Telugu ra. ra. lekhalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

రా, రా, లే ఖ అం స్త ళబళ బు పలవన ఇమా లీట్లి న. బం టా ప్రచురణ: రా రా స్మారక సమిత్తి పొద్దుటూరు.

పథమ ముద్రణ : మార్చి 1990 క౭రరీ లారి“ గి వెల; రు. 50-00 గ్ర + ళీ (౫ హక్కులు ; (పకాశకులవి న! “తులకు ; నా 4. అళోకరెడ్డి స్ర్యైనైలార్‌ జగ హనుమాన్‌ నగర్‌, సూపర్‌బజార్‌ రోడ్డు, “ప్రొద్దటూరు - 516 860. ము[దణ : గాయత్రి ప్రింటర్స్‌, (ప్రొద్దుటూరు.

అందులో .., సొదుం గోవిందరెడ్డి 1-27 సాదుం జయరాం 28-69 కె. వి. రమణారెడ్డి 70-110 సొదుం రామ్మోహన్‌ 111-144 మహీధర్‌ రామ్మోహన్‌రావు 145-157 కేతు విశ్వనాథ రెడ్డి 158-199 ఏటుకూరి బలరామమూ ర 200-201 నవీన్‌ - 202-206 చేకూరి రామారావు 207-208 గజ్జల మల్లారెడ్డి వి౦0-217 అమ్మంగి వేణుగోపాల్‌ 218-222 మిరియాల రామకృష్ణ విదికి-2ివి? ఆర్వియార్‌ 228-280 కె, పద్మనాభరెడ్డి వి౭81-285 వెంకటరమణ 286-287 టి. మావిరెడ్డి న8ి8ి విశాలాంధ్ర [పమరణాలయం 28కి _.. ఐ. సుబ్బారెడ్డి 240 .... “కేక పతికకు ఇంటర్వ్యూ శై 17 మరణానంతర ద్రశంసలు భళి సని

వై స్ట త్ర జ్జ తలు ఈ పుస్తక (ప్రచురణకు ఆర్థికంగా సహకరింవిన (పొద్దుటూరు దాతలకు మా మనఃపూర్వక కృతజ్ఞతలు. (ప్రకాశ కులు.

మాూనూట

ఈ లేఖలు రా. రా. సాహితీ (ప్రపంచపు ఆలోచనా సరళికి దర్పణాలు. ఆయన సాహిత్య విమర్శనా నిబద్ధతను, నునిశిత పరిశీలనను గుర్తించిమేమో లేఖలు (పమరించడానికి పూనుకున్నాము. మాకు లభ్యమైన ఉత్త రాలన్నీ సాహితీ మిత్రులకు రాసినవే. ఇందులో కొన్ని కష్టసుఖాలను గూర్చి రాసిన ఉత్తరాలు లేకపోలేదు. అవి యదాతధంగా పారకులకు తెలియాలని కనబరిచినాము.

ఈ లేఖల్లో రచయితల మనసులను నొప్పించే మాటలు కూడా ('ప్రచురించినాము. నిర్మాగ మాటస్టుడయిన రా. రా. అభిప్రాయాలు గతంలో అందరికీ తెలిసినవే. కనుక సాహితీ మ్నితులు సహృదయంతో స్వీకరిస్తారని ఆశిస్తున్నాం, ఉత్తరాలు యిచ్చి మాకు సహకరించిన రచయితలకు మా కృతజ్ఞతలు.

వెల్హా చెదురుగావున్న రా.రా. సాహిత్య వ్యాసాలను, యితర రచనలను మా తరువాయి (ప్రచురణగా తీసుకు రావాలనుకున్నా౦ం. మార్చి 1990. రా రా, స్మారక సమితి

పొ ద్దు టూరు.

11827, హచిబుల్లా వీధి, కడప, 10-1-61 విషృతండు గోవిందరెడ్డికి నమస్కారాలు,

నీ ఆరోగ్యం బాగానే వుందనుకుంటాను. మొన్న 7.0.౪. పన్ని సే ఆరోగ్యం గురించి చెప్పినాడు. నేను యింకా 71621109౧1 తీసుకుంటున్నాను. పిక బాధ్యతలుకూడా యింకా నేను తీసుకోలేదు. అనగా గొంం[ కూడా తీసుకుంటున్నాను.

“మార్క్సిజానికి కాలదోషం పట్టిందా'అన్న వ్యాసం గురించి నీవు “శివరామిరెడ్డికి (వ్రాసినజాబు నిన్న ఆయన నాకు చూపించినాటు. నీకు సమాధానం (వ్రాయమని ఆయన నాకు వెప్పలేదుకాన్సీ నేనే ఒకటి రెండు మాటలు (వాయదలచుకున్నాను. నేను వ్రాస్రాననికూడా ఆయనతో చెప్పలేదు, జయరాంకు జాబు వ్రాస్తూవుండి నీకూ [వాయాలనిపించింది. “సవ్యసాచి చ్వారానే సమాధానం యివ్వమని నీవు వ్రాసినావు. అది యే విధంగానూ సాధ్యంకాదు. శివరామిరెడ్డీ, నేనూ కలిసినా నీ ప్రశ్నలకు 0౭051౪78 గా సమాధానం వెప్పలేక పోవడమేగాక, "సవ్యసావి' పరిధిలో ఆ _పశ్నలులేవు. తాత్విక చర్చలను మన జిల్లాలో యెంతమంది భరించగలరో చెప్పు, ౧౦114041 0211169కే పత్రిక చాలడంలేదు. క౧||౦50001081 0811195 కూడా యీ పత్రిక లోనే [9౧£ చేయడం సాధ్యంకాదు. మౌకు కూడా అంతశక్తిలేదని సీకూ తెలునుగచా.

నీవు వ్రాసిన జాబులో 'సత్యం ముసలిదౌతుందా" అన్న దానిని గురింవి అడిగినావు. నీవు అడిగిన (ప్రశ్నే జయరాం నన్నుకూడా యింతకుముందే అడిగినాడు. జయరాంకు చెప్పిన మాటే యిక్కడ వ్రాస్తున్నాను. గ!8౧191 568[౧56లో సత్యం చూరుతూ వుంటుందనడం నిజమే. అందును గురించి సందేహంలేదు. కానీ శివరామిరెడ్డి అన్నది ఆ $6౧96లో కాదని నీకైనా అర్థమయ్యే వుంటుంది. కేవలం కాలం గడవినంత మాత్రాన గిగీ6౧|5౧)

2 పాతదై పోయిందనే వితండవాదులను యెదుర్కొంటూ, కాలం గడవినంత మాత్రాన 5016౧11116 7144౧5 మారవుగదా అని ఆయన అన్నాడు. అసలు గగ 2౧గ05గాకు 9౧017 కొన్ని సవరణలు చేసినాడనీ, యిప్పుడు గ?౮90[6౪ నాయకత్వాన మరికొన్ని సవరణలు జరుగుతున్నాయనీ అందరికీ తెలిసిన విషయాలు శివరామిరెడ్డికి కూడా తెలుసు. కానీ ఈ సవరణలన్నీ కూడా 12౧151 [660006 ను అనుసరించే 0181601102! "81౧06 ను అనుసరించే జరుగుతున్నాయి. ఈ 56౧96లో గ)2౧౮5గా యొప్పటికీ ముసలిదికాదు. అనగా 9131601108! [161౧06 కాశ్వతమైందని నీవూ ఒప్పుకుంటావను కుంటాను.

5౧౪51081 2౧6 స౭+౪?8! 5012౧069 మాదిరీ ౧౦1109, క00౧0౧౫|65 మొదలైన 506181! 5016౧0౭9 అన్నీ ౯౫౭6౦1 5016౧665 కావుగదా అని నీవు అనడంకూడా రైటే. ఇక్కడకూడా 506181 56:8౧6౯£ను వరిశీలించడానికి 11200051 [16006 ఒక్కటే 56016౧1146 [161006 అనికూడా నీవు ఒప్పుకుంటా వనుకుంటాను. 906181 5616౧665 అన్నీ [౯861 5016౧665కాకపోడానికి కారణం 112౧5౧ యొక్క లోపంకాదు. ఆ రంగంలో 100 ౧౭౧7 1197201100 [0[085 వున్నాయి కాబట్టే అన్నిటినీ కలిపి 70/31 0౪౭8!! గ౧౭5౮|.ను [01908291 చేయాలంటే సాధ్యం కావడంలేదు. ఏ సై న్సైనా అంతే - ఎన్ని క01069ను 51646౪చేసి ఒక [0720851 చేసినా మనం 31464) చేయని మరొక ౯0/08 యేదోఒకటి మన ౯0186891ను మారుస్తుంది. ఉదాహరణకు నూర్య గ్రహణం, చంద్రగ్రహణం గురించి దాదావు మన 5618౧151 కు అంతా తెలుసు. కానీ గ్రహణాల 71౧౯ను గురింది చేసే ౯0'80౭29!లో యీ నాటికీ కొన్ని [57201008 0 8 5860౧64 'హెచ్చుతగ్గులుబొతూనే వున్నాయి. ఏసైనై్రైనా ఒక 50901110 ౬1౧166 61616 లో పరిళోధనలువేసి కొన్ని ఓ£245 కని “పెడుతుందిగానీ (ప్రకృతిలో [5012166 గౌ ఆ [8౪4/3 పనిచేయవు. ఏవేవో యితర 501065 వచ్చిపడుకూనే వుంటాయి. ప్రకృతిలో ఎన్ని [0068 పరస్పరం 1౧1౭0 బొతున్నా, ఒక్కొక్క [0106ను విడదీసి [0001810/లో 15018186గా 54464/ చేయవచ్చు. 500181 5616౧068లో మనకీ సొకర్యంలేదు. అందువల్లనే

అవి భిన్నంగా కనపడుతున్నాయి. అంతేకానీ 500121 5018౧065లో 860166౧3 ఒక ముఖ్యభాగమనీ, గ౧0౧-01816/12 [౦08 కు కొంత స్థానముందనీ

౩

అనుకోవడం పొరపాటౌతుంది. మనకు అర్ధమయింది సైన్ఫూ, అర్హంకాంది యాక్సిడెంటూ అనుకుంటే, _ యిక సైన్సుకు అభివృద్ధేలేదు అనీ అర్హం కానిదాన్ని * పరిశీలించి అర్ధం చేనుకోవడమే సైన్సు అనీ, 6౧0౪1౩ యెక్కడో (0121601109 0[౧౭౬౪?౯లో అనుకుంటాను) అన్నాడు.

ఇక గోపీచందు (వాసిన “పోస్టుచేయని ఉత్తరాలు” అనే పుస్తకాన్ని (పస్తావింవినావు. ఆ పుస్తకం శివరామిరెడ్డి చదవలేదు. అందువల్లనే అసలు నేనీజాబు వ్రాయవలసి రావడం. ఆయన బదివివుంటే ఆయనే ఉేమి (వాసి వుండునో! నేనైనా యేనాలుగై దేండ్డనాడో చదివినాను. నీవు కోరితే నేను మళ్ళీ చదివి వివరంగా సమాధానం చెప్పగలను. కానీ యిప్పటికి మాత్రం అప్పటి నా 1౧౧69810౧5 చెప్తాను. నీవు వ్రాసిన (ప్రశ్న యేమిటో నాకు గుర్తులేదు గనుక అ పుస్తకాన్ని గురించిమ్మాతమే (వాస్తాను.

గోపీచందు. చేసిన మొదటి పారపాటు 1816/18119గ అనే పదం యొక్క నిర్వచనం దగ్గర, గోపీచందేకాదు, అతనిమాదిరీ ఆలోవించే వాళ్లందరూ ఆ పొరపాటే చేస్తున్నారు. [18౧6 కాలం నుండీ ॥%20 ౬08619 మొదలైన వాళ్లందరూ గోపీచందు (ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్తూనేవున్నా, మళ్ళీ మళ్ళీ అదే ప్రశ్న తలయెత్తడం చూస్తే గోపీచందు వంటివాళ్ల 1౧91180162 [0౧691/ మోదనే సందేహం కలుగుతుంది. మనిషికి కొన్ని అతీంద్రియ అనుభూతులు వున్నాయనీ, అవే 50111481 606716౧065 అనీ, అందు [1463121150 తప్పని తేలిపోయిందనీ వాళ్లవాదం. కన్నుచూస్తుంది; చెవి వింటుంది. కన్ను మూసుకున్నా చూడగలిగితే, చెవి మూసుకున్నా వినగలిగితే, అడే అతీంద్రియ అనుభూతి అని వాళ్లు అంటారు. [1౪5110 న౧110900౧[8/5 అంటే వీళ్లే, మనయోగులు వీళ్లకిందికే వస్తారు. భక్తి వాదం లోని ౧౧॥1౦80001681 08515 కూడా యిదే. దానికి [12౧౮565 చెప్పగల సమాధానం కూడా స్పష్టంగావుంది. చూడడానికి కన్ను ఒకటే కారణంకాదు. కంటి వెనుక నరాలూ, వాటి వెనుక మెదడూవుంది. 51౧౫016గా చెప్తాను. వెలుతురు కిరణాలు కంటిమోద పడినప్పుడు, కంటి వెనుకవున్న నరాలలో కొన్ని మార్చులు జరుగుతాయి. తరువాత మెదడులో కొన్ని మార్చులు జరుగుతాయి. అప్పడే నీవు ఒక దృశ్యం చూస్తావు. నీవు కండ్లు మూసు కున్నప్పుడుకూడా, ఏకారణంచేతనైనా, నరాలలో అదే మార్చు జరిగితే,

ణీ

నీవు తప్పకుండా అదే దృశ్యం చూసావు. నరాలలో మార్పు జరగకుండా, నేరుగా మెదడులోనే ఆ మార్పులు జరిగితే అప్పుడుకూడా నీవు అదే “దృశ్యం చూస్తావు. యోగులు ధ్యావావస్థలో “వెలుగును చూస్తారన్నాం మరేదైనా సంగీతం విన్నారన్నా, మెదడులో మార్చులు జరిగితేనే. ఇంద్రియాలు బావ్యాప్రకృతినే (గ్రహిస్తాయనే అర్ధంలో యివన్నీ అతీంద్రియ (3969౭ 56090౧౧ అనుభూతులే. కానీ అవి మెదడుకు అతీతమైనవికావు-. 5౧171౪21 అసలేకావు. అవన్నీ !1116/18115గను అధిగమించినవేమికాదు. వెలుఠురు, విద్యుబృక్తి యేవిధంగా |4819/8! శక్రలో, అదే విధంగా అన్ని మానసిక అనుభూతులూ 1818? 2|15గకు లోబడినవే. ౫1౦౪౧9 1146౫167 రెండు పుస్తకాలు (వాసినాడు, [1106 8౧౮6 16508110 అనీ, [68౪౭౧ 8౧6 1181) అనీ, వాటిలో మానసిక అనుభూతులనే వివరించినాడు. 181% కూడా [4౪3116 ౧[౧1[0500[6? మాత్రమే, 1816118118 కాదు. అనేక మానసిక అనుభూతులను వివరిస్తూ, ఉవవాసంవల్ల, రక్తంలో 0800౧ 610౫166 60౧౪౪౧౬ యెక్కువై నందువల్ల, కలిగే అనేక విపరీత అనుభూతులను వివరించినాడు. ఆయనకూడ్‌ “అతీంద్రియ” అనే అంటాడు. కానీ ఆయన చెప్పనిది, _ నేను తెలునుకున్నది యేమంటే, అవన్నీ మనిషికీ, మనిషి మెదడుకూ కాబట్టి [4218181500కు సంబంధింవినవే.

ఇక గోపీచందు రెండవ పొరపాటు కూడా వూర్వం నుండి వున్నదే. భౌతిక కారణాలవల్ల మనిషికి ఆలోచనలు వసాయని [14801919 అంటారనీ, ఆలోచనలు మురిదువచ్చి భౌతిక పరిస్టితులను మారుస్తాయని 142055 ఒప్పుకోరనీ. |18౧/5గ౫కు యిది ౧1157 60/996018100 అని నీకూ తెలుసు. న|810౧16 56౧96లో గానీ, ౧606118౧ 56056లో గానీ, 1468 అనే దానికి స్వయం అస్తి త్వంలేదనే మేమనేది. మనిష్‌ తన పరిస్లితులను మార్చగలడని మార్క్సిజం యేనాడూ ఒప్పుకోకుండా పోలేదు, అది ఒప్పీకోకపోతే నిం11003 గ271188 యెందుకు? అంతమాత్రంచేత మనిషికి అకారణంగా ఆలోచనలు వస్తాయనికాదు. కార్యకారణవాదాన్ని వీట్ల యెన్నాట్లన్నా [0620033108 గానే మౌస్తారు గానీ, 01216011081గా చూడరు, చూడడోనికి ప్రయత్నించరు.

పోస్టుకు టైమైందని తొందరగా (వ్రాసినాను. తిరిగి చూడలేదు.

0౪8/5 వ. మక ౧828642 మిం6ేర)

ర్‌ కడప. త-ని-61

మిత్రుడు గోవింద రెడ్డికి నమస్కారాలు.

నీకు బాలా రోజులనాడు ఒక జాబున్రాసి వుంటిని. జవాబులేదు. నా జాబుకు జవాబు నేను కోరలేదుగానీ నా జాబుమోద నీ ॥౭౩౦౪ం౧9 యేమో తెలుసుకోవాలనివుంది.

ఇప్పుడు ముఖ్యంగా జాబు వ్రాయడంయేమంటే ఈనెల కివ తేది కడప కాలేజీలో ఒక [6౧010౧కు శ్రీశ్రీ వస్తున్నాడు. $వ తేదీ ఉదయం (ట్రావెలర్స్‌ బంగళాలో ఒక “ఇష్టాగోష్టి' యేర్పాటు చేస్తున్నాము. దాంట్లో పాలొనడానికి నీవూ, జయరామూ రావాలని నా కోరిక. మన మిత్రులకూ యింకా కొందరు రచయితలకూ వాస్తున్నాను. మోరిద్దరూ వస్తారని ఆశిస్తున్నాను. వీలుంటే 8వ తేదీ మధ్యాహ్నానికి రాండి. సాయంత్రం కాలేజీకి పోవచ్చు. లేదా కనీసం రివ తేదీ రాత్రికినస్తే 9వ తేదీ ఉదయం కార్యక్రమం జయ(పదంగా _ నిర్వహించవచ్చు. నీవు రాలేకపోయినా, జయరాంను పంపించు.

అభినందనలతో భవదీయుడు ఆర్‌. రామచంద్రారెడ్డి, కడప. 16-11-61

మిత్రులు గోవిందరెడ్డి గారికి.

క్షేమం. నీ ఆరోగ్యం అదే విధంగా వుందని విన్నాను. యెట్టున్నావో వివరంగా వ్రాయి. “మల్లారెడ్డి గేయాలు" ఒకకాపీ యీదినం నీకు 8001. ౯౧౦౪4 ద్వారా పంపుతున్నాను. మా పతికలో దానిని నీవు సమిక్ష చేయాలని కోరుతున్నాను. వై. సి. వి. ని చేయమన్నాను. కానీ అతను నిన్నే సూవించి నాడు. కాబట్టి దయయుంచి శ్రమ అనుకోకుండా క, 5 రోజుల్లో వ్రాసి పంపవలసినది. ఏమైనా వెంటనే ఈ జాబుకు జవాబువ్రాయి. నీవు తప్పక సమోక్ష (వ్రాస్తావని వేరే యెవరినీ అడుగలేదు.

అభినందనలు రా, రామచంద్రారెడ్డి

6 కడ ప. 20-11-61 మిక్రులు శ్రీ గోవిందరెడ్డి గారికి. నేను ఓ, 5 రోజులక్రితం “మల్లారెడ్డి గేయాలు" ఒకకాపీ నీకు వంపి జాబుకూడా (వ్రాసి యుంటిని. చానిమోద్‌ సమోక్ష వ్రాయమని నిన్ను కోరి వుంటిని. నీ వద్ద నుండి యింకా సమాధానం రానందున యీ జాబు (వాస్తున్నాను. దీయయుంవి సమోక్ష త్వరగా (వ్రాసి పంపగలవసి ఆశిస్తున్నాను. లేదా వెంటవే యే నంగతీ తెలుపవలసింది. భవదీయుడు ఆర్‌. రామచంద్రారెడ్డి కడప. * వశే 1-61 రిం! 6(07/1౧648 గంరీరం శ ౧606186 0౪7 క006 166 8౧6 7067 76౪16౪0 [౧8౧55 ౪70౪ 10! 1౧9 52006. శ₹06 16౪/164 ౪! 09 ౧/10166 1౧ 0౪/ 00/1౧ 1556. ₹08[5 గ గెంంగ2డ 6౧౧2౧6౩ గెంటి _ కడప. 29-11-61 ముడు గోవీందరెడ్డిక. సవ్యసావి చోసే వుంటావు. నీ సమిక్షతోబాటు, గోపాలరెడ్డి గారి సమాక్షకూడొ వేసినాము. “విశాలాంభ'లో రమణారెడ్డిగారి. విమర్శ వచ్చినందున గోపాలరెడ్డిగారిది రావలసివచ్చింది. నీ సమిక్ష మిద నా అభిప్రాయం [వాయమన్నావు. మల్లా రెడ్డికవిత్వంమోద నీవుచేసివ అభియోగాలు ఒక దృక్కోణం నుండి రైైటే. మల్లారెడ్డి గేయాలు గి౭//1582౧ 501/16తో ధాసినవి. ౯౧||౦9౦౧౧1041 దృష్టితోచూసే నీ బోటివాళ్లకు అవి దురుసుగానో, “ఊడుకుబోతుగానో కనపడడం న్యాయమే. సంకుల సమరంలో 00౧921801కూ, బయటి నుండి చూసే 90151019/69[66 00967/6/కూ భేదం వుంటుందిగచదా! మల్లారెడ్డి కవిత్వం ఈనాటి సాంఘిక వ్యవస్టయొక్క బహుముఖ కుటిలత్వంమిద యెత్తిన కత్తి అనుకున్నప్పుడు, అందులో నీవు చూపిన లోపాలు తప్పవు. ఏమైనా నీ సమిక్షకు కృతజ్ఞతలు. అభినందలు ఆర్‌. రామచంద్రారెడ్డి.

క్‌ కడప, 9-12-61 మ్మ్‌తులు గోవిందలెడ్డి గారికి. నీ ఉత్తరం చేరి బాలా రోజులై ౦ది కానీ, జవాబుయేమి వ్రాయడానికి తోపక యిన్నాళ్లా వ్రాయలేదు. నీజాబు మల్లారెడ్డి, వై. సి. వీ యింకా యితర మిత్రులూ చూసినారు. నీ అభిప్రాయాలే ఒక దృక్కోణం నుండి చూస్తే చాలా నమంజసనమైనవే. దృక్కోణాలలోనే భేదంవుందిగనుక జాబులతో చేసే వాదోపవాదాలవల్ల 'పెద్దప్రయోజనం వుండదని అనుకుంటున్నాను. కానీ ఒకమాట: క్రిష్టశాస్త్రిని గురించి నీవు ఆంత వాదం చేయనక్కరలేదు. ఆయన కవిత్వం మోద నాకుకూడా ఛాలా గౌరవంవుంది. మల్లారెడ్డి కూడా స్రీష్టళాస్రిని ఉద్దేశంచలేదు. (పేమ కవిత్వం మాచ కూడి మల్లా రెడ్డికి నీవనుకున్నంత ఎహ్యభావంలేదు. (పేమ కవులనబడేవాళ్ల మన స్తత్యంలొని ఒక అంశం గురించే మల్లారెడ్డి వ్రాసినాడు. ఏమైనా వీలున్నప్పుడు ముఖా ముఖి మాట్లాడుకుందాములే. నీ ఆరోగ్యం ఛురింవి వ్రాయి. ఆర్‌. రామచం౦;దారెడ్తి, నా! కడప, 16-12-61 మిత్రుడు గోవింద రెడ్డికి, నీ ఉత్తరం అందింది. కకం0118010 506618156ను గురించీ అడిగినావు. వివరాలు నాకేమి తెలియవుగానీ, దేశంలో 5060121519 లేకపోలేదు. కావాలంటే యెవరై నా డాక్షరనడిగి వివరాలు సంపాయించవచ్చు. వా టరు ఈ దినమే నీకు ఒక పుస్తకం గం౩౮. 800%- ౧౦౩లో పంపుతున్నాను. క9/0[౧0[00౪కే, కి9౪6[061620౪కీ సంబంధించింది. తీరికగా దువు. కొన్ని 6/09 కొత్తగా వుంటాయేమో. ముఖ్యంగా [౧|6౧౫/౦౪9 5౪9197౧కు సంబంధించిన ౧౧౭|౦|08౪కొంతతెలిసివుంటే ఈ పుస్తకం బాగాఅర్ధమౌతుంది. ఐనా నీకు అసాధ్యమేమి కాదులే. నిదానంగా చదువని గోపీవనందో్‌ నవల... వీలునామాను గురించి మునుపొకసారి వ్రాసి వంటివి ఆ పుస్తకం నీ దగ్గర వుంటే, రామమోహన్‌ వచ్చేటప్పుడు పంపించు. యిక్కడ అది దొరకలేదు, అభినందనలు ఆర్‌, రామచంద్రారెడ్డి,

8 పెడిపాశెం విరి-8-62 మిక్రులు శ్రీ గోవిందరెడ్డి గారికి. నేను మా వూరికివచ్చి 6 రోజులైంది. నీ ఆరోగ్యం బాగానే వుందని ఆశిస్తున్నాను. గజ్జల మల్లారెడ్డికి (ఫ్రొద్దుటూరులో సన్మానం చేయడానికి (ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. రేపు రివ తేదీ (ఆదివారం) నాడు “మల్లారెడ్డి అభినందనసభ' జరుగుతుంది. శ్రీశ్రీ, కుటుంబరావు, రనుణారెడ్డి, పుట్టపర్తి సభలో పాల్గొంటారు. అఆ నాటికి నేను ప్రొద్దుటూరులో వుంటాను? వై. సి.వి. కూడా వస్తాడు. నీవూ తప్పక రావాలని కోరుతున్నాను. నీవు ఒక్కనివీ రాలేకపోతే యెవరవై నా తోడు చేసుకొనిరా. లేకపోతే వై.సి.వి. నే మి వూరికి రమ్మని అక్కడి నుండి యిద్దరూ రాండి. యేమైనా నీవు తప్పక వస్తావని నమ్ముతున్నాను. ఆహ్వాన పత్రాలు (ప్రొద్దుటూరు నుండి వస్తాయి. జవాబు[వ్రాయి. అభినందనలతో రా. రామచంద్రారెడ్డి. పెడిపాశెం త్నీ-ర్‌-62 మిత్రులు గోవిందరెడ్డి గారికి. అభినందనలు. నీ జాబులు రెండూ వచ్చేటప్పటికి నేను వూర్జోలేను. మొన్నవచ్చి జాబులు చూసినాను. నీకేసు వివరాలు అన్నీ కుటుంబరావుకు తెలుపుతూ జాబు రాసినాను. జవాబువస్తూనే నీకు తెలువుతాను. నీ గేయం వరవాలేదు కాని “సవ్యసావి'లో మల్హారెడ్డిని వదే పదే (పస్తతించడం బాగుండదని అనుకుంటాను. అందువల్ల చాన్ని (ప్రకటించడం నాకు యిష్టం లేదు. సవ్యసాచిలో రాంమోహన్‌ కధ, జయరాం గేయం వదివినావు కదూ, యెొట్టున్నాయి? భవదీయుడు ఆర్‌. రామచంద్రారెడ్డి.

తి పెడిపాళిం 9-5-62

మిక్రులు శ్రీ గోవిందరెడ్డి గారికి.

అభినందనలు. నీవు 5వ తేది రాసిన కార్డు యీ దినం అందింది. యెందుకో ఆలస్యంగా వచ్చింది. కుటుంబరావుగారినుండి కూడా యీ దినమే జాబు వచ్చింది. అది యిందువెంట పంపుతున్నాను. * ౧౧19౩11114 200 ₹ చేసి [696115 తెలుపమన్నాడు. 38, 4*€ డోసులు మాశమే వాడమన్నాడు. మరి నీకు ఆ మందు యెక్కడ దొరుకుతుందో. తరువాత, నీ దప్పివిషయమూ, 5/౧00210/ వల్ల మనస్సుకు సంతోషంగా వుంటుందా అన్న విషయమూ ఆయన అడుగుతున్నాడు. _ నాకు తెలిపితే ఆయనకు రాస్తాను. లేదా నీవే ఆయనకు 6166[గా జాబురాయి. ఆయనకు రాయడంగురించి యేమి సంకోచం 'పెట్టుకోనక్కరలేదు.

+రామమోహన్‌ కధలో 0/01౧4114/ వుంది. 66౪810009౧ కూడా చాగానేవుంది కానీ చప్పగావుంది. అనగా 6గ౦౪|౦౧౭| 600౧16౧1 తక్కువై ది. 600010గ౧ తక్కువగావుంటే పాఠకుని సులభంగా ఆకర్షించలేదు. కానీ రాంమోహన్‌ తీసుకొన్న 16468 లోనే 810110౧9 కు యెక్కువ అవకాశంలేదు. కథను యింక కొంచెం 6౧1896 చేసివుంటే 9గ౦౪౦౧౭| 00౧16౧ యింక కొంచెం యెక్కువ పెట్టడానికి అవకాశం వుండేదనుకుంటాను.

జయరాం గేయంలో నడక చాలా అన్యాయంగా వుంది. వచన గేయమూ కాక్క, మామూలు గేయమూకాక, కొన్నిపదాలు గేయం మాదిరీ వుండి, మరికొన్ని వచనంమాదిరీ వుండడంవల్ల నాకూ చాలా అసంతృప్తి కలిగింది. భావాలు బాగనే వున్నాయి. కానీ అణ899168 లో వెప్పుకో తగిన ౧౦౪౫౭౯ కానీ అవేళశంకానీ లేవు. నీవన్నట్లు పత్రికల్లో రోజూవచ్చే యిప్పటి గేయాలతో పోలిస్తే జయరాం గేయం చాలా బాగుంది. కానీ మన

*జహోమియోపతి మందు

+సవ్యసాచిలో వచ్చిన కథానిక

*సవ్యసాచిలో వచ్చిన గేయాన్నిగురించి

10 గీటురాయి అదికాదుగదా ! ముఖ్యంగా నడకను గురించి ఠ్‌ద్ధ తీసుకొమ్మని వెప్పు. “నడక అన్నప్పుడు 4169 కాదు ముఖ్యం - మన చెవి మన 56058 01 ౧1౧౧౫౫” అదే (ప్రధానం. రాంమోహన్‌ ఆరోగ్యంగురించి రాయి. అభినందనలతో రా. రామచంద్రారెడ్డి పెడిపాశెం ని5్‌-5-62ి మి(క్రుడు గోవింద రెడ్డికి. అభినందనలు. ఈమధ్య నేను కొన్నాళ్లు వూర్ణోలేను. అందువల్ల జాబురాయడం ఆలస్యమైంది. నీ గేయాలు రెండూ. వేరినాయి. మొదటిది వాగలేదు. రెండవది పరవాలేదు. నీకు యీ సందర్భంలో ఒక విషయం చెప్పదలచుకున్నాను. గేయంకానీ, పద్యంకానీ రాస్తే భందోభంగం అయిందా లేదా అనే సంగతి రచయితకే తెలుస్తుంది. భందోభంగం కాకుండావుంట్నే ఆ తరువాత నడక బాగుందా, భావం బాగుందా అనే (పశ్నలువసాయి. నీవు పంపిన గేయాలు రెంటిలోనూ భందోభంగమైన పాదాలు వున్నాయి. యివి యెందుకు వచ్చినాయి అనే ప్రశ్నకంటె, యివి నీకెందుకు తెలియలేదనే (ప్రశ్నే ముఖ్యమైంది. నీ రెండవగేయం “దేశభక్రిలో “స్వార్ధపరతనె పూజించవోయ్‌” అనే పాదం “ముత్యాలనరం” బౌతుందేమో చూడు. అనలు దీనికి ఛందస్సు కూడా తెలియ నక్కరలేదు. యేమాత్రం 56౧56 0 ౧/1౧గ) వున్నా వెంటనే యీ పాదం కుంటుతున్నదని తెలుస్తుంది. భవదీయుడు ఆర్‌. రామచంద్రారెడ్డి.

[1 మెడిపాళిం 8-7-62

మిత్రుడు గోవింద రెడ్డికి,

నీ జాబు అందింది. *ఎజయరాం కధను గురించి నాదొక ముఖ్యమైన విమర్శవుంది. అరి 60౧16౧౯కు సంబంధించింది కాదు-10/005కు లేదా టెక్నిక్‌ కు సంబంధించింది. కథ చదివిన వెంటనే కధలో యేదో లోపం వున్నట్లు - కథ అసంపూర్ణంగా వున్నట్టు = ఒక 1661100 కలుగుతుంది. పూర్ణత్వం లేకపోవడం అనగా కథకుండవలసిన ముఖ్యాంగాలలో యేదో లేకపోవడం. లోపించింది యేమిటా అని చూచినప్పుడు కాంతమ్మ మరణం ద్వారా కధ అంతం కావడమే లోపంగా కనిపిస్తుంది. నిజానికి కథలోని సమస్యకు కాంతమ్మ మరణం పరిష్కారం కానేకాదు. కాంతమ్మ మరణం వలన సమస్య పరిష్కారం కాలేదు గనుక కథ అంతం కాలేదు. ఒక పురుషుడు, ఒక స్త్రీ కలుసుకోవాలని కోరుతారు. వాళ్ల కలయికకు కొన్ని అడ్డంకులు కలుగుతాయి. ఆ అడ్డంకులను అధిగమించడంలోనే కథయొక్క పాణం అంతా వుంది. చాన్నే సాహిత్యపరిభాషలో “కథలోని సమస్య" అంటాం; “లేదా “ఘర్షణ అంటాం. అడ్డంకులను అధిగమించ గలిగితే కథ సుఖాంతం బౌతుంది. అధిగమించలేకపోతే కథ విషాదాంతం బౌతుంది. గశేమకథలన్నీ యీవిధంగానే సుఖాంతమో, విషాదాంతమో బొతాయి. పేమ కధలేకాదు, యేకథైైనా అంతే. మా అడ్డంకులను అధిగమించడం, అధి గమించలేకపోవడం అనేది పాతల (ప్రయత్నాలమోదనే ఆధారపడవఠె, పాత్రల (ప్రయత్నం యేమిలేకుండా హరాక్తుగా ఒక పాత మరణిస్తే, అప్పుడు ఆ కధ కథధేకాకుండా పోతుంది. రామాయణంలో రాముడు రావణుని చంపి సీతను తిరిగి తెచ్చుకుంటే అది కథ ఐంది. రాముని [పయత్నం లేకుండానే రావణుడు హఠాత్తుగా(సపరివారంగా ) మరణించినాడనీ, తరువాత సీతారాములు మ శ్రీకలుసుకున్నారనీఅంటే అది కధకాదుగదా! జయరాం కధలో అదేజరిగింది. కాంతమ్మ నిష్కారణంగా (అనగా కధతో యేమి సంబంధంలేని కారణాల వల్ల) చచ్చిపోయింది. కథలోని సమస్య సమస్యగానే మిగిలిపోయింది,

ఉసవ్యసాచి ప్మతికలో (పచురణ పొందిన కథానిక.

అందువల్లనే యీ కథకు ఉద్దేశ్యం యేమనిగానీ, యీ కథ చెప్పుతున్న ౧017 యేమనిగానీ (ప్రశ్నవేసుకుంటే జవాబులేదు.

ఒక విధంగా జవాబు చెప్పాలంటే చెప్పవచ్చు. కానీ అది జయరాం ఊహించి వుండడు. విధి బలీయమైందని గానీ, ౧౫౭౧ ౧/0౧౦565 - 061 6౦6 61500565 అని గానీ యీ కథలోని 01౧ అని చెప్పవచ్చు. యింత అసహ్యమైన వేదాంతం జయరాం ఊద్ధేశంలో వుండదు. అప్పుడు 1660౧01621 గా విధి (లేక 8౦6) కథలో ఒక పాత బొతుంది. ఆపాత (ప్రయత్నం వలన కాంతమ్మ మరణిస్తుంది. అప్పుడు కథలోని సమస్య (లేక ఘర్షణ) యేమిటంటే విధికీ మనిషికీ మధ్యనవున్న వైరుధ్యం. ఈ విధంగా చూసినప్పుడు కథకు 18010168] గా పూర్ణత్వం వస్తుంది. కాంతమ్మ మరణం అనేది కథలో సహజభాగం బొతుంది. (యీ వివరణ యెందుకిస్తున్నా నంటే కథలోని ౪621౧659 ను స్పష్టం చేయడానికే.)

యీ కథ రాయడంలో టర్జెనీవ్‌ను అనుసరించినట్లు జయరాం శివరామి రెడ్డితో అన్నాడట. గ౦౧౫౩౧11౦ 886 లోని కథలను అనుసరిస్తే యీ యిబ్బందులే వెంటబడతాయి. టర్జైనీవ్‌ [0౧౧౭౧౧౦158 మాథత్రమేగాదు. స్త్ర, అంటే ఒక [౧౪౩[4౧/ అనీ, ఒక ౧౭640౫ అనీ, ఒక 6౧18౧4 అనీ ఆయనకు కొన్ని భావాలున్నాయి.. (గెంగా౭గ౧ళ01545 లో చాలామందికీ వున్నాయి యీ భావాలు). పూర్వ రచయితలు యెంత గొప్పవాళశ్షై నా, వాళ్లను ౪౧౦14081 గా 101104 కావొద్దని జయరాంతోచెప్పు. ఈ కథను 66610౧ చేయడమూ, వున్న గ౭18/18| ను ౧8౧౮416 చేయడమూ చాలా బాగుంది.

గె. గెడ 6[౧82౧ర?2 10ర 6౪

13 కడప. 18-38-63 068! 60౪1౧64 గింరేర/

11135౧6407 8 ౧౧౦౧1౧ 51009 ! 16061౪66 0౮6 129 1641697 2౧౮6 | గాం51 060 ౪0౮6౯ 1౧6౪106౧౦౦ 10 6౫60696 ౧౧6 10! ఫం 1౧౦౧61౧216/ 10౧3 6912౪ 1౧ 601106. 16౪49 90౧18 4/0 ౪6౭15 200 11౧81 ౮౭౭౧8౧) 9౮౭౩౪84 [౧౧6 “100647 [4111100 ౩౧6 64౧1౧09 1౧6 1856 14/0 ౪681౧9 |! ౪/25 ని౯౭౦00001964 ౪10 90 గ౧౫౭౧౫/ 1౧65, 582౪7/8980%1, ౧౯౧1౯41! 980౧16 61606110౧5 8౧6 ౦1 00౪156 116 6618౧౧8110 ౧856 808106 ౧౧8.

1 (686 “ఉగం? 64/6౧౦/ 7686 29 9000 ౭9 ! [౧86 1౧6 0001, 8౧6 06016 500% 716 000 ౭౧6 106 2౧06౧)" ! ౧౭6 (686 [000 808౦ ౪1100 | ౧6౧06౧౦6! ౪611] ౧౦౪4 10 1811: 800641 0 “816౧౧5 +1600౧16006.

1400౧1౧౧౦౪ ౧౦౪ 18 | 2౧ 6౧114166. 5060౧౦ 11౧006 1! 08౧ రంగగ౧1610/ 98౫. [119 13౪0060166 16000104! 6౪1096 19 10 950108 4 5670156 0౧ 116 ౧68691 41 16 1811 6౧౮౦ 6 510౧౧. 1౧ 18010158 66౪168 15 50 60గ౧౫౦౧ 1౧ ౪119 800౧193 84 16 ౧29 627౧664 ౧౦ ౧౭౧౧౪ 010 *'419౧౧/1415₹. 7015 ౧౭౧౧6 15 ౧౦౧౪|4| ౭౧౧౦౧6 106 0/1169 8౧౮ 20౪ ౪166 ౧461౧౮ 8 560156 8106 6౧౮ 0 126510౧/ 15 5416 10 [4౪౮6 9౧౧1066 [1౧8 0 “416౧౧/ 4/15.

1౧ “016 000 8౧౮6 1౧6 2౧6౦6౧)" 018 616౧6౧ ౦0% $60156 13 ౪6/ 500౧00, 0611౧ 6 0119? 510౧/ 11 19 ౧౦౪ 90 940౧9. 1౧ 104 "06 600 ౩౧౮ (116 2౧6౧౫" 1$ 0౧6 0 0 “6౧౧/౨ ౧౧౦51 18౧౧069 5101185. శి10౧౩ ౪/11 16 916౧16౧4 ౦0+ 56గ౧/౧|59, అ8 510౧/ ౧౭9 ౭ ౧౦౪౭గ౮| 6౧౧౦౪10౧81! 00౧16౧ 28 ౪6|| 29 42 51000 ౧౮౧౧౫౧|18/18౧ 0౮611001. 7౧6 01091 91004, “46 04600/ ౪84/5" 159 8 0౦00! 0౧౭ 0802056 14 [౧39 ౧౦ 6౧౧0110౧81! 00౧160౧2 ఈ081 15, 1 4065౧ 9౪068 2౧౫ 6౧౧040౧ 1౧ 016 ౧9466౯. శతిగత 18 15 ౧౦౪ 84 8|| 06168 1౧ 106 910౧/ ౪౧61061 ౧6 240208౯ 00గ౧౧౧౫౭౧69 ౦ 6౦0౧6౭౧౫౧౩ 1169 26100 0 ౪16 గ౦1106 0111061 ౪౦ 8815 [119 0164 00౪ ౧౦౦6 119౧64 8765186, 01600౪4756 11 100169 1116 016 266006 00౧౧౫౫౭౧౮8 106 ౧౦1106 ౧8౧“5 [౧0౧690/, 061 50౧1600౪ 11661! ౧81109 910గ/ 5 ౧0౯ ౧౯౦౧6౯ 66౪6910066 10 91౪9 ౬ 0162 1668 10 116 ॥6466 10 141 61604

త్కీగిర్రే 166010810411 0"4900౧/ 15 807986 ౧6౮౧౧౭౧1(2/180 1౧ 8 18796 ౧౮౧౧౦6౯౦ 5101169 ౪041 020 ౧6 0౮6? 970008060౪ 10! ₹6 ౧౦౦? 6౪116గ08. &౧6 [115 5౪౧08601 &150 10! 10౪6 2౧6 70౧4౧6౦6 1$ 6166066 10 2 ౧4౧౧06? ౦1 910169. 864 ౪1 811 ౧19 [46%4014401900 ౧6 [00౧10౧10 1౧0110424009 [౧19 18౪06౧16 1006[0010౪46 15 81 01 8610186.

14 జిగిర ౪0౮౪ గాలం! గ276 ౧౦166 1081 ౧౧0౮6౧ ౪51685 రం౧+ 60గాం|౪ [81 1600౧14౮60 10-68 041 13 ౨6080656 10 6౮8౫7 ౪16 51653 13 0౧ 6౧౦1100 20౧6 ౧9౫/౦[౧0100౪ 2౧6 2౧౩/ 616౧౧6౧1 0 5౮67౧౧96 90/20 116 5107/ 2% 0౧౮6 85 2 5600౧064 216 0౧6. 8641 1౧6౧ ౧౦౮8౧ 1662౧16006 ౧89 12౪7811664 2 10౧6 618౧09 0౧౧) 16 6౭౪5 0 018౧౧౧. = 1640౧11౧౦౪ 11 15 1666! 58691169 ౪0౪౯ 6౧601410౧9. గిగా ఈ 15 3 21110: 1[0 ౧౧౪౩6౬౧ 70౪/5 2 2082 ౧204642 కెళళేర) ₹/12784/2644- 4, 8-1-64. ౨౭8? 66౪71062 [౧౭౦౮ రఈ0౪౮56 ౧౧6. | ర16౧' ౪7116 10౪0౮6 1౧ ౧6౧1 10 ౪0౪ 1891 16167 10 ౧౪ 21 0౪668౧8౧. 110080 1 ౧01801 88 ౪6|| ౪116 ₹0గ౧) ఛ1)8/84862.. | 88006 [1676 0౧ 3154 69౪9౧1౧9 2౧6 ౧౭/6 6౮|౪/ *)01౧66 64670౧ ౧6౪ ౪85 రడ. 706 ౪౧౦16 231౧౦5౧౧66 1౧ 106 0౧68 19 ౪617 6౧౦౦౪801౧౮ 10 ౧౧6 6%08౭1 *10ం[ ౧ ౧౦౦? ౧68110. 12% 50/8 01828006 11౪/9. ఇ౧41 18 200061 ౧౧౫౨౭ గం ౪౧81 8290644 ౪౦౪561, అం8180 2౭౧6 గంగి౭ గిగం0202 081800 159 ౮౭౫౭౭౧౫ 601౧0 ? 15 ౧9 798117 ఈ1000 2౧౪101౧6 0౯ 510017 ౪౧11106 24/87 115 11౧6 ౪౧౮6 90౧౧౭ ౧౯౪16౫14 0 ౦0467 1119 ౧౦౪ ౧౭౭౫7 2 ౪౧౦16 *688 31006 ౧6 ౪6౧౪ ౧౦౧౫4 070౧015109 10 6౮6౪016 ౧1009611 6౧11761 10 ౪10౧8 086 13 గ౭౧౧౭ స!10[20 60100? 19 ౧6 2౧౫౪౧౧66 ౧6౭ 661౪1096 2 100? (006౪0101 ౧68110 15 21/80 18496 [6060 1౧ 10౪01౧ 5220898010] ఇగ 06 968౧6109 ౪౦౮౪? ౧0910/ ౧0౪ 2౧6 1116౧ 40 ఓ ౧/11 0651 ౪౧౨౧65 10 211! ౦1 ౪0౮6. 70౮685 వ ప ఇనిశాలాంధ దినపతికలో

15 విజయవాడ. 10-2-64 మిత్రులు గోవిందరెడ్డి గారికి, నీ జాబు చేరింది. నా కథలమోద నీ సుదీర్దమైన నమోక్ష నాలో ౧1825201 560౧0౧౪6 కలిగించింది. దాన్ని గురించి యిప్పుడు యీ జాబులో చర్చించడానికి నాకు తీరిక తక్కువగా వున్నందున మానుకుంటున్నాను - త్షమించు. యింకా నాలుగైదురోజులు యీ వారమంతా నాకు తీరిక దొరికే టట్టు లేదు. అందువలన అది పక్కనబెట్టి ముందు నీకు జాబు రాస్తామని నేను ఒక పదిరోజులపాటు వూరికిపోయి మొన్నరాత్రే వచ్చినాను. అందువలన యింకా కొంత అలసటగా కూడా వుంది. దానికితోడు యిక్కడ- పనులుకూడా ఎక్కువగానే వున్నాయి. తీరిక దొరికిన తర్వాత కథలవిషయం చర్చించుకుందాములే. కడపలో రాంమ్మోహన్‌తో మాట్లాడినాను. . అంతా చాగున్నామని చెప్పినాడు. ముందు నీ ఆరోగ్యంసంగతి చూసుకో. త్వరగా మదద్రాసుకుపోయే యేర్పాట్లు తప్పకచేయి. నా కథల సంపుటి (అలసినగుండెలు) విశాలాంధలో 560006 66410౧ వేయిస్తున్నాను. యీ నెలాఖరులో తయారుకావచ్చు. ఐనవెంటనే ఒక కాపీ పంపుతాను. మి అందరికి అభినందనలు. భవదీయుడు ఆర్‌. రామచంద్రారెడ్డి.

16 ౪/1)87284/262-4. 13-2-64. 5681 60౪1౧64 గెంరేయ.

1 ౪౦116 ౪0౮6 2 16116? 90౧౧6 +00? 68౪9 ౭80 1౧ ౧6౧౧/ 10 8 165467 01౪0౪౧5. 8411 ౧౭౪6 349గ౧/8|63 [60666 1౪/0 ౧౧0? 1810౧ 1/0గ ౪0౪. డి 1౧6 11166 164605 రంజ!౧9 ౪100 ౧౧ 54011695 [౧2౪6 !6281%/ 066౧ 2 ౧162౭9౮618 10 6౭6. [21౪0060 ౧౭౪6 1256౧ 50 గం౦౧ ౧81౧౩ 10 7026 ౧౫౪ 560౧189 8681౧ 10 111౧8 20006 6౧౧. 2౧6 €0 ౪/6 5౪80౧ 10౧9 ౧18069 0 6711015౧) 1౧ 11561 ౪6౧/ 1816/గ0౧0 10! ౧౧6. శిగం౮ర : 10౧౦౪/ ౪౧81 ౭ ౧81౧141 506591౧655 0౧6016౧౧) ౪10109 15.

501౪46 0౧80౧ ?141165/ 1౧21 ౪౦౮ ౧8౪6 500౪6766 ౪౮౧౦౧ ౧౧6 19 ౧6811/ ౪78౧/ 6౧౧08251౧0 10 ౧౧6. | 80 ౧౦౪58100 1115 ౦౮41 ౦ 8౧౫ ౧౧౦ర690/ 018159 గం౮ం5%/. | ౧4౪6, 1౧ €ఈ20%, ౧6౪6౯ 066౧ 9601801 10 90 ౧౮౦౧ ౦1 014156.

1౧ 61676౧06 10 ౪౦౮౪? 6ంగ౭౧6 181 ౪౧7116 ౧౫ ౦౧1౧10౧ 0౧ ౪70౪4? 6౧110130, |! ౮0౧110౧౦౪/ ౧౦0౪/ | 68౧ ౧66౬ ౪06 66౧8౧6. 1౧6 900%/ “దేశంలోని దేవకన్యలు” 18 0[600౪6[539 2 ౪6౧/ ౧౦౪/61641! 910% | 1708 ౪0 ౧౧0౬ ౧0౪6౯61 0౧౭ 4౧౧౦౧౮ గ౧౫/ 910/169, 50, ౧౭14౧21 1[9[0616 ౧4౪6 గ౧0౪౪64 8 56౧51106 గ౧౫8౧ 1156 ౪0౮ ౪6౧/ 350౯0౧91. 158 011 18141 15 ౧6 గాంక4 ౧0౪/6/1౮61, 906 ౧0౪ 0211 18 063ఓ 5602096 ౧౧0౩౬౦ ౧౧౪ ౦16! 5101189 26 1600010411 9౪0910 10 181 0౧9. ౧0౧1196 ౧౦౪68గ64| ౧౭855100౧9 26 685౪ 10 66౭౧161 (0౧? 10 6౪౦౧౭ 16 798660). 1615 ౧౧06 61410611 10 ౦86 16౧66 8౧౦110౧౩, 8119 ౪7 90106 01 ౧౪ 5107169 ౪౧10౧ ౮6౧16196 (6౧6౮6౯ 6౧౦౪౦౧9 [౧8౪6 060 ౧1801 ౭00౯661296 07 5605111/6 1886613 ర0[ ౧2౪౦ 121166 10 ౧౧0౪6 3761806 168665. 1! [000 10 ౪/19 ౧0౦ 1౧ ౧౧౫ టమ

౧. ౧2౧8౦౧2౧౮8 గంరర/,

17 విజయవాడ-4 18-6-64 మిృిిక్రుడు శ్రీ గోవింద రెడ్డికి, అభినందనలు. మోకు జాబు రాయక చాలారోజులైంది. జయరాం జాబుకుకూడా సమాధానం యివ్వలేదు. బహుశా మోరు ఆశవదలిపెట్టి వుండవచ్చు. జయరాం కథ యింకా ఆంధ్రప్రభలో రాలేదనుకుంటాను. నేను విజయవాడ వదలిపెట్టి వచ్చేస్తున్నాను. యిక్కడ నా *ఉద్యో గౌనికి రాజీనామా యివ్చినాను. నెలాఖరువరకు ఉద్యోగంచేసి తర్వాత వచ్చేస్తున్నాను. యిక్కడ వాతావరణం సరిపడకా, గుమాస్తామాదిరి 01108 ౪0/1 చేయలేకా వచ్చేస్తున్నాను. అందరూ క్షేమంగా వున్నారనుకుంటాను. వీలుంటే జాబురాయి. అభినందనలు, - ఆర్‌. రామచందారెడ్డి. ఇవిశొాలొం(ధఢ గీనపతికలో

18 కడప, 10-10-64 మిత్రుడు గోవింద రెడ్డికి. అభివాదాలు. పోయిన నెల జఓి2ివ తేదీ నాడు జయరాం *ఒక కథ పంపి నా అభిప్రాయం అడిగినాడు. కేవలం అభిప్రాయమే ఐతే వెంటనే రాసి పంపివుండేవాజణ్ణి. దాన్ని నా అభిప్రాయాలకు అనుగుణంగా తిరగరాసి పంపిస్తే బాగుంటుందని అనిపించింది. కానీ వెంటనే ఆపని చేయడానికి నాకు తీరిక లేకపోయింది; నా ౪2౧5126000 ౪౦. అంతా 18 060౯౪ చేసే పనిలో వుండినాను. ఆపని ఐన తర్వాత జయరాంకు జాబు రాయవచ్చు లెమ్మని ఆగినాను. కథ యిప్పుడు తిరగరాసి నీకు పంపుతున్నాను. జయరాం మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాలో యెక్కడున్నాడో తెలియదు. జయరాం గానీ, రాంమోహన్‌గానీ నాకు మహబూబ్‌నగర్‌ జిలానుండి జాబు శాయలేదు. అందువలన యీ కథలు నీకు పంపుతున్నాను. యీ రెండుకథలూ జయరాంకు పంపించు. జయరాం కథ రగ గా వున్నట్టు నాకు అనిపించింది. యీకథేకాదు;

జయరాం కథలన్నీ అట్లే వున్నాయి. కథ అంతా మొత్తంమోద చూసినప్పుడు 1౧19180108! 18౧6 లో వుంటుందేకాని, 8౧౧౦110081 ౧182౧9 లో వుండడం లేదు. ౬౯00110౧81 390601 వుంటుంది కానీ, దాన్ని సరిగా వినియోగించు కోడు. సరిగా వినియోగించుకోవడమంటే, కథ చదివి ముగించేటప్పటికి పాఠకునిమోద బలమైన 6౧౦౪౦౧౭| [౧౧౧౭౦1 పడడమన్నమాట. పాఠకుని హృదయంలో యేదో ఒక 6౧0110౧ కలగాలి; లేదా ఒక ౧౧౦౦6 యేర్చడాలి. కథలో తగినంత సరుకు వుండికూడా, జయరాం దాన్ని సరిగా 69౧1011 చేయడంలేదు. బహుశా జయరాం పద్ధతి యింతేకావచ్చు. యీ పద్ధతిలో యిక పెద్దగా మార్పు రాకపోవచ్చునని కూడా నేను అనుకుంటున్నాను.

॥ నేను తిరగ రాసిన కథ ౧౭1664 9౫౧౧౧16 కాకపోవచ్చు. యెవరైనా

బావతనవళ్లడా కథమీడ పమూగంగా ఆ 54 వందేదన తొలి

చేల్యుక్ష లగ అచ్చయింది,

19 అంతకంటె బాగా (దానినే) రాసినా రాయవచ్చు. కానీ, నా అభిప్రాయాలు స్పష్టపరచడానికి అది ఉపయోగపడుతుం దనుకుంటున్నాను. కథలో పాత్ర (మూర్తి) కథారచయిత కావడంకూడా నాకు అనవసరమనిపించింది. సాధించిన (ప్రయోజనమేమోలేదు. ఆ అంశంద్వారా వాడు [014౧116 అని చెప్పడం ఉద్దేశ్యమైతే వివరలో వాడు మొత్తం 1౧౦1646౧6ను కథా వస్తువుగా ఇ౫91011 చేయడానికి పూనుకోవడం 6౪/౧|౦8&| గా లేదూ ? వీలైతే నీ అభిప్రాయాలుకూడా రాయి, రా. రామచంద్రారెడ్డి,

20 కడప, 2-8-67 మిశ్రుడు గోవింద రెడ్డికి. నీ జాబు నిన్న చేరింది. యిక్కడ అందరమూ క్షేమం. లెక్సర ర్హందరూ య్శర్రముక్కపల్లెలోనే వున్నారు కాబట్టి వాళ్లను దాదాపు రోజూ చూస్తుంటాను. మల్లారెడ్డి కడప వదలిపెట్టి వాళ్లవూరు చేరినాడు. తక్కిన వాళ్లను బజార్లో కలుస్తుంటాను. _ వారానికి నాలుగైై దుసార్హైనా బజారు పోతుంటాను. ఉఊమాతృ దేవోభవ" నిన్ను కదిలించలేదని అన్నావు. నీవు 9605111౪78 7926416? కాదని అనలేను కానీ, [0709765951/6 18601007 అనేది నీలో ఒక 050565510౧ గా తయారైైందేమో అని నాకు వాలారోజులుగా ఒక అనుమానం వుంది. యిప్పడుకూడా అదేపని చేసిందని అనుకుంటున్నాను. యీ కథలో 0/09/65917/6 00౧46౧ యేమి లేదు. కానీ, 1880610౧80/ 00౧12౧1 కూడా కేమి లేదు. అనగా 1860108168! ౪౭1868 అనేవే యేవీలేవు. పైగా శారద పాత్రను స్వార్ధపరురాఖనీ, 88601154 అనీ అర్ధం చేసుకున్నావు. కాబట్టి, సహజంగానే ఆమెపట్ల వ్యతిరేకతా, కథపట్ల వెగటూ కలిగివుంటాయి. నిజానికి శారద స్వార్ధపరురాలు కాదు. మహా స్వాభిమాని. యెంత స్వాభిమానమంటే తల్లినికూడా యెప్పుడూ ఒక 12౪06 అడగలేదు-చిన్నప్పుడు కూడా. మహా స్వాభిమానే కాదు, మహా 96091౪9 కూడా. యెంత 56౧5111/6 అంటే, తనకు ఒక విన్న అవమానం జరిగితే - అది అవమానం కూడా కాదు; తాను తాంబూలం వేనుకుంటే తల్లి మందలించింది - అది జీవితాంతం మరిచిపోలేదు. యెంతో 58151117౪6 ఏతే తప్ప తల్లి ఆదరణ లభించతేదనే వ్యథ వుండదు. అసలు పిల్లలకు ఆ 60 ఇక్టూడా వుండదు. యెంతో 9 1-65186౧ (స్వాభిమానం) వుంటే తప్ప తల్లి ఆదరణ కోసం ప్రయత్నం (46: ౭166/0/0) చేయకుండా వుండదు. నీవనుకున్నట్లు ఆమె 6601151 మాత్రమే ఐతే ఆమె యెవ్వరినీ (ప్రేించ లేదు. మరి అమెకు (ఘేమించే + క్రిలేదా? (పేమకు (890006 చేసేశక్రి ఇవసుంధరగారి కధానిక నా

అేదా? అవి కూడా చాలా [1౩% 1౪61 లోనే, అంత 9605100/6 ౪౦౧౧౩౧ క తగిన 16౪/6! లోనే వున్నాయి. తన తండ్రిని యెంతగా గేమింవిందోచూడు. రంగమిదకూడా యెంత అభిమానమో చూడు. రంగకు తన చెల్లెలు అన్యాయం చేస్తున్నదని అనుమానం! తనతల్లి తన తండ్రిని సరిగా చూడడం లేదని అనుమానం! యివన్నీ కలిపి యెవరైనా 20౧07081 ౧56౧౦0108౫ (౭౧/౭౧) అనవచ్చు. కానీ నాకు అలా అనిపించడంలేదు. నాకు కనిపించే దల్దా 8౪0910 18౪6! లో విత్రించబడిన ౧౪౧౭౧ 56091౪710/ మాత్రమే.

కథలోని గొప్పతనమంతా అదే - 9480610 ౧౦౧౫౭౧ 3609110410 యిది కథ చదివేటప్పుడే 19866? 1661 కావాలి. లేకపోతే, తరువాత 6016 1019118048] 8౧4|/513 కు అందేదికాదు. యేకథైనా అంతే. యేకళైనా అంతే. 11౧6641346 6౧00081! 80౧881! అనేదే కళాలక్షణం. క£౧0ళంగ&| ౭౧౧౪౭! యేమి లేకున్నా, కేవలం 60౧1804 ను బట్టే ఒకదాన్ని ఉత్తమ సాహి త్యంగా (వవారంచేసే యీనాటి అభ్యుదయ విమర్శకులధోరణి యెట్లున్నదంటే, వాళ్ల సూత్రాల ప్రకారం సుందరయ్య ఉపన్యాసాలసుకూడా ఉ త్తమ సాహిత్య మనవచ్చు.! మరి 211 [41420 రచనలు కూడా సాహిత్యమని యింతవరకూ మన మెవరమూ అంగీకరించలేదు.

యింక యెొంతరాసినా 6౧8/4! గా మాత్రమే రాయగలను. కనుక చాలిస్తున్నాను.

అభినందనలు, రా. రామచంద్రారెడ్డి,

22 కడప, వి6-7-68

మిత్రుడు గోవిందరెడ్డికి

సీ జాబు అందింది. మొత్తంమాద “సంవేదన మన మి(కవర్గంలోని వాళ్ల కేకాక, బయటివాళ్లకు కూడా సంతృప్తికరంగానే వుంటున్నది. కొన్ని విమర్శలు వున్నా, ప్రశంసలే యెక్కుపగా వస్తున్నాయి. “వ్య క్తిగత' విమర్శ అనేదీ, మరీ ఘాటుగా వుందనేదీ మొదటి ఆక్షేపణ. పథ్రికనిండా రా. రా. వుంటున్నాడనీ, అంతా 0౧8 ౧౫౭౧ 5%0౪ అనేదీ రెండవ ఆక్షేపణ, దేశం లోని రచయిత లెవ్వరూ తమ రచనలు పంపడంలేదు గనుకనే నేను రాయ వలసి వస్తున్నది. యింకా కొన్నాళ్లు గడిస్తే నాకు శ్రమ తగ్గుతుందని ఆశిస్తున్నాను. కానీ నా 60౧110610౧ తగ్గితే, 542౧6816 తగ్గిపోతుందని మన మిత్రులు అంటూనే వున్నారు. మొత్తంమోద యిదొక విషమ పరిస్థితి గానే వుంది. యేమైనా 'సంవేదన' దేశంలో మంచి సంచలనం కలిగించింది. నార్ల వెంకటేశ్వరరావు వంటివాళ్లు తమంతకు తామే పత్రికను (ప్రశంసిస్తూ జాబులు రాసినారు.

ఇని గ, ౦ కూడా అందింది.

రాచకొండ కథ “తప్పు నేను చదవలేదు. వీలే తే వేంటనే పంపించు.

'పెండ్డిజాబు పంపుతున్నాను. వీలైతే ెండ్రికిరా. సెండ్లీకని కాక పోయినా, మిత్రులందరినీ చూడవచ్చుగదా. సంవత్సరానికొకసారై నా చూసు కుంటూ వుంటే బాగుంటుంది కదా,

రామ్మోహన్‌ కూడా ఉత్తరం రాసినాడు. వాళ్ల స్కూలు [ప్రయత్నం మొత్తంమోద ప్రోత్సాహకరంగా లేదని తెలుస్తున్నది.

అభివాదాలు, రా, రామదం(దారెడ్డి, ల! *సం పేదనకు విరాళం,

23 గి!0900౪ 58-311, 28-5-71, 068 60౪71౧64 గంరేర, గంం61/66 ౪706! 161167 890061 8 గ౧0౧౧౧ 8౮౦. | ౪729 6611౧8 8 | 6167 70౧) ౮౭4౯౭౧1 28150, 2౧6 50! ౪811664 50 184 1! 600016 '౪013/ 10 000% 01౪0౪6 ౭౩0౧౦6. 1 40౧1 [0౧0౪ ౧ త౭౭౯౭గ౫ 15 50 51160౧1 ౧౦౪౧ ౧19౭56 255 ౧౧౫ €0 ౪/16 500౧.

౯౧0౧ ౪౦౮౪ ౧౦11౪021 0౧1౧౦౧౩ | 0౭016? 1౧8 ౪04 ౭6 9011461 20001 116 600౧౧౧౮౧15 ౧౦౪౭౧౧౫౭౧1 1౧ 1౧618. ఉగ6 115 0:6161/౧6559 ౧౭5 61౪76౧ ౪064 10 ౪/09 ౧011108] ౪16౪5. "096 19 90౧8 1౮54110460౧ 1౧ ౪౦౪ 6114015౧ 8881౧91 0. ౯.1; 8౧6 ౪0౮6 3౧8 50/61/ 61980001[- 1696 ౪10 1 | 02౧ 5౧౧8111156 ౪1) ౪0౪, 1౧060౧ ౧6౧8౧౩ | 608౧౧౦1 ౪౧౦117 88౯66 ౪11౧ ౪06. 8614080 ౧౧8౧65 70౪6 5౪80౧ 2౧ 26౧14167 010600.07.[|7? 7౧80. ౧,1. 15 86 16856 ౧౦౧69౪ 6౪6౧ 1౪06 111౧ 119 00110169 276 ౪//౦౧౮. ౪/౧6/6858 ౪6 0.౯. ౧41. 19 ౪1161 ర15[0౧65+. తి!! 115 ౪116 1౭40 ![6౪01010౧ 15 0౧౪ ౧౧౭౭౧ 10 రేంం61/8 ౧౮౦౦౧18 1106 ౪/00. ఓ00% 21౪067 ౧600066 1౧) నం॥818, ౧100౧ (5 ౧౧46౧. ఓ00% 2 181 600/6 1౧ ఓ. 86౧081. 1100 15 500% 0గ౧|౧౭|. 4/10 €౧6 [10౧6 ౧41101310/ ౧ 9081 [౧8౧63 116/ 0౧10664 8౧6 0౦0౮౪0౧౯ 81 16 60//4౧1 ౧01106 011166౧3 ౭౧౦6 ౪/10 061౯ 060౧౧౧౭౧౦౭ 6౧151606 6 56౧/1069 081 1౧6 0/౧౧1౧౭!3 ౧6 ౧0౪65 2౧6 8౧1 500121! 616గ)6౧౮ 0! 86౧941. 7161 0౧ ౧౦116081! ॥౧6€0 687 15 181 0 ౧౧౮౧౮౭71౧౮ ౭8! ౧౦111104! ౦౧౧౦౧౭౧6. 00 *06 10౧5 ౧౮౧౦6౧౧౩ 15 గీంలగంగ? తగిలే 1 ల 2/6 9500068011 ౧౮5౪1౧౮ 106 $58౧౧9 ౧౦0110/ 0% ౧౧౮౧౦6౩ 51111, 119 0౧1 0608056 ౧1౦51 ౦01 119 గ౧0|106 ర౭౧౭గ౧౫౪౭౧1 26 911 1౧ 1౧617 98౧/106. రిం ౪౦౪ 1౧106 ౪06 08౧0 ౧౧౭6 ౭ [6౪01000౧ ౪1 16 ౧౦౦౧61810౧ 01 0గ౧౧|౧౭|9 2౧6 00/౪౧ 001106 ౦1[6615? ౪౧౭1 ౧౭౮6 ౪0౦౪ క80% 8౧ ౪గంంం0606౧9 ౧౯6౪ 10 +06 ౪116 1169 0 116 గ!8గగ5159? కిం *0;? విరసం, | 6020౧01 587 ౩11౧60 2౯9 ర19[0౧99ఓ 066 1౧6౫ 8౧౩ 1౪51 50 ౧౭౧౫ ₹00159. 15 11 ౧౦1 ౧10616౪'0081/ 58౧06 1186 1౧8 6౧16 1౧108076 10% 16 10018100 0 విరసం 68౧06 *70[గ 2 96౬0 1౧౧౧౦51615 6811100 ౧6౧౧961౪65 దిగంబర కవులు ౦౪101 ౪౧)౦[౧ 100! ౧8౪6 81686౪ 6696166 1౧91 [80852 100౧, 6.8. 1. 6063౧01 800/0౪6 01 విరపం 28౧౮6 ౪౧10౧ ౦0 16౧) 159 1౧ ౪౦౮౪౯ ౦౧౧౦౧ గ6%06€ 8౧౮; ౪116౧ ₹/7దగర్ర? ౯188586 06 24/8/ ౪7064! 0118౧20633 8౧64 (0 90౧6 600! 1౧1౧61౧0.

70౪65 క. 202 ౧92904౧2 ం6ిల్వే?,

24 గిగ|0500౪7 68-311, 23-12-71. 5౭౭ 60౪1౧68 గంరర౪. ౧16356 6౫0౪౮56 ౧౧6 €0! ౧౦1 ౪౧౧1౧6 10 ౪06 6871197 ౧ం౪ం౧ | 16066166 ౪7౦౪7? 1616? 900096 10/66 ౧౧౦౧౪౧౨ ౭9౦. స0౪/ 1081116 880918 068% 155609 19 1౧ 8 $6౧096 564166 2౧6 ౧౧114 16 €41%/ అగ(౧౧౦566 1౧ ౭1] 119 ౭౧౪ [4082౧135 8౧6 006౧16! [6౪010౮- ₹0౧8౧/ 1801109, ౦౪౯ [18౧6158 ౦౦౧౫౧౧౪౧1౩ ౭/8 1౧6౪419100 1౧ 3[2౧౧6- 18551) 561 600౧1/861610౧/ ౧0510768 0౧ 118 0౧6 ౧8౧౮6, 1౧6/ ౧౦౧6౭౧౧౧ 1౧612 ౭౧6 గి9512 10! ౧౦0191౪1౧0 6౧069౧ 56000110 82౧012 50690; 0౧ 116 01061 ౧8౧6, 16/ 60౧1 927 2 ౪౦16 ౩92105 6౧1౧8 ౪౧16౧ 19 0౧6౧1 560౧౦గ1౧8 రి౭3౧. తఉగఠ 1౧9 సిర౫811605 ౪00 801 11617 1౧90121100 ₹000 0%1౧8 2౧౮ [4౧౭0, ౪/౧6/69 60 116 968౧6 10627 0౦ 116/ 9411 95౪647 07 ౧80 3౧౮6 ౧1 ౧66 800107 00102 ౪/89 ౪01100 శం! తగం/1080 16501040౧5 1౧ 116 5606%0/ 000౧611, 6౪6౧ ౪౧119 ౬౧01206 2064 [72౧066 0౧౦56 10 518౧6 ౧౭4౯౭1. 1౧6 502౧06081005 60౪౪106౯01 0౧81౧8 ౧89 గా౭రం 4/01/1640 60గాగిలగ5గ 2 18690106 500) ౭౧6 ఈ6౧/ 60గా౧౧౮౧15 50౪164 06 [౧0౧6౩(1/ 392౧౧66 10 1106 18 1౧6 000౧0౪౧194 గశ0౪9006౧1 ౧89 6/6౧ 0110 10 960% 9606౧68815. | 02౪111 60. 1 19811 60౧1 ౪8౧1 6౧16? 1౧0 ౧01102] ౦18౧౧౫65 110 ౪06. 016296 ౪116 ౧౧౦౪ ౭008706561 [0౪ 19 ౪౦౮౯ ౧608110? 1! ౧0౧6 ౪00౪ 26 69691౧08 [006 164100. 1 0651 ౪19౧౭9. ౪0౮౪5 గ, ౧8౧౭౦౧8౧62 గింర6౫/, మాస్కో బి-811. 27-8-72 మి్శతుడు గోవింద రెడ్డికి. నమస్కారాలు. జయరాం అడ్రసు నాకు తెలియదు. కనుక నీకు పంపిన యీ జాబు వెంటనే జయరాంకు (మ్రైద్రాబాదుకు) పంపించు. ప్రస్తుతం విశేషాలేమో రాయనందుకు క్షమించు. రా. రామచందారెడ్డి. న!

25 గిగ0900౪*/ 8-311, 18-7-73. 568! 60౪1౧68 [666౪.

గం001/96 706! 16169 ర4166 4-6-73. గిగం! 8 35000౧ 2 6౧0 1౧000/21, ౪౦౮? 161167 ౪/85 2 ౧162566 10 ౧686.

50౪060 1౧3౪6 8618391 7681136641 1168 ౧౪186౧౪0౧3 ౧౭1౪6 ౦ €1[౧6 51008౧ - ౧0౧౮౪౯౧౮ 566460 ౧6౪701060047165. ౧0600 €౧6 9606721151 ౧౧౦౪౦౧౪౭౧1 1౧ 4౧౦00౧8 ౧88 6౮0౧9 & 101 0 6౭౧౧8౮6 11౧89 6౦౧9 ౭1 16251 0౧6 ౮౦౦6 10108 - 11 ౧౭౩ [070౮0౧1 6౫౧౦566 116 లగింగగ౧610166] ౪|౯4 ౧6ఈ/0[0[008/169, 1౧616461౧0 16 ౪1125410 98౧8. నీగిరే 11616 ౪125980] 16110౪45, ౪౧౯౧ 5॥| 5/1 ౧0910౧66 ౯0౧౫ 01841 092౧15800౧ 0 ౪౧1001 ౧౦ ౪/89 18 ౧6916604 ౧౫9౧66 €0 00గ౧౯౧౦౧౫|౩6 ౪/౧ 541 5/1, 0౧15 ౪1042 [ఈ౪016000౧150 15 242/9 1196 8౧౦౧౮ నింణ/-0064/8క015 16511515: 1 ౪/౭9 ఈ16/6 6౪6౧ 66/౧9 1౧6 11౧16 0 12౧ 8౧౮ 5౧౮913. తిగిండ౪/ 1! 2౧ 0146 1౧41 161/6 19 ౧0౪ 2 00౧8006 1౧ ౪0౪ ౧౦1602! ౦౪9001

తీ![0౧0 ౪141 013 16416? |! 28౧౫౫ 6౧౦1091౧00 81018 0౧ 5/1 9/ ౪౧10[ 1 ౪౦6161౧ 1970, [౧616 1౧ [40900౪ 11౧89 2986 860౧ ౧౪౨1150266 1౧ 1౧618, 0౪1 ! 6ం౧ 6౫0601 ౪0౪ 10 ౧౭౪6 969% 11. 50 | 2౧ 96౧6100 1660౪06, | 60౧11౧౦౪ 1౪0౪ ౧౭2౪౮8 686 21 106 ౪౦గ6 01+ 5/1 87 4ం ౪0100 1౧82౪76 ౧6916766 1౧ ౧౫ 20016. 1౧ 2౧౪ 0856, | ౧౩౪6౦2 1661100 (1286 1౧15 271016 ౪/11 20068! 10 ౪౦4. ౯౪6౧ ౪0౪ రంగ + 1156 గ | ఆంటడ|6 ౪౪౧౧ గ౮౦౧ 800/601816 ౪0౮౯ [0౧658 0౧1౧10౧ ౦0౧ ౬ అోడె/౭/800 [౧85 216260 8686 16 2౧06 ! ౧౧౦౪ ౧1౩ 0౧|౧|౦౧ 400.

[107/ 15 ౪0౪4! ౧6411 ౧౦౪/868౫97 | ౧౦౧౪ 1168 15 ౧౦ 00౧౧012154 ౪/10) 0౪07 ౧6810.

1 ౧౭౪౮6 1051 600౧140669 ౪/0 [౧౩౧౧౧౦౧౧ 10! 50%6 1006 ౧౦౪, 120 ౧౦౬౪౧61౧౫౩ 2౧౪7 ౦ ౧19 ౪౧౪౧౫౩ 1౧ ౪5413౧60౧2 ౧౦౪౭62౮5. 1 60౧11000౪4 ౪౧

ద|6236 /౧601.

౪/0 0991 ౪15065, "04/5, గ. గంగడంగ8౧6ర/2 గంర6/,

26 హైదరాబాబ్‌, 20-2-88

మిత్రుడు గోవింద రెడ్డికి,

శుభాకాంక్షలు. నీజాబు నాలుగు రోజులక్రితం అందింది. నీ ఆరోగ్యం బాగుంటుందని అనుకోలేదు గానీ, మరీ యింత అధ్వాన్నంగా వుంటుందని ఊహించలేదు. యేమైనా, నీవు జాబు రాసినందుకు యెంతో సంతోషం కలిగింది.

నా ఆరోగ్యంకూడా యిటీవల చాలా క్షీణించింది. కొన్ని నెలలుగా సీరసం యెక్కువైంది. నీవింకా యింగ్రీషులోకి అనువాదం చేయగలుగుతున్నా వంటే, ఒక విధంగా నా ఆరోగ్యంకంటె నీ ఆరోగ్యమే బాగుందేమో అనిపిస్తుంది. నాకు రాయడానికి అటుంచి చదువుకోవడానికి కూడా ఓపిక వుండడంలేదు. ఉదయం ఒకగంట న్యూస్‌పేపరు చదివేటప్పటికి అలసట కలుగుతుంది. అనగా ౧౧6౧12| ౪౦1 కూడా యేమి చేయలేని స్థితిలో వున్నాను. వండైం డేండ్లనుండి వున్న బ్రాంకైటీస్‌ అలాగే వుంది. దానికితోడు యిప్పుడు 'నిగాక! 081 ౪886౧658 యెక్కువై౦ది. యితర జచ్చేమా లేదు. నాలుగై దేండ్లనుండి 1059 01 ౪౭18౧1 జరుగుతూనే వుంది. మొతత్తమోద యిద్దరమూ ఒకే స్థితిలో వున్నామన్నమాట!

ఉన్చి జ్రన్సువాదం చూవినాను. మొత్తమోద నాకేమో నచ్చలేదు. గతంలో నీవు మంచి యింగిషు రాసేవానివిగదా. అ ఛాషతో యివ్వుడు నీకు పరిచయం పోయినట్టుంది. రచన అనేది సాధనమోద మెరుగాతూ వస్తుంది. _ నీకు సాధపేలేదుగదా? అందువల్ల నీకు చిన్నప్పుడు వున్న సామర్థం కూడా తరిగిపోయింది. తప్పులు లేకుండా రాసిన భాషను 60/6౦ ౬౧0115% అంటారు. అటుతర్వాత సాధనచేసి 0౦౦౮ [౧011౯౧ రాయడం నేర్చుకోవాలి. నీ అనువాదం ౮౦౦4 6౧01190 కాకపోవడమే కాక, అక్కడక్కడ తప్పులుకూడా వున్నాయి. అనగా నీవు పూర్తిగా 60/6౦ 5౧0118 కూడా రాయలేకపోయినావు. యీ విషయం జయరామైనా వెప్ప గలిగి వుండాలి. యేమైనా నీవు శ్రమపడి అనువాదం చేసినందుకు అభినందిం

*రా, రా, అలపినగుం డెలు కథ,

27 చాలి. మోమోటం లేకుండా నా అభిప్రాయం చెప్పినందుకు నీవుబాధపడవవి నాకు తెలుసు, పరాయి భాషలో తప్పులు లేకుండా రచన చేయడం గొప్ప మేధావులకు కూడా సులభంకాదు. నేను యిటీవల అనువాద సమస్యలు అనే పుస్తకం రాసినాను. నీవు చదివినావో, లేదో? కనీసం దాన్ని గురించి వినివుంటావని అనుకుంటున్నాను. రామ్మాహనైనా చెప్పివుంటాడు. నీవు చదవకుండా వుంటే, రామ్మోహన్‌కు జాబురాసి తెప్పించుకో. అతని దగ్గర రెండు కాపీలు వుండాలి - ఒకటి నేను పంపినాను, మరొకటి విశాలాంధ్ర (పప్రచురణాలయంవాట్టు ఫ్రీగా యిచ్చినారు. రచన చేయడం, అనువాదం చేయడం యెంత కష్టమో పుస్తకంలో బాగా వివరించినాను. చభాకాంక్షలు. రా. రామచంద్రారెడ్డి. టె

26 కడప, 16-1-61

మృతుడు జయరొంకు,

నమస్కాఠాలు. నీ 12వ తేదీ జాబు చేరిందీ. నిన్నా, మొన్నా, సెల వులై నందువల్ల జవాబువ్రాయలేదు.

నీ జాబులో (ప్రమయొక్క ౧6౧౭౧15౧08 1౧606౧06 ను గురించీ, పిచ్చెక్కించే 1౧146౧06 ను గురింవీ వ్రాసినావు. అవి రెండూ ఒకేబోట వు౦డజాలవని నేననలేదు. “ఒకే వస్తువులో రెండు పరస్పర విరుద్ధ శక్తులు వురడటం అరుదుకాదుగదా!' అంటూ నీవు చేసిన వాదమంతా అనవసరం. నీవే 4016 చేసినట్టు- “అవి రెండూ పరస్పర విరుద్ధమైన శక్తులు. పరస్పరం పోషించుకునే శక్తులుగావు." అని మాత్రమే నేను. (వ్రాసింది. నీవు 'శపేమను గురించి 116989 (వాస్తుంటే రెంటినీ పేర్కొనవచ్చు; కానీ నీవు (వ్రాస్తున్నది కథ గనుక, కథలోని ౧౫౧ 1662 ను ఒకటి బలపరుస్తుందనీ, మరొకటి బలహీన పరుస్తుందనీ నాఅభహ్రాయం,. ఈఅభిప్రాయం స్పష్టంగానే చెప్పినాసనుకుంటాను. పాకు సంబంధమున్నదల్లా చెప్పాలనుకోవడం పొరపాటు. నీవువ్రాసేది 01081200 కాదుగదా! కథ అనేది 61601178 గా విం!౧166 గా ౧౦౪6గ౮| గా వుండడానికే నా సలహాలు. కథమాదికంటె సత్యం చెప్పడం మీదనే నీకు ద్ధవుంటే, అది నీయిష్టం. నమస్కారములు

రా, రామచంద్రారెడ్డి.

29 కడప, 17-11-62 మిత్రుడు. జయరొమిరెడ్డికి, అభినందనలు. నీజాబు చేరింది. (ప్రసాదరావుగారు మూడురోజులనాడు మా ఆఫీసుకువచ్చి వుండిరి. వాలాసేపు మాట్లాడినాము. ఆయన వ్యాసం తృ ప్ర్లికరంగాలేదని నేను చెప్పలేదుగానీ ఆయనకు అర్ధం ఐ వుంటుందని అనుకుంటున్నాను. కవిత్వం గురింవీ, భందస్సు గురింవీ, భందస్సులోని లయను గురించీ బాలా సేఫు మాట్లాడుకున్నాము. వ్యాసం వాపస్‌ యివ్వలేదు. రేవు ఆదివారంనాడు మళ్లీ కనిపిసానన్నాడు. గోపీచందు నవల నేను చదవలేదు, గోపీచందు తెలివిపరుడేగానీ, ఆయన ఫిలాసఫీమోద నాకు యెప్పుడూ గురుత్వంలేదు. పుస్తకం దొరికితే తప్పక చదువుతాను. 'సవ్యసావిని గురించి నీ అభిప్రాయం న్యాయమైనదే. మేముకూడా అదే అనుకుంటున్నాము, అభినందనలు, ఆర్‌. రామచంద్రారెడ్డి

30 కడప, 80-11-67 మీత్రుడు జయరాంకు, నీ ఉత్తరం అందింది. నీ కథ మళ్లీ చదివి నీకు జవాబు రాయాలను కున్నాను. “సృజని కాపీ వెంటనే దొరకనందుకు ఆలస్యమైంది.

“గానుగెద్దు జీవితాలు" బాగానేవుంది. కానీ 1౧6౧౧౪ కొత్తది కాదనుకుంటాను. యామధ్య యిలాంటి కధలు యెక్కువగానే వస్తున్నాయనుకుంటాను. అంటే, స 6. 0. కుటుంబాలలో కేవలం దారిద్య్రం మూలంగా విసుగూ, అసంతృ ప్రీ, పరస్పర అకారణ ద్వేషాలు పెరగడం - యిలాంటి యితివృత్తగల కధలు.

మిత్రుడు “వెంకటేశ్వరరావు కథలో ఒక తీవ్రమైన లోపం వుందంటు న్నాడు. కధాంతంలో “వెచ్చటి స్పర్శ! కాసేవు ఆ హృదయాలలోని అకాంతి, అలజడి-అన్నీ మాయమయ్యాయి,” అన్నవాక్యం కధయొక్క 5౧1/1 కు (లేదా ౪1116 వ్యక్తంచేసే 501/1 కు) వ్యతిరేకంగా వుందంటున్నాడు. గానుగెద్దు తత్వానికి ఆ సుఖానుభూతి వ్యతిరేకం. యే అనుభూతీ లేకుండా జంతువుల్లాగా కామం తీర్చుకొనివుంటే గానుగెద్దు తత్వానికి సరిపోయేది- యిదీ ఆయనవాదం.

జీవితంపట్లా, ఒకరికొకరిపట్టా యెంత "అసంతృప్రివున్నా, ఒకరినుండి ఒకరు శరీర సౌఖ్యాలు పొందుతున్నారు, గానుగెద్దుల్దాగా - అనేదే నీ ఉద్దేశం కావచ్చు. ఈ విషయం నేను వెప్పినాను. కానీ వెంకటేశ్వరరావు (వగ్రై రాలు) కు నచ్చలేదు.

ఏమైనా ఒక చర్చనీయాంశం బయలుదేరింది గనుక, నీవుకూడా ఆలోచించు. వరవరరావు కడపకు రాలేదు, యింతవరకు ఉత్తరంకూడా రాయలేదట. మోరు (ప్రొద్దుటూరుకు యెప్పుడు పోతున్నారు? అన్నకూ, రాంమోహన్‌కూ అభినందలు తెలువు.

అభినందనలు, రా. రామచంద్రారెడ్డి, ఉఆర్వీయార్‌

31 కడ ్త 28-2-68

మిత్రుడు జయరాంకు,

అభివాదాలు. నీ జాబు చేరింది, “సంవేదనికు సంబంధించిన ప్రయత్నాలు చురుకుగానే సాగుతున్నాయి. ౪వ తేదీనాడు మేము మ(దానుకు పోయివుంటిమి. 18వ తిరిగి వచ్చినాము. శ్రీ శ్రీతో- ఒక గేయం (నదసత్పంశయం) తెబ్బినాము. “వాడినమళ్లైలు" కథలు నాలుగింటిమోదా కొ. కు. సమిక్ష రాసియిచ్చినాడు. మద్రాసులో యింకా కొందరు మిత్రులను కలిసినాము. అందరూ వాలా (ప్రోత్సాహకరంగా మాట్లాడినారు. మద్రాను నుండి యింకా కొంత [౧౧౭/6 6౧౭౦1 చేస్తున్నాము.

౧౧౭11౪ యింకా కొరతగానే వుందని చెప్పాలి. నీదగ్గర కథ ఏదైనా వుంటే పంపించు. గ6౪౪౧౭ లో పెట్టుకొని వుంటాము.

రాచకొండ, కొ. కు. ల కధలగురించి యేదో యక్ష్మప్రశ్న వేసినావు. 7౧9 0891 యేది అంటే యెప్పుడూ యక్షవ్రశ్నగానే వుంటుంది. కొ.కు. కధల్లోకెల్ల నాకు గొప్పదనిపించేది “కురూపి”. 00౧18౧1 లో గొప్పతనం వున్నప్పుడు 1260౧16081 66808 వుంటేకూడా అవి నీ దృష్టికి రానీయకుండా 6౦౧16౧1 నిన్ను ముగ్దున్ని చేస్తుంది. అట్లాంటి గొపత్పతనం వుంది “కురూపి” 60౧16౧౯ లో. అంటే. దానిలో 1660౧168! 6౮68186198 వున్నాయనికాదు. వున్నాయో లేదో నాకెప్పుడూ ఆ (ప్రశ్నే రాలేదు. మరోమాట. కొ.కు. రాసిన వందలాది కధలన్నీ యిప్పుడు నా మనసులో వున్నాయని చెప్పలేను.

రాచకొండను గురింవి ఆంత స్పష్టంగా చెప్పలేను. ఆయన విన్నప్పుడు రాసిన “జరీ అంచు తెల్లవీర," “మెరుపు మెరిసింది. లాంటి కథానికలు చక్కని ఖండకావ్యాల్లాగా 50820 గా వుండడమేగాక, శిల్పదృష్ట్యాకూడా 1124-165-గా వుండేవి. ఆరు సారా కథల్లోనూ, అ తరుపాతరాసిన అగ్గిపుల్ల, కుక్కపిల్ల, సబ్బుబిల్ల, అరటితొక్క, బల్లవెక్క, రొట్టెముక్క మొదలైన కథల్లోనూ 218౧06 తప్పిందనే నాకు అనిపించింది. అగ్గిపుల్ల, అరటితొక్క చాలా ౧01466] కథలు, కానీ యేపాత్రకు, యే సన్నివేశానికి యెంత [ప్రాముఖ్యం వుండాలనే విషయంలో 0812౧06 తప్పినాయి. రొట్టెముక్కకూడా చాలా

3౩2 ౧౦౪/8గ౮| కథే-కానీ కధలో కథగా చెప్పడంవల్ల దాని 61601 నీరుగారి పోయినట్లు వుండింది. కథానిక శిల్ప రహస్యం రాచకొండకు యొంత బాగా తెలిసిందీ 'మంవీ-చెడూ'” అనే కథలో వెల్లడౌతుంది. అంత శిల్చ్బ జ్ఞానంవుండి కూడా (ప్రతి కథలోనూ 9812౧06 తప్పడం నాకు ఆశ్చర్యంగానే వుంటున్నది. యింతకూ యేది గొప్పదంటే నేను చెప్పలేను. పత్రిక ఉగాదికి రావాలి. మార్చి శరిన 141౧010౧ వుంటుంది. శ్రీత్తీనీ కొ. కు. నూ ఆహ్వానించినాము, 614౧4 గానే చేయాలని అనుకుంటున్నాం. గోవింద రెడ్డి, రాంమోహనూ బాగున్నారు కదూ. అభినందనలు రా, రామచంద్రారెడ్డి. కడప. 13-3-68 మిశ్రుడు జయరాంకు, నీజాబు అందింది. కొ. కు. సమిక్ష పంపుతున్నాను. గగ్రైస్సుకోసం మేము యింకొక కాపీ వ్రాసుకున్నాము. యింకా అచ్చు కాలేదు. లేకపోతే అచ్చుకాపీయే పంపేవాళణ్ణి. యిప్పటికి నుమవూరు 80 "పేజీలు అవ్వైనాయి. యింకా 70 కావలసి వుంది. చందాలు యిష్పుడేమో అనుకోలేదు. పతతిక కాపీలు చేతిలో పట్టు కొని చందాలకు పోతే బాగుంటుందని అందరమూ అనుకున్నాము. అనుబంధాలూ - అవరోధాలూ అందరూ బాగుందనే అంటున్నారు. నీ కథల్లో దేంట్లోనూ లేని 6౧౧౦౪00౧81 60౧18౧1 దీంట్రోవుంది. అందుకే కథ బాలా గ0౪|౧8 గా వుంది. నీవు కడపకు వచ్చినప్పుడు దీన్ని గురించి యింకా వివరంగా మాట్లాడుకోవచ్చు. ముఖవిత్రం బాపు పంపుతానన్నాడు. యెందువల్లనో యింకా రాలేదు. యీ సంబికకు ముఖవితం యేదీ లేకపోవచ్చు. అందరికీ అభివాదాలు. రా. రామచంద్రారెడ్డి. ర!

33 కడప, 5-9-68 మిత్రుడు జయరాంకు, నీ కథ (ప్రణయము - పరిధి) అందింది. బాగనేవుంది; “నంవేదన'లో

వేయవచ్చునని అనుకుంటున్నాను. _ [12119 యెక్కువ బౌతుందేమో అనే అనుమానం మాత్రం కొంతవుంది. యిప్పటికి కుటుంబరావుగారి వ్యాసం ఒకటీ (బాలసాహిత్యం గురించి), రమణారెడ్డిగారి వ్యాసం ఒకటీ (0866౪611 మోద) వచ్చినాయి. 5.౪.5. గిం గారు సుమారు 15, 20 పేజీల వ్యాసం

(86654 సిద్ధాంతాలమోద) పం౦ంప్త్పతానని రాగినారు. 6. గ. గిం గారిది

తప్పక వస్తుందని రామప్ప నిన్ననే తిరుపతినుండివచ్చి చెప్పినాడు. యిక

కుందుర్హిది ఒక వ్యాసమూ, శీలా వీ(ర్రాజుది ఒక కధా అ౫౧౭౦౬ చేస్తున్నాము.

మన పుట్టప్తుర్ది మనుచరిత మోద రాస్తున్నాడు; క్క 5 రోజుల్లో తయా

రాతుంది. సాంబుడు కూడా చలంను 666౯6 చేస్తూ (నేను [660౧154 అన్నానుగా) వ్యాసం రాయడానికి కత్తులు నూరుతున్నాడు. యివన్నీ పోగా, నేను యివృటికే రెండునమోక్షలు - ఒకటి వరవరరావు “చలినెగళ్ల" మోదా, మరొకటి అద్టేపల్లి రామమోహనరావు శ్రీ శ్రీ మిద రాసిన వ్యాసాలమోదా - రాసినాను. యింతలో తిలక్‌ గేయసంపుటి సమోక్షకు వచ్చింది. దానిమోద రాస్తానో లేదో యిప్పుడే చెప్పలేను. (నేను 15వ తేదీ ప్రాంతంలో హైదరాబాదుకు పోవలసి వుంటుంది.) త్రిపురనేని వెంకటేశ్వరరావుగారు. మొన్న ఉత్తరం రాసినారు - రమణా రెడ్డిగారి వ్యాసానికి సమాధానం రాస్తాను, వేసుకుంటారా అని. _ వేసుకుంటానని వెంటనే జవాబు రాసినాను, కనుక 9౫0౯౦1 చేస్తున్నవి అన్నీ వస్తే నీకథకు స్ధలం లేకపోవచ్చు. కానీ ష్యతికలో ఒక కథైనా లేకపోతే బాగుండదు గనుక, సీలా వీరాజుగారిది రాకపోతే నీది తప్పక వేయాలని అనుకుంటున్నాను.

నీవు పంపినకధ వబాగనేవుంది కానీ, ఆ అమ్మాయి అంత సులభంగా

ప్రణయ కలాపాలకు దిగడంచల్ల మరి తేలిక మనిషిగా కనపడుతున్నది. అందువల్ల షారకుని పూర్తి సానుభూతి యేర్చడదు. అమె తొందరపాటు 10946/ చేసే - కనీసం ౦1౭౧ చేసే 980% 070606 యిచ్చివుంబే బావుండే దేమో - ఐనా, కథలోని పాయింటుకు ఆ అమ్మాయిమోద సానుభూతి కలగడం

౩4

అవసరమా అనేదికూడా చర్చనీయాంశమే కావచ్చు. యింతకు మించి నేనేమో వెప్పలేను.

రామమోహన్‌ '“విశాలాంధ్ర'లో రాసిన కథ వచదివినాను. నా అభిప్రాయం కోసం రామమోహన్‌ జాబు రాసినా, నేను జవాబు రాయలేదు. క్షమించమనిచెప్పు. కధమిద చెప్పవలసిందేమి నాకు కనిపించలేదు. కథ వున్నంతలో బాగనే వుంది. కాకపోతే యితివృత్తం కొత్తదేమో కాదు. క00గ0% కూడా కధకు తగినంతగా వుంది; యింక యెక్కువైతే మరీ 6800-51౪1 గా తయారౌతుంది. యెందుకంటే అది ముందే 568౯౧6౧181 కధ.

హైదరాబాదులో మా ౧01168! 90%00| యీ నెల 20వ తేదీనుండి మొదలౌతుందని మాల్లారెడ్డి వెప్పినాడు. 00౧11౧2800 16164 కోనం

అభినందనలు రా. రామచం ద్రారెడ్డి,

365 కడప, 26-10-68 మీ[కుడు జయరాంకు, అభినందనలు. నీవు రామవ్పకు రాసిన జాబు చూసినాను. అంత కటువుగా యెందుకు రాసినావో అర్ధం కాలేదు. రామప్ప చేసిన నేరాలు వున్నాయి గానీ, చేయని నేరాలుకూడా ఆరోపించినావు. 'నంవేదనిను రామప్ప సొంతంగా భావించినాడనడమూ, యమ్మే డిగీ వగై రాలు ప్రస్తా వించడమూ మరీ అన్యాయం, సాంబుని విషయంలో నీకు 0820%-8/00౧64 సరిగా తెలియదు. వివరంగా చెప్పడానికి మాకూ వ్యవధి లేకపోయింది. *సొంబుడు రాసిన వ్యాసమంతా యధాతధంగా అబ్చ్బువేయడం సాధ్యంకాదు. కొన్ని డజన్ల దుష్టాన్వ్నయాలూ, కొన్ని వందల స్పెల్లింగు తప్పులూ, నా నిజాయితీని కూడా శంకించే అర్ధం లేని దారుణమైన ఆరోపణలూ (మొదట మరి తీవంగాపున్న వ్యాసాన్ని నామోద 60౧51606/840౧ తో 50116౧ చేసినానని సాంబుడే చెప్పిన తర్వాత మిగిలిన ఆలోపణలు యివి), ప్రింటింగ్‌ (పెస్‌లో పనిచేసేవాళ్లు 46010061 చేయడం సాధ్యంకాని బ్రహ్మలిపిలాంటి రాతా, యివన్నీ అటుంవి యీ తప్పు అన్నిటినీ సవరించినా, అచ్చులో 20 'పేజీలువచ్చే ఆ వ్యాసాన్ని యధాతధంగా వేయలేము. యొందుకంటే, పై తప్పులన్నీ సవరించిన తర్వాతగూడా దానికా 1౧1911606081. [11830/ స్టాయిలేదు. అది యధాతధంగా వేస్తే “సంవేదన స్దాయి పడిపోతుందనీ, కనుక కొంత 641 చేయాలనీ సాంబునితో మొదటి రోజుననే (సెప్టంబర్‌ 14 సాయంత్రం) చెప్పినాను. అప్పుడే సాంబుడు చాలా గొడవచేసినాడు. ఒక అక్షరం తగ్టించడానికికూడా అతను సుముఖంగా లేడు ఆ సందర్భంలో జరిగిన వాగ్వాదంలో “అట్రై తే మేము డబ్బిచ్చేది యెందుకు?” అని అనరాని మాటకూడా అన్నాడు. ఆ మాటను యేమాత్రం సాగదీసినా అప్పుడే సాంబునితో తెగతెంపులు జరిగేవి. కానీ ఆ పరిణామాన్ని యెవరూ వాంభించలేదు గనుక ఆ మాటను యెవరమూ పట్టించుకోలేదు, చివరకు 64 చేయడానికి అంగీకరించి, నన్నే నాకు బుద్ధిపుట్టినంత 0౪1 చేయ మన్నాడు. కానీ సహృదయతతో అన్న మాట కాదది, నిష్టరంగా అన్నదే. ... ఇరంవేదనలో చనంమీద

కనుక ఆ బాధ్యత నేను మోసుకోకుండా మరుదినం సాంబునితోనే కొన్నీ భాగాలు 6౪4 చేయించినాను - అచ్బులో సుమారు 5, 6 పేజీలు వచ్చేభాగాలు. మిగిలినదాన్ని 187 60౧ చేయమని రామప్పకు అప్పగించి నేను హై(దా బాదుకు పోయినాను. నేను వచ్చేటప్పటికి రామప్ప, ౧ ౪ గ, కలిసి మరి కొన్ని భాగాలు - సుమారు 4, ర పేజీల ౧౭|6? - 0౮6౬ చేసి ౪77 00౧౫ చేసి పెట్టినారు. నేను వస్తూనే విషయం చెప్పి, నా ఆమోదం కొరకు అంతా వినిపించినారు. టెక్నికల్‌గా వాస్త చేసింది తప్పే ఐనా, సాంబునికేమో నష్టం జరుగలేదు గనుక, సాంబుని వ్యాసంలో 4, 5 "పేజీలు తగ్గడం వాంభింపదగిన పరిణామం గనుక, నేను ఆమోదం యివ్చినాను. యివ్వకుండా వుంటే, వాట్ట 6౪1 చేసిన భాగాలను !6-1౧00/00/816 చేసి మళీ 181 00౧౫ చేసేవాళ్తే.. చేస్తామని అన్నారుకూడా. కనుక ఆ నేరంలో వాళ్ల భాగంకంటే నా భాగమే (ప్రధానమైంది. నా నేరమే కేవలం 1800౧168! అనుకుంటున్నాను గనుక, వాళ్ల నేరం మరీ 1824115640 $6౧598 లో మాత్రమే మదీ [౧7/199151 గా మాసేనప్పుడు మాత్రమే నేరం బౌతుంది. నా నేరమే కేవలం 18600102! అని యందుకంటున్నానంటే మొత్తం 0861 806౧4 ను బట్టి కట్‌ చేయకపోతే అది “సంవేదన ౧765౪06 కి నష్టం కఠిగించడమూ, నేను కట్‌ చేయడానికి సొంబుడు అంగికరించడమూ అటుంవి, అతను 'యగసాహితి” సభ్యుడై నందు వల్లనే మొత్తం యీ 5114460౧ అంతా యేర్పడింది. అతను మన సభ్యుడే కాకపోతే ఆ వ్యాసం ౪1016 916 గా, గ6౯౦1659 గా 791661 చేయదగింది. అతను నభ్యుడై నందువల్లనే నేనైనా, నా అమోదంతో (2౧౪0108166 ఆమో దమే అనుకో) రామప్పైనా అతని వ్యాసంలో చేయి చేనుకున్నది. అతను సభ్యుడై నందువల్ల బాధ్యతలు పెరగవలసిందిపోయి, హకు,లు పాత్రమే 'పెరగాలనడం 1602113016 కూడా కాదు - 1118081500, 1 ఓం 19 8000 ఇ 016.

నేను సరిగా అప్పుడే (16 సాయంత్రం) హైద్రావాదుకు పోకుండా వుంటే పరిస్థితి యేవిధంగా 6697/61!0౧ అయ్యేదో చెప్పలేను. సాంబుని పిలివి మరికొన్ని భాగాలు అతనితోనే 517116 01 వేయించి వుందునో, అతన్ని ఒప్పించలేక గానీ, ఒప్పించే బాధ పడలేకగానీ, వూరికే వుందునో చెప్పలేను, యేమైనా వాళ్లు చేసింది చివరకు ఆమోదించినాను. వాళ్ల వేసింది తప్పు అని

౩7

తెలిసికూడా తప్పు అని వాళ్లతో అన్నాను కూడా. సాంబుడు ౧౧౦1691 చేస్తాడేమో 0118[6 బౌతాడేమో అనే 56౧56 లో తప్పు అనే అనుకున్నాను గానీ, నీవు చెప్పే ౧౦|156056౧96 లో కాదు. ౦1651 వేస్తాడనుకున్నాను గానీ; రాజీనామా యిచ్చేటంత 566౧68 01684146 చేస్తాడనుకోలేదు.

యీ కేసులో ౧౪౪౦౧౦[00|081! 08060706౧6 చాలా వుంది. అదంతా యిష్పుడు చెప్పడం సాధ్యంకాదు.

యిక సమావేశం నంగతి. అసలు సమావేశం వేసింది నా బలవంతం వల్చనే. 5, 6 మాసాలనుండి రామప్ప డబ్బూ వసూలు చేయడం లేదు, అకొంట్ఫూ రాయడం లేదు. యెన్ని హెచ్చరికలు చేసినా రామప్పతో వని చేయించుకోలేక, చివరకు యీ విషయంలో 86౧681 006౪7 లో రామప్పమిద 6[౧౭796-5[661 పెట్టాలనే ఏకైక ఉద్దేశ్యంతోనే 8౧౪౯౭! 006౪ వేయమన్నాను. యిది కూడా వాయిదా వేయాలని రామప్ప (పయత్నించినాడుగానీ, నేను 1౧515 చేసినాను. కనుక సమావేశంలో అకౌంట్లు చూపించక పోవడం అనేది నీవు నేరంగా వేయడం సరికాదు. 5,6 మాసాలుగా అకౌంట్లు రాయకపోవడం అనే ౮6416! నేరాన్ని చర్చించడానికే నమావేశం వేయబడింది.

మొత్తంమోద సమావేశం అస్తవ్యస్తంగా జరిగింది. కానీ దీనికి రామప్పనుగానీ, యిక్కడున్న యితరులనుగానీ నిందించడం న్యాయం కాదు, 19వ తేదీ వరకు మాలో యెవరివద్దనుండీ జాబు రాలేదు. ఆనాడు వచ్చిన 1ఐ. యస్‌. జాబులో తప్పక వస్తామన్న మాటలేదు. రామప్పకు రంగసాయిపురంలో మల్లారెడ్డి కనపడి చెప్పిందాకా సమావేశం ఖాయంకాలేదు. అనగా 20 రాథ్రి. రామప్ప 21 సాయంత్రం వచ్చినప్పటినుండి మల్లారెడ్డి కోరిన డిన్నర్‌ కోసం (ప్రయత్నం చేసుకోవడమే సరిపోయింది. (యెవరిదగ్గరా డబ్బులు లేవుగా). మళ్లీ మరుదినం సమావేశం మధ్యలో జరిగిన ఆటంకాలు నీకు తెలిసినవే. అవి చాలలేదన్నట్లు మల్లారెడ్డి 2పం ద్రఓబులరెడ్డిని డిన్నర్‌కు ఆహ్వానించి, ఒక ౧౫౪11016 6గ919 సృష్టించి, మన సమస్యలు చర్చించుకోడానికి అణుమాత్రం కూడా అవకాశం మిగలకుండా చేసినాడు.

1, ఐ, సుబ్బారెడ్డి, పొడ్డుటూరు (మాజీ మునిసిపల్‌ ఛైర్మన్‌)

(ప్రొద్దటూరు మాజీ స, ౬ గీ

దీనికి రామప్పను నిందించాలన్న యోచన నీ కెలా వచ్చిందో విత్రంగా వుంది. పోనీ నిన్నేఒజకమాట అడుగుతాను. నీవు ఆ రాత్రే తిరిగిపోవలసినంత అవసరం వున్నవాడివి 22 సాయంథత్రం సమావేశానికి యెందుకు అంగీకరించినావు? బబ ఉదయంగానీ, 21 సాయంథ్రంగానీ సమావేశం వేసుకోవాలని నీకెందుకు తోచలేదు? యీ మాట యెందుకు అంటున్నానంటే, నీవు 9 గంటల బస్సుకే వెళ్లకుండావుంటే డిన్నరు తర్వాత మన సమస్యలు చర్చించడానికి యింకా అవకాళంవుండింది. మొత్తంమాద 9651009 గా చర్చ జరగలేదని నాకూ అసంతృ ప్రెగానేవుంది. కానీ యెవరూ 96/0049 గా పట్టించుకోక పోవడం కూడా 'ఒక ముఖ్యకారణంగా నాకూ అనిపించింది. నీవు యింత 958/065గా పట్టించుకున్నవానివి అక్కడే ఆగి, అవసరమైతే మరుదినమైనా యీ విషయం చర్చకు పెట్టినంటే, నేనూ సంతోషించేవాళ్ణి.

*రామప్ప మిద నా ఆరోపణ తీవ్రమైందేవుంది “సంవేదన” ౧8౧౭౮6౧౧6౧ వ్యవహారాల్లో అతను చూపిన నిర్హక్ష కం దారుణమైన క్షమించరానిదనే నేను అనుకుంటున్నా ను.అందుక నేంం[౧8౭?21 506౪ సమావేశం వేయమన్నాను. కానీ రామప్ప చేస్తున్న 960౧06 ను మరచిపోవద్దు. రామప్ప చేయనిపనికంటే చేసినపని యే వందరెట్లో యెక్కువ వుంటుంది. కానీయిది పది మందికి సంబంధించిన వ్యవహారం గనుక, సౌంతవనిలాగా నిర్లక్షం చేయడానికి అనుమతించకూడదు గనుక, దీన్ని నేను పెద్దనేరంగా భావిస్తున్నాను. అంతమాత్రాన రామప్ప “సంవేదని ను సొంతంగా భావిస్తున్నాడని నీవు ఆరోపించడం నాకేమాత్రమూ సమ్మళతంగాలేదు.

కమ్యూనిస్టు (వణాళికమిద యేవో 60౧౧౭౧౪ వున్నాయన్నావు. పోస్టులో పంపలేవా?

అభినందనలు, రా. రామచంద్రారెడ్డి. ల. రొ, రా, అనువాదం

39 కడప, 27-12-68 మిత్రుడు జయరాంకు,

నీ కథ అందింది. “సంజేదన'లో వేయడానికి (కెన్సులో యిచ్చినాను. క పేజీలు రావచ్చు.

“వాడిన మళల్లెలు' సమోక్ష్మకు పంపిన కాపీలు చేరలేదు. నాకు పంపిన పర్సనల్‌ కాపీ చేరింది. సమిక్ష కాపీలుకూడా ఆరోజే పంపినట్టు రాంమోహన్‌ అన్నాడు. కానీ చేరలేదు. ఒక కాపీ ఉన్నదిగదా వాలులెమ్మని అనుకున్నాను. యేమైనా యీ సంచికలో “స్వీకారం” మాత్రమే వేయగలము. సమోక్ష్మచేయడానికి వీలులేదు. యిష్పటికే అయిదు సమిోక్షలు వేస్తున్నాము, అందులో రెండు నేను రాసినవి. మరొక సమిక్ష నేను రాసినా, మరెవరు రాసినా, పత్రిక 6190/000/[0౧818 గా వుంటుందని ఆనుకున్నాను. వచ్చే సంవికలో నేనే సమిక్ష చేయవచ్చు ననుకుంటున్నాను.

అభివాదాలు రా. రామచంద్రారెడ్డి.

జీ0 కడప, వి4-6-69

మిశ్రుడు జయరాంకు,

| 0. కు ౪108౧69. కధకూడా అందింది. యీ సంచికలో అచ్బొతుంది. ౪ కజ్ట బాగుంది. [౧00౧28 60౧16౧ కథకు తగినంళగా, నిండుగా వుంది. కొన్నిచోట్ల వాలా 106001౧0 గా వుంది. కానీ 56౧౪౧౧౭౧18! 06 గా కనిపిస్తున్నది సుబ్బులు గ౫౫[౧౪౪|1 0౧ నల్ల మరణించింది. కానీ వెళ్లెలు- యెంతో (శేమపాశ్రమైన వెళ్పాలు, పోయిందనే భావం యెక్కువ ౧:0౧|౧౯౧? గా వున్నట్లు నేను ఫీలౌతున్నాను. అందువల్లనే నాకు కథ కొంతవరకు 52౧106౧121! గా కనిస్తున్నది.

చురొక విషయం. కథ నారాయణ భార్యతో మొదలౌతుంది. తరువాత కథంతా సుబ్బులుది. యీరెండు పాత్రలనూ ఒకటిగా చేస్తే యెలా వుంటుంది? అనగా, సుబ్బులుకు బదులు కథంతా నారాయణ భార్యదే ఐతే యెలా వుంటుంది? లేక మొదటి పేరగ్రాపులో సుబ్బులు మరణమూ, తరువాత సుబ్బులు కథంతా వచ్చివా సరే.

అభివాదాలు రా. రామచంధదారెడ్డి.

కునననన2నవనననచాద్నితనదుతనావినితయయ..నిడావవము చకనవననానననందదదిముందిడారానివనడంుడానానావడకాకడండలుతదదడనికములవదునవన. నపతదాడాణా.

& గూటిలో చిలక,

శ] కడప. సీ5్‌-7-69

మిత్రుడు జయరాంకు,

నీ ఉత్తరం అందింది. "కళాకేళి విడిగా బుక్‌పోస్టులో పంపుతున్నాను. దానిలోని సమాక్షలో యేమి లేదుగానీ, “సృజనిలో నీ కధలమిద నవీన్‌ చేసిన నమితశ్ష వరమ భండాలంగావుంది. అతనికి కథా రచన గురింవి ఒక మాటకూడా తెలియనట్లుంది. కథ అంటే 0103918007 అనుకున్నాడో లేక పోలఠినులు రాసే 6856-115100/ అనుకున్నాడో వ్యక్తుల (పాత్రల) వివరాలన్నీ కావాలనుకుంటున్నాడు. నీ కధలకు పరిచయం రాస్తూ కె. క. అన్న మాటలుకూడా దాదాపు యీ ధోరణికి చెందినవే. “సంవేదన” మొదటి సంచికలోకూడా ఆయన యీ విధంగానే ఆన్నాడు. కె. కె. అభిప్రాయాలే యింకొంచెం సాగదీస్తే-లేదా అగ కు లాగితే - నవీన్‌ ఆభిప్రాయాలు యేర్ప్చడవచ్చు. గత సంవిక తర్వాత నీవు నాకు ఉత్తరం రాస్తూ నేను చెప్పిందీ, కె. కె. చెప్పిందీ ఒకటేనన్నట్లు రాసినావు. ఆ మాటకు నేను బేజారై నీకు సమాధానంకూడా రాయలేదు. కె. కె. కోరే వివరాలు నేనెప్పుడూ కధలో ర6గ౭౧64 చేయను. పారకుని బుద్ధికిగాక, హృదయానికి 2౧౧6౭! చేయాలనేదే. నేను 00౧51318౧1 గా కోరేది. పాత్రలనూ, నన్నివేశాలనూ, మొత్తం ౧1౦1 నిర్మాణం అంతటినీ ఆ 6గ౦10గ౧4| 20౧6౭! ను 0౮6116 ౪౮ చేసేటట్టుగా, 96౧0008౧ చేసేటట్టుగా రూపొందించుకోవాలనేదే నేనుకోలేది.

“సంవేదన' ఆగిపోలేదు. రమణారెడ్డి లాంటివాళ్లు దీన్ని అపడానికి సుతరామూ ఒప్పుకోక పోవడంవల్లా, గ. ౪ గ. సకల _ బాధ్యతలూ వహించడానికి పూనుకోవడంవల్లా, దీన్ని కొనసాగించడానికి నిర్ణయించినాము. 'యగసాహితి'లో చర్చించడం అనే 10/08110/ వల్ల జరిగేదేమిలేదని ఆ 10౧1411 ని పట్టించుకోలేదు. యిష్పుడైనా గి ౪. ౧. ఐవ్భికంగా అన్నిటికీ బాధ్యత వహిస్తున్నాడు గనుకనే ఆ పత్రికను కొనసాగించడం సాధ్య మౌతున్నది. ఐనప్పటికీ ౧౭౧16౯ కు సంబంధించిన భయసందేహాలు ఆయనకూ వున్నాయి, నాకూ వున్నాయి. డబ్బును గురించి కొన్ని అదనపు యేర్చాట్లు చేసినాము. మికు కూడా నెలకు 10 రూపాయలు బరువె తే, మూడు నెలలకొకసారి మికు వీలై నంత పంపండి. న

తై మోరు “విశాలాంధ్ర"కు పోవాలని (ప్రయత్నించినట్లు తెలిసింది. స్కూలు సరిగా జరుగలేదు కదూ? మరి యిక యేం చేస్తారు? గురజాడ మోద నా వ్యాసం బాగుందని కె. క. ఆరుద ఉత్తరాలు రాసినారు. శుభాకాంక్షలతో రా. రామబం ద్రారెడ్డి.

త కడప, 81-10-69

మీశ్రుడు జయరాంకు,

నీ 29వ తేదీ ఉత్తరం అందింది. “ప్రణయమూ - పరిధి రాతపతి (డైస్‌లో దారికింది, కానీ వివరిపేజీ లెదు. ఎందుకు అడిగినావో అర్థం - కాలేదు. మద్రానుకు పంపడానికే ఐతే అచ్చు (పతి పంపవచ్చుగదా? అందుకని ఒక అచ్చుప్రతి కూడా పంపుతున్నాను.

రామప్ప పట్ల నీవు అన్యాయంగా ప్రవర్థించినావనే విషయంలో యెట్టి సందేహమూ లేదు. అసలు నీవు వివరాలు తెలుసుకోకుండా, 94061. 806476 తెలుసుకోకుండా అంత తీవ్రమైన అరోపణలు చేయడమే అన్యాయం. ఆ ఆరోపణలు చేయడంలో కూడా అవసరాన్ని మింవిన దురుసుతనమూ, కరుకు తనమూ వున్నాయి. ఆరోపణలు చేసేవాడు తన సుహృద్భావాన్ని యెదుటి వాడు శంకించకుండా ఆరోపణలు చేయవచ్చు. కానీ నీవా జాగ్రతలు తీసుకో లేదు. సాంబుని వ్యాసంలో రామష్పా, వెంకటేశ్వరరావూ చేసిన క త్తరింపును నేను పూర్తిగా ఆమోదించినానని నేను వెప్తానే వున్నాను. ఐనా నీవు “అయన్ను యెందుకు దింపుతారు యీ రొంపిలోకి?” అని అనడం, వాళ్లకే కాదు, నాకుకూడా గౌరవపప్రదం కాదుగదా?

సాంబుని కాలేజి ఆఫీసులో రామప్ప డబ్బు అడగడంకూడా నీదృష్టిలో ఒక నేరం అయింది. యిందులో కూడా నీకు 980% ౮౦4౧4 సరిగా తెలియక నిందించడమే వుంది. లెక్చరర్లు అందరూ నెల పొడుగునా ఒకరితో ఒకరుచేసిన అప్పులు ఒకటవ తేదీనాడు కాలేజీ ఆఫీసులోనూ, వరండాలలోనూ యిచ్చుకోవడమూ, వుచ్చుకోవడమూ పరిపాటే. స్టాఫ్‌ క్లబ్‌ రునుమూ, వగైరాలు అక్కడే వనూలువేయడంకూడా పరిపాటే. దీనికితోడు, సాంబునితో వున్న చనువునుబట్టి రామప్ప ఆఫీసులోనే డబ్బు అడగడం అనేది జరిగింది. దీనికి సాంబుడు నిరసన తెలిపిన తర్వాత, యిక అంత చనువు తీసుకోను లెమ్మని రామప్ప అన్నాడు. మనసులో భేదభావం లేదు గనుకనే రామప్ప అడిగి వుంటాడని మనమైనా సులభంగా ఊహించవచ్చు. సాంబుడు నిరసన తెలుపడమే ఆనాడు విడ్డూరంగా కనపడింది. ఐనా రామపష్పకు "హెచ్చరిక చేసినాను. యీ విషయాన్ని సాంబుడు తీనుకున్నంతకంటె

తశ

సీరియస్‌గా నీవు తీసుకోవడం మరీ విడ్డూరంగావుంది. మొత్తంమాద కడపలో మా అందరిమధ్యా వ్యక్తిగత సంబంధాలు యే స్థాయిలో వున్నదీ నీవు గుర్తించి నట్లు లేదు. ఒకరి నొకరు నూరు మాటలు అని, అనిపించుకొని కూడా, పరస్పర సుహృద్భావానికి యేమాత్రం భంగంకలగకుండా వుండే సాన్నిపాత్యం వుంది. దీన్ని నీవు కేవలం 10/౧౭| సంబంధాలుగా అర్థం చేసుకొని, ఆఫీసులో డబ్బు అడగడం నేరంగా భావింవినావు.

మొత్తంమిద నీ జాబులో నుహృద్భావం లోపించిందని, అప్పుడు గుర్థించకపోయినా, యిష్పుడైనా గ్పుర్డిస్తావని ఆశిస్తున్నాను. నీ జాబుకు రామప్ప రాసిన జవాబు కూడా చూసినాను. నీవు యే తప్పు చేసినావో ఆ తప్పే రెట్టింపుగా చేయగలనని రామప్ప నిరూపించుకున్నాడు. సంస్కార రహితమైన మి ఉత్తరాల యుద్ధాన్ని అరికట్టే శక్తి నాకు లేకపోయినందుకు లోలోపలనే సిగ్గుపడడం తప్ప నాకు మార్గాంతరం యేమైనా వుందా?

అభినందనలు, రా. రామచంద్రారెడ్డి.

జీ5 మాస్కో వి-8ి1క1. వ8ి-5-70

మిత్రుడు జయరాంకు,

శుభాకాంక్షలు. నీ ఉత్తరం మొన్న అందింది. నిన్న కుటుంబరావు గారికి ఉత్తరం రాసి, యీ దినం నీకు రాస్తున్నాను. కె. కె.కు రాద్దాం రారాం అనే ఆలస్యం జరిగింది. తీరిక లేనిమాట నిజమే గానీ, అంతకంటె ముఖ్యంగా ఆయనకు రాయదగింది యేమి లేకపోడం కూడా ఒక కారణమే. ఇండియాలో వుండగా కూడా ఆయనా నేనూ రాసుకునే జాబులు యెంత సేపూ 0119106535 1611618 లాగే వుండేవి. మనం మనం రాసుకున్నట్లు 1౧౪౧0469 గా వుండేవి కాదు; 1౧40818 గా వుండడం కూడా సాధ్యం కాదుగదా - యెందు కంటే, యెంతై నా ఆయన్ను మనం కాస్త [09080401 61512౧06 లోనే, లేదా 69౧6011041 ౭1111466 లోనే చూస్తాము. అందుకని యొన్నిసార్లు రాయాలని అనుకున్నా, యేమితోచేదికాదు. యెలాగైైతేనేం చివరకు నిన్న ఆయనకు రాసినాను.

నీవు బెజవాడలో వున్నట్లు తెలుకోడానికి నాకు అరు నెలలు పట్టింది. నీవు మొట్టమొదట ప్రొద్దుటూరు నుండి ౧/060/855 ౧6౦9119065 అడ్రసుకు రాసిన జాబు అప్పుడే చేరింది. దానికి నేను వెంటనే జావాబు కూడా రాసినాను. కానీ మిరు అప్పటికే పొద్దుటూరు వదలిపెట్టినట్టుంది. ఐ. సుబ్బారెడ్డికి యిప్పటికి మూడు (నాలుగా?) జాబులు రాసినాను. ప్రతి జాబులోనూ మో అడ్రసు అడుగుతున్నాను. కానీ యింతవరకు ఐ. యస్‌. నుండి సమాధానమే లేదు. మల్లారెడ్డి అడ్రను కూడా ఐ, యస్‌. ను అడిగి నాను. మల్లారెడ్డి అ(డసుకూడా కచ్చితంగా నాకు యింతవరకు యెవరూ తెలపలేదు. మి అడ్రసూ, 6.14. అడ్రసూ తెలపమని వై.సి.వి.కి మార్చి [ప్రారంభంలో రాసినాను; యింతవరకు సమాధానమే లేదు. 6.॥. అడ్రసు తెలపమని ఈశ్వర రెడ్డికి ఢిల్లీకి కూడా రాసినాను. ఆయన సుమారు 3 మాసాలు నాకు సమాధానమే రాయలేదు. చివరకు “విశాలాంధ్ర వార పత్రిక మోద మల్దారెడ్డి పేరు చూసి, తెలుసుకున్నాను.

యివన్నీ యింత వివరంగా యెందుకు రాస్తున్నానంటే నా మనస్సులోని బాధ కొంతైనా వ్యక్తం చేయడానికి. యీ గాడిద వాకిరీ యీ నిప్పుల

కుంపటిలాంటి బలీ (బలి నిప్పుల కుంపటిలాగ వుండడం యెలాగో, యిక్కడికి వస్తేగానీ తెలియదు), పలకరించేదిక్కు లేకపోవడమూ, చదువుకోడానికి యేమి లేకపోవడమూ-యీ అన్నిటికీ తోడు యిండియానుండి జాబులు సరిగా రావు, మిత్రుల అడ్రనులు తెలుసుకోవడంకూడా గగనమైంది. యిదీ నా బాధ. మామూలుగానే 596౧505010 మూలంగా జాబులు పోవడానికి రెండువారాలూ, రావడానికి రెండువారాలూ పడుతుంది - గ౧౫|౩5 గాకుండా వస్తే. కొన్ని జాబులు గ౧155 అవుతున్నాయి కూడా.

“సంవేదన యెప్పుడో ఆగిపోయింది. కానీ చివరి సంచిక - శ్రీశ్రీ సంబిక - వేస్తామని ఆర్వియార్‌ నాకు ఉ _త్తరం రాసి నన్ను వ్యాసం పంప మన్నాడు. నేను ఏ్యపెల్‌ 1వ తేదీన శ్రీశ్రీమోద పంపినాను. మే అఖరుకు సంవిక అబ్బు బౌతుందని మళ్లీ రాసినాడు. మరి కడపలో అది అబ్బాతున్నదో లేదో యిటీవలి వార్తలు నాకు తెలియవు.

నీ కధలు వీలైతే 0411065 పంపించు. రాంమోహన్‌ యేమి రాయడంలేడా? మో యిద్దరివీ సమిోక్ష్మలు అదివారం “విశాలాంధ్రలో రెండు దఫాలు చూసినాను. వాటితో “విశాలాంధ్ర"కు నిజంగా కొ _త్తకళ వచ్చింది. అక్కడివాళ్లు యేమన్నారో గాని, సాహిత్యాన్ని సాహిత్యంగా చూడడం అనేది “విశాలాంధ్రలో మళ్లీ కనపడుతున్నది.

శుభాకాంక్షలు రా. రామచం దద్రారెడ్డి,

ల [10500౪/ 98-311, 26-1-71. మి(తుడు జయరాంకు,

నీ ఉత్తరం నాలుగురోజుల క్రితం అందింది. నీవుకూడా విజయవాడలో వుండలేకపోయినావన్నమాట! పథతికల్లోపని అంతే. పరమ ౧౧0౧౦0౧౦౮౩ గా వుంటుంది. కానీ నీవు వారపతికలో గదా పనిచేస్తూ వుండింది. అది కొంత నయమేమో అనుకున్నాను. విశాలాంధ్ర ఆఫీసులో, నాకు తెలిసినంత వరకు, బొత్తిగా లభించనిది 1౧1611600౧8| 6౦0౧౧౭౮౪ అంతా తాలూకాఫీసు గుమాస్తాల బాపతు. ఒక నిజమైన ఆప్యాయత అనేది ఆశించడానికే వీలులేదు. బహుశా ౧౦111081 [0౪810/ కొంతవరకు ఆశించవచ్చు. యేమైన నీ అనుభవం వివరంగా జాబు రాస్రావుగదూ.

“నీ కైమాక్సులేని కథ నేను చూడలేదు. విశాలాంధ్ర" పత్రికలు నాకు అందుతున్నాయి గానీ, 169418! గా కాదు. నీ దగ్గర 6౯2 గా, 6461౧9 వుంటే కనీసం ఆకథ ఒకటైనా పంపు. “మునుపటి కథల్లోని చాలా బలహీనతలు పరిహరించు” కున్నట్టు రాసినావు. మునుపటి కథల్లోని బలహీనతలు గ్నుర్తించినావన్నమాట. గుర్తిస్తే వాలు, పరిహరించు కోవడం అంత కష్టం, కాదు. మరి యీసారి యెవరితో పీరిక రాయించుకుంటావు? పీరిక వుండి తీరాలనే పట్టుదల లేదు కదా?

రామ్మోహన్‌ నుండి నాకింకా జాబు రాలేదు. మరి రామ్మోహన్‌ విజయవాడలో ఒంటిరిగా వుండడం కష్టం కాదా? ముఖ్యంగా ఆర్ధికంగా? యిద్దరు కలసివుంటే అదొక విధంగా వుండేదేమో. “సామాన్యుడి డైరి రాస్తున్నది “'యస్సార్‌" అంటే శివరామక్రిష్షేమో అనుకున్నమాట నిజమే. కానీ, యెప్పుడనుకున్నానో అదికూడా చెప్పనా? 'యస్సార్‌' యెవరైైందీ చాలా రోజులు పట్టించుకోలేదు. అభ్యుదయ సాహిత్యానికి మార్క్సిజంతో పనిలేదని రాసినప్పుడు పట్టించుకున్నాను. అప్పుడు బొల్లిముంతేమో అనుకున్నాను. ఆ రాత నాకు బాలా కోపమూ, అసహ్యమూ కలిగించింది. మార్క్సిజం తెలీకపోయినా వేమన అభ్యుదయ వాది కాదా, అని వాదించడం మరీ అసహ్యంగా వుంది. తరువాత అర్వియార్‌ ద్వారా తెలిసింది, యిది రాసింది మన రామ్మోహనే అని. “సామాన్యుడి డైరీ మొత్తంమోద బాగానేవుంటున్నది

జీ8 కానీ 46600 వుండడంలేదు. రామ్మోహన్‌ యెన్నాళ్టన్నాఅంతేనేమో. అయినా, 111620 1600౧16669 ను గురించి పదేపదే రాస్తున్నాడు యెందుకు? రాయడం తప్పుకాదు గానీ, అది బాలా 560006 5౪9604 కనీసం రచయితలు మెచ్చు కొనేటట్లు రాస్తే సార్ధకం, లేకపోతే దండగ. _సంధ్రాంతి సంచికలో రచన గురించి పెద్దవ్యాసం రాసినాడు. అదికూడా 362౬110181 గానే వుంది. నేను యిక్కడ యేమివచేస్తున్నదీ తెలియదా? అనువాదం పనితప్ప మరేమిలేదు. యిదీ ఒక విధమైన గాడిద బాకిరీయే. మనసుకేమో హాయి లేదు. 5౧01711081! 3811880600 అసలులేదు. ₹0౪౮౧5 గ, ౧౭౧౧2౭౦౧8౧౮|8 గింరీర/

త్రి గ10300౪/ 23-311, 28-2-71, మిత్రుడు జయరాంకు.

నీ ఉత్తరం అందింది. నీకు జవాబు రాయాలని అనుకుంటూ వుండగావే, యింతలో మొన్నరామ్మోహన్‌నుండి జాబు వచ్చింది. “సామాన్యుడి డైరి మిద నా అభిప్రాయం తెలపమనికూడా అడిగినాడు. బహుశా యీ పాటికి నీ ద్వారా రామ్మోహన్‌కు నా అభిప్రాయం తెలిసివుంటుందను కుంటాను. అయినా చేనే వివరంగా రాస్తానులే,

మార్క్సిజంతో అభ్యుదయ సాహిత్యానికి వనిలేదనికదూ రామ్మోహన్‌ రాసింది? అంటే అభ్యుదయ రచయితకు మార్క్సిజం బొత్తిగా తెలియనక్కర లేదనీ, మార్క్సిస్టు దృక్పథం వుండనక్కర లేదనీ అయితే నాకు అభ్యంతరమే. అభ్యుదయ రచయితకు మార్క్సిజం లోతుగా, రాజకీయ పార్టీల నాయకులకు తెలిసినంత సమ(గంగా, తెలియనక్కర లేదంటే, నాకేమో అభ్యంతరం లేదు. మోటూరు హనుమంతరావు రాసింది కూడా యింతే ననుకుంటాను - ఆయన వ్యాసాలు నేనూ చదివినాను. శ్రీశ్రీ తనకు మార్క్సిజం తెలియదని అన్నా డంటే, తనకుగానీ, తన రచనల్లోగానీ ఆ దృక్పథం లేదని అర్ధం కాదుగదా! తనకు నరిగా తెలియదని మాత్రమే దాని అర్ధం. యూ వివరణతో బహుకా నీవూ యేకీభవిస్తావని అనుకుంటాను. బహుశా రామ్మోహన్‌కూడా య్యేకీభ విస్తాడని అనుకుంటాను, రామ్మోహన్‌ మనసులో యేముందో కాని, “విశాలాంధ'" లో రాసింది మాత్రం కేవలం తప్పు.

౧801611621 గా చెప్పాలంటే: మనదేశం యీ వాడు యింకా ఫ్యూడల్‌ దశలోలేదు, మనం పోరాడవలసింది. బూర్జువా డెమోక్రసీ కోసం కాదు. కనుక మన ఆశయాలు బూర్జువా డెమో[కటిక్‌ ఆశయాలు కాదు. మనం యీ నాడు పెట్టుబడిదారీ దళలో వున్నాం - 186064! (8116 యెన్ని వున్నప్పటికీ మనది పెట్టుబడిదారీ సమాజమే. కనుక యీనాడు మనకుండవలసిన ఆశయాలు సోషలిస్టు విప్ణవానికి సంబంధించినవి, యిది రాజకీయాలకేకాదు, సాహిత్యానికి కూడా వరిస్తుంది, మన సాహిత్య చరిత్రలో భావకవిత్వం బూర్జుడెమో [క్రిక్‌ విప్ణవానికి సంబంధించింది. అ కవిత్వం యీనాడు అడుగంటిందంటే అర్థం అ చారిత్రక దశ గడవిపోయిందని. 1940 అలో అభ్యుదయ రచయితల

ర్‌0

సంఘం భావకవులనూ, తదనుగుణమైన వచన రచయితలనూ కలుపుకున్న మాట నిజమే. యొందుకు కలుపుకున్నారంటే అనాటి మన చార్మితక దశ బూర్జువా డెమోక్రటిక్‌ విప్లవ దశ గనుక. కమ్యూనిస్టు పార్టీ బూర్జువా డెమోక్రటిక్‌ ఆశయాలకోసం పోరాడడం వెనుకబడిన దేశాలన్నిటిలోనూ చారిత్రకంగా సహజమే. తెలంగాణా సాయుధ పోరాటం కమ్యూనిస్టు పార్టీ నాయకత్వాన జరిగిన, అది కచ్చితంగా, అసందిగ్ధంగా, 50161/ 2౧౮ ౯౫౦1౪౮5761 బూర్జువా డెమోక్రటిక్‌ విపష్ణవమే. అందులో ౪0/1:1౧6-01859 రంగా౭౧రం గానీ, సోషలిస్టు ఆశయాలుగానీ నామ మాతంగాకూడా లేవు, కనుక అనాడు 2౧౪-196681, 00౪/96019-66గ0౫౦60/280 భావాలు గల సాహిత్యం అభ్యుదయ సాహిత్యం అయివుండవచ్చు. కానీ యీనాడు సోషలిస్టు భావాలూ, కార్మికవర్గ డిమాండ్లూ ్రతివించించని సాహిత్యం అభ్యుదయ సాహిత్యం కాలేదు. యేమైనా, (ప్రధానంగా జ్ఞాపకం పెట్టుకోవలసింది యేమి టంటే, అభ్యుదయ సాహిత్యంలో యీనాడు పెట్టుబడిదారీ వ్యతిరేక ధోరణి కచ్చితంగా వుండాలి. మరి యీ ధోరణి కచ్చితంగా ఉండాలంటే రచయితకు మార్క్స్చిజంతో అంతో యింతో పరిచయం ఉండాలి, కనీసం ఒక స్థూలమైన మార్క్సిస్టు అవగాహన వుండాలి. అది లేకపోతే, రదయితలో, రచనలోనూ, రాజీ ధోరణులూ, పెడధోరణులూ, అస్పష్ట మానవతా వాద భావాలూ ప్రవేశిస్తాయి. మన రచనల్లో అడుగడుగునా కార్మికవర్గ డిమాండ్లు వుండాలని కాదు నేనంటున్నది. తెలుగుదేశంలో వున్నది యీనాడు యింకా [వధానంగా వ్యావసాయిక సమాజమే. కానీ యీ సమాజంలోని సమస్యలనుకూడా బూర్జువా డెమోక్రటిక్‌ దృష్టితో కాక, మార్క్సిస్టు దృష్టితో చూడగలవాడే యీనాడు అభ్యుదయ రచయిత కాగలడని నేను అంటున్నది. మార్క్చిజంను వదువు కోకుండానే ఆ దృష్టి అలవడితే నాకేమి అభ్యంతరం లేదు. కానీ ఆ దృష్టి వుండడం మాత్రం అభ్యుదయ రచయితకు అత్యవసరమని నా విశ్వాసం. ఫ్యూడల్‌ అవశేషాలతో పోరాటం కూడామనం బూర్జువా డెమోగ్రాట్టలాగ కాక, మార్క్సిస్టులలాగా చేయాలి,

నా అభ్మిపాయం స్పష్టంగా వెప్పగలిగినా ననుకుంటాను. యిందులో నీకు అంగీకారయోగ్యం కాని: దేమైనా వుంటే వివరంగా రాయి. యిక వేమనను గురించి రాయడం అనవనరమనుకుంటాను. అన్నట్లు -- యీ జాబు

క్‌? రామ్మోహన్‌కు పంపించు. యింత వివరంగా మళీ రామ్మోహన్‌కు రాయడం నాకు బరువాతుంది. అన్న యెలా వున్నాడు? అన్నవా రలు తెలియక బాలా రోజులైంది. ఆరోగ్యం యెలా వుంది? వీలైతే అన్నను నాలుగు ముక్కలు రాయమను. మరి, యిక వూర్లో యేమి చేస్తున్నావు? నవల రాస్తానన్నావు కదా, యేమైంది? మహీధర నవల (“యీ దారి యెక్కడికి) మిద యేదో రాయ దలచుకున్నట్టుకూడా చెప్పినావు. రాసినావా? ఆర్వియార్‌, విశ్వం ఉత్తరాలు రాస్తున్నారు. కడపనుంజే యెవరూ రాయడంలేదు. రమణారెడ్డిగారు అప్పుడప్పుడూ రాస్తున్నారు. ఆర్వియార్‌ “వసుధిలో రాసింది విరసం కవితా సంకలనం '“రుం రు" మిద సమిక్షట. అది చూసి రమణారెడ్డిగారు ఉ్యగుడ్లై ఆర్వియార్‌కు ఘాటుగా ఉత్తరం రాసినారట. *వసుధి నాకింకా రాలేదు. రమణారెడ్డిగారు “రుంరు" పంపినారు కానీ, నాకు అందలేదు. మాస్కోలో ఇండియన్స్‌ చాలా మందే వున్నారు. కానీ తెలుగువాళ్లు రేడియోలో ఒకరూ, 1౧613౧ £గ0855/ లో యిద్దరూ వున్నారు, అంతే, విద్యార్థులు పాతికమంది దాకా వున్నారు. ఒకరినొకరు కలునుకోడానికి యెవరికీ "పెద్దగా తీరికవుండదు. నాకు అంతకూ తీరిక వుండదు. తింఢి, వాతావరణం మొదలైన యిబృ్బందులకు తోడు, పని వాలా బరువు. యేదో అవస్థలు పడుతున్నాము. నీ కధల 6౪411088 కోనం యెదురు చూస్తున్నాను, + 5. 5. యిప్పుడే కొన్ని తెలుగు పత్రికలు ఒక మీథ్రుని ద్వారా అందినాయి. “ప్రగతిలో నీ కథ “అడవి దొరికింది. బాగుంది. వివరంగా మరొకసారి రాష్టాను. - రా. రా. జశుళాకాంక్షలు రా. రామచండ్రారెడ్డి, గ నం ర న ౧! న్‌ా.

52 మాస్కో వీ-కి11. విరిం8-71

మిత్రుడు జయరాంకు,

శభాకాంక్షలు, నీ వద్దనుండి జాబురాక వాలా రోజులైంది. కారణ మేమో తెలియదు. అన్నకూడా మళ్లీజాబు రాయలేదు. రామ్మోహన్‌ బాలా రోజుల్మకితం రాసినాడు. మళ్లీ రాయలేదు. మీరందరూ కలిసి నామాద సమ్మె కట్టినట్టుంది. వూర్లో అంత తీరికలేనిపని యేమున్నది నీకు? చెజావాడ వదలిన తర్వాత నీ రచనా వ్యాసంగం యెలా సాగుతున్నది? నవల రాయ దలచుకున్నట్లు ఆమధ్య అన్నావు. మొదలు పెటినావా? అప్పుడేవో కధలు పోస్టులో పంపుతానన్నావు. మళీ అయివులేదు. " 'అడవి" చదివినాను గానీ మరొక కథ వుండాలి, నీవు పంపుతానన్నది.

పోయినవారం నేను లేనిన్‌ (గాడ్‌ వెళ్లి వచ్చినాను. ఒక వారం వుండీనాను. చాలా అందమైన నగరం. పారిస్‌ తర్వాత (ప్రపంచంలో యిదే అందమైనదంటారు. రాజులకాలంనాటి అంత*పురాలూ, పార్కులూ, చర్చీలూ, మ్యూజియంలూ, ఆర్డ్‌గాలరీ, లెనిన్‌కు సంబంధించిన వారిత్రక స్థలాలూ అన్నీ నెలరోజులు చూసినా తరగని సంఖ్యలో వున్నాయి. అన్నీ నేను చూడలేక పోయినమాట నిజమేగానీ, లెనిన్‌[గాడ్‌ చూసినంత మా(త్రం నేను యింకా మాస్కో చూడలేదు. యాంత్రికమైన అనువాదం పనితోనే సరిపోతున్నది. -

యింతకుమింవి నేను చెప్పదగిన విశేషాలేమిలేవు. త్వరగా జవాబు రాస్తావని ఆశిస్తున్నాను.

శుభాకాంక్షలు, రా. రామచంద్రారెడ్డి.

53 మాస్కో వి-శి11, నితి-12-71

మిత్రుడు జయరాంకు,

యీ సారి జాబు రాయడంలో ఆలస్యంనాది. నీ జాబుచేరి మూడు నెలలైంది. పని యెప్పుడూ ౧6౭౮/ గా వుండడమేకాక, అర్జంటుగా రాయ చలసిందేమో లేకపోవడంవల్ల యీ ఆలస్యం జరుగుతూ వుంటుంది,

రచనా వ్యాసంగం పూర్తిగా ఆగిపోయిందా? నీలోని రచయిత బొచి పోయినొడని రాసినావు. అంతపని యెందుకు జరిగిందో నాకు అర్థం కావడంలేదు. జీవితంలో, కధా రచనా జీవికంలో యేదో పెద్ద 61911149100 ౧౧౪౧1 కలిగినవాడు అనవలసిన మాట అది. నిజమే, బెజవాడలో నీకు ఆశాభంగం లాంటిది కలిగివుండవచ్చు కానీ రచయితను చంపేటంశి తీవ్రమైనది కాదనుకుంటాను అది. _ యేమైనా నీవు అశ్హ్రృసన్యాసం చేయడం నేరమౌతుంది. రచనకు కావలసిన అన్ని హంగులూ వున్నాయి. నీక రచనలో అనుభవంవుంది, జీవితానుభవం తగినంతవుంది. తెలుగుదేశంలో వివిధ ప్రాంతాల జీవితం చూసినావు కదా. యిష్పుడు యింటిదగ్గర తీరిక కూడా కావలసినంత వుంటుంది. కనుక నీవు మళీ కలం పట్టాలని నా కోరిక, నవల (ప్రయత్నిస్తానన్నావు, అప్పుడొకసారి. యేదో ఒకటి మొదలుపెట్టు.

యీ మధ్యలో మహీధర రామమోహనరావు గారు “యీ దారి యెక్కడికి? ౧653 0౪11165 వ౮పించినాడు. చదివి నా అభిపాయంకూడా రాసి పంపినొను. నవల రాజకీయంగా వాలా బాగుంది. కానీ నవలగా నా కేమో నచ్చలేదు. బొంబాయినుండి తల్లీ కొడుకులు రావడంతో కథ ఆరంభమౌతుంది. నవల పొడవునా వాళ్లే ప్రాముఖ్యం వహిస్తారు. కానీ ముతివృత్తం వాళ్ల కు సంబంధింవచింది కాదు - మార్క్స్బిస్టులకు సంబంధింవింది, మార్క్సిస్టు నాయకులు [ప్రాధాన్యం వహించవలసిన కథలో (క్రేక్షక మాక్రురైన తల్లీ కొడుకులు [పాధాన్యం వహించడం నవలలో పెద్దలోపం యీ విషయమే ఆయనకు రాసినాను. ఆయన వద్దనుండి యింకా జవాబ లాలేదు,

5్‌4

విశ్వం కథకు బహుమతి వచ్చింది, తెలుసుకదూ? బహుమతి కథలు ఆరూ వీశ్వం పంపినాడు. యేదీ చెప్పుకోదగినట్టు లేదు. విశ్వం కధకూడా టెక్నికల్‌గా యేమంత బాగలేదు. కానీ కొన్ని 2506013 లో అదే అన్నిటికంటె మంవిదేమో అనిపిస్తుంది.

యుద్ధం అయిపోయింది గదా, యిక యొన్నికల యుద్ధం (ప్రారంభ మౌతుందనుకుంటాను. యొన్నికల విశేషాలేమైనా వుంటే రాయి. ఐ. యస్‌. (ప్రొద్దుటూరులో పోటీ చేస్తున్నాడు కదా? త్వరగా జవాబు రాయి.

శుభాకాంక్షలు రా. రామచంద్రారెడ్డి,

ళో క్‌5్‌ గగ|0300౪/ 58-311, 27-8-72. మితుడు జయరాంకు,

క్షేమంగా మాస్కో చేరినాము. నీ కథల గురించే అర్జంటుగా ఉత్తరం రాస్తున్నాను.

కథలన్నీ చదివినాను. కధల వెంట లిస్టు వున్నది. లిస్టులో 15 పేర్లు వున్నాయి, కానీ “సింహాద్రి స్వీట్‌ పోం' “అడవి. అనే కథలు రెండు నాదగ్గరున్న కట్టలో లేవు. పొరపాటు యెక్కడ జరిగిందో తెలియదు. లినులో

4 టట లేని కథ 'ఉద్యోగాన్న్వేషణ' (నీవు కడపలో చేర్చింది) వుంది. ఆ రెండుకథలూ నివు మళ్లీ సంపాయింవాలి.

“సరిగములు - 1లో మార్క్సిజం (పన క్తి వున్న దృష్ట్యా, అవనరమైతే దాన్ని తొలగించుదామని నీవు వెప్పినావు. ఆ దృష్ట్యా దాన్ని తొలగించ నవసరం లేదని నేను అనుకుంటున్నాను.

కానీ మొత్తం * “సరిగమలు మూడూ వాలా తేలిక రచనలుగా వున్నాయి. యీ దృష్ట్యా వాటిని తొలగించడం అవసరమేమో, ఆలోచించు. పుస్తక రూపంలో వేసేటప్పుడు కాస్త జల్లెడ పట్టడం న్యాయమనుకుంటాను.

“ఉద్యోగాన్వేషణ' కూడా నాకు అలాగే అనిపిస్తున్నది. మైవాటిలాగ తేలికకాదు గానీ, యితివృ త్తం మరీ నలిగిపోయినది.

అన్నీ కలిపినా పుస్తకం వంద పేజీలు దాకేటట్లు లేదు. యిక, కొన్ని తొలగిస్తే పుస్తకం మరీ విన్నదౌతుంది. ఆలోవించు.

ఊత్తరం అర్జంటుగా ముగించవలసి వచ్చింది. క్షమించు.

అభినందనలు, ఆర్‌. రామచంద్రారెడ్డి. యె నన నాభ ననా నానా నాననా తన పవిధాలార్యధ్‌ వాంప్యత్రికలో “సరిగమల' శీర్షికలో వచ్చినవి,

5్‌6 మాస్కో బి౭1, 9-9-72 మిత్రుడు జయరాంకు,

. భాకాంక్షలు, పరిచయం రాసినాను. మొత్తం కధలూ, పరిచయమూ యెవరో మిత్రులు యిండియాకు వస్తుంబే వాళ్లతో పంపుతున్నాను. వాట్లు 'యండియాలో గొ౭ండ. 800% గింః( ద్వారా నీకు పంపుతారు, యీ జాబు కూడా వాళ్లతోనే పంపుతున్నాను. కథలలో రెండు ౧5 అవుతున్నాయని యింతకుముందే రాసినాను. అందుకని అన్నీ నీకే పంపుతున్నాను. ఆ రెండూ కూడా నీవు సంపాయించుకొని, తర్వాత బెజవాడకు పంపించు.

వనరిపాయం వాఖా 0/16 గా వుంది. నిజం చెప్పాలంటే, యింత మాత్రం రాయడ్డానికి కూడా కష్టపడవలసి వచ్చింది. యేమో తలకాయ పని చేయడం లేదు మూడేండ్లు అయింది కదా తలకాయకు యిలాంటి పనిలేక. హైద్రావాదు పని యెలా జరిగింది? వివరంగా ఉత్తరం రాయి. అన్నకు నా 8౭611009 చెప్పు. అభివాదాలు రా. రామచం(దారెడ్డి. ట్‌ ౪ 'సింహా(ది స్వీట్‌ హోమ్‌" కు .

57 మాస్కో వబి-8ి11 నిేే-10-72 మిత్రుడు జయరాంకు, నీవు 6-9-72న రాసిన జాబు, రెండు - కథలతోనహా చేరింది. చేరి చాలారోజులే అయింది. మశ్ఞీ నీ దగ్గరనుండి జాబు వస్తుందేమో అని అగినాను. పోయిన నెల 1నివ తేదీన యిక్కడి నుండి యెవరో యిండియాకు పోతూవుంటే వాళ్లతో నీ కధలూ, పరిచయమూ, జాబూ పంపినాను. వాటిని యిండియాలో పోస్టుచేసి వుంటారు. అవి నీకు పోయిన నెలలోనే చేరి వుండాలి. నేను వాటిని అటు పంపగా, నీవు 'సింవాది స్వీట్‌ హోం”, “అడవి నాకు యిటు పంపినావు. యివి రాకముందే నేను “పరిచయం రాసి పంపి నాను. యీ కధలు మళ్లీ నీకు పంపుతున్నాను. చేరిన వెంటనే జవాబు రాయి. విశేషాలు మరో ఉత్తరంలో రాస్తానన్నావు. కానీ యింతవరకు మ శీ ఉత్తరం రాలేదు. ఆ నీవు 56411 చేసిన “తెలంగాణా గాధలు" అచ్బ్చయిందా? అన్న యెలా వున్నాడు? త్వరగా వుత్తరం రాయి. శుభాకాంక్షలు రా, రామచంద్రారెడ్డి,

58 గ౧0500%4/ 98-311, 12-3-73. మి(త్రుడు జయరాంకు,

నీ ఉత్తరం అంది చాలా రోజులే అయింది. జవాబు అలన్యంగా రాస్తున్నందుకు క్షమించాలి. యిటువైపునుండి నాకు రాయవలసిన విశేషా లేమి వుండవుగదచా, అందుకని ఆలవ్యం అవుతూంటుఎది.

ఆం(ధ (పత్యేకవాదుల దౌర్దన్యం కడవలో యెక్కువగా వుండిందట కదూ. యే ఉద్యమానికి లేని తీవత యీసారి కడపలో యెలా వచ్చిందో అర్ధం కావడం లేదు. వై. ని. వి. యింటిమోద చాడి జరిగిందని [164 తీరంలో మూసినాను. యిటీవల ఉద్యమ తీ[వత దేశమంకా తగ్గినట్లు విన్నాను. కడవలో కూడా తగ్గిందా?

యిక సాహిత్య రంగం విషయమేమిటి? కడప జిల్లా అరనం ఒక ౧1౧0100౪ వేయాలని నిర్ణయించినట్లు ఆ మధ్య “విశాలాంధ'లో చూనినాను. యేమైంది అది? ఆ నిర్ణయంలో నీవు భాగస్తునివేనా? జిల్లా జిల్లాకు. ఒక 2౧100108/ వేయవలసిన అవసర మేమిటో నాకు అర్దం కావడం లెదు.

ఐ. యస్‌. యెలా వున్నాడు? అప్పుడప్పుడు (పొద్దుటూరికి వెళ్లి చూస్తున్నావా? యీ ఆరు నెలలలో నాకు రెండు ఉత్తరాలు రాసినాడు. నేనూ జవాబులు రాసినాను. కాస్త 180/1 అయినట్లు అర్హమౌతున్నది. కానీ, యెంత వరకో నీవు వివరించాలి. 9

నీ కధల పున్తకం _పచురణ యేమైంది? “విశాలాంధ్ర చచురణాలయం"” వాళ్లకు యింకా దయకలగలేదా? యిటీవల కొత కధలేమెనా రాశెనావా?

అన్న బాగున్నాడు కదూ. నీ కొక విషయం చెప్పాలి. యిక్కడి “ప్రగతి (వచురణాలయం వాళ్లకు 19075 నాటికి యింకా ఒకరిద్దరు తెలుగు అనువాదకులు కావలసి వుంటుందట. నీకేమైనా అలాంటి వుద్ధేశముంటే రాష్ట్రనాయకులను 60౧13061 చేసి (ప్రయత్నించు. కాన్సీ యిక్కడికి రమ్మని నెను యెవరికీ సలహా యివ్వను. యీ జీవితంలో సుఖమేమో లేదు. కొంతవరకు డబ్బు మిగులుతుంది, నిజమే- కానీ పనిలో కూడా 50111021! 585 +801410౧ యేమి వుండదు. జవాబు రాయి శభాకాంక్షలు, రా. రామచంద్రారెడ్డి. ౮

59 మాస్కో బి-811 18-7-78

మిత్రుడు జయరాంకు,

ఉభాకాంక్షలు, నీ ఉత్తరంచేరి ఆరువారాలు అయింది. సీ “మర్యా దస్తులు' కాపీ పంపుతానన్నావుకదా, అది అందిన తర్వాత జవాబు రాయవచ్చు ననుకున్నా. కానీ యింతవరకు అది రాలేదు. మళ్ళీ “విశాలాంధధి వాళ్ల వాయిదా వేసినట్లుంది కదూ? యీ మధ్య అన్న (గోవిందరెడ్డి) జాబు రాస్తూ 9౪౪౧ కోసమని పుస్తకం ఆలస్యమౌతున్నట్లు రాసినాడు.

విశ్వం కథలు బూస్తున్నాను. అచ్చయినవన్నీ నాకు పంపుతూనే వున్నాడు. (ప్రతిసారీ నా 6౧1081 001౧10౧ కోరుతూనే వున్నాడు. నీవన్నట్లు అభివృద్ధి కనిపించడం లేదు. యే రచయిత అయినా అంతే అనుకుంటాను. ఒక స్థాయివరకు అభివృద్ధి అవుతారు, ఆ తరువాత ఆగిపోతారు. ఆరచ యిత స్థాయి అంతే అనుకోవాలి. విశ్వం యింకా రాస్తున్నందుకు - రాయా లనే తపన వున్నందుకు - మనం సంతోషించాలి.

మరి నీలో అ తపస కూడా ఆరిపోతున్నది కదా. యెందుకు అరి పోతున్నదో నాకు అర్ధం కావడం లేదు. నవల పూర్తిచేస్తే ప్రచురణ కోసం మళ్లీ ఒకటశ్రమ అని పూర్తి చేయలేదని ఉత్తరంలో రాసినావు. నవల అంటూ రాస్తే యే వారపతికలోనై నా అచ్చుకావడడం యేమంత కష్టంకాదు గదా. పుస్తకరూపంలో (ప్రచురణ అయ్యే సమస్యను తరువాత చూడవచ్చు. నీవు నవల పూర్చి చేయకపోపడానికీ, కథలు రాయకపోవడానికీ కారణం (ప్రచురణ సమస్యకాదేమో, కనీసం అది (పథాన కారణంకాదేమో అని నా అనుమానం. జీవితంపట్ల విరక్తి లాంటిదేమైనా కలిగిందా? లేక నీలోని సృజనాత్మక శ క్తి సన్నగిల్లుతున్నదేమో? జా(గత్త! సృజనాత్మక శక్తి అనేది వాడుకుంటూవుంటూనే సజీవంగా వుంటుంది, లేకపోతే తుప్పుబట్టి పోతుంది.

నీవు నవల రాస్తే యెలా వుంటుందో చూడాలనివుంది నాకు. యెందుకో వెప్పనా? నీ కథలన్నీ నేను చూవినాను గనుక, నీకు నవల రాయడం చేతకాదనే అభ్యిపాయం నాకువుంది. నీ కధలనుబట్టే నాకాఅభిిప్రాయం యేర్పడింది. అంబే మరేమికాదు - నవల తత్వానికి పూర్తి వ్యతిరేకంగా వుంటాయి నీ కథలు. కనుక నీవు నవల రాస్తే చూడాలని వుంది.

60 సరేగాని, “నామట్టుకు నాకు మంచి మూడ్‌వుంబే మంచి ఉతరం రాయవచ్చు ననిపిస్తుంది,” అన్నావు. ఆ మాట ఒప్పుకుంటాను గానీ, నీవెప్పుడైనా నాకు “మంవి ఉత్తరం” రాసినావా చెప్పు?, ౯. 5. అరసం మహాసభ జరిగితే, విశేషాలు రాయి. - రా. రా. శుభాకాంక్షలు రా. రామచం(దారెడ్డి.

61 గ|౦0800౪/ 89-311 25-10-73 మిత్రుడు జయరాంకు,

శుభాకాంక్షలు. నీ కధల నంపుటి అంది చాలా రోజులైంది. దాని వెంట జాబు వస్తుందేమో అని కొన్నాళ్లు యెదురు చూసినాను, జాబు రాయ లేదా నీవు? గోవిందరెడ్డి రాసిన జాబు చేరింది. మళ్లీ యెప్పుడై నా జవాబు రాస్తానని చెప్పు.

మల్లారెడ్డి యిక్కడేవున్నాడు. రేవు యిండియాకు బయలు చేరుతాడు. యీ జాబు మల్లారెడ్డితోనే పంపుతున్నాను.

నిన్న కృష్టాజిలా అరసం (ప్రచురించిన “నుడి అందింది - ౧౭౭౦౪ 00౧9655 కు వచ్చేవాళ్లు తెచ్చినారు. అందులో మొదటి కథే నీది కావడం సంతోషకరం. ఆ జిల్లా వాళ్లలో నీవూ విశ్వమూ యెలా వున్నారో మరి? అదేమైనా, నీ కథ చాలా బాగుంది, నాకు వాలా నచ్చింది. ఆ నంపుటంలోని యితర కథల కంటే బాగుందని కాదు నేనంటున్నది - అది చెప్పనక్కరలేదు- నీ కధలలోనే చాలా వాటికంటే యిది బాగుందని. నీ “వాడిన మళ్లెలు కథ ఒక 56096 లో దీనికంటే గొప్ప కథ; కానీ దీనిలో వున్న 6/66 దానిలో రాలేదు. నీకు అర్దమయిందో లేదో మరి.

అది సరే. నీ మొత్తం కధలలో యొన్నింటిలో కథానాయకుడు కథలు రాసేవాడుగా వున్నాడో చెప్పు. లెక్కవేసి మరీ చెప్పు, అయిదారు కథలైనా వున్నాయా? అలా వుండడం తప్పు అని నే ననడంలేదు. అలా యెందుకు తరుచుగా జరుగుతున్నదో ఆలోవించమని అడుగుతున్నాను. కె. క.లో యిది వాలా అరుదని గమనించినావా? కె. కె. కథ 'కురూపిలో వుందిగానీ, అందులో ఆ పాత కథకుడు కావడంతోపాటు కథా?ల్చ్బ్ప చర్చవుంది, ఆ శిల్చ చర్చ కథలోని యితివృత్తంతో గాఢంగా అంకించబడీ వుంది. సరేలే - ఆలోవించమని చెప్తున్నాను.

“యుగసాపితి (ప్రచురణ “విరసం సాహిత్య బండారం' నాకు అందింది, రామప్ప వ్యాసాలు రెండూ, ఆర్వీయార్‌ దొకటీ, మన రామ్మోహన్‌ దొకటీ వున్నాయి అందులో. రామప్పకు రమణారెడ్డిమిద అంత కోపం రావడం కూడా మేలే అయింది, రామప్ప వ్యాసాలు బాగున్నాయి. ఆర్వియార్‌దీ,

రామ్మోహన్‌దీ సిద్ధాంత్‌ వ్యాసాలు గనుక, 5601601 కు న్యాయం చేయడం కష్టం. అయినా వ్యాసాలు పరవాలేదనిపించినాయి. యివి రెండూ మునుపు “విశాలాంధ్ర"లో వచ్చినవేతే.

విశ్వం కూడా యిష్పుడు కడపలోనే వున్నాడు. అప్పుడప్పుడు కలుస్తుంటారు కదా? యెలావున్నాడో, నాకు జాచే రాయలేదు. ఐ. యస్‌.ను గురించి మల్లారెడ్డి ద్యారా కొంత విన్నాను. పార్టీ బాధ్యతలన్నీ మాను కున్నాడట.

రాయడానికి యింకేమి కనిపించలేదు. త్వరగా జవాబురాయి. ఐ. స్‌. కనిపిస్తే జాబు రాయమని చెప్పు. నేనుకూడా రాయక వాలా రోజులై౦ది కానీ, జవాబు రాయవివానికి యెన్నిసార్లని రాసేది. ఉంటాను.

శభాకాంక్షలు, ఛా. రామచంటదా రెడ్డి.

63 మాస్కో వి-8ి11 క్షే7-మే-74

నేను రెండు జాబులు రాస్తేగాని నీవు ఒకటి రాయవని తేలిపోయింది. గనుక మళ్లీ నేనే రాస్తున్నాను. మల్లారెడ్డి వచ్చినప్పుడు, అక్టోబర్‌ ఆఖరులో, నీకొక జాబు రాసినాను. దానికి జవాబు రానేలేదు,

డిసెంబర్‌ నికి ఆదివారం “విశాలాం[ధిలో “నుడి” కథా సంకలనం

"మోద సమిక్ష వచ్చింది. అసంవిక 7, 8 రోజుల్మకిందట నా చేతికి వచ్చింది. నీకు వెంటనే జాబు రాయాలని ఆరోజు అనుకున్నాను, కానీ తొందరపని మూలంగా రాయలేకపోయినాను. యింతలో, డిసెంబర్‌ 80 “విశాలాంధ' నిన్న అందింది. అందువలన పట్టుబట్టి యీదినం రాస్తున్నాను. యీ నంవికలో నీ “సింహాద్రిస్వీట్‌ పోూం”మోద సమిక్ష వచ్చింది. “విశాలాం(ధ్ర* చూస్తున్నావు గదా.

“సుడి” మిది సమోక్షలో దాదాపు నగం నీ కథ "పుణ్యకాలం మింవిపోయింది” మోదనేవుంది. సమోక్షకుడెవరో "వొ. నూ అట. నీకథ మోద ఘాటైన టెబ్బలే కొట్టినాడు. “గంధగోళం గజిబిజి లాంటి పదాలన్నీవాడి, వివరకు “మొత్తం కథ రసాభాస అయింది” అని తేల్చేసినాడు. “విశాలాంధ్ర సంస్తానంలో యింతకు మించిన సాహిత్య స్టాయి యెప్పుడూ లేదు గనుక నాకు పెద్దగా ఆశ్చర్యం కలుగలేదు గానీ, నీవేమంటావో తెలుసుకోవాలని వుంది. ఆ విమర్శకు నీ నమాధానమేమిటో, వీలై తే, వివరంగా రాయి.

“సింహాద్రి....”మోది సమిక్షలో విశేషాలేమా లేవుతే.

యిక, నీవేం చేస్తున్నావో వెప్పు. ముఖ్యంగా ఐ. సు, యెలా వున్నడో చెప్పు. యిటీవల కనిపించినాడా? నేను జాబు రాజ్ఞామనుకుంటూనే వునున్నా. కానీ యెప్పుడూ పడలేదు. త్వరలో రాస్తాలే, -

కడపలో పత్రికకు రుచుకుగా యేర్పాటు జరుగుతున్నట్లు వార్తలేమో వస్తున్నాయి. యింకా పుట్టలేదా? అందులో నీకేమైనా పాత్ర వుండా? ఆఅ మధ్యన విశ్వం జాబు రాసినాడు. తన కథల సంపుటిని కడప అరసం

64 (ప్రచురిస్తుందని రాసినాడు. దానికి నిన్ను పరిచయం రాయమన్నాడట. రాసినావా? ఆ కథలమిద నేను ఉత్తరాలలో చేసిన కొన్ని 60౧౫౧౭౧1 వున్నాయి. వాటిని కూడా కథలతోపాటు (ప్రచురించే అభిప్రాయం విశ్వం వెలిబుచ్చినాడు. అ విషయం నీవు పరిశీలించి సరైన సలహా యిస్తావని ఆశిస్తున్నాను. ఆ 000౧౧6౧౪ నాకు జ్ఞాపకం లేవుగదా, అందుకు నేను యిదమిళ్త్సంగా యేమో చెప్పలేదు. విశేషాలు రాయి. అన్న బాగున్నాడు కదూ, శుభాకాంక్షలు, రా, రామబంటద్రాలెడ్డి. క్‌ ళు కీ బొమ్మి రెడ్డిపల్లి సూర్యారావు,

65 కడప. వి4-8-77 మిత్రుడు జయరాంకు, హైదరాబాదు నుండి యా ఉదయమే వచ్చినాను. రేవు 1వ తేదీ నుండి “ఈనాడులో పనిచేయాలి. కనుక త0వ ,తేదీ రాత్రి బన్నుకు హైదరాబాదుకు పోవాలనుకుంటున్నాను. యీ లోపల నీవు కడపకు వస్తావని ఆశిస్తున్నాను. వీలైతే ఆదివారంనాడు రా ఆ సాయంత్రం నలుగురమూ కలవవచ్చు. విశ్వంకు కూడా ఆదివారంనాడు వీలై తే రమ్మని రాసినాను. గోవిందరెడ్డి బాగున్నాడు కదూ. ఆదివారంనాడు వస్తే అంగడి వుండదు. కనుక నన్నుగానీ, రామప్పను గానీ యింటిదగ్దర 60౧186! చెయ్యి. శభాకాంక్షలు రా. రామచంద్రారెడ్డి.

66 హైదరాబాద్‌, వి1-9-77 మి(త్రుడు జయరాంకు. | క్షేమం. నేను యిక్కడచేరి అరు నెలలు అవుతున్నది. అందరి వార్తలూ తెలుస్తున్నాయి గానీ నసీవ్నార్టలే తెలియడం లేదు. మి కేసు ముంకా వాయిదాలు పడుతున్నదని తెలిసింది. రాజీ కుదరలేదని ఇటీవల ఐ యస్‌ ద్వారా విన్నాను. బాలా కాలంగా మల్లారెడ్డి నిన్ను “ఈనాడు” లోకి ఆహ్వానిస్తున్నాడు. కానీ, కేసు తెగిందాకా రాలేవు గదా. మరి యిప్పుడు రామ్మోహన్‌ వస్తే తీసుకుంటాషని అంటున్నారు. రామ్మోహన్‌కు ఉత్తరం రాయడం కంటె నీకు రాయడమే మంచిదని నీకే రాస్తున్నాను. నీవే కౌమ్మోహన్‌కు ఉత్తరం రాసి గానీ, స్వయంగా కలుసుకొని గానీ తన అభిప్రాయం యేమిటో తెలుసుకో. తరువాత వీలైతే నీవు ఒకసారి హైదరాబాదుకు వస్తే వివరాలు మాట్టాడుకోవచ్చు అవసరమైతే నేనైనా కడపకు రాగలను. నాకిప్పుడు వెయ్యి రూపాయలు యిస్తున్నారు. వెయ్యి యిచ్చినా సంసారం బరువుగానే వుంది-యింట్‌ అద్దెకే 800 పోతున్నది. యిప్పుడు విక్కడపల్లెలో మల్లారెడ్డి యింటి పక్కనే వున్నాను. యిల్లు ఆఫీనుకు దగ్గరగా చూస్తున్నాను. త్వరలోనే మారుతాను. నా పుస్తకం “సారస్వత వివేచన" యొట్టకేలకు విడుదల అయింది -_ కొ. కు మాద రాసిన వ్యాసంతో సహా. అన్న బాగున్నాడు గదా? నీవు యేమిచేస్తున్నావు. ఆనవల అసంపూర్ణం గానే వుంది గదా! నీ కధలు రష్యన్‌లకి అనువాద మౌతున్నాయని తెలిసింది. సంతోషం, కడపలో విశేషాలేమిటి? పద్మనాభరెడ్డి అప్పుడప్పుడు హైదరాబాదుకు వస్తూనేవున్నాడు. మిదతావాశ్లైివరూ కనిపించడంలేదు. త్వరగా జవాబు రాయి. అభినందనలు, ఆర్‌. రామచంద్రారెడ్డి. న!

67 హోదరావాద్‌, 8-10-77 మిత్రుడు జయరాంకు, నీ బొబు చేరింది. నీవు రామ్మోహన్‌కు రెండవ జాబు రాసిన వెంటనే అతను నాకు రొసినాడు,. మనిషికి ఓపిక తగ్గినట్లుంది, [105౧1660 బొత్తిగా చేయలేనని షరతు పెట్టినాడు. 5011-1౧-6[8796 పనికాక వేరే పని అయితే బాగుంటుందని రాసినాడు. మరి యిక్కడేమో 95౧1-10 0౧8/0 పని కోసమే రామ్మోహన్‌ కొరకు ప్రయత్నించడం, అందువలన ప్రస్తుతానికి అతన్ని తీసుకోడానికి యిక్కడివాష్ల యిష్టపడలేదు.. యీ విషయం రామ్మోహన్‌కు శెలుపుళూ యిప్పుడే జాబు రాసినాను. వారపత్రికలోనో, మాసపథికలోనో పని అయితే బాగుంటుందని రామ్మోహన్‌ రాసినాడు. అవి యెప్పుడు వస్తాయో తెలియదు. అయిదారు నెలలలో దినపథిక బెజవాడ ఎడిషన్‌ వస్తుంది. ఆ దృష్టితో 562% ను చేర్చు కుంటున్నాడు. అందులో భాగంగానే రామ్మోహన్‌ కొరకు ప్రయత్నించడం, (అంటే రామ్మోహన్‌ను బెజవాడలో వుంవాలని కాదు.) గోవిందరెడ్డి బాగున్నాడు కదా, సోభాకాంక్షలు రా. రామచంద్రారెడ్డి,

68 హైదరాబాదు, 15-12-78 మిత్రుడు జయరాంకు, యెన్నాళ్లయిందో జామిలూ, జవాబులూ లేక, యెలా వున్నావు? యేమి చేస్తున్నావు? యిప్పుడై నా వివరంగా రాయి. మో కేసు కొట్టివేసినట్లు తెలిసిన తర్వాత నీవు యిక్కడ పనీ చేయడానిక వస్తావని మల్లారెడ్డి నీకు జాబు రాయాలి రాయాలి అనీ అంటూనే కొంతకాలం గడవిన తర్వాత, నీవు జాబు రాయలేదు గనుక నీకు ఆస క్రి లేనట్టుందని ఊహీంచి జొబు రాయడం మానుకున్నాడు. నీవు రావని నాకు సూచనగా ముందే తెలిసినా నేనేమి చెప్పలేదు. నీవు వస్తే మంచిదే అని కూడా నేను అనుకున్నాను, అది పోనీలే. ఆ విషయం చెప్పడానికి కాదు నేనీజాబు శుభలేఖ పంపుతూ. యీ సందర్భంగానై నా జాబు రాద్దామని అన పించింది. నా విన్నకొడుకు మధువర్థనరెడ్డిది పెండ్రి. యే మాత్రం వీలున్నా గుంటూరికి రా, బాలా రోజులైంది గదా నిన్ను చూడక. వేసు యుక్కడిక్ర వచ్చి 20 నెలలు దాటింది. మళ్లీ కడపకు పోనేలేదు. + అన్న బాగున్నాడా? జవాబు రాస్తావు గదూ. శభాకాంక్షలు రా, రామచంద్రారెడ్డి,

69 హైదరాబాద్‌ 16-1-79 = మిత్రుడు జయరాంకు,

నీవు 'విపుల'కు పంపిన కథ మళ్లీ నీకు యీ పాటికి చేరి వుంటుంది. చలసాని (ప్రసాద్‌ను నిన్న నీ కధను గురించి అడిగితే, నీకు వాపస్‌ పంపినట్లు చెప్పినాడు. అతనికి నచ్చకపోవచ్చునని నేను ముందే అనుమానించినాను. యేడాదినుండి అతని చేతికింద నడిచే “విపులి, “చతుర” (అన్ని సంచికలూ చదవక పోయినా) చూస్తున్నాను గనుక, అతని అభిరుచులు నాకు అర్ధమైనాయి.

నామట్టుకు నాకు నీకథ (సినిక్‌) బాగానే వుంది. మొదటి పారా మాతం నాకు నచ్చలేదు. వ్యాసానికి వుండదగిన [పారంభంలా వుంది అది. ఆకధను యెలాగూ మరొక వపతికకు పంపుతావు గనుక, ఆ మొదటి పారాలోని భావాన్ని కధ అంతంలో (తగు మార్చులతో) ెట్టిచూడు.. నేను సూచించే సవరణ నీకు నచ్చితే సరే, లీకుంజీ అలాగే పంపించు,

యేమైనా, “సినిక్‌ కొంత డ్రైగానే వుంది. కథలోని యితి వృత్తమే అలాంటిది. దీన్ని తిరస్కరించడానికి చలసానికి యిదీ ఒక కారణం-జివుకా ముఖ్య కారణం--కావచ్చు.

“సొమ్య"లో *నీ కథ చదివినాను. నాకు బాగా నచ్చింది. 'సినిక్‌" కంటి బాగుంది. అది వదివినప్పుడే అనుకున్నాను, యీ నాలుగై దేండ్ల విరామంలో నీ రచనా తత్వం యేమి మారలేదని.

'పెండ్డి బాగానే జరిగింది. చెజవాడనుండి రామ్మోహన్‌ వవ్న్చినాడు, తులసీ కిష్టతో సహా. నీవూ, విశ్వం, రామష్పా తప్ప రావలసిన ఆప్తులందరూ వచ్చినారు. రామప్పకు జ్వరం, విశ్వం భార్యకు యేదో జబ్బు అని రామప్ప ద్వారానే తెలిసింది. విశ్వం జాబు రాయక నెలకు పైగా అయింది.

నీ నవల యేమైంది? యింకా అసంపూర్ణంగానే వుందా?

అన్న బాగున్నాడు కదూ. .

వభాకారక్షలు, రా, రామచం దారెడ్డి, తనమనులాలలాతంటపతడ య నడమవలకతాతతుతసడముమదునదిమదితులనపజమనవంయతుతతలయయంలవరాంాతునంలనుకుాడునాడుకోపలనితద్‌ సుమలత పానుడానలాడాలీ మము టరతడునా వాయ మెుయానానను. శతప్పుడు మనిషీ

20 కడవ, నిషం1-61

శ్రీ రమణా రెడ్డిగారికి,

నమస్కారాలు. మా 18వ జేదీ జొబు చేరింది. మిరు కోరినట్లు మో కివ తేది జాబుకు నకలు తీసి పంపుతున్నాను.

క'ఇంద్రధనున్సు"ను గురించిమేము వేసుకొన్న కార్యక్రమం యింకా మొదలే

కాలేదు. అందువల్లనే దాన్ని గురించి మోకు వ్రాయడానికి నంకోవించినాను. ముందు విరాశాలు సేకరింవాలనీ, ఆ తరువాత ముఖ్య రచయితలను మో వంటివాళ్లను కలుసుకొని యితర రచయితలతో జాబుల ద్వారా సంబంధాలు కల్పించుకొని రచనలకు సంబంధించిన యేర్పాట్టు చేనుకోవాలనీ అనుకున్నాను* కానీ ౧1. ఓ గీ. జబ్బుపడినందున కార్యక్రమం మొదలే కాలేదు. ఆయన ఆరోగ్యం యిప్పుడు బాగున్నది. ఈ నెలాఖరులో విరాశాల సేకరణ మొదలు 'పెడదామంటున్నాడు. ఉగాదికి మొదటినంచిక తేవాలని మొదట అనుకున్నాం గానీ, అద్‌ నెరవేరుతుందో లేదో అని యిప్పుడు అనుమానంగా వుందీ.

పోయిన జొబులో నేను 869101 అనే పదం వాడినప్పుడు, నేనుకూడా 1600౧102] 86౧56 లోనే దానిని వొడినాను. కథానికలో 6౫౦౪0౧21 60౧18౧4 సమృద్ధిగా వుంటుందనీ, 002130616/198600 స్ఫుటంగా వుంటుందనీ, అవి రెండూ లోపిస్తే $66168 బొతుందనీ నేను చెప్పింది 16801681! 56౧96 లోనే. ఈ రెంటిలో కూడా 610౪0081 60౧16౧8 అనేదే 6661641౧06 18010! అని అనుకుంటాను. కథానికలో వుండవలసిన బలమైన అనుభూతులూ, స్ఫుటమైన పాత్రలూ లేకుండా ఓక జీవిత సత్యాన్నో, ఒక సామాజిక ధర్మాన్నో, ఒక నీతి సూత్రాన్నో నిరూపించడానికి మూత్రమే నన్నట్టు, కేవలం. ఒక 116903600౧ మాదిరీ వుంటే అది 56610% జౌతుందని నా అభిప్రాయం. కథానికలో అనుభూతి సంపదకు యెంత విలువవున్నా, కధానికకూ కవిత్వానిక్‌ వున్న భేదం నీకు "తెలియంది కాదు. నమస్కారాలు.

భవదీయుడు ఆర్‌. రామచం(ద్రారెడ్డి

క్‌ చయెడిపాళిం త-ర్‌-62 మిత్రులు రముణారెడ్డి గారికి,

నమస్కారాలు. మో ఉత్తరం అంది బాలా రోజులేఐంది. కానీ వెంటనే జవాబు రాయవలసిన అవసరం యేమో లేనందున రాయలేదు.

యిప్పుడు యీజాబు రాయడం ముఖ్యంగా “అన్నపూర్ణ'ను గురించి. మో నాటకం రెండవసారి చాలా శ్రద్ధగా చదివినాను. పదిరోజులనుండి ఆలోచన చేస్తున్నా, సమిక్ష యేవిధంగా రాయాల్సిందీ తోచనేలేదు. కడకు సమిక్ష రాయడంకంటె మోకు క్షమాపణ వెప్పుకోడమే మేలని యీజాబు రాస్తున్నాను.

యెన్నివిధాల చూసినా నాకు మో నాటకం వాలా అసంతృ ప్రికరంగా వుంది. బంజరు నమస్యను ఇతివృత్తంగా స్వీకరించడం తప్పక అభినందించ దగిన విషయమే. కానీ ఆ సమస్యా వికణ తృ ప్రికరంగా రాలేదు. మిరు ఉద్దేశపూర్వకంగానే బంజరు నమస్యను అన్నపూర్ణ ౧౭౯౩౦౧21 172౭0660౪7 తో ముంవివేనినారు. ఆ రెండు సమస్యలూ కలిసి ఒక 1౧౪౦౭166 2010 611961 కలిగిస్తన్నాయా అంటే అదీ లేదు. అసలు బంజరు నమసవ్యలో 78010 61(గ౧౧౪౧౯ లేదుకదా. అందువల్ల అన్నపూర్ణ వ్యక్షిగత సముస్యలోని విషాదాన్ని బంజరు సమస్య 1681౧[0702 చేయడంలేదు.

1101209 ను 66016 చేయడం ద్వారా రాజకీయ సమస్యకంటె వ్యక్తి సమస్యకే మోరు అధికతర (ప్రాముఖ్యం యిచ్చినట్లు వ్యక్త మౌతున్నది. కానీ మరొకవైవు శమాభూమి....సం్యవ్రదాయాన్ని నిలబెట్టడానికి సంకల్పించినట్లు చెప్పుకున్నారు. 1౮805 కూ మాభూమి సంప్రదాయానికీ వున్న వైరుధ్యాన్ని మోరు గుర్తించినట్లు లేదు. "మాభూమి" వంటి నాటకాలు (టాజెడీలు కావడం కానీ వాటిలో 118816 ౮౧౮6౦౮౯౯౧౪ వుండడం కానీ వూహించరాని విషయాలు.

మో పాత వితణకూడా చాలా అసంత్క ప్రికరంగా వుంది రామ (బహ్మం, వెంకటప్పయ్య, నారప్ప, శివయ్య, జిల్లా కలెక్టరు వీళ్లందరూ ఊత

చార్మితక నవలా వరిణామాన్ని మార్క్సిస్టు దృక్పథంతో ఆవిష్కరిస్తుంది ళల సుంకర, వాసిరెడ్డి రచించిన నాటకం.

పచాల ద్వారానో మరొక విధంగానో హాస్యం కలిగిస్తున్నారు. ఐదవ అంకంలో నారప్ప హాస్యం అసందర్భంగా వుందని నుంకర సత్యనారాయణ గారు కూడా అన్నారు. నాదృష్టిలో చాలాచోట్ల హాస్యం అసందర్భంగావుంది.

నాకు మరొక అభి[ప్రాయం కూడా కలుగుతున్నది. మీ నాటకంలో వేణుగారి 1౧11౮6౧0౦6 బాలా వున్నట్టు తోస్తుంది. అనగా అది ఒక రచయిత రాసిన నాటకంగా కాక, ఒక నటుడు రాసిన నాటకంగా కనపడుతున్నది రచయిత యెప్పుడూ నాటకాన్నంతటినీ ఒక 6౧11 గా ౪881 చేస్తాడు. కానీ నటుని దృష్టివేరు. యేమాటను, యే చేష్టను, యే అభినయ విన్యాసాన్ని గేక్షకులు యేవిధంగా 16691౪6 చేస్తార నేదానిమోదనే; (యేక్షకులనుండి దేనికి ౭౧౧18౮56 వస్తుందనే దానిమోదనే నటునికి శ్రద్ధ వుంటుంది. అనగా సందర్భబద్ధికంటె తాత్కాలికమైన 61180౬ కొరకే నటుడు పాటుపడతాడు. ౯101 కొరకు అనౌచిత్యాలు (పవేశపెట్టినచోట్లు నాకు 'అన్నవూర్ణలో బాలా కనపడుతున్నాయి. యిది వేణుగారి 1౧౫48౧౦౭ కాకపోతే మో యిద్దరిమోదా ఈ1/6 (౧216 తెలుగు సినిమాల 1౧66౧06 యెక్కువగా వుందని అనుకోవలసి వస్తుంది.

యీ జాబే ఒక సమిక్ష కాకుండా యింతటితో ముగిస్తున్నాను, సమిక్ష రాయలేనందుకు నన్ను మోరు క్షమిస్తారని ఆశిస్తున్నాను.

నమస్కారాలు. భవదీయుడు ఆర్‌. రామచంద్రారెడ్డి,

73 కడప, 11-10-65 మిత్రులు శ్రీ రమణా రెడ్డిగారికి,

నమస్కారాలు. వత్రికకు మొన్ననే డిక్షరేషన్‌ వచ్చింది. “అభ్యుదయ అనే పేరుకు యే కారణంవల్లనో (ప్రెస్‌ రిజిస్టార్‌ అభ్యంతరం తెలిపినందున "పేరు మార్చుకోవలసి వచ్చింది. “ఆవాహన'అనే పేరు పెట్టినాము. మొన్ననే డిక్షరేషన్‌ వచ్చింది. జనవరి 1వ తేదీనాటికి మొదటి సంచిక తేవాలని ఆఅసుకుంటున్నాము.

ఈ పత్రికను గురించి ఒక విషయం మోకు చెప్పవలసిన అవసరం వుంది. పథతిక మా పార్టీయిచ్చే డబ్బుతో నడవబోతున్నది. పథతికకువచ్చే నష్టాన్ని భరించేవాస్త యెవరూ లేనందున యీ పద్ధతి అవసరమైంది. విరాళాల మోద ఆధారపడి పత్రిక బాధ్యతను స్వీకరించడం నాకు యిష్టంలేదు. ఐనా యీ పద్ధతికి మోకేమి అభ్యంతరం వ్ల్వండదని అనుకుంటున్నాను. పత్రిక సాహిత్య ప్రధానంగా వుంటుంది కనుకనూ, వీలున్నంతవరకూ వివాదాస్పద విషయాలకు అతీఠంగా వుంటుంది గనుకనూ వపతికకు మో సంపూర్ణ సహకారం వుంటుందని విశ్వసిస్తున్నాను. అవసరమైతే మితో మాట్లాడ డానికి వస్తాను. జవాబు రాయండి,

భవదీయుడు ఆర్‌. రామచంద్రారెడ్డి.

74 కడప, మే 1-65 మి(్రులు రమణా రెడ్డిగారికి, పత్రికకు డిక్టరేషన్‌ వచ్చిన వెంటనే మోకు జాబు రాసినాను. 20 రోజు లైంది. ఆ జాబు మాకు చేరిందో లేదో మరి? అవసరమైతే మాతో మాట్లాడ డానికి కావలికి వస్తానని అందులో రాసినాను. మన మధ్య కొన్ని అభిప్రాయ భేదాలు వుండినా సాహిత్యరంగంలో అందరమూ సమిష్టిగా కృషి చేయడం కష్టం కాదనే నా నమ్మకం. కాబట్టి యీ పత్రికకు మా సంపూర్ణ సహకారం వుండగలదని విశ ఏసీస్తున్నాను. పతిక జనవరి 1వ తేదీకి వెలువడుతుంది. డిశంబర్‌ ఆరంభంనుండే ప్రింటింగు వగైరా మొదలు పెట్టాల్సి వుంటుంది. కాబట్టి మా రచన ఉ నెలలోనే పంపుతారని ఆశిస్తున్నాను. మొదటి నంచికలో మీరచన యేదొ ఒకటి వుండడం వాలా అవసరం. నమస్కారాలు. అభినందనలు రా, రామచంద్రారెడ్డి,

75 కడవ, ని4-2-66 మిత్రులు రమణా రెడ్డి గారికి,

“భారతిలో మో “నవలా కుటుంబం” చదివినాను. దాని మోద నా అభ్మిపాయాలు తెలుపమని మారు కోరినారు. గనుక వివరంగా రాస్తున్నాను. నిజానికి మారు కోరకపోయినా నా అభ్మిపాయాలు మాకు తెలపవలసిన అవసరం కనిపిస్తున్నది.

“కె. 3. బుద్ధివాది” అనేది మొోరు చేసిన (ప్రధానమైన 6[0818016158- 190% అ అభ్యిపాయంతోనే నేను విఛేదిస్తున్నాను. కనుక మనకు 18౧౦2౧6- ౧౩] గానే అభ్యిపాయఖవేదాలు వున్నాయన్నమాట. దాని గురించి చెప్పే ముందు కొన్ని యితర విషయాల గురించి చెప్పనివ్వండి. విన్నవీ, పెద్దవీ అన్నీ రాస్తున్నాను. మోరేమో అనుకోకండి.

14వ, పేజీలో 60గాగ౦౧౩౭౧56 ను “లౌక్యం” అన్నారు. 00౧౧౦౧5౭౧58 ను “లోకజ్జత' అనవచ్చు లేదా, “లోకజ్ఞానం' అనవచ్చు. లౌక్యం అనడం చాగలేదు. 0101008607 ని “లౌక్యం” అంటాము, 0౧౦14౧19౧౫ ను కూడా “లౌక్యం” అనవచ్చు. 82వ, పేజీలో “ఈతరం వెనుకటికంటే ఎక్కువ లౌక్యం తెలిసినట్టిది. అది ఆదర్శ దార్మిద్యం మాత్రమే కాదు........” అన్నారు. అంటే యిక్కడ 08౧౦౧౮౧15౧) నే “లౌక్యం” అంటున్నారు. మైన ఆ విధంగా యెందుకన్నారో మరి?
82వ, పేజీలో అదే సందర్భంలోనే "ఈతరం మునుపటికంటె పనితనం కలట్టిది” అన్నారు. “పనితనం' అంటే యేమిటి? నేర్పరితనం అనేనా?

$) _"కులంలేని మనిషిని గురించి రాస్తూ, శికేవ, పేజీలో. రెండు చోట్ట “కులంలేనిపిల్ల అన్నారు. ఇదే విధమైన 51109 మరి రెండుచోట్ల చేసినారు. “పంచకళ్యాణిని గురించి రాస్తూ, 29వ, పేజీలో, “....స్ర్రీ సముడైన పురుషుణ్ణి బుట్టలో వేసుకొని గాఢంగా నిట్టూర్చింది జాసకి”అన్నారు. అక్కడ వుండవలసింది “జానకిగాదు, లక్ష్మి. 80వ, పేజీలో "లక్ష్మి అన్న శంకరం ఆడ సినిమాస్టార...."అన్న వాక్యంలో “లక్ష్మికి బదులు “తాయారు" వుండవలసింది.

_జర్నలీజ్‌ గురించి మి అభ్యిపాయంతో నేను ఏకీభవించలేను. నేనేకాదు, యెవరూ ఏకీభవించలేరు. యెందుకంటే పత్రికా విలేఖరులు వాడే ఒక వికృతమైన భాషనే అందరూ జర్నలీజ్‌ అనేది. అల్లే ప్రభుత్వ కార్యాల యాల్లో వాడే మరొక వికృళమైన భాషను 0/110131996 అంటారు. వకీళ్టు 60611 రేంం6గ౧6౧45 లో వాడేది యింకో వికృతమైన భాష. ఉదాహరణకు 21169661, 500౧005661, !6౧౦0/16061/ అనే పదాలు మనం రోజూ దిన పతికల్లో చూస్తుంటాము. కానీ యీ పదాలు పతికల్లో తప్ప మరెక్కడా కనపడవు, పత్రికల వాళ్లకు యీపదాలు చాలా 60౧౪౭౧16౧1 గా వున్నాయి. గనుకనే వాటిని వాడు తుంటారు. అదే విధంగా పత్రికల ౩ లిలోకూడా, 60౧౫౪౭౧18౧౦8 కోసమే, కొన్ని దుర్లక్షణాలు ్రవేశించినాయి. ఈ దుర్లక్ష జాలనే జర్నలీజ్‌ అనేది. "మంది దినపథతికా శైలికి నవలా శైలికి మౌలికమైన భేది"మేదీ లేదని అనుకున్నా, మంచి దినపతత్రికా శె లిని యెవరూ జర్నలీజ్‌ అనడంలేదు. పత్రికల భాషలో యేదైతే వికృతంగా వుంటుందో కానినే జర్నలీజ్‌ అంటారు,

“మంచి దినపత్రికా శైలికి నవలా శైలికీ మౌలికమైనభేద” మేద్‌ లేదనడం కూడా న్యాయంకాదు. తగినంత ౪008561487 వుంటే మంచి జర్నలిస్టుకు వాలు. కానీ నవలా రచయితకు 51/16 అనేది కూడా అవసరం. 56/16 కు తోడు, భాషలోవుండే 900816 ౧0౪/6? ను బాగా వినియోగించుకో గలవాడే మంవి నవలా రచయిత కాగలడు. ఐనా నేను వెప్తుస్నది మంచి నవలల గురించే కాని, తెలుగు నవలల గురింవికాదు లెండి.

ల) “వాస్తవాన్ని వ్మితించడమంటే దానికి ప్రతిరూపాన్ని కల్పించడం కాకుండా, దానిని సౌందర్యంగా మార్చడమే. ఆ ఇంద్రజాలం కె. కె.కి చేతకాదనడం కంటే సరిపడదనడమే సబవై న మాట”. (భారతి 12 పేజి) దీనివెంట 100౪-౧018 లో ౮౪1౭16 90౮౪16 1601210౧ యిచ్చినారు. యిక్కడ 'సొందర్యం'అంటే యేమిటి? వాస్తవాన్ని పొందర్యంగా మార్చడమంటే అసలు వస్తువులో లేని సౌందర్యాన్ని ప్రతిరూపానికి కల్పించడం అని కాదుగా! 967816 90616 తో నాకు పరిచయములేదు గానీ, “సొందర్యం'అంటే'కళ'అనే నేను అర్ధం చేసుకుంటున్నాను. ఒక కథగానీ, ఓ నాటకంగానీ 0820611141 గా వుందంటె, అది మంచి కళాఖంండం అనే అర్ధం చేసుకోవలసి వుంటుంది. మరి

77 “ఆ ఇంందజాలం కె. కె. కు సరిపడ”దనే మా సూత్రీకరణ యెక్కడికి దారి తీస్తుంది? కె. క. కు 2౧1910 ౪21069 అంటే సరిపడద౦టారా?

"7106 ౧౦౪౩19 3000655-1163 1౧ 25 0౪/౧ 56౧0510౪7680859, ౧0 1౧ 16 5006955 ౦0 15 5౮0)80 ౧౧౩1౪)” అన్న 1హిర్ట్సుర్‌ కొటేషన్‌ యిచ్చి నారు. దాని తర్వాత “విత్రింపబూనుకున్న జీవిత ఖండాన్ని ఎంత విశ్వన నీయంగా, సాకల్యంగా నూక్ష శ6తోటి విత్రించాడనేదే గిటురాయి-”అన్నారు. జీవిత చిత్రణ విశ్వసనీయంగా, సాకల్యంగా, సూక్ష్మంగావుంటే ఆ నవలను 580 511౪6 అంటారా? నాకేమి బోధపడడంలేదు. చదయయుంచి వివరించండి.
శె. ౩. నవలల్లో విరస్మరణీయమైన పాత్రలు లేవని నీ 6౧౭41 601౫౧181౧+ఒకటుంది. మారనేది నిజమేగాని?6౭11546 50%00! 01 !116/86?6౯లో యీలోపం సహజంగా వుంటుందను కుంటాను. చిరస్మరణీయంగా వుండా లంటే పాత్రలు [6010 0/000/110౧9 లో చితింపబడి వుండాలి. లేదా, కుంభకర్ణుడు, హరిశ్చుందదుడు, [8౧166 1880ల లాగా కొన్ని గుణాలకు 57౧౧0015 గానో, 6[౧౧0061718౧3 గానో వుండాలి. లేదా, రంగ (42016 121 51811. గిరీశంల లాగా అగః8౪8 8౭౧1 గా, ఆం౪0 గా వుండాలి సమా జంలో యిటువంటి వాళ్ల వుండరు గనుక, వున్నా సమాజానికి వాట్ట ౪66 160/6 96౧120౪765 కాదు గనుక, వాస్తవిక వితణలో అటువంటి పా(తలకు స్పానం లభించదు. పోతే, పాఠకుకుని హృదయాన్ని తీవంగా కలవివేసే ఫ్‌త్రలు విరస్మరణీయంగా వుంటాయి. ఈ పద్ధతి కె. కె. తత్వంలోనే అేదు.

ఈ సమస్యను మరొక 2౧016 నుండి కూడా చూడండి. [4106487 ౬106146066 లోనే విరస్మరణీయమైన పాత్రలు వుండడంలేదు. భారత రామాయణాల్లాగా ఒకే కావ్యాన్ని పజలు పదే పదే చదవడంలేదు యీనాడు. చాలా కొద్ది కావ్యాలువున్న పూర్వకాలంలో పాత్రలు విరస్మరణీయం కావడం సులభం. _ కేవలం సంఖ్యాబాహుళ్యం వల్లనే ఈనాటి పాత్రలకు చిరస్మర ణీయం అయ్యే అవకాశాలు తక్కువై నాయి. ఇదీ ఒక కారణం అని మాతమే నేను అంటున్నది.

ఆంగ్ల రచయిత, 8806061301 106 ౧౦౪8| అన్న నవలా రూస విరూపణ (గంధాన్ని (వాశారు.

78 పాఠకుని హృదయాన్ని తీవంగా కలవి వేసే పాత్రలు విరస్మరణీయంగా వుంటాయని పైన అన్నాను. దీన్ని గురించి మరొకమాట చెప్పనివ్వండి. దీన్ని కె. కె. 6౧62౧ 1101. అంటున్నారు. 6190 ౪1146 యెక్కువగా దీనిమోద్‌ 6606౯4 అవుతుంటారు గనుక దీన్ని 61౧820 ౪116: అనవచ్చు. కానీ అంతమాథత్రంచేత దీన్ని సర్వేసర్వ(త్రా 6[6౭0 110: అనడం న్యాయం కాదు. వ్యాస వాల్మీకులు మొదలు £%[3[:0628/6, "7015107. 0091076098 [[/ల వరకు అందరూ దీన్ని వినియోగించుకున్నవాశ్లే. అసలు అనుభూతి అనేదే సర్వసాహిత్యానికీ (పాణం. అనుభూతి లేకుంటే సాహిత్యమే లేదు. అనుభూతి గాఢత్వం అనేది మరీ మితిమిరి వుండకూడదుగానీ, ఒక మితిలో అనుభూతి అనేది గాఢంగా వుండవచ్చు ననుకుంటాను. దీన్ని గురించి కె. కె. గారితో యెప్పుడై నా చర్చించవలసివుంది. అసలు ఆయనలో మరొక 60౧861060౧ కూడా వుంది. గాఢానుభూతులసు 0%680 ౪101. అంటూ, తన రచనలలో వాటిని యెక్కడా (పవేశపెట్టకుండా వుంటున్నాడే గానీ, గాఢానుభూతులు వున్న రచనలను యెన్నిటినో ఆయన గాఢంగా మెచ్చుకోవడం మనకు తెలుసు. ఉదాహరణకు రాచకొండ. మిరేమంటారు?

1. ఇవన్నీ అయిన తర్వాత యిక ముఖ్యమైన అంకానికి వస్తాను. చలంను, మొపాసాను హృదయవాదులు అంటూ "కె. కె. బుద్ధివాది”' అని మోరంటున్నారు. హృదయ వాదమంటే 610060౧2! ౭౧౧౧౦౭౦౧ ౦! [0౧0౧8౧ 16 20౧౧080 అనీ, బుద్ధి వాదమంటే 1౧1811664081! 2౧౧౧౦86 అనీ నేను అర్ధం చేసుకుంటున్నాను. [౧6౧౭౧ ౧౧0916౧053 ను [౧0౧౧౭౧ 2౧౫16 నుండీ, గా౦1౪0౧౭| 2౧౫18 నుండీ చూడడం హృదయవాదం. 50618౧4140 గానోః 100౯1 గానో, 60'6 1౧1911606తో &౧2%/56 చేసి బేరీజు వేయడం బుద్ధి వాదం. బుద్ధివాదమూ హృదయవాదమూ ర1880౧81|/ 00౧09118 111౧0౯, ఈ వివరణ సరైనదై తే, కె. కె. బుదివాది కానేకాదు. కె. కె. ను [0౧02౧410 గానే, 1౧ 6071101016 [0౧౭8౧106 గాజే నేను అర్ధం చేసుకుంటున్నాను. ఆయనకు కొన్ని గ౧౭(౪౧౭|15 000౪1610౧5 వున్నాయి. కొన్ని 1 16720/ 0/౧౦(౧16 వున్నాయి. వాటికి లోబడి, తన కధల్లోని పా_తలనూ నన్నివేశాలనూ ఆయన యెప్పుడూ ౧6౧8౧ ౩౧౮6 నుండే అనగా 69౧౦(0౧8| 8౧౦16 నుండే వితిస్తాడు. ఆయన కధల్లో (శ్రేమించే స్ర్రీలూ, పురుషులూ,

అందరూ [0౧8౧౪6 గానే (ప్రవర్ధిస్తారు. (శేమ అనేది యెప్పుడూ హృదయ వ్యాపారంగానే వుంటుందిగానీ, కేవలం 9010100162! ౪86 గానో, ౧౧౫౪|౦- 1091081! ౧6౦౩5510/ గానో, లేక +160౧౧౦౧4౧/ 1౧3168610౧ గానో యొవ్వుడూ చిత్రించలేదు. రచయిత యొక్క ౧౯౦18౮౦౧198 అనదగిన పాథతతలన్నీ, అంటే రచయిత సానుభూతి యే పాాత్రలమిద కేంధదీకృతమై వుంటుందో ఆ పాత్రలన్నీ ౧0౧౧౭౧౪౦ గానే (పవ్నర్తిస్తాయి. [౪౭౦99 కాకపోవచ్చు, సాహసికులు కాకపోవచ్చు, కానీ [0౧4౧౪16 616006౧? బలీయంగా వుంటుంది. పాత్రలు యెంత 541/ గా (ప్రవర్ధింవినా, యెంత 504016 గా (సవల్షించినా, వాళ్లలోని ౧0౧౭౧౪౦ 616గ౯౧€ను కె. కె యెంతో సానుభూతితో [0౪749016 గా విత్రిస్తాడు, దిన్ని కె. కె లోని [0౧4౧౪౦ ౪8:6 అనక యేమంటారు?

కె. క. యే స్వయంగా తాను బుద్ధివాదినని అసవచ్చు. అన్నాడనికూదా విన్నాను కానీ అది సరికాదు. ఆయన కొంత 05%)-0౪6 గా 680066 గా సమాజాన్నీ వ్యక్తులనూ వితిస్తాడు. అంతేగాని ఆయన [1౧౯91160084215% కాదు. ఆయన రచనలను 6016 అనడం కూడా 'సరికాదు. 5108300౧1ను ఆగ౫౦౪౦౧౭- |! 38 చేయడుగానీ ఆయన కథల్లో ౧౧౦౪0౧౭1 1066౧69 అనేకం వున్నాయి. ఐతే 11901 గా, 56006 గా వుంటాయి. పారకుడు :80916౪6 గా లేకపొతే వాటిని సులభంగా [౧౫19 గావచ్చు,

మొపాసాతోనూ, చలంతోనూ పోల్చిచూస్తే కె. కె. చాలా భిన్నంగా కనిపిసాడు ఈయన !౧0౧౧౭౧౪౦15౧లో :6౭811:౧౧ గాడంగా వుంది గనుక, కొంత 001601౪6 గా, 66180౧86 గా వుంటాడు గనుక, యీ భేదం వచ్చింది. చలం మరీ 1౧౪౦౪౭౯|- (అందుకే [కమక్రమంగా కవిత్వంలోకీ, గ౧౪౭౪౦|౯౫| లోకీ పోయినాడు.) కె. కె. చాలా మేరకు 6౫70౪8 కాబట్టి కె. ౩. ను చలంతో పోల్చి బుద్ధివాది అనడం న్యాయం కాదు. మోకు నిజమైన బుద్ధివాదులు కావాలంటే 681/౧8164-0124/ చదవండి, 416029 [౮౫|ల౧౧ బదవండి, 1/21 [౧003౧10 చదవండి. తుదకు మన మహీధర రామమోహనరావును కూడా బుద్ధివాది అనవమ్బ. ఆయన మొదటి నవల (రధ చ(్రాలు)లో హృదయ వాదమే బలంగా ఉంది. తరువాత నవలల (ఓనమాలు, మృత్యువు నీడల్లో)లో యే వాదమూ కనిపించదు. దాన్ని 12౧051110081 ౧౯71౦౮ అనవచ్చు. ఆ తరువాత వచ్చిన (ఎవరికోసం, కత్తులవంతెన, మొదలైన) నవలల్లో

800 బుద్ధివాదం స్పష్టంగా పుంతడమేగాదు క్రమక్రమంగా బలపడుతూవచ్చి తుదకు 61640౪15౧0) గా తయారైంది.

కె. ౩. ది 16006218 [68/1 కాదని మీరే అంటున్నారు. మరి ఆయన బుద్ధివాదే ఐతే ఆయనది 16గ౧97816 ౧౯౭-€ అనేకాదు 6014 [68/1 అనవలసి వుంటుంది.

ఆయన బుద్ధివాది అనే ౪౫0౧౫ 608౯261871581100 తో 51871 ఐనందు వల్లనేమో కొన్ని నవలల గురింవి మిరు చేసిన 00969౧0/8260౧9 అసంపూర్ణం గానూ కొన్నిచోట్ల 5606111018! గానూ వున్నాయి. కె. కె. లోని హృదయ వాదం మిరు గమనింది వుండినట్లై తే ఆ నవలల్లోని విలువలను మీరు మరొక విధంగా చెప్పగలిగివుండే వాట్ట. “పచ్చ కాగితం” గురించి రాస్తూ అందులో “పాప పుణ్యాలను గురించిన సామాజిక భావన” మిద జరిగిన పరిళోధననే మిరు పేర్కొన్నారుగానీ, అందులో హృదయానికి కె. కె. యిస్తున్న స్థానం మిరు గమనించినట్టు లేదు. 56౫% అనేది కేవలం శరీర వ్యాపారం కాదనీ, 58౫ లో హృదయానికి _[పముఖ స్దానం వుండాలనీ, అలావున్నప్పుడే 56% లోని ౧68! 10% ౭౧6 ౧1623౪46 సంపూర్ణంగా అందుబాటులోకి వస్తాయనీ ఆ కథ చెప్తుంది. అంతేగాదు కె. కె. దృష్టిలో పాపపుణ్యాలకంటే ఆ ౮౦౪ 0 56% యెన్నోరెట్టు విలువైంది. దీన్ని 700౧4౧౪0 2౧00708601 కాక యే మంటారు?

“అవి పోయిన మనిషి" లో వున్న అపేక్షలను మీరు సక్రమంగానే గుర్తించినారు. దక్షిణామూూర్తికీ యళోదకూ ముందే వివాహ బంధం వుంది. కథ ముగిసేటప్పటికి హృదయ బంధంకూడా యేర్చడింది. హృదయి బంధం లేని వివాహ బంధం యెంత 18610౪1043 గా వుండగలదో దక్షిణామూ రి లోని ఇంగ008-61898 0౮41 100% ద్వారా వెల్లడౌతుంది. దక్షిణామూ ర్దిని ౪ంగ100-61898 అనవచ్చునో లేదోకానీ, గ౫66[8-61255 ౧౦/21 నుండి అతడు సంపూర్ణంగా బయట పడినాడనేది స్పష్టం.

, “కురూపి'ని గురించి రాస్తూ “కధలోనూ జీవిత కధలోనూ కురూపులకు గూడా స్థానం వుందని మాత్రమే గాక, అందంగాలేని పాత్రలకుగూడా (ప్రాధాన్యం వుందని తేలింది” అన్నారు. నిజంగా ఆ కధలో వున్నది అంతే నంటారా? కురూపిని గురించి నాకు బాలా గొప్ప అభ్నిపాయం వుంది. దాన్ని

౭81 కె. ౩. రచనల్లోకెల్లా గొప్పది అనికూడా అనవచ్చు. స్త్రి పురుషుల నంబంభానికి (ప్రమ ముఖ్యం, (పేమకు దేహ సౌందర్యం కంటె హృదయ సౌందర్యం ముజ్యం, హృదయ సొందర్యం వుంటే దేహ సౌందర్యం లేకున్నా నష్టం లేదు. హృదయ సౌందర్యం అంటే మరేమి కాదు - సున్నతత్వమూ, గేమించే శ్రి = 5605107/10/ 2౩౧6 0802010/ *0/ [0౪9 - ఇది ఆ కథలోని తత్వం. గ౦గ౧౫౬౧106 ఉం౧౧౦౭౦| కాకపోతే దీన్ని యేమంటారు. ఆ కథలో గొప్పతనం యెక్కడుందంటే హృదయ సౌందర్యానికి వతీకగా సరస్వతీ అనే ప్యాతను విత్రించిన తీరులో వుంది (కధా ?ల్పం గురింవి ఆ కధలో జరిగిన చర్చ అఆకధకు 26610081 ౧611 - అది వేరే విషయము అనుకోండి) కె. కె. బుద్ధివాదే ఐవుంటే "కురూపిని రాయనూలేడు, ఊహించనూలేడు. భవదీయుడు ఆర్‌. రామచండదారెడ్డి కడప, 29-4-66 మిత్రులు రముణా రెడ్డి గారికి, నమస్కారాలు. మో ఉత్తరం అందింది. మి రిచ్చిన వివరణవల్ల మోరు నా అభిప్రాయాలతో చాదాపు పూర్తిగా ఏకీభవిస్తున్నట్లు తేలుతున్నది. ఏమైనా “కె. కె. బుర్ధివాది' అనే మా (ప్రధాన న్య[్రీకరణ వల్లనే యీ విక్కంతా కలిగింది. ఆ సూ్రీకరణకు అనేక 16560260౧9 నూ 6౫012౧80౧9 నూ జోడించినారు. అందువల్ల కొంత గం్రగోళం యేర్పడింది. అలాకాక “3. క. హృదయ వాది"అనే నూస్రీకరణను [పాతిపదికగా చేనుకొని దానిమోద యెన్ని /6960/200౧9 చేసుకున్నా, మొత్తం పరిశీలన మరొక విధంగావుండేది. శుభాకాంక్షలు రా. రామచం(దారెడ్డి,

82 కడప, 20-5-66 మిత్రులు రమణారెడ్డి గారికి,

నమస్కారాలు. మి ఉత్తరం అందింది. కె. కె. గారి ఉత్తరం యిందు వెంట వాపసు పంపుతున్నాను.

“బుద్దివాదం గురించి నేననుకునేదీ ఆయన అనుకునేదీ ఒకటి కానందు వల్ల ఈ చిక్కు వచ్చిందనుకుంటున్నాను.” అని కె. క. గారనడం మన సమస్యకు చివరి పరిష్కారంగా వుంది. నిర్వవచనాల్లో తేడా రావచ్చునని నేను ముందే అనుకున్నాను. అందువల్లనే నా మొదటి జాబులో బుద్ధివాదానికీ, హృదయవాదనికీ నా నిర్వచనాలు యివ్నినాను. రచన వేసేటప్పుడు 8౫0119 కావడం హృదయవాదం అనీ, అలా కాక పోవడం బుద్ధివాదమనీ శ. ౩. గారు నిర్వవిస్తువ్నారు. ఈ నిర్వచనం వాకు తృప్తికరంగా లేదుగానీ, మో నిర్వచనం ప్రకారం కె. కె. బుద్ధివాది అనేది నిర్వివాదం. నమస్కారాలు.

భవదీయుడు, ఆర్‌. రామబంద్రారెడ్డి, ళు

83 కడప, 8-2-68

మితులు రమణా రెడ్డి గారికి,

నమస్కారాలు. చాలా రోజుల తర్వాత మాకు ఊత్తరం రాస్తున్నాను. బాగున్నారు కదూ?

మేము కడప నుండి మళ్లీ ఒక సాహిత్య త్తెమాసిక ప్రారంభిస్తున్నాము. ఈసారి సంపూర్ణంగా మాసొంత వ్యవహారం. అంటే కొంతమంది మితులూ నేనూ కలిసిచేసే [పయత్నం. పేరు 'సంవేదస." మొదటి సంచిక ఉగాదికి రావాలి. (లేదా ఏప్రిల్‌ మొదటి తేదీకి). మొదటి సంచికకు మిరు యేదైనా రాయాలని మా ప్రార్ధన. వీలైతే యీ యేడు యిచ్చిన ఆంధ సాహిత్య అకాడమో బహుమతుల మోద మిరు రాస్తే బాగుంటుందని మా కొక అభి (పాయంకూడా వుంది. నలుగురికి బహుమతులు యిచ్చినారు. ,కొ.కు. కూ (నవలకు - '“తారి) దాశరధికీ (కవిత్వానికి) దివాకర్లకూ (విమర్శకు) మరొకరికి కథలకూ - ఆ నాలుగు పుస్తకాల మీద సాహిత్య విమర్శతోపాటు, బహుమతులు యివ్వడంలో మన అకాడమిోకి వుండే సాంఘిక రాజకీయ దృష్టి వగైరా అంశాలుకూడా చర్చించవచ్చు.

మోకు యీ 9401660 నచ్చకపోతే, మికు తోబింది మరేదైనా రాసి పంపండి. ఏదో ఒకటి రాస్తారని ఆశిస్తున్నాను.

పత్రిక 1/8 66౧౫౧౫ లో వంద పేజీలు వుండాలని అనుకుంటున్నాము. సాహిత్య విమర్శకు యెక్కువ స్థానం వుంటుంది. వంద పేజీలూ సాహిత్యమే లభించకపోతే, యితర విషయాల మిద 1౧91160108! 16౪6! లో వ్యాసాలు వేయవచ్చుననికూడా అనుకున్నాము. యిందులో మో సహకారం తప్పక వుంటుందని విశ్వసిస్తున్నాము. మోరు యింకా యేవైనా సలహాలు యివ్వ గలిగితే సంతోషిస్తాం. త్వరగా జవాబు రాయండి.

భవదీయుడు, రా. రామచంద్రారెడ్డి,

84 కడప. 17-4-68 మృతులు రమణారెడ్డిగారికి, నమస్కారాలు. మో ఉత్తరామూ, మనియార్జరూ , అందినాయి. కృతజ్ఞతలు పత్రికమిోద మో అభిప్రాయాలు, అధికభాగం (పతికూలంగానే వున్నా, విపులంగానూ, నిస్స్పంకోచంగానూ వున్నందుకు సంతోషం, మి విమర్శల కన్నీటికి నేను సమాధానం చెప్పలేక పోవచ్చు గానీ, నేను సంజాయిషీ చెప్పుకోవలసిన, అంశాలు కొన్ని వున్నాయి గనుక, వాటిని చెప్పక తప్పదు. పత్రికలో నా రచనలు అధికంగా వున్నాయని మిరన్నమాట నిజమే. 0౧6 [12౧ 5౧0౪7 బొతున్నదని నేనుకూడా ముందే 166! ఐనాను. కాన్సీ, విధి లేకనే అది జరిగింది. మిమ్మల్ని ఒక వ్యాసం రాయమన్నాను. మోక్ష గుర్తున్నట్టు లేదు. యీ సంవత్సరం ఆంద సాహిత్య అకాడమో నాలుగు బహుమతులు యిచ్చింది. కుటుంబరావు నవల 'ఠార'కూ యింకా ముగురి8 కథలకూ, కవిత్వానికి, సాహిత్య విమర్శకూ. అ నాలుగు వు కకాలమాద్రా 6110150 రాయమని మిమ్మల్ని కోరినాను. కానీ మీరు తీరిక లేవని గేయం పంపినారు. యిక బండి గోపాలరెడ్డిగారిని ౪. 5 ౫౭౧౫) మాద ఒక వ్యాసం రాయమని అడిగిన విషయం మోకుకూడా తెలుసు. ఆ మహానుభావ్చడ్చ ఆనాడే కాదు, యే నాటివరకూ - (9%1౧69/ రాఫనాకూడా-జవాచే రాయలేదు. మా యిద్ధరి వ్యాసాలూ మా మొదట్‌ సంవికకు లభ్యమైతాయని ఆశించినాన్సు, కానీ ఒకటికూడా అభ్యం కాలేదు. తరువాత మా పుట్టవర్డి నారాయణావారు తిక్కన గురించి ఒక సుదీర్ణమైన వ్యాసం రాస్తానని చివరి భుడియలో వర కాదన్నాడు. (ప్రొఫెసర్‌ బి. యన్‌. రెడ్డిగారి వ్యాసం ఒకటి 007౧౦/20%౪ మాద - రెడిగా వుందికదా అని మేమే పొరపాటుపడి కా స్త ఆలన్యంగా ఆడిగినొము. దాన్ని సాంతం 60851 చేయవలసిన అవసరం వుందనీ, తన కంళతతీరికలేదనీ, రెండవ సంవీకకు తప్పక యిస్తాననీ అన్నాడు. యిక మ(ద్రానులో తిరుమల రామవందద్రగారు 56%2౧4165 మిద యేదో రాసాన్సని చెప్పి, యేకారణంవల్లనో పంపలేదు. యింతమంది నుండ్తి ఆశించిన వ్యాసాలు యేవీ రానందువల్లనే పత్రికలో నాచేయి యెక్కువగా కనిపించవలసి వచ్చింది.

805 మరి వథత్రిక వంద పేజీలైనా వుండక తప్పదు గనుక, అవసరమైనదంతా నేనే నింపుకోవలసి వచ్చింది. దేశంలో రచయితల కరువు రాలేదు గానీ, మొదటి సంచికలో నాకు పరిచయం వున్నవాళ్లతో రాయించుకోవాలని ప్రయత్నించి నాను. పరిచయం లేనివాళ్లను అడగలేదనుకోండి. అడగాలంటే నిజంగా నాకొక భయంకూడ. అడిగిన తర్వాత వాస్త యే ౧౦౧౯6౧౩4 రాసినా వేనుకోక తప్పదు గదా! (వరవరరావుగారి గేయమూ, అద్దేపల్లిగారి గేయమూ వాళ్లతో పరిచయమున్న నా మిత్రులద్వారా తెప్పించుకున్నాను.) యేమైనా మరొకసారి నా “విశ్వరూపం. కనపడకుండా జ్యాగత్త పడతాను. (గంధ సమిోక్షలు కూడా కొన్ని యితర్హతో చేయించడానికి ప్రయత్నిస్తాను. యిక ఖలీల్‌ జిబ్రాా జిబాను మరీ ఆంత పనికిమాలిన వాడుగా నేను తీసిపారెయ్యలేదు. [4511015౧ అనేది [6౫౧౫౭౧ 00౧96|0౪5౧655 లో ఒక గౌరవనీయమైన భాగమనే గ్పుర్తింపు నాకుంది. 6౧2౧ 580911౪11౫ ని 'పెంవి పోషించడంలో దానికి గొప్ప పాత్ర వుందనికూడా నాకు తెలుసు. కానీ, నా భౌతికవాద దృక్పధం నుండి నేను దాన్ని చూడకాతప్పదు, విమ ర్శించకా తప్పదు. ఖలీల్‌ ౧౦11102! 4౮10020౪ కి వ్యతిరేకంగా పోరాడిన ౧011116081 [519%46 అనే గౌరమూ, ౧౦||1౦4| $6గ6౯6? అనే సానుభూతీ కూడా నాకున్నాయి, కానీ అతని 800121 ౧[౧:[0900%0% యీనాటి ౪౦|164-[౧1:5071681 6౦౧౮1110౧9లో 80గ౧0౧20/ పాత్ర మాత్రమే వహించగలదని అను కుంటాను. నాకు గ౪౩౪౦150 తో అంత పరిచయం లేదుగానీ, టాగూర్‌కూ బలీల్‌కూ యీ విషయంలో వాలా భేదం వున్నట్లు కనపడుతుంది. టాగూర్‌ = భగవంతుడు 1063౧1810[323 0! ౧6|6 01859 ౧6 09860/- ఖలీల్‌ భగ వంతుడు నీతులూ, ధర్మాలూ యెక్కువగా మాట్లాడుతాడు. 0110011౪78 6౦41 అనిపించడంలేదూ! ఆ ౧౧౦౯౭! 10౧6 చ్వారా ౪06 ౧/౨6615౧౫ పల్చ్బబడడమే గాక, టాగూర్‌లో యే ౧[1:[0900%168! 012౧6 లోనో సూక్ష్మ శరీరంలోవున్న 6801100౧2౧/ 616౧౧6౧౯ ఖలీల్‌లో ఐహిక జగత్తుకు దిగి ష్టూల శరీరంలో దర్శనమిస్తుంది. టాగూక్‌లోకూడా '62011002౧/ 618౧౧6౧౬ వున్నదన్నందుకు మిరు బాధ పడరనుకుంటాను, ఖచ్చితమైన 500121 [19101041 60గ౧5- 61085౧653 కు అడ్డుపడేదంతా యేదో ఒక మేరకు !820110040/ యే నని నా విశ్వాసం.

యేమైనా కవిగా ఖలీల్‌ గురించి నాకున్న అంచనా నమిక్షలో స్పష్టంగానే చెప్పినాను. _ (కవిగా కూడా టాగూర్‌కంటె తక్కువ వాడేనన్‌ మోరు కూడా ఒప్పుకుంటా రనుకుంటాను.) కవిగా అతని మిద నాకు

గౌరవమేవుంది. కవిగా అతని మిద నాకు గౌరవంవుంది కనుకనే కాళోజీ చేతిలో అతనికి జరిగిన ఘోరమైన అన్యాయాన్ని నేను నహించలేక పోయినాను. కళోజీమిాద నా విమర్శ దారుణమన్నా ఒప్పుకుంటాను, రాక్షసమన్నా ఒప్పుకుంటాను. కానీ, కాళోజీ నా విమర్శకు అర్హుడనేదే నొ సమాధానం. నిజం చెప్పాలంటే, కాళోజీని నేను వాలా ఉదారంగా వదిలేసనాననే అను కుంటున్నాను. ఆయనతో మికు గల వ్య క్తీగత సంబంధాలనుబట్టి నా విమర్శ మోకు బాధ కలిగించవచ్చుగానీ, ౪61 అనే పదానికి కూడ అర్ధం తెలియని వ్యక్తి యింగ్లీషు కవిత్వాన్ని అనువదించడానికి వూనుకోవడంలోని దుర హంకారం మికు సమ్మతంగా వుందా? తెలుగుదేశంలో (౧1611601౮8 | 1౧౧౧౦ 1675 చాలామందే వున్నారని నాకు తెలుసు. కానీ వాళ్లందరూ ఒక టన్ను పోజుపెట్నే ఓక తులం యోగ్యతై నా వున్నవాళ్లు. అరతులం యోగ్యత కూడ లేకుండా ఐదుటన్నుల పోజుపెట్టినవాడు నా యెరుకలో కాళోజీ ఒక్కడే, ఖలీల్‌ మోద నాకంటె మోకు యెక్కువ గౌరవముందంటారు. కానీ ఖలీల్‌ను నడివీధిలో నిలబెట్టి నిలువునా విత్రవధచేస్తే కూడా మికు వీమ కుట్టినట్లై నా లేక్రపోవడమేగాక, కాళోజీని నేను నిర్దాక్షిణ్యంగా అగ౦96 చేసి నందుకు నన్ను నీందిస్తున్నారు. కాళోజీ అతిశయమేమిటో నాకు అర్దం కావడంలేదు. ఖలీల్‌ను యే పెంటకుప్పలో కలిపినా మికు జాలి కలగదు. తెలుగు కవిత్వాన్ని యేరొచ్చు గుంటలో ముంవినా మోకు కనికరం కలగదు. మో కాళోజీ మాత్రం భ్యదగజాల మోద యెక్కి మహాకవిగా తెలుగుదేశంమిద వీరవిహారం వెయ్యాలంటారు. నాబోటివాడెవడై నా కాళోజీ నిజమైన యోగ్యత యెంతో వెల్లడిస్తే, అది రాక్షస మంటారు. ఆయన అనువాదం పాడు చేయడానికి కారణం “సుళ్టుగా, యధామూలకంగా, ఉదాత్తంగా చేద్దామనే కోరికవల్లనే ననుకుంటాను,” అని మిరు అన్నారు. మూలాన్ని వదలిపెట్టి, మూలానికి మెరుగులు పెట్టగలననే భ్రమతో ఆయన సొంతకవిత్వం కలిపిన ఘట్టాలు నేను కొన్ని చూసినాను. ఆయనకసలు యధామూలకంగా చేద్దా

మనే ఉద్దేశమే కనపడదు. యిక 'సుష్టు, ఉదాత్తమూ అనే పదాలు ఆయన పట్ల కేవలం అనవసరం. “అందుచేతనే వైబిలు అనువాదంలా పరమ కృత కంగా, వికృతంగా తయారైంది,” అని మోిరన్నారు. అది న్యాయంకాదు. వైబిలు అనువాదం చేసిన వాళ్లైవరోగానీ, వాళ్లకు తెలుగురాదు,. తెలుగు నుడికారం తెలియదు. అంతే. వాళ్లకు యింగ్లీషు బాగా వచ్చు. వై బిల్‌లోని 50171 ను కూడా బాగా (గ్రహింవినారనుకుంటాను. కానీ కాళోజీకి ఖలీల్‌ 501/1 అణుమాత్రంకూడా అర్ధం కాలేదు. యిక ఆయనకు యింగ్లీషు వచ్చునని నమ్మేసాహసం మికు వుందని నేను అనుకోవడంలేదు. మిరు “జీవనగిత చూసినట్టులేదు. చయయుంవి శద్ధగా చదవండి. యింగ్లీషు మూలంతో పోల్చి చూడండి.

అప్రస్తుత మనుకోకపోతే, మరొక విషయం చెప్పనివ్వండి. మిరు నుదీర్ణమైన ఉపోర్దాతం రాసిన టి. యన్‌. అనసూయాదేవిగారి “శ్యామపర్షి” అది వెలువడినప్పుడే బూసినాను. అనువాదం బాగలేదని నేనేకాదు యితరులుకూడా చాలా మంది అభిప్రాయ పడినాము. కానీ 'జీవనగీత'తో పోలిస్తే ఆమె 'శ్యామపర్షి' వందరెట్లు నయం. మిరు గమనించే వుంటారు - 68166౧6? లోని కొన్ని పాదాలు ఆమె అక్కడక్కడా వదిలేసింది. అను వాదంచేసే. శక్తిలేకనే వదిలేఫందని అనుకోక తప్పదు. కనీసం తన అళ_క్రతను గుర్తించే 1౧46116018! [౧౦౧౭౩౧/ వున్నందుకు అమెను మనసు లోనే అభినందించినాను. యేదీ, మో మిత్రునిలో ఆ గుణం యెక్కడైనా వుందేమో కందుకాగడాలు పెట్టి వెదకండి.

"కవిని అకవిగా నిరూపించడమే రాక్షన ప్రవృత్తి” అని మిరనడం న్యాయంగానేవుంది. కానీ ఆ సూక్తి కాళోజీకి యెంత సూటిగా వర్ధిస్తుందో కూడా గుర్తించండి. కవిఐన ఖలీల్‌కు అంత 508౧621049 10/౫ లో తెలుగులో అకవి రూపం (ప్రసాదించిన కాళోజీని మృాాతం గౌరవించాలంటారు. "సానుభూతిలేనప్పుడు, _ పుస్తకాన్ని ముట్టుకోవద్దు సుమూ” అనే హెలెన్‌ గార్జినల్‌ నూత్రం విమర్శకులకేనా వర్తించేది? “అర్థంకాని పుస్తకాన్ని అనువదించడానికి వూనుకోవద్దు సుమా”అని మోకుగానీ, కాళోజీకిగానీ యెవరూ చెప్పలేదా?

88 యిక కాళోజీ స్వతహాగా యెంతమాత్రం కవి అనే దాని మాద మనకు త్మీవమైన అభిప్రాయభేదాలేవున్నాయి. అ భేదాలు యిప్పుడు తీరేవికావు గనుక, చర్చవద్దు. “వేమన కవి ఐతే, కాళోజీ కవే” అన్నారు. వేమన కవే కాదు అని నేను అనలేదు కానీ, వేమన యెలాంటి కవో తెలునుకోవాలంటే మోరు వేమన వద్యాల్లాంటివి ఒక వంద పద్యాలు రాసి చూడండి. నార్ల వెంకటేశ్వరరావు అభాసుపాలైన సంగతి మోకు తెలియందికాదు. యొందు కంటారు? తెలుగు (పజల 95006121 - 6౮114781 [8౧౪078 18 వ శోతావి నొటికీ యీనాటికీ బ్రహ్మాండంగా మారిపోయింది గనుక; తెలుగు (ప్రజల 28510616 60౧5610658౧655 18 వ శతాబ్చినుండి యీనాటికి (ప్రచండంగా పురోగమింవింది గనుక, కవిత్వానికి 18వ శతాబ్దినాటి 6911౧160౧౩ యీనాదు నర్తించవని మాతమే నా అభ్నిపాయం. కానీ, వేమన కది ఐనంఠమా(న్రాన, కాళోజీ కవి బొతాడనేదికూడా వివాదాస్పదమే. వేమనలో కొన్ని గ; వున్నాయి. కానీ ఆ చర్చ యిప్పుడు వద్దు. మోరు మల్లారెడ్డి (భనక్తి యెందుకు తెబ్చినారో నా కర్ణం కావడంలేదు. రాజకీయాలు రాసినందుకు కాదు నేను కాశోజీని విమర్శించడం-రాజకీయాల్పు మాత్రమే రాసి దాన్ని కవిత్వ మన్నందుకు. చష్కరాజకీయాలే కవిత్వమైతే_ మార్క్సు. ఏంగిల్పు. లెనిన్ష మాట యెందుకుగానీ-మా యేటుకూరు బలరామ మూర్షికూడా మహాకవే బౌతాడు. మల్లారెడ్డి రాజకీయాలు రానినా వాటిని కవిత్వపు మూసలో పోస్తాడు గనుకనే కవిగా చలామణి బౌతున్నాడు. అేదంటారా, మల్లారెడ్డిమోద మోరే గాండీవం యెత్తండి. దానికి నా అనుమతి యెందుకు? పోతే, మల్లారెడ్డిని గొప్ప కవి అని నేనెప్పుడూ అనలేదు, అను కోనూలేదు. గొప్ప కవిత్వం యిక ముందు రాయగలడని కూడా నేను ఆశించడం లేదు. మల్లారెడ్డి రచనల్లోని అత్యుత్తమ ఖండికల్లోవున్న సుగుణ మల్దా అవేశమే. గ౧౦ 1౧9 ౧౭8||-౧౧౭|£ 0 0౯౬౭1 వం81/ 18 ౧౦1౪ ౧౫55= 10గ. 00 96౧91౪16" యీామాట నేను మళల్లారెడ్డితో యెప్పుడూ చెవ్చ లేదనుకునేరు! కొన్ని విషయాలు మితో చెప్పడానికే నాకు భయం - మిరు 018౧4 బొతారేమో, యెందుకొచ్చిన మనస్తాపాలు లెమ్మనే సంకోచంలాంటిది- వుండడం నహజం కానీ, మల్లారెడ్డి విషయంలో నాకు తగినంత వనువూ వుంది, కొంత అధికారం కూడా వుంది.

యిక “వార” పథతికల చర్చలో *వ్రతిభ”ను పేర్కొన వలసిన అవసరం లేదా?” అన్నారు. మిరెందుకిలా 616131 ఐ మాట్లాడుతున్నారో నాకు అర్ధం కావడం లేదు. కధలకు 66110141 ౧౦౪ రాస్తూ నేను వారపత్రికలమోద ఒక ౧899100 (10690౧ ౪౭౧/౧ 91౧6౧9 90౧౭౧ చేసినాను. 5620)601ను వదలిపెట్టి “ప్రతిభ మొద దాడి చెయ్యమంటారా? యింతకూ నేను నా /6గ౫౭గ6 లో “ప్రతిభ'ను మినహాయిందింది కూడా లేదు. నా విమర్శ అన్ని వారప(తికలకూ సమంగా వర్తిస్తుంది. నా ఉద్ధేశమూ అదే. నా వాక్యం చెప్పే అర్ధ్హమూ అదే. మరొక విషయం కూడా. నేనామాట రాసిన నాటికి 'ప్రతిభి యింకా వెలువడలేదు. మా 'సంవేదన'లాగే అది కూడా ఉగాదికి వెలువడింది. దాని ముఖం కూడా చూడకుండా, సందర్భ శద్ధికూడా లేకుండా దాన్ని వీల్చి చెండాడమంటారా? “సంస్కృతి జారత్వానికి ఒక విప్లవ రాజకీయ పక్షం తాలూకు సాంస్కృతిక సంస్థ నిర్వహించే ప్యతిక ,పధమోదాహరణ కావాలి.” నిజమే. కానీ సందర్భ శద్ధి అక్కర లేదా? నన్ను మిరు నిందించడం యెంత అసందర్భంగా వుందో కాస్త శాంతంగా ఆలోచించండి. మూ మనసులో యేదో వుంది - 011161౧359 లాంటిది. దానివల్లనే మారు మల్లారెడ్డినీ, “వతిభినూ అనవనరంగా చర్చలోకి లాగినారు. 016౧౧6౩5 ను నేనూ రువి చూసినవాణ్నే గనుక, మిమ్మల్ని అర్థం చేసుకోగలను.

మరొక విషయం కూడా యిక్కదే స్పృసంచడం న్యాయమనుకుంటాను. "అంతర్లయాదులూ, శ్రవణ సౌాఖ్యాదులూ” అంటూ మాటిమాటికీ అంత యీనడింపుగా యెందుకుంటున్నారు? అంతర్హయ అంకక్షుదమైందిగా కన్చిస్తున్నదా మోకు? కాళోజీని సమర్దించడానికి దాన్ని క్షు[ద్రమైన “దినుసు'గా తీసిపారేస్తున్నారా? లేక శ్రీపాద గోపాల క్రిష్టమూర్తిగారి తిక్క మోకుకూడా యెక్కిందా? అంతర్హయ అంత పనికిమాలినదై తే, మోరు దాన్నింకా వదలి పెట్టినట్లు లేదే! మొ ఆత్మ వికం' లో శ్రద్దగా లయ పాటింవినారు. అది చాలక “రోతి, “మోతి, “పీత' అనే ౧౪౧౪ కూడా "పెట్టుకున్నారు. లయ జ్ఞానం లేని కాళోజీని “నిరాడంబరమైన తేటమాటల కవి” అని వెనకేసు కొస్తున్నారుగానీ, మో రెందుకు నిరాడంబరమైనతేటమాటల కవిత్వం రాయడం లేదు? మో 404019 512064/69 యేమిటో నాకు అర్ధం కావడం లేదు. నిజం

౫ కాడగడ్డ రాజగోలరావు సంపాదకత్వంలో వెలువడిన వారపష్నతిక,

ఇప్పాలంటే కాళోజీకి 98056 01 0/1౧౧౫ లేక పోవడానికి కారణం ఒక్కటే - ఆయనకు బొత్తిగా కవి హృదయం లేక పోవడమే. [౧/౧౫ కూ కవిత్వానికీ 1పగాఢమైన సంబంధం వుందని మోకూ తెలుసు మీ అంతరాంతరాళంలో. కానీ కాళోజీ దగ్గరికొచ్చే టప్పటికి 98౧56 01 ౧1౪101 లేక పోవడం “నిరాడంబరంగానూ', “తేటమాటలు' గానూ ఒక గొప్ప సద్ధుణమై కూర్చుంది. దీన్నే నేను 6106016 518౧6865 అంటున్నది. యిది కేవలం ౧6/50౧281 10౪81663 వల్ల అని కూడా నేను అనుకోవడం లేదు. యిది మో ౧౦111621 60౧౩౦19౧౦౪ యొక్క వికట కృత్యం అనుకుంటున్నాను. మోకు నచ్చిన రాజకీయాలు వినిపించి నప్పుడల్లా, మా ౧0104081 60౧5016006 దుడ్డు కర తీసుకొని మో 1116181 600౧5016౧06 ను నోరు మూయిస్తుంది; అప్పుడిక ఆ రాజకీయాలే అత్యుత్తమ కవిత్వమని ఆకాకానికెత్తడానికి మోకే అభ్యంశరమూ ఉండదు. క్షమించండి-మా €00 ౧౪౦౧ ౧౫11110681! 1౧౪౦16౧౭౧౩ వల్ల తెలుగు సాహిత్యం నష్టపడిందని బాధపడే వాళ్లలో నేనూ ఒకణ్ని గనుక

యింతదూరం వెళ్లవలసి వచ్చింది. యిక “సుమనో ధార్మిక వేలి. యీ విషయంలో కూడా మిరు నామాద అసందర్భంగా నిందవేస్తున్నారు. మొత్తం “నృజని మోది సమిక్షలో యీ అంశానికి ఒక విన్న పాఠర(ాఫుకంటె యెక్కువ కెటాయించ లేనుగదా. ఆ విన్న అవధిలో అభ్యుదయ కవిత్వాన్ని అంతటినీ సమర్థించే దీర్డోపన్యాసం యెలా చేయమంటారు? అభ్యుదయ కవిత్వం అంతా నినాద (ప్రాయమని నేనన్నానని మరు నిందిస్తున్నారు. _ నేనన్నది “అనేక సందర్భాల్లో” అని మాతమే. యీ మాట మిరు మాతం కాదంటారా? యీసారి మా ౧౦11110681 6005016౧06 ను పక్కకు నెట్టి మా 11619/03౧/ ౧0౦౧5౦16౧౦ ను అడగండి. యిక “విషయజ్ఞులు” అన్నదీ, “మూల ధాతువులు” అన్నదీ కేవలం వెంకటేశ్వరరావుగారిని గురించేకాదు. మో ఉభయులను గురించీ నేను రాసింది యిది: “దానిమోద మళీ సమిక్షరాస్తే ఆ 6[౧౭[౧-/98866400౧ లో యిరుక్కుపోవలసి వస్తుందేమో అని భయమే. కానీ కవిత్వపు మూలధాతువుల గురించి విషయజ్ఞులు చేసే జ్ఞానదాయకమైన చర్చ గనుక మనకు (శోద్దార్హమే.” మా రిద్దరూ చర్చ చేస్తున్నారు గనుక యీవాక్యం మో యిద్దరికీ అన్వ యిస్తుందను కుంటున్నాను. అన్వయదోషం యేమైనా వుంటే క్షమించండి. యింతకూ “కవిత్వపు పరమార్థం సాధించడంలో వస్తువుకేమి పాత్రలేదా”?

రి]

అనిఅక్కడ _ నేనొక ముఖ్యమైన సమస్యనే లేవనెత్తినాను. యింతకంటె రాయడానికి అది సమయమూ, సందర్భమూ కాదని మాత్రమే నా మనవి.

యిక జెక్‌ రచయితల తీర్మానం. మి రాజకీయాభ్మిపాయాలు నాకు తెలును గనుక మో అభ్యంతరం నాకు బాగా అర్హమౌళతున్నది. కానీ ఒక విషయం చెప్పదలబుకున్నాను. కమ్యూనిజం అంటే కేవలం 660౧0౧16 ఆ౦811026౧2౧18గ కాదు; కేవలం 900181 ]45466 కూడా కాదు. వీటితోపాటు కాకపోయినా, కనీసం యివి నెరవేరిన తర్వాతనైనా 64166181 ౧70016౧009 ను కమ్యూనిస్టు సమాజం, యెదుర్కోక తప్పదు. యీ ౧/౦9016%ను జెక్‌ రచయితలు ౦98 చేసిన పద్ధతి నన్ను బాలా ఆకర్షించింది. వాష్ట దాన్ని కేవలం 1666400) 0! 6౫083510౧0 గా చూడలేదు; 60౧౧1616 8౧6 00౧౧౧|8- ౧6౧5౧౫౫౭ ర6౪6100౧౧69౧€ 0 ౧౮౧౩౧ ౧8[90౧8110/ గా వి(తింవినారు. కమ్యూనిష్టు సమాజాన్ని కేవలం అర్ధిక సాంఘిక వ్యవస్టగా అర్ధం చేసుకునే రాజకీయ నాయకుల కంటె జెక్‌ రచయితలు కమ్యూనిజం యొక్క 8017ను చాగా అర్థం చేసుకున్నారని నా కెంతో ఆనందంగా వుంది. యిక దీన్ని ఖండించే రష్యన్‌ నాయకులనూ, తూర్పు జర్మన్‌ నాయకులను నేను నమ్మ దలముకోలేదు. అధికారంలోవున్న వాళ్లకెప్పుడూ ౪౭5186 1౧8659 వుంటాయి. మోకు రాజకీయాలు చెప్పేటంతటివాణ్ని కాదు గానీ, కమ్యూనిస్టు దేశాల్లో (కమ్యూనిస్టు ఉద్యమాల్లోకూడా) 60౧98౧/2౪/88 కూ 1061315 కూయెక్కడ ఘర్షణవున్నా, నేను 1087815 పక్షాన్నే వుండదలచు కున్నాను. 1 ౪6 ౧6౪౬ 9౯, 168 69 6౯/౦౧ 116 ౯౩౧౯5166 అనేది నా ౩౮161౧3 01001016 గా పెట్టు కున్నాను. ఎందుకంటే మరొకసారి 51811018 అనే ఘాతుక భూతం యీ భూమండలంమోద యెక్కడ తల యెత్తినా యిక కమ్యూనిజానికి పుట్టుగతు లుండవు. కమ్యూనిజం వంద యేండ్లు ఆలస్యమైనా సరే, 5131101597 యే దేశంలోను 18068 కాకూడదనేదే నా గాఢమైన కాంక్ష, యీ సందర్భంలో మో కొక ౧౭50౧81 విజ్ఞప్తి చేయదలచుకున్నాను. అధికారంలో వున్న కమ్యూనిస్టు నాయకుల మాటలు అంత సులభంగా నమ్మకండి.

నమస్కారాలు.

అభినందనలు, రా. రామచంద్రారెడ్డి,

92 కడప, 26-2-69 మీ(క్రులు రమణా రెడ్డి గారికి,

నమస్కారాలు. మో గేయాలు అందినాయి. వాటిలో యేదీ యాసంచికలో వేసేదీ యింకా నిర్ణయించుకోలేదు. వి. సి. మౌళిగారి మరజం వాలా విషాద కరంగా వుంది. అయన కవిత్వం నేను చూసింది ఒక గేయమే ఐనా, బాలా 170౧1131౧8 గా వుండింది. ఆయన్ను గురించి ఒక 66110518! ౧౦౪6 తప్పక రాస్తాను. ఆయన వయన్సు వగైరా వివరాలూ, ఆయన సాహిత్య కృషిక సంబంధించిన వివరాలూ - ముఖ్యమైనవి - తెలపండి. ఆయన రచనకూడా యేదైనా యీ సంచికకే మారు పంపగలఠిగితే బాగుంటుంది. మార్చి నెల ఆఖరుకుగానీ పిక (ప్రింటింగు పూర్తికాదు గనుక మిరు మార్చి 20 నాటికి పంపినా పరవాలేదు.

మిరు కడపకు వస్తామన్న వ్నార్హ వినీ యిక్కడి మళత్రులు చాలా ఉత్సాహం కనబరవచినారు. నేను అడ్కడికి రావడంకంటి, మోరే యిక్కడికీ వస్తేనే యిక్కడివాళ్ల కందరికీ తృప్తి వుంటుంది. కనుక మిరే యిక్కడికి "రావాలి. మార్చి ఆఖరులో ఐతే “సంవేదన జస్మదిన సంవిక ఆవిష్కరణ పేరుతో ఒక విన్న 11౧04100 లాంటీది కూడా యేర్పాటు చేసుకోవచ్చునని మిత్రుల నూచన. ₹4౧6400 అంటే బహీరంగసభ మాతం కాదు. 'సంవేదనికు సంబంధించిన వాళ్లే 10, 12 మందీ మిత్రులు వుంటారు. కానీ, “జన్మదినం” అనేది సాకు మాత్రమే. దానికోసం మారు మార్చి ఆఖరుదాకా ఆగనక్కరలేదు. అంతకు లోపల మికు అనుకూలంగా వుంటే, మా అనుకూలాన్నిబట్టే తేదీ నిర్ణయించుకుందాం.

౧. ౪. గ, - ఆర్‌. వెంకటేశ్వరరావు-యిక్కడ కాలేజీలో క౧01150 4. ఓ. ఆయన వచన గేయాన్ని ఆమోదించక పోవడమంటూ యేమి లేదు. మోకేదో ౪౦౧9 1౧౧655100౧ వచ్చినట్టుంది.

భవదీయుడు ఆర్‌. రామచంద్రారెడ్డి,

93 కడప, విర-8-69

మిత్రులు రమకా రెడ్డిగారికి,

నమస్కారాలు. మో ఉత్తరం అందింది. కుటుంబరావుగారి సాహిత్య వ్యాసాలను సంపుటిగా వేయడం బాలా సంతోషించదగిన విషయం కానీ అక్టోబర్‌లో వెలువడడం సాధ్యమౌతుందా? “తుమ్మలతో చెప్పను” అన్నారు; కానీ ఆయన యేమన్నాడో మోరు రాయలేదు. యింకా విశాలాంధ్ర (వచురణాలయంవాళ్ల ఆమోదం లభించ లేదన్నమాట. వొళ్లు పూనుకుంటే ఒక నెలలో పని కావడం అసాధ్యం కాదనుకోండి. కానీ ఎడిటింగ్‌ విషయం ఏమిటి? ఎడిటింగ్‌ రెండుమూడు వారాలైనా పడుతుందిగదా?

నన్ను ఎడిట్‌ చేయమంటే చేస్తాను. ఎడిటింగ్‌ అంటే మొత్తం వ్యాసాల్లో కొన్నిటిని యెన్నుకోవడమేగదా? అంత మా్యతమే అయితే చేస్తాను. వ్యాసాలన్నీ నాకు పంపండి. యింతకూ “విశాలాంధ్ర” వాళ్ల విషయం ముందు తేల్చుకోండి.

“చహోదయం' మోద సమిక్ష రాసినాను మాకు “వాతలు” యేమి పెట్టలేదుగానీ, పతికూల విమర్శ కొంత వున్నమాట నిజమే. నమోక్షలో చెప్పని కొన్ని విబర విషయాలు మాకు ఉత్తరంలో రాయాలనుకున్నాను. మరొకసారి రాస్తాను.

మిత్రులందరూ క్షేమం.

అభినందనలు రా. రామచంద్రారెడ్డి,

94 కడప, 1-9-69 మిత్రులు రమణారెడ్డిగారికి, నమస్కారాలు. శఓరివ తేదీ ఉత్తరం అందింది. ఆఉత్తరం రాక ముందే తుమ్మలకు కె. కె. వ్యాస సంపుటం గురించి రాగినాను. యింతవరకు జవాబు రాలేదు” బహుశా యీ పధకం నెరవేరక పోవచ్చు. విశాలాం వాళ్ళకు సాహిత్య దృష్టికంటె వ్యాపారదృష్టి యెక్కువగా వుండడం సహజం. అందువలన మన సలహాలకు, చివరకు తుమ్మల సలహాకు అంత విలువ పుండక పోవచ్చు. నేను మికు రాస్తానన్నది సమిక్ష్మలో రాయని కొన్ని చిల్లర విషయాలు మాతమే.* బిల్లర' అనే మాటకూడా నేను వాడినానను కుంటాను. “పదుగుర ఎదుట నొాలోపాలు బయట పెట్టడానికి వీలులేక పోయిందేమో” అని మిరు యెలా అనుకున్నారో విశ్రంగావుంది. సమిక్షకుడుకొన్ని 0౧026 ౧/1౧010165ను ఆధారం చేసుకొని సమిక్ష రాస్తాడు. తప్పులన్నీ పట్టీకట్టి యివ్వడం నమిక్ష అనిపించుకోదు గదా! పుస్తకాన్ని విలువ కట్టడం నమిక్ష యొక్క ముఖ్య కర్తవ్యం. (వధాన సూత్రాలకు సంబంధించి నంతవరకు వున్తకం విలువగల దై తే, అందులోని విలర లోపాలు లెక్కలోకి రావు. పథాన సూశ్రాలదృష్ట్యా పుస్తకం విలువ లేనిదై తే అందులోని చిల్లర లోపాలు లెక్కలోకి తీసుకో వలసిన అవసరమే లేదు. మా 'మహోదయం మోద సమిక్షలో నేను 11168౧/ 81007300 అంటే యేమిటి అనే విషయమూ, మోశైలి గురుజాడ లోని ఆధునికత మొదలైన కొన్ని (ప్రధాన విషయాలు 6681 చేసినాను. అందులో రావడానికి వీల్లేని కొన్ని విర విషయాలు మోకు విడిగా ఉత్తరంలో రాద్ధామనుకున్నాను. గత ఉత్తరం రాసేటప్పుడు మికు తొందరగా సమాధానం యివ్వవలసి వచ్చింది. గనుక అవి రాయడానికి తీరిక లేకపోయింది. యిప్పుడు తీరిక చేసుకొని రాస్తున్నాను. పేజి 142 :- రీవా రాజీకి అప్పారావు “నర్మసవివుడు” అన్నారు. యీ మాట యిలా వాడవచ్చునా? అందులోను ఆడవాళ్ళ విషయంలో? నర్మమంటే హాస్యమనే అర్ధం మాత్రమే వుందనుకుంటాను. “నర్మగర్భంబుగా” అంటే హాస్య గర్భితంగా చమత్కార గర్భితంగా అనే అర్ధంలో _పయోగాలు

95 ఉన్నాయి. “నర్మసవివుడనే మాట నాటకాల్లోని విదూవకునికి మామే (ఆ విదూషకుడు నాయకునికి ఆంతరంగిక మి(తుడుగా వుంటాడు) వర్రిస్తుందను కుంటాను.

"పేజి విరి ;- పోతన్న వెప్పిన “ఘన ధూమకేతువు” ఉపమూనాన్ని మోరు ఉటంకించడంలో పొరపాటు పడినారు. “సత్యభామ చెరగు భర్తకు" కందర్ప కేతువుగానూ, నరకునికి “భఘనదూమకేతువు” గానూ కనబడిందన అక్కడి సందర్భం. అనగా నరకునికి అరిష్టదాయకమనే అక్కడి అర్థం. శ్రీనాథుని ప్రయోగం యెక్కడుందో నాకు తెలియదు గానీ, తోక చుక్కలను స్తీ కన్నులతో ఉపమించడం కాళిదాను “మేఘ సందేశం" లో వున్నట్లు నాకు గుర్తు వస్తున్నది.

శసజి 890 :- ౧1౦8160066 నవలకు మోరిబ్చిన వివరణ దాని వ్యుత్సత్యర్థం దృష్ట్యా రైటే. కానీ దానికి వున్న రూఢి అర్ధం కొంత భిన్నంగా వుంది. జానపద కధల్లోలాగా నవలలోని కథా నాయకుడు దేశాటనం లాంటిది చేస్తూ, ఒకొకచోట ఒకొక సాహసకృత్వంచేస్తూ పోతూవుంటే ఆ 26౮౪6౧14/95లో ఒకదానికొకచానికి 10016081! 60౧౧౯౦౧౪౦౧ యేమి వుండదు. అన్ని ఘటనలూ ఒకే కథానాయకునికి సంభవించడం తప్ప. కాశీ మజిలీ కధల్లో యిలాంటి కథలు వున్నాయి. యిలాంటి నవలలనే గి 08056466 నవలలంటారు. 76౧ 6681 ౦౪615 అన్న పుస్తకంలో 50[06/56€ 26902౧) యీ మాటను కొంత వివరింవి 16౧౧/ 16161009 రాసిన 700) ౮6౧౪5 అన్న నవలను గి॥08- 76560606 నవలగా వర్షించినాడు. అవదంయొక్ట ౧001లో/0909 అన్న అర్థ్ధంవున్న మాట నిజమేగానీ, రూఢి అర్ధంలో న|08/656006 అన్న పదం కధా వికాసాన్ని వర్షించే పదమేగా; కథానాయకుని 6౧472016! ను వర్షించే పదం కాదు. కథ నిర్మాణాన్ని బట్టి [1083950466 నవల అనేది యేర్పడుళుంది గానీ కధ నాయకుని గునగణాన్ని బట్టి కాదు.

పేజి ఉతర: 1౧446600, 666461410౧ అనేవి తర్కశాన్రుంలోని రెండు పద్ధతులు. శీ గ/10%, 4 ౯౦516[0/ అనేవి తత్వశాస్త్రంలో వచ్చే మాటలు. అవీ యివీ ఒకటే ఐనట్టు మోరు £66816 చేసినారు. పుట్టుకతో వచ్చే జ్ఞానాన్ని 4 గ౫౦/ 1౧0౪186698 అనీ, అనుభవం ద్వారావచ్చే జ్ఞానాన్ని తి గ09[6౧0 ౧౦౮6686 అనీ అంటారు. [6/0౧6౭౧ ౧౧|[0900[%౪ లో యీ పదాలు (యీ అర్థాలలో) వాలా (ప్రసిద్ధమైన వదాలు.. లి1040౧8౧/

96 చూస్తే యీ పదాలకు మారు చెప్పే అర్థాలలాంటివి కూడా కనిపిస్తున్నమాట నిజమే. అయినప్పటికీ, 1౧466810 అంటే గ గ05(8గ01 అనీ, 66661100 అంటే ౫ ౧౫౦౯౫ అనీ పర్యాయ పదాలుగా వాడడం న్యాయం కాదేమో అను కుంటాను. మా ఉద్దేశం నాకు తెలియదు కానీ, వర్యాయ వదాలుగా వాడినట్లు కనపడుతున్నది. బహుశా అలా వాడడానికి మో కేదైనా, ఆధారం వుండవచ్చు=

యింతకూ "తాత్విక చింతన అనే గురజాడ వ్యాసం 1౧6౮౮౦౧౪౦౧, 666౪60610౧ లకు సంబంధించిందన్నమాట! ఆ వ్యాసంలోని “సామాన్య జ్లానం,” “హేతువాదం,” "'హేతువాదబద్ధమైన తత్వం," 'సామాన్య జ్ఞానమాడ్రమైన తత్వం' అనే మాటలు నాకు యెప్పుడూ బోధపడనేలేదు. 'అనుభవం' అనే పదంకూడా ౧౫౪518౧౦౮9 గానే వుంది.

"పేజి 487 :- 196 11016౯ ను “స్వతంత్ర భావుకుడు' అని అనువ దించడంలో వాలామంది చేసే పొరపాటే మారు చేసినారు. భావుకత్వం అంటే 86౧5141౪/10/ అనీ భావుకుడంటే 5605111౪78 ౧౭౧ అనీ(6గాం110౧౭1 5$6౧9౯ల్రో) మనకు మొదటినుండి వున్న అర్థాలు, కానీ యిటీవల భావం అంటే ;662 అన్న మరొక అర్ధం ద్వారా ఛావుకుడంటే [౧8010201/6 ౧౭౧అనే తప్పు అర్ధం వ్యాప్తిలోకి వచ్చింది. 711086? అనేదికూడా అలాంటిదే.

"పేజి 155 :- రివ లైనులో 'మూడవ వారం” అనేది “మూడవ తేదీకి బదులుగా పడిన అచ్చు తప్పా? 8-1-1912 అని ఆ వాక్యంలోనే అంకెలలో తేదీ వుంది.

యిష్పుడైనా ఒప్పుకుంటారా నేను వెప్పదలచుకున్నవి పదిమంది యెదుట చెప్పడానికి వీలులేని ఘోరమైన తపవ్వులు కాదని?

చ చ చు టి

వచ్చే సంవికను కె. కె. ప్రత్యేక సంవికగా తేవాలని గ. ౪. గ. గారు పట్టుబట్టినారు. కానీ మారు రాస్తామన్న వ్యాసం తప్ప, కె. కె. మొద మరేమి వ్యాసాలు లేవు. శ్రీ శ్రీ తో రాయించుకోవాలంటే మద్రాసుకు వెళ్లక తప్పదు. కనుక రేపు ఆదివారం నేనూ, గి. ౪. ॥. మద్రానుకు పోతున్నాము. కె. కై, ఫోటోకూడా సంపాయించి బ్రాకు చేయిస్తాము. కె. కె. మొద రాయగలవాష్ట యింకా యెవరైనా వున్నారో అని యెంత వెదకినా యెవరూ కనిపించడంలేదో

భవదీయుడు అర్‌. రామం డద్రారెడ్డి

97 మాస్కో వబి-811 29-8-70

మిత్రులు రమణారెడ్డిగారికి,

నమస్కారాలు. యీ జాబు యింత ఆలస్యంగా రాస్తున్నందుకు మోరు క్షమించరనుకుంటాను. మి ఉత్తరం చేరి మూడు నెలలకుపైన అయింది. ఆలస్యానికి ఒక కారణం “సంవేదన' గురించి యెన్నాష్టన్నా యిదమిళ్టంగా యేమి తెలియక పోవడం. దాని సంగతి యేదో ఒకటి తేలితే మాకు స్పష్టంగా ఉత్తరం రాయవచ్చునని బాలా రోజులు ఆగినాను. నిజానికి నాకు యింతవరకు “సంవేదన ఆగిపోయిందని ఇండియా నుండి యెవరూ రాయలేదు. యెవరు రాసినా శ్రీశ్రీ సంచిక తేవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నామనే ధోరణిలోనే రాస్తున్నారు. చివరకు ఆర్వియార్‌కూడా యీ ధోరణిలోనే రాసినాడు. యిటీవల క, 4 వారాలుగా యెవరివద్ధ నుండీ ఉత్తరమే లేదనుకోండి. ఆఖరుకు అది అగిపోయినట్లే అని నేనే నిశ్చయం చేసుకొని మోకు రాయడానికి పూనుకున్నాను.

పనిభారం కూడా కొంత కారణమనుకోండి, మికు యిన్నాళ్లు జాబు రాయక పోవడానికి. నేను చేసిన పనిలో 60% డబ్బు మామే నెలనెలా యిస్తారు, పోయిన నెలాఖరుకు ఒక పుస్తకం ప్పూర్తి అయింది గనుక, దాని 40% డబ్బు రేపు నెలాఖరులో రావచ్చు. అండాకా వని భారంగానే వుండకతప్పదు.

“సంవేదన' ఆగిపోయినందుకు నేరం కొంతైనా నా మోద వుంటుంది. ఆ విషయం ఒప్పుకుంటున్నాను. కానీ ఇండియాలోనే వుంటేకూడా, నేనూ ఆర్వియార్‌గారూ యిద్దరమూ కడపలోనే వుంబేకూడా అది యెన్నాళ్లో నడిచేదో నికరంగా చెప్పలేము. సాహిత్య పత్రిక లన్నిటికీ (తెలుగులో) వున్న జబ్బే దానికీ మొదటి నుండి వున్నది-డబ్బు కొరతకంటె ముఖ్యంగా ౧౧౭1౪౪౯ కొరత. (వతి సంవికకూ వంద పేజీలు నింపడం సమస్యగా వుండేది. వథ్రికలో సగం పేజీలు యెన్నాళ్లని నేనే నింపగలను చెప్పండి? యేమైనా, యెలాగో ఒకలాగు యింకా కొన్నాళ్లు, యింకా కొన్ని సంవికలు తంటాలు పడేవాళ్లమనుకోండ్ని యెన్ని తంటాలు పడినా, తగినంత ప్రోత్సృహమూ వుండేదికాదు-61[/00618106 400కు లోపలే వుండేది - పైగా కొన్ని విషయాల్లో మనవాళ్లతోనే తగవులు

98 తచ్చుకోవలసిన పరిస్థితులు యేర్చడేవి. దిగంబరులను తీవ్రంగా విమర్శించడం కుటుంబరావు గారికి యిష్టంలేదు. శ్రీశ్రీకి కూడా యిష్టం లేదనుకోండి - కానీ, అదొకరకం, ఆయన మహర్షి సన్నిభుడు. మల్లారెడ్డి మాద ఆర్వియార్‌ రాసిన సమిక్షతో మల్లారెడ్డి కొన్నాళ్ల విటపటలాడినాడు. మో'మహోదయం మోద సమోక్ష్మతో నేను మోకు బాధ కలిగించినాను. బయటివాళ్లతో యెంత శత్రుత్వం వచ్చినా అది భరించగలమనుకోండి - రాజకీయాల్లో అది మనకు నిత్యకృత్యం. కానీ మనవాళ్ల నుండే యిలాంటివి కలిగినప్పుడు మనస్సుకు ఆయాసంగా వుంటుంది. యెందుకొచ్చిన సాహిత్య సేవ అన్నట్లు ఒక విధమైన ' వైరాగ్యం కలుగుతుంది. యేమైనా. నేను చెప్పదలచుకున్న దేమిటంటే, నేను మాస్కొౌకు రాకపోయినా “సంవేదన' యెన్నాళ్లు బతికేదో చెప్పడం కష్టం. యింకేమి రాయమంటారు. చెప్పండి. రష్యన్‌ _భాష నేర్చుకుంటు న్నానుగానీ, సరిగా వొంటబట్టడంలేదు. తగినంతకాలం దానికి వెచ్చించడానికి యింకా వీలులేకుండావుంది. అయినా, యెన్నాళ్టంటానో యిక్కడ యింకా తేల్చుకోలేదు. రెండు మూడేండ్డలో వాపసు వచ్చేటట్లయితే, యెలాగూ బాగా నేర్చుకోలేను గనుక, _ నేర్చుకోడానికి (ప్రయత్నించడం ౪/8516 01 ౪06 అనిపిస్తుంది. లక్ష్మణరావుగారు యిష్పుడిక్కడలేరు. పోయిననెల 17వ తేదీన ఆయన యిండియాకు వెళ్లి పోయినారు. బరంపుర మట ఆయన న్వస్తలం, అక్కడే వుంటానన్నారు. ం శ్రీశ్రీ సన్మానం ఫి(బవరి రెండవ తేదీన జరిగినట్లు “విశాలాంద్ర"లో చూసినాను. _ విశేషాలైమైనా వుంటే తెలపండి. “విశాలాంధ్ర రాజకీయ వారపడ్రికలో సోమనుందర్‌ వ్యాసంద్వారా శ్రీశ్రీ సన్మాన సభకు సంబంధించిన కొన్ని విషయాలు తెలిసినాయి. బంగొరె బాగున్నారు గదా? ఆయనకు నవంబర్‌లో ఉత్తరం రాసి నాను. జవాబు రాలేదు, మామూలు మేరకు, మిరైనా ఆయన క్షేమ సమాచారాలు తెలుపుతూ ఉండండి, శభాకాంక్షలు రా. రామబ ౦ద్రారెడ్డి,

99 మాస్కో బి-811, నిషే-రి-70

మీకులు రమణారెడ్డి గారికి,

నమస్కారాలు. మి ఉత్తరం అంది 20 రోజులైంది. అభ్యుదయ రచయితలలో వీలిక వచ్చిన విషయం అంతకుముందే “విశాలాంధ్ర” ద్వారా తెలిసింది. ఆర్వియార్‌గారు కూడా కొన్ని వివరాలు రాసినారు. విశాఖలో శ్రీశ్రీ షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలలోనే యీ వీలిక (ప్రారంభమైంది. శ్రీశ్రీ, సో.సు, ఆరుద్ర, రామలక్ష్మి వగైరా పత్రికల్లో పరస్పర వ్యక్తిగత దూషణలు చేసుకున్న పరిస్థితి యేర్పడినప్పుడే అభ్యుదయ సాహిత్య ఉద్యమం నవ్వుల పాలైంది. ఆ తర్వాత రచయితలలో ఐకమత్యం వుండినా సాధించేదేమి లేదనిపించింది. కానీ నాకు అర్థంకానిదీ, ఒక విధంగా మింగుడు పడనిదీ, యేమిటంటే దిగంబర కవుల పాత్ర. వాళ్లు యింత హఠాత్తుగా విప్లవకారులు కావడమేగాక, విప్లవ సాహిత్య ఉద్యమానికి వాళ్లు చోదకత్వమూ, సారథ్యమూ చహించడం చిత్రంగావుంది. వాళ్లధోరణి మొదటి నుండి అడ్వెంచరిస్టుగా వుండడం మోకూ తెలుసు. యీనాటి వాళ్లు (ప్రవర్తన గురించి నాకు యింకా తీవ్రమైన అనుమానాలే వున్నాయి. (వాళ్ల రక్తంలో యే కోశానా 11680/ 135/9 గానీ, ౧0610 (౧౧68౧౭౧1 గానీ లేవనే విషయం (ప్రస్తుతానికి వదిలేద్దాం లెండి.)

నేను అ. ర. సం. నాయకులను వెనకేసుక వస్తున్నానని అనుకోకండి, మార్క్సిజానికి అభ్యుదయ సాహిక్యానికీ సంబంధం లేదనేవాళ్లపట్ట్ల నాకెప్పుడూ సానుభూతిలేదు, మల్లారెడ్డి గుడివాడ సభలో యేమన్నాడో నాకు తెలియదు గానీ, “విశాలాంధ్ర' దినపథతికలో *'యస్సార్‌' మార్కిజానికీ అభ్యుదయ సాహిత్యానికీ అబ్టే సంబంధం లేదనడం చూసినాను.

మొత్తం మోద తెలుగు సాహిక్యానికి చెడ్డరోజులు వచ్చినాయనే అను కుంటున్నాను, విరసం యేదైనా సాధిస్తుందనే నమ్మకం నాకులేదు. వట్టి నినదాలు ఒకప్పుడు అభ్యుదయ కవిత్వంగా చలామణి కావడం మిరూ యెరుగుదురు. అంతకంటె ఘోరమైన దిగంబర బూతులు విప్పవ కవిత్వంగా

109

శ్రీశ్రీ లాంటి వాళ్లచేత ఆమోదింపబడడం యిప్పటికే జరిగింది. యికముందు, విష్టవ కవిత్వం పేరుతో యింకెంత ఘోరాలు జరుగుతాయో తలముకుంటే నాకు భయమౌతున్నది.

నా మనసులోని ఆందోళన మో ముందు వెల్లడించినందుకు అన్యధా భావించకండి. త్వరగా జవాబు రాయండి.

భవదీయుడు, రా. రామచండదారెడ్డి.

నాన డవవ యడ

సొదుం రామమోహన్‌.

101 గిీ0900౪7/ 68-311, 24-10-70.

మిత్రులు రమకా రెడ్డి గారిక్కి

నమస్కారాలు. మో జాబు మొన్న చేరింది. విరసం సంస్థగా స్థిరపడి (వమరణలు (హరంభింవినందుకు సంతోషం. యొందుకంటే వాదోపవాదాల వల్ల యెప్పుడూ నమస్యలు అన్నీ తేలవు; ఆ చరణలో మ్మాతమే తేలుతాయి. సాహిత్యానికి సంబంధించిన సమస్యలు సృజనాత్మక రచనల ద్వారానే పరిష్కారం కావాలి. 7౧8 ౧౧౦౦! 0" ౪293 ౧46౮61౧9 15 1౧ 119 6981100 అన్నట్లు అభ్యుదయ సాహిత్యమైనా, విష్ణవ సొహిత్యమైనా సృజనాత్మక కృషి ద్వారానే తన సార్ధకతను నిరూపించుకోవాలి.

విరసం ఆ విర్భావ సందర్భంలో మోటూరు హనుమంతరావుగారు “ప్రజాళ కిలో రాసిన వ్యాసాలు పుస్తక రూవంలో యిటీవల నాకు అందినాయి. అందులో నాకు కనిపించినది (బాధ కలిగించినది) యేమిటంటే చర్చ అంతా రాజకీయాల చుట్టూ తిరగడం. సాహిత్యంలో మార్క్సిస్టు దృక్పధానికీ, ఒక రాజకీయ పార్టీ యొక్క గర011116281 11౧6 కూ భేదం లేనట్టు చర్చ సాగింది. సాహిత్యం మరింత 0086 గా వుండనివ్వండి. సాహిత్యం ఒక రాజకీయ పార్టీకి పరిచారిక కాకూడదని కొ. కు. గారు పదేపదే వెపష్పే మాటను మి నంఘంలో బాగా ఆచరణలో వుండేటట్లు చూడండి.

సోల్టెనిత్సిన్‌ గురించి యిక్కడ నాకు అదనంగా తెలుసుకునే అవకాశాలేమాలేవు, మీ అభిప్రాయాలే నాకు కొంత ఆశ్చర్యం కలిగింవినాయి. 8611015౧) మొద నిజంగా మీ 11681009 ధ్వంసమైనాయా? మిరు యే నవలలు చదివి సోళ్టెనిత్సిన్‌ను అంతగా మెచ్చుకుంటున్నారో ఆ నవలలు 2౭౧01-91811౧0198 నవలలని మోకు తెలుసుగదా? 8121౧ హయాంలో. యెన్ని "ఘోరాలు, యెన్ని ఘాతుకాలు జరిగిందీ మోరు యిప్పుడైనా గుర్తిస్తున్నారా? కృశ్చేవ్‌ హయాంలో 66 *+5181106300౧ జరుగుతూ వుండినప్పుడు సోల్టెనిత్సిన్‌ నవలలు 6౧60౪18286 చేయబడినాయి. రచయితలకూ, జనానికీ కాస్త 666400 0 ఆ౦/౭59120౧, కాస్త 56౧56 0 16౧౧౭౧ 610౧11/ యివ్వ బడింది. కృశ్చేవ్‌ తర్వాత మళ్లీ ౯0110౪ మూరింది. రచయితలకు అప్పుడంత *666001 లేదు. 12౧(1902 పేరుతో, 6106810/5010 0% 16 ౧౧01618గ41

102 "పేరుతో 514811౧156 ఘాతుకాల నన్నిటిని సమర్థింవిన ఓ61 600గ౫౧౮౧|515 తో యిన్నాట్హ ఏకీభవించిన మారు యిప్పుడై నొ 11109810౧8 వదలఠించు కుంటున్నందుకు నాకు వాలా సంతోషంగా వుంది,

పోతే సోల్డెనిత్సిన్‌ నవలలు మొదట ౭౧౪-9311౧186 గా వుండ్‌ యిటీవల త౧€-50014118 గా తయారై నాయని యిక్కడ గ0౧౯౪ (అంటే నేను నమ్మదగిన) గ౮5518౧ 60గ౧౪౧)543 అంటున్నారు. వాస్తవం నేను తేల్చు కోలేను గానీ, అది నిజమైనా కావచ్చు. యొందుకంటే, బాధపడిన వ్యక్తిలో 01160658 సహజంగా" వుంటుంది. ఆ 501116౧655 సోల్టెనిత్సిన్‌ను (మరి కొన్ని కారణాలతో కలిసి) 8౧4-306181:5 గా చేసి వుండవచ్చు. అతని యిటీవలి నవలలు (ప్రచురించడానికి యిక్కడి ౪16౧3 6౧|౦౧ అంగీకరించ లేదట. అవి తరువాత విదేశాలలో (వచురింపడినాయట. యీ ఒక్క అంశం మోదనే అతన్ని దేశద్రోహిగా యిక్కడివాళ్లు విత్రించగలరు. అన్నట్లు, 50౪161 ౪1165 6౧10౧ గురించి ౪6౪10906౧0 ఆత్మకధలో కాస్త వున్నది, గుర్తుందా? ఆ ఆత్మకథకూడా ఇటలీలో [నచురింపబడింది.

5121౧16902 గురించి మారు యిష్పుడైనా తరవి చూస్తారని ఆఅ? స్తున్నాను. దాన్ని గురించి మరికొంత రాయాలనివుంది కానీ, మారు నొచ్చు కుంటారేమో అని మానుకుంటున్నాను.

దిగంబర కవులలో వివరకు ముగ్గురే మీగిలినారా? వై రవయ్య, మహాస్వప్న జారిపోయినట్లు యింతకుముందే తెలుసు. యిప్పుడు పోయిన మరొకరు యెవరు?

వీలైతే *రుంరు" ఓక కాపీ 800౧-౯091 ద్వారా పంపండి. గ6౦1516౯ వేయకండి. గ6౩1౩66! వేస్తే, నేను యెక్కడోవున్న గ౦810110౬కు వెళ్ళి తెచ్చుకోవలసిన పవి వుంటుంది.

భవదీయుడు, ఆర్‌. రామవంటద్రారెడ్డి,

న వ్‌రసం కవితా సంకలనం.

103 మాస్కో బి-8ి11 17-8-71

మి(క్రులు రమణారెడ్డి గారికి,

నమస్కారాలు, మా ఉత్తరం అందింది. మో నుండి యిన్నాట్ల ఉత్తరం రాకపోవడానికి కారణం యేమిటాఅని ఆలోవిస్తూ వుండినాను. వేసవి సెలవుల్లో కావలిలో మీరు వుండరనీ, అందువలన ఉత్తరం రాలేదేమో అనీ కొన్నాళ్ల అనుకున్నాను. నేనే రాధ్ధామనుకుంటూ కొన్నాళ్లు అలన్యం చేసినాను. యింతలో మి జాబు వచ్చింది. నాకు పనిభారం యెక్కువగానే వుంటున్నది. అందువలన ఉత్తరాలు రాయడం కూడా వాయిదాలు వడుతూ వుంటుంది. వట్టి అనువాదమే అనుకొని, పని నులభం అని మొదట అనిపించింది. కానీ అనువాదం తరువాత ఎడిటింగ్‌ పనీ, (ప్రూఫ్‌రీడింగ్‌ పనీ చాలావుంది. ఎడిటింగ్‌ అంటే తెలుగు సరిగా రాని రమ్యన్‌ ఎడిటర్‌ ( స్వెత్తానా)కు సమాధానాలూ, సంజాయిషీలు యిచ్చుకోవడం లాంటిది. నేను 5091151 461 ను అనుసరింవి చేసిన అనువాదాన్ని ఆమె రష్యన్‌ 1అ॥ తో నరిచూసి తనిఖీ చేస్తుంది. మొత్తం మిద గొడవగా వుంటుంది. పనిలో నాకు సంతృప్మి అనేది యేమి లేనిమాట నిజమే. కానీ యిక్కడ నవల రాయడం అనేది నా ఊహలోనేలేదు. అంత తీరిక లేకపోవడమేగాక,. ఆ విధమైన 0:6౭6/౪/8 ౪౦/8 కు శక్తి కోల్పోయినట్ల్టున్నాను.

మల్లారెడ్డి అరెస్టు విషయం నాకూ తెలిసింది. 1069లో “పులివందుల కాలువ” కోనం పులివెందులలో ఒకాయన నిరహారదీత్త పూనినాడు. అ సందర్భంలో పెద్ధ ప్రజాప్రదర్శనా, 144 సెక్‌షన్‌ జారీ చేయడం లాంటి గొడవలూ జరిగినాయి... అప్పుడు మల్లారెడ్డి, మరి కొందరు ఒక వంతెనను 67౧8౧211౪9 తో (పేల్చివేయడానికి (పయత్నింవినారని పోలీసులు కేను పెట్టినారు. (0105045 ౦[ విషయం అదీ.

విశ్వనాధరెడ్డి మికు పరిచయమైనా డన్నమాట. _ బాలా సంతోషం, అతను నాకు అత్యంత ఆప్తులలో ఒకడు. తలకుమించిన రిసర్చి పనితో యీ మధ్యన నాకు సరిగా ఉత్త రాలు రాయడం లేదుగానీ, వాలా 614/1110661 ౧౧౧. బంగోరెకు నా చభాకాంక్షలు తెలపండి. మ్రాను చేరుతున్నందుకు

104 సంతోషమే, కానీ అక్కడ అమెరికన్‌ రిపోర్టర్‌లో స్వతంత్రంగా రాసే అవకాశా లేమైనా వున్నాయా లేకవట్టి అనువాదమేనా, 'సోవియట్‌భూమి'లాగా? ఆయన మద్రాసు అ్యడసు తెలపండి.

“విరసం' వార్తలు కొంతవరకు తెలుస్తూనే వున్నాయి. (ప్రొద్దుటూరు మహాసభ జరపడానికి అక్కడి యం. వి. రమణారెడ్డి గారికి అంత అంగబలం, అర్థబలం వుందా? మహాసభకు నా 88౭51 ౪/15%065.

శుభాకాంక్షలు రా. రామచంద్రారెడ్డి

105 గ|0300౪ 98-311, 12-5-72,

మిత్రులు రమణా రెడ్డిగారికి

నమస్కారాలు. మో ఉత్రరం అంది మూడు వారాలు అయింది. యీ మధ్య కొన్ని వారాలుగా తీరిక లేక యెవరికీ ఉత్తరాలు రాయలేదు. కానీ యిన్ని నెలలుగా మోరు ఉత్తరం రాయలేదేమని నేననుకుంటూ వుండగా, చివరకు నేరం నామిద వేస్తూ మిరు రానినారు.. మి అమ్మాయి. పెళ్లి విషయం గూడా విశ్వనాధరెడ్డి ద్వారా తెలిసెంది, మిరు చాలా రోజులుగా ఉత్తరం రాయకపోవడానికి అది కారణమేమో అని కూడా అనుకున్నాను.

“కొత్త కెరటాలులో రాసింది కడప మిత్రుడే. టి. సాంబశివారెడ్డి. చున ఫ్రెవేట్‌ ఉత్తరాలు చూసిన యిద్ధరు, ముగ్గురు మిక్రులలో అతనొకడు.

యిక మి కొక వార్త వెప్పాలి. నేను జూలై, అగస్టు రెండు నెలల 'సెలవుమోద యిండియాకు వస్తున్నాను. జూలై మొదటి వారంలో యిక్కడ బయలుదేరి, మళ్లీ ఆగస్టు వివరి వారంలో యిక్కడ చేరుకోవాలి. గట్టిగా అరు వారాలే నన్నమాట నేను దేశంలో వండగలిగేది. మిమ్మల్ని చూడ గలుగుతానో లేదో,

మోరేవో రాజకీయాలు రాసినారు. నేను యిక్కడినుండి సాధారణంగా యొవరికీ రాజకీయాలు రాయడంలేదు. 'సెన్సార్‌షిప్‌ వుండడమే కాక, ఉత్తరాల చ్వారా చర్చలు తెగవు కదా, యిక, మోకు రాజకీయాలు రాయాలంటే మరీ నంకోదం. (ప్రపంచ రాజకీయాలను బట్టి రష్యా వై దేశిక, ఆంతరంగిక విధానాలు వుంటాయి. వైనాతో వచ్చిన విఛేదాలవలన అవి మరికొంత ౧౦౧౧౧1౦౭18 అయినాయి. యీ మేరకు 0౪౧6౪4 గా యెవరికైనా అర్ధ మౌతాయి. కానీ - నేను చెప్పబోయేది మీరు భరించలేక పోవచ్చు-యీ దేశంలోని ప్రధాన సమస్య 'స్టాలినిజం' అనేది. ఆమధ్య మిరు సోవియట్‌ రచయితలపట్ల సానుభూతి (సకటించినారు. యీసమస్య స్టాలినిజంలో ఒక స్వల్పాంశం మ్యాతమే. యితర సోవలిస్టు దేశాలపట్ల వీళ్ల వైఖరి అందులో మరొక అంశం. యిక్కడున్న పరమ చండాలమైన బ్యురాక్రసీ అందులోనిదే యింకొక అంశం. కమ్యూనిజం పట్ట 18102 4౧6 [041౧ కంటే వేయిరెట్లో పదివేలరెట్లో బలీయంగా ౧8౪10115 అనేది యీ జనంలో (ముఖ్యంగా పె

106

వరాలలో) వుండడం అందులోనిదే యింకొక అంశం. లెనిన్‌ యెంత గొప్ప వోడై నా (యెంత గొప్ప వాడన్నా మనం కాదనం), మార్క్సు ఏంగెల్సు అనే వాట్ట అసలు పుట్టనే లేదన్నట్లు వాళ్లను మాట వరుసకైనా యెప్పుడోగాని తప్ప (ప్రస్తావించకుండా లెనిన్‌ భజన చేయడం అందులోనిదే మరొక అంశం, (19856 వరకు స్టాలిన్‌ భజన యిలాగే సాగింది). _ కానీ మరొక విషయం చెప్పకపోతే నేరమౌతుంది. యిక్కడి జనం మంవివాళ్లు, గోమాతల వంటి సాధువులు. ఈర్ష్యాసూయాలు, చిల్లర దగాలూ, వంచనలూ వాలా చాలా అరుదు. విదేశీయులను గౌరవంతోనూ, సానుభూతితోనూ మాత్రమేకాదు, ఒక ప్రీతితో కూడా చూస్తారు. కానీ జనం వేరు, బ్యురాకనీ వేరు.

$;-- కోమికన్‌ దేశాలను రష్యా తన అ్యగికల్చరల్‌ హింటర్‌ లాండుగా అట్టి పెట్టుకుంటున్నదనడం నిజం కాదు. రష్యా ఆ దేశాలకు యెక్కువగా ముడి సరుకులు పంపుతుంది. పారిశ్రామిక సరుకులు దిగుమతి చేసుకుంటుంది. నిజానికి యీ దేశాల సంబంధాలలోని సమస్య ఆర్సికం కాదు- జాతీయత అనేది. సోషలిస్టు 30164410 కంటే ౫4౪౦౧4 క9గ1౧6౧ బలీయంగా వుండడం అన్ని కమ్యూనిస్టు దేశాలకూ వున్న రోగం. అన్నిటికంటే యెక్కువగా వై నాకు.

భవదీయుడు ఆర్‌. రామచంద్రారెడ్డి

107 మాస్కో బి-811 వి1-1-78 మిత్రులు రముజారెడ్డి గారికి, నమస్కారాలు, మో ఉత్తరమూ, మా పుస్తకమూ అందినాయి. ఆ పుస్తకంలోని ఒక పాఠర(గ్రాపు యిది; “రా. రా. సోవియట్‌ యూనియన్‌ మోద ఈగనైనా వాలనివ్వరని నాకు తెలుసు .... అసలు రాజకీయాలను గురించి ఉత్తరాలలో రాయవద్దన్నారు. అవును పాపం, సోవియట్‌ యూనియన్‌లో ఆయన ఒక ఉద్యోగి, ఆయన నాకరీకి ప్రమాదం వస్తే ఎట్లా? (పుటలు 30-81) నన్ను గురింవి మొకు యింత నీచమైన అభ్మిపాయం వుంటే, నాతో మోరెలా ఉత్తర (ప్రత్యుత్తరాలు జరుపుతున్నారో అర్ధం కావడంలేదు. అభినందనలు రా. రామచంద్రారెడ్డి,

108 హైదరాబాద్‌ ర్‌-1-85 మిత్రులు రమణా రెడ్డిగారికి, నమస్కారాలు. మి పుస్తకమూ (ఆధునికయుగంలో కవితాలోకం) ఉ త్తరమూ అందినాయి. కృతజ్ఞతలు. మా ఉత్తరంలో 14-12-84 తేదీ వుంది, కానీ అవి నాకు చేరడం జనవరి రెండవ తేదీ సాయంత్రం. యింత ఆలస్యంగా చేరడానికి కారణం యేమిటంటే, నేను *విశ్వనాధరెడ్డికి బాలా చూరాన వుండడం, మొన్నమొన్నటి దాకా యిద్దరమూ దగ్గర దగ్గరలో- నాచారం (హాంతంలో-వుండేవాళ్లం. నవంబర్‌లో నేను సై దాబాద్‌ కాలనీకి వచ్చేసినాను. అనగా నేను హైదరాబాదులో యీ బివరనా, విశ్వం పికింధరాబాదులో అ వివరవా. మి ఉత్తరం చదివినప్పుడు, వెంటనే జవాబు రాయవలసిన అవసరం లేదు లెమ్మనుకున్నాను. కానీ, తరువాత మా ఉత్తరంలోని చండ పుల్లారెడ్డి (ప్రస్తావన జ్ఞాపకం వచ్చి యీ జాబు రాస్తున్నాను. రత్నమాల అనే అమ్మాయి యింతవరకు నా దగ్గరికి రాలేదు. బహుశా ఆ అమ్మాయికి నా అడ్రసే తెలిసి వుండక పోవచ్చు. విశ్వనాథరెడ్డి ద్వారా నాఅడ్రసు తెలుసుకోవచ్చునని మోరు ఆమెకు చెప్పినారా? ఆ అమ్మాయైనా వా అ్యడడసు తెలియలేదని మోకు వర్తమానం పంపిందా? యింతకూ పుల్లారెడ్డిని గురించి మిరు కోరే భోగట్టా నా దగ్గర పెద్దగా లేదు. గిండీలో యిద్దరమూ క్లాస్‌ మేట్స్‌మే. కానీ, కొద్ది నెలలే. 1940 జూలైలో కాలేజీ (ప్రారంభమైంది, 1941 జనవరిలో కాలేజినుండి బహిష్క రింపబడినాము. పుల్లారెడ్డిని గురించి నాకు తెలిసింది కాస్త చెప్పడానికి వా కేమి అభ్యంతరం లేదు. అయితే, మా రెప్పుడైనా హైదరావాదుకు వచ్చి నప్పుడు మనం కలుసుకుంటే, తీరికగా మాట్లాడుతూ, పాత రోజులు జ్ఞాపకం చేసుకుంటూ పుల్హారెడ్డిని గురించి చెప్పడం నాకు సులభంగా వుంటుందను కుంటాను. యెనరో రత్నమాల వస్తే గంటల తరబడి నాయెదుట కూర్చోదు గదా. 45 యేండ్లనాటి విషయాలు యే అర్ధ గంటలోనో అన్నీ జ్రాపకానికి తెచ్చుకోవడం సాధ్యం కాదు గదా. కనుక, రత్నమాల యింతవరకు సా దగరికి రాక్రపోవడంవల్ల నష్టమేమి జరగలేదు. మిరు వచ్చినప్పుడే ఆ పని తృ పి

109

కరంగా - కనీసం నాకు తృ _ప్తికరంగా - నెరవేరుతుంది. వుల్లారెడ్డి నాకూ స్మరణీయుడే కదా.

మోరు హైదరాబాదుకు. (గతంలో) వచ్చినప్పుడు నా వద్దకు వచ్చి పలకరించి పోకూడదా అని నేను మనస్తాపం (రామ,కిష్టగారివద్ద) వెలిబువ్చి నానని మోరు దాసెనారు. నా మనస్తాపం ఆ విధంగా వెలిబుబ్చినట్లు నాకు జ్ఞాపకం లేదు. (వెలిబువ్చినానేమో చెప్పలేను.) నాకు జ్ఞాపకం వున్నంతవరకు నేనన్నది యేమిటంటే, మారు 5001 ౪188640౧ పనిమోద తిరుపతికి మూడు నాలుగు సార్లు వచ్చినారు గడా, ఒక్కసారై నా (ప్రొద్దుటూరికి వచ్చి వుండవచ్చు గదా అని - దాని వెనుక గల చరిత కూడా రామక్రిష్టగారితో చెప్పినట్లు జ్ఞాపకం. యేమిటంటే, మిరు నన్ను చూడడానికి ్రొద్దుటూరికి రాదలభు కున్నట్లు (బెజవాడలోనా?) విశ్వనాథరెడ్డితో అన్నారట. ఆ విషయం నాకు విశ్వం ఉత్తరం రాసినాడు. తర్వాత కొన్నాళ్లకు (1982 మార్చి ఏ్యపెల్‌ ఆ మధ్య) అదే విషయం బంగోరె రాసినాడు. యివన్నీరామకిష్ట గారితో చెప్పి, మారు తిరుపతినుండి (పొద్దుటూరికి వస్తారని నేను యెదురు చూసినాననీ, కబురు పంపితే నేనైనా తిరుపతికి వెళ్లి వుండేవాణ్ని గదా అనీ నేను రామక్రిష్టగారితో అన్నాను. అదీ నాకు జ్ఞాపకమున్నది.

మోరు హైదరాబాదుకు వస్తే నాకు కబురు పెట్టడం కష్టమే. మా అబ్బాయికి ఫోన్‌ లేదు. కానీ, నా మేనల్లుడు (డి. రాజేశ్వరరెడ్డి) &, ౧. 5గ౬॥ 50819 1౧66491181 096100౧9౧1 00/007840౧ 116, (బషీర్‌బాగ్‌) లో పనిచేస్తున్నాడు. అతనికి మిరు ఫోన్‌ చేస్తే ఆ సాయంత్రమే ఆరు గంటలకల్లా నాకు కబురు అందుతుంది. 1౧౧౦౧6 10. 356 311-ల/6౧910% : 66, గుర్తు పెట్టుకోండి.

కె. విశ్వనాథరెడ్డి ఫోన్‌ నంబరుకూడా గుర్తుపెట్టుకోండి. గ. ౧. ౦0౧౪౧ ఆ౧|౪6/5)0/ ౩; 30210. అతను ఉదయం 10-90 నుండి సాయంత్రం క్‌ వరకు ఆఫీసులో వుంటాడు. విశ్వనాథ రెడ్డికి పొరుగున్నే ఒక మిత్రుని యింట్లో కూడా ఫోన్‌ వుంది. దాని నెం. 71942. యీనంబరుకు ఫోన్‌చేసి విశ్వనాధ రెడ్డిని పిలవమంటే పిలుస్తారు, విశ్వం ఉదయం 9-80 కు లోపలెతే యింటివద్ద సులభంగా దొరుకుతాడు. సాయం[థ్రం యెున్ని గంటలకు యిల్గు చేరుతాడో చెప్పడం కష్టం, ఐనా 7 గంటల తర్వాత (ప్రయత్నించండి,

110 మల్లారెడ్డి నాకు బాగా తెలుసు గనుక, మిమ్మల్ని గురించీ తుస్కో యింపుగా మాట్లాడివాడంటే నమ్మగలను, కానీ, మోకా విషయం తెలిసింది మధుసూదనరావుగారి ద్వారానేవా? మధుసూదనరావుగొరీ మాటలు నూటికి మారుషాళ్లూ నమ్మదగినవే నంటారా? నాకా నమ్మకం అేదు, భవదీయుడు, రా. రామచంద్రారెడ్డి

111 కడప, 1-6-66

మిత్రుడు రామమోహన్‌కు,

అభివందనలు. నీ ఉత్తరం అందింది. బళ్లారి నుండి వచ్చిన తర్వాత మో రిద్దరూ కడపకు వస్తారని బాలా రోజులు యెదురు చూసినాను. యెందుకు రాలేదాఅని నేనూ విశ్వమూ చాలా సార్లు అనుకున్నాము నీవు కడపకు యెప్పుడు వచ్చినావోగానీ, నేను యీ మధ్య యెక్కడా పోలేదు. నేను యేమి రాయడం లేదు గానీ యీమధ్య [౧066౧ ౧1౩10౧ అనే బుక్కు (గిల5918౧ గొ౮01108400) ఇంగ్లీషు నుండి అనువాదం చేస్తున్నాను, అసాధ్య మైన యెండల మూలాన పని చురుకుగా సాగడంలేదు.

జయరాం కథలు రెండూ చదివినాను. “జ్యోతిలో వచ్చిన కథలో 6౧౦౪0౧8! 00౧16౧౬ చాలా తక్కువగా వుండింది. మొత్తం మిద స్కెచ్‌ అనిపించింది. అనగా, ఒక పాయింటును ౧/0౪8 చేయడానికి చెప్పిన ఒక 1౧0166౧6 లాగా లేక 896౧6౧ లాగా వుండిందన్నమాట. ఆ కథను మరొక విధంగా రాయడం సాధ్యం కాదనికూడా అనుకుంటున్నాను. ఆకథ 6౦౧౦6౧౪0౦౧ లోనే ఆ స్వభావంవుంది. దానికేరు (నీటిమోద తేటకదూ?) కూడా అంత నమంజసంగా లేదనుకుంటాను. “నీటి మోది తేటి అంటే సారం, 6556౧66, అని యావరకే మన భాషలో ఒక అర్థంవుంది. “తళ ౦కుస్వర్గం'లో ఆగాం(0౧81! 60౧18౧4 బాగానేవుంది. కానీ 1188[-9808 భాగం యెక్కువ అనిపించింది. అంటే వర్తమానంలో జరిగే కథకంటే గతంలో జరిగిన కథను నెమరు వేసుకోవడమే యెక్కువవుంది.' కధాశరీరంలో గతం యెక్కువ భాగం ఆక్రమించడమేగాక, 6౧౧౦౪0౧8! గా కూడా (ప్రస్తుత ఘటన కంటె గతంలో జరిగిన ఘటన బరువై నదిగావుంది. కూతురును మందలించడంతో కధ ఆగిపోకుండా, కూతురు అభీష్టానికి వ్యతిరేకంగా సెండ్లికూడా జరిగివుంటే, కథకు యింక కొంచెం పుష్టివుండడమేగాక “(త్రిశంకు స్వర్గం అన్న పేరు మరింత సార్థకంగా వుండేది. యేమైనా రెండు కథలూ [౫881 గా వున్నాయి. అంటే కథలో యే అంగమూ, యే అంశమూ 5006గ1౪069 గా గాని, 6150/000/110౧218 గా గానీ లేకపోవడ మన్నమాట. 7600౧01081 గా జయరాం ఒక దళకు చేరుకున్నాడని చెప్పవచ్చు. “తిశంకు స్వర్గం ను

112

మాస వ్యతికలకు పంపకుండా, వార పతికకు యెందుకు పంపినట్టు? జయరామే అ కథకు పెద్ద విలువ యివ్వలేదా?

మోరు కడపకు వచ్చేటట్లై తే 5, 6 తేదీల లోపల రాండి. తరువాత వాలుగు రోజులు నాకు తీరిక వుండకపోవచ్చు. పెండ్రి పనులలో వుంటాను.

కుటుంబరావు నవలల గురించి రమణారెడ్డి రాసిన వ్యాసం మిద నీవు కుటుంబరావుకూ, రమణా రెడ్డికీ జాబులు రాసినట్లు నాకు రమణారెడ్డి ద్వారా తెలిసింది. ఆవ్యాసం గురించి నాకూ రమణారెడ్డికి కొంత దీర్హంగా 60//9౧0౦౧66౧౮6 జరిగింది.

భవదీయుడు ఆర్‌. రామచంద్రారెడ్డి,

113 కడప, 12-4-67

మిక్రుడు రామమోహన్‌కు,

అభినందనలు. నీ జాబు వచ్చేటప్పటికి నేను 8, ఓ రోజులు కడపలో లేను. అందువల్ల జవాబు రాయడం ఆలస్యమైంది.

గ్‌౧6౮612౧ ౧9/౦౧౦1/9 ని గురించి సమంగా చెప్పమంటే నేనువెంటనే చెప్పలేను. కానీ, స్థూలంగా ఒక విషయం చెప్పవచ్చు. అన్ని బూ ర్డువా 5616౧065 లాగే అదీ ౧18(30%0/51081 గా వుంటుంది. అంటే అందులోని 6౧1165 మార్చుకు లోనుగాకుండా స్థిరంగా, శాశ్వతంగా వుంటాయి. కానీ [ప్రపంచంలో వతి వస్తువూ నిత్యం పరిణామం వెందుళూ వుంటుందనీ, (పతి యితర వస్తువునూ 1౧6౪6౧66 వేస్తూ, (పతి యితర వస్తువుచేతా 10106౧06 బొతూ వుంటుందనీ మనకు తెలుసు. యిదే 6141664061 ౧౦౧౧౦౪౧౪౦౧ ౦0 5016౧06.

అంటే బూర్జువా 5016౧19196 మార్చును బొత్తిగా గుర్నించరని కాదు, మార్చును 506121 5618౧665 అన్నిటిలోనూ గుర్తిస్తారు; కానీ మారే వస్తువును గురింది వాళ్లకున్న ౧౦౧౦6౭౧౪౦౧ ౧౧6౬౭౦౧౪౯6! గా వుంటుంది. ఉదాహ రణకు భౌతిక పరిస్టితులనుబట్టి మనిషి మారుతాడని బూర్జువా 5018110503 గుర్తిస్తారు. కానీ, మనిషి అంటే యేమిటి అన్నవ్వుడు, వాళ్లు ఒక నిత్య సత్యమైన 6911౧1110౧ యిచ్చుకుంటారు. యీ పదిలక్షల యేండ్రలోనూ మనిషి యెంతగానో మారినాడని అంగీకరిస్తారు గానీ, “మనిషి అనదగిన మూల పదార్థంయేదో అది శాశ్వతంగా, పరిణామ రహితంగా వుందని అను కుంటారు. మన 6181666008 4౧ర6౯౩[2౧61౧9 (ప్రకారం మనిషి యెల్లప్పుడూ చారితక పరిస్థితుల శివవు మాత్రమే; గ౫౭౧ 15 2౪/85 & ౧౯౦6౮౦౬ 0! ౧1310108! 00౧౮1౪0౧, 4 ౧౧౦6064046 0 గ౧౧౭818|128! 00౧610౧9 ౧౧ 4 91౪76౧ ౧1560104! 3160400౧ ౧11960౧081. అన్నప్పుడు 50610-800గ0గ'6 60౧64110౧9 (ప్రధాన పా(త్ర వహిస్తాయి.

ఉదాహరణకు, డార్విన్‌కు పూర్వం [8/81 50160088 లో కుక్క నక్క, చేప, కప్ప మొదలైన జాతులు సృష్ట్యాదినుండి సృష్ట్యంతం వరకు పరిణామ రహితంగావుండే నిత్యసత్యాలుగా భావించబడేవి, ఆనాటి ౧౯౭౧౧౪

4114

51081 661210౧9 (వకారం బెట్టు ముందా విత్తు ముందా (అేక కోడి ముందా గుడ్డు ముందా) అన్న (ప్రశ్నకు సమాధానమే లేదు. డార్విన్‌కు నమ్మగ్రమైన ౪181601018 061100 లేకపోయినా, 9101091081 5016౧063 కు అతను 6116011681 పునాది యిచ్చి పోయినాడు. అతని 6900౪61185 వల్డా, ఆ తరువాత జరిగిన 61160౪6168 వల్లా, 8101001021 5018౧068 యీనాడు సుబోధకంగా వున్నాయి

ప్రపంచాన్నీ, ప్రపంచంలోని అన్ని వస్తువులనూ గ౧౧౭8౧౧౫9108! అ౪468 గా (అంటే [గ౫౪౪9[8 0010500068 6౧111165 గ్రా. 681 చేయడం అన్ని బూర్జువా $018౧668 కూ వున్న రోగమే. ఈ రోగం మానవుని ౧510106281! 6౪01410౧ లో తప్పనిసరి అయింది యెందుకంటే కుక్కనూ, నక్కనూ సమ్మగంగా అర్ధం చేసుకోడానికి మొదట వాటిని 1501818 చేసి (అనగా గ౧౫6|౭౧౦౧౫౩1621| గా 1921 చేసి) 54646౪ చేయడం అవసరం ఆ 96 జరిగిన తర్వాతనే, వాటిని 612160/4081 గౌ 81060 చేయడం సాధ్యమౌతుంది. జ్ఞానం 3182 0౫ 5180 సాధ్యమౌతుంది. గనుక పతి 9016౧06 లోనూ ఒక దశవరకు గ౧౧౪1౩౦1౧౪:10౭| 0౮1100 తప్పనిసరి భొతుంది. అక్ర 1150708] గా కూడా మానవుడు ఒకదళ చేరుకునే వరకు అది తప్పనినరి బొతుంది. అట్లే $60000! 00౫7 02/06 లో కూడా ఒకదళశ వరకు తప్పనిసరి బౌతుంది

ప్రకృతిలో యే వస్తువూ 18018166 గా లేదు కానీ 15018186 గా వున్నట్లు 16386 చేయడం గ౧౫౯1౭౧౧౪51681! 06౧౦౦ బూర్తువా 501601:515లో (యౌ రోగం మరొక రూపంలో కూడావుంది. యింతవరకు పేప్పింది (వకృతిలో 1018/-6626068౧1 గావున్న వస్తువులను 1901821664 గా, గ౧౧61౭౧౧౪51081 గా *686 చేయడం. మరొక రూపం యేదంటే, గా౭$18గ8]! ఆ156[6౧09 లేని నగుఠకాలనూ. భావాలనూకూడా !౧6౭6౧౭౧౮6౧౬ అం516౧66 వున్నట్టు వూహించు కొని, వాటిని ౧6౭౧౧౪5041 గా 1980 చేయడం మనస్సు, హృదయం, రోగం, ఆరోగ్యం, కామం, (కోధం. మంచితనం, చెడ్డతనం, తెలివి, జ్ఞానం మొదలైన వాటికి [౧౮606068౧1 61616౧06 వున్నట్లు 684 చేస్తే, వాటికి సంబంధించిన 9016౧66 అంతా 0౧9౭౧౩6 బౌతుంది. ఆదిమ మానవుడు వర్షం, అగ్ని మొదలైన (పకృతి వస్తువులను దేవతలుగా ఊహించుకున్నట్లే

115 - మానవుని గుణాలనుకూడా (ప్రత్యేక వస్తువులుగా ఊపహించుకొన్నాడు. అందులో కొన్ని గుణాలను దేవతలుగాకూడా కల్పించుకొన్నాడు. _ విద్యాదేవత, కామదేవుడు మొదలై నవాష్ట యీ విధంగా పుట్టినవాశ్తే. (దమయంతీ స్వయంవరానికి కాముడూ, క్రోధుడూ, లోభుడూ, మోహుడూ అంతా భూలోకానికి బయలుదేరినట్టు శృుంగారనై షధంలో వుంది.)

౧1౪51031! 9016౧095 లోనూ, [816/8 3018౧069 లోనూ [౧౧౫౭18౧[) 5108! 0౮1100! కొంత వరకు 1651118019 అనో, ౧8౧6౦౧8౦16 అనో అను కున్నా, గ1560గ/. ర600౧00౧105. [0116105, 506101089౪, 4౧(01/0౧0100౪ మొదలైన $00131 3016౧665 లోనూ 466108! 5016౧06 లాటి వాటిలోనూ, ౧౧౪18- ౧౧౪5081 0౮61100! ఘోరమైన పొరపాట్లకు దారి తీస్తుంది. ౧59౪0[00- 1097లో ఆ పొరపాట్లు మరీ ఘోరంగా వుంటాయి... [666 చేసిన నేరం యిదే

మానవుని మనస్సు అనేది నిజానికి [౧66౧6౧౮౭౧౬ 8౮516౧06 వున్న 6౧110/ కాదు. భౌతిక పరిసరాలకూ, శరీరంలో జరిగే మార్చులకూ, చిన్నవీ, పెద్దవీ, అన్నిటికీ మానవుడు !6801 బొతాడు. మానవునికి అంత $6౧09110/6 ౧౪౫౦౪5 9/946గ/ వుంధి (37281౧ కూడా గ౧6౧౫౧౦౪౩ 9/316గ౧ లో ఒక ఛాగమే.) ఆ విధంగా 8801 అయ్యే + క్షే మనస్సు. అనగా మనస్సు అనేది ౧౧/౦4 97516౫ కు గల గుణం (చక్కెరకు తీపి అనేది గుణమైనట్లు). లేదా ౧6౧/౦౪8 8918౧ యొక్క 14౧6౪0౧. (నడవడం కాళ్లకూ, వినడం వెవులకూ 140610౧9 ఐనట్టు) లేదా మనస్సు అనేది మనిషికీ బాహ్య (ప్రకృతికి గల 181811009019 అనవచ్చు. అ రెంటిలో యేది లేక పోయినా, రెండింటి మధ్యగల 1818009010 కూడా వుండదు.

[666 మనస్సును 1౧౮౭౧౭౧6౭౧( 6౧౪౧/ గా 168 చేయడమే గాక మరీ ౧/౧౧1౪/6 గొ౭గ మాదిరీ కర0 అనేదాన్నీ, 14 అనేదాన్నీ 1౧౪6౧౬ చేసు కున్నాడు. ( !4 అంటే కామము అనవచ్చు, ఇచ్చా అనవచ్చు. ౪88646 గానూ చాలా విస్రృతంగానూ వుంటుంది.) నిజానికి అహం అనేదీ, కామం అనేదీ కొన్ని పరిసరాలకు (కొన్ని 5400641 89) మానవుని ౧౭౧౫౦౮౩ 573180 లో కఠిగే (88001008, [966 మనస్సును ౧౪|2౦౧౫౩1౦8| గా ౪6816 చేయడంతో ఆగకుండా, మానవుని కొన్ని [640110౧5 కూడా మనస్సులోని శాశ్వత శక్తులుగా ౧౧64005102! గా కల్పించుకొని కరం అనీ, 14 అనీ పేద్ద పెట్టినాడు.

మరి 64614౧ ౧5%0%0108౪7 లోని మూల భావాఠే త్‌మై ఎతే*, ఆది కొంత వరకు ఫలితాలు యిస్తున్నది గదా," యెలా సాధ్యం? భూమిచుట్టూ సూర్యుడూ యితర (గ్రహాలూ తిరుగుతున్నాయను కోవడం పూర్తిగా తప్పు. ఐనా, అలా అనుకున్న రోజుల్లో కూడా సూర్యగ్రహణం, చంద్రగ్రహణం, గ్రహాల స్థానాలూ (060891 చేసే శక్రి మానవునికి వుండింది. నూర్య చం్యదాదులకు సంబంధించిన కొన్ని ౫4౬61181 186(9 ను మానవుడు 00561/8 చేసినాడు ఆ 607601 0056గ౧/2600౧9 మోద నిర్మించిన 11801 - భూమి చుట్టూ సూర్యచంధద్రాది (గ్రహాలు తిరుగు తున్నాయనే 11605 - మాత్రం పూర్తిగా తప్పు. 0౧80711081 160689 తప్పైనా, వాటి వెనుక వున్న 05056౧/201008 అన్నీ 00/1601 గనుక, ఆ €౧6౦౧/ క కూడా కొంత ౪72811616/ వుంటుంది చరిత్రలో ౧౧౧1౪6 €*5065 యెన్ని వుండినాయో, అన్ని ౧౧౪61081 $/518౧)8 వుండినాయి (యింకా వున్నాయి కూడా ) 7[60౧408| గా అన్నీ తప్పే ఐనా, (పతివొకటీ అంతో యింతో 56/166 చేస్తుంది అదేవిధంగా 9066120 ని౯౦౧౦|౦0౫ కూడా యే కొంవెమో ఫలితాలు యిస్తూ వుండవచ్చు. ఇంతవరకూ చెప్పిన దాన్ని బట్టి ౯786618౧ 1160౧/ ని 18156 అనో, ౪7౦౧౪ అనో అనవచ్చుగానీ, !628010౧8/ అనడం యెందుకు అంబే, అది 6౦6౭౮1 50160111[0 0౪6100! 66౪6100 కాకుండా అడ్డు పడుతుంది గనుకనే. మానవ జీవితంలో 30612 60౧610౧8 కు గల (ప్రాముఖ్యాన్ని గు_ర్రించకుండా కేవలం 56016611౪6 180105 నే గు _ర్రిసుంది [1866412౧ ౧9600100౪7. మతి (భమణం అనేది ౧౫౧౫౧ 60౧501069౧659 కూ పరినరాలకూగల సామరస్యం నంపూర్ణంగా వెడినప్పుడు కలుగుతుంది. కానీ ౯6464 మనిషికీ, సమాజానికీ గలయీ 17618410050[0నుగు _ర్హించకుండా మనిషి మనన్సుకే (ప్రాముఖ్యం యిస్తాడు, గొంగ?'655100 (01+ 669169), క650-00[౧901009 ౧1౧064 అనే [764614౧0 60౧06013 అన్నిటిలోనూ 50614! 6౧౪1/70౧౧౧౪౧€ ను 19౧076 చేయడం జరిగింది. (ఆ 60౧0613 అన్నీ 80/10641! గా 00?/01+ అను

కున్నప్పటిక్తీ) 1౧61116౧06 (1681 అనేది విన్నావుకదూ? మనిషికి యెంత [౧1811 6౪౧౦6 వుండేదీ కొలవడానికి పెట్టే 1651 అది. మికు 8,560, లో వచ్చి వుంటుంది అనుకుంటాను. 8, శ యేండ్ల క్రితం యింగ్లండులో ఒక £000ఇ-

117

110౧81 60౧౧౫166 ఒక సిఫారను చేసింది - విద్యార్థులకు ఆ౧|6౧51/ లో (వ్రవేశం యిచ్చే టప్పుడు 1౧81136068 16503 పెట్టి మంచి 1౧611136006 వున్నవాళ్లకే (ప్రవేశం యివ్వాలని. చాలా న్యాయంగా, [9250040168 గా కనపడుతుంది యీ (ప్రతిపాదన. కానీ కమ్యూనిస్టులే గాక, [2004 1626463 కూడా దీన్ని వ్యతిరేకించినారు. యెందుకంటే, విన్న తనంలో 1681186౧06 66౪8100 కావడానికి ౧౧౦౧౦ $00141! ౦00౧6140౧9 (యింటిలోనూ, వీధిలోనూ వుండే 9౧౪1౧0౧గ౧౧౪౧౪ చాలా ముఖ్యం. అనగా ఒక ౪౧౧6౧ 061859 పిల్లవాడు అదే వయస్సులో వున్న [04/6౯ 61159 పిల్లవానికంటె ౧06 1౧16111860 గా వుంటాడు- 8౭౧౪! గా. అందువల్ల యీ (పతిపాదనద్వారా ౪/౦0/6103 0182589 విద్యార్థులకు, [04/6౯ ౧1౫66168 61853 విద్యార్థులకూ ౪౧1౪6/510/ 66608110౧0 లభించడం కష్టమౌతుంది. కాబట్టే న౯087659౪/6 111౧163 దీన్ని వ్యతి రేకించినారు దీనికీ ౯౪౮౮ కూ 61166 సంబంధం లేదు గానీ, ౩౧౧౧౦౦౧ లో వున్న సొమ్యం తెలుస్తున్నది కదూ,

ఇంతకూ నేను [/866412౧ ౧5/0[010% ని వివరించనేలేదు. దానిమోద విమర్శ మాథ్రం చేసినాను. వెప్పాలనుకున్నా కూడా నేను వివరంగా చెప్పలేను. నాకు తెలిసిందే దాన్ని గురించి చాలా అస్పష్టంగా వుంటుంది. కాబట్టి, అవసరమనుకుంటే యెక్కడై నా వుస్తకం సంపాయించుకొని చదువు.

సెలవులకు వచ్చినప్పుడు కనిపిస్తారుకదూ? జయరాంకు అభినందనలు తెలుపు.

భవదీయుడు, ఆర్‌. రామచంద్రారెడ్డి,

118 కడ పం 3-10-67

మి(క్రుడు రామ్మోహాన్‌కు,

నీవు పంపిన కధ 29వ తేదీ సాయంత్రం చేరింది. మిరు ముధివేను నుండి యెప్పుడు బయలు దేరుతారో తేదీ తెలియనందున యూ జాబు వురుటూరికే రాస్తున్నాను. యీ పాటికి మారు వూరికి వచ్చి వుంటారను కుంటాను.

జయరాం కధ - “*వర్ల్షభంశం” - స్థూల దృష్టికి బాగానేవుంది. గోపాలరావు వీదవాడనీ, అతనికి ధనవంతుల అభిప్రాయాలూ, అలవాట్లూ "రావడం ఆళ్చర్యకరమనీ అనడం స్టూలద్భష్టి మామే. బీదవాళ్లందరినీ ఒకే వర్గమనడం మొదటి పొరపాటు. కార్మికులూ, మధ్య తరగతివాచ్ల్హా, ఉభయులూ వీదవాశ్తే ఐనా అభిప్రాయాలలోనూ, అలవాట్లలోనూ హస్తిమ శకాంతరం వుంటుంది. గోపాలరావు కార్మికుదే ఐవుంటే అతని అలవాట్లకూ, అభ్మిప్రాయాలకూ మనం నిజంగా ఆళ్చర్యపడవలసిందే అనగా, అతను కార్మికుడుగా బళుకుతూవుంటే, కొన్నాళ్లు కార్మికుడుగా వుండి, యిప్పుడు 261107 ఐవుంటే, అతనికి యిప్పటికీ కార్మికవర్గ అభ్నిపాయాలే వుంటాయని చెప్పలేం.

మధ్య తరగతిలో అనేక 960110౧9 వున్నాయి - గ. 6. 0 0111669. ?౧6608౧66౧€ 2౧158౧59, 9892065, ౧౦10 186675 తగ౧6౮ 5[00-!:86065, ౨018 ౧6౦౧౭౧5, 500811 ౧౩౧౮|౭౦1౮౯6/5, ౧౧౦165910౧0813 1166 1 ౪/65 8౧౮ ఆ౭౮1075, 640. ఆదాయాలను బట్టి వీళ్లను 10౪/6 ౧|౦౮|6 61895 గానూ, ౮౧౧6౯ ౧౮616 01885 గానూ విభజిసాం. అదాయాలను బట్టి వాళ్ల అలవాట్ల లోనూ, జీవితానికి సంబంధింవిన కొన్ని అభిప్రాయాలలోనూ తేడాలున్నా, గ్ర6౧6/8! గా వీళ్ల 10601097 అంతా బూర్జువా 16480108౪7 యే గం|1౧౮ 61856 యొక్క 16601097 యే సమాజంలో 6811౧00 1660100౪ గా వుంటుందనడంలో అర్థం యిదే. 6881181151 ౮6౪6100౧6౧ జరిగే కొద్దీ 50౧౧41! ౧8౧౮20- శం8/6, 8౯609808, గ౧౪౯౦౧౭8౧౫19 మొదలైన వాళ్ల బతుకుదెరువులు దెబ్బ

ఇ ఈ కధానిక "“చెదపురుగు” పేరుతో తర్వాత “*వాడినమభైెలు" కథానికా సంకలనలో వచ్చింది, ౯

119

తింటాయి; అప్పుడు వాళ్ల ౧౦111168] &2౧6 600[0౧216 అభిప్రాయాలు 7411౧0 01259 యొక్క అభిప్రాయాలకు భిన్నంగా తయారౌతాయి... కానీ అప్పుడైనా వాళ్ల 6౧6౯8! 16601007 లో మార్చేమా వుండదు. మన [॥.6.095లో యీ మధ్య వస్తున్నమార్చు యిటువంటిదే. బతకడం కష్టమై ప్రభుత్వం మిద తిరుగుబాటు ధోరణి (వదర్శిస్తున్నారే గానీ ౧1౧6 1660100 ని కాదనడం లేదు. వాళ్లలో యెవరైనా 90018115 కావాలన్నా అది 5001811502 అంటే యేమిటో తెలియనికోరిక మాత్రమే. సమాజపు పునాదులను నంపూర్ణంగా చూర్చడానికి సిద్ధంగా వుండరు,

గోపాలరావు మధ్య తరగతికి చెందినవాడని కధనుబట్టి తెలుస్తున్నది. చుధ్య తరగతి వాళ్లందరిలాగే అతనూ భనికుల అలవాట్లను అనుకరించడం లోనూ, వాళ్ల అభిప్రాయాలను (ప్రతివించించడంలోనూ వింతయేమిలేదు.

పోతే గోపాలరావు మామూలు మధ్య తరగతివాడుకూడా కాదు. అతను డాక్టరో, వర్తకుడో, [1.6.0 నో ఐతే ఆ వృత్తినిబట్టి అతని అభిప్రాయాలు వుండేవి అతను 86110! ఐనందున ?81గ0 01889 అభిప్రాయాలు ప్రక టించడం చాలా లాభసాటిగా వుంటుంది. పాలకవర్గం ఎడిటర్లను కొంటుంటే కానీ మధ్య తరగతి వాళ్లనందరినీ కొనలేదు గదా! అనగా గోపాలరావు వృత్తి రీత్యా మధ్యతరగతి వాడే ఐనా, పాలకవర్గానికి అమ్ముడుపోయిన మధ్యతరగతి మనిషి, _వెల్లైలిమోద అభిమానం లేకపోయినా ఆమె డబ్బుకు ఆశపడేవాడు గనుక మధ్య తరగతి నీతికూడా ఆతనికి లేదని తెలుస్తున్నది.

ఇలాంటివాళ్లు బాలా మందే వున్నారు నమాజంలో అని' నీవే రాసినావు. నిజమే. అందరూ అమ్ముడుపోయినవాశ్లే అని చెప్పలేము. కానీ గోపాలరావు స్పష్టంగా అమ్ముడుపోయిన మనిషి. ౬64110 గనుక, తెలిసి తెలిసి అమ్ముడు పోయిన మనిషి అనవచ్చు. కనుక ఆశ్చర్యానికి తావెక్కడుంది”. అతను [60 నో. విన్న 9[09-%6806[ 5[00 82991518౧6 వగైరా 10/67 ౧౧16౮16 01253 మనిషి ఐవుంటే, అతని అలవాట్లకూ, అభిప్రాయాలకూ ఆశ్చర్యపడవచ్చు.

అమ్ముడుపోయినందుకే ఆళ్చర్యపడవచ్చు గదా అని నీవు అనవచ్చు. అది కొంతవరకు నిజమే. కాని అమ్ముడుపోయిన వానిమోద జాలి యెందుకు?

120

అతను అమ్ముడు పోవడమేగాక, ఆ సంపాదనతోకూడా సుఖజీవనం చేయలేక, శేషమాంబ నుండి డబ్బు గుంజుతున్నాడు. అనగా దుర్వ్యసనాలకు లోనై నాడనవచ్చు. ఈ నైతిక పతనానికి తోడు, ధన సహాయంచేసే చెల్లెలి మొద యేమి అభిమానం లేనివాడు గనుక, అతని హృదయమే 6077౮6౧1 ఐహోయినట్లుంది. శేషమాంబ ౯౦51116048 ఐనా మానవత్వంవుంది. అతను ఆమెను మించిన (౦511416 ఐ మానవత్వం కూడా కోల్పోయిన మనిషి అటువంటి వానిమోద జాలి యెందుకు?

మనిషి అంత పతనమైనందుకు జాలి కలగవమ్చ. కానీ అది ఒకానొక ౧[11090011108! ౧౦౦6 లోనే కలుగుతుంది. కధలో ఆ గొాం౦6 లేదు కదా.

యిక 1800౧108! గా కధ బాగానేవుంది యెన్నదగిన దోషాలేమిా లేవు. జయరాంకు సహజమైన /88౧655 మాత్రం వుంది - అనగా కధ రగ గా, ౧6౦౧8౧౦8! గా కనపడడం.

మొత్తం మిద నా అభిప్రాయాలు కధలోని 601001౧ కు సంబంధించి నవి గనుక, వీటిని యింకా చర్చించాలని మోకు అనిపించవచ్చు. వీలైతే యీ సెలవుల్లో కడపకు ఒకసారి రండి.

శుభాకాంక్షలు రా, రామబ 0(ద్రారెడ్డి.

121 కడప, 26-7-68 మి(తుడు రామ్మోహన్‌కు

నీ జాబు అందింది. డబ్బుకూడా ఉరుటూరునుండి 80 రూ. అన్న పంపినాడు.

“సృజన చలం సంవిక గనుక సమిక్ష వాలా దీర మైంది. చెప్ప వలసిన విషయాలు యింకా కొన్ని చెప్పలేదనికూడా కొందరు అన్నారు మొత్తంమోద అది నమోక్ష పరిధులు దాటి, కొన్ని వోట్ల సొంత వ్యానంలాగా తయారై ౦దని నేనుకూడా అనుకున్నాను కానీ చలం గురించి దేశంలో వున్న అనేక అభ్యిప్రాయాలనూ, దురభిప్రాయాలనూ ఖండించడం అవసరమని సమిక్ష పరిధులు దాటి పోయినాను. ఒక విధంగా చూస్తే, అది యిటు 1౧66౧8౧౦౭౧ 24016 గానూ లేక, అటు సమోక్షగానూ లేక పోయిందనే మాట నిజమే. కానీ, 10/7 వెడిపోయినా, విషయం చెప్పక తప్పదని అనుకున్నాను.

ఈ డిపస్‌ కాంప్పెక్స్‌ (౧౭61౧౮9 60౧౧౧౧) : (గీకు పురాణాల్లో ఒక కధ వుంది. ధీబ్స్‌ ([%8069) పట్టణం రాజుకు ఒక కొడుకు పుడతాడు, ఆ కొడుకు పేరే ఈడిపస్‌, అతను తండికి మారకుడౌతాడనీ, తల్లినే వివాహ మాడతాడనీ జ్యోతిష్కులు చెప్తారు. పిల్లవాని అడవికి తీసుకపోయి. చంపి వేయమని రాజ భటులకు ఆజ్ఞాపిస్తాడు భటులు పిల్లవాణ్ని చంపలేక అడవిలో వదలివేసి వస్తారు. అతను దూరదేశంలో పెరిగి, తానెవరైందీ తెలియ కుండానే పెద్దవాడొతాడు యీలోగా ధీబ్స్‌ను ఒక భూతం పీడిస్తూ వుంటుంది అ భూతం అడిగే (వళ్నకు యెవరైనా సమాధానం వెప్పితే ఆపీడ తొలగి పోతుంది. సమాధానం చెప్పగలవాళ్లకు రాజు అర్ధ రాజ్యం యిస్తానని ప్రకటిస్తాడు. ఈడిపస్‌ థీబ్స్‌కు (పయాణమౌతాడు దారిలో తం(డితో ఘర్షణ జరిగి, తంథడిని చంపుతాడు - తండ్రి అని తెలియకుండానే థీబ్స్‌కు వచ్చి భూతాన్ని జయిస్తాడు. రాణిని (అనగా తల్లిని) పెండ్రి చేసుకొని రాజు బౌతాడు. తరువాత వాలా కాలానికి విషయం తెలుస్తుంది ఆత్మ హత్యలతో (అనుకుంటాను) కధ అంతమౌతుంది. యీకధ ఒక న్యుప్రసిద్ధ 67864 120667 (నాటకం) గా సాహిత్యంలో (ప్రసిద్ధి కెక్కింది. ప్రాయిడ్‌ ళన

122 సైకాలజీలో దీన్ని యెరువు తెచ్చుకొన్నాడు. తల్లిమోద (శేమ, తండ్రిమోద అసూయ వుండే మన స్తత్వాన్ని ఈడిపస్‌ కాంస్టైక్స్‌ అంటారు. ఆడపిల్లల కైతే తండ్రిమోద (పేమ, తల్లిమోద అసూయ వుంటుంది. పసిపిల్లల కందరికీ యిది వుంటుంది; కానీ, కొంత వయస్సు వచ్చేటప్పటికి పోతుంది, కానీ, కొంత మందిలో అలాగే నిల్చిపోతుంది. అటువంటప్పుడే దాన్ని ఈడిపస్‌ కాంఫైక్స్‌ అంటారు. కాంస్రెక్స్‌ అంటెనే 54[0-60౧561069 గా వుండేదని అర్దం - 00౧56100౮9 16౪8! లో యెవరికి వుండదు. గ౭ంణ19[కు యీ కాంఫ్రెక్స్‌ వుందని యా శతాబ్ధపు విమర్శకులు కొందరు అంటున్నారు. తలి మోద (పేమ, తండ్రి మాద అనసూయ (681065౪) - యీ రెంటిలో యే ఒకటి వున్నా ఈడిపస్‌ కాంస్లైక్స్‌ అనవచ్చు. కానీ సాధారణంగా ఒకటి వుంటే మరొకటి కూడా వుంటుందని ౧౯౦౧౦100౪7 అంటుంది. సషేక్సియర్‌కు యీ 60౧%౧16% వుందనే వాదం (ప్రసిద్ధంగా లేదు కానీ, యొక్కడో చదివినట్టు నాకు జ్ఞాపకం. హామైట్‌కు యూ కాంఫ్రెక్స్‌ వు(దనడమే యా శతాబ్ధంలో పుట్టిన ఒక వైపరీత్యం షేక్స్యియర్‌కు వుందడనం మరీ విపరీతం. కానీ, అంత మాత్రాన అది “వ్యక్తిగత” విమర్శ కాబోదుగదా అనే నేనన్నది. పెండ్లి జాబులు పంపుతున్నాను. వీలైతే యిద్దరూ రండి. చాలా తోజులైందికదా కలుసుకోక, అభినందనలు రా, రామచంద్రారెడ్డి

123 కడప, 28-1-69

మిత్రుడు రామమోహన్‌కు,

చొప్లిన్‌మోద నీ వ్యాసం చదివినాను. బాగుంది. నిరభ్యంతరంగా “సంవేదన'లో వేసుకోవచ్చు. రామప్ప, ఆర్వియార్‌ కూడా బాగుందన్నారు.

కొన్ని పదాలు మాతం మార్చవలసి వుంది. (ప్రధమ పురుష, వా_న్టవికత, వై రుధ్యశక్తులు, కుక్షింభరత్వానికి మొదలై నవి ఒక డజన్‌ దాకా మార్చవలసినవి వున్నాయి. యెప్పుడో ఒకసారి నీవు వస్తే నీకు 91410“ చేసి మార్చవచ్చు లెమ్మని అనుకున్నాను. వాక్య నిర్మాణంలో కూడా ఒకటి రెండుచోట్ల మార్చులు చేస్తే బాగుండు ననిపించింది.

వ్యాసం నేను ఆశించినంత కంటె బాగనే వుందికానీ, ౧౦114081! 250661 మోది యెక్కువ 91/898 యిచ్చినావేమో అని అనుమానం కలుగుతున్నది. “విశాలాంధకు'కు కూడా పనికిరావాలనే “దూరదృష్టి” నీలో ఎక్కువగా పనిచేసిందేమో _ యిప్పటికి తోవిన అభిప్రాయాలు యివి. బాప్టిన్‌ పుస్తకం చదివిన తర్వాత యింకా యేమైనా మార్పులూ, చేర్పులూ అవసర మనిపిస్తే చెప్తాను.

నారాయణ చౌదరి నవల చదువు తున్నాను. తెలుగు సినిమా కథ లాగుంది - జానపదమూ; సాంఘికమూ యేదీ కాకుండా. చదవడం బాధగానే వుంది

గోవింద రెడ్డి అక్కడే వున్నాడా? అందరికీ నా శభాకాంక్షలు.

ఆర్‌. రామచంద్రారెడ్డి

124 కడప, ఓ2రి-2-69 మి(క్రుడు రామ్మోహన్‌కు, “సృజన వచ్చింది నీ వ్యాసం చదివి, వెంటనే యీ జాబు రాస్తున్నాను. అన్న్మధా భావించవనే నమ్మకం వుంది గనుక 2౧8 గా రాస్తున్నాను, కొ. కు. నూ, రా. వి. శాస్త్రినీ యిద్దరినీ బుద్ధివాదులన్నావు. పారకుని హృదయాన్ని స్పృశించాలనే ఆశకంటే, పాఠకుని బుద్ధిని వికసింప చేయాలనే ఆశ వీరికి ఎక్కువ, అన్నావు. _రా. వి, శాస్త్రికి ఆవేశం ఎక్కువ అని నీవే ఒప్పుకుంటున్నావు. ఆయన అవేశం హృదయాన్ని స్పృశించడానికి కాకపోతే, మరి దేనికంటావు? సాంఘిక ప్రయోజనం వున్న పతి రచనలోనూ సాధారణంగా బుద్ధిని వికసింపజేసే ప్రయత్నం వుంటుంది, కనుక సాంఘిక ప్రయోజనం వున్న (పతి రచయితా బుడ్ధివాదే బౌకాడు, నీ నిర్వచనం ప్రకారం. అనలునీ నిర్వచనమే తప్ప, రమకారెక్డిగారు కొ, కు, ను బిద్ధివాది అనడమే నాకు నచ్చలేదు. కానీ కొ. కు. లో ఆవేశం చాలా తక్కువ గనుక అలా పొరపాటు పడడానికి యెంతైనా అవకాళ్ళం వుంది. చాలా మంది అ పొరపాటే పడుతున్న మాట నిజమే. కానీ రా. వి. కాసిని కూడా బుద్ధివాది అనడం చాలా విపరీతంగా వుంది. బెర్నార్డ్‌షా, అల్డస్‌ హక్టీ, మేరీమెకార్థీ - యీ ముగ్గరి రచనలూ చదువు. బుద్దివాదమంటే యేమిటో తెలుస్తుంది; కొ. కు,ను చెహోవ్‌తో పోల్చడం యేమిటి? గొప్పతెలుగు రచయితలను పొగడడానికి గొప్ప విదేశీ రచయితతో పోలిస్తే సరిపోతుందనుకున్నావా? రా, వి. శాస్త్రిగారి “మెరుపు మెరిసింది" అనే కథను ప్రస్తావింవినావు. నిజానికి ఆ కథలో చెపోవ్‌ తత్వం వుంది. ఆ కథలోనే కాదు, అ దశలో ఆయన రాసిన అనేక కథల్లో వుంది చెహోవ్‌ తత్వం. 'ఆరుసారా కధి'ల్లో శ అది అడుగంటింది. ఆ తర్వాత రాసిన సబ్బు బిళ్ల, అరటి తొక్క 56169 లో అది పూర్తిగా అదృశ్యమైంది. మళ్లీ కల యెత్తలేదు. కనుక సారా కధలకు

125

పూర్వం రా.వి.శాస్త్రి, రాసిన కథల్లోవెదకు, చెహోవ్‌ కనపడతాడు. యింతకూ చెహోవ్‌ను మళ్లీ చదువు. (శ్రద్దగా చదువు. బుద్ధితో చదవవద్దు, హృదయంతో చదువు. (చెహోవ్‌నే కాదు. యే సాహిత్యమైనా హృదయంతోనే చదవాలి.)

యిక విల్లర విషయాలు :-- “నత్యాన్ని కేవలం ఒక అస్తిత్వమున్న సత్యంలా చూడడం” అంటే యేమిటి? “వైతన్య (కేరేపితంగా" యేమిటి? “చైతన్య (పేరకంగా' అను “నాయికి' తప్పు. “నాయిక అనాలి. “అవేశతి నీవు రాసిందేనా, అచ్చు తప్పా? “ఆవేశం” అంటే బాలు. అలాగే (ప్రాధాన్యతను “పాధాన్యం' అంటే బాగుంటుంది. "౪౧0818౧066 అనాలి. “ఏతత్‌ లాంటి పండిత బాష వదలుకోలేవా?

నీ రచనలు పత్రికలకు పంపేముందు జయరాంకైనా చూపిస్తున్నావా? లేక అచ్చులో ఒకరినొకరు 5607011568 చేసుకోవడంలో పోటీ పడుతున్నారా?

అన్నీ తప్పులే చూపించినానని యేమి అనుకోవుగదా? ఒప్పులు చూపించడానికి అసలు నీవా వ్యాసం యెందుకు రాసినావో నాకు అర్థం కావడరా లేదు.

శుభాకాంక్షలు రా, రామచం దారెడ్డి,

126 మాస్కో బి-8ిమే1 10-8-74 మిత్రుడు రామ్మోహన్‌కు,

నీ జాబు అందింది. యింతకాలానికి రాసినా విశేషాలేమా లేవు, జయరాం కూడా యెందుకనో చాలా రోజులుగా జాబు రాయలేదు. అరసం వార్తలేమైనా వుంటే రాయకూడదా నీవు?

“ళ/116 2౧6 6006గ౧0౦?2౧/ 506౧9” విషయం నీజాబు చూసిందాకా నాకు తెలియదు. నీ జాబు వచ్చిన తరువాత దాని కోసం వెదకినాను, దొరకలేదు. యీ దేశంలో యింగ్లీషు పుస్తకాలు (విదేశ భామల పుస్తకాలు యేవై నా) దొరకడం మహాకష్టం. అవన్నీ యెగుమతి కోసం ఉధ్ధేశ?ంపబడినవి, యిక్కడ షాపుల్లో యేరెండు మూడుడజన్ల కాపీలో పెట్టుతారేమో. అవి ఒకటి రెండు వారాల్లో ఖర్చయిపోతే అంతే. గోర్కీ. వెహోవ్‌, మయ కోవ్సీ లాంటి వాళ్ల రచనలు కూడ యింగ్లీషులో దొరకడం అసంభవం. మార్కు ఎంగెల్బు రచనలు కూడ కష్టమే. లెనిన్‌ మ్యాతం యే భాషలో కావలసినా యెప్పుడూ హాజరుగా వుంటాడు. మేము (ప్రోగ్రెస్‌ పబ్లిషర్స్‌లో పనిచేస్తున్నామే గానీ, యింగ్లీషు డిపార్దుమెంటులో వేసే పుస్తకాలమాట అటుంవి, కేటలాగు కూడ సంపాయించుకోవడం సాధ్యంకాదు. అవికూడ (ప్రింటింగ్‌ పెస్‌ నుండి నేరుగా యెక్కడికోపోయి, అక్కడి నుండి విదేశాలకు వెళ్లి పోతాయి. యింగ్లీషు పుస్తకాలు అమ్మే షాపులు మాస్కోలో మొత్తం మూడే వున్నాయి. అవన్నీ దాదాపు నెలకొకసారై నా చూస్తూనే వుంటాను. నీవు కోరిన పుస్తకం దొరికితే యెప్పుడై నా వెంటనే పంపుతాను.

“5006121! $6016౧065' మూడేండ్ల (కితం “౧6౪ 209 లో తరుముగా అడ్యరై జుమెంట్లు చూవి చందా కట్టడానికి ఒకసారి (ప్రయత్నం చేసినాను. అవి యీ దేశంలో ఆమ్మడంలేదని తెలుసుకున్నాను. 06141 50160093 ]064)/ అనే పేరుతో మరొక పతిక వుంది. అదికూడా పుస్తకాల షాపుల్లో కానీ, న్యూస్‌ పేపర్‌ బంకుల్లో గానీ యెక్కడా కనిఫించదు. షెం0146౧13! గా ఒక మృతుని ద్వారా కొన్ని కాపీలు దొరికినాయి. బలరామమూ ర్రిగారి చేతికి మూడు కాపీలు “500181 50180663 ₹064)" యిచ్చినాను. అదే పత్రిక మరి

127 రెండు కాపీలూ, “$00121 5018౧66) రెండు కాపీలూ పోస్టులో పంపుతాను (బలరామమూ ర్తిగారు తనకు లగేజి యెక్కువై౦దన్నారు గనుక.) యిక్కడ (ప్రత్యేకించి రాయదగిన విశేషాలేమా లేవు. నేను 75 అఖరులో యిక్కడ పని మానుకొని వచ్చేస్తున్నాను. నా స్థానంలోకి యెవరో ఒకరు రావాలి. బహుశా "విశాలాం[ధ'నుండే రావచ్చు. “అగ్నిగుండం” అంత అధ్వాన్నంగావుందా? యీసారి దాన్ని గురించి వివరంగారాయి. శుభాకాంక్షలు రా. రామచంద్రారెడ్డి,

128 మాస్కో బి-811. వితి-12-74

రామ్మోహన్‌,

క్షేమం. నీ వుత్తరం యెప్పుడో అందింది - సెష్టంబర్‌లోనే. రాయడాని కేమో విశేషాలుండవు గనుక ఉత్తరాలు రాయడం వాయిదా వేస్తుంటాను. $00181 56010665 కొన్ని కాపీలు బలరామమూ _రిగారితో పంపినాను, కొన్ని పోస్టులో పంపినాను. అన్నీ చేరినాయని అనుకుంటాను, నీవు చెప్పిన “167 2౧6 ౪16 00౧16౧౧౦|౭౧/ 50676” నా కింఠవరకు కనిపించలేదు.

నా స్థానంలోకి వచ్చే కొత్త అనువాదకుని యీ నెలలో 961604 చేస్తారని విన్నాను. అనగా యీపాటికి 981606 అయివుండాలి. యెవరో మరి? ఉమారాజేశ్వరరావు గారేనా? య

కడప వార్తలు కూడా సరిగా తెలియడంలేదు, జయరాం అనలు ఉత్తరాలు రాయడంలేదు. “విశాలాంధ్రిలో నీ సాహిత్య వ్యాసాలు యిటీవల రెండు చూసినాను - “అన్నీ”, “సాంఘిక వ్యత్యాసాలూ” బాగున్నాయి కానీ, కె. కె. “వారసత్వం” గురించి నీవు చెప్పింది నాకు తృ ప్రిగాలేదు. పోనీలే - యేదో ఒకటి రాస్తున్నందుకు సంతోషం, +

త్వరగా జవాబు రాయి.

భవదీయుడు ఆర్‌. రామచంద్రారెడ్డి,

129 మాస్కో బి-811 నిడ-ది-75

మిత్రులు రామ్మోహన్‌గారికి,

నీ జాబు తీవ కేదీన అందింది. నీవు “వారసత్వం” గురించి రేపిన గొడవవల్ల, ఆ కధ మళ్లీ చదివించాకా. నీకు జాబు రాయకూడదని అను కున్నాను. అందువల్ల యీ జాబు ఆలస్యమైంది. అది పదివి రాస్తున్నా నన్నమాట. హృదియావా దాన్నీ, మేధా వాదాన్నీ నీవు అనవసరంగా ప్రస్తా వించినావని అనుకుంటున్నాను. నేను నా అభ్మిపాయం చెప్పినప్పుడు అవి నా మనసులో లేవు. కేవలం తన అఆస్టికి వారసుని పొందడం కోనం రామదాను తన భార్య వ్యభిబారాన్ని అనుమతించినట్లూ, ఆమోదింవినట్లూ (మౌనంగానే) నీవు రాసినావు. (అంతేగదూ?) నాకు నచ్చలేదన్నది ఆ విషయమే, ఆ విషయం మాత్రమే. అంతకు మించి నే నేమి ఉథ్థే?ంచలేదు. రామదాసుకు వారనులను పొందాలనే కోరిక గానీ, అందుకోసం కాసిని వినియోగించుకోవాలనే సంకల్చ్బం గానీ వున్నట్లు కధలో నూన మాత్రంగా కూడా యెక్కడా లేదు. ఒక చోట మాఠం “రామదాను తనను డబ్బు చేసుకోవడానికి ఉపయోగిస్తాడు. అతని 'పెళ్టాం తనను పిల్లలను - రామచాసు వారసులను - కనడానికి ఉవయోగిస్తుంది” (పుటలు 79, 80) అని కాస్త్రి అనుకుంటాడు. యిది కాస్త, అనుకోవడమే వారసులను కనడానికి నంబంధించి నంతవరకు యీ అనుకోవడం కూడా రామచానును గురించి కాదు, అతని భార్యను గురించే. మరి నీవేమో రామదాసుకు వారస కాంక్ష వువ్నట్లూ, అందువలన భార్య వ్యభిచారాన్ని ఆఅనుమతించినట్టూ రాపగాన. (అదే నాకు నచ్చనిది ) రామదాసు న్వభావం మూననా, అతనికి వారస కాంక్ష వుండే అవకాళం లేదు. అతని ధన దాహం (లేదా ఆస్తి దాహం) కేవరలం సైకలాజికల్‌, లేదా వైకలాజికల్‌ 0056౯90౧ అళని ధన దాహం లోక సహజమైనదికాదు-విపరీతమైనది. ఆస్టి సంపాయించి, దానిని యేం చేహైవంబే అతని దగర సమాధానం లేదు. సంపాయించడమే అశని లక్ష్యం, అతని ఆనందం. అతనికి వ్యక్తిగతంగా యే వ్యసనాలూ లేవు - తాంబూలం కూడా వేసుకోడు, సిగరెట్టు అసలు ముట్టడు. అతని నపుంసకత్వం అతన్ని మానసికంగా క్రుంగదీయలేదు, 1౧|8/0".8/ 60గా౧'6౫ లాంటి జాని

130

సృష్టించలేదు. అతని కెందుకు ఆస్తి దాహమంటే, ఆ మనిషి తత్వ మంతే; అదొక ౧౯౪౦౧౦100102! 0856 - అంతే. నీకు తెలుసా, హిట్లర్‌ యెష్పుడూ మద్యంముట్టలేదు, సిగరెట్టులాంటిది ముట్టలేదు (హిట్లర్‌ నపుంనకుడుకాదులే) రామదాను స్వభావాన్ని బట్టి అతనికి వారస కాంక్ష వుండడానికి వీలులేదు.

నీ వ్యాసం కాపీ నా దగ్గర లేదు. దానిని నేను అప్పుడు చదవడమే కానీ, యిప్పుడు మళ్లీ చదవలేదు. కనుక, ఆ విషయంలో నా పారపాటేమైన వుంటే చెప్పు - సవరించుకుంటాను.

యిక కొ. కు. మేధావాద (ప్రసక్తి నీవు యెందుకు తెబ్బినావో అర్థం కాలేదు. కె. వి. రమణారెడ్డిగారు “భారతి లో కొ. కు. మాద రాసిన వ్యాసంలో యీ (ప్రసక్తి తెచ్చినప్పుడు నేను ఆక్షేపించినాను. అంతకు తప్ప, నేను అచ్చులో యెప్పుడూ ఆవిషయం ప్రస్తావించలేదు. నేను “వచ్చనోటు”నూ .“వారసత్వం”నూ ఉదహరింవి నప్పుడు కూడా, వాటికి మేధావాద, హృదయ వాద చర్చతో యేమి సంబంధం లేదు.

కొ. కు. ఉదాహరణకు రా. వి. కాస్త్రి లాగ, కధలనూ, నన్ని వేశాలనూ 9౧౦10౧8116 చేయడు. దీన్నిబట్టి కె. వి. ఆర్‌, లాంటి వాళ్లు ఆయనను మేధావాదిగా నిర్ణయిస్తున్నా రనుకుంటాను. £గాం[0గ౧ తక్కువగా వున్నంత మాత్రాన దానినిమేధతో ౭౧౮816 చేయడం మొదటి తప్పు. ఆయన కధలలో 3౧౧౦110౧ లేదనుకోవడం రెండవ తప్పు. కనుగలిగి చదివే వాళ్లకు - అనగా 59౧5178 ౧8866౧౪ కు - ఆయన రదనలలో హృదయాన్ని జల్టుమనిపించే మాటలూ, వాక్యాలూ తరుచుగానే యెదురౌతాయి. అవి పార గాపులుగా విస్టరించవు గనుక, 1౧96౧911)/6 6266! వాటిని ౧:౩ కావచ్చు, వాటికి ప్రతి నృండించక పోవచ్చు. ఉదాహరణకు “వారనత్వం” కధలోని చిట్ట వివరి పారా చదువు. లేదా 15వ పుటలోని వివరి పారా వదువు. లేదా భానును మద్రాసుకు తీసుకపోతూ సుదర్శనం ఆమెతో జరిపిన సంభాషణ అంతా (పుటలు 28,24, 25) చదువు. యిలాంటివి డజన్ల ఘటనలు “వారసత్వం”లోనే వున్నాయి.

కొ. కు. చలంలాంటి రొమాంటిక్‌ కాదు, బుచ్చిబాబు లాంటి రొమాంటిక్‌ కాదు. అంత మాత్రాన ఆయన్ను రొమాంటిక్‌ కాదనుకోవడమూ, అంతటీతో ఆగక వేధావాది అనడమూ నాకు చాలా విడ్డూరంగా కనిపిస్తుంది.

131 యింతకూ మేధావాదమంటే యేమిటని? యిప్పుడు నేను ఆ గొడవలోకి వెళ్లలేనుగానీ, సూదనగా చెప్తాను. 413009 గ౮౫|16/ నవలలు చదువు, 52౧౩౧4 5[8౪ నాటకాలు వదువు (షా విన్నప్పుడు రాసిన ఒకే ఒక నవల “1౧౩౪౦౧౭! సగ01 ” నీ కెక్కడా దోరకకపోవచ్చు)-వీళ్లి ధరూ కొంతవరకు మేధావాద రచయితలు, గ18౫/ [1608/1%/ అనే యీనాటి అమెరికన్‌ రబదయి(తి మేధావాదానికి 61255103! 6౫8గ౧|8 - అమె నవలలు చదువు. ఉత్తరం ముగించే సమయం వచ్చింది గనుక, యిది యిక వాలు, యిక్కడికి రాబోయే 1/8౧518[0/ ఉమా రాజేశ్వరరావు గారైనా, మరెవరైనా వాళ్లతో ఒకమాట వెప్పు, చలికాలంలో యిక్కడికి వస్తే బాలా కష్టపడతారు, వేసవిలో యిక్కడివస్తే, వలి వచ్చే లోపల కొన్ని సర్హువాట్లు చేసుకోవచ్చు. మరొక విషయం - న్కూట్టూ, కాలేజిలూ అన్నీ సెప్టంబర్‌ మొదటి. తేదీన తెరుస్తారు. కనుక బడిలో చేర్చవలసిన పిల్లలుంటే, సెష్టంబర్‌కు ముందు రాకపోతే, ఒక సంవత్సరమంతా వృధా కావచ్చు. సెస్టంబర్‌నుండి చలి మొచలౌతుంది, అక్టోబర్‌ ఆఖరులో మంచు వడడం మొదలౌతుంది, అభినందనలు, రా. దొమచందారెడ్డి.

132 మాస్కో వీ-8ికే1 18-6-75 మిత్రుడు రామ్మోహన్‌కు, నీ జాబు వచ్చి 20 రోజులైంది. ప్రత్యేకంగా విశేషాలేమా లేవు, నా స్పానంలోకి కొండేపూడి లక్ష్మీనారాయణగారు రాబోతున్నారు - మద్రాసు “సెకియట్‌భూమి” ఆఫీనులో పనివేసే ఆయన. యీ విషయం నీకీపాటికి తెలిసే వుంటుంది. బలరామమూర్తి గారిని ముందు 961661 చేస్తే, ఆయన కారణాంతరాలవల్ల నిరాకరించినాడని స్వెల్లానా ద్వారా తెలిసింది. ఉమారాజ్‌ గారి వూసే యెక్కడా వినిపించలేదు. నీ జాబూ రాకముందే “జీవితంపై అదుపు తప్పితే” అన్న నీ వ్యాసం చూసినాను. దాన్ని గురించి చెప్పవలనిం దేమి లేదు. మామూలుగానే వుందనుకున్నాను. నేను యిండియాకు వచ్చే తేదీ యింకా నిర్ణయం కాలేదు, లక్ష్మీ వారాయణగారు వచ్చిందాకా నేను యిక్కడవుండాలి. సెష్టంబర్‌లో కాకపోతే, కనీనం అక్టోబరులోనైనా రాగల ననుకుంటుంన్నాను. _ “నంవేదన”ను పునః (ప్రారంభించే విషయం నాకేమి తెలియదు. ఆర్వియార్‌నుండి నాకీమధ్య కొన్ని నెలలుగా ఉత్తరం లేదు. ఆ ఆలోవనే అసాధ్యంగా నాకు కనిసిస్తు న్నది. కడపలో (పెస్‌ సౌకర్యాలు లేవు. యిక, యే బెజవాడనుండో నడిపితే, నేను కడవలో వుంటూ ౪6౮1 చేయడం బాలా అసౌకర్యంగా వుంటుంది. యేమైనా, నేను తిరిగి వచ్చిందాకా యీ సమస్యల గురించి ఆలోచించడం నిరుపయోగం. యింతకూ మళ్లారెడ్డి [ప్రారంభించబోయే పత్రిక వుండనే వుంది, _ దానికి మల్లారెడ్డికి డిక్షరేపన్‌ కూడా యిచ్చినట్టు వార్త చూవినాను. “మలుపు కదూ? అదివుండగా మళ్ళీ “సంవేదన” సమస్య యెందుకు కీత్సను) మైందో నాకు అర్థం కాలేదు, కడప వార్తలేమి తెలియవు, యిటీవల యెవరూ ఉత్తరం రాయలేదు, ఛభాకాంక్షలు రా. రామదచ 0(దారెడ్డి,

133 గ!0500౪4/ 89-311, 21-11-756.

మిశ్రుడు రామమోహన్‌కు,

నీకు ఉత్తరం రాయక యొన్నాక్షైందో గుర్తులేదు. నాలుగైదు నెలలు అయినట్టుంది. ఆలస్యానికి క్షమించు. నా భార్య ఆరోగ్యం సరిగా లేనందున నా (ప్రయాణం యింతవరకు అనిశ్చితంగా వుండింది. అందువలన ఉత్తరం రాయడం వాయిదావేస్తూ వచ్చినాను. యిప్పుడు ప్రయాణం నిశ్చయమైంది గనుక రాస్తున్నాను. టికెట్టు యింకా కొనలేదు గనుక (ప్రయాణపు తేదీ కచ్చితంగా తెలియదు. బహుశా డిసెంబర్‌ మొదటి వారంలో వుంటుంది.

యిటీవల మనవాళ్ల వారర్తలేమో తెలియవు. కడపకు పోళేగానీ యెవరెవరు యెలా వున్నదీ తెలియదు. కడపలో నా అడ్రను నాకే యింకా తెలియదు. అవసరమైతే 6/0 00౧1౧4౧151 ౧౭౪/ ౦/168 ఆని ఉత్తరంరాయి.

భవదీయుడు, ఆర్‌, రామచంద్రారెడ్డి.

164 కడప, 1-6-76 మీ(కులు రామ్మోహన్‌ గారికీ, నో వ్యాసొలు పుస్తక రూపంలో (వచురించే వీషయం గురించి నీవు రామప్పకు రాసిన రెండు జాబులూ చూసినాను. నొ సమ్మతితోనే రామప్ప నీకు ఒక జాబు కూడా రాసినాడు. తరువాత ఏంపైల్‌ మధ్యసుండి మే ఆఖరు దాకా రామప్ప వూర్లో లేడు. మొన్న తిరుపతినుండి వచ్చి యీ దీనం మళ్లీ యేదో పనిమిద పోయినాడు. మళ్లీ రెండు వాళాల పాటు రాడు. నాకు నీవే జాబు రాస్తానని అన్నావు. కానీ యింతవరకు రాయలేదు. కనుక, నిన్న రామప్పతో మాట్లాడి నేనే నీకు రాస్తున్నాను. ఎడిటింగ్‌ పని చేయవలసించేదో నేనే చేసినాను. యింకా యేదైనా వుంటే నీవూ. చూడవచ్చు. వ్యాసాలన్నీ యెప్పుడు పంపమంటే అప్పుడు పంపుతాను... లేక్త నీవేమైనా యీ మధ్య యిటు వచ్చేటట్టుంబే జాబు రాయి. ఆనాటికి అన్నీ సిద్ధంచేసి, కట్ట కట్టి వుంచుతాను. లేదు రిజిషరు పోనులో పంపగలను. బట లద అ యిక్కడ అందరూ క్లేదుం భవదీయుడు ఆర్‌. రామచంద్రారెడ్డి,

135 కడప. 7-6-76 మిత్రుడు రామ్మోహన్‌కు,

నీ ఉత్తరం అందింది. నా వ్యాసాలన్నీ యీ దినమే రిజిష్టర్‌ బుక్‌ పోస్టులో పంపుతున్నాను. నీవూ, బలరామమూ _త్రిగారూ శ్రద్ధగా చూడండి, వ్యాసాల లిస్టు కూడా అందులో వుంది.

1964 “విశాలాంధిలో అచ్చయిన వ్యాసం ఒకటి మ్మాకమే పంపు తున్నాసు. తక్కినవి వద్దు. అది కూడా మోరు అనవనరమనుకుంటే తొలగించడానికి నాకేమో అభ్యంతరం లేదు.

నీకు మొదట రామప్ప పంపిన లిన్సులో *బంగోరె (ప్రచురించిన మొదటి “కన్యానల్కం' మోద నా సమిక్ష చేర్చలేదు. యిప్పుడు వేర్చినాను.

“వేకువిలోని వ్యాసం నిండా అచ్చు తప్పులు వున్నాయి. అందువలన దానిని విశ్వంతో ఫేర్‌ కాపీ చేయించి పంపుతున్నాను. ఆ వ్యాసంలోని శ్రీ, శ్రీ ఉల్లేఖనలలో తప్పులు వున్నట్టు అనుమానంగా వుంది. _ వాటిని సవరించ డానికి నా దగ్గర పుస్తకాలు లేవు. నీవు వాటిని 0౧౭౦% ౪౧ చేసి నవరించ గలవని నమ్ముతున్నాను. _ వీటిని అర్జంటుగా పంవవలస వచ్చినందున నీ మోదనే భారం మోపుతున్నాను.

“సంవేదన'లోని వ్యాసాలలో మాకు అభ్యంతరకరమైన పదాలేమైనా వుంటే నాకు తెలియజేయండి.

(పూఫ్‌ రిడింగు పని నీవు జ్యాగత్తగా చేస్తావని నమ్ముతున్నాను. యేమైనా 9800౧64 ౧70015 వవ్చినప్పుడు నాకు ఉత్తరం రాయి; వీలైతే నేను బెజవాడకు వస్తాను.

మి[తులందరూ క్షేమం.

నీ ఆరోగ్యం గురించి వివరంగా రాయి.

భవదీయుడు, రా. రామచందదారెడ్తి ౮

బండి గోపాలరెడ్డి

136 కడప, 21-6-76 మిట్రుడు రామ్మోహన్‌కు బలరామ్మూరిగారి. జాబూ, నీదీ శనివారంనాడు అందినాయి. “విశాలాంధ్ర'లోని వ్యాసాలు రెండూ తొలగించడానికి అంగీకరిస్తూ బలరామమూ ర్తిగారికి యిప్పుడే ఉత్తరం రాసినాను. “సారస్వత వివచన"” అనే పేరుకుకూడా ఆమోదం తెలిపినాను; కనుక యిక మీదే ఆలస్యం. పోతే, కుటుంబరావుగారి సాహిత్య వ్యాసాల సంపుటికి నేను రాసిన పరిచయం కూడా వేయాలని నీవూ అన్నావు, నేనూ అనుకున్నాను. కానీ, వ్యాసాలన్నీ నీకు పంపేటప్పుడు మరచిపోయినాను. తరువాత జ్ఞాపకంవచ్చింది. అది యిప్పుడు కాపీ చేయింవి విడిగా బుక్‌ పోస్టులో పంపుతున్నాను. అది కూడా సంకలనంలో చేర్చండి. వీ ఆరోగ్యం గురింవి నీవేమి రాయలేదు. ఆరోగ్యం బాగుంది కదా? శుభాకాంక్షలు రా. రామవం(దారెడ్డి.

137 కడప, వ26-6-76 రామ్మోహన్‌, నీ జాబు అందింది. నీ ఆరోగ్యం బాగున్నందుకు సంతోషం. పూవులు చూడడానికి బెజవాడకు రావాలనే వుంది గానీ, అక్కడ వారమో, వదిరోజులో వుండవలసివస్తే అనవసరమైన డబ్బు దండగ అనిపిస్తున్నది. మూడు రోజుల్లో పని ముగిసేటట్టుంటే వస్తాను. యెక్కువ రోజులు పట్టేటట్లై తే రావాలనే ఉద్ధేశం లేదు. యీ విషయం గురించి జాబు రాయి. యేమైనా, (ప్రూపులు నీవు చూస్తావనే తృప్తి వుంది. “సంవేదన మొదటి సంవికలోని మహీధరగారి నవలమిద రాసిన వ్యాసంలో వివర యీ వాక్యం చేర్చు - బాకెట్లతో సహా చేర్చు; (యీ వ్యాసంలోని వార్మితక నవలా లఅక్షణాలు [పపంచ (పసిద్ధ మార్క్సిస్టు సిద్ధాంతవేత్త అయిన 664018 ౬6414205 వెప్పినవి.) నేను మాకు పంపిన వ్యాసాలలో రెండు అచ్చు కావడం లేదు గదా, అవి రెండూ వీలై తే నాకు వాపస్‌ పంపించు. అందులో ఒకటి “విశాలాంధ' 0011౧9. మరొకటి “అభ్యుదయ సాహిత్యోద్యమంలో అతివాద, మితవాద ధోరణులు” అనే పు_స్టకంలోనిది (కృష్ణా జిల్లా అరసం (వ్రచురణ). దొరికితే ఆ పుస్తకమే పంపించు, లేదా నేను పంపిన కాగితాలే పంపించు, వాటి కాపీలు నా దగ్గర బొత్తిగా లేనందున నీకు మళ్లీ యీ (శ్రమ యిన్వవలసివస్తున్నది. విశ్వం యింకా యిక్కడే వున్నాడు. జూలై అంతా యిక్కడే వుంటాడు. ఆగస్టు 1న యిక్కడ రిలీవై 2న తిరుపతిలో ]01౧ అవుతాడు. శుభాకాంక్షలు, రా. రామచంద్రారెడ్డి.

136 హైదరాచాదు, 28-8-77

మిృికుడు రామ్మోహన్‌కు,

శభాకాంక్షలు. మోహన్‌తో సీ రాతప్రతులు పంపుతున్నాను: నేను ఎడిటింగ్‌ పనేమో చేయలేదు. రెండు మూడుచోట్ల విన్న తప్పులేవో దిద్ధాను. మరి రెండు మూడుచోట్ల యెడమవై పు కాగితంమోద యేవో 60%౧%6౧(5 రాసినాను = చూడు. నీ ధోరణికీ, నా ధోరణికీ కుదరలేదు గనుక, నేను ఎడిట్‌ చేయడం న్యాయం కాదనుకున్నాను. నీవేమో ప్రచురణార్థమే రాసినావు, (పమరణార్హమనే అనుకుంటున్నావు. నా దృష్టికి అందులో అధిక భాగం చాలా తేలికగావుంది. అంతేకాక, నన్ను గురింవి రాసిన వ్యాసాన్ని నేను ఎడిట్‌ చేయడం మరీ విపరీతంగా వుంటుంది. యిక మల్లారెడ్డి మిద రాసిన చాన్ని నేను ఎడిట్‌ చేయడమంటే అచ్చురూపంలో వచ్చేదాన్ని నేను ఆమో దింవినట్లే అవుతుంది. మరి, ఆ వ్యానంలో అభాగం, యీ భాగం అనికాక, మొత్తం 901/1 నే అమోదించ లేకున్నాను.

యింతకూ నీవు వున్నదున్నట్లు అబ్బు వేయాలనుకున్నా నేను అభ్యంతరం చెప్పదలచుకోలేదు. నీ యిష్టం.

నా పుస్తకం పేరు “సారస్వత వివేచన'గా మారుస్తున్నారన్నమాట.

“నాహిత్య వివేచన' పేరుతో మద్దూరు నుబ్బారెడ్డిగారి పుస్తకం వున్న విషయం నాకు తెలుసు. 76లో అచ్చయింది. నాకు కాపీ కూడా పంపినాడు. అయినా, నా పుస్తకం పేరు అవ్వుడు మార్చడం సాధ్యంకాదన్న అభిప్రాయంతో వూరకే వుండిషపోయినాను. యిష్పుడైనా మార్చడం మందిపనే. కాకపోతే, “సాహిత్య వివేచన" పేరుతో నా పుస్తకం $. ౪. యూనివర్సిటీ 11. మ (తెలుగు) విద్యార్థులకు (60గ౫౧6౧౮ చేసే పుస్త కాలలిస్టులో గత సంవత్సరం అంతంలో చేర్చబడినట్లు విశ్వం నాకు తెలిపినాడు. అయినా యిప్పుడు వచ్చిన నష్టమేమోలేదు. “సారస్వత వివేచన' అనే శేరే వుండనీలే.

జయరాం కథలు రష్యన్‌ భాషలోకి అనువాదం అవుతున్నాయని విన్నాను. “వాడినమల్లె'లో; లేక “సింహాద్రి స్వీట్‌ హో'మో నాకు వివరం తెలియదు. పదివేల రూపాయలకుమైగా రాయల్టీ రావచ్చునట. యీ వార్త నీకు తెలిసి వుండవచ్చు.

1౮9

వీశ్వంవద్ద నుండి నిన్ననే జాబు వచ్చింది. కడప రేడియో స్టేషన్‌లో తన కథ రికార్డు అయిందట. సెప్టెంబర్‌ 1వ తేదీ సాయంత్రం 8-15 కు. కడప స్టేషన్‌ నుండి (పసారమౌతుంది విను. వీలైతే నీ వ్యాఖ్య నాకు తలుపు.

నీ రాత (ప్రతులను గురించి మరొక మాట: నీకు అభ్యంతరం లేకపోతే, చంద్రశేఖరరెడ్డి మదా, (పొఫెసర్‌ జి. యన్‌, రెడ్డి మొద రాసిన వాక్యాలు తొలగించు,

జోషీ ఏ0, 21 తేదీలలో యిక్కడికి వస్తాడని నీవు అన్నావు. యింత వరకు రానేలేదు. ఆయనద్వారా మాస్కోకు ఒకటి రెండు చిన్నవస్తువులు వంపుదామని అనుకున్నాను.

శుభాకాంక్షలు రా. రామచం(దారెడ్డి.

140 27-11-80 మిత్రుడు రామ్మోహన్‌కు,

యీనెల ఆఖరులో వస్తానన్నావు గదా. అరనం సదస్సు కూడో వాయిదా పడిందట. కనుక నీవు రావచ్చు. నీకు వచ్చే ఉద్ధేశం వుంటే డిసెంబర్‌ 12, 18 తేదీలలో రా. 14న ఆర్వియార్‌ వ్యాన సంకలనం “సాహిత్య తత్వం" ఆవిష్కరణ జరుగుతుంది. ఆర్వియార్‌ 18 ఉదయానికే యిక్కడికి వస్తున్నాడు. విశ్వం కూడా వస్తున్నాడు. విశ్వం నీకు జాబు రాసినాడట కదా, రమ్మని.

నీవు రాదలబుకుంటే, ఆర్వియార్‌కు జాబు రాసి ఆయన యెప్పుడు వచ్చేదీ వివరంగా తెలుసుకో. యిద్ధరూ కలిసి రావచ్చు.

“సందేశం' (1959 సంపుటం) దొరికిందా? నీవెంట తీసుకొని రా. కానీ, 18, 14, 15 తేదీలలో వ్యాసం యెత్తరాసుకోడానికి నాకు తీరిక వుండదు. యేదో ఒకటి చేద్దాంలే.

భవదీయుడు ఆర్‌. రామచంద్రారెడ్డి.

141 ప్రొద్దుటూరు, 22-6-81 నీవు రాసిన జాబూ, “కమ్యూనిజం' కాపీ అందినాయి. నీ వ్యానం బాగుంది గానీ, విశ్వం కథల సంపుటికి (“జప్తు కదూ?) జయరాం రాసిన పరిచయం గుర్తుందా? దానిలో జయరాం విషాదాత్మక కథలు, విషాదాంత కథలు అని రెండు వర్ధాలుచేసి, విషాదాత్మక కథలు గొప్పవనో, లేక అవి రాయడం కష్టమనో అన్నాడు. నీ దగ్గర ఆ పుస్తకం వుంటే చూడు. నీవు ఆ మాటలను వినియోగించుకొని వుంటే నీ వ్యాసం యింకా బాగుండేదేమో. జయరారి యెన్నికల్లో పోటీచేసి, మో వూరి పంచాయతికి అధ్యక్షుడైనా డంట, తెలుసునా? నాకు కనిపించక రెండు మూడు నెలలైందను కుంటాను, నీవు మాస్కో నుండి ఒక జాబూ, ఢిల్లీ నుండి ఒక జాబూ రాసినా నన్నావు. అవి చేరలేదు. ఆర్వియార్‌ రాసిన జాబు మాత్రం యిప్పుడే చేరింది. అది ఢిల్లీలో నీవు పోస్టు చేసిందేనేమో! నీవు ప్రొడ్డుటూరికి యెప్పుడు వచ్చినా తీరికగా మాట్లాడుకొనే అవకాశం వుండడంలేదు. యీసారైనా తీరికగా ఒకపూట ఆగగలవా? ఆర్వియార్‌ తన అడ్రసు యివ్వలేదు, వీధిపేరు యింకా తెలియదంట. శుభాకాంక్షలు రా. రామచంద్రారెడ్డి,

142 సికిందరావాట్‌, న2చే10-88 మిత్రుడు రామ్మోహన్‌కు మేము (పొద్దుటూరు వదలిపెట్టి నాలుగు నెలలైంది. కానీ నేను వెంటనే యిక్కడికి రాలేదు. అందుకని నీకు జాబు రాయలేదు. నాకొడుకు అప్పుడే వచ్చి యిక్కడ పాక్టీసు ప్రారంభించినాడుగానీ, నేను మూడు నేలలు కడపలో వుండినాను. నెలక్రితం యిక్కడికి వచ్చినాను గానీ, మళ్లీ రెండు వారాలు మూ వూరికి పోవలసి వచ్చింది. తిరిగి మొన్ననే యిక్కడికి వచ్చినాను. మేము తారనాక [ప్రాంతంలో వున్నాము. మా వాళ్ల ఆస్వతతికీ, కాపుర ముండే యింటికీ కాస్త దూరమే. అయితే మాయింటి దగ్గలే విశ్వం యిల్లు కూడా. యిది తప్ప యీ ప్రాంతంలో యే సౌకర్యాలూలేవు. కొ, క్ర సాహీత్యం రవ సంపుటం రేపు రివ తేదీ యిక్కడ

అవిష్కరణ చేస్తారంట. నీవు కూడా వస్తావా? వీలైతే రా - అందరమూ ఒక సారి కలుసుకోవచ్చు. తులసీ కృష్ణ యెలా వున్నాడు? ఆయన సస్పెన్షన్‌లో వున్నట్టు బాలా కాలం క్రితమే వీన్నాను. తరువాత యేమో తెలియదు. త్వరగా జవాబు రాయి, అభినందనలు రా, రామదందదారెడ్డి

143 హైదరాబాద్‌, 11-58-86 మిత్రుడు రామ్మోహన్‌కు, శభాకాంక్షలు. నీవు సుమారు నెలక్రితం రాసిన జాబు సకాలంలోనే అందింది. నా “అనువాద సమస్యలు" త్వరలోనే (గ్రురిస్తామని మేనేజర్‌ రాజేశ్వరరావుగారు చెప్పినారు. కానీ కచ్చితంగా యెప్పుడు (పెస్‌కు వెళ్తుందో తఆలియదు, యీ నెల 15వ తేదీన యిక్కడికి రావాలని అనుకుంటున్నట్లు రాసినావు. వస్తే మక్టుం భవన్‌లో దిగుతావనుకుంటాను. మనం కలుసుకోవడం వీలు కాదేమో. మా యిల్లు నీవు కనుక్కోవడం కష్టం నేను అంత దూరం రావడానికి నాకు ఓపికలేదు. నా ఆరోగ్యం యిటీవల యేమి బాగుండడం లేదు. అనారోగ్య కారణంవల్ల 0౭0118 అనువాదం మానుకున్నాను. ఆ విషయం నీకు తెలుసుననుకుంటాను. విశ్వనాధరెడ్డిని కలుసుకోవడం కూడా నీకు కష్టమే. 0౧9౧ ౮౧|౪౪౩|4/ యిటీవల కొ త్తబిల్లింగులోకి మారింది, టెలిఫోన్‌ కనెక్‌షన్‌ యింకా వచ్చినట్లులేదు.. యీ కొత్త బిల్లింగు సరిగ్గా విద్యుత్‌ సొధకూ, “ఈనాడు' కూ మధ్యలోవుంది. అక్కడికి పోవాలనుకుంటే మక్షుంభవన్‌ నుండి నీకు డై రెక్టు బస్సులున్నాయి - సంజీవరెడ్డి నగర్‌ కాలనీకి పోయేవి. _బెలిఫోన్‌ వచ్చివుంబే యూనివర్సిటీ నం, 80210. ఆ నంబరు డయల్‌చేసి ప్రయత్నించు. యిటీవల ఆదివారం “విశాలాంధ' సంచికలలో డాక్టర్‌ తక్కోలు మావిరెడ్డిగారి వ్యాసాలు వస్తున్నాయి. అతని అడను నాకు పంపించగలవా? అతను కడప జిల్లావాడే. ౫|| 1౧6014 [4610 లో గి/00౩౧గ6 క6060079. (ప్రస్తుతం యెక్కడో ఉత్తరాదిలో, మధ్య ,పదేశ్‌లో కావచ్చు, వున్నాడు, నాకు సన్నిహిత మిజత్రుడు. అతని అడను నాకు పంపింబు. శుభాకాంక్షలు రా. రామచందారెడ్డి,

144 హెదరావబాద్‌, ౩-5-87 మిత్రుడు రామమోహన్‌కు,

యెట్టకేలకు నా పుస్తకం “అనువాద సమస్యలు బయటికి వచ్చింది. మోకింకా సమిక్ష కొరకు కాపీలు వచ్చివుండవు.

౧౭౮6, 8001 గింం[ లో నీకొక కాపీ పంపుతున్నాను. చదివిన తర్వాతనే జవాబురాయి. తొందరేమిలేదు. తీరికగా చదివి సలహాలేమైనా వుంటే వెప్పు. అచ్చు తప్పులు వాలా వున్నాయి. ముందు అవన్నీ దిద్దుకొని, తరువాత చదువు,

నా ఆరోగ్యం యేమి వాగుండడంలేదు. మందాన బడలేదుగానీ శరీరంలో బొత్తిగా శక్తి లేదు. పుస్తకాలు చదువుకోవడానికి కూడా ఓపిక వుండడంలేదు. సరే. నీ ఆరోగ్యం బాగుంది కదా.

నా అ(డడసు మారింది - గమనించు.

తులసీ క్రిష్టను అడిగినానని చెప్పు.

ణ శభాకాంక్షలు రా, రామచంద్రారెడ్డి

145 కడప, రి-ఉ-68 మిత్రులు రామ్మోహన్‌రావు గారికి, మో ఉత్తరం అందింది. మరుదినమే రామబంధద్రరావుగారి ఉత్తరం కూడా వబ్చింది. ఆయనకూడా కాళోజీమోద విమర్శను హర్షించలేక పోయినారు. మో అభిప్రాయాలు యెలా వుండేదీ నేను ముందే వూపాంవినాను గానీ మిరు యింత బాధపడతారని అనుకోలేదు. నక్సల్‌బరీ అనడం మరీ విపరీతంగా వుంది. మిధోరణి చూస్తే పి. సి. జోషీని కూడా మిరు నక్సల్‌ బరీ 9౯౦౪౦ లో కలిపేసే టట్లున్నారు. కాశోజీని నేను దుయ్యబట్టి నందుకు అంత భాధపడుతున్నారే. ఖలీల్‌జ్మివా(ను కాళోజీ నిలువునా విత్రవధ చేశనా మోకు చీమకుట్టినట్లై నా లేదా? “నబూయాత్‌ సత్య మప్రియం” అనేది జీవితాన్ని వ్వర్ధకంగా భావించే వాళ్లకు ఆచరణ యోగ్యం కావచ్చు గానీ, యే కమ్యూనిస్టయినా దాన్ని అంగీకరిస్తాడేమో అడగండి. *నా నక్సల్‌బరీ తత్వం 'పెడధోరణే అనుకున్నా మో యేసుక్రిస్తు తత్వం యెక్కడికి దారి తీస్తుందో ఆలోవించండి, మో ఆఫీసులో నలుగురు చందాదారులుగా చేరినట్టు రామచంద్రరావు గారు రాసినారు. యెంతైనా మికు మదానులో పరిచయాలు తక్కువగానే వుంటాయి. కాబట్టి మారు అనవసరమైన (శ్రమ పెట్టుకోకండి. ఈశ్వరరావు గారి సహాయం కూడా తీసుకోండి. ఈశ్వరరావుగారికి ఫోన్‌లో వెప్తానని కుటుంబరావుగారు రాసినారు, చెప్పే వుంటారు. బి. సూర్యారావుగారి గోర్కీ బ్లాకు బుక్‌ పోస్టులో పంపినాను, “సంవేదని కూడా ఒక కాపీ విడిగా పంపినాను. అవి చేరినాయో లేదో విచారింది, చేరకపోతే నాకు తెలపండి. మి నవలమిద వ్యాసానికి సంబంధించిన ఫారాలేమి లేవు. కావీలు కూడా యిక యే కొద్దిగానో వున్నాయి. కానీ మిరు యెవరికైనా పంప దలచుకుంటే నాకు అ(డడనులు పంపండి. యిక్కడనుండి నేనే పంపుతాను. నమస్కారాలు, రా. రామచంద్రారెడ్డి.

146 మాస్కో బి-తి11 9.10-70

మిత్రులు రామమోహనరావు గారికి,

నమస్కారాలు. యున్నాళ్లకు జవాబు రాసినారు! నా ఉత్తరం మికు చేరలేదనే అనుకున్నాను. మళ్లీ మికు రాద్దామని అనుకుంటూనే చాలా రోజులు గడివినాయి. మికు మీరు “శిక్ష” వేసుకోవడం వరకు వాగానే వుంది కానీ, యివతలివాళ్లకు కూడా శిక్ష వేయడం న్యాయమే నరంటారా?

యేమైనా, మిరు *నవల పూర్తి చేసినందుకు సంతోషం" యిటీవల మల్లారెడ్డి ఉత్తరం రాస్తూ, మా నవల “అద్భుతంగా” వుందని రాసినాడు. మో నవల బాగుందని నాకు యెవరూ చెప్పనక్కరలేదు గానీ, నేను యిష్పుడిష్పుడే. దాన్ని చదవలేను గదా అన్న వివారం మాత్రంవుంది. యింతకూ మీ నవల అచ్చులో వస్తే మారు 6. ౧.141. కు 606% ౫౦ 1 కాకతప్పరు గదా?

అరసం, విరసం గొడవలు తెలుస్తూనే వున్నాయి, “విశాలాంధి దిన, వార పత్రికలు అప్పుడప్పుడు అందుతున్నాయి. కుటుంబరావుగారూ, రమణా రెడ్డిగారూ ఉత్తరాలు రాస్తున్నారు. వాతావరణం యెంత గందర గోళంగా వున్నా, రచయితలమోదా, మేధావులమోదా నక్సలైట్‌ 1౧1106౧069 అర్థం చేసుకోగలను. కానీ, దిగంబరులు హరాత్తుగా నక్సలై టు కావడమూ , వాట్లు శ్రీశ్రీ రమణారెడ్డి లాంటి వాళ్లను 9180100081 చేయగలగడమూ బిశ్రంగావుంది. మోటూరి హనుమంతరావుగారు సాహిత్యం మిద రాసిన వ్యాసాలుకూడా మొన్ననే అందినాయి.

యిక్కడి జీవితం గురించి పెద్దగా నేను చెప్పగలిగిందేమి లేదు, యాంత్రికంగా బతుకుతున్నాను. మిత్రులుగానీ, ఒక సొఫైటిగానీ లేదు, అనువాదం పని అసలే ౧౫౭౦౧౭౧16౩! ౭౧౮6 గాంగిం[0౧065 మొత్తం మిద జ్లైలులో వున్నట్లుంది.

*ఉఆయన విమర్శణాధోరణిని సాహిత్య నక్సల్‌బకీ ధోరణి అన్నందుకు వెక్కిరింత.

147 “సోవియట్‌భూమి' ఆఫీసులో మనవాళ్లందరూ బాగున్నారు కదూ? మోహనరావు గారికీ, డామచంథదరావు గారికీ, టి. యల్‌.- గారికీ, ఈశ్వర రావుగారికీ నా నమస్కారాలు తెలపండి, కామేశ్వరమ్మ గారికి నా నమస్కారాలూ, మా అవిడ (రామలక్ష్మి) నమస్కారాలూ అందజేయండి. యీసారి త్వరగా జవాబు వస్తుందని ఆశిస్తున్నాను. నమస్కారాలు రా. రామచంద్రారెడ్డి ఈ ణః షా పజ దారి ఎక్క డిక్‌ నవల గురంచి నదీల లల టి 0 అలల పిల టే ఓ ౫0 జమీజ!

148 హెదరాబాద్‌ 18-7-87 మి(క్రుడు రామ్మోహన్‌కు,

పభాకాంక్షలు. నాపుస్తకం మాద (ప్రజాశక్తి. విశాలా, అంధ్రభూమి, ఉదయం, ఆంధ(వ్రభ. ఈనాడు దిన పతికల్లో వచ్చిన సమిోక్ష్మల కాపీలు నా దగ్గర వున్నాయి... కానీ ఆంధ్రజ్యోతి దిన పతికలో వచ్చిన సమిక్ష ౧159 అయినాను. సాధారణంగా ఆదివారం సంవికల్లో సమిక్షలు వస్తాయి గదా ఆని నేను ఆదివారం సంచికలు మాతమే గమనిస్తూ వచ్చినాను. కానీ ఆంధ్రజ్యోతి దిన పథత్రికలో సోమవారంనాడు వచ్చినట్లు నిన్ననే తెలిసింది. అదికూడా రెండు భాగాలుగా, జూలై 6వ తేదీ (సోమవారం) సంబికలో ఒక భాగమూ, 18వ తేదీ సంచికలో మరొక భాగమూ వచ్చినట్లు తెలిసింది. రాసినవాడు “అనల న్నేకం' అంటే ఎవికె (ప్రసాదే అని నాకు తెలుసు. బాలా దురుసుగా రాసినాడట. మరి నీవు నాకు ఆ రెండు నంవికల కాపీలూ సంపాయించి పంపాలి. తులసీ కృష్ణ ద్వారా సాధ్యమైతే పతిక కటింగ్స్‌ సంపాయించి పంవు. కటింగ్స్‌ లభించక పోతే మి ఆఫీసులో వున్న ప(ికలకు ౫౭/౦౫ కాపీలు తీయించి పంపు. దానికి పెద ఖర్చేమో కాదు. ఒకొక కాపీకి 40 _పైసలో, 50 వైలో అవుతుంది. నీవ తప్పక యూ పనీ చేయాలి.

ఈ నాడులో బూదరాజు రాధాక్రిష్ణ కసితో రాసినట్లు తెలుస్తూనే వుంది. ఆయన తెలుగు అకాడమి పండితుడు కదా. అందుకే ఆకసి. యిక ఎబికెకు కూడా కసి వుండడం సహజమే. ఆంధ్రప్రభలో 1. వి. ఆర్‌. రాసింది చూసినావుగదా.. ఆఅంధవ(తికలో వచ్చిందో లేదో నాకు తెలియదు. యిక వారపత్రికలో దేనిలోనూ వవ్చినట్టు లేదు.

భవదీయుడు ఆర్‌. రామచం(దారెడ్డి

149 హైదరాబాద్‌ 8-8-87 మీక్రుడు రామ్మాహన్‌కు,

సీ జాబూ “ఆంధ్రజ్యోతి కటింగ్బూ అందినాయి. అంతకుముందు పంపిన “కజాళ క్తి సమోక్షకూడా అందింది.

నీవు వాలా రోజులు జవాబు రాయక పోవడంతో “ఆంధజ్యోతి సమోక్ష కోనం యిక్కడే ప్రయత్నం చేసి జరాక్స్‌ కాపీలు సంపాయించుకొని వుండినాను. తరువాత మొన్న నీ జాబు వచ్చింది. యిప్పటికి “ఆం(ధ్రపత్రికిలో తప్ప అన్ని దిన పత్రికల్లోనూ సమోక్ష్మలు వచ్చినాయి. అన్నిటి కాపీలూ నా దగ్గర వున్నాయి. “ఆం(ధపథత్రిక' లో వస్తుందేమో గమనిస్తూవుండు. వార వతతికల్లో దేనిలోనూ యింతవరకు సమిోక్షలు రాలేదు. యిక వస్తాయో, లేదో? యింగ్లీషు దినపతికల్లో నేను గ|1౧66 చూస్తుంటాను. దానిలో యింతవరకు రాలేదు. నీవు అన్ని పథికలూ చూస్తుంటాపు గదా - గమనిస్తూ వుండు.

నీవు హైదరాబాదుకు వచ్చి పోయిన సంగతి విశ్వం జ్వారా విన్నాను. నీవు వచ్చిన పని కూడా జియం ద్వారా సూచనగా తెలిసింది - టెలిఫోన్‌లో చూట్టాడి నప్పుడు.

6801141 అనువాదొన్ని యెడిట్‌ చేస్తున్నాను. అంటే యితరుల అను వాదాన్ని తనిఖీ చేయడం - యిటీవల నా ఆరోగ్యం బాలా క్షీణించింది. అందువల్ల ఆ పనికూడా బరువుగానే వుంది,

శుభాకాంక్షలు, లా. రామచందారెడ్డి

150 కడప. నిరి-2-69

కల్పి తుడు జయరాంకు,

నేను 5వ జేదీ బెజవాడకు పోతున్నాను. నావెంట “వాడిన మళ్లెలు కాపీలు తీసుకొని సోమిరెడ్డి రావాలని అనుకుంటునట్టు ఐ. యస్‌, జాబు రాసినాడు. "విశాలాంధ్ర" వాళ్లు అడిగింది 50 కాపీలే కదా? వాటికోసం అదేపనిగా ఒక మనిషి పోవాలని యెందుకనుకుంటున్నారు? రైల్లోనో, లారీలోనో పంపవచ్చు గడా? లేక, అక్కడ యింకా యేమైనా తూకమైన వ్యవహారాలు మాట్లాడాలను కుంటేనో పుస్తకాల మార్కెట్‌ను స్టడీ చెయ్యాలను కుంటేనో, సోమిరెడ్డికంటె నీవే రావడం మందిది. యెవరు వచ్చినా పెద్దగా సాధించేదేమో వుండదను కుంటాను.

పుస్తకాలు - 50 కాపీలే గనుక - నాకు అందజేసినాసరే, నేను తీసుక పోగలను. నేను 4వ తేదీన పోతానో, 5వ తేదీన పోతానో యింకా నిర్ణయించుకోలేదు. కనుక నాకు పంపేటట్టుంటే, శవ తేదీ సాయం[తంలోపల పంపండి.

మొన్న కావలి రమణారెడ్డిగారినుండి జాబు వచ్చింది. యిన్నాళ్లకు తయన మినహాయింపులు లేకుండా, నిర్నిబంధంగా మన పత్రికకు ౧౦౧౧౧1౧౪౧1 యిచ్చినాడు. “ఒక గొప్ప పత్రికను స్థాపించి నిర్వహిస్తున్న మోకు ధన్యవాదాలు,” అన్నాడు. దిగంబరుల విషయంలో విభేదిస్తాడేమో అనుకున్నాను. “దిగంబరు కవుల గురించి మారు చేసిన తీర్పుతో నేనేకీభ విస్తున్నాను,” అనికూడా అన్నాడు. “ఆర్వియార్‌ యెవరో తెలియదు గాని వాగా రాస్తున్నారు,” అన్నాడు యీ వాక్యంలో 6. 1. మాద ఆయన అభిప్రాయం యేమైనా యిమిడివుందో లేదో చెప్పలేను.

శుభాకాంక్షలు రా. రామచంద్రారెడ్డి,

శరామ్మోహన్‌ ఉత్తరంతోబాటూ ఈ ఉత్తరంకూడా పుండడం వల్ల ఇక్కడ

(పచురించవలపీ వచ్చింది,

151 మాస్కో వి-8ి11 16-12-70

మిత్రుడు రామమోహన్‌రావుగారికి,

నమస్కారాలు. మి ఉత్తరం అంది వాలా రోజులే అయింది. జవాబు రాయడం అఆలన్యమైనందుకు క్షమించండి.

మో నవలను (పచురించడానికి “విశాలాం(ధి వాళ్లు అంగీకరించలేదన్న మాట! ఒక విధంగా అదీ మంవిదే-కానీ ౬౧18500 వాళ్లు పాకెట్‌ సైజులో వేస్తారేమో అని నాకు భయంగా వుంది. పాకెట్‌ సైజు చవుకబారు పుస్తకాలకు 57౧00| గా తయారైంది. మోరేసైజై నా వేయించడానికి (పయత్నించండి.

అరసం 017884౧156 కావడం మోరన్నట్లు కష్టమే. నా మకః 0/8౭౧|56 అయినా సాధించబోయేచేమిా వుండదు. విరసం వాళ్ల ౧౦166241 [౧8 తప్పైనా, కనీసం వాళ్లకు ఒక ?76౪01660౧2౧/ 2681 వున్నది: అంతకంటె ముఖ్యంగా [12౧15గ౫ లో విశ్వాసం వున్నది. అరనం వాళ్లలో నాకేదీ కనిపించడం లేదు. అభ్యుదయ సాహిత్యానికి [3౧5౧ అక్కరలేదు అన్న ధోరణిలో పత్రికల్లోనూ, వేదికలమిద బాహాటంగానే కొందరు అంటున్నారు. మొత్తం మోద అభ్యుదయ సాపాత్యాన్ని ౭౧౪] - 16668! లక్ష్యాలకు పరిమితం చేసే ధోరణి మనవాళ్లలో కనిపిస్తున్నది. ఆ లక్ష్యాలు 1950 వరకు, బహుశా 1960 వరకు, బాగానే వుండి వుండవచ్చు. 1970 లో కూడా మన రాజకీయాలుగానీ, మన సాహిత్యంగానీ 8౧4 - 62౧1121198 దశకు చేరుకో లేదనుకోవడం రాజకీయ మూర్ధత్వమూ, _ గుడ్డితనమూ మామే కాదు, రాజకీయ (దోహం. యిది చాలక గురజాడమిద అవాకులూ చవాకులూ (పేలేవాళ్లు అరసంలో 'ప్రముఖులై నారు.

విరసం యేమి సాధిస్తుందో నేను చెప్పలేను గానీ, కుటుంబరావుగారు అన్న ఒక మాట నాకు బాగా నచ్చింది: విప్లవ పరిస్థితి యేర్పడినప్పుడు విప్లవ సాహిత్యం సృష్టించడం కాదు రచయితల కర్తవ్యం, ఆ పరిస్థితి యేర్పడ డానికి దోహదం చేయడం. ఈ మాటతో మనం ఏకీభవించక తప్పదు, రచయితకు ఆ మాత్రం భవిష్యద్దర్శనం వుండాలి; తప్పైనా ఒప్పైనా కనీనం అ మాత్రం స్వేవ్చైనా వుండాలి. రచయితలూ, సాహిత్యమూ రాజకీయ పార్టీల

152

(అవి కమ్యూనిస్టు పార్టీలై నా సరే) రాజకీయ విధానాలకూ, తాత్కాలిక యెళ్తు గడలకూ పరిచారికలుగా వుండాలనడం దారుణమైన విషయం, సృజనాత్మక సాహిత్యాన్ని అలాంటి పరిబారికగా చూడడం వల్లనే “విశలాంధ ప్రచురణాలయం” వాళ్లు మా నవలను ప్రచురించలేక పోతున్నారు.

మో నవలను వాట్ల ప్రచురించక పోవడం ఒక విధంగా మంచిదే. కనీసం అది ఒక సార్టీ కొమ్ము కాయడానికి రచింపబడలేదనే విషయమైనా లోకానికి వెల్లడి అవుతుంది.

నమస్కారాలు, అర్‌. రామచంద్రారెడ్డి.

153 గ/౧0500౪/ 98-311, 28-11-71.

మి[(త్రులు రామమోహనరావు గారికి,

నమస్కారాలు. మిరు పంపిన *నవల 66/11౧69 వారం రోజుల (కితం అందినాయి. వెంటనే చదివినాను. మళ్లీ నిన్నంతా కూర్చొని రెండవ సారి నవలంతా మొదటి నుండి చదివినాను. రాజకీయాలకు సంబంధించినంత వరకు నవల బాలా బాగుంది. చర్చలూ, వాదోపవాదాలూ మాకు మాత్రమే సాధ్యమైన ఉన్నత స్థాయిలో వున్నాయి. మార్క్సిస్టు పార్టీని 6౫0058 చేయడంతోపాటు మన షార్టీమోద్‌ కూడా ఒకటి రెండు విమర్శలు వుండడం చాలా సబబుగావుంది. సబబు అంటే రెండు పార్టీలనూ సమంగా విమర్శింవినట్లు అనిపించుకోవడంకాదు = 1960 వరకు పార్టీ చేసన పాపాలకు ఉమ్మడి బాధ్యత వుందని గుర్తించడం.

కానీ సాహిత్యపరంగా (లేదా టెక్నికల్‌గా) మో నవలమిద నాకు పెద్ద అసంతృషప్పి వుంది. నవల యితివృత్తం మార్క్సిస్టు రాజకీయాలకు సంబంధించింది; కనుక నవలలో న్యాయంగా రంగనాయకులూ, నుశీలా ప్రధాన పాత్రలుగా వుండాలి, లేదా సుందరరావు కూడా. కానీ యిప్పుడు జానకీ, రవీ ప్రధాన పాాతలుగా కనిపిస్తున్నారు. నవల ప్రారంభమే అలా వుంది. తరువాత కూడా కధంతా, లేదా కథలో అధికభాగం, వాళ్లచుట్టూ తిరుగుతున్నది. మార్క్సిస్టు పార్టీ 64009078 కు (అనగా నవల యితివృత్తానికి) వినియోగపడిన పాత్రలు (ప్రధానంగా రంగనాయకులూ, సుశీలా, నుందరరావూ (జాన్‌, జోగన్న వగై రాలు కూడా వున్నారనుకోండి - కానీ, అప్రధానంగా,) కనుక కధలో [పప్రాముఖ్యమూ; ప్రాధాన్యమూ వాళ్లకే యివ్చివుంటే వాలా చాగుండేది; యిచ్చివుండడం టెక్నికల్‌గా బాలా అవసరం. రంగనాయకులు, సుశీలల కుటుంబ కలహంతో కథ ప్రారంభమైవుంటే, నవల యెలా వుండేదో ఈహించుకోండి.

కథ మందకొడిగా నడివినట్టుందని మోకు గత ఉత్తరంలో రాపినాను. దానికి కూడా కారణం వాలా వరకు పై లోపమే. జానకీ, రవీ అ(గహార్న. వచ్చినారు. అక్కడ యేవేవో ఘటనలు జరుగుతున్నాయి; జానకి తన అనం

ఈదారి ఎక్కడికి.

154 తోనూ, మరియమ్మతోనూ, జాన్‌తోనూ మాట్లాడుతున్నది; కధ నడివినట్లేవుంది. కాసీ యీ ఘటలలో జానకీ, రవీ భాగస్వాములుగాలేరు, కేవలం (క్రేక్షకుల లాగ వున్నారు. 01౧99 2/6 ౧30౧06౧1౧9 8/0౦౪౧6 1౧8౧౫. 501 1౧069 2౨౯౪ ౧౦1 ౧8౭0౧6౧1౧9 10 13౧% నా ౧౦1౧౫ అర్ధమైందికదూ. అందువల్ల, కొన్ని ఘటనలు జరుగుతూనేవున్నా, కథ నరిగా నడిచినట్లు అనిపించదు. మందకొడి తనానికి మరొకకారణం సంభాషణలు. నంఛాషణలలో వచ్చే రాజకీయ చర్చలు యితివృత్తానికి చాలా ముఖ్యమే, కానీ అవి కథా గమనానికి తోడ్పడం లేదు. జానకీ, మరియమ్మల మధ్య నడివిన రంగంగానీ, జానకీ, జాన్‌ల మధ్య నడివిన రంగంగానీ తొలగిస్తే నవలకేమి నష్టం జరగదుగా. అంటే ఆ రంగాలు కథకు అవసరం కాదన్నమాట. అలాంటి రంగాలే కధా గమనాన్ని కుంటుపరచేవి. నేను ముఖ్యంగా చెప్పదలచుకున్నది యిదే. కానీ నవల అ ్‌చ్చె పోయింది గనుక యిక చేయవలసిందేమో లేదు. యిక - నవలలో ఒక విన్న పొరపాటు జరిగిందనుకుంటాను. 18వ 1౧908109౧౯ (ఆం(ధవత్రిక 62186 8-9-71)లో చివరన యిలావుంది:; “మహా గర్విష్టిలావుంది,” అంది కృష్ణవేణి. “మాట దుడుకుతనం యెక్కువ,” అంది శారద, ఆమె తోడికోడలు... శారదా, కృష్ణవేణీ తోడికోడట్టు కాదుగా. శారద జానకికి తోడికోడలనే భావం మో మనసులో వుండి వుంటుంది. యిది దిద్దండి. నవలను గురించి చెప్పవలసింది యింతే - కనీసం ప్రస్తుతానికి. పోతే- నన్ను పీఠిక రాయమన్నారు. యేమి రాయగలనో నాకే తోచడంలేదు. యెంత్సైనా మోది రాజకీయ నవల. నేను పీరికరాస్తే - యేమైనా రాయవచ్చు ననుకోండి, కానీ - (ప్రధానంగా రాజకీయాలను స్ప్యృశించవలక వుంటుంది. రాజకీయాలు మొదలు పెడితే నేను యెక్కడ తేలుతానో నాకే భయంగావుంది- మార్క్సిస్టులపట్ల నేను మాయంత ని[గహంగాకూడా వుండలేను, వాస్ట వెప్పే రాజకీయాలపట్ట ఒకోసారి నాకు సానుభూతికూడా వుంటుంది కానీ, ఆ పచ్చి అఐన్ధాలూ, సిగ్గులేకుండా వైనానూ, వైనా చేసే పనులనూ సమర్ధించడమూ చూసినప్పుడు నాకు ఓర్చు వుండదు. రాజకీయాలలో యెవరైనా పొరపాటు పడవచ్చుగానీ, అణుమా[తం కూడా నిజాయితీ లేనివాళ్లను యెలా సహించ

155 గలం? కాబట్టి పీరిక రాయడానికి నేను తగనేమో అని నాభయం. యా రెండేంక్లుగా మన రాజకీయాలను కూడా నేను సరిగా 10110౪4 కావడంలేదు. కనుక, పీరిక అంటూ అవసరమైతే, మరెవరైనా రాస్తే బాగుంటుందకుంటాను. '. పీరిక (పధానంగా రాజకీయంగా వుండాలనేది నా సలహా. మి నవల త్వరలో స్వెత్తానాకు యిస్తాను. ఆమెకు యెంతమాత్రం అర్హమౌతుందో వెప్పలేను. ముదణ కూడా బాలా అధ్వాన్నంగావుంది. యింకేమిటి? యిక్కడ అంచరమూ క్షేమం. “సోవియట్‌ భూమిలోని మిత్రులందరికీ శుభాకాంక్షలు తెలపండి. నమస్కారాలు _ రా. రామచం(డారెడ్డి, ళు అమనియాలశమీడమొ

156 మాస్కో వీ-పీ11 19-ఐ-72 మిత్రులు రామమోహనరావుగారికీ,

నమస్కారాలు. మిరు జనవరిలో రాసిన ఉత్తరం అందింది. అంతకు ముందు నవలను గురించి రాసిన ఉ_త్రరం కూడా అందింది. యీ పాటికి సాహిత్య అకాడమి సన్మానం అయిపోయి వుండాలి. యేమిటి విశేషాలు" ఉొపన్యాసాలేమైనా జరిగినాయా?

“ఈ దారి యెక్కడీకి?" నేను మళ్లీ చదవలేదు. అసలు అది యిప్పుడు నా దగర లేదు. స్వెత్రానావద్ద వుండిపోయింది. ఆమె త్వరలో చదవడం పూ ర్తిచేసేటట్లులేదు. తరువాతనే నేను చదవవచ్చులెమ్మని ఆమెను పుస్తకం అడగలేదు. యింతకూ మొదట రెండుసార్లు చదివినానుగదా. రెండుసార్లు చదివినా మొత్తంమోద మా. ౧౦1౧౪ నేను పట్టుకోలేక పోయినాను, మో పాయింటు నవలలో వున్నమాట నిజమే. యెక్కడో సంభాషణలో వాబ్యంగా కూడా వుంది. కానీ, అదే నవల యితి వృత్తమన్న భావం నాకు తోవనేలేదు. కారణమేమిటో చెప్పలేను. నా లోపమే కావచ్చు.

పోతే, ఆ నవలను ఎమెస్కో వాళ్ల అచ్చు వేయడానికి నిరాకరించడం ఆశ్చర్యంగా వుంది. పుస్తకం మరీ అంత పెద్ద దేమి కాదుగా వాళ్లమిద లెస్టిస్టుల ఒ_త్రిడీ యేమైనా వవ్చిందేమోనని నా అనుమానం. పోనీ, విజయవాడలో అంతమంది పబ్లిషర్స్‌ వున్నారు గదా. యెవరైనా వేస్తారేమో (ప్రయత్నించండి. సొంతం వ్రదురిస్తే, ఆర్థిక నష్టం మాట అటుంచి, ఫుస్తకానికి తగిన ప్రచారం కూడ రావడం కష్టం యీ యిబ్బందులన్నీ మోకు తెలియనివి కావు.

జూలై [ప్రారంభంలో నేను యిండియాకు వచ్చే (పయత్నంలో వున్నాను. మళ్లీ ఆగస్లు అఖరుకు తిరిగి మాస్కో చేరుకోవాలి. అప్పుడు మిమ్మళ్ని

లబ ' కం కలుసుకొనే అవకాశం తప్పక కలుగుతుంది. అప్పటికి మా *"అగ్ని గుండం

1 "అగ్నిగుండం" ఎందులోనూ సీరియలై జ్‌ కాలేదు.

157

5871811240౧ కూడా యేదో పత్రికలో పూర్తి అయివుంటుంది. “నిమిత్త మాులు' రచనకూడా పూ ర్షికావచ్చు. అన్నీ ఒకేసారి చదవడానికి వీలుంటుం దనుకుంటాను.

మ్మితులందరికి నా చభాకాంక్షలు తెలపండి.

నమస్కారాలు ఆర్‌, రామచంద్రారెడ్డి.

తమపముముపయుమదడాపడడడుమాుతనన దాతాను వనన తాతా తాతా వడామ ము యయతాలలవవే నవు

1 "నిమి త్తమా్యతులు' ఎవ్వరూ ముట్టలేదు, ఆ రీమ్‌ను పి, సుజొతకు యుచ్చినాను, "శుభలేఖ పేరున రాశారు. అది యింకో వెలుగు చూడలేదు,

158 కడప, 12-12-68 మిషత్రుడు విశ్వంకు, నీ ఉత్తరం అంది బాలా రోజులే అయిఐది. రాయవలసిందంటూ (ప్రత్యేకంగా యేమిలేదు గనుక జవాబు రాయడానికి బద్దకించినాను. సమిోక్షలు రాసుకుంటూ 0౪5౪ గా కూడా వుండినాను. నీవు పూనాకు పోళానన్నావు. యీపాటికి హోయినావో యేమో మరి. నీవు డబ్బు విషయం రాసినావు. నీ యిబ్బంది అర్ధమయింది. నీ వీలును బట్టే 261౮56 చేసుకుందాము, కనుక నీవు ౪/0/|/ కావొద్దు, జి. యన్‌. రెడ్డిగారి వ్యాసం యింకా రాలేదు. బహుశా యీ సంచికకు గాకపహోవచ్చునని కూడా అనుకుంటున్నాము. ఆయన్నిక తొందరించడం నాగుండదని మళ్లీ ఉత్తరం రాయలేదు. యెంతో పని వొత్తిడి వున్నందువల్లనే వ్యాసం పంపలేక పోయివుంటాడు. “'సంవేదన' వ్యవహారం మొత్తం మొద బరువుగానే తయారాతున్నది. [18116 సమస్య నిత్య సమస్యగావుంది. 100 "పేజీల ౧౭16! = మనంకోరే స్థాయిలో - అందించగలఅవాళ్లు మన పరిధిలోలేరు. కధలూ, కవిత్వమూ మంచివి రావడమేలేదు. కేవలం వ్యాసాల మోదనే ఆధారపడితే పత్రికకు నిండుదనం రావడంలేదు. అఆ వ్యాసాలు కూడా మసం కోరిన స్థాయిలో వుండడంలేదు. (వచ్చే సంచికకు తిలక్‌ మిద నా సమోక్షా, 6. [11+ మాద 1 ౪. ౯, సమివ్షా ౧810118015 గా వుండబోతున్నాయి.) నీవు పూనాకు వెళ్లేటప్పుడు యీ దారినే వెళ్ళావుకదా - ఉత్తరం రాస్తే అందరమూ స్టేషన్‌కు వస్తాము. అన్నట్టు దామోదరన్‌ పుస్తకం - 1౧612౧ ౫౧౦౪0%4 తప్పక తీసుకరా. నీవు ముందు ఉత్తరం రాయడానికి వీల్లేకపోతే, ౨ పుస్తకం గ6ం6. 8001-౯091 లో పంపించే యేర్పాటు చెయ్యి. కచెన్నారెడ్డికి 18౧56 0/65 వచ్చినాయి. గుంతకల్లు నుండి రెండు మూడు రోజుల్లోనే రాగలడు. సొదుం జయరామ్‌ కథల సంపుటి వెలువడింది. అదొకటే విశేషం. ఇక యిక్కడ విశేషాలేమిలేవు. అందరూ క్షేమం. మి మామ మరీ క్షేమం. అభినందనలతో రా. రామచంద్రారెడ్డి. యలతత యు

యుగ సాపొతీ' సభ్యుడు. లెక్చరర్‌

159 కడవ, విశ-12-68 మిత్రుడు విశ్వంకు, నీ జాబు అందింది. యీ దినం దామోదరన్‌ పుస్తకం కూడా వచ్చింది. విశేషాలేమాలేవు. మిత్రులందరూ క్షేమం. రాయడానికేమోలేదు లెమ్మని నీకు ఉత్తరం కూడా రాయదలచుకోలేదు. కానీ ఒకపని అప్పగించ వచ్చుకదా అని యీ వుత్తరం రాస్తున్నాను. పూనాలో మంది 0001(--5[005 వుంటాయి గనుక, “7౧6 ర౭5౦6౧64౧౪' అన్న పుస్తకం (గం) దొరుకుతుందేమో చూడు. రచయితి పేరు గ౭2గ౧౧౩|8 085. ఆ//116/౧5 ౪౦౧౧-5౧౦౧, 0810612, వాస (వ్రచురించినారు, కలకత్తాకు జాబు రాసినానుగానీ, నమాధానమే రాలేదు. అడసు వివరంగా లేదుగనుక, నాజాబు వాళ్లకు చేరివుండక పోవచ్చు. వాలా రోజులనాడు 00016-/8౪186౪ చదివి పుస్తకం చూడాలనిపించింది. యింగ్లీషులో రాస్తున్న 1౧618౧ "0615 కాస్త'పేరున్న మనిషిలాగుంది యీమె. గనుక చూద్దామనిపించింది. కానీ మరీ 0054) ఆయితే పుస్తకం కొనవద్ధు. శీర్‌ రూపాయలై తే పట్టుకరా. అభినందనలు, రా. రామచంధద్రారెడ్డి

160 కడప 17-2-69 మితుడు విశ్వంకు, నీ ఉత్తరం అందింది. తిరుపతికి రావడానికి అందరమూ నుముఖంగానే వున్నాము. నిన్ను 60౧5౪411 చేసి తేదీ నిర్ణయంచమని రామప్పతో చెప్పినాను. రామప్ప నీకు ఉత్తరం రాసినానన్నాడు. కానీ, సమాధానం రాలేదు. కాలేజీలు తెరచిన తర్వాత మేము వస్తే బాగుంటుందని నీవు అనుకొని వుండవచ్చు. కాలేజీలు మళ్లీ యా వారమంతా కూడా మూసివేసినారు. కనుక యిక తిరుపతికి రావడానికి నాకు వీలుపడక పోవచ్చు. మార్చి 1, 2 తేదీలలో విజయవాడకు పోతున్నాను. ఆ తర్వాత 5వ సంచిక (ప్రింటింగు పనితో అందరమూ 565౪ గా వుంటాము. నాతో మాట్లాడవలసిన పని వున్నదని విశాలాంధ పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌ మేనేజర్‌ నన్ను బెజవాడకు రమ్మన్నాడు. పుస్తకాల అనువాదం గురించి వుంటుంది. రాంమోహన్‌ వ్యాసం పంపుతున్నాను. తిరుపతికి మేమే వస్తాము గదా అని యిన్నాళ్లా పంపలేదు. వ్యాసంలోకొన్ని మాటలు నేను దిద్దినాను. చూసి, నీ నలహాలేమైనా వుంటే వివరంగా రాసి పంపించు. వ్యాసం బాగుంది అనే అనుకుంటున్నాను. నీవు రాసి వుంటే యింకా బాగుండేది కదా అనే అసంతృప్తి మాతం నాకు లేక పోలేదు. (పొఫెసర్‌గారి వ్యాసం తయారాతున్నదా? వీలై తే ఆయన వ్యాసమూ, రామ్మోహన్‌ వ్యాసమూ ఒకేసారి - యీ నెల ఆఖరులోగా - పంపించు. అందరూ వ్షేమం - అన్నట్లు, ఆర్వియార్‌కు జ్వరం వస్తున్నది. అంతకు మించి విశేషాలేమో లేవు, శుభాకాంక్షలు రా. రామచం,దారెడ్డి

161 కడప, విఠ-2-69 మితుడు విశ్వుంకు, నీ ఉత్తరం అందింది. నేను బెజవాడకు రవ తేది పోతాను. 9, 10 తేదీల్లో తిరిగి వస్తాను. కనుక 15, 16 తేదీలు (శనివారం, ఆదివారం) తిరుపతికి రాగలం, ష్రాఫైసర్‌గారి వ్యాసం యెలాగూ అలన్యమౌతున్నది గనుక రామ్మో హన్‌ వ్యాసం వెంటనే పంపించు. రేవు సోమవారం నుండే ప్రింటింగు మొదలు పెట్టాలనుకుంటున్నాము, యిప్పుడు గ గ. కధ ఒకటీ, గురజాడ మోద నా వ్యాసం ఒకటీ మ్మాతమే చేతిలో వున్నాయి. కనుక రామ్మోహన్‌ది కూడా మా దగ్గరేవుంటే బాగుంటుంది. యింతకూ (పొఫెసర్‌గారి వ్యాసం నమ్మకమేనా? నాకేమో మళ్లీ సందేహం కలుగుతున్నది. శుభాకాంక్షలతో రా, రామచంద్రారెడ్డి.

డొ॥ జి. ఏన్‌, రెడ్డి,

162 కడప 17-9-69 మిదత్రుడు విశ్వంకు, నా రష్యా ప్రయాణం అక్టోబర్‌లో వుండే లక్షణాలు బలంగా కనబడు తున్నాయి. అక్టోబర్‌ మధ్యలో కడపలో బయలుదేరి, మద్రాసులోనూ, ఢిల్లీలోనూ కొద్దిరోజులు అగి, నెల ఆఖరుల్తో విమానమెక్కేటట్లుంది. తేదీ యింకా నిర్ణయం కాలేదు. అక్టోబర్‌ మొదటి వారంలో తిరుపతికి తప్పక వస్తున్నాము. 6వ జేదీనుండి రామప్పకు ౧2౧౭౯ 601/60౪00 పని వున్నది. కనుక రామప్ప వెంట నేనూ, గె. ౪. ౧ అక్టోబర్‌ 6వ తేదీన తిరుపతికి వస్తాము కొండమోదికి పోవడానికి 7, 8 తేదీల్లో యేర్చాట్లు చెయ్యి. కొండ మోదికి రావడానికి రామప్పకు వీలుపడదు. గనుక మనం ముగ్గురమే అవుతాము. కొండమిద ఒక రోజు వుంటే చాలుకదూ. యేర్చాట్లు చేయడం నీకు శమ అయ్యేటట్లుంటే ఆఅ ౧/౦9/2౧౧౧ రద్దు చేసేయ్‌. కిందనే రెండు రోజులు వుంచాము. నీ సమోక్ష బాగున్నది కానీ, నీవు యిచ్చిన యింగ్లీషు వాక్యాలు మేము కూడా చూస్తే బాగుంటుందను కున్నాము. “004 ౪౦/65 2/6 8౧ | 02౧౧౦1 ౪౧6౮6512౧6 16౧ ” అన్న యింగ్లీషు వాక్యానికి “వెలీ, నీ మాటల అర్థమేమిటి?” అన్న తెలుగు అనువాదాన్ని నీవు సూటిదనానికి ఉదాహరణగా యిచ్చి, మెచ్చుకున్నావు. నూటిదనం వుండవచ్చు కానీ, 42/1. అన్న పదంలోని, అర్ధం పూర్తిగా నష్టమెంది. యిలాంటివి యింకా కొన్ని సందేహాలు మాకు కలిగినాయి.. కాబట్టి “ 6241606౧68 " యింగ్రీషు టెక్టు వెంటనే గ౭౦౦, 8008-౯051 లో పంపించు. ఆఅపుస్తకం యిక్కడే దొరకవచ్చునని నీకు రోజుల నుండీ జాబు రాయలేదు. యిక్కడ దొరకలేదు. కనుక వెంటనే పంపించు, శుభాకాంక్షలు రా. రామచంద్రారెడ్డి.

163 మాస్కో బి-కి1ే1 5-11-69

మిషతుడు విశ్వంకు

సరిగ్గా పోయిన బుధవారం (29-10-69) నాడు యిక్కడ చేరినాము. మొదటి 3 రోజులూ యింటి సామాన్లూ, వగైరా కొనడంలోనే సరిపోయింది. షాపింగు పెద్ద న్యూసెన్సుగా వుంది. షాపులు యెక్కడవున్నాయో తెలియక సోవడం ఒకటీ, తెలిసినా ఖాష రాక పోవడం మరొకటీ. 1వ అేదీనాడు హోస్టు కవర్లు తెచ్చుకోగలిగినాము. రోజూ ఒక ఉత్తరం వంతున రాస్తూ, మరి కొంతసేపు డ్యూటీకి సంబంధించిన పని చేసుకుంటున్నాను.

21వ తేదీనాడు కడపలో బయలుదేరినాము. అంతకుముందు రోజున నీకు బెలి[గాం యిచ్చినాను. నీకు వీలైతే రేణిగుంట స్టేషన్‌లో కనిపిస్తావను కున్నాను. 22వ తేదీ ఉదయం మద్రాసులో బయలుదేరి, 2 ఢిల్తీ చేరినాము. ఢిల్లీలో 298 ఉదయం విమానమెక్కినాము. మధ్యాహ్నం 12-80 (110900౪/ 71గ6) కు దిగేటప్పటికి విపరీతమైన చలిగాలి వీస్తూవుండింది. అంతకుముందు రెండురోజుల [క్రితమే మంచు పడడం (పారంభమైందట్‌ - అనగా చఠథికాలం (ప్రారంభం. యీవారం రోజుల్లో మంచు పడడం యెక్కువై౦ది. తెల్లవారేటప్పటికి రోడ్లూ, 'పేవ్‌మెంట్లూ మంచుతో తెల్లగా కప్పుకొని వుంటాయి. యీ దినం ఉదయం నుండి మరీ యెక్కువగా మంచు పడుతూ వుంది. మంచు యెంత పడుతూవున్నా, ఓవర్‌ కోటూ, 0౭౧ పెట్టుకొని వీధిలోకి పోవచ్చు. కానీ గాలివీస్తూ వుంటే, శరీరానికి చలేమో వుండదు. కానీ, గాలికి అ౦౦56 అయిన భాగాలు మాత్రం - చేతులూ, ముఖమూ, ముఖ్యంగా చెవులూ - మండిపోతాయి, యింట్లో కూడా వలిగానే వుంటుంది. 06౧181 [౧681౧9 వున్నా, తలుపులన్నీ మూసుకున్నా, యింట్లో 1౧౦౦౧౧- 10114916 గానే వుంది. మేము వచ్చినప్పటినుండి 18౧౧౭72106 26/0 669196 దగ్గరవుంది. యీ దినం గ౧౧|౫౧౮5 1/2 66966 వుంది. యింత చలివున్నా అద్భుష్టవశాత్తు మాకు అందరికీ యిష్పటివరకు ఆరోగ్యాలు చెడలేదు. యిండియానుండి వచ్చిన కొత్తలో బాలా మంది జబ్బు పడుతుంటారని విన్నాను.

మా యిల్లు బాగనే వుంది. కి అంతస్తుల బిల్లింగులో $వ అంతస్తులో మా 1181 వుంది. 681౧-7000), 101161, 106068 కాక రెండు గదులు

164 వున్నాయి. ఒకటి చిన్నదీ, మరొకటి కాస్త పెద్దదీ. 51601010 గ25 ౧3౧౧1౧9 [౧01 &౧6 0014 ౪216 వున్నాయి. సగ10[౧6౧ కిటికీ బయట 1670౧0గ౧6(8౯ కూడా వుంది. ఫర్నిచర్‌ మంవిదే యిచ్చినారు. జీవితం సుఖంగానే వుండేటట్లు వుంది. కానీ అన్ని వస్తువులూ ఖరీదు యెక్కువే. యిండియాకు నెలకు రీ౦0రూబుళ్లు పంపవచ్చు. అది మాత్రమే సంపాయింవినట్లు. అంతకంటె యెక్కువ మిగిలించడం సులభంకాదు. మిగిలింబినా డబ్బు తీసుక పోలేము. వస్తువులు కొని తీసుకపోవచ్చు. తిండికీ మాతం యే యిబ్బందీ లేదు. బియ్యం యిక్కడ పండేవి

ముతకగా వున్నా, బాలా రువిగా వున్నాయి. పాకిస్తాన్‌ నుండి పలావ్‌ చియ్యం వస్తుంటాయి. రోజూ అంగళ్లలో దొరకవు గానీ, అప్పుడప్పుడు దొరుకుతాయట. ధర అవీ, యివీ, ఒకటే - కిలో 88 కొపెక్కులు. ఉల్లిగడ్డలు దండిగా దొరుకు తున్నాయి. మిఏియాల పొడి పొట్లాలలో దొరుకుతున్నది. తెల్పగడ్డలు కూడా వున్నాయి. యిక మన మసాలా దినుసులేమిలేవు. ఆవాల ౧౭5౪16 డబ్బాలలో దొరుకుతుంది. అన్నీ ధరలు విపరీతమే అనుకో - పాలూ, పెరుగు మాతం చౌక. ఉర్లగడ్డలు మరీ చౌక. యింటికి, ఫర్నిచర్‌కూ అద్ధై, 989, 6076౧6 యెంతౌతాయో యింకా తెలియదు. నాకు మొదటి నెల 250 రూబుళ్లు [13664 9&12౧/ యిస్తారట, తర్వాత చేసినపని పరిమాణాన్ని బట్టి డబ్బు యిస్తారట - అనగా [1909 - ౪0/1 02519 నెలకు 400 రూబుష్ట దాకా పడవచ్చు నన్నారు. యిక రాయడానికేమి తోచలేదు. మిరందరూ క్షేమంగా వున్నారు కదూ - పిల్లలూ, పద్మావతీ అందరూ? మా వేణు కనిపిస్తే జాబు రాయమని చెప్పు. మా అడసు యివ్వు, సా జి. యన్‌. రెడ్డిగారికి నా నమస్కారాలు తెలియజెయ్యి. యప ప్రత అడ్రస్‌ యేమిటి? 7, సీతమ్మ రోడ్‌, ఆల్వార్‌'పేటేనా? ౯౧ఎపటపనా ఆమెకు ఉత్తరం రాస్తాను, కనీసం 76610095 అయినా ఎంపుతాను. ఆమె అ(డ్రను వివరంగా తెలుపు. సంవేదన స్వెత్తా నాకు కూడా యింకా రాలేదు. యిప్పటికి ముగిస్తన్నాను, శభాకాంక్షలతో, రా. రామచందారెడ్డి

165 గగంం0ం0౪ 898-311, 17+3 70.

తమ్ముడు విశ్వంకు,

శభాకాంక్షల కంటె ముందు క్షమాపణ వెప్పుకోవాలి గదూ, నీకు యిన్నాళ్లు జాబు రాయనందుకు నిజంగా తీరికలేక రాయలేదంటే యెవరూ నమ్మరు. కానీ పది పంథడెందు మంది మిత్రులకు రాయాలి గదా? ఒకొక జాబు రాయడానికి రెండు గంటలై నా పట్టుతుంది. అంటే 5, 6 రోజుల పని. అందుకని, జాబులమోద అంతకాలం ఖర్చు పెట్టే వీలులేక రెండు నెలలకుమైగా యెవరికీ జాబులే రాయలేదు. యొన్నాళ్లని యిలా రాయకుండా తప్పించుకో గలను? యేమైనా సరేఅని మొన్న చం[దశేఖర్‌కూ, ఐ.యస్‌.కూ, చెన్నారెడ్డికి, ఆర్‌. వి. ఆర్‌. కూ రాసినాను. రెండురోజులు పట్టింది. యీనాడు నీకు రాస్తున్నాను. బిజినెస్‌ లెటర్‌లాగా రెండు ముక్కల్లో ముగించడానికి మనస్సు వొప్పుకోదు. అందుకని 'పెద్దజాబులు రాధ్ధామంటే తీరికలేదు. రాయవలసింది కూడా యేమంతగా లేదనుకో, కానీ రాసూవుంటే "పేజీలు నిండుతానే వుంటాయి. ఇ

నా పరిస్టితి వివరంగా చెప్తాను. మొదటినెల నవంబర్‌లో 11౫64 581827/ ని5్‌0 రూ. (రూబుళ్లు) యిచ్చినారు. తరువాత ౭66-౪0౬ 08515 మోద పనిచేస్తున్నాను. నెలకు 400 రూ. పని చేసుకోవడం కష్టంకాదు. కానీ యిప్పుడు యిచ్చేది 60% మ్యాతమే. తక్కిన 40% యెప్పుడో నా అనువాదమంతా తనిఖభీచేసి, సవరణలుంటే చేసి, ౭౩౦0౧౦౪౭ చేసిన తర్వాత, కొన్నినెలల తర్వాత యిస్తారు. 400 పనిచేసినా నిశ౦0 రూ. మ్మాతమే నెలాఖరులో వస్తుందన్నమాట. అందులో సుమారు 80రూ. !౧౦౦౧౫౭-18౫ పోతుంది. ఒక 80 రూ. నెలనెలా యిండియాకు పంపుతున్నాను. యిక నాకు మిగిలేది 180 అన్నమాట. 180 తో సంసారం జరగడం కష్టం. దీనికి వారానికి రెండుసార్లు రష్యన్‌ పారాలు నేర్చుకోడానికి (3 10641౪ 016 126) వద్దకు పోతున్నాను. ఆ భాష యేమి నాకింతవరకు అంటకపోయినా అమూల్యమైన కాలం మాతం ఖర్చవుతున్నది. యిదీ నాబాధ. నెలకు 500 రూ. పైన పని చేసుకుంటేగాని సంసారం జరగదు. అందుకని రేయింబగలూ, ఒకక్షణం వృధాకాకుండా పనివేసుకోక తప్పలేదు. ఒకమిథక్రునికి ఒక ఉత్తరం రాయడమైతే కష్టం కాదుగానీ, బాలామంది అయినందువల్ల

166 యిబ్బంది యేర్పడింది. యీభాధ ఏగైుల్‌ ఆఖరుదాకా తప్పదు. అ 0% డబ్బు అప్పుడు వస్తుందనుకుంటున్నాను. ఫిబ్రవరి ఆఖరులో ఒక పుస్తకం (లెవిన్‌) వూర్తి చేసి యిచ్చినాను. నా గోడు చెప్పడానికే రెండు పేజీలు నిండింది. యిక చెప్పు? మిరందరూ క్షేమంగా వున్నారుకదూ, పిల్లలూ, పద్మావతీ, అందరూ? పీ ధీసీసు పూర్తి అయిందా? రేపు పంవత్సరం మళ్లీ కడప చేరుతానన్నావు. "సంవేదన'కు యేదో చేస్తానన్నావు. కానీ “సంవేదన ఆగిపోయింది కదా? కడపకుపోయే ఆలోచన మానుకున్నావా? యేమైనా 94గ౧6౯ లో యెక్క డుంటావో అడ్రను తెలపడం మరిచిపోకు. జి. యన్‌. రెడ్డిగారు బాగున్నారు కదూ? విద్యాలతకు డిసెంబర్‌ అఖరులో స6౪/ ౪/68? 97681౧6౩ పంపుతూ చిన్న ఉత్తరం రాసినాను.. జవాబు రాలేదు. మరినా 8/౭6/1౧09 ఆమెకు చేరలేదేమో, నేను రాసిన జాబు జవాబును 6౭౧0౧2౧6 చేసేదికాదు గానీ, జవాబు రాయకుండావుండే మనిషికాదు గదా అని. జాబులుకూడా నేను రాసినవన్నీ యిండియాకు చేరుతున్నాయన్న నమ్మకంలేదు. రామప్పకూ, ఐ. యస్‌. కూ, మరొక మి్యతునికీ రాసిన జాబులకు మూడు నెలలైంది జావాబులేదు. లేక వాళ్లు రాసిన జవాబులు వాకు అందడంలేదో. మా వూరినుండి మా అన్న నవంబర్‌ ఆఖరులో రాసిన జాబు విన్న చేరింది. మి్య్మితులకూ ఆప్తులకూ దూరమైన బతుకులో జాబులేగదా అప్పుడప్పుడు కాస్త ఊరట కలిగించేది. అవీ సక్రమంగా రాకపోతే మరీ కష్టంగా వుంటుంది మనస్సుకు. మొత్తానికి యిది ప్రవాస జీవితమే, “ద్వీపాంతరం'అని మన దేశంలో పూర్వం ఒక శిక్ష వుండేది, ఉరిశిక్షకు దాదాపు సమానమైంది. యిక్కడ జారులకాలంలో “సైబీరియాకు పంపడం వుండేది. యింగ్లండు లోకూడా అలాగే అమెరికాకూ, ఆస్త్రేలియాకూ పంపేవాళ్లు 6౧1౧819 ను. యిదీ ఒక శిక్షేనా అని నాకు ఆళ్చర్యంగా వుండేది. యిష్పుడు అర్ధమౌతున్నది యిది యెంత శిక్ష అఆయిందీ. యీ నరకప్రాయమైన చలీ, భామరాక వీధుల్లో వెవిటి మూగివాళ్ల మాదిరీ తిరగడమూ, విశ్రాంతి లేకుండా వనివేయడమూ - యివన్నీ యెలాగైనా భరించవచ్చుగానీ, మనసువిప్పి మాట్లాడుకోడానికి ఆప్తుడన్నవాడు లేకపోవడం భరించడం కష్టం. మన దేశస్థులు యిక్కడ చాలామందే వున్నారు. కలిసి

167

నప్పుడల్లా యెంతో ఆప్యాయంగానే మాట్లాడుకుంటాం. యేదైనా సహాయం చేయడానికి వెనుదీయనివాళ్లు అందులో కొందరైనా వున్నారు. కానీ కలుసు

కోవడం అరుదు. యిక 16౧649 కావడమనేది యింతవరకూ జరగలేదు. యీ సారికి యిదె చాల్లే. యీ జాబు రాసినందుకు మొత్తం మోద

యేదో ఊరటగావుంది. సఫళ్చాకాంక్షలు రా. రామదందారెడ్డి. యి

168 మాస్కో చి-811 మేడే, 1970 మి(త్రుడు విశ్వం, నీ జాబు చేరిన తర్వాత వాలా రోజులకు నీకు రాసినాను. రాసికూడా దాదాపు రెండునెలలు అవుతున్నది. కానీ నీవు మళ్లీ రాయలేదు. బహుశా నాజాబు నీకు చేరలేదేమో. జాబులకు జవాబులు రాకపోవడం తరుచుగా జరుగుతున్నది. ఉదాహరణకు ఐ. యస్‌. కు గత 6 మాసాలలో రెండు జాబులు రాసినా, జవాబు రాలేదు - యీ రోజు మళ్లీ రాస్తున్నాను. నీవైనా అప్పుడప్పుడూ రాస్తూవుండు. యీ పాటికి నీ థీీసు 9580౧౧11 చేసి వుంటావను కుంటాను. బఐహుకా థీసీను రాయడంలో బిజీగావుండి నాకు జాబు రాయలేక పోయినావనుకుంటాను. లేపు జూలైలో కడప చేరుతావా? కడపంతా పాడు పడినట్టుంది రామప్పకూ, చెన్నా రెడ్డికి నేను రాసిన జాబులకు జవావేలేదు. చంద్రశేబర్‌ మ్యాతం రాస్తున్నాడు. “సంవేదన యేమైందో తెలియదు, ఆగిపోయినట్లుగా నాయంతకు నేనే తీర్మానం చేసుకున్న తర్వాత, చివరి సంవికగా శ్రీశ్రీ సంచిక వెలువరిస్తున్నామనీ, నన్ను ఒక వ్యాసం రాయమనీ గ. ౪. గ. జాబు రాసినాడు.

ఏ్యపెల్‌ 1వ తేదీన వ్యాసం పోస్టు చేసినాను. చేరిందీ లేనిదీకూడా యింత వరకు వర్త మానం రాలేదు. “సంవేదన అసలు అచ్బ్చొతున్నదో లేదో చెప్పే వాళ్లేలేరు. వై. సి. వి. జనవరిలో ఒక జాబు రాసినాడు. మళ్లీ రాయలేదు. యిక్కడ నా గురించీ వెప్పేది అంతగాలేదు. లెనిన్‌ది ౯016848౧8౧ 1౧16/౧800౧8115గ తర్వాత గోర్కీ కధలు పది అనువాద౦ చేసినాను. యిక “ంగా౧15060065 01 [18౧ ౭౧౮ 5౧0615" అన్న పుస్తకం చేయాలి-మార్కు: ఏంగెల్సుల గురించి యెవరెవరివో స్మృతులు. మొత్తం మీద్‌ జీవితం64॥ గొ వుంది. తిండికి లోటులేకుండా, డబ్బును గురించి దిగులులేకుండా వుండడం తప్పు జీవితం యాంత్రికంగా, ఒకోసారి జేజారుగా కూడా వుంది. 7. ౪. 861 ఒకటి క600౧6-[౧8౧64 ది కొన్నాము, అదొక్కటే 90౪169 01 6౧16131౧ ౧౦౧ 2౧6 /166/68%0౧ గా వుంది. యిలా యెన్నాళ్లు వుండగలనో నాకే అర్థం కాకుండా వుంది.

169 'స్వెక్రానాద్వారా “విశాలాంధ్ర దిన, వార ప(తికలు అప్పుడప్పుడు చూస్తున్నాను. దిగంబరుల గురించి శ్రీశ్రీ, సోమనుందర్‌ల రభన ఆందోళన కరమైన స్థాయికి చేరుకుందిగదూ? యిక రాయడానికి యేమి కోచలేదు. మోరందరూ క్షేమంగా వున్నారు గదూ? త్వరగా జవాబురాయి. వశభాకాంక్షలతో రా. రామచంద్రారెడి న!

170 మాస్కో బి-311 27-8-70 తమ్ముడు విశ్వంకు ఆ

క్షేమం. నీ జాబు (2$9:7-70 ది) మొన్న అందింది. తిరుపతినుంచి “సుదీర్హమైన” ఉత్తరం రాసినా నన్నావు. అది అందలేదు. నిజానికి నీ నుంది జాబు రాకపోవడం యీ మధ్య మూడు నెలలుగా నాకు బాలా ఆందోళన కలిగించింది. నీ మొదటి జాబు డిసెంబర్‌లో రాసింది. తరువాత యొనిమిది నెలలు నీవు జాబు రాయకపోవడానికి కారణం ఊహించలేక అఆందోళనవపడినాను. 5౪801౧06 లో నీవు తిరుపతిలో వుండవేమో అనీ, తరువాత యెక్కడికైనా 78౧5916! అయినావేమో అనీ మే తర్వాత నేను కూడా నీకు రాయలేదు. చంద్రశేఖర్‌ కు రాసిన రెండు మూడు జాబులలో నీ సమాచారం అడిగినాను. వివరకు, నీ సంగతి తనకేమో తెలియదని నిన్న జాబు రాసినాడు.

యీ జాబులది పెద్ద వ్యధగా వుంది. మామూలుగా జాబు రావాలన్నా, పోవాలన్నా రెండు వారాలు పడుతుంది. యీసారి నీ జాబు రావడానికి 26 రోజులు పట్టింది. యీ ఆలస్యానికి తోడు జాబులు రాసేవాళ్లకూడా రాయక పోతే మరీ బాధగా వుంటుంది. యింతవరకు 6. [, నుండీ, 1.3. నుండీ, రామప్పనుండీ, చెన్నారెడ్డినుండీ ఒక్క అక్షరం ముక్క రాలేదు. ఆర్వియార్‌ మాత్రం రెగులర్‌గా రాస్తున్నాడు. జయరాం అప్పుడప్పుడు రాస్తున్నాడు. న ౪, గె తోనూ, క. క, తోనూ కరెస్పాండెన్స్‌ తెగిపోకుండా. చూను కుంటున్నాను. విప్లవ రచయితల సంఘం గొడవలు “విశాలాంధ్ర దిన, వార పత్రికల్లో చూసింది కాక, గ. ౪. ౧ కొంత రాసినాడు.

61౧6413069 మాద యిక్కడ పు _స్తకాలేమైనా వుంటే విచారింవి పంపుతాను. కానీ వాకు పెద్దగా అశలేదు. దొరికితే నాలుగై దు రోజుల్లోనే 217-౧౧2/| లో పంపుతాను. కానీ - నీకు యేవైనా పుస్తకాలు అత్యవసరంగా కావలసివుంటే చేకూరి రామారావును 00012061 చేయకూడదా? ఆయన నిన్ను ఒకసారి చూసినాడు కదా? లేదా, 6. |. గడల కి ఆయన బాగా. తెలుసు కదా? నీకు పుస్తకాలు కావాలంటే అంతకు మింవిన 9064706 లేదనుకుంటాను.

171 అయినా, నీవు యింకా 118513 రాయకపోవడం చిత్రంగా వుంది. యీ పాటికి యెప్పుడో డాక్టర్‌వు ఐ వుంటావని నేను అనుకున్నాను. మా మధుకు గ౧౭6|౦81-0011696 లో సీటు యిన్నినారు కానీ మాస్కోకు 600 కిలో మిటర్ల దూరంలో వున్న. రోస్తావ్‌ (గ౦5[0౪) లో. రేవు రాత్రి బయలు దేరుతాడు. పద్మావతికీ, పిల్లలకూ అందరికీ ఉభాకాంక్షలతో రా. రామచందదారెడ్డి, 60

172 మాస్కో బి-811 2-9-70

తమ్ముడు విశ్వంకు,

శుభాకాంక్షలు. నీకు 4, 5 రోజుల [క్రితం ఒక జాబు రాసినాను. యీ రోజు 1౧618౧ 6౧౧౫౦౭55 పోతూ వుండి, అక్కడ జాబు పోస్టు చేస్తే గ౮59 13౧ 06౧9015010 వల్ల జరిగే 6814 జరగకుండా. జాబు త్వరగా యిండియాకు పోతుందని నీకు యీ జాబు మళ్లీ రాస్తున్నాను. ఆ జాబు కంటె బహుశా యీ జాబు ముందు చేరుతుంది.

నీవు కోరిన 11౧౮415069 పుస్తకాలు విచారించినాను. యింగ్రీషులో యిక్కడ యేమి దొరకవని తెలిసింది. యీ 5౪01601 అమెరికాలో బాగా 66౪6100 అయింది గనుక, వీళ్ణకూడా అమెరికన్‌ పుస్తకాలను అనువాదం చేసుకుంటున్నారట. కాబట్టి యిక్కడ నీకు కావలసిన పు స్తకాలేమీ దొరకవు, యీ విషయం చెప్పడానికే యీ జాబు రాస్తున్నాను.

యీ దేశంలోవున్న అనేక విత్రమైన విషయాలలో ఒకటి పరదేశాల పుస్తకాలు దొరక్క పోవడం. సోషలిస్టు దేశాల ఫు _న్తకాలూ, పెట్టుబడిదారీ దేశాల కమ్యూనిస్టు పార్టీల (ప్రచురణలూ తప్ప (అవైనా కొద్దిగానే) విదేశాల పుస్తకాలు యేవీ దొరుకవు. యిది యెంత అసహ్యమైన రూపంలో వుందంటే, యూ దేశప్పు యూనివర్శిటీలలో దాదాపు (పంచంలోని ముఖ్య భాషలన్నీ బోధిస్తారు, కానీ ఆ భాషల్లో పుస్తకాలు అటుంచి డిక్ష్నరీలు కూడా దొరుకవు. నేను యిక్కడికి వచ్చేటప్పుడు, విమానంలో బరువు యెందుకని, యింగ్లీషు డిక్షరీ తెచ్చుకోలేదు. వచ్చిన వెంటనే ఆక్స్‌ఫర్డ్‌గానీ, ఛేంబర్స్‌గానీ కొందా మంటే, యేదీ దారకదనీ, 5600౧6-౧2౧64 000% 8[0౧9 లో వుంటే వుండ వచ్చుననీ, 40,50 రూబుస్ట ఖరీదు అవుతుందనీ చెప్పినారు. రెండు మూడు మాసాలు డిక్ష్నరీ లేకుండానే పని చేసినాను. చివరకు లక్ష్మణరావు గారు యిండియాకు పోతూ తన డిక్ట్నరీ నాకు యివ్నినారు.

నీ దగ్గర తుమ్మల వెంకటరామయ్య గారి పు న్తకం - 660/8 ఓ6209ది- వుందికదూ, _ నీ థీసీస్‌ గొడవలో పడి నీవది చదివినావో లేదో. అది ఆయనకు పంపించాలి. ఆయన నాకు ఊఉ తరాలు రాయడంలేదు గనుక, ఆ

173 విషయం నాకూ యింతవరకు జ్ఞాపకం లేదు. నీవది తప్పక చదవవలసిన పుస్తకం. చదవడానికి నీకు తీరిక లేకపోతే, వెంటనే ఆయనకు గింర్రిం, 5001-0054 లో పంపించు. [తుమ్మల...., విశాలాంధ ప్రచురణాలయం ఏలూరు రోడ్డు, విజయవాడ-శ.] నీవు నిజంగా చదవదలచుకుంటే, ఆయనకు ఆలస్యంగా పంపినా పరవాలేదు.

ఈ న్లీ ధీఫీస్‌ యెందుకింత ఆలస్యమైంది? యింతకు నీవు గ6౩6౭8|౦౧ వేస్తున్నది ౧1266-౧౭౧౫65 ను గురించి కదా, నీకు విదేశాల పుస్తకాలు పెద్దగా ఉపకరిస్తాయా?

అందరికీ చభాకాంక్షలు రా. రామచంద్రారెడ్డి, ఖ్‌ 4 [లాలా ౯ లి గ్జ *“రడప బిలా (గొౌమనామాలు” ళం

174 మాస్కో వి-811 10-2-71

తమ్ముడు విశ్వంకు,

నీ ఉత్తరం 4 రోజులనాడు అందింది. ఆలస్యంగా రాసినా పెద్ద ఉత్తరం రాసినందుకు సంతోషం. యీ ఊఉ త్తరం రేపు ఢిల్లీలో హోస్టు అవుతుంది గనుక నీకు త్వరగా చేరుతుంది. సుధాకరరెడ్డి (66066౧45 1ం66/800%౧) తో పంపుతున్నాను.

నేను (ప్రస్తుతం యేమి చేస్తున్నానని అడిగినావు. నేను యిక్కడ చేస్తున్న పని యెప్పుడూ ఒకటే - అనువాదం. 041 ౧౧౪౦౧8౧౦81, గొంగ౧ం[0౧౦౮౪౩ 8౧91200 ౪౦౬ దానికి తోడు పనీ ౧౮౭౧౪6/ ని బట్టి డబ్బు యిస్తారు గనక, ఒక భావానికీ, ఓక వాక్యానికీ మెరుగులు దిద్దుతూ కూర్చోడానికి వ్యవధి వుండదు. మెరుగులు దిద్దుతూ కూర్చుంటే, కడుపు మాడ్చుకోవలసిందే. 648111 ని చూడకుండా, ౧౮౭౧౪0/ మాతమే గుర్తించడం 19017 నుండి యూ దేశంలోవున్న సంప్రదాయమే. వ్యవహారమంతా బ్యురా(కటిక్‌గా వుంటుంది. ఒక [౧౮౫6 0092007826 ౧౧౭౦౧1౧౪ లో స్వెక్తానా ఒక విన్న మరమేకు. స్వెళ్తానా నా అనువాదం చూసి, నేను యింగ్లీషునుంవి అనువదించిన చాన్ని తాను రష్యన్‌ మూలంతో 60౧10816చేసి, తప్పులు దిద్ది, నాతో దిద్ధించి, 80౧౯0౪6 చేసిన తర్వాతనే నాకు డబ్బు యిస్తారు. తన మిడిమిడి తెలుగు భాషా జ్ఞానంతో నా అనువాదాన్ని తనిఖీ వేస్తుందన్నమాట. మొత్తం మోద వాలా 1౧166౧౮ పద్ధతి, యిటీవఠే నేను కాస్త ౧౧ [0500%'02| గా వుండడం నేర్చుకుంటున్నాను. పనిలో $01/14881 5811930400 అనేది బొత్తిగా లేదు. గోర్కీ కథలు అనువదించేటప్పుడు మాత్రం ర్చేదో సాధిస్తున్నాననే తృప్తి లాంటిది కాస్త వుండింది యిక్కడ నేను అనువదించిన తక్కిన పు _న్తకాలన్నీ రాజకీయాలే,

రష్యన్‌ భాష వంటబట్టడం లేదు. వారానికి రెండుసార్లు టీచర్‌ వదకు వెష్తన్నాను గానీ నేర్చుకునేది వాలా తక్కువ. యెందుకంటే యంటో పారాలు మళ్లీ చూసుకోడానికి తీరికలేద్చు, పాఠాలు చూసుకుంటూ "కూర్చుంటే అనువాదం పని నష్టమౌతుంది. యేదో సంసారానికి కావలకన 510౧0౧01౯6 పనీ చేసుకోడానికి తగినంత భాష మాతం నేర్చుకున్నాను. యిక రష్యన్‌

175

నాటకాల గురించీ, రంగస్థలం గురించీ నీవు అడిగిన (వశ్నలకు నేను సమాధానం చెప్పలేను. నాకేమో తెలియదు. రష్యన్‌ సాహిత్యం గురించి తెలుసుకోడానికి యిండియాలో నీకున్న అవకాశాలు కూడా యిక్కడ నాకు లేవు. యిక్కడ నా118 వాలా 6౪|! గా వుంటున్నదనడం అందుకే.

యిక్కడవున్న తెలుగువాళ్లు రేడియోలోవున్న తిరుమలికెట్టి శ్రీరాములు గారూ, 1౧612౧ కగ0855/ తో వున్న మరి యిద్దరూ. విద్యార్డులు చాలామంచే వున్నారు - సుమారు విర మంది వుంటారు. అరుదుగానే అయినా అంచరూ కనపడుళుంటారు. _ విద్యార్థుల్లో కొందరు మాయింటికి అప్పుడప్పుడు వన్తుంటారు. యెక్కువగా కలుసుకోడానికి యెవరి పని వాళ్లకు బరువుగా వుంటుంది. _ విద్యార్ధులకు అందరికంటె బరువుగా వుంటుంది. రోజూ ౧౦౧8 ౪౦71౬ వారం వారమూ మరేదో ఒక పరీక్ష - యిలా పిలలి? తోముతారు. 51016019 యెక్కువ, రవ్యన్‌ ఛాషలో +9౪80%0103, తిండి కొత్త వాతావరణం కొత్త, విపరీతమైన వలి = యివీ పిల్లల బాధలు.

విద్యాలత నాకు ఉత్తరం రాయలేదే. _ రాస్తానని వెప్పిందా? శేను మాస్కోకు వచ్చిన కొత్తలో ఆమెకు విన్న జాబు రానినాను. దానికి జవాబు రాలేదు. అ తర్వాత నేనూ రాయలేదు. యింతకూ ఆమె బాగానే వుంది కదూ? నీవు ఆమెకు జాబు రాస్తే, నేను అడిగినానని రాయి.

యింటో టెలిఫోను మొదటినుండీ వుంది. కానీ జాబులో నా టెలిఫోన్‌ నంబరు యివ్వడం యిటీవల [ప్రారంభించినాను యెందుకో తెలుసా? మనవాళు యెవరైనా మాస్కోకు వస్తే, వాళ్ల దగ్గర నా అడను వున్నా నన్ను కలుసు కోవడం సాధ్యం కాదు; నా టెలిఫోన్‌ నంబరు వుంటే నిముషాంమిద నన్ను 60౧1866 చేయవచ్చు. కనుక, యెవరైనా వస్తే నా టెలిఫోన్‌ నంబరు తప్పక యిస్తూవుండండి.

నాకు అక్కడనుండి నీవు పంపవలసినవి యేమున్నాయ్‌? గ05౬ లో యేమి పంపినా, 6651009 6౮1169 వగైరా గొడవలు వుంటాయి. మన దేశంలో కూడా వున్నాయి అవి. పుస్తకాలకు అలాంటి డ్యూటీలు లేవను కుంటాను. కానీ పుస్తకాలు &|/ ౧౭|| పంపితే బోలెడు ఖర్చు. 564 ౧౭|| లో పంపితే మూడు నాలుగు నెలలకు కానీ రావు. యింతకూ నాకు పు నకాలు చదువుకునే తీరికలేదు. నా కేదైనా పంపాలంటే 065 ౧౭౧౦6 తేమిటంటే,

176 యెవరైనా మాస్కోకు వస్తూవుంటే వాళ్లతో పంపడమే. యీసారి మళ్లీ ఈశ్వరరెడ్డి అన్న పార్లమెంటు మెంబర్‌ అయితే, ఆయన ద్వారా నాకు ఢిల్లీ నుండి యిక్కడికి యేదైనా అందగలదు. ఢిల్లీనుండి కమ్యూనిష్టు పార్టీకి సంబంధించిన వాళ్లు తరుచుగా వస్తుంటారు. 266 6౧100౧. ౧64806 600౧611, ౪0౪6) 1689౮6, 150౮5 వగైరా వగైరా పేర్తతో వాలామందే వస్తుంటారు. యింతకూ నాకు యేదైనా అవసరమైనప్పుడు రాస్తానులే. యిప్పుడేమా పంపవద్దు, = నీ ఉత్తరం యెదురుగా పెట్టుకొని అన్ని పాయింట్లకూ సమాధానం రాసినానను కుంటున్నాను. కనుక యిప్పటికి ముగిస్తున్నాను. మా ఆవిడ పద్మావతికి త్వరలోనే ఉత్తరం రాస్తానన్నది. శుభాకాంక్షలతో, రా. రామచంద్రారెడ్డి

177 మాస్కో బి-8ి11 స9ి-8-71

యేం విశ్వం, జాబులు రాయడం మానుకున్నావా? యెప్పుడో మార్చిలో ననుకుంటాను నీ ఆబరి ఉత్తరం వచ్చింది. సెలవుల్లో నీవు తిరుపతిలో వున్నావని పద్మ అగుడూరునుండి రాసింది. తరువాత నీ సంగతే తెలియలేదు. సెలవుల తర్వాత మళ్లీ కందుకూరు చేరినవెంటనే రాస్తావు లెమ్మనుకున్నాను. రిసర్చి పని భారంగా వుందికదూ? మొత్తం తలకు మించిన భారం =, ల్సి అచ న్‌ పెట్టుకున్నట్టున్నావు. మూడేండ్లు జాటింది కదూ? మరి యిప్పటికైనా రిసర్చి పని ముగిసిందా, లేదా?

యిటీవల కె. వి. రమణా రెడ్డిగారినుండి ఉత్తరం వచ్చింది. కావలిలో (లేక నెల్లూరులోనా?) నిన్ను కలుసుకున్నట్లు ఆయన రాసినాడు. యా దృచ్భికమా మో కలయిక? యేమిటి విశేషాలు?

యిటీవల నీ సంగతులేమో తెలియడం లేదని ఆర్వియార్‌కూడా మొన్న రాసినాడు. మొత్తం మోద అర్వియార్‌ ఒక్కడే నాకు [కమబద్ధంగా ఉత్తరాలు రాస్తున్నాడు. మో మామ కూడా పూర్తిగా మానుకున్నాడు. గత ]ని నెలలకూ ఒక్క జాబు మాతం రాసినాడు. నిత్య (శ్రేమికుడు కదా, యే మనగలం?

నేను గత సంవళ్సరం శ్రీ శ్రీ మిద ఒక వ్యాసం (“సంవేదన ' కని) రాసి, ఆర్వియార్‌కు పంపి వుంటిని. దానిని యిప్పుడు “సృజన'కు పంపుతున్నానని ఆయన రాసినాడు. 'నృజన'లో వచ్చిన వెంటనే దివి, నీ అభిప్రాయం రాయి.

రామప్ప, చెన్నారెడ్డి యెలా వున్నారో తెలియదు. ఉత్తరాలు రావడం లేదు. రామప్ప పెద్ద యొత్తున వ్యాపారం - ౧౦౪|/ ₹2గ0 - పెట్టినాడట, నారాయణస్వామితో కూడా కలిసి రామప్ప యెప్పుడూ శక్తికి మింవిన పనులు చేసే రకం. బాగుపడతాడనే ఆ+శిద్ధాం,

యింకేమిటి సంగతులు? మా మధు ౧/౭౧౭౯౩[0౧/ 606568 పూర్తి చేసినాడు. యిప్పుడు మాస్కోలోనే [1601081 1౧9౪616 లో చేరినాడు, యింక ఆరేండ్లు చదవాలి. పోయిన వారం మేము ముగ్గురమూ లెనిన్‌ గ్రాడ్‌

178 వెళ్లి వచ్చినాము. చాలా అందమైన నగరం, షారిస్‌ తర్వాత ప్రపంచంలో కెల్ల అందమైన నగరమని అంటారు. వారం రోజులు అక్కడ వున్నాము. త్వరగా జవాబు రాస్తావు కదూ? పద్మ, మాధవి, శశి అంలా బాగున్నారు కదూ? మా ఆవిడ మికందరికీ 016611౧959 పంపుళున్నది. శుభాకాంక్షలు, రా. రామచం(్రారెడ్డి

179 105007 28-311, 27-10 71,

తమ్ముడు విశ్వంకు,

శుభాకాంక్షలు. వాలా రోజులకు జాబు రాసినా, మంవి శభవార్త వెప్పినావు. బహుమతి వచ్చినందుకు సంతోషమే అయినా, నీ వసలు కథలు రాస్తున్నందుకు అంతకంటె సంతోషంగావుంది. నీ కధివాన కురిస్తేఈ పాటికి వచ్చి వుంటుంది. త్వరగా పంపించు. అయినా, యిక నెలకు రెండు కథలైనా రాస్రానన్న ధీమా నీకు యెలా వచ్చింది? అది యెంత కష్టమో తెలియక పోవడం వల్లనే నీ కంత ధీమా వచ్చినట్టుంది. మన సొదుం జయరాం సుమారు 7, 8 యేండ్ల క్రితం యిలాగే అన్నాడు. నెలకు నాలుగు కధలు రాయగలనని. కానీ పోయిన నెలలో నాకు జాబు రాస్తూ, హృదయంలో యేదో యింకిపోయి నట్టుందనీ, కలం కింద పెట్టేసినాననీ రాసినాడు. కనుక జాగత్త! యేమైనా, వట్టి పట్టుదలకోసం రాయవద్దు. నీకే తృప్తిగా వుంటే తప్ప పథతికలకు పంపవద్దు. తృప్తి లేకపోతే వించి పారవేయి. రాసి, వించివేసినా ఒక లాభం వుంటుంది - అనుభవం అనేది. యేమైనా నీ18848 మొద నాకు విశ్వాసం వుంది. తప్పక మంవి కధలు రాయగలవనే నమ్మకం వుంది.

రిసర్చి త్వరలో ముగుస్తున్నందుకు సంతోషం. కథల మోది మోజులో చాన్ని వెనక్కి నెట్టవద్దు.

కడపనుండి మరే వార్తలూ తెలియడం లేదు. రామప్ప చెన్నారెడ్డి యెలా వున్నారో తెలియదు. నేనుకూడా యిటీవల జాబులు రాయలేదు. జవాబులు రాయనివాళ్లకు యెన్నాళ్లని నేను రాస్తూవుండగలను?

యిక విశేషాలేమో లేవు. పద్మకూ, పిల్లలకూ ఏభాకాంక్షలు. మా అవిడ శుభాకాంక్షలు కూడా.

రా. రామచంద్రారెడ్డి.

189 గ|౦500౪4/ 8-311, 25-11-71.

తమ్ముడు విశ్వంకు,

నీ జాబూ, కధా అంది రెండు వారాలౌతున్నది. తక్కిన బహుమతి కథలు కూడా “ఒకటి రెండు రోజుల్లో” పంపుతానన్నావు కదా, అవి వస్తాయేమో అని ఆగినాను. అవి యింకా రాలేదు.

తక్కిన బహుమతి కధలు పంపవద్దు (యిష్పటికే పంపకుండా వుంటే.) వాటికి 8, 4ఉ రూపాయలు ఖర్చు పెట్టడం అనవసరం.

ముందు కథను గురించి చెప్పాలి కదూ? కధ బాగుంది. కొన్ని 3506015 లో చాలా బాగుంది. కానీ ఒక ముఖ్యమైన లోపం కూడా వుంది కథకుండవలసిన రూపం (10/౧0) సరిగా యేర్చడలేదు. యిది వివరించడం వాకు కష్టంగానే వుంది. సాంబుని కధలలో అధిక భాగం యిలాగే వుండేవి - జ్ఞాపకముందా? “పాపయ్య మరణం తర్వాత కధను పొడిగించడం కధా శిల్పానికేమైనా దెబ్బా?” అని అడిగినావు. పాపయ్య మరణం తర్వాత మబ్దయ్యను కూడా వానను గురించిన ఆలోచనతోనే చి(తించి, “ఒక్క వాన కురిస్తే, వాన కురిస్తే” అని కధను ముగించడంతో మంచి 61601 వచ్చింది. కానీ అసలు పాపయ్య మరణం కధకు యెంత వరకు అవసరమనేది నాకు (పళ్నోగానే వుంది. కధలోని 1౧6౫6 కూ, పాపయ్య మరణానికి ౧ంబంధం వుండకూడదు. అనగా, కధలోని ౧౭106116 616౧6౧ ను మరణం ద్వారా 56౧0106౧ చేయడం న్యాయంగా కనిపించడం లేదు. (న్యాయం వ రంకు న్యాయం.) యేమైనా కధలో 60000౧2! 10౧6 బాగా కడ జూ నా పాత చాలా బాగా, వాస్తవికంగా వుంది. నీవు వాడిన

ప్త కారంతోనే ఆవాస్తవికత అంత బాగా వచ్చిందను కుంటున్నాను. శైలి కూడా బాలా బాగుంది. అ*లి లేకపోతే ఆ ఆగాం౪౦2| 60౧18౧1 వచ్చేది కాదు, శై లికీ 6౧010౧ కూ సంబంధం అది. ౩౫౦౪0౧ యింతకంటె యెక్కువ పెట్టడానికి (ప్రయత్నిస్తే 80051441 అవుకుంది, జాగత్త! న న్‌

181 మద్య తరగతి కన్నీళ్లకు ప్రాధాన్యం యిస్తున్నాననే భయం వదలిపెట్టు, కధ స్వభావాన్నిబట్టి కధలో కన్నీళ్లకు స్థానం వుండాలి. యేమైనా, నీకు తెలుసుగా, కధలో చేను ౭8౫౦€౦౧ కు వాలా పాముఖ్యం యిసాను. ఆర్వియార్‌ నీ కధను గురించి నాకు రాసినాడు. కధకు 10/౧౫ సరిగా లేదనీ, అయినా ఆరింటిలోనూ నీదే బాగుందనీ అన్నాడు. యీ దినం నీకు కొన్ని పుస్తకాలు పంపినాను. యీ జాబుతోపాటు చేరవచ్చు. నీవు కధలు రాస్తున్నందుకు యివి నా బహుమతి వాటిలో ఒకటి ౬1౧0౮61509 మీద వున్నది నీకు కూడా పనికి రాదనుకుంటాను. పద్మకూ, పిల్లలకూ, నీకూ అందరికీ ఛభాకాంక్షలు. రా. రామచందారెడ్డి. 6౬

182 మాస్కో బి-811 ల మ7-1వ-/మ1 తమ్ముడు విశ్వంకు

నాలుగు రోజుల [కితం నీ కధ “జప్తు చేరింది. ఆంధ్రప(ిక కథల సంపుటి అంతకు ముందు చేరింది.

“జప్తు నన్నేమి 1౧0/859 చేయలేదు. కారణం యేమిటా అని నాలుగు రోజులనుండి ఆలోవిస్తూనే వున్నాను. యిప్పటికి అర్థమైందని అనుకొని జాబు రాస్తున్నాను. కథలో 61008016౧0 66౪6100౧౧6౧€లాంటిది, ౯15100 6౯86506౧60 లాంటిది, లేదు. కధ [పారంభంలో సుబ్బయ్యకు జప్తు అనే (ప్రమాదం మొద్దురెంది. కథ బవివరన ఆ [ప్రమాదం తొలగి పోవడమేగాక, అంతకు మించిన (ప్రమాదమేమి జరగలేదు. అందువలన పారకునికి ఒక 5[061%1౧061 611601 గానీ, ఒక 0810610 166100 గానీ గలగడం లేదు. కథలో యిజే (పథధానమైన లోపం అనుకుంటున్నాను. సుబ్బయ్య ముసుగు తన్ని పడుకున్నా, కథ ట్రాజెడీగా అంతమైనట్లు అనిపించదు - కనీసం పాఠకుని మిద (టాజిక్‌ 811601 బలంగాపడడంలేదు..యిప్పుడున్న ౧10౯-౯2౧8 లో కధను [౧౧౯౦౪6 చేయడం యెొలాగో నాకు తోచడం లేదు. బహు, ౧10! మారిస్తే తప్ప 1౧00౪6 చేయడం సాధ్యం కాదనుకుంటాను. కధ 6161౧0 యిష్పుడున్నదే వుంచు యిదే నయం, మొదటి దానికంటె!

భాషను గురించి ఒక మాట: కడప జిల్లా నుడికారం నాకు సంతోషమే కలిగిస్తుంది. గానీ, మరీ “గామ్యం' రాస్తే పాఠకుల్లో అత్యధిక భాగానీకి అర్దం కాక పోయే (ప్రమాదంవుంది. రా. వి, కాస్త్రి విశాఖపట్నం (గ్రామ్యంలో రాసిన కొన్నికథలు నాకు విసుగు కలిగించినాయి. అలాగె తెలంగాణావాళ్లు తెలంగాణా (గామ్యంలో రాస్తే మనం అసలు చదవలేము గదా. గనుక యీ విషయంలో కాస్త రాజీ అవనరం - 1001081! 6౧6 కు హోకుండా, 6890౧28016 1౧18లో వుండడం మంవిది. బాష నాటకంలో వుండవలసినంత 1684115110 గా కథలో వుండనక్కరలేదు. వాక్యం బిగువుగా వుండడం ముఖ్యం.

బహుమతి కధలు అన్నీ చదివినాను. పెద్దగా చెప్పవలసిందేమో లేదు. కానీ నీవు అంత డబ్బు తగలేసి పంపినావు గనుక, కాస్తయినా చెప్పకపోతే యెలా? అవసరాల రామకృష్ణారావు కథలో మంచి విలువైన పాయింటువుంది;

193

కానీ కథ బాగాలేదు. టెక్నికల్‌గా చాలా 10056 గా పురాణంలా తయారై ది. కె. వి. యన్‌. శర్మది పిల్లల నీతి కథలా వుంది. ఆదివిష్ణుది పరమ చెత్త, సినిమాకు కూడా పనికిరాదు. తాతినేనిది సినిమాకు పనికొస్తుంది. మేఘశ్యామ్‌ది "సెంటిమెంటల్‌ చెత్తే అయినా $6౧51[76 గా వుంది. అనగా పాఠకుని 0౪87౪/081౧ చేయకుండా !811066 168611౧0 తో పారకుని [౧0౪6 చేస్తుంది. (బహుశా అంతరాంతరంలో నేనూ ఒక 962౪8౧06౧3! 1001 ను అయినందువల్ల నేమో!) టెక్నిక్‌ ప్రత్యేకంగా [ప్రశంసించవలసినంతగా లేదు గానీ, ౧|౦౧- 51౧8 గా వుంది. కానీ అతని జీవిత వివరాలు చూస్తె, యిప్పటికే వాలా నవలలూ, అదీ రాసినాడట. కనుక అతని “౧౧౦౧5659 మిద ఆశలు పెట్టుకోవడం దండగేమో.

యిక రాయవలసిందేమీ లేదు. అందరమూ వాగున్నాము. 78664౧0 ౨౭/69 చౌకేలే. _ఒకటొకటి 4, 5 కొ ెక్కులు అంతే. పిల్లలకని అవి పంపుతున్నాను. వాళ్లకవి యిస్తే మాస్కోనుండి జాబు వచ్చినట్లు వాళ్లకూ తెలుస్తుంది. పిల్లలకూ, పద్మకూ శుభాకాంక్షలు - మా ఆవిడవికూడా.

న. 5. ; యుద్ధమంతా ముగిసిందిగదా, ఇందిరమ్మ “రుద్రమాంబా, భ్మదకాళీ” కంటె గొప్ప వీరనారీమణి అయింది కదూ?

రా. రామచంద్రారెడ్డి,

184 మాస్కో బి-311 ర-బ-72

తమ్ముడు విశ్వంకు,

చాలా రోజులైంది నీ దగ్గర నుండి ఉత్తరం రాక నీవు రాసిన జాబేమైనా తప్పిపోయిందేమో అని నేనే మళ్లీ రాస్తున్నాను. నేను నీకు డిసెంబర్‌ 21న రాసినాను. దానికి జవాబు రాలేదు.

నేను జూలైలో యిండియాకు రావాలనుకుంటున్నాను. మా మధుకు జూలై, ఆగస్టు నెలలు సెలవులు. అందువలన యీ జూలైలో రాకపోతే మళ్లీ 1078 జూలై దాకా రావడానికి వీలుండదు. గి/౧౦9/659 ౯౪61190919 తో మళ్లీ మూడేండ్లకు 20766౧06౧4 చేసుకుంటాను. జూలై ప్రారంభంలో బయలుదేరి యిండియాకు వచ్చి, ఆగస్టు ఆఖరుకు మళ్లీ యిక్కడ చేరుకుంటాను. మిమ్మల్నందరినీ ఒకసారి చూస్తాను. వ యస్‌. (ప్రొద్దుటూరులో 1.౬ &. కు పోటీ చేస్తున్నట్టు “విశాలాంధ్రలో చూసినాను. మనమెవరమూ సమయానికి అక్కడ లేక పోవడము విబారకరంగా వుంది.

నీ కథల పోటీ సంగతి తరువాత యేమైంది? మళ్లీ డబ్బు యేదో వచ్చి వుండాలికదూ? “జప్తు యేమైంది? పికలకు పంపినావా? ఆ తరువాత కథలేమైనా రాసినావా? అన్నట్టు యీ పాటికి నీ (౧6515 రచన పూర్చి అయివుండాలి, వివరంగా, త్వరగా జాబురాయి.

అందరూ బాగున్నారు కదూ.

శుభాకాంక్షలు రా. రామచండ్రారెడ్డి.

185 మాస్కో వి-కి11 1వి-5-7న

విశ్వం,

నీ కథలు అంది నెల అయింది. తీరికలేక యీ మధ్య యొవరికీ ఉత్తరాలు రాయలేదు. యీ దినం కూర్చొని వీలై నంతమందికి రాయాలని మొదలు పెడుతున్నాను. యీ జాబు వచ్చేటప్పటికి నీవు యెక్కడుంటావో!

“అంధధజ్యోతి'లోని టి. యస్‌. రెడ్డి సాంబుడే. నాకు కడప నుండి 60౧170141100 కూడా వవ్చింది. సాంబుడు తప్ప మరొకరు అలాంటిది రాసే అవకాశంలేదు కదా. దానిలో నీవు చెప్పిన లోపాలు వున్న మాట నిజమే. కానీ అది వ్యాసం కాదుగదా? ఒక్క పేజిలో రాయవలసిన పరిచయం. సాంబుడు అంత మాత్రం రాయగలిగినందుకు నిజంగా సంతో షించొలి. 045848 00గ౫౧|౪ వుందనుకోవడం అన్యాయమేమో. కె.వి.అర్‌.తో పోలిక తేకుండావుంటే బాగుండేది. కానీ_ఆయనతో పోల్చడం నాకు క్షీరికర మని సాంబుడు అనుకున్నట్లుంది. అయినా “ఆంధ్రజ్యోతి వాట్ల సాంబుణ్ని యెలా 60౧1861 చేసినారో విత్రంగా వుంది.

యిక నీ కధలు: నీ కధలలో “పాత్రల అవ్యక్త విత్రీకరణ”అని నీవు అన్నది యెక్కువగా వున్నమాట నిజమే. కానీ, యెక్కువగా వుండడం లోపమేమో కాదు, కథకు అదే (ప్రాణమైనప్పుడు. “వానకురుస్తే'లో అవ్యక్త వి(త్రీకరణే [పాణం. అది లేకపోతే కథేలేదు. మరి, లోపం నాకు కనిపించేది యెక్కడంటే, ఒకోసారి [౦110౧81 0814౧66 తప్పిపోతున్నది. “దాపుడ్డు కోక'లో'యీ లోపం మరీ తీవంగావుంది. కధ అంతా ౧౭౦6౯2౧810 గా తయారైంది. అంబే అవసరాన్ని మించిన అనుభూతి (ఆవేశం) వుండడం. ఆ పాత్రకు అంత ఆవేశం కలగడం సహజమే కావచ్చు. కానీ, మనకు (పారకులకు) సానుభూతి (తాదాత్మ్యం) కలగాలంటే, అది సహజమని మనకూ అనిపించాలి. _ లేకపోతే మనకు అపహాస్యం కలుగుతుంది. అందుకనే సాహిత్యంలో “ ౧౪[06/3౧౧౭116 * అనేది తిట్టుపదం అయింది. “చెదరిన మనసులు" ౧౫౭|౦6౯2౧4110 గా లేదుగానీ, కథాంతంలో నీవు విత్రించదలచు కొన్న 18916 8908 అంత 5౧౭/౦ గా రాలేదు. యెందుకు రాలేదంటే, కథలోని ఘటనలలో బలమైన 18010 616గ6౧౬ లేదు. కథలో (కథకు

186 ఆలంబనగా) ౪2910 ఘటన యేదైనా వుండివుంటే యిది గొప్ప కథ అయ్యేది, “జప్తు మొదటి రూపంకంటె మెరుగైన మాట నిజమే. కానీ నాకింకా పూర్తి తృప్పికరంగా లేదు. కారణం నాకే తెలియడంలేదు. యేమైనా నీవు రాస్తున్నందుకు సంతోషం. కానీ యీ 107౫8౪6 518299 లోనే లోపాలను గురించి డద్ధ వహించాలి. తరువాత - అనగా రచయితగా ఒక “గాడిలో స్థిరపడిన తర్వాత - లోపాలు సవరించుకోవడం సాధ్యం కాదు. జయరాంలో జరిగింది యిదే. యెంత గొప్ప “అవకాశాలు"వున్న ఘటననైనా అతను “510%” 01 1౧01646౧₹౪గా తయారు చేసాగేగాని "5601౪7 01 గ1006ిగా 66౪6100 చేయలేడు. స నేను యెప్పుడు బయలుదేరేదీ తేదీ నిర్ణయమైన తర్వాత మళ్లీ రాస్తాను. పిల్లలకూ పద్మావతికీ పభాకాంక్షలు. "రా. రామచం(ద్రారెడ్డి. ౧ 5; వేకువలో నా వ్యాసం నేనింకా చూడలేదు. వీలయితే ఒక కాపీ యెత్తి పెట్టివుంచు.

187 మాస్కో బి-811 నివి10-72

విశ్వం,

రెండు నెలల నుండి యెవరికీ ఉత్తరాలు రాయలేదు. యీ దినం కూర్చొని అందరికీ రాస్తున్నాను - అన్నిటినీ యిండియాకు తీసుకపోయే మిత్రుడు కనిపింవీనాడు గనుక, యేమిటి సంగతులు? యొలా వున్నావు? పిల్లలూ, పద్యా బాగున్నారు కదూ?

రెండు నెలలనుండి యిండియా వార్తలేమా తెలియడం లేదు. అరసం, విరసం గొడవలేమైనా వుంటే వివరంగా తెలుపుతూ వుండు. కథలేమైనా రాసినావా మళ్లీ యిటీవల? 'ఆంధజ్యోతి' లో వచ్చిన నీ కథ కడపలో, నేను వచ్చేముందు, చదివినాను. ఆ విషయం నీకు కడపనుండి ఉత్తరం రాసినాన్సు వేరిందికదూ. యితివృత్తంలో కొత్తదనమేమో లేదు, కానీ రచన బాగుంది- అంటే “చేయి తిరిగిన రచయితి రాసినట్లు వుంది. ముఖ్యంగా మొదటి భాగంలో వాతావరణం బాగుంది.

యింతకూ ధీసీస్‌ యింకా ముగిసిందా లేదా? ముగిసినప్పుడు చెప్పు, 6616012169 చేసుకుంటాను. (టాన్స్‌ఫర్‌ (పయత్నాలేమో నెరవేరలేదు గదూ?

8016 ఓ01:809 పుస్తకం మూడేండ్లనుండి నీ దగ్గరవుండి పోయింది. దానిని తుమ్మల వెంకట్రామయ్య గారికి పంపమని మూడేండ్లనుండి నీకు రాస్తున్నాను. నీ జాబులలో యెప్పుడూ దాని ్రస్తావన వుండడం లేదు. యే మైంది పుస్తకం. ఆగస్టులో నేను వెజవాడకు పోయినప్పుడు తుమ్మలగారు అడిగిందాకా, దానిని నీవు ఆయనకు పంపివుంటావనే అనుకున్నాను. పుస్తకం నీవు పోగొట్టకుండా వుంటే, యిష్పుడైనా వెంటనే పంపించు. ఆయన యిష్పుడు విశాలాంధ్ర (పచురణాలయంలో పనిచేయడంలేదు, రిటైర్‌ అయినాడు. యేమైనా శేరాఫ్‌ ౪198180608 క601190109 గ౦౪53 అనే అ|డస్‌కు గ6౮4. 8001-5091 లో పంపు.

త్వరగా ఉత్తరం రాయి. జభాకాంక్షలతో

రా. రామచంద్రారెడ్డి

188 మాస్కో బి-811 17-278

విశ్వం,

యెప్పుడో నాలుగు నెలల [క్రితం నీకు జాబు రాసినాను. జవాబే లేదు, యేమిటి సంగతి? లేక నీవు రాస్తే నాకు చేరలేదా? ఆర్వియార్‌ కూడా రాసి చాలా రోజులైంది. అంధ్ర వేర్పాటు ఉద్యమం మూలంగా రైట్ట సరిగా నడవడం లేదుగదా - అందువలన ఉత్తరాలు రాలేదేమో అనుకుంటున్నాను.

యేమిటి సంగతులు? అందరూ భబాగున్నారుకదా? నీ 116565 యేమైంది? యీ పాటికి పూర్తిచేసి 580౧010 చేసి వుంటాననుకుంటాను.

పోయిన జాబులో నేను 66073 [080 (పుస్తకం) సంగతి అడిగి వుంటిని. ఆ సంగతి రాయి.

[గ ౪. గి. యిటీవల రాసిన వ్యాసాల సంపుటి (పుస్తకం) పంపినాడు. అందులో ఒక వ్యాసమంతా నన్ను ఉథ్ధేశించే రాసినాడు. అరసం, విరసం వార్తలేమైనా వుంటే తెలుపు.

పద్మావతీ, పిల్లలూ బాగున్నారు కదూ.

శుభాకాంక్షలతో, రా. రామచంద్రారెడ్డి

189 మాస్కో బి- తిష ఓ2ని-5-73

మి(త్రుడు విశ్వంకు,

నీ రెండు ఉత్తరాలూ, కధా అంది చాలా రోజులే అయింది. నీ “ప్పిల్సువ వేసిన మనుషులు” మాద అభి[ప్రాయం యేమి రాయడానికి తోచక, జవాబు రాయడం కొంత ఆలస్యమైంది. కథలో 116౧2200 ఆ౧|1/ లోపించినట్లు నాకు అనిపిస్తున్నది. కధ మొదటినుండి $00121 ౧౯౦0186౧ కు సంబంధింవిన కధ. కానీ, చివరన, పాలపొడిలో యేదో మందు కలిసివున్నందున పిల్లలకు ప్రాణాపాయం కలగడం అనేది 90012! ౧౧౦01602 కాదుగా. దీనికీ మన సమాజంలోని దారి(ద్యానికీ, వర్గ (కుల) విభజనకూ యేమి సంబంధం లేదు, అందువలన, చివరి భాగానికి వచ్చేటప్పటికి కథ పక్కదారి పట్టినట్టుంది. మరి, నాకు అనిపించేది యిది. యీ దృష్టితో మళీ నీవు చదివి, నీ కేమనిపిస్తుందో చెప్పు. యిలాంటివి రబయిత గానీ, పారకుడుగానీ 10548౧1206069 గా 1891 గావాలి, అంతే - వాదోపవాదాలతో తేలేది కాదు.

కధలో యితరత్రా వెష్పుకోదగిన విశేషాలేమా లేవు, బహుమతి వచ్చినందుకు సంతోషం."

సోటీలకు కథలు రాయడాన్ని జయిరాం యెందుకు వ్యతిరేకిస్తున్నాడో నాకు అర్థం కావడంలేదు. పోటీకోసమని కథకుడు తన సహజధోరణికి భిన్నంగా “అనహజంగా” రాస్తే, అది కథకునికి అపకారమే. పోటీ అనేది యే విధంగానైనా కథకుని “స్వచ్భను అరికట్టితే, అది కథకునికి నష్టమే. అలాంటి దేమి లేనప్పుడు, పోటీలకు రాయడం తప్పు కాదనుకుంటాను.

కా(మమేడ్‌ నల్లారి శెండు మూడు దఫాలు మాయింటికి వచ్చినాడు. తరువాత, యిటీవల మూడు నెలలుగా అస్పథతిలో వున్నాడు, నడుములలో నొప్పి అట. జబ్బు కొత్తదికాదు - యిండియానుండే తెచ్చుకున్నట్లుంది. న్‌వు పరిచయమున్నట్ల్టు చెప్పినాడు.

తుమ్మలకు పుస్తకం పంపినందుకు 2౧15 కానీ ఆయన యిప్పుడు విశాలాంధ ప్రచురణాలయంలో లేడని. తెలుసు కదూ. కనుక పుస్తకం

190 చేరిందో లేదో 60౧17౧ చేసుకో, నా రిమైండర్హకు జడిసి పంపడం బాగానే వుంది. కానీ, మూడేండ్డు నీ దగ్గర వుంచుకొని కూడా నీవు పుస్తకం చదవలేక పోవడం యెంత అన్యాయమో చెప్పు. మధుసూదనరావు పు స్తకం'కవిత్వం, వై తన్యం" నేను చూడలేదు. దాని మోద ఆర్వియార్‌ సమిక్ష్మకూడా చూడలేదు. అయినా, మధుసూదనరావు కున్నంత సిధ్ధాంత పరిజ్ఞానం మన ఆర్వియార్‌కు లేదంటావా? యింగ్లీషులో పుస్తకాలు దొరకడం యిక్కడ మహా కష్టం. దొరికితే పంపుతాను. పద్మ ఆరోగ్యం యెలా వుంది? పిల్లలు బాగున్నారు కదూ. త్వరగా జవాబు రాయి. రా. రామచం(దారెడ్డి య ౯6: యీ ఉత్తరం నీకు యే తేదీన అందేదీ గుర్తుపెట్టుకొని, ఆ తేద్‌ నాకు తెలుపు.

191 మాస్కో వి-8ి111 27-9-78

విశ్వం,

యేమైంది నీకు? నీ దగ్గరనుండి జాబు రాక అయిదారు నెలలై నట్టుంది, నీవు కడప చేరినావని ఆ మధ్య నల్లూరి వెంకటేశ్వర్లుగారు చెప్పినారు. కడప నుండైనా రాస్తావుగదా అని చాలా రోజులు యెదురు చూసినాను. యేమిటి, అంత తీరిక లేకుండా వున్నావా? మల్లారెడ్డి ద్వారా నీ క్షేమ సమాచారాలు 'వూ(తం తెలిసినాయి.

నీవు కడప చేరినా నాకు యితర్హద్వారా తెలియవలసిందే, మీ మామ అమెరికా చేరినా నాకు యితర్హ ద్వారా తెలియ వలసిందే! యేమనుకోవాలి దీన్ని? తెలుసా, నేను 72 ఆగస్టులో యిండియానుండి వచ్చిన తర్వాత చంద్రశేఖర్‌నుండి నాకు జాబు రాలేదు - యిండియానుండి గానీ, అమెరికా నుండి గానీ.

పోనీలే, నీ సంగతి చెప్పు. నీ డాక్టరేట్‌ యింకా విఘ్నేశ్వరుని పెండ్లి గానే వుందా? కడపలో యే ప్రాంతంలో కాపురమున్నావ్‌? రామప్పా, చెన్నారెడ్డి యెలా వున్నారు? వాళ్లనుండి (ప్రత్యుత్తరాలు ఆశించే సాహసం లేక నేను కూడా రాయడం మానుకున్నాను. యేమైనా మళ్లీ అందరూ ఒక చోట చేరినారు. కాలక్షేపానికి లోటు వుండదనుకుంటాను.

మన రామప్ప రమణారెడ్డి మిద చేయి చేసుకుంటున్నట్టు జి. యం. ద్వారా తెలిసింది. యింకా అచ్భుకాలేచా? నాకొక కాపీ పంపుతారని ఆశిస్తున్నాను.

మల్లారెడ్డి నిన్న సోవీకి పోయినాడు. అక్కడ 24 రోజులు

యు

శానిటోరియంలో వుండి ౧౫1౧౭౯81 ౪/89? 62016౧ తీసుకుంటాడు. తరువాత మాస్కోకు వచ్చి, రేపు నెల వివరి వారంలో యిండియాకు రావచ్చు.

యిక్కడ మేమందరమూ క్షేమం. నాపని మామూలే. అంతా ₹06%౧6 గా వుంది. అతిభులతో కలిసి తినడం, తాగడం కూడా 10401౧06 అయి పోయింది.

192 87 (06 ౪౭ నల్లూరి వెంకటేళశ్వర్లుగారు చాలా కాలం (5, 6 నెలలు) ఆస్పత్రిలో వున్న విషయం తెలుసు గదూ. రెండు వారాల (కితం 6150602706 అయి, మళ్లీ జబ్బు తిరగబెట్టి, యిక లాభం లేదని నిన్న సాయం[తం యిండియాకు పోయినారు. అనగా యీర్‌, 6 నెలలలో నేను ఆయన్ను చూడలేదు. యికనైనా జాబు రాస్తావు గదూ. శభాకాంక్షలు, రా. రామచందారెడ్డి.

193 మాస్కో వి-811 మ1-1ే-74

విశ్వం,

నీ ఉత్తరం చేరి ఆరు వారాలైంది. జవాబు తిరుపతికి రాయమన్నావు, కానీ తిరుపతి అడ్రసు యివ్వలేదు. కనుక, యేం చెయ్యడానికి తోచక, వివరకు కడపకే రాస్తున్నాను. యీ నెలాఖరులో ధీసీస్‌ పని అయిపోతే, నీవు కడపకు వచ్చేటప్పటికి యా ఉఊత్తరంకూడా చేరుతుంది లెమ్మని అనుకుంటున్నాను.

నీ కథలు (ప్రచురణ పొందడం సంతోషం. కడప అరసం వాట్ట (చదురిస్తే, పుస్తకాల 615110410౧ (38165) యెలా చేసారోమరి. “విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌” లాంటి వాళ్ల ద్వారా అమ్ముకోవాలంటే 40% కమిషన్‌ యిచ్భుకోవాలి గదా? ఆ గొడవ పోనీలే గానీ - “అనాది వాళ్లు", "వీకటి తప్పు" తప్పకుండా చేర్చు. ఆ కథలు రాసింది 1962 ఆ మధ్య కదూ. అ కథలకూ 1970 నుండి రాస్తున్న యిప్పటి కధలకూ మధ్య కొట్టవచ్చినంత భేదం కనపడుతున్నది గదూ. యేమిటంటావ్‌ ఆ భేదం? వాటిలో జీవితంపట్ల మంట- కసి-కనపడుతుంది.

పరిచయం జయరాం రాసానంటే, రాయమను. కాకపోతే, జయరాం మొగమాట పడతాడేమో. జయరాం తత్వానికీ నీ కధల తత్వానికీ చుక్కెదురు. అందువలన జయరాం నీ కధలను బాగా “మెచ్చు”కోలేక పోయినా, పరిచయం రాయడానికి అదొక అదనవు యోగ్యతగా కూడా వుండవచ్చు. యేమైనా, జయరాం. పరిచయం రాయకపోతే, రాయగలవాళ్లు యింకెవరూ లేరను కుంటాను.

కథల చివరలో నా ఆభ్నిపాయాలు వేస్తానంటున్నావు. దీనికి నేనేమో చెప్పలేను. ఆ అభ్నిపాయాలన్నీ యిప్పుడు నాకు వివరంగా గుర్తులేవు కూడా అవన్నీ నేను మరొకసారి చూస్తే బాగుంటుంది కానీ, అది యిప్పుడు సాధ్యం కాదు. కనుక, నిర్ణయం నీకే వదలిపెడుతున్నాను. అవి ఉపయోగ కరమని నీ వనుకుంటే, నాకేమో అభ్యంతరం లేదు. జయరాం యేమంటాడో అడుగు,

నీకథల తర్వాత నా వ్యాసాలు కడప అరసం (ప్రభరించదలచు కున్నట్లు జి. యం. కూడా యిటీవల రాసినాడు. కానీ- అదే ఆలోచన

194 “యుగసాపహిజికి వచ్చినట్లు ఆర్వియార్‌ కూడా రాసినాడు.” నేను అర్వియార్‌కు జవాబు రాస్తూ, కడపను సం[ప్రదించమని చెప్పినాను. కడపలో పత్రిక పెట్టే విషయం జి. యం. చెప్పినాడు. అది యీపాటికీ వచ్చి వుండాలి, లేదా వస్తూ వుండాలి. రామప్ప రచనా వ్యాసంగం యిటీవల యొలా సాగుతున్నది? సాంబుడు కనిపిస్తుంటాడు కదా? కధలూ, కవిత్వమూ రాయడం లేదా? చెన్నారెడ్డి బాగున్నాడు కదూ? అందరినీ అడిగినానని చెప్పు. పద్మావతికి, పిల్లలకూ చభాకాంక్షలు. రా, రామచందదారెడ్డి. 6 నిర్మః లెనిన్‌ రచనలు అర్జంటు అయినందువలన చేహోన్‌ కధల యు౦కా అచ్చు కాలేదు. వుంటాను.

1956 మాస్కో బి-8ి11 నిని-6-74 విశ్వం,

నీ ఉత్తరం పోయిన నెల అఖరులో చేరింది. యీ దఫా గాంధీనగర్‌లో వున్నావన్నమాట. అనగా రామష్పా, చెన్నారెడ్డీ, నీవూ అంతా దగ్గర దగ్గర లోనే వున్నారన్నమాట. బాగానే వుంది.

“జప్తు అవిష్కరణ పెద్ద యెత్తున చేసినట్టుందే. బూదరాజుగారు యెవరు? నాకు బొ త్తిగా పరిచయం లేనట్లుందే? ఆర్వియార్‌ యెందుకురాలేదు? రెండేండ్లకొకసారై నా అలా కడపకు వచ్చి పాత మిత్రుల నందరినీ ఒకసారి చూసి వెళ్లొచ్చుగా. యెందుకో ఆయన వాకు బాలా రోజులుగా ఉత్తరం రాయలేదు. ఆరు నెలలు అవుతుందేమో. నా వ్యాసాలు అచ్చు వేస్తామన్నాడు. నన్ను ఎడిట్‌ చేయమన్నాడు. నా దగ్గర కాపీలు లేవు, 66141౧95 పంపు, అన్నాను. తరువాత అతీ గతీ లేదు. వేసవి సెలవుల్లో యెక్కడికైనా పోయి వుంటాడని నేనుకూడా యీ మధ్య ఉత్తరం రాయలేదు. లూ రోజు

చంద్రశేఖర్‌ మళ్లీ అమెరికాకు పోయినాడు, అక్కడినుండి ఉత్తరం. శాసినాడు - యీ రెండేండ్లలో మొదటి ఉ త్తరం. కడపలో మిమిద అలిగినాడన్నావు, యేమిటి కథ? జయరాం యేం చేస్తున్నాడు? యేమైనా రాస్తున్నాడా, లేదా? నాకు ఊఉ త్తరాలు రాయడం మానుకున్నట్టుంది. నేను రాసిన రెండు జాబులకు జవాబు లేనందున నేనూ యిటీవల రాయలేదు. జయరాంతో యేదో ఒకటి రాయించాలి, రాయిస్తూవుండాలి. రా భట్ట (అరసం కార్యదర్శి) యిక్కడ వున్నాడు, తెలుసా? కొత్తగూడెం బొగ్గు గని కార్మికుల జీవితం మాద జయరాంతో ఒక నవల రాయించే పధకం అయన నాతో చెప్పినాడు. జయరాం నడిగి కనుక్కో ఆ విషయం యేమిటో, తన అభిపాయం యేమిటో.

“ములువు' విషయం వివరంగా రాయి. అది అచ్బయ్యేది బెజవాడలో నట, ఎడిట్‌ చేసేది హైద్రాబాదులో నట, అఫీను కడపలో నట! ఆఫీసులో చేసే పనేమిటో నాకు బోధపడలేదు. లేక ఎడిటింగు కడపలో అయితే బరువు మోసి పనిచేసేది యెవరు?

196

ఐ. సుబ్బారెడ్డి యెలా వున్నాడు? యెప్పుడైనా కనీపిస్తుంటాడా యెన్ని జాబులు రాసినా, జవాబురాయడు గనుక నేనుకూడా రాయడం మానుకున్నాను. హోనీలే-గొడవ లేమి లేకుండా సుఖంగా వున్నాడు కదా?

1975 అఖరుకు యిక్కడ నా అగ్రిమెంటు తీరిపోతుంది. అప్పుడిక యీ పవి మానుకొని యిండియాకు రావాలని అనుకుంటున్నాను. వచ్చి యేం చేయాల్నో నాకే తెలియదు. యిండియాలో జీవితం దుర్భరంగా వుందని అందరూ రాస్తున్నారు. యిక్కడ నాకేమో యీ జీవితం జ్లైలు జీవితం కంటె దుర్భరంగా వుంది. యేమైనా 75 ఆఖరులో. లేదా 76 జనవరిలో వస్తాను.

పిల్లలూ, పద్మా అందరూ కులాసా గదూ. అందరికీ శుభాకాంక్షలు.

రా. రామచంద్రారెడ్డి. య

197 హైదరాబాద్‌ 26-8-77

విశ్వంకు, కభాకాంక్షలు,

నీ కధ నిన్న అందింది. ఉత్తరం మూడురోజుల (కికం వచ్చింది. కధ యింకా మల్లారెడ్డికి చూపలేదు. '*వీవికిలో వేసుకుంటాడులే, అస వ్యస్తంగానే అయినా “వీచిక వస్తూనే వుంటుంది. వా

కధమిద అభ్మిపాయం చెప్పాలంటే, అన్న అన్నీ తప్పులే చూపిపాడఫి నీవు అనుకుంటావేమో అని భయంగావుంది. మొత్తం మిద కథ బాగానే వుంది. యొత్తుగడా, డెవలప్‌మెంటూ బాగున్నాయి. అంతంలో కథమిద చర్చ జరగడం టెక్నికల్‌గా నాకు లోపంగా కనిపిస్తున్నది. అంతేకాక, ఆ చర్చలో లోతుకూడా లేదు. పారకురాలి విమర్శా, కధకుని సమరనా - రెండూ 94౧6గ1018! గానే వున్నాయి. ఇ

“నా కథకూ, నీ కధకూ హోలిక స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ప్లాట్‌లోనూ. కొంతవరకు డెవలప్‌మెంటులోనూ పోలికవుంది గానీ, యితివృత్తంలో దానికీ, దీనికీ సంబంధం లేదు. ముసలమ్మ జీవితం నిస్సారమైనదనేది నా కధలోని పాయింటు. ముసలమ్మ మిద సానుభూతి కలిగించడం నా ఉద్దేశం. నీ కథలో అచ్చమ్మ జీవితాన్ని మెచ్చుకోవడం వుంది. నా ముసలమ్మ జీవితంలో ౪6661276 116 తప్ప ౧౮౧౭౧ 118 యేమిలేదనే విమర్శవుంది. నీ అచ. మ్మ లోని 1౧91౧౦6 0 5611-0౯356౧/8006 ను నీవు సమర్థించడమే గాక, “ఢుమ రూపం'అని కథకు "పేరుపెట్టడంలోనే గొప్పగా [,పశంసించడం కూడా వుంది.

యింతకూ అచ్చమ్మ జీవితంలోని గొప్పతనమేమిటో కథలో వెలడి

ళా

కాలేదు. “మో (పేమల్లో, చాంపత్యాల్లో య్‌ (వత్యేకతలున్నాయి?” అని పాఠకురాలిని (ప్రశ్నించడం సమంజసమే కావచ్చు. యెందుకంటే, మామూలు మనుషుల (ప్రేమలూ, దాంపత్యాలూ బూటకమే. కానీ, అంతమాత్రాన అచ్చమ్మలో యేదో గొప్పతనం వున్నట్లు రుజువుకాదు. ఆమె “తన అరక్షణన గుర్తించ”డమే. విశే్వమనుకుంటే, అది వివేకమౌతుంది గానీ, (యేవ కాదుగదా?

వస జీవిత కధలు

198 కొకు కధల్లో యిలాంటిది ఒకటుంది. పేరు గుర్తులేదు - 'పేమకథి కావచ్చు. ఒక నడివయస్కుడు తానెరిగిన (కేమ ఘటనను ఒక యువకునికి చెప్తాడు. ఒక ఉంపుడుకత్తె తనను ఉంచుకున్న పురుషుని పట్ట చూపిన 10౪/211/ ని వివరిస్తుంది ఆ కథ. “_పేమంటబే యిదేనా?”అని ఆ యువకుడు అపనమ్మకంతో (పళ్నిస్తాడు. “మూ తరంలో యింతకు మించిన [యేమలు మేమెరగం. మా తరంలో మారు యింతకంటబె గొప్ప (ప్రేమను జీవితంలో ప్రవేశపెట్టాలి,"అని నడివయస్కుడు జవాబు చెప్తాడు. ఒకవై పున లాయల్టీని - “అందులో 56౧56 0* 211861౧౧8౧ కూడా కొంతవుంది - దాన్నే (ప్రశంసించడం వున్నా, (పేమ అనేది దానిని మించినదనే నిర్వచనం కూడా ఆ కధలో వుంది. నీ కథలో 1౧96౧01 0 961-07699౧/2౪0౧ నే నీవు “*యపేమను. శాసించే సూ్రంగా”గా చెప్తున్నావు. నీ కధలోని 1౧౫01160410౧3 ను మళ్లీ వాగా ఆలోవించుకో. చౌకబారు రొమాంటిక్‌ (పేమను-కథలలోదై నా, జీవితంలోదై నా-నీవు అసహ్యించుకోవచ్చు. కానీ అచ్చమ్మ దాంపత్యంలో బతుకుదెరువు తప్ప (ట్రశంసించదగింది యేముంది? యిక నా విషయం. నాకిప్పుడు వెయ్యిరూపహాయలు జీతం. తరుచుగా సంపాదకీయాలు రాస్తున్నాను. పని బరువేమికాదు, కాకపోతే ఆఫీసులో యేడుగంటలు కూర్చోవడమే నాకు బరువు. యిక సిటీ బస్సులలో ప్రయాణం యమయాతన. యిల్లు దొరికింది - మల్లారెడ్డి యింటిపక్కనే, విక్కడపల్లిలో. రాంభట్ల కూడా అదే సందులోనే. మొత్తం మిద విల్లర సనమస్యలేమి లేవు. మాస్కో నుండి మధు వచ్చినాడు. పోస్ట్‌ గాడుయేషన్‌ మానుకున్నాడు. వ్రస్తుతం కడపలో వున్నాడు. 5, 6 రోజులలో తిరుపతికి వసాడు. తిరుపతిలో మా వెంకటరెడ్డి (ఇంజనీరు) వున్నాడు. _ దేవస్థానం యింజనీరుగా. వీలైతే 60౧1864 చెయ్యి, మో యింటి అ్మ|డసు తెలపమని వెంకటరెడ్డి భార్య మాకు జాబు రాసింది. ఆమెకూ పద్మావతికీ కడపలో భాగా పరిచయం. ఉభాకాంక్షలు రా, రామచంద్రారెడ్డి,

199 హైదరాబాద్‌ 18-9-77 విశ్వం,

నీివేమో జాదే రాయలేదు. నా జాబు చేరిందికదా? నీవు వెంటనే కథను గురించి నీ అవగాహన యేమిటో జవాబు రాస్తావనుకున్నాను. కథ మల్లారెడ్డికి యిచ్చినాను. అచ్చొతున్నది. “వీవిక' యీనెల ఆఖరుకు రావచ్చు,

(టాన్స్‌లేషన్‌ వర్క్‌ త్వరలో వస్తుందని మధుతో వెప్పినావట. త్వరలో అంటే యెప్పుడో? అందులో కోశాంబి పుస్తకం వుందాలేదా? కోకాంబి పుస్తకం సగందాకా కడపలోనే చేసినాను.

విశేషాలేమా లేవు. పోయిన ఆదివారం పద్మనాభరెడ్డి వవ్చినాడు. అంతకుముందు ఆదివారం ఐయస్‌ వచ్చినాడు. కడపలో కూడా విశేషాలేమో లేవు - ఐయస్‌ యెన్నికలకు సిద్ధమౌతూ వుండడం తప్ప.

నా పుస్తకం 'సారస్వత వివేచన” విడుదల అయింది. తిరుపతికి కూడా వచ్చివుంటాయి. నాకు పది కాపీలు పంపినారు. అందులో యేడెనిమిది కాపీలు అప్పుడే ఖర్చ్రైనాయి,. నీకూ, ఆర్వియార్‌కు కూడా పంపలేదు. |

అక్కడ అందరూ బాగున్నారు కదా. బంగోరె, నాగయ్య యెలా వున్నారు?

నిన్ననే ఆర్వియార్‌ వద్దనుండి జాబు వచ్చింది. అమెరికా చంద్రశేఖర్‌ వద్దనుండి కూడా వచ్చింది. అందరి వార్తలూ తెలుస్తున్నాయి గానీ, జయరాం

యె వార లే యేమి తెలియడం లేదు. కేసు యింకా వివారణకే రాలేదు. రాజీ కుదరలేదని ఐయస్‌ ద్వారా తెలిసింది.

త్వరగా జవాబు రాయి.

శీభాకాంక్షలు, లా, రామచంద్రారెడ్డి

200 కడప 26-7-68 శ్రీ బలరామమూర్తిగారికి నమస్కారాలు. మో జికీవ తేదీ ఉత్తరం అందింది. నాఉత్తరం (16516? 10 [8 ౬6410౧) చూసిన తర్వాతవైనా మా పొరపాటు (గ్రహించు కుంటారనుకున్నాను. కానీ, మా పొరపాటుకు మళ్లీ నేరం నా మీదనే వేస్తూ నన్నే వివరణ యివ్వమని కోరడం మిాకే చెల్లు. ఒక వ్యాసం చదివితే దాని 9017 అర్ధం కావాలి గానీ, అర్దం కాని వాళ్లకు నేను వివరణ యిస్తే మాత్రం అర్థం బొతుందా! ఐనా (పయత్నిస్తాను. మి ఉత్తరంలో నావ్యాసంనుండి మా రిచ్చిన కొటేషన్‌ యిది (సంవేదన-48ివ కేజీ) “మూర్థ నిరంకుశ ఫ్యూడల్‌ వర్ణ ధర్మాల దృష్ట్యా విమర్శించవలసిన విశ్వనాథ రచనలను సుదర్శనంగారు బూర్జువా మత _ విశ్వాసాల దృష్ట్యా విమర్శించడంవల్ల విశ్వనాధకు పాపం తీరని అన్యాయమే జరిగింది. ఒక రచయితను ఆ రచయిత దృక్పథంనుండే విమర్శించాలన్న సుదర్శనంగారి ధర్మసూ[(త్రం కూడా దెబ్బతినింది.” అనగా; సుదర్శనంగారు మూర నిరంకుళ ఫ్యూడల్‌ వర్ణధర్మాల దృష్ట్యా యట్‌ విశ్వనాథ రచనలను విమర్శించి వుంటే, విశ్వనాధకు న్యాయం జరిగేది, అనగా, విశ్వనాధకు సుదర్శనంగారి నుండి ప్రశంసలు అభించేవి. యేమని [ప్రళంసలు? విశ్వనాథ తమ లక్ష్యం బాగా సాధించినారని (ప్రశంసలు, విశ్వనాధ లక్ష్యం యేమిటి? మూర్ధ నిరంకుశ ఫ్యూడల్‌ వర్ణ ధర్మాలను సమర్ధించడం విశ్వనాథ లక్ష్యం, మూర్ధత్యాన్ని సమర్థించే విశ్వనాథకు యెందువల్ల అన్యాయం జరిగింది? సుదర్శనంగారు మూర్థుడు కాక పోయినందువల. ౮ సుదర్శనంగారు కూడా మూర్హుడైవుంటే విశ్వనాధకు న్యాయం జరిగి , వుండెది.

201

సుదర్శనంగారు మూర్జుడు కాక పోయినందువల్ల “విశ్వనాధకు పాపం తీరని అన్యాయమే జరిగింది”

మూర్హుడైన విశ్వనాథమాద నేను సానుభూతి చూపిస్తున్నాను గనుక నేను యింకా. పెద్ద మూర్థుణ్ని బొతాను - అందులోని 560116 587085౧2 గ్రహించలేని మోబోటివాళ్ల దృష్టిలో.

సుదర్శనంగారు మూర్చ్భుడు కానందుకు నేను ఆక్షేపణ తెల్చుతున్నాను గనుక నేను మహా మూర్జుణ్ని జొతాను - అందులోని 9౪0116 1610619 (గ్రహించలేని మోచోటి వాళ్ల దృష్టిలో.

యింతకంటె నేనేమి వివరణ యివ్వగలను చెప్పండి. యిష్పుడై నా మళ్లీ నా వ్యాసం శ్రద్ధగా చదవండి. అర్థమౌతుందని ఆశిస్తున్నాను. 604 ౧601 ౪౦౪

నమస్కారాలు. రా. రామచంద్రారెడ్డి.

202 కడప 10-9-69 మి(తులు శ్రీ నవీన్‌గారికి నమస్కారాలు. మోరు ఆర్వియార్‌గారికి రాసిన ఉత్తరం చూసి, నేనే మోకు రెండు మాటలు రాస్తే బాగుంటుందని అనుకున్నాను. అధ్రేపల్లిగారికి కేవ సంచికలో నే నిచ్చిన “జవాబు మోకు బాధ కలిగింది వుంటుంది. 8వ సంచికలో నా 'నమిాక్షి పట్టనే మోరు అసంతృప్తి ప్రకటించినారు. నిజానికినా విమర్శలు వ్య క్రిగతంగా, అనాగరికంగా, ద్వేష పూరితంగా వున్నాయనే అభ్యిపాయం మొదటి సంవికతోనే దేశంలో [ప్రారంభ మైంది. కాశోజీమోద నా సమాక్షను “రాక్షనం” అన్నవాళ్లు కూడా వున్నారు. వాళ్లు నాకు అత్యంత అప్తులూ, గౌరవనీయులూ ఐన మిథతులు కూడా. మరి. కాళోజీని అన్న మాటలకంటె వందరెట్లు తీవ్రమైన మాటలు అద్దేపల్లిగారిని నేను అన్నాను. ఆవిషయం నాకు తెలుసు. కనుక 4వ సంచిక చూసి మిరు బాధపడడం నేను సులభంగా అర్ధం చేసుకోగలను. మో దృష్టితో మాసినప్పుడు నేను....“100 27700౭01 3౧64 100 ౪1౧6 61౪ల”గా కనవడడంలో అసహజం యేమి లేదు. “27002౧౪ అన్నపదం గురించి కూడా నేను బాధపడడం లేదు. యీనాడు తెలుగు సాహిత్యంలో జరుగుతున్న 'ఘోరకృత్యాలు చూసి నప్పుడు యంత వినయ సంపన్నునికైనా కాస్త 2/092౧06 కలుగుతుంది. తిలుగు సాపొత్యాన్ని కేవలం 6/24/1౧09 [00% 211817 గా చూసేవాళు “సాహిత్య విమర్శ ఠ?8౪1౧౮ [౧00౧౫ ౧౩౧౧౧౧౪ కు కట్టుబడాలని ఆశించవచ్చు, కానీ, తెలుగు సాహిత్యం పట్ల మోకు అంకకంటే యెక్కువ గౌరవం వుందని నాకు తెలును. అధ్ధేపల్లిగారి విషయంలో మోరు నన్ను క్షమించలేక్ష పోవచ్చు గానీ, తెలుగు సాహిత్యానికి జరుగుతున్న ఘోరమైన ఆపచారాలు మాసినప్పుడు మోరుకూడా నాలాగే ౧౭6౧ గా, 1౧౧౭1౧ గా, ౪౧౯౧౧౧4౭6౬ ౦గా వుండ గలరనీ, ౪౧6౮1611౪6 గా కూడా వుండ గలరనీ నేను ఆశిస్తున్నాను. కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి యీనాటి వరకు తెలుగు వాళ్ల కిచ్చిన అవార్డులు మోక్రు తెలుసు. మొదటి అవార్డు సర్వేపల్లి “41౧66 1111050001” ని తెలుగు చేని నందుకు. వస్తువే సాహిత్యం కాకపోగా, తెలుగులో మౌలిక (0౮ ౧౭1) రబన కూడా కాదు. రెండవ బహుమతి మరొక స్వాములవారి (గ్రంధాన్ని

203

తెలుగులోకి అనువదించినందుకు కదూ? యీ రెండు బహుమతుల విషయం లోనూ తెలుగు సాహిత్యానికి యెంత అవమానం జరిగిందీ మోకు నేను చెవ్ప నక్కరలేదు. మరొక బహుమతి విశ్వనాథవారి మధ్యాక్కరలకు. నాలుగో బహుమతి గోపీచంద్‌ “పండిత పరమేశ్వరశాన్తి. వీలునామా" అనే అధమ తరగతి నవలకు. యీ బివరి రండూ కూడా సాహిత్య గొరవానికి అనర్హ మని నేను మోకు చెప్పనక్కరలేదు. యీ నాలుగింటిలోనూ వున్న 00౧౧౧౫౦౧ 180001 మోరు గమనించలేదా? వేదాంతం - మానవుని దృష్టిని ఐహిక 'ప్రపంచంనుండి మరల్చడం, భారతీయులను ఆర్థిక రాజకీయ పోరాటం నుండి దూరం చేసి వేదాంతపు మత్తులో నిద్రపుచ్చడం. అకాడమిల ద్వారా జరిగే యీ కృషితో తృప్తిపడని భారత పెట్టుబడిదార్లు యిటీవల జ్ఞానపీఠం అనేది ఒకటి స్థాపించడం కేవలం సాహిత్య సేవాదీక్ష అని మీలాంటి వాట్లు భ్రమపడరని ఆశిస్తాను, మోకేమైనా సందేహం వుంటే వాళ్లు యెలాంటి పుస్తకాలకు బహుమతులు- లక్షరూపాయలు-యిస్తున్నారో పరిశీలించండి. _ నేను చెప్పేది కమ్యూనిస్టు కల్చన అనుకుంటున్నా రా? బహుశా మీరు మో 11162౧ ౧౧600౦0౦౪౧౭౪౦౧౪తో భారత ఆర్థిక సాంఘిక రాజకీయ రంగాలను శ్రద్ధగా పరిశీలించి వుండక పోవచ్చు. భారత ెట్టుబడిదార్ల 1౧146006 సాహిత్య రంగంలో యింత (ప్రబలంగా వుందా అని మారు ఆశ్చర్యపడవచ్చు. భారత పెట్టుబడిదార్లు మోరు అనుకుంటున్నంత అమాయకులు కారు. పెగా వీళ్ల కు సలహాలు వెప్పడానికి ప్రపంచ పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ అంతా వుంది. ీగ౭1020 6. [| డబ్బు 6౧౦౦౮౧19? కు ముట్టడం-దాని సంపాదకుడైన 5160౧0౧6౧౭౧6౮6| కు తెలియకుండానే ముట్టడం యేదో యా దృక్షికమైన ఘటన మాత్రం కాదని మిరైనా సులభంగానే అంగీకరించగల రనుకుంటాను.

యిదంతా యెందుకు చెప్తున్నానంటారు? గత 20 సంవత్సరాలుగా భారతదేశంలో అన్ని రంగాలలో నూ-ఆర్టిక, సాంఘిక, రాజకీయ, తాత్విక, సాహిత్యరంగా లన్నిటిలోనూ - ఒక 1980660౧, ఒక (ప్రగతి వ్యతిరేకత (ప్రవేశించింది. పెట్టుబడిదారీ సమాజంలో సహజంగా వుండే ౧[౧[[0500%1021 60౧10910౧0 కు తోడు, భారతదేశంలో సంక్రమించిన ఫ్యూడల్‌ వారసత్వపు మూఢ విశ్వాసాలకు తోడు, భారత పెట్టుబడిదార్లు (ప్రగతి వ్యతిరేకతను (ప్రోత్సహించడానికి ఒకర61106/816, 0120౧66 60౧06166 6గ0గ చేస్తున్నారు, మనజాతీ యోద్యమ కాలంలో కంవీ, పూరీ, శృంగేరీ జగద్ధురువులూ, స్వాముల

204 వార్లూ యెవరి దృష్టినీ ఆకర్షించలేదు. చివరకు ఆధ్యాత్మిక రంగంలో కూడా రమణ మహర్షి, అరవింద ఘోష్‌లాంటి వాళ్లకు కొంత గుర్తింపు వుండిందేకాని, 098౧1566 181190౧5కు అధిపతులైన యీ స్వాములవాళ్లను యెవరూ గౌరవించలేదు,. ఈనాడు మన దినవత్రికలే కొన్ని యీ స్వాముల వాళ్లకు బాకాలై కూర్చున్నాయి. పూరీ స్వాములవారు రాజకీయాల్లో కూడా (ప్రవేశించినారు. యిదంతా వట్టి అమాయకత్వమనో, అజ్ఞానమనో మిరు అనుకుంటున్నారా? కాదు. మొ తం భారత సమాజాన్ని వెనుక ముబం పట్టించడానికి జరిగే ఒక దృఢమైన ప్రణాళికలో భాగమే యిదంతా. విశ్వనాథ సత్యవారాయణగారినీ, అద్దేపల్లి రామమోహనరావుగారినీ యీ 1104 లో చూడండి. అప్పుడు తెలుస్తుంది వాట్లు యెంత 62౧86౯70౮5 అయింది. విశ్వనాథనుగానీ, అద్దేపల్లినిగానీ యే పెట్టుబడిదార్లకో, యే౦6.1 4.కో 216 296౧౪ అని నేను అనడంలేదు. ఏజంట్లను మించిన భక్తి శ్రద్ధలతో వాళ్లు 6201181156 08696 ను 567/6 చేస్తున్నప్పుడు, వీళ్లను యెవరూ యేజంట్లుగా నియమించుకో నక్కరలేదు. అద్దేపల్లిగారిని నేను యెందుకు అంత అసహ్యంతో చూసిందీ మికు యిప్పుడు అర్ధమైందనుకుంటాను. మూడవ సంచికలో ఆయన పుస్తకాన్ని సమిక్ష చేసినప్పుడు కొద్దిగా మాత్రమే చీవాట్లు ెట్టినాను. కానీ ఆయన తన అజ్ఞానమంతా బయట పెట్టుకుంటూ “'సంవేదన'కు వ్యానం రాసినాడు. ఆ అజ్జానమూ, అహంకారమూ చూస్తే యవరికైనా వొళ్లు మండుతుంది, నా విమర్శనే మిరు ౭౫౦6౬4౧౧6౪ అంటున్నారు. ఆయన రచనలోని 60౧౦౭౪|1 మోకు నిజంగా కనిపించడం లేదా? యేమైనా ఆయనలో అజ్రానమూ అహంకారమూ మాత్రమే ఐతే నేను అంత కరోరంగా విమర్శించి నీండను. ఆయనలోని ఆ 62౧8670609 1060100168! 04913 ను ఖండించడానికే నేను అంత ౧౧8/011658 10౧6 అవలంబింవినాను. అనగా నా ఆ(గహం కేవలం ఒక 1౧16%009/8216 6౫060౧ కాదు, ౧౭|| 0 2 6611094866 0110/ అని 0011855 చేస్తున్నాను. మె త్తగా చెప్పడం చేతగాక కాదు. మె తని మాటలు యెవరికీ వెవికెక్కవు. లేదా త్వరగా మరచిపోతారు. గటిగా, ఘాటుగా చెప్పడం వల్హ నాకు ౧6|౫౦౧౭| గా వెడ్డ శేరు వస్తే రావచ్చుగానీ,' శేను కోరిన ఫలితాలు అభిసాయని నమ్ముతున్నాను. రా. రామచం(దారెడ్డి 6

205 హైదరాబాద్‌ 18-4-88

మిత్రులు నవీన్‌గారికి

మో ఉ తరం అందింది. నమిక్ష్మకులు మోరే అయినందుకు సంతోషం కలిగింది. మారు నాకు పాత మిమత్రులేగా.

నా విమర్శలలో [8/50%655 తగ్గించుకోమన్నారు. నిజానికి యిష్పటికే బాలా తగ్గించుకున్నాను. "సంవేదన తో పోలిస్తే, నా “అనువాద సమస్యలలో నా కరకుతనం దశాంశం కూడా లేదు. మారు గమనించే వుంటారు.

0౧/16 అనే మాటను గురించి మన అభిప్రాయ భేదాలు ఆలాగే వుండిపోయినాయి. మో సూచన మేరకు యీ దినమే 'కగ౦౪/ ౪౦౮? ౬6౧౩1150" 6౦018౧౫186 [5 కు ఉత్తరం రాసినాను. దానిమోద ఆయన వివరణ కోసం యెదురు చూద్దాం. నేను రోజూ చదివేది 111౧46౪ పత్రికే గనుక, నేను ౧౫|58 కాను. మిరు కూడా గమనిస్తూ వుండండి.

మోకు మన జర్నలిస్టుల యింగ్లీషు పాండిత్యం మొద వాలా నమ్మకం వున్నట్లుంది. నిన్న ఆదివారం 17వ తేదీ ౧1౧౦౪ లో 17వ పేజిలో (అనగా 560016౧౭౧౯ లో) మధ్యలో 06+౪6100[16౧01 ౧1౧669 0౧ ౪/0౧18౧“5 5181౪05 అనే శీర్షికకు యెడమ పక్కన 1౧6 60౧1818066.../660గ౧౫6౧౮686 ... 2116౪13110 1౧6 5441635 01% ౪౦గ౧౫౭గ౧|... అని 001641*/06 లో వుంది చూడండి. $12405 ను ౭||౯/1818 చేయడమేమిటి? యింగ్లీషేనా యిది? మిరు _యీ యి౮గ్లీషును కూడా సమర్ధించినా నేను ఆశ్చర్యపడను. కనుక దీనిమోద మనకు వాదం వద్దు. దీని గురించే అయితే మీరు నాకు ఉత్తరం రాయనక్కరలేదు. యితర విశేషాలేమైనా వుంటే తప్పక రాయండి.

శుభాకాంక్షలు, రా, రామచంద్రారెడ్డి.

206 హైదరాబాదు 30-6-88 మి(తులు నవీన్‌గారికి నమస్కారాలు. మాకు 18-%4-88న ఉత్తరం రాసినాను. ఆదినమే (౧౦౪ ౪౦౮౯ ౬001150" 6౦14౧౧౫1౩4 సు[బమణ్యంకు 6౧/౧౪౦ అనే మాటను గురించి ఉత్తరం రాసినాను. 11164 లో యిచ్చే 61౯౯1. ౫౪6-500007 అనే అడ్రసుకు రాసినాను. యింతవరకు సమాధానం రాలేదు. యిక వస్తుందనే అశ నాకు లేదు. ఆ విషయం మోకు తెలుపడానికే యీ ఉత్తరం రాస్తున్నాను. ఆయనకు నేను యీ విధంగా రాసినాను, / 50౧౧06 1౧౧6 ౩8౦, 106 1011041౧08 56౧19౧06 2౧౧62/64 1౧ ౭ ౧6౫౨౧౭౧6౦౯ “*గిక1066 ౫౧601161... ... ౨. ౨. ల ఇ 0౧౧౦౪6 “౧౦ 19 19 ౪౦16 “0౧౧౧110 ౮9664 0016067 1౧ 116 8౭00౪6 56౧16౧66? గిగ/ 0106 ౧169౭౧1౧03 ౮1/8౧ 1౧ €౧6 610600[౧21/165 10 10౧15 ౪౦/64 6069 ౧0€ 966౧0 10 ౧౧౭౧6 568౧56. ౧16856 9౧11930460 ౧౫౯. 70౪65 ఆయనకు మళ్లీ ఉత్తరం రాయడానికి వాకు అయిష్టంగా వుంది. మారు రాయదలచుకుంటే రాయండి. క్షేమంగా వున్నారు గదా. విశేషాలేమైనా వుంటే రాయండి. శుభాకాంక్షలు రా, రామచంద్రారెడ్డి.

207 మాస్కో వి-811 20-12-69 మితులు రామారావుగారికి

నమస్కారాలు. నేను అక్టోబర్‌ శి$ివ తేదీ యిక్కడ చేరినాను. అప్పటి

నుండి మోకు ఉత్తరం రాయనందుకు క్షమించండి. మిరు 'స్వెత్హానాకు రాసిన ఉత్తరం నిన్న సాయం[తం ఆమె నాకు చూపింవింది. మోకు యిన్నాళ్లా రాయనందుకు సిగ్గుపడి, యీ దినం ప్రాద్ధున్నే కూర్చొని రాస్తున్నాను. నవంబర్‌ నెల అంతా “సంవేదన చచ్చిందీ, బతికిందీ తెలియలేదు; అందుకని మిత్రులకు చాలా మందికి ఉత్తరాలు రాయలేదు. డిసెంబర్‌ నెలలో కాస్త కష్టపడి యెక్కువ పని చేస్తే తప్ప చలి దుస్తులకు డబ్బు చాలేటట్లు లేదని అర్ధమైంది. మొదటి నెల (నవంబర్‌)లో 250 రూబుస్ట 110086 59818౧/ యిచ్చినారు. యీ నెలనుండి చేసిన పనిని బట్టి (అనువాదం చేసిన పేజీల సంఖ్యను బట్టి) డబ్బు యిస్తారు- నెలకు 00 సులభంగానే సంపాయించు కోవచ్చుగానీ, నెల ఆఖరులో 60% మాత్రమే యిస్తారు. తక్కిన డబ్బు 60౧౯౦16610! ( స్వెత్తానా) నా అనువాదాన్ని తనిఖీచేసి, ఆమోదించిన తర్వాత యిస్తారు. కనుక యీ నెలలో పని యెక్కువై ఉత్తరాలు రాయడానికి తీరిక లేక పోయింది.

“సంవేదన ఆగిపోలేదుగానీ, యెలా నడుస్తుందో వెప్పడం కష్టం. వతిక బాధ్యత స్వీకరించిన మితులు గ. ౪ గ. గారు నేను ఢిల్లీలో వుండగానే కడపనుండి బదిలీ అయినాడు. యిష్పుడాయన సపెంటపాడులో వున్నాడు. పతికను కడపనుండే (ప్రచురించే యేర్చాట్లు జరిగినట్లు ఉత్తరం రాసినాడు. జనవరి సంవిక శ్రీశ్రీ సంచికగా రావాలి. అసలు నేనే యింకా ప(తికకు యేమి రాశ3 పంపలేదు. మఠి అది యెలా వెలువడుకుందో యెప్పుడు వెలువడు తుందో యేమో అర్థం కావడం లేదు.

“ప్రగతిలో మొ వ్యాశం (“వ్యావహారికభాష - వ్యవస్థ) చూసినాను. (యెవరో యిఎడియానుండి వస్తూవుంటే ఒక మిత్రుడు ఢిల్రీనుండి కొన్ని పత్రికలు పంపఫినాడు.) వ్యాసం బాలా బాగుందని వెప్పడం అనవసరం. కానీ ఒక మాట వెష్టామనుకుంటున్నాను. (గాంధికవాదులు “వ్యవస్థను గురించి (ప్రస్తావించే టప్పుడు వాళ్ల మనసులో వున్నది _పాంతీయ భేదాలూ, మాండలీకాలూ

208

మామే కాదు, ముఖ్యంగా (గ్రామ్య రూపాలు (60గ/6ఎ10౧9) అనుకుంటాను. మిరు "సెనగిత్తులు.. అని ఉదాహరణ యిబ్చినారే, అలాంటి రూపాలవల్ల “అవ్యవస్థ" యేర్పడుతుందనే (గ్రాంధిక వాదుల (ప్రధానమైన గోల. యీ విషయాన్ని మో వ్యాసంలో కొంత 6468! చేసినారు. కానీ వ్యావహారిక వాదుల్లోనే దీనిమోద స్పష్టమైన అవగాహన వున్నట్లు అేదు; కనుక దీన్ని ప్రత్యేకంగా, మరింత విపులంగా 6981 చేయడం అవసరమను కుంటాను. యీ సమస్యమిద గిడుగు, గురజాడలు “శిష్ట వ్యావహారికం' అని “శిష్ట'ను స్పష్టంగా నొక్కి చెప్పినారు గదా. మరి కొంత కాలం మనం కూడా “ఇష్ట్రోను నొక్కి వెప్పడం అవసరమని నేను అభిహ్రాయ పడుతున్నాను.

“సంవేదన'లో 'మహాదయం'” మోద నా సమిక్ష చూసినారు గదా? అందులో నేను రమణారెడ్డిగారి భాషను “పేరుకు వ్యావహారికమే అయినా...” అన్నందుకు రమణారెడ్డిగారు బాధపడుతూ ఉత్తరం రాసినారు. వ్యావహారికం గురించి మనలోనే స్పష్టమైన అవగాహనా, స్థిరమైన అభిప్రాయాలు లేక హోవడానికి ఉదాహరణగా యీ విషయం చెప్తున్నాను. పైగా తన భాష “కావ్యస్పర్శగల వచనం” కాకూడదా, అని రమణారెడ్డిగారి వాదం, యేమైనా ఆయనతో నేను వాదం పెట్టుకోదలచలేదు. కొన్ని విషయాల్లో ఆయన కాస్త 10౪00౧౪7 గా వుంటాడు,

కాగితం నిండిందిగానీ, మోకు యేమి రాసినట్ల్దేలేదు. మరొకసారి యిక్కడి విషయాలు రాస్తాను లెండి. (ప్రస్తుతానికి ఒకే విషయం - యీవార మంతా (6౧౧6౧8౭106 మైనస్‌ 15, మైనస్‌ 18 డ్నిగ్లీల మధ్య వుంది. రా, రామవంశదారెడ్డి.

209 కడప 1త్తం7-76 మి(కుడు మల్లారెడ్డికి, నీవు రాసిన జాబు నాకు 7వ తేదీన అందింది. నేను రివ తేదీన జవాబు రాసినాను. మళ్లీ యింతవరకు నీ వద్దనుండి వర్తమానం లేదు. నా జాబు ప్రో(ెసివ్‌ రైటర్స్‌ అసోసియేషన్‌ అడ్రనుకు రాసినాను. నీకు చేరిందో లేదో అని ఆందోళనగా వుంది. వ్యాసం విషయంలో తీర్పు చెప్పే అధికారం నీకే యిచ్చినాను. త్వరగా జవాబు రాయి, శుభాకాంక్షలు రా. రామచంద్రారెడ్డి కడప ని97-76 మిత్రుడు మల్లారెడ్డికి, క్షేమం. అరసం మహాసభ వర్షం మూలంగా వాయిదా పడినట్లు నీకు బెలిగ్రాం ద్వారా తెలిపినాము. డిసెంబర్‌ 25, 26 తేదీలలో (శని, ఆదివారాలు) మహానభ జరపాలని నిర్ణయించవినాము. యీ విషయం నీవు రాంభట్ల, వగ్రైరాలకు తెలుపవచ్చు. పద్మనాభరెడ్డి త్వరలో అందరికి ఉ త్తరాలు రాస్తాడు. యీ ఉత్తరం యిప్పుడు నేను రాయడం యెందుకంటే: విశ్వనాథమిద నేను రాసిన వ్యాసంలో వివర ఆస్థాన కవల విషయం (పస్తావించినాను. అక్కడ చెళ్లపిళ్ల వెంకటశాస్త్రీనీ శ్రీపాద క్రిష్టమాళాస్తినీ పేర్కొన్నాను. కానీ, కాశీ (కిష్ణ్టమావార్యులు (కిష్ణమాబార్యులా?) కూడా ఆస్టాన కవిగా వుండినారట; ఆ విషయం నేను మరచి పోయినాను. కనుక, నీవు ఆ వ్యాసంలో, అ వాక్యంలో ౪ పేరు కూడా చేర్చు. కానీ ఆయన యెప్పుడూ పద్యాలు కూడా రాయలేదట, వట్టి వండితుడేనట. కనుక, యీ విషయాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని, ఆయన పేరు కూడా అక్కడ చేర్చు.

210

దీని కొరకే యీ జాబు రాసినాను. 'వీవిక _పెస్‌కు పోడానికి సిద్ధంగా ఉందా? నీవు డిసెంబర్‌ 25న కడపకు వచ్చేనాటికి పథతిక విడుదల అవుతుంది కదా?

ఆర్వియార్‌ వద్దనుండి నాకీ దినం జాబు వచ్చింది. అతను “వీచికికు యేదైనా రాసినట్లుగానీ, రాస్తున్నట్టుగానీ అందులో యేమి లేదు. కనుక సీవు వెంటనే అతనికి జాబు రాసి కనుక్కో.

“విషవృక్షం' మిద రాయడం అవసరమే అని ఆర్వియార్‌ కూడా అంటున్నాడు. దాని మొద మూడు నాలుగు వారాల [క్రితం “ప్రజాళ కిలో పెద్ద పొగడ్త వచ్చిందట. నీవు చూడు; వీలైతే అ వ్యాసం కాపీ ఒకటి నాకు సంపాయించి పెట్టు, గతంలో “విషవృక్షం' మొదటి భాగం మిద కొక్టు రాసిన సమోక్షా, దానిమిోద ఆయనకూ రంగనాయకమ్మకూ జరిగిన సంవాదమూ వీలై తే సంపాయించు. “విషవృక్షం' మొదటి భాగమూ, మూడవ భాగమూ యిక్కడ నాకు దొరుకుతాయి. కనుక నేను సమిక్ష రాయదలపు కుంటే, నాకు రెండవ భాగం మాత్రం నీవు పట్టుకరావలసి వుంటుంది. తొందర లేదు-నీవు కడపకు వచ్చే లోపల యీ విషయం గురించి మళ్లీ జాబు రాస్తానులే,

రాంభట్లకు నా నమస్కారాలు తెలువు.

శుభాకాంక్షలు, రా. రామచంధదారెడ్డి, కడప 15-10-746 మితుడు మల్దారెడ్డికి, నీ జాబు అందింది. యెట్టకేలకు “వీవిక్‌ వస్తున్నందుకు సంతోషం, నేనూ యేదో ఒకటి రాసి పంపుతానులే. యింకా బోలెడు వ్యవధి వుంది గనుక్ర తీరికగా అలోవిస్తాను,

గురజొడ వివాదంమిద “విశాలాంధ్రలో ఒక పరిశీలకుని వ్యాసాలన్నీ

టీదీవినాను. వొటిమిద నేను రాయాలనే ఉద్దేశం యింతవరకు కలగలేదు గనుక, వాటిని యెత్తి పెట్టుకోలేదు. 2, 8 వ్యాసాలలో ముగించ దగినచాన్ని

211 అనవసరంగా సాగదీసినట్లు నాకు అనిపించింది. యిది నా దృష్టి భేదంకావచ్చు. గానీ, నాకు తోచిన ముఖ్యమైన రెండు విషయాలు చెప్తాను విను.

గురజాడ రచనలను అనువదించడంలో అవసరాల చాలా తప్పులు చేసినాడు-యింగ్రీషు సరిగా రాక కొన్నీ, గురజాడ జిలుగు రాతను గుర్తు పట్టలేక కొన్నీ. యివి కాక, గురజాడ (పతిష్టను కాపాడే ఉద్ధేశంతోనూ, పెంచే ఉధ్ధేశంతోనూ అవసరాల గురజాడ రచనలకు మార్పులూ, చేర్చులూ, ముఖ్యంగా కత్తరింపులూ లాంటి సవరణలు చేసినాడని పురాణం ఆరోపణ. యివి ఉధ్ధేశపూర్వకంగా చేసిన పాపాలని అతను అన్నాడు. అందుకే వీటిని ఫోర్టరీలు అన్నాడు. మరి, దీనికి మన “పరిశీలకు”ని జవాబు యేమిటి? ఉధ్ధేశపూర్వకంగా అవసరాల యే తప్పులూ చేయలేదని. అంతే కదూ? (నేను “వరిశీలకు”ని వ్యాసాలు అంత శ్రద్దగా చదవలేదేమో, నేను పొరపాటు పడినానేమో, అనే అనుమాన తో నిన్ను అడుగుతున్నాను.) మరి, పురాణం వ్యాసాలు చదివినప్పుడు, అవసరాల ఉద్దేశపూర్వకంగా పాపాలు చేసినట్లు నాకూ నమ్మకం కలిగింది. “ఒకి పరిశీలకుడు” నా నమ్మకాన్ని కించిత్తుకూడా చెదరగొట్టలేదు. అనగా నేను యిప్పటికీ అదే విధంగా నమ్ముతున్నాను. ఫోర్లరీ అనే మాటతో నాకు నిమిత్తం లేదు. అవసరాల ఘోరమైన పాపాలు, క్షమించరాని పాపాలు చేసినాడని నా నమ్మకం. “ఒక పరిశీలకుడు” యీ విషయాన్ని కొద్దిగా ఒప్పుకుంటే మన ఉద్యమానికి గానీ, మన (పదర ణాలయానికి గానీ, లేక గురజాడకు గానీ యేమైనా నష్టం వస్తుందా?

న. కందుకూరి వీరేశలింగమూ, కొమ(రాజు లక్ష్మణరావూ, వగైరాలు చాలా గొప్పవాళ్లనీ, గురజాడను వాళ్ల సరసన కూర్చోబెట్టడానికీ, వాళ్లతో సమానునిగా చేయడానికీ అవనరాల (పయత్నం చేసినాడని పురాణం ఆరోపణ అవసరాలకు అలాంటి ఉద్ధేశమేమి లేదని “ఒక పరిశీలకుడు” జవాబు చెప్పినాడు. యిందులో నాకు అర్థం కానిదేమిటంటే, గురజాడ కంటె కందుకూరి, వగైరాలు యెలా గొప్పవాళ్షై నారనేది. వీరేశలింగం యెంత గొప్పవాడైనా, గొప్ప ఉద్యమకారుడు మాత్రమే, గొప్ప సంస్కర్త మామే. మరి, గురజాడ పోలికే లేనంత గొప్పవాడు. ఆయన రచనలు (డైరీలతో సహా) చదివితే ఆయన యెంత గొప్ప మేధావి అయింద, సృజనాత్మక రంగంలో యెంత మహా రచయిత అయింది, హృదయ పరిపాకం విషయంలో యెంత మహా పురుషుడు

212 అయిందీ తెలుస్తుంది: గురజాడను గురించి సరియైన, సమగ్రమైన అవగాహన అవసరాలకు అేకపోగా, పురాణంకుకూడా లేకపోగా, కనీసం "ఒక పరిశీలకు"”ని కైనా లేకపోవడం నాకు బాధ కలిగించింది. యీ వివాదం మోద నా అభ్యిపాయాలు యివీ. యేమైనా యీవివాదంలో తల దూర్చడం నాకు యిష్టంలేదు, గురజాడను గురించి “సంవేదనిలో నేను పలు దఫాలు రాసినాను గనుక, యిష్పుడు (వెంటనే) రాయవలసింది కూడా అట్టే లేదు. నవంబర్‌ మధ్యలో యిక్కడ అరసం మహాసభ జరపాలని మనవాళ్లు అంటున్నారు. బహుశా నిన్నూ, రాంభట్లనూ ఆహ్వానిస్తారు. మిరు వస్తే డెలిగేట్ల సభలో మన అరసం (ప్రణాళికను గురించి చర్చించాలని నా కొక ఊహ వుంది-అనగా పెద్ధాంతిక చర్చ. అభ్యుదయ రచయితలకూ, రచయితల ఉద్యమానికీ మార్క్సిస్టు అవగాహనతో గల సంబంధం యేమిటనేది నా యశ్న. నీవు గానీ, రాంభట్ల గానీ, యిద్దరూ గానీ యీ విషయం మిద సవివరమైన రిపోర్టు యివ్వాలి. విశ్వందీ, బంగోరెదీ అడ్రసులు యిస్తున్నాను. డాక్టర్‌ కె. విశ్వనాధరెడ్డి " బండి గోపాలరెడ్డి తెలుగు డిపార్ట్‌మెంట్‌ సి. పి. (బౌన్‌ ప్రాజెక్ట్‌ ఆఫీసర్‌ శ్రీ వెంకటేశ్వర యూనివర్సిటీ యస్‌, వి. యూనివర్శిటీ తిరుపతి. తిరుపతి. యిక రాయవలసిందేమిలేదు. _రాంభట్లగారికి నా నమస్కారాలు తెలుపు. శభాకాంక్షలు, రా, రామచండ్రారెడ్డి

న. ళ్‌ నం. ల్‌ [. సన్‌ల ఆం 213 న తా తం % కడప తి1మే76 మిత్రుడు మల్లారెడ్డికి, నీ జాబు అందిన మరుదినమే నేను భ్మదంపల్లెలో జరిగిన తాలూకా రాజకీయ పారశాలకు పోవలసి వచ్చింది. నిన్ననే తిరిగి వచ్చినాను కనుక జవాబు రాయడం ఆలస్యమైంది.

“విషవృక్షం' చదవడమే నీ వన్నట్లు నా సహనానికి అగ్ని పరీక్ష కావడం అటుంచి, దానిమోద రాయడంలో మరొక యిబ్బంది వుంది. నేను మాస్కోలో వుండగా మొదటి భాగం కొంత చూసినాను-అంతా చదవడం సాధ్యం కాలేదు. దానిలో శాస్త్ర దృష్టీ లేదు, బారిత్తక్ర దృష్టీ లేదు. చలం, ముద్దు కృష్ణలాంటి వాళ్లకు వుండిన రొమాంటిక్‌ దృష్టి కూడా లేదు. అర్ధం పర్థంలేని ద్వేషమూ, కసీ తప్ప యేమి కనపడవు, మొదటినుండి రాముని వెధవ అనీ, పెరికిపంద అనీ, పీనుగ ముఖం అనీ తిట్టడమే, సీతను వెంట తెచ్చుకున్నందుకూ తిట్టడమే, లక్ష్మణుని వెంట తెచ్చుకున్నందుకూ తిట్టడమే, హర్పణఖ (కేమను తిరన్కరింవినందుకూ తిట్టడమే. ఛూర్పణఖ (పేమకు రొమాంటిక్‌ రంగు దట్టంగా పులమడం నవ్వు తెప్పిస్తుంది. జూర్చణఖ అప్పరసలాగా వి(తింప బడింది - మాయారూపంలో కాదు. సహజరూపంలోనే. తిట్లనుండి లక్ష్మ్మణునిక్తీ భరతునికి కూడా మినహాయింపులేదు. యెవరు యే మూట మాట్లాడినా, వాల్మీకి శ్లోకాలు ఉల్లేఖించి, వకభామ్యం చేయడం. మరి, యిలాంటి విషం మిద మనం యేమని విమర్శరాయాలి? రంగనాయకమ్మకున్న విషదృష్టిని చెడామడా తిట్టకుండా విమర్శ రాయడం సాధ్యం కాదు, రాసినా యెవరి చెవికీ యెక్కదు. రంగనాయకమ్మతో నోరు చేసుకుని దీర్చ యుద్ధానికి సిద్ధపడాలి. కొ.కు. ఒకసారి సమిక్ష చేస్తూ ఆమెతో నోరు చేసుకొని, చివరకు చేత కాక నోరు మూసు కున్నట్లుంది. ఆ విమర్శలూ, (పతి విమర్శలూ నేను చూడ లేదు. మొదటి ఛాగంమోద “విశాలాంధిలో బలరామమూరర్తిగారు. చారితక దృష్టితో సుదీర్ణ మైన సమిక్షరాసినారు. _ వున్నంతలో అది బాగానే వుంది. కానీ అలాంటివి జనంలోకి వెళ్లలేవు.

మరి, నేనిప్పుడు రాయాలంటే, వాల్మీకి రామాయణం చదవనక్కర లేదా? నాకు సంస్కృతం రాదుగదా! రామాయణం మిద వచ్చిన వివిధ

214

పరిశోధక (గంధాలు చదవనక్కరలేదా? అవి యేవో కూడా నాకు తెలియదు. సమస్య సులభంగా లేదు గనుక, తొందర కూడా యేమి లేదు గనుక, నీవు యిక్కడికి వచ్చినప్పుడు తీరికగా మాట్లాడుదాంలే.

వచన కవిత్వం మోద రాయడానికి కూడా నేను యింతవరకు సన్నాహాలు చేసుకోలేదు. యీ బాధ్యత ఆర్వియార్‌ మిదనే వున్నట్టు మా యిద్దరి మధ్య ఒక అవగాహన లాంటిది వుంది. నేను మాస్కోలో వుండగానూ, తిరిగివచ్చిన తర్వాత కూడానూ యీ సమవ్యను యిద్దరమూ ఉత్తరాల ద్వారానూ, ముఖాముఖిగానూ చర్చించినాము. యింకా కొంత పరిశోధన - ముఖ్యంగా, వస్తువుకూ, రూపానికి గల సంబంధం మోద - జరగవలసి వుంది. యేమైనా, అవసరమైతే ఆర్వియార్‌నే రాయమందాంలే.

మరి నేను యేమి రాయాలి? విశ్వనాథ సత్యనారాయణ చచ్చి పోయినాడు గదా, ఆయనమోద వ్యాసం లాంటిది రాస్తే బాగుంటుంది గదా అనుకుంటున్నాను. కొత్తగా పుస్తకాలేమో చదవకుండానే రాయవచ్చు.

యిక్కడి అరసం కార్యకలాపాలలో నేను పాల్గొంటూనే వున్నాను. ఆ విషయం నీవెందుకు రాసినావో నాకు అర్ధం కాలేదు. కాకపోతే, విరాళాలు నేను వసూలు చేయలేను గనుక, అయిదు వేల రూపాయలు వసూలు చేస్తామనే సాహసపరులు మహాసభకు సినిమా తారలను ఆహ్వానించాలని (పతిషపాదింది నప్పుడు, కాదనలేక పోతున్నాను. మరి మొన్న గవర్నరుకు ఆహ్వానం పంపినారు. నేను యేలోకంలో వున్నానో వాకు తెలియడంలేదు - కానీ సహకరిస్తూనే వున్నాను.

దా. రామచంద్రారెడ్డి.

215 కడప 3-12-76

మిత్రుడు మల్లారెడ్డికి,

నీ జాబు అందింది. కడప అరనం మహాసభ డిసెంబర్‌ 25,26 తేదీలలో జరపాలని నిర్ణయించబడినట్లు నేను నీకు మొన్న 29వ తేదీ జాబు రాసినాను. తరువాత 80వ తేదీ (మంగళవారం) నాడు “విశాలాంధ'లో హైదరావాదు ఆరనసం మహాసభ అదే తేదీలలో జరగటోతున్నట్లు బూసినాము. అందువలన కడప మహాసభను డిసెంబర్‌ 18, 19 తేదీలకు మార్చాలని వెంటనే మనవాళ్లు అనుకున్నారు. కానీ, ఆ విషయం వెంటనే అందరికీ ఉత్తరాల ద్వారా తఆలుపకుండా, నాగభూషణం కొరకు పద్మనాభరెడ్డిని (1వ తేదీ రాతి మెయిలులో) మద్రాసుకు పంపినారు. నాగభూషణం వస్తానంటే, అతనికి అనుకూలమైన తేదీని నిర్ణయించాలని ఆలోచన. వద్మనాభరెడ్డి నాకు యీ దినం సాయంతంగానీ రెపు గానీ కనిపించవచ్చు. అప్పుడు మహాసభ తేదీ విషయం (ధువపరచుకొని నీకు మళ్లీ రాస్తాను, లేదా పద్మనాభరెడ్డి రాస్తాడు, నాగభూవణం 4, 5 తేదీలలో బమ్మంలోనూ, కొత్తగూడెంలోనూ వుంటాడని “విశాలాంధ్ర'లో చూసి కూడా, అకను వివ తేదీ మ్మదాసులో వుండక పోతాడా అని పద గ్రనాభ రెడ్డిని పంపినారు.

పాదరావాదు మహాసభలో నేను పతం సమర్పిస్తానని “విశాలాంధ్ర'లో 80వ తేదీన చూసినాను. నాకు యింతవరకు వర్తమానమే లేదు. (ప్రసాద్‌ ఆహ్వానం రాలేదు. నాకు కాస్త ముందుగా తెలిపివుంటే, యిప్పుడు హడా విడిగా తేదీలు మార్చుకునే సమస్య వుండేది కాదు గదా,

“శ్మశాన సాహిత్యం” నా దగ్గర వుంది. దానిమోద సమిక్ష రాస్తాను గానీ, “వీవిక మొదటి సంవిక రానీలే. యింకా మొదటి నంవికకే మేటరు రాలేదంటే, భవిష్యత్తు సందేహాస్పదంగానే వున్నట్లు అర్ధమౌతున్నది. యేమైనా, నేను ప్రతి నెలా యేదో ఒకటి రాస్తాను. సరేకదా,

విశ్వం నీకు కథ పంపే [ప్రయత్నంలో వున్నట్టు నాకు వారం [క్రితం రాననాడు. కనుక త్వరలోనే వస్తుంది. పద్మనాభరెడ్డి వస్తే, విశ్వంకు యెలాగూ

216

ఉత్తరం రాయవలసి వుంటుంది. గనుక, అ ఉత్తరంలో నీకధ విషయం కూడా రాస్తాను. అనగా బహుఃా రేపు,

కడప మహాసభ తేదీలు తెలుపుతూ నీకు రేపు మళ్లీ రాస్తాము 18, 19 తేదీలు నీకూ, రాంభట్లకూ అనుకూలమే కదా?

ప్రజా సాహిత్యం గురించి నేను యేదో ఒకటి వెప్పగలను గానీ, (ప్రజలంటే యెవరు అనే ప్రశ్న దగ్గరనుండి బివరిదొాకా రాజకీయాలు వస్తాయి. మళ్లీ యేమి వివాదాలు వస్తాయో అని భయంగా వుంది. నా పేరు సూచించింది నీవేనా?

శుభాకాంక్షలు రా రామచందారెడ్డి

217 కడప 7-12-76 మిత్రుడు మళ్లారెడ్డికి, నీకు 8వ తేదీ రాసినాను. ఆ దినమే పద్మనాభరెడ్డి నీకు టెలిగ్రామూ,

జాబూ పంపినాడు; కనుక తరువాత నేను మళ్లీ రాయలేదు.

విశ్వం నీకు కధ పంపినాడట. రేడియో (ప్రసంగ పారం కూడా పంపినాడట. యీ పాటికి నీకు అంది వుండాలి.

యేటుకూరు ప్రసాద్‌వద్దనుండి నా కింకా ఆహ్వానం రాలేదు. రానందుకు చింతలేదు గానీ, చివరి నిముషంలో పంపి నన్ను యిబ్బంది పెడతారేమో అని భయంగా వుంది. యే కారణం చేతనైనా నన్ను వాళ్లు తొలగించదలదు కుంటే నాకు సంతోషమే.

యీ సందర్భంలో మరొక విషయం. (పప్రజాసాహిత్యమంటే యేమిటి యింతకూ? బు్యురకథలూ, వగైరాలను (ప్రజాసాహిత్యమనీ, ఆ సాహిత్యం రాసిన సుంకరను (ప్రజాకవి అనీ అనడం మనవాళ్లలో పరిషాటిగా వుంది. మరి ఆ పక్షంలో ఆ సాహిత్యంతో నాకేమి పరిచయం లేదు. కనుక (ఆ పక్షంలో) నన్ను తొలగించండి.

(ప్రజా సాహిత్యమంటే పీడిత జన సాహిత్యమని నాకు మొదట స్ఫురించింది. అనగా వర్గ సాహిత్యం. కానీ యిష్వుడు సందేహం వస్తున్నది.

కాశీ [క్రిష్టమాచార్యులు అని నీవు రాసినావు. కానీ “ఆంధ్రప్రదేశ్‌ దర్శినీ'లో క్రిష్టాబార్యులు అని వుంది. యేదైనా పెద్ద నష్టమేమి లేదులే.

శుభాకాంక్షలు, ఆర్‌. రామచంద్రారెడ్డి

218 హైదరాబాదు 15-3-80 మి[తులు వేజణుగోపాల్‌గారికి మో ఉత్తరం అందింది. ఆవిష్కరణ సభకు తప్పక వస్తాను. యీ మధ్య నా అడ్రసు మారింది. అప్పుడున్న ప్రాంతానికి దగ్గరలోనే యిషప్పుడున్న యిల్లుకూడా. మనం హోటల్లో కూర్చొని టీ తాగినాము గుర్తుందా? ఆ హోటల్‌ పేరు 5[1811గ28/ 08/86 ఆ హోటల్‌ దగ్గరికివచ్చి అటూ యిటూ చూస్తే, ర॥ ౧. 11. 2660౪ అనే బోర్డు కనిపిస్తుంది. అదే మాయిల్లు. గ. [1. ౧666 మా అబ్బాయి. శ్రీనగర్‌ కాలనీకి పోయే రోడ్డులో యెడమ వైపున మొట్ట మొదటి యిల్లే మాది. కింద దుకాణాలు వున్నాయి. మేడమోిద మా కాపురం. వీల్తెతే యొప్పుడైనా రండి. శభాకాంక్షలు రా, రామచంద్రారెడ్డి. హైదరాబాదు 9-2=లి5్‌ మీక్రులు వేణుగోపాల్‌గారికి మీ జాబు నీన్న అందింది. మిరు గత నవంబర్‌లో నా కోసం వచ్చినట్లు వీశ్వనాథరెడ్డి ద్వారా అప్పుడే విన్నాను. నేను నవంబర్‌ 4ఓన తేదీనాడే యిలు డె రా మారినాను. మిరు పంపిన యింత పెద్ద (శ్నావళికి సమాధానాలు రాయాలంటే నాకు కనీసం ఒక రోజంతా పట్టేటట్లుంది. నాకు ప్రస్తుతం అంత తీరికలేదు. యింకా 8, 4 వారాలదాకా నాకు చాలా అర్జంటుగా పూలర్తిచేయవలసిన పని వుంది - యేదో అనువాదం పని. మా ప్రశ్నలలో కొన్నిటికి దీర్హంగా ఆలోచించీ జవాబులు చెవ్పవలసి వుంది. అనగా, తగిన వ్యవధి వుంటే తప్ప పాటికి జవాబు చెప్పలేను,

219

యింతకూ నన్ను గురించి వ్యాసం రాయాలని మోకు యెందుకు ఆలోచన పుట్టింది? రాజకీయ నాయకుల గురించో, గొప్ప ఉద్యమకారుల గురించో రాయవచ్చు గానీ, నన్ను గురించి రాయవలసిన విశేషాలు యే మున్నాయని? అందులోనూ. దినపత్రికలో రాయడమేమిటి? యే సాహిత్య పత్రికలోనో అయితే నా సాహిత్య వ్యాసంగం గురించి కొంత రాసినా అర్ధముంటుంది.

అంతే కాదు - మోరు నన్ను గురించి వ్యాసం రాసి పంపితే అది “ఉదయంిలో అచ్బవుతుందనే హామి యేమైనా వుందా? అది (ప్రచురణార్హం కాదని సంపాదకుల వారి ఘనమైన బుద్ధికి తోస్తే, అది నాకు అవమానమో కాదో గానీ, మికు తప్పక అవమానంగానే వుంటుంది. “సంపాదకుడంటే నా కింపారెడు భక్తిగలదు........” అనే శ్రీ శ్రీ పద్యం జ్ఞాపకం తెచ్చుకోండి.

మిమ్మల్ని కలుసుకోవాలని నాకూ కోరిక వుంది. మోరు యెప్పుడైనా హైదరాబాదుకు వస్తే మాయింటికి రావడానికి ప్రయత్నించండి. మికు మా సైదాబాద్‌ కాలనీతో పరిచయం వుండదు గనుక, మా యిల్లు కనుక్కోవడం మోకు కష్టంగా వుంటుంది. కనుక మారు ముందు విశ్వనాథ రెడ్డిగారికి (0068౧ ౮౧|౫ఆ:|/ కి) ఫోన్‌ చేసి, లేదా ఆయన్ను కలుసుకొని, వివరాలు తెలుసుకోండి. ఆయనకు వీలుంటే ఆయనతో కలిసి వస్తే మరీ సులభంగా వుంటుంది. ఆయన ఫోన్‌ నంబరు 80210

మో కోరిక తీర్చలేనందుకు క్షమించండి. యిటీవల నేనేమి రాయని మాట నిజమే. కొ కు సంపుటానికి రాసిందే ముఖ్యమైన రచన. అంతకు మునుపు రావిశాస్త్రి షష్టిపూర్తి సందర్భంగా వచ్చిన సూవెనీర్‌లో విన్నవ్యాసం రాసినాను. చాసో (చాగంటి సోమయాజులు) 70వ. జన్మదిన సందర్భంగా రాబోతున్న సూవెనీర్‌కు యిటీవలనే విన్నవ్యాసం రాసినాను. అది యింకా వెలువడలేదు.

శుభాకాంక్షలు, రా, రామచంద్రారెడ్డి.

220 హైదరాబాద్‌ 19-8-85 మో జాబు నిన్న అందింది. మిరు అంతకుముందు రాసిన జాబు కూడా అందింది - అయితే నేను మా ప్రశ్నావళికి సమాధానాలు యిచ్చిన కవరు పోస్టు చేసిన తర్వాత గంటకు చేరింది. (యిక్కడ 12 గంటలలోపల మాకు పోస్టు అందదు.)

క్విట్‌ ఇండియా ఉద్యమం 1942 ఆగస్టులో [హ్రారంభమైంది. నేను ఇంజనీరింగు కాలేజినుండి బహిష్కురింపబడింది 1941 జనవరిలో నను కుంటాను (లేదా ఫిబ్రవరిలో). యేమైనా 1940, 41 అకడెమిక్‌ సంవత్సరం అంతందాకా నేను కాలేజిలో లేను.

1940 నవంబర్‌లో వ్యష్టి సత్యాగ్రహోద్యమం (ప్రారంభమైంది. మాది విద్యార్థి ఉద్యమమే అయినప్పటికీ, ఆ రోజుల్లో విద్యార్ధి ఉద్యమానికి కూడా స్వాతంత పోరాటంతో అంతో యింతో (02015240౧8! గా కాక పోయినా 1660109168! గా) సంబంధం వుండేది. అప్పుడు విద్యార్థుల కందరికీ ఒకే సంఘం వుండేది. యిష్పటిలాగా కాంగగెస్‌ పార్టీది ఒకటీ, గ. 5.5 ది ఒకటీ, కమ్యూనిస్టులవి రెండూ-యిలా. పలుసంఘాలు లేవు. మొత్తం మాచ్‌ విద్యార్థి సంఘం మోద్‌ కమ్యూనిస్టుల ప్రభావం యెక్కువ వుండేది. నిజానికి శ్రమపడి విద్యార్థి సంఘాలు నిర్మించింది వాళ్లే. కాంగ్రెస్‌ నాయకులకు ఆ దృక్షేలేదు.

1067, 68 ఆమధ్య నేను విశాలాంధ్ర ప్రచురణాలయం కోనం “ప్రాచీన బర్మిత', “ఆధునిక చరిత్ర అనే పుస్తకాలు రెండు అనువాదం చేసినాను. మారు “(పావీన చరిత్ర చూసినట్టుంది, అవి రెండూ సోవియట్‌ యూనియన్‌ ...

శుభాకాంక్షలు రా, రామచంద్రారెడ్డి, ఠి

ఉత్తరం మిగతా భాగం లభ్యం కాలేదు,

221 సైచాబాదు కాలనీ, తి-4-రి5్‌ మిత్రులు వేణుగోపాల్‌ గారికి, అదివారం “ఉదయం'లో మో వ్యాసం చూసినాను. కృతజ్ఞతలు. సోమవారంనాడే మోకు జాబు రాదామనుకున్నాను గానీ, మోరే ముందు వ్‌ వ జాచేమైనా రాస్తారేమో అని ఆగినాను. వ్యాసం వున్నంతలో బాగుంది. కానీ, మిరు రాసింది అంతా అచ్బుయిందా, లేక సంపాదకు లేమైనా క త్తిరించినారా? శుభాకాంక్షలు రా. రామచం(దదారెడ్డి డి సై దాబాద్‌కాలనీ 13-8-86 మి(త్రులు వేణుగోపాల్‌ గారికి. మో జాబు అందింది. నాకు యెప్పుడైనా తీరికే. (పతి రోజూ తీరికే. యేమి పని చేయడం లేదు. ఫూర్తిగా విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నాను. నికీవ తేదీ (ఆదివారం) నాడు రండి. జడ్డిగారింటికి వెళ్టాము. మో కోసం యెదురు చూస్తుంటాను. నా వున కం 'ఆనువాద సమస్యలు" త్వరలోనే అచ్చు వేస్తామన్నారు. కానీ యింకా (ఢ్రైస్‌కు వెళ్లివట్లులేదు. సెష్టంబర్‌లో కాకపోయినా, అక్టోబర్‌లో నైనా మార్కెట్‌కు రావచ్చు. కాది రోజులుగా తెరపి లేకుండా ముసురు పట్టుకుంది. విశీవ తేదీనాడు తెరపిగావ్లుబే రండి. యిలాగే చినుకులు పడుతూవుంటే మిరు శ్రమపడి రావధు. యేమైనా, మారు వస్తే నాకేమీ అభ్యంతరంలేదు. శుభాకాంక్షలు రా, రామచం(దారెడ్గి, ఉం

222 హైదరాబాద్‌ 8-9-87 మిటత్రులు వేణుగోల్‌గారిక. వారం (కితం మోకు జాబు రాసినాను. చేరింది కదూ? ఆదివారం (6-9-77) నాటి “విశాలాం(ధ' దిన పతికలో “బోధ మల్చంబు గర్వ మభ్యున్నతంబు అనే శీర్షికతో బి. రామచంద్రరావు గారు రాసిన వ్యాసం చూసినారా? అది "“అనలనేతం"అని పేరు పెట్టుకున్న ఏవబికెకు గట్టి చెంపపెట్టుగా వుంది. అది మిరు తప్పక చదవాలి. ఆ వ్యాసం మోకు అక్కడ దొరకకపోతే నాకు జాబు రాయండి. నేను జిరాక్స్‌ కాపీ పంపుతాను. రామచంటద్రరావుగారు అ వ్యాసం రాయబోతున్నారని కూడా నాకు తెలియదు. ఆయన నాకు మిటక్రుడే. పూర్వం “విశాలాంధిలో చాలా యేండ్లు పనిచేసి, తరువాత కొన్నేండ్తు మద్రాసులో “సోవియట్‌ భూమి'లో పనిచేసి, యేడెనిమిదేండ్ల (క్రితం రిటై రైనాడు. తెలుగు సాహిత్యం బాగా చదువు కున్నవాడు. శుభాకాంక్షలు, రా, రామచంద్రారెడ్డి

223 (ప్రొద్దుటూరు 16-11-81

మిత్రులు రామక్రిష్ణగారికి,

నమస్కారాలు. యీ ఉత్తరం రాయడం అఆలస్యమైనందుకు క్షమించండి.

రెండు వారాల నుండి మో పుస్తకం చదువుతున్నాను. యీ నాటికిగాని అది పూర్తి కాలేదు. అందులో “ప్రభవిక్తూ, “స్వర్ణదేవతలు"కూ సంబంధించిన (కరణాలు కొంత కొంత మేరకు చదివినాను. “మహాన్రస్థానం గీతాలు"కు సంబంధించిన _పకరణాలు (వతి అక్షరమూ శ్రద్దగా వదివినాను. మి కృషి నిజంగా గొప్పది. ప్రతి గేయాన్నీ దాదాపు (పతి పచాన్నీ వ్యాఖ్యానింవిన మో శ్రద్ధనూ, శ్రమనూ అభినందించక తప్పదు. తెలుగు కవిత్వపు గత చరిత్రనూ, సమకాలిక వూర్వరంగాన్నీ, యూరప్‌ శిల్ప సిద్ధాంతాలనూ _ అన్నిటినీ సమగ్రంగా పరిశీలించి, శ్రీశ్రీ మిద వాటి (ప్రభావాలనూ, వాటిని వినియోగించు కోవడంలో శ్రీశ్రీ సామర్ధ్యాన్నీ మిరు విశ్లేషింవి చేసిన వ్యాఖ్యానాలు చాలా విలువైనవి. శ్రీశ్రీ చందస్సులకూ, ఆయన పద (ప్రయోగ పాటవానికీ మారివ్చిన వివరణలు తెలుగు సాహిత్యానికి గొప్ప కానుక.

మా వ్యాఖ్యానాలతోనూ, వివరణలతోనూ నేను యేకీభవించని సందర్భాలు కూడా వున్నాయి. సంజ్ఞావాదాన్ని (సింబాలిజంను) అడ్డం పెట్టుకొని, శ్రీశ్రీలోని (పతి ముఖ్యమైన మాటనూ దేనికో సింబల్‌గా మోరు వ్యాఖ్యానించిన పద్ధతి నాకేమి నచ్చలేదు. సింబాలిజంను గురించి నేను సాధికారంగా మాట్లాడలేనుగానీ, యెన్నోబోట్ల మిరు చేసిన ఊహలు నిరాధారంగానూ, మి వివరణలు హాస్యాసన్పదంగానూ వున్నట్లు నాకు అనిపించింది. దాదాపు (పతి గేయంలోనూ మోకు సింవాలిజంతో పాటు సోషలిజం కూడా కనిపించడం విత్రంగా వుంది. 1988 నాటి 'ఒకరాతి'లో “కరి కశేబరములా కదలదు-కొండ” అంటే, ఆకొండ “సమాజమే” అంటారు మోరు. ఆ గేయంలోని "నేను “శ్రామిక మానవుల నందరినీ స్పందింప జేస్తుంది” అంటారు “అకాళదీపం'లో "ఈ దురదృష్ట జీవియే కార్మికుడు కర్షకుడు, తాడితుడు, పీడితుడు” అంటారు. “ఆకాశతార సామ్యవాద వ్యవస్థ

224 ఏర్పడిన దేశానికీ, గదిలో దీపం బూర్జువా వ్యవస్థ ఉన్న దేశంలోని సామా న్యుడికీ ప్రతీకాలుగా కనిపిస్తాయి” అంటారు. ఒకవైపున “ఇదొక అధివాస్తవిక కల్పన కావడంవల్ల తర్కబద్ధత ఉండదు” అంటూనే, మరొకవై పున మోరీ వివరణలు యివ్వడం నాకేమో నచ్చలేదు. సోషలిజం, సించాలిజంల ప్రసక్తి లేకుండా “ఒకరాత్రి'కి, “ఆకాశదీపం'కూ అర్థమూ, విలువా వుండవంటారా? ఆలోచించండి. “జయఖేరి” అనేది కొంత నిగూఢమైన గేయమే. నేను చానికి అర్హం చెప్పలేను గానీ, మిరు వెచ్పే అర్థం మాత్రం నాకు తృప్పికరంగాలేదు.

“అవతలిగట్టు'అనే గేయంలో “అవతలిగట్టు”ను సామ్యవాద (ప్రపంచానికి ప్రతీక అని మొరనడం మరీ విడ్డూరంగా వుంది. ఆ గేయంలోని వాతావర జాన్నీ, గొంండ నూ బట్టి చూస్తే, అక్కడ సామ్యవాదం ధ్వనించే అవకాశం లేదని నేననుకుంటున్నాను.

“అవతారంలో పురాణదేవతలందరూ వున్నారు. పెద్దపెద్ద ప్రాఫెస ర్హందరూ ఆ దేవతలను (ప్రతీకలుగా వివరించడానికి (ప్రయత్నం చేసినారు. వాళ్ల వివరణలు మాకు నచ్చలేదుగానీ, మొత్తం మిద వాళ్లు అనుసరించిన మార్లాన్నే మిరూ అనుసరించినారు. నా (వశళ్న యేమిటంటే, యముని ముహిషపు లోహఘంటలూ, నరకలోకపు జాగిలమ్ములూ వగై రాలను వేటికో (పతీకలుగా కాక, యధాతధంగా స్వీకరిస్తే, అంబే కేవలం లోహ ఘంటలు గానే, .... జాగిలములుగానే అర్థం చేసుకుంటే, మొత్తం గేయానికి అరం యేర్పడదా అని, “వుడమితల్లికి పురిటినొప్పులు కొత్త సృష్టీని న్ఫురింపించాంది” అన్నప్పుడు నవసమాజ (ప్రసవ సమయమని స్పష్టంగా అర్ధమౌతున్నది. అనగా విప్ణప వాతావరణం. యముని మహిషపు లోహఘంటలూ, నరకలోక్షపు జాగిలమ్ములూ, వగైరా, వగైరా అన్నీ భయంకర, విన్మయంకర, సంభ మంకర శక్తులని అందరికీ తెలుసు. వాటిద్వారా విప వాతావరణం ధ్వని స్తున్నది. యిది నా వివరణ. యీ వివరణ మరీ సులభంగా వుంది కదూ?

ర్‌ ఏ న్నించినారు గడా-అందుకని, మరొక విషయం చూడండి. “అవతారం”లో “పుడమితలిక్సి పురిటి నొవ్వ్చులు”అనే మాటపుంది. “అభ్యుదయం'అనే గేయంలో “ఈనాడే నరజాతికి పరివర్తన, నవజీవన శభసమయం, అభ్యుదయం” అని వ్రంది.

225 “జ్వాలాతోరణంిలో “పుడమికి నేడే పుట్టినరోజట”అనివుంది. మూడింటిలోనూ ఒకే యితివృత్తం వుంది-నవసమాజ (పాదుర్భావం. మూడింటిలోనూ భయ విభమ వాతావరణం వుంది. మూడింటినీ కలిపి చదవండి. లోహఘంటలనూ, జాగిలాలనూ, హిరణ్య నేక్రునీ, (కుద్ధ వృకోదరునీ (ప్రతీకలుగా కాక యధా తధంగా (గ్రహింవినప్పుడే గేయాల తాత్పర్యం మరింత స్పష్టంగా భాసిస్తుందని మోరూ గమనించగలరు.

యీ విధంగా మి (పతీకవాదాత్మక వివరణలతో - చాదావు అన్నిటి తోనూ - నేను విభేదిస్తున్నాను. అన్నీ పట్టీ గట్టడం అనవసరం.

అవి పోతే, కొన్ని చిల్లర విషయాలు వెప్తాను. “జ్వాలాతోరణంిలో “సర్గవిలయ హేమంత వసంత...” అన్నబోట మిరు హేమంత శద్దాన్ని సరిగా - అర్ధం చేసుకోలేదు. యూరప్‌లో వసంతం నవజీవనానికీ, సృష్టికీ, హేమంతం మృత్యువుకూ, విలయానికీ (పసిద్ధమైనసంకేతాలు. అక్కడ చలికాలం అంత భయంకరంగా వుంటుంది. యెక్కడా పచ్చని ఆకుగానీ, గడ్డిపోచగానీ కనిపించదు. చెట్లన్నీ మోడువారి వుంటాయి. (11108708110౧) మళ్లీ వసంతంలో అన్నీ విగిరిస్తాయి. మన దేశంలో వసంతానికి కొంతైనా సాంకేతికార్థం వుంది గానీ, హేమంతానికి బొత్తిగాలేదు, అందువల్ల దాని సాంకేతికార్డం మోరు గమినించలేక పోయినారు. యూరప్‌ నం(ప్రదాయాలను శ్రీశ్రీ యథేచ్చగా వాడుకున్నాడు గదా. “నాకు గదులులేవు / నాకుషస్సులు లేవు / నేను హేమంత కృష్ణానంత శ+ర్వరిని'అని కృష్ణశాస్త్రి పాదంలో ఆ (ప్రతీకబ్భ్ళాయ వుందనుకుంటాను. “సుప్తాస్టికల'లో “నితాంత హేమంత...” అన్నచోట స్పష్టంగా ఆ (పతీకాత్మక అర్ధం వుంది. మా పుష్తకంలో 572వ పుటలో “జనార్ధనరావు మరణం వలన తెలుగులో సాహిత్యానికి హేమంతం ప్రాప్తించింది... "అన్న ఉల్లేఖనలోని భావం గమనించండి. యీ దృష్ట్యా, “సర్గ విలయ హేమంత వసంత ధ్వాంతకాంతి....” అన్న పాదాలకు మోరివ్చిన వివరణను దిద్దు కోవలసివుంది.

(పుట 5న) బుద్ధుని కాలంలోనే మాయావాదం వున్నట్టు రాసినారు. బుద్ధుని కర్మసిద్ధాంతాన్ని శంకరుడు తస్కరింవి, విష్పృతపరవి, వికృతవరచిన మాట నిజమే కానీ, బుద్ధుని నాటికి మాయావాదం లేదనుకుంటాను. ఫిలాసఫీ తెలిసినవాళ్లను అడగండి.

226 (పుట 461) తిక్కన, వేమన ఫ్యూడల్‌ నమజాన్ని మున్ముందుకు నడపడానికి (వ్రయత్నించారు,."అని అన్నారు. యీ విషయం న పాత్రే సందేహాస్పదం కాగా, తిక్కన పాత్ర సంపూర్ణంగా బూన్యం. తిక్క తెలుగు పదాలు యెక్కువగా వాడి, తెలుగుభాష కేదై నా సేవ చేసినాడనవచ్చు గానీ, పామాజికంగా చేసిందేమిటి? (పుట 62) “ప్రజలు పాత వ్యవస్థకు చెందినవారు గానూ, తాము కొత్త వ్యవస్టకు చెందినవారు గానూ ఉండాలని బూర్జువాలు ప్రయత్నిస్తారు,” ఆని ధి అన్నారు. యిది అర్థంలేని మాట. (ఉ76) 'దురదృష్టాలు'అనే మాటకు కొత్త అర్ధం-అసాధ్యమైన అర్ధం- కల్పించవలసిన అవసరమేమిటి? అది “దుర్‌దృష్టం"కాదు, “దురదృష్టం” (560) “అణుళ క్తి ఆవిష్కృతం కావడంతో ఉప[గహాలు (ప్రయోగింవ బడ్డాయి,”అన్నారు. ఉపగ్రహాలు అణుళక్తితో నడవడంలేదు గదా? (561) [10160616 ను పరమాణువు అన్నారు. అలా అయితే 8[0గ ను యేమంటారు? (608) “సామాజికులు"అనే మాట కొత్త అర్ధంలో వాడినారు. (604%) “కధావశిష్ణు"లంటే “కథగా (మాతమే) మిగిలినవాష్ట"అని కాదా? కీ రిశేషులు'అన్న పదం లాంటిదికదా? నేను మి పుస్తకమంతా (శోద్ధగా చదివినట్లు సాక్ష్యంగానై నా వుంటుందని యీ చిల్లర విషయాలు చెప్పినాను. లేక్రప్రోతే అనవసరమేమో, బెవరన మరొక విషయం: 'చేదుపాట'లో నిరాశావాదంలేదని మిరు వాదించడం యెందుకు? “వేదుపాట'అని శ్రీశ్రీ యేదానికి "పేరు పెట్టినాడు. నిరాశ వ్యక్తం చేయడం శ్రీశ్రీ కీర్తికి కళంకమనుకుంటున్నారా? శ్రీశ్రీ లోనైనా, యెవరిలోనైనా యెప్పుడైనా ఒకసారి ఒక్‌ గ౧9551గ015110౧006 వుండడం నేరమా? ఆ గేయాన్నీ, 'నిజంగానే'అనే గేయాన్నీ మిరు వ్యాఖ్యా నించిన తీరుచూస్తే, శ్రీశ్రీని హొగడడానికి మారు అడ్డదారులు తొక్కుతున్నా

227 రేమా అనిపిస్తుంది. ఆకాశమంత యొక్తువున్న శ్రీశ్రీని పొగడడానికి అడ్డదారులూ, వ్యకమార్గాలు అక్కరలేదు గదా. “ఒకరాత్రి'ని కూడా అలాంటి గొం౦6 తో (1041 ౧0౧-౧౦|1[081) రాసినా గేయంగా చూస్తే, సాగరమ్మూ కరికశేబరమూ (ప్రతీకలుగా కాక, స్వతహాగానే యెంతో అర్ధవంతంగా కనిపిస్తాయి చూడండి. యేమైనా, ప్రతీకవాదం పేరుతో శ్రీశ్రీ గేయాలను పొడుపుకతలుగానూ, (ప్రహేళికాలుగానూ మార్చకండి. శుభాకాంక్షలు రా. రామచందారెడ్డి

228 (ప్రొద్దుటూరు తీంషమేంరిని మిత్రులు ఆర్వియార్‌గారికి, మో ఉత్తరం [తమారా ఉత్తరంతో సహా - అందింది. అది హైదరాబాదులో శివ తేదీన పోస్టయింది.] నాకు నిన్న (8వ తేదీ) సాయం[తం అందింది. మా కోరిక మేరకు వెంటనే సమాధానం యిస్తున్నాను.

తీం్రం 01 6౧119016౧౧౭౧1 అనే ౧౧856 నాకు యింతవరకు యెొదు రైనట్లు జ్ఞాపకం లేదు. కానీ 6౧13062౧గ=౧౯ అనే మాట అప్పుడప్పుడు యెదురైైంది. దానికి తెలుగులో యేమన్నానో సరిగా గుర్తులేదు కానీ, విజ్ఞాన (ప్రబోధం అని వుండవచ్చు.

౬౧10019౧66 ౧90౧16 అనే దానికి “విజ్ఞాన (పబుద్ధులు' అని అన్నాను, ఇది స్పష్టంగా జ్ఞాపకం వుంది. యీ నుడికారం నేను మాస్కోకు పోకముంచే సృష్టించుకున్నాను. “సంవేదన'లో మహీధర నవల “స్వయం వరణం” మిద రాసిన సమిక్షలో యీ నాటి యువతీయువకులు బూరువా విజాన ప్రబుద్ధులు” అన్నాను అక్కడ “00076019 6౧119[/6౧౧౧౪౧1 'హొందినవాస్ట” అనే నా ఉద్దేశం.

కనుక &ం6 0 60118%16౧౧౧౭౧1 అంటే “విజ్ఞాన (ప్రబుధ యుగంి అనవచ్చు కదా. బోధ పొందినవాడు బుద్ధుడు, (సంస్కృతంలో “బుద్ద') (ప్రబోధం పొందినవాడు (ప్రబుద్ధుడు. (సంస్కృతంలో “వబుద్ధ) బోధించేవాడు బోద్ధ, లేక బోధకుడు. ప్రబోధించేవాడు (పబోద్ధ, లేక ప్రబోధకుడు.

కానీ, 6౧11901606? అనే మాట నాకు ఒకటి రెండు సారు యెదుర నప్పుడు, పై మాటలు వాడకుండా "విజ్ఞాన భాస్కరులు అన్నాను. యింకా ఉదాత్తంగా (10[0/ గా) వుండాలనే ఉద్దేశంతో అలా అన్నాను.

[6౧0౧ గ|50గ/ లో వోల్టేర్‌, రూసో, క్రీడైరాట్‌ తెలును కదా. వాళ్లనూ, ఆ యుగానికి చెందిన అలాంటి మరి కొందరినీ ౯౧16016౧65 అంటారు. అప్పుడు 0680118] ౬ రాస్తారు. అనగా ౧౦౧౧౦౧ ౧౦౪౧ గా కాక, ఒక బృందానికి పేరుగా, ౧౦౦౪ ౧౦౪౫ వాడుతారన్నమాట, బహుశా ఆ యుగాన్ని (18వ శతాచ్ధినిి ఉం౭ 01 5010016006౧1 అంటారేమో.

2295 రగం!4 0160110౧08౧/ లో ౪18 [501906౧౧౪౧ (0201141 కు = 1841 69౧1460౧/ 0011030007 21686617 ౧|201౧6 ₹+00 గ౧4౦౧ 6౧౧౧8515 0౧ ౧625900 ౭౧6 1౧6|౫'64౮౭115౧౧ 8081056 8610౧ అని వుంది. యిక్కడి (ఫ్రాన్సు (ప్రస్తావన లేదుగానీ, ౬౧19118౧85 అనే వాళ్లు యింగ్లాండు చరిితలో మనకెక్కడా కనిపించరు, (ఫాన్సు చరిత్రలోనే కనిపిస్తారు.

యింకా వివరాలు కావాలంటే మీ లై బరీలో 6౧౦౪౦10౧66|4లో కూడా వున్నాయి, వెళ్లి చూడండి.

50110016౧6/5 అనేది ౧౦౧౪? ౧౦౪౧ గా వచ్చినందువల్లనే నేను విజాన (ప్రబోధకులు అనకుండా, విజ్ఞాన ఛాస్కరులు అన్నాను. న

జిర6 0 5౧1160480౧౧6౧1 అంటే విజ్ఞాన (ప్రబుద్ధ యుగం అని పెన చెప్పినాను. దాని అర్ధం 9౧|19౧+6౧౧౧౪9౧€ పొందిన యుగం అని, అలా కాక, విజ్ఞాన (ప్రబోధ యుగం అని కూడా అనవచ్చు. అంటే 3౧118[660౧౧౧6౧1 సాగుతున్న యుగం అని.

11996 01 66౧౫: 66౧1౧” కి కులీనులు అనవచ్చు. [1691 అంటే గూడు (కులాయం) అనవచ్చు గానీ, 66[092100/ 98096 తెలుగులోరాదు. ఆ $6౧596 రావాలంటే నాకేమి తోచడం లేదు. గుహ అంటే బాగుంటుందేమో ఆలో వించండి.

0%11679% 8౫6 6౦89 46066 1౧10 9౯61 లాంటి వాక్యాలు నాకూ ెండు మూడుసార్లు యెదురై నాయి. నేను లక్ష్మ్మణరావుగారిలాగె ఒకే [క్రియతో (పరిగెతారు) వాక్యం రాసినాను. తెలుగుభాష అరకొరతనం (1౧86460420) మోద కోపంతో అలాగే వుండనీ లెమ్మని రాసివాను. విశ్వం దగ్గర ఒకసారి యీ నమస్య చర్చకు వచ్చింది. “పిల్లలూ, కుక్కలూ వీధిలోకి పరిగెత్తడం జరిగింది” అనాలంటాడు విశ్వం. వ్యాకరణ దోషం పరిహరింపబడింది కానీ, వాక్యం నాకు నచ్చలేదు. పిల్లలూ పరిగెత్తారు, కుక్కలూ పరిగెత్తాయి”- అని రెండు (క్రియలు వాడడం కూడా నాకు తృ ప్తికరంగా లేదు. అందుకనే, ఒక విధంగా వచిరాకుతోనే, లక్ష్మణరావుగారి లాగే రాసేసినాను, నిజం చెప్పాలంటే, యిలాంటి సందర్భాలలో వ్యాకరణాన్నే సంస్కరించాలని నా ఉద్ధేశం, అనగా, యిలాంటి సందర్భాలలో ఒకే [క్రియ - పులింగ (క్రియ - వాడవచ్చునని ఒక నియమం పెట్టేస్తే సరిపోతుంది.

230

నా “అనువాద సమస్యలు'"లో యీ భాషా, వ్యాకరణ సంస్కరణనుకూడా చర్చించాలని అనుకుంటున్నాను. అయిదారు వారాలుగా ఆరచన పక్కన పెట్టేసినాను. ఆరోగ్యం (అంబే ఓపికే) సరిగా లేనందున, తొందరేముందితే అని పక్కన పెట్దేసినాను. యీ లోగా కొ. కు. అయిదవ సంపుటానికి ముందు మాట రాయవలసివుంది. ఆ తరువాత గానీ మళ్లీ అనువాద సమస్యలు యొక్తుకోను.

నాగిరెడ్డితో పంపిన కానుకకు కృతజ్ఞతలు. దానికోసం నేను త్వరలోనే కడపకు పోయిరావాలి, లేకపోతే యేదైనా ప్రమాదం జరగవచ్చు గదా.

యీ రోజుకు యింక రాసే ఓపికలేదు. కనుక

శభాకాంక్షలు, ఛా, రామచం(దారెడ్డి

231 సెదావాదు కాలనీ, 1-8-86

మిత్రుడు పద్మనాభరెడ్డికి,

నీవు యిల్లు మారినావట గదా. నీకొత్త అడ్రసు తలియనందున యీ జాబు వెంకటరెడ్డి ద్వారా నీకు పంపుతున్నాను. నీవు యిటీవల హైదరాబాదుకు వచ్చి వెళ్లినావట గదా - విశ్వం చెప్పినాడు.

నేను రాస్తున్న పుస్తకం-అనువాద సమస్యలు- 181౯ 600౫ చేస్తున్నాను. అంటే రెండు మూడు వారాలలో పుస్తకం (పెస్‌కు రెడీగా వుంటుంది. కానీ, విశ్వం దాన్ని సమ(గంగా, 6/1141681! గా చూడడానికి మరొక వారమో, రెండు వారాలో పట్టవచ్చు. యేమైనా, దాని (ప్రచురణ గురించి సీరియస్‌గా ఆలోవించ వలసిన సమయం వచ్చింది. డబ్బు వుంటే మనమే వేసుకోవడం మంవిదని విశ్వం కూడా అంటున్నాడు. హైదరాబాదులో అచ్చు వేయిస్తే, (ప్రూప్లులు వగైరా (ప్రెస్‌ పని చబూసుకోడానికివిశ్వం శిష్యుడు రమణ వున్నాడు. రమణ కిప్పుడు 006౧ ౮౧1౪6/౪18/ లో పర్మనెంటు ఉద్యోగం వచ్చింది. యిక మిగిలింది డబ్బు సమస్యే.

నేను రాస్తున్న పుస్తకం వాలా 'పెద్దదయ్యేటట్లు వుంది. 800 "పేజీలు కావచ్చు; 400 పేజీలు కూడా కావచ్చునేమో. ౯41౧౦౦౧౫ చేసిన తర్వాత, విశ్వంతో సంప్రదించి, పుస్తకంలో యేమైనా కత్తరింపులు చేయడానికి వీలుందేమో చూస్తాను. యేమైనా వెయ్యి కాపీలు వేయాలన్నా పదివేల రూపాయలకు ఫైగానే కావలసివుంటుందేమో. 800 పేజీల పుస్తకానికి వెయ్యి కాపీలకు ౪౯2౧౧6? తో సహా ేపరుకూ, (ప్రింటింగుకూ మొత్తం యెంత అవుతుందో ప్రొద్దుటూరులో విచారించు. మరి నీవు యెంత డబ్బు పెట్టగలవో చెప్పు. ౦౧౪౭౧ ఆ౮౧౫౪6౯౩1౧/ లో 12091840౧0 లో 5౯091-6/46602146 0౧10౧8 (2 ౪768? 6006156) (ప్రారంభిస్తారట దానివల్ల మన పుస్తకానికి కొంత డిమాండు వుండవచ్చు. అయినా దానిమొోద మనం పెద్దగా ఆశలు పెట్టుకోలేము గదా. కనుక వెయ్యి కాపీలు అమ్ముకోడానికైనా కొన్నేండ్డు - మూడు నాలుగేండై నా - పట్టవచ్చు. సెద్దమొత్తం పెట్టుబడిగా పెట్టేటప్పుడు యివన్నీ ఆలోవించుకోవాలి గదా.

232

మధుకు ఇరాన్‌లో ఉద్యోగం రాలేదు. కానీ లిబియాలో వచ్చింది - ౭౧౧01౧(౧6౧( 0:646/5 వచ్చినాయి. వీసా రావడానికి యింకా కొంతకాలం పట్టుతుంది. యేమైనా మూడు నెలలలోపల లిబియాకు పోతాడు. సుభాషిణి సేలవుమోద వచ్చింది. మార్చి 17న మళ్లీ ఇరాన్‌కు పోతుంది.

పుస్తకం మనమే (పచురింవినా, దాన్ని అమ్మే పని మళ్లీ “విశాలాంధ్ర"కు అప్పగించ వలసిందే. మనం అమ్ముకోలేము గదా.

సరే, అన్నీ ఆలోచించి త్వరగా జవాబురాయి. నా ఆరోగ్యం అంతంత మాత్రంగానే వుంది. ముఖ్యంగా ఒళ్టు బలహీనమై పోయింది. రోజుకు మూడు, నాలుగు గంటలకంటె యొక్కువసేపు పనివేసే స్టితిలోలేను. అందువల్లనే యూ పుస్తకం పూర్తిచేయడానికి యింతకాలం పట్టింది.

శుభాకాంక్షలు రా. రామచంద్రారెడ్డి

233 హైదరాబాద్‌ 10-6-87 మి్యకుడు పద్మనాభరెడ్డికి. సీకు జాబు రాయక చాలా రోజులైంది. యీ వేసవిలో నీవు వస్తానని వెప్పినావు. కానీ రాలేక పోయినావు. అది సరే. యీ దినం నా పుస్తకం “అనువాద సమస్యలు” గి౭౮6. 8001-౯056 లో నీకు ఒక కాపీ పంపుతున్నాను. నిజానికి పుస్తకం ఏ(యైల్‌ అఖరులో విడుదల అయింది. మేనెలలో నీవు రాకపోయినా, తెలుగు పండిట్‌ వెంకటరెడ్డి తప్పక యిక్కడికి వస్తాడనీ, అతని ద్వారా నీకు పుస్తకం పంపవచ్చుననీ అనుకున్నాను. అతను రానేలేదు. యింక రాడని అర్ధమైంది. అందువల్ల యిష్పుడు పోస్టులో పంపుతున్నాను. తీరికగా చదివి పుస్తకం గురించి నివేమైనా చెప్పదలబభుకుంటే జాబురాయి. నీ మిత్రుడు కేశవరెడ్డికి చురకలు తగిలించినాను - ఘాటుగా కాదులే. యేమైనా పుస్తకం అందిన్నఖైనా తెలుపు. శుభాకాంక్షలు రా. రామచంద్రారెడ్డి,

234 హైదరాబాదు 26-8-87 మి(క్రుడు పద్మనాభునికి, రెండు నెలల కితం నాపుస్తకం అందిన తర్వాత నీవు జాబు రాసినావు. ఆ తరువాత నేనూ రాయలేదు, నీవూ రాయలేదు. నీవు వస్తావేమో అనుకుంటే, రానేలేదు. మధు లిచియాలోనూ, సుభాషిణి యిరాన్‌లోనూ వున్నారు. సుభాషిణి మొన్న జూన్‌లోవచ్చి, ఒక నెల వుండి మళీ జూలైలో వెళ్లిపోయింది. మధు యిప్పుడే వచ్చే అవకాశం లేదు. 2అశోకుడు యెమ్మిగనూరులోనే వున్నాడు, యీ నెల (ఆగస్టు) ఆఖరుకు నీ అర్థిక పరిస్థితి ఒక కొలిక్కి వస్తుందసీ, అళోకునికి డబ్బు సర్దగలననీ నీవు రెండు నెలలక్రితం రాసినావు. మరియిష్పుడు నీ పరిస్థితి యెలా వుందో, వీలై తే త్వరలో అయిదువేల రూపాయలు పంపించు. అేదా యెంత సాధ్యమైతే అంత. డబ్బు 6705566 012/1 ద్వారా నాకే పంపించు. రామప్ప యెక్కడున్నాడో - గుంతకల్లులోనా, అనంతపురంలోనా _ తెలియదు. విశ్వం కూడా తనకు తలియదన్నాడు. నా పుస్తకం చదివినావు గదా? నీ సలహాలేమైనా వుంటే చెప్పు. మొత్తం మోద జర్నలిస్ట్‌, అకడెమిక్‌ వర్ణాలలో పుస్తకం చాలా అలజడి కలిగించింది. జవాబు రాయి. శభాకాంక్షలు రా. రామచం(దారెడి. న్‌ శరా కా చిన్నకోడలు £ఠా. రా, పెద్దకుమూరుడు

235 హెదరాబాదు 21-9-87 మి[క్రుడు పద్మనాభునికి, పోయిన నెల ఆఖరులో నీకు జాబు రాసినాను - ప్రొద్ధుటూరి అడ్రసుకే. అది చేరిందో లేదో, నాకు జవాబు రాలేదు. క్ష ఆగస్టు నెల ఆఖరికల్లా సీ అర్థిక సమస్యలు ఒక కొలిక్కి వస్తాయని సీవ్ర సుమారు మూడు నెలల [క్రితం రాసిన జాబులో అన్నావు. ఆవిషయం నీకు జ్ఞాపకం చేస్తూ పోయిన సారి జాబు రాసినాను. వీలైతే త్వరలో డబ్బు సర్దడానికి (ప్రయత్నం చేయి. యేమైనా వెంటనే జవాబు రాయి. విశేషాలేమి లేవు. విశ్వం కూడా కనిపించడం చాలా అరుదయింది. అతనికి పని యెక్కువగా వున్నట్లుంది. శుభాకాంక్షలు, ఆర్‌. రామచంద్రారెడ్డి

236 హదరాభాదు “18-8-88 శ్రీ వెంకటరమణగారికి ఉగాది చభాకాంక్షలు,

నా అడసు మికు మిత్రులు అమ్మంగి వేణుగోపాల్‌ చ్వారా తెలిసి వుంటుందనుకుంటాను:. ఆయనకు కూడా నా చభాకాంక్షలు తెలుపండి,

శరత్‌ రచనలు నేను యెప్పుడో చాలాకాలం [కితం చదివినాను. 80 యేండకు వైగా అయివుంటుంది. శేష ప్రశ్న' మాత్రమే యిటీవల మళ్లీ చదివీనాను.) కాబట్టి ఆయన రచనల గురించి స్పష్టంగా చెప్పలేను. అయినా, మోరు అడిగినారు గనుక, నా అభిప్రాయాలు చెప్తాను.

“తెలుగు సాహిత్యంపై శరత్‌ [పభావం” అన్న అంశంమిద పరిశోధన చేయబోవడం - ఒక విధంగా - ఉచితమైన పనికాదు. మోరు యిటీవలి నాలుగు దశాబ్దాల తెలుగు సాహిత్యమంతా చదివి వుంటే వదివి వుండవచ్చు గానీ, శరత్‌ సాహిత్యమంతా చదివినారా? అయన రచనలన్నీ తెలుగులోకి వచ్చినాయో లేదో కూడా నాకు తెలియదు. మికు బెంగాలీ భాష రాదు కదా? అనేక విషయాలమిద శరత్‌ భావాలేమిటో మికు తెలునుక్షునే అవకాశ ముందా? ఆయన భావాలలో మొదటి రచనలకూ, వివరం రచనలకూ మధ్య మార్చు యేమైనా వుంటే మారు దాన్ని గమనించి, (గ్రహించి, విశ్లేషించి, వివరించగలరా? “దేవదాను'లోని పార్వతినీ, “శేషప్రశ్న'లోని క్రవులనూ పోల్చి చూడండి - నా ప్న కామైనా అర్ధమౌతుంది.

యిక మో (వపళ్నలకు నా జవాబులు.

శరత్‌బాబు బాలా గొప్ప రచయిత,

న. తెలుగు రచయితలమిద శరత్‌ (ప్రభావం నా దృ్టీక్రి యెప్పుడూ రాలేదు. ఆయనను అనుకరించడానికి తెలుగు రచయిత లెవరె నా (థయత్నింవినారేమో గానీ, వాళ్లు పేరులోకి రాలేదుగా. ల

తి. చలాన్ని ఆంధా శరక్‌ అని అనడం అర్ధం లేనిమాట. యిద్దరి రబనల్లోనూ స్త్రీలకు [ప్రాముఖ్యం వుండడం తప్ప, మరే పోలికా లేదు రత బౌబులో “లోతు” లేదని చలమే ఒక చోట అన్నాడు (యెక్కడో న్లాక్స గుర్తు

237 లేదు.) అది కూడా న్యాయమైన మాట కాదు. “శేష(ప్రశ్ని మళ్లీ చదవండి, చలంకు కూడా తల తిరిగేటంత లోతు అందులో వుంది.

తెలుగు రచయితలలో కొందరు చలాన్ని అనుసరింబినారు, లేదా అనుకరించినారు = అత ఒక విధంగానూ, రంగనాయకమ్మ మరొక విధంగానూ. మరి కొందరు అనుకరించబోయి బూతు కధలు రాసినారు. [అత రచనల్లోనూ, రంగనాయకమ్మ రచనల్లోనూ నేను దశాంశం కూడా చదవలేదు. నాకు అసహ్యం. కనుక నా అభిప్రాయాలను స్థూలంగా మాత్రమే స్వీకరించండి") యిక శరత్‌ను తెలుగు రచయితలెవ్వరూ అనుకరించినట్లు లేదు - అంటే 3600855161 గా.
అడవి బాపిరాజు మిద శరత్‌ (ప్రభావం యేమి లేనట్లే. అయినా, శరత్‌ సాహిత్యం తెలుగులోకి రాకముందే బాపిరాజు పసిద్ధుడెనాడను కుంటాను. 08169 నాకు గుర్తులేవు - మీరే చూడండి.
శరత్‌ నవలలను నాటకాలుగా కొకు మార్చినట్లు నాకు తెలియదు, నేనెప్పుడు చూడలేదు. శరత్‌నుంచి కొ కు యేమో స్వీకరించలేదు. కొకు దాదాపు మొదటినుంచి భౌతికవాది. శరత్‌ (ప్రారంభ దశలో పరమ 'సెంటిమెంటలిస్టు.

శుభాకాంక్షలు, రా. రామచంద్రారెడ్డి.

238 హైదరాబాదు 9-4-88 మిత్రులు మావిరెడ్డిగారికి, శుభాకాంక్షలు. మో జాబు వచ్చి నెల కావస్తున్నది. మరు అంతకు ముందు రాసిన జాబుకు కూడా నేను జవాబు రాయలేదు. కారణమేమో లేదు. నవాయవలసిన విశేషాలేమీ లేవు. అంతకంటె ముఖ్యమైనది యేమిటంటే, నా అనారోగ్యం. శరీరం యెప్పుడూ నీరసంగా వుంటుంది. యెంతో అవసర ముంటే తప్ప జాబులు రాసే చిన్న పనికూడా వాయిదాలు వేస్తుంటాను. అంటే, జాబులు రాయడానికి కూడా ఓపిక వుండడం లేదు. యీరోజు యొలాగో ఓపిక చేసుకొని మికు రాస్తున్నాను. యీ సారి మిరు హైదరాబాదుకు వచ్చినప్పుడు తప్పక కనిపించండి. కానీ మిరు నా యిల్లు యెలా కనుక్కుంటారు? విశ్వనాథ రెడ్డిని పట్టుకుంటే మా పని సులభమౌతుంది, విశ్వనాథరెడ్డి మి వెంట రాలేకపోయినా, రమణ అనే తెలుగు లెక్సరర్‌ను మో వెంట పంపుతాడు. మీరు ఒక్కరే మా యింటికి రావాలంటే కష్టమే. ఆరోగ్యం బాగ లేక పుస్తకాలు కూడా యేమి చదవడం లేదు. ||| మోద మిరు పంపిన సోవియట్‌ పుస్తకం యింకా అలాగే వుంది. తీరికగా చదువుతాను లెండి. - శుభాకాంక్షలు రా, రామచంద్రారెడ్డి

239 కడప ని2ి-7-68 *₹౮2 47008 ౦౯ కి053ఓ1041710% మహాశయా,

మా “సంవేదన' రెండవ సంచికను గత *ఆదివారం “విశాలాంధిలో విపులంగా సమోక్షించినందుకు, మోకూ, సమిాక్ష్మకులైన మూూర్తిగారికి కృతజతలు.

ఖా

“సాహిత్యంలో దృక్పధాలు అన్న ఆర్‌ యస్‌. సుదర్శనంగారి (గంధాన్ని విమర్శిస్తూ నేను తెలుగు దేశంలో మేధావులు తక్కువ అన్న వాక్యంతో (ప్రారంభించినాను. యీామాటకు మూ ర్రిగారు. ఆక్షేపణ తెలిపినందుకు సంతోషం. యెందుకంటే తెలుగు దేశంలో మేధావులు తక్కువ అనే నేను బాధపడుతున్నాను గానీ, మేధావులు యెక్కువగా వున్నారంటే నా కంటే సంతోషించే వాడుండడు గదా.

“లోత్తెన సాహిత్య విమర్శకు పూనుకునేవారు తరచు కొన్ని (ప్రమాదాలకు లోనౌతూ వుంటారు” అంటూ మ్వూర్తిగారు “ఏ రచయితను ఆ రచయిత దృక్కోణం నుండే పరిశీలించాలంటూ ఒక నూీకరణ చేశారు,” అని నా మాద ఒక విమర్శ చేసినారు. నిజానికి ఏ రచయితను ఆ రచయిత దృక్కోణంనుంచే పరిశీలించాలనే సూత్రీకరణ చేసింది నేను కాదు. అది చేసింది ఆర్‌. ఎస్‌. నుదర్శనంగారు. తమ సూత్రీకరణను తామే వుల్లంఘించినారనేదే సుదర్శనంగారి మోద నేను చేసిన విమర్శ. దిన, వార పతికల్లోని వృత్తి విమర్శకులకు పుస్తకాలు చదవకుండానే విమర్శించడం అలవాటయి వుండవచ్చు. కనీసం “లోతైన సాహిత్య విమర్శకు పూనుకునే" పత్రికలను సమిోక్షించేటప్పుడయినా మూర్తిగారు కొంచెం శ్రద్ధగా పత్రికను బదివివుంటే బాగుండేది.

“తెలుగుదేశంలో మేధాపులు తక్కువ” అన్నందుకు పశ్చాతాపపడుతూ, తెలుగు దేశంలో నిజంగా గొవ్ప్చ మేధావులున్నారని అంగీకరిస్తున్నాను.

నమస్కారాలు రా. రామచంద్రారెడ్డి, *లీ!./.08 నాటీ *విళాలాం[ ధి

240 08౭27 1. 9, 1018 ఇలీంంగ 158 ౧౫ 12165 ౪/౦గ.. ౧౧౦0800 1069 1896 1౧ ౧౧ 116 10858 1686 11. 7000600౧ 1౧6 5౪0]1601 19 2686460౧10 1 ౧౭6 ౪1160 110 8 2 080 ౧౧౩65 11 న18256472016 ౧6861౧0. 516256 ౧0౪౪ ౧౧ 2606855 0/6౧ 0910౪ 70౪/5 గి. ౧౭౧౩౦౧8౧౮8 గంర6౪ జ2-6-87 73, 5.6. ౪. 606100. ౭66! 4౧౧82౧). 0/606'2036-500660. చ్‌ దాది ఈ జ్రనువాద్‌ సమస్యలు, య

241 హైదరాబాద్‌ 16-7-87 శ్రీ వి. వి. యన్‌. మూరర్తిగారికి. నమస్కారాలు. నా జవాబు కొరకు యెదురుమూసి యదురుచూసి, బహుశా మోరు ఆశ వదలుకొని వుంటారు. యింత ఆలస్యంగా రాస్తున్నందుకు క్షమించండి. మిరు మే20న రాసిన జాబు నాకు విళ్వనాథరెడ్డిగారి చ్వారా అందడమే ఆలస్యంగా - జూన్‌ మధ్యలో - అందింది. మోకు దీర మెన జవాబు రాయవలసిన అవసరం కనిపించి, అప్పుడు నేను యేదో తొందర పనిమోద వుండి తీరికలేనందున, ఆపని అయిన తర్వాత రాయవచ్చు లెమ్మని వాయిదా వేసుకున్నాను. యీ లోపల జబ్బుచేసి 10, 12 రోజులు యేపనీ చేయలేని స్థితిలో వుండినాను. యీ రోజు ఓపిక చేనుకొని మోకు నేను యింగ్రీషులో కొత్త పదాలను ఆహ్వానిస్తున్నాననీ, కానీ తెలుగులో వాటిని వ్యతిరేకిస్తున్నాననీ మూరు అనుకోవడం న్యాయంకాదు. మోరు నన్ను అపార్థం చేసుకున్నట్లుంది. నేను అపశబ్దాలకు మాత్రమే వ్యతిరేకం, కొత్త వదాలకు కాదు. “అయిష్టత” అనేది (నా అభిప్రాయంలో) భరించరాని అప శబ్దం, “యిష్టంలో లేని తకారం “అయిష్టంిలోకి యెందుకు రావాలి? “యిష్టాయిష్టాలు అనేది మామూలు జనం వాడేమూటే. వ్యాకరణబద్ధంగా రాయదలచుకున్నవాట్లు “యిష్టానిష్టాలు' అంటారు. యెలా అన్నా నాకు అభ్యంతరంలేదు. “యిష్టాయిష్టాలు' అనేదే యెక్కువగా వ్యవహారంలోవుంది. “పాధాన్యతి, "ప్రాముఖ్యత" కూడా వ్యాకరణం దృష్ట్యా తప్పులే. కానీ నూటికి తొంచైమంది రచయితలు వాటిని వాడుళున్నారు. కనుక వాటిని పరిహరించడం యిక సాధ్యం కాకపోవచ్చునని అన్నాను. మిశ్రమ సమాసాల (అకాశ పందిరి) విషయంలో యే పండితులూ యిదమిళ్టంగా నిర్ణయం చేయలేరు. యెందుకంటే, కొన్ని మిశ్రమ సమాసాలు అనాదిగా దేశమంతటా వాడుకలో వున్నాయి: ముల్లోకాలు, యావన్మంది, దురలవాట్లు మొదలై నవి, యిక గుణవంతురాలు, అదృష్టవరితురాలు, భాగ్యవంతురాలు, బుద్ధిమంతురాలు - యిలా సంస్కృత పదాలకు “ఇలు'అనే తెలుగు పదం కలపగా - యేర్పడిన మిశ్రమ సమాసాలు పండితుల ఆమోదం

242 కూడా హొందినాయి. అవి బిరస్థాయిగా మన భాషలో భాగమైపోయినాయి, వాటిని యెవరూ యిక తొలగించలేరు. కానీ కొత్త మిశ్రమ సమాసాల విషయంలో జాగత్తగా వుండాలి. భాష సరిగా తెలియనివాళ్లు తమకు తోచినట్లల్లా మిశ్రమ సమాసాలు సృష్టిస్తే అసహ్యంగా వుంటాయి. “దుర్దనులు' అంటే బాగుంటుంది గానీ, “దుర్మనుషులు' అంబే బాగుంటుందా? అలాగే “కమలకన్నులు' '“పూర్వపుట్టుకి (పూర్వజన్మ) లాంటివి బాగుంటాయా? యింతకూ. నేను కొత్త పదాలకుగానీ. కొత్త వాక్యనిర్మాణ పద్ధతులకుగానీ వ్యతిరేకం కాదు. నా అనువాచాలలో నేను యెన్నో కొత్తవదాలు, లేదా పాతపదాలకు కొత్తఅర్ధాలు సృష్టించుకున్నాను. కొత్తవాక్య నిర్మాణ పద్ధతులు కూడా అవలంచబింవినాను. యేమైనా, నూటికి సుమారు డెచ్చైమందికి చదువేరాని దేశంలో, పదాలు జనం నోళ్లలో వికృతరూపం చెందడం సహజం. ఒకొక [పాంతంలో ఒకొక విధమైన వికృతరూపషానికి కూడా గురౌతాయి. అలాంటి అపశబాల నన్నిటినీ * వ్యావహారికం' పేరుతో ఆమోదించలేము గదా. గిడుగు, గురజాడలు “శిష్ట వ్యావహారికం కావాలన్నారుగానీ, వట్టి వ్యావహారికం కాదు. వ్యావహారికానికి కూడా యెక్కడో ఒకచోట గట్టూ, హద్దులూ, కట్టుబాట్టూ వుండాలి. అలా లేకపోతే ఒకరు రాసిన భాష మరొకరికి అరం కాని పరిప్రేత్తి యేర్చడుతుంది. | ౦ “కొన్ని మంచి అనువాదాలను తీసుకొని వాటిలో యే మెరుగులున్నాయో చూపవచ్చును 'అని మిరు కోరినారు, ఆ పనికోనమే నేను శ్రీశ్రీ “మానవుడి పాట్లు (5816 01 [18౧ కు అనువాదం) కొరకు (ప్రయత్నిస్తే ఆ తెలుగు పుస్తకం దొర్తకలేదు. (ఆ పుస్తకం ఒక మ్యితునివద్ద వున్నట్లు యిప్పుడు తెలిసింది. కానీ, నా “అనువాద సమస్యలు” రెండవ యెడిషన్‌ అంటూ వసే కూడా, నేను మిరు కోరిన పని చేయగలనో లేదో యిప్పుడు చెప్పలేను యింతకూ మంచి అనువాదాలనేవి తెలుగులో దాదాపు లేవనే చెప్పాలి. శ్రీశ్రీ మోదనే నాకు కాస్త నమ్మకం. యిక, తెలుగు నుండి యింగ్లీషులోకి వేసిన అనువాదాలను గురించి కూడా నన్ను రాయమన్నారు. అది యెవరైనా యింగ్లీషు వాళ్లు చేయవలసిన పని. నాకు యింగ్లీషు కొంతవరకు బాగా వచ్చుననే చెప్పవచ్చుగానీ,

243 యింగ్లీషులో రచనలు చేయడం నాకు అలవాటులేదు. కనుక యితరుల యింగ్లీషు అనువాదాల మీద “తీర్పు వెప్పేటంత యింగ్లీషు పాండిత్యం నాకు లేడని ఒప్పుకోవాలి. యింతకూ తెలుగు నుండి యింగ్లీషులోకి వెళ్లిన పుస్తకాలు చెప్పుకోదగిన వేవైనా వున్నాయా?

మాండలికాలతో కూడిన తెలుగును అనువదించడం గురించి కూడా మోరు అడిగినారు. [పాంతీయ మాండలికాలై తే ఒక భాషలోనివి మరొక భాషలోకి రానేలేవు. అవి యింగ్లండులోనూ వున్నాయి, అమెరికాలో యింకా యెక్కువగా కూడా వున్నాయి. కానీ, వాటిలో యేదైనా తెలంగాణా మాందలికానికిగానీ, విశాఖపట్నం మాండలికానికి గానీ సమానమైనదని వెప్పలేము గదా. అలా ఊహించడానికే వీలులేదు. కానీ, (పతి భాషలోనూ ౪౮16365009, 51200. 60[[066141129గ29, [06౮6౮127 ౪0/65, 2౯6౧2180౧9, 1119120/ 0165, 6౮67098607/ ౪/04 అనేవి వుంటాయి. అనువాదం వేసేటప్పుడు (తెలుగు నుండైనా, యింగ్లీషు నుండైనా) మూల భాషలోని పదానికిగల విలక్షణ స్వభావాన్ని బట్టి అక్ష్యభాషలోకి అనువదిస్తే బాగుంటుంది, యిలాంటి తెలుగు మాండలికాలను యింగ్లీషులోకి అనువదింవాలంటే అనువాదకునికి యింగ్లీషు భాష మోద యెంత అధికారం వుండాలో ఆలో చించండి. _ అందుకనే, పరాయి భాషలోకి అనువదించాలనుకోవడమే దుస్సాహసమౌతుంది. మాతృభాషలోకి అనువదించడమే యెంత కష్టమో మోకు అర్ధమైంది కదా.

119 వ పేజీ: “పూజించడమంటే .... దక్తిణలూ, ముడుపులూ చెలించవలసివుండింది” అనేది నా అనువాదం. “పూజించడ'మనేది క్రియ అనీ, కసేక “పూజించడమంటే. .... కానుకలూ, దక్షిణలూ వెల్లించడమే” అని ఉండాలి గదా అని మీరు టప్రశ్నింవినారు. మో అనువాదం (ప్రకారం పూజించడమంటే కానుకలూ, దక్షిణలూ చెల్లించడం మాత్రమే అవుతుంది కానీ, మూలంలోని వాక్యం (పకారం కానుకలూ, దక్ష్తిణలూ వెల్లించడం పూజించడంలో కొంత భాగం మాడకమే. “పూజించడంలో మరి కొంత భాగంగా నమస్కరించడమో, (ప్రదక్షిణలు చేయడమో, మంత్రాలు చదవడమో, _ చదివించడమో, కొబ్బరికాయలు కొట్టడమో మొదలై నవి యెన్నైనా వుండవచ్చు. అందువల్లనే నేను “పూజించడమంటే .... వెల్లించ

244

వలసివుండింది” అన్నాను. “మూలంలో రచయిత పూజకు కేవల అర్ధాన్ని యివ్వనుద్ధేశించలేదు”అని ౪91311/ ౧౧౭౭౧ అనే పదాలను అదారం చేసుకొని మారే అన్నారు. నా అభిప్రాయం కూడా అదే. అందువల్లనే నేను వూజించడమనే చర్యను చెల్లింఛడమనే చర్యకు పరిమిత పరచలేదు. నా వాక్యంలో వ్యాకరణ దోష మున్నట్లు మోకు అనిపింవినట్లుంది. నా దృష్టిలో దోషమేమి లేదు. దోషం వుందనుకున్నా, గత్యంతరంలేదని సరిపెట్టుకోవాలి. మిరు చెప్పినట్లు రాస్తే అపార్ధం కలుగుతుంది.

$ మోరెవ్వరో, బెంగుళూరులో యేమి చేస్తున్నారో నాకేమో ఇలియదు. మా జాబు నాకు అందిన తర్వాత విశ్వనాధ రెడ్డిని కూడా చూడలేదు. అందువల్ల మో గురించి తెలుసుకునే అవకాశమే కలగలేదు.

యీ సారి మారు ఉత్తరం రాస్తే మా వివరాలు కొంతైనా తెలపండి.

నమస్కారాలు రా. రామచంద్రారెడ్డి

245

(రసపారవళ్యం, బుద్ధి, ఆలోవన, వివేకం, హృదయం, కథానిక, పెద్ధకథ, నవలిక. నవల అనే మాటల గురించి “కుటుంబరావు సాపాత్యం" (ఐదవ సంపుటం) సంపాదకుడు కేతు విశ్వనాథరెడ్డి వ్రాసిన వుత్త రాలకు

జవాబుగా రా. రా. యిచ్చిన వివరణలు,

పెద్దన చెప్పే రసషారవశ్యానికీ, యీనాటి మన కళానుభూతికీ [4౧౦110౧8 01166౧09 గానీ, 6441118476 01196౧66 గానీ లేదా అనేది (ళ్న. అలాంటి ఖేదమేమి లేదు. అయితే €068౧41211/6 01468006 వుండవచ్చు. అదైనా కవిత్వానికీ, వచన సాహిత్యానికీ మధ్య గణనీయమైన ఖేదం వుండడంవల్దనే. కవిత్వ పాఠకునికి కలిగేటంత గాఢమైన పారవశ్యం వచన సాహిళ్య పాఠకునికి సాధారణంగా కలగదు. కవిత్వంలో భందస్సు ద్వారా కలిగే లయా, మాటల కూర్చు ద్వారా కలిగే (శావ్యతా (10/6 ౧౧2510 అనేది) పాఠకుని అనుభూతిని తీవ్రతరం చేస్తాయి. అంటే పారవశ్యాన్ని యినుమడింపజేస్తాయి. అంతేకాక, కవిత్వానికీ, వచన సాహిత్యానికీ మధ్య మరొక ఛేదంవుంది. వచనంలో పాత్రలకు (కథలో) జరిగే ఘటనలు హిఠకునిలో అనుభూతిని కలిగిస్తాయి. డి... 0000 19 ౪711160 ౪10 ౪0/౮9 అని కాడ్వెల్‌ యెవరిదో ఉల్పేఖన యిచ్చినాడు గుర్తుందా? కవిత్వంలో వాడే మాటలకు 56౧౭2౧6 60౧18౧ తో పాటు (5064౧6 6౧౧16౧1 గ౧౪౩'౦౭'తో పాటు, 6[౧0౪0౧4| 00౧6౧1 6౦౧౧6౪౧౪) కూడా వుంటుందన్నమాట. _ శ్రీశ్రీకి 'యోగ్యతాప(తం' యిస్తూ బలం తెలిసో, తెలియకో ఆ మాట యిలా అన్నాడు: "ఇవి మాటలుకావు, అక్షరాలుకావు --- ఉ(దేకాలు, బాధలు, యుర్ధాలు"--అందువలన కవిత్వ పారకునికి కలిగేటంత పారవశ్యం వచన పాఠకునికి కలగడం కష్టం,

పెద్దన చెప్పింది సంగీతానికి సంబంధించింది కదూ. (నిజమే, సంగీతానికి పారవశ్యం కలిగించే శక్తి అద్భుతంగావుంది. మొహరం (పీర్ణపండగ)లో కొందరికి ఒళ్ళు పూనడం (పూనకం రావడం) నీ వెప్పుడూ చూడలేదా? పీర్లు ఊరేగేటప్పుడు యెడతెగకుండా మేళాలు వాగుతుంటాయి. ఆ సంగీతం యే అరగంటసేపో యెడతెగకుండా వింటే కొందరికి పూనకం వస్త్రంది. ద్ర స్పగీతం యొక్క (ప్రభావమే. తప్పెట్ల వాద్యం వింటే పూనకం వ్రచ్చే మనుషులను నేను చూసినాను. అయితే కవిత్వ రంగంలో

246 పూనకంలాంటి స్థితి వస్తుందా అంటే రాదు. ఫూనకమంటే పూర్తిగా బాహ్య ప్రపంచ స్మృతి కోల్పోవడం, స్వళరీరస్పృహ కోల్పోవడం. అలాంటి స్థితి కవిత్వంలో రాదు.] వరూధిని స్థితిని పారవళశ్యమని పెద్దన అన్నాడు గానీ, (ప్రవరుని చూస్తూనే లేవి పోకచెట్లు మాటుకుపోతుంది, “యెక్కడివాడొ యక్ష తనయేందు జయంత వసంత కంతులన్‌....” అనుకుంటుంది. అంటే అది పూనకం కాదుగదా -- బాహ్యస్మృతి కోల్పోలేదు.

“కవితా. ఓ కవితాలో “క్షణికమై, శాశ్వతమైన దివ్యానుభవం, బ్రహ్మానుభవం”అని శ్రీశ్రీ చెప్పిన అనుభవమూ, పెద్దన చెప్పిన పారవళ్యమూ ఒకటే.

పెద్దన చెప్పింది వీణ వాయించే వాళ్ళస్టితి. శ్రీశ్రీ చెప్పింది కవిత్వం రాసేవాళ్ళ స్థితి. అయితే సంగీతం వినేవాళ్ళకూ, కవిత్వం చదివే (వినే) వాళ్ళకూ అలాంటి పారవశ్యం కలుగుతుందా? తప్పక కలుగుతుంది. అయితే, వినేవాని, చదివేవాని హృదయ సౌకుమార్యం మాద ఆధారపడుతుందని చెప్పనక్కరలేదు.

పెద్దన పారవళ్యమన్నా, శ్రీశ్రీ బ్రహ్మనుభవం అన్నా, నిజానికది పూనకం కాదు గనుక, పూర్తిగా పారవశ్యం (పరులకు వళం కావడం) కాని మాట నిజమే. అందుకనే సిద్ధాంత స్థాయిలో దీన్ని చర్చించేటప్పుడు లీనా లీనావస్థ (లీనా. అలీన-+ అవన) అంటారు. సినిమాలో మనకు కన్నీళ్ళు రావచ్చుగానీ, విలన్‌ మోదికి మనమే యుద్ధానికి పోముగదా? అంటే పూర్తిగా లీనం కాలేదన్నమాట..... నేను “ఆలాపగతి వబొక్కి అరమోడ్పు కనుదోయి రసపారవళ్య విభమముదెలుప"అని ౧౪018 చేసినాను. యిటీవలి 'మనుచరిత' ఎడిషన్స్‌లో “రతిపారవళ్య" అని వున్నట్లు విన్నాను. పూర్వం నుండి నేను చదువుకున్న ఎడిషన్స్‌లో “రసపారవళ్య” అనే వుంది. నాకు “రసపారవళ్య” అనే పారమే నచ్చింది.... “- వీరి జనవరి 1988 లేఖలోని భాగాలు వ. బుద్ది, ఆలోచన, వివేకం -- మూడూ (దాదాపుగా మాత్రమే) ఒకటే. అన్నీ మనస్సు (యింగ్లీషులో ౧1౧64) అనే చానికి సంబంధించినవే.

24/7 ౧1౧6 అనీ. 11౧6106 అనీ, 1౧16116066 అనీ .... యింగ్లీషులో రకరకాలుగా అనవచ్చు. అయినా యివన్నీ హృదయం కంటే (16811 కంటే) భిన్నమైనవి. అనుభూళులకూ, అవేశాలకూ స్థానం హృదయమనీ, ఆలోచనలకూ. వివేకానికీ స్థానం మెదడు (మనన్సు, బ్యుర, [॥1౧6) అనీ అన్ని భాషల్లోనూ అనాదిగా విభజన వుంది .... ఆవేశాలూ, అనుభూతులూ కూడా కలిగేది మెదడులోనే అని శరీర శాస్త్రం చెబుతుంది .... కానీ, అవేశాల స్థానం హృదయం అనేది అనాదిగావున్న సంప్రదాయం --- తెలుగులోనే కాదు, అన్ని భాషల్లోనూ, మనిషికి కోపం వచ్చినా భయం కలిగినా గుండె వేగంగా కొట్టుకుంటుంది, ఒళ్ళు వేడెక్కుతుంది, నాడి వేగంగా ఆడుతుంది. ఇది కూడా శరీర కాన్త్రం గుర్తించిన సత్యమే. యీ సత్యాన్ని గమనించిన ఆదిమ మానవుడు సహజంగానే కోపం, భయంలాంటి అనుభూతులు హృదయంలో కలుగుతాయని అనుకున్నాడు. ఛాషలన్నీ ఆదిమ మానవులు సృష్టించినవే గనుక, అన్ని భాషల్లోనూ యా సంప్రదాయం వుంది....జాలిగుండె, గుండెలు తీసినబంటు, "అలసిన గుండెలు” అనే మాటలు యెలా పుట్టినాయో ఆలోవించు. ఇంగ్లీషులో కూడా యీ సంప్ర చాయం వుంది. సాహిత్య విమర్శకులందరూ-యే భాషలోనై నా-యా సంప దాయాన్ని పాటిస్తారు. యెందుకంటే, హృదయమూ, మనస్సూ అనే విభజన చాలా అనుకూలంగా వుంది గనుక. అరిస్టాటిల్‌ మొదలుకొని కాడ్వెల్‌ దాకా, యీనాటి వరకూ సాహిత్య విమర్శకులందరూ యీ విభజనను వినియోగించు కున్నారు. .... 0౫1018 616 నుండి ఉల్లేఖనలు.... గం81 -- (ఒక అర్థం) 566 0% 6౧0110౧059, 650. 0110౪76 0౧0%, ౧686 25 9881 0 1౧811801 ... దీన్నిబట్టే 1168511655 = ఆ౧16611౧0. ౧1611855, 67౮61. = విశ జనవరి 1988 అతేఖలోని భాగాలు 3. “కథానిక, పెద్దకథ, నవలిక, నవల.... ....ఆ గొడవల్లోకి వెళ్ళలేదు. నా వ్యాసానికి ఆ గొడవ అనవసరం కూడా, కాకపోతే కురూపి, [(యేమింవిన మనిషి, నీకేం కావాలి అనేవి నవలలు కావని ఖచ్చితంగా చెప్పవచ్చు. అవి కథానికలు కూడా కాదు. కనుక పెద్ద కథలన్నాను. వాటిని నవలిక

248 లనవచ్చునేమో .... నవల అనేది జీవితాన్ని విస్తృతంగా ,పతిబించించొలి. అందుకనే దానికి 9058 6010 అనే బిరుదు కూడా వచ్చింది. £016 అనేది సమాజాన్ని యెంత విస్తృతంగా చిత్రించేదీ తెలుసుకదా. పాతల సంఖ్యా, వుటల సంఖ్యా యెక్కువగా వున్నప్పుడే యిది సాధ్యమవుతుంది. కొ.కు. రచనల్లో “వారసత్వం,” “పంచకల్యాణి మాత్రమే నాకు నవలలుగా కన్పిస్తున్నాయి. “చదువులో జీవితం వుందిగానీ, సాహిత్య లక్షణమే కొరవడింది. అది కొంతవరకు సామాజిక చరిత్రగానూ, అంతకంటే యెక్కువగా జీవిత కథ (01007600) గానూ వుంది. అంటే, అది మంచినవల కాక పోయినా, దాన్ని నవల అనక తప్పదు. నా వ్యాసంలో యివన్నీ చర్చించే వీల్తులేదు గనుక, (బౌకెట్టలో " పెద్ద కథను గురించి ఒకటి రెండు మాటలు “న్నాను.” -ానిఉ జనవరి 1983 లేఖలోని భాగాలు సంకలనకర్తలు:- ఆర్‌. అశోక్‌ రెడ్డి, ఉ. విజయభొస్కర రెడ్డి, డీ, వెంకటరెడ్డి, తడాలావానాజవకణన్నాలారకిదనతంనాటండనడనలడడావాలుడలదలడనకకకకత్తలలాలవంవనతతతకతవడచదడడ నలా లలి

వి వ్రీ రాచమల్లు రావమచందారెడ్డిగారితో ఇంటర్వ్యూ " -- డా॥ అమ్మంగి వేణుగోపాల్‌ శ్నలు - జవాబులు

పుట్టిన తేది. ఊరు - 28-2-1922, కడప జిల్లా, పులివెందుల తాలూక పైడిపాలెం (గ్రామం,
హైస్కూలు చదువు - పులివెందుల 1981 - 87 త. కాలేజీ చదువు -- సం॥ 1987 -- 40 ఇంటర్మీడియేట్‌ (అనంతపురం) 1940-41 _ ఇంజనీరింగ్‌ కాలేజి (మద్రాను).
తొలిదశలో [ప్రభావితం చేసినవారు - (పత్యేకంగా ఎవరు లేరు. ల్‌, మార్క్సిజంతో పరిచయం -- 1940 ఇంజనీరింగ్‌ కాలేజీలో,
కమ్యూనిస్టు పార్టీతో సంబంధం - (సిద్ధాంత స్థాయిలో. నేనా రాజకీయాలతో కూడానా?) 1057 నుండి 1878 చాకా కమ్యూనిస్టు పార్షీ (సి పి ఐ) సభ్యత్వం.
తెలంగాణా సాయుధ పోరాటం పట్ల ఆరోజుల్లో మా స్పందన? ఆ రోజులలో నాకు రాజకీయాలతో సంబంధం లేదు.
మోరు చేసిన ఉద్యోగాలు - (పత్రికలకు సంబంధించినవి) యే ఉద్యోగమూ చేయలేదు.
సాహిత్య (పపందంతో మీ తొలి పరిచయం ఎప్పుడు? ఎలా? ఒక విధంగా చిన్నప్పటినుండి సాహిత్యంతో పరిచయం వుంది కానీ ఆధునిక సాపాత్యోద్యమాలు అనాటికి రాయలసీమదాక రాలేదు. అనంతపురం రోజులలో భావ కవిత్వంతోనూ, మదానులో కధానిక సాహిత్యంతోనూ పరిచయమయింది. 1౮ మికు నచ్చిన తెలుగు రచయిళలు, వారి పుస్తకాలు -- క) (ప్రాచీన : పెద్దన, పోతన ఆర్యాచీన : చాలామంది వున్నారు, (పత్యేకంగా కుటుంబరావు.

[1 ఖ) మోకు నచ్చిన పాశ్చాత్య రచయితలు, వారి పుస్తకాలు - బెర్నార్డ్‌ షా, బెర్జండ్‌ రసెల్‌, అల్హస్‌ హక్సలీనాకు బాగా నచ్చారు. కానీ మార్క్స్‌ ఏంగెల్సుల ముందర అందరూ దిగదుడుపే.

సాహిత్య విమర్శ వైపు మా దృష్టి మళ్ళటానికి గల కారణం? (ప్రత్యేకంగా యేమి లేదు. మిత్చుల (పోద్బ్చలం వల్ల. వాళ్ళ సహకారంతో 1968 లో “సంవేదన” ప్రారంభమైంది. అంతకు ముందు కొద్దిగా (గంధ సమిక్షలు చేశాను,
మి తొలి రచన, సంవత్సరం : అలసిన గుండెలు (కధా నంపుటి)
అంతకుముందు పత్రికలలో వ్యాసాలు సమోక్షలు (వ్రాశాను.
మి రచనలు (ముద్రిత/అము[దిత) ; రెండే రెండు ము[దితాలు
అలసిన గుండెలు (కధా సంపుటి) 1957-60
సారస్వత వివేచన (విమర్శ (గంధం) 1076
మికు సంతృ ప్రినిచ్చిన మీ రచన, కారణం? నా రచనలన్నీ నాకు సంకృ ప్తినిచ్చినవే. నేను చెప్పదగినదంటూ యేదైనావుంటే తప్ప, యెప్పుడూ కలం పట్టలేదు. అయికే, గురజాడ గురించి రాసిన “విపరీత ధోరణొ, శ్రీ శ్రీ “తాత్వితి వి త్తవృత్తి” అనే వ్యాసాలు నేను గర్వించదగినవి అనుకుంటాను.
మిరు పనిచేసిన/ స్నేహవూర్వకంగా రాసిన పడ్రికలు ;

“విశాలాంధ్ర” దినపత్రికలో ఆరునెలలు (1064 జనవరి నుండి జూన్‌ దాకా),"ఈనాడు”లో రెండేండ్లు (1977 ఏ్యపెల్‌నుండి 1979 మార్చి దాకా) పనిచేశాను. ఇతర పత్రికలకు నా రచనలు పంపే అలవాటులేదు.

మి సంపాదకత్వంలో వవ్చిన పత్రికల వివరాలు (సంవేదన కాక) “సవ్యసావి” జిలా రాజకీయ పక్ష పత్రిక (1960 [ప్రారంభం నుండి 1968 అంతం దాకా, సరిగ్గా మూడేండ్లు)
'సంవేదన”కాక మికు ఎంతో కొంత తృ ప్తినిచ్చిన తెలుగు వత్రిక్రల్రు?_ లేవు,

18, (వస్తుతం మికు నచ్చుతున్న ఆంగ్గ పత్రికలు? - లేవు.

(11 19. క) రష్యాలో మారు ఎంళ కాలమున్నారు? ఆరేండ్షు (1969 అక్టోబరునుండి 1975 డిశంబరుదాకా) ఖ) రష్యాలో మాకు బాగా నచ్చిన విషయం? స్త్రే పురుష సమానత్వం. కమ్యూనిజంతో పరిచయం లేని భారతీయులు ఆ సమానత్వాన్ని చూసి ఈసడించడం నే నెరుగుదును. గ) రష్యాలో మోరు అనువదింవిన పుస్తకాల సంఖ్య సుమారుగా-సుమారు రెండు డజను వుంటాయి. పిల్లల పుస్తకాలు డజనుదాకా ఉంటాయి. ఘ) ఆధునిక రష్యా సాహిత్యం గూర్చి మో అభిప్రాయం? అభిప్రాయం చెప్పేటంతగా దానితో పరిచయం లేదు. 20. వర్తమాన తెలుగు సాహిత్యం గూర్చి మో అభిప్రాయం? క) నవల - కాలక్షేపం కొరకు. ఖ) కథానిక - కాలక్షేపం కొరకు. గ) కవిత - కవిత్వమంటే చమత్కారం కాదు, కవిత్వమంటే పదగుంఫన ౧౧౪1౦/౦ కాదు. నడక (లయ) లేకుండా కవిత్వం వుండజాలదు. ఈ గీటురాళ్ళను బట్టి చూస్తే ఈనాడు కవిత్వం పేరుతో వస్తున్న దానిలో 99 శాతం కవిత్వం కాదు. 21. మోరు అంతగా రాయటం లేదు, కారణం? నా సొంత పత్రికైనా ఉండాలి; లేదా సంపాదకులు నన్ను రాయమని కోరనైనా కోరాలి అప్పుడుగాని నాకు (వాయాలనే గ్రేరణ కలుగదు. ఈ రెండు మూడేంద్లుగా నా ఆరోగ్యం కూడా చాలా క్షీణించింది. 22, తగిన సహకారం లభిస్తే “*స్యంవేదన”ను తిరిగి నడపాలని వుందా? ఎంతమంది నహకరించినా నా ఆరోగ్యం సహకరించేటట్లు లేదు. అయినా ఎవరైనా మంచిషతిక నడుపుతూ నా సహకారం అర్ధిస్తే అప్పుడప్పుడు ఏదైనా రాయగలనను కుంటాను. 23. వరమాన రచయితలకు మా సలహా?-నా సలహా ఎవరు వింటారని, థి

గ

అదనపు సమాచారం :

ప్రశ్న :- “ఇతరేతర శక్తులు అన్న మాటకు వేరేవేరే "శక్తులు అని అబ్దేపల్లి చెప్పిన అర్ధంలోనే ఉపయోగించానని “రారా” అన్న “పరస్పర శక్తులు" అర్థంలో కాదని “సృజన'- 14లో. శ్రీ శ్రీ అన్నాడు. దీన్ని తన గెలువుగా అద్దేపల్లి కొన్ని వ్యాసాలలో (“చేతన శ్రీ శ్రీ సంచికలో కూడా) చెప్పుకున్నారు. “ఇతరేతర మిద చివరిమాట ఏదైనా చెప్పదలచుకున్నారా?

జ: అసలు జరిగిందేమిటంటే - “ఇతరేతరి శబ్దాన్ని వేరేవేరే. అన్న అర్ధంలో కోస్తా-జిల్లాల వాళ్ల వాడతారట. నేను రాయలసీమ వాళ్ణికదా! వ్యావహారికం తెలియకుండా రాయడం నాదే తప్పేమో! (10 మే “రిక్‌ నాడు నేను వారిని స్వయంగా కలుసుకున్నప్పుడు - అమ్మంగి.

౧1016 : “కేక' జూన్‌-ఆగస్టు 1986 ప్మతికకు యిచ్చిన ఇంటర్వ్యూ

అ ఒక్క యొ.

ఉన్న అ ఒక్కడూ. వెళ్ళిపోయాడు. హంసల కోవలో అఖరివాడు వెళ్ళిపోయాడు. గంధపు కుదురులో అ పెద్ద వెట్టు కూలిపోయింది. రాచమల్లు రామబంగ్రారెడ్డి చెప్పా పెట్టకుండా “వెళ్ళిపోయా డు”.

అధికార రాజకీయాల రణగొణ ధ్వనుల మధ్య, వ్యాపార సాహిత్యపు చజేరసారాల గొడవల మధ్య సాహిత్య కశారంగాలకు (ప్రాధాన్యత తగ్గిపోవచ్చు. పాహిత్య విమర్శ ఒక వాదస్తపు వ్యవహారంగా, అనవసరపు (ప్రయాసగా గోచరించవచ్చు. కవులూ, రచయితలూ, విమర్శకులూ ఎవరికీ అక్కరలేని వె(రివాళ్ళకిందనే కనిపించవచ్చు. అట్టి లోకంలో శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావులూ, రాచమల్లు దామవందద్రారెడ్డూ ఎప్పుడొచ్చి, ఎప్పుడుపోయినా ఎవరూ పట్టించు కోకపోవచ్చు. కానీ సాంస్కృతిక, సొమాలీక వికాసక్రమంలో వారి అపురూప కృషినీ, అపారమైన [ప్రభావాన్ని స్మరించుకోవడం ఎరిగిన వారి కనీన కర్తవ్యం.

సాహిత్యం హృదయ [ప్రధానం అని నమ్మిన రా, రా. సహృదయం లేని నిమర్శకుడని శ్రీశ్రీ నిందించాడు. ఆయన సాహిత్య విమర్శలు వ్యక్తిగత దూషణల్లా ఉంటున్నాయని మరికొందరు విరుచుకుపడ్డారు. అయినా రాదా వక్కు చెదరలేదు. నిబ్బరం వీడలేదు. అభిప్రాయాల్లోగానీ. అభ్మిహైయ (వకటనలోగానీ, అభిప్రాయ (వకటనా రీతిలోగానీ ఎలాంటి మార్చులూ వేసుకోలేదు. లక్ష్యాన్ని చిత్తుచేసే సూటిదనమూ, తుత్తునియలువేసే పాటవమూ, విభ్రాంతికరమైన నమయస్ఫూర్తి శ్రవణ సపేయమైన ₹ బ్బలాలిత్యమూ, అచంచలమైన అభ్యుదయ చృక్పభమూ రాచమల్లు రామచం(ారెడ్డి సాహిత్య విమర్శలో కొట్టివచ్చినట్టు కనిపించేవి.

సాహిత్య విమర్శ కూడా ఒక అద్భుతమైన కళారూపమని నిరంద్వంగా చాటి వెసి నిరూపింవి జీవితానికి, సాహిత్యానికీ, నంబంధించినంతవరకూ మొగమాటాలకూ, మెరమెష్పులకూ తావులేదని తెగేసి చెప్పిన ధీశాలి రా. ర్నా సాహిత్యం మోద, సామాజిక విలువట మోదా అవ్యాజమైన (యేమతో ఆయన నడిపిన “సంవేదన వత్రిక సాపొత్య వతతికల్లో సొటిలేనిది. ఆ ప్యతిక

౪1

నడపటం కోసం ఆయన చూపిన పట్టుదలా, పడిన (శ్రమా, రాజీలేనితనమూ

సాహిత్య చరిత్రలో భాగాలు. తెలుగు సాహిత్య విమర్శకుల్లో ఆయన లాంటివాడు మరొకడు లేడు, ఆధునిక యుగంలో ఆయనకు సాటి వచ్చే విమర్శకులు కూడా లేరు. ఆయన లాగా కవులను, రచయితలనూ, విమర్శకులనూ తూర్చారబట్టిన విమర్శకుడు గానీ, వెక్కిరించిన విమర్శకుడుగానీ, నిలబెట్టి ్రచ్నించిన, మందలించిన, ఆదరించిన విమర్శకుడుగానీ మరొకరు లేరు. “దారుణా ఖండల శన్ర్రతుల్యము" అనే మాటకు అర్థం కావాల్సిన వారు రారా సంవేదన పథతికలో దిగంబర కవుల మోద్‌ రాసిన విమర్శగానీ, అద్దేపల్లి రామమోహనరావుకై. రాసిన వ్యాసం గానీ, కాళోజీ అనువాదం మిద రాసిన అక్షేపణగానీ చదివితే సరి పోతుంది. రారా దెబ్బలు ఎన్నడూ మానవు. ఆ బాధ తిన్న వాడికి

మాత్రమే తెలుస్తుంది. కొట్టిన రా రాకు కూడా బోధపడనిది. కమ్యూనిస్టు ఆదర్శాల వెలుతురులో కడదాకా అవిశ్రాంతంగా [ప్రయా జంచేసి, సాహిత్యమే పరమదీక్ష గా (గ్రహించి, ఏ విషయంలో కూడా తలవంచ కుండా, రాజీలేకుండా వ్యవహరించి, చారిద్య చే ఖాతర్‌గా చూసిన ధైర్యశాలి శ్రీ రాచమల్లు, ఎంత నెమ్మదో అంత వజ నద్భపడు. ఎంత నిరాడంబరుడో అంత ఆదర్శోజ్వలుడు. గురజాడనూ, శ్రీశ్రీనీ, చలాన్నీ ఆయన అంచనా కట్టిన తీరు యువతరానికి మార్గదర్శకం. హృదయం, మేధస్సు, ఆదర్శాలూ సమస్తమూ జనం వై పున నిలవాలని నమ్మి, నిలిపి ధన్యుడై న పుణ్యపురుషుడు రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి. మంచి సాహిత్యానికి అండగా, కొండంత వైర్యంగా నిలవాల్సిన తరుణంలో ఆయన మరణించడం తెలుగు వారి దురదృష్టం. ఇప్పటికీ రారా గురించి విననివారు కూడా ఉండవచు

అదిన్నీ తెలుగు వారి దురదృష్టమే. - ఒావిరి-11-1988 శనివారం ఉదయం సంపాదకీయం.

వంహా విమర్శకుడు రారా కన్నువమూత

తెలుగు సాహిత్యంలో మార్క్సిస్టు విమర్శకు ఒరవడి దిద్దిన (ప్రముఖ సాహిత్య విమర్శకులు శ్రీ రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి 21 నవంబర్‌ 1988 గురువారం సాయంం అయిదున్నర గంటలకు ఇక్కడ అస్తమా వ్యాధితో అంతిమళశ్వాన విడిచారు.

ఆయన వయస్సు 66 సంవత్సరాలు. సాహిత్య రంగంలో “రారాగా సుపసిద్ధుడైన శ్రీ రామచంద్రారెడ్డి కథకుడు, సాహితీ విమర్శకుడే కాకుండా, పటత్రికా సంపాదకుడుగా కూడా (వముఖుడు.

శ్రీ రారా 1922లో కడవజిల్లా పులివెందుల తాలూకాలో జన్మించారు. 1941లో ఆయన మద్రాను ఇంజనీరింగ్‌ కాలేజీలో చదువుతుండగా, రాజకీయ కారణాలవల్ల ఆయనను కళాశాలనుండి బహిష్కరించారు. 1959 నుండి 68 వరకు ఆయన కడపజిల్హా రాజకీయ సిక “నవ్యసావికి సంపాద కత్వం వపాంచారు, 68-69లో సాహిత్య పతిక “సంవేదన నడిపారు. 1969-75 మధ్య మాస్కోలోని ,పగతి [షచురణాలయంలో అనువాదకుడుగా పనిచేశారు. “సంవేదన కొద్దికాలమే నడివినా, తెలుగు సాహిత్యం మిద చెరగని ముదవేసింది.

శ్రీ రారా అలసిన గుండెలు (కధలు), చంద్రమఎడలం - శశిరేఖ, విక్రమార్కుడి విడూరం, అన్నంపెట్టని చదువు (బాలసాహిత్యం), అనువాద సమస్యలు, సారస్వత వివేచన (సాహిత్య (గ్రంధాలు) రాసారు. “సారస్వత వివేచన'కు ఉత్తమ విమర్శన (గ్రంథంగా ఆంధప్రదేశ్‌ సాపాత్య అకాడమి అవార్డు వచ్చింది. శ్రీ రారా గత సంవత్సరం నుండి అప్వస్తులుగా ఉన్నార్చు నివాళులు

శ్రీ రారా మరణవార్త తెలియగానే అనేకమంది సాహితీవేత్తలు, పాత్రికేయులు, రాజకీయ నాయకులు ఆయన యింటికివెళ్ళి శ్రద్ధాంజలి సుటింఛారు. వారిలో అఖిలభారత రైతుసంఘం (పధాన కార్యదర్శి శ్రీ వై. వి కృష్ణారావు, ఎపిటియుసి అధ్యక్షుడు శ్రీ వై. విజయకుమార్‌, అరసం,

౪111 నాయకుడు శ్రీ రాంభట్ల కృష్ణమూర్లి, డా॥ ఏటుకూరి ప్రసాద్‌, శ్రీ గజ్జెల మల్లారెడ్డి, డా॥ కేతు విశ్వనాథరెడ్డి తదితరులున్నారు. శ్రీ రారా మరణం అభ్యుదయ సాపాత్య ఉద్యమానికి తీరని లోటని అభ్యుదయ రచయితల సంఘం ప్రధాన కార్యదర్శి శ్రీ బొల్లిముంత శివరామ కృష్ణ ఒక (ప్రకటనలో సంతాపం వ్య క్తంచేశారు. రారా (ప్రతి రచనా సంచల నాత్మకంగా, ఉత్తమ మానవ విలువలే లక్ష్యంగా సాగేదని ఆయన అన్నారు. మార్క్సిస్టుగా రారా తాను నమ్మినదాన్ని నిర్మోహమాటంగా ప్రతిపాదించడంలో తనకు తానే సాటని ఆయన అన్నారు. శ్రీ రారా సంపాదకత్వంలో వెలువడిన నంవేదన' ఎందరో రచయితలకు మార్గదర్శకంగా నిలిచిందనీ, రారా సాహితీ సేవకు విలువకట్టలేమనీ శ్రీ బొల్లిముంత తెలిపారు. అమరజీవి రా. రా, రా.రా. 1966లో సాహిత్యరంగంలో నిరాశా నిస్ఫృాహలు అలముకున్న సమయంలో “సంవేదన' పత్రికద్వారా సాహిత్య విలువల్ని ఫునరుద్ధరించారని సుప్రసిద్ధ మార్క్సిస్టు విమర్శకుడు, మేధావి శ్రీ త్రిపురనేని మధుసూదనరావు తన సంతాప సందేశంలో పేర్కొన్నారు. సాహిత్యంలో ఆనాడు ప్రబలంగా ఉన్న సాంస్కృతిక భావవాద ధోరణుల్ని విశ్తేషింది మార్క్సిస్టు సాహిత్య విమర్శను బలంగా ప్రవేశపెట్టారని ఆయన పేర్కొన్నారు. ఆయన “సారస్వత వివేచన” వ్యాససంపుటి మార్క్సిస్టు సాహిత్య విమర్శకు (ప్రామాణికంగా నిలుస్తుందని శ్రీ మధుసూదనరావు వ్యాఖ్యానించారు.. కమ్యూనిస్టు పార్టీ (ప్రణాళిక, లెనిన్‌ యేరిన రచనల అనువాదాలతో తెలుగులో మార్క్సిజం పుస్తకాల అనువాద పద్ధతిలో రా.రా మార్చులు తీసుకువచ్చారు. ఆ అనుభవం తోనే తెలుగులో మొట్టమొదటిసారిగా అనువాద నమస్యలకై (ప్రామాణికమైన (గ్రంధాన్ని ఆంధ్రదేశానికి అందజేశారని అయన కొనియాడారు. ఉతమ కధా రచయితా, విమర్శకుడు, మార్క్సిస్టు మేధావి అయిన రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి అమరజీవి అని శ్రీ మధుసూదనరావు తన జోహారులర్పించారు. నాగసి ధ్లారెడ్డి సంతాపం నుప్రసిద్ధ విమర్శకుడు, మార్క్సిస్టు మేధావి అయిన రాచమల్లు రామచండ్రారెడ్డి ఆకన్మిక మృతిపట్ల శ్రీ వెంకటేశ్వర ఓరియంటల్‌ కళాశాల

1౫

ప్రిన్సిపాల్‌ శ్రీ డి. నాగసిద్దారెడ్డి సంతాపం తెలియజేశారు. ఆంధ్ర దేశంలో అభ్యుదయ సాహిత్య ఉద్యమానికి రా.రా ఒక పట్టుగొమ్మగా నిలివారని తన సంతాప సందేశంలో పేర్కొన్నారు. అంతిమయాత

“కామ్రేడ్‌ రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి జోహార్‌” నినాదాలతో రారా అంతిమయా(త్ర వకవారం ఉదయం 11 గంటలకు (ప్రారంభమై, మైదాబాద్‌ లోని మాదాపేట శ్మశానవాటికకు _ చేరుకుంది. అంతిమయాత్రలో దాదాపు 30 మంది సాహితీవేత్తలు, రారా సన్నిహితులు పాల్గొన్నారు. బితికి ఆయన పెద్ద కుమారుడు శ్రీ అళోక్‌ రెడ్డి నిష్పటించారు.

__-25 నవంబర్‌ 1988 ఉదయం దినపత్రిక.

సూర్యునికి దివిటి

ఎవరి చేతులో అక్షరాలు కౌాక్షేయాలుగా మారాయి? పదాలు ర్వురీ వేగంతో దూకడం ఎవరి వద్ధ నేర్చుకున్నాయి? సునిశిత వ్యంగ్య వైభవానికి ఏ ్రష్టప్రాణ (ప్రతిష్టచేశాడు? పపంచ సాహిత్య, సైద్దాంతిక, శాస్త్ర విజ్ఞానాలు ఎవరి మేథో కర్మాగారంలో సమపాళ లో సమ[గ సమ్యక్‌ రూపాన్ని సంతరించుకున్నాయి?

వీటన్నింటికీ సరైన సమాధానం-రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి. సాహిత్య రంగంలో మంవికి ఆయన కొండంత అండ. వెడుకి సింహస్పప్నం, నిష్పాక్షి కత, నిర్మాగమాటం, నిజాయితీ ఆయన కలానికి ఊపిరి. మార్క్సిస్టు సిద్దాంత అవగాహన ఆయన మూడవ న్యేత౧. కొందరు ఆయనను '“[కూరుడైన విమర్శకుడన్నారు. మరికొందరు “వ్యక్రిగత విమర్శ" చేస్తున్నాడన్నారు. ఆథునిక సాహిత్యాభిమానులు మాతం “రా రాను మహా విమర్శకునికిగా

నెత్తి కెత్తుకున్నారు. మార్క్సిస్టు మేధావిగా అ్యగతాంబూలం అందించారు.

అలాగని “రారా గంపల కొద్దీ రాసి హోశాడా? లేనేలేదు... ఆయన మనకు (ప్రసాదించి పోయినవి అతి తక్కువైనా అమూల్యమైన [గంథాలు. అవి-'సారస్వత వివేచన", “అనువాద సమస్యలు", “అలసిన గుండెలు కథల సంపుటి తదితరాలు. అయితే ఆయన రాసిన (పతి అక్షరం వెనుకా అపారమెన పాండిత్యం ఉంది, అంతర్మథనం ఉంది. విశ్రేషణ ఉంది. అంతకుమించి, మార్క్సిస్టు దృష్టి ఉంది. బాధ్యతారహితంగా ఆయన ఒక్క వాక్యం కూడా రాయలేదు. మిడిమిడి జ్ఞానంతో ప్పురెలో పుట్టిన (పతి ఆలోచననూ కాగితా లృపై కుమ్మరించి లోకంపైెకి విసిరేసే కుహనా విమర్శకులను ఆయన సహించ లేదు. క్షమించలేదు.

1968 నుంచి 69 వరకూ ఆయన నడిపిన 'సంవేదన' పత్రిక తెలుగు సాహిత్య పత్రిక లెలా ఉండాలో నిరూపించింది. అలాంటి పత్రిక అంతకు ముందూ, ఆ తరువాతా కూడా లేదనటం సాహసమేమి కాదు. అశ్రితులను అందలమెక్కి౦చి అనాశితులను పాతాళంలోకి తొక్కె మహిత్యకారుల సా(యమ్రా జ్యంలో 'నంవేదన' ఒక నిష్పాక్షిక నిర్భయ విమర్శనా జ్వాలగా వెలుగొందింది.

ణ్‌]

తన చార్మితిక కర్తవ్యాన్ని నెరవేర్చింది. “ఉన్నత మానవ సంస్కృతీ [పమా కాలు నిరూపించడం, మానవ మనః (పపంచపుు సంకుంవచిత స్వార్ధదుర్థాలు (టద్ధలు కొట్టడం, నూత్న సౌందర్య లోకాల దర్శనం చేయించడం, నూతన ఆనందమయ జీవిత వ్యవస్థకు మానవ హృదయాలను పరిపక్వం చేయడం" ఉత్తమ సాహిత్య అవ్ష్యాలుగా “రారా' తన సంవేదన తొలి సంపహిదకీయంలో నిర్వచింబారు. అ కొలబద్దలతోనే సాహిత్య పరిశీలన చేశారు. అయిజే, సాహిత్య రంగంతో మేధ కంటే హృదయానీకి ఎక్కువ పాత ఉందని ఆయనకు బాగా తెలుసు. సాహిత్యాన్ని ముందు హృదయంతో ఆస్యాదింది తరువాత మేధతో పరిశీలింవినప్పుడే ఉత్తమ విమర్శ సాధ్యమౌతుందని ఆయన విస్పష్టంగా చెప్పారు.

“సంవేదన'లో “దారా” చేసిన నూటి విమర్శను తట్టుకోలేని కొందరు, ఆయన “వ్యక్తిగత విమర్శకు పాల్పాడుళున్నారనే నిందవేశారు. శ్రీశ్రీ కవిత్వాన్ని పొగడటంతో ఆగకుండా, శ్రీశ్రీ “మహాకవి అని పొగిడితే - అది “వ్యక్షిగత స్తోత్రం" కానప్పుడు, ఒక 'పనికి మాలిన రవని చేసిన వాడిని “పనికి మాలిన రచయిత' అంటే తక్పేమిటని ఆ నిందవేసిన వారిని రారా నిలదీశాడు. సాహిత్య విమర్శకు హద్దులున్నాయని ఆయన ఏవెరుగును, ఒక దచయితకు సంబంధించి అతని సాహిత్యేతర జీవితాన్ని (ప్రస్తావించనంత కాలం అధి “వ్యక్తిగత విమర్శ” కాదని ఆయన స్పష్టం చేశారు.

మార్క్సిస్టు సిద్ధాంతవేత్త అయిన రారా సాహిత్యానికీ, రాజకీయాలుగా గల సంబంధాన్ని ఎన్నడూ తృణీకరించలేదు. అయితే సాహిత్యం ఒక ప్రత్యేక రంగమనీ, దానికొక స్వతంత్ర వతిపత్తి ఉందనీ ఆయన అంగీక రించారు. రాజకీయాల నుండీ, తత్యజ్ఞానం నుండీ, మానవ జీవితంలోని ఏ ఇతర రంగంనుండై న గాని సాహిత్యం (యేరణ పొందవచ్చుననీ, అయితే శేవలం రాజకీయాలూ, కేవలం తాత్విక చింతనా సాహిత్యం కానేరదని ఆయన కుండబద్దలు కొట్టినట్టు చెప్పాడు.

సాహిత్య విమర్శలో “అకడమిక్‌ ధోరణిని కూడా దారా అసహ్యించు కున్నాడు. [ప్రధానంగా హృదయ వ్యాపారమైన సాహిత్య రంగంలో హృదయం తక్కువై, మేధ ఎక్కువై నప్పుడే అకడమిక్‌ విమర్శ బయలుదేరు తుందని ఆయన దుయ్యబట్టాడు. కె. వి, రమణాలెడ్డిగారి 'మహోద'యాన్ని

సగ!

గురజాడ పై విజ్ఞాన సర్వస్వంగా ప్రశంసిస్తూనే, గురజాడ గొప్పదనాన్ని నిరూపించడానికి భాందసుల అభిప్రాయానికి విలువ ఇచ్చినందుకు రమణా రెడ్డిలో “కొసవెర్రి ఉన్నదని నిరసించాడు. శ్రీశ్రీని అంచనా వెయ్యడానికి పాత విమర్శనా సూ(తాలను అవలంబించినందుకే అది “దుర్వ్యాఖ్యాన'మని అద్దేపల్లి రామ్మోహనరావుపై ఆయన ధ్వజమెత్తాడు. రారా ఏయే ధోరణులనై తే విమర్శించాడో, ఆ ధోరణులు తన రచనలలో (ప్రవేశించకుండా జాగ్రత్త వహించాడు. అందుకే సాహిత్య రంగంలో అ(గ(శేణి విమర్శకునిగా స్థానం సంపాదించగలిగాడు.

చలాన్నీ, గురజాడనూ, శ్రీశ్రీనీ అంచనా కట్టడంలో ఆయన చూపిన ఒడుపు అనితర సాధ్యమైనది. తిలక్‌లో ఆధునిక ఆచబ్బాదన కింద దాగి ఉన్న (పబంధ యుగపు అవలక్షణాలను వెలికిలాగి చూపటంలో ఆయన చేసిన (ప్రయత్నం విలక్షణమైనది. ఆయన రచనా శైలీ, ధోరణీ, సునిశిత వాగ్దాటి కూడా మరే రచయితకూ ఒంట బట్టలేదు.

“రారా” చేసిన స్వతంత్ర రచనలు తక్కువైనా ఆయన చేసిన అను వాదాలు అసంఖ్యాలు. ఆఅపార అనుభవసారమే మనకు వర(ప్రసాదమై అనువాప్‌ సమస్యలు" (గంథ రూపంలో లభించింది. ఒక సంస్కృతీ సంప్ర దాయాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించే భాషనుండి అందుకు భిన్నమైై సంస్కృతీ సంప్రదాయాలకు (ప్రాతినిధ్యం వహీంచే భాషలోకి అనువదించడంలో గల సమస్యలను తృటిలో కన్నుగప్పి జరిగే పొరపాట్లను ఆయన తన (ప్రత్యేక తీలిలో, వ్యంగ్య చమత్కార ధోరణిలో అరటిపండు ఒలివినట్టు మనముందు ఉంచారు. హేమాహేమిలు చేసిన అనువాదాలను సైతం "ఆయన వదలి పెట్టలేదు. వాక్య నిర్మాణంలో అయోమయాన్ని, గందరగోశాన్నీ, సంకిషతనూ పోదాహరణంగా ఆయన నిరూపిందారు. సహజంగానే ఈ ధోరణి కొందరు పెద్దలకు చురుక్కుమనిపించింది. రారా విమర్శను సహృదయంతో స్వీకరించ కుండా, (ప్రతి విమర్శలకు దిగారు. అయితే, అవి ఆయన ముందు వెలవెల బోయాయి. “అనువాద సమస్యలు" పుస్తకం మాత్రం మనకొక అమూల్యమైన కానుకగా మిగిలింది. -ం

తనను “(క్రూరుడై న విమర్శకుడు" అంటున్నందుకు “రారా భాధపడ లేదు. ఆయనకు మొదట ఆ శేరు పెట్టిందెవరో కాదు. ఎవరి తరపున

111

వకాల్తా పుచ్చుకుని 'రారా" సాహిత్య గోదాలో వీరవిహారం చేశాడో ఆ మవ కవి శ్రీశ్రీయే ఆయనపై “కూరి ముద్రవేశాడు. అయితే శ్రీశ్రీ తనకు తానుగా ఆ మాట అనలేదనీ, ఇంటర్వ్యూ చేసిన వారే అలాంటి సమాధానం వచ్చేలా (వశ్న (లీడింగ్‌ క్వశ్చన్‌) వేసి అదే సమాధానం రాబట్టారనీ రారా ఒకసారి నాతో అన్నారు. ఎవరినీ పక్లెత్తు మాట అనడం తనకు ఇష్టముండదనీ, అయితే తన రచనా ధోరణిలో, ఆ (ప్రవాహ వేగంలో చిన్నమాట అన్నా అది పెద్ద తిట్టులా అనిపిస్తుందని ఆయన వివరించారు. అది నిజమేననిపిస్తుంది. అసలు, “క్రూరుడై న విమర్శకు" డన్నందుకు రారా బాధపడనవసరం లేదు. ఆయనే అన్నట్లు “సాహిత్య పేరిగాళ్ళ' పట్ల దయాదాక్షిణ్యాలు చూపనవనరం లేడ) “మధ్య తరగతి జీవితపు కృతిమ మర్యాదలు సాహిత్య విమర్శకు శృంఖలాల్లు కాకూడదు.”

“రారా' మరణం అభ్యుదయ సాహితీ లోకానికి పెద్ద దెబ్బ అనడంలో సందేహం లేదు. అయితే, అంతమాత్రం చేత భయవపడనక్కర లేదు కూడా. ఆయన అందించిన ఆయుధాలు ఇంకా మన చేతిలో మిగిలి ఉన్నాయి. నిత్య అధ్యయన శీలంతో, నునిశిత పరిశీలనా శక్తితో, నిప్పులాంటి నిజాయితీతో ఆయన వేసిన బాటలో నడిస్తే ఎందరో “రారా'లు రూపొందుతారు. రూపొంద వలసిన అవసరమున్నది. “రారా” ఇకలేరని బాధపడటంకన్నా అందుబాటులో లేని ఆయన రచనలు కొన్నిటిని పునర్ము[దించడానికి నడుం కట్టడం ముఖ్యం, ఆయన కథల్నీ సారస్వత వివేచననూ మళ్ళీ (ప్రచురిస్తే అంతకన్నా రారాకు పట్లే నివాళి మరేముంటుంది.

రా. రా, వరవడి నిలవాలి! నిలుస్తుంది!

“వా సవ జీవితాన్ని (ప్రతిబించించడమూ, ఉన్నత జీవిత విధానాలకు మారం చూపించడమూ, ఉత్తమ హృదయ పరిష్కారానికి (కేరణ ఇవ్వడమూ సాహిత్య అవ్ష్యాలుగా చెలామణి కావడంలేదు. నిస్సారమూ, తరచు చాథొ కరమూ అయిన జీవిత వాస్తవాన్ని వీస్మరించడానికి - మద్యంబాగే. ఒక సాధనమయింది సాహీత్యం. ఈ పలాయన వాద సాహిత్యాన్ని; లేదా - వాస్తవాన్ని విన్మరింపజేసే విస్మరణ వాద సాహిత్యాన్ని పనిగట్టుకొని పోషిస్తు స్నారు తేలుగు పత్రికల సంపాదకులు”.

రాచమల్లు రామచం(ద్రారెడ్డి గారు ఈ మాటలు రాసి ఇరవై య్య దొటింది. పత్రికల పరిస్టితి అప్పటికన్నా ఇప్పుడు భ్రష్టమయించికాని ఏ మా(త్రమూ మెరుగుపడలేదు. ముఖ్యంగా వారపత్రికలు బూతు సాహిత్యానికి దగ్గరగా జరుగుతున్న సూచనలు కనిపిస్తున్నాయి. “హిహిత్యం గత యిరవై ఏండ్లలో వర్తకంగా వికసించింది. సాహిత్యం వర్షకమైనప్పుడు జీవిత వాస్తవాన్ని వితించదు. కృతిమ అనుభూతులనే సృష్టిస్తుంది. వాటికి మార్కెట్‌ లేక దాన్ని కూడా కృత్రిమంగా సృష్టిస్తుంది. గత యిరవై ఏండ్లలోనూ సాహిత్య వర్తకులైన పత్రికా సంపాదకులు సాధించింది అదే. కథకులకూ, నవలలకూ 'ప్రైెజులూ, పారితోషికాలు కల్పించి విస్మరణ వాద సాహిత్యమే నిజమైన సాహిత్యమైనట్టు దేశవ్యాప్రమైన (భ్రమ కల్చించిడానికి విస్తృతమైన మార్కెట్‌ సృష్టించడం, ఇలా సాహిత్య వర్త కాసికి, తెలుగు రేడియో ఒక విధథేయమైన పరిచారిక, పాహిత్య అకాడమో ఒక విశ్వాస పాత్రమైన 'అంగరక్షక దళం”. సాహిత్య వర్తకం బూర్జువా నాగరికతలో ఎట్లా వికసిస్తున్నదో ఇరవై యేళ్ళ కిందట, రా.రా. నిశితంగా పరిశీలించి చెప్పారు. ఆ తరువాత ఇంకో ఇరవై య్యేప్ట గడివిన్నై. సాహిత్య వర్తకం ఇంకా పెరిగింది. ఈ ఫ్రంగారం, అద్భుతం, సాొహపసంవంటివి తగుపాళ్ళలో రంగరించి, అప్పుడప్పుడు మంత తంత్రాల మసాలావేసి వండిన కొత్త వంటకాలు సాహిత్యంలో (పవేశింవినై.

లీ ఎప్పుడన్నా మంచి పద్యమో, కథో అచ్చేసే, పథతికలు కూడా ఆ వర్తకానికి అంకితమైపోయినై.

“బూర్జువా నాగరికతలో పుట్టిపెరిగిన ఈ కూట సాపిళ్యం బూర్జువా నాగరికతను రక్షించే అదృశ్య కవచంగా కూడా తయారయింది. ఈ కవచాన్ని భేదించినప్పుడుగానీ, ఆ నాగరికత పూర్తి భూపతనం చెందదు”.

“ఈనాడు ఉత్తమ సాహిత్యం కొరకు కృషి చేయాలంటే ఆ కూట సాహిత్యానికి గల (ప్రభావాన్ని యెదిరించకా తప్పదు, ఆ వ్యాపార నాగరికతకు గల సమ్మోహనశకిిని భగ్నం చేయకా తప్పదు”.

ఇదీ సంవేదన (1968 ఏపిల్‌) అనే త్రైమాసిక సాహిత్య పత్రికను ప్రారంభిస్తూ రా.రా. పెట్టుకున్న లక్ష్యం. ఇంత స్పష్టంగా లక్ష్యం నిర్వబించు కున్న సాహిత్య ష్మర్రికలు వాలా అరుదు. సామాజిక స్పృహ అనే అస్పష్టమైన _ మాటలతో ఆడుకునే రచయితలూ, వాడుకునే పత్రికలే ఇప్పుడెక్కువ.

"పెట్టుకున్న లక్ష్యానికి అనుగుణంగా పత్రిక నడిపారు. తన (ప్రయత్నం తను చేశారు. ఓపికున్నంత కాలం నడిపారు. తరువాత సహజంగానే చరిత్రలో ఇతర పక్రికల్లాగే మూతపడిపోయింది.

సంవేదన మొదటి సంచిక చూడగానే ఎన్నాళ్ళనుందో ఎదురుచూస్తున్న మిశ్రుడు హఠాక్తుగా కనిపించినంత సంతోషమయింది మాలాంటి వాళ్లకు కొందరికి. నిజానికి అప్పటికి రా.రా. ఎవరో నాకు తెలీదు. ఆ తరువాత తెలిసింది. 1964లో సెవెన్‌స్టార్స్‌ సిండికేట్‌ వారి నవత పత్రికను గురించి విశాలాంధలో పదునైన సమిక్ష రాశాడనీ,అది బాలామందిని ఆకట్టుకున్నదనీ, ఆ తరువాత ఇంకా చాలారోజులకు తెలిసింది. కడపలో అభ్యుదయ భావాలున్న యువకులను ఒకచోటచేర్చి, వాళ్లచేత రచనలు చేయిస్తుండే వారనీ, అభ్యుదయ రచయితల సంఘం కడపలో బలమైన రచయితల శాఖగా పనిచెయ్యడానికి, రా.రా. కృషి వాలావుందని, విక చూడగానే కలిగిన థ్రిల్‌తో వెంటనే కొన్ని సంవక్సర చందాలు పోగుచేసి రా.రా.కు పంపాను. ఆ తరువాత మ)షిని దూకాను. రాతలో ఎంత స్పష్టంగా ఉంటారో మాటలో అంతే. నీస్టనమిలే ధోరణి, డొంకతిరుగుడు మాటలూ, తెచ్చిపెట్టుకున్న కృతిమ మర్చాదలూ ఏమి ఉండేవి కావు. రాయలసీమ కరుకుదనం (కొంత

ప! మొరటుదనం) కనిపించేది. పత్రిక 0౧9 ౧౧౭౧ 9[0౪/ లాగా కనిపిస్తుందన్నాను. “మో బోటివాట్ల అట్లాగే అంటారు. రాయమంటే రాయరు” అని స్పష్టంగా కడిగేశారు. ఆ తరువాత ఆయన మరీమరీ అడగ్గా “వ్యాకరణ శ్లేష అనే వ్యాసం పంషాను. అది ఇప్పటికీ ఆ సంచికల పుటల్లో ఉండిపోయింది. సంవేదన (పతి సంచికా శశత్రువుమోద గురిచూసి వదిలిన బాణంలా లక్ష్యషద్ధితో వచ్చేది. _సంవిక వచ్చిన కొన్నాళ్లవరకు హైదరాబాద్‌లో అభ్యుదయ దృక్పధం ఉన్న సాహిత్య మిత్రులు దాన్ని గురించే; పుస్తక పరిచయాలుగా మాత్రమే ఉండిపోయిన పుస్తక సమోక్షలను కూలంకషమైన. పుస్తక విమర్శల _ స్థాయికి ఎదగటానికి దోహదం చేసిన కొద్ది మందిలో రా,రా. ఒకరు. ఆయన పుస్తక సమోక్షల్లో నీళ్ళ నమలకుండా చెప్పదల్చుకున్న విషయం నిర్భయంగా చెప్పేవారు. అవతలి వాళ్లకి నొప్పి కలుగుతుందని ఏమో సంకోవించేవారు కాదు, కాళోజీ, అదేపలి రామమోహన "రావు, దిగంబర కవులు - ఇట్టా వాలమంది ఆయనచేత _ చెబ్బలుతిన్నారు. దిగంబర కవులమిద చేసిన విమర్శ మాద ప్రతి విమర్శలు బాల వచ్చినై. శ్రీశ్రీ రా.రా.ను [కూరుడై న విమర్శకుడన్నాడు. దిగంబర కవుల మూడో సంపుటాన్ని సమిక్షిస్తూ “దిగంబరుల క్రైత్యాన్ని కవిత్వమనుకునేటంతగా (సమాజం) పఠతనమయిందా? అని అడిగాడు. రా.రా. దిగంబర కవులమిదేసిన అంచనా ఇప్పుడు బాలమంది అంగీకరించారు. కాని ఆయన తన అభిప్రాయాన్ని ఎప్పుడూ మూర్చుకున్నట్టులేదు. అసలు వీళ్ళు కవులుకాదు అని అయన

థీనిన్సు. దిగంబరకవులు అసలు కవులుకాదన్న తరువాత ఇక ఆర్లుమెంట్‌ ఏమా వుండదు. కానీ ఆయన గుర్తించనిదేమిటంటే రా.రా-లు, చే.రా.లు గుర్తి ంచటంవల్ర కవులుకారు అని. సమాజం కవులను తయారు చేస్తుంది, కవులుగా గుర్తిస్తుంది. భావకవులను గురించి, అక్కిరాజు ఉమాకాంతంగారు పొరపాటు పడ్డట్టుగా దిగంబరు కవులు గురింది రా.రా. పొరబడ్డారు. ఇద్దరూ విపరీత ప్రతిభావంతులు. విక్కేమిటంటే ఇద్దరూ అంతే ర. (ఆ కడపనుంది రా.రా, ఇంకా కొందరు మొ౦డివాళ్లను తయారు కాడ్రు,

30/11 తిలక్‌ను ఆయన కవిత్వానికి ముగ్ధులయి, శ్రీశ్రీ లాంటివాళ్ళు ఆయన్ను అభ్యుదయ కవి అన్నారు. కారుణ్య తత్వానికీ (క్రియాశీలతకీ ఉన్న భేదాన్ని వివరించి తిలక్‌ ఎందుకు అభ్యుదయ కవి కాడో నిరూపించారు. “దుఃఖితల పట్టా, బాధితుల పట్లా తిలక్‌ అపారమైన కరుణతో కరిగిపోయిన మాట యేవరూ కాదనరు... ఆ కరుణ దుఃఖితులనూ, బాధితులనూ. క్రియాశీలురనూ కర్త వ్యోన్ముఖులనూ చేసేది కాదు”అని స్పష్టపరివారు. రా.రా.కు అకడమిక్‌ విమర్శ అంటే గిట్టదు. “టెక్ట్స్‌బుక్కులద్వారా సాహిత్య విమర్శను సూత్రాలు అధ్యయనంచేసి, వాటిని యాంత్రికంగా సజీవ సాహిత్యానికి వర్తి౦పజేసే విమర్శ అకడమిక్‌ విమర్శ. తసకొక సొంత అభిరుచి లేకుండా తాను నేర్చుకున్న విమర్శన సూత్రాలతో కావ్యాలను కొలిచి విలువగట్టడం అకడమిక్‌ విమర్శ”. ఈ విషయంతో రా.రా.తో ఎంతో పేవీ పెట్టుకోవచ్చు. ఇంకా ఇతర మార్క్సిస్టు విమర్శకులుకూడా ఇదే పాటహపాడుతుంటారు. సూత్రాలకు సరిపడేట్టు అంశాలను అంటగట్టే యాంత్రిక పద్ధతిని రా.రా. అకడిమిక్‌ విమర్శ అంటున్నారు. అది పొరపాటు. చెప్పేది హేతుబద్ధంగా చెప్పటం అకడమిక్‌ విమర్శ. నా దృష్టిలో రా.రా. నా అర్ధంలో ఎకడమిక్‌ విమర్శకుడు. అయితే దురదృష్టవశాత్తూ విశ్వవిద్యాలయ తెలుగుశాఖల వారి కొన్ని విమర్శ లను చూసి రా.రా. లాంటి వారు ఇట్లాంటి అభిప్రాయాలు ఏర్చర్చుకొని ఉంటారు. రా.రా. 1988 నవంబరు 25వ మరణించారు. ఆయన పెట్టిన వరవడి నిలవాలి. నిలుస్తుంది. ఆయన సాంఘిక వై తన్యాన్నికోరాడు. ఈ సమాజాన్ని మార్చటానికి సాహిత్యాన్ని ఆయుధంగా వాడుకోమన్నాడు. చెప్పే విషయాలు సూటిగా సహేతుకంగా చెప్పాడు. అన్నిటినీ మించి తెలుగు వంకరటింకరలను సరిచేసి నీటుగా నిఠారుగా నడిబజారులో నిలబెట్టాడు. విమర్శక రంగంలో వచనానికి ఇంత పదునుంటుందని ఒకనాడు అక్కిరాజు ఉమాకాంతంగారు చూపిందారు. ఇవాళ, రా.రా, నిరూపించారు, -- అంధజ్యోతి దినపత్రిక. - చేరాతలు.

రా రా. సంపదాయం

రాచమల్లు రామచండద్రారెడ్డి ఏశ-11-88 సాయంత్రం మరణించాడు, కాని ఆయన '“చచ్చిపోడు" “ఆధునిక విమర్శక దురంధరి, “విమర్శకరత్న,' “విమర్శక చూడామణి మొదలుగా గల భూస్వామ్య సంస్కృతీదుర్గంధ బిరుదు నామాలతో విమర్శకులను వర్ణించే ఈ కాలంలో “రారా” అనే పొడి అక్షరాలే ఒక బిరుదుగా, ఒక సింహస్వప్నంగా నిరూపించిన రాచమల్లు రామచం దారెడ్డి పాత్ర విలక్షణమైనది. నిస్తబ్దంగా, నిస్తేజంగా సామాజిక కర్తవ్యాన్ని మరచి హోయిన నిబద్దులకూ, నిమగ్నులకూ “రారా”పేరు ఒక ఉత్తేజం. గబ్బిలాలవలే పాత సామాజిక విలువలను పట్టుకుని వేళ్ళాడుతూ, ఆధునికమైన వేషాలతో నర్తించే రచయితలకు “రారా” శేరు ఒక పిడుగు మెరుపు మనదైతే విడుగు వారికి.

రాచమల్లు రామబలీ గ్రారెడ్డి, చండ్ర పుల్లారెడ్డి గిండీ ఇంజనీరింగ్‌ కాలేజీలో సహాధ్యాయులు. 1940-41 (ప్రాంతాల్లో మదాసులోని ఇంజనీరింగ్‌ కాలేజీ, మెడికల్‌ కాలేజీలకు చెందిన. విద్యార్థులంతా దీర్హకాలం సమ్మె జరిపారు. ఇంజనీరింగ్‌ కాలేజీ విద్యార్ధులు కొందరు “క్షమాపణ పత్రాలు రాసి ఇవ్వడానికి నిరాకరించినందువల్ల బహిస్కృతులయ్యారు. అదే సమయంలో మెడికల్‌ కాలేజీలో విద్యార్థులకు అలాంటి సన్మానం జరగలేదు. కారణం ఒకటే. _ మెడికల్‌ కాలేజీ ప్రిన్సిపాల్‌ తెల్లదొర, ఇంజనీరింగ్‌ కాలేజి ,పిన్సిపాల్‌ నల్దదొర. రాజు కంటే రాజభ కి ప్రదర్శించిన ఆ (ప్రిన్సిపాల్‌ గారు. బహిష్కరించిన వారిలో సహజంగా చండ పుల్లారెడ్డి రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి ఉన్నారు. ఆ నల్లదొర వ్య క్తీకరించిన భూస్వామ్య సంస్కృతిపై పోరాటం తమ లక్ష్యమనుకున్నా రాఇద్దరూ. చం[డ పుల్దారెడ్డి, రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి అందుకెన్నుకున్న ఆయుధాలు వేరు కావచ్చు. పరమలక్ష్యం మాత్రం ఒకటే.

రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి సాంస్కృతికోద్యమంలో అడుగడునా పోరాడింది భూస్వామ్య సంస్కృతితోనే. ఆధునికతను సర్వ సంపూర్ణంగా ఆకళింపు చేసుకున్న గురజాడ, భూస్వామ్య బంధనాలనుంచి స్రీ విము క్తి

౫౫

జరగాలని జీవితమంతా ఆ,కోశించి పోరాడిన చలం, కార్మిక లోకకళ్యాణానికి, జాతి జనులకు గొంతునివ్చిన శ్రీశ్రీ, ఆధునిక జీవితపు వైవిధ్యాన్ని “వ్రయోగ శాలొలో చూపిన కొడవటిగంటి వారితో రా.రా. అడుగడునా ఏకీభవించాడు. విశ్వనాథ, కృష్ణశాస్త్రి మొదలై నవారితో రారా.కు సహానుభూతి ఏమాత్రం లేకపోయినా వారిని చీల్చి చండాడలేదు. కాని కుహనా సోవలిస్టులనూ, “మాయిచారి రచయితలనూ రారా. ఎప్పుడూ సహించలేదు. వదలిపెటలేదు, “క్రూరమైన విమర్శకుడ"ని శ్రీశ్రీ ఇచ్చిన కితాబును ఒక బహుమతిగానే ఛావించాడు. ఇన్ని మాటలెందుకు? భూస్వామ్య సంస్కృతిమై జరిపే హోరాటంలో అతనెన్నుకున్న గీటురాయి ఒక్కటే - నిజాయితీ. నిజాయితీ ఉన్న రచయితలను అతని మార్లమేదై నప్పిటికీ అతడు పింసించలేదు. తప్పోప్పుల పట్టిక మాత్రమే వేశాడు.

అయితే రామచండదారెడ్డి విమర్శలో ఒక తీవ్రమైన వై రుధ్యముంది. మానవతా విలువలకు సంబంధించి అతడెంత ఆధునికుడో, కావ్య (శేష్టతా నిర్ణయంలో అతడంత శోతీయుడు. ఒక విన్న తప్పు సమాసాన్నిగానీ. తప్పు' వ్యాక్యాన్నిగాని అతడు భరించలేడు. ఇలాంటి సందర్భాలలో “రారా' ఎంతో కర్కశంగా విమర్శిస్తాడు.

(వతి పుస్తకమూ సాహిత్యం కాకపోవచ్చు. సాహిత్య స్పర్శ లేని పుస్తకాలు వాలా అతిఘోరమైన సామాజిక పాత్రను నిర్వహించాయి. 1960 (పాంకాల్లో విస్తృతంగా (ప్రచారంలోకి వచ్చిన "సెక్రటరీ “చక్రభమణం'-జాతి నవలలను సాహిత్యంగా అంగీకరించడానికి ఏ గీటురాయీ సరిపోదు. కాని అవి నిర్వహించిన పాాతమా[తం-(పమాదకరమైన ఫలితాలను సాధించింది. నూతన సంపన్న వర్గాలకు ఒక యోగ్యతనూ, గౌరవాన్నీ సంతరించి పెట్టింది. నిజానికి ఆ పుస్తకాలు చదివి సర్వ "జ్ఞాన సంపన్నులై న' వారే ఇప్పుడు మన పాలకులుగా రూపొందారు. ఆపుస్తకాల ప్రభావాన్ని ఎదుర్కోవడానికి రంగనాయకమ్మ వాసిరెడ్డి సీతాదేవిలాంటి వారు చేసిన ప్రయత్నం సరిపోదు. దిగంబర కవిత్వం ఆ వరదను అడ్డుకొంది,. _ దిగంబర కవిత్వపు పాత్రను అంచనా వేస్తూ “లోకం మరీ ఇంత వెడిపోయిందా* అని రారా. (ప్రశ్నించడం ఆశ్చర్యకరమే. ఇక్కడే రా.రా. సామాజిక దృష్టికి (శోత్రీయత మసక కప్పింది. “ధ్వంసంచేసి రోడ్డేయాల్సిని. పరిస్థితిలో

సగ “ధ్వంసం” మ్యాతమే చేసిన దిగంబర. కవిత '“రారా'ను ఆకర్థించి ఉండాల్సింది. నిజానికి రా.రా, శ్ఞాఘించినా, ఖండించినా - ఒక రచనకు గౌరవం లభింవిసట్లే గత కొద్ది సంవత్సరాలుగా విమర్శ పరిధి విస్తరిన్తూ వచ్చింది. చారిత్రక, సామాజిక, ఆర్థిక శాస్త్రాలు విమర్శలో ముఖ్యమైన అంశాలయ్యాయి. ఒట్టి పుస్తకాన్నో కవితనో వనస్తుపరంగా, అభిరువి ఆధారంగా విమర్శించి (ప్రయోజనం లేదు. సమాజంపై అవి కలిగించగల (వభావాన్ని కూడా గుర్తు పట్టాలి. "అందంగా మధురస నిష్యందంగా' విస్ననాటి జ్ఞాపకాలతో సమ్మోహితులను చేసే రచనలూ, అద్భుతమైన ఏ విజయాలను సాధించే అత్యాధునిక కథానాయకులతో దిగ్ర్భాంతి కలిగించే రచనలూ, శ్రీమంతుల వక్రమెన శృంగార లీలలను వివరంగా వర్ణించే రచనలూ - అన్నీ బాధ్యతా రహిత్తమెనవే. దుర్మార్గమెనవే. ఈ జాబితాలోని “వై విధ్య" రచనలన్నీ ధ్వంసం కావలసిందే. అంబే విమర్శకులు వీటిని ఉపేక్షించకూడదు. అలా ఊసపేక్షించడ మంటే ఆ రచనలకు బళుకునిచ్చినళ్లే. _ చార్మితక దృష్టితో విమర్శించడం “రా.రా' మనకిచ్చిన వారసత్వం. - “రా.రా'. వారసులారా! ముందుకు రండి! మొహమాటమెరుగని విమర్శకుడు రారా! అని స్తోతపాళాలు వల్లింవి బురదలో మి మొహం దాచు కోకండి. “రారా'కు స్మారక విహ్నాలు నిర్శించకండి. “రా.రా' నామస్మరణంతో మమ్మల్ని మోసం చేయవద్దు. “రా.రా' కోనం వెనక్కు చూడకండి. ముందుకు చూడండి. మో కారుణ్యాన్ని వృథా చేనుకోకండి. 'రా.రా' కత్తికి కళ్ళుండేవి. అ ఖడ్గాన్ని అందుకోండి, లేదా తప్పుకోండి. నటించకండి. అభిప్రాయ భేదాలెన్ని ఉన్నా 'రా.రా' “రా.రాతు. -- అంధ(ప్రభ దినపత్రిక - హరి

హాఆఆ రారా, ఆత్మచ్మితం అతడు “రవీం(ద్రుడికీ, గురజాడకూ_ బాలా భేదం ఉన్నమాట నిజమే.

రవీం[ద్రుడి భావాలు పందొమ్మిదో శతాబ్టివి. గురజాడవి ఇరవయ్యో

శతాబ్టీవి. మోకు ఏవి దగ్గరగా వుండేదీ మీ సంస్కారాన్ని బట్టి ఉంటుంది.... తెలుగు సాహిత్యాన్నీ తెలుగు మనిషి సంస్కార స్టాయినీ కలయ జూస్తే గురజాడ భావాలలో అధికభాగం ఇరవయ్యొకటో శతాబ్దివేమో అనిపిస్తుంది.” షి ట్‌ వ “వెలుగు చేశంలో మేధావులు తక్కువ. మేధావు లనబడే వాళ్ళ మేధాస్థాయి - (ప్రపంచ మేభావులతో పోలిస్తే చాలా తక్కువ. ఫలితంగా తెలుగీ సాహిత్య విమర్శ దుర్చలంగా ఊంది.” వ్‌ భి ఖై తెలుగు వారినీ, తెలుగు సాహిత్యాన్నీ, తెల్లగు రచయితలనూ ఇంత తీవ్రంగా, కుండ బద్దలు కొట్టినట్టు, కొండ పగలగొట్టినట్టు విమర్శించిన వ్యక్తి ఆం(ధేతరుడు కాడు. తెలుగు వాడే. అతడు శ్రీ రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి గారు. తెలుగునాట రెండక్షరాల సంక్షిప్త నామంతో ప్రసిద్ధి పొందిన రచయితలు ముగ్గురు. వారు శ్రీశ్రీ, కొకు (3.3.3, రారా. వారు పొందిన కీర్తి ఇదే క్రమంలో ఉంది.

. _ రామవంధదారెడి గారి విమర్శ కటువుగా ధ్వనిస్తుంది. కాని అది తెగనాడటం కాదు, తల్లిదండ్రులు పిల్లలను మందలించడం లాంటిది, టీచరు పిల్లలను కోప్పడటం లాంటిది. తెలుగునాట సామూహికంగా ఆయన విమర్శలకు గురైన వారిలో విమర్శకులూ ఉన్నారు, కవులూ ఉన్నారు. పత్రికా సంపాదకులకు ఆయన పెట్టిన చీవాట్లు గమనించండి.

“నిస్సారమూ తరచు బాధాకరమూ అయిన జీవిత వొస్తవాన్ని విస్మరించడానికి - మద్యంలాగే - ఒక సాధనమయింది సాహిత్యం. ఈ పలాయనవాద సాహిత్యాన్ని లేదా (వాస్తవాన్ని విస్మరింపజే సే) యీ విస్మరణవాద సొహితాౌన్ని పనిగట్టుకొని పోషిస్తున్నారు తెలుగు పత్రికల సంపాదకులు...” _

తెలుగు సాహిత్య జగత్తును ఒక కుదుపు కుదిపిన దిగంబర కవితను

ఆయన ఎలా ఆక్షేపించారో చూడండి.

2011

“సమాజం కుళ్ళిపోయిన మాట నిజమే, సమాజం పతనమైన మాట నిజమే. _ విప్లవాగ్ని జ్వాలలకు తప్ప _సంస్కరించడానికి సాధ్యం కానంతగా పతనమైన మాట నిజమే. కానీ, యెంత పతనమయినా ఈ దిగంబరుల కైత్యాన్ని కవిత్వ మనుకునేటంతగా పతనమయిందా?"

సామూహిక విమర్శ సరే. వ్యక్తిగత విమర్శ చేయడమూ అదే ధోరణి.

శ్రీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారిని ఎలా తిట్టారో తిలకించండి;

“గురజాడ, రాయప్రోలు, దేవులపల్లి మొదలైన మహనీయులు సృష్టించి పోషింవిన ఒక నూతన కవితా వైతన్య (స్రవంతిలో ధ్వని, వ్యంగ్యం, శిల్చం, “ప్రనన్న కథా కలితారయు క్రి మొదలైన్న విష గుళికలు కలిపి, ఒక దశలో తెలుగు జాతీ కళా వై తన్యాన్ని సర్వ నాశనం చేయగలిగిన జగదేక మహాకిరాతక తిర్యగ్‌ బుద్దికి (పతినిధి విశ్వనాథ.”

శ్రీ రాచమల్లు రామచం(ద్రారెడ్డిగారు గత నవంబరు నెల ిక్షీవ తేదీన కాలం చేశారు. అరవై ఆరు సంవత్సరాల జీవితకాలంలో ఆరు సంవత్సరాలు మాస్కోలో అనువాదక ఉద్యోగం చేశారు. ఆయన రచనలలో బాలా భాగం అనువాదాలు. ఆయన చేసిన సృజనాత్మక రచనలు తక్కువై నప్పటికీ అవి చాలాకాలం నిలచే రచనలు. ఆయన (ప్రధానంగా విమర్శకుడు. తరువాత

, కథా రచయిత. ఫలానా రవన బాగాలేదని విమర్శించి అంతటితో తన పని ముగిసిందనుకోకుండా రచన ఎలా ఉండోలో చెప్పడం కోసం ఆయన కథానికా (ప్రక్రియను చేపట్టినట్టు కనిపిస్తుంది.

“ఇప్పుడు విమర్శకుడు కానివాడేలేడు”అని 44 సంవత్సరాల (క్రిందట శ్రీ నోరి నరసింహశాస్త్రి గారు వ్యాఖ్యానించారు. * కాని, నిజం చెప్పాలంటే సాహిత్య (ప్రమాణాలను, మెరుగుపరవడానికి దోహదం చేసిన సాహీత్య విమర్శకులు అప్పటికీ ఇప్పటికీ కూడా వేళ్లమిద లెక్కించదగినంత మంది మైతం లేరు. ప్రబంధ వ్యాఖ్యాతలను, సోహితీ పరిశోధకులను, సాహిత్య సమోక్షకులను కూడా సాహిత్య _విమర్శకులనడాన్ని ఎత్తి చూపించారు శ్రీ రాంభట్ల కృష్ణమూర్తి గారు (పపంచ తెలుగు మహాసభల, సందర్భంగా వెలువరించిన [ప్రత్యేక సంవిక “తెలుగునాడు"లో. “కవిత్వము కంటె విమర్శనము కష్టతర” మన్నారు కట్లమంవి రామలింగారెడ్డి గారు. కనుకనే విమర్శకుల సంఖ్య తక్కువ. ట ఉ |

నేటి సాహిత్యంలో వాలా భాగం బాగాలేదనీ, దాని వల్ల సమాజానికి చెరువు జరుగుతున్నదనీ ఎంతోమంది అంటున్న మాటే. కొని, బాగా లేకపోవడాన్ని ధైర్యంగా ఎదుర్కొని, నిర్మొగమాటంగా విమర్శించి,

ప౫||1 సాహిత్యమంటే ఇలా ఉండాలని చెప్పిన వారు అరుదు. వారిలో శ్రీ రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి గారిది అగ్రస్థానం. పాఠకుని హృదయమే గీటురాయిగా రచనలను చేరీజు వేయాలనీ, సాహిత్యం వాస్తవ జీవితానికి దగ్గరగా ఉండాలనీ రామచం(ద్రారెడ్డి గారి అభిమతం. ఆయనది మార్క్సిస్టు దృక్పథం. కానీ, ఆయన రచనలలో రాజకీయం లేదు. నిత్య జీవితంలో చాలామంది. చూసి కూడా గమనించని అనేక విషయాలు ఆయన కథలకు వస్తువులై నాయి. అందుకే అవి “షాక్‌” ఇస్తాయన్నారు. శ్రీ కొడవటిగంటి కుటుంబరావు గారు. కథను సాగదీసి పేజీలు నింపరాదనీ, కథలో కవిత్వం వెలగబెట్టరాదనీ, ప్రలోభమూ, అతి తెలివీ (వదర్శించరాదనీ ఆయన హీతోక్తులు. “కథానికకు ఒక పాయింటు ఉండాలి. అదే కథానికలోని అత్మ''అంటా రాయన. “రారా” కథల సంపుటి “అలసిన గుండెలు”లోని కథలన్నీ ఆయన_ ఉద్దేశాలను స్పష్టంగా తెలియ జేస్తున్నాయి. అందులో ఏదీ కాలక్షేపం కోసం రాసింది కాదు. అనువాద పద్ధతులను కూడా రామవచంద్రారెడ్డి గారు లోతుగా అధ్యయనం చేశారు. ఆయన రవించిన “అనువాద సమస్యలు” (గంథం యువ రచయితలకు, జర్నలిజం విద్యార్థులకు పాఠ్య పుస్తకం కాదగినది. తాను ఎందుకు నిర్భయంగా, నిశితంగా విమర్శించడం పనిగా పెట్టుకొన్నదీ ఆయన స్వయంగా ఈ (గ్రంథంలో వివరించారు. “నక్కలు బొక్కలు వెదకును అక్కరతో నూరబంది అగడిత వెదకున్‌ కుక్కలు చెప్పులు వెదకును టక్కరి నాలంజకొడుకు తప్పులె వెదకున్‌.- -అని తప్పులు చూపించే వాళ్ళను అడ్వాన్సుగా తిట్టి తమ తప్పులకు రక్షణదుర్గం నిర్మించుకొనే కుసంస్కారులను లక్ష్య పెట్టకుండా నాకర్త వ్యం నేను నిర్వహించక తప్పదు.” రామచం(దారెడ్డి గారి కొన్ని అభిప్రాయాలతోనూ, అంచనాలతోనూ ఏకీభవించలేము. ఐనప్పటికీ అద్దంలాంటి ఆయన నిజాయితీ, విత్త పద్ద గౌరవింది తీరవలసినవి. సమకాలిన సాహిత్య రుగ్మతలకు ఆయన ఇచ్చిన మందు మోతాదు ఎక్కువని కొందరికి అనిపించవచ్చు. కానీ మొండికి పడిన కొన్నిజబ్బులకు అలాంటి చికిల్సే అవసరమేమో. వెటరినరీ డోను ఇవ్వకపోతే వై ద్యం పనిచేయదేమో. ఆ క్వీఎకే-రీ9 ఆంధ్రప్రభ వారపత్రిక సంపాదకీయం.

రా రా *అనువాద సమస్యలికు అపురూప పురస్కారం తెలుగులో “రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి" రాసిన “అనువాద సమస్యలు" పుస్తకంతో సహా భారతీయ భాషలలో, ఇంగ్లీషులో వెలువడిన విజి ప్తుస్తకాలకు కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి గురువారం నాడు అవార్డులు (ప్రకటించింది. “అనువాద సమస్యలు వంటి పుస్తకం తెలుగులో ఇంతవరకూ లేదు. అనువాద కళమిద తెలుగు భాషలో ఇది మొట్టమొదటిది. గత ఏడాది మార్చిలో విడుదల అయిన ఈ పుస్తకం సాహిత్య లోకంలో ఒక సంచలనం సృష్టింవింది. అనేక చర్చలు లేవనెత్తింది. అనువాద రంగంలో సుమారు మూడు దశాద్ధాల అనుభవం వున్న రారా పలు సంవత్సరాల కృషికి ఈ గ్రంథం అక్షర దర్పణం. తెలుగు దిన, వార పత్రికల వార్తలను సంపాద శియాలను, ఎందరో [ప్రముఖుల రచనలను ఉదహరించి తప్పొప్పులను నిశితంగా అంచనా వేసిన రారా తెలుగు సాహిత్య విమర్శలో ప్రసిద్దుడు, తెలుగు, ఇంగ్లీషు భాషలలో విశేష పాండిత్యం వున్న రారా రెండు భాషా లక్షణాలను వర్చిస్తూ అనువాదంలో తీసుకోవలసిన జాగ త్తల గురింవి చేస్తున్న పొరపాట్లు గురించి పుస్తకంలో వివరంగా రాశారు. విన్న వారి నుంచి పెద్ద వారి దాకా అందర్నీ ఆశ్చర్యచకితులను చేసిన ఈ (గంథం భాషా ప్రియులకు ఒక రకంగా నిఘంటువు లాంటిది. రా.రా. కడప జిలా మైడిపాశెంలో జన్మించారు. “సంవేదని సాహిత్య పత్రికకు సంపాదకుడిగా వ్యవహరించారు. మాస్కోలోని [పగతి ప్రచురణాలయంలో అనువాదకుడిగా పని చేశారు. 66 సంవత్సరాల వయస్సులో అనారోగ్యంతో గత నెల 24వ తారీకున హెదరాబాదులో కన్ను మూశారు.

వి డిశంబర్‌ 1988 ఉదయం దినపథతిక

విగజ౪ంజ8లీదడి కడగ26౪214 /6౮6౯8086 1581206078 గిలర!:30109 [0056 1987. ౧౧. 237 ౧౩. 25-00. క32008114 2202020622 కంఠం! అగా ౧7౧౮ రీం౭7 6౧౦౮౯౭౫ (౦7 ౧|సా ఎ627ం వొంగిగుం తగిండ౭62 4102760 ౧౦7 6 గై60గూా7/000గ 17% 1747042 026 220207 2267/గ్రైలూ. 26 గ70ల 477 ౧7౮౦4 276 ౧౧6 గలాంజం6/4/26౮ 177/4 10౧2704 ౧6 వాజీక్రాల్రింా గూ వ౦/407070, 2/౧బా రిం04 సౌ 4 76/20 బడల 0077౧౧4౮07 70 424277 క్రో -ాతిం/4[641 01146000 డీ అోణ|ష46 క00% ౯,5. 5౮00%4[గ౧5గఉసిలి 4 క్‌ 159 2 ౪౧౦౮8 5001 1౧ 161008. ం 1౧26 ఓ4091310/, 561 ౧౦౧౪ ౪౧౦ 19 901617 00౧౧౧11166 10 119 8గ 0% 80918100 90 28 10 08 1౧061166 10 ౪1168 000% 0౧ 16 1౧01040169. గ800804114 గ08002060/2 గింరీ6, 00 91గ664 ౧13 04190౯ 88 2 119/20/ 0/40

మ.

త౧ర 608౧08 గగింళ౧ 88 2 172౧1, 1౧61516 2౧6 ౪౧౩౧౭౧౧౮ 671110 ౦0+ 6612310 ౧౦919 2౧6 ౧౦౪6119139 1౧ 61౪06, 39000 167౧66 10 ౪౭౧౩181100 2౧౮6 ౧00౧081066 101311 ఢ6౪౦466 10 (11 10116 16881 0 ౧18 116. (౪46 6166 1౧ 0606౧96 1988, 2 194 62౪/5 0610౧6 16 గం8![6 ౪85 2౧౧౦౮౧౦౪64 07 08 52[10/48 ఉం౭8రంగా!) 8808636 01 ౧15 [12౫15 0౭0[69[0౪%6,. ౧6 ౪/25 6గ౧౫౧|౦౪౪6 10! 90౧౧8 11016 1౧ [4౧0900౪ 85 2 ౪8౧91810 0 1200196 1119280618 €0గ౫ కగం113% 10 616090. [16 6౦౮16 ౧01 111 1౧ 1౧6/9 8౧౮6 500౧ 6041౧66 [౧౦0౧6 10 ౧16౪90 ౧15 10౧61 10౫౦౪౧ ౧168 616 00116 8 16౪/ క£౧01150-10-61౪9౪6 12౧92009 10? 16 ౪198180602 ౧౮౦1150100 ౫0656 8౧6 1౧6 ౧౪6౮6౯౭086 58001 745% క00₹) 06100 60౧౧౮౧1౩ 900[560!66 691801130౧06౧5 [గ4౧౧8- 6౧౭౧672 [66615 6౧౦౭16౧0౦6 ౭9 ₹28౧91260/ ౧0౧౫ 6౧91190 €0 761౮606 13 11౧1166 10 116 ౪8౧091860౧ 0 90౧10-600[0౧౫16 2౧6 ౧౦011808! 869 ౪1౧౧ 6 510016 టఊంఈద౧ళ0౧ 01 58160166 5[0/1 5107165 0౪ ౧1. 6౦౧౧౫. 10676016 119 ౧686౧1 000% 0౧ ౧౦౦16౧5 0 12౧5121100 0011169 115611 10 €081 ౧6౧6౧౦86 0౧1. 11 6౮069 ౧౦1 అగం౧6 10 [౧61౦011081 వ[096, ౧061, 0 ర/౫౧౭౩,

1119 00౪1009 1181 8౧౧౭౦౧౭౧68 గం66 0౪6౯ 116 ౪685 ౧౩|౧- 111౧664 ౩ 12౧91409 స|ం16900%, 1౧ ౪౧1౦౧ ౧6 ౪9౭6 10 101 రం౪౧ ౪౦౯65, 6%0169510౧5, 1610౧5, ర/8౧౧౧౧2€021 ౭౧౮6 58708౫ సీ600611815063 0 0010 106 6౧01150 2౧6 1౧6 616084 12౧068065, 85 8 656641 7660౧006 10? ౧1౧౩61 0644 [౧6 60౧౦౪౭1౪౭౮ ౧16 16068 01 80[80100 116 ౧0185 1౧10 ౭ 1680156 06౧64 2000 1980 ౭౧౮ 28060౧౨113౧96] 11 0౪ “1986. 706 000% ౪88 ౧౮9౨119066 1౧ ౧180౧ 1987. 706 6౧౮01800౧5 ₹[0/1 0౮7౧815 ౭౧6 ౧౯౫౩౧8౧6౧౩ 0610౧08 10 1౧6 ౧6౧06 1980 -86 0౧% ౪౧116 0106 (616/6%0958 00౪61 11౧6 (044! ౧6/౦6 0 ౧1౩ 8౫06119008 29 2 14౧91210. గీగిర 0౧౮ 9615 106 166108 1౧86 116 718 19 0౪78౯ 26810805 10 107091 116 6౧1176 స౦016000% 1౧10 116 ₹2గ౧6౮౦గ 01 ౧15 8౧81513 ౪౧6106? 50౧6 001110౧9 01 1౯౭/6 ౯616౪౭౧1 0 ౧౦1 0? 1౧6 ౧౮౧౦96 0 ౧1౪ ౯96౧౧6౧౧ 109 1168696 116/610/8 “2006౧69 1౧ 1౧92౧069 0 ౪౦౧౮ 69486, 80610 9౧18 19౧0౯౧౭౧౦౪ ౦1 16107 8౧64 560% ౦0౪%6/ 9010౧68౧ 60౧౧౧౫1166 0 ౪611-౧0౪౧, 6౫౧ శ2గ౧౦౮9 41093 1౧ 1061౧ ౧౭౧౮|౧9 0 16 616564 120౧0౪౮866, ౧౦1 గ౧౭౦699811%/ 29 172౧91210/3 01 (18 6౧01150. [0 0౧6 ౪0౦616 96686

. 2౭౧౭౦౧౩౧౮౭ గింరే6! ౧19 “41560౪6౧69 1౧ 1019 916, 941 1౧6 60౪16 ౧2౪6 10౮౧6 01806 1౧ 8 360249 2[1016 0౯ 000%; 0/౧ ౭1 [6898 ౧8 500616 [౧౭౪౩ 1605021066 ౧౧9౪1 +/0గ 3500౪4/1౧00 0౧౭-౪౮౧౧౧౭౧౩౧|౧ 2౧6 9506617090 2019 ౪106003. 1౧18 ౮౧8[0%* ౧౧6 2౧81515 0% 116

టు. ౨/౦916009 0 2౧51200౧, 8౧6 18 61161060౧1 ₹0[0౧61811005 6౧168109 0౮61 01 16 ౭౧౬1515 640 ౧౦1 ౮౪౪19 666166 69౧౧౧౧4615 1౧ 116 ౧18(00:8 0% 6%2౧౧౧165 1816౪201 2౧౮6 71616౪20

౪/0?69 16 “గాత 8౧6 “గాంగ” 1౧ 609190 ౧౭౪౮6 ౪4౧2016 ౧౧౪౭౧|౧౮9 1౧ ౮9౭86 ౭౧౮ ౧8౪౭ 10 098 ౪౭2౧౩18166 ౪102 2౧ 200/00/816 ౫౪౦౯4 1౧ 796964, ఆ౧)౦౧ ౧49 €0 09 ౭2 61/66౧6 ౪౦/౧6 02002 ఓగు [11060౧99 600150 ౧౩8 ౫0 ౪౦/69 “5అగ” గడ “860606౯, *|116 761086 ౧88 2౧ 606%/216౧€ 0౧1 10/ 6 9600౧64 ౪౦160 2౧64 ౧౦౧౦ 10? 09 సం అం)00 ౧88 10 08 ౧68766 10 88 “గ౭గ౧-౧౦౧807" 05 50౧19101౧0 800 0౧/1266 6606౧64109 0౧ 16 00౧16౫ ౧9౧ 661410 ౪076౩ 108 106, 900౪4. గ౧౫|౩౬ 100 ౧౭౪౭ ౦౧17 0౧6 ౦16 1౧ 8168౪, "౧౭౧౦౧ *స100 15 ౧౦౬ ౭6౮౭౧౮౭16 10 07౧౮ 00 106 611676౧209 1౧ ౧౧980109 8౧౦౧౫ 106 €ం6౯ 5౧౮8190 ౪౦69. ౧15 15 0602౪90 0 18 ౪2౧/౧౮ 00గ౧6౮|110౧5 ౦1 6016 ౪61097 1౧ 6౧౮12౧6, ౪౧100౧ 26 610674, 1౧ 4&౧60078. & 18౧00886 02/గ౧69 115 8611100 2౧6 0611416 1౧ ౧5 ౪0020౪6140 2౧6 1 15 61%1061[8064 980౧౧80065 1గ౧౦5౪|016 10 ౧౧6 ౮౬741606 1౧ 8 120౧0౮8669 0 ఇ2౧౦(౦౪ 66116. 1010౧9 6/8౧ ““గ41౧ 0/1” 1౧ లాం1150 15 16210 “గ౧6౭6 011” (1812 ౧౦0౧౭) 1 9166౪4 5156 ౧౭౧౧6 1౧ 5౧00115౧ 19 1౧6 1౧౮౫164815 ౧8౧౧6 0? 0౧౧౩౬8౧ ౧౭౧౫౪, ౪౧6 ౧6 ౧56 ౧౭౧6 1౧ "6686 19 16 567౧8౧16 07 11౧9 ౧౭౧౭ ౦ 10680౧01 శ! 19 2000 ౪౦౧69 1౧ €180812006 1౧ ౧6 151 +06! 0౧4౨165,

7౧౭౧ 6111106610169 0792166 9 ౧౭౧౧౧౭౧ 2౧64 57౧12౫ 2/6 1210 6౫0809/61/ 6150695661 1౧ 106 ౧౮1 0/96 0080195. 0౧8౧19౧5 61801 2౧6 ౧1౧9 ౮౪౦1 080% 10 ౪౦౧69 29810. ౧006001 ౧6 8513 16 ౧౮౭5110౧ “శగ81 16 80౧91410౧2“ 1౧ 6౧2016 60౧ గం6]% ౧6 549 0110 6150639 (౧6 19569 0౧%/ 1౧ 6 160౧01 0౧409౧ ౧/౧6౧ 2 ౧8558466 13 20512166 *0౧) 1౧6 క509150 10 8 16106006. 00౧)04117/ 6౬001190 15 021166 ““506/06'" [12౧9౪806 4౧64 614986 “14000 128౧808069. గ ౧255806 1౧ 80641606 12౧౮౮౭౩6 4౧౮6 1198 ౧28/31161 1% 141991 18౧౮8౮6 5౧0416 ౨6 1౧ ౧౪౫౭౦ 0818౧06 1౧ 1990661 0 00గ౧౮6౧|౦౭౪౧8 ౧౭౭౧౧6 ౧6 అగ6/6౧069 10 ౧8 686615 ౪10 640 ౧0 నాం 116 01168 12000896 1౧ 2౭0016౪100 1116 8%, 2 2091240! [39 10 18169 1౧10 ౦౦0౦౪4౧1 0/69 250669: (1) 116 ౧౧౪౭౧1౧౦ ౦ 6 0గం1౧21 9%0614 99.

మ... 60౧౫౧16181 60౧౪౪౦6 (2) 16 90/18 0 8 07౮౧81 8[0౪!6 06 1౧12166, 2౧6 (0) 106 80514100 500016 ౨6 ౭39 1౧1611101016 ౭9 ఇం 01191081. 06 ౧౭1౧ ౧౧0016౧ 10106 ౪8౧91810 19 10 610056 ౧15 ౧|10/[068 [6 02౧౧౦౪ 98011/106 ౧౮౧౧౦౪ ౦౧౪ 10! 19 328[69 01 ఇ౮గ06/ 40 0౯ ౧౮౧౫౦8 1౧799 /09/6 00౧౧౯౦౧౫౨౮ 0900౧౧85 1౧6౪112016, 16 5%0616 81౪9 ంగ౧౦/౪/ 10 ౧౮౧౧9౯ 0౧౭ ౦౧౧ 1౧ 90116 01 115 96౧6౧8 60౧౦10910౧, €౧8 ౭౦110! ౧౦1౧19 0౮1 ౭1 ౪16/9 26 6611810 ౪10౧099 116 18 ం౦గగా౮౧|౩6 ౧412౧16300 1౧ ౪౧1౦౧ 1౧8 50/19 2౫6 9 109801 14166 ౧60666౧066 0౪6౯ 108 586౧96 60౧౪8౫౭6. 11001165 1981820 861110) “".. ౧౮౦౧ 01 1 (₹%6 ౧18౧116500) ౪11160౧ 1౧ ౧౧096 ౧00 [89 6 1/10! 6౧08111/ 0 8 18/68 6౪౦1!౮110%08| ౪ 100౧౧, ౧౦56 61601 0౪ల౪౧61౧౧10౧6 ౭౧ ౧౦౪. ౪/29 ౧౧౦9౦౭01 96866 81 (6 (1౧౧6. గ౭గ౧౭0౦౧8౧6/2 గింరం! 260%౧0౪/660658 ౧15 1౧6601066౧0659 10

తీ!6023౧06 ౧296౯ 019 (076 /006[06961669) ౪౧౦ ౪/06 18 1915001 6౪౯౬ 0౧ 119 ౧౧౧6౧169 ౧1 7?2౧918₹00 [1౧ 1791. [6 9150 6150665565 1౧9 ౪16౪9 0 7 [౭౦6076 582౪00/ 60౧431౧664 ౧ [౧|5 000%: ౧6 41 0 /2౧913₹100. తం౦0:6116 10 52౪00/. 118 6౫0601+8110౧5 0 7986619 ౪౧౦ (626 2 8౧912100 26 ౪౩౧౦౪9 2౧6 611976౧1 2౧6 0౧౮ ఓ/08 01 12౧9182600 62౧౧౦1 $81151 811 0 116గ. 16 03169011265 +౧9 686655 11659 (1) 0౧6 ౪/10 6089౧41 1౧0౪ 9 506706 12౧8౮౭౮6 2౧౮ 70265 10 12౧912౪00౧ 10! 1౧107౧860౧ ౭౧౮6 1(౧౦౪/|6606 (2) 0౧౪ ౪/౧0 15 1౧ 1౧96 ౧౯౦౦659 0 1987౧1౧0 ౧9 906706 12౧64806, 8౧౮ ౧౭౧౦౪౩ ఓం 8058600 10 816 ౧11౧౫ 1౧ 116 ౧౦౦65358: (3) ౦0౧౦ ౪౧౦ ౪85 శేంగు6గ/ 0౧0౧౪౭58౧1 ౪10 08 5064708 1800868396, 0౪1 ౧8౪ ౧౦౪ +0/80160 [18౧6 ౪౦౮164 ౧6%65% ౧9 గ౧ంగ౧౦౧౧ (4ఉ) 0౧6 ౪/౧౦ గగ౦%5 106 90౪0669 12౧౮౮౭06 ౪6|| ఆ౧౦౪౦౫౧ 10 460౭ ౧0౪/ 86౦06 106 +౭౧5- 121100 15 గింగ౭౦ం౧82౧06128 [6౮6] 6150658663 ₹0౧ & ౧40౪621! ౧౦1౧౪౦1 ॥ ౪16౪4 109 106? ౧/౧65 0163060679 8౧6 ₹617 ౧6669 8౧64 00౧౦1౪0669 ౧81 అఉం౭౧1 ౧౪౮౧౧౦6 0౧6, 811 16 006? 188 /0695 680౧ ౧8౪6 €౧6| ౧966౮5 గ౧6౬ 0106౯౪4156 0851669 128౧31460౧): 8౧6 ౪16 0౧1 [౧/౧8 ౪౧౦ 68౧౧౦1 60 ౪1౪౧౦౪1 2౧918600 15 116 ౧౮౧౧౨౦6౯ ౦౧౭ [986462 ౪౧౦ 19 2509016161 180080 0+1%9 900106 12౧80206 2౧6 [౧౩5 10 61606౧6 6౧11/90/ 0౧ 1069 ౪2౧9143400 10 ౧1 12006806. [01 ౧1౧ “2 1166 172౧912100“ 19 గాంక+ 9618016.

0౧౭016? 14/81౪6 6౧666: “19 1615106110 ౪౮6 1౧ 0౧6౩ ౧౦౪౧6

౫001౫ 10౧00067 15 8 6168 619౯65510౧ 1/0౧ 16 9౪0)661 01 116 అంం1 16 11363 19 ౧912౧065 0 08౧౧౭౪1081 8౧6 0106! 6౪౦15 60౧౧166 0 ౪611-%0౧0౪౧ ౪11879. 0029016 101గ66౧ 0౭౧౧౦1 06 ౪౯921864 89 2 ఆ16/655100. 1111563 91601౧6613 00౧౫౧౫1166 0౪ ౪611-౧౦౪౧ 14౧9121013, 8159181008 0౧ 661106౯216 గ౫|5౧(6/0161100 96౧019౧069 ౪/0 116 0801080006 06 6181601021 ౧౧౭612115౧) 1౧ ౪12౧91210౧ 29 58౧16౧6698 1౧61081109 1౧6 ౪868౧10 ౪16౪ 19 2౧ 1౧౧౧౦౧1౭౧1 6౧౦౮౩౧ ౧౧6౧౦౧౧6౧౦ 1౧ 80౧5180౧ 2౧6 ౪6 08౧౧౦1 018[౧09 [౧౭౧౧౭౦౧౭౧౮ ౧6661 10? ౧౦- 1౧౪౧0 0౮1 16 ౧౧|౩౯2౧81400[ 0౫ 56506063 98/౧6 ౦0% “1౧61౪16602 11- 221100" 29 “81018272౧4. 51౧0118! 19 6 0856 ౦01 0116! ౪8౧5144015, ౫౧056 [8001281100 ౧౩౪ ౧1౩1626 ౧9 ౧౦౭66౧౩, గ2గొ8౦ం౧2౧౦60౯౧8 [6661 6౭98765 66611 0! 1౧19 6౧౧౭౧16, 8౧6 ౧611౪69 ౪౧0 ౧1 ౧౮౪6181100 2858 2౧ ౮౧౦౧౭౧౧౮ 0/60, ౪౧౦౧౧ 116 ౧౦౪1 5/1 5గ ౦౧౦6౪ ఆ4౮00664 29 8 “6౪6! 6/600, 0౧౭౧6! 1060110660౧ 159 66౪0166 10! ౧౭111౧౦ 1౧6 6౧015 1౧ 16 610600౧8 ౧౭౧౭౯౭6 0౪ 1౧6 61096 గక౭8ర6౧1. 70౧6 6100410[080/ 15 ౧౧౦0౩౫ 2 12౧5121100 ౦ 0)గం?6 £౯౧8115% 01010౧80. 0౧౭౧16111గ66౧ 19 20810 0౧ 9౧12౫ 2౧6 59%0౪16 ౧4౪౭ 0660౧ 2న- ౧6౧౮66 10 0%80167 91౫, 0౧౭౧16 51౫166౧ 189 0౧ “౬౧౮1190, ఉగిఅ1028౧ 5౧0150 8౧6 1౧618౧ 5౧01150౧” ౧౦ 516101 1616౪801 10 ౪16 865]60+ 10090 1౧౫౭” 06 60౧0516666 28 8 ౪9641 ౭౧౧6౧౮1౫. 0%2016 613%- 166) ర9819 *1౧ 116 1120912000 0 ౧౦61గ/ 2౧౮ 616811/6 11930016 11 2 9591, 9౪7907 ౧౧౭౧౧౭౧ 706 0౪66514100, 10 ౪౧41 అగంగ€ 15 2 €₹8౧5- 120 2 6762101, 15 6150065566, ౭౧6 గిం౧౭10 రింం్రం1015 ౪164 15 84100166 1౧10[0 9 [౧౭౧౭౦౧౭౧68 [60661. గొంం్ర్ర్ర101; 9585: “... 418 ౧౦౪6 11606౧61౧6 12౧91210 15 ౧౦1 8 ౧౫1౧౪౪6 ౪౯06, 0౪61 3౧ 6160176 2గ1010/: 16 2140410%/ ౦0+ 2 00౧18౧ 950 2009411068 06 08౧ 169౧10 14 ౪0 28 000౧108 01 ౧19 0౪౧. ఛం +౧8011౧6. ౧1౫40 60౧౪0౦1 116 18116? 170౪00 8 101/౯ ౪1160, 1౧0౪010 ౧౦ 1౧00%౫, 15 ౭ 16891 000906012110 1” ౧6 14106 లం18109: “.. 06 8091210? 19 “8 0086606161 1% 968100 0 2౧ ౭06౧0౯, 1౧ ౪౧౦౧) [8 62౧-1649౧౪%/ 04 21 168911/2౧90096 8 ౧౭/01 [౧1౧5610 ... ౪6 1$ ౩ 60880691 ఇ₹౧౦ 1౧ 110౧6109 2౧ ౭౦1౧0? ౪/06 1౧69 ౭8190 8 ౩61007 ౪01౧ [౧1౧1- 5811 ఎల 110% ౧౧౭౧౪ ౧౧౩౨౮౦9 0౧ ౪౧౫9౦11913 ౧8౪6 0181౧664 81 6౪76౧ 0/191041 ౧0610/ 18 ౭ 10% ౦0+ ₹8091860౧, &౧ 23669౧0౧01 10 7900896 016 ౧౦౭౪9౧1౫ ౧౪౩1౦ 81 ౧౧౦68౧ ౧౦ 10008 ౧68 1౧ ₹6 ౧౦5 0౧805 0 1119 ౪౦167 *66 106 1801 118 16 ౪809120౯ ౪169 10 190/06606 ౭1 0౧06 040 న/9-65130115066 [౧4(౧౦౧|95, 0౧6 0 ౪1100 125 ౭10360 066౧ 908064 1౧10 111620/ 10/7, 6065 ౧0౪ ౧౦౦9586110

00౫ 020 108 [06 ౧౧౮౦ ౭00901 116 12167 89 ౧1౩ 80801018 ౭26310౧640 ౧౦/౧౧ ౧6 ౧౧8 ౪6|| 0946 19 ౧౫౧6౧ ౧6 ౧89 0%౧0౯6౧, 06106 60౮౪116109 11 3064 ... [౦౪815 ౪45 ౧౩౧1 1౧ 0121%110౧06 1౧8౬ 560- 665501 18౧9186009 ౧౭8౧ 09 0౧1 “౧6(2గ౧0౧౧౧|౦, ౧౦1 111631. 7౧9 811426 14౧5120! 19 8౧ 8000౧౧1950 10 00౧8౧899 2 ౧1666 01 8౦'౮ 1110 8౧0106 ౧166౪ 01 8016...” (౧౧౦౧౫ 706 గీరంరంఠ తిశ111069౯ [6౧810 గింం్రం101| ౧౪౨19౧66 1౧ 0౧ ౫7/40౧91210౧0. 656. ౧. గ. 8[0౪4/6౯ 803/6 ౮౧1౭౧5గ౫/ ౧౯999, 04౧01606, 8552008586, 1959). 1005 16 1160౧91210! 18 1౧6666 2 8౧80668101 8౧64 16 ౪౦041100 0 8 172౧518108 183 10 06 ౧19౧67 ౮౧౮6151006. [0091011 58౪5, “06 ౪2/16/20౧6 ౧౮1౪౧66 01 01119 (6001766 ౦01 ౧1౫౫ ౧౧౭౬6 11౧6 0౧౪౭ 2౧912101 39 1౧1790060౧ 8౧ ౭008110౧ 26 16 0168౯ 0/౪6 ౪౧0౦, 6౪౭౧౧౧౦౮6౪ ౧౦౪౨, 15 2౧ ఆ6౧ 78/66 9016 1080 116 0621 ౧౦౪౬ గీ5 2178౧91810! గ2౧౧౭౦౧8౧౮౯8 గింర6! 100౧464 ౧19 1006 ౪౦౦8110౧. 0౮101 181 60౧౧11౧6౧1 001069 116 ౧986౧1 50014 & న౧|౦౧66/౧౦ ౪౦110. గిం06!61086 10 గంర్ర|01), “10 గరగ ఛగంం. 8 ౧౭౪0౧8| 1116721070 (9౪6815 119 ౧0౪61 0 ౧6౫81 2౧6 516! 10690 068 068110/ 2౧6 ౧౮౧౫౧96? 01 [18 ౪8౧5181065.” 1౧ 106 ౨956౧1 00౧16౫1 01 116 1౧0618౧ - 1809689659 ౭౧6 10610 1162104165, 11616 15 ౧66౦ 105 9006 14౧9181015 ౩౧6 ౧౧౦6 ౦0+ 16% 10! 36 12004886. 58010/2 తీ866గ!. 18009011/ 60౧6౪615 ౪/౦/%50009 10 ౧౧౦౧౦16 12౧61200౧9 ₹0% 0౧68 !1౧612౧ 12౧06896 10 ౭౧౦106౯౯ గ౬౧౫౭౦౧౭౧౮1౭ గ6౮౮1'౩ 0001 ౪11] 06 ౩౧ 1౧0౧8౧ 816. యయ 'గ్రంధాలయు నస్‌ స గ ఈక... నం | మా క

విజపె దా అవ

రాయలసీమలోని కడప జిల్లా పులివెందుల తాలూకా . పెడిపాళం (గౌామంలో విద్యాధిక కుటుంబంలో జన్మించిన రాచమల్లు రామచం్తదదారెడ్డీ తెలుగు సాహిత్యంలో చిరస్థాయిగా నిలివిపోయిన ఉత్తమ సాహితీవేత్త, అవిశ్రాంత అధ్యయనం ద్వారా ప్రపంచ సాహిత్య సంస్కృతులను, సిద్ధాంతాలను తనలో జీర్చించుకొని వెరపెరుగని మార్క్సిస్టు విమర్శకుడుగా ఆధునిక సాహిత్య ఆస్వాదనా స్పందనలను తెలుగు జాతికి నేర్చిన పరమ నంవేదనా శీలి రా. రా. కథకుడు - విమర్శకుడు కాక కొన్నేళ్లపాటు రాజకీయ పక్షపత్రిక “సవ్యసాచి'క, సాహిత్య పిక “సంటేదన'కూ సంపాదకత్వం వహించి ఉన్నత సంపాదక సంపదాయాలను నెలకొల్పిన్న పత్రికా రచయితా - సంపాదకుడూ రా. రా, ఆయన 'సారస్వత వివేచనికు తెలుగు అకాడెమి అవార్డూ, “అనువాద సమన్యలికు కేంద సాహిత్య అకాడెమి అవార్డూ లభించినాయి.

రా. రా. స్మృతీ, అయన ఆదర్శాల వ్యాప్తీ రా.రా. స్మారక సమితి లక్ష్యం. ఈ లక్ష్యసాధన కోసం బంధువులు, సన్నిహితులు, మిత్రులు, అభిమానుల _ అర్థిక సహకారంతో ఒక టస్టును యేర్పాటు చేయాలని ఆకాంక్షిస్తున్నాము. ఈ ట్రస్టు ఆశయాలు.

(1) ఉత్తమ సాహిత్య లక్ష్యాలతో రచనలు సాగింవిన ఒక సృజనాత్మక రచయితకుగానీ, పత్రికా సంపాదకునికిగానీ, అనువాదకునికిగానీ యేటేటా రా. రా. పేరిట అవార్డు నివ్వడం.

(2) మా కృషిలో భాగంగా 'రా. రా. లేఖలు. వెలుగులోకి తెబ్చినాము. యింకా చెల్లా చెదురుగావున్న రా. రా. వ్యాసాలను పుస్తక రూపంలోకి తెస్తున్నాము.

రా. రా స్మారక సమితి, కోశాధికారి : ఆర్‌. అశళోకరెడ్డి, హనుమాన్‌నగర్‌, సూపర్‌ బజార్‌రోడ్డు, (పొద్దుటూరు-516 860. గాయి ప్రింటర్స్‌, (ప్రొద్దుటూరు.

. య. ( వ్యతిరేక ధోరణి కచ్చితంగా వుండాలి. మరియా". 1% సనం లం "పదోశణి "కచ్చితంగాల.. ఉండోలంటే రచయితకు . ల ...గ్మార్క్సీజంతా. అంతోఘంతో పవరిచయం్న ఉండాలి, .. చ లగ వ నా కనీసం ఓక స్లూలమైన మార్క్సిస్తు అవగాహన. |. | న్‌. థి తా క్ష - ట | లల . స వుండాలి. - అదిలేకపోతే రచయితలో, వచనల్తోనూూ. మల రాజీరోరణులూ, 'వెడరోరణులూ, ఇస్పష్ట మానవతా _. , న గ వాద భావాలు (పవేశిస్తాయ...?. . |

. ల 'మరొకసారి క7%1101584 అనే'ఘాతుక భూతర్వా శ్ర ( చే యూ భూమండలం మీద. యెక్కడ. తలయ్వెత్తినా ఎ (చాలా .. - యిక కమ్యూనిజానికి పుట్టుగతులుండవు..కమ్యూనిజం '_. [గ ఎ”. - “వందయేండ్దు ఆలస్యమైనా సరే, 5740141504 యేదేళంం గ. య _ .లోను గ౯౯౬£ఉ7 'కాక్తూడదనేదే నా గాఢమైన కాంక్ష... (పై మనిషి _అనదగీన మూల “వధార్థం యేదో.అది ౩... స”. శాశ్వతంగా, పరిణామ."రహితంగా 'వుందని: అన్ను 12. (ల న్‌ ఎవర్‌ _కుంటారు - :014660%04. ౮195974106. (ల ౧. ప్రకారం మనిషి యెల్లప్పుడూ ' చార్మితక పరిస్థితుల ల బేమి _ ఎం పేరేశలింగం -యెంత గొప్పవాడైన గొప్ప... | (0. వ్‌ " ఉద్యమకారుడు మాత్రమే, గొప్ప సంస్కర్త .* . _..మాతమే. _ మర్కి. గురజాడ పోలికే. లేనంత .. +