Telugu prathimaa_0 - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

(వలా

౨0 అంత్య నమస్కారము ఒక్క. నమస్కారమున, (ప్రభూ, ఒక్క- నమస్కారమున నా నక లేయ్యదియములు జీరాడనిమ్ము నీదు ఈ (పపంచమున, ఘన (శావణ మేఘము మాడ్కి, రనభారముచే న్మమము నతము ఒక్క. నమస్కారమున, (ప్రభూ ఒక్క నమస్కా_రమున నా నమన్త మనోభావములు పడి ఉండనిమ్ము నీదు భవన ద్యారమున, ఊఈ---? పుట ౯9

౨౦. ఆంత్న్వ నమస్కారము లాన్‌ ప్‌ ౮ 6౬ లు (౨ నానాన్వరముల అకుల ధారలు తన్సయత్వమున మిళితనులై ఒక్క_. నమస్కారమున, (ప్రభూ, ఒక్క. నమస్కారమున నమ న్త గానము నమా_ప్తమగును నరవ పొఠరావారమున, వమూనన నరోవరయా(త్రికులగు రాజహాంనల భంగి నకల దివనరా్శతములు ఒక్క నమస్కారమున, 1పభూ, ఒక్క నమస్కా.రమున నా నమ_న్త _పాణవాఆకువులు ఎగిరిపోగలవు మహా మరణపారమున్న గీతాంజలి : ఆనువాద్‌ము వ ఆగస్టు ౧౯౧౦ | ౧౪-౧౦-౫౨ 61420181 103

వథమాంకము థి చంగదుని పట్టాభిషేక మహోత్సవమునకు వలసిన సర్వ సంభార ములను వెంటనే సమకార్ప వలసినది "ంచుకీయుండు : అశ్లే, మహారాజుగారి యాజ్ఞ _పకారము సర్వము సిద్ధ మైనది, చూడుమమ్మా ? మ వ్యజినచ్చు తము లొప్ప, నంది పహ య 'భాజిన్తు భ_చాసనం బు జెలంగన్‌, సుమదర్భ తీర్థ కలశం బుల్‌ కా్రాలగాంబార మం (తి జనంబుల్‌ సను'జేరం టుష్యరథ యే 'తేరన్‌, వసిష్టుండుంబొ "'ల్బెల జుమో పూజ్యుండు వేదికన్‌; సకల మో లీలన్‌ శుభంబయ్యెడిన్‌ = (వతీహారి : అట్లయిన సర్వము కభానహమే. కాంచుకీయుడు : ఆహా శ్రగ రామచందుని మేదినీ రమణుం. జేసి కొలికి వెన్నెల కాయింపం గడుసు కతన దశరశకతమోణిపాలుండు థాతిజకుల ధన్యుల నొనర్భి తా యకోధర్యుం డయ్యె.

క! చలిమ ₹వతీహోారి వ ఆయ్యా । త్వంపడవలెసు, త్వరపడవలెసు,. కాంచుకీయండు : ఆలస్య మేదియు లేదమ్మూ :

(అభుచు నిష్క్రమిరిచుము) (వతీహారి : (నడచిచూచ్చి సంభవకయ్యా : సంభవకయ్యా |" నీవును బోయి .మణోరాజుగారి ఆజ్ఞ (సరారము, పూజ్యుండైన పురోహితుని యరోపఛారముచే. తొందరపెట్టుము. (వేతొక వంకకు. బోయి అమ్యా? సారసికా, సారసికా £ సంగీతళాలకు బోయి “సమయానుఖాలమెననాటకమును (పదర్శించుటకు మీరును సమాయక్తులై యుండుగా డని నాటకీయులకుం జెస్పుము. ఈ లోగా సర్వము సిద్ధమైనదని మహారాజునకు నివేదింతును. (అవీ నిష్క్రం్రమించును (ఆంత ఆవదాతిక వల్కళముచేత( బట్టుకొని (పవేశించును) అవదాతిక ; అయ్యో, ఎంత కష్ట మెంతకప్టము | ఈ నల్కలమును నేను వరియాచకమునకు. దెచ్చుచున్నను నాకింత ఎయము పుట్టుచున్నది. మటి, రోభ బుద్ధిచే ఇతరుల ధనమును వొంగిలించువారి , మాట చెప్పెదిదేమి ? నా కిస్సుడు పరిచూచక మాడవలె ననియున్నది. కాసి ఏకాంతముగా పరియాచక మాకుపెట్లు ? (పీఠ సపరివారముగా (ప్రవేశించును సీత ; (చేటితో ఓసి, ఇటుచూడు | అవదొతిక యెందులకో అన్నుమూనా సృదవలె, గనిప్లించుచున్నది,

పఖథమాం౦ంకము శ

చేటి : చేవీ 1 పరిజను లూరకే అపరాధములు చేయుచుందురు. ఈమె ఏరో అపరాధము చేసియే యుందును.

సిళఠ : కాదు, కొదు, దీనికి నవ్వులాటనలెనున్నది.

అవదాతిక : (దగ్గరకు వచ్చి జయము దేవీ, జయము. నే నే అపరాధ మును జేయలేచమ్మా వ్‌

షీత : విన్నెవరు నడుగ లేదు అవదాతిశా, వీ యెడమచేతిరోనున్న దది యేమి?

అవిదాతిక : ఇది విల్కంము తల్లీ 1

పీఠ : ఎవరి మొద్ద నుండి తచ్చితివి 2

అవదాతిక న అమ్మా । ఈ విల్మ్టలము ...

పీత : అవను వల్కలము; ఎవరి యొద్దనుండి తెచ్చితివి 9

అవదాకిక : అద్యూ, విను. నేపథ్య పారినిమైన మన రేవమ్మ “లేదూ 2 ఆమను, రంగ్‌ (పమోజనము తీరిన పిమ్మట అళోక వృక్షపుం జీఒరాకు నొకదాని నిష్మవి అడిగితివి ఆమె నాకది యాయ లేదు. డావికీ శాస్తి చెయ్యవిలెనవి యీ వల్కలము' తెచ్చితిని,

పీఠ : చాలతప్పు. పోయి వెంటనే ఆమె కిమ్ము.

అవిదాళిక 2 అమ్మా, నప్వు౮ాటకై దీనివి దెచ్చితవి,

శ వతీమ పీత : వెళ్డీదానా, తప్పు లిస్లే పెద్దనగును. పోయి యిచ్చిరా? యిచ్చిరొ. ఆవిదాతిక : దేవి ఆజ్ఞ _పకారము చేసెదను. (పోంటోవును) పీఠ ; అవదాతికా, ఇటురాొవే । అవదాతిక : వచ్చితి నమ్మా పీత ; ఇది నొకుంగూడ అందముగా నుండున(పే 1 అవడాతిక : అష్మూ 1 ఆంచమైనవారి 3న్నియు వందముగనే యుండును గదా ః దీవిని కట్టుకొనుడు,

సీత ; ఇమ్ము : (తీసికొని కట్టువొవి) చూడు, ఇది నా కంచముగా మన్నదంపే ?

అపిదాళిక : అమ్మా, ఇది మీకెంత బాగున్నదో : మీ మేని కంటి నార చీర ఐంగరుచీర మైనదమ్మా 1

సీత : (చేటివంకంజూచి) వీ వేమియు మాటాడవేమే ?

చేటి : మాటలతో. దినిమేమమ్మా : సంతోషముచే వాళరీరమునంబుట్టిన పులకలే పలుకుడున్నవి కదా 1 (పులకలను చూపును)

సీత : అద్దము తీసికొనిరావే :

బేటి : దేవి ఆజ్ఞాపించినళ్లే. (పోయి అద్దముతో తిరిగివచ్చి) ఆమ్మా, యిదిగో అద్దము.

థభ్రఠతమాంకము ర్ట

సీత : (చేది మోము చూచ్చి అద్ర మక్కుడ ఉంచు. నీ మనసుతో వేదో చెప్పవలెనని యున్నట్లున్నది, చెప్పు,

చేర : దేవీ, నే నొక హూట విన్నానహ్మా : కంచుకి యగు ఎర్య బాలాకీ ఆంద్రిషేం సువిషేకొ దునుచున్నాండు.

పీత : రాజ్యమున నెవరో _పధువు రాంటోవుమన్నారు. (ముటి యొక చేటి (వపళించున్ను

చేటి : వేవీ, (పియవార, _పియవార ।

పీత : అంత ఉవ్సాహాముతో చెప్పచున్నావు, ఏమడిః ఏమచీ?

చేటి : భ్వ్త్రదారములకువి అవి షేకము,

సీత : మటి, పూజ్యులు మామగారు కశలపూ ?

చేటి : మహారాజుగారు స్వయముగా అభిషేకము జరుప్పచున్నారు.

పీత : అట్లయిని నేను మజీయువ _ప్రయవార్త దూడ వింటినన్నమాట, ఒడి పెదదిచేసి పటుకో.

చేటి : అప్లే నష్మా ॥ (ఒకి పెదది చేసి పటును)

పీత ; (ఆభరణములు తీసి యిచ్చున్సు

చేటి : దేవీ, పటహవ్వని వలె నున్నది ?

పీత : అవును, అదిమే.

చేటి : ఒకసారి మోగి పటహావ్వివి వెంటనే ఆగిపోయినది,

పీత : అభిషేకషఎన్‌ కాటంక ముదు మ్యెనో: రాచనగరుఎ బహువృత్తాంత సపున్వ్‌తిముయి గదొః

బేటి: దేపీ 1 ధభర్భృవారికుల నవిషేకించి మహారాజు తపోవిన మేగుడు రివి వంటిని.

లతలు డుననుతనాన నునా నననతనననమాయనానాయానానమోలు

1. నాట్య పరిభాషయందు భర్హృదారకు( డని(గా రాకుమారుడు

1 న. సీత : అట్లయిన అదీ అధిషేకోదకము కొదు, ముఖోదకయు!. (ఆంతట రాముండు (సవేశించును.) రాముండు : అయ్యా | మ పటూ౧బుల్‌ నినదింప, నొద్దలకడన్‌ జ్య చ్‌, రో పట్టాభి మేకోత్సవ స్ఫుటతన్‌ బీకమునెక్కియుననవ్ను న వో+బిల్మి పటంబు చబల్పీ ట్రం రే ట్జుట నాపెన్‌ విత; యూరకుంటి. ; (బజ వి , డ్షూరంబుగాజూ చె న కాట 1! పి; కాజ్డ తలన్‌ ధరించుటయు లో కమ శ్రదు వినూరమే + ణి గా “కుషూరా, విిళాంతి గె కొను” మని మహారాజు స్వయముగా. మనా జెప్పి, నన్ను వదరి పెట్టుటచే నా ముసస్సు పెద్ద బరుప్పు దించి నట్లు హోయిగా నున్నది. భాగ్యవశమున. నేను వెనుకటి రాముండనేః మహారాజు వెనుకటి మహారాబేఎఇప్పుడు సీతను జూచెదను. = అవదాతీక : దేవీ, భర్హ్రుదారకులు వచ్చుచున్నారు. విల్క్ములము విడువ వెతివి. యో పీఠ : ఆహా, ఆర్యప్వుతులుి : ఆర్యిప్కురులప. జయము | రాముండు : మైథిలీ, బార్చుండుము. (రాముండు తాను బార్చుండునుఎ) సీత : ఆర్భప్యుముల ఆజ్ఞ పకారము (సీతయు బాద్చుండున్సు . అనానననననిననననానానాలనుననానననననననాలనాననినానానననా నాననా నినినినినిననిననానననననం ననిన నానా ననానకొననా ననా ననన ననన ననననన నా.

1. ముఖోదత మనంగా ముఖ ప్రవెళసోవంమయు. వ్ల నాట్యపరిభాష యందు ఆర్భప్వుతుండనంగా పెనిటుటి.

చఛఠమాం౦ంకదు [1 అవదాతిక : భట్టినీ,2 భ_ర్హృదారకుల వేషము వెనుకటిదే. అఆదిమెల్ల అసత్యమై యుండునమ్మా ? పీఠ ; అంతటివారు అసత్యమాచుదురా £ అయినసు రాజాంతఃపురయులు బిహువృత్తాంతసంకులనులు గదా ? రాదుడు : మైథిలీ । ఏదియో చెవుణ కొరికి కొనుచున్నారు. సిత : అచ్చే, ఏమియు లేదు, ఈ పిల్ల “అభిషేక మధిషేకో మను చున్నది. రాము(రు : నీ కుతూహలము నొకుందెరియును. అభిషేకము జరుగక పోలేదు, విను. నేండు మహారాజులు గురు నుంది పొరజన సమ క్షముతో సంక్షిస్తముగ కోసల దేశీయుల సమాదేశము జరిపి, చిన్ననా(టి చనపుతో తన యొడియందు నన్ను కూర్చుండ బెట్టు కొని “కొసల్యానందనాణొ యని గోముగా. బీరిచి "నాయనా, రామా $ రాజ్యము (టతిగహింపు” మని చెప్పెను. పీత : అప్పు డార్గప్యతు బేదున్నారు ళ్‌ రాముడు : మైఫలీ ! ఏమన్నాని నీయూహ ? పీత : ఏమియు దిదుఐ పబకక విట్టూర్చు పుచ్చి ఆర్యప్పృతుణ దుహా రాజు పాదములపై దిడి రని యూహించుచున్నాను. రాముడు : చక్కని యూహ. సమశీలురగు ఆలుమగలు అరుడుగొ( గావి యుండరు. నీవన్నట్లు పాదములపై (దిడితివి. "జే 11 పెని నాయన బాప్పముల్‌ పకుచునుండ నా శిరమ్ముును జూ అటు కింద నాదు నాప్పు కణము లురలంగ నాయన కాళ్ళుంహాడ ఏకొకాలాన తడిసిపోయినవి సుము శి న 1, వాట్ఫపరిభాష యందు భట్టిని యన(గా ధౌజు పెండ్తము,

[1 వఠకిను పీత : ఆ తరువాత, ఆ తరువాత ? రాముడు : తరువాత దారి ఓదార్పు మూటలను నే నొప్పుకొననందున ముదిమి గదిసిన ఈసు పెద్ద పాణములపై నొట్టు పెట్టిరి, సీత ; తరువాత. తరువాత ? రాముడు : లమ్మణ శ్యతుఘ్ను లధిషేక ఘటములు పట్టుకొవిరి. మహా రొజు కంటనీరు పెటుకొని ఛ్యతము పటుకొవిరి. అంతలో మం థర త్వంత్వవగా విచ్చి మహారాజు చెవిలో నేదియో చెప్పెను. నటి నేను కుహారాజును కానైతిని. సీత : అడే నాకిష్టసు. మహారాజులు మహారాజులే. అర్యప్యుతు లార్య ప్యుతులే. రాడుండు : మైకిలీ ః సొచ్ము లేల తీసివేనితివి ? పీత ; లేదు, ఇప్పుడే ధరించెదను. రాముడు : ఇంతకు ముంచే తీసియుందువ. బౌనా ? వంగియున్న కర్ణ పాశములు, వెల వెల పోవుచున్న ముంజేతులు, ఆభరణము లొత్తు కొన్న ఆవయవములు చెప్పక చెప్పుచున్నవి. సీత : లేనిదానినినూడ ఉన్నట్లు రూపింపంగల మాటనేర్పరు లార్య ప్యుతులు. రాముడు : అట్లయిన ఆలంకరించుకొనుము. నే నద్దము పట్టుకొందును. (అద్దము పట్టి ఉండు. శే అద్దమున వల్క-లములట్టు లలరు నివ్వి ఛానుబింబ మరీదులా 1 పద చేత్‌! 'తెకసెలే నీదు దరహాస దీ_ప్తివలన ! నియమదీకయొ, క్రీడార్హ నియతి యొక్కొ- ! అవదాతిరా. నీవు చెప్పు. థి అవదాతిక : చేవా అందముగా నుంగునో లేడో యని కుకుహలముతో దేవిగాడు ధరించిరి,

వఠమాంకము 14

రాముడు ; మెఫలీ, ఏమిది ? ఇక్వెకుల పృద్దాలంకారము రించి తివి. ఇది పూపసను ఇషమే తీసొనిరా.

సీత 2 పెదు, వదు ఆర్యప్యుతు లమంగళ మాడరాదు,

రాముడు : మథివీ, ఏల వదను చున్నావు ?

సీత ; అభిషేక మూగిపోయిన ఆర్యప్వ్యుతుల కిది ఆమంగళ మనిపించు చున్నది.

రాముడు : నవ్వులాటశ్తై జేయుసప్పుడు మనస్సు కష్టపెట్టుకొనరాదు. సీవు కట్టుకొస్నస్పుడే నా అకళరీవము కట్టుకొన్నది. (కెరలో అయ్యయ్యో, మహారాజు :

సీఠక : ఆర్యాప్యుతా, ఏమది ?

రాముండు | (విన్సి స్త్రీ పురుషులు గొల్లమనుటం-విధిశమున మూలము నకే ముష్పువచ్చినట్లు, ఆదేమో శ్నీమమే తెలిసికొనుండు. (కౌంచుకీయం'ఏ (ప్రవేశించును .

కాంచుకీయు(రు ; రక్షంప్తము కుషూరా, రక్షింపుము.

రాము(డు : ఎవరిని?

కాంచుకీయు(డు : మహారాజును.

రాము(డు : మహారాజునా ? ఆర్యా 1 ఏకశరీరమున సంక ప్రమెయన్న పృథివి నని చెప్పరాదా ? ఈ విసత్తికి హేతువు ?

కాంచుకీయు(డు : స్వజనము.

రాముండు : స్వజనమా ? అయ్యో, (పతీకారమే. లేదు. ళ్య్యతువు శరీర మున మొత్తును. స్వజనము చిత్తమున మొత్తును, సిగ్గుచేటుగా నున్న ఈ స్వజన శబ్ల వాచ్యులేవరో ?

కాంచుకీయుండు : పూజ్యురాలైన శై కమ్ముగారు.

రాముడు : ఏమది ? అమ్మగారా ? ఆయిన నందుళలో మేలుండీ తీరును,

కాంచుకీయుండు; అదెట్లు

శీ -వతీమ

రొము(డు : వినుడు. భర క్యకసమానుండు. ప్యతుండను నేను. ఆమె కింజేము కొపలయును ? అవార్యమున కేల పాల్పడును ?

కాంచుకీయుండు : కుమారా : శ్రీల బుద్దులు సరళములు గాపి, అందు వీ బుజుత్వమారోపింపకుము. నీ అభిషేక మాగినది ఆమె మాటి వల్ల నేకదా 1

రాము(డు : ఆర్యా । అందు మేలే యున్నది.

కాంచుకీయు(డు : ఎట్లు ?

రాముడు విను,ండు. ముంస మహారాజునకు వాన్నవసము తప్పినది? నేను తంగడ్రిచాటు దిడనె బాలుండుగనే యుందును. (ప్రజలకు (కొత్త రాజనెడి తఅనుమానము కలుగదు. ముఖ్యముగా నా తమ్ములు ఫరిభోగ వంచితులు కారు.

కాంచుకీయుండు : మట, ఆమె పిలువని పేరంటముగా వచ్చి భరళతువి పట్టాభిషిక్తుని గావింపుమని కోరినదే 1 ఇందును లోభములేదా

రాముడు : ఆర్యా ; నాయందలి పక్షపాచముచే మీరు సత్యమును గుర్షింపకున్నారు. ఏలనంతనకు వకూశుల్క నిర్తీతమైన రాజ్య మునే ఆమెతన పృతుసిశ్రై అడిగినది. అది లోభమా ? అట్టి (భాళ్ళరాజ్య మపహరించు నాకు మ్మాతము లోళభములేదు కో(టోలు 1

కాంచుకీయు,డు - నటీ...

రాముడు : మాతృదూషణ మి(క నేను విన దలంచుకోలేదు. మహారాజు సంగతి చెప్పుడు.

కొంచుకీయు(దు : అప్పుడు మహారాజు పొంగివచ్చు దుఃఖముతో సలుకొ డక చేసన్నచేతనే నన్ను వంపివై చెను. ఆయన మనసులో నేము న్నదో ? అంతలోనే మూర్ప్చిన్లైను,

రాముడు ; ఎట్లూ ? మూర్చిల్తెనా ?

ట్రీఠమాంకమ 14 ( తిరలొ 1! “వబెట్టూ, మూర్చిళ్లనా శి యని విజారదూ ? రాజు మూర్చి దుస్సహమిగుచో ధినువందుకొమ్ము, దయ వీడుము. రాముండు : (విని యెదుట చూచ్చి కే. ౧1 అడునో! అతోభ్య థై, ర్యమహాోర్ష వుండు మభితుండయ్యె _- లత ఖత శూరవరుండు శోధ తామాకు వీనిం గన్గొనగనాకు క స్రైదుట నూరుగురి వెట్టుగాణందోందు (అంతట వనుర్చాణపాణియై లక్ష్మణు(డు (వవేశించును లక్ష్మణుడు : “ఎ బెట్ట్లూ మూర్చిల్లెనా ?*; యని విచారిపాః రాజుమూచ్చ చుస్సహమగుచో ధమవందుకొమ్ము. దయ వీడుషు. అయినవారి యెడల అణకువతోనుండు మె త్తని వాని నిళ్లే మొత్తుమురు. మీద ఆవిష్టమగుచో నన్ను విడువుండు, మనిల మోసగించిన లూ రోక మును యువతీరహితము గావింతును. ఇదినా విశ్నయము. పీత : ఆర్యప్వుతా ! దుఃభింపవలసిన యా సమయమున రసు వత్తి నాండు సామ్బికి | ఈతని _పచూన మపూర్వనుగా. నున్నది, రాముండు : సుపుతా సనందన :; ఏది? లక్ష్మణుడు ;: ఏమా ? టమ్మప్తాప్పమగు రాజ్య మపహృృతమగు చున్నది. న్ఫటు నేల ఐడి ళోచ్యాపసరో నున్నాండు. ఇప్పుడును సిండేహిమా ? ఇచి షముమూ ? మనిస్వేవా రాహత్యహా ? రాముడు ; నాటీ, నారాజ్య్యవంశ ము వీయా (పచసత్న్‌మునక హే వైనిచో విమ పసెవాండిందును. రాజు భరమండెసను నేనె నను ఒక్క పేకదయ్యా ః వీవు రనుః పండితుండవైె నచో రాజగు భర ళువి కాచుకొవి యుండుము.

[4 వతీమ లక్ష్యణుండు £ కోపమాప్పకోలేకసోతిని.. కొనిండు, కొనిండు-పోవు చున్నాను. (దీయబడేదును రాముడు : నవిటల పుట సికమైన లక్ష్మణుని వికట ఛుకటి, విధివఠె ముల్లోకములను నిర్ధహించునట్లున్నది. బిసీ కెంచె ఎటురా | లక్ష్ముణు(డు ; ఆర్యా ః వచ్చితిని. రొముండు : నీకు దిటవు గలిగించుటక్రై చెప్పుచున్నాను. ఇప్పుడుచెప్పుము. ఉ॥ పాడీ తొజంగనట్టి పితృ పాడులపై ధను వెక్కు- పెట్టనా ] పొడిమెయిన్‌ ధనము్శగొను భవ్యసవి తిని కోలంగూల్తునా 1 మూడగ దోప చాహ్యుం బయ నోదరు నాభరతున్‌ వధింతునా మూడీటనేది నీ కుపిత బుద్ధికి పాపము 1 పీతిగూరు కో లక్ముణుండు : అక్కటా, నా మనసెబుంగక ఎత్తి పొడుచుచున్నారు. క్తేశ భూయిష్థ్యమైన యీ రాజ్యముకాడు నాకు రౌవలసిసది, మీరు. మీరు పదునాలుగేండ్లు వనమున పెనింపపలెనంట 1 రాముడు ; అందుపలననే కాటోయ తండిగారు మూర్ళనొందిరి. ఆహా! ఆళక్తత అవగత మైనిది. (సీళను చూచి మైలీ ; మంగళకర ముగా అవదాతిక యొసంగిన వల్కలము. లిటులిద్య్కు, అన్య నృపులు ఆరంభించి ఆనుష్టింపని ధర్మము నే ననుష్టించును. లత్మణు(డు ; ఆర్యప్వుతులు స్వీకరింతురుగాక ః లాము(డు : మైథిలీ ॥ వీ విశృయమేమి ?

టీఠమాంకము |?

పీత : నేను నహ,ర్మచారిబిని 5దా ?

రాముడు : ఒంటరిగా కదా నేను వెడలవలసినవ *

సీత : అందువల్ల నే వెంటవత్రును.

రాముడు : వసింఒపలసినది వనములో.

పీత : నా కదిమయ _పాసాదము.

రాముడు : అత్తపామలము సేవచేయవంను గవా :

పీత : వారిక్తై దేవతలకు (పజఎల్లుచున్నాను-

రాముడు : లక్మణా : ఈమెను వారింపుము,

లక్ష్ముణుండు : (ప్రస్తుతింపంచగ్‌న వేళ ఈయిను. వారింప మనసు రాకు న్ని.

లే; విడుచువే తార శశి రాహు పీడయందు? నేలంగాలచె లత చెట్టు కూలుచున్న ॥ కొరిణి కరినాను విడుచునే బురదనైన 1 మిమ్మ్శమసరించు నీమె ధర్గమ్ముుదలంచి. త్రీ భ్నావథలు గదా: ఠ్ర థ్‌

(చేటి వవేశము]

చేటి : అమ్మగారికి జయము. నేపథ్య పాలిని రేవమ్మగారు. (పణామ పూర్వకముగా నిట్లు ఏిన్నవించుచున్నాట. “అపదాతిక సంగీత శాలనుండి వల్పలములు చించూని వచ్చినది. “ఇవిగో మటి కొన్ని వాడిని వల్పలములు. ఇప్పుడు మరివి పనికీ వచ్చునేమో కో

రాముండు : కల్యాణీ తెమ్ము. ఈమె సందుస్ట్ర మే మర్దులయు.

శి

11 “-టీఠతీమ

బేటి : పరువు శలక్యగహీంకయరు గోకి, (ఇచ్చి వెడలి పోవును రాముడు వానిని తీసికొని కట్టుకొనునుం

లష్మణు(డు : ఆఅద్వు. డను_గహింపవలె, వప్తమాల్యాలంకారయిలం చెల్ల సగబుచ్చుముండు. మీరు నారచీరను నే( డొక్కరే ధరించు చున్నారు. చీర విషయమున స్వార్ధదూ

రాముండు : మైధిలీ 1 ఇతనిని వారింపుము.

సీత : సౌబ్యితీ ; మానుముయ్యా,

లక్ష్మణుండు . అబ్మూ 1 గురుపొదుల కుకూష మీరొక్కరే చేయంగోరు చున్నారు, కుడిపాదము మీదే లెండు. ఎడమది నాది.

పీవ : సౌటు్యుతి సంంప మెటీ(గితిరి గదా ః ఆర్యప్వుతు లను.గహింప వలె,

రాముడు : సుట(న్రానందనా : పల్కుల మనంగా నేమనుకొంటివి ? తపస్పంటగామ కవచము. వియమ ద్విరదాంకుశము, ఇంది యౌళ్వ ఖలీనము, ధర్మరథ సారథి. _గహింపుము.

లవ్మణుండు : అనుగృహీరు(డను ((గహించి కట్టుకొనును

రాముండు : ఈ యుదంతము విన్న పురజనులతో రాజమార్గము సంకీర్ణ మైనది. తోల(గింపుండు, తొల(గింపుడు.

లత్ముణుండు : ఆర్యా! నేను.టంయ నడలంను. తొల(గుడు, తొలంగు(డు

రాముడు ; మెలీ . మేలిషుసుగు తెల(గింపుముం

సీత : అ్లే (మేరయిసుగు తొలంగించును)

రాముడు ఓహో : వినుండు.

తే; గ్‌; చామ్పు కొలుషీత ముఖులై న పౌరులార ! నా నెలంతపు సైరతక్‌ గాంచుండీంక్‌ |! వ్యసనమున, యడ్జ మందు, పేవాటలామ౨దు, వనమునను పర శ్రీలంగన్నొానంగ వచ్చు.

భఠథతమాంకము [0 (కాంచుకియుని _పవేశము కాంచుకీయు.డు ; కుమారా ః వలమ, వలదు, పోవలదు. అ(గజస్నేహ శీరియగు లక్ష్మణు( డనుగమింపగా వధూ సహాయుండవై నీవు వనగమనము సేయు వ్నార్హవిని మహారాజు జీర కానన ద్విరదము వరె షోణీరేణురిపాంగుండై లేచివచ్చుచున్నాండు. లక్మణుండు : ఆర్యా ; వల్కల మా్యతధారులమె, వనవాసారమేగు య్‌ న! మనయందు చూడదగిన చేమున్నది ? రాను(డు : మనము వెడలిపోయిన తరువాత మహారాజు (పధానములై న మన నివాస స్థానములను కాంచు(గాక : (ఎల్సరు నిష్క్రమింతురు ఇది (పథమౌాంకము.

ద్వితీయా౦కము (కాంచుకీయుండు (పవేశించును కొంచుకీయుండు : ఓ ద్వార రమణ నియుక్తులారా । మీమీ స్థానము లందు మీరెల్లరు అపముతళ్తులై యుండు,డు. థతీహారి ; (వవేశించి అయ్యా, ఇదియేమి ? | కాంచుకీయు(డు : సత్యవాక్సాలకుండై న మహారాజు వనమున శేగుచున్న రాముని వారింపంణాలక స్మతవిరహ శోకాగ్నిదగ్ధహృదయుండైై

• పిచ్చివానివలె. (బలాపించుచు ,సస్స్ముదగృుహమున. బిరుండి యున్నాడు. " "కే; 11 (కూర కల్పాంత సంచలన్న్మేరువట్లు లయసమయశుష్యు దంభోధిలాసు, నృపుండు "వెలుగు తొలంగం [గం కెడు రవివింబ మట్టు శోకమున నొడల్‌ చెడ, మతిలేక పొలుచుం వతీహారి ;: అయ్యయ్యో, మహారా జీతీ రయ్యెనా ; కాంచుకీయు(డు : అమ్మా, పోయిరా. (వతీహారి : అయ్యా, అప్లే. (పోవును కాంచుకీయుడు : (కలమయజూచిి ఆహా, ఎంత కష్టము 1 రామ చందు(డు వెడలిపోయినది మొదలు ఈ యయోధ్య కూన్యమై నట్లు కనంబడు చున్నది ఏలన___ | మః కరిరాజుల్‌ తృణమేని తాకవుకదా శొస్నీరు మున్నీరుగా, తురగంబుల్‌ దిసలొంది హేషలుడుసన్‌ , +సముుద గృహమునగా ఉద్యానవనములో జలయం[తములతో( గూడి చల్లంగా నుండునట్లు నిర్మింప సఓడిన రాజభననము,

ద్వీతీయాంకము శ! గిరమున్‌ ముట్టకు వృద్ద గాలవనితల్‌ శే గ్‌ ఇట్ట-గా శణార వో దర సంయు క్రు-డు రాముండేగిన టెసన్‌ టై న్యంబూో. జూదుచున్‌ * .

ఇవ్వుడే నేను గూడ మహారాజు సన్నిధి శేగెదను. (ముందునకు వడచిరూచ్చి సుదుస్స్పహమైన ప్యుతవియోగ దుఃఖమునకు తట్టుకొని తమ్ము(దామే. యూరణించుకొనుచు మహాదేవీ సుమ్మశ్రాదేవులు మహారాజున కుపచారములు చేయుచున్నారు.

అబ్బా 1 ఎంతటి కష్టదళ 1 ఆదే మహారాజు హాహా రవముతో నెలుగెత్తి దుడ్చుచు, మాటిమాటికి లేచి లేచి పడుకు, రఘువంళదీపకళిక యేగిన దిక్కుగా చూపులు నిగిగ్చి చూచుచున్నాఃడు.

(విష్క్ర్రమించునుు ఇది ష్టశ విష్క్కంథము

(ఇవవురు డేవేరులతో దశరథుడు _పవేశించును దళరథు(డు : నాయనా, రామా; జగన్నయనాభిరామా । బిడ్డా లక్కుణా :£

సర్వలక్షణగా(త్రా ః సార్వీ, మెధిలీ పతినిహిత చి త్తసృత్తీ

అయ్యయ్యో | బిడ్డలడవుల పాలైనారు. ఆహా, చిితము : (భాతృ

“'స్నేహముజే పిళృస్నేహము నుజ్జగించిన లక్ష్యణువిదూడ్‌ ఇప్పుడు

మనసు పుట్టుచున్నది. ఆమ్మా, వై దేహీ । నన్ను రాగుండు

పరిత్యజించెను. లక్ష్మణుండు గర్హించెను. లోకములో నపకీర్షి

పాలయిన నన్ను సీవుకూడ్త్‌ (జించితిసో నాయనా :ః

విర్ణాా లక్మణా తరణ మైీకోన్న అమ్మీక్నంంయ్యం ॥

అయ్యో, సర్వము హే నెమరు బదులున్త్‌ ల!

కౌసల్యా నందనా, న్‌ 7 కా

న్‌ 1. న్‌ స రాందన నాడ

ల్జ్రీ వతిము త్తే సత్యసంధ ! జిత్యకోధ ! చల్లనయ్య ! విశతమత్సర ! జగ త్రియ ! కువూర ! సకల గురుజన సేవనా స్త్‌ చిత్త | మారుపలుకవుగా ఒక్కమారు తండి! సకల జనమసోనయనాఖి రాముంవైన రాయండెక్కడః ఆ పితృ భక్తి సరాయణుడెక్కుడ ? శోకార్తులన్నచో దయగల ఆ తర్మడీ ఎక్కడ ? రాజై శ్వర్యమును గద్తిపోచగా నైన గణీంపచి కుమారు(డెక్కుడ +? రామా; వృద్ధజసకుడనై న నన్ను వదలిన నీకు వీటిండి ధర్మముతో నేమిపనియయ్యా 1 అయ్యయ్యో, ఎంత కష్టము శ "కే 1 అరంయబో రాషువుండు దినకరుని కరణి, దినముగతి లస త్రగౌండును జనియె వెంట, దివకరుండుకు దినమును జనిన వెనుకొ్‌ అగపడదు ఛాయభాతి సీతమ శి కూడ. కేగి మవు శ్రప్కుతకులను గాణ, మజొక భూమి జూని సూనులా (శ్రీగామచం దుం, లెక నడవి బెబ్బులి గాణగం జేయంగ రాదొ | యెంత కూరకర్ముండవు కృళతాంతహతక |! | కౌసల్య : (ఏడ్చుచ్చు మహారాశా. మికిరిగా6 దిరితపించుచు మిమ్ము మీవలయించ్హుకొనకుండ్శు కోడలునుకొడుకులును (పకిన ముగియ గనే తప్పక కనిపింకురు, దళరథు(డు : ఓహో సనీవెవ్వతెవు శానల్య ? విర్ణను గన్న గొడాల న్స,

ద్వి శీయాంకము ఖీ దళరథుండు : ఏమేమీ ? సర్వజనయనోనయనా[ిరాము(డై న రాముని తల్లివా ? కౌసల్యవా ? కౌసల్బ : మహారాజా । ఆ మురదృష్టపంచురాలను నేనే. దశరథుండు : కౌసల్యా, కడుపుచల్ల (గ రాముని గన్న సొభాగ్భవతివి. అత్యంతము అగ్ని సన్నిభమైన యీ దుఃఖమును = ఇందియ పాటవిముడిగిన నేను=తటుకొనను లేను, దదముటింపను లేను. (సుష్యితను బూని ఈ సండవియామ మువిరు ౩" కౌసల్య : మహారాణా : లక్షీణ ... ౨6 4 దశరథుడు : (తొందరగా లేచి ఎక్కడ ? ఎక్కుడ్‌ లక్ష్మణుడు ? కన(దిడడే : అయ్యో, కష్టము. (ససంభ్రమముగా లేచి రాణు లిరువురును రాజును పట్టుకొందురు) కొసల్య : మహారాణా “లక్మణకుమారుని తల్లి సువిత" యని చెస్ప టోయితిని. దశరిళుండు : సుమ్మి్రా : రఘుకుల శేష్టుదైన రాముని రేయిందివబ్ళ వీడవలె వెన్నాడు నీప్పోలుండే సద్న్ర్పండు. (రౌంచుకీయుండు (పవించును కాంచుకీయండు : మహారాజును జయము : ఇరుగో, సుమంులవారు విచ్చేసి యున్నారు. దశరథు,డు . (సంతోషముతో సత్వరిముచేచ్చి రామునితోనా ౩ కాంచుకీయు,డు : రాదు, రథముతో. దళరథుండు : ఎన్తైట్లూ 2 వటి రథముకోనా ? (అని మూళ్ళుల్లి పడును) దేవేరులు : మహారాజా ; శాండిల్లుడూరడిల్లుండు, న కొంచుకీయుండు : అమ్యూ : కషము. ఇటివిశిషపురుషులకు ఇటువంటి యౌపవయా ౩? విధి చురత్యక్రమము- మహాలాతా | ఊరి డిల్లు6 డూరడిలుండు, న!

| శ్రీకీకీ దళరథుండు : (కొంచె మూరిటచేంద్రి దాలాకీ :. సుపం్యకుడొక్కండే వచ్చెనుగదా ? కొౌాంచుకీయుండు : అపును మహారాశా । దశరథుడు : అయ్యో. కష్టము, అ. వె! నామనోరఫమ్యు నాశమె సోయెంబో వచ్చినటి రఫము వటి దౌట |! లు లు ఈరఫమ్ముు దశర భీశుంగొంపోవంగా అరా బెంచె, కాలపురువు రథము. కనుక శీఘమే (ప్రవేశ పెట్టుము. కొంచుకీయుడు ; మహారా జొజాపించినకే (నిష్క్రమించును నా లి దశరథుడు : వనమున గిరుగాడురాముని దసివితీం స్పృశించు సరో వాయువులు ఛన్యములు. (సుమం్యకువి (పవేశము సుమంతుడు ; (చుట్టును బిరికించి శోకముతో) వి! శ్ర; రాజభ్ళత్యులు స్వీయకర్థాములు మాని రాముపైై 6 గూర్శ్మి న్మగ్రువుల్‌ గమశి-చూపు చెడంగ దీవులై కోకాన నొడలు మండ- పఫొసలు రాజును గని తిట్టిపోయుచుం డీం (సమీపించి మహారాజునకు జయము, దశరథు(డు : అన్నా సుమంగన్రా : నా పెద్దవౌడుష రాము(డెక్కడ। ం6తి కొదు. రాదు; నేనన్నది సరికాదు. ప్యుతవత్సలా ః వీపెద్దకొడుకు రాము+డెక్కుడ ? నిరతీశయగురు ళక్తిగల వైదేహి యెక్కడ శి పౌమ్మితి యెక్కడ శి ఆసన్న

ట్వీ త్రీయాంకము 11

మరణుండు, హతభాగ్యుండు, అఖిల జన ళోకార్ణవకరుండు న్వైన ఈ ఠంగడి క్రేమేని చెప్పిరా ?

సుమంగు(డు : వలకు వలదు మహారాతా ః ఆమంగళ మాడవలదు. ఆచిరకొాలమంచే తాము కుషారులను జూడ(గలరు,.

దశరథుడు : అవును. ఆఅయుక్తమే పలికితిని. ఇది తాపసులను గూర్చి ఆఅడు(గ౭దగిన _పశ్నముకాదు. ఇష్లుడు చెప్పు, తాపసుల తపస్సు వర్షిబ్లచున్నదా ? ఆడవులేలుకొనుదు(చిరుగాడు విదేహరాజ తనయ లేదపడుటలేదుగదా :

సుషుత్ర : బిహువల్కలాలంకృత శరీరయు, వయసుచేణబిన్నయయ్యు వర్తనచే పెద్దదియు, భర్చుశహధర్మచారిణియు నగు సీత మాకును మహారాజునకు నేమియుజెస్పలేదా ?

సుమంతుడు ? ఎల్లరును మహారాజును ..4 999 49,

దశరథుడు : కాదు కొడు, అట్లుకొదు, కర్ణరసాయనములు, రోగ పీడిత హృదయౌషధములు అగు వారి నామధేయములు. పేర్కొ మచు చెప్పుడు.

సుమంతుండు : చిత్తము. ళతమ ఆజ్ఞ వకారము. ఆయుష్మంతు.డు తాము(డు.

దశరధు(డు : ఏమంటివి రాముండనియా ? ఇదుగో రాముడు ।; పేరు వివి నంతనే స్పృశించినట్టున్నది. తరువాత ?

సుమంతుడు : ఆయుష్మంతు(డు లక్ష్మణుడు.

దశరథుడు : ఇడుగో లక్మణు(డు...... తరువాత తరువాత ,.....

సుమంతుడు : ఆయుష్మతిసీత-జనక రాజప్యతి.

ట

॥ ద్రతీష దళరటఘుండు వ ఈమ వైచేహి, “రాముడు. లమ్కణుండు, సీఈ అవి చెప్పుట _కమమువొదు. సుమంతుడు : మబీ, (కమ యమ్‌ది ? దశరిథుండు : *రాముయి, వై దేహి, లడ్ముణుండు" అసిచెప్పుట (క్రమము ఆరిణృ్బమలతో. జూడ మైథీరి రామలత్ముణులకు నడుమనే యుండు(గాక । విహందోషకలితములగు అరణ్యములలో నప్పుడే ఆయబుకు రక్షణ కలుగును. సుమంతుడు :; మహారా వాజ్జాపించినళ్లు, *'ఆయుష్మంకు(డు రాషుండు దశరథుండు : ర8తండు రాయిండు సుమం్యతు€డు + ఆయుష్మతి జనకరాజప్పుతి. దశరఘండు : ఈయ వై డేహి. సుమంరుండు : ఆయుష్కంరుండు లమ్మణు(డు, దశరిథుండు ; ఈతండు లమ్మణుండు; రామా : వైదేహీ! లమ్మడా : బిడలారా. నన్ను కౌంగిలించుకొనుండు. ఒక్కమాయి రామువి స్పృశంచికినా-ఒక్కమాఖు చూచితినా=ఎమరిణించినవా(. డమృత ముచే జీవించునట్లు జీవింళు నవిపించుచున్నది. సుముంటుండు : శృంగిజేపురమున రథము దిగి అఆయోధ్యాపురాధిముఖ ముగా నిలిచి మహారాజునకు శిరసా పణమిల్లి విన్నవింపః టోయి కేస ఏదో య్య్థిమ్ము మిగుల భఫావిఎచి, పలుక గడంగి వెదవులు కొదిపియు, వెడలు బాప్పు జలనముచే గొంతువిగిియంగ, పలుకు నోట రాక ఆరిగిరి బిడ్డ లరణ్యమునకు. దశరథుడు : ఏమేమి ? ఏమియుం బిలుకకయే వనమునకు( టోయిరా ? (ఓక్కిలి మూర్చయందు మునుగును)

ద్వితీయాంకమ ల సుమంకుండు : (సం్యభమముకో) బాలాకీ । పభువు ల్యపతీకార స్లీతిరో నున్నారని అమాత్యులకు నివేదింప్పము. కొందుకీయుండు : అశ్లే, (నిష్క్ర్రమించును రాణులు : మనహోారాొాశా ఊలడిల్లుండూబడిల్లు(డు. దళరథుండు : (ఒక్కింత తేబుకొని కౌసల్యా ॥ నన్ను స్పృశింపుము, నిన్ను కంటితో జూడ(జాలకన్నాను. రొడువి వెస శేగిన. బుద్ధి యిస్పటికిని మరలిరాకున్నది. నాయనా : రామా, నిరంతరముగా నా తలసోసిన దంతయు క్షణవాలముళో నిశ్శేషమైనది. విన్ను పటాథధిషెక్షువి గావించి, నృత్పభు,పా విచే పజలను గృవర్తులః గావించి, తమ్ముల నాత్మ సమానుల గావింపుషని నిన్నాదేశించి తపోననమునకు( టో(దలంచితిని. ఈశకె క వేశొకవిధముగా. జేసి నది. సుమంత్రా, కెనేయితో 40 00 660 మూ "కే. 11 *'చనియె రాముండు; నీ కొనుల్‌ చల్లవడియె; భూమిపతి ప్రాణములు ఫోయె:; బుడుఎ నేలు కొనలగం బియపు తుం బిలిపించుకొనుము, నీదు పాసమంతయు. దప్పక పండు” నవుము. సుమంతు(డు : అశ్లే దళరతుండు : (పయికి,జూవ్రి ఓసళో। రామకథ్యాశవణముచే దగ్గచివ్తుం డన్రైన నమ్నాణడించుటకుం బిళరు లరుదెంచిరి, ఎవ రక్కడ ? కాంచుకీయుడరు : ((పవేశించి జయము మహారాణా : దశరథుడు : కొంచెము జలము, కాంచుకీముఃరు : చిత్తము మహాోరొడా | (వెళ్లవచ్చి జయము,జయము ఇవిగో జలములు,

లి చళిము దశరథుడు : (ఆచమించి, ఆకసమువంక చూచి ఈయన మహెంద

సఖు4డు దిలీపుండు. ఈయన రఘువు. ఇచ్చట పితృపాదు లజులు, మీ రొకకుణగారణ మేమి ? మీతోడి సహవాసమునకు నాకును సమయమయ్యెనా ? రొమా :£ వై దేహి । లక్మణా ః పితరుల సన్నిధి కేగుచున్నాను. ఓ పితరులారా : ఇదుగో వచ్చుచున్నాను, ఇదుగో ... ౨౩ (మూర్చిల్లును. కౌంచుకీయుండు తెల్లగుడ్డతో దశరథుని దేహము కప్పివేయును)

అందటు : మహారాజా $ మహారాజా :। అయ్యో | అయ్యో ?

[ఆందయు ని్యిష్కమింతురు] ఇది ద్వితీయాంకము (మధాకారుండు (వవేశించును

సుధాకొరుండు : (ఊడ్పుట తుడుచుట మొదలయిన పనులు ముగించి సరే, నంభవకయ్యగారు చెప్పిన సవియంతయు చేసితివి. ఇస్సు డొక కునుకు తీవెదను.

భటుడు : (వవేశించి కునుకు తీయచున్న శేటుని సమీపించి ఒక్కటి గట్టిగా అంటించి ఓరి తొత్తుకొడుకా 1 పనిమాని కునుకు దీయు చుంటివా ? (ఇంకొకటి అంటించును)

సుధాకొరు(డు : (మేలకొవి లేచి కొట్టుండు, కొట్టుండు.

భటుడు : కొట్టిని నేమి చేపెదవురా ?

సుధాకొరుండు : విర్భాగ్యుండను. కార్తవీర్యునకు వలె నాకు వెయ్యిచేకులు లేవు.

భటు(డు ; ఉన్నచో నేమి చేయుదువు ?

ద్వితీయాంకము జ

సుధాకారు€డు : నిన్ను చంపుదును.

భటుడు : రారా । తొత్తుకొడుకా : నిన్నుజంపికొని విడువను. (మరల కొట్టును

నుధాకారు(డు : (ఏడ్చును దొరా ః ఇంతకు నాఠప్పేమో కెలిసికొన వచ్చునా ?

రటుండు : లేదురా, నీతప్పేమియులేదు. రాజకుమారులైన రాములవారికి రొజ్యము పోయెసన్న దిగులుతో దళరథులవారు కన్నుమూసిరి. వారి శపతిమా గృహమును జూడ నేండు కౌసల్యాదేవిగారు మొద లగు రాణివాసమంతయు వచ్చునని చెప్పితిని. మణ్‌ నీ విక్కడ చేసిన దేమి ?

సుధాకొరుఃడు : చూడవయ్యా : గర్భ గృహమునుండి పొవురాగూళ్ష యుచ్చులు తొల(గించితివి. వెల్లగోడలమీ6ద గంధముతో. . జేతి ము(ద్రలు వేసితిని. ద్వారములకు(బూలతోరణాలు (వేల(గట్టితిని, కప్పురము చల్లి తివి. ఇంక నేను చేయని దేమి ?

భటుడు : అట్రయిన నిర్భయముగా బొమ్ము. నేనుమ టోయి పర్వము పిద్ధమైనదని యమాకత్యులవారికి విన్నవింతును.

(ఇరువురు నిిష్కమింతురు ఇది _పవేశకము

తృ తీయా౨కము (భరతు,డును రథముతో సూరు(డును (పవేశింతురు భరతుడు : (ఆతురతతో) సూతు(డా ః చిరకొలము మేనమామల యింట నుండుటచే నిచ్చటి వార్తలు తెలియవచ్చుటలేదు. ఘహారాజులు మిగుల నస్వస్ట శరీరులై యున్నారని వింటిని, అదియేమో చెష్పము. తంశడిగారికి జబ్బేమి ? సూతుడు : మనస్తాపము. శరరుంతు వ వైద్యు లేమనుడున్నారు ? సూతుడు. :? దానిని కుదుర్చుటయందు వారు నిపుణులు కారు. కరళూడు : నిధ్రాహారము లున్నవా సూోతుండు ? నేలపై పడక; మెతుకు ముట్టుటలేదు. భరతుండు ఆశ యన్నదా చూళు(డు : అన్నిటి కొ భగవంకుఃడే, భరతు(డు : గుండె లదరుచున్నవి. రథము త్వరగాంటోనీ. సూతుడు : అయుష్మంతు నాజ్ఞ (వకొరము (రథము త్వరగాః టోవిచ్చును భరతుండు ; (రథ వేగము విరూపించుచు) ఓహో | ఏమి వేగము | "వెనుకకు బర్వులెత్తునటు వృతుతతుల్‌ గనుపట్టు, భూరి నా హీని సుడినొన్నటుల్‌ షడుమ హీరజముల్‌ రథనేమి గాడిలో,

శృతీయాంకమ శీ కనంబడ వాకులున్‌ ; కదలి కల్‌ కొనరావు భొమ్మదధాంగ ఛా రను: తురనోత్ధ మై రథ పు రఃస్థలి దూకు ధరాపరాగముల్‌ సూతుడు : ఆయుష్మంతుండా । స్నిగవరములెన చెట్లు కనుపించు ఇ ణి ల కు. చున్నవి, అల్లది అయోధ్య కావచ్చును. భంతు(డు : బౌరా, ఆల్మీయుల దర్శించుటక్తై నా అంతరింగ మంత తొందరపడుచున్నది ? ఎటన___ ! చః! శిరమును దం డి పాదములం జేరి ఏనయట్టు, నృపుంకు నెయ్యముల్‌ గురిసినయట్లు, సోదరులు కూరిమి మూంగినయటు లలులా మన్‌. మెన్‌. దరమతి న శుసేక మున దన్పినటుల్‌ , మనసార భృత్యు "లె లరు కొనియాడినటు, పియ ళా ౧0 లు లక్ష్హణుం డుల్ల సమౌాడినట్టుగన్‌ , సూకు(డు ; (తనలో అయ్యో ఎంతకష్ట మెంతకష్టము ? మహారొజు మరణ మెజు(గక యీత(డడియాసతో అమయోధ్యానగరము (వవే శింప నున్నాండు. విషయము తెలిసియు జెప్పలేకున్నాను, 'కే॥గ్‌! జనని మైశ్యర్యలోభంబు, జనకుచావు, అశజన్యు _పవాసము ననసెడు మూడు = మూడుదు ర్వా _ర్తలౌర ! ఈ పు తక్రునకు నోగు విచ్చి యెవ్వండు షీని నుడువనోఫు. |

క్జ్రీ వీతీమ

భటుండు : ((వవేశించి కుమాదునకు జయము,

భరతుండు : భదా 1! ఏమి, శ్యతుఘ్నుండు నాయెదుర్కోలునకు వచ్చెనా?

భటుడు ; కుమారు(డు వచ్చుచున్నాడు. గురుపులు తమకు జెప్పుమవి ...

భరతు(డు 1 ఏమవి ?

భటు,డు ; “కృత్తిక యింకను నొక్కగడియ మిగిలియున్నది, రోహిణీ (ప్రవేశించిన పిదప(గుమారుడయోధ్య (పవేశించునొదవి చెప్పిరి.

భరతుండు : మంచిది, గురువచన మెన్నండళిికంఎంపనై తివి. వీవు పొమ్ము.

భటుడు : చిత్తము (పోవును

భరతుడు : ఇప్పుదెచ్చట వి_శమంతును ? తెలిసిసది. చెట్ల నడుమ వెల సిన యీ దేవళమున క్షణము విశమింఠును, దీనివలన దైసెత పూజ, విృిశాంతి రెండును లభించును. పయిగా కొంత తడవు వి్యశమించి పిదప( బుర్యపవేశము చేయవలెనని పెద్దలమాట. కమక రథము విలుప్పము,

సూఠుండు : ఆయుష్మంతు నాజ్జ. [రథము విలుపును]

భరతు€డు : [రథము దిగి] విడిపట్టున “సీదదేట గుజ్జములను విడువుము.

సూతుడు ; ఆయుష్మంతు(డా, అశ్లే (విష్కమించును]

భరతుండు : [కొంచెము నడచి చూచి]పుష్పజలాలతో( బూజులు చక్కంగా జరిగినవి, సుధాకుడ్యములపై చందన పంచాగుళము(ద లున్నవి. ద్వారములందు పుష్పతోరణములు (వేలుచున్నవి. కవ్వురప్పు. బొడి చల్లియున్నది. ఇది పర్వదిన విశేషమా ? లేక యయా ప్తిక్య భానముతో జుగెడు నిత్యపూవావిధియా ? ఇది యే దేవాల యమో । బాహ్యచిహ్నామగు ఆయుధముగాని ధ్వజముగాని కాన రాదు: కౌనిమ్ము, (వవేశించి తెలిసికొందును. ((వవేశించి చూచి]

తృతీయాకము కీ అహో ; ఏమి యీళీలాశల్చ సౌందర్యము ? ఏట బూశిలాకృతుల భాపస్ఫూరర్హి ? ఈ (ప్రతిమలు దైవ్యపతిమ లమయ్యును సజీన మౌొనపవ మూర్తులనెడి విశ్వాసము కలిగించుచున్నవి, ఇవి చముర్దె యమ్‌

విత మూస్తులా ! మూర్త లెపరివైననేఎ ? నా మనస్సు పరిమాహ్లాదమందుచున్నది. పేల్పులము విన్నమ శీర్షిముకో నమ స్కరించుట యుక్తము. అమంత్రకిముగా. జేయు చేవార్చన పార్షల పఫశామః మగును, అగుగాక : [(వతిమాగృహార్చకుండగు దేవకురికుండు (పవేశించును]

దేవకులికుఃడు : నిత్యము పూజ ముగించుకొని (ప్రాణిధర్య మనుష్టించు చుండగా వీ ప్రతిమలలోని వేణొక చిన్న పతిషువలె నీయన మెవ్వరో (ప్రవేశించెను, కానిమ్ము పోయి తిలిసికొందును,

ఛరతుండు : నమస్కారము-

దేవకులికుండు : వలదు, వలమ, సమస్కరింపవలదు,

భరతు(డు : వారింపకు(డు. పూకు( జెపస్పవలసిన దేమేనవి కలదా? లేక పెద్దలకై నిరీక్షించుచున్నారా ? కాక యేదేని విశిష్ణమగు నాచా రము పొటింపవలయునా ? లేక మీకేదేవి నియమము మున్నదా ? ఏల వారించుచున్నారు ?

దేనకులికుండు : మమ్ము వారించుటి కివి కారణములు కౌవు. వేల్పు లనెడు భావముతో (_బాహ్మణులు వీరికి నమస్కరింపరాదని చెప్పు చున్నాను. ఇక్కిడ నున్నవారు క్ష్మతియుబు,

భరతుడు : అప్పును, వీరు క్ష్యతియులే, ఏ క్ష్మతియుబు ?

• ద్విజులు గావివారు చేయ (సణామము వార్షల (ప్రణామము,

క్‌

క్ట వ్రతీమ

కేవషలకుండు : ఇజ్వెకులు.

భరరుండు : (సంకోషముత్తో ఇవ్వెకులా 7? అయోధ్యా ్యపదిపుూ వీరు? అసువజ్యరిఫ్వంచమున డేవితలకు దొసటగా ఇవిచ్పానది వీదేకదా ? స్వ్యకీమములగు సుక్కతములచే పొంజానపర సహిమురై యింధద్ర

జు లోకమున కేగుచుండిన వారు వీరేకదా ! స్వభమజబిలజితమయివ విశ్వ విశ్వాంభరిను పాశించెడివారు. వీలేకడా? మృగ్య పౌణమగు మృచ్మువును జిరరాల ముల్లంవంచి స్వెచ్చంచమరణ మును పొందినది పీరేకడా ౩ ఓహో 1 ఏటి హ ఆచృషము 2 అజ తలవవి తలంపుగా నాకీ యదృషము (పా _పించినది. ఇప్పుడు చెపాడు ? ఇచట నున వా౭ివరు ? ప టు. చో

దేవకంకుండు | పీరు సన్నిహిత సర్వింత్న విశ్వజిద్యాగాచరణ (పజ్వ లిత ధర్మ్యపదీపులు-డిరీపులు,

భరకుండు : ధర్మపరాయణులకు నమస్కారము, వీ 'రేవరు ?

డెవికులిక(డు : వీరు నంవేశనోతాన సమయ సముదిష (బొహ్యాణ జన

య పున ఇకో

సహస పుజ్యాహవిచనరి వులు-రిఘుప్పులు.

భరమిఃతు : బెరా : మృచ్చ్కువెంత పబలము ౩ ఏవాదృశరికనుపహూడ ఆక్క్మికఎించినది. _దాహ్మాణజన సమర్చితి సవ్వరాజ్యసతృలు లకు నమస్కారము. వీరేవిరు ?

గ లు లంట అండ

దేవకులివమ.డు బరు విచూఎమయోగ న్‌ర్వద్‌ సంత్యష్తి రాజ్బభారులుం విత్యావనృఫిన్నాన పశాంతరజులుంఅజుఎి.

భరిలండ్తు : శ్లాబనీయ పళ్చొత్తాపులము నమహ్బావము, (చశరశువి (పతిమ నపలోకించుచు(గలంతవిడ్సి అద్యూ | బహుమానవ్యాక్షిప్త

అజ

మైన మనస్సుతో చక్కణగా నవిధరింప నైతిని. ఏది చెప్పుండు. వీరవ్వరు 2

తృతీయాంకము $5

దేవకులికుండు : వీరు దిలీపులు,

భరికుండు : మహారాజాగాశ3 ముతాత. తరువాత, తరుచాత ?

దేవకురికుండు. : వీరు రఘువులు..

భకతుండు : మహారాజుగారి తొలత, తరువాత ?

దేపకురికుండు : వీరు అజులు.

భవరుండు : నాయనగారి తండి. ఏదుంటి రేడుంటిరి ? మరలంజెప్పు(డు,

చేవకునికుండు : వీరు దిలీపులు, వీరు రఘువులు, వీరు అజులు,

భరతు(డు : మిమొ్మొక చిన్నమాట యడుగుదును, ింకియున్నవారి పతి మలు మాడళ్యదితిప్టింతురా శి

దేపకురికుండు , లేదు, గచించినవారివే.

భరతుడు : అయినచో నేను వచ్చెదను.

దేవకులికుండు : ఆగుండు. స్త్రీ కుల్కారమై (పాణములతో6దాటు ర్రాజ్య యను బాడ విడచిన దశరథుని (పతిమను గూర్చి యడుగరై తిరే

భరతుండు : ఆమ్మో : తండడీ 1 (మూర్చిల్లి తిరిగి తెన్నరిల్లై హృదయమా 1 తృప్తిపడుము [ ఎంత శంకించుచుంటినో అంతయు జరిగెను. పితృ మరణవార్త వినుము. ర్జెర్యము వహింప్తము. వీచడుగు ఈ కుల్కశదిము నిన్ను స్పృశించినచో వీ దేహము విశోర్యము కాకతస్పదు. ((వకొశముగ్యా ఆర్యా।

దేవకులికుండు : “ఆర్యా" యను పిలుపు : ఇది యిష్వైకు వంశ్యులకు దబిపాట్‌. తాము శై కేయీపుతులు భరతులుకారుగదా ?

భరళు:డు : అవునపుకు, దళరరప్యదుండగు భరతుండను; శై కేయీ ప్వ్యుతులడను గాను.

దేవకుభికుళడు ॥ అల్ల యిన్న సెలవ తీసికొంద్గును,

శక ఛచఛతిమ

భరతు(డు : ఆగు,డు. తక్కినది చెప్పుండు.

దేవకులికు(డు : ఏమిగతి ? విను(డుంపూజ్య దశరథులు మరణించిరి. సీతా లక్మణ సహాయుండై రాముడే (పయోజన మాసించి యడవి కేగెనో నాకు దెలియదు.

భరతుడు : ఎజ్లైట్లూ ! ఆర్యుండు పైత మడవి శేగెనా ౭ (గాఢమూర్భ యందు మును(గున్వు

దేవకుభికుండు ; కుమారా ఊడిల్లు మూలడిల్లుము.

భరతుడు : (తేరుకొని వీ రెండిన నదికి డప్పిగొన్నవా(డు వోలె పితృ (కాళ్ళ వర్షితమై ఆరణ్యపాయమైన యయోధ్యకు. బిరువులిడు చున్నాను. ఆర్యా । సవిస్తరముగా విన్నచో నా మనస్సు కుదుట దిడును. కనుక నిశ్శేషముగా వివరింపుండు.

'దేవలికుడు : వినుఃడు, మహారాజుగారు (శ్రీరామచం్యడుల కఖిషేకము జరుపుచుండ(గా తమ తల్లిగారు చెప్పిరంట...

భరతుండు ; ఆగుండు.ల్లై ఆ కుల్కదోషము. గుర్తుచేసి “నా ప్యుతుండు రాజగుంగాక $” యని పలికి యుండును, ఆ ధైర్యముతోనే శంక దక్కి. “ప్యుతా । వననమునకేగు మని ఆర్యునకును చెప్పి యుండును, వల్కలములు ధరించి యాయన వెడల(గా మహారా జసాధారణ మరణము పొందెను. (పజలింక ఛీ యనుచు నన్నెట్లు విందింతురో కదా: (మూర్చిల్లును

[ తెరలో ]

అయ్యలారా ; తొలంగుండు, తొలంగుండు

దేవకులికుండు : (చూచ్చి బెరా | ప్యుతుంయ మూర్చిల్లిన సమయముననే దేవేరులు వచ్చిరి. మాతృహస్త్ర స్పర్శ జలార్రియగు నీతవికి

కే

జల౮ాంబలి భుగు గాక;

తృతీయాంకము క్‌?

(అంతట దేవేరులు సుమంతుడు (వవేశింతురు

సుమంగకు:డు : అమ్మలారా । ఇటు, ఇటు, అనన్యప్రాసాదోన్నతమైన మన మహారాజుగారి (పతిమా గృహ మిదియే. నియమనిబింధనములులేక, (పతీహారుల నిరోధము లేక, (పణామములతొ. బినిలేక తెరువరు లుపాసించుచున్నారు. ((పవేశించి చూచి అమ్మలారా | మీరు (వవేశించుట కూడదు, (వధువు వలెనున్న యువకు(డెవండో యిచ్చటం దిడియున్నాడు.

దేవకులికు;డు : పరుఃడన్న శంక వలదు. ఈయన భరతుడు ఆదు కొను(డు,

(వి(ష్యమించును

దేవేరులు (త్వరగా చేరవచ్చిి అయ్యో బిడ్డా । భరతా ః

భరతుడు : (ఇంచుక ఊటండిల్లి) ఆర్భా॥

సుమంతుండు ; జయము మహా ... (మాట పూ ర్తికాకుండ-విషాద ముతో బారా; ఏమి స్వరసాదృశ్యము । (పతిమాగతులైన మహారాజులే మాటాడి రనుకొంటీవి.

భరతుడు : తల్లుల కిస్సడెట్టి యవస్థ వచ్చి వడినది ?

దేవేరులు : నాయనా : ఇది మాయనవస్థ ః (ముసుంగులు తొలంగింతురు)

సుమ్యకు(డు : అమ్మలారా | ఉళ్కంఠ ని(గహించుకొమండు.

భరతుండు : (సుమంతువి గాంచి సముదాచారముయొక్క సన్నికర్షను బట్టి గుర్ర్తించుచున్నాను. తండడ్రీ । కాము సుమం(తులవారుగొరా ?

సుమర్మితు(డు ; అవును కుమారా ః సుమం[తుడనే,

ఆ. వె-చనియె నృపుడు, వెంటం జననై తిం జిరజీవ దోవవశత మేలు తుడిచి వెట్టి, కూన్యరథము నడపు సూతుండనై. నేడు (టైదికియుంటి బట్టు భంగ ఫడుచు,

08, యభళతిమ భరతుండు : ఆయ్యో తంగీ : (లేచి తల్లులకు అభివొదము చేయనల సిన కమ మెబింగింప ఒడుచున్నాను. సుమంటకుండు . మంచిది నాయనా ; ఈమెగారు (్రీరామచంద్రుని కన్న తల్లి. కౌసల్యాదేవి. భరతుడు : విరవరాధి నమస్కరించుచున్నాండు. కౌసల్య *వత్పా 1 సంరాప రహితు(డవుగమ్ము. భరతుండు : (శనలో ఈదూట ఒజగొన్పైమువలె నున్నది. (పయికి) అనుగృహీళుండము. తరువాత సుమం్యతుండు : ఈమెగారు లక్ష్మణుల తల్లి సుమిత్రాదేవి, భరకతుండు : అమ్మా ః లక్ష్మణ ,వంచికుండను. నమస్కరించుచున్నాను. సుమ్మిత : తండ్రీ । యళోభాజను;డవు కమ్ము భరళతుండు : తల్లీ । తప్పక యత్నింతును. అనుగృహీతు(డను. తరువాత తరువాత ? సుమంతుడు : ఈమెగారు మీయమ్మ. భరతుండు : (కోపముతో లేచ్సి మాయమ్మ : ఓపీ, పాపాత్మురాలా | క్‌ం, ఈయమ్ము చరువురి నడువు నోయమా (| 1! ఉండందగ; వయో పావన గం గా యమునలకు నడుమ జే - దో యొక కుటిల నదియుండ నొప్పునె తలంపన్‌ 1 క్రైక : బిడ్డా: నేనేమి చేసితిని ? ॥ భరతు(డు : ఏమి చేసితిననుచున్నావా శి ఉః నా పయినింద గేహమృతి నాన్నకు, నన్నకు వల్క_లం, బళమో ధ్యాపురి శేడ్చు కానన మృ

శృతీయాంకిమ శ్రీ గావళి నెయ్యము చిన్న యన్న, క 'శ్యాపద కొన్నతల్లులకు, నరి లి కోడలి కధ్య ఖేదమున్‌ వాపు ! తెచ్చి వెట్రితివి పౌరులు ఛియని వువ్వందిట్టంగన్‌ కౌసల్య : బిడ్డా: సదాచార తత్పరు(డవుగదా । తల్లికి నమస్కరింప వేము? భరతుడు : తల్లియా ? అమ్మా నీవేనా తల్లివి, నీకు నమస్కారిము. కౌసల్య : అట్లుగాదు నాయానా : వీ తల్లి యీమె. భరతుండు ; ఒకప్పుడు-ఇప్పుడురాదు. అమ్యా, చూడు | శీల సర్యకాంత ములైన దోషములచే లోకమునందు. ప్యుతులు పుళులుకారని వదలి వేయ(బడు చున్నాడు. భ _ర్సొదోహము తలపెట్టిన మూతయు అమాళయగుంగాక 1! ఆపూర్విమైన యీధర్మమును నేను స్టాపించు చున్నాను, క్రైక్‌ : బిడ్డా! మహారాజు సత్యవచనము కాపాడంగోరి అట్లంటిని. భరతుండు : (కటువుగా ఏమసుని ? ఏమని? కైక:నా బిడ్డ రాజువౌవిలెనని. భరలుండు : అట్లయిన ఆర్యుండు నీకేమగును ? నా తంగడికి బారసుండు కాడా? (ిమానుసారిమిభి షేకార్టుండు కొండా? (భాతృవియుండు కౌండొా? ప్రజల తివిషుండమయ్యెనా 2 కైక: బిడ్డా 1 బల్కలుబ్దను నన్నట్లు (వళశ్నింపరాదు; భరతుడు : రాజ్యము. వదలుకొన్సి నారిచీరిటి ధరించి పాదచారియె పోయి భార్యతో(గూడ వనవానము చేయుమని యాజ్ఞాసించితివి, శుల్మ_మం దివి కూడ నున్నవా?

రాటం (0 (వష్యైాకు శక్తీ ఏ వీడా! సమయము వచ్చినప్పుడు తగిన కావున చెప్పెదను, భరతు(డు; తే.స.దుర్యశోలోభమతివి; మాలో .బనేని ॥ దశ్‌ కూ వ తీర్పంశ్‌ రాజు నృప గోగతృప్టయున్న శ రాజమాతృపదనవియం బె ర్క్ర్‌యున్న నుడువుమమ శ! అర్యుండు నీకుంనొడుకుకాండొ! ఘోరకృత్య మొనర్చితివి. రాజ్య (పలోభమున రాజూ పొొణముల నైన గణీంపక పోయితివి. ఆడపులకు( బొమ్మని పెద్ద కొడు కును పంపి వై చితివి. నారచీర తాల్చిన జనకరాజ తనయను జొచి (దిద్దలుకౌని నీ హృదయము, బొరా, వ్మజకఠినమై యుండనోపు |! సుమంతుడు. : కుమారా 1 వీరే వామదేన వసిస్టులు (పకృతులతో( గూడివచ్చిరి, అభిషేకపురస్కృృతులై నిన్నభినందించుచు “నృపతి హీనుల్లైన (ప్రజలు కాసరిలేని గోవులవలె విలయము. పొందుదు రని విజ్ఞప్తి చేయుచున్నారు. భరతుడు : (పకృతులు నన్ననుసరింతురుగాక ! సుమంగతుండు ; అభిషేకము విడిచి యెచ్చటికి/టోయెదవు ? భరతు(డు : అభిషేకమా ? ఈమెగారికి కావింప్పుండు సుమం్యతు,డు : నీ వెచ్చటికిటోయెదవు ? భరతుండు : లక్ష్మణ (పియుండగు ఆర్యుండున్నచోటికి. ఆయన లేని యయోధ్య యమయోధ్యకొదు; రొఘవుందిచ్చట నుండునో అదియే ఆయోధ్య. (అందరు న్నిష్కుమంతురు ఇది తృతీయాంకము

శృతీయాంకము 41 క (ఇరువురు చేటులు (పవేశింతుర్రు విజయ : చెలీ. నందినికా : చెప్పవే చెప్పు. (పతిమాగృహము చూడ బోయిన కౌసల్యాదేవి మొదలయిన రాణివాసమంతటికిని _ నే4డు రాకుమారుండు భరతుడు కనంబిదెనింటకదా ః నా కరగాల., నేను వొకిలియొద్దనే యుంటినే, వందివిక : చెలీ, రాకుమారుడైన భిరమసి మేమును ముచ్చట పడీ చూచితి మే. విజయ : భట్టిని * తో€ గుమారుం డేమనెను : నందినిక : వీమేవి ఆనుటయా ? రాకుమారుడామెను జూచుటకేని యిష్ట పడలేదు. విజయ : అయ్యో, ఎంతటి యనిస్టము వాటిల్లి నది ? రాజ్యలోభముతో నామె రాకుమారుండగు రామునకు రాజ్యభిస్టత కలిగించి, తాను విధవమై బార్చున్నది. తోకమునకు కీడు తెచ్చిపెట్టినది, భట్టినిది కటికగుండె సువూ 1 పాపము మూటగట్లుకొన్నది. నందినిక : చెలీ, ఇది విన్నాప,యే: పజలెల్లరు పట్టాలి షేకముచేయరా(గా వలదని కుమారుడు భరతుండు రామచం(దుండున్న తపోవనము నకు టో మెన(ట. విజయ : (విచారముతో) ఆం, అయ్యో? కుమూరుండు మూడ వెడలి పోయెనా ? సరే నందినికొ రా ! మనము భట్టినిని చూతము, (ఇద్దరు వి్యష్కమింతురుం " ఇది (వవేశకము న

• పట్రిని యనగా నాట్యపరిభాషలో నృపతి భార్య; దేవరియని యర్జము. శి

చతురొరకము థి ॥ (భరతుండును, సుమం్యతుడును, కథముతో. సూతుండును (పవేశింతురు) భరతుండు : చేసికొన్న జృన్నెము వెంటరాగా మహారాజు స్వర్గమున శేగెమ, మహీసలికి మాఒటచం్యదు(డైన రొముడుదారతపోవ నములందున్నాంయ. పౌర బాష్పజలము నన్ననుసరింప ఆయనమ సందర్శించుట కై దియలు డేజుచున్నాను. సుమంతుడు వి ఆయుష్మంళు(డైన యా ధరతు(డు- దానవేం్యద మానమథనుడై న నృపునకుం బుకుండ్రు - యజ్జోపయు క్ర విభవు(డ్రైన నృపునకు6 బౌతుంండు:- వగత్పిం యంకరుండును, పితృ్సపియంకరు(డును నైన రామునకు సహచరుండు-రాదమానుటాపమైన చూన్షమునే మూత(డనుసరించు చున్నాడు. భరతుడు : తంథడీ ॥ సెమంతు)ండు ఎ కుమారా : భరతుడు : పూజ్యా(దైన మా రామచంటు. డెక్సుడ ? మహారాజునకు ప్రొతివిధి మెక్కుడ్‌ ణి డ్లానవంచులకు సన్నిదర్శనమైన యాత. డెక్కడం రాజ్యలుద్రియగు కై కేయిచే! దిరస్కృృతుండైన యౌత ౬ డక్కడ? ఆ సత్యానువితుండెకడ 7? మా యమ్మ వియ మొనర్నలగోరి లక్ష్యినే పరిత్యజించిన యాతండు నావ వరమ దైవతము. వానివి జూడ(గోరుచున్నాను. సుమంతుంండు : మూ్తీధివించిని సత్యము... శీలము చిక్తియనైన ఆ రాముడు, పీత, లక్ష్మణుందు-ఈ యాశ్పము పదమంచే యున్నారు. భరతుడు : ((మాకువితో) అట్లయిన రథము విలుపవలెను.

చతుర్భంకము 4కే

సూతుడు : : ఆయుసష్మంతుండా : అశ్లే (రథము నిలుపును

భరతుందు : (రథము దిగి సూళునితో గుజ్జముల నేకాంత స్థలమున విళమింప(జేయుము.

మాకుండు 2 తమయాజ్ఞ (విష్క్ర్రమించునుు

భరతు(డు : ఈంథడీ 1 వివేదింపుము, వివేదింపుదు.

సుమంళుండు : కుదూరా ఏమవి

ధరతుండు : “రాజ్యలుబ్ధయగు కైకమ్మ కొడుకు భరతుఃడు వచ్చివా౮లొడవి

సుమంతు,డు ఏ కుమూరా : గురుజనాపరావము మగ్గడింపరాడు.

భరతుండు : మంచిది. పరులదోష ముగ్గడించుట అన్యాయము కనుక “ఇవ్వెకు కుల కళంకఘారుండగు భరతుఃడు దర్శన మలిలషించు చున్నా్యడవి చెన్నుండు.

సుమంతుంండు వ అదియును వావల్ల (గాదు, భరశుండు వచ్చెనవి మొతము చెప్పుదును.

భరతుండు : వలదు, వలదు. పేరుద్యతమే. చెప్పుట (పాయశ్చిత్తమ చేసికొన్నట్లు నా కనిపించుచున్నది. అయినను (ిహ్మాఘ్నులను గూడ నితరు లెజబుకవజుతురా ? కొపున మీ రుండు,డు,నేనే వివే దించు కొందును. ఎవరక్కడ ౪ “ఆకృపారహిళుండు, కృత ఘ్నుండు, (ప్రాకృకుండు, (పియసాహసుండునైన యొక్కండు వచ్చె”నవి పితృ వాక్య పాలకు,డైన పూజ్య రాఘవువకు నివే దింపుండు. ఉండునునునో పొమ్మనునో కనుగొమఃడు.

(సీశా లక్ష్మణులతో రాముఃడు (వవేశించునుు

రాముడు , (సంతోషముతో నాలకించ్సి పౌమి్యత్రీ వింటీవా ? వై చేహీ నీవును వింటివా? గాంభీర్యము చే మేఘనాదమును బిరిభవించుచున్న యాస్వక మెవ్వరినై యుండును ౩ తండిగారి స్వరమువలె మన్నది. ఇది నా హృనయ మన బింధుశంక కలిగింపదు. బేషు పూర్ణమై (శవః పేయముగా4 (దివేశించినద్మి

ఖీ చఛఠిమ

లక్ష్మణుడు : ఆర్యా : నాకులగూడ వీ స్వరసంయోగము ఇంధుజన గౌరవ ముత్సొదించుచున్నది. సాంర్యద స్ఫుట గంభీరమై సమద మృషభస్నిగ్ధ మధురమై, వక్షమున ననుపహత పంచార రభసమె, కంఠమున కలస్వనమై యకథాస్టాన స్ఫుటకరణవ్య క్త నావావర్శమై సర్వవర్షముల కభయమొసంగ నుద్యు క్తమైనట్టున్నది,

రాముడు ; సర్వవిధముల నిది యబాంధవుని స్వరము మాము కా జాలదు. నా హృదయ మార్ధ్రమగుచున్నది. వత్సా లక్ష్మణా పోయి కను(గొమ్ము.

లక్ష్మణుడు : ఆర్యా : ఆశ్లే (ముందునకు పోవును

భరతు(డు : ఏమిటి, ఎవ్వరును (చిక్యుత్తర మీయరు : కైక కొగుకు భరతుడు వచ్చెనవి యెజీంగిరామయేమి ?

లక్మణుండు : (చూచ్చి ఆరె ! ఈయన ఆర్యుండు రాముడే! కాండు, కొండు. రూవసాదృశ్యము ? ఆర్యుని ముఖమట్లీతవి ముఖము శశాంక సుందరము. సురారి శరక్షత మైన తంశడిగారి వక్షమునకు వలె వీతని వక్షము విశాలము. ద్యుతిపరీవృతుండు, తేజోరాశ, జగళ్చిియదర్శను(డు వైన ఈ రాజు దేవేందుడో, సాజిన్మధు సూదను(డో | (సుమం (తువి జూచి) ఆ. = .పితృనమానులు :

నుమంతు,డు : ఓహో । లక్ష్మణ కుమారుండు ః

భరతుడు :; అవను ఈయనయే అన్నగారు. ఆర్యా ః అభివాదము.

లక్ష్మణుడు : రమ్ము రమ్ము, ఆయుష్మంతు*డవు గమ్ము, (సుమం్మతుని జొచ్చి ళండీం వీ రెవరు ?

సుమంతు(ండు : కుమారా 1 రఘువునకు జతుర్రుండు, అజునకు తృతీ యడ్లు, సుప్రశస్తులగు తం్యడిగారికి ద్యితీయుడ్రుఖ స్వకులక్రేతునగు

చతు ర్ధాం కము శక్‌ మీ ఆ్యగజునకు నీవ అమజు(డు. ఈతండు కుమార భరతుండు. లక్ష్మణుడు : రమ్ము రమ్ము: ఇవ్వైకుకుమారా, వమ్ము వత్సా, స్వస్తి | చిరకాలము వర్తిల్లుము అసుర నమర దతులు, +వజ్రి నంఘృన్ల చొపులు, అనువమ దిలసర్యాకములు నైన నీ పంశీయుల€కుట దుల్య వీరుండవై యజ్ఞవ్మ కాంత కోశు(డైన రఘుమహారాజువలె లోకో త్తరి గుణభాజనుండవు కమ్ము. భరతుడు : అనుగృహీతుండను. లక్ష్మ్మణు(డు : కుమారా : ఇచ్చట నిలుపవము. యాగమన మార్యునకు నివేదింతును. భరతుండు : ఆర్యున కిప్పుడే అభివాదము చేయ నభిలషించుచున్నాను, శీఘ్రముగా వివేదింపుండు. లక్ష్మణుడు : అఆప్లే; (శామువి సమీపించి ఆర్యునకు జయము? ఆర్యా (భౌతృవతృలు6డయిన (వియ్యాత భరతుడు వచ్చియున్నా,డ్తు. ఆద్దమందువలి మీ రూప మతనియందు గోచరించుచున్నది. రొము6డు ; వత్సా, లక్ష్మణా : భరతుడు వచ్చెనా ; లక్క్ముణు(డు : అవుమ. రాముడు : మైథిలీ | భరతుని వీక్షించుటకు నీ కన్నులు విశాలము చేని కొమ్ము. వీత : ఆర్యప్కతా ; భరతుడు వచ్చెనా ; రొముఃడు : లొను మెధిలీ ! తంథడిగా రెంతటి దుష్కర కార్య మొనర్చిరో యిన్సు డనగత మగుచున్నది. (భాతృప్రేమయే యిట్లున్నడే ః పుతపేేమ మజీ ఎట్లుండునో కదా! లక్ష్మణుడు : ఆర్యా :ః కుమారుడు సవేశింపవర్నునా ళ్‌ కాముడు ; నళ్ళాః లక్యణా । ఇందును వా యఖభిప్రాయన్సునే అనన

కఫీ చఛశతిమ

రింస( దల(చుచుంటీవా ? పోయి త్వరగా కుమారుని సత్కార ముతో. (దివేశపెట్టుము.

లక్ష్మణుడు : ఆర్యా : అన్లే, ం

రాము(డు అట్లుకొదు. నీ వండుము. ప్మతవాత్సల్యముతో నెదురేగు ప్రియ జననివలె నీ తుషార పూర్ణోత్సల పత నేత సంతోష బాష్పములు జడివానవలె. గురియుచు భరతుని సమ్మా నించుటకు స్వయముగా వెడలును గొక :

పీఠ : ఆశ్లే ఆర్యపుక్రా । (లేచి ముందున కేగి భరతువిజూచ్సి. . ఏమి? ఆర్యప్పుతు డింతలోనే యిచ్చట శేతెంచెవా.? బేదు, లేదు రూపసాదృశ్యము. _

సుమంగతుండు : ఓహో : కోడలు,

లరతుండు : ఓహో | ఈ పూజ్యురాలు జనక రాజప్యతి. జనక నృపేందుల తపస్సునకు సవ్నిదర్శనమై హలముఖము నుండి (పలవించిన స్ర్రీమయ తేజము. అమ్మా ।; భరతు( డభివాదము "సేయుచున్నాండు.

పీఠ : (తనలో రూపమేకాదు. స్వరమును నళ్లే యున్నది. ((వకౌశ ముగొ వత్సా ః చిరకాలము పర్టిల్లుము.

భరతుడు ః అనుగృహీతుండును.

సీత ; రమ్ము నాయనా, అన్నగారి కోరిక తీర్పుము,

భరతుండు : (సుమంగతువితో) తండీ) ? కా మివ్పడేమి చేసెదరు ?

సుమంతుడు : నేను తరువాత వత్తును. మహారాజు ప్వర్గస్థుండై న పిదవ రామునకును నిదియే _వథమ దర్శనము కదా |

భరతుడు అశ్లే కానిండు (రామువి సమీపించి అర్యా। భరతు( డ్‌భి నాద్దమ్లు పేయుచున్నాఢు,

రళఠు రాం కము టో రాముండు : (హర్షిముతో) రమ్ము ః ఇక్వుకు కుమారా, రావియ్యారా | వీకు మేలగుంగాక 1 చిరకాలము వెర్తిల్లుడువు గాక ! 'కే.గ. పృథుకవాట పుటాభమౌ వేరుటురము శేర్చి దీర్చచాహుల సుఖాన్తేషు మొసం మయ్య]! శరదిందు సదృశమా అస్య మెత్తి శోక తప్త శరీరము సాయ మయ్య ! భంతుండు : అనుగృహీతు(డను. ' సుమంళు(డు : (సమీపించి ఆయుష్మంతునకు జయము. రొముండు :హా !తండీ) | చ. దితిసుత మర్ద్షనావసర "బేవసమాన నవిమానయాను.డై యశుల బలము తో శని సు రా సుర సంస్తుతు లందు కొన్న శ్రీ యునతుండసు చోండు స్రత్పణయ యోస్యండ వౌ నిను వీడి తావు స్వ సతుండయినన్‌ , స్వకీయ పితృ ॥ రాజ వినోదములన్‌ సుఖంచునే ? సుమం్యరుండు : (శోకముతో) ఆ. వె, రాజు మృతియి, మా యరణ్య నివాసము, భరతు నారి, లు_ప్ల వంశరకి - ఇన్ని కొన్ననాకు ఈ దీర్హజీవిత మ్యువగుణముువోలె అకట తోయ 1.

48 చశతీమ

పీత ; అసలే భోకములోనున్న యాౌర్యష్యుతుని దంగ్యడిగారు మజింత శోకింప( జేయుచున్నారు.

రాముండు : మైథిలీ 1 మనస్సు పదిలసరచుకొన్నాను. వర్సా. లక్ష్మణా | కొంచెము జల మందుకొనుము.

లమవ్మణుండు : ఆర్యా, అ్లే,

భరతుడు : ఆర్యా! ఇది న్యాయముగాదు. శ్నుకూసాాకవమము వనుస రించి నేనే పోయిపత్తును (కలశము పట్టుకొవి పోయి తిరిగివచ్చి) ఇదుగో జలము.

రాముడు : మైథిలీ, లక్ష్మణుని పవి తేలిక పడుచున్నది.

పీత : ఆర్యపుత్రా ! ఈతండును క్యకూషడేయందగినవాండే. .

రొముండు ; అవును, ఇరువురును శ్యుకూషింపల దగినవారే. ఇక్కడ లక్ష్మణుడు, అక్కడ భరతుండు.

భరతుండు : ఆర్యు. డన్నుగహింనపెలెను.. నేను దేహముచే నిక్కడ్య కర్మముచే నక్కడః తమ నామధేయమే రాజ్యమునకు రక్ష.

రాముడు : వత్సా ! శైకేయీ నందనా ! అట్లుకొదయ్యా ! వేను పితృ వియోగముచే వనమునకు వచ్చితిని-దర్పముచేత ను గాదు. భయము చేతను గాదు, విభమముచేతనుగాదు. మన వంశమునకు సత్యమే ధనము, ఇది నీకు నేను గుర్తుచేయవలెనా ? సీ యటివాండు వేజొక మార్గ మనుసరించునా ? క్‌

సుమంతుంండు : ఇవ్సుడీ యుదకముతో నెవ్వరి నభిషేకింతురు ?

రాముడు : మాయమ్మ యెొవ్వరి నభిషేకింపంగోరినదో వారివి.

భరతుండు : ఆర్భు లనుగిహింసవలె, గాయము. రేపకుండు గుణవంతు లయిన మీ రుదయించిన వంశమందే నే నుందయించితిని. మీ మీ ఈండింయే నాకును తండి,పురుష శ్రేష్టా! పురునులకు మాతృ

చతుర్ధంకము [0 దోషము దోషముకాదు. దయూలీ ।! ఆర్యుండైన యీళ్ళరతు నెప్పటివలె. జూడు(డు.

పీత : ఆర్యపుత్రా : భరతు( డతి దీనముగా€ బిలుకుదున్నాండు. ఇంకను నే మాలోచించుచున్నారు ?

రాముఃడు : మైలీ ! నిజప్యుతుని గుణ విశిస్టత కాంచకయే. సురలోక గతుండైన మహారాజునకై విచావించుచున్నాను. ఇట్టి గుణనిధిని బగ్రిసిన పురుషో తములకును విధి బలీయమగుచో నింక కెప్పున దేముండును ? వూ క కైకేయీ నందనా ; వీ వలన సంతుష్టుండ నైతివి. ఇవి సత్యము, నీవు నిష్కులుషాక్కుండపు.. విఖ్యాతము లైన నీ గుణములచే నేను నిర్హిపండదై తిని. వీ పలుకుణు నన్ను వశీకరించు కొన్నవి- మహారాజుదూట అనృతముకారాదు. నీ వంటి ప్యుతువి బిడసియు తంటడిగా రన్ఫృతవిచనులు కాందగునా ?

భరతుడు :; మహారాణా | మీ నియమము కడముట్టు వజకు మీ పదముల చెంతనే యుందును.

రొముడు : అట్లుకాదు. మహారాజు చేసికొన్న పున్నెము ఫలింపవలెను, స్వరాజ్యము రక్షింపకున్న నొట్టు.

భరతుఃండు : అక్కటా 1 నానౌరు నొక్కితిరి. కానిండు; నాకొక్కమాట యిచ్చిన మీరొజ్కము రక్షంతును.

రాము(డు : వన్సా? ఏమా కట్టడ్‌ ?

భరతు(డు : నా చేత నుంచిన తమ రాజ్యమును. విదునాల్లవ యేండు ముగియగనే తాము ప్వీకరింపవిలి;

రాముడు : అజ్లే యగు గొకి.

ఛరతుండు : ఆర్యా, వింటివా ? ఆమ్మా, వింటివా ? తండడీ, వింటివికదా।

ఆందరు : ఆందరమును వింటిటు.

శ]

టీ భీతీమ భరతు*డు : ఆర్యా । వేశోక వర మను్య(గహింపవలెను, రాముడు వూ. ఏమది ? నేనేయుత్తును ? ఏ మాచరింతును ? భరతుడు : శ0సా (పణమిల్లుచున్నాను. నాకు మీ పొదోపభుక్రములైన పాదుక రిండు. రాము కార్యసిద్ధి నందు దనుక వీసికి విధేయుణడనై యుందును. రొముండు : ఆస్మాదృఖండు. చిరకాలమునకు( గాని యార్ణింపలేని కించిత్కీలర్తివి భరితు(డిప్పు డచిరకాలముననే యాౌర్దించినాండు. పీత ; ఆర్యప్యుతా ః భరతుని ఈ ప్రథమ (ప్రార్షనము మన్నింపుడు. రాముడు : అప్లే, వత్సా _గహింపుము. భరతుడు : అనుగృహీతుండను (పాదుకలను (గహించ్చి పీవి వలిషే కింప( గోరుచున్నాను. రొముండు : తం్మడీ, భరతు నభిషమంతయు నేఎఐపర్చు(డు సుమంత్రుడు : ఆయుష్మంళు నాజ్జ, భరతుండు : (తనలొ అమ్మయ్య : స్వజనమున కప్పుడు నా నడవడి పై నమ్మకము కుదురును. పృరజనులకు (పీతిప్వాతుండ నగుదును. తోకములో౬ దలయెత్తి తిరుగంగలను. న్వర్గతుండైన మహారాజు నకు. గూథ్చ కొడుకు నగుదును. గుణళాలులగు సోదరుల మన్న నకు బ్నాతుండ నగుదును. సత్కీరి వడపి సజ్జన సల్గ్లావమునకు విషయము కొంగలుగుదును. రాము(డు ; తై కేయానందనా- 1 రాజ్యమనంగొ. ఒక్క మూహాార్తమేప యుపేక్షింపలానిది. కావున నిప్పుడే విజయార్తివై వెడరి పోం దగును. సీత : కుమార భరతు,డిస్పుడే వెడలిపోవునా ? రాముండు : అతిస్నేహము కూడదు. విజయార్థ ఒప్పుడే. కుమారుండు బయలు దేఓవలెను.

చతు రొ కము 651 భరకుండు : ఆర్యా నే నిస్సృడే బయలుదేతెనను, మిమ్ము దర్శించు ఆశతో పౌరు లువ్విళ్ళారుచు చూచుచుందురు. మీయీ మహా (పాదమును వారికి. జూపి (పీతి కరిగింతును. నమమం(తుండు : ఆయుష్మంతు(డా. 1 ఇపుడు నే( చేయవలసినవేమి ? రాముడు । తండీ, మహారాజును వలెనే కుమారుని గూడ కాపాడు(డు, సుమంథతు(డు : (బితికియన్నచో న్లే (వయత్నింతును. రాము(డు : కైకేయీ నందనా ; మేము చూచుచుండంగనే మీద రభ మఠిరోహింపు(డు. భరతు(డు : ఆర్యునాజ్ఞ. (భరత సుమంగ్యతులు రథ మెక్కుదురు.) రాదుఃడు : మైధిలీ, రా: లక్ష్మణా ! రావయ్యా! ఆశమద్వారము వజ కేగి భరతుని సాగనంపుదము. (ఎల్సరు నిష్క్రిమింతురు) ఇది చతుర్ధాంకము, న ఇ ము ౯. తథ ౧కొాలయ స్మా గ్ర 0" లై వష | క గ్‌ ధు ై జ్‌ క. 4.08 2 / వ శ. నః న్‌ ర య ల! న్‌

వంచమాంఠము (సీఠయు; నొక తావసియు( (దివేశింతురు సీత ; అమ్మా ఆశమము నిండ( బూజాపుష్పములు పడియుండుటచే తుడిచి కభపజిచితిని. ఆ్యశమమందు లభించిన పదార్థనులతో నే దేవపూజ నిర్వర్తించితిని. ఆర్యప్పుతులు వచ్చునంతవణకు నీ లే/త మొక్కలకు నీరుపోసి వీనిని సాకెదను, కానసి ; నీ పని కొటంకము లేకుండు( గాక ! (రాముఃడు (సవేశించును రాముండు , (విచారముతోో తంగడిగారును *నేనును లేని కారణమును ఆందమైన అయోధ్యను విడిచిపెట్టి. నా యభిషేకమునకు వలసిన సర్వము సమకూర్చుకొని, గుణవిధిమైన భరతుడు నా యొద్ద శేతెంచెను. రాజ్యరక్షణార్హము నే నతనిని (గమ్మజఅ నచ్చటికి సంపితిని. మహత్తరమైన మహీభారము నొక్కఃడె మోయు చున్నాడు. ఆహా ! నృపభార మెంత కన్టము ? (ఆలోచించి అవును, ఆరి అట్టిదే ॥ ఇటువంటి శోకము నవ నయించుకొనుటకు నా కవస్టాకుటుంబియైన మెధిలిని జూచెదను, అమె యెక్కడ నున్నదో : (నగచి చూచ్చి తడి సియున్న ఈ చెట్ల పాదులు మైథిలి చేరువనే యున్నట్లు సూచించుచున్నవి, న! పాదుల సీరముల్‌ సుడులు వారెడు నుర్యులు (గమ్ము, డప్పిచే నాందట [వాలియున్‌ బులుగు “ లానవు పంకీలవారి, పుర్యు లీ పాదులనీటి 'బెజ్జములు

వంచమాంకను రికి వాసీబయల్పడు. కాణకీతి స సోదక వృశమూలసుల నొచెడు గుండని కొత్త ఇచారికల్‌, (చూచ్సిఆ : ఇదుగో వైదేహి । అయ్యో పాపము | అ. వె. అద్ద మూనుటకును నలసటపడు షశేయి ఘటము నెత్తి ముంత కష్ట పడదు, అడవు ల“ట ! లతల కళ్లు లతాలంసల కుం గజకుందనముగ్జ గూర్చు నేమొ*+ (సమీపించి మైథిలీ ! తపస్సు వర్టిల్లుచున్నదా ? సీత : అమ్మో, ఆర్యపుుతులు, ఆర్యప్ముతులకు జయము రాముడు ; మైథిలీ, ధర్మవిఘ్నముకాదేని వచ్చి కూర్చుండుము. పీత : ఆర్యప్యుతులయాజ్ఞ (హరుచుండును రాముడు : ఏదో ఆడుగందలఃచినట్లు కనందిడు చున్నావు ? పీత : ఆర్యప్యుతులు ళోకముచే ళూన్యహృదయులై నట్లు ముఖ వె వర్యము థ్‌ థి అటు మణ తెలుపుచున్నది. కారణ మేమో ? లాము(డు : ఒకొనొక విషయమును గూర్చి విచారించుచున్నాను. కృఠాంత శరాభిహతమై నా గుండె గాయపదినది. ఆ గాయమశ్లే యుండ అనేక ఫలములకు దారి తీయు శోకళశరములు తగిలిన చోటనే శగులుచున్నవి. / -పీఠ : ఆర్యప్వుతుల సంతాసమునకు( గారణము ? రాముండు : పూశ్యాలైన తం్యడిగారి యన్వావ్సీకము కేసే. పితరులు కల్ప విశేషముచే నివాపాంజలు లిచ్చయింతురు. డాని నెట్లు విర్విల్హిం సంగలనా యని విచారించుచున్నాను. అట్లుగాకున్నను, ఏడో యొక

గ్‌థీ శ్రతిమ విధమున వారు తృప్తినందక పోరు. నాస్టితి వారెటు(గవిది కొదు కదా । అయినను అటు తంథడిగారికి ఇటు నాకును అనురూప మైన పూజ చేయవలెననియె తలంచుచున్నాను. పీఠ : ఆర్యపుత 1 భరతుండు (శాద్ధవిరిని సమృద్ధిగా విర్వ్తింపగలండు. అవస్టాను రూపముగా ఆర్యప్వుతులు ఫలోదకములతో6 బూజ నిర్వ _ర్రింపవచ్చును. ఇది తర్మడిగారి కత్యంతము సమ్మతము కాగలదు, అ, వె. వణకు చేశులొప్ప వనదర్భ ఫలజూలా౦ జలుల నొసలు నన్ను జనకు6 డరసి అడవులందు మనము కొడగండ్లుప కుకెల్ల దలంచి యచట6/౧హాడం దల్ల డిల్లుం (పరి్యవాజక వేషముతో రావణుడు (వవేశించును రావణుడు : (తనలో అనియకాత్ముండనైైన నేను నియతాత్ముని రూపముధరించి, ఖఇరసంహార కృతవైరుండైన రాఘవుని వంచించి స్వరపదవిహీన మగు హవ్యరధారను వలె వై దేహి నపహరింప వెడలుచున్నాను. (నడళి ీందికి చూచి రాము సా్మాశమద్వార మిదియే. ఇంకదిగుదును. (దిగున్సు [1వకాశముగా] నేనతిథిమి ఎవరక్కడ రాముండు : (విన్సి అతిథులకు స్వాగతము. రావణుడు : (త్వరలో) న్వరముచే రూవము విళిన్షమై ₹యొన్పుచున్నది, రాముడు : (చూచి ఓహో స్వాములు ! స్వాములకు నమస్కారము రావణుడు ; స్వస్తి, రాముడు ; స్వామీ, ఇం దాస్సీనులుకండు,

పలిచమాంకము యి రావణుడు : (తనలో ఏమిది? ఈత (డు నర్నాడ్డాపించుచున్నట్లున్నదే శ (1పకాశముగ్యా మంచిది (కూర్చుండున్సు రాముండు : మైకిలీ, మహాత్ములకు పాద్యము అమ్ము, పీత : ఆర్యప్పుతుల యాజ్ఞ (పోయి తిరిగిపచ్చిి ఇదిగో జలము. రాముడు : స్వామువి శృ్ముభూషింపుము. పీత : అప్లే, తమ యౌజ్జ. కొవణుండు : (వేషము బయటపడునని కల్యతబిడి బాగు బాగు, లోక మందలి స్త్రీలరో నీమె యొక్కతియే కదా అరుంధతి ; ఈమెకు భర్తవవి నిన్ను శ్రీలు సమ్మానపురస్పరముగా( బేర్కొనుచున్నారు, రొము(డు ః అట్లయినచో( దెమ్ము? నేనే శుభూష యొనర్చెడను. రొవణుండు : ఛాయను బరిహల౨ంచి శరీరము నుల్లంఘింతునా ౩ అతిథి సత్కారము మాటటే చాటును గదా : పూజ జరిగినళ్లే - టొర్చుం రాముడు : మంచిది (బార్చుండుస్తు, రావణుడు : [తనరో] ఇంక (బాహ్మణాచావము ననుష్టింతును. [(పకాళ ముగాె నేను కాశ్యపగో్యకుండను, సాంగోపాంగముగ వేదమును, మనుధర్శ్మళొ స్రమును, మహేశ్వరుని యోగళా స్త్రమును బృహస్పతి యర్హ శాష్రమును. మేధాతిరి స్యాయళా ఫ్రమును, 'పాచేతసువి (ాద్ధకల్పమును అధ్యయనము గొవించితివి, రాముడు : ఎచ్రైట్టో ? (శాద్దకల్పమనియా అంటిరి ? రాపణుండు : శుకులన్నింటి యందుకంటె ఆొద్ధకల్పమునందు ఆసకక్రిగా నున్నదే 2 రాముడు : స్వామీ, తండీని గోర్పోయిన సితిలో విప్పు డిదియేకదా యౌగిముము, క రొవణు(డు : ఆట్లయిన వనుమాన మెందులకు ? అడుగుము.

శ్రీ చీతీకు రాము(డు : స్వామీ, తర్పణ (క్రియావేళం బితరులను దేనితో దృకిప్తి పటుతును ? రావణుడు : తద్దతో నొసంగిన దెల్ల శాద్దమే. రాముండు : స్వామీ ! అనాదరముతో నొస(గునది. పితరులకు చిరిత్యా జ్యమే, విశ్రేషార్థ మెబుంగ వేడుచున్నాను. రావణుడు : అట్లయిన వినుము. ఉద్చిజ్జములరో గ్‌ర్భలు, ఓషధులతో తిలఎ, శాకములరో( గలాయము. మత్స్యములరో మహాశఫరము పవలలో వార్ధ్రాణసము, పశువులరో గోవుకొవి ఖడ్గమృగయుగాని “ మానవులకు విహితములు. ..కౌని రాముడు : స్వామీ, కౌని యన్నమాటచే నింకను నేదియో కలదనియే కదా? రావణుడు : కలదు. కాని అది _పభావసంపాద్యము. లాముఃడు : స్వామీ, అట్లగుచో నిదేనా నిశ్చయము, 'కే.!. ఉఛభయమున కొద్ది సాధ్యమై యుండు నేని తడయ కదాని నాధించి పడయువాండ, తపము చాలకయున్న సిద్ధము ధనుస్సు ధనువు చబాలకయున్న సిద్ధము తపస్సు రొవణు(డు : ఉన్నవి, పామవంతమునందు. రాముడు :; హిమవంతమునందా ? ఎజ్లైట్లూ ? రావణుడు ; హిమపంతుని సప్తమ శృంగమునందు (వత్యక్షస్టాణు శిరః పతిత గంగాంబువులు (గోలుచు( బివనసమజవములై , వై దూర్య శ్యామసృష్టములై కొంచనపార్వములను మృగములున్నవి. వెథానస వాలఖిల్య నై మశీయాదులగు మహర్హులు తలచు కొన్నంతలోనే వచ్చి యవి విపన్నములగును. వానితో వారు

వీంచమాంకము థ్‌

(శాద్ధవిధులు చక్కంగా విర్వర్రింతురు. ఆద్దాన తర్పణ లందు కొన్ని పితరులు ప్యుతఫలము నందుదురు. నిర్హిరులై _పకొశించుచు స్వర్గ (ప్రాప్తనందుదురు. దేవతా సమానులై విమానవాసము పొందుదురు. విషయానర్హములకు వార లతీతు లగుం రు.

రాముడు ఏ మైథిలీ : ఓషధి వనములచే దీప్రములైనినో యన్నట్లు ఉప రంజితములైై తోయయ ఆహిమగిరి కాననములందు వసింప వెడలు చున్నాము. పెంపుడు విడ్డలనువలె వీవు సాజికొన్న హరిణళాది ములను. వృక్షములను, వింద్యారణ్యమును, (వియసఖులైన లక లను అవశ్యము పెలవడుగుము.

పీఠ : ఆర్య పుుతులయాజ్ఞ.

రావణుడు ! కొసల్యానందనా : అంతటి యౌళరూడదు. అవి మనుజు లకుం గాన(దిడవు.

రొముఃడు : స్వామీః అవి పామవంతమున వసించును గదా 1

రావణు(డు : ఆపును.

రొముండు : ఆట్లయినం జూడుండు.

కిం కాంచన మృగములం జాపండొ చంచన్థద్చాణ వేగ సరభసవృష్తిన్‌ మంచుమలరాయం. డిష్పుడె కాాంచత్యమునంద చో విఖండిత తనుం ;

రావణు+డు : (తనలో అహో, ఈతని గర్వము దుస్పహము గదా |

రాముఃడు : (దిక్కులను దృష్టి సంప్రి ఓహో, మెప్పు రారినట్లున్నది,

రావణుడు ; కౌసల్యానందనా : హిమవంతుండు నిన్నిచ్చటనే పూజించు చున్నా(డు. ఇదిగో కాంచన పార్శిము.

శ్రీ చవఠతీస

రావసీ,డు : ఇది స్వాముల మహిమ.

పీ ; ఆర్యపు్కుతు లవృష వంతులు.

రాముండు : కాదు, కొదు, ఇది స్వయముగా విచ్చటికి వచ్చుటచే తంధడిగా రచ్చస్తవంటులు. మైథిలీ, ఇది పూజ కర్షమైనదని అక్మణునకు ఇెప్పుము.

సీత : ఆర్యపుత్రా : తీర్చయ్యాత నుండి. తింగి వచ్చుచున్న కులసళుల కెదురేగి వారిని తోడ్కొనిరిమ్యుని సొఎయ్యికి నాదేశించితితి కదా

రాముండు ; అట్లయిన నేనే బయయఎదేజెదను.

పీత ; ఆర్భప్కతా 1 నేనేమి చేయుదును ?

రాముడు : స్వామిని కుఖూషంపుము,

పీత :; ఆర్యప్యుతుల యాజ్ఞ,

(రామండు ని్మిష్కమంచును.

రావణుండు : అడుగో రాఘవుండర్హ్యము గ్రహించి చేరవచ్చుచున్నాండు. ఇప్పుడు పరువెత్తుచున్న మృగమును జూచి పూజనుగూడ లెక్కిం పక విల్లెకష్కు పెటుచున్నాండు. ఆహా : ఏమి బిలము । ఏమి వీర్యము శ ఏమి నత్త్యవాః 1 ఏటు జవము ; “రామి యనెడు రెండక్షరముల చేతనే యూ జగమెల్ల నిండిపోమెననుట యు రమే ఈ మృగ మొక్కదాటున నమ్ము (వేబుదూరము. నత్మికషంచి చిక్కని యుడవిలో(. తొల్కబాబీనచి,

పీత : (తనర్ఫో ఆర్యప్పుతులు చెంతలేటండుటచే నా కిచ్చట భమమగు చున్నది,

రావణుడు : (తనర్సో మాయచే రాముని మూరము చేస9ని. ఏకాకినియె విలపిందు నీ సీతను ఆమం(తో కమగు నాహుతిని విత. పో వనము నుండీ యెకుకొని పోయదను.

పీత ; ఇక పరిశాలలోవికిం టో వుదును (పోవును)

బంచినమూ౦ంకము 6కి రావణుండు : (నిజరూపములో) సీకా । నిలు, నిలు ; సీఠఈ : (భయముతో) అమ్మో, యెవః డితండు ? రావణు(డు : విశాలనయనా । నన్నెజు(గవా ? టీం శక్రసురా నసుఠాదులను , జన్యములందు జయించి నాండ, నాం డ్మోకొమవృత్తి కూర్చుణఖ నా ఖరు, దూపుణు నట్లొనర్చు దు ర్వ కమతిన్‌ మహాబలుని, "రాముని వంచన లోభవెట్టి ధూ ర్వ! కీయనిన్ను బట్టుకొను | రావణుండన్‌; మతి నన్నెజలుంగవో |! పీత : రావణు(డవా ? (పోంటోవును రొవణుండు : ఆ( రావణుని కంట(విడి ఎందు(టోంగలవు ? సీత : ఆర్యప్యుకా, రక్షింపుము, రక్షింపుము. పౌమి్యతీ, రకింపము రక్షింపుము. రావణుడు : సీఠా, వా పరాాకమము తేలియదు కొ,టోలు : ఆ, వెం ఇందు నోర్చి, చందు నీడ్చి; జముంజితుకొం బొడిచి ధనదు వణంు ఫుట్టంజేసి నాండ: బీతుగుడుచు నొక మేహ్యము సుమో |! ఫుడను ధన్య మోావు పొలుచుకతన. సీత : ఆర్యపుతా, రక్షింపుసు, రక్షింప్పము, పౌమీ్యీ 1" రక్షింపుము, నన్ను రశ్షింప్తము,

థి చశతిమ రొషణు(డు : ఆశే వేడును. రాముని(గొని లక్ముణునింగాని నస్వర్గస్థుండ్రై న దశరథ రాజేంగదుని గాని శరణు వేడుము.. కుపురుషుల వాళ యించి ఫలమేమి ? బెబ్బులిని లేడిపిల్లలు (పధర్షింపలేవు. సీ ; ఆర్యపు(శా!ః రక్షింపుము. రక్షింపుము. హెమ్మితీ; నన్ను రక్షింపుము రక్షింపుము, రావణుడు : ఓ విశాల నేరా ? విలపింతువేల ? నీ యార్యప్యుతువి వలి నన్ను సంభావింపుము. విపుల దిలశాలిమైనను, సురగణ సపారు( ద్రైనను సీ రాముడు నన్నెదిరింపండాలండు. సీత : (రోషముతో) ఇదే శపింతును, రానణు(డు : బొర ఏమి (పతీవకా తేజము ఊర్ధ్వ గమనవేళ సూర్య రశ్ములు చెనకలేని నన్ను “శపింతు”నని ఈమె పలికిన వరిమి శాక్షరములే పరిదగ్గుని గావించుచున్నవి. పీఠ :; ఆర్యపుళా : రక్టింపుము, రక్షింపుము. రావణు(డు : (సీతను చిట్టకొని జనస్టానవాసులగు నోతపన్వులారా 1 ఎల్లరు వినుడు, వినులడు | ఆఅ. వె. ఫరణిజారం బట్టి దశకంకుడి'బె యేంగు మో తధర్శర క్రి చావబేని రఘుకులేశు ఘోర రణ విశమ మ్మెల్ల బయలు పడుత నేండు భార్య కొజకు ! పీఠ : ఆర్యప్వ(తా, రక్షింపుము, రక్షింపుము, రావణుడు : ఓహో న్వ పక్షవవనోశ్ఞే వవుభిత కానన మండలు,డై చండ చంచువు చాచి జటాయు విపే చటుల వేగమున వచ్చుచున్నాండు, ఓరి నిలు!

నంచమాంకము ల! క... నిజభూజాళ్ళష్ణ ని్రింశ నిర్లి రోధ కత్తపకు తతచ్యుత థీ పరక్ష వాహినీ స్పిక్తగ్శాతు నిన్‌ వదల క్‌ఫుడె శాలు,పోలికి6 బంిద6 గాంచు కొనుము (విష్కమింతురు ఇది నంచనాంకము,

షష్టైాంకము. (ఇరువురు సృద్ధ వావసులు (వవేశింకురు

ఇరుపురు తాససుణ : "అయ్యలారా, రక్షింప్పడు, రక్షింవృండు.

(పథమ తాపసుడ్లు :

ఆ. వె, నల్ల కల్వదండ నవ్వు జేహచ గవి?

తెల తమ్మ్యితూండ్హ నుల సించు

ళం చి టు దుంష్ట్రలొప్పం _గూర దశకంకుం డిటె నీత నపహరించు నకట ! పహారిణి నట్లు

ద్వితీయ తాపసుండు : అదిగదిగో, పూజ్యురాలు వైదేహి

కే. [, వినంగు నురగిని భంగి కొంపించు సూన

లతను మాడ్కి- శ్రీరాముని సతిని పాపీ పంక్తి కంకుండు బువి. తపోవనము నుండి త_త్తపస్పిద్ధి నము కొంచుం దలలిపోవు.

ఇరువురు ; అయ్యలారా, రక్షింపుడు, రక్షింపుండు.

(వఠమ కావనుండు : [పయికి చూచి] (ప్రార్థించటయే తడవుగా “దశరథుని బుణము తీర్చుకొనువాండను నేనుండంగా నెందు టోయెదవురా ;$' యని రావణునితో దట్టించి సలుకుచు జటాయువు ఒక్క యుదుటున మింటికెగసినాయ,.

ద్వితీయ శాపనుండు : అడుగో, (కోధోద్వృ త్తనయనుండై రావణుండు మరల విల్చినా(డు.

(వథమ తాసశుండు : ఇరుగో రావణుడు

ద్వితీయ తానను+డు , ఇరుగో జటా మువు.

ఇవవరు ; బౌరా, అంఠరిక్షమున యుద్ధ మారంభమైనద్యి

కట్టాంకము శ్రీ (పథమ కావసుండు : కాశ్యపా, కాళ్య్ళపా 1 చూడు, చూడు (వాక్య చేశ్వరుని సామర్థ్యవా ॥ విశ్చలుడై యౌతలు. శా, "తాశున్‌ బతము లిళ్లై చాచిరీపుని ద్ధద్వంద్వయుద్ధంబునన్‌. శ్‌ వేన్‌ జంచువు (గుచ్చి వచ్చుచును సం వేష్టించు ను గంబుగన్‌ : జోడోన్‌ నోళ్ళుల గొచ్చి రక్కిపటువ -... తో మాంసముల్‌ డుల్చెడున్‌ వీశన్‌ వ జవిభిన్న పర్వత శిలో వినేపషమో యన్నటుల్‌. ద్వితీయ తాపసుండు : అయ్యో: తోధాతిరేకముతో రొవణు€డు వ్యా దేళ్వరుని కుడి మజమున కత్తితో గొట్టినాండు. ఇరువురు ; ఆయ్యమయ్యో కష్టము /| పూజ్యా(డగు జటాయువు. కే..గ, ఉగదశకంకం గీడామయూర మట్లు సరకు షేయక న్యీయ తేజము, త్ర కొలంది పొరుపును' సూప్‌ తద్దీ ప్రి భంగపజిచి యొరంగె గజభగ్న ననవృతమో యనంగ. ద్వితీయ వాపసుండు : ఈయనకు స్వర్గము కలుగుంగాక | (పథమ తాపసుల ; కాళ్ళపా । రమ్ము. పోయియీ మైత్తాంతను రాఘ వునకు నివేడింతము ద్వితీయ తాపసుండు , మంచిది, ఇదే కర్తవ్యము . (ఇరువురు వ్మిష్క్రమింతురు ఇద్‌ విషస్కంథభము. ”

తీ ఖటీతీమ (కొాంచుకీయుండు (పవేశించుము

కాంచుకీయు+డు ; కౌంచన తోరణ ద్వారపాలకు లెన రిచ్చట ?

ట్రతీహారి : (ప్రవేశించి అయ్యా, నేవే విజయను. ఏమిచేయవలెను ?

కొంచుకీయుండు : విజయా । నివేదింపుము, నివేఎంపుము. రొమువి దర్శిం చుటకు జనస్టానమునకు. బోయిన సుమంత్వుడు.మరలి నచ్చినాః డవి కుమార భంతునకు నివేదింపుము.

(పతీహారి : ఆయ్యా, పూజ్యులైన సుమంథతులు కృఠార్తులె వచ్చినారా ?

కొంచుకీయు(డు ఏ; అమ్మా, నాకు దెలియదు. హృదయసిత ళోకాగ్నిచే వదనము వసివాడియున్న సుమంతులను జూడంగనే నా మనస్సు వ్యాకులమై పోయెమ.

(పఠతీహారి : ఆయ్యా । ఈ వార్త వివి వా హృదయము జూడ సర్యాకుల మగుచున్నది,

కొంచుకీయుంటు ? అమ్మా, యింకమ నిలిచియుంటివేమి ? త్వరగా వివే దింపుము.

(వతీకారి ఏ అయ్యా, ఇదిగో నివేదించుచున్నాను. .

కొంచుక్రీయండు : (చూచి ఒహో : ఇడుగో పూజ్యుడు. భరత కుమా రుడు. చీరవల్కలవసను(డు, చితజటాపుంజ సింజరితో త్త మాంగుండు. సుమంత్రాగమన జనవితకుళూహల పృదయి€డై యబిపే వచ్చుళున్నాండు.

శే. గ. పథత గుణశాలి, శాతవ _పళయ కాలు డినకుల నృపాలమాళి మహేంద సముండు భ_దళలభేభగమనుండు భరతపు తుం డఖల భూరతు నొనరించు నగజాడ్డ

(ఈరతుండు (వతీహారియును (పవేశింతురు

షసష్టాంకము జ్‌ భరతుండు : విజయా, సుమంత్రుల వారు తిరిగి వచ్చిరా? పూర్వమార్యువి దళ్శింపంటోయి నేను పాదుకలను, వాగ్దానమును గూడ పొంది వచ్చితిని. పూజ్యులగు సుమం్యతులవారు. సకల జన మనోనయ నాభి రాము,డగు రాముని జూచి వచ్చినారా ? కొంచుకీయుండు : (సమీపించి కుమారునకు జయము. భరతుడు : పూజ్యసుమంతు లెక్కుడ ? కాందుకీయుండు. : అరుగో, కొంచన తోరణ ద్వారిముసొద్ద. భరతుడు : శ్వీఘముగాం (బివేళ పెట్టును. కాంచుక్రీయు(డు : కుమారు నాజ్ఞ (న్నిష్కమించును.. (సుమంగతుండును, _పతీహారియు (వవేశింకురు సుమంతుడు : (తనలో ఎంతకష్ట్ర మెంత కష్టము ॥ శే, , అవనిపతి చావునకు దుఃఖ మనుభవించి అతని కొడుకుల శోకము శై లరసియరసి యిపుడు జూనకి యెడబాటు నెజటుగంటి మొండి (బతు కిది డోపాల బండవాఖె. (వతీహారి ; (సుమంతునితో) ఆర్యా. రండు, రండు, ఇరుగో (ప్రభు పులు, సమీపింపుండు. సుమంతుడు : (సమీపించి కుమారునకు జయము, భరతుడు : తండీ) | లోకొవిష్కృత పితృస్నేహమును జూదితిరా ? ద్విధాభూత మైన యరుంధతీ చార్మితము నరసితిరా ? విష్కార ణానుభూత పనవాసమైన సాభ్యాతమును తిలకించితిరా ? (సుమం[తుండు విచారముతో నూరకుండును. తీహారి ; అయ్యా । మిమ్ము రాకుమారు లడుగుచున్నారు. ఖీ

శ్రీ వీతీమ సుమంతుడు :; అమ్మా, నన్నా! (వతీహారి న్నిష్కుమించును

భరతు(డు ; (ఈనలో మార్గాయాసము మిక్కుటమై యుండును, సంతాన ముచే మనస్సు వికలమై యుండును. ((పకాశముగ్భా ఆయ్యా : తాము మార్గమధ్యమునుండియే మరలివచ్చితిరా ?

సుమంతుడు : కుమారా 1 నీ నియోగమున రామదర్శనార్థము జన స్థానమునకు వెడలినవా(డను, మార్గిమధ్యముమండియే యెట్లు మరలిరా€౬ గలను ?

భరతు(డు : జశోధముచేగాొని, లజ్జచే(గావి వారు దర్శన మీయలేదా ?

సుమంతు4డు ; కుమారా | వినీకులకు (కోధ మెక్కడీది ? కృత చిత్తు లకు లజ్జ యెక్కడిది ? శూన్యతపోవనమును జూచివచ్చితివి.

భరతు(డు : మటి వారెచ్చటికి( టోయిరంట ?

సుమంతుడు : కిష్కింధయని వానరవీవాస మొకటి కలద(ట. అచ్చటికి. బోయిరని వింటివి.

భరతుడు : అక్కటా ! పురుష గుణవిశ్రేషము నెజుంగనివారు గదా వానరులు : అచట వారెట్టి యిడుముల( గుందుచుందురో |

సుమంగతుండు : కుమారా : తీరృగ్గంతువులై నను నుసకారము (గ్రహించు చున్నవి.

భరకుండు : తండీం, అదెట్లు 1

సుమంతుడు : అన్నయగు వాలిని ఆలిని, రాజ్యమును గోలుపోయి కొండపై నివసించుచున్న స్యుగీవుండు సమ దుఃఖికునిచే విమో చన మందెను.

భరతుడు : తండ); సమదుఃఖితుం డనుచున్నారు. అదేమి ?

సుమం్యక్రుండు : (న్వగతము) అయ్యో : వేనంతయుంజెప్పి వై చినట్లయి

క్షీ ఘ్టైాంకము ళో

నది. ((వకొశముగ్యా. కుమారా ! వేజీమియు(గాదు ఐశ్వర్య (ళంశముచే సమదుఃఖమని నాయభ్శిపాయము.

భరతుండు : తండీ9 యేల దాతురు ? సత్యము చెప్పకున్న స్వర్గస్తులైన తండిగారి పాదములపై నొట్టు. |

సుమంతు(డు : ఇంక గతియేమి 1? వినుము. మునిజనార్థము రాతసారధి పు(రైన రావణునితో విరోధమేర్పడెను. అందుచే రావణుడు మాయా బిలముతో సీత నపహరించెను.

భరతుడు : ఏమి, అవహరించుకొనిపోయెనా ? (మూర్శనొందును

సుమంతుడు : ఊరడిల్లు మూరడీల్లుము,

భరతుండు : (తేబుకొవి ఆహా, ఎంతకష్టము ; పాపము అన్నగారు

"కే. గ, వితరునకుం బాసి సర్వబంధుతతిం కాసి యడవిలో ఘోరదుఃఖంబు ననుభవించు కాంత నెడటెసీ యిష్పుడు కళ దొరంగి మబ్బుమామైన శశిభంగి మసలుచుండు | అయ్యో, ఇస్సు డేమి 'పేయుదును ? అ. తెలిసినది. ఈండీ9, నన్ననుసరించి రండు.

సుమంగ్యకుండు : కుమారా నీయిష్టమువచ్చినట్లు చే పెదను.

(ఇద్దజును నడచుదుర్కు

సుమంతుడు : కుమారా, వలదు వలను, ఇందు (పవేశింపరాదు. ఇది దేవేరుల చతుళ్ళాల,

భరతుంయ : నా కిచ్చటనే పని. ఇచ్చట (వతీహోారి యెవ్వరు? ఎవరిచ్చట?

• (వవేశించునుు (వతీహారి ? ((వవేశించి) రాకుమార్డులపు ఇయము | నేను విజయను,

క్క వళిమ భరకు-డు : విజయా 1 మా రాకను అమ్మగారికి నివేదింప్పము.

(వతీహారి : ,పభూ ః ఏ అమ్మగారికి ?

భరతుండు : నేను రాజుకావలెనవి యుబిలాట పడిన అమ్మగారికి

(పతీహారి : (తనలో అమ్మో ! ఏమి జరుగ నున్నదో |!

(పయిక్సి చిత్తము, అఆప్లే ॥ (నిష్క్రమించును] (క్రై కేయియు, (పతీహారియును (దివేశింతురు]

కైక : విజయా, నన్ను చూచుటకై లభరతుండు వచ్చెనా ?

(వతీహారి భట్టివీ ! ఆవును, భఈ _ర్భదారకులై న రామచం(దుల యొద్ద నుండి పూజ్యులు సుమం(తులవారు విచ్చేసీరి. వారితో(గలసి భర్తు దారకులు భరతులు భట్టినిని చూడం గోరుచున్నారంట,

క్రైక్‌ : (తనలో ఏ మాట మెత్తి భరతుడు నన్ను దెప్పిపొడుచునో ;

(వతీహారి : భట్టిసీ ! రాకుమారులు (పవేశింసవచ్చునా ?

క్షైక : పోయి (పవేళ పెట్టుము.

(పతీహారి : చిత్తము (నడచి భరతునిసమీపించి రాకుమారులకు జయము; (వళభువులు (వవేశింపవచ్చును.

భరతు(డు : విజయా, నివేదించితివా ?

(వతీహారి : చిత్తము.

భరతుండు : ఇంక్య (దివేశింతము [(యిరువురును (దివేశింతురు]

కైక : వాయనా, రామచందదు నొద్దనుండి సుమం(తుండు వచ్చెనని విజయ చెప్పినది.

భరతుడు ; పూజ్యురాలి కంతకం'టె (బియమైనది నివేదింతును.

క్రైక : (తనలో ఆమ్మో; ఏఎవు జరుగమున్నవో ! ((వశాంళముగ్యా నాయనా, చెన్గుము,

వషష్టాంకము టి

భరతు.డు : ఆకర్షింపుము.

శే, గ్‌, సీ నియోగానుసారము కాననముల శ్ర సుకృతి స్వరాజ్యము ఏడి యేంగి నాండొ ఆ సుక భతి సతి యపహృతయయ్యెనంట నీ మకోరధ సిద్ధి కిం జశేమి వలయు!

కైక : అయ్యయ్యో !

భరతుడు :

కే. గ. మానధనులు, మహితయశులు, వీరు, లిమ్యూకు నృపకులు; వారి యింటి కోడలే అపహృతయయ్యె నేడు నాండు కోడలుగ నిన్ను కొని తెచ్చికొన్న కతన,

కైక : (తనతో) చెప్పుట కిదే సమయము ((పకాశముగ్భా వక్సా! మహారాజుల కున్న శొపము సీవెబు(గవు.

భరతు(.డు : ఏమీ, మహారాజులకు శాసమా ?

క్రైక : (ఘమం్యతునిత్పో సవిచ్రరముగా చెప్పుడు,

సుమంతుడు : తమ యౌజ్ఞ, కుమారా, వినుము. పూర్వ 'మొకప్పుడు మహారాజు వేట కేగెను, నష్ట చకువగు మహర్షికి చముర్చూతుం డయిన తనయు(డొక(డు సరోవరమున కలశము వింపుచుండ(గొ వనగజ ఘీంకారానుకారియగు శద్దిము 'పెటైను. వనగజ శంకచే మహారాజు శద్దివేధి శరమున మహర్షి తనయుని హింసించెను.

భరతుడు : పింసించెనా ? పాపము శమించుగాక, శమించుగాక । ళర్గువాతఠ, తర్గువాథ ?

ర్ట చఠిమ

సుమర్మతుండు : అట్టి దుఃస్థితిపాలైన యౌతని గవి మహారాజా వార్తను మహర్షికి. సివేపింపంగా. సత్యభాషండగు వా మహర్షి యేడ్సి యేడ్చి తుదకు “నావలె బ్యుతశోకమున నీవును మరణింతు” పవి పలికెను.

భరతుడు ఎట్టి దుస్థితి వాటిల్లి నది (|

క్రైక : వత్సా, ఈ హేశువుచే. నేను ఆపరారము పాలయితిని, ప్యత కుండు రాము డరణ_:సునకు పోవలసివచ్చెము. అంతేకాని రాజ్య లోభముచే( గాదు. ప్యుతవియోగము కలుగక శావము నెణవేజదు గదా!

భరతుడు : (పధానమయినది పత వియోగమేకదా ౪ మజి నన్నేల యడవికి వంపవైతివి శి

క్రైక : మేనమామల యింటనే మసలు చుండెడు వీ వియోగము సహజమై పోయినది,

భరశు€డు : మట్‌ పదునాలుగేండ్ల ని పేర్కొనుటకు గారణము ?

కైక: బిడ్డా ః పదునాలుగు వాళ్ళని చెప్పబోయి మనసు తడవాటునే పదునాలుగే.ండ లంటిని.

భరతుడు : చక్కంగా విచారించుటకు. బాండిత్యము లేక పోలేదు. మరి యిది గురుజనమునకు( దెలియునా ?

సుమంశకు4డు : కుమారా ! వశిష్ట వామదేన (పభృతులకు4 దెలియుటయే కొదు; వా రనుమతించిరి.

భరతుడు : వారు త్రైలోక్య సాషఖ్లలు కదా! అదృషస్టవళమున పూజ్యు రాలు దోషరహితయైనది. ఆమ్మా ! (భాతృ స్నేహమునల్ల ౯ గలిగిన (కోధముచే నేను గొవించిన ఎాషణములను క్షమింపుము, అమ్మా, నీకు నమస్కారము,

షీ షా కము శ కైక : బిడ్డా: ఏ తల్లి ప్యుతకుని యపరాధములు క్షమంపదు ? భరతుండు : అనుగృహీతుండను. ఆమ్మా పెలవు । ఆర్ముని సహాయము కొజికు సర్యరాజమండలమును నేడే సిద్ధమొనర్తును.

ఉ। మత్తగజాంధ కారముగ మామక పైన్య నివేశనస్థలో చా_త్తముగాంగ నొత్తెద మ హోంబుధ్గి వేల విపత్తి నొందంగా, నుత్తల పాటు గూర్చెద న హో దళకంగకుని క్‌ గై అబ్ధికిన్‌ మొత్రిములైన మత్పటు చ మూఫుల భూరిపసదపఘట్టనన్‌ ఆ శద్దిమువలె నున్నది, ఆదియేమో వెంటనే తెలిసికొనుండు. (పతీహారి £ ((వచేశించి రాకుమారులకు జయము ; ఈ వృత్తాంతము విని పెద్దరాణ్‌గారు మూర్చ నొందినారు. కైక ః అయ్యో |! భరతు౬డు : ఎన్తైట్లూ, అమ్మ మూర్చ నొందెనా? కైక: వీడ్డా, రమ్ము ః పూజ్యురాలి సూబడింతము. భరతుడు : అక్షేనమ్మా. [ఆందయు విష్క్ర్రిమించురు] ఇది షష్టాంకము

స వపమాంకము అానాత [శాపసుండు (వవేశించును]

తాపసు(డు : నందిలకా : నందిలకాః

నందిలకుండు : (ప్రవేశించి ఆర్యా ఇదిగో వచ్చితివి,

తాససు(డు : నందిలకా "స్‌జదారా పహ_ర్తయైన త్రలోక్య విదావణువి రావణునీ సంహరించి రాక్షసగణ విరుద్ధ చర్మితుండును గుణగణ విభూషణు,డును నగు విభీషణుని పటాాభిషెక్తుని గావించి దేవ దేవర్షి సిద్ధ విమల చర్మితయగు సీతను తోడ్కొని బుక్షరాక్షస వానర ప్రభృతి పరివృెతు. డై శరద్విమల గగన చం(దాభిరాము€ డైన రాముండు విజయము చేయుచున్నాడు... కౌవున నేడీ యౌ్యశమ పదమును ఆత్మ విభవానుసార మలంకరించునదొ యవి కులవతులు విజ్ఞాపించుబున్నారు.

వందిలకు(డు ; ఆర్కా, సర్వము సిద్దమే, కౌని

తొపసు(డు : అదేమి ?

నందిలకు(డు : వారితో విఖీషణ బంధువులగు రొక్షసులును గలరు. వారి యాహార నిషయమున కులపతులే _(పమాణము.

తాపసు(డు :వీ యభ్నిపాయము ?

నందిలకు(డు : వారు భుజించునది ...

కానసు(డు :; అదియా ? ఆందోళనపడనక్కజలేదు. రొక్షసులు విఖీషణు నకు విరేయులుగడా :

నందిలకుండు : నమో రాషస సజ్జ్వనాయ (నిష్క్రయించుము)

తొపసుండు : (చూచి) అడుగో పూజ్యుండైన శ్రీరామచంద్రుడు

చం “జయము మహీశ |! గెల్వందగు

శ్నతువు రెండవవాండు లేండు! ఛా

సీ ప్రమాంకము భి బతి యిణళా భవద్వి భయచుయి "'కేజబు నొందుంత” ! మంచు మొనుల తయముగ దీవనల్‌ కురియం గా నిబె దివ్య రషఇంబుతో జన (పియుండగ॥ రాఘవుఎడనత రించు జయఫ్యని మెము మొట్టగన్‌ = జయము, జయము, రామచం్యదులకు | (విష్క్రంమింతురు) ఇది మిశవిష్కంథభము. (రాముడు (ప్రవేశించును రాముడు ; చం వితత భూజూబలుండు రిపు ఏరుండు రావణు సంహరించి, ళు ద్ధమ చరిత సద్దుణ ని భానము నీతవు వెంటంగొంచదునూ సీ ఇ ర్జిత పీతృవ వే స్టిసాలన వి శిష్టుండనై్నై చమటజెంచినాండ సం యతవముతులౌ మునీశ్వరుల - యా శమ భూముల క్‌ప్ణు గమ్మటన్‌ , ముని పత్నులకు నమస్కరించుటరల్యై లోనికేంగిన జానకి జాగుచేయచున్నదే ॥ (చూచి ఆం, అదిగో జానకి 10]

శీ వీతిమ

"కే, గ. చెలి యటంచు జూనకీ యంచు సీత యనుచు వోడలనుచును గూర్మిమై యీడునకును దగిన యటు మునిపత్నులు తన్ను బిలిచి మూటలాడంగ మెల మెల్ల మరలివచ్చు

(సీళయుం దాససియును (ప్రవేశింతురు)

తాపసి ; అమ్మా, ఇడుగో నీ నాథుండు, ఈయనకు జేరువగా రమ్ము,

ఒంట౦గా నున్నచో విన్ను జూడలేము. (ని(ష్కముంచున్సు

సీత : [ఈనలో] అమ్మో, ఇప్పటికిని నాకు నమ్మరానళశ్లే యున్నది. [చేరంటోయి] ఆర్యప్యుతులకు జయము.

రాముండు : మైధిలీ ! ఇది మనకు పూర్వనివాస స్థానమైన జనస్థానము, క్జిపికి వచ్చెనా ? పెంపుడు విడ్డిలట్లు నీవు సాకికొన్న వృక్షములు గుర్తున్నవా శి

పీత , గుర్తున్నవి గుర్తున్నవి. , ఆకులు తొడిగియుండంగా అప్పుడు వంగి నీరువోసిన చెట్లను ఇప్పడు తలయెత్తి పరికింపవలసి వచ్చుచున్నది.

రాము(డు : అవునవును. విమ్నోన్నతము లుక్పాదించునది కాలమే. అన్నట్లు=తెల్లని యుడుపులు ధరించిన భరతుని గాంచి, నాండు ఈ స్త పరిమ్ముకిందనుండియే లేళ్ల గుంపు బెదరి పారిపోయెను. గుర్తున్నదా శి

సీఈ : ఆర్యపు(తా, చక్కంగాంగుర్తు వచ్చుచున్నది.

రాముండు : నా(టి మనతపస్సునకీ తటాక మే సొక్షిఖాతము. మన మచ్చటనే కూర్చుండి తంటడిగారి తర్పణ(కియను గూర్చి యాలోచించుచుండ(గా కాంచన పార్య్వమృగము కానంబిడినది.

న-వ్తమాంకము క సీత : (భయముతో వణకుచు ఆర్యప్పుతా, వలదు నయ, తమకు బున్నె ముండును. ఆ మాట యెత్త వలదు. రాను(డు : భయపడకు భయపడకు, ఆ కాలము గతించినది, [ దెనలవలోకించి] ఏమది ? ఎటనుండియో కేన. లో ధ సమగారమాదు ధూళులు ఇెలంగి వాత ధూతము ల. చెసల్‌ పాకుచుండె, ధీ రవర శంఖ పటహస్యనారవముల క్రొందగువనమ్ముు నగరముగగా రహాంచుం లక్ష్ముణు:డు ; ((వవేశించి ఆర్కులకు జయము. (భాతృవత్సలుండైన చరకుడు మిమ్ము దర్శించు కుతూహలముతో మహాసైన్య సమే తుల తల్లులతోంగూడ వచ్చియున్నాండు. రాముడు : వ్ఫాూ లక్మణా ఆట్లువచ్చినవాండు భరతుఃడా ? లక్ష్మణు(డు : ఆవునార్యా | రాముండు : మైలీ, నీ అత్తగొరలు ముందు నడువంగా వచ్చుచున్న భరతుని చూచుటకై కన్నులు విశాలములు కావించుకో. సీత : ఆర్యపు(త్రా ! భరతుడు సరియగువేళకే వచ్చినాడు. (తల్లులతో భరతుండు (పవేశించును భరతుండు : "లే. గ. విమమ విషయ విము ' కంట. వెలందింగూడి మబ్బు విడిచిన శరదిందు మాడ్కి. వెలుంస నన్నగారిని దర్శింప నమిత తుష్టి స్వీయజనములు టొల్వ విచ్చేసినాండ, రొముండు ; తల్లులారా 1 నమస్కారము,

గ్య శతిమ అందరు : కుమారా, చిరంజీవివి కమ్ము ? (వతిన చెల్లించి కోడరితో, గుశలముగా నున్న నిన్ను గాంచుట మాయదృష్టము. రాముడు : అనుగృహీతు(డమ లక్ష్మణుడు : తల్లులారా, నమస్కారము. అందరు ; నాయనా, చిరకాలము వర్టిల్లుము ॥ లక్ష్మణు(డు ; అనుగృహీతు,డను. సీత : పూజ్యురాండకు నమస్కారము. అందరు : అమ్మా, దీర్చ సుమంగళివి కమ్ము । సీఠ : అఆనుగృహీతురాలను. భరతుడు : ఆర్యా, భరతుండు నమస్కరించుచున్నాండు, రాముడు : ఇక్షొకు కుమారా । రమ్ము, రమ్ము, శుభమగుగాక । కే. నీ. పృధుకవాట పుటాభమా వేరుటురము జేర్చి దీర్చ నాహుల సుఖాన్లేష మొసంగు - మయ్య 1! శరదిందు సదృశమా అస్య మెత్తి శోకత ప్త శరీరము సాకుమయ్య |! దీర్హాయుష్మంతుడవు గమ్ము | భరతుడు : అనుగృహీతు(డను. అమా; భరతుండు నమస్కరించు చున్నాడు. సీత ; ఆర్యప్యత్రువితోంగలసి చిరకాలము సుఖివె యుండుము, భరతుడు : ఆనుగృహీతుండను. ( లక్మణువి జూచి) అన్నయ్యా, భరతుడు నమస్కరించుచున్నాండు. లక్ష్మణుడు ; కుమారా । రమ్ము, రమ్ము । దీర్హాయష్మంతు(డవుగమ్ము, ఒక్కమాజు గాఢముగా కౌగిలించుకోవయ్యా 1 భరతు.డు , అనుగృహీళు(డను, ఆర్యులు. రాజ్యభారము స్యీకరింవ చేడుచున్నాను,

నవ్లమా౦క ము 7 రాము.డు ;వవ్చూ! ఆశచెట్లు ఖ్‌ కైక ; నాయనా, యిది చిరకాల వాంఛితమైన మా మనోరథము. (గతుఘ్ను,డు ప్రవేశించును) శ్యతుఘ్నుండు : వివిధ దుఃఖములకు గుజియై, యమ్లాన గుణ తేజూ6డ్రై రావణుని మట్టు పెట్టిన మాయన్నగాిని సందర్శింప మనసు వేగిర పడుచున్నది [ చేరువగాంటోయి] ఆర్యాః శ్యతుఘ్ను;డు నమస్కరించుచున్నాండు, రాముడు :వత్సా। దీర్దాయుస్మంతుడవుగమ్ము. శతుఘ్ను(6డు అనుగృహీతుండను. అమ్మా నమస్కారము, పీత ;: వక్సా : చిరకాలము పర్టిల్లుము శరు)ఘ్నుండు న; ఆనుగృహీచ . డను ఆర్యా; శతుంఘ్ను డు నమస్క రించు చున్నా,డు. లక్ష్మణుంద : శుభమగు గాక ! ఆయుష్మంతుండ వగుము. శతుఘ్ను:డు : అనుగృహీతుండను, వీరే వసిష్ట వామదేవులు. (వకృతు లతో౬ గలసి యఖిషేకము బురస్కఏ౦చుూని మీ దర్శన మఠిల షించుచున్నారు. "తే. గీ. మునిజనానీత బహునదీ ముఖ్య తీర్థ వారి నన్ని పే.కించి, భవ్య మునులు సతిల సంస్పిక్త నవజలజము త వోని నీదు వదనము త దర్శింప నిలిచినారు. కైక : తండీ9% బియలుదేరుము. అభిషేక మంగీకరింపుము, రాముడు : అమ్మగారి యాజ్ఞ, [వనిష్క్ర9ిమించును] [తెరతో]

71 చతిమ- పూజ్యునకు జయము. (పభువునకు జయము. మహారాజునకు జయము దేవరవాంకి జమము. భ్యదదముఖునకు జయము. అర్యు- నకు జయము. రావణాంతకునకు జయము. -

కైక : ప్యతకుని మేలుగోరి పురోహితులును కంచుకులును విజయ ఘౌ షము వర్టిల్ల (జేయుచున్నారు. ఆశీస్సులతో సమ్యానించుచున్నారు. సుమి్యత వ (పకృతులు, పరిచారకులు, సత్పురుషులు నా పు్యళుకుని విజ యము వర్థిల్ల జేయుచున్నారు. క ల్మపతిమ తేజమున సూర్యుం డంధకార మణంచుగతి శాాతవక్ళత తమాఫఘ మణంచి సర్వ శుభయు క్తయెన మొ్ణిజాత సెనసి రాముండు వెలుంగు లోకాభిరాముండ చుం కైక: మేలు, మేలు, నా ప్యతుని విజయాఘోషణము వర్టిల్లుచున్నది [ అభిషిక్తు;డ్రై న రాముడు సరివాకస మేతముగా( (దివేశించును] రాముడు : (ఆకసము వంక,జూచి] తండీ9 1 ఆ. వె. ది%లచేల ? యింకో దివినేని తనివొందుం డభిలషిచినట్టి దయ్యెం దమకుం (బభువనైతి సుకృత భారము శ్రి వహియిం౦ంప ధర్మలోక రత తలను చాల్తు. భరతు*డు ; ఆహా; రాజకద్ది సంశోభికులడై , ఛసతచామర విరాజితు(రై మకుట మణిగణ (యధాభాసమాను(డై మహా మహీజన వంద్య మౌనుండ్రై పున్నమినాః డుదయించిన చందునివోలె నున్న లూర్యుని దిలకింగుచున్న నా శెంళకును దృప్తి కలు గకున్నది, ల ఇత్తి

సప్తమాంకము ఖీ

శతుఘ్నుండు : ఆర్యుని యభిషేకోత్సపముచే చం్యదోదయమున జగత్తు పలె విగతకల్మషమె అస్మత్కులము మగుడ మహి్యపకాళముతో ఛోభింపగలదు.

రాము(డు : వత్సా 1 లక్ష్మణా, రాజ్లమును స్వీకరించితినయ్యా :

లత్మణు(డు : అదృష్టముచే6 దాము పర్టిల్లుచున్నారు.

(కాంచుకీయుండు (వవేశించును

కొంచుకీయు,డు : మహారాజునకు జయము. పూజ్యుండు విలీషణుండు, మ్ముగీవ వీల మెంద జాంచివ దాంజనేయ (వపముఖులును మిమ్మలి నందించు చుంటేమని మనవి చేసికొనుచునా ఎరు.

రాముండు : సహాయుల యన్యుగహముచే పర్టిల్లుచున్నాండనవి చెప్పుము.

కౌంచుకీయుండు : మహారాజా ; తమయాజ్ఞ,

కైక : ధన్యురాలను. ఈ యభ్యుదయమహోత్సవము నయోధ్యలో6 దిల కింప వలయునవి యున్నది. శరా”

రాముండు పూజ్యురా లక్షీ తిలకించవచ్చును. ఆహో ; ఏమది? ఈ వననుంతటిని సూర్యునివలె తేజిచూడరాకుండల జేయుచున్నది. (ఊహ చేసి ఆం, తెలిసినది, రావణుని పుస్పక విమానము గగ నమున కేతెంచినది. సంస్మరణ మాత్రమున సన్నిహితము కొవలెనను సమయమున్నది కదా ? ఎల్లరు నధిరోహింపుండు.

తే. గ. బంధుమి తులు వెంటరా బయలు వెడలి దరియువాండను నే నయోధ్యా పురమ్ముూ

లక్ష్మ ఎండు వ _పాగ్గిరిని దోందు తారకాభర్త షిది

• పళ్ళోతి!న్‌ నీదు దర్శన భాగ్యమసత | శ (ప్రకృతి యనంగా బౌరివర్గమని (పఠానార్థము.

శ్ర (టీకిమ భరత వాక్యము కే. గ, జూానకీజాని జూానకీతో నమేయ బంధు సంతతింాడిన వడువునోంప పకృతి సంపదం గూడి మారాజు కూడ జగతి పారించుం గాక _బసన్న కళల | (ఆందజు నిష్క్ర్రమింతురు ఇది సృప్పమాంకము బ్రాసకృతి కాం(ద్రీకృతి సమౌ్తము. రీ గం / గం లోక జ / (౫ -ఢలళ9రకో | వం స] క. శ శ్‌ శ కయ న మ న లు *0 అకక

“940500 ముం ఇగాంర9ిమకకి3 అంగి