Telugu rudramadevi (vimarshanathmaka prishelana) - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

_ .. నోరినసియహశాస్తిగారనవల ఆంహాలులఆలక) = విమర్శనాత్మపరిశీలనన ౨... నల ల. ను. క్‌! క త చ. యం. టీ న నా. యళ చని ప] ( సక్‌ తన, ఓ తం న టం. సీ యస ఆ స లల. నాం లో త... ఫ్‌ స్ట 1 టు

ం "నమ సస య. త్‌ నం పంచి. ఇ ప .

నోరి నరసింహశా,స్త్రిగారి నవల జి రు (ద్రవము చెవి విమర్శనాత్మక పరిశిలన డా॥ ఎం. 'ప్రమీలారెడ్డి ఎం.వ్సు ఎంఫిల్‌ , పిహెచ్‌.డి. ధీర సాహిత్య సాంస్క తిక ప్రచురణలు బోస్తన్‌ - యు.ఎస్‌.ఏ, 2000

నోరి నరసంహశా,స్త్రిగారి నవల “రుద్రమదేవి” విమర్శనాత్మక పరినీలన ఇ00గ1 2౯౧౩002325 0184211 పాం! “రగ 6661 య 0 ౧ 1. 2022 గంరయ వ2865 ౫1-66. వెల : 30/= రూ॥లు మొదటి ముద్రణ : జనవరి, 2000 పతులు :; 500 ్గ 6 భ3ర ట్‌ి గ్రరి ౪ జం న శ మో (6 ౬ రి రట! గరాలత్యా ళా ల లో న; స్‌ ్ష న్‌ . 0 | చయరి గి గో మాన వ స, జ్ఞ థె రచయిత్రి సమర్వణ : ధీర సాహిత్య సాంస్కృతిక ప్రచురణలు, బోస్టన్‌ -యు.ఎస్‌.ఏ. ముఖచిత్రం : గడియారం ను అక్రరాలు 215 66౧౪౫ 0/రీఅ2086, [౦౧6 ఉ4(0గ్రర్ర0గ్రిగ్ర ముదణ : చరిత గ్రాఫిక్స్‌ 'పాదరాబాద్‌. (తులకు : 1. విశాలాంధ్ర బుక్‌ వొస్‌ అన్ని బ్రాంచీలు, 2. నవోదయ బుక్‌ హౌస్‌ సౌదరాబాదు. 3. ఎం. ావణి రెడ్డి ళు ఇం.నం. 10-4ఉ-771/2/06, రాంనగర్‌. కాలనీ మాసాజ్‌ టాంక్‌, 'సాదరాబాదు - 500 098.

శివకవీంద్ర - చారిత్రక వవలా చ(క్రవర్తి ప్రొఫెసర్‌ ముదిగొండ శినప్రసాద్‌, ఎంఏ.పిహెచ్‌.డె. 2-2-647/132-8, "సెంట్రల్‌ ఎక్సెడ్‌ కాలనీ, 'ప్పాదరాబాదు - 500 013. ఆం. దేవి వెభవం వా

శ్రీమతి. గ్రమీలారెడ్డి ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయములో ఎం.ఫిల్‌. సట్హమునకు సమర్పించిన సిద్దాంత గ్రంధమిది. ఆమెకు సిపౌచ్‌,డె. డిగ్రీ కూడా వచ్చింది. ఇప్పుడు ఈ [గ్రంధం వెలుగు చూస్తున్నది.

ఈ పరిశోధనకు నేను పర్య వేక్షక్రుజ్ణి ఇక్కడ కొంత స్పవిషయము చెప్పాఠి. (శ్రీమతి ప్రమీల నా తొలి పరిశోధక విద్యార్హిని (౧979). ఆ కారణమువల్ల కావచ్చు. అభినివేశముతో అవసరాన్ని మించి ఈమెను సతాయించాను. నవ్రాసినదే మళ్లీ వ్రాయించడం, చదివినదే మళ్లీ చదివించడం “ఇలా జరిగింది. ఒకనాడు శ్రీ ఎల్జారెడ్డి వచ్చారు. “మీరు రావడం ఎందుకు? ఆ అమ్మాయినే తన వరిశోధక పత్రాలను తీసుకొని రమ్మని చెప్పండి అన్నాను చిరుకోపంతో. 'ఆమె రాళేదు సారో అన్నారు రెడ్డిగారు. “ఎందువల్లోో అన్నాను. “దవాఖానాలో చేరింది" అన్నారాయన. అవ్వుడు బాధపడ్డాను. ఆ తర్వాత కొద్ది రోజులకే ఆమె ఈ సెడ్డ్దాంతాన్ని సబ్మిట్‌ చేయడము, ఇది సర్వశ్రేవ్పంగా వుందని అభిజ్జులు అధిప్రాయాన్ని తెలియవేయడము జరిగింది. ఈ కారణము చేతనే కావచ్చు ఆ తర్వాత వది ఎంఫిల్‌., పది పిహౌచ్‌.డి. గ్రందాలకు సర్యవేక్షణ నిర్వహించినా 'రుద్రమదేవి”పై వ్రత్యేకమైన మక్కువ. నిజమే! తల్లికి తాలికాన్చులో ఒక ఆనందం వుంటుంది.

కాకతీయులు. ప్రపంచములోని ఏ సుప్రసద్ధమైన రాజవంశమునకు తీసిపోయేవారుకారు. యవనుల దండయాత్రలు. దక్షైగ్రాపధము చేరకుండా దాదాప్పు రెండున్నర శతాబ్దములకు పైగా నిరోధించగలిగిన వీరశైవ నక్తవారిది. వారి. స్తష్తసాగరములు, (ప్రేరణ తాండవములు, రామప్పలు సహస్రశిలా

మంటపములు, ఈశ్వరార్చన, కళాశీలత్తము తర్వాతి తరములవారికి ఒజ్జ బంతులైనాయి... తెలుగు సాహిత్యాకాశాన్ని సూర్యునివలె వెల్తించిన తొలి తెలుగు ప్రజాకవి పాల్కురికి సోమనాధారాధ్యులవారు. రెండన ప్రతాపరుద్రుని నాటివాడే. మార్కోపోలోవంటివారి వ్రాతలను పరిశీలించినా (క్రడాభిరామము చూచినా ఇది స్వర్ణయుగమేనని చెప్పవచ్చును. “ఏ రాజు వంచెనో ఇచట శొర్యవుపాయనమ్మలు నాగుల చవితినాళ్ర నీ రెండు జాముల వాని వేడిమినచ్చి కలిసి పోయెనా (తిలింగ (ప్రభువుల ఆ త్రిలింగ ప్రభువులు వేంగీయులు కావచ్చును. కాని కాకతీయులనటం సమంజసము.

ప్రమీలారెడ్డి తీసుకున్న అంశము నోరి నరసింహశా,స్త్రీగారి రుద్రమదేవి నవల. చారిత్రక నవల వ్రాయడము ఒక యోగము - ఒక యాగము. ఇది సాంఘిక నవలా రచనముకన్న కష్టతరము. దానిపై పరిశోధన కస్టతమము, నోరివారు చారిత్రక నవలా త్రిమూర్తులలో ఒకరు. చరిత్రను చదివి వారు నవలలు వ్రాశారు. మరికొన్నాళ్లకు వారి నవలలు చదివి చరిత్రను నిర్మించుకోవలసి వస్తుంది - ప్రమీలారెడ్డి అటు చరిత్రకు ఇటు చారిత్రక నవలకు మధ్య వ్యాఖ్యాతగా ఈ [గ్రంధంలో మనకు కన్పిస్తుంది. చారిత్రక నవల పుట్టి నూరేండ్లయింది. ఈ పరిశోధనా వ్యాసము ఇస డు ముద్రింపబడటము చౌరిత్రక నవలా శతాబ్బుత్సవ కొనుకగా భావింసవచ్చు.

ఈ పుస్తకము ప్రమీలారెడ్డిగారు వ్రాసిన తర్వాత నా వద్దకు ఎందరో పరిశోధకులు వచ్చి తమ తమ చారిత్రక _ పరిశోధనా [గ్రంధములకు ఈ పుస్తకాన్ని - వ్రాతద్రతిని - ఆమెను అడిగి తీసుకొని పరిశీలించి అందలి అంశాలు ఉటంకించామని చెప్పారు. పరిశోధన ఒక శాస్త్రము. కాని ప్రమీలారెడ్డి చేతిలో అది ఒక కళగా భాసించింది. ఇట్టి. వైశష్ట్రము క్వాచితృ్మము. జా

నోరివారు జన్మత అద్బెతి - కాకతీయ సామ్రాజ్యములో జరిగినది. అద్బెత పోషణకాదు. అద్బెతకాంజరభంజనులు _ వీరశైవులు. కాని నవలలో చారిత్రక ప్రామాణ్యం లేని ఓరుగల్లులో తిక్కనకు ప్రాధాన్యమిచ్చి పాల్కురికి

ప్రాధాన్యం తగ్గింపబడింది. - ఇది రచయిత మనోధీష్టము. పాల్కురికి రుద్రమదేవి నాటికి ఇంకా చిన్నవాడని సరిపెట్టుకుందాము. ఈ విషయము 'వ్రమీలగారు. నిర్మాగమాటంగా 61వ వుటలో స్పష్టం చేయటం ఈమె పరిశోధక నిష్పాక్తికతకు ఒక ఉదాహరణం. ఇలా ఎన్నో చూపవచ్చు. మామూలుగా పరిశోధక (గ్రంధాలకు రీడర్‌ షీస్‌ పరిమితంగా వుంటుంది. కాని చకచక చదివింపగలిగిన శక్తి ఈ స్తుస్తకంలో ఉంది. రాబోయే ఈమె పిపాచ్‌.డి. సిద్దాంత గ్రంధ ముద్రణకు ఈ ఎం.ఫిల్‌. ఆవిష్కరణ ఉషోదయం అనుకుంటూ ఆశీర్వదిస్తున్నాను. ఇది రుద్రమదేవీ వైభవము - ఎం. ప్రమీలాదేవీ వైభవమూ. సర్వసన్మంగళాని భవంతు. 'ప్తాదరాబాదు. డా॥! ముదిగొండ శివప్రసాద్‌ ప్రమాధి బా సంక్రాంతి 14-1-2000 శు.

సి్‌పిక

జాతి వైతన్యానికి ప్రతీకలుగా. నిలిచేవారు (ప్రతిరంగంలోనూ కనిపి సారు. ఎంతోకొంత వైతన్యం 'ప్రతికాలంలోనూ ప్రతి జాతిలోనూ ఉంటుంది. చరిస్టితులు అనుకూలించినప్ప్రుడు అది ప్రకాశించవచ్చు; కానపుడు మసకమసకగానూ ఉండవచ్చు. ఇది సాధారణం.

బీజం వటిన్మంగా ఉన్నప డు మట్టిని చీల్చుకొని మొలకలేస్తుంది; బండల నడుమకూడా మహావృక్షంగా పెరుగుతుంది. అలాగే వైతన్యబీజం కూడా, అది ప్రకాశకారకంగా వికాసమానవమయినప్పుడు దాని కొజ్హ్వ్రల్యప్రసరణకు ఏ దుర్గమావరణా అడ్డు ర్వాజాలదు. ఇది విశేషం. ఇటువంటి వైతన్యరూపులు ఏ రంగంలోనయినా ఉండవచ్చు. వారు. పాలనరంగంలో ఉన్నప్పుడు వారి ప్రాబల్యం గరివ్పంగా ఉంటుంది.

అలా ఉజ్జ్వలంగా ప్రకాశించిన సామాజ్యపాలక (శ్రేణిలో అగేసరురాలు రుద్రమదేవి. కార్యశూరత్త్వం, సంకల్పబలం, పాలనసామర్ధ్యం, నిర్భీకత్వం, అరివీరధభయంకరత్సం ఆమె వ్యక్తితృంలోని _ విశిష్ట పార్శ్వాలు. ఈర్హ్యా ద్వేషాలతో, స్వార్హచింతనలతో, కుట్రలతో, కూహకాలతో విష[గ్రస్తమయిన కాలగతిలో సుమారు మూడు దశాబ్టులపాటు అవిచ్చిన్నంగా పాలన సాగించడం సాధారణ విషయం కాదు. దానికి కావలసిన బుద్దిబలానికి తోడు గుండెబలంకూడా దండిగా ఉన్నవాళ్ళకే అది సాధ్యం. అసాధ్యాలను సాధ్యం చెయ్యగల ఉక్కుమనిషిగా చరిత్రలో నిలిచిన శార్యతేజస్విని కాకతి రుద్రమదేవి!

అటువంటి. తెలుగు సాక్షిని సాహిత్యంలో సుప్రతిప్పితం.. చేసిన (గ్రంధం “రుద్రమదేవి” నవల, రచయిత నోరినరసింహశా, స్త్రి/గారు. వారి "పేరు. తలుచుకోగానే గుర్తుకువచ్చే వచన (ప్రబంధాలు: నారాయణభట్టు, రుద్రమదేవి, మల్హారెడ్డి కవిద్వయం.. తెలుగు సాహెత్యంలో చారిత్రిక నవలాకారులుగా అత్యంత (ప్రశస్తినందినవారు నరసింహశా, స్రగారు. ఒక ఉత్తమ. రచయిత ఉత్తమ [గ్రంధాన్ని పరిశోధన విషయంగా ఎన్నుకొనే విజ్ఞత కనబరిచినందుకు _శ్రీదుతి ప్రమీలా రెడ్డిగారిని మొట్టమొదటగా

అభినందిస్తున్నాను. ఆమె ప్రవృత్తికి అనుకూలమయిన అనక్షణాలు కొన్ని రుద్రమలో రూపుగట్టుకాన్నాయేమో!

పరిశోధక ప్రవృత్తికీ పరిశోధన పటిష్పతకూ తప్పకుండా సంబంధం ఉంటుంది. ప్రవృత్తికి అనుగుణమయిన విషయం పరిశోధనకు చిక్కినప్పుడు ఉత్సాహం ఉరకలు వేస్తుంది.

ఉత్సాహం, ఉద్రేకం, ఉద్వేగం, ఉద్దతి కొందరి ప్రవృత్తికి నాలుగు భుజాలుగా అమరుతాయి. ధైర్యసాహసాల రెక్కలుకూడా మొలిస్తే ఇకచెప్పే సనిలేదు. సర్వాయుధ సజ్జితుడు జీవనరణరంగంలోకి దూసుకుపోతాడు,.

ప్రమీలారెడ్డిగారు. విద్వార్తినిగా ఉన్నప్పడే ఉద్యమస్తూర్తి అలవరుచుకు న్నారు. ఆమె రాజకీయాట నిలదొక్కుకోదలిస్తే ప్రగతి ఎలా ఉండేదో చెవ్చలేం! రంగులరాట్నం, చూ సేవాళ్ళకు ముచ్చట గొలుపుతుంది. కాని కూర్చున్నవాళ్ళకు కళ్ళు తిరుగుతాయి! వికారపెడుతుంది. ప్రమీలగారు వచ్చి వచ్చి అకాడమీలో ప్రవేశించారు పాపం! ఇది రెండున్నర దశాబ్టులనాటి ముచ్చట. ఈ నడిమికాలంలో, అకాడమీ ఉద్యోగుల్లో చాలామందిలాగే కార్యాలయ విధులకుతోడుగా పరిశోధనభారం వహించక తప్పలేదు.

పరిశోధనచేసే కళాశాల అధ్యాపకులకు పూర్తి జీతంమీద రెండేళ్ళ "సెలవు దొరికే సదుపాయముంది. వారి విద్యార్ణతలకు తీసిపోని అకాడమీ ఉద్యోగులకయిత్తే జీతంతోకాదు సరిగదా, పూర్తిజీతం నష్టం మీద రెక్లైల్ల సెలవు దొరకడం కూడా గగనమవుతుంది! ఎవరి అదృష్టానికి ఎవరు కర్తలు? “నమ్మకర్మ దుష్కర్మ" అన్నాట్ట, వెనకటికొక _ నల్లతంచి. మొత్తంమీద ఎం.ఫిల్‌, పిహెచ్‌.డి. డిగ్రీలు రెండూ సంపాదించారు 'ద్రమీలా రెడ్డిగారు. ఉపసంచాలక _ పదవి సరేసరి! ఇక ఇప్పటికయినా. వరిశోధన [గ్రంధాల ప్రచురణకు పూనుకొన్నందుకు సంతోషం.

“రుద్రమదేవి నవల -- విమర్శనాత్మక పరిశీలని అన్న ఎం.ఫిల్‌. సిద్దాంత వ్యాసంలో ఏడు అధ్యాయాలున్నాయి. మొదటి అధ్యాయంలో నవలా ప్రక్రియ దద్భువ వికాసాలను సమీక్షించారు. తరవాత, రుద్రమదేవిని గురించి. తెలుగు వెలువడ్డ నవలలను పరామర్శించారు. ఆ తరవాత శాస్త్రిగారి. నవల చారిత్రక ప్రామాణ్యాన్ని చర్చించారు... నాలుగో అధ్యాయంలో రుద్రమదేవి పాత్రచిత్రణ, ముఖ్యపాత్రలువంటి అంశాలను

వరిశీలించారు. అటుమీదటు, రుద్రమదేవి కాలంనాటి సాంఘిక ఆర్థిక, రాజకీయ, మతస్థితులను వివరించారు. ఆరో అధ్యాయంలో నవలలో ప్రతిబింబించిన నోరివారి వ్యక్తిత్వాన్ని గమనించారు. చివరిది ఉససంహారం.

ఈ సిద్దాంత వ్యాసానికి ఆయువుపట్టు నాలుగో అధ్యాయం. నామ సార్హక్యాన్ని బట్టి నవలలో రుద్రమదేవి. నాయిక కాబట్టి ప్రాచీన కావ్య నాయక లక్షణాలు ఆమెకు ఎలా వర్తించాయో సోదాహరణంగా వివరించారు. వాటికి తోడు రుద్రమదేవి వైవాహిక జీవితాన్ని; రాజ్యపాలన సామర్ధ్యాన్ని; పతిభక్తిని దైవభక్తిని నిరూపించారు. నోరివారి కథనంలో ప్రయుక్తమయిన సరళ గ్రాంధిక శైలిని విశ్లేషించారు. ఈ నవలలో ప్రధానమయినది వీరరసమని స్పషస్టమవుతున్నప్పటిక సందర్చానుసారంగా ఇతర రసాల పోషణ కూడా జరిగిన వైనం తెలిపారు,

విషయ విన్యాస పరిధినిబట్టై గ్రంధం విస్తరించనూవచ్చు, సంక్షిస్తం కానూవచ్చు. ఈ సిద్దాంత వ్యాసం రెండో కోవకు చెందినది. దీన్ని చదివి వాచవి. తెలిసినవారు అసలు నవలను సమధికోత్సాహంతో చదువుతారని నా విశ్వాసం.

ఒక మంచి నవలమీద చక్కని సిద్దాంత వ్యాసం రాసి ప్రచురించినందుకు సోదరి ఇశ్సీమతి (ప్రమీలారెడ్డిగారిని అభినందిస్తున్నాను. పిపాచ్‌.డి. సిద్దాంత (గ్రంధంకూడా త్వరలో వెలువరచడానికి శ్రీ, ఎల్జారెడ్డిగారు. ప్రమీలగారిని బాగా (ప్రోత్సహిస్తారని ఆశిస్తున్నాను, 04-11-1999 డా! పోరంకి దక్షిణామూర్తి

ఆపనాక థం అవే

సోదరి శ్రీమతి డా| ఎం. ప్రమీలాలెడ్డి మా కుటుంబానికి ఆత్మబంధువు. తెలుగు అకాడమీకి ఎప్పుడు వెళ్లినా అమెను చూడకుండా మరలిపోవడం జరుగదు. ఆప్యాయంగా పల్కరించుకోడం, సాహిత్యపరమైన చర్చలతో కొద్ది నిమిషాలు గడపటం ఆనవాయితీ అయిపోయింది. అకాడమీ విధుల్లో ఆమె అంకితభావం చూస్తుంటే, నిజంగా ఆదర్శప్రాయమనిసించేది,

ఏనాడో వ్రాసి మూసిపెట్టిన ఈ పరిశోధనా వ్యాసం ఇప్పటికైనా వెలుగు చూడటం నాకెంతో ఆనందం కల్షిస్తున్నది. బహశ ఇది ఆమె సాహిత్య ప్రచురణలకు నాంది కావచ్చు. గృహిణిగా, అకాడమీలో ప్రముఖ ఉద్యోగినిగా పనుల్లో మునిగి తేలుతూ ఉండటంవల్ల, తనలో ఉన్న రచయిత్రిని ఆమె ఇంతవరకు అంతగా పట్రించుకోలేకపోయింది. అనతికాలంలోనే ఉద్యోగవిరమణ చేయబోతున్నది. ఆ తరవాత తన విరామకాలాన్ని రచనా వ్యాసంగానికి అంకితం. చేస్తారని ఆశిస్తున్నాను.

“'లోకమంతకు కాక పెట్టిన కాకతీయుల కవనపాండితి' అంతా మూరర్తీభవిం చిన వీరనారి రుద్రమ. చారిత్రక నవలా రచనలో తనకు సాటిలేరనిపించుకున్న కవిసమాట్టు నోరి సరసింహశా,స్త్రిగారి “రుద్రమదేవి అనే నవలకు డా! (ప్రమీలారెడ్డి రచన చక్కని భాష్యం. సహృదయంతో చేసిన ఒక నిశిత పరిశీలన. ఆసాంతం చదివించుకోగల సత్తా ఉన్న రచన.

తొఠి రెండు అధ్యాయాలు తెలుగు నవలా వికాసం గురించి, రుద్రవదేవిపై తెలుగులో వెలువడిన సాహిత్యం గురించీ విలువైన సమాచారం అందిస్తూ ముందుకు (ప్రేరణ కలిగించెట్టున్నాయి.. గ్రంధ విమర్శతో ఆగకుండా, చివరి అధ్యాయంలో నరసింహశ్నాస్త్రి/గారి వ్యక్తిత్యాన్ని, తెలుగు సాహిత్యంలో ఆయన స్టానాన్ని సమీక్ష చెయ్యడం ఎంతో సముచితంగా ఉంది.

రాబోయే సంవత్సరాల్లో సోదరి డా! 'ప్రమీలారెడ్డి సాహిత్య సృజన ఊపందుకోవాలనీ, తన వైదుష్యానికి తగిన యశో ప్రాభనం పొండాలని మనసా ఆకాయక్రిస్తున్నాను. వరంగల్టు ఆ విద్వాన్‌ తెన్నేటి 25-12-1999

నామూాఠళలు

చిన్నస్నట్నుంచీ నాకు రుద్రమదేవి అంక అభిమానం. ఆంధ్రుల చరిత్రలో మహోజ్వలఘట్టమై విలసిల్లిన కాకతీయ సామ్రాజ్యాన్ని తన అశేష (ప్రజ్ఞాపాటవాలతో అపూర్వంగా పరిపాలించిన స్త్రీమూర్తి రుద్రమదేవి సాహస ఘట్టాలంటే నాకు ఎనలేని మక్కువ. ఎం.ఫిల్‌., చెయ్యాలన్న తలంపు వచ్చినప్పుడు అంతకుముందెప్పుడో నేను చదివివున్న నోరి వారి రుద్రమదేవి మీద పరిశోధన చేస్తే బాగుంటందన్న ఆలోచన స్పురించింది. నవల రచన, శిల్చం, రుద్రమదేవి పాత్రపోషణ నన్ను ఎంతగానో ప్రభావితం చేశాయి. నా అభీష్టానికి సరిపడే నవల ఇదేనని నా ఎం.ఫిల్‌. పరిశోధనకు ఈ నవల ఎన్నుకోవడం జరిగింది.

పరిశోధన చేయమని సలహా ఇచ్చిన కీ.శే. డా॥ పాటిబండ మాధవశర్మ గారికి సదా కృతజ్ఞురాలిని. నోరి వారి నవలను ఎన్నుకోగానే ప్రోత్సాహమిచ్చిన గురువర్యులు ఆచార్య సి. నారాయణరెడ్డి గారికి నా హృదయపూర్వక _కృతజ్ఞతాంజలులు. నా ఈ వరిశోధనకు సర్యవేక్రక్రులుగా ఉండి నాపై అమిత వాత్సల్యాన్ని చూపిన డా! ముదిగొండ శివద్రసాద్‌ గారికి కృతజ్ఞతాభివందనాలు.

ఈ పరిశోధన చేయడానికి అనుమతించిన ఉస్మానియా వివృవిద్యాలయం తెలుగు శాఖ అధ్యక్టులు ఆచార్య _బిరామరాజు గారికి తెలుగు అకాడమీ పూర్వ సంచాలకులు డా.ఎన్‌.వెంకటస్వామి. గారికి కృతజ్ఞతలు.

నా ఈ. చిన్ని పుస్తకానికి ఆశీస్సులు కోరగానే దేవీ వైభవాన్ని ప్రసాదించిన ఆచార్య ముదిగొండ శివవ్రసాద్‌. గారికి దీపిక వెలిగించిన డా, పోరంకి దక్షిణామూర్తి గారికి, ఆప్తవాక్యం అందించిన విద్యాన్‌ తెన్నేటి గారికి నా మనఃపూర్వక కృతజ్ఞతలు. అకాడమీలోని కొందరు. సాహిత్య మిత్రులు కూడా ఈ పుస్తకం ప్రచురించడానికి ప్రోత్సాహాన్నందించారు. వారందరికి కూడా నా ధన్యవాదాలు,

ఎంతో ఓపికతో కంపోజ్‌ చేసి ఇచ్చిన 2156 సెంచురీ వేద శ్రీనివాస్‌ గారిక్సీ ముద్రించిన చరిత గ్రాఫిక్‌, స ప్తాదాబాద్‌ దారినే ముఖపత్ర రచన చేసిన గడియారం శీనుకు నా ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు.

ఈ (ప్రచురణకు ఎంతగానో సహకరించిన శ్రీ, వి. నరసింహారావు గారికి ధన్యవాదాలు.

అన్నిదశల్లో సహాయ సహకారాలందించిన డా. టి. సుధాదేవిగారి3, డా. ఎమ్‌. మాణిక్యలక్షిగారిక్కి డా. ఎ. పాండయ్య గారికి దన్యవాదాలు.

చివరిగా అనుకుంటున్నప్పటికే మొదటినుంచీ మా శ్రీవారి (ఎమ్‌. ఎల్లారెడ్డి సహకారం లేనిది ఈ (గ్రంధం ప్రచురణకు నోచుకొనేదికాదు. అందుకు వారికి ధన్యవాదాలు.

= డా! ఎం. (ప్రమీలారెడ్డి

నానన న యన నన ఘను “ఇ శకి నస వ. న నేల న్‌ న క. షత న న ... క న. చస = స్పచ్యా లు ప న యనం ల అ సాం లలిత న స్‌ త న న మ న న. మ చ ప న... న మ వ (| వ హా. క న స న న. జా /. టి క నా న్న గ న న సు భ్‌ న్య న్న ల న మంట నం... న్‌ ః శ ట్ర ర ఎ ఫై ని బంది ప నల అ సల ల క్‌ ప్రమ న సల నన ట్‌. లట ంం టు న చట ॥ ర గన్‌ ఎ టవలు ట్‌ సల మ చై న టు చ 2 స్పూర్తితో వించిన అమ్మకు, నాన్నకు రుద్రమ నన్నూ, ఫె కు, నొన్న ళ్‌

విషయసూచిక

1. నవల పుట్టుక - అభివృద్ది లం 1-6
2. “రుద్రమదేవిపై' తెలుగులో నవలలు న. ౨. చారిత్రక (ప్రామాణ్యం ఆ కేఠరా2కి
3. రుద్రమదేవి పాత్రచిత్రణ, ముఖ్యపాత్రలు, 29-45 శైలి, రసం
4. సాంఘిక, ఆర్ధిక, రాజకీయ, మత పరిస్టితులు. ... 46-57
5. 'రుద్రమదేవి' నవలలో ప్రతిబింబించిన నోరివారి .. 58-63 వ్యక్తిత్వం
6. ఉపసంహారం ఎం 64 (గ్రంథసూచిక లు 65 కాకతీయ సామ్రాజ్య వటం 4 66 శశ ఈ

ఠి అ 9 నోరి నరసింహశా, సి గారి చావు, ళం ళం లే సంకిప పరిచయం అచాం

జ. 6-2-1900; మ. 3-1-1978 మం

• గుంటూరు. జన్మస్థలము నివాసము ప. 'రేపళ్తె కవిసామాట్టు నోరినరసింహ మ టా.

కె లు వ! . స. శ్యాస్త్రిగారు వృత్తిరీత్యా న్యాయవాది. వీరి లన. తల్లిదండ్రులు హనుమచ్చాస్త్రి, మహాలక్షై. తా 1 మ ం గుంటూరులో జన్మించిన నోరివారు రేస ॥ క న. ల్లైలో ఎక్కువకాలం నివాసమున్నారు. ॥ హు. న్యు న ఖ్‌ సి (| కత ల్‌ ఐరు. సంస్కృతం, కన్నడ ఇం్యషు య 1 | మ్‌ ర్ట భాషాసాహిత్యాలలో పండితులు. కవి, _ నాటకక్తర్త వ్యాసకర్త విమర్శకులు, ఇంకా వీరు సాహితీసమితి సభ్యులుగా, కార్యదర్శిగా, నవ్యసాహిత్య పరిషత్తు కార్యవర్గ సభ్యులుగా, ఉపాధ్యక్టులుగా, నవ్యసాహెత్యోద్యమ వ్యాప్తికి ఎంతగానో కృషి చేశారు. రేపళ్లెలోని విజ్ఞాన సమితికి సంచాలకులుగా వ్యవహరించారు... "ప్రతిభా పత్రిక సంపాదక వర్గంలో సభ్యులు. సాహిత్య శ్యాస్త్రాధ్యయనంలో, ప్రాచీనాంధ్ర కవితా పరిశీలనలో, అధునాతన సాహిత్య నిర్మాణంలో, సాహిత్య సమీక్షణంలో వీరి కృషి చెప్పుకోదగినది. కళ జయంతి భారతి, సాహితి వంటి సత్రికలలో, వ్రత్యేక సంచికలలో వ్యాసాలు, సమీక్షల్రు, ఫీరకలు రాశారు. ఇంకా దాగుడు మూతలు, కన్యాకుమారివంటి రూపకాలు, కర్చూరద్వీప యాత్ర వంటి పిల్లల నవలలు రత్నోసహారము, గురుత్రయము, "పేదరాశి పెద్దమ్మ నంటి శ్రవ్య నాటికలు, వధూవర, మరు విషయం, పరీక్షా ఫలితములు, గొనభంగము వంటి కధానికలు, వందకుపైగా వ్యాసాలు, సుమారు వేయి విడి పద్యగేయాలు రాశారు. నారాయణభట్టు, రుద్రమదేవి, మల్దారెడ్డి కవిసార్వభౌముడు, కవిద్వయము. ఇవి చారిత్రక నవలలు.

గీతమాలిక, సోమనాధ విజయము, భాగవతావతరణము, తేనెతెస్టై, దేవీ భాగవతము, వాఘీరా, సర్పసత్రము, ఖేమాభిక్టుని (నాటిక), శబ్దవేధి అనేవి వీరి ఇతర రచనలు.

శి

1. నవల పుట్టుక అభివృద్ధి

నవ్యాంధ్ర సాహిత్య జగత్తులో నవవైతన్యం కరిగించిన సాహిత్య ప్రక్రియలలో నవల ప్రధానమైంది. ఆధునిక సాహిత్యంలో నవలాప్ర క్రియకు ఉన్నంత ప్రచారం మరి ఏ ఇతర నవీన సాహిత్య ్రక్రియకూ లేదని చెప్పవచ్చు.

నవలను లాటిన్‌ భాషలో నోవిలస్‌ (ం౪6109) లేదా నోవస్‌ (10౪6) అనీ, (ఫ్రెంచి భాషలో నోవా (0౪౪9). అనీ ఇంగ్లీషు భాషలో నోవెల్‌ (10౪60 అనీ అన్నారు. భారతీయ భాషలకు మకుటమైన సంస్కృతంలో దీన్ని *నవం లాతీతి నవలా” అని అన్నారు.

సంస్కృతంలో నవల అనే పేరుతో (గ్రంథాలు లేవు, కాని సంస్కృత సాహిత్యంలో నవలకు బీజాలైన కధలు ఉన్నాయి. అవి 1. కధాసరిత్సాగరము 2. విక్రమార్క చరిత్ర 3. సింహాసనద్యాత్రింశిక 4. భేతాళ పంచవింశతి 5, హంసవింశతి 6. శుకసప్తతి 7. కాదంబరి.

తెలుగు భాషలో బృహత్కధలు కాశీవుజిలీ కధలు, భేతాళ పంచవింశతి కధ, సింహాసన ద్వాత్రింశిక, శుకసప్తతి, కాటమరాజు కధలు, మదనకామరాడు కధలు, భట్టివిక్రమార్క కధలు - ఇవి అధునాతన నవలాపద్ధతికి ఉదాహరణలు కాకపోయినా. పూర్వకాలంలో ఇటువంటి మహత్తర సాహిత్యం ఉండేదని చెప్పడానికి వీలున్నది.

నవలా ప్రక్రియ అనేది ఆంగ్లభాషా ప్రభావంవల్లనే తెలుగు భాషలో ఉద్భవించి వికాసం చెందిందని విమర్శకుల అభిప్రాయంనే సంస్క గతంలో ఈ లక్షణ్రాలుగల వచన కావ్యాలున్నాయి.

నవల జీవితానికి ప్రతిబింబం. మిగిలిన అన్ని సాహిత్య ప్రశక్రియలకన్న దేని పరిధి విస్తృతమైంది. నవలను మనం చాలా విధాలుగా చూడవచ్చు. “ఒక కధను చెప్పడం, కొన్ని ఆచారవ్యవహారాలను విదితం చేయడం, పాత్రల వ్యక్తిత్వాలను చిత్రించడం, జీవితంప్పై ఒక దృక్పధాన్ని (పేరేసించడం - వీటన్నిటినీ నవల ఒక్కసారిగాగాని, వేరువేరుగా. గాని చేస్తుంది" అని - గారం 2081స% సైంాఠ9 లో డెది. ప్రీస్ట్‌లీ అన్నాడుగే

2 నోరి నరసింహశా,స్త్రీగారి “రుద్రమదేవి నవల - విమర్శనాత్మక వరిశీలన

“తెలుగులో మొట్టమొదట నవల అన్నది సాంఘిక జీవితానికి ప్రతిబిం బంగా సంఘంలోని మూఢ విశ్వాసాలను కూడ రూపుమాపే సాధనంగా ప్రారంభమయింది. ఇట్టా ప్రారంభమైన నవల రాను రాను మధ్యతరగతి జీవితానికి ప్రతిబింబంగా మారింది.

భారతదేశంలో 19, 20 శతాబ్దాలలో ఆర్షిక్క, రాజకేయ, సాంఘిక, సాంస్కృతిక, వైజ్ఞానిక, ధార్మిక, నైతిక రంగాలలో అనేక మహోద్యమాలు చెలరేగాయి. ఆ ఉద్యమాలన్నీ తెలుగుదేశాన్ని, తెలుగు ప్రజలను బాగా ఉత్తేజపరిచి తెలుగునాట నవోదయ సృష్టికి నాందీ ప్రస్తావనలు అయ్యాయి. తత్పరితంగా సాహిత్యరంగంలో విభిన్న ప్రక్రియలు వెలసి అభివృద్ది చెందాయి. తెలుగు రచయితలు సంఘాన్ని, జాతిని విభిన్న దృక్కోణాలనుంచి పరిశీలించి వాస్తవ పరిస్థితులను చిత్రిస్తూ నవల, ఖండకావ్యం, గేయం, కధానిక ఏకాంకిక మొదలైన నూతన ప్రక్రియలలో రచనలు చేశారు. వీటన్నిటిలో సామాన్య మేధావి పారకులకు నవలా ప్రక్రియ అతి దగర కావడంతో అది మరింత విస్తృతంగా పెరిగింది. ౯

ఇతివృత్తాన్నిబట్టి నవలలను సాంఘికాలు, చరిత్రాత్మకాలు, పౌరాణికాలు, అపరాధ పరిశోధక నవలలు అని విభజించవచ్చు.

“నవలలోని ప్రధానాంశాలు - ఇతిన్నత్తం, పాత్రలు, సంభాషణలు, వాతావరణం, సందేశం. రచనా ప్రక్రియననుసరించి నవలలను ఘటనా ప్రధానాలు, కాతూహల ప్రధానాలు, శీల ప్రధానాలు, సంఘచిత్రల ప్రధానాలు, ఇతిహాసప్రధానాలు, మనః ప్రవృత్తి నిరూపణ ప్రధానాలు, నిర్దిష్ట ప్రయోజనాన్ని బట్టి రాసే. నవలలు, పౌరాణికమైన నవలలు, ప్రబంధ నవలలు చలనచిత్ర సంభాషణాత్మక నవలలు, లేఖారూసక నవలలు," డెరీల పద్ధతిలో నడిచేవి, పరిస్థితుల ప్రభావాన్ని చిత్రించేవిగా విభజించవచ్చు.

నవల సాంఘికమైనస్పుడు సంఘజీవితానికి, చారిత్రకమైనస్ప్వడు. దేశ చరిత్ర భాగానికి దగ్గరగా ఉంటుందేగాని సంఘానిక్తి చరిత్రకు పూర్తిగా దూరంగా తొలగిపోదు. చారిత్రక నవలా వికాసం

మొట్టమొదటిసారి 1893వ సంవత్సరంలో. 'చింతామణి సాహిత్య మాసపత్రికలో నవలా రచన పోటీ ప్రారంభమైంది. తెలుగు సాహిత్యంలో నూతనరీతులను ప్రోత్సహించే ఉద్దేశంతో ఈ నవలా పోటీలు ఏర్పాటు

నవల పుట్టుక - అభివృద్ధి పె

చేశారు. మొదటి బహుమతి ధర్మవతీ విలాసానికి (ఖండవల్లి రామచంద్రుడు,

రెండో బహుమతి సంజీవరాయ చరిత్రకు (తల్లాప్రగడ సూర్యనారాయణరావు) లభించాయి.

(క్రీ.శ. 1894వ సంవత్సరంనుంచి వరసగా 6 సంవత్సరాలు చిలకమర్తి లక్ర్మీనరసింహంగారికే ప్రధమ బహుమతి లభించింది. 1896లో బహుమతి పొందిన చారిత్రకనవల “హీమలతి. రెండోది “అహల్యాబాయి.” ఇవి రెండూ. తెలుగుదేశానికి సంబంధించినవి కావు. అఆ తరవాత విజ్ఞాన చంద్రికామండలివారు చారిత్రక నవలల పోటీ నిర్వహించి చారిత్రక నవలలకు వికొసం కలిగించారు.

ఆ మండలి సంస్థ్టాసకులైన కీర్తిశేషులు కొమర్రాజు వేంకటలక్ష్మణరా వుగారు గొప్ప చారిత్రక పరిశోధకులు. వారే. మొట్టమొదట తెలుగు భాషలో, తెలుగుదేశంలో చరిత్ర రచనకు పూనుకొన్నారు. 1907 లో హెందూమహాయుగం అనే గ్రంధాన్ని, 1908ళో మహమ్మదీయ మహాయుగం అనే గ్రంధాన్ని రచించారు. హిందూ మహాయుగాన్ని అనుసరించి రాసిన నవల 'రాణి సంయుక్త. మహమ్మదీయ మహాయుగాన్ని అనుసరించి రాసింది “విమలాదేవి.!

“చరిత్ర సాహిత్యాల సమ్మేళనమే చారిత్రక నవల. అది సమగ్రంగా చరిత్రాకాదు, సంపూర్తమైన కళాఖండమూ కొదు. చారిత్రక నవలా రచయిత చరిత్రను తన ఉపజ్ఞను రెంటిని కలబోసి గత చరిత్రను నిశితమైన ఊహాబలంతో నిర్మించాలి. గతచరిత్రను భావుకతతో పునర్నిర్మించి ఆనాటి ప్రజాజీవితానికి దర్నణం పట్టడమే చారిత్రక నవలొ రచయిత ప్రధాన కర్తవ్యం.”

చారిత్రక నవలలను రెండు విధాలుగా విభజించవచ్చు.

1. ఏదైనా దేశ చరిత్రను లేదా అందులోని ఒకానొక ప్రముఖ సంఘటనను ఆధారంగా తీసుకొని రాసే నవల,

2, చరిత్రలో. తెరమరుగున. పడిపోయిన. ప్రముఖ వ్యక్తులనుగాని లేదా వీరోచిత కృత్యాలు, సాహసకార్యాలు నెరపీనవారినిగాని తీసుకొని వారి జీవితంలో "'తెరమరుగున పడిపోయిన విశేషాలను ఆధారంగా [గ్రహించి ఆ వ్యక్తుల చుట్టూ కధను మఠిచేదే నవల.

ణీ నోరి నరసింహవాశా,స్త్రిగారి “రుద్రమదేవి” నవల = విమర్శనాత్మక పరిశీలన

“చారిత్రక నవలలు అంకేు ఇతివృత్తము పూర్తిగా చరిత్రకు సంబంధించినదై. యుండి కొన్ని ముఖ్య సన్నివేశాలు, విశిష్ట కర్పిత లక్షణాలతో చారిత్రక సన్నివేశాలకు భంగము వాటిల్లకుండేటట్టుగా పొత్రపోషణ చేసేదే చారిత్రక నవల

అంటు జరిగిపోయిన ఒకానొక చారిత్రక సంఘటనను ఆధారంగా గ్రహించి దాన్ని ఆత్మగా చేసి, దాని చుట్టూ అనేక అద్భుత సంఘటనలతో, విచిత్ర సన్నివేశాలతో కధాకధన దక్షతతో రచించిన మహత్తర (గ్రంధమే చరిత్రాత్మక నవల,

ఈ రకమైన నవలలు జాతీయ భావాన్ని, దేశభక్తిని, వీరరసాన్ని ప్రజలలో పెంపొందించడానికి బాగా తోడ్పడతాయి. వీటివల్ల ప్రజలు తమ జాతిక్సీ దేశానికీ పూర్వవీరుల చరిత్రను, వారు నెరపిన ఘనకార్యాలను, సాధించిన మహత్తర విజయాలను తెలుసుకొని ఉత్సాహంతో ముందుక్సు పురోగమించడానికి అవకాశం కలుగుతుంది.

ఆంధ్రదేశానికి సంబంధించిన నవలల్లో *“ధరణికోట), “అంధ్రర్శాష్ట్రము? అనేవి 1917, 1918లో ముద్రితమయ్యాయి.

భోగరాజు నారాయణమూర్తి రాసిన 'ఆంధర్శాస్ట్రము, “విమలాదేవి” కేతవరపు వేంకటశాస్త్రి, రాసిన “రాయచూరు. యుద్దము”, 'బొచ్చిలి ముట్టడి? వేంకటపార్పతీశ్వర కవుల స్వతంత్ర చరిత్రాత్మక నవలల్లో *వస్తువుత్ర వసంతము ముఖ్యంగా పేర్కొనదగ్గవి.

శశాంక రాసిన “నరేంద్రగుప్తుడు, “వక్రరేఖ” "హేమగిరి దుర్గము”,

త జ్‌ కావ్యకంర గణపతిశ్యాస్త్రిగారి. “పూర్ణ, మొసలికంటి సంజీవరావుగారి “మొగలాయీ దర్బారు, వంగూరి సుబ్బారావుగారి “పభాతము, అటూరి వేంకటసీతమ్మగారి రచన “రూపవతి, అక్కిరాజు ఉమూకాంతంగారు రాసన “టిప్పుసుల్లాన ధరణీవ్రగడ _ వేంకట శివరావు రాసిన “'భువనమోహిన్సి, నూర్దహాను, 'శీ/కాళ్ళకూరి నారాయణరావు రాసిన *వ్రతాన రుద్రమదేవి మొదలయినవి తొలిదశలో వెలువడిన చారిత్రక నవలలు,

స్వాతంత్ర్యానంతరం చారిత్రక నవలలు రచించినవారిలో శీ అడివి బాపిరాజు శ్రీ. విశ్వనాధ సత్యనారాయణ, శ్రీ నోరి నరసింహశాస్త్రి, ప్రసిద్ధులు.

నవల పుట్టుక - అభివృద్ది చ్‌

వీరు రచించిన నవలలేగాక సమకాఠికంగా మరికొన్ని రచనలు బయలుదే రాయి. ఆంధ్రవిశ్చ విద్యాలయంవారు చారిత్రక నవలలను ప్రోత్సహించడానికి కాన్ని పోటీలు పెట్టి వాటిని పరనీయగ్రంధాలుగా చేసి చారిత్రక నవలా వ్యాప్తికి పూనుకొన్నారు. ఆ పోటీలో బహుమతి పొందిన కొన్ని నవలలు -. “తంజావూరు పతనము, *దూరపుకొండలు, “రఘునాధ విలాసము “సప్తర్షి, *“రామప్పగుడిం

ధూళిపాళ శీ/రామమూరరిగారి (భువనవిజయము, బొడ్డుసల్లి పురు షోత్తంగారి 'మహోదయము”, కొర్లపాటి _శ్రీరామమూరర్తిగారి. “చిత్రశాలో పిలకా గణపతిశ్యాస్త్రిగారి. 'మీనాంబిక*, కాకర్లవారి “కనకాభి షేకము, తెన్నేట్‌ సూరి 'చంఘిజ్‌ ఖాన్‌), కొండూరి వీరరాఘవాచార్యుల 'కళారాధని, “మోహనాంగి, పీ. రాజగోపాలనాయుడు. రచించిన 'రామానుజాని ప్రతిజ్ఞ మొదలయినవి.

ఇదే యుగంలో అనువాద చారిత్రక నవలాసాహిత్యం ఎంతో వచ్చింది. ముఖ్యంగా ఆంగ్రంలోనిది కేల్‌ ఆఫ్‌ టూ సిటీస్‌ (ఛాక్లెస్‌ డికెన్స్‌, కౌంట్‌ ఆఫ్‌ మాంట్‌ క్రిస్టో (అలస్జాండర్‌ డ్యూమ్రూ హంచ్‌. బ్యాక్‌ ఆఫ్‌ నాటర్‌ డామ్‌ ((విక్షర్‌ హ్యూగో) మొదలయిన ప్రముఖ చారిత్రక నవలలన్నీ ఆంధ్రీకరించారు.

తెలుగు చారిత్రక నవలా రచయితలలో అడివి బాపిరాజుగారిదొక ప్రత్యేక స్లానం. వారి నవలలు “హిమబిందు”, 'గోనగన్నా రెడ్డి “అడవి శాంతిశ్రీ”, ఈ నవలల్లో గోన గన్నారెడ్డి కాకతీయులకు సంబంధించిన నవల,

విశ్వనాధ _ చారిత్రక నవలలో కధలోని సంఘర్షణల ద్వారా విభిన్న పాత్రల మానసిక ప్రవృత్తులతో మనకు చారిత్రక భ్రాంతిని కలిగించేవే గాని కేవలం చారిత్రక విషయాలకు ప్రాధాన్యమిచ్చి కధను మలచి విసుగు కఠిగేటట్టు చేయలేదు. వారి నవలల్లో ప్రాచిన భారతీయ సంప్రదాయం ప్రతిబింబిస్తుంది. ఏకవీర బడ్డన్న "సేనాని, కడిమి చెట్టు ధర్మచక్రము, దిండు కింది పోక చెక్క, మిహిరకులుడు మొదలైనవి.

నోరి నరసింహశా,స్త్రిగారి చారిత్రక నవలా రచన విలక్షణమైనది. ఆయన చారిత్రక నవలలకు ఉండే సంప్రదాయాన్ని తోసిపుచ్చి తన చారిత్రక నవలల్లో ఆయా _ కాలాలలో నర్జిల్లిన మహాకవులకు (ప్రాధాన్యమిచ్చి వారి రచనలకు తోడ్పడిన సాహితీ బంధువులను, రచనావ్యాసంగానికి ప్రోత్సహించిన

6 నోరి నరసింహాశా,స్త్రిగారి “రుద్రమదేవి నవల - విమర్శనాత్మక పరిశీలన మహారాజులన్సు ఇతర ప్రముఖులను, ఆ కాలం పరిస్థితులను ఆలంబనవచేసి వారిచుట్టూ కధను నడిపారు. ఆయా కాలాల చారిత్రకాంశాలను; రాజకీయ, మత్క సాంఘిక, సాహిత్య, సాంస్కృతిక సంబంధమైన విషయాలలో తమకు సత్యమని తోచిన వాటిని ఆయా పాత్రలకు అనుగుణంగా ఉండేటట్టు రమ్యంగా _ చిత్రించటం ఆయన ప్రత్యేకత. నోరివారి నవలల్లో ఇతివృత్తం చారిత్రకమే అయినప్పటికీ “భారత ధర్మం ఏయే కాలంలో ఏవిధంగా ఉందో వర్షించడమేగాక సాహిత్యానికి ఎక్కువ ప్రాముఖ్యమిచ్చారు. నన్నయ, తిక్కన, ఎజ్జన, శీనాధుడు, పోతన, కృష్ణదేవరాయలు - పీరి జీవిత కాలాలలో ఆంధ్రుల చరిత్రలో ప్రధాన ఘట్టాలు ఉండటంవల్ల వీరి కాలాలను చిత్రించే ఆశయంతో నారాయణభట్టు రుద్రమదేవి, మల్లా రెడ్డి కవి సార్వభౌముడు, కవిద్వయము, ధూర్చటి అనే నవలలను రసభరితంగా రచించారు. *రుద్రమదేవి' ఆంధ్రుల చరిత్రలోని ఒక మహోజ్వల ఘట్టాన్ని చిత్రించే నవల. రాణి రుద్రమ తెలుగువారికి గర్వకారణం. ఆమె చరిత్రను ప్రతిభావంతంగా చిత్రించిన నోరివారి రుద్రమదేవి నవల ఇప్పటికీ హిందీ, కన్నడ, బెంగాలీ భాషల్లోకి అనువదించబడింది. అన్ని భారతీయభాషల్లోకి అనువాదం చేయాలన్న సంకల్పముంది. తెలుగులో సంక్షిస్త రూపంలో క్రూడ్రా వెలువడింది. దీన్నిబట్టి ఈనవల ప్రామాణ్యాన్ని మనం గుర్తించవచ్చు, పొదసూచికలు:

1. తెలుగు నవలా సొహిత్య వికానము - పుట 4. సాహిత్య భూషణ పుల్జాభొట్లు వెంకటేశ్వర్లు.

2. తెలుగు నవలా సాహిత్య వికాసము - పుటా]!. 3, వీరేశలింగం పంతులు - సమగ్ర పరిశీలన - డా. అక్కిరాజు రమాపతిరావు - పుట-]230. శీ తెలుగు నవలా వికాసము - పుట. 3.

3. తెలుగు నవలా వికాసము - ప్పుట. 23.

4. తెలుగు నవలా వికాసము, పుటా42.

5. చారిత్రక నవలలు - చరిత్రాచిత్యము. జి. లలిత. - పు]148 (ఆంధ్రపత్రిక న విరోధికృత సంవత్సరాది సంచిక 1972-72) 8 తెలుగు నవలా సాహిత్య వికాసము. పుటా3ర్మి 9, తెలుగు నవల - నూరు సంవత్సరాలు - పుటా12. శశ ఈ

6. “రుద్రమదేవి” పై తెలుగులో నవలలు

మొదటి ప్రపంచయుద్దానంతరం రాజకీయరంగంలో నూతనవైతన్యం కలిగింది. సాహిత్యరంగంలో బంకించంద్ర వంటి మహనీయులు అటువంటి వైతన్యాన్ని కలిగించారు. ఒకవంక బంకింబాబు తన చారిత్రక నవలలతో ప్రజల్లో దేశభక్తి ఉద్బోధిస్తూ ఉండగా, మరొకవంక రవీంద్రనాధ్‌ రాగూర్‌ సాంఘిక దురాచారాలమీద కత్తిగట్టారు.

తెలుగు రచయితలలో చాలాముందిపై ఈ జాతీయోద్యమ ప్రభావం అమితంగా పడింది. ఎన్నో జాతీయగీతాలు వచ్చాయి. జాతిని మేలు కాల్పాలని కవులు తమ జాతి జీవితంలోని అమృతమయమైన కొన్ని గాధలను వెలికి తీసుకువచ్చి, 'ఇదుగో నీవు ఈ జాతికి చెందినవాడవే. తలచుకొంకు నువ్వు అంత గొప్పవాడవు కాగలవు అన్న (ప్రేరణతో కర్తవ్యోన్ముఖులను చేశారు.

ఆంధ్రుల చరిత్రలో కాకతీయ సామ్రాజ్యం ఒక మహోజ్ట్వ్యల ఘట్టం. ఇంతటి ఆంధ్రసామాజ్యస్తాపకులు అంతకు ముందు లేరు. అందుకే కాకతీయులపేరు చెబితే ఆంధ్రుల రక్తం ఉప్పొంగుతుంది. అంతేకాక కాకతీయ యుగంలో అంతటి సామ్రాజ్యాన్ని రుద్రమదేవి అందులో ్రీ తన అశేష ప్రజ్ఞా పాటవనంతో కాపాడింది. తెలుగుజాతి రాజకీయ చరిత్రలో ఇది అపూర్వఘట్టం అసాధారణ విషయం. ఆమె అంటే తెలుగు ప్రజలకు ఆరాధనాభావం. ఆమె పేరు చెబితేనే వైతన్యం ఉరకలు వేస్తుంది. అందుకే తెలుగుదేశంలో జాతీయోద్యమ సమయంలో ఆమె నాయికగా అనేక

ఆమెను నాయికగా చేసి అనేక చారిత్రక నవలలు వచ్చాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి: 1. ప్రతావరుద్రమదేవి 2, ఆంధ్రర్శాస్త్రము 3. రుద్రమదేవి 4. గోనగన్నారెడ్డి ఇవే గాక చిన్న చిన్న స్కెచ్‌లుకూడా. చాలా వచ్చాయి. 'ప్రతావ రుద్రమదేవి

కాళ్ళకూరి నారాయణరావుగారు రచించిన చరిత్రాత్మక నవల ఇది. దీనిలో చివరి వుటలు రాయకుండానే వారు జీవితం చాలించడంవల్ల

రి నోరి నరసింహశా,స్త్రేగారి “రుద్రమదేవి నవల - విమర్శనాత్మక పరిశీలన శీవాత్సవగారు పూరించారు. ఈ నవల పేరువల్లనే రుద్రమ (ప్రతాసం తెలుస్తుంది. 30 ప్రకరణాలతో 586 పుటలున్న (గ్రంధం ఇది. రచయిత రుద్రమదేవి ప్రతాపాన్ని తెలపడానికే ఈ[గ్రంధం రాసినట్లు అనిపిస్తుంది. భావ్ము సరళ గ్రాంధికం. కాని సందర్భానుసారంగా, పాత్రొచితంగా భాషను ఉసయోగించటం జరిగింది. దానిలో ఆయన చూపీన ప్రతిభ ప్రశంసనీయం. నవల కధనాత్మకంగా ఉంది. రచయిత తానే పారకులకు కధ వర్షించి చెబుతారు. సంభాషణలు తక్కువ.

ఆంధ్రరా,ష్ట్ట్రము

ఇది కూడా రుద్రమదేవిని నాయికగా చేసి రాసిన చరిత్రాత్మక నవల, ఇది 36 ప్రకరణాలతో 136 పుటల నవం,

ఈ నవలకు 'అంధ్రర్శాష్ట్రము అని "పేరు పెట్టడంలో ఆంధ్రులకు ప్రత్యేక ర్యాష్ట్ర అవశ్యకతను, గొప్పదనాన్ని పేర్కొనడమే. రచయిత లక్ష్యం కావచ్చు. కాకతీయులలో ముఖ్యుడైన గణపతి దేవునిగురించిగాక, రుద్రమదేవిని గురించి చెప్పడం ఆంధ్రుల పౌరుషాన్ని 'మేల్కొల్చడమే, ఒక త్రీ ఆంధ్రసామాజ్యాన్ని ఏ విధంగా కాపాడిందో ఇందులో వర్షితమైంది.

ఈ నవల సమాసభూయివృంగా గ్రాంథిక భాషలో ఉంది. నాటకీయత ఎక్కువ. చారిత్రకాంశాలు, ప్రకృతి వర్షనలు మాత్రం రచయిత వెబ్బ తాడు. అవేశపూరితమైన ఘట్టాలన్నీ కన్నులకు కట్టినట్లు సంభాషణలతో నే జరుగుతాయి. నవల సాంతం ఉత్కంరతతో కూడి ఉంటుంది. శీర్దికలస్పు బట్టి ్రకరణంలోని విషయం కొంతవరకు తెలుస్తుంది. గోన గన్నారెడ్డి

ఈ నవల అడివి బాపీరాజుగారిది. ఈ నవలలో గోనగన్నారెడ్డి నాయకుడు అయినప్పటికీ ఆంధ్ర సషమ్రాట్టయిన కాకతీయ గణవతిదేవుని కుమార్తె రుద్రమదేవికి దక్షిణహస్తంగా ఆమె సామ్రాజ్యాన్ని వేయి కన్నులతో కాచి. సంరక్షించిన మహాసేనాని. ఈ నవలలో 13 దవ్రకరణాలు, 312 పుటలు ఉన్నాయి. ఒక్కొక్క ప్రకరణంలో మళ్ళీ అనేక చిన్న చిన్న విభాగాలున్నాయి.

ఈ నవల సమాసభూయిష్టంగా వ్యావహారిక భాషలో ఉంది. రచయిత వర్ణనలతోను, పాత్రల సంభాషణలతోను కధ నడవడానికి సమానమెన ప్రాధాన్యం ఇచ్చి ఉత్కంరతతో కూడిన శైలితో చేసిన రచన. మొదటినుంచే

“రుద్రమదేవి"ప్రై తెలుగులో నవలలు 9 చదవకపోయినా ఏ అధ్యాయానికి ఆ అధ్యాయమే స్వయం సంపూర్ణతను సంచతరించుకొన్నట్టు ఉంటుంది.

బాపిరాజు వైవిధ్యకళామూర్తి, కవ్కి కధకుడుు 'గేయకారుడు, శిల్పి, అతి సుకుమారహృదయుడు. తెలుగు జీవితంలోని ఆనందదాయకమైన ప్రతి లఠిత భావనకూ కావ్యరూపం ఇచ్చాడు. చరిత్రను పునర్నిర్మించడంలో ఇతనిది అందెవేసిన చేయి. వ్రతి సూక్ష్మాంశాన్నీ వర్షించడంలో చిత్రలేఖనంలో చూపించే నేర్చు చూపాడు.

అన్ని నవలల్లో రుద్రమ మూలవిరాట్టు. గణవతిదేవునికి పుత్ర సంతానం లేనందువల్ల ఆయన కుమార్తె రుద్రము రాజ్యానికి రావడం, 'స్రీ/ పరిపాలనకు అంగీకరించక కొందరు సామంతులు కుట్రలుచేసి దేవగిరి ప్రభువుతో చేతులు కలపడం, అది తెలుసుకొని వాటిని అరికట్టి దేవగిరి ప్రభువుతో యుద్ధంచేసి ఆయనను ఓడించి కాకతీయ సామ్రాజ్యంలో శొంతి భద్రతలు నెలకొల్బడం (ప్రధాన ఇతివృత్తం. అన్ని నవలల్లోనూ కధ రుద్రమ చుస్టే తిరుగుతుంది. ఆమెకోసం కొందరు ఆత్మార్పణ చేయడానికి సిద్ధం కావడం, కొందరు ఎదురు తిరగడం, అంతకలహాలు రేగడం మొదలయిన సన్నివేశాలను తీసుకొని రచయితలు తనము కల్పనాశక్తి సొమర్జ్యాలతో ఆనాటి రాజకీయ సాంఘిక, మత పరిస్టితులను వివరిస్తూ చరిత్రకు దగ్గరగా మలచటానికి ప్రయత్నించారు.

ఇక ప్రతాప రుద్రమదేవిలో రచయిత చారిత్రక పాత్రలకు గాక కల్పిత పాత్రలకు, కర్పిత సంఘటనలకు ఎక్కువ ప్రాముఖ్యం ఇచ్చినట్టు కనబడుతున్నది. తెలుగు నవలా సాహిత్య వికాసంలో (పుల్లాభొట్ట వెంక కేశ్వర్లుగారు) కాళ్ళకూరి నారాయణరావుగారు _ చారిత్రక వ్యక్తులకే ఎక్కువ ప్రాధాన్యమిచ్చినట్టు తెలపబడింది.! ఈ నవలలో చారిత్రక వ్యక్తులు - రుద్రమదేవి, శివదేవయ్య, దేవగిరి ప్రభువు, హరిహర దేవుడు (పేరులోనేగాని బంధుత్వంలో సామ్యంలేదు), "శ్రీశైల పీరాధినతి. విశ్వేశ్బరుడు (ఈయన అనుజ్ఞవల్ల శివడేనయ్య రుద్రమకు పట్టాభిషేకం చేయడంలో కాంత చారిత్రక సత్యం, కొంతకల్చన ఉన్నాయి.

గణపతి దేవునికి ఇద్దరు తోబుట్టువులు ఉండటం, వారిద్దరినీ నతవాటి సీమాధిసతి రుద్రదేవ మహారాజుకు ఇచ్చి వివాహం చేయడం, రెండో భార్యకు ఒక కుమారుడు, ఒక కుమార్తె కలగడం, వీరిద్దరు రుద్రమతో బాటు

10 నోరి నరసింహశా,స్త్రిగారి “రుద్రమదేవి నవల - విమర్శనాత్మక పరిశీలన రాజధానిలో "పెరగడం, (కుమూరుడు మాధవ దేవుడు రుద్రమకన్న రెండు సంవత్సరాలు పెద్దవాడు, చెల్లెలు రమాదేవి) తండ్రి మరణానంతరం పిన తండ్రి హరిహరదేవుడు పిల్లలు లేనందువల్ల మాధవదేవుని పెంచడం, కాకతీయ సామ్రాజ్యం తమకే దక్కాలని రుద్రదేవ మహారాజు కుమారులు ప్రయత్నాలు చేయగా అనాటి శ్రీశైల పీరాధిపతి విశ్వేశ్వరుడు నిరాకరించడం, ఆయన రుద్రమదేవినే సట్టాభిషిక్తురాలను చేయాలని _శీ,[ముఖం పంపడం, అందుకోసం హరిహరదేవుడు రుద్రమదేవిని మాధవ దేవుని వివాహం చేసుకొమ్మని నిర్చం ధించడం, అందుకామె. నిరాకరించి సామంతరాజుకుమారుడైన మల్లదేవుణ్ణి (ప్రేమించడం, హరిహరదేవుడు కుట్రదారులతో చేరి కుట్రలుసన్నడం, ఒక సామాన్య వీరుడు వాటిని ఛేదించడం, రమాదేవి కుట్రదారులలో ఉండి రుద్రమకు సహాయం చేయడం, వీటన్నిటినీ శివదేవయ్య తన చారులవల్త తెలుసుకోవడం, కుట్రదారులు రుద్రమకు సట్టాధి'షేకం జరకుండా కిరీట మాయం చేయడం, వివాహానికి అంతరాయం కలిగించడానికి మళల్లదేవుణ్ణ మాయం చేయడం, శివదేవయ్య జైన గురువువేషంలో వెళ్ళి మల్లదేవుద్హ తేవడం, దేవగిరి ప్రభువు యుద్దానికి రాగా రుద్రమ్మ స్వయంగా ఎదుర్కొని ఆయనను బందీచేయడం, చారచక్టువైన శివదేవయ్య రుద్రమను కవచంలొగ్గా కాపాడటం, ఆయన (ప్రజ్ఞా పాటవంవల్ల ఆమె రాజ్యం ఏలడం మొదళ్వె సంఘటనల కూడిక ఈ నవల. హా

రచయిత నవల వేరు ప్రతాస రుద్రమదేవి అని 'పెట్టడంవల్ల చాలా చోట్ల రుద్రమ చేత “నా శత్రువులు నాకొణుకు వేచియుండ వారికి మిమ్ము గుటీచేసి నేని గూరుచుందునా” అని (పుట 126) అనిపించారు. *

“అంధ్రర్శాష్ట్రం'లో రచయిత చరిత్రకు, కల్పనలకు సమాన ప్రాధాన్యాన్ని ఇచ్చినట్టు కనబడుతుంది. గణవతిదేవునికి వుత్ర సంతతి లేనందువల్ల ఆయన అనంతరం రుద్రమ రాజ్యానికి రావడం, అప్పటికే ఆమె భర్త పరలోకగత్తృడ్తు కావడం, అమెకు ఉమ్మక్క, రుయ్యమ్మ అనే ఇద్దరు కుమార్తెలే తప్ప కుమారులు లేకపోవడం, శివదేవయ్య మంత్రి, జన్నిగ, ప్రసాదిత్యనాయుడు మరికొంతనుంది సహాయంతో ఆమె రాజ్యాన్ని ఏలడం, (యుక్తాయుక్త విచక్షణ జ్ఞానములేని యొక సామాన్య స్తీ, అందులో విధవకు సామంతరాజులు ఎట్టు నమస్కరింతురు'. పాండ్యులు, జైనులు కలసి కుట్రలు చేయడం, దేవగిరి ప్రభువుతో కొందరు సామంత రాజులు చేతులు కలిపి యుదానికి రావడం, రుద్రమ వారిని ఓడించి కాకతీయ సామ్రాజ్యంలో శాంతిభద్రతలు

'రుద్రమదేవి"పై తెలుగులో నవలలు శ్రే నెలకొల్పడం ఈ నవలలోని సంఘటనలు. హరిహర్య మురారిదేవుల పేర్లు తప్ప వారి గురించిన చరిత్ర కల్పితం.

రుద్రమదేవి తనకుమార్తె సంతానం కోసం బుద్ధ గణపతిని దర్శించడం, అనాధలైన ఏకవీర, త్రివురాంతకదేవులకు రుద్రమ సహాయం చేసి ఏకవీరను దగ్గరకు తీయడం, జైనులూ సామంతులూ వేసే ఎత్తుగడలు సాగనీయక త్రిపురాంతకుడు రు[ద్రమకు సహాయపడటం, రుద్రమదేవి భర్త పినతండ్రి కుమారుడైన ప్రతాపదేవుడు ముఖ్యకుట్రదారుడు కావడం, రుద్రమదేవి అల్లుని తమ్ముడైన కునూరదేవుని ఏకవీర (ప్రేమించడం, కుమారదేవుని పాండ్యరాజు బంధించడం, ఏకవీర అతణ్ణి బంధవిముక్తుళ్లి చేయడం మొదలైనవి ఈనవలలోని సంఘటనలు.

గోన గన్నారెడ్డి నవల కాకతీయ చక్రవర్తిని అయిన రుద్రమదేవి చుట్టూ తిరుగుతుంది. అడివి బాపిరాజుగారు గన్నా రెడ్డిని నాయకునిగా చేసినా అతనిని రుద్రమదేవికి దక్షిణ హస్తంగా ఉండి ఆమె స్మ్యామాజ్యాన్ని వేయికన్నులతో కాచి సంరక్షించిన మహా సేనానిగా చిత్రించారు. అందువల్ల కావ్యఫలం రుద్రమకే చెందుతున్నది. ఈ నవలలో బాపిరాజుగారు చాలా కల్పనలు చేశారు. ఇందులో ప్రతి అంశమూ రుద్రమదేవికి, ఆమె పరిపాలనకు సంబంధించిందే. ఇందులో రుద్రమదేవి, శివదేవయ్య మంత్రి, హరిహర, మురారిదేవులు, చాళుక్య వీరభద్రుడు, గన్నా రెడ్డి చారిత్రక వ్యక్తులు. రుద్రమ సింహాసనానికి రావడంతో త్రీ సరిపాలనకంగీకరించని సామంతులు కుట్రలు చేసి అలజడి లేవదీయగా గన్నారెడ్డి వాటిని అణచి వేయడం ఈనవలలోని సంఘటనలు.

ఈ నవలలో రుద్రమదేవి రుద్రదేవమహారాజుగా పెరిగి జాయప కూతురు ముమ్మడాంబికను వివాహం చేసుకోవడం, రుద్రమ స్రీ అని తెలియడం, ఆమె వీరభద్రేశ్చరుని _పేమించడం, సామంతరాజు కూతురైన అన్నాంబిక గన్నా రెడ్డిని _ (ప్రేమించడం; రుద్రమ తీర్హయాత్రకు వెళ్ళడం, గన్నారెడ్డి రుద్రమకు వ్యతిరేకిగా కనబడి కుటదారుల ఆటలు కట్టించడం మొదలైనవి కల్పనలు,

నోరినరసింహశా,స్త్రిగారు. రచించిన చరిత్రాత్మక నవల “రుద్రమదేవి ఇది 514 'వ్రకరణాలతో త8౦0 పుటలు గలది ఇది సమాస భూయిస్ట మై సరళ గ్రాంధిక భాషతో కూడి ఉంది. నోరి వారిలో చరిత్ర

2 నోరి నరసింహశా,స్త్రీగారి “రుద్రమదేవి' నవం - విమర్శనాత్మక పరిశీలన పునర్నిర్మించడానికి గట్టి పట్టుదల ఉన్నా సంఘటనలలో, పాత చిత్రణలో కొంత ఆధునికత కొంత సమకాఠీన జీవనాన్ని ప్రతివించింప జేయాలన్న ఆకాంక్ష కనిపిస్తుంది, శాస్త్రిగారు తమ నవలలో ప్రసక్తానుప్రసక్తంగా నైవ, జైన సంఘర్షణలు వర్తించారు. జాతి, ధర్మ, సంప్రదాయాలపట్లు వారి అభిప్రాయ వ్యక్తీకరణలో అత్యంత సంయమనం ప్రదర్శించారు. వీరైవమైనా వైష్టవమైనా కైనదర్మ్శమైనా బౌద్ధమైనా వారు ఎక్కడా ఏ పాత్ర చేతా అనుదాత్తమైన ప్రసంగం చేయించలేదు.

రుద్రమదేవి గణపతి దేవుడు బతికి ఉండగానే రాజ్యానికి రావడం భర్త వీరభద్రేశ్వరుడు, ముమ్మడమ్మ, రుయ్యాంబలనే ఇద్దరు కుమార్తెలు, రుయ్యమ్మ అన్నమంత్రిని వివాహం చేసుకోవడం, హరిహరుడు, మురారి దేవుడు - అనే ఇద్దరు సవతికుమారులు, ఇందులూరి అన్నమంత్రి, తిక్కన సోమయాజి బడ్జెన, విశ్వేశ్వర శంభుదేశికులు, కొచ్పెరుంజింగడు, మాచల్లేవి, జన్నిగ మొదలైన పాత్రలన్నీ చాలావరకు చరిత్రాధారమున్న వే. చారిత్రక పాత్రలనేగాక అనేక ఇతరపాత్రలను కూడా నోరివారు (ప్రవేశ పెట్టారు. ఆ పాత్రలు ఎక్కువగా సాహిత్య సంబంధమైనవే.

నోరివారు గణపతిదేవుడు బతికి ఉన్నప్పుడే రుద్రమును సట్టాభిష్పిక్త్సను చేశారు... అ నియామకం రాజగురువు శీవిశ్వేశ్యర శంభుదేశికులతో చేయించారు. దీనికి కారణం మతగురువు ఆజ్ఞకు బద్దులై స్తీ, అయినప్పటి రుద్రమపట్లు మహారాళ్ఞిగా ప్రజలు, మంత్రి, సామంత, దండనాదులు విధేయులై ఉంటారనే తలంప్పతో క మార్చు చేసి ఉండవచ్చు. అంతేకాక ఆమె భర్తనే ఆమె (ప్రధానశత్రువుగా కల్పన చేశారు, దాన్ని సమర్దించుకొనే తీరు చాలా చక్కగా ఉంది. రుద్రమ మనోవాక్కాయ కర్మల వీరభద్రుని భర్తగా పొండింది. కొని ఖరభద్రుడు కేవలం రాజ్య కాంక్షత్రొనే ఆమెను వివావామాడాడు. తనకన్న తక్కువ కులస్టురారైన రుద్రమును రాజ్యం కోసం 'సెళ్ళాడటం, తాను తన సంతతి కాక రుద్రమ రాజ్యానికి రావడం వల్ల ఆమెమీద కత్తికళ్టడం మొదలైన ఘట్టాలు నోరివారు చక్కగా వర్షించారు. తన మనుముడే అయినా (ప్రతాపరుదుడు కూడా రాజ్యానికి “అరుడు కాడని సభలో వాదించడం, వైనులతో చేత్తులు కలిస కుట్రలు సన్నడం మొదలైన కల్పనలు నవలల్లో ఉత్కంర పెరగడానికి రుద్రమలో మానసిక ఛుర్తణ పెరగడానికి త్రద్హా వరా నవల ఆసక్తికరంగా రూపొందడానికి సహాయవడాయి. క్కిన నవలళలరుదమ వీ త్ర ట్‌ త లల్లి రుద్రమ శత్రువులు అంత ఆసక్తికరంగా లేరు.

“రద్రమదేవిపై తెలుగులో నవలలు 13

నోరివారు రుయ్యమ విషయంలో చాలా మార్చు చేశారు. రుయ్యమ బ్రాహ్మణ మంత్రి అయిన అన్నమంత్రిని వివాహం చేసుకొంటుంది. అది చారిత్రక సత్యం. కాని నోరివారు రుయ్యమను బ్రాహ్మణ బాలికను చేసి (రుద్రమ. పెంపుడు కూతురు) కధ నడిపారు.

“ప్రతాప రుద్రమదేవి, “ఆంధ్రర్యాష్ట్రం 'గన్నా రెడ్డి నవలల్లో ప్రధాన మంత్రి శివదేవయ్య. ఇది చారిత్రక సత్యం. కాని నోరవారు తన నవలలో అన్నమంత్రిని ప్రధానమంత్రిగా చిత్రించారు. నవలలో ఆయననే. బందీ చేశారు. “ప్రతాప రుద్రమదేవి'లో రుద్రమకు కాబోయే భర్త బందీ అయ్యాడు. ఆంధ్రరాష్ట్రంలో కుమారదేవుడు బందీ అయ్యాడు. కొని అన్నింటికన్న నో రివారి బందీ విషయమే చదువరులకు ఆశ్చర్యాన్ని కలిగిస్తుంది. ఆయన రాజకీయ ఖైదీ అయినా రాజధానిలో ఏ విపత్తు వచ్చినా ఆయనే ముందు ఉండి కాపాడటం, మళ్ళీ తన నివాసగృహమైన కారాగారానికి వెళ్లడం, తన ఇంట్లో విందులు వినోదాలకు హాజరుకావడం, పాఠకులకు ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది. రచయిత ఈ పాత్ర వట్ట విశేషాదరణ చూపి పోషించినట్లు కనబడుతుంది.

తక్కిన నవలల్లోలాగే నోరివారుకూడా ఒక ఉపద్రేమిక జంటను చిత్రించారు. “ప్రతాప రుద్రమదేవి'లో రమాదేవి ఒక సామాన్య పౌరుడు; 'ఆంధ్రర్శాష్ట్రలిలో ఏకవీరా-కుమూరదేవుడు; గన్నారెడ్డిలో గన్నారెడ్డి అన్నాం చిక రుద్రమదేవిలో రుయ్యమ-అన్నమంత్రి ఉన్నారు.

అన్ని నవలలలోకీ విశిష్ట మైనది రుద్రమదేవి నవల. నోరిదారు సాహిత్య చర్చల విషయంలోనేమి, వేశ్యవాటికావర్షన విషయంలోనేమి;, పూజావిష, యంలోనేమి ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపారు. ముఖ్యంగా ఆంధ్ర సామాజ్యంపై దురాక్రమణ చేసిన కొ ప్పెరుంజింగని చరిత్ర చిత్రణలో రచయిత చూపిన సానుభూతి దృష్టి ప్రశంసనీయమైంది. భౌసనాటక ప్రదర్శన సందర్భంలో కోనసీమ పండీతుల ఆలోచనల వర్తన ప్రతిభావంతంగా ఉంది.

ఏ. ఇతర నవలల్లో ఇంత సాహిత్య చర్చ లేదు. ఒక విధంగా ఇది సాహిత్యపరమైన నవల అని కూడా అనవచ్చు. రచయితే ఈ చారిత్రక నవలలో ఎంతగా చరిత్రను పోషించారో అంతగా సాహిత్యాన్ని కూడా పోషించారు. అందుకే సాహిత్యంలో ఈ నవల ఒక ప్రత్యేక స్టానం పొందింది.

14 నోరి నరసింహశా,స్త్రినారి “రద్రమదేవి' నవల - విమర్శనాత్మక సరిశీలన

ఇవేకాక కాకతీయ చరిత్రను ఆధారంగా. చేసుకొని తెలుగులో వచ్చిన నవలలు మల్దాది వసుంధరగారి రామప్పగుడ్కి సప్తషర్షి మొదలైనవి. ఇంకా సి. నారాయణరెడ్డి గారి “రామప్ప” రేడియో నాటకం "పేర్కానదగినది. ఇది 14 భారతీయ భాషలలోకి అనువాదం అయింది. మరికొన్ని చిన్నకధలు, కవితలు, గర్నికలు ఉన్నాయి. అయితే ప్రస్తుత _పరిశోధనాంశం కేవలం “రుద్రమదేవి నవల వరనే పరిమితం చేసుకోవడం జరిగింది. కాబటి వాటికి ఈ సీదాంత వ్యాసంలో చర్చకు అవకాశం లేకపోయింది. నోరివారి రుద్రమడేవినీ రుద్రమదేవిపై వచ్చిన ఇతరుల నవలలనూ తులనాత్మక ఆ మా పరిశీలనచేసి ఈప్రకరణంలో చూవడం జరిగింది. పాదసూచిక్తల్వు; క్షే పుట-530. 2 సృటాతు

శం 2

3. చారిత్రక 'పామాణ్యం

నోం నరసింహనశ్శాస్త్రిగారు నన్నయ, తిక్కన, ఎజ్జన; ఆకీ/నాధుడు, కృష్ణదేవరాయలు ఈ ఐదుగురి కాలాలలో ఆంధ్రుల చరిత్రలోనేకాక భారతీయ చరిత్రలో కూడా ప్రధానఘట్టాలుండటంవల్ల వీరి కాలాలను చిత్రించే ఆశయంతో నారాయణభట్టు, రుద్రమదేవి, మల్లారెడ్డి కవిసార్వభౌముడు, కవిద్యయము, ధూర్హటి అనే నవలలు చిత్రించారు. అందులో “రుద్రమదేవి? తిక్కన సోమయాజుల కాలాన్ని ప్రతిబింబించే నవల.

ఈ నవలలో రచయిత చెన్నదలచుకొన్న ముఖ్యమైన విషయం ఆర్హ్షధర్మ పునరుద్ధరణ. అందుకుగాను. వీరు మూడు పాత్రలను స్వీకరించారు - విశ్యేశ్యర శంభుదేశికులు, తిక్కన సోమయాజి అన్న్మయమంత్రి. తిక్కన సోమయాజి మవాోకవి, మహామంత్రి. మంత్రిత్వాన్ని వదిలి జ్ఞానయోగం వైపు దృష్టిని మళ్లించినాా తన జ్ఞానసంపదను మవారాజుకోసం, ప్రజల కేముంకోసం వినియోగించాడు.

లభ్య మైనంతవరకు ఆఅకొలప్పు చరిత్రాధారాలనన్నిటినీ కోధించి గ్రంధకర్త అయిన నోర్‌ నరసింహశా,స్త్రిగారు రుద్రమదేవి నవలను చొరిత్రక నవలగా తీర్చిదిద్దినట్లు పీరికలో ఈకింది విధంగా వ్రొశారు.

“సమగ్రమగు ఆంధ్రుల చరిత్ర వెలువడలేదు. చరిత్రకారులకు ఏకేభావము లేదు. అందుచే మాబొంట్లుకు మూలాధారములు కూడ శోధించవలసిన నని తప్పలేదు. ఇప్పటికి ఆ కాలమునకు సంబంధించి వెలువడిన గ్రంథముఅయు, వ్యాసములయు, సామగ్రినంతయు సాధ్యమైనంతవరకు పరిశోధించియే యీ నవల వ్రాసినాను. రుద్రము కాలమునకు సంబంధించిన చరిత్రలో విడకున్న చిక్కులు విడదియుటకుకూడ ఈ నవలలో మార్గములు సూచించినాను. అట్టివానిలో రుయ్యమ వివాహము రుద్రమ వట్టాధిషేకమునకు కారణము. అమె. శాసనములలో భర్త పేరు. ప్రస్తావింపకుండుటకు హేతువు. కొ'స్పెరుంజింగని దొక్షారామ శాసనములు 'ప్రధానములు.

నోరివారు తాను పరిశీరించిన (గ్రంధాలు గాని వ్యాసాలనుగాని ఎక్కడా 'పేర్కానలేదు.!

16 నోరి నరసింహశాస్త్రీగారి “రుద్రమదేవి” నవల - విమర్శనాత్మక పరిశీలన “చరిత్రలో రుద్రమకు సంబంధించి విడకున్న చిక్కులు విడదీయుటకు కూడ ఈ నవలలో మార్గము చూపినాను. ఇప్పుడు దీన్ని గురించి కాంత చర్చిద్దాం. నవలలోని చారిత్రక పాత్రలను, ముఖ్య మట్టాలను, వాటి తారతమ్య్యాలను పరిశీలిద్దాం. రుద్రమదేవి యౌవరాజ్యాధి షేకం రుద్రమదేవి నవల: రుద్రమదేవి యౌవరాజ్యాభి షేకంతో నవల ప్రారంభమైంది. గణపతిదేవ చశ్రనర్తి రుద్రమదేవిని యువరాజును చేయగానే అమె రాజ్యభారం వహించింది. ఆమె మహారాజి కావడాన్ని సామంతరాజులు కొంతమంది వ్యతిరేకించారు. అమె భర్త వీరభద్రేశ్వరుడు. అతని మొదటి భార్య పుత్రులు మురారి, హరిహరదేవ్పులు, దేశంలోని జైనులు, ఇంకా కొందరు సామంతులు అంతశ్శత్రువులు. "వీరి సహాయంతోనే కొందరు సామంతరాజులు దండెత్తి వచ్చారు. రుద్రమదేవి మహాద్ధెర్యంతో సామంతరాజులను జయించి రాజ్యం సుస్టిరం కావించింది* నవలలో గఇసతిదేవ చక్రవర్తి తన కుమూర్తెను యువరాజ్ఞిగా స్యయంగా తాను చేయళేదు, విశ్వేశ్వర శివదేశికులు నియామకం చేసినట్టు ఉన్నది] -కొని చరిత్రలో మరో విధంగా ఉంది. చరిత్ర ముర రల! 0౯ గుట2ణు02, *ం 1 గట 06 060అు0అం6, ₹25 ౧0౧1021466 9 [ల సథిలు 06882020166ఈ/2 83 006 1 10 16 15006, 06820 10-౧16 16 10ల్రిడీం[, 23 216860 52166, 6001 ఇ న 00-7ల్య601 1100 5.118682 (4.0. 125-609 0౧౫౯6౩. 000౮ల 106 ౧26 ౦1 రణతేలం2 సేం0టయుణ 04008 06 036 క0 0౯ 0766 ౫5 01 16 0108 816 312 16 అథింం ఆరి 916 23 06108 66 00 96 2101185 01 8&076/౧00608 ౪౧666 115 9816020061 శీ ర ణి ఖినేవుని తరువాత జ్యేష్టతనయయగు రుగ్రాంచిక (కేశ 1261-1206) రుద్రదేవుడను పురుషనామముతో, పురుషవేషముతో సింహా సనమునలంకరించెన్స 5

చారిత్రక [ప్రామాణ్యం క్షే

“క్రీశ 1248-1261ల నడుము గణసతి దేవుడును రుద్రాంబికయును కలిసి రాజ్యమేలుచుండిరని స్పష్టమగుచున్నదిగో

“కాకతి గణపతి చక్రవర్తి బ్రతికి యుండగానే రుద్రమదేవి రత్నసింహాసన మధిష్పించి యాంధ్రసామాజ్య భారమును వహించి మిక్కిలి మనోరంజకముగా బరిపాలనము సేయనారంభించెను”

“గణపతిదేవుడు తనకు కుమారులు లేని కారణమున తన కుమార్తెయగు రుద్రమదేవికి రాజ్యమస్పగించెను. రుద్రమదేవి 'రుద్రదేవనమునోరాజను "పేరుతో కాకతీయ సామ్రాజ్యమును స్వీకరించెను.”

'గణపతిదేవునకు పురుష సంతానము లేనందున ఆతని పుత్రికయగు రుద్రాంబ ఆతని యనంతరము రాజ్ఞి యయ్యెను.*

“గణపతిదేవుని తర్వాత అతని కుమార్తె రుద్రమదేవి సింహాసన 'మెక్కింది. 19

“రుద్రాంబయే రుద్రదేవ మహారాజను పురుష నామముతో గణపతి దేవుని యనంతరము రాజ్యపొలనమ్తు. చేసెను.

“గణపతి దేవునకు పురుష సంతానము లేనందున అతని పుత్రికయగు రుద్రాంబ ఆతని యనంతరము రాజ్షియయ్యెను.౫౫ రుద్రమదేవి భర్త చాళుక్య వీరభద్రేశ్వరుడు

రుం 2164 ల 228160 01110132 1006 ₹766[200%26[213

“రుద్రమదేవికి చాళుక్య వీరభద్రునితో బరిణయమాయెను.*!

“నిడదవోలును _ పాలిస్తున్న చేంగిచాళుక్య వంశస్థుడైన వీరభద్రరాజు కిర్చి వివాహం చేశాడు!

'రుద్రాంబను చాళుక్య వీరభద్రనికిచ్చి వివాహం చేసిరి. ఆమె యౌవనముననే భర్తను కోల్చోయెను”

“రుద్రమదేవి భర్త చాళుక్యవంశీయుడు వీరభద్రుడు.

“రుద్రమదేవి తూర్పు చాళుక్య వీరుడగు - వీరభద్రుని పెండ్లియాడి యుండెను.*!8

18 నోరి నరసింహశా,స్త్రిగారి *రుద్రమదేవి' నవల - విమర్శనాత్మక పరిశీలన

“రుద్రమదేవి తన సామంతులలో వేంగీ చాళుక్య వంశజుడు వీరభద్రరాజును 'పెండ్డాడింది.!9

లతయణనరేలల ఇ25 షంంలలా ౧01 2006011016 10 4 గరగ 06% 01 2020206216 642025 10000108 ఏ 0౪/02 [బ5021 */6అ20%26టమ4 120

“రుద్రమదేవి మల్కాపుర శాసనకాలము క్రీశ. 1261 నాటికి తండ్రి

ష్‌ చ్‌ ళ్వాదై జ నచ 21

గణపతిదేవ చక్రవర్తియు, భర్త చాళుక్య వీరభ్యదేశ్వరుడు బ్రతికి యున్నారు. రుయ్యాంబ

నవలలో రుయ్యాంబ రుద్రాంబికకు విలువిద్య నేర్చిన ఆచార్యుని కూత్త్సరు, రెండేళ్ళ 'ప్రాయమున తల్లి మరణించగా _ తండ్రి అనుమతితో రుద్రము ఆమెను పుత్రికగా స్వీకరించి పెంచి పెద్ద చేసినట్టున్నది.

“5[6 11610 216 ఏకం 040000 1౫/౦ 62081660 సంణగుం రసం 206 కం్పంణును2.22

“రుద్రమకు ఇరువురు కుమార్తేలు. ప్రధమప్పుత్రిక ముమ్మడమ్మ, ద్వితీయ్యు పుత్రిక రుయ్యమ్మ ఇందులూరి అన్నదేవుని భార్యతో

'రుద్రాంచిక తన రెండవ కూతురగు రుయ్యమ్మ దేవిని అన్నయ మంత్రికిచ్చి పరిణయమొనర్చెను.'

“రుద్రమదేవి ద్వితీయ పుత్రికచ్దైన రుయ్యమ్మను కులసత్తుశైన అద్రిజాలకుమాంబ్వలస్రో బ్రాట్టు ఇందులూరి అన్నయ్య వివాహమాడెన్నం ౫

'కొతేత రుదాంబ గాదిలి నుతడ్దైన,

రుయ్యంబ బెండ్ఞాడ్త డూఢికెక్సె

అ(దెజ లక్షమ్రూల ట్రై నింసళ్లైడు

కులభామ్బ్విల్ట్ట మక్కువ వరించెజో రుయ్యాంబ వివాహం

నవలలో రుయ్యాంబ రుద్రమదేవి పెంపుడు కూతురని, ఆమె (బ్రాహ్మణ బాలిక కాబట్టి అన్నయదేవుని (వ్రేమించిందని, ఆ(_పేమానుబంధంవళల్ల రుద్రమదేవి వ్యా వివాహం జరిపిందని ఉన్నది, చరిత్రలో రుయ్యూంబ

చౌరెత్రక ప్రొమాణ్యం 10 రుద్రమదేవి కన్న కూతురు. క్షతియకన్య. అన్నయదేవుడు బ్రాహ్మణుడు. అందువల్ల రచయిత మార్చిఉండవచ్చు.

యం

“కాకతీయ కాలములో అనులోమ ప్రతిలోమ వివాహములు చాలా ఇజరిగిను. బాహ్మణమంత్రియగు ఇందులూరి. అన్నయ, రుద్రమ యొక్క "రెండవ కూతురగు రుయ్యమను వివాహమాడెను**”

“కాకతీయుల నాటికాలములో అనులోమ(ప్రతిలోమ వివాహములున్నట్టు కనబడుచున్నది. మహారాణి రుద్రమదేవి కొమార్తె రుయ్యమ్మను బ్రాహ్మణ మంత్రి 'పెండ్డాడనుో

“రుద్రాంచిక తన రెండవ కూతురగు రుయ్యమదేవిని అన్నమంత్రికిచ్చి వివాహము చేసెను

“రుయ్యాంబ అన్నమంత్రిని వివాహమా డెను*తి హరిహరుడు - మురారిదేవుడు

నవలలో 'రుద్రాంబ సవతికి హరిహరదేవుడు మురారిదేవుడనే ఇద్దరు. కువూరులున్నారు”*! వారు వీరభద్రరాజుతోబాటు గణపతి దేవుని శద్దాభక్తులతో సేవించేవారు. వారిలో పెద్దవాడైన హరిహరుడే గణసతి సామ్రాజ్యానికి అనంతర పాలకుడవుతాడని అందరూ అనుకొన్నారు. కాని చక్రవర్తి చిహ్నాలుగల (ప్రతాపరుద్రుడు పుట్టిన తరువాత అఆ ఊహ తారుమారయింది. రుద్రమదేవియే యౌవరాజ్య వట్టాభిస్కిక్త అయింది. అప్పుడు ఆమెకు ప్రధాన శత్రువులు హరిహరుడు, మురారిడేవుడు, వీరభ(ద్రేశ్వరుడు, కొందరు సామంతులు, జైనులు.

ల22260ఈ2 206 సేలీట660ల7/2 5005 0% 6201028604 0” 20 016౯ ౦౦66౧ ౪10 ౪13 06 006 గుంటలు ౦1 0620002 [2006ల 66 01616 10110౪6135 10866016 020066 22082! 206 06066 [ంర!2గ02 00 16 020121 49౧ 086 316 ౧26 0౪6001 580[౦గ౮౦౪ ౪10 అట! 664 ఇ0ట06 1: 206 సలేంతే [6౯ 10 ౧౫6 60౪0 6 ౯600613 ౫/10 2 35860౧ ౧2002

“ప్రాచీన వంశ చరిత్రలలో రుద్రాంబికకు హరిహరుడు, మురారిదేవుడను ఇద్దరు సవతికొడుకులుండిరట. స్వార్హసరులై. వీరు యాదవులతో కుట్రలు చేసి దేవదర్శనార్హమైై మహారాజ్ఞి నగరు వెడలిన యదనున దుర్గము

20 నోరి నరసింహశ్యాస్త్రిగారి “రుద్రమదేవి నవల - విమర్శనాత్మక పరిశీలన నాక్రమించిరట. రాజభక్తి పరాయణులగు పౌరుల, సేనానుల సహాయమువే రుద్రమ _ వీరినోడించెనట. ఇందులూరి అన్న్మయమంత్రి నపల్గో ఇందులూరి అన్నయమంత్రిదే ప్రధానపాత్ర. అన్నయమంత్రి జన్మాదికం మొదలైనవి ప్రారంభంలోనే చెప్పబడినవి. అతడు రుద్రమదేవి యౌవరాజ్యాభిషేకం కన్న ముందే గణపతిదేవుని మంత్రిగా ఉన్నట్టు సామం తసీమలో కాట్రక్రంవల్ల యౌవరాజ[ప్రకటనచేసిన మహాసభకు రాలేకపోయినట్టు యా ఉన్నది. రుయ్యమతో వివాహం. నవల చివర తెలిపారు. అన్నయమంత్రి గణపతి కాలమున రుద్రాంబ యువరాజ్ఞిగా ఉన్నప్పుడు ఉన్నాడని నవలలో స్పష్టంగా కంది, చరిత్ర రుద్రాంబ యౌవరాజ్యాభిషేక కాలం క్రీశ, 1258-1261. అన్నయ మంత్రికి అప్పటికె రుయ్యాంబతో "పెండ్లి అయ్యింది. కాబట్టి రుదవుకాలంలో ఉన్నాడ్డన్సి తెలుస్తుంది. రుద్రమదేవి తరువాత కాకతీయ రాజ్యాన్ని వీలిన గతీయ ప్రతాపరుద్రుని కాలము 1295-1326 అని చరిత్ర తెలుపుతున్నద్ర31 ('ఈశ.]1295లో అన్నయమంత్రి శ్రిపురాంతకమున *లీకటి మిద్దో. న్స (గ్రామంలో శాసనం వేయించారు. ఇందువల్ల అతను. ద్వితీయ ప్రతావర్వుద్రున్లి అన్నయమంత్రికి నాలుగో తరంవాడైన కొలని గణపతిదేవ కవి కాం చిన “శివయోగసార్వు! అనే వేదాంతగ్రంధ అవతారికలో ఇందుల్లూరి అన్నయమంత్రి గురించి ఈవిధంగా ఉన్నది - లీ అల్యత్తమంపైర యత్యాశ్రమన్దుండు కార్య దజన్మనంగతి వహించె (కట సామ్రాజ్య నంవదలు బంధుల, కోట్టతోడ్తన్సు వంచుకొని భుణించె మోష్ట్రర్రి రాజులచే) నణంచుచు రాయ, చౌహిత్తల్దుడె జగతిబరగే ఫ్‌ దుర్గ జలక్కోో మల్లుండై, (క్కున టెక్కు దుర్గములు గొనియె

చారిత్రక ప్రామాణ్యం 21 నోవీ తురకల గెల్చి వ్రతావరుద్ర

మనుజనాయకు కోట నేమరకలూాచె

ననుచు బొగడొంద నియ్యవని నిందు

లూరియన్న యదేవు€ డనూనబలుండు. 5

“అన్నమదేవుండు డెబ్బది యేడ్డురు వద్మనాయకులు నరవతి రాయ అంగల్పుకొని నులతాని దళంబుల చుట్టినేనుకొని (వతావర్వుదుని మున్ను కొనిపో్య్రోట యెరింగి, అరికట్టుకొని యొక్కనాటి ర్యాతి కటక జుల్టవాని బలంబుల వై బడి, నర్వ్వబలంబులం గూర్చి, నాలుగు వేలం దునిమి, శిబిరంబు జొచ్చి కటక వలాభుని తలద్రుంచుటయు.” ఏ6

పై పద్యాన్ని బట్టి తురకల గెల్చిన ప్రశంస ఉండటం వల్లను, ప్రతాప రుద్రుని -పేరుండటం వల్లను, ప్రతాపరుద్రుని పై క్రైశ. 1320లో ఓరుగల్టు కోటపై తురకలు దండెత్తి రావటంవల్లను, అన్నయమంత్రి "రెండవ ప్రతాపరుద్రుని కాలంలో (క్రీ.శ. 1320) ఉన్నాడని చెప్పవచ్చు.

“బెండపూడి అన్నయ వగైరా -శీనానులు ఆమెకు బాసటగా నిల్చి పూర్తి సహాయాన్ని ఇచ్చారు.” తిక్కన సోమయాజి

నవలలో అన్నయ మంత్రితోబాటు తిక్కన సోమయాజి పొత్రకు కూడా ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు. తిక్కన సోమయాజి రుద్రమదేవి కాలంలో ఓరుగల్లుకు వచ్చి అక్కడ స్వయంభూదేవాలయంలో మహాభారత రచన

4 చేసినట్టు ఉన్నది.

“ఆ మహానుభావుని స్వభావము సమగ్రముగా నెరిగినవారు నేడాయనను జూచినచో చింతాశల్యమేదో ఆయన హృదయమును బాధించుచున్నదని ఊహింపలేకపోరు.*3కి

దీన్ని బట్టి తిక్కన సోమయాజి ఏదో రాజకీయకార్య సాధనకోసం అన్నయ మంత్రి వద్దకు వచ్చి ఉండవచ్చనీ అప్పటికే రాజకియ పరిస్థితులు సరిగ్గా లేనందువల్ల ఆయన మౌనం వహించి తన (గ్రంధ రచనలో ఠఅీనమయ్యాడవనీ భావించవచ్చు. అంతేగాక నూరుగురు. శిష్యులతో ఓరుగల్లుకు వచ్చాడు. వారిచేత కరణీకప్పు లెక్కలు చేయించాడు, నవలాకర్త అన్నయబేవుడు పదహా రేళ్ణ యువకుడుగా ఉన్నప్పుడుకూడా తిక్కనామౌాళత్త్యుదుణా నైకి

గంధావ దత ల్ళి ఆ య్ప శా ౮ నాశాకపి జా! ల భ్‌ ఖా / “లీ 2ంకఠా,?

22 నోరి నరసింహశా,స్త్రిగారి “రుద్రమదేవి” నవల - విమర్శనాత్మక పరిశీలన వచ్చినట్టు, అస్ప్వడు ఆయన మనుమసిద్ధి వద్ద మంత్రిగా ఉన్నట్టు చెప్పాడు. ఇప్పుడు మనుమసిద్ధి ఆస్హాన కవి సదవి వదలి నేడతడు హరిహరనాధుని (భగవంతుని) అస్టానమున మహాకవి అయినట్లు చెపాడు. [ట్‌ నా ఎ తిక్కన సోమయాజి ఈ నవలలో ముఖ్య పొత్ర నిర్వహించాడు. ఆయన రాజకీయాలతో స్వయంగా పాలొనకనే అంతా నడిపెంచాడు. చరిత్ర చరిత్రలన్నీ తిక్కన గణపతి దేవ చక్రవర్తికి సమకాఠికుడని వెబుతున్నాయి. “సిబ్చేశ్వర. చరిత్ర కాకతీయ చరిత్రకు ముఖ్యాధారాఅలో ఒకటని చరిత్రకారులు అంగీకరించారు.?ః తిక్కన గణపతి చేవునితో తన ఏఠిక మనుమసెద్ధి నెల్లూరు. ప్రభువని, అతనిని అత్రన్సి దాయాదుకైన అక్కన, బయ్యన సింహాసన భ్రష్టుని చేశారని, వారు బలిష్టులు కాబట్టి వారిని పారదోలి తన ఏలిక సింహాసనం ఇప్పించమని అడగడం, నబపతిదేవుడు సలేయని స్వయంగా. తగిన సైన్యంతో నెల్లూరు వెళ్ళి అక్కన్న బయ్యనలను తరిమి మనుమసిద్ధికి పట్టం గట్టినట్టున్నద్ష, గ ఇ ల న్‌ లి శే మః ఉక్కన గణపతిదేవుని సామంతుదైన మనుమసిద్ధి కాలంవాడు,* స్యా ద్ధి రాజ్యాన్ని కాపాడటానికి తిక్కన ఓరుగంటికి పోయి గణపతిదెవ చక్రవర్తికి తాన్సు పూర్తి చేసిన భారతాఖ్యానము వినిపించి ఆతని సహాయం గొని అక్కన బయ్యనలను పారదోలి, మనుమసిద్ధిని రాజ్యానికి నృనరభిషిక్ష్యన్లి ఒశౌడేని చెస్పబడి ఉంది. తిక్కన _[్రశ1210-1200 ప్రాంతంలో ఉన్నట్టు | “56 ఈల 20062160 [0 ౮8౧4028 06 16౧. 0 113 101 “న 0515 06 షగంలం ?అీలకం ౧06 2624, ఆ ఏటి 9 2016 ఉరి పం సంర 1220821. 6 ఇట అట 606066 ఫ్వ/ ని 20 షం 0% కఈగ08్ర్‌ 6 ఆ5106 0% ఇ 16 ౧౦6 01గల6 [లల ఇకం66 (0 [ఠం 1 ౧2066 3004815001 2264 ౩9606 2 టం... ఇక్య్యు41 తిక్కన స్రో్య్యూజ మనుమసిద్ధికి మంత్రి. అని తెలిపే గ్రంధం నిర్చచనోత్తర. రాష్లార్వ్యషమున

చారిత్రక ప్రామాణ్యం 23

“ఇట్లు క్తీర్తి పాత్రంబైన మనుమసిద్ది మహీవల్లభునకు గరుణారస పొత్రంబైన కొట్టురువు తిక్కనామాత్యుండు నిజకుల క్రమాగతంబగు మంత్రి పదంబున వర్హిల్దచుండె నట.

“తిక్కన మనుమసిద్ధికి రాజ్యమిప్పించుటకు గణపతి దేవుని యొద్దకు వెళ్లైనని యను(శ్రుతముగా వచ్చెడి. కధ సత్యమనియే నమ్మవచ్చును.*

గ్‌2ైగ్రం ప్రాంతంలో కాకతీయ గణపతి దేవుని ఆస్థానంలో తిక్కన మహాభారత కావ్యాన్ని సంపూర్తి. చేశాడు"

1199 శాలివాహన శకం 1121లో కాశయ్యుక్తి సంవత్సర భాద్రపదమాసంలో తిక్కన సోమయాజి మరణించాడు. "

1230లో తిక్కన సోమయాజి జన్మించినట్లు ఉంది. ఇది నిజం కాదు.

గణపతి. దేవుడు. నెల్లూరు ప్రాంతాన్ని జయించి పూర్వపాలకుడైన మనుమసిడ్ధికే తిరిగి ఇచ్చివేశాడు.

1246లో కాకతీయ గణపతిదేవుడు నెల్లూరును స్వాధీనం చేసుకొన్నాడు.

"పై విధంగా చరిత్రఅన్నీ తిక్కన సోమయాజి గణవతిదేవుని వద్దకు వచ్చాడని చెప్పగా, ఈ గ్రంధంలో నోరవారు. మొత్రం రుద్రమదేని రాజ్యపాలన సమయంలో వచ్చినట్టు చెప్పారు.

రుద్రమదేవి యౌవరాజ్యాభిష్నిక్త అయిన కాలంలో గణపతి దేవ చక్రవర్తి పాలకుడుగా ఉండటంవల్ల తిక్కన సోమయాజి ఆ సమయంలోనే వచ్చి ఉన్నట్టుగా నవలలో చెదితే రుద్రమదేవి తిక్కనల సమకాలికత్వ్సం మనం గ్రహించవచ్చు. కాని రుద్రమదేవి యౌవ రాజ్యాభిషిక్త అయిన కాలం 1256

• గణపతి దేవుడు మనుమసిడ్ధికి సహాయం చేసింది 1248 - మధ్యకాలం 10 సంవత్సరాలు. ఈ పదిసంవత్సరాలూ తిక్కన ఓరుగల్లులో ఉన్నట్టు స్టానిక చరిత్రలు తెలుపుతున్నాయి. అతడు క్రీశ 1248 నుంచి 1261 వరకు మనుమసిడ్డికి మంత్రిత్సం వహించాడు. కాబట్టి తిక్కన రుద్రమ దేవి కాలంలో ఓరుగల్లు వచ్చాడనవచ్చు. _ (న. 1261లో మనుమసిద్ధి గతించిన తరవాత మంత్రిపదవి వదలి దీక్షతో నెల్లూరులో మహాభారత రచన చేశాడు. ఈనవలలో భారత రచన ఓరుగల్లులో. చేసినట్లున్నది.

24 నోరి నరసింహశా,స్తగారి 'రుద్రమదేవి” నవల - విమర్శనాత్మక పరిశీలన తఉక్కన నూరుగురు శిష్యులు తిక్కన సోమయాజి ఓరుగల్లుకు ఒక్కడే వచ్చాడా, తనకు తోడుగా శిష్యులను తెచ్చాడా అనే అంశాన్ని పరిశీలిద్దాం. ంతకుముందే పేర్కొన్న చారిత్రక గ్రంధాలన్నీ తిక్కన ఒక్కడే ఓరుగల్లు లె న యి ఈనవలలోొ అతడు నూరుగ్సర్పృ శిష్యులతో వచ్చాడని ఉన్నది. దీనికి మల్కావుర శాసనంలో రాజగురువునక్షృ విశ్వేశ్వర శివాచార్యుడు నూర్లురు శివాచార్యులతో గూడి అని ఉంది.46 తిక్కన శిష్యులు గురునాధుడు, మారన తిక్కనతో వచ్చినట్లు ఉన్నద్రి, చరిత్రలో గురునాధుని ప్రస్తక్తి లేదు. మారన తిక్కనకు శిష్యుణ్ణి అని మాత్రం చెప్పుకొన్నాడు. ఆయన తిక్కనతో వచ్చినట్లు ఏ అధారమూ లేదు. గురునాధుడు గురునాధుని గురించి చరిత్రలో ₹ేదు. కాని తిక్కనగారు మహాభారతంల్రశ అక్కడక్కడ పద్యం చివరలో +ఏమి చెప్పుదును. గురునాధి అని చెప్పినట్టున్నది. నవలలో చారిత్రక ప్రాముఖ్యం లేని గురునాధుని పాత్రక్స రచయిత ఎంతో ప్రాధాన్యాన్ని ఇచ్చారు. ఇది కల్పన. మారన మారన ద్వితీయ ప్రతాపరుద్రుని కాలంవాడు (1295-1328). మారన రాసిన మార్కండేయ సృరాణం గద్యలో “తిక్కన సోమయాజి ప్రీయశిష్యుణ్లి - అని చన )కొన్నమాట ఆధారంగా (గ్రంధకర్త ఈ పాత్ర ఇందులో ప్రవేశపెట్టి ఉండవచ్చు. గురు శిష్య సంబంధ మెట్టిదో, తిక్కన వద్ద అతడు ఎప్పుడు శిమ్యరికం చేశాడో దానికి అధారాలు లేవ బద్దెన ఇతడు చోడవంశీయరాజు, ఈతడు క్రీశ. 1260 (ప్రాంతంలో ఉన్నట్టు తెలుస్తుంది. బద్దెన కాకతీయుల క్రాలంవాడే అయినా వారికే ఈతనికి ఎటువంటి సంబంధంలేదు. చారిత్రకంగా ప్రసిద్ధుడు కాడు. రాజనీతి ముక్తావళి అనే గ్రంధాన్ని, సుమతీశతక్షాన్ని రచించడంవల్ల రాజకవిగా ప్రసిద్దుడు. నవలలో బద్దెనక్కు జాయప పేనాపతికి గురుశిష్యసంబంధం కల్పించి నవలాకారుడు బద్దెనచేత రాజనీతి మృుక్తావళినుంచి సందర్భోచితంగా కాన్ని వద్యాలు చదివించాడు.

చౌరిత్రక [ప్రామాణ్యం 25 యథావాక్కుల అన్నమయ్య

క్రీశ3242 లో ఉన్నాడులి ఈయన తన గ్రంధంలో రచనాకాలాన్ని ఇచ్చాడు. అందువల్ల తిక్కన కంటు కొంచెం ముందువాడని తెలుస్తుంది. సమయోచితంగా నవలారచయిత ఈ కవిచేత క్తీర్తనలు చేయించి శైవులకు ఆవేశం కఠిగేటట్టుచేసి కధను నడిపించాడు,

“కాకతీయుల సమకాలికుడై ఆంధ్రదేశంలో తన కృతులచేత వీరశైవాన్ని సుప్రతిష్పితం*9 చేసిన పాల్కురికి సోమనాధుని పేరు మాత్రమే నవలా కర్త "పేర్కొన్నారు. పాల్కురికి సోమన గణపతి దేవుని సమకాలికుడని నిడుదవోలు వేంకటావుగారు - (1190-1260) 'బండారు తమ్మయ్య (1160-1240) గార్లవల్ల తెలుస్తుంది. రెండవ ప్రతాపరుద్రుని కాలంవాడని ఏకా'మనాధుని ప్రతాపరుద్రచరిత్ర వల్లను, పిడస్తర్తి సోమనాధుని బసవపురాణ అవతారిక వల్లను తెలుస్తున్నది. విశ్వేశ్వర శంభుదేశికులు

ఈయన కాకతీయ గణపతి. దేవుడికి దీక్షాగురువు.. ఇతడు గణపతి దేవుడికే గాక చోళ మాళవ కలచురి రాజులకు కూడా గురువు కావడంవల్ల ఈతనికి _రాజగురువనే బిరుదముంది.* కొన్ని శాసనాలలో ప్రత్యేకంగా రాజగురువని ఉన్నది. ఈతనిని విశ్వేశ్వర శంభుడని, విశ్వేన్సర శివుడని, వివ్వేశ్యర శివాచార్యుడని కూడా అంటారని ఉంది!

నవలలో కూడా నోరి నరసింవాశా,స్త్రీగారు విశ్వేన్చర శంభు దేశికులని పేర్కొన్నారు. గణవతి దేవుని దీక్షా. గురువుగానే గాక కాకతీయ సామ్రాజ్యానికి గణపతిదేవుని తరవాత వారసులను నియామకంచే సే భారం కూడా ఆయనపై మోపారు. అదేవిధంగా విశ్వేశ్వర శంభు. దేశికులు రుద్రమదేవిని *“రుద్రదేవ మహారాజుగా సభికులకు పరిచయం చేశారు. “రాజగురువుల యాజ్ఞ శివాజ్జుగా స్వీకరించారు. కొప్పెరుంజింగడు చర్విత కొప్పెరుంజింగడు తొండమండలంనుంచి ఆంధ్ర చోళులను తరిమి అంతటితో తృష్తి చెందక ఆంధ్రదేశంలోని వేంగీ మండలంపై దండెత్తి వచ్చాడు. కాకతీయ గణపతిదేవ చక్రవర్తి కొప్పెరుంజింగని నిర్హించాడు.

26 నోరి నరసింహశా,స్ర్రిగారి *రుద్రమదేవి నవల - విమర్శనాత్మక పరిశీలన 'కాప్పెరుంజింగడు. గణపతి. దేవుడు. చేసిన పరాభవానికి (ప్రతీకారం చేయడంకోసం రుద్రమ సింహాసనానికి రాగానే మళ్ళీ దండెత్తి వచ్చినాడు, అస్వుడు అంబదేవుడు కాస్పెరుంజింగని తరిమి. వేసినాడు.” నవలలో జన్నిగదేవుడు కొ స్పెరుంజింగని జయించినట్టున్నది. అది తప్ప తక్కిన చారిత్రక సత్యాన్ని విస్మరించకుండా నోరివారు కధను కల్చనలత్‌ "పెంచారు. పాదసూచికలు:

1. నోరి నరసింహశా,స్త్రిగారిని. నేను కలుసుకొని అడిగినప్పుడు. “కాకతీయ సంచ్చక చూశాను, ఇంకా ఇతర చరిత్ర గ్రంధాలు చూశాను - అని తెలిపారు 2 “సమస్త విద్యలు నభ్యసించి వీరావతారమైై. ప్రత్యస్తైముగా పుదుష సింవోకారముత్తో ఉక్రీనణసతి. దేవ చక్రవర్తుల దక్తప్రార్భ్వమునలంకరించి.. షత్హీరుద్రము త్రీరు ద్ర 'దేవమహారాజులుగా మూర్తిముంతమై మాకన్నులకు సొడకట్టుచున్నదె. - న్వల వుట

• 26,

3. “రుద్రమదేవి నవల, పృట-26. 4 210 ఈగ 113600 00 16 060640 - గన ౪1141 పుట-620,
4. ఆంధ్ర ప్రతాపరుద్ర యశోభూషణము - 19007 6 కాకతీయ సంచిక - కాకతీయుల చరిత్రము బౌ ఇ. కే లో ఆంధ్రుల చరిత్రము - కాకతీయాందధ్ర రాఎయుగ చరిత్రము (అయిదవ సంపుటము) పుట - క, ళ్‌ స నా సంగ్రహ ఆంధ్రవిజ్ఞాన కు. (ఏడవ సందృటము.)
5. ఆంధ్రుల చరిత్ర సంస్కృతి
6. సమగ ఆం; మాం: 6 ॥ (గ్రపాహిత్యము. కేం అఆంధధ్రకవి తరంగెత్త 12." _ నం ఆంధ్రుల చరిత్ర - సంస్కృతి - వృట 257.
7. 16 8250 ౧30౧౧౦0416 000611 పుట-641. కల్లే ఆం(్రకవి తరంగిలణ్తి పుట-40, 1050
8. చారిత్రక కాలసూచి -_ పుట-82, 1959.
9. ఏ సంస న
10. ఆంధ్రులచరిత్ర - సంప్కృతి సృట-257, 1963. పప
11. ప్రాచీన ద్షేణభారత చరిత్ర - సృట-క21, 1967.
12. సంగ్రహ ఆంధ్రవిజ్ఞాన కోశమ్సు - బడవ సంపుటము,
13. ఆంధ్రదేశ చరిత్ర సంగ్రహము. పృటా5ర, 3967.

చారిత్రక ప్రామాణ్యం 2/ 20. క2న100/2 సమ/285 = 66-30. 21. ఆంధ్రుల చరిత్రము, పుటాత/0 - 471 కాకతీయాం(ద్ర రాజయుగ చరిత్రము. 22. ౧౧6 5450 119000 06616 000680 - పుట-640. 23. కాకతీయ సంచిక - పుటా60. 24. ప్రాచీన దక్షిణ భారత చరిత్ర - పుట-52]. 25. ఓరుగంటి చరిత్రము - పుటా32. 26. శివయోగ సారము - కొలని గణవతిదేవకృతము. (కాకతీయ సంచిక అనుబంధము పప్పు 140 ల. ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర, పుట-3?. 28. మన తెలంగాణము, పుటా]11. 29. కాకతీయ సంచిక, పుట-60. 30. ఓరుగంటి చరిత్ర, వుట-20. 31. 'రుద్రమదేవి' నవల, పుట-ా18-19. 32. 1106 8200 3600 00016 0600230 26-621 33. కాకతీయ సంచిక - పుటార్‌9. తత. ఎఫిగ్రాఫికా ఆఫ్‌ ఇండికా. 35. 2 ఆంధ్రుల చరిత్రము. పుట - 18-482 ట్ర కాకతీయాంధ్ర రాజయుగ చరిత్రము (5వ సంప్పుటం.) ౦) శివయోగసారము - అవతారిక ౩6, ఉశ్రీ సిద్దేశ్యం చరిత్రము 37. చారిత్రక కాలసూచి. రామచంద్రారెడ్డి పుట-81. 36. *రుద్రమజేవి' నవల - పుట-61 39. వ చరిత్రము - వుట - 114 తిక్కన సోమయాజి రాకః “రీతి గణవతి నటుండొచు. వేద్మ దెక్సన సోముడు నక్కదేతెంచె నొక్కాక్క వండితుల్‌ (0) వక్కాలాకులును.... ఉల ంలలం. తొవ్యన్లోకార్హ మొక్కాక్య విధమున నొగి వినివింవ జుక్కన వినుచును మిక్సీ లందలము నెక్కతిక్కన సోము దక్క దెతెంచె నొరీతినా సోమయాడాల రొక

28 నోరి నరసింహశా,స్త్రిగారి “రుద్రమదేవి” నవల = విమర్శనాత్మక వరెశీలన వారక తా ఫణీవోరు లేర్చణున గణవతి మహారాజుగా రెదుర్కొనిరి.” 40, కాకతీయ సంచిక - పుట - 43. శ. ౧౧6 22% 213100/ 0 116 060020. పుట-610,. 42. నిర్వచనోత్తర రామాయణము. (ప్రథమాశ్వాసము. 1-44. పద్యములు. 43. దశకుమారచరిత్ర - కేతన - పుటానీ. 44. ఆంధ్రకవి తరంగిణి - చాగంటి శేషయ్య, పుటా-258 - ముద్రణ - 1050. 45. చారిత్రక కాలసూచి. సంకలన కర్త - రామచంద్రారెడ్డి 46 2, మల్కాపుర శాసనము కాకతీయ సంచిక - పుట-80. చ్వర్రి సి ఆంధ్రకవి తరంగిణి - పుటా!150. 47. ఆధ్రకచి తరంగిణి - ప్పృటా1. 48. ఆంధ్రకవి తరంగిణి - పుటా-3, మూడవసంపుటం-1350. 49, నవల ప్పుట,402 “పాల్కురికి సోమనాధుడు పండితారాధ్య చరిత్రలో వైవభక్తులు ఎన్ని జైనవసదులను వ్రచ్చివయ్యలు. చేసినట్టు వర్ణింపలేదు' అని కధ సందర్భంలో 50. ఆంధ్రకవి తరంగిణి _ పుట-26. ర్‌ మల్కాపుర శాసనము. - శెండవ వైపు 16 గణనత్యధీళ (పరుతాసీంవోననాధ్యానిని 'శ్రీవిశ్చేక్చుర దేశిక శివర్ఫురీవిశ్రా శ తానళ్లాఘిని/(38) త్తం గత్చింగజటాకిలీట ముదయ స్మే రావిందాననం ముక్రాకుందల వడి తొడితార్వుర్భు రం వారైన్యు ౯నోవాలణం విద్యామంద్వ వత్తిానం గణన 49 చకా పాలద్టూపక్షుం శ్రీనివ్తశ్చుర శంభు మే్షితవతాం తేచక్టుషీ చక్టష, 52. కాకతీయ సంచిక పుట-4ర. శ 2 ఈ

4. రుద్రమదేవి పాత్రచిత్రణ

“'రుద్రమదేవి' నవల నామ సార్థక్యాన్ని అనుసరించి ఇతివృత్తం నాయిక రుద్రమదేవి చుట్టూ తిరుగుతుంది. నాయకుడి పాత్రకన్న ఇందులో నాయిక పాత్రే ప్రాధాన్యం వహిస్తుంది. నాయిక అయిన రుద్రమదేవి సాధారణ త్రీ కాదు. గణవతిదేవుడు పుత్రసంతానం లేనందువల్ల ఆమెను యువరాజుగా పెంచాడు. నాయక లఅక్షణ్రాలైన వీర శౌర్య, గాంభీర్యగుణాలతో ఒప్పే మహారాణి ఈమె. నవలలో రుద్రదేవ మహారాజుగా గోచరిస్తుందే గాని స్రేలాగా కనబడదు. నవలలోని ఈ నాయికకు ప్రాచీన ఆలంకారికులు చెప్పిన నాయక లక్షణ్రాలన్నీ సరిపడుతున్నాయి. సహజసిద్దమైన నాయిక గుణాలు కొన్ని ఆమెకు ఉన్నప్పటికీ అవి గౌణంగానే ఉన్నాయి.

ఆధునిక ప్రక్రియకు చెందిన రుద్రమదేవి నవలలో ప్రాచీన కావ్యనాయక లక్షణాలు రుద్రమదేవికి ఎక్కడెక్కడ ఏవిధంగా ఒప్పి ఉన్నాయో పరిశీలిద్దాం. నాయక గుణాలు

నయము మీజు మవాకులీినతయు, నుజ్హ్ర

అత్మ మవోభాగ్య, మౌదార్య్య మతిశయముగ6ి

దనరు, దేజుసిత, విద్యతయును. ధార్మి

కతయు మున్నగు గుణముల గణ మెనంగు!* మవోకులీనతో

రుద్రమదేవి రుద్రదేవ మహారాజుగా రుద్రుని అంశతో జన్మించింది. ఆ విధి సేసె గాకతిశుభాన్నయమత్యరుణేందుక్తీర్తి* కాబట్టి ఆమెకు మహాకులీనత సంఘటిల్లింది.

ళం

దొజ్హ్రాల్యం

చక్కని రూపసంవద.. “సమస్త విద్యలు నభ్యసించి వీరావతారమ్రై పురుషసింహాకారంతో' ఉండటం. చక్కని శరీర సౌన్మవంతో అలరారుతుండేది.

30 నోరి నరసింహశా,స్త్రి,గారి “రుద్రమదేవి నవల - విమర్శనాత్మక పరిశీలన మవోభాగ్యం మహీచక్రానికి సార్వభౌముడు కావడం. అఖిల సామంత నృపాలురు నమ్రులైై 'సేవించగా రుద్రదేవుని రూసంలో రుద్రమదేవి సింహాసనాన్ని అధిష్టించి, ఆంధ్రసామాజ్యాన్ని పరిపాలించింది. జాదార్వం ఈవికాడై ఉండటం. వైన వసతిలో మహాశివరాత్రికి నేమినాధ ప్రతిష్ట సందర్భంలో రాజకోశంనుంచి లక్ష సువర్జారివ్వుడమేకాక ప్రజలపట్ట ఎంతో దొదార్యంతో ప్రవర్తించడం. యుద్ద సమయంలో చేజిక్కిన శతువులక్రు చికిత్స చేయించి వారి రాజ్యం వారికి ఇచ్చివేయడం. లేజస్పిత లోకాన్ని ప్రకాశింప జేయడం. రాజధానిలోనే గాక సరిహద్దు ప్రాంతాలలో సామంతులు ఎంత అలజడి లేపినా ధైర్యంతో వారి అల్లరులు అణచి మహాతేజస్సుతో రాజ్యమేలడం, విద్య్హత వ్‌ ల చేసే వీ పని అయినా బహనేర్చుతో చాకచక్యంగా నెరవేర్చడం. ధార్మికత దా ధర్మం కలిగి ఉండటం, రుద్రమ మతవిషయంలో చాలా సహనంతో కరలీలన ష్‌ వ్యవహరించింద్‌. ముఖ్యంగా జైన వసతి విషయంలోను, ణాలను శిక్షిచే విషయంలోను ఆమె సహనం చూపింది. వల నాయకులలో భీరోదాత్తునికి ఉండవలసిన గుణాలన్నీకూడా రుద్రదివ మహారాజు(రుద్రమదేవ్రిలో ఉన్నాయి. భూరిబలాఢ్యత పరుడైన గణపతిదేవుర్స మహాంధ్ర సామ్రాజ్యాన్ని నిష్కంటకంగా వరిపొలించాడు. అతని రాజ్యం దక్షిణాన కాంచీనగరంవరక్సు, ఉత్తరాన త్ర సింవోద్రి దాటి మాల్యవంతంవరక్ష, పశ్చిమాన కల్యాణకటకం వరక్క, తూర్పున సముద్రం వరకు విస్తరించింది. అతడు చాలాకాలం వరకు రాజ్యపాలన చేశాడు. చిన్ననాటినుంచి వుత్రునివలె పెరిగిన గణపతి దేవుని

రుద్రమదేవి పొత్రచిత్రణ త్త ఏక పుత్రిక రుద్రమదేవి, తండ్రి రాజ్యాన్ని సుస్టిరంగా పరిపాలించిన వీర వనిత, స్వయంవర సమయంలో అనేకమంది రాజకుమవూరులు ఆమెను ఎదిరించి నిలవలేక ఓడిపోయారు. న్యాయనిక్షేతలు వీరభ్యద్రేశ్వరుడు. గెలిచాడు అని నిర్ణయించినప్పటికీ తూలి పడిపోయిన వీరభదేశ్వరుని కంళు చిరునవ్వుతో నిలుచున్న రుద్రమదేవి విజేతవలె చూపరులకు గోచరించింది.

రుద్రదేవ మహారాజు స్వయంగా యుద్ధంలో పాల్గొన్నాడు. యుద్ధ సమయంలో తానే స్వయంగా యుద్ధం చేసి శత్రువులను ఓడించాడు. తనకు ప్రధానశత్రువు తన భర్తే అని తెలిసినప్పుడు ఆమె అధైర్యపడలేదు. దశ దిశలనుంచి శత్రువులు దండెత్తి వస్తున్నట్లు సంకేతాలనల్ల తెరిసినా ఆమె అదెర్యసడలేదు, జంకలేద్సు వెనుకంజ వేయలేదు. ఎంతటి కష్టమైనా తానే స్వయంగా ఎదుర్కోవటానికి సంసిద్ధురాలయ్యింది. బవాగంభిరుడు

సభలో భావి చక్రవర్తి ఎవరా అని వీరభద్రేశ్వరుడు, మహాదేవరాజు సామంతులు, వీరభల్లటదేశికులు ఆలోచిస్తున్నారు. కాని రుద్రదేవ మహారాజు మాత్రం గంభీరంగా అందరినీ తిలకిస్తున్నాడు. ఇంతలో విశ్వేశ్వర శివదేశికులు “శీ, రుద్రమ రుద్రదేవ మహారాజులుగా మా కన్నులకు పొడకట్టుచున్నది. అన్నప్పుడు రుద్రదెవమహారాజు ధీరగంభీరంగా లేచి నిలువున నిలుచున్నాడు. అవికళ్హనుడు

ఆత్మస్తుతి ఎరుగనివాడు. రుద్రదేన మహారాజు ఎటువంటి పరిస్టితులలోనూ ఆత్మస్తుతి చేసుకోలేదు. ఇతరులు కూడా ఆమెను పొగడటం ఆమెకు ఇస్టం లేదు. ఆమెకు ఎంత తెలిసినా ఇతరులను సలహా అడిగి చెయ్యడం ఆమెకు అలవాటు, ,శ్రీ/ రుద్రదేవ మహారాజు ఆంతరంగిక మందిరానికి మహావ్రధానులయిన తిక్కచమూసతిని, అన్నమంత్రిని, అంబదేవుణ్ణో పిలిపించి ఏకాంతంలో వారి సలహా సహకారాలతో నిర్ణయాలు తీసుకోవడం జరిగేది. కరుణోదారుడు

అకారణంగా సమ్మెచేసి కాకతీయ సామ్రాజ్యంలో అలజడి రేపీన ప్రధాన జైనులను శిరశ్ళేదం చేయటానికి తన మంత్రులు, సామంతులు, దండనాధులు అనుమతి వత్రాలు కోరగా రుద్రదేవ మహారాజు *“దయాదృష్టితో క్రమించెను (నవల పుట-101). శత్రువులనుకూడా ఆమె క్షమించి చికిత్స చేయించి

32 నోరి నరసింహశాస్త్రిగారి *రుద్రమదేవి' నవల - విమర్శనాత్మక పరిశీలన వారి రాజ్యాన్ని వారికి తిరిగి ఇచ్చివేసింది. ప్రధాన శత్రువు తన భర్త తన చేతికి చిక్కినా అతని చేయి మాత్రమే ఖండించి చికిత్స చేయించి విడిచిపెట్టింది. తనకోసం ప్రాణాలర్పించిన యోధులకు కన్నీటితో తర్పణ మొనర్చి వారి శవాలకు విధి విధానంగా సంస్కారాలు చేయించింది. ఎతొవులు చేిక్కినా వారికి కూడా చికిత్స చేయించి న్యాయవిచారణ జరిపించి వారి రాజ్యాన్ని వారికి ఇచ్చివేసింది. ప్రజల కష్టసుఖాలు స్వయంగా పరిశీఠించి వారికి కావలసినవి సమకూర్చేది. రుద్రమదేవిని మహారాజుగా తీర్చిదిద్దడంవల్ల శృంగార నాయికా లక్షణాలు నవలలో కనబడవు, విద్యాభ్యాసం రుద్రమ బాల్యంనుంచి రాజకుమారోచితమైన ఆయుధ విద్య నభ్య సించింది. కొద్ది కాలంలోనే ఖడ్గవిద్యలో ప్రచిణురాళైంది. ఆ తరవాత ధనుర్విద్యనభ్యసించింది. గుర్రపు స్వారీలో ఆరితేరింది. శారీరకమైన ఆయుధ విద్యలనేగాక రాజనీతిని దండనీతిని కూడా అభ్యసించింది. ఆమెకు యౌవనంతోబాటు దేహబఅం, బుడ్డిబలం పరిణతి చెందాయి. ఆమె ఎన ఎడూ పురుష, వేషంతో ఉండటంవల్ల యువరాజులాగనే కనబడేద్రి, ల వివాహం; సంసార జీవితం డే వీరాంగన అయిన ఆమెకు వీరాధివీరుక్షే భర్తగా చేయాలని గణవతి వుడు వీర్య శుల్కం నిశ్చయించి కుఠీనుకైన దండనాధులకు, సామంతు లకు ఆహ్వానాలు పంపాడు. రుద్రమను ఖడ్గయుద్దంలోను, ధనుర్విద్యలోను జయించగలవాడికి ఆమ్మెనిచ్చి వివాహం చేస్తానని వర్తమానాలు సంపాడు. ఆ స్వయంవరంలో ప్రాల్తానడానికి చాలామంది రాజకుమూరులు వచ్చి అమె ముందు నిలవల్వ్వే పోయారు. రుద్రమదేవి వారినందరినీ అవలీలగా జయించింది. కాని చాళ్ళక్ష్య వీరభద్రేశ్వరుడు ఖడ్గయుద్ధం, ధనసుర్విద్యలనే గాక యవనుల విద్యారహస్యాల్ప క్రణడ్రా తేఠిసినవాడు కావడంవల్ల చాకచక్యంతో ఆమెను ఎదుర్కొస్నార్తు, యవనుల ఆయుధ విన్యాసాలు రుద్రమకు

రుద్రమదేవి సాత్రచిత్రణ 33 తెలియకపోడంవల్ల న్యాయనిళ్లేతలు ఆమె ఓడినట్లు (ప్రకటించారు. గణపతి దేవుడామెను వీరభద్రునికిచ్చి వివాహం చేశాడు.

వివాహమైన తరవాత రుద్రమదేవికి ముమ్మడమ్మ అనే కుమార్తె పుట్టింది. కుమారులు కలగలేదు. కునూర్తె పెరిగి పెద్దదైన తరవాత వివాహం చేసింది. ఆమెకు ఒక కుమారుడు కలిగాడు. గణవతి దేవుడు రుద్రమకు మనుమడు కలిగినప్పుడు తనకు వారసుడు జన్మించాడని చాలా ఆనందించి అతనికి ప్రతాపరుద్రుడని నామకరణం. చేశాడు. జ్యోతిష్కులు ఇతడు భావి కాకతీయ సామ్రాజ్య చక్రవర్తి అవుతాడని జోస్యం చెప్పారు. రుద్రమ తన _మనుమనికి క్షత్రియోచిత విద్యలనన్నింటిని నేర్పించింది.

పట్టాభిషేక సందర్భంగా బాలబాలికలు ఆంధ్రదేశంలో చిరకాలం సంప్రదాయసిద్దంగా వస్తున్న ఈ కిందిపద్యంతో అఖిల సామంతమంత్రి దండనాధ సండిత పరివృతులైన రుద్రదేవ మహారాజును ఈ కింది పద్యంతో ఆశీర్వదించారు.

“ధర నీంవోననమై నభంబు గొడుగై తద్దేవతల్‌ భృత్యులై

వరమామ్నాయము ల్ల్ఞా వందిగణచై, (ట్రహ్మాండ మూకారప్హా

నీరి భార్భాముణిద్దై విరించి కొడుక్రై శ్రీగంగ నత్పు(్రిద్డై,

వరునన్‌ నీ మనరాజనంబు నిజమై వర్లిల్లు నారాయణా! యౌవరాజ్యాభి షేకం

గణపతి దేవుడు వృద్దుడు; ప్రతాపరుద్రదేవుడు బాలుడు - వృద్ధాష్యంలో తనకు రాజ్య నిర్వహణంలో తోడునీడగా ఉండటానికి రుద్రమదేవికి అతడు యౌవ రాజ్యాభిషేకంచేసి, ఆమె రుద్రదేన మహారాడు అనే పేరుతో రాజ్యం చేస్తుందని రాజగురువైన ఇశ్రీవిశ్వేశ్వర శంభు దేశికులచేత ప్రకటించ జేశాడు. ఆనాటి నుంచి రుద్రమదేవి అన్ని రాజకార్యాలలో పాల్గొనేది. ఆమె వురుష వేషంతోనే ఆసనం అలంకరించేది. ప్రజలకు పురుష్క వేషంతోనే దర్శనం ఇచ్చేది. అందువల్ల ప్రజలు ఆమెను ' రుద్రదేవ మహారాజుగానే భావించేవారు. ఆమె వాక్కులు కూడా స్తీ? ఐనోచితమైన కోమల వాక్కులుగాక రాజపురుషోచితమైన గంభీరవాక్కులు, అందువల్ల సామంతులు, మాండలికులు ఆమెను తమ అధికారిగానే భావించి కొలిచే వారు. నిండు పేరోలగంలోను, యుద్ధసమయంలోను ఆమె ముఖంలో వీరోత్సాహం తాండవించేది. అయినా ఆత్మమందిరంలో ఆమె భార్యగా, మాతగానే

34 నోరి నరసింహాశా,స్త్రిగారి *రుద్రమదేవి' నవల - విమర్శనాత్మక పరిశీలన ప్రవర్తించేది. స్వయంగా ప్రజల యోగక్షేనూలు కనుక్కో వడంవల్ల, వారికి దర్శనమివ్వడంవల్ల ప్రజలలో అపారమైన భక్తి ప్రవత్తులు ఉండేవి. రాజ్యపాలన సామర్హ వం రుద్రమదేవికి సామంతులు, సేనానులు విశ్వాస పొత్రులుగా ఉండేవారు. వారిలో ముఖ్యంగా 'సేనానుల సహాయంతో ఈమె తన రాజ్యాన్ని సుస్టరంగా విలుపుకొంది. రుద్రమదేవి యౌవరాజ్యాభిష్కిక్త కాగానే (ప్రతిసక్షంవారిని కాకతీయ రాజ్య సరిహద్దుల ప్రై ఆయా ప్రాంతాల వారొక్కసారిగా దక్షైణ్రాన్య పశ్చిమాన, తూర్పున దండయాత్రలు సాగించారు. వారిలో కడప (ప్రాంతం పాలించిన సిదయచోడుడు, ఏజువనాటిని పారించే మల్లిదేవుడు, దక్షిణాదిని పాలించే కొప్పెరంజింగడు ముఖ్యులు. రుద్రమదేవి బహుజాగరూకతతో ఎప్పటికప్పడు చారులవల్ల శత్రు రాజుల వృతాంతం తెలుసుకొాంటూ "సైన్యాలను సిద్ధం చేసి తన "సేనానాయక్షులెన [జగ ంర్‌కుడు, అంబదేవుడు, జన్నిగ దేవుడు అనేవారిని వారిపైకి వ ఆ నూ. స నగా వారిని జయించింది. తీర్రయాత్ర మిషతో యుద్ధభూమికి మ్‌ వెళ్ళి అక్కడి యుద్ధంలో పాల్గొని ప్రతిషక్షంవారిని జయించి రాజ్యంలో శాంతి భద్రతలు నెలకొల్పింది. చూపే యుద్ధంలో చేజిక్కిన శత్రువులను కడు జాగరూకతతో మర్యాదతో వ కొ పస్పెరంజింగనికి వైద్యం చేయించి అతని రాజ్యం అతనికి తెచ్చి వేసింది. మనుమసిద్దితో వికమసింహలు అని బిల్ల ద్ధి (ర్రబుబంబౌలు అని ఎరిపించుకొంది. ఆమ్సె తి గ్‌ నదుచుక్వ్యా క్రక్క్‌న సోమయాజులవల్ల రాజనీతి విశేష్షాలు తెలుసుకొని చ స్తెఈ నవలనల్ల తెలుస్తుంది. పతిభక్తి రుుదము తాను లతని వాన క్రత్రియుడే. అయినా ఆమె పతి విషయంలో ఆమె చేతిలో ల నన్న భావంతోనే ప్రవర్తించింది. సర్వాధికారాలు ఇ పతి మాట మాత్రం ఎన్నడూ ఇవదాటి ఎరుగదు. ఆ హా నా సర్చ్రమ, జనపక్ష్యా నిండు సభలతో అమె యౌవ రాజ్యపట్టానికి నియు కరాలు అయిన తరవాజ్ర కి ఇ "౧ ప ఆమె మందిరానికి తిరిగ వచ్చింది. అక్కడ జి లా" యః సంబ దాది కామ్రస్వ్యా ఆమెను అభినందించారు. ఆ మాటలకు

రుద్రమదేవి పొత్రచిత్రణ ఏక్‌ ఆనందించలేదు ఆమె. కొంత సేపు మౌనం వహించి గంభీర స్వరంతో ఈవిధంగా అన్నది.

“ఈనాటి నరకు వివాహ కాలమాదిగా నేను భర్త అభీషస్టమునకు విరుద్ధముగా మనోవాక్కాయముల _ ప్రవర్తించి యెరుగనుో ఈనాడు ఆ మవోాసభలో పితృపాదులు చక్రవర్తులునగు శ్రీగణపతి దేవుల యాజ్ఞకు బద్దనై. యట్టాచరింతిని. 'చాళుక్య రాజేంద్రులు నా చేసిన యవజ్ఞ సహింతురాో అని వెంటనే ఆమె రుయ్యమతో ఒక లేఖ వ్రాయించింది.

“తీంతీగశీ, చాళుక్య వంశవర్థనులు శ్రీ, వీరభద్రేశ్చరులకు ప్రియతనయ రుయ్యాంబ తెలుపుకొను విజ్ణాసనము - మీ పాదదాసి రుద్రాంబ మీ దర్శన భాగ్యమునక్రై యనుక్షణం నిరక్ర్తించుచున్నది.!

చేటిక చేత ఆ ఉత్తరము వీరభద్రేశ్వరునికి పంపి ఆతడు వస్తాడేమోనని రుద్రమదేవి చాలా సేపు నిర్‌క్రించింది. కాని సాయంకాలమైనా అతని జొడ కానరాలేదు. ఆమె కొంతవడి ధ్యాననిమగ్న మైంది. ఆ ధ్యానంలో ఒక భావమామెకు కలిగింది. దానితో ఆమె తన భర్త ఇక తన మందిరానికి రాడని నిశ్చయించుకొన్నది. అందుకోసం ఆమె తన మందిరంలోనే తన పతి చిత్రాన్ని ఒక దానిని నెలకొల్చుకొన్నది. ఆమె ఆ విధంగా ఎందుకు వేసిందో రుయ్యాంబ, కామసానులు గ్రహించలేదు. ఆమె పూజాద్రవ్యాలు తెమ్మని రుయ్యాంబకాజ్డాపించి వానితో భగవంతుని షోడశోపచారాల పూజించినట్టుగా తన భర్త చిత్రపటాన్ని పూజించింది. ఆమె ఆ పూజ చేస్తున్నంత కాలం ఆ చిత్రంలో వీరభ(ద్రేశ్వరుడు తన భర్తగా గాక సొక్షాత్తు వీరభద్రస్వామిగానే గోచరించాడు. ఆమె భక్తితో తన్మయురాలైంది. ఆమె మహారాజ్ఞి అయినా వీరభద్రేశ్వరుని భార్య అన్న సంగతి ఆమె మరచిపోలేదు. ఆమె భర్తను ప్రాణతుల్యంగానే (ప్రేమించింది. ఆమె పతి కూడా తనను అట్టాగే (ప్రేమించాలని అనుకొన్నది. కాని వీరభ[ద్రేశ్వరుడు ఎప్పుడూ ఆమెయందు అపారమైన (ప్రేమ ప్రకటించినట్లు ఆమెకు. గుర్తులేదు. దైవభక్తి

రుద్రమదేవి రాజ్యాధికారం వహించినా ఆమెకు అపారమైన దైవభక్తి ఉంది. ఆమె ప్రతి నిత్యం నిద్రనుంచి లేవగానే దేవాలయదర్శనం చేసుకోవటానికి అనువుగా మందిరాన్ని కేశవ శ్రీస్త్వయంభూదేవుల ఆలయాలకెదురుగా కట్టించింది. ఆమె తన మందిర గవాక్షంనుంచి చూస్తే ఆ దేవాలయ

36 నోరి నరసింహశా,స్త్రిగారి 'రుద్రమదేవి' నవల - విమర్శనాత్మక వరిశీలన గోపురాలామెకు కనబడేవి. నిద్రపట్టుకపోతే ఆ _ గోపురాలవంక గవాక్షం ద్వారా చూసేది. ఆమె కేశవ శీ. స్త్వయంభూదేవాలదూల లోపరికి వెళ్ళినప్పుడు ఆలయ ప్రాంగణం ప్రవేశించిన వెంటనే పాదరక్షలను వదఠి పాదచారిణిద్రై. దైవదర్శనం చేసేది. దాక్షారామ భీమేశ్వరుని రుద్రమ దర్శించినప్పుడు అక్కడి అర్చకులామె దైవభక్తికి ఆశ్చర్యచకితులైనారు. తాను మహారాజ్ఞిని అనే భావన విడిచ్చి కేవలం భక్తురాలిగా ఆమె థీమనాధుని పూజించి అభిషేకాలు చేసింది. ముఖ్యపాత్రలు చాళుక్య వీరభద్రుడు మాండలిక రాజైన చాళుక్య వీరభద్రుడు రుద్రమను వివాహమాడాడు. వీరికి ముమ్మడమ్మ, రుయ్యమ అనే కుమార్తెలు కలిగారు. ముమ్మడమ్నక్సు టే! ఇవో యై ల్లా అంతకు ముందే భార్య ఉంది. ఆమెవల్ల హరిహరుడు, మురారి దేవుడు నః నక కుమారులు ఉన్నారు. వారిద్దరూ తండ్రితోబాటు గణవతి మప విధేయులై ఉన్నారు. వారిరువురిలో "పెద్దవాడైన హరిహరుడు అతడ్త డు, గుణవంతుడు కావటంవల్ల (ప్రజలు గణసతీ దేవ్పని తరవాత రావ్రా ఇ ను వేరుగా ఉల వస్తాడని భావించారు. కాని గణవతిదేవుని ఆలోచన గణపసతిచే ల చేశాడు. ఆ జా యువరాజును నిర్ణయించడంకోసం ఒక మహాసభ ఏర్పాటు కూ చాళుక్య వీరభద్రుడు తన కుమారుడైన హరిహరుడు డా ధర్మశా స్త, శీ 9 ల ణ్‌ రూ క సమంజసమని అహ్హ త్యా దౌహిత్రుడేగాబట్టి అతజ్హ యువరాజు చేయడం వీరభద్రుని మూలగ పడ్డాడు. జైన గురువులైన వీరభల్లట డదేశికులు శివదేశీకులను దర్శన కిచారు. కాని సభలోని సామంతులు విశ్వేశ్వర క ఈ రుద్రమయే రుద్ర చేరీ న 0 చేయమన్నారు. పురుషాకారముతో నున్న న్‌ రాజులు అని వ్రకటంచారు. రుద్రమదేవి రుుదదేన మహారాజులుగా య్వ్వొర్రాప్రాటా శ ( 6 జ్యాభిస్టిక్తఅయి. తండ్రితో కలిసి రాజ్యమేలింది. తనకుమారుద్సు ఇ వొరిహరుడుకాక తన భార్య యువరాజ పదవి నందటం చాళుక్య ఏరభదునిక్తి మనస్త వ్ర తాను కాకునా అన సులో వ్యతిరేక భావాలుదయింస చేసింది. త ఎన్నా “మారుడైనా తప్పక సామ్రాజ్యాధీశుడు కాగలడని, చాళుక్యవంశ ప్రతిభ మళ్ళీ ఒస్ట్యా దేదీస్యమానంగా వెలుగుతుందని అతడు

రుద్రమదేవి పాత్రచిత్రణ ఇ కలలు కనేవాడు. అతని ఊహసౌధం నేలకూలింది. అందువల ఏవిధంగానెనా ఆమె రాజ్యసాలనకంతరాయం కల్పించి ఆమెను అసమర్జురారిగా వెల్లదేంచి తన కుమారునికి పట్టం కట్టడానికి అతడు నిన్సృయించుకొన్నాడు, ఈ ఉద్యమంలో అతనికి కుమారులు వీరభల్లట _ దేశికులు, కొందరు ఆంతరంగికులు చేయూతనిచ్చారు.

వీరభ(దేశ్వరుడు రుద్రమదేవి పై కత్తి కట్టి ప్రతిసక్రంవారితో చేతులు కలిపి కుట్రలు పన్ని చాపకింద నీరులా గ్రవర్తించాడు. మనోవాక్కాయ కర్మలా భర్తను (ప్రేమించిన రుద్రమపట్లు తూప్చీభావం పూని చిట్టచివరకు రాజధర్మనిర్సహణలో స్వార్హత్యాగి అయిన భార్యచేతిలోనే పరాజితుడై సన్యసించాడు. అన్నమంత్రి

అన్నమంత్రి మహామంత్రుల పుట్టుకకు నెలవైన సుప్రసిద్ధమైన ఇందులూరి వంశానికి చెందినవాడు. ఒకనాడొక యోగి భిక్రక్రు రాగా ఈతని తల్లి భిక్ష నీయబోయింది. కాని అతడాభిక్ష నంగీకరించక “అమ్మా! నేనునీ కడుపునకొడుకునై జన్మించటానికి అనుజ్ఞ ఇవ్వు. అదే నేను కరే భిక్ష అని చెప్పి వంటనే అదృశ్యుడైనాడు. ఆమె గర్భవతియ్టై సర్వశుభ లక్షణాలతో ఉన్న అన్నమంత్రికి జన్మనిచ్చింది. ఆ శిశువు తేజో విశేషాలు చూసి అందరూ ఆశ్చర్యచకితులైనారు.

శయతి మున్ను చెప్పున ట్టు

న్న తమనతం(త్రాలికములు నానము శ్యామా

యతదేవాము గౌరకన్నుల

గతి వలవతిగుబ్బవీన్న కంతుని€ గనియెన్‌ - శివయోగసారము

అన్నమంత్రి పెదతండ్రి. కొడుకు సోమమంత్రి. గణపతి దేవునివద్ద సేనాధిపతి. అతడు కొలనివీడు దుర్గాన్ని స్వాధినం చేసుకొని కొలని మాండళికులను జయించాడు. గణపతి దేవుడు కొలనివీడంతా సోమమంత్రికి బహుమతిగా ఇచ్చాడు. నాటినుంచి అతడు కొలని సోమమంత్రి అయ్యాడు.

అన్నమంత్రి సోమమంత్రి కాలంలోనే మంత్రి అయ్యాడు. రుద్రాంబ కాలంలో అతడు ప్రముఖ పొత్ర వహించాడు. అతనికి తక్కిన మాండలిక రాజులలాగా ఓరుగల్లులో ప్రత్యేక భవనం ఉండేది. అతడు మాండలిక సదవిలో ఉండటంవల్ల, అక్కడి అత్యవసర పరిస్థితులవల్ల రుద్రమ పట్టాభిషేక

38 నోరి నరసింహాశా,స్త్రిగారి “రుద్రమదేవి నవల - విమర్శనాత్మక వరిశీలన సమయానికి రాజధాని నగరం చేరలేదు. అందువల్ల అక్కడి. విశేషాలు పూర్తిగా తెలియలేదు, శ్రీ, విశ్వేశ్వర శివదేశికుల ఆజ్ఞానుసారం రుద్రమ కాకతీయ సామ్రాజి కావటం ఇష్టంలేక రుద్రము భర్త వీరభద్రేశ్వరుడు, జైన గురువైన వీరభల్లట దేశికుడు కలిసి కరణాలందరిచేత సమ్మె చేయించారు. అనాటి కరణాలందరూ వైనులే. సాధారణంగా విజయదశిమి నాటికే అందవలసిన లెక్కలు అందలేదు. ఇది రాజకీయంగా అలజడి రేపింది. అదే సమయంలో నెల్లూరి నుంచి తిక్కన సోమయాజి నూరుగురు శిష్యులను వెంట బెట్టుకొని రావడంవల్ల వారిచేత అన్నమంత్రి లెక్కలను పుర్తిగా రాయించాడు. | రుద్రమ రహస్యమంత్రాలోచనకోసం అన్నమంత్రిని మరికొంత మందిని పరిపేంచింది. అమె వారితో ఆలోచన జరిపిన తరవాత నగర రక్షక్రుడు కొన్ని ఐత్రాలు తెచ్చి రుద్రమకివ్వగా ఆమె వాటిని పరిశీలించి అన్నమంత్రి క్రెర్చింది. అవి అన్నమంత్రి (వ్రతిపక్టులకు రాసిన జాబులు, అవి చూసీన వారికీ ఆయన ప్రతిసక్షాలవారితో చేతులు కలిపినట్లు _ కనబడుతుంది. దానికి అన్నమంత్రి చింతించలేదు. అందులో కొంత సత్యం లేకపోలేదు. కాబట్టీ అనుమానిశ్ష్య్ట ఎవ రైనవ్పటికీ నిర్చంధించాలని ఆమెతో పఠికాడు. అన్న వక్తి స్రలీయ సామ్రాజ్యానికి కీడు తల పెట్టలేడని తెలిసినప్పటికీ రుద్రమ నిర్భంధ సన్ని నెరవేర్చాఠి గాబట్టి, రాజకోటలోనే ఒక ఏకాంత గృహంలో నియమించింద్చ ఉంచింది. ఆయన క రినట్టు వేదమూర్తులైన బ్రాహ్మణులను

• అన్నమంత్రికి నిర్బంధంలో ఉన్న విచారమే లేదు. మర్యా లని (ప్రముఖులకు ఆయన నిర్బంధంలో ఉన్నాడో లేదా సకల అన్నమేంత్రి క మందిరంలో ఉన్నాడ్‌ తెలియని పరిస్థితి ఏర్పడింది. అందాయి. క్ర యేరు బాల పుట్టినరోజు ఉత్సవానికి అందరికె ఆహ్వానాలు ఖెదీ గృహంలా హలంతో అందరూ అక్కడికి వచ్చారు. అక్కడ రాజక్రీయ జరుగు కున్నట్లు ర గుతున్నట్టుగా కాక ఒక మహామంత్రి గృహంలో పండుగ అక్కడికి వచ్చాక రుద్రమ, రుయ్యమ, వృరద్రముఖులు, అన్నమంత్రి

• ఉత్సవం ఏమాత్రం లోపం లేక్సండా జరిగిందీ. ఇక్కడ కవి అన్నమంత్రిని నగరంలోనే ఉంచడానికి ఈ కల్పన చేసి ఉండవచ్చు. ఎందుక్రర్యా రుద్రమ తీర్ణయాత్రలకు వెళ్ళిన సమయంలో

రుద్రమదేవి పొత్రచిత్రణ 39 ఆయనకు తిక్కన సోమయాజి సహాయం దొరికింది. అన్నమంత్రి నగరంలో లేనట్సైతే కాకతీయ సామ్రాజ్యం దక్కకుండా పోయేదే.

హ్‌

“ఆతని ఆకృతి చామనఛాయశరీరం, ఉన్నతమైన ఫాల భాగం, చిక్కని మీసాలు, సింహం వలె పచ్చని కన్నులు, చిత్రమైన పురుష సింహాకారమని తెలపడం వల్ల శత్రువులకు అన్నమంత్రి అంక సింహస్వష్నమని తెలుస్తుంది.

అన్నమంత్రి తిక్కన సోమయాజి చేత మహామాత్యా అనీ కారణ జన్ములనీ పిఠిపించుకొన్న మేధావి. అట్టా పీఠిచినవ టాడు ఈయన ప్రవర్తన ఈయన ఎంత వినయశీలో తెలుపుతుంది. అంతేగాక జాయప అన్నమంత్రిని చూసి “ఈ వడుచువాని కార్య ఖడ్లాల నాశ్రయించి కాకతి రాజ్యలక్ష్మి చిరకాలము స్టిరంగా ఉండగలదిని అన్నాడు. అన్నమంత్రి దండన విషయంలో నవరంధ్రాలు మూయించ. గలడని జాయస ఇతర 'సేనానులతో చెప్పాడు. దీనిని బట్టి అన్నమంత్రి రాజకియతంత్రం తెలుస్తుంది.

ప్రత్యక్షపాత్ర వహించని అన్నమంత్రిని సూత్రధారునిగా చేసి నవలాకారుడు ఈ ననలను నడిపించాడు. తిక్కన సోవుయాబజి

తిక్కన సోమయాజి గణసతి దేవుని పరిపాలన సమయంలో తన రాజు మనుమసిద్ధి రాజ్యం కోల్పోయినప్పుడు సహాయార్హం ఓరుగల్లు వచ్చినట్లు తెలుస్తుంది. ఈ నవలలో మాత్రం ఆయన తన నూరుగురు శిష్యులతో రుద్రమ యౌవరాజ్యాభిషేక సమయంలో అన్న మంత్రివద్దకు రావడం, అదే సమయంలో కరణాలు సమ్మె చేయడం, తన శిష్యుల సహాయంతో ఆ లెక్క సరి. చేయించడమే కాక ఆరువేలమంది కరణాలకు శిక్షణ ఇప్పించడం జరిగింది.

రుద్రమదేవి స్త్వయంభూదేవాలయానికి వెళ్ళినప్పుడు తిక్కన ఆ మంటపంలో ఆంధ్రమహాభారతాన్ని రచన చేయడం చూసి ఆతని ఉదంతం తెలుసుకొని ఆయన ఓరుగల్లులో. స్వేచ్చగా భారత రచన చేసుకోవడానికే కాకుండా స్వేచ్చగా సంచరించడానికి కూడా , అనుజ్ఞ ఇచ్చింది. వ్యాసభగవానుని అంశ ఆయనలో ఉన్నదని ఆమె భావించింది (వుట - 415).

తిక్కన సోమయాజి బ్రహ్మవర్చస్సు గలవాడు. అన్నమంత్రి చేత “మా "పెద్దలు అనాదిగా సేవించుచు వచ్చిన త్రేతాగ్నులు నాకేనాడు ప్రత్యక్షమై

యి వూ.

తగ నోరి నరసింహశా,స్త్రిగారి “రుద్రమదేవి నవల - విమర్శనాత్మక పరిశీలన సాయము చేసిరి! అనిపించుకొన్నవాడు. నిత్యాగ్నిహేత్రి - అంకే ప్రతిదినం అగ్నిని ఉపాసించేవాడు/అన్ని కార్యం చేసేవాడు. తిక్కన భారత రచన అంతా ఓరుగల్లులోనే జరిగింది. కేవలం భారత రచన చేస్తూ కూర్చోక రుద్రమ రాజధానిలో లేవి సమయంలో కరణాలు చేసిన కుట్రలో సామంత దండనాధులు చిక్కుకోగా అంతప్పురంలోకి వెళ్ళి రుయ్యమ చేత అన్నమంత్రికి కబురు చేయించి వారికి కర్తవ్యం గుర్తు చేశాడు. ఈయన పాత్ర సాహిత్యప్రదానమే అయినప్పటికీ రాజకీయాల్లోకూడా టైయౌనుకూలంగా పాల్గొనక తప్పలేదు. తిక్కనను ఇంత కీలకమైన పాత్రగా శరా చడానికి కారణం నోరివారు మల్లారెడ్డి అవతారిక ప్రారంభంలో కొన్నట్లు వారు ఈ నవలను తిక్కనకోసమే రాయబూనడం. రుయ్యషు చ్చిన దుయ్యమ రుద్రమదేవి పెంపుడు కూతురు, రుద్రవమకు విలువిద్య అపార్యుడామై సని కూతురు. చిన్నతనంలోనే రుయ్యమ తల్లి మంణించగా కూతుర్వుళ స రుద్రమకు అప్పగించాడు. రుద్రమ రుయ్యమను._ పెంపుడు విద్యలు వేర న తన కన్నకూతురు కన్న మిన్నగా "పెంచి పెద్ద చేసి అన్ని ప్రతి చిన్న వై ది. రాజకీయ పరిజ్ఞానంకూడా ఆమెకు అలవడింది. తెలియని రాజని కూడా రుద్రమ రుయ్యమకు తెలపడంవల్ల ఆమెకు రువ య రహస్యాలు లేవు. రుద్రుషేీ స వరాజ్యాధిషేక సమయంలో చాళుక్య వీరభద్రుని అక్షింతలు రుయ్యమ త్య దం గమనించి చాలా కలవరపడింది. తుద్రమను పరిణమిస్తుంద్ర్వన్టో మిన్నగా గౌరవించటంవల్ల ఈ వ్యవహారం ఏవిధంగా రుద్రమ ఆంతరం్ర చింతించింది. వీరి సాన్నిహిత్యం ఎంతటిదం'కు ఉత్తరం కూడా ర్ర విషయాలన్నీ రుయ్యమ చూసుకొనేది. వీరభ(ద్రేశ్చరునికి నీళు 'ద్రమ రుయ్యమ చేత రాయించింది. రుద్రమ కన్నులలో స ఉరగగ్‌ అమ్మా నీ కన్నుల నీరు చూడలేనే ఆఫ్‌ వాపోయింది. రుద్రమ సట్టాధిషేక సళ్ళ టి ల శ చి అని వాసో అంతకంళే ళు వ చూస్తి అందరి కం ఎక్కువ సంతోషించినా ఏమా “గగొ వీరభద్రేశ్వరుని చర్యలు చూసి వగచింది. రుద్రమ ఆం కఠత చెందినా రుయ్యమ సహించేదికాదు. రుయ్యమపట్ట్లు రుద్రమకుకూడ్తా అత్యంత అభిమానం. అన్నమంత్రి రుద్రమతో రహస్యాలోచన చేసే సమయంలో రుయ్యమ

రుద్రనుదేవి పాత్రచిత్రణ లే కొన్ని పత్రాలు తీసుకొని అక్కడికి వచ్చింది. అన్నమంత్రిని చూసిన వెంటనే ఆమె మనస్సులో (ప్రమబీజం నాటుకొంది. ఇరువురి చూవులు కలుసుకొన్నాయి.

రుయ్యమ మనస్సు అన్నమంత్రి పై లగ్న మైందని రుద్రమ (గ్రహించింది. ఆయన రాజకీయ క్లైదీ కావడంవల్ల విరహంతో వీణ వాయిస్తూ ఏడవడం చూసి రుద్రమ అన్నమంత్రి విడుదలవత్రాన్ని రుయ్యమతో రాయించి తన ముద్రవేసి ఇచ్చింది. ఆమె రుద్రమ విశ్వాసాన్ని ఎంతగా చూరగొంది అంక రాజ్యభారమంతా రుయ్యమ పైన పెట్ట రుద్రమ దాక్షారామ యాత్రకు వెళ్ళింది. తిరిగి రుద్రమ వచ్చేవరకు అమె అతి జాగరూకతతో, సామర్ధ్యంతో రుద్రాంబ ఆజ్ఞలను నిర్వర్తించి, అవసరమైన చోట తిక్కన సోమయాజి సలహా ప్రకారం అన్నమంత్రి సహాయం అర్హించి అవసరమైనప్పుడు అన్నమంత్రితో బాటు యుద్దం చేసి రుద్రమకు రాజ్యాన్ని అప్పగించిందే కాని అన్నమంత్రిని విడుదల చేయలేదు. రుద్రమ అంగీకారంతో అన్నమంత్రిని వివాహం చేసుకొంది. మూాచల్లేవి

కాకతీయ రాజ్యపాలనలో సాంఘికంగా వేశ్యలకు ఉన్నత స్థానం ఉంది. ఆనాటి వేశ్యల నివాసానికి ప్రత్యేకంగా ఓరుగల్లులో. ఒక భాగముండేది. దానికి వేశ్యవాటిక అని "పేరు. ఆ వేశ్యవాటికలోని సౌధాలలో కెల్ల పెద్దది మాచలళ్స్లేవి భవనం. మాచళ్లేవి కాకతీయ రాజులతో సంబంధమున్న వేశ్య ఆమె తల్లి కాకతి గణవతి దేవుని అనుగ్రహం సంపాదించింది. మాచళ్లేవి రుద్రమదేవి కాలంలో కాక, ప్రతాపరుద్రుని కాలంలో ప్రసిడ్డైని బడసినట్టు తెలుస్తున్నది.” కాని నవలలో ఈమెకు రుద్రము కాలంలో [ప్రాముఖ్యం

ఆనాటి. వేశ్యలు కేవలం నాట్య సంగిత కళలలోనే గాక సాహిత్య కళలలో కూడా ప్రవీణులు. మాచళ్లేవికి చతుస్నష్టికళలలో సరిచయం లేని కఖేలేదట. వారు గోష్టులు జరిపేవారు. ఆ గోష్టులు రెండు విధాలు.

1. వాత్స్యాయన కామశా,స్త్రానికి సంబంధించినవి (కామగోష్టి
2. సాహిత్యానికి సంబంధించినవి (సాహిత్య నషి,

సాహిత్య విద్యా గోపిని ఈ నవలలో వర్తించారు. ఈ గోష్టులలో కేవలం వేశ్యలే గాక సాహిత్యవేత్తలు, కవులు కూడా పాల్గొనేవారు. ఈ

42 నోరి నరసింహశా,స్త్రిగారి “రుద్రమదేవి' నవల - విమర్శనాత్మక పరిశీలన వేశ్యవాటికలలో ముఖ్యంగా మాచల్లేవి భవనంలో శరన్నవరాత్రులలో విజయదశమినాడు కౌముదీజాగరణ మహోత్సవం సాగేది. వేశ్యల భవనాలకు కవులేగాక రాజకీయాధికారం వహించిన సేనా నాయకులు, అంగరక్రక్రులు, పురపాలకులు కూడా వచ్చేవారు. మాచల్లేవి భవనానికి జాయస, బద్దెన, పర్వతనాయకులు వచ్చినట్టుగా నవలలో ఉంది. వైనవసదిలో జరిగిన మోసం ముందుగా మాచళ్లేవి భవనంలో తెలియగానే ఆమె తిక్కన సోమయాజి సహాయంతో రాజసౌధానికి వెళ్ళి రుయ్యమతో మాట్టాడి తను చేయగల సహాయం వేసింది. శెరి రా “రుద్రమదేవి'లోని శైలి నోరివారి ఇతర నవలల్లో వళె ఉదాత్తంగాను గంభీరంగాను ఉంటుంది. వచనం ప్రసన్నమధురమై పద్యాధిక మనోజ్ఞంగా ఉండటం వీరి విశిష్టత. నోరివారు" కథా ప్రధానమైన శైలి నాటకీయ వా వర్షవాత్మక శైరి ఈ మూడూ సమపాళ్ళలో పోషించబడ్డాయి. ._ _కీరాద్రధాన ఘట్టాలు - రుద్రమ పట్లాభిషేకానంతరం వీరభ!దునికి లేఖ పంపుకోవడం, వీరో [ రు గ చేతులు క రభ్యద్రేశ్చరుడు జరిగిన కధను తలచుకోవడం, శత్రువులతో శల లపడం, రుద్రమ అన్నమంత్రితో రాజధాని వరిస్టితులు చెప్పడం, రుజ్‌ నిర్మాణం చేపట్టుడం, అన్నమంత్రిని కారాగారంలో "పెట్టడం, ల్యాగ్‌ గారం రుయ్యమసై పెట్టి తీరయాత్రకు వెళ్ళడం, అన్నమంత్రి రాజధానీనగర గ్తక్తణ చే న టా రం ల శాంతియుత ఆక్‌ యడం, చివరికి రుద్రము శాంతి భద్రతలు నెలకొల్పి గా రాజ్యపాలన చేయడం. రుదదే వార్యవాద నీ మహారాజుగా నియామకం చేసే సమయంలో అక్కడివారి సమ్మె విష 'న్గమంత్రి దివాణంలో మంత్రిసామంతుల ఆలోచన, కరణాల నోము, ఎలో వారు తీసుకొన్న నిర్ణయాలు, వేశ్య వాటికలలో జరిగిన ౫ ప్టులు నాటకీయ స్లైల్సిప ౯ శైరికి ఉదాహరణలు. పధాన ణ్‌ క టను న్‌ నికి భంగం కలగకుండా సందర్భోచితంగా కన్నులకు అనేక వి రన ఈ విషయాలను న్లోరివారు వర్లించారు. నవల ప్రారంభంలోనే జనభ్య శ న్నవరాత్రి పూజలు, అభి షేకోత్సవం, వేశ్య వాటికలు, అన్న మ. శివభ్త కొచ్చెరుంజింగడు - జన్నిగయుద్ధవర్షన ఏంతో నైవుణ్యంగా శారు. జూ

రుద్రమదేవి పాత్రచిత్రణ 43

నోరివారి శైలి అలంకారాలతో మనోహరంగా ఉంటుంది. “రుద్రమ దేవి నవల ఉపమాలంకారంతో ప్రారంభమైంది. నవల మొత్తంలో అనేక ఉపమాలంకారాలు ప్రయోగించారు. ఉదాహరణకు. క్ష

“ప్రవర్తింపని రాగస్వరము వలెను"

“విస్తరింపని వర్తన వలెను

“సవరింపని కావ్యము వలెను

“వివరింపని కధా వస్తువువళలనుూో

ఉపమాలంకారాలతో పాటు నవలలో ఉ్సేక్ష రూవకాలంకారాలు కూడా కనబడతాయి.

“డివశక్తియు శివాశక్తియు నేకాకారమై యీ రూపమున నవతరించెనాయని రుద్రదేవ మహారాజులు చూపఆకు గనుపట్టుచుండిరి.*

“కాంతకాలమున కతడెట్లో హృదయములో క్రోధ వహ్నిని కాలకంఠుడు గరళమును వలెనే దిగమింగి యాదవరాజును శాంతపరచెను.”!9

ఈ నవలలో కొన్ని వాక్యాలు సూక్తులుగా భాసిస్తాయి. “ఎంత మేధావివైనను వయస్సుతోగాని నిబ్బరను అలవడునా.*11

“ఉన్నత పదవుల పై, వ్యామోహము గలవారికి తృప్తి ఎన్నటికిని చేకూరదు.]3

“సురుషాకారమునకు _బైదానుకూల్యము ప్రావుగా నుండినవుడే. కదా ప్రయత్నములు ఫలించుటి (పుటా53ు

“తృష్తిలేనివానికి సుఖ మెక్కడిది. (పుటా61)

“అమూల్య వస్తు సంచయముతో బేరము చేయువారలకు ధనము "కేమి కొదువి (వుట-19)

“ఎంత జాగరూకుడై. సంచరించినను ఏదో యొక్కరి కంటబడకుండ నుండుట సాధ్యమో (వుట-225)

'మహానుభావులు కారణజన్ములు, వారికి నిర్బ్భంధముండునా

(స్పృట-201)

“నిర్సీర్యమగు కాలములందును, రాజ్యములందును, సంఘములందును పూర్వము. పటుత్పమొనగూర్చిన సంస్థలే _ హీనస్టితిని పొందును. ఆ హీనస్ట్రీతిని బట్టి ఉత్తమకాలములలో నున్న యా వ్యవస్థలను నిందింపరాదుూ (వుట-129)

య! నోరి నరసింహశా,స్త్రైగారి '“రుద్రమదేవి నవల - విమర్శనాత్మక పరిశీలన

“దారుణస్థితిలో గూడ రాజులు తమ నైజశోభను విడువక (ప్రకాశించు చున్నారు” (పుట-306)

“సువర్షము. స్వర్హకారుని ఇచ్చ చొప్పున నేయూకారము. పొందుటుకైనను అనువుగా నుండునుగదా (పుట-163)

“ప్రభువుల బుద్దులర్హము. కావు. చాంచల్యము, పక్షప్రాతము దురభిమా నము, ఆశ్రిత వాత్సల్యము వారిని నానామార్గముల లాగుచుండును. (పుట-181) రసం

కధలోగాన్సి కావ్యంలోగాని రసం, నాయకత్వం, కథఢాఫలాన్ని అనుసరించి నిర్ణయించబడతాయి. ఆయాభాగాలలో కొందరు సేనా నాయకులు విజ్బంభించినా కధాఫలం రాజైన రుద్రదేవ మహారాజుకే చెందుతుంది. నామౌచిత్యాన్ని బట్టి కూడా కధాఫలం రుద్రమదేవికే చెందుతుంది.

ల రుద్రదేవుడు యుద్ధం చేయటం, చేయించటం, రాజ్యాన్ని విస్తృత పరచటం ఈ నవలలోని ప్రధానేతినృత్తం. పట్టాధి షేకం, శత్రునిర్మూలనం, న్‌న రాజ్యస్థాసనలతో కూడిన ఈ నవలను వీరరస (ప్రధానంగా పేర్కొనవచ్చు. న్‌ బం ధర్మరక్రక్రత్త్వం మూలంగా లోక కల్యాణ హేతువు. స్వార్హత్యాగం, వంత విరరసానికాలంబనమైన ధీరోదాత్త నాయక లక్షణ్రాలు. ఇవి రుద్రమలో మూజ్రీభవించి ఉన్నట్టు మనం ముందే గదునించాం.

నో ప్ర రసమే కాక ఆయా సందర్భాలలో ఆయా రసాలను వర్లించారు. టీ రుఏ రసం వర్షించినా కన్నులకు కట్టినట్టు ఉంటుంది.!* 'మైలారు క. “ చేశసూరితులై బొబ్బలు వెడుతూ గంతులు వేసే సమయంలో

ిద్భుత రసం నర్లించారు. రుద్రము స్వస్న సమయంలో కూడా ఈ

శవ్నతి రుయ్యమల ప్రణయఘట్టుంలోను, రుద్రమకు భర్తసట్టుగల చి, అల

స లిప్పె ఘట్టాలలోను నోరివారు శృంగారరసాన్ని సమర్హవంతంగా పోషించారు. లా

__ శరన్నవరాత్ర దీక్షాసమయంలో, ఉత్సవాలలో, నేమినాధ విగ్రహ ప్రతిష్టాపన సమయంలో శాంతరసం కనబడుతుంది. నవల చాలా భాగం శాంత రసప్రధానమైన ట్హ భాసిస్తుంది.

రుద్రమదేవి పొత్రచిభ్రణ ళ్‌ ఈయన భక్తి రసొన్ని కూడా పోషించారు. యధావాక్కుల అన్నమయ్య సొత్రలోను, శివఠింగ. ప్రతిష్టాపన సమయంలోను రుద్రము దాక్షారావు వడం, సపాజి నను ల అశ భ్రీమేశ్యరుని వూజించటంలోను. భక్తిరస ప్రధాన భుట్టాలు ఉన్నాయి. పొదసూచికలు;

1. ఆంధ్ర వ్రతాపరుద్ర యశోభూషలణము - వుటా16 ప ఆంధ్ర ప్రతాపరుద్ర యశోథభూషణము. ర నవలలు 28, యశోభూషణము - వుట 17.

2. ఆంధ్ర ప్రతాపరుద్ర యశోభూషణము - పుటాజై4 కం భూలిదలాడ్పుడు, బువా గం భ్‌ముండు, నవికిత్హ్రనుందు, వీరుండు, కరుణతో దారమందు, రుదసముం టల ధీకోదాత్తుండనంుదు. ధీమహితులచే ర నవల” పసుటాత10. “అర్హశౌప్త/ నిర్మాతయ్టైన కౌటిల్యుని (ప్రవచనాలను కూడా పొటించినట్టు తెలుస్తుందిన “అధ్యశ్రువైనుండి వార్తను వక్తృ(ప్రయోక్తల నుండి దండనీతిని నేర్చుకొనవలెను.' రాజులకు (ప్రజారక్షణ; శత్రుజయము, ధవోన్నతి సాధించటం ముఖ్య ధర్మాలు, ఉత్తములైన అమాత్యుల సలవో సం(ప్రదింపులతో రాజ్యము వేయవలెను. వైరి రాజులు తన భూమిని ఆ(్రమించినప్పుడు ఉపేక్ష చేయరాదు... మేలు చేసిన వారి యెడ విశాసముతో ఉండటం, ౮ నవల” పుటా32.

3. “దేపొంతంబున నుండి వచ్చితివ]. ...... ్రతొవరుద్ర ధరణీకోపొత్త నోస్ట్రీ ప్రతి ష్టాసారీణ, నజుంగవయ్యెదవె మొచళ్హేవి వారంగన్‌ ౧” (క్రీడాభిరామము - వద్యం-]80.

4. నవల వటా!1

5. నవల వటాా0.

6. నవలా వుటా! 11 నవలా పుటార్‌రి,

7. నవల - పుటా61 13, నవల పుటా4?7. జల న

8. సాంఘిక, రాజకీయ, ఆర్థిక, మత పరిసితులు ననా కాకతీయుల కాలంలో వైన శైవ వైష్టవమతాలు పరస్పర ప్రాబల్య వ్యాప్తికి పోరాడాయి,! వీటిలో కులభేట్‌ నిర్మూలనమే సామాన్య దర్శనం. కాకతీయ ప్రజాజీవనంలో మత భేడాలవళ్ల సామరస్యం నగించింది. వైవ వైష్ణవులకు తమలో తమకు, ఉభయులక వైనులతో. ద్వేషం పెరిగింది. రానికి తోద్సు ఒక వైప్పు వీరపైదం, మరొక "వైప్ప వీర వైష్ణవం జనులను మతానేశంతో. ఉన్మత్తప్రాయులను చేస్తున్నది. వారుభయులకు వైనులతో కరణా వాదొసవాదాలు సాశ్చి, రాజ్యానికి మూలాధారమైన [గ్రామాలల్‌ రా న్న విశేషంగా వైనులే. పట్టణాలలో ఉన్నతాధికారాలలో వైనులే, వ సవికి అధికారులు జెనుళే అందువల్ల ఆనాడు. రాజ్యంలో జైనుల శవ బలంగా సాదుక్షొని ఉంది. రాజధానినగరంలో, పెద్ద వట్టుణాలలో పాం మ్మ్మైవాలెంత నీ్టుంగా పాకినప్పటికె గ్రామాలలో అంత గీమ్టుంగా శ్రుంచలేద్ష వర్ణవ్య్వస్థ్ర బావము సామంతులలో, దండనాధులలో అన్ని కులాలవారు ఉన్నారు. వంశాల ళా ' _గౌళుక్య క్షత్రియులు, కదంబ గాంగ వల్లవ కాకతీయాది కాయస్టుషై తీ యులు, పద్మనాయకులు, బహావంశాల రెద్డు, కమ్మవారు, కలవాశ్త్‌ _భిన్నకులాలవారైనా వీరంతా పూర్వప్రభువువట్ల సమాన భక్తి అనేక బై ఎద. భిన్నమతాభిమానాలవల్ల ఏక భావన లేక ంతరంగాలలే లుగా. విర్ర ఉన్నారు. ఉన్నాము భుజదండాలనంటి మండలేశ్యరులు భిన్నకులాలవారు త్రివురాంతక్షత్మ్‌్‌ అన్నయదేవుడు, కొలని రుద్రదేవుడు, ఇన్నిగ దేవుడు, ర, 1 అంబదేవుడు, మహావ్రధాని బయ్యన నాయకుడు, కార్యా భరయుడు. గొమునామాత్ర్యుడు, నాగదేవుడు (ఆయనాండ్లపై అధికారి) ౧ నగన్నా రెడ్డ (స్థం సుంకాధికార్సి బద్దెన (వల్నాటిలోని పదిగ్రామాలకు

సాంఘిక రాజకీయ, ఆర్థిక, మత పరిస్థితులు 47 అధిపతి), జాయప (పూర్వం గజ సైన్యాధ్యక్షుడు), మహాదేవ రాజు (రుద్రమ కూతురు ముమ్మడమ్మ భర్త); మేచయ (ఏకశిలానగర రక్రక్రుడు), నాగదేవుడు (మేచయ అల్లుడు), ప్రాసాదిత్యనాయుడు, వర్పత నాయకుడు (యువరాజులకు అంగరక్షకుడు). ఆచార వ్యవహారాలు అనాదిగా భారతదేశంలో జ్యోతిష్యానికి ప్రాముఖ్యం ఉంది. రుద్రమదేవి గర్భంలో ఉండగా, ఆమె తల్లికి భావి _రాజ్యాధివతి జన్మిస్తాడని జోస్యులు చెప్పారు. అందరూ మహారాడికు కుమూరుడు పుడతాడని సంతోషించారు. కానీ కుమార్తె. కలిగిందా అయితే ఆమెను తండ్రి రాజుకుమారునిగా పెంచాడు. అమె కాకతీయ సింహాసనమధిష్పించింది. జ్యోతిషం ఫఠించింది ప్రతాపరుద్రుడు జన్మించినప్పుడుకూడా జ్యోతిష్కులీ కుమారుడు మవోచక్ర వర్తి అవుతాడని నిశ్చయించారు. సాముద్రికులు ససివాని శరీరం పరీక్షించి చక్రవర్తి చిహ్నాలు కలదాడని ఆ మాటనే దృఢపరిచారు.. శాకునికులు భవిష్యచ్చ(క్రవర్తి పుట్టాడని నిర్దారణ చేశారు. గోధూలళికా పవిత్రలగ్నమున మంగళ పారముస[క్రమించుట కనుజ్ఞ ఇవ్వటం (నవల - వుట 101) మొదలయినవి. దిష్టి తీయటం: దిష్టి తీయటం, తాయెత్తు కట్టుకోవడం వంటి ఆచారాలు ఇప్పటికి కూడా భారతదేశంలో ఉన్నాయి. రుద్రమ రాజ్యపట్టాభి షేకా నంతరం ఆత్మమందిరంలో (ప్రవేశించిన వెంటనే ఇలికత్తెలు దృష్టి తీ మంగళారతులిచ్చారు. ఆత్మీయులు జయాభివందనం చెశారు. నామకరణోచ్సవం, దత్తపుత్ర గ్రహణం, పుట్రైన రోజులు నామకరణోత్సవం, దత్తపుత్ర గ్రహణం, జన్మదినోత్సవాలు చేసే ఆచారాలు ఇప్పటికే భారతదేశంలో ఉన్నాయి. “'ముత్యాలుంచిన బంగారు పళ్ళెరములో వమణిఖచితాంగుళలీయకముతో ప్రతాస రుద్రదేవుడని వ్యవహారనొమమొ వ్రాసి శ్రీకారము చుట్టి వినిపించిరి* “రుద్రమదేవికి పుత్రసంతానము కలుగనందున. ఆమె కూతురు కొడుకు అయిన ప్రతాపరుద్ర కుమారుని దత్తపుత్ర గ్రహణము చేయుట ఇందులూరి. అన్నమంత్రి కుమార్తె బాల పుట్టినదినం. వేడుకగా జరిపించారు.

కర్రి నోరి నరసింహశాస్త్రిగారి “రుద్రమదేవి నవల - విమర్శనాత్మక పరిశీలన వివాహాలు - వివాహాలు నిశ్చయించటం వివాహాలు హిందూ ధర్మం ప్రకారం పెద్దలు నిశన్చయిస్తారు. పూర్వకాలంలో బహభార్యాత్తం ఉండేది. వీరభదేశృరుడు చోళ రాజప్పు(తికను వివాహ ల్‌ గా (అశ్వ ౬ మాడినప్పటిక స్వయంవరంలో రుద్రమను గెలిచి వివాహం చేసుకొన్నాడు. “కులము ప్రధానమే గుణము లేకున్న* అనే సిద్దాంతాన్ని నమ్మినవాడు. ఇందులూర్‌ అన్నమంత్రికి అంతకుముందే ఇదరు భార్యలునుషృటిక్‌ రుుదము ఇందు న్నమం ద్దరు భార్యలున్నస్పటిక రు పెంపుడు కూతురు రుయ్యమను వివాహమాడాడు. నవలలో ఇందులూరి అన్నమంత్రికి ఆయన కూతురికి కూడా వివాహం, రుద్రవముడేవి అన్నమంత్రి తల్లి గౌరమ్మ, తిక్కన సోమయాజి నిశ్చయించారు.” అతిథి మర్యాదలు ఆ కాలంలో మర్యాదలు ఏ విధంగా జరిగేవో నోరివారు చక్కగా వర్షించారు.! అన్నమంత్రి కార్యవ్య[గ్రతవల్ల వచ్చిన అతిధులను మరచినా అంతపురంలోనివారు అధికంగా గౌరవించారు. బాల పుట్టైన రోజున అన్నమంధ్రి చెరసాలలో ఉన్నప్పటికీ అతిధి మర్యాదలు మాత్రం సక్రమంగా యధావిధిగా జరిగాయి. ఆ అగ్రహారంలోని స్కీ పురుషులు కేవల కుక్షైభరులు కారు.” అతిధులు, ఆం స్తోతులు, ఆతురులు, దీనులు, ఆపన్నులు, అనాధలు ఎవరు వచ్చినా [౧రికులు నిర్లక్ష్య భావమూనరు. "వచ్చినవారికి శుష్క. వేదాంత పలసారుపదేశించి పంపివేయరు. స్త్రీలు. ఇళ్ళలో పనులు చేసుకోవడానికి చ్చిన వారికి వండి పెట్టటానికిగాని పాల్మాలరు. పరమ గనీడొల ఫలాలు తిక్తకటుకామ్తూలైన భక్ష్యాలు - పంచభక్ష్య ప ఖీ ం అలవా న్నాలతో షడ్రసోచేతంగా భుజించి తాంబూలం సేవించటం వారికే టు నవరాత్రులలో శపవాసంచేయడం 'మొదళెన ఆచారాలు వారికి ఉండేవి.19 షా తిక మై, (న సోమయాజి ఈయన. నాలుగు మూరల ప్రమాణంగల దీర్సకాయుదు.!1 అన్న మంతి; శ్యామాయిత దేహము. ఉన్నత ఘనతంత్రాలికాలు నాసము గౌర కన్నులు. ఒక్కసారి చూసినవారికి మళ్లీమళ్లీ చూడాలని అనిపించడం.!1* ణల

సాంఘిక రాజకీయ, ఆర్థిక, మత పరిస్థితులు శ

థీ, విశేచంర శంభుదేశికులు: లు

హం ఢా లును వారి శిరస్సున వెరిగే ఇటాకలావం క్రైరీటంవలె. వ్రకొశిస్తుంది.. ముఖారవిందంలో. చిరునవ్వు విలసిల్లుతుంది. ముక్తాకుండలాలు భుజాగ్రాల పై వేలాడుతూ సూర్యచంద్ర ఇింబాలవలె భాసిస్తాయి. వారి విశాల వక్తస్టలంలో బంగారు. పొడిగిన రుడ్రాక్షమూల, స్తటికాక్షమాల, రత్నమాల మనోజ్ఞంగా విరాజిల్లుతుంది.! !

జడ. రేకలుగా అల్లి పూలు సలచగొ తురముడం, సొవదటలో చందురు, చెవులకు వచ్చల పోగులు, ముక్కున కెంపు పొదిగిన ముత్యం వేలాడే బులాకి, మెడల్లో సువర్ల రత్నహారం, దాని చివర వేలాడే పచ్చల పతకం, నడుముకు రవ్వల ఒడ్డాణం, చేతులకు కంకణాలు, దండలకు సురులు, కాళ్ళకు. వెండి కడియాలు, హంసల అందెలు] సర్యాలంకృత మైన అలంకరణ.!! ప్రయాణ సాధనాలు |

మేనాలు, రత్నాల పల్లకీలు, వచ్చల సల్లకీలు, ముత్యాల వల్జలలు ఉండేవి:

డండనాధులు, (శ్రేణీ పతులు, అంతపురకాంతలు పల్లకీలో వచ్చేవారు. సామాన్య. ప్రజలు బండ్లమీద; గుర్రాలమీద, వినుగులమీద ప్రదూణం చసేవారు్‌ భక్తొ రవం నొనకం: ఆచేశపూరిళులై మ్టాలారుభటులు ల పార్రన్యంతో (ఉదరంలో నిండిన మద్యం వారిక సంపూూన్షంగా హభ్రొంచ్‌ | ట్రా) బొబ్బలు పెడుతూ దండచేతుల మీద కొరడాతో కొట్టు లంటూ రక్తం చిమ్మినౌ లెక్కచేయక అనందంగా. గంతులు వేసేవారు. రెండు బుగ్గలల్‌ ఇంటు. నారసాలు. గుచ్చుకొని. రీవిగా దిగుతూ నృత్యం. చేసేవారు. మండుతున్న కర్బ్చూర ఖండాలు ఆధారం లేకుండా పట్టుకొని జయ జయ నినాదాలు. చేసేవారు. కొందరు అగ్నిగుండాలలో దుమికి ముందుకు సాగేవారు.కీ

ఆనంద తన్మయత్వంలో ్తీ! ప్పునుషు విచక్త్రణ లేకుండా కనబడ్డ వారినందరినీ కాగరించుకోవడం, వేసమండలతో కొట్టుకొంటూ "పెద్దలు కనబడితే. వారికి నమస్కరిస్తూ పక్కకు తొలగడం చేసేవారు - ఈ ఆచారం నేటికి కూడా ఉంది. ల కింది అధికారులకు ఆజ్ఞరివ్రుడం: వరదలువచ్చి (గ్రామాలు మునిగిన సము యంలో అన్నమంత్రి ఖనకులకు, స్పసతులకు, తక్రక్రులకు ఆజ్ఞలిచ్చి ఆర్హులను ఆదుకొన్నాడుో

50 నోరి నరసింహశా,స్త్రిగారి *రుద్రమదేవి' నవల - విమర్శనాత్మక పరిశీలన బందిపోట్టు - శిక్షలు ఆ కాలంలో బందిపోటు దొంగలు ఉన్నట్లు తెలుస్తున్నది. (గ్రామోద్యోగులఠీ వార్తలు దేగులచే స్టలాధికారులకు తెలిపితే వారు సీమాధికారులకు తెలపడం, వారు నాడు అధికారులకు తెలపడం, వారు మండలాధిపతులకు తెలపడం, అవ్వడు విచారణ ప్రారంభం వావడం, ఈ ల్‌ పల ఇతర గ్రామాలలో దోపిడీలు జరగడం - ఇంతమంది అధికారులను నియమించడంలో ఆనాటి పరిపాలనా విధానం తెలస్తుంది.!

శిక్షలు: మహామాత్యులకు, దండనాధులక్కు సామంతులకు తదు సరిజనాన్ని శిరశ్ళేదం చేయించే అధికారం ఉంది. శిక్షలు అనేక రకాలు. నవరంధ్రాలు మూయించడం మొదలైనది. వినతి పత్రాలు వంపుకొనే ఆచారం ఉండేది. రుద్రమదేవి దయాగుణంతో అందరినీ వ్రమించినట్టు తెలుస్తున్నది." కీతవ_ధర్మాననం ఏర్పడటం: జారధర్మాసనాలు. తీర్చడం సర్వసామన్య మయినట్లు తెలుస్తున్నది. శ్ర ధర్మాసనములు ప్రభుస్తాతము కాదు. అక్కల కితవులే అందులో పెద్దలు. వారు ధర్మము విచారించి శిక్ష ఏధంతురు అది తలదరులు విధిగా నిర్వర్తింపవలసినదే! అశ్లే జారులలో

'ల్రాజ్తంచిన జారధర్మాసనము తీర్తురు.9 వినో స ఆంధ్ర ప్రభువులకు విజయం. కఠిగినప్పుడు, ఉత్సవాల బౌణప్రయోగ్గాలు ప జరిగేవి, అన్న్యండలు, గజలైదలు, ఖడ్డయుడ్దాలు, పోరు, వన విప క్లయుడ్దాలు, మేషాల యుడ్డాల్కు కోళ్ళ, గోరువంకల క్రీడలు, సుహృదు టర కౌముదీజాగరణము, ఎన్నో రకాల గోస్టీ వీనోదకార్య క్రూర. | ద్యూత్య్రడలేగాక నాటక దద్రదర్శనలు మొదలైన మడా ఏర్పాటు చేసేవారు.*!

బహమానాల్సు _ వేతనాలు +

మానా నలు జరు జయం చేకూర్చిన యోధులకు విరివిగా బహః తీసుకొని వెళ్ళే ఆచార్వ భ్‌ లకు వెళ్ళేటప్పుడు బహా మానాలు బహామతులు తేవడం) కటట లట చాల కు పంచడం. అన్నమంత్రి నాగాచ్రాక్రి స ప లు వెం న్‌ా ఈ నవలలో మనం చ్రూస్త్యా డఉతబత్తాలు లెక్కకట్టి ఇవ్వడం కూడా వేళ్ళ వాటికలు! ఆనాడు ర్రాష్యగర్రి తరవాత ఎక్కువ విలాస సంపదలు కలని చేశ్యల వాటికలే, ఆనాటి. వేశ్యలు పలువురు బహాకళా కుశలలు.

సాంఘిక, రాజకీయ, ఆర్థిక, మత పరిస్థితులు భ్‌ అచ్చటి. జీవితంలో గ్రామం నుంచి రాజధానీ ననరం వరకు వేశ్యలు (ప్రముఖ స్టానం అలంకరించారు, ఆ సందర్శంగా రచయిత హనువ చాలనే ల “పేర్కొనడం గమేనించదగ్లది నుముకొండ శాసనంలోని ఈ శ్లోకాన్ని “వేశ్యాగు పాదు నుతతోత్త్రవ జాతచేస్ట్రాః శబ్దానుకారి శుకళార్‌ కలోర్ర్య బా + నర్వా దిశో ముఖరయంతి దినో విటానాక్ష కందర్చదర్పతరల్వ్యవయ్యూర్దచండద్రాః* హనుమకొండ శాననము చిత్రలేఖనం, కళలు, నంగీతం, వ్చుత్యం:. పత్రాలను అలంకరించనిదే రాయసకాండ్రు రాయకపోవడం, రుయ్యమ _వీరభదేశ్చరునికి రాసిన లేఖలో ముందు చిత్ర లేఖనం చేయడం. రుయ్యమ సంగీత సాధన చేయడం. వేశ్యల ఇళ్ళలో సంగిత సాధన, నృత్యం కూడా ఉంది. చిత్రశాలలను పరికించడం. నాటకాలు వేయడం. యక్షగానాలు కూడా ఉన్నట్టు తెలుస్తుంది. సాహిత్యం సాహిత్య సరమైన గోష్టులు. ముఖ్యంగా వేశ్య వాటికలలో జరిగినట్లు ఈ నవలలో ఉంది. ఆనాటి వేశ్యలు. పలువురు బహు కళాకుశలలు, వాత్స్యాయనుడు నొగరక వృత్త (ప్రకరణంలో పేర్కాన్న గోష్టులు. ప్రవర్తింపజేయటానికి వేశ్యానివేశనాలే ఆస్టానాలు. వేశ్యాభవనంలో గాని మండపొలలోగాని సమాన విద్య, బుద్ది శీలం, విత్తం వయస్సుగల వేశ్యలతో అనురూవచమైన ఆలాసనల్కు ఆసనాలు చేయడమే గప్పి ఆ సమయాలలో వారు సమస్యలను పూరించడం, కావ్య సమస్యలు చర్చించడం మొదలైనవాటిలో సాల్గొంటారు. పర్వదినాలలో యక్షగ్రాత్రి కౌముదీజాగరం, అశోకోత్తంసిక్క ఇక్టుభ్రంజిక, ప్రతిమాలాక్రేడ, ప్రహేళిక నృత్త ప్రతిమాల మొదలైన సాహెత్య [క్రీడలలో వేశ్యలతోపాటు బడ్డెనవంటి కవి జాయస వంటి సేనాని పాల్గొన్నట్లు ఉంది. అంతేకాక ఆ కాలంలో తిక్కన, మాతన, యధావాక్కుల అన్నమయ్య ఉన్నట్టు తిక్కన భారత రచన ఓరుగల్లులో చేసినట్టు, దానిని రుద్రమ చదివించుకొన్నట్టు ఉన్నది, కొ'ప్పెరుండింగడు సండతసభలు చసినట్టున్నది, ఆనాడు ద్రవ్యసంజ్హ సంఖ్యాస్టాన నిరూసణము, లీలావతి గణితం మొదళెన గ్రంధాలను అధ్యాసనకు ఉపయోగించేవారు. హా ం గంఛాలమ్యై భార “ఉన సం శ హ్‌ ల్‌ మ. | గ ఇ ఉింకలి =

52 నోరి నరసెంహాశా,స్తైగారి “రుద్రమదేవి నవల - విమరునాత్మక పరిశీలన 'ఈ/ 6 బే ర. రాజకీయ పరిస్తితులు! గణపతిదేవ చక్రవర్తి దక్షిణాన పాండ్యమండలంపై దండెత్తి అక్కడ పాలించే జటా వర్మసుందర పొండ్యుని జయించి కాంవీస్పరంలో ఎజయస్తంభం నాటించొడు. గణపతి దేవుడు తిరిగి వచ్చిన తరవాత కాంచీపుర పాలకు డైన విజయగండగోసాలుడు కాకతీయ సరిహద్దు ప్రాంతాలపై దండెత్తాడు. అంబదేవుడనే సేనాని ఇతనిని కూడా జయించాడు. కాంచిపురాధిన- ౨న ఈ విజయగండ గోపాలుదు పల్లవరాజు. ఈతనినే కాడవ రాజని కూడా అంటారు. చోళరాజైన. మూడో. కులోత్తుంగ. చోడుడు కాకతీయ సరిహద్దులపై దండెత్తాడు. కాని అతనిని జన్నిగడేవుడనే సేనాని నిర్హించాడు. కౌ స్పెరుంజింగడు పల్లవరాజు, గణపతిదేవ చక్రవర్తి జటావర్మ సుందర పాండ్యుని జయించే సందర్భంలో జటావర్మకు తోడ్చడినవాదు. గసణపతిదేవుడు ఎడుడై రుద్రమదేవిపై రాజ్యభారం పెట్టాడని ప్రతివక్షాలవల్ల తెలుసుకొని, విశేష సైన్యంతో కాకతీయ సరిహద్దులను దొటి తూచ్చు సముద్రప్రాంతాన్ని వశసరచుకొన్నాడు. తన "స్నేహితుడైన జటావర్మను గణపతి జయించాడన్న స త్‌ త గ అగ సృర్థచేత కొ చ్చెరుంజింగడు తూర్పు సముద్ర ప్రాంతాలన్నీ జయించి తూళ్చు “౧ దౌవరి వముండలంలో దాక్షారామంలో భీదేశ్వరుని దర్శించి అక్కడొక శాసనం వేయించాడు. సంగ సింగడు తూర్పు తీర (ప్రాంతాలు వశపరచుకొంటున్నాడన్న జ్‌ గతి ఎప్పటికప్పడు చారులవల్ల రుద్రము. తెలుసుకొన్నది. వల్లన సేన 0 డ్‌ శ్‌ ధ్‌ న్‌ా గా చిఠి ఒకటి కొల్లూరి వడ్డ, రెండవది వెల్లటూరి. వడ్డ క్పగ్టై గా దాటి వస్తున్నడని తెలిసిన వెంటనే రుడ్రమసేనాని అయిన జిన్నిగ వ్‌న్యంతో కొప్పెైరుంజింగని ఎదుర్కొన్నాడు. కాళ జన్నిగ మొదట మోటుపల్లి జయించాడు. ఇది కాకతీయుల రేవుసట్టణం. తలాంగడు గోదాఏరీ మండలంపై. దండయాత్ర సాగించాడు. అ, ఆ ౯ దు వసిన్న గోదావరి డాకే (ప్రయత్నంలో. ఉండగా. జన్నిగడేవుడు దాటకుండా అడ్డుపడ్డాడు. కొస్పెరుంజింగడు. డాక్షారామ భీమేన్చరునికి కనక (వణ + - చ హు న కనక ప్రభ సమర్పించి తాను కాకతి గణపతి దేవ పాద భక్తుడినని అక్కడ శాసనం వేయించి జన్నిగదేవునికి పట్టుబడ్డాదు. జున్నిగ దేవృడ్తాన్హార్తను చొరుల ద్వారా తక్షణమే రుద్రవడేదికి తెలిపాడు. క్క ఫ్‌

సాంఘిక రాజకీయ, ఆర్థిక మళ వరిస్టైతులు న్‌ అమె. చొలా సంతోషించి. తీర్తం) స్వార్థం రండూ కలసి వస్తాయని చాక్షారామ భీమేశ్వరుని సందర్శించటానికి ప్రయాణనుయింది. ఆమె రాక విని దొక్షారాము పరిసర ప్రొాంతాలనుంచే కాక బహదూర ప్రాంతాలనుంచి వలాదిమంది గా ఆమె దర్శనార్థం వచ్చారు. రుద్రమదేవి మొట్టమొదట బారా వరుని, మూణిక్యాంబ మవహాదేవిని పూజనేసి అర్భకుల టౌ 'స్ఫులు అందు న్ని కొలువు తీర్చింది. ప్రజలందరికి దర్శనమిచ్చి వారిని పంపీన్‌ తరవాత దాజకీయ వ్యవహారాలలో పాల్గొన్నది. శిలాప్రొకార నిర్మాణం శీ ర్యుద్రదేవ మహారాడు ఏక శిలానగరానికి బలివ్యమైన శిలాప్రాకారమొకటి వెంటనే నిర్మించాలని నిశ్చయించాడు. (ప్రాకార కుడ్యానికి రెండువైపులా శెండు రాతి గోడలు కట్టి ఆరెండు రాతి సోడల మధ్యభాగమంతా మట్టితో పూరించి అంతా శిలాప్రాకారంగా చేయటం దాని నిర్మాణ సద్ధతా అగడ్త తవ్వకంలో బయల్పడిన శిలలు మహారాజుల పాలిటి రత్నగనులుగా భొాసించొయి. అంతేగాక అక్కడ నిజమైన బంగార్సు. వెండి, రత్నాల నిధులు కూడా దొరికాయి. వాటిని రాజకోశానికి తరలించడం జరిగింది. ఆరిక పరిస్టిచులు [స రు వ్యాపారాలు: ఆ దారిలోని సార్ధవాహులు విదేశాలనుంచి వచ్చిన సరకులనే గాక్‌ ఆయా చుట్టునక్కల పద్మసాలేలు నేసిన సన్నని వలిపాలు, చిత్ర చిత్ర వర్గాలతో అద్దిన మనోజ్ఞ వస్త్రాలు విశేషంగా చెచ్చేవారు. జగ్గయ్య శీట పట్టువస్తుల నేతకు. (ప్రసిద్ది. అవి భారతదేశంలోనే గొక యవన, రోమన్‌, తురుష్క జేశాలలో కూడా. పేరుపడ్డాయిో వ్య జీ7 రేవు వట్టుణాలు కొలనివీడు, శీ/కాకుళం, బెజవాడ మోసల పట్టుణం, మోటుపల్లి మొగలఠితుగర్రు ఓడ. రేవులు. మలయం, సువర్త ద్వీపం; యవద్వీసం, సింహళద్వీపాబతోనే గాక దూరతీరాలైన అరబ్బు, ఐగుస్త (ఈజివ్పు దేశాలతోను, వేనిసు జెనీవాలతో కూడా మోటుసల్లెలో వ్యాపారం సాగేది.

వ్‌ర్మీ నోరి నరసింహాశా,స్త్రిగారి “రుద్రమదేవి నవల - విమర్శనాత్మక పరిశీలన వందనం - తులం 13 ఫలము. కర్బూరము - వీశ 18 2 చిన్నాలు జవాది - మాడపరక కస్తూరి - 100 చిన్నాల 1కి చిన్నము (పుట-122) ముత్యాలు, పవడాలు, దంతాలు, మంజినృం, కస్వరము, జవ్వాది, కస్తూరి వళిపొలు, అద్దకాలు, పట్టునూలు, పట్టు వ్యస్త్రాలు (పుటా124 నవలకి నాజేలు:ు ఈ నవలలో సువర్దాలుు. రత్నాలు మాడలు వాడినట్లు తెలుస్తున్నది.” కొలథలు: అంబదేవుడు సర్వతోముఖ'ప్రజ్ఞ కలవాడు, గణితంలో అద్వితీయుడు. ఆతడెక్కడ అధికారంలో ఉంటే అక్కడ భూమి అంతా కొలవడానికీ మాపకుల్క సూత్రధారుల, స్థసతులను నియమించి కరణాల సహాయంతో భూమి అంతా 'పేనుంబాక మానదండంతో చక్కగా కొఠిపించి 'నీరు, నేలి శ్ర భయమైన 'కోర్రును. “వెలి పొలము" పై “పుట్టిపహింది' క్రమంగా నిర్ధారణ యించేవాడు. అందువల్ల భూస్వాములు. చెల్లించవలసిన సన్నులకంటే ఎక్కువ కరణాలు వసూలు చేయడానికి గాని ఈయవలసిన కోలు గాని పుట్టిపహింది గాని భూస్వాములు. తప్పించుకోవడానికి అవకాశంలేదుసి మతం వం వ్‌ీయుల కాలంలో. తెలుగు. దేశంలో బౌద్ధమతం ఇంచుమించు వా స్టమయింది. కాని జైన శైవ, వైష్ణవ మతాలు పరస్పర (ప్రాబల్య ధర. పోరాడేవి, మూడింటిలో కుల భేద నిర్మూలనం ఒక సామాన్య సం. వన వ కతీయ ప్రజాజీవనంలో మతభేదాలవల్ల సొమరస్యం నశించింది. శైవ హో స తమలో తమకు, ఉభయులకు. వైనులతో ద్వేషం తీద్రంగా ఉంది. ఉన్మత్త సలల మరొక వైపు వీర వైష్ణవం జనులను మతావేశంతో వె ద్ద మను చేస్తున్నాయి. గ్రామాలలో కరణాలు వైనులె. అందులో వ్యాపీ ం చేలేద్చు వవ వైష్టవమెంత శీఘ్రంగా పాకినప్పటిక గ్రామాల రుద్రమదేవి నవలలో కూడా ప్రధాన సాత్ర వహించింది వీరశెవమే. ఇది. చాలా ్రారీనమెంది.. ఇది దశ విధ పవ భేదాలలో ఒకటే. ఆంధ్రదేశంలో ళన ముత. భేదాలలో ముఖ్యమైన పాశుపత కాలాముఖ

సాంఘిక్క రాజకీయ, అర్థిక మత పరిస్థితులు వవ్‌ వీరశైవం కొంత వ్యాపించి బౌద్ద జైనాది నాస్తిక మళ - నిర్మూఅనకు తోడ్పడి ఆస్తికమతోద్ధరణకు పాటువడ్డాయి.!

కాకతీయులు సరమమాహేన్చరులు.. వీరు శివదీక్షావలంబులు. 'మొస్ట్రే మొదట కాకతీయులు జైన మతావలంబులే కాని వారిలో గణనతి దేవుడు శైవాన్ని ఎక్కువగా అభివృద్ది చేశాడు. అయినప్పటికి వారు ఇతరమతాలపట్టు చాలా ఉదారతతో సంచరించారు.. అప్పుడు గోళకి మరాలు ఉండేవని తెలుస్తుంది.2

వీరశైనమనే శబ్దంలో *వి' అనేది శివజీవుల ఐక్యబోధకమైన విద్యను నిర్లేశిస్తుంది. *ర అనేది రమించు అనే అర్దాన్నిస్తుంది. “వైవా అచేది శివభక్తులు. అందువల్లనే వీర శ్రైవులంకే శివజీవైక్య విద్యను నేర్చినవారని అర్హం.33 చీరశైవులకు అతిముఖ్యమైన లాంఛనం ఇస్టలింగ ధారణ. గివదీక్ష అత్యంత ముఖ్యమైన సంస్కారం, వీర శైవులకు వర్థాశ్రమాలు లేవు. శివదీక్షనల్ల (బ్రాహ్మణ, శ్రత్రియ, వైశ్య; శూ(ద్రవర్థాలు లుస్తమై రింగవంతులు అ్రాకృతులవుతారు. అష్ట్రావరణ పంచాచారషటి స్థలాల నాచరించటానికి అర్హులై 'మోక్షాధికారులవుణారు. ట్రైనం: అర్హత స్థితి నధిగమించటం జైనులలో ఉత్తమోత్తను స్ట్రితి. తీర్థంకరులు, 'కవలులు అని రెండు తెగలు. కైన ధర్మం, క్రీణప్రాయమైనప్పుడు పుట్టి దాని నుద్ధరించి చత్తుర్విధతైన సంఘాన్ని స్టాపిస్తారు తీర్థంకరులు. వీరి వలెనే ఆత్మకు గల నాలుగు కషాయాలను నిర్హించి కర్మబంధాన్ని తెంఛివేసుకాని ఆత్మను స్వస్వరూపం పాందించటమనే మోక్షం పొందినవారు 'కేవలులు, కర్ములీజం దగ్ధం చేసినవారు కాబట్టి వారికి భవాంకురం పుట్టుదు. (జైనులు

శ్వరవాదులుు (నవల పుట 186). కాన “* చవలలో జైనులకు జరిగిన హాని కేవలం వారి రాజద్రోహం వల్లనే

న. ల ధార్మికద్యేషం వల కాదు అని నిరూపితమెంది*! బైనాచార్యులు ధా ర్లు న్య

ఉందో నిగ్షిపస్పభావులు.. వారికి రాజసభలో అత్యంత _గౌరవాదరాలు వేసుకొని కౌని కొందరు రాజద్రోహలు స్వలాభంకోసం. జైనుల వేషాలు

ఇం రొద్యొనికి శ్రీడ్సు తలపెట్లడంవల్ల జెనులను శిక్రంచవలసి వచ్చింది. రాజ పహుల్వై వై వ శా చేయనందువల్ల ఆయనను ₹ వ్‌నులకు సిద్ధనందాచార్యులు సహాయం ల

వారు బంధించారు. అందువల్ల ఆయన విరక్తుడ్డై నవల చివర

శివదీక్ష తీసుకొంటాడు. లు

వ్‌6 నోరి నరసింహళా,స్త్రిగారి *“చుద్రమదేవో నవల = విమర్శనాత్మక పరిశీలన పాదసూచికలు: 1 ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర - పుట-19, 2. నవల - రుద్రమదేవి - పృట-3, ౩. నవల పుటా]8, 4 నవల పుట - 28, 5. నవల - వృట-18. 6 నవల - పృట-38. 7 నవల - ప్పుట-447-440, 68, నవల - పుట-86-]115, 9. నవల - సృట-]116. 10. నవల - పుట-127-04 క్రీడాభిరామము. - పద్యము-166, ల “వందనలయదు వ్యరు వచ్చి రేని అన్న వూస్తకు నుద్దియాాత్రం ఖ్ధహిణో మనుచ్యతలో వ్రవరుని ఇల్లాలి గురించిన వ్థ 1 నవల - వృట-గర్ర 12, నవల - ప్పృట-50. త వవల - సృటాలర్ర నత్త ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర “- ప్పృుట-66. 15. నవల - పటా ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర - పుట-42, 1కి నవల వుట -_ క్రీడాభిరామము -_ పుట-26. 2 నవల పుట్వం0. కి నవల పుటం. 9. నవల పుట-88, 20. నవల పుటం 22 నవల పుటా28-28. 22. నవల పవృట _ 33-268, 128, 441 281 23. నవల వృట _ 127-234, 101 24, నవల వుట - 8 - 208 -_ 234 - 280 - 337. 25. నవల - పుటం 26 నవల - వుట - 120 _ ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర - పుటార్‌5. 27 నవల - వుట - 122-200,234 - అంధ్రుల సాంఘిక చరిగ్రై = పుటా-ర6.

సాంఘిక, రాజకీయ, ఆర్థిక, ముత పరిస్థితులు క 57 28. వరంగల్లు శాసనం - 95-104. 29. 1. ₹21108- 601౧3 005001 1062 - 985 (కా.తీ.సం. ౮౯); 2. క్రీడాలిరా | 3 ప ణన పుము - పద్యము 266; 3. పల్నాటి వీరచరిత్ర - పుట - 374; 4 ఆంధ్రుల సాం; చరిత - పుట 57 5 నవల - పుటా!92ా421ే అలుక 31. నవల - పుటా]13. 32. వీరశైవ ధర్మము - పండితరత్న పద్మశ్రీ చి. శివమూర్తిశ్యస్త్రం 33. వ్యాసావళి - బండారు తమ్మయ్యం ఏడ. నవల” పుటా186. శశ ల

6. “రుద్రమదేవి” నవలలో ప్రతిబింబించిన నోరివారి వ్యక్తిత్వం “అమో అరివాంతాణం అమో నీద్దాణం అమో ఆయరియాణం ఇఅమో ఉవజ్ఞాయాణం ణమో లోక నవ్యసావూణం” పంచనమస్కారము తెలుగులో ప్రధమ చారిత్రక నవల హేమలత మొదలు నేటివరకు వెలువడిన చారిత్రక నవలల్లో చారిత్రక వాతావరణంతోపాటు వాస్తవిక మానవ జీవిత చిత్రణ కనబడుతుంది. చారిత్రక నవలాకారులైన విశ్వనాధ, బాపీరాజ్సు నోరివారు వారి నవలల రచనా విధానంలో భిన్న భిన్న మౌర్తాలను అవలంభించారు. విశ్వనాధవలి _ నోరివారుకూడా ్రొచీన భారతీయ సంస్క ఎతిని సంప్రదాయ వైశిష్ట్యాన్ని విశేషంగా. వర్ణించారు. బాపీరాజుగారిళో చారిత్రక కాలంనాటి వాతావరణంతోబాటు వాస్తవిక మౌనవ జీవిత చిత్రణ లారిత్యం కనబడుతుంది. (శ్రీకృష్ణద్యెపాయన వేదవ్యాసకృత మహాభారత కోశపూజ నిర్వర్తించి “నారాయణం నమన్కృత్వ నరం వైవ నరోత్తనుబ్‌ దేవీం సరస్వతీం వ్యానం తతో జయ ముదీరయేజ్‌.” అంటూ నరనారాయణులను, సరస్వతిని వ్యాసునితో ధ్యానించాడు. ___చస్తత రుద్రమదేవి నవలా రచయిత ఆర్హ వైదిక మత ధర్మ విశిష్టతను, సంప్రదాయాలను తో వర్షించి తమ నవలలకొక ప్రత్యేకతను ఆపాదించారు. వారి కల్పనలు చరిత్రతో మెలివేసుకొని యధార్జాలుగా భాసిస్తాయి. పారి నవలలు ష్ష్‌* ర ॥్‌ చౌరిత్రకాలే అయినా వాటి నామాలే వాటి సాహిత్య స్వభావాన్ని కూడా వెల్లడిస్తాయి. నారాయణభట్టు కవిసార్వభౌముడు, ధూర్షటి, కవిద్వయము ఇవి సాహిత్యానికి సంబంధించిన పేరు మల్లా రెడ్డి రుద్రమదేవి చారిత్రక వ్యక్తుల పేర్లు అయినప్పటికీ వీటిలో ఎజ్జన, తిక్కన సోమయాజి ప్రధాన పాత్ర వహించారు. ఈ _ నవలలన్నింటిలో

“రుద్రమదేవి! నవలలో ప్రతిబింబించిన నోరివారి వ్యక్తిత్వం క్‌ి వారికిగల అనుసమాన సాహిత్యాభిమానం ప్రస్తుటమవుతున్నది. ముఖ్యంగా శీ నోరివారి నవలా సాహితి కవిత్రయ సారస్వతాత్మలకు ప్రతినిధి. సారస్వతంలోనేగాక సాంఘికంగా కూడా వారికిగల అభిరుచులు, ఆశయాలు వారి నవలల్లో వ్యక్తమవుతున్నాయి... వారి ప్రతిభను లెండు విధాలుగా పరిశీలించవచ్చు. 1. భారతీయ వైదిక సంస్కృతీపరమైంది. 2. సాహిత్య వరమైంది.

భారతీయ వైదిక సంస్కృతీపర మైంది

భారతీయ. వైదిక సంస్కృతి రుద్రమదేవి నవలలో శరన్నవరాత్రుల ఎందర్భంలో వెల్లడి అవుతుంది. వారు దేవీపూజ సంప్రదాయాలను బాగా ఎరిగినవారు. అంతేగాక దేవీ భాగవతాన్ని రచించారు. ఈ శరన్నవరాత్రి ప్రాశస్త్యాన్ని వారే ఇట్లా నిరూసించారు.

'శరన్నవరాత్రములు ్రారంభమైనవి. భరత భూమిని భరత రాజులే సాఠించు దినములలో శరన్నవరాత్రములకం లు జగన్మోహన మగు నుత్సవము మరొక్కటి లేదు. ఆ_ తొమ్మిది దినములును వ్రకృతియే దివ్యరూసముల నవతరించి పూజలు స్వీకరించును. శారదా రూపములో శృంగారమూర్తి ద్రధానమో, వీరరేఖ ప్రధానమో, అద్భుతము (ప్రధానమో, శాంతమే వ్రధానమో ఎవరు నిర్వచింసగలరు? నవరసములకు నధిష్టానమగు' నా మహామాయ నేమని వర్లింతుము.

బాల పుట్టిన రోజు సందర్భంలో కుమూరీపూజా విధానం, బాలా చక్రార్చన విధానం వివరంగా వర్షించారు.]

సాయంకాల పూజ ప్రారంభించెను. అదియు నాతడు లఘువుగౌ చేసి సూక్ష్మ్మముగా కొనిచ్చెను. “కాస్పెరుంజింగడు శుచియై సంధ్యావందనో పాసనాదికములు నిర్వర్తించి సాయంకాల పూజాంగముగా వేదవేదాంగాది శ్రవణమును, (శ్రీమద్రామాయణ మహాభారత భాగవత శ్రవణమూ'ను చేశాడు. ఇంతటితో ఆపక నోరివారు తమ కిష్టమైన “శ్రీ/దేవీ భాగవత శ్రవణానంతరం ఊరుభంగరూపక భరత (ప్రయోగమవధారయ” అని ద్రత్యేకంగా. చేర్చారునె

వెకుంర ఏకాదశి ధనుర్మాసమున పుష్యశుద్ధికాదశి నాడు వస్తుందని తెలిపి అది నిర్టయించటంలో స్మార్తులకు, (శ్రీ? వైష్ణవులకు గల లేదొభిప్రాయాలను, ఆ సమయంలో స్వయంభూ దేవాలయంలో జరిగే అభిషేకార్చనలను కూడా వివరించారు. “త్వరలో నుత్త్తాయణపుణ్యకాలము. రానున్నది. దానికై

60 నోరి నరసింహశా,స్త్రి,గారె “రుద్రమచేవి” నవల = విమర్శనాత్మక పరిశీలన ముందుగనే యీనాడు విశ్వమూర్తి యగు శ్రీ/మహావిష్ణువు ఉత్తరద్వారము తెరిపించి భక్తులకు దర్శనమిచ్చును* ఊరేగింపులను కూడా వర్లించారు. వసంతోత్సవాలను వర్లిస్తూ ఇక్కడ దేవీ భాగవతంలోని ఒక శ్లోకాన్ని ఉదాహరించారు. "కాలుని దం్నస్త్ర, యుగ్మమనగా విలసిల్లు వసంతమున్‌ అని వసంతోత్సవ మిషతో మళ్ళీ దేవీ భాగవతాన్ని గుర్తుకు తెచ్చారు రచయిత. రుద్రమదేవి దాక్షారాము ప్రయాణాన్ని పురస్కరించుకొని కిన్నెరసొని వాగును వర్ణించారు రచయిత. రుద్రమదేవి కిన్నెరసాని కధ విని ఆ వాగును చూసి “కఈకిన్నెరసాని భర్త పై అరిగి ద్రవించి ఏరుగా ప్రవహించి రాళ్ళు రప్పలపై నుండి పారుచు అడవులగుండ దిక్కు లేక కాని వధార్గముల సంచరించుచున్నది. “తాను తెలుగురాణి కాని అక్కడ నేనిదాని మైన్యూరము నది వీడలేదు. తన భర్త తనకు కాకుండా పోయినాడు. పే ఒంటరిగా దేశమంతట సంచరించుచున్నది. అనుకొంది. [ నూడ నరస స ర పోరుపెట్టి విచుచున్న (ప్రభంజనపు 'వేగమును గాంచిన కపశ్వరులతే దు ఎంచి బోయినది. కిన్నెరసాని పొంగు విశ్వనాథవారి క్‌ురసా ర్లింస సాధ్యము” అంటూ నోరివారు షాగాొని కృతిని సమకారీన రచయితను ప్రశంసించారు. కాన్న పన్న తన ల చీ ప్రాంతం అన్న దురభిమానం లేకుండా అయ ప్రాయాలను వెల్లడించారు. ఎక్కువ నరపీమాంసకులున పన్నా తీరవాసులకు తొందర ఈ సష్తభేష్వేర ందీతులకు తలలో కృష్ణమృత్తిక హత్తుకొని పోయినది. కావేరి వై రి వలన తీరమునందరఠి పండితులట్లు కారు. ఈ వారి “కృష్ణాతీరమువా శుద్ధ్దమైనది. ఈ నీరు త్రావువారు. రసజ్ఞలు. రు నల్లని ఒండుమట్లివారు- చేత అనిపించినా _ 0 ట్టవౌ ఈ మాటలు ఆయా పాత్రల ఈయ అందులో కవి అభిప్రాయం వ్యక్తనువుతుంది. కలగకుండా బీ (వృత్తి సందర్భోచితంగా కధకు అంతరాయం కూతురు. అమె ట్ర (ప్రశంస చేశారు. చారిత్రకంగా రుయ్యమ్మ రుద్రమదేవి కాబటి నవలాకర రిని వివాహమాడింది. అన్నమంత్రి బ్రాహ్మణుడు హ్‌ టె గోయ్యమను కూడా (బ్రాహ్మణ బాలికగా మార్చి ఆమెను రుద్రమ పెంపుడు. క్ర్యూత్రంని చేశాడు.

“రుద్రమదేవి నవలలో (ప్రతిబింబించిన నోరివారి వ్యక్తిత్వం 61 ప్రధాన కధకు అవసరంలేని తన సాంత గ్రామాలను వేర్కొని ఇతివృత్తంలో ఎక్కువ భాగం అక్కడే నడిపాడు. రేపల్లె గుంటూరు, మచిలీపట్టణం, నరసాప్పురం, ద్రాక్షారామం మొదలైన చోట్లు కథ నడిచింది. రుద్రమదేవి కాలంలో జైనులే కరణాలు వారందరూ ఒకేసారి సమ్మె వేసి రాజధానిలో అలజడి రేపారు. ఒకే వృత్తి ఒక్కరి చేతిలో ఉండకూడదని పాఠశాలలను నెలకొల్చి కరణాలకు శిక్షణ ఇప్పించారు. ఆ పొరశాలలో గిక్షణ పొందిన బ్రాహ్మణలందరూ కరణీకం వృత్తిని స్వీకరించారు. ఇది నోరివారి కల్పన. తిక్కన వలె నోరివారు హరిహరాద్యెత సిద్దాంతాన్ని ప్రతిపాదించారు. కాబట్టి రుద్రమ కాలంలో ఓరుగల్లును దర్శించిన పాల్కురికి సోమనాధుని గురించి ఒక్కసారి మాత్రమే ప్రస్తావించారు. రుద్రమ పరిపాలనతో ఎటువంటి సంబంధంలేని తిక్కన సోమయాజి పొత్రకు ఎక్కువ ప్రాముఖ్యాన్ని ఇవ్వడమే గాక తిక్కన భారత రచన ఓరుగల్లులో. చేసినట్టు స్పష్టం చేశారు. నోరివారు వృత్తిరీత్యా న్యాయవాదికాబట్టి ఆ ప్రతిభను కూడా ఇక్కడ ఉపయోగించినట్టు కనబడుతుంది. రాతికోట నిర్మాణ కార్యక్రమ విషయంలో జైనవసదిలోని ప్తలాన్ని రాజభటులు అన్యాయంగా ఆక్రమించారని పలువురు కరణాలు రుద్రదేవ మహారాజుకు పత్రం సమర్చించారు. ఆ సమస్యా పరిష్కారంలో రుద్రమదేవి వారికి అనుమతి ఇవ్వడం, అనుమతి ఇచ్చినా వారికి దాని ఫలితం అందక పోవడం, చూసేవారికి ఫలితం దక్కినట్లే కనబడటం, ఇరువైపులా న్యాయం సరిగా జరిగినట్లు ఉండటం మొదలైన వర్షనలలో నోరివారి న్యాయవాద ప్రతిభ వెల్లడీ అవుతున్నది. నోరివారు తమ స్నేహితులతో యుద్ధ వర్లన చేయడం తనకు చాలా ఇష్టమని, తాను అందులో లీనమవుతానని చెష కొనేవారట. అదే విధంగా రుద్రమదేవి నవలలో జన్నిగ "సేనలు కొ ప్పెరుంజింగని "సీనలు ఏవిధంగా తలసడింద్కి జన్నిగ ఏవిధంగా వ్యూహరచన చేసి యుద్ధతంత్రాంగాన్ని నడిపింది, కొప్పెరుంజింగని ఓడించింది చొలా చక్కగా వర్ణించారు. ఈయన బహవా భాషా పండితులు. సాహిత్యంలో బహుముఖ ప్రజ్ఞ గలవారు, ఈ నవలలో కావ్యాలేగాక శాసనాల నుంచి కూడా శ్లోకాలను ఉదాహరించారు ఒకటి రెండు చోట్ల ప్రాకృతం ఉదాహరించారు. తెలుగులో మహాభారతము నిర్వచనోత్తర రామాయాణము, పండితారాధ్యచరిత్ర, దశకుమార చరిత్ర

62 నోరి నరసింహాశా,స్త్రిగారి “రుద్రమదేవి” నవల - విమర్శనాత్మక పరిశీంన నృసింహ పురాణము, మనుచరిత్ర శ్రీకాళహస్తీశ్వర మాహాత్మ్యము, సర్వేశ్వర శతకము, సుమతి శతకము, నారాయణ శతకము, (త్రడాథిరామము మొదలైనవాటిని ఉదాహరించారు. సంస్కృతంలో ఉపనిషత్తులు భారతము, మనుస త, కులార్లవ తంత్రము, విక్రమోర్వశీయము, నీతి శాస్త్రము అమరుకము, కావ్యాద రము, దశకుమార చరిత్రము, పుష్పబాణవిలాసము, వ్రతకల్పము, హేమాద్రి దానఖండము, ప్రతాపరుద్రీయము, పాణినీయము, భాసనాటకాలు (ఊరు భంగనాటక ప్రదర్శన) పేర్కొన్నారు. ఈయన రుద్రమ దేవి కాలంనాటికి లేని యక్షగ్రానాల ప్రస్తావన చేశారు. 'ఆంధ్రదేశప్రజలకు కన్నడ భాషలో నున్న యక్షగ్రానములును, తమిళములో నున్న, “తెరుక్కూత్తలును బాగుగా నర్షము కావు.!2 కాని ఇవి తరవాతి కాలంలో వచ్చినవని పరిశోధక్రులు నిర్ణయించారు. ఇన్ని శ్లోకాలు, పద్యాలు ఉదాహరించిన నవల నోరివారి రుద్రమదేవి తప్ప మరొకటి లేదు. నోరివారివే గాక మరి ఏ ఇతర చారిత్రక నవలలో కూడా ఇన్ని శ్చోకపద్యోదాహృతులు లేవ, పాదసూచికలు: 1 నవల - పుటా-46, 2 నవల - పృట-లై72-273. కుమారీ పూజావిధానము. దేవీ భాగవతంలో ఉంది. ఈ పూజ సంవత్సరముదాటి పదిసంవత్సరములు దాటకున్న కవ్యకలకు చేయుదురు. న కుమౌరీపూజక్సు యోస్యలైనవారి నందరిని ఆ వికాం వేదిక పైనున్న ర్‌ సైనముల మీదికి రావించి బాలతోపాటు కూర్చుండజేసిరి. అంతట గు రను నొనాపతారములు పొందిన పరదేవతనుగా భావించి యషనాల్యములగు బంగారు పష, సము ప ప్రుములతో నలంకరించి, పూజలౌనర్చి అమృత పాత్రలిచ్చి నివేదించి, ధాశౌటత్తయముగా పార్వతీదేవి స్వయముగా కునూరీ పూజ నిర్వర్తించెను," 3 నవల - వృట-302 4, నవల - వుట-320, 5 నవల - వృటాడ3?7. 6. నవల - పుట-386.

“దుద్రమదేవి నవలలో ప్రతిబింబించిన నోరివారి వ్యక్తిత్వం 653 7. నవల - పుటా38ి8. 8 నవల - పుటా-284. 9. చొటు పద్యమంజరి పుర9- కరణికపు వృత్తి:- 1145లో గోవరాజు రామద్రధాని 6 వేలమందిని. శిక్షణ ఇచ్చినట్టు ఉంది. (మైకంజీ కైఫియతులలో ఈ విషయం ఉంది). 10. నవల పుట - 195 నుంచి 212 వరకు, 11 నవల పుటా-293. 12. నవల - పుటా281. శ 3

64 ఉపసంహారం

ఇతిన్నత్త స్వరూప స్వభావాలేవైనా పరితలలో ఉద్దిష్టప్రయోజనం సాధించిన రచన ఉత్తమ రచన. అది సాంఘికం కావచ్చు, చారిత్రకం కావచ్చు, గద్యం, పద్యం, నాటకం, నవల - ఏ రూసంలోనైనా ఉండవచ్చు.

ఈ దృష్ట్యా రుద్రమదేవి నవల నిశిత పరిశీలనానంతరం సనుర్జుడైన కవికి ఏ ఇతిచ్చత్తమైనా రసావిష్కరణకు ప్రతిబంధకం కాదని తెలుస్తుంది. అలంకారయృుక్తమైన సరళ గ్రాంధికంలో వచన (ప్రబంధంవలె తీర్చిదిద్ది నోరి వారు ఈ నవలకు కావ్యగౌరవం సిద్ధింపదేశారు. చారిత్రక వాతావరణ వర్షనలోను, చారిత్రక పొత్రచిత్రణలోను, సునిశిత వర్షనలలోను, సునాయాసంగా రసస్టూర్తి కలిగిస్తూ నన్నయ్య తిక్కన, ఎర్రన (శ్రీనాధుడు, పోతన ధూర్దటి మొదలైన ఆంధ్రసాహితీ మూర్తుల సజీవచిత్రణ. చేసిన పుంభావ సరస్వతులు కవి సమ్రట్టులు వోరి నరసింహశా,స్త్రిగారు. చారిత్రక సాహిత్య సృష్టిలో అగ్రగణ్యులైన నోరి నరసింహ శాస్త్రిగారు ఆంధ్రసాహిత్య జగత్తులో ప్రత్యేక స్టానమలంకరించిన మహనీయులు.

ప

(గ్రంధసూచిక 65 (గ్రంథసూచిక ఈ సిద్ధాంత వ్యాసానికి ఆధారమైన గ్రంధాలు, సద్రికలు: 2క2ర0/2 స2/2103 = 6 గం౫78్రం - 1971. 2. 1006 ౫20 1510౧0” 0 ౧౧౦ 60020 = మ - రు 6, పంాగ020 తెట్‌తు 3. ఆంధ్రకవితరంగిణి - చాగంటి శేషయ్య - మూడవ సంపుటం - ద్వితీయ ముద్రణం

4. ఆంధ్రదేశ చరిత్ర సంగ్రహము - కళ్ళే మంచి సోమశేఖరశర్య - 1067. 5, ఆంధ్ర నవలా పరిణామము - డా. బొడ్తసాటి వెంకట కుటుంబరావు - 197].
5. 'ఆంధ్రపత్రిక - విరోధికృత సంవత్సరాది సంచిక - “చారిత్రక నవలలు - చరిత్రౌచిత్యము' - కుమూరి జ లలిత,
6. ఆంధ్రవ్రతాప రుద్రయశోభూషణము -. చెలమచ్చ రంగాచార్యులు - 1907
7. ఆంధ్రుల చరిత్రము - కాకతీయాంధ్ర రాజయుగ చరిత్రము - చింకూలి వీరభ్యదరావు. ఐదవ సంపుటము - 1036. 9, ఆంధ్రుల చరిత్ర - సంస్కృతి - ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం - 105].
8. ఓరుగంటి చరిత్రము - తేరాల నత్యనావాయణం, 21 కాకతీయ సంచిక - మారేమండ రామారావు
9. చారిత్రక కాలసూచి - ఛామచందాెడ్డి - 1050.
10. తెలుగు నవల (ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల ప్రచురణ) - దా అక్కీచాజు రమావతిరావు = 1075. 1క తెలుగు నవల - నూరు సంవత్సళాలు - 1873. శతజయంతి ఉత్సవాల సందర్భంగా వెలువరించిన ప్రసంగ వ్యాసాల సంకళలనం-1,
11. తెలుగు నవలా వికొసమూ1971 - డా, మొదలి నాగభూషణశర్ము,
12. తెలుగు నవలా సాహిత్య వికాసము - 1974 సాహితృభూవణ వుల్లాభొట్లు వెంకళచేళ్తుర్లు
13. ప్రాచీన దక్షిణభారత చరిత్ర - నండూరి రామక్ళష్ణమావార్య - 16067.
14. వీరేశలింగం పంతులు - సమగ్ర పరిశీలన - 1972, దొ, అక్మరాదో రమావతిరావు,
15. సంగ్రహ ఆంధ్రవిజ్ఞాన కోశము - ఏడవ సంపుటము. 20, సమగ్ర ఆంధ్ర సాహెత్యము - ఆరుద్ర 22 సాహిత్య శిల్ప సమీక్ష1906 - పింగళి లక్ష్మీకాంతం, జ శ ఈ

66 నోరి నరసింహశా,స్త్రైగారి “రుద్రమదేవి” నవల - విమర్శనాత్మక పరిశీలన అనుబంధం; 2 గై ణు త ౮, ఇమ్ము చనేకి వక్ష ఘ్‌ట్లి భ్‌ శైలు ఇ చేవగెతి న్న ర్ల ( | లాఖ్యంి తోరలుకవరమ్ము 7) శ్‌ (/ డి శ్వ వక్రివడీ, పష "సరయని [ ఉం 'రామగరినా త్న్‌ న శౌంవ లి క ల్శీ పార్తావంహు టి త్స వానుముభోండ స్రాలశలు చ శి ౨ వంన్తో చదిము ప మూవీపరి బాకవిళ లట న్న కలగి ల టి చాగల్లు ం శ్‌ శం టా నారో మ స న. వా. భ్‌ 16 శ3లముు "లన కే ॥6 జంంధురమ్యనా కన! లగ మెళము" కీ శి శంతి టోని కాగ్‌ జాసిగు రజ తొల న్‌! హు త్తి చనా కను క 14 ఫు చర్ధాాసస్తమం 0 క్ట (2 రా (స్త ౦్శ [బగ శ్వారవముద్రము గ్‌ శ్వాేక్క ర్క ది జ ర చకరచి 8 ర్రో ఖ్ర్ర 6 ॥8 0 శ్శి నం స్‌ో 'వక్రయాడు ్‌ ఖా 0 [| ళ్‌ పీయ'"సాష్‌ ము ఖ్య (7 ద్వై కాకతయ'నొమ్రాష్యి ఛా లా ః్‌ గణపతి చక్రవర్రి కాలము ట్‌ ళ్‌ ॥ ల ఖ్య మ్ర్ర 8 సెంహళనుు తననన ననన హా... న! ర నతన కాకత్రీ ప య పొ (మూజ్య పటం ల్‌ టా ధాలయ్య గ ఓ న ల. ఖా నా న శాఖ . / లి సట ర.

న అనస్‌... ద ఎంప్రమీలారడగాం పరచయా టే వ స న్‌ ాంలో జన్మనిన వీరు ఉననమ న. య... అలిమనమున్న వీరు మూడేళ్ళ పము తర్వా ల న... సూడ ఒకవెప గృహ చాధరలు సరసనే వ... మ. వరే... లభాడమలో ఉద్యోగ బాధ్యతలు చేపట్టి సుకం. ల బాధ్యతలను నిర్వవసున్నారుమూడువదులపాటు.. మ ్రసలలాను మాత వకళలి అంకితభావంతో, లకుధత దీక్షతో చనచనరు.. సంకలనకర్తలలో.. న లకపగా వనదేనన ఆరుగు సొహత్యతకం (ఫ్రవమ.ద్వల్‌య సదవుతాలు) వేరపరళధిన మ కృషికి వతాళప్రాయాలై సాహితగ విద్యార్థుల సాహితీవేత్తల యన్ననపీందుకొన్నది విర సంపాదకత్వంలో తెలుస తలుగు నిఘంటువు ఉన్నత ప్రమాణాలతో రూప్తదిద్దుకొని త్వరలో. మ మ వెలువడబొతున్నది ఏరు ఇంకా ప్రాధమిక వద్యార్యల పాఠ్యపుస్త ప్రభాతిభలో మొదటి తరగతికి నా ఉద్యమంలో వీరోచితంగా తలమునకలుగా మాల్గాని, జైలుకు కూడా వెళ్ళి తలమానికంగా. మం నిలినన మహిలామని అప్పట్లో రాజకీయాలలో. రాబీంచద్గనికి తగిన వర్గబలమున్నా అ స రంగాన్ని కదని తెలుగు భాషా సాహిత్యాలకు వర్గమాలంగా నిలిచిన వన్తతారత్నం; తెలంగాన. మం ాాపట్టుకన్నరతి[ి అలిమునం వల్లనే తెలరిగాణ వీరవనిత అయన సుదమదేపోనవల మీద న ము ంసల (070) తలరగాబ నడిలొడ్డు అయన బరగల్లును రాబానిగా చేసుక యావదాంత్ర య చళన్సకాత దక్షదా పథంలో పాలా భాగాన్ని షరిన్సాలో బంతవ రేకు ఏలిన కాకతీయుల అలలో. ఎల పు వెలినన సాహిత్యగ ఆధారళ్టగో చారిత్రక నాంస్యతక విశ షాలనెన్సిటినో నూతన దృక్ళోటాతో. స చ టన పరికలింది వాకతీయయుగ సాహిత్యం సంస్కృత అనే పిహెచ్‌డి గ్రంభాన్ల 1951లో ర్లంచారు ౯.

టన రండు గ్రంథాలను సాపితీలోకళ సమౌదరమ్తందని మూ ప్రగాఢ విశ్వాసం... నన

న న