Telugu ramaniya ramayanam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

త న్‌ . | న్‌ టి యాల న . ళ్‌ టు ] |. స (1 న ఫి | వజై &త్రీ వెంట రన ఫై. దగ్గి శెట్టి వెంకట రమణయ్య, 3. గ. మ్స నెల్లూరు. ..

శ్రీ రవుజీయు రానమూయ౪ణము పమ? టా గ ము ఉత్సాహ మెచ్చిమెచ్చి రామచందమేల్మి మీ చర్మితమున్‌ ముచ్చటల్‌ ఘటించు బాస మోదమొప్ప వాసితిన్‌ హెచ్చుకగ్గులున్న స్వామి ఎంచంబోక నామదిన్‌ నిచ్చలిచ్చ నిల్చి నన్ను నెమ్మింగాచి (పోవుమా కర్త దంగ్గెగెట్టి వేంకటరనుణయ్యు, ౫ & లు నెల్లూరు

అబ్బువాక్కులు (గ్రంథికర్తవి రెండవ ము[భణము య్‌ కాఎలు 1000 గ | 1989 తం రు మడ 500% 3 98 కండ ఇ 1 16 ళ్‌ వకం 2 తఉకంఠకళతంం ౦0 ౧౧౧0122 [[/ తడ వం?8502220205 ఆ046 16 ౯ వ్‌చ్‌లయం శ4ి €0 వని 3% 26 8019 పరం (పాప్రస్థానము త్రీ దుగ్గి శెట్టి వేరంకటరమ ణయ వెంకటరామాపురం (1 15 988/4) నెల్లూరు. 524 001 ఖే కి న్య లో ఫో ము[దణ వయయహాలా టి యస్‌ కుమార్‌ (టంటర్స్‌ ముంగమూరువారివీధి నెల్లూరు. 524001

రవుణీయ రామాయణము నెనరు

197 వ సం న సుందరకాండముతో నా రామాయణ రచన ఆరంభమాయెను శ్రీరామచం్నదుని కృపవలన 1975వ సంవత్సరమున కత రకాండముతో రమణీయ రామాయణమును పూర్తి చేయగభథితిని ఇగంథము నంతయు మూడు భాగములుగా 1971 1973 1975 నం లలో ము[దిందితిని

ఇప్పుడు 18 సంవత్పరముల తరువాత మరల రమణీయ రామాయణమును ము[దించవలయునను సంకల్పము గళఖ్లినది ఈ (గంథమును మరల పరిశీలించగా కొన్ని ఘట్టముల విపులికరించిన చక్కగా నుండునని తోచినది అందువలన కొన్ని ఘట్టములను విస్తృత పరఎతిని మరల ముదించవలయునన్న అభిప్రాయమును నా సాహితీ మిత్రులు శ్రీమాన్‌ ముదివర్తి కొండమాచారులగారికి తెలుప వారు నన్ను మిక్కలి ,ప్రొత్సహిందిరి ఆ విధముగా యీ రెండవ ము(దఖణ మారంభింప బడినది

ఈ ముదణకు శ్రీ తిరుపతి తిరుమల దేవస్థానములవారు 10 000 రూపాయలు భూరి విరాళఖి మొసగిరి వారికి నా కృతజ్ఞతాపూర్వక వందనములు

సింహపురి వాస్త వ్యులు వదాన్ధుతకు పేర్గాంచిన దొడ్డ వంశీయులు త్రీ శేషారెడ్రి గ2౧8ం్ర౧8 0 6040 608 ౧8౧6 గీ 5 యా గంథ్‌ మునకు వలసిన శాగితముసొసంగి సహాయపడిరి వారికి నా కృతజ్ఞతలు

యీ [గ్రంథమును పరిశీలించి రమణీయ నీరాజన మొసగిన నా సాహితీ మ్ముకులు శ్రీ మొవ్వ వృషా్యదిపతిగారికి తగుసాచివ్యమొసగిన త్రీ బండ్ల వేంకటరమణయ్య గారికి ఆఅభి_పాయముల నాసగిన కవి పండి తులకు నేను మిక్కిలి కృతజ్ఞుడను

నా రమణీయ రామాయణమునకు పీరిక నన్నుగహించి రెండవ ము్యదణకు నాకవకాశము కల్పించిన శ్రీమాన్‌ ముదివర్తి కొండమా చార్యులుగారికి నాకైమోడ్చులు

ఈ రెండవ ముు(దణకు (వాత (ప్రతుల తయారుచేసి యిచ్చిన శ్రీమతులు నాన్నుష శ్రీమతి దుగ్గి ఇట్రి జ్యోత్స్న నాప్వుతిక శ్రీమతి ముల్లంగి అనూరాధలకు సర్వ సౌఖ్ధముల పరమేశ్వరు డొసగునుగాక

ఈ (గ్రంథమును చక్కగా ముదింవిన శ్రీటి యస్‌ కుమార్‌ (ఖంటర్స్‌ (ప్యాపయిటర్‌ టి జె సుందరరాజులుగారికి కృతజ్ఞుడను

ఇట్లు దుగిశెటి వేంఠటరమ ణయ్యు ౧ ద (గంభకర్త

శుక్ల (శావణ ఫాౌర్షిమ

గురువాసరము

178 89

న

నల్‌! రనుజణీయ రానూయుణనుు (రెండవ ము(దణ) విశాపనము డు ళో యత (పవృత్తి ర్బూతానాం యేన సర్వ మిదం తతం స్వకర్మణా తమభ్యర్భ్వ సిద్దిం విందతి మానవ భ గీ 18 46 ఎవని నుండి భూత జాలము వెలువడుచున్నదో ఎవరు సర్వ వ్యాఎయో అటి పరటూత్మను తననైజ కర్మచే నారాధించి మానవుడు వరమణద్దిని పాందుచున్నాడు [16 0౧ ౪౧౦౧ 2 06౧08 ౭ 56 ౭౧64 90 ౪౧౦౧౫ 8 [౧9 3 ంఈ౫/౭6664 0౪7 ౪౦5౧0౧౧౩ ౧0౧1 ౧౦౮8౧ ౧69 ౧6 0 [౧4౧66 0౦ ౧5౦౪౧ 66౪ 6069 ౧౭౧ 8 2౧౧6 60 0౧ పలుకుల _పోడ (తిలోక సంచారి నారదముఏ అతశిని ముని (శేషుడు భూలోకపాసి వాల్మీకి భక్తితో (పళ్నించెను ఈ పుడమి నిప్పుడు పురుషోత్తముడెివడు? అతని చరితము వినగోరుచున్నాను ఈ పశ్న రామాయణమున కారంభమాయెను వాల్మీకి శ్రీరామచం[దునకు సమకాలీనుడుకదా ఆయనకు రాముని చరితము తెలియదా తెలసియు నారదుని అబ్మిపాయము తన అబి్యపాయముతో సరిషొవునో లేదో అన్న అనుమానముతో ,పన్నించెనా ఇరువురి అబిప్రాయములు ఏకమైనందున రామాయణ కావ్యము

17

రాముని గాథ మననము చేయుచు స్నానార్హమరిగిన వాల్మీకి సంయమికి ఒక విషాద దృశ్యము కనపడెను చారు నిస్వనమున_ రమించు (శాంచముల జంట నొక నిషాదుడు వీిశాకి నొనరించిను ఆ (కార్యము సహించలేని ముని శ్లోోరూపమున ఈనశోకమును (పకటిం వెను

క్ట మా నిషాద (పతిష్థాం త్వమగమ శాశ్వతీ సమా

యత్‌ [కౌంచ మిధునాదేక మవఫీ కామ మోవాతమ్‌

ఆని శపించెను గీ పొందుమా నిషాదు డయశంబును పుడమిని

శాళ్యతంబు గనే వత్సరము లలమి

కామమోవాతలెనట్లి (క్రౌంచ మిథున

మంధు నొకదానిని వధించి నందు కతన

ముని మదిని పొంగిన శోకము శ్ఞైకమైనది శ్లోకము రెండర్హములు గఆదై రామాయణమునకు నాందీ శ్లోకమైనది రామాయణము ముని రచన పరమేజ్హ ఆశీస్సులను బొందెను వాజీశుడు వాల్మీకి నివిధ ముగా నాశీర్వదించెను ఆ తరులు గిరులు నదులు ధా(తికపై నెందాక

నుండు నంతదనుక యుర్విపైన

నీవు రచన సేయు నిరుపమ రామాయ

అము (పచార మొందు నమల చరిత

వాల్మీక మనోన్మ్యేతమున రాముని చరితము నవలోకించుచు " రామాయణము రచించిను

థర్మబద్ధ మైన రోముశి చరితము మానవుల కారాథ్థ్థిము అనుసరఖణీయమాయెను శ్రీరామచం(దుడు ఆదర్శమానవుడై పాట

| కుడ్రై మానవ మానస క్షేత్రములలో సురత గాంచెను

ఇ

శ్రీరామచర్శదుడు సీతను చెరనుండి విముక్తను చేయుటలో ఉఅఎలల చెరబక్షు బలవంతులు పొందు వినాశము నిరూఎందవెను ఆ యత్ష్నములో మానవుల కాదర్శమైన నంకల్పశుద్ది కార్యదీక్ష నిర్భీకత 1పదర్శించెను రామ రావణ యుద్ధములో రావణుడు జలరూంచిననూ శ్రీరామచం(దుడు (వశంసవీయుడే

కేవలము అత్మ ఫ్రైర్యముతో శక్తిమంతులైన దుర్మార్గుల నెదు ర్కొన్న ధర్మపథ గాములు మనకు ఆదర్శ్యపాయులు

ధర్మాధర్మ _పత్యక పరోక్ష పోరాఎంలో మానవువి ధార్మికశక్తి సత్త నిష్ట జయించునని మానవచర్శిత విస్పష్టంగా చాటుచున్నది

బుద్ధునకే సైన్యముండినది. గాంధీకే శతమ్నలుండినవి వార్కి అహింసా సిద్దాంతము చిత్త స్టెర్యము వారిని చిరన్మరణీయుల చేఎనది మన ఆఅర్యసంస్కృతి రామాయణాది మహాకావ్యరూపములంది మన నాగరికతా చిహ్న్హములెన పెక్కురు మహనీయుల నీ కాలంలో జన్మింప జేఎనది అట్రి సంస్కృతి స్వరూపము రామాయణము విరస్మర ఇకీయము

ఇట్లు చుగెశెటె వేంకటరమణయేగ్టి న కం! (గ్రంథకర్త ము దెం

పసీరిక శ్రీమాన్‌ ముదివర్తి నొండమాచార్యులు కాంఠాసమ్మితమైన కావ్థహబ్మయము వేధపురాణ సారస్వతము కంటె విలకణమైనది చిత్తావర్ణకమైనది శబ్మపదానములై పరతత్త్వ సెళూవణ(పనణములై అపౌరుషేయములై న వేదములు సామాన్యులకు అసాధ్యము లగుటజే శా వ్యేతిహాసాదులు ఆ కార్యము నిర్వహించినవి అడికమియగు వాల్మీకి వేద్యషతిపాదితమైన పరమార్థస్వరూపము నిరూపించుట్రకై రామాయణ మహాకావ్యము రచించెను వేదమే ఫ్రౌరు షేయమై రామాయణ ర్లూషమున నవతరిల్లినది ఊయత్నో దృవమైన ఛంవమునకు రూపకల్పన గావించుటలో వాల్మీకిక్షి స్తాయువడ్షినవాడు దేవర్షి నారదుండు వాల్మీకి (సప్త నార ద్గు డు నమాథధాత ఈ బుబద్వయ సమ్మేళనమువే రామాయణము అౌకళాధార్థద్మిక భావములకు కూడలియైనది గుణవంతుడు. వీర్య వంతు డు సత్యసంధుండు ధర్మజ్ఞాండు దృడ్యవతు డు అయిన నాయకుని భవ్యచార్మితమే శ్రీమ్యదామాయణము. ఇది పూరుషార్థ్యపద మైన కల్చవృక్షము 'పాచేతసుండు రామాయణమునుగూర్శ్భి ఇట్లు గ్గ డించినా డు కామార్థ గుణసంయు క్తం -ధన్మార్ధ గుణ విస్తరం సము[ద మివ రత్నాఢ్యం సర్వ (శుతి మనోహరమ్‌ అని వేద్యపతిపాదితమైన అధా్యత్మికసంపద రామాయణములో నిండుగ నిక్షిప్తమై యున్నది సూక్మదృప్దతోం బరిశీలించిన పూర్వా

ళ్‌ చార్యులును గోవిందరాజీయ వ్యాఖ్యాకారులను పెరియ వాచ్చాంబిళ్ళ గారును శరణాగత రక్షణరూప విశేష ధర్మసంస్థాపనమే శ్రీరామావతార పరమ్మప్రయోజనమని ఎధ్ర్ధాంతీకరించిరి పరమాత్మ న్నాశయించుటకు శరణాగత్రియే మార్గము నదర్శ నిష్టాన్మ నచాత్మవేది నేభక్తిమాన్‌ త్వచ్చరణారవిందే అకించనోజఒ నన్యగతి శృరణ్య త్వత్పాద పద్మం శరణం (వపద్యే అనెడి భక్తుల కాశయమిచ్చు భగవానుని శరాగతరక్షణ పరత్వమీ కావ్ఫ్యమున విశెషముగ నుండుటచే రామాయణము దీర్ష శరణాగతి (గంథమని (పబద్ది పొందినది (పాష్యస్థ (బఅహ్మణో రూవం (పాప్తశ్చ [పత్యగాత్మన (పాప్యుపాయం ఫలం (పాప్తే సదా (పాట్ల విరోధిచ (పాప్తమగు పర్మబహ్మ (బహ్మను (షాపించు (పత్యగాత్మ (పాబ్వకి ఉపాయము '(పాఎకి ఫలము 'పొప్రికి విరోధము అను నర్హపంచక మీ కృతిలో నిమిడియున్నదని శ్రీశెలపూరులు వివరించియున్నారు రాముని వర్ధనచే పర్మబహ్మస్వరూపమును_ అక్మణ వృత్తాంత ముచే (ప్రత్యగాత్మ స్వరూపము. శరణాగతవర్థనచే ఉపాయము విభీషణ వృత్తాంతముచే క్రైంకర్యరూపఫలము రావణవృత్తాంతముచే. విరొధి స్వరూపము తెలుపంబడినది బాలకాండమున శ్రీమచ్చబ్రా ర్జము అయో ధ్యాకాండమున నారాయణార్థము అరణ్యకాండమున చరణశళబ్దా రము యుద్ధకాండ

ములో (పపద్యే యను నర్థము వెలబయున్నందున శ్రీమన్నారాయణ చరణౌ శరణం (పపద్యే అను ద్వయానుసంధానము రామాయణము వలన. గలుగున్హుది ఈరీతి శ్రీమ్ముదామాయణము అధ్యాత్మిక సంపదకు కాణాచి యగుటయేగాక రామో వి్యిగహవాన్‌ ధర్మ అన్నట్లు తాదృక్‌ ధర్మ స్వరూపుని కల్యాణగుణములు వివరించుటచే లోకకల్యాణమునకు కారణమై యెప్పినది ఇందలి పాతల చిత్త వృత్తులు (భాతృపితృ (పేమ ఆదర్శ పత్సీత్వము అనుపమాన పాతివత్యము (పజా పరి పాలన విధము సత్య్థమహిమ ఇత్యాదులు జనసామాన్యమునకు ఊప దేశాత్మకములై యున్నవి నరవానర రాక్షసరూప భిన్నపవృత్తుల కది సంగమస్థానము జాతీయ జీవనమునకు మార్గదర్శి రామాయణమున అధ్యాత్మిక లౌకిక భక్తభావనలు (తివేణీ సంగమమువలె చెలువారి భారతీయ (వశాంతిజీవనమునకు తోడ్పడుచు ఇష్టకామ్యార్థఎద్ధి నాద వించుచున్నవి లోక్కతాణ రతిన్‌ తదోదీమ మవాలోక (పవేశోత్కభో షాక్టృప్త 1పధమ ద్వితీయపద గుంజన్మంజు మంజీర శ భ్రాకల్బామల రామభొారత కథో సర్ధంబులన్‌ మించువా ల్మీకి వ్యానుల గొల్బెదన్‌ తదుభయ శ్రేషార్ధ సంబద్ధికిన్‌ అని ఎంగలి సూరనామాత్యుండు రాఘవ పాండవీయములో వాల్మీకీ వ్యాసుల కంజలి ఘటించినా డు అత డొక్కండేమి? తత్పూర్వులైన మహాకవుఠలందబు శిరము వంచినోరు

న్‌ భారతీయసంస్క్పృతి సంపదాయములకుకు మానవాభ్యుదయ మువకును హేతుభూతములెన రామాయణ భారత భాగవతములు రచిం వన ఆ మునిద్వయముకంటె నధికులుగాని సమానులుగాని సృష్టలో లేరనుట అత్యుక్తి గాదు రామాయణము (పపంచాదరణ పాందిన మహా కావ్యము భారతీయభాష లన్నింటియందును తతాఎ తెయం6గు భాష లోను పం(డెండవ శతాభ్ధినుండి (పబంధథ శతక ద్విపద యక్షగాన గేయ చచనాది వివిధసాహిత్య (వ్య(కియలలో ఆవిచ్చిన్నముగ వెలువడుచునే యున్నది అతివిశాలమైన ఆ రామగాథకు సంగహరూపమై సరి(కొత్తగా ఈ రమశీయ రామాయణము వచ్చినది రమణీయ రామాయణమని పేరు ,.... పెట్టుటలో రమణీయార్థ పతిపాదకళబ్ధ మైన కావ్యము అను ధ్వనితో పాటు రమణకవి కృతమన్న అర్జ్భచమత్కారము గూడం గలదు కావ్యకర్త శ్రీ దుగి ఇెట్టి వేంకటరమణయ్యగారు ఈయన రసజ్ఞా లైన వ్యికమబంహప్పుర వెళ్య్ళ(పముఖులలో అన్యతములు పేరు ప్రతిష్ట లార్టించిన గణక (పవర(ండు 0[8 686 షంం0ం8గ౧ 8౧ చాల సర నుండు సహృదయుండు ఈ [(పబంధథమునకు శిల్పనుందర ఖభోగాగార ముఖమండపముగ నున్న గురుస్తుతినిగాశి దానికి _స్రంభాయమానములుగ నున్న ఆశ్వా సాంత పద్యములనుగాని తిలకించినచో త్రీ రమణయ్య గారి సౌళీల్య సంస్కారాదు లేపాటిపో గోచరించును చూడుడు భానుసహస దీధితి విభాకలనన్‌ ముకురంపుముక్క దీ హ్ర్‌నమ సప్త వర్ణముల నంబర విథికిం జిమ్మునట్లు నొ

ర్న మానస భావవీచికలు మంజుల కావ్యకళాపభావళిన్‌ బూని వెలుంగు టారయ (పపుల్ల ఖభవన్మతి మ్మిత దీఎబేన్‌ అని తమ గురువైన మోచర్ల రామకృష్ణకవీందదుని (_పశంసించి యున్నా డు శ్రీ రామకృష్ణయ్య పంతులుగారు సంస్కృతాం్యట థాషా ధ్వ్యయ కవిత్వమునందు విశారదులు బహు(గంథ (పజోతలు జగత్ప) కారకులు వారి వరివస్యాఫలమున వేంఠటరమణయ్యగారికి పాండి త్యముతోపాటు కమనీయకవితాకళ కైవసమైనది ఈ లబభ్ధియొక్క కు నేటి యీతని రామకథారచనకు (పేరకమై యుండదు తానెంత భాషా పండితు డైనను విశంకట కవితావిహారలోలు(డైనను ఒకానొక సత్త్వాధిక చిత్త్మపవృత్తి గలవాండే రామాయణమువంటి పాఠరమా రిక రచనల పైకి మవసు మరలింప గలండు అటి అంతరంగ (పవృత్తి త్రీ రమణయ్య గుప్పకు సహజముగ అబ్బినట్లున్నది మానవరూప మెత్తిన రమాధవ మంగళమూలర్షి నీకథన్‌ బూనికమై రచించితిని ముగ్గు డ నైతిని నీ (వవృత్తికిన్‌ __ “*పారభ్ధి కర్మదా6టన్‌ (బారంభించితిని దాశరథి కథ[వాయన్‌ “సదనద్భేదవిదుండ గుణజ్జు డ పటుతర రామభక్తి పరివర్ధిత సత్తు డ-- నని ఈయన తన్నుంగూర్చి చెప్పుకొని యున్నా డు రమణీయ రామాయణము మూలకథావిధేయమైెన స్వతం్యత రచన ఎక్కడో ఓకటిరెండు చోట్ల6ం దప్ప వాల్మీికిభావము లీయన అనుకరించినట్లు గన్నట్టదు

శ్‌ విశ్వామ్మిళునాజ్ఞవే శ్రీరాము డు అతాటకను గూల్చిన ఘట్టము లోని పదగమిది రామమన్మథ బాఖంబు చ్యాతిచర వ ధూటి యెద దున్నహంఎయి నాటుకొనల రళ్తగంథధాను లేపన రంజితయయి జీవితేశుని నిలయంబు జేడుకొనియ జాల కళ రాముని బాణము హృదయమున గాటముగ నాటుకొని గా ర నమ నెడు గంధముచే అనుళిప్తమై తాటక యమమందిరముంజేరునను భావముతో పొటు---మన్మథబాణ విదీర్ణయై రరక్త్రచందనానులిస్తమై అనురక్తమైె 'పాణవల్లభుని పొలికరిగిన ఒకానొక అభసారినావృత్తా,తము. గూడ (పతియమాన మగుచున్నది రామమన్మథ శరేణ కాడిఠా దున్నహేన హృదయే సిభాచరీ గంధథవ 1దుధథిర చందనోక్షత్రా జీపితేశ వసతిం జగామసా అనెడి దఘువంశ సుహాకొవ్యములొని పదునొకండవ సర్గ్ణయందలి శోళమునకు ఆప్పటమైన అనువాదము అది శ్రీనాథాది వాాచినకవుల పదతి .... శృంగారీబేత్‌ కవ కావ్యే జాతం రసమయం జగక్‌ స ఏవ వితరాగశ్చేత్‌ నీరనం జాత మేన తత్‌ _.- కవి శృంగారి యగుగని లోకమును శృంగొారమయ మొనర్చును విరాగి మైనచొ సీరం పజచును అని యానందవర్థను డు శ్రీ రమణయ.ర్ణ శృంగారిరైన కవియనుటకు పు స్తకములో పెక్కు నిదర్శనము లున్నవి అఆహల్యొ వృత్తాంతములోని ఈ (కింది పద్యము గమనింస. దగినది

సళ. చికుర షట్పదములు జృబించినవి రామ భ్యదు పద్మోపమ [(పపదసీమ ముఖచందబింబంబు పొడమెను రఘురామ పదనఖ తొరకల్‌ొ పల్కరింప కుచ హేమకుంభముల్‌ రుచులీనె క్రీరాము నరికాలి మూసయం దవతరిల్లి జమన చ్మకము దీరె జక్క నృఎంహుని మడమ సమ్మెటను సన్మానమొంది నీరదమునుండి మెటుపు జన్మించినట్లు మించుబోణి యహాల్య జన్మించె దశర థోత్మజుని పాదధూళి మహత్తు కతన విష్ణుపది మున్ను వెల్వడు విధము దనర బొల 68 రామభదుని పోదములు పథద్మములవలె నఖములు నక్యతములవలెే అరికాలు మూసవలె మడమ ఇనుపసమ్మెటవలె నున్నవి అన.ఎకోపాటు ఆచరజస్పర్శవె శిలారూపము(బాఎన అహల్యాదేవియిక్క ముంగురులు తుమ్మెదలవలె ముఖము చం(దబింబమువలె కుచములు బంగరు కలశములపలె ఎభుదులు చ్మకములవలె ాసిల్లైనని అభివర్షించినాండు మేఘమునుండి మెటుపువలె ఘనశ్యాము డైన రాముని పాద ధూళఖినుండి ఆహాల్యపుట్టిన [క్రమము అతిమా[తనుందరముగ అత్యద్భు కముగ చి్యతింప బడినది జన్మసమయమున శీరము ముండు వెలు వడును పెనుబిండరైు పడియున్న అహల్యకు గూడ తొలుత తల తలనూపినది ఆ తలనిండ నల్లని కురులు తనకు శాపవిముక్తి నొసంగిన (పభుని పొదములకు ఆమె మోకరిల్లీ మొక్కినది అ సన్ని వేశ మెట్లున్నది? తుమ్మెదలు తామరల పై ముసిరినట్టున్నది చుక్కలు తోచిన ఎమ్మటనే చంద్రోదయమగును రాము నఖిస్పర్శ తరువాతనే

నె అహల్యా ముఖచం[(దబింబము చూపట్టుఎ ఆమెవదనమెత్తి రకకు డైన నాఘవ్టని ఒక్కసారి తిలకించినదన్న్నమాట ఇ6€క కుంభాదులు చేయు టకు బంగారము కరగవలెను దానికి మూస యాధారము రామమూర్తి అరికాలిస్పర్శమూలముననే అహలగ్థకు కుచ హేమకుంభము లేర్చడినవి శ్రీరాముని చరణారవిందముల పై (వాలిన ఆట్రి యహల్య నెమ్మదిగలేచి ఎదుఎ కూప్పుదన్నమాట సమ్మెటమీ౧ద తీర్చక చక్రము లేర్చడం జాంవుగదా అహల్యా జఘనచ్యకము తీరుటలో-_ రామవిభుని మడమ తాకు కారణమెనది కాంగా కూర్చొనియున్న యహల్యలేచి రాముని (యమోల నిలుచున్నదన్నమాట ఆమె మించుబో జియంట మేఘము చెంత మెణుపు చాం యుక్తయుక్తము ఒక్క ఆంగిక వర్ణనతో కవి అహల్యను వీడివా డా? ఆమెను గంగతో నుపమించినా డు సారస్య మేమి? ఆయమ పావి_త్యమునకు పాత్యివత్యమునకు లోటు వాటిల్లి లేదని చెప్పక చెప్ప్పటయే అయినదిగదా? ఇంక రాముని గూర్చియో విష్టుపది మున్ను వెల్పడువిధము దనర--అనుటలోనే యాతండు సాకాన్నారాయణు6డే యని వెల్లడించుట జరిగినది ఈ కవిశేఖరుని (పదీప్త పజ్ఞా మేధా శాలిత్వ 'మెట్టిదో చాటుటకు ఈ ఎసమొక్కటి చాలు అరణ్యమున కరుగుచున్న శ్రీరాముండు పరితప్తుండై నేలంబడి యున్న తం(డిపాదములకు (మొక్కి సంబరముతో తన్నుంజూచు చున్న కైకకు వందనము గావించి భక్తితో గురువులకు నమస్కరించి తల్లులైన కౌసల్యాసుమ్మితలకు థైర్యముచెప్పి సత్వరముగ రాజధానిని విడువ సమకక్టైనని ఈ [కింది పద్యమున నాతని పలు విధములగు చర్యలను కవి వర్షించెను ధర€ బరితప్తు జైతెరలు తండిపదమ్ములు ముట్రి_మొక్కి సం బరమున౦6 గాంచు కైకకును వందనముం బొనరించి భక్తిలో గురుల కెజుంగి తల్లుల కకుంరిత థైర్యము గల్ల జేసి స త్వరముగ రాజధాని విడువన్‌ సమకశైై రమూద్వహంండొగిన్‌ అమోదాా. 56

యళ ఇందు సత్వరముగ అన్నపదము దుష్టశికణ శిష్టరకణలో రామునకు గల ఆతురతను సూచించుచున్నది ఆఅలసించినచో తల్లు అకు గాని యభిపాయములుమారి తన యవతార (పయోజనమునకు భంగముగలుగు నను సంశయము ఆతని కుదయించినదేమో య.ని పించుచున్నది కనుకనే రాముని రఘూద్వహు డని చెప్పుటయు సాబి (పాయముగ నున్నది వానన తైలాల వన్నెలినెడి కురుల్‌ జడలుగా శిరమున సంతరించి అయోధ్యా 157 జడలు ధరించి భిస్మ్మతిపుం(డములు దాల్చి నారబట్టలు గట్టుకొని రుదాక్షమాలలు వేబకొని పావుకోళ్ళు దొడిగి ఎతవెంట రాంగా అరణ్య మునకు బోవుచున్న రాముండు భూలోకము దర్శించుటకై పార్వతితో6 గదలివచ్చిన పరమేశ్వరునివలె నుంజనని జానకీ రాములకు ఉమా శంకరులతో జౌొపమ్యము కవి సంఘటింప జేసెను నారాయణస్వరూపు6 డగు రామచం(దునకు విభూతి పెండెకట్లు దీర్చి రుదురాకదండలు కగిలించి కేశవునిలో శివుని జూచుకొని ఈ కవీశు డు మురిసిపోవు చున్నాడు రావణ సనంహారమునకు శివాంశ మపేక్షితమేగదా ఇళ్లే యుద్రకాండమున (వతినాయకు6డగు రావణుని మహే శ్వరునితో నుపమించినాండు చిత్తగింవు డు సీ. భగ్నభర్మ కిరీట భానుర శకలమ్ము | చిన్నారి జాబిల్లి చెన్ను సూవ సంయుత మూర్జజ్యసవ దురుశమవారి గంగ జాల్వారిన కరణి దోప రక్తారుణద్యుతి రంజిత మలికమ్ము చిచ్చజకంటి యచ్చెరువు నీన

7 చినింగి చీలికలైన కనకోత్తరీయంబు షాంప జన్నిదపుశోభను వెలార్ప రక్తఎక్తాంతరీయ మార్ద్ర్య గజచర్మ సల్లలిత కాంతులను విస్తరిల్ల జేయ రామబాణాగ్ని తవ్తుండు రావణుండు శాలకరరునివలె (గాలె. గదనభూమి యుధ్ధ 230 మంచి యొుడుపుగా ఒయ్యారముగా సాగిన పద్యరచనలో నొకవిశేషము నాలు చరణముల' పూర్వార్ధము సంస్కృతము ఉఊత్తరార్తము జాను ఆను గు ఈత డు పంచాక్షరీిజపపరాయణు డు సుందరకాండ కృత్యాది నరయునది అరణ్య కాండమున నూర్చణఖకథ సుమనోమనోరంజకము విపు లము ఎంత పాకసౌకుమార్యమున్నను శయా్యాచారుత్వమున్నను కవల కధాకథనవైఖరి చవు లూరింవ జాలదు ఈమర్మమెజంగి వీలున్నంతలో ప్మ్నాతలచే సందర్బ్పోచిత సంభాషణలు చేయించినా డు ఈతని రచనా శైలి ఎంత సరళసుందరమో వరుసగ నీ పద్యములు చూచిన స్పషు మగును రాము ఎచ్చటినుండి యిచ్చటికి ఏణవిలోచన యేగుదెంచినా వచ్చర లేమవా? అవని యందము€ జూచెడి కౌతుకంబుతో వచ్చినదానవా? దనుజవర్గ నివాసము లీ యరణ్యముల్‌ ఇెచ్చెర నేగు మొంటరిగ జెల్వుని బాబ పబంపరా దిటన్‌ ఖార్చ ఎవ్వతెనైన మజేమీ? జవ్వనమును ముడుపుగట్టి సరసు డ నీకై

ప! బివ్వనమున వసియించెద నెవ్వ గ దీరంగ [బియము నింపుము నాపై ఒంటరి నెటులైతిని? నా జంటను నీవుండ నిచట సఖ నీవు వినా కుంటువపడు నాదుకోరిక దంటరితన మవలరదోచి దయ జూడంగదే రామ మగువ నీవిట్లు గోరంగ దగునె చెపుమ వీకపత్సీవతుండ నే నితర సతుల జూడనోడుదు నిన్ధూడిమాడు వయను కోడెగోవాళ్ళ వెదకుము కోర్కె అలర శూరం చూడవదేమి? నా సాబగు సోగకనుంగవ నల్ల విచ్చి మా టాడవదేమి?(పేమ దొలుకాడు మృదూక్తుల నిండుకూరిమిన్‌ (బోడతనరబు వెల్వజచి పాల్చుగ€౬ గౌగిలి6 జేర్చవేమి? ని న్వేడెద రమ్ము నావలపు వీనరసేయకు కోరివచ్చితిన్‌ విలరసామి యేటికటు లెల్లీదమాడ గ నికు నాయమా? బాళినిగొంటి నీపయిశ పంబిన సందిరమొప్ప వేగన న్నేలుకొనంగ రాదొ? మదికెక్కిన మక్కువ నీన్ను గొల్టురా తాళగ జూలరా మదనతొసము దీజంగ6 గొగిలింపభా? రామ పలుగాకి పలుకు అవురా తులువతనం బెనయ బలికి (ద్రోహము మాకున్‌ నలువ నిట కరుగుదెంచిన పలువవు మాామోల శిలువ వలదీ క€ బోమ్మా

న 2 శూర్చ

మాటకు మాటకున్‌ బదులు మాటలు వల్కకు వన్నెకాండ ని

కూటమి గోరివచ్చితిని గోర్మెను దీర్చుము నీటుకాండ నా

గాటపువాంఛ. (దోఎ చెలగాటము లాడకు నేర్చుకాండ నా

బోటి వధూటి పొందు పాలపున్‌ జవిచూడని జన్మమేలరా?

ఈ కాండమున 205 నుండి 227 వరకు నడచిన సీతారావణ సంవాద రచనావేళ ఈ కవితల్లజుని లేఖిని స్వర్లోకవీటథుల విహరించినది (వసాద మాధుర్యగుణభరితమైన ఇట్టి ైలీవిన్యాసముతో (గ్రంథ మాద్యంతము నడిచినది

రాముని మనసు దోచుశొన నెదుటనిలిచిన శూర్చుణఖా (వత్యంగ సౌందర్యము కనులకు గట్టునట్టు (వదర్శించియున్నా6ండు

చెక్కులసారు చన్ను6గవ చెల్ప్వము కన్చొామతీరు జాళువా

చొక్కపుమేని సోయగము సాంపు మిటారపుమోము. దమ్మిపై

మక్కువనెక్కు భృంగములమాదిరి ముంగురులున్‌ దలిర్చంగాం జక్క6దనాల కుప్పయగు జవ్వనిరూపము.€ దాల్బె లిప్తలోన్‌

ఈ పద్యములో భృంగములు రూపము లిప్త అని మూడు సంస్కృతపదములను పరిహరింతుమేని అది పాన్నిగంటి తెలగన కూచిమంచి తిమ్మనల మేలైన కొన్ని యచ్చతెనుంగు పద్యములకు ఏ మా్యతము తీసిపోవదని నిస్పంశయముగా6. జెప్పవచ్చును ఇట కసరత్తులపై మోజు ఈకవికున్నట్లు దోపదు కాని తనకుంగల విశేష చందోఒలంకార పరిజ్ఞానమునకు మూదలగా కృతిలో విభిన్నవృత్త ములు గేయములు వొడియున్నాండు ఒకచో గర్భకవితారుచియు చూపియున్నాండు

యుద్ధాది భయానకదృశ్యములను శృరగార రసస్ఫోరకములుగా చితించి చమత్కరించుట ఒక గొప్ప దృష్టి ఆది యీ కవికి (పత్యేక ముగా6 గలదు

మ. ఖరాదుల యుద్ధఘట్రములోని ఈపద్య మిందుల కుదాహరణ మగుమ్లు (తిదివద్వేషణ దూషణ (తిశిర ఉద్వ్భృత్తాశ్వ వకోరుహన్‌ బదవికేప విపక్ష ఘోరఖర శుంభద్వారణ శొబి ఈ న్మద దైశేయచమూ వరాననను సన్మానించె రాముం డుద (గ దిధకాశుగ దీర్ష జాహువుల6 జిక్కంజేసి సోత్మరుండై అరణ్య 121 రాక్షసపఫైన్యమును నాయికగా జేసి అశ్వములు ఆమె స్తనములుగ వార్లణములను [కోజ్తుల్తుగ వర్ణించి అకభ్రినాయికను వీరరాఘవు డు కుతుకముతో తన్న బాణఖబాహువులలో 6 జిక్కించుకొనెనని చెప్పినాండు ఇళ్లు రావణ జట్లాయ్లువ్నల్న యృాద్ధస్తందర్భములోని నెత్తుట( దోగుచు నేలపై దొరలిన శిరములు పూచెండ్ల చెన్నుమీర ” అరణ్య 248 అను పద్య్థమున్రం్దదు జట్రాయువుతోడి పోరాటమ్లున ఉక్కుథక్కిన రావణు డు రాక్షసరతిపాలంపడ్రి ఛీకాకైన కన్నియరు..క్క పాలపము6 జిందించెనని వర్థించిన్లాండ్డు యుద్ధకాండృణో! లంకాపురసా థములను గాల్చుచు రాక్షసాంగన లను చుట్టుముట్రిన. కప్గివయుత్తమెన అగ్పి-- అలుకడీర్చి అనుకూల పఖ్దభుకొనుటకై (పిథయురాండవెంటనంటు (వియునివలె నున్నదనుచు- ముంగురులొత్తి ఫాలమును మూర్కొని చెక్కుల్ల మ్లుద్ధులాధ్రి క్ష న్నుంగప్ల ద్దాకి దైఠాష్టంగనలన్‌ - విభిత హరిణాకుల వెన్నడియంటి మాటికిన్‌ యుద్ధ 35

మరి

ఒక యుత్పలమాలిక గూర్చొయున్నాండు అతని లోకోత్తర వర్ణనా నైపుణి కిది నిదర్శన మనవచ్చును. ఈ పద్యములో ఫఖాషయు భావనయు ఒకదానితో నొకటి పందెము వేసికొని పరుగెత్తినవి మారీచుండు హతు. డగుచు హా లత్మణా సీతా యని యఆచి (పాణములం బాసెను జానకి రామరక్షణార్హ మరుగుమని సొమ్మిితిని తొందరించినది లక్ష్మ యుని సౌమోళ్చక్తులు పెడచెవినిబెట్రి నిందలు పల్కినది

“ఇనార్యా కరుణారంభ నృశంస కులపాంయనను

ఇహం తవ అయం మన్యే రామస్య వ్ణుఫవనం మహత్‌

రామస్య వ్యసనం దృష్వా తే నైతాని_పభాషసే

వైఠతచ్చ్యితం' సపత్నేషు పాపం లక్ష్మణ యదృవేత్‌

త్వప్వథేషు నృశంసేషు నిత్యం (పచ్చన్నచారిషు

నుదుష్ట స్త్వం వనేరామ మేకమేకోజను గచ్చసి

తన్న ఎద్య్యతి సౌమితే తవవా భఠతస్యవా

కథ మిందీవర శ్యామం పద్మష్యత్త నిక్నేకఖమ్‌

ఉపనంశిత్య భర్తారం కామయేయం వృథగ్దనం

సమక్షం తవ నామి[తే (పాణాం స్త్యకే నసంశయః

రామం వినా క్షణమఎ నహి జీవామి భూతలే --మూలములో నిట్టుండ కర్షశూలాయమానములగు ఆ వాక్యములు సీతనోట ననిపించుటకు6గాని వాని ననువది౦చి లక్మణునకు వినిఎంచు టకు6గాని మనసొప్పక

వీమెమో థయ్వనె పామ్మితిన్‌

భామలకు వివేచనంబు పలుచ తలంపస్‌” అని రెండు ముక్కలతో సరపెట్టినాండు జా ఇంచుమించు ఈతని పద్యములెల్ల ధ్వనిగర్భితములు జౌచిత్య సమంచితములు

వం లేమావి గున్సపై లే త కెంగేల్హాపి బాహు మూలరుచుల బయలుచేం అరణర్థ 58 ధారుణినుండి యాకసముదాక మహోన్నతమెన మేను పెం పారినయట్టు లాయెను._ అరణ్య కై ఇట్టి భావసందర్భములందు తిక్కన పెద్రనలును ధారుణి రాజ్యసంపదల యుధ్ధ 425 మెజికలవంటి రక్కసులు యుద్ధ 164 ఇట్టి పద్యపు అెత్తుగడలందు నన్నయ సూరనలును తలపున మెజం ఈత డు సమ్మగ (ప్రాచీనాంఢథస్తాహిత్యము నెట్లు కరతలామలకము గావించుకొన గఖైనో తెలివిడి చేయును పుచ్చపూవు లీల6 బొడమిన వెన్నెల నలరులందు. గొత్తయంద మొదవె దైత్యుల నుజిమెన్‌ బచ్చెన బొమ్మలను జదుము బాలుని భంగిన్‌ జడిలో జిక్కొాన బడలిన మిడిమేలపు కోడె మాడ్క్సి ఉఊరుపు గాడ్చుల నున్న తోరోజము లూర్ములవోలె పైకుబికి తబుగ దేఎతనము పుణికిపుచ్చుకొన్న ఇట్రివెన్నో మంచి భావచ్మితణలు కావ్య ములో కొల్లలుగా నున్నవి రాజమౌళిని వెలు గొందు కాంచన శరీ టము ముండ్లకిరీట మారయన్‌

త్న “ధర్మపరాయణాత్ములకుం దప్పవు కష్టము లివ్వసుంధథరన త్‌ దారుణవర్తనుల నేల ధాత సృజించెన్‌ శాకి కోకిలాలాపము స్పే్సీ నెంచిన పరుని యాలి కొఅకు పరుగృల్రేలు “అతివల కెన్నంగనాథు లనువులు గాక కులకాంతల6 గనంగందగునె కులటల రితిన్‌ “మరణముతోడ వైరములు మాయును -- భాషలో స్థీరపడిపోగల శక్తిగల స్రూక్తులు ఈ కృతిలో కుప్పతిప్పలు (పామిడి ్యమేగు ఇగ్గు తత్తబడ పెజంగు మేడము- (పవాహ వేగమున దొరలిన ఇట్టిపదము లొకటిరెండు పటుకొని లాక్షణికులు లు సరసులైన కవులను అతినవ్యులు అన్యాయముగ తిట్టుచున్నారు కావున ఇఅహతు (_పవ్వ్యాహార్యం సంకేతిత న్యుపసిద్ధ మేవ పదం అను నన్న పార్యుని అనుశాసనము తు చ తప్పక శిరసావహింప(6దగినది అతివిస్త రము అనపేకితము ఇది యొక గొప్ప కావ్యము ఈత డొక గొప్ప కవి శ్రీనివాసకటాకవీక్షణమున తీ దుగ్గిశభ్రి వేంకట రమణయ్య గారు దీర్షాయుష్మంతులై కీర్తి మంతులై యలరుచు ఇతోధికా మూల్య కావ్యాలంకారములచే నాం్యధసరస్వతిని గ్రెసేయుదురు గాక ౫ కం0సం4కకంంయ4మ4 5 ౪9౧8219542 2 ₹600 9864 4 గరం ఆయ644 0/44 1973

సహృదయ భూమిక పద్మశ్రీ పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు

రమణీయ రామాయణము రామకధవలెనే (గంధనామమును రమ్యముగానున్నది రచయిత సార్ధకజన్ముడు దుగ్గిశట్రి వేంకట రమణయ్యగారు. ఎంహపురి తిక్కన్న వైదగ్ధ్యమునకు6 దలపొలమైన తెలుగుతోట వేంకటరాయశాస్తుంలు గారు హుంకరించినచోటు దీపాల ఎచ్చయ్యగారివంటి సరసమనీషులు దిరుగుపాలము వేంకటరమణయం) గారు వృత్తితో (బవర్తనతో పేర్యుపతిష్టలు సంపొదించుకొన్నారు దీనికితోడు పుణ్యలబ్ధ మెన కవితావాసన పటుతర రామభక్తి పరివర్థిత సత్త్వమైన మనస్సు తల్లిదం డులు రామసేవనొర్చిన భక్తులు _ వారి నుండి సంకమించినదీభి క్తి అగుటచే దానికి బలమెక్కువ తాను - రామకథా సౌందర్యలోలుండు ఉత్కటకవితా కుతూహల వికస్వర మానసు డు ఈసమాసమున కుతూహల శబ్దము అణిముత్తెము వంటిది అపదముతో సమాసమునకు గొప్ప వినయమబ్బినది రామా యణరచనమునకు గావలబన (పధానగుణములలో వినయమొకటి ఈ రచయిత దానిని సాధించుకొన్నాండు. వీని కవితాగురువులు శ్రీ మోచర్ల రాఘకృష్ణయ్యగారు. వారెంతటిపండితులో ఆంతటిసరనులు వారిరచన ఆనర్భాఎములేని శరత్కాల్మపవాహము శిష్యునకుగూడ అగుణ మబ్బి నది శ్షకాన్యమున నెచ్చటం జూచినను (పసన్నలలితమైన లి గనిపించుచుండును శ్ర కావ్యము నావిష్మరించినవారు డాక్టరు బెజవాడ గోపాలరెడ్డిగారు. బంగారునకు తావి యబ్బినది ఆయన జగ మెజి గిన సహృదయు డు ఆడంబరములేని మనీఎ విశ్వకవి టాగూరు హృదయమును జీర్ణించికొన్న కవితాలోలు డు

21 వేంకటరమణయ్య గారికి - నవీనమార్గములపై ఏవగింపులేదు (పాచినతపై ఆదరమెంతో నవీనతపై సానుభూతి యంతటిది వారిరచనలో మొన్నమొన్న వచ్చిన ముత్యాలసరాలు వాడిరి గేయముల నుపయో గించిరి తోటకము - రదోద్ధతము వనమయూరము మొదలగు విశేష, వృత్తములగూడ నాదరించినారు. కొందరికి దాముచెప్పినదంతయు (గౌత్తగా నుండవలయుననుపిచ్చి. నూత్నత యెంతవఅకు? తాము జూవెనంతవజణకు ఈయఖండ కాప్యసంసారములో నెవ్వండో - (పతి భావమును-ఎక్కుడో స్పృశించియే యుండును ఆందుకేఆలంకారికులు తాయేవపదవిన్యాసా తయేవార్థవిభూతయ తదాపినూత్ప్నంభవతి _- కావ్యం - (గధనకౌశలాత్‌ అన్నారు అందువలన కావ్యములొ6 ,బధానముగ నిలచునది (గథనకౌాశలమే ఆకౌశల మొక్కరిలో నొక్కొక్కరితిగానుండును ఈరచయిఅకు (పబంధవాసన అంతగా. ఒట్టినట్టులేద. కవి(తయమువా రక్కడక్కడ నగుఎంచుచుందంరు సీ సొదపసాక్షినిగూడ సరగున నడుగుల వడివైచి చొచ్చును పర్ణశాల పడ6తిచెంతనుజేర జడదాదివెజపున వెన్నిచ్చి నాచ్చితావెచ్చనూర్చు చీంకటిముసు6ంగున6 జెంతకు జేరిన జెలియకన్గానదని చింతనొందు భీతియు మోహంబు పెన గొన దేహంబు తివురంగ'. గాలూని దిటవుందాల్ను గీ గుండె దడదడలాడ మక్కువ రహింప గౌతముని గేహిని యహల్యు శామనీయ

21? కమునకు నిదానమగుచెల్వ కానుపింప6 జేరె న త్తన్విశయ్యకు౯ జిత్తమదుర పైదానిలో€ దిక్కన విరాటపర్వములోని కీచకుండున్నాడు ఇన పద్యములే శ్రీరామచందదుని విరహవర్షనలోని యీ (కిందివి__ ఎ సెలయేటి గలగల కలికి నవ్వులటంచు6 జెంతకు.6 జని దరన్మత మొనర్చు జలజాతమును గాంచి చెలి ముద్దుమోమని మోవిచెంతకు6 జేర్చి ముద్దులాడు మృగిబిత్తరవు జూపు మృగన్మేతదని యెంచి చూపులం గలుపంగ. జూచుచుండు కరిణి నడలుగాంది కాంతయే యనుకొని అస యుప్పాంగ వెన్నంటిపోవు గీ _ధరఖిజాతను గనలేక ధ్యాతిమీంద ఎన్నెచిన్నెలు భూప్పతినన్న యూహ (ఐమన మతిమాలి దీను డై రాముండకట మల గి తిరుగుచు నుండెను మందుని వలె ఆ... పద్మాకరమునుండి పద్మగంధము పర్వం జెలిమేని తావి యంచలరి నిలుచు సంయేటిబెడిస మిలమిఅ మెజిపులు కలికిచూపులటంచు గల గిచూచు+ జూరెమ్మ గాలిలో( బొలుపుగా జలియింప బడ తి పయ్యెద యని పట్ట బోవు వన్నెల ప్తి విన్బ్చ వనమయూరం౦ బాడ వెస జూచు వరవర్ణిని ఎగ యనుచు

4 గీ (పకృతి యంతయు సీతయ్డై పరిఢవిల్ల+ బొడమె నిచ్చటయని కూర్మియాదువంబోవు వెల ది లేమిని పరికించి విహ్వలించు వంక వంకల గను గొని (భాంతి౬ జెందు తిక్కన విరాటపర్వములో ఆ పరగు పాదరు పొదరు పల్లంబు పల్లంబు (మాను (మాను దుర్రమంపు జోటు దుర్గమంపు శోటు దొనదొన గుహగుపూ యాదిగాగ నెందు నరసి యరసి అనునోటవల ది గలదు అట్టిదే యూళకిందిది ఆ పిలిచెపిలిచె నాతల డెలుగు రాపడు నట్లు తిరిగె తిరిగె కాభ్ళుదీయు నటుల చూచిచూచి యతణండు నూడకచూచెను (భమసె (భమసె నతండు భార్యకొజుకు పోతన్నగారుకూడ నీకవికిం (బియమైన కవులలో నొకండు ఈ (కిందిదానిలో సహజపాండితు్యని ఛాయలు గనుపించును చ పలుకుల కొండనుండి నునువన్నెలనీను తెలుంగు రాళ్ళ నే ర్పొాబయంగ సంతరించి అలితోజ్జ్వల సత్కృతి హర్మ్యమాలికల్‌ సులభముగా రచించి రసలుబ్దులు[దష్టల మాననసంబులన్‌ విలఎతముంబొనర్చిన కవిస్థపతీం్యదుల కేను్కుమొక్కెదన్‌ అట్టిదే మరియొకటి... చు రటదతు[జ్వల కంకిణీ కలిచమున్‌ రక్తామిషాసక్తమున్‌ నిటలాక్‌చత టట శూలజాతము మయమవణలాలా శ కంం కొ

2011 స్ఫుట దుర్భ్భృజ్జన కంటకపకటమున్‌ శూలంబు [కవ్యాదు డు దృట దో శక్తిని రామచం్యదుని యెదన్‌ భంజింపగావైచినన్‌ అమరుని శ్లోక మొకటున్నది-- అక్షోకమిది కో క్షప్తోహస్తావలగ్న చసభమభిహతో ఒప్వాదదానోంశు కాంతం గృహ్హన్‌కేశష్యపాస్తశ్చరణనిపతి తో నేకితస్పం(భిమేణ అలింబ్ధన్యోకివధూత త్రపురయువతిభిస్సా[శు న్మేతోత్సలాభి శామీవార్ద్రా౬ పరాధస్సుడహశు దురితం శాంభవోవశ్ళ్శరాగ్ని అమరుకుండు అగ్నిదేవుని అర్హాాపరాధు డైన కాముకనిపలె వర్ణించెను ఆఛాయలు వేంకటరమణయ్య గారీ (కింది పద్యములో ననుకరించినారు కఎసేన లంకలో జొరబడినది అచటి హర్మ్యకుంజ ములను దగులబెఫైను అయగ్ని యార్భాటము వేంకటరమఖయ్యగా రిట్లు వర్తించినారు ఊఉ ముంగురులొత్తి ఫాలమునుమూర్కొని చెక్కులముద్దులాడి క న్నుంగవ దాక (క6బెదవినొక్కి గళంబునొకింతమిటి చ న్నుంగవనూని పోక్కిలిని నున్నగజక్కిలిగింతవెట్రి యు త్తుంగ నితంబ యుగ్మమును దోయిటబట్రి తెమల్చి (కిందికిన్‌ వంగి శటి ప్రదేశమును బాహువులన్‌ బలుమాజుచుట్టి పై కొంగును లాగి (పేయంని గోప ముదీర్చగ వేడుభర్తరీ ఇం గనీనయ్యె నగ్ని పలుతీయుల శయ్యల వీడి పారు దై త్యాంగనలన్‌ విఖత హరిణాకుల వెన్సడి యంటి మాటికిన్‌ కాని ఆఇమరుకుని అగ్బిదేవు చు - శాముకుండు ఇక్కడ అగ్ని భర్త ఇచ్చట నగ్నిని భర్తృభావముతో వర్ణించుట రామాయణమున ఫంధర్భోచితమైనదే ఈ కవి రచనలో జాతీయములు-నుడెకా రములు- అక్కడక్కడ సుందరముగ సాక్షాత్కరించును అయో ధ్యకాండలో సాయంకాలవర్దన మొకటున్నది కైకమ్మ పట్టువీదలలేదు దశరధు6

వం 1 ౮కకేయేడుపు ఇంతలో సాయంకాలమయెను అవ్పటిద్కకింది వదంము దై

క పూరిండ్ర నడిమి కొప్పుల

దోరంబుగ రేగు పచన ధూమము లొప్పెన్‌

నారీగణములు సంధ్యా

త్రీరమణికి దిద్దు ధూప రేఖల భంగిన్‌

అంతటియయోధంలోగూడ వేంకటరమణయ్యగారెంచుకో పూరం డ్లను మఖువలేదే యనుకొన్నాను కవులను స్టపతులనుగా వరించిన యా (కీిండిపద్య మెరిళో యందమైనది చ వలుకులకొండనుండి ననువన్నెలనీను తెలుంగురాళ్ళ నే

ర్పొలయగ సంతీరించి లలితోజలసత్కృతిహర్మర్థమా లికల్‌

సులభముగా రచించి రసలుబ్జులు (వష్టం మానసంబులన్‌

విలసితముంబొనర్చిన కపిస్టపతింటదులకేను (మొక్కెదన్‌

ఈ రచనలో నార్భాటములేదు క్లష్టకల్చ్బనలులేవు ఇతరులను రెచ్చగొట్టు నహంకృతిలేదు హరిభక్తులకానందమీరచన రసజ్జ్ఞులకు- ఇంటిలో దయారుచేసిశొనువంట హోటలు తిండిగాదు

ఇట్లు పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు

రనుీయ నిరాజననము శ్రీ మొవ్వ వృషాదదిపతి

ఇది రమణీయ రామాయణము రమణియార్హ (_పతిఫాదక శబ్ధ కావ్య మ్మని జగన్నాథపండితరాయల తీర్పు శావున నిది కావ్యమని ధ్వని రాముడు ధర్మవి్మిగహుడు ధర్మము రమణీయము రాముడు రమణీయ వి([గ్రహుడు అతని కథ రమణీయము రమణీయ విగ్రహము కలిగిన రాముని యొక్క రమణీయగాథ వాల్మీకి మహర్షి రామాయణమున ఒక్క కాండకు మాతమే సుందర కాండమని నామ కరణమొనర్చెను హనుమంతుడు సుందరుడు అందలి గాథ నుంద రము సీత సుందరి ఆ ఒక్కకాండ మాాతమే కాదు నా కావ్య మంతయు రమణీయ బంధురమని ధ్వనింప జేయుట కవి లక్ష్యము రమణి సితాదేవి ఆమె రమణీయ ఆమెకు సంబంధించిన కథ కావున రమణీయము అనగా ఎతాయాశ్చరితమని నిశ్చయము యోగుల హృదయములను రమించు వాడు రాముడు అతడే ఒగ్యదమబణుడు అట్టి రమణని దైవత్యమును (పతిపాదించునది కనుక రమణీయ రామాయణము వాల్మీకి మహర్షి శ్రీమ[ద్రామాయణమును పట్టాభి షేకముతో పూర్ణమొనర్చెను అంతటితో రామకథ ఎర్రి కాలేదు ఒక వ్యక్తి జీవితమున సంతాన్నపాఎ్త జరిగిననే కాని రమజయత వ్యక్తము కాదు కావుననే రామాయణమునకు ఉత్తరకాండను ౨డించి కవి రమణీయతను సాధించెను అమూలకములైన ఎన్నోగాథలు ఎన్నో మార్చులు రంగనాథరామాయణము ఆధ్యాత్మిక రామాయణముల నుండి లోకవ్యాప్తతనుండి (గహించి అన్నింటినీ చేర్చి మాలగా కూర్చి రమ్యత్వము నాపాదించుటచే ఈకావ్యమునకు రమణీయరామాయణ మను నామమన్వర్థకము ఈరామాయణ కావ్యరచయిత రమణుడు

చి నషి రమణుని రచన రమణీయము కావున కవి పేరుపెట్టుటలోనే ధ్వనిని పాటించి త్య కావ్యము ధ్వని పూర్వకమని కావ్యస్య ఆత్మాథ్వని అను ఆనంద వర్ధనుని ఎధ్రాంతాను సారము తనకవితా లకణమును వ్యకీకరించినారు పూర్వ కవులందజును కథాగమనమున నేదో సన్నివేశమున

కన్వయించి తమ కవితా పద్ధతులను వెల్లడించుకొనినారు అమార్గమే ఉత్కృషమ? ఈ కవిగారి నర్ణయముకూడ కవిత్వమునకు భావము ముఖ్యము భావరహితమైన ఎంతటి మంజుల మనోజ్ఞ శబ్ధగుంఫిత రచన మొనను తలలూపింపగలదేమో కాని హృదయములు స్పృశింప నేరదు అట్టి ఒట్టి శబ్బముల కూర్చు నీరవము నీరసము భావములు (పొత్యకొత్తల మేలు కలయిక మొనచో నవి పారక హృదయములను త్వరితముగా నాకర్షించును

“పాంత భావ మొకటి పరికించు వేళలో

(గొత్త భావ మొకటి గొనబు అలీన

సంతిబఎంచు నట్టి సత్క్మవి హృదయంబు ౨0 108 చలె జనకుని మనస్సు ఉప్పాంగినదని కవి వాకుచ్చెను విశ్వనాథ వారు కణము నిల్వదు నామది భావత్మీవతన్‌ అని శ్రీమ్య(దామాయణ కల్పవృక్షమున చెప్పుకొనినారు అనే యీకవి భావావేశము నిరుప మా“ము తనశైలి భావ్యపధానము రామాయణగాథ (పాతది దానిని రచించు కవి మనన్సున నెన్నియో నన్మాఘాత భావ నుమములు తళుకు లినినవి కావున ఓ పాజ్ఞులారా కథ [పాతది యని యనాదరింప దగదు ఇందలి భావములు నిత్య నూతనములు పరించి అనందింపు డని కవి విన్నవించుచున్నారు (పాంతపలుకు వేదము తద్గత భావము వేదధర్మము తత్చ్రతిపాద్య ధర్మము రామచరితము ఆది మా(తమే సత్కవి హృదయానందదాయకము

చనం కేవలము భానము [కొత్తది యెనంత మాత్రమున రఎకహృడయ ములు రసష్లావితముల. కాకపోవచ్చును చమత్కారశోభ కలుగ వచ్చును కావ్య పథానగుణము రసము అవిషయమును కవి వ్యంగ వైభవమున వివరించుచున్నారు ఆఎనుల6 జేఎరసో క్లాసముగా మధుర గళములన్‌ నవ కవితా ధ్యాఎత గిరిజాపరిణయ భాసురముల గేయములను పొడుచులిలన్‌ 48 73 అను పద్యమున కవితకు నవ్యత అవసరమని కవి భావించుచున్నారు కవిత మాధుర్యగుణ కోభితము కావలయును దానిచె పారకునకు రసోల్లాసము భావ్యమానమగును కావున తన కావ్యము నవకవిలొ థ్యాఎతమనియు నూత్న భావ పరీమళములతో సామాజక మన కత ములను రసనిర్భరము కావించునని కవిహృదయము నవకవితకు నిదర్శనముగా నిందెన్నో గేయములు కనువిందొనరించును కవిత్వ మునకు దైవభక్తి యవథియని కవి విశ్యాసముగా నిట ధ్వనించును కవులెందరో రామకథను (వాబరి త్యదచనా హేతువు లను కూడ తెలుపు కొరిరి మురారిభిట్టు యదిక్షుణం పూర్వ్వైరితి జహతి రామస్యచరితం గుజైరేతావద్భి జగతి పునరన్యా జయతిక ? అని పల్ళించెను రాముని వంటి గుణవరిస్టుడైన నాయకుడు రాము డొళక్కడే రాముని విడిచినచో కవులకు అట్టి నాయకుడు మజియొక డెచ్చట లభించును? కావున తానును రామకథనే (వాయుదు ననెను ఉత్తరరామాయణమును వ్రాయుటకుగల శారణమును వివరిం చుచు కంకంటిషాపరాజు గారు

ము.

చారు కవిత్వము నేర్చి జానకీ

జాని కథచా రచింపక అసత్క్మథలెన్ని రవించె నేనియున్‌

వాని వివెక మేమిటిక వాని కవిత్వ మహతత్త్వ మేటికన్‌?

అని (పళ్ళించిరి తన భక్రి రచనలు తనవి కాన తలచిన రామునేతలబెదనే నని విశ్వనాటవాధి నిర్ణయము

మరి శ్రి ద.గి జెట్టి వేంకటరమణయ్యగారు రామాయణమేటికి రచించినట్లు? ఆవిషయమాయన ఉటంకించలేదు. కాని రామావతార లక్షర్టిమును కవి నిశ్చయింవినారు

భువిలో ధర్మాచరణము

భవపంక నిమగ్నులెన (వజలకు నేర్చన్‌* (8-17) రాముడుద

యించెను దైవము ధర్మస్వరూపము ధర్మానుష్టానము దైవారాధన అందులకే జైమిని అధాతో థర్మజిజ్ఞాసా అనిసాయించెను వ్యాసభగవానుడు ఉఊత్తమాధ్యాత్మిక జ్రానభాండారమగు భగవద్గీతా శాస్త్రమును ధర్మ క్షేతే అని ధర్మ శబ్రముతో (పారంభ మొనరించిరి పురుషార్ధములలో ధర్మము (పథమస్థాన మాకమించినది రాముడు ధర్మస్వరూపుడు

రామోవ్మిగహవాన్‌ధర్మ అని వాల్మీకి వాక్కు లోకమున ధర్మా

చరణమును నెర్పుటకు రాముడుద్భృవించెనట పెద్ద లాచరింవిన దానినే యితరు లాచరింతురు కేవల మితరులకు చెప్పువారే ఎక్కువ ఆచరించి చూపువారు తక్కువ వారే మహనియులు ధర్మో రక్షతి రక్షిత ధర్మమును మనము రక్షించినచో అది మనలను రక్షించును శావున నట్టి ధర్మానుష్టానమునకు ధర్మస్వరూపుజైన భగవానుడు రామ రూపమున నవతరించెనని రమణయ్యగారి నిర్ణయము వాల్మికి మహర్షి రాముని ఉన్నత మానవునిగనే చితించెను గాని దైవమని

ప లర. వ్య క్తీక రింపక ధ్వని మార్గమున సూచించెను ఈ కవి “భవపంక నిమగ్నులెన (పజలకు అనుటలో సంసారమను బురదలో చిక్కు కొనిన (ప్రజలను రక్షించుటకు రాముడుదయించెనని ధ్వనింప జేసిరి భవతారకుడు భగవంతుడు రాముడుభగవంతుడని యిట వ్యంగ్యము ధర్మస్వరూపుడైన రాముని గాధ భవపంక నిమగ్న చేతనుల నుద్రరించు నని కవి భావించి. తన భక్తిని కావ్య[పయోజనమును వ్యంగ మర్యాదానుసారము వెల్లడించి అదియే తన కావ్యరచనకు కారణమని నిరూఎంచుకొనినారు వాల్మీకి మహర్షి ఎక్న నన్ని వేశములలో వివిధక్లోకములతో రామసౌందర్యము నభిపర్షించెను కాని యీకవి యొండు రెండుతావు లందు మ్మాతమే రామ సౌందరగ్థమును థ్వనితము కావింబిను పూవు వింటి జోదు పుష్పధనుస్సును లీల6 గొనిన రీతి. గేల6 గొనెను 23 130 మన్మధుడు పూవింటిని (గవాంది నంత లీలగా రాముడు శివధనుస్సు (గహించెనట రాముడు మన్మధుని వంటి సొందర్యవంతుడని ధ్వని మన్మధుడనంగుడు అంగ సహితమైనది వర్ధనానుకూల మగును గాని అంగ విరవాతము వర్థనానుకూలము కాదు రాముడు భగవంతుడు భగవంతుడు నిరాకారుడు అటి నిరాకారుడైన రాముని వర్చించుట సాథ్యము కాదని కవి నిశృ్వయము అందులకే కవి వాచ్యముగా రామ నాందర్యమును వర్షింపక ఎడనెడ వృంగ్య మార్ధవిలబత మొనర్చెను శూర్చుణఖ రావణుని కడ తనభంగవాటును చెప్పుకొనుచు (వసక్తాను (పసక్తముగా ఆందమ్మున కందర్చుడు చ౨దురు హఎయించు మోము సారసదళమున్‌

జయయి 1

నిందింవు కన్నుగవ మి

న్నందెడి్‌ పాదవు బాహు లౌరా నిడుపుల్‌ 96-136 అని రామనణాందర్యము నభివర్చించును ఈవర్ణనము పాత స్ట్థానియమే కాని కవి వాక్కు కాదు

అవని జాత

గుణముచేతను సౌందర్య గుణము చేత రామున రకత్య్థంత (పియము కూర్చినదట రాముడు ధనుర్ధరుడు ఈ యవతారమునీ ఒకే బాణము - ఒకే మాట రామబాణము వ్యర్హము కాదు మాట అసత్యముకాదు సీత గుణముచే సౌందర్య గుణముచేతను ఆనందము ఘటించినదట గుణమనగా అక్లతాడు అది కలిగినది ధనువు సద్దుణములకు నెలవు సత్యము గుణసొందరగ్ధము సత్యమని పిండి తార్ధము కావున రాముడు జఒకేపత్ని - ఒకే బాణము - ఒకే మాట కలిగిన వాడని ఈపద్యమున కవి మనోజుముగా నూోచించుట జూడ రామశ్‌ఎమును కవివ్యక్త మొనర్చిన జాడ తోచును

విశ్వామితయాగ సంరక్షణమున

కంటిఫై రెవ్పవేయక

వింటి మీంద6 జేయింల వీయక రాముండు స్రిరముగాగ 9.55 జాగరూరకుడైై యుండెనట అనవరతానంత (పపంచ రక్షౌదీకొదడైన భగవానుడు న్మిదించునా?నిదించుట కాతడు మానవుడా? భగవంతుడు చైతన్య స్వరూపమను విషయమును కంటిపై రెప్ప వేయక అను దానిచే నిర్ధరించు చున్నారు విన్ను అనగా ఆకాశము ఆకాశమున చేయి తీయక అనగా నాకాశము నథ కరించిన (తివికమరూపమును ద్యాతక మొనరించుచున్నారు ఆకాశమనగా అవకాశము అవకాశము నందెల్ల వ్యాపించియున్నది అఖండ సచ్చిదానంద వైతన్య స్వరూపము

రు ?

అట్టి అనంత వ్యాపక దైతన్య సత్యము విశ్వామ్మితుని యాగ సంరక్ష యునర్చుట యేమి లెక్కయని కవి ఆశయము

వనజముఖీ వర వాగురు

లను జిక్కి ధరావిభు(డు విలాప మొనర్చన్‌

గననేరని యట్లర్కుండు

వనజమ్ముల కినుక! గాంచి వార్థిని6 జేరెన్‌ 40 55 ఇది యొక రమణీయ పద్యము సమ్మి వేశమును (పకృతి కన్వయింవచి వర్ణించుట మహాకవుల లక్షఇము ఇట్టి వర్ధనము లందు తిక_న సిద్ద హస్తుడు (పకృతి నుండి మానవుడు వేరు కాదు (పకృతిలో ఒక భాగమే కైక పన్నిన వాగురులలోబడి దశరధుడు విలాప సాగరమున బడినాడు ఆమె వవఒముఖ పెమెజుపులను గాంచి (భమించినవారికి విలాపము తప్పదని కవి సూచన వనజముఖి కోరికను తిర్చుకొనుటకు పూనుకొని దశరధుడు దుర్యశముగడించి కనుఎంప నేరకున్నాడు వద్మములు వనజములు వాని కర్కునిిపై కినుక కలిగినది కారణ మాత్రడ్తు తమను విస్మరించి లోకవాతాపాదియై సంచరించుట నారి కొపము తీర్చుటక్సు సూర్యుడు సనము[దముననె పడవలసి వచ్చినది తదుపరి అతని చర్యతమంధశారమే తమవంశకర్త కే అస్థితి కలిగి నపుడు తద్వంశీయుడైన దశరథుడు వనజముఖి వాగురులలో మును విడిన దమన కవివకటించుచున్నారు ఆలోలత్వమా

గాని తలోలత కలిగిన వారు (వకౌ

సంధేశ మొసంగు చున్నారు నో

పురుషులు శోక భరమ్మున

బురుషోత్తము వెంట నంటి పోయిన తటి ను

ప్పరమున కెగణన ధూళులు

తరళాక్షుల కంట నీటి ధారల నణ గెన్‌ 58-159

న

త్రీరాము డయోధ్యాపౌరుల కెంత (పీతిపాాతుడో కవి వాచ్వ మొనరింపలేదు రాము డరణ్యమునకు బయలు దేరినాడు ఆయన వెంట బయలుదేరిన పురుమల సంఖ్యా వివరమును లేదు క్రానిరాముని వెంట బయలుదేరిన పురుషుల కాలి (తొక్కిడుల చేత ధూళి భూమ్యా కాశముల న్యాకమించినదట రామ వియోగమును భరించలేని తర లాక్షుల కన్నీటి ధారలతో ఆఅఆధూళి అడగి పోయినది తరళాకులనుట సాబ్మిపాయము రాముని ఎడబాటు నహింపనేరని వారికన్నులు కభి తము లైనవి రాముని యందు (వజల కెంతటి కౌరవాదరములున్నవో రాము నెందజు వెన్నంటిరో ఎంత ధూళి లేచినదో ఎందలు తరళాక్షు లెంతకన్నీరు పరగించిరో ఊహించుకొని పాఠకుడు ఆర్హ్రీభూత హృద యుడు కావలసినదేకాని వ్యక్తము వేయుటకు సాధ్యము కాదు పార కుల ఊహకు విడిచి ప్యె రచన చేయుట మహాకవుల రచనలలోని ఒకానొక శిబ్బవిశేషము

తన వరములను గురించి కైకేయి రామునకు తెలిపినది రాముని ముఖము వికారమొందలేదు

కైకేయి వరములన్‌ విం

కీకారణర్థముల నుండ కృతనిశ్చయు.డై

చీ(కటి రాతిని వలింగెడి

రాకాశీతాంశు పగిది రాముం డొప్పెన్‌ 4శీ5్‌ 84 శుక్లపక్షము నందు (కమముగా చం(దుడబివృద్ధిని పొంధుట లోక స్రహ జము చీకటిరాడతి అమావాస్య అమావాస్యనాడు చం్మద [పవేశమున కవకాశమేలేదు కాని అమావాస్యరేయి పూర్ణచందు డుదయిందినచా నెట్టుండునో అట్లు రాముడు (పకాశించెనట లోకానుభవమునలేని విష యములను లోకముచే దర్శింపజేఎ యనుభవింసప్ర జేయుట ఉత్తమ కవితా లక్షణము చీకటి విషాదమునకు (పతీక అంతటి విషాద

3ం1

సమయమున రాముడు రాశాచందుని వలె భాఎంచెనట వెన్నెల ఆనందమునకు సంకేతము కవి రాముని శీతాంశుడని (పయోగించుట సాభ్మిపాయము శీతాంశుడు తాను చలిచే బాధపడినను తీవ తాప మున మునిగిని లోకమునకు చల్లదన మొసంగును కైక త్మీవ మనో వాంధా పరితపయైనది ఆమె వాంఛను తీర్చి రాము డొామె మనన్సు నకు చల్లదనమొసంగి తాపము పో కార్చెనని అబ్నిపాయము

ఇట్లు ఎన్నియో పద్యములను వ్యంగ్య గర్భితములను కావించి వాచ్యు బూర్గమున కన్న ధ్వని మార్గము ఉన కామోద యోగ్యమని కవి చాటించుకొనెను

కుకవితాఖండన కురొరధార శ్రీవేంకటరమణయ్య గారి పద్యభార విపద్యమును తీఐకొనినను గంభీర గమనముతో నొడ్డు లౌరునుకొని మందధ్వనితో సాగిపోవు గంగ్యాపవాహ సదృశముగా సాగును ధానుష్కుడు విడిచిన బాణమువలే రివ్వున సాగిపొవును ఈవిషయ మున నీకవి వివూర్వకవికిని తీఎపోవువాడు కాడు పద్యమును పాశ కుడు ఎరింవ నవఫరము లేదు పద్యమే అతనికి చెయూతనిచ్చి ముందునకు (తోబకొని వావును అచ్చతెలుగు పద్మమైనను సంస్కృత పద బహుళసమానఘటిత పద్యమైనను అర్ధ గంభీరతతో సరన వద బంథఅతో తలవంచక రీవిగా తలఎకెత్తి నడచును వీరిధారాశుద్రికి ఈరామాయణను నందలి వపద్మమైనన. ఉదాహరణ (పాయిమగును

కట్టితి వీవు కావి జడ గన్హైను నీతల మీ చి వె్య్యడుకల్‌

బట్టొతి వీవు దండమును పర్టైలుగా వెలిబూది పూ తలన్‌

బెట్టితి వీవు దేహమున. బేర్చులుగా రుదురాక పేరులన్‌

జుట్రితివీవు జోగివలె జుల్కన వల్కులు పల్క యోగ్యమే?

0927

ర! వద్యమేశాదు ద్విపదలు సైతమ ప్లే నడచును కరదృత శరి చాప కాంచన చేల హరనుత చార్మిత హరిదశ్వ తేజ నేరరు మనుజులు నీతత్త్వ మెజు గ ధారుణి నీమాయ దాట దుర్లభము 1789 ఈకవికి సంస్కృృతాం్యధ సాహితర్థాగంథ పరిశ్రమ యెక్కువ రామాయణమును రచించుచు మథ్య మధ్య తద్భావానుగుణములైన ఎన్నో (గంథముల లోని శ్లోకముల ననువదించి బంగారు భూషణము నందు రత్మములను పొదిగినట్లు పొదిగినారు. ఆదిశంకరాచార్య విర చిత శ్రీరామకర్ణామృతము నందలి “జానక్యా కమలామలాంజలి పుకు యా పద్మరాగాయితా అనుక్లోకమును ఎతారాముల వివాహసందర్భమున భూసుత చెందొవ దోసిట ముత్తెముల్‌ కెంపుల కాంతుల నింపుంగాలిపె వర్‌. 22 అను ఎసపద్యమున ననువదించి దీని ఘటించినారు కాళిదాసుని అభిజ్ఞానశాకుంతలము ఉత్తమ నాంఎకరాజము అందు దుష్యంతుడు వెంబడించిన లేడిని ఆమహాకవి (గీవా భంగాభిరామం ముహు రనుపతిత స్యందనే బధ్ధ దృష్బ అను చక్కని శ్లోకమున వర్చించెను రాముడు మాయా హరిణమును తరుము చున్నాడు వేంకట రమణయ్యగారి మనస్సును కాళిదాను శ్లోోము తరుమ కవి విడిచి పెట్టనా? అ్యగంథముల నన్నించిని జీర్పించు కొన్న వారుకదా వెంటనే పరుగిడు జింక వేగముగ వాలికలై నురువుల్‌ సవింపంగాం గొజికిన గడ్డి పోచలను గొంకున. జార్నును నోటి (కేవలన్‌

00న దెజలుచు బాణమెఫ్రు పరతెంచునొ యంచు6 గడుం గలంగుచున్‌ దిరుగు మొగంబు వట్టి వెనుదృక్కుల ముందుకుసా గుభితిమై 09 82 అని చితించిరి ఒకానొక అపరాహ్టమునందు రామచందుడు ఐఎతాదేవితో విహ రించునపుడు కవిగారికి అద్భుత దర్శన మొసంగి నారు స్వయముగా దర్శింపనిదే అవర్షన మసాధ్యము రామం డా చపలాంగీ సవిధంబునందనరె భాస్వన్నీల మేమంబునాన్‌ 89 45 నీల తోయద మధ్యస్థా విద్యుల్లేఖెవ భాస్వరా అను వేదవాక్యమునకిది ఆద్భుతానువాదము అకువాద మొనరించుచునే అందు తన (ప్రతిభను వెలార్చిన తావులీ కావ్యమున తామరతంపర ఆధ్యాత్మిక రామాయణమున గుహుడు శ్రీరాముని పాదములను క్షాళన మొనరించుటకు కారణము నిర్షశించెను కౌళయామి తవ పాదపంకజం దేవన దారు దృషదో కిమంతరమ్‌ మానుషీకరణ చూర్ణ మబ్తతే తవ పాద యోరిన ఈ న్లోకమును కవి యనువదించు చున్నారు. కాదు ఆనుసరించు చున్నారు గుహుడాటవికుడు ఆతని కార్య భాష అలవాటు లేదు ఆతడు నిరంతర మాటవికులతో సంచరించుచు అదే భాషను భాషించును ఆ ప్యాతోచిత భాషలో క్లోకము ననువదించుట కవి చూబఐన నేర్చు

ళం ఉండుండుము సామీ నిలు

బండే నికాళ్ళు దా6కి పడువైంద టగా?

ఎండిన పడవే మగునో

కుండెడు నీటిని పదాల గొబ్బున బోతున్‌ 58 162 రాముడు పడవ నధిరోబాంప బోవుచున్నాడు వనుక నుండి ఉండుండు సామీ నిటు అను కేక విన్పించినది రామయ్య వెనుదింగినాడు కుండెడు నిటితో గుహుడ పరువెత్తుకొని వచ్చుచున్నాడు ఆతని కన్ను అలో ఇత్రుత కాళ్ళలో తొందర రాముని పాదములు సోకి తనవడవ త్రఐనచొ తన జీవిక మాట? పైగా నీపె యెవ్వకె యని ఇంట భార్య ఆవిధముగా పరువెత్తుకొని వచ్చు గుహుని అమాయకత్వము రసహృద యులకు గిలిగింతలు పెట్టును ఎవని పాదపద్మ ద్వంద్వమున గంగా (సవంతి యుదృ్భవించెనో అట్టివాని పాదములు కుండెడు నీటితో వల నము చేయ వలయుననుట గుహుని అమాయకత్వమని కవి సూచన

శైలికి తగినట్లు సన్నివేశములకు తగిన వృత్తములను వాడుట యందు మహాకవులు బద్ధహస్తులు సితారాముల కల్యాళానంతరము వసంతము వ్యాఎంచినది కవి వసంతతిలకా వృత్తద్వయమున తదృతు విశేషములను వర్చించి బొచిత్య దీఎని కలిగించిరి రాముడు పృధ్సి నమస్తమును విడిచి వనవాసమున కేగుచు తన సర్వస్వమును దాన మొనర్చుటను పృద్వీవృత్తమున వరించుట సమంజనము

ఎతారామ లక్ష్మణు ల్మ్యతిమహర్షి ఆశ్రమమునకు పావుటను కవి ముత్యాల నరము అందు (వాసనను అనసూయ ఎతాదేవికి హరమును చూడామణియు నీయబోవు విషయమును కవి వృత్తము చేతనే సూదిం చును ఎతారామ లక్ష్మణులను మహామును లాహ్వానించుటను కవి స్వాగతవృత్త మున రచించుట మనోజ్ఞము మహా సాందర్యవతియగు మందోదరినిచూచి ఎతగా (భమించి ఆంజ నేయస్వామి వర్తించిన

1730 తీరును. అంబురుహ వృత్తమున వర్శించుట ఉచితము మందోదరి అంబురుహ వదన ఎతయు నంబురుహాననయి ఆంధ సావాత్యమున నిర్వచనోత్త రరామాయణములు గద్య పద్య కలిత చంపూరూవములు కేవల గద్య రామాయణములు గేయ రామా యణములు ద్విపద రామాయణములు దండక రామాయణములు కలవు కవి వీనినన్నింటిని (ప్రయోగించి (పాత్మకొత్తల మేలుకలయి కగా నీకావ్యమును రూపాందించుట శ్రాబుంపదగినది లి వరనముల నీకవి చేయితిరిగినవాడు నిరువమాన మేథాసంపత్రి శామలక్మణులతో జనకుని ఇంటి కేతొంచెను మొట మొదటి మూడు పురుషార్ధముల వలె మూడు నహ్నుల వలె పొలుచు చున్న 19 9 వారిని జనకమహారాజు దర్శించెనట ఇందు భారతీయ వైదిక ధర్మము (పాచినతత్త్వము వ్గక్తమగుచున్నవి రాముడు రాక్షసాంతకుడు (వజ్వలితాగ్ని యజ్ఞాగ్ని అది పరమ వవ్మితము పాప వివాశంకరము రాముడను సవనాగ్దిలో రాక్షనులను సమిధలు కాలి పవి(తీభూతు లగుదురను ధర్మమును కవి (పదర్శించు చున్నారు జ కీ అన్మాసూతపుష్పము లెన్నో ఈ వర్ణ్షనములలో మనచేతి్ర చికాను ఆస్వాదింపుమ ని సమీఎంచును అభావపరీమళముతి మత్తే క్కించునా ఇందుశిలొ విఎర్మితము లిందపురంబును దొకు మేడలం దఎదము చఎండముంగంఎ రు యారులు భూఎతలై నటించ.మున్‌

క. నుందర మందహాస రుచి సోముని. జూడగ దత్ప్రభావళిన్‌ గందును బాఎ చందురు6ండు గానబడున్‌ గను విందుగాం బురిన్‌ కే3ై

ఇది అయోధా్యానగర త్రవర్ణ్శనము ఆ్రలకు సౌందర్యము మా[తమే చాలదు స్వచ్చ*+లసంపద బ్రలకు పెట్టని తొడవు అందుకే అఆయోధ్యాపురిలోగల వప్రలు అందమునందేకాదు చందమునందును పేరెన్నిక గన్నవారు చందము పద్ధతి నడవడిక పరిపూర్ణచం(దుడు భాఎంచు చున్నాడు అచ్చటి ఆలును పరిపూర్ణ భూషణ భూఎతలె విహరించుచున్నారు వనితల ఆఅననములు చందబింబముతో నుపమించుట సహజము వారి నవ్వులు వెన్నెలలు అవిస్వచ్భ్చమైనవి వీరి స్వచ్చహాసము వలన చం(దునిలోని కందు మాసిపోయినదట ఉత్తముల సంగతి వలన పరుల యందలి దొసంగులు సైతము మాసి పోవునని కవియాశయము అపురిలోగల స్ర్రీలందణఖు చం[దబింబమును తిరస్కరించు వదన సౌందర్యము కలవారని వ్యంగ్య వైభవము

పట్టాభి షేకోత్సవ పురస్కారమున వనజనయనలు శ్రీరామున కభ్యంజన స్నానము చేయించిరి

పొనరిన బంగరు గిండ్రను

జను6ంగవ చేరువను నిలిపి జలములు వోయన్‌

మునుకొనిన వనజనయనల

గననాయెన్‌ [దికుచలైన గతిం జూపజుకున్‌ కడి 76 రామచం(దస్వామి!ి బంగారు భృంగారువులతో స్నానము చేయించుట వైభవ స్ఫోరకము వారు బంగారు కుంభములను తమ స్తనసమీప మున నుంచి రాముని శిరస్సున నీళ్ళు పోఎరట అప్పుడు వారు (తికు చలు గాగోచరించినది ఇందు ఆసౌంచర్యము ధ్వనితము అచ్చటి తలందబజును శాతకుంభీ కుచకుంభలని ఎండితార్థము

సం! మూర్తిచ్చితమున నద్భుత శీల్ప్వపదర్భనము చేయగల శక్తి యీ కవికి వెన్సళో పెట్టిన విద్య భౌతిక రూప (పదర్శనముతో ఆపాత మానసిక స్థితిని ద్యోతకము కావించుట స్తవనియము కవి మంధర ప్మాతను కుంచెతో చితించ.చున్నారు పంకజ మెట్టు వోతహతి వంగునా యటుల గని యిప్ప నే ఖాంకుని బోలు నీమొగము నందొక మచ్చయు లేక రాజిలున్‌ శంక యెొ.క8ంతలేదు కడు చక్కని కక్టువు _ఎతి6 గొల్చుచున్‌ వంకర దానవయు్యను శుభంకర వైతివి నాకు మంథరా 35 24 ఉదీ నేరుగొ కవీ చేఎన వర్ణనము కాదు కైక మంథరను (పశంసించు సరిదర్భమిది ఇందు అమె గూని మోము హృదయము - కట్టా త్వము వ్యకత్వము (శ్రీమముగొ వర్చితములైనవి పంకజము గాలి తొక్రిడెచే అటునీటు వంగీనట్లుగా ఆమేనడచునీపు డొమె గూని అటు నిటు (వామొచున్నదే యౌగిశొర్దమున బురదనుండి పుట్టినది పంక జము మంథర పాపయోని సంభశయన్‌ ధ్వనితము అదీ బురద నుంది పుట్టినను పూజాళ్టమైనట్టు అమె రాజ మరార్థదల కర్తయైనది కాని పద్మము గాలివాలున వంగినట్లు ఆమె థోవములు గాలివాలున కదలుచుండునని ఆమె స్థిరత్వము కలిగినది కాదని తోపింపచేయు చున్నారు ఏణాంకుడు చందుడు మరథరముఖ మట్రిది చంగదుని లోని మచ్చ ఆమ ముఖము నందు లేదు కాని ఆమె హృదయ మంతయు మచ్చలతో కూడినదియే మనన్స్ఫ్సునకు మచ్చ కల్మషము అమె కల్మష హృదయ యని కవి నిర్ణయము ఆమె కుకు శారీరకము గనే శాదము మానసికముగా కూడ నెదుగులేని వీంకర న్వభావము కలదని తీర్చు భౌతిక వర్ణనముతో మానసిక చి(తణ మొనరెంచుట హృావ్యాతి హృత్యము ఉండ్రుడళ్టరోటతి గౌతమ మునీం(దుని దూరమంపించి అహలర్థను సమీపించి నవుడు కీవిచేసీన వర్తనము సహజసుందరము

గ సారసాకినిం గూడ సరగున నడుగుల వడివైచి చొచ్చును పర్థశాల

జేరె నత్తన్ని శయ్యకు.6 జిత్తమదుర తి 75

ఇదియొక నీతిబాహ్యుడైన కాముకుని మ్‌నస్టితి బీతి భీతిని ష్యోదోచిన కోరిక విరహవ్యధ వెచ్చనూర్చుట మొదలగు కాముకత్వ లక్షణములు మిక్కిలి సాజముగా వర్ణితములైనవి

ఇట్లు వర్షింప దొరకొన్నచో నిందలి సగము పద్యము లైను ఉదహరింపవలం వచ్చును ఈకవికి నాటకీయత చాలయిష్టము సన్ని వేశములను నాటక ఫక్కీలో నడుపుట యందీతడు ఎద్బ్దహస్తుడు

సన్నివేశమేను చదువు చున్నిపుడాప్యాతలు తచ్చేష్టలు మన కన్నులకు గోచ్‌రించి మనే ఫలకము ఎచెబుగనిమ్ముద వేయును

రామునిచే కొట్టబడిన వాలి తనను చంపుట ఎట్లు ధర్మబభ్రమని రాముని పశ్చించును మూలమున వాల్మీకి తగిన సమాధానములు చెబ్బంచెను ఇందుకవి చేఎన కొన్ని సంభాషణములు తర్క్మసహజములై పారకుల హృదయముల నిక్తై ఆకర్షించును వాలి రాముని

కోరిన నాదు సాయమును కోమలి జాడను లిపలోపలన్‌

నేరిచి నీదు ముందసుర నేతను నిల్చనే? బెలవైకటా

భీరుని జేరి చంపితివి వీరుని ౬ జాటున నిల్చియుండి యే

వైరము లేక యిట్రి యెడ పాపఫలంబును బొందకుందువే?

52 02 అని (పళ్నించును అందులకు రాముడొసంగిన సమాధాన మాపాత రమణీయము. తార్కిక సమ్మతము సహృదయ నైవేద్యము

పరకాంతను జెటు వట్టిన నరభోజను శిఓసేయ నలవియె నీకున్‌

నగ” బరదార చోరునకు? నా కరయన్‌ నీసాయమెట్లు లఅర్థింవ దగున్‌? 152 (7 వడణ యుండ వచ్చు వాలి నీసాయాన శమము లేక నాదు పాణ సఖిని కాని యాచకుండ గాను నిన్నర్థింప నీతి వాను చెలిమి నెను గోర 158 108 తానొక తప్పుబేఎ అదే తప్పు చేఎన వానిని శిక్షంచుట కెట్టి వానికిని నైతికి శక్తి యుండదు వాలి సోదరుడు భొనుజుని భార్య నపహరించి నాడు రావయుడు రాముని భార్య నపహరించినాడు అటి వాలి వమొగముతో ఈపని దోషమని రావణుని మందలింప గలడు? నీతి ఎానుచెలిమి నేను కోరననుటలో రాముని ధర్మవ్యక్రత్వము వ్యజింత మగుచున్నది నేను యాచకుడను కాననుటలో బొన్నత్యము రాజసము వ్యంగ్య మానములై రసహృదయున కెనలేని ఆనందమును కూర్చును ఈ సన్ని వేశమంతయు చక్కని దృశ్య కావ్యముగా రూపు కట్టినది రావణుడు ర్యాతివేళ ఎతా సన్నిధి కేతెంచి తనను వరింపుమని బల వంత పెట్టిన సన్నివేశము సాటకీయతకు సంభాష-ధా చాతుర్యమునకు పాత చ్మితణము నకును నికషోాపలము తన్ను( గాంచి వణకి తనువల్లి కుంచించి యవనతాంగియెన యవని జాత అందమైన మేని నంటంగ6 దల చిన పంక్తి కంధరుండు పలికె నిట్లు 17812 రావణుని గౌంఫన ఎతాబ్బతి చ్మితకార విరచిత రేఖాచ్మితమువలె హృద యంగమ మగుచున్నది ఆతడామెను వరుశగా చేఎన సంబోధనలలొ నారీరత్మమ అనునది యొకటి అదే సంబోధనను స్వీకరించి వైదేహి

చ

ఇ పద్ర్యృరుషునితో

పలుకగ నొల్లక తృణమును

నిలిఎ యెదుట బలిక నట తన అభిజాత్యమును తన సాద్వీత్వమును గురించి యుగ్గడించి

నారీరత్మమ నంటివి

కూరిమితో6 బరునిం గూడి కులికిన యెడలన్‌

నారీరత్మమ నౌొదున?

నారికిల బరపురుపు పొందు నాణమ్మగునే? అని(ప్రశ్ళ్నించును ఇదియెంత బౌచిత్యవంతమో వేరుగా వివరింప నవ సరము లేదు ఈమాటతో రావణునకు సమాథధానమిచ్చు చనవకాశమే లీకుండచేసినది పరపురుమని జేరిన స్తే నారీరత్నము కాజాలదు అట్టైచో 'శేను నీకు వశ్యరాలనైనచో నీసంబోధన కర్టమేమి? అని అతనిని నిరు త్తరిని చేయగలిగినది ఈ సన్నివేశ మంతయు చక్కని రూవకముగా సాగినది

సామాన్యముగా యుద్దవర్ధనములు పాఠకునకు పినుగు జనింప జేయును అంచు కథా భాగముండదు కేవలము కవి (పతిభతో అసన్ని వేశములను కొత్సుక్య జనకములుగా తీర్చి దిద్దవలయును మాయాఎతను సంహరించి. రామపక్షము నెల్లవిషాదమున ముంచి మేఘనాదుడు నికుంభిలయందు జన్న మొనర్చ నమకశైను లక్మ్కణుచడు వానరబలములతో నేగి

చండకిరబుండు తమీముల

తండములన్‌ జీల్చు నట్టుద్యగశరములస్‌

జెండాడెను లక్మణు(ండు

ధ్రండుడు రేదిమ్మరిండ దంచును తుటిలోస్‌ 286 886

నాక అనివర్ణించినారు కిరణ శబ్దమునకు బాణమను నర్థము వ్యంజమాన మగుచున్నది చండకిరణ-డు సూర్యుడు తిక బాణములు కలవాడు అక్మణుడు అక్మణుడ సూర్యకులజుడు చీకటి తండంబులను సూర్యుడు కరణములతో చీల్చగా రేయి (తిమ్మరీం(డను లక్ష్మణుడు చండబాణములచో చీల్చినాడట ఇక్కడ కవి నూర్య సౌమి[తులను బింబ (పతిబింబ భావమున వర్షించి తీక్లాతప శొరుగ్థడు లక్ష్మ యుడని ద్యోతక మొనరించెను ఇం(దజిద్వధ మందోదరీ రావణులకు తెలిుఎనది వారు బహు విధముల విలపించిరి దిక్కు లేలెడి నిర్ణరుల్‌ దిక్కు లేక వెన్ను జూఎరి కన్నయ్య నిన్ను గాంచి దేహ మంతయు గనులుగా దేవ నాథు6 డెపుడు జాగ్రత్తతో నుండు నెంచి నిన్ను 288 399 ఇం(దుడు సహ్మసాక్షుడు దానికి కారణ మహల్యా వృత్తాంతము కాని మేఘనాదున్లి వలన కలిగిన వెజఖపు వలన నిందుడు దేహమెల్ల కను లుగా జ్యగత్త వహించి యున్నాడట దేహమెల్ల కనులుగా అనునది మంచి జాతీయము మిక్కలి జాగరూకత కది సంకేతము ఇం(దదేహ న్యేతత్వము మౌని శావఫలము దానిని కవి యీవిధముగా నన్వయిం చుట అతిలోక సుందరము ఈ విషయము దనుజాంగనల చెవి చేరినది నిందించిరి శూర్చఖను నిందించిరి పంక్తిముఖుని నిజనుతులు పతుల్‌ (నుందుటకు6 గారణంబని గుందుచు రక్కెసలు కుప్ప భూలిరి నేలన్‌ 289405

కట! అది లోక స్వధావ దితణము ఈ రామరావణ సం_గామము లంకా వానుల కందజకును అమోద యోగ్యముకాదు రావణు డథధర్మ మొన రించెననితెలిఎ ఆతని చర్యను మానఎకముగా వ్యతిరేకించు వారెందరో కలరు వారు బహిరంగముగా (పకటించుటకు రావణునకు భయపడు దురు రావణుని (పథమ తనూజుడు రాకసకుల ముఖ్యు డిందజత్తు మరణించినాడు రావణుడే దుశఖంచుచున్నాడు ఇక నేమి? తమ మనోభ్మిపాయముల వ్యక్తమొనరించుట కవకాశము లబించినది ఆంతకు ముందు రణమున తమసుతులు పతులు మరణంచినను నరెత్త జాలక యూరక యున్నారు అవకాశము లభింపగనే ఈ యుద్ధమునకు హేతుభూతయైన శూర్చణఖను రావణుని నిందించిరి ఇప్పుడా నిందావాక్యములు రావణుని చెవి జేరినను వారిని శిక్షింప నేరడు ఇది యవకాశముగా తమవారు మరణించిన దు. ఖమున రక్కెసులు కుప్పకూలి పోయిరట అక్కడ రక్కెస శబ్దము సాభి (పాయము మొండితనమునకు కారిన్యమునకు మొరటు దనమునకు రక్కెసలు (_పతీకలు అట్టివారే కువ్చకూలి రనగా నెందరు మరణిం చిరో అనూహ్యము యుద్ధము రక్కెసలకే అమోదయోగ్యము కాదనగా మానవుల మనస్ట్రితిని చెప్ప బనిలేదు లోశానుభవమును గండూ ఎంచిన కవి లేఖిని మాత్రమే ఇట్టి భావములను (పజ్వలింప జేయ గలదు ఇట్టి మనోజ్ఞ వర్షనములతో కవి యుద్ధవర్దనములు వినుగు లేకుండ చేయకలిగినారు అల్పాక్షరముల ననల్బార్థలను సంధించినారు కరుణరపష్టావిత సన్నివేశ చ్మితణమున శ్రీ దగి శెట్టివారి లేఖని విశ్చంఖలముగా కవితా పయోధులను సృజింపగలదు ఉత్తర కాండ లోని ఎన్నోఘట్రము లిందులకు (పబలసాక్యములు అరణ్యమున లక్మణుడు ఎతాదేవిని విడిచినాడు అప్పడు జానకి రాజర్టలక్మీ నిరాకృత రాఘవునకు అలి నానాడు దూరస్తురాల నేండు

న! శ్లాఘ్యు రాజ్య రమా బోగలాలసునకు విక పత్నీ [వతంబన నిటి దేమొ? తి75 46 సూటిగా హృదయ తంతులను మీటి శివరంజని నాలఎంప జేయు పద్య మిది రాము డేకపత్సీ (వతుడు అరఖణ్యవానసమున రాజ్యలక్ష్మ లేదు తానున్నుది ఇపుడు రాజ్యలక్ష్మి యున్నది తాను లేదు ఇదే వికపత్ను విత లక్షణమేమో అని అధికేఎంచుచున్నది అచ్చటి కే గి చెప్పుము శ్రియ పతితో రఘురామమూర్తితో నిచ్చట దుర్గమాటవిని హేళికులంబున కోపలేని పెన్‌ మచ్చను గూర్చినట్రై లలనన్‌ విడివచ్చితి నంచు. బెండ్రిలో జిచ్చును జుట్టి నప్పుడు వచించిన పల్కులు గూలె చిచ్చునన్‌ తై76 47 ఈ పద్యము 3కి ఎతాహృదయ వేదనగా గోచరించును కాని యిం దెంత అధికేపమున్నదో ఆరయుడు అరణ్యములో పేదరికమున తాను గావలబఎవచ్చినది కాని సంపద వచ్చినపుడు రఠానేల? ధనము చేరి నపుడే వ్యక్తి యొక్క నిజగుణము వ్యక్తమగునని ధ్వని హేళి సూర్యుడు సూర్యునకు మచ్చలంటవు అతని కేజస్స్పు ముందన్నియు భస్మీభూతములగును తనశీల మట్టిది సూర్యవంశమునకు తనవలన తేజోవృద్ధియేగాని మచ్చరాదు పెండ్లిలో అగ్నికి (పదకీణము చేఎ రాముడు చేబన -పణామము నిప్పుల పాలైనదా? అఫత్యదోషము మరి సూర్యవంశమున కంటదా? తాను చిచ్చునకు (పదక్షణించి విచ్చు చొచ్చినద్తి (బహ్మాదిదేవతలామెశీల సంపద నగ్గించినారు అమాటలు రామునకు న్మృతిపథమునలేవా? అను శోకార్త అధికేపమున కీపద్య మధ్ధము పట్టి హృదయ కేదారముల నానంద నస్యముల పండించును పా_తచితణౌాచిత్య మీయన కవిత్య్వమునకు (పాణతుల్యము ఫా తలకు దెబ్బ తగులకుండ కడుంగడు జాగరూకతతో కవితామృత కాళన మొనరించి తీర్చిదిద్దును

సట ఓ శాము డరణ్యమున శగు తతి కౌసల్య అనేక విధములుగా దు ఫంచినది. అందు కైకను నిందించిన దూషణ వాక్యములును గలవు రమణయ్యుగారి కౌసల్య విశాల హృదయ ఈఊదాత్త స్వభావ గంటీర నిరత పాపము అెట్టివో గతభవమ్మున నేనానరింపకున్న ది వ్యాపగ బోలు కైకమది యగ్గలమౌ పగకగ్గమౌనె? యీ యాపద నీకు గన్టునెసుతా గహనమ్ముల కీవు పోవ నే నీ పగవారి మభథ్ణి మనుజెట్టులొ? ఈవగ యీదు 'అెట్టులో? శం 102 కైకదివ్యాపగ దివ్యాపగ గంగ గంగ కలుషములు హరించును కాని చన కల్మషములను పరుల కంటింపదు అట్టి కైక యిట్రి కోరిక కోరిన చనగా నది తన గతజన్మ కర్మ పాపఫలము విఎన భూముల నీవు వంఎంచు నట్టులా కైక యదేల కోరె కొడుకా అనిదు ఖంచినదే గాని కైకను పల్లెత్తు మాట యనలేదు 48 101 తీ దుగ్గి శెట్టివారి రమణీయ రామాయణము. సంక్షిప్తము అట్లని మొల్లరామాయణము వంటినంక్షిప్తము కాదు. గోపీనాథ వావిలికొలను వారి రామాయణముల వలె యథామూలము కాదు కొన్నిచోట్ల బహుళ నంక్షిప్తత నందినను అవసరమనుగు చోట్ల వాల్మికిళ్లోక ములను కపయథా తదేముగా అనువదించినారు విశ్వామి(తుడు యాగ సంరక్షణార్థము శాముని వెంట బంపుమని కోరినప్పుడు దశరథుని సమాధానమిది ఊన పోడశ వర్దోమే రామో రాజీవ లోచన నయుద్ధి యోగ్యతా మస్య - పశ్యామి సహ రాక్షసై

క్ష

ఈ కోకమును

ఊన మషిడశ [పాయమం డొప్పు రామ

చం[దు€ డంబుజ ష్మత లొచనుడు ర్యాతి

చరుల నేరీతి€ (దుంపంగ శక్రి కలుగు

సవన రక్షకు నేవత్తు సంయమీంద 639 అని అనువదించెను పై శ్లోకమున అఖండార్హమున్నది రామున కప్పటికి పదిరెండు వత్సరములు మామే అట్లని చెబ్బనచో రాముని చూచి విశ్వామి(తుడు ఇంత చిన్న వయన్స్ఫునకే ఇంత సెరిగినాడా*? అని భావించ వచ్చు రామునకు దృష్ట దోషము కలుగును పోనీ రాము నకు వదునారేంధ్హశి చెప్పినచో పదునారు లోపల నెన్ని వతృ్సరములైనా కావచ్చును దాన నసత్య దోష మబ్బదు అంబుజ వ్యత లోచను డనుటలోగూడ నిటి సాగసే కలదు అఆఅంబుజము తెల్లవారగనే విక ఎంచి (పొద్దు (కుంకగనే ముకుళించు కొనును రాముడు కూడ వం తనము వీడియు వీడక (పొద్ధ్యుకుంకగనే కన్నులు మూణఎకొని (పొద్దు పాడువక మున్నే మేల్కొనునని అభి(ప్రాయము రాజీవ లోచను డనుట సౌందర్య స్ఫోరకము ఈభావములు రానలయునన్న ఆ పదములనే (పయోగింప వలయును ఈ యనువాదము కవిగారి (పతిభ కద్దము పట్టుచున్నది

అహం వేద్మి మహాత్మానం రామం సత్య పర్యాకమమ్‌

వబఎష్టోఒఎ మహాతేజా వచే మే తపసి బ్ఞతా

రాము మహిమయు సత్య పరాకమమ్ము

నె నెబుంగుడును వసిష్ట మౌని యెలుంగు

తాపను లెజటుంగుదురు నుమ్ము దశరథనృప

సంశయంబేల రాముని స్త్త్వమందు?

క్ష! ఈ యనువాదమున ఏివరి పాదము కవి స్వకపోల కల్చితము మూడు పాదములలో శ్లోక భావము నంతయు వివరించి నాల్లవ పాదమున రామ పర్మాకమ ఖ్రరీకరణ మొనరిందినారు సత్యేన లోకాన్‌ జయతి దీనాన్‌ దానేన రాఘవ అనున్లోకమునకు సత్యము నా! లోకమ్ముల నిత్యము దానమ్ముచే వనీపక తతులన్‌ భృత్యత్వమ్మున గురువుల నత్యంతము వింటి చేత నరులను గెలిచెన్‌ 40 53 అను చక్కని యభధాతథాను వాదమును కూర్చినారు రామం దశరథం విద్ధి - మాం విద్ధి జనకాత్మజాం అయోధ్యా మటవఏం విద్ధి గచ్చ తాత యధాసుఖమ్‌ తఎ చుము జానకీ సతిని తల్లిగ నావలె రామచందునిన్‌ దలంచుము తండిగా దశరథ (పభు మాడ్కి నరణ్య సీమలస్‌ దలంచు మయోధ్య రీతిగను ధర్మము వీడక సత్యమూర్తి వై మెలంగుము పోయిరమ్ము సుత మేలగు నీకు విచార మేటకిస్‌? 55 43 ఈ యనువాదమున గడుసు దనమున్నది విద్ధి అనుపదము మూడు పొాదములందున్నది గావున తలచుము అనునది మూడు పాదముల (పయోగింప బడినది ధర్మము వీడక సత్యమూర్తివై అనునది మూల మున లేదు కవి రామకథను సత్య ధర్మ స్వరూపముగా దర్శించుటచే దానిని వాచ్య మొనరించెను

11

వృకే వృకేచ పశ్యామి చీర కృష్ణాజి నాంబరం

గృవాత ధనుషం రామం పొశహస్త మిపాంతకం

చెట్టు వెట్టు నందు చీర కృష్ణాజినాం

బర ధరుండు బాణ షాణి రాము

పాశ హస్తు గాలు వలె భయంకరుని నే6

గాంచు చుందు భయము కమ్ము చుండ 100 58

రా శభ్దోచ్చార మాజతేణ (తాసం సంజనియంతి మే

అనుకొాకము

రాముని వలన భయంబున

రా మొదలుగ గను పేళ్ళు రత్మము రధమున్‌

నా మనమునన్‌ వెజపును

ధ్రామ గతిన్‌ నిల్చు చుండు౯ దలగక యెపుడున్‌ 100 159 క్లేశముగాని అన్వయ క్లిష్టత గాని లేక సొంత తెలుగు పద్యములుగా సాగినవి అట్టి అనువాదమును బట్టి కవికి సంస్కృృృతాం[ధముల యందు గల పట్టు అవగత మగుచున్నది

ఇటై మనోజ్ఞ నుందరానువాదమును పొందిన హోకములు లెక్కకు మిక్కిలిగా నున్నవి చొపలమున కొన్నింటిని మా్యతము (పదర్శించితిని

ఉత్తర కాండమున కవి భవభూతీ ఉత్తరరామచరితమును వర వడిగా గహించి సన్ని వేశములను సృష్టంచెను చిితపట సందర్శనము

టి న నో

అట నుండియే (గ్రహించెను అందలి రసవత్తర శ్లోకములు కొన్నింటినీ అనుకరించి అనువదించిరి

ఈ కవిక బహు్ముగంద పరిచయ మెక్కువ యనీ ముందే మనవ చేతినీ ఎన్నా రొమాయణముల నామూల్యాగముగా జీర్ణించుకొని

[|

యుండుటచే అందలి మనోహరాంశముల నన్నింటిని మాలగా నేర్చి కూర్చి వాగ్రవి నలంకరిందచినారు

గౌతము డహల్యను

వాయుభకా నిరాహారా తప్యంతీ భస్మశాయినీ

అదృశ్యా సర్వభూతానా మాశమేవ న్నివత్స్యసి అనిశపించెను రాతిని కమ్మని శపించినట్లు కొన్ని రామాయణము అందు కలడు కవి ఆ విషయమునే (గహించి

“రాతిని నాతి జేసె ముని నాధుని కోపము రిత్తవోవు నే? అనివర్శించెను

రాముని పై మంథరకు కోపము కలదని రంగనాథము ననుస రించి మున్నుకందుక (కీడాపరాయణుండుగానున్న యలనాటి బాల రాముని చేందనకు6 గలిగిన చరణ తాడన పరాభవ వైర కారణంబు కాగా అని రచించినారు

సీతాదేవి శివధనున్సును కదలిందినట్టు వాల్మీకమున లేదు ఇందు సిత ఇఅనసూయాదేవికి తన వివాహ కథ చెప్పు వందర్భమున

చెలులతో నాడుచు శివుని కార్ము

కము జరిపితి నొక్క కరమున అని చెప్పుకొనును ఉత్తరరామాయణ మెక్కువ భాగము భవభూతి ననుకరించెను ఈ విధముగా నెన్నో అమూలకములను రమణీయముగ జేర్చినారు అవి నేటి పొాఠకున కానందదాయకము లేకాని అన్టిములు కావు

నన్నయ నానారుచిరార్థ నూ క్తినిథి నని చెప్పుకొనినారు పారకున కడనెడ ధర్మములు పరమ సత్యములునైన రహషర్టముబు సందేశ త్మకముగా నందింప వలయును ఈ కవి ధర్మ_పవణుఢు కవితా విళా

క్ష రదుడు సందర్భవశమున నెన్నో సూక్తులను ఆర్యోకులను లోకోక్తు లను జాతీయములను అన్ధాంతరన్యాసములుగా నేర్చి కూర్చి కవితకు దీఎని కలిగించుటయే కాక చక్కని చిక్కని సందేశము నందించును వివ్వారికి కర్మదీర కెసంగునె పలముల్‌? సార వివానంబు బదుకు సంతతి లేమిన్‌ నిపష్పున కలుషములు చెనకి నిలుచు నె? వగలాడులు మాయలందు వలతులు గారే అ(శయింతు ధర్మమనవరతము ఇట్టి ధర్మ సూక్ష్మము ల్మిగంధము నందు తకామరతంపర ఈ కవి అపూర్వ కవితాతైలితో పాటు మహా పాండితర్ధి మండి తుడు గర్భ బంధ కవిత్వములు (వాయుటకు భాషా పరిశ్రమ మత్యవసరము పూర్వ కవులలో కొందరు మాత్రమే అట్రి కవితా విశే షములు నిర్వవాంప గలిగినారు వానిని గూడ అృశమమున సాధించి పండితుల సరసన పెద్దఎట పెట్టించు కొన్నారు రమణయ్యగారు ఈయన కవిత్వము లక్షణయుక్తమె పూర్వకవితా వైభవమును జీరించుకొని సాగునదయ్యును నకృత్తుగా కాపురించు వంటిస్వతం్యత (పయోగములు కానుఎంచి. నిరంకుశా కవయ ఆను సూక్తిని రమణయ్య గారు సార్ధక మొనరించి నారనిఎంచును (పతిభ - వ్యుత్పత్తి అభ్యాసము ఆను మూడు శక్తులతో పాటు భావయి(తీ కారయ్య(తీ శక్తులు రెండును పుష్కలముగా కలిగిన వారు శ్రీ దుగ్గి శెట్టి వారు (పాచీనకవితా మార్ధములతో పాటు అధునిక కవితా మార్గముల నాకళించు కొనిన వారు పద్యమును నడిపి నంత ఒడుపుగా గేయములను నడుప గలిగిన దిట్ర ధ్వనికారుడు చెబ్బనట్లు దృష్ట పూర్వా అఎహ్యార్థా కావ్యే రస పరిగహాత్‌ సర్వే నవా ఇవా థాన్హి మధుమాస ఇవ్యదుమా

పై ఈ కవి స్పర్శతో పదములకు శొత్త ఊం కలుగును థావములు పరిమళించును రమణీయత అబ్బును ఈనాడు లోకమునగల (పఎథ్ధ రామాయజములతోపాటు రమణీయరామూాయణమును ఆచం (దార్మము రసహృదయులను భక్తులను కవులను పండితులను అలరించుచు కవిగారి కీర్తి కెత్తిన పతాకగా నిలిచిపోగల దనుటలో సందెహము లేదు శ్రీ దుగ్గి శెట్టి వేంకట రమణయ్యగారి రామాయణమునకు నీరాజన మెత్తగల అర్హతగాని శక్తిగానీ నాకు లేదు మ్మితవాక్యము శిరోధార్య ముగాన్వకరించి నాచాపలమును ఇహిర్గత మొనరించు కొనినందులకు (పాజ్జ్ఞులు నన్ను మన్నింతురుగాక ఎంత సంక్షిప్తముగా 'వాయదలచి నమ శ్రీరమణయ్యగారి (పతిపద్యమును నన్నాకర్షించి నాభావములను నిలువ నివ్చినవి కావు ఇంకను ఎన్నియో విశేషములు కాలగర్బ్భము నందలి సత్యములవలె సము(ద్రాంతర రత్నముల వలె దాగి యున్నవి భావి కాలమున సాహితి మర్మజ్ఞు లైన రసజ్ఞ శేఖరులు వానిని వెలికి ఎ పూజార్హము లొనరింతురుగాక రామకథ [వాయనివాడు కవికాడని పూర్వభొావము ఇంత చిన్న వయస్సులోనే రామాయణము నింతరమణీయముగా నిర్వహించిన శ్రీదుగ్గి శెట్రి వేంకటరమణయ్యగారి కవితా (ప్రజ్ఞకు రమణీయ నీరాజన మెత్తుచు నింకముందీ కవిలేఖని నుండి ఉత్తమ కావ్యపనూనము లుదృ్భవించి వార్టేవి గళము నలంకరించ వలయుననియు కవికి అయురారోగ్య సంపత్తులను భగవానుడు శ్రీనివాసుడన్నుగహించు గౌవుతమని ఆకాంకించు సాబలాతీవాచస్పతి ఉపన్యాసచతురానన రేపల్లె మొవ్వ వృష్మాదిపతి శుక్ష (శావణ అంధ్రపన్యాసకులు శుద్ద దశమి (పభ త్వ డ్మిగీకళాఖాల రేపలే

అబి[సా యము వార్థకరణ విద్యా(పవీణ థాషాాపవీణ శ్రీ బండ వేంకటరనుణయ్యగారు. 1॥ 4 శ్రీ మళియాళస్వామి ఓరియంటల్‌ కాలేజి _పొద్దుటూరు ఆర్యా మీ రమణీయ రామాయణము ఆ మూలచూడము (శద్రగాం బరించితిని కావ్యమం చచ్చటచ్చట పెక్కు ఘట్టములు హృదయము నలరించుచున్నవి వానిలో నొండు రెం డిచ్చట నుదాహరించు చున్నాను రాముని వనవాసపార్తను విని కౌసల్య కుష్పగూలిపోయినట్లు వర్ణించిన క _ఒడ్డోరఎ పారునది నడి బొడ్డున నున్నట్టి చెట్టుమూలము వెల్లిన్‌ గడ్డలు కరుగన్‌ (వాలుచు6 బడ్డటు కౌసల్యవగపు వజిదన్‌ (వాలెన్‌ పద్యామున జెప్పబడిన సహజమగు నుపమానము మీ రచనా వెదుష్య మునకు నికషోపల లి వనవాసోన్ముఖు డగు రాము డు దశరథునిచింత కరుగ నోతని యవస్థను వర్ణించు పద్యము పరితల కరుణరనప్లావితుల గావించుననుట నిస్సంశయము యి నాదుకంటి వెలుంగ నా బవబా (పాణంబ యీవు చల్లగ నేల నిలనుజూడ కలలెన్నా కన్నాను కల్లలే యాయెను కఠినాళ్ళురాలు కేకయ తనూజ

కడ క నిర్ణయం బొనరించె నీక్షుం దాపసవృత్తి ధౌతీవతినిం జేసెం దనకొమరుని నా పూర్వజన్మవుఖ్యము నీవు కన్నయ్య నా పావఫలవ్సై యీనాతి యాయె చి మాటయిచ్చిత్ర నాతం(డి మరలలేను చొన గ్ర నాయందు. గలిగెను దూజందగదు అనడు భావంబు గనువడునట్లు దన్ను దైన్యమున జూచు తంగడిని మాన్యునిగని (అయోధ్యా కాం 92) ఇందు. గరుణరనసస్ఫోరకముగ్స వదబంధము రచనకు మెటు( గులు దిధైనది లీ రచనాకౌళశలమ్రనక్రు రసానుబంధవైలి కెదియొక్ర మచ్చుతునక త్తి రావయినిచ నవపహృతయగు సీత గౌతమిని (వ్మసవణగిరిని లఅతకూనల జటాయువును నూర్యచందుల రాముని బేర్కొనుచుం బల్కిన పల్కులు ముత్యాలసరములు పోహళించినట్లు కూర్చంబడి పరితల హృదయముల, గరుణ రన తరంగముల ము౦చుచున్నవి సీ గౌతమీమాత్ర నాకాంతుని ఇజిగింపు దురితాత్ము రావణు డుష్టచేష్ట (వ్యసవణగిరి నావతి కెజిగింపుమా కల్లరి రావణు కవటవృత్తి లళమానల్రార్ర నాగతి వివరింపుంద్స్‌ రాజేందనుతునక్రు రాఘన్ఫనకు అక్కకు కులస్రఖ్టా యెందు బోయితివయ్య వృకంబు విడిచి య విహగరాజ

కాకీ.

గీ సూర్యహిమకరులార నన్‌ జూడరయ్య

రావణుని బారినుండి నన్‌ గావరయ్య

యెందు6౯బోతివి నాథ నన్నిందు విడిచి

ఒంటిదానను స్వామి నన్నోమరావె (ఆరణ్య కాం 24 )

శత రణరంగమును బివేశిందిన రాకసవీరులను విభిషణు డు శాముని కెజిగించుతజి రచించిన పద్యములు (యుద్ధకాండ 167 నుండి 176 వరకు రంగస్థలమున తోడినటునకు నటు డెతింగించునట్రై వాక్యముల రామణీయకతను గన్నులకు€ గట్టించుచున్నవి ఇది కావరు మున నెలకొన్న నాటకీయత యనినా యభి్మిపాయము

అల(తోయల6తి తెలుంగు పదములు ఎడనెడ నాతిదీర్ణ సమాస ములు మొలవదె గంజాయికెలన తులసి మొలక ఇత్యాది లోకో కులు (దాకాపాకమునంబడిన మీరచనకు6 గడుంగడు మాధుర్యమును జేకూర్చుచున్నవి అమృతభాండమువంటి మీ కావ్ధము స్వల్పభాషా పరిజ్ఞానము గలవారికేని ఆస్వాదయోగ్యమై యున్నది. ఇది ఆంధ దేశమున ఇంటింట వెలయ'ందగిన శావ్యమని నాదృథాభ్మిపాయము

భవదీయుడు

(పొద్దుటూరు కడవజిల్లొ బండ్ల వేంకటరమణయ్య

త803 78ది

(గంధకర్తవి జై ప్తి (పథమ ముుదణ)

వేదనావిచలితమైన నా మనమునకు త్రీమ్యదామాయణ పారా యణము శాంతినొసంగినది శ్రీరామచంద్రమూర్తి మహనీయగాథను నా పలుకుల విన్నవించిన నెటుల నుండునో యన్న యిచ్చాఫలితమే యీ [(గంథము

(గంథమంతయు ము(దింప సాహసింపక తొలుత నుందరకాండ మును వెలువరించితిని అ థఖాగమునకు నంబంధించిన ఎరిక అభి (పాయములు మొదలగునవి యిందు పాందుపజచితిని

నాయీ (గంథమంతయు నాతో6 గూర్చుండి చదివించి (పాత్స హించి సంస్కరించిన నా కవితాగురుకల్పులగు సరసకవి శ్రీ మోచెర్ల రామకృష్ణ్టయ్యగారికిని నా సహపారియగు వాకరణవిదా్యా_పవీణ భాష్మాపవీణ శ్రీ బండ వేంకటరమణయ్య [41 & గారికిని ఎడనెడ తగుసలహాల నొసంగి మ్యుదణార్హ మగు చక్కని (వా త్యపతి (వాసి యిచ్చిన విద్వాన్‌ శ్రీ జక్కా వేంక కేశ్వరుడు గారికిని ఈ (గంథమునక. 6 జక్కని పేరు వెట్రిన విద్వాన్‌ శ్రీ జంధ్యాల జానకీరామశర్మగారికని న నడిగినంతనే సహృదయులై చదివి ఎరిక నన్నుగహించిన విద్వాన్‌ శ్రీమాన్‌ ముదివర్తి కొండమాచార్యులుగారికిని అభ్మిపాయ మొసంగిన విద్యత్కవి శ్రీ బండ్ల వేంకటరమణయ్యగారికిని నా కృతజ తాపూర్వక నమస్కారము లర్చించుచున్నాను

ఇట్లు (గ్రంధకర్త

కో శ్రీమతి ఊటుకూరు లక్షి శ్రికౌంతమ్మగారు

శ్రీయుత దుగ్గి శెట్టి వెంకటరమణయ్యగారు రచించిన రమణీయ రామాయణమును చూచి యెంతో అనందించితిని

ఎంద జేవిథభముగ రచించినను మిక్కిలి సంపుష్టమైన కథా వస్తువు కలదగుటవేతను సాక్షాత్కార సౌభాగ్యము వడఎన వేదమగుట చేతను ధర్మార్ధకామమోకరూపమగు చతుర్విధ పురుషార్థ సాధనోపాయ భూతమగు మహాకావ్యమగుటచేతను నిత్యనూతనముగను రసవత్తరము గను శోభించు కావ్యరాజము శ్రీమ[దామాయణము

అయినను అవతారమూర్తులగు ఎతారాముల పదార్ధ త్యాగమహి తత్వము తెలియనివారికి మ్యాతము రామాయణ రచనము మిక్కిలి దుస్పాధ్యము

అట్రి శ్రీరామాయణ మహాశావ్యమును ఎంతో నుందరముగను స్ఫూర్తిమంతము గను రచించి తమ భవమును సార్థక మొనర్చుకొనుకే కాక పరితలకును తద్భాగ్యమును గభ్లించినారు శ్రీ వెంకటరమ ణఖయ్య గారు

ఈ కావ్యమునందలి యెన్ని ఘట్టములో ఎంతో రసోజ్బలముగను రుచిమంతముగను రచింప బడియుండుటచే కావ్యపరనమునకు దొర కొనిన పరితచే కావ్యము విడువజాలనంతటి తమకముతో కావ్యపరనము చేయింవజాలిన రసవత్తరమెనది శ్రీ రమణయ్యగారి రచనా సౌమ నస్యము శూర్చణఖా ఘట్టము అరణ్యకాండ మందలి శ్రీరామ విలాప మట్టము ఇట్టి వెన్నియో దీనిక నిదర్శనముగ జూపవచ్చును ఇంత సుందరముగ నీమహాకావ్యమును రచించిన శ్రీ రమణయ్యగారికి నా అభినందనములు బాపట్ల 22 క్‌ 78 ఊటుకూరు లక్ష్మీ కాంతమ్మ

క మక విమర్శకా(గేసరులు శ్రీ ద్‌సాల సిచ్చయ్యశాస్త్రిగారు

మి్యతులు శ్రీ దుగ్గి శెట్టి వెంకటరమణుకవిగారికి ఆర్యా

మీరు అభిమానపురస్పరముగా - ఆభ్మిపాయార్ధ మొసగిన మీ సుందర కాండము ను సాంతముగ చదివినాను

అ స్తికత అంతకంతకును అడుగంటుచున్న ఈశాలమున మీరు రామోపాసకులగుటయే కాక మీకవితాశక్తిని రామకథాకథనమునకే వినియోగించుటయు కావ్యమును రామునకే యంకితమొనరించుటయు (పశంఎంపవలబన (వథధానవిషయములు

సుందరకాండమును యథామూలముగా ఎందరో అనువదించి యున్నారు మీరట్రిపనిని 'ెట్టుకొనక ఆఅకాండములోని కథాంశమును మా్యతమే కైకొని స్వతంయ్యతరచనకు గడంగుట మీయుచితజతను చజెలుప్ప చున్నది

మీకావ్యము కథావన్గువు ఎత మహనీయచరితమగుటచేతను విశేఎంచి మీరచనాసారస్యముచేతను మరలమరల చచువవలెనన్న ఉత్సాహమును గలిగించుచున్నది

మీభాషీ సలక్షణము మీకవితాధార ధారాళము సామాన్యుల కును సనుగమమైన సులభశైలిమీది లలితలలితపదబంధములతోను అలతిఅలతి సమాసములతోను మీపద్యములు చదువుటకు హాయిగా నున్నవి

బౌచిత్యమును గమనించుచు కథను నిర్వహించుటలో మీకుగల మెలకువ మెచ్చదగినది

కస!

ఇందుకు హనుమంతుడు శ్రీరామునిసందేశమును సీతకందించు ఘట్టమును రావణునిదురాలాపములక సీతచేత సమాభానము జెప్పించు పట్టును నిదర్శనములు

సామీరిసము[దలంఘనము అంకాపురవైభవము అంకాదహ నము చందోదయము మున్నగువిషయములను పరస్కరించుకొని

“ మీరు వెలయించిన వర్ణనలు మీభావనాబలమును తెయపుచూ వర్షనీయ ములై యున్నవి చిరుమామిడి కిరువంకల

విరితీవెలు (పాకి కదల వేకువగాలిన్‌ (89)

ఇందలి ఉత్ప్రేక్ష ముచ్చటగానున్నది సాగరోత్తుంగవీచికాచయమువోలె

మండు వేసంగిగాడ్చుల తండమువథె

మోరలయకాల వర్షాంబుధారలట్లు

ప్లవగబలములు దండెత్తు లంకమీంద

ఇందలి యుపమానములు వానర సేనలసంఖ్య అనంతమనియే శాక అసేనలధాటి _పపాజాంతకమన్న భావమును కూడా స్ఫురింప జేయుచూ అంపుగా నున్నవి

ఇట్టిగుణవి శేషములచేత మీరచన సురుచిరమై సుతిభాజనమగు చున్నది

భవిష్యత్తున మీలేభినినుండి ఇంతకంటఠును గుణవత్తరములైన ఉత్తమకృతులుదయింపగలవని నావిశ్వాసము అందుకుకావలంబన సాహిత్య సౌహిత్య సంపత్తిని రామచందుడు మీకుుపసొదించుగాక నెల్లూరు ఇట్లు 205 71 దీపాల ఎచ్చయ్యశాన్హ

క. శ్రీమాన్‌ = వానమామకై వందాచార్యులుగారు శ్రీయుత దుగ్గి ఇట్టి రమణయ్యగారికి నమోవాకములు ఆర్యా తము రమణీయరామాయణము నందుకొని యందలి సుందర ఘట్టములలోని రసమును చూరకొని _పసవసారభోన్మత్తనివలె పార వశ్యమునందితిని లోహములన్‌ సువర్ణమెటు లో యటులే విలువై రహించునీ దేహములందు మానవత దీఎ వహించిన నందునుం కళా స్నేహమొనర్చు సత్క్మవియొ జీవకళాన్వితరత్న(పోల్లస న్మోహనభూషగాగ జన ముల్తలదాల్చ వెలుంగు నెయ్యెడన్‌ మానవుడై పుట్టి బహ్మానందరసోదరమగు కావ్యరసానందాను భూతిలో మునింగితేలుట అనేకజన్మాల పుణ్యపరిపాకాతిశయమునగాక యబ్బదు న్యబహ్మవిద్యా నచరాజ్యలక్ష్మీ తథాయధేయం కవితాకవీనాం సుకవితాయద్య స్లిరాజ్యేనకిం అను నారో[్టుక్తిననుసరించి మీరు లోశోత్తరపదవి నధిష్టంచిన కవ్మిబహ్మలు అ౦దును శ్రీరామచర్శదుని చరితము నభివర్షించుటలో మీకవిత యన్వర్థమగుటకు మీగురువు శ్రీ మోచర్ల రామకృష్టయ్యగారు మార్గ దర్శకులగుట యొకవిశేషము మీగురుస్తుతిలో మీరు దానిని

కం”

భానుసహ్య(సదీధితివిభాకలనన్‌ ముకురంపుముక్క దీ

ప్తానఘసప్తవర్ణముల నంబరవీధికి జిమ్మునట్లు నా

మానస భావవిచికలు మంజులకావ్యకళా_పభావళిన్‌

బూని వెలుంగు టారయ (ప్రపుల్లభవన్మతిమి(త దీచేన్‌ అని పేర్కొనినారు మోచర్లవారు మోచాఫలస్వాదు కవితాపాక మొనర్చు సరసకవి శిరోవతంసులు (భమరకీటన్యాయముగా మీరు నష్టే మాజి పోవుట సహజమే రామకథ సాంభుక ధర్మవిజ్ఞాన సర్వస్వమేకాక ఇహపర సాధకము _ అత్మోత్తారకము మీకట్టి రామాయణరచనము రమణీయమొనర్చి భాషాయోషకు భూషావళి నర్పించినారు అజ సంఘమునకు నపారసేవ యొనర్చినారు మీరామాయణము రసాను గుణ్ట్టిముగా (పొఢిమ నార్ధించియున్నను (పసాదగుణ భానురమై నరస సరళ మృదుపదరీతి నడయాడినది సంనస్కృృతాంటధములు చక్కని పాళ్ళలో మేళవించబడి రమణీయశైైలితో రాజిల్లినది అధునికసుందరి వలె బహుళాల౦కారశోభిత కాకున్నను సహజ సౌందర్య్భుమును పంచి పెట్టుచున్నది

రామాయణరత్నాకరమును రమ్యమానస సరోవరముగా తీర్చి కవిరాజహంసలై రసతరంగడోలల నూయలలూగినారు కథాగమనము కవితాధార కుంటువడక చక్కగా సాగినవనుటలో సందేహములేదు వర్థనలు పరిసరముల కనులగట్టించుచున్నవి పద్యములు హృద్యములై విబుధులకుపాయననైవేద్యములై యాస్వాద్యములగుచున్నవి రామకథ (వా మీరుతరించు పేకాక పారకుల తరింపజేయుచున్నారు మీజన్మ ధన్యము మీకావ్యము సమ్మాన్యము మీశావాత్యసేవ అనన్యసామా న్యము నేరామభక్తుడను నాపభువు మీకు అయురారోగ్యభాగ్యము లొసంగి యితోధికసరసకావ్య రచనావకాశమును కలుగజేఎ రక్షించుగాక జెన్నూరు ఇట్లు మీవాడు 96 1973 హానమామలై వరదాచార్యులు

చట మోనా

ఆంధ కవీందులు ఎన్నో విధాలుగా రామాయగాన్ని గానంచేసి యున్నారు. చేస్తూ ఉన్నారు వాల్మీకి మూలకథకు భంగం కానటుల మరలా రామకథనె శ్రీ దగ్గి శెట్టి వేంకటరమణయ్య గారు చంపూ పద్ద తిలో సరళంగా (పసన్నంగా విరచించారు మొత్తం కావ్యంలోని పద గద్యాం 625 అది స్వతంతకావర్ధం కాండల నామములను వాల్మీ కాన్ననుసరించి యుంచారు యీ కావ్యంలో వాల్మీకి రామాయణము రఘువంశము భాన్మర మొల్ల కంబ రామాయణములలోని విషయ ముయికొన్ని అక్కడక _డాఉన్నవి శ్రీ రమణీయ రామాయణమని 'పేరిడుటతో రమణీయార్థ (పతిపాదకమని శ్రీ రమణకవికృతమని ద్విధా చమత్కృతియున్నది

శ్రీ రమణయ్యగారు మోచర్ల రామకృష్ణ కవీం్యదుని శిష్యులు అభబ్బపతిష్షు వైనవారియిద్ధ కవితామ్నాయ రహస్యములను ఆకళించుకొని యున్నారు కావ్య _పారంభములో మోచర్ల రామకృష్ణ కవినిగూర్చి చేఎన గురున్తుతి అమలోదాత్తముగానున్నది

ఈకావ్యములోని కునుమకోమలమైనశెలి (పసన్న కథావిధానము పాఠకుల నాకర్షించగలదు

వసుమతి మానవుల్‌ దురితవర్తనులై యెవి సల్చుచుందురా

దొసగుల జూచుసాక్టులు విధుండును నూర్యుడు

పంచభూతముల్‌ నిసియు నహన్స్ను నాత్మయ6

జలింపని ధర్మువు ల (యుద్ధకాండ 5 3) ఈపద్యము నన్నయగారి శకుంతల పల్కులను న్ఫురింపశేయు చున్నది నాపదలకే మీరలాపదయని

చేటు చెనకదు మీకని చైబ్బనాడ - దీనివెనుక 'షేక్సియర్‌ శీల్చ మున్నది (అరణ్య 285) యిక్షై పూర్వకవులందరూ కనుఎంచి విహ రింస్థలులు యూ రామాయణ నందనారా మంలో ఉన్నవి

కట! పానరిన బంగరు గిండ్లనము జనుగవ చేరువనునిలిఎ జలములవోయన్‌ మునుకొనిన వనజ నయనల గననాయెన్‌ (తికుచలైనగతి చూపజకున్‌ (అయోధ్య 76) యీ యుపమ పరమ స్వతం్యతముగా నున్నది. ఈపద్య మొక్కటిచాలు కావ్యమంతా శృంగారరసం వెల్లివిరి౧ందని చెప్పుటకు రావణుని మృతదేహమునుచూచి విలఎంచు కాంతలు వలఎంచు వయ్యారులుగా తిర్చి దిద్రియున్నాడు కవి (యుధ్ధ 474) యుద్ధకాండ మున మహార్థస్భురణనిచ్చు గంభిర కవితాశిల్పమున్నది నాకిక్కడ౬ జోటులేదు హృదయేశ్వర నన్గొనిపామ్ము కానకున్‌ (అయోధ్య 126) అని అరణ్యవాససందర్భంలో జానకినోట పలికించడం సంగ్రహముగా ఉచితముగానున్నది ఇక్కడ ప్మాతపోషణలో గడుసు పోకఠడయున్నది కౌసల్య పాృాాతపోషణ అద్విఆయముగా మాతృ హృదయానికి దర్చ్భణము పట్టినట్లున్నుది సితపాత నిర్మాణములో తెలుగువారి ఆద పడుచు జిగేలుమనిఎంచుచున్నది శ్రీ రమణయ్యగారు వృత్తరచనలో కొమ్ములు తిరిగినవారని వారి శావ్యం సాక్యమిన్తుంది వివిధములైన (పాచిన ఛందోరితుల నేగాక ముత్యాలనసరాలు గేయాలు (వచనగేయాలుకాదు) కూడా ఉపయో గిందారు ఈవిధంగా (పాతథొత్తల కులికలయికలు నుభగ నుంద రంగాకూర్చిన కలావసంతుడు శ్రీ దగ్గి శెట్టి గర్భ కవిత్వం కూడా తనూ ఉన్నానని తలమిట్టబెట్రిందీ కావ్యంలో (యుద్ధ ఉ5ళ్స్‌ అక్కడ శాస్త్రపాట వం మాత్రమేఉన్నది సింహపురి కవులు విరచించిన రామాయణంలో శ్రీ రమణీయ రామాయణము న కొక (పత్యేక స్ట్థానమున్నది ఎమోనా

పీరిర (సుందరకాండము)

సరసహృదయులైన

సరస్వతీ ప్ముతులనదగు మహాకవులకు (పకృళియంతయు కథా వస్తువులుగనే కనంబడును సంగీత సాహిత్యములను సముచితముగా సమన్వయించి చక్కని కావ్యముగనో నాటకముగనో నవల రూప ముననో సృజించి లోకమున కందింతురు అట్లుగాక

శ్రీయుతులు ఊంగ్లి శెట్టి చెంకటరమణయ్యగారు ఈకావ్యకర్తలు రామాయణాంతర్గత సుందరకాండ కథను మననున భావించి తతృ్ఫలి తముగా కేవలము భక్తితో రూపొందించినది యీకావ్యము (సుందర కాండము)

దీనికి ఒక చిస్నపీరిక (వాఎ యిమ్మని వారునన్ను కోరిరి నా మట్టుకు నాకు ఎరిక [వాయు నంతటి శక్తియులేదు నైపుణ్యములేదు కాని కవిగారి కోరికను మన్నించుట మాాతము నాకు (తోఎవేయరానిది కనుకనే యిష్పుడు కలము పట్టితిని

సుందరళాండ కథను కథధామా[తముగా నిర్మించుటలో ఎవ్వరికిని [శమ యుండ నక్కరలేదు అందలి కధౌచిత్యమును భావాచిత్యమును ఫా(తాచిత్యమును నంవిధానౌచిత్యమును 'పెక్కులు పెక్కురీతులుగా భావించుటలో వారి వారి సామర్శ్యములు తేటకెల్లమగును ఒకరు కథాంశమును యోగళాస్త్రముతో ముడి పెట్టి కొన్నిపద్యములు (నాసిరి ఆది వారి వివేచనాపటిమ మరియొకరు ఎతా విర హోద్విగ్నుడైన శ్రీరామచందుని ఉదా త్తభావనల నుళ్లేఖించిరి ఆయ్యది వారిభావన

కానీ ఈకవిగారి అవేషము లేవియు వేయక ఉన్నదున్నట్లుగా నున్నదానిలో చాలా భాగము లేనట్టుగా లేనివి ఒకటి - రెండు అచ్చ టచ్చట కనబడునట్లుగా ఉల్లేఖించిరి వీరి రచనలో అర్ధముగాని పద ములుగాని భావమున కందని ఊహగానీ కనంబడదు అదియే ఏరి

కట!

రచన యందలి విశేషము చదువరుల కటతటము లదురు దీర్షసమాస జటిలముగా కంచుకోట కట్టియుండిన అఆనిర్మాణము బాగుండునేమో కానీ సామాన్య జన దుస్పాధ్యముగా కనుపక్రైడిది కవిగారు తమకే గాక లోకమునకు గూడ (శమ తగ్గించిరి కనుకనే ఈకావ్యము సుఎ భావ తారముగా కనబడుచున్నది మచ్చునకు త్రనహజమైన భావము క _ మత్తుడవై కోరితివు

న్మత్తత మగనాాలినన్ను నానాథుడు నిన్‌

దుత్తునియలు సేయును నీ

పత్తనము సముుదమందు॥బడి భగ్నమగున్‌ వ్యర్థపదాడంబరము లేక సహజ ధారాళమైనశైలి కనబడును

కావ్యము నిసర్గ నుందరము సహజ భావనావిలబఎతము ఈక్షవి (వతిష్టాకాముకుడు కాడు అర్ధదాసుడునూ గాడు తాను నమ్మిన దేవుని కథను తాను నేర్చిన పదకుసుమముల (స్వామిక) జానకీ హృదయ సారన మాధురి నాను తేటికిన్‌ ఇత్యాది వాక్యములతో సమర్చించు కొన్న ధన్యజీవి పఠగ ఓమ్‌ నమశ్శివాయ అని గురుస్తుతి చేయుటజే యీతని గురుతర గురుభక్తి కనంబడుచున్నయది మోచర్ల వంశలనత్‌ ధీమణి అని మహాకవి యగు రామకృష్ణయ్య గారికి నమస్కరించుట పెద్దల యెడ ఈకవిగారి భక్తి వ్యక్తమగుచున్నయది

అనవనరముగా ఈఎరికను పెంచుటకంకు ఈకవిగారికి శ్రీరామ చందుడు చతుర్విధవల పురుషార్ధములు (వసాదించుగొక అని కోరుచు వీరు ఇళ్లు కవితా వార్టసంగము సేయుటకు పరమేశ్వరి సర్వశక్వల (పసాదించుగాత యని (ప్రార్ధించుచు దీనిం జదివి యానందింపుడని పొఠకులకు విన్నవించుకొనుచు విరమించుచున్నాను

ఇట్లు 34 గంటి కృష్ణ వేణమ్మ సరసకవయి్యితి

వ | తష1ం2!0202 వషడంయణ 84 110౧9 16360 [౧6 0908 గ6౧ 0 76 ౪906 ౪7౧ ౦౦ 689 160౦6 83 97 అబినందననుు

శ్రీముదామాయ అము మహాఫలపదమెన పారాయణ (గ్రంథ ముగా (పబద్ధిము అందును అ (పశఎ నుందరకాండమున కధికము అందలి యర్హమును (గ్రహించుచు మననముచేయుచు దానిని తెలియ జెప్పుట ఐవబాకాముబ్మక (శేయస్సాధకమనుట నిస్పంశయము కావుననే శ్రీద.గ్లి శెట్టి వేంకటరమణయ్య గారు తమ కవిత్వశకక్తి సార్ధక మగునట్లు త్రీరామచం[ద కరుఛాకటాక్షము నర్ధించుచు ఆ దేవదేవున కంకితముగా నీ కావ్యమును రచించిరి

ఇది యనువాదము కాదు మూలములోని కథావిధానము మ్మాతమే _గవాంచి త్రీరమణయ్యగారు మిక్కిలి సం్యగహము గాకుండ విస్త్పృతము గాకుండ 320 పద్య గద్యములతో వికాశ్వాన (పబంధమును రచించిరి స్వతంత్ర కావ్యమగుటచేతనే కవి8 వర్ణనములందు సొంత భావములకును (కొత్తకల్చనకును అవకాశ మేర్చడినది ఇట్టియెడల పెక్కుసందర్భములలో ఇందలి రచనము (ప్రాచీనులైన మహాకవుల రీతి విశేషములను స్మరింపంజేయుచున్నది లంకలోని పచ్చిక బయ అృను అందలి కాలువలను చిన్నపద్యమున కవి యెంతమనోహరముగా వర్చించుచున్నాడో చూడు6డు క విచ్చిన పూవుల [పొవుల

పచ్చని శాద్వలములందు6 బాజెడు కుల్వల్‌

పొచ్చెం బెబుంగని వసుమతి

కుచ్చెళ్ళొ యన రహించు గొమరారంగన్‌ త్త చందోదయ వర్ణనమునందలి యూ యపూర్వ కల్పనమును గమ నింపుండు

కే చ నిఎ యను వన్నెలాడి కడునేర్చున6 దూర్చు హసంతి వెసన్‌ శశి యను వెండికుండ౯.గఅ సారపయస్సును గాచు చుండంగా బుసబుస పొంగి భూమిపయి. బొల్బున జిందిన . పాఖ పొంగుగా మిసమిస వెన్నెలల్‌ చెల గి మేదిని పషైవడి6 బర్వె సాందమై 5్‌8 అంకాదహన వర్ణనమునందలి యీపద్యమనోజ్ఞతను బరికింపుడు సి కోట కొమ్మ కుంటే రం గుప్పించి అ౦యుంప నొ్‌ప్పె6 దారాజువ్వయోజ నెనసి వాలంబు పొడిగించి వలయాకృతిం (దిప్ప6 దనరారె. జ్మక్రాయుధంబు మాడ్కి నున్నతస్థానంబునుండి దూకగ దోక చూవత్లైనది తోకచుక్క కరణి జ్వాలికా మాలికా పరి వేబ్బతుండయి యాకృతిం గాంచిన యగ్నిభంగి6 శీ దోంచె మారుతి .మందిరస్తోమృము లను హర్మ్య సండోహముల.౬ గాల్సె నతనిచేత బూటి బేయంరగ జడనట్రి దేది గాని మృగ్యమయ్యె విభిషణునిళల్లు దక్క త్‌0ి6 ఇట్లు 1పాఢకవిత్వలకణము లనేకము లీకావ్యమున పెక్కు సందర్భములలో (షన్ఫురించుచున్నవి శ్రీరామచం్మదుని యన్నుగహ మున (వతిభాపాండిత్యముల నితోఒధికముగా సంతరించుకొని మహః శావ్యనిర్మాణధురీణు6డు కాంగలంఢని ఆశించుచున్నాను నుధీవిధేయు (డు 560 పోలూరి హనుమజ్ఞానకీరామశర్మ

కట ళ! శ్రీ స్వయంపాకుల వేంకటరమణయ్యశర్మ రామమూర్తినగర్‌ నెల్లూరు 14 తం71

శ్రీడి వి రమణయ్యగారు రచించి ఆదరముతో నాకొస గిన తెను గు రామాయణ నసుందరకాండమును (శద్దతో6 జదివి మిగుం నానందించితిని

మహిమోన్నతు6డగు మహర్షి వాల్మీకి యాది కావ్యమును రచించి మధుమయఫణితులకు మార్ధదర్శకు6 ఉయె్యెను అటి వాల్మికకోకిలము సరససంస్కృత సారప్పుత వసంత సహకార శిఖరమునెక్కి కమ్మని కాకలీస్వనగానముతో జగమునంతను రామమయ మొనర్చెను అటిది గదా రామాయణ గాథ

భారతీయ భాషలే గాదు (వపంచ భాషలన్నియు రామాయణ కథా నుధాలహరిని6 జేమోడ్చులతో బ్వకరించి తమయందు నింపుగ నింపుశొన్నవి ఇంక గీర్వాణ భారతీమ తల్లికి ననుంగు ముద్దులకుమారి యగు నాం్యధసరస్వతియందు రామాయణ వైభవము పెక్కు తెజ గుల విలబల్టుచున్నదనుట యెల్లరకు చిదితచరము

శ్రీ రమణయ్యగారు భక్తి పారవశ్యమున సుందర కాండమును 321 గద్య పద్యములతో. దెను గువ సంగ్రహించి చదువరులకు: జవ లూరునట్లు రచించుట క్లాఖుంపందగు విషయము సంస్కృత రామా యణసంహిత 24 వేల పరిమితమగు పవితతమ(గంథము అందును సుందరకాండము కొంచె మించు మించుగ 2850 శ్లోకముల గంథ రాజము ఆతిమాత సుందరము

అంతటి (గంథము నింతగా సంగహించి తొలకరి మెబుపులవలె తళుకు తళుక్కును తదీయ వర్ణనాంశముల నటనట మేళవించి కథా

క! తరంగిణి సూటిగ జాలువారునట్టు వీరిరచన సాగుటచే హృదయంగమ ముగ నున్నది వీరి కవిత తత్సమాచ్చికపదముల జిగిబిగి పలుకు బడితో గూడి చదువరుల డెందముల నాకర్షించునదియై యలరారు చున్నది. ఇళ్లు రామాయణము నంతను ద్వరలో నాంధ్యపజకు నంద జేయు ఖాగ్యము పరదైవతమగు నా శ్రీరామచందు డు వీరి కను (గవాంచు గాక వటుతర ధర్మ కల్పతరు పాఠలనమున్‌ బొనరింప6గా [దయీ నృుట తరమూర్తి రాము డను భూవరు డయెను రాముగాథ యా సృటిక మణిన్‌ హఎంచు గుణ సాంయ్యదత నీకృతి దుగ్గిశెట్రి వేం కటరమణార్య నుందరము కమ్మని యామెత తెల్టువారికౌ ఇట్లు స్వ వేంకటరమణశర్మ రృతజ్ఞత ట్ల (నుందరకోండము) సో యీకృతిని జదివి ఎరీకను [వాఎబపంఎన నరసకవయితతి శ్రీమతి గంట కృష్ణవేణమ్మ గొరికిని అభ్మిపాయముల నను(గహించిన విద్వత్యవులగు శ్రీ పోయిరు హానుమజ్ఞునకిరామశర్మగారికిని శీస్వయం పాకుల వేంకటరమణశర్మగారికిని నాకృతజ్ఞతా పూర్వక నమన్క్బృతు లర్చించుచున్నాను ఎ (గ్రంథకర్త

ముఖ్యవిషయాను[కవుణ్‌క బాలకాందనల

పుటి అయో ధ్యాపుర వర్ధన క్షే కఆకాటకవథ త్రి అహల్యావృత్తాంతము కై సేతాకల్యాణము 18 వసంతయితు వర్ధన సోగ పరశురామ గర్వభంగము చ28ి

అయోధ్యాకాండము

మంథర దుర్చోథ వ్‌ చరశథకైకేయా సంభాషణము చెగ సూర్యాస్తమయ నిశోదయాదివర్ణన 40 మేలుకొలుపు శ్తై సీతారాముల అభ్యంగనము శ్తీప్రి కైకేయీ శ్రీరాముల సంభాషణము త్తం సీతారాముల సంభిషణము వ్‌ శ్రీరాముడు సంపదల నర్హుల కొనంగుట శర (తిజటు వృత్తాంతము శ్రీరాముని వన్నపయాణము శ్‌ల్లి గుహుని భక్తి ర్‌8 అ్మతిమహాముని స్వాగతము ళ7 అనసూయకు సీత తన వివాహవృత్తాంత మెజింగించుట 6

ఒం” అరణర్టాండము విరాధవధ 73 సీతారాముల వనవిహారము 79 శూర్చణభఖావృత్తాంతము 680 ఖరదూషణాదులు శ్రీరామునితో6 బోరాడుట 92 శూర్చణఖా రావణుల సంభాషణ ం్రగ్ర మారీచుని హితవు వం మాయామృగ వృత్తాంతము 1032 సితాలక్మణిల సంవాదము 105 రావణ (పవేశము 106 సితారావణుల సంవాదము 107 సీతావిలాపము కతి జటాయువు - రావణుని యుద్ధము కైషెడ సీతను గొనిపోవు రావణుని వర్ధన 116 రావణుండు లంకను వరించుట 17 జానకీ రావణుల సంవాదము కై19 శ్రీరాముని విలావము 123 లక్ష్మణుని సాంత్వనము క్షై29 కబంధుని వృత్తాంతము 180 పంపాసరన్సు వరన 133 కిష్కింధా కాండము వాలి స్ముగీవుల వృత్తాంతము 141 వాలి న్యుగీవుల యుద్ధము 14వ వాలివధ వాలి యుపాలంభము 152 వర్షాశాలవర్దన 154

కంర నుందరకాండము

హనుమంతుని సముదలంఘనము 162

లంకాపుర వర్షన న

చం[దోదయము 169

రావణాంత పుర వర్ణన 171

ఆఅశోకవనమున ఎతాదేవి కే75

రావయండు ఎతను జూడవచ్చుట వారిరువురి సంభాషణము 78

(శిజట స్వప్నము 188

పావని త్రీరామునికథ చెప్పుట ప్ర

ఎతాోహనుమంతుల సంథాషణము షైం8

ఎతా సందేశము 200

ఆంజనేయ వనవిహారము 201

రావణాంజనేయ సంవాదము 206

లంళాదహనము ల

హనుమంతుడు ఎతనుగూర్చి శ్రీరామునకు. జెప్పుట 25

యుద్ధకాండము

సము(ద వర్జన 222

విఖృషణ రావణ సంవాదము 225

విఖిషణ శరణాగతి 229

వారధి నిర్మాణము వక్రత

శ్రీరామ మాయాశిరో వృత్తాంతము 286 అంగదు రాయబారము లైత్మ్క వానర రాకనసుల యుద్ధము ర్లైత్మ్క్రై మూర్చిల్లిన రామలక్మణులంగని సీత విలపించుట 245 యుద్ధమునకు వచ్చు రావణుని పరివారమును

విబీషణు6డు వర్ణించుట క.

కం!

రావణుని యుద్దము లిక్‌లై కుంభకర్ణుని వృత్తాంతము 261 ఆతిశాయుని యుద్ధము 274 మేఘనాదుని యుద్ధము 277 కఎసేనలు అంకను గాల్బుట 279 మకరాక్షుని యుద్ధము 281 ఎత చావు విని రామలక్ష్మణుల వగపు 284 మేఘనాదుని మరణవార్త విని మందోదర్‌

రావభఖులు విలఎంచుట 288 రావణుని యుద్ధము 29] రావణలక్మణుల యుద్ధము

మూర్చిల్షిన అలక్మణునింగని రాముని వగప్పు 292 ఎతను జంపంబోవు రావణుని మందోదరి వారించుట 294 రామరోవణుల యుద్ధము 297 ఆదిత్య స్తవము 800 రావణ సంహారము 302 రావణాంత వురశ్రల విలొపము 304 జానకిరాముల సమాగమము 308 రాము డు అయోధ్య కజుదెంచుట 316 నివేదన వ్‌్ష9 ఉత్తరకాండము 320

ఫే

స! స |] గ... క | టల న టం వ్‌ " / ఫా; (నో బరు. సే రసాల గా త గీ ఆ | ( ౯ శ న్‌ నే అజ వ క (1 న్‌ గ న! గై! ట్‌ సో . కావకర శీ కు. ల పరక సర రామాయణ(పశబ 9 వేంఠటరమణయ సరస గ్‌ శ్రీ మోచర్ల రా కమ మకృప (కమము కా గారిని సనాానించ కకిళ్ళ [1 యం జ ఎ వా సన న. స న న సు మ స 7 1 స స న. టు పట్టూ న. ప. . ప ను ల డా శ్రీటె ను. త్రీ బెజవాడ గొపా ను. లరెడ్డిగారు

|. న లు నా ము షల (కు స క 2 న వ ము టీల య్‌ (| ల వం? యు న (1 లో భాతి ల్‌ నా వరన ౧ క్ష "నో గే నా 0 న య గా తు. ద్ద ని న ర ( న. గ్‌ నం య ము న... న. పం బీ “స ఖో గ శీలి ఖమ ల్లి టె ట్‌ 2 జ్లీ

జ్యాభగారాా. న ప అఖాలా న కే మ య ఎనక న. క భన న వ పన హన సట స సమన సో తార వ. ననా. స క ల బీ న. లగి! నాం | న ప ప మేన సను ము ప. పు న. షమ తే. షి న చ న్‌ మ టై టు. చ ట్ర నిల్ల 1 తాం లు 0 న న ఇ

నను ॥ తు త కం గా | మ | గ త! / [2 ఇ క న! త |. ఖో ; ం రో అ స్‌ / జూ బనానా మాతాం. _బాశాలననాలమనతననిరాారాలాడా లాగానా నుమ ననన చన లనమనాననపసోవటముయనాంలే శీ లా, జీ ఓ నరసకవి శ్రీ బూచర్ల రామకృష్ణయ్యగార

రమణీయ రామాయణవనుు గంరుసుతి మైన “పు. ఇప్పు ఇ్వం

క _ శ్రీ మోచర్ల కులాంబుధి సోమా శ్రీరామకృష్ణ సురుచిర కవితో ద్దామా సద్ధురు సత్తమ స్వామీ కైకొనుము నాదు సాష్టాంగ నతుల్‌

క ధీ చతురానన (పజ్హా వాచస్పతి సంస్కృతాంధ భాషా యోషా త్రీ చిత్తా హ్లాదంబులు మోచా ఫల సార పూరములుమీ సుకృతుల్‌

ఉ భాను సహన దీధితి విభాకలనన్‌ ముకురంపు ముక్క దీ ప్రానమ సప్త వర్ణముల నంబర విధికి6 జిమ్మునట్టు నా మానస భావ వీచికలు మంజుల కావ్య కలా (పభావళిన్‌ బూని వెలుంగు టారయ (పపుల్ల భవన్మతి మిత దీబచేన్‌

చ సలలిత మామకిన కృతి శైెవలినీ చల దూర్మి మాలలన్‌ విలసితమున్‌ బొనర్చిన పవి్శితపు టూహల యుత్పలంబులు జ్వల కవితా కళా మధుర బంధము అతౌాట భవన్ముఖేందు కాం తుల కమనీయతన్‌ గద యనూన రసైకధునీ దయాఖనీ

మ అమితోత్సాహ గిరి (పభూత రసభావా వేగ వృత్త స్ఫుటో ద్యమమై నా కవితా రురీ వరము రామాధ్వంబునన్‌ బాజఖజూ చి మనోజాయన సూచనా సుమతి పాచివ్యంబు నాకిచ్చిన ట్టి మనస్విన్‌ నిను సద్గురున్‌ విబుధకోటిరున్‌ (బశంసించెదన్‌

కె!!!

చ తలపుల వేడి గాడ్చుల వితాకును గన్న మదీయ కల్పనా లలిత లతాంత గుచ్చము విలాన మనోజ్ఞ పరీమళమ్ముది క్కుుల వెదచల్లు టారయగ+ గోమల తడావక పూత శీత వాగ్‌ జలకణ సేచనంబుననె సారనుధా కవితా విశారదా

క గంభీర భావ పరిమళ గుంభిత భవదీయ హృదయ కునుమ శ్రీకిన్‌ శుంభ దభినంద నాంజలి నంభోనిధి కర్ణ మట్టు అర్చింతు న్‌ొగిన్‌

అటు ఛా కృతికర్త దుగ్గి శెట్టి వేంకటరమణయ్య

శ్రీరను అనతారిక (సుందరకాండము) చ కనులకు.6 గొనిఎలంబెడి జగత్తును సృష్టనానర్చెనెద్ది భా వనల నృజింపంగభైిన యపారమసంబు నొ్‌సంగె నెద్ది క్‌ ర్మను బొనరింవ6 (బేరణము [పొణిలకున్‌ గలిగించు నెద్ది దొ నిని భువనంబు సర్వమును నిండిన యటహ్మము న్మాశయిం వెదన్‌ ఆ దేహమిచ్చి పెంచి తీయని కూరిమిస్‌ దప్పులెల్ల దిద్ది యై ప్వుసెష్పు కన్న ఎతలుగాదె కనిపించు దేవత లట్టి వొారిపదములంటి కొలుతు ఆ వరగ ఓం సమశ్శహయ మంత్రంబు నే నుచ్చరించు విధము నోర్చుకోడ నేర్చె నివ్వ జానునీషియొ గురునకు వందనం బొనర్హు భక్తి యుక్తి మ విలనన్నీలపయోదదేహుని రమావిద్యుల్ల తాంగీ శుభా కలితస్సారవిశాలవకుని కటాక్ష శ్రీనింగొంకింది ని ర్మలభావంబున రాముగాథ పిరచింపన్‌ బూనితిన్‌ నను నా వలనన్‌ దప్పులు పైపంగోరెదను విద్యన్ధ్రామణి (పొతమున్‌ మ పలుకుల్‌ తేనియవాకలై వలయ గావ్యంబుల్‌ రసక్రీక ముల్‌ సెలువారన్‌ రచియించి వాణి నెపుడున్‌ సేవించు మోచెర్ల వం శలసద్ధీిమణి రామకృష్ణకవి వూత్సల్యంబుతో నన్ను నిచ్చలు ఏకించుట కొ మనస్వికి నమస్కారంబు లఅర్చించెదస్‌

కర ఉ స్వామికి జానకహృదయసారసమాధురినాను తేటిక్రన్‌ నేమముతో రవాంచు మునినిర్మల మానసరాజహంసకున్‌ (జామిడులైన ర్మాతి చరపాదప పంక్తులుగూల్చు దంతికిన్‌ జాములు దీర్చు రామునకు భానుకులాబ్ధి నుధాంశుమూర్తికిన్‌ వ సమర్చితంబుగా నే నొనర్బంబూనిన శ్రీ మదామాయణాంతర్హత నుందరకాండ కావ్యంబు నకు( గథావిధానం బెట్లనిన దేవా యవధరింపుము ముయానమొముననా సము ముముమూనీలనామననున్‌.

శ్రీరస్తు శ్రీరామచం[ద పర(బహ్మణేనమ ఎప్పు ప్ప, చు. చు. పు. “ప్పు.. చ. ఇ. పు ఇ పు. ర్స. పు. పు. పు. ఇప. పు చ్చు. ము ప్పు, పు. పె, ఇం రనుణీయ రానూయణను పసావన సీ అతు క్పు. చ్కు. చ్కు. ఆ. ఇ. ఇ చ్చి. ఇ చ్చు. చ్ప న్వు. చ్చు. ఇ, పు. ప్ప.ఇ్కు. చ్చ, చ్చు. చు, గ్పు. మ్స చప్పు, చ క _ శ్రీరామాయణ మహిమన్‌ బోరాములు గడచు శక్తిం బొందగ నస్మత్‌ (పారభ్ద కర్మ దాటన్‌ (బారంభించితిని దాశరధి కథ్య(వాయన్‌ క రాముని పావన చరితము కోమల పదములను గూర్చ కోరిక గలిగెన్‌ రాముండు సస్మిత ముఖజిత సోముడు నుడికార మిచ్చి శచుభమిడు గాతన్‌ క బిస కాంక్ష నేక దంతుడు బుస పుర్వుల నంట నవి భవునిపై6 బరువన్‌ వస౦6 బోడమిన గిలిగింతల హసించు పితను గని నగు గజానను గొలుతున్‌

త టర! సి జట పైని నెలవంక జడ చం్యద్రవంకయు సత్త్వ రజో గుణాాశయము ౬ దెలుప తిగకంటి జ్వాలలు తొాగకంటి చలువలు శిక్షను రక్షను+ జేర్చి చూప దశర్వికర మణుల్‌ తార హారమ్ములు సరస సౌజన్య 1పస్త్రర మొనర్చ శాటి బూడిత పూత కస్తూరి మైపూత నృప్బ పె సమదృష్ద స్పష్ట పరుప గి. పచ్చి యెనిక కోల్నును పచ్చడంబు సన్న వలిపంబు సాగనున సంతరించి త్యాగ భోగైక మూర్తియె తనరు చుండు అర్ధనారీశ్వరుడు దయ నరయుగాక ఉ రాజ మరీచికా తరళ రంజిత గాంగ రురి తరంగ వి ఇొజిత మౌళి జూటు డు ధరాథర సూతి శరీర భాగ సం యోజిత పూర్ణ దేహు డు పయోధి ముఖాద్బవ కాలకూట కీ లాజఒజిత కాలకంరు డు పలాయిత శాలు డు నన్ను[బోచుఠన్‌ క గరుడస్టుని బీతాంబర ధరుడగు వైకుంరు హేమ ధరశిఖరముపై నరుదగు తటి దాన్ఫత జల ధర మోయన నొప్పు వాని దలతును మదిలోన్‌ ఉ పుట్టిన మందిరంబు పరిపూత విశాల సుధాంబు రాశి చే పట్టిన పూరుషుండు భిగపంతుడు పూవుల తూపులన్‌ జగం బట్టిటు సేయు జెట్టి కొమరారు సుతుండయి యిప్పు లక్మి నొ పట్టున నిల్చి నాకృతి కపార యశం బొన6 గూర్చు గా వుతన్‌

కందరు! క _ తొలిచదువులు నలుగడలన్‌ నలు వొందగ బలుకు చుండి నలు మోములతో నిలజీవుల సృజియించెడి పలుకుల పూ బోణి స్వామి పాలించు ననున్‌ క వీణియ' (చేమాలాపము పోణిమి6 జేయుచును సృష్ట మునిగిన నాథున్‌ జాణతనంబున లోగొను వాణి కృపన్‌ నాకు వశ్యవాక్కుు అొసగుతన్‌ క రామా యను మధురాక్షర మేముని కవి శుకము బాడె నింపుగ కవితా భూమీరుహ శాఖలపై నా ముని వాల్మీకి కను నంజలి మోడ్తున్‌ క రామ చరితామృతాఖ్ధిని నే ముని నిరతంబు (దావి తృల్ల గనని వాగ్‌ స్వామిని నకల్మ షాత్ముని నా ముని ఉపాచేతనునకు నంజలి గూర్తున్‌ చ పలుకుల కొండ నుండి నును వన్నెల నీను తెలుంగు రాళ్ళ నే రృొలయగ సంతరించి లలితోజ్జల సత్కృృతి హర్మ్య్యమాలికల్‌ నులభముగా రచించి రసలుబ్ధులు (దష్టల మానసంబులన్‌ విలఎతమున్‌ బొనర్చిన కవి స్థపతీందుల శేను (మొక్కెదన్‌ క కప్పురపు( బలుకులన్‌ బలె గుష్పున వాసనలు చిమ్ము గొమరు బలుకులన్‌ గుప్పింపం దలతు6 గవిత నొబ్బదమౌ నటుల రఎకులో హో యనగస్‌

[కందరు ఈ భూమిసుతా మనోంఎయిరుహ పుష్కల రాగ మరంద పానదీ కా మద చంచరీకున గాలపయోద విశాల హారి శ్లో థా మహనీయ మూర్తికి. (బభాకర తీవ మయూఖ రేఖికా స్తోమ నిశాత శన్హునకు కోభన మూర్తికి రామ మూర్తికిన్‌ వ సమర్చితంబుగా నేను రదియించు శ్రీరామ చం[దమూర్తి పవి్యత చర్నితమ్మునకు గథాాకమం బెట్టిదనిన-- దేవా అవధరింపుము ///

శ్రీరస్తు

రమణీయ రామాయణము బాలకాండము 5॥ శ్రీజానకీ మనోహర

రాజ కిరిటస్ట మణి విరాబిత పద శో

భాజిత పుష్ప శరాసన

రాజీవదళాక దీన రక్షా దక్షా వే మ సరయూ శైవలినీ తటికా (తిభువ నాశ్చర్యం బనూనంబు ఖా

స్వర మాణిక్య వినిర్మితోన్నత మహా సౌధ _పపూర్ణంబు భా

స్మర వంశోదిత పాలితంబు నుమన శ్లాఘ్యం బయోథ్యా పురం

బు రమావాసము ధాత్రి నెన్నానటికిజ బౌట్టె విరా జిల్లెడొ౯ రో! ఉఊ ఇందు శిలా వినిర్మితము లిం[ద్ర పురంబుకు దాకు మేడలం

దందము చందముజ గల యొయారులు భూషిళలై నటించుచుళా

సుందర మందహాస రుచి సోమునిం జూడగ€ ద్యత్పభావళిన్‌

గందును బాఎ చందురుడు గాన బడున్‌ గనువిందుగా.బురిన్‌ 3 నే మార సమానాకారులు

ధీరులు మతిమంతు లధిక ధృతిమంతులు వి

స్తారోదారులు సారా

చారులు సజ్జనులు (వియవచను లట పురుషుల్‌ త్తీ క అ పురి నేలుచు నుండెను

చూపరి త్రైలోక్య వినుత సూనృత నిధిన

త్తాపసుల పెన్నిధానము

భూవతి దశరధు6ండు లోక పూజ్యుండగుచున్‌ త్‌ గీ అతని శార్యంబు శతు భయంకరంబు

అతని దానంబు లేమికి నడ్డు కట్ట

అతని ధర్మంబు దుర్నీతి నవల (దోయు

అతని భాగరంబు ధనపతి నతునిం జేయు ళ్‌

రమణీయ రామాయణము 2 బాలకాండము వ అరాజునకుగౌసల్యా నుమితా కైకేయీ నామథధేయలగు మువ్వురు భార్థులు గలరు వారనపత్యతా దోష్మగస్త లగుటం జే శౌ క వారలు [(గుంకని తీర్థము పాజులు చెప్పంగ భక్తి. బట్టఎ నముల్‌ కోరిక నెమకిన6 గాంచము సార వివానంబు (యతుకు సంతతి లేమిన్‌ క! క మువ్వురు రాణులు గఖ్లియు నెవ్విథి జన్నముల నెల్ల నేర్పడ జేయన్‌ గవ్వకు సరిగా కుండెను వివ్వారికి6 గర్మదీజ ఇస గునె ఫలముల్‌? ం వ నుతులు లేరని చింతించు రాజుతో నొకనాడు 10 క నరవర ప్యుత (పొబ్తయె యరుదని చింతింప దగునె? యాతత భక్రిన్‌ దిరమున నుతేబ్బ సల్పిన ఎరిమగ డు జనించు ననివఎఘ్రడు పలికెస్‌ 1 వ అంత నామహాముని చెఎ న తెజంగున శాస్త్ర “మ్మతముగా ౨2 క భూవరు డు సేసె సవనము దేవ (బాహ్మణులు మెచ్చ దీప్తాగ్నీ జ్వా లా విర్భూతు ఢు దివ్యుం డా విభునిం గను గొనుచు గృపామృత్‌ దృజ్దున్‌ 18 క పాయస భాండ మొసంగెను ధీయుతున కతండు పంచెం దీయని కూర్మిన్‌ జాయలకు మువ్వురకు నా పాయనమును భక్తి యుక్తి భకించుటకై 14

రమణీయ రామాయణవనము 3 బాలకాండము చ్ర స్వాతిని ముత్తెపు6 జప్పలు చేతము రంజిల్ల వాన చినుకులు గురియన్‌ (శ్రుతిని (గహించి నట్టుల నా ళరళాక్తులు (గహించి రా పాయసమున్‌ క్ర "| శృంగారవతుల మేనుల బంగారపు వన్నె పలచ బాజంగా హె చ్చెం గండంయిల ధవళిమ పొంగారుచు౯ జూలు వృద్ధిం బొందెడి వేళన్‌ కైగ్ర ళ్‌ భువిలో ధర్మాచరణము భవపంక నిమగ్నులైన (పజలకు నేర్చన్‌ దివిరి వనమాలి యంశము భువిపై6 బొడ సూపె భువన మోహన లీలన్‌ క్ష? యజ్ఞము పూర్తిమైన తర్వాత ఆరు బుతువులు గడచెను పండ్న్మెడవ మాసమగు వచైతమాసమున పునర్వను నక్మతయుక్త నవమి తిదియందు ఐద్య్ముగహము లుచృస్థానము లందుండగా అనగా సూర్య కుజ గురు శ్ముక శనులు మేష మకర కర్కటక మీన తులా రాసు లందుండగా గురుడు చర్మదునితో కలసియున్న కర్కటక లగ్న మందు కౌసల్య సర్వలోక శరణుర్ణని సర్వ లక్షణ సంపన్నుని విమ్హు స్వరూపుని శ్రీరామచం్యదుని (పసవించెను * కరి

• శ్రీరామచం(దుని జననము హోరానుభవ దర్భణమను జ్యోతిష (గంథ ,పకారము విళంది నామ సంవత్సరమున వసంతమున మేష సం్యకమణ చ్వైత శుక్ష నవమి బుధవాసరము పునర్వను నక్షతం మధ్యాహ్న సమయ మున కర్కాటక అగ్నములో జరిగెను

రమఃకఠయ రామాయణము శ్‌ బాలకాండము క _ పుటిరి మువ్వురి కడుఎఐన

న టి ట్టనరాని పావనాత్ములు ప్కుళుచ్‌

పట్టు సడలె వంధ్య విధికి

ముట్టిరి మోదమున జెని ముగుదలు మిన్నువ్‌ 9 గి కనియే రాముని కౌసల్య శైక భరతం 6౬

గనియ లక్మణ శ్యతుఘన్నులను సుమ్మిత

గనియ సకల స్మామాజ్యుము కరడు ముడంబు౯€

జెందచ సంతస పడిరి జేజేలు మింట 20 త ఊయలలో నూకొట్టిరి

పోయంగను నుగ్గుపాలు పూపూ యనుచున్‌

సోయగముల జిందిందిరి

పాయని కూరుముల. బెనుప€౬ ఐడుదము నినుంగుల్‌ ర క వలి వెలు6గు చలువలుం బల

నాలికించుచు బోసి నగవు లొయ్యన శిశువుల్‌

తలి దండుల హృదయంబుల

నలరించిరి రాణ్‌ వాస మరునము నొందన్‌ 2ంై ఈ నలువురు స్యతులు సెరిగిరీ

నలఅలితముగ శుక్తపక్ష చందుని మాడ్కి5

కలకల నవ్వుల కాలము

జలజల సెలయేటి నీటి సరవిని సా గెన్‌ 23 ఆ... పొత్తలలో లీల నొత్తిగిల్లేను వాయు

చలిత నీలోత్పల చందమెనసి చివురు కెంగేళుల కితిని దోగాడెను అది కూర్మగతుల యందమొబ్బ

రమణీయ రామాయణసుు క్‌ బాలకాంథము

అల్ల నల్లన లేచి యడుగుల వేసెకు

మూడడుగులువెట్టు పొట్టి పగిది తొక్కు పలుకుల ఎల్కి దోబూచు లాడెను రా విల్మ పయ్కిల రక్తినెసగి

గి అంతకంతకు. బెంపారి యచ్చ్భుతముగ

బరగె రాముండు కన్నుల పండువగుచు

వైత్యకోటుల ధెర్యము దబుగుచుండ

వేల్చు హృదయములన్‌ ధృతి పెజంగుచుండ 23 వన అంత నా రాజ కుమారులు లె క ధరా" భారము దీర్చంగ

విరివిగ నేర్వంగం బూని విద్యల నెల్లన్‌

గురువులు నేర్చగ ేర్చిరి

వరాస్త్రముల మర్మముల నవారిత పవిమన్‌ లెగ్‌ నే నాలుగు సందంబుల వలె

నాలుగు దిక్కరుల భాతి నాలుగు కడలి

మేలుగ నేలెడి దిక్చరి

పాలుర వలె రాజనుతులు పర౦ంగిరి కడిమిన్‌ ౨2ర్ర క _ పదునైదు వత్సరంబులు

ముదమున భూ జాని యతని మువ్వురు సతులయిన్‌

గుదురు గడల్కొానః గడిఎరి

నుదయార్కోపములు ప్యుతు లొప్పుగం బెరుగన్‌ 27 ప ఒకనాడు దశరథమహారాజు నిండు పేరోలగంబున నుండి యుక్ష

వయన్కులగు పు్యతులకు వివాహ మొనరింప6 దలంచి సభ్యు

లతో సంప్రదించు నవసరంబున 26

రమణీయ రామాయణము 6 బాలకాండము సీ ఘనమగు (బహ్మర్డి తనము సాధించిన ముని కౌశికుడు వచ్చి పూజలంది జననాధునకు. జెప్పె జన్నంయి తాంజేయ సురవిరోధులు భగ్న పరచి రనుము యజ రకార్తమై యర్థించె రాజును రఘురామ చం(దుని రా(తిచరుల6 జక్కాడ€ దనవెంట సత్వరంబునపంప వనులకు భూజాని ముని పలుకుల గ. వినుచు నిశ్చేష్టు జొయను బిడు గడచిన రీతి. బెంపారు చింతతో గాతరుడయి శారు కన్నీరు మోమును కలుఎతమును జేయ గరములు మొగిడిచి చెప్పె నిటుల 29 చ మునివర బాలు రొక్కరుడు (ముక్కుడి మూకల గామ రూల్‌ ఘనబల గర్వితాత్ములను కాలముఖ (వతిమాన బికరా ననులను వీరనత్త్వులను నంజుడుదిండుం షోూర దైత్యులన్‌ దునుమ గలాడె? రాక్షసులతో నని సేయగ నేనె వచ్చెదన్‌ త గీ ఊన పోడశ (పాయ మందొష్టు రామ చందు డంయిజ వ్యత లోచనుడు రాతి చరుల నేరీతి (దుంపగ శక్తి గలుగు నవన ఠక్షకు నేవత్త సంయమీం(ద త్‌ గీ _ముదిఎ మువ్వున గంటిని ముద్దులొలుకు నుతుల నేరీతి బంపుదు. జూచి చూచి రక్తమున్‌ జుజ్జు భీకర రాకనసులను జక్క నడపగ మునివర చలము విడువు కై

రమఃశథీయ రామాయు౭ఎము 77 చాలకాండము వ ప్య్ముఠ వాత్సల్యమున బలుకు రాజుతో విశ్వామిత్రు డిట్ట్లనెను 38 లీ రాము మహిమయు సత్య పరాకమ్ము

నే నెబుంగుదువు వఎషస్టమౌని యెయలుగు

ఊతాపసు లెజుంగుదురు నుమ్ము దశరథనృప

సంశయంబేల రాముని నత్త్వమందు త్ర్‌డ వ ముని వలుకుల వినియీా థైర్యహీనుడైన దశరధుడు రాముని

బంపనని మరల మరల వవింప తె5 చ్‌ కనలుచు మౌనివర్యుడనె కన్నులు కావిరి జెంద భూప ని

వినయపు పల్కులెల విన వేడుక యాయను నీదు (పార్ధనల్‌

చనియెద నన్నం దత్‌క్షఐమ సమ్మని వరు వఎఘ్ర నానతెస్‌

బనిచెను దామలక్ష్మణుల. బార్థివుడా ముని చం్మదు వెంబడిన్‌ ౩6 చ. కనులకు విందొనర్చు విహగంయిల గాంచుచు మిన్నునంటు కా

నన తరురాజి నబ్బురమునన్‌ బరికించుచు6€ గొండలందును

యన ఎఎిు కాండులిను నుదయార్కుని రోచుల6 జూచుచుస్‌

బధిం

బున గల వింతఠతలంగనుచు బోయిరి రాజసుతుతల్‌ మునీందుతోన్‌ వ రామ అక్ష్మృణయులు మహాత్కుడగు విశ్వామి_ఈతుండు సాయం

సమయమునకు సరయూీనదీ తీరము. జేరిరి తి ఈ _ మునివర్యులడు రాసుతులకు!6

జనవున (అయ భాషణముల నకలాస్త్రములస్‌

దనుజుల6 బరిమార్చను స

జనులను (టోవంగ నేర్చె సౌశీల్యంబున్‌ రం వ నరయూ నదీ తీరమున ర్యాతి శయనించిరి ఉదయముననే

రమకీయ రానూయణము బాలకాండము క కౌసల్య తనయ రామా

భానుర గుణ (వథమ సంధ్య వర్తిలు నదిగో

దాసాని పూవు కెంపున

లే సవితకు గేలు మోడ్స లెమ్ము కుమారా త్తి వ ఈ విధమున మునిచే మేల్కొనపబడి శ్రీరామ చందుడు కాం

కృత్మములు దీర్చుకొని ముని వెంట నరణ్యమున పయనించెను

మార్గ మధ్య్ధంబున త్రై క పెట పెట దిక్కులు పగులగ

గట గట నార్చుచును బాద ఘట్రనములచే

నటు నిటు ధాతి చలింపగ

బట బట రవముల నిళాటి పరువిడి వచ్చెన్‌ త్రి చ గిరగిర దిర్ధుచున్‌ బధము (కేవల నున్న మవాజ శెలముల్‌

కరముల లాగి బాలక ముఖంబుగ రివ్వున రువ్వుచున్‌ నిశా

చరి గననొప్పె6 దాటక విశాల మవారుహ గండ జాలముల్‌

సరసర పైకిం జిమ్ము గురు ఒంగమ భూధర రేఖయోయ నన్‌ 4 క వాటమగు మార్ధణంబుల

(వేటుం6€ దన పెకి వచ్చు వృకాశ్మములన్‌

గీటున బుచ్చుచురాముడు

వేఎడ దగునా యటంబు వెల దిని దలచెన్‌ శీర్‌ క వెనుదియు రాఘన్సనితో

మునివర్యుడు ఎల్కె వత్స పాలతి యనుచుదీ

నిని బరిమార్చన్‌ గొంకరు

దనుజాంగన పాప హృదయ దండింప దగున 46 వ మజియు రామచంద్రా కృపతి వృత్తంబు కడుంగడు

కఠినము శ?

రమణీయ రామాయణమసను ఠి జాలకాండము ఈ! ధర్మమథధర్మమో నృపుండు తప్పక లోకహితార్జ వృత్తిమె కర్మ మొనర్చగా నగును; కారుణికత్వము (కూర భావమో మర్మ మెరింగి బూనదగు; మానవ నాధుని వర్తనంబునన్‌ థార్మిక దృష్టి యుండదగునా! మనుజారి యెడన్‌ నృపాత్మజా. 48 వ[॥ అంతట శ్రీరామ చర్మదు డిట్లనెను. 49 క।॥।; తప్పైనను - ఒప్పైనను తప్పక భవదాజ్ఞ నేను తల దాల్తును మా యప్ప వచించిన యట్టుల; నిప్పుస కలుషములు చెనకి నిలచునె స్వామీ. క్‌0 వ।॥। గురువరా మీఆన నాకవశ్యము ఆచరణీయమని రక్ష. క।। బెడిదంపు మార్గణంబుల వడి వచ్చెడి వృక్షైతైల పంక్తులు ధరపై6 బొడియగుచు రాలిపడంగా నడంచెను దాటకను రాము డద్భుతశక్తిన్‌, నజ, గీ11) రామ మన్మథ బాణంబు ర్మాతిచర వ ధూటియెట్‌ దుస్స్పహంబయి నాంటు కొనంగ _ రక్త గంధాను లేపన రంజితయయి జీవితేశుని నిలయంబు. జేరుకొనియె. . . క్‌కి వ।॥। కాటక వధానంతరము విశ్వామ్మిత మునీం్యదుండు రాసుతుల . -. వెంటనిడుకొని తన య్మాశమంబునకుం జని దీక్షతో నాజు దివా ర్యాతంబులు యజనం బొనర్చ్బునష్పుడు. - వ్‌4 గి కంటిపై జెప్పవేయక్క వింటిమీ౧ద6 .. జేయిందీయక రాముండు స్థిరము గాను యజన వేదిక చుట్టు నత్యధిక జాగ , రూకు6ంజై యుండె6€ దమ్ముండు వంక నడువ. న్‌క్‌

రమణీయ రామాయోానము 10 బాలకాండము వ అంత నొక్కనా డు క్‌6 క బలియురు మారీచ నుబజా హులు కిలకిల రావములను హుంకారములన్‌ బలపల నరుదెందచి విసర పలలము రక్తమును యజ్ఞవాటిక యందున్‌ వ్‌7 ఊఉ రాము డు రాక్షసాంతకు డు (పజ్వలితాగ్ని నమానతేబు డా భీమ పర్శాకమాన్వితుల భిషణమూర్తుల దుర్మదాంధులన్‌ శార్థమల కాంతి నిర్జిత చలాంజన పర్వత తుల్య రఠరూపులన్‌ (బామిడులైన రక్కసుల భర్దనం జేసె శితాంబకంబులన్‌ క్‌8ి నే అలు6గుల బెడిదపు _వేటుల6 దొాలంగి మారీచు6డు వడె6 దోయథి నడుమన్‌ ములుకుల రె గెడి మంటలు మెల గ సుబాహుండు సచ్చె మిడుతయు బోలెన్‌ ర్‌ం గీ. రాము€ డీరీతి వధీయించి రాక్షనులకు ముని సవనమును సంపూర్ణముం బొనర్బె అంత గాదేయు. ఉత్యంత సంతసమున రాము నీక్షింది పలికెను [పేమ దొలుక 60 నీ నీ బాహు బలమున నిర్టీంతివి రాక్ష సానీకములను వశస్వి వగుము ఎద్ధశమంచు (పబద్ధి గాంచెను నాదు యజ్ఞంబు సంపూర్తి యెన కతన మనము పోవలయును జనక రాబొనరించు జన్నంబు గాంచను సత్వరమున ఆ రాజు గృహామున నారోపశాతీత మ్రైనట్టి భవువింటి నరయవలయు

రమణీయ రామాయణము 11 బాలకాండము గీ అని వచింవిన్‌ గాధేయి నమసరించి పార్ధివ కుమారు లరిగిరి పాద వారు లఅగుచు గాంచుచు నడవిలో నద్భుతముల మార్గ మందొక శూనార్మాశమంబు గనిరి భ1 చం అతి రువిరాగతుం డయిన యర్శ కులాఖ్టి సుధాంశు మూర్తి కా శత పరిచర్య సేసెను లతా లలనల్‌ సుమ సౌరభానిలం బతిలిత లీల వీచుచు మదాళింనినాద మృదూక్తి దాత్తురీ గతులను సాధువాఎముల కమ్మగ బల్కుచు హృద్య రీతులన్‌ 62 ఆ వె కనిన రామవుండు గాధేయు నడిగెనో మౌని చంద యిందు గాన బడరు మునుల దీని విధము వినం గోతెద నఓంచు పృచ్చ సేఎ మునిని నిటు వచించె రక ఈ మావులు లేంజివుళ్ళి నీతి మంజుల మయ్యును లేవు కోయిఎల్‌ పూవులు గని తీవియల వొందవు తేనెల నాన తుమ్మెదల్‌ రావము రాల్చ్బడంగను రురంయిలు 'పాకును శీర్థ వేణులస్‌ మోవ్పలు వివృ నెమ్ములు యమోద భరంబున కూయ వాడవున్‌ కావుల పేలికల్‌ దరుల గాలికి నూగును నార్చు పొడిమిన్‌ జీవము గల్లి తేజము నఎంచిన దేహము భంగి జూపడునీ భావము అన పలు్కువలె పద్మ వివాన సరోవరంబునా $ వనఎమ నిర్ణనము ని రువిన్‌ గన నాను రమ్యమై 64 వ అనిన రాముని తోడ మునివర్యు డనెను పతిత పావని యైన కత విను రామ 65్‌ న అ.

రమం-ఠీయ రామాయణము 12 అహల్యావృక్రాంతము చ వినుము విధాత తొల్లికడు వేద్య నహల్యను నృబ్ద సేసె భూ మిని గల సుందరాంగులను మించు మనోజ్ఞ తనూ శుభ ద్యుతి] గనులకు6 బండువున్‌ గొలుపు కన్నియ నా తరళాక్షి గాంది * న్మునులును వేల్పు మూకలును బూనిక మూంగిరి యామె పాఠికై నే తన సుత పా [గహణం బునకై తాపనులు సురలు మోహో వేథం బున నర్జింపంగా నా వనజభవు డు పందె మొకటి వారం కిడియెన్‌ 67 క్‌ వందెం బీదె వినుడీ మీ రందజు [(దుతగతిని జుట్టి యవణని రండీ యందణీలో లాఘవమున ముందరుదెంచిన యతండు ముదితన్‌ బొందున్‌ 6ంె త్‌ ఈ మాటలు విని నంతసనె (పొమినుకుం సదివిశట్రి (పాజ్ఞాం మౌనుల్‌ ధీమంతులు సుమనస్స్పులు కామోధ్ధతి బరుగులిడిరి కాశర్ణఐ జుట్టన్‌ 69 ళ్‌ కని యీను ధేనువునకున్‌ వెను ముందల నెన€గు రేండు వెళ్లని మోముల్‌ ముని "తముడు (వదికిణా మొనరివి ధర దిరిగినట్టి యుక్తి దవర్చెన్‌ 70 క్‌ విధి యంతట మునివరునకు విధి వివొతంబ.గ నొసంగె వెంటదిని గుం ఎధీకంఎగు మోహాంబున విధుముఖినిం గనుచు మగిజి విశ్వోల మతిరై 7]

రమణీయ రామాయణము 13 అహల్యావృత్తాంతము క నురపతి యక్కామినిమై6 దిరమగు మోహంబు నిలిఎ లీరని కోర్మెన్‌ విరహానలమున (సుక్కు చు6 దరు-శ0 గవగూడ వేవె దరణమ్మునకై 72 వ ఆంత సొక రాతి గ. క్‌ ముని వర్ధశాల మమవు6డు గొనకొని నడిరేయి. గోడి గొంతునంగూయన్‌ విని ముని స్నానంబునకై చన శ్యకుండు దాల్చి సన్ముని రూప్పున్‌ శశీ సారసాక్షినిం. గూడ నరగున నడుగుల వడి వైచి దొచ్చును బర్జశాల పద తి చెంతకు జేర జడదారి వెజపున వెన్నిచ్చి నొచ్చి తా వెచ్చ నూర్చు చీ కటి మునుగున. జెంతకుం జేరిన6 జెలియ కన్గొన దని చింతనొాందు ఖతియు మోహంంు పెనగొన దేహంబు తిమురంగ గాలూని దిటవు6 దాల్చు గి గుండె దడదడ లాడ మక్కువ రవాంప గౌతముని గేహిని యహల్య కామనీయ కమునకు నిదానమగు చెల్వ కానుపింప6 జేర నత్తన్వి శయ్యకు€ జిత్త మదుర 75 క చలియించెడి కెంగేలన్‌ లలితాంగిని దా కినంత హ్లోద్రం బొదవన్‌ గిలిగింత లమరె నామెకు బౌలంతుక సుర విభుని నెమ్మి6 బొదివెం దమితోన్‌ 76

రమణీయ రామాయణము 4 అహల్యావృత్తాంతము ఉ ఆతతమైన కాంక ననురారి యహల్యను గూడ నామెయునస్‌

(బీతి హరిన్‌ రమించె నరవిన్‌ రతిలోలత వార లుండంగా

గౌతము'6 డేగు దెంచి కని కన్నుల నిప్పులు రాల6 జూచి యా

నాతిని రాతి.జేసె ముని నాధుని కోపము రిత్త వోవునే? 77 క రాయియగు నంత లోన

జాయను మన్నింపు మయ్య సంయమి యనుచున్‌

బాయక యహల్య వక్రైగృ

పాయుతు పాదాంబుజముల నతి దు ఖముతోన్‌ 78 క్‌ మౌని6౬ గని వణకు వ(జిని

దీనానను న్మశు న్నేతు దిళక్చాల విభున్‌

బూని శపించె నతని మెయి

యోనులతో నిబడ మగుచు నొప్పు దొరంగన్‌ 79 క కని యేవమైన తనమే

నిని ముని పాదముల నంటి నిష్టురశాపం

బును మరలుపుమని యర్ధిం

ప నముచినూదనుడు మౌని పలికెను దయతోన్‌ 80 కఠ పర సతుల నరయు నెడలన్‌

మలు తూపుల. జిక్కి నీవు మఘవా నీమే

నరయంబడు వారలచే!

బరమ జుగుప్పును ఘటించు భగ భరితంబై 81 వ అని ముని వరుండు వలుక నిందుండు మునినాధుని సన్నుతించి

యదృశ్యుండయ్యెను 82 క కరుణ దళుకొత్తు కనులన్‌

జరణంబుల (వాలి యున్న చ్ధానను గని మో

ని రఘూత్త ముని పదరజము

న రాతి రూపు6 దొర గుదువు నాతీ యనియెన్‌ న!

రమ౭కీయ రామాయణము కే5 అహల్యావృత్తాంతము క ఇప్పుడు నీ పద రజమున నిప్పాలంతక తొంటిరూపు నింపున బొందున్‌ గొబ్బలగు అమె పాపప్పు6 గుప్పలు భస్మంబులగును గుణరచ్చ నిథీ 8కి వ అని గాధెయు€ డామె కష్ట చర్మితంబిను వినిఎంప రమూ_త ముండు సలక్మ ఖుండై మునీందదుని మున్నిడుకొని గౌతమా(శ మంటి _బవేశించిను శ్రీరాముని పాదధూళి యొక (గావంబునకు సొరుట తోడశచే లిక్‌ న చికుర షట్పదమ.-లు జృంచెంచినవి నామ్‌ భ్మదు పద్మోపమ [పపదఎమ ముఖ చరద బింబంబు పొడమెను రఘురాము పదనఖ తారకఠల్‌ వల్కరింప కుచ హేమ కుంభముల్‌ రుచు లీనె శ్రీరాము నరికాలి మూసయ్‌ం దవతరిల్లి జపమువ చ్యకము దీరె. ఒక్క నృనంహుని మడమ సమ్మెటను సన్మాని మొంది ణ్‌ సిందము నుండి మెబువు జన్మించినట్లు మింవదు6 బోణ యహాల్య జన్మించె దళం ధాత్మజుని పాద ధూళి మహత్రు కతన విష్టుపది మున్ను వెల్వడు విధము దనర న గీ భాస్కరుని కాంతికిన్‌ విచ్చు పద్మమువలె ఖొనుకులు దివ్య తేజ (పభావ కలన తొంటి రూపంబు నొందెను తోయ జాక్షి తిల్లి( జేఎన పాపముల్‌ కొల గి పొవ శ?

రమణీయ రామాయణము 116 అహల్యావృత్తాంతము క్‌ అచ్చరల వింత సొగనుల మెచ్చక స్ముతాము డెవతె మేల్మి సాబగుక్రై రచ్చబడె నట్టి యందము నచ్చెరువున గనిరి దశరధాత్మజు అెలమిన్‌ 88 ద్విపద రాతి రూపు€ దొజంగ్‌ రామ యీరితి నాతియై విలఎల్లి నగధర దీరు రాజీవదళ న్నేతు రమణీయ గాత్ర తేజొ మహోదారు దీన మందారు భువన్మతయాభారు మోహనాకారు కువలయ బాంధవు నువిద గన్గొానుచు మోదా(శువుల తోడం బోడిమి€ గడిగి పాద పద్మంబుల. బైట చేం దుడిచి అప్పుడే విచ్చిన యలరులం దెచ్చి యొప్పారు పూజ తా నొనరంగ సలిఎ వినుతించె నీరీతి విని వేడుకయిన అనవద్యమగు లీల నత్యంత భక్తి నీ పాద రజమున నిరజాతాక్ష నా పాపము అడంగే నన్ను. (బోచితివి శంకరుం డజుండును శర్వాణి వాణి పంకజాతాక్ష నీ పావన నామ జవ సుధారనము నిచ్చలు (గోలు చుంఎ అపరిమితానంద మనుభవించెదరు వౌ (పమద్యాశువులు కుచ్యాగములపై జార కమలజు నీరూపు కరము భావించు నీవ యాధ్యుండవు నీవ పూర్జు£డవు నీప యీశ్వరు డవు నీ వచింత్యు డవు

రమణీయ రామాయ్‌ణము _ 17 అహల్యావృత్తాంతము ఈవ ముజ్జగముఅ సృష్టి సేయంగ (బోవంగ నణ6ప (తిమూర్తివి దెవ తో చును తోంపదు (తుటిలో జగత్తు యోవింపంగా నీవ యోగి సంపూజ్య వేర్వేరు రూపాల వెలయుచు నుండి యుర్విపై మనుజుల నుద్ధరించెదవు- ఈ జగంబెల్ల నీ యేకమౌ దీప్తి రాజిల్లు చున్నది రఘురామ చంద కంధృత శరచాప కాంచన చేల హర కుత దార్మిత హరిదశ్వ తేజ శేరరు మనుజులు ని తత్త్వ మెఅంళ€గ ధారుణ నీమాయ దాంట దుక్రభము ధర్మ సంస్టాప నార్థము నళాకృతిని నిర్మల దీక్షతో నెగడు దేవుండవు వందనం బిదె యిన వంశజ యనుచు ఇందిరా సుందరీ హృదయేశు(డైన నారాయణాంశంబునన్‌ బుటై నట్టి త్రీరాము వినుతించె జెబ్వ యహల్య వ్ర త జొర పదునారు వత్సరా లర్భకుండు అనురులన్‌ [దుంచు టది యేమి యవశలైన పతిత నతి పూత చరితగా బరగ్‌ జేయు శక్తి యదియేమి పరమాత్మ శక్తి దక్క 9గ్ర చ మహా తపస్వి యగు గౌతమ మునీశ్వరుండు శ్రిరామా గమన మును దివందృష్టి నెజింగి నిజ్ఞాశమమ్మునకు విచ్చేసి యహల్యుం భూడి యథావిథి రామభ్యదు నర్చించెను రామ

శమశీయ రామాయణనన 18 అహల్యావృత్తాంతము అక్మణులు గాధేయునితో బయళక్టేజి పయనించి మిదిలా పురముం (బవేశింవిరి పురంులు రామచం్యదుని గాంచి తమలో. దామిట్లను కొనిరి ఫై సీతాకళ్యాణము ణ హారినీల కాంతికి హరువును సమటూర్చు నిబిడ తనుద్యుతి నెగడు వాండు యజ్ఞరక్షార్హమే యనురుల దునుమాడి విశుతి గాంచిన వీరవరుండ పవురవైరి కార్యుకవర మెక్కు పెట్టంగ నొజాను బాహుల నడరు వాండు సీతమ్మ మోమున జెన్హాందు వన్నెకు6 దీలకంబు దిభ్ధంగ; దిపురు వాండు గ్‌ ఎగు బుజమ్ముల వాండు మదేభ గమన వేభవము వాండు సకల దిక్వాలకుండు భువన మోహన రూపుండు పురుష వరుడు వచ్చుచున్నాాండు కనరండు వనీతలార ఫు క అని పిలుచుచు నొండారులను వనజాక్షులు గుములు గూడి (పముదిత ముఖుల్తే కనీరి రఘురామ చం(దుని దీనకర శుభశోంతి నెస6గు దివ్యాకారున్‌ ఫ్ర వ ఆంత వారిట్లనుకొనిర కో నే మన ఎతమ్మకు దగునీ మనేసిజు రూప్పం డితండు మగువను వలచుని కనకం బొమ్మ వీనిం జెనంగొను మేఘాంతరాళ విద్యుత్రీంన్‌ 9ద్ర

రమః౭శ్‌య రామాయణము పితా కళ్యాణము ఉ పువ్వుల (పోవులా నుభగు పొంకం నవ్వులు హాయి గొల్నెడిన్‌ దివ్వెల వెల్లులా కనుల దీధితు లార్బగ6 జేయు జెప్పలన్‌ దవ్వుల నుండియున్‌ మనకు దగ్గర నున్నటు నొప్పు చున్నదీ జవ్వను సోయగంబు గని సారనమితుండుడాగె వమ బ్బులన్‌ 96 వ _విశ్వామితుని పురస్కరించు కొని రామలక్మణుంం జనకుని యజ్ఞ వాటికను. జేరిరి 97 ఆ మొట్టమొదటి మూడు పురుషార్హముల వలె మూడు వహ్ముల వలె పాలచు లున్న మూరి వంతమెన ముగ్గురు మూర్తులన్‌ జనక నృపతి గాంచె సంభమమున త్య వ జనక మహారాజు వారి కెదురేగి సవినయముగా నాహ్వానించెను మిధిలెశుండు కౌశికుని గాంది యిళ్ణనెను ఏం స్‌ అతులిత సుందరు లారూడయౌవను లమర తుల్య పర్మాక మాన్వితులును ఖడ ధనుర్హరుల్‌ కమల ప్మతాక్షులు గజ సింహ శార్దూం గమన యుతులు ఇంగిత చేష్టల నిర్వురు సదృశుల్‌ నూర్య చందుల వలె చూడ నొప్పు న్‌ రాజప్వుతుల నే కతీశుడు గనె పొద వారులగుచు వచ్చుటకు గ్‌ ఆ తం బదేమిీ యిటుల తాపసేయద యనుచు జనక న్మపతి యడుళగ ముని వచించె దశరధుని తనయులు దైత్యులను పధించి నా యజనము (బోచి నారు వీరు 100

రమఃశీయ రామాయణము 20 స్‌తా కళ్యాణము క పురహారుని విల్లు గాంచన్‌ నరపతి సూను లరుదెంది నారిటకున్‌ మీ రరమరిక లేక చూపుడు చర-ంబున వామనుండు జగతి నలమడే క01 ఈ రాముని మోము దమ్మి గని రాజు మనంబున అద్ధియో (వమో దామల భావ వీచికల హినము బర్వె మనో రమమ్ముగా కోమల పద్మ కోశములు (కొంఎళుకుల్‌ పచరించునట్లు (పా చీమిహి రోజుల ద్యుతుం శేషముగా డివిబాకుచుండగన్‌ 102 ఆ (ప్రాత భావ మొకటి పరికించు వేళలో (కొత్త భావ మొకటి గొనశటఎిు అలీన సంతసించు నట్టి నక్కవి హృదయంబు మాడి జనక రాజు మనము పాంగె 108 సీ తన సుత కీతండు తగినట్టి ధవుడం మనసులో నొకవాక్కు మలయు చుండ అవనిజ కేరీతి నర్హుడౌ భర్తను తేగల నను చింత తీరి నటుల అజ్ఞాన తముమున నటు నిటు చెజ లాడు మనుజుండు జ్రానమున్‌ గనిన రితి న్యాసంబు నుంచిన యజమాని కిప్పుడు అప్ప జెప్పెటి భాగ్య మబ్చ్బి నటుల గీ నరామచం్నదుని గాంచ నారాజు మనము పరిపరి విధంబులను పరిభమము చెంది స్వన్వతను గాంచె శాంత భొవంబు బౌంది కార దైవత్వ మాహాత్మర్థ మద్భుతంబు 104 వ ఒనక మహారాజు వారిని రాజ (పాసాదంబునకు గొనిపా యి తగిన విడిది యేర్పాటు గావించెను మరుసటి దినము సూర్వోదయ మెట్టున్నదనిన 105

రమణీయ రామాయణము. 21 సి్‌తా కళ్యాణము ఊఉ తూరుపు దిక్కునన్‌ బొడమె6(6 దోయజ బంధుడు కాంతి మాలికా పూరముచే దిగంగనల మోముల ముద్ధిడుచున్‌ వచించుచున్‌ చారు పిక స్వనంబుల పినాకి ధనుస్సును వంచి నేడుసీ తారమఖణిన్‌ వరించును మదన్వయు డద్భుత లీల గాంచుడీ వ [పాత కాలమున విశ్వామ్మిత మునీందుడు రామలత్మణులు ఇంటరాగా జనకు నా స్థానము. (బవేశించెను ఆరాజు వారి నుచితాసనముల కపవిషస్టులజేఎ యిట్లు పలికెను మునీందా మీకు స్వాగతము మీరు కోరిన రీతి కార్ముకమును దెన్బంచెదను అని సేవకులను శివుని విల్లుం దెమ్మని ఆజ్ఞాపించెను 107 ౧ నీట మోపరు లెట్లు నింగిపై హరివిల్లు వాన చిన్కులు రాల వహియించు రీతిని (శమ జలంబులు జార శంకరుని వింటిని జనకుని సేవకుల్‌ కొనివచ్చి నిలచిరి 106 వ జనకుడా వింటిని. జూపుదు దాని వృత్తాంత మెజింగించెను మా పూర్వ పురుముండు దేవరాతు(లడను మహాత్మున కీవిల్లు శివు”చే న్యాసముగా నీయబడినది నేనొకనాడు 109 త జన్న మొనరింప క్ష్యతమున్‌ దున్నునపుడు సర్వ అక్షణ సంపన్న సారసాకి అమర మాయయొ యనుదితి నాడుబిడ్ధ పొాడమె నాగటి చాలున పుణర్ణ ఫలము అ యయధభూనిజ€౬ బెంచితి నొత్మజ వఠె సిత యను పేరనామె 'పసిచ్సి గనెను వీర్య శుల్కగ నామె స్టాఎత మొనర్చి బల పరీక్షకు! బెట్టితి భవుని విల్టు షం

రమణీయ రామాయణపసుు 22 స్‌తా కళ్యాణము వ అమె స్వయంవర మొకనాడు నిర్ణయించితిని క క సిజా న్వయంవరమునకు భూతలమున నున్న నృపులు భూరి యశుల్‌ సం జాత కుతూహల మతులై యేతెంచిరి నాదు తనయ నెలమి (గహింపన్‌ 12 వ ఒక్క శుభదినంబున సితా స్వయంవర సభ నేర్చాటు చేసి స్టాణుని శార్ముకంబు సఖాంతరాళ మునకుం దెప్పింది యిట్లంటిని 113 క్ర శలగమున నున్న ధరా పాలకులను గాంది నేను పలికితి నిటులస్‌ శూలి విలు వంపు వధువున కోలియగు నతండు వొందు నువిద కరంబున్‌ కేడీ చ అనవిని కూడినట్టి పనుధాథిపు లొయ్యన నొక్క రొక్కరే ఘనమగు శూలి కార్ముకము€ గాంచి యిదెంత యటంచు రీవితో జని కదలింపలేక వడి జారంగ మర్మ జలంయి వింటితో జెనంగిరి వాన నత్తులయి (పేక్షక లోకము నవ్వుచుండగనస్‌ కక్‌ క కాకలు దీరిన నరవరు లాకార్ముక మెత్త లేక యటమట నాందన్‌ శాకందు ముఖుండు రాముం డీ కార్ముక మెత్త గలడొ యీక్షింప నగున్‌ కే16 ద్వౌ అంత విశ్వామి(తు డవనీశ సుతుని చిజునవ్వునన్‌ గాంచి చెప్పె సీరితి శాంచుమా రామ శంకరు కార్ముకమును అనవిని రాఘవుం డంజలిసపేఎ 117

రమణశీయ్‌ రామాయ్‌ణముు 23 సితా రళ్యాణము క సుప్త భుజఒంగము రీతిన్‌

గుప్త ముగా పేటి యందు గూర్చిన వెంటిన్‌

దృజ్వని రాముండు గనె (వ

ఉీబ్రని వెలుగొంద విల్లు దివ్యత్వమొతోన్‌ జప శ్ర యత్స మొనరెంతు మునివారా అసమ నేటత్రు

థనువు స్పృశియింప కదిలింప గొనము భార్చ

అనళిండని రామవుం డంజలింవ

జాదల భదల్బె (బహ్మక్షి మోదిమంది తళ ఈ పూవు వింటి జోచు పుష్ప ఛనున్సును

లీల గౌనిన శీతి కేల గొనెను

నంభు విల్లు రామే చందు డలంతిని

గానము గూర్చవంచె ధనువు నెలమి గ్షె2ట్ర వ ఆ సమయమున శే2ైే తే మంచు పార నుండి (బాకు (్రొమ్మించు హె

పాదవు పాదనుండి వెలి చూచు పూవు పగిది

పాలు నీటిని మెలగెడి వాలుగ వలె

విరిసె రూపు హాసము చూపు తెర మరుగున గం ఈ _ విరెగె శివ ధనువు పెళ్లున

కరికలభము చేతి యిక్రుశాండము భాచిన్‌

థరవణకె పరశురాముని

చరణంబులు భదథె రామచర్న్శదుని జాడన్‌ స! ఫి ఉదధిలో బడబాగ్ని యువ్వెత్తుగా పొంగి

యుప్పెన వీచులె యుజుకు భంగి ఆకాశ వీధుల నంబుచ పొతము లాస్పోట మొనరించి యార్శ్చిన గతి

రమణీయ రామవోయ2ణనముం 24 సీతా కళ్యాణము కొండ గుహల లోన మండెడు దావాగ్ని జొచ్చి పెపేలున (వచ్చి నటుల సన్నని సందులన్‌ [గన్నన పెనుగాలి విములు పర్వులు వెట్టు రితి పను పాపయెడయని బీకర ద్రాబుష్ట పూత్కారములఅ బుగ బుగల పగిది నీర్హాతముల చాలి నీల్మ్మాభముల నుండి శలాగముల అండి సల్పు చవిని నీ ధ్వని ఒనించె విలొ విజబుగగ దాని వలన రామ లక్ష్మణులు జనకరాజు ఎత గాధి సూనుండు మిగులంగ కడమ వారు బెదరి మూర్చిల్రిరి దనుజు బదిరి పడిరి జల్తీ వ కొంత సేపటికి జనులు మూర్చ దేరరి ఒనక మశోరాజు బతా దెవిశి దామచందుని దగ్గరకు తిమకొని వప్బును కక్‌ క అంచనడ నలనల్లన ౬ జంచక్‌ స్వాంతమున ధరశ జాత వయసాగ్ర సంచయయి వంటరా గౌ పంచశరోపముడు రాము వజ్జకు నరిగేన్‌ 126 ఠఈ కోమల కర వల్లవముల రామామణి భూమీజాత రొముని మడలో పూమాల వైచి [పాగా స్వామని గనుగొనేను మను పరవశ ముందో లై క ధరణిసుతా కరకంకణ తరళ రుచులు రామునీల అనువున బక్వెన్‌ బరువిడు మెజపులు సరవిన్‌ శరధరమున బర్వినట్టి సరణి మటిల్లెన్‌ 128

రమణీయ్‌ రామాయ్‌ణము ౫ స్‌ఛా కళ్యాణము వః అంత జనక మఫహాఠాజు ముంతులం. బంప్పి ధశరథునకు .శివ దనుర్భంగ వృత్తాంత మెఇింగింని, వివాహమ్మునకు విచ్చేయుండని యాహ్వానించ్యె దళశరథ భూజాని సంతుష్టాంతరంచ్తుడయి్యి.. భరత శ్యతుఘ్నులతో సముచిత పరివారంబుళో మిధిల్లా నగరంబునకు విచ్చేయలగా దశస్యందనున ఆదురుగా జనకభూవరుండు సను దెంచి స్వాగత మొసంగి తగిన భవనమున విడియింపంజేసి, యుత్తర ఫన్గునీ నక్యత యుక్త శుభముహూర్తంబునం గన కాంబరాభరణ భూషతయైన కళ్యాణి జానకీదేవి కర్రక్షమ్లులముం గొని, జ్వలించ్లు. జాత వేద్తుని ముంధధె వసించిన త్రిరాముచం్యద చూర్తి కభిముఖిగా నామెను గూర్చుండం జేసి. క్ష29 ఈ।॥॥ ఇక్కన్నై సీత నికగుం . జక్కని సహధర్మ్శ్మచరి, యశంబొనం గూర్చున్‌ నిక్కమిదిి యామె పాణని (గక్కున. గైెకొనుము శుభము గమైను నీకున్‌, 130 వ॥ అని పలికి సీతమ్మ కేలు కఇెదామ్లథ శ్రీరాము కేరకమ్‌లము నంచునిచి సమంతకిముగాల చఛన్యాదాన మొనరించె, ననంత రంఖు అక్మయిన కూర్మిళనుు భరతునకు చూండవిని,శ్నతుఘ్ను చకు (తకర్తిన్ని జనకుం. డొసంగి వివాహంబు సలిపె నవ వఛూథర్ముఖు ఇండొరుల్లు ముక్తైమ్ముల ' తలం్గబాలు దోయిలించి శిధమ్ముల్లః జభ్ఞుకొనిర్మి, కె్రకి సీ4॥ భూసుత చెందొవ దోసిట ముత్తెములొ , కెంపుల కాంతుల నింపు గాలిప్కె , ఉవిద మందస్మితచ్చవి సోక నయ్యవి వ్యజాని వంక్తులై పభలు వ్రబప్పె శ్యామ లాంగుని మేన జారినవై యవి యిందనిఇద్యుకి తెసక మెసంగె

రమ౭థీయా రామాయణము 26 స్‌ో రళ్యాణము పనుపుః బచ్చడమ.పై బడి యవి వింతగా గోమేధికంబుల గొనబులీనే గీ జబౌర తల (బాల సోయగ మృద్బుతముగ నెజసె నవరత్న దీథీతుల్‌ నిట్రలముగ నీండుకొనియను గల్యాణ మండవమున। బరమ పావన తా వివాహ వేళ శ్రే క్‌ శోరణ జన్ముఎ పేండ్రి శు ఖొరవములు నింగి నీండ నమరులు మోదం బారంగ (మోయంచిన భి రీరవములు భీతి నింప ర్మేదిమ్మురులన్‌ 186 క పాడుము నోడ€గ6 బజొరులు వొడలలో సురలు దివిని (భమగొలిపె నవే వాడల€ బారులు మంటన్‌ బోడిమీతో6 (ఐతిఫలించి పొనరిన రీతిన్‌ కై ఫ్రేశ్ల వ వివాహానంతరము గాధేయుడు దంపతుల నాశిర్వదీంచీ తప మొనరింప వబోమవంతమున కరిగెను అట్టు నిఖిల జగజ్టనంబు అకును ఎర్హరులకును సీతారాముల వివోహంబు (పమాద కారణం బయె్య భువనంబు నాష్ణ్రోదంపున నింపు వసంతమ్మావిర్భవించె వనంత తిలక వవంక గన్న మధు వీక్షణ పర్వమాయెన, దీవల్‌ విలాఎనులు దీర్చి శిరంబులన్‌ బూల్‌, చావుల్‌ తృజించుచు ముటం బెలఅయవ్‌ మదాళి (భూవల్లరీ చలనముల్‌ పానరింప హేఆన్‌ కైతిథ

రవముణీయ రామాయణమషము 27 సీతా కళ్యాణము వనంత తిలక

మౌపవ్పుల్‌ విగిర్చి వననమథధ్యము నందు నిల్వన్‌

శీవిన్‌ ఘుువాసనల నింఎ ఎకంబు లొయ్యన్‌

ఛావం బౌనర్చ మధురంబుగిం గూయటంచిొ

రా విందొనర్చెం జెవి కామని మోద మారన్‌ 137 గీ ఒక యపూర్వానుభవ మొంది యు.క్క్‌ మధుర

భావ లహరీ (పసారంబు!6 బరవశులయి

దంపతులు గాంచి రుత్చుకత్వమున న్పర్శ

కలిగి కలుగక మున్న వెగ్గంపు హాఠి 38 చ కదఎరి నూత్న దంపళుయ కమ్మని వాళెజ తేనె విందులన్‌

దొడరెడి కేళ్ళి దీర్డికం దూంగెడి (శొవ్విరి తీవె డోలలన్‌

విడివడ నట్టి కౌంగిలుఎ విచ్చిన మత్లియ పూల సెజ్జలన్‌

బొడమెడి కూర్మి యల్కలను బొంజరి వోయెడి పేర్మిసేంతలన్‌ చ నవ దంపతు లీ చందంబున నానంద మనుభవించు చుండిరి

ఒక్క సుముహూర్తంబున జనక రాజేందుడు కూతుండకు

నట్లుండకు రథ గజ తురగ పదాతులను దాస దాసీ జనంబు

అను చీనాంబరంబులను రత్నాళభర-ఎంబులను అరణంబు లిచ్చి

వీడ్కొలిపె మభ్య మాఠంబున కె40 ఉ _ అభ్ధము వచ్చె రాఘవున కంగలు వేయుచు దుర్పిరీకులడై

చెడ్డ ధరాథి నాథులను జెచ్చెర నిర్వది యిక్క మాలు వే

గొడ్డలి నూని చెండిన (వకోపి మహాత్ముడు భార్గవుండు నిన్‌

దొథ్ట దురమ్మునం దిపుడి తున్మెద నంచు మహా[గమూర్రియె శ్ర ఉదయార్కుని వతె రాములడు

పదర చు6 (గుంకంగం బోవు భానుని మౌడ్కిన్‌

గానరెడి భార్ధ్గవరాము౦

డెదురైరి రణాభిలాష యెస లేంగంగన్‌ 142

రమణీయ రామాయణము 28 ష్‌తా కళ్ళాణము "నే తన్నెదిరి నిలిచి కొంకక తన్నే మన్నించు రితిం దగు వినయముతో జెన్నాందు రామునిం గని (పన్నని యశుభూతి నొందె పరశువు జారన్‌ 143 క తిగకంటి వాని వింటిన్‌ దెగవేఎతి వంచు వింటి దేకువ మీణన్‌ దిగి యంగచె యీ వింటిని మగంటిమి లేకున్న నిన్ను (మదింతు వెనన్‌ కేడడ్ష క అని చాపము నండింప6గ6 గనయిచు భాళ్లవు డు కార్ముకమ్మును గొనుచున్‌ వినయమ్మున రఘురాముడు ముని సత్త్వంబును సమస్త మున్‌ (1వాయిందెన్‌ శత వ ఆంథ శ్రీరామచం(దు డు వింటి నెక్కు వెట్టి యిట్లనియె శీగ్ర అ వె విచ్చుకంటి వోన్‌ సింగా-ఎ6 డెగ లాగి మచ్చాకంటి మీ ది వుమత చేత! (దుందినాడ మీరు దోర్చలమ్మున బట్టి యివృాటభ్రి దొప మెక్కిడితిని కేశ్త7 క ఎక్కిడిన మార్గణం జే దిక్కున విడువంగ వలయు. దిన్న గంజెపుడీ ముక్కంటి కంటి మంటలు (గక్కెడి నియంబకంబు శారు ఖ్యనిధీ 148 వ అని పలికిన రామునితో భార్గవుండు తన పరలోక మార్గంబు ఖెదింపుమని చెప్ప నప్లేయవి రామచందదుండు బాణంబువిడిచె

రమణ్‌య రామాయణము 29 సితా కళ్యాణము చ పరశు ఖరా(గ కిలలను భస్మ మొనర్చితి రూపు మాపితే

నిరువది యొక్క మారు థరజణీ ధవులన్‌ గుపథ (పవృకత్తులన్‌

దిరముగ థర్మవర్తనము దీర్చగ ధా(తిని నాచరించుచుస్‌

నరపతి సూనుడై హరి యనర్శళి తేజము నిల్చి నిచ్చటన్‌ 150 వ అని పరశురాముండు తలచి భూలోకంబున తన కార్యంబు పూర్తి

యయ్యెనని భావించి రామచందు నాశీర్వదించి తపంబొనర్చ

వలిమల కరిగెను కేక్‌ పే క రాముని మన్నన. బౌందిన

రాముని తన (పాణవిభుని రమ్యాకారున్‌

శ్యామాంయిథర శరీరుని

రామామశి సీత గనియె రాగం బెస6గన్‌ క్షే52 వ అంత శ్రీరామచంగదు(ండు తండితో6 దమ్ములతో సపరివారంబుగా

నయోధ్యాపురంబును జేరెను కొంతకాలము గడచిన తర్వాత

భరతుని మేనమామ యుధాజిత్తు వచ్చి భరత శతృఘ్నులను

తన రాజర్థమునకు6 దీబకొని పోయెను రామ లక్ష్మణుల

యోధ్యలో తం్మడి యాజ్ఞ చొప్పున రాచ కార్యముల నిర్వహించు

చుండిరి కే5తి గీ (వ్‌తి గూర్చెను స్‌తమ్మ పితృకృత నతి

యగుటబే రామమూర్తికి నవని జాత

గుణము చేతను సాందర్య గుణము చేత

పతికి నత్యంత (పియమౌచు పరిఢవిల్లె 154 క సీతా హృదయ (గాహకు

డై తధతుడై మనస్వి యారఘుపతి సం

(పీకి విహరించె సతితో

నాతన్వి మనస్పెరుం॥ నాఖ్యాశమునన్‌ కై5్‌క్‌

రమణీయ రామాయణము 36 _ సీతా కళ్యాణము త్ర నాక వధూటుల సొబగున

నాకృతినిన్‌ లక్ష్మి బోలి యవనిజ సేవన్‌

గైకొనియ రాము హృదయము

శ్రీకలుడౌ విష్ణు రీతిం జైలగె నతండున్‌ క్‌ క్ర తనువులు రెండే యైనను

నునసు లొకటి యగుచు మనిరి మధుర పదములం

దెనసేడి భావము పొడిమి

జనకజయును రొమమూర్తి సంతస మెలయన్‌ 157 క్‌ పెదవులు పలుకక మున్నే

హృదయములో తలపులెల్ల హృదయం బెరుగున

ముదితాంత కరణంటుల

మెదలుదురా యాలుమగలు మేనులొకటిగన్‌ 158 క ముతువులలో విహరించిరి

సతీపతులు పదియు రెండు సంవత్సరముల్‌

సతి కూరిమి యిబ్బడిమయై

పత్‌ కూరిమి కంకఠు నొప్పె పరితోషమునన్‌ 159 క _ నీరజలోచన గుణవి

స్తారా భృగురామ దర్ప దళన వినోదా

నీరద నీల శరీరా

వీరథి గంభీర నిగమ నిగదిత రామా 160

ఓం తత్పత్‌

రమఃణశీయ రామాయణము 31 స్‌తా కళ్యాణము మ సదసద్చేద విదుండ రాఘవకథా సౌందర్య లోలుండ న మ్మద లక్ష్మివతి దుగ్గి శెట్టి నరసిం హ(శేస్బకిన్‌ బు(తుడన్‌ ముదమున్‌ గూర్చు గుణజ్ఞాండన్‌ రమణుడన్‌ బొంగారు భక్తిన్‌ రసా సృద రామాయణ బాల కాండమును నే సద్భక్తితో గూర్చితిన్‌ ద్‌

రమణీయ రామాయణము _ 32 అయోధ్యా కాండము శ్రీసద్మ నయన పద్మా భానుర నీరద వినీలభ్యద శరీరా కోసలధరాధి నాథా వానవ ముఖ దివిజ వినుత భాను కులేశా శే వ దేవా యవధరింపుము క క అన్నుల మిన్నలు కోడం (డు న్నందనులన్‌ వివేక రూఢిన్‌ మెం గన్‌ బన్నుగం గడపెళశు గుణసం పన్నుండగు దశరధుండు పం[డెండేడుల్‌ తె నిర్మల కాంతి వినిర్జీక సోము నీలమేఖు శ్యాము నిబ్బమ ధాము శీల విశాలు న్నాశిత పరిపాలు6 బురుషోత్త ము€6 డటంచు బుధ్ధి నూవాంవి నరనాధు6 జేయ మాననమున.6 దలండె శ్రీ చ తల(చిశ యంతవే దశరథ కితిపాలుండు ఎబ్వనంపె మం (తులను _బధాన పౌరుల గురు [పవరుండు వబప్టునిన్‌ గులో జ్వ్రైలుండగు రామభ్యద నికి దాంతునికిన్‌ దగు యౌవరాజ్య మీ6 దల చితి నంచు దెల్బ దివిందాంక ఒనాళి తదాన్తు శజ్ధముత్‌ వ శ్రీరామ యౌవరాజ్య పట్టాబిషేకంబున కొక ము గూర్తము నిశ్చ యింప€౬ బడియె ళఈ వార్త కైకేయి దాసి దుస్తం్యత ధురీఆయగు మంధర విని మున్ను కందుక [కీడా పరాయణుండుగా నున్న యలనా టి బాలరామునిచేం దనకు6 గలిగిన చరణ తాడన పరాభవంబు వైర కారణంబుకా గా 6

శమణీయ్‌ రామాయ్‌ణము 33 అయోధ్యా కాండము గీ కంటిలో ముళ్లు విరిగిని గతిని కైక

దాఎ మంథర గాఎలి దాశరథిని

రాజ్య వానునిగా నొనర్చన్‌ దలంచి

పట్టరాని (కోధింబున పలికె నిటుల స్తా క ఎప్టెట్టా రామవునకు

బట్టింబా? యెట్లు జరుగు భరతుండు గలయి

చ్పట్టున రాముం డ్మేకియ

పట్టంబును గట్టు కొనునా పరికంతును లి త్రి జ అసె గొణుంగుచు మంథేర

చనె జనపతి (పియపత్ని కైక సదనంయినకున్‌

విసిపింవలగ నీవార్తను

బనింగొని చెటుపంగ దాము పట్టము న్‌ర్ష్యన్‌ ఛ్రి ఊఉ పంకీర మేను మానేసిళక్సి వ్మకత నేర్పడం జూప గుంటుచున్‌

మంకున కేలు నిల్పి విషమంబగు రొండిని కైకంజేరి తా

టంకము లూగంగాల గటకటం బడి వింటివె నేంటి వార్త నీ

వంకే భవత్ప్రియుం ఉకట వైరము€ బూనంగ నేమి హేతు? ఈ కూరిమీ కౌమీరుని ఖభరితునిం

బోరోయుచు రామునకు (బభుత్వరంబును సి

గారాబు వల్లభుడు తమి

ద్‌రణయగల బస్టైంబు గట్టు దెథతియుమ కెజవా క్ష నే బ్‌్కు మిక్కిలి _పేముడితో

మనుజేశుండు నిన్ను సతము మన్నింపళగ నీ

కనుసన్నల వర్తింతురు

వినయంబున నెల్లివారు వెజతుశు నీకున్‌ 10.

రమణీయ రామాయణము 34 అయోధ్యా కాండము ఆ వె రాజు రాము(డైన రాణియౌ జానకి రాజమాత యగును రాజసమున నీదు సవతి వినుము నీవు వారి మనను ననుసరించి మెల గ నలవి యగునె? క వ శావున భరతునకు బట్టంబు గట్టునట్లు ని (పాణవల్లభుని వేడు మనిన కైకేయ యామెతో నిట్లనియె థీ క్‌ చక్క దనమునకు గొనముల కిక్కయగున్‌ రాము డతని కినకుట మణికిన్‌ మక్కువ రాజ్యం బిచ్చిన దక్కువ నాకేమి యగును? దల గుము చింతన్‌ క్‌ శ _ముల్లోకము లేలంగల బల్లిదు డు నిజంజఒ రామభ్మదు6 డయోధ్యా వల్లభు6 డైనన్‌ దేవత లెల్లన్‌ వఎయింప వత్తు రీపురికి సఖీ 6 వ అంత మంథర కైకతో నిట్లనియె 17 కః _ రాణించితి వీపరమున రాణులమణి వగుచ. బింక్తిరధునకు బించ (పాణములు నీవాయగు పూ బోణివి నీ తెలివి నే;డు పొల్టయి పోయెన్‌ క్షే గీ నీవు కౌసల్య దాఎవై సేవ జేయ వలయు రాముండు రాజైన (భాంతి మాన చెలియ నే జబ్బ నట్టుల జేయు మీవు భరతునకు నీకు ముఖ మబ్బు భాగ్య మబ్బు కే9

రముశ్‌య రామాయ్‌ఇవవ 35 అయోధ్యా కాండము క ఆలనా డు నీకు నీపతి

వల నొప్పు గన్‌సలంగి నట్రొ వరముల రెంటిన్‌

కలికి కోరుము పలికిన

పలుకులు రఘువంశ విభులు పాటింతు రొగిన్‌ 20 వ తొల్లి శంబరానునితో. దారసిళ్లిన సంగామంబున దేవేందునికి

సాయ మొనర్చం బోయిన దశరథ చకవర్తి వెంట నీవరిగితివి

శంబరు౦ డొనర్చిన మాయలకు నీవు ధవళాంగ మహర్షి _(పసాదలబ్ద

మంత విద్వా (వభావంబున (పతీకారము గావిందచితివి నీ

సహకారంబునకు బుచ్చి ని వల్లభుం డవ్వుడు నీకు రెండు

వరంబు లిచ్చె ఆవరము లిప్పుడు నీ వడిగి గైకొనుము 2 క భరతునకు రాజ్య మిచ్చెడి

వరమున్‌ గౌసల్య కొడుకు పదునా నోడల్‌

పర౯ణగ నరణార్థావాసము

జరుపు నటంల్‌ వరము నీవు సాధింప వలెన్‌ లం వ మంథర పలుకులతో నాశా పూరితమై కైక కుబ్జ నిట్లు (పస్తు

తించిను 2ైప్ర ఈ వంకజ మెట్లు వాతహతి వంగునా యట్టుల గూని యొవ్చ న

అాంకుని బోలు నీ మొగము నందొక మచ్చయు లేక రాజలున్‌

శంక యకింత లదు కడు చక్కని కుబ్దవు (తి గొల్ప్బుచున్‌

వంకర దాని వయ్యను శుభంకర వైతివి నాకు మంథరా వ్ల గ్‌ విసము కైవడి మంథర వెడ పలుకులు

సొచ్చె వైకేియి మనసును సొాగయం జేసె

నామె నువివేక దృష్టి చురాళ పట్రి

నెన్టైం గైెకను గోప చముందిరము లోకి లైప్‌

రమణీయ రామాయణము 36 అయోధ్యా కాండము నే దిగనాడె విరులు నగలున్‌

మగుడంబడి కక్టై నొక్క మాఎన చిరన్‌

బిగి మునుంగు వెట్టుకొనియన్‌

వగలాడులు మాయలందు వల తులుగాదే 26 ద్వి నక్యత హినమౌ నడి నిం ఠాతి

భూషణ వానయై పాలతి యుష్పారే

వెల్ల మబ్బులు గల వినువీధి యందు

(గహణమునకు ముందు రబా వెళ్లు నినున

బోలుచు భూపతి ముదముతో జొచ్చె

కన్నుల కింపగు కైక సౌధమ్ము

ఆనఘుడా ముడుసలి యౌవన వతిని

తన (పాణమున కన్న పునమైన క్రైక

నతి పాప సంకల్ప నవనీ తలమున

కనుగొనె నిట్టూర్చు కాంతొ భుజంగి ఖై గి. రామ పట్టాభిషేక నిర్ణయము కైక

కెజభుక పేయంగ దశరధుం డెగు దెంద

యామె ముణగిడి గోకింప నరం పలికె

సొడలయి నొవ్వంగ వేంపై నుండచేల 28

క కన్నీరు వెబువలుగా6

జన్నగు వదనంబు వెలు వెడ జ కటలో.€

బెన్నూర్చెడి (టయ భామను

మన్నీ6 డూరార్చ దొడంగె మచ్చిక హెచ్చన్‌ లం క వగపేలా హేలావతీ

తగువే దైన్యుబు నీకు దలిరుంబోణి

నెగడునె పూవుం దీవియ

'పెగలో? నీమేను శోక శిభిలో, గమఖెక వ్‌0

శమణీయ్‌ రామాయణము ౩ అయోధ్యా కాండము ఈ నీ నగవుల పూందేనియు నానక నేం (బదుకళ గలనె? యన్నుల మిన్నా యూనెవ్వగ నీకేటిక? హనిన్‌ నీకెవం డొనర్నె నంభోజ ముఖీ వక ళఈ తెజవా నీకోరికనా కెజింగింప వదేమి? సంశయింపళగ నేలా? నెజవేర్చనె యెది మైనన్‌? నెజవాదిని సూర్యవంక నృపుడన్‌గానే? వెళ్లి చ్వి నీహార తమమును నిరజాప్తుండు తొలగించు నటు చింత తొలగింతు నేను వెసి శ్ర కాము శర పీడితుండయి కామ వేగ వశుడు ముదుసలి భూపతి వనిత జూల మెబుగ జాలక చెప్పెను మెటుగుబటోడి కోర్కె యెట్లిదైనను తీర్తు కోరు మిప్పడు త్రిక చ అని యడిగిన దశరధునితో. గ్రైెకేయి రాజీం్యదా శంబరాసుఠ సంగరంబున మీకు నేజేసిన సౌయంబునకు మెచ్చి నాకు మీరిచ్చిన రెండు వరంబులను మీకడ నే నిల్లడ వెట్రితిని గదా నాకిప్పుడు మీరవ్వానిని సఫల మొనర్చ్శవలయు తెన్‌ క అలనాటి రెండు చరములళ€ చలపుండు భరతుచకు విశ్వథ్యాతి నాసంగన్‌ పఠతి దొలివరమున రాముని మలివరమున6 బంపవఠె సుమా వనమొలకుని త త జనపదము లందు నిలువక వనముల? బద. నాలుగేండ్ల వసియంప వలెన్‌ ముని వృత్తిని రఘురాముండు దినమణికులద్‌ప కోరితిని నా కోర్కుల్‌ ళా

రమణీయ రామాయణము 35 అయోధ్యా కాండము క ర5ూరిమి సతి కోరిన యీ దారుణ వరయుగము దశరథక్షితిపతికిన్‌ నారసములు చెవి నోటిన తిరొదవన్‌ మూర్చ గదిరె6 జిత్రం బదరెన్‌ 88 వ ఆతడు కోంత వడికి మూర్భనుండి తేజుకొన్‌ తిక శా వమేవీ మదిరాకి నీతనయునే యీధ్యాతికిన్‌ నేతగా నేమం బార గ నే నొనర్బెదను గానీ గొనలం బటి శ్రీ రాముంజేఎకి(. బోవ గావలయు? భార్య రూపమఘముం దాల్చినా గీముం జొచ్చిన కాలసర్పమనవు శతైకేయీో యధథార్థధఖ గాన్‌ గ, క మేలములకు లూ మాటలు? నీలో ఈ కోర్కు లొచవెనే నజమగ? దు శ్ళీలుర దుర్వోధలచే ఈలాగున బల్కుచుంటివే వైకేయీ గ! కణ చన్నిచ్చినోవు నీవ్‌ కన్నయ్యకు భరతునివలె గాజామాన రా మన్నను జెంవిన దానవు మన్నించినడొని విట్టు మాథితివి గదే ₹ జల ఆ వె అని వచింప6 లైక యవనిపా నీవిట్లు పలుక6 దగునటయ్య? భరతు॥ డెట్టు అనని పాఠలనమున కర్షుండు గాడు? న్‌ వ్యుతు అండు భేద బుథి తగునె? శీత ఈ అన్ని దినంబులు నన్నున్‌ మన్నించి వఠం౫ి అచ్చి మంటిన నిప్‌ యన్నువ తెచ్నున౬ ఐలుకుట విన్న జనుల్‌ నవ్వి పోరె వృథివీనాథో జ్షేత్తీ

రమణీయ రామాయణము 39 అయోద్యా కాండము వ అంత దిశస్యందనుం డిట్లనియె కస్‌ ఉ ఏమిటులాడెదోల యెప్పడేని అనాదరమున్‌ వెలార్చెనా రాము6డు నీళలుడన్‌? నిరపరాధి వనిన్‌ బదునాలు గేండ్లు ప్రొ రాముల పాలి గావలెనె? రక్కం యెక్కడ నేర్చితీ నుడుల్‌ బూమెలు వెల్వరించు వరముల్‌ సృజియిందిన యింద్రజాలముల్‌? 46 క వగలాడి కోర్కి దీర్పగ€ దగ వెజం6గని (గుడ్రిజెడు తశిమె నయారే తొగనూడు కొలము సం[దవ్వుం దొగ విందున్‌ రాథఘుచం్మదు దూరవనులకున్‌ శీ వ అని జనుఎయి ఎందింపరా? వినుము నాపల్కులని చెబ్బన పతి మాటలక(6బెడ మోమై యున్న కైకతో నమ్మను జేశ్వరు౦ డిట్లనియె 48 కళ నగుబాట్లగు మన (ఎతుకుయ నసుగుణఖనిస్‌ రామచందు సుతామ సమున్‌ దెగువన్‌ వనముల ళంఎన జగమున సౌఖ్యమున (బదుకల జాలన్‌ జెలియా ల్శీత్త క బొట్టు చెడునికు గైకా రట్టువడున్‌ రాచ శొలము రాముని వనికిన్‌ చెట్టుదు మేనిన్‌ మనలస్‌ దిట్టదురు జనంబులెల్ల దీర్చరు అగుచున్‌ క్‌0 సాధ్వి శ్రీపతి సము గుణసేవధి వని నివఎంపగ జనుమని చెప్పంగ నే నోపను (బియసుతు నుజ్వల చరితుని నుజైన మొశరిచి యుండ నిలన్‌ బాపము ముదుసలి వల్లటిలునని కృపన్నను.6 గనుగొనుమా రమణీ బాపురె కుటిలఅత6బొయని గతవపు వాలకమును నెజపం దగునా?

రవము౭కీయ రానూయణముు 40 అయోధ్యా కాండము వ కైకేయీ శ్రీరామచందుడు ర్‌ 2 క్‌ సత్యముచే లోకమ్ముల నిత్యము దానమ్మువే వనీపకతతులన్‌ భృత్యత్వమ్మున గురువుల నత్యంతము వింటిచేత నరులను గెలిచెన్‌ ర్‌త్రి వ్‌ పలు కెజుగుల బతిమాలెన్‌ గలకాలము నింద వడుట గమనింపు మనెన్‌ గలికి వడలేదు పట్టున్‌ దల(వాంత నత్మికమింప దశరధువశ మే? త్‌4 క్‌ వనజముఖి వర వొగురు లను జిక్కి ధరావిభు డు విలాప మొనర్పన్‌ గననెేరని యట్లర్కు€డఉు వనజమ్ముల కినుకగాంచి వార్థిని( జేరెన్‌ ర్‌క్‌ అవె హార సాంధ్యరాగ మౌకాశలక్ష్మ్యికి దొగరు పుట్టమాయె పొగను లెస గ అస్తమంప బోవు నరుశాళ్క బింబంబు చెందిరంపు బొట్టు చంద మెనసె క్‌6 వ అంత సంధ్యా కాంత రోదసీ రంగస్టలిం (బవేశంజ ర్‌7 ళ్‌ జెంగావి జీలుగు చీరన్‌ జెంగులు జూరన్‌ ధరించి చెల్వము దిందన్‌ బొంగుచు నడవ6ంగ నందెలయ ఖంగున ఠవళించె నన గ ఖగములు గూసేన్‌ క్‌8ి

రనుణీయ రామాయణము. 41 అయోధ్యా కాండము న్‌ పూరిండ్ల నడిమి కొప్పుల

దోరంబుగ రెంగు వచన థూవముము లొప్పెన్‌

నారి గంములు సంధ్యా

శ్రీ రమకి దిద్దు ధూప కేఖల భంగి౯ా శి నే దినమీణి కన్మాణంగిన భూ

జనపతి మతి నిముడ లేక జగతిం బర్వన్‌

మునుకొనిన శోక మోయన

ఘనమై దశదిశల నంధకారం బడరె౯ా ౮3 నే చీంకటిలో లోకంబులు

చీకాకునం జిక్కు టర స్నేహ విశేషా

లోకంబుల లోకము. గనం

దేకువతో విధుండు వొడమె దెలి నగవులతోకా న త చీలువల వీలువను దాలిచి

కలువ కనులు విరియ విథుని6 గను. గొనెడి నిశా

అలన పొలుపాళె వలపులు

చిలుకుచు6 (బియు.6 గను నవోఢ చెలువంబలరన్‌ ళ్‌ ఉ చిక్కని వీంకటిన్‌ మగని చేతల త్మీవత కోవ లేకయా

చక్కెర వింటి జోదు కళ చక్క నెజబుంగని లంత ముద్ధరా

లొక్కుతె భర్తకున్‌ దెలియ కుండ గ దాగ్‌ గం గన్ను61బామి తా౭

జిక్కమి వెన్నెలల్‌ విరిసి చిక్క గం జేసెను నాధు కౌగిటన్‌ 68 ఈ _ రాగిల్లి జంవళశాంతము

సాగర ముష్పాంగె గలువీ సమ్మోదించెన్‌

ఖోగుల కానందమునిు వి

యోగుల కార్తియును వృద్ధిబొందెన్‌ జ్యోత్చకా శ్ర

రమణీయ రామాయణపహు 42 అయోధ్యా కాండము / | పాలయలుకల6౬ బెడమోముల్‌ గలియక పట్రాయల. బట్టి కల౬గెడి జతలకొా గం6ప జనుదేంచు వేగే తులకించుచు వేగు€ జూకు తోచెకా బాచికా 655 గీ. శామ కేళీ విజృంభణ న్లాంత లైన (కొత్త జంటల యల6త పో గొట్ట వీచె మంథర (పత్యుష కాల మారుతములు విచ్చు తమ్ముల గంధములొ వలయ జేం 66 గీ. కలువ చెలువల మోములు కసటు వద గళ గువల యీవ్లుని నెమ్మోము గోము దూల గూళ్లు వెబ్వడి పులుల గుములు గూయ (బాగ్జిశకా దొంగి చూచెను భాస్కరుండు 67 క వడి వడి వెడలెను భానుండు వుడమి విభుండు భాను కులుండు పొగలుచు రొ(తికొ గడపిన వా డెట్టనుచును దొడళిడి కుతుకంటు తోడం దూరుపు దెనకుకొ 68 వ అత్తి వైతాళికులు ౮69 ప్పి కాకుత్హ్సు వంశ ముక్తామణీ రఘువరా కౌసల్య కూరిమి6 గన్న తంగడి జానకీ హృదయాంబు జాత మాధ్వీ రసా స్వాద విశారద చంచరీక సాకేత సాామాజ్య జన నేత కునలయో ట్రొద నాపాది సుధాంశు మూర్తి తీర పాథోథి వీచిచయ శేష ప ల్యంక సమాన శయాగ శయాన

రమణీయ రామాయణము 43 అయోధ్యా కాండము ణ్‌ న్‌దు వట్టాబిషేకంబు నేడు చూడ

వచ్చి యున్నారు (పజలెబ్ల వనజ బంధు€

చదియ పాదనూ పె6 (శూగ్లిశ య 9దు లెమ్ము

లెమ్ము కొస్కర కేజబ్వ లెమ్ము లెమ్ము 70 వ _ వీవం విధమున (బవరిల్లిన మేల్కొలుపులచే రామభ్యదుండు

మేల్కాంచి కాల్యకృత్యంబులు నిర్వర్తింపంగా 7 త రంగారు రంగ వల్లిక

అం గాంతలు దీర్చ సాంపులం గుల్కు జగా

బంగరు ఎరములన్‌ (బౌ

ఢాంగనలు శుభాంగు రాము నవనిజ నెలమిన్‌ ర్‌ి ళఠఈ అసీనులంజేఎ రసో

ల్లాసముగా మధుర గళిములస్‌ నవి కవితా

ధా్యాఎత గిరిజా పరిణయ

భాసురముఎ గేయములను బాడుచు లీలన్‌ 738 క కెందమ్మి పూవ్చరేకుల

యందము హఎయించు సొబ గు టరచేతుల ని

నందముతో: దలలంటిరి

ఇందు నిభాననకు రఘు కులేశున కింతుల్‌ (క్క క సారెకు నురభిళ తైలము

జారంగ మేనుఠలను బూసి చొతుర్యము నిం

జార నలుగిడి కనక భృం

గారములన్‌ నీరు గొనిరి కంజదళాక్షులొ 75

రమణీయ రామాయణము 44 అయోధ్యా కాండము క పొనరిన బంగరు గిండ్లను

జను6గవ చేరువను నిలిపి జలములు వోయన్‌

మునుకొనిన వనజ నయనల6

గననాయెన్‌ (దికుచలైన గతిం జూపజురున్‌ 76 గీ జలక మాడించి కురులొత్తి పాలప మొప్ప.

బలుకు సాంబాణి పొగవైది చెఎయువు మెఎయ

జనక ప్యుతికి రామ చం(దునికి లలిత

గతిని గ్రెసేఎ రుతృ్సలగంధు లవుడు 77 క తేజరిలె శంప సాంపున

రాజన్మణ్‌ నసురుచిరాభరణు శోభితలైై

నాజానన జవకజ నుర

రాజాపల నీలదేహు రాముని సరవనన్‌ 78 క ఈ రమణ నెస గు ఎతొ

శ్రీరాముల కడళకు వచ్చి చెప్పె నుమంతుం

డో రామా నిను గాంచగ.

గోరెను నీ తర్మడి యిపుడు. గొచ్వున రమ్మా 7౮ వ అంత శ్రీరామచం[దుడు కైకేయి పొధంబున కరిగి యాదేవినిం

దండినిం గని మొక్కి నిలిచి జనకుని ద్రైన్యంబు గుర్తించి

కలరూపు నెజబుంగ జేయుమని కైకేయిఎం టఆార్జింప నామె

యిట్రనియ దొల్లి 80 క _ దేవొనుర సమరంబున

జేవస్‌ మీ తంగడి కేను జేఎన సేవన్‌

భావించి యత డు మోదము

దైవాజగ నా కొసంగ్‌ దగ వర యుగమున్‌ తిక

రమణీయ రామూయ్‌ణనుు 45 అయోద్యా కాండను క కోరితిని యౌవరాజ్యం బారూఢిగ భరతునకు మహాత్ముండ వగు ని కీరేడు వత్సరంబులు కారడవుల మునుల రీతి. గాలము6 గడపన్‌ వై క ఈ రెండు వరంబుల మీ కూరిమి పిత నాకొసంగి కొంకున6 జెప్పన్‌ నెరక మోమోడి యిటుల్‌ నీరసముగ నున్నవాడు నినుంగని రామా ఖతి క కైేేయి వరములన్‌ విని కీకారణర్థిముల నుండ కృతనిశ్చయుడై చీకచ ర్యాిన్‌ వెలిగెడి రాకా శీతాంశు పగిది రాముం డొప్పెన్‌ వక్తి అ వె తండి గారి మాట దాంటని శ్రీరామ మూర్తి విన్నవోని మోము దనర మొలక నవ్వు నూని మోడ్చిన కరముల తర్మిడి పాదములను దాంక పలికె ఖెక్‌ గీ నృప చర్మ్శితంబు పాప భూయిష్ట మట్లి రాజ ధర్మంబు నుండి నన్‌ రక్ష సేసి మునులు వర్తించు పథమున. బొమ్మటుంచు బోధ సేఎన తల్లి కైమోడ్చు నీకు ఇక ఆ నీదు వాక్థములను నెరవేర్తు నేనమ్మ తర్మాడి మాటలనుచు తలను+ దాల్చి తండి యాన నెపుడు దాటను నాధర్మ మది యటంచు. దెలియు మమ్ము నీవు ఖా?

రనముణియ రామాయణపుు 46 ఆఅయోద్యా కాండము ఆ అర్హ మందు నాశ యావంతయును లేదు ఉత్సహింవ నిచట నుండ తల్లి ముఎు సముండ నేను మృష వల్క్మ నొడుదు ఆ(శయింతు ధర్మ మనవరతము 88 ఆ తండి యాన నేను తప్పక తలదాల్తు నసువులైన నొడి అటవు లందు పదియు నాలుగేండ్లు వఎయింతు భరతుండు రాజ్య మేలు నమ్మ (ప్రాభవమున 89 వ _ ఇవ్విధంబున శ్రీరామచందుండు వలుకుచుండ గ సీ నాదు కంటి వలుంగ నా బహి (పాణంబ నీవు చల్లగ నేల నిలను జూడ కలలెన్నా కన్నాను కల్లలే యాయను కరినాత్మురాలు కేకయ తనూజ నిర్ణయం బొనరించె నీకు6 దాపన వృత్తి ధాతీపతినిం జేసే తన కొమరుని నా పూర్వ ఒన్మ పుణ్యము నీవు కన్నయ్య నా పాప ఫలమ యీనాతి యాయ గీ మాట యిచ్చితి నాతం్యడి మరలలేను దొస గు నాయందు. గలిగను దూర. దగదూ అనెడి భొవంయి గనవడు నట్లు తన్ను దైన్యమున(6 జూచు తంశడిని మాన్యునీ6 గని ంై వ _తండితో శ్రీరామచం్యు డిట్లనియె 9 చ్‌ మనుజుల సత్పథాచరణ మగ్నుల6 జేయగలట్టి ధర్మ పా అన మతి దుర్శటంబు (పజలన్‌ బరి తృప్తుల6 జేయ బూనుటల్‌ పనిగొని యెండమావుల జలంబును గాంచుటయౌను రాజమౌ' లని వెలుగొందు కాంచన కిరీటము ముండ్ల కిరీట మారయన్‌ 98

రమణీయ రామాయణము. 47 అయోధ్యా కాండము క ఈ దేహం బీ రాజ్యము మీదే పాలింకు నేను మీ శాసనమున్‌ గాదనక యౌవరాజు శ్రీదేవిన్‌ భరతు6జే వరించున్‌ గాతఏ్‌ ర్య ఉఊ కోరను రాజ్య వైభవము కోర నభీష్ణ సుఖమ్ములన్‌ దివిన్‌ కోరను జీవితమ్ము సుమ కోమలమైన వనుంధికా నుతన్‌ కోరుదు నితృ్మమున్‌ భవదకురింత సత్య వచోను పాలనన్‌ ధీరత వీడ నానె ధరశీధవ దీవన లిచ్చి పంపుమా కఫ్‌ క శఈరితి దగిన పయ్కిలు శ్రీరాముండు వల్క్‌ కదలి ఎతను దల్లిన్‌ జేరి ఎనతల్రి వంసం భారము బట్లాభిషేక భంగము దెలిపెన్‌ 9౮ వ పూజు గృహంబున నున్న కౌసల్య కీవృత్తాంతము =డుగు పాటాయను 97 ఈ _ఒక్దొరఎ పొరునది నడి బొడ్డున నున్నటి వృక్ష మూలము వెళ్లిన్‌ గడ్డలు కరుగన్‌ (వాలుచు వడ్డటు కౌసల్య వగవు వజదన్‌ (వాలెస్‌ 98 వ మూర్చ మునింగిన తల్లిని రామభ్శదుండు సేదటర్చెను ఆమె కన్న కొమరుని యెడబాటున కోర్వలేక యిట్లు విలఒంచెను 99 ఉ. బిడ్డలు లేరటంచు దరఎల్లితి సంతతికై ళంంచి. నేం బడ్డవి పాట్లు గొవు నిను భాస్కర తేజుం గుమారు6 గంటి నీ చడ్ధకు నీవె రాజువని కంటి గలల్‌ పదునాన్లు పతృరాల్‌ గడ్డలు శాయలున్‌ దినుచు గానన వాసము సయ బోదువా 100

రమణీయ రానూయణము 48 ఆఅయోథ్యా రాండము ఉ ఏకొజు నోము నోచితినా? యేమొ? నినున్‌ సుగుణాభిరాము సు శ్లోకు సుత్యాగగణ్యు నురలోకనుతున్‌ బిత నిర్ణయాత్ముడై పోకడ పెకశ్తునా? విఎన భూముల నీవు వఎంచు నట్టులా కైక యదేల కోరె గొడుకా జనకుం డిది సమ్మతించెనా? 101 ఊఉ పాపము లెట్టివో గత భవమ్మున నేనొనరింప కున్న ది వ్యాపగ బోలు కైక మది యగ్ధలమౌ పగ కగ్గమౌనె యీ యాపద నీకు గన్టునె సుతా గహనమ్ముల కివుపోవ నే నీ పగవారి మధ్య మను పెటులొ యావగ యీదు: 'పెట్టులో. 102 ఉ దైన్యము నిస్సహయత వితాశు హతాశ నొనర్చి యోచనా శూన్యను6 జేసె నన్ను నెటు జూచిన దొచు నగాధమే జగ న్మాన్యుని నిన్ను దుర్గమ వనమ్ముల పాలొనరించు శక్తి సా మాన్వుల సొత్తుగాదు మను మార్గము లేదిక నాకు నాయనా 1౧3 అ వె పడతి మిన్న కైక కడుపునం బుట్టక ఏల పట్టి వెతి వీవు నాకు? వన నివాస రెఖ వనజ భవు డునవాసె నన్న నిన్ను నేను గన్న కతన 04 వ పలు రీతుల దు ఖించు తల్లిని రామచంగదుం డోదార్చుచు నిట్లనెను 105 ఉ ఈవిధీ శోకభారమున నేద్వగ యుక్తమె ధైయ్యమూనుమా భూవరు నాజ్ఞ నేను వనభూములలో నివబంచి వచ్చెదన్‌ నీ విట మానవేం్యదునకు నేమముతో వరిపస్య సల్చుపే నీవిధి తర్మడిమాటను గణింపని ప్వుతు డు ఖ్యతు డే ధరన్‌ 106

శమణియ్‌ రానూయ్‌ణజము 9 అయోధ్యా 'కాండము చ అనుటయు లఅక్మణుండు విని యాజ్యము వోఎన వీత హో[(తుండో యనం దన యన్న మీంది_పణయంబు వివేకము6 గప్పంబల్కె శు జనపతి యాన యానయె నిజంబుగ? జాయలకున్‌ వరంబు లీ యమవున గూర్చు వారలు ధరాధిపులే? యిది ధర్మ బద్ధమే? 107 ఆవె అన్న యానతిమ్మ ఆలస్య మింకేల? చక్కడంతు నీదు శాతవులను చవట మార్గ చరుల.6 గానల6 బట్టింతు భరతు॥ బట్టి కట్టి వెను (దోతు 103 వ లక్ష్మణుని యుక్తమెన పలుకుల వినుమని కౌసఠఅ$ి (బతిమాలెను కాని ఎతృ వాక పరిపాలనా దక్షుండళగు శ్రీరామచం[దమూర్తి చలింవక తమ్ముని. జజునగవున గని యిట్లనియె కే09 ఉ పావనువౌ మునసీం దుల నివాసములైన యరణగ్టి భూములన్‌ చావిరిలి గాప్పరించి పదునాలుగు వళ్చరముల్‌ దపోబల శ్రీ విభవాభి రాములకు6 (ఉతియు భక్తియు నివ్వటల్లంగా సేవ లొనర్చ్బు భాగ్యమదడి సేకుజ్‌ మానుము చింత లక్ష్మళా 110 వ తమ్ము డా మనుజు విపుడు భర్మము నాచీరింపి వలయును ధర్మము ననుసరించియే అర్ధకామముల సాధింప వఎంయును 1 1 ఆ గురువే రాజు ముసలి కూరిమి తర్మడియు కామ క్రోధ హర్ష జారణమున నత్య ధర్మములకు సాకిగా నొసగిన యాన తలను దాలు ననవరతము శల

రమ౭ఠీయ రామాయణపు 5 అయోద్యా కాండము ఆ ధర్మ పత్ని మాడ్కి ధర్మంబు గూర్చును అర్హ కామ తృప్తి నహరహాంబు ధర్మ రవబాతమైన ధనము కామమ్మును నింద బడును జగతి నిశృ్చయముగ 1138 ఆ కాంత పతికి దీర్చు శామమెలమి యర్థ మును నుష్వుతుల గనిపాంద జేయు నటుల ధర్మ ఫలిత మర్థ కామమ్ములు గనుక ధర్మపథము చనదు విడువ 14 వ అని పామ్మ్యతి యాగ్రహావేశమ్ము నువశమింవం జేఎన శ్రీరామ చందుని వనవాస గమనోన్ముఖుని గని కౌసల్య దీవించి పఠథిఇ ఊఉ ధర్మమె తోడుగా వనపథ౨ఎల వొసము చేయ బోవు నిన్‌ భర్మమె రక్షసేయు గహనమ్ముల లగూర భయంకరాకృతుల్‌ దుర్మదులైన రక్కనుల (దుంచెడి కర్మమునందు నిత్య స భ్ట్‌ర్మ పరాయణా త్ములకు 6 దప్పవు కష్టము లివ్వ సుంధరన్‌ 116 వ ఇది యంతయు. జింతతో గాంచు ఐతాదేవి 17 శక ఒప్పునో యొప్పుడొ వంటన్‌ ధప్పక నేవత్రు ననిన ధవుండే మనునో? ఎప్పుగద్‌ జెప్ప వలెనని ఐస్పేడు పలుకులను నెనుకు నుద్విగ్నతతోన్‌ 116 న కడలగంట యొడయనిన్‌ గణ బొడమెడి కన్నీిట గళము బొంగురు వోవన్‌ దడ బడుచు వేండె మీతో నడవికి నే వత్తు నాసగు డనుముతి నాకున్‌ క్రైం

రమణీయ రామాయణము 1 అయోధ్యా కాండము ఈ నీనీడ నా నివాసము నీ నగవుల కాంతి నాకు నెల వెన్నెలలౌ నీ నెలవు గహన మయ్యును శ్రీనలయము కంటె నాకు (శేయము కూర్చున్‌ 120 చు వనుంన్‌ మీరు చరించల బోవ నిట నే వాసంబు గావింవనో పను నేమీ సహథర్మచారిణిని మీ పజ్జ్ఞన్‌ జరింతున్‌ తపో థనులన్‌ ధక్యులం తత్త్వ వేత్తలను మంత(దష్టలన్‌ గొల్పు వ ట్రున నేనున్‌ దమ నీడనై మెలంగు నట్టుల్‌ జేయు టర్హం౦బగున్‌ వ ఈ మాటలను విని రావం_దని రాము. డెన్ని భంగుల. జెబ్బనను ఎమ్మతిఎపని తతో 22 ఈ కంటక తరు సెళకిరమొ దివ మంట(6గ6 గిక్యి రియ. బగలమి యామిని కాంగా6 దుంటరి వన సత్వంబులు వెంటం బడ సుఖము తేదు విఎనాంతములన్‌ 123 ఊఉ నిష్కరుయఖుల్‌ నిహంత అవినీతులు మానవ మాంసభక్షకులొ ముష్క్టరులెన దైతుగం సమూహముయిం డటవీస్టలంబులన్‌ దుష్కర మౌను జీవితము ధూర్జటి కైనను శాన జానకీ నిష్కటమందు సౌఖ్యమున నెమ్మది నుండుము పోయి వచ్చెదన్‌ వ ఇట్టు హెచ్చరించిన వలభునితో వైదేవా శై25్‌ ఉ రక్కసులెంత వ్మికమ ధురంధరులైనను బాహు పిీర్భున మ్యక్కుశల (వభావ గరిమన్‌ హరు విల్దును దుంచి నట్టి నీ చక్కని యా[శమంఎి గల చానక్తు నాకు భయంబు లేదు నా కిక్క చోటు అేదు హృదయేశ్వర నస్గొని పొమ్ము కానకున్‌ 126 వ అని పత్యుత్తర మీయగా శ్రీరామువ్తడయూనాుతో వ్నిటైనెను 127

రముణఖీయ రామాయణనుు 52 అయోధ్యా కాండము మ ఎలనా నీకు చరింప శకరమగునా? ర్యాతిం చరానీక భూ ముల శార్దూల మదేభ ఎంహ వృకముల్‌ ముష్పాద్దు ఎయప్పాంగుచున్‌ ఒలద ధ్వానము సల్చు బీకరముగా సం్యతాసమున్‌ గొల్పుచున్‌ వలదా కప్పము ర్వలేవు విఎనావాసంబు (పాణఎయా. 28 ఎ ఉఊర్వీజ శాఖల దర్వీకరమ్ములు (పాకుచు బుసలిడి భయము గొబ్బు ఎంహా శార్దూలముల్‌ చెలగి గర్జీించుదు ఘూర్దిబ్లు చుండును గుండెలవియ పృధివి చలింపగ బృంవాత ధ్వనులతో మత్తేభ యూధంబు మలగు చుండు నక సమూహముల్‌ (కకచ దంతమ్ముం చీల్చి చెండాడి (గంంచి మింగు గీ పగయి చీకట్లు వేయువ పాదవములు వింటి నంటుచు దిశల వ్యాఎంచి యుండు శాజ రథ మార్గ్ణయుత గాదు [వబల దొవ విఘ్ళులి ంగచ్చటా భీల విసర మడవి శర్లిం పుండరీకమ్ములు నిండిన సరనులు మత్త వ్మక విలాస మందిరములయ ముక్తి కాంతా ధ్యాన ముని జన్మాశయములు పలలాశ వ్రేశస బాధితములు గుంజన్మదాలళిని రుంజ పుంజంబజ లు భీకర వ్యాళ “మాకు అలములు తేనె వట్టుల నొప్పు తీవేల వృక్షములో భల్లూక ఘుర్షుర థ్వని యుతములు

రమణశీయ్‌ రామాయణము 53 అయోధ్యా కాండము గ్‌ కమ్మ పాదిరిళ్ళ తెమ్మెరల్‌ కాలసర్బ

భూరి పూత్మార నాద విస్పోవతమ్ము

అడవు లానంద భయ సం్యభమా కులములు

కాంత నివేడ కాంతార గమన మేడ కే8ి0 వ అని వదించు శ్రీరామునితో ఎత యిట్లనియె 131 ఉ భయమును గొల్బు పల్కులకు పల్కుట పాడియ [పాణనాథ నా

భయము త్వదీయ దర్శనము బాసి వఎంచుటయే మహాత్మ నీ

దయ కవచమ్ముగాందమకు6 దామ తొలంగు విపత్‌ సహ(సముల్‌

నియమము నాది నీ యడుగు నీడ చరించుట నెల్ల వేళిలన్‌ 182 అ ముజ్ఞగంబులందు పురుషుండ వీవని

నన్ను నీకొసంగె కన్నతం్మడి

పురుష మూర్తివైన పూబోడి వీవని

నేడు తెలుసు శొంటి నీ పలుకుల వతి కఠఈ కోదండ పాణి వగుచున్‌

నా దండను నీవు నిఎవనాకు భయమ నీ

కైదండను కష్టంబుల

పూదండల రీతి దాలు పురుష వరేణ్యా కెతెశ్‌ క ఒడ బడక మీరు పోయిన

నొడలిని నిప్పులను వైతు నోర్వను నేనీ

యెడబాటు పురువ పుంగవ

తొడిమను విడి పూవు మనునె? ధూళిని (బుంగున్‌ 1వెఫ్‌ ద్వి అని పల్కు జానకి నక్కునం జేర్చి

కమలాకుడా చాన కన్నీరు తుడిచి

ఓదార్చి పలికెను ఒప్పుగా నిటుల

నీమన స్పెరిగియు నేను పల్కితతిని

రమ౭కీయ రానమూయణనుు 5 అయోధ్యా కాండము యశమును విడనోప యతివ నిన్వీడ వాస యోగ్యము గావు వనములు లలన తెలియ జెప్పితి నీకు తేటతెల్లముగ అయినను నాతోడ నష్టకష్టముల నోర్వగం బూనితి వువిద్వ నీ పేరు ఆచందతారాఠర్క్మ మవనిని నిలుచు అనుసరించుము నన్ను వనసీమ కతివ జాన మొనర్చుమూ థన వాన్యములను చ్రృరము వీచు చునకు ఎరులేల ననగ తాన మొసంగెను ధన డాన్యములను వస్తు వాహనముల వనిత సంపీతి 186 వ అంత సౌమి(తి శ్రీరామచం[(దుని6 జూచి కిం? క వాసింప దగిన మీరే వేసట వనులన్‌ వఎంవ వేడ్క నయోధభ్యన్‌ నే నుఖము లొంద నోపను మీ సేవల జేణ కొనగ మీతో వత్తున్‌ 188 వ అని వలుక సౌమి్మిితి తన వెంట వచ్చుటకు శ్రీరామచందు డంగీకరించెను సుమిత్ర కౌసల్యతో నిట్టనెను 139 చం జగతికి6 గాంతి నిచ్చు నవ సారసమ్మితుని డాచనొనె యీ జగతికి హాదమున్‌ గొలుపు చందుని శోభను నిల్చ్బనౌనె యీ జగతికి నూర్చు వాయువు-పసారము కట్టడి సియనౌానె యీ యగణిత రామయానమున కడ్డము నిల్వగ నౌన సోదరీ. 140 క _ అర్హులను [బోచి యడవుల దూర్తుల మద మజణచి (పబల దోర్వల శక్తిన్‌ కర్త యయి సత్య వృత్తికి కీర్తించన్‌ బడు నితండు దిగీశుబు మెచ్చన్‌ ల!

రవ.ణీయు రామాయణము 55 అయోధ్యా కాండము వ _వనవాన గమనోన్ముఖుండైన పౌమ్మితిని గని యామె యిట్టుయె చ తలచుము జానకీ నతని దల్లిగ నావలె రామచంగదునిన్‌ దిలచుము తండడిగా దశరథ వభు మాడి నరణ్య ఎమలన్‌ దంచు మయోధ్య రీతిగను ధర్మము వీడక సత్యమూర్తి వై మెలగుము పోయి రమ్ము సుత మేలగు నీకు విచార మేటికిన్‌ వ శ్రీరామచం[దుడు శ్త్య్యీ ల్‌ భోగ భాగ్యంబుఎను వీడి పాలంతి గూడి తపము లొనరించు జడదారి ధర్మమూని కంటకావృత వనములన్‌ గాప్ప్తరంఎయి సేయ బోయిడి నాకేల ఎరులటంచు కశక పృథ్వి అనర్హ నవ రత్ము భూషలు గృహాంబరాందోళముల్‌ థభనమ్ము మొదవుల్‌ పాలమ్ములు రథములశ్వేభముల్‌ దినేశ కులవర్ధనుం డొనలగె దీనులౌ ప్యాతుతౌ వనీపకులకున్‌ స్వనంపద నవారితో దారతన్‌ కర క అడిగిన వారల ప్మాతత పొడవు నెజింగి యువిత రీతి భూరి వనుతతులొ వడి నొసంగెడి శ్రీరాముని కడ కొక్‌ బాడబుండు శుష్క గాతుండు చచ్చెన్‌ క్షత అ ఎ వచ్చి *రామచం(ద బహుప్పతుండను నిర్ధ నుండ నుంఛవృత్తి నుండు వాండ పర్వం జేయం దగు ఛృపాదృజ్ట నామీ€ద ననుచు వేండు కొనియె నెనరు పుట్ట క48

రమణీయ రామాయణము 56 అయోధ్యా నాండము అ వె పలికె రాము€ డపుడు పరిహాసముగ నీకు వేయి గోవులైన నీయ గాని కజ్టు నీవు వినరంగా నెంత దూరాన ఐడునో కనిద వేయ వలయు లెమ్ము కశక ఎ ఈ తెజ గున రాము€ డనెన్‌ (బాతంను మొలచుట్లు జుట్రి బాహ్మశు డుదుటన్‌ జీత మోదము సంధిల మూతిని బిగ బట్టి దండమున్‌ గొని విసరెన్‌ 150 క నరయూనది కావలి దరి కరిగెన్‌ దండంబు గో నహ్మాసమ్ములకున్‌ దరువాత6 బడియె నదిగని పరమానందమున దామభ్యద-6డు వ్యపున్‌ కేస్‌! ఆ వె గుచ్చి కా గిలించు కొని యిచ్చె నతని క వులను గొయ్య పడిన నెలవు వణకు వలదు కనుక నాదు పరిహాసమున కని యా మశాూోనుభావు ననునయించె కో వ అంతనా జన్నిగట్టు శ్రీరామ చంద్రమూర్తిని గూర్చి క్‌ి మత్తకోకిల నిన్ను నేమని సన్నుతింతుము నిత్య నత్యవచోనిధీ క్త తండి యశన్ను నల్చ జగధ్ధీతం బో“రంవప గాం బిన్నతల్లికి (వీతిగా నడవిన్‌ వఎంప గ బోదువే ఎన్ను€గా భగవంతు డే జనీయంచి నీభువి నివుగాక్‌ 154 న అని వినుతించి గో (వొతమ్మునుగొని నిజావాసంబున కరిగె రాముండు మరలి 155

రమణశీయ్‌ రామాయణనుు 5 అయోధ్యా రాండము చ ధర బరితృప్తు డై తెరలు తండి పదమ్ములు ముట్రి (మొక్కి సం బరమున గాంచు కైకకును వందనమున్‌ బొనరించి భక్తితో గురుల కెరంగి తల్టుల కకుంరిత భైర్యము గన్లిజేఎ స త్వరముగ రాజధాని విడువన్‌ సమకక్రై రఘూద్వహుం డొగిన్‌ సీ. వానన కైలాల వన్నె లీనేడి కురుల్‌ జడలుగా శిరమున సంతరించి చందన చర్చలన్‌ జందు మీజెడి మేన భస్మంపు॥ బర్రైలల బాదుకొలిఎ జంతారు వలువల సారు జిల్కెడి కటిన్‌ మొణకు వల్కాలముల. బొదివి కట్టి కాంచన భూషల. గ్రైెసేయు కంఠాన రుుదాక్షమాలలు భదపజచి ఆ వె పాదరక్షలు విడి పావుకోళ్లు వొడి గి పేమ గదుర ఎత వెంట రాం నవని తీరు సూడ నార్యతో వచ్చిన యూశు పగిది నొప్పె ౨న కులుండు 1570 సీ రఘుకుల తిలకుండు రాజధానిని వీడి యతివతో ననుజుతో నడవి కరుగ6 బుతపుర6 బొక్కుచు% బురజను లేడ్చిరి కన్నీళ్లు కాల్వలు గట్టి పార ఈశఘు రామ చంద విరహిత మీ నగరంటి నెలవుగా దగదని నిలువ లేక అతిశీయ 1పేమచే నా మహనీయుని ఆబాల గోపాల మనుసరింప

రమణీయ రామాయణము 58 అయోధ్యా కాండము గీ కళ దొజంగె నయోధ్యానగరము విపిన

ములు జనవదంబులై యందములను జిందె

వీడు కాడాయె రాముండు వీడి పోవ

గాడు వీడాయి రాముండు కాలు వట్ట 158 క పురుషులు కోక భరమ్మున6

బురుషోత్తము వెంట నంటి పోయిన తజతిను

ప్పరమున కెగణన ధూళులు

తరళాక్షుల కంటినిటి ఛారలు నణ గెన్‌ కేర్‌9 క వెనుకొని వచ్చెడి పౌరుల6

గని రాముండు సెసప్పె మీరు.కమ్మజం6 డని వా

రు నిలువని కతన నతండున

డినిఎని వారి కను గబ్బ డిగనాడి చనెన్‌ 60 వ _భార్యానుజ సమేతుండగు కౌనల్యా నందనుండు కతిపయ

దినంబులకు శృంగి బేరంబు6 జేరె నట గుహుండను బెంచు

జేండు వారలను గంగ దాటించుటకై తన పడవను గొని వచ్చి

నీలమేసుశ్యాముని చరణంబుల. గడుగం దలంది పడవ నెక్క€

టోవు (వభువు డగ్గి 16] క్‌ ఉండుండుము సామీ నిలు

బండే నీకాళ్ళు దాకి పడుచైందటగా

ఎండిన పడ వేమగునో

కుండెడి నీటిని పదాల గొబ్బునల బోతున్‌ 162 వ అని వలికి 168 క త్రీదంబుల శ్రీదిత్తా

ఫ్రోదంబుల పాప పుంజ హరణంజఒల ళు

హ్మాదినుతంబుల రభఖువరు

పాదంబుల గుహు డు గడిగె పరమతిన్‌ 164

రమణీయ రామాయణము 59 అయోధ్యా కాండము వ ఇటుల ధిన్యుండైన గుహుండు సీతా లక్మణులను గంగ దాటింప వారు గహన పదేశముంఎ చనునప్పుడు అసూర్భ్శ్భం పశ్శయెన ఎతాదెవి నో ష్‌ మిత్రుని రశ్ముల మిలమిల లాడుచు జాల్వారు సెలయళ్ళ చాలు గనుచు వలురంచు లీనెడి పక్షి తండమ్ముల వివిధమౌ కూతల వింత వినుచ. మజఒ్బల యురుముల నుబ్బి నర్తించు నె మిళ్ళ ఎంఛమ్ముల మిఎమి గనుము ఉదయాస్త సమయాల నుర్విని వినువ్‌ధి మారు చృశ్యమ్ముల సౌరు గనుచు చె. అమలినంబైన [(వకృతి దృశ్యంయి లద్భు తావహంబుల గాంచుచు నవని జాత బాలి కనుబోలి మోదించె పరవశమున నిండు జాబిల్లి వలె మోము మెండు శొనగ క్‌ 66 సె పరమాత్మ జీవాత్మ (భమను గల్పించెడి మమళశార రూపమా మాయ మాడ్కి చర్మద బుభుల మధ్య చదల కిందంబైన రుక్మరోచుల+ చిమ్ము రోవాణి వఠె కామ వసంతుల గడిమి న్య్నుత్చేకించు లావణ్బముల (పోవు రతి విభాతి నడయాడు కొండల నడుమను గలగల జాల్వారు సెలయేటి సౌరు వలి సంజకెంజాయలో సామేను గార్కొన్న మబ్బులోని వెలుంగు మాల వోలె

రమ౭ఠీయ రామాయణము 0 అయోధ్యా రాండముు గీ మగువ సీతమ్మ నతచెను మగని వెంట తన పదమ్ముల నుంచక ధవున పొద ము(దల మరది సొమి(తి పూని విలు వెంబరా వారి జాడల నంట కుండ 167 వ కాలి నడకను పయనించు సీతాదేవ 168 ల తటికి ధరానేలల6 గాలూని నడువంగ బొబ్బలు పదముల బొాటమరించె ఉలుకుచు గులక నట్టుల సంచరింపంగ గోళ్లలో నెత్తురు గూడు గక్షై అనుక వమళ్జైుల మండుకెండలో మనసంంగ గదువడి నరికాళ్లు కంది పాయె ఎగుడు దిగుడు చోట్ల నిట్హుట్టు దిరుగంగి మృదులారుణాంటఘులు మెలిక వడియె గి తల్ది ధారుణి తనమీ ద దయను వీడి కష్ట కాలాన సంగాతకత్తి గామి బాధ నొందుచు నుండియు భర్త వెంట నతని వపణయంపటి యూళతగా నతివ మల6గె 6థె క్‌ వెడ వెడ నడుగులు తడ బడ బడలీన పదయుగము తోడ పడలుక నఎచెస్‌ బొడమిన తోవము దీటిన్‌ బొడనీడల యందు భూమీ ప్వ్కుకక నిలీచెన్‌ 170 నగ్విణి బోగ భాగ్యంణులన్‌ బూజ్యు డౌ తండడిక్త తాాగము౦ జెన్‌ పద్వాలుగేండ్డుం గా నేగు గాంతార మందిచ్చమై నీఠడీ సాగరాబద్ధ విశ్వంభరాధీశు(డౌా 7 171

రవుణీయ్‌ రానూయ్‌ఇము. 61 అయోధ్యా కాండము ళఈ అని మును లాళీర్వర్డ్ష మ్మును గురియంగ6 జేఎ నారు భూప్మతికతో ననుజునితో వనమున జను జనవంద్యుండైన రామచందుని మీ దన్‌ కై72 అ వె మార్గ మధృ్మమందు మాన్యులు మౌనివతంను లాదఠింప దొశరధుల చ్మితకూట గిరిని జేరి ఎతమ్మతో నొక్క పర్థశాలనుండి రచట శం అ వె ఇట నయోధథ్యయందు వృద్దుండు దశరథ క్మావిభుండు రామచందు? డడవి కేగెనని విషాద సాగరమ్మున మున్లి యఎమటించి చేరె నమరప్పరికి కై74 వ వార్తాహరు లీసంగతి భరతున కందింప నాళండు శ్మ్యతుఘ్నుని వెంట ఒట్టుకొని కేస ఊఉ కేకయి రాజధాని విడి ఖిదము తోడ యిరా నమయూధ్య క స్తోక ఒవంయినన్‌ ఒని విశుద్ధ చర్వికులు రామంక్మణుల్‌ శ్రీ కమనీయమూర్తి యగు ఎతయు! గానల కెగి యుంటకున్‌ గైెకయు. దద్వరద్వయము కారణ మౌనని తా (గహింబుటన్‌ త్త పెల్దుబికడు దు ఖంబునం దల్లడిలుచు€ గుఎతు6 డగుదుల దలళగుచు దళ్లీ వల్లభుని గొంతు నులిమెడి 1పల్లదప్పం గోర్కు లీవు వాంఛించితివా? ర! శ్ర నా రాము డంచు బెంచీయు6 గోరం దగని కోర్కె లేల కోరితి నమ్మా (పారబ్ధ కర్మమున నీ తూరిమి నిండిన మనమ్ము కుత్పిత మాయెన్‌ 176

అట్‌ రమణీయ రానవూయణమసుు 62 అయోధ్యా కాండవుం క తల్లి నివజు గవె నా యుల్లము? శ్రీరాముండే యయోధ్యకు నన్నున్‌ వల్లభు€౬ జేసెదనన నే వాల్ల నతం డొక౭ండె యర్దుం డుర్వి భరింపన్‌ కై79 ళ ఈ పాపము గావించిశ నీపేరి జగతి యందు నిబ్బు ననిశమున్‌ నా పరువము సేడె నిలువగ నోపన్‌ నీ యదుట నన్న యొ.ధ్ర కరిగెదన్‌ 380 ఉ నామనమందు కాంతీ రధు నందను గన్నుం గొంచి నప్పుడే సామనమందు శాంతి రఘు నందను పాదము లంఎ౨ నష్వుడే నామనమందు శాంతి రఘు సోయకు చక్కున జేర్చి నప్పుడే నామనమందు శాంతి రథఫు నందను డిమ్ముగ6 (బోచినప్పుడే వ అనీ భరతుండు శ్యతుమఘ్నుం గూడి సముచిత పఠథివోరంబుతో దబ్లులతో జ్మితకూటంబున కేగెను క్ష8ి1 గీ నాద చిరలు గట్రై కృష్ణాజినమ్ము జటలు ధరియించి వీఎ కృశాను ఫ్‌ల్ర శాశ్వతానంత (బహ్మ తేజమున నొప్పు రామ చర్మదుని గాంచె భరతుడు భక్తి 182 వ్‌ లక్మయిన సుకుమారియగు సితను భరతుడు. గాంచీ బాష్పవారి ధారా కలుఐఎ కృతొననుంతై 183

రనుణీయ రామాయణము _ 63 అయోధ్యా కాండము క శ్రీరామ చంద మూర్తీ పేరాస మదీయ జనని బెడిదంఎు గోర్కిన్‌ గోరెను మన్నింజ్రము నా కీ రాజర్టిము వలదు నీవ యేలంగ రమ్మా క్షేరిక క ఒల్లని వరము లడిగె మా తల్లి కటా కొడుకు మీ ది దట్టపు గూర్మిన్‌ మల్లడి పెస్టైను జనకుని! దల్లడిలం జేసె నన్న తనయున్‌ నన్నున్‌ కేరి ఊఉ రయి వగల్‌ కలంది యెసరె గెడి నావగ చిచ్చునార్చుమి సాయ మొనర్చుమీ గం* విశాం యిలాతం మీవె యేలుమి చొయిలి వట్టి పల్కెదను దోసము నాయెడ లేదు నివునా శేయము6 గోరి రమ్ము సవరింపుము కథఖిన బాబు వాటంంస్‌ క మనం జూల నేను నీవీ వనముల వసియించు చుండ (శజలిడు సడఎస్‌ వినలే నయోధ్యలో నా మనవిని విని యన్న నివు వరయము ప్పరికిన్‌ 87 ద్వొివడ అని యిఎయి (పార్థించి యన్నయం పాద వనజయుగమ్ము పై వాలి వెక్కసప్పు టడలున వెడలిన యట్రి య్మశువుల నడుగులు గడిగిగ్‌ యనుజుని భరతు దైవస్వరూపుండు ధర్మవ్మిగహుండు లేవంగఈ జేసి యాశ్షేష మొనర్చి త్తీరాము డాతని చెక్కిళ్ళ మీంయ6 గారెడి కన్నీరు కేీరమునం దుడిచె మృదు వచనంబుల హృట్‌యం గమ ము 1

రవముజీయ రామాయణము 64 అయోభ్యా కాండము సదయు డై యీలీల( జదురొప్ప బలిక తగదియ్య తగదయ్య తమ్ము డా దిగులు వగ నొందుట వివేక పద్ధతి యగున? సొగసు జిల్కెడి మోము సొాగయ6 జేయకుము పగవారి గుుండియల్‌ (బద్దలౌ భంగి మగటిమి వెలయించి మహినేలు మీవు రబా వుట్టి గా బజా రంజన దీక్ష వవాయించి పాలింప వలె ధర భరత 88 ఊఉ కటితి వేల కావిని? వికాసము. బాఎన దేమి మోము? రా పట్టి కనర్హ మిట్టి వనవాసుల వేసము యౌవ రాజ్యపుం బట్టము గట్ట బెట్టుకొని (పాభవ మొప్ప గ దండి గారికిన్‌ నిట్టల్వమైన సాయమును నీవొనరింతువు గాదె తమ్ము డా 169 క అని యడుగ భరతుడన్నుకు వినిఎంచెను దండి మరణ వృత్తాంతము నొ యన యౌర్ధ్వదైవాక (కియ ఎను దానొనరించుటయు విలాపము గదురస్‌ త్ర గీ విన్ను విజిగి పయిం బడ్డ విధముశ ధర (కుంకినట్టులు చంద సూర్యులకు బతన మొంఎవి నటులయ్యె రామున కుమ్మలికం ఛాఎ కవనిజ పౌమ్మితి తల్లడిలిరి రే గ్‌ నీరద శ్యాము రాముని నేత యుగము నుండి జలజల బాష్పమ్ము లురలె భూ శోక సాగర మెడ దలో నుళ్లు దిరిగి పాంగి యువ్వెత్తుగా లేవి పారలి పాతో ౮7

రను-ఠీయ రామాయ్‌ణనముు 65 అయోధ్యా కాండము వ కొంత వడికి దాశరధి దు ఖ మపనయింప. జేబకొని భరతునితో

నిట్లనియె కంక గ్‌ తమ్ము6డా నమ్ము విధి బలీయమ్ము విధికి

దాను.డై నిర్ణయ మొనర్చి! దండి మనకు

విధుల నీవేల వలయు నుర్వీతలంబు

నేను బదు నాలుగేండ్డుందు గాననమున జ! వ అంత భరకతు డిట్లనియె 195 మ మన వంశంబున రాజ్థుభారము వహింపన్‌ జేష్టు డర్హుండు కా

వున మర్యాద నతికమింపక (పభో భూభారమున్‌ దాల్బుమా

జననీ మోహితు డైన తండి మజచెన్‌ శాస్త్రార్థ ధర్మంబు పు

(తుని ధర్మంబు పిత్తూణ మోకణమె దీర్తున్‌ వీతరాజ్యుండనై వ భరతుందెన్ని విధంబుల (పార్ధించినను రామభ్యదుండు రాజ్య

పాలన కంగీకరింప కుండుటబే భరతు డిటుల (పార్టించెను కెం7 క నీ పాద కంజ యుగ్మము

నీ పాదుక లందు నిల్చు నిరజ నయనా

కాపాడును నీ రాజ్యము

నీ పాదుక లలి ధరను నిరుపమ లీలన్‌ కత వ అంత శ్రీరామచందుడు భరతుడు దెచ్చిన పాదుకలలో పాదము

లుంచి భరతు నక్కున జేర్చుకొనెను భరతుండన్నతో నిట్లనెను ఊఉ నీదయ లఠేక స్వామి ధరణీ భరమూనగ సాథ్యమౌనె? నీ

పాదములన్‌ (బపూతములు భానుర హేమ విభూషితంబులున్‌

త్రీదములైన పొదుకలచబే నడపంబడు రాజ్ఫ్ఫితరగ్యతముల్‌

వేదవిదుండ వీవు నిను వేడెద నన్‌గ్భప చూచి (బోవుమా 200

రమణీయ రామాయణము 66 అయోధ్యా కాండము క పాదుకలు రాము.€ డొనంగెన్‌ శ్రీదములని యౌదలన్‌ ధరించెను భరమా వేదనతో రాముడురా లేదని భరతుండు కొందలించుచు.6 జనియెన్‌ 201 క _ నంది (గామంబును జన వందితుండు భరతు(6డు సేరి పాదుకలకు నా నందమున గై బట్టం బందతి డెందముల మోద మావవాలంగన్‌ 202 ఊఉ పూజ లొనర్బె బావలకు భూజన రంజనమున్‌ బొనర్చి వి (భాజదపూర్వ పథ్ధతిని రాముని లెంకగ రాజ్యుమేలె నా శఛశాజయశాలి యీ భరతు సాటి సహోదర డెవ్వ డీ ధరన్‌? భాజన మయ్యె మానవుల (పన్తుతి కీయనఘుం డయోధ్యలోన్‌ గీ శక్తి యుక్తుండు దశరధ చకవర్తి యచ్యుతుని రాము నృవు6 జేయు నొస పడగ మంచి ఎంహాననము నా్మాకమించు కొనియె6 బాదుకల్‌ వింతలౌ విధి వర్తనములు 204 గీ. చిత కూటంబు నందువణంబు రామ చర్మదు.€ డొకనా డు తన్‌గని సంభమించి గుసగునలు వోవుతపనుల6 గొనరి యడిగె నేమి మీయాజ్జ సెలవిండు స్వాములార 205 గీ అంత నుడివిరి తాపను లనురగణము వచ్చి యిచ్చట సాధుల బాధ పెట్టు చండు కాంతా సమేతులై యున్న మీర లొండు నెలవున కేగుట యుక్త మనుచు 206

రముణియ్‌ రామాయణవుం 6 అయోధ్యా కాండము ే మునులు వచింవిన పగిదిన్‌ దనుజాంతగుంల దరిగా వేగ ధరణీఒతో6 టీ మ్యుని గూడి వ్యితకూంఎ మును వీడి తగిన నివానమున్‌ వెదకు చొగిన్‌ 207 ముత్యాలసరము కొంత దూరము వోయి చేరె6 శు ఇాంతమగు మున్నాశమంబును ఆఅలర.6 దీవెల హరువు లినెడి యబ్బురఎు వాఎన్‌ ఉజ్వలాంగుని రామచర్మదున వత్సలాకిణ జనక పుతిక న్మతిముని గని యాదరమ్మున స్వాగతం బొసగెన్‌ 204 స్వాగతము స్వాగతమ్ము రఘువంశ శకాంకా స్వాగతమ్ము సురవందిత పాదా స్వాగతమ్మనుర వంశదవాగ్నీ స్వాగతమ్ము మునివర్ధ్గ శరణ్యా ౩09 తోటకచు ధథనువూని కరమ్మున దర్చముతో దనుజావళి నాఎ హతం బొనరిం ప నరాకృతి నీధరపై జరియిం చు నృఎంహుండ వీవనుచున్‌ దలంతున్‌ 210 రదోదీతము శ్రీపతీ సుజన జీవనా హరీ జ. నీపదాబ్ట మహనీయ ధథూళిచే పాపకర్ముల నివాన దేశముల్‌ రూపు మాజి తనరుం బవ్మితమై క.

రమణీయ రామాయణము 68 అయోధ్యా కాండము వనమయూరము నిత్యము6౬ (బజాళి గరుణించెదవు తత్వ (పత్యయము గూర్చెదవు భక్తులకు నీసాం గత్యము గదా ముని నికాయములు కోరున్‌ సత్యరుచిసారసరసస్ఫుట వచల్వ 12 (సగ్విణి సోమ సూర్య (వభాస్తోక దృక్కంజముల్‌ శాామ దేహదుగతుల్‌ హ్లాదముం గూర్చు నా (పేమ నిండన్‌ సమర్చింతు నీకంజలుల్‌ రామచంధా వినీలచ్భ వభాజితా 28 క ఈ రితిన్‌ నుతియించెన్‌ శ్రీరఘువరు నతిమౌని చేతంబలరన్‌ గారామున. గొంగిటిలో జేరిచి యనసూయ నిమిరె ఎత శిరన్సున్‌ 2 4 వ ముని దంపతులు ఎతొారామలక్మణులకు దగిన రీతి నాతి ధ్యంణు నెఅపిరి కొంతవడి వొరు వి్మశమించిన ఎదప నననసూయా దేవి జనకజశు జేరం జీరి 215 క నీ కలాణ్యపు గాథను నాకెజి గింపుము కుమారి నవ నున్మధునిన్‌ త్రీకరుని రామచందుని నీ కనులన్‌ మొదట. గనిన నిర్య్శాతి నెలమిన్‌ లె 6 ఆ వె తపసి పత్ని కోర్కె ధథధరాళశిజు మన్నించి చెప్ప బూను కొనియె జిన్ననా టి పెండ్లిగాథ పాదలె€ బెనుఎగ్లు తెరలు భా వమున దొంటి యనుఖభవములు మేదల 27

రను౭ఠీయ రామాయణము ఈళ9 అయోధ్యా కాండము క ముుముణఎ నవ్వులు నవ్వుచు దెసలవలోకించు సీత తెజు గును వెసనా రబ తల్లీ నాకడనీ రు ఐఎగ్గుదగునా? యటంచు. గొంకును బాపెన్‌ 226 వ అనసూయా దేవితో నంతట జానకి యిట్లు చెప్పం దొడంగె 219 లి సంతతి లేమిచీ జనక కితీశుండు యాగం బొనర్భంగ యజ్ఞ వాటి కను దున్ను సమయాన గనె నన్ను బుణురండు నాగేటి వాలున నర్మిలి నను. బంచెను ఎతయన్‌ బేర్వెట్టై యొక నాండు చెలులతో నాడుచు శివుని కార్ము కము జరిఎతి నొక్క కరమున నది కని నంత నాఎత నిశ్చయం బొనర్బె గీ శంకరుని మ! మో పెట్టం జాలి నట్టి దంటయే నన్ను6 జేపట్టం దగు నటంచు నాస్వయం వరమునకు నానా ధిరాథి నాధు లరుదెంచినారు సన్నాహ మొప్ప వం క బలముగల భవుని వింటిని€ బలువురు యత్నించి రెత్త భంగ పడిరి వే తొలగిరి లజ్జను రాముడ వలిల గొని యెక్కు వెట్ట భగ్నం బాయున్‌ లై వ అంత నొక్క శుభ ముహూర్తంబున మా వివాహ మంగళము నిప్పన్నంబయ్యె ల2ల్లె

రనుణీయ రామాయణము 70 అయోధ్యా కాండము మ తొలుతన్‌ స్వామి ముకోందు మండల రుచుల్‌ ద్యోతింవి నాలోచనో తృలముల్‌ సొచ్చిన యంతనే పులకరింతల్‌ గల్గె నేతన్నృదూ కుల తీయందన మంతరంగమును మాధుర్యోర్మిలన్‌ దేల్బ్చె శ్రీ లలనా సన్నిధి వెన్ను6ండున్న చెలువుల్‌ భొఎల్లె నాయూహలన్‌ క్‌ తొలి జన్మములో నీతని చెలినై వర్తిల్లి నాదు చిత్తం బలరన్‌ చెలికారము నల్బనిచో€ గలుగునె నాయడద నిటి కౌతూహలముల్‌ 224 క నునుబగ్గు తెరలం జీలుచు కొని వెడలిన యనుభవములకున్‌ రూపము క లన జేఎన జానకితో ననసూయాదేవి పలికె నతి వత్సలతన్‌ 225 క _ పతియే గతి సతి కారయ బతి పుజణ్యపలంబు సతియ పరిశీలింపన్‌ సతియుం బతి పూదావుల గతి శాలము గడపవలయు. గద కల్యాజీ 226 5 కూరిమి చెలులను వతులను అరని సుఖసంపదల నహంకారమ్మున్‌ జార విడచి ధర్మమునకు గారడవుల భర్త వెంట గదలితి వమ్మా 227 క అఆరయన్‌ సర్వావస్థల6 బర దైవత మెన్న పతియ పడతికి నక్షు ళు పురుషునకు సౌఖ్య నిధియున్‌ దరుగని తపమువకు ఫలము దారయె తల్లి 228

రమ౭తీయ్‌ రామాయణమపు 71 అయోధ్యా రాండము వ _ అని అనసూయ వచింప ఎత యిట్లనెను 229 చ వతి గుణదోషముల్‌ గనక ఖ్‌క్తిని భర్తను పూజ సేయుకే

శతి విధియంచు మకిఎత (పశస్తముగా వదియించె పెండ్లి నా

ఉతులిత రీతి నా యనుగు టత్త వచించెను వచ్చు నప్పుడున్‌

గుతుక మెలర్స మీరలను. (గొత్తగ జెబ్బతి రమ్మ యిష్పుడున్‌ త్ర నూతన కాంతుల్‌ గలవియు*

బూతము లైనవి దుళూలముల్‌ పుణకెం దమిన్‌

సీత కనసూత - కైకొని

రాతిధ్యాము రేయి గడఎ రట వారెలమిన్‌ 231 వ మజఖజునాం డుదయం బగుడు వృద్రముని దంపతుల యాశీస్సు

అందుశొని సెలవు గొనిబయక్టేఎ దండకారణ్యమున మహర్షుల

సేవించుచు వారు కాలము. గడపిరి ల282 క వనులన్‌ దిరుగుచు రాముడు

గనె బెక్కుజు మునుల దండకావన్‌ మందున్‌

వినయమున మునుల సేవల

ననవరతము సలిపె నాతం డనుపము ఖక్తిన్‌ 238 క ముని కన్యకలున్‌ జెంచెత

లినకుల భూషణఖుని రాము బృథివీ పృుతిన్‌

జనవంద్యుని సౌమి్యతి౯ా

గని సంభావించి రతుల కౌచుక మెనయన్‌ క! వ వార లిట్లనుకొనిరి 285 తళ కందర్చనిభుండు రాముం

డందమునన్‌ రతిని మించు నవనిజ ఎలుగులొ

వాందంగనేలా? వారీ

కందువలన్‌ (గూరసత్వీ కాంతారము లక్షా? 236

రమణీయ రామాయణము 72 అయోధ్యా కాండను క మారా కారుల రాజకు

మారుల నుకుమారులన్‌ రమాసమ సీతకా

ఘోర వనంబుల కంఎన

దారుణ వర్తనుల నేల ధాత సృజిం దెన్‌? 2387 వ ఇట్ల నేక విధంఎయిల విధి వెయిదంబుల నొడి దోఎరి ఎతా రావ

లక్మణులు 2236 క _ విప్పారిన కన్నులతో

నావృదముగ దమ్ము జూచు నువిదల నుడులకా

మెప్పులను వినుచు సమ్మద

ముప్పతిలకా వనుల మెల గి రుల్లా మునక 239 క రామా జగదబిరామా

కోమల ఎతాంతరంగ కువలయ సోమా

కేమంకర శుభనామా

భూమానందైకఎమ పురుషలలామా 2శ్ష0

ఓం తత్సత్‌

క సరవి నయో ధ్యాకాంజము

విరవిందెను దుగ్గ్‌ శెట్రి వేంకటరమ ౫

య్య రసజ్ఞులు తలలూప గ

హరి భక్తులు సంతఎంప నార్య్ధులు బువ్వన్‌

ప వు షు శు

రమఃశ్‌య్‌ రామాయణము 73 అరణ్య కాండము

శీ మానినీ మనోహర

కామారి (పణుత నామ కందశ్యామా

భూమిజన స్తుతి పా(తా

సోమాంబుజ మిత నేత కోభిత గా్యాతా క్ష

విరాధవధ

వ ధథనదుని రాజధానిరయైన యలకాపురం బెట్టిదనిన ఖై ఈ (పబ్బిన తేకువన్‌ విరియ బారు నుధాంశుని కాంతిరేఖలన్‌

మబ్బుల ముద్దులాడు మణి మంజుల హర్మ్య వితాన వేదులన్‌

గబ్బి చనుల్‌ చలింప6 గడకన్‌ నటియిం చెడి మించుబోండ్లు త

బిబ్బొనరించి పూరుష వివేకములన్‌ హరియింతు రప్పురిన్‌ 3 నే తుంయిరుండను గంధర్వు డు

సాంబుని6 బూజింవ6 దగిన స్వర్ణాంబు జముల్‌

డఉంబు మెయి వజచి శయ్యను

పంబిన తమి రంభం గూడి ఘైకొని దకులన్‌ శి అ అంబుజముల నభీవు నర్చింపల దెమ్మన్న

యక్షరాజు నాన నవల (దోచె

చురత కేళులందు సొక్కెడి వారికి

వెలది సెజ్జ యగును విశ్వ మెల్ల క్‌ ళ్‌ శంకీరు పదముల6 గాంచీన్‌

పంకజముల పూజ దివురు వై(శవణుండా

శింకరు వృత్తం బారసి

క0కను రావించి వాని. గెరలి యిటులనెన్‌ [1

రనుశీయ రామాయణము 74 అర౭ఖ్య కాండము క రతి మర.గి నీవు నాయా

నతి మజదిన చెయ్లుమునకు నవయుచు వనులన్‌

గతిమాలి ధరను దిరుగుము

మతి వనుడ వగుచు. (గూర మనుజాశనువై 7 త గడగడ వణకుచు తుంబురు.

డడలి తూలి యక్షరాజు నడుగుల మీ దన్‌

బడి డగ్గుత్తికతో వెజ

సుడివడు దిత్తమున నత డు (సుక్కుచ.6 బలికెన్‌ 8 ఉ ఒప్పులకుప్ప సంగతి నియోజిత కార్యము మానసంయినస్‌

గప్పు వడంగ జేఎనది కారుణి కోత్తమ భృతు్యండైన నొ

తప్పును సైపుమయ్య కృప దాలిమి సూపగదయ్య యింతకి

యెప్పని తప్పుగాక మజి యొండాకడున్నదె నాదు సేవలోన్‌ 9 తే. క్షమకు నర్హుండ శాపంబు6 (గమ్మరింపు

వసుధ నుండంగ6 జాలను వదలి నిన్ను

నీదు సేవను దయ జూడు నెమ్మితోడ

నని పదంబులు విడకున్న నధిపు6 డనియ 110 ఉ తప్పదు నికు దండనము ధైర్యము బూనుము (పాప్తమైన యీ

ముప్పు తజిన్‌ ధరింపవలెం బుఖ్యజనాకృతి (పాణి కోట్లకున్‌

దెప్పరముల్‌ ఘటింపవలె నీవు విరాధు డవన్న పేరుతో6

దప్పక (తుంచు నిన్‌ దశరథ క్షితిపాల తనూజు6€ డేపునన్‌ 1] వ _అదియె నీ శాపావసానం బని కుబేరుండు సెప్ప తఈంబురునకు

విరాధ రూపంజఒు సంపాఎంచె క్షం ఉ ధారుణి నుండి యాకసము దాక మహోన్నతమైన మేను పెం

పారిన యట్టు లాయెను దుర్యాగహ ముప్పతిలెన్‌ మనంబునం

దూరక ముజ్జగమ్ముల నొకుమ్మడి [మింగెడు నంత కుత్తు నిం

డారెను కుక్షిలో నసుర యాకృతి నొందగ నాతంకతృజిన్‌ 8

రసుశీయ్‌ రామాయణసుు 75 అరణ్య కాండము సి పలుచని నెమ్మేను బంధురం బాయెను నిబిడాంధికార వినీల మగుచు సురువిర కేశేముల్‌ జుంజుబజు లాయెను తా్యమ శలాకా వితాన మగుచు శోముల దంతముల్‌ కోజలుగా మాఖె 1పాకట [కళచ కరాళ మగుచు మధుర కంఠధ్వని మల6గి బీకర మూయె నట్టహాసా రవోద్దట్ట మగుచు గ్‌ మదిని సాత్విక భావంటు సెదరి పోయె న్నుగ కోపంబు పెల్లుగా నుప్పతిల్లై బుద్ధి లోఎంచె నిందియముల్‌ చలించె యక్షనకు రాక్షసత్వ మొయ్యన ఘటల్ల 5! 1 దివి నుండి యుల్మ దిగినటు భువి జేరంగ వచ్చె మానవుల మాంనములన్‌ జవిం జూచెను వన ముని జన నివహమ్ముల గుండె లదరి నిలకడ లెడలన్‌ కక్‌ ఆ ఇట్టి రక్కసీని పట్తగు నటవికి రామ లక్మణులు ధరాతనూజ రాగ వారిని గని శాక్షనుం డజచుచు వారి (మోల దూకి పరుస మెసంగ 6 అఆ రాజనసుతుల మధ్య రాజిల్లు రమణిని! బట్టి రాక్షసుండు బలిమి మెజయ లామవమున నెత్తి లాలస వృత్తితోం బేర్చి యార్చి6 జంక జెట్టు కొనియె కై?

రమణీయ రామాయణము 75 అరణ్య కొండను క ఈ చిన్నది నాకుం దగు

వాచార€ల బనేమి? దీని వరియించితి మీ

ద్‌ చెలిదక్కదురా వే

వే చను డని రక్కసుండు వికవిక నగియెన్‌ కం క మధ్యే మార్ధంబున దను

మధ్యను బొందితిని ఎను మరలు డువే మీ

వధ్య న్టలమగు నిద్ది య

సాధ్యము మీ (బదుకు లింక జగతీస్టలిలోన్‌ క్షం నే ఈ రీతిని వదరుచు నా

మోరాకారుండు ఎత€ గొని పరుగెత్తన్‌

ధీరు డు రాముడు (తుటిలో

వారించెను వాని గతిని పవనొస్త్రమునన్‌ 20 అ ఎత ఖీతి6 బాప శ్నీఘంబ యనురహేం

గజకు టంపగములు గా€ండ నేయ

నతని పెద్ద దేహ మవనిప్తై బడినను

మరణ మొంద లేదు మనుజ వైరి ౫11 ఆ వాని యొడలి నుండి (పాణముల్‌ వీడక

కుదురు కొనక బిట్టు కొట్టు కొనగ

గుంట (దవ్వి యందు€ గొండంత దేహంబు

వైవి రాజనుతులు వహి నిడిరి 22 గీ. కాలె వాని శరీరంబు కమరు కఠపు

దిశల నెల్లెడ బర గ దివ్యరూప

మొండు దోచె మంటల విఠాధుం డడంగ

యకు€డై నిల్చె నతఃడు శాపాంత మొంది. 23

రమణశీయ రామాయణము 77 అర౭్య కాండను క కడు నచ్చెరువున తన్నుగ

నెడి వారిని గని యతండు నిజ వృత్తంబున్‌

నుడివెను రామునకుం మ!

త డై వినయమున దిరోవతుందయి చనియెన్‌ లశ వ పదంపడి ఎతారామలక్మణులు శరభంగుని యాశమంబు

నకుంజని యాతని దేహత్యాగంబు6 గాంచి. అఆయాశమము

వీడి పాబోవు వారి నచట తపమొనరింబు మునులు దర్శించి

యిటుల విన్నవించిరి ౭ చం వనముల కాయలన్‌ దినుచు వాగుల నీరము (దావుచున్‌ తపం

బొనరుచు మమ్ము (కూరులు మదోద్ధత రాకను లేపు మ్‌రి తా

రనిశము బాధ వెట్తుచు భయంబును గూర్చుదు చంపుచున్న వా

రనయము మాకు రక్షకుడవై మనుజాదుల శిక సేయవే 26 చ్వి నూతపా ఫలమున మనుజాధిపుండు

నాన్లివ భాగమున కధికారి యగు

కావున రాసువా కావంగవలయు

మమ్ముల నని చెప్ప మనుజెందు డనియె

జనకుని యానచే వనముల కేను

అరుదెంచి నాడను యాదృదచ్చికముగ

తపనుల రక్షించి ధన్యత గాంకు

రాక్షసానీకమున్‌ శికించి నేను

ఆఅభయంబు గూర్తునే నార్డ సంస్కృతికి

అని చెబ్బ ఎతతో ననుజుని తోడ

అరిగె సుతీక్ట మున్యాాశమమునకు

అట రేయి గడిఎ యా య్మాశనము మందు

ఉదయాన మేల్కొని యుదయించు భాను

కనుగొని పల్కెను ముని తోడ నిటుల చ్దా

రమణీయ రామాయంము 78 అరణ్యు రాండము ఆ అల్బ బుద్ది వాడు అధికార ఎరాశ విజ్ఞ వీగు నటుల వింటి పైన సూర్యు డతిశయింవి చుటుకు మనక మున్నె పోయి వత్తమయ్య ముని వరేఖ్య 28 ద్వి అని పల్కు మువిచం(దు డాశీర్వదించి పోయ రమ్మని వల్కె భూపతి కలిమి 2 వ నుతిక్స మహాముని యనుమతి బొంది బయలుదేరిన శ్రీమంతుడు రూపసంపన్నుడు స్వతేజోవిరాజితుడు అయిన శ్రిరామచం(దుని జూది ఎతాదెవి యిట్లనెను వ్‌0 ధర్మమును మీకు జెబ్బడ్‌ దాన గాను అయిన నాపల్కు లావంత యాలకించి మీకు తోచిన రీతిని మలుగాను మసలు డణ కోరు దానను మాన్య చరిత కక వ ఈ ముని ధర్మము నూక్ష్మము కామ జన్య వ్యసన వానరుడు దీనిని పాందగలడు ఈ వ్యసనములు మూడు ఆసత్యమాడుట పర స్త్రీని గామించు. వైరము లేకున్నను నితరుల వాంఎంచుట గీ. అడి తవ్చని మాట మిమ్మంట లేదు అన్య కాంతలపై మీకు నాస లేదు కారణము లేని వైరమ్ము గోరి మీరు రాకనుల€ జంప జేసెడి (పతిన ఖేల తె ఉ నివు దయావలభోనిధవి నిష్టను తొపన ధర్మమూనగా నీవన ఎమ జొచ్చితివి నీకు నకారణ వైరవేల దై త్యావళి తోడ క్యతియుల ధర్మము తావస ధర్మ మెవ్విధిన్‌ నీవు సమన్వయించెదపు నిఘర వైరము వీడు ఛరాఘవా తిడ్తీ

రవముణీియ రామాయణము 79 ఆరణ్య కాండము ద్వి అనిన ఎతాదేవి నభిమాన వతిని

సన్నుతి యొనరిందచి స్వామి యిట్లనియె త5్‌ కళ *షజన రక్షణంబును

దుష్టుల శిక్షించు నీకి తొయ్యలి నాయు

త్కృష్ట పథమీ పథమ్మును

స్పష్పముగా సంచరింతు సత్యము సార్వీ తె6 నే ఈ ధర్మా చరణంబున

నే దారను తమ్మునైక నేలను గూడన్‌

మోదమున వీడ నేర్తును

సాధువులన్‌ రక్ష సేతు సత్య్మ్మపకడన్‌ వై చ అని సేకాదేవికి తన ధర్మదీక్షను6 జెబ్బ శ్రీరామచందుడు పయ

నించి కీతిపషయ దినంబులకు ఎకాలక్ష్మయిలతో గోదావరి తీరంబు

జేరశు తి ఊఉ అంచిత గౌతమీ తటము నందలి పంచీవత స్టలాన ని

ర్మించిరి వర్ణశాల పాదరిండ్లకు మధ్య మనోహరంబుగా

మించిన తృవ్త నుండిరట మేనుల యందము మల్మి నంద6గా!

గాంచన గాతి ఎత తనుకాంతి కడుంగడు తేజరిల్లగన్‌ తి చవ శ్రీరామచం(దమూర్తి త్త క గేదంగి పూల పాదలన్‌

గోదావరి సలిలములను కొండ చజియలన్‌

బాదపముల (కీనిడల

నాదట'. (గీడలను సలిపె నవనిజ తోడన్‌ | ఓ చిట్ట చివరి కొమ్మ జెయవారు పూవుళు

బొందలోరి విభుని భుజము నూను

రముజీయు రామాయణము 8 అరణ్య రాండము గోదావరినది నీదు లాడుచు మున్గి ధవుని బాహువుల బంధమున. జిక్కు బాణముల్‌ వేయు నుపాయంబు నేర్చుచు నురియాడి _పాణుశు నురము జేరు పైకతస్ట్థలముల జాజుచు నల్లన గాలు నిల్వ గ6 గాంతు కరము వట్లు తే శాద్వలంబుల (పాణేశు సరస6 జేం నర్మ మృదు భాషణముల నానంద మొందు జనక నరనాథ తనయ యీ చంద మెనయ. బతినిం బాయక ధాయగా6 బరిడవిల్లి శం చ నులలిత నూన సంతతుల శోభల6 జూపుచు.6 దత్పరీమళం బుఎ మది6 జక్క జేయుచును భూరుహ శాఖల (వాలి వింతవ న్నెల పులు గుల్‌ వెలార్చు రమణీయ రవామృత మానఈ జేయుచుస్‌ జెలియకు మోదముం బొనరి వన్‌ రఘురాము(6డు పేర్మి నామనిన్‌ చ రమణిని పేరురమ్మున సరాగముగా గరయుగ్మ మూని గి షృమున మవజ గౌతమిని జక్క గ నీదెడి పక్కి నేరిచెన్‌ దమకముతో జలంబుల నితంబిని శెర్చున మున్గికేల నొ యమ సాగ నంగవించి జలదాంగన నింగిని. దేలి పోలికనె 44 వే శూర్పణఖా వృత్తా తము మ అవపరాష్టంబున నొక్కనాడు సతితో నందందు మిట్రాడుచున్‌ విఎనంబందు (వవాల పుమ్చఫల సందీప్తోరు నానానికుం ఒవరీత స్టలులన్‌ ద్విజావళుల సందర్శించ.చున్‌ రాము(డా చపలాంగి సవిధంబునం దనరె భాన్నన్నీల మేఘంబునాన్‌. 45

రమణీయ రామాయణము క అరణ్య రాండము వ ఆట్టియెడ జర్ర ఊఉ చూచెను చుప్పనాతి నృపసూనుఎ యందము వుల్కు పుల్కునన్‌

వాచవులూర వాని నునువాతెర తేనియలాన6 గోరుచున్‌

రోచి రుదందితింబళు చనువంగ నాతని 'పేరురమ్మునం

దేచిన పేర్మి నొత్తి రమియింపం దలంవెను సర్యభమం౦ంయినన్‌ 47 ఊఉ కామిని కంతు బారిల బడి కాముని మింవిన రాము గోరి వాళ

డేమనునో యటంచు మది నెంతయు సంశయ మందు జానకి

భామిని. మించు మైసొబగు వారక చూచుచు. దన్ను.

బోల్చుచున్‌

రాముని6 బొందలేనని నిరాశ వహించును నిస్సవాయతన్‌ త్తీభ్రి వ పరితఎంచుచు తన మనంబున నిట్లని తలంచె శ ళఈ మదివతుల నోము పలమగు

మదనుని నెజిమించు రూవ మహితుం డిత డీ

పదునాంుగు లోకంఎులఈ

బదపడి వెదకినను నేను బడయంగలనే? లెక క నాజి మునుముందు నెక్కానల

జేతోభవు6 డంపగములం జేకొని వినరన్‌

మఛఘూతలము నందు€ బురుషుం

డే తగన నిల్వనేర్చు నెట్టిండైనన్‌ షై ర ఈ తరళాక్షిని మించిన

రీతిని రూపంబునొంది రేచెద నితనిస్‌

(భీతిగ నను (టార్థింపన్‌

జూతు ననుచు జుపష్పనాతి సాబగు వహించెన్‌ శ2ై

రమణీయ రామాయణసుు 82 అరణ్య కాండము ఊఉ చెక్కుల సౌరు చన్నుంగవ బల్వము కన్పామ తీరు జాళువా చొక్కపు మేని సయ గము సొంపు మివారపు మోము దమ్మిపై మక్కువ నెక్కు తుమ్మెదల మాదిరి ముంగురులున్‌ దలిర్చ గా జక్క దనాల కువ్ప్చయగు ఒవ్వనియై నిలచెస కణంబులోన్‌ 538 అ తెచ్చికోలు సాబఐగు దేహంబు నందొప్ప అచ్చమైన (పౌడ నవషుళించి మెచ్చికోలునంద మెల్లని నడలతో సచ్చర్మితు కడకు సాగెం గుటిల ర్‌శీ క్‌ ఆఆగొజ పరచుసా రఘవరు6 డణయక మత్తనువు మురువునని యెబ6 గొంకుస్‌ గురుకటి కుచ భారంబున నజిముటివడి ..౦త వవ్చె నలసపు నడలన్‌ న్‌క్‌ క _ నట్టొాడ నడుము మనమున గొట్టాడ గ వలపు దిల పు కోసరు నడకలక్‌ మట్టియయి (మోయ నల్లన మిట్టి యుబుక గుబ చనుల మెలతుక వచ్బన్‌ క్‌6 సీ. పల చని వలిపంబు పరువంపు వంపుల చక్కదనంబుల( జాటి చెప్ప బైరాగ చను గవ్వ పాలిండ్ల మెజు గుల వన్నాల కోకవింత చిన్నె గూర 6 గుచ్చిళ్ళు చక్క గా గుస్తరింవిన గోది జమున చనకోన్నతి రుం జూప చెవులందు6 దొల్చిన దెందొవ వూవులు నిద్ధరపు చెక్కుల సీటు6 గూర్వ

రమణీయ రామాయణము 83 అరణ్య రాండము గీ మేని లావణగ్ల కాంతులు మేలు కొలువ6 జూయ వారం కాంకల సురువిరాంగి ఓరగా నిల్చె లేమావి కోసరిళ్లి రాము కనుచూడ్కి వథమున రాగ మెనంగ ర్‌7 లు లేమాని గున్న పై లేత కెంగేళ్హాఎ బాహుమూల రుచుల బయలు బేఎ గుం(డని గుబ్బల కొమరు గన్పడు నట్లు పార్శ్వ భాగము -_ 6 గనడంగ6 లు ముద్దు నెమ్మొశమున మొలక నవ్వు వెలార్చి సోగ కన్నుల నెద సొలఎు జూఎ యటునిటు మడ (దిబ్బ యధ్రంపు6 జెక్కుం గమ్మల కాంతులు (గాల6 జే గీ చిర సరిగంచు పదముల జిందులాడ ఎడమ పాదంబు నించుక యెత్తి నిలిఎ లలిత భంగి లతాంగి విలాస లీల జూచె రాముని [కీగంట సుందరాంగు 58 చ కలువల కాంతులన్‌ దెగదు కన్గవ వీనుల దోనలంఎ చె క్కులు నెజిమించు టద్దముల (కొందళుకున్‌ పసలీన వె న్నెల రుచులిను వోసములు నిల్చగ తెల్లని దంత కాంతలన్‌ నెలతుక చుఖై రాఘవని నిశ్చల దృక్కుల మేను పొంగగన్‌ 59 కఠ ఈ రితిని. దనకోర్మెల దీరుచుమని వగలు సూప్ప తేజవ మనంన్‌ సపాశాదారుండు రొముం డారయ లేకిట్టులనియె నవనిజ తోడన్‌ 60

రవముణీయ రామాయణము 84 అరణ్య రాండము శా కందర్పాంతకు నిగ్రహంబు జెజబుపన్‌ గంజాక్షు డీ మోవానీ

సౌందర్య్థంబు వహించెనా? బళిబళీ స్తాదామినీ తుల్య యీ

చం(దాస్యన్‌ గముంగొన్న నాదు మది యీ దచందంబునకా

బొంగె శే

యందాలక౯కా వడ బోఎ చేసెనా యజుం డయ్యారె యీ కామినిన్‌ చ అవధుయి లేని యీ యతివ యందము లోక మనోహరం బహో

దివిజ నితంబినీ రువిర దివ్య తనూ విభవ (పభావమున్‌

భువిని వఎంప6 జేయ విధి పాల్చున నీమేను సృప్టచెసె నీ

యువతికి భర్త యే నుకృతి యోకద ధన్యు డతండు భూస్టలిన్‌ ఊఉ అంతము లేని యీ విఎన మంతయు దివ్య విలాస నంపదన్‌

వింత జగమ్ము జేసెను వివిక్త తలంబిది వచ్చె నేలయీ

కంతుని దంతి యిచ్చటికిం (గచ్చణజ? నాధుని యండ నుండ కీ

కాంత భయంకరం బయిన కానన ఎమ జరింప నేటకో? రం క మాన వివానముగా ఈ

కాననమున బురుషు చెలిమి గాంకించుచు నె

మ్మేను జిగి పల్వరించెడి

చానన్‌ ఎఓబజాఆ నరం జానకి కినుకన్‌ 61 క అడుగు డు వడ తిక౯ా గడువడి

మిడిమేలపు వడువు దనర మెల గెడి "ది కా

రడవుల నిటి మడంతుల

గొడవల మన కేమి కీడు గూర్చు. యేమో 60 క్‌ జానకి వలుకులు విని రిపు

కానన దావానలుఎడు గత మోహుండా

దానవి నడిగెను లలనా

కాననమున నొంటి దిరుగ గారణ మేమీ? 66

రమణీయ రామాయ్‌ణనముు కిక్‌ అరణ్య కాండము ఉ _ఎచ్చటి నుండి యిచ్చటికి యేణవిలోచన యేగుదెంచి నా

వచ్చర లేమవా? యవని యందము జూబెడి కౌతుకంబుతో

వచ్చిన దానవా? దనుజవర్ల నివాసము లీ యరణ్యముల్‌

జెచ్చెర నేగు మొంటరిగల జెల్వునిం బాఎ వఎంప రాదిటన్‌ ఈ? వు అని (ఓపశ్నింపంగా 658 నే ఎవ్వతెనైన మజఖిమీ

జవ్వనమును ముడుపుల గట్టి సరనుండ నీకై

యివ్వనమున చసియించెద

నెవ్వగ దీరంగ (బియము నింపుము నాపై 4౮9 గ్‌ &ంటరి నెటులెతిని నా

జంటను నీవుండ నిచట నఖ నీవు వినా

కుంటువడు నాదు కోరిక

దంటరితన మవల6 (దోచి దయం జూడ గదే? 70 గీ సొక్కు చున్నాను మారుని చుఖుకు. గోల

లు హృదయంబున. జొచ్చి తూండ్తు వడ జయ

నీదు మధు రాధరామృత మాదిరమున

నొసంగి గాయాల మాన్ఫు మయలూన వరిత ర. క తన తలంపుల నీ రీతిని

దనుజాంగన తెలియ. బలుక6౬ దమి యలరారన్‌

జనవున రాముండు నివ్వెరం

గని పలికెను వైఎలేని కాముకి తోడన్‌ ళ్‌ గీ మగువ నీవిట్లు గోరంగ6 దగునె చెప్పుము?

వీకపత్ని (వతుండనే నితర నసతులఈ6

జూడ నోడుదు నిఘూడిమాడు వయను

కోడె గోవాళ్ళ వెదకుము గోర్కె లలర గ!

రమణణ్‌యు రామాయణము క86 అర౭ణ్య రాండము క ఒక సతియే నాకనుచుస్‌ (బకటించెడి పురుషవరుని రాముని గని యా ముకురానన పలు తెజ గుల వికళ్టనము జేసె నతని వెళివ కిటంలనెన్‌ 74 ఊఉ చూడవదేమి నా సాబగు సోగ కనుంగవ నల్లి విచ్చి మా టాడ వదేమి (పేమ దొలుకాడు మృదూక్తుల నిండు కూరిమిన్‌ (బోడ తనంబు వెల్వజచి బొల్చుగల గౌ గిలి. జేర్చవేమి? నిన్‌ వేడద రమ్ము నా వలపు వీసర సేయకు కోరి వచ్చితిన్‌ ?5 ఊఉ ఎలర సామి యేటికిటు లెల్లిద మాడ గ? సీకు నాయమా? బాళిని గొంటి నీ పయిని పంబిన నంబర మొప్ప వేగ న న్నేలు కొనంగ రాదొ? మది కక్కిన మక్కువ నిన్ను గొల్తురా తాళగం జాొలరా మదన తాపము దీజ గ6 గౌంగిలింపరా 76 వన అని యా మాయచారి పల్కిన పల్కులు కర్ణ నూలంచులయి నొప్పింప శ్రీరామమూర్తి వానితో నిట్టనియ 77 త _ పలుగొకి పలుకు లనవ్వరా తులువతనం బెనయ' బలికి (దోహము మాకున్‌ సలుప నిట కరుగు దెంచిన పలువవు మా (మోల నిలువ వలదిక పోమ్మా 78 వ అంతట నా నాతి శ్రీఛామునితో నిట్లనియ 79 ళఈ _ మాహించితి నిను నీకై నా హెయలు తుజంగలించు నను గూడి జగ న్మోహన రూపా నా స్మ వాహము6 దీరుచుము (పాణదాతవు గమ్మా 80

రమణీయ రామాయణము 87 అరణ్య కాండను ఊఉ మాటకు మాటకున్‌ బదులు మాటలు వల్కకు వన్నెకాండ ని

కూటమి గోరి వచ్చితిని గోర్కెను దీర్చుము నీటుకాండ నా

గాటపు వాంచ6 (దోఎ చెలగాటము లాడకు నేర్చుకాది నా

బోటి వధూటి వాంచు పాలుపున్‌ జవి చూడని జన్మ మేలరా? 81 గే విశవను కూర్మి పుతిని

విశుతుండగు పంక్తిముఖుని ఎన చెలియల నీ

యా(శయమును నేంగోరంగ

న్మ్యశమమున నియ్య దగదె? యంగజ రూపా 092 వ దానికి శ్రీరామచంద్రమూర్తి యిట్లనియె 83 గ్‌ (బాహ్మణివి నీవు మజియును రాక్షఎవియు

మానిఎని నేను పెరయింతి మగ డ నేకు

పొత్తు కుదరదు దయచేఎ పామ్ము వేగ

అనుచు రాముండు పరిహాసమునకు6 గడంగె 84 చ అయినను నీదు కోరికల నాజడి సేయక తీర్చవచ్చు. బో

యి యడుగు మీవు లక్మణుని హృద్యములైన భవధ్విలాసముల్‌

నయములు హావొావములు నవ్య విధిం జెలువార€ జూఖనన్‌

(బియమున నిన్ను6 బొందు6 దన _పేయఎ యాతని చెంత

లేమిచేన్‌ 85

ఠఈ _ అన్నిటను నాకు సముండత

డెన్నంగ బంగారు వన్ని లీనెడి మెయితో

మిన్నయగు.౬ గజ్జినగు నా

కన్నన్‌ నీకర్లు డాత డన్నుల మిన్నా 86 క _సల్లాఎంచెడి నతితో

నుల్లానంబొప్కః (భీతి నుండు పురుషురా

గిల్లం జేయు _పయత్నము

జెల్ల దటం చెజి గి యామె చెచ్చెర నరిగెన్‌ 87

రమణీయ రామాయణము 85 అరణ్య కాండము క మదవతి సమితి కడకు పదరుచు€ జనుదెంచె మత్తవారణము వలెన్‌ హృదయ మెజింగించె నుగుణా స్పదుండగు రామానుజుండు భాఎంచె నిటుత్‌ 88 క _ ఎమ్మెయి నను. గోరుదు వి వమ్మా నే సేవకుండ న్మగ్రజు సతివై సమ్ముదమున నీవుండిన నెమ్మిన్‌ నేం గొలుతు నిన్ను నియతి దిలిర్బన్‌ 89 ఆ అను తోడు చేడ హస్తంబు రితిని చుప్పనాతి దిరుగ€6 జూచి ఎత యలతి నవ్వు నవ్వ నామెపై నీసున దనుజకాంత పలికె గినుక గదుర 90 క ఈ మెలత కుసుమ కోమల కామ కళాభిజ్ఞారాలయ గానోవదు నె నీ మది కింపాదవింతు జు మీ మన్మథ పూజ్య రాజ్యు మేలిండ. నినున్‌ ల సీ నుడిగాలి వఠె నిన్ను6 జుట్టి సోలించెద జలపాతముం బోలె పలుకరింతు ఉప్పెన వోలె నిన్నుత్తేజ పజచిబ రన సము[దం బట్లు రక్తి గూరు కరిని గరిశ భంగి. గారడవుల యందు నీతోడు నీడగా నెమ్మి నుందు జలదారవమ్ముల€ దులకించు మశితములొ నిండ నీరతి శేళి నిగ్గు దేల్తు

రమణీయ రామాయణము 89 అరణ్య కాండము గీ నీదు మది కెక్కు రీతి శెనెగడు దాన రమ్ము పంచాస్య మధ్య నన్‌ రవాని గూడ నాదు సర్వాంగక మ్ములు న్‌దు స్పర్శం గోరుచున్నవి రారమ్ము కోర్మె6 దీర్చ త్రి గీ బొమ్మ వలె నున్న యీకొమ్మ పొందు తగదు రఎకతన్‌ మున్ది తేలించు రాగవతిఎ (పౌథఢ నను గూడి వీడు మీబాల చెలిమి ఓలలాడింతు సౌఖ్యంపు డోలలందు న! వము అనియా రాక్షస కాంత యారభటితో నత్యంత శామారయై మునుమున్‌ బుస్టెడి యూర్చు గాడ్చులు కడున్‌ మోహాగ్నినిం కంచంగా6 దనువల్లాడ గం జన్నుగొండ లుబుకన్‌ దర్చించి క్రీరామునిన్‌ మనమౌ కౌగిట జేర్చ దూకె కరయుగ్మం బుద్ధతిన్‌ జాపుచున్‌ ళ్‌ రారా రమ్యాకారా రారా సుకుమార వీర రంజింపుమురా దూరము సేయకురా నిన్‌ గోరిన (కాఖ్లంటి మీద కోపము విడురా నే ద్వి అని పైబడన్‌ బోవు నసుర కామినిని దనుజారి వింటితో థధరణపై6 (దోవె త్తిద్ర ఉ రూపము మార్చి కాంజెలువ రూపము దాలిచి కామ భావనో ద్దీఎతు6 జేయ గా దలబె ధీరు మనోహరు రాము గోమలుస్‌ బాపుల రూపు మాజిన స్వభావము మాలునె కాకి క్‌క్రిలా లాపము సేయ నెంచిన కళా మధురామృత కంర మబ్బునే? య!

రమణీయ రానవూయణము 99 అరణ్య కాండము క _ అవమానాగ్నీని€ దెరలుచు రవరవ పడి చుప్పనాతి రాము(6డు తన్ని ట్లవలన్‌ (దోయన్‌ గతమా యవనిజ యని యెంచి యామె నంత మొనర్చన్‌ 98 క మిడుగురులు చెల(గ కనులన్‌ గడువడి ధర విడచి లేచి [కౌర్యం బెనయన్‌ పుడమి కుమారిక మీ6దన్‌ బడ నుంకించెను పలాశ్‌ పండ్లు గొజకుచున్‌ ఉం క్‌ దురును వవాందిన రక్కి నిరసత్వము వట్టుజూరే సౌమితి రషన్‌ ఛురికన్‌ ముక్కున్‌ జవులను పరుసంబున గోయ నామె పరిభవ మొందెన్‌ 00 లు బాలేంచు రేఖకు వంక దీర్వెడు నాసల్‌ మిట్ట పల్లము లాయ గొట్టి నట్లు కజివంక కన్చామల్‌ కరమనీయతను బాణ కుటలమ్ములైె తోచె. గుబురు అట్లు అఅచేతులం బట్ట నకువైన చందోయి గండు మీజను గొప్పు కొండ లట్లు వణమి కాంతుల నీను మిఎమిమై హెంజాయ మేకొనె నల్లనై మేఘ మట్లు గీ లలిత గతి నున్న పదములు లావు నొందె రువిర వాక్కులు (శవణ దారుణము లయ్యె అద్భుతాకార సౌందర్య మడగి లోక భయదమై నటి యాకృతి బయట బడ గ కై01

రమణీయ రామాయణము 91 అరణ్యు కాండము సే. వచ మటనంబులం బగిలె (బహ్మాండంబు పూత్కారముల రేంగెం బొగల గములు రోదనంబున (మోగె రోదఎ కుహరంబు ఆ[కోశరవమున నడలె దిశలు కేశా హతిన్‌ బాఖి కేసరి నివహంబు తక్‌ నేశాళ్చులం దెరలెం బులులు కరముల తాకున6 గరి యూభములు తొఖె ఉద్వేల రయమున నూగె తరులు గీ... ఓడికలు గట్ట నెత్తురు తౌడు గజచి నాఎకా కర విచ్చేదన _పభూత పరిభవానలమున (మడ్జి పరువు అిడుచు చూర్చుణక సోదరుని ఖరు6 జూడ నరుగ కె02 గ. పరుగున నరుదెంచిన సో దరిని వికృత ముఖిని రక్త థార్నాశులు పె న్లురలంగ నేడ్చెడి దానిని ఖరుండు తానాశ్వంఎంచి కలతెజు గడిగెన్‌ కె03 చవ చుప్పనాతి యిట్లనియె నముళకోకిల -. అన్న యేమని విన్నవింతు నయారె రాముని దౌస్ట్యమున్‌ వన్నెకాడవు రార యంచు నవారితంబగు [పేముడిన్‌ నన్ను గూడి సుఖింపుమన్న ననాదరంబున స్మీకియన్‌ జిన్ను గొల్బెడి ముక్కు వినులు6 జెక్కి సొరు నడంచెరా. 105 క అచ్చపు నాతఠను విభవము నుచ్చరమునళ గాంచ లేక మనుజుని సతి నస్‌ (గచ్చుకొని ముక్కు జెవ్పలను (దచ్చించెను చూడు నేను తల్లడ వడంగన్‌

రమణీయ రామాయణము. 2 అరణ్య కాండము ఆ _వెక్కె నాదు ముక్కు జెవులను సౌమిత్రి నాతి ఎత నవ్వె నన్ను€ జూచి మట్టు బెట్ట వలయు మానవాధములను చెనటి చేత ఫలము జెందు నట్లు 107 ఉఊ దానవి శోక బాప్పములు తన్ముఖ మండల నాశిక్రా (గుతి స్టాన వినిర్ధత కతజ ధారలు శోణు నదీ స్వరూపమున్‌ ఒూని కుచాదులన్‌ గడచి పాక్కిట నెక్కొని నిండి వెల్వడన్‌ గాన గ నయె్య రక్కం వికన్వర కింశుక వృక్రమో యనన్‌ 08 ఊఉ చింబరి జుట్టు నెత్తురుల చిత్తడి వెల్వెలం బాజు మోము శో ధంవు టుద్యగతన్‌ రద విదారిత మోష్టము గల్లి యిప్పుడే చంపుడు రామ అలత్మణుల జాల్ముల. (గూరుల నంచు నార్చుచున్‌ అంపొనరించ శూర్చణఖ రక్కం సోదరు ఎప్పు డు్యుగులై 109 క రక్కనుల యుక్కు సేనల్‌ (గక్కున సమకూర్చి రామలక్మణయలన్‌ ధా మొక్కుమ్మడి పరిమార్చన్‌ మొక్కలముల్‌ గడు వలుకుచు బోంింరి పెలుచన్‌ 10 శా _రక్షోవావాని మీ6ద వర్తుల గతిన్‌ రాబందు అల్లాడుమున్‌ వక్షక్తేప మొనర్చ ర్మాతిచరులోర్వన్‌ లెక యాపక్తు లక్షా గుక్షుల్‌ (వీల శరమ్ములన్‌ నెజఎ నక్షా (గొన్నెతురుల్‌ జాజి యా రక్ష సేనను ముంచి తేలళెల దెలువకా రాబో ్ఫి బి వు డౌర్భ్బాగృమువ్ర అ కారు మేనీమీద ఘర్య్మ బిందువు లూర గనుల గోపవవ్నా గడలు కొన గ మెజపు లీను కాలమేమంబి చాడ్చున ఖరుండు వెజపు దోప గానుపించె 112

రమణీయ రామాయణము 93 అరణ్య రాండము శా _కాలవ్యాళము వంచ తొండము నుద్యగస్పూర్తి పెకెత్తి యు

ద్వెలో(దేక నిశాత కుంతముల భాతిన్‌ దంతముల్‌ వర్తిలన్‌

శెలాకార శరీర సౌప్యవముతో సంరబ్బ మై సంగర

వ్యాంాలంబయి యున్న వారణముపై వచ్చెన్‌ ఖరుండుధద్ధతిన్‌ 18 ఆ వచ్చి చూచి రాము వనజాయ తేకణు6

జిచ్చు కంచి వేల్పు. జిన్న బుచ్చు

మగంటిమి గల మటి మగండని గుర్తించి

బెదరు మదిని ఖరుండు బిగియ బట్టి కేశ ళ్‌ మక్కువ నా చెక్లెలునీ

యక్కు నెదన్‌ జేర్చ గోర నబల నయారే

ముక్కుం జవులును జెక్కతి

వక్కటికము లేని వాండవై హంవీరా కేస్‌ ఊఉ కోరంగరాదె శూర్చంఖ కూరిమితో నిమం? గోరనంతనే

వోరిమి మీజ6 గామితము నాయ్యన6 దీర్చక యివ్విధంయినన్‌

బౌరుష వ౮నమైన పని భామినిఫై( దల పెట్ట శార్యమా?

యారఎ యిప్పుడైనను [బియ ౦బడి శూర్చంఖన్‌ (గవాంపుమా క దానవుని పలుకుల న్విని

మానవపతి రాము6ండనియె మగంటిమి దోపజా

మా నయపథ వర్తనముకా

మీ నీతియు బొసంగ దిచట మిన్నక పామ్మా కై? | అని పలుకు రామచం(దుని

దనుజాంతకు దుర్లిరీక్ష్య దర్చోద్దతునిజా

గని పలికె ఖరుండుద్యగత

మనం జాలవు పగను బెంది మానవ హతళా క138

రమ౭శీయ రామాయణము 94 అరణ్య కాండము ఊఉ అంత ఖరుండు దాశరధి నాహవముం బొనరింప. బిల్చి నీ యంతము జూతు నే ననుచు నంగుళి సంజ్ఞను జేఎ సేనలం బంతము తోద రాఘవుని బట్టి వధింపగ6 బంప సైన్య మ త్యంత రయంజఒంనన్‌ సునిశితంబగు కోలల గుప్పె రాముపై 119 చం కరమున విల్‌ దటత్తు వలె [గాల చలించు వినీల శెలసుం దరతను దేహమొప్ప కదనంఎిన నిల్బ్చె రఘూద్వహుండు బీ కర దనుజాగ్ని కీలల నికాయము నార్బ శర (పకాండముల్‌ సరసర నింగి నుండి వడి జార్చు ఎయోధర పంక్తి రవితో 120 మ (తిదివ ద్వేషణ దూషణ (తిశిర ఉద్వృత్తాశ్వ వకీరుహకా బదవికేప విపక్ష పోర ఖర శుంభిద్వారణ శోశను న్మద దైతేయ చమూవరానను సన్మానించె రాముం డుద (గ దిధిక్షాశుగ దీర్ష బాహువుల6 జిక్కం వేఎ సోత్కంరు(డ్రై 2] క వెలుగులు చిమ్మెడి నూర్యుని నలచి నలచి బలింగొనంగ నల్లని మబ్బుల్‌ తలపడు రితిని రక్కను లలల పగిది. జుట్టు ముట్టి రా రాఘవ్టునిన్‌ 122 |] కంటక తరు ఇభాఖలచే మింటి౯ా జుంబింవి మించి మిట్రాడు వనం బంటుకొని యణంగి నట్టుల కంటకులు కమలిరి రామ కాండజ వవ్నాన్‌ కె235 ఊఉ వాలము తాకునం దరులు (వాల గం బాద విమట్ట నంబులకా దూలికలై శిలల్‌ వడ(గ (దుళ్ళుచు( బర్విడి వచ్చు నేను పై శూలి వలెక౯ా (బచండమగు శూలము. దాలిచి రాము నుద్ధతిన్‌ గూలుచు వాడుగా ఖరుండు గొబ్బున నిబ్బరమూని మార్కొనెన్‌

చమ౭శీయ్‌ రామాయ్‌ణనముు కి5 అరణ్య రాండము మ రట దత్యుజ్వల కంకిణీ కలితముకా రక్తా మిషా నక్తమున్‌

నిటలాకీత్క్మట శూల శాతము మహా నిర్హాత వేగంబు వి

స్ఫుట దుర్తృజ్ఞన కంటక _పకటమున్‌ భాలంబు (కవ్యాదుండు

దట దో శర్ర్తని రామచం్శదుని యెదజా భంజింపంగా వైచినన్‌ చ చాశరధి కోపో ద్దీఎత మాననసుండయి 26 క శూలంబును ముమ్కరు ఖరు

కాలాగ్నిని గక్కు నంపగమిచే నాంచెకా

దూలించె వారణంయిను

ఖీలిక వలె నాశుగముల పెట్టున పోరన్‌ క్షై2? ఇ _పరుని కరంబునన్‌ ఖరుని పాటును గాంచి భయంకరంబుగా

నుజబుముచు దూషఖుండు నిశితో(గ శరంయిలు వైవ రాము ఫైం

జరచర బాణ పుంజముల6 జాపము నందు. గూర్చివైచిదా

శరథి దురంబునం దునిమె క్మాస్టలి రక్కుసు మేను6 గూఅగాన్‌ క ముమ్మెన వాలుం బోలెడి

యమ్మున రాముండు (తిశిరు హత మొనరిచి మై

(గమ్మిన యిరుల నణంచిలో

కమ్ముల వెలిగించు తరణి కరణిం దోంచె౯ా క్షై2ం ఈ _ అజత.(డజై యరుదెంచిన

రక్షో నాశకుని రాము రాగం జెసగకా

వకో జాలింగనముల

నా క్షమ సుత యాదరించె నతి మోదమునకా 130 క మచ్చరకించి యొనర్చిన

హెచ్చగు యత్నంబులన్ని హీనంబగుడుక్షా

జచ్చిన సోదరులం గని

ఉచ్చవడెను జుపష్పనాతి రేయ వగప్పనకా 191

రమణీయ రామాయణము $ఈ% అరణ్య కాండము ఆ తబ్బరిల్లి చూచి తెగినట్టి తన తెగన్‌

వెజచి చూవి యరిని విహ్వలాంగి

చుప్పనాతి పాఠం జూడ లంకేశుని

తనదు భంగపాటు మవవి సేయ 22 క ఉల్కవలె (వాలి సోదరి

నిల్మడ నుంతైన లేక నెవ్వగ గస్నీ

రొల్క్మ విలఎంప నూఖట

వల్కి తగిన రితి నిట్టు పంక్తిముఖు డనెక్‌ 1383కి ద్‌ చెప్పుము చెల్లెల యెవ్వం

డిప్పగిదిని నిన్ను6€ జెక్కె నీశుండైనకా

దప్పక దున్ముదు నే నన

జెప్పెను ఫూర్చణఖ రాము చేతల నెల్లా 134 వ అన్నా రాముని గుఖించి యేమి వచింతును కేతి5్‌ క అందమ్మున కందర్చు డు

చందురు హనీయించు మోము సారస దళముకా

నిందించు కన్నుగవ మి

న్నంబెడి పాడవు బాహు లౌరా నిడుపులొ 36 క దొన నుండి ములికి౯ దీయునొ

గొనయము సంధింది యలుగు గూర్చునా లెదా

కనులకు గనుఎ*ంచతయే

దనుజుల గుంజెలను ముల్కి దాకి వెలువడుకొ 187 ఉ రాముని పేరు తద్దన పర్మాకమ గాధను విన్నయంతనే

యా మనుజాశి మానసమునం దతనిం గని నట్టు లెవ్పుడో

రోమల భావ మొక్కటి [పకోపము నంద ముఖంబు వాడె నొ

భామిని చువ్చనాతి గని భాతను వల్కెను గూర్చు నట్టుగన్‌ 8

రమణీయ రామాయణము 9” అరణ్య కాండము క రామునకుం గడు. (బియమౌ

కామిని యందచాల బరిణు గలదా వనిలో

నేమగువ సాటి యామెకం

నామాటల నిజము దెలియు నవలాను గనన్‌ కె9 ఆ మగువ పేరు విన్న మా(తాన నమరారి

మానసంబు నందు మరుగు వడెను

రామచందు నెపుడొ రాజిల్లు తేజాన6

గంటి ననెడి తలంపు కళవళంయి కిశ్తంి క ఆసక్తినిం దను6గను కాం

తాసక్తుని రావణుని పలాశినిగనిసీ

తా సౌందరంబు 6 బొగడె

నాస యతని మానసమున నంకుర మొందన్‌ గ్షైత్సక్షై క్‌ కన్నులు కలువలు రేకులు

చన్నుయ పూచెండ్లు మెజప్పు సన్నని నడుమం

దెన్నుకొని లోతు పొక్కిలి

కన్నుల కింపొనర6 జేయు. గామిని సాబగుల్‌ కతల క ఎడికిట నెన్నడు మడంగును

కడు వలుద మిటారి చనులు కౌంగిట నడగున్‌

అడగదు జఘనం బెచటను

పడంతక చక్కందనంబు€ బరికింపనగున్‌ 1త్తీప్రి ఈ పుల్ల సరోజన్మేత పెదవులొ విడ నవ్వంగ పండు వెన్నెలల్‌

దెల్ల గ విచ్చెడిన్‌ బలుక దివ్య మనోహర వీణ తంతువుల్‌

సల్లలితంబుగకా మొజయు జానుగ6 జూచిన వాలు చూప్పులన్‌

నల్లని కల్వ జొంపములు నాశెప్పుం బోణిమి నించు నెల్లెడన్‌ 144

రమణీయ రామాయణము 9కి అరణ్య కాండము రువిరము అనూనమూర్తి రుచిరమెన ముద్ధుమో ము న్నము. జెసె విధుని మోము నందు మ చ్చ నిల్చి విస్తృత కటి చ్యకమేంచ భీ తి నీరి6 (దావ నిసుక తిన్నె లొయ్యునన్‌ 145 గీ కల్ల మాటలు గావివి కాంచ6 దగిన కామినీ రత్న మన్న లోకాల నెల్లిం జుట్టి గాలించినను€ నీవు చూడ బోవు ఎత గోటిని. బోలెడి చెలువ నొకత 146 క పలు మాటలేం నన్నా కలభాషణ్‌ రూప మవామఈ గాంచిన దెలియున్‌ బలుకుం జేడియ యేనియు.6 బలుకుల వరింప లేదు భామిని సాబగుల్‌ కక్ష? క _రక్కం రావణు మదిలో నెక్కు నటుల ఎత సాబగు నేర్చడ జెప్పెళ రక్కనుల జేండు ఎతను (గక్కున జెజవట్ట దలచి కనలి యిటులనెకా 148 మిట్రించి లాగున మృగరాజు జూలును బెబ్బులి కోజల బెటుక నగునె? శాలూని (తొక్కునె కాలావా పడగను ఎడికిట ఎడుగును బిడయ నగున తివురుచు రేపునె తేనీటీగల వట్టు కొమ్ము పేన్గును౯ బట్టి గుంజ నగునె? కీలిని గట్టునె చేలాంచలంబున కల్లో లితాభిని గట్టనగునె?

రమణీయ రామాయణము 9 అరణ్య కాండము తే చెల్లెలా నీదు మొగమును జెక్క యిటుల

(పొణముల తోడ నిలలోనం (శతుక నిగునె?

మనుజ మ్మాతండు నన్నవమాన పజచెే

మాజు సల్చుదు నేవాని మగువ బట్టి కెడ9 క అని సోదరి నూరారిచి

మనుజుని. జెలిమీ ద తమిని మనుజారి వెసన్‌

జని మాయల మారిని గల

'సెను మారీచుని దపంబు6 జేసెడి వానిన్‌ కి5్‌0 ఆ పంక్తి కంధరుండు వా౨కి6 జెప్పెను

చుప్పనాతి పడిన చుజుకు కోంత

రాముని యలుగులను రక్కసుల్‌ పదున్నాబు

వేలణంగిన విధము విశదముగను క్ష్‌ 1 త దనుజ కామివి నాదు సోదరి ఠారఎల్లంగ6 (బీతితో6

గని ముదంబున గారవింపక కల్మషాత్ము6డు క త్తిచే+

గొని మదంఎిన. గోయునే కడు. (గూరుండై చెవి ముక్కులున్‌

జెనంటి చేతకు వాని భార్యను జెచ్చెరన్‌ జెజవమైైదన్‌ కేప్‌2 వ నీ సాయంబు నాకిత్తజిం గావలెనని రావణుండన క! క కామంబునం. గను. గానక

రాముని సతి బట్టం గోరు రావణునకు వే

యా మారీచులండు వల్కెను

నేమము నీతియు వెలార్చు నిషఘ్టర పణితిన్‌ కఛ్‌ 1 గీ చెలైలి పరాభవించిన చెద్ధుమునకు

యుధ్ధ మొనరించి వానికి ఎిద్ధిసెవ్వు

కాని చెలియలి వర్తన గరి తంబు

తగదు పరకాంత. బట్టుట వగకు6 గుదురు క్‌ 5

రమణీయ రామాయణపహు 160 అరణ్య కాండము ఆ మంచి జెప్ప నీకు మంతులు లేరొకో

వయను చెల్లె నీకు వనజముఖులు

నిన్ను వలచువారు నీపురి నున్నారు

పరుని యాలి కొజకు6 బరుగు లేల? 59 ఆ చిజుత [ప్రాయమందె చెల6ంగుచు శ్రీరాము6

డంపగముల వైచి యర్ధవమున6

దూలవైచె నన్ను దుర్ద్మయు డాతండు

వలదు వాని తోడ వైర మెపుడు 157 ఆ చెట్టు చెట్టు సందు చీర కృష్ణాజినాం

బర ధరుండు బాణ పాణ రాము

పాశ హస్తు కాలు వలె భయంకరుని నే

గాంచు చుందు భయము (గమ్ము చుండు 158 క _ రాముని వలని భయంబున

రా మొదలుగ గను పేళ్ళు రత్నము రథమున్‌

నామనమున£జ వెజపును

ద్దామగతి౯ నిల్చు చుండు దలగక నెపుడ.౯ 159 వ రావభా అతండెవరను కొంచివి 160 క లోకా ధీశుడు సత్యప

ర్మాకమ వంతుండు సాధు రకకు డమలుం

డొకృతి నొందిన ధర్మము

'పాకృత రూపంబు గొన్న వరమాత్మ నుమా 161 గేయము

తగదని వల్కిన తగువగు పల్కులు

వెగపై దోప గ వేలఎ దాయకు

కెగవెకును నిను. మారీదా యని

రవముణియ్‌ రామాయ్‌ణఐము 101 అరణ్య కాండము

తిగిచె గృపాణ౦బ.౯

అత్తరి మారీచుండనె దేకువీ

నెత్తిన కత్తిని నిలుపు రావణా

మిత్తిని బోలిన నీ హాలుంగని

తత్త మందితిరా 16కి ఊఉ మంవిని€ గోరి చెబ్బతిని మౌనక నీవిటు మూర్టవిత్త న్‌్‌

(దుంచెద నంచు ఖణ్గముకు దూసెద వేల? వివేకవూన నిన్‌

గాంచ్‌ భయంయఎి లేదు పలుగాక తనంబును మాని నేను శే

ఎంచిన జీవితంబును యి (వకృతిన్‌ గడపంగ. గోరితిన్‌ 168 రే విక వికి నగి రావణు(ండనె

బక జపమో ఎల్లి జపమొ? పాటించుచు సీ

వకిట చరింతువె యిచ్చటః+

(బకఎంళువె సాధువృత్తి పరిశుద్ధిముగాన్‌ కైచ4 క్‌ మొనివృి నీకు దభునా?

దనుజా నీకేల ప్పుక్తై ద్‌గని (వవృత్తుల్‌?

మునులను జెండిన నిన్నే

ముని యొప్పును బుద్ది చెధిశొ మువిమిని నీకున్‌ క్‌ 6క్‌ గి. మానవుల హింస పెట్తుకే దాసవులకు

సర్హమైనట్రి థ్యేయంబటు హరిణఖమవయి

పామ్ము మనుజుల వంచింప పుడమీ నుతను

బట్టుదును వారు నీవేంటళ బళువృలిడంగ్‌ నన పే నొవిని మారీచుండో దళీకింధీరున కిట్ణనియే 167

రమణీయ రామాయణము 102 అరణ్య కాండము క _ నీవేం జచ్చుటకంకటెస

మీచీనము రాము చేత మృతినొందుట నే

వే చనియెద నొనరించెద

నీ చెప్పిన యట్లు చాలు నీతో వాదల్‌ 1668 అ రామ బాణ వవ్నా _పబలమై నిను6 గాల్బ

ముందు ముందు రణము నందు నీవు

మేలు6 గోరి నట్టి మ్మికుని మాటల6

దలంతువయ్య వలదు తులువ తనము 169 వ అని తన తుది పల్కులు వల్కి 170 శా మారీచుండు కురంగ రూపమున రమ్య స్వర్ద రేఖాచ్చ ణో

భారోచు ల్వెదచల్లుచున్‌ వన మృగ (వాతంబునన్‌ మిన్నయై

యారంభించెను సంచరించుటకు మాయామేయ మార్గంబులన్‌

శ్రీరామా్యశమ భూమి చెంత విహరించెన్‌ వంచనా వైఖరిన్‌ 7] కళ బంగరువున. బొదిగిన వలు

రంగుల రతనముల భంగి రాజల్లెను సా

రంగము తనువున మచ్చలు

రంగారె విదిత రుచుల రవి కరిరణములన్‌ 172 గీ సిత చెంగటం బులు మేయు.6 జిత్త మలర

బూరి మేయుచు ఎరు చక్కి6 బాజ6 జూచు6€

బట్ట గమకించు జానకి పాదిరవము

వినుచు€ జెంగు చెంగున వినువిధి కెగురు కై73 క అటుచూచు నిట్టు చూచును

తటుకున దలవంచి తృణము తమితో! గొజకున్‌

దటతట చెవు లల్దార్చుచు

నటునిటు నడయాడు జింక యద్య్భుత లీలన్‌ కేక

రము౭ఠీయ రామాయణము 103 అరణ్య కాండము ర తటవంఎ సేయున్‌ సీతను

దటస్థ్రమై యుండి తలంగ దాటును బట్టన్‌

దటుకున లే గౌందీవియ

నటియింప గ ధరణతనయ నయమున.6 బోవస్‌ క్షేగ5్‌ క _ ఇజ్టినిం బట్టన్‌ బానకి

యజ్లున హస్తంబు వైవ నతిలఘ గతితోం

జిజ్ణున యఖణంగి నేలకు

జల్లునం జెయి జాణ మృగము చయ్యన దుముకున్‌ 3176 క కనక మృగం బీరితిని6

గనకాంగికి హస్త గతము గాక చరింపన్‌

గని రఘురాముండు బేరం

జని [ఎయబభామినిని స్వేదజల కలితాంగిన్‌ 177 ఆ అలం నట్రై ఎత యలకలు సవరించి

జారు ఘర్మజలము నక్క నొత్తి

సేదం దీర జేర్చి చెలువను కౌ6గిఎ

రాము€ డనియె నిటుల రాగ మెసగ క్‌78 ఆ పట్టి తెత్తు దీని పడ తిరో చూడు మీ

ఎంత అందమైన యిజ్ఞై యొన

నింత మంచి యింతి యింతగా. గోరిన

వీల దొరక కుండు నీజగాన? గీ. అని వచించి శ్రీరాముండా హరిణము బడి

కార్ముకంబును శరముల గరముల' గొని(

పరుగులెత్తెను జింకయు. దిరిగి తిరిగి

కనుచు రాము6 (బధావించెం గడు వెరప్పన 80

రమ౭శీయ రామాయణము. 104 అరణ్య కాండము ఊఉ గాలిని౬ దేలు గంతులిడి కాంచును మోరను (దిబ్బ రామునిస్‌ దాలిమి6 దూలి వెన్తను వితాకు నటలంచని విక్కు కై వడిన్‌ సోయిచు నిల్చు యూర్చులను నుక్కుచు రోజుచు6 (బక్కలాడంగా దిలువడంగ6 జేయుచును (దిప్పెను వానీ* వేయి భంగులన్‌ చ పరుగిడు జింక వేగముగ వాలికలె నురువుల్‌ _సవింప6గా గొజుకిన గడ్డి పోచలను గొంకునల జార్చును నోటి (కేవలన్‌ దెరలునదు బాణ మెపఫు పరతించునా యంచు€ గడుం క గలంగుచుం దిరుగు మొగంబు =ట్రి వెను దృకు్థాల ముందుకు సాగు భీతిమె ఆ (తిబ్బ (తిప్పె రాము రొప్పుచు వనములో! గాండలందు నదుల గోనలందు (పాణభయము బేతః బరుగిడుచున్‌ లేడ్‌ చిక్కి నటులె చిక్కి చిక్క కుండె 183 క విఎగీన రామ. డు కబఎతో. బబ డీ మృగము మీ ద నొక్క బాణము విడువన్‌ దెనల(దువ€గ ధ్వని6 జేయుచు బం(౬డి మెకము రూవు6 దొర గి వలలా+ వడిన్‌ 181 చ ధరణిని బడ్డ దైత్యుండు విదారిత వక్షు డు తీవ వేదనా భర వీవశాంగు డయ్యును న్వభావముచే( గుటిలుండు గాక దొ శర్చధి గళస్వనం బీదీ నిజంబని (శోతలు నమ్మునట్లు వే గొరపడి లక్ష్మణో యకుచు గేకయిడిన్‌ విడనాడే (పొజిములౌ గీ. ఆర్త నినదంబు అక్మీణాూ యనీన వాని యజపు తన భర్తదే యనీ యాత్మిం దలల€చి వజది జానకి మజ6దిని6 బిలిచి సేప్పె అగజుండు చిక్కె సిలుగుల నరుగు మయలో 186

రమణీయ రామాయణసుు 105 అర్య కాండము వ ఈ మాటలు విని సామ్మితి జనక తనయతో నిట్లనియె 187 క రాము€౯ డజేయుండు వదినా

సేమంబున నుండు నమ్మ చెనటి యెవండో

ఆ మృగ రూపమునం బడె

రాముని శరధాటి కెవండు (బదుకం జాలున్‌? 188 క పారి వుచ్చె నిన్న మొన్ననె

శరజాలము వైచి రాాతిచర వావానులన్‌

దురమున రాముం డాఘను.

బరు లెవ్వరు చాక లేరు భయము వదులుమా కఓ9 క కావున శంకింపకుమా

పోవను నినువీడి యిచట మోసంబగును

మ్మీ వనములు మాయావుల

కావాసము లగుట మరువ నగునా తల్లీ? 190 క సౌమి్మితి సామ్య వచనము

లా మగువకు6 దప్పు లాయె న్నాగహమున నే

మేమో యనె సౌవి్యతిన్‌

భామలకు వివేచనంబు పలుచ తలంఎన్‌ 19 క జనకజ పలుకులు లక్ష్మయి

మన మెళియంగం జేయ నతండు (మాన్చడియును దో

డన. దేరి పలికె సేవకు

నను నిట్టుల దూఆ నీకు నాయంబగునా? ! క అని పలికి నారసములు౯

ధనువున్‌ గొని లక్మణుండు ధరబజతో వ

త్తునని వచియించి య్కగజు

ని నరయంగా జనె నటవి కనిందిత(డు వెసన్‌ ల!

రమణీయ రామాయణము 106 అరణ్య కాండము క కని లక్ష్మణయి నిరమనము

దముజేశు డు పర్ణశాల దాపునకుం బో

యి నళినదఠలేకణను దీ

నను బామ్బ మలిన ముఖిని జనకజను గాంచెన్‌ కండ్ల తే. ఆమె మహనీయ సౌందర్య మ్యబపడుచు(

గాంచె దశకంరు( డుత్క్మంర గార్కొనంగ6

గాని యతనికి నామెలో గోనుఎంచె

వెజపు గొలిపెడి తేజంపు వెలుగొకండు 195 గి ఆమె పూతమౌ వర్చన్సు నాకళించు

నంత నాతని హృథధయంజబు నావరించె

పూర్వ జన్మ విభాంతి విమూఢు6 డగుచు6

గువలయేక్షణ సాబగు వాగురల6 జిక్కె 196 వ _ ఆతండు తన మనంబున నిట్టనుకొనియె 97 క పొవక కిల విధంబున

బావనమై యిష్టు నిట్రి పడ తిని వేద్కిన్‌

భావజు కేళిని గూడెడి

ఖావుకులకు నదియ నిజము (బహ్మపదంబౌ 198 మ అఆరవిందానన హృద్యమయ్య ననవద్యంబైన రూపంబుతో6

దిరమై యున్న మెజుంగు. దీవయన నుద్ధీఎంచు చున్నట్రై యా

తరుణిరత్నపు సన్నిథధానమున మత్‌ స్వాతంబు తప్పెన్‌ దిట౯ా

జరితార్థంబగు నాదు జన్మ మిపుడీ శ్యామన్‌ గొనం గఖ్లినన్‌ 199 ఉ శాకస రూపమున్‌ వదలి రావణు డంత (తిదండి రూపమున్‌

దకత6 ధాల్చి జూనకిని6 దచ్చనచే. గొననెంచి ముంగిటన్‌

భిక్ష యటంచు బిట్టజచె వేదయుజుతోడన (పేమ భాజన

(వేకణ భృంగరాజి వనజేక్షణ వక్త సరోజ మాన గన్‌ 200

రముణియ్‌ రామాయణనునం 107 అరణ్య కాండము శ *ప్రద్రి యేగతి నుండెనా ఇ? యం చతి చింతం గుములు సతికి యతి యాచనముల్‌ శుచి పుటము నంద.6౬ బడలే చళివల కెన్నంగ నాధు లసువులు గాదే? 201 న్నే చూపులళ€ జూ వియు౯ జూడక వాషపోవుచ-౬ గంటినీరు పయె[దం బడి నం తాఎంచ. శోకమూర్తిని ఆపని ఉమిశంజూచి రాపఖానసురుల డనియెన్‌ 202 అ అతివ నేను దావకాతిట్య్‌ముం గోరి వచ్చి నిల్చినాడ వాంచ నూని నన్ను జూచి నివు మన్నింవళలగా రాజె యన గ వాని పలుకు లాలకించి 203 ట్‌ ఉలికి పడి చూచి ముంగలఈ దలవాకిట నితిచి యున్న తపంని బెల్బన్‌ గలగుండు వడి మనోవిభు కలతెజం గెణుగంగం గోం కలికి యిటులనెన్‌ ఇఫీ& మ మునిలోకోత్తమ మీరలీ వనమునన్‌ ముద్దెన బంగారు ఠి ఉని దానిన్‌ [గహియించు యత్నమున వింటిం దాల్చి వెన్నాడు చు న్న నరోత్తంనుని వాని సోదపని గ్‌న్నారా? యెటులొ వోయిరో వినంగా నా హృదయంబు తత్తజీలు వేవేగనస్‌ దయం జెప్పడీ ప అందులళా కుహొనాముని జనకీనందన కిట్టనియ్‌ ౨206

రమకీయ రామాయణము 108 అరఖ్యు కాండము ఉ కాంచ నుమీ మనోహర మృగంబును దానిని బట్ట వెన్న వే

గాంచిత లీల6 బోయెడి నరాధిపు సూనుని వానితమ్మునిన్‌

గాంచుచు నుంటి నీనిబిడ కానన సీమ నుపోఢ యౌవనన్‌

గాంచన కేతకి కునుమ గా(తిని మోడుపు లేని చూపులన్‌ 207 నే ఎవ్వతె వీవనిలో6 దో

డెవ్వరు లేకుండ నొంటి నేటిక జింతల్‌

నివ్వటిల మోము దామర

మవ్వము గోల్పోయె! జెప్పుమా నన బోణీ? 208 వ నావిని జనకజ వాని కిట్టనియె 209 క ఓ మునివర నే దశరథ

భూమీధవు న్నుషను జనక భూవతి పుతిన్‌

నేమమున నేను నాపతి

నామఖణిందియు నుంటి మిచట నయ మొష్పారస్‌ 210 ళ జింకను బట్టం జనెనీ

వంకకు నాధవుండు రామ భదుడు నుగుభా

లంకృతు(డు లక్మణుండు సనె

జంకుచు నొంటరిగ నుంట సంయమిచం(దా ౭1 క్‌ పణమిల్లి విన్నవించెద

క్షణమున రా గలరు వారు జటిలోక (గా

మణి [శమ దీర్చు కొనుండని

యబణుకువతో నామె పలికె నతిథికిం (బీతిన్‌ 212 వ ఆ క పటాత్ముం డప్పుణ్యవతి నిట్లనియె 213 క _ వనముల నుండం దగుదువె?

మన దగుదువు నీవు రాజ మందిరములలో

నన విల్తుని గొలుచుచు ని

వనయము [కిడింప€ దగుదు వంబుజ వదనా 214

రమణీయ రామాయణము 109 అరణ్య కాండము ఊఉ బంగరు మేని కాంతి కెన వచ్చెడి పచ్చని పట్టు చీరలో

బొంగెడి ఎత జవ్వనపు6 బొంకము గాంచుచు. గామి రావణుం

డంగజు నార్తితో నవయు చాత్మ మనోరథ మించు కించుకా

మంగళ గాతికిం దెలుప మానిని రోష కషాయి తాక్ష్రయై 2 క వ వానింగని యిట్లనియె 26 ఉ కట్టితి వీవు కావి జడ గహ్హైను నీతల మీంది వెం(డుకల్‌

బట్టితి వీవు దండమును పస్టైలుగా వెలిబూది పూంతలన్‌

బెట్టితి వీవు దేహమున బేర్చులుగా రుదురాక పేరులన్‌

జుట్టితి వీవు జోగివలె. జుల్కన పల్కులు పల్కు యోగ్యమే? క వేసము పవ్మిత మెనది

దోసము నీ పలుకు లందు. దోచుచు నుండెన్‌

మోసము చేయన్‌ జగతిని

వేసము ధరియించితివె వివేక వినా 228 క _ జానకి విదిల్చె న్మీకియ

వానిని మోమవల (దిబ్బ పలుకక యుండెస్‌

దానళ6 డతుం(గుండ్రై

మానినితోల బలికెను నవమాన హతుండై 219 వ జానకీ వినుము 220 మ ధరణీ రాజ్యము నిచ్చెం దమ్మునకు6 గాంతారంబునన్‌ నారలన్‌

సనరవిం దాలిచి కష్టముల్‌ గుడుచుచున్నా. ఉట్టి మూఢుండు నుం

దరి నీ వల్లభుండా? శిరీష కునుమ న్యక్కారకృ న్మార్జవా

దరిణీ యాంగివి వే త్యజింపు మతనిన్‌ దౌర్భాగ్య దామోదరున్‌ ఠఈ బేలా నీలావణ్యము

మాలిన్యము చెంద వనుల మనందగునె? కడున్‌

లాలించెద నిను లలనా

పాలింపుము నన్ను నీదు బానిస రీతిన్‌ లల

రమణీయ రానవూయణము 110 అరణ్య కాండము గీ అనిన రావణు పల్కుల నతివ వినుచు మోము కెంపొందచ మనమున మువ్బరి గొన వెజపు అజ్ఞయు (గోధంబు పెల్లుబికిన కోవమున నిట్టులనె వాని6 గొంచె పఆచి వి29ై ర సతులందు నీదు చతురత వెత దెచ్చును పామ్మువేగ వెలితి పలుకులన్‌ మతివానుని వలె నీవో మతిమంతు డ పలుక నగునె? మాన్యత వలదే? 224 అ అమర దర్పదమను ననురాధి నేతకు అల్స్పుని వలే నరు యామె పలుక (వల్లిదంపు రీతి రావలుం డనె మన ఉల్లిసం బదెంతొ పెల్లు గాగ 225 అఆ రక్కనండ వతిని రావణు డను నేను ఆందగత్తె పొందు నభిలషంతు నిష్తు గన్న దాది నిలువదు నామది నన్ను బొంద వల పన్నుతాంగి? 226 ళ్‌ వినునా వత్నులలో ని వనుపమ రత్నంబ వగుచు నలరుచు నుండన్‌ దనివి మెయిన్‌ సేవింతును కనులను నిను€౬ గబ్బకొందు గారము పేఈన్‌ 227 ళ్‌ అని పలు విధముల వే(డెడి దనుజాధిపుల. జూచి పలికె ధరభబీనుత ధా ముని సాటిలేని ధాను మనిం గూరిచి యత డనురుల గూల్చిన తెజంగున్‌. 228

రమణీయ రామాయణము _ 111 అరణ్య కాండము అ రాము బాహు బలము రావణ యబజులగవే? వే డి కంటి వాని విల్లు విజచి పాగడు నందె నతండు పురుషోత్తముడు నుమా రమ్మ్యమూర్తి నిహత రాక్షసుండు 229 వ అని పలుకు జానకి వచనంబులు ములుకులై నాబ్బంప రావణుండు తన నిజ న్వరూపంబును దాల్చు నవసరంబున 280 సీ. సామ్యత మేనిపై జక్టునలం జాజెను కుండలి యొ.డలిపైం గుబుసము వలె బుండరీకచ్చవిం బౌలుపారు కందోయి రుంప్పుల గోల్బడి చింత నిష్పలయ్యె శరదంబు దచచ్చాయ కరణ వెళ్లిన మెయి కాలాంబుదంటఎిను గేలి సలఠలిపె సంస్కార హీనమౌ జటల పాటల కాంతి యలికులంబుల కప్పు నతకరించె గీ బొండు ర్నుదాక్షలు సువర్ణ భూషలాయ బూది 1బుంగిన మేన మైపూంత లలరె రాసభానీత కాంచన రథము దోచె అనుర ముని రూపమును వీడు నవనరమున వరి ఆ ఘన ఘనాఘనంచు గర్జితం బెటు అట్లు హుంకరించెం గడు నహంకరించి మెజిపు మెజిసి నటుల మిజుమిట్లు వెలయించి రావణుండు నిలిచె రమణి యెదుఎ 2ప్రై2ై చ ఒక పెనుగాలి సుళ్ళగుచు నుద్ధతి నుర్విని వీడి నిల్చినన్‌ ఒక పెనుమంట యె.క్కవడి యున్నతమై దివినంటి గూలినన్‌ ఒక పెనుమోత దిక్కులను నూప్పచు! ఖర్వి యణంగి పోయినన్‌ (పకటితమౌ భయంకర నిరస్త నిరావషము బర్వె నంతటన్‌ 283

రమణీయ రామాయణణమరం 12 అరణ్య కాండము గీ. చేతనా చేతశంబులు చేస్త లుడిగె (పకృతి యంత నిప్తేజమై (వాలి తూలె పారు గౌతమి నిరమ్ము పారు టణగె ఒక్క కణముర్వి యంతయు నుక్కణంగె 2 త్రైత సీ కప్పను (మింగెడి సప్పంబు నోర్విప్పె పూవుపై తుమ్మెద మూర్చ మునిగె నీటిలో మీనముల్‌ న్మేతముల్‌ విప్పెను సెలయేళ్ళ సవ్వడి నిలచి పోయె గాండించు బెబ్బులి గళిరవ మణగెను ఎ౦ంహ గర్జ్దనములు సేగి నొందె చదలపై విహగము మెదలక నిలవెను కరి బృంవాతమ్ములు కలక బారె తే చెట్ల కొమ్మల నూగెడి చిలిఎ కపులు హన్త ముల పట్టు వీడగ నవని గూల వీడి సన్నా్యాఎ వేషము వింశతి భుజు డఉతి భయంకర మూర్తిలై యవతరిల్ల లప్పిడ్ర అ రక్కంని (పళియ రావంయి నాలించి భీకరాళ్ళతి గని బెగ్గడిళ్లి రామ లక్ష్మణులను రమ్మని ఎల్బుచు విహ్వలించె ఎత వెల్లబార్‌ 296 ఉ ఊరుపు గాడ్చులన్‌ వడకు చుండగ జన్సవ బెండు వారుచున్‌ జారు తరంపు మోవి నెజ చక్క దనంబును గోలు పోవ గా సౌరును జిందు న్మేతములు జాజు దోరంగుచు గాజు వొరంగో బోరన [వాలె భితిమెయి మూర మునంగిన ఎత ఛాాతపై 257

రమణీయ రామాయణము 113 అర౭ఖ్య రాండము క అతిదు ఖాబ్ల్‌ మునింగిన యతివను హస్త ముల నెత్తి యరదిము మీ దన్‌ ధృతితో నిడుకొని యాత6డు (దుతగతితో నేగె శార్యు దోహల వృత్తిన్‌ ౨238 ఈ చని గాలి వేగమున సాగు రథధంబును సోకు చుండంగా మెల్లన మేలు కాంచి సతి మేచక మేఘము. బోలు రావబఖున్‌ జల్లన గుండియల్‌ కనుము సంభమ చిత్తముతో6 గలంగుచున్‌ దల్లడ మందుచుం బిలిచె దానవ భీకరు రాము రకకై 289 ఆ పర్ణశాల చెంత€ (బవహించు గౌతమి (బట్‌తిం బెంచినట్టి విరుల లతల జేరు పేరు బెట్టి ఎలిచి చెప్పెను ఎత పతికి దెలుప€6 దనదు బన్నములను 2క్ష0 సీ. *"తమీళూత నా కాంతున కెజిగింపు దురితాత్ము రావణు దుష్టచేష్ట (నవణగిరి నాపతి కెజి గింవుమా కళ్లరి రావణు కపట వృత్తి అతకూనలార నాగతి వివరింపుండీ రాజేంద నుతునకు రాఘవునకు

• అమ్వెకుకుల సఖా యెందు6 బోయితి వయ్య వృక్షంబు విడిచి యో విహ గ రాజ కనక
• జటాయువీ దశరధుని సఖుంయడీ అతడెప్పుడు పర్ధశాల ముంగిట వృక్షముపై వసెంచు చుండెను

రమణీయ రామాయణము 114 అరణ్య కాండము గి సూర హిమకరు లార నన్‌ జూడ రయ్య

రావణుని బారి నుండి నన్‌ గావ రయ్య

యెందు6 బోతివి నాథ నన్సిందు విడిచి

ఒంటి దానను స్వామి నన్నోమ రావె? లైర్తీ శా ఈ రితిన్‌ విలబంచుచున్‌ జనక భూభృత్చు(తి దు ఖాగ్ని క్రి

లా రేఖా పరిఎడి తొత్మయయి పెల్లల్లాడ నా రావమున్‌

సారాచారు6డు పక్షిరాజు విని సచ్చార్మ్యిత ఎతమ్మడున్‌

మోరంబైన విపత్తు గల్గెనని గగ్గోలంది పర్వెన్‌ వడిన్‌ 2డ్త2 గీ కనె జటాయువు దశముఖు కనక రథము

నందు నెలుగెత్తి యేడ్చెడి యవని నుతకు

బలిమి నాతండు జానకిన్‌ బై ననుచు

తల చి యధ్ధగించె రథము పలికె నిటు- 243 క్‌ నిలునిలు రావణ జడియక

తులువతనం బొప్ప నీవు తొయ్యలి నిటులన్‌

బలవంతముగా. బట్టిన

ఫలితంటయిను బొందె దీవు పరువెత్తకుమా బైడ్తత్మే క _ అని పలుకు జటాయువుపై(

దన తివతరాం వెజకి తార్కొని పెంుచన్‌

దనుజపతె (కూరకర్ముండు

కనలుచు యంద్ధంజఒు సేసె (గార్య మెలర్చన్‌ 2డీ వ పక్షీందు డు విజ్బ్యంభింవిన వా డయి 246 సీ పక్కుపక్కున6 దన్నెం బద ఘోరహతి చేత

దశ శిరో ముకుట రత్ష్మములు (వీల టక్కుటక్కున వొడి ముక్క తో( బొడిచెను దచుంటరి దేహంబు తూట్లు వడంగ

రమజీయ రామాయణము 115 ఆర్య నీ కాండము త్మ్‌వ పకోద్ధతెన్‌ దిగ్బ్రాంతి నాందించె రాక్షను థెర్గంబు రాలు పడ గ శ్రకదాభ నఖముల6 గర్మశ దేహంబు రక్కెను దిక్తథారలు (స్రవింప గి వచ్చినటె వచ్చి దొరకక (వచ్చి నిలుచు నూర్జ్యమున కేగు క్షణమున నురు బలమున (బల వేగమునం దూకి వాని పయిని దికమకల సేసె నొబ్బంచి€ (దిప్పి తిఎ్వ ల2శ7 సీ. నెత్తటం దో గుచు నేలపై దెరలిన శరములు పూచెండ్ల చెన్ను నలర మొగమున మొనసెడి మొజకైన ముకు పోట్లు దంతక్షతంబులన్‌ దనరి యువ్చ మేనిపై నంతట మెజసెడి పాయలు గోటి నొక్కుల రీతి గొనబు6 గొలువ వగిలిన రత్నాలు పలురంగు లీనుచం6 గంకణ శకలాల గతి దలిర్బ గి విహగ విభునిచే6 గదనాన విహ్వలుండయి దిక్కు6 దోంచని రక్కఎ యుక్కు6 దక్కి పర గ రాకస రతిపాం6 బడిన యట్టి కన్నె పాలపంబు జిందించె వన్నె దొరలగి 248 వ పదంవపడి రావణానసురుండు జానకిని దించి ల2శ్సం చ అలంతి యటంచు నెంచి యొక యండజ మిట్టుల6 దన్ను మార్కొనన్‌ విలయ కృశాను కేజమున బెల్లున రేగి కృపాణఖముం గరాం చలమున. బట్టి పక్షముల. జాచి వడిన్‌ బజతెంచు పకి ఇ క్కల నొగి జెండె రావణు6డు ఖండితమై ద్విజముర్ని గూల గన్‌

రమణీయ రామాయణము. 116 అరణ్య కాండము గ్‌ కూలిన జటాయువుం గాంచి కువలయాక్త

దిక్కు6 దోపక బెదరున నుక్కుు దక్కి

పరువు అెత్తెను గానలో€ బథము గనక

కావుమా రామచంద నన్గరుణ ననుచు 2511 ర పరువిడు రాముని పడ తిని

గరమున వడి6 బట్టి యెగిరి కార్మొయియి వలెన్‌

జరియించె నంబరమునం

దు రావణు డు లంక6 జేర (దుతగమనమునన్‌ 252 క్‌ నల్లని రావణు చెంగట

దల్లడ పడు ఎత మిఎమి తనువు చలింపన్‌

నల్లని రేగడ పొలమున

నల్లన€ (బవహించు కుల్య యట్టుల6 దోబన్‌ 2868 త కదలు గిరి రగిలినట్టుల

మదకరి ఫాలమున మెజయు మశ వట్టమునొ

సుడతి పఎమి చెంగు దివిన్‌

వెదచల్లెన్‌ మిఎమి యనురు నెమ్మేన బడన్‌ బైర్‌శ్తీ ఈ కాదిది నీలమేమమున. (గాలు మెజంంగు జ్ఞరత్వమున్నదే?

కాదిది చందరేఖ వడిగా నెటు లేగును దక్షిణాశకున్‌?

రోదఎు జూచి భూచరులు రూఢిగ జెప్ప గ లేక దూవిధిన్‌

వాదము లాడ జొచ్చిరి నభంజఒ న రావణు డేగ .తతోన్‌ 255 క రావణ మేఘము జానకి

వావిరి। గన్నీళ్ళు వానవలె€ గురియం గొ

(దావళగ దివిమై కెగిలెను

వవేగమ చాతకములు విభాంతములై 256

రవముజణీయ రామాయః౭వు 111 అరణ్య రాండము ద్వెపద

రావయిం డీరీతి రమణినిం గొంచు

దివి పయి€ బోవంగ దివిజులు నరులు

ద్విజ జాతి గాంచిరి విస్మయం శైలయ

మార్గ మధ్యంబున మగువ సీతమ్మ 257 ఆ కొండ మీంద నున్న కోతి గుంపును€ జూచి

యొడలి పైం గడాని తొఢవు లొల్సిచి

చీర కొంగు. జించి చెచ్చెర ముడి వైచి

తనదు జాడ. దెలియ దరుణ విడిచ 258 క పెనుండి వడిన మూటను

వానరపతి యర్కనుతుండు భ్యదము చేసెస్‌

దానవు6 డెవడో పక్రైను

మానిని నని తలంచిద. ఖ మగ్నుం డాయెన్‌ లైప్రళి "ఎ. ఐఎతను జెజ గొని రావణు.

డాతత గతి లంక6 జేరి యంబర వీధిన్‌

(టకిన్‌ జూపెను లంకను

భూతల నాకమ్ము దనుజ వుణ్య ఫలమ్మున్‌ బళ్ళ చ కనుమిది రత్నమందిర వికాస వినిర్జిత నాక పట్టణం

బనిమిష యక కిన్నరు లనారత మిచ్చట నాదు సేవకై

పని6 గొని యుండు సౌఖ్యముల ఎట్టు పురంబిది నిత్య

సౌఖ్టునం

జనిత విలాస భోగముల శాల యననస్‌ జెలువారు భామినీ 261

ఫీ ఈ నుహానగరిలో నెల్లి వేళల యందు నల్ల నల్లన వించు( జల్లగాలి

రమణీయ రామూాయణను 118 అరణ్య కాండము ఈ మహానగరిలో నినరశ్శి యెవ్వేళ తమ్ములు విచ్చు మ్మాతంబ కాయు ఈ మహనగరిలో నే ర్యాతియైనను పున్నమ రేయియై పొలుపు నించు ఈ మహానగరిలో నే శాలమందైన వాసంతలక్ష్మి యుషప్పారు చుండు గీ దికృత లు సూర్య చర్మదులు దివిజ తతఈలు నన్ను సేవించి నొ కనుసన్న అందు మెలంగు చుందురు నిన్నును మెచ్చు నటుల6 గొలుచు వారలు నన్నేలు కొనుము కలికి 262 ఉ ఉన్నత సాక హర్మముల నోహటిలింగ నానర్చ్ఫు కాంతి స పన్నములైన సౌథముల. (బాకు అతోపరి పుష్ప వాసనల్‌ మిన్నుల యన్ను మిన్నల కమేయ సుఖంబును గూర్చు వార లిం దున్నెన రొప్ప నుందురు వినూతన సౌఖ్య రసాభిలాసులై 263 వ్‌ అని వర్షించి 264 త్ర ఎన లేని రత్త రానులు కన నింపగు కెళి వనులు కడువడి నెటళే ననయము€౬ బోరా గలుగుచు€ దనరారెడి పుష్పకంబు ౬ దరుణికిల జూపెన్‌ 265 గీ రొవణుని వైభవంబును రమణి గాంచి వీస మంతేని దు ఖంబు వీడ కుండ మ్లూనముఖిలైన నామెను మనుజ వైరి కనుచు6 బలికెను దహతహ గడలు కొనంగ 266

రమ౭ఠీయ్‌ు రామాయ్‌ుణసు 1119 అరణ్య రాండము గ్‌ తోంగదమే సెలయేళుల

ఊగెదమే పూం లతల యూయెల అందున్‌

సాగింతము జీవితము

భో గాబ్జిన్‌ మున్నిశేలి పుల్దా జాక్షి 267 ే మానిసి రాముండు వచ్చున?

కానన గిరకందరముల€ గడచి యిచటకున్‌

బూనిక సందము దాంటు నె?

వానిని వేమజుఏ నాదు వల్లభ వగుమా 268 ఊఉ అకస మంటు కోట పరిఖావృతమై తనరారు చుండంగా

గాంకలు తిరినట్టి దృడ కార్ముఖ హస్తుయ రక్కఎంటడు 'పెన్‌

వీంకను గా మ చుండ. బురి వేయపు లేనియు6€ జూడ లేరయే

తేకువ నొక్క మానవుండు (తిళ్ళక ద్‌నిని6 జొచ్చు జెప్పుమా? క ఈ రీతిని మతిమాలిన

కారులు కూయంగ నతండు కనలుచు౯€ బలికెన్‌

జారువిలోచన రాముని

ధీరత్వము శౌర్య పటిమ తెలియం బడగాన్‌ 270 శ్‌ నీ రాజ్యము నీ భోగము

శ్రీరాముని కాలి గోటి సిరి ₹నయౌన?

పేరాస విడిచి మనళలగా

నా రాముని పజ్జ6 జేర్చు నను క్షమియింతున్‌ ౯/1 చ పరమ పత్మివతన్‌ జనక పావన వంశ సముద్భవన్‌ ధరా

తరుణి నుతన్‌ రభూద్వహాుని దారను నన్నాక యట్బురాలిగా

గరువతనంబునం జెనకి కామము గన్నుల గప్ప దెచ్బ్చితే

తజుగవె నిన్ను రాఘవు నుద్మగ శరంబులు నుజ్జు నుజ్జుగాన్‌ 272

రమణీయ రామౌాయవఖము 120 అరణ్య రాండము గీ ఈ చరాచర (పకృతి నీ యీబ్బతముల నిచ్చ నెజవేర్చు నని చెప్ప హృద్యమగునె బీతెచే6 గొల్బు నిన్నది (పేమ రహిత యనెడి సత్యం బెజబుంగుమా యసురనెత 278 ఉఊ నీతిని. దపి పోవ దగునే కులకాంతలు ధర్మ బాహ్యలై? (బీతిని రాజ్యభోగముల వీడితి నాథుని సేవ సే/కై నాతి చరింప నోపునె మన (బయనాధుని వీడి? నన్ను నే రీతిని గాని రామవు నరిందము గూర్చుము లెమ్ము దుర్మతి 274 త బలిమిని నను డగరినన్‌ జలన రవాతమైన మేను స్వాధీనమగున్‌ వలలం౦గౌ (బాణమ్ములు నులకాంతల6€ గన గ దగునె కులటఓటల రీతిన్‌ 275 గే జడియక దృడముగ ఎలికెడి వడ తిని రావణు డు గౌంచి వకపక నగియున్‌ జడివాన బడెడి వడువున గనడురి రక్కను కావుగడ ఎతకిదెన్‌ 276 త్ర వది రెండు మానములలొ మదిరాక్షీ నన్ను నీవు మన్నింపనిచో దుదముట్రింతును నిన్నని రదనంబులు గీటు కొనుచు భావజు. డరిగెన్‌ 277 క _ ఘోరాకోరులు రక్ష (కూరాంగన లొకట జుట్టి కొక్టైుద మనుచున్‌ బారలు చూఖబుచు రాగా నీేరనమున ఎత చూచె నెవ్వగ గదురన్‌ 278

రమ౭శీయ రామాయణము 121 అరణ్య కాండము చ పటుతర వాక్చృరంపరలు బాణములె మది గాడి పారంగా6

గటకట నొంది రావణుండు (గన్నన తన్నటవీడ ఎతలో

దిటువు6 దొరంగి నిస్సృహను దెన్నులు లేని మహాఖి దాటిత

న్నెటులు రఘూద్వహుండు గమ నెవ్వడు వచ్చు నటంచు

మూర్చిఠెన్‌ వై79

వ అట దండకాటవిలో శ్రీరాముండు సౌమ్మితి యెదురుపడ వాని

కిట్లనియె 280 క జనక సుత నొంటిగా విడి

నను నెమకుచు నీవు రాంగ నరభక్షకు లా

వనిత నెటుల్‌ హింసింతురొ

అనుజూ నా హృదయ మకట యడలం దొడంగెన్‌ 291 క్‌ ఆ పగిది మృగము వెంబడి

చాపము ధరియించి నేను జయ్యనల6 బోగా6

(బాపింపక అలయింప గం

గోపంబున (వేఎనా౧ండ6 గోలస్‌ దానిన్‌ 282 క అసువులు మృగ రూపంయిను

బసచెడి విడుచుచు6 బలాళి బాణ నిహతివే

వెస మిమ్ము మోసగింపను

కసిగా నా గళము బోలు గళమున నజచెన్‌ 283 క వడిగా వచ్చుచు నుంటిని

జడిసితి రని యెంచి మీరు చాన నొకరస్‌

విడిచి యరుదెంచితివ త క్‌

మ్య్ముడా యనంగ లక్ష్మణుండు (మొక్కి వచించెన్‌ 234 ప్పి మీ బాణ నిహతిచే మృగ్‌ము చచ్చుచు నార్త్తి

హా అక్మణా ఎత యంచు నాడ్వ

రనుణీయ రామాయణమహము 122 అరణ్య కాండము యాక్రందనము విని యవనిజ తలపోసె ఎటయిగుల మీరలు చిక్కితి రని తల్లడిబ్లుచు నామె థధైర్యంబు విడనాడి విలఎంచుచును గడు వెజంగు పడుచు మీ పరాక్రమమును మేలుగా నెజింగియు బేల గావున మది భీతి నంది గీ పొమ్ము వేగమ లక్ష్మణా పాగులుచు వని రాము దిర్ధించె సాయంబు రియమున. జను మన6గ నాపదలక మీర లాపదయని చేటు చెనశదు మీకని చెబ్బనాడ 285 మత్తకోకిల ముష్పృు మీకినుమంత లేదని ముజ్జగంబుల యందు నః జెప్పంగా నను సంశయించెను ఎత తాల్మిని వీడుచున్‌ దప్పు నాయెడ జూప జాలక దారుణంబగు 8న్మతో దెప్పరంబులు వల్క సోదర దీలు నొందితి వచ్చితిన్‌ 286 వ _శ్రీరామచంగదుడు సౌమిథతితో నిట్లనెను 287 ఆ అబల నార్త భీత నడవిలో సొక్కతన్‌ విడచి వచ్చుకే వివేక మయ్య ఆమె వన్ను దూర నావేశమునము నో యాన దాటి తీ వనాదరమున 288

రముజీయ రామాయణవము 123 అరణ్య కాండము క మానిని పలుకులు ములుకుల

మానిన గాయముల వెచ్చ నూర్చు ననుజునిన్‌

దీనానను ఇాదార్చుచు

వే నడచెను రాఘనవ్సండు వెలందిని గాంచన్‌ 289 ఆ జలరుహంబు లేని సరం చందంబున

రేవెలుంగు లేని రేయి రీత

మొలక చివురు లేని మోడు (మాకుం బోలి

వర్ధశాం యుండెం బడ తి లేమి 290

కాతరు డై రఘువరుండు కళవళి పడుఎున్‌

నాతిని నలటుగడ వెదకుచు

ఖీతినిం బరువిడుచు దిశల బెర్కొని ఎలిచెన్‌ వ్తం] గి కితిధరా తెలియునా? నీకు ఎత జాడ?

తరణి గ్మోతుడా తెలియునా? తరుణి జాడ?

కువలయాధిపా తెలియునా? కోమలి గతి?

అని యడుగ (పతిధ్వని యతని నడిగె 292 ఆఅ పారు నీటి నడిగె పర్వతంబు నడిగె

చెట్టునడిగె కలగి పుట్ట నడిగె

జింక నడిగె చేరి పంకజంబు నడిగె

ఆడిగె నడిగె రాము డడవి నంత ౨293 ఆ తశిరిగి తిరిగి చూచె దొరువులన్‌ జెఖువుల

బొరియలందు కొండ చజియలబందు

గుబురు పాదలలోన+6 గొమరు కుంజములందు

గుబులు చెంది యతండు శొమ్మకొణకు ల్ల9ిశ్వ

రనుణీయ రామాయణము 124 అరళ్యు రాండము ఆ పిలివెపిలిచెనాత డెలు గు రాపడు నట్లు తిరిగ తిరిగ కాళ్లు దేయు నటుల చూచి చూచి యత(6డు సూడక చూచెను (భమసె (భమసె నత డు భార్య కొజకు 263 సీ. సెలయేటి గలగల కలికి వవ్వులటంచు6 జెంతకు. జని దరస్మిత మొనర్చు జలజాతమును గాంచి చెలి ముద్ధు మోమని మోవి6 జెంతకు6 జేర్చి ముద్దులాడు మృగి బిత్తరపు జూపు మృగన్మేతదని యెంచి చూపులం గలటుపంగ జూచు చుండు కరిణి నడలు గాంచి కాంతయే యనుకెౌని ఆస యుప్పాంగ వెన్నంటి పోవు గీ ధరణి జాతను గనలేక ధ్యాతిమీది వన్నె చిన్నలు భూప్పుతివన్న యూహ (బమఎ మతిమాలి దీను డై రాము€ డకట మలగి తిరుగుచు నుండెను మందుని వలె 296 5 పద్మాకరము నుండీ పద్మగంధము పర్వః జెలి మని తావి యంచలరి నిలుచు సెలయేట బెడిన మిలమిల మబజుపులు కలికి చూపులటంచు€ గల గి చూదు బూరెమ్మ గాలిలో జొలువుగా. జటలియంపః బడతి పయ్యెద యని పట్ర బోవు వన్నెలపురి విప్పి వనన మయూరం బాడ వెసంజూచు వపరవర్షివి సిగ యనుచు

రమణీయ రామాయణము 125 అరణ్య కాండము గీ (వకృతి యంతయు ఎతయె పరిడవిల్ల

బొడమె నిచ్చట యని కూర్మి6 బౌదువ6 బోవు

వెలంది లేమిని పరికించి విహ్వలించు

వంక వంకలం గనుంగొని భాంతిం జెందు 297 ఆ ధూళి నిండె మేను కాళులు గందెను

పిడుచ గై నాల్క పెదవు అెండె-

అతివను గన తేక యనురుసు రయినారు

రాజ నుతులు. సహజ తేజ ముడిగి 298 వ జానకీపతి మజియు సతిని దలంచి యిట్లు విలఎంచె 299 గి భానుర నుహాస విలఎత వదన ఎత

పర్ణశాల కలంకృతి వనజగంధి

నా బహి [పాణ మటవిని నంజుదిండ్ల

పాల బడె నేమొ? ద్‌నెట్ల్టు ((బదుకువాంలడ 300 గి తొల్లి చేఎన పాపమో తొయ్యలి యిటు

అంతమై పోయె దైవోపహతు(ండ నేను

తంగడి గతియించె థారుణ్‌ తనయ పోయె

దు ఖ వారిధి. దరియించు (తోవ యేది? త్ర గీ విల వేదనోద్ధతిని నా హృది పగులదు?

ఈ తనువు వీడి (పాణంబు లేల పొవు?

పాపముల నెన్ని చేసితిం (బాగ్భృవమున

ననుభవించుచు నుంటి నియ్యటవి లోన తె02 క రాజ్యం బబ్బమి( జిండిల6

బూజ్యు6ండు జనకుండు గతింపం బొగల మది నిటుతొ

త్యాజ్యం బాయెను (ప్రాణము

భోజ్యుము దు ఖంబె నాకు భూమీ ఫ్టలిలోన్‌ తె03

రమణీయ రామాయణము 126 అరణ్య కాండము

క జానకికై యీ రీతిని గాననమున రఘువరుండు గల గుచు దిరుగన్‌ దీనుని కైవడి లక్మణు6 డాననమున థైర్యరేఖ యచ్చు పడంగన్‌ 804

వ ఇట్లన్నతో ననియ తి05

శా ధీర స్వాంతు డ వీవు పామరుని రీతిన్‌ ఎతకై యీగతిన్‌ మోరారణ్యము లందు ద. ఖిత మతిన్‌ గోల్లోలునం చేడ్చుచున్‌ (బారభ్ధం బననౌనె? యుక్తమగు కర్త వ్యంబు 6 బోనాడి యో సారావారి వియోగముల్‌ సతములే సంయోగముల్‌ గల్లవే?

మ కల(తున్‌ వార్డుల నాకనంబు పగులంగా (వేతు దిగ్దాలవం త్తల పాటొంద గ నార్చి పేర్తును మహాధ్యాతీతలంబెల్ల నే బజెలుచన్‌ జుట్టి పలాశి మూకల ననిన్‌ వేటాడెదన్‌ బెక్కు ప ల్కులదేలా? కొని తెత్తు మా వదిన నెట్లో యామె యందుండినన్‌

గీ ఒప్పు మాటల సౌమిత్రి యూరడించె రామచందుని జానకీ రమణి జాడ దెలియ గోరుచు విఎనమ్ము గలయ దిరిగి కాలి గుర్తుల నొక్కచో గనిరి వారు 808

వ అనుగు తమ్ము డన్ను కిట్టనియె 2309

ఛి సీ ఇట జూడు మ్యగజా యింతి పదంబుల ము(దలు విన్బష్టముగ దలిర్బె ఈ పాదమ్ముదలతో బాటుగా బెద్ధ కాలి గుర్తులు కొన్ని గానం బడియె బలియు( డొక్క 6 డెపండొ పడతింని వెన్నాడి యున్నట్లు తోచు చు నున్నదయ్య

రమ౭ఠీయ రామాయణము 127 అరణ్య కాండము చినిగిన పయ్యెద చిలికల్‌ (వేలాడు చున్నవి చెట్ల ప్రై నన్న కనుము గి... పరుగిడు నపుడు భామిని పయ్యెద తరు శాఖలను జిక్కి చినిగిన సరణి6 దొంచు ఫాజు ముక్కలివే యిట€ గానుఎంచె జారి పడెనేమొ వడినేగి సారసాక్ష తైశే0 ళ్‌ "పెను కెక్కల యూకలిటస్‌ గనకపు రథశకలములును కండలు శిరముట్‌ గననాయె నౌర యెవ్వండు పెనంగెనో పక్షి నెదిరి విక్రమ మొప్పన్‌ తక్షక చ జానకి పదముల జాడలు దానవుతోల బక్షిరాజు తార్కొని రణమున్‌ బూనికం జేఎన గుజుతులు మానిని ధరియించినట్లై మాలలు6 దోచెన్‌ త్రై క ఇట సవం డొక్కడు వడ కుచు6 గుటిలత నున్నాండు వీని. గూల్చెద నని వే పటు మారణమును వింటన్‌ చిటవున సౌమ్మితి దొడుగ ద్విజ మిటు అనియెన్‌ 3కి క విడువకు విడువకు బాణము కడముక్రైను పాణ మనఘ కను(గొన మిము నే విడనా6డ కుంటి నసువుల6 చొడరితి రాక్షసుని గెలువ! ద్‌య్యలి కొఖకై 314

రమణీయ రానూయణము 128 అరణ్య కాండము క _ నిపడ6తిని రావణు డను

పాపాత్ముడు బలిమి6 బట్టి పరువంగా న

నోఎన శక్తి నెదుర్కొని

అ పగలే కిటుల నైతి యసురుని చేతన్‌ ౩ వ్‌ క అని పక్షి వరు డు మడిఐన

ననలము రగిలెంచి దాని యలఘు శరీరం

బును దహనము సలిఎ ఎత్కస

ఖుని యిణమును దీర్చుకొనిరి కుందుచు వారల్‌ త్‌ 6 వ _అప్పక్షఎంగవు చితిని గని రఘువరుం దిట్టనియ తి క యాగములు సేయు వారలు

భోగంబులు వీడి తపము మొనసేడి వారల్‌

బాగుగ6 బొందెడి సద్ధతి

నోగ్మ్యధమ నీకు నేను నొస గితిల (బీతిన్‌ త1ే8ి క ఖగవరు పలుకులను దలంచి

రగిలెడి కోపాగ్ని ననియె రామవు౬ డంతన్‌

జగతి నెటకరిగ్‌ దాగన€

బగతుని రావణుని బట్టి పరిమార్తుననిన్‌ త19 క (సుక్కించెద భువనంబుల

రక్కంఎ మూకలను బట్టి రాచెద శకాలన్‌

దిక్కుహరంబుల (వీల్చెద

(గక్కదల నొనర్తు నేను గగన పథంబున్‌ 320 క _ అని యుద్వేగంబున బా

వని యగు సతినీం గడు6 దలచి6 పఠికడి యన్నన్‌

గని కన్నీరు _సవింపంగ

వినయంబున లక్మణుండు బెగడుచు6 జెప్పెన్‌ 821

రవుణీయ రామాయణను 129 అరణ ని కాండము క కాలమును దాంట శక్యమె?

కాలమున కథీనమనరె కర్మలు భువిలో

జాలము సేయక లెమ్మా

తాలిమినిన్‌ థృతిని బూని ధిరణజ నెమకన్‌ వలపై ఆ నీవు జ్ఞాననిధివి నేనా యజ్ఞుండను

వెప్పనేర నీదు సేవకు(ండను

చింతయందు. జిక్కి చీకాకు పడు మీకు

జాని మార్గమేను ఖజైఎ పజతు 323 గి యుక్తముగ లక్మయి ండు బల్కు నూజడిల్లె

రామచందుడు ఎత నరణ్యమందు

వెదకుచున్‌ బోవు చుండంగ హృదయ మదర?

గొటు శబంబు నాలు దిక్కులను నిండె తంత

స. న! శ

చు విపులోరస్ట్రల మందు గన్నాకటి యాభిలంబుగా6ం (గాం౧ దో

రపు వైశాల్యముతో బచండము మ హో(్యగంబె విడంబింప వ

క్ష వురోభాగము రక్త పేనయుత దంష్షా మోరమె కన్పడన్‌

గృపణుం ఉొక్కండు లాగె బాహువులతో శ్రీరామునిన్‌ లక్ష్మణున్‌ మం విస్మయంబున. గాంచు వీరులన్‌ బట్రై

ఆదటున 6౬ బల్కైె నా యసురాధముండు త26 గ] బలిసిన మూపులు మీయవి

వలసిన మాంసంబు గలదు వొచీవి పీజన్‌

బొలుపున భక్షింతును మి

మ్ముల విధియె పంపె నాకు మోదము గూర్చన్‌ ఫ్రై వ అనియా వికృత స్వరూపుండు కబంధుడు లాలసుంజై ఏలుకు

చుండ త28

రమణీయ రామాయణము 13% అరణ్య కాండము శా చండాంచ్నూగ మరీచులన్‌ జెనకు రోషజ్వాల అక్షిద్వయిన్‌ మెండై (గాలగ రామలక్మణులు సందీప్త (వతాష్మకియో ద్దండ స్ఫూర్తి6 దదీయ బాహువుల నుత్సారించి ఖండి౦ంప వే దండద్వందము బంధమున్‌ విడినటుల్‌ దైవారి రారాసుతుల్‌ కళ కొండాడిరి ముని జనముల్‌ భండన పండితుల రామలక్ష్మణులను దు షుండైన యీకబంధున్‌ ఖండించిన వీరు సములు నరహరి కనుచున్‌ 830 మం ధాతిపై (వాలిన దనుజుని మేను బూడిదన్‌ జేఎరి భూపాల నుతులు 38 ఉ మంటల మధ్య లేచె నొక మంగళీరూవు డు దివ్యకాంతి మి న్నంటంగ బూర్హిమాయుత సుధాంశుని తేజము డింద€ జేయుచున్‌ గొంటు తనాన+ దాను మును (గొవ్వి యొనర్చిన పాపపుంజముల్‌ గుంటు వడంగ రాముని యకుంరిత త్యీవతరాన ధారలన్‌ 3382 క వెలలేని రత్నభూషణ ములు మెజయుచునుండ దేహమున దివ్యములౌ వలువలతో వెలయు నత డు పలికెను దన కధ నుతించే వారిన్‌6 (బీతిన్‌ 3838 లై జనపాల నుతులార విను డునాో చరితంబు దను వంశజారడ గంధర్వ వరు€డ తరుణార్క కాంతులన్‌ దనరారు చుంటిని శామ రూప మహిమ గలిగయుంటఓ (బహ్మ వరంబుచే బిలగర్వ యుతు౭డనై విహరించు చుంటిని విపుల జగతి

రనముశీయ రామాయణము 131 అరణ్య కాండము

(ముక్కడి రూపంబు మోదంబునం దాల్చి

(నుక్కించు చుంటిని సురల మునుల

గీ. స్టూంశిరుండను తాపం చూచి నన్నుం

(గుద్దు డె శాపమిచ్చెను (కూరమైన

రూప మిచ్చను.€ గొంటి ఏవీ రూపముననె

[శుతుక్టు రాక్షస వృత్తిని వనుధ యందు తెకి4

ఈ

గ్‌ చఛచాపవంను (గమ్మరింపు మీ శాంత హృదయ

పరిహననమున అనిటై పాఎ రూపు

చొంది నా డను దయం జూపు పూత చరిత

యనుచు (బార్ధింప గా నాతం డనియె నిట్లు తెతెక్‌ క ఒకనాండు నీదు కరముల.

(బకటిత బలులైన యట్టి రాజకుమారుల్‌

సుకృతులు బంధితులై నిను

శకలము లొనరిం్య్రు నీకు శాపము దీరున్‌ తెకి6 వ నేను రాక్షస రూపంయి నొంది (కూర కార్యంబు లొనరించుచు

నొక్క దినంబున తై ఊఉ నేను మదాతిరేకమున నిక్కి మహేందుని టోర6 జేరంగా

నొ నముచిద్విషమండు రులిశాహతి సొంపంగ నాదు మేనిలో

జానువులున్‌ శిరం బడంగె సాశ్రుడనై కడు వేడంగా నతం

డాననమున్‌ ఎచండమున నక్షని వశ్రముతలోనం జేరిచెన్‌ త8 6 గీ. పండె నేటికినా పుణగ్థిఫలము టేవ

తొంటి రూపంబు నొందితి( దొలగి పోయ

తబిఎ శాపంబు మీరలఠలీ*దార6 బట్టి

చనుండు శుభములు చేకూఖు నత్వరముగ 339

రమణీయ రామాయణసుు 132 అరణ్య కాండము క ఇన తనయుడు న్నుగీవుండు

వనాకను(6డు యుషరిమూక పర్వత శిఖరం

బున ననుచర సహితుండై

కనంబడు నాతని చెలిమినిం గావింప€౬ దగున్‌ 340 అఆ న్యాయ వద్తనుండు న్యముండు సజ్జనుం

డలఘు విక మాఢ్యు€ డవని నంత

దొల్లి దిరిగి చూచె దొయ్యలి జాడను

నీకు జెప్ప! గలండు నిశ్చయముగ క! వ అని విన్నవించి గంధథర్వుం డదృశ్యుండయ్యు రామ అక్మణులు

వనంబుల€ జనువారు మార్గమధ్యంయిన శంఎరి యాశమ౦ంబున

కుం జనిరి తిక్కల క తన కారాఢ్యుని శామున

వనరుహ లోచనునిం గాంచ వర నిష్టన్‌ దొ

ననయంబు€ దపము సేయుచు

గను గొనె లామవుని శబరి కాంక్ష దటిర్భన్‌ తత క ఉచితముగ శబరి పూలన్‌

ఉుచురముగా€ల బూజ జేఎ రొమునకుం దా

రుచి చూచి మంచి ఫంఎముల

శుచిగా మెసవంగ బెట్టి శుభముల నొందెన్‌ తతత ఆ ఇంతి పూర్వ పుణ్య మంతింత యనరాదు

ముక్కు మూణ జపము పూని చేయు

మునులు గాంచ నట్టి మురవైరి శాన్పించ

మోక్షపథము పాందె పుణ్యచరిత తడక

రమణీయ రామాయణము 13 అరణ్య రాండము వ శబరి యోగాగ్నిచే బౌతిక దేహంబు విడనాడి సురధామంబు. జెరె అంత నా రాకుమారులు పయనించి పంపా సరోవరంబును జేరుకొనిరి తతర లి అలల హస్తంబుల నర్ష్య పాద్యము లిచ్చి కొకిలా రవముల6 గుశల మడిగి ఎప్పొడి శీకరంపు బామవారి యుసంగి వలిగాలి వివన నలర6 జేం ఇంపైన జలముల దృషను దృవ యినర్చి ఫలముల మద్చాధం బాయ జేసి వృక్షంపు€ (గినీడ విిశాంతిం గలిగించి కునుమ శయ్యల6 బండు కొనంగం జే గి సద్భృహనస్తుని వలె నెప్ట సంతసమున నతిధులను గారవించు చత్యాదరమున6 బాంధులకు.6 (బీతి( గూర్చు పంపా సరస్సు గనులొనిరి రాజప్పుతులు కౌతుకమున తశ? వ శ్రీరాము చందుడు పంపా సరన్సును విక్షించి ముదితాంత రంగండై తమ్మున కిట్లనియె తె48ి ఉ _ తెల్లని న్నగ్ణమౌ యిసుక తిన్నెలు (శోణవలెన్‌ రవబాంప గా మెల్లం మెలంగు వీచికలు మించు పయంట వలెన్‌ జెలంగ వి ద్యుల్లతి కోప మాఖ్ద రుది తోరప్ప నవ్వుల తేట రీతిగా నుల్లబలన్‌ లతాంగి వలె నొప్పెను బంప (పహృష్ట పాంధర్నై సీ కాదిది పాదోధి కడు స్వాదు సలిలంబు (తాగుట కర్షమై తనరు చుండ శాదు కాద్వలమిది కదలుచు6 గలం౮గునె ట్టలలపై నల్లల నాడు చుండ

రనముణయ రామాయణము 1134 అరణ్యు కాండము కాదివి బ్పగ్ధమౌ కరిన స్పటిక తలం బంబుజ మార్ధవం బలరి యుండ కాదిది రతనాల కంబళి వికఎత కల్హార గంధంబు (గాలు చుండ గీ విమల వారి పూరంబుతో వెల్లి విరిఎ నాచు తీవెలతో గడు నల్డ బడీయు పద్మ హల్లక సద్మమై వజలె సకల బథిక జన తాఎహరి పంపా సరస్సు త్‌50 ణి పరితాప మారంగ ఐబంపా జల౦ంఎఒిల నన్నదమ్ములు స్నాన మాచరించి సావ్మితి జఎయించి సవితకు గేల్మోడ్చి కడుపార ఫలము గుడిచి తనిణ పూజొంపముల నీడ6 బూవు సెజ్ఞల మీద (శమదీజ6 గను మోడ్చి శయన మొంది మందమారుతముల యందంపు టొడియందు గాఢ న్మిదా తరంగముల దేలి గీ గండు కోయిల సంగితకములు తేంట్ల మృదుల రుంకార నాదముల్‌ మేలు కొలుప వేగ మేల్కాంచి వంపను వీడి చనిరి చెలిమి చేయంగ నుగగీవు చెంఅ కరిగి త్రిక ఊఉ విదిత యశుండు రాఘవు డు విష్టునియంశము సొంది పుట్టియున్‌ వమదమున రావణానుకు డు నాతిని గైకొన నద్ధురాత్మునిన్‌ జిదుమ గ గోతి నఖ్యమును జేయ గ బోయెను వింత లీట్టైవే కద విధి దాట గాం దరమె కంజదళామున కేని మేదినిస్‌ తిట్ల

రమణీయ రామాయణము 135 అరణ్య కాండము క రఒనీచర కంటక వృ కజూల వర్జిను బాహు శౌర్య జ్వులనా నిజభుజు బలాశితార్య (వచవాభిమత నీతి ధర్మపాలన కలనా 85కి ఓ తత్సత్‌ చ _ఏటుతర రామ భక్తి పరివర్థిత్‌ సత్తుడు దుగ్గిశెట్టి వేం కట రమశగా విదుండు గుణ గణు్యండు ఎంహపురీ నివాఎంయు తట కవితా కుళూహల వికన్వర మాననుడై రచించె ము చ్చట లొలుకన్‌ రఘూద్వహుని హారుచర్మిత మరణ్యకాండమున్‌

రమణీయ రామాయణము _ 136 కిష్టింధా కాండము

శ్రీకర ధరబజీ తనయా

లోక సముల్లుృుత హృదయ లోకతయ ర

కా కౌతుకననయ పఎయిశర

సాకల్య (కుటిత ధనుజ సముదయ రామా క్‌! వ దేవా అవధరింపుము ౭ క మిన్నంటు యుష్యమూకం

బన్నా కను మదియె దాని కయి నిటు చుట్టున్‌

జెన్నైన తాళవృక్షము

లున్నవి మేఖలను బోలి యొప్పు దలిర్బన్‌ తి ఆ తాటి చాలు గాలి తరగల నూగాడ

ముదురు పచ్చవన్నె పాదలు వాదల

గొామరు6 జిల్కు ఎంచియము నూని నర్తించు

నట్టి నెమ్మివోలె నచల మొప్ప శ క్‌ శ్రీరామ చంద మూర్తికి

నీ రితి నుమి్మితకొమరు6 జేర్చడ జూసెన్‌

దూరమున నున్న గిరి నిం

డారిన కుతుకమున నడచి రచటకి వారల్‌ థ్‌ గే కరి క.భంబఒుల గమనప్పు

టొరిమన్‌ నడజెంచు పూదడషాత్త ముంన్‌ ఖా

స్మర తేజ స్పురువిరులన్‌

ఇఒరకర ఎ్మతుండు గాంచె గళవక పడుచు 6 ఊఉ (గీవము సాది నిక్కి పరికించి విరోధులుగా (భమింవిను

(గీవుడు బెగ్ధడిల్లి తన (పెగడ మైన మరత నూజునిన్‌

ధీవరు6 జేర జీరి యరుదెంచెడి వారల గాంచి నాడంచే

పావని వాలి నన్దునుమ బంఎన యోధవరుల్‌ నిజంబుగాన్‌ 7?

రనముణీయ రామాయణము 137 కిష్కింధా కాండము ఆ వేగ పోద మింక నీ గిరి వీడ్కాని

తీర బుణము మనకు. దీని కిపుడు

ఎలుపు మీవు మి(త వితతిని హనుమంత

ఏరి పొలుపు6 జూడ వెజపు గల్గె ఖై క సుుతాముని తనయుండీ

క్ష్యతియ ప్వుతులను బంపె సందియ మేలా

మితవరు లార కదలుండు

థాతతిని వేరొక్కచోటం దల6 దాచు కొనన్‌ త్రి నే అనియీా చందమ్మున6 దన

గను6 గొనలన్‌ బాష్ప జలము (గమ్మ6గ దీనా

ననుడై యున్న వనచరవ

రు నర్క్మజు6 గని హనుమ యనె రుచిరపు వళ3స్‌ 0 ే వెబిపు డుగుము భాస్కర సుత

గిరి విడి చని నంత మాత గిలి తొలగు నొకో

వెరపున ధృతి6 గొనకున్నన్‌

ఇెఐి దేశంబునను భీతి వెన్నంటునుగా 1. క వరుల పనుల నెజ వేర్చెడి

వెరవరులుగ6 దెలియ బడరు విలసిత శౌర్య

చ్భురణంబున ముజ్జగముల6

బరిపాలనమునకు.€ దగిన వారీ పురుషుల కై ఆ _వీను పోయి వత్తు నిప్పుడ వీరల

జాడ నెఆిగి వీరి సఖ్యమునకు

జతనమున్‌ బొనర్హు క్ష్మృతియులని వేద

వేద్యు అనియు. దోచు వీరి. జూడ 1

రమణీయ రామాయణము 138 కిష్కింధా కాండము క మతిమంత (6 డగు (పభంజన

సుతు డు సమీపమున దొరయు ఖారుల ధ్యాతి

వతి నూనుల దర్శించి వి

నతి( గావించి మృదుల వచనమ్ముల ననియెన్‌ కేక్తీ క మిమ్ముల దరిసింపంగా

నిమ్ముల వదలంగ రాని నృప సుతు లనుచున్‌

నమ్మకము గలిగె నిగహ

నమ్ముల6 దిరుగంగ గారణమ్మును జెఖండీ క్‌ మ మహనీయం బగు రూప వైభవముతో మధ్యందినార్మ (వఖా

స్పృహణీయంబగు శౌర్య రెఖలు విరాజల్లన్‌ ధనుష్పాణులె

మహి నేలన్‌ గల శక్తి గఖియును సామాన్యుల్‌ బలెన్‌ మీరలి

గహనాంతమ్మున బాదచారులయి రాగా కారణం బేమొకో 6 నే అనిలుని యంశంబున నం

జనకు జనిందితి భజింత సప్తాశ్వ నుతున్‌

హనుమ యనువాడ నెచటికి€

జను చుంటరొ చెప్పుాడయ్యృ నాయ మొనర్హున్‌ 7 అఆ వాళ్య కుశలు డైన పావని వాక్కుల

వాక్య విజ్ఞులైన పార్ధివ నుతు

లాలకించి యంత యనుజు లక్మణునితో

పలికె రాఘవుండు సలలితము కతి ఆ ఇంపు గొలుపు పలుకు లితనివి వింటివాొ

వేద విదు డటంచు విశద మగును

పలుకు లందు తేట వడి లేదు మిక్కిలి

వ్యవధి లేదు పలుకు పలుకు మధ్య క్షే

రమణీయ రామాయణము 139 కిష్కింధా కాండము క కనులను లలాట మందున్‌ గను బొమలము యుగము నందు గా్యాతం బందున్‌ కనాగొన మిందుక దోసం బును పలుక నితండు తీయముగ సౌమ్మితి 20 వ నా విని వాయునందనునకు సౌమ్మితి యిట్లనియె హే! క విదిత రఘు కులజులము మే ము దశరథుం డనెడు రాజు ప్యుతులము వనిన్‌ బదు నా వళ్ళరంబులు వదిలముగ వబంవ నెంచి వచ్చితి మనఘా 22౭ ఆ విను లక్ష్మయిండ నీకృతి శ్రీరామ చంద మూర్తి నుగులు సార్మద కర్తి ఇంతి6ల గూడి యటవి కీతండు ననుదెంచె వారి వెంం నేను వచ్చినాడ వ్ర ఆ మళువ కోర్కె దీర్చ మాయలేడి కొజకు న్యగజుండు సనిన నతని వెదుక నాకు టిల్లు వీడి యన్నకై నే నేగ వనిత నపహరించె దనుజు6 డొకడు 24 సి సతి జాడ6 గానక మతి మాలి తిరుగుచు€ బట్టు వడితిమి కబంధు చేత వాని ద్‌ర్ష బలిష్ట బాహుల'€ జెండాడి తేకువ నెఖఎ పాందితిమి స్వేచ్చ అ కబంధుండు శాపావసానము నాంది భవ్యమౌ పూర్వ రూపంబు గాంచి చెప్పెను మీకు శ్రీ ఎతా మహాదేవి వృతాంత మెజుగంగ బుష్యమూక

రమణీయ రామాయణము 140 కిష్కింధా కాండము ఆ గిరికి. జనుడు మీకు6 ధరణ కుమారుండు

సాయపడు నటంచు నాయన. గన

నరుగు చున్న వారమా నూర్య తనుజాని

నెలవ దేదొ మాకు తెలుపు మనఖఘ 2క్ర్‌ క అని సౌమ్మితి వచింప(6 బ

వన ప్ముతుండు _ఎతి6 బొంది వైళమ వారిన్‌

గొని చనె నిన నుతు చెంతకు

నెనరున సఖ్యం బొనర్బ నిర్వుర కెలమిన్‌ 26 వ _దశరధాత్మజుం వృత్తాంతంయిను న్నుగీవుండు పొవని వలన విని

తా నిట్లనియె 28 క ఒక నాడు వింటి మననును

వికలము గావించు నేడు వినువిధిన దొ

ని కలతెిజ గరయ మొగముం

(బకటంబుగ బైకి నెత్త ఐబడె భూషణముల్‌ 29 క కను డీ కాంచన భూషల

నని యర్మసుతుండు దేచ్చి యవనిజ నగలని

మనుజవపతికిల జూపింప గ

కనుల జలము జాలు వారల. గాం౫ నతండు%్‌ ఏ0 ద్వి పరికించు మమజు నీ వదిన భూషలను

కన లేక యున్నాను కన్నీరు కలచ

అని చెప్ప శ్రీరాము డనుజుని తోడ

పలికెను పొమ్మితి కలగుండు వడచు వక క _ గుజుతింపన్‌ లేనన్నా

అరుడౌ నవరత్న లబత హారావళులన్‌,

గుజబుతింతు నూపురంబల

నిరతము మా తల్లి పాద నీరజ సేవన్‌ త్‌2

రమ౭ఠకీయ రానూయణమపసు 141 కిష్కింథా రాండము క్ర జలజాక్రుని కన్సానలన్‌ జలజల కన్నీరు జాజు సాను నయముగా జలజాపుని తను జాతు(6డు పలికెను దురజల్ల దగునె? పార్ధివ యిటులన్‌ తతి క దాయల మూఎమున మనకు జాయల యడంబాటు గలిగె శార్యస్పూర్తిన్‌ దాయల. బరిమార్చి యనిన్‌ జాయల చెజం బాఫ వలయు సరగున స్వామీ తి4 గే అన విని రాము(డు పలికెను దినమగ॥ సుత నన్ను.€ బోలె. దీజనిడు ఖా ఖని ముని గియు నోదార్చితి వి నీదు చరితంబు( జెప్పు విన గా వలతున్‌ త్‌ వ న్ముగీవుం డగజునితోం. దనకుం గలిగిన వెర కారణంబు వారి కెటీింగించె తి6 ఇగ్న్‌ అట్‌ వాలి స్నుగీవుల వృత్తాంతము ఊఉ వాలి మథగజుండు మఘవ్మత్పియ ఎడు త్మీవకోఎ దం బోళి కరొర దేహుండు (తభూత వరాకమ దుర్నిరీక్ష తే జోలఎతుండు వంచశర చోదిత దుర్మదవృత్తి నంధు డై యాఅరిమి యొనర్చెను మహాఘములఠలన్‌ వినుమా వచించెదన్‌ తే. ఘనుండు మాతర్శడి మరణింప మనుజ వర్య అ్మగజు6ండు వాలి కిబ్య్మంథ కధిపుండయ్యె కొలుచు చుంటి న త్యత్పభు( గూర్మి మెణయ నాత డును (బీతి నన్ను సమాదరించె 5!

రమణియ రామాయణము 142 కిష్కింధా కాండము ఆ అంత నొక్కనా6టి యర్థ్ధర్మాతంబందు రాక్షసుం డొకండు రభన వృత్తి నగరి (మోల నిలిచి తగవాడ వాలిని( లెరు వెట్టి పిలది (పేల6 దొడంగె తం క వాండతి బలయండు దుందుభి యీడెవ్వరు లేని సత్త్వ మెస6గ వరమునన్‌ వే డుక6 దిరుగుచు భువి. బోరాడ6గ వెదకం దొడంగె నరిది బిరుదు లన్‌ 40 ఊఉ దుందుభి య్యుగశక్తి మెయి దుర్మద వృత్తిని ముజ్జగంబులన్‌ వెటుచు వార్చి జిందులు (దొక్కుచున్‌6 (బజల౬ జిక్కులు వెట్ట మున బొంది సము(దునిన్‌ బిలిచెం బోధికి విం౨వె యిట్రివానినీ వెందయినన్‌? మదానం బొగరెక్కిన వారు చరింతురీ (కయన్‌ 41 చ _ చెలియలి కట్ట మై నిలిచి చిందము నొత్తి భయంకరార్భటిన్‌ జెలంగుచు బాహులం దొడలం. జేతుల స్పాలనమున్‌ బొనర్పంగా గలంగెను ముజ్జగంబులు గకావికలై పడెం బక్ష జాలముల్‌ మలంగి కలంగి సాగరు డు _మాన్సడి నుర్వుల (గక్కె6 (గక్కునన్‌ 42 ఊఉ చిట్టండు రక్కసుండు కడు దీమస మొప్పంగ నిల్చి యూర్చులన్‌ గట్టిగం దీఎ పొవిడువ కంథధి తరంగయ లూగె వెన్మకున్‌ బిట్టుగ నార్చి పోరునకు6 బిబ్వంగ నీరథధిలోని జంతువుల్‌ గుట్టుం జెడంగం బైట బడి గుండెలు (వీలి గతించె నంతటన్‌ క _ చెలరే గి పిలుచు రక్కను€ జలపాదిన్‌ గాంది జలధి సం్యభమమున నే బలియుండ గాను6 బోరన్‌ వలిమల తగు నన నతండు వార్జిని వదలెన్‌ శశీ

రమణీయ రామాయణము 143 కిష్కింధా కాండము క నవ్వుచునా దనుజేందుండు

రివ్వున వలిమ-ను జేరి రేంగుచు మంచున్‌

(గొవ్వునం గొమ్ముల6 జిమ్ముచు6

జవ్వకు హిమగిరినిం జేరె జేవ దలిర్చన్‌ డ్‌ త కొమ్ముల గోరాడుచు రా

(దమ్మునం బోరునకు6 బల్బు రక్కను€ గనియా

ముమ్మొనవాల్‌ దొర మామకు

బమ్మెర కనులందు బర్వె భయ విథభాంతిన్‌ శక క నీ లావున శే నోవను

శూలికి దీటయిన వాలి శూర్యాగణితో

నాల మొనరింఎ6ి బొమ్మని

బాలిశునకు విన్నవించె వలిమల భీతిన్‌ శ ఈ కరి తుండములకు నెనయగు

కర యుగ్మము నప్పళించి (కవ్యాదుండు వే

ధర కంఎంపగ వచ్చెను

పరువడి€ గిబ్క్బింధ కరిగె వాలిని6 జెనకన్‌ జరి క ఓరి వానర రారా

పోరాడ గ నన్నెదిర్చి పోటరి తనమున్‌

మాణాడక చూపు మనుచు.

గాటులు పలుకం దొడంగె గర్వం బౌలయన్‌ త్త అఆ సాగరుండు చలించె న్టంబించె వలిమల

బిట్టు చెదరి నేను బీలువ ననికి

వాలి నిన్ను6 గూర్చి పలువురు సెబ్బరి

తగిన జోదు వనుచు6 దరలి రమ్ము ఫ్‌ 0

రమ-నీయ రామాయణనుు 144 కిష్కింధా కాండము క వర గర్యింతుడగు రక్క

తరుచరు డగు వాలి మెడను దనరెడి€ రత్నా

భరణపు మహిమ నెజబుంగక

దురమును బొనరింప .భిలివి దురితము పండక్‌ ల్‌ క మగువల సాంగత్యంబున

నగచరపతి మధువ్ష (దావి నర్మిలి నుండన్‌

బగవాని బొబ్బరింతలు

నగభిత్చుతు చెవిని జొచ్చె నడి రేయందున్‌ ర్‌ల్లె క మద మూర్షిత న్మేకుండ్రై

మదవతుల సమాజము విడి మనుజాశనుదు

ర్మదము నడగించి ్యతుంవ గ

గదనమునకు వాలి వచ్చె గాలుని మాడ్కిన్‌ క్‌తి అఆ వాలి యసురుని దన వాలంబునం జుట్టి

ముబ్బహతుల బిటు మోది (కుమ్మి

(తిబ్చ |తిఎ కొర్టై (దెళ్ళంగ ధా్యతిపై

గాలిగొట జిమ్మె ఘన శవంంా ర్‌4 కే ఆకాశమునం దెగురుచు

రాకాఎ నపవున్సు గురిసె రక్తపు వానన్‌

భీకర దేహం బది వడె

(వేకనర్లై యమిష్యమూక పృథ్వీ[థము పైన్‌ శ్‌క్‌

వాలికి మహేం్యదు డొక రత్నాభరణ మొన గెను అతడు దాని

నెప్పుడూ థరించును ఆ రత్సాభరణపు మహిమ. వలన వాని

నెదిరి పోరాడు వైరి శక్తిలో సగము వాలిని జేళును కనుక

వాలి నెదిరి పోరిలో జయించుట యసాధ్యము

రమణీయ రామాయణనుంు 145 కిష్కింథా కాండము క _ బోరనం బడినట్టి యసృ

బ్రారల జడి దడిపెను జడదారుల నట వా

రోరిమి€ దూలఠి శపించిరి

చేరిన నిట వాలి చచ్చు. జెచ్చెర ననుచున్‌ తత క శావపు టాదరువున నే

నీ పర్వత శృంగ మందు నిరన్నగ నెటులో

కాపురము సేయు యున్నా

నేపగిది జయింప నగునొ యింధదజు ననిలోన్‌ శ్‌ క దుంచుభి మరణంబును విని

దుంచుడుకున పాని నుతు6ండు దోద్చల మొప్పన్‌

మంధథధరగిరి వఠతె వచ్చె న

మందగతిం బోరానర్చ మఘ వాత్మజుతోన్‌ వరి నే వచ్చిన మొయావిని€ గని

చిచ్చర ఎడుగటుల రేగి చీత్చెద్‌ ననుచున్‌

బొచ్చు పెరుగు కోపంబున

వచ్చెను డాక్షనునిం జంప వాం లయమునక్‌ శ్‌ ఉ వాలి యుధ్యగ హు౨క్చత రవంబును నిప్పుల (_గక్కు కెన్నుఅన్‌

వాలిన కిన్స యాతని యపార అబలోజ్వ్వల శౌర్య సంవదు

వ్వేలత6 గాంచి రకనుండు భితిల. గలంగుచు. గాసి6 జంచుచుం

చూళలి చలించి పర్విడుచుం దూరతె నొకానొక గవ్వాఠరంబఖునన్‌ ళ0 ఈ వాని వెనుక వాఠథి వాలి వెనుక నేను

వెంట నంటి వరున బిలము. జేర

వాలి థనుజు నంటి వక్షం బోవుచున్‌ గుషి

ముఖము నంధు నిలిపి పోయె నన్ను న!

రముభీయ రామాయణము 146 కిష్మి0ధా కాండము క ఏకాబ్దా నంతరమున బికర రవ మెడలె రక్త వేణిక పాఖెన్‌ కోకిందితి నేనవ్పుడు రాకాు కరాన వాలి (మందె నటంచున్‌ €2 క దనుజు డు రాకుండెడి లా గున6 బెను శిల వైవినాడ గుహకడ్ధముగా నెనరున నపర[క్రియలన్‌ వనరుచు. జేఎతిని గీశ పతి నైతి నొగిన్‌ 6కి ఆ కొలువు కూట మందు. గూర్చుండి నెనుండ నొక్క నాడు వాలి యు(గమూర్తి మబ్బు లేని ఎడుగు మాడ్కినిం జనుదెంచ విన్మయమునం గాంచి వెజుగు పడితి 6౮4 వ రక్తారుణ నే(తుండయి చుర చుర నన్నుంజూచి యిట్లనియె. 65 ఉ ఓ యవినీతివర్తన దురూహల నూని గుహాముఖంబునన్‌ (దోయ గ రాని పెన్‌శిలను దుష్టుడవై బిగగొట్టి నావె నా దాయవు గాక నీ వకట తమ్ము డ వొదువె? (వేయి (వక్కలక౯ా జేయుదు నీ శిరంబు ధరణీస్టలి జ్ఞాతులు వధ్యు లారయకా 66 య! (శోధ తా్యామాక్రుండయి చూచి (కోల్చులి వఠెః బైకి లంభుంవి నామెడ+ బటి తిగిచి థర పయికా (దోసె నటు సేయ దగదటంచు సభికు లెందజు చెబ్బన సరకు€ గొనక 67 న నయనంబుల నుండి కవోష్ణ బొప్పంబులు జాలు వార నొనత ముఖుండనయి నేను మా యన్నతో నిట్ణంటిని 68

రమణీయ రామాయణము 147 కిష్కింధా కాండము ఉ చిన్న తనంబు నుండి నను జెంతకుం జేరిచి పెంచి నట్టి నా

యన్నవు నీవు నన్నెణుగవా? దనుజుండు నినుకా వధింవినా

దన్న (భమ వహించి యతడా గుహ వెల్వడకుండ పెద్ధ బం

లి న 659

డన్నిల బెట్టి వచ్చితిని నకా క్షమింపుము తప్పు నేఎనకా క పలు తెబుగుల నిటు వే డెతి

గల తెజ6గును జెప్పి వాలి కరినుండై

నిలయ వెడల నడచియునునా

యలివేణినిం దాను గొనియె నవినీతుండై వ్‌ సే పలు మాజు నను వథధింపగ

బలయిత వానరుల వాలి పంపంగ నేనా

తులువల€ బొలి పుచ్చితి నిట6ం

గలవరమున నున్నవాండ గావుము రామా 71 ఉ ఎచ్చట నున్న నే వెదకి యిందు నిభాస్యను జానకీ సతిన్‌

జెచ్చెర దెచ్చి సాయమును జేయుదు నమ్ముము చింత మానినా

యిచ్చను మున్నుం ద్‌ర్చుము మహేందుని ఎృ్యతు ననిస్‌

వధింపుమీ

(గచ్చర రాజ్య సంపదల (గమ్మరం బౌందెడు నట్టు సేయుమీ వ నావిని శ్రీరాముండు గై క _ వగపుడుగుము న్నుగీవా

వగతుని బవరమున€ గూల్చి పొటవమున నే

దగ వొనం గూర్చెద నిన్నీ

నగచర రాజ్టుంబునకు నొనర్హ్తును బతిగాన్‌ ! చ అని నమ్మం. బలికి “న

రమణీయ రామాయణము 148 కిష్కింధా కాండను ఆ బొటన (వేల మీపె బౌలదిండు దుందుబి

కొండ వంటి తనువు గోల గూల్చె

సప్త తాళములను చాటు శ్రీరాముండు

తన బలమ్ము వాలి దర్చ మణప 76 క _ తరణిజ వాలినిం బిలువుము

దురమునకున్‌ నేను నిలిచి దోహల వృత్తిన్‌

బరిపంధి బలము బెగడగ

నరుదగు విజయంబు నీకు ననిలో గూర్తున్‌ 77 వ స్నుగీవుండు కిష్మింధాపుర ద్వారంబున నిల్చి వాలి నుద్దేశించి

యిటనియె 78

ళం

క ఎక్కటి కయ్య మొనర్వన్‌

(గక్కున బురి వెడలి రమ్ము కాలుని నగరం

బక్కజముగల జూపింతును

జక్క గ నాయెదుట నిలువు సమద మొనర్చన్‌ 79 / 2] దినమణి నుతు వపభుకులు విని

కనలుచు మఘవొత్మజాండు కయ్య్‌ మొనర్వన్‌

దన నగరు వీడి రయమున

జనుదెంచి హఎంచుచు ననె శార్యస్ఫూర్తిన్‌ శ్ర ఊఉ వోటు మగండవే? యరది ఫోరొనరింవ గ వచ్చినోడవే?

చాటున నీన్ని నాళ్ళు కొశసొగనె నీదు పరిశమం బిఎ

పోటున కివు తాళుదున? పోటరి యవ్వ డు తోండు వచ్చెరో

దీటుగ నిల్వరా (తుటినిః (దెంచెద€ దావక జీవతంతువుళో 81

రమణీయ రామాయణము 149 కిష్కింధా కాండము క ఎన్నాళ్ళకు నాకోరిక

నన్నువ చందాన దీర్చి నరుదెంచితివా

నిన్నింక విడువను నినునీ

• యన్నను గనం బంపువాండ నతి వేగముగాన్‌ 82 వ వాలి నిందాగర్భితంయిలగు వాక్యంబుల న్నుగీవుని డెందంబును

తూటాడినంత వారిరువురును 88 నే పెల్టుబికెడు (శోధము సం

ధిల్లన్‌ గండరము లుబుక దెగువన్‌ మగలై

గల్లోలం వడి పోరిరి

వెల్లువలై సనోశతములు పృధివిం బా౭న్‌ ఖ్‌ ర్త పట్టిరి రంంంొరు గటిగ

బిట్టుగ (బహరించు కొనిరి ఎడికిళ్ళ వడిన్‌

జుట్టిరి 'పెశు వాలంబుల

దట్రంబుగ దేహములకు దళన మొనర్చన్‌ ఖిప్‌ క బాహా బాహి కచాకచి

దేహంయిలు నుజ్జు గాంగం దీవరమున6€ల ఘో

రాహవ మొనర్చి రిర్వురు

ఆహా యని చూచువార లచ్బెరు పందన్‌ న తే. వ(జి ఎ్యకుని దృఢముబ్ద పాతములకు

సవితృ పుతు విశాల వక్షంబు (వలె

నుతుని దైన్యంబు గన లేక సూర్యు డడలి

యపర దిక్కాంత చాటున కరిగి డాంగె క్ర

• నియన్న -.. యముడును సూర్యపుత్రుడే

కు రమ౭శియ రామాయణము _ 15% కిష్కింధా కాండము కళ పోటునకు నిల్వంజాలక పోటు వడికి సూర్య సుతు డు బొగులుచు బారెన్‌ నోటను నుర్వులు (గ్రక్కుచు బోటరి రఘురాము పాదముల బొదవి కొనెన్‌ 8కి వ _ శ్రీరాముని పాదముల మీ ద (వాలి దైన్యంబున గళంబు రాపడ నుగీవుం డిట్లనియె 89 ఉఊ నమ్మిన నన్ను నీవిటు అనాదర దృష్టుల జూది వాలిక గ్‌ మ్మొనరించి యిచ్చటనె కాలు కదల్బ్పక యుంటం జూడు నా యెమ్ములు నున్నమాయె ప్లవగేశ్వరు నిష్టర ముష్ట ఘాతలన్‌ వమ్మయిపోయెనా (బదుకు వాలిని జంపమి జేఎ రాఘవా వ _ శ్రీరామమూర్తి న్నుగీవు నోదార్చి యిట్లనియె య! క్‌ ఒకటియె రూపము మీయది (వకటముగా వాలిమీంద బాణము వేయన్‌ నుకరంబు గాక వాలిని నికారణ మొనర్చ లేళ నిలిఎతి నమ్మున్‌ ల! కళ అజుత నొక పూలమాలను గుజుతుగ నుంచెదను నీవు గొంకక వాలిన్‌ మజలం బిలువుము పోరికి నుజఖుమాడుదు నముచిసూదను నుతుం గోలన్‌ 93 ఊఉ భాను సుతుండు రాఘవుని వల్కుల కూరట నంది వాలిచే నైన కరోర ముజ్ఞ హతు అన్నియు విస్మృతి నొంద లక్ష్మణుం జేనిక పూలదండ మెడ నేర్వడ వైచి భుజంబు దట్ర గా నానిక నంది మానసము నందు దురం బొనరింప€గా జనెన్‌ 9కి

రనుణీయ రామాయణము 1151 కిష్కింధా కాండము వ మరుసటి దినంబున నే దుర మొనరింవ గ రమ్మని

పరుసం- నం బిలుచునట్టి భాను కుమారున్‌

బ్‌ొరి పుచ్చ వాలి వచ్చెను

పరువిడి చెవి నిడక తార పలుకుల నలతిన్‌ 96 గ్‌ అన్నదమ్ములు రోసాన నని యొనర్చు

నవసరంబున నొక భూరుహంబు మాటు

నిలిచి శ్రీరామ చందుండు నేరుపు మెయి

బాణ మొక్కటి విడిచెను వాలి యెదను పి ఈఊ వక్షము నందు రాఘవుని వాడి శరంబు జొరంగ త్మీవతన్‌

పక్ష యుగంబు చెండంబడి (వాలిన శైలము భంగి భూమిపై

వృక్ష చరాధి నాయకుండు విహ్వలు.డై పడి తఆప్పజిల్లి తా

రూక్షణ దృక్కులన్‌ రఘువరుం గనె నాశితలోక వత్సలున్‌ 98 ళ కినుక కనులన్‌ గడల్కొన

ఘన వేదన ముని గి రామ కార్ముక నిర్ము

క్త నిశిత శరంబు కతమునం

దనకి బ్ధతి వచ్చు కెజింగి తరుచరు6 డనియెన్‌ కం గీ ఏమి వైరమునా తోడ రామ నీవు

చెట్టు చాటున నిలుచుండి గుట్టు చెడక

విల్హు నెక్కెడి బాణంయి వేడుక మెయి

నా యెదను నాటి నాండ వనాదరమున 100 ళు పుట్టితి వీవు హేళి పరిపూత కులంబున6 దం[డియానతిన్‌

గట్టితి వీవు వల్కలము గర్మ ఫలంబును దాట లేమి చే

పట్టితి వీవు క్ష్మతియుల పొడిని నిల్చ గ వింటి సట్టి ని

వెట్టుల6 జంపం బూనితివి వృక చరున్‌ నను మోసగా డవై 101

రమణీయ రానూయణమసము 152 కిష్కి0ధా కాండము ఊఉ కోరిన నాదు సాయమును కోమలి జాడను లిప్త లోపలన్‌

నేరిచి నీదు ముందనుర నేతను నిల్చనె బెలవై కటా

భీరునిం జేరి చంఎతివి వీరుని. జాటున నిల్చియుండి యే

వైరము లేక యిట్టి యెడ పాప ఫలంబును బొందకుందు వె?102 క అని పలుతెజగుల దూజుము

వనచర విభు డార్తినంది (వాలెస్‌ ధరపై

దినమణి కులభూషణు డా

ఘనునిం గని పలికెం గరుణ గగలు కొనంగస్‌ 103 క తమ్ముని( బ్ముత నమానుని

ఇమ్మున టో (దోలి వాని యిళ్లాలిని గా

మమ్మున గలియం దగునా?

ఎమ్మెయి యిది న్యాయమౌనొ యిం్రజ చెపుమా 04 క తనతో బుట్టిన దానిని

తన తమ్ముని సతిని మరియు తనదు కుమారిన్‌

మనణంజఒ కేభుల దేల్చిన

మనుజానకున్‌ శిక్ష స్మృతిని మరణము వాలీ 05 క తప్పున్న యపుడు సోదరు

దప్శక దండింఎ దగును దోర హరణమే

యిష్పనుట నితియే నీ

విప్పగిది జరింప దగునె యింద తనూజా 06 క పరళకాంతను జెజపట్టున

నరభోజను శికసేయ నలవయె నీకున్‌

బర దార చోరునకు? నొ

కరయన్‌ నీసాయ మెట్టు లఅర్థింప నగున్‌ 07

రమణీయ రామాయణము 153 కిష్కి0ధా కాండము అ పడసి యుండ వచ్చువాలి ని సాయాన

[శమము లేక నాదు [ప్రాణసఖిని

కాని యాచకుండ. గాను నిన్నర్థింప శ

నీతి వాను చెలిమి నేను గోర 10 ఊఉ వను నరుండ స్నేవాతున కేర్చడ సాయము సేయ నెంచిత

న్మానిని బట్టి వాని కవమానము నేన నిన్ను6 దుంచితిన్‌

మానిత జిమ్ర దత్త మణిమండన భూఎత వకు బోరిలో6

ఒూని జయింప రాని వరముంగల నిన్ను వనాట శేఖరా 109 క _ నా పాయమునన్‌ రాజ్యం

బీ సూర్యుని నుతుడు పాంది నింక నాకర్ణం

బే సరణినేనిం బొందుదు

బాసటగా నితండు కార్య ఫల మిట్టిదియే 16 గీ ఇట్లు బలికిన రాము నహిన తేజ

మును గనుంగొని హరిసూతి మోడ్చుల గేల

సన్ను తించిను రఘుకుల సార్వఖభాము

నెలమి ధరంగాచు వేలువం చెశింగి యెంజిగి క్‌ ఊఉ రాజకులైకదీప రఘురామ ధథరాథిప దుర్నిరీక్ష్యతే

జా జితవైరి హేమ ముకుటాంచల రత్నవిభాఎతాంర్యఖు వ

ద్మా జలజాప్త వంశతిలకా నను మూరు క్షేమింప వేడెదన్‌

(బాజిత దివ్యమూర్తి నిను వైష్టవ తేజుని. దూలనాడితిన్‌ 112 క _ అని ఎలువిధముల హరిజుండు

కను గొనలన్‌ నీరు జాజం గర మను రక్తిన్‌

వినుతించి తన కుమారుని+

చనుజారికి నప్పగించి తనువు దొజంగెన్‌ కషతె

రమణీయ రామాయణము 154 కిష్కింధా కాండము వ రామభ్యదుండు న్నుగివుని ప్లవంగ రాజ్యమునకు ఒబ్రాభిఎక్తుని

గావించె అంగద-నకు యువరాజ్యాబివకంబు జేయించె నటి

యెడ వర్హాకాలంబు (ప్రాఎ౦చె మేత ఊఉ కాలము తూలికం గొని వికాస వినీల పటంబు నందు. దాన్‌

ములయి నటి చిితముల నేర్పునం దీరివి దిద్ధో యనన్‌

పాలనురుంగు వెన్టు పరిపాండు వలాహక ఖంద జాలముల్‌

నీల నభంబునన్‌ వెలసె న్మేత మ హోత్సవమిన్‌ బొనర్బుచున్‌ క సల్లలిత సాగరముపై

నల్లన బొలుపారి నట్టి యలలో యన గా

నుల్లబలె గంటి కింపగు

వెల్లని జీమూత వితతి విను వీధులలో జేర క తెల్లని మబ్బుల తనకలు

అల్లన. బరుగిడుచు నిర్మలాకాశమున॥ా

నల్ల గ మాజెను ఘనమై

పెల్లు తమి(ససమ్ము (గమ్మ విశ్వం బెల్లన్‌ శే? ఆ కాలస్తూతధారి గగన రంగస్థలి

రంగు రంగు తెరలు లాగి నటుల

వెల్ల మబ్బు వెంట నల్లమబ్బులు పర్వె

(వాలె నిందధనువు వానిమీద 116 క చిటిపాటి తౌలి చినుకులు వడి

పటపట మని వెంట నంటు వానల వడిచే

దటపట లాడుచు నడచిరి

ఖ్రటపుట నెన్నడుము లాడ6 బూవుం వబోండులొ 19

రమణీయ 'రామాయ౭ణఐనుుం 15% కిష్కింధా కాండము క పెళ పెళ యుజుములు (మోయ గ6

దళతళ మెజుములు మెజయంగ థధంణీ జనముల్‌

కఠిపళ పడుచు భయంపడి

వళయంబని దాలగి కొనంగ వానలు గరిసెన్‌ 120 ఈ పోర విరూవ రావనుఎయ (గొవ్వి మదంబున బీకరార్భటిన్‌

జేరి దివిన్‌ కురేయ్యదునకు6 జక్కి భరించుచు వాని విల్లు త

ద్భారము మోయ లేక శమ వారి కణంటులు జార్చి నట్లుగా

వారిద గర్భముల్‌ వెడలి వచ్చిన వానలు తోచె నంతటన్‌ 121 ఊ భూరి కబంభ ధారల నపూర్వపు వారధి గక్రై మబ్బు తృ

గార మెలర్చగా మెజం కన్నియ మించుల దివ్వెలుంచె సౌ

రౌర దివిన్‌ భువిన్‌ గలిపె నన్నటు మానవలోక జీవనా

ధారము లైన వర్ష జలధారలు తోరము లయెై నెల్లెడన్‌ 122 క కరుండల పొతగ వానఎటు

మెండై కురియంగ నదులు మేరలు మీజన్‌

నిండుకొని పాఠె నభ యె

చండములకు6 జిల్హు లైన చందం బెనయన్‌ కై23ై క జడిలో నినర్ధ సుందరి

పుడమి తడి పూవు కనుల6 బొటబొట కన్ని

రెడలంగ.ఈ గానుఎంచెను

గడు నేడ్చాడి రీ36 బట్టి కష్టపు దశకున్‌ న! క కడు వడి జడి గురియన్‌ రా

ము6 డలరు విలుకాని బాణముల కగంబై

కరుడువక కన్నులు మూయక

పుడమి కుమారిని దలంచి పొగిలెను మిగులన్‌ కెలక

రమణీయ రామాయణము. 1156 కిష్మి౦ధా కాండము క ఎల [బాయం బాదిగ ద

న్న అలరించిన కూర్మి చెలియ యనురుని యింటన్‌

గలంగుచు ఎెటులున్నదొ? యని

పలవించెను రఘువరుండు బాలుని మాడ్కిన్‌ 126 చ కలకల నవ్వుచున్‌ విరియు కంజ దళిమ్ముల (గమ్ము గండు తేం

టులను గిరీంద శృంగముల నొక్కెడు నట్టుల గప్పు వారిదఎ

బులను రఘూద్వహుండ గని (ముక్కడి రాక్షను అంచు నీనుచే.

గల గుచు వాడి తూపులను కార్ముక మందు నిగుడ్చు (భాంతిమై ఆ మునురు కారు నందు ముంరిన చింతతో

భూమి సుతను దలంచి పాగిలి పాగిలి

రామచం[దమూర్తి రవి గాను ఎంప గాం

గన్ను లె్ట జేసెంగఎని దలచి 28 క వానలు ముగిఎన యంతన్‌

వానరులను ఎత నరయ బంపెదననుప

ల్కానాడు వల్క్మె6ల గఎ పతి

ఈనాడి క వాని నమక నేగన్‌ వ_యు*్‌ 29 మ _అనుజా లక్ష్మణ ధూర్తు డా వనచరుం డాష్ణోద వారాన్నిధిన్‌

మునకల్‌ వేయుచు విన్మరించె నక భూజ్యుతి యన్వేషణకా

జని వేగంబి తదీయ వానమునకునీ ఒక్కం (బబోధీంచి వా

నివి దెమ్మిచ్చటకుం గృతఘ్ను౨ న్మరాందీభూత చేతన్మునిన్‌ వ అతనితో నాపలుకులుగా చెప్పుము మలక క వాలి చనినట్రి మార్గము

బాలిశుడా మూయలేదు పలికిన పలుకులట్‌

నా లావ్స విస్మరించిన.

దోలగలను నిన్ను వాలి (తోవకు మూర్కొ 82

రమ౭కీయ రామాయణను. 157 కిష్కింధా కాండము క అన్న వచనంబుల్‌ విని

(కన్నన సౌమి్మితి యరిగెం గడు. (గోఛధమునం

గన్నుల నిప్పులు రాలంగ

నన్న గచరపాల మందిరాభిముఖుండై 133 చ పురమును జొచ్చి లక్మణుడు పోవుచు నుండ గ రాజవీధి జి

చ్చర ఎడుగట్టు లాయనఘు నంగదు. డారం చెప్పంగాం గ్‌ఎ

శ్వరునకు నంతలో౯ జెవులు (బధ్ధ లొనర్బెడి జ్వారవంబుని

స్టురముగ విన్సడన్‌ దరణిజుండనెం దారను గాంచి భితితోన్‌ క మచ్చరమున లక్మణు డదె

వచ్చుచు నున్నాడు వాని భయమున మేనన్‌

ముచ్చెమటలు (గమ్మె నఖీ

సచ్చరితుని శాంత పణుపం జనుము లతాంగీ కేతిత గీ మధు విలోలిత లోచన మధురవాణి

మదన కేళీ కళాలోల మందగమన

మళ౭ి లసత్‌ కాంచి తత నితంబమున (వేల

రత్న రంజిత తార హారములు మెజయ6

జీర సరిగంచు పదములన్‌ జిందులాడ6

గాలి మంజీరములు ఘల్లు సుళ్లు మనగం

గైపుచే సిగ్గు వీడిన కఎలతాంగి

తార యరుదెంచె లక్మణున్‌ చోరసిల్ల ఓర్‌ గ] అండజయానను దారను

డండను గనె లక్మణిం డుదాత్తుండు మీకున్‌

దండంబు దేవరా యని

కొండాడెను దార యతని కోపము దీర్చన్‌ క్ర?

రమణీయ రామనూయణము 1158 కిష్కింధా కాండము క్ర దానులము మేము మౌపైె

నీసేటికిలి గీశులం గఎశు డు గూర్చెన్‌

భూసుతను వెదకు కొజకై

బాసన్‌ నెరవేర్చ గల డు భానుజుండెలమిన్‌ 136 క్‌ మెత్తని మాటల అక్మణు

నుత్తల పాటడ గ6౬ జేసె నువిద తరణజుం

డత్తజి గీమును వెల్వడి

తత్తజమున రాజసుతు ఎదంబుల నంకున్‌ 139 వ్‌ వానిని€ గని లక్మణు(డనె

వానర పతి నా పదముల [వాలితి వేలా

దీనుని కైవడి? లే- ని

మాన [పాణ (_పదాత మన్నింవ వలెన్‌ 140 క అన్న నిను€ దోడి తెమ్మనె

(గన్నన విను కూడి నటి కఎ బలముల జే

సన్నను బిల్చి కఎంటుడు

సన్నుత గుణు€డైన రాము సన్నిఢి కరిగెన్‌ కశ్చ! ళ మిన్నంట ధూళి లే(పుచు

గన్నాన గ రాని పొడవులగల కఎ బలముల్‌

వెన్నంటి ఛాగ రవిజుం

డన్నరపతి€ జేర వరిగి యంజలి వైన్‌ 42 క్‌ శ్రీరాముడు తన పెంతకు!

బానావో రోపమాన వానర సేనా

వారము లా శాంతుండైై

యా రవిజునిం బిలిచి పలికె నతీ మోదమునన్‌ క్షేత్తతి

శమణీయ్‌ రానూయ్‌జఐనముు 159 క్‌ష్క్‌ందా కాండము వ! పాంపిఠి వోవ వేగమున. టోయుడి కిశుల సత్వరంబ వం

పింపుము సూర్యప్ముత యతి విస్తృతమైన ధరితి నెల్లగా

తింపను సితకై యన వలీముఖ సైన్య విభాగ కార్యమున్‌

గుంపుల నాయకత్వమును గొబ్బున సూర్యుసుతుండు దేల్చినన్‌ చ వినతుండు (పాగ్టిశకు అంగదుండు దకిలు దిక్కునకు నుషే

ఇుండు పడమటి థెనకు శతబలి యుత్తరంబునకు6 జని తమ

బృందముల సాయముతో ఎతా న్వేషణముళ గాపింప వలసి నట్టు

నిశ్చయింహ బడియె కెడ్తీ5 క మాసము లోపల ఎతా

వాసంజబు నెతంగి రండు వైళము యనుమున్‌

శాఎంచెను గఎ సేనను

భాసుర తేజబ్వ ప్లవగ పార్ధివు. జెలమిన్‌ కె46 65 దక్షిణ దిక్కున కేగెడి

యక్షీం బలాఢ్యుండైన యనిలజుచేం బ

ద్మామ+ డభిజ్ఞానముగా

నాక్షతిసుత కుంగరంబు నంపెను (భీతిన్‌, శ్రిశ్స7 శ్ర నెల గడవక మున్నే చత్ర

బతి వినళ నుషేఖు లనెడి వానరులు విలా

తుల వెదుకళల జనిన వారుము

రలి వచ్చిరి ఎత నెట నరయం జాలమిచేన్‌ 148 గి ధరణ ప్ముతిని వెదకుచు దక్షిణ దిళ

నంగదాదులు చేరిరి యంబునిధిని

దారి తఅలియక నిస్సృహం దలంగు వారి

యార్తి విని పల్కె సంపాతి యనెడి పక్షి కెశం

రవముణీయ రామూాయణను 160 కిష్మి0౦ధా కాండము ఆ ప్లవగులార మ్‌రు (పాయోపవేశంబు( జేయు6 గారణంబు6 జెప్పుడయ్య సాయ పడుదు నేను సంపాతి నాముండ నరం వచ్చినాడ నఖిల జగతి 150 క అని పలికిన పక్షీందున కనిలజు డెజీంగించె జనక జాపహరణు గౌ థను విశదంబుగ విని ద్విజము నెవ్వగ6 బొగిలె జటాయువు మరణమునకున్‌ కేక్‌ గీ అంత సంపాతి యెజఐ గించె హనుమదాది వానరులకు నతాదేవి వనధి నడుమ రావళఖుని పాలితంబగు లంక యందు నవని శయ్యగ పడి యున్నదని వగపున క్రై క పారావార గభీరా (కూరాసుర జీవ హరణ కోవిద శస్త్ర మారజిత శుభాకారా శ్రీరాజిత విపుల వక శ్రీ రఘువీరా కేల్‌ ఓం తత్సక్‌ క వర కిజ్యింధో కాండము విరచించెను దుగ్గిశెటై వేంకట తమ 7౮ య్య రసజ్ఞులు తలలూపగ హరి భక్తులు సంతణంప నార్యు లు మెచ్చకొ

రమణీయ రామాయణము 151 సుందర కాండము క రామా సభుఎధామా

శార్టమాంటయిద రుదిర దేహ సౌష్టవ కామా

కామారి వినుతనామా

(పామినుకుల దివ్యఎమ రాఒలలామా క్షే మ వదనంబుల్‌ గడు వాల్చి దీర్షమగు నిశ్వాసంబులన్‌ దీయుచున్‌

గదభ౦బాఖి వడంకు డెందములతో. గర్తవ్యతా మూఢులై

రొదచే రోదఎ న్మాకమిందెడి సము[దుం గాంది మేమిష్పుడీ

యుదథధిన్‌ దాంటుట కేది మార్గమని యతుగద్యిగ్నులై వానరుల్‌ వ చేయందగు కార్యం బేమని జాంబవంతుం గని తి క _ తమలో వృద్ధుని ధీయుతు

నమల చరి్యితు గఎవరుల యతులిత శక్తుల్‌

(గమమున నజ్‌ గిన వానిని

దమితో నర్రింప నతండు దగ నిట్లనియెన్‌ శ్ర క కడలి) గడచశ గ మనలో.

గడు గక్తి సమన్వితుండు కీరువలి సుతుండే

వడి దిరిగి రాంగ నతండే

కడిది మగం డను లెట్లు గడతురు వనధిన్‌ త్‌ క లెమ్మా పవన తనూజా

యివ్య్మూడ్కిం జింత గుంద నింఎత మగునా?

పొమ్మా దానవ నగరికి

నిమ్మా రామవుని కాన్మ పృథివీ సుతకున్‌ న ళఈ గురుబల యుతుండవు నీవల

కరువలి కెనయగుదు వేల కలంత పడంగన్‌?

సరగున సందమ్ము॥ గడవి

మరుత్తనయ పొమ్ము లెమ్ము మహినుత నరయన్‌ ళా

రనముణీయ రామాయణము 162 సుందర కాండము వ అని జాంబవంతుండు మారుతి నుద్చోధింన 68 క తనశక్తి తానజుంగక

వనరెడి వాయుజు(డు స్వియబల మెజు6ంగుటవే

వననిధిని దా ట దేహము

ఘనముగ నాతండు వెంచె గంభీర గతిన్‌ క్‌ శా అంభోధ్యుత్త రణార్రమై పెనుప దేహంబున్‌ మహేం(దాది( బా

దంబుల్‌ నిల్పి (పభంజ నాత్మజు డు మూర్ధం బూర్హ్వ దిగ్యాన సం

రంభ (ష్మకియ పైకిపోవ నుదయార్మ్క ద్యోతులన్‌ జిమ్ముచున్‌

సలభావించిరి నూత్న సూర్యుండని యాశ్చర్యింబుతో కోచరుల్‌ క కుంచింది జానవుల(6దా

నంచితగతి నూగి లేగి యాకొశమునన్‌

సంచిత బల సంపత్సము

దంచితు డై సాగె వనచరాగణి తుటిలోన్‌ 1] క వడి నెగురు వాయునుతు నుళ

వడి కెదురెక్కంగ లేక వార్షిధిలోనన్‌

గడుకొని పరుగిడు తరగలు

ఎడికిలి వలె నిలిచె. జెదరి ఫేనము లురులన్‌ క్షే2ై క _ పావని వేగాకృష్ణత

నావననిధీ ఫెన మెగుర నంబర వీధిస్‌

బోవుచు నుండిన మితని

కై విఎరిన కడలి చెయి యన గా నొప్పెన్‌ కేల్‌ శ గిరి నున్న చెట్టు చేమలు

కరువలి సుతు గమన వేగ కర్షణ యుళలై

యెొర+లగిన సం(దం ఐబందున్‌

వరలెను దీరమున మ్మితు వదలెడు భంగిన్‌ క్షే

రమణీయ రామాయణనుు. 163 సుందర కాండము వ పావని పై కెగిరి నపుడు కేన్‌ క ఎగ్సన పూవులు కడలిన్‌

బిగువు సడలి పడుచు నుండ "పెట్టున వజలెన్‌

దగ దివిజులు పూవానలు

నగచరుపై గురిసి నటు అనంత బఎతిన్‌ 16 ఊఉ _వాయుసుతోర్థ్వ దిగ్గమన వారిత సాగర వీచికా వళుల్‌

తోయుము మీ దనే నిలిచె (తుళ్లక పెకెగ (బాకి నుర్వుతో

నాయెడ€ గాన వచ్చెను సహస ఫణమ్ముల సర్ప రాజముల్‌

వేయియి. అక్షయో పయికి లేచి నటిందుచు నున్నవో యనన్‌ శత వాయు తరంగంబుల పై

వాయు తనూజుండు బర్వ వార్చిధి భక్తిన్‌

దోయిలి దాల్బ్చినటుల ద

తోయము రూపొందె గాలి (కొక్కిడి కతనన్‌ 18 ఉ అకసవుం బథమ్మున మహాత్ముండు మారుతి గాడ దీక్షతో

నాకనివాను లచ్చెరువులన్‌ దలలూచుచు మెచ్చుచుండన

స్తోక బలంబునన్‌ జనగళం దోయధి పావని సేవసల్ప మై

నాకుని హేమశ్ళంగు నగనాధుని పుత్తుని లెమ్ము తెమ్మనెన్‌ 19 చ్‌ లిమ్మా నగరాజనుతా

పామ్మా పావనికి నెదురు మోదమెలర్చన్‌

గొమ్ముల నిలువం జేయుము

సమ్మతి నాతిథ్య మిమ్ము సామీరి కొగిన్‌ 20 వ అంత మైనాకుండు 2

రమణీయ రామాయ౭పు 164 సుందర కాండము ౨ వననిధి ఎలుపును వినితా

దినకరు తజేజంబు నెనణ దివమున కెగసెస్‌

గనకపు శృంగంబులతో

నినకుల శశి దూత సేవ నెలమీ నొానర్చన్‌ లైల ఆ కడలి యలల నుండి కనకంపు శిఖరాలు

వెలికి దోప€ దనకు విందొనర్చ

నెదురు వచ్చు పర్వతేంగదుని గను గొని

యనిల నసుతుఃడు సంశయం-ఎ నొంది 23 ఉఊ రాక్షస మాయగాంలదలచి (పబ్బిన తేకువతో గిరీందునిన్‌

వక్షము వెట్టి కుమ్మె (బనభ్యకియ శృంగము భంగమౌ నటుల్‌

దకుండు మారుతాత్మజుండు తద్బల సంపటి యొట్టిదో నగా

ధ్యక్ష తనూభవుం డెజిగి హర్షము నొందెను మానసంఎయినకా. 24 వ అప్పుడు మైనాకుం డిట్లనియె రో క _ మెనాకుండనువా డను

నే నగపతి నుకుండ దొల్లి నిర్ణరపతి వ

(జానలము నుండి నన్నం

భోరిధి ని తర్మడి దాచి (ప్రోచెన్‌ గరుణన్‌ 26 వ _అవ్పటి నుండియు నురక్షితుండనై. నేను సాగిరంబునందు నివ

ఎంచుచున్న వా డ సమీరునకు నుతుండవగు నీకు సెవం జేయ

నవకొశము కల్పింవును ఇ చ్‌ శతయోజనము్యు లెనియు

నతులితగతి దాటు దిట్టవయు మహాత్మా

మతిమంతు(డగు సము(దుని

కతిధివిగా నిల్చి సలుఖ) మానందంబున్‌ 28

రమణీయ రామాయణము 1ళ55 సుందర కాండము వ ఈ పలుకుల నాలించి 29 క మైనాకుని యాదరమును

వానరవిరుండు మెచ్చి వల్కె నిటుల నేం

బూనితె6 (శుతినన్‌ రఘువరు

మానినిం గాంచకయె నిలువ మార్గమునందున్‌ ఏ0 వ మహనీియంబగు మి యాతిధ్యము నాకు ముట్టి న్హు నన్ను

మన్నింపుండని ఎల్కి మైనాకుని కనక శృంగంబులు స్పృశించి

పావని ఎరోగమించె వై క సురస యను పన్నగాంగన

సుర చోదిత యగుచు6 బవనసుతు నడ్డుకొనన్‌

బరుసమున6 బెనంగ కాతండు

సురసకు వెరవున జయించె నుర ల్మబపడన్‌ కై క్‌ ఆంబరమున బావని చన

నంబునిధిన్‌ నిడ బర్వె. నాతని చాయన్‌

డంబుమెయి బక్తై ఎంహిక

నంబరమున దాని. జంపె సామీరి వెసన్‌ తెలి గి. కడచె నీరితి వార్దిని గగనచారి

వవనజుణడు దూకెను సనువేల పర్వతమున

వాయుజు నిపాత వేగాన (వయ్యలయ్యె

గండశిలలు మహీజముల్‌ తుండులయ్యె

(పకృతి సంభవ మోహమున్‌ బాసి అత్మ

వంతు(6డు స్వరూపథారియై వరలి నటుల

వనధి దాట దాల్చిన కొండ వంటి మేను

(హస్వ మొనరించె పవనుజు డఉద్భుతముగ తె

రవుణయ శామూాయణసు 166 సుంధర కాండము వ ఆంజనేయుండు సువేల్గాదిని గొంతవడి వి్యశమించి (తికూట

గిరి బ్రతంబగు లంకానగరంబ. వంక సునిశితంబగు దృబ్దతో తన్‌ ఉ చూచె సమీర నందనుండు సూర్య కరోజ్జ్వల రశ్మి జాళువా

రోచుల పూ తలన్‌ బలు మెటుంగుల నీనెడి సౌధజాలమున్‌

మోచిత దివ్య సౌరభ సమూహ సమన్విత గంధవాహు(౬ చే

నూచగ బథ్ధ తీవియల నూగి (భమించు మదాళి జాలమున్‌ 86 వ్‌ ఎత్తెన కోట కొమ్మలు

పత్తనమును జుట్టు కొనుచు6 బరుల మనమ్ముల్‌

బిత్తర పోవం జేఐవి

యత్తలమున్‌ రాచు కొనుట నాతండు శకాంజన్‌ 87 క పురి నొారసికొనుచు నల్లన

సరిత్తు (వవవాంచ. € బులిన సంప[దుచితో(

గరి మదగమనల జఘనపు

ఎరి. దలపించుచు నమేయ శృంగారమునన్‌ 88 క్‌ కోట సమ మగును గిరికిన్‌

మీటున్‌ పెక్కెంపు€ జివర మిన్సేటి దరిస్‌

దీటగుకు వరిఖ వనథికి

పోట్‌పడు లంక దేవవురితో వెపుడున్‌ 39 క పరిఖను దాట నశక్యము

పరికింప€గ నెంత్తగట్టి వార త్రైనన్‌

తరగల రవములు విరతం

బరి సంఘంబులకు గుండె లవియం౦ జేయున్‌ 40

ఠరమణీయు రామాయణము 15 సుందర కాండము క నానావర్థంబులు గల

సూనావళి తోడ వెలయుమున్‌ వనఎమథ్‌

సూనాస్తుని కేళిస్టలు

లై నర్మ సఖిసఖుల విహారము భూర్చెన్‌ న! నే విచ్చిన పూవుల (పోవుల

పచ్చని కాద్వలము లందు. బాడెడు కులగల్‌

పొచ్చెం బెజబు గని వసుమతి

కుచ్చెళ్ళో యన రహించు4 గొమరారంగన్‌ క్ష తక జలజాకరములు తమ్ముల

చెలువముతోళ గలువ పూల సింగారముతో€

బొలుచాన్‌ లంకావాసులు

కలకాలము తలప బోరు కాలప్ప మార్చున్‌ ల్తె్రై క లచ్చికి నిలయం బందపు

టచ్చరలకు నాలయంబునై దివిజులనేన్‌

మచ్చరమున వెస గీటున

బుచ్చెడి రక్కనుల కిక్క బుద్ధిం దెలియన్‌ త్తేర్త వ అట్టి లంకాపురంబును ర్మాతి సమయంబున జ్తీ్‌ ఆ చిజబుత రూపమొంది పురమెల్ల వెదంకగా

బవన సుతుండు కదఠథె బరువు లిడుచు

కోట ద్వారమందు బోటి యొక్కర్తుక

హనుమ నడ్డగించె నార్చటించి త్శగ్ర అఆ అజచి చజచి మారుతాత్మజు నిట్టనె

నిలువు నిలువు కో6తి నెలవు దబ్బు యిటుల నేల వచ్చితీవు [పాణంబుల గౌందు( గదల వేని కుటిల చిత్త ర్త

రనముీయ రామాయణము 1658 సుందర కాండము వ అప్పుడు శ మ చజపున్‌ దాను (గ్రహించి డఉల్చడక రోషంబూని జృంభించి పే

రురముం బెంచి నిమీలితాక్లు డయి నిర్వ్యూడొల్ల సద్వ్యికమ

స్టిరలీలన్‌ ధృడమైన యంగుళుల ముబ్బన్‌ గట్టిగా6 గూర్చిని

ఘరమౌ పోటొకటిచ్చె దానవికి జిష్టుం డాంజనేయుండొగిజ 459 ఆ హనుమ ముష్ట ఘాతమునకు వే దొనవి

దొరలె భూమి మీ6ంద౬ దిరిగె. దనువు

పారలి యణజచి వగచె ముక్కున నోటను

పూఠరములుగ రక్తధార లెడల 50 క మద మణ గ బెదరు పైకొన

అదవద ఉగమ్ముకొనః బట్ట ననిలజు పదముల్‌

వదలక లంకిణి దీనత

సదయ హృదయ చంప వలదు శరణంబనుచుస వ్‌ వ పండియు లంకిణి యిట్లనియె వ్‌2 అ _ తొల్లి బహ్మ సెప్పె దోర్వలంయిన నను

పెలుచ వానరుండు గెలుచు నెపుడు

చేటు ఇాలమపుడె బేకుజు లంకకు

ననుర నాశనమున కదియి మొదలు ర్‌కె ఆ నీవు చేయం. బూను నిర్ణీత తార్థుంబు

సఫల మగును జుమ్ము సత్వరముగ

జనకజాతను గని సాహసంబున నీవు

మరలి పామ్యు కనుము మంగళంబు కడ వ ఆని వలికి లంకణ యదృశ్య కాలగాం జందోదయం బయ్యు 55

రమణీయ రామాయణము 169 సుందర కాండము లు అరుఖు కాంతిచ్చట లంబుధిలో6 బర్వె6 బుష్యుఠరాగంబులు పాలిచె మింట నింగి పాదోధి వినిల మధ్యమునకు బంగారు మొలనూలు పాదు కొనియె ఘనమైన ధ్వాతంబు కడలియం దడ గెను నీలిమ నీరధిన్‌ నిండు కొనియె దిజఖు చింకటులు సేరె చెట్ల కి నిడల చిగుళాకు చెడియ చెమ్మగిల్లె గీ కలువ కన్నుల నవ్వెను గొల కు కలికి పేర్మి గాంతుల౬ గూడంగ విలుగామి వంత గుమిలిరి విరహిణ్‌ వనజముఖులు చం(దికం గూడి యుడురాజు వదల బొడమ ర్‌ క అలల కరమ్ముల నంబుథి ఎలువంగ గలకల నగవుల విచ్చంగ నీలో తృలములు సుఖ సంతోషం బుల జెల గంగ జగములు నభమున విభు డలరెన్‌ ఫ్‌ చ నిజయలు వన్నెలాడి కడు నేర్చునః దూర్చు హసంతిపై వెసన్‌ శశి యను వెండి కుండంగల సార పయస్సును గాచుచుండగా బుసబుస పాంగి భూమిపయి బొల్చున జిందిన పాల పొంగుగా మిసమిస వెన్నెలల్‌ వెల గి మదిని మై వడి బర్వె సాందమై చ నెల తొలి దిక్కునన్‌ బొడమ నిండిన పేర్మి ధళలా వధూటి మేఠొ చలువ దుకూలపున్‌ బయంట చక్క గ దాలిచి శైల శృంగసం కలిత కుచాాగ పాటవ నికామ విశానము వెల్వరించి స ల్లలితపుం గల్వ లోచనములన్‌ దగ స్వాగత మిచ్చి నవ్వుచున్‌

రమణశ్‌య రామాయణను 170 సుందర కాండము ఆ పుచ్చ పూవు లీల బొడమిన వెన్హాల

నలరులందు (శొత్త యంద మొదవె6€

జలువ సాగసు ముసుగు చక్క గ సవరించి

కడిది శోభ నొ్‌ప్పె వడతి పుడ6లబయి 60 వ ఆ లంకాపటణంబున 6] గి స్వర్గమున దివ్యసుఖములు చవిని రోఎ

వనుథ గల సౌఖ్య మనుభవింపంగ దలచి

యచ్చరలు వేడ్క నిచ్చమె వచ్చి నిలిచి

నట్టు చూపట్టి రచ్చటి యతివ లెల్ల 62 గ! కట్టిన పుట్టముల్‌ తొల గ గాం బురుషాయిత కేళి సల్బ లో

గుట్టుగ నున్న యంగముల కోమలికమ్ములు హార కాంతులన్‌

బట్ట బయళ్లుగా నెగడ భామలు మోములు వాల్చి (వీడ6 జూ

పట్టిరి పూలపై నొరగు బంగరు పక్షుల (పాభవంఎయితోన్‌ 683 ఉ అచ్చర పిండు సోయగపు టద్భుత లీలను మించు హేలతో

ముచ్చట గొల్బు కామినులు మోహన గీతిక లాలఎంచుచున్‌

విచ్చిన వెన్నెాలన్‌ (బియుల నెయ్యము చూజ గొనంగ€ జూ చుచున్‌

అచ్చెరు వందుచున్‌ వెదకె నంజని పుత్తుుడు జానకీ సతిన్‌ 64 న ఇట్లు (వభంజనాత్మజాండు లంకా పురంటఎున వెదకి వెదకి సీతా

దేవిం గానక రావణాంత పురంబు (పవేశించి యచ్చట బాన

భూమిని న్మిదాసక్తలైన పూవుం బోణులం గాంచెను 65 క వలు తెజంగుల తను కాంతులు

గల చెలువల కలువ కనులు కాంచన భూషలొ

మిలమిలలు పాము కుబుసపు

వలువలు దల ఎంచె. బుష్పవన శుభశోభన్‌ ర6

రమణీయ రామాయణనుు 171 సుందర కాండము క ఉల్లసెతపు టుల్లంబుల

నల్లన మధురానుభూతు లాదట మెదలన్‌

పుల్లా క్రాముల మోములు

పల్లవితము లయ్యె స్వష్మ పరవశమయ్యున్‌ ళ7 గే అంభోజాకి యుకళి స్వ

ప్పంయిన రావణుని€ గూడి పరవశమై మో

చంబున నవతి ముఖాబము

చుంబెంచెను న్మిదమునిగి చూత్కారములన్‌ ౮58 చ జిలుగు కడాని భూషలను జెన్నెనలార ధరించి శోభలన్‌

జలికెడి దహముల్‌ రతుల చేత శమంపడి బ్వన్నమైన యా

వల నుఖన్మిద నాంది తమ పయ్యెద లూర్చుల సంచలింపగాం

జెలువల చాలు దోచె సరఎజ వరాగ తరంగిణులొ వలఠెన్‌ 69 క అందబజు శీతాంశు ముఖుల్‌

అందణు తమమధ్య లైన యరవిందానుల్‌

కందర్చుని పూములుకుతె

యందబు నందాం పోవు లబ్బురవు జెలుల్‌ 0 ఆ అచట నున్న యళట్లి యన్నుల మిన్నలు

రాక్షసేంటద్రు పట్ల రాగమూని

కోరి వవ్చినారు కోరికల్‌ చిగిరింప

బలిమి నెవతె నతండు పట్టలేదు ణా ఊఉ నీల పయోధరావళుల నిగ్గుల నీనెడి దేహ కాంతితో!

గొయిని బేఎ కంటి రుచిం (గాలు (తిపుండడము గి మోముతో

౩లము వోలె జండుకొని చక్క గ్‌ నిద్ధుర బోవు రావణున్‌

బోల6(గంజూచి దా బవన పుతుండు భీతిని బొందె నెంతయున్‌

రమణీయ రామాయణము 172 సుందర కాండము గీ కంధరాచ్చాదితోర్ట్వ్య భాగంబు రశ్ళ్శిం (గాలుచున్నట్ల (8ంది భాగంబు గఖి నట్టి కనక్షాది చందాన నత డు తోదె పట్టు ఎతాంబరము. దాల్చి పవ్వళింది 79 వ రావణుని పర్యంకంబున 74 క కుందనపు బొమ్మ యన దగు సుందరి యకత.[జ్వలంపు సాగనున శోభతా చిందించునదై కనంబడె నందమ్మున సాటి యెవ్వరామెకు ధరశిన్‌ 75 చ అనుపమ దివ్యరూప మహిమాతిశయం బెసలార లోక మో హన తనువల్లి రావయిని యంగము లంట గ గాడ సుబలో ముని గిన దాని మంజుముణి భూజత గ్యాతిని రాక్షసెందు భా ర్యను గని యంజనా సుతు డు రాముని పత్ని యటంచు ాంతుడె. 76 గీ. కంటి నేను€ గడక గంజాయతాోక్షిని రాము కూర్మి సతిణ రాగమయిని గడలి దా టినట్టి కర్టంబు చేపడె స్వామి కార్య మింక జక్క బడును 77 వ అనుచు సహజ చాపలంబున 78 అంబురుహము శకాంచితీ రోముని కాంత నటంచు వి కాస మొప్పుగ మోమునన్‌ మించిన వే డుక తోకను లేఎయ మేయ లావ మొప్పులం బుంచుచు.౬ గేరుచు గంతులు వేయుచు. (గేళ్లు దాటుచు నవ్వి న

రమణీయ రామాయణము 13 సుందర కాండము

ర్రించుచు స్తంభము లెక్కుచు జారుచు6

దేలగిల్లుచు వాలుచుస్‌ 79

వ మందోదరి సౌందర్యంబునకు ముస్ధండై జానకి యని (భమించి

యోచించి జానకి కాదని పావని 80 క రామానురక్త (పాణ

స్వామిని విడనాడి పరుని పర్థంకమునన్‌

గామ[కీడల౦6 దేలునె?

కామిని యిది ఎత గాదు గణుతింపంగన్‌ లక వ అని నిశ్చయించి 682 చ సొగసు మిటారి చేడియలు చాక్కపు టాసవమాని మత్తునన్‌

జిగి నెంరాల నేల పయి6€ జీరలు జాజ సుష నొంద గా

జిగురు మెబుంగుమేని నును చెల్వము గాంచి సమీర సూతితా

బొగిలెను బాప కళూపమున మున్గితి నంచు దురంత చింత తోన్‌ క మగువను వెదకం దగునే

మగవారల మధ్య? నేశు మై మజవక్‌ యా

మగనార్మడ నడుమ వెదకితి

మగువ కొజుకు ధర్మమె యని మారుతి దలచెన్‌ తికి కఠఈ కన జాలక సీతను బా

వని వనరుచు€ గడచె పంక్తి వదనుని గృహముస్‌

జని వెదకి ఎదకి వేసరి

పనివడి నాతం డశోకవనముం జేరెన్‌ స్రెఫ్ట్‌ క ఉన్నత భూమీరుహమున్‌

(గన్నన౯౬ దానెక్కి దిసల6 గలయం జూచిసీ

గన్నుల పండు వొనర్చెడి

+పన్నని యుద్యానవనము (పమద మెలర్బన్‌ ననే

రమయ శోమోయణము. 174 సుందర శోండీము ఊఉ ఉన్నత వృక్షశాఖికల నూగు తీలం పుపసంహరించి తా మిన్నులదాకు కొమ్మ పయి మేవడి నిల్చి ధరాతలంయిపై6 (గొన్నన లొప్పు తీవియల కుంజములన్‌ గని పోల తారలన్‌ విన్ను రహించు లీల పృథివిస్టలి గోభిల.6 బూలగుత్తులన్‌ 87 వ మజియు నిటుల ఖావించె 688 నే చిలుమామిడి కిరువఎకల విరి తీవెలు [పాకి కదల వేకువగాలిన్‌ నరవి నెసలారి నామని విరి యూయల మాధవునకు వేఎన రితిన్‌ 89 గీ టఉయుని తొడ వీడి పరువిడు ప్రేయం విలె జారు సెలయేరు పర్వత సానువులను జలములన్‌ (వాలు కొనల వృకేంబు లొప్పె (కుద్దురాలిని వారించు కొమ్మల వలె త ఆ (మాళకు శాఖ నుండి మారుతి దుమిళ ని కుంజములను బూవు గుములు రాల బూవులందు ముని గ పాల్వారె నాతండు కొమకు మిగుల విరుల కొండ వోలె య. అఆ పవన నుతు డు చెల౧౧ వనమున విహరింప నలిగి నట్టి జొంపములను గలిగి చెదిరి నట్టి విరులచే శీర్ధ శిఖలచే లతలు రతి కలుఎత దామలైరి 92 వీ పావని యశోక వనమున జానకిని వెదకి వదకి వేసారి వ్రి్రి ఉ (మొక్కెను రామచందునికి (మొక్కెను *తీకు మొక్కె గాలికోన్‌ (మొక్కె నుమిత్రవుత్తు9నికి (మొక్కెను ర్యుద నకున్‌ సురాళికిన్‌ (మొక్కను సూర్యచందులకు (మొక్కను వానరనేత ఆత్మలో వెళ్కొని చిక్కుద్‌ల్పుం ఉవనినుతల జూపు€ డటంచు వే డుచున్‌

రమణీయ్‌ రామాయణము 175 సుందర కాండము క రాముని మంగళ రూపము నిమముతో మదిని నిలిఎ నిశ్చల వృత్తిన్‌ భూమినుత జాడ దెలుపుము స్వామీ యని వేండుకొనియె సామీరి వెసన్‌ 95 క కలువలు వెలవెలబాలెన్‌ కలువల చెలి వెల్లం బాఅగా! బులుశ4గు గముల్‌ పిలఎలం గజముల జ2ంఈ6గళగం దొలిదిక్కు నళ గాంచిరఖ కఈకచె నలంకెగాన్‌ ళగ్ర గ] నలువసలన్‌ బరికించిళు దొలి వెలుంగునం బవనసుతుండు కొయ్యలి కొజకై చలమున+€ గనె దరువు మొదలు నెలవుగ నున్నట్టి యొక్క నెల ఈల గృశాంగిన్‌ వ శ్‌ దెసల వెలి గించు రవిచే సబచెడి కళ+ం దొర'గి నట్టి చంగదుని మాడ్కెన్‌ మసెగబ్బన మజణిక్రైవడి వసివాడిన ఎచను గనె వానరుల డంళతన్‌ లా ఈ కొకము రూపుగొన్న గుణకోభిళ రాముని బాసి యుండుటన్‌ జోకం దొజంగి వన్నెవెడె సోయగమున్‌ బెడం బాసి వీనరయ్దై యే6ంకట నాధునిం దలంచి యేడ్చుచు౯ గన్నుల కెంపుతో మహో (ాకృతులైన రక్కెసల యంటిక నుండిన కోమలిన్‌ గనెన్‌ 99 చ్వి పొగమంచు గ్రమ్మిన పొందమ్మి! టోల అంగార పీడిశయొ రోహిణి వఠె సంజ కెంధూళిలో సవిత చందాన పూవులు లేనట్టి పూదీవ మాది

రవముణకీయ రామాయణము 176 సుందర కాండము శుక్ష పాడ్యమి నాటి శుభాంశు రీతి భస్మ నిక్షప్తమౌ వ్యజమ్ము మాడ్క్సి ధూమ దూఎత కిలికామాల రుచిని పుణి సంక్ష్రయమున6 బుడమిని బడిన కాంతి వివాన నక్ష[తంబ చవిని తన సమూహము బాబ వనరాజు చేత సంరుద బద్ద గజ వధూఎ౨ భాతి వాడక యుక్తయౌ వల్లకి వలెను అనుళ బాధితయైన యజ్ఞమ్ము మాడ్కిి విస్మృతి గాందిన విద్య విధమున (పతిహతమైనట్రి శద్ధ్రను బోలి స్వర మణగారిన శబ్ధ్దమ్ము మాడ్కి అపవాద బాధిత యశము చందాన తపమే. ధథధనమ్మెన యుపవాసకృశను నిరతపతిధ్యాన నిర్మల మతిని దుఖ సంతప్తను దుర్భల తనును ేఘమై ఎతమౌ క్లిష్ణ వస్త్రమున భర్తృ వాత్సల్య మాభరణమై యి వ్వ గళద్శశుబక్తను కాంతను గాంది ఆనిలజుండు దలచె వనటమట సంది 106 క ఈ చీర చెజుగుననే ఈ చేడియ నగలు ముడిచి యల పై జొరన్‌ వైచెను మేము కనంగా తోచుము-- ఈరామ- రాము-_. తొయ్యులి లిలన్‌ శై]

రమణీయ రామాయణము 177 సుందర కాండము ఈ _ రామోక్తంబులు _తా

భామామణి నగలగాంచి పాదప శాఖన్‌

సామీరి నిరూఎంచెను

నామెయె ఎతనుచు మేని నగల గురుతులన్‌ 102 ద్వి ఈమెను వీడియా యివకులాధిపుండు

అనువుల నియపుట యచ్చెరు పౌర

ఈరామ మానన మా రామునందు

ఆ రాము మానస మీ రామ యందు

వాఎంచు గనుకనే (బతికి యున్నారు

ఈ సాధ్వి కొజకునా యిక్ష్వాకు నృపుడు క03 గీ అబల యెటు బోయెనో యని యటమటించు

ఆ(శితను (బోవ లేదని యావటిళ్టు

దార నెడబాణ నానని తల్లడిల్లు

(ఆయ వియోగాగ్నిచే దురఎల్లు చుండు 104 అ జలజ నయన సాధ్వి జానకియని యెంచి

తెలియ గోరి యామె కలతెజంగు

పవనసూతి యెక్క బాటవమ్మున శింశు

పా తరువును దాగె6 బర్జములను 05 ఆ చేవ గోలుపోయి సితమ్మ శింశుపా

తరువు మొదట వనట దెరలు చుండ

వేంగుజాము నందు (వేగగు మోహాన

రావణుండు వచ్చె రమణి కొజకు 106 ఉ తియ్యని న్వష్మవీచికల. దేలుచు సితను గూడినట్లు తా

శయ్యను వీడివచ్చె నొగి జానకితో6 దనగూర్మి సర్వమున్‌

జయ్యనః జెబ్బ రావణు౯డు సాధ్వి మనంబును (దిప్పు కామితం

బుయ్యెల లూగంగా హృడయ మువ్విళులూర విరాళి పెంప్పునన్‌

రమణీయ రామాయణము 178 సుందర కాండము వ పావని రావణుం౦జూచి 108 ఊఉ వాని దృడోన్నతాంగముల పాటవ జాత భయంకరత్వమున్‌ వాని తపో విభూతి విభవంబున నొప్పు నుదీర్హతేజమున్‌ వాని విశాల ఫాలమును వాని మహోజ్వల దేహ నీలిమం బూనిని రివి గాంచి వెజపొంది యడంగెను వృక్షశాఖలన్‌ 09 ఆ చూచెనిదుర బోవుచో నిప్పు నడయాడు రాక్షసేందు జూచె రాజసంబు మూర్తి గొన్నయట్లు పొడకకై జగమేల వల6తి యనుచు6 దల చెల బవనసుతు(ండు 10 ఈ దట్టపు ముంగురుల్‌ నుదురు దా కుచు6 గన్నామ యంచు లల్హనక ముట్టి చలింవ నందముగ మోడ్చుకనుల్‌ వికఎంప నెట్టనన్‌ మట్టియ శబ్దముల్‌ నిదుర మంపును (దోల ననర్హ భూషణా లట్టిటు సందడింప ధవు నంటుచు వచ్చిరి రాక్షసాంగనల్‌ 11 ఆ తన్ను€ గాంచి వణ కి తనువల్లి కుంచించి యవనతాంగి యెన యవని జాత యందమైన మేని నంటంగం దలంచిన పంక్తి కంధరుండు పల్కె నిట్లు 112 చ పదినెల లిట్ల్టు వ్యర్ణమయి పాజెను మాయురె కాలవాహినిన్‌ ముదితరొ నీదు మానసము ముర్దపు బట్టును వీడదేల? నీ వదయత గాం€౬ జెందుచును యౌవన మాజడి సేయనేల? నీ యెద శభిరామలీల6 గదియించి వెసన్‌ నను గౌ గిలింపుమీ?118 ణీ పట్టమహిఎ పదంబు నోపడ త్తి నీకు గట్టువా డను నన్ను+ జేపట్టితేని వట్టి మాటలు గావు నిన్‌ వదల బోను బట్టు వాడను వినకున్న బభిమి నిన్ను కేడీ

రమణీయ రామాయణవను 179 సుందర కాండము ఊఉ నీ యపురూపమైన కమనీయ శరీరము నూని నీవున వో యలివేం నిండు తయ నాయ్య6 గవుంగిట6 జేర్చ నూర్జితా మేయ సుఖంబు నొందెదను మిందినినున్‌ రమియించు కంజని టేయసముండునే? కలదె ద్ది తపన్ఫున కన్య మెద్ధియన్‌? కైష5్‌ ఊఉ చేయుదు నిన్ను బస్టమహిఎన్‌ ననబోండ్ణకు మేలుబంతివై పాయని (పేమతోడ నను బయ్యెద కొంగున గట్టు కొమ్ము నొ (పేయఎవై విహార మొనరింప6గ రమ్ము వనస్థలమ్ములన్‌ గాయజుకేళిం దేల్చి యెసకమ్మున నన్నలరింపు మంగనా 116 ఉ ఎప్పుడు నా మనస్సు కననింపగు నియెడ అగ్భమౌటచే నొప్పనిదయ్యె నన్యలగు ఉళ్మలులం గవగూడు మాట యో కప్పురగంధి య్మశువుల గార్చెడి కన్నులతో నిటుండంగా నొబ్బదమౌనకే సుఖము లొంద గ నర నీకు లేదకు? కే? ఉ వేయి విధాల సోయగపు వేడ్క వెలార్చెడి కామినీమణుల్‌ నాయనుబంథమున్‌ విడకనా కమసన్నల నుండియున్‌ జెలి నీ యతిలోక నుందరత నింపెను మోహము నా మనంబునన్‌ గాయజు వాడి తూపులకు గాఎలెం గాయము కౌగిలింపవే 218 చ ఉరువగు చన్నుదోయి మ్‌ది నువ్విళులూరంగ జేయు వాంచలన్‌ గురువగు (కోణి నాయెద బుగుల్కాన+ జేయు. (శగాడ కాంక్షలన్‌ మురువగు నీదు కెంబదీవి ముద్దుల నాడ౮ంగం బిల్వ నెనెటుల్‌ వరకరభోరు నిస్వెడ వలంతిని? శాదని పోవ నేర్తునే? 19 ఆ పూవు వంటి మేను€ బొగిలింవ నా్థాయమా? హోర వవ్నాయందు సుందరాంగి నిన్ను6 గన్నదాది నిలువదు నామది ఈరుణ జూఎ నన్ను. గావు మతివ 20

రమణీయ రామాయణము 180 సుందర కాండము క జవ్వనమను కొలంకున నో

జవ్వని నీ సపోగకనులు శఫరుల మాడ్హిన్‌

మవ్వపుగతి6 గదలుచు నన్‌

గవ్వించు నికేమి నేతు€౬ గరుణించగదే 12 ర కరికుంభంబుల కరణున్‌

దురుసై నీ వలుద చనులు తొయ్యలి తోచున్‌

బరికింప మదను.€ డెత్తిన

వర జయకుంభముల (పాభవము. బురుడించున్‌ కో గనే విరియం బాజిన తమ్మిన్‌

దిరుగాడెడి తే టిగముల తీరున లలనా

వజలున్‌ నీ నగుమోమున

కరువలిచే రేంచంబడిన కచపాశంబుల్‌ 2 క నాభి గుహా స్టిత నిధిసం

కోళిత కుచ కనక శృంగ నురుదిర భూతి

1పాభవ రక్షా దక మ

హా భుజగియె నీదు వేణి యభ్ధనిభాస్యా లై క అచ్చపు మేని కొలంఠకున

విచ్చెనునీ మోముదమ్మి విన్నాణముగన్‌

హెచ్చయిన మధువు€ (గోలన్‌

వచ్చెను ముంగురులు తేంట్ల వలె బూ బోణీ 25 గీ నాదు సహచరివై నివు నడచితేని

సార్దకంబగు న్‌మని చక్క దనము

ఆడవి€ గాచిన వన్నెల యగును జుమ్ము

మగని€ దలంచి పరాజ్ముఖి వగుదు వేని క26

రమణీయ రామాయణము 81 సుందర కాండము ఇ _ గువ్వవోలి నీవు కూర్చుండి యున్నను బై ట నెంతలాగి మాటు6 గొనిన దాంచందరమె నీకు6 దన్వంగి నీలోన వెల్లి విరియుచున్న వింత సౌబంగు కే2₹ ళ ఎంచన్‌ దరమే నీలో సంచితమై యున్న సృష్ట చాకుర్యంయిన్‌? మించున్‌ మించు తనుద్యుతి నంచగమిన దాంచంగలవె యవనత ముఖవై? కై2టి కవిరాజ విరాజితము రజనికరానన యేలనె నన్నిటు రాయిడి వెట్టుచు నుంటివి పం కజదళలోచన న్యాయమె నన్నిటు కాల్చంగ' దీకిపు దృక్కులవే? గభజగమనా చనను6 గాయజుకేళిని తాత్త్షుక మొప్పంగ దేల్చుము నీ భజన మొనర్చెడి వాండను రాజిగ వాంలి పాలన సేయంగదే కం ఉ చేడియ యేటికే యిటుల€ జీ దజ గొందువు? పూపుజొదు తూ! టాడెడు నాదు మేను నకటా* దయలేక దయార్ద్ర దృష్టుజస్‌ జూడక యున్న నా తనువు (సుక్కి నశించును గూర్మింజూఎుమీ వండెద దైత్యనాథు డను వేల్ప్చులసేవ [గ్రవాంచు గూరు6డన్‌ క నీ పెదవుల ముకుళనమున నీ పువు దీవియలు చివురు లిప్పవు ననెలన్‌ కోపము వీడి హఎంపుము ఈ పుష్పోాద్యానంయి నవ్వ నిందు నిభాస్యా క్ట

రమణీయ రామాయణము 182 సుందర కాండము గే కనకా భరణా లంకృతవై

మెజపు తీగవలె మేఘమాలలో

విహయసంబున పుష్పకంబున

విహరించుము నన్నన్నుగవాంచుము

కుసుమిత తరు కుంజమ్ములలో

అళికుల గానము లాలకించుచూ

చొక్కపు టాసవ మానుచు నాతో

హాళిని హేళుల గూర్చగరావే

ఆలలు ముద్ధిడు సేకతమ్ముల

అలక లల్లల నాడ మోమున

బాహు వల్లరి నన్ను పెనగొన

నాదరించుము నన్నులలనా శైలి చ అసదృశమైన యౌవనము నారడి వుచ్చుట న్యాయ మోనకే?

కుసుమ సముభ్గమ (పకర కుంజము భృంగ విృాన మొనపే?

కుసుమ శరోపమాను నను గూడి నుఖించి చరించకున్న వో

మిసమిన లీను వెన్నెలలు మేదుర కానన ఎమ కాయుపే 1838 క్‌ వదలుము మంకు తనమ్మును

మృద.పా నీ పెదవీ విచ్చి మెత్తని పలుకుల

ముదితా నుడువుము తీయగ

నదయత నను గూడి పాందు స్వర్గ సుఖభమ్ములో 184 శ ఈమాటది కన్ను గానక

భోమని భూవ్వుతి పరుని భార్యయటంచున్‌

నేమమున నుండ జాలక

ఏమరి (పారించె దావవేందుడు ఎతన్‌ కే35

రనుీయ్‌ రామాయణను 183 సుందర కాండము క ములుకుల వఠె నామూర్కుని

పలుకులు కర్టముల'6 దూజ౯ బరపురుషునిళో

జబలుకగ నాల్లక్‌ తృణమును

నిలిపి యెదుటం బలికె ఎత నిషఘ్టరఫణితెన్‌ 136 చూ పుట్టితిం బుఆఅగ్థమూర్తి యగు భూసతి గర్భమునం చయోనిజన్‌

మెట్టితి మేల్మి వర్తనకు మెబ్బు వహించిన వంగడంబునన్‌

బట్టితి. బూరుషోత్త ముని పాణిని లోకము లెల్ల మెచ్చన

న్నట్రి పవి(తురాలి తనువంట గ గోతెదు దుర్మదాంధు6డా 137 కళ నారీరత్న్మమ నంటివి

శఈూరిమితో౧ బరుని గూడి కులికిన యెడలన్‌

నారీ రత్నము నౌదునె?

నారికి. బరపురుషు పాంచు నా ఇమ్మలగునే? 138 ఆ జరయు రుజయు.6 గూడి జర్జరితంబును

జేయున నట్టి మెను6 జెనటి వగుచు.6

గోరం దగునె నీతికోవిదుడవు నివు

(బహ్మవంశ మందు€ (బభవమంది 139 ళ్‌ సా సఖు నెడంబాయక నే

నే నుఖముల వదలి నానా యీ విొనంలగెదవే

యా సుఖముల? నే నుందుసె

న్‌ సరసన్‌ దుచ్చబుద్ధి నీతి వివానా కి40 ళ్‌ కడు౯€ గూర్చు నాధు నుండియు

నొడికపు సొమితి నుండియున్‌ బిడిదంబౌ

'సపెడంబాటు కలిగె నక్కట

కడళండ్లే రృడియె నీదు కపటము చేతన్‌ కశ

రమణీయ రామాయణము 18% సుందర కాండము క కడిది కుతం్యతంబులచే

నొడ గూడదు నీదు కోర్కి యుర్వీసుత ని

కొడ బడు ననియెడి యోచన

విడువుము పెరచేడె మీ ది సేర్మి విసంబౌ ఐం! త కడు కూరిమి నన్నేలెడి

యొడయని గికురించి తెచ్చి యిల్లని నాతో

వెడగుం బల్కులు బల్కెద

వడిగొట్టువు పొంద గలవ్వరా యమ ఫలమున్‌ శీత ఊఉ. చెతి వన్నాసార్లు జగజెట్టివి నీవని సర్వలోకముల్‌

గుబ్బట నుంచి యీ భువనగోళము (తిబ్బతినంచు వేడ్యమై

గొప్పలు చెప్పగా నగునె? కూళవు వంచన సల్చి బల్మిమై

యుప్పని నన్ను దెచ్చుటది యున్నతి చిహ్నముగా దలంతువే? ఆ పలికె నిట్లు సీత పంక్తిముఖుం డామె

(వబల పరుష వాకృరంపరలకు

గరము కినిఎ కూడ గాముకు డౌటచే

నోర్చి యిట్టులనియె నువిద జూచి త్తే క మురువులు జిలికెడి దానవు

పరుసములగు భాషణములు వలుక_. _గునా?

సరసము లాడందగు నా

నరనను గూర్చుండి నీవు జలరుహ నయనా శీఢ క నీ రూపమునకు బానిస

నై రక్తు డనైతి విస్ఫుటాఖ్ధముఖీ నీ

పారుష్యపు బలుకులునా

కూరిమి సడలింప లేవు కొనకొని యెఫ్పడున్‌ 147

రను౭కీయ రామాయణము 185 సుందర కాండము క వలరాజు తూపులకు నే

నిలువంగ లే నతివ మాననీయుని నన్నున్‌

ములుకులను బోలు కరినప్పం

బలుకు-. నాప్పింపవలదు పర్వేందుముఖి కేఉతి క ఈ విధమున. బలికన యా

రావణు వాక్యములు దుర్భరములై తోచెన్‌

భూవకు సతి కామాటలు

దావాగ్ని జ్వాల లౌటందా నిట్ణనియెన్‌ కశ9 క దహనంబైనను దేహం

బిహసౌఖర్ధము లొల్లనిచట నినకుల తిలకుం

డహరహము నాదు హృదయపు

కుహరంబున వెలుంగుచుంట గుర్తింపవొకో? £50 ళ్‌ మతు డవైకోరితి వు

న్మత్తత మగనాలి నన్ను నానాధుండు నిన్‌

దుత్తునియ లు జేయును నీ

పత్త నము సముుద మందుం బడి భగ్నమగున్‌ [ఫ్‌ 1 / నీ భార్యల నీవెట్టులు

పాభవమున రకసేయ వాంఛించెదవో

యూ భువి నితరులు పరసం

కోభిత పత్నులను (బోచు కొందురు కడకన్‌ కెక్‌2 ఉ ఒప్పని నన్ను సాథ్విని దురుద్ధతి 6 బొంద6 దలంచికేని నిన్‌

దప్పక బూది సేయంగల దానను మూర్థత మాని తేకువన్‌

జప్పున6 జేర్పు నాధథవుని సన్నిధికిన్‌ నినుగాచు నాతండున్‌

ముప్పులు నిన్ను ముంచుటకు మున్నె వివేకముతోం జదింపుమీ

రమణీయ రామాయణము 186 సుందర కాండము ఉ ఇప్పుర మెన్ని దుర్హశల కిమ్మగునో నిను నమ్ముకొన్న వా రెప్పగిదిన్‌ నశింతురొ (గవాంప గ లేవు గదా యిఎ గుజిన్‌ దప్పదు రాము బాణఖమది తపక నిన్‌ దెగవేయు జుమ్ము నీ గొప్ప శరిర ముర్విపయి€ గూలక పోవదురా ద.రాత్మకా ర్‌శ్తీ క వలి౩3 జలజాకి య్యాకియ జలజల బాష్పములు రాల జానకి మోమున్‌ దిలకంచుచు.€ (గుద్దుండై పలాశి కాలావా భంగి6 పైబడ నిలచెన్‌ ల్‌ఫ్‌ ళ్‌ కన్నులు నివ్వులు రాలగ బెన్నూ తన్‌ బడ్డు గొజికి భీకరు డై యా మన్నీ డు తన్ను దూజిన యన్నుల ఎబున్నను వధింప నడిదము దూసెన్‌ ర్‌6 నే అచ్చోటి మగువలం దొక మచ్చిక గల మచ్చెకంటి మానుము రోషం బిచ్చెల్వ నిచ్చగింతువె నచ్చిన నేనుండ ననుచు నాధుం బొదివెన్‌ 157 వ్‌ ఒల్లాని యీ సతియెడ ని యుబ్లము నిలుపంగ దగునె యుడుగని కోర్కెల్‌ మల్లడిగొన రమ్మాకో కొల్లలుగా గలరు నిన్ను గూడు శుభాంగుల్‌ కె58 ఈ అనుచు దన్ను బొదివి యడ్జ్డగింఒన యై తూర్మి చెల్వ మనము కుందకుండ చుట్టుకొన్న యట్టి నుందరాంగుల కెట్టి వెగటు దోపకుండ వేల్చు దాయ క159

రమణీయ రామాయణము 187 సుందర కాండము చ తన కత6 గన్నవారి మది తల్లడమంది కలంగకుండు రీ తిని గినుశెంపుం బోనడచి త్యివత వెల్వడకుండు నట్లుగా ననుప్పున గూర్చి నట్రై దనుజాంగన కాంగిలి మెల్లి గా సడి ల్చి నగవు మోము నూని యిటు ఎతను6 జూచి వవిండె నిట్టులన్‌ క విన రెవ్వరు ని గోడును గన రెవ్వరు నీదు పాట్లు కావున నిందే మనవటెనా యగ్గమునన్‌ వనమున రాముండు చచ్చినాళడో యేమో కేర1 క పరునింట నిన్నిదినములు చరించినట్టై సతినిం గడు చక్కని దానిన్‌ బరువుగల మగజెవండును బర్మిగహించునె త్యజించు బంభరవేణీ కె62 గీ రెండు మాసొల వ్యవధిలో నిండు కూర్మి నాదరింపక పోయిన నజ్ద వదన పంపు వాడను గాలుని పట్టణమున కంచు జెప్పెను రావణుం డవని సుతకు 16కి ఈ సీతను జుటి కాంపుదల సేయు భయంకర శాక్షసాంగనా (వాతము జూచి రావణుడు బఠ్క్మె మృదూక్తులనైన కఈకూరమౌ చేంతలనైన మార్చవలె ఎత మశంబు నటంచు సమ్మదా పేత మనన్కు డైచనె నభిష్టము కూడని కారణంబునన్‌ 64 చ అంత రాకపాంగనలు ఎతకో కరక క రావణుని వైభవంబును జేవయు నబ్బలియ.6 జేరం జెందెడి సుఖముఠొ కావరమునం గాదనినన్‌ జీవితమున గలుగు వెతలు సెప్పిరి వాఠల్‌ 66

రమణీయ రామాయణము _ 188 సుందర కాండము క కన్నుల నీరము చిబ్బల

విన్నందనము దోప నచటి వికృతాస్యలకున్‌

దిన్నని మాటల€ దగదని

యన్నెలతుక సెప్పు వార ల్మాగహవశలై ర్‌ క _ చంపద మనియున్‌ మజ్‌ని

సాంపగు దేహంబు నల్ల జుజ్రైద మనియున్‌

ఉఅంపప్తు గోరల మాంసము

నింపుగ భుజియింతు మనియు నేర్చడ బలుకన్‌ 68 గీ రాక్షసబ్రల బెడిదంపు రావమునకు

గాడమైనట్టి నిదురలో6 గలలు గనెడి

(తిజట యను రాక్షసాంగన తివిరి లేచి

దనుజ కాంతల వొారించెల దగదటంచు 69 వ అంత (దిజట యిట్టనియె 170 క చాలింపు డు మీపలుకుయ

పాలింవు మటంచు బత పాదాబ్దిములన్‌

(వాలుడు మనలన్‌ గావగ

నీ లలనయె మవకు దిక్కు పృదివీస్టలితోన్‌ 71 క కలగంటి వే గు జామున

విలబల్లెడు నిపురంబు విజిగి కడలిలో

గలిఎు నశించెను రాక్షస

కులము హతంబయె రాము కోలల వేతన్‌ 172 క రావణు డు ముని గెల జమురున€

గావిరి వస్త్రములు గశ్సై గాలుని దిశకున్‌

వొవిరి పరిజనముల తో.

బోవంగం గనుఃగొంటి6 బోతు మూపున వడిగాన్‌ 173

రమణీయ రామాయణణను 189 సుందర కాండము చ్‌ శ్వేతాంబరు*డై కాంతి

స్ఫిత గజం బెక్కి (పేయసీ యుక్తండైై

(భాతయగు లక్ష్మయినితో

భూతలపతి రామచం(దమూర్తి వెలింగన్‌ క7క క కనకాంగద కయూరము

లిన రళ్శిన్‌ (శతిఫలింప నేనుంగు నెక్కెన్‌

ఘను(డగు విభిషణుం డొ

యూన దనుజుల్‌ తన్ను+ గొలిచి యభినుతి సలుపన్‌ కైక క్‌ నాకల నిజమగు నేనిస్‌

(బొకటమగు బవరమందు రాముని చేతన్‌

సోకుల మన్నీండడంగును

రాకా శశివదన సీత రామునిళ బొందున్‌ క్‌?6 క _ కావున. దర్జింపకుల డీ

దేవి నిక విభీషణుండు తేజముతోని

దేవికిం +ఉబభుండగు మనలన్‌

గావంగ్‌ నీసాధ్యి దక్కల గనుంగొన మొరులన్‌ గ? నే శుకలతంం శోభిత యీ

యిభగామిని (మళ్ళంబోవ దిక్కట్టులలో

విభు6 డీమెను రక్షించును

(భువగు రావణుని జంపి భండన భూమినీ 1 శ వజవుడుగుము సాధ్వీ నీ

చెజం బాపంగ రాము€ డిటకు పచ్చెర వచ్చున్‌

దురమున [మందును రావణు

డరమర నీకేల నమ్మ హర్షముఇ గనుమీ క79

రమణీయ రామాయణము 3 సుంనర కాండను ఆ అనుచు6 (దిజటవల్క నవనీతనూ జాత సాంత్వనంబ నంది సంతసమున మంచు వీడినట్టి మంజరి వలె. దోచె6 ఐబలికె సమయ మెజింగి పవననుతు€ండు 180 సీ. సరయూనదీతీర సాకేత రాజ్యమ్ము( బాలించె దశరథ పార్థివుండు పుత్త్రుల నల్వు౦ బురుషోత్తముల6 గనెల బుత్త కామేబ్బని బూని చేఎ రాజకుమారులన్‌ రాముండు జ్యేస్టుండు పటుతర వి([కమ బాహుబలు డు శస్త్రాస్త విద్యల సాటిలేని మగండు సుగుణాలవాలుండు సుందరుండు రక్షించు ధథర్మమున్‌ రక్షించ. లోకము నాత్మధర్మంబును నాత్మజనుం చిజుత [ప్రాయము నందు జెనటి రక్కసులను యజ్ఞ రక్షణకునై హతమొనర్శె కాలకంరుని పెను కార్ముకంబును (దుంచి ఎతమ్మ మురువైన చేయి వక్రై రాజ్యాబిషేకంబు రామునకుం జేయ సమకట్ట దశరథ చ్మకవర్తి తగదని క్రెకేయి తన వత్తు భరతుని రాజొనర్చు మటంచు రచ్చ జే తీ. పంపె రాముని బదునాలు వతృరములు కాననంబున నివఎంప€ గర్‌న వృత్తి (బాణనాయకు నెడలబాం (బదుక లేక వెంటనంకును జానకి విఎనములకు న!

రమంకీయ రామాయఃణఎను 191 సుందర కాండము గి తబ్‌ఎ వేసమ్మును ధరించి తరుజణి(6 గూడి రామవు(ండ. లల్మణు డు వఎలటరా వనమున మునుల మన్నలన్‌ బౌంది ముదము మీజ6 జ్మితకూటంయి సేరి వఎంచు చుండ 182 గీ వచ్చె నొకనా డు భరతుండు భక్తి తోడల దళ్లి సల్చిన పాపాన దంను (వాల్చి చిితకూటంబునకు6 గడు చింత ముని గి యన్న పాదంబులం బట్టి యటమటించె క్షేగ్రితి గీ అ(గజా రాజ్యమే నొల్ల నని భరతుండు పాదముల (వాలి (పార్ధింప6 బాదుకలను రాబవుం డచ్చి నియమించె. (బతినిధిగను భరత 6 బాలింప ధర6 దన పదవియందు కేరిక వ ఆవల ఎతారాములు అక్మణునితో కేక గ్‌ చిితకూటంబు వీడి విచ్శితములను గహన పథముల6 గాంచుచు గాలినదక గతిపయ దినంబులకు జేరి కట్టిరొక్క వర్శశాలను గౌతమీ పంచవటిని 186 వ అ పంచవటి చేరువ పర్ణశాలలో6 గొంతకాలము నివసించిరి ఒక్కనాండు 187 ర్స రాముని గవయ శూర్చణఖ రా సౌమితి చెక్కెను రక్కెస ముక్కు చెవులు చెలియలకై పోరుసేఎన ఖర దూష ణాదుల రాముండు హతమొనర్చె మాయామృగంబైన మూరీచు వంచన చే రామలక్మణుల్‌ దూరమరుగ

రమణీయ రామాయణము 192 సుందర కాండము ముని రూపమున వచ్చి మోసాన జానకీ దేవిని గొంపోయె రావణుండు గీ వ్యోమ పథమున నేగుచు నువిద ఎత యెలు6గు రావడ నేడ్వంగం బులుంగు జండు రావణుని తోడ సమరంబు రహినొనర్చి భరణ (వాలెను జెక్కలు విజిగి సురిగి స్‌ రామలక్మణులు ధరానుతన్‌ గానక యడలుచు వెదకి నారటవు లెల్ల బుశ్యమూకమున నుగీవునిం జరం సఖ్ధమ్ము వాలితో నలిపినారు వాలిని గూలిచి ప్లవగ రాజ్యమునకు నేతగా నుగ్రీవునిం బొనర్బ నాతండు ఎతామహాదేవి జాడను దెలియంగ నాయిగు దిక్కులకును బంఎన వారిలో వాయు తనూజుండ దకిణదిశ కేను దరలినాండ పక్షవరుండు సంపాతి సూచించిన తెజఖంగుననే బయల్దేజి వనథి ఎంభఖుంచి వచ్చితి లంకకు జేరితి రావణు నంతఃపురమ్ము నందు గీ వెదకి కనలేక వేసార్‌ విఎగి తుదకు€ గంటి నిచ్చోట శ్రీరాము కాంత నేను వ నులక్షఇములు రామనృపతి నొడివం లకితములయ్యె నా శుభ లక్షణములు శ్ర్‌ళె

రమణీయ రామాయణము 13 సుందర కాండము నే (శవళామృతముగ రాముని

పవ్మితకథనిట్టు మథుఠ ఫణితిని మదికిన్‌

జవులూరించెడు నస్వరమున

జఆజవరాలికి6 జెప్పె హనుమ సౌహృద మొప్పన్‌ [90 క _ అరవిచ్చిన కనుదమ్ముల

వెజపొందుచు.€ జూచె సీత వృతము వయికిన్‌

అరుణార్కుని బంబమ్మున్‌

బురణించెడు వాయునసుతుని మోముం భనియిన్‌ శం! ఊఉ రాక్షస మాయ యౌనని ధరానుత శోకము సొందు భితిమై

వృక్షము పైకం జూచు6 గలయేయని యెంచు మదిన్‌ గలంగునా

భకుకు డైన రావణుండె వృతచరుండయి వచ్చెనంచు+ దా

నకుల నీర్ముగమ్మ వెళనందును నించును వేడి యూర్చులన్‌ 192 | తరుచరుండు వృక్షముం దిగి

వరవర్థిని బెదరు వప వక్కాణించెన్‌

వెజపుడుగుము తల్లీ నే

కరువలి తనయుండ రాము గాదిలి బంటుస్‌ క్షిప్ర కళ ఎవ్వతి వొంటరి పొటునే

నివ్వనమున గొసి నొంది యీగతి ధూళిన్‌

మవ్వపు దనులత మాయగ

నివ్వగి నుండగ హషేళ్తు వమే తల్లో గె9ిడి క్ర కోొమీలి వీననిధి దొంటితి

రౌముని పని బూనితిన్‌ ధరానుత కొణక్రై

వేనుజు (గుమ్మరి కాంచితి

భూమాంతర శిఖను బోలు తొయ్యతిని నినునీ సైర్రిక్‌

రముణభీయా రామాయణము 194 సుందర కాండము రే సురతరుణవొ యక్షకులా భరణమవో గరుడ జాతి వరఠవర్షినివో యురగాంగనవో నీఠరూ పరయ గ దివ్యమని తోచు నద్భుత భంగిన్‌ 196 క శార్థమవు శాతవ గృహమున బాముల కోర్చుచును బ్య్థియ పౌతివత్యం బీ మగువ యోముకొను? శ్రీ రాముని దేవేరి వీవు రాకేందు ముబీ 97 క వనచరు డీవిధి బలుకుచు జనకజు భయముడుప వామె సన్నిధి కరుగన్‌ దనుజాధీపు6 డీరూపున అనువున వంచింప వచ్చెనని యామె యనెన్‌ 198 ళ్‌ శ్రీమంతుడైన దశరథ భూమీశ న్నుషను జనక భూపతి పుతిన్‌ వామమునన్‌ అతను నే ధీిమంతుడు రామచందు దేవిని హనుమా 199 క్‌ చూడగ (వేలెడు లేవి వోడక సాగరము దొ౭టశోఎతివే? యే వేడబయో యగునా? నీ పొడిమి€గన నాదు మదిని బొడమెను శంకలొ 200 వ అంత సీతాదేవికి (బత్యయంబు(౬ గలిగింప దలంచి 201 క సెంచెను దేహము పావని మించిన నుడిగాలిధాటి మిన్నుం దోక్షన్‌ జంచత్కొంచన ముకుట ము దంచిత దీధితుల నెజపి యర్ముుం బోలన్‌ 202

రమణీయ రామాయణము 195 సుందర కాండము క జనకనసుత పవన తనయుని

ఘనరూపము విస్మయంబు గడలు కొనంగన్‌

గను గొనుచుండ6గ6 బావని

వినయంబున. దొంటిరూప వీక ధరించెన్‌ 203 వ ఎతాదేవికి బ్ర్ధయోదంత మిట్లు విన్నవించె 204 క అంజన తపము ఫలింవ (శు

భంజను నంశమున6 బుట్టి బలియు డనైతిన్‌

గంజాప్తనుతుని సచివుడ

నంజిక యనుమాట యెజు6ంగనట్టి భటుండన్‌ 205 క అని తన జన్మవిషయము ప

వనాత్మజుం డెజటుక వజుపం6 బాయని శంకన్‌

జనకజ వర్చింపుమ నెన్‌

విన గోరుచు విభుని రూప్ప వీను లలరగన్‌ 206 వ హనుమంతుం డిట్లనియె 207 క పలుకుల వర్ధన సేయ గ

దలమ నీ విభుని సాబగు? తరుచరుడనునా

పలుకులు మన్నింపుము నీ

యుఎయుకును దీర్చన్‌ వచింతు నొగి వినుమమ్మా? 206 మ నమమై యున్నతమై దృఢంబునయి థాస్వంతంబునై నుుపస

న్మమునై సారగభీరణాస్పదము విన్నాణంబునై భవ్యమై

కమనీయంబయి మందహాసరుచిరేఖా శోఖితాస్యంబునై

కొమగరారున్‌ రఘురామమూర్రి తగు పల్కుల్‌ లేవు వర్హింపంగస్‌ గ్‌ చూడవలెనమ్మ శ్రీరాము సుందరతను

వర్ణనన్‌ జేయ వళశమౌనె వాణికైన?

ఎయరుమలనె మోహవార్థిలో ముంచ గలుగు

దివ్య కమనీయగ్యాతుండు భవ్యమూర్తి 20

రమణీయ రామాయణము 196 సుందర కాండము సీ అపురూపమైన నీలాంబరచ్చ్భాయకు మెబజు గులు దిద్ధును మేనిశాంతి పున్నమచందురు పొలపంబునకు వన్నె = నొస గ6 జాలును హాసమొప్పు మోము కుముదనంతతులకు€6 గమనీయతం గూర్చ6 గలుగును ద్యుతులీను కన్నుదోయి మదకరి గతులకు మర్యాద నేరుపు ననవద్య గంభీరమైన నడక గీ సాధు వాగరి మకరంద మాధురిమకు.( (గొత్త తీయందనంబును గొసరి యిచ్చు నమ్మ శాఖామృగంబున కలివి యగునె నాకు శ్రీరామమూర్తి వర్ధనము సేయ? 2కే నే అన్నకు నీడగు తమ్ముం డన్ని గుణంబులను గాని యపరంజికి మల్‌ వన్నెను గూర్చు శరిరపు వన్నియ గలవా డు (భాతృభక్తుండు దేవీ 22 క విమని చెప్పుదు దల్లీ రాముని వ్యథ నీవు లేమి రాాతిం దీవముల్‌ వేమజు నిను స్యరియంచుచు భూమిజ లేనట్టి బదుకు పౌల్లని వగుచున్‌ 213 ల నగుమోముగల స్వామ నవయుచు నున్నాలడు చింతాభరమ్మున€ జెలేయ లేమీ వకతంబున నీదు స్మృతులు హేతునవులుగా వే డి నిట్టూర్చులు విడుచుచుండు

రనుణీయ రానవూయణును 197 సుందర కాండము అభ్రాకరంబలఅ యట్లు లోచనములు నిరతంబు€ గన్నీట నిండియుండు నాల్లండు స్నానంబు నోగిరంబును నిద వోవండు తనుకాంతి (బుంగె ధూళి గ్‌ నీదు రూపంబు నాత్మలో నిల్చి యెపుడు ధ్యాన మొనరించుచున్న వాండ్రమ్మ నిజము గడపు గడియలు యుగముల కరణి రాహు వుండు పురుషోత్త ముండు నమ్ముము శుభాంగి 214 క కలుముల చెలి చెలికానికి€ దులతూగెండి యందగాడు తోరవు వగబే6€ గలు వకనుల్‌ జలనిధులె తలంగన్‌ కొభిల్లు నవీిమొగము నెల€6 గనమిన్‌ 215 తరళ కలికి కన్నుల నీరు చిప్పిలం గాంత నీకొజ కేడ్చుచుస్‌ బలవరించును బవలు రేలును బాధనొందును దీనళన్‌ సనలుపుదుండును జపము నెబ్బుడు జానకీ శుభమం౦(తమున్‌ గొలుచు నీదగు మూర్తి నొ యనమఘుండు నిశ్చల ఎబిద్ధితోన్‌ 216 క చింతాభరమున్‌6 (గుంగి ని రంతరమున్‌ దన్ను6 దలళచు రమబణుని గాథన్‌ సాంతమువిని హర్షమ్మున్‌ వంతయు. బెనగొనంగ జనకనందన ,బమసెన్‌ ల్ద్నెళా గీ. అఆనవాలుగ రాఘవుం డంఎనాండు (యేయంకి నీకుం దన యంగుళలీయకమ్ము నంచు హనుమంతు'6 డొసంగిన నవని తనయ యధథికమైనట్టి యాహ్ల్హాద మనుభవించె 218

రమణీయ రామాయణము 198 సుందర కాండము క కన్నన బాపష్పములురలన్‌ జెన్ము నుంగరము€ గాంచి వేతం బలరన్‌ గన్నుల కద్దుకొని సఖుని గన్నిట్టి ముదంబునాందె6 గాంతామణి తాన్‌ ౨29 ఉ నాథుని[వేలి యుంగరపు నాణిము జూచుచు (వేల6 జొన్నుచున్‌ నాధుని కూర్మి హస్తమున నర్మిలి గంధమలంది పేర్మిమై నాధుని బౌొందినట్టి యలనా టి వివాహ మనోజ్ఞ దృశ్శ్యముల్‌ బాధను గొల్బ్ప రామవుని పత్ని నిగిడ్చెను వేడి యూర్చులన్‌ 220 వ ఉంగరము నుధ్రేశించి యిట్లాకోశించె 22] ఉఊ రాముని ముద్దుటుంగరమ రత్నవిరాజిత హేమమ్ముదికా యేమని చెప్పె (వాణవిభు డేవిధి నుండెను చెప్పు మమ్మ నా స్వామి కరాంగుళిన్‌ వదలి వాయుజుతో ఒ-ధిన్‌ దరించిగా రామున జూడ వచ్చితివ (పాక్తన కర్మ వివాక దూఎతన్‌ 222 నే ఇన్ని దినంబులు నను గన కున్నావఠు యెొట్టులుంటి వూర్మిక యౌరా మన్నాధు కూర్మినంతయు గొన్నావటె నన్ను జూడకుండుఎ తగ.నే? 228 క నాకన్న మిన్న వీవే యా కౌనల్యతనూజు నంగుళి వదలన్‌ లేకుంట్‌వి నే నిచ్చట రాశాసుల మధ్య జిక్కి రాయిడి వడితిన్‌ ఏ22డ్క చ పతి యెడంబాట నోల్బు కొనవచ్చునె సాధ్వికి నాధుచింతచే వెతను గలంగు ఎత పరివేదనముం బరివృద్ధి సేయు సం గత ల గెలంకుచున్నదది కాంతుని యుంగంమంచు నెంచి మౌ రుతి వచియించె నిట్లు నెనరున్‌ వెలయంచి నమాశ్వసించుచున్‌

రమఃఠీయ రామాయణము 19 సుందర కాండము గి కష్టముల కాంమంతయు గడచిపోయె!

గపులతో రామభ్యదుండు కదలి వచ్చు

దుషరాక్షస గఆఅమంలన్‌ (దుంవి వైచు

నీదు చెటుంవాఎ నినుగూడు నిజము నిజము 226 క వచ్చును రాముండిచఎ౨క8

చిచ్చజ ఎడుగట్లు చింవి చెండాచు నినున్‌

(ముచ్చిలి తెచ్చిన రావణు

నచ్చెరువున జగములరణం హర్షము నొందన్‌ 227 ఆ అంతయేల నమ్మ యానతి నాకిమ్ము

చదును జేతు లంక కణము లోన

దనుజవిభుని రావణుని [దంచి నిన్ను వి

జెనిల జేర (గలను జానకమ్మ ౨2 త్రి క ఎక్కుము తిన్నెం టోలిన

చక్కని నా వీపుమీద సాధ్వీ (కుటిలో6

జుక్కల విధిం జని నే

(గక్కున నిను గూర్తు నీదు _పాణేశునకున్‌ 2929 వ పావని వాక్టింబుల కలరి ఎతాదేవి యిట్టాయె 2806 ఉ అ-తటి వా డవే యగుదు వారసి చూడ6ంగ నాంజజేయ నా

యంతట నీదువెంట. జను టౌచికి గాదు రఘూద్వహుండు డ్రి

మంతుడు వార్థిదా టి రిపుమర్హనమున్‌ బొనరించి నాదు దు

ఖాంతమొనర్చి నన్నుగొను ఓర్హ మగున్‌ దఅపోయ మారుతీ 23] ఉ ఉముమటంచు నావిభుని కొబ్బదమౌనటు చెబ్బకిమ్ము నే

రాముని దక్క నన్కుల బరాకునైన స్పృశింపనోప మా

యాముని వేషధారి కపవాత్ముండు రావణుండం క నన్ను నే

నేమియు6౬ జేయ లేక బలవానత (మాన్ప్సడి యుంటి బీతనై 282

రమణీయ రామాయణము 20% సుందర కాండను వ మారుతీ మన్నాధునకు నాపలుకుల నిశ్రైజిఃగింపుము 2338 గీ (కొవ్వి శను గాకి చీరంగ6 గోపమూని

వైవ గా లేదె (బహ్మాస్త్ర మీవు నాథ

అట్టి రూరిమి యెమాయె నాతతాయి

రావణు డు నన్ను6 జెజవట్ర రావదేమి? 254 గీ చెమ్మటం జెరగిపోయిన చెంపబొట్టు

తుడిచి నిండారు కూర్మితో€ దొల్లినివు

మ-వీశిలా తిలకంబును బు౧ఏక పెట్టి

నట్రినామీ ది పేర్మి యేమయ్యె నయ్య 285 క గడుపహోసంగె రక్కను౯డు నే

నొడ ఐడుటకు వత్సరంబు నోర్చితి నెటులొ

కడఎతి బదినెల లిలకనే€

గడప గ లేనంచు€ బెల్బి కాంతుని వమ్మా 286 వ ఆంతట మారుతి 287 అ నీదు వగపు జూది నే వపించితి కమం

ప వలయును నుదీయ వచనసరణి

ధర్మ సమ్మతములు తల్లి నీ వలుులు

పంవు మమ్మ యానవాలు నిచ్చి న. వ అని (ార్థింప ౨230 క నీలాంబర మధ్యంబున€

(ఛాలెడి యుతువీధి నడిమి (గ్రహకూటము నొ

నీలాలకముల పొపటః।

(గాలు శిరొరత్న మొస6గె గఎ ముఖ్యునకున్‌ 240 వ దానిని (గవాంచి దోవతి కొంగున బదిల పజవి లిశ్తీక

రమణియ రామాయణము _ 201 సుందర కాండము క కడలిని దా టిన వెరవును

బుడమి నుతన్‌ గాంచినట్టి పాలుపున్‌ దెలుపన్‌

గడంక మెయి వాయుదేవుని

కొడుకేది యశోకవనము6 గూలం (దోసెన్‌ 242 ఆ చివర కొమ్మనుండి చెంగున దూకంగఈ

గొమ్మ విజిగెం (గింది కుంజ మణ గె

వాల మల686 జుట్టి వడిలాగ వేరుల

తోడ6గూడి తరులు దొరలి పడియు వైశ్షకై క హనుమంతుని యాగడమున్‌

వనపాలకు అడ్థ బోయి పరిభవపడి వే

చని రావయుతో( బవన సు

తుని చేష్చత మెజుక పజఖుప6 దోరపు టలుకన్‌ ౨248 క కన్నుల నిష్పులు రాల గం

(గన్నన రావణు6డు శార్యగర్వితుంను బం

"పె న్నెాజసరులన్‌ హనుమను

ఛిన్నాబిన్న మొనర్చి చెండాడుటకై 24క్ర క. వచ్చిన రాక్షస సేనన్‌

(గచ్చ పొదను బోలు దాని గనుగాని వీకన్‌

'హెచ్చరిక6 జేసె పావని

యుచ్చస్వనమూని యాగ హో దేకముతోన్‌ 246 చ పరమ పరా([కమోజ్వలు (డు భాను కులాంటుధి సోము దూతనశై

యరయ6గ రామపత్ని నిట నంబుధి దా6టితి నామెంగాంచియా

తెజవకు రాము సేమమును దెల్చితి నేగుచు వానరు లెట్రి వారొ మీ

కెజబుంగ గ జేయ నీవనము నిట్టానరించితి రండు పోరికిన్‌ 247

రమణితకు రావాయణమనము 202 సుందర కారడము క రామునకు జయము. గూర్చెద

రాముని సతి6 దెచ్చినట్టి రాక్షస విభునిన్‌

గామాంధుని దత్చురమున్‌

భూమిని లేకుండ నాశముం బొనరింతున్‌ 248 క ఇక్కరణి సింహనాదము*

లుక్కున గావించి రే6గి యుదృటు4డై తా

నొక్క డె (వేల్మిడి సోంకులఅ

నక్కజముగ జముని వీ6౦టి కంపం గఠిగెన్‌ వశ్సథ క్ర చావక మిగిలిన వారలు

రావణునకు బవననుతు పరాక్రమ రుచియున్‌

జీవయు దెలిఎరి సమర

(పావిణ్యము గళ్లు దొరల రావణు డంపెన్‌ 250 క రెచ్చి సమీర కుమారు౭డు

పొచ్చెము రానీక దానవుల నవలీలన్‌

(వవ్చెను దైతుస్టల నుజిమెన్‌

బచ్చెన బొమ్మలను జదుము బాలుని భంగిన్‌ లక్‌ వ ఈ విషయ మెజింగి రావణు డు 252 ఊఉ మించిన కోపవేగమున మేను వణంక6గ రావణుండు శౌ

ర్యాంచితు డైన నందదుని అక్ష కుమూరుని ఆంజనేయం +

క్షించు నిమిత్తమంపెను (బఎద్ధు డూవాళడని సేయ బోయ ని

ర్వంచిత బాహు వి్శ(కమ విఠాజితలీలానశకోక వాటికన్‌ 2538 క బవరంబు సేయ వచ్చిన

యుపకుని నతుగ్మగతేజు నూర్ణిత సత్తున్‌

బవనజాండూ సూచి * యౌరా

పపోం దోణన్‌ 1్నబనవ మొకటి వచ్చె ననుకొనెన్‌ 254

రమఃకీయ రామాయణము 203 సుందర కాండము క హోరా హోరిగళల బోరిరి

వారయ పవనజు6డు చెట్టు బండలు బువ్వెస్‌

చారుణ శరముల నక్తుండు

మారుతై€ గురియ జేసి మందంగ జేసెన్‌ 255 క మాయా యుద్ధ మొనర్పన్‌

ఛాయ్మాకియ నక్షు6 డెగిరె చదలున కంతన్‌

వాయుజు6 డుప్పరమునకున్‌

బోయి [గ్రహింవెన్‌ తదీయముల్‌ పాదంయిల్‌ 256 గే ఆఅక్షీణఐ బాహుబలు€ డీ

య్యక్షుని పాదముయి వటి యవనిన్‌ గొట్టన్‌

అకమణమున మరణించెను

రక్షోవిభు నందనుండు రక్కను లార్వన్‌ 257 వ అంతట రావణుండు అక్షకుమారుని మర+ంబు విని తన

కుమారు నిం్యదజిత్తుని గని 258 ఊఉ తుంటరి వానరుం డొకండు దుర్ణయాండైన భవత్స హోదరున్‌

దంట నెదిర్చినా? యతని ధాటకి నిల్చెన? చంపెననైై ము

క్కంటిని సైత మోర్వగల గండరగండండు కోంతి చేంబడె౯

వింట్‌ిమి మోరవార్త “రవి గపి6 బట్టుట కీవెపోవలెక౯ 259 నే ఇందు జయించిన వాండవు

'పేం్యదుని కీడ్రైనవాండ వీవు వెసన్‌ ని

స్తం్యదుండ వైచని వైరిని

సం[దమునకా [దోసె రమ్ము చంఎ కుమారా 260 ఉ సోదరు చావు వార్త మదింజొచ్చి దవానలమట్టు లేర్చుటకా

వేందుజుగొన్న వాని కరణజకా రణరంగము. జేరంబోయి యా

వేదన మూదలింప సలిపెళా గఎపై6 బటు సింహనాదముల్‌

రోదఎ నిండ జేసెను విరోధిని జూచెను రూక్ష దృష్టలజ్‌ 261

రవముణీయ రామాయణము 204 సుందర కాండము క కో6ంతి పయి బజపె నాత(ండు హేతి (వాతమును బోని యిషువుల విలస చ్చాతుర్య లాఘవముతో వాతాత్మజు మేను తూట్లు వడి జల్లెడగా౯ 262 లె విన్ఫులింగంబుల వెదజల్లు నమ్ములక౯ా ఫూత్కారముల వాయుపుత్తు6 డార్చె వాయు వేగమ్మున వచ్చు బాణమ్ముల వాతాత్మజు డు కేల6 బట్టి విజిచె నురుళలీముఖములు కరువలి తనయుని ఉక్కు దేహము6దాక్రి మొక్కవోయె వ్యజసన్హిభములౌ బాణముల వడివచ్చి యాంజనేయు9 మేన నణ గి పోయె ఆ మొనను యిందజిత్తు వృంఖాను పుంఖమ్ము గా నిగుడ్చు నిశిత కాండ చయము హనుమపట్ల వ్యర్తమగుచుందె నీభుగిం ఒండ భండనంబు జరుగు చుండె 268 ఉ పావని యిం్యదజత్తుపయి వైచెడి గండశిలల్‌ కుజంబులుకో వావిరి నిల్యదజిత్తు తన బాణ పరంపరలన్‌ వెలార్యుచుకొ జేవ యెలర్చ (దుంచుచు ననికా బురశించెను గాని పావనికా రావణ గెల్బు మార్గము కనంబడదయ్యె గణించి చూదినజా 264 ర కరువలి నూనుని వమ మరికట్టగ వె రవు గనమి యజిముటి పడుచుకొ సురవైరి సుతు డు వైచెను బరిపంధి విదొరణంబు (బహ్మాస్త్రంబున్‌ 265

రమ౭కీయ రామాయణము 205 సుందర కాండము మ వర(బహ్మాస్త్రము చేత మూర్భిలిన భాస్వత్తేజునిన్‌ బావనిన్‌ ధథరపైం గాంచి నిశాచరుల్‌ జయ జయ థ్వానంబులన్‌ సల్పని ర్భృరమోదంబున దేవజాగణము దుర్వారంపు దు ఖంబునస్‌ సరవిన్‌ గన్నుల నీయినింప మెజసెన్‌ దా నిం్యదజిత్తుగు డై 265 క _ సామాన్య వానరుండని భూమిని బడినట్టి పవనపుత్తుని6 (దాళ్ళన్‌ వేనులు6 గట్టిరి కొట్టిరి పామరులగు రక్కసిండు వలనెబణు గమిచేనస్‌ 267 గీ రక్కనులు మారుతాత్మజున్‌ (దాళ్ళ చేత6 బట్టి వడవేయం గొంతసేపటికి వదలి పోయె (బహ్మాస్త్ర బంధమ్ము బుద్ధివాను లహహ యెొఖు గరు (బహ్మాస్త్ర నముహిమ వారు 268 క అసువులు బాయక పావని వనుమతి మూర్చిల్లి (బహ్మావరమున (బదికెన్‌ వెస మూర్భనుండి తేజెను గఎమై రక్కసులు (కాళ్ళ గట్టిన కతనన్‌ ఇైగ్ర9 క హిపని బలఎనుని వఠె నోవిని గని బంధనమ్ము నోర్చుచు మెల6గెన్‌ భావింప మేని సుఖములు పోవిడువం దగవె పనులు పాసగించుటకై 270 క చుట్టుకొని పవన పుత్తుని గట్టిన రజ్జువుల౬ బట్టి కలకల నగుచుస్‌ నెట్టుకొని పోయి రావణు కస్టైదుట న్నిలిఎనారు కడింది పలాశుల్‌ లజ

రమణీయ రామాయణము. 286 సుందర కాండము ఆ తాను దెచ్చి నట్రి త్రన్యీలలామతో ముచ్చటించి తోట6 జొతియ6 జే యసుర బలము నొంది యక్షుని బరిమార్చి నెగడుచున్న కోంతి నిక్కు౯ జూచి 272 క భగ్గుమన మేను కోపపు వెగ్గలమున గనుల రక్త ఖిందువు లురలన్‌ నిగ్గడి దశకంరుడుతా దిగ్గన ధర దన్ని పలికె దీముస మెన గన్‌ 272 ఉ ఎవ్వడవోరి కోతి యిటకేమి కతంబున వచ్చినావురా మవ్వపు తోట జొచ్చి వినుమానముగా విహంయంచుకేలరా అవ్వనజాయతాక్షికి రహన్యుము తేమి వచించి నావురా చివ్వకు కారణం బెఖుగల6 జెవ్టుము (శొవ్వడగించా మూర్జు డా చ _తెలియదొ నీకు వృకచర దేవతలైనను మత్పురంబు నేం బిలువక నాదు సేవకయి వే డుకత్తైనను జూడళ€ి బోరురా తులువ యెటుంగ బోఠ కుమతుల్‌్‌ గడు జెప్ప గ (తుళ్లితో మహో జ్వలదులు వవ్నాకీలల విశంకట వృత్తిని మకికంబునాన్‌ 275 వ అని యడుగ నాంజ నేయ ౬ డిట్లనియె 276 సీ నీ భాత వనచర నేత న్యుగివుండు నీ కేమ మడిగెను రాక్షసేశ ఆ మహాత్ముని పల్కు లాచరభీయముల్‌ ధర్మార్ధ మిహపర తారకములు దశరథ ధరణీశ తనయుండు శ్రీరాము డనుజుతో పత్నితో వనికి వచ్చె

డమణీయ రామాయ్‌*ము 207 సుందర కాండము వతినంటి వచ్చిన పరమ పతివ్రత ఎతమ్మ వనములో! జెదరి పోయ అమెను వెదకుచు నాయన్న దమ్ములు చెలిమి సుగ్రీవుతో6 జేసి నారు వాలిని రాముండు వధియించి. కఎఎతి నస్ముగీవు నారించె నుదతి జుడ దెలియ న్నుగీవుండు దిక్కుల సఇమకను వానర సేనల బంఎనాడు గి వారిలో నేనాకండను వాయు సుతు డ అవని జాతను వెదక్షుచు నభ్ధి దాట వచ్చి ఎతను€ గంటి నీ వనము నందు వింటిని దుష్టచ్వేష్ట న్మఎదయ్లము గొల్బె వ77 క నిను€ గనుటకు వని6 జెజవెతి ననిసేయన్‌ వచ్చినట్టి యాయుధికుల నా తను రక్షణకై చంఎతి6 గనినాడవు కప్పుల ధైర్య గరిమన్‌ మహిమన్‌ 278 క కలరెందజొ ననుమించిన బలియులు నుగీవు బంట్లు వానర యోధుల్‌ పలికెద విహితోక్తులు విన వలయున్‌ గఎరాజు చెఎ పంపిన మాటల్‌ ల7ం మ గణనీయంబగు (బహ్మవంశమున భాగ్యం బార జన్మించి స ద్గుణముల్‌ చొప్పండ జేయు శాస్త్రములు నీతుల్‌ నేర్చియున్‌ నీవురా వణ రామ్యుపియ్‌ జానకీ రమబణినిన్‌ బట్టంగ థర్మం బొకో? శణికో(దేకపు దుష్టబేష్టల.ను జక్కందిద్ది మేల్కాంచుమా? 280

రముణియ రామాయణము 208 సుందర కాండము క కరుణాఢ్యుండు రాముడుని

నర మరలేకయె శమించు నార్యను సీతన్‌

ద్వరపడి యర్చింపుము దా

శరధికి నర్జింపు మతని శరంము భక్తిన్‌ బైతి క్ష చోరత్వము నీచం బది

జూరత్వ మధికముగ నబిశంసన మొందున్‌

జోరత్వము జారత్వము

వీరు. డవగు నిన్ను బప్టె విధి నేమందున్‌ 282

భి క _ పరభార్య నంటనగునా?

ధరణీపతి వీవు (పజల ధర్మ పథమునన్‌

వజలం౦ం జేయుట వెజవని

మజచితివా? పట్ట దగునె మగనాలి నిటుల్‌” 288 క పోంగాలము దాపురమై

యీ గాలము నందు6 జిక్కి యిక్కట్టులలో

నూ గాడుచున్న నీకున్‌

బాగోగులు సెప్పు మ్యితవరు లిట లేరా? 284 క గొంతున కురియగు _తా

కాంతామణి€ గోరనేల? కంతుని కొణకై

మంతనములు సలుపుదువా?

కంతుని గన గోరి నీవు కాంతువు కాలున్‌ 285 క కులమును గుణమును గలిగిన

వెలందులు రతి బోలు చెలులు వేనకు వేలొనిన్‌

గలియజ్షా గనుసన్నలలో

మెలగకా రామానురక్త మెల త వలయునే? 286

రమణీయ రామాయణము 209 సుందర కాండము గీ సాగరోత్తుంగ వీచికా చయము వోలె

మండు వేనంగి గాడ్చుల తండము వలె

పోర లయకాల వర్షాంబుథార అట్టు

ప్లవగ బలములు దండెత్తు లంక మీంద 287 ఉ సార పరాక మాథ్యులు యశన్వులు ధీరులు భూరిసత్త్వ్వ గం

భీరు లుద్యగకాయులు పవ్మితచరి(తులు యుధ్ధ పండితుల్‌

బూరుహ భూధరాయుధులు ముష్టి విదారిత శృతుమస్తకుల్‌

వీరులు వానరుల్‌ _పకటవేగులు మట్రరె నిన్ను ముట్టడిన్‌ !1288 క ఒక్కండ నేనె చాలుదు.

జక్కాడంగ నిన్ను నీదు సైనిక చయమున్‌

నిక్కమ్ముగ నీ పాణము

దక్కించెను రామమూర్తి తన శపథముచేన్‌ 289 క మానవుండు రామచంటదుండు

వానరు౯ డర్క్మజుండు (బహ్మవరములు నిన్నో

దానవ కాపాడవునీ

మాన [పాణముల మానుమా మౌడ్యంబున్‌ 290 చ విను మనురాధిపా యనుభవించితి వీవు తప ఫలంబు థా

(తిని గల సర్వసాఖ్యముల.€ దేలి మనోహర లీల నింక నీ

కనుభవ మౌను చుష్కృత దవానల కిలలునీ మహత్త్యమున్‌

గనలగ జేయ భస్మముగ కన్నుల విప్పి చరింప మేలగున్‌ 291 వ (వభంజన సూనుని యీ వాక్యంబులకు రావఖణుం డత్యంత

రోషావేశ పరవళుండై యిట్లనియె 292 క వెంపరలాడన్‌ వచ్చిన

తెంపరి యీకో6€తి దీని తిమురున్‌ (దుటిలో

చింపుడు కశఘాతమ్ముల!

(దుంపుడు ఖదణ్ధముల వీండు రూపబుభంగిన్‌ 29త్రి

రముకీయ రామాయణము 218 సుందర ళొండనస వ అంత గుణభూషణుండగు విభీిషణుం డిట్టుఫదేశించె 294 క తగదీపని దనుజేంగద్రా

జగతిన్‌ దూతలను జంపు చర్య యభధర్మం

బగుంగాన వేజు శిక్షన్‌

దగినటు విధియించి వీని దండింపందగున్‌ శకి వ అని పబోధింప6బడి ఠావయుండు 296 కః చొచ్చెను మన నగరంబును

విచ్చల విడి( దిరిగె వీని పెను వాలమ్మున్‌

జెచ్చెరం గాలిది పంపుడు

పొచ్చెపు వాలిండి ఈనమ్ము బూనెడు కరణన్‌ 297 నే రావణు నానతి గుద్దల

(పోవులు తైలమున ముంచి పొంకమెలర్బన్‌

బావని తోకక6 జుట్టిరి

పావులు రక్కసులు దహను పాలే దొగిన్‌ 298 వ అప్పుడు హనుమంతు €డు 290 క్‌ కటిన ఐంధంబుల నొక

పెట్టున (బిమలంగ! జే 'పెను వేకలతో

వెట్టన దనుజ ఖభటా ఖిన్‌

గొక్రైను వానఖుని ఇంక్షకున్‌ నిప్పు నిడెన్‌ 800 కఠఈ _ కాపున్న దనుజ కాంతలు

భూపుత్తిని జేరంబోయి పాలఃతీ కఎకీన్‌

ాఎంచె గీడు దగ్జుం

జైపోయెన్‌ వానరునకు-హావడి కఖెన్‌ 801 వ ఈ వార్త విన్న సీతాదేవి 302

ఠరమణజీయ్‌ రామాయ్‌ణవు 211 సుందర కాండము ఈ తనకై యిక్కట్లం బడి దనుజుల [దోహంబు కతన దర్ధుండగు నం జన ఉనయు'. గావుమని తా ననలుని (బార్థించె వార్త మై భూకులతక్‌ 3038 నే వగ. బొగిలి జనక నందన తగ వవ్నాని మానసమున ధ్యానమొనర్చన్‌ సెగ సోకలేదు హనుమకు తొగ చెలి వలెం బావకుండు తోచెన్‌ గపికన్‌ వై0ళ క అనలుని చల్లందనమును హనుమంతు.6డు జనకజ్యాత్ల యాకీ ర్యాదం బున గలిగిన ఫలమనియా మెను సంస్తుతి సల్ఫి యెగసె మినువీథి కొగిన్‌ తె05 సీ కోట కొమ్మకు. జేర చుబ్బంచి శుంఖుంప్‌ నొప్పె దారాజువ్వ యోజ నెను వాలంబు పాొడిగింవి వలయాకృత్రిం 'దిఫుం చనరారెం జ(కశాయుధంబు మాడ్కి చున్నత స్టానంబు నుండిదూకగ'6 దోక చూపక్రైనది _తోకముక్క కరణి జ్వాలికా మాలికా పరివేచ్పతుండయి యాకృతిం గాంచిన యగ్ని భంగి గీ దోచెమారుతి మందిర స్తోమముల్నను హర్మ్య సందోహముల'6 _గాల్బె నళ్ళని చేత బూది చేయంగం బడనట్టి దేదిగాని మృగ్యమయ్యె విభిషఖు నిల్డు ద్క 306

రమణీయ రామాయణము _ 212. సుందర కాండము ఎ దినమణికై మరుత్తనయు. దెత్తిన భూవ మన ధూమలత దివంయినకు€ (బాక (బళయాంబుదంటబులు పర్విన చందాన దట్టంవు బొగలు దిక్తటుల (గమ్మె నమవననిఎ నాటి యంధకారమ్ములు నెం రోదఎయెల్ల నిండుకొనియె మిలమిలలాదెడి మిణుగురు లట్టులు విస్ఫులింగంబు లావిర్భవించె ఆ నగ్న పర్వతంపు టార్భటుల్‌ చెలరేగ. (ఎజ్వరిల్లె మం-ఎ పలువిధముల. బూని పవన సుతు డు పొంగి విజృంభించి కలయ దిరిగి లంక6 గాల్బ్చినపుడు 807 గీ. నుళ్ళు దిరుగుచు ధూమంబు సూడ నొప్పె వ్యోమకేశుని బెడిదంపు బొమముడి వఠె మెల6గు మిడు(ంగురుల్‌ పాగమధ్య మెణయ నొప్పె (చిపురనంహారి ఫాలాగ్ని దీఎ వోలె త086 క ఈ విధమున రావణు లం కావిభవంబును దహనుని కాహుతి. జే సెన్‌ బావని రక్కసి మూకల జీవమ్ములు తల్లడిల్లి చిడిముడి పడగ 809 క వాలము జలనిధి నొర్బెన్‌ జాలము నొనరింప కవనిజన్‌ జూచి మహా ఖీలంబగు వారిధిను ద్వేలగతిన్‌ వాయువీచి విధముక దాటెన్‌ తీ10

రవముఃకీయ రామాయణనుు 213 సుందర కాండము క తన రాక కెదురు నూచుచు

వననిధి గట్టునను నిలిది వనచర వీరులొ

గనుచుండ వాయుపుత్తుంండు

వినువీథిన్‌ వచ్చి దిగియె వేడ్క సెలంగన్‌ త్‌ నే కను(గొంటిని జానకి నని

హనుమంతి (డు పలికె మ్మితులందణు హర్షం

యన వీనుల విందుగ విని

గొనకొని వీరాంజనేయు.6 గొనియాడంగన్‌ త12 క అంగద జాంబవదాదులు

పాంగెడు నానందజలధి మునుకలు వేయన్‌

జంగున దుముకుచు6 (దుళ్ళుచు

నంగీతాలాపనములు సలివిరి ప్లవగుల్‌ వశత ఆ అంకయందు. దాను లంకిణి నోర్చిన

తెబంగు మజియు ౧ణతకొజణకు( ఎటురము

కలయ వెదకి యామె6 గను6౯గొన్న వెరవును

దెలిపె లంక6€ గాల్చు తజంగు6€ గూడ వ. వ జానకీదేవిని గుజించి యిట్లు వచించెను తిక గీ _ అవని గల నద్ధుణమ్ము లా యవనిజాత

మెప్పు గోరుచు నామెతో నొబ్బ యుండు

ఆందము తపం బొనర్చి యా యన్నుమిన్న

కన్ను సన్నల నెప్పుడు (గాలి యుండు 16 ఆ బాగు బాగు బేషము బళిబళలి యని వాయు

పుత్తుు నుడుల మెచ్చి పొగడు చుండ+

గపులు పవననుతు(డు విపులమ్ముగా నివే

చించి నుడుల తిరు తీయ్య మెసంగ 31

రను౭ీయ రామాయణము 214 సుందర కాండము తే అంగదాదులు వెంటరా నాంజనేయు€

డరుగు చుండంగ రాముని కవనిజాత

చరిత మెటి గింప వారలు చక్కనైన

మధువనంబును గాంచిరి మార్గమందు త్‌18 ఆ దేవతలకు€ గూడ. దేజి చూడ గరాని

ఐలిత మధు వనమును లాతసులయి

వానర (పవరులు వన విహార మొవర్చ

నంగదాజ్ఞ వేడ నొతండొస గె త19 క్‌ పసలేని భోజనంబును

మెనవుచు6 బయసేం బొనర్చి మేనులు వొడన్‌

నణచెడిన వృక్షచరులకు€

బసందు మధువనము థాద౩ ఫలభరికలబై 820 - క (తోపుడు లాడుచు నొండోరు

వీంపులపై నెక్కి దుమికి వేండుక సెల గన్‌

ూఎంచిన మధువానుచు6

గాపేయ (కీడలందు€ గడఎరె కీశుల్‌ త్రి21 క్‌ అదలించుచు బెదరించుచు

వదరుచు వడి వచ్చినీభ్రి వనపోలకులన్‌

విదలించి చొవ గొట్రిరి

మదమున మధుమత్తు ల్‌న మాలుత్యోదుల్‌ 322 ళ దెబ్బలుదిని వనపాలురు

గొబ్బున సుగ్రీవు జేరికో తులు వనమున్‌

దబ్బిబ్బు జేఎ రన వినీ

సబ్బిన సంభమము సూనీ నుుగివుండున్‌ తి28

చమణశీయ రామాయణము 215 సుందర కాండము ఈ _ రామునకున్‌ సొమి(తికి

నామఛభువనమందు జరిగినట్టిది ఈలిఫెన్‌

సామీరి జనకతనయా

క్షేమము గనియుండు ననుచు€ జెప్పె నెలమిమై 324 ఈ _ అమీందట న్నుగీవుండు

సామమునన్‌ బిలువనం'పె సరగునం గపులన్‌

(బాముకొని మధువు నానుచు

నేమజి యున్నట్లి వొరిం గృత్రఅకయి అన్‌ 325 ఈ _ స్నుగీవుని యాజ్జను విని

న్మిగహమును బూని కప్పలు నేర్ప్చునళ గార్య

వర్మాగులయి బయలు దెరిరి

అ[గేసరు+డై రఫాంచె నంగంద.(డె లమిన్‌ 326 ఆ వచ్చి కప్పులు రామభ్యదు పాదములకు

(మొక్క వారు నిలువ మోడ్చు6 గేలం

బవననుతు+డు సెప్పెం బరమ వినీతి జో

జనకసుతను గన్నచరద మీట్లు వ27 శ కతింగనని క్షితి తనూజను

బళి చరణభ్యాన యోగ పారిణను స

న్నుళ చారితను గంటిని

(వత నియమిత పూతవృత్త భవ్య గుణాడ్యన్‌ ప28 క చఅంకాపురమున వెటకితిల

బంకజముఖి ఎత కొజుకు6 బరికించితి న

అంకేశు నంచిఎరమున

శంకను విడనాడి వెదక6 జాలిళి నెజితోన్‌ ఫ29

రమణీయ రామాయజము 216 నుంచర కాండము క మనుజాశను మందిరమున. గనజాలక కలియ దిరిగి కడ కాదేవిన్‌ ఘన శోక వనధి మునింగిన వనితను గాంచితి నశోకవన వావెకలోన్‌ త0 పీ వఎబవాడ నెమ్మేను వగలందు బొగలుచు మం వా6ంతవలె చీర మాఎముసర సంస్కారవానమై జడ చిక్కువడి (వాల గన్నీటి చారలు గడలు కొనంగ బెదరుచు నెవ్వేళ బెడిదంపు పలుకుల రక్క జంతలు వెక్కిఖింప నిస్పృహ మనమున నిండి యుండంగ నెఫ్ట మరగణమున్‌ గోరుచు మాననీయ గీ కన్నులందున [బాణములొ గలిగి యుండి సాధ్వి కఎమణం నొందుచు సబ దొరంగి న్మరణసేయుచు మీపేరు సంతతంబు శోకమూర్తిలై యుండు నశోకవనిని శశ! క మీరిచ్చిన రత్నాంగుళి నా రామ కొనంగినా డనామె స్మరింవెన్‌ గారడవుల మీతోడన్‌ గారామున గడిఎ నట్టి కాలమ్ము వభూ 882 క _ అలనాడు వాయనపుదు ర్విలబతమున్‌ జూచి రోష వివశు డవై కొ వలపుం గాకిని గూల్చ్బగ బలియు6డ వేయంగ లేదె (బహ్మాస్త్రంబున్‌ తితితి

రమణీయ రామాయణము 217 సుందర కాండము క్‌ ఆటువంటి వారలయ్యున్‌ బటుతర శస్త్రాస్త చయము వంక్తివదనుపై దిఎవూని వైవి చంపక యిటులీ వున్నట్రి హేతు వేమీ స్వామీ వపకీ క అని కుందుచు జెప్పెనుగా ననమున మీరొక్క నా డు నర్మిలి సేర్మిన్‌ మణిశిల తిలకము చెక్కిట ననువున దిద్దిన విధంబు న్యశునయనమైొ తిక గీ మానములు రెండు గడువిచ్చె మనుజవైరి జనక తనయకు నేను సాంత్వనము పలిక గడువు లోవల మిమ్ము దేగల నటంచు నామెతో6 జెప్పి వచ్చితి రామచంరద శక గీ _ అనవాలుగ€ బంపె మీ కవనిజాత (పాణపదమైన యీ శిరోరత్స మనుచు దాని శ్రీరామున కొనంగి మాననీయు€ డైన పవనాత్మజు6డు నిల్బె నంజలించి 387 డీ అఆత్మనఖి శిరోభూపణం బళి ముదమున జేర్చి యక్కున యవని జాళ్లేషమొందె కొక వార్జిధి దరి€ జేర్చు నొక వోలె నంజనాపుత్తు; నందేశ మతని€ దేర్చె త38ి ఈ నీలాంబుద రుచిమత్తను లీలా శ్రీరామమూర్తి లేఖర్షభ ర కాలాభకీర్తి భూమిను తాలలనా హృదయవర్తి ధర్మస్ఫూర్తి శప ఈ౦0 తత్సకి

థఠదముణీయ రామాయణము 218 సుందర కౌండవ్సు మ హృదయాప్హాదక రామపాదయుగి ని త్యైకా(గతన్‌ శ్యానముస్‌ మదిలో సల్బెడి దుగ్గిశెట్టి నరసిం హ్మశేష్టికిన్‌ అక్ష్మికిన్‌ ముదమున్‌ గూర్చు తనూజుడన్‌ రమణుడన్‌ బొంగారు భక్తిన్‌ రసా స్పదమౌ సుందరకాండమున్‌ రచన శే సద్భక్తితో గూర్చితిన్‌

రమణియ రానూయణము _ 29 యుధ్ధ కాండను

త్రీ మహితోజ్బ్వల వక్ష

పామజపతి మోక్షదాత్త సన్నుని వినుతా

కామితఫలదాయక శ్రీ

భూమినుతా హృదయవర్తి మునిన్గుత కీర్తీ క్షే వ త్రీరామచం[దుండు చెంతనున్న సీతావృత్తాంత థురిణుండగు

మారుతిం గాంచి యిట్లనియె లై క అన్న పవనాత్మజా నిను

మన్నించి యిసంగ దగిన మాణిక్య్కంబుల్‌

బెన్నైనవి గలవే యిల

విన్నాణిన్‌ నిన్ను గార్గవింతున్‌ సత్వమున్‌ తి క అని పలికి రామచం(ద్రుండు

తన బాహుద్వయము సాచి ధ్యాతిజ వార్తన్‌

గానివచ్చినట్టొ దధీవరు

ననిలజునిం గౌ గిలించె నాదర మైప్పన్‌ త్తే కళ నీరధి నెటు దరియింతున్‌

నీరజముఖి సీత నెపుడు చెమ్మినిం గాంతున్‌

'ఘోరాకారుల రాక్షస

వీరుల నెటు.దుంతు ననుచు విహ్వలు6 డాయెన్‌ ర్‌ క దినమణి పుతు డు గనుంగొని

దినమణి వంశజుని పలుకు దీనత్వము తా

వినయమున'6 బలికె నిట్టుల6

జనవును గారవము దొలుకు చక్కని ఫణితిన్‌ 6 కళ వారధిని. గట్టి వార్నిధి

ధారాళముగా6 దరించి దానవ ప్పరముస్‌

ధారంధర్యమున. దునిమెదవు రఘురామా 7

ఉ కనుగొను మీ కఎందులను గాలునిపైం దొడందట్లి వీకమై 'పెనకువసేయు శక్తింగల విశుత వీరుల దోర్చలఢు్యులన్‌ మినుసిగ వేచ్చు నేనియు నమేయ బలంబున నోర్చు దిట్తలన్‌ దనుజుల మట్టు వెట్టం/గల దర్చ సమ్యగుల సత్త్వశాలులన్‌ 8

వ ఈ పలుకులకు

గి అలరె రాముండు కఎరాజు నాదరమున.€ జూచె నాతని సచివు విశుద్ర చరితు€ బలిచె. బవనజు లంకలో గల తెజుంగు6 జెప్పుమని కోరెం బగవారి గొప్పతనము 10

వ పావని శ్రీరాముని కట్టనియ కేక

ఆ సహజమగు నగడ్త జలధి యానగరికి6 గోటయౌ (తికూట గోోతవరము (కొవ్వు నివ్వటిల్ల. (ోల్చులులం బోలె జివ్వ కెళ్కు రక్కసీం్యడు గలరు 12

ఆ శాచియుందు రొల్ల గవనుల నప్పురి వేలకొలం6ది దనుజ వీరవరులు (సోడలైన జాగరూకులు గావున వారి6 గన్ను (బామ వలను గాదు త్‌

అ _అయిననేమి? కడలి యవ్వలి దరికేగి రాక్షసులను గాలరాచి చదిమి లంక బెతికి ఒలధి పంకంబునం (ద్రోయః

గలుగు గప్పలు గలరు తల క నేల? కేడీ

రమంకీయ రామాయణము 221 యుద్ధ కాండము చ మనమొక మంచి లగ్నమున మానవనాయక దైత్య భర్తతో

నని యె*రింవ6 బోవలయు నాహవ దోహల కిశవాహీనిన్‌

గొని అని మారుతాత్మజు6 డకుంరితసత్తుడు విన్నవింప న

ధ్రనుజవిరోధి రాముండు యథావిధి నెత్తెను జైతయాగతకున్‌ 15 గేయము

తరువర వాపాని దళము లొనర్బెను

దళమున కొక్కొక దళపతి నునిచెిను

శుభలగ్మంబంన ను(గీవునితో

దినమణ రుచితో. దేజరిల్లు రఘు

రాముం డరిగెను రాయివ గొల్వంగ

ఆహవమున దనుజాధిపుం గూల్చలగ కేర్‌ ఉ శ్యమేంగ నభంబు నన్‌ కపుల మేయ బలంబుల పాదఘట్టనన్‌

కెంగిన పాంశువుల్‌ పగలె రిక్కలు దోంచె దిశాంచలమ్ములన్‌

దాలగె దివిన్‌ దినేశుని యుద్యగమయూఖ కదంబుల్‌ భువిన్‌

మూలగ నుప్మకమించె నలు మూలల చీ కటు అల్లనల్లనన్‌ కై? ఆ ఎుడమి యీని నట్టు పొలువారు కవిసేన

కదను (దొక్కి వనుల జదును జేసె

నదుల దాంటువేళ నడగట్టు వలె నిల్వ

జలము పొంగి పుడమి జడధి యయొ క్రి క అంగదుడు మోసె అక్ముయి

నిం గరువలి సుతుండు రామునిస్‌ మోసె జగ

న్మంగళకరుల నిటుల మో

యంగల్లిన వారి పుణ్య మసదృశము గా 19

రమణీయ రామాయణము. 222 యుద్ద కాండను ఉ అంటిధథి వీచికాచయ రవాధికమై చెలరేగు నిస్వనం బంబర మెల్ల నింఎ సముద్యగ జవంపు తరంగమాల చం లా జి దంబున గండు మీజి కఎ తండము లూర్జిత లీలమ్రై సము (దంబు తటంటినన్‌ విడిసె (బన్నని నున్నని సైకతంఎయిలన 20 ఉ దూరమునన్‌ వినీలమగు తోయములం దటునిట్లు లాడుచుం జేరువయౌ కొలంది కడు నిమ్న్మత నందుచు నప్రై లేచి వి స్తార పయ పరిభమణ దర్బ మెలర్పగ 'పేనవుంజమున్‌ దీరము6 (గమ్మ జిమ్మెడియు దీర్ణతరంగ నిషంగ నీరధిన్‌ 21 క కను గొని శ్రీరఘురాముం డనుజునితో ననియె నిటుల నటునిటు కంకే వనధిని వానర బలమున్‌ వినీల రుచిని కఎశ రుచి వెలయును రొదలన్‌ 22 ఉ మేలి పయోనిథానపు టమేయపు నీలిమ దిగ్వితాన మౌ మూలము బర్వి యాకసము పోలిక తేలెడి పేనపుంజముల్‌ (గాలెడు మేమమాలికల కైవడి నుర్వుల నీను ముత్తెపుం జాలులు రిక మొత్తముల చాయల నింపెను గంటి కింపులన్‌ థర బర్వుచు జారు టొప్పె దశరూపధరుం న! ధర్శితి కటి నుండి దిగిచి తభుకొత్త. (కియన్‌ 24 ఉ చెన్నుగ నబ్ది యూర్ములను చేతుల దీఎన మంవిగంధమున్‌ (గొన్నెలజెడు హస్తముల గొంచెము గొంచెము దీఎ దిక్కులన్‌ గన్నెల మోము లందు6 దమకంబున బూఖన రీతి నొప్పెడిన్‌ వెన్నెల గాయుచున్‌ విధుండు విశ్వము నంతయు విస్త రిల్లగన్‌

రమణీయ రామాయణము 22 యుద్ధ కాండము ఊఉ *జేపకు ఏవీవికల్‌ దొరలి తీరము డగజీ వెన్క *కిగ్గగా6

గోపనయైన పేయసి కకుద్మతి నంటుచు6 నామె (బేమ ను

ధ్రీఎత౬ జేయం జేరువకుల దీసెడి _పేయనులీల దోచునా

చూపునకీ నదీవిభుండు-చోద్యములౌ గద కాముక (కియల్‌. 26 క _చరియించుచు సైకతముల

నరవరుండు రఘూత్త ముండు నౌక వలెన్‌ సా

గరమున దేలెడి విధు గని

ధరణిజ మదిలోన మెదల6 దలంకె విరహిటై 27 క్‌ అరవిచ్చిన కను గల్వలు

పరిమళము వెలార్చు నూర్చు పరువుల నన్నుం

గరమను రక్తినిం గౌ గిటి

చిజలో బంధించు కూర్మి చెలియన్‌ దల తున్‌ 28 ఈ బంగారు మోము దమ్మిని

సింగారము చెలంగ నెత్తి ఎగపూల్‌ చిందన్‌

ముంగాళ్ళ నిల్చి నన్నుం

బౌంగెడి తమి ముద్దులాడు పొల తిని దఠ6తున్‌ లం ఈ _ అచ్చపు వెన్నెల రేలన్‌

బచ్చికల లకాగ్భృహముల వర్తించు నెడన్‌

వెచ్చని యుపగూహనముల

ముచ్చటలన్‌ దేల్చు పూవు బోణిని% దలళతున్‌ 30 మంజరి

ఈరీతి విరహ వాహినిలో మునింగి

పడతి నుద్దేశించి వాపోవం దొడలగె

శ ఇగ్గు = ఒజింగు

రమణీయ రామాయణము _ 224 యుద్ద కాండము ఓ చెలీ యొయ్యారి యెప్పులకుప్ప

తిన్నని నీరూపు కన్నుల. గట్టు

ఎచ్చట నుంటివొ? యిక్కట్ల జిక్కి

వఎవాళ్ళు వాజెనా (తుకు( బూరెమ్మ

వన జీవితమ్ము నీ బాసటన్‌ నాకు

సాఖ్య(పదమ్మయి సంతసం బిచ్చె

పసలేని యడవుల (బతుకును నీవు

రసమయం బౌనరింది రక్తి గూర్చితివి

తియని పల్కుల దెనె లూరించి

బాహు పంజరమునన్‌ బంధించి మించి

సకలేందియమ్ముల సమ్మోద పజచి

అడవి కాపురము నీపలరించినావు

ఈ చందమున రాము. డింతిని. గూర్చి

చెలియలి కట్ట పెం జింతించు చుండ

లంకలో సభ దీర్చి రావళశాసురు డు

మంగతులతో6 గూడి మంతం బొనర్చె త్‌ే ఉ కోతి యొకండు సందమును గొంకకదోటి మదించి స్వేచ్చమై

నాతినిం జూది భర్తృవచనంబుల నామెకు విన్నవీంచి నం

(ఎుతిగ వవ్నా కాహుతిగ (వేల్చెను లంకను కోట పేటలన్‌

భీతి. దొరంగి చంపె మన వీరుల శృతునీబర్హ ార్డులన్‌ తై క గణయితించి చూడ దూతలు

గణనీయులుగారు గాని కఎ యిక్కడి మా

రణ మొనరింపన్‌ గలి గను

రణకుశలుల శూరులైన రాక్షసవరులన్‌ లకీ

రమణీయ రామాయణము _ 225 యుద్ద కాండము క _ అటువంటి కో తి మూకను

గుఎలుండు రాముండు గూర్చి శ్రొవ్వున నన్నే

నిఎలాక వర బలాన్వితు

దిటవున6 దాకంగ నంబుధిని. జీరె నకు రైక క చఛచారుల వలనన్‌ వింటిని

పారావారంబు. దాటు (పావీణ్యమ్మున్‌

దారియు నెజటు6గక కోంతులు

వారణ పై నిలిచియున్న వారట చింతన్‌ తెవ్‌ ఆ సచివులార మీరు చక్క గా యోచించి

చేయ దగిన పనినిం జెప్పవలయు'6

(బజల సుఖము మనకు వాంఛనీయం౦ంబయ్యు

మగంటిమినిం దొరంగి మనుట తగదు తె6 గీ అన్న పలికిన పల్కుల నాలకించి

వినయ ఫణితిని నుడివె విభిషణుండు

ఘోర దు ఖాంబుధిసి6 గూల్చు [కూరరణము

చేయందగిన కారణమున్న6 జేయనగును తె? క మగనాలిపై మరుల్గొని

పగ గొని వచ్చితివి మనుజ వానరతతికో

నెగడదు సౌఖ్యము నీకిది

తగవా? యోచింపుమయ్య ధర్మ విెచారా 38 కళ పదునాల్టువేల బిరుదుల6

గదనం౦బ.న6 (దుంచె దండకావని లోనస్‌

బెదరని రాముం డొక్కడె

విదళించున్‌ రేపు మనల వ్నికమ మెలయన్‌ వ

రమ౭కీయ రామాయణము 226 యుద్ద కాండము క విలఎతగతి నిల ధర్మము

వెలయింప గ దల6చి యాది విమ్ణువె నరు డై

వెలసెను సఖ్యము చేయము

వల దాతని తోడి పోరు (పతిభాశాల్‌ 40 క కాన నొసంగుము సీతను

మానవపతి కీవె యతని మన్నన వేడం

గానగు నా మాటలు విని

చానవకుల నాశనంబు€ దబ్బంపుమయా శే వ ఈ వాక్యంబులు విని త్తి క వదనంబు జేవురింమ గ్‌

రదనంబుల గీటుకొనుచు శానణు డలుకన్‌

బెదవినిం. గజచుచు థ్యాతిని౯

బదింబదిగ6 దన్ని పలి క6 బరుషవచన్సుల్‌ 1] ళ పరుల గుణంబుల మెచ్చుచు

గరువపు6 బలుకులను బలికి గజ పెదు నీతిన్‌

బరు డెంతటి బలు(డైనను

మరణంపక పోడు నాదు మార్గణ తతిచేన్‌ ఢీశీ ఉ దాయవుగాని నీవనులగు తమ్ముడవే? నను దూజనౌాన? నా

దాయటథె నన్ను మచ్చ నురభామము గొంటిని మేలు మేలనన్‌

బాయని భక్తిచే భవుని పర్వత మట్టిటుటా6ది యొత్రితిన

జేయనె ఎత నానతిగ జెండనె రాముని భండనంబునన్‌ త్తీ[్‌ మంజరి

అని యిట్లు కోపాన నజచు న్మగజుని

ఖభషయున్‌ గాంచి విభిషణుం డనియె శీ

రముణళీయ రామాయణము 227 యుద్ద కాండము ఉ పారుకు గారణం బరయం6 బూతచర్నితను భర్చృ దెవతం

గోరి మదాతిరేకమున. గొంకక తెచ్చుకె గానిఎంచెడిన్‌

జారతకై దురంబున (పజన్‌ బలిసేయుట దేమి న్యాయమో

శూరుడ వీవు పాలితుల శొకము నీకు శుభంబు గూర్చునా? 47 ఈ రామచెజన్‌ జనించిన తిరస్కృతి. దీర్చ దృఢ(పతిజ్ఞులె

నేమముతోడ జేరి రట నీరధి దాట6 గృత్యపయత్నులె

స్వాములు రామలక్మ్మయి అవారితి శౌర్కులు వారి నోర్వగా

లేమని విన్నవించెద నిలింపుల నొర్చిన కీర్తి. గాంచియున్‌ 48 మంజరి

కావున న్మగజా కావింపు సంధి

భావింప వేజొండు భ్యదవథంబు€

గానంగ నేరము కాకుత్ధ్రవరు డు

మాననీయుం€ండం నిన్ను మన్నించు ననుచు€

బలికిన పలుకులు ములుకులై నాట

నాగ్రహోద్యగు డైనటి రావణు6డు త్త క చుజచుజు6 దమ్ముని€ గని యో

నెజవాదీ నీవు నొకు నీతుయ గజవన్‌

బజతెంచితి వటరా నీ

యజు€ దజిగెద నాదు చం_దవోసము చేతన్‌ క్‌0 క ముడివిడ కన్చామ లొక్కట

ఇెడిదంబుగ6 దిట్టి కోప వివశత (భాతన్‌

బొడువంబో మంత్రులు పని

వడి హస్త ములను మోడ్చి పలికిరిటు వెసన్‌ ఫ్‌2

రీమజీయే రౌమాయణము. 225 యుద్ద కాండము క తమ్మునికి జంపం దగునే?

నెమ్మిని నీ మేలులోరి నీత్తీని జెప్పన్‌

గొమ్మనీ విడువక నీరా

జ్యుమ్మును జోకడను బెట్టుటది సనరనంబే?” క్‌కె మంజరి

అనిచె్న హంతీంచి యనురపిభుండు

తమ్మునిం టురివీడీ పొమ్మని చెప్పె

అంత చిభిషణు౦ డా లంక వీడి

మంతులు వెంటరా మకరాలయంపు

టావలి గట్టును నంబర వీధి€

జేరెను వానరుల్‌ చేరి చూడంగ ర్‌శ్తీ గీ మేరు శిఖరోన్నతుండును మెజపు వంటి

తేజమున విభీిషణు(డొప్పు దివి పథమున

జలధి గట్టున కపులతో నిలచి యున్న

వానరాధి్య€ డాతనిన్‌ బార జూచె క్‌ ఆ ఆకసమున నిలచి యనురుండు వలికెను

రావణానుజుండ _ రామభ్యదు

లోకపాలు సర్వలోక శరణ్యుని వ ఆ విషయమును కఎరాజు శ్రీరామచం్యదులకు విన్నవింప 57 క తనవారిని గనిరాముడు

చనవున వచియించె ళాాతిచరపతి తమ్ముం

డెనయ గ నీతం డితనికి

మన మామ మేయం దగునె మత్సఖులారా 58

రమణ్‌య రామాయణనుం 228 యూాదధ్ధ కాండము ఉ అంత6 గఎ(పభుండు కమలాప్త తనూజుండు ధర్మనోక్ష్మమున్‌ స్వాంతము నందు నిర్ణయము సల్ప్చెను దానవనాధు తమ్మునిం జెంతకు జేర్ప్చంగా గలుగు విక్కుల నూహ యొనర్చె గొంకునా క్కింతయు లేక యిట్లు పలికెన్‌ రఘురామునితో6 (బియంబునన్‌ క రావణుని తమ్ము. డీతండు కావందగ దితని దెగడ.6 గావలె వీనిన్‌ గావలపు జాతి ఏరిది దేవా గుళ్లుజు గ నరుగు దెంచె నిచటికిన్‌ 60 నే రక్క ఎ కొలమున€ బుట్టిన యిక్కుటిలుని నమ్మవచ్చునే? తన యన్నన్‌ దక్కిన తక్కరి మనలన్‌ నిక్కముగా వీడకుండునే రఘునాధా 6] మంజరి అని యిట్లు పల్మ్కెడి యర్మకుమారు టఉఅయమార వీక్షించి ఎలిచి మారుతిని రాముండు బల్క్మైె కరం బనురక్తి హనుమ వచింభు నీయభిమతం బనిన కైమోడ్చి పలికెను కరువలి నుతుండు రాకసు డీతండు రావణానుజు డు 62 చ అయినను వీని తత్త్వము మహాత్మ యజుంగుదునురత నన్నుదు ర్హయమున జంపంగా ముదల రావు డిచ్చిన యప్పు డీత6డే నయమున నడ్ధగించి యిది నా్థాయముగాదని టోధసేసె నా రయగ నితండు నత్సథచ ర్మపవయిం డని నాకు(దోంచెడున్‌

రవముణీయ రామాయణము 239 యుద్ధ కాండము కళ అరిసోదరు డైననుసా

దరమున శరణం బౌసంగ6 దగు౬ బగడానిలో

నెరసుల6 దెలియం దగునురి

ఇఅరంగమున నితని పంఎనన్‌ గార్యభ్హా 64 క మొలవద? గంజాయి కెలన€

దులం మొలక దాని వలన దొసనంగు గలుగునే?

తులువతనం బొనరించిన

బలు వరుసలు రాల గొట్టి పంపమె వీనిన్‌? 6క్‌ గీ యాక్తి యుతమో6 గఎశ్వర సూక్తి తతిని

(వజ చిబ్బుల్లు వవనజా పబుకు€ బడిని

వినిన శ్రీరామ భద ౦డు షును డు వలికె

వణత వరదుండు శరణాశ్థి బాంధవుండు 656 వే నరణంబ. గోరి వచ్చిన

విరోధి నేన్‌ (బోది గారవింప గి వలయున్‌

కరుణించెద రావణుడేన్‌

శరణం బర్జించెనేని సవితృ కుమారా 67 క కరములు మొగిడిచి య.కపరి

శరణమనిన నఖిల భూతసంతతి కిలలో

వెజపుడిఎ యభయ మిచ్చెద

తరణినుతా యదియె నాది ధర్మ మెజుగుమొ 68 ఉ కావున నితనిం గరుణ గావం దలందితిం జేర దీఎసు

(గీవ సమాదరించి బాతు రీతిని మన్నన జేఎ (ుతితో

నీవిటు దెమ్ము వానరుల కేర్చడ జెప్పుము నామతమ్ము ని

వీవసుధన్‌ జరింపవరె నెప్పుడు దీనజనాభిమానివై 69

రమణీయ రామాయణము 231 యుద్ధ కాండము వ్‌ దాశరథి యావిధథముగా నాదెశింప గా నుగ్రీివుండు 70 వే అల్లంత సిలిది యిచ్చటి

బల్లిదుల (వసంగములను బాగుగ వినుచున్‌

బెల్లు విచికిత్సతో గం

పిల్లెడు శరణార్జి యగు విఖిషణు6 జేరెన్‌ ఛై కళ (భాంతుండయి యున్న రాకను

చెంతకు. జని సూర్యనుతు డు చెలికారముతో

వంత దొల గింది రాముని

చెంతక6€ గొనినా నతండు శ్రీరామునకుస్‌ తా క్‌ కరములు మోడిచి పలికెను

శరణార్జుల రకకుడవు జగతికి నీవే

శరణము - పత్మిని మ్మితుల

పరిత్యజించితిని థనము పాలించుము నన్‌ 73 ఆ _ అభయమిచ్చె రాము6 డా విఛీషణునకు

అతని పాధుచరిత మాకళించి

నిన్ను నాదు తమ్ముని వలెం జూచెదనని

కౌంగిలించి చెప్పె. గరుణం దొల క లశ గే భారత దేశపు దక్షిణ

తీరము గంభీర వార్నిధి తటయబ్ముది - నే

వారధి నెటు నిర్మింతున్‌

నీరధిపై ననుచు వగచి నిట్టూర్చులతోన్‌ శక్‌ త సెకతాతలమునఈ దిరుగుచు€

(బకంఎతాత్ముండయి రామభ్మదుం డుండన్‌

నికటము సేరి విఖిషణు6

ఉకలంకమ్మైన మార్గ మమరం జెప్పెన్‌ 76

రమణ్‌య రామాయణము. 232 యుద్ద కాండము మంజరి రఘువరా వారిని (బార్జింపు మీవు

దశముఖు నగరికి దార నిమ్మనుము

నీరధి నీకోర్కె నిరఎంప లేండు

మన్నింపగలడు నీమాట సాగరుండు

అని విభీషణు డు నెయ్యం బార జెప్ప

పురుషోత్తి ముండు ఠరాఘవు డు సమ్మతింఏ

దర్భల శయనించి తల కని దీకం

గంధిని6 (బార్జించెం గడవంగ గోరి

అల్టుండే యర్హించెనని గర్వమూని

మిడిఎపాటున మేరమీజెను జడథి 77 ఊఉ హారి తరంగ సంచయము లొయత బాహువు లట్లు దోప వి

స్ఫార వినీల వారి రుచి సంిహనన ద్యుతిగా దలిర్చగా

సారెకు వీవికల్‌ విజుగు చప్పుడు హుంకృతి భంగినొప్పగా

వారిధి హోర రాక్షసుని వైఖరి దోచెను రామమూర్తికన్‌ 78 క నను లెక్కింవక పొంగునె?

వననిధి దానవుని మాడ్కి వైళీమ దీనిన్‌

వనవాశము సేయనె యని

గొనయము (మోగించె నస్త్రకోవిదు డలుకన్‌ 79 గీ. భూనభోంతరమున గుణాధ్వాన మడరి

దిక్కుహరముల6 జొచ్చి (బతిధ్వనింప

మూల ముట్టుగ బెగడి గగ్గోలు జెంది

అచల భావంటయి వహియించె బాణి కోటి 80

రవము౭తీయు రామాయణము 233 యుద్ధ కాండము గీ లోన గల జంతు వితతి కల్లోల మొంది

మెకి6 దెలెను గుండియల్‌ వగిలి చచ్చి-

తనదు హోరును మించిన ధథ్వానము విని

యదరిఎడి నాము నరసె రత్నాకరుండు 1 [ ఉ సాల మ హోన్నతాంగుని విశాల భయానక రక్తన్నేశ్రునిన్‌

నీలపయో థధరోజ్జ్వలుని నిర్వర తేజుని ఎనవక్తు ను

ద్వేల చలధభ్ధుణస్వనిత విసన్పుట కార్ముకదండ నీరదా

భీలుని రామభ్యదు. గని బెగ్గిలె సాగరుం డగ్గలమ్ముగాన్‌ _ 82 నే గడగడ వడంకుచు దొర్లుచు€

గడుబీతి సము[దు6 డలల కరముల. గడి గెన్‌

బెడిదముగ6 జూచు నల్లుని

ఆడుగుం దమ్ములను భక్తి యచ్చు పడంగన్‌ 88 కళ ననుని వింకించుటకై

ధనువున గూర్చెదవె యమ్ము? తరంగల రొదలో

విననైతి నీదు మాటను

వననిధి నగు నేను నీకు పథమీగలనా? లిఓ గి అరయ నీసృష్ట కంతయు నాద్యమైన

పంచ భూతముల్‌ మర్యాద బాయకుండ(€

బరగు చుండును చేను స్వభావ గుణమ

తికమింప నణగు జగతి (6మంబు ఫక్‌ అఆ దారి నీకొసంగ దళసరినా? కాను

బలుచనైన మేన6 బరంగు వాండ

న! ఆట గట్టి సతు వొకటి కట్టింపుమీ నీవు కట్టం గలిగి నట్టి కప్పులు గలరు గ్‌?

రనుజీయ రామాయణము. 234 యుద్ద కాండము క చేతులు మొగిండిచినకుడై

శాతరు(డై కంధి సెప్ప గాకుత్రు విభుం

డాత డు సెప్పిన తీరున

సేతువు గట్టంగ గపుల. జెచ్చెర బనిచెన్‌ 87 ఊ వారధింగట్ట వానరులు వార్నిధిపై గుమి గూడి ఒట్లుగా(

జేరి నుదూరమున్‌ సరకు సేయక పోయి (పహ్న్మ్మచిక్తు లై

భూరుహ భూధరంబులను బూని కల్పి కడింది లావునన్‌

నీరధి లోన వైవ గడునేర్పున నీలుడు గక్తై 'సేళువున్‌ 88 . వే తడి యినుకను బడి దొర్లుచు

నుడుత యుకటిదూకి తుళ్ళి యుత్సాహవనన్‌

వడి గట్టిన వారధిపై

బొడమిన నెజ్టియల నెల్లం బూనిక బూద్చెన్‌ వ! గేయము

జగత్క్మంటకుని సంహరించుటకు

జగదుద్ధారకు జతనంబులరకున్‌

సాయ మొనర్చెను జంతుజాలములు

సేవ యొనర్చిన చిక్రోడంబును

గాంచి దాశరధి కడు మోదంబున

దాని శరీరము దడవెను మెల్లగ

ఆ మహనీయుని యంగుళి చారలు

ధవళిమ నూనెను దాని తనువునన్‌ కం ఆ (వయ్యలయ్యు. గడలి వానరపేనలు

చలము బలము నూని సాహసమున

బండలను బిగించి పటువైన వారధిల

గట్ట లంక జీరు కౌతుకమున ల్స్‌

రమణీయ్‌ రామాయణము 235 యుధ్ధ కాండము గేయము

వడి వడి నడచుచు వారభి మీడన్‌

గడచెను గడలిని గఎ సైన్యంఎబుల్‌

శంకను జేరిన ప్లవగసేన ని

శృంక ము గాల బురి సరిహద్దులలో

చారక విడిసి వివోర మొనర్చెను

వారినిం గనంగా బంక్రి కంధరుండు

శోఎ కొమ్మపై కెక్కి చూడగా

విటుగ సారణు డతనికి దెలె ను

వేలు వేజుగా విశదముగా గఎ

చిరవరుల గుబుతింపళ జేఎ శ్రీ

రామలక్మణు లల జూపి వారి యభ క నిర్మల మేఘ శ్యాముని

కార్ముక ఛరు+ బీనవక్తుల గనుమా రాముస్‌

ధథర్మమునువీడ డాళని

ఛధిర్మమె రక్షించు ధర్మ తత్పరు నీతనిన్‌ ఖ్ర్ట గీ. సర్వలక్షణముల రామచం(దు౯ బోలి

అతనినే ఛాయగా చెప్పు చఉనుసరించు

ఛప్త కాంచనవర్లుం గోదండపాణి

శ్యతుజన భయంకరుని అక్మణయిని గనుమ ప్రశ కళ అన్నకు నీడగు నీతం

డన్ని విఛంబుఅను గాని యళికోఎ యళం

డెన్నంగ నీతని మార్కొని

వెన్నులు జూఎంచ నట్టి వీరులు గలరే ? త

రమణీయ రామాయణము 236 యుద్ద రాండముం ద్వి అరివీరులం గూర్చి యతి విపులముగ

సారణుం డీరితి6 జక్క 6గా6 జెప్ప

కఎసైన్యముల6€ గాంచి కల6తను జెంది

సాధ్వీ జానకి ధృడసంకల్ప మణప

రాముని యత్నంటు రాపాడ€ జేయ

రావణుం డొక కుతం్యతంబును బన్నె 96్ర

శ్రీరావము మాయాశినో వృత్తాంతము

ఉఊ రాముని రత్షకుండల విరాజిత మస్తము రక్త ఎక్తమ్లై

వ్యోమము నుండి నాధుని వియోగమునం దఎయించుచున్న త

ద్భామిని ధారుణీ తనయ పాదసమీపము నందు (వాలె శ్రీ

రాముని చొపమున్‌ బడిచయె (ఛాజిత భర్మరుచిం జెలంగుచున్‌ చ _అవనిజ చూచునంతనె శిజాధిపు మస్తక మగభూమివై

రవరవ విన్చడెన్‌ దనుజరావ మిట.ల్‌ కడం గర్హశూలమై

రవికులజాతు మస్తకము రాల్చితి వెచ్చటరా దురాత్మ పో

యి వెదకి తమ్ము వేగ దనుజేర్శిదమని ముంగల ౬ ఒఐట్టగా వలెన్‌ గి అంత దివినుండి భువి మీ6ంది కషరు డొక(ండు

దూకి రాముని శిరమును ద్యొటు వడుచు!

గొంచం౬ బరువిడు నంతలో గువలయాకీ

గాంచె వచ్చెడి రావణు గపట చిత్తు 9ళ క అనురపతిని. గనుంలగొనీ యా

యసురుండు ముందుంచె శరము నతవినయమునస్‌

గఎనూని శిరము గాంచుచు

నసురేందు డు దనుజు నడిగె నత్యాసక్తిన్‌ కె00

రమణీయ రామాయణవు 237 యుధ్ధ కాండము క కల తెజంగు విన్నవింపుము కలుషాత్ముండైన రాము కంరమ్ము నిటుల్‌ బలిమినిం గరవాలంబున విలుంరన మొనర్చి నట్రి వీరుం డెవ డో? 101 క అంతట ననురు డు 'సెప్పెను పంతంబున రక్కసీండు బాహాపటిమన్‌ సంతమసములో6€ గపుల.6 గృ తాంతంనిం జేరంగం6 బొడిచి రంబుధి యవలన్‌ కే02 గ్‌ రాతి హాయిగ నిదురించు రాము గళము పాయిభార _బహన్తు డుదృటు(డు గోయ గఖులు రాముని చావును గాంచి వెజచి చెట్లు పుట్టకు నొకండుగా. జెదరినారు క03 వ ఈ వర్తమానము వినిన ఎతతో6 బం క్రివదనుం డిట్లనియె. 104 మత్తకోకిల కాంత నీవిటకంపటె రాముని కంఠ మియ్యది యింకనీ కశాంతుందడే యరుదంచి నిన్నిట గాంచులే యను (భాంతినో యింతి వీడి మదంతికంఎయిన నింపు మీరల జరింపుమా చింతలో€ బడి బెట్టు నీడను జెల్వునిం దలపోయుచున్‌ బంతమూని వఎంపఈ6 జచ్చిన (పాణనాథుండు వచ్చునా? కంతు బారికిం జిక్కి నీయెడ గాటమౌ తమి నిల్చితిన్‌

రమణీయ రానూయణము 238 యు వ కాండము

వంత వీడి లతాంగిరో నను

బాహు బంధితు6 జేయుమా సంతసంబున జీవితంబును సార్ధకం బొనరింపుమా 105

మ రమణీ నా రమణీయ గానకళచే రంజిల్లగా జేఎతిన్‌

వామశైలాధిపు కూర్మి యళ్లుని శివున్‌ నిండ్రెన నా తేజమున్‌

గమనీయం బగు విగ్రహంబు.€ గని కన్మల్‌ వేనవల్‌ (పేమవి

(భమహేలన్‌ నను గూడ గోరుదురు రా రాఒళ్ళతో స్పర్ధతో 06 గీ. అట్టి నను నీవు సామాన్యు డని తలంచి

ఆదరింపక పోవు టన్యాయ మతివ

కోరి వవ్చితి మనబచ్చి కూర్మి మీర

(గుచ్చి కౌ గిటం జేర్చుకు తెచ్చు మెప్పు 107 గీ వలపు ఎచ్చి నిటుల్‌ వా డు వెలువరించె

రాము నర్ధాంగి ఎతమ్మ (పాణకాంతు

శిరము నక్కున జేరిచి చింత గుమిలె€

గనుల గన్నీరు కాల్వలు గట్టి పాణ కై08ి వ _జానకీదేవి యిట్లు విలఎంచె 09 గీ వలకాంచవు _ఎయతమా యేల నన్ను

బృచ్చ సేయవు? నివెంట విఎనములకు

సంచరింప గ వచ్చిన చాననయ్య

తప్పు నాదెస లేదయ్య ధర్మమూర్తి 110 గీ _చిజుత పాయంబు నందె నీచిత్త మఠర

చెంత జేరిన చెలిని నన్‌ వంత ముంచి

వీడ దగునయ్య? న్యాయమా? విధుని వీడి

చంటదికలు సాగనేర్చునే? సారసాక్ష కష!

రమణీయ రామాయణనుు 239 యుద్ధ కాండము గ్‌ రాక్రపాధమ రావణా రామచందు6

డవనిం బాసిన నేనెట్లు భువిని నిల్తు?

చంపునూ నన్ను గుటిలు€డా సత్వరమున

జీవితేశుని వెన్నంటి పోవుదాన క్షై2 గ్‌ అనుచు గుండెలు బగులంగ నతివ యేడ్వ

కరంగ లేదయ్యె రావణు కటికి యెడద

అంతలో నొక్క సినికుం డరుగు దెంచి

వానిం గొనిపోయె నెద్దియో వార్తం జెబ్బ క13 ఆ మాయమయ్యె నంత మనుజేందు శిరము ద

చ్మార్ముకంబు అత గాంచు చుండ

సరమ వచ్చి చెప్పె జానకి గన్నది

సర్వ మసుర విభుని జాలమనుచు కైక వ మజియు సరమ యిట్లనియె కైమే5 ఈ అమ్మా నీషజి కపిసై

న్యమ్ములతో వచ్చి విడిణ యాహవమునకై

రమ్మనె దశకంధరునిన్‌

నెమ్మది నుండుము శుభంబు నీకగు లలనా కిం చ్వి ఈ మాటల చన్విని యిందీవరాక్ష

కౌతుకంబున నుండె కలంతను వీడి క్ష? గేయము

మునుకొని వచ్చిన వనచర తుటుముల

పనుడౌ రాముని కార్ముక థారినిల

చని దశకంశుండు కదన మొనర్నన్‌

చిశ్చయింపగా కొలువు దీరెను

రమణియ రామాయణము _ 2490 యుద్ద కాండము సభాసదుల గని కోపము తోననె మానవు డొక్కడు దానవ పతితో పొరొనరింపగ పాగరున వచ్చెను యుద్ధము నొనర్చి బుద్ది సెవృవలె సిద్ధము గండని చెలగి చెప్పగా మాల్యవంతుడనె మఘవారిన్‌ గని రాము డల్పుడని రావణ తలచకు కే18 ద్వి పదునాన్లు వేల [కవ్యాద వీరులను ఒక్కడే యనిలోన జక్కాడి నిలచె కోతి యొక్కటి వచ్చి కూల్చె నీపురిని భగ్న మొనర్చెను నగ్ని కర్పించె పంచభూతములు నీ పలుకు పాటించ నానాడు - ఈనాడు హావడి కలిగె కావున రావణా కల్యాణి ఎత నా రాఘవున కిచ్చి యభయంబు గనుము అని మాల్యవంతుడు మనవి పేయంగ పంక్తివదన డు రేగి పలికె నీరీతి పగవాని శౌర్యంబు, పాగడుట తగదు తగవాడ బోకుమా తాత నీవిచట 119 ఆ _పద్మవానమైన పద్మ జానకిని నేం బట్టి తెచ్చినాడ వదల లేను రాఘవునకు వెజచి రణరంగ మందు నే మఘవు గెలిచినాడ మనుజు డెంత 120

రమజీయ రామాయణము 241 యుద్ధ కాండము వ మరం౧ంబు వాంచనీయం బరిశకరముల నావహమున ననురపతిని నా కరయగ స్వభావ దోషము చురతిికమ మెటుల విడతు6 దోయజ నే్యతన్‌ క్షై2 మంజరి అట రామచం్శదు€ శడాహవ భూమియందు మంతనం బొనరించి మంతుల గూడి అంగదు బంఎంబచె ననురేందు కడకు రాయబార మొనర్ప రాజిల్లు శక్త యుక్తితో వానర యువరాజు పోయి రక్ష పురమ్మున రావణు.6 జూచి కొలువు. గూటంబున బలికె నీరీతి కంల క "నాలుగు సందంబులలో* దేలికగా నిన్ను ముంచి దిగవిడిచిన యా వాలిసుతుండను నేనీ పాలికి రఘురాముః డంప వచ్చిన వాడన్‌ కై29 గి కార్త్యవీర్యుండు నినునొంచెం. గదనమండు అతని గూల్చెను భార్గవుం డాహవమున అట్టి భృగురాము గర్వమ్ము నడ చినట్టి రామచంర్మదుని దూతను రావణ విను కైలత్స వ మహాత్ముండగు శ్రీరామచంగదు€ డిట్లని సందేశం బంపె 125 శా ఖఓరిరావణ దుష్టచిత్త కపటో ద్యోగంబునస్‌ నా సతిన్‌ సారాచారను మైథిలిన్‌ విమల నిస్పాహాయ్య నీచుండవై బీరంబేది హరించినట్టి నిను నే వేధింపగా వచ్చితిన్‌ రారా యుద్రమొనర్చ లేని యెడలనన్‌ మన్నింప నర్జ్హింపునూ స!

రమ౭కీయ రామాయణవలఖ 242 యుద్ధ శాండము క అనువులు వాయక మున్నే ఆనురులు నికనశుల యదుట ననిలో నితో బసచెడి తూలక మున్న నసిగా జనకజ నొసంగి శరణ మ్మనుమీ లాగా మంజరి అని యంగదు6డు సాహసాంకుండు పలుక శుబల కోపమునూని ఠరావణుం డనియె 128 క్‌ “పట్టుండు వనిం జావం గొట్టుం డఉీతని శవంబు.€ గొనిపొండీ చూ పెట్టంగ నరాధములకు6 బక్హుడు గతిం దెలుప నాము పగతుర కనిలోన్‌ 129 వ అంగదుడు తన్ను బంధింప వలయునన్న రక్కనుల యుద్య మము గాంచి 130 క్‌ వచ్చిన రాక్షస వీరుల6 జిచ్చణ పిడుగట్లు ౬ జీల్చి చెంగున నెగిరెన్‌ రెచ్చిన కోపంబున వాళ డచ్చెరువుగ భవనశిఖర మవనికి దన్నెన్‌ 131 క్‌ రక్కెన దుముదార్జొరలకు.€ జిక్కక వాలయబు నూని చిక్కిన వారిన్‌ జఐక్కాడి చళి నంగోదు( డుక్క్కు మిగిలి కామచంటదుళ డుంటిన యెడకున్‌ 132 మంజర్‌ జరిగిన బంతయు సోంతీంబు గొను బూలివ్ముతుండు బెప్పె పోరుష మలర

రమణీయ రామాయణము. 243 యుద్ధ కాండము

రణము తప్పదటంచు రాము డుతీలచి

అని యొనరింపంగ నాయత్త పడీ గ

కఎనాధునకు6 జెప్పె€ గాకుళ్టవిభు డు

అంతట లంకలో నా దశానమ్‌ీ డు

సమర సన్నాహంబు( జక్కగాం జేసి

పంపే రాక్షిసులను భండనమునకు 338 గీ. రాక్షనులు వృక్షచరులు పర్మాకమమున

జయము కాంకంచి సంగర స్థలమునందు

గదిసే పోరాడ రక్తంపు నదులుపారె

గతిక కొయ్యులవలె దేలె నెజబులు మెయిలు మ! గీ కదన భూమిని రక్తంపు గర్హమమున

ముని6గి కోంతులు రక్కసుల్‌ పుడమి కడుపుం

జీల్చుకొని వచ్చినట్లు దోచెను గడంగి

గడు భయంకరమయ్యె సంగామ ఎమ 185 ఉ మెజసెడి కత్తులన్‌ గలిగి మేచక దీథితిం (గాలు మేనుఅస్‌

వఖజలిరి వారి వాహముల ఖంగి పలాశన యోధు లార్భటిన్‌

ఉజుకుచు వారిపై ప్లప గు లౌబ్బరి గోదుచురంగు మైపనన్‌

జుజుకున వీచుచున్‌ గుడులు చుట్టుచు బర్వు [పభంజనోద్రతిన్‌ క ఈవిధి సంకుల సమరము

గావించెడి కపులముందు (గ్రవ్యాదులు బ్‌

త్యావిష్టు లై పరుగిడం

జేవ దొజంగి కౌంచి యిం్యదజి త్తరుదెంచెన్‌ 187 ఉ చెలియలి కట్టవోలె హరిజిత్తు చఅమ్మున నిల్చి భీతిమై

పలపఅ బారు రక్కసులం బారకు( డోడకు డంచు నేనిదె

తలపడువాండ శ్యశువుల దర్భమడంతును రండు రండననస్‌

దొలంగిన భీతి రాక్షసులు దూకరి కో తుల మీ ది కేపునన్‌ 188

రనుభణీయ రామాయణము 244 యుద్ద కాండము గీ కట్టతెగిన 1పవాహంబు గతిని6 గపులు

పర్వులిడ నిం్యదజిత్తుని పరుషమైన

నారసంబుల కోర్వక వారినిం గని

రావబిని మార్కొనెను వేగ రఘువరుండు 189 న! అంతట రామచం(దు6డు మహాశని భికర మార్గణం౦బులన్‌

గంతలు సేఎ రావణ (పగాఢపు6 బొందళమున్‌ గృతాంకతు డై

యంత మొనర్చ నెంచి తన యగి శరమ్మును వేయంబోవ దు

ర్దాంత చమత్కృృతిన్‌ నెజిపి రావశి నింగికి లేచె మాయమై 40 క డాగె నాగి మేసునాదు డు

బాగుగ నంబరమునందు (వబలోద్ధురు డై

నాగాస్త్రంబున గక్షైను

నాగాయుతబలుల ధరణినాధాత్మజులన్‌ 14 గీ మూర్చ మునిగి న భూపాలప్త్ప్కుతుల గం

చచ్చిరని యొంచి రావణి నంఒరమున

బంక్రికంధరు కడకేగి పలి౭ వామ

లక్మణులు నంగరంఎయిన లయమయిరని

కడ్త2

గీ అంత రావలయల€ డత్యంత హర్ష మొదవ

బుష్పకంబున స్‌తను బుచ్చె జూడ

మగని మృతకాయము ననుంగు మజది శవము

కొక పరితప చితయ చూచె నెదుట ద్వి కన్నుల బాప్పముల్‌ొ (గమ్మ జూరంగ(

దిన్న గ నిట్లనె నన్నులమిన్న ఢీజ్‌

రమణీయ రామాయణము. 245 యుద్ధ కాండము ఉ నేనెడ బాణ (పాణవిభునిన్‌ వఎయించితి వత్సరం బిటన్‌

దానవ వట్టణంబంన సదా భయమందుచు నార్తి నొంది యా

మానవనాధు. డిచ్చటికి మానక వచ్చును నన్నుబాందు నీ

దానవవపంశ నాశనము దప్పక చేయునటన్న యాశత్తోన్‌ ఉస్‌ మ అకలంకో జ్జ్యల వికమార్కు6డవు రుదాదిత్య సంకాశ ది

వ్యకళాకాంతి విశాజమానుంజిప్‌ శార్యనూర్తిచు ద్వాహిసీ

సకలాభీల ఖరాది మష్కర 'దీధక్షావీటోహో[తురడ ప్‌

మకరావాసము దాంటి వచ్చి యిట నీమోడ్కిన్‌ మ్చీతింబొందితే ఊఉ కాల మహాభ్ధి దుస్త రము కాలునికైనను గాని నమ్మంగా

జాలను నాదు కన్నుతి యశన్సు చిరాయురిపేతులైన థీ

శాలులు రామలత్మణులు సత్యపరాకములంచు నెందజో

కాలవిదుల్‌ వచించి' రవికల్లలె? యీఖ్లిర్‌ రామలక్షుముల్‌ 147 గీ ఆసలన్నియు నడియాసలాయె నిచట

నన్ను6గని లాక్షణికు అలనాడు చెబ్బ

నట్రి వాక్యంబు లెల్ల వమ్మాయె నౌర

యనుచు దు ఖించు జానకిం గనియెం (దిజట 148 గ్‌ వీవు శుభలకణాంగివి నిరుపమాన

దివ్య జేజోవిశ్గేషవు భవ్యమూర్థి

వి విలఎంపల దగునటమ్మ విధవతనము

నిన్ను౯ జేందదు నామాట నిజము తన్థ కక క పతివానలు కాలిడనీ

గతిం గదలదు పుష్పకంబు కావున ఎతా

పతి (బదికి యున్నవాండు 8

లతను దొరంగి కనుమా తలంకళ తరుణీ 150

రనముణియ రామాయణము 246 యుద్ధ కాండము త శ*కలో మునింగిన రాకొమరుల క్రళవీసము వీడలేదు కపుల దళింబుల్‌ కళవళపడ వరయ నుమం గళి విచారమును వదలి కనుమా కాంతిన్‌ 151 ద్వి అని సాంత్వనము వల్కి యా విమానమును మరలించుకొని పోయె సరగున దిజట నాగాస్త్ర బద్ధులౌ నరపతి సుతుల ఖగపతి గను గొని గగనంబు నుండి ధరణీ తలమునకు€౬ బరువిడి వచ్చె వైనతేయుని€ గాంది పాములు పరుగు లంకంచె రానుతులను వీడి వేగ మూర్చాలసుల మేలు ముదముతో దడవి ఖగరాజు ఎతితో గాయముల్‌ మాన్నె€ దన్నెజిగించుక తార్ట్యుండు సనియ సంతసంబున గపుల్‌ జయజయ ధ్వనుం సల్చ నారవము రాక్షస రాజపురిని భయజనకం బయి (బాకె నుద్ధతిని 152 ఉ ఉవరి తలంబునం బరగు నుద్ధత మేఘరవంయి( బోలుచున్‌ విపుల పయోధి వీచికల భీషణ హోష నతిక్రమించుచున్‌ గపుల (పమోద గర్జన లకాండము బర్వెను నాన్టుదిక్కులన్‌ రిపులమనోదృథత్వమును (వీలంగ జొచ్చెను మాటిమాటికిన్‌ ద్వి ఆరావమును విని యనురాధిపుండు అ(ద్రిచరుల( జంప నసురులం బంపె కరడ *ద్రళ = మూర్చ

రమణీయ రామాయణము 247 యుధ్ధ కాండము నే పోయిన రాక్షసవీరులు

మాయావులు శార్యధనులు మగ టిమి మిగులస్‌

మాయారణ మొనరించియు€

గాయములన్‌ వీడి చనిరి కాలుని పురికిన్‌ క5స్‌ ణి పవనప్పుతుండు ధూ(మాక్షు( బట్టి చంపె

అంగదు౯6డు వ్యజదంస్త్రుని హతమొనర్చె

హనుమ గెడపె నకంపను నశ్రమమున

నీలుచేత6 _బహస్తుండు దూలి పడియె కెక6 గ్‌ తరుచరులు శౌర్యమున నిశాచరుల నణుపం

జావ మిగిలిన రక్కసుల్‌ సం్యభమమున

వపజిపుతో.6 బర్వులెత్తిరి వెన్ను.( జూపి

చశముఖుని€ గన్గాని తమ దుద్దశను దెలుప కై5్‌7 ఉ అంత గృతాంతు కైవడి భయంకరుండై కనులెఖ్టంజేసి శ

షెంతును గోంతి మూకలను జిందరవందర. జేఎ చెండినే

నంత మొనర్తు మానవుల నలుుల నంచు సురారిపోయెన

త్యంత మదంబునన్‌ దనుజు లార్భటితో వెనువెంట నేగంగన్‌ 158 కఠ ఇది సమానాకారుల

రౌదారుణ న్మేతకఠిత రకివరు అ

ముదు అడర భూతావృత

ర్ముదునివలె పంక్తిముఖుండు రూకేక్షియి డై కైక్‌9 కళ తత్త డుఆ6 బూన్చి సొంిది వి

యత్తలమును కెక్కెమంటు నరదయుననా

యత్తపడి దనుజ నాధుండు

తత్త బడలు గొలిచిరాగ ధ్యాతి చలింపన్‌ 160

తత్త బడ = పరీవారము

రమణీయ రామాయణము. 248 యుద్ధ కాండము వ రణరంగీము కరుగు దెంచిన న! క పన్నగ సమబాహుద్వయు

డున్నత విస్తృత సముద్వ దూర్దిత వకుం

దిన్నిక గన్న బిరుదని

ర్భిన్ను డు శ్రీరఘువరు డు విభీషణు నడి గెన్‌ ౮2 చ వివిధములౌ పతాకములు వేనకు వేలు నుతీక్ట శూలముల్‌

రవి కిరణ జ్వలత్కపన రాజిత వీరభటుల్స్‌ మధేభముల్‌

టీ, ళో నీ

జవన తురంగముల్‌ 'ేఖయు శస్త్రమ్‌ లున్నతీమౌ రధంబులున్‌

రవరవ రావములె గలిగి రాకన సైన్యము చచ్చు "గాంచుమా చ మెజికల వంటి రక్కసుల మేనులు కాటు మొయిళ్ల వోలె భా

టో ప్పాం డం

స్మర కిరశాళిచే గవచ శార్‌తులు తీగలు వారి (బాకుచున్‌

మెజుపుల లీల నొప్పడర్‌ మిక్కిలి నొత్తిన శంఖారావముల్‌

ఉలుమొల రీతి గర్టీరిడ నుబ్బుచు పాబాని వచ్చు గాంచుమా గీ నీల జీమూత సంఘంబు నింగివీడి

యవని గవ్పగ బజతెంచినటుల దోచు

నట్టి యీ సైన్య మందలి యడల విరు

లెవరొ? చెప్పు విభీషణా యేర్చరించి 65 మంజరి

అనిసేయ వచ్చెడి యరి బలంబులను థ్‌

విశదీకరించె విభీషణుం డిటుల 6 క ఉదయార్క బింది సదృశము

వదనము మదవారణమ్ము వాహనము శీరం

బదరింప దన బరువునకు(

గదనమునకు వచ్చువో డకంపను డు నృపా 6౮7

రవముణీయ రామాయణము 249 యుద్ధ కాండము గీ సంజ మబ్బులు గప్పిన శైలము వలె

రత్నభూషావిరా జికై (పాస మూని

శింజితంబులు సెల6 గంగ శు గతెని(€

బర్వు తురగమున పిశాచి వచ్చుం గనుమ కే68ి క నగ శృంగంబుల. దెగగా

ప్రంగలట్రా తరస్వి విస్ఫుట ద్వజ శకాంతుల్‌

ధగధగ వెలుగుచు నుండస

రగున నరాంతకుండు వచ్చు రాఘవ కంకేే క్షె69 ఈ ఆకసమంటు కేతనము నందు మృగేం్యదము కాంతు లినంగాం

బాక విరోధి కార్ముకము భాతి శరాసన మొప్ప నుదృటా

నేక పదంతలీలం బురణ౭ించెడి కోరల తీరుమీజ మహో

రాకృతి యిందజిత్తు సమరాంగణ భూమిని జేర వచ్చెడిన్‌ 170 గీ... మేరుపర్వత సమమెన మేను. గలిగి

రథమునందున్న ధన్విని రామ కనుమ

సాటిలేనట్టి కడుమెటి చాపగుణము

(మోయంజేయు నతం డతికాయు6 డధిప 171 చ పాడమెడి సూర్యబింబమును బోలెడి యెఖజ్జని యక్షిగోళముల్‌

వెడద ముఖంబునన్‌ వెలుంగ వేమజు గర్హనజేయుచుం గడుం

గడు మదదంతి వాహనపు ఘంటలు ఘల్లని(_మో గు చుండ6గా6

గడుకొని వచ్చు రక్కనునిం గాంచుము దాశరధీ మహోదరున్‌ క మిజుమిట్లు గొలుపు శూలము

గరమున ధరియించి కొండకంటును భఘునమౌ

మొరయెత్తి న వృషభము పైం

దిరముగ6 గూర్చుండి వచ్చు (తిశిరునింగనుమా 178

రమణీయ రామాయణము 250 యుద్ధ కాండము క జండాపె నహి మెజయన్‌ భండన కండూభరమున బలుమాజులు కో దండ గుణధ్విని€ జేసెడి కొండకు దీక్రైనవాండు కుంభుం డత డే కే74 క రక్కనులమూక కంతకు బక్కెమగు నికుంభు డత(డె డీకొన€ బరిమం బుక్కున€ గనకమున మణఖణుల్‌ జెక్కినది (గ్రహించి వచ్చు జెల గుచు గనుమా 75 సీ _ ఎత్తెన రథముపై నెగిరెడి బావుటా విన్నేవ వీచులన్‌ వియ్యమాడ బహువిధగతు అచే! బరువెత్తు వాజులు సప్తాశ్వముల నెకసక్క్ట్యమాడ వెండిదండములప్రై వెల్ల ఛ(త్రములతో నరదంబు వలినుల హాస్యమాడ కనక కిరీటముల్‌ (గాలు శిధంబులు మేరుశృంగంబుల మేలమాఢ ఆ కాలకంరు చిచ్చు కంటితో గుంకువము శాంతి నొప్పు (భుకుటి కయ్యమాడ కపులు తోక ముడిచి కడు భీతిల బుయిలోడ రావణుండు వచ్చు రణ మొనర్చ 176 ఉ ఇంద కుబేరులన్‌ గెలిచె నీత6డు దోర్చల€ శక్తీయుక్తి మే 6 జం్యదకళాధరున్‌ గొభివి శస్త్రమ లన్హములున్‌్‌ ఇఅంబు నీ స్తందత సేకరించుకొని ధోతను గోర్చు సమాధీ సాహిత్‌ పోందముగా ననూనముగ నల్సెం దపంబఖు6 గొనెస్‌ వరంఘులన్‌

రమణీయ రామాయణము 251 యుద్ధ కాండము గ్‌ దైవవర చోదితుం డయి ధరను దివిని వ్మికమంబున గెల్బె నవ్మకలీల నిపుడు దైవోపహతు. డయ నినకులేశ పరమసాదధ్వినిం జెజ వట్టి (నాలు నింక 78 ప అని విభిషలుండు దనుజేందుని వర్చించెను కం మ వటభూమీరుహ విస్తృృతోన్నతుని గర్వస్ఫూర్తి మద్వకునిన్‌ నిటలాకారుణ తీక వీక్షణ సమో న్మేషోల్ల సల్లోచనున్‌ స్ఫుట శాలాంబుద ద్‌ర్ష దెహుని సముద్భూత్నోగ అజోనిధిన్‌ కుటిలున్‌ రావణు రామచం(దుండు గనెన్‌ టోధంబు పెల్లుబ్బగన్‌ 180 చ దనుజుని ఖీకరాకృతుని దర్పము రాముడు గాంచి యిట్టనెన్‌ గన దరుణాంశు దీధితి నికాయ వికన్వర వికముండు వై రినివహరు(దు€ డెవ్వ6 డెదిరింపగ నోప్పను విని? జానకిన్‌ గొనిన యఫఘమ్మె యాతని కగున్‌ మృతి హేతువు ఏీడనిస్‌ దెగున్‌ ళ ఈ పాపాత్ముం డిప్పుడు నాపొలన్‌ బడెను త్నీవ నారాచములన్‌ చూఎజ్లి జేఎ వీనిస్‌ రూపజగ నొనర్దు నాదు రుష సమయంగన్‌ కైష్రై న సీఠొహరచోద్బూత బత మదీయో(గ్రకోపశిఖి నణగు నిడే పాతకి ఫ్ర చోరుల కీ భూతలమున వీని (బదుకు మూదల యశళుతన్‌ 83 చ అని శ్రీరామచంద్రమూర్తి కోధంబున 184

రమజీయ రావాయ౭తవము. 252 యుద్ధ కాండము క నక్తంచరాధమున్‌ గని

రన్తారుణనేత్రు€ డగుచు రౌద జ్వాలల్‌

వ్యక్తముగా రోనంబున

దిక్తటముయి (వీల గణము దిగిచెల గడిమిమై 85

రావణుని యుద్దము

క బీకర తిమింగలము ర

త్నాకరమున్‌ జొచ్చి కల చెినట్ల్టుల కీ్‌శా

నీకనిని వీభవక్రైను

రాకాసుల జెండు శస్త్రరాజి విసరుచున్‌ 86 క జ్వాలనాస్త్రంబు ల4€ జిమ్ముచు6

దిలకింప6గరాని దీబ్త దివురి నిశాటున్‌

గలహాసక్తుని బెట్రైద. €

దలంపడె న్నుగీవు6 డధికదర్చ మెఎర్బ్పన్‌ 87 క్‌ ఉఊఉదియగొని వే దశాన్యున

కెదురొఢ్ధన్‌ గొండళొమ్ము నిననుతు డు గడుం

బదనైన కొమ్ముతో రిపు

నెదిరించెడి ఖఇడమృగము హేళిదలిర్వన్‌ ౧8 చ తునియ లొనర్చెి శృంగమును దూల గ వానరరాజు నేసె రెం

డు నిశత సాయకంబుల ఘనుండు దశాన్యు డు దక్షు నాతనిన్‌

గని రఘురాము6 డాతనిని గన్నన మార్కొన బోవ లక్ష్మణం

డనియె మహత్మ నాకు సెలవైన రణంబటును నేనానర్చెదన్‌ క కావరమున€ గను6గొనని

రావణు దండింవ నొంప మదింప€గ నీ

సేవకు డ నేన చొలుదు

ధీవర నన్ననుపుమయ్య దీవించి వస్‌ 190

రమణీయ రామాయణము 253 యుద్ధ కాండము క శాతాంబకముల మృత్యువు

వాతను (దోయుదును బంక్తి వదనునిం గపులస్‌

భీతి విముక్తుల6 జేసెదం

(బీతిని గూర్చెదను మిత వితతికి నీకుస్‌ కేం! క అని పలికెడి తమ్ముని గని

ఇనవంశ శేషు డనిథయె హీనురఠని యా

దనుజేందుని౯ దలవకు. బొం

దెను ధాతవరంబు లలిత తు తెంవరి యనిలోన్‌ క్ష92 క పొమ్మీతనితో6 బోరిం జ

యమ్మున్‌ గొను మఠయు నముతని యాయువు పట్టుల్‌

వమ్మొనరింపుము,రిపుజత

నమ్ముల నీలోపముఅ6 గనన్‌ ధలంచినవోన్‌ కే9ిత్రి గి రావణుని మార్కొనం బోన రయమునం జను

లక్మణుని కాంజనేయుంణడు వ్లాఘ్యులిలం

బలిక “దానుడ నున్నాథ వలదు మీకు

శమయని వచింది రాకస్మ్యపభుని దా౬ష క్స్‌9శ వ అట్టియెడ ఫఘనుమ(ద్రావఖులు కేక్‌ క ఉఒంకౌరుల బలమ/.6 జూపి ప

చంతశతిం ఖేయి పొచి చజళచు కొనిరి వే

తండ6బుఅ గతి పెనల౮గిరి

బండఅఆం బిండిగ నొనర్చు _పవహఠధణములతోన్‌ క్ష 9ి6 క అనిలాత్మజు పిడి(గుద్ధుఆ

ధనదానజు6 డండగి పడియె ధరపై వెనువెం

టనె లేచి పొడిచె ముష్టిని

హనుమను వా డఉడరి కూలె న్నవివలె నిలన్‌ న!

రమణీయ రామాయణము. 254 యుద్ధ రాండము ర నీలు డు గని మారుతి దశ

కాలునివలె కోపగించి (కవ్యాదునిపై

వాలమున విసరె నొక పెను

శ్రైలంబును రావణుండు సదిమెను దానిన్‌ 198 నే అది గని నీలుండు దశముఖు'

డదవద యగునట్లు విసరె నదుల శిలంన్‌

జదలంటు వాని 'అెక్కెము

నదటున. గుప్పించి బేరి (ాస్వుం డగుచున్‌ పం గ పలువిథధముల నింఎనింబ

ట్టలేక విలశతికరు.(6౧డు తటాలున సంధిం

చి లగువు మెజయ గవైెచెన

నలాస్త్రమున్‌ బడియె దటుకునన్‌ నీలు డిలన్‌ 200 గీ కపులు బజెడి పాటు€ గను గొని సౌమిషతి

కన్నులందు గినుక గడలు కొన గ

విళ్లు6 జేతంబూని వేడివేలుపు రీతి

గదిసె ఐంక్రిముఖుని. గదనభూమి 201 వ తనతో€ బోరవచ్చిన లక్మణుం గాంచి దశముఖుం డిట్లనియె 202 మ అని నాతో నొనరింతువే బుడుత నీయజ్హాన మేమందు వ

(జిని దక్కుంగల నిర్ణరావళుల నే6 జెండాడుటే కాదు చ

[8ని వెకుంరములో విదిల్చితిని నా కెంగేల6 దర్దించి శూ

లి నివాస్కాది౯ బెకల్చి యెత్తితిని గేళలీకందుక (క్రీడమై 203 గీ అటి నాతోడ౯ టోరు సేయంగ నీవు

వచ్చినా డవు నిన్మిదే (వక్క లింళు(

దీీవ నారాచముల నంచు. దివిరి వాండు

గుణము (మోగించె నహితుల గుండె అదుర 204

రముంకీయ్‌ రామాయ్‌ఆఐము.. 255 యుద్ధ కాండము వ లక్ష్మణిండు వాని బెదరింపులకు వెజవ కిట్టనియె 205 నే పాపండ నేనని పలికితి

వేపాటదొ నీదు పటిమ యెజింగింపుమురా

నీ పాపఖణలము వండన్‌

నా పాలం బడితి వీవు నయవంచకుడా 206 ఉ బాలిశ (తుంచివెతు నిను పారక నిల్యుమటంచు బాణముల్‌

వెళమ లక్మణు౦డు విడువన్‌ దశకంరుండు వానిం (దుందచినన్‌

ఛోలను గోల గొట్టుకొని కొమ్మిడుగు క్లైగయంగ నప్పుడా

యాలపు నేల తోచె నమరావళి దృజకి "హోమ కుండమై 207 వంచచామరము

నమీకమందు నిల్చి పోరు శార్యశాలి అక్మణున్‌

సమ్మగమైన శస్త్రవిద్య సౌరుగన్న నేర్చరిన్‌

[(పమోదమంద కాంచి మెచ్చి పంక్రకంథరుండు తీ

(నమౌ పయోజగర్భ దత్త బాఖమేసె వానిపై 208 క _ కులెశ హతమైన శైలము

వలె శ్రీరామానుజుండు వసుమళిపై మూ

ర్చిలె వానిని వింశతికరు6

డెలమిని బాహువుల బట్టి యెత్త గ నూనెన్‌ ౭09 నే అ లక్మణు బల.వెట్రిదా?

కైలాసము బట్టి యూచి కరముల కేళీ

లీలం దాల్చిన లావరి

కూల బడెను వాని నెత్తికొన గా అేమిన ౨210 క రావయిని యత్న్మముం గని

పావని పరువిడుచు వచ్చి బలమున ముష్టన్‌

చీవరమున (బహరించెను

రావణు నాతండు నల్ల (గక్క గ నచటన్‌ ల

రమణీయ రామాయణము 255 యుద్ద కాండవణ గీ లక్మజుని మారుత నుతుంచు లాథశువమున హస్తముల నూని గొనిపోయె నర్క్మవంశ శుర్తి ముక్తాఫలంబున్న చోటి కనుజుల గాంచి రాముండు మిక్కలి కల త నాండె ల్‌ 2 క అమ్ము హృదయంబునం జొర సామ్మసిలిన తమ్ము నరయ చుట్టు కొనిన కో ధమ్మున గఎ దీర్చుకొనన్‌ ముమ్మురమగు దీజ్‌ శాాతవునిపై కరుగన్‌ 213 క _త్వరపడెడి రామభ్యదుని గరువలి నుతు6 డరసి పలిక గన గా దశకం ధరుండు రథి మీరు నామూ పురము నధిబంది యుద్ధ మొనరింప దగున్‌ 24 వ హనుమంతుని యీ మతిసాచివంన్లు నంగీకరింది 215 ఊఉ అంతట రామచం(దు డుమహామతిమంతుని మారుతాత్మజున్‌ సంతన మొచ్చ గాంది విలసదతి నాతని మూపు నెక్కి నా గాంతకు నెక్కివచ్చిన జనార్హను.డో యన గానిఎంచెన త్యంతిక దివ్య ద్వీబ సముదంచితు డై దశకంరు దృజ్బకిన్‌ 2 6 న! ఉ రాముని దివ్యతేజము పర్మాకమ భీకరమైన రూపఖున్‌ వేమలు కర్ణరం్యధీములు (వీలంగ జేయా గుణస్యనంయబు ను [తామవిరోధి మాననము తల్లడిలంగన్ను జేసి వానిలో నేమియొ చెప్పరాం బలూనత కార్కొన౬ జేసె పెల్తుగాన్‌ 217 ళం ఊఉ బాపురె యేమి యీతని (పభావమునా పృదయుంబు నందెదో యోప గరాని సంళ్తలన ఘుద్భవ మొందెను దేహమంతయుం దాపభరంబుచే నవశతం బొలు పేణెన్సు, శశిజాజె న నీపగిదిం జలించుటకు హేతువు కాలవ వైపరీత్యుమా 218

రమణీయ రామాయణము 257 యుద్ధ కాండము చ అయినను సంగరాంగణము నందు. జలింపక నిల్చి పోరెదన్‌ జయమొ పరాజయంబొ విధి శాసన మెట్టులొ యట్టులౌను? ని రృయముగ మేటి నిర్ణరుల. బారగ (దోలి తమేయశక్తి దు ర్దయు డను గావునన్‌ నరుని రాముని సంశయమేల గెల్బెదన్‌ వ అని నిశ్చయించి. పంక్రికంథరుడు భైర్యంబు(6 జిక్కబట్టి థనుష్టంకారంయి€ గావించె 220 గీ. సాత్వికం బైన తేజస్వి సవిధమందుం దామస రజో గుణోద్భాఎ దర్చ్భయుతు డు నిలిచి నెక్కానంగల డె? యీ నిఖిల జగము సాత్వికవ్య క్త వైష్ణ వాశయము గాదె? 221 వ _శ్రీరామచందుడు రావణునిగాంచి యిట్లనెను ఊఉ కంటని. బంక్తికంర నిను గండలు (కొవ్విన దుర్మదాంధ నీ తుంటరి వర్రనంబునకు దుర్నయవృత్తి కిదె సమాఎ నీ దంటతనంటఎి6 జూపుటకు6 దాల్చుము చాపము ఎక్కటిల్లు ము క్కంటి శరాగ్ని మించెడి _వకాండములన్‌ నినుగాల్బ్చి మాడ్చెదన్‌ ఉ కామము నీ వివేకమును (గమ్మ మదోల్లసనమ్ము దిమ్మునన్‌ భామల భర్చృదేవతల6 బట్టిన పాపము రూపుమాపెరా నీమముతో (శమాధికత నీవు గడించిన పున్నెమంతయునస్‌ ధీమస మేల కేల్మొడువు (కెళ్ళి గ జేయుదు వికమించినన్‌ రే కొరడా వేటుల వోలెన్‌ నరపతి పలుకులు చుజుక్కున దనుజ వృషభున్‌ సరగున.6 దాకంగ నాతండు 'పెజగెన్‌ రక్తంబు మేన+ బింఎళ్ళాడన్‌ ల్పిరైశ్మ

రనముణీయ రామాయణనము 28 యుద్ధ కాండము ఉ తన్నాక మర్వ్యు6 డత్యథధిక దర్పమునం గని తూలనాడ వా!

డెన్ను(గరాని శ్రోధమున నీక్షణ మాలిక లెబ్బవార గా

బన్న్మగరాట్ఫణాళి వలె పంక్తిముఖంబులు పూత్మరింప6గా6

(గన్నన జిమ్మె నమ్ములను రామునిపై నతి బీకరమ్ముగాన్‌ 225 ఉ వబ్బెడి వాడి బాణముల వేళమ (తుంచుచు జండకాండముల్‌

(కచ్చజ రావణానురుని కాయము గాడగ ఎల్వరించుచున్‌

బెచ్చుగ రేంగి రాము6 డరిభీకరు€ డొప్ప గ కొాణిత్యపభల్‌

పిచ్చిలంగా దశానను డు వెల్వడె బూచిన కింశుకంబుగాన్‌ 226 క చూపులు మున్నో పాంగిన

కోపంబే మున్నా చాప గుణముక్తములౌ

తూపులె మున్నో తెలియ గ

నోపక రిచ్చవడి కనిరి యుద్రముశు నురల్‌ లగి? క తల్లడపడి దివిజూల్‌ మథి

పెళ్లుబికెడి కోపమున6 గఎవరుల్‌ గన న

తుగ్గల్హానంబున 6 బోరిరి

జల్టులవలె నంపగములు చయ్యన గురియన్‌ 228 ఉ తూలిపడెన్‌ రథాంగములు తుత్తుముకై చెడి నుగ్గునూచయై

కూలెను పక్షముల్‌ొ దెగిన కొండల కైవడి దంతిసంతతుల్‌

సోలెను వాజిరాజములు (నుక్కి తరంగము లట్లు భ్యాతిపై

(వాలె పలాశి సైన్యములు రాముని తీవ శరాగ్శ్ని థఛాటికన్‌ 229 * ణ భగ్గు భర్మ క8రిట భానుర శకలమ్ము

చిన్నారి జాబిల్లి చెన్ను సూప సంయుత మూర్దజ(సవ దుర్ముశమవారి గంగ జాల్వారిన కఠణ డోపు

రమ౭కీయ రామాయణము 259 యుద్ద శాండము

రక్రారుణద్యుతి రంజిత మలికమ్ము

విచ్చఅకంటి యబచ్బెరువు నీన చిని గి చీలికలైన కనకోత్త రీయంబు పాపజన్నిదపు గకోభను వెలార్చ

గీ రక్తాబక్రాంతరీయ మార్ధ్రగజచర్మ

సల్లలిత కాంతులను విస్త రిల్లం జేయ

రామ బాణాగ్ని తప్తుండు రావణుండు

కాలకంరుని వలె. (గాలెం గదనభూమి 280 క నరపతి రావణుపయి నొక

శరమున్‌ భీకరము వ్యజసమమున్‌ విడువన్‌

గిరగిర దిరుగుచు నాతండు

సరిన్నృపము వోలె బడెను నరవిసీ ధరపై 231 గ కరుణాంతరంగు(డై కను

చు రావబుని రాఘవుండు నువిమల ఫణితిన్‌

నరళగత్తిన్‌ వచియించెను

విరోధులను గూడ గౌరవింతురు పెద్రల్‌ 282 చ అలతి వీవు దానవ కుల్మాగణి యాహావ రంగమందునీ

మెలకువ నీదు వ్మికమము మెచ్చితి నింటికిం జోయి కేయి నీ

నెలవున సేదదీరి కడు నెమ్మది (పొద్దున రమ్ము పొమ్ము నీ

బలము పరాకమమ్మును (బభావము సర్వము జేపు! జూచెదన్‌ క్‌ మానవపతి మాటన్‌ విని

దానవపతి తరలె€ జేరె. దన మందిరమున్‌

వానబ్ధతి తన కొదవన్‌

మాన్నపాణములు (కుంగి మగ టిమి ఫొలియన్‌ 2ఫ్రైశ్వ

రమణీయ రావాయఃణము 260 యుద్ధ కాండను క ధృతి6 దొరంగి దానవేం్యదుం

డతిదు ఖము నొంది కుమిలె నవనీనుతకై

మతిమాలి చరించితి దు

ర్గతి బొందితి నొసటి (వాలు గడవం దరమే? 235 మంజరీ ద్విపద

అని కడుశోకించి యనురేశ్వరుండు

మనుజేశ్వరుని. బట్టి మదమణంవ గను

గాఢనిదాసక్తు. గదన బీషణుని.

గుంభకర్ణుని మేలుకొలువ గాల బంచె6

బలువురు భటులను వారు యత్ష్నమ్ము

పొనరించి మేెల్కోల్పి పాలదిండి కపుడూ

నిండుగా మాంసకోణతములల€౬ దృఎ్త€

జేసి రావణు నాన జెప్పిన యంత

గుంభకర్ణు డు వోయి కొలువున్న సోద

రుని గని (మొక్కా కూర్చుండిన తమ్ము

(బేమమ్ముతో6 జూచి వెజవని మాన

వాధముల తెజగు నతివిస్తరముగళ€

జెప్పి యుద్ధమునకు6 జెల౭లగి పొమ్మనియో

అన్న దుర్నీతిని హర్షింప లేక

అన్న వాక్యంబుల కథ్ధు చెవ్చంగ

లేక పోర నరిగి వీకతో నత డు

ఆతని యెత్తైన యద్భుతాకార

మీకించి రఘువరుం డీరీతి ననియ' లీలి/్ర వ విభిషణా లత?

రమణీయ ధామాయకొము 2౫51 య్యుద్ద కాండము క రవిబింబ మావరింబెన్‌ దివి భువి సంధించె నబత దీధిత్తులు దిశా నివహము (గమ్మగ నిచ్చటి కవతరిలెన్‌ గాలమేఘమా యిది? బెప్తమా 238 గి లంకయే రూపమెత్తి యావంక వచ్చె నో మహాకాలు. డిట కంపెనీ? మహో[గ శ క్తని మనల నణంపంగా కౌర్యపటిమ ధాతి చలియింప నడచు నీదైత్యు డెవ డు? 239 ఉ _ మిన్నును మన్ను నేకముగ మేచక దేహమొనర్చె6 ోక్కునన్‌ గన్నులు విస్ఫులింగముల+ (గక్కెడు. జిహ్విక యగ్శ్నికీలకల్‌ (గన్నన చెల్వరించెడు జగమ్మున నిట్టి భయంకరాకృతిన్‌ మున్నెపుడేని6 గంటిమె? యముండును బెగ్గీలు వీనిం గాంచినన్‌ ఉ నాలుక జాపి మక్షకల నల్వున మర్కట వీరవాహినీ జాలములన్‌ (గఎంచె బల శార్యనిధుఖ్‌ మనవైపువార లీ పాలను నోటలో6 బడిరి పొజిరి కొందజు భీతి వీనిని ర్మూలము సేయు మార్గము నెబుంగుటయే మన కర్ణ మియ్యెడన్‌ వ నావిని విథీషణుం డిట్టనియ లిం కుంభకర్ణుని వృత్తాంతము చ అనుపమ విక్రమ (కమము న్నది సమ్యున్నత్ర దేహమ్మున్‌ విరో థి నిచయ హృద్విధారణఖ నదీష్టు భయంకర సింహనాదమున్‌ దనరగ వచ్చు నీతడు గదా నుతి కెక్కిన కుంభకర్ణు డీ యన దశకంరు తమ్ముండు మద్మగజు డుుగుడటం చెరుంగుమూ

రమణీయ రామాయణము 262 యుద్ద కాండను ఆ కుంభకర్ణుని గడు [గూర కృత్యములకు

జగము లెల్ల జడిఎ జలజ భవుని

శరణు జొరగ నతడు శాపంయి నిచ్చెను

నిరవధిక సుషుబ్త బర గు మనుచు 244 క నలువ యొసంగిన శాపము

వలన నితడు గౌఢ న్మిద6ం బడ రావణు డు

మ్మలికముతో (బ్రహ్మను ని

మ్ముల దచ్చాపావసానమును కార్చించెన్‌ 245 ఇ బాలుండీతడు నీదు పొతుడు మహా బాహా బంప్రాఢినీ

నేంన్‌ వీరులు సాటి లేరితనికిన్‌ గ్‌ర్వా౯ణ తీన్య్యాళువుల్‌

వ్యాలోలాబ్ములు మోఎ యుందు రభిశాపంబుల్‌ వెసన్‌ వీనిపై

నాలింపన్‌ దగు నాద్ముపార్థనము. దెవా వీని మన్నింపుమీ. 246 గీ కరుణతో గావు మీతని కమల గర్భ

నిదుర మేల్కాన్ను కాల వినిర్ణయంయి(

జేయ దగునయ్య లేకున్న జెట్టు వోలె

చలన రవాతుడు గొనుండు నెలవు నందె బశ? ద్వి రావణుం డీరితి (బోవ (బార్జింప

గరుజతో నిట్టనె కమలాసనుండు 248 క సెలలారున కొక దినమున

మెలకువ నొందును భుజింప మిగిలిన దినములొ

తొెలివిని6 గోల్బడి సుని

ములుగు న బేయుండువీడు ముజ్టగములలోన్‌ 249

ములుగు = మూలుగు

చరమ౭కీయ్‌ రామాయణము 263 యుద్ద రాండము చ ఈరీతిల గమల గర్భుని

కారుణ్యము చేత వెలయ గలిగిన బలియుం

డీరేడు లోకముల నని

వారణ శార్యంబుతోడ వరలుచు నుండున్‌ 250 క చేవసెడి రాక్ష సేందుం

డీ వీరుని నిిదలేపె నీతని కిచటన్‌

జావన్‌ గాలము దాపుర

మై వచ్చు నధిక జవమున న్మాశిత వరదా లగ న్‌ కుంభకర్తుని వృత్తాంతమును రామభదునితో విభిషణు డీ విధ

ముగా వివరించు నంతలో 252 య! వచ్చెడి కుంభకర్ణుని నవార్యబలోద్ధతు జూచి వానరుటి

హెచ్చెడి భీతితో. బరుగు లెత్తుట6 గాంచిన యర్కసూతి తా

నచ్చల మూని యొల్లరు నహాయన మార్కొనె6 గుంభకర్ణునిన్‌

బొచ్చెము లేని వ్మికమ విభూఎతునిన్‌ దశకంర కల్చునిన్‌ 2838 మ కృతహన్తున్‌ గఎలోక వల్లభుని సుుగీవున్‌ రణోద్యగు ను

ధతమౌ పద్ధతి ముష్ట ఘాతముల చేతన్‌ మూర్చితున్‌ జేల యా

తత హర్షమ్మున6 జంక బెట్టుకొనె మాద్యత్క్కుం౦భకర్చుండు దు

ఖతులె కీశులు6 దుష్టుబై దనుజులున్‌ గీపెట్ట జేపెట్టంగాన్‌ 254 మ విజయోక్సాహ మెలర్బ వచ్చెడి మహావీర్మాగణిం గాందవిపే

ర్చి జయథధ్వానము సేఎ చల్లిరి పువుల్‌ [పితిం బురత్రలు ఆ

ర్కజు( డప్పూజడితోడం దేరి విన లంకాస్త్రల జేజే ధ్వనుల్‌

నిజశక్తిన్‌ నురవైరి ముక్కు చెవులం (దెంచెన్‌ మహోదదిక్తు డై

రమణఖీళు కామాయణనము. 26% యుద్ధ శాండము ఆ కక్కసమున6 గుంభకర్ణుని రక్కి తద్‌ ఘన భుజంబ్రు మ్రీంద్ధ చాలు మోపి బంతివోలె నెగిరి వానర సైన్యంబం6 జేరె నర్క్మసుతుండు చెంగలింది 256 మంజరి కదనాన€ బట్టిన కఎటజేనిల జూఎ అన్నకు విజయంబు విన్నవింప౯గను చను కుంభకర్ణు డు చయ్యన మరలి తరలె యుద్ధము నకు 6 ధైర్యము నూని = దలపని రితిగాం. దరుచరు€ డథికి పోవంగ6 దన చెవి ముక్కుల€ గొజికి 257 నే చెల్లెలి నెల్లిద పజచిన6 గల్లర్తుఖ తు జంప శోయి క్రడకిట్లైతిన్‌ క్రుత్హైను నాముక్ష్కు శెవుఖ్‌ వైల్లలై ఖుతరులకు6 జూఫ్ర6 జెల్లునె మఖవంక్‌ 258 ర ఉండ దగ దిచఎనింక నే బ్రండన మొనరిఐవ(ం బోదు బాణావళిచే! జైండ్రెద మాన్రవ వొనర తండ్రర్దిఖుల నాదు బఒము దర్భం జెలయన్‌ 259 చ అను దృఢ నిశ్చయం బెనయ నాత డు గిండర గండ డయ్యు బో రన౬ దన ముక్కుునస్‌ జెవుల రక్తము గార గ నస్తమించున ర్కుని యరుణాంశు కాంతిని నీరోద్దము సేబ వెలుంగు గొప్పనీ ల నగము ఖాతి నొప్పుచు6 బలంబులురా జనె యుద్ధభూమికిన్‌ చ అఇకండు కడనఠర్వంగమున 2611

రమణీయ రామాయకనుు 265 యుద్ద కాండము మహా(సరగ్టర కరముల్‌ సాచున్‌ (గహించున్‌ గపులను నమలున్‌ గౌశలం బారంగాం దో మరముల్‌ వైచున్‌ గపీశుల్‌ మగంటిమి వదలం బారగా భితితో వే మజు పాదంబుల్‌ విదుల్నున్‌ మలంగొని యణ గన్‌ మర్కటంబుల్‌ ధరన్‌ ధూ ఇ రహిన్‌ గీశుల్‌ గడున్‌ సోలి నిలువక (పచారింపంగా పూత్మరించున్‌ 262 క ఒడక నిలువు. డటంచున్‌ బోడిమి సెడి పాజుకపుల మొగ్గరమునకై తోడుకొని కుంభకర్లున్‌

• మేడమున విభీషణుండు నేర్చునలం దాకెన్‌ రళ్రకి గీ తనకు బచిరూపమై నట్టి తమ్ముని గని అ్యగగామియై నిలిచిన యనుజుని6 గని పలిక6 గుంభకర్చుండు మృచు భాషణముల తగదు తమ్ము౯ండా నాతోడం దగ వొనర్చ 264 క తళ వెజ్‌ గి నీవు పలుకన్‌ బగవాని వటంచు నమ్మి వంక్రిముఖులడ. నిన్‌ దెగవిట్‌చెం గౌనం డక్కట తగువగు మార్గంబు జిక్కె' దగులములందచున్‌ వ గీ. అ్యగజుని ఏడ బేక నే ననుసరించి పోరవచ్చితి నే బొందం బోవు ఫలము తెలియు తమ్ముండా నాదారిం దొల గి చ్‌నుము రాక్షస కులంబునకు నీవె రక్షకుండవు 26
• మేడము == యుద్ధము

రమణ్‌య రామాయణము 266 యుద్ద కాండను క రాము డు శ్రీమద్విష్ణుండు

రామామణీ జనక తనయ రమయే నుమ్మి

భూమిని సాధు చర్మితుల

నోమగ వారుదయమంది రోటమి మాదే 267 గీ అన్న పల్కిన యా పల్కు లాలకింది

అశువులు చెక్కిళుల 6 జార నవనతాన

నుండయి విభిషణుండు కనుల్‌ దుడిచి కొ

ని కరములు మోడ్చి పోరు సేయక తొలంగ 268 గీ తొలంగి చను విభిషణు6(గని దోర్చలమునః

(దళ్ళిపడు కుంభకర్ణుని (తుళ్ళడంప

రాము డెక్కిడి (శూర నారాచములను

రక్కనునిపైన గుప్పె నరాతు బదుర 2గ్రం చ జలభర నీలదేహు కర చొప వినిరత బాణ జాలముల్‌

వలపల బోయి యుద్భం బలన్బుట భూరి శరీర యజ్బతో

జల గెడి రావళానుజుని జీలిచి లోన నణంగె ఒమ్బునన్‌

జలజల వానజల్ల్టు వడి సాగరు కుక్షి నణంగు చాడ్చునన్‌ 270 గీ. వీర రాఘవ కార్ముకోభ్ధారితములు

మొక్కవో నట్టి యుక్కుటమ్ములు విపకు

వ్యజ సమమైన మేనునం బట్టు వడియె

ఇను మయస్కాంతమును దాకి యిమిడినట్లు 2711 క వమ్మయి పోవం బటు బొ

ణమ్ములు రక్కసుని యడల నరపతి సూనుం

డమ్ము నొకటి యసనురుని మెను

రొమ్మున నాటంగ నేసే రోషం బెలయిన్‌ 272

రమణీయ రామాయణను 267 యుధ్ధ కాండము క్‌ బరిగోల వోలె బాణము

చరచర6 గనలింప మేను నంమచితుండై

పరువెత్తె రాము జెనకన్‌

గరమున గద నెత్తి కుంభకర్ణుం డలుకస్‌ లా నే హాహా కారంబులు కఎ

వావానిలో€ జెల గె6ి బంక్రివదనుని యనుజు౦

డాహవ భూమిని రాముని

సాహసమున6 జంపంబోవ నరభస వృత్తిన్‌ వైగ్గశ్స శా _కఆలవ్యాళము బోలు వానికరమున్‌ ఖండించె శ్రరాము౯ డా

ఖలంటైన సమీర బాణమున నుద్వేల (వతాపంబుతో

నేలన్‌ (వాలంగ నాకరంబు వడింగొన్నెత్తుర్‌ జడిం జిమ్ముచున్‌

గభూఅం బారిరి రాక్షసులొ్‌ గపులు దిక్కుల్‌ వట్టి దిగ్భాంతులై శ్ర గదయున్న కరము (దెళ్ళగ

మదకరి వలె జెలంగి వాండు మాభుం గేలం

బదరి మహోన్నత వృషము

నదయిన గొని తాక రాము ననురాంతకునిన్‌ ల?ొ6 | ఎత్తిన రెండవ చేతిని"

దుత్తునియలు సేఎ _ఈ0చెం (దుటిలో ధాముం

డుత్తమ కాండంబులతో'

దత్తరపడి డిల్లవోయి దనుజులు సూడన్‌ ల్లా శ్‌ చెండణంబడ రెండు కరమొలు

కొండవలెన్‌ నిలచి వాడు శోధారుణనె

(తుండై రామునిం (గుమ్మగ

గుండెలలో బొమిడికంపు కొనతో దూకెస్‌ ల

రమణీయ రామాయణము 268 యుధ్ధ కాండము క తలవాల్చి భకరంబుగం.

జలమున6 దనపైకి వచ్చు సాహసికు మెడస్‌

మెలకువతో రఘురాము౧

డల తిని. దునుమాడె నంత కాశ్వము చేతన్‌ 279 క ధరణిని నెత్తుటం దడుపుచు

బురిలో నున్నతపు సౌథముల శిఖరములన్‌

థర€ బడం [దోయుచు దనుజుని

శిరం బఐబడ6గె జడధిలోన జెందొవ వోలెన్‌ 280 క తలం దొర గి యనుర దేహము

చలమున€ బరుగిడుచు రక్తసారం బింకన్‌

బలము చెడి [పాణవాయును

లఅెలలలంగ భువి మీద6 గూలె నెనుగు పొలజ౯ 28] మంజరి

అనుజుని మరణుంబు విని రావణుండు

కూలెను దు ఖాన గూలంకషనొగి

దరి గూలి కూలెడి తరువు పోడిమిని

పరిజనుల్‌ చేఎన పరిచర్య€ దేజి

చింతించి నాతండు శిరిమును వొల్చి 282 క _చచ్చిరి తమ్ములు బంధులు

చచ్చిరి కడు గూర్చు సఖులు శార్యధురీణుల్‌

చచ్చిరి ప్యుతులు కటకట

చచ్చితివే (బదికయుండి సర్వ మడంగెక్‌ 28తె రే అని కుమిలెడి దనుజేందునిః

గని యతిశకాయుండు వలికి కదనం బందు౯ొ

దనుజాథిప గెలు పొటమీ

గనవలె నొక్కటను వీడ గావలె చింతజొ 284

రమణీయ రామాయ౭ణఐవు 269 యుద్ద కాండము క పంపుము కదన కోణికి వెంపరలాడెదను గపుల విికమ లీలన్‌ జంపెద రిపులన్‌ జీల్చెద శంపాద్యుతి మబ్బుం జీల్చు చందం బెనయన్‌ 285 వ దనుజేందు నానతి దేవాంతక నరాంతకులు అతికాయ (తిశిరులు మహోదర మహాపార్మ్యులు సముచితబలంబులకో€ గదీన తలంఎిన కరిగిరి అవ్వీరులు 286 ఉ అందజు కౌర్యవంతులు మదాంధులు మాయలు బన్న నేర్చరుల్‌ అందజు శస్త్ర వేత్తలు దురాత్ములు సంగర పాండితీధనుల్‌ అందబజు శ్మృతుఘాతకు లహర్చతి తుల్య విభాసముజ్వలుల్‌ ఆందణు దేవకిన్నరుల యక్షుల. దున్మిన వీరు లారయన్‌ 287 గి అస్త గిరి6 జేరటోయెడి యరుణుని వఠె తవ తేజం బెలర్చ ర్మాతిం చరాళి వానరముల నుక్కడంపంగం బలువిధముల అస్త్ర శస్త్రంబుల ధరించి యరిగి రనికి 288 క వారిదములన్‌ బలాకా వారంబులు బార్లుదీరు వైఖరి మీజన్‌ ఘో రాకృతులగు రాక్షస వీరుల హస్తముల శస్త్ర వితతులు (గాలెన్‌ 289 వే సంకుల సమరంబుల 290 గీ రాక్షసుల బట్టి కొట్టిరి రాక్షసులను కఎవరుల విషకమంబున గదనమంచు వానరుల! బట్టి చదిమిరి వానరులను రక్కసులు శార్య మపార రణమునందు ల29కి

కనుంకీయ రామాయణము 270 యుద్ద కాండము ఉ అంత నరాంతకుండు దనుజాధిపు స్రూను డు సొచ్చెం గీశసే నాంతరభూమి నొక్క జవనాశ్వమ నెక్కి భయ-క్షరమ్ముగా జెంతకు వచ్చు వానరుల( జించుచు. జీల్చుదు€ బౌల్బె సాగరా భ్యంతర వర్తియై జలచరాళ్లి హరించు త్రిమింగిలంబునాన్న్‌ 292 క్ష పాసముచే నాయఘరుడ్తు రోసంబున6 గపుల6 జెండ్తి రూపజ జేయన్‌ 'పాసమును గాంచి కిశులు వేసటతో6 బర్వలిడిరి విహ్వలమతులై 293 క అంగదు డు వాని జుట్టి ద రంగమువలె (బాసమున్‌ గరంబుల6 ఐన్రైన్‌ భంగ మొనర్భెన్‌ శొమ్మున అంగిలి౯. బగులంగ వాని నజచే జఆచెన్‌ ౨294 మంజరి అనుజుని మరణమ్ము గని మ హోద్వరు,డు కాల నాగము రీతి. గనలుచ.6 దాక వారణారూఢు(డై వాలి కొమరుని దేవాంతకుండు (పతీకారమెన్ని వరిఘముం గొని తాకె బ్లవగేశు సుతుని 298 5 పదరెడి యశ్వంబులతో నుదయార్మ ద్యుతుల నీనుచున్న రథమునన్‌ విదళింప వాలి ప్యుతుని బొదివెను (తిశిరుండు పొగరు పొంబరి పోవన్‌ వంగ క [కమ్మగ మూవు రనసురులొ క్కుమ్మడి యంగదునిం గూల్వ ఘూర్షిల్ధుచు యే ఘమ్ములు గవ్బన కులశై లమ్ము పగిది. గఎవరు డు ఛెలంగన్‌ బళిమిన్‌ 297

రమణీయ రామాయణము 271 యుద్ధ కాండము క హనుమ గని వాలిప్వతుని

వనులగు రక్కసులు పెలుచం (టగమ్ముచు నుండన్‌

జనె వాని సాయమునకై

యనలునకును దోడు పడెడి యనిలుని లీలన్‌ 298 వ హనుమంతునకు సహాయంఎిగా నీలుండు చని మహోదర

తిశిరుల మార్కొానె 299 ఊఉ పరిఘము గొన్న రాక్షసుడు వాయు తనూజుని మార్కొ నెన్‌ హరిన్‌

తరి కడు నల్కతో6 బొడువలం గాంజను రీవిని రేవ యేర్చడన్‌

సరగున వాయుప్ప్ముతు6ండు నిశాచరు స్కంధము నెక్కి వానిని

ఘ్రరముగ ముష్టితోం బొడిదె శూలి గజాసురు మోదినట్లుగన్‌ 800 క తల పగిలి నల్లజారంగ

జలజల బలువరుసలూడి జనల్లున రాలన్‌

దెలివిం దొజ6గి ధరం గూలెను

పలాశ పక్షములు దెగిన పర్వతము వలెన్‌ తె01 క ఒక వైపున (దిశిరుండు వే

ఉొక వైపు మహోదరుండు హుంకారములన్‌

(బకటించిరి తమ (కోధము

నికారణము సేయ. బొదువ నీలుని జెలుచన్‌ త02 క జడి వానలోనం జిక్కొని

మెడ వంచిన కోడె మాడ్కి మిన్నక నీలుం

డెడంగనక నిల్చియును వే

తొడరెను శ్రెలంయి6 దాల్చి క్రుంప గ నరులన్‌ తి038 కళ భూమీరుహములు నిండిన

భూమీధర మేయ బంళివోతెను నీలుం

డాముకొని మహోదరుపై

నా మనుజాసనుండు గూఠతె నజచుచు ధరపై 304

రమణీయ రామాయణము 272 యుద్ధ కాండము క మోరుతె (తిశరుని మార్కొని

భఛారాథధర మతని హస్త తలమునం€ జారస్‌

దోరపు ముబ్బన్‌ బౌడిచెను

ఆ రక్తాశనుని శరము లఎ గొని నజికెన్‌ 305 గ్‌ కాంచన కిరీట శోభిత కర్టకుండ

లఅమణి కాంతి భాసురములు రక్త న్యేత

విలసితములు (తిశీరములు పృధివి బడియె

తళుకు లీనెడి యుల్కుల త్రయము వోలె 306 వ మహాపార్మ్శ్వుం డీమ్మిత దుర్మరణముల.౬ గాంచి 807 ఊఉ చండశితాగము ఖ్లలిగి శ్యాతవ మస్త విదారణంబుచే

నెండిన రక్తమాంసముల ఒజ్జని కాంతుల నొప్పుచుండి వే

దండ శిరంబులం బఐగుల దాకెడి (వేగున హేమ పట్టముల్‌

నిండుగ (గాలు పెన్సదను నేర్పునం దాలిచి తాంకెల గోంతులన్‌ క్ర కాలాగ్ని కాటడవులన్‌

గాలుచు రహి రక్కనుండు కవి వావానుంకో

జీలిచి చెండంగ రెగుచు

దూలిన రుధిరమ్ము మంటతో సరితూగెకొ్‌ 809 క గర్వమున (గాలు రాకను

నోర్వక కఎవరుంు బాఠ నొక్కొక దిశకుకా

పర్వతసము డగు బమిషభుం

డుర్విగదల దూకి వాని నురమున మోదెజొ తిం క చజపున కాగక (వాలిన

కజకు నిశాచరుని చేతి గద6ంగొని బముషభుం

డజిముజి వడ ర్యాతిచరులు

తజి గని పగులంగ (వేసే దైత్యుని శిరముజొ వ్‌ 11

రమణ్‌య రామాయణము 273 యుద్ద కాంఢము మ ద్యుతిమన్మూర్తులు వ్మికమాన్వితు లసాధ్యుల్‌ యుద్ధవేదు ల్మషో

మతిమంతుల్‌ ఘనశౌర్యవంతు లుదయన్మార్దాండ తేజన్వు లు

న్నత భూభృత్సమ దేహులైన తనయన్నల్‌ సచ్చుటన్‌ గన్న వా

డతికాయుం డతి త్మీవశోకహతు(డై యావేశ మేషపారంగస్స్‌ 3212 క ఆ యతికాయుం డెక్కెను

వేయి దివాకరుల పగిది వెలుంగు రథంబున్‌

సాయకవంల వడి గుప్పెను

కశాయంబులు తూట్లు వడ గం గపి వాహినిపై తెషేకె క నడగొండ వోలత దనుజుండు

కడలు కొనెడి శార్య పటిమ గడువడి. దొడరన్‌

గడు భీతినిం గఎసేనలు

గడగడ వడకుచును బాజె కావుండటంచున్‌ 381క వ _శ్రీరామచం(దమూర్తి రణరంగంబున నవ్వకమ విక్రమ మెలార్చు

నతికాయుంగని విభిషణున కిట్లనియె త్‌కేక్‌ క దశదిశల౮6 గాంతిం జిమ్మెడి

నిశిత శరంబుల వెలార్చి నెగడెడి తేజ

స్వి శమనుని శౌర్యమున నీ

పిశితాశను డొప్పెడిన్‌ విభీషణ యవండో 816 వ _ అతికాయునిం గూర్చి శ్రీరామునితో విభషణుం డిట్టనియా 317 ఉ రావణ ధాన్యమాలినుల (పాగ్భవ పుణ్యఫలంబఖు పోరునన్‌

రావణి నంతవా6 డతి ఫరా[కమ వంతుడు (బహ్మదేవ సం

భావితు(డై (గహించెను దివాకర దీప్తి యుతంబు నీ రథం

బీ విలసత్తన్ముతము నహిన బలాఢు్ర6 డితండు రాఘవా 318

రనుణీయ రామాయణము 24 యుధ్ధ శాండము గీ. లొల్లి దిక్పాలకుల నెల్ల! దొాలంగ6 దజిమె భీకరాయోధథన మునర్చి బెట్టిదుండని యులుకుదురు దేవతలు వీని పలుకు విన్న ఇతని బాహుబలాశతం బీపురంబు ల్‌1ం వ అని విఖిషణుండు వచించు నంతలో 3920 క తిం బక్వ్కతాళ ఫలముల గతిం గంరమ్ములను వీడి కపుల శిరమ్ముల్‌ పతనంబయొక్ట ధనుర్ధరు డతికాయుండ స్రములను హళహళి వైవన్‌ 321 క చీకాకు పజచి€ గపులను రాకాఎ యుద్యగలీల రఘురామనునితో థీకొన నెంచి వచింభబెన్‌ రా కయ్యుంబిమ్ము నాకు రఘుకుల తిలకా 22 ఊఉ పోరును గోరు వీరుని (బమోదముతో6 గని రామవుండు తూ ఇకీరము నుండి మార్గణము నెట్రనం దీయ గ బోవ లక్ష్మణుం డారణ పల్మె నిప్పగిది య్యగజ యీతని రూపుమూప గా( బోరుట కేన చాలుదును బుచ్చుము నన్నన రాము డీకొనెన్‌ క తనతో బోరాడగని ల్చిన లక్మణుని గని పోలిచి యతని దెహం బును దన యతికాయముతో దనుజాండు వలికె బుడుతండ తగదిట నిలువన్‌ 32ఢీ క _హిమవత్పర్వత మైనను క్షమయైనన్‌ గగనమైన సాగర మెనన్‌ సమయునురా బాలక నొ అమేయమైనట్టి యాశు గాగ్నికి బలిలై త25్‌

రమ౭శయ రామాయణము 25 యుద్ధ కాండము వ అతికాయుని యీ పరుష వచనంబులకు సౌమి(తి యిట్లనియె ద ఆకార సామ్యమేలా?

పోకిరివై (కుళ్ళ బోకు మూర్టుండ యిపుడే

నీ కొండ వంటి దేహము

నా కణకు ములుకుల. దునింగి నాశము నొందున్‌ శ27 శ బాలుండ గానురా ని

పాలిటం గాలుండ నీదు (పాణము గొందున్‌

జాలింపుము నీ జల్బము

నీలావును జూప రమ్ము నేరుపు మీజన్‌ త2ళ8ి క బాలు-ండు వామను.ంజే తన

కాలన్‌ గడు నత్త్వ్వవంతు6 (గవ్యాదు బలిన్‌

నేలకు (దొక్కెను లీలన్‌

జాలుదు శిను6 గూల నేయ సంగర మందున్‌ త్రైం క _ సౌమితి పోటు మాటలు

ఆమిష భోజనునిం దాక యదవద సేయన్‌

దీమసమున నతికాయుండు

వేమణు (మోగించె గుణము విసరెస్‌ గోలల్‌ తెకి0 క పగలొనిన నాగ పంక్తుల

వగ రక్తాశనుని విల్లు వదలిన యిషువుల్‌

తెగటార్చ6 బోయె లక్మణు

ఖగాస్త్రమున వాని నతండు ఖండించె వెసన్‌ చం ఖా పాళారి స్వరు తుల్భుముకా ఖభఖయదమున్‌ (బహ్మాండ ఖాండంబులన్‌

సాకల్థంబుగ వీల6 జేయు శరమున్‌ సంధించి చాపంబునం

దాకర్ణాంతము మౌర్వి లాగి రణవిదా్యా పాటవం బేర్చడన్‌

డాకన్‌ లక్మణు.(డేసె శాతవు లలాటం బు(గతన్‌ జీల్చగాన్‌

రమణీయ రామాయణము 276 యుద్ధ శాండము క అతివేగమ్మునః జనియ

(పతిహతమగు నాశరంబు రక్తాశను ఫా

లతలము సొచ్చి గదుల వి

నసుతమౌ శిలపైని పొము తీరున నొప్పెన్‌ 883 క మెచ్చితి వ్మీవే టని వాం

డచ్చెరు వొదవించు నట్టి య౦బకముం_తో

(వచ్చెను లక్మణు నురమును

వచ్చని రుధిరమ్ము వడలి పృథివిన్‌ బాజకొ త్రిశతీ క సౌమ్మితి యోర్చుశొని యా

(పామిడిపై నపుడు వైబె (బహ్మాంబుః

భీమం బది తల (దుంచెఇా

భూమిని6 బడె€ బిడుగు వడిన భూరుహము వలెజ తకి5 మంజరి

ఘకులగు ననురులు శాలుని పురికిం

జని రని విని దనుజపతి చింతింప6

గని మేఘనాదుండు కలగుండు వడక

తండితో నిట్టనె దెర్యమేపార శ86 క తండీ చింతింపకుమీ?

కొం[డాళ్ళను (బాకు కోంతి గుంపు తలలనా

తీండపు ములుకుల€౬ బగ్గులును

వేం్యడంబున బండలదిరి [వీలెడి పగిది౯ 397 మంజరి

అని పల్కి తండికి నాఫ్ల్హాద మొస గి

చతురంగ బలముతో సం్యగామమునకు

అరి బలంబ ల జొచ్చి హాత మొనరింప

ఇందజిత్తరిగె నవాన బలుండు 3988

రనముణీయ రామాయణము 277 యుద్ద కాండము క _ ధవళచ్చతరథంబున దివిజారి సుతుండు నీలదేహ ద్యుతితో దివిపై వలింగెడి రజని థవు మండలము వతె గాంచ6 దగి యొప్పె€ గడుజా 339 మంజరి రావణి సంగామ రంగంబు నందు వలయంబుగా యోధ వరులను దీర్చి మధ్య భాగమున హోమాగ్ని రగిల్చి కృష్ణాజమును వేల్చి య్యాకియ ననియి ప్‌శ0 జా పాండీ దానవ యోధులార యిపుడే పోరాడంగా గీశులన్‌ జెండుండీ గద తోమరంబులను నిశ్శేషంబుగా నేనుమీ దండన్‌ నిల్చి యచ్చశ్యమూ ర్తి నగుచున్‌ థధ్వంసంబు€ గావంతునా క్కండన్‌ నూనవ మాులస్‌ గులిశ సంకాశాస్త్ర పుంజంబులన్‌ మంజరి అని ర్యాతిచరసేన నని సేయం బనిచి మేఘనాదుం డంచ మెఘాల డాగి అరిసైనస్థ్యముల మీద నంప వర్ణమ్ము కడువడి6 గురిఎంచెల దడంబడళ€ గపులు త్రశ2ై సి దైత్యుని డీకొని తలపడు కఎ శిరో నారికేళఫబమ్ము నలిగి పడియె అనురునిన్‌ బలియు డై హతమార్చు వానరు బాహార్గళంబులు భగ్న మయ్యె రక్కను మధ్యంబు (సుక్కించు కీళుని యూరు శాండ ద్వయి యూడి పడియె 1వత్వర్థి యురమును [(బహరించు ప్లవగుని వక్షశ్శిలాస్థ్రలి పగిలి పడియె

రమణీయ రామాయణము _ 278 యుద్ధ కాండము గీ రాక్షసుని వైవ భూమీధరమ్ము నూపు అ(దిచరు ఏపు చిలువ విహ్వలత6 బడియె గన్నులకు€ గానుపింపని గగన చారి రావణి ధనుర్విముక్త నారాచములకు 843 క అజు€ డిచ్చిన వరబలమున రజనీచరు6€ డడ్డు లేక రణరంగమునన్‌ విజయము సేకొనె నరులకు నిజరూపము మజుగు పజచి నింగిని దిరిగెన్‌ తిశ4 గేయము రావణ వెచెను (బహ్మాస్త్రంబున్‌ దాని థొకకున్‌ దల్లడిల్లుచున్‌ వానర శూరులు మానవ వీరులు శక్తి వానులై శవముల రీతిని వసుధను [వాలిరి వారిని గను గొని యిందజిత్తు ఎత కెలమి ఘటిల్ల ణ్‌ విన్నవించె దన వ్మికమ (కమము అజు నస్త్రంబున నరు ఒడంగిరని (బహ్మాస్తమునకు (వాలక నిల్చిరి మువ్వురు యోధులు మూ4ండగ్నులవలె వినయవంతు డౌ విభషణుండున్‌ సత్యవంఠు€డౌ జాంబవంతు(డుస్‌ అతిబలాఢు్యు(డౌ అనిలప్పుతు€డున్‌ జాంబవంతు మతిసాదివ్యమునన్‌ మారుతి దెచ్చెను మందుల కొండను దాని వాసనల్‌ దగిలినంతనే త్రిశతి

రమ౭వీయ రామాయణము 29 యుద్ధ కాండము సీ మూర్చిల్లి పడియున్న మొనగాంథడు లేచిరి కతగ్యాతు లక్షతగాతులైరి అసువులు వాఎన హరులు జీవించిరి కఎసేన మఘూర్చిల్లె6 గంధిరీతి అంతట సామీరి యదిని6 జేర్చెను నెలవునకుం గడు నేర్చుమీర సంతసంబున. బొంగు సైన్యసము[దమున్‌ బరికించి పలికెను వ్లవంగ రాజు గి రాక్షసబురంబు.6 జొత్త మీర్మాతి యందు కాగడాల్లొని హర్మ్య్యములొ్‌ గాల్చి రాత్రి చరుల గగ్గోలొనర్చిన సరభనసమున చశముఖుం డరుదెంచు యుద్ధంయి సేయ తెశ6 ఆ వచ్చి నట్టి దనుజ వల్లభుం బరిమార్హు మనిన రామచరంర్మదు నానతి మెయి దివ్విటీలను గొని కేజస్వులైన వొ నరులు లంక. జొచ్చినారు కడిమి ప్రశ? చ కపులదాడి నెలుక సేయ 848 చు దనుజారాతి రఘూద్వహుండు ఘనకోదండంబునన్‌ నారిగూ ర్చి నగోద్భేదన వ్యజతుల్యమయి యర్చిష్మిలలం (గక్కు చి క్కని బాణమ్మునం బంక్తి కంధరు మహాగార్మాగమున్‌ డొల్ల నే సె నికాంతంబగు తన్మహాధ్వని గలంచెన్‌ దానవానీకమున్‌ 349 ఆ కాగడాలు వట్టి కఎసేన రాశతస పురము జొచ్చి హర్మ్య పుంజ మెల్ల( దగుల' బెట్టి అడ్డు తగిలిన దైత్యుల బృందములను మట్టు6 బెట్టి రెలమి 3850

రమణీయ రామాయణము 28% యుద్ధ కాండము ఉ ముంగురులొత్తి ఫాలమును మూర్శొని చెక్కుల ముద్దులాడి రక

న్నుంగవ' బాకి (కీ బెదవినొక్కి గళంబు నాకంత మీఎ చ

న్నుంగవ నూని వాక్కిలి నినున్నంగ జక్కిలిగింత వెట్టి యు

త్తుంగ నితంబ యుగ్మమును దోయిట బట్టి తెమల్చి (కిందికిన్‌

వంగి కటి (పదేశమును బాహువులన్‌ బలుమౌాజు చుట్రి పై

కొంగునులాగి (పేయణని గోపము దీర్చంగ వేడు భర్తరీ

తిం గననయ్యె నగ్ని పలుతీరుల శయ్యల వీడిపాజు దై

త్యాంగనలన్‌ విభీత హరిణాక్షుల వన్పడి యంటి మాటకిన్‌ 851 గేయము

వలి చవుల మరం౧గిన

విభు డు వే కువనరా

తగవాడి రక్కుచు€

దరుము గయ్యాళిగా

మంటలు వెన్నంకె

మనుజాశనులు పర్వ 852 గీ. మడు గుజులు దిమ్ము కణములు మింఎనంటి

యతివిశాల పయోధిలో [బతిఫలింవ€

గాంచనయ్యెను భవి దివ గాడ మైన

(ప్రళయ కాలాగ్ని కౌ గిట రగిలి నట్లు త్‌తే మ తన యంత పుర దేహళీ స్థలమునన్‌ దర్చించి క్రీశాలి పె

న్లాన గర్టింప గ దైత్య వాహినులు కల్టోలంబు సేందన్‌ గనెన్‌

దనుజోత్తంసు.డు (కుద్దు డ్రై పని యుద్ధం బుద్ధతిం జేయ. గుం

భ నికుంభాది నిశాచ రోత్తముల సంవళ్తార్క తేజన్వులనీ 85%

రమణియ రామాయణము 281 యుద్ధ కొండము స్‌ కంపను గంరాన.6 గాలూని కడతేర్చె నంగదుం డాజి భయంకరుండు యూపాక్షు€ బొడిచేసె నురమున6 (బహరించి మైందుం డరాతి సంహారకుండు కోంర్‌తాక్తుని6 బట్ట నున్నంబు6 గావీంచె ద్వివిదుండు మవ్మ్‌కమ పవిధరుండు చంపె నికుంభుని సాహసంబున6 బట్టి వాయుజుం డరివీర భంజీినుండు గ్‌ రుంభు నవలీల ధరణిని€ గూల్చి చంపె సూర్యప్వుతుండు శ్యతు నిషూదనుండు జౌర కపులచే6 గ్రవా్యదు లణంగి పడిరి కాలగతి నాప శక్యమే శూలికైన తె5్‌ర్‌ | తరుచరుల మొజంకు గరముల నరి భీకరులైన యనురు లణంగన్‌ వినియా నురరిపుండు దు ఖ నిహతుడు ఖరసుతు మకరాక్షు నచిపెళల గదనంబునకుని తె5ర్‌ మ మద విస్ఫూర్జిత రక్కన్మేతుండు లసన్మత్తేభయానుండు కౌ రగ దినేశ _పతిమానుం డుద్ధతుండు దివ్యాస్తో గసారోథ్యు( డం బుద గర్జారవతుల్యు హుంకృతులతో6 టోరాడలగా నేగాం టే శుదుటొప్పన్‌ మకరాకము డాహవ జిగీషోత్సాహ నంరంభిరైు. 357 మ కనియెన్‌ దైత్యుండు సంగరస్థతమునన్‌ గంభీడు కోదండ పా ణిని సాలోన్నతునిన్‌ మనోహరుని (ప్రోన్మీలాంబు జాతాస్యునిన్‌ ఘనునిస్‌ దుర్జన భర్ణనున్‌ రుచిర మేఘస్నిగ్ధ నీలాచ్చ మూ క్తిని ఎంహేదనిభావలగ్ను నుమనస్తేజోనిధిన్‌ రామునిన్‌ 858

రవుజీయ రామాయణము 282 యుద్ధ కాండము క తన తం(డిని వధియించిన అనుపమ కోదండ కుశలు నరిభీకరునిం గనుంగొని శ్రీరఘు రాముని6 గనలుచు మకరాక్షు6 డేసె6 గాండ (_శేణిన్‌ త్‌59 క _ దనుజుం డేఎఐన కోలల. దునిమెను రఘురాము€ డంపతుటముల నాయో ధనమును. గని రచ్చెరువున దనుజులు వానరులు మజచి తమవైరములన్‌ 860 మంజరి కడు (పొద్దు నీరీతి. గదనంబు జరిగె రాముని త్మీవ నారాచ పంక్తులను గడి కండలయ్యెను (గ్రవ్యాదు మేను అంతట దనుజారి యనురునిమీద అనిలాస్త్రమును వైచె నద్భుత లీల త61 చ గొ నయము వీడి మార్గణ మకుంఠర గతిం జని దైత్య కంరలుం రన మొనరింప బుట్టిన పెరాల్మను శబ్దము జ్యారవంబుతో( బెనుపరి నాల్టుదిగ్గుహల బెల్బన బర్వి పతిధ్వనింపంగా దనుజుల దర్పముల్‌ సడలె ధైర్యము హెచ్చెను వానరాళికిన్‌ క మకరాకుని మరణము విని వికాసము దొణంగి కలగు విహ్వలు. దండిన్‌ (బకటిత బలుండు దశముఖు ని కుమారుం డూరడించె నెవ్వగ దీన్‌ 8638 క రక్కనుల బలములం గొని గక్కునంజనె నిందజిత్తు కదనంబునకున్‌ జక్కాడెం గజకు టమ్ముల నక్కజముగం గీశబలము నరిభీకరుండై 364

రమణీయ రామాయణము 263 యుద్ధ కాండము క 1క0దంబడి యెగురుచుండం జిందెడి రక్తమునల గప్పుల శిరముల సరముల్‌ జందొవల. ఎబుడమి చేడియ అందముగా బంతులాడి నట్టుల6 దోంచెన్‌ తెళవ్‌ ఉఊ వాని శరాగ్ని కీలలకు వానర వావానియింకు చుండ రా మానుజు6€ డోర్వలేక వరుణాశ్తమునన్‌ శమియింప€ జేఎ వ (జానల తుల్య మార్గణము రావణపైం. బజపంగ నెక్కిడన్‌ గాన గ రాక యాకసము నందు. జరించెను వాండదృశ్యు.డై క్‌ ఈ రితి మేఘనాదుండు వీరుండు సౌమ్మితి తీవ విశిఖంబులకున్‌ చూరముగా6 జరియించుచు మారణ మొనరించెల గపుల మార్గణతళతిచేన్‌ తళ? మంజరి సౌమ్మితి యనురునిన్‌ సమయింపః జేయ (శహ్మస్త్రమును దీయం బరికించి వా డు వైరుల హృదయముల్‌ (వక్కలు "సేయ జాల మొక్కటిం బన్నె సమశరాంగణమున కృృతక భూమీనుతాకృతి నిల్చి యచట ప్లవగు లందజు వినం బలికె నీరీతి తెలి శ వినుందరాంగి కొణకై రోనంబునం బోరొనర్చి రూపఅ నున్నా రీనున సం్యగామస్థలి నాసుందరి నిపుడె పట్టి హచతమొనరింతున్‌ 869

రమణియ రామాయణము _ 284 యుద్ధ కాండము మ అని యాధూరు6డు లాగి హస్తమున మాయా జొనకిన్‌ ధూళినొం దిన హేమాంగిన బాపృ్పజాల కలుషాంథ్‌ భూతం దా6 బట్టి కొ ప్వును ఘోరానని (వేసె దేహము శిరంబున్‌ భూమపైం డుల్లగా ననిలాకంఎత పద్మమో యనం దదీ యానస్యంబు గానింపగాన్‌ క తళ రాక్షస కృత్యంబునూ ధీరండు వవనజు€6డు గాంచి తీరని వగ బా ష్పారుజ్‌ న్మేతులడగుచుం జేరంజనె రాఘవునకు.6 జెప్పలగ వోర్తన్‌ వ్‌71 క రామునకు వాయుపుత్తు(ండు భూమిజ కంఠమును బంక్తిముఖి పుత్రుండెౌ గాముల యోచింపక రణ భూమిని౬ (దూంబెనని రాఘవునకుం దెయపన్‌ వ్‌72 క సీతా యని వాపోొవుచు వాతూలహతాబభ్ధి భంగి వ్యాలోలుండై యాతండు దు ఖభాగులడు భూతలమున [వాలి మూర్భ ముని గె వివశు డై త7త్‌ క అన్న శిరం బిడి నిడుళోని విన్నదనం బాననమును బెన గొన భరమో కన్నిట నన్న మొగమును (గన్నన గడుగుచు నుమ్మత కన్నకొడు కనేన్‌ వ్‌74ీ క మతిమాలిన ముదుకని యా లి తం్యతమున జిక్కి వెంగలి తనమున వస్‌ ఎెతలంబడితివి మాయుఠె సతి౭ (బాణాధికను జనకజను బాసిథివే వత

రమణీయ రామాయణము 285 యుధ్ర కాండము ఊఉ ధర్మమటంచు ఏడితివి తండికి లోంబడి నీదు రాజ్యముస్‌ ధర్మము తం్యడిదౌనె? తన దారకు. (బీతిగ నామె బిడ్డకై నిర్మల మానసున్‌ నిను వనిన్‌ వఎయింపగ జేయు కార్యమే ధర్మము? నీదు కర్మ ఫలితంబులె రాఘవ యిట్టి కష్టముల్‌? య! అర్ధపతిన్‌ జయించి కని నట్టి లతాంగులళి బల్మి6 బట్టి శ్రే ళ్యర్థము రావణుండు మను నభ్యుదయోన్నతి ధర్మబాహ్యు డై వ్యర్థము ధర్మమార్ధమని వాకొను నీ సుఖఎవాన జీవితం బర్ధ వివళను6 డారయ నిరర్థక జీవియటంచు6 దోంచెడిన్‌ 3877 వ ఈ విధంబున బలికి తై76 క తాలిమిని6 దూలి లక్మణి" జోలాడెను కోక జలధి నుద్వేగముతో మేలుకొని దామచం(దుండు గో-ంన విలఎంచె దనదు కూరిమి సతికై తా వంజరి

అతిలోక లావణం యవనిజ గొ౭జకు

మతిమాలి విలఅపించు మంగళాంగులను

పంక్తికంరుని శాత పరికించి పలికె6

జింతవిీడు(ండు మీరు ఎతమ్మ యిచట

మరణంవ లేదయ మహనియులార

నామాట నమ్ముడీ నరవరులార 338 క్త మాయావి మేఘనాదు6డు

మాయా జానకిని. జంపి మఖ మొసనేరింపన్‌

చాయలగు వారి కన్నుల

మూయ గ సమకష్టై దు ఖమును ఏడవలెన్‌ చైత్ర

రమణ్‌య రావాయం౭వము 286 యుద్ధ కాండము చ కుటిలుండు మేఘనాదుండు నికుంబిల యందొక పెద్రజన్నమున్‌

బటుతర దీక్ష జేయు జతనంబది కూడిన దుర్జ్ణయుండగున్‌

దిటవుగలట్టి వారతని దీక్షను భంగ మెొనర్పగావలఠెన్‌

దటుకున6౬ ద్యృత్చయత్నము నానర్చుము ఖానుకుల్యపదీపకా 382 క రాముండీ పలుకులలో

సామంజస్యము (గహించీ సమరోద్రండున్‌

సౌమశతినిం గఎసైన్యము

నామఖము నశింప జేయ నంపె రయమునన్‌ 3888 క కలగాను నల్లని మేనులు

జ్వలించు నిశితాయుధముల సంగడి చేతన్‌

తొిలతండుల రాశివలెన్‌

జెలంగు రాక్షస బలంబు.6 జేరి తకుచరుల్‌ 884 క చొచ్చిరి రక్కసి మూకల

వచ్చిరి వైరుల శిరముల వజనమములౌ

నిచ్చలమగు ఎడికిళ్ళను

(గచ్చజ రాక్షసులు బాజ గలకల రొదతోన్‌ త8ిల్‌ క చండకిరణుండు తమముల

తండములన్‌ జీల్చు నట్టుద్యగ శరములన్‌

జండాజెను లక్ష్మణు౪డు

థండుండు రేదిమ్మరిండ దండును (దుటిలోన్‌ త86 క అనిలో రాకను లణ గన్‌

గని రావణ బాయ హోమ కార్యము చెడ గా

వనరుచు వడి తా వెడలెస్‌

వనాంధకారంబు నుండి వచ్చు రవి వలెన్‌ 387

రమణియ రామాయణము _ 287 _ యుద్ద కాండము మ ఘన కాలాంబుద వర్షభార పగిదిన్‌ (గవ్యాద కోదండ ము

త్త నిశాతాంబక పంక్తి పర్వం గపి యూధం బెల్లం బాజెన్‌ వెసన్‌

దిననాధుండు మయూఖ మాలికల సందీబ్లన్‌ _బపంచించునో

జను సౌమితి కనత్మలంబములచే సెరించె నా బాణఖముల్‌ 388 క దనుజుండు గను మొజంగెను

గనుపింపక లవ్మణాశుగ వితానపు థా

టి నెదుర్కొన లేక _పభం

జనాహతి కదృశర్ధమైన జలధరము వలెన్‌ 389 ల్‌ అటు కనంబడి యిటు కనంబడి

పటు బాణచయమ్ము గుప్పె బాహాప్రాథిన్‌

జటిలమ్ముగ6 గఎ సేనన్‌

అటమట మొనరించె ననురు డరుల జతనముఠ్‌ వం0 మంజరి

అంతం సొమ్మితి అసనురమాయలకు

విఎగి వేసరి కూర్చి వింటిని. దూప్త

గుజి నిల్చి యరిపై నకుంరిత దీక్ష

నాన వెక్రై నిటుల నన్నను దలంచి తం] ఠఈ నరి లేని శౌర్యవంతు డు

నిరతము సత్యమును బల్కు నిశ్చల థర్మా

చరణుండు రాముండయినన్‌

శరమిది రావణి శిరంబు౯ జయ్యనం 1దుంచున్‌ శ్‌ం2ై వ ఈ పవి[తఠాకరము లుచ్చరింవి (పమయోగించినంత తై్‌9ైి ఉ ఆ నిశకాంబకంబు మహిమాన్విత రాఘవ దివ్య శౌర్య పీ

ప్తానల చండ దీథితిని థధర్మగుణ (పభవ (పభావమున్‌

బూనిక నాని రావణుని ప్యతుని కంఠము నుత్తరించె త

త్రై నికులెల్ల చిక్కులకు6 దత్త జపాటున6 బాజిపోవగన్‌ 394

రమణీయ రామాయణము 288 యుద్ద కాండము గి కన్న కొమరుని మృతివార్త కర్రశూల

మై హృదయ విదారకమై మహశని వలె€

దగుల దశకంరు. డార్చుచు ధరను (వాలె

ఎడుగు బాటున కడ గిన వృక్షము వలె 395 అ మిత్తి వాత బడెను మేఘమనాదుండను

చెడ్డ వార్త (బాకె జిచ్చువోలె

ఆవరచిన రితి నంత పురం బెల్ల

నావటించి యజది యజచి యజ్వె త్‌96 వ మండోదరీ రావణు లిట్లు ప్యుతునిక్తై వలపించిరి 897 గీ తనయ నిను గన్న దాదిగా దైత్య వంశ

మేపు జూసను లక్ష్మీ సమృద్ధమగుచు

శాకస కులంబునకు నీ పర్మాకమంబు

మేటి కవచంఎయి౯గా నుండె మేఘనాద 898 గ్‌ దిక్కు లలెడి నిర్ణరుల్‌ దక్కు లేక

వెన్ను€ జూఎరి కన్నయ్య నిన్ను గాంచి

దేహమంతయు గనులుగొ దేవనాధు

డెపుడు జాగత్తతో నుండు నెంది నిన్ను వం గీ అట్టి నిను మానవు డొక్క డ్మశమమునః

జంపె నను మాట నమ్మను స్వయముగా న

నంతు డే వచ్చి నిన్నోర్చెనని తలంతు

దాది తన తేజమును నరోత్తి ముని యందు 400 చ _మండెడి స్నేహ బిందువుల మాలఎి దివ్వల నుండి రొలున

ట్లుండెను బంక్రి కంధరుని యుజ్వబమౌ నయనాంచలంబు అం

దుండి (సవించు న్యశులు మహో[గపు శోకము రూపమెత్తి న

ట్లుండెను ప్యుత దు ఖమునాకోర్వని రాక్షస నాధుః డయ్యెడన్‌

తముణీయ్‌ు రానూయణవుంు 289 యుద్ధ హాండవఖణ గీ పంక్తి ముఖు శోకాాశువుల్‌ పలుచ6 ఐబడీయెం

దనయ మఠణ (పఠతీశార దావ వహి

శిఖలు చెలరేగె నాతని6 జిత్తమందు

అగ్ని పర్వత తుల్యుండై యాత€ డొప్పె త్త్ర2 క గానుగ దిరుగు విధంబునీ

దానవపతి పండ్లు గీట టీశదిశ అడరేన్‌

వానివిధము6 జూడన్‌ దై

త్యానీకమా దాగె నతి భయాతర్తీన్‌ దెసఅన్‌ త్తం నే తన కంటె తేజు( గలిగిన

వినుత పరాకముని చావు పిశితాశనులన్‌

అనలము వలె. గనలింవీంగ

దనుజాంగన లేడ్వం వినియె దశముఖు(డు వగన్‌ త్త్తగ్రిశ్త క నిందించిరి శూర్చణఖను

నిందించిరి పంక్తిముఖుని నిజనుతులు పతుల్‌

(మందుటకుళల గారఖంబని

గుండుచు రక్కెసలు కుప్పల గూలిరి నేలన్‌ త్తెస్ర క అనుపమ శస్టాాములస్‌

ధనువును కవచమును _బహ్మదత్తమ్మును దా

ల్బెను రావణుండు వేచనె

దనుజారిని రామచం(దు€ దాకంగ ననిలోన్‌ 406 క రవి బింబ ముడిగె6ం దేజము

భువిపై నభిక్కుతంచుం బొడమెను దిమిరం

బవని చలించెను నక్కలు

పవలబజచెను రావణు డు బవరమున కరుగన్‌_ క్తీ0?

రముణీయ రామాయః౭ఎము 2900 యుద్ధ కాండము క పెను చుర్చిమిత్తముల. గను

గొనియున్‌ రావణు6డు పోయె6 గొంకక ననిజొ

చ్చెను బరసైన్యంబుల (వ

చ్చెను నారాచమ్ముల€ గపిశిరముల పెలుచన్‌ 408 గీ. కఎ శిర కోరకమ్ముల కంరనూల

నందముగ వైచె నవనికి ననుర నేత

అర్ధ చం[దాంబకమ్ముల నల(తింగోఎు

దూర నారాచముల తోడ6 గూర్చి కట్టి శ్త09 ఉ రావణు జేసె తామస శరంబు విధాత వర (వదానమున్‌

బావక కీల సంకలిత భవ్య గభస్తి సముజ్వలంబు భీ

త్యావహ మద్భుతంబును మహాశని పొటవ విస్ఫుటంబు ను

గీవుని వానర థ్వజినికిన్‌ బహునష్ట్రము గఖ్లె దానిచేన్‌ 40 ఉ ముండెడి మంటిలో దుమికి మాడెడి మక్షిక రాశివోలె మా

రాండ మయూఖ మాలికల తాకిడి కోర్వని కల్వలట్లు ౯!

దండ పదొహతిం గల గు తామర డిగ్టియ భం" నొప్పెను

ద్దండుని పంక్తి కంధరుని ధాటికి నోర్వని కీశ వావానుల్‌ 4] క విజిగి వజచి పాలు కపుల

పర్మాకమ విభాసి ఛవామభదుడు గాంచెన్‌

బరుగిడకు.€ డోడకుండని

తరు చరులను హెచ్చరించి దా కె దశముఖున్‌ త్తే? క్‌ జలధరము పగిది రావణు.

డలుగుల రఘువరుని మీంద నద్భుత శక్రన్‌

ఐబలపల(6 గురియింప(గ6 గీ

లల౬ (గక్కు ములుకుల గుబ్బ రాముం డణ చైన్‌ శ13

రము౭కీయ రామాయణము 291 యుద్ద కాండము క నాగముల చాలు వలెను బాగుగం బజతెంచు బాణ పంక్తుల దైత్యుం డాగక వైవన్‌ రాముండు జేగల.౬ బోలెడి శరముల డింద గం జేసెన్‌ శ్త్‌కేడ్వే చ్‌ (ప్రళయ కాలంబు నందు€ (బభంజనుండు కాలమేఘాల6 గలసి వికారలిల భూ నభోంతరాళమ్ముల 6 బొదవి నట్లు రామ రావణ తీవ శరంబు లొప్పె శీర్‌ క వేసవి నినకర మహిమన్‌ గాసారాంబువులు దజుంగు కైవడి నరయన్‌ వీసర వోయె నిశాచర కీశ చమూతతులు బాణ కీలిత తనులై 416 వ విరూపాక్ష మహోాదరులను న్నుగివుండు హతమార్చె మహా షార్మ్వుని యంగదుండు మట్టువెటై అంత సంధ్యా సమయ మానసన్నం బయె్యె డక 7 ఉ సంగర కేళిలో భువిని ఇ్యాతవ సంగతి సిని దివ్య భో గాంగనలన్‌ మన (బయల నక్కునం6 జేర్చుట కేగు వీర యో ధాంగ విలిప్త శోణిత మహర్చతి నంట గం దన్ని వృత్తికై షొంగెడి పశ్చిమాంబుధిని మునె ననన్‌ రవి (గుంకె నయ్యెడన్‌ వ తరుచర నిశాచరులు ర్మాతియం దశి నుజ్జగించి మరు దినంబు సంగరం బారంభించిరి మజునాటి యుద్ధంబున పంక్తి కంధరుండు శ్త1ే9ి మ తన ప్వుతున్‌ బొరిగొన్న వీరుని నుమికాప్పుతు నీకించి తా గొనయమ్మున్‌ జేవిదాక లాగి విడిచెన్‌ ([గూరాంబక శేణి భం ఉన పాండిత్య మెలర్చ లక్ష్మయి6 డనూన (_ష్మకియన్‌ దూప్పలన్‌ చునియలొ చేసెను రావణా సురునకున్‌ రోషంబు గాఢంబ.గాస్‌

రమణీయ శొోమాయణము. 232 యుద్ధ కాండము వనుంజరి సరియుద్హులై వారు శస్తాస్తములను ఒండొరుపైల గుబ్బ యుసురులం గొనలగ సాటి లేనట్టి యచంచల దీక్ష యుద్ధంబు గావించి రదేక మడఠ శై క్ష ము మయ మాయా కలితమ్ము పవషృజమయమున్‌ మార్తాండరుక్‌ బంధుర మ్ము యమాద్యప్త దిగిశ పాటన పనిరన్మూలమ్ము లోక్షతయీ భయ సంధాయకమున్‌ దురాసదము దుర్వారమ్మునా శక్షినిన్‌ రయమారః వశకంధరుండు బణపెజ రామానుజుం గూల్చంగళా గీ. నిషా (గక్కుచు సౌమితిని?ా వధింప సత్వరంబుగ వచ్చెటీ శక్తనిం గని సత్య సంధుండు రాముండు స్వస్తి గోరి యాన వెక్రైను తమ్ముని యనువు లోమ 42 గి జ్మాపతిహతంబు భీషణంబైన శక్ర చొచ్చె సొబ్యితి హృఠథయంబు (నుక్కా యతడు చూర్భ నందెను శొణితం బురలి పొటు ఛాము ఉడలె సొమి్యతి దుర్దశను గాంచి తీ2నై ఉ ధారుణి రాజ్యనంవదల దళ్మడి నిమిత్తము వీడు కప్వుడుఇా (గోర విరాధు హస్తముల గుందెడి సీతను గాంచు నప్పుడుకా గూరిమి పత్తి జూడ గన (గుమ్మరు నప్పుడు నిటి ?కము౯ నేరను తమ్ము డా బదుక నేర్తునె? నివు వినా జగంబునళా 425 క్‌ వేవుళు ఫొళ్యల నఖులను గొవలనన భఠిగిల బొంద గానగు నల4తికా నీ వంటి తోడ. బుట్లువు నీ విశ్వము నందు బొంద నేర్తునే? తంగడీ శే26

రమణియ రామాయణము 223 యుద్ధ.కాండము గీ మాటి మాటికి నిట్టూర్చు మనుజ పతిని దీన భావంబుతో€.గుందు ద్‌న.బంధు నిం గనుచు నుషేణుం డన నీరజాక శాంతి నందుము సౌమిత్రి చావలేదు శ్తీ2ై7 మంజరి శ్రీరాము డంతట చింతను వీడి పలి నీరీతిని బారుషం బెలయ శీ28 ఉ వానరులార లక్మయుని భ్యదముగా నిటం గాంచి యుండుండీ మానవ వైరినిన్‌ దురభిమానుని దుర్మదు దుష్ట చిత్తునిన్‌ దానవ నాధు నిప్పుడె వినాశ మొనర్చెద విశ్వమంగళ త్రీ నలినాక్ష మోము వికసింప6గ6 జేసెద6 బాపెదన్‌ జెజన్‌ క్ష29 క అని కోదండము గొని చనె జనపతి నూనుండు రామ చందదుండు కోధం బునం గనులు కావి నూనగణగ దనుజేందుని ఎచ మణచి ధ్వంస మొనర్చన్‌ శీవ0 క లెక్కింప రాని ములుకుల నొక్కుమ్మడి రామచం(దు డు[దేకమునన్‌ (గుక్కెను దశముఖు మనస్‌ (గక్కెను రక్తంబు వాండు కదనము వీడెన్‌ శ్రి కై మంజరి భండన స్టలి వీడి పరాక్తికంధరు€.డు వెను€ జూపి పరువెత్త భీతాత్ము6 డగుచు. జచ్చెరం దమ్మునిం జేరంగ వచ్చె రాముండు శోక వారాశిమగ్నుండు

రమణీయ రామాయణము 2984 యుద్ధ కాండము

తన వంశజుల దైన్యదశ6 గాంచ లేక

భానుండు (గుంకెను బడమటి దిశను -

పంఎ సుషేఖణుండు పవనజూున్‌ వేగ

నోషథ్టీ శైలంబు నానర€ దెప్పించి

సౌమ్మితి గాయమున్‌ సరగున మాన్పి

ఆనందమును గూర్చె నచటి యందజకు

అట లంకలో రావణానురు.€ డలింగి

తన కష్టమూలంబు ధ్యాతిజ యనుచు

వధి యింప6 బోయెడి వానిని నిలిఎ

మందోదరి దేవి మగనితో ననియె 432 ఉ అంటిన6 గందు నటి మృదులాంగిని మంగళ దెవతా సమన్‌

పంటవలంతి పట్టిని. _పభాకర దీఎయుతన్‌ బవ్మిత నీ

వంటి యశోధనుండు శివభక్తు డు పాపప్ప దృబ్ద వట్టి క

నొంటయు 6 దాకి తెచ్చుటయు గొప్ప యఘం బవురా వధింతువా? ఊఉ భావి శుభమ్ము నారయక వంశము నాశము సేయం బోకు పూ

దీవియ వంటి సీతను వధింపకు నావలు కాలకించి నీ

తీవరమైన శార్యమును దెంపును శ్మాతవుపై వెలార్పుమా

యీవిట సేద దీరి యని కేగుమ రేపకడన్‌ మనోహరా తృీప్రిత్తీ గేయము

అని మందోదరి యసురాధిపునకు

మెత్తని మాటల మేవడి దెలిపెను

అంతట రావణు డంతిపురమ్మున

కరిగెను దనసతి యనుసరింవ గా జీవి మంజరి

రాతిరి యంతయు రావణ(బహ్మ

మెత్తని పాన్చుకై నత్తమిళ్లియును

రమ౭కీయు రామాయణము 295 యుద్ధ కాండము కలంతళతోం గడపెను గను మూయ కుండ తన మనోవీధిలో 6 దారఎల్లినవి తొల్లి తా జేసిన దుక్చేష్టితమ్ము లెల్లను (టోవయి యెడలింప ధృతిని మంగళ వాద్యముల్‌ మార్మోయుచుండ దశదిశల్‌ పర్విన తన యశ కాంతి వంధిమాగధు లభివర్సించు చుండ కడు రేపకడ లేచి (కవ్యాద విభుండు కాల కంరుని. గొల్చి కదనాన కరిగె అసుర బలంబు తన్నాదు కొనంగ తీ36 స్‌ ఏరభ్యదుని. బట్టి వెగడు6€ జేయ గలట్టి రక్కఎ తెట్టువ (పక్క6 గొలువ దిగ్గజంబులనైన ధిక్కార మొనరించు వారణ పంక్తులు బలం వెలయ ఉచ్చై(శవము నేని యూల్లనం బాడెడి జవనాశ్వముల చాలు తవిలి పజవ అరుణుని యరదమ్ము నపహాస్యముం జేయు నున్నత స్యందన యూధ మొలయ ఆ దశ కిరిట కాంతిచ్చటల్‌ దిశల€ బర్వ వివిధ శస్తాస్థ్రముల6 దాల్చి వ్మికమమున పం కికంరుండు ననుదెంచె. బవరమునకు నెలమి నరుల వానరులను గెలువం గోరి 487 గేయము పయోధర దేహరుచిన్‌ జనుదెంచెడి పం క్రికంరుని6 బొడువన్‌

రమణీయ రామాయణము 296 _ .యుద్ద కాండము లయానల కీలల6 జిమ్మెడి తీష్ణపు నారసంబుల పెలుచన్‌ రయాన విభాకర తేజుండు శ్రీరఘు రామచం(దు డు విసరెన్‌ భయాన బలాశనపంక్తులు దిక్కుల పక్తులట్లు పరుగిడన్‌ 438 5 బజబోరన6 బరువిడు రాక్షన శూరుల హెచ్చరిక6 జేఎ నురరిపుం డలుకన్‌ ధీరత6 దాకెను రాముని. (గూరపు నారాచములను రువ్వుచు పీకన్‌ వం ల ఉప్పొాంగు జలధిని నుజుకు-తరంగములొ చెలియలి కట్ట పె6 జెదరి నటుల (పళయ వేగంబునం బరు [పకంపనుం డచలంబు ముంగల నణలగి నటుల పెటపెట ధ్వనులతో. చెతింగెడి కార్చిచ్చు అంబుదాంతికమున నారి నటుల మేమగర్హన తోడ మెజయుచు దూకెడి అశని విశ్వంభర నడ గి నటుల గీ వింశతి కరు౦డు పాొంగుచు వేగనులర వేయు శస్తాస్త్ర నివహముల్‌ వేలు వేలు రామచం్నదుని దివ్యశార్యంబు ముందు సత్త్వవానంయిలై ప్రాలె సంచలింది 440 క _ధరమై నిలిచిని రాఘవు డరదంబున రావణుండు నసమాహవమున్‌ సరగున సేయంగల గన్గాని నురపతి రామునకు బంపె సూతుప్‌ దేయిన్‌ ఉ4

రమణీయ రామాయణము 297 యుద్ధ కాండము సీ కాంచన కింకణీ కలిత ధ్వజంబుతో మగరాలు చెక్కిన నొగల తోడ వెండి దండములపై వెల్ల చృ(తములతో రంగుల మెజయు చ్మితముల తోడ అత్యున్నతంబయి యాకసంబం కెడి బంగారు శిఖరంపు (వభల తోడ నిశిత శస్త్రంబుల నిర్మల శాంతితో మణిభూషణంబుల మహిమ తోడ గి వెలయు హాటక రథము విన్వీధి నుండి బాల భాస్మరు దీధితుల్‌ ఆగాలుచుండ దిగెను రాముని ముంగల దివ్య దీప్తి6 గాంచ నెల్లరు విస్మయాకలితు అగుచు చ్చీడ్త2ై తే అరదమును డిగ్గి మాతలి యంజలించి వినయమున.€ జెప్పె రాముని వీనులలర రథము నంపెను మఘవుండు రామచందద పంక్తి కంధరుతో నాహవంబు నెరప త్తీక్తీప్ర వ _ శ్రీరామచం్థదమూర్తి యరదంబు నధివఎంచి రావణుని మార్కొానెను జ్మీర్మేర్సే క ఇరువది కరముల రావణు! డురు బాణంబులను గుప్ప ను(గారుణ వి న్ఫురి తేక్షణుండై రాముడు శరథధారల6౬ టరపె€ బెలుచ శ్మాతవు మీందన్‌ జ్రికిర్ర్‌ క _ సరియోధులు నరదానవు అరమరికలు లేక పోరి రాహవభూమిన్‌ దిరమగు జిగిష తోడన్‌ నురలబ్బుర మొంది నిల్చి చూడం జదలునస్‌ శీ4క

రమణీయ రామాయణము 298 యుద్ధ కౌండము గీ రావణుని మించె ననిలోన రఘువరుండు సత్యసంధుండు సత్చథ చరితు(డౌట వృద్ధిం బొౌందెను రాముని వికమంబు తజుగ€౬ జొచ్చెను దైత్యుని భైర్య పటిమ 4శ7 క భల్లమ్మున శరాముడురిపు విల్లును దునుమాడి వేణు వింటిని దనుజుం డల్లన6 గొను నంతటిలో బెల్లున గురిఎంచె నం పవెల్లి నతనిపై శీడీరి క జడిలో జిక్కొలని బడలీన ఎిడిమేలపు కోడె మాడ్కి మీన్నక నిలిచెన్‌ దడబడుచు.6 బం క్రిపదనుం డొడలున రాఘవుని యమ్మూ లాత్తుగ చూరన్‌ శశ ఉ వానిని6 గాంచి దాశరథి వల్కెను హొసము మోమునన్‌ మెజుం గిన విరించి దత్త వర దృప్తండవై యెపుడేని యెద్దియేన్‌ నేనొనరింప వచ్చునని యింతిని దొంగిలి తెచ్చినట్టి నీ మాసము _పాణమున్‌ బిలుకు మార్తును శాతశరాళి దుర్మతీ క్‌ కోదండము గొని పోరుము నీదండల వెలయు బలము నెజి. జూవుముకా నాదండ నీవు నిల్తువె? వేదండము హరి పదమున చిజిగి నురుగదే * తప్‌ క్‌ ఈ పలుకులు రావణు నెద. గోపము రగిలింప మేన్‌ శోవుల వీక్‌న్‌ వేపెరికి రాము మేనున. దాపి - లె చెను విశికవృష్టై చర్పోళ్టతు*జై క్ష్‌

రమణ్‌య రామాయణము 29 యుద్ధ కాండము క ఘను(డైన రామచర్మదు(డు

మనుజాశను మార్గణములు మన్నునం గలియన్‌

దునుముచు ముమ్మొన భలం

బున వాని లలాట భాగమును భఖేదించెన్‌ శీ5్‌తై మంజరి

దశకంధరుండు దోర్టర్చ బంధురుండు

అగ హోద్మగుండౌ అర్మాన్వయమణి

మార్ధణ జ్వాలలో మాడి మబయగు

నని వాని సారథి అరదమ్ము (దిప్పె

రక్షో విభుని [పాణ రక్షణ సేయ

రణభూమి( బాఎ యారథము దవ్వరుగ

దేజిన దివిజారి తేరి గతిం గని

నిట్టూర్చి సారథిన్‌ నిందించె నిటుల

నల్లవో దుష్టాత్మ నా యాన లేశ

భండన వ్రలివీడి పజతంచ నౌనె

నరుని నారసముల నవయుచు నేను

వెను చూఎతి నటన్న వెడగు పల్కుులను

శ్మాతవుల్‌ పలుకంగ మైరింప వలయు

తలవంపులాలె నీ తెలివి తక్కువకు

సారధీ నీవును శతు పక్షమును

జేరినావా నిన్ను6 జెండుదున్‌ జనటి

అని మండిపడినటై అనురేశు గాంచి

సారథి యొప్పుగాం జల్లగాం బలి

రణమున డస్పిన రధికి విశాంతి

నొసంగుట నా ధర్మమో మహనీయ

చేయు మాహవమును సేదం దర్చుకొని

రమణీయ రామాయణము ౫9 యుద్ద కాండము నీ ముందు నిలుచునే కామారి మైన? అని విన్నవించి యాతని నూజడించె రాచ నగరు. జేరె రథ మింతలోన రణ రంగమందున్న రఘుకులేశ్వరుని యంతికమ్మున కగస్తర్థ మహర్షి వచ్చి వీర రాఘవు యుధ్ధ విజయమున్‌ గోరి ఆదిత్య హృదయమ్ము నామహాత్మునకు నుపదేశమొనరించి యుత్సాహ మిచ్చి అంతరి తుండయె్య నచ్చోటినుండి త్రీరామచం(దు6 డ్మాశిత వత్సలుండు ఆదిత్య హృదయమ్ము నతి దీక్ష నూని ముమ్మారు జఎయిందచి మొక్క సూర్యునకు న్తుతియించె రవినిటుల్‌ నసురుచిరోక్తులను శీర్‌డ్తీ కంద గీతి గర్భ చంపకమాల హరి వసువర్ణ్దభా అజ వి హాయనవీధి విహార హంస అ ర్క రుచిరరుక్‌ ఖగా తపన కాంతినిధీ కవి ద్వాదశాత్మ శ్రీ కర రనపోషళా దివిజ కల్ప ఎతచ్చ్భవిదెహ మ్మిత భా న్మర సవితా రవీ భగ త్వి షాంపతి పూష గభప్త భూషణా] శీరీవ్‌ గర్భకందము - వనువర్హభా ఆజ విహా యసవీథి విహార హంస అర్మ రుచిరరుక్‌ రసపోషణా దివిజక ల్బ సితచ్చవిదేహ మిత భాన్మర సవితా 456

రమణియ రామాయణము 301 యుద్ధ వాంఢము గర్భ తటగీతి

అజ విహాయసవీధి విహార హంస

తపన కాంతినిథధ్‌ కవి ద్వాదశాత్మ

దివిజకల్ప ఎతచ్చవిదేహ మిత

భగ త్విషాంపతి పూష గభఎబ్త భూష త్తే క్‌ మంజరి

మనుజేశు (పార్టన మన్నించి యర్ము

డంతరికమ్మున నతి దీన నిలిచి

అశీర్వదించె నీకగు జయమ్మనుచు

నంచతలో రావణయిం డరుదెంచె ననికి త్హ్‌ర్ర్‌ర్ట్రి ఈ నిల్మాభరుచిరడేహుని

బాలార్కద్యుతి వుఖ్రొస్తు ఖలిఇఘుని రాముక్స్‌

గాలుని౯ గన నంపెదనని

బాలిశుండు పలాశి ఫజపే బాఖణ్యశేణిన్‌ న! శా క్షోటీభార నివారణ (వతుళడు రశోవైరి దృక్కోణములి

శోశోద్భాఎత రేఖలీన కినుకస్‌ శూలాంబకానీక మ

కీఖ [పొథిని కాాతవుల్‌ గలం చేసెన్‌ బూని దోర్టీలమై

యల్‌ శవ దైత్య బాణతతి నిశ్శేషంబు గావించుచువ్‌ తథ చుఇజరి

దామ రావళులు పర్మాక్రిమ లీల

పవలు శాతి యనక తవితి భండనము

కథు భయంకతముగ సడు దినములు

జయ అక ఫౌతికై సతెపిశి ఈహిని

శిత శితిముఖమున శ్ర రఘు వరుంతు

1కవ్యాదు కంఠంబు ఖండించి వైచి శీర్‌

రమణీయ రామాయణము _ 302 యుద్ధ కాండము గీ హాటక కిరిట కోబిత హారి రత్న కుండలోద్భాసమానంబు ఘుసృణ కోణ వీక్షణాభిల నిశిత ధంష్టా కతాధ ర శిఖరోన్నతమైన శిరంబు గూలె ఉ62 ఆ కూలు నంతలోన గొంతుపై మొలకెత్తె అటె విరమె యొకటి యద్భుతముగ దానిని గని విస్మయాన త్రీరాముండు (దుంచె మార్గణమున రోష మెలయ శీర3 క వేసెడి బాణము గళమును గోసెడి వడిలోన నొండు (గొంగగొత్త శరం బాణతమె మొండెంబున భాఎన్టైుచునుండె పంక్రివదనము లొలయన్‌ న! గీ రామ కోదండ ముక్త నారాచ మారు తహత వింశతి శాఖాయుత వట భూరు హమ్ము రాల్బెను రక్త వర్దాయ తాంచి తోత్తమాంగ ఫలావళి నుర్వి మీద శీర్ర5్‌ వ శ్రీరామచం(దు(౬ డప్పుడు మాతలిచే6 (బబోధితుండయి.. 466 ఉ సింగము గంధఎంధువును జీల్చెడి చెన్నున6 జూచి రావణున్‌ నింగిని వెలు భాస్కరుని నిశ్చల దీక్షను (వన్తుంంచి వే ఎంగిణి యందు మార్గణము సెర్చి జఎంచి ఎజామహాస్త్రమున్‌ జింగను (మోతతో వదలె రివ్వున రాముడు గూల్చ రావణున్‌ చ జలధి (పభంజనోద్ధతిని సంకుభితంబయి (మోయు రీతి ను బ్ర్వలమగు కీలలన్‌ దపను వర్తుల బింబము (గక్కునట్లు వె గ్గలపు రుషన్‌ ఫణీంద్రము నికామ రయంబున దూకు కైవడిన్‌ దలంపును మించు థాచని విధాతృ మహాస్త్రము సొచ్చె రావణున్‌

రమణియ రామాయణము _ 303 _ యుద్ద కాండము న్‌ ఎడుగు వడిన6 బగులు పెనుకొండ చాడ్చున పద్మయోని శస్త్ర పాటవమున రావణుండు చీలి రక్తంబు€ (గక్కుచు అవని మీ6ందం గూలె ననువు లెడలి 469 న్‌] కంఎంచు నటి ధ్మాతియు% గంఎంచెడి సాగయండు గాష్టల్‌ కాంతిన్‌ బాంపిరిమై గనం గలిగిరి తొంపరి యగు పంక్తి ముఖుండు దిగ్గన [వాలన్‌ శాం మంజరి ఆకలంక చార్మితుండగు విభీషణులడు కాంచి య్మగజు దావు కన్నీరు జార విహ్వలు జై విలఎంచె నిరీతి అన్నరో నామాట లలఅనాడు నీవు మన్నించి సీత నీ మహనియ మూర్తి కొస గి యున్నటెన ననువుల నిట్లు పాసెడి గతి నీకుం బట్టునా చెప్పమ అంతలో రావయి నంత పురాంగ నలు తమ పతి యనువులు గోలుపోొరు నను వార్త విని శోకహతలై చలించి త్త] ప్‌ వడివేయు పదములు తడబడి తొ టిల జీ్‌రాడు కుచ్చెళ్ళు చేత6 బట్టి చేలాంచలమ్ములు నేలపై జెర్ధాడ వేణికల్‌ వీపున వీడి చెదర ఊరుప్పు గాడ్చుల నున్నతోరోజము లూర్ముల వోలె పై కుబికి తలుగ్‌

రమణీయ రామాయణము. 304 యుద్ద కాండను కన్నీటి వరదలు మువ్నీటి వలెః బొంగ దు ఖార్ధవంబు న€ దూలి పడుచు అ మిట్ట బడ్డ మీలు గొట్టాడీ నట్టుల నెదలు మోదు కొనుచు నదవళభలయి రాజసమ్ము మజచి రాశి వాసపు వారు పట్టు తెరలు (దోచి పరువు లిడిరి శీ72 కఈ కను గొని రమణుని తనువును రణభూమినీ ధనుజనాఢధు రమణులు వీనొ ననులె మూ గిరి పాఠొ గశుని దేహము చుట్టు6 బూల జోంపముల వలెన్‌ శీత సీ ముకుళించీన కనుల ముగుడ యుక్య్మతె దారి కను వ్‌బ్బ నను€౬ గను గొముము యనును ఘన దక్షిణ కరమ్ము కలికి యొక్కత పట్టి కైదండ నొసలగుమి కాంతులత యను భూళి+ గబ్బన మోము మడుచుచు నక లేమ మోవి ముద్దాడునూ భూవర యను విస్తృతోరస్టలిన్‌ వెల ది యొక్కతి జేరి యక్కున జేద్చుమా యధిప యనును గీ. శిరము నొక్కతే యిడినుంచి చింత సొందు. వాదముల బట్టి యొక్కతె పలవరించు ఓప( గారాని కోకాట్టి నురియు చుండి మతి చలింది చరించిరి మగువ లచట డ్ష7శీ మంజరి అంత మందోదర యన్నులమన్న విలఎంచె నీరీతిలదలచి (ప్రామశు శ్తార్ర్‌

రముణీయు రానూయ౭ణవముు 305 యుద్ధ కాంఢము ఉ హామహనీయమూర్తి! దరఫిస మనోహర వక్త నుందరాం గా మదదంతి బాహు సమహస్త న్తురార్చిత పాదపధ్మ ది వా్థమర నుందరీ హృదయ హారి గిరీశ వర్యపఫసాద లా భా మనుజుం డొకండు నిను (వచ్చుట గాలపు వైపరీత్యమౌ గీ. వ శిరంబుల నుపహార మిచ్చి భవుని వరములను బొందినా డ వాశిరము అకట ధా్యతిపై6. బడ (గధ్రలు తన్ను చుండె కర్మఫల మెంత వారైన 6 గడవ6 గలరా? త్తి? ఉ అచ్చపు టంద చందముల నచ్చెరు విచ్చు విలాస లీఅలన్‌ అచ్చపలాకి భూమిసుత నన్ని విథధంబుల మించు న్గుందరుల్‌ ముచ్చట. గొల్బు కామినులు మోహన మూర్తులు ముందు నిల్చి నీ మెచ్చును గోర లెక్కిడక మిత్తినిం గోరితి పార క్రొత్తకై 478 క కులమున గుణమున సొబగున సలలితమగు పలుకు బడుల జతురిచును మనం బలరించు వర్తనమునం దల చితివా ఎత నాకు దక్కుువ యనుచున్‌ శ్తీ79 తే. అనుపమ పతివతామణి యవని పతి అమె నలనాడు కామివై యంటి తెచ్చి భస్మమై పోని నీ తపోబలము గాంచి యఎ్బిరంఎబిన మెచ్చరె యమళలత వరులు శీరి0 ఉ కంటి8 జెప్ప వోలె మము గాంచితి వీవు మనోజ్ఞమూర్తి నీ వెంట విమాన యానఘున విశ్వము నెల్ల విహార వ్రాటిగా6 గంటిమి సర్వ సౌఖ్యముల. గంటిమి కోర్కెలు దీర నేడుమ మ్మొంటరులన్‌ బొనర్చి వివి కొక్కండవే చన నాగ్టాయమ్లా (ప్రభూ

రనుణీయ రామాయణము 306 _ యుద్ధ కాండము చ పరమ పవ్శితమూర్తులను భాసుర సద్గుణ సచ్చర్మితలన్‌ నిరుపమ సత్తపబ్వనుల నిర్మల మూర్తుల నిశ్చలాత్మలన్‌ జెజచిన పాపకృత్యములబే భవదీయ తవ ఫలంబు ని ఘ్రరముగ నాశమాయె రిపు నూదన కూలితి వీవు మర్తుచేన్‌ క ఇం[దాదుల గెలిచితి వీ విందియముల గెలిచి తొల్లి యింతి మిషనునా యిం(దియములె గెలిచెను నిన్‌ (మందింపంబడితి వౌర మనుజుని చేతన్‌ శ83 మంజరి పతికినై యీరీతి6. బలవించు చుండి యంతికంబున నున్ను యా విభీషణుని6 గాంచి మందోదరి కనలుచు€ బలికె కినుకమై6 గందోయి కెంపుల నీన శృీర్రిశ క ఎదంబగుల నేడ్చు విధవల రొదతో నిండిన పురంబు రోయక రీవిస్‌ గదనమున6 బరుల బలమున బదిలంబుగ6 గొన్న కతన బాలింతువులే శీశ్రి5్‌ క _ ఏలెను నావపతి సుఖముల కాలయమగు లంక నమిత హర్షోత్కర్లన్‌ ఏలుము శ్మశాన వాటిక€ టోలిన లంకాపురంబు మోదంబడరన్‌ శీర ఈ చిన్నప్పటి నుండియు నిను మన్నాధుండు మేల్మి( గూర్మి మన్నించెనుగా అన్న పయి యూను చేతన్‌ మన్నునం గలిపితి వయాలె మాన్యపు లంకన్‌ శ్త£ై7

చవమణియ రామాయణనుు 3౩ యుద్ధ కాండము క అని విలపించుచు (వాలెన్‌ దనుజేశ్వర రక్త నక్త తనువున సతియొ స్పెను సంధాళ్థరులు మేఘం బున మజయు మెజుంగు దీవ పొలపము దోపన్‌ శరర మ ఈరీతి6 బొగిలెడి యింతుల. గాంచి శ్రీరామచందు* డ్యాశిత వత్సలుండు పలికె విథిషణుం బాటించి చూచి శొక వారాళిలో (సుక్కు కామినుల పతి వియోగమ్మునం బలవించు సతుల నొప్పైన పలుకుల నోదార్చు మయ్య 439 చ ధరను దివంఎినన్‌ గెలిచె దాయల ,వీశుల. జేసె మ్మితులన్‌ బరమ విశిష్ట సీరమరణంబును గాంచెను రావణుండు నీ వరమర లేక చేయళదగు నాతనికి పపర్శకియల్‌ వెసన్‌ మరణము తోడ వైరములు నమూయును దానవ వంశ భూషణా వ ఇట్లు శ్రీరామ చంద్రమూర్తి చే6 (బబోధింపంబడి యంత పురాం గనల నోదార్చి యన్నకు దహన శంస్కారాదుల విభీిషణుండు నిర్వహించె శ్సీత్రిక్షే మంజరి అంత శ్రీరఘురాము(డా విభీషణుని అసురాథి నేతగా నభిఎక్తు. జేన ఆదరం బొప్పంగ నాళీర్వవించె తదనంతరంబు దైతర్యశేస్టుం గాంచి త్రీరామచం్యదుండు జెప్పె నీరీతి మణిమయ భూషణ మండితన్‌ జేం చేనాంబరముల. గ్రైసేఎ జానకిని

రమణీతు రామాయణము 30% యుద్ధ కాండము సం్యగామ భూమికి సరగున దెమ్మూ చని విభిషణు6 డిడి సాధ్విక € జెప్ప ఆమాటలన్విని యార్తితో6 బలిక పతిని స్వతూపొన' బరికింప వలయు తడవు సేయంగ కోప థవు6 గాంచవలయు అనురాధిపుండనె నమ్మరో నివు పతి యాన (బీతితో బాలింపు మమ్మ ఆలన్యమును జేయ నత6డోప డనియె ఆపల్కులను విని యవనిజ తలచె శ్ర2ై క దనుజుని యశోక వనమున గనులను. [బాణముల నిల్చి కడుదు ఖమునన్‌ మనుచుండిన యన్ధాంగిని€ గననొపఫ్పదొ? వచ్చి చూడం గరుణానిధికిస్‌ 498 గి పవనజు6ండు జెబ్బ యున్న నే బడిన పొట్టు వచ్చి యుండును వేగ నా వల్లభుండు కాని తెలిఎయి నాదశ6€ గొంచలేక నాదు దీనాకృతి నిటు లానతి నొస గనొ క! క్‌ చింతాకులాంతరంగను సంతాప విశంపమాన సారంగాక్షిన్‌ వంతల. గొందలపడు స్‌ మంతిని నొప్పుగ పలాళిం మగువలు దీర్భన్‌ 495 " ల వక్రాలకంబుల వంళఠరల్‌ హెచ్చెను (శొత్త గొ దువ్వి కూర్వుటను డేస్‌ దుమ్ము౬ (గమ్మినయట్టి నెమ్మేని యంఛధంబు బహుళమై తనరె నాప్లావలజ్ధి

రమణీయ రామాయణము 309 యుద్ధ కాండము

చీనాంబరము దాల్చ్బ6 జెలువం బడరి మొప్పె

మాఎన పుట్టంబు.6 (దోసి వుచ్చి బంగారు నగలను శృంగారముగ దాల్బ భూషణ రహితకు6 బొలప మమరె

గీ దిద్సి తీర్చిన జానకీదేవి సాబగు

పుఎి గడిగి నట్టి ముత్తింపు మురువు నొప్పె6

దన మన కాంతు6 గనబోవు తమిని సాధ్వి

బెలువునకు వింతకాంతులు చెలంగె నపుడు శృీ9ిగ్ర క _కైసే తల మాటొందియు

రాసుత వత్సరము (కూర రాక్షస పురిలో

ఊసరిలన్‌ వేసారన్‌

గాఎల్లిన మేనటంచు6 గానంలగ నయ్యెన్‌ త్తం క మెలకువ మెయి రఘురాముని

నెలవునకున్‌ ఎత వవ్ని నిలువంగ6 [బేమన్‌

దిలకించెను సీతాపతి

తెలి కనుగవ యందు నరుణ దీధితి పొడమన్‌ (॥ ఉ98 ఊఉ కంటిని నాఎయాంగనను గన్నుల కింపుగ నంచు హర్షమున్‌

ఒంటరిమై యశోకవని నుండెను నీమె యటంచు దైన్యమున్‌

తుంటరి రాక్షసాధథముని దున్మితి నీమెను కామవృత్తిచే

నంటగ యంచు రోషమును నక్షుల6 (గమ్మె (కమ [క్రమంబునన్‌ క హర్షము దైన్యము రోషము

ఘర్షణ వడ హృదయమందు కాకుత్చుండు సా

మర్షంబున. బలికెను ను

త్మర్షను వాంఛించు కపులు తల్లడ మందన్‌ 500

రమణీయ రామాయణము 316 యుద్ద కాండము క ఒంటరివై నీవుండన్‌

గొంటరి రాక్షనుండు నిన్ను గొనిపోవగనా

దంటతనం బేర్చడ అఆ

శుంటరితో6 బోరొనర్చి (తుంచితి నతనిన్‌ 501 క చెలువను బట్టిన తులువను

బలమున6 గదనంబు నందు భంజింపనిచో

నెలిద మ్మొుందెద నని నే6

బొలియించితి వాని నాదు పోడిమి6 జూపన్‌ 502 చ కడు బలవంతు డై శివు నగంబును దోర్చల మొప్ప నుద్ధతిన్‌

దడదడ లాడ నూచిన విధాతృ కులోద్భవు డెన వానికీ

పుడమిని నన్యక్రాంతలను ముట్టిన బక్టైడి శిక్ష నేనునే

రృడం గను జాటి చూపితిని బాఎని [దుంచితి సంగరంజునన్‌ ఉ దైవము చెట్టం జేఎనను ధైర్యము వీడక నిబ్బరంయినన్‌

దీపరమైన పౌరుష మనీషల శక్తి వెలార్చి నేను మై

(తీవశులైన వానర వరిన్టల సాయము గొన్నవా డనై

రావణునిన్‌ దురాసదుని (వచ్చితి నా భుజశక్తిం జూఎతిన్‌ 50% ఊఉ ఇక్కడ నొక్క యేడసురు నింట వబందిన దాని నిన్ను నే

నక్కున మక్కువన్‌ నిలుప నాజడి నొందనె లోక మందు నీ

చక్క-దనంబు మామక విచక్షణతన్‌ హరియింప బోదు నీ

దిక్కెట నున్నదో చనుము దీరెను నావగ విని (దుంచుటన్‌ 505 క కూరిమిని6 గోరి రాగా

నేరని నేరములు సూఎ నిస్టర ఫణితిన్‌

దూరెడు భర్తను గనియా

నీరజలోచన చలించె నెవ్వగ గదురన్‌ 506

రమణీయ రావాయంంముు 311 యుద్ద కాండము మంజరి పదిమందిలో నిట్లు పరుషముల్‌ వలుక వతిదేవునిం గాంవి పలి౩ ఎతమ్మ గద్గద కంరియై కన్నీరు గార కనువారి హృదయముల్‌ గర౭గి జూల్వార 507 ఊఉ ఏనొక నిచగాం దలంతువే యిటు బల్మంగ న్యాయ మౌన? నా మానస మీవెజబుంగవె? రమానిలయమ్ములు సౌఖ్యవ్మిభమ స్రానములౌ నగళ్ళు విడి ఛాయవలెన్‌ నిను వెంటనంటితిన్‌ గాననసీమ నీచరణ కంజయుగమ్ము భజింపనేగదా? 508 ఊఉ రక్కసు నింట వత్సరము రాయిడి నొందితి నాకు6€ జిక్కులే రక్కెన లెక్కుడించి రనురాగముతో నిటనుండ లేదు నా మక్కుువ€ గోరి రావణు డు మానగు పల్కుల సంన్తుతించినన్‌ దక్కువ.€ జేఎ పల్కితిని ధర్మము దప్పక సంచరించితిన్‌ 509 మంజరి తగువెన రీతి యా తరళాక్షి పలుక ప్లవగులు రాము భావంబుల వట్ట దమ యసమ్మతి నభివ్యక్తంబు సేయు పరుషంపు దృక్కులు 1పపరింప6 జేయ క్మానందనను జూచి మనుజేశ్వరుండు దయవీడి పలికెను దారుణంబుగను క్‌10 పంచబామరము వబఎంచినావు వత్సరంబు పంక్షికంరు తోటలో స్పృశింప నప నిన్ను6 బొమ్మదేల మారు పల్మెదో? హఎంప6గా (బజల్‌ సహింప నార్తిమై పలంయబులే దు సంగ డీని ఏరు నాండు6 దోయజాక& చూడుమా ర్‌

రమణీయ రామాయణము 312 యుద్ధ కాండము గీ రక్కనుని కొంప వబయింప నొక్క యుడు నీదు చరితంబు గూర్చె సందేహ మబల కలక కన్నులు దీపవు కాంతి నెటుల బాధ నొఎదునొ నిశుగని బాధ వడుదు 5 2 క కన్నుల6 గెంపులు గదురన్‌ గన్నీరు ,పభూత రోష కాలాగ్ని శిల్లున్‌ సన్న మొనరింప6గన్‌ వి ద్వన్నుత సౌశీల్య సీత పలికెను వగతోన్‌ క్‌12 ఉ వసుమతి మానపుల్‌ దురిత వర్తనులై యెవి సల్పుచుందు రా దొసంగుల6 జూచు సాక్షులు విధుండును నూర్కుండు పంచ భూతముల్‌ నిశయు నహస్సు నాత్మయు. జలింపని థర్మువు మానవాళిక చ్చుసుఖము దు ఖమున్‌ దగిన చొప్పున మంచిక6 జెడ్డకున్‌ నృపా ఉ మాటల పోటునన్‌ మగ డుమానస మంతయు దూట్టానర్చె మో మోట మొకింతలేక యింక మోదముతో (బదుకంగలేను నా బొట యొదో వచింతు విను వావక6 జొత్తు రగుల్పుమగ్నిని చ్చోటనె యోమరంది విభు జూచుచు (బాణములన్‌ ద్యజించెదన్‌ 5$5 క నరపతి సమ్మతి. జూపుల6 బరికించి సుమ్మిత నూతి వగచే గన్నీ రురలంగ జితిని.( బేర్చెను నిరుక్తిని గపుల్‌ గనంగ నిశ్చేషతులై ర్‌్రేత క _ పతికి బదక్షిణ మొనరిచె నతయై పాదాఖ్ధములను నర్మిలి దనరన్‌ నుతియించె రామచం(దుని6 జితి యెక్కెను మాననీయ చెండొవ శోభన్‌ 517

రమణీయ్‌ రామాయణము. 313 యుద్ధ కౌండము క ఎండిన కాష్టంబులతో

మండెడి చితి నడుమ నున్న మానవతి నభో

మండల విధు రేఖ వలఠెన్‌

నిండిన చూపజకు వోచి నెజు పెన్‌ వెజగున్‌ ఛ్‌ 18 వ జనకరాజ పుటి యిట్లనియె త్‌ 19 క సతి యగుదు నేని నిరతము

పతి నామ ధ్యాన వతేమ వేవీనీ నేనిన్‌

హిత. డై వాయు సఖుండ

గ్ని తత్‌ క్షణం బోము నన్ను సీట్టిక ఫీలన్‌ త20 ఆ సాధ్వి నగుదు నేని సద్గుణ రాముండు

పూరుషోత్త ముండు పూర్ణచం్యద

నిభ శుభాననుండు నెలకొని నామది6

బాయకుండు నేని వహ్ని యోము త్ర2ైకై క అని పలుక ననల మడ గౌెన

వనీసుత జనించి నటుల6 బావకు నందుం

గనువిందై కనిపించెను ౮

మనులు నురులు భువికి దిగిరి కమలాసనుతోన్‌ ఫ్‌2వి క నిచ్చలు పతిని దలంచెటి

సచ్చరితను శంకం జేయ సరిగాదనుచున్‌

వచ్చిన నిలింపు లందణు

మెచ్చుకొనిరి మేదినీజ మలిమి నడతన్‌ త్‌డెత్ర మంజరి

అంజలి బద్దుల నవనతాననుల

విరహాగ్శ్ని కీలికావృత మానసులను

రమణీయ రామాయణము 314 యుద్ద కాండము జానకీ రాముల జలజాసనుండు (పీతితో గని పల్కె మృదుభాషణముల 524 గీ మాధవుండ వీవు మహనీయ మంగళాంగి జానకీదేవి శ్రీలక్మ వానరు లమ రాంశ జాతులు పాప థారా నఠాంగి మైన ధర నుద్ధరించితి రయ్య మీరు 525 క _ అమ్మా శోకింపకుమా యిమ్మాడ్కిని నీదు భర్త యీభువి కెల్లన్‌ నెమ్మిన నీ పాత్మివ త్యమ్మును జాటించి (పత్యయమ్మును గూర్చెన్‌ 526 మంజరి తలవాల్చి నిలిచిన జలజాక్ష కరము (వియముతో ననలుండు పృధ్వీశు కొస గె విమలాంబరంబునన్‌ వెలి మబ్బువోలె ధవళాక్షి విలఎల్లె ధవుని పార్శ్వమున ఆదరంబున వారి నాశీర్వదించి అమరగణమ్మ 2దృశ్యంబయి చనిరి శకాకుత్స తిలకుండు కపులతో గూడి పుష్పకా రూఢు డై పోయె వేగముగ గడువులో భరతుని గలిబఎకొనంగ6 బోయెడి దారిలో మున్ను6 దాగనిన వింతల జెప్పెను విభు డు తొయ్యలికి సేతువున్‌ జూఎంచి చెప్పె నీరీతి 527 5 కనుమదె వారధి నీలుండ తి నేర్చునం గపులు శిలాతతిని వేయం గ శైను దీనిపయింగఎవా హినితో జేరితిని లంక నిభ నిభ గమనా 528

రమణీయ రామాయజము 315 యుద్ధ కాండము కఈ ఈ రీతిని రఘురాముండు

దారినిం. గల వింత లెల్ల ధ్మాతీ సుతకుం

గూరిమిని.ల జూఎ చెప్పుచు6€

జేరెను గిబ్బింధ గపుల చిత్తము లలరన్‌ 529 కళ అట నిలిపి పుష్పకంయిను

గుటిలాలక ఎత సెప్ప6 గో6ంతి పొలంతులన్‌

దిటవగు విమానమందా

దట గొని పయనించె రామ ధరణిపుడు వడిన్‌ 580 వ మగుడ శ్రీరామచం(ధమూర్తి మార్గమందలి విశేషముల

ఎతమ్మకు6౬ జూఎంచుచు నిట్లనియె 5్‌ప్‌కై క శంపాలతాంగి కనుమా

పంపాకాసార మిధ్ధి ఫలభూరుహముల్‌

సంపన్న గృహన్థులవలె6

దెంపున6 బాంధుల బుభుక్ష దీర్చున్‌ సతమున్‌ 532 క కనుమ శబరీ కుటీరము

జనని వఠెం (టీతితోడం జవిగల పండ్లన్‌

దినిపించెను మాచేనా

మనుజాంగన దివినిం జేరె మాహత్మ్యమునన్‌ శ్‌3కి క్ర కడుపున గన్నాక్కటి యా

కడుపున దంష్ట్రా కరాళ గహ్వర సమమై

నిడుపగు జిహ్వను జెల6గిన

వెడవక్తు కబంధు మేము విజిచితి మిచటన్‌ ఛ్‌కెత్తీ క _తనకొజకై ఘోరములౌ

వనముల6 బడరాని పాట్లు పడినట్రి (పియుం

గను గొని జలరుహలోచన

అనువున స్పృశియించి చూపె ననురాగమ్మున్‌ స్‌కిక్‌

రమణీయ్‌ ఛామాయణము. _ 316 యుద్ద కాండము మంజరి శ్రీరామచందు6ండు ఎతకు6 జూపె మార్గమధ్యంబున మజువంగరాని అటవీస్టలంబుల ననుభవంబులను వీనుల విందుగా విశదీకరించె ఆకాశమున దం౦ండకాటవిం గడచి వారు చేరిరి భరద్వాజ్మాశమమ్ము రామాగమనము భరతునకు6 దెలియ నధిక మోదంబున నత౭డేగుదెంచె రథగజాశ్వములతో రాణువ తోడ తల్లులు మువ్వురు తన వెంట రాగ వచ్చిన తమ్ముని భరతుని( గాంచి అక్కున గదియించె నర్కాన్వయుండు మోకరిల్లెను [బీతి ముగురు తల్లులకు ముని యానతిని€ బొంది భూనాధు6డేగి రాజ్య భారమ్మును రవా దాట్బినాడు భూషణాంబరముల భూవిభుండిచ్చె (కవ్యాదవిభునకు గవుల కందణకు సన్మాన మొనరించె సంతసం బెలయ కిష్కంథ కరిగిరి కీశులు వేడ్క లంకేశు€ డేగెను లంకకు. శ్రుతి శ్రీరామచం[దుండు చేసె రాజ్యమ్ము పదికాలముల హీటు (ప్రజలు నుభింప రామ రాజ్యమ్మని (పజ కొనియాడ ధర్మము న్యాయమ్ము ఢెరటీని వీలల ఆరాజుపాలన నందబు సములె బలవాను డైస్‌ీను బలవీంకు€ డ్రేన

రమణీయ రామాయణము 317 _ యుద్ద కాండము

ధనవను. డైనను ధనవంత.6డైన

తప్పుంజేసినవాండు దండింపంబడెను

వర్థవిభేదంబు (బతుకులన్‌ లేదు

వర్ణబేదంబులు వఅలె చితముల

వేష భాషలయందు వివిథ కావ్యముల

వపనిబాటం జేయుచు (బతికరి _పజలు

రూడు గుడ్రలకునై కుముల లేదెవరు

మంచి పెంపారెను మానవు లందు

విధ్యాధికత తోడ వినయంబు పెజింగె

నీతితో మనుజు డు నెగడుట వలన

నిర్చికు డై మనె నిశ్చల వృత్తి

(పతిభా సమ్యగు డై భాఎల్లినాండు

వైతన్యమూర్తిలై చెలంగి యొష్పారె

ఆధికారు లందజు నథివు నానతి%9

దల6దాల్చి మసలిరి ధనము నార్జింప

న్యాయ వ్మికయమును జేయంగ లేదు

(వజల యబిమతమ్ము పాటింపంబడెను

చెప్పెడి నితియే చేయంగల బడెను

(వజల మితుండయి థాఎల్లి రాజు

నుబ్ద్బర శాంతితో కోభిల్లై ధ్యాతి ర్‌ 36 న ఫల్మశుతి ఆ

క (వాసిన చదివిన వినినను

భాసుర శ్రీరామచం[ద పావన గాథన్‌

వీసర6 బోవును బాపము

లాసుకృతుల కబ్బును పురుషార్ధంబు లొగిన్‌

ఓం తత్‌ సథ్‌

రమః౭ణథీయ రామాయఃణము 318 యుధ్ధ కాండము చ పటుతర రామభక్తి పరివర్థిత సత్వు డం దగ్గి శెట్టి వేం కట రమ/ాబిదుండు గుణగణు్యు డు ఎంహపురీనివా, యు త్మృట కవితా కులూహల వికస్వర మానను డై రచించి ము చ్చట లాలుగన్‌ రమూధ్వహంని చారు చరితము యద్ధకాండమున్‌ ఓం తతి సత్‌ ఊఉ౫శత్రీ

రమణీయ రామాయణము 319 యుద్ధ కాండము నివేదన ఉ జాను తెనుంగు కబ్బము రసన్బురితంబుగ భావ వీచికా నూన వరిన్ఫుటుబుగ వినూత్నముగా విరచింప నోడియున్‌ మానవరూప మెత్తిన రమాధవ మంగళమూర్తి నీకథన్‌ బూనికమై రవించితిని ముగ్గు డ నైతిని నీ పవృత్తికిన్‌ మత్తకోకిల ఉక్తులన్‌ సుమనోహరంయిగ నూర్జితంబుగం దీర్చ గా శక్తి నాయెడ లేక యున్నను శంఖ చ్మకగదాధరా భక్తిచే రచియించి నాడను పావనంబగు నికథా సక్తిచే నఘముక్తి నాకిడి శాంతి నాకొన గూర్భ్చుమా క నీపాదాబ్బమ్ములపై నీ పుష్పము నుంచి నాడ నృవకుల మౌళీ ఓఎకతో నన్నోముము నావాపములన్‌ హరించి నరనుత చరితా క ఈరచన రామచం(దా నీరసమయ్యును ధర్వ్యితి నిలుచును యుష్మక్‌ సారకథా[శయమయి శిల నీరూపము నొంది పూజనీయము గాదే? రమణీయ రామాయణము సర్వము సమాప్తము

క్ట్యడడకడడడ కళ ళడకడకకకడదడకటటడకట కక్ష న. టం. (న వళ న్న ్ష్‌ పై భట సీ | మ! న సై / గన్న 1/1 |. శహైగ య్‌ ఆ టీ షె పై సాం లాల రం. న్‌ ఫై 6 1. (1 / సా. శి తి... క?77727777777 జడణిణగిణింిగిగ?ి 2౫౫౫77

శ్రీ రనుఃకీయం రానూయుఃనుు ఉత్త రకాండవనుంం వి న్న పము భక్రిమై (పపత్తిమై భవత్‌ పదంఎయి గొల్చు నే వ్యక్తి నైన (బోచు నట్టి వతి పవిత రామ నే రక్సి నూని న్మిపజానురంజకత్వ దీక్ష కా సక్తి నీకృతిన్‌ మృదూక్తి సంతరించితిన్‌ (బభూ భవదీ యా(పతిమాన రూపకళలన్‌ భాఎబల్టుచున్‌ రాలు పొం దవె? అర్బాసనుమ ధూప వీపములని త్యం బ్మపమేయా అటుల్‌ భవపమున్‌ దాటంగ నే రచించినది దీ వ్యద్భావ సంపూర్ణ సం స్రవపాతం బిడి దీని నాం(ధుల శిరో ధార్యుంబు గావింపుమా

వ్‌! రమణీయ రామాయణము మనవి చదువరులన్‌ రసజ్జులను సన్నుతి. జేయుచు విన్నవింతు నా హృదయమునందు వెల్లు మను జేంధదుని రాముని భక్తిభావనన్‌ ముదమున వాక్సునూనము ల 6 బూజ నొనర్చితి నే నిదంకృతిన్‌ సదయత మీరు దీనిని _బ నన్న మనస్కత నాదరింపుండీ పూవులలోని దేనియును బూనిక మక్షిక తెచ్చి తెప్టలో నేవిధి దాచునే యటులె యింపగు రామకధామరందమున్‌ బావనమైన యీకృతిని భ్యదమొనర్చితి డెలువల్కులన్‌ గోవిదులార మీరణును (గోలి ననుం జరితొర్హు జేయు డీ భవభూతి స్తుతి కరుణకు దావలంబయిన కమ్మని కబ్బము రామచం(దు ను త్తర చరితమ్ము నే సుకవి తల్లజు డ్మపతిమానభావనన్‌ దిరిసెన పూవురేకులకు దీటగు మెత్తని దేవభాషలో హరువుగ గూర్చె ముచ్చటగ నా భవభూతికినా నమస్కృృతులొ-

ఉత్తర కాండము 322 గురు (హాంస సరసకవి సాహిత్య రత్న శ్రీ మోచర్ల రామకృష్ణయ్య ఉన్నతమైన వ్మిగహము నుల్లఎతాస్యము సౌమనస్యమున్‌ వెన్నెలం జిమ్ము విస్మతము విస్ఫుట సాత్త్విక సామఠన్యమున్‌ దిన్నని వల్లకీస్వనము తీరున హాయినింగొల్చు ఈకంరముసే నిన్నుందలంపంజేయు థర ణీస్టలిడిగ్గిన ధివ్యమూర్తిగన్‌ జవసత్వాహ్వ్యయపక్షయుగ్మకముతో ఛందస్పమీచిన వై భవ భావాంబర వీధులందు విహరిం పంగోరు వర్ధిష్ణు వ్గి ష్యవరుల్‌ గాంఈరు సాధుకావ్యరచనా సామర్థ్య సౌలభ్యముల్‌ భవదీయ (పతిథా (వబోధకలనన్‌ వాత్సల్య వారాంనిథీ చిక్కని చక్కనెౌా పనసలు జిల్కెడి జానుతెనుంగు కూర్పులన్‌ నెక్కాన జేఎ కైత హవ ణింఫంగ6 జేసెడి కౌశలమ్ము స మ్యక్కళతనన్‌ నుసంస్క్టృత స మాస సమువ్చయ శోభితాకృతుల్‌

323 రమజీయ రామాయణము బెక్కు కృతుల్‌ రచించిన కు లీన మనీషివరున్‌ సదన్యులన్‌ జొక్క గ జేయు భాసుర వ చో విభవుం డనురాగ విస్ఫుర ద్భక్కుల గావ్యకృల్లతల కెంతయు. (బోదినొసంగు మాన్యునివ్‌ మక్కువరూపు గొన్న కవి మండను సన్నుతసాహితీపభన్‌ దిక్కుల బర్వ జేయు గణ నీయ నుధీమణి మధ్ధురున్‌ యశో భాక్కును రామకృష్ణ కవి వర్యును మాచింలాన్వయేందునిన్‌ నిక్కపు గౌరవాకలన నే న్మరియించి రచింప బూనితిం దక్కక కోసలేం్యదు చరి తంబును నుత్తరరాఘవమ్ము పెం పెక్కిన భక్తిళావమున నీకృతి నారయు.€ డాం(ధు లా ఎ్రకుల్‌ ఇట్లు కావ్యక్నర్త దగ్గి ఇట్టి వేంకటరమణయ్య

రనుజీయ రామాయణము ఉత్తరకాండము అత్యంతోదాత్తమగు శీ ఎతారాముల చరితము జగద్విఖ్యాతము దానికి అక్షరరమ్యుత నాపొదించిన మహనీయుండు మధుమయ ఫణుతీ నాం మార్గవర్శీ అను (పశంసకు పాతు డైన మహర్షి వాల్మీక్ర వాల్మీకి నామాయణఖము సప్త కాండ నంశోభితము షట్కాండాని తధోత్తరమ్‌. అన్న మూచన ననుసరించియే మహావీరచరితమును ఉత్తర రామ చరితమును భవభూతి రచించినా డు రసమయమెన రామకథ దొందణనో అకర్షించినది కవులు బహు భంగుల రామకథను (వబంధములుగా నాటకములుగా వెలయించిరి ఇంకను రామాయణములు వెల్పడుచునే యున్నవి రామచరితమును పూర్వులు పూర్ణముగా వర్ధించిరిగదా యని దానిని విడిచినచో శ్రీరాముని వంటి గుణగరిన్టుండు నాయకు డు కాందగినవాండు మజియొక్క డున్నాడా? యదిక్షుక్ష పూర్వ్వైరితి జహత్రి రామస్య చరితం గురైరేతావద్చి జగతి ఎనరన్యోజయతి క? (మురారి రమణీయరామాయఖ కర్తలగు శ్రీ చుగ్గి టై వేంఠటరమణయ్య గారీ ఇవ్యమున ఉత్తర రామచరి(తమును రసవత్తర ఫణితిలో నిబఐం ధథెంచి యున్నారు కావా్యారంభమున శ్రీరామచందు డు శ్రి సిశతామహిళామత్రిన్‌ థతతమున్‌ జెల్వారు శృంగారిగ్గా వాసింగన్న (వజానురంజన సమజ్ఞా చూథురీషోరి గా ఉల్లేఖింపంబడుట గుర్తించితిమేని త యుపకమము ఉత్తర రాఘవోదంచమునకు సూచ్యార్థసూచన యని షాడకట్టును

325 రముణీయ రామాయణము

రామభ్యదుండు సీతాహృదయ స్మామాజ్యమునకు పట్టభ్యదుందు (పాజేశ్వరి (పశంనకు6 బాాతమైన చిత్తరువును దిద్ధి తీర్చగల్సిన సిద్ర హస్తుండు.ఈ చ్మితపట సందర్శన ఘట్టముం జదువునపుడు శకుంతల చిత్తరువుం దీర్చిన కాళిదాసుని దుష్యుంతుండు మనకు జ్ఞఎకి రాక మాన(౬డు

తాను లిఖించిన యా లేఖ్యములోని జానకి నామెకుంజూపి

నూర్యరళ్శి సోకి సాఐగురంగులనీను మెట్టుజులు నీట మెజయునీదు

పాలరంగు మేను పర్జ్దన్యువింటితో నలరు వెల్లమొయిలు నతకరించు అని శ్రీరామచం[దు6 డభివరింప6గా (పాణేశ్వరుని చ్మితకళ్యాపావీణ్య మును జానక సరస్వతీ మనోహరిరాగమున గానమొనర్చినది రఘు రాముండప్పుడు

నీ గేయపు మృదు మంతం

బీ గీచిన చితమునకు నిచ్చెను (పాణం

టో గీత కళాధుని స

ర్వాగమ శాస్త్రనుతవు కలభాషిణ్‌ వీవే

అని తన మనోహారిణి గానకలావైశారద్యమును క్రీర్తించినాడు ఈ సందర్భమునందలి ఎతారాముల పరస్పర [పణయవాక్‌ చమత్కార మాధురి సుమనోమనోహరము

అద్వైతం నుఖదు ఖయో రనుగతం సర్వాస్వ వస్టా సుయ

ద్విిశ్రామో హృదయస్య య్యతజరసా యణ్మ న్నహార్యోరన

కాలే నావరణాత్యయా త్పరిణతే య్యత్సేమ సారే స్టితం

భ్యదం తస్య సుమానుషస్య కథమ ప్యేకం హి తథత్పార్ధ్యతే

అను భవభూతి స్కుపసిద్ధ శ్లోకమున నుగ్గడింప బడిన ఉదాత్త దాంపత్య తత్త్వము ఈ కావ్యమునందలి యీ (కలది పద్యమున హృద్యముగా అవతరించినద్‌

ఊత్తర కాండము 326 దాంపత్యంబ వయన్సునన్‌ వలపు నెత్తావుల్‌ గుబాళించు.6 గ (పంపున్‌ వీడ్యముపొల్కి మేనులొకకై రంజిల్హు సంశ్లేష సౌ ఖర్ధంపున్‌ డోలల వార్దకంబెలయ నవ్యక్తాను రాగార్థ్రతన్‌ సొంపుల్‌ గూర్చును సాహచర్యసుషమాస్తోక (పభాపూర్ణతన్‌ అపు ఉత్పత్తి పరిపూతాయా కి మస్యా పావనాంతరై తీర్జోదకంచ వహ్నిశ్చ నాన్య త శ్కుద్ధి మర్హత అను క్షోకమునకు ఛాయానువాదమైన యీ కావ్యమునందలి వద్య మిదిగో ఎుట్టుక చేల బావనతను నిట్టలముగం బొందినట్టి నెట్టికబలన్‌ ముట్రిన దీరజలంబులయట్లుల నగ్నియు. బవి(తు డై న! యూ యలరారెన్‌ హనుమంతుని (పస్తావము వచ్చినప్పుడు శ్రీరాము*డు సీతాదేవితో “నమ్మినబంటు నాకు గపినాధునకుం గడుంగూర్చుమం[తి శౌ ర్యమ్మున కిమ్ము మితవిజయ (పతిభాసముదీర్హమూర్తి క్‌ రృమ్ములకింపు నింపు మధురంబగు మాటలయందు మటి యు ధ్రమ్మున రు్యుదు డీతనికితండె జగమ్మున సాటి జూనకి అని యభినందించుటలో ఆంజనేయుని రు.దాంశమును కవి చదువరులకు పరిచయమొనర్చినాండు మీ రమణీయరూపమున మేలుగ వెఖెడి దివ్యశోభథ వి స్ఫారితన్మేతలై కని (పజల్‌ పరమాత్ముండె మేనుదాల్చి మా యూర జరింపవచ్చెనని యబ్బురపుందమి గుంపు గుంపులై చేరి మిమున్‌ (బమోదమునం జిత్తములర్చ్బణ సల్పిచూడరెే యని ఎతాదేవి తన్ను గీర్తించుట నామోదింపని శ్రీరాముండు

32 రమణీయ రామాయఃణఎము చాలునుజాలు నీనుడులచాతురి నన్‌ మహనీయు గా నిటుల్‌ మేలములాడంగా దగునె? మిన్నునుదాకునె మన్ను గాలిలో. దెలియు? నన్ను నివిపుడు దేవునిగా. దలంపన్‌ సహింతునే నేల జరించు మానవుని ని-ర్చదువే పరమాత్ము ఎరిపై? అని (పేయనంని మందలించి

నాలోన లేనిశక్తులు బేలా యూహింప బోకు పృథివీశు డనై పాలింతు ధార్మికుండనై పాలితుల శుభంబెనాకు బరమశుభంబా అను పల్కుటలో6 దన జీవితలక్ష్యము నభివ్యక్తి మొనర్చినా డు ఈసందర్భమున ఆత్మానం మానుషం మన్యే రామం దశరథాత్మజం అని పలికిన శ్రీరామమ్వూరి మనస్మృతిపథమునకు వచ్చును ఈ కావ్యమున సూర్యోదయవర్ణనములుగల పద్యములు మూడు ఘట్టముల యందున్నవి రంగన్న వరతికేళాగ్గలింగనభ ంగములు (బతకులీలలమొదలుల్‌ మంగళక్రై+క వృత్తుం సంగీతము సన్నబర్వె జగముల నెల్లన్‌ (వ 88) ఈ వద్థుములోని భావము రానున్న సీతారాముల వియోగివును నూచించుచున్నుది కనరండో గృహమేధులార నయరకా దకలారా పృథ గ్గననిందన్‌ విని రాజు సాధ్చిని _పజాసంఎతికై కాన కుం బనుచున్‌ నేరమదేమొ మీరడుగరా? పాటింతురా యిట్రై వే తను లేలెండను రీతి గూసె ద్విజ సంతానమ్ము లొక్కుమ్మడిన్‌ (ప 119 ఉప కోల పక్షికులు కలకలములు ఎట్లు వికవచ్చినపి? రాముని ఎతా బిహిష్కారము ద్విజ సంఘములకు దుస్పహమైన సంఘటన

ఉతర కాండము 328 మగుటచే ఇంతదారుణకృత్యము జరుగుచున్నను మీరింకను శయనించి యున్నారా లెండు అని జనమును నిదురలేపుచున్నవో యన్నట్లు వినవచ్చినవట చీ కటి చీర జార నునుసిగ్గున నిల్చిన భూవధూటికిన్‌ (ఛాకట కాంతి తంతువుల బంగరు టంచుల యంబరంబు వే జోక దలిర్బ నిచ్చినటు నూర్యుండు నిర్మల కాంతిరేఖలన్‌ లోకములెల్ల గప్పి తనరున్‌ దననామము సార్హకంబుగాన్‌ (ప 266) ఈ మహి నిండియున్న తమమింకెడు నట్లానరించు రీతిగా6 దామరపూల తంపరల దాగిన లక్ష్మిని వెల్వరింపంగా6 గోమల కాంతులన్‌ గమల కరుట్మలముల్‌ వికఎంప జేయ కో థొమల దివ్యమౌ కిసలయారుణ సూర్యకరాళి చూపడున్‌ (ప 267) తమకు ,(టబాప్రించిన యపవాద తిమిరము నుంటి ఎతారాములు వెల్వడి పునన్స్ఫృంయోగ (పకాశము నొందంబోవుటను కవి యీ సూర్యో దయ వర్థనమున సూచించుచున్నాడు రాజ్టులక్ష్మినిరాకృతరామఘవునకు అలినానాండు దూరస్థురాలనేండు క్లామ్యురాజ్యరమాభో గలాలసునకు-=ఏక పత్నీవతంబననిట్టిదే మొ? (ప 146) తీన జీవితమున శ్రీరాముడనుంచిన (వత మెద్ధియో దానితత్త్వ కమా తాను సరిగా అర్థము చేసికొన్నదో = లేదో. దాని రహస్యమిదియే నటయ్యాా మఖజిందీ చెప్పము అని లక్మణుని ఎతాదేవి యడగు చున్నది అనాండు అయోధ్యా రాజ్యలక్ష్మి నిరాకరించినప్పుడు ఆయనకు

ప్ర29 రనముణీయు రామాయుఇఎము నేనొక్కతినే భార్యను ఈనాండు నేను బహహస్కృకతనె దూరస్టురాల నైనందున పెప్పుడౌయనకు రాజర్ధలక్మి యొక్కతయే బార్య ఒక్క భార్యతో సంసారము చేయుటయే ఆయన (వతము గాబోలు శ్రీరామ హృదయ కావ్యరస్యగహణ పారిణమైన రమణీయ వ్యాఖ్యానముగదా యిది అచ్చపు నీలిమబ్బు దివిజాధిపురంగుల వింటి నిగ్గుచే చుచ్చటంగొల్పు దానిని (పమోదమునన్‌గని నెమ్మిమైపురిన్‌ విచ్చ నటించు వారిదము వేడ్క నొసంగును గంకణంబులన్‌ మెచ్చిన ఉచ్చనీదతలయ మేరలుగావు సుహృజ్జనాళికిన్‌ (ప 129) ఈ పథ్యమునందలి కంకణ శబ్ద శ్లేషలో గల సారస్యము సహృ దయులకు సృాదయైక వేచ్ధిము కరుణరసస్ఫోరకములైన యీ (కింది పద్యములు పరితల హృద యములను (దవింప జేయును అచ్చటికేగి చెప్పుము (శియ పతితో రఘురామమూర్తితో నిచ్చట దుర్ధమాటవిని హేళికలంబున కోపలేని పెన్‌ మచ్చను గూర్చినట్టి లలనన్‌ విడివచ్చితినంబు 6 బెండ్రిలో6 జిచ్చును జుట్టినప్పుడు వచించిన పల్కుులుగూలె! జిచ్చునన్‌ (ప 147) నను విడనాడనంచు అలనాడు హుతాశను ముందు చేతచే యిని గొని చెప్పినట్రి పలుకేమయి పోయె వచింపుమయ్య మీ రనుపమ సత్యశీలురుగదా కనగోరుదురే (పశస్తియి ట్రినపల భూషబుల్‌? సతులకిట్రి గతుల్‌ గలిగింతురా పతుల్‌ (ప క51్ర)

ఉత్తర కాండము 330 శ్రీ అతారాముల విరహమును చక్కగ నుద్దీపిత మొనర్చు జన్మశుతి ఏకోరస కరుణ ఏవ అని ఎవ్బాంతీకరించినదే శ్రీ రమణయ్య గారు శ్రీరామ విరహమును కరుణరసోదం దితముగ వర్తించి పారకుల హృదయము హరింవిరి ఈ మట్టమున శ్రీరామచర్మదమూర్తి అన్హాంగి యెడ తనకు గల యపూర్వానురాగమును వ్య క్తమొనర్చును అవకుశులంగని లక్మణు డు రూపములారయన్‌ రఘువరుందలఎంచబెడు వీరి చూపులన్‌ దీఎతమాయె మావదినె దేజము చొక్కపు మేని నిగ్గులోం గాపురమున్న వేకమయి కన్నుల కింపొనం గూర్చు భూమిపు (తీ పరిపూత రామవవరిష్ట సము.జ్ఞల మంగళాకృతుల్‌ అని తలపోఎ మునికొమరులార శ్రీరామమూర్తి రుదిరమైన మీకంఠ నిస్వనం బాలకించి మిమ్ము గొని రమ్మటంచు బంపించినాండు నన్ను మిచెంతకో చిన్నియన్నలార యని పల్క౧6గా లవకుశులు రామానుజు ననుగమించిరట ఈ సందర్భమున రామానుజుండు అచార్య విధి నిర్వహించినట్టున్నది అచార్యవాన్‌ ఎురుషోవేద అను ఉపనిషత్సూక్తి ననుసరించి జీవేశ్వరులకు ఘటకు డు ఆచార్యుండే కదా ఈ కావ్యమున౬ గథాపర్యవసానము మంగళాంతము తిమిరావృత నత కమలిని విమలార్మద్యుతులు సోకి విరిసిన లీలన్‌ రమణుంగూడిన జానకి (పమదపరీతాత్మయయ్యెం బతి దృక్షతిచేన్‌

331 రమ౭ఠీయ రామాయజము రమజీయ రామాయణమునందలి యా యుత్తర రాఘవము సర్వథా రమణీయము సరసకవి వరివస్యాసమేధిత కవితా సారస్యము గల వంకటరమక౪ఖుకవి నువర్ణలేఖిని మనోజ్ఞ సాహిత్య (నవంతిని వెల యించి ఇతోఒధికముగా సహృదయ హృదయారామములయం దానం దాంకురముల విరియజేయును గాక ఇట్లు బముధజనవశంవదుండు కై ఎస్‌ రామానుజాచొయ్యిలు సంస్కృతాంధ సాబాత్యోపన్యాసకుండు వేదసంన్కృృత కళాశాల నెల్లూరు 29 1975 గ

ఉతర కాండము 332 సమోాక్ష్మ శ్రీమాన్‌ ముదివర్తి కొండమాచార్యులు గూడూరు

విశ్వశేయ కోవ్యు మ్మని ఆరోోక్తి కావ్యములో వాల్మీకి కృత రామాయణ మాదికావ్య మనియేకాక అ(్మపతిమానకావ్యమని కూడ వాఎకెక్కినది. కవితా సౌందర్యమున దానినిమించిన కృతిరాజము నభూతో నభవిష్యతి అందలి (పత్యకరము మహాపాతకనాశన మని అతులితభక్తి భావముతో మనపెద్ధలు రామాయణ ముపాణంచిరి

మన పూర్వులేగాదు ఆభునిక యుగమున సంస్కృతవాబ్బ్యయ మును సమ్మగముగ పరిశోధించిన పాశ్చాత్త్య విద్వట్వర్యులు సైతము రామాయణ (ప్రభావమును వేనోళ్ళ గొనియాడిరి (పఖ్యాతపండితుండగు మేగ్దానాల్టు

గం౪౧0%801౪/0 6 6846 [౧85 6౪9 ౧౦గ౮౦6౮( 90౧౦

041068౧ ౧ ౪౮6౧౦౪౦౧ ౧6 648064 ౧౦4౦౧ ౧౦ ౧9 ౧౦౦౧6 29 ౧9 గితగడ4గ28 అవి వాల్మీకికృతిని (వశంఎంచెను ఇట్టి _పశంస లెన్నో యున్నవి

జంత యుత్హ్చృష్ట మైనది గావుననే ఆదికావ్యమునందలి వివి కథ నంస్కృృతమునను దేశఖాషలందును గదగ్థిపవ్య తదుభీయాత్మక (వబంధములుగా దృశ్శ్యకావ్యములుగా వివిధరీతుల వేసురుకవులచే నంతరింపబడినది రామకథా(పధానమగు వాజ్మయము దినదినాభి వృద్ధి నొందినది నేటికిని భక్తి సంపన్నమైన భావముతో భగవపద్ధత్తమైన కవితాళక్తిని ఆ భగవత్మథా కథనమునకే వినియోగించుకవులు మన దెశమున పలువురుగలరు అటి కవులలో ఒక కవిరాజశేఖరుడు రచించిన కావ్యరాజమే ఈ రమణీయ రామాయణము

3వెవె రమణీయ రామాయణము కవితల్లజులగు శ్రీ దుగ్గిసెట్టి వేంకటరమణయ్యగారు ఇత పూర్వము రమణీయ రామాయణమను పేరుతో షట్కాండములను మహా (పబంధముగ రచించి సహృదయుల (పశంసలకు పాాఈలయిరి రఘూత్తముని యుత్తర చరితమును గూడ సూక్తులదీర్చ చిత్తము చిగి రించి (పస్తుత మీమలి రామాయణ కావ్యమును సరసనసమ్మాన్యముగా రమారమి మున్నూరు పద్యములలో వఎలయిందిరి రావణుని సంహరించి జానకిని గొనితెచ్చిన రామచం[దుడు కోసల రాజక్ట మేలుచుండ (పతికుటుంబము మూడుపూ లారుకాయలుగా వర్హి ల్లైను (వతిమానవుడు తృప వబంచెను హేమంతముగడది వసంతము వచ్చినది రాము డొకనాడు ఎతాసమేళఈడె యుద్యానమునకు బోవును దంపతులు యథేచ్చముగా వనవిహారము సల్చి నుఖ సుధా వారాశి దేలుదురు రాణివాసమున నుండియు మైధిలి అరణ్యవాసము నందుబలె తానే నాధున కన్ని సేవలు చేయ నెంచును జానకి గర్భవతి యైనది నిండుచూలాలైన సతికి (ఎతి ఘటింప నెంచి రాముండొకనాటి యపరాహ్లమున నామెతో తమ గతచరి[త చ్మితించియున్న చం[దళాల కేగును విత్రగతవి శేషము ల ఒల్ల జూచుచు నతీపతులు అమందానంద మొందుదురు స్వామీ కట్టుబాట్లులేని నాటి మన కాననవాసమే చెప్పరానిసాంపు చేకూర్చినది మరల నేనట్రి యిమ్మునే యిచ్చగింత నని ఎతయనగా వపచ్చనైన (వకృతిలో నివ సించు నాటిసుఖము లిచ్చ కుట్లు గలుగును అని రాముడు పలుకును శూర్చణఖావృత్తాంతము వణకు చి్యతములను జూచుసరికి ఎత డస్పినది తరువాయి చిిత్రములను రేపు చూతములెమ్మని చెబ్బ రాము డామెను శయనాగారమునకు వంపును వజల మనోవృత్తు లరయుటకై రామ(పేఎతుడైన చారుడు చాకి వాడకు జని మాజురూపములలోనున్న రక్కసులగు రజకదంపతల

ఉతర కాండము 334 (శూర్చణఖయే రజక కలహమును గాంచును ఎతాశీలమును తూల నాడు రజకుని పలుకులు వినును

మబునాడు ఎతారాముఎయ చ్మితశాల కరిగి మిగిలిన చి్మితములను తిలకింతురు పతినానుకొని ఎత నిదురించును ఆ సమయమున చారు డరుదెంచి చాకివాడలో జరిగిన సంగతి రాముని చెవిని వైెచును అతడు తల్లడిల్లి ఎమ్మం లక్మణుని బిలివి జానకిని కానలలో విడిచిరమ్మని గాఎంచును

వనముల జూడవలెనన్న మీవాంఛ దీర్చుటకై అ(గజుడు

మిమ్మడవికి తోడ్కొని పొమ్మనినాడు అని పలికి లక్మణుడు ఎత నరణర్ధిమునకు గొంపోవును అచట అమ్మా రాముడు నిర్ణయాత్స్ముడై నిన్నడవిపాలుజేయు మని యానతిచ్చె నని లక్ష్మణుడు జరిగిన వృత్తాంత మామెకు తెలుపును ఎత నేలగూలి ఎట్లో తొప్పరిల్లుకొని తన దర్తశకై వగచును సౌమ్మితి యామె నోదార్చి సాకేతపురి కరుగును

రామతిరస్టృతనగు నాక్మీబదు కెందుకని సీత తనజీవముల గంగా జీవనముల గలుపబోవుతజి వాల్మీకి చనుదెంచి తల్లీ నన్ను కన్న తండిగా దలంపుము నాయ్యాశమమున నిలువుము అని పలికి యామెను నిజ్మాశమమునకు గొనిపోవును అక్కడ ఎతావియుక్తుడగు రామదేవుడు చింతా వివశుడై రాహ్ముగస్తుడగు రవివలె పరిఎరివిధముల వగలంబొగులును

ఎత కిరువురుకొడుకు లుదయింతురు మహర్షి వారికి కుశలవులని పేరుపెట్టి వలయుసంస్కారములు గావించి వివిధ విద్యాపారంగతుల గావించును వాల్మికి మక్కువతో మాధుర్యమొలుక(వాఎన రామాయణ గాథను బాలురిరువురు కంశస్థము గావించుకొని క్యమకంరములతో గాన మొనర్హురు అది ఏిని ఎత చింకావిహల్య యగును

3తిక్‌ రమణీయ రామాయణము

ఒకనాడు కుశలవులు రామచందుని జూడగోరి వాల్మీక యనుమతితో ఆయోధ్యకేగి వీధులలో 1శవణ పేయముగా రామగాఢ నాలపింతురు రాముడా సంగీతము విని వివశుడై చెంతకు భబిలిఎంచు కొని వారుపాడిన రమణీయ రామాయణ ఘట్టములు విని యానందిం చును వారి రూపరేఖలలో పలుకులలో ఎత పోలికలు గని అ కుమాలు లను గుండెకు హత్రుకొని యనిర్వచనీయమగు హాయిననుభవించుచు

నాయనలారా? మీకీపాట నెవరు నేర్ప్చిరి? మీతలిదంగడులెవరు? అని

యడుగును. మేము వాల్మీకియొథ్ర రామాయణగాథ నేర్చుకొంటిమి మాకు తల్లి దర్శనమేగాని తంథడిదర్శన మివ్పటకి లేధు అని వారు చెప్పుదురు

మబునాడు రాము డనుజులు కుశలవులు పౌరులు వెంటరాగా వాల్మీకి మహర్షి యాాశమమునకు బోవును రామచందదా వీరునీ కొమరులు జానకిని నాచెంతకుజేర్చి కాపాడితి నని ముని పలుకును ఇంతలో కవలు పరుగిడిపోయి తల్లిని తండి చెంగటకు గొని వత్తురు సీతా రాము లిరువురు చేతనారవాకులై రాతిబొమ్మలరీతి నిలుతురు అప్పుడు పొరు లేకకంరమున --

ఒక్కని క్రెపు గూతలకు నుమ్మలికంగొని పుఖ్యమూర్రికిన్‌

తక్కువసేయగా దగునె? తక్కినపొరులు లెక్క కెక్కరా?

మక్కువమాకు మీయెడల మందరపద్వతమంత కల్లు నే

డిక్కమలాయతాకిని (గహింపుడ కూర్చుడుమాకు మోదమున్‌ అని కోరుదురు. రాముడు సతిని చేవట్టును కుమారులను (గుచ్చి కాగిలించుకొనును వమలార్భద్యుతిచే విరిఎన కమలినివలె జానకి రమబణునిగూడి (వనుదపరితాత్మ యగును

ఇందలికథ యిది ఇది జగ్యత్పంద్ధము వలువురుకవులు పలురేతుల కల్పనముతో వాల్మికిముని (పోక్తగాథ నలంకరించిరి జొచిత్యనముకు

ఉతర కాండము 336 భంగమేర్పడని విధమున ఎన్ని కల్చ్పనములైన చేయవచ్చునని యాలం కారికుల ఎర్జాంతము ఉక్తివైచ్మిత్యమే కావ్యనవ్యత్వమునకు కారణమని చెప్పుచు దృష్టపూర్వములైన యర్హములే కావ్యమున రసపర్మిగహణముచే మధుమాసమున వృక్షములవలె కొం(గత్తలై కోభిల్లునని ధ్వనికారుడు - దృష్టపూర్వా అఆఎహ్యర్ధా కావ్యే రసవరి[గహాత్‌ సర్వే నవా ఇవాభాన్తి మధుమాస ఇవదుమా అని నుడివెను (పకృతకృతిగూడ ఆయా (గంథములలోని సముచిత ఘట్టము లందలి సారమును గైకొని కూర్చుబడినదని కవి యిట్లు తెల్చియున్నాడు పూవులలోని తేనియను బూనిక మక్షికతెచ్చి ఠెక్సైలో నేవిధి దాచునో యటులె యింవగు రామకథామరందముస్‌ బావనమైన యీకృతిని భ(దమొనర్చితి తెల్లుపల్కులన్‌ ముఖ్యముగా నిందలి చితదర్శన వృత్తాంతము స్యుపఎద్ద సంస్కృత నాటకము ఉత్తర రామచరితమునుండి బ్వకరింప బడినది దీనిని భవభూతి సుమనోమనోహరరితి రచించి ఉత్తరేరామచరితే భవ భూతి ర్విశిష్యతే అన్న (ప్రఖ్యాతి వడసెను కాళిదాసు రఘువంశ మున ఎతారాముల చిత దర్శన వృత్తాంతము నొకేయె.క క్లోోమున సూచన్మాపాయముగ నిట్లు నిర్దేశించెను._ తయోర్భథా (వార్థిత మిస్థ్రయార్ధా నాసేదుషో సద్మసు చితవత్సు (పాప్తానిదు ఖానర్ధఎ దండకేషము సంచిన్త్యమానాని సుఖాన్యభూ వన్‌ 4 25 ఉత్తరరామచరితమున నీవృత్తాంత మొకయంకమునకు సరిపడు నంత పెంపుదలపొంది (పతిభాశాలియగు భవభూతిచే రసవత రముగా

337 రవముణీయ రామాయణము చి్నితింపబడినది శ్రీ రమణయ్యగారు దీనిని వలఎనంత పరిగహించి కొలదిమార్చులతో నించుమించు నేబది పద్యగద్య గేయములలో తీర్చిదిద్దిరి

భవభూతి కృతిలో సౌమితతి వెంటనుండి ఎతారాములకు చి(త ములనుజూఐఎ విశేషము లుగ్గడించినట్లు గలదు ఇందు అటువలెగాక జానకీరాములు స్వయముగనే చిితదర్శనము గావింతురు తద్రర్శనావ సరమున ఇందలి శ్రీరాముడు అనురాగపరవశుడై ఎతాభామిని పెదవులను పుడుకును చిగురాకువాతెర నొక్కును ఆమె నక్కున గదించుకొనును లక్మణుడు చెంతనున్నచో ఇటి శృంగారచేష్టలకు వీలుండదుగదా అందుకే ఈమార్చు

ఉత్తరరామ చరితమున చి(తదర్శనవృత్తాఎత మొకేదినమున జరిగినట్టుండ అక్కడ రెండుదినములు (పవర్తిళ్లి నట్టు వర్సింపబడినది అది దృశ్యకావ్యముగనుక నొక యంకమున ఏశాహచరితమైన వృత్తమునే ఘటింపదగును వికాహచరిత(పతిపాదక అంక అని లాక్షణికులు అవృత్తాంతమును రెండంకములవజకు పొడిగింపవలసిన ఆవశ్యకము అందులేదు. ఇది [(శవ్య కావ్యము స్మపయోజనమగుచో మార్పు చేయ దగినదే భవభూతి రచనలోలేని మాయారజకి(శూర్చణఖు వృత్తాంతము సందర్భోచితముగా మధ్కలో (వవేశపెట్టుటకే ఈమార్చు గావింప బడినది అందువలననే హర్పణఖా వృత్తాంతముగల చిత్రముతో తొలి నాటి చిితదర్శనము సమాప్తమైనది తన శోకభాజన చరి.తమున శాస్పదమైన ఆ చుప్పనాతిబొమ్మను జూచి కల తనొందిన జానకి కడమ చిితముల చూడజాలక డస్సె ననుటయు సమంజసమేగదా

అందును ఇందును జృంభకాస్రోదయచి.తముతోనే ద్యితదర్శన మారంభ మగును భవభూతి నాటకమందలి కొన్ని చి్యితఘట్టము లిందు పేర్కొన బడకపోయినను అందులేని అహల్యావృత్తాంతాదు

ఉతర కాండము 338 లందు చోటుచేఎకొన్నవి రాముడు స్వయముగా (వాసెిన సిజారూపపట మామెకు జూపుట ఆయన చిత్రలేఖన వైదగ్ధ్యము నామె శాఖుంచుట వంటిఘట్టములు కల్పితములె కృతికి రమణీయత నొపొదించ.చున్నవి

కావ్యవన్తువేగాక ఈ ఘట్టమున కౌన్నిభావములు సహితము భవ భూచినుండి పరి[గ్రహింపబడినవి ఉత్తర రామచరితమున హుతొశన శుద్రిపర్యంతము ఎతా చరితము చ్నితింప బడినదని రాముడు విని యుట్లనెను

ఉత్పత్తి పరెపూతాయా?ః కిమస్యాః పావనాంతరై ?

తీర్థోదకంచ వహ్నిశ్చ నాన్యత శ్శుద్ది మర్హత

పుట్టుకతోనే పవ్వితురాళెన ఎతకు పావనాంతరములచే. నేమి ఇపయోజనము? తీర్రజలము అగ్ని. ఇతర పదార్హములచే శుద్ది నపేకింపవుగదా _- అని

అచ్చట పవ్యితతా విషయమున తీర్చోదకముతోను అగ్నితోను వతడు పోలిక చెప్పబడినది (పకృత కావ్యములో ఈభావ మిట్లు మార్చ మిడినది

పుట్టుకచే బావనతను

నిట్రలముగ+ బొందినటి నెట్టిక ఎలస్‌

ముట్రిన దీర్ధజలంబుల

యట్టుల నగ్నియు బవ్విశుడై యలరారెన్‌

వహ్నితీర్జోకములకే పవిత్రత నాపాదింపగలది ఎతయని చెప్పటచే ఆమె పావనత్వము మూల్యగంథమునకంట నిందు గొప్పగా కీర్తింప అడినప్లైనది

339 రమణీయ రామాయఃఎము మజియు ఈకింది పద్ధములసామ్యుము జూడుడు పతనవిరళ (పాంతోన్మీల న్మవేహరకుట్మలె ర్హశనకుసుమై ర్ముగ్దాలోకం విశ్వ ర్హథధితి ముఖమష్‌ లలితలలిత్తె ర్జాత్సా(పాయై రకృతిమ వ్శి్‌భమె రకృతమధురై రంబానాం మే కుతూహల మంగళ్తే --ఈఊత్తర 1 20 ననమొనంబోలు పల్వరుస నల్లనిముంగురులున్‌ స్తృనద్వయీ వినమితమ ధ్యవళథ్లి నునువెన్నెలహాయినిగూర్చు మెైపసల్‌ వనజమునేలు కన్సవ విలాససముజ్వ్రలభవ్యమూర్తి ని యనుపమముగ్గరూపము మదంబలు గాంచిరి కౌతుకమ్మునన్‌ ఈపద్యము పై సంస్కృతవపద్యమునకు కేవల మనువాదముగాక అందలి కొన్ని భొవములను మా్య(తము (గహించి మజిళొన్నింటిని చేర్చు కొని కమనీయముగా సాగినది ఈ(కిందివాని. సామ్యమున ఇతోధికమగు సన్నిహితత్వము గోచరిందుచున్నది అద్వైతం నుఖదు ఖయో రనుగతం నర్వాస్వవస్తాను యత్‌ వ్శిశా మోహృదయస్య యత జరసా యన్మ న్నహార్యోరస శాలేనా వరభణాత్యయా త్పరిణతే యత్పేేమసారె ఖ్జతం భద్రం తన్య సుమానుషస్థ కథమ ప్యేకం హ్‌ తత్పాార్రతే ఎ ఉత్తర కేఎ39 దాంపత్యంబు వయస్సునన్‌ వలపునెత్తావుల్‌ గుబాళించు గ (పంపున్‌ వీడ్యముపోల్కి మేను లొకక్రై రం జిళ్లు నసంశ్లేషసౌ ఖస్ధంపున్‌డోలబ వార్దకం బెలయ నవ్యక్తాను రాగార్ధ్రతన్‌ సొంపుల్‌ గూర్చును సాహచర్యసుషమాస్తోక 1పభొపూర్ణతన్‌”

ఉత్తర కాండము వెడ0 భవభూతినాటక మింతగా నభిమానించి తనరచన కాధారము గావించు కొనుటచేఈకవివతంసుడు కృత్యాదిని ఆమహాకవికి నమస్కృృతు లర్చించి కృతజ్ఞతను (వకటించుకొనెను ఎతాదేవిని లక్మణు డడవిలో దిగవిడుచు ఘటమున కరుణ రసము చక్కగా పోఎంపబడినది పతిచే పరిత్యక్త నైతినని యజింగి చింతా కాంతయైన జానకి పలుకులలో రాముని యేకపత్న్మీవత మిట్టు వ్యాఖ్బానింపబడినది రాజ్యలక్ష్మీినిరాక్సతరాఘవు నకు అలి నానాడు దూరన్దురాల నేడు వ్లామ్యరాజ్యరమాభోగలా లసునకు ఏకపత్న్మీవతం బన నిట్టిదేమొ ణి ఈమాటలు సూటిగా సహృదయులహృదయములలోనికి చొచ్చు కొని పోవుచున్నవి ఇంచుమించుగ నిట్టిఖావమే (_పకారాంతరమున రఘువంశమున కాననగును ఉపబ్రతాం పూర్వ మపాస్యలక్ష్మీం వేంమయా సార్త మం (పసన్న తదాస్పదంపాష్కృతయా2తిరోషాత్‌ సోఢాన్మనత్వద్భృవనే వసన్తీ రఘు 14 68 మున్ను చెంతకువచ్చిన లక్ష్మిని త్యజించి నాతో మనమున శేగితివి అందుచే నీయింటనున్న నన్నిష్పుడు లక్ష్మి రోషాతిరేకమున సవాంపజాలకపోయెను అని (పాప్త మయినలక్ష్మిని విడనాడి నాతో నాడు కాననమునకేగితివి అన్న కాళిదానుని ఎతపలుకులలో ఆనాడు నేనంతగా నీకిష్ట మై యుంటిని అన్న భావమున్నది

వెతక రవముణీయ రావాయణము రాజ్యలక్ష్మిచే నిరాకరింపబడిన రాఘవున కానాడు నే నాలి నైతిని అన్ని రమణకవీందుని జానకిమాటలలో నాడును నీవామెచే నిరాకరింపబడియే నాపై (ఎతిజూపితివిగాబోలు అన్న నిష్టురోక్తి ద్యోతక మగుచున్నది రెండుభావములందును దేనికది కమ్మగా నుండుట గమనింపదగియున్నది తతోజభి షజ్జానిలవిపవిద్ధా (ప్యభశ్యమానా భరణ[(పసూనా స్వమూర్తి లాభ పకృతిం ధర్నితీం లతేవసీతా సహసా జగామ రఘు 14 45 పై భావమునే శ్రీరమణయ్యగారు -- పెనుగాలి పెకలింప సపెనకువవీడ పుడమిని[వాలిన పూవళ్లి యామె అని సంగహించిరి చెలమలయందు నీరములు చిప్పిలుచొవ్చున ఎతకన్నులన్‌ జలములు నిండు 285 అను పద్యమున తామా లిఖ్యా(ఎణయకుపితాం ధాతురాగ్రె శ్చిలాయామ్‌ అను మేఘసందేశపద్యభావ మొకింత స్పృశింపబడినది అందు యక్షునకు ధాతురాగచి(తితపత్నిదర్శనము ఇందు ఎత కెదుట నున్న పతిదర్శనము నేత్రము ల(శుభరితము లగుటచేతనే నిరోధింప బడినవి వాల్మీకిచే నాదరింపబడినబత గం గొతరంగిణింజూ ద బృందారకవందిత యో మందాకిని వల్లభునకు మాన్యనగు నటుల్‌ నందనుల గాంచితేనిన్‌ కుందమ్ములమాలనేను గూర్చి భజింతున్‌ అని నుడువును ఈపలుకులు దిబ్నాగుని కుందమాలనుండి పరిగబాంపబడినవి

ఉత్తర కాండము వె42

సేత కుందమాలలో నిట్టనును

గంగా మవలొక్య అంజలిం బథ్వా .

తగవతిభాగీరధి యదిస్వబ్తనా (సుఖెన అని పారాంతరము)

గర్భ మభినివర్తయామి తదా తవ దినేదినే న్వహస్త

(గథితయా కుందమాలయా ఉవపహారం కరిష్యామి అని

ఈకుందములమాలకు ఆనాటకకథలో (పత్యేక్కపాధాన్యమున్నది ఆందువే అకృతికి కుందమాల అనుపేరు సార్ధకమైనది తత్పాాధాన్య మును గుర్తించియే శ్రీ దుగ్గిసెట్రి దాని నిట (పస్తావించి దిజ్బా గాచార్యు నెడ తమగారవము (పదర్శించిరి

(పాక్తనకృతుల నాదర్శముగా చేకొని రచన సాగించినను శంబుక వథ వంటి ఘట్టమునిందు పరిత్యజించుటచే అటు రామునిశీలమునకే

" గాక ఇటు కావ్యమునకును గౌరవము పెరిగినది

రాముని విరహావస్థను వర్షించుపట్టున కవిచూఎననేర్చు క్లాఘ్యము అది వర్దాకాలము రాముడు వియోగతప్తుడు ఆతనిచిత్తమున జానకిని గూర్చిన స్మృతులు కొల్లలుగా తలనూపినవి అఆతలపులకు కవి ల సగిన ఉపమాన మెంతకాలోచితమో పరికింపుడ.

కళ్లోలితమగు సరంన్‌

పెళ్లున చెలరేగు చేప పిండటు సీతా

వల్లభుహృదయంబున హవ

ఐిల్లై సతీస్మతినివహము నెవ్వగ గచురస్‌ -__ మజియు నీషట్టమున -_

సలలితవైభవంబున నిశాగగనాంగణచందరేఖపై

(పసన్నభవన్ముఖమున్‌ స్మరించెదన్‌ దండకలోని గౌతమిని తాన మొనర్శ్భి జ లార్హ్రచెలవై నయనాత్మకదృశ్యము సంస్మరించెదన్‌

34కి రవు౭ఠీయ రామాయ౭౩మం స్మరించెదన్‌ సంస్క్మరించెదన్‌ అనుుకియలతో పమటింపబడిన 187 91 వంటిపద్యములు బిల్లబీయమందలి వద్దియములను సంస్మరింపజేయుచున్నవి నవ్వుల జిల్కరించు నయనమ్ములవాడు ( 4కు వంటి పద్వ ములు నల్లనివాడు పద్మనయనంబులవాడు వంటి పోతనరచనను భూమిసుతన్‌ విదేహనరపుంగవవోమషిత (157) వంటివి వరమున బుట్టితిన్‌ భరతవంశము జొచ్చితి వంటి తిక్కన రచనలను భార్య లన్‌ లూలామాలబు చాకికూ6తలక్రిలన్‌ భూపుల్‌ విసర్జింతురే (113) వంటివద్యములు ధూర్హఎపోకడలను ఖైప్త్‌కలయించుచు (పాచీన సంస్కృ జాం్యథభాషాద్వయకావ్యసముచ్చయమం దీయనకుగల (ప్రగాడ మైన చొరవను వెల్లడించుచున్నవి సూర్యోదయ మిందు మూడు సందర్భములలో వర్ణింపబడినది ఒకే పద్యమున జగచ్చకునిరాకను వర్తించిన ఫఘట్ర మెంతహృద్య్భామో చూడుడు పక్షులు గుంపులై యెగణ బారులుదీరె విహాయసంబునన్‌ క.కముఎయి నింపు కోర్మెమెయి కొక్కొారొకోయని కూ సెకోళ్ళు ప ద్మాక్ష యి విబ్బనవ్వె కమలాకరపంక్తులు వచ్చె నాజగ చ్చక్షువు పూర్వపర్వతతుషారతు రంగముపై రయఎబునన్‌ 8కీ సంక్షిషార్లాబిధాయకమగు నిట్రైివర్హనములను సంకేపగుణమాఎయతము లని యాలంకారికులు చెబ్పరి సంక్షప్తార్ధాభిధానం యక్‌తత్‌ సంక్షేప (పకీర్యతే -- (చతాపరు[దీయం దీర్ష్ణ సమాసములకు తావీక సందర్భోచిత సంసగ్టృతాల్యధ్యవద (పయోగములచే నలరుచు రమణియరాలూాయణము (శవణసుభగముగా నున్నుది

ఉతర కాండము న్‌! అడ కువగల వారలి (పే ముడి పెంపారంగ మగలపొత్తును విడకే నడఎరి తమ శాపురముల పడతులు ఎతావిభుండు పాలించు తజిన్‌ ప్రే ఏద్యమున అచ్చకనుగు పవములకూర్చు ముచ్చట గొల్చు చున్నది అవాడ నొకచాకి యాలినింబట్టి యుతుకుచునుండె నాయువిద యేడ్వంగ ఉతుకు [కియా పయోగము శ్రీ దుగ్గిసెటి శెబజజాణతనమున కొక మచ్చుతునక పక్కవిడిచియెప్పు డెక్కడి ఇళ్ళిందా వేగుచుక్క విరిసె వింటిమీ(౧ద గడ్డిపజక లెన్నా గుడ్డల కంటాయి తొత్తుముండ యిపుడు ఠతొంగిచూచు నిలు నిలుపు చేయి నీఖైైద వేలరా? ముక్కుమునుగ్మదావి మొద్దునిదుర గుజ్బనీవుకొట్ట కూసంతసేపు నే బొమ్మలాట చూడ బోళతి మగండ చాకిజంటకొట్లాటలోని జానపదకవిఠకాసాంగధ్యము సహృదయ హృదయావర్ణకము విలువీడిన నీలోత్పల ములవలె గవలు పరువెత్తి ఖూమిజ కెలమిన్‌ దెలిఎరి తల్లీ మాఎత నిలిచెను జౌతయ్యచెంత నిను గాంచుటకె రాం

345 రమణీయ రామాయణము నీలోతృలములు పంచబాణునిసాయక ములు సమ్మోహన కర ములు వియోగవిధురజీవితము గడపుచున్న ఎతారాములకు పున స్పమాగమసాఖ్య సంభధాయకులు కుశలవు లగుచున్నారు కాన వీరికి నీలోత్పలసామ్యుము చాలరుచిరము రామచర్మదు డు ముజికిపేటలను నిర్మూలించి (కొత్తగా కొమరైన యిండ్లు తీర్చినా డనుట సమకాలికసాంఖభుక జీవనమునకు నేటి (పభుత్వపు మేలిచేతలకు ద్యోతకము ఇట్టి విశేషము లెన్నో ఈరచనలో శొల్లగా గలవు ఈయన నిస్స్పందేహముగ గొప్పకవి చాల గొప్పకవి భీవాంబుధి దాటుటకై ఈకావ్యము రచించితినని ఈకవీశ్వరుడు తెిలుపుకొనెను పారకులుగూడ ఇట్రి రచనలను (శద్ధాభక్తులతో పరింది రేని భవాబ్బి దాటగలరనుటకు సంశయములేదు కవి కరోతి కావ్యాని లాల యతు్యత్త మోజన తరు (పసూతే పుష్పాణి వాయుర్వహతి సౌరభం చ పటుతరకల్పనంబు రసవ్యదచనాగరిమంబెలర్చ సం కటహరణంబు రామకథ కమ్మగ్మవాఎన దంగ్గి శెట్టి వేం కటరమణాభిధాను గణక్యపవరున్‌ కవిరాజ శేఖరున్‌ నిటలతటాక్షభక్తిపరు నీతినిధాను నెదం గడించెన్‌ క్‌ వాచాశేషఫణీం[ దు డు మోచర్లకవీశు శిష్థ్ణముఖుగ్థడు ధిష-భా వాచసృతి రమణాఖ్యు(ండు మోచుత శరదిందుకుందముక్రాయశమున్‌ న్వల్తి గూడూరు. 0 975 ముదివరి కొండమాచార్యులు ర్తి స్ట్‌

ఉత్తర కాండము తెర విజ్ఞప్తి

మున్ను యుఎతుల్యులైన కవి్కిపవరులు పవ్మితమైన శ్రీ రామా యణమును ఇపతిమాన కవితాసామర్థ్యమున సర్వాలంకృతం బొనర్చిరి మిన్నందిన ఆకృతులను ఆదర్శములుగా అనుసరించి కూర్చిన చిజు కబ్బమిది సమస్యాజటిలమైన జగత్ర్తున పరిష్కారమెబుంగక రోమిటారి దుర్మేధ వలె చలించు నాకు శ్రీరాముని గాథ బ్ధరత్వమొనగూర్చినది శ్రీరామ చం్యదుని అచంచల ధిర్మదీక్ష నన్నాకర్షిందినది ఆనందపజచినది ఆ అనుభవరూపమే ఈ కృతి ఆత్మానంద హేతూద్చూతమైన ఈ అన్నువ కందు రసజ్ఞుల యామోదముగాంచిన నే సఫలికృత మనోరధుడ నగుదును తన ఆనందము నితరులతో పంచుకొనుటగదా మానవతా అకణము

ఈ కృతికి సలక్షణాకృతి నొసంగుటలో నా కమూల్యమైన మతి సాచివ్యమొసగిన నా కవితాగురుకల్పులు సరసకవి సావాత్యరత్న త్రీ మోచర్ల రామకృష్ణయ్య గారికి నా పద్థకునుమాంజలుల నర్చించు చున్నాను విద్వత్మవిపుంగవుండు శ్రీ బండ్ర వేంకటరమణయ్యగా రెడనెడ నీకబ్బమును పరికించి పూర్తిచేయుటకు నన్నుత్పాహపజచి నందులకు వారికినా మనస్సులు పూర్వాథాష్యమును సమీక్షను అను (గ్రహించిన శ్రీ కే యస్‌ రామానుజాచార్యులు గారికిని శ్రీమాన్‌ ముదివర్తి కొండమాచార్యులుగారికిని నా వందనములు

చక్కని (వాత్యపతిని తీయారుచేఎన విద్వాన్‌ శ్రీ జక్కా వేంక కేశ్వర్లుగారికి నాకృచజ్ఞతలు

ఇట్లు

శే డే0 75 కృతికర్త

శ్రీ రనుఃకీయ రానూయః౭ణనుు ఉత్తరకాండము అవతారిక

శా _శ్రీసీతామహీళిమతీన్‌ సతతముంజెల్వారు శృంగారికిన్‌

వాసింగన్న (వజానురంజనసమజ్ఞామాధురీహారి8ిన్‌

దాసుల్బల్పిన పాపరానులను విధ్వంసించు విన్నాణికిన్‌

నే సాష్టాంగనమస్కృృతుల్‌ నెజపుదున్‌ నిత్యంబు మోక్షొర్టినై క ముత్రినిడు రాఘవేం్యదుని

ఉత్త రచరితమ్ముగూడ సూక్తుల. దీర్చన్‌

జిత్తము చిగిరించె ఫలా

యత్తంబగుగొాత మామహాత్ము కృపొజ్తన్‌ లె గే అణిము త్యాలహారమ్ము లవలల్మదోచి

మంచుమలపట్రి ర్ముదాక్షమాలంబట్టి

నట్లు (కొంజిగిరచనమ్ము అవల బెట్ధై

దేవ (వాంబల్కుబడికృతిం దని గొనుము త ఊఉ దారులుగా చి తేర్వరుల దొరుణబాధల పోలొనర్చు సం

స్కారవివాను€ డుద్ధతు డు సాత్వికు డ్రి రఘురోమనోమమం

[కోరుమహత్త్వ్వరక్తి నమరోక్తుల6 గోవ్యము వోఎన ముక్తికిన్‌

దారిని దీర్చె నట్టి జడదారినిం గొల్బెద పుట్టపుట్టువున్‌ త్త

ఉత్తర కాండము 348 కు మెత్తని తెలుంగుంబలుకులు

చిత్తము రంజింప రసము చిప్పిలునటు మేల్‌

పాొత్తములు మనకిడిన కవి

సత్తములకు గేత్మాగిడ్చి న్తవమొనరింతున్‌ క్‌ ఉఊ కొంచెపు6 దొంటిపున్నెమునంగూడిన మళ్కవితాసుథారపో

దం దితవల్లికిన్‌ బొడమి హ్రాదము గూర్చు తలంపు బూలని

ర్మించిన పద్యమాల. గొనుమీ రఘువల్లభ దీనబాంధవా

నంవితపాపహారి జనసమ్మతపాలక సత్యవర్హనా 6 క _ దండితనిర్దరవైరికి

మండిత సురపతి కిరీటమణ్‌ దీప్తునకున్‌

పండిత సంభావితునకు

ఖండిత ఖందేందువౌళి ఘనచాపునకున్‌ 7 వ సమర్చితంబుగా నే జేయయబూనిక యుత్తరరామాయణ కథా

(కమంబెట్టిద 3౨న 8

కధా [పా రంభము

క శ్రీవెదేవకోమల

భావాంఎుజభానుమూర్తి భాస్వత్తిర్తీ

గావ్యపాణదచరణా

బేవా శ్రీరామమూర్తి దివ్భస్ఫూర్తి ఏ! క _ శ్రీనుకుమాూరతనులతా

చాఎత చాంపేయగంథ బంధుర దేహి

వాసవముఖ సురసేవిత

దొసజన్మతాసహరణ దశరథరామా న!

3౩49 రనుణ్‌య రామాయణవనంు గీ రావణునిర్నదుంచి జానకీదేవి6 గొనిన రామచం(దుండు కోసలరాజ్యమేలు కాలమున మూ డుపూ లారుకాయ లగుచు€ (బతికుటుంబము వర్థిభ్ధై పరిఢవిళ్లి కే సీ మిడిమిడియండలు మిన్నంటుకొనునుళ్ళు బీడైనపాలములు పాడుగుళ్ళు పంటల నిండ్లను పాడొనరించెడి గాలివానలు వడగండ్లపాటు పుడమి జడధిసేయ పొంగిపారెడు నదుల్‌ చీకాకుపజచు కార్చిచ్చుగములు అధికారశ క్రిచే నార్హనంజేయు దో ఎడితెక్కలీండును బిచ్చగార్యడు గీ దేశమున క్యపతిష్ట సాధించువారు కలికమునకేని జగమున€ గాన బడరు శాంతిసాఖ్య(పదమ్ముగా సంప్రదాయ బద్దముగ రామచంగదు డే ల్పడిపానర్చ కి ఉఊ శ్రీపతి మానవాళ్ళతి ధరిత్రికి బాలకమూర్తి కావునన్‌ బాపవిదూరులై _పజలు పార్థివునింబలె సత్యథర్మ ని ష్రాపరులై (పతిష్ట గన జాలిరి పొందిరి పూరుషార్థ ముల్‌ లోపములేని ఛాతి సురలోకము మించదె మంచిపాలనన్‌ తే చ మనుజు డు తృప్త డాయ మనుమార్గము మన్ననకెక్కునట్లుగా జనహితరీతి యోచనలు చక్క/గసల్పెను పల్కుులందు మె త్తన విధిపాలనంబున సదా చలియింపని నిశ్చలత్వముం గనెను మనీఎ సజ్జను డుగా బొలుపారెను రామపాలనన్‌ 14

ఉతర కాండము 350 క అడకువంగల వారయి (ప్రే ముడి పెంపారంగ మగలపొత్తును విడకే నడపిరి తమకాఖరముల ఎడంతులు ఎతావిభుండు పాఠలించుతజిన్‌ కెర్‌ అజ్‌, లవానుంతము ఉ _ వెచ్చని యెండలన్‌ జుజుకు విచ్చెను లేశము మంచుముత్తెముల్‌ బచ్చని గడి పె మొలవి వ్యజిథ నున్చ్నుహెరంగు లీనెడున్‌ గచ్చులు విచ్చి గుమ్మడులగాలు విరుల్‌ తరుణార్కరళ్ళితో నిచ్చకమాడె గాలమువహించె. చుషారపుటుత్తరీయమున్‌ న వసంతవర్హనము క చ చిజుచలిజారె జెమ్మటల చిత్తేడి మేనుఎంబర్వె (కొన్ననఠ్‌ దరువులళ్మబాకె6 దెమ్మెరలుదారె సువాసనళూరె విశ్వనుం దరి నుమనోహరంబుగ బదంబు6ంగదల్బ వసంతమందుంజం చురు డు దిగంగణంబుల వినూతనశోభ వెలార్చె నామెక్రై 17 సీతారాములు వసంతమున6 బూథాథు కరుగుయ స్‌ మౌళిని మెజసెడి మణికిరీటము లోని నద్ధుణపుంజమ్ము6 జాటిచెప్ప సన్ననిపెదవులు తిన్ననినాఎక దృఢమైన భావమ్ము దేటపరుప అమలినతేజము హరినీలకాంతు ల (పతిమాను.€ డిత డని వ్యాఖ్య సేయ ఆల్లదామరపూల. దెగడెడి కనుదోయి నిర్మలహృదయంపు నీటు దెయప

షే రవముణీయ రామాయణము ఆ దేవవిభుని రాచరీవి నిగారింప

(ప్రజలు తన్ను గాంచి టవస్తుతింప

ఉవిద గూడి రాము డుద్యానమునకు దా

నొ్‌క్కనా డు రథమునెక్కి తరలె 18 ఉ పలుచని పట్టుపచ్చడపు బంగరుపోగులయంచు గాలికిన్‌

జిలిబిలిచిందులాడ కమనీయదరస్మిత మాననంబునస్‌

మిలమిలమేలమాడ తొలిమించును మించిన కాజుమబ్బునా

అలరులతోటకే గె వసుధాత్మజసంగతి శాము€ డామనిన్‌ ఫి ఊఉ బభారులుద్‌రి సాధములకై6ం గమలాస్యలు గల్వకన్నులన్‌

శ్రీరఘురాముదర్శనము సేయంగ దృబ్ముకురంబులందు గం

భీరతదీయమ్చూరి (పతిబింబితమాయెను దమ్మితోరణన్‌

గూరిన కల్వపూల రఘుకుంజరుచిిత్రము లుంచిరో యనన్‌*ో 20 క _బిత్తరితో హరిజన (పజ

మొత్రము పుడమీనినటుల మోదం బెలయన్‌

జిత్తయివులవలె నిలిచిరి

చిత్తంబుల నప్పనంయబి సేఎన రీతిన్‌ ఛై ఉ మావులు లే జివుళ్ళ నవమంజుమరీచికలన్‌ వెలార్చ బూ.

దీవెలు కమ్మతె మ్మెరల తెప్పలు జి్ము గ్‌ దేంట్లు భూమే

ఖొవళిలీల6 బైకెగుర గాన గనాయే చనలతలక్ష్మ ఎ

తావరవర్ణనీమణికిం దత్సతి కారతి ఒట్టిరో యన్‌ వలె

• చ జలజమువంకలన్‌ గలుచజంటల నిచ్చి ఈచంతరంబులన్‌

విలసితరామచి.ఈవుల. బెట్రిన తోరణపంక్తి చొడ్చునన్‌

బలిసేను బుండరీకవదనలొ నయనోతృులటింబదర్పణం

బుల రఘురామునిం గని [పమోదభరంబున నిల్వ రథ్ధలన్‌

ఉత్తర కాండము 352 క మలయానిలు డాతోటం గల పూవుల6గోఎ తెచ్చి కమలాక్షుపదం బుల€ బూజించినటుల్‌ జల జల రాలెను విరులు రాము చరణమ్ములపె 23 చ్దా రాజీవానన పాణిపంకజము శ్రీరాముండు హన్త౦బునన్‌ దేజంబార (గహించి వారణగతిన్‌ దృక్పర్వమున్‌ సల్పంగా నాజంటంగని మెచ్చినట్టి కరు లాయ్యన్‌ దొండముల్‌ సాచి యం భోజమ్ముల్‌ గొని ఖుంకరించెను శుభంబు ల్చెప్పుచందంబునన్‌ క పూదీవెల జొంపములవి నోదించుచు.€ గొలంకుల న్మునుంగుచు6 గునుమా మోదము లానుచు శుకఎక నాదములన్‌ వినుచు వారు నడయాడి రొగిన్‌ 2థ్‌ మంజరి ఈరీతి దంపతు లింపుపెంపార స్వారస్య భాసుర వనవిహిరముల గడఎరి కాలమ్ము = విడుమరలేని నుఖసుథావారాశి సురువిరుల్లాస భోగడోలికలయం దూగిరివేడ్మ వారికి. దీయనై _బదుకులు వబజలె 26 స పనువాడ జనువేళ వైదేహి వనటినిం బెనిమిటిదోవతి6 బిడువ వెదకు మధుఠరభక్ణ్ణములపై మమతను విడనాడి కందమూలములనే కాంత గోరు పతిచెంత గూర్చుండి వడ్దింప యత్నించు. బరిచారికలసేవం ఐడ6తి దొజంగు పట్టుసెజ్ఞనుగూడ6 బతిబాహుదండమే దిండయి యున్మియె తెజవగోరు

3న్‌వ రమణీయ రొమూయ$కుము గీ రమణి యలవాటు కలిమి నరణ్యవాస

సన్నిహితసాహచర్యంబు నెస్నిచురిడు

రాణివాసాన నుండియు6 (బమద వనుల

నున్నయటు నాధు సేవింప నూహసేయు 27 వ అటుల 6 గొంతకాలమ్ము గడచిన తదనంతరంయి 28 చీ మానుషరూపిర్రైన వనమాలి సుమానుషకేళి. దేల గన్‌

జానకి మంగళాంగి దొలిసంట పఖొకరునిం బవిిత గం

గానది కార్తికేయుని ధనంజయునిన్‌ శమి నభ్ధి వేల రా

శానలినారిం చాల్చిన (వకారమునం దొలిచూలు దాలిచెన్‌ 29 ఉ శ్రీరఘురామచందదుని విశిష్ట కళామయ దివ్యతేజమున్‌

థారుణిపుతి దాల్ప్బ్ప రజతచ్చవి (బా కెను మేన6౬ బూర్వది

క్యారజమార భాస్కరు నహస్ఫున దాల్బగ గాంతిపుంజముల్‌

జారుతరంబుగా గ గడలన్‌ (బవహించిన సంచు మించగన్‌ 30 గీ. నిండుచూలాలు ఎతకు నెమ్మి గూర్చ

రాము డామెతో నాక యపరాష్లమందు

నిజచరి[త చ్మితమ్ముల నిలిఎనట్టి

చందశాలను బరికింప6 జనెను (బతి తై వనుంజరి

జీవకళల జల్కు చ్శ్‌తమ్ము అరసి

జృంభకాస్త్రోదయచ్యితముం జూపి

శ్రీరామచం్యదుండు ఎశళో ననియె

సవనరక్షార్థమై చనువేళ మాకు(

గౌశికుం డీయస్త్ర గణముల నొనంగ

తులలేని తపముల 'దొల్లిరటిమునులు

ఈఊత్తర రాండము ఏెక్‌శి

పాందినా రీయస్త్రములను బూ బోణి

చారి తేజములచే వజలు నియస్త

ములు మనసరతత్‌ పొందు అతాంగి

అనిపల్కు నవనిజ యంజలిన్‌ జేసె

(పక్కన భాసిల్లు పటమును జూపి

తలయూ+€చి పలికెను ధాతిజ యిట్లు త్రై ఉ అబ్బురమైన దృశ్యము త్వదంగఘులు సోకిన బండనుండి తాం

గొబ్బున గౌతమ(పమద (కొవ్విరివ్‌వియ సోయగంబునన్‌

(బబ్బిన తేకువన్‌ విరియ౭బారుట చూపెను శిల్పి చూడుండీ

మబ్బుల మాటు మాని నవమంజుతటిల్లత జాజినట్టుగాన్‌ తతి గేయము

ఈచ్చితమును జిత్తగంపుండీ

ఈశునివింటిని దుంచు చృశ్యమిది త్రెశ వే నిలోత్పలదళ కాంతి

త్రీ లలిత మనోజ్ఞమూరి శితెకంరుని విల్‌

లీలన్‌ (చుంచెడి దృశ్యము

నా లోచనరంగభూమి నాట్టమొనర్చెన్‌ తె గేయము

రమణి పఎుకుఅకు రాముం డలరి

పుడికి పెదవులను పలికెనిట్టులన్‌ ళ6 కళ అలనాడు సిళ్ళుబరుప్పు నల

దలవాతిచి నేలంజూచు 'ళరలాకి 'కుటులొ

ఉదలకించెనొ నా రూపము

తలనూపెనొ సతికి కనులు తలనలుగడలన్‌ తై

వై5క్‌ రవముీియ రావవాయుము చ ననమొనంబోలు వల్వరుస నల్లని ముంగురులున్‌ స్రనద్వయీ వినమితమ ధ్యవళల్లి నునువెన్నెల హాయిని గూర్చు మైపసల్‌ వనజము నేఎు కన్గవ విలాస సముజ్వల భవ్యమూర్తి ని యనుపమ ముగ్దరూపము మదంబల్‌ గాంచిరి కౌతుకమ్మునన్‌ గీ సర్వమంగళ చిహ్నంబు లుళ్విమీ€ద+ జూప నిల్చిన గట్టురాచూలింబోలు సహజనుందరమైన నీచక్క దనము కలికి నాతలబ్లులకు( గూర్చె గడుముదము్ము వం మంజరి ఆమాటల న్విని యంబుజాతాక్ష చిజునవ్వు మోమున. జెలంగి చెల్వార€ బలికెను మెల్లన. బద్మాకుంగాంచి “వినవయ్య నాసామి విన్న వించెదను మిము6గని నాతండి మేనును మజచె 40 ఉ నీలనభోవిభాఎరుది నిదృఢగ్యాతమునన్‌ రవాంప€ (బో న్మీలన సనుంచరంబులయి నీకనుదమ్ములు తళ్కులీనగా శ్రీఎసమాన సత్వ్వనిబిరీస విభూతి భవత్సురూపమం దోలగమున్‌ బొనర్చ నమితోత్సుకతన్‌ జనకుండు నిన్సనెన్‌ 41 చ కలువలసామి బింబమును (గమ్మిన నీిలపయోదరేఖలై యలకలు తావకాస్యమున నల్లలనాడ గ మోవిమోసలన్‌ తొలకరి మించువల్రివలి (దుళ్ళిన మీచిబునవ్వు గాంచి నిన్‌ దల౭చెను నాయనుంగుపిత నాతిలకద్యుతి తావలంబుగాన్‌ 42 ఉ మీ రమణీయ రూపమున మేలుగ వెఖైడి దివ్యశోభ వి స్ఫారితన్యేతులై కని పజల్‌ పరమాత్ము(డె మేనుదా€ల్భి మా యూర జరింపవచ్చె నని యుబ్బరపుందమి గుంపుగుంపులై చేరి మిమున్‌ (బమోదమునం జిత్తము లర్పణసల్పి చూడరే?45

ఉత్తర కాండము వె5్‌6 క నలినదళమ్మున గదలెడ్‌

జలకణముంబోలు మనము శాంతిని బొందున్‌

గలంగక మీ సవిధంబున

తలమే మీశక్తి దెలియ దాక్షణ్యనిధీ శన గేయము

అన్నువపల్కుల సన్నుతింజేసెడి

అన్నునుగని యనె నధిపు డిటుల్‌

(శొన్ననదీవియ కోరి పూయంగా

వెన్నులు విందుట చ్నితమటే జ్తీస్ర్‌ ఉ చాలునుజాలు నినుడులచాతురి నన్‌మహనీయుగా నిటుల్‌

మేలములాడంగా6 దగునె? మిన్నునుదాకునెమన్ను గాలిలో

దేలియు? నన్ను నీవిటుల6 దేవునిగా. దలంపన్‌ సహింతునే?

నేలను(దొక్కుమానవుని నిల్చుదువే పరమాత్ముపిరిపై? శో క నాలోన లేనిశక్తులు

జేలా యూహింవపంటోకు పవృథివీశుండనై

పాలింతు థార్మికుండనై

పొలితులశుభంబి నాకుంలబరమ శుభంబౌ జ మంజరి

ఇందీవరాననుం డింపుగా బల్కు

మందస్మితంబున మగువ యిట్లనియె జ్తిగ్రై చ _అటుగను మృతిమౌనివరు న్మాశమ ఎమకు నేగుదారిలో6

జిటిపొటివానతె మ్మెరల జిందజవందజగా6గ6 జెంతసిం

డుటజమునందు నిల్చి కడునుబ్చున గొబ్బునంబర్వు మబ్బులన్‌

గటగటనొందుచున్‌ మనము గాంచు విధంబు ముదంబు(గొల్బెడిన్‌

357 రనముజణీయ రామాయణము మంజరి శ్రీరాము6 డా చెంతంజ్నితమ్మున6 గల పర్ణశాలం జూపి వర్షించెనిటుల క్‌0 మ కనుమా వెంగట నాకుటింటి నదె వంకంబాజు గోదావరిన్‌ ఘనమౌ _పష్మసవణాచలంబదియ తత్కా ౦తారభాగంబునన్‌ మనదాంపత్యము నిత్యనూత్తమయి యానంద్యవదంబాయె నే మనివర్హింప గనేర్తునో చెలియ రమ్మ్యంబైన యా(పొద్దులన్‌ వ్‌ 1 ఊఉఊ ఉన్నతనిశ్చలా.దియది యు్య(గతపంబొనరించు మౌనిగా నన్నువ పూవు దీవియల నౌ దల6దాల్చిన గున్నమామిడుల్‌ దిన్నని కన్నెగుంఎులుగ దేజున6 బాబునదీజలంటయి లా కన్సైల వన్నైెపావడఆ క్యమపు టంచులుగా6 గనంబడున్‌. 52 వ జానకీ మళల్లిఖితంఎయిన నొక్క చితంబు జూపెదనిట చూడుము(అ౨ తానురహస్యముగనుంచిన చితమును జూపెను) గీ నూర్యరళ్ళి సోకి సాబగురంగుల నీను మెట్టు జాలు నీట మెజయ నీదు పాలరంగుమేను పర్టన్యువింటితో నలరు వెల్లమొయిలు నతకరించు ల్‌4 వ బౌరా ఎంతయందముగానున్నది. మీరింతటవారని నాకు€ దెలియదుగదా ప్‌5్‌ సరస్వతీమనోహరి రాగము గేయము ఎంత వింత గొల్బె నీచ్టితము ఎంత నేర్చు మీలోనున్నది? ఎంత చెంతనుండి యెజుంగరైతిని సుంత మీకళాసృష్టి నోపియా ఎంత

ఉఊత్తర కాండము 358

చ్నితమాయె. నార చిితమారయన్‌

న్యేతపర్వరమణీయంబిదియె

ఇంత్మపీతిప్మాతంబనైతినని

ఎంత సంతసంబాయె (పాణపతీ ఎంత న్‌6 శ్రీరా చెలీ నీ పాగడ్తల కేమిఠే ర్‌ క నీ గేయపు మృదుమం[తం

బీ గీచిన చ్మితమునకు నిచ్చెను పాణం

టో గీతకళాధుని న

ర్వాగమకాస్త్రనుతవు కలభాఎణి వీవే క్‌లి ఈ మబ్బులచాలు మింటివయి మం్గదరవం బొనరింవ నేలపై

నుబ్చి మయూరముల్‌ నురుచి రోజ్వలనాట్యము సల్పినట్లు నీ

యయ్య్బిరపున్‌ గళభ్వని మ దంతరమంటిన యంత సౌఖ్ధముల్‌

జుబ్బునచూజ లాడితిని జొక్కితి నీయుషగూహనంబులన్‌ 59 గేయము

థవునిపలుకులకు నవనిజ యలరెన్‌ మృదుహానంబున

బెదవులు విడివడ తీయ గనొడివెన్‌ 60 ఆ కట్టుబాట్లులేని కానన వాసమ్ము

సంతతమ్ము నీదు సవిధమందు

చెప్పరానిసాంపు జేకూర్చె మరల నే

నిచ్చగింతు నట్టియిమ్ము స్వామి 61 మంజరి

నంతనంబున బల్కు సాధ్విని గాంచి

శ్రీరాము డీరీతి జెలువతో ననియె __ 62

ఏకళ రమః౭రీయ రామాయణము ఊఉ అచ్చంఎనున్న యాల్మగల యాలనపాలన పండువెన్నెలన్‌

ముచ్చటలున్‌ రహ (పణయముల్‌ గరిశ్రైవలినీ విహోరముల్‌

నిచ్చలు పచ్చనో (వకృతినిన్‌ వనియించు సుఖంబులట్లు లె

ట్లిచ్చట గల్గునే సఖి మవూపతి వృత్తము శ్లేశయుక్రమౌ _ 65 వుంజరి

ఇట్లాడుుపాకేశు నెమ్మితో€ గనుచు

మేలము ల్బచరించె మెల6త యీరీతి 6క్‌ క ఆచక్యియ: గాంచుము స్వా

మీ చక్కని చుక్కయికతె మేలు హెయలుతొ

నాబెజుకువిలుతు గెలువస్‌

నీ చక్కందనము పొందు నేర్పున€ గోరున్‌ రక్‌ క నొపాొలిటి శాపమ్మీ

చూపోపని చుప్పునొతి సురరపు హృతనై

యోపని ఎలు గుల జిక్కితి

ఈవపడ తికి సాటి పుడమి నెందు€ గలుగునే? 66 మంజరి

జరిగీన శోకభాజనచర్మితమ్ము

న్మృతిపధమున బడ మెలపు చితములః

బరికించి డబ్బన పడ తి న్మిదింప

వడుకటింటికి రామభ(దుండు పంప

మిగిలిన చ్నితాల మేలుగా రేపు

చూచెడమని బెబ్బ శుభాంశుముఖిక 6?

మాయారజకి వృత్తాంతము

మంజరి

పుట్టింటి ఎరులెబ్ల నప్టెైటం గలిపి

తనకోర్కె౯ దీర్చని మనుజనాయకునీ

ఉతర కాండము 360 పచ్చని [బతుకును రచ్చల! బెట్ట రజకిరూపమున శూర్చణఖ రాఘవుని రాజ్యమునం గాప్పరము పొనరించె (కవ్యాదు డగు చాకి కాంతుడు గాంగ 68 ఎ (పజల మనోవృత్తి (బరికించి యేలుకు (పభుధర్మమని యెంచి రఘువఠుండు పలువుర చారుల నలుదిక్కులకుం బంపె విన్నది కన్దుది విన్నవింప, చారుల నొక్కండు చాకవాడకు. జనె వానిని6€ గాంచి (కవ్యాదయుగము కపట కలహమున. గలకల మొనరింవం గని రాజభటు.ండనె కాట్లకుక్క గీ. అ వలెమీరు పోట్లాడ వలణన కార ణంబు విశదపజపుండు పుణ్యజనులార రామరాజగ్ధంబునన్‌ మీరు రక్కసిండ వోలె నీతివివానులై పోరం దగునె? ళం మంజరి మాయలమారులు మానవరిపువు లఅదనిదే యని యెంచి పదరి రీరీతి గం అఆ పక్కవిడిచి యెప్పు డెక్క డికెళ్ళిందా? వేగుచుక్క విరిసె వింటిమీద గడి పరక లెన్నా గుడ్డల కంటాయి తొత్తుముండ యిపుడు తొంగిచూచు బలి గేయము అని యాచాకలి అ జవరాలిని

361 రవముణీయ రామాయ౭ము కొప్పు బట్టుకొని కూల6 దోయంగా అతి కోపంబున ఆతివ యజబచె నిటు 772 ఆ నిలుపు నిలుపు చేయి నీఖైద వేలరా? ముక్కు మును గ (దావి మొద్భు నిదుర గుజ్జు నీవు కొట్ట కూసంతసేపు నే బొమ్మలాట+ జూడ టోతి మగణండ 728 గేయము నిలువ లేక కూర్చుంటిని గులకనేల (గుచ్చుకోన గ చెత్త పఆచి చతికిలితిని చెత్త గుద్డకం కు నిందు బెట్ట తప్పు చెప్పరా? గ ఊఉరిమ యురిమి చూచెదేల? ఉరికి యురికి దూకెదేల? 75 సీతమ్మ సాక్షగా నాతపష్టు లేదురా వాతప్పు లాడుటల్‌ రోతరా మగండా ?6 అని విన్నపము "సేయు అలి ఎగంబట్రి తన్న౭లబోవుచు వాడు. తగిథిట్టు లనియె, ళా?

ఉత్తర కాండము 62

ఈక్కను కొంపలో

నొాక్కయే డున్నట్టి

చుక్కంటి యాలిపై

మక్కువన్‌ మానక

పక్కకు6€ జేర్చంగ

తిక్క రామయ్యనా? 78

ఎక్కువగ వాగకుము

మక్కైలిజబుంగన్‌ బొడుతు

అని వాండు దూకనా

అబల యిటులనెను 79 ఊఉ చీటికి మాటికిన్‌ మిగిలి చిందులు దొక్కును [దాగి మత్తుచే6

గాటులకుక్కవోలె నను కాట్లను వేయును కొట్టిరక్కు జా

హాటముగా ఎజబుందంజను నట్టిటు ఠారెడి యల్పుటాండతో

నేటికి ఈమగండు మను వేటికి జచ్చిన నాకు మేలగుస్‌ 44 గేయము

అని నెటికలన్‌ విజిచి

చనె నాపాలంళి

పుస్తెలను మగవాని

మోముపై విసరి

ఆత్మాభిమానులు

అబలకఠే మైన

పలుగాకి మగవాని

తులువతన మోర్తురే

అని పలురీతుల

అచటి జనమనిధి శ1

౩65 రముకీయ రామాయణము ఆ వారు కయ్యమాౌడి ఛారుణబీఎఖ్యతిని

సాటిలేని మేటి సతిని. బట్టి

కడుపు మంట లార కక్కసవృత్తినా

తూలనాడ వినెను చుర్ముఖుండు. 82 గి శవశవా యెట్టి చెడువార్త చెవినించిడెను

ఎటుల నపదూబు రామున కెజబుక సేయ

గలనటం చని దుఃఖంబు గడలు కొనంగ

నరిగె చొరుండు తనయింటి కల్లిన్లి 803

సూర్యోదయము

ఊఉ పక్షులు గుంపులై యగస్‌ బారులుదీరె విహాయసంబునన్‌

గుత్తులు నింపుకోర్మ్కె మెయి కొక్కొరొకో యని కూ సె€ గోళ్ళు ప

ద్మొక్షులు విప్పి నవ్వె కమలాకరపంక్తులు వచ్చె నాజగ

చ్చకువు పూర్వపర్వతతుషారతురంగముపై రయంయఎినన్‌ 84 వ అప్పుడు వైతాళికులు లి కవిరోజవరోజీతము

జయజయ దెత్యవిదోరణకారళూ

జన్మ ధరాతనయాళమణా

జయజయ భానుకులొంబుధీచర్యదమ

నన్నుతసత్వగుణాభరణా

జయజయ నిర్ణరమస్త కమండిత

చారుకిరీటలసచ్చరణా

జయజయ సర్వజగతో పరపాలన

సాంధవశాలయశస్‌స్ఫురణా క్రిటీ

ఉతర కాండము 3ె6శీ నే దిననాధుని రథరశ్ములు గననాయెను పూర్వశ్రైంకంథరఎమన్‌ జననాయక మేల్కొమ్మా అనుపమమౌ యర్హ్య వేళ యంతికమయ్యెన్‌ 87 క రంగన్నవరతికేళ్యా లింగన భంగములు (బదుకు లీలల మొదయిల్‌ మంగళ కైశికవృత్తుల సంగీతము సన్నబర్వె జగముల నెల్లన్‌ 88 మంజరి మివొమేలు కొలుపుల మేల్మిరావముల!6 గనువిచ్చి కనుగొనెన్‌ గమలేకణుండు తనపాదములల€ దాకు జనక నందినిని మేలముల్‌ పచరించె మెల6తతో నిటుఆ నట్లవో సితమ్మ నల్లంవాని పాదముల్‌ బట్ట న్మీబదుకిట్టులాయె రానుతవయ్యు నరణ్యుబమలను కష్టముల్‌ పడితివి కల్యాణి నీవు అని వల్కు నాథుని యధరయుగ్మంయి నునుపెదవుల మూసి కనుల ముధ్రాడి ఈరీతి పల్కుట యింపుగా దనుచు చిలుకోవమున. జూచె€ జిగుఠాకుటో డి కాలుకృళగ్ణిము చీర్చి కాకష్ట్రవిభు డు చి(తశాలకు నేగె ఎతను గూడి ₹క పటంబును జూఎ యువిద యిటైనియె ను ణ్‌

ఏ65్‌ రమణీయ రామాయణము క _ అది యేమిచిత? మచ్చట చదలున జడిబడ్ధ యట్లు స్వామీ కన్నీ రుదుటున జాజెను మీకున్‌ బదరి శిలలు నీరు గార్బె పరికించి మిమున్‌ 90 చ వనమున నన్ను బాణ వలవంతను గూర్కొని వంక వంకలన్‌ నను గని (భాంతిమై ఎలిచి నన్‌ వడింబట్ట గ బోయి లేమికిన్‌ గనులు జలంబుగాజబు తపనన్‌ విలఎంచెడి మిమ్ముగాంచి యే డ్పెను గరుణార్ధ్రయై (వకృతి చిత్తము పల్లటిలన్‌ మనాహరా 91 క _ వలవల యేడ్చెడి నను గని చలియింవక మీరు నింద సలుప6గ లంకన్‌ దలచితి మీయెద కరినో పలమని మృదువైన మీదు వలపెజు గమివేన్‌ ంం మంజరి ఆ మాటలన్‌ విని యర్మాన్వయుండు ఎతమ్మచిగురాకు వాతెర నొక్కి సజలనయనముల జక్క గా దుడిచి అక్కున గదియించి మక్కువ మీజ మెత్తని నుడువుల మెల తతో ననియ 9్రి త శిరమున జెన్నులు చిందెడి విరిదండను నిప్పులందు విసరిన లీలన్‌ నిరిబోణ్‌ నిను ఐవిితను బరుసంబున దూలనాడి వైచితి వహ్నిన్‌ రడ క నిర్మలచరితా వినుమా థర్మువునన్‌ జీవితముల( దప్పక నడుపన్‌ గర్మము లొనర్ఫవలె ఈ మర్మము మనమెజి గి యిలను మన వేర్వవలెన్‌ క్ర

ఉత్తర కాండము 36 క _ పుట్టుకచేం బావనతను నిట్టలముగ బొందినట్టి నెట్టికణలన్‌ ముట్టిన దీర్ధజలంబుల యట్టుల నగ్నియు6 బవి(తు డై యలరారెన్‌ త్రగ్ర గేయము నురుచిరాంగి చూడు మటుల ఉన్నతాంగు న్ముగతేజు ఉదధి దాట నుజుకు వాని ళు గ్‌ కాళు లొకచో ఎ€ బెట్టని గాడ్పు వలన నంజనాదేవి పాందిన యను గు భజ జగము చుట్టంబు నక* గూర్చు ఛాతుండు మీన శోక్షవార్డిని గడఎన జోగితండు ఫ్ర ఉ నమ్మినబంటు నాకు గఎ నాధునకుం గడు. గూర్చుమంధతి కా ర్యమ్మున కిమ్ము మ్మిత విజయ వతిభా సముదీర్హ మూర్తి క ర్థమ్ముల కింపు నింపు మధురంబగు మాటలయందు కుటి యు ధ్రమ్మున రుదు డీతని కితండె జగమ్మున సాటి జానకి 99 చ ఎలమిని గొల్చు చిత్తరువులే కనుపండువు సేసె పూర్వగా థల వెలికీడ్చి చిత్తమును దత్తజమంద+ంగ జేసె గాననీ ఈల నిటు వాల్చి నాహృదయ తల్బ్పమునన్‌ శమ దీర్చుకొమ్మ ఉ తృలదళశీతమార్థవనిధానముల౨గన నీదు స్పర్శనలొ 100 ఈ నీ మభురస్వరఠమ్ము రమణిీమణి తేయని రాగమాలికల్‌ నామది కాహళిన్‌ బలుకు నవ్యవిధంబుల నింప్పం గూర్చు ని శామల నన్మతానన విసర్పిత సాందసుధేందు చందిశా స్రోమము రాజ్యభారభవ దు ఖ తమ్మిస వినాశనంబగున్‌ 0

పథ రమణీయ రామాయణవు3 చ (పణయతపవబ్వనీ మధుర భావధునీ న్మృతపూర్వభాఎణీ మశమఘృణమాలికారుచిర మంగళరూఎణ్‌ హంసగామినీ (పణుతిక6 బ్యాతముల్‌ నుమి భవన్మహనీయములైన వర్తనల్‌ గుణవతి నీ చరిితమునకన్‌ సరిఠాగలదెధ్రి యిద్దరన్‌ 202 శా దొంపత్యంబు వయస్వ్సునన్‌ వలపు నెత్తావుల్‌ గుబాళించు గ (వంవున్‌ వీడ్యము పోల్కి మేను లొళకై రంజిళ్లు సంగ్లేష సొ ఖగ్జ్ణంపున్‌ డోలల పోర్టకం జెలయ నవ్యర్తానురా గార్హ్రుతన్‌ సాంపుల్‌ గూర్చును సాహచర్యనుషమాస్తోక్యపభాపూర్ణతన్‌ 303 మంజర చిటునవ్వు నవ్వుచు సీతమ్మ పలికె నొస్వోమి తగునయ్య నన్నిటుల్‌ పొగడ మీపోదదాసితో మేలములొ దగునె? తిరమైన మీపేమ తీరు సొవరము”ో ఆనీ యామె వతీ నానుకోని నిదురించే అంతలో ద.ర్యుఖుం డరుదించీ చెప్పై వురిలోసి వింతతట బొల్టువోకుండ (త్త చ అశులితమో నుఖమ్మేస గు నంతీపురమ్మును భూవీభుత్వమున్‌ బితరునీ యాన బో విడిచి ఎడితసాధుజునొభిరక్ష క్రై వెతల నహిాంచీసావు రఘువీర భవత్పరిపాలోత్మపజో వితతికి దుష్ప్రవర్తన అభించునే? చీ కటుఅున్నె రళ్ళీలోన్‌ 105 మంజర అయినను స్లోక్ష రిద రధము లున్నారు వారీ (పల్లదములు స్రేరింపవలయుో తనీ చొరు డు వచింప మనుజేందు6 డడిగ్‌ వీన్నది కన్నది వివరీంపు మనుచు

ఉతర కాండము 368 జానకి నట వీడి చనిర్చు రాముండు చారుండు వెం_రా వేజాండు గదికి అంతట వా డిట్టు వంతతో నాడివె మురికి పేటలను నిర్మూలింప మీరు (కొత్తగా దీర్చిన కొమరైన యింధ్ర6 బరికించుచును రాత్రి పర్యటించితిని ఆవాడ నొక చాక్ర యాలిని( బట్టి యుతుకుచు నుండె నాయువిద యేడ్వంగ ఇరుగు పొరుగువార లఅిదియేమి యనక గుంపులు గూడిరా సొంపును గనుచు అనివేగు చి(తించె నారా(తి కథను వికలిత చిత్తు డైవినె నృపాలుండు చనియె నానతి గొని చారుండు వేగ క06 చ (_పజలకు (బీతి గూర్చు పరిపాలనదక్షు డు రామచందదు డ క్కజపడె తన్నుగూర్చి యక కష్టచరి్శితు డు గాజలులాడ గా నిజసతి ఎుఖ్యవృత్తను వినిర్మలమూర్తిని సాహసంబునన్‌ రజకు డు రచ్చలో నిలిచి రట్టొనరింప గలంగె నెంతయున్‌ 107 గీ అల (బజామార్ధ దర్శిగా నేల నిచ్చ దీక్ష గైకొన్న దుర్రనశిక్షకునకు వారి యపదూణజు ములయకుగా దూజ నాతం డుప్పెనం గూయి తెప్ప గా గుప్పగూలి 04 గీ అగ్భిసాక్షిగ బెండ్లాడినట్రి సతిని నిష్మళంకను బూతను నిరవరాథ నడవులకు౯ బంప వలయునే యవనిభ ర యెన కతమున నని యాత డావటెల్లు కె09

369 రవుణీయ రామాయణము ఆ తన్ను (_బజలుదూజ ధరనేలెననెడిదు

బ్కర్తి కన్నం దప్పుపేయ నట్టి

సతిని విడిచె ననెడి సడి సహించుట మేల

టంచుందలచె రఘుకులాభ్ధివిధుండు కై0 చ తలచిన యంతనే పిలిచె దమ్ముని అక్మ్మణునిన్‌ వచించెం జా

కలి పలుగాకి వాక్కుల(_పకారము కట్టడ జేసె _తగా

నల విడనాడి రమ్మని జన్మశుతి నీ గంగ లక్మణుండు వి

హ్వలు డయి కాంచె న్యగజు మహాత్ము మవాధవు చండశాసనున్‌ క మాజాడక (మాన్చడి నటు

లూరక నిల్చున్న యా గుణోజ్జ్వలు ననఘున్‌

జేరువకుం జేర్చు కొనియెన్‌

శ్రీరాముండు తమ్ము డండు చేడ్చడి పలికెన్‌ శే2 శా వీ లోపచ్మును జూఎమావదినెని వీరీతి శిక్షించెదో

ఆలోవింపుము కర్మసాఓకులజా ధ్యక్షా (కియాదక్ష చూ

లాలిన్‌ బావనశీల గోమలిని నేలా (తోయ గా భార్యలన్‌

లూలామాలపు చాకికూ తల కఎన్‌ ఖూపుల్‌ విసర్తింత రే తి ఉఊ పావకకీలలన్‌ దుమికి వాడని సాధ్విని లోకపావనిస్‌

దేవత లెల్హరుం గని నుతింపరె? యామె విశుద్ధ వర్షనన్‌

నీవు గణింప కావిధము నిర్మలమూర్తిని పూర్ణగర్భిణిన్‌

హావడి కగ్గమౌ నటు లొనర్చ్బుట నాయమె యెంది చూడుమా 114 శా దీన్నతాణపరాయణ[వతముతో దీఎంచు సూర్యాన్వయం

బీనా డస్తమయంబు నొందు నని యూహింతున్‌ (బభూ జానకీ

జానీ తాలుచు వే మవాత్మ భవదంశ్యపన్ఫుటాంకూరమున్‌

ఆ నారీఒనతాశిరోమణి కరణ్యావాసమా (కమ్మజన్‌ కేక

ఉత్తర కాండము వళి గేయము

ఆ పలుకులు విని యవనిపు6 డనియెన్‌

పగిలెను నాయెద బాధథింపకుమా

విధి బలీయమై వీడం జేయునా

ఏఖాకిని నే నేమొనర్హునింక 116 ఉ అరని చిచ్చు నాదు హృదయంబున6 జొచ్చుకొనెంగటా దురా

చారు సతిన్‌ హరించిన నృశంసు వధిందితి నాడు నే డెటుల్‌

గాజులు గూయు న్యాపజల( గట్టడ జేయగలాడ హావిధీ

పోరచి కానలన్‌ ధరణప్పుతిని వీడుకైు కర్ణ మిత్తజిన్‌ కే? మంజరి

అని జెండు సౌమి(తి6 గని యానతిచ్చె

జనపతి నేను నిన్‌ శాఎంచు వాండ

ధారుణీతనయను దడయక నీవు

వనబమలను వీడి వైళమ రమ్ము

అని పల్కి రాఘవుం డరిగె దు ఖమున

విధినిర్వహణభార విధురు(జై లక్ష్మ

ఖణుండు వెడలెను ఎతను గనుంగొనుటకు

శుద్ర్ధాంతమున నున్న శు భాంశుముఖిని

సామ్మితి పరికించి చల్లగా6 నుడివె

వనముల. జూచు మీ వాంఛను దీర్చ

ఆగజుం డుదయాన నడవికి మిమ్ము

గొనిపొమ్మనుచు6 జెప్పె నని యాత డరిగె

మబునాడు వేగున ధరణిజన్‌ గొనుచు

పనసీమలంజేరం జనియె సౌమిత్రి 116

371 రమణీయ దామాయ౭ఎమం ను కనరండో గృహ మేధులార నయరక్షాదక్షులారా పృధ గ్లశనిందన్‌ విని రాజు సాధ్విని పజాసంటఎతికై శానమం బనుచున్‌ నేరమదెమొ మీ రడుగరా? పాటంతురా యిట్ట చె తను లే లెండనురితి గూసె ద్విజసంతానమ్ము లొక్కుమ్మడిన్‌ ఆ తనకులమ్ము వాడు తనవలె దారను దజిమె ననుచు మెచ్చ దప్ప (చావి తూఠిపడుచు. దోచె దూరువు గొండపై జాయ వెజవి పజువ జ్ఞ్ఞాయ మగడు 20 ఎ కోటరమ్ముల వీడి కువకువ రొదలళతో బలపల నెగిరెను బక్షికులము తామర వూవుల తల్చ్బంబులన్‌ వీడి రమ్మని చెలరే గ తుమ్మెద గమ గిరిదుర్రముల ఏడి ఖంకారముల తోడ నిలచలింపంగ బర్వె నేన్లు తుటుము గహ్వరంబుల వీడి గర్జారవంబులు సలుపుచు వెడలె (గోల్చులి బలములు అ నాాయపాలకుండు నరపతి అన్యాయ శీలు డై చరించి ఎత నడవి కనిచె నతని రాజ్యమును వీడి వేజొండు శ వనికి వేగం జనెద మస డి రితి ఆ _కెల్లినైన నీర మల్లన (బవహించు గంగ యొడ్డు కడకు గడు రయమున( గుదుప్పలేని తేరు గొంపోయ వారిని మినుకులమణి వెం గ మింటి నడుమ 122

ఉఊతర కాండము 372 మంజరి

(పకృతిసాందర్యమ్ము పడ తి కనుంగాని

పరవశించిన భాతి బలిక నిరీతి కై2ంప్ర మ మజదీ కాంచుముప్పోదముం గొలుపు నీమందాకినీపాంతమున్‌

మెజయుం బచ్చిక బళ్ళు భూరమణకన్‌ మేలైన పుట్టంబుగా

నరుణస్వర్ణ్హమయూఖకాంతిలసితంబై హల్ల కాశ్షిష్ట మై

యిరిమన్‌ బాడెడి న్వచ్చమౌ జలము లా యొయా్యారి యెొ.డ్డాణమౌ గి మెణుపుకన్నియ ఎండకన్నెజు గని జవ

రాలు ధరియించి మేఘంపు మేలి మును6గు

వింట నడయాడ బడు (శమబిందువితతి

నా౭ంజినుకు అర్హునల్లన నవని బడియె ఈ | తెల్లని తిన్ననౌా యిసుకతిన్నెలు తీంగెలువారు నిరముల్‌

నల్లమడుంగునన్‌ దఠఅతళిల్‌ “చరించెడి చేంపలం దినన్‌

బెల్లునం జజ్షునం దుముశడు ౨కుఎ. పండిన దోస చేలపై

నలల నాడు తుమ్మెద అయారె విలోకనమోహనంబగున్‌ 126 నే కన్నులపండు వొనర్చెడి

1వన్నని యీ(పకృతిశోభ పరికింపంగ ని

పృన్నంబైన (పమోదము

మన్నాధుం డిచట లేమి మానం బాయెన్‌ క? ఉప ఆ వనవాన మ్మసపభయం౦ంకరమయు్య్యుః (చఅయానురాగనం

భావనచే. (బమోదభరమంజులమౌచు రహించె నెంతయున్‌

ఈ వనఎణమసోయగము లిన్మడియయ్యు సుఖంబు లేశమౌ

తీవియ వన్నె కెక్కునె పదింబదిగా సహకార శూన్యమై 128

373 రమణీయ రామాయణము ఉఊ అచ్చపు నీలిమబ్బు దివిజాధిప్ప రంగుల వింటి నిగుచే ముచ్చట గొల్పు దానిని _పమోదమునన్‌ గని నెమ్మి మైపురిన్‌ విచ్చి నటించు వారిదము వేడ్క నొసంగును కంకణంబులన్‌ మెచ్చిన ఉచ్చనీచతలు మేరలు గావు సుహృజ్జనాళికిన్‌ లం మంజరి వనకోభ గాంచుచు వర్షించు సతిని గని చెప్పె సౌమి్యతి కలగుండు వడుచు 30 మ వినువీధిస్‌ హరివింటి వర్ణములచే వెలొందు నీలాభముస్‌ దన శాప్తుండని నమ్మి నెమ్మి విలస న్నాట్యం బొనర్చం గనుం గొని మేఘుం డుమిసేన్‌ మయూరము పయిన్‌ గొండాడ కా నృత్యమున్‌ ఘను డేన్నత్యము నొందీయున్‌ బరగుణొ త్కర్ణన్‌ సహింపం డిం శి ఎత సౌమ్మత్రీ ఏటికి నీ యీ వివరీతవ్యాఖ్యానము? ఏ2 లక్ష్మ అమ్మా విమందును 388 ఊఉ ఎన్న గరాని (బోహము త్వదీశు డు నీయేడ సల్పె నెవ్వడో యెన్నెను మీచర్మితమును నించుక యంచని నిర్ణ యాత్ము డే ని న్నటవిన్‌ విసర్షనము నెట్టన సేయ గ నానతిచ్చె సా యన్న కృతాంతుచేబ్బతము నాప గ శక్యమే యెంతహరికిన్‌ కైతిథ్‌ కశ నీలాంబుద వక్షంబున లీలన్‌ విలబల్లు మెజపు లేమ గనుచు జూ లాలిన్‌ నిను నిర్భరమౌ జాలిన్‌ బాష్పముల జార్చు జలబిందువులన్‌ [35

ఉత్తర కాండము 374 గ్‌ మజదిమాఎలు చెవిసోక మంజులాంగి

(మాకు వలె నిల్చె చేతనారహిత యగుచు

అ వచనథావ మది యంతరాంతరముల

జాణ ధథధరంగూలె నవశయై సత్త్వ్వముడిగి క పెళ చీ వి విభుని యండదండల నెంచి చిరము

సాఖ్యమయజీవితంబ తాంజక్క నెజప6

గలలు గాంచెనా? యవియెల్ల6 గజ గిపోయ

చిక్కులేనట్టు లడవిలోః జిక్కె నామె కత్రి? మంజరి

“పెనుగాలి పెకలింప పెనంకువ్‌ వీడ

పుడమిని (వాలిన పూవతశ్లియామె 138 చ జఅనువమభోగభాగ్థముల కాకరమైన నృపాలు ప్ముతిగా

జననమునొంది భానుకులసాగరచం[దు వరించి లోకపా

వని యని పేరుగాంచిన తపస్విని రట్టువడెన్‌ గచా విధా

తృని నియమమ్ము దాట తరమే? ధర నెంతటివారికేనయన్‌ 189 గేయము

వివశతమై భూమిజ పృథ్వి.పె కొజుగె6

బచ్చిక యక్కయ్య పట్టు వణుపయ్యె

చిగురు చేళుల. జెట్లు చినుకుల రాల్చె

తఆమ్మెరలేమలు దీర్చెను సేద

జింకలు మేయక చింతతో నిలిచి

శోయిలల్‌ గొంతెత్తె కూసి మల్కొల్చి

కలువ కన్నులు విబ్బ కాంచె సితమ్మ

కదముఅ మోమున గప్పి గోకించు

మహనీయు మాన్యుని మజది లత్మయిని€

చఅగుండుపాటుతో6 బలిక నిరీతి 140

375 రమణీయ రామాయ౭ఎము ఉఊ కన్నులంగబ్బ కాచె నను గాంతుండు కూరిమి తీవ పూయదిగా మన్నన జేసె నాత డభిమానముతో నను దాల్చి మౌళిపై మిన్నులుబథ్ధవోట బడి మితత్తికి6 బాలయినట్రి నన్ను గా

చె న్నెనరూని యట్రిపతివె నకటా యిటులైతి నిత్రజిన్‌ శ చ తన కులగౌరవమ్ము వసుధథాపతిధర్మము నెంచెం గాని భా

ర్యను దనతోడునీడయి యరణ్యములన్‌ వఎయించి కీడుపా

టును గనినటైవాని గసటుం గననట్టి కరోరగర్భగు

ర్వి వనిపాలొనర్చ దగవే? మగవారల చేత లవ? కేశ2 ఊఉ నాపతి భూపు డౌెట దిననాధు విధాన తఎంచి తాను వి

శ్వోపకృతిన్‌ బొనర్బెడి (పయోగమొనర్చి (పజ్య్ఞాపమోదశో

భాపరిపూతచిత్తు డయి భాఎలు పొంటె నిటుల్‌ మెలంగెనా?

బాపురె సూర్యవంశనరపాలకవర్త నముల్‌ విచితముల్‌ 48 ఊఉ నవ్వులు జిల్కరించు నయవంబులవా డు పరిమళంప్తు మే

ల్పువ్వులవంటి పల్కుల€౬ (బభూతముద మ్మిడువా డు నిద్దమౌ

మవ్పపు మేనివాండు గుణ మండను డా రఘువంశ శేఖరుం

డవ్విభు€ డిందు నన్విడిచెనా? యిక (గమ్మఖణ బ్వాకరిందునా? క దింతింపకు మో మజదీ

వంతల (బఅదుకాయెనాది వనముటు నాకా

వంత [శమ "డవు శ్రీరఘు

కాంతు డు న్మాపాణధవు డె కడ (దోయంగన్‌ శ్రేశర గి రాజ్యలక్ష్మీ నిరాక్యత రాఘవునకు

ఆలి నానాడు దూంరస్టురాల నేండు

బ్రాఘ్యరాజ్యరమా భోగలాలసునకు

ఏకపత్నీ వతంబిన నిట్టిదేమొ ఈ

ఉత్తర కాండము 376 ఈ అచ్చటికే గి చెప్పము (శియ పతితో రఘురామమూర్తితో

నిచ్చట దుర్ధ్గమాటవిని హేళికులంబున కోపలేని పెన్‌

మచ్చను గూర్చినట్టి లలనన్‌ విడి వచ్చితి నంచు బెండ్రిలో 6

జిచ్చును జుట్రి నప్పుడు వదించిన పల్కుులు గూల జిచ్చునన్‌ వ అన్నా సౌమిథీ మీయన్నగారితో నిట్టనుము 148 ఉ నాయుసు రీవు నిన్నువిడి నాతనువుండునె? నీదుసేవకై

యే యటవీస్టలాన వఎయించితి నిన్నెటం గూడిమాడినా

నోయట నీవులేక వపడియుండుట సాథ్యమె? (మోడుజీవితం

బాయెను నిన్నువీడి మనుటా మనుమార్ధమెదో వచింఎమా 48 ఉ _ దోబలిరుగ్గి వపల్మెదను దోసము లేశము లేని నేను ని

ర్వాఎతనైతి (గూరమృగ వాసములైన వనంబులన్‌ థరి

(తీనుత రాఘ వేశ్వరుని దేవి విపత్తుల జీవితాంతమున్‌

గాఎలునట్లు (వాసెనటకు కట్టిండియెన విధాతృ డక్కటా 150 చ నను విడనాడనంచు నలనాడు హుతాశను ముందు చేతచే

యిని గొని చెబ్బనట్టి పలుకేమయిపోయె వచింపుమయ్యి మీ

రనుపమ నత్యశీలురుగదా? కన గోరుదురే (పశఎవయి

ట్లినకులభూషబణుల్‌ సతుల కిట్టిగతుల్‌ గలిగింతురా పతల్‌ ఉ భర్త మహానుభావుండు _పభాకరవంశ విభూషబుండు భ

వ్రారినివారకుండు శరణాగతరకణదీక్రిళుండు మ

ద్వర్తనశుద్ధి తానెటి గి బాలిశువాక్కుల విశ్వఎంచె నే

నోర్తునె? యీతిరస్కృత్సివియోగము జీవితమర్హహీనమౌ 1532 మంజరి

ఈమాటలన్‌ విని సొమ్మితి పలికె

తగదమ్మ నీవిట్లు తలడమొంద

రా

377 రమ౭థీయ రామాయణము

కాపురంబుండునే కష్టాలు తల్లి

జీవితాహిత శోక జీమూత వితతి

యాశాపరంజ్యోతి నణ గారిపోవె?

నీగర్భవాసాన నెలకొని యున్న

చిన్నారి సంతతి సేమమ్ము. గోరి

చిణునవ్వు నవ్వుచు జీవితశేష

కాలమ్ము గడపుమా కన్నీరు విడిచి కే58 శా తల్లీ శ్రీరఘురామచందు హృదయా దర్శంబునన్‌ నీదు రూ

పెల్లప్టున్‌ _బతిబింబితంబగు నిజం బీమాట నీసాహచ

ర్యోల్తాసంబులు లేక పాణముల నెట్లో నిల్పునాతండు ని

వుల్లంబందు దృఢత్వమూని మనుమా యుద్వేగమున్‌ వీడుమా మంజరి

అని యామె నోదొర్చి యటవిని వీడి

సాకేతనగరికి సౌమ్నితి చనియె

అవనిజ శోకభారానత యగుచు

దనలోన దానిట్లు తలపోయ జొచ్చె 155 రో అష్రైశ్వర్యవిభుత్వో

త్కృష్టు గుణోద్భాఎ భర్త నిచ్చియు నకచా

(నష్ట సహింపక నాకీ

కష్టపుదశ నేల(వాసె కరినాత్ముండై? క్‌6 ఉ _భూమినుతన్‌ విదేహనరపుంగవపోషత న్నతిధర్మప

త్నీ మహి తాభిమానకృత దివ్యపదార్థబళూకృతన్‌ శుచి

స్వామిశిభావళ్ళీపకట సచ్చరితన్‌గద యిప్పు డక్కటా

రామపురస్కృృతన్‌ _బదుకరా దింకం జొచ్చెద జాహ్నవీనదిన్‌

ఉత్తర కాండము 3ౌ్రి క అని జానకి గం గాజీ వనముల జీవంబు వాయ (వాలంబోవన్‌ గని వాల్మీకి తగదనుచు చనవున నామెకు వాతంబు చక్క గ జెప్పెన్‌ మేప్‌8 సీ కనుచింకటని నీవు గంగాతటంబున నిండు చూలాలివి నిలువ దగునె? జీవించుహక్కుు నీ జీవితేశుం డిచ్చె నతిపాపమో యమ్మ ఆత్మహత్య విలోప మెజలు6గని నీలోని పాపల సమయింప6€ దలంతురే సతులు జగతి? కడుపులో బిడ్డలు గల్యాణమూర్తులు భావిస్మామాజ్యాధిపతులు సుతులు గీ _తల్లిదండుల కీర్తి వర్థిలం జేసి వన్నెంగూర్తురు భాస్కరవంశమునకు రమ్ము నిలువుము నాయా(శమమ్మునందు కన్నతం(డిగ6 దల పము నన్ను డల్లి ర్‌9 మంజరి అని పల్కినట్టి యా మునినాధు నరం కన్నీరు జాజు నా కలికి యిట్లనియె 160 క _ పువ్వువలె నన్ను(బుణికిన అవ్విభుహస్త ములె తోొంచె నటవిని నన్నో గవ్వవలె ఏమి చెప్పుదు నవ్వులపాలాయె (దుకు నయ తత్త్వనిధీ 161

౩79 రమణీయ రామాయణము చ _ అతిసుకుమారి నగ్నివిను తాద్భుతపూతచరిత భర్తతో

వెతలను బొందినట్టి చెలి వి శుతసత్పథ గామినీమణిన్‌

బతి వెడలించె నంతిపురి బాపురె యెట్టిసబాంపరాని దు

ష్కృతమొనరించెనో యని మవాజను లారడిసేయరే ననున్‌ ఉ ఈమెకునై రఘూద్వహు.€ డవానబయి ౦డగు పంక్తికంథరున్‌

(బామిడు లైన రక్కనుల బట్టి వధించెను సర్వదెవతా

సోమము సన్నుతుల్‌ సలువ దోన మదేమియొనర్చెనో కదా

యీమెను గానం [దోసె ననియెన్ని జనుల్‌ నను (వేలంజూపరే? ద్‌ ఈమాటల నే వినుచున్‌

భూమిని (బదుకంగం గలనె? మునిరాశ్మాళి

యేమని పఎయ్కిదు నానుత్తు

లేమమ్మా యేడినాన్న? యేడీ యనినన్‌ 164 గేయము

అడుగడుగున కిట్టవమానమ్ములు

గడపుచు నే్యబదుకున్‌ గడపుదునా?

మందాకిని. బడి మడిఎనచోనా

కొందలపొాటునకున్‌ దుది కలుగున్‌ 65 ద్విపద

కడుదు ఖమున నిట్లు తడ బడి పలుకు

పడతి కూ అటగల్ల జడదారి నొడివె 166 మ త్రకోకిల

నిన్ను బంపెను రామచం్యదు6డ

నింద్యమూర్తి సతిన్‌ నినున్‌ గన్నబిద్ధగ నాదరించెద గంటిపావపగ గావెదన్‌

ఊఉత్రర కాండము 30

ఎన్ని జన్మల పున్నెమో యిది

యేరికబ్బునె తల్లి నీ వున్న నాయిలు పావనంబయి యుల్ల ఎల్లదె మెధిలీ కెర7

క కళ్లోలంపడకుము నా

యిళ్లే కడు6€గూర్చు పుట్టినిల్లని (ుతిన్‌

దళ్లీ భావింపుము నీ

యుల్లమునన్‌ శాంతమూని యుండుము సాధ్వీ 168 చ కమలము దుర్దినంబున వికర్తనదర్శనవానయయు్య ఫు

ల్లముఖియగున్‌ నిజేశు కర లాలనపై6 గలయాస నీవయిల్‌

రమణు పురానురాగమధురస్మృతి యూ6తగ జీవమూనుమా

అమలిన రాగ రశ్ములకు హద్దగునా జలదాపవాదముల్‌ 169 అ నికు సేవ జేయు నిర్మలమూర్తుల

కన్ను గవకె నివు కాన బడుదు

వితరలోచనముల కీవదృశ్యవె యౌదు

వమ్మ చింతమాని రమ్ము తల్లి 170 మంజరి

అని ముని యాదరంబున నూజడింప

నంగీకరించె నాయన్నులమిన్న

గంగాతరంగిణిన్‌ గాంచి యీభంగి

చక్కని ఫణితిని సన్నుతింజేసె ఉ పుట్టితి వాదివిష్టుపరిపూతపదాంబురుహద్వయంబునన్‌

మెట్టితి వ్యభకేశు కమనీయకపర్హ్దగృహంబు పాపులన్‌

జెట్టల వీతకల్చిపులం జేయు మహాత్మవు వేధ నన్నునీ

గట్టున కెట్టొచేర్చె ననుకంప వెలార్చుము దేవి నాపయిన్‌ ?2

3381 రనముణీయ రోమాయః౭ఎము క బృందారకవందిత యో మందాకిని వల్లభునకు మాన్యనగునటుల్‌ నందనుల గాంచితేనిన్‌ గుందమ్ములమాల నేను6 గూర్చి భజింతున్‌ 73 మంజరి గంగమ్మ కీరీతి క్రైమోడ్చి పలికి వాల్మీకి వెన్నంటి వనజాక్షి చనియె అర్హా న్వయాభ్ధినుథాంశు డు రాము. డకలంకచారి[తత నవనిజం బాణ చింతా వశీకృత చేతస్కు డగుచు రాహువు బట్టిన రవిమాడ్కివనరె 174 క నును మెజపు చెల్మి బాసిన ఘనువలె రాముండు (గాలె కామని లేమిన్‌ తనువును సెజ్జను వాల్చును కనులజలము చెవులు నిండ కళవళ మొందన్‌ 75 కళ కను మూణఐఎన.6 గను దెజచిన తన జీవిత తరళ రేఖ ధా(తిజ రూపం బునుగను బురానుఖభవములు మనమున విప్పార నత6డు మనన మొనర్చున్‌ 176 వ అంతవర్షాకాలమాసన్న మయ్యె 177 చ అమ లినీపివ్యభావము ల కాస్పథ మాద్యము మాననంబు జ్ఞా నము మజుగొంద నొంధదియఘశనంబగు చీ;కటి ముంచు పోలికన్‌ చ్యుమణి వినిర్మలా(భముననుండియ. 6 గాలపవయోదశాోంబరీ తిమిరముచేత( గప్పంబడి తీక్షతం గోల్బడె వానకారునన్‌ 178

ఉత్తర కాండము ౨2 క _ కళ్లోలితమగునరసిన్‌ బెల్లున జెలరేగు చేప పిండటు ఎతా వల్లభుహృడయంబున హవ బల్లి నతీస్మృతినివహము నెవ్వగ గదురన్‌ 79 మంజరి ఏకాంతమున రాము డిందీవరాక్షి ఎతమ్మ చిితమ్ము చెంతనిల్చ్బుండి ఎదలోని శోకంబు పెదవులు దాట వలపు మల్లడిగొనం దల మ నీరితీ ఓ0 శ్రీరామచందదుని విరహము సీ. అమలినజ్యోత్చతో నాహ్హాదమొనరించు. రమణీయ శరదంబరంబవీవు పుల్లహల్లకములన్‌ మోదంబు గూర్చెడి నలలిత చారుకాసార మీవు గాంల్ల జేసెడి వేనవి తాపంబు తొల గించు దక్షిభానిలమ వీవు మధుమాసవేళల మత్తుగల్పించెడి వాననల్‌ జిమ్మెడి _పసవ మీవు గీ నాదు సకలేం(దియంబులు పాదుకొనిన అనువమాన కళాధివిన్యాస మీవు 'పెక్కుమాట లఅవేల నో పేమచూర్తి రాజకెక్కిన నాబహి (పాణ మీవు 81 చ తలఠిరుల నిధ్రపుందళుకు తామరనసంబుల సోయగంయబు వె న్నెలల మనోహరత్వమును నిర్షరిభీజలనిర్మలత్వమున్‌ లళలితఎకీరవ౦ంబు కమఠలాధవు కాంచన కాంతిరఖయున్‌ నెలంతరొ నీస్వరూపమున నిచ్చలు నాకనుభూతమే సుమీ 82

383 రమ౭కీయ రామాయతుము మ అలనాడో లలనా దశాననుని సంహారంబుగావించి ము ల్కుల బోల్చ్బల్కుుల నీదు డెందమున కుల్కున్‌ నొబ్బయున్‌ గొల్బగా జ్వలితాగ్నిన్‌వడి (జొచ్చి వెల్వడి సతీత్వంబున్‌ (బభావంబు న గ్గలికన్‌ నీవు సురల్‌ నుతింపగ సముద్దావంచు టగ్గిఎచెదన్‌ 188 మ చెలియా ని చిణునవ్వు చెల్వమును ని స్మిగ్రాధరోద్యద్భు తుల్‌ విలసన్మంజు ఎతాంతగంధము ఎ బల్మిన్‌ గెలబ్బు నశ్వాసముల్‌ కలకంరారవకాకలిమధురసోత్కర్హంయి తౌ నీనుడుల్‌ లలితాంగ్యపతిమానరెఖయి ననున్‌ లాలించు టింకెన్నండో 184 ఊఉ మల్లెలు కొప్పునం దుజిమి మక్కువ పిక్క ఎలంగం గల్కిన్‌ వల్లన మందయానమున నాడుచు పాడుచు వచ్చి నీతనూ వల్లి మదంగయ్య, బెనవైచి పదింబది ముద్దొసంగి నా యుబ్లము నూగ జేఎతి వనూనరసాబ్బితరంగ డోలలన్‌ మలిక్‌ ఆ మండు కెండమాడు (మాకు తొల్మరియందు తెబ్బరిట్లి ఎడుగు దెబ్బ6ం దిన్న యటుల నీ వియోగ మెటుంనా గడఎతి నె నెబోర్తు నవధిలేని దీని 186 చ సలలిత వైభవంబున నిశా గగనాంగణ చం(దరేఖ పై తేలతెలమట్బుచాఎయి లతిత్మీవరయంయిన. బర్వులెత్త గా మలయశమిరపోశతము లమందగతిన్‌ భవదంశుకంబు ను జ్వైలముగ రేంపి కబ్బన (పనన్న భవన్ముఖమున్‌ స్మరిం వెదన్‌ ఈ ఓ రమణీయవి[గహ యశనుత్త్రమరాగ రనస్వరూపిణీ చారుమృదూక్తిచాతురి విసారి వివేక విశాల ధర్మరా న్‌ రఘువంశకీ ర్రికలశీ పురుళూతుని వింటిమాడ్కిశో భారువి వెబ్వరించిన పభావతి నిన్‌ విడి నే రహింతునే? ]88

ఉత్తర కాండము 384 ఉ కోక తమిిస సంక్షుభిత శూన్య మనన్కుు డనై చలింపగా

నా కనులన్‌ మెలంగి తరుణద్యుతి తారకగా వెలింగి ఆ

శా కిరణంబులన్‌ బజఎ ఇాంతిని గూర్తువు సాధుమ్దూర్తి ఎ

తా కలకాలమున్‌ నిలుచు తావకనామము పూతమై భువిన్‌ 89 చ చిలుకల యాకృతిన్‌ జివురు చేతుల దీర్చిన వీడియమ్మునన్‌

బలుకుల కపముం జొనిఎ నాకిడి పోడిమి మీఅ గమ్మనాౌ

వలపులు (గుమ్మరించి యనవద్యనుఖాంబుధి నన్నుంవేల్చుని

వెలువము దూరమాయె నింకసేసెడి దేమి జగాన జానకి 190 ఉఊ దండకలోని గౌతమిని దానమొనర్చి జలార్హ్రచేలవై

కుండిక నిండ నీరు గొని గోమెసలార సరోజపాబివై

శండు భుజాల మీంద వెద్యవేలంగ నీవల పర్థశాల వై

పండజయాన వచ్చు నయనామృతదృశ్యము సంన్మరించెదన్‌ క మామక మానస మధుపము

నీ మృదుల (పణయ కునుమ నిరుపమ మకరం

దవామృతము నాస్వదింపక

'సేమమునన్‌ నిలువ౦ంగఅదె? చిరకాలమిటన్‌ 1992 గ్‌] నీ నును పలువరసలకున్‌

జానగు నియాస్థరుచికి సరిమళల్లెల నీ

వేనలి నాఘాణించెడి

మానిత భాగ్యంబు నాకు మరల. గలుగునే? 9 క జెలి నీనిద్దపు జెక్కుఅ

ఫలించు తాటంక వజ భాస్వక్కాంచుల్‌

ఠఆలకించుచు ముభ్రాడుచు

గలవలె జీవితము నేను గడబతిని వనిస్‌ శంస

385 రవముణీయ రామాయణము క అరవిచ్చిన యరవిందము6€

జిణునగవున విరియు నీదు జిగురుపెదవి నే

నరయుచు దృబ్మధు లిహముల

నరణ్యవాస శమంబు నడచితి లలనా 290 అఆ అస్తమించు తరణి యరుణిమ కీడైన

మురువు జిఎయకు నిదు ముద్ధు మోము

చూడనోడి నా౭డు వీడుకో లినైతి

బాస దబ్బనట్రి మోసగాడ 196 క నీయెదపూగుత్తుల నెడం

బాయక వసియించు మధుర వాసనలను నే

దోయిళులనింఎ (తావక

యే యిలలో బదుక గలనె? యిభమదగమనా 197 గీ సుధను జిల్కెడి నీకల్మిసోయగంబు

వెలు రధ్యను విడనాడి విరహదహన

ధూమదోష విషళ్షుండనై మృగాః

చిమ్మ చీ కటి పుంతలో జిక్కుళొంటి 198 ఉ నీయెడబాటు నాయెదననింద్యము నిన్తుల బంధురాంథకా

రాయతనంబొనర్చె జెలి యర్మిలి నీసహధర్మిణీత్వసా

ఖా్యాయతమంజులస్మృతు అహర్ష్మిశ ముజ్జ్వలదీఎ కాకృతిన్‌

బాయక పాలజాడవలె భొసిలంజేయును తత్తమ్మిసమున్‌ తం చ కునుమములం ధరించి నవ కోమలగాతతివి నీవు నిల్వ నీ

వసుమతి యందచందముల వైభవ ముజ్వ్వలితంబు సేయుచున్‌

బస యినుమంత లేని వనవాసము మోదమొనర్చెనాడు నా

రసమయరాజ్యభోగము నిరర్ధక మెనది నీవు లేమిచేన్‌ 200

ఉతర కాండము 386 వ విరిబోణీ వనవాసవేళ మనమా వింధ్యాటవిన్‌ (గీష్మమం దరుగంగా వడసోకి శోటలిన నీ యాయాసమున్‌ బావ కు దరుమూలంటఎబిన.€ జేర్చివీచుచును నీ తావంబు. బోకార్చ ని యరవాచ్చూపులు నా కుపాయనములె హాయిన్‌ (బసాదింవవె చు నతతధ్యాతసతీ స్వరూ ఎండయి యా నప్తాశ్వవంశోదితుం ఉడతి మోహార్తి నిటుల్‌గలంగెను (చియాప్లు దైక సంభావనా స్మృతి కోకాబ్లి చలత్తరంగ నికరావృత్తి (పబిన్నాత్ము డై ధృతిం గోల్పోవుదు రెట్సిధీరులును ధ్యాతిన్‌ (బేయసిీదూరులై 202 ఊఉ నీరము లేని బావిసరణిన్‌ దుగ్తిమజిద్యుతి లేని మిన్నునా హారములేని అన్నుగళ మట్టుల లక్ష్మిని బాసినట్రి దై తా్యారివిధమ్మునన్‌ రఘుకులాంబుధిచం్యదుండు తల్లడిల్లె సీ తా రమణీ వియోగ పరితాప దవాగ్ని శిఖ్యాపదగ్గు డై 203 నే అట మౌని యాకుటింటస్‌ గుటిలాలక ఎత కవల కొమరుల గనె వి స్ఫుటమైన తమ్మి వేగునం బటు మధుప ద్వయిని బయలు పజచిన భంగిన్‌ 204 క _ పుష్పాడి తమ మేనులపయి? గప్పుకొనిన తే టిజంట కలువల సెజ్ఞన్‌ దెప్పున వీడిన వడువున నొబ్బరి ఎతమ్మకొడుకు లుచదయించునెడన్‌ 205 సీ. చిన్నారిచూపులం జెన్నైన నగవులం జెలువుని నును వన్నె చెలువు€ గాంది వెడద ఫాలంబుల విచ్చిన కన్నుల విభుని గాంభీర్ధంపు వెలుగు నరం

ణా! రవుజశీయ రానవూయశతణము పలుకుల మెలకువం బలువరసల జిగి (పాణనాధు సులక్షణాడ్యత6 గని జూొనుమోములను ఆజూనుబాహువులందు త్రీరానముచందురోచిస్పుల జూచి గ్‌ కట్టుకొన్నజేని కమనీయమౌ రూపు€ గన్నసుతులయందు గని దినాలు గడపుచుండె ఎత కడివెడు కన్నీళ్ళు గార్చి రేలు బవలు కలంత గుమిలి 206 వ వాల్మికమహర్డి కవలకు6€౬ గుశలవులని పేరులువెట్రి వౌలోపన యనాది సంస్కారంబులు సలిపె 207 ఉ అమునిసత్తముండు జనకాత్మజసూనుల దివ్యమూర్తులన్‌ గోమున బెంచి భూపతులకున్‌ దగువిద్యలు నీతిశాస్త్రముల్‌ నీిమమెలర్బ నేర్చెను లలిన్‌ మునివేషము దాల్బంజేం శ్రీ రాముని పూర్వగాధలను రక్తిదలర్చ గ నేర్చె వారికిన్‌ 208 గే చక్కని రామాయణమున్‌ మక్కువతో మౌని వాసె మధురిమ తొలు కన్‌ మిక్కిలి (ఎతిని కశలవు లక్కథ పరియించి పాడి రతికుతుకమునన్‌ 209 గీ. సూర్యచందులట్లు సురుచిరతేజన్వు లైన కవలు పాడి రద్భుతముగ రామచం(దమూ ర్తి రమబీయ చరితంబు తపబఎకృతము సకల ధర్మయుతము 20

ఉతర కాండము 388 గేయము తనయులు పాొడెడి తమచరితమ్మును తినవియోగమున థవు6 డీడలినగతి విని జూనకి కడు విలఎంచెను గను గొనల బాష్పములు గడువడిజాజన్‌ లై సీ. కొనగోట మీఎిన6 గనుల వెల్వడు నీరు చిటపటమన దీపశిఖను (వాలి వెక్కుల నణప దా్యగుక్కిళ్ళుమింగంగ6 (శుక్కల6 జలనమ్ము పరిఢవిళ్ల అట్టూరుఐుల సెగల్‌ నెజయం గూర్చిన విరుల్‌ వణఎవాడి వత్తలై వన్నెందొర గ బెడ లమ్మాయని ఎలిచినన్‌ బల్కుచో6 దడ బడి గొంతు గద్గదికదాల్ప గీ ఊర్విపు_తిక యెద రే(గుచుండె. తీవ శోకసాగరపుం బొంగుసుడులు చెలం నిస్పృహాగ్నికీలలమాల నెల6ంత హృదయ భారమామె యవస్థ వెల్పజచు చుండె 212 వ అంత హేమంతము తారంల్లె ఉ నల్లనిమబ్బుపిండు గగనంబును వీడి వినిష్క్రమింప గాః జల్లని జారు వానవడి సద్ధణగెన్‌ నయనోత్సవాకృతుల్‌ తెల్లని మేఘమాలికలు తీర్చరులాయె దిగంత పం 8కిన్‌ జల్లని గాలిదోలె హరుసంబుగ జంటలంనిల్బి సెజ్జలన్‌ ల. మంజరి ఘను(డైన తనవిభు కమనీయ గాథ దన కూర్మి తనయుఎు జనరంజకముగ

389 రనుణీయ రానూయః౭ఎము మృదుమధురంబుగ మీటి వల్లకిని బాడంగవిని సీత పరవశించినది అతిపుణఖ్యమూ_ర్రియౌ యాత్మేశు సేవ తనకింకరాదని తల్లిడిళ్లినది రాసుతుల్‌ పొడిరి రామాయణమ్ము అందలిపాాతల అనుచితమ్ములను పరికించి గురువును బశ్చింవ జొచ్చి రామౌని వాల్మికి యతిశాంతమూర్తి శిష్యద్వయమనీష చిత్తాన మెచ్చి యుచితమౌ రీతుల నుత్తరంబిచ్చు- ఒకనాండు కుశలవు లుత్సాహమెస గ వాల్మీకి మౌనికి (పణతు లొనర్చి మృదుమధురోక్తుల మేలుగా ననిరి 25 చ గురువర రామచందు రణకోవిదునిన్‌ దనతం(డి కోర్కెమై అరుదగు రాజ్యసాఖ్యముల నావల (దోచి వచింపరాని దు ర్భరతరకష్ట్రముల్‌ గుడిచి రావణు[దుంవిన వీరునిన్‌ ధరా వరు దరింంచు కౌతుకము బర్వె నదేటికొ మామనమ్ములన్‌ 216 చ అని కవలాడ+ జిన్నినగ వాననఎమను మొల్కలెక్తంగా మునివలికెన్‌ సతిన్‌ జనకప్పుతిని గర్భవతిన్‌ మనబ్వనిన్‌ దనుజకరాళకర్షణపు ధాటిక నిల్చన నీతిమ్లూరి నొ ప్పాన? వనసీమకున్‌ బనుప ముద్ధియసుద్ధినిం దా నెజింగియున్‌ మంజరి అట భూనాయకు నారయ మీరు వాంఛించు టుచితమా బాలకులార అనిన మౌనినిం గని యనెం గుశుం డపుడు 218

ఉత్తర కాండము 390 శా స్వామీ తం్యడిపతిష్ట నిల్చుటకు రాజ్యంబున్‌ విసర్దించె ని స్పీమనబ్వయపరాకమంబన వధించెన్‌ దరావణున్‌ దుషునిన్‌ (చమారాధనమూర్త్షి భార్యను _బజా (పీత్యర్డ మై విడె త్రీ రాముం డల్పు(డె? తక్యాగనీతినిధి ధర్మాత్ముండు వంద్యుండిలన్‌ ఉ పంతమెలర్చ గ్రైక జనపాలపదంబ హరింప నిర్ష్య యా వంతయు లేక కష్టముల పాఠలయి రానుండు కానకేగా ని శ్చింతమంగా మునీయ్యదుల భజించెను గోంతులచేత వార్టికిన్‌ వంతెన గట్టు జేసె నిటువంటిమహాకత్ముండు దర్శనియు డౌ 220 సి కవలయుత్క్మంరత6 గమనించి వాల్మీకి వలికెను మీరు విణల గొని చను. డీ యయోధ్యకు. బాడుండీ నేను నేర్చిన రామాయణంబును రథ్యలందు మికొన గూడును మిథిలేశుజామాత అనుపమదర్శనం ఐంతికమున ననిన వా రవనిజ యామోదముం బొంది వాల్మీకి దీవన వడయ గలిగి గ చని రయోధ్యకు వీథుల (శవణపేయ ముగ లయసమన్వితంబుగ ముక్తకంర ముల రనస్ఫోరకంబుగ మోహనముగ నాలవించిరి వేడ్శ రామాయణమ్ము 22 గేయము వినుండీ విను డీ వీను అలరంగా శ్రీపతి సము6డగు భూపతి చరితము వీరోదంతము విశదమొనర్హుము దశరభు డను వనుభావరవర్యున

391 రనుణీయ రావూాయణవను కుదయించిరి సుతు లుత్తమోత్తములు నరనుతచరితులు నలువురు ప్వుతులు వారల(బథము6ండు శ్రీరఘురాము డు కురులు కూ6ంకటినిం గూడని వయనున యాగరక్షణకు ననురుల6 గూల్చెను- శిలయై యుండిన అలన యహల్యను చరణ రజస్సున శాపము వాపెను- ధూర్జ్దటిచాపము. (దుటిలో (దుంచెను వనుధాతనయను పరిణయమాడిను కన్నతం(డి వాక్పాలనకొజకై కరగతమైన యఖండరాజ్యమును విడిచికైకొనెను విపినావాసము మునుల సంకటమ్ముల బాపుటక్రె కుటెల రాక్షసుల గుంపుల. గూల్చెను సతిని హరించిన జాల్ము రావణుని చించిచీల్చి రక్షంచె జగంఎయిను అవని మెచ్చ బట్టొభిఎక్తు డై (పజారంజనమె పరమధర్మమని విశ్వఎంచి విడనాడెను బత్నిని విను డీ విను డీ వీనులలర గా రసరాజ్యంబగు రామాయణమును రమణీయమ్మగు రామాయణమును 222 క _ ఈ మాధుర్యనినాదము పామరులను బండితులను బరితోషాబిన్‌ వేమాజు ముంచి తేల్చెను (బామినుకుల గీము రాము౬ బంవశు జేసెస్‌ 228

ఉఊత్రర రాండము వ ఉ ఎతను జిత్తమందెపుండు జింతన సేయు రఘూద్వహుండు సం గీతము నాలకించి పలికెన్‌ దనతమ్మునింబిల్బి యుత్క్మట (ుతిని గూర్చె గాని వివరింప గ శక్యముగాని బాధ యే

దోతలనూపె గాయకులందోడ్కొని రమ్మని వపంపె( దమ్మునిన్‌224 గేయము

అన్నయానతినూని గుణనంపన్నుండగు సౌమితి చనికనె6

జిన్నిబాలుర మునికుమారుల సన్నుళతాకృతులన్‌- 225 వ అప్పుడు 226 ఊఉ రూపము లారయన్‌ రఘువరున్‌ దలవించెడు వీరిచూపులన్‌

దీఎతమూాయె మావదినె తేజము చొక్కపు మిని నిగ్గులో

కాపురమున్న వేకమయి కన్నుల కింపానంగూర్చు భూమిపు

త్‌ పరిపూత రాఘవ వరిష్టసముజ్వ్వల మంగళాకృతుల్‌ 227 వ అని సౌమ్మితి భావించి వారితో నిట్లనియె 2239 గీ. ముని కొమరులార శ్రీరామమూర్తి రుచిర

మెన మీకంర నిస్వనం బాలకించి

మిమ్ము. గొనిర మ్మృటంచు బంపింవినాండు

నన్ను మీచెంత కో చిన్ని యన్నలార 22 గీ అని పలుక విని యవనిజ తనయు లప్పు

డనుగమించిరి రామానుజుని రఘూత్త

ముని పవితస్వరూప దర్శన విభూతి.

గాంచం గలిగిరి కన్నుల కఆఅవు దీజఐ 230 సీ నింగి రంగారు వినీల కాంతుల రీతి

నెమ్మేని శోభల నెగడు వాండు కలకల నవ్వెడి కల్వపూవుల లీల కమనీయ రుచులీను కనులవాడు

393 రవముణీయ రామాయణము చలువల వెదజల్లు చందమామను బోలు చిణునవ్వు కాంతుల6 బజపు వాండు చీంకట్లం బోకార్చు లోకబాంధవు భంగి దివ్వ్యతేజ స్ఫూర్తిం దివురువాడు గ _ విశ్వవిశ్వంభరను జుట్టి వెలయు జలధి6 బోలు మోహన గంభీరము[ద వాండు పరమపురుషు€౬ డితండు మా భాగర్థివశత గంటిమని రామదేవుని6 గనిరి కవలు 28 గేయము విన్మతాకృతులైన కవలను సన్మతంబుగ గాంచి రాముం డస్మదీయ కథా విధానము నాలఎంపు6 డనెన్‌ 232 వ ఆంత వారిట్లు పొాడందొడంగిరి 2338 గేయము వాసింగాంచిన కోసలంబును బాసందప్పని భానుకులజుండు దశరధుండు పాఠించు చుండెను కన్నబిడ్డలులేని యాతండు జన్నములం గావించి మించెను పూర్వపుణిపు గరిమ కతమున పూరుషోత్తము€ డుద్భృవించెను రాము6డై కౌసల్య కడుపునం 234 తీరాము డు ఇది చిన్ననాటిసంగతి ఆందరెజి(గినదే వనవాసవృత్తాంతమును గానమొనర్చుండు 285

గేయము తీయమామిడి గున్నగుబురుల కోయిలలు గొంతెత్తిపాడన్‌ సోయగపు మిసమినల పసతో సుదతి విహరించెన్‌ లక పురుషులకు మోహంబు6గొల్పెడి నురుచిరాంగుని రాము గని తన కామితము నెజిగించి సీతా ఖామపై నురిమెన్‌- 287 తగదు తగదని తగవు నుడివిన సుగుణధాముని రామచంగదుని వలపునన్‌ శూర్చణఖ పైకొని కలియ గాంక్షించెన్‌ 288 వలపు6 జిమ్ముచు6 గలియంగోరెడి తలిరుంబో డినిం దన్నువలదను కతము సీతని అమె నప్పుడె హతము గావించన్‌ 239 పంతమున సితమ్మ పైంబడు వింత జంతను జుప్పనాతిని మి(త్రకులమణి తమ్ముండగు సౌ మితి శికించెన్‌ అనగ క _ అవమానజన్య మనువు దవశిఖివలె దేహమంత దగ్గమొనర్చన్‌ రవరవ రక్కసి పజవన్‌ భవపదహత శమన వాహనము. బురుడించెన్‌ ల్రైడకై

ఏళక రవము౭ఠీయ. రామాయఃఎవుు సౌమ్మితి బాలకులారా మజియొక ఘట్టమును గానము సేయు డు కుశలవులు గేయము

నీలాఎబరమున గాలాభముపై

మెజసె డు శశివలెం దరువుల చాయన్‌

నల్లని మోమున€ వెల్ల ముంగురులు

సొబగులు నెగడ గ శబరి కనంబడె 243

రమణీయ రూపుల రామలక్ష్మణుల

వెడద కన్నులు విప్పి వీక్షంచె శబరి

వారిదము జడివాన వర్షించినట్టు

లొనందబాపష్పము లామె వర్షించె

నాకాంక్షతో గూయు కేకియో యనంగ

గొంతెత్తి రాసుతుల€ గోర్కెమై6 బిలిచి ల2ైశ్నత్త

పాల సందము విడి పాప సెజ్జను బాబ

తరలి వచ్చితివ కాంతారాంతరము జేర

దిరి సేన పూవులన్‌ దొరయు నీిచరణములొ

రామయ్య మగుల గాఎల్టియుండును గాన

ఒత్తెదను మెల్ల గా నోజగ్యదక్షకా 245

కన్ను దమ్ములు రండు కళదబ్బ యున్నయవి

తనువల్లి యంతయును వబవాడి యున్నయది 246

ఒడలు సేద దీర మీఠ

లిచట విశమింపుడయ్య

చిగురుటాకు శయ్య నిపుడె

చిత్ర మలర గూర్చినాను 2శ్త7

ఊర్తర కాండము వలి

జలజల బారెడి సెలయేె రిదియే

తాపము దీరన్‌ తాన మాడు(డీ

అ కలి దీర గ నడవి పండ్లిడుదు

నారగింపుండీ యరమర మానుడు ౨క్ష8ి మంజరి

అలసట(దీర నాయర్మవంశజులు

జాల్వారు సెలయేట జలకంబులాడి

చిగురాకు మెత్తనుజేర నాశబరి

పండ్హను రుచిచూచి భక్షంప నిచ్చి

వేర్వేరు చవులను విశదీకరించె వశం శబరి గేయము

పచ్చని యీపండిదిగో సామీ

మచ్చిక మయి మీరారగింపుండీ 250

బంగరు రంగీను గుజ్జు

పసందైన దిది తిను డీ 251

చిలుక కొజకిన జామపండిది

పొలుపుగా మీరిఫ్టు మెసవుండు

దోర మాగిన దోసపండిది

యేరికెచ్చితి నినకులేశా ఇ2క్ర9

కొండమీంది వెలగపండ్లు

పండిన నాగజెముడు పండ్లు

కండ దీఎ తెచ్చినాను

చండిగ తిను డయ్య మీరు

కాశీరత్నా లివియే

చోఎళ్ళను దెచ్చినాను

397 రమణీయ రామాయణము అప్ప పూల గుత్తులివే చప్పరించి మింగ వలయు 25్‌తె క తినందగిన పనసతొనలివి కొనగోటన్‌ దీఎ లేత కొబ్బరి తినుడీ వనజముల తేనె (గోలుడు తనివిని రాకొమరులార తాపము దీఖున్‌ 254 క ఈరీతి నమిత భక్తిని వారల సేవించి శబరి వైకుంరంబున్‌ జేరెను దేహమును విడిచి శ్రీరాముని గొలుచు వారు జీవన్ముక్తుల్‌ 255 వ కవల గానంబు విని శ్రీరాముం డిట్లు తనలో6 దలంచెను 256 చ కవల సురూపరేఖలను.గాలెడి మాధురి పూర్వమెన్న డో చవి6 గొనినట్లు నాదు మదిసంబర మంటెను వీరి పల్కులం దవతరణంబు గాంచె జనకాత్మజ సార మనోజభాషణల్‌ భువి నిటువంటి పోలికలు పుట్టున? యచ్చెరయివాయె నామచిన్‌ ఉ మండడువే డిగాల్పులకు మౌ డెడి మాని) మంచినిటితో నిండిన యేటిపాయ గని నిర్భర మోదము నొందు కైవడిన్‌ గుండెలు పిండు నావలపు6 గుందుశమించె వితాకుడిందె. బూ చెండుల బోలు సోయగపు€ జిన్నికుమారుల దండనుండ6గన్‌ శ్రీరాముడు మునిబొలకులారా రండు నాచెంగటకు (బాలురు చెంతకువత్తురు వారిని శ్రీరాము(డు అక్కునకు గదియించుకొని హాయిననుభవించును 2క9

ఉఊతర కాండము 398 ఉ ఇన్ని దినాం నుండి హృదయేశ్వరి గ్మ్యతనుఖంబు వాసి ఆ

పన్ను6డనైన నాకు మునిబాలుర కౌంగిలి హాయింగూర్చె ని

న్లున్న(గరానమై.తి జనియింప గ నేమికతంబౌా వీరునా

పుబ్నుఎుంబంటలైన తలపున్‌ గలిగించె నిదేమి చోద్యమో 260 వ నాయనలారా మీకిపాట నెవ్వరునేర్చిరి మీతలిదండులెవ్వరు? కుశలవులు

మేము వాల్మీకమునివరేబ్యులయిథ్ధ్ర నీరామాయణగాధ నేర్చు

కొంటిమి మాకు తల్లిదర్శన మేకాని తంటడిదర్శన మిప్పటికి

లేదాయె 262 శ్రీరాముడు మ అనుపమవర్హనోజ్ఞలమునై రుచిరోక్తుల కాలవా-మై

జనవాత సాధువృత్త విలసన్మనుమార్గ మహానుభావమై

యనితరసాధ్యమై రసమయం బయి యుండువిధాన మొప్పం టౌ

ల్పున గృతి దీర్చినట్టి మునిలోకనుతున్‌ గన నుత్సహించితిన్‌ గేయము

అన్న యానతి విని యనుజుండు సౌమితథతి

మలునాడు వేగున మౌన్యాశమము. జేర

యత్నంబు6 గావించె యానముల్‌ చేకూర్చె

సరగున రాయి6డు సౌమి[తి కవలు

వంటరా వాల్మీకి విటికిన్‌ జనియె

భరత శ్యతుఘ్నులు పరివారయుతు లౌచు

వెనువెంట నేగగా పవిరేగుట నెతింగి

అనుగమించి రయోధ్య యందలి (పజలు

ఉదయించు భానుని ఉజ్వల మూర్తిని

పరికించి పార్టివుండు పలికె సౌమిత్రితో 264

షంం రవముణీయు రానూయుదజునముం శ్రీరాముడు లఅక్మణా 265 ఈ చీకటి చీర జార నునుఎగ్గున నిల్చిన భూవధూటికిన్‌ (జాకట కాంతితంతువుల బంగరుటంచుల యంబరంబు వే జోళక దలఠిర్చ నిద్చినటు సూర్యు డు నిర్మల శాంతిరేఖలస్‌ లోకములెల్ల గబ్బతనరున్‌ దన నామము సార్ధకంబు గాన్‌ 266 ఊఉ ఈ మవూ నిండియున్న తమమింకెడు నట్టానరించు రీతిగా6 దొమరపూల తంపరల దొగన లక్ష్మిని వెల్వరింపగా6 గోమల శాంతులన్‌ గమల కుట్మలముల్‌ వికఎంప జేయశో భామల దివ్థుమౌ కిసల యారుఖ సూర్యకరాళి చూపడున్‌ 2672 క 'సెలయేటన్‌ బనుపాడెడి జలజాంగన (పొద్దుపాడుప్పు చల్లినిగాలిన్‌ దలయూపుచు సవితను గని _మిళింద రుతములను బాడు మేలొ గీతములన్‌ 268 ప సౌమ్మితితో రాముండిటుల (వళ్ళతివెచ్చితిన్‌గూర్చి ముచ్చ టించుచు పరివారముతో వాల్మీకి అ్మశమము జేరెను 269 (వభువృత్తము (ఏముదితు డయి ముని రఘురామ సుద రన భాగ్యమునం బలికెన్‌ దమమున దపమును దమి. జేసేడి ప ధద్మము భాస్కరు విస్తృత తే జమున మనము వఏవికనని మొంద సుహా స శుభాననయె నటు లా శమము కళకళ నెస గె నీ వినయోజ్వల దృక్ప్రభ చేతం (శభూ తో కర్ర

ఉత్తర కాండము ఉ్రి0 గేయము

అరుదగు పలుకుల నాహ్వానించిన

మునితో రఘువరు6 డనియె నిటుల్‌ 27] చ మునివర యీకుమారకులు మోహనమూర్తుల నాచర్నిిత మీ

రనుపమలిల దీర్చినది హాయి గ6 బాడి రయో ధ్యరథ్యలన్‌

విని భవదీయమూర్తి గని వేడ్మ6 గృతజ్జతం దెల్బునట్టి కో

ర్కె నిటకు వచ్చినా డ తిలకింప6గ బాలుర తల్లిదండులన్‌ వాల్మీకి శ్రీరామచందా 273 ఊఉ నీకధ [(వాుఎనాడ నళినీభవ సూను డు మెచ్చిచెప్పగా

వాకొనరాని వేదనల పాలయి జానకి జాహ్నవీ నదిన్‌

దూక6దలంప గర్భవతి తొయ్యలి కూరట సంఘటించి నే

నా కమలాక్షి౬ దెచ్చితి మదంతిక సీమకు. జేర్చి కాచితిన్‌ 274 క ఆరం చూడుము స్వామీ

సారస న్యేతులను గవల సౌమ్యాకృతులన్‌

వీరే నికొమరులు ఎ

తారామాఖని వినిర్ధత మణ వరంబుల్‌ 2786 వ శ్రీరామచం(దా నిఅర్ధాంగి 276 క పంచేదియములు నీపై

నుంచి (బదుకు నెటులొ యీడ్చుచున్నది కన్నీ

ర్నించుచు మించిన వగతో

మంచున సఎందొఅంగినట్టి మల్లియ లీలన్‌ బ్రా? చ తన దయలేని వర్తనము దారను జంపెనటన్న నెంజిలిన్‌

వనరెడి రామచందునకు వాకొనరాని ముదంబు గూర్చెనా

ముని పలుకుల్‌ నిరుక్తు డయి మోహముపెంపున గన్నబిడ్డలన్‌

దనివిని (గుచ్చెం గంగిట నుద్శగ వియోగజ తాపమార గన్‌

శీ(క్షే రవముణీయ రామాయణము క విలువీడిన నీలోత్చల ములవలె6 గవలు పరువెత్తి భూమిజ కెలమిన్‌ జెలిఎరి తల్లీ నమూఎత నిలిచెను తాతయ్యచెంత నిను గాంచుటకై 279 క్ర అరుకరముల నాకొమరులు పరమ (ఎతిని (గహించి పతి చెంగఎకున్‌ దరళాకిని గొని తెచ్చిరి హరువున హవ్యము వవాంచు నగ్నులవోలెన్‌ 280 ఉఈఉఊ రాముని యంతరంగమున రాజిత దౌహృద అక్షణాతిర మ్యామల మైధిలి మధుర హాస వికస్వర కాంతిరేఖ నే డా మహిళా శిరోమణి మహస్సును గాంచ గ నిల్చిచూచె శ్రీ రాము డు గోకతాపహతిర మ్యత బాఎన జానకిన్‌ గృశన్‌ 281 చ అలకలు వెల్లనాయె శరదాగమనంబున నీలి నింగిపై6 బలుచనయైన మబ్బువలె వాతెర రక్తిమ మనమాయె. జం గలువల6బటోల్‌ కనుల్‌ సహజకాంతిందొజంగె మరాళయానమం దలి చెలువంబు బాసె వనుధాత్మజకుం బతిం బాఎయుండుటస్‌ ఊఉ (మేగిన కాజణుమేఘముల మేఖల దాల్చిన చం[దరేఖయె తీగలు మేళవించియు (శుతిన్‌ విలయింప గలేని వీణమై రాగములేని భావమధురంబగు గీతికయె హృదీశు సం యోగములేక నాతి మధురోజ్చ్వ్రలమై నతి దోచె నయ్యెడన్‌ 2838 చ జలజలరాలు ముత్తెముల చాలువలెగ్‌ రఘురాము దేవిక నాలకులనుండి బాప్పర్వురి గొబ్బున వెల్వడి భానురళ్ళిచే మిలమిల సప్త వర్ణముల మేల్మిని చిక్కుల6 బర్వంజేయ వ న్నెల రతనాలహారమును నిల్చిన రీతిని దోచి నయ్యెడన్‌ 284

ఉత్తర కాండము 402 చ చెలమలయందు నీరములు చిప్పిలుచొబ్బున సీతకన్నులన్‌

జలములు నిండు- రాఘవుని.€ జక్కగ6 గాంచ6గ నెన్నిమార్లు యా

ప్ప నెటు అప్పళించినను వచ్చెడి య(శులు నిండిపొర్లెడున్‌

దిలంపుల నున్న స్వామి కనుందమ్ముల నిల్వ6 డదేమి చోద్యుమో మంజరి

రాతిబొమ్మ రీతి రాము6ండు రమణి

చేతనారహితులై చేడ్చడి నిలువ

పౌరులు పరికించి పరితాపముంది

ఈభంగి వచియిరచి రేకకంరమున 286 చ ఒక్కని కైపుంగూతలకు నుమ్మలికంగాని పుణ్యమూర్తికిన్‌

దక్క్కువసేయ గాల దగునె? తక్కిన పౌరులు లెక్క కెక్కరా

మక్కువ మాకు మీయెడల మందరపర్వతమంత కు నే

డిక్కమలయతాక్షని _గహింపుండు కూర్చుండు మాకుమోదమున్‌ క + “ఇట్టుల( బల్కిన పౌరుల

నిట్టలమగు నుడులు దెసలు నిండంగసతి జీ

పక్షైను నెనరున రాముడు

చిట కుమారులను (గుచ్చి చేకొనెం (బీతిన్‌ 288 క తిమిరావృత నత కమలిని

సిమలార్క్మద్యుతులు సోకి విరిసిన లీలన్‌

రమణుం గూడిన జానకి

వమద పరీతాత్మయాయె.€ బత్సిదక్త తిచేన్‌ 289 మ సవభంగానురహారి హారి నుషమా సంపత్కలా సోమ సొ

మవధూ సంస్తుతగోోత గో[తరిపుసంమాన్య పభాధీర థీ

ర విశేషన్తుత శౌర్య శార్యభివ ధైర్య చ్చేది బాహు[కియా

(దవిణోత్తంభిత రావణ (వమథన 'పావీణ్య రామ్మపభూ 290

403 రమణీయ ర మాయణము జ ఫలశ్రుతి ఉ మున్ను యుషుల్‌ కవుల్‌ మనుజబుధ్ధిని మంచి యలంకరించున బ్రెన్నిన సచ్చరి్యత్రమిది యింపుగ6 గూర్చితి దీని నెవ్వరై నన్నెనరూని విన్నను మనస్సున నిల్చిన వారి కబ్బు నే బన్నములందు సతృథము బాయని పజ మనోదృడత్వమున్‌ లం ్నే మ విఎస్మదామ కధా సుధాంబు నిలయా విర్ఫూత సేవామృతో జ్వల పానాభిరతుండ సారకవితా వ్యాస క్తచిత్తుండ ని ర్మల లజ్మఎయ దుగ్గి శెట్రి నరఎంహ్మ శేఖ్టకిన్‌ బు్యతుడన్‌ అలితాలోకన లోలుడన్‌ రమణుడన్‌ లావణ్య లాలిత్యమౌ తొలి రామాయణమున్‌ రచించితి సుధీ స్తోమస్తుతి స్ఫారమున్‌ మలి రామాయణ కావ్యమున్‌ సరస సన్మాన్యంబు నేవాఎతిన్‌ దళుకుల్‌ దాల్చిన సంస్కృృతాద్చుత పదార్థ (పాభవోపేతమున్‌ హలలౌద్బు! థ్‌ జెళుకుల్‌ చిమ్మెడి మా తెనుంగు నుడులన్‌ బెంపారు వాళ్చూరమున్‌ 292 మ తగ భవ్యోత్తర రాఘవేశ్వర చర్మితంబున్‌ భవాంభోధి దా టగనే ్మవాఎతి దుగ్గిశెభ్రి రమణుండన్‌ రామభక్తుండ భ (దగుడన్‌ ఎంహప్పరీనివానుడ రసోద్యత్‌ పూర్వరామాయణ (పగుబాఢ్యుండ నృఎంహశెట్టి సుతుడన్‌ (బావ్మా కృపాప్యాతుడన్‌ ఓం తత్‌ సత్‌ వశ లు య న య ల్‌ / గజరణం ఇర్హ్య్యన్లరి ) + ళ్‌ ఇ (0) నష్టాల ఫైదరాబొాండళ

క మల / స వగ. క నీ వ్‌ చ ౯ / వ ఇ గ్‌ స్‌. చెన్నా ళు 4. ( (స క రప?

న కూత... . .

. దుగ్గి శెట్టి వేంకటరమణయ్య ” వెంకటరామాపురం, నెల్లూరు. | జననం ;- | వ్మపెల్‌ 1925 - దామరమడుగు, | కోవూరు తాలూక్కా నెల్లూరు జిల్లా. - + తలిదం్యడులు :- |

• దుగ్గి ఇట్టి లక్మీతాయారన్ము - నరసింహ ౨ొట్టి, .

క అ లు

జై విద్యాభ్యాసము :- , క్‌ బుచ్చిరెడ్రిపాళం య హైస్కూలు న

క. నెల్లూరు =. వి. ఆర్‌. కాలేజి . ప మ్మదాసు _ లయోలా కాలేజి, ॥ / 0, 4. శిన౧[6౧6106 - ౧౩56! 6& గ౦9౩ _ గిగీడ60/౧25. / | సుందరకాండము 071 . / రమణీయ రామాయణము 1073 రమణీయ రామాయణము - ౨త్తర కాండము 1975 వ

భావవీచికలు "| 1. ఆాాాల

తీంరే!1!205001 (౧ 1087 ఆ వీ