లక్షణాలన్నీ రూపంనుంచి అరూపతవైవు ఎప్పుడూ. నూతన దిశలను , అన్వేవీస్తూ సాగిపోయే లమణంగాఉంది. ఆయన విజయాలు అజ జయాలు తెలుగు నవలా (ప్రపంచంతో అవినాభావం కలవి, తెలుగ నవలా పరిణామంలో విశ్వనాథ స్థానం అనితర సాధ్యమయింది, “తెలుగు నవల యింతవరకూ సాధించింది వీమిటిగ సాధించ లేకపోయిం "జేమిటి? అన్న విచారణలో స్థూలంగా కొన్ని ఫలితాలు అంచనా "వేసుకో వచ్చును. ననల బలమైన [(ష్మకియగా రూపొందించి మన వాజ్మయంలో పాఠకుల సంఖ్యకూడా విపరీతంగా వృద్ధిపొందుతూ

వస్తున్నది. 1950 తకువాత వారష్మతికలలో నవలలు (కమానుగతంగా (చచురణ కావడం-పాఠకుల నంఖ్య రచయితల నంఖ్య వృద్ధిపొంచడం ఈనార్పులల్లో (చథానమైనవి.

తత్పూర్వం సాహిత్యసాధనగా ఉన్నపుడు సాహిత్య రంగంలో రచయితలు తీసుకున్నంత (శద్ధ వారష్మతికలకు మసాలా (దవ్యంగా మారిన తరువాత దానిపట్ల చూపీన శ్రా భిన్నమైంది. శండో లత్షణం వ్యా పారదృష్టి. పాఠకులు శి చదువుతారో పతి కలు అవే పచురిస్తాయి. ష్మతికలు పచురించే రచనలనే రచయితలు "రాస్తారు. తత్పూర్వం 'రచభయిత తన్మపేరణ ఆధారంగా రాయడం_ పాఠకులలో మొత్తమో భాగమో దాన్ని న్వీకరించడ మో, తిరస్క రించడమోా, జరుగుతూ ఉంజేచె, లాగణ రచయితయొక్క_. సహజ స్పందనం. ఇటీవలి దళలో రచయిత స్పందన వెనుక _పాచుర్యమూ, ధనలాభమూ మొదలై నవి (యభధానాంశాలు. అందువలన రచనలు వ్యాపార స్తునిచేతిలో క్రీలుబొమ్మలు గావడం సహజం. విపణిలోకి వీ వస్తువు రావాలోోవవ స్తువు రాకుండా చేయాలో "పెట్టుబడిదారీ సమా జంలో వ్యాపార స్తుడిచే (పధాననిర్ణయం.అట్లాగే సాహిత్యరంగంలో - "తెలుగు సాహిత్యరంగంలో మొదటిసారి రచయిత (యమేయం తగ్గి వ్యాపొరస్తుడి (ప్రమేయం ముఖ్యం శావడం జరిగింది. ఇటీవలి నవలల్లో ఎక్కువనవలలు ఒక జీనన శ్షే తాన్ని మ్యూతమే ఇలినృ _ల్తంగా (గ్రహించడం, బశేమాదిరి కథనాన్ని (గ్రహించడం, ఒక మూసలో పొ్యతలను తీర్చిదిద్దడం, ఇందువల్ల జరుగుతున్నది. రచయిత చేతులకు అదృశ్య శృంఖలాలు వచ్చిపడ్డవి (పఖ్యాత రచయిశతలు “ఇలాంటి నవలలు మాూరెందుకు రా స్తున్నారు అంకే అవే (ప్రజలు చదువు తున్నారు కాబట్టి అంటున్నారు. నిజానికి (వజలకూ, తమకూ మధ్య వ్యాపారస్తుడు నిర్ణయం బే స్తున్నాడనే విమయాన్ని అనాయికతతో రచయితలు (గ్రహించలేక పోతున్నారు.

ర్స్‌ "తెలుగునవల_అపీత_వ '_రృమాస-_భవిమ్యత్తులు

ఈనాటి నవల సమాజంలోని ఈ అలసభా వాన్ని అభివ్య రక్తం చేస్తున్నది. అందుకే ఇటీవల నవలా (చపంచంలో మవ గంథం (0118310) అని చెప్పబడే రచన కానరావడం అేదు.

“1950. లలో (ప్రారంభమైన ఈ పరిణామం 1980 నాటికి పరా శాన్ట స్థితిని చేరుకుంటున్న ది, ప్మతికలు చాలావరకు ఈ ధోరణిశే సహాయం వేస్తున్నవి. (ప్రచురణకర్తలు ఈ మార్హానికి పట్టాభియే.50 చేస్తున్నారు

ఇటీవల ఒక ఎరకగల పాఠక సమూహం ఎదిగి వస్తున్నది. వీని (ప్రభావంవల్ల నవలా రచనను మళ్ళీ రచభయిత తన అనుభూతి సాధనంగా న్వీకరించగలడని తోస్తున్నది.

వ మహా (గంథానికైనా కొన్ని లక్షణాలు సామాన్యంగా ఉంటవి. అందులో నవల మానవ జీవితాన్ని ఫై నంతవిస్త ఫలేంగా మన శాస్త్ర _పథావంచేత లోతుగా చిితిస్తున్నది. రచయితకు అనుభూతి సాం్యదత, భావవ్య _క్రీకరణశ _కీ (సతివాక్యంలోనూ తనది అని వెప్పవగిన వ్య క్రో (ప్రకాశనము మైలతణ్యానికి కారణాలు. అన్చతవి,

ఒక గొప్ప నవల "రాయాలన్నా ఒక ఇతిహాసం రచించిన రచయితలకు ఉండే తాటస్థ్యబుద్ధి ఉండడం రచయితకు ముఖ్యం. మపవహోభారతంలో- హీనతాభావం కలిగిన, ప్మాతగా కర్ణుణ్ణి ఎంత గొప్పగా చ్చితించాడు వ్యాసుడు! భీమ్మనిలోని ఆత్మ ధర్మ నిష్ట ఎంత గొప్పది. అశ్వజ్థామలోని విద్యావిషయిక స్పర్థ ఎంత త్మీవమయిన (పతీకార సర్పంగా స్వౌ్లికః పర్వంలో బుసలుకొట్టింది ? మాసవీయ చై తన్యాన్ని దాని వెలుగు నీకలను అంత సుసూక్ష ఖం పరిశీలన చేసిన వ్యాసుడు తాను అంటీ అంటనట్టుగానే. చితించి గొపు యితి

సవృ్యాదయచ్మ కము: వకీర్ర వోసాన్ని రచించాడు. అట్లాగే తాటస్థ్య భావము రచయితకు నృజన శిఖ రాన్ని చేరుకునేందుకు సహవోయపడే (శబలసాధనం

ఒక మతమూ, తాత్విక సిద్టాంతమూ, రాజకీయ వావమూ, బక నైతిక (పభావము ఒక్కో కాలంలో బలంగా ఉండటం జరు గుతూ వుంటుంది. అయితే నవలలో (_ప్రాథమికమయింది మానవీయ వ్రైతన్య పరికల్పనమ్యు అన్నిటినీ మించిన ఈ లక్షణం లేకపోతే, మైన చెప్పినవెన్ని ఉన్నా అది గొప్ప సవలకాదు. అయితే ఒక శాశ్రుమో, వేదాంతమో కావడం కూడా నవలా రూపంలో ఉండటం వలన సులభ తావ్యుం "కాదు.

నవలను ఒక.ై పు మానవ కథాంశాల తేజ్యస్తిమిర రేఖల కలయికగా చూడటమేగాక్క దానిని క్జాన విజ్ఞాన సాధనంగా వేయ డం కూడా తెలుగు రచయితలు భావించారు ఉన్ననవారి మాల పల్లి నుంచీ "తెలుగు జీవితంలో అన్ని పార్శా్యాంను స్ప ఏనీంచే (యయత్నము, వాదవివాదాలు, విశిష్ట వర్ణనలూ, నవలలో ఫఖౌగా లయ్యాాయి. విశ్వనాథ తన నవలల్లో ఈ లక్షణాన్ని (కమ్ముకమంగా "పెంచుకుంటూ పోయారు అక్కడక్కడా చర్చలుగా ఉండడం దగ్గర ఆరంభమయి చివర చివరలో కథా శరీరాన్నే (మింగే వశకు ఇేరకున్నాయి. శూపిరాజు నవలల్లో ఈ లక్షణం (వచురమే. యాత్రలు వర్ణనల్కు చర్చలు వ్యాఖ్యలూ ఆయన ననలల్లోనూ ఎక్కు వే. బుచ్చిబాబు నవల ఎంత కవితామయమో ఆాత్విక జిజ్ఞాస అభివ్యాప్తమై అంతగా ఒక వివేచనా (గంథంగా సాగుతూ వుంటుంది. గోపీచంద్‌. చివరి నవలల్లోనూ ఈ ఉపన్యాస లక్షణం ఎక్కువ పూర్ణ యోగాన్ని _పపంచించిన * పరమేశ్వరశ్యాన్త్రి. వీలు నామా ) కంక, అపరిపూర్ణంగా ఉండిపోయిన * చీకటి గదుల్లో * చర్చలు ఎక్కువ

8తీ0 “తెలుగునవల_అకీత_వ ర మాన-భవివ్యత్రులు

నవలా పరిణామాన్ని గమనిస్తే (శ్రీ ప్మాతల వికాసం గమ నించవగింది. కమల-జో్యతులు, వకటఏర-మోానాత్రులుు రత్నావళిం రాజేశ్వరి అరుణ-.లావణ్య, అరుంధతీ _ గిరిక్క మంగమ్మలు,- హేమ సుందరీబేఏ శారదలు._కోమల్కి అనమ్యుతం, ఇందిరలు ఉషారాణి ఈ ఉరిణామంలో మానసికంగా బౌద్ధికంగా (ప్రీఎంతగా ఎదిగిపోయిందో గమనించవచ్చు. సంస్కరణ వావం రోజుల్లో వెలుగు కిరణాలు తొలి సారిగా గమసనించిస తన వ్య కిళాగన్ని, తన సానాని గహిం 'జేందుకు యించు త్‌ అగర్ల్ష లలి కళ! ఇ జం

థి ద"ట

ఇటీవల (స్త్రీలు నవలలు రాయడం _పథధానమయినా వాళ్ళు కల్పించిన (స్ర్రీప్మాతల చైతన్యం పైన పేర్కొన్న పాతల ఆంతర వికాసాన్ని దాటి సాగిపోలేదు,

ఈ రోజు తెలుగు నవలారంగంలో కానవస్తున్న (ప్రచురణల వెల్లువ సాథారణస్థాయిని మించకపోవడం, వ్యాపారస్తుల గువ్పిళ్ళ నుండి రచయిత తప్పించుకోగలిగితే అస్థితి రాబోయే .విశిష్ట నవలా రచనకు ఆధారభూమిగా శహించవచ్చు. సాఠకుల సంసిద్ధత వారి లోని వై తన్యస్ప ఫహ రచయితలలో నూతన శిల్ప పరిపూర్ణమయిన ఉదౌత్తనవలా సృష్టికి హేతువు కావలెనని విశ్వసించవచ్చును.

(మన నవల_పరిశీలన - 1978,

శ్‌ చివరథు మిగిలేది నవలలో అదృశ్య శేరద్ర బిందువు కాల్పనికోద్యమం "తేలుగు సాహిత్యంలో ఒక నూతన వ్నీతి జాన్ని అఆవిష్క_రించింది. సమా జనిస్ట్రమైన ధర్మం అనుబంధంగా సాగిన కథాన్యుపాణితమైన సాహిత్యం చిట్టచివరికి వ్య క్తి శిల్పశక్తి నీ, పాండి ్యాన్ని, లొలసనూ (_పకటించే స్థితికి దిగజారిన తపణంలో కాల్పని కోవ్యమం అనుభూతిలోకపు నూతన కచాటాలను తేరచి తెలుగు సాహిత్యానికి మళ్ళీ (పాణం పోసింది. కవితారంగంలో రాయ; పోలు, కృవశొ,మే. నండూరి, నాయని ఆ ) రఫ్రజ్ఞు ఆః విశ్వనాథ ఈ కని త్యాన్ని తమ సృజనాత్మక శ క్తితో ఉన్నళ శిఖ "రాలకు కొనిపోయినవాళ్ళు. అనుభూతిని జీవచై తన్యస్పర్శిగ" అనుభ వించి దాన్ని వ లు. కెలుగుభాపకి ష్న వ్యక్తం చేయడంకోసం ఈ కవులు నూతన స్వరూపాన్ని తీసుకువచ్చారు. కాల్పనికోద్యమానికి | పాణళ క్తి న్వేబ్భాళననూ వ్యవస్థ న్టి పాణళక్తి స్వ నుండి అచ్చమైన న్వేచ్ళనుకోరే ఈ లక్షణం దానికోనం 'పెనుగులాడ టం, అందువలన కల్గిన 'బాధకు కవితారూపం ఇవ్వడంవల్ల ఈ కవి త్వంలో అంతర్జతంగా ఒకవిపాదభుజీర స్పందిస్తో ఉంటుంది, ఈ "వేదన - కథ్యాశితము కాకపోవడంచేత పాఠకుడికి వ్యక్ర్తావ్య కంగా అందిఅందని భావకపోతంగా రదూళొందింది. అయితే ఈ భావనను నేల మిదికి దించి "తెచ్చి రూపకల్పన చేయడం నవలల్లో సాధ్యపడు తుంది. 'కాల్పనికోద్యమ (పాబల్యం తెలుగు ననలల మొద (పసరించ టం ఒకవిధంగా మాలపల్లి (1021) తో (ప్రారంభం అయిందని చెప్ప వచ్చు. స్వేచ్భకోనం వేసే ఫోరాటం అనేక రూపాలలో దీనిలో

రం! *చ్చివిరకు మిగిేది నవలలో... వ్య_క్రమయింది, రామదాసు సంగదాసు మరణంతో ఒక్కక్క సంగము (లెంచుకుంటూ చివరకు వకాకియె.న్వ ర్రారోహణ పర్వంలో ధర్మ రాజులాగ జీవన్నుక్తుడు”గా మిగిలిపోతాడు. ఈ ఏముక్తి సర్మపదాయబద్ధమైం చే. అయితే మాలపల్లిలో రామదాసు చుట్టూ ఏెదిగివచ్చిన “భర్ష ణభబీజాలుి కాల్పనికోద్యమము మొనవోద్య మవమూ, సామ్య వావమూ తెచ్చిన అంశాలు, కవులా మోహనుల, జో్యూతి అప్పాదాసుల జీవనం కాల్పనికోవ్యమము (్రైోవచించిన నూతన (శయణయ సిద్ధాంతాన్ని -ళండంచులుగా చూాసపెడుతున్నదిం మాలపల్లి తరువాత ఏకవీర ఈ పణయ వృత్తాన్ని వివాహ వ్యవస్థతోడి దాని సంఘర్షణను శిల్పసహపితంగా చూపించిన నవల పఏకప్‌ర. తరువాత మళ్ళీ “చివరకు మిగిలేది నవలే వ్యక్తి జీవితము (ేను; కామము, వివాహము .. మొదలై న సమస్యలన్నింటిని ఆత్మ్మాశయ కవితా 'చేశంతో చ్చితించిన నవల, కవితామయత దృష్టితో “*ోవకపీర” _ “దివరకుమిగిలేది” ఈ రెండు మధురకావ్యాలు. “చివరకుమిగి తేదిలో నాయకుడు దయానిధి వివాహ వ్యవస్థయొక్క అసాఫల్య భూమికలో జన్మించినవాడు. ఈ కథలో నాయకుని “తల్లి, పాత చ్మితింపబడ లేదు. కాని ఆమె చేసీన అపభణారాల ఫలితం నీడలా అతన్ని వెంటాడి, సంఘ విమర్శద్వారా జీవి తాన్ని కలుమీతం చేస్తూంది. (చివరకుమిగి 'లేది _ రచయిత వీ8ిక _ సమర్పణ 8 పే) అతనిలో రభయిత చితిం చిన నూతృకామ భావము (061003 00101) జీవితమం ఆతా అతన్ని “వెన్నాడుతూనే ఉంది. దయానిధి (బతుకు ఒక కొలిక్కి రాకపోవ డానికి ఇది (ప్రధాన హేత్యువైంది. అతని జీవితంలో తాకికమైన సఫల జీవనానికి కావలసీన విద్య, ధనము, హోద్యా సౌందర్యము, సంస్క్తా రము అన్నీ పుష్కలంగా ఉన్నాయి. జీవితంలో ఆారసపడ్డ (శ్రీలు అనేకమంది అతన్ని ఆ రాధనాభావంతో భూసినవాళ్లు, దయానిధి అ'నే బిందువుతో (పారంభమయ్యే శీఖకి మరో (శ్రీ చివరి బింద్యువై

సహృవయచ్మ కము లలిత? చానిని సరళరేఖగా తీర్చ లేదు. ఈ లేఖ వృత్తాకారంగా తిరిగి తిరిగి మళ్ళి దయానిధి వగ్గశరే ఆగింది. ఈ వలయాన్ని ఖండిస్తూ పరస్పరం ఖంటించుకుంటూ సాగిన ప్యాతలే మిగిలిన తీ పా్యతలు - అమ్మ్బుతం కోవుల్కి సులీలు నాగవుణి, ఇ్యామల ఇతాాదులుం అయితే ఏళ్ళు వదో ఒక దశలో అతనితో ఇముడ లేక తొలగిపోయినవాళ్ళు. వళ్ళి వరూ అతని జీవితాన్ని _పధానంగా ఆ(కమించ లేదు, దయాసిధి మనోభూమికలో (స్రీ పురుషు సంబంధమైన ఆలోచనల్లో ఒక తీవ మైన అసంతృప్తి ఉంది. వ సంవర్భుములోను అతను పరితృ్తి పొంద "లేదు. అతని చై తన్యంలోని సౌందర్నలాలన కోవులిగా [మసు _స్తమెన కామవాంఛ అమృతంగా, సబంధుభావము మేనమరదలు సులీలగా అతని అవచేతనలోని అయోమయ లక్షణపు వికృతి శ్యామలగా రూపుకట్ట్లినట్లుగా తో స్తుంది.

దయానిధి భార్య ఇందిర ఈ నవలలో అతి సల్ప "కేఖలతో చ్చి తింపబడిన పాలే. అనాదిమయైన వె వాహిక సంబంధంలోని ('సీ్‌ల సమర్పణాభావం ఆమె ద్వారా వ్య _కృమవుతుంది. అయితే వివాహ వ్యవస్థ దాని మూాలికమైన పరస్పర అర్పణభావాన్ని వదిలేసి - తల్లి దండులు సమాజము వాళ్ళ ఇష్టానిష్రాలు హోదా ళువ్మ_మైన అపహాంకార (వకోపనలుగా మిగిలిపోవడంకూడా ఈపా_త ద్వారానే వ్య_క్తమవుతున్నది- అందుకే ఇందిర దయానిధిని చూడటానికి వోస్పి టల్‌కి వచ్చి తండి తిరిగి రమ్మని కబురుచేయగా జే వెళ్ళిపోయింది అతను డాక్టరుగా ఉన్నపుడు చూడటానికి వచ్చి ఇ్యామలతోడి అతని. సంబంధం అనుమానం కల్లించినా, దాన్ని నివృ త్తి చేనీకొని అతనితో జీవించికేచాలని మనస్సుతో ెనుగులాడుతూకూడా బాబా యితో 'నేనురానని గట్టిగా "చెప్పలేకపోయింది. వ్యవస్థ (_పేమను ఎలా నిర్ణయగా చంచుతూ ఉన్నదీ ఈ పా_తద్యారా సువ్య _క్షమవు

త్‌0 ]]

క9డీ “చిపరకు మిగిలేది నవలలో... తున్నది, ఇరవైలలో కిన్నెరసాని పాటలు వశపీర, అనార్కలీ ఈ మూడు వివావనికీ ేనుకూ ఉంజే సంఘర్షణను వ్యక్తం వేసే విశ్వనాథ రచనలు. కిన్నెరసానిలో అత్త అనార్క లీలో రాజు కఠిన మైన ఈ వ్యవస్థా లక్షణానికి పతీకలు, కిన్నెరసానిలోని విషాదమే “వకవీరలో కూడ విధివల్ల విపాదంగా పరిణమిస్తుంది. అయితే విశ్వ నాథ 'వేయిపడగలలో హరప్ప మరణంతో ముగిసీన నవలను పొడీ గించి ధర్మాళరావుకు మళ్ళీ వివాహంచేసీ *ోవమి మిగిలినది. నీవు నా జాతికి శక్తివి” అని చివర వివాహ వ్యవస్థయొక్క వునరుజ్జీవనమును (పకటించినాడు. బుచ్చిచాబు కూడ “వమి మిగిలినదొ అన్నది (యధాన (శ్చ ననలలో ఇందిర చనిపోయింది. కాని జీవించి ఉండగా ఇందిరతో రాజీపడలేక "పోవడం _ ఆమె మరణించడం మూస్తే విశ్వనాథ నిశ్చయాత్మకంగా చెప్పిన నీవు మిగిలితివి అన్న చాసికి (పవత్వాఖ్యానంగా చివరకుమిగిఅేది రూజొందించినట్టుగా తో స్తుంది, వకవీరలో అమృతం ప్యాత ఒకటి ఉంది. అమె గుజ్జవు వాళ్ళ వీల్ల. సవలలో ఈ ప్మాత వశపేర మనస్సులోని సంభుర్షణ సమయంలో ఆమెలో మేల్కొనే ధర్మ వైతన్యానికి (ప్రతీకగా రూపొందింది. *“చినరకుమిగి తేదిలో అమృతం ప్యాత సూలంగా పోలి. "లేం లేకపోయినా అణచబడ్డ కామభావానికి (పకీకగాోటక మన బీ న్యాంశంగా చ్మితింపబడటం గమనార ౦. ఎమ! దయానిధి సంస్కారం "కాల్పనిక యుగానికి ఇెందింద్కి కానీ “చివరకుమిగిలేది నవలలో కథాకాలం డి-పెపన్‌ కాలం.-1988 నుండి 1989 వరకు ఈ నవలా కథాకాలం సాగుతుంది. "వేయిపడగలలో 1989 తో ఆగిపోతుంది. అనుభవానికి హద్దులు లేవన్న అధ్యాయం చివర రచయిత ఇలా అంటాడు__నేశే సౌందర్యం, నన్ను జీను ధ్వనంభబేనికో లేను అంటూంది శరీరం, సౌందర్యాన్ని ఎదుర్కొన్న మనిపీ, అతను, గొప్ప సౌందర్యం అనుభవంకాదు, గొప్ప సౌంవర్యం:

సఎహృాదయచ కము ఫెక్రర్‌ అంశకు అయిపోవడం కాదు. ముందు కావడం కాదు. ఎప్పుడూ అవ్రతూ ఉండటం. హద్దులు "లేనిది అనుభవం. గొప్ప సౌంద ర్యానికి హద్దులు లేవు. "లండింటికీ శరీరం వద్దు కాదు” (పేజి 188_84క. ఈ భావజాలం అంతా కాల్చనికోవ్యమానికి "చెందినది దయానిధి నేల మీదికి దిగివచ్చి వాస్తవాన్ని ఎదుర్కోవలసి వచ్చి కోమలితో సంబంధం "పెట్టుకో లేక పోయాడు. అనుభూతి వాదం భొతికవావమును పరస్పరం ఎదురైనప్పుడు కలిగే విషాదం అతని జీవి తానికి లయ అయింది. దయానిధి భార్య ఇందిర జీవితం ఒక మరాగ-వేదనను వ్యక్తం చేస్తుంది “ఇందిర చదువు ఇంటి దగ్గరే ఆగింది. సంగీతం అబ్బేసూచన లుండబట్టి విడువకుండా ఏణ చెప్పించారుఎి (పేజి 142) చదువు _ భావాన్ని వ్యక్తం :వేయడానికీ _ ఏణ అనుభూతిని మూూగ7ణా వ్యక్తం చీయడానికి సంజేతాలు. ఇందిరలో ఉంజే తన్న "తాను నిలువరించు కో లేని లక్షణం దయానిధిని తనవై పుగా తిప్పుకొనలేదు. ఈ నవల మొ_త్తంలోను చతాక సన్ని వేశం “ఆకులు రాలడం” అన్నది. కళ బ్రగ్రని శీని నిశ్చలంగా చూసింది ఇందిర. ఎవరో ఎక్కడికో లాగేస్తున్న చరాసపులవి బలవంతంగా ఒక్కసారి నిలబెట్టింది. అన్ని శ క్రులూ కంఠంలో ఒక్కసారి (నజ్జరిలాణం (పేజి 878) అంత్య వేళలో తన "బేవనని రూపుకట్టించేందుకు ఇందిర చేసే యయత్నం _ ఇందిర కోరిన కోరిక నన్ను ఎప్పుడూ వదలి "వెళ్ళకండేం అని శిథిలమవుతున్న వివాహ వ్యవస్థలోని (ప్రణయ ఆర్ష్రత సౌందర్యలాలస "రుతో అ'ఈఊమూోమయ స్ధితిలో గిజగిజలాడే జీవ తన్య్యానికి ఇచ్చే తుది సంబే శం ఇది, తాను మరణించ నున్న వివయం తెలిసికూడా ఇందిర దయా నిధిని తన్ను వదలి వళ్ళొవ్దన్నది. అంశకే మరణించే వరకు వూతమే వదలవద్దని అర్థంకాదు. అది కాల్పనికతలో వచ్చిన పెలం964 మోద దృష్టీల్‌' అన్నమాట. జీవితమంతా కూడా తనతో సంసారం చేయ జానికి ఇష్టపడని భర్తపై ఈ అనురాగాన్ని చూవించడం ఈలోకంతో

శష్రకి “చివరకు మిగిలేది నవలలో ,., -నంబంధం తేని శరీర సంబంధంలేని |పణయతత్వానికి ఉదాహరణగా నిల్పడమే. ఇందిరలో ఎడ్జార్‌ ఎలన్‌ పో కవితల్లోని “303026 తత్వం కన్పిస్తుంది. ఈ సవలలో అమృలేం, కోమలి ఇందిరల (లివేణు లున్నవి. అందులో ఇందిర సరస్వతి ఆమెను గురించి నవలలో రచ యిత దృశ్యమానంగా చెప్పింది తక్కు వే అయినా ఆమె నవల అంతా అంకే నాయకుడై న దయాస్తధి సర్వవై తన్యాసకి మూలంగా నిల్చినట్లు అన్పిస్తుంది. ఈ శక్తి ఇందిరకు "బేశీయమైన పాత్మివ "త్యాది భావనా బలంచేత పారలాకికంగాకూడా భర్త సామి ప్యాన్ని కోరుకోవడంచేత సల్లింది. అందుశే స్థూలదృష్టికి ఇందిరా దయాసిధుల మధ్య 'సాబ్యుం కన్పించకపోయిసా దయానిధి ఇందిరకు అన్ని విరోధ పరిస్థితుఆలోనూూ, అస్థానంలోనూ అపరికిర్మ జేయడం జరిగింది. ఒక శోల్పనిక దృక్ప్సథంగల ప్మాతకు బుచ్చిబాబు నాయకుడు. ఇంత గార వాన్ని ఇస్తు న్నాడంశు అది రభయిత ఆంతర్యాన్ని సూచిస్తున్నదిం వయానిధి జీవితం ఆరంభమైన అసఫల వివాహ వ్యవస్థ బిందువు నుండి శుష్క ఆడంబరాలు ఆవారాలు వదిలించుకొన్న "ఆ “వ్యవస్థలోని అంతసత్తర్థం ఇందిర రూపంలో వ్య _క్రమయింది, “దయానిధి మనస్సు సిశ్ల ఉ స నిశ్చలంగా ంది, చుట్టూ శిఖరాలు కరిగి కదలి పజిపోతున్నాయి. నదులు జన్మస్థానానికి ఎన్న్రాక తున్నాయి నేల మాద పడిపోతున్నాయి నదులు జన్మస్థానానికి ఎగాకుతున్నాయిః “నేలమావ పడిపోయిన ఆకులు వైకిలేచి ఇెట్లను కలుసుకున్నాయి (పేజి 878) ఆ స్థికలో దయానిధి వై తన్య స్వరూపం అది, నదులు దెన్మస్థానానికి ఎన్టబాకడం, రాలిపోయిన అకులు మళ్ళీ చెట్లను కలుసు కోవడం, శిధిలమైన న్యవస్థ పునారచితమవడం సూచిస్తుంది. శిశిరం తొలగిపోయి రాబోయే వసంతం ధ్యవితమవుతుంది. సౌందళ్యాను భవం, నియతేకామము పరస్పర ఆత్మార్పణము _ ఈ మూడూ ఆ వ్యవస్థ (పాణ ధాతువులు, కోమలి అమృతం, ఈ మార్గంలో

సవృాదయచ్య కము లప? సోపానాలు; ఇందిర శీర్ష శిఖరం. ఈశిఖరం అధిరోహించడం చూనవుడి జీవనానికి సాఫల్య 'శకూచకం. ఇందిర మృత్యు వేళ ఇలా వర్ణింపబడింది. “అది మృత్యువు జీవాన్ని అడిగిన (ళ్‌ అని అతనికి -జెలుసు. అది అతని 'ేతిని పట్టుకొని ఊవింది. ఆ పడవకి లంగరు అందదు. వళ కీ డాన్ని నిలబెట్ట లేదు. మృత్యువును స్పృశించాడు. జీవంయొక్క. కడ సారి మూథుర్యం అతని వేతుల్లో తన్నుకులాడింది. నృష్టీ రహస్యాన్ని అతడు శో ధించినట్లయింది. అతని ప్యాదయంలో (చశాంతమైన "వెిలు/గసవారింది. సుఖదుఃఖాలను వినర్జించి ఉ_ేశాలకి అతీతమైన మహత్తర చైతన్యం అతన్ని ఉ త్తమ మానవునిగా బేనింది. (పేజి 879) ఇందిర మృత్యువు మృత్యువు కాదు. దయానిథి వ్య క్షి త్వంలోకి ఆమె తన్ను తాను ఉపసంహరించుకొన్నదిం సతీ దేవిిదమునివిాద ఆగ్రహించి తన్నుతాను వహించుకొని శివుని అర్ధనా*ళశ్వరుని చేసినట్లు ఇందిర దయానిధి వచై.తన్యంలో శేం్యద బిందు.వై అతనికి పరిపూర్ణ తను (శసాదించింది అందువల్ల నే తరువాత జీవనంలో కోమలితోడి అతని వ్యవహారం మిక్కి-లి అనాస క్రంగా ఉంది.

బుచ్చిబాబు కాల్చ్పనికోద్యమ అంళాఖలైన ఆనాటి అమలిన శృంగారం, స్వేచ్చా (వణయన్సు, కరులపాలికా (చణయము = ఈ మూడింటికి సంజేతాలుగా కోమలి, అమృతం, ఇందిరల వ్యక్తి త్వాల్ని నిర్మించాడు

పతీకాత్మకయెన ఈ క్లివవెన రచనా స్యరూపంలో

మామూలు జీవనంలోని తార్కికత అంతగా పనిచేయడంలేదు. వాస్తవిక త వృష్టికికూడ ఇది అందదు. అంతర్చహిల్లో కాల నడుము వ్యక్తి పఫొంచే సంఘర్షణ | ఈ (గంథంలో (చధాన వస్తువెంది* అయిటే జీవితం జీవించవలసీంది. కావడం వల్గ _- భావ భూమిశలో ఎంతగా ఎదిగినా ఉపాధిలోకి సంబంధం చేత నేల మీదికి దిగిరావడం

శతి "చివరకు మిగిలేదీ నవలలో, ,, తప్పదు. ఇక్కడ సంభర్షణ _ప్రారంభమయింది. వివాహా వ్యవస్థ చాని అకలువస్థితిలో భూమికీ ఆకాశానిక్షీ _ (పేను సౌందర్యాలకూ ఐహీక పారలాకికాలకూ ఒక లంకెగా నిబంధింపబడింది. అదితన ఆంతర్యాన్ని కోలుపోవడంవల్ల నే మానవుడికి అన్వయ సూతం "తెగిపోయి. క్లేశం సంపా_ప్రిస్తుది. సు పృ వైతన్యంలోని అంశాలు జీవనంలోకి (నువేశించి నియమించే నూతన మూల్యాలు "లేశపోవడం వల్ల విచ్చలవిడిగా సంచరిస్తున్నవి. “చివరకు మిగిలేది ప స | మి వైవాహిక వ్యవస్థ స్వచ్భంగా ఫునర్ని ర్శించ వలసిన అవసరాన్ని సూచిస్తున్నది. ఇందిర పాత భారత (స్త్రీకి పాత్మినత్య భావంవల్ల కలిగిన శక్తిని ఆధునిక రూపంలో వ్యళ్తం చేసింది. అందువల్ల నే దయానిధి తిరిగి తిరిగి ఆ బిందువు జగ్గరశే వచ్చి తన్ను తాను పోల్చుకున్నాడు, (1979 అష్టోబరులో విశాఖపట్టణంలో జరిగిన శెండవ ఆం, (చ (ాచ్య వివ్వత్పరివత్తులో చదివిన వార్టసం) పట న్ను / ళా” చా (40 ఆం మా జ్‌ శశిక శి య (డ్ర్‌

ననన లలా కాలా మాట టనవానననవప నాలా ఈలా అధో ఆ లన్న న్‌ క్ష లు! . . 9 ల