Telugu purva kavula drukpadham - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ట్ట లం. స భభ గ . ల. శ [లర శ నాభ టు త్‌ో న. టే క ఈయ న / వ. మ (. ( ““"తు. ప యు "ఆ (1. ్లి స మ ఉచ. : గే [స . స్క లు. వు ఓ ఈ, రు ఈ ్ర్తేి |. ఎమ / ॥ , స యలు టో న్‌ , . ॥ వ్‌ | తిరు _ మమా యో మూడ డాల్‌ క రార ళా ళోాాయయో క | లోల వా ననా ఆట్‌ కా! జా జా న ప క తు!

పాత్మ కవుల కావ్య కే మక్క న థధాలంఎ | డా. కోవాల సంనల్కుమారాచార్య్‌ అభినవ (ప్రచురణ వరంగల్డు. . ల

పూర్వ కవుల కావ | దృక్పథాలు డా. కోవెల సంపత్కుమారాచార్య అభినవ (ప్రచురణ వరంగల్డు.

విధు మదా తాడి వింంయుంకంారకతుం 0 ౨ ౨౯ కంా6ం11 ఏణజం 44 కయుజంందజం2 (ల కి కజు9*కేయిమబణయబ్యూ2 జ . (ప్రథమ ము(దణః మార్చి 1990 (పతులు: 1000 వెల 25=00 గ గ” భిన్న 14 ల. (ఆ (వ్రతులకుః "క. అరవిందబాబు అభినవ (ప్రచురణలు 15-9-64, రామన్నపేట జాడ. వరంగల్లు - 506 002 భ్రయోా కంరాలంస్ట్వా జ (౬1.2 తి 3) స షు ప్రైదరాబాద్‌ - ర0రో ము[దణః హీమబిందు ఫోచోకంపోసర్‌ పాజిఫ్‌ సెట్‌ (ప్రింబర్స్‌ కుమార్‌: పల్హిహన్మకొండ.

క్‌ ఏచజ్ఞ తలు ఈ [గంధం వెలువరించటానికి మా కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయంలోని యు.జి.సి. యూనిట్‌ అందించిన ఆరిక సహకారం (ప్రధాన (పేరణ. అందుకు మా యు.జి.సి. కో ఆర్టినేటర్‌. గారికి తదితర కార్యనిర్వాహకులకూ- నా సాహిత్య వ్యాసంగాన్ని సర్వదా బహుముఖంగా (ప్రోత్సహించే ఆప్త మ్మితులకూ (ప్రస్తావించగానే ఈ (గ్రంథానికి కనువిందుగా ముఖ చిత కల్పన చేసి ము(దణలోనూ సహకరించిన మితులు (ప్రఖ్యాత రచయిత చ్మిత శిల్పి శ్రీ శీలా వీరాజుగారికీ - ముఖిచిత్రాన్ని అందంగా మదించిన బాలాజీ ఆర్ట్‌ (ప్రింటర్‌, న (హైదరాబాద్‌ ఏ వారికీ- (గ్రంథాన్ని రమ్యంగా ముదదించి రూపు దిద్దిన హిమబిందు ఫోటోకంపోజర్స్‌ ఆఫ్‌ సెట్‌ ప్రింబక్స్‌ (హన్మకాండు వారికి- “తెలుగు ఛందో వికాసం' (1962) నాటిమంచినన్ను ఆదరిస్తున్నసహృదయులకూ నా హృదయ పూర్వక కృతజ్ఞతలు సాహిత్య రంగంలో సన్ను తీర్చి దిద్దిస ముగ్గురు మూర్తులు మానాన్నగారు శ్రీమాన్‌ కోవెల రంగాచార్యులు గారు; గురువులు (బహ్మశ్రీ, మల్లంపల్లి వీరేశ్వర శర్మగారు; శ్రీ విశ్వనాధ సత్యనారాయణగారు. వారికి నా భక్ష్యంజలి. సంపత్కుమారాచార్య. .

నహృదయులనన్నిధిలో నమస్సులు,

నన్నయగారు మొదలుగా తెలుగు కవులలో కొందరు మహానుభావులు కావ్యం గురించి గాఢంగా అధ్యయనం చేసారు; నిశితంగా భావవ చేసారు; లోతుగా ఆలోచించారు; అయితే, కొద్ది మంది మ్మాతమే తమ ఆలోచనా ఫలితాలను తమా కావ్యాల్లో రకరకాల పద్ధతుల్లో సూత వాయంగా, బిరుద్మపాయంగా వ్యక్తీకరించారు. ఈ వ్యక్తీకరణలను వ్యాఖ్యానించుకొని సయిక్తికంగా సప్రమాణంగా వివరించు కొనటం" ద్వారా “కావ్యం'గూర్చి వారి “దృక్పధా'లను స్పష్టపరచుకొనే ప్రయత్నమే ఈ 'పూర్వకవుల కావ్య దృక్పథాలు. ఈ స్పష్ట పరచుకొనే ప్రయత్నంలో ఆయా విషయాలను గూర్చి ఇంతకుముందు ఆలోచించిన మహానుభావులయిన విమర్శకుల అభిప్రాయాలతో 'పేచీపడవలసి కూడా వచ్చింది. ఈ పేచీపడే సాహసాన్ని ఈనాడు మనకు కలిగించింది వాలే వారు చూపిన దారిలోనే మనం సాగుతున్నాం. అందువల్ల వారికి గౌరవ ప్రతి పత్తితో నమస్కరిస్తున్నాను.

పూర్వ కవులందరి అభిపాయాలనూ పరిగణవంలోకి తీసుకోవటం ఇక్కడ ఉద్దేశించలేదు. కావ్య విషయంగా మౌలిక్షమయిన ఆలోచవలు అందించటం; తెలుగు వారి కావ్యపరమయిన వివేచనలోక్సి ఆలోచనా విధావంలోకి కొత్తగా కొన్ని ఆలోచనలను ప్రవేశసెబ్బటం - ఈ రెండు ప్రాతిపదికలవై నన్నయ, తిక్కన, నాచన సోమనాథుడు, పోతన - ఈ నలుగురివి గూర్చి, వారి (ప్రతిపాదనలను గూర్చి విచారించటానికే ఈ (గంథం పరిమితపుయింది. పయ్యిప్రాతిపదికల దృవమిల్యు మహా అయితే మరొకరిద్దరుంబానేమో! అవకాశం వస్తే, వారిని గూర్చి మరొక సారి మనవి చేసుకొంటాను.

“అధునిక తెలుగు సాహిత్య విమర్శః సాంప్రదాయికరీతి' (29821) అన్న వా పరిశోధన (గ్రంధం చివరి అధ్యాయంలో సందర్భవళంగా పోతనగారు “వస్తు రూపాలను గూర్చి భావించిన అంశాలను (ప్రస్తావించాను. అయితే “పాహి త్యవినుర్శలో పోతనగారి (ప్రామాణికత ఏమిటి? ఒక కవి అభిప్రాయాన్ని పాహిత్వ విమర్శలో భాగంగా

10/

(పమాణీకరించవచ్చువా?ి - వంటి “వ్యాఖ్యలు కొన్ని వచ్చినయి. అయితే ఈ విధమయిన వ్యాఖ్యలకు, నిజానిక్కి ఏ విధమయిన ఆస్కారమూ లేదు. భారతీయ పాహిత్య వినుర్శ సంప్రదాయంలో గాఢమయిన ఆలోచనా శీలం గణ కవుల అభిప్రాయాలకు (ప్రామాణికత ఉంది. కావ్యాన్ని గూర్చి ఆలోచించే సందర్భంలో ఆయా కావ్యాల (పాచీనత్వ-వవీనత్వాల మీదగాక కావ్యం మీదవే ఆధారపడారింటూ

• “పురాణ మిత్యేవ న సాధు సర్వం సచాపి కావ్యం నవ మెళ్యవద్యమ్‌; సంతః పరీక్ష్యాన్యతర దృజంత్తే మూఢ పరవ్రత్యయనేయ బుద్ది” ఆంటూ కాళిదాసు చేసిన (పకటన ఏనాటికీ ఒక విష్ణవాత్మకమయిన పాహి త్య విమర్శ న్యూతమే. * రమ్యాణీ వీక్ష్య మధురాంశ్న్చ విశమ్యశబ్దాన్‌..... అంటూ ఆయన చేసిన (వ్రతివాదస మనో విజ్ఞాన భూమిక నుంచి ఉద్గమించిన విచారధారకు గొప్ప ఉదాహరణ. అభినవగుస్తుడు ఈ (ప్రతిపాదనను (ప్రమాణీకరించాడు. 'యథాస్త్రీణాం తథా వాచాం షాధుత్వే దుర్హవోజను" (ఉత్తరరామ చరిత) అంటూ భవభూతి మహాకవి వాగ్విషయంల్హో ప్త) విషయంలోనూ బాధ్యతా రహితంగా వ్యాఖ్యలు చేయటాన్ని తీవ్రంగా నిరసించాడు. ' భూమ్నా రషావాం గహనాః (ప్రయోగాః....." (మాలతీ మాధనరు' అంటూ రస విషయంగా చెప్పింది సాహి త్య విమర్శలో వినూత్న “వయోగి విషయం. “ఏకోరసః కరుఏీవ...[ (ఉరా) అంటూ రస సమీకరణ వాదాన్ని సాహిత్య విమర్శకు అందించాడు. “ క్షణే క్షే యన్నవతాముపైచ, తదేవ రూపం రమణీయతాయాః' అంటూ షూఘకవి చేసిన “ రమణీయితా' నిర్వచనం అందరికీ [మామాణీకమే అయింది... ఇట్లా ఇంకా ఎన్నో చూడవచ్చు. మనం చూట్టం కాదు. ఒక విధంగా. భారతీయ సాహిత్య విమర్శకు ఆద్యుడనదగిన భామహుడు' అఆవలోక్య మతాని సత్కవీనారి అవగమ్య స్వధియాచ కావ్యలక్ష్మ'......(బామహారింకారం; 6-64) అంటూ సత్కవి 'మతొల [ప్రామాణికతను ఫపృష్టపరిచాడు. ఈ నాటికీ ఈ మర్యాద నిరంతరాయంగా షాగుతూనే ఉంది. కాగా నన్నయాది మహానుభావులయిన కవుల అభ్మిపాయాలు ఈనాటికీ (వామాణికమయినవే. ఈ అంశం గుర్తించకపోతే నష్టపోయేది మనమే. నష్టపోకుండా ఉండేందుకు చేసే (ప్రయత్నంలోని ఒక చిన్న భాగమే ఈ (గంథం. సందర్భవశంగా ఈ [గ్రంథంలో పూర్వాలంకారికుల అభిప్రాయాలు కొంచెం విస్తృతంగానే (వ్రస్తావించాను. ఆధునికంగా పూర్వాలంకారికుల వివిధ (గంథాలను అధ్యయనం చేసేందుకూ; వాటీలో ఎన్నన్ని విషయాలు ఎంతెంత నిశితంగా ఖో

మేషించిందీ వాటిని ఎట్లా ఉపయోగించుకోవాలనేది గుర్తించేందుకూ ఆధునిక యువతరం విమర్శకులలో ఉత్పాహం కలుగాలన్నదే ఇందుకు (ప్రధాన కారణం.

పూర్వకవుల అభిప్రాయాలను వ్యాఖ్యానించుకోవటంలో దికూ ంచిగా ఈ (గ్రంథం ఉపకరిస్తుందని భావిస్తున్నాను. అందుకుగా సాగిన నా ఈ క షం సాఫల్యానికి అవిచ్చిన్న సంద్రదాయార్థుల్సూ సాహీతీ విమేషవాపరములూ అయిన సహ శదయులే (ప్రమాణం.

పునః నమమన్సులతో - 9.315990 భవదీయుడు సంపత్కుమారాచార్య ఖో

న. లు అలతలెన బ్రతుకులో నడి యూ తరగన్‌ విరిసిన నవేంధద్ర ధన్తువె ఆత్మో మ్‌ూ' క్షం రామ కధా నాదా కరమై సొదర్యమైన కమనీయునకున్‌ కూ ళు మా అన న్న శ్రీ జువ్వాడి గౌతమ రావుకు క్రి “పూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు ఆత్మీయంగా అంకితం, సంపత్కుమారాచార్య, ఛీ

జువ్వాడి గౌతమ రావు అంటే-

ఉత్తమాభిరుచిమయ సంగీత - సాహిత్య (ప్రియం భావుకత;

తన్మయీ భవవయోగ్యత్య సహృదయత; మెతి రమ్యత...

ఆయన వాక్కులో చురుకుదనావికి రచనలో ఒడువైన చమత్కొారావిక్తి ఆలోచనా సోత్యావికీ ఆయన '“జయంతి' పత్రికలో విర్వహించిన “సాహిత్య ధార “లోలోపలి ఆలోచనలు" అన్న శీర్షికలూ, “వ్మడ్రికారచనః సాహి త్యము" “రొమాయణ కల్పవ క్షచ్భాయలో” మొదలయిన వ్యాపాలూ సిసలయిన దాఖలాలు, జయంతి (1958-60) సాహిత్య పత్రికకు నిర్మొహమాటంగా ఆయన నిర్వహించిన సంపాదకత్వం అవాళ్లలో తెలుగు సాహిత్య రంగాన ఆరోగ్యకరమయిన అలజడి. తెలుగు, హిందీ ఇం్టీషు, ఉర్జూ సాహీత్యారి అధ్యయనర రామ మనోహర

లోహి యాతో సాన్నిహి త్యం, విశ్వనాథ పాహి త్యావగాహస్త పరమభావుకత్క జీవితంలో సాహసీక బుజు (ప్రవృత్తి వాస్తవిక దృక్పధం....ఈ మొదలయినవన్నీ సమన్వయించి = గౌతమ రావు.

ఆయన రామాయణ కల్పవృక్షమహాకావ్యం చదువుతూ ఉంటే - 'తేసెల్‌ వారును, మేఘ గర్లనలు వీతొంచున్‌, బికీ కన్యకానూన వ్యావ్బతి మాధు పంచమము చిందున్‌, చ్యోనదాంభః కణశ్రీ నృత్యంబులు సూపు..." విన్నవారికీ చూసిన వారికీ అదొక మధుర జీవ సంవేదనానుభవం.

ఇవన్నీ, మరిన్నీ అట్లా ఉండగా; అన్నింటినీ మించి ఆయన - “ఎడద మెత్తదనంబు విడిది చేసన చోటు".

విశ్వనాధ సత్యవారాయణగారి “టపష్రయోగి- కవితా సంకఠఖనం ఆయనకు అంకితం కొగా 'తేనెల్‌ (దావిన వోటికిన్‌ జలము లఅందింపై * - నాయీ 'పూర్వకవుల కావ్యదృక్ప ధాలు. ఇందుకు అంగీకరించటం ఆయన మె(త్రీరమ్యతకు గుర్తు అంతే.

సంపత్కుమారాచార్య. ౪!

రచయితను గూది ర+ల జం కోవల సంపత్యుమారాచార్య/సంపత్కుమార/జననం 1933. మొదలు తండిగాది వద్ద నంస్యు ఎలొధ్యయనం. బందరు దగ్గరి చిజ్టిగూడూరు (పాచ్యకళాశాల నుండి 1953లో “ భాషాప్రవీణ? ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుంచి తెలుగులో (1963), హిందీలో (1966) ఎం.ఏ. డిగ్రీలు; కాకతీయ విన్వవిద్యాల యంన్యంచి తనన టు. 1978 టో డాక్షరేటు డ్‌ ఆ విశ్వవిద్యాల ౧ '[ లారి స్నాతకోత్సవంలో తొలి డాక్టరేటబ్బుల్లపే. వ మ. ప మాడే ఖ్‌. * చేతనావర్త కవులు' నంపత్కుమారతో నళ్ధుగురు. య ఖో న సంపత్కుమారాచార్య పరిమ్మరించి విపుల్జు పీరికలు 1... సమకూర్చిన" లక్షూసారసంగవాము(కూవిమంచి /. ప. వ. ' తిమ్మకవి), “సుకవి మనోరంజనము' (కూచిమంచి న టు న శ వంకటరాయడు) లక్షణ (గ్రంధాలను అంధ(ప్రదేశ్‌ ము సో సాహిత్య అకాడమీ 197 1,1976లల్లో కూర్చిన మ ఖ్‌ “తెలుగు ఛంద పదకోశము” సంపాదకతీసీ వహి ంచిన క్‌ మ “విశ్వనాథ సాహిత్య వ్యక్తిత్వము" తెలుగు అకాడమీ చ 1977, 1989లలో ప్రచురించినవి. 'పోతన భాగవత న. నీరాజనం (1982 తి.తి.దేవన్దానం (ప్రచురణ) | . ౨... సవసంపాదకత్వం. | రచనలు లక్షణ దీపక (1960), తెలుగు /. ల! |. ఛందోవికాసము (1962), మధుర గాధలు (3867 ), ! తో ఆధునిక తెలుగు నొహి త్య విమర్శః సాంప్రదాయిక 58 (1981) చేకూరి రామారావు కలిసివచనపద్యంః లక్షణ చర్చ. వివిధ పత్రికల్లో సాహి త్య విమర్శవ్యాసాలు వందదాకా; పద్య గేయ-వచనపద్య కవితలు పందకు మించి. సన్తుతం కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం తాలుగు విభాగంలో అధ్యాపసం. ప [ గల్లు - 506002. చిరునామాః 15-9-64, రామన్నసేట, వరంగల్డు - స

ఇదం కవిభ్యః పూర్వే భ్యో నమోవాకం (పశాన్మహే వందేమహి చతాం వాణీం అమృతా మాత్మనః కలామ్‌ -భవ భూతి న

కృతజ్ఞతలు (॥ సహవృదయుల సన్నిధిలో [/ అంకితం + గౌతమరావు అంటే ౪|| రచయితను గూరి శ ర విషయ సూవిక అృద్భ్యాయంు & ఒకటి । సనన్నయగారి “సాహిత్య సూళ్ళో వ ఏతి, 1-39 'ప్రసీన్నకథా కలితార్హయుక్తి-2, కవితార్ర-7, వస్తుకవిత-9. (స్రసన్న+కథా; (ప్రసన్న+కవితా = క్షత అక్షరరమ్యత = 18కి నానా రుచిరార్హ సూళక్తినిధి-21, కధాలక్ష నిరూపణ - 25 కావ్య పదయోజనంః జగద్ధితం-32, కనియోగ్యత-35, ఉపసంహ ఎళ-386. అధ్యాయం శి శెండు శి తిక్కనగారి ఉభయకావ్యపొఢి పాటించు తిల ఎం. 40-60 ఉభయ కావ్య విచారం-40, ఉభయకమి ఉభయకావ్యం-4ర్‌, రామాయళాంః ఉభయకావ్యత్వం-48, భాగవతం: ఉభయ కావ్యత్వం-49, ప్రొఢి 53, శిల్పం-ర్‌7, సమన్వయం-53. అధ్యాయం ః మూడు నాచన సోమనాధువి నవీనత 61-84 సాహి త్యరసపోషణ-63, సంవిధాన స్వరూపం 69, సంవిధాన చకొవర్తి కావ్యం-7 2, గుణ పరిగణనం-77, గుణాల నవీనత్వం-79, కుంతక మార్గం: గుణ (ప్రవ ఎతి-82, అధ్యాయం ః నాలుగు హపోతవగొరి జగ య్ర్రెలన్య భానసం 85-97 కవి సంప్రదాయావిన్చిన్నత-86, కావ్యవస్తువుఃకవి ఆత్మీయత-88, వస్తువు: రూపం- 91, కావ్యావతరణః జగమ్పైతన్యం 95. " / సూచికలు. 08-104 1!

అధ్యాయం $ ఒకటి నన వయ గౌరి “సాహిత్య సూతి వృత్తి నన్నయగారు తెలుగులో కావ్య రచనకు ఉద్యమించే వాటికే భారతీయులందరికీ ఉమ్మడి సామ్మయిన సంస్కృతంలో పాహిత్య విమర్శ పరిణత స్టాయికి చేరు కొంది. సుద్వీర్రంగానూ, సునిశితంగానూ సాగివ ఆ సాహిత్య విమర్శ మార్గాన అనేక కావ్య సిద్దాంతాలు వచ్చినయి. వాటి నన్ని స్నింటినీ సమన్వయపరచి ఆనందవర్ధను అభినవ గుప్తులు సాహిత్య విమర్శ సంప్రదాయానికి ఒక సువ్యవస్థ కలిగించారు. కుంతక్క క్లేవేం(ద్రులు సాగించిన వివేచన, పరమార్హతః, ఆ విమర్శ సంప్రదాయాన్నే పరిపుష్టం చేసింది. కాగా ఈ దేశంలోని ఏ భాషాకవికయినా ఆత్యంతావశ్యకమయిన ఈ సాహిత్య విమర్శ సం(ప్రదాయం యొక్క అంతస్తత్తావగాహన నన్నయగారికి వారసత్వంగా లభించింది. తన నాటికే కావ్య రచనా మార్గంలో (ప్రవేశించిన ఇరుగు. పొరుగు భాషలు - తమిళ కన్నడ భాషల్లో సాగిన కావ్య ధోరణుల స్వరూప - స్వభావాలను గూడా అధ్యయనం చేసారాయన. మరి ఇదంతా తెలుగులో మొట్ట మొదటి సారిగా ఒక మవో కావ్యాన్ని అవతరింపబేయటానికి ఉద్యమించిన నన్నయగారికి కావ్యసంబంధి విషయ వివేచనలో తన ద సక థాన్ని విరూపేంచటానికి సమకూరిన వెన్ను బలం. నన్నయగారు “లోకజ్ఞులు* కవి లోక వృత్తి నుంచి కావ్యాన్ని నివృన్నం చేస్తాడు. ఆ కావ్యం లోకాన్ని ఆకర్షించి ఆకట్టుకొంటుంది ; లోకానికి ప్రయోజనకరంగ్యా (శ్రేయస్సంపాదకంగా నిలుపరించుకొంటుంది. ఈ మౌ లికాంశాలను గూర్చి సరయిన స్పష్టమయిన అవగాహన నన్నయగారికి ఉంది. కాగా కావ్య సంప్రదాయాన్ని, వివిధ కావ్య స్వరూప - స్వభావాలను అధ్యయనం చేస్తి సరయిన ధోరణిలో అర్హం చేసుకొన్మి తన నిశిత వివేచన ద్వారా విష్పన్నమయిన మౌలికాంశాలను సనన్నయగారు సూత్రీకరించోరు.. తాను అవతరింప జేన్తున్న మహాభారతానికి సమకూర్చిన అవతారిక లో ఇమిడేట్టుగా పాహిత్య విమర్శకు సంబంధించి ఆయన (ప్రతిపాదించిన అంశాలే నన్నయగారి సాహిత్య మూ(త్రాలు. ఆ సూత్రాల వృత్తి = అంటే, ఆవి ప్రవర్తించిన తీరు వ్యాఖ్యావించు కోవలసి ఉంది.

ఖై పూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు నన్నయగారి సాహిత్య మూట్రాల్లో మొట్ట మొదటిది - (ప్రసన్న కథా

కలి తార్హయుక్తి. దాన్ని అందుకొని వచ్చినవి “అక్షర రమ్యత 'నానారుచి రార్హసూక్తి నిధి అన్నవి. ఆ తరువాతివి కథా స్వరూపం, కవి స్వరూప - స్వభావాలు, కాన్య (ప్రయోజనానికి సంబంధించినవి. సంక్షిప్రంగానూ, సర్ధష్టంగానూ ఉన్న ఈ సాహిత్య సూత్రాలన్నూ వాటీ' ప్రవృత్తినీ విశదంగా వ్యాఖ్యానించుకొన్నప్పుడే, యుక్తి యుక్తంగా అవగాహన చేసుకొన్నప్పుడే నన్నయగారు వెలయించిన సాహి త్య విమర్శలోని మౌలికత్తా ఆధునికతా సువ్యక్త మవుతాయి. అంతే కాదు, భారతీయ నహీ త్య విమర్శ సం్యప్రదాయానికి తెలుగు వారి సం(ప్రదానం కూడా స్పష్టపడుతుంది. ప్రసన్న _కథా . కలితార్హ యిక్తి “సారమతింగవీం్యదులు .... లో నారసి మేలు నా దగిన "ప్రసన్న కధో కలితార్థయుక్తి నన్నయగారు (ప్రతిపాదించిన కావ్య విమర్శాంశాలకు సంబంధించిన మొదటి సూతం. కధ ఆధార చక్రంగా (ప్రవర్తించే కావ్యాలను ఉద్దేశించిన సూ(తమిది. ఈ న్యూతంపై ఇప్పటి దాకా సాగిన వివేచన తక్కువేమీ కాదు. అయితే, అనేక మంది విమర్శకులు ఈ సూత్రాన్ని స్టూలంగానే తప్ప, నిశితంగా పరిశీలించి సరయిన సమన్వయం సాధించినట్లు కన్పించదు. ఆ సూ(తంలోని కొన్ని పదాలు కలిగించిన కొన్ని స ఎైురణలతో స్తత తాత్పర్యాన్ని ఉజ్జాయింపుగా భావించిన తీరే ఎక్కువగా కన్పిస్తుంది. “ప్రసన్న కథా కలితార్థయుక్తి అంటే కథ పాజ్టుత్యూరించునట్లు చేయు శిల్ననెపుణి అని కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి గౌరు భావించారు 1. కథ సాక్షాత్మరించటమనటంలో నాటకీయత అనేది

ఆయవ ఆలోచనలో మెదిలిందనిపిస్తుంది. మరి

కథా గమనమునకు క్షిష్టతగావి, వక్రతగాని, ఆతి పంకుచితత్వముగాని, అతి విషృతిగావి కలుగ కుండ (ప్రసన్నముగ, విర్వక్రముగు అనతి విస్తారముగ (నన్నయ) కథ నడుప గలడు. ఈ ప్రజ్ఞనా-- “సారమతింగవీంద్రులు ప్రసన్న కథా కలితా ర్థయుక్తి లోనారసిములు వానో అని ్రతిజ్ఞగా పేర్కోని, దానిని సార్థకము చేసినాడు. ఈ కథా ప్రసన్నతతో బాటు ఆయన రచనలో చూడవలసిన రెండవ యంశము ఉర్థయ్యుక్తి. అని ఏంగళి లక్ష్మీకాంతంగారి వివరణ*. రెడ్డిగారు “కథ' సాక్షత్మరించట మంట్కే పింగళి వారు కథా గమనం (పనన్నం కావటమన్నారు. మరొకటి “వనన్న

నన్నయగారి పాహిత్య నూ(శ్రవృత్తి తె కథ అన్న సూతంలోని పదబంధం “కథా (పనన్నతో గా మారింది. అదట్లా ఉంచి, (ప్రసన్న కథ, అర్హయుక్తి అనేవి రెండు భిన్నాంశాలుగా ఆయన భావించటం గమనించ వలసిన ఆంశం. అంతే కాదు, (నన్న కథ అర్టయిక్తి అ ఈ "రెండింటి నడుమ స్యూతంలో ఉన్న "*కలితి పదాన్ని పట్టించు కోక పోవటం గమనించ వలసిన మరొక (ప్రధానాంశం. నన్నయగారు కధను క్లిష్టత మొదట్లయినవి లేకుండ నడుప గలడన్న న్నిర్ణయం (ప్రసన్న కధకు వ్యాఖ్యానంగా భావించ వలసి ఉంది. ఇదిట్లా ఉండగ్భా నన్నయ ఉత్తమ జాతి కథకుడు, కథను చక్కగా నిర్వహించగలవాడు.... వంటి అభిప్రాయాలు సామాన్యధోరణికి చెందినవే తప్ప నన్నయగారి ఆ సూత్రాన్ని ఒక పద్దతిలో అనుశీలించి భావించినవి కావు. నిజానికి స్యూతంలోని ఏ ఒక్క పదాన్ని కూడా వదులటానికి వీల్లేదు. అన్ని పదాలనూ సార్టకంగా సమన్వయించి ఏీకవాక్యత సాధించ వలసి ఉంటుంది. మరి, నన్నయగారిని విశిష్టంగా అనుశీలించిన విశ్వవాథ సత్యనారాయణగారు సూ్యతంలోని పదాలనన్నింటినీ సమాకలనం చేసి

"వసన్నమయిన కధతో గూడుకొని యున్న యర్ధ్హముల యోజని అని ఆ సూళ్రానికి అర్హం చెప్పారు 3. ఈ అర్జాన్నే వివరిస్తూ

అచటనున్న యర్హమురిను చక్కగా పరిశీలించినచో కథ పాఠరకునకు ప్రసన్నమగుమ

అచటనున్న యర్ధములను సరిగా యోజించవలయును అన్నారు. స్థూలంగా చూస్తే చెప్పిన అర్జావికీ చేసిన వివరణకూ కొంత తేడా ఉన్నట్లు కన్పిస్తుంది. (ప్రసన్నమయిన కథి ఉన్నది. దానితో గూడి కొన్ని అర్జాలున్నవి. ఆ అర్జాలను యోజించుట - అంటే కూర్చుకొనటం సమన్వయించుకొనటం అని గద్హా పూణ్రార్హం! ఈ విధంగా అర్హం చెప్పటాన్ని బట్టీ చూస్తే “అచట నున్నయర్హములను సరిగా యోజీంచటం వల్లి కథ ప్రసన్నమయితుందన్న తాత్పర్యం రావటం కష్టం. అర్ర పరిశిలనం కథ (ప్రసన్నం కావటానికి హేతువుగా వివరణలో చెప్పబడింది. కావిమొదటనే కథ (ప్రసనన్నమయి ఉంటుందన్నట్లు స్యూతావికి అర్హం చెప్పబడింది. ఆదట్ట్లాఉంచిి “ప్రసన్న కథనుకథాప్రసన్నతో। గా పత్యవారాయణగారు కూడా భావించారు. ఆయన “కథా ప్రసన్నతొను వ్యాఖ్యానిస్తూ --

కథా వ్రసన్నతయననేమో తెలిపికొామటకు మున్ను ప్రనన్న శబ్దార్ధము

త్తే పూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు తెలిసి కొన వలయును. 'దేవీ ప్రసన్నత - ఇట్టి శబ్దములలో,భగవంతుడు ప్రసమ్నుడయినాడు మొదలగు చోట్ల “భగవంతుడు ప్రసన్నడగుటో యనగా వెట్టిది? ఉపాసనా స్వరూపము తెలిసి నిశ్చలబుద్దితో పరమేశ్వరుని ధ్యానము చేసినచో భగవంతుడు ప్రసన్నుడగును. కావ్యమందు ప్రసాదమను నొక గుణమున్నది. (ప్రసాద గుణమనగా నర్దవ్యక్తి యని యొక మతము ఈ యర్హ వ్యక్తియెట్లు కలుగును ? శబ్దారముల సుపరిజ్ఞానము, సంప్రదాయాభిజ్ఞతయు నున్నచో నది కలుగును. భిన్న శబ్దార్హముల, వాక్యార్హముల స్పష్ట పరిజ్ఞానము చేత నర్హ ప్రసన్నత కలిగినట్లు కధా గత భిన్నాంశముల పరిజ్ఞానము చేత కధా ప్రసన్నత కలుగును అన్నారు *. విజానిక్తి “కథా 'పసన్నతి అన్న పదబంధం నన్నయగారి సూ(తంలో లేదు. “ప్రసన్న” పదాన్ని “కధా పదంతో అన్వయించటంతో 'పనన్న కధ" అన్న పదబంధం రూపొందింది. కాగా (పసన్నమయ్యేది కధ కాబట్టి కథ ప్రసన్నం కావటం అన్న తాత్చర్యంతో “కధా ప్రసన్నతి అనే పద బంధం ఈ విచేచనల్గ్లో రూపు దిద్దుకొంది. మరి, ఈ “కథి ప్రసన్నం కావటంలో అర్హయ్యిక్తి హేతువు కాకుండా పోతున్నది. పింగళి వారు గూడా “అర్రయుక్తిని భిన్నాంశంగా విడదీయటంవల్ల ఆయన భావనలోనూ దీనికి హేతుత్వం లేదు. అయితే, (ప్రసన్న కథ, అర్హయుక్తి - ఈ రెండింటి నడుమ ఉన్న “కలితి పదం ఆ "రెండూ భిన్నాంశాలు కావనీ సమన్వయం పాంది రూపాంద వలసిన ఒకే అంశమనీ గుర్తు చేస్తేన్నది. కాగా ఈ అన్నింటినీ దృష్టిలో ఉంచుకొని ఆ సూత్రానికి అర్హ సమన్వయం సాధించ వలసి ఉంది.

నిజానికీ “ప్రసన్న” పదాన్ని “కధా పదంతో అన్వయించటం వల్ల ఇన్నిన్ని రకాలుగా చెప్పవలసి వచ్చింది. (ప్రసన్న పదాన్ని కధా పదంతో కాక్క

• యుక్తితో అన్వయిస్తే మొత్తం సూత్రానికి అర్హ సమన్వయం కుదురుతుంది అప్పుడు ఆ సూత్రానికి అర్హం ఇట్లా ఉంటుంది - , కథయందు కలితమయిన - అంటే, నిబద్ధమయిన / నిక్షిస్తముయిన అర్హం “లేదా అర్జాల యొక్క యుక్తి - అంటే, అమరిక ప్రసన్నం కావటం “ప్రసన్న కథా కలితార్హ యుక్తి. "ఒక విధంగా సత్యనారాయణగారు భావించిన తీరు ఇదే కాని 'కథా (వసన్నతో

నన్నయగారి పొహిత్య నూశ్రవృత్తి క్‌ మధ్యలో రావటంతో కొంత గందరగోళం ఏర్పడింది. కథ అనేది కేవలం కొందరు వ్యక్తుల స్థితి గతులను చెప్పటానికి మాత్రమే ఉద్దేశించ బడేది కాదు. వాటిని చెప్పటం ద్వారా పాఠకునికి కొన్ని విషయాలము అంశాలను నున్యక్తం చేయటం (ప్రధానం. ఈ అంశాలు లేదా విషయాలు లేదా అర్జాలు ఆ కథలోనే ఇమిడి ఉంటాయి. ఆ కథలో ఆయా అర్జాల పాసగుదల పాళకుడికి (ప్రనన్నం కాకపోతే కథ చెప్పిన (వయోజనం ఏమి ఉండదు. అందువళ్లి ఇది - కథా కలితార్థయుక్తి యొక్క (ప్రసన్నతకథా కథనానికి (పాణం. నన్నయగారు కథ చెప్పటంలో ఈ ప్రాణం ఉంది కొబిస్టే నన్నయ ఉత్తమ జాతి కథకుడు మొదలయిన అబిప్రాయాలకు పునాది ఏర్పడింది. కాగా *కథా కథనం లో “కఠితార్రయుక్తి (ప్రనన్నం కావటానికి (ప్రాధాన్యమిస్తూ నన్నయ గారు “ప్రనన్న కథా కలితార్థయుక్తి అవి నూత్రీకరించారు. ఇదంతా కేవలం శబ్దాలను పట్టుకొని మనకు తోచిందేటో చెప్పటం కాదు. ఈ చెప్పింది నన్నయ గారు భావించిందే. భావించిందే అనటానికి (ప్రమాణమేమిట? ఇదే విషయాన్ని నన్నయగారే మరో చోట ఇంతకన్నా స్పష్టంగా వేరీ మూటలతో చెప్పే ఉంటి, ఆది (ద్రమాణను గదా! ఆఅ (వ్రమాణమిదిః రాజ రొజు నరేంద్రుడు భారతాన్ని రచించ వలసిందిగా అర్జిస్తూ నన్నయ గారితో అన్న మాటలుగా ఉన్న ఈ కింది పద్యం నుప్రసిద్ధమే జన నుత కస్త త్తైపా యన ముని వృషభాభిహిత మహా భారత ది ద్ధ నిరూపితార్హ మేర్చడం దెనుళున రచియింపు మధిక ధీ యుక్తి మెయిన్‌ (భార. ఆది. 1-16) వ్యాసుడు చెప్పిన భారతంలో బద్ధమూ, నిరూపితమూ అయిన అర్థం ఏటో, అది ఏర్పడు విధంగా తొలుగులో భారతం రచింపబడాలన్న సద్‌ రాజ రాజు నరేంద్రుడు వాంఛించిన (ప్రధాన ప్రయోజనం. ఈ నాంఛను బజ్హి భారత కలితార్డ యుక్త (ప్రనన్నం కానట మన్నది నన్నయ గారు భారతాన్ని రచించటానికీ ఉద్యమించబంలో (ప్రాధాన్యం పొందుతున్నది. నన్నయ గారు ప్రస్తుత సూత్రంలో “భారత సదాన్ని

6 వూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు

కాక “కథా” పదాన్ని చేర్చారు. కథ భూమికగా గల కావ్యాలన్నింటికీ వర్తించేటంత

విన్ఫృతివి ఈ కథా పదం సంపాదించి పెట్టేంది. కాగా ఈ పద్యం “పనన్న

• కథా కలితార్హయుక్త సూసతార్భాన్ని ఈ విధంగా (ప్రసన్నం చేస్తున్నది.

“మహా భారత బద్ధ మంటే కథా కలితమనటమే. నిరూపీతార్హమే సూతం లోని అర్హయుక్తి ఏర్పడుట అంటే ప్రసన్నం కావటం. కథా కలితమయిన అర్ధం లేదా అర్జాలున్నవి. అవి నిరూపితం కావటమే ఆవి అనురటం.. నిరూపితం కానంతవరకు ఆ అర్ధస్వరూపమేమిటో, దాని పాసగుదల ఎట్లో వ్యక్తం కాదు. ఈ విధంగా మొదట జనముల... పద్యంలో విషయం వివరించి, ఆ తరువాత దాన్ని కథా (ప్రధానమయిన సర్య కావ్యాలకూ అనువర్తించేట్టుగా “ప్రసన్న కథా కలితార్హయుక్తి' అని నన్నయ గారు. సూత్రీకరించారు. ఈ విధంగా ఆ సూతం కథా కలితార్దాల అమరికను ప్రసన్నం చేయటమనే అంశాన్ని (ప్రతిపాదిస్తున్న దవటం వన్నయ గారి తాత్పర్యాన్ని అవగతం చేసుకోవటమే.

నిజావిక్కి ఈ అర్హయుక్తి యొక్క (ప్రసన్నతే కధా (ప్రసన్నత. కథ ప్రసన్నం కాసటమంళు కథా కలితార్జాలు వాటి పాసగుదల ప్రసన్నం కావటమే . అర్హ (పనన్నతకు భిన్నంగా కథా ప్రసన్నత అనే దానికి ఉనికి లేదు. చెప్పబడుతున్న కథ తెలుస్తూనే ఉంటుంది కాన్హి ఆ తెలియటం నిజమైన తెలియటం కాదు. కథా కలితమయిన అర్హయిుక్తి (ప్రసన్నం కావటమే అసలయిన _ తెలియటం. వివరించటంలో, విగారించటంలో అర్ధ ప్రసన్నత, కథా (ప్రసన్నత అంటూ రెండంశాలు ఉన్నట్టు అనిసించవచ్చు. కధా (ప్రసన్నతకు అర్హ (ప్రసన్నత హేతువుగా కూడ అనిపించవచ్చు. కాన్సి పరమార్థతః అక్కడ "రెండు లేవు; కథా గతమయిన అర్జాలు (ప్రసన్నం కావట మనేది ఒక్కటే ఉంది. సత్యనారాయణ గారు నన్నయ గౌరీ భారతంలోని కొన్ని ఉపాఖ్యానాలను, కొన్ని (ప్రధాన కథాఘట్టాలను అనుశీలించిన విధానం ఈ అంశాన్నే న్పష్ట పరుస్తుంది. మరి, కధా గతమయిన అర్జా లెట్టా (పనన్న మవుతాయి?

మహాకవి యొక్క కావ్యంలోని కొన్ని శబ్దాలు కథా మర్మాన్ని భేదించేవిగా ఉంటాయి. అని సత్యనారాయణగారన్నారు *. కథా మర్మం భేదించట మంటే కథా గతార్హం కథా గతార్జాన్ని (ప్రనన్నం చేసుకోవటమే. కథార్దాన్ని ప్రసన్నం చేయటం కోసం

నన్నయగారి సాహిత్య మాశతవృత్తి 7 మహాకవులు కాన్ని పదాలను, పదబంధాలను నూచన ('పాయంగా ప్రయోగిస్తుంటారు. మరికొన్ని పద్దతులను గూడా ఉపయోగించ వచ్చు. మరి ఈ కీలకాలను గుర్తించటంలో పాఠకుడికి కావ్య సం్యప్రదాయాభిజ్ఞత్క గాఢమయిన కావ్యాను కీలనం సహకరిస్తాయి నన్నయగారి భారతంలోవి బుళ్యశృంగుని కథను అనుశీలించి చివరకు -

నన్నయ గారీ కథలో (ప్రసన్నము) చేసిన మహార్హమిది. బుశ్య శృంగువి (కఠ తీసికొని యౌవన వికార ప్వరూపము నిర్హయించెను. ఈ మహార్హము (నన్నమగుచున్నది. అంటూ సత్యనారాయణగారు కథా గతమయిన అర్ధం ప్రసన్నం కావటాన్ని ప్రధానీకరించారు *. ఆ మహార్థ (ప్రనన్నతే బుళ్య శృంగ కథా (ప్రసన్నత అని తాత్పర్యం. అది లేక పోతే ఇది లేదు. “అచట నున్న యర్రములను చక్కగా పరిశీలించినచో కధ పాఠకునకు (ప్రసన్నమగునని' ఆయన అనటంలో తాత్పర్యమిదే. కాగా కధా కలితార్హయుక్తి (ప్రసన్నతనే కథా (ప్రసన్నతగా ఆయన వ్యవహరించారు. ఈ సందర్భంలోనే మరొక అంశం గమనించవలసి ఉంది. అ కవితార్హ అ “ప్రసన్న కథా కలితార్హయుక్తి అన్నదానికి (పసన్న కథా కవితార్రయుక్తి అనే పాఠాంతరం ఒకటి కన్పిస్తున్నది ౫. మొదటి పాఠంలో *కలితో అప్తే ఈ

• పారాంతరంలో “కవిత " అనీ ఉండటమే ఈ రెండింటిలో భేదం. విజూవిక్తీ మారింది ఒకే ఒక అక్షరం- “లి. మర్కి “లి అన్నది “వి గా మారిందా లేదా ఇది అదిగా మారిందా అనేది వెంటనే చెప్పటం కష్టంగావి, మొత్తం సూ(తంలో ఈ మార్పు వివాదానికి కారణమై పోయింది. అయితే “వి కార యుతమయిన పొఠానికి అర్రం సరిగా సమన్వయం కావటం లేదు. నమన్వయం కుదిరించేందుకు (ప్రయత్నాలూ ఆగలేదు. కథా కవితలోవి యర్ధ్హము యోజనను ్రసన్నముగా - ప్రపారుణ సహితముగా విర్వహీంచుట. అని వేదాల తిరువేంగళాచార్యులుగారు ఈ పొఠాంతరానికి అర్ధం చెప్పారూ. ఇక్కడ ఒక ఆంశం గమనించవలపి ఉంది. అర్ధం కవితకు సంబింధంచిందయితే | కథా పదం అనవసరం: కథకు పంబంధించిందయితే కవితా పదం అవవసరం..

త్రి పూర్వకవుల కావ్యదృకృథాలు ఇదిల్లా ఉంచి; ఈ చెప్పిన అర్జావ్నే వివరిస్తూ -

భారత కథను కవిత నల్దుటలో అందలి విషయములన్నింటిని రనవంతముగా

• వీయే చశోటుల నేయే రసముచితమో అది చక్కగా పంటనే వ్యక్తమై రంజిలునట్టు చేయు రచన. అన్నారు వేదాలవారు.. (అందలి విషయసులంటే కథలోని విషయములన్న మాట) ఈ వివరణలోని రస విషయం పైన చెప్పిన అర్జాన్ని అనుసరించి లేదు. (పసన్నమంళే (ప్రపాదగుణ సహి తమని, (ప్రసాదగుణం సర్వరససమర్చకం కానటం వల్ల ఇక్కడ రస ప్రస్తానన వచ్చింది. దివాకర్ణ వేంకటావధానిగారు కూడా (ప్రసన్నకథ లంకే - ప్రసాదసుణం సర్వరస నమర్చకం కావటం చేత నానారస మయమ్యులెస కథలు అని భావించారు *. సర్వ రసన సమర్పక ముట్‌ అన్ని రసాల ఆవిష్కరణకూ అనుకూల మని తాత్వర్యం; కాని ప్రసన్న పదం వల్ల న్పురిస్తున్న దనుకోబడుతున్న (ప్రసాదగుణ మనేది సర్వరససమర్చ కమయిన రచనా విధానానికి సంబంధించింది. కథా విషయంలో (ప్రసాదగుణాన్ని ష్‌! ఎపరూ చెప్పలేదు. నిజానికీ ఆ గుణం శబ్దురముల “యకాలువ్యము నకు సంబంధింఛిందే తప్ప కథకు సంబంధించింది కాదు *. ఒక వేళ్ళ (ప్రసాదగుణాన్ని కథకు ఎవరూ చెప్పకున్నా గూడా కథ కన్వయిస్తే అవధానిగారే చెప్పేనట్టు- ష్‌వైన కథలను రచించునప్పుడు (ప్రధాన కథతో వానికి గల సంబంధమును, అందు వాొవికీ గల స్థానమును వివరించుచు ... విన్నంత మాత్రమున నందలి తత్త్వమును సృరింపజేయుట కావచ్చు *. కాన్మి ఇదంతా అర్హయుక్తి యొక్క ప్రసన్నతకే అనుగుణంగా ఉందికాని రస (ప్రస్తావనకు కాదు. కాగా ద్రసన్న పదాన్ని ఆశ్రయించి రన (ప్రస్తానన సుదూరమయిన క్షిష్టకల్చ్బన; నన్నయగారి అక్షిష్ట రీతికి అనుగుణం కాదు.

ఇదిట్లా ఉండగా; ఈ రెండవ పాఠాన్ని బట్టి; నన్నయగారు “కథా కవితి అనే ఒక కవితా భేదాన్ని ప్రతి పాదించారవీ, దీన్ని అనుసరిస్తూ అనంతరక్ష్తాలాన నన్నెచోడుడు ఈ కథా కవితనే వస్తు కనితగ ప్రతిపాదించినట్లు తిరువేంగళాచార్యులు గారూ పొటిబండ మాధన శర్మ గారూ వ్నిర్ణయించటావికి ప్రయత్నం చేసారు. విజానికి కథో కవిత అనేది ఇటీసలి కాలంలో రూపు కట్టిన భావన, అదట్టా ఉండగా? నిజానికీ సన్నెచోడుడుగూడ నన్తుకవితను కథా కవిత అనే తొత్పర్యంతో

నన్నయగారి సాహిత్య మూతవృత్తి త ('ప్రయోగించ లేదు. ఆయన వస్తు కవితను (ప్రస్తావించిన తీరు గమనిస్తే ఈ అంశం స్పష్ట పడుతుంది. ఆ తీరిది : వన్తు కవిత నన్నెచోడుడు - వస్తుకాన్యము, వస్తు కవిత్మ వస్తు కవి అవి మూడు పదబంధాలను (పయోగించాడు. ఈ ముడూ వస్తు పదం మీద ఆధారపడి ఏర్పడ్డవే. మొత్తం మీద వీటి తాత్పర్యం ఒకటే. రాజకేఖరుడనే గొప్ప ఆలంకారికుడు తన కావ్య మీమాంస (అధ్యా.5ులో శాస్త్ర కవి కొవ్య కవి రచనా కవి ...అంటూ కవుల భేదాలన్తూ లక్షణాలనూ వివరించాడు. ఆ ధోరణిలోనే నన్నెచోడుడు గూడ వస్తు కవిని (ప్రతిపాదించి ఉండవచ్చు. వస్తు కవిని బట్టి వన్తు కవిత వస్తు కావ్యం అనే పదబంధాలు నిష్పన్నమయినయి. వీటి స్వరూప -స్వభావాల అవగాహనకు వస్తు పదం కీలకం. ఆ పదానికి చోడుడు భావించిన అర్హ తాత్పర్యాల మీద వస్తుకవి / కవిత / కావ్యాల స్వరూప - స్వభావాలాధారపడి ఉన్నయి. చోడుడు. కావ్యం రచిస్తున్నాడు కాబట్టీ, శాస్త్ర కర్త వలె లక్షణం చెప్పటానికి వీల్లేదు. అందువల్ల, ఆయన ఆ పదాన్నీ, పద బంధాలనూ ఉపయోగించిన తీరులోనుంచి లక్షణం సంపాదించవలసి ఉంటుంది. కావ్య శాస్త్రంలో “వన్తు పదానికి చాలా (ప్రచారముంది. దాని ఆర్జాన్ని గూర్చి విమర్శకుల్లో భిన్నాభ్యిపాయాలున్నయి - అంటే, వేరువేరర్జాల్లో ఈ పదప్రయోగం కన్పిస్తున్నదన్నమాట. భరతుడి వాట్య శాస్త్రంలో 1పబంధావికి (ప్రఖ్యాత వస్తువు యొక్క. అవశ్యకత చెప్పబడిందన్న ఆనంద వర్ధనుడు =, వస్తు - నాయక - రసములను బట్టి రూపకాలు భేదిస్తాయి అన్న ధనంజయుడు... ఇట్లాగే మరికొందరు వస్తు పదావికి కథ అనే ఆర్జాన్ని ఉద్దేశించారు. ఈ (వ్రయోగాల నాశ్రయించి తిరువేంగళాచార్యులు గారే మాధవ శర్మ గారు * మొదలయిన వారు వస్తు కవిత అంకే కథా కవిత (వస్తు కావ్యము = కథా కావ్యం; వమ్తు కవి = కథా కవి అని నిర్ధారించారు. వారి దృష్ట్యా నన్నయ గారు 'ప్రయోగించారనుకోబడుతున్న కథా కవిత ఈ నిర్దారణకు పమాణం. మర్కి నన్నయ గారు స్పష్ట (వ్రతిపత్తితో కథా కవిత అని అంటే, పాక్టీకంగా కథా పరమయిన నమన్తు పదాన్ని చోడుడు ప్రయోగించవలసిన అవసరమేం వచ్చింది ? దీవికి

కం వూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు తిరువేంగళాచార్యులు గారి సమాధానమిది * వస్తు పదానికి తెలుగులో బంగారమవి, సంస్కృతంలో కథ అనీ వాడుక ఉంది. ఈ ఉభయార్హ స్పూర్తి కోసం చోడుడు ఈ పదాన్ని ఎమ్నుకొన్నాడు. “బంగారమెట్లు అలంకారములుగా మన యభిరుచులకు దగినట్లు రచింప వీలగునో, అక్లే కధయుగనుకను గూడ, కధ బంగారమే. ఈ "రెండు రకముల విశేషములను జోడించుట వస్తు పదముననే వీలగును గావి కథా పదమున వీలు లేదు, కనుక వస్తు కవిత యని వాడినాడుో.

నన్నయగారు “కధా కవితను ప్రతిపొదించారా లేదా అనే విషయం అట్టా ఉండగా వస్తు పదానికి కధా పరమయిన (ప్రయోగం పాక్షికం. అదీ అట్లా ఉంచి; చోడుడు తన కావ్యావతారికలో కథ అవి చెప్పవలసి వచ్చిన ఏ సందర గంలో గూడా కథా పరంగా వస్తు పదాన్ని ప్రయోగించ లేదు. దివ్య కథా రంభంబున కభిముఖుండ్నవై (కుమార సంభవం; 1-44) దివ్య కధా షూ(త్రం బెట్టే దవిన (1-67) ఇత్యాదిగా సర్వత్ర కధా పదాన్నే ప్రయోగించాడు. మర్చి కావ్య విమర్శ సంప్రదాయంలో వస్తు పదానికి కధా పరంగా ప్రయోగం ఉన్నప్పటికీ-వస్తు విరేశము, వస్తుధ్యవి మొదలయిన చోట్లు దానికి భిన్న రీతిలో (పయోగం ఉంది. కొవ్యాదిలో ఆశ్కీర్నమస్కి్వియా, వస్తు నిస్టేశాల్లో ఏదో ఒకటి ఉండాలనటం సుప్రసిద్ధం. ఇక్కడ వస్తు నిర్దేశం అంటే ఏమిటి ? మేఘ సందేశ కావ్యాదిలో యక్తువి గిరి నివాసరూప వస్తువు నిన్టేశింపబడిందని మల్లినాధ సూరి వ్యాఖ్య. నివసించట .మన్నదే ఇక్కడ వస్తు పదం ఉద్దేశిస్తున్నది. అది కథ కాదు. విజావికి మేఘ సందేశం మొత్తంలో మాతం కధ ఏమున్నది? మరి వస్తుధ్వని అన్నప్పుడు విధి వొషేధాద్యనేక (ప్రకారాలు వస్తు శబ్దంచే చెప్పబడుతున్నవని అభినన గుప్త డన్నాడు *”. విధి విషేధాదులివస్తివులు. ఒక విధంగా గమనిస్తే రసాలంకార భిన్నమయినవన్నీ వస్తు పదానికి విషయాలే. కాగా వస్తు పద (ప్రయోగంలో ఈ అర్హవైవిధ్యాన్నీ, చోడుడు ఆ పదాన్ని వేరు వేరు చోట్ల ప్రయోగించిన తీరునూ పూర్వాపరసందర్భాలనూ బట్టి చోడువి వస్తు కవితా స్వరూప స్వభావాలు విర్ణయించనలసి ఉంటుంది.

చోడుని కావ్యావతారికలో పూర్వ కవిస్తుతి ఉంది. అందులో ఆరుగురు సంస్కృత కవుల్ని చోడుడు స్మరించాడు. ఆ ఆరుగురిలో వాల్మీకి భారి ఉద్భటులను, స్మరించటంలో వస్తు కావ్య,వస్తు కవితా పద బంధాలను (ప్రయోగించాడు,

నన్నయగారి పాహిత్య మూత్రవృత్తి కై (ప్రస్తుత వివేచసకు ఉపకరించేవి భారవ్మి ఉద్భటునికి సంబంధించిన పద్యాలు

భారవియు. వన్తు కవితను

భారవియును బరగిరుదయ పర్వత శిఖరా

(గాలోవాణేంద్రకీలన

గారోవాణ వర్హనల జనారాధిత్తులై (కుమార 1 - 20) కాంతి యందు సూర్యుడు (భాః ; భాన్‌ + రవి ఉదయ పర్వత శిఇరాగ్రారోహణ చేత జనారాధితుడు; ఆ సమయంలో అర్య (ప్రదానాదులతో జనం రవిని ఆరాధిన్తుంది. _ ఇక్క వస్తుకవితయందు భారవి (€ కిరాతార్డునీయ కావ్య కర్త ) ఇంధద్రకీల నగారోహణ వ్యర్షన చేత జనారాధితుడు ఆయన వ్యర్తనాళక్తి జనారాధనీయమయిందని తాత్పర్యం. సూర్య సామ్య విషయం అట్లా ఉండగా; ఇం్యదకీల నగారోహణకు వస్తు కవితకు సంబంధమేమిటి ? (అర్జునుడు ఇందద్రకీల పర్వతాన్ని ఎక్కినప్పటి) వర్తన వస్తు కవిత అవుతుందా ? వస్తు కవితలో వర్షన ఉంటుందనా ? లేక్క వర్హనే వస్తు కవిత అనా ? ... భారవిని గూర్చిన పద్యమిట్లా ఉండగా, ఉద్భబుని గూర్చిన పద్యమిది శి

'గ్రమమున నుదృటుయడు కవి

త్వము మెఆజయం గుమార పంభవమ్మునలంకా

రముగూడ వన్తుమయకా

వ్యముగా వారులీలం జెప్పివరుమెప్పించెవ్‌ (1 - 21)

ఉద్భటుడు కుమార సంభవ కావ్యాన్ని వన్తుమయ కావ్యము గాన్‌ - వస్తుమయ కావ్యమయ్యేట్టుగా రచించాడు. మరి, అది వస్తుమయ మెట్లయింది? “అలంకారము గూడన్‌” * -_ అలంకారం చేరగా అని సమాధానం. కుమార సంభవంలోని కథ “హరులీల'. కాని దాని వల్ల కుమార సంభవం వన్తు కొవ్యం కాలేదు. అలంకారం కూడితే వస్తు కావ్యమయింది. అట్టా కాకపోత్సే ఇక్కడ అలంకార (ప్రస్తావన సంగత పడదు. కాగా, ఒక కావ్యం 'వస్తుమయ కావ్యం"

కడ పూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు కావటానికి లేదొ, కవిత వస్తు కవిత కావటానికి ఉద్భటుని స్మరణ వెపంగా అలంకారం, భారవి స్మరణ నెపంగా వర్ణన హేతువులుగా నన్నెచోడుడు చెబుతున్నాడనేది స్పష్టం. అంట్కే వన్తు పదం ఇక్కడ వర్తనాలంకారాలను చెబుతున్నది. అయిత్తే ఈ రెండింటిని నూ్యత్రమే చెబుతుందా ? కాదు. వన్తు సదం చెప్పేవి ఇంకా ఉన్నయి. మరి కొంత ముందుకు సాగి చోడుడు వస్తు కావ్య స్వరూపాన్ని నమగ్రంగా వ్యక్తీకరించాడుు ఆ వ్యక్తీకరించిన పద్యమిది = మృదురితి సూక్తు లింపొదవింప, మేలిల్టు భావము. లెలమి ప్రీత్యావహముగ; మెజటుయులలమ్నులు మిటుమిట్లు వోవంగం గాంతి సుధాసూతి కాంతి క3నయ; వర్హన లెల్ల్రచో వర్తన 'కెక్కంగ; రసములు దళుకొత్తి రాలువార దేశి మార్గంబులు దేశీయములుగా, వ లం౦కారములు దొనలంకరింప వాదరించి, విని, సదర్దాతి శయమున బుధులు నెమ్మనమున నిధులు నిలుప వలవదే సమస్త వస్తు కవీశ్వర రచిత రుచీర కాన్య రత్న వీది (1- ౩6) ఇక్కడ వస్తు కవీశ్వర రచిత రుచిర కావ్య మంళ్షే, అది వస్తు కావ్యమే. కావ్యమొక రత్న వీధి. ఆ వీధిలోని వస్తువులు రత్నాలు. (అది రత్న వీధి గదా) వీధి స్థావీయమయిన కావ్యంలో రత్న స్టానీయమయిన వస్తువు లేమిటి ? కావ్యంలో వస్తువులు మృదురీతి, సూక్తులు.... మొదలయినవి. ఈ మృదురీతి మొదలయిన వాటిలో కథ లేకపోవటం గుర్తించదగిన అంశం. అంటు వస్తు కావ్యం కోనం కావలసిన “వస్తు'వుల్లో కథ చేరదని చోడుని తాత్పర్యం. అందుకే “కథి అని చెప్పవలసి వచ్చిన ఏ సందర్భంలోనూ వస్తు పదం చోడుడు ఉపయోగించ లేదు. అంచు కథను వస్తువనటం అతనికి అభిమతం కాదు. ఇందులో అస్పష్టత లేదు; అయోమయం లేదు, ఇది ఊవూ కాదు. వాస్తవమున్నది. కాగా ఈ

నన్నయగారి సాహిత్య నూశతవృత్తి 13

పద్యంలో చెప్పబడ్డ వివిధాంశాలను బట్టి చూస్తే వస్తు కావ్య పదబంధం లోనీ

వస్తు పదం ఏదో ఒక దానికని గాక అనేకాంశాలకు బోధకనుని స్పష్ట పడుతున్నది.

ఈ విషయాన్ని విబుధ “వర్గాన్ని న్మరిస్తూ చోడుడే స్పష్ట పరిచాడు, గుజుతెతిలి వస్తు చయమున

కొజుగడు వా దీసవర్తి యును బోలె, విజ

మ్మెటిలి కృతి వస్తు సమితికి

వజఆలణయ మది. వెటుయ విబుధ వర్గము. దలంతున్‌ (1 - 26) ఇక్కడ వస్తుచయం వస్తునమితి కీలక పదాలు. చీప వర్తి వన్తు చయమున కొజుగుతుంది. విబుధ వర్గం కృతిలో వస్తు సమితి నెజుగును. వస్తు నమితి ఏమిటో మృదురితి.. పద్యంలో చెప్పడింది.. చయమ్మ సమితి - రెండూ సమూవహార్ధకాలే. కాని సమూవాంగా కూడిన వస్తువుల పరస్పరమైన ఆనుగుణ్యం, అన్యూనాతిరిక్తమయిన ఉపస్టితిని సమితి పదం స్పురింప జేస్తుంది. కృతి - అంకే కావ్యంలో వజలెడు వస్తువులకు ఈ విధమయిన అనుగుణ్యం, ఉపస్టితి తప్పనిసరి. ఎలుగు వారు విభుధులు. మ, ఎదురీతి... పద్యంలో గూడా బుధుల (ప్రస్తావన, 'నమస్త' పద (ప్రయోగం గుర్తింప దగినవి.

ఈ విధంగా వస్తు పదం వన్తు సమితి ద్యోతకం కాగా ఆ సమితి మృదురీతి... పద్యంలో చెప్పబడింది కొగ్గా అందులో కథ లేక పోవటం, కథ అని చెప్పవలసి వచ్చినప్పుడల్లా వస్తు పదాన్ని గాక కథా పదానే ్‌ (ప్రయోగించటం అ వీటన్నింటినీ నమన్వయించుకొంకే; వస్తు కావ్యం, వస్తు కవిత అంటే ఏమిటో తెలుస్తుంది. వ వాలంకారాదులతో సన్ఫుద్దనుయిన కావ్యమే వన్తు కావ్యమని తాత్పర్యం. రాజశేఖరుడు కావ్య కవులను - రచన శబ్ద, అర్హ, అలంకార, ఉ్తీ రస్క మార్గ ఇ్యాస్తార్ధ కవులని ఎనిమిది విధాలుగా గుర్తించాడు. (కావ్య మీమాంస్క అధ్యా _ క) మృదురీతి... పద్యాన్ని జ్యాగ్రత్తగా గమనిస్తే దాదాపుగా ఈ అంశాలన్నీ అందులో ఉన్నట్టు గుర్తించటం కష్టమేమీ కాదు. రీతి, సూక్తి భావ, గుణ ( క్షాంతి కావ్యగుణాల్లో ఒకటి. ఇది గుణారికు ఉప లక్షణం), వర్హనా రస, దేశి మార్గ అలంకార సదర్జాతిశయం - ఇవి నన్నెచోడుడు చెప్పేనవి. ఒక్కొక్క అంశానికి

కడ పూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలుు ఒక్కక్క కవిగా రాజశేఖరుడు గుర్తిస్తూనే ఈ ఎనిమిదంశాలలో రెండు మూడు మ్యాతమే ఉన్న కవి కనీయసుడు ( = చిన్నవాడు = చివరివాడు ౫, అయిదు గలవాడు మధ్యముడు, అన్నీ కలవాడు మహాకవి అని నిర్ణయించాడు. చోడుడు తాను “మవోకవి ముఖ్యుడినని (1 - 51) చెప్పు కొన్నాడు. అందువల్ల ఈ అంశాలన్నింటినీ కావ్యానికి కావరిసీన వస్తువులుగా, వీటన్నింటికి ఆధార చక్రం కథగా భావించి, కేవలంగా కథ ఉండి ప్రయోజనం లేదనీ ఆ కధలో ఈ వస్తువులన్నీ ఇమిడీ సమితిగా ఉండాలని నిర్ణయించుకొని, ఆ వస్తువులకు (ప్రాధాన్యం వస్తున్నది కాబట్టి కావ్యం వస్తు కావ్యమని, వస్తు కావ్య నిర్మాత వస్తుకవి అని వినూత్నంగా ప్రతిపాదించాడు. ఈ యీ వస్తువుల వల్ల కధ రమణీయ మవుతుందని చోడుడు...వర్ణనాష్టాదళమున్‌, పరిప్యూర్తంబై; దశ ప్రాణంబుల సప్రాణంె నవరస భావ భరితంట్రై షట్‌ (త్రింశదలంకారాలంకృతంబై రమణీయంబైన దివ్య కధారంభంబున కథముభుండనై... అంటూ స్పష్టంగానే చెప్పాడు. అంతేకాదు; ... అస్మదనూన ప్రతి భార్హనో దీర్హ రుచిర వస్తు విస్తారితోత్తమ కావ్య రత్న భూషణంబు... (1 = 56) అంటూ, ఈ వస్తువులన్నీ రుచిర మైనవన్సీ వాటితో విస్తారితమై రత్న విస్తారితమయినస భూషణం లాగా కావ్యం ఉత్తమ మవుతుందనీ, ఈ వస్తువులన్నీ తన ప్రతిభా సముద్రంలో నుంచి ఉదర్సమయినవనీ అన్నాడు. వీటన్నింటినీ సనన్వయించుకావి చూస్తే చోడుడు (ప్రతిపాదించిన వస్తు కవిత తిరువేంగభాచార్యులు గత మాధవ శన్మ గారూ భావించినట్టు కథా కవిత కాదని స్పష్టపడుతుంది. కాగా ఇటు నుంచి అటుగా వస్తు కవితను బట్టీ ప్రనన్న ... సూత్రంలో కధా కవితను నన్నయగారు భావించారని చెప్పటానికి ఏ విధంగానూ ఆస్కారం లేదు. అందు వల్ల, ఆ సూత్రంలో కలితకు బదులు కవిత ఉందనటానికి అవకాశమూ లేదు. వనన్న + కథా; ('వ్రసన్న + కవితా

ఇదిట్లా కొగ్కొ “- కవితా -* పారాన్ని సమర్ధిస్తూ ఇంద్ర గంటి హనుమచ్చాస్త్రీ గారు మరోదారి తొక్కారు. ఆయన ఆ సూత్రాన్ని భావించిన తీరిది ః ప్రసన్న + కథాః ప్రసన్న + కవితా + అర్హయుక్తి అని పదవిభాగం చేసి, ప్రసన్నమైన

నన్నయగారి సాహిత్య మాత్రవృత్తి 16 కథయొక్కయు, ప్రసన్నమైన కవిత యొక్కయు వ్రయోజనముతో కూడియుండుట ఆవి యర్రము చెప్పవచ్చును *. ఇక్కడ (పనన్న పదాన్ని కధక్తూూ కవితకూ విడి విడిగా అన్వయించటం, అక్ర పదానికి (వయోజన మని అర్ధం చెప్పటం (ప్రధానంగా గమనించవలసిన అంశాలు. అయితే, మొదట గుర్తించవలసిన విషయం - ఇక్కడ అర్హ పదం వ్రయోజనార్షకం కాదని. “నిరూపీతార్హమూో “అమితాఖ్యానక శాఖలంబొాలిచి వేదార్ధామలచ్చాయమై_... (అది. 1-66) మొదలయిన నన్నయగారి (ప్రయోగాలు; వ్యాసమువీం[దు సారకరుణా తిశయంబున భారతార్ధ ముద్భాసితమైైనయజబ్బే నుత భాగ్యనకున్‌ (స్వర్హా 1- 92) వంటి తిక్కన గారి ప్రయోగాలు, వ్యాసముని (ప్రణీత పరమార్హము.... (నృసింహపూరాణం, 1.) వంటి ఎట్టన గారి ప్రయోగాలూ, సదర్జాతశయమున... అనే నన న్న చోడుడి (ప్రయోగం నన్నయగారి స్యూతంలోని అర్హపదం (ప్రయోజనార్టకం కాదనటానికి (ప్రమాణాలు. కాగొొ సూ(తంలోని అర్ధ పదం విషయ / అంశ . పరమేగాని (ప్రయోజనపరం కాదు. ఇక్క - “భారత కథలు గహనమై నవి. వావిలోని అనవసరమ్ములైన వివరములున్సు పునరుక్తులును పాఠకులకు విసుగు వేసటలు కల్పించును. వానిని పాఠకుని ఆభిముఖ్యమున్నకె ప్రసన్నములు చేయవలయును. భారత కవిత యందును పై లక్షణములున్నవి; అసనాచిత్యములున్నవి. వానినన్నింటిని తొలగించి న వైటమైన కవితను సాక్షాత్మరింపజేయవలెను. అదియే (సన్న కధ; అదియే (ప్రసన్న కవిత అని ఆ సూట్రానికి చెప్పేన అర్జానికేచ్చిన వివరణ. ఈ వివరణ వ్యాసభారతం మీద అధిక్షేపాలనే తప్ప నన్నయగారి తాత్పర్యాన్ని తెలుపదు. నన్నయగారి మీద మనకు అభిమానం గాఢంగానే ఉండవచ్చు కాని అది వ్యాసుని విషయంలో అపచారం, అన్యాయం శేయటానికి (పోత్సహీంచగూడదు. ఇంతకూ నన్నయగారు వ్యాస భారతంతో పోల్చుకోవటానికి (ప్రసన్న కథా కలితార్హ్రయుక్తి మొదలయినని చెప్ప లేదు. పోల్చుకోవఎం ఆయనకూ సమ్మతం కాదు. “అమలిన తారకాసముదయంబుల... (ఆది. 1-19) పద్యాన్ని న్మరణకు ఈ నందర్భంలో తెచ్చుకొంటే మంచిది. విమ్ణు సన్నిభుండు విశ్వజనీనమై పరగుచుండ జేసె భారతంబు (ఆది. 1-30) అన్నారు నన్నయగారు. ఇట్లా అన్న నన్నయగారు వ్యాస భారతంలో అనౌచిత్యాలున్నాయని అనుకొన్నారనబానికి ఆస్కారమే లేదు. వ్యాస భారతాన్ని నన్నయాదులు సంన్కరించారన్మీ మెరుగులు పెట్టారనీ - వంటి

16 వూర స్థకవుల కావ్యద క [ఏథాలు 'కేపలం ఉత్సాహ పూరితమయిన ఆలోచనలు, విజానికి, అవిచారిత రమణీయ మయినవి మాత్రమే. “విదజ్ఞనంబుల యను(గ్రహంబునంజేసి, నానేరు స విధంబున నిక్కావ్యంబు రచియించెద€1-20) అన్నారు సన్నయగారు. “వ్యాస మునీంద్రు సార కరుణాతిశయంబున భారతార్ర ముద్భాపిత మైన విధంగా తిక్కనగారు రచించారు. న్యాసముని (ప్రణీత పరమార్ధము తెల్లము “చేసే విధంగా ఎట్టున గారి రచన సాగింది'. కాగ్కొ నన్నయగారు ఆయా సూత్రాలను కావ్య విషయంలో తన దృక్పథాన్ని వ్యక్తీకరించేందుకూ, అవి కావ్య సామాన్యంగా అన్వయించటానికి ప్రయోజనకరంగా ఉద్దేశించారే తప్ప వ్యాస భారతంతో పోటీ పడి అందులో అనౌచిత్యాదులున్నవవీ, వాటిని సంస్కృరిస్తున్నాననీ చెప్పటానికి కాదు. ఈ అంశాన్ని మరిచి పోతే ఆ సూతాలనసు గూర్చి సరయిన అవగాహన కలిగే అవకాశాన్ని కోల్పోవలసి వస్తుంది. ఇదిట్లా ఉండగా; కథను సాఫీగా చెప్పటం, కవితను సృృటీకరించటమనేవే ('ప్రధానమయితే జక్కన కన్న మహాకవి ఉండడు. అదట్లా ఉంచి ప్రసన్న కథ్క (ప్రసన్న కవితల ప్రయోజనమేమిటో - తము ధోరణిలోనెనా సరే, ఇక్కడ చెప్పబడలేదు. దీనివల్ల ఈ సూత్ర విచారణకు సమగ్రత కారపడుతున్నది. మరొక (వైధానాంశం; (ప్రసన్న పదాన్ని కధతో, కవితతో గూడా అన్వయింపజేయటం క్లీస్రముయిన తీరు. గమనించవలసిన మరొక అంశమేమంశకే “అక్టర రమ్యతృ నానారు చిరార్హసూక్తినధి అనే వాటివి కవితా పరంగా జ గద్ధితత్వాన్ని 'ప్రయోజనపరంగా చెప్పబోతున్న నప్నయగారు ఈ సూ(తంలో కవితా విషయాన్నీ, అందునా ఆయోమయంగా అసమన్వితంగా చెప్పారనటానికి అస్కారం లేదు. ఇక; నన స్నయగారికి పూర్వుడయిన కన్నడ కవి పంపన “లలిత పదం (ప్రసన్న కవితా గుణి... మనగ్గా సన్నయగారు దాన్నే అనుసరించి *ప్రసన్న" అవి చెప్పినారనటం ఏ మాత్రమూ సరిగాదు. పదాలు లలితంగా ఉండాలన్నీ కవితా గుణ మైన (ప్రసన్నత ఉండాలవి పంపన భావించాడు. నన్నయగారి భావన్మ పంపన భావన ఒకటి గాదు. ఈ సూత్రం వరకే పరిమితమయి చూసినా కూడా పూర్తిగా భిన్నమయినవి.నన్నయగారి “కథా" పదం ఈ అంశాన్ని స్పష్ట పరుస్తుంది. ఇద్దరి ఆలోచనల్తూ ధోరణులు కలునవు, కాగా సనన్నయగారిక్కడ కథా విషయాన్నే తప్ప కవితా విషయాన్ని (ప్రస్తావించనే లేదు. ఈ విధంగా తన్ని అంశాలనూ అన్ని కోణాల నుంచి

నన్నయగారి సాహిత్య మాలశవృత్తి క్షణ పరిశీలించి సమన్వయ పరచుకుంకే, ఆ సూత్రానికి కవిత పదం వల్లనే సుగమత్వమూ, సార్ధకతా కలుగుతాయి తప్ప కవితా పదం వల్ల కలుగవు. అందుకనే ఈ పారాంతరానికి అర్ధం పాసగించటానికి మూడు నాలుగు విధాలుగా ప్రయత్నించ్చి ఏటీ సరిగా కుదురక్క చివరకు కవితా పదముతో గూడీన పాఠమునకు దూరానేయమయిన యర్ధమేకాని, సవాజమయిన యర్ధము విశదనుగుట లేదు. అందుకే ప్రసన్న కథా కలితార్హయుక్తి యను పారమే [గ్రహించుట యుక్తముగా నుండును. అన్న నిర్ణయానికి అవధానిగారు వచ్చారు హి కలిత పొారంలోనే అన్వయానికి జౌచిత్యం ఉంది కాబస్ట చిన్నయ సూరి గిడుగు రామమూర్తి మొదలయిన వారు కలిత పదయుక్త పారాన్నే ప్రమాణీకరించారు *. లభ్యమయ్యే తాళప్యత (వ్రతులు' ఎక్కువ వాటిలో ఉండటం ఒక్కకే పాఠ శుద్ధికి సర్వత వ్రమాణ మనుకోపటం (గ్రంధ పరిష్కార మార్గాన 'కేవలంగా అమాయకత్వమే అవుతుంది. (ప్రయోక్త అభిప్రాయానికి అనుగుణమయినప్పుడే దానికి (పామాణ్యం. నిజానికి నన్నయగారు సాగించిన వివేచనలోని మౌలికత కలిత పాఠం ద్వారానే వ్యక్తమవుతుంది. నాటికే కాదు; ఈ నాటిక్సీ కావ్యంలో కథ చెప్పట మెట్ట్లా ? అన్నది ఎవరూ విచారించినట్టు లేదు. విచారించి చెప్పింది నన్నయ గౌరొక్కరే. కధ చెప్పటంలో - ఆది పూర్వ కధ అయితే, ఆ కథలోని అర్జాలూ; ఆ కధ స్వీయం, లేదా ఉత్పాద్యం / కల్పితం అయిత్తే ఆ కథలో తాము విశ్షేపించామనుకాన్న ఆర్జాలూ, వాటి పొసగుదల పారకులకు (ప్రనన్న మయ్యేట్టుండవలసి ఉంటుంది. ఇది నన్నయగారి (ప్రతిపాదన భారతీయ సొపొత్య విమర్శ సంప్రదాయానికి తెలుగు వారి సంప్రదానం. కథా కథన శిల్ప మన్నది దీన్నుంచి ఉదయించ్చి, విస్తరించింది. భారత కథ చెప్పిన రౌమహర్షణివి నన్నయగారు “కథా కథన దక్షుడు (ఆది. 1-29) అని పరిచయం చేసారు. ఈ “కథా కధన దక్షత కథా గత వివిధ వస్తువులను / విషయాలను / అర్జాలను పాఠకుడికి (ప్రసన్నం చేస్తుంది కాగాః (ప్రసన్న కధా కలితార్థ్హయుక్తి అన్నది నన్నయగారి గాఢమయిన సాపాత్య వివేచనలో నిష్పన్నమయి, కావ్యానికి సంబంధించి కధా పరమయిన మౌలికద ఎక్స ళాన్ని వ్యక్తం చేస్తున్న స్యూతం.

డేకి పూర్వకవుల కావ్యదృకృ్పథాలు అక్షర రమ్యత

కథా విషయాన్ని (ప్రతివాదించివ మొదటే సూత్రాన్ని అనుసరించి వచ్చింది "రెండవ సూ(త్రమయిన అక్షర రమ్యత. కధా (ప్రధావాలు కావి కావ్యాలకు గూడా అనువర్తించటానికి అనువుగా ఈ అంశం విడిగా సూళత్రీకరింపబడింది. అక్టర్రాల యొక్క రమ్యతృ అక్షరమయిన రమ్యత అని 'రెండు విధాలుగా కూడా దర్శించవలసి ఉన్న నూతమిది. ఇది ఉత్తర పదార్ధ (ప్రాధాన్యం గల సమాసం. అంటే, రమ్యతకు (ప్రాధాన్య మన్న మాట. కావ్యంలో ఆద్యంతంగా వ్యాపించి ఉండ వలసీన (ప్రధానాంశంగా నన న్నయగారు రమ్యతను ఈస్మూతం ద్వారా (ప్రతిపాదించారు.

ధూళిపాళ శ్రీ,రామమూర్తి. గారి మాటల్లో ఈ “అక్ట రమ్యత అనేది శబ్దగలాక్షరగతమయినది. ఆ యక్షరములను ధ్వని ఆథశ్రయించినది. దానివి (గ్రహించు నేర్పు శ్రవజేయదియ గతమై యుండును =. సంగీత షాపాత్యాల్లో అక్షర రమ్యతను గూర్చి విచారిస్తూ రాళ్తవల్లి అనంత కృష్ణ శర్మ గారు - “నాద వ్యక్తికి సహాయంగా వచ్చే భాష అసంయుక్త పరుష సరళమయంగా ఉంటేవే గాన కళ మెరుస్తుంది * అనటంలో భాషలో హల్డుల అసంయుక్తత్వం ఆక్టర రమ్యతగా సూచింపబడుతున్నది. ఈ అసంయుక్తత్వం కర్త పసేయమయిన వాదం యొక్క అనుస్యూతికి మూలం. ఈ దృష్టితోనే “పారుష్య విరహితమయి _ గాంభీర్య కారణమయిన శప్ట ప్రయోగం” అక్షర రమ్యత అవి భావించిన పింగళి అక్ష్మీకాంతంగారు చాన్ని శబ్ద జటీలత (0106౧65 ౦1 ౪౦/౮9)” కు వ్యాపింప జేపారుల,. ఈ జటిలతను ఉద్దేశించే కావచ్చు - అవధావి గారు అక్షర రమ్యతను శయ్యగా భావించారు. “పదాల యొక్క పరమమయిన అవ్యోన్యమై (త్రియే శయ్య అవి విద్యా నాధుని నిర్వచనం జ్‌ విద్యానాధుడు తెలుగువాడు, నన్నయగారికి ఆర్వాచీనుడు.. విసృతంగా పరవ పాఠవాల్లో ఉన్న సంస్కృృతాలం కారిక (గంథం (ప్రతాపరుద్రయశోభూషణం (సామాన్యంగా “ప్రతాపరుద్రీయం” అవి వ్యవహారం) రచించినవాడు. ఆయన (ప్రతి పాదించింది ఈ కయ్య. దీన్ని ఆ(శ్రయించే

ఏ శబ్దిమురి తరువాత యే శబ్దములను వాడిన, శ్రుతి సుభగముగా నుండునో (గ్రహించి దాని వట్టుచితరీతి వాడుచుండ వలయును. అట్లు పొందిక గల పదములను

నన్నయగారి సాహిత్య మాత్రనృత్తి 19 వాడుటకే శయ్య” యని పేరు. అదే అక్షర రమ్యత. అని అవధానిగారు విర్దారించారు =. విద్యానాధుడు శతి సుభగతా విషయం చెప్ప లేదు. ఆయినా పదాల అన్యోన్య పరమమైైగత్రి వల్ల ఈ సుభగత్వంి కలుగుతూనే ఉంటుందను కోవచ్చు. అయితే, ఈ [శ్రుతి సుభగత్వమవేది కేపలం మృదులాక్షర్రాల వల్ల కలఠిగేదని కాక్క భావోద్దీపకతా శక్తి వల్ల కలిగేదని గుర్తు పెట్టు కోవటం అవసరం. ఇదిట్లా ఉంచ్చి ఈ పైన చెప్పిన అంశాలే కాక -

పద సంఘటవా రూపమలయిన రీతి, వర్త పంఘటనా రూపమైన వృత్తి, పదముల అవ్యోన్యమై త్రీ రూపమైన శయ్య, పద సరివృత్త్యపష్టుతా రూసమైన పాకము - ఈ సర్వమును అక్షర రమ్యత అని సొటిబండ మాధన శర్మ గారి తాత్పర్యం *ె

(క్రమంగా పర్యాలోచిస్తే, అక్టర రన్యుత అంటే, అక్షరాలను (గథనం చేయటంలోని నేర్పువల్ల నిష్పన్నమయ్యే. రమణీయత. పర్వ వాక్‌ నమాజం అక్షరమయం. అక్షరాలు [కమంగా పద్వాల్మై వాక్నాల్సై మహా వాక్యాలు - అంటే, కావ్యాలూ మహా కావ్యాల సాహిత్య (ప్రపంచాన్ని సహృదయులయిన పాఠకుల అనుభవానికి తీసుకు వస్తాయి? అందిస్తాయి. ఈ విధంగా అక్షర గతంగా వీజభూతమై ఉన్న రమ్యత మహి కావ్యం దాకా విస్తరించి అక్కూడ విశ్వరూపం పొందుతుంది; - తవ శక్తీ స్వరూపాలను సమ్యగంగా పాక్షాత్కరింపజేన్తుంది.. “ఏ శబ్దము తరువాత నే శబ్దమును వాడిన [శ్రుతి సుభగముగా నుండు ననేదె, నిజానికీ, శబ్దాల నుంచి కాక్క అవి రూపొందటానికి మూలమయిన అక్షర్రాద దగ్గరి నుంచి గనువింప దగింది. (శతి సుభగత్వమన్నది సంకుచిత తాత్పర్యాన్ని కలిగిస్తుంది. కేవలం అది పెవికీ పరిమితమనీ అనిపిస్తుంది. రమ్యత అనేది చాలా విస్పృతం. ఆది హృదయానికి వ్యాపీన్తుంది. [శ్రుతి మభగత్వ మన్నది లేకుండా కూడా రమ్యత సాధించటానికి వీలుంటుంది గొని, ఇది లేకుండా అది సాధ్యం కాదు. స్థూలంగా చూస్తే ఏకార్థకాలనిపంచే పదాలనేకంగా ఉండవచ్చు. కాని, వీటిలో ఎట్లాంటిఅక్షరాల కూర్పుతో ఏర్పడే పదం రమ్యతను సంపాదించ గల దనేది ప్రయోక్త తెలుసుకోవలసిన ఆంశం. ఆ తెలియటం ఆయన ప్రతిభను బట్టి ఆ నిష్పత్తిలో ఉంటుంది. అక్టర్రాల కూర్పు అర్జాన్ని సంపాదిన్తుంది. అర్ధ (ప్రసన్నత రపాభి వ్యక్తికి మూలం. కాగా పరమార్హత*, అక్షర రమ్యత ఈపాభివ్వక్తిలో పర్యవసిస్తుంది. రపానికీ అనుగుణత్వాన్ని

20 వూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు అనునరించి అక్షరాల కూర్చును గురించి పూర్వులు వివేచన చేయకపోలేదు కాని అది స్థూలం. ఆ విధమయిన వివేచన ఎంత చేసినా గూడా దానికి పాక్టికత్వం లేకుండా పోదు. ఎందుకంటే - ఆ వివేచనమ అనుసరించి అక్షరాలు కూర్చిన “ప్రయోగించిన (ప్రతి సందర్భంలోనూ కలుగ వలసిన (ప్రయోజనం తప్పకుండా కలుగుతుందనిగాని; దానికి భిన్నమయిన కూర్పు / ప్రయోగం వల్ల కలుగనే కలుగదని గాని న్మిర్ణయించబానికి అవకాశం లేదు. ఇందుకు ఉదాహరణలు వివిధ కావ్యాల్లో చూసుకోవచ్చు. నిజానికీ రమ్యం కావటం, కాకపోవటం అనేది అక్షరాలకు సహజ లక్ష్రణంకాదు. కాని (ప్రయోక్త (ప్రతిభననుసరించి ఆయా అక్షరాలు ఆయా సందర్భాల్లో సన్ని వేశాల్లో తము కలయిక ద్వారా రమ్యుతను వ్యక్తీకరిస్తూ ఉంటాయి; అర్హ విశేషాలను స్పరింప జేన్తుంటాయి.. అందు వల్లి ఫలానా అక్షర్రాల ఫలానా విధమయిన కూర్చే సర్వత్రా రమ్యతను సంపాొదిస్తుందని కచ్చితంగా నిర్దారణ చేయటానికి వీల్లేదు. అవధానిగారు స్పస్ట్రీకరించినట్లు కేవలం మృదులాక్షర ఘటితమ్ములైన పదములచే మాత్రమే రమ్యత ఏర్పడునని తలపరాదు. అది పదముఠలందు సరళతా పారుష్యములపై కంటె రసానుగుణత్వము వై వెక్కువగా నాధారపడియుండును వొ మరొకటి. కావ్యాలన్నీ రస (ప్రధానాలు కావు. వర్ణనాది (ప్రధానాలయిన కావ్యాలు గూడా అనేకం ఆయా కావ్యాల్లో ఈ విధమయిన ఘట్చాలు కూడా ఉండవచ్చు. అట్లాంటి వాటిల్లో గూడ కవి అక్షర రమ్యతను సాధిస్తాడు. ఈ విధంగా రస

• రపేతర (ప్రధాన కావ్యాలు / కవితలన్నింటికీ రమ్యత అభివ్యాప్త మవుతుంది. అందువల్లనే అన్నింటికీ మౌలిక మయిన అక్షరాలను (గ్రహించి రమ్యతను ప్రతిపాదించిన వన్నయగారు కావ్యం మొత్తానికీ నిరుపషపదముయిన - అంటే, ఏ విశేషణమూ లేవి రమ్యతను, అదే అర్థంగల రుచిర హృద్య, రంజన, రోచను రమణీయాది పదాలను ఉపయోగించి రమ్యత యొక్క అనవధికత్వాన్ని, అంతులేని / హద్దులు లేవి లక్షణాన్ని సూచించారు. భారతంలోని పర్వాను[కమణికలోని పర్వ సంగహంలో వివిధ పర్వగత విషయాలను చెప్పే పద్యాల్గ్లోనూ, కొన్ని కొన్ని ఆశ్వాసాంత పద్యాల్గ్లోనూ రమ్యములు మొదలయిన పదాలను విరివిగా (ప్రయోగించి ఈ ఆంశాన్ని గ్‌ సమర్దించారు.. కాబట్ట, ఒక విధంగా కావ్య రమణీయత అంతా అక్షర రమ్యతగా నన్నయగారు నూత్రీకరించారు.. కావ్యం ఏదో ఒకటి రెండు చోట్ల అని కాక్త

నన్నయగారి సాహిత్య సూశతవృత్తి ఖల కావ్యంలో ఆద్యంతంగా అభివ్యాపించ వలసినది కావటం వల్ల ఈ అక్షర రమ్యత నిజానికి అక్షరమయిన - అంటే క్షరం కానట్టి రమ్యతో. మరి ఈ వివేచన అంతా అక్కడక్కడి పొడి పాడి మాటలను బట్టీ చేసింది కాదు; మూడవ స్యూతమయిన 'నానారుచిరార్టసూక్తి నిధి అన్నది ఈ వ్యోషణనంతటివీ నమర్థిస్తున్నది. నానా రుచిరార్హ సూక్తి నిధి

“నానారుచిరార్హ్ర నూక్తి నిధి' అనేదాన్ని నన్నయగారు తమకు విశేషణంగా ఉపయోగించారు. తమ బిరుదుగా చెప్పు కొన్నారని సత్యనారాయణగారన్నారు. అదట్లాగే అనిపిస్తుంది. కాని విజూనికి అది కావ్య సిద్దాంత (ప్రతిపాదకమయిన స్యూతం. నన్నయగారు “నానారుచిరార్హ సూక్తి నిధి కావటం ఆయన కావ్యం వల్ల స్పష్ట పడుతూనే ఉంది. ఆ కావ్యం -- నిధి కావటమే అందుకు కారణం. కాబట్టే, కావ్యం కూడా నానా రుచిరార్ధ సూళక్తి నిధి కావలసి ఉంటుందని తాత్పర్యం. మొదటి రెండు సూ(తాల ద్వారా (ప్రతిపాదించిన అంశాలను నన్నయగారు ఈ సూ్యతంలో ఒక విధంగా సంవుటీకరిస్తున్నారు.

“నానా రుచిరార్ట సూక్తి నిధి అంటే - అనేక విధాలయిన, రుచిరాలయిన అర్జాలను (ప్రతి పాదించే సూక్తులకు కావ్యం విధి కావాలని అర్హం. మరి, సూక్తులంకే ఏమిటి ? దైనందిన జీవితంలో ఉదాహరించుకోవటానికి వివిధ సందర్భాలకు సరిపోయే యోగ్యమయిన “సుభాషితా' లని సామాన్యంగా అర్ధం చెప్పబడుతున్నదినన్న సయగారి సూక్తులు జగత్‌ ప్రసిద్ధము" అని సత్యవారాయణగారనటంలోని తాత్పర్యమిదే. ఈ తాత్పర్యధోరణిలోనే

సూక్తులనగా సుభాషితములనియే గొక సామెతలు, నానుడులు,

జాతీయములు (సదగతములు - వాక్యగతములు), నీతి బోధక

వాక్యములు మున్నగునవి యన్నిగూడవని విశాలమైన యర్హమున

(గ్రహించ వచ్చును. అని అవధానిగా రంటే; భారతం లోకాగమన్యాయ్రై కాంత గృహంబు (అది. ౩-11) అని నన్నయగా రన్నారు కాబట్టి ఆ విధమయిన న్యాయ (ప్రతి పాదక

ణా వూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు వాక్యాలు సూక్తులని, వాటివి నన్నయ రుచిరార్ర వంతములుగా తీరు టకు యత్నించే నని మాధవ శర్మగారి అభిపాయంో మర్కి ఈ ధోరణిలోనే హనుమచ్చాస్త్రి గారు-

రుచిరార్రమమ మాటను కవితా పరముగా (గ్రహించుటలో వినిగమకము లేదు. ఆది ప్రసన్న కవితార్త యుక్తి అను మాటతో గతార్ధ మగుచున్నది. కౌగొ రుచిరార్థమనగా ఉజ్జ్వలమైన ధర్మ నీతి బోధనమనియు, సూక్తియనగా అనుభవ పరిపాకములో (గ్రహించిన జీవన సత్యములకు చెందిన లోకోక్తులనియు (గ్రహించుట మేలు. అవి భావించారు. ఈ విధమయిన అభిప్రాయాలకు ఉపబలకంగా నన్నయగారి రచనలోని అనేక వాక్యాలు పద్యాలు, పద్య భాగాలు లోకోక్తులుగ్నా సుభాషితాలుగొా, వాముడులుగా దేశంలో (ప్రసిద్దంగా వ్యాపించినయి. అవన్నీ అంతగా (ప్రసిద్ధమయిన వంటే, అది నన్నయగారి పరమమయిన లోకజ్జతకు ఒక నిదర్శనం. కాని, ఈ మ్యాత్రం కేవలం నన్నయగారి రచనకు మాత్రమే పరిమితం కాదు; ఒక మూక్తులకు మూత్రమే పరిమితం కాదు... దాని పరిధి చాలా విసృతమయింది. రుచిరాక్రమను మాటను కవితా పరముగా (గ్రహించుటలో వివిగనుకము లేదనటానవికీ వీలు లేదు. నిజానికి రుచిరార్హమనగా ఉజ్జ్వల మయిన నీతి బోధన మన టానికి మాతం వినిగమక మేమిటి ? సూక్తి కావచ్చునా ? కాన్మి మూక్తిక్‌ ఈ సందర్భానికి అనుగుణ మయిన వేరే అర్ధం ఉంది. (ప్రసన్న కవితార్ర విషయం ఇదివరకే మొదటే సూత్రం సందర్భంగా చర్చెంచబడింది. కాగ్కో రుచిరార్జాన్ని కవితా పరంగా (గ్రహించటానికి నన్నయగారికి పూర్వుడయిన గొప్ప ఆలంకారికుడు దండ్కీ అనంలోర కాలంవాడయిన జగన్నాథ పండితరాయలు చెప్పిన అంాలు వినిగమకం. మొదటి నూతంలో ఉండటానికే వీలు లేని -కవితా-పదం వల్ల ఇది గతార్హమనటానిక్‌ అనలు వీలు కలిగించదు, “సూక్తి పదానికున్న వ్యావహారిక బలం వల్ల సుభాషితం అని (ప్రస్తుతం భావించటం పామాన్య ధోరణి.

నన్నయగారి కెంతో ఆరాచీనుడూ తెలుగు వాడూ సు(ప్రసేద్ధాలంకారికుడ్డూ (ప్రామాణికుడూ అయిన జగన్నాధ పండితరాయలు (ఈయనా, నన్నయగారూ ఒకే (ప్రాంతానికి చెందిన వారు కావటం కూడా ఇక్కడ గుర్తు చేసుకోవచ్చు. వండితరాయలది గోదావరీ మండలంలోని ముంగండు నన్నయగారిది

నన్నయగారి సాహిత్య నూత్రవృత్తి 23 రాజమహేంద్రవరం.) తనకన్న పూర్వాలంకారికులు చేసిన కావ్య నిర్వచనాలను చర్చా పూర్వకంగా నిరాకరించి సమ్యగంగా తాను చేసిన కావ్య నిర్వచనం నన్నయగారి “రుచిరార్హ సూక్తికి అనువాదమా[్‌ అనిపిస్తుంది. ఈ అయాన్ని శ్రీ, రామమూర్తిగారీ విధంగా వివరించారు = రుచిరార్రమనగా రమణియార్హమని యర్హముగదా ! ప్రతి పాదకత్వమన్నది శబ్దార్రములకు గల సంబంధము. రుచిరార్థ నూక్తియనగా రమణీయార్హ ప్రతిపాదక శబ్దిము. నన్నయగారు ఇక్కడి సూత్రాల్లో రుచిర రమ్యుపదాలూ, ఇతర్యత గూడా రుచిర రోచన్న రంజన్న రమణీయాది పదాలను (ప్రయోగించిన అంశం గుద్తు చేసుకోవచ్చు. రమణీయార్హ ప్రతి పొదక శబ్దః కావ్యమ్‌ అనే తన కావ్య నిర్వచనంలో జగన్నాధుడు శబ్ద పదాన్ని ఉపయోగించాడు. నన్నయగారి విర్వచనంలో సూక్తి పదఘుంది. ను + ఉక్త = సూక్తి త్తి శబ్దం - ఈ రెండూ స్యూలంగా సమానార్హకాలుగానే కన్పించవచ్చుగావ్మి వాటి మధ్యలో కొంత భేదముంది. కక్తీ అంటే చెప్పబడినది అని అర్రం._ చెప్పేవాడు ఉద్దేశించిన అర్ధం గూడ గమనింప దగినదన్న న్పూర్తి ఉక్తి వదం వల్ల కలుగుతుంది. అందువల్లనే కావచ్చు - శ్రీరామమూర్తి. గాడు ఉక్తి యనగా శబ్దార్రయుల సమావారమని యర్హము చేసుకోవలెనన్నారు. కాన్మి ఇట్లా అర్ధం చేసుకొంటే రుచిరోక్తి అంటే చాలు; అర్హ పదం అనవనరం. కాన్కి సూత్రంలో అర్ధ పదముంది.. కాబట్టీ ఉక్తీ అంటే కేవలం శబ్దం అని మూతమే చెప్పవలసి ఉంటుంది. జగన్నాధుడు మొడ ఈ అంశాన్నే బలపరిచాడు. అయితే, కేవలంగా ఉక్తి ఆని ఊరుకోకుండా సూక్తి అనటం నన్నయగారి విశేషం. అర్హం రుచిరం కావలసిన విధంగానే టీ కూడా సూక్తి కానాలవి ఆయన నిర్ణయం. అర్ధంలో రుచిరత్వముండటమే కాక్క ఆ అర్జాన్ని (ప్రతి పాదించే ఉక్తిలో గూడా సుషుత్వం ఉండటం అవనరం.. లేకపోతే సమతౌల్యం కుదురదు. కాగ్కా రుచిరమయిన అర్జాన్ని (ప్రతి పొదించే సుమ్ధవనయిన ఉక్తి కావ్యమని తాత్పర్యం. ఉక్తి విశేషం కాన్య మన్న రాజుశేఖరుడి నిర్దూుచననం ఇక్కడ గుర్తుకొస్తుంది. ఉక్తి విశేషమే నూక్తి. నన్నయ గారు కరిగించిన (పేరణతోనే కావచ్చు; ఎజ్జన గారు చతురోక్తి మధురొక్తి (నృసిం. 1-17,22) అవి వ్యాఖ్యావించారవిపిన్తుంది.. 'రాను రాజభూవణుడు “ఉక్తిమయ (ప్రపంచో (వను.

౮ పూర్వకవుల కావ్యథృక్పదాలు 1-8 )మనటం గూడా ఈ సందర్భంలో గుర్తుకు రానే వస్తుంది. ఇట్లా ఉిక్తి శీల్లునెన చాలా నుంది కవులను గమనించ వచ్చు.

ఈ “రుచిరార్థసూక్తి కీ ముందు నానా అన్సీ చివరలో నిధి అని నన్నయగారు చేర్చటం మరో విశేషం. ఉక్తీ లేదా శబ్దం - ఇవి ఏకత్వ బోధకమై నవి. సూ(తంలో ఉక్తి సమాసగతంగా ఉంది కాబట్టే దానికి బహువచనార్హం కూడా చెప్పుకోవచ్చు. కాని పండీత రాయల వద్ద ఏకనచనమని స్పష్టమే. అయితే, ఒకే శబ్దం కావ్యమని ఎవరూ అనుకోరు. ఇక్కడ శబ్దం శబ్ద సమాజావికంతటికీ ఉపలక్షకం. సాహిత్య దర్పణ కర్త అయిన విశ్వనాథుడు వాక్యం రసాత్మకం కావ్యమ్‌ అని చేసిన కావ్య విర్వచనాన్ని ఉదాహరిస్తూ ఆధునికంగా - రసాత్మకమయిన ఒక్క వాక్యమయినా సరే కావ్యమవుతుందని పలుచోట్ల వ్యాఖ్యానించటం కేవలం అవిచార మూలం. అక్కడ వాక్యమన్నది ఉప లక్షకమే తప్ప కేవలం ఏకవచన బోధకం కాదు. జగన్నాధుని శబ్దమూ అంతే. “ఇష్టార్హ వ్యవచ్చిన్నా పదావళీ కావ్యమ్‌ (కావ్యా దర్శం) అని దండీ కావ్య నిర్వచనం. ఇక్కడ స్పష్టంగా పదావళి అని పద సమూహం వ్యక్తం చేయబడింది. నన్నయగారి “రుచిరార్జా' నికి దండి “ఇమ్టార్లం' (యేరకం కావచ్చు. కాగా సూక్తి బహుత్వం శబ్ద బహుత్వమే కావ్యం. కాని నన్నయగారు ఇంతటితో ఆగటం లేదు. ఆయన స్ప వ్రమయివవై విధ్యాన్ని గూడా ఉద్దేశిస్తున్నారు. నానా అనేది నమూహత్వాన్ని సూచించట మట్టా ఉంచి (ప్రధానంగా వైవిధ్యాన్ని సూచిస్తుంది. కాగ్యా నానా విధాలయిన రుచిరార్ర ప్రతి పాదకాలయిన సూక్తులకు కావ్యం నిధి కావాలని నన్నయగారి నిర్ణయం. కావ్యం ఆద్యంతం ఈ విధమయిన సూక్తులనముయం కావలసి ఉంటుంది కాబట్టి నానా రుచిరార్ట సూక్తి విధి కావ్యమని ఆయన నిష్కర్ష ఈ సూత్రాల సందర సంగా "కావ్య" పదం కనిపించక పోొవచు సెం ఈ సూత్రాలు కావ్య సూత్రాలు కావటానికి అదేమీ బాధకం కాదు. “భారతం'నెపంగా ఈ విషయాలను చెప్పటం వల్ల ఇవన్నీ కావ్య విషయాలేనన్నది స్పష్టమే.

ఇక్కడ మరొక అంశం గమనించ వలసి ఉంది. అర్థం కావ్య వస్తువు. కావ్య వస్తువు ఏదో అర్ధం = విషయం కానే అవుతుంది. కాగా ఉ్త్తీ కావ్య రూపం. ఈ వన్తు - రూపోలు కావ్యంలో నమతౌల్యంతో ఉండటం అవసరం. ఈనాడు మనం అనుకొంటున్న రూపవాదం, వన్తువాదం పంటివాటికి అవకాశం కలుగనీయని విధంగా అర్థ ఉక్త పదాలకు రుచిర్సను అనే విశేషణాలము చేర్చటం

వన్నయగారి సాహిత్య నూశత్రవృత్తి 25 ద్వారా నన్న్మయగారు కావ్యం వస్తు - రూపాల సమ్యక్‌ సమన్వయం గా అన్యూనాతిరిక్తంగా కలిసి ఉండాలని సూచిస్తున్నారు. నన్నయగారి ఈ సూతం దగ్గర కూడా - జగన్నాధ పండితరాయలు తన కావ్య నిర్వచనాన్ని నిరూపీంచటానికి పూర్వులు చెప్పిన వాటివి గురించి చేసిన చర్చనంతా చేసి చూసుకొంటే నన్నయగారి విచారణలోని మౌలికత ఉజ్జ్వలంగా స్పష్టపడుతుంది. ఆయన చేసిన ఈ విచారమంతా పరమ వివేక సౌరభ విభాసితము (ఆది. 1-24) అని ఆయన ముదం బొనరం గొనియాడిన నత్సభాంతరము లందు ఆమోదం పొందింది; నన్నయగారు విర్దేశించిన ఈ కొవ్య విచార మార్గం నువ్యవస్థితమయింది; అనంతర విమర్శకులకు, కవులకూ ఆదరణీయ మయింది. కాగా, సత్యనారాయణగారన్నట్లు ౪

ఈ మార్గమునే నాలుగు వందల యేండ్ల తరువాత జగన్నాథ పండిత రాయలు రసగంగాధరమునందు (ప్రపంచించినాడు. అటు కాశ్మీర మిటు వేంగీ దేశము అలంకార శాస్త్రమునకు "రెండు సూర్యోదయ పర్వతముల వలెనున్నవి అభిననగుప్పుడు కాశ్మీర దేశ విద్వన్మార్గమును (ప్రపంచింపగా, జగన్నా ద పండితుడు వేంగీ దేశ విద్వత్పరిషన్మార్గమును 'ప్రసంచించివాడు. రమణీయార్ధ (ప్రతి పాదక శద్దిః కాస్యం అన్న జగన్నాధుని సూత్రము జగన్నాధుని కల్పన కాదు; వేంగీ పరిషత్తుల నిశ్చితాభప్రాయము

ఈ అభిప్రాయానికి తన మౌలిక వివేచన ద్వారా మొదటి సారిగా రూపకల్పన చేసి సమ్మగతను సంపాదించింది సన్నయగారు.

కథా లక్షణ నిరూపణ

భారత కథా (ప్రస్తావనలో ఇమిడి పోయేట్లుగా నన్నయగారు చేసిన కథా స్వరూస - స్వభావాది నిరూపణం మొదటి స్యూతానికి అనువ సృతిగా గమవించవలసీ ఉంటుంది. నా వలన నెక్కథ విన వలతురు ? (ఆది. 1-29) అని రౌమహర్షణి శౌనకాది మునుల నడిగినప్పుడు వారిట్లా అన్నారని నన్నయగారు ఈ కింది పద్యం రాసారు.

26 వూర్వ కవుల కావ్యదృక్సథాలు

ఏయది హృద్య, మపూర్వం

బేయది యేద్దాని వినిన వెజటుక సమగ్రం

బె యుండు, నఘ నిబర్షణ

మేయది - యక్కథయ్య వినగ నిష్టము మాకున్‌. (ఆది. 1-30)

ఇక్కడ శౌనకాదిమునులు సహృదయులైన శ్రోతల / పాఠకుల న్టానంలో ఉండటాన్ని గమనించటం అవసరం. సహ ఎదయుల వైపు నుండీ వివేచస సాగుతున ్న్నెదని తాత్పర్యం. తమకు ఫలానా కథ ఇష్టమని వారు చెప్ప లేదు. ఏ కథ చెప్పిన్నా దాని స్వభావం ఎట్లూ ఉండాలనేది దాని లక్షణా లేమిటవేది మాతం వారు చెప్పారు. నిజానికి ఈ చెప్పింది నన్నయగారే. కథా స్వభావానికి సంబంధించి వాలుగంశాలను ఆయన ఒక (క్రమంలో చెప్పారు.

కే హృద్యత; 2. అపూర్వత,; ౩3. ఎరుక సమగ్రంగా కలిగించటం; య నిబర్హాణత

ఇవి క్రమంగా అనుశీలించనలసిన అంశాలు.

మొదటి లక్షణం కథ హృద్యం కావటం, రెండవది ః అపూర్వం కావటం. ఈ రెండింటికీ పరస్పర సంబంధం ఉన్నట్టు కన్పిస్తుంది. (ప్రస్తుతానికి హృద్య విషయం అట్లా ఉంచి అపూర్వమంటే ఏమిటి ? భారత సందర్భాన్ని బట్టీ చూస్తే 'శౌన కాదిమునులడిగినప్పుడు ఆ కాలానికి భారత కధ ఆపూర్వమై తే కావచ్చు నేమో గాని నన్నయగారి నాటికది అక్షరాలా అపూర్వం కాదు. కాబట్టే నన్నయగారి నాటి భారత [శ్రోతలకు / పారకులకు అది అంతకు ముందు తెలిసీన కధే. మూలానికి అనువాద (ప్రాయంగా రాయబడింది కాడ్‌ కథా లక్షణాల పద్యం. మూలంలో ఈ కథా విషయ ప్రస్తావన లేనే లేదు. ఇది కేవలం నన్నయగారి వివేచన నుంచి నివృన్నమయిన విర్ణయంగా (ప్రవర్తించిన పద్యం. మరి; నన్నయగారిట్లా కథ అపూర్వం కావాలనటంలో ఆయన తాత్పర్యమేమిటి?

అపూర్వత్వమనేది "రెండు విధాలుగా ఉంటుంది. ఒక విధం ! అంతకు ముందు లేకుండా కొత్తగా కఠి ితమై న్ట్దెతే ఆ కథలో అపూర్వళ్హం ఒక విధమయింది. అంతకు ముందు లేని, లేదా వినని కధ అయితే కథలో ముందేమి జరుగుతుందో

సన స యగాది సాహిచ్య నూత్రవృత్తి లా తెలుసుకోవాలన్న ఉత్పుకతను (శోతలో / పారకుడిలో ఈ అవపూర్వత్వం "రెచ్చగొడుతుంది. ఒక పారి విన్న *₹ చదివిన తరువాత ఇక ఆ అపూర్వత్వం ఉండదు. కాగా ఇది కాలం మీదా ముందేమి జరుగుతుందని తెలియని తనం మీదా ఆధార పడిన అపూర్వత. కథకు దాని ఉత్పాద్యత్వాన్ని బట్టి సాధారణంగా ఇది కలుగుతున్నది. మర్కి కథ ఉత్ప్చాద్య లీ . కల్ఫితమయినప్పుడే అపూర్వత్వముంటుందనుకాంకే, అతి విచిత్ర కవి పరంపరా వాహిని అయిన సంసారం (ప్రపంచం) లో కాళిదా సొదులయిన ఏ నలుగురయిదుగురో మహాకవులుగా పరిగణింపబడుతున్నాో రని ఆనందవర్హనుడు (ప్రస్తావించిన కాళిదాసాదులు అపూర్వ కథా రచనా దక్షులు కారనే చెప్పవలసి ఉంటుంది. వారు తమ తమ కావ్యాల్లో నిర్వహించిన కధలన్నీ ఇదివరకటివే. దండి మాటల్లో చెప్పితే అవన్నీ “ఇతిహాస " కథోద్బూత్స” మయినవే. (ప్రసేద్ధములేే కాగా అవి అపూర్వాలు కావు; వాటిలో అపూర్వత్వం లేదు. ఈ విధమయిన అపూర్వ తాత్పర్యంతోనే రామలింగా రెడ్డి గారు - మొత్తము మీద (కవ్మితయము వారు) భాషాంతరీకర్తలే గాని అపూర్వ స్పష్టిక్రియా నివుణులు కారు అని అన్నారు. అంతే కాదు, ఆది కవులు భాషాంతరీకరణము చేసిన వారు కావున నపూర్వ రచనా సామర్హ్యము వీరికున్నదో లేదో తెలియదు. అనగా వీరి కుపజ్జ ఏ మాతమున్నదనుట వివాదాంశమే ! అని సందేహించే దాకా వెళ్లారు. అపూర్వ స్పష్టి (క్రీయ, అపూర్వ రచనా సామర్ష్యం అంటే నూతన కథా కల్పన మనవి రెడ్డి గారి తాత్పర్యం. నూతన కధా కల్పన కారణంగానే పింగళి సూరనను ఆయన అంతగా అభిమానించి పె 'కెత్తారు.. రెడ్డీ గారు (ప్రధానంగా ఉత్పాద్య కథాభిమాని. ఆయన ఉద్దేశించిన అపూర్వత్వం ఆ విధమయింది.

అపూర్వత్వం మరొక విధంగా కూడా ఉంటుంది. నిజానికీ పూర్వం ఉన్నదే అయిన్సా కవి యొక్క (ప్రతిభా విశేషం చేత్క కథా కథన విధానం వళ్లు నిర్వహణ విధానాన్ని బజ్బ, భంగీ వైచి(తిని పురస్కరించుకొని లోకజ్జ్ఞత లోని గాఢత్వం ద్వారా - ఇంకా అనేక విధాలుగా కథలో ఆఅపూర్వత్వం నివృవ్నమయితుంది. ఒక భావం పూర్వం వ్యక్తీకరింపబడిందే అయినా చాన్నే మళ్లీ వ్యక్తీకరించటంలో కొత్తదనం కలుగుతుందంటూ ఆనంద వర్టనుడు -

ర! పూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు కృతే పర కథాలాపే, కుమార్యః పులకోద్గమై?

మాచయన్తి స్పృహామంత, ర్లజ్ఞయావనతాననాః

(వరుడిని గూర్చి సంభాషణలు సాగుతూ ఉంటే సిగ్గుతో మోములు వంచిన కన్యలు తమ కోరికను పులకోద్గమంతో సూచిస్తున్నారు) అనే క్లోకం అంతకు ముందే ఉన్నా గూడా, అందులోని భావాన్నే -

ఏవం వాదిని దేవర్దా పార్చ్యే పేతు రధోముఖీ

లీలా కమల ప్రాణి, గణయామాస పార్వతీ.

(దేవర్షి అయిన నారదుడిట్లా మాట్లాడుతూ ఉండగా తండ్రి పక్కనున్న పార్వతి మొగం వంచుకొని (చేతిలోని) లీలా కమల పత్రాలను లెక్క పెట్ట సాగింది. అని కాళిదాసు ( కుమార సంభనంలో ) వ్యంజించిన విధం అర్హ శక్త్యుద్భావానురణ రూప వ్యంగ్యానికి కవి (ప్రాఢోక్తి నిర్మిత శరీరత్వం చేత నవ్యత్వం కలిగిందో అని వివరించాడు. ఇక్కడ అజ్ఞా భావ వ్యక్తీ కరణంలో వ్యంగ్యముఖంగా నవత్వం సిద్దిచిందని తాత్పర్యం. కథా విషయంలోనూ ఇంతే. ఒక కథ ఉన్నది. ఆ కథలో ఒక అంశాన్ని కేయద బిందువుగా చేసుకొని ఆ కథ (ప్రవర్తిస్తుంది. ఆ కేంద్ర బిందువును మార్చితే ఆ కధే కొత్త కధగా (ప్రవర్తిస్తుంది. అందుక్తే ఒకే కథను అనేక మంది (ప్రతిభావంతులు (గ్రహించి రచించినా గూడా, వీటిని చదివి సొఠకులు నూత్నానుభనాన్ని పొందగలుగు తున్నారు. అంక్రేు, అవన్నీ అపూర్వాలే.. ఒక రసాన్ని వ్యంజించే కథను మరొక రసాన్ని వ్యంజించే విధంగా విర్వహించటం (ప్రబంద వక్రత అవుతుందని కుంతకు డన్న గొప్ప ఆలంకారికుడు వ(క్రోక్తి జీవితంలో చేసీన నిర్ణయం. విజానికి ఈ విధమయిన అపూర్వత్వం స్టీరాంశం. ఈ సందర్భంలో శ్రీశ్రీ అభిప్రాయం గమవింపదగింది ;

వినోదానికి చదువుకునే డికెక్టిన్‌ నవలకీ అభిజ్ఞాన శాకుంతలానిక్షి భేదం ఎక్కడుంది ? మాట వరసకి ఒక మంచి డిటెక్టివ్‌ నవల తీసుకొందాం. కొనద్రాక్షా కుతూహలం సన్నగిల్లికుండా హంతకుడెవరో ఆభిరిదాకా బయట "పెట్ట కుండా చక్కని కథా విర్వవాణం గల డిటెక్టివ్‌ నవల ఉందనుకోండి. కొన దాక్తా చదివి హంతకుడెవరో తెలుసుకున్నప్పటి ఆ దృశ్యాన్ని అనుభవించామునుకుందాం. కాన్సి హంతకుడెవరో తెలిసి పోయిం తరువాత మళ్లీ మనమా నవల జోలి సోము. అదివ్వగల ఆశ్చర్యం ఒక్క సారి మ్యూత్రమే. కాని మహి కావ్యాలు

నన్నయగారి పాహిత్య మాత్రవృత్తి 29 అలా కాదు. శకుంతల కథ మనకు తెలుసు, దువ్యంతుని ప్రవర్తన మనకు తెలుసు. అయినా మళ్లీ శాకుంతలం మనల్ని ఆకర్షిస్తుంది. ఎన్ని సార్లు చదివితే అన్ని మార్లు ఒక ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. ఒక [కొత్త విశేషం గోచరిస్తుంది. ఏ దైతే అనుక్షణ నవీనమైన ఆశ్చర్యం మనకి కలుగ జేస్తుందో అదే సౌందర్యంో. (ఇక్కడ సౌందర్య మన్నది “రసి మన్న తాత్పర్యంతో శ్రీ, శ్రీ, వాడారు.) అందువల్ల కధలో జౌత్సుక్యం కలిగించటం కోస మయిన అపూర్వత్వం కన్నా, ఎప్పటి కప్పుడు ఎన్ని సార్డ్లు విన్నా, చదివినా కొత్త విశేషాలను స్పురింప జేస్తూ సొందర్యానుభూతిని కలిగించే లక్షణమే కధకు వాస్తవమయిన అపూర్వత్వం. కాగ్మా ఇదంతా కథ చెప్పే నేర్చు మీద ఆధార పడి ఉంటుంది. రౌమహర్షణిని కథా కధన దక్షు డనటం ఇందుకే. అపూర్వతకు (ప్రసన్న కథా కలితార్హ యుక్తిత్వంతో బాటు దాన్ని అనుసరించే కథా కథన దక్షతకూడా ఆవసరం. ఈ విధంగా నన్నయగారు ఈ అపూర్వతను (ప్రధానంగా, మొదటి విధాన్ని గౌణంగా భావించారు. ఈ అపూర్వత్వం వృూద్యతను కలిగించటంలో ఒక (ప్రధాన హేతువు. ఇదట్లా ఉంచి; హృద్యత కథలోని 'హితొ లక్షణంతో ప్రధానంగా ముడి పడి ఉంటుంది. హితమూ మనోహరమూ అయిన వాక్కు దుర్లభ మంటారుగాని, నిజానికి హితం కాని మనోహరత్వం / హృద్యత్వం యథార్థమైన మనోహరత్వం హృద్యత్వం కాదు. సహిత మయినప్పుడే వృద్యత. కాగా హృాద్యత్వం ఈ విధంగా కథకు సంపాదింప బడుతుంది. తరువాతి అంశాలు ఇందుకు ఉపబలకం,. కథ ఎజుక సమ్మగంగా కలిగించేది కావాలనటం మూడవ అంశం. మరి ఈ ఎజుక = జ్ఞానం దేవికి సంబంధించింది ? లోకం, వ్యక్తి - ఈ ఉభయులకూ సంబంధించింది. లోకజ్జత నుంచి నిష్పన్నమయిన కథ (శోతకు / పాఠకుడికి లోక వృత్తానికి సంబంధించిన ఎఆుకను కలిగించ వలసే ఉంటుంది. అనంతర కాలంలో మమ్మటుడన్న గొప్ప ఆలంకారికుడు కావ్య (ప్రయోజనాల్లో పేర్కొన్న (లోక) వ్యవహారవేతృత్వం ఇక్కడ గుర్తుకు వస్తుంది. ఇది ఎజుకకు సంబంధించిన ఒక పార్శ్యం. లెడవది తామ (వ్యక్త). తనను గూర్చిన ఎజుక - స్వస్వరూప జ్ఞానం ; ఆత్మ జ్ఞానం. ఈ రెండు విధాల సమష్టి మాత్రమే సమ్మగ్రమయిన ఎలుక. కాగా ఈ ఉభయ నమష్టీ జ్ఞానం కలిగించటం ద్వారా జీవితంలో సమ్మగతను సాధించేందుకు (శ్రోతసు / పారకుడివి అభిముఖం చేసే లక్షణం

తి0 వూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు కథలో ఉండాలని తాత్పర్యం.

నాల్గవది ఆఘ నిబర్లణత్వం, వొపాన్ని విరోధించటం ; పాపాన్ని నశింప _బేయటం. ఈ లక్షణం కథలో ఉండవలపింది. మరి, పాపాన్ని కథ ఎట్లా విబ్వర్లణం చేస్తుంది ? పాపం, పుణ్యం అనేవి కర్మను బట్టీ: ఆ కర్మ చేసేది వ్యక్తి పరోపకార పుణ్యాయ వొపాయ పరసీడనమ్‌" అనేది సుప్రసిద్ధమయివన సుభాషితం. పరపీడన పరాయణ మయిన కర్మ - ఆదెంతటిదయిన్నా ఎట్టాంటి దయినా? పాప హేతువు. ఈ కర్మను విరోధింప గలిగితే పాపం నిరుద్ధమయితుంది; నశిస్తుంది. అంటే - వ్యక్తివి పాప హేతువయిన కర్మ మంచి = పరపీడన పరాయణత్వం నుంచి విరోధించేట్టు కథ ఉండాలని తాత్పర్యం. అప్పుడా కథ అఘ నిబ్లణ లక్షణ వంతమయితుంది.. కాగా, కథ వ్యక్తికి ధర్మ (పవృత్తి (యేరకం కావాలని పరమార్ధం.

ఈ విధనుయిన నాలుగు లక్షణాలు గల కథను కావ్యానికి సను కూర్చు కావాలని సన్నయగారి తొత్పర్యం. ఈ లక్షణాలు కేవలం భారత కథకవి కాదు; కావ్య కథకు. అందుకవే, సన్నయగారు ఈ లక్షణాలను కావ్య కథా పామావ్యంగానే నిర్దేశించారు తప్ప కేవలం భారత కథ కవి'ప్రత్యేకించ లేదు. కథ ఏదయినా కావచ్చు గొని దానికి ఉండవలసిన లక్షణాలు మ్మాతమివి.

భారతీయ సాహి త్య విమర్శ సంప్రదాయ మార్గంలో కథను గూర్చి ఆలోచించింది ముగ్గురు మాత్రమే. తొలి ఇద్దరు. భామవుడ్డు దండి. ఒక విధంగా భరతుడి తరువాత సాహిత్య వివేచనకు ఒక విశ్చిత మార్గాన్ని సూచించింది వీర ఇద్దరూ గొప్ప ఆలంకారికులు. చివర నన్నయగారు. మొదటి ఇద్దరు భావిక (త్వ)ం అవేది (ప్రబంధ (కావ్య) విషయగుణంగా (ప్రతి వాదించారు. * కావ్యంలో కథక నంబంధించిందది. దాన్ని గూర్చి వారిద్దరూ చెప్పిన ఆంశాలను కలగలుపుక్తాని మొత్తంగా చూస్తే ఎనిమిది. అవివి -

1. కథ బుజువుగా సాగి పోవటం.

2. కథలో చిత్రో దాత్తాద్భుతార్హత్వం ఉండటం.

౩ కథాంశాలు పరస్పరం ఉపకారకంగా కూర్చబడటం,.

4 వ్యర్హ విశేషణాలు వదిలి వేయటం.

5 స్థానం (సందర థం) బట్టే వర్ణనలు చేయటం.

వన్నయగారి పాహిత్వ న్యూతవృత్తి ౩1

6. వన్తువు గంభీరమయిందే అయినా, శబ్దాల ఆవాకులత్వంతో, జిక్తీ

(క్రమ దిలంతో మవ్యక్తం కొవటం. * 7. భూత భవివ్యదర్దాలు ప్రత్యక్షంగా దర్శింపదిడేట్లు చిత్రించటం. 8. ప్రబింధాల (కావ్యాల) లో కథంతా కవి యొక్క అభిప్రాయాను కూలంగా పాగటం.

పై అంశాలలో కొన్నింటివి కొంచెం వివరించు కోవలసి ఉంది. రెండవ అంశంలో “చ్మితో దాత్తాద్చుతార్హత్వం" అవి ఉంది. కథలోని “అర్ధం అంటే విషయం చి(తంగా - ఆకర్షకంగా ఉండటం మొదటి అంశం. అయితే చి్యతంగా ఉండటం కోపం ఏవేవో గిరికీలు తిరుగటం కాక్స ఉదాత్తరీతిలో ఉండటం అవసరం, చివరి అద్భుతమనేది రసాన్ని మాూాచిస్తుంది. మూడవ అంశం కథలోవి వివిధ నంఘటనలను, సన్నివేశాలను ఒకో దాన్నుంచి ఒకటి సహజంగా ఆవిష్కరించ బడ్డట్టు అనిపంచేథ్టుగా కూర్చుటం - అనే కథా నిర్మాణాన్ని సూచిస్తుంది. నాల్గవ, ఆయిదన అంశాలు కవి యొక్క భాషా శక్తి వర్తనా శక్తి దురుపయోగం కావద్దని; కథ చెప్పటానిక్సీ వ్యక్తీకరణకీ ఎంత అవసరమో అంతే ఉండాలని నూచిస్తున్నయి. ఆరవదీ ఏడవదీ వాటకీయతను సూచిన్తున్నాయనిపిస్తుంది. ఆనాకులత్వం అంటే శబ్దాల అన్వయ విషయంలో చికాకు కలిగించకుండా ఉండటం. అంటే, సులభంగా అర్హమయ్యేట్లు ఉండటం, వినగానే అర్హంతెలిసేట్టుగా ఉండటం అనవచ్చు. దృశ్యానికి ఈ స్థితి అవనరం. ఉక్తీ = మాట, మాటల (కమ బలం అంట్క మాట మీద మాట పెంచుతూ శక్తీ వ్రత్యుక్తి రూపంగా ఉండటం. ఈ రెండంశాలూ గంభీరమయిన వస్తువును మలభంగా (శ్రోత / పొళకుడు (గ్రహించటానికి సహకరిస్తాయి. భూత కాలానికీ భవిష్యత్కాలానికీ కూడా సంబంధించిన లేద్మా చెప్పేన / చెప్పబోయే అరాలు (శ్రోత / పాఠకులకు కళ్లకు గట్టిపట్టు అనిపించటం - ఇదీ నాటకీయతకు సంబంధించిందే. చివరిది చాలా ('ప్రధావమయింది.. కథను చెప్పటంలో కవి ఏ అంశాన్ని పాఠకుడికి / (శ్రోతకు వ్వక్తం కావాలనుకుంటున్నాడో, దానికీ ఆ ఆంాన్ని వ్యక్తీకరించటావికి అముకూల పద్ధతిలో ఉండటం. ఈ ఎవిమిదంశాల్లో "రెండవద్సీ చివరిదీ తప్ప మిగిలిన వన్నీ కథా విర్మాణానిక్సీ కథా కథ నానికీ సంబంధించినవి. చివరిది కవి తన అభిప్రాయానికి అనుకూలంగా కథను రూపాందించు కోవాలనటం. ఇది కూడా ఒక విధంగా కథను నిర్మించుకోవటానికి నంవింధించిందే.

త్రి పూర స్ఫకవుల శావ్యద స్‌ (కాల "రెండవది మాతం కథా న్వభావానికీ సంబంధించింది. కథ వినటంలో ఉతు కత కలిగింంచటంలో ఈ అంశం (ప్రాధాన్యం పాందుతుంది. ఈ అంశాలనూ, నన్నయ గారు కధను గూర్చి చెప్పిన అంశాలను - (ప్రసన్న కధా కలితార్థయుక్తితో బాటు కలుపుకొని చూస్తే నన్నయగారు చెప్పిన అంశాల (ప్రామాణికత, నిశ్చితత్వం, సామాజిక హీత దృష్టి స్పష్టపడుతాయి.. కధను గూర్చి ఆయన చెప్పిన నాలుగంశాల్లో మొదటి రెండు కథ వెపు శ్రోతను / పాఠకుడిని ఆకర్షించటానికి, . తరువాతి రెండంశాలు శ్రోత / పొఠకుడిలో ఎదుగుదలను, (ప్రవృత్తిని ఉద్దీపింప చేయటానికీ సంబంధించినవి. కథా విషయంలో కీలకమయిన, (ప్రాణ ప్రదమయిన అంశాలను విర్ణయించి వ్యక్తీకరించిన తీరు లోవి, ఆధునికత స్పష్ట పడుతుంది. దీని పయిన్నే ఆయన చెప్పన కొవ్య ప్రయోజనం ఆధార పడింది. కావ్య ప్రయోజనం జగద్ధితం. నన్నయగారు సాగించిన కావ్య విచారంలో. ఒక విధంగా చివరిది కావ్య ప్రయోజనం. జగద్ధితం కావ్య (ప్రయోజనమని ఆయన నిర్ణయం. తాను జగద్ధితంబుగన్‌ మహా భారత సయహి తా రచన బంధురుడయినట్లు ఆయన ప్రకటించారు. నన్నయగారికి పూర్వం అనేకమంది కావ్య మర్మజ్ఞులు కావ్య (ప్రయోజనాలను రకరకాలుగా పేర్కొన్నారు. బుద్ధి వినర్హనం, లోకోపదేశం యశసు ఏ హితం మొదలయిన వాటిని నాట్య శాస్త్ర కర్త భరతుడు ; ధర్మార్ధ కామ మోక్షాల విషయంలో, కళల విషయంలో విచక్షణ (దృక్పధం), కీర్తి ప్రీతి అని కావ్యాలంకార కర్త భామహుడు; ప్రజలకువ్యుత్పత్తి (పరిజ్ఞానలి అని కావ్యాదర్శ కర్త దండి / అర్ధం, అనర్హ ఉపశమనం అని కావ్యాలంకార కర్త రుుదటుడు; (భామహ్వవి (గ్రంథాన్ని భామహాలంకారం అన్మీ రు.ద్రటుని (గ్రంథాన్ని గుదటాలంకారం అవీ న్న్పష్టత కోనం వ్యవహరిస్తూడటం (ప్రసిద్ధం); ప్రీతి కీర్తికి కారణాలయిన ద ఏష = అదృష్టార్థాలని కావ్యాలకార సూత కర్త వామనుడు; ప్రీతి అని లో ( ఆనంద వరనుడి ధ్యన్యాలోకానికి వ్యాఖ్య ) వ్యాఖ్యాత అభినన గుప్తుడు ... ఇట్లా చాలా మంది చాలా రకాలుగా భావించారు. ఈ భావించిన వాటిలో సమానాంశాలు గూడా అనేకం. ఈ అన్నింటినీ సంకలనం చేసి కొంటూనే, వీటన్నిటీ కన్నా విలక్షణం గానూ, ఒక్క మాటగా నన్నయగారు చెప్పింది సమ(గంగానూ

నన న్న యగారి పాహిత్య న్యూతవ, ఎత మ! కన్పిన్తుంది.

నన్నయగారు తొను ఉద్దేశించిన కావ్య (ప్రయోజనాన్ని మరొక రకరిగా గూడా సువ్యక్తం చేసారు. వ్యానుని గూర్చిన (ప్రస్తావన గనునించదగింది. ...పరాశరాత్మ జుండు విష్ణు సన్నిభుండు విశ్వజనీనమైై పరగుచుండ'. జేసె భారతంబు (1-32) అంబారాయన.. పరాశరాత్మజుడయిన వ్యాసుడు విమ్హు సన్ని భుండుు అంటే, విమ్లువు వంటివాడు; విమ్ణువంతటివాడు.. విమ్ణువు సర్వ వ్యాపకుడు. విమ్హు శబ్దానికి విశ్వ వ్యాపకత్వమని వ్యుత్పత్త్య్యర్హం. అంతే కాకుండా విమ్హువు స్థితి కారకుడు. (బహ్ము విష్ణు మహేశ్వరులు [కమంగా న ఎమీ స్తేతి రియ కారకులు, కాగ్కావిమ్హువుకు సర్వ వ్యాపకత్వం, లోక స్థితి కారకత్వం (ప్రసిద్ధం. కవి కూడా తన లోకజ్జత్క భావనా శక్తి జ్ఞాన విజ్ఞాన సంపత్తి మొదలయినవి కారణంగా విశ్వ వ్యాపకుడు... సృష్టి చరాచర జీవ జంతువుల వస్తువుల వృత్తి (సవృత్తులు; లోకం - వీటి రహస్యాలను ఆకళింపు చేసుకొన్నవాడు. లోక (ప్రవృత్తిని ఉదాత్తీకరెంచే ప్రయత్నంలో తన సర్వ శక్తులను ఛారపోసేవాడు. విశ్వ సుస్టితి, విశ్వ (శ్రేయస్సు కవికి ధ్యేయాలు; లక్ష్యులు. అందుకే నన్నయగారు వ్యాసుని గూర్చి (ప్రస్తావించిన దొదాపు (ప్రతి సందర్శ ంలోనూ విమ్హు (ప్రస్తానన జతపరుస్తూ ఉంటారు. వ్యాసుడు విమ్హువు యొక్క అవతారమనే విషయం అట్లా ఉంచి, ఇక్కడ (ప్రధానంగా ఆయన భారత సహిత రచన బంధురుడు. నిజానికి వ్యాసుడు (త్రిమూర్తుల అంశాత్మకుడుగా కూడా గౌరవం పొందాడు.

అచతుర్వదనో (బ్రహ్మా, ద్విబావు రపరో వారి?

ఆఫాల లోచన శంభుః భగవాన్‌ బాదరాయణః

(భగవంతుడు (పూజ్యుడు) ఆయిన బాదరాయణుడు - వ్యానుడు నాలుగు మొగాల రూపం లేని బవ్మా ; రెండు బాహులు గల అపర విమ్తువు; బాసటకన్ను లేని శివుడు ) - ఇది ఈ దేశంలో సుప్రసిద్దమయిన వ్యాసన్తుతి. ఇక్కడ మరొక విషయం గుర్తించ వలసి ఉంది. నన్నయ గారు (తిమూర్తుల (కియాకలాపాలను మూడింటినీ ఏకముఖంగా సమన్వయించి వారందరూ స్థితి కారకులే వంటూ భారతాన్ని ఆరంభించారు.

శ్రీవాణీ గిరిజా శ్చెరాయ దధతో వక్షోముభాంగేషు యే

లోకానాం స్థితి మావహంత్యవివతాం స్తీీపుంసయోగోదృవామ్‌

వడ హర సకవు ల కావ్యద, సక (గ థాలు తే వేదత్రయ మూర్తయ స్త్రివురుషా సృంపూజితా న స్నురః భూయామః పురుషిత్తమాంబుజభవ శ్రీ కంధరా (శ్రేయసే.

ఇది ఆయన భారతారంభంలో రచించిన పద్యం. స్త్రీపుంనయోగం వల్ల ఉదయించింది లోకం. సృష్టి లేకపోతే లోకానికి ఉనికి లేదు దాని 'పనక్తి లేదు. నిత్య సంనరణ ((ప్రవావి శీలమయిన సంసారం - లోకం యొక్క (ప్రవాహ శీలాన్ని రక్షించటం స్థితి నిరూపకం. ఆ 'ప్రవాహశీలాన్ని అదుపులో ఉంచటం లియ లక్షం. ఈ మూడూ పరమార్ధతః స్థితి దృక్పథం కలవే. అందుకే (ప్రసిద్ధంగా స్టితి కారకుడయిన విష్ణువుతో - పురుషోత్తమునితో (త్రిమూర్తుల (క్రమాన్ని నన్నయగారు ఆరంభించి సర్వమూ దానికి అభిముఖంగా ఉండాలని సూచించారు. అందుకే (తిమూర్తుల లక్షణాల సమష్టి రూసమయిన వ్యాసుని విష్ణువుగా (ప్రధానీకరించారు. విమ్హు లక్షణ లక్షితమడయిన కవిగా-

భారత భారతీ కుభగభస్తి చయంబులం జేసి ఘోరనశం

సార వికార సంతమస జూల విజ్బృంభము వాపి, సూరిచే

తో రుచిరా బోధన రతుండగు దివ్యు దిరాశరాత్మజాం

భోరుహు మిత్రుల గొల్చి ముని పూజితు భూరి యశో విరాజితున్‌

(1-32)

అని ఆ ధ్యేయాన్ని స్పష్టం చేసారు. ఈ సంసారంలో వికృతుల వల్లి కలిగే అజ్ఞానాన్ని, దాని వ్యాప్తిని లాలగించటం కవి లక్ష్యం. కవి హక్కులు పభంకరమయిన సూర్యకిరణాలు. కవి సూర్యుడు. సూర్యుడు గూడా (త్రిమూర్తుల రూపమని ప్రసిద్ధి అదట్లా ఉంచి నూర్యుడికి “మిత్రు” డని పర్యాయనామం. కవి కూడా లోకానికి మిత్రుడు. ఈ విధంగా కవి బాధ్యతన్తూ ఆ కవి కావ్యం ద్వారా సాధించ వలసిన (ప్రయోజనాన్నీ నన్నయగారు జగద్దితంగా నిరూపించారు. మర్కి జగత్తుకు 'హీతం ఏమిటి ”? = ఇదిక్కడ చర్చా విషయం కాదు. ఏది హితమయితే దాన్ని కాన్యం సాధించ వలసి ఉంటుంది. ఈ హితమనేది కవి సంస్కారాన్ని బబ్బీ తాత్విక దర్శనాన్ని బట్టి స్పష్టపడుతుంది. కాగ్గా కొవ్య (ప్రయోజనం జగద్ధితం కావా లన్న దే ఇక్కడ విసృత (ప్రాతిపదికపైన నన్నయగారు (ప్రతిపాదించారు.

నన్నయగారి సాహిత్య నూత్రవృత్తి 55 కవి యోగ్యత బాధ్యతాయుతంగా కావ్యరచన చేప, యధార్హమయిన కావ్య (వ్రయోజనాన్ని సాధించ వలసిన కవి యోగ్యత లేమిటి ? నన్నయగారు ఈ అంశాలను గూర్చి కూడా గాఢంగా విచారించారు. ఈ విచారణ ఫలితాలను తన మీద (పయో గించి చూసుకొని - "తన కుల (బావ్మణు నను రక్తు.' (ఆది. 1-9) అనే పద్యంలో (ప్రకటించారు. ఇక్కడ ఒక చమత్కారనుయిన అంశం గమనించవలసి ఉంది. నన్నయగారు తన భారత సంహితకు అవతారిక ఉత్తము పురుషలో కాక (ప్రధమ పురుషలో నిర్వహించారు. అందు వల్ల నన్నయ పరంగా చెప్పబడిన అంశాలన్నీ కవిపరంగా భావించటానికి అవకాశం కలుగుతున్నది. ఆ పద్యంలో కేవలం వ్యక్తిగా నన్నయగారిని పరిచయం చేసే అంశాలూ, కవిగా వ్యాపక దృష్టితో గమనింప వలసిన అంశాలూ కలగలిపి చెప్పబడినయి. +పత్యేక వ్యక్తికీ కవి పామాన్యానికీ వర్తించే అంశాలు అని న్ఫురింపజేయటం కోసం ఇట్లా కలగలిపి నట్టు గుర్తించ వచ్చు. కాగా? కవిగా నన్నయగారిక్కీ కవి సామాన్యానికీ వర్తించే అంశాలను ఒక చొటికి తీసుకు వస్తే - అవి ఎనిమిది

1. విపుల శబ్ద శాననత్వం, 2. (ద్రిహ్మాండాది నానావురాణ విజ్ఞాన నిరతత్వం; ౩. సద్వినుతావదాత చరితత్వం; 4. లోకజ్జత; 5. ఉభయ భాషా కావ్య రచనాభిశోభితత్వం; 6. సత్‌ ప్రతిభాభి యోగ్యత; 7. నిత్య సత్య వచనత్వం; 8 సుజనత్వం. పద్యంలో ఉన్న వరున (ప్రకారం ఉన్న ఈ ఎనిమిదింటిలో అయిదింటిని (1,245,6) ఒక వర్గంగానూ, మూడింటిని (3,7,8) ఒక వర్గంగాసూ విభజించి పరిశీలించు కోవటం సౌకర్యంగా ఉంటుంది. స్థూలంగా చూస్తే 1,2,4 అంశాలను వ్యుత్పత్తి అన్సీ 5 నది అభ్యాన మనీ చెప్ప వచ్చు. ఆరవది (ప్రతిభగా నృష్టంగానే ఉంది. అంటే, కవికీ ప్రతిభ వ్యుతృత్తి అభ్యాసాలను నన్నయ గారు (ప్రతి పాదిస్తున్నారని నులభంగానే గుర్తించ వచ్చు. అయితే, ఆయన కొన్ని అంశాలను (పధావీకరించి ప్రత్యేకంగా విశ్రేశస్తున్నారనేది (ప్రధానంగా గుర్తించనలసి ఉంది. కావ్యం రచించటానికి ఉత్సహించే వ్యక్తి (కవి) మొట్ట మొదట సంపాదించ వలసింది భావపై అధికారం. అతి పరిమితమయిన పరిధుల్లో పని గడువుకొనే కవిత/ కావ్యానికి అని కాదుగావి, ఒక మహా కావ్య రచనకు. విస్పృతంగా భాషై అధికారం

36 వూర్వకవుల కావ్యదృక, ఏథాలు

అవసరం. అది కవి స్వాధీనంలో ఉండటం అవసరం. అయితే, ఇంత మ్మాతంతో సరిపోదు; తనకు వారసత్వంగా, పాం(ప్రదాయికంగా అభించిన విజ్ఞానం పై ఆనక్తి నిష్ట దాని పరిజ్ఞానం బోప్పవి పరిగా ఆవసరం. ఇదంతా సరిగా అపగాహస ఆయినష్పుడే కవి శోత/ సాఠరకుల ఎలుకను సమ(గం చేసే అవకాశం లభిస్తుంది. ఇతిహాసాలు పురాణ (ప్రభేదాలన్నాడు రాజశేఖరుడు. కాగా పురాణేతిహాస విజ్ఞానం కవికి అతిముఖ్యమయింది. వీటిలో అపారంగా మూనవ = లోక జీవితం ఉంది. అయితే, కేవలంగా (గ్రంథ విషయ పరిజ్ఞానం మ్మాతమే సరిపోదు. తాను స్వయంగా లోకాన్ని పరిశీలించటం వల్ల కలిగిన లోకజ్జత లోక స్వరూప స్వభావాల, వివిధ (ప్రవృత్తుల, స్థితి - గతులకు సంబంధించిన విజ్ఞత అవసరం. ఈ లోకజ్జ్ఞత (గ్రంథాల నుంచి లభించిన పరిజ్ఞావానికి వాస్తవిక మయిన ఉపయోగ లక్షణాన్ని సంపాదిస్తుంది. అంతే కాదు; ఈ లోకజ్జలత అమభవానికి మూలం. అనుభవ రాహి త్యం (గ్రంథ గత బహు విషయ పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగ కరంగా వినియోగించటానికి సామర్మ్యం కలిగించదు. కాగ్మా ఈ లోకజ్ఞత అనుభవాన్ని పండించి, తనకు లభించిన పూర్వాధునిక విజ్ఞాన సంపత్తికి సమన్వయ పూర్వకంగా, లోక హి తకరంగా కావ్యంలో వినియోగించటానికి ఉపకరిస్తుంది. కావ్యగతంగా భిన్న భిన్న నన్ని వేశాల, ఘట్టాల, సందర్భాల, వ్యక్తుల - ఇంకా అనేకానేకాంశాల చిత్రణ సమర్థవంతంగా, (ప్రభావకారిగా, ఆహ్హ్లాదకంగా, (పయోజనవంతంగా సాగేబ్టుగా సహకరిస్తుంది. (శ్రోత / పాఠకుల ఇష్టానిష్ట్రాలను, హిత - అహి తాలను నిరూపించుకొవి ముందుకు సాగబంలో తోడ్పడుతుంది. మరి, ఇదంతా ఉండగా “రచనా కట్టి లేక పోతే ప్రయోజనం లేదు. ఇన్నింటినీ సమన్వయించి ప్రదర్శించటానికి ఈ శక్తి ముఖ్యం. ఉభయ భాషా కావ్యాల- సంస్కృతాంధ్ర భాషా కావ్యాల రచనా శక్తితో రచనాభ్యాసం వల్లి రాటు తేలిన శక్తితో కావ్య రచనకు వీలు కలుగుతుంది. మర్కి కావ్యాన్ని “వినూత్నంగా” నిష్పన్నం చేసేది (ప్రతిభ ఇది శేవలంగా కాక్క సత్‌ (ప్రతిభ కావాలని నన్నయగారి న్మర్మయం. ప్రతిభ కవికున్న ఒక గొప్పు శక్తి. ఇది ఎట్లా (ప్రసరించినా ప్రసరించ వచ్చు. అసమార్గంగా = "పెడదారిలో (ప్రసరిస్తే కావ్యం ప్రయోజనవంతం కాక పోవటమే కాక అపక్రారకం కూడా అయితుంది. (శ్రోత / పాఠకులను అధికంగా (ప్రభావితం చేయగల కొవ్యంగా వ్యక్తమయ్యే ఈ (ప్రతిభ వ్యక్రంగా (ప్రవర్తించి అపద్రైతన్య (తప్పుడు

నన్నయగారి సాహిత్య నూత్రవృత్తి తౌ అవగాహనకు) కారణమయి, అనర్రం కూడా కలిగించే ప్రమాదం ఉంది. అందు. వల్ల నన్నయగారు కేవలం. శేవ్రతిభో అనకుండా సన్మార్గ (ప్రవృత్తి గల (ప్రతిళ _ సత్‌ ప్రతిభను మాత్రమే ఉద్దేశంచ్సీ సల్లక్షణాన్ని (వ్రధానీకరించారు.

ఈ సల్లక్షణం కవి వ్యక్తీత్వంలో వ్యాపించి ఉండేది. అందువల్ల ఈ అంశాన్ని భూమికగా పెట్టుకుని రెండవ వర్గంలోని అంశాలను గమనించ వలసి ఉంటుంది. ఈ వర్గంలోని మొదటి అంశం సద్వినుతావదాత చరితత్వం; రెండవది నిత్య సత్యవచనత్వం; మూడవది నుజనత్వం. ఈ మూడూ సామాజికంగానూ వైయక్తికంగానూ ప్రతి వ్యక్తిలోనూ ఉండవలసిన ఆరశాలు.' అయిన్సా శ్రోత / పాఠకులను (ప్రభావితులను చేసే ఉన్నత స్థాయికి చెందిన కవిలో తప్పని సరిగా ఉండ వలసినవి. మంచి వారి మెష్టుదలకు యోగ్యంగా స్వచ్చమయిన చరిత (వ్యక్తిత్వం; జీవన విధానం) కవికి కావాల్సిన మొదటి అంశం. "నే నెట్లాంటి వాడనయితేనేం ? నా వైయక్తిక జీవితం ఎట్టాంటిదయితేనేం ? నా కవిత్వం మ్యూతం ఉత్తమ మయింది; నా కంటే గొప్పది.” కవికంటే గొప్పది ఆయన కాన్యం /కవిత / రచన వంటి భాంతి మయమయిన ఆలోచనా ధోరణి నన్నయగారికి అంగీకార్యం కాదు. కవిలో లేనీ ఉత్తమత్వం కావ్యంలో ఎట్లా వస్తుంది ? రాదని, వస్తుంది / వచ్చింది అనిపించేది ఆభాన మా(తమేననీ, వస్తుందనుకోవటం (భమ మా(తమేననీ నన్నయగారి తాత్పర్యం. అందుకే కవి చరిత్ర " - వ్యక్తిత్వాన్ని గూర్చి ఆయన అంత గట్టిగా చెప్పటం. జీవితంలో సత్య నిష్ట సత్యవచనత్వం లేని కవి కావ్యం ద్వారా భమ (ప్రమాదాలను మామే కలిగించగలడు. సుజనత్వం లేని కవికి లోక హీత దృష్టి ఉండే అవకాశమే లేదు. అందువల్ల ఈ మూడంశాలకు నన్నయగారు కవి వ్యక్తిత్వపరంగా వాధాన్యమిచ్చారు. కవి జీవితంతో పారకులకు / (శోతలకు పరిచయం ఉన్నప్పుడే కవి వ్యక్తిత్వాన్ని గూర్చి చెప్పిన ఈ అంశాలమ. పొఠకుడు / (శ్రోత అంచనా వేసుకొనటావికి వీలుంటుంది. గొవి, పరిచయం ఉండే అవకాశం లేనప్పుడు వీటి స్థితి ఏమిటి? అప్పుడు పాఠకుడు / శ్రోతల ముందుండేది కాన్యమే గదా ! కావ్యాన్ని బట్టీ కవివి అంచనా వేసుకొవచ్చు గదా ! - అనిపించ వచ్చు. పాఠకుడు ణీ శ్రోత అంచనా వేసు కొనటం గురించి కాదు నన్నయ గారీ అంశాలను చెప్పింది; కావ్యం నిస్పన్నం కావటం గురించి. అట్లాంటి వ్యక్తిత్వంగల కవి వల్లనే జగద్ధిత (ప్రయోజన కరమయిన కావ్యం నిష్పన్నమయితుంది. “వాన్ఫషి కురుతే కావ్యం"

38 పూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు అన్న సూక్తి ఇట్లాంటి కవుర్ని మాత్రమే ఉద్దేశించింది. *నా విమ్హుః పృథివీ సతి? అంటే, (ప్రతి రాజూ విమ్ణువే ఆవి చెప్పటం ఎట్లాంటి పెడక్రమో, (ప్రతి కవీ బుషి ఆనటం గూడా అట్లాంటిదే. నన్నయ గారు చెప్పినవన్నీ బుషి లక్షణాలు. నిజానిక్తి అచ్చంగా “బుషి కావటానికి ఇంకా చాలా అంశాలు కావలసి ఉండవచ్చుగాని, కవి కావటావికి మాతం ఈ లక్షణాలు తప్పని సరి అని తాత్సర్యం. అంటే; “కవి కావటమనేది అంత సులభం కాదన్నమాట. “మందూ కవి యశః (ప్రర్ట' (కవియశస్సు కోరుతున్న నేను మందుడిని) అని కాళిదాసంతటి వాడన్నాడు. అది ఆయన వినయాన్ని సూచిస్తుందను కోవటం కేవలం అమాయకత్వమే. వాల్మీకీ వ్యాసుల ముందు నిలిచి కాళిదాసన్నద్కి విజానికి యథార్ధం. కవి అచ్చంగా బుషి కాడు. వాల్మీక్కి వ్యాసుడు మొదట బుషులు; ఆ తరువాత కవులు. కవి బుషి లక్షణాలు కొన్ని కలవాడు. నన్నయగారిలో ఈ లక్ష్మణాలున్నయి. ఆయన తనను గూర్చి తెలిసిన వాడు - స్వస్వరూప పరిజ్ఞానం కలవాడు. కవులకు ఆ లక్షణాలను ఆయన ఉద్దేశించారు. ఆయన్ను గూర్చి “బుషి పంటి నన్నయ్య... అని సత్యనారాయణ గారనటంలో తాత్పర్యం ఇదే. బుషీ వంటి కవి “వి నిర్మించిన కావ్యమే (ప్రయోజన కరమయితుంది. ఉప సంహ ఎళి ఇప్పుడు గమనించ వలసిన అంశమేమిటంటి _ అలనాడు నన్నయగారు సాగించిన కావ్య వివేచనాంశాలు -- కథ్ర కథా కథనం, కథా కథవం సాగవలసిన తీరు రమ్యత వస్తు రూపాల సమతౌల్యం, హితం మొదలయిన అంశాలు మళ్లీ ఈ ఆధునిక కాలంలో ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య విమర్శ మార్గాన విసృతంగా వివేచన విషయాలు కానటం. రామలింగా "రెడ్డీ దువ్వూరి రామి రెడ్డి రాయ్యప్రొల్సు విశ్వనాధు శ్రీ, శ్రీ, వంటి విమర్శకులు సాగించిన ఆధునిక విమర్శను పరిశిలిస్తే ఈ విషయం న్పష్ట పడుతుంది కాగా నన్నయగారు 'పరమ వివేక సారభ విభాసీతం'గా పలయించిన నూత రూప సొహీత్య వివేచన ఆయన నాటికే కాదు; ఈ నాటికీ గూడా మౌలఠిక మయింది. అంతే కాదు. భారతీయ సాహిత్య విమర్శ సంప్రదాయ మార్గంలో విరియించిన చక్కని చిక్కని మణికాంతి. ఇది నన్నయగారి సాహిత్య వివేచనా ఎెరిక్షణ్యం.

అధ్యాయం 8 రెండు తిక్కన గొరి ఉభయ కావ్య (ప్రాధి పాటించు శిల్పం భారతీయ సాహిత్య విమర్శ సంప్రదాయ మార్గాన కావ్య వివేచన సాగించిన తిక్కన గారు (ప్రతిపాదించిన అనేకాంశాల్లో “ఉభయ కావ్య (ప్రాఢీ పాటించు శిల్చరి (ప్రత్యేకంగా గమనించదగింది. ఉత్తర రామాయణ కావ్యావతారికలో తన కావ్య “వినిర్మాణ' సామర్థ్యాన్ని గురించి విశేషంగా ప్రస్తావిస్తూ - ఆములో దాత్త మనీష నే నుభయ కావ్య ప్రఢి పాటించు శ | ల్పమునం బారగుయన్‌, గళా విదుడ ...... 17 ]3 నని చెప్పు కొన్నారాయన. ఈ “ఉభయ కావ్య 'ప్రాఢి పాటించు శిల్పం) తన పరంగా చెప్పుకొన్నట్టున్నా, అది శిల్పం కొచిట్టీ అది ఆయన వివేచనా రీతివీ, ఆయన కావ్య దృక్పథాన్నీ వ్యక్తీకరిస్తుంది. కాగా “ఉభయ కావ్య (ప్రొఢి పాటించు శిల్పం అన్నదానిలో మూడంశాలను ఆయన చేర్చారు. ఒకటి: ఉభయ కావ్యం; రెండు ? (ప్రాఢీః మూడు : శిల్చం. ఈ మూడింటి స్వరూప స్వభావాలను మొదట విడివిడిగా స్పష్టవరచుకొంటే; వాటి సమన్వయం, తిక్కన గారి తాత్పర్యం చివరకు నులభంగానే అర్ధమవుతుంది. ఉభయ కావ్య విచారం మొదలు స్పష్టం కావలసింది “ఉభయ కావ్య" స్వరూప స్వభావాలు. డీవ్ని గురించి ఆలోచించ బోయేప్పటి కల్గా తిక్కనగారి “ఉభయ కవిమ్మితో బీరుదం గుర్తుకు రాకమానదు. “ఉభయ కవికీ ఉభయ కావ్యా'వికీ సంబంధం ఉండి ఉంటుందనిపించటంలో అనహజత్వం కూడా ఏమీ లేదు. తిక్కన గారి ఈ బిరుదాన్ని మొదటి సారిగా మనకు పరిచయం చేసేంది కేతన. ఆయన అన “దశ కుమార చరిత కావ్యాన్ని తిక్కవ గారికి అంకితం చేసాడు. ఆ కొవ్యావతారికలో కేవలం ఈ బిరుదాన్ని (ప్రస్తావించి ఊరుకో లేదు; ఆ బీరుదానికీ అర్ధం చెబుతున్నాడా, నిర్వచిస్తున్నాడా అవిపించేట్టు -

40 వూర్వకవుల కావ్యదృకృథాలు [1 4 + అభినుతుండు మనుుు భూవిభు నభం దెనుళున సంస్కృతమున జతురుండై తా సుభయ కవి మిత్ర నామము 'త్రిభుపసముల వెగడ మంత్రి తిక్కుండు. దాల్చెన్‌ , రి2 అంటాడాయనస. తిక్కన గారు తెలుగు లోనూ, సంస్కృతం లోనూ చతురు డయి "ఉభయ కవి మిత్రిడని పేరు పొందారుట. చాతుర్య విషయంలొ భాషా (ప్రసక్తే తప్ప కవితా (ప్రసక్తి, లేక పోవటం ఇక్కడ గుర్తించ వలసిన అంశం. మరి; వచ్చిన 'పేలేమో ఉభయ “కవి మిత్రుడని. బిరుదుకీ, అందుకు చెప్పిన కారణానికీ పాసగుదల సరిగా ఉన్నట్టు కన్పించదు. అయినా పొసగింపు ఉన్నప్లే భావించి 'ఉభయ కవులంటే - తెలుగు - సంస్కృృత భాషా (ప్రస్తావన పెన ఉండటం బట్టి - తెలుగు - సంస్కృత కవులన్తీ ఆయన ఉభయ (రెండు “భామల్లో చతురుడు కావటం వల్ల ఈ ఉభయ కవులకూ మి(తుడనీ కొందరు విమర్శకుల తాత్పర్యం. ఇట్లాంటి తాత్పర్యం సంపాదించుకాన్న తరువాత “ఉభయ క్లావ్యా మంయకే తెలుగు - సంస్కృత కావ్యాలని అర్హం చెప్పటం సులభమే, ఈ తాత్పర్యాన్ని బలపరుస్తున్నాడా అన్నట్టు కేతన తిక్కన గారిని గూర్చి - “లధిత వానా కావ్యములు చెప్పు సుభయ భాషల యందు ననుట 'ప్రశంసత్రోవ... (1-93) అన్నాడు. దీనితో ఉభయ కవి / ఉభయ కావ్యాలు అంటే తెలుగు

• సంస్కృత కవులు / కావ్యాలు అని నిర్జారించటం మరింత సులభమలయ్బు పోయింది. ఇంకా మరి కొంత ముందు వెనుకలుగా గమనిస్తే అనేకమంది కవులు ఉభయ భాషలను ప్రస్తావించారని తెలుస్తుంది. 'భాషీంతు నన్నయ భట మార్గంబున నుభయ వాక్‌ (ప్రాఢి నొక్కాక్క మాటు (కాశీఖండం 1-18) అని శశ్రీ/నాధుడన్నాడు. నన్నయ గారు తాను 'ఉభయ భాషా కావ్య రచనాథ్సి శోభితుండ' (భార ఆది. 1-9) నని అనటం నుంచి శ్రీనాధుడి. “ఉభయ వాక్‌ (ప్రొఢి నిషృన్నమయింది.. 'ఉభయ భామా కవిత్వ (ప్రయోగ కుశలుడి (వార విలాసం, 1-18) వని కూడా శ్రీనాధుడన్నాడు. జక్కన గూడా - “స్వాభావిక నవ కవితా (ప్రాభవముల నుభయ భాష (బ్రౌఢీమః జెప్పన్‌తామ “చతురుండునన్నాడు ఇక్కడ “చతురుడు (ప్రాఢీ(మ) కూడా ఉన్నవి. ఉభయృ భావలంటే తెలుగు - సంస్కృత భాషలని రూఢికెక్కిన ప్రసీద్ద విషయం.

తిక్కునగారి ఉభయకావ్యం.. తై ఈ అన్నింటి సహాయ నహకారాలతో “ఉభయ కవి / కావ్యాలు తెలుగు - సంస్కృత కవి / కావ్యాలని నిశ్చయింపబడుతున్నది. కొని - ఇకాడ ప్రధానంగా గుర్తించపలసిస విషయం ఒకటున్నది. సన్నయాదులు ఈ సందర్భంలో సర్వత్రా " ఉభయ పదంతో 'ళాష్ము లేదా ఛామెర్లకీ మయిసే మరొక పదాన్నో తప్పక చేర్చటం వల్ల మా(తమే ఉభయ “భామి అన్న అర్హం నిర్దారితమవుతున్నది. కాన్మి “ఉభయ కవి ఉభయ కావ్యాలన్న సందర్భాల్లో ఉభయం భాషలు మ్మాతమే నని చెప్పటానికి నిర్దారకమయిన పదమేదీ లేదు, నిజానికి 'ఉభయి పదానికి రెండు (లేదా జంట) అని మాతమే ఆర్థం ఆ "రండు ఏమిటన్నది దాని తరువాత ఉన్న పదం తెలువుతుంది. భాషా పదం తరువాత ఉంటేనే రెండు “భాషలిన్న అర్హం వస్తుంది. అది లేకపోతే కేవలంగా “ఉభయ'" పదం తనంతట తానుగా “రెండు భాషలు. అని అర్హం ఇయ్యటానికి సమర్ధం కాదు. అందు వల్ల ఇక్కడి ఉభయ పదానికి ఉభయ భాషిలని అర్ధం చెప్పటం కుదురదు. కాగ్కా మరో విధంగా దాన్ని గూర్చి ఆలోచించ వలసి ఉంటుంది. తిక్కన గారికి నేరుగా శిష్యుడయిి ఆయన అడుగుజాడల్లో ముందుకు పోవటానికి అన్ని విధాలా ప్రయత్నం చేస్తే అంతో ఇంతో సాఫల్యం పాందిన మారన తిక్కన గారిని “ఉభయ కవిత్వ తత్త్వ విభవోజ్జ్యలుండు" (మార్కండేయ పురాణం, 1-10) అని (ప్రశంసించాడు. తిక్కన గారిని గూర్చి కాకున్నా తన తండిని గూర్చి ఎజ్జున గారు *... అప్రతి మాధృుతోభయ కవిత్వ ప్రౌఢ శబ్బార్ర యోగాజ్ఞా సిద్ధిఘనుండు...” (నృసింహ పురాణం, 1-25) అని (ప్రశంసించారు. ఈ ఇద్దరూ “ఉభయ కవిత్వ మన్నారే తన్ప “ఉభయ భాషా కవిత్వ మన్న లేదు. కవిత్వ తత్త మనేది సంస్కృత భాషకొకట్సీ తెలుగు భాష కొకటే అని వేరే నేరే ఉండదు. అందు వల్ల భాషా భేద ప్రసక్తికి ఇక్కడ ఆస్కారమే లేదు. కవిత్వ తత్త్వమొక్కకేు. అందుకనే తిక్కన గారు - “సకల (బవ్మ (పాక్షనంబు 'సేస్కి తత్‌ (ప్రసాదాసాదిత కవిత్వ తత్త్వ నిరతిశయాను భావానంద భరితాంతః కరణుండ...' (భార. విరాట, 1-2) నన్నారే తప్ప “ఉభయ కవిత్వ తత్త్వ" మేనో తెలుగు కవిత్వ తత్త్వమనో అనలేదు. అయిత్తే మారన -_ ఎట్జనలు “ఉభయ కవిత్వ (తత్త్వ) మనటంలో తొత్పర్యమేమిటనేది కూడా

తలి వూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు ఒక ప్రశ్నే. అయితే, ఉభయ కవి / కావ్య స్వరూప స్వభావాలు స్పష్ట పడితే ఈ ప్రశ్నకూ సమాధానం దొరుకుతుంది.

ఇక్కడ" భాషాప్రసక్తి కుదురక పోనటం వల్ల మరికొందరు విమర్శకులు నన్నెచోడుణ్ని ఆశ్రయించి ఆయన (ప్రస్తావించిన “మార్గ - దేశి భేదాలను బట్టే ఉభయ కవి ఉభయ కావ్యాలు అంటే మార్గ - దేశి కవులు మార్గ

• బేశి కావ్యాలు అని భావించారు. కాని ఇదీ కుదిరేట్టు కన్పించదు. చోడుడు నాలుగు రకాలుగా కవులను పేర్కొన్నాడు ః పురాణ కవులు, ఉత్తమ మార్గ సత్కవీశ్వరులుు, దేశి సత్కవుల్పు వస్తు కవీశ్వరులు.. (కుమార సంభవం, 1- 2434), మరి, ఈ నాలుగు విధాలయిన కవుల్లో “ఉభయ కవులుగా ఏ రెండు విధాల కవులను (గ్రహించాలనేది ఏనాటికీ తేలదు. ఆయన మార్గ - దేశి భేదాలు చెప్పి “మార్గ కవులు, దేశి కవులిను మాత్రమే పేర్కొని ఉంకే అది ఒక విధంగా బాగుండేది. కాన్ని నాలుగు విధాలను సేర్కోవటం ఇబ్బంది కలిగిస్తుంది. పురాణ - వస్తు భేదాలు కూడా ఉండగా కేవలం మార్గ - దేశి భేదాలనే (ప్రధానీకరించటంలో భొచిత్యం లేదు. _ మార్గ - దేశి భేదాలు ఒక విధమయిన వనుకౌంట, పురాణ - వస్తు భేదాలు మరొక విధమయినవి. అది కూడా అట్లా ఉంచి కావ్య విషయంలో - “దేశ మార్గములు దేశీయములుగా...” (1-36) రచించాలవి నన్నెచోడుడంటున్నాడు. కాబట్టి ఇక్కడ "రెండు లేవు; ఉన్న దొకటే; అది దేశీయ రచన. ఇవన్నీ అట్టా ఉంచి; మార్గ - దేశ భేదాలను గూర్చి నన్నెచోడుని తాత్పర్య మేమిటో ఈ నాటికీ స్పష్టంగా నిర్ణయం కావలసిందిగానే మిగిరిఉన్నది. మరొకటి ? ఉత్తర రామాయణావతారికలో = వళి(వ్రాసలను పులిమి పుచ్చుట, తెలుగు - పంస్క్బృూతాలకు సంబంధించి లింగ - వచనాలను భేదింప చేయటం, “జాత్యము" కాకపోతే తాను ఉపయోగించననటం మొుదయినవన్నీ నన్నెచోడుడు, పాల్కురికి పోమనాధులనే దృష్టిలో పెట్టుకాని తిక్కన గారు స్పష్టం చేసారన్నది అందరూ అంగీకరిస్తున్న విషయమే. అంత గొక్కు తిక్కన. గారు. గాన్మీ మారన్క ఎజ్హనలు గానీ కేతన గానీ ఈ మార్గ _ దేశి విషయాన్ని సూచన (ప్రాయంగా సైనా ఎక్కడ గూడా ప్రస్తావించ లేదు. శందుకని, (ప్రస్తుతానిక్సి మార్గ - దేశి భేదాలను ఆశ్రయించటం గొన్కీ వాటిని ఆన్వయించబానికి చేసే (ప్రయత్నం గానీ ఫల (ప్రదం కాదు. కాబట్టి మరో

తిక్కనగారి ఉభయకావ్వ... : తె విధంగా ఆలోచించవలసే ఉంది

మరో విధమయిన ఆలోచనలో నిష్పన్నమయిన మరొక (ప్రతిపాదన - దృశ్య - (శ్రవ్య కావ్య భేదాలను (ప్రస్తుతానికి ఉపయోగించు కోవాలనేది =. తిక్కన గారి కావ్యాల్లో 'నాటకీయతో ఉన్నదనేది ఈ (ప్రతిపాదనకు మూలం. 'సంవాదలి వంటి ఒకటే రెండు; లేదా, రెండో మూడో ఆంశాల వల్ల 'నాటకీయతి కావ్యంలో స్పురిస్తుంది. “నాటకీయతి కారణంగా దృశ్య కావ్య లక్షణం. [శ్రవ్య కావ్య లక్షణం ఎట్లాగూ ఉండనే ఉంది. కాగ్భా దృశ్య - (శ్రవ్య కావ్యాల లక్షణ సమన్వయం గలది “ఉభయ కావ్య” మయితుంది. ఒక విధంగా ఇది బాగొనే ఉన్నట్టు అనిపిస్తుంది. కాని; ఇక్కడ ఒకటి రెండంశాలను గమనించ వలసి ఉంది. తిక్కన గాః కావ్య రచనను గూర్చి, ఆ తీరును గూర్చి అనేక విషయాలను ప్రస్తావించిన కేతన ఎక్కడ గూడా ఈ దృశ్య - (శ్రవ్య (వ్రస్తానన చేసి ఉండ లేదు. తిక్కన గారిని మయూర సన్నిభ మహా కవి (1-6); “అధరీకృత మయూరుండు' (1- 88) ఆని (శ్రవ్య కావ్యమయిన “'సూర్యశతొ కాన్ని రచించిన మయూరుడితో పోలిక తెచ్చాడే తప్ప ఏ దృశ్య కావ్య కవితో గూడా పోలిక తేలేదు. ఆ “'నూర్యశతకరి వర్ణనా (ప్రధానమై న ముక్తక కావ్యం. ఆందులో నాటకీయతకు అవకాశమే లేదు. తిక్కన గారు “అవు'నన్నచో “భాణోచ్చిష్టం జగ్యత్తయ' మన్న పల్కు సఫలమయినదని (1-90) గూడా కేతన అన్నాడు. మరి, ఆ బాణుని కాదంబరి గద్య కావ్యం. తిక్కన గారు “పద్యాది (త్రివిధ కావ్య పారీణు' (1-100) డవి చెప్పాడు కేతన. (త్రివిధ కావ్యాలు ః పద్య కావ్యం; గద్య కొవ్యరం; పద్య జూ గద్య మిశిత చంపూ కావ్యం. ఈ మూడింటిలో ఏదీ దృశ్య కావ్యం కాదు. తిక్కన గారు కూడా తన కావ్యాల్లో ఎక్కడ గూడా దృశ్య - (శ్రవ్య కావ్య (ప్రస్తావైనా చేయలేదు. పైగా “కావ్య రసం, కావ్య కవిత్వం (భారు విరాట, 1-15, 27) అన్నారు. ఇక్కడి ఈ “కావ్యం" [శ్రవ్య కావ్యమనటంలో ఎవరికీ వి(ప్రతిపత్తి లేదు... కాగ్యా ఈ అన్నింటిని బట్టీ ఇక్కడ ఉభయ కవి / కావ్యాలకు దృశ్య - (శ్రవ్య కవి / కావ్యాలని చెప్పటానికి ఆస్కారం లేదు; ఉపపత్తి లేదు. కాగా ఈ విధమయిన “ఊహల నట్లా ఉంచి భారతీయ పాహిత్య విమర్శ సంప్రదాయంలో (ప్రస్తుత సమన్యకు పరిష్కారం కోసం చూడనలసి ఉంది.

నూ పూర (కన్నుల కావ్యద క్‌ సృథాలు ఉభయ కవిః; ఉభయ కాష్యం

భారతీయ సాహిత్య విమర్శ మార్గంలో “కావ్య మీమాంన' చేసిన రాజశేఖరుడు సుప్రసిద్ధుడు. ఆయన తన “కావ్యమీమాంసిలో కవులను మూడు విధాలుగా వన్గీకరించాడు. ఒకటి = శాస్త కవి వర్గం; రెండు: కావ్య కవి వర్షం; మూడు : ఉభయ కవి వర్గం. మొదటే రెండు వర్గాల్లో ఉప వర్షాలను పేర్కొన్నాడు. శాస్త కవి వర్గంలో మూడు ఉప వర్గాలు । ఒకటి 1 కేవలంగా శాస్త్రాలు రచించే వారు; రెండు: శాస్త్రంలో కావ్య నంవిధానం చేసే వారు; మూడు కావ్యాల్లో శాస్తార్టాన్ని నిబంధించే వారు. ఇక కావ్య కవి పర్గంలో - రచన శబ్ద, అర్హ అలంకార్త ఉక్తి రస్క మార్గ శ్యాస్తార్ర భేదంతో ఎనిమిది ఉప వర్గాలు. వీళ్తల్లో శబ్ద కవులు నామ, ఆఖ్యాత్మ ఉభయ భేదాలతో మూడు విధాలు కాగా; అలంకార కవులు శబ్బాలంకార్హ అర్జాలంకార భేదంతో రెండు రకాలు. ఈ వర్గాలు, లేదా విధాలు అని చెప్పేవన్నీ, విజావికి ఆయా కవుల లక్షణాలు; లేదా గుణాలు. కావ్య కవుల విషయంగా చెప్పన ఎనిమిదింటిలో రెండు మూడు గలవాడు కనీయసుడు (చిన్నవాడు = చివరి వాడు). అయిదు ఉన్నవాడు మధ్యముడు; అన్నీ కలవాడు మహాకవి. ఇది రాజశేఖరుని నిర్ణయం. ఈ వళ్లీకరణంలో కొంత చర్చనీయత ఉంటే ఉండ వచ్చుగాన్మి నిశితమయిన పరిశీలన ఇందులో ఉందనేది గుర్తించ దగిన అంశం. కాగా ఈ విధమయిన వర్గీకరణం గల శాస్త - కావ్య కళల మొత్తం పధ్నాలుగు గుణాల సమ్యక్‌ సమన్వయం, నహ (ప్రవృత్తి గలది “ఉభయ కవి వర్గం. ఈ సమన్వయం కారణంగా ఉభయ కవుల్లో మళ్లీ అంతర్చేదాలకు అపకాశం లేదు. రెండు వర్గాల మొత్తం గుణాలు గాక ఆ పర్గం గుణాలు కొన్ని ఈ వర్గం గుణాలు కొన్ని - అంటూ విభేదించటం రాజుశేఖరుడి అభిమతం కాదు. దీని వల్ల “ఉభయ కపిత్వంలో “లోపం” వీర్పడుతుందని ఆయన తాత్పర్యం కావచ్చు. కాగా (ప్రధాన వర్గీ కరణాన్ని బట్టి శాస్త్ర కవులు కొవ్య కవులు ఉభయ కవులు - ఈ ముగ్గరిలో ఉత్తరోత్రరులు (మొదటి చారికంచి శెండవ వారు వారికంటే తరువాతి వారు అంప్కే శాస్త్ర కవులకన్నా కావ్య కవులు వారికన్నా ఉభయ కవులు అని తాత్పర్యం) శేష్ణులు అన్నాడు శ్యామదేవుడు. కాన్మి ఈ అభిప్రాయాన్ని రాజశేరుడు నిరాకరించాడు. ఎపి వారుగా మొదటి ఇద్దరూ సమానులే తుల్యులే అని ఆయన అభిప్రాయం.

తిక్కనగారి ఉభయగావ్య... శక్‌ ఎందుకంటే, ఈ ఇద్దరిలో ఒకరు చేసే పని మరొకరు చేయలేరు. చాజ వెన్నెలను తాగజాలదు;. చకోరం వీర-క్షీరాలమ వేరు చేయజాలదు. ఆ ”వాంన ఉభయ కవి మాత్రం ఆ ఇద్దరి కన్నా (శేముడని రాజుశేఖిరుడి నిర్దారణ. చెందుకంటే చక్కగా సమన్వయం పొందుతాయి; అందుకని. .ఉభయకని మిగిలిన ఇద్దరి కన్నా (శ్రేషుడనబంలో శ్యామదేవుడితో చాబిశేధరుడికి సీనీ లేదు. కాని శావై కవికన్నా కావ్య కవి గొప్ప అంటే మ్యాతం ఆయన అంగీకరించడు . రాజశేఖరుని ఈ వికిత పరిశీలనా నిర్ణయాలు తిక్కన గొరు (ప్రస్తావించిన, శేతన చెప్పవ ఉభయ కావ్య ఉభయ కవి పదబంధాల ఆఅర్హన్ని స్పష్ట పరుమ్తన్నయి. రాజశేఖరుడు నిర్ణయించిన “ఉభయ కవి తిక్కనగారి. బీరుదులో కెక్కాడు. కాగా? “ఉభయ కవి మి్య్రు" డంటే, ఉభయ కవులకు (ఉభయ కని+.మి = ఉభయకవులు; వారికి - ) మిత్రుడని అర్హం. శాస్త్రాలన్నీ సంప్కృ్బతే భాషలో .ఉన్నయి. ఆ ఛస్తాం నమ్యగవగావసకు సంస్కృతంలో ల్వత్నరుడు' కాపటుం అవసరం. మరి కావ్యం రచిందేది తెలుగులో. ఇందుకని తెలుగులో చతురుడు కానటం చప్పని పరి. ఈ “చాతుర్యం విరూపితం కావలసింది సభలో. అందుకని, కేతస 'మనుఘ భూవిభు షభ ౯ దెనులువ సంస్కృతమున ౧జితురుండ్రో. అని అన్నాడు. అ సభలో ఆయన -తిక్కనగారి చాతుర్యం విర్దారతమయి తురుడిని ఆయనను అందరూ అంగీకరించారు. ఆ సభ మనుమ భూపిభునిది. మనుమ సిద్ద కేవలం భూవిభుడు -రాబు కాదు; ఆయన శౌర్యాది విషయాలట్లా ఉండగా వాటితో బాటు తిక్కనగారు ఆ “జనరంజకోడయిన రాజాను గూర్చి - వివిధ విద్యా పరిశ్రమవేది? కళా స్పారుడు; వొండిత్య సుభగుడు; వివేక సౌరభ స్పురిత విచారుడు; కవిలోక వనవసంతుడు.. ఇత్యొదిగొ వివరించారు *.. ఇట్లాంటి. రొజూ సభలో ఎందరెందరో కవి పండితులు వివిధ సందర్భాల్లో నమావేశం కావటం సాధారణమే. అట్లాంచే సభీల)లో తిక్కన గారు "చతురూోడవి నిర్ధారణ అయింది. నన్నయ గారి నాడు గూడ ఇట్లాంటి విషయాలు సభల)లో నిర్ధారిత మయ్యేవి. అందుకే ఆయన 'వపరమ వివేక సౌరభ విభాసీతము లయిన సభలను కొనియాడారు. తిక్కన గారి వాడు అట్లాంటి సభలు - లో సభల కన్నా బిన్నంగా - ఉన్నట్లు దాఖలాలు కప్పించవు- కొమి వివిధ విద్యా పరి(శ్రమవేది, వివేక సౌరభ స్ఫురిత

శం "పూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు విచారుడ్కు కళా స్ఫారుడు, పాండిత్య సుభగుడయిన రాజు “సభి అట్లాంటి వభ కాదనటానికి ఆధారమేమీ లేదు. కేతన ఈ సందర్భంలో తప్ప సభను 'పేర్కాన్న మరో సందర్భమేమీ లేదు. అదట్గా ఉంచ్చి కేతన తన కావ్యావతారికలో, ఆళ్యా సాద్యంత పద్యాల్లోనూ తిక్కన గారికి గల శాస్త్ర విషయ - కావ్య రచనా విషయ శక్తి సామర్థ్యాలను రకరకాలుగా (ప్రస్తావించాడు; (ప్రశంసించాడు... ఇదిట్లా ఉండగ్యా తిక్కన గారికి ఉభయ కవి మ్మితుడన్న బిరుదు మిక్కిలి (ప్రియమయిందిగా కన్పిస్తుంది. ఎట్టా అంటే, శ్రీమ దుభయ కవి మిత - అంటూ తన ఉత్తర రామాయణ, భారతా సాంత గద్యల్లో ఆ బిరుదును (ప్రత్యేకంగా ముమ్మొదట మక్కువగా ఉపయోగించు కొన్నారు. రాజశేఖరుడు చెప్పేన ఉభయ కవి కాకపోతే అదేమంత గొప్ప బీరుదని | ఎన్నెన్ని అర్దాలు ఊహించినా “అంతో గొప్పది కాదు. కాగా? తిక్కన గారు గాన్కీ కేతన గానీ ఉద్దేశించింది రాజుశేఖరుడి నిరయాన్నే- వాళ్ళు చెప్పిన అంశాలన్నీ ఆ అభ్మిప్రాయానికే సంగతపడుతున్నవి. ఉభయ కవి అంపే ఎవరో తెలిసింతరువాత ఉభయ కావ్యమంకే ఏమిటో స్పష్ట పడుతూనే ఉంది - ఉభయ కవి రచించే కావ్యం ఉభయ కొవ్యం. మరొక విధంగా చెప్పితే - శాస్త నయ (విధాన) కావ్య సయ (విధాన) సమ్యక్‌ సమ్మేళన రూపమయిన కావ్యం ఉభయ కావ్యం. “భారతం ఉభయ కావ్యిమనేది స్పష్టమే “ధర్మ తత్త్వజ్జాలు ధర్మ శాస్త్రంబనిి అధ్యాత్మ విదులు వేదాంత మనియు _. భారతాన్ని (ప్రశంసిస్తున్నారని నన్నయ గారన్నారు (భార. ఆది. 1-32). భారత న్వరూప స్వభావ వివరణగా నన్నయగారు పె పద్యంలో చెప్పేన ఏడంశాల్లో మొదటి మూడు - ధర్మ, వేదాంత్క నీతులు. శాస్త్రత్వానిక్కీ తరువాతి నాలుగు

• మహా కావ్య లక్ష్య సం(గహృ ఇతివోస్క పురాణాలు కావ్యత్వానికీ సంబంధించినవి. ఈ నోలుగింటి లోనూ మొదటి "రెండు కావ్య స్వరూప న్మిర్ణయానిక్సీ చివరి "రెండు కావ్య వస్తువుకూ సంబంధించినవి. ఇదిట్లా ఉండగా భారతీయ సాహిత్య విమర్శలో మూర్ధన్యుడయిన ఆనంద వర్టనుడు -_ “శాస్త విధానంగా త సిస్టైక్షయ, సభిపరిపోషల రిక్షణం కావ్య విధాసంగా శాంత రసం మహా భారతంలో (ప్రధానాంశాలుగా వివక్ష బడ్జాయని విర్ణయం” అన్నాడ్తు & క్షాగ్మా శాస్త్ర - కావ్య విధానాల సమన్వయం ద్వారా భారతం ఉభయ కావ్యమవుతున్నది. ఆనందవర్హనుడు నిర్ధారించిన తీరు ఉళలయ కావ్య లక్షణాన్ని సమర్థిస్తున్నది. తిక్కన గారు గూడా వేదములకు;

తిక్కనగారి ఉభయకావ్వ. శూ నఖిలస్మృతి / వాదములకు; బవు పురాణ వర్గంబులకున్‌ / వాదెన చోటులను దా / మూదల ధర్మార్థ కామ మోక్టస్టితికిన్‌ (భార. విరా. 1-4) అనటంలో భారతం శాస్త్రంగా పరమ (ప్రమాణ మని ఆయన తాత్సర్యంగా స్పష్టపడుతుంది. అట్లాగే కావ్య రసం, కొవ్య కవిత్వం ఇత్యాదిగా భారత “కావ్య'త్వాన్ని ఆయవ స్పష్టం చేసారు. కాగా భారతం “ఉభయ కావ్యం." అయితే - రామాయణం ః ఉభయ కావ్యత (0 భారతం ఉభయ కావ్యం కావటం నరేగాన్మి తిక్కన గారు ఈ ఉభయ కావ్య (ప్రస్తావన చేసింది ఉత్తర రామాయణంలో గదా ! మర్కి అది ఉభం.. కావ్యమా? నిజమే; కాన్ని తిక్కన గారు రచించింది కేవలం ఉత్తర కాండ మామే. ఆంటే, రామాయణం మొత్తం మీద ఇది పీడోవంతు. "అయితే, మొత్తంగా రామాయణానికి శాస్త్ర వ్రామాణ్యం నువ్రసిద్ధమే. అనేక మయిన దర్శనాలు, శాస్తీయాంశాలూ అందులో వ్యాఖ్యానింప దిడ్డాయనేదీ ను(ప్రసిద్ధమే. ద్‌ శరణా గతి శాస్తం గా కూడా అది ప్రసిద్ధం. ఇక్క అది కావ్య మన్నది వేరే చెప్పనవసరం లేదు. కాగా రామాయణం ఉభయ కావ్యం. ఈ అంాన్నే ను ్యరింవ జేస్తున్నారా అన్నట్టు విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారు “రామాయణ కల్పన క్షం" గురించి రాసిన పద్యం ఈ సందర్భంలో గుద్తకొన్తుంది. ఆ పద్యమిది శి ఎదకు. బురాంధ సంస్కృత కవీశ్వర భారతి దీప్తి కల్లినన్‌ సదమల బుద్ధికిన్‌ సకల శాస్త్ర రహన్య వివేక మబ్చిసన్‌ మదికి ననన్య కల్పనల మక్కువ కల్గిన, విశ్వనాథ శా రద సకలార్హదాయిని సుర్మదువు రామ కథన్‌ భజింపుమీ. అయితే ఏ అజ్ఞాత కారణం వల్లనో గాని రామాయణాన్ని పూర్తిగా రచించే అవకాశం కలుగక పోవటం వల్ల చిక్కనగారికున్న అఆ ఉభయ కావ్య రచనా శక్తి భారత రచనలో సాఫల్యం పొందింది. తిక్కన గారు నిజానిక్తీ భారతాన్ని సూడా నమ(గంగా రచించ లేదు. కొన్సి భారతం మొత్తంలో ఆరింట అయిదువంతులు ఆయన రచించిందే. మొదటి ఒక్క వంతు మాత్రమే నన్నయ - ఎజ్జనల

గి వూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు రచన. నిజానికీ భారతం యొక్క ఉభయ కావ్యత్వం సమగ్రత్వాన్ని సంపాదించు కొన్నది తిక్కన గారి భాగంలోనే. అదట్టూ ఉంచి; ఉభయ కొవ్య.... అంటూ చెప్పబడిన అంశం కని శక్తిని వ్యర్తీకరించేదవి (ప్రధానంగా గుర్తించ వలసి ఉంటుందొ. కాగా ఇన్నిన్ని ఆంలాలను సమన్వయించు కొన్నప్పుడు రాజశేడుని వ్లోషణానుసారంగానే ఉభయ కషి ఉభయ కావ్య పద బంధాలకు (ప్రస్తుత సందర్భంలో సరయిన సమన్వయం, సార్ధక్యం కలుగుతుంది. తిక్కున గారికీ పూర్వ సత్కవీంద్ర మాళ్లము మనమున నెలి కొన్నట్టు గానే (ఉ. ర. 1-10) పూర్వాలంకారిక విమర్శ మార్గం కూడా నెల కొనిందనేది ఉత్తర రామాయణావతారికమ గమనిస్తే సృష్టసడుతుంది. అందు వల్ల రాజుశేవరాభీ పాయం ఆయసకు తెలియదవటానికి ఆస్కారం లేదు. అదణ్లా ఉంచి ఈ ఉభయ కావ్య తాత్పర్యం, భావవ' తిక్కవ. గారి. దగ్గరనే ఆగిపో లేదు. మరి కొందరు చీన్ని స్వీకరించి ముందుకు సాగారు. మారవు ఎజ్టువలు ఉదయ కవిత్వతత్త నవటంలో ఈ విషయం ను సరిన్తూవే ఉంది. ఉభయ కవి - ఉభయ కావ్యర ఉభయ కవిత్వం + అన్నింటే మౌలిక తాత్పర్యం ఒకటే. ఈ ఇద్దరిట్లా ఉండగా? పొతన గారు తాసు ఉభయ కావ్య కరణ దక్షుడ (భాగ. ప్రథమ. 1-13) సంటూ, ఆచ్చంగా తిక్కన గారిని గుర్తు చేసారు. అయితే, భాగపతం ఉభయ కావ్యమా? భాగవతం & ఉభయ కావ్యత్వం భాగవతం ఉభయ కావ్యం అవున్నా కాదా అనే దట్లా ఉంచి; అసలు కది కావ్యమయినా అవుతుందా అనేదీ ఒక (ప్రశ్నే. ఎందుకంపే భాగవతం పురాణ మాయె. భాగవత పురాణ ఫల రసా స్వాదన... (భాగ (ప 1- ౩7) వువి పోతన గారీ అవన్నారాయె. ఈ పద్యానికి మూఅమయిన విగ కల్పతరోర్గళిత... మన్న శ్లోకంలో పురాణ (ప్రసక్తి లేనే లేదు. లేకున్నా గూడా పోతన గారే కావా అన్నట్టుగా కొత్తగా పురాణ మని చేర్చారు. మర్కి పురాణం కావ్య మవుతుందా ? విజానిక్తి వురాణం గూడా కావ్య వర్గం లోదే. ఈ విషయంలో పోతన గారు రాజకేఖరుడితో విభేదించారు. రాజశేఖరుడు వాబ్మయాన్నంతటివీ శాస్త - కావ్య భేదంలో రెండు వర్షాలుగొ విభజించాడు. ఇాస్త్ర కవి కావ్య కవి అన్న కవుల వర్లీకరణకు మూలం ఈ

తిక్కనగారి ఉభయకావ్య... త్త వాజ్మయ వర్గీకరణ. శాస్రాన్ని అపారుషేయం, పౌరుషేయం అంటూ రెండు విధాలుగా విభజించాడు. . బుగ్వజురాది వేదాలు; ఇతిహాస గాంధర్వాద్యువ వేదాలు, వేదాంగాలయిన శక్టా వ్యాకరణాదులు - ఈ మొదలయినవన్నీ ఆపారు షేయాలు. పురాణం, అన్వీక్టక్రి మీపూంన మొదలయినవన్నీ పారుషేయాలు. ఈ నందర్శ గంలో గమనించ వలసిన కీలకాంశం ఒకటుంది. ఇతిహాసాన్ని ఉప వేదాల్లో చేర్చిన రాజశేఖరుడు వురాణ (ప్రభేదమే ఇతిహానమవి కాందరంటారు అన్నాడు. అని, పురాణేతిహాసాల లక్షణాలు గూడా అక్కడ వివరించాడు. విజానిక్సి నిశితంగా . గమనిస్తే కొందరు అనే - ఇతివోనం పురాణ 'ప్రభేదమనటంలోనే బొచిత్యం, సామంజస్యం కన్పిస్తుంది. పురాణేతిహాసాల లక్షణాలను గమనిస్తే ఈ అంశం స్పష్ట పడుతుంది. రాజశేఖరుడు చెప్పే పురాణ లక్షణ మిది ౪ సర్గః (ప్రతి సంవార్క కల్పో, మన్వంతరాణి వంశ విధిః జగతో యత్ర విబద్ధం, తద్విజ్జేయం పురాణమితి. వురాణానికి నర్గ (న్పష్టి మొదలయిన అయిదంశాలను చెప్పటం లక్షణం. కాగా, చివరి వంశవిధికి సంబంధించింది ఇతివానం. అందువల్ల, ఇతిహాసం పురాణ (ప్రభేదం కావటమే సమంజనం. మరొకటి; ఇతిహాసొన్ని పర్మక్రియ, పురాకల్పమని రాజశేఖరుడు రెండు విధాలుగా విభజించాడు. ఇతిహాసం ఏకనాయకాశ్రయ మయితే పరక్రియ; బవునాయక్శాశయనుయితే వురాకల్పం. రామాయణ, మహాభారతాలను వరునగా ఈ రండు తరహాలకూ ఉదావహరించాడు. ఈ రెండింటిలోనూ సంశవిధి సమానమే. వంశాను చరితం కూడా తోడవుతుంది. వంశవర్హనలో, ఆ వంశీయల్లో ఒక్కరికి మాత్రమే (వాధాన్యం, వాయకత్వం స్పష్టపడితే - అది పర్మక్రియ.. పరక్రియ అంటే, అనేక మంది ఉండగా వాళ్లల్లో ఒక్కరినే (శ్రేమ్టుడిని చేయటం. ఇట్లా కాక ఆయా సందర్భాలను బట్టే అనేక మందికి (ప్రాధాన్యం. నాయకత్వం స్పష్ట పడితే - అద్‌ పురా కల్పం. పురా కల్పి మంటే పూర్వం, (ప్రాచీనం వంటిది అని అర్ధం. పురాణం వంటి దని తాత్పర్యం. పురాణం పంటిదే కాని, పురాణం కాదు. అతి (ప్రాచీన కాలాన్నుంచి సాగిన ఆనేకాంశాలను పురాణం వివరిస్తుంది. పురాణానికి చెప్పన అంశాల్లో వంశ విధి నుంచి వెనుకకు గమనిస్తే

కం వూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు పూర్వ పూర్వంగా (ప్రాచీనాంశాలు పురాణంలో ఉంటవి. అందు వల్ల అది పురాణమయింది. ఇతిహాసం పురాకల్పమయింది *.. వర్గీకరణ విధాన (క్రమంలో చెప్పదలిస్తే - పురాణ (ప్రభేదం పురా కర్పిమన్నీ దాని (వ్రభేదం పర(ప్ర(క్రియ అని చెప్పటం ఉచితంగా ఉంటుంది. పురాణానికి దగ్గరిది పురా కల్పమే. ఇదెట్టా ఉంచ్చి భారతీయ చరిత్ర నిర్మాణంలో పురాణేతిహాసాలు ఎంతో సహకరిస్తూ పామాణ్యాన్ని పాందటం ఇక్కడ గమనించవలసిన ఆనుషంగికాంశం,.

రాజుకేరువి ఈ వ్లోషణలో మిగతా విషయాల నట్ట్లా ఉంచి; పురాణాన్నీ దాని [ప్రభేదమయిన ఇతివోసాన్నీ ఆయన శాస్త వర్గంలో చేర్చటం మాత్రం అనేక మంది ఆలంకారికులు అంగీకరించినట్టు కన్పించదు. ఆనంద వర్హనాదు "లు కావ్య భావనతోనే వివేచన సాగించారు. అనంద వర్హనుడు రామాయణ

• మహాభారతాల్లో రస విషయాన్ని విష్పృతంగా చర్చించి ఈ నాటికీ కాదనేందుకు వీళ్లేసంత విధంగా నిర్ణయాలు చేసాడు. రామాయణ మహాభారతాల్లో కరుణ
• శాంతాలు అంగిరసాలని పూర్వులు నిరూపించారు అన్నాడు కుంతకుడు - అంపే, వీటికి కొవ్యత్వాన్ని అంగీకరించి వాటికి సంబంధించిన రస చర్చలు, విర్ణయాలూ అవాటికే సుప్రసిద్దమన్న మాటు. కాగా పోతనగారు పురాణం కావ్య సర్గంలో చేరింది గావే భావించారు. అంతే కాదు; “ఒనరన్‌ నన్నయ తిక్కనాది కవులీయుర్విన్‌ బురాణావళుల్‌ తెమటుం వేయుచు.” అంటూ భారత రామాయణేతిహాసొలను ఆయన పురాణాలుగానే భావించారు. పురాణ ప్రభేదాలము పురాణా లనటంలో విప్రతి పత్తి ఉండసక్కర లేదు. అందుకే భాగవత పురాణ ఫేలరపా స్వాదన...అంటూ పురాణ పద ప్రయోగానికి వెనుకాడ లెదు. హరినాముస్తుతి సేయు కావ్యము... (భాగ. ప్ర. 1-96) అంటూ భాగవతం కావ్య మనవి స్పష్టంగానే చెప్పారు. ఇదిబ్హా ఉండగా

నిగమ కల్పతరోర్గలితం ఫలం; పక ముఖాదమృత (ద్రవ సంయుతమ్‌;

పిబత భాగవతం రస'మాలయం; మువ్వ రహో రసికా భుని భావుకాః అన్న సంస్కృత భాగవత పద్యంలో గప, రపిక భావుక పద (ప్రయోగం భాగవతానికి కావ్యత్వాన్ని నిర్భారిస్తూనే ఉంది. పోతన గౌరు కూడా “భాగవత పురాణ ఫల రసా స్వాదన పదవి: గమడు రసిక భావ విదుబి అన్నారు. క్రాగ్గా పురాణేతిహాన (గ్రేబంధ రూప కాదులన్నీ విష్ప్రతమయిన కావ్య పరిధిలోవ అయితే ఆయా

తిక్కవగారి ఉభయకావ్య... 51 (ప్రక్రియల స్వరూప స్వభావ ప్రయోజనాలను బట్టీ రన న్ఫూర్తి రవ నిర్వహణల్లో తేడా వైవిధ్యం రానే వమ్తంది. మరి, భాగవతం ఒక కావ్య (ప్యకియ అవుతూనే, శాస్త్రంగా కూడా (ప్రవర్తిస్తున్నది. ప్కా-ంద, పాద్మ పురాణాల్లోని భాగవత మాహాత్మ్యాల్లో భాగవతం శాస్త్రమని రక రకాలుగా చాలా పార్లు చెప్పబడింది. “శ్రీమద్భాగవతం శాన్తం కలౌకీరేణ భాషితమో అన్న స్కాందోక్తి సుప్రసిద్ధం. భాగవతాన్ని పక శాస్త మనటం తో బాటు కుక శాస్త్ర కథ అని కూడా పద్మ పురాణం విరివిగా వ్యవహరించింది. “విద్యావతాం భాగవతే పరీక్షా" అన్నది ప్రపిద్ధమయిన సూక్తి. ఒకడు విద్యావంతుడు (పండితుడు) అనేది భాగవతం పరిక్షకు పెట్టి నిర్ణయించ వలసి ఉంటుందని తాత్పర్యం. కాగ్మా శాస్త త్వా కావ్యత్వాలు భాగవతంలో సమన్వయం పొందినట్టు అతి 'పాచీన కాలం నుంచీ భావించ బడుతున్నది. భాస్తాల్లో కథ ఉండదు; రన (ప్రసక్తి జండదు. "ప్రల ₹వ సంపద విచ్చిన్న మవుతుందని రాజశేఖరుడన్నాడు. రసం (ప్రధానంగొ కథను ఆశ్రయించుకొని పాఫల్యం పొందుతుంది. శుక శ్యాస్త కథ ల యిన భాగవతం? విగమ కల్ప తరుగళిత ఫల [పాయమయివ కావ్యంగా డుమోర్దాన్నీః కావ్య విధానంతో శాంత రపాన్నీ భారతం నిర్వహించిందన్న ఆవంద ను డీ నిర్ణయం భాగవతావికి గూడా వర్తిస్తుంది. అయితే, శాంత స్టానంలో నాలో భక్తి రనమవుతుంద్చా కొదా అనేది వేరే చర్చ. భక్తి శాంతంలోనే అంతర్భవిస్తుందా, లేడా అనేది గొడా అంతే 1 కాగా, భాగవతం ఉభయ కాస్యం; పోతసగారు ఉభయ కావ్య కరణ దక్తుడు. ఈ విధంగా తిక్కన గారి ఉభయ కావ్య భావన పోతన. గౌరి దొకొ (ప్రవర్తించింది. కాని, ఛ్రీవాథాదు లెవ్వరూ దీన్ని భావించ లేదు; ప్రస్తావించనూ లేదు. భాగవతం తరువాత ఉభయ కావ్యాలు కన్పించక పోవటం గమనించవచ్చు. కాగొ ఉభయ కావ్య మన్న (ప్రతి సందర్భంలోనూ రాజశేఖరుని నిర్ణయం బుజా పద్ధతిలో అన్వయిస్తూ ఉండగా, ఈ విషయంలో ఆయన చెప్పింది కావ్య మార్గాన తిరు మంత్రమో. తిరుమం్థ్రం కావటంలో అనే చిత్తం ఏమీ లేదు చరంధాలయ ్ష రో ము లే ఖ్‌ న గీ౦6 10 + *3 ( ౮ స్వ హ్రైదరాబా

52 వూర్వకవుల కావ్యద ఎక్పులోలు' (ప్రాఢి

ఇక్క రెండవ అంశం : ప్రాఢి .

కొన్ని పదాలు సామాన్యంగా లోక వ్యవహారంలోమ్యూ శాస్త వ్యవహారంలోనూ ఉపయోగింపబడటంలో ఆపాధారణత్వమమీ లేదు. అయిత్తే, అట్లాంటి చాలా పదాల వ్యావహారి కార్ర తాత్పర్యాల్హూ శాస్తీయార్ట తాత్పర్యాలూ భేదిస్తూ ఉండటం గూడా గమనించవచ్చు. ఆయా పదాలు ('ప్రయోగింప బడిన సందర్చాలను బట్టీ - అటు శాస్తంలోన్నూ ఇటు సామాన్య వ్యవహారంలోనూ - అక్కడ (గ్రహించ వలసింది పామాన్యార్హమా ? శాస్త్రీయార్హమా ? -నిర్హయించుకొవలసి ఉంటుంది. (ప్రాఢి అట్లా నిర్ణయించుకొవలసిన పదాల్లో ఒకటి. (ప్రస్తుతం కావ్య, శాస్త్ర సందర్భం కాబట్టి ('ప్రాఢివి కావ్య శాస్త్రీయ పద్ధతిలో గమవించ వలసి ఉంటుంది.

కాన్య శ్యాస్తీయంగా ('ప్రాఢి అనేది ఒక కావ్యగుణం.. భారతీయ పాహిత్య విమర్శలో కావ్యగుణ వివేచన విస్తృతంగా సాగింది. కావ్యగుణాలు ఎన్ని ? ఆవి వ్‌ వేవి ? అన్నది రక రకాల చర్చలకు దారి తీసీంది. ఆ చర్చల విషయం (గ్రస్తుతానికి అవసరం కాదు. కాగా, భారతీయ సాహి త్య విమర్శ మార్గాన (ప్రముఖుడయిన భోజుడు తన సరస్వతీ కంఠాభరణంలో కావ్యగుణాలు ఇర్షవె నాలుగని గుర్తించాడు. ఈ గుణాలు ఇర్చ్డువెనాలుగు గూడా శబ్ద గుణాలు గానూ, అర్హ గుణాలు గానూ = అంక ఉభయ విధంగా (ప్రవర్తిస్తాయి. ఈ ఇర్షవెనాలుగింటిలో (పాఢి ఒకటి. ఇది శబ్ద గుణం గానూ, అర్హ గుణంగానూ - రెండు విధాలుగా ఉంటుందన్న మాట. ఈ రెండు విధాల (పొఢిని భోజుడు ఈ కింది విధంగా వివరించాడు

(ప్రొఢి శబ్దగుణం - ఉక్తి యొక్క ('ప్రొఢ పరీపాకాన్ని (ప్రొఢథి అంటారు. (ఈ వివరణలొోని (ప్రాఢ శబ్దానికి సామాన్యవ్యవహారార్హమే.)

(పొడి ః అర్హగుణం, - కావ్యంలో వివక్షితార్హ ( చెప్పదలచిన అర్హం యొక్క) నిర్వహణను *“(ప్రాఢి అంటారు.]9

శబ్దగుణమయిన (పాఢిని సోదాహరణంగా విపరిస్తూ భోజుడు నారికేరీ (కొబ్బరి, మృద్వీకా ((దాక్షు, సహాకార (మామిడి) వాకములు “పొఢి అన్నాడు పదగుంఫనం లోని నిమ్మంపత్వం, ఉన్న పదాలను తీసేసి వేరి (వమానార్హక) పదాలను చేర్చటానికి వీలు కఓగించకుండా (అట్లా మారిస్తే, మౌలికత మారిపోతుంది

తిక్కనగారి ఉభయకావ్య... ర్‌తె ఉండే పదాల కూర్చు “పాక *మంటారనవి రాజశేథరుడన్నాడు. ఈ పదాల కూర్చులో వెవిధ్యం ఉంటుంది. ఈ వైవిధ్యం అర్జావగాహనకు కలిగించే సాంభ్యం లోనూ భేదం కలిగిన్తుంది; కలిగించే ఆస్వాదం తీరు లోనూ తేడా తెస్తుంది. ఈ దృష్టితో 'నారికేళరు మొదలయిన పేర్ణతో “వాకం”లోని 3 విధ్యం, రక రకాల వదాల కూర్చు విధానాలు విమర్శకులు గుర్తించారు. అందరికన్నా విశితంగా పదాల కూర్చులోని తరహాలను మ్మోషించిన రాజశేఖరుడు తొమ్మిది రకాల “పాకో భేదాలను గుర్తించాడు. ఈ తొమ్మిదింటినీ మూడేసి చొప్పున మూడు వర్గాలుగా విభజించి వాటి న్వరూప స్వభావాలు; న్వీకార్య - ఆన్వీకార్యత్వాలూ చెప్పాడు. ఆ లిరిది '

శ్‌ 1. “చ పీచుమంద పొకం ఆద్యంతాల్లోమా ఆస్వాదువుగాఉంటుంది.

లె. బిదర్యఠరి పాకం :ఃఆదిలో ఆస్వాదువుగానూ, పరిణామంలో మధ్యమంగానూ ఉంటుంది. గా మృద్వీకా పొకం 8 ఆదిలో అస్వాదువుగానూ పరిణామంలో స్వాదువుగానూ ఉంటుంది. య 1 వార్తాక పాకం & ఆదిలో మధ్యమంగానూ, చిపరకు అస్వాదువుగానూ ఉంటుంది.

2... తింతిడీక పాకం ః: ఆద్యంతాల్గోనూ మధ్యమంగా ఉంటుంది.

9. సవికార పాకం ఆదిలో మధ్యమంగానూ అంతంలో స్వాదువుగామా

ఉంటుంది. 11. 1. కముకపాకం: ఆదిలో ఉత్తమంగానూ, అంతంలో అస్వాదువుగానూ ఉంబుంది.

2 ఆస పాకం: ఆదిలో ఉత్తమంగానూ, ఆంతంలో

మధ్యమంగొానూ ఉంటుంది.

౩ నారికేర పాకం ః ఆద్యంతాల్గోనూ స్వాదువుగా ఉంటుంది. (పచుమంద = వేము బదర = లేగు; మృద్వీకా = (ద్రాక్ష వార్తాక = వంగ్య తింతిడీక = చింత ; సహకార = మామిడీ; [క్రముక = బాగాలు / పక్కలు; (తపుస = చేదుదోస; నారికేర = కొబ్బరి ) పదాల కూర్చు కలిగించే ప్వాదుత్వం దృష్ట్యా ఈ పాక విర్ణయం చేసాడు రాజశేఖరుడు ఈ మూడు పర్గాల్గోనూ మొదటివి

ర్‌డ వూర్వకవుల కాన్యదృక్పథాలు

(పిచుమందు వార్తాక్క (కముక) త్యాజ్యాలన్సీ నడిమివి (బదర్శ తింతిడీక్క (తపుస) మధ్య రకమనీ, చివరివి (మృద్వీక్క సహకార నారికేర) ఉత్తమ మయినవనీ ఆయన తాత్చర్యం. ఇవన్నీ చెప్పి, ఏ విధమయిన వ్యవస్త్రలేని - అనగా అనవస్థిత మయినది కపిజ్ట (వెలగ) పాకమన్నాడు. ఇదీ వాంఛనీయం కాదు. పాకాలకు పేర్లకొనం ఆయా ఫలాల (పండ్ర)ను (గ్రహించటం; వాటి ఆస్వాదాన్ని గూర్చి

రక రక్షాలుగా చెప్పటం విర్వివాదాంశమేమీ కాదుగాన్మి పాక విధాలను నిశితంగా పరిశీలించే తరహా మాత్రం ఇక్కడ గుర్తింప దగిన (ప్రధానాంశం. ఈ పొకాలను గుర్తించటంలో, వాటి స్వాదుత్వాన్ని నిర్ణయించటంల్లో చాలా ఇబ్బందులున్నవనేది రాజశేఖరుడు గుర్తించక పోలేదు. రాజశేఖరుడి భార్య ఆవంతి- సుందరి. ఆమె కూడా గొప్ప సాహిత్య విమర్శకురాలు. ఆమె (గంథం ఏదీ రచించలేదు. కాని, రాజశేఖరుడు తన కావ్యమీమాంసలో దాదాపు ప్రతి విషయంలోనూ ఆమె అభివాయాలను సగౌరవంగా చెప్పాడు. ఆ _అభ్మిపాయాలన్నీ అవంతి సుందరి ఆలోచనా వైశిత్యాన్ని పరిస్పుటం చేస్తాయి... వాక విషయంలో ఆమె ఇట్లా అందిట - పదాల పరివృత్తి విముఖత్వం (పదాల మార్పును సహించలేని కూర్చు విధానం). 'అశక్తి మ్మాతమే తప్ప పాకం కాదు. ఎందుకంకే మహికవుల రచనలో ఒకే విషయం అనేక విధాలుగా చెప్పటం - పదాలను కూర్చటలు అది పరిపక్వస్టాయికి చెందటం కవ్విస్తోంది గదా 1 కాబట్టి; గుణాలంకార రీతి యుక్తి శబ్దార్దాల కూర్చు = ఏ విధమయిందయినా సరే, రసజ్ఞులకు ఆహ్లాదం కలిగిస్తేనే అది వాక్య. పొకంగా వేను గుర్తిస్తాము అని. అందు వల్లి సహృద యాహ్లాదకమయిన కూర్చీ పాకమని చిపరకు రాజశేఖరుడు తేల్చాడు. ఈ సహృదయాహ్హాదకత్వం దృష్టితోనే ఆయన పొక వైవిధ్యాన్ని గుర్తించాడు. ఫలానా ఫలానా కూర్చులు ఉత్తమమని అన్నాడు. రాజశేఖరుడు ఉత్తమ మైనవని చెప్పిన నారికేర మృద్వీకా, నహకార పాకాలనే భోజుడు ప్రొఢి విషయంగా చెప్పషం గమనించదగిన అంశం. తెలుగు వారిలో శ్రీనాథుడు నారికేళ పొకాన్ని మాత్రమే “ప్రాఢి గా భావించినట్లు కవ్చిన్తుంది. శ్రీ, హర్షుడు వైషధ కావ్యాన్ని “ప్రాఢ వాక్సాటవం” తో రచించాడన్మీ ==వారొకేళ ఫ్రలపాకమునంజవియై న భట్టహర్డుని కవితా నిగుంభనము... అనీ (శృం. వై 11-170) చశ్రీనాథుడన్నాడు.. రాజశేఖరుడు, భోజుడు ఉత్తమ మయినవిగా భానించిన మూడింటిలో కేవలం ఒకదావి న్న ఆ వార్‌కేళ పాకాన్ని మాత్రమే ్రునాధుడు

• తిక్కవనగారి ఉభయకావ్య... ర5్‌5్‌ “ప్రొఢిగా భావించటం ఆయన అభిరుచికి సూచనగానే (గ్రహించ వలసి ఉంటుంది. శ్రీనాధుడి కంపె పూర్వం, లేదా మరి కొందరు కవులు (దొక్టా సహకార పాఠాలను

' గూడా (ప్రొఢిగా భావించి ఉండవచ్చు. (ప్రొధాంచిత శబ్ద సారులు... (నృసిం. 1-13) అని ఎజ్జిన గారనటంలో ఆ అభ్యిప్రాయం ఉండి ఉండ వచ్చు. అందుక్తే (ప్రొధి అనేది నారికేళ పాకం వళ్లినే సిద్దిస్తుందని నిర్దారిస్తున్నాడా అన్నట్టు శ్రీ,వాధుడు ఆ విధంగా చెప్పే ఉండ వచ్చు. “ప్రాధాంచిత శబ్ద సార, అన్న ఎజ్జనగార్హు “ఉభయ వాక్‌ (పాఢి అన్న శ్రీనాధుడు, “ఉభయ భావ 6 (బౌఢిమం జెప్పన్గ్‌ అన్న జక్కన... ఇట్లాగే మరికొందరు శబ్ద, భాష్టా' వాక్‌ వంటి పదాల (ప్రయోగం ద్వారా ఇబ్దగుణమయిన “ప్రాఢినే లక్షించి నట్టు కన్పిస్తుంది.

ఇ అర్జగుణమయిన [ప్రాఢిని సోదాహరణంగా. వివరిన్తూ భోజాడు “వభూతీమయిన అర్జాన్ని రేక రకాలయిన. వాక్యాలతో (ప్రతిపాదించటం ద్వారా వివక్షితొల్జాన్ని నిర్వహి ంచుట' అన్నాడు. అంటే, చెప్పదలచిన అర్జాన్ని (విషయాన్ని) అనేక విధాలుగా వ్యక్తీకరించటబం అర్హగత 1ప్రాథి ఈ అర్ధగత [ప్రాథి అభినన గుప్తుని అభ్మివొయంలో మరింత విస్తృతిని సంపాదించింది. ఆయన దృష్ట్యా కావ్యార్హమయిన రవ నిర్వహణ “పాఠ

లక్షణాలు లేని కథ నీరసమయిపొోతుంది. ఆ కారణంగా ఆ కావ్యం “పౌఢి కావ్యమన్న వ్యవహారానికి తగదు. అంటారాయన *.. (భరతుడు నాట్య శాస్త్రంలో “లక్షణాలని కొన్ని అంశాలు (ప్రతిపాదించాడు. ఒక విధంగా ఇవి “గుణోల వంటివే. అనంతరకాలాన ఈ లక్షణాల్లో కొన్ని “నుణా' లుగా మరి కొన్ని 'అలంకారాలు' గా గుర్తింప బడినవి.) కావ్య కళా (ప్రాఢి 6 గల్పింతు ద్విపద (పండితారాధ్య చరిత. దీక్షా (ప్రకరణం) అని పాల్కురికి సోమనాధుడనటంలోనూ ఈ విస్తృతిని గుర్తు పట్ట వచ్చు. కాగ్కా ఇంత విస్తృతి పొందిన అర్హగత (ప్రాఢీ; దానికి శరీర [పాయమయిన శిబ్దగత (ప్రాఢి _ ఈ రెండూ పరస్పరం సమన్వయం పొందినప్పుడే “ప్రాడి సమగ్రంగా సాధింప బడినట్టవుతుంది. తిక్కగారు ఉద్దేశించిన “ప్రాడ్‌ ఇది.

శిల్చం ఇక్క మూడవద్సీ చివరిడీ అయిన అంశం - “$ల్పరి

5 పూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు: కావ్య విచార మార్గాన తెలుగు వారికి మొదటి సారిగా “శిల్ప” పరిచయం, కలిగించింది తిక్కన గారు, శిలాకర్మలో (ప్రసిద్దమయిన పదం శిల్పం. ఉద్దేశి శిలను చెక్కటం, లేదా ఈూపం వ్యక్తమయ్యే విధంగా భావం సు ఎరించేట్టుగా లో చెక్కబడిన శిలా రూపం అన్న తాత్చర్యంతో 'ప్రసిద్ధ్దంగా శిల్ప పదం ్‌ లీ ఉన్నది. నిజానికి శిలా-శిల్బ పదాలకు అవినాభావ పంబంధమేమీ కీ ఛ్యస్తాన్ని బట్టి గమవిస్తే-శీల ధాతువు నుంచి శల్చ పదం నిష్పన్నమయి ల! శీల” ధాతువుకు అభ్యాసం, సమాధి అని 'రెండర్థాలు.. శిల్పిక్సి అభ్యాసం, జొహ్య (ప్రయత్నం కాగొ సమాధి ఆంతర (ప్రయత్నం, సమాధి అంపే స్‌ు యొక్క ఆతిశయిత మయిన (సామాన్య వ్చాయికి మించి ఎంతగాన్నఎదిగిన వీకాగ భావనాస్ట్రితి. కాగా శీల ఛాత్వర్థాన్ని బట్టే శిల్పం రెండు! విధాలు. ఒకటి * అభ్యాసరూపం; రెండు * సమాధి రూపం, మొదటి దాన్ని గ్రంమసీ రెండవ దాన్ని వైపుణమనీ అనవచ్చు. శిల్పమం'ే కౌళల మని ఉణాది సూత్రాల్లో చెప్పబడింది. *కుశలుడుి అంపే దర్భలు కోసేవాడని యౌగికార్హం.. దర్భలు ఒక విధమయిన గడ్డీ పరకలు. వైదిక కార్య కలాపొల్టో ఏటి అవసరం పడుతుంటుంది. ఈ గడ్డి పరకల అంచులు పదునుగా ఉంచాయి. వాటిని వల్టుకాని కోపేప్ప్రడు లాగిసట్బయి పట్టుకొన్న చేయి చీరుకు పోగల అవనొశం అధికం. కాబట్టే ఆ విధంగా కోసుకుపోకుండా వాటిని కోయటమనేది అభ్యాసం వల్లి కలిగే నేర్చు. కోయటంలో చేయి చీరుకొని పోకుండా ఉండటం ఒక విధంగా “క్షేమమే గదా! అందువళ్లి కుశలమంకే “నేమిమని వ్యవహారంలో కెక్కిన సామాన్యార్హం, కాగా అభ్యాసం వల్లి కలిగే 'నేద్చు'కళలమని అసలర్ధం. “నులు చేయటంలో సుఖసంప్రయోగ చాతుర్యం కౌళల” మన్నాడు శారదాతనయుడు 18 ఈ అనటంలోన్సి తాత్పర్యమిదే. దేన్నయినా కష్టం లేకుండా సుఖంగా ('ప్రయోగించగల నేర్చు, చతురత అభ్యాసం వళ్లిచే కలుసతుంది.. ఇక్క (ద్రవ్య, గుణ క్రియాదులకు పంబంధించి వాన = ఉపొదాన (త్యాజ్య - (గ్రాహ్య) విషయంతో 'సూస్ట్మర్త వ్యాప్తి నిరతమయిన ధీవ్యాపారం వై్ఫుణమన్నాడు ఇరదా తనయుడు. క్రాగ్యా శిల్ప" మనేది బాహ్య ట్రవనుసుయిన అల్యాం ద్వారా సంమిందిన [షా నేద్స; ఆంతరిక ప్రయత్నమయిన (సమాధి) ఢి వ్యాపారం (బౌద్దికముయిన పని) ఈ రెండు. విధాలుగా ప్రవర్తిస్తుంది. ఈ 'కెండింట సరయిన నమన్వయమే

తిక్కనగారి ఉభయజకావ్య... శస్టిల న! న త్‌ సి" సమగ్రతను సాధిస్తుంది. ఇదిట్లా కాగా - కా శల వి ల, వెపుణ్యాలను విడి విడిగా నిర్వచించిన శారదాతనయుడు (ప్రత్యేకంగా వళ ర్వచనంగూడా చేపాడు. ఒకే పదార్జానికీ వాబ్మనః కర్మలతో నావోరూవ య ల్పవం 'శల్ప' మంటాడాయన *.. ఇక్కడ వాక్‌ + మనః కర్మలనటంలో వహి రంతర్‌ వ్యాపారాల సమన్వయం భావించబడిందని స్పష్టపడుతూనే ఇంది అంప్కే. కౌశల - నైవుణ సమన్వయం శిల్బమని స్పష్టం. అయిత్తే, వాగ్‌ వ్యాపార మనటం వల్ల ఈ శిల్ప నిర్వవాంం సాహి త్యానికే పరిమితంగా ఉగ్రేశించబడింది శిలా శిల్పాదులయిన ఇతర కళల విషయంలో గూడా ఈ అంతర్‌ -బహి ర్‌ వ్యాపారాల (పనుల) సమన్వయం అవసరమే... శిల్బ "₹నస్త్రంలో శిల్చ వదానిక్తి యోగం - సాధనం అని ఆల్జాలు ప్రసిద్ధం * ఒక విషయాన్ని మనో వ్యాపారంతో బింబింప జేసుకొని దొనితో ఐక్యమంచటం “యోగం' కొగా ఆ బింబాన్ని సాధనా పరిపక్వమయిన కాయిక (శారీరక) వ్యాపారం ద్వారా శిలలో మలవటం - ఇది శిల్చ కర్మ. అయితే, సాహి త్యేతర కళల్లో వాక్‌ వ్యాసారానికి ప్రసక్షి లేదు. కొగ్కా శారదాతవయుడి ఇల్పి నిర్వచనం శ్రవలం సొహి త్యొనికి మాలమే పరిమిత మయింది. ఈ విధంగా పరినిక్పితమయిన 'శల్పా'న్ని తిక్క గారు పాహిత్య విమర్శ మార్గంలో తెలుగు వారికి పరిచయం చేసారు. ఇక్కడ గమనించవలసిన ౨040 ఒకట్ని ఉంది. ఈ లాలూ 7 ఉి సమన్వయాన్ని వ్యశ్తీకరిస్తున్నవి. భయ కావ్యం, (పొఢీ శిల్పం అనేవి రెండంగలి స్‌ 'స్తసయ ౨ కావ్సనయ నమన్వయం ఉల్‌ క సక్‌ స్య గు ల ంతర్‌ వ్యాపొరాలః లదా అభ్యాస ణ సమనిఇత రూపం ఢీ? బహిర్‌ - * య జ ట్‌ ( సమని;లో రూపం శిల్చం. ఈ సమాదుల, లేదా కళల - నవి సాం గా ద్వంద్వలక్షణం గలవాటిని సమా ంగొడొ ఇదే అంశాన్ని నష్ట మౌలిక లక్షణం. ఆయన “హారిహరనాథీ వినయ న్‌ పరుస్తుంది. కాగా - నమన్వయం నందూవ స్వభొవాలి నరయిన అవగొవానతో ఇప్పుడు ఈ మూడంళొలి గ్లో అంటే ఏమో నులభంగానే న్పష్ట ఉభ్చ్స కావ్య (ప్రొడి వాటించయ కీల

58 పూర్వ్యకవుల కావ్యదృక్పథాలు పడుతున్నది. శాస్త - కావ్యనయ (విధానిములు ఏక్తీకృతమయిన ఉభయ కావ్యం ఉత్తమ (ప్రయోజనసవంతమవుతుంది. ఆ కావ్యం (ప్రాఢి గుణవంతం కాబట్టి తత్కావ్య గతమయిన మహార్హం బహుముఖంగా స్వాదు పరీవాకంతో రపాత్మకమవుతుంది. పఠించే (ప్రతి సారీ సహృదయుడికి వినూత్న శృ మయిస అనుభూతిని, వివేక వైతన్యాన్ని" కలిగిస్తుంది. అప్పుడే ఆ విధమయిన కావ్యానికి సాఫల్యం. ఈ విధమయిన కావ్యావికి ఆ విధమయిన గుణం అవినాభావంగా ఉండవలసిందే. అందుకే “ఉభయ కావ్య (ప్రాఢి అని ఆ కావ్య గుణాలను సమసింప జేసి తిక్కన గారీ అంశాన్ని స్పురింప జేస్తున్నారు. ఇట్లాంటి ఉభయ కావ్య “ఫ్రాఢిని” పొటించి - ఆదరించి, అమలు పరచేది శిల్పం. అభ్యాస - సమాధిమంతంగా ఏకీభాపం పొందిన “శిల్పం లేకుండా ఉభయ కాన్య (ప్రాఢివి సాధించటం అసాధ్యం. ఉదాత్తంగా ఉద్దేశింప బడిన ఆ కావ్యానికి పాఫల్యం సంపాదించే గుణాన్ని పాటించే శిల్పం ఉన్నత లక్ష్యం గల కవికి అత్యవసరం. గుణం కావ్యానికి సంబంధించింది. శిల్పం కవికి సంబంధించింది. సమాధి - అభ్యాసాల నుంచి శిల్చ్పం వివృన్నమవుతున్నది. అందుకనే, ఉద్దేశించిన ప్రయ=జనాన్ని నిర్వహించే ఈ “శిల్పమునన్‌ బారగుడన్‌* అని తిక్కన గారు తన పరంగా - అరకు, కవిపరంగా (ప్రతి పాదించారు. శిల్ప" పదాన్ని “ప్రాఢిని మాదిరిగా సమాసంలో చేర్చక వ్యస్తంగా - వెడిగా చూపించటం ఈ అయాన్ని స్పురింపజేస్తున్నది.

ఈ అంతటికీ - అంటే, ఉభయ కావ్య (ప్రాఢ పాటీంచే శిల్పంలో పొరంగ తత్వానికి మూలమయింది అమలమూ, ఉదాత్తమూ అయిన (ప్రతిభ ఇక్కడ తిక్కన గారు (ప్రతిభకు పర్యాయ పదంగా “మనీషా పదాన్ని (ప్రయోగించారు. ఈ మనీష స్వచ్చమ్మూ ఉదాత్తమూ కావాలన్నారు. నన్నయగారు చెప్పేన “వత్‌ (ప్రతిభను తిక్కన గారిక్కడ వివరించినట్లు కన్పిస్తుంది. ఈ సందర్భంలోనే తిక్కన గారు తాను 'కళావిదుడిననీ అన్నారు. అంటే, కవికి కళా వేత్సృత్వాన్ని ఆయన విగ్లేశిస్తున్నారన్నమాట. కళ అంటే ఆత్మాభివ్యక్తి రూపమయిన రచనా (ప్రక్రియ *.. కళలు ఆరవై నాలుగని (ప్రసిద్ది. వీటిలో కొన్ని దైనందిన జీవన వ్యవహారంలో బళతుకుదలకు నేరుగా ఉపయోగించవి. వీటిని వృత్తి కళలు, లేడా ఉపయోగి కఠలు అనవచ్చు. మరి కొన్ని వినోద కళలు. మరి కాన్ని లరిత కళలు. ఈ అన్నింటి లోనూ ప్రయోక్తల ఆత్మాభివ్యక్తి తరతమ భేదాలతో

తిక్కవగారి ఉభయకావ్య... నో ఉండవే ఉంటుంది... కామి లలితకళలలో ఆది నమ్మగంగా వ్యక్తమవుతుంది. ఈ విధంగా ఆత్మాభివ్యక్తీ మయమయిన కళ సౌందర్య్వమయయనుయి ఆనందాన్ని కలిగిస్తున్నది. ఇట్టి కళలను గూర్చిన సమ్మగమయిన అభిజ్జ “కళా విత్వం ఇది కవి అనే వానికి అవసరం. ఈ అభిజ్ఞ సాహిత్యాన్ని ఉద్రీపింపబేన్తుంది. అందుకనే కవిపరంగా ఈ అరొవ్ని తిక్కనగారిక్కడ (ప్రస్తావించారు. 'కేతవ తిక్కనగారివి “కావ్యకళాజని భూమి" అని గౌరవించాడు. అసలు కావ్యాన్ని "కళగా గుర్తించిన మొదటి తెలుగు కవి పాల్కురికి సోమనాధుడు. “కావ్య కళ అన్నాడాయన కళావిదుడు కాన్య కళో రవాన్వవేత్త.. కాగా. కళా విదుడు అమలో దాత్త మనీష కూతవ్నుగా ఉభయ కావ్య (ప్రాడిని పాటించే శిల్పంలో పారంగతుడు. కావాలనీ అప్పుడు నివృన్నమయిన కావ్యం ఉదాత్త జీవన (పయోజవాన్ని షాధిన్తుంధని తిక్కన. గారి తొత్పర్యం కావ్యావ్ని గూళ్చ్‌ తిక్కన గారి దృక్పధమిదె.

అధ్యాయం మూడు నాచన సోమనాధుని నవీనత నాచన సోమనాధుని ఉత్తర హరివంశావికి అవతారిక గావ్సీ' పీఠికగానీ లేదు. తెలుగు సాహిత్య చర్మితలో ఇది ఒక వెచ్యీతం. శతక్క ఉదాహరణాదుల వంటివి తప్ప అవతారిక లేవి (ప్రాచీన కావ్యమేదీ తెలుగులో కన్పించదు. తెనాలి రామకృష్ణుని “ఘటికాచల మాహాత్మ్యానికి కూడా అవతారిక లేదు. కావి, దాన్ని అంకితం చేసు కొన్న ఇండోజిరాయడు తన ఆస్థానం లోని వేంకట గిరీందద కవితో ఆ కావ్యానికి అవశోలిక రాయించుకొన్నాడు. అయితే ఈ ఇద్దరి కాలాలు వేరు. కావ్యం రచించిందొకరు; దానికి అవతారిక రచించిందింకాకరు. ఇద్‌ కూడా తెలుగు సాహిత్య చర్మితలో ఒక విచ్యిత మయిన నన్నివేశమే. ఇంతకన్నా విమ్మితమయిన సన్నివేశం ఆధునిక కాలంలో ఒకటి జరిగింది. గురజాడ అప్పారావు గారు "కన్యాశుల్కం' నాటకాన్ని ఆధునికంగా రాపారు. ఆ నాటకం - 'ఘనతవహీ ంచిన మహారాజా మీర్దా ్రీ ఆనంద గజపతిరాజ్‌ మహారాజా పాహెబ్‌ మెహర్చాన్‌ ముస్పృక్‌ కదర్హాన్‌కరం ఫర్మాయీ మొఖలెసాన్‌, బాద్దాయె - కళింగ్‌, మనె సుల్తాన్‌ విజయసగరం బహుర్‌ బి.సి.ఐ.ఇ. గారికి అంకితం చేయబడింది. కన్యా పల్కం మొదటే సారి 1892 ఆగస్టు 13వ (ప్రదర్శన జరిగినప్పుడు - రాజా వా౭ (యేరణ వళ్ల కావచ్చు - ముడుంబై వరాహ నరసేంహ స్వామివారు నాటక్రానిక్తి వాంద్‌ (ప్రస్తావనలు సంస్కృతంలో. రాసారు 1. తెలుగు నాటకానిక్తి నాటక " రచయిత కాక మరొకరు నాందీ (ప్రస్తావనలు రాయటం అదీ సంస్కృతంలో రాయటం విచిత నన్నివేశమేమరి. ఇదిట్లా ఉంచి; ఇంతకు ఉత్తర హరివంః_ వారిహరనాధుడికి ఆంకితం; మరెవరితోటీ అవతారిక రాయించకుండానే ఆ దేవుడు ఆ కావ్యాన్ని అంకితం పుచ్చుకొన్నాడు. నిజానికి దేవుడికి అవతారిక ఎందుకు? దేవుడి కక్కర లేకపోయినా కావ్యానికి కావాలి గదా 1 కాగా ఉత్తర హరివంశానికి అవతారిక లేకపోవటమన్నది (ప్రస్తుతాంశం. ఈ లేక పోవటానికి విమర్శకులు కారణారినము భావించక / ఊహించక పోలేదు. తెలుగు కావ్యాలకు అవతారిక ఉండటం నంప్రదోయ పరిపాటి కాబట్ట సోమన తన కావ్యానికి అవతారిక రచించే

నాచనసోమనాథుని నవినత 61 ఉంటాడు. కాని అది మన కీనాటికీ లభించటం లేదు. అందువల్ల అవతారిక లేదని కాందరి తాత్పర్యం. అవతారిక లేకుండా కావ్యం రచించటం ఆనాటికి నవీనతా సో రకం. నవీన గుణ సనాధుడయిన సోమన అసలుకు అవతారికే రాయలేదు. అందువల్ల అవతారిక లేదని మరికొందరి అభిప్రాయర *. సోమన అవతారికను అసలే రాయలేదనటానికి మరింత పటిష్టంగా కారణాలను గమనించ ఊహించ వచ్చు. సోమనాధుడు తన కావ్యాన్ని భారత పరాంశంగా - భారతానికే సంబంధించిన చివరి భాగంగా భావించాడు. భారతానికి హరివంశం పరాంశమనేది (ప్రసిద్ధమయిన విషయమే. కాగా తిక్కన గారి భారత రచనకు తన రచన ఒక అనున్యూతిగానే అనుకొన్నాడు. తాను గూడ హరిహరనాధుడికే అంకితం. ఇచ్చాడు. అందుకని అవతారిక రాయ లేదు. తిక్కనగారు రాజరాజు నరేంద్రుడికి బదులు హారిహరనాధుడివి తన కృతి భర్తగా ఎన్నుకొన్నారు కాబట్టీ - క [ఏ తిపతిత్వంమారటం వల్ల తిక్కన గారు విరాట పర్వాదిలో అవతారిక రచించారు. ఎఆన గారు నన్నయ గారి మాదిరెగానే రాజరాజనరేం్యదుడినే కృతిపతిగా భావించారు. కాబట్టే తన అరణ్య పర్వశేషబాగ రచనకు ప్రత్యేకంగా అవతారిక రాయ లేదు. తన భాగాన్ని గూడా “నన్నయ రచనకా' భావించారు. అయితే, తిక్కన రచనకా అని అవకున్నా, సోమన తిక్కన రచనకు తన రచన అనున్యూతి గానే భావించాడు. కాబట్టి అవతారిక రచించ లేదు. ఎజ్జన గారు ఆశ్వాసాంత గద్యలు గూడా నన్నయ గారివిగానే రాస్కి తన విషయం (ప్రత్యేకంగా ఒక సీస వ ద్యంలో చెప్పుకొన్నారు. సోమన తనను గూర్చి చెప్పుకో లేదు గాని, గద్యలు మాత్రం తన “పేరనే రాసుకొన్నాడు. ఎజ్జన గారి హరివంశానికి కృతిపతి మారటం వల్లి ఆయన (ప్రత్యేకంగా దానికి అవతారిక రాసోరు. కాగా ఈ మూడు రకాలయిన ఊహలలో మొదటిది చాలా సాఫీ ఆయిన (ప్రమాదం లేని ఊహ. రెండో దానిలో పరిపొటిని సోమన విచ్చిన్న పరచి కొత్తదనం (పదర్శించాడనటం. మన ఉత్సాహం. మూడవ దానిలో ఆలోచన్మ యుక్తియుక్తమయిన విధానం కన్పిస్తుంది. కాగా ఏది ఏమయిన్నా సోమన ఉత్తర హరిపంశానికి అవతారిక లేక పోపటం మాతం యధార్హం. ఇంతకూ ఈ అవతారికా విషయంలో ఇంత ఆలోచన ఎందుకు ? ఎందుకంపె, ఆ అవతారికే ఉండి ఉండేట్టయితే, అందులో ఆయన కావ్య దృక్పథాన్ని

62 పూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు వ్యక్తీకరించే అంశాలు స్పష్టంగా ఉండి ఉండేవన్న ఆశ / ఊహ. అది అట్టా ఉంచి; అవతారిక లేకున్నా గూడా, ఆశ్వాపాంత గద్యల్లో సోమన (ప్రకటించుకొన్న బిరుదాలు ఆయన కావ్య దృక్పథానికి మ్యాత (ప్రాయంగా ఉన్నాయని గుర్తించ వచ్చు. గద్యల్లో ఆయన [పకటించుకొన్న బిరుదాలు మొత్తం అయిదు. వాటిలో "సకల భాషా భూషణి అన్నది ఆయన బహు భాషా పాండిత్యాన్ని, “సంపూర్త కీర్తి అన్నది ఆయన (ప్రశస్తి సన్మగతను సూచిస్తున్నాయి. వాటితో వివాదపడి విచారించ వలసిందేమీ లేదుః, (ప్రస్తుతానికి వాటి అవసరం గూడా లేదు. కాగా మిగిలిన మూడు - “సాహీత్య రసపోషణ, సంవిధాన చక్రవర్తి నవీన గుణ సనాథి అన్నని ఆయన కావ్య దృక్పథాన్ని వ్యక్తీకరించే అంశాలు. వీటిని వివరంగా పరిశీలించుకోవలసి ఉంది. సాహిత్య రస పోవణ

తెలుగు విమర్శ మార్గాన తొలిసారిగా “సాహిత్య' పదాన్ని (ప్రవేశ "పెట్టిన గౌరసం నాచన పోమనాథునిది. పూర్వాలంకారికుల్లోనూ భారతీయ విమర్శ మార్గాన, “సాహిత్య" పదాన్ని మొదటి సారిగా వ్యక్తీకరించిన వాడు కావ్య మీమాంనా కర్త రాజశేఖరుడు కానచ్చునని పరిశోధకుల అభ్యిపాయం *. అన్వీక్టకీ (శయ్య వార్దా. దండనీతులనేవి నాలుగు విద్యలని కౌటిల్యుడు అభ్యిపాయ పడ్డట్టుగా చెప్పి; “సాహిత్య విద్య" అయిదవది అని రాజశేఖరుడు తన అభిప్రాయం (ప్రకటించాడ్రో. ఈ “సాహిత్య” మన్న దాన్ని- యధావత్‌ సహభావంతో శబ్బార్దాల ఉనికి “సాహిత్య విద్య" అని విర్వచించాడు .. “యథావత్‌ సహభావం' అంళే - సహభావ మంకు కలిసి ఉండే లక్షం కాగా ఏ విధంగా ఉంటే సరిగా ఉంటుందో ఆ విధంగా ఉండే సవభావం. ఈ విధమయిన సహభావంతో శబ్బార్దాలు కలసి మెలసి ఉండటమని తాత్పర్యం. రాజశేఖరుడికి కొంచెం తరువాతి వాడుగా భావించబడుతున్న రాజానక కుంతకుడు తన “వ(కోక్తి జీవితంలో 'యథావత్‌ సహభావా'న్ని వ్యాఖ్యానిస్తున న్నట్టు “సాహిత్యా మంటే ఏమిటో ఈ విధంగా వివరించాడు.

శోభా శాలిత కొరకు శబ్దార్దాల యొక్క ఒకావాక అమ్యానాతి రిక్త మనోవారిణి అయిన అవస్ట్రితి (ఉనికు సాహీత్యం. సహితముల యొక్క భావం పాహిత్యం. ఏదో ఒకానొక చేతన చమత్కారం కలిగించటంలో కారణంగా ఈ శబ్బార్దాల

వాచనసొమనాథుని నవీనత 603 యొక్క ఉనికి విచిత్రమయిన విన్యానభంగిమ మాత్రమే. ఈ విన్యాన భంగి ఎట్లాంటిది ? అన్యూనాతిరిక్త మనోవాోరిణీ అయినది. శబ్బ్దార్థాలు రెండింటిలో ఏ. ఒక్క దానికి గూడా మలో దానికన్నా న్యూనత్వం / నికర్ష / తక్కువ దనంగానీ; అతిరిక్తత్వం / ఉత్కర్ష / గొప్పదనం గానీ ఉండదని తాత్పర్యం... కోభ అంటే సౌందర్యం. ఆ సౌందర్యాన్ని బట్టి పొగడదగింది - కోభాళాలి, దాని భావం - కోభాశాలిత్వం. ఆ శోభాశాలిత్వమే వృదయావ్లుద హేతువు. దీని కోసమయి శబ్ద - అర్జాల యొక్క స్పర్ణతా యుక్తమయిన (ఒక దానితో ఒకటి. పోటీ పడే విధంగా) అవస్థ్రితి - పరస్పర సామ్య మభగమయిన (ఒక దానితో ఒకబి నమంగా ఉండటం వల్ల కలిగే అందమయివు ఉనికి / ఉండటం సాహిత్యం *-

(అన్యూనాతికిక్త మనోవోరిణి = ఒకటే తక్కూవ మరొకటి ఎకు్తూవ అనే అనమానత్వం

లేకుండా ఒక దానితో ఒకటి పోటీ పడుతున్నట్టు ఉండటం ద్వారా మనోవారమయినదని

లా త్పర్యం). కుంతకుని తరువాతి వాడయిన భోజుడు కూడా - “కావ్యం

శబ్దాల్దాల సాహిత్యంగా చెప్పబడుతున్నది అన్నాడు ౫. ఈ 'సాహిత్య' పదం

నివృన్నం కావటానికి మౌలిక మయిన (ప్రేరణ కలిగించినవాడుభారతీయ కాన్య

వివేచనకు ఆద్యుడన దగిన భామహుడు. ఆయన “సహీతములయిన శబ్బార్దాలు

కొ వ్య'మన్నాడు క సహితములయిన శబ్దార్థాలంకే, శబ్దార్థాలు కలిసీ ఉండటం.

నిజానికి శబ్దార్ధాలు కలిసీ కాకుండా విడిగా ఉంటాయా ? ఉండవు. ఆట్టాంబప్పుడు

భామహుడా విధంగా చెప్పటంలోని బాచిత్యమేమిటి ? కలిసి ఉండే. వాటినే మళ్లీ

(ప్రత్యేకంగా “కలిసి ఉండే" అని చెప్తున్నాడంటే, కలిసి ఉండటంలోవి (ప్రత్యేకతను

నూచిన్తున్నాడన్న మాట. ఈ నూచన నందుకొని రాజశేఖరుడు

*“యధావత ఎహభావిమన్నాడు. కుంతకుడంతగా. వ్యాఖ్యానించాడు. కాగా భామహుడు “సహితో మనటం లోని విశేషాన్ని బట్టే అనంతర కాలాన సాహి త్యపదం రూపొందింది. ఆ విధమయిన వివరణలు, విశేషాలు వ్యక్తమయినవి. కాగా 'హితంతో కూడినది సహితం, దాని భావం సాహిత్యం అంటూ చెప్పబడే అర్ధం “ప్వారప్యం' సూత్రమే శాస్త్రీయం కాదు. హితం కలిగించే ప్రతి దాన్నీ కావ్య పరమయిన “సాహిత్యం' అనరు. అందుకే భోజుడు కొవ్యం శబ్బార్దాల సాహీత్యంగా చెప్పబడుతున్నదన్నాడు. కాగా ఈ “పాహిత్య న్వరూవ స్వభావాలను విపులంగా చర్చించిన

64 వపూర్వకవుల కావ్యదృకృథాలు డాక్టర్‌ వి. రాఘవన్‌ -సాహిత్యమంటే శబ్దార్దాల యొక్క ఉత్తమమయిన సంబంధమవి! విష్కార్షించారు *. ఈ ఉత్తమ మయిన సంబంధమే / యధావత్సహభావమే అన్యూనాతిరిక్తత్వ మనోహారిణి అయిన విధానమే కావ్యాన్ని “కావ్యర'గొ నిలబెడుతున్నది. ఈ కారణంగా కావ్య - సాహిత్య పదాలు పర్యాయ పదాలయినయి. మరొక విధంగా చూస్తే కావ్యమన్నది కవి వెపు నుంచి (కవి కర్మ కావ్యం) రూపాందింది; “సాహి త్య" మన్నది కావ్యం వైపు నుంచి (సహితములయిన శబ్దార్దాలు కావ్యం) రూపొందింది. కాగా, “సాహి త్య స్వరూప స్వభావాల అవగాహన సమగంగొ' కల సోమనాధుడు “సాహిత్య రసపోషణ” మనటం ద్వారా ఉద్దేశించిన విషయం ఏమిటన్నది (ప్రస్తుతం విచారించవలసిన అంశం. అనేక మంది విమర్శకులు సాహిత్యానికి సంబంధించిన ఈ విషయాన్ని పట్టించుకోకుండా, సాహిత్య పదాన్ని కావ్య పర్యాయ పదంగా మాతమే భావించి సాహిత్య రస పోషణమంకే కావ్యంలో రసాన్ని పోషించట మన్నధోరణిలో సాగిపోయారు. ఉత్తర హరివంశాన్ని విశేషంగా పరిశీలించిన డాక్టర్‌ యశోదా 'రెడ్డి గారు “సాహి త్య రస పోషణ'మన్న దాన్ని కావ్య విర్వచనంగా భావించారు - కావ్యమనగా శబ్దార్ధ యుగళమనియు, నా శబ్చార్వములు రెండు తుల్య (ప్రాధాన్యముతో విచిత్రముగా ౬ బొస 6 రసవంతములయి యుండులయ్యి ననియు (సోమవాథుడు) కావ్య నిర్వచనము గావించునట్టుగా “సాహిత్య రన పాణి అను పదమును ప్రయోగించినాడు. అని ఆమె తాత్పర్యం ఓ మరి అంతకు పూర్వం విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారు “సాహిత్య రస పోషణి మన దాన్ని సాహిత్య పోషణము, రసపోషణము ఆని 3ండూ 'రెండంశాలుగా గుర్తించారు. సాహిత్య రస పోషణమనగా సాహిత్యము యొక్కయు, రసము యొక్కయు పోషణము గదా ! సాహిత్యమనగా నిది । సహితముల యొక్క భావము సాహిత్యము. హీతమనగా తత్కాలమం దనిష్టమై అనంతర కాలమం దిమ్టాపత్తి హేతువు అనగా పారలౌకిక విషయము. అందుచేత, పార లౌకీక విషయమనగా వేద వేదాంగములయందలి మహార్ధ్హములు. తత్రతిపాదకమయినది సాహిత్యము అఆట్టయినచో నాచన సోమన్నకు - సాహిత్య (రస) పోషణ యన్న బిరుదు మహార్ధవంతము అంటారాయన. సాహిత్య పోషణ విషయ మిట్టా కాగా -

వాచనసోమనాథుని నవీనతో 465 కధా దృష్టితో (వ్రాయు కావ్యమున వస్తుగత శిల్చ్బమధికము. టీనియంద్రు గూడ రసాధానము లేకున్నచో కావ్యమునకు శోభ లేదు... రన సృష్టి చేయుటలో పలు మార్గములున్న వి. నాయికా నాయకులు ; అనుభావ, సంచారి, సాత్తికములు వీని యొక్క పరివువ స్వరూపము (ప్రసంచించి రసాధానము చేయుట నులభము... కాని, రసము ఒక్క సంచారి భావము చేతనే వ్యంజితము కావచ్చును... ఇది చాలకష్టమయినది. సంచారి. సామర్యము చేత విభావాదులన్నియు. పొడగట్టీ రస స్పూర్తి కలుగవలయును వసే కాగా, సోమనాధుడీ పద్దతి మీద రనపోషణం కావించాడని నత్యనారాయణగారి వివరణ “సాహి త్యా'నికీ సత్యనారాయణ గారి వివరణ ఆలంకారిక స్ధాయిని చొటీ - ఊర్త్యముణంగా ప్రనరించింది. రన విషయం గూడ శ్షీష్ట మార్గాన సాగింది. తిక్కనగారు “కావ్య రపి మన్నారు. దాన్నే సోమనాధుడు “సాహిత్య రసమ న్నాడన్న అభి(ప్రాయంగూడ విమర్శకులలో ఉన్నది. నిజానికి భారతీయ శ్రాహిత్య విమర్శ సంప్రదాయాన్ని గమనిస్తే కావ్య రసమన్మి రూపక రసమవ్మీ మరొక రనమనీ, ఇంకొక రసమనీ కావ్య భేదంతో రన భేదాన్ని భావించిన తీరు కన్పించదు. తొలి నాళ్లలో భరతుడు “నాట్య శాస్త్రంలో ప్రతిపాదించిన “రసలి దృశ్య కావ్యాలకు మాత్రమే సంబంధించిందని భావింపబడినట్లు భామహాదుల్ని బటే అనిపిస్తుంది. కాని, ఆనంద వర్దనాదులు రసం "కేవలం దృశ్య విషయం మోత్రమే కాదనీ, అది (శ్రవ్య కావ్య విషయం గూడా అని తమ వినుత వివేచన ద్వారా నిరూపించారు. కొగొః కొవ్య రసం, రూపక రసం వంటి మాటలు ఆ నాడెక్కడా కన్చించవు- నిజానికి తిక్కన గారు కావ్యం ద్వారా అనుభవానికి వచ్చే రసమన్న తాత్ప ర్యంతో కావ్య పదాన్ని కావ్య సామాన్య వాచకంగా ప్రయోగించారను కోవటం సమంజసం. ఆయన “కావ్య రస (ప్రస్తావన తీరు రసాసుళవాన్ని (ప్రస్తావించేదిగా ఉంది. కావి సోమనాధుడు విమర్శ మార్గంలో ఈ అంశాలను (ప్రస్తావిస్తున్నాడు. “షావణ్‌ - కవి చేయవలసిన పని అనటం ఇందుకు ఉపబలకం, నిజానికి సోమనాధుడు “రస పోషణి అంటే సరిపోయేది. “రసి మనేది కొవ్య / సాహిత్య విషయం మా(త్రమే. ఇతర్యత ఈ విధమయిన “రసి ప్రసక్తి ఉండదు. కొగొా కావ్యంలో ఏయే అంశాలు ఏ విధంగా ఉండాలో ఆ విధంగా ఉన్నప్పుడే “రసం” స్ఫురిస్తుంది; అనుభవంలోకి వస్తుంది. అది రసవత్కావ్య

66 వూర్వకవుల కావ్యదృక్పభాలు మవుతుంటి. అందువల్ల, రసపోషణ మనంగావే, రసం సోషింపబడటానికి అవసరమయిన అణాలు, అవసరమయిన విధంగా కావ్యంలో ఉండటబమనే అంశం ఎట్లాగూ తెలుస్తూనే ఉంటుంది. శబ్దార్ద యుగళం రసవంతమయి ఉండటానికి ఆ రెండూ తుల్య (ప్రాధాన్యంతో “విచితముగా బొప (' ఉండటాన్ని కారణంగా చెప్పనవసరం లేదు. ఆది ఎట్లాగూ ఉండనే ఉంటుంది. కాన్ని రస పోషణకు అది మాత్రమే సరిపోదు. విభావానుభావాదుల విర్వహణ రస పోషబాకు (ప్రధానాంశం. “విచిత్రముగా బస 4" ఉండే శబ్బార్చాలు ఈ నిర్వహణకు ఉసకారకమవుతాయి. కాబట్టీ ఈ పొనగుదలను మామే చెప్పి, దాన్నే రప హేతువుగా చెప్పటంలో సామంజన్యం అంతగా కన్పించదు. ఈ విధంగా గమవిస్తే, పాహిత్య - రస పదాలను విడీ విడిగా “పోషణ పదానికి అన్వయించటంలో పామంజస్యమూూ పార్టక్యమూ ఉన్నాయవిపిస్తుంది. సాహి త్యపోనణం, రస పోషణం అని విడి విడిగా భావించటం వల్ల (ప్రయోజనం అధికం. సావాత్య మన్నది; సత్యవారాయణగారన్నట్లు, హీ తపదంపై, దాని విశేషార్ధంవై: ఆధారపడి పారలౌక్షిక విషయమను కొన్నా గూడా; అది లౌకికం కాకుండానే పారలౌక్షికమయ్యే అవకాశం లేదు. లోకం లేకుండా పరలోకం లేదు. 'పరలోక్ర = మన్న, పదబంధమే ఈ అలయాన్ని సూచిస్తున్నది. నిజావికిక్కడ పారలాశ్ష్య శబ్చార్దాలకు సంబంధించింది కాదు; ఆ శబ్బార్దాలు ప్రతి వాదించే / వాటి ద్వారా వ్యక్తమయ్యే విషయానికి సంబంధించింది. కాగా ఆలంకారికులు భావించింది శబ్దార్థాల యొక్క సరయిన అవస్టితి. ఆ విచారణ అంతా సోమనాధుని ఆలో వా వెధానావికీ విరుద్దమేమీ కాదు. ఆయన ఈ విషయం భావించి ఉండన చ్చు, ఉండక్ష పోవచ్చు. కాన్కి భావించ లేదనుకోవటం కన్నా భావించాడని అన్సుక్రావ ముందుకు సాగ విచారించటం (ప్రయోజనవంతం. కావ్యం రస (వధానం. ఇడి భారతీయ కొవ్య విమర్శ సంప్రదాయంలో

సోమవాధ్వుడీ కెంతో పూర్వమే సునిశితమయిన విషయం. కావి ఇక్కడ ఒకవిషయం గమవించ వలసి ఉంది. కావ్యం రస ప్రధానం కాబట్టీ - “రసాత్మకమయిన వాక్యం కావ్య" మంటూ విశ్వనాధుడు సాహిత్యదర్పణంలో కావ్య నిర్వచనం చేసాడు.

కాని దీన్ని జగన్నాధ సండితరాయలు అంగీకరించ. లేదు... రపాత్మకమయిన వాక్యం మా(త్రమ్మే కావ్యమనేట్టయితే, మహాకవి సంప్రదాయం “ఆకులీభావం'

వొచనసోమనాథుని నవీనత 67 పాందుతుందంటాడు పండీతరాయలు. ఎందుకంటే, '“జల(వ్రవావా వేగు పతనోత్సతన (భమణాదులను, కపి, బాలాది విలాసితాలనూ' - ఇట్లా ఇంకా ఎన్నింటినో మహాకవులు ఎందరెందరో విరివిగా వర్హించారు. మరి వీట్‌లో “రపాత్మ కత్వం' ఉండదు. ఏదో విధంగా ఇట్లాంటి పందర్చాలోనూ రస ప్పర్శను సాధించ వచ్చు ననేట్టయిత్తే ఆవు కదుల్తున్నదొ లేడి పరుగెత్తున్నది వంటి వాక్యాల్లో గూడా సాధించ వచ్చు నన్నాడు. అందువళ్లి, విశ్వనాధుని కావ్య నిర్వచనం సరిగా లేదని “రమణీయార్ల (ప్రతిపొదక శబ్దం కొవ్య'మని తన కావ్య నిర్వచనాన్ని పండితరాయళలు (పస్తుతీకరించాడున, ఇక్కడ వ్రన్తుతం గమనించవలసిన అంశం రన (ప్రాధాన్వం గానీ రస (ప్రవక్తేగానీ లేని కావ్యాలు గూడా ఉండవచ్చునని. జగన్నాధ్య విశ్యనాధుల కన్న సోమనాధుడు" ్‌ డు ఈ విషయంలో సోమనాధుని ఆలోచన జగన్నాధుని ఆలోచనకు పూకహినంగా కన్పిన్తుంది. రన ప్రసక్తి లేని చోట ఆవ్లాదం దేని వల్ల కలుగుతుందనేది అయన విచారించాడు “సాహిత్యం' - రోజకేఖరు కుంతకుల మార్గాన న్పష్టనుయిన (నాహొ త్యం వల్లనని విర్ణయించుకొనాడు. కావ్యాలు అనేక విధాలు. న. కావ్యాల్లో వూదిరెగానే (శ్రవ్య కావ్యాల్లోనూ పవిధ్యం అధికమే. దృశ్య కొవ్యా గా చెనిద్యం ఒక త ఉంటం, (శ్రవ్య కావ్యాల్లో వధ్యం ఇంకో రతిలో ఉంటుంది. కావ్యాల్లో ఒకే ఇతివృత్తం / కథ 21 వి కొన్ని? (ప్రధాన కధ, దానితో బాటు ఉప కథలు / ఉపాఖ్యానాలూ కొన్నిటిలో గల అన్నీ ఉప కధలే కలవి కొన్ని ఉండవచ్చు; అంపే, పేటిలో ప్రధాన ఉంటారు (ప్రత్యేకంగా ఉండదు; భోజరాజీయం పంటివి ఉదాహరించు కోవచ్చు. వ యకాశ్రయాలు, బహనాయకాశ్రయాలు ... ఇట్లా అనేక విధంగా కాన్యాలున్నాయి. విట్‌ అన్నింటేలోనూ ఏదో “కథ * అంటూ ఉంటుంది. అది అసలు లేని బుతు సంహారం వంటి కావ్యాలు, శతకాదులు చాలా ఉన్నాయి. వీటిలో, వాటిలోనూ వర్థనలూ, చిత్రణలూ, భాప / ఆత్మభావ ('ప్రకటనలూ.... ఎన్నో ఉంటాయి. ఇన్చింటొ “రసౌత్మకతో అంటే కుదురదు. ఇక్కడ “రసం కాదు; (సాహిత్యం ఆకర్షకమయింది. కొగా, ఒకే కావ్యంలోమా ఆద్యంతం 'రసాత్మకత్వం' ఉండటానికి వీలు లేదు. కాబిట్టి? కవి కొన్య రచవా విధానంలో ఆయా సందర్భాలూ, సన్నివేశాలనూ అనుసరించి సాహిత్య / రస పోషణ / నిర్వహణ చేయవలసి ఉంటుంది; చేస్తాడు. ఇట్లా కాక పోతే, కావ్యంలో అనేక భాగాలు పేలవంగా

68. వపూర్వకవుల కావ్యదృక్క సృథాలు తయారయ్యే ప్రమాదం ఉంది. ఇదిట్లా ఉండగా, సాహిత్య పోషణ కావ్యంలో రపపోషణకు ఆటంకం గాప్సీ విరుగుడుగానీ కాదు. కవి బౌచిత్యవంతంగా (ప్రవర్తించినప్పుడ పాహీత్య పోషణ రస పోషణకు ఉపస్కారకం / సహకారిగా ఉంటుంది. కాగా ఈన (ప్రసక్తి / (ప్రాధాన్యం లేని చోట్ల స్వయం ('ప్రధానమయిి, రస (ప్రాధాన్య వందరా. న్లో దానికీ అఆంగంగ్యా దోహదకరంగామా కావ్యాల్లో పాహి త్య పోషణ సాగుతుంది. సందు పల్ల దాదాపు ప్రతి కావ్యంలోనూ సాహిత్య - రస పోషణ వాటి ఆనుకూల్యాన్నీ, అవసరాన్నీ, కొచిత్యాన్నీ బట్టే విర్వహించబడుతుంది. కాబట్టి కావ్యం సాహిత్య రస పోషణ వంతమయినపష్పుడు అది కావ్యంగా విలువగలదని సోమనాధుని న్నిర్ణయం. సంవిధాన స రూపం

సంవిధాన చ।కర్తి - ఇది రెండవ ఆంశం :

సాహిత్య రస పోషణ తరువాత వచ్చిన ఈ ఆంశం కథకు సంబంధించింది కపటం సహజమే ననవచ్చు. నన్నయగారు కథా కలితమయిన అర్హం ప్రసన్నం కావారిన్నారు. కావి, ఈ కదార్రం (ప్రసన్నం కావటమెట్లా ? (ప్రసన్నం కావటానికి అనువరించవలసిన విధానొన్ని నన్నయగారు ఆయా కవుల (ప్రతిభకు వదెలికే పారుతప్పు,, ఫలానా అని చెప్ప లేదు. తిక్కన గారు ... కథార్హంబు మ్య పూర్వాసరమై +“ యలతి యలతి తునియల ఈ హల సంధించిన విధంబు ననురగ వలయున్‌ (ఉ.రా. 2-26) అన్నారు. ఇక్కడి 'పూర్వాపరఘటనమ్షు కావాల సంధించుట' అన్నవి కథా వస్తు నిర్వవాణను గూర్చి విచారించే నల్వ్పా నాధునిక్తి లేదా సోమనాధుడు అలోచించేందుకు వ్యక్తా వ్యక్త (పేరణ కలిగించి ఉంటాయి. ఆ ఆలోచనలో “సంవిధానం” సాక్షాత్కరించి ఉంటుంది. “సాహిత్య” పదం వలనే నంవిధాన పదాన్ని గూడా తొలిగా తెలుగులో ఆవిష్కరించిన గౌరవం సోమనాధ్యునిదే. అయిణే -

ఇంతకు; “సంవిధానిమంకే ఏమిటి ? సంవిధాన మంటే కథలోని ఒక ఘట్టుమని వేంకటావధాని గారు అభిప్రాయ పడ్డారు. సోమనాధుని సంవిధాన చక్రవర్తిత్వానికి ఆయన వీవరణ మిది- ఏ కథ యయినమ విభజించి చూచినచో అందు కొన్ని సంవిధానములు, లేక నన్ని వేశములు కన్చించును. ఆ సన్ని వేశముల నుచిత రీతిని 6 గలిపి

వాచవసోమనాథుని నవీనతో 69 కథ నడిపీంచుటలోనే కర్త యొక్క వేర్చు వ్యక్తమగును... వాచన సోమన ప్రతి కధలోను గొన్ని సన్ని వేశములను గల్పించి తన సంవిధాన సంఘటన సామక్ర్యమును (బకటీంచియున్నాడు న్‌ కథను విభజించటంలో ఏర్పడేవి కథా ఘట్టాలు. వాటీని 'సవిధానములు" అనటం కాదు గాని, ఘట్టాలనటంలోనే సామంజన్యం ఉంది. సంవిధాన, సంఘటనాలు భినా ఎక్రకొలు గూడా కావు. అందు వల్ల ఘట్టుముల నసంవిధానమనటమో, ఘట్టుముల సంఘటనమో అనటం ఉద్దిష్టార్దానికి అనుకూలంగా ఉంటుంది. ఇదిట్లా ఉండగా- సంవిధాన చక్రవర్తి యనగా నొక సంవిధానమున్నపుడు తానచట చక్రవర్తి వలె బ్రాయును... అవగా లోకోత్తరముగ వ్రాయుదుననియే గదా అతని యభిప్రాయము... ఊర్వశీ నరకాసురుల యొక్క యీ ఘట్టము నిజముగా గొప్పు నంవిధావము. అన్నాళు విశ్వనాధ సత్యనారాయణ గారు *ే. ఇక్కడ “సంవిధాన మంకు కథా ఘట్టమని భావించినమ్టే అన్చిన్తుంది. సంవిధానం సంఘటనం, సన్నివేశం, ఘట్టం వంటి ప దాలను, వాటి అర్హ తాత్పర్యాలను అవగతపరచు కోవటం ఈ పందర్భంలో అవసరం. _

“సంవిధానిమంటే. "కథా యోజని మన్నాడు కుంతకుడు. అంతేకాదు; అది “ప్రబంధ (కావ్యా) నికి ప్రాణం వంటిదని విష్కర్షించాడు *. కళాయోజన మంటే వివిధాంాలతో, వివిధ ఘట్టాలతో కథను కూర్చటమని అర్ధం. ఈ కూర్చటంలో కవికి కధా నిర్మాణ, నిర్వవణల్లో గల నేర్చు (ప్రాధాన్యం వహిస్తుంది. న కధ అయినా ఏదో ఒక అర్జ్రాన్ని, అంశాన్ని వ్యక్తీకరించటానికే ఉద్దేశింబడుతుంది. నన్నయ గారు కధా కలితార్హమన్నదీ, తిక్కన గారు కధార్రమన్నదీ దీన్నే. మరి; ఆ అర్ధం ప్రసన్నం కావటానికి అనువుగా _అనేకాంశాలను - పద (ప్రయోగం నుంచి వివిధ కధా ఘట్టాల వరకు అన్నింటినీ - (నం) యోజించవలసి ఉంటుంది. ఈ సంయోజనమే సంవిధానం. భవభూతి మహాకవి రచించిన “ఉత్తర రామ చరితో లో మూడవ అంకంచివర “అహో; సంవిధానకమి'అని 'తమస'అంటుంది. ఇక్కడ వ్యాఖ్యాత వీర రాఘవాచార్యులు “అహో సంవిధానకమితి; సంవిధానకం కధా సన్నివేశ” అని వ్యాఖ్యానించాడు. సన్నివేశం (= సం నివేశం) అంపే సరిగా నివేశింపజేయటం. కథాంశాలను సరిగా ఉద్దిష్ట[ప్రయోజనాను కూలంగా

70 పూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు: కూర్చటం నన్ని వేశం. ఉత్తర రామ చరి్యతోలో వివిధాంశాలు - కథాంశాలు,

• ఎంత చక్కగా సన్ని వేశ పరచ బడ్డాయంటేు -

ఏకో రసః కరుణ ఏవ నిమిత్త భేదాట్‌

భిన్నః పృదక్‌ పృథగి వాశ్రయతే వివర్తాన్‌

ఆవర్త బుద్బుద తరంగ మయాన్‌ వికారాన్‌

అంభేయథా సలిలమేవహి తత్సమస్తమ్‌ అన్న మహార్దాన్ని నిరూపించేందుకు అనువయిన విధంగా కూర్చబడ్డాయి. కొగ్గొ కథలో వివిధ ఘట్టాలను, ఘట్టాలలో వివిధాంశాలను ఉద్దేశించి అర్జాన్ని (ప్రసన్నం చేసే విధంగా ఉచితంగా సమ కూర్చటం సంవిధాన (కిం; కధా సన్ని వేశం. కాగా? " సంవిధాన - సన్నివేశ ' తాత్పర్యాలు సమానమే. సోమనాధునికి చాలా కాలం తరువాతో పింగళి సూరన తన “కళాపూర్తోదయి (ప్రబంధం - అత్య పూర్వ కథా" సంవిధాన వైచ్చితీ మహనీయంబు" (1-16) అన్నాడు. తాను విర్య్వహించిన కథా సంవిధాన. వెచితి అపూర్వం. ఆ కావ్యం ఆ ఆరాన్ని విరూపిస్తూనే ఉంది. కాగా కథ ద్వారా ఉద్దిష్టార - ప్రయోజనాల (పసన్నతకు వీలుగా వివిధాంశాలు, వాటి ఆవశ్యకత వాటే (క్రమం, అందులోనూ వాటె (ప్రాధాన్య

• అవ్రాధాన్య పరిధులు మొదలయిన వన్నింటినీ సరిగా ఆలొచించి కూర్చి వమ్మగీకరణ ద ఎష్టిలో నిర్వహి చటం - “సంవిధానం*. ఈ సంవిధానాన్సి న్నే సోమనాధ, డు కథా కఠితార్ర (ప్రసన్నతా దృష్టితో (ప్రతిపాదించాడు. నన్నయగారి తరువాత తిక్కవ గారి (ప్రేరణతో నన్నయగారి తొత్పర్యానికీ పాడిగింపుగా ఈ “సంవిధానొలో్వు చేసినవాడు సోమనాధుడే. కేవలం ఆలోచించటమే కాకుండా కావ్య. విమర్శ మౌగర్గంలో (ప్రవేశ పెట్టింది కూడా ఆయనే. ఆ తరువాత దీన్నందుకొన్నది పీంగళి సూరన,

సంవిధాన చక్ర వర్తి కావ్యం

సంవిధానమనేది ఒకే కథకు సంబంధించిన వివిధాంశాల సంయోజనం మ్యాాలమే కొక వివిధ కథలను సంయోజించటం కూడ “కథా యోజనమే -_ సంవిధానమే అవుతుంది. కావ్యంలో ఒకే కథ విషయంగా సంవిధానం ఉన్నప్లే వివిధ కథల సంవిధానం కూడా ఉండ వచ్చు. ఒకే కధ గల కావ్యానికి సంబంధించిన సంవిధానం కన్న భిన్న కథలుగల కావ్యంలోని సంవిధానం మరింత శీష్రమయింది.

వాచనసోనునాథుని నవీనలో క! ఇక్కడి సంవిధానం ఒకొక్క కథకు నంబంధించి ఎట్లాగూ ఉండేదే? కాని వివిధ కథల సంవిధానం గూడ కావ్య పరమార్దానికి అనుగుణంగా నిర్వహించ బడవలసి ఉంటుంది. భిన్న భిన్న కథలు ఒకే కావ్యంలో ఉన్నప్పుడు, వాటిలో ఒక్కొక్క కథలోని సంవిధానం; ఇట్లాంటి సంవిధానం గల వివిధ కథల సంవిధానం _ ఈ మొత్తం ఏకోమ్మఖంగా సమన్వయించి సముచితంగా నిర్వహించటం నులభమ మీకాదు. ఇట్టాంటి కావ్యాల్లో నంవిధానం రెండు అంచెలలో సాగుతూనే పరన్పరం జనువేసుకు పోయి ఒకటి గానే నహృదయులకు అనుభవానికి వస్తుంది. ఈ విధమయిన నంవిధానం విచితమయిన (ప్రతిభకు సూచకం. ఈవై చితిని సూచించటానికే పింగళి నూరన “కథా సంవిధాన వైచితి' అన్నాడు. సోమనాధుడు లన ఉల్తర హారినంశంలో వివిధ కథల నంవిధానాన్ని లక్ష్య (వ్రాయంగా (దర్శించాడు. అయితే, ఈ సంవిధానం తీరు ఆయా కవులను బట్టి భేదిన్తూ ఉంటుందనటావికి కళా పొర్తోదయం ఒక ఉదాహరణ.

కథల విషయంలో మరొక అంశం గూడా గుర్తించ వలసి ఉన్నది. ఒక కధ ఉన్నది. ఆ కథ కల్పితం. దాని లోని ఆకర్షణ ప్రధానంగా కల్పనా లక్షణం నల్లి కలుగుతుంది. అట్లా కాక; ఒక కథ కల్పితం కాదు; అంతకు ముందే ఉన్నది మళ్లీ చెప్పబడుతున్నది. అంటే, పునరుక్తమువుతున్న దన్న మూట. మరిః ఇట్లాంటి దానిలోని ఆకర్షణ లక్టూమేమిటి ? ఎట్లాంటిది ? దీనికి కుంతకుడు. చెప్పిన సమాధానమిది =

కందలిత కామనీయకమయిన ఒకే కథను నిర్వహించునట్టి కవి కుంజరులచే నిబంధింప బడుచున్న అనేక ప్రబంధాలు ఏ విధంగానూ పరస్పరం సంవదించని ఒకానొక సవృాదయ హృదయాహ్లాదకమయిన వక్రిమను సంపాదిస్తున్నవి. రామాభ్యుదయ, ఉదాత్త రాఘవ, వీరచరిత, బాల రామాయణ, కృత్యారావణ, నూయా పుష్ప కాది ప్రబంధాలు ఇట్టాంటిని ॥6 రామాభ్యుదయాది (తెలుగులో '“రామాభ్యుదయం' కాదిది) కావ్యాలన్నింటి లోసూ ఉన్నది ఒకే కథ; అది రామకథ. ఈ 1వివిధ కవుల కావ్యాలన్నింటిలోనూ కథ ఒకటీ అయినా గూడా ఏ కావ్యాని కా కావ్యం ఒక దానితో మరొకటి ఏ విధంగానూ సంవదించని (పోలిక లేని) వ్యక్రిమను సాధిస్తూ సహృదయ హృదయాల కాహ్లోదం కలిగిస్తున్నది. (ప్రస్తుతానికి వక్రిమ/వ(క్రత.. అంటే సౌందర్యం అని

72 పూర కవుల కావ్యద సిక్‌ (థాలు మాతం అనుకొంటే చాలు. నిజానికి వ(క్రత ఒక గొప్ప సాహిత్య సిద్దాంతం) మర్కి ఈ వక్రిమ ఎట్లా సాధింపబడుతున్నది ? విజానిక్కి సంవిధానంలోని వైచిత్రి వలన సాధింపబడుతున్నది. కుంతకుడు “ప్రబంధ వకతి లోని వివిధ రీతులను వివరిస్తూ ఈ ప్రస్తుత విషయం చెప్పాడు. కాగా కుంతకుడు వి్హేషించ లేదు గౌన్సి ఆయన నిరూపించిన ఆరు విధాల “వక్రతి లలో ప్రకరణ - (ప్రబంధ వక్రతలకు సడుమ “సంవిధాన వక్రత అంటూ ఒక విధం (ప్రత్యేకంగా (ప్రతిపాదిస్తే బాగుండేదనిపిస్తుంది. సరి. ఆయన (ప్రణాళిక ఆయసది. ప్రకరణ - ప్రబంధవ(క్రతలలో ఈ సంవిధాన విషయం అంతర్భవించిందనుకోవచ్చు గాని సంవిధానం వర్లి కలిగే పక్రిపు విశిష్టుయిందిగా గుర్తించ వచ్చు. సోమనాధుడు ఈ సంవిధాన (ప్రాధాన్యం గుర్తించాడు. దాదాపుగా ఏక కాలంలో హరివంశ రచన సాగుతున్నది. తాను (సోమవ) ఒక వైపు. ఎల్జన ఒక వైపు పోమనాధుడు సంవిధాన వెచితి ద్వారా విశేషముయిన వ[క్రిమను సాధించాడు. సాధించాడు కాబస్టేఏ కావ్యానికయినా నావసరమయిన సంవిధానాన్ని (ప్రత్యేకాంశంగా కావ్య విమర్శ మార్గానికి తెచ్చాడు.

సోమనాధుడింతటితో ఆగకుండా మరో అడుగు ముందుకు సాగ్గాడ్రు, “ంవిధా'నాన్ని (పతిపాదించటమే కాక్క ఆ సంవిధానం యొక్క ప్రత్యేక లక్ష్షాన్ని సూచించటానికి (ప్రయత్నించాడు గూడా. 'సంవిధాని పదానికి “చక్రవర్తిని జోడించబం ఈ (ప్రయత్నాన్ని వ్యక్తీకరిస్తున్నది. “సంవిధాన చ(కవర్తి ఆనే ఆయనకు బిరుదుగా ఉండటం వల్ల , సంవిధాన విషయంలో ఆయన చక్రవర్తి

• సార్వభౌముని నంటివాడు అని చెప్పటంలో 'హాయి'ఉండనే ఉన్నది. నత్యనారాయణగారన్నది గూడా బిరుదు దృష్టితోనే. అదట్లా ఉంచి; చక్రవర్తి సార్వభౌమ అనే రెండు పదాలున్నయి. ఈ రెండింటికి అర్ధం ఒకకే ననవచు గ భూ చక్రం, లేదా భూమండలమందంతటా తన ఆజ్ఞారూపంగా తాను పర్తించువాడు

“చక్రవర్తి కాగా? సర్వభూము (దేశా) లందు ఎవరి ఆజ్ఞ నిరాటంకంగ్నా ఎదురులేకుండా సాగుతుందో వాడు “సార్వభౌముడు. సోమనాధుని ఈ 'దిరుదుిలో చ(కవర్తి పదానికీ బదులు సొర్వభౌమ పదం చేరిస్తే ఏమవుతుంది ? “'సంపూర్హ కీర్తి అనే మరొక బిరుదంతో అంత్యప్రాస తప్పుతుంది. అంతేనా ? దానికి ప్రయోజనం అంల్య (పాస కుదురటమే అయితే అంతగా పట్టించుకోనక్కర లేదు. ఆసలు

ఇంతకూ ఈ (ప్రశ్నా ఈ సమాధానమేమిటి ? సోమనాధుడు "కావాలని చక్రవర్తి

నాచనసోమనాథుని నవీనత ట్‌ పదం ఎన్నుకొంళే, దాన్ని కాదనటానవికి గావి; ఎంత నమానార్హకమయిన్నా మరింత గొప్పదనం కలిగించే అర్హంగలదను కొన్నా గూడా మరాక పదాన్ని మరొకరెషరో చేర్చటం గానీ ఎట్లా కుదురుతుంది ? అందులో సామంజన్యమేమిటి ? అట్లా అయితే, దేన్నయివా, ఎక్కుడయిన్నా ఎవరయినా మార్చవచ్చు. అప్పుడది ఆయవది కాదు; మార్చిన / చేర్చిన వారిదవుతుంది. కాబట్టి మార్చగూడదు. అవును. అది మార్చటానికి వీల్లేని పదం. అయితే; అది ఎందుకు పరివృత్యనవమో _ మార్పును సహించటో, ఆ పదాన్నే ఎందుకు ఎన్నుకో వలసివచ్చి ఉంటుందో, దాని వల్ల కలిగే విశేషమేమిటో - ఇట్లూ మాత్రం విచారించ వచ్చు. సోమనాధుడు పాహిత్య సంవిధాన పదాలను [పయోగించివ విధానాన్ని బట్టే ఆయనకు కుంతకుని ఆలోచనా విధానంతో గాఢమయిన పరిచయం, దాని మీద ఆదరమూ ఉన్నట్టూ స్పష్టమే. కాగా ఈ వరినేషంలో గమవిస్తే చక్రవర్తి" పదాన్ని ఎన్నుక్‌ నటం లోని జాగ్రత్త స్పష్టపడుతుంది.. కావ్య విషయంలో కుంళేకుని దంతా “వ(క(తా)” (వస్రోక్తి సిద్దాంతం. కావ్య సౌందర్యానికి 'క్రతొ మొత మూలమనీ; మహా కవి (ప్రబంధాలన్నింటా “వ్యకతో ఉన్నదనీ ఆయన నిరూపి ంచాడు. ఈ వ్మకత అనేక విధాలుగా కావ్యంలో వ్యక్తమవుతుంది. ఈ పరక త ఆరు విధాలుగా ఉంబుందనీ, ఒక్కొక విధంలోనేమరికొన్ని రీతులున్నాయనీ వ(క్రలౌ వెవిధ్యాన్ని అక్షరం మొదలుకొని మహి కావ్య నిర్మాణం దాకా ఆయన వపంచించొడు. రసాలంకార ధ్వన్యాదులను అని ంటేనీ నమాసరించుకొన్న వక్రత ముక్క కావ్య విశ్వరోపొన్ని ఆయన దర్శించాడు. అయన “దర్శనం మీద బద్దాదరుడయిన సోమనాధుడు మౌలికమయిన ఆ “వక తను చశ్ర పదంతో ఇక్కడ సూచిస్తున్నాడు. వకతకు ఒక సందర్భంలో కుంతకుడు. బాలేందు వ్ర త్వంతో పోలిక చెప్పాడు. కుంతకుని ఈ బాలేందు వ(శ్రత్వాన్నే అచ్చంగా స్వీకరించి, అనంతర కాలంలో శ్రీనాధుడు 'హరచూడా హరిణాంక వక్రతో అన్నాడు. బాలేందు. సామ్యం కన్నా శ్రీనాధుడు చెప్పింది విశిష్ట మనిపిస్తుంది. శివుని తలమీది చంద్రకళ పదహారవది. చంద్రుడి మిగిలిన పదొహేను కళలకు వృద్ధి క్షయాలుంటాయి కొని, పదహారవ దానికి అట్లాంటే మార్పులు ఉండవు. కాప్యంలోసి వ(క్రత శివుని తలమీద నెలవంకవంటిది. ఇప్పటికిదిట్లా ఉంచి; సోమనాధుడు పంవిధాన విషయంలో బాలేందు వ్యకత్వాన్ని కాక చక్ర వకత్వాన్ని భావించాడు.

74 పూర్వకవుల కావ్యదృక్సథాలు' వక్రత యొక్క ఒకానొక విధమయిన సమ(గ్రత్వం, సంపూర్ణత్వం “చ్యకత్వం'లో వ్యక్తమవుతుంది. కాగా 'సంవిధాస చకమంకే చక్రం వంటి సంవిధానం - సమగ వ(కతా మహితపుయిన సంవిధానమని తాత్పర్యం.

“చక్ర పదం సంవిధాన పద్దతుల్లోని ఒక (ప్రత్యక పద్దతిని సూచిస్తున్నది. సంవిధానం "రెండు విధాలుగా ఉంటుంది. ఒకటి: బుజు పద్దతి; రెండుః చక పద్దతి. “సంవిధాన చక్రిమన్నది ఈ చక్ర పద్దతిని ఉద్దేశస్తున్నది. సన్యూలంగొ ఈ పద్దతుల స్వరూపమిది :

కథ ఎక్కడో ఒకచోట మొదలయితుంది. ఆ కధ మొదలయిన అంశం ఆరంభ బిందువు; అట్లాగే కథ ముగుస్తుంది; ఆ ముగిసిన అంశం సమాపన బిందువు. ఈ రెండూ వేరు వేరంశాలు; వేరు వేరు బిందువులు - ఆరంభా- సమాపన బిందువులు. ఈ రెండింటి మధ్య కథ సాగుతుంది. ఈ సాగు

దల: సామాన్యంగా బుజు రేఖా పద్ధతిలో ఉంటుంది కాబట్టి ఈ విధమయిన సంవిథానాన్ని “బుజు సంవిధాసమన' వచ్చు. ఉదాహరణకు “వసు చరిత్రాసాగిన విధానం చూద్దాము * వసు రాజు ఉన్నాడు. రాజ్యపాలన షాగుతున్నది. ఒక సారి వనవాలకుల అభ్యర్థన (ప్రకారం ఉద్యానవనాలకు వచ్చాడు. కోలాహల గిర్‌ పై గరికను చూచాడు. ఆమే అతన్ని చూసింది. ఇద్దరూ “విరహం పాంద్రార్రు. ఇంద్రుడు రాయబారం చేసాడు. గిరికా వను రాజుల పెండ్లి అయింది. కశ పూర్తయింది. ఇక్కడ “కథ " లో ఏ మలువులూ లేవు; ఆటంకాలూ లేవు అవరోధాలూ లేవు; ఆలోచనలూ మొదలయిన వేవీ లేవు, కమ్మెచ్చు తీసినటుగా తీగె తీసినట్టుగా సాఫీగా సాగింది. ఇది బుజు పద్ధతి సంవిధానం. ఇట్ట కాక్క కథ ఎన్నో మలుపులు తిరుగుతూ ఆటంకాలూ అవరోధాలూ ఎదుర్కొంటూ ఇబ్బంది పడుతూ అధిగమిస్తూ, (ప్రయత్నిస్తూ సాగే సంవిధానం చక్ర సంవిధానం. కొద్దిలో ఉదాహరణకు అభిజ్ఞాన శాకుంతల కథ చూడవచ్చు. బు ష్యా శ్రమం దగ్గర కథ ఆరంభమవుతుంది. దువ్యంతుడు లేడిని కొబ్టుటానికి చేసిన (ప్రయత్నం ఎెళొనసుని వల్ల పాగక పోవటం దగ్గరినుంచి ఆటంకాలు, అవరోధాలు ఆరంభం. శకుంతల క్షత్రియ కన్య కాదనే అనుమానం, దాని తొలగు బాట్టు. శకుంతలా దువ్యంతుల గాంధర్వ వివాహ యత్నం, షరతులు, కణ్యుడంగీకరించడేమో అనే భయం; దుష్యంతుడు శకుంతలను వదిలి వెళ్లటం; ఆ తరువాత దుర్వాసుని .

నాచననోమనాథుని నవినత 75 శాపం : అది శకుంతలకు తెలియకుండటం; శాపం పని చేయక పోవటానికి అవసరమై న ఉంగరం పోవటం; రాజు శకుంతలను నిరాకరించటం, ఆమెను వార్డ్‌ రవాదులూ వదులటం : మేనక తన కూతురు శకుంతలను మారీచాశమావిజీ చేర్చటం * ఉంగరం రాజుకు లభించటం; రాజా న్వర్తానికి వై్లి తిరిగి వన్తూ తోవలో మారీచ్యాశమం వద్ద ఆగటం భరత దర్శనం శకుంతలా దువ్యంతుల సమాగమం... ఇట్లా ఎన్నో ఆటంకాలు అవరోధాలు, మలుపులు ఉద్వేగ - అనుద్వేగాలు --- ఇన్నింటే వనున్వయంగా నెంవిధానం సాగింది. బుష్యాశ్రమంతో ఆరంభమయిన కథ బుూమష్యా(శ్రమం తోనే పూర్తవుతుంది. అంఘమే ఆరంభ- నమాషన బిందువులు శెండుగా అవ్విస్తున్నా గూడా దాదాపుగా ఒకు అవిపిస్తవి “ఎకో మన్నది ఇక్కడ వ్పష్టంగా కన్పిస్తుంది. బుజూ నంనిధానం కంచే, సంవ న విధానం శ్లీష్రమయింది.. కథకు “కథా'త్వాన్ని నమ్యగంగా సంపాదిస్తుంది. తాన విషయంలో కవి శక్తికి చ్యక పద్ధతి ఒక పరీక్ష వంటిది. నరిగా దీన్ని సం వాస్తే అమితంగా నవ్చుదయ హవృదయాహ్లాదక మవుతుంది. బుజునంవిధానంలో ని పడక లక్షణం కథా నంవిధాన పరంగా కన్నా భిన్నంగ్కా ఇతరేత రాంాలకు ఆహ్హా క సండవ చ్చు... కాగాః సోమనాధుడు చక్ర సంవిధానాన్ని కావ్యానికి నంబం సాందర్య సంవాదనం చేస్తుందని గుర్తించి (ప్రతిపాదించాడు. ఇట్లా మరింలోగో ఈకంతో వర్తించేది కావ్యం. కాగా ఆ కావ్యం “సంవిధాన చక్రవర్తి. సంవిధాన కేరి వదం సమష్టిగా సంవిధాన విషయంలో సోమనాధుని సంపూర్ణ ఇకాడ నూ కావ్య పరంగా సంవిధాన స్వరూపాన్ని / విధానాన్ని ఉద్దేశిస్తున్నది. కీర్తిని వీకే వంటి పదాలు ఇందుకు సమర్ధం కావు. అందుకనే సోమనాధుడు అ పదాన్ని ఎన్నుకొన్నాడు. సణ పరిగణనం, సోమనాధుడు (వ్రతివొదించిన మూడవ - చివరి అంశం“ హానవీన గుణ సనాధిత్వం. రాళ్లపల్లి అనంత కృష్ణ. శర్మగారన్నట్లుగా ఇది “ఆతని వ్యక్తికి గాక్ష రచించిన కావ్యమునకే సంబంధించినదని చెప్పవలయును. అతడు తన నిత్యజీససమందు

76 వూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు ఎట్టి యెబ్టీ క్రొత్త గుణము లలవరించుకొనెనో మన మెయిం/ము. అయితే? 'కేవలంగా ఆయన కావ్యానికే గాకు కావ్య సామాన్యంగా వర్తించేట్టుగా పాగిన విచారణలో నిష్పన్నమయిన (ప్రతివాదనగా దీన్ని గుర్తించ వలసి ఉంటుంది. ఇంతకు ముందరి "రెండూ అట్టాంటివే. కాగా ఈ (ప్రతి పాదనలోని ఆయన 'నవీనిత గమనించదగింది. కావ్యానికి సంబంధించి 'గుణ' (ప్రతిపాదన భారతీయ కావ్య విమర్శ మార్గంలో భరతువి నాటేమంచే మొదలయింది. తన 'నాట్యళాప్తం'లో ఓజః (ప్రసాద మాధుర్య సనులా, సుకుషూరతా, అర్ధ వ్యక్తీ ఉదారత్వ, కాంతి, సమాధి, శ్లేష లనే కావ్యగుణాలను పదింటిని ఆయన (ప్రతిపాదించాడు. "కావ్యానికి శోభ కలిగించేవి గుణాలు అవి వామనుడు తన “కావ్యాలంకార సూతం లో నిర్వచించాడు. దండి చెప్పేనట్ల అలంకారాలు గూడా కావ్య శోభా కరాలే ” అయినా గుణాలు అపరిహార్యాలు

• ఆంటే, పదిలేయటానికీ వీల్లేని కావ్య ధర్మాలవీ; వీటి దృష్ట్యా అలంకారాలు ఆ(ప్రధానాలని వామనుని తాత్పర్యం *. “అంగి అయిన అర్జాన్ని అవలంబించేవి గుణాలు' అని ఆనందవర్రనుని అభిప్రాయం ౨ అంక కావ్యంలో “అంగి అయిన అర్ధం (ప్రధానమయిన విషయం / అంశలి రసం! కాబట్టి గుణాలు రసాన్ని ఆ్మశ్రయించుకాని ఉంటొయని తాత్పర్యం. ఈ అన్నింటచే పర్యవసానంగొ' కావ్యానికి కోభన్తూ రసానికి ఉద్దీప్తినీ కలిగిస్తూ ఉపమా - రూపకాద్యలంకారాలకు భిన్నమయిన కావ్య ధర్మం “గుణిమని న్ఫూలంగా చెప్పుకో వచ్చు. అయితే, ఈ కావ్య 'గుణా'లెన్ని *? ఈ గుణాల సంఖ్య కచ్చితంగా “ఇంతే అని విర్దారణ అయినట్టు కన్పించదు. ఉప మాద్యలంకారాలంతగా కాకున్నా, గుణ "సంఖ గ విషయంలో “పెంపు - కుదింపులు కన్పిస్తూనే ఉన్నవి. భరతుడు చెప్పేన పది గుణాలు మొత్తానికి మొత్తంగా భామహనికి 'అంగీకార్యం కాలేదు. ఆయవ మూడు గుణాలను మామే అంగీకరించాడు. కాని, దండి పదింటినీ అంగీకరించాడు. "ఆ పదింటినీ శబ్దార్ణ భేదంతో వామనుడు ఇరవయి గుణాలుగా (ప్రదర్శించాడు. ఆయన దృమ్ట్యై ఆ పది శబ్ద గుణాలూ అవుతాయి, మళ్లీ ఆ పదే అర్హ గుణాలుగొ కూడా (ప్రవర్తిస్తాయి. ఈ విధంగా - శబ్ద గుణాలుగా పది + అర్హగుణాలుగొ పది = మొత్తం ఇరవయి గుణాలు, ఈయన కన్నా గుణ పంఖ్యాభిమానవి భోజుడుం ఆయన ఇర్జై నాలుగు గుణాలను గుర్తించాడు. వాటిని బాహ్య - ఆభ్యంతర (ఇద్ద = అర్హ) భేదంతో సలభయి ఎనిమిదిగా (ప్రదర్శించాడు. అంతటితో ఆగకః

నాచనసోమనాథుని నవిసత ౯7 క మకన్ని సందర్భాళ్ళా కొన్ని కొన్ని (కావ్య) దోషాలు “గుకా' త్వం పొందుతాయనీ, గుస వాటిని “వె శేషికా" లనే పేర గుర్తించ వలసి ఉంటుందనీ (వతి వాదించి న ంఖ్యను మరింత పెంచాడు *. ఈ ధోరణిని ఐట్టే చూస్వే గుణ 0ఖ్య నియచమనిగానీ, నిశ్చితమనిగావీ చెప్పటానికి వీలు కన్పించదు. కొని? భామహుడు గుర్తించిన ఓజన్సు, (ప్రసాదం, మాధుర్యం, ఆనే గుణ్యతయం ఆనంద వర్తనాదుల ద్వారా అందరికీ ఆమోద యోగ్యంగా నిలిచింది. గుణొలకు సంబంధించి భోజుని ఆరాటానికి అంతగా వ్యాప్తి రాలేదు. కాగా ఈ స్థితిలో ఇన్నిన్ని గుణాలు 'ప్రసిద్దమయి. ఉండగా నోమనాధుని 'నప్‌న గుణ సనాధత్వం పరిశీలించ వలసి ఉందె. గుతాల నవీనత్వం రాళ్లపల్లి అనంత కృష్ణశర్మగారు సామనాధుని ఈ ప్రతిపాదన లోని“గుణ'పదాన్ని పట్టించుకో లేదు. కవిత్వంలో (ప్రధానంగా ఉండే తత్వాలు - భావం, వన్తువు అనీ? వీటిని వ్యక్తీకరించేది రచన అనీ; కాగా ఈ మూడు భావ - వస్తు _ రచనా కళలని న్యవహరించబడుతాయని ఆయన (ప్రతిపాదించారు. తొలుతటే కవుల కావ్యాల్లో భావం (ప్రధానం; క్రమంగా తరువాతి కవుల కావ్యాల్లో వస్తువుకు ఆ తరువాత రచనకూ (ప్రాధాన్యం వచ్చింది. నోమనాధుని నాటికి రచనా కళా నిర్వవహణం నవీనం. దాన్ని సోమనాధుడు గొప్పగా సాధించాడు. అందు వర్రి వీన గుణ సనాధ " అని చెప్పుకొన్నాడు = ఇది శర్మగారి అభ్మివాయం క్‌. తమ ఈ అభ్మిపాయాన్ని ఆయన అనేకోదాహరణాలతో వివరించారు. కవిత్వ విషయంలో భావ - వస్తు - రచనా కళా (ప్రతిపాదన, నిజానికి శర్మ గారి నిశిత విచారణలో నిష్పన్నమయిన మౌలికాంశం కావచ్చు కావి, 'వ్రస్తుతానికి అది అంతగా ఉపకరించేట్లు కన్పించదు. ఆయన వివరణ దృష్ట్యా చూసినా గూడా భావ - వస్తు - రచనఅనేవి కళలే తప్ప “నుణాలు కావు. రచనా కళను ఒక “నవీన గుణంగా సోమనాధుడను కొన్నాడని శర్మగారి అభ్మివాయం. విజానికి, “చని గుణపంత మవుతుంది కాని. రచనే 'గుణం' కావటానికి అవకాశం కన్పించదు. అదట్లా ఉంచి; సాహి త్య రస పోషణ, సంవిధాన చక్ర విషయాలను ప్రతిపాదించిన సోమనాధుడు. భావ - వస్తు (ప్రాధాన్యం లేవి కేవల రచనా కళను “నవీసంగా

78 పూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు భాఏించి, అదౌక్ష గొప్ప బిరుదంగా చెప్పుకొన్నాడనటంలోనూ సామంజస్యం లేదు. సోమనాధుని విషయంలో “నవీన గుణి మన న్న దాన్ని సామాన్య వ్యవహార ధోరణిలోనే = అంటే, ఒక 'మంచి లక్షణంగా - భావించి వ్యవహరించారే తప్ప అదొక “కావ్య గుణి విషయంగా, విశేషాంశంగా గుర్తించక పోవటం చేత ఆయన వళ్లి పోమనాధునికి జరుగవలసిన న్యాయం జరుగలేదనిపించటంలో అసామంజన్యం ఏమీ లేదు. ఒక వేళ సోమనాధుడు రచనా కళ గూర్చి చెప్పి ఉండక తప్పదనుకుం పే "సాహిత్య" పదం దగ్గర దాన్ని గూర్చి విచారిస్తే కొంతైనా ఫలితం ఉండే దేమో! మరాకటిః శర్మగారి వివేచన (ప్రకారం రచనా కళలో భావకళకు దాదాపుగా (ప్రసక్తే ఉండదు. కొంత కొంత వస్తుకళకు (ప్రవేశం ఉండవచ్చు. మరి, భావకళకు (ప్రాధాన్యం లేని చోట రపానికి అవకాశమే లేదు. మరి “రస పోషణి అవి పోమవాధు డెందుకన్నట్టు ? దాన్ని పట్టించుకోకపోతే, ఈ “నవీన గుణ" విషయం గూడా పట్టించుకో సక్కర లేదు. అస్ప్రుడాయన చెప్పుకొన్న వాటిని గూర్చిన విచారణకే అవకాశం ఉండదు. కాని, విచారిస్తున్నాం గదా ! అందుకని సోమనాధుడు (ప్రతిపాదించిన దాన్ని ఆ ప్రతిపాదించిన తీరులోనే గమనించటం బుజు మార్గం. అప్పుడు “గుణి మన్నదాన్ని నిర్లక్ష్యం చేసేందుకు వీలు లేదు. అయితే; భరతాదులు (ప్రతి పోదించిన గుణాలకన్నా “నవీన గుణాలు అనటం కేవలం ఉజ్జాయింపు మాటే అవుతుంది. వాటికన్న భిన్నంగా - (పత్యేక పద్దతిలో “నవీన మయిన గుణాలు విర్దారితమయినప్పుడే సోమనాధుని (ప్రతిపాదనకు ఒక (పామాణికళకలిగే అవకాశం ఉంటుంది. అదట్లా ఉంచి; కొంత జ్యూగత్తగా వైనా పరిీలిస్తేః సోమనాధుడు నవీన గుణాలనే గాక ఆ గుణాలతో ఏర్పడే “రీతోవి, దాని నవీనత్వాన్ని గూడా ఉద్దేశించినట్లు కన్నిస్తుంది. ఎట్లా అంటే - రీతులు సణాత్మక మయినవనేది (ప్రసిద్ధం. రీతి సంప్రదాయానికి ఆచార్యు డయిన వామనుడు - “విశిష్టుయిన పదరచన రీతి అన్నీ ఆ విశిష్టత గుణాత్మ కత్వమనీ నిర్ణయించాడు. వామనుని “రీతి కి మార్గ దర్శకుడు దండి. *“గరాం మార్గము'లనేక మంటూ వాటిలో “పస్ఫుటాంతరములు' (స్పష్టమయిన తేడా కలవి) వైదర్భి, గౌడి అనే రెండు “నూర్లా' లను ఆయన స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. గత్యర్థకమయిన “రీజ్‌"ధాతువు నుంచి “రీతి పదం నిష్పన్నమయిందన్మి “మార్గమే

వాచనసోమనాథుని నపివత 79 రీతిగా వ్యవహరింప బడుతున్నదని భోజుడు వివరించాడు. దండి చెప్పిన రెండు రీతులకు (మార్గాలకు) *పాంచాలిొ పేర మరొకటి చేర్చి రీతులు మూడు అని వామనుడు నిర్ణయించాడు. వైదర్భీ రీతిలో శ్లేషమప్రపాదాది గుణాలు పదికి వద్‌ ఉంటాయని దండి - వామనుల అభ్మిపాయం. అయిత్తే ఈ గుణాల “విపర్యయ'మే (వ్యతారేక లక్షణమే) “గౌడి” మాళ్లమని దండి అభిప్రాయం. (సమత అవే గుణానికి వినసర్యయం “విషముతొ-ఈ విధంగా అన్ని గుణాలకూ “విపర్యయం' గమనించవచ్చు.) కాని, వామమడు ఈ అభ్మిపాయాన్ని అంగీకరించ కేదు.. గుణ విపర్యయం దోవమువుతుంది.. రీతి గుణాలలోనే ఏర్పుడుతుంది కప్ప చోమాలతో కాదు. ఆరదు వల్ల, “ఓజుస్పు, కాంతి” ఆనే రెండు గుణాలలో గాడి రూపొందుళంందన్మీ మాధుర్వ = సౌకువూర్య" గుణాలు 'చెండింటితో పొంచాలి' కూపాందుళుందవి ఆయన న్నిర్లేయించాడు: అయితే ఈ శెండేస్‌ గుణాలతో ఏర్పడే “రండు రీతులను చప్పేన వామనుడు ణః పదింటిలో ఇంకా మిగిలి ఉన్న ఆరు గుణాలతో ఏ రీతులు ఏర్పడుతాయో చెప్పలేదు. గుణాలు మగిలినందు వలి వాటీ కోసం రీతులు తప్పక ఏర్పడాలనేది తప్పని సరి కాక పోవచ్చు గాని చెప్పటానికి పిలుందని మ్మాతం గుర్తుంచుకోవలసిన అంశం. ఆనంద వరుని తరువాత రీతుల విషయంలో గుణాలను గూర్చిన ఆలోచనలో కాంత ఇధిల్య ం వచ్చిందన వచ్చు. ఆనంద వర్హనుడు గుణాలు మూడేననీ, అవి రనధర్మాలవీ “అన్నాడూ. కాగా గుణాలకు బదులు సమాసాల కూర్పు రంగం మీదికి వచ్చింది. సమౌసు అసమాన, దీర సమాసాల (ప్రాతిపదిక మీద రీతులమ గూర్చి విచారించటం మొదలయింది జ్ఞ ఆయితే, ఆంత మ్యాతాన రతి విషయంలో గుణ (ప్రసక్తి పూరిగ పోలేదు. శతి గుణోపేతనున్న (ప్రపిద్రి దాదాపుగా ఉండనే ఉన్నది. కాగా గుణ రహితమయినది రితి కాదు. రీతికి గుణాలు ప్రాణాలు. (గుణాన్ని (ప్రాణం అవి వ్యవహరించటం పాహిత్య శాస్త్ర సంప్రదాయంలో ఉంది.) గుణాల ద్వూరొ రతి ఏర్పడుతున్నస్షే, రితి ద్వారా గుణాలు వ్యక్త మువుతాయని గూడా చెప్పవచ్చు. ఎట్లా చెప్పేనా శీతి - గుణ సంబంధం ఉండనే ఉంటుంది. కాగా, రీతిని గుణోపేత సనటంలో అసామంజస్యమేమీ లేదు. పోమవాధుడు శీతి నుణోపేతమని భావించే తీరుకు చెందిన వాడు. అందు పల్ల “గుణ సనాధి అనటం ద్వారా శీతిని సూచిస్తున్నాడు. దండి “ఉదారి' మన్న సణాన్ని గూర్చి

80 పూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు చెప్పుత్తూ ఉదార గుణం వల్ల “కావ్య పద్దతి (కావ్య మార్గం = మార్గం = రీతి) “పవాథ"మవుతుందన్నాడు. అంకే కృతార్హమవుతుందని తాత్పర్యం. ఇక్కడి “సవాధి పదం సోమనాధుడికి [పేరణ కలిగించిందనటం బాగనిపించక పోవచ్చు గొవ్కి “గుణ సవాధీ అనటం ద్వారా సోమనాధుడు రీతివి ఉద్దేశించాడనబంలో అభ్యంతరం ఉండనక్కర లేదు. అయితే రీతిని “గుణ సనాధం'గా గుర్తించటం “నవీనోముమీ కాదు. కాని సోమనాధుడు “నవీన గుణ సనాధి అన్నాడు. అంటే, గుణాలూ నవీవాలే వాటితో ఏర్పడే రీతీ నవీనమే అని ఆయన తాత్పర్యం. అయితే, ఆ నవీన గుణాలేమిటి ? ఆ నవీన రీతులేమిటి ?

సాధారణంగా వెదర్భి గౌడ్‌ మొదలయిన రీతుల పేర్లను గమనిస్తే అవన్నీ ఆయా దేశాలను బట్టీ వచ్చిన పేర్లని గుర్తించటానికి పెద్ద ఇబ్బంది పడవలసిందేమీ లేదు. “విదర్భాది దేశాల్లో కన్చించటబం వల్ల వైదర్బీత్యాదులుగా రీతులు పేర్కొన ఐడ్తుతున్నివని వామనుడీ విషయం స్పష్టంగానే చెప్పాడు గూడా పో. వామనుని తరువాత రీతుల సంఖ్యను పెంచిన ర్ముదటుడు, భోజుడు కూడా “లాట్సి ఆవంతికో... ఇత్యాదిగా దేశాలను బస్టే రీతులను పేర్కొన్నారు. కాని ఈ పద్దతి సరయింది కాదు. కుంతకుడు ఈ విధంగా పేర్డు పెష్టే పద్దతిని తీవ్రంగా నిరాకరించాడు. రీతులను న్మిర్ణయించటంలో, వాటికి పేర్టు పెట్టటంలో దేశభేదాలనే ఆశ్రయించేట్టయిత్తే “దేశాలు అనంతాలు కావటం వల్ల రీతులు గూడా అనంతాలు కావలసి ఉంటుందితో, ఒక వ్యపస్థ్ర అంబూ ఉండదు. అంతే కాదు ఒక దేశంలోని కవులందరూ, లేదా అధిక శాతం కవులు ఒకే విధమయిన రీతిని మాత్రమే అభిమానించి ఉపయోగిస్తారనటంలోనూ సామంజస్యం ఉండదు. అందువల్ల విదర్భ, గౌడు పాంచాల, లాట... మొదలయిన దేశాలను బట్టే రీతులను న్యర్ణయించటంలోనూ, వాటీకే "పేర్లు సెట్టటంలోనూ సామంజస్యం లేకపోవటం మ్మాతమే కాదు; ప్రయోజనం గూడా లేదు. అదల్లా ఉంచ్చి దేశాల పేర్లను బట్టి రీతులను వ్యవహరించిన లాక్టణికులలో వాటి లక్షణాలను చెప్పటంలో తడబాట్ట్లు కూడా కన్ప్నిస్తున్నయి. భోజుడు “అవంతికా' రీతికి చెప్పిన లక్షణాన్ని విశ్వనాధుడు “లాటీ” రీతిక్తి చెప్పాడు; భోజుడు లాటీ రీతికి చెప్పిన లక్షణం వేరే ఉన్నది. ఆరంభించిన రీతిని చివరి దాకా విర్వహించక పోవటం వల్లి అది ఇండ రీతి అవుతుందనీ, దాన్ని 'మాగధి'అనీ భోజుడు భావించాడు చీ. ఇట్టాంటి “మాగధి' కావటంలో సామంజస్యమేమిటి?

వాచనసోమనాథుని నవీనత తి] వైెదర్చ్భీ రీతితో మొదలయి ఒక రచన గౌడీ రీతితో పూర్తయిందనుకొందార. అప్పుడది 'వెదర్భ గౌడి కానలసి ఉంటుంది తప్ప “మాగధి" కాదు. ఖండ రీతులన్నీ మాగధీ రీతు లనేట్టుయితే, మగధ దేశంలో ఏ ఒక్క 'రీతి్‌ గూడా ఆద్యంతం నిర్వహింప బడదన్కీ రీతుల కదగలుపు మొతము మగధ లక్ష్మణనువి వ్యిర్ణయించ వలసి ఉంటుంది. కాన్సి ఈ వ్మిరయం వాస్తవానికి అనుకూలం

• కాదు. కుంతక మార్గం త గుణ ప్రవ ఎత్తి ఈ విధమయిన వి(ప్రతిపత్తులకు విరుగుడుగా దేశాలకు బదులు కవిస భావాలను భూమికగొ (గ్రహించి రీతులను గుర్తించ వలసి ఉంటుందని కుంలకుడు ఒక నవీన పద్దతిని (ప్రతిపాదించాడు. కవి స్వభావాలను బట్టీ ఆయన (ప్రతిపాదితచిన మార్గాలు మూడు... వామనుని బట్టి కొకు ఆయనకు మార్గ దర్శకుడయిన' దండీని బట్టే కుంలకుడు “మార్గ స్వీకారం చేసాడు. ఆయన చెప్పిన మూడు మార్గాలు , సుకుమౌరం, విచ్శితం, మధ్యమం. ఈ మూడింటిలో మొదటి ఆ0డు న్పష్టంగా భిన్నమ యిన - (వ్రస్పుటాంతరాలయిన = మార్గాలు మూడవది మొదటి శిండు మార్గాల ఛాయలతో రూపొందుతుంది; అంపే -- సుకుమార విచిత్ర మార్గాలకు మధ్యేమార్గంగా ఉంటుంది కాబట్టి అది “మధ్యమం” *. కుంతకువి నిర్ణయం (కారం ఈ మూడు మార్గాలు గూడా “గుణ. సనాధిమయివనే - గుణాలతో ఏర్పడేవే.. అయితే - కుంతకుడు గుర్తించిన గుణాలు అచ్చంగా దండి మొదలయిన వారు పేర్కొన్నవి కావున. పదీ కావు; మూడూ కొవు; ఇరవయ్య్యి కావు; నలభై ఎనిమిదీ కావు, అవి నాలుగు మాత్రమే. ఒకటి * మాధుర్యం; రెండు ప్రసాదం; మూడుః లావణ్యం; నాలుగు అభిబోత్యం. వీటిలో మొదటి నెండు మాత్రమే దండి ప్రభృతులు గుర్తించిన పదింటిలోనిమి కాన్మి ఆ పదింటి లోని మాధుర్య, (ప్రసాద లక్ష్యణాలకూ కుంతకుడు నాటీకీ చెప్పిన లక్ట్షణాలకూ తేడా ఉన్నదికాబట్టి మొత్తంగా కుంతకుడు (ప్రతిపాదించిన గుణాలు నవీనాలు.. అంతే కాదు, మార్గాలన్నింటి లోనూ ఈ నాలుగు గుణాలుంటాయి *. కావి స్వరూపం మారుతుంది, అంప్పీ ఉదాహరణకు నూధుర్య గుణం నుకుమార మార్షంలోనూ విచ్యిత మార్గంలోనూ

82 పూర్వకవుల కావ్యదృకృ్పథాలు ఉంటుంది. కాన్మి సుకుమార మార్గంలోని మాధుర్యం ఒక విధం కాగ్యా విచిత్ర మార్గంలోనిది వేరాక విధంగా ఉంటుంది. మాధుర్యం తీరులోని భేదాన్ని ఇక్కడ కుంతకుడు గుర్తించటం, నిజంగా కొత్త విషయం. ఆయనకు ముందుగాన్మి తరువాత గాని ఎవరు గూడా ఈ పద్ధతిలో ఆలోచించ లేదు. పూర్వ పద్ధతిలో చూస్తే ఒక మార్గంలో ఉండే గుణం మరొక మార్గంలో ఉండే అవకాశం దాదాపుగా లేదు. కాగ్సా మాధుర్యాదులయిన నాలుగు గుణాలూ ఈ విధమయిన భేదంతో స్పష్టనుయిన తేడా గల మార్గాలు రెండింటిలోనూ (ప్రవర్తిస్తాయి. ఈ నాలుగు గుణాలే కాక్క మార్గాలన్నింటికీ మొత్తంగా వర్తించే గుణాలంటూ మరి 'రెండింటిని కుంతకుడు (ప్రతి వాదించాడు. అవి? కౌచిత్యం; సౌభాగ్యం. ఇవి మాధుర్యాదులవలె ప్వభావ భేదం కలవి కావు. అన్నింటికీ ఒకే విధంగా వర్తిస్తాయి. అంకేు, ఒక మార్గంలోని భాచిత్యం ఒక విధంగానూ, మరొక మార్గంలోని కౌచిత్యం మరో విధంగానూ ఉండదు - రెండు మార్షాల్ళోనూ ఒకే తీరుతో ఉంటుంది. ఈ విధంగా మకుమారాది మార్గాలు సవీసమై నవి. ఈ మార్గాల కోసం (ప్రతిపాదించబడిన గుణాలూ నవీనమైనవే. ఈ పద్ధతిలో అనంతర కాలాన వేలే ప్రతిపాదన లేవీ లేకపోవటం వ్‌! వీటి సవీనితకు క్షి కలుగనే లేదు. ఇక్కడ ఒక ప్రశ్నకు అవకాశముంది. దేశాలను బట్టి రీతులను నిర్ణయించేట్టుయితే, దేశాలసంతం కాబట్టే రీతులుగూడా అనంతమయి ఒకానాక అవ్య వస్థ ఏర్పడుతుందన్నాడు గదా కుంతకుడు |! మర్కి ఆయన (ప్రతిపాదన వల్ల గూడా అవ్యవస్థ కలుగుతుంది. ఎట్లా అంటే, కవి స్వభావాలు మాత్రం అనంతం కావా ? దేశాలు 'అనంతాలే కావచ్చు గాన్ని ఏదో విధంగా అవి “ఇన్ని అని లెక్కించటానికి ఎంతో కాంత అవకాశముంది గాన్మి కవి స్వభావాల విషయంలో ఈ నూ(తం అవకాశం గూడా లేదు గదా! మఠ ఇది అవ్యవస్థ కాదా ? అయితే ఈ ఇబ్బందిని కుంతకుడు గమనించక పొలేదు. గమనించి వమాధానం గూడా చెప్పాడు కవి న్వభావాల్లో అనంత వైవిధ్యం ఉండ వచ్చు: కాదు ఉన్నది. కాని ఈ వైవిధ్యాన్ని వింగడించి చూపటానికి అవకాశం లేదు; సాధ్యం కూడా కాదు. అందు ల్లి ఈ మార్గాలు సూలంగా (ప్రతిపాదించాడు * ఎంత వైవిధ్యమున్నా గూడా ఈ మూడింటి సరిధిలోనే తప్ప వాటిని మించి ఉండ బోదని కుంతకువి అబి(పాయం. ఉదాహరణకు * “సుకుమారి మార్గముంది. ఈ సాకుమార్యంలో

వై విధ్యం ఎంతగానో ఉండ వచ్చుగూడా.. కాని ఎంత వెవిధ్యమున్నా, ఎధంతొ 'నుకుమారో విభాగంలోకే వచ్చి చేరుతుంది. ఒక్కొక విధం ఒక్కొక అవాంతరే భేదంగా ఉంటుందే తప్ప 'నుకుమారంి కాకుండా పోదు. ఈ. 'ఆనాంతర్‌ భేదాలను లెక్కించటం అసాధ్యం కానచ్చు గాని వాటిలోవి నుకునూర అక్టణాన్ని మ్యాతం గుర్తించ వచ్చు. అందుకనే ఈ హాళ్లు హాయ్‌ సషాపుష్సు. ఈ విధంగా గమనిస్తే దేశాన్ని బట్టే కాక్క వి టెంంలోవయినా పని న్వఖావాష్తు బట్టి సుకుమారాది మార్గాలను గుర్తించవచ్చు. దీని వల్ల ఆవ్యనస్థ తాలగి షోతుంది. అంగీకార యోగ్యమయిన వ్యవస్థ ఏర్పడుతుంది అని కుంజకుని తాత్పర్యం అనంతర కాలాన కుంలకువి ఈ “మార్ణో విఛానాన్ని.నరిగా అవగాహాన చేసుకొన్న సింగభూపాలుడు కోనుల - కఠిన - మిశ్ర భేదాలతో మూడు రీతులను గుర్తించాడు. ఎత్త కాదు; దండి (ప్రభృతులకూ కుంతకునికీ నమన్వయం సాధి అన్నట్టు వెదర్సీ- గౌడీ రీతులు (ప్రధానమైన వనీ; లాటే, అవంతికాదులు మిగ రతులనీ అన్నాడు.సింగభూపాలుడు గుర్తించిన మిశ్ర రితులలో'ఆ ంధధ్రి అనే రీతి ఒకటి ఉండటం విశేషంగా గమనించ వలపిన అంశం.ఆంధ్రీ రీతిని మిశ్ర రీతి అంటూ కొత్తగొ ప్రతిపాదించటం సింగభూపాలుని పర్యాలోచనలోని విలక్షణత్వంొ సోమనాధుని. నాటికి ప్రసిద్దమైనవి భోజుడు పేర్కొన్న వైదర్భీ, గౌడీ, పాంచాలీ, అవంతికొ, లాటీ(యా) మాగధీ రీతులు మొత్తం అరు. ఇవన్నీ దేశాల (పాతిపదికపయి రూపొందింప బడ్డాయని వాటి పెళ్లే న్పష్ట పరుస్తున్నాయి. ఈ తీరులోని లోపొలను గమనించిన కుంతకుని ఆలోచనా విధానం సోమవాధువి ఆలోచనా విధానం ఒకటే అయింది. అందువల్లనే కుంతకుడు (ప్రతిపాదించిన కతి విధానం. వాట్‌ కోసమయిన గుణాల (ప్రతిపాదన సోమనాధునికి అంగీకార యోగ్యంగా కన్పించింది. రితి - గుణ విషయంలో ఇది నవీన విధానల. ఇందుకనే, సోమనాధుడు “నవీన గుణ సనాధి అని (ప్రతిపాదించాడు. “నవీన గుణములతో సనాధనుయినదొ - అంటే రీతి / మార్గం, రీత్సి మార్గం అన్నవి సామాన్య వ్యవహారానికి చెందిన మాటలవలె అనిపిస్తాయి... విజానికి వీచె ప్రాణం గుణ సనాధత్వమే. కావ్యం మొత్తంగా చూసేస్పుడు సాహిత్య - రన పోషణ; కథా నిర్మాణానికి సంబంధించి చక్రసంవిధానం; రచనా విధానావికి సంబంధించి నవీన గుణ సనాధమయిన

న! వూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు “మార్గోన్ని సోమనాధుడు తన బిరుదాల ద్వారా వ్యక్తీకరించాడు. కాగా -

సోమనాధునిది కుంతకువి ఆలోచనా విధానాన్ని తన ఆలోచనా విధానంతో సమన్వయించుకొని స్వలంత్ర వ్యక్తిత్వాన్ని (ప్రతిభాసింప జేసీన కావ్య దృక్పథం.

అధ్యాయం ః నాలుగు పోతనగారి

జగృప్పైతన (1 భావన

కవి సంప్రదాయావిచి సన వత

సాధారణంగా పూర్వకవులు దాదాపుగా అందరూ తమ కావ్యావతారికలలో తమకు పూర్వులయిన కవులను గౌరవ కృతజ్ఞతా భావాలతో పేర్కొనటం, సంస్మరించటం తెలుగు కావ్య (ప్రపంచంలో ఒక సంప్రదాయంగా వస్తున్నది. తమకు పూర్వం ఎందరెందరో కవులుండ వచ్చు; వారందరినీ పేరు "పేరువ "పేర్కొనటం కుదురక పోవచ్చు; సాధ్యం కాకనూ పోవచ్చు. ఆందువల్ల ఇమ్టులన్తూ లేదా విశిష్టులను పేర్కొని న్మరించటం సామాన్యంగా కన్పిస్తుంది. అయిత్తే "పేర్కోబడని వారంతా అనిమ్హలన్మీ అశిమ్టులనీ తాత్సర్యంకాదు; కాన్మి వారిని గూర్చి స్మరించే వారికి అంతగా పట్టింపులేదనో, అవకాశం లేదనో మ్మాతమే భావించవలసి ఉంటుంది. పూర్వుల వినయం అట్లా ఉండగా, ఆయా కవులకు నమకాలికులు - వర్తమాన కవులు గూడ ఉండవచ్చు గదా! మర్శి వారి మాట $ వాళ్లను న్మరించటం చాలా తక్కువగానే కన్పిస్తుంది. ఇట్లా వర్త మాన కవులను గూడా స్మరించిన వారిలో మారస్క ఎజ్జునలను మొదటి వాళ్లుగా గుర్తించ వచ్చు. వ్యాన - వాల్మీకులను నన్నయ - తిక్కనలను న్మరించి _ అని సకల భువన (ప్రసిద్దులయిన పురాత వాద్యతన కవి వరులం (బ్రశంసేంచి; తత్పిసొద (ప్రవర్ధమాన సరస సాహత్య సౌరభ సంవాసితంబగు మదీయ హృదయంబునం దపూర్వ కావ్య రచనా కుతూహల మధులివంబు...” (మార్క. 1-11) అన్నాడు మారన. ఈనాటి తన రచవా (ప్రవృత్తికి పూర్వులనుండీ, సమకాలీనుల నుండీ లభించిన వారసత్వమూ, (పేరణల మీది గౌరవ భావం మారన మాటల్లో స్పష్ట పడుతున్నది. “తత్‌ (ప్రపాద (ప్రవర్ధ్రమాని అనటం ఈ అంశానికి సూచన. మారన మాదిరిగానే ఎజ్జున గారు కూడా వ్యాప - వాల్మీకి - నన్నయ - తిక్కనలసు స్మరించి - వెండీయు ( దొల్లిట్మి యిప్పటి / సండితుల మహా కవిత్వ పదవీ గరిమా / ఖఇండితుల నతులతేజో / మండితుల ( దంలంతు నిండు మనమున

86 వూర్వకవుల కావ్యదృక్చ్పథాలు_ నెపుడున్‌” (నృసిం. 1-10) అన్నారు. అయితే, పోతనగారు మరొక అడుగు -. ముందుకు" వెళ్లారు. ఆయన వ్యాస - వాల్మీకి - కాళిదాసాదులనూ; నన్నయ = తిక్కనలనూ సంస్కరించి, ఆ తరువాత - “మరియు నితర పూర్వ కవి జన సంభావనంబు గావించి, వర్తమాన కవులకుం (చియంబు పలిక్తి భావి కవుల బహూకరించి నారు. (భాగ. 1-12). నన్నయ తిక్కనల విషయం లోనే కొక్క తదితరులయిన పూర్వకవుల విషయంలోనూ ఆయనకు గౌరవ భావం ఉన్నది. వర్తమాన కవుల విషయంలో ఆదర భావమున్నది. అదట్తా ఉంచి; పూర్వ - వర్తమాన కవులున్నారు కాబట్టి వాళ్లను స్మరించ వచ్చు; 'గౌరవించ వచ్చు; కాని భవిన్యత్కవులను సంభావించటమేమిటే ? వ్రాత ఉనికే ఇంకా లేదు. అసలు ఉంటారో, ఉండరో _ తెలియదు; వాగ్ర స్వరూప

• స్వభావాలు తెలియట మన్నదానికి (ప్రసక్తే లేదు. ఇదాక విచితంగానే కన్పిస్తుంది. ఈ సంభావించటం పోతన గారి వినయ లక్షణాన్ని స్తూవిస్తుందనేది సామ్య మయిన మాట్స నిజానికి ఇక్కడ పోతన గారు కవి / క్ర సంప్రదాయాల అవిశీవ తను భావిస్తున్నారు, అతీత - వర్తమాన - భవిష్యత్కాలాలలో ఈ క్ర లర వాహేని ప్రవహిస్తూనే ఉంటుంది. ఇది విచ్చిన్నమయ్య్యేద్రి కాన్న పూర్వ సంప్రదాయాని తాము (ప్రవహింప జేస్తున్నస్తు భవివ్యత్కవులు సృ (ప్రవహింప జీన జై వళ్ల పూర్వ _ వర్తమాన కవుల వలె వార్తు గూడా సంభావనకు ర్యా అం ఈ విధంగా అతీతాద్యతన భవివ్యత్కవులన్సు సరభావించటం దారా గలు. కావ్య సంప్రదాయాల (తికాలా బాధ్యమయిన అవిచ్చిన్నతా లక్షణాని నే దవ దర్శించారు ఈ దర్శనం పోతన గారికే చెల్లింది. ఇటాంట్‌ వల పోత్రనగారు గలిగి “ఉభయ కావ కరణ దక్షుడియిన మో న న్ష్ష దర్శనం స్ట్‌ తనగార్రు *క్రభయ కావంి ఉద్యమంచ్రార్ష గ్‌ రచనకు కాన గ వన్నవ్పు। క్ష రచించేది “ఉభయ కావ్యం" కొవచ్చుు వ మ రీయత కావచ్చు వ కావ్యమయినొ దావికి “వసుః వొక అవసరం న్‌ కావ్యమూ చత రచనా _ గోడ ఉంటే గదా చిత్రం వేం దాక వన వి కుట్వే నేస్తేవులక్రై గద్సా కావ్య రచన 1 వస్తువే శ్ర కావ్య రన క! " _ అందువళ్లిః

పోతనగారి జగృచ్చేతన్య భానన ౭7 (ప్రతికనీ కావ్య రచనకు ఉద్యమించ్రినవ్పుడు మొట్టమొదట కావ్యానికి అవనరనయిన వస్తువును నిర్ణయించుకోవలసి ఉంటుంది. కవి తన కావ్యానికి 'స్తువు'లోకంలోనుంచి సంపాదిస్తాడు. నంపాదించు కొంటాడంటే, లోకాన్నుంచి అది ఆయనకు లభిస్తుంది. కవి యొక్క బేవన విధానం; జీవన దృక్పథం; ఆలోచనా సరళి; వీటన్నింటికీ మూలముయిన సంస్కారం; ప్యాన్ని గూర్చిన తెలివిడీ; లోకానుభవం; లోకర్తి మొదలయిన అనేకాంశాలను బట్టీ కావ్య వస్తువు కవికీ లోకాన్నుంచి లభించి రూవుగట్టుకొంటుంది. అది కావ్య రూపంగా వ్రవర్తిన్తుంది. కావ్యంలో వస్తు (ప్రసారం రెండు విధాలుగా ఉంటుంది. ఒకటి! కేవలం ఉద్దేశ్యం / భావ మాల్రంగా నర్తిచటం; రెండు ఆ ఉద్దేశ్యం / భావం తనకు అనుగుణమయినః; వుష్తీ అభివ్యక్తి కలిగించటానికి సమర్థమయిన "కథగా వర్తించటం.. కధగొ వర్తించటు మంటే, ఆ కథ అంతకు ముందు ఉన్నదే కానచ్చు; లేదా 'ఉత్పొద్యలో / కల్పితం కావచ్చు. పదయినా ఈ ఉిడ్దేగ్యన్ని బస్టే రూపు దిద్దుకుంటుందిః మొదటి తీరుకు శతక్క ముక్తకాదులను ఉదాహలించుకో వచ్చు? డన తీరుకు రామాయణ, భారత, రఘువంాదులను ఉదావారించుకోనచ్చు. లో వన్తువు ఉద్దేశ్యంగా అది పరిణమించిన కథగా కలగలిసి కథ ఉన్న కావ్యం ట్‌ జన డేశయే. కఠగొ సరిణమించటాన్ని ఐట్టీ “కథకు కూడా “వస్తు వన్న ఉంటుంది. ఉడ్‌ వ 4.౧లోక్‌ వచ్చింది కాగా? కవి కావ్యాన్ని రరించటానికి పొనుక్‌ న్న స్ప్రడు వ్యవహారం ప్రసిద్ది ౦ 7 నిర్దేశం డశరూపంగొ వస్తువును నిస్టేశించుకొంటాడు. ఈ నిర్ణయ మొదట డడ డూ త్‌ వ్యక్తవే స్టాయులలో ఎక్కోడయినా కావచ్చు. ఎక్కడ ఎట్లా అయోల ఏదో రాయమన్నారని కాక్క తనకు. దానితో ఆత్మియళ తాత్పర్యం. ఎ సొ ఫలవంతం, ఫల (ప్రదం అవుతుంది. ఒకప్పుడు ఆత్మీయతా ఉన్నప్పుడే అదీ యి వారు నూచించిందీ ఒకటే కొవచ్చు. కొగొ (ప్రధానమయిన భావం గల వన్తుప అనే నై పోతనగారు. తమ వరంగా ఒక వేషంగొ అఆత్మీయలౌ భ్‌ న్యశ్తీకరంచిన తీరిది : వ్యక్తీకరించారు. నస యె తిక్కనొది కవులీ యుర్విం బురాణొ వళుల్‌ ఒనరన్‌ చు? మత్పురా కృత కుభాధిక్యంయి తొ నొట్టీదో దెినులోి ల

కి ఫూర్వకవుల కావ్యద, సక్పథాలు తెనుభుం జేయరు మున్ను భాగసతమున్‌। దీనిం దెనింగించి నా జననంబున్‌ సఫలంబు సేపెదం బునర్జన్మంబు లేకుండగన్‌ (1-21) అన్నారాయన. నన్నయాదులు భాగవతం రచించకపోవటమనేది తన కోసమే దాన్ని 'ప్రల్యేకించినట్టు భాపించటం; వారు అట్లా చేయటం తన పూర్వ జన్మ పుణ్యమన్నట్లూ పోతన గారు భావించటం గమనించదగింది. తానీ రచన చేయటం వళ్ల పునర్హన్మ కలుగదనీీ ఈ జన్మ సఫలమవుతుందని ఎంత గానో ఆయన ఉత్సాహపడ్డారు? ఉల్లాసపడ్డారు. ఆత్మ ప్రత్యయంతో ఇంతగా ఉత్సాహోల్లాసాలు పాందినకవి మరొకరు కన్పించరు. ఆదట్లా ఉంచి; భాగవతాన్ని రచిస్తేనే పునర్హన్మం లేకుండా పోతుందా ? భారతం రచిస్తే పోదా ? హరివంశం రచిస్తే పోదా ? నిజానికి ఇక్కడ ఇవి (ప్రశ్నలు కావు. వీటికి అవసరంగానీ, అవకాశం గానీ లేదు. పోతన గారు ఆ విధంగా భావించారన్నధే గమనించ వలసిన (ప్రధాస విషయం. తిక్కన గారు భారతం రచిద్దామనుకొన్నారు. దాన్ని తనకు అంకితం చేయమని హరిహర నాధుడు కోరాడు, అప్పుడు తిక్కనగారు .... జన్మాంతర దుఖముల్‌ దొలళొ సట్టుగ నన్ను గృతార్జు. చేయవే; అని ఉపలాలితుండగు డింభకుండు తన కొలంది యతుంగక మహా పదార్ధంబు వేడు విధంబున (బ్రహ్మానంద స్థితిని (విరాట, 102122). కోరారు. హరిహరనాధుడు - *జననసురణాదులెన సంసార దురిత ములకు నగపడ కుండంగః దొలళు తెరువు / గను వెలుంగు వీకిచ్చితి...1- 23) నన్నాడు... పోతన -గారితో గూడ శ్రీ రామచంగదుడు. దాదాపుగా ఇట్టే సందర్భంలోనే “నీకు భవ బంధంబు తెగు' (1-17) వని అనతిచ్చాడు. కొగొ భగపంతుడీయదలచినప్పుడు భాగవతమొక్క టే కాసక్కర లేదు. మే కావ్యమయినా కాపచ్చు. అయితే, పోతన గారు భాగవతాన్ని గూర్చి అంతగా ఎందుకు ఉతా ఎహపడ్డబ్టు!

• పోతసగారు "ఉభయ కావ్య కరణ చక్టులయి *..పూర్వజన్మ సహస్ర సంచిత తపః ఫరింబున శ్రీ, మన్నారాయణ కధా (ప్రపంచ విరచనా కుతూహలుండయీ (1-18) ఉన్నారు. ఆది ఆయన సంస్కారం; జీవ లక్షణం. భాగవత వస్తువు ఆ అ లక్మణానికి అనుగుణపుయింది. ఒక్ష విధంగా చూస్తే త్రీ రామ చంద్రుడు స్లొత్కరించి. రామాయణం రాయమనటం.. బావుంటుందిగాని భాగవలేం రచించనునటమేమిటి ? కృష్ణ రాయలకు ఆంధ్ర విష్ణువు స్వస్నంలో సాక్షాత్కరించి
• ఎన్నిను గూర్తు నన్నలిను; మే మును దాల్చిన మాల్యమిచ్చు స / ప్పిన్నది

పోతనగారి జగ్నచ్పైతన్య భావన 89 రంగమందయిన ెండిలి 'సెప్పుము... (ఆముక్త 1-14) అన్నాడు గదా! కాని రామచందదుడుమ్యాతం పోతన గారితో భాగవతమే రచించమన్నాడు. అంక్సే పోతన గారికి భాగవత కథా వన్తువుతోనే ఆత్మీయత ఉన్నదని తాత్పర్యం. రాయలకు గోదా దేవీ కధా వన్తువుతోనే ఆత్మీయత ఉన్నదని తాత్పర్యం. చాలా మంటి పూర్వ కవుల కావ్యాల్లో ధ్యాన, న్వవ్నాల (వ్రస్తావన కన్చిన్తుంది. ఆ న్వప్పాలన్నీ తిక్కన గారి స్వప్నానికి అనుకరణ లు మాతమేనని అనటానికి పెద్దగా ఆలోచించవ లసీన అవసరం లేదు; అనకపోనటం కోనమే ఆలోచించ వలిసీ ఉంటుంది. మరొకటి; తిక్కన గారికి ఆ న్వప్నం వచ్చిందని మనకు సాక్షాత్తుగా తెలిసినట్టూ; మిగిలిన వారి కెవరికీ రాలేదని కచ్చితంగా మనకు తెలిసినట్టూ మాట్లాడటానికి గూడ ఆలోచన కాక్క అలవోకగా “వ్యాఖ్యాలు వేయటం లోని ఉత్సాహమే భూమిక నిజానికి ఈ స్వప్నాల వెనుక్క న్వవ్న చ్మితణల వెనుక కన్చించేది ఆయా కవులకు ఆయా కావ్య" వన్తువులతో ఉన్న ఆత్మీయతా భావమే. స్వప్నాలు ఆంతరిక వాంఛా - భావాదుల అభివ్యంజన విషయాలే నన్నది ఈనాడు ఎవరికీ వివాద పడవలసిన అంశం కాదు. కాగా? ఇవన్నీ వమ్తువుతో ఆత్మీయతా భావాన్ని నిరూపిన్తున్నవనటం సమంజనం, ఇదిట్లా ఉండగ్కా పోతన గారి భాగవతంలో సర్వత ఆయనకు ఆ వస్తుతో గల ఆత్మీయత భాగవత రసా స్వాదన పరులయిన సహృదయులక్తు, రసిక - భావ విదులకు అనుభవంలో ఉన్న విషయమే. కాగా? కావ్య వస్తువుతో కవికీ ఆత్మీయత ఉండాలన్నది. కావ్య వస్తు విషయంలో పోతన గారి స్పష్టమయిన దృక్పథం. స్వప్న విషయ మట్టా ఉంచి; రాయల - పెద్దనల అభ్మిపాయం కూడా పోతన గారి అభ్మిపాయంతో సంవదిస్తున్నది; వీకీభవిస్తున్నది. రాయలు పెద్దన గారిని “స్వారోచిష మను సంభవం" రచించ వలసిందని కోరుతూ, అది ... భవత్‌ చతుర రచన కనుకూలంబు (మను. 1-16) అంటాడు. పెద్దన గారు అంగీకరించారు. పెద్దన గారి “చతుర రచన" కు స్వారోచిష మను సంభవమే ఎందు కనుకూలం? మరొకటి కాదా? అవునో,కాదో చెప్పటానికి మనకు వీలు లేక పోవచ్చుగొని 'మను'కధా వస్తువుతో పెద్దన గారికి ఆత్మీయత ఉన్నదని మాత్రం చెప్ప వచ్చు. ఈ ఆత్మీయత ఆయా కవుల ప్రకృతి, సంస్కారం, జీవ లక్షణం మొదరయినే నొటిని బట్ట. వేరు వేరు వన్తువులను ఆశ్రయించ వచ్చు. ఏ కవి గూడా

900. వపూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు తన ప్రకృతికి అనుగుణ మయిన, ఆత్మీయతా భావంగల వస్తువునే ఎన్నుకోవలపీ ఉంటుంది. అట్టాకానప్పుడు దాని పాఘల్యం సందేహాన్పదమే. ఆధునిక విమర్శకులలో (ప్రసిద్దులయిన దువ్వూరి రామి రెడ్డి గారు- ఈ అభిప్రాయాన్నే మరో విధంగా వ్యక్తీకరించారు. ఉత్తమ (ప్రతిభా ఫలాలయిన కావ్యాల గాఢ పరిశీలనం ద్వారా విరూపితమయిన వాలుగంాలను రామిరెడ్డి గారు పేర్కొన్నారు. వాటిలో “అనురూనతో అన్నదౌొకటి. ఈ అమరూపతన ఆయన (ప్రతిభా పరంగా వివరించారు. ఆయన వివరణ ఇది ?

కవి మొట్ట మొదట తన ప్రతిధ కనమురూపమయివ వస్తువును, రసమును, రూపమును గుర్తెీతి యేర్పఆచుకొనవలయును. ఇది చాల ముఖ్యము. కొందజు కవులు కొలంది యజుంగక కొండను గౌలి లించు కొనం బోయి భగ్నమనో రథులగుబయు, మజి కొందరు తము ప్రకృతి కనుకూలింవని రసముల( బోషింహ (యత్నించి చడం గొట్టు కొమటయు మనము చూచు చున్నాము. కాళిదాసు శృంగారమును బోషించుటలో ననదృకుడు. భవభూతి కరుణ మందద్వితీయుయడు. కావి, ఆయన ప్రతిభ వాటక రచన కనుకూలించువడి కాదు. కొవునవే యుత్తర రాము చరితము దృశ్య ద్రబంధముగ కన్న శ్రవ్య వ్రబంధముగ వెంచ బడుచున్నది. పర్‌ వాళ్టర్‌ మ్కాటు మొట్ట మొదట కవిత్వము: (వాయు చుండెను. కామి అంత కవ్న తన (ప్రతిభ నవలలు రచియించుట - కమకూలించునని యెటింగి యపూర్వ కథా సాహిత్యమును నిర్మించెను. రవీంద్ర నాథ టాగూరు వందు గేయ ప్రతిభ మిక్కుటముగ మన్నది. ఆయన వేలకొలండి చక్కవి గీతములను రచియించెను.. కాన్మి మయికేలు మధు మాదన చత్తు వలె “మేఘనాథవధి వంటి పెద్ద కావ్యమును రచింప లేదు. ఒక్కొక్క కవి ఆంభ్య ప్రకృతి యొక్కొక్క విధమయిన కావ్య కల్పనకుం దగియుండుమ. కొవున వారి వారి కముకూలమయిన (తోవలు వెదకి కొమట విజయమునకు మూల షాధవము ॥ కాబట్టే కావ్య వస్తు రస్క రూపాలన్నీ గూడా కవి (ప్రకృతికీ ప్రతిభకూ అనురూపంగా (- లేగినట్టుగా ఉండాలవలయే, వాటితో క్రి ఆత్మాసంవాదం ఉండాలనీ - ఆత్మీయత దండారి నాత్పర్యలు దీన్ని గమనించేట్టయితే పోత గార ఆలోచనా విశిష్టత,

ఈపకోత్శం ఎ చేసుక

పతన గార, యట్‌ నొ చం పి విధంగా

పోతనగారి జగ్నచ్చైతన్య భానవ ఫి] వన్తువు ౩ రూసం వస్తువుతో కవికి ఆత్మీయతను గురించి భావించినప్పుడు డూసం యొక్క ప్రీతి ఏమిటన్నది గూడ ఒక (వశ్నం- వన్తువుతో ఉండాలని చెప్పిన ఆత్మీయతో రూపానికి గూడా వర్తిన్తుందా * అనలు వమ్తు - రూపాల స్పాయి కొవ్వంలో ఎట్లా ఉంటుంది? వీది (ప్రధానం * ఏది ఏ విధంగా (ప్రధానం శ (పాధావ్యంలో భేదం ఉన్నదా ? ఈ విధమయిన వన్నీ (హ్వలే.. పోతన్నగారు ఈ అంశాలను గూర్చి ఏమాలోచించి ఉంటారు ? అనలుకు ఈ విధమయిన (ప్రశ్నలు ఆయనకు కలిగనాయా $ ఈ అన్నింటివి గూర్చి ఆలోచించటానికి భూమికగా పోతన గౌరి ఈ కింది వద్యాన్ని జాగగల్తగా అనగాహన చేసుకొన వలసి ఉంటుంది" హారినామన్తుతి సేయు. కావ్యము నునర్దాంలోజు హంపావలి నురుచి (భ్రాజితమైవ మానన నరః న్ఫూర్తిన్‌ వెలుంగొందు;. శ్రీ హరినామన్తుతి. లేవి కావ్యము నిచితార్జా వ్వితంబయ్యు శ్రీ కరమై యుండు దయోగ్య దుర్మోలినన త్కాకోల గర్తా కృతిన్‌ (1-96) ఈ చెప్పేన తీరు చూస్తే ఒకే విషయాన్ని రెండు విధాలుగా చెప్పినట్టు గూడా అనిపిస్తుందా. ఈజతీరు గమనించ వలసి ఉన్నది. కావ్యం ఉన్నది. అది హరినామస్తుతి చేస్తున్నది; అంటే, కావ్యంలో హరినామ స్తుతి 'వన్తువు'. ఇది కాన్యంలో ఆద్యంతమూ అభివ్యాపించి ఉంటుంది. హరినామన్తుతి అన్నది ఉద్దేశ్యమాత్రమయివ “వస్తువు. ఇది వివిధ కథలుగా పరిణమిస్తుంది. (ప్రస్తుతం చెప్పబడిన ఉద్దేశ్యం వన్లి దావి కనుకూలమయిన; లేదా ఆది పరిణామం పొందిన కథ గూడా తెలుస్తున్నది. ఆ ఉద్దేశ్యం పరిణామం పొంది “శ్రీ, మన్నారాయణ కథా (ప్రపంచోమయింది.. ఈ వన్తువున్నప్పుడు కావ్యం “మానన సఠఈ సూ కిన్‌ వెలుంగొందునూీ. మరి అఆ మానన సరస్పిట్లాంటిది ఖీ సువర్ణం భోజ హంసావళి సురుచి (భాజితర - బంగారు తామరల యొక్క హంసల సమూహం యొక్క ఉత్తమ కాంతిచే (ప్రకాశించేది. 'మవర్ణాంభోజ... సురుచి అన్నది ఇక్కడ వస్తు స్థానంగా సర్బు కావ్య స్టాసంగా చెప్పబడింది. వొటేచే సరస్పు(భ్రాజితనముయినట్టు

92 పూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు వస్తువు చేత కావ్యం (భ్రాజితమవుతుంది. ఇది పూర్వార్హ విషయం. ఈ విషయం మాత్రమే చెప్ప ఆయన ఊరుకో లేదు. హరినామ స్తుతి లేని కావ్యం ఎట్లాంటిదో గూడా చెప్పదలిచారు. ఆ విషయం ఉత్తరార్థంలో ఉంది. అట్లాంటి - 'స్తుతి'లేని కావ్యం “అయోగ్య దుర్మలినవత్కాకోలగర్తాకృతిగా ఉంటుంది. పూర్వార్హంలో కావ్యం సరస్సుగా చెస్పబడగ్నా ఇక్కడ “గర్తం'గా చెప్ప బడింది. అది దుర్మలినం, కాకొల విష ప్యూర్ణం. అందువల్ల 'ేవ్యం కాదు; శ్రీకరం కాదు; (శ్రేయస్కరం కాదు. పూర్వార్ధంలో కావ్యానికి రూపపరమయిన అంశమేదీ చెప్పబడ లేదు. ఉత్తరార్థంలో "“విచిత్రరాన్వితత్వం'. షప్పబడింది. ఇక్కుడ “ఏచిత్రార్దమన్నది కావ్యాన్ని రూప్పుగచ్చించి, పరిప్పష్టం చేప్పి సౌందర్యమహి తంగా చేసే అర్ధ - గుణ - అలంకారాది కావ్య సామికి సూచకం. కావ్యానికి ఈ విచిత్రార్జాన్వితత్వం ఎట్లాగూ ఉండవలసిందే. అదంతా సరిగ్గా సమన్వితంగా ఉదాత్త స్థాయిలో ఉన్నప్పుడే 'కాన్య'మవుతుంది? కాకపొచే కాదు; కాన్ని ఈ విధంగా “విచితార్జాన్వితం దియ్యు' - విచి(త్రార్జాన్విత మయికూడా “త్రీకరంి కాదనటంలో “శ్రీ, కరం" కావటానికి అవసర మయింది వస్తువని పోతనగారు స్పష్టం చేస్తున్నారు. ఇక్కడ పోతనగారు వస్తు - రూపాల విషయం పర్యాలోచించి తమ నిర్ణయాన్ని వ్యక్తీకరించారు. వన్తు = రూపాలు పరస్పరం ఉద్దీపింప జేసుకొంటాయి. ఆ రెండూ ఉదాత్త (శ్రేయస్కర స్థాయిలో ప్రవర్తించ వలసి ఉంటుంది. వస్తువుకు సంబంధించి ఉదాత్తత్వమనేది ఆయా కవుల జీవన దృక్స్షధం, సమకాలీన పరిస్టితుల పరిశీలన, ఆవగాహన జీవ సంస్కారం మొదలయిన వొటిని బట్టే భేదించ వచ్చు; కొని హ్‌ నో

ఉదాత్తత్వరి ఉత్తమత్వం మాత్రం అంతటా వాంఛించదగిన అంశం. కావ్యంలో ఉదొత్త వస్తువు లేదంట్కే వస్తువంటూ లేకుండా ఏ కోవ్యమూ ఉండదు కాబట్టే ఉన్నది

మది అనుదాత్తమని వేరే చెప్పనక్కర లేచ్చ. అప్పుడది “శ్రీ, కరం కాకుండటం తప్పదు. దావికి ఎన్ని నగిషీలు దిద్దినా లాభం లేదు. “వ్వ య్యు' అనటం ఇందుకే. ఇంతకూ శీ, క . ట్రాళ్ళిముళం బయ్యు ఏ కావ్వం ఎట్లాంటిద న. సరే ? సమాజానికీ

సం ఎస్లాంటిదయివా చివరకు అది నమాజపరం కావలసిందే. సమాజ

పరం కొనట్టి, సమాజానికి ప్రయోజనకరం కానట్లి కావ్యానికి “ఉనికి లేదు, ఉండదు ఇట్లూంటే కావ్యాలను గురించే “కావ్యాలా పాంళ వర్తయేశ్‌' క్ష పవ వినర్హించవలెను ఎ బ్రల " కావ్యాలాపములను

ర్డీ అన్న విష్నేధ వొక్యం పుట్టింది. క్ర బక 4

ఉద నిషేధ వాక్యం “అసత్కొావ్య

పోతవగారి జగ్నవ్చైతన్య భావన 93 విషయ” మని వాఖ్యాతృ శిరోమణి అయిన మల్లినాథ సూరి వివరించాడు. ఒక కావ్యం 'సత్‌' లేదా “అసత్‌* కావటమనేది కావ్య వస్తువు ద్వారా విర్తీతమవుతుంది. అందుకనే తిక్కన గారు “సద్‌ వృత్తము సంభావ్య" మన్నారు. “ఢీరోదాత్త నృపోత్తముడైన రామ ధరణీపతి” ది “సద్‌ వృత్తో మని (ఊరా. 1-] 2) ఆయన నిర్ణయం. అక్కడ తిక్కన గారు రామధరణీపతి అనటం లాంటేదే ఇక్కడ పోతన గారు హారినామమ్తుతి అనటం. ఉభయ 'నత్‌” లక్షణం సమానం. సామాన్యంగా తెలుగు కవులు దాదాపుగా అందరూ తమ కావ్య వస్తువు ఉత్తమ మయిందనే అంశాన్ని ఏదో విధంగా చెబుతూనే ఉంచారు. కాగా, వస్తు విర్తయం ఆయా కవుల సంప్కారావికి సంబంధించింది; సల్లిక్షణం మాత్రం సర్వపాధారణమయింది. సద్వమ్తువు పల్లి “సత్కావ్యం$ అనద్వన్తువు వల్లి అనత్కావ్యం రూపాందుత్తుంది.. దీన్ని, ఐట్తే- సత్కవ్కి అసత్కవి అనే వ్యవవోరం కూడా. మానన మనః (ప్రపంచాన్ని. అధికంగా (ప్రభావితం చేసేందుకు సమక్రమయింది కావ్య౬. “నమాజు మనో భావాలమ సంస్కరించి తీర్చి దిద్రి? ఉదాత్తీకరించటంలోనే కావ్యం యొక్క. ఉత్తమత్వం ఉన్నది; ఉదాత్తత్వమున్నది; అందు వల్లి, (ప్రాధాన్యమున్న. సమాజం పట్ల కావ్యం తన ఈ బాధ్యతను సరిగా నిర్వహించాలంటే అది సల్లక్షణ వంతం కావటం తప్పనిసరి. మౌలికంగా సల్లిక్షణం వన్తువున్నాశయించి ఉంటుంది కాబజ్టి ఈ విధంగా. వస్తువు కావ్యానికి (వ్రధానమవుతున్నది.

అయితే, కేవలంగా వస్తువు తనంతట తాను మష్మియం,; (క్రీయాపరిణతం కాదు. వట్టే జీవుని వంటిది. అది (క్రీయాపరిణతం; (క్రియా వంతం కావాలంక్షే, జీవునికి శరీరం వల్కె వస్తువుకి “కావ్యరూవం' అవసరం. అందు వల్లనే భారతీయ సాహిత్య విమర్శకులు కావ్య విషయంలో శరీరాత్మ విచారం సాగించారు. *ఆయిత్తే ఈ రూపం - శరీరం ఆ (ప్రత్యేక జీవుని సంస్కారాదులకు అనువుగా కుదిరివప్పుడే ఉభయత్రా చరితార్హత. అంటే, కావ్య వస్తువు తన సర్లిక్షణం యొక్క సమ్మగ్రమయిన అభివ్యక్తికి అసుకూలిమయిన కావ్య రూపాన్ని స్వీకరించ వలిసి ఉంటుంది. ఈ రూప విషయంలోనూ కవికీ ఆత్మీయత ఉంటుంది. ఆత్మీయత లేవి రూపంలో ఆత్మీయతగల వస్తువుకు గాన్సీ ఆత్మీయత లేని వస్తువుతో ఆత్మీయత గల రూపానికి గానీ బౌజ్జ్వల్యం ఉండదు; కలుగదు. ఈ కారణం గానే, కావ్య రీతులు / మార్గాలు కవి స్వభావాన్ని అనుసరించి ఉంటాయని. కుంతకుడు

రడ వూర్వకవుల కాన్యదృక (ఏథాలు నిర్ణయించి ఉంటాడనిపిస్తుంది. కాగా? వస్తువు మాదిరిగానే, రూపం గూడా కవి యొక్క ఆత్మీయతా లక్షణంతో ముద్రితమయి ఉంటుంది. బలవంతపు (బాహ్మణార్హంగా వస్తు - రూసాలను నిర్ణయించేట్టయితే ఆ కావ్యం గూడాఅట్ట్లా' గే తయారవుతుంది. అందు వల్ల ఆత్మీయతా లక్షణంతో ఉదాత్త వస్తు - రూపసమన్వయం పాందిన కావ్యమే సమాజానికి యోగ్యమ్మూ శ్రీ/,కరమూ అవుతుందని పోతన గారి తాత్పర్యం. “ఏ విషయంలో కొర వడివా కవిత్వము ఉత్కాష్టము కానేరదు. కావున మహత్తరమయిన భావాలను మహత్తరమయిన విధంగా (ప్రతిపొదించినదే ఉత్క్బాష్ట కవిత్వం” అని ఆధునిక విమర్శకులలో (ప్రసిద్ధికి వచ్చిన శ్రీ, శ్రీ అభిప్రాయాన్ని ఈ సందర గంలో గుర్తు చేసుకోవచ్చు *. ఇక్కడ. “భావములు వస్తువునూ; (ప్రతిపాదించు “విధంి రూపొన్నీ ఉద్దేశిస్తున్నవి.

ఇక్కడ ఒక విషయం స్పష్ట పరచుకోవలసి ఉంటుంది. “రూప మనేది రెండు విధాలుగా గుర్తించ బడుతుంది. శబ్దార్థాలూ గుణాలంకారరీతులు మొదలయిన వనీ ్న్న “రూప' మే. ఇవన్నీ రూపానికి మౌలిక మయిన అంశాలు. ఈ అంశాలనీ ్నే సమష్టిగా వివిధ (ప్రక్రియలుగా పర్యవసిస్తున్నవి. (ప్రధానమయిన (ప్రక్రియలు రెండు; ఒకటి

• దృశ్యం; రెండు: (శ్రవ్యం. మళ్లీ ఈ రెండింటిలోనూ అవేక భేదాలు. ఈ విధమయిన “ప(క్రియ'లన్నీ “రూపాలే. “రూప'మన్న న్యవహారం (ప్రధానంగా ఈ (వ్మక్రియలకే కన్చించవచ్చు. గాన్మి భాషాదులు గూడా “రూపిమే... ఇక్కడ “భాష్‌ అవేదె శబ్దార్దాలంకారాదులన్నింటికీ ఉపలక్షకం. కాగా ఈ రూపాలతో కవికి ఆత్మీయత అవసరం. కవి ఆత్మీయతా ముద్ర రూపం మీద (ప్రత్యేకంగా కన్పిస్తుంది; అమభవానికి అందుతుంది. ఒక పద్యం చదువగానే సాధారణంగా ఇది నన్నయ గారిదన్సీ తిక్కన గారిదన్సీ శ్రీ, నాధుని దనీ, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ దనీ, కృష్ణశాప్రి దనీ, శ్రీ, శ్రీ దవీ

• ఈ విధంగా గుర్తించటం సాహి త్య లోకంలో (ప్రసిద్ధమే. ఈ గుర్తింపు కలుగుతున్నదంటే “ఆ' పద్యం మీద “ఆ' రచన మీద 'ఆ' కవి యొక్క ఆత్మీయతా ముద్ర ఉన్నదని అర్ధం. ఈ స్థితి భాషా (ప్రయోగ విధానం, గుణాధానం, అలంకార కల్చన, ఊహ విధానం, భావనా ధోరణి మొదలయిన వాటి వల్ల “భాషా” రూస్రంలో స్పష్టపడుతుంది; (ప్రక్రియా “రూపసి విషయంలో ఆయా ప్రక్రియలను నిర్వహించే. తీరులో స్పష్టపడుతుంది. ఇక్కడ మరొక అంశం కూడా గమనించ వలసి ఉంటుంది. కవికి ఏదో ఒక తీరుతో మాత్రమే ఆత్మీయత ఉంటుందనే కచ్చితమయిన వియమమేమీ.

పోతనగారి జగృవ్చేచన్య భానవ 95 లేదు. వేరు వేరు తీరుల్లోకూడా ఉండవచ్చు. రామిరెడ్డి గారి అభిప్రాయం (ప్రకారం కాళిదాసు “దృశ్య” విర్శహణ లో అసద్బపుడు. మరి, "శ్రవ్య" విషయంలో కాదా? అందులోనూ అవును. అలకే, ఉభయణ్రా ఆయన (వ్రకృతి ఆత్మీయళో గలదే. కాగ్యా కవికి ఆత్మీయత గల వన్తు - భాషా - (ప్రక్రియల సముచితో దోత్త నమన్వయం కుదిరినప్పుడే జగద్ధిత ప్రయోజన వంతమయిన కావ్యం అవతరిస్తుంది. కావ్యావతరణ : జగృవ్చెళన్యం

కావ్యావతరణమ గూర్చి పోతన గారు భావించిన తీరు అనద్బశంగొ కన్పిస్తుంది. ఈ భావ నృురణ ఇతరత్ర గూడా అక్కడక్కడ అంతో ఇంలో కన్నించ వచ్చు గౌమి ఇంత స్పష్ట (ప్రతివత్త మరెక్కడా కన్పించదు. ఈ ఖోవనను ఆయన వ్యక్తీకరించిన. తీరిది +

పలికెడిది భాగవతమలయు;

పలికించు విభుండు రామ భద్రుండణు; నే

పలికివ భవహర మగునంయి;

పలితెద;. వేరొండు. గాధ పలుకల వేలా. (228) ఈ పద్యంలో నాలుగంశాలున్నయి. వీటీలో (ప్రమ్తుతాని రెండవది వ్రధానమయిం “పలికించు విభుండు రామ భద్రుండు. ఈ రామ భదుడెవడు నవక గారు. ...'మహేశ్యరధ్యావంబు. పేస్కి కంచి దున్మీలిత నయనం తదా సు సాక్షాత్కరించిన వాడు... ధ్యావం చేసిందేమా మహేశ్వరుని గురించి. మరి పాక్షాత్కరించిందేమో రామచందుడు. నిజానికీ ఆ మహేశ్వరుడు గొని ఈ రామచందుడు గాని వర్యబవ్మ చైతన్యానికీ వరికల్పిత్‌ భావనా రూపాలు. ఇది పోతన గారికి నువిశ్చితమైన విషయం. అయన భాగవతంలో అంతటా ఈ విశ్చ్వయం ఆద్యంతమూ నువ్యక్తమే. “క్ర్యలారంగ కివుని.. బూబింపండేవి+ వోరు వావ్వంగ హారి కిత్తి నుడువః డేవి /" దయయు పత్యంబు

96 పూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు దల పడేవి / కలుగ వేటిక్‌ 4 దల్గుల కడుపు చేటు” అంటారాయన. “చిత్తంబున శ్రీరామచంద్రుని సన్నిధానంబు 6గల్పించు కొనిన పోతన గారి భాగవత షష్ట్యంతాల్లో శ్రీ కృష్ణతత్త్వ్రం అభివ్యాపించింది.. రూప చైవిధ్యం యొక్క ఈ విధమయిన సంక్మీర్హ (ప్రస్తావన (బ్రహ్మ చైతన్య వ్యాప్తి వైవిధ్యానికి (ప్రతీక అట్లాంటి శ్రీ రామ చంద్రుడు సలికించే వాడు, అంక ఆ పలుకు (బ్రవ్మ చైతన్యం నుంచి ప్రసరిస్తున్నది. (బ్రహ్మ చైతన్యమొక సరస్సు - (బ్రహ్మ సరస్సు. అట నుండి నిస్పృతమణు వాక్కు. మాత్రమే విజమునకు సరన్వతి అన్నారు విశ్వనాథ సత్యవారాయణ గారు =. క అంశాన్ని పూర్వులు గూడ భావించిన చాఖలాలున్నయి. 'శ్రీమ(దామాయణ విషయంలో ఇది గమనించ వచ్చు. తన నోటి నుంచి ఏలు వడిన = మా విషాద... ఖైకాన్ని గూర్చి ఆశ్చర్య పడుత్తూ ఆలోచిస్తూ ఆశ్రమానికి వచ్చిన వాల్మీకి మహర్షికి (బవ్మా పాక్షాత్కరించి -_ “మచ్చందాదేవ తే (బ్రవ్మన్‌, ('ప్రవృత్తేయం సరస్వతి (రామా. బాల. 2-3) - నా అభప్రాయాన్ననుసరించే ఈ సరస్వతి - వాక్కు నీ ద్యారా (ప్రవర్తించింది అన్నాడు. [బహ్మనది అయిన “సరస్వతి (ప్రస్తావన . “భాగవతావతరణ' సందర్భంలో గూడా కన్పిస్తుంది. (వ్యాప భాగవతం 1-7- 2. ఈ అంాలన్నీ గూడ్లా అవంతమూ, అపరిచ్చిన్నమూ అయిన (బ్రవ్మా చైతన్యం యొక్క పరిణత వాక్‌ ప్రసార విధావాని స సూచిస్తాయి. (బ్రహ్మ వైత్యమంటే, అనంతమూ్మూ అపరిచ్చిన్నమూ అయిన విశ్వ చైళన్యమే. లోకగతమయిన వ్యక్తీ ఎైళన్యం పరిమితం, పరిచ్చిన్నం. అది మూడు విధాలుగా మూడు స్థాయుల్లో విభక్తమయి (ప్రసరిన్తుంది : ఒకటి , బైతన్యం; రెండు: అవ చైతన్యం; మూడుః అధైతన్యం. మొదటిది వ్యక్తికి స్పష్టంగా తెలుస్తూనే ఉంటుంది. అవ్యక్తంగొ, లేదా వ్యక్తాన్యక్తంగా దీనిక (పేరణ కలిగించేది ఆవ చైతన్యం. అచ్చ సంగా ఇందియాదుల ద్వారా "సేకరించబడిన అవేకానశాల, అనుభవార కూడలి - సమష్టి / కలగలుపు రెతన్య ధనా మార్గంలో సాగుత్తూ ఛైతన్యం ఈ అవ మ “ గగావాలను అదుపులో పెడుత్తూ వీలయివంత అనుగుణంగా

పోతనగారి జగ్నవ్వ్చైతన్య భానన 9్రౌ ఉపయోగించుకొంట్లూ. అధి దైతన్య (ప్రసారాభి. వ్యక్తికి వీలుగా. తనను తాను సిద్ధ్రపరచు కొంటుంది. ఈ ధి చైళవ్యం (బ్రహ్మా చైతన్యానికీ సంబంధించింది. ఆ చైతన్యం యొక్క వాక్పరిణత (ప్రసారం, (ద్రన్తుతానికి సంబంధించినంత వరకు మవా కావ్యం. దాని (ప్రయోజనం " జగద్రితం. (బ్రహ్మ వైళన్య (ప్రసారంలో వ్యక్తికి కర్చృత్యం లేదు. ఆ విషయంలో వ్యక్తికి ఉండేది కేవలం 'సాధవిత్వం మామే. ఆ (ప్రసారానికి వ్యక్త ఒక “సాధనం. ఉద్దిష ప్రయోజనాన్ని సాధించటానికి ఈ సాధనం యోగ్యమూ, నమక్రమూ కావలసి ఉంటుంది. ఈ యోగ్యతా

• పామర్ద్యాలను సంపాదించు కోవటం కోసమే ఉభయ కావ్య కరణ దక్షతా తెలుగు - పంస్క్యృత భాషా వ్రయోగ కౌశలం, జగద్దిత భావన మొదలెనవి ఉపయోగ పడుతున్నవి. ఇదంతా ఆ అధి చైతన్య (ప్రసారానికి తనను తాను ఈ “సొధనం' సిద్ధం చేసుకొంటుంది. “కాందఆఅకు తొలులు గుణ మగు / కొందజుకును' సంన్క్యృూతంబు... అందజు మెప్పింతునేను వయ్య యెడలవ్‌, వంట్‌ చోట్లు

కన్పించే. కర్చృత్వం తీరు “సాధనం' తనను తామ సిద్దర చేసుకొనటానికి చేసిన

(ప్రయత్న స్వరూవొన్ని వళ్తీకరించటమే.. కాగా ఈ స్రీతి లేవి చోట? ధ్యాన

సమాధి స్ట్రతి కుదురు పడనిచోట జగద్ధిత (వయోజన వంతనుయిన కావ్యం

యొక్కూ ఆవిమ్ళోర - అపళరణలకు అవకాశం లేదు. ఈ అవతరణాన్ని

గూర్చిన పరిజ్ఞానం చైతన్య భూమికలో ఉపాననా మార్గాన వ్యక్తమవుతూ ఉంటుంది.

అందుకనే పోతన గారు “సలికించు విభుండు రామ భ్యదుండూో అనగలిగారు. కాగా

జీవ నంస్కొర ఫలితనుయిన ఆత్మీయతను అనుసరించి ఆ అధి చైతన్య (వ్రసారం

వస్తు - రూపాల సమన్వయంగా లోకానికి సున్యక్త మవుతుంది. అందుకనియే

వరాండు గాథ పలుకగ నేలా + అనటం. “సలికెడిది భాగవతమటి అన్నది

ఆత్మీయతా లక్షణాన్ని వ్యక్తీకరిస్తుంది. “ఫలికెద్‌ నన్న కరృృత్వం తీరు సాధసం

యొక్క సంసిద్ధతను సూచిస్తుంది. ఈ సాధసం యొక్క శక్తి యోగ్యతాదులను

బట్టీ అధి చైతన్య ('ప్రసొరం యొక్క తీవ్రత ఎ అతవతల, సమగ్రత - అసమగ్రతలలో

ఎంతగానో తారతమ్యం కలుగుతూనే ఉంటుంది. కాగా, (బ్రహ్మ / జగత్‌ చైతన్య (ప్రసారం కొని కావ్యం జిగద్ధిత ప్రయోజనాన్ని సాధించ జాలదు. కాప్యం జగద్దిత (ప్రయోజనాన్ని సాధిస్తున్నదంటే - అది ఇట్లా.

ఇది కావ్యాన్ని గూర్చి వోతన గారు భొనించిన విధానం.

98 పూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు సూచికలు అధ్యాయం 2 ఒకటి

1. కజ్టమంచి రామలింగారెడ్డీ “ వ్యాసమంజరి పు 39
2. పింగళి లక్ష్మీకాంతం, ఆం(ధసాహి త్యచరిత పు. 55 ప్తె విశ్వనాథ సత్యనారాయణ; నన్నయగారి ('పసన్న కథా కలితార్హయుక్తి; పుర్‌ 4 వె. పు. 22-23
3. “'మవాోకవే । కావ్యగతాశ్చ శబ్దాః కేచిత్కథా మర్మభిదోభవన్లి-శాకుంతలమము యొక్క అభిజ్ఞానత్క పీరికాపద్యం, ౩
4. నన్నయగారి వ్రసన్న కధాకలితార్హ యిృక్తి వు 74
5. ఆంధ మహాభారతము - ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం వారి సంశోధితప్రతి, ఆది.పు .8 అధోజ్ఞాపిక; సంపా. ఆచార్య ఇండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
6. వేదాల తిరు వేంగళా చార్యులు, కుమార సంభవ తత్త్వము. పు. 19.
7. ఆచార్య టివాక్ళర 'వేంకటావధాని; నన్నయ భారతము; పు 707
8. ఆంధధ్వవ్యాలోకము; అను.వేదాల తిరువేంగళా చార్యులు. వు. 204
9. నన్నయ భారతముుపు 706 12 “అత ఏవ భరతే ప్రఖ్యాత వస్తు విషయత్వం... ఉపన్యన్తమ్‌” - ధ్వవ్యా-ద్ధ్యాం
10. పు. 363
11. “ వస్తు నేతా రస స్తేషాం భేదకో వస్తుచద్విధా' - దశరూపకన్‌, 1-12
12. కుమూరసంభవ తత్త్వము; వు 45
13. సాహిత్య అకాడమీ వారి భారతారణ్య పర్వ పీఠిక పు. 12.
14. కుమారసంభవ తత్త్వమూ; పు. 20" 17...సచ విధి విషేధాద్యనేక పకారో వస్తు పదేవోచ్వతే'-ధ్వన్యా. లోచన; పు.50
15. “గూఢవస్తు " అని పొరాంతరమున్నది కాని “గూడ వన్తు-” (అలంకారము గూడన్‌ +వస్తు) అనేదే సరయిన పాఠమని వేదాలవారు ద్వీర్ణంగా చర్చించి నిర్ణయించారు. (కుమార సంభవ తత్త్యము;వు 170) రాళ్లపల్లి వారి పాఠం కూడా ఇదే. (చూ.సాహిత్య అకాడమీ వారి కుమారసంభవ పీరిక).
16. ఇర్యదగంటి హనుమ చ్చొస్త్రీ; సారమతి నన్నయ; పు.50 . 20. నన్నయ భారతము.పు. 704

నూచికలు 99

22. ఆయ్మిధమహాభారతము (ఉస్మానియా) అది. వు. 8,ఆధోజ్ఞాపిక.

22విశ్వనాధవారు నన్నయ కఠథాకథనములోని........వస్తుధ్వనులనే కథాప్రసన్నత యన్నారు...(అది పోోఢ వాదమగుముగావి ప్రనన్న. కధాత్వము మాత్రము కాదు" అంబారింద([గంటివారు.( సారమతినన్నయ-.వు.51)కథార్ర ప్రసన్నత వస్తుధ్వనుల (ప్రసన్నత వలన మాత్రమే కలుగుతుందనేది గమనించవలసిన విషయం

23. ధూళిపాళ శ్రీ, రామమూర్తి; నన్నయభట్టు కావ్యసీద్దాంతము. భారతి.

24. రాళ్లపల్లి అనంత కృష్ణశర్మ; సంగీత పాహి త్యాలు; అక్షరరమ్యత; భారతి; అక్టో 1945.

25. ఆంధ సాహీ త్య చర్మిత

26. "యా పదానాం పరాన్యోన్యమై త్రీ శయ్యేతి కథ్యతే'- ప్రతాపరుద్రీయం; 2-34

27. నన్నయ భారతము; పు750

28. పా.అ. వారి అరణ్య పర్వ పీరిక.

29. నన్నయ భారతము పు. 750

30. “నన్నయ కవిత్వముః అక్షరరమ్యతో డాక్టర్‌ వి.వి.ఎల్‌. నరసింహారావుగారి సిద్దాంత [గథంలో అక్షర రమ్యా విస్తృతి గమనించదగింది

౩1. నన్నయగారి ప్రసన్న కథా కలితార్రయుక్తి వు. 12.

32. వె; పు. 12.

33. నన్నయ భారతము; పు. 7583

34. సా.అ. వారి అరణ్య పర్వ పీఠిక

౩5. సారమతి నన్నయ; పు 113,

36. నన్నయభట్టు కావ్య సిద్దాంతము

37. “ఉక్తి విశేష కావ్యమ్‌'- రాజశేఖరుని "కర్పూర మంజరి.” (ప్రస్తావన

38. నన్నయ గారి ప్రసన్న కధా కలితార్థయుక్తి. పు. 178

39."యేనాస్మిన్నతి విచ్చిత కవి పరంపరా వాహిని సంసాతే కాలిదాసప్రభృతయో ద్వి్యత్రాః పంచషావా మహాకవయ ఇతి గణ్యంతే'- ధ్వన్వాలోక పు.94.

40. ధ్వన్యాలోక; పు.568

41. శ్రీ శ్రీ సాహిత్యం- 2. పు. 497 -98 (480 కూడా)

100 పూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు

త2, భామహుని కాన్యాలంకారం; ౩-53,54; దండి కావ్యాదర్శ. 2-364,5,6,

ఉవె. మరిన్ని వివరాలకు నా సిద్దాంత (గంధం " ఆధువిక తెలుగు సాహిత్య విమర్శః సాంప్రదాయిక రీతి" పు. 70-73 చూడవచ్చు.

అధ్యాయం : రెండు.

ప. పాటీ బండ మాధవశర్మ; సా,అ.వారి నిర్వచనోత్తర రామాయణ పీరిక

2. కేతవరపు రానుకోటీ శాస్తి ; తిక్కన కావ్యశిల్పము; వు. 78

3. ఈ విషయాలన్నీ రాజశేఖరుని కావ్య మీమాంస అయిదవ ఆధ్యాయంలో చూడవచు త

"త నిర్వచనోత్తర రామాయణం ఆశ్వాసాంత పద్యాల్లో చూడవచ్చు.

5. • మోక్ష లక్షణ వీవైకః పరః పురుషార్థ శాస్తనయే, కావ్యనయేచ తృమ్టక్షయ సుఖ పరిపోష లక్ష్మణః శాంతో రసో మహాభారత స్యాంగిత్వేన విపక్షితఇతిసుప్రతివాదితమ్‌'- ధ్వన్యా, ఉద్ధ్యా 4;పు 533

6. ఈ విషయాలు * కావ్య మీమాంసి రెండవ అధ్యాయంలో చూడవచ్చు.

7. “రామాయణ మవిీ భారత యోశ్చ కరుణ శాంతాంగిత్వం పూర్వసూరిభి "లీవ విరూపింతమ్‌'- వకోక్తి జీవితమ్‌; ఆధ్యా,4 కారిక 17 క్రింది వృత్తి

8. ధూళిపాళ శ్రీ, రామమూర్తి? పోతన భాగవతామ శీలనము.

9. ఈ సందర్భంలో కేతపరపు రామకోటి శాస్త్రిగారి సుదీర్ర వ్యాసం “పోతనగారి వెవిత్రి లోని 96, [7-7, భాగాలు చూస్తే బావుంటుంది (విమర్శిని : కాకతీయ. విశ్వవిద్యాబయం।; తేలుగు విభాగం ప్రచురణ; 1981. 1982జనవరి.

10. ఉక్తే. పౌధు పరీపాకు ప్రొచ్యతే పొడ సంజ్ఞయా.... వివక్షితార్హ నిర్వాహః। కావ్యే ప్రోఢి రితి స్పృతా' - సరస్వతీ కంఠాభరణం; 1-27.

వేష. వై 1-27 (క్రింది వృత్తి

12, “పాకా'నికి పంబంధించిన రాజశేఖరుని వివరణలకు కావ్య మీమాంస అయిదవ ఆధ్యాయం చూడవచ్చు.

13 “యథా లక్షణ రహిత పురుషున సుందరశబ్ద వాచ్య తథా లక్షణ వర్దం కీథాశరీరం గుణాలంకా రోజ్జ్వ్యల మపి నీరసత్యం భజన్‌ ప్రొఢ కావ్యాభిధానం నార్లతొ- నాట్యశాస్త్రం; అభినవభారతి 16-1.

గన పేద్దాంత కౌముది; ఉణాది? పా.3,

నూచికలు 101 15. 'సుఖసంప్రయోగచాతుర్యం, కృత్యేష్వావుస్తు కౌశలమ్‌ |! (ద్రవ్య (కియా గుణాదీనాం వోనోపాదాన కర్మసు! సూక్ష్మార్ధ వ్యాప్తి నిరతో, ధీవ్యాపారస్తు నెపుణమ్‌'- భావప్రకాశ। 3-236,7. 16 “ఏకస్వైవ పదార్ధస్య నానారూప ప్రకల్పనమ్‌, వాబ్మనః కర్మ భిర్యత్తత్‌ శిల్ప మిత్యభిధీయతే'-భావ(ప్రకాశు అధి. 3౩-241, ॥ 1 చూ. గొలల రూడుంకంయి2600. 0౯సరు?6 మ తగ 07 ముజురి& ౦ం0౧00జ02 వాయ్య్యు 0.114 18 మరిన్నివివరాలకు చూ.నా సిద్దాంత (గంధం - “ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య విమర్శః సాంప్రదాయికరీతోలో నాల్గవ అధ్యాయం- * కావ్యకళా దృక్పధము. అధ్యాయం : మూడు,

1 చూ. కన్యాపల్కల; విశాలాంధ్ర (ప్రచురణ

2 విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారి “ఒకడు నాచన సోమన్న' పు 5.

3. '206 0006960452 026 & క్రణజయిం జరం! గక. [4 060ఖ0ు6 ఇ ౨౦660 6010లు+ ఆల్లు ఇ5 6ర్పే? 25 ెజ2 5లయజు2; ఇక [0% &ఇ5 ౪6 ౧0 566 4 ౧౨౯8ల 6 ' గష్యా& గగంయుజు5డ' 13 06 ఈఖ165 ఇంగం(0 1లురం0 6 ౧౪06 ' 521102' 26 '52210/1 *గర్వేఇ' 28 మంజయింక్ర ౦66” జం6 పంందంం'- ౨1 మ ల మయుక్రజూడ 21232; ౨.62

తీ పంచమీ పాహిత్య విద్యా ఇతియాయావరీయః- కావ్య మీమాంస; అధ్యా,2

5. • శబ్దారయోః యధావత్‌ సహభావేన విద్యా సాహిత్య విద్యా'- కామీ. అధ్యా2.

6. “సాహిత్య మనయోః కోభాళాలితాం (ప్రతి కాప్యసా! అన్యూనాతి రిక్తత్వ మనోవారిణ్య

వస్థితిః ! సహి తయోః భావం సాహి త్యమ్‌ |! అనయోః శబ్దారయోః యాకాష్యలెౌకికీ చేతన చమత్కార కారితాయాః కారణమ్‌ | అవస్టితిః విచిత్రైవ విన్యాసభంగీ! కీదృశీ

• అన్యూనాతిరిక్తత్వమవోవారిణీ పరస్పర స్పర్టి రుమణీయా! తస్యాం ద్వయో "రేకతర స్యాపి న్యూనత్వం, నికర్లో న విద్యతే, నా ప్యతిరిక్తత సముత్కర్జ్లోవా అస్తీత్యర్థః 1....శోభా సౌందర్యముచ్యతే | తయా శాలతే ళ్లాఘతే యః సళోభాళాలీ తస్యభావః కోభాశలితా. తొం ప్రతి సౌందర్య ఖ్లఘితాం 'ప్రతీత్యర్థః | సైెవచ "సహ దయాన్హాద కారితా | తస్యాం స్పర్టితే $న యాసొవవ స్టితిః పరస్పర

ఇర పూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు పామ్యసుభగమవ స్టానం సా సాహి త్యముత్యతే' = వకోక్తి జీవితమ్‌; అధ్యా 1 కారిక 17. 7. “తత్పృునః శభ్దారయో పాహిత్యమామనన్తి” - 1 సింగార (ప్రకాశ 8. ' శబ్దార్జా సహితా కావ్యమ్‌' - భామవాలంకారం; 1- 16. 9.' 520104' 19 సంలా రజంరిజరర0 అంరాంలు 52062 206 లు - ౨౯ 7 గకకజంా8%; కెకజష5 రయుక్రజ2 20వ ౨. 102. 10. డా. ఏ. యశోదా రెడ్డి; 'తొలుగులో హరివంశములు. వు 474 12. విశ్వనాథ నత్యనారాయణ; 'సోమని _ విజ్ఞాన సర్వస్వం. సం.4. పు.1228. 12. " యత్తు రసవదేవ కావ్యమితి సాహిత్య దర్చణే నిర్తీతం తన్న. వస్త్వలంకార ('ప్రధానానాం కావ్యానాం ఆకావ్యత్వాపత్తేః నచేష్టాపత్తి:; మహాకవి సంప్రదాయస్య ఆకులీభావ (ప్రసంగాత్‌ తధాచ జల (ప్రవాహవేగ పతనోత్పతన (భమణాని కవిధిః వ్షితాని కపిబాలాది విలాసితానిచ వచ తాప్‌ కధంచిత్‌ పరంపరయా రసస్పర్శః అస్వ్యేవేతి వాచ్యమ్‌. ఈద్చశ రస స్పర్శస్య ' గౌచలత్కి మ సగోధావతి ఇత్యాదా తి (ప్రసక్తత్వేన ఆప్రయోజకత్వాత్‌, అర్రమా(త్రస్యవిభావానుభావ వ్యభిచార్యన్యతమ త్వాదితిదిక్‌” - రపగంగాధరం; 25,26. 13. డా. దివాకర్ణ వేంకటావధాని? * సంవిధాన చక్రవర్తి" - క్ర స్పమ్టాస(త్రిక; పజోత్సవ సంచిక; పు 119. 14. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ; * నాచన సోమనః సంవిధాన చక్రవర్తి" - ఆంధ సాహిత్య పరిషత్‌ పిక సం. 43-సంచి 12. 15. * వ్రధాన (ప్రబంధ ('పాణప్రాయం యత ంవిధానం, కథా యోజనవ్‌.....- వ(్రోక్తి జీవితం..........447పు 16. * కందలిత కామనీయకాం కధాం నిర్వహర్శిః బహుభిరపి కవి కుంజ్నరెః విబద్ద్యమానాః బహవఃప్రబంధాః మనాగ స్యన్యోన్య నంవాద మనాప్వాదయంతం సహృదయ హ ఫదయాఫ్లాదకం కమపి వ(కిమాణ మౌదధాతి; యథా- రామాభ్యుదయ, ఉదాత్తరాఘవ, వీరచరిత్క బాలరామాయణ, కృత్యారావణ, మాయాపుష్పక ('పభృతయః'- వ(క్రోక్తి జీవితమ్‌; పు 448.

సూచికలు " 103

17. “ కావ్యశోభాకరా నర్జా నలం కారాన్‌ (ప్రచక్షత్రి - కావ్యాదర్శ

18. • కావ్యశోభాయాః కర్తారోగుణాః తదతిశయ హేతవస్త్యలంకారాః పూల్వే

నిత్యాః” - కావ్యాలంకార సూత; అధ్యా 1,సూ 1-3

19. • తమర్ధమవలంబంతే యేంగినం తే గుణాఃన్మృతాః'- ధ్యన్యాలోకం, 2-6

20. చూ. భోజుని సరస్వతీ కంఠాభరణమ్‌.

21. చూ. రాళ్లపల్లి అనంత కృష్ణ శర్మగారి ' పారస్వతాలోకము'.

2.2 * విశిష్ట పదరచనారీతి* - కావ్యాలంకార సూత్ర వృత్తి

• “అస్త్యనేకోగిరాం మార్గ సూక్ష్మభేదు పరస్పరమ్‌ |! తత్ర వైదర్భగాడీయే వన్ర్యేతే (ప్రన ఎటాంతరౌ” - కావ్యాదర్శః 1-40
• “రీజ్‌ గతావితిధాతోస్పా, వ్యుత్పత్త్యా రీతి రుచ్యతే' -
• • సా (తేధా వెదర్భీ, గౌడీయా, పాంచాలీ చేతి * - కా. సూతవృత్తి సూ.9 కః సమగ గుణావెదర్భీ" = కాసూ.వ్చ., నూ 11
• • ఇతి వెదర్భ మార్గన్య (ప్రాణా దశగుణాః స్మృతాః | ఏషాం విపర్యయః 'పాయోదృశ్యతే గౌడ వర్మని - కావ్యాదర్శ్‌ 3-42. ॥“ ఒజః కాంతిమత్రీ గౌడీయా, మాధుర్య సౌకుమార్యోపపన్నా పాంచాలి - కా. నూవ్చ. అధి -1- అధ్యా 1 సూ 12,13.

23. రుదటుని రీతి నిర్ణయానికి సమాసాలు ఆధారం.

24. ' విదర్చాదిషు దృష్టత్వాత్‌ తత్పమాఖ్యా' - కాసూ 1-1-10.

25. • అఆ(త్రబహు విధాః వివప్రతి పత్తయః సంభవంత్సి యస్మాత్‌ చిరంలవైః విదర్భాది దేశవిశేష సమాశ్రయణేన వైదర్భీ ప్రభృతయో రీతయః (తిసి: సమామ్నాతా*.....అన్యెశ్చ వెదర్భ గౌడియలక్షణం మార్గ ద్వితయం ఆభ్యాతమ్‌, ఏత చ్చోభయమ ప్యయుక్తియుక్తమ్‌, యస్మాత్‌ దేశ భేద విబంధనత్వే రీతి భేదానాం దేశానా మానంత్యాత్‌ అసంఖ్యాత్వం (పసజ్యతే' - వథోక్తి జీవితమ్‌., పు. 97.
26. • ' అంతరాలేతు వైదరో న్యానత్స్టేతే పావంతికా....'సరస్వతీకంఠాభరణం,

2-32 శల లాటీయరీతిః వెదరీ వ్‌ పాంచాల్యో రంతరస్థ్రితా' - పాహిత్య దర్పణం; 9-5

104 పూర ఫకేస్సుల కావ్యద, ష్‌ ఏథాలు = * స్తమస్త రీతి వ్యామిశ్రా లాజీయా రీతి రిష్యతే' - సకం. 2-33. = * ప్లూర్వరీతే రనిర్వాహే ఇండరీతిస్తు మాగధీ - సకం. 2 -33 27. ' సుకుమారో విచిత్రశ్చ మధ్యమ కృోభయాత్మక”' - ప.జీ. 1-24 28. ఈ మార్గాలు, గుణాలకు సంబంధించిన విశేషాలకు వ్యక్రోక్తి జీవితంలోని 'ప్రధమోన్మేషంలో 24 నుంచి 51 కారికదాకా కారికలుు, వృత్తి వివేచన చూడవలసి ఉంటుంది. 29. ' యద్యపి కవి స్వభావ భేధ నిజంధనత్వాదనంత భేదభిన్నత్వమని వార్యమ్‌ తథాపే పరిసంధ్యాతుం సామాన్యేన (త్రెవిధ్యమే చోపపద్యతే' - ప.జీ.1-24 30. " ' రీతిః స్యాత్పద విన్యాస భంగీ సా త్యుతిధా మతా | కోమలా కరినా మిగ్రాచేతి....'- రస్కార్హప సుధాకరం, 1-22

• • ఆంగద్రీ లాటీచ సారాష్ట్ర్రత్యాదయో మిశ్రరీతయః' - ర.సు.1-241. అధ్యాయం శ నాలుగు

1. దువ్వూరి రామి రెడ్డి; కవి కోకిల (గ్రంథావళి -4, పు, 22, 2 శ్రీ త్రీ? " ముత్యాల సరం ఒక కి - శ్రీ ఈ్రీ సాహిత్యం. వవ 2ప్పు. 453, ౩. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ; 'కావ్యానందం?' ప్పు 2. గం. గ జ ర్‌ మో

_ 'ఫూర్షుకబ్టల .. | / | 7 న. ( / జాక్ట కోసల నంనక్కుమూరాబార్లూ