Telugu prasthanam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

గై తిసానం గ్గ ॥ / ల ం న య. (1 “| 1 కా ం ./! గ... / 1! 1 _ 1/1. క | 1 న (/ మ 0006 /& 4 /4/ స 111 . (11! (/ // య. /||' ॥//' | 10 నా ||| 111 17. క. | ఉస గ! 4100411! / 1వ. 1 స. |. సట (1 / 1! | | స 110001 11% 14/44 |... / |) / | ల. గ (01. 0 / / 1/17 (1... / (111041 / | 41 | ///1/1/ 1. | (/ | | | మ | ॥ | || // /| (| , (| నా మ్‌ ' " / .. (క = 4 ము,

ప్రస్థానం సుతా శ్రీధర్‌

౪2ఈ2|2 (తెలుగు నవల) "లీ త్‌ ర్గగ్రి ల "| రచయిత : సమతాశ్రీధర్‌ న 09 (గ లై / హక్కులు : రచయితవి ర్న భ్‌ ౮ (6 లి ముద్రణ ; జనవరి 2019 ను ఖు ప్రతులు :2000 గా న. ఓ స్థ శో ర... (/ గళ. న్‌ .. బొమ్మలు : పైడి రాజు కాళ్ళ ల భం ధర : రూ. 80-00 లు ష్‌ ము(ద్రణ ; ఎస్‌.వి.ఎస్‌. కలర్‌ ప్రింట్స్‌, విజయవాడ. సెల్‌ : 9866755811 రచయిత చిరునామా : సమతాశ్రీధర్‌ (ప్రతులకు) సమతా నర్సింగ్‌ హోమ్‌, ఇంటి నెం. 15/9/455, కవిరాజనగర్‌ ఇల్లందు క్రాస్‌ రోడ్‌, ఖమ్మం, తెలంగాణ - 507 002 సెల్‌ ; 98481 56198

సాహిత్యం అంటే ? “మన కళ్ళముందు ఉండీ మనం చూడని, చూడజాలని విషయాలనేకం ఉంటాయి. కొన్టి భయంవల్ల చూడం. కొన్ని అభద్రతవల్ల చూడం. కొన్ని ఒక బలమైన భావజాల ప్రభావం వల్ల మన ఎడుటవుండీ మనకు కనిపించవు. ఒక్కొక్కసారి మనకు అలవడిన ధృక్కోణం వల్లగానీ, మనం ఎంచుకున్న ధృక్కోణం వల్లగానీ కొన్ని విషయాలు కళ్ళముందే ఉండీ కనిపించవు. వీటిలో విడివిడి విషయాలేకాదు, సామాజిక క్రమాలు కూడా ఉంటాయి. వీటిని మనకు చూపించడం సాహిత్యం చేసే పనులలో ఒకటి". ౨000ల బాలగో 'నతెర్ర్‌

విషయ సూచిక పేజ నెం.

1. ఎంకులు చెప్పిన కథ................... 7
2. తెలగ రాములు చెప్పిన కథ .......... 25
3. బోడయ్య చెప్పిన కథ..................... 38
4. _పూలోజు రామాచారి వడ్రంగి చెప్పిన కథ....... 55
5. భూదేవి ఘటన.............. 68
6. మల్లికంటి పుల్లయ్య చెప్పిన కథ......... 76
7. బాణోతు భూలి చెప్పిన కథ............... 85
8. నయీం తాత చెప్పిన కథ.............. 100
9. మడికం బక్కయ్య కథ... 108
10. ఎన్‌కౌంటర్‌ నంఘటన............ 127 19 దొడ్డి ముత్తయ్య చెప్పిన కథ.......... 153
11. స్వగతం... 175
12. సరస్వతి చెప్పిన కథ................ 181
13. అంతర్మధనం...........౨౨౨౭ 201
14. సింహావలోకనం... 210
15. తండ్రీ కొడుకుల సంభాషణ...... 221

1వ అధ్యాయం ఎంకులు చెప్పిన కథ

గాలిదుమ్ము మొదలయ్యేటట్లుంది. ఇంకాసేపట్లో చీకటికూడా ఆవరించే టట్లుంది. తొందరగా తలదాచుకోవటానికి ఏదన్నా తావు చూసుకోవాలి. త్వరత్వరగా అడుగులు పడాలి. ఉదయంనుంచి నడిచి నడిచి కాళ్ళ నెప్పులు, పాదాల నొప్పులు, పిక్కల నెప్పులు, వళ్ళంతా పచ్చి పుండులాగుంది. అడుగు తీసి అడుగు పెట్టాలంటే శరీరం తూలినట్లనిపిస్తుంది. పసివాడు నేర్చుకునే నడకలాగా అడుగులు తపక తపకన పడుతున్నాయి. దానికి తోడు గాలి బొయ్‌, బోయ్‌ అనుకుంటూ దిక్కూదిశా లేకుండా, పద్ధతీ క్రమం లేకుండా నెడుతుంది. వెనుకనుంచి ఏదో వాహనం వస్తున్న శబ్దం. అయినా వాటితో నాకు పనిలేదు కదా, నడకతోనే, గమ్యం తెలియని గమ్యం చేరుకోవాలి. తల దాచుకోవడానికి నీడ, కాదు పందిరి, కాదు షల్టర్‌, అంతకాక పోయినా, కనీసం ఒక చెట్టులాంటిదేదైనా చూసుకోవాలి. వెనుక వాహనం వేగం తగ్గించిన్నట్లుంది. ఆటో అనుకుంటా, “అన్నాా ఎక్కుతవా”. ఎక్కడానికి సందేలేదు. కనీసం పాతికమందయినా కూర్చున్నట్లుంది. కూర్చోవడం అనేకంటే ఒత్తుకున్నట్లుంది అంటే బాగుంటుందేమో. ఆడవాళ్ళెంతమంది, మగ వాళ్ళెంత మంది, పిల్లలెంతమంది, అందులో పడచు మగవాళ్ళెంత మంది, యవ్వనవళు లెంతమంది కలగలివి ఎవరెంతమంది ఎలాఎలా కూర్చొన్నారు, ఒకరు అడ్డం, ఒకరు నిలువు, కాళ్ళు బారజాపుకుని, కాళ్ళు ముడుచుకుని కడ్టీపై కూర్చొని ఒక కాలు ఒకరిఒళ్ళో ఇంకో కాలు ఇంకొకరి సీటు క్రింద, సగం కాయాన్ని పక్కవారిపై వేసి కొంతమంది, ఎవరు ఎట్లా కూర్చున్నారో విడమరిచి చూడటానికి కూడా అవకాశం లేదు. ఆటో 'డైవరు తన ఏ కాలును ఎటుపెట్టాడో కూడా అర్ధం కావట్లేదు.

“ఇదిగో అబ్బాయ్‌ గాలిదుమ్ము మొదలయింది, ఇంకాసేపట్లో వాన గూడా మోపయ్యేటట్టుంది. ఎక్కు ఎట్టోకట్ట కూసో' ఒక పెద్దాయన బెదార్యం. నిజంగా మనుషుల్లో ఎంత సర్దుకుపోయే మనస్తత్వం, ఇదే మానవసంబంధాలని నిలబెడుతుందేమో.

నేను నడుచుకుంటూ వస్తా మీరు పదండి,

“అబ్బాయ్‌ జాగర్త. “ఆ.. ఆ.. అలాగనే' “..ఇదిగో పిలగా, పిడుగులు పడితే చెట్టుకింద ఉండబాకి... ఒక ముసలామ సలహా. ప్రన్ధానం 7

(..ఆ....ఆ.... ఆటో నిందు గర్భిణిలా గర గర బర బర అనుకుంటూ దూరమవు తుంది. నడక మొదలయింది. రాను రాను గాలిదుమ్ము ఎక్కువవుతుంది. మధ్య మధ్యలో ఒక చల్లని గాలిపాయ ఒంటికి తాకుతుంది. అంటే ఎక్కడో దూరంగానో దగ్గరగానో వర్షం పడుతున్నదన్న మాట. వెళ్ళాలి, వెళ్ళాలి, త్వరగా త్వరగా వెళ్ళాలి. వెలుతురు గూడా మసకబారుతుంది. రోడ్డుకు ఎడమ పక్క పెద్ద చెట్టు కనబడుతుంది. దాని మధ్యలో ధ్వజస్థంభంలాగా బహుశా తాటి చెట్టనుకుంటా. టపక్‌ బుగ్గపైన చినుకు. పైకి తలెత్తి చూస్తే నల్లటి మేఘాలు పరుగులు, పోటీలు పడి పాయలు పాయలుగా, విడివిడిగా, కలగలుపుగా, కలుస్తూ విడిపోతూ పరుగులు పరుగులు, ఎక్కడకు పోతున్నాయి, ఎందుకు పోతున్నాయి, ఎవరు పంపితే ఎక్కడకు పోతున్నాయి. రేసు గుర్రాల్లాగా పిచ్చెత్తినట్లు, పూనకం వచ్చినట్లు ఏమిటీ పరుగులు, చినుకు పడకముందే చెట్టు క్రిందకు చేరాలి. టపకు... టపకు....టపకు వర్షం మొదలయింది. ఇంకా వందమీటక్లే. పరిగెడితే తల తడవకుంటా వెళ్ళొచ్చు. ఆలోచన అనవసరం... ఆచరణే..పరుగు...పరుగు... చినుకు...చినుకు...కాదు వర్షం...వర్షం... అబ్బా కాళ్ళు.... కాళ్ళు..అయినా అవసరం...పరుగు...పరుగు...... హమ్మయ్య చెట్టు, చెట్టు, వచ్చె..వచ్చె..హబ్బ ఆయాసం, అలుపు, సాక్కు

కళ్ళు బైర్లు కమ్ముతున్నయ్‌, కాసేపు నాలుక బయటపెట్టి రొప్పు, కుక్క మాదిరి, చస్‌ వెధవ పోలిక, బట్టల్లోంచి ఆవిర్లు వస్తున్నట్టనిపిస్తుంది. వర్షం ఎక్కువవుతుంది. గాలితోపాటు ఈడ్చి ఈడ్చి కొడుతుంది. ఇదేం చెట్టు రాగి చెట్టా, మర్రిచెట్టా, ఊడలు దిగున్నాయి, మర్రిచెట్టనుకుంటా, చీకటి, ఈ తీరుగ వర్షం పడికే ఈ చెట్టెంత సేపు ఆపుతుంది. వంటిపైన బట్టలు ఇప్పటికే తడిపొడిగా తడిసి పోయినయ్‌. చెట్టుపైన కోతులుంటాయేమో. అయినా నేను ఒప్పుకున్న ఈ కోతిపని కంటే, మించిన కోతిపని ఇంకేముంది. చెట్టుపైన పాములుంటాయేమో. ఈ గాలి భీభత్సానికి జారి మీద పడతాయేమో, పైకి చూస్తే దట్టమైన చీకటిలో వూడలు, కొండచిలువలు చెట్టుమీదనుండి నేలకు జారుతున్నట్లు, మెరుపుల వెలుగులో చమక్కుమని మెరుస్తున్నాయి. ఉండి ఉండి గాలి వీస్తున్న శబ్దం చెట్టు ఆకుల సందునుంచి ఈలలు వేస్తున్నట్లుంది. కొమ్మలు ఒకదానికొడటి రాసుకొని రాసుకుని కర్రు-కర్రూ కుక్కలు మొరుగుతున్నట్లుంది. సుడిగుండాల్లా వీచే గాలికి తగ్గట్లుగా ఊగే కొమ్మలు ప్రునానం 8

బీభత్సనర్తనంలా ఉంది. తిండి ఎక్కువయ్యో, నెరవు దొరక్కనో ఉండీ ఉండీ నక్క ఊళ ప్రకృతి భీభత్సానికి వంతపాడుతున్నట్లుంది. కాసేపు ప్రశాంతంగా ఉన్నట్ల నిపించినా తరువాత ఒక్క వెలుగు, కాసేపటికి ఫెళా ఫెళా గుండెలవిసేలా పిడుగు ధ్వని. దగ్గరలో ఎక్కడో పడినట్లుంది. ఓహో ఇందాక ముసట్చి..సారీ పెద్దమ్మ అనుభవంతో మరీ చెప్పినట్లుంది. చెట్టు క్రింద ఉండొద్దని. అందుకే పెద్దల మాట సద్దిమూటేమో. బ్రతికుంటే ఏదైనా సాధించవచ్చు. ముందీ చెట్టు సంరక్షణ బారినుంచి బయటపడాలి. నడక..నడక.. వర్షం...గాలి.. ఈదురుగాలి... దూరంగా మిణుకు మిణుకు...ఇంకో కిలోమీటరు ఓపిక పట్టాలి......ఊరు.....చిన్న ఊరు.....వర్షం...

ఊరి సెంటరు వచ్చింది.

ఊర్లోకి వచ్చేసరికి వర్షం పూర్తిగా వెలిసింది. కలుగుల్లోంచి జనం బయట పడుతున్నారు. సందడి మొదలయింది. దానితో పాటుగా ఆకలీ మొదలయింది. ఈ రోజుకి ఎక్కడన్నా బస చూసుకోవాలి. కాని ఎక్కడ? ఎట్లా? రోడ్డుపక్కన ఐస్‌ షల్టరు కూడా ఉన్నట్లు లేదే. వదన్నా షాపు అరుగులమీద! కాని అంతా బురద-తడి. అబ్బా ఆకలి, ముందు దీని బాధ తీరాలి, చేతిలో చిల్లిగవ్వ లేకుండా ప్రయాణం మొదలయింది. ఆహా ఏమిటి సువాసన, బజ్జీల బండిమీదనుంచి..... కాళ్ళు అటే లాగుతున్నాయి. తోపుడు బండి మీద గ్యాస్‌ పొయ్యితో, మూకుట్లో బజ్జీలు వేగుతున్నాయి. బండి చుట్టూ జనం, వర్షం వెలిసిన తరువాత బజ్జీలు మహారుచిగా ఉంటాయనుకుంటా అందుకే బండి చుట్టూ జనం, బండి వెనుక వైపున ఒక చిన్న వైన్‌ షాపు. దాని పక్కన ఖాళీ స్థలంలో నాలుగు ప్లాస్టిక్‌ టేబుళ్ళు ఓ పది పదిహేను

“ఎంకులూ పదిరూపాయల మిర్చీ కట్టు, “ఎంకులూ పదిహేను రూపాయలకు మిర్చీ, పదిరూపాయల బోండాలు, 'ఎంకులూ అయిదు రూపాయల గారెలు పాకింగ్‌ చేయి”.ఎంకులూ..ఎంకులూ”..

“అయ్యా ఒక్క నిమిషం అగండయ్యా, రెండు మూకుళ్ళలో బజ్జీలు, బోందాలు ఏగుళున్నయి..కడతాను బాబూ.. చెయ్యి ఖాళీలేదు బజ్జీలు ఏత్తన్నాా చేయి కడిగి కడతా... ఆ..ఆ...గున్స గాకుండ్రి..నాకు రెందు చేతులే బాబూ, నాలుగు చేతులు లేవు.”

“అన్నా ఎంకులన్నా నేను సాయం చేన్తా అన్నా. 'నువ్వు వేయించు, నేను ప్రస్తానం 9

పొట్లాలు కట్టి ఇస్తాను. 'ఓ అన్నా నువ్వు ఎంకులన్నకు దబ్బులియ్యి. అన్నా బజ్జీలెన్ని, బోండాలెన్ని గారెలెన్ని- ఇదిగో ఎంకులన్నా కరక్టుగానే ఉన్నయ్యా చూసుకో, ఓ పెద్దన్నా నువ్వ చెప్పు నీకెన్ని కట్టాలి. “ఇదిగో బాబాయ్‌ నువ్వు టేబుళ్ళ దగ్గర కూర్చో నీకేంకావాలో చెప్పు, నేను తెచ్చి పెడతా, డబ్బులు ఎంకులన్న కిచ్చిపో...” సదరు ఎంకులన్న పర్మిషన్‌ లేకుండానే పనిలోకి దిగాను.

హడావిడి కాస్త తెరిపిచ్చే సరికి గంట పట్టింది. ఎంకులన్న అప్పుడు బజ్జీల మూకుట్లో గంటెతో వాటిని తిరగేస్తూ అన్నాడు. “వరా అబ్బాయా, ఇయ్యాల సమయానికొచ్చి నన్ను రచ్చిచ్చినవ్‌, ఇయ్యాల మా ఆడది రాకపోయేతలికి శానా పరేశానయిన, ఇంతకీ ఎవర్నువ్వు, నిన్నెప్పుడు ఈ ఎంకల సూడలేదే, యాదనుండి వచ్చినవ్‌, యీ పని నీకలవాటులేదని నీ వాలకం సూత్తే అర్ధమైతనే ఉంది, నీక్మూలి గట్టిచ్చే గంతిది నాతాన బేదన్చీ, ఇంకో గంటుండు బేరమయిపోద్ది అప్పుడు ఎంతోకంత చేతిలబెట్టి పంపతా”.

“ఇన్ని ప్రశ్నలు ఒకేసారి అడిగితే వంచెప్పేది. సీకేది తోస్తే అదే ఇవ్వన్నాా టేబుళ్ళ దగ్గరోళ్ళు వదోకావాలని అరుస్తూవున్నారు అక్కడకు పోయోస్తా..... “ఇదిగో అన్నా పైసలిచ్చారు గారెలు తెమ్మన్నారు".

బేరాలు పూర్తయేసరికి ఇంకో గంటన్నర పట్టింది. సామానంతా బండ్లో స్ప్దోసి, బండి నెట్టుకుపోవడానికి సిద్ధమైన తరువాత,

“ఇక చెప్పరా అబ్బాయ్‌ నీకేమియ్యమంటవు” అని అడిగాడు.

“ఎంకులన్నా ఈ ఒక్కపూటకి అన్నం పెట్టియ్యన్నా?.

నా వైపు ఒకసారి తేరిపార చూసి, “నీకో వందిద్దామనుకున్న, నువ్వేమో అన్నం పెట్టిచ్చమంటున్నవు, ఈడనేమో అన్నం ఓటెల్లు లేవు, సరేపా మా ఇంటికి పోదా అదనే తిందువుగాని" అని బండి తోసుకుంటూ రెండు వీధుల అవతల ఉన్న ఎంకులింటికి చేరి బండిని రేకుల షెద్దుకిందకి పోనిచ్చి,

“ఏమేయ్‌..వమేయ్‌ లళ్ళీ.. అని కేకపెట్టిన తరువాత ఎంకులన్న భార్య అనుకుంటా, వచ్చి బండిమీద ఉన్న పాత్రలు సరంజామా, మిగిలిన బజ్జీలు గారెలు వగైరా తీసుకుని ఇంట్లోకి దారితీస్తూ నా వైపు చూసి, 'ఎవులీ పిలగాడు” అంది.

“ఏమోనే ఇయ్యాల బేరంకాడ శాన పరేశానయిన, గంతలో గీ పిలగాదొచ్చి శాయంజేసిందు, వఏంగావాల్రాంటే అకలైతాంది అన్నం పెట్టిచ్చన్నదు, గందుకే ఇంటికి ప్రున్యానం 10

తీసుకొచ్చిన'....అయ్యో గదేం భాగ్యం నువ్వు తానంజేసెతలికి అన్నం వండుతి అంటూ ఇంటికి అనుకుని ఉన్న చుట్టింటి గుడిసెలోకి వెళ్ళింది. రెండు గదుల దోనె పెంకిల్లు, ముందు వసారాకి వెనక వసారాకి మూడేసి చొప్పున రేకులుదించి, మట్టం ఎర్ర మట్టీతో అలికి ఉంది.

“అబ్బాయ్‌ నువ్వు మంచం వఏసుకొని కూసో, నేను తానంచేసొస్తా అంటూ దండెం మీదున్న కండువా తీసి, దాన్నే కట్టుకుని వసారాకి ఒక వారగా ఉన్న తడికలతో కట్టిన దడి దగ్గరకువెళ్లి గాబులో ఉన్న నీళ్ళు పోసుకోవడం మొదలుపెట్టాడు. ఆహా ఈ రోజు ఏమి నా భాగ్యం. మూడురోజులయి సరిగా తిండిలేదు. ఇవాళ సుష్టుగా భోజనం చేయాలి. రేపటికి కూడా సరిపోను ఈరోజే తినాలి. నాకు ఈ రోజు అన్నం పెట్టిన ఈ దంపతులను ఎప్పుడూ మరచిపోకూడదు అని అనుకుంటుంటే,

“తమ్మీ నువ్వు గూడా తానంజెయి, పో” అని ఎంకులన్న అన్నాడు. రోజంతా నడచి, గాలిదుమ్ము వలన వళ్ళంతా దుమ్ము బారి, వాన వల్ల బట్టలు తడిసి-ఆరి అట్టగట్టుకుపోయినయి. కాని ఎట్లా స్నానం చేయాలి. మార్చుకోవడానికి వంటి మీద జత తప్ప వేరే జతలేదు. ఎంకులన్న తాను స్నానం చేసి లుంగి కట్టుకుని ఏ కండవా నైతే బకెట్‌ నీళ్ళలో జాడిచ్చి దండెం మీద ఆరవేసాదో దానివైవు చేయిపెట్టి చూపించి “దాన్ని కట్టుకుని తానం జేయి” అన్నాడు. వంటిమీద బట్టలు కండువాతో మార్చుకుని ముందు వాటిని బకెట్లో జాడిచ్చి దండెం మీద ఆరవేసి స్నానం పూర్తిచేసి వచ్చే సరికి, ఎంకులన్న ఇదంతా గమనించినట్టుంది. “ఇదిగో అబ్బాయ్‌ ఈ లుంగీ కట్టుకో” అని ఇచ్చాడు. ఇంతవరకు లుంగీ కట్టుకున్న అనుభవంలేదు. నైట్‌ డ్రస్సులు తప్ప. దాన్ని దుప్పటి చుట్టినట్లు చుట్టుకున్నది చూసి ఎంకులన్న చిన్నగా నవ్వుతూ “లుంగీ కట్టుకునే తరీఖ కూడా తెల్వనట్లుందే" అంటే, నవ్వి ఊరుకున్నాను.

“ఇగ రాంద్రి తిందురుగాని" అని లక్ష్మి వదిన పిలుపుపై ఎంకులన్న దారితీయగా చుట్టింట్లోకి అన్న వెనకే వెళ్ళి, అన్న కూర్చున్న పీట పక్కన ఇంకో చెక్క పీటపై కూర్చున్నా. అన్న కూర్చున్న పద్ధతి చూసి ఆ విధంగా సర్జ్దుకుంటుంటే,

“ఏందీ కిందకూసొని తినే అలవాటు గిట్ల లేనట్టుందే అని అన్న అంటుంటే ఏమి అనకుండా మౌనం వహించాను. లక్ష్మాదిన, రెండు పళ్ళాల్లో వేడి వేడి అన్నం, ముద్దపప్పు, చింతకాయ పచ్చడి వేసింది. దాని తరువాత ఉల్లిపాయ టమాటాలో ప్రుగ్యనం క్షే

ఎండుచేపలు వేసి చేసిన కూర వేసింది. అన్న పళ్ళెం వైపు ఆయన తినే పద్ధతి చూస్తూ, ఆయన అన్నాన్ని ఇంతింత లావు ముద్దలు చేసుకుని నోట్లో పెట్టుకుంటుంటే చూసి, అట్లా ప్రయత్నం చేసినా నా వల్ల కాలేదు. సున్నితంగా వేళ్ళతో కలుపుకుని చిన్న ముద్దలు చేసి మునివేళ్ళతో తినే అలవాటు, ఒక్కసారిగా అలవాటు ఎట్లా మారుతుంది.

'పిలగా మీ అన్న తిన్న దాంట్లో నువ్వు సగంకూడా తినలేదు. ఏం తిండి ఇది, పిసిక తిండి, కూర కాస్తేసుకో” అని లక్ష్మాదిన వడ్డిస్తుంటే, ఎందుకో కళ్ళు చెమ్మ గిల్లినయి. ఇంత ఆప్యాయంగా చేతివైపు మూతివైపు చూస్తుంటే మనసంతా వికలమయి నట్లనిపించింది.తినటం ఆపి ఆమైవైపే అట్లా చూస్తుంటే,

“ఏందబ్చీ పైసలొద్దు అన్నం పెట్టియ్యి అంటే వామ్మో,! నువ్వేదో మానెడు సోలెడు తింటవేమో అనుకున్న నీ వాలకం సూత్తాటఉంటే గిద్దెడుకూడా తినేటట్టులేదే? అంటూ లక్ష్మదిన మజ్జిగగ్లాసులో ఉప్పేసి కలిపి చేతికిచ్చింది. ఎందుకో కళ్ళెమ్మటి నీళ్ళు కారటం ఆగట్లేదు. మూడురోజులుగా సరైన తిండి లేక ఇప్పుడు కడుపు నిండా తినడం వలనో లేక ఆప్యాయతవలనో కాని, ఈ రకమైన తిండి ఏ రోజు తినలేదు, ఎండు చేపల్తో కూర, పుట్టిబుద్ధెరిగిన తరువాత ఏనాడు ఈ వాసన కూడా చూడలేదు, రకరకాల వెరైటీల డిష్‌లు ముందున్నా అందులో ఒకటీ ఇందులో ఒకటి అట్లా పైపైన తినడమేగాని ఇట్లా (క్రిందకూర్చాని తిని ఎరగలే. మరి ఎందుకు ఇంత్ర దుఖం పొంగుకొస్తుంది. మనిషి బ్రతకడానికి ఆహారం ఎంత అవసరం, దాని క్రోం మనిషి ఎంత పరితపిస్తాడు. ప్రకృతి తోని నిత్యం పోరాటం చేస్తాడు. ఈ మద్ర అన్నం నా చేతిలో ఉందంటే దాని వెనక ఎంతమంది ఎన్ని రోజుల కష్టం ఇమిడి ఉంది. సమాజంలో రకరకాల మనుషులు రక రకాల వృత్తుల ద్వారా, శ్రమ చేస్తేనే కదా ఈ ఆహారం ఒక దగ్గరకు వస్తుంది. ఇప్పటివరకు రక రకాల రుచులక్రి తాపత్రయ పడటమేగాని, దాని వెనుక ఎంత కృషి భూమిని మదిస్తేనే గాని, శ్రమిస్తే గాని అన్నం తయారవుతుందనే జ్ఞానం ఏ రోజు స్పురణకు రాలేదు. ఈ దంపతుల

మధ్య కూర్చుని వారి ఆప్యాయతని కలపడంవల్లనేమో ఈ అన్నానికి ఇంత రుచి వచ్చింది. నేనెవరిని, వీళ్లైవరు, ముక్కు మొఖం తేలియనివాడిని ఇంటికి పిలిచి క్ర విధంగా అన్నంపెట్టడమంటే, ఇదే మానవత్వం ఏమో...పరిపరివిధాల ఆలోచనలతో పాటు కూడిన ఆర్ధతవల్ల, కళ్ళలో ఉబికి వస్తున్న నీటిని తుడుచుకుంటుంటే, ప్రన్గానం 12

లక్ష్యూదిన, “చిన్నా అమ్మ గుర్తొచ్చిందా, ఈ సల్ల తాగు కడుపుల సల్లగుంటది” అన్నది. మజ్జిగ తాగుతుంటే పొలమారేసరికి, ఎంకులన్న తలమీద కొడుతూ

“తమ్మీ నిమ్మళంగ తాగు” అన్నాడు. చెయ్యి కడుక్కుని మంచంమీద కూర్చున్న తరువాత లక్ష్మాదిన ఒక పళ్ళెంలో అన్నం పెట్టుకుని వచ్చి, మట్టం మీద కింద కూర్చుని తింటుంటే, అప్పుడు ఎంకులన్న మట్టం అరుగుమీద తువ్వాలతో దులిపి కూర్చొని, బీడి ఒకటి వెలిగిచ్చి.

“తమ్మీ ఇక జెప్పు, నువ్వెవరివి, యే వూరు, యాడనుండి వత్తన్నవు, నీ కులం ఏంది, గోత్రం ఏంది, నీ మాట, నీ యవారం నిన్ను జూత్తావుంటే నువ్వు పెద్దింటి విడ్డ లెక్కగొడుతున్నవు, సదూకున్నోడిలా అనిపిత్తంది. సిన్న సిన్న పనులు కూడా సేసిన అలాటు కూడా లేదనిపిత్తంది. చెప్పు తమ్మీ అని గొంతు తగ్గించి, అనునయంగా అడుగుతుంటే ఏంచెప్పాల్నో అర్ధం కావట్లేదు.

“అమ్మయ్యతో గొడవపడి పారొచ్చినవా సిన్నా' అని లక్ష్మాదిన,

“మీ అమ్మ ఎంత బుగులు పడుతందో, ఎంతగాతల్సుకుంటుందో, అందుకే కొరబోయినాది.

“తమ్మీ ఫికరుబడమాక మీ వాళ్ళెవరో సెప్పు, నేను సొయంగా తీసకపోయి మీ వాల్లకి అప్పజెప్పుతా, అమ్మయ్యతో గొడా పెట్టుకుని పారెల్లటం ఛేమంగాదు, గూట్లో ఉన్నంతవరకే పిల్లలకి రచ్చణ, రెక్కలొచ్చి నాక ఎటేనా పారెల్లొచ్చు. నీకింక సానా బవిచ్చత్తుంది, పాడు సేసుకోమాక' అని ఎంకులన్న అంటుంటే, నా ప్రయాణానికి ఒక ఉద్దేశ్యం ఉంది, అది తాత్కాలికమే ఇంకా కొన్ని రోజులే, అని దాని పూర్వాపరాలు వీరికి ఏమని వివరించాలి, ఎట్లా సముదాయించాలి దానికంటే మౌనంగా ఉండటమే మంచిదనిపించిది.

“తమ్మీ నిన్ను సూత్తాఉంటే బుగలయితాంది, ఎన్నడిగినా గాని వవి పలకవు, గిదే నా సొంత తమ్ముడైతే తిట్టో కోట్టో చెపుదును, సదువుకున్నోడివి మంచో చెడో నువ్వె గెహించు” అని అంటూజఉంటే,

“ఎంకులన్నా అకలితో ఉన్న నాకు ఒకపూట అన్నం పెట్టారు, అన్నం విలువ ఏంటో, ఆప్యాయత అంటే ఏమిటో, మానవత్వం ఎట్లా ఉంటుందో నాకు రుచి చూపించారు. దీనిని నేను నా జన్మలో మరువను, మీ ప్రశ్నలన్నిటికి ప్రస్తుతం నేను ప్రున్యానం 13

ఉన్న పరిస్థితులలో మీకు సమాధానం చెప్పలేను అన్నాను.

వెంటనే ఎంకులన్న “ఏదన్నా తప్పు చేసి పోలీసుల నుంచి తప్పించ్చుకోనికి పొరొచ్చినవా”?

కాదన్నా నాకు అటువంటి అవసరం రాలేదు, కాని నన్ను నమ్మండి నేను ఒకటే చెప్పగలను నేను మా వాళ్ళను వెంటపెట్టుకుని మీ ఇంటికి ఒకసారి మాత్రం తప్పని సరిగా వస్తాను.

“విమోరా అబ్బాయి, నీ వోలకం నాకేమి అంతుబట్టటల్లే. ఆ నూటన్నావు బాగుంది. రేపొద్దునే సార్జీలకు పైసలిస్తాను తీసుకునీ డవిరక్టుగా మీ అమ్మయ్యల కాడికిబో” అంటుంటే లక్ష్మాదిన అన్నంతినడం పూర్తిచేసి చుట్టిల్లు సర్దుకుని తలుపుకి పైన గొలుసు బేడెం పెట్టి దుప్పటి దిండు తీసుకువచ్చి,

“చిన్నా నువ్వేం బుగులు పడబాక, దేవుడు అంతా మంచే చేస్తాడు". అన్నది.

“ఎంకులన్నా! మీది పుట్టిపెరిగింది ఈవూరేనా, మీ పెద్దవాళ్ళెవరూ లేరు. నీకు పిల్లలెంతమంది, కనిపించట్లేదు. నీ గురించి తెలుసుకోవాలని ఉంది, చెప్పన్నాా,

“మా గురిచ్చి తెలుసుకోనికి గొప్పిసియాలు ఏవుంటయి తమ్మీ, మేవేమన్నా రెద్లమా-రాజ్యమేలనీకి, కమ్మోరివా-కబ్దాలు సేయనీకి, కర్ణపోల్లమా - కిరి క్రిర్లు జేయనీకి, ఎలమోల్లమా -మాటలు జెప్పి పబ్బంగడుపుకోనీకి. మాలోళ్ళం, కట్టంజేసుక్తుని ఐతికెటోల్లం, ఉసుళ్ళ లెక్క ఈ భూవిమీద కొచ్చినం అవ్విటి లెక్కనే గాలివాటం ఎటైతే అటుబోతం, సరిత్ర ఉందనీకి, తెలుసుకోనీకి మా కేముంటయి తమ్ముడూ.

“అన్నా నువ్వు ఏదో నర్మగర్భంగా మాట్లాడుతున్నాను, నీ మాటల్లోనే వదో ఉందనేది తెలుస్తూనే ఉంది. నాకు వినాలని ఉంది చెప్పన్నాః!

“తమ్మీ! ఈ పెపంచకంలో పుట్టిన పెతి జీవానికి దాని సరిత్ర దానికుంటది, అట్టనే నాకు ఓ సరిత్ర ఉంది, కాని అది గొప్ప సరిత్ర గాదు, కడుపు మంట సరిత్ర, సేతగానోని సరిత్ర, నేను ఐతిగుండగ నాకు జరిగిన అన్నాయానికి, నాయం జరిగేది గాదు, నా కసి చెప్పినా తగ్గేది గాదు, గాని నువ్వు అదగతావుంటే సెపితేగాని నిద్దరపట్టదు, గందుకనే సెపితాఇను'.

మేవు మాలోళ్ళమని జెప్పిన గదా. ముందున్న బస్తీల పుట్టి పెరిగిన. బస్తీకి దూరంగ మా తాత ముత్తాతలు ఉంటుందె. గాడ మాకు ఒక కుంట జాగల ఒక ప్రున్ధానం [4

గుడిసె ఉంటుండె. గా జాగల నిజాం కాలంకెల్లి మా ముత్తాత, మా తాత, మా అయ్య ఉంటుండదె. మా ముత్తాత, గాడున్న కర్ణపాయిన యాపై ఎకురాల పంటచేనికి కాపలిదారుగ గుడిసేసుకుని కుటుమానంతో ఉంటుంది. కర్ణపాయన సచ్చే రోజుల్ల

“ఒరే నారిగా! నమ్మకంగ పనిజేసినవ్‌, నువ్వుంటున్న ఇంటి జాగ నీకిస్తున్న! అని రాసిచ్చిండు.

నాకు గుర్తెళ్లే తలికి, మా ముత్తాత సచ్చిండు, గాని మా తాత పెద్దమడిసయ్యిండు. నేను, మా అయ్య ఎంబటి అడ్డమీద కూలిపన్లకు పోతుండెటోడిని. మా నాయినమ్మ, అమ్మ, మా ఆడది గూడా, ఇళ్ళల్లో పాసిపనికి పోతుండెటోల్లు. రాను రాను పట్నం, ఊడలు పెంచుకున్న మర్రిసెట్టోలె పెద్ద్ద్యయతావుంది. మా ఇంటిముంగిటకెల్లి పెద్ద రోడ్డు పడతాందని అన్నరు. రియల్‌ ఎట్టేట్‌ బోకర్లు, పచ్చబట్టల ఆసాములు, ఇంతింత లావు పొట్టలతోపాటు, వాటికి ఆనేంత లావు గొలుసులు మెడలకి, చేతులకి, వెంకటేస్పరసామి పలకల ఉంగరాలు ఏసుకుని, కార్లల్ల వచ్చుడు. చూసుడు, కొలత లేసుడు, రాల్లుబాతుడు సురు చేసిండ్లు. ఇంతట్ల మంత్రిగారొచ్చి బైపాస్‌ రోడ్డుకు శంకుస్తాపన జేసిందు, అప్పటిదంక తొండలు గుడ్డు బెట్టిన గీ భూవిల, ధరలు కళ్ళు టైర్లు గమ్మేంత అయినయి. మా జాగ అమ్మితే యాపైయేల రూపాయలు ఇస్తమన్నరు గని, మా తాత ససేమిరా అన్నడు. మా అమ్మ-అయ్య గిక్కడనే సచ్చిండ్లు. మేవు అమ్మేది లేదని ఖరాకండిగ చెప్పిండు.

మా జాగ, ముందు రోడ్డెంబడి పద్దెనివిది అడుగుల యెడల్పు, లోతు అర్వై అడుగులు. అంటే సరిగ్గ 120 గజాలు, కుంట భూవన్నమాట, మా జాగ సకానికి అంటే తొమ్మిది అడుగుల వెడల్పుకు కిందికి మీదకీ కుడేపున ఒక ఆసామి, ఎడమే పుకు ఒక ఆసామి ఎనుక తట్టునుంచి, రోడ్డు పొంట వందడుగుల ఎడల్పు మీద కొనుగోలు జేయగ, ఆ ఇద్దరు ఆసాముల మద్దెన నా జాగ బక్కజిక్కీ నీలక్కపొయి నిలుసుంది.

రోడ్డెయ్యనీకి మంతిరి శంకుస్తాపన జేసినడని జెప్పిన గదా. ఇగ గుత్తెదారు ఆగమేగాల మీద రోడ్డు పని షురూ చేసిందు. అబ్బో ఏమి మిసనరీ, నా జిందగీల చూడలే. రాజు దలుసుకుంటె దెబ్బలకు కొదువా! అని, మట్టితొవ్వనీకి పొక్కేనల్రు, ఎత్తిపోయనీకి డోజరీలు, డంపరీలు, కంకర పోయనీకి-పరసనీకి సుత మిసనీలె. ప్రస్ధానం 15

కంకర దిమ్మిస ఏయనీకి వణుకుడు లోలర్లు, డాంబరు పోయనీకి, పరసీనికి అన్నిటీకి మిసనరీలు పెట్టి సూత్త-సూత్తుండగానే డాబుసరీగ రోడ్డు తయారయింది. రోడ్డు మద్దీన రాయికట్టడాలు అవ్విటి మద్దెన రక రకాల పూల సెట్లూ, అవ్విటి మద్దెన కరంటు తంబాలు అటొకటి-ఇటొక్కటి మలుక్కొని దేదీప్పెమానంగా వెలుక్కుంట రెండొందల అడుగుల వెడల్పున రోడ్డు గిట్ల తయారైంది. గింత వరదాక బాగనే ఉంది తమ్మీ ఇగ తరువాతనే మొదలైంది అసలు కత.

మా జాగ, చెరిసకం అమ్మమని రెండు పక్కల ఆసావులు, బోకరి గాంద్లతో పద్దినాలకోపాలి కబురు మీన్ల కబుర్లు, మా మాటమీదనే మేవున్నం. ఇగ రెండుపక్కల ఆసావులు అపారుటుమెంటు కట్టనీకి నాలుగు నిలువల గోతులు తీసిండ్రు. గుంతల్ల నీళ్ళు నిండినియి. మా జాగకు మూడు పక్కల నిలువెత్తు బొందలు అందుట్ల నీల్లు.

దేవుడా! యమగోస పడ్డం, పానాలు అరచేతుల పట్టుకుని బిక్కుబిక్కుమని గడుపుతున్నం. మా పెద్దెనిమిది అడుగుల వెడల్పు జాగల, పదడుగులకు బారుగ మూడు గదుల పెంకిల్లు పోంగ, రెండు పక్కల నాలుగడుగుల తొవ్వ ఉండేటిది. గీ బొందలు తవ్వినంక ఆ ఎంకల కాలు పెట్టనీకి లేకుంట అయింది. గట్లనే ఇంట్లకెల్లే ఎనకకు ముందుకు తిరిగెటోల్లం. గిట్లనన్న ఈల్లు దారికొస్తరని మమ్మల్ని యమ యాతనలు పెట్టెటోల్లు. ఇంటిముందర ఇల్లెత్తు కంకర, ఇస్క కుప్పల రాశులు పోసి నెలల తరవడి గట్లనే ఉంచెటోల్లు. గా కుప్పల మీదికెళ్లే మేవు డొల్లు కుంటనే ఆడికీడికి తిరిగెటోల్లం. ఈల్ల పని ఇట్టుందా, అనుకున్నరో ఏమో ఓ పాలి మూడు లారీల ఇనపసీకులు ఇంటిముంగర లాట్లు పెట్టి యమగోస పెట్టిండ్రు.

గప్పట్ల ఒక దినాం, మా తాత నిద్దట్ల లేసి మూత్రానికి ఎనుకకు పోయినట్టుంది. తూలిపడ్డడో, జారి పడ్డడో ఏమోగాని గుంటలో పడ్డట్టుంది. కాని రోడ్డు మీద వచ్చే పోయ్యే లారీల గోలలో మాకేవి ఇనపడలే. తెల్లారి తాత అవుపళ్ళేదు. ఇంటి ముందరకు పోనికి ముసలోనికి వశం కాదు. ఎందుకంటే సీకులడ్డమునై షు అని ఎతుకులాటపడ్డుంటే నీల్ల గుంటల పేనుగై తేలిండు. భగవంతుడా అని మా నాయనమ్మ, అమ్మా, నాయినా, పెళ్ళాం బిడ్డలవి వడస్తావుంటే, పోలుసులొచ్చి పీనుగను పరీచ్చకని దవాఖానకు ఏస్మపోయి, మమ్మల్ని మర్దరు కేసు కింద ఠానాకు గొంచ పోయిండ్రు. ముసలోనికి పుక్కడకి తిండిపెట్టాల్సి అస్తందని, నీల్లల్లోకి తోసి సంపినవని మా మీన కేసు పెట్టిండ్రు. చూసినవా తమ్మీ! నాయం ఎట్టుంటదో! ప్రస్తానం 16

పైగ టేసన్ల సి.ఐ. 'పెద్దోల్లతో పేసీ ఎందుకురా, గా జాగ ముక్క అల్లకే అమ్మేయ రాదుండడ్రి అని సుద్దులు చెప్పబట్టె. ఎట్లయితేనేం మా కులపోల్లు అద్డంబడి ఇడిపిస్తే, పీనుగను హాండవరీ సేస్కొని పూడ్చిపెట్టినం.

గా బొందలల్ల సచ్చిన కుక్కల్ని తీసుకొచ్చేసుడు, పందులు బొర్లుడు, దోమలు, ఈగలు, పావులతో పరషానైతుంటిమి. దోవలకో మరి ఈగలకో గని ఏరుగుడుబుట్టి నాయనమ్మ, తాత సచ్చిన నెల దినాలకి అదిగాగూడ ఆడికేవోయింది. అయిన గని మేవు జాగనిడిసిపెట్టకుంట గట్టనె ఉంటిమి. ఆసాములేమనుకున్నరో ఏవో, బిలిడింగులు కట్టుడు సురూ చేసిండ్లు.

ఒక దినాం, సరివేయరు ఇనుప గొలుసులతో కొలతలేసుకుంట, మా జాగకాడికి వచ్చి, 'వారి ఎంకులూ! నీ జాగ సరివే నెంబరు ఇదే గాని, జాగ మాత్తరం ఇక్కడ లేదు అన్నడు.

“గీ నంబరులతో నాకేమిటి సంపందం, మా తాత ముత్తాత కాద్నించి ఈ జాగలనే ఉంటున్నం, గీ నెంబరీలు, గింబరీలు నిన్న మొన్న మీరేసుకున్నరు, అవ్విటితో నాకు పనిలేదు గీ జాగ బరాబర్‌గ నాదే' అన్నా

“గట్ల గాదు గాని ఎంకాయ్‌, యం.ఆర్‌.వో రావుని ఒకపాలి గలువు' అన్నదు.

గట్లనే అని, యం.ఆర్‌.వో.రావు కాడికి పోయి నిల్సుని, “దొరా! అని కతంత జెప్పిన.

“అప్‌, కర్ణపాయిన రాసిచ్చినది నిజమే గని, హద్దులు పష్టంగ రాయలేదు, గాబట్టి గా జాగ, గీ జాగనే అనేదానికి దాఖలాలు లేవు, అన్నడు.

“అయితే ఏం జేయమంటవ్‌ దొరా! కోరటుకు బొమ్మంటవా”?

“కోరటకు బోయి పెద్దోల్లతో నువ్వు ఏం నెట్టుకొస్తవు, గిదయ్యే పనా, పెద్ద మడుసుల కాడ బెట్టి చెటిల్‌మెంట్‌ జేసుకో” అన్నదు.

సరే కాని మనం ఇంతకన్న జేసేడెది ఏమున్నది. పెద్దమడుసులు కాడ నాయం గాకపోతదా, అని నా సద్దకుడు రాముల్ని ఎంటబెట్టుకున్న ఎందుకంటె మా సడ్డకుడు లాగుడు రిచ్చాలకి అధ్యచ్చుడు. మొదాలు మొదాలు, మే విద్దరం, కమినిష్టు పారిటి ఆఫీసుకి పోయినం. అబ్బో ఏం ఆఫీసు అది, ఎత్తుగ మంచిగ, గుట్ట మీన గట్టిండ్రు. మూడ్నాలుగు అంతస్తులు, కిందకి మీదకి లిప్పులు. ఎన్ని గదులుంటయ్యో ప్రున్థానం 17

కళ

(1 ళీ 11 గ్త్‌

| ః శ || జల్‌ లక్‌ ॥

న వజ్ర | 1 ॥ న్‌ న చే ఓ? ఖీ ౧|/ గ || | | / ళో లస నం. " ను | /.. ప. ॥ / వేగ వ. వన ల పం లవ మం గా ట్‌ జీ (/ న. |

శ హక్‌ వళళ న ర. హి. న. | గ్‌ వ నా ఆెమైనై నా శప క్రీ |. జు. మమా ను టా 7 ప. /. మ... యా వా మై మ సప స్ట్‌ | శశేళ్త న. మ. నా న. చ న

, +" శి శ వీ గ్‌ లం ( లో య్‌ న. ॥ ః/| శ

వ్రు సైనం ప నాల న్డ్‌

తెల్వదు గాని శానైతే ఉంటయి. అవ్విట్లో శానా వాటికి సల్లపెట్టెలు పెట్టున్నయి. పోరటికో కాడ నుంచున్నం. సరా సరి పోరిటికో కిందకి లావు లావు సల్ల కార్లు అస్తన్నయ్‌, పోతన్నయ్‌. అవ్విట్ల నుంచి పెద్ద బాబులు ఎక్కతున్నరు, దిగతున్నరు. సలవ కళ్ళద్దాలు, మెళ్ళో గొలుసులు, సిలుకు లాల్సీలు-దోవకులు, సూట్లు బూట్లు రకరకాల బాబులు వస్తా-పోతన్నరు.

శానాసేపయినంక ఒక బాబు “ఎవుర్రా మీరు” అన్నడు.

“బండమీన ఎంకుల్ని అయ్యా, బైపాసు రోడ్దుపొంట జాగ పంచాయితీకి వచ్చినం”.

“ఒహో నువ్వేనా బండమీద ఎంకులువి. రా' అని ఎంటపెట్టుకుని ఒక సల్ల గదిలోకి తీసకపోయిండు. ఆడ పెద్ద ఊగుడు కురిసి, దాని కెదురుంగ పెద్ద నగిషి బల్ల, ఆ ఊగుడు కుర్ప్సీల టమాట పండులెక్క మెరిసిపోతున్న ఓ బట్టతలకాయి పెద్దాయన, గంజి పెట్టి, ఇస్త్రీ చేసిన తెల్లటి బట్టలు ఏసుకుని మెరిసిపోతున్నదు. ఆయిన ఎనక పెద్ద పెద్ద ఫోట్వలల్ల, ఇద్దరు గడ్డపాళ్ళు, ఒక చిన్న గడ్డపాయిన, మిలట్రి బట్టలల్ల ఒకాయన, ఈల్లు గాక ఇంకాశాన ఫోట్వలల్ల శానామందున్నరు. గందాట్ల ఉన్నోల్లు మార్మసు అని, ఏంగెలీసు, లెనీని, టాలిన్‌ లని మా సడ్డకుడు తరువాత జెప్పిండు. వాల్లు కమిష్టు పారిటీ పెట్టినోల్లంట. ఆ ఊగుడు కుర్సీల కూసున్న బాబు, జిల్లా కారైదరసి అంట.

బల్లపొంట నుంచుని చేతులు జోడిచ్చి, ఆ బాబుకి మా కతంత జెప్పి మాకు నాయం చేయిచ్చమని అడిగినం. పాపం ఆ బాబు మేవు చెప్పినదంత చానా సెద్దగ ఇని, కలకటేరు ఆపీసు కాడ ధర్నాల మాట్టాడాల, అటెంక హైదరబాదు పోతున్ననని, గందుకని, ఒక వోరం దినాలైనంక కలువుమన్నడు. వారం దినాలైనంక పోతే, ఢిల్లి పోయిండు ఇంకోవారం పడ్తదన్నరు. మల్లి వోరం కి పోతే, బాబు కారెక్కుకుంట, ఇయ్యాల రేపు మూర్తాలు గిట్ల బాగున్నయని, శాన పెండ్లిల్లు పెట్టుకున్నరు, గందుకని నాలుగు దినాలైనంక రమ్మన్నడు. గట్లనే ఇద్సిపెట్టకుంట అఫీసుచుట్టు తిరగవడితె, నలపై దినాలైనంక బాబు దొరికిండు.

“వారీ ఎంకులూ, అ బిల్దింగులోల్లతోని సుత మాట్లాడిన, నువ్వు జెప్పెడిదంతా నిజమేగాని, అయిదారంతస్తుల పెద్ద పెద్ద బిలిడింగులు, అవ్విటి సందున ఎలకపిల్లోలె యాడుంటవురాా, కోట్లు కరుసుపెట్టి కాంప్తేక్సీలు కట్టిస్తాంద్తు నా మాటిని ఎంతోకొంత మాట్టాడి చెటిల్‌మెంటుచేస్త, కాదంటవా కొండని ఢీ కొంట, అంటె పరాశానౌతవు, ప్ర్యానం 19

ఆపైన నీ ఇష్టం” అన్నడు.

“గిదేం నాయం బాబు, ఒప్పుకునేటోద్నయితే గాయలనే ఒప్పుకునేటోద్ని. గిన్ని దినాల సంది మీ పారిటీ సుట్టు తిరిగితే గిదా నాయం బాబూ అని దణ్ణం బెట్టి బయటకొచ్చినం. తరువాత తెలిసింది ఈ బాబుకి ఆ బిలిడింగులల్ల కుడేపునున్న ఆసామికి సుట్టరికం ఉందంట. ఆ బాబు గాగూడ గదే పారిటీవోడంట.

గిదేందిర భగవంతుడా, నాయం ఇట్టా అయిందని బాదపడుతుంటే, మా సడ్డకుడు, “అన్నా గందకనే ఈల్లని తెల్ల కమినిస్టాలంటరని ఎరకయింది. ఈల్లకి గుత్తేదార్లు, సారా కాంటాక్టర్లు, పెద్ద పెద్ద బోకరు గాల్లతోని సోపతంట, ఈల్లు మట్టానికే ఖరాబైనరని, ఈల్లల్లోంచి సీలినోల్లు ఎర్ర కమినోస్టోల్లని ఇంకో పారిటీ పెట్టిండంట్ల వాల్ల తానకు పోదం, అల్లకాడ నాయం జరిగిద్దని అనిపిస్తందే! అన్నడు.

సరె పా! గా ఉపాయం ఎట్లుంటదో సూద్దారి అనుకుని, ఓ నాడు గుట్టకు మోపుజేసి కట్టిన, ఎర్ర కమినిస్టోల్ల ఆఫీసుకుపోయి. మొత్తల కాడ నుంచున్నం. వారినాయినో గది పారిటీ ఆపీసా, సైన్మలల్ల టార్‌ హోటల్‌ లెక్క కొడుతుంది. మెట్లెక్కు దామంటెనే గుబులయితాంది. లోపలికి పోయి సూడంగ, మునుపు గా పారిటీ ఆఫీసుల ఏ ఫోట్వలైతే ఉన్నయో గవే ఫొట్వలు గిక్కడ గాగూడ గట్లనే ఉన్నయి. కాకపోతే గాడ ఎలిసినట్లున్నయి. గిక్కడ తల తల మెరుస్తన్నయి, గాడ ఎటుచూసిన కెల్ల బట్టలు - ఈడ ఎర్ర అంగీలు, గదే తేడ. ఆ గదులల్ల అటు సుట్టి, ఇటు సుట్టి సివరాకరికి, జిల్లా కారైదరసి గది పట్టుకున్నం. ఆయన లేడు వోరం దినాలయినంక రమ్మనవని, ఇనసార్డి బాబంట సెప్పిండు.

తిరగంగ తిరగంగ గా బాబును పట్టుకునే తలికి మాకు పద్దినాలు పట్టింది. ఆ బాబు అచ్చుడు అచ్చుడే పేద్ద కార్ల హడావిడిగ అచ్చిండు. గాయనొచ్చిన కారు నలపై లచ్చలుంటదంట, గది గాయన గుత్తెదారు బామ్మర్దిదంట. ఆయన్ని కలవనీకి వచ్చినోల్లందరు, కల్చుడు అయిపోయినంక, మేమిద్దరము పోయి నుల్బొని కతంత జెప్పి నాయం జెయ్యుమని దండం పెట్టినం.

“ఆ నాకంత దెల్సు, మీరు ఇంతకు ముందు వాల్ల దగ్గరకు పోయింద్లని గాగూడ తెల్సింది. సరే మా ప్రయత్నం మేం జేస్తం) అని పోన్ల ఇద్దరిని అప్పటి కప్పుడు పిలిపిచ్చి.

'కామిరేడ్‌ ఎంగట నర్సించ్మారావుని-కామిరేడ్‌ కమలమ్మని కవిజీగా ఏస్తన్న ప్రస్తానం 20

వీల్లిద్దరు ఒక కవిటీగ, నీ పంచాయితి నెల దినాల్ల పరిస్కారం జేస్తరు.” అని మమ్మల్ని వాల్లకు అప్పజెప్పి మల్లీ గదే కార్ల బోయిండు. హమ్మయ్య ఎందుకో జర నమ్మకమని పిచ్చింది.

ఇగ రోజు మేవు కామిరేడ్‌ నరిసిమ్మారావుని కలవనీకి ఆపీసుకు పోవుడు, కామిరేడు కమలమ్మ ఇంటికి పోవుడు సురుజేసినం. రోజైతే కలుస్తాండ్రు గని పని మాత్తరం గావట్లే. ఆయనేమో వంద పంచాయితీలల్ల పెద్దమడిసి, ఈమెకేమో వంద పన్లు, పెండ్లిల్లు పేరంటాలు, తిరగంగ తిరగంగ, చిన్న సారుకు ముప్పై చిలిగెట్టు డబ్బీలు కర్సు సేసినంక ఒక దినం, బిల్దింగు ఆసాముల్ని పిలిపిచ్చి, వాల్లు కుర్సిల కూర్చొని పొడుగు చిలిగేటు తాగతా కాలుమీంద కాలేసుకొని ఊపుకుంట మాట్టాడతా వుంటే, మల్లీ మా కతంతా ఇనిపిచ్చి నాయం జేయుమని అడిగినం.

“అని జాగ, గదే సరివే నెంబర్ల గుట్టపొంటి బొందల గడ్డ అయింది. గట్లని సరివేయరు లెక్కతేల్సిండు, మా పక్క జాగ సుత గిప్పటికి, కరణపాయన వారసుల కిందనే ఉన్నది. వాల్లు హైదరాబాదల ఉంటున్నరని జాడ దొరికింది, ఆళ్ళకాడనుంచి కొనుక్కునే పయత్నాలు జరగతా ఉన్నయ్‌. కాబట్టి జాగ కాలిజేసిపోతే ఎంతోకొంత ఇస్తం, లేకపోతే ఆడిని బొందలగడ్డ కాడికి పొమ్మనురి అని తేల్చి పదెసి లేసి పోయింద్లు.

ఆఫీసు బయట చాయ్‌ దుక్నం పెట్టుకున్న మా సుట్టపోడు తొలిదినామె అన్నడు “వారీ ఎంకులా! నీ జాగ ఎడం పక్కన ఆసామికి, ఈమె సొయాన అక్క గా బిలిడింగుల గీమెకు పార్టనరిసిప్పుగాగూడ ఉందట, ఎందుకురా ఊకె దండుగమారి తిరుగుడు” అని చెప్పిన ఆశ సావక ఇన్నాళ్ళు, ఈళ్ళ సుట్టు తిరిగివడ్తివి.

గిది జరిగి వారం దినాలయినంక మా సడ్డకుడు, ఇంకో జాడపట్టుకొచ్చిండు. “గా ఎర్ర అంగీల పారటిల కెల్లి సీలిపోయినోళ్ళు, మూడు నాలుగు పీలికలయిందడ్రంట. గండ్ల ఒక పారిటోల్లకు గీడనే ఒకాఫీసున్నది అని అని ఆడికి కొంచపోయిండు.

గిక్కడ గా కూడ గదే ఫోట్వోలు, గదే ఎ(ర్రంగీలు, కాకపోతే ఈల్లది కాస్త చిన్న ఆఫీసు. ఫోట్వలల్ల ఇంగో కొత్త మడిసి సకం బట్టతలేస్కాని ఉన్నడు, గాయన మావనో ఏందో అంటరని మా సడ్డకుడు జెప్పిండు. ఈ పాలి వీల్లు మా జాగాకాడికొచ్చి చూసి, కుడేపు ఆసామి బిలిడింగు కింద కూసొని పంచాయితి జేసిందడ్రు. ఈ పారిటి పెద్దమనిషికి సొయాన చెల్లెలు, మా జాగా కుడేపు ఆసామికి పెండ్లామంట. ఇగ ప్రస్తానం 21

సూడు సక్కదనం, రామేస్పరం బోయినా శనేస్పరం దప్పదన్నట్టు గీ గోలేంది అనుకున్నం. ఈల్లు గూడ పంచాయితీ నెలరోజులు పాటు అటు దిప్పి, సివరాకరికి గా ముందు ఆ రెండు పార్టీలోల్లు జెప్పిన ఊసే జెప్పింద్రు.

ఈలోగ ఈ ఇద్దరు ఆసాములు కోరట్ల ఏసిన కేసుకు మమ్మల్ని ఖాలీసేయమని ఇండీక్షన్‌ ఆర్దరు అచ్చిందంట. ఖాలీసేయమని పోలీసోల్లు నన్ను వత్తిడి సేయపట్టిరి. ఇంగా పెద్దమడుసల కాడికి పోనికి, మూడురంగుల జండోల్లు, పచ్చంగీలోల్లు, కాసాయం రంగోల్లు మిలిగినరు. మాకు బరాబర్‌గ ఒకటి అర్తమైంది ఏంటంటే, ఏ అంగీలోల్ల కాడికి పోయినా ఆల్లు ఆల్లు అందరు ఒకటే, వాల్లందరు మావలు- బావలు-బామ్మర్జులు-తోడల్లుల్లు, ఈల్లంత గా గూడ ఒకల్లకొకల్లకి సుట్టబ్బందువులే. ఏ పెల్లిల్ల కాడ జూసినా, వీల్లందురు ఒకేకాడ కలగలిపి అవుపిస్తనే ఉంటరు. ఇక ఈ సక్కదనం తెలిసిన తరువాత గా మిగిలిన పారిటీలోల్ల కాడికి పోవుడే దండుగమారితనం అయితది, ఇప్పటికే ఈ పారిటీలోల్ల సుట్టు తిరగబట్టి ఆరు మాసాలాయె అని యాష్టకొచ్చి, ఎవిలికాడికి పోవుడే చాలిచ్చుకున్నం.

మరి ఏంజేయాల్రా భగవంతుడా! అని తల పట్టుకుని కూసున్నం. ఏదన్న మనోల్ల సలా, మనం తీస్కోవాలని, ఎవురో చెప్పంగ మా కులపాయన ఒకాయన, పెద్ద కాలేజీల రిటేరు లెక్సలారంట, ఆయిన కాడికి పోయినం. ఆయన మమ్ముల్ని ఎంటబెట్టకొని అంబేదకర్‌ సంఘంవోల్లంట, ఆల్ల కాడికి కొంచబోయిండు. ఇక జూడు, అసలు సిసలైన కత గిక్కణ్డుంచి మొదలయింది.

గా తెల్లారి, మా వోల్లు ఓ రెండొందల మందివి మా ఇంటి కాడ గువికూడి, డప్పులు గొట్టుకుంట, పాటలు పడుకుంట, యం.ఆర్‌.వో. రావు ఆపీసు కాడికి ఊరేగింపు దీసినం. ఆడ ఓ గంటపాటు డప్పులు గొట్టె తలికి, సర్బలకు పిలిసింద్లు. గా సర్బల్ల మావోల్లు అడిగిన పెళ్నలకి ఒక్కని కాడ జవాబుల్లేవు. సరివేయరు గానికైతె, మూలన నక్కి నోట్లకెల్లి మాట పెగుల్తలేదు. “ఎన్ని అంతస్తులకు పరిమిషన్‌ ఇస్తే ఎన్ని అంతస్తులేస్తున్నరు, బొందలు తీసి ఆర్నెల్లు గట్టెట్ట పెట్టిండ్రు. ముసలోడు జస్తే నష్ట పరిహారం ఇయ్యకపోంగ ఊపర్‌ కేసు ఎట్లపెడతరు. ఎనపై వల్ల సంది ఉంటున్న జాగ, రోడ్డు పడేతలకి బొందలగడ్డలకు ఎట్ల జరిగింది", అని మావోల్లు దబాయించి అడుగుతాంటె, యం.ఆర్‌.వో రావు తెల్లమొకం ఏసుకొని, “ఇది కోరట్ల ఉంది, కలకటేరు దీని యవ్వారం తేల్సాలన్నాడు". సరె గట్లనె అడుగుతం ! తీ అని, ప్రానం 22

తెల్లారి మల్లి ఊరేగింపు తీసుకుంట డప్పులు మోగిచ్చుకుంట కలకటేరు ఆఫీసు కాడికి పోయినం. కలకటేరు సర్బలకు పిలిసిండు. 'పరిశీలిస్తే కాకితాలన్నీ కరెస్టు గానే ఉన్నయ్యి, కానీ వీల్లు గదే జాగాల ఎనపై ఏళ్ళ సంది కాపురవుంటున్నరనేది గా గూడా నిజమే, గందుకని ఏదన్న శాంతియుత పరిస్కారం జేద్దమన్నడు.? మా వోల్లు గూడ సరె అట్లనె గాని తీ అన్నరు. అప్పుడు ఆ బిలిడింగు ఆసావుల్ని గప్పటి కప్పుడే పిలిపిచ్చి, మారికెట్‌ రేటు పెకారం చెరో లచ్చన్నర ఇచ్చేటట్టు, నేను జాగ ఇడిసి పెట్టేటట్టు చెటిల్‌మెంట్‌ జేసిండ్లు.

రెండు దినాలల్ల మూడు లచ్చలునా చేతిలబెట్టుడూ, మరో రెండు దినాలల్ల నేను జాగ ఖాలీజేసుడు పటా-ఫట్‌న అయిపోయింది. మా కులపోల్ల కర్సు కింద ఒక డెస్పైఏలు, మా సడ్డకుడు ఆరునెల్లు పనిచెడి నా సుట్టు తిరిగినందుకు ఆడికి ఓ ముప్పైఏలు పోంగ, ఇంగ నా సేతిల రెండు లచ్చలు మిలిగినయి. గిది పిల్లనిచ్చిన మా అత్తగారోల్ల ఊరు, ఈడికొచ్చి గా పైసలు బెట్టి గీ ఇల్లు, రెండెకరాల చెలక గొని ఈ ఊల్లె ఉంటన్నం. మా అమ్మయ్యలు కాలం జేసింద్లు. మా ఇద్దరు పొరగాల్లు కిస్టియనోల్ల హాస్టల్ల ఉండి సదువుకుంటున్నరు. ఇగ మావు ఈ బజ్జేల బండితోని జీవనం సాగిస్తన్నం తమ్మీ.

ఇదిగో తమ్మీ! నాయమెట్టుంటదో సూసినవా?, ఇన్ని పారిటీలోల్లున్నరు. ఒక్కరన్న నాయం జెప్పిండ్దా, చేసిండ్దా పెద్దోల్లు, వాల్లు-వాల్లంత ఒకటే కులపోలు, పారిటీలు జండాలు, రంగులు తేదనే గాని, వాల్లంత ఒక తాన్ల గుడ్డలే. తమ్మీ! నీకు ఇంకో ముచ్చటగూడ జెప్పనా! ఈల్లది లాబీయింగు యవారం. గది ఎట్లుంటదంటే, ఒక్కడు ఒక్క ఉల్లె, ఏ పారిటీనైన అడ్డం పెట్టుకుని ఆ ఊల్లె పట్టుసంపాయిచ్చిందనుకో, ఇగ ఆనికి ఈడ తిరుగులేదనకో. పెల్హాం-పిల్లలతోని పట్నంల ఉండకుంట ఊర్లో రాజకీయంచేసుడు, గా పలుకుబడినడ్డం పెట్టుకుని పట్నంల చక్రం తిప్పుడు. వెనక్కి తిరిగి చూసెటాల్లకు మేడల మీన మేడలు లేస్తయి, ఆస్తులు కోట్లకురుకుతయి, పిల్లలు అమెరికవోతరు, ఆ పారిటీ ఈ పారిటీ అని లేకుంట పెల్లిల్లు జేసుకుంటరు.

మళ్లీ ఎవురి జండ వాల్లదే, ఎవురి అద్దా వల్లదే. ఎవురి ఏరియా వాల్లదే. ఎవురి ఏరియలల్ల, వాల్లు గెలుస్తుంటరు. తమ్మీ గిదంత-సీతాకోకసిలక సొబగని బెమిసి, జనం వీల్లని మోత్తావున్నరుగాని, ఏమరిసివుంటే గుత్తికాడికి కొరికేసే గొంగలి పురుగులని జనం గుర్తుపట్టెకాలం సివరాకరికి ఒకరోజు వస్తది తమ్మీ! గప్పటి దంకనే ఈల్ల ఆటలు సాగుతయి. ప్రునానం 23

పేదోల్ల కోసం ఉన్నవని అంటరు గాని, గా అన్ని పారిటీల సిద్దాంతం అంత ఒకటే-పేదోల్లని దోస్మతినుడే ఈల్ల సిద్దాంతం. మాయమాటలు సెప్పనీకి రక రకాల పోట్వలు పెడతరు, తీరొక్క జండా, తీరొక్క అంగీలు, తీరొక్క మాటలు చెప్తరు. సివరాకరికేమయింది, మా కులపోల్లు అడ్డం బడితేనే గదా నాకు ఆ మాత్తరం నాయం జరిగింది. మా వాల్లు గిన అడ్డం పడకపోతే పెల్లాం బిడ్డలను ముసలోల్లను ఎంటేసుకుని రోడ్లపొంట అడుక్కుతినే గతి పట్టెడది గదా!

'తమ్మీ! నీకో నిజం జెప్పనా “కడుపు చేత బట్టుకుని బతకనీకి యాదనుంచో వచ్చినోల్లు కామందులయ్యింద్లు - కదువు కోసం కట్టవదేటోల్లం బకరాల మయినం% గందుకనే, గిద్దల్సుకుంటే కడుపు రగిలిపోతది తమ్మీ!

“తమ్మీ ఇగ పడుకో, పొద్దుగాల్ల నిన్ను బస్సెక్కిత్తా అనుకుంటూ ఎంకులన్న ఆవలిచ్చుకుంటూ పడుకోడానికి లోపలికి వెళ్ళాడు.

ఇనుప పైపులతో చేసిన నవారు మంచంపై దుప్పటి పరచుకుని దిండుమీద తలపెట్టుకుని కాళ్ళు బారజాపుకుని గుండెలపై రెండుచేతులు పెట్టుకుని వెల్లికలా పడుకుని ఆకాశం వైపు చూస్తుంటే, మిణుకు మనే చుక్కలు, సగం చంద్రుడు, ఈ వినీలాకాశం ఎంత అందంగా ఉంది, కాని ఈ అందాన్ని ఆస్వాదించడానికి మనసు ముందుకు వెళ్ళట్లేదు. ఎంకులన్న మాటలు చెవుల్లో హోరు పెడుతున్నాయి. “కడుపు చేత ఐట్టుకుని బతకనీకి యాడనుంచో వచ్చినోల్లు కామందులయ్యింద్లు-కదుపు కోసం కష్టపడేటోల్లం బకరాల మయినం% తన అనుభవ సారాన్ని ఒక చిన్న ముక్కల్లో చెప్పినా, అందులో తిరుగులేని నిజముందనేది వాస్తవం. సమాజం అంతా ఇట్లానే ఉందా, లేక తాను ఒకవైపునుంచే అర్ధం చేసుకుంటున్నాడా? స

కానీ ఈ నాలుగు రోజుల ప్రయాణంలోనే అంతుపట్టని ప్రశ్నలు, అంతుచిక్షన్ని వలయాలు మనసుని ఉక్కిరి బిక్కిరి చేస్తున్నాయి. ఎంతో చదివాను, మెరిట్‌ స్టూడెంట్స్‌ శభాష్‌ అనిపించుకున్న నాకు నా చుట్టూ ఉన్న సమాజం గురించి తెలిసింది శూన్యం, ఒక గులాబిపువ్వులా బ్రతికాను. కాని దాని చుట్టూ ఉన్న ముళ్ళగురించి తెలియృళ్రేద్హ ఎందుకంటే సమాజంలో, ప్రకృతిలో భాగస్వామ్యం లేకుండా పెంపకం జరిగింది. రోడెక్కిన ఈ నాలుగు రోజుల్లో తెలిసింది ఇసుక రేణువంత, తెలియాలసివుంద్రి సముద్రమంత అని ఆలోచిస్తుండగా అలసిన శరీరాన్ని నిద్ర కమ్మేసింది.

లవ నమ్రుప్రుత్తమైకలునా-ా ప్రస్తానం 24

2వ అధ్యాయం తెలగ రాములు కథ

ఎండ అప్పుడే చుర్రు మంటుంది. తెలవారురూమునుంచి ఏకబిగిన ఆగకుండా నడుస్తుంటే సుమారు ఇప్పటికి పది కిలోమీటర్లపైనే వచ్చివుంటాను. ఎంకులన్న ఇంట్లో కోడికూయగానే లేచి దండెంమీద ఆరేసిన బట్టలు వేసుకుని, లుంగీ మంచం మీద మడతపెట్టి బయలుదేరిన వాడిని మళ్ళీ ఆగలే. ఎంకులన్న నేను లేకపోవడం చూసి ఏమనుకున్నాడో, లక్ష్మాదిన పిలగాడు ఇట్లా చెప్పాపెట్టకుండా వెళ్ళిపోయాడు. పాపం వాళ్ళ అమ్మ అయ్య ఎంత ఏడుస్తన్నారో అని జాలిపడుతుందేమో, నేను మళ్ళీ వచ్చి కనిపిస్తాను అన్న మాటలను గాలి మాటలుగా అనుకొని ఉంటారేమో. ప్రయాణం సొగుతుంది.

ఆకలి మళ్ళీ గంట కొడుతుంది. ఏదో ఒకటి చేయాలి తప్పదు. ఆకలి తీరడానికి పకృచేలల్లో కంకులు ఉన్నాయి. కాని దొంగతనం వద్దు. దూరంగా ట్రాక్టర్‌ కనిపిస్తుంది, ఇద్దరు మనుషులు రోడ్డుపై పరచిన టార్బాలిన్‌ పైనున్న మొక్కజొన్న కంకుల్ని గంప లలో నింపి తొట్టిలోకి పోస్తున్నారు. బహుశ పక్కనున్న చేలోంచి పంట కోసుకువచ్చా రను కుంటాను. పంటను టౌనుకి తీసుకువెళ్ళి అమ్మాలేమో. టట్రాక్టరుకి సగం లోడు కూడా కాలేదు. ఎండకి చెమటలు పట్టి వగరుస్తున్నారు. పంచ కట్టుకుని, తలకు తువ్వాల చుట్టుకుని ఉన్న మనిషికి ఓ యాఖైఏళ్ళపైనే ఉంటాయేమో.

“పెద్దయ్యా నేను సాయం చేయనా!

చేస్తున్న పని ఆపి నుదురు మీద పట్టిన చెమటను చూపుడువేలితో తుడిచి నేలకు కొడుతూ నా వైపు ఎగాదిగా చూసి, 'నదుకునే పోరగాని లెక్టు కొదతన్నవ్‌, వండిన జాంనందు లెక్కున్నవ్‌ నీకు గంవ నుత లేవదురా అబ్భ, నువ్వు సాయంజేత్తా అన్నా కూలిచ్చుకునే దమ్ము నాతాన లేదు, రేటు లేక ఇవ్పటికే దందగమారివన్మి నా కూలే నాకు గిదతల్లేదు, పో..ఫో..నీ దారిన నువ్వు పో

'అట్టనకు పెద్దయ్యా, నాకు కూలివద్దు వమొద్దు, నీతోపాటు పనిచేస్తా టాక్టరుకి లోడు చేద్దాం, నీకు ఆయమనివిస్తే ఓ రేందు కంకులియ్యి, నా కది చాలు?

ఓర నీ పొనుగాల నీకిచ్చే రెండు కంకులకి నా ముట్లూడుద్దా, కావాలంటే రెందు కంకులిత్తా నీ దారిన నువ్వుపో' అని రెండు కంకులు పెద్దాయన చేతులో ప్రస్థానం 25

పట్టుకుని తిరిగి చూసేసరికి క్రింద పరచిన కంకులను గంపకి ఎత్తి, ఇంకోమనిషి నెత్తికి ఎత్తడం చూసేసరికి పెద్దాయన ఏమనుకున్నాడో ఏమో,

వారట్సీ, నువ్వు గంపలకెత్తి మా నెత్తికి అందియ్‌ సాలు” అన్నాడు. అర్ధగంటలో పనిమొత్తం అయినాక,

'పిలగా వనికి సాయం చేసినవు, నీ కట్టం నేనెందుకుంచుకోవాలి" అని చొక్కా లోపలజేబులో చేయిపెట్టి తీస్తుంటే,

“పెద్దయ్యా నాకు దబ్బులు గిబ్బులు వమొద్దుగాని రెందు కంకులు ఇవ్పించు ఆకలితీర్చుకుంటా” అంటుంటే,

'బిద్దా' ఏ తల్లి కన్నభిద్దవో నీ కడువు జూడకుందా వనిచేయించుకున్నా, నీ కడువుకి పెట్టదానికి నాతాన అంబలి నుత లేదు, నీ ఆకలి తీరనీకి ఎన్ని కంకులుగావాల్నో తీసుకో అని ట్రాక్టర్లో చేయిపెట్టి తీయబోయేసరికి నేనే చెయిపెట్టి రెండు కంకులు తీసుకుని,

'ఇయి జాలు పెద్దయ్యా” అంటే, ఇంకో రెండు కంకులు చేతిలో పెట్టి,

'బిద్దా' ఎట్ట ఇతుకుతవో వందో ఉత్త ఎద్దెమాలోకం లెక్కున్నవు, వద ఆ సెట్టు తీంద కాల్ఫుకుని తిందువుగాని, టాకటర్‌ దైబరీ అన్నం తినొస్తనని ఊల్లెకు బోయిందు, గింతట్ల కంకులు కాలుకుందారి” అని చెట్టు కిందకు దారితీసాడు.

చెట్టుకిందకు చేరి ఆకులు పుల్లలు పోగుచేసి కంకులు కాల్చేపనికి పూనుకున్నాను. హమ్మయ్య! అనుకోకుండా ఈ పూటకి ఆకలి తీర్చుకోవడానికి ఈ విధంగా అవకాశం దొరికింది. పెద్దాయిన చెప్పిన ప్రకారం, కంకికి మధ్య వెన్నులో పుల్లగుచ్చి మంటలో, చుట్టు తిప్పుకుంటూ కాలుస్తుంటే వచ్చే వాసన అబ్బ ఎంత ఇంపుగా ఉంది. ఆకలి వల్ల ఇట్లనిపిస్తుందా? లేక దాని వాసనే ఇంతా? కాలిన కంకిని తింటూ, పుల్లని తిప్పుకుంటూ ఇంకోక కంకిని కాలుస్తూ ఉంటే, దారివెంట కంకుల బండి (ప్రక్కన నుంచొని కాల్చిన వేడి వేడి కంకుల్ని తినేవాళ్ళని చూసినప్పుడు, మిని మమ్‌ హైజనిక్‌ కూడా తెలియని మనుషులు అని ఇదివరకు అనుకున్నది తలచుకుంటే ఇప్పుడు సిగ్గనిపిస్తుంది. అందుకే ఆకలి రుచెరగదు, నిద్ర సుఖమెరుగదు అని అంటా రేమో.

పెద్దాయన చెట్టుకి చేరగిల బడి కునికిపాట్లు తీస్తుంటే 'వెద్రయ్యా! ఇదిగో కాల్బటం ప్రునానం 26

అయిపోయింది. ఒక కంకి తిను” అని చేతిలో పెట్టాను.

పెద్దాయన కంకి విత్తులు ఒలుచుకుని తింటూ “అబ్బాయా నీ పేరంది, మీదేవూడు యాదనుంచి ఇట్టా నదునుకొని వస్తన్నవు, వం పని మీద యాదకి పోతున్నవు? అని మెత్తగా అడిగాడు.

“పెద్దయ్యా మాది లింగావురం, నోను డిగ్రీ మూడోసంవత్సురం చదువుతున్నా. ఈ మధ్య మా నాన్నకు జబ్బుచేన్తే, కాలినడకన వచ్చి మొక్కు తీర్చుకుంటానని భద్రాచలం రాములోరికి మొక్ళుకున్నా. ఆ మొక్కు తీర్చుకోవదానికి వెళుతుంటే, మనం ఇలా కలిసాం పెద్దయ్యా?

'అబ్బాయ్యా నీ నాయినెంతో వుణ్యుం చేసుకున్నదో, నీ లాంటి బిద్దను కన్నదు. ఆ తంది ఎంత వుణ్యం చేసుకుంటోనో ఆ అదురుష్త్రం కలుగుద్ది, గీ ఖాగ్యం అందరికి కలగదబ్బయా? అంటుంటే కళ్ళవెంబడి ధారగా నీళ్ళు కారుతున్నాయి పెద్దయ్యకి.

“పెద్దయ్యా! నీ మనసులో వదో బాధ వున్నట్టుంది. అది తలచుకుని నువ్వు వగ చెందుతున్నావు. చెప్పుకుంటే బాధ తీరుతుందని అంటారు. అదేంటో చెప్పు పెద్దయ్యా!

నువ్వు జెప్పేడిది నిజమేరా అల్బీ!, నిన్ను సూస్తావుంటే నా కొడుకు సత్తాన్ని సూస్తావున్నట్టే అనిపిస్తావుంది. ఆడు నిమ్మళంగా పద్దతిగా, అసి తూసి, కొలతేసుకుని మాట్టాడేవోడు. నీ కంటె ఒకటి రెండేండ్ల పెద్దగుండొచ్చు. ఆడి పెతీ మాట, చేత, నడక ఒక పద్దతి పెకారం వుండేది. వాడు మాట్టాడే మాట, తొలకరి జల్లు పడి నట్టుండేది, ఎప్పుడో ఓ పాలి వాడు నవ్వతావుంటే పూర్న సెందర బింబం వెన్నెల లెక్క వుండేటిది. ఆడిమీన నేను ఎన్నో ఆశలు పెట్టుకున్న అట్టాంటి వాడు ఇయ్యాల నాకు లేకుంట నా ఈ సేతుల్ల, మసిబొగ్గయి సుక్కల్ల కలిసిపోయిండు. వాడి పేనంతో పాటు, నా జీవాన్ని ఎంటబెట్టకపోయి, ఈ సంసార బాద్దెతలను నా మీద వదిలి, నన్ను కట్టెగ బతుకమని పోయిండు. నాయినా సత్తెమయ్యా...నువ్వుండి.. నన్ను పంపిచ్చినా... నాకీ .. బాధ వుందేటిది..గాదు...కదా....అని కండువాని ముఖానికి వత్తుకుని పెద్దయ్య బోరున విలపిస్తున్నాడు.

నేను పెద్దయ్య పక్కన కూర్చుని, కళ్లు తుడిచి, 'జోరుకో పెద్దయ్యా, ఏం జరిగింద్కి మీ నత్యానికి వమయంది, చెప్పు పెద్దయ్యా? ప్రన్గానం 27

సెప్పుతాను అబ్బీ! సెపుతాను, అదిగో అల్లంత దూరంలో ఆగపడేదే మా వూరు వల్లాపురం. నా పేరు....రాములు. మేము తెలగోల్లం. మా అయ్య నుంచి నాకు రెండెకరాల సెలక, రెండు దూలాల పెంక ఇల్సు, రెండు కుంటల ఇంటిజాగ, ఇంటి సుట్టు రాల్లతెట్టె, ఇంటి పక్కన గొర్ల సావిడి, దాని పక్కన రెందు పుట్లు పట్టే గుమ్మి, జత ఎద్దులు, ఒక ఎడ్గ బండి, ఒక అరక, ఒక ఇత్తడి కొలత కుండ, ఒక కొలత మానిక, రెండు బర్రెలు, ఒక ఆవు వంశపారంపర్యంగ వచ్చినయి. మా అమ్మయ్యలు కాలంజేసేనాటికి నా కొడుకు సత్తెమయ్య పై సదువుకి పట్నం బోయిండు. మా వూల్లె బడున్న కాడికి కూతురు వరమ్మ సదివి, అటెంక తల్లి పనిపాటలల్ల సేదోడుగ ఇంట్లనే వున్నది. గప్పుడు మూడేండ్లు వరసగ వర్సాలు పడక కాలంకాక ఎగసాయం మా బాగ దెబ్బతిన్నది. డిగ్గిరి సదువు పూర్తి జేసుకొచ్చిన, నా కొడుకు ఓనాడు మా ముంగల రి,

నాయినా! నా డిగ్గిరి సదువు వూర్తయినాది. పై సదువుటు నదవనీకి మనకి తాయతిలేదు. ఈ నదువుతో నేను యాదికన్నా బోయి గువస్తా కొలువు, ఇస్కూలు బిళ్ళల్ల పంతులు నౌకరీకిపోయినా వాల్లిచ్చే రెందు మూదేల రూపాయలతో, గంద్ల సార్టీలకే సగం వోతది. పైగ పొద్దుగూకులు, ఆదికీదికి తిరుగుడే నరిపోద్ది. గందుకని నేనీడనేవుండి ఎవునం జేద్దామనుకుంటున్ను అన్నడు.

'బిద్దా నిన్ను సదివిత్తే సర్కారీ కొలువుజేసి ఉద్దరిత్తవనుకుంటే, గిర్రున తిరిగిన బొంగరం కిందపడి ముద్దెత్తి ఎన్ను లేవి జూవీచ్చినట్టు, నివరాఖరికి నువ్వు జెప్పే తాత్పర్యం గిదా, నా సేతుల నిందా వీనకనీకే మన్నులేదని, ఉత్తసేతుల్ని ఎనక్సీ ముందుకి సాపుకుంట నప్పట్లు గొదతావుంటే ఇండ్ల నువ్వు జొగర్రినాంక్క సెరొక్కు నేత్తో నప్పట్లు గొట్టి ఊళ్ళె బాగోతం ఇనుడు దవ ఇంద్ల వంఫాయిదున్నది బిడ్డా! అని అన్నా.

నాయినా, గట్ల గాదు, నువ్వు మనకున్న సెలకల జొన్నలు, సజ్జలు, మినువులు, మక్కలు, కాలం మంచి గయితే బుడ్డలు, గిదే గదా నాటి నుంచి ఏసిన పంటలు. గిండ్ల పొట్టకు బట్టకు ఎల్తాంది. దునియ ఎట్లుందో సూసుకుని నడువాలె. ఒక్క ఎకురంల పత్తి సేనేసినా కర్సులుబోను యాపైఏలకు తక్కువగాకుంట గిడతది. ఇంకో ఎకురంల బోరేసుకుని గా నీల్లతో సాగు జేస్తే గోంగుర, బచ్చలకూర, పాలకూర, ప్రస్థానం 28

సుక్కకూర, టమాటీలు, వంకాయలు, గోరుసిక్కుడు, బెండకాయలు, మెంతికూర, కొత్తిమీర, గియ్యిగాక దుగాలెమ్మట దోసకాయలు, బోళ్ల మద్దిన పందిళ్ళేసి బీరకాయలు, పొట్లకాయిలు, తెట్టెలెంబడి దొండకాయలు, సొరకాయలు, గుమ్మడికాయలు పాదులు వస్తే నాయినా! బేరగాల్లు తోటకాడకొచ్చి అడ్మాన్సులు ఇచ్చి కొనక్కపోతరు.

నాయినా పత్తి మీంద సాలుకి యాపైవలు, కూరగాయలమీద లచ్చ రూపాయలు ఏడికిపోవు. తెల్లారి లేసి సూస్తే భగ భగ మండే సూరీడు ఎట్టా లేస్తడో, అట్టా మన కష్టం మనని లేపుతాది, అని నా కొడుకు సత్తెం అంటావుంటే, నాకు కల్లముందు, నా ఆడదాని మెళ్ళో కాసులపేరు, సేతికి గాజులు, కూతురు పెల్లిమండవం కనిపిత్తా వుంది.

వారి సత్తీ! నువ్వు జెప్పేడిది ఇంటావుంటే, మా అయ్య సావు మంచంల ఉండి జెప్పినది గుర్తుకొస్తావుంది.

మా నాయిన “వారి రాములూ మనం ముట్టి వీసుక్ళుని ఐతికేటోల్లం, గీ మట్టీ మనకేగాదు, గీ బూమ్మీద ఐతికే అందరికీ బువ్వపెదతాంది. గిట్లందరికి బువ్వపెట్టే అదురుట్టం మనకిచ్చి, దానితో పాటుగ మనకి ఆ ఈళ్చరుడు ఈ భూవిని చేతిల పెట్టిందు. కాబట్టి నా విదికిట్ల ఒడిసిపట్టీన మన భూవి సొబ్చికంగు మా అయ్యా...మా తాతా... ఈ భూవిల... బూదడీదయి మన మట్టిల కలినిపోయింద్లు. గట్లనే నీ సేతుల్ల బూదిదయి ఈ మట్టిల కలినిపోతా. కావట్టీ ఆ ఈళ్ళరుదు, బువ్వబెట్టే అదురుష్టం మనకు కల్పించిన ఈ భూవిని నువ్వే కొదు, మన వారసులు పొదగొట్టగూదదు: అని.....మా తాత మా అయ్యికి జెప్పింది.... ఇప్పుడు నేను, నీకు జెపతన్నా ... అట్టనే వారసులకి నువ్వు సెప్పుకో.. అని మా అయ్య కన్నుమూసిండు.

సత్తీ..నాయినా సత్తయ్యా! ఈ భూవిల బంగారం పండిచ్చి...పదిమందికి.. అన్నం పెడతనంటే...నా కళ్ళ ముందర పందిరి గుంజ లెక్క నులుసుని..ఇంటీికి దీపం బెడతనంటే..నాకు ఇంత కంటే కావలసినదేందిరా...అని, మురిసిపోయినా.....

అనుకున్న తీర్గనే...తొలకరిల, ఎకురం భూవిని సాలు దున్నిండు, ఆనక వోరం దినాలకాడ సాలు ఇరవాలు దన్ని తెల్లారి అచ్చు పోసిండు, తెల్లారి బి.టి. పత్తి ఇత్తనాలని, మా నలుగురం కలిసి నాటుబెట్టినం.

ఈలోగా ఇంక ఎకరం భూవిల సర్వే జేయిచ్చి నాలుగు పాయింట్లు బెట్టిచ్చి, మా ఇంటిదాన్ని బొందుగొలుసు, సూత్రం బిళ్ళలూ, నల్లపూసల గొలుసూ, వాళ్ళయ్య ప్ర్యూనం 29

బెట్టిన సేతిల గాజులు అయిపోంగ, నాలుగో పాయింటు బోర్ల కాసిని నీల్లు బడ్డయి.

గా బోర్ల మోటారు వయనీకి, తీగెలు లాగనీకి, తంబాలు వయనీకి, మార్కెట్ల కమీసన్‌ యాపారి సౌదరయ్యకి, మూడు రూపాయల వడ్డీ కింద పురునోట్ల మీద సంతకాలు జేసి, వచ్చిన పంట ఆయనకే అమ్మేటట్టు ఒప్పందం జేసుకున్నం. పంట పెట్టుబడి కోసం పాసుపుస్తకాలు వెట్టి బ్యాంకీవోడికి నేను మా ఆడది, నా కొడుకూ సంతకాలు జేసినం.

మేవు అనుకున్నది అనుకున్నట్టే ఇప్పటి దాంక అయింది. కానీ అటెంక అను కున్నదొకిటీ అయినదొటి. పత్తిసేనుకి తెల్ల బంక పురుగు పట్టింది. కాయగూరలకి కరంటు లేక నీల్లు బారలే. వాడు అర్జమరేత్తిరి కరంటు ఇస్తడు. పత్తి సేనుకి, పెతి నాలుగు దినాలకోపాలి పైమందో కింద మందో కొట్టుడు. మొగ్గరానీకి ఒక మందు, వచ్చిన మొగ్గరాలకుంట ఒక మందు, మొగ్గ పిందె గావటానికి ఒక మందు, కాసిన కాయ రాలిపోకుంట ఒక మందు, నిలబడ్డ కాయల పురుగు దూరకుంట ఒక మందు, భూవిల సెట్టు ఏర్లను కొరకకుంట ఒక మందు, సెట్టు బలంగ ఎదగనీకి కింద మందు. ఈ మాయదారి రోగాలను మాన్పటానికి గీ మాయదారి మందులన్నీ సౌదరయ్య తన బామ్మర్టి మందుల కాట్లో ఖాతా కింద ఇప్పిచ్చెటోడు. ఉద్దరమీన తీసుకొనుడు గాబట్టి, ఖాతకు వడ్డీ ఏసుకునేటోల్లు.

ఈ సాగు మొదలు పెట్టిన కాడనుంచి వాడు ఇంటికొచ్చుడు లేకుంట, పగలల్లా పత్తిసేల, కూరగాయల ఆకుకూరల మళ్ళీల్ల తిరుక్కుంట ఆకాకు సూసుకుంట, కొమ్మ కొమ్మ తిప్పుకుంట తిరిగెటోడు. రాత్తిరేలల్ల ఆదెప్పుడో ఇచ్చే కరంటుకోసరం మా సత్తెం పొలంలనే కావలికాసెటోడు. వాడి తానం, అన్నం ఆదనే. వదన్నా పురుగో తెగులో కనిపిత్తే దాన్ని పట్టకపోయి సూపించి దాని మందు తెచ్చి, పవరు స్పేయర్ల బెట్టి గొట్టేటోడు.

పత్తి కాయలు కాసింది. ఆకుకూరలు అరచేతి ఎడల్పుతో, ఆడ కూతురు పరికిణీ గాలికి ఊగతా కంటికి నిండుగా అనిపిస్తావున్నట్టు, కళ్లనిండుగా సేనుంది. బెండపూత, వంగ పూత, బీర పూత, పొట్ల పూత, సౌరపూత, దొండ పూత అన్ని కలగలిపిన నా సేను, సూర్యాస్తమయంలో పడ్డ వాన తుంపరికి రంగు రంగుల ఇంద్రదనస్సులెక్క మెరస్తావుంటే, పంచబచ్చ పరమాన్నాలు కడుపునిండా తిని, పందిరిగుంజకు అనుకుని కునికిపాట్లు తీసినంత బెమకంతో, నా భూవి ఏడు వారాల నగలతో లచ్చిందేవిలెక్క ప్రస్ధానం 30

కళ్ళముందు కదులుతున్నంత ఆనందంగా అని పిచ్చింది.

కానీ బిడ్డా! ఈ ఆనందం ఎన్నో రోజులు మిగల్లేదు. పత్తి కాయలకు తెల్ల దోమకాటు పడింది. సూస్త సూస్తండగానే కాయల గుజ్జంతా మాయమయి డొల్లబారిపోయిన కాయలు గిడసబారిపోయి కళ్ళముందే నవసకపోయినయి. ఇక ఆకుకూరల ఆకుల మీద, పేల్లే తెలియని రక రకాల పురుగులు, బొచ్చున్న గొంగళి పురుగులు, బొచ్చు లేని, తెల్లటి, పచ్చటి, నల్లటి పురుగులు ఆకులను పర పరా కొరికేస్తావున్నయి. కాయగూరల పూతలు రాలిపోయినయి. పాదులు వరుపురుగు కొరుకుడికి ఆకులు ఏలగిల బడినయి. నా కొడుకు సత్తెం, పురుగుమందులు తేనీకి పొద్దు సాయంత్రం తేడా లేకుంట ఒకటే తిరుగుడు. పవర్‌ స్పేయర్లతోని రాత్రి పగలు తీరిక లేక మందు కొట్టుడు. నేను, మా ఇంటీిది, బిడ్హ అకు ఏరుకుంట పురుగుల్ని సిదిమినోల్లం, సిదిమినట్టే వున్నాము. వందలు గాదు, వేలు గాదు, లచ్చలు గాదు, సిదిమేది సిదిమినట్టుండ గానే ఎనకనుంచి లచ్చోప లచ్చలు పుట్టుకొస్తానేవున్నయి. వాడు కొట్టే మందులు, మోనో సల్ఫర్‌, ఆర్తిన్‌, క్లోరి ఫైరి ఫాస్‌, క్వినాల్‌ ఫాసు, యూరియా, జింకు, మ్యూరేట్స్‌ డి.ఏ.పి. ఇట్టాంటివి ఎన్నిటినో, తీరొక్క రోగానికి.... తీరొక్క మందును....కిందమందు లని పై మందులని....కొడతనే వున్నడు. కొన్ని పురుగులు భూవిల కెల్లి రాత్తిరికి లేసి ఆకు గొడతయంటే, రాత్తిర్లు, టార్సి లేటేసుకుని పురుగులను సిదివినం. మా అన్నం, స్నానం, తిండి తిప్పలు మొత్తం ఆదనే. ఇంటిల్లి పాది రాత్తిరింబగళ్ళు యుద్దంజేసినం.

సివరాఖరికి ఏమైంది. మా నెత్తిన ఇనప గజ్జలతల్లి కూసోని, ఇడిసిపెట్టకుండ కరాల నుత్యం సేస్తావుంటే, ఏమైతదో గదే అయ్యింది. పద్దినాలల్ల మా వయత్నమంతా నీరుగారిపోయింది. బూడిదల పోసిన పన్నీరు లెక్కయింది. ఓటికుండ నిండుద్దా, వట్టిపోయింది పాలిస్తదా, ఈద్సక పోయింది కట్టుద్దా. మా బెవ గానీ, ఏదో అయితా దని ఈ మాయదారి పత్తిని నెత్తినెత్తుకున్నావు. అది మాయదారి పంట. గవి మన ఇత్తనాలు గావు. గవి బీ.టి.వి. అమెరికోడి ఇత్తనాలంట. ఆ ఇత్తనంలోనే గా పురుగు లచ్చేటట్టు వాడు మాయ సేసిండు. ఆ మాయను కప్పనీకి ఆడి మందును మనం జల్లినం. ఆదేమో రెండిందల లాభం గొట్టిండు. ఆని మందులు గొట్టి-గొట్టీ నా భూవి విసమయి, ఇంకో ఎకురంల ఏసిన ఆకుకూరలు, కాయగూరలు, పాదులను ప్రున్థానం 31

గా గూడ అది మింగేసింది. పదీ దీనాలల్ల నా రెండెకురాల పంట మొత్తం, ఊరవతల సచ్చిన కుక్కని ఈమెను. తదువాశ లుక లుక లాడే పురుగులతో దుర్గందం ఎదజల్లిన మాదిరిగా, చేనంతా వఏసిన మందుల వాసనతో కడుపు తిప్పతావుంటే, బొందల గడ్డల కాడ పిచ్చిమొక్కల్లెక్క.. తయారయి... ఉన్న...కాసిని...పసురాలని గండ్లకి తోలితే...గవ్వి..ఆ ఇసపు వాసనికి...మూతి గా గూడ ...పెట్టలే....

ఓ దినాం...మా ఆడది... మా కన్నం బెట్టుకుంట.... నాయినా.. తాత ముత్తాతల కాదినుంబి... మాక్షు తెల్చిన ఎవుసం ఏదో చేస్తుంటిమి. నిన్ను నదివిచ్చి ఏదో అయిత వని ఆశలుపెట్టుకున్నం. నీవరికి నువ్వు ఎవునం డేస్తనని వచ్చి, నా వంటిమీదున్న మాఅమ్మయ్య పెట్టిన నగ నభ్రా కాస్త వొలివిచ్చినవు. వంట గంగపాలయ్యింది. అప్పులు మీద వద్ధయి. సావుకారప్పు, బ్వాంకోని అప్పు. మిత్రీలతోని వీల్ల తల్లయితాంది. ఈ యోదు గదపనీక్రి ఇంట్ల గాసం కొందెక్షుంది. పెద్దమడిసయిన ఆఅదవీల్ల గుందెల మీన కూనుంది. ఈ సంసారం ఇగ ముందుకెట్లపోతదోనని తలనుకుంటావుంటో... /పబులయితావుంది... భగవంతుదా!, అనుకుంట కొంగు ముకాన బెట్టుకుని ముందర కూసోని ఏడవ బట్టింది.....

కొడుకు ఏమను కున్నడో ఏవో...తినేది.....తినేది....వదిలేసి..లేసి నుంచు

ఎహె..నల్‌..దీ...నీ,.యవ్వ...మనమేమన్న కాల్లు బారజావుకుని కూను న్నమా...కాయ కష్టం జేనినం....వలితం అబ్బి రాలే,...జరమొబచ్చిందని నస్తమా వంది.....ఈ యోడు గాకపోతే పై యేడు.... కష్టాన్ని నమ్ముకుంటే... ఈ భూతల్లి మనల్ని ఎప్పటికి పొట్టలో పెట్టుకుని నూసూకుంటది......

తల్లి అన్నమాటలకి నా కొడుకు ఏమనుకున్నడో ఏవో. తింటున్నోడు తింటు న్నోడు లేసి సేయి కడుక్కుని బయటకు ఎలతావుంటే....నేను వానెమ్మడి వడి... నాయినా సత్తెమా..అమ్మ గట్టన్నదని గింజుకోకురా....దాని బాధ దానికుంటది...

కాసిని సల్లన్నా దాగురా...అంటుంటే...

నాయినా.... అమ్మన్న దాంట్ల సత్తింవుంది. నేనే ఈ మాయా పెంవంచకాన్ని

అరదం చేసుకోలేక... మీ కన్న రుణాన్ని తీడ్సుకోలేక.. మీకు భారంగా తయారయిన.. మీ కొక గుదిబందగా మారి....... ఉన్నదాంతో నిమ్ముళంగా ఉన్న మిమ్ముల్ని, ఒక ప్రన్ననం 32

అవ్పుల ఊబిలోకి లాగి క్షోబ పెట్టినాను...దానికి తగిన మూలం చెల్లించుకోక తప్పుదు...” అనుకుంటూ వెళుతుంటే...

“నాయినా ళు యేల వదకి పోతున్నావ....”

మన తాతా తంధద్రులు యాడున్నారో..... ఆదికి పోతున్నా...నాయిన్నా...”

అంటే, వాడి తల్లి అన్న మాటకు కష్టం ఏసి సేనికాడికి పోతున్నాడుకున్నా కాని.. మా తాత తండ్రుల కాడికి శాస్పితంగా పోనికి నాకు వాడు ఈడ్మోలు సెప్పనాడని అనుకోలేదు.

ఆడి గురిచ్చి వగ సెందుతా, ఇట్టా అయిపోయినాదేంటి భగమంతుడా, అను కుంటా దొర్లతా బయట నులక మంచంమీంద పండిన. సూర్యకిరణాలు పడంగ ఆలీసంగా లేసేవరికి, మా కులపోళ్ళు, సుట్టబ్బందువులు ఇంటిముంగట అరుగుల మీన కూసోనున్నరు. లెగంగానే ఏందిరా, ఈ కల కలం అనుకుంటా,

'బామ్మర్డీ బులెబ్బా! ఏందిరా తెల్లార గట్లనే ఈద ఇంతమందున్నడు ఏటయి నాదిరా*”

మనం ఓ పాలి నేని కాదికి పోవాలి బావా? అన్నడు.

“ఏందిరా బులెబ్బా! వటయినాది! అని ఆదరబాదరగా కదలతావుంటే, వాడు వాడి అప్పని గాగూడా లేపుకొచ్చిందు. ఏవయినాదో ఎవరూ సెప్పరు. అందరం సీను కాడికి ఎల్లినం. ఆడి కెల్లి సూసేసరికి..టాన్స్‌ ఫార్మర్‌ తీగలు పట్టుకుని, తంబం మీన....లుంగీని గోసేసుకుని....వాంటి పైన బనీను సొక్కా లేకుంటా...గబ్బిలం మాదిరిగ ..నల్లంగ...బొగ్గులెక్క మాడిపోయి... ఏలాడతావున్నాడు....నా కొడుకు సత్తెం...అది సూసీ సూడంగానే....వాడి తల్లి... ఇరసకపడింది...సోషొచ్చి... కళ్ళు బైర్లు గమ్మి...గాలి తీసిన తిత్తిలెక్క.. నీలుక్కుని...కిందపద్దా.......

'కొడకా...ఎందుకింత పని సేసినవురా...నీ మీందనే ఎన్నో ఆశలు పెట్టుకుని బతకతావుంటిమే.....సదువుకున్నోడివి...తెలీ గలోడివి....ఎవుసం జేస్తనంటే..... నమ్మకంతో ...బాద్దెతంతా నీ మీందనే ఏసితినే.....కొడకా....మమ్మల్నింత అన్నాలం జేసి జీవి తీసుకుంటివే....నా కష్టంతోనైనా...మీకు తిండిబెట్టి..... బతికించు క్రొనేటోడినే...నీ వారసులని బతికించుకోవని నీకు జెప్పిన గాని...మమ్మల్ని బాగు సేయటానికి నువ్వు ....ఓడిపోవాలని...నేను అనుకోలేదురా బిడ్డా... అని నేను ఏడస్తా సొమ్మసిల్లుతావుంటే.... ప్రుగ్గానం 33

| . గ . టు గ్‌ ॥. న! లు. . క న యమన లు రజీ సం వ నా ట్‌ న వ. టీ. గ్‌ గే - . స్‌ ల ఖీ మా వ! ల (1 తు కాలాన , వ వ. స. 4 సై ఇ. భా. ల రా ల న! స మంటల మరక టే ప లా స్తైమయమాని గ ॥ నన గాజు” ర్ట! ” మ. 2 వె4

పోలీసోల్లు పీనిగను తీస్మపోయి... దవాఖాన్ల నిలువునా కోసి...తిరిగిచ్చినంక.. మా పత్తిసేను మద్దిన.. బొందల పెట్టిన, కాలి బొగ్గులెక్కవున్న....వాడి 'పెయిమీన...ఈ 'సేతల్తో మన్ను బోస్తూ...

ఓ....నాయినా...నాయినా నత్తెమా...వందిరా ఇది...ఇది నాయమేనా....వ తంద్రైనా కొదుకు సేతిల మీదగ పోవాలను కుంటడు....కానీంత బూదిదతో, కొడుకు సేతుల మీదుగా గోదాట్ల కలనీపోవాలనుకుంటడు. నా కెందుకురా ఈ నీచ విదిచ్చి నావు....* అని నా కొడుకు పిండాలను గోదాట్ల కలుపుకుంటూ, ఓ గోదారమ్మా నన్ను గూడ కలుపుకుపో, అని వడస్తా నీళ్ళల్లో ముందుకు పోతావుంటే మా ఆడది,

ఉందథ్యోయ్‌! ఆదపిల్లకి పెల్లిజేయకుంద సస్తనంటవు, అంతగ సావాలనుకుంటే మమ్మల్ని నంవీ అటెంక నువ్వు సావు, వీద ఇరగదైద్ధి” అని గుంజేసరికల్లా.....

అబ్బీ...ఏది ఏవైనా... ఏది ఎట్లున్నా...ఏది ఎట్టెనా...ఏది ఎందుకైనా .. ఈటన్ని టినీ ఆ పరాత్పరుడికి వాదిలేసినా...ఇహాన్నైతే మరసిపోలేంగదా... మనం పశు పచ్చాదులం కాదు. మడుసులం కదా... బాద్దెతలను ఇద్సలేం కదా...గందుకని నా మీంద, పిల్ల పెల్లి సేయాల్సిన బాద్దెతవుంది. అటెంక అప్పులు తీర్చాల్సిన బాద్దెత వుంది. బాకీలెగ్గొట్టి సచ్చిండు, అనిపిచ్చుకోకుండ సొవాల.....

నా తాన, ఈడ్చి తన్నినా ఏవీ రాలదు గనక సౌదరయ్య వడ్డీలను కలుపుకుని ఒక ఎకురం భూవిని అమ్ముకుని బాకీ తీర్సుకున్నదు. బ్యాంకోడు ఇంటి మొత్తలకున్న ఒక తలపు సెక్కను పీక్కృపోయిండు.

మా ఆడది, 'వవయ్యోయ్‌.....ఎకురం బాకీల కింద పోతే పోయిందిగని..... తలువు నెక్క వీక్సపోయిన దాని కింద వరువు పోతే పోయింది. గౌని.....మా అమ్మయ్య పెట్టిన నవర్సుల పనిది పోతేపోయిందిగాని... నిర్గుతో ఊోల్లే మంచినెదులకు యాదకి నేను పోకపోతే పోనీ గానీ... ఈదేరిన ఆదవిల్ల ఇంట్ల ఉందవట్టి మూదేళ్ళు అయింది....ఈ యేదు గిన లగ్గంగాకపోయెనా....నేను....నా కూతురు....... నదింట్ల.. ఉరేసుకుంటం.. -అన్నది...

గీ మొక్కజొన్న పంటను అమ్మి, బ్యాంకుకు వడ్డీ జమ జేసి...తలుపు సెక్క పెట్టిచ్చు కుని...కొత్తప్పులు...జేసి... ఈ ఏడు పిల్ల పెళ్ళి జేయాల...అటంక నేనేమైనా గానిసరే .........మా పెద్దోల్లముందు నా మాట బోయింది. పెద్దోల్లు ఇచ్చిన ప్రస్తానం 3ె5్‌

భూవిని సకం జేసిన.... నా కొడుకు నన్ను అన్నాలం జేసి పోయిండు....నా బాద్దెత తీర్చుకున్న తరువాత....అటెంక నేను మా ఆడది...ఏమన్నా గాని... నాయినా సత్తెమా...నిన్ను మణులడగలేదు.... మాణిక్యాలడగలేదు... పొట్టకు ఇంత సాలు...పదివందికి తిండి పెట్టమని మా తాతముత్తాతలు... అడిగిందే... నిన్ను జేయమని అడిగిన.....గా దానికి....నన్ను...ఇంత సిచ్చిచ్చి...నా పెద్దోల్లముందు.. నన్ను దోషిగ నిలబెడితివేమిరా నాయినా....అని కంటికి మింటికి వక దాటిగా బిద్దా! ఇదొక మాయలోకం, గడ్డి దిని బర్రె పాలిస్తది. ఎందా వానా నీకటి వెలుతురు నడిమిట్ల, ఈ భూమ్మీద సమస్త వశు వచ్చాదులు, జంతు జాలం ఐతకతా వుంటయి. రచ్చుణ చేని, థిండి పెట్టన మందం ఖ(ర మనకు పాలిచ్చి పనిచేస్తది. గట్లనే మా రైతులు ఈ పంచబూతాల్ని నమ్ముకుని, భూవిని దున్ని ఆరుగాలం కష్టం జేసి ఈ భూవి మీదున్న సకల జనాలకి ' ఇంత బువ్వ పెదు తున్నం, పసురాలను నీకాకు పెట్టే జలగలు, గోమార్లు, జోరీగల్లెక్స ఈ వడ్డీ సావుకార్లు, మార్కెట్ల మాయగాళ్ళు, అవ్పులిచ్చే బ్యాంకీలోల్లు మాయ మందు లోల్లు మమ్మల్ని పీల్సి పిప్పిజేసి, ఈద్చకపోయిన గొడ్డు మాదిరిగ జేసిండ్లు. రైతు మాట వద్దు, పరువుకి దదస్తదు, అందుకని మాతో మాయ పంటలు వయించి, అప్పుల ఉఊబిలోకి నెట్టి, ఆ అప్పులు తీర్సనీక్షే ఈ మాయగాలన్ని బాగుసేయనీక్కే జీవచ్చవాల్లా ఐతుకతావ్రన్నం బాగ్యమెవ్టుదొస్తదో ఈ నవనక పోయిన బతుకులు ఎవ్పటికైనా బం గు వదతాయంటానా? బిద్దా! ఓదార్చడానికి కూడా నా వద్ద మాటలు లేక, ఎవరివల్ల జరిగిన తప్పో ఎంచడ్రాన్సిక్ష ఆలోచిస్తూ, అలాగనే తనని చూస్తూవుండిపోయాను. తన కొడుకు సత్యమన్న ఆచర్య, ఆలోచనలో పొరపాటులేదు. కానీ...ఇందులో... ఆర్ధిక నష్టమేకాక కుటుంబ నష్టం కూడా జరిగింది. ప్రపంచీకరణలో భాగంగా జరిగిన మార్పులకు ఈ కుటుంబం బలయింది. కష్టం, సుఖం, బాధలు, సంతోషాలు, నమ్మకాలు, పరువే ఇతివృత్తంగావున్న ఈ భారతీయ సామాన్య ప్రజల జీవన విధానంలో, ప్రభుత్వాల సరళీకృత విధానాలు ప్రన్థానం 36

అని చెప్పబడేదాంట్లో, పెట్టుబడీదారీ వ్యవస్త చారబడి, తన కవసరమయే వ్యాపార పంటల ఎరగా, భారతీయ సమాజ (గ్రామీణ వ్యవస్థను చిన్నా భిన్నం చేస్తుందనే దానికి, ఈ తెలగ రాముల కుటుంబ విచ్చిన్నీకరణే ఉదాహరణ,

“బిడ్డా! నా కొడకు జ్ఞాపకం వచ్చి, ఏదేదో మాటాదేసినాను, ట్రాక్టరు డైబరీ అచ్చినట్టుంది, హారను కొడతా వున్నడు. ఇగ నేను ఎల్లొస్తా. నువ్వు పదిలం నాయినా! దారి మద్దెన ఎన్ని ఇడుపులొచ్చినా, కాలినడకన వెళతానన్న మొక్కు తీర్ప్చుకోనాయనా! మీ నాయిన పాణం బాగుపడతది. నిన్ను కన్న మీ నాయిన జలమ, నీ జలమ... ధన్యమైతది' అనుకుంటూ ....ట్రాక్టర్‌ వేపు వెళ్ళాడు....

ఆర్ధమైన హృదయంతో పెద్దాయన తెలగ రాములు గురించి, ప్రపంచీకరణకు బలయిన సత్యమన్న గురించి ఆలోచించుకుంటూ అక్కడినుంచి బయలుదేరి ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాను.

వసన నటనా పున్ధానం ఏ7

3౩3వ అధ్యాయం బోడయ్యు చెప్పిన కథ ప్రయాణపు గమ్యం చేరుకోవాలంటే ఇంకో పది కిలోమీటర్లన్నా ముందుకు రెళ్ళాలి. రాత్రి బసకు, దగ్గరలో ఏదన్నా ఊరు చూసుకోవాలి. కాస్త చల్లటి గాలులు కగులుతుంటే శరీరానికి హాయి అనిపిస్తుంది. మధ్యమధ్యలో ఏదన్నా వాహనం వచ్చి వెళ్ళినప్పుడు గాలి దుమారం-శబ్దం తప్ప వాతావరణం ప్రశాంతంగా ఉంది. దూరంనుంచి తెరలు తెరలుగా, అలలు అలలుగా పాట ఏదో వినిపిస్తుంది. మధ్య మధ్యలో మీటింగ్‌ ప్రారంభంకాబోతుంది ప్రజలందరూ రావలిసనదిగా మైకులో గరా గరా అరుస్తున్నారు. ఘంటసాలనుకుంటా, నమో వెంకటేశా... అని వినిపిస్తుంది. తరువాత ఏడు కొండల సామి....... పాట. ఆహా ఎంతమధురంగా ఉంది. ఇది బాషా గొప్పతనమా, సాహిత్య మాధుర్యమా, సంగీత విశేషమా లేక బాణీ చాతుర్యమ్హా, గాయకుని ప్రతిభా, ఏది ఏమైనా అన్నీ కలగలపి వీనుల విందు చేస్తుంది. ఒక్ర డెభై ఖ ఏళ్ళు జీవించిన ఈ గాయకుడు ఇంకో వందేళ్ళయినా తన గాత్రంతో ఉంటాడేమో, లేదా కొన్ని వందల ఏళ్ళు ఉంటాడేమో, ధన్యజీవి. తెలుగు ప్రజల పాలిట ఒక లెజెండ్‌ అన వచ్చేమో. అసలు సమాజం ఎవరిని గుర్తుంచు కుంటుంది. చరిత్రలో ఎవరు నిలబడతారు. ప్రముఖులు నిలబడతారు. ప్రముఖులంటే ఎవరు, ప్రాముఖ్యత రావడానికి ఏంచేయాలి. అందరిలో ఒకడుగా నిలబడాలి. అంటే ఎంతమందిలో, దానికి లిమిట్‌ ఏముంది. నాకు తెలిసిన వాళ్ళలో, బంధు మిత్రుల్లో చాలామంది ప్రముఖులున్నారు. లాయర్లు, ఆడిటర్లు, రియల్‌ ఎస్టేట్‌ చేసి డబ్బులు సంపాదించిన వాళ్ళు, రకరకాలుగా డబ్బులు సంపాదిస్తున్న వాళ్ళు, సంపాదించబోయే వాళ్ళు, దానికోసం ఉవ్విళ్ళూరుతున్నవారు, ఆ సంపాదించిన, ఉవిళ్ళూరుతున్నవారి, వెనకంటే ఉన్న వాళ్ళు, రాజకీయంగా ఎదిగిన వాళ్ళు, ఎదుగుతున్న వాళ్ళు, ఎదగడానిక్తి వెంపర్లాడే వాళ్ళు, అధికారంలో ఉన్నవాళ్ళు, డబ్బుతోని సుఖించే వాళ్ళు, సుఖించాలనుకునే వాళ్ళు, కులాన్ని మతాన్ని ఊరుని ప్రాంతాన్ని సెంటిమెంటుని రక రకాలుగా పెట్టుబడిగా రకరకాలుగా ఎదిగిన వాళ్ళు, అలా ఎదగాలనుకునే వాళ్ళని, దానికి శ్రమించే వాళ్ళని, పాటుపడేవాళ్ళని ఎంతో మందిని ఎరుగుదును. మరి వీరు చరిత్రలో నిలబడతారా? సమాజం గుర్తుంచు కుంటుందా? దానికేమన్నా చరిత్రలో దాఖలాలున్నాయా? ప్రన్యానం 38

ఉంది అని అమ్మ అమ్మంటుంది. కాదని నాన్న అంటాడు !

రాజకీయాలలో ఉన్నవాళ్ళకి హంగు ఆర్భాటం, హోదా, దర్చం, వెంట మనుషులు, పోలీసు సైరన్‌, కాన్వాయ్‌, పేపర్లలో, మీడియాలో ఫోటోలు, స్టేట్‌మెంట్లు, హారతులు, మరి వీరు నిలుస్తారా చరిత్రలో. మొన్నీ మధ్య బూర్జుల రామకృష్ణ అంటే ఎవరు అని అడిగితే, సెక్రటేరియేట్‌ దగ్గర పెద్ద బిల్డింగ్‌ అద్దెల కిచ్చాదే, ఆయనే అనుకుంటా! ఇదీ సమాధానం. ఎన్ని ఉదాహరణలు చూసినా వీళ్ళ ఆర్భాటాలు “అధికారం అనే బెల్లం, చేతులో ఉన్నంతవరకే”. మొన్నా మధ్య రైల్వే ప్లాట్‌ఫాం మీద ఉన్నప్పుడు ఒక పెద్దమనిషి పంచె ఎగేసుకుని అవతల వ్లాట్‌ఫాం మీదనుంచి నేనున్న ప్లాట్‌ఫాంకు రావడానికి పట్టాలకు అడ్డంపడి ప్లాట్‌ఫాం ఎక్కలేక బిత్తర చూపులు చూస్తుంటే పాపం పెద్దమనిషి కదా అని ఆయనకు చేయిచ్చి ఎక్కించాను, పూర్వాశ్రమంలో ఓ మంత్రివర్యత్వం వెలగబెట్టినవాదే. ఆ కార్లు కాన్వాయిలు అధికారంతో పాటే అవీ పోయాయి. కాబట్టి రాజకీయులను గూడా చరిత్ర గుర్తుంచు కోదు. చదివిన సిలబస్‌ నాలెడ్జ్‌ ప్రకారం చూసినా, కోటబులిటీ ద్వారా చూసినా, కవులూ, కళాకారులు, సాహితీవేత్తలు, సంఘ సంస్కర్తలు, ఘనకార్యాలను సాధించిన వారు, సిద్దాంతకర్తలు, చరిత్ర గతిని మార్చిన వాళ్ళనే చరిత్ర గుర్తుంచుకుంటుంది కాబోలు. మరి...

ఒక్కసారిగా సైరన్ల శబ్దం చెవులు చిల్లులుపడవేస్తుంది. ఆలోచనల్లో ఊరుసెంటర్‌ కూడా వచ్చేసింది. ముందు పోలీసు జీపులో 5.1. అనుకుంటా జీపులోంచి ఒక కాలు లోపల, ఒక కాలు బయటకు పెట్టీ లాఠీ ఊపుకుంటూ దర్చాన్ని ప్రదర్శించు కుంటూ ముందుకు పోతుంటే ఆ వెంటనే రక రకాల వాహనాల్లో ఒక కాన్వాయ్‌ వచ్చి ఒక్కసారిగా మీటింగ్‌ ప్రదేశంలో ఆగింది. అక్కడి బ్యానర్లు, వాతావరణం చూస్తే ఏదో స్థానిక బై ఎలక్షన్‌గా అర్ధమైంది.

మావాడు జై అంటే మా వాడు జై అని గొంతుచించుకుని అరుపులు. అధికార పార్టీలోని రెండు గ్రూపులనుకుంటా, ఆధిక్యత పోరు. వాళ్ళ వాడి దృష్టిలో పడటానికి చోటామోటా నాయకులు, క్వార్టర్ల కిక్కులో కార్యకర్తలు, ఆ క్వార్టర్ల కోసం సామాన్యులు, ఆ సామాన్యుల కోసం, కాల్చిన-ఉదక పెట్టిన శనక్కాయ, మొక్కజొన్నల, జామ కాయల, ముంత కింద పప్పుల, బజ్జీల బండ్ల, రక రకాల వాళ్ళ, రక రకాల హడా వుడిల మధ్య, పంచకట్టిన మంట్రివర్యులు, పంచెలేని స్థానిక లాల్చీ కుర్తా శాసన ప్రస్థానం 39

సభ్యుడు, వీరితో అంటకాగుతున్న, చొక్కాని పాంటులో దోపి టక్కు చేసిన కమ్యునిస్టు నాయకుని వేదిక ఎక్కేముందు లాల్‌ సలామ్‌తో, ఇతర చోటా మోటా నాయకులు వేదికమీద ఆశీనులయ్యారు.

ఈ రకమైన ప్రహసనం వింటమే కాని చవి చూసే భాగ్యం ఇంత వరకు కలగ లేదు. నేటితో అది కూడా తీరుతుంది. ఈ రాత్రికి ఇక్కడే బస. చూద్దాం అనుకుని ఓ కుర్చీలో తనువును పొందిక చేసిన పిమ్మట, సగం కుర్చీలు ఖాళీగా ఉన్నందు వల్లనేమో, సంఖ్యాపరమైన పట్టింపులు పెద్దగా ఉండవు కాబట్టి మన కమ్యూనిస్టు సోదరుని ప్రసంగానికి ప్రథమావకాశం వచ్చింది. రష్యా బోల్నివిక్కు విప్లవాన్ని విజయవంతం చేసి, చైనా జైత్రయాత్ర మీదుగా సాగి, వియత్నాంపై అమెరికా దాడిని చిత్తుచేస్తూ, క్యూబాపై కుట్రలను ఖండిస్తూ, సొమ్రాజ్యవాద ధోరణిని నిరశిస్తూ, పెట్టుబడిదారీవిధానాన్ని పటాపంచలు చేస్తూ, భారతదేశంలోని అర్ధ భూస్వామ్య- అర్ధపెట్టుబడిదారి విధానాన్ని ఎలా మట్టికరిపించాలో విశదంచేస్తూ, నూతనంగా వచ్చిన ప్రపంచీకరణను ఎలా తిప్పికొట్టాలో అనర్గళంగా ఉపన్యసిస్తుంటే, ఎడం ప్రక్కన లుంగీని మోకాళ్ళవరకూ పైకి ఎగేసి బీడి పొగని గుప్పు గుప్పున కసిగా పైకి వదులుతున్న నడివయసు ఆయనతో,

“అన్నా ఆయనేం చెపుతున్నాడో నాకేమి అర్ధంకావట్లేదు, నీకేమన్నా అర్థ మైతుందా?”

“తమ్మీ నేను చెడ్డీలేసుకునేటప్పటిసంది గిదే మాటలు ఇంటున్ను గిన్నేళ్ళచ్చినా పిసరు అర్ధం అయితే ఒట్టు, వాళ్ళు గట్లనే ఉన్నరు, మేము గిట్లనే ఉన్నం, మనం ఓటెయ్యాల, ఆల్ల మేడలు మిద్దెలు పైకిలెగాల, గదే నా కర్ధం అయింది. కాసేపోపిక పడితే గా క్వార్టరు చేతులబడతది, తునకలు నోట్ల బదతయి, జర్ర ఓపికబట్టు” అంటూ కేకరిచ్చి, థూ అనకుంటూ క్రిందకు వంగి కుర్చి క్రింద ఊస్తుంటే.

కుడిప్రక్మన పంచెకావిరి పెద్దాయనతో “పెద్దయ్యా ఆ స్టేజిమీదున్న పెద్దమనిషి ఒకటే మాట్లాడుతున్నాడు, నీకేమైనా అర్థమైతున్నదా, ఇంతకీ ఏంజేయమంటాడు.

ఒక కాలు పైకి లేపి కుర్చీపైన పెట్టుకుని, ఎడంచేయి చిటికెన వేలు ముక్కులో తిప్పుకుంటూ, కుడిచేయి పంచెలోనికి పోనిచ్చి నలుపుకుంటూ,

“వారీ! పిలగా గిండ్ల అర్తమయేదేముందిరా! సంపాయిచ్చనీకి రక రకాల తొవ్వ లుంటయి. గండ్ల గిదొక్కటి, మేము తొలకరి, దున్నుడు, నాట్లు, కలువు కోత, పున్ధానం 40

వాము, నూర్చిళ్ళు అని ఎట్లంటమో, వాళ్ళు గూడా గట్లనే భూస్వాములు, పెట్టుబడి దారులు, కార్మికులు, కర్సకులు, పెజాసోమ్యం, సోసలిజం అని ఓట్లేయించుకుంటరు. అటెంక ఆళ్ళ పిల్లలు లాయర్హు, దాకటర్లు, వింజనీర్లు, ఎమ్మెల్లేలు అయితుంటరు. పారిటీలు ఏదయినా టేజీమీదున్న్నోళ్ళందరూ ఒక్కళ్ళకొకళ్ళకి సుట్టబ్బందువులే. నేను యాపై ఏండ్ల సంది సూస్తున్ను మాకిది బతుకు, అళ్ళకు అది బతుకు థూ...దినవ్వ..” అని అంటూంటే ఈలోగా కమ్యూనిస్టు సోదరుడు

కావున మన ఉమ్మడి అభ్యర్థిని అత్యంత భారీ మెజారిటీతో గెలిపించవలసినది'గా విజ్ఞప్తి చేసి లాల్‌ సలామ్‌ చెప్పి ముగించిన మీదట, గౌరవ మంత్రి వర్యుల వారి (ప్రసంగం కొనసాగుతుంటే, ఒక్కొక్క కుర్చి దగ్గరకి వెనకనుంచి క్వార్టర్ల సప్లై మొదలయింది. ఓహో మంత్రిగారి ప్రసంగానికి జై కొట్టాలేమో, నా చేతిలో పద్ద బాటిల్‌ని ఎడం ప్రక్కన లుంగీ అన్న చేతికిచ్చా. 'టాంక్స్‌ తమ్మీ అని, పర పరా మూత తీసి, గట గటా సేవించి, పటుక్కున ఖాళీసీసా జారవిడిచి, మూతిని కుడి భుజం చోక్కాకి తుడుచుకుని, మళ్ళీ కేకరించి ఎదురు కుర్చీ క్రింద తుపుక్కున ఊసి, పూనకం వచ్చిన వాడిలా జై అంటుంటే వెనుక నుంచి ఇదే బాపతు వాళ్ళనుకుంటా జై జై కేకలు.

వీటి మధ్యనే, కారణజన్ములైన మన ముఖ్యమంత్రి గౌరు అభివృద్ధి పధంలో రాష్ట్రాన్ని ఎంతముందుకు తీసుకువెళ్ళారో తెలియపరుస్తూ, కావున (ప్రతిపక్షాల కుయుక్తులను నమ్మ వద్దంటూ మంత్రిగారు తన ప్రసంగాన్ని దిగ్విజయంగా ముగించి, జయ జయ ధ్వానాల మధ్య తృప్తిగా కారెక్కి సైరన్సు, పోలీసులు, కార్యకర్తలు వెంటరాగా, కేన్వాయితో సహా తరలిపోవడం జరిగింది.

తదనంతరం, పక్కనే షామియానాలో భోజన కార్యక్రమం, తొక్కిసలాట, లేడి పిల్లను వేటాడిన తోడేళ్ళు దాని శరీరాన్ని ఖండ ఖండాలుగా ఎలా అయితే పీక్కు తింటాయో, ఆ విధంగా తాంబాళాళ్లో పెట్టిన వాటిని ఆబగా గుంపులు గుంపులుగా లాక్కుని తినటం కనిపించింది. అనుకున్న దానికన్నా తక్కువ వచ్చారేమో కాసేపయిన తరువాత నాకు ఈ పూటకు సరిపోను ఆహారం అయితే లభించింది. పోనీలే ఒక అనుభవం అయింది. పైగా అన్నం సమస్యా తీరింది అనుకుని ఒక గంటకు అంతా ఖాళీ అయిన తరువాత స్టేజి మీద పరచిన జంపఖానా మీద కూర్చున్నాను. ప్రున్ధానం తే

షామియానా క్రింద ఒక పిల్లవాడు కుర్చీలను ఒకదానిమీద ఒకటి పెట్టి సర్జు తున్నాడు. ఇరవై కుర్చీలను ఒక లాటుగా, ఒక దాని ప్రక్కన ఒక లాటు పెట్టి వాటికి తాళ్లు కడుతున్నాడు. అన్నం టేబుళ్ళను మడిచి ఒకదాని పైన ఒకటి పేర్చిపెట్టాడు. ఇంకా సర్దవలసినవి షామియానా, వేదిక వెనుకనున్న కర్టెను, వేదికపైనున్న జంప ఖానా, పనులన్నీ ముగించుకుని నా వద్దకు వచ్చి, “అన్నా! ఎవరు నువ్వు? అని అడిగాడు.

ఆ పిల్లవాడికి పద్నాలుగు పదిహేనేళ్ళ వయసు వుండవచ్చనుకుంటా, చంకల బనీను, నిక్కరు వేసుకుని వున్నాడు. తల చింపిరి చింపిరిగా వుంది. తల పైన నాగేటి సాళ్ళలాగా జుట్టు పాయలు పాయలుగా, మధ్య మధ్యన జుట్టులేకుండావుంది. ఎడమ చేతికి బొటనవేలు, చూపుడు వేలు తప్ప మిగతా మూడు వేళ్ళు ల్ర్వృ బక్కగా, కళ్ళు లోతుగా, కళ్ళత్రింద నల్లచారికలతో, పసివయసులో మొగ్గనుంచి పుష్పంగా మారుతున్న ఒక సహజ వికాసవంతంగా వుండవలసిన అతని ముఖం, వెలుతురిని చూపించుకోలేని దీపపు బుడ్జిలావుంది. అతనిని పరికించి చూస్తుంత్రై మళ్ళీ అతను “అన్నా ఎవర్నువ్వు? అని అడిగాడు.

“తమ్మీ! ఈ రాథ్రికి ఇక్కడే పడుకుని, ప్రొద్దుటే వెళ్ళిపోతాను”

సరే అన్నా! ఈ సామానుకి కాపలాకోసం మా సేటు ఈ రాత్తిరిక్తి నన్నిక్ష్మడ్ల పెట్టిండు. పొద్దుగాల్ల మా సేటు ఆటో ఏస్మోని వస్తడు. ఇందాక టిప్పులో బొచ్చెలు బాసర్లు ఏస్మపోయిండు. గీ ఊరివతల నేను ఒకృ్కజ్ణేవున్ను నువ్వు నాకు తోడుగ గిట్ల వున్నట్టుంటది. పడుకో అన్నా! అని జేబులోంచి ఒక బీడి కట్ట తీసి అందులోని ఒక బీడి నోట్లో పెట్టుకుని, బీడి వెలిగించి, గట్టిగా ఒక దమ్ములాగి పైకివూది, “అన్నా బీడి కావాల్నా' అని అడిగాడు.

“అలవాటు లేదు తమ్మీ" సరె, తీ...అని,

స్టేజి క్రింద చేయిపెట్టి ఒక క్వార్ధరు బాటిలు ఒక క్యారీబాగు తీసాడు. క్వార్టర్‌ బాటిల్‌ మూత తీసి రెండు గుటకలు తాగి, క్యారీ బ్యాగ్‌ తెరచి అందులోంచి ఒక కాయితం పొట్లం తీసి బల్లమీద పరిచాడు. ఇందాకటి బిరియాని కొంత తీసి ఇక్కడ దాచుకున్నట్టుంది. ఒక ముద్ద నోట్లో పెట్టుకుని బాటిల్‌ ఎత్తి ఇంకో రెండు గుటకలు వేసాడు. అతనిని విచిత్రంగా గమనిస్తున్న నా వైపు చూసి పలకరింపుగా నవ్వి, “అన్నం తిన్నవా అన్నా? ప్రస్ధానం 42

“అ ఇందాక తిన్నా”!

“మందు తాగినవా అన్నా? ఎన్ని బాటిల్లు చిక్కినయ్యి”?

“నేను మందు తాగను తమ్మీ”!

“ఏందన్నా బీడి దాగవు? మందు దాగవు, ఏందన్నా ఇసిత్రకంగా మాట్టాడు తున్నవ్‌”?

ఆ పిల్లవాడు మందు మధ్య మధ్యలో చప్పరిస్తూ, ఎంతో ఇష్టంగా బిరియానీ తింటూ, 'ఇందాకట్ల ఆళ్ళళ్ళ కలబడి గీదాన్ని సంపాదిచ్చేటాల్లకి సుక్కలు కనబడ్డయి, సికెను ముక్క ఒక్కటీ దక్కలే, పోరన్ని గాబట్టి కాల్ల సందుల్ల దూరి ముందుకుపోవట్టి గిది దక్కింది. తూ.....నీ....యవ్వ...”

“తమ్మీ పిలగాబ్జంటున్నావు. మరి ఇంత చిన్న వయసులో ఈ బీడీలు దాగట మేమిటి, ఈ మందు తాగడమేవిటి, తప్పు కదా”?

“గిండ్ల తప్పేంది. తాగెడిది తప్పైతే, పెద్దోల్లు దాగినా చిన్నోల్లు దొగినా తప్పు- తప్పే. మరి అల్లెందుకు దాగుతున్నరు,

'తాగుతే ఏమి వస్తుంది. ఎందుకని తాగుతారు”?

కిక్కు వస్తది. మజా వస్తదన్నాా బాదలు మరస్తం. నేనే గాదన్నా మా సోపతు గాల్లందరం చిక్కితే తాగుతంి,

'మీ సవాసగాళ్లు కూడా తాగుతారా? మీ అమ్మ నాన్నలు ఊరుకుంటారా? మిమ్మల్ని మందలించరా”?

'మా సోపతుగాల్లెవరికి అమ్మా నాయనలు ఉండరు".

“అమ్మా నాన్నలు లేకుండా మీరెట్లావుంటారు, ఎక్కడవుంటారు?

'మూసేసిన కార్మాన రేకుల షెగ్లల్లో మమ్మల్ని వుంచుతరు”

రేకుల షెడ్లల్లోనా? మీరెంతమంది వుంటారు. మీతో ఏం చేయిస్తారు, మీదేవూరు, నీ పేరేమిటి.

“ఏందన్నా, పోలీసోడు గిట్ల అడిగినట్లు అడుగుతున్నవ్‌? నువ్వు పోలీసోనివాః!?

“కాదు తమ్ముడూ, నేను మోటర్‌సైకిల్‌ మెకానిక్‌ని. ఆఖరు బసు అందక ఈ రాత్రికి ఇక్కడ పడుకుని, ఫస్ట్‌ ఐస్‌కి పోదామని ఆగాను, నీ పేరేంటి, మీదేవూరు”? ప్రస్థానం 43

శ |

లో

(|

1 గ

|

?్లీ పయ

త్‌ స్‌. | సాగా హాం స

న! న కీ

1 ప్రనానం తశ

“నన్ను తమ్మీ! అని పిలుస్తన్నవు గాబట్టి నిన్ను నమ్మొచ్చు. నా పేరు బోడయ్య, అందరూ నన్ను బోడిగాడు, బోడిగా, బోడా అని పిలుస్తరు”.

“ఇదేం పేరు. ఇట్లాంటి పేరు నేనెక్కడ వినలేదే?

“గది సెప్పాలంటే దాని వనక సానా పెద్ద కతుందన్నా. మీ అందరిలెక్క, ఇస్తట్లో అన్నం కూరలు పెట్టుకుని కడుపునిండా తినే అందమైన బతుకు కాదన్నా మాది. కుక్కలు సించిన ఇస్తర్ల లాంటియన్నా మా బతుకులు. పందులు బొర్లే రొచ్చుగుంట బతుకులన్నా మాయి. ఆ రోత బతుకులు నీ అసుంటోల్లు ఇననుగూడా ఇనలేరన్నాః.

అప్పటికే బాటిల్లో సగం మందు తాగేసాడు, సగం అన్నం తినేసి వేదికకు పాతిన గుంజకు వీపును ఆనించి, రెండు కాళ్ళు బారజాపుకుని కూర్చుని, ఆకలి తీరిన భుక్తాయసంతోనో, మందు వల్ల వచ్చిన మత్తుతోనో కాని, కళ్ళలో ఎర్రజీరలు కనబడుతున్నాయి. ఎంగిలి మెతుకులంటుకున్న, వేళ్ళను నాలికతో నాకి, జేబులోంచి ఒక బీడీ తీసి వెలిగిచ్చి, గట్టిగా ఒక దమ్ములాగి తలపైకి పెట్టి గాలిలోకి వదిలాడు.

“తమ్మీ, నువ్వు చెప్పీ చెప్పక చెపుతావుంటే, తెలుసుకోవాలని నాకు ఆత్రంగావుంది. నీ కధ ఏమటీ, మీదేవూరు, నీ సోపతిగాళ్ళెవరు, నువ్వెక్కడినుంచి వచ్చావు, చెప్పు తమ్మీ" అని ఆర్ధంగా అడిగాను.

'సెపతా అన్నా, నువ్వంత ఇదిగ అడగతన్నవు కాబట్టి సెపతా. ఎవరికేది సెప్పిన మా బతుకలకు ఏమీ ఒరగది. దెబ్బతిని నీలుక్కున్న తల్లికోడి కాడ పిల్లల్ని గద్దల ఏటనుంచి ఎవ్వడు కాపడలేడు. సెపితే నాకు తుప్తిగావుంటదేమో సెపుతా! గందుకన్న 'సెపుతా!

అన్నా, నా పేరు బోడోడని ఇందాకట్ల సెప్పినా గదా. పుట్టినప్పుడు నాకు అందరి లెక్క పేరులేదు. మద్దిన అమ్మయ్యలు పేరు పెడతరు. నాకు అమ్మయ్యులు గిట్ల లేరు గద. గందుకే నాకు పేరు లేదు. నాకు ఎలుతురు సీకటి తెలిసినదానికంటే ముందరే ఆకలి తెలిసింది. ఒకావె జోలెలో ఇరికిచ్చుకుని, అకలికి నేను ఏడుస్తంటే నన్ను సూపిచ్చుకుంట, కొట్లెమ్మటి, ట్రాపిక్కుల కార్లాగినసోట, సీన్మ హాల్ల టిక్కెట్టు తీసుకునే క్యూలెంబట్ల, బట్టల కొట్లముందు, బంగారం కొట్లముందు, కార్ల పార్మింగులెమ్మట బిచ్చమెత్తేది. నేను కడుపునిండి కేరింతలు కొడితే బిచ్చమెయ్యరు గాబట్టి, ఆకలికి మాడ్చి, వడ్సి-ఏడ్సి సోలిపోతే, పిర్ర గిల్లి ఏడిపిచ్చి అడుక్కునేటోల్లు. రోజు కొకల్లు అద్దెగట్టుకుని నన్ను జోలె గట్టుకుని, ఎండల వానల తిప్పి అడుక్కునేటోల్లు. ప్రున్థానం ఉత్‌

గా అడుక్కున్న దాంట్ల మా సౌకీదారు సకం సకం పంచుకునేటోల్లు.

ఆకలికి, ఎండకి, వానకి, ఏరుగుడు బుట్టి, జొరవొచ్చి గండ్ర వున్నోల్లు వుంటరు పోయినోల్లు బోతరు. బుల్లి బుల్లి నడకలొచ్చినంక, రోజుకో కిరాయి తల్లి మమ్మల్ని ఎంట తీస్మపోయి, స్పీటు బండ్ల కాడ, అన్నం హోటల్ల కాడ, పండ్ల కొట్లెమ్మడా, ఇండ్లెమ్మటా మమ్మల్ని చూపిచ్చి మా చేతులు జాపిచ్చి మా తోని బిచ్చమడిగిచ్చేటోల్లు, సీకటి ఐడేయాల్లకు మా సౌకీదారుకి అప్పజెప్పి అడుక్కున్న దాంట్ల, ఒక వాటా సౌకీదారుకి, కిరాయికి తీస్మపోయినోల్లకి రెండువంతుల వాటాల్లెక్కిన పంచుకునేటోల్లు,

మాకు ఆరేడేండ్లు వచ్చే తలికి మా సౌకీదారు, మమ్మల్ని సొంతంగా బిచ్చమెత్తు కోవడానికి బస్టాండులెమ్మటా, రైల్‌టేసన్లంబడా, సినిమా హాల్లెంబటా, టిక్కెట్లు తీసు కునే క్యూలెంబటా, బ్యాంకులముందుగాల్ల, పార్కింగుల దగ్గరా పెట్టేటోడు. కడుపు సూపిచ్చి, అన్నా ఆకలైతంది, అన్నా ఆకలయితంది అని చేయి సూపిచ్చి దీనంగ అడిగేటోల్లం. నాకు పుర్రసేయికి వల్లులేవు. అయి ఎందుకులేవో, ఎప్పుడు పోయి నయ్యో కూడా నాకు తెల్వదు. అట్టా మా సోపతి గాల్లు ఒక్కొక్కరు ఒక్కొక్క తీరుగ వుంటరు. ఒకనికి కాలుందది, ఒకడికి కాలుంటే చేయుండది. ఉంటే ఏలాడబడు కుంటూ వుంటయి. ఒకనికి సెవులుండయి. ఒకనికి ఒక కన్నేవుంటది. మా సోపతి గాల్లల్ల, కాల్లుసేతులతో పుట్టినోడు పుట్టిన తీరుగ ఒక్కడుగూడ ఉండడు. గట్టుంటేనే కదా జాలిగల్ల అమ్మయ్యలు, పుణ్యంకోసం దానంచేస్తరు.

సౌకీదారు దూరంగవుండి మమ్ముల్ని ఎప్పటి కప్పుడు కనిపెట్టుకుని సూస్తనే వుంటడు. కడుపుచూపిచ్చి చెయిజాపితే తినే పండిస్తరు. బిస్కేటిస్తరు, మిగిలిపోయిన అన్నం పెడ్తరు. వదలకుండ ఎమ్మడిబడితే పరువుకైనా పదిపైసలు చేతిలబెడతరు. గియన్నీ గంటకోపాలి సౌకీదారు హాండవరీ సేసుకుంటడు. పొద్దుగాల్ల రేకుల షెద్దు కాడ పాసిపోయిన ముతక అన్నం తిని డూటీ ఎక్కినాంక, సీకటిపడే యాల్లకి మల్లీ షెద్దుకి తరలిస్తరు. గప్పటిదంకా బిచ్చమెత్తుకున్న దాంట్ల బిచ్చమేసిన అరటిపండు తొక్క సుత మేము ముట్టకూడదు.

అయితే ఇందాక నాకు బోడోడు పేరెట్లొచ్చిందని అడిగినవు గద! ఒక దినం నా డూటీ బస్టాండ్ల పడ్డది. పంచె కట్టుకున్న ఓ పెద్దమడిసి బస్సు కోసం జూసుకుంట బెంచీమీద కూసున్నడు. కళ్ళజోడుబెట్టుకుని డాబుసరిగా వున్నాడు. కడుపు చూపిచ్చి అయ్యా... అని చేయిచాపా...నా వైపు పెశాంతంగ జూసి పక్కజేబుల చెయిపెట్టి ఎతికి ప్రున్థానం 46

తీసి రూపాయి బిల్ల చేతిల పెట్టిండు. ఇంతట్ల ఆయిన పోవాల్సిన బస్సు వచ్చింది. హడావిడిగ లేసి అరటితొక్కమీద కాలేసి దబక్కన కింద పడ్డదు. అక్కడున్న ఎవల్లు పట్టిచ్చు కోకుండ బస్సు కాడికి ఉరుకుతున్నరు. పక్కనేవున్న నేను ఎంతటోట్ధి, అయినా తిప్పలుపడి ఆ పెద్దమడిసిని లేపి, కింద పడ్డ వంకీ కర్ర సేతికిచ్చి బస్సు కాడికి చేయిపట్టుకుని తీస్మపోతావుంటే, బస్సు బయలుదేరటానికి, డైవరు ఇంజను బుర్రు - బుర్రు అనిపిస్తావుండు. నేను లగెత్తి బస్సు కాడికురికి బస్సు తలుపు మీన ఆగు-ఆగు అని అరుసుకుంట దబ్బిడి దిబ్బిడి బాది బస్సు ఆపిన, ఈ లోగ పెద్ద మడిసి ఆడికి వచ్చి బసెక్కిండు. తీరా ఎనక్కొచ్చి చూసేతలికి పెద్దమడిసి, కిందపడ్డ ప్పుడు హడావిడిల మరిసిపోయిన చేతిసంచి ఆడనేవుంది. అది తీసుకుని నేను బసెంబటి లగెత్తా, ఇంతట్ల బస్సు, బన్టాండు బయట రోడ్డెక్కనీకి టాపిక్కు అడ్డం తగిలేతలికి బస్సు ఆగింది. అయ్యా మీ సంచి, అని కిటికీలోంచి అందిచ్చా. బస్సు కదులుతుంటే ఆ పెద్దమనిషి జేబులోనుంచి తీసి ఒక నోటు ఇయ్యబోయేతలికి బస్సు కదలతావుంది. దానిని నేను అందుకోలేకపోయేతలికి ఆ నోటును పెద్దమడిసి నా వైపు ఇసిరిండు. గాలికి ఎగురుతున్న నోటుని చేతికి చిక్కిచ్చుకుని చూస్తే అది వందరూపాయల కాయితం.

గా నోటు సూసేపాలికి, నాకు కటికసీకట్లో, మెరుపు మెరిసినట్లు కళ్ళు జిగేల్‌ మన్నయి. పాసిపోయిన అన్నం, పురుగలన్నం, నీళ్ళ సారు, హోటల్లల్ల మిగిలిపోయి గుత్తకు తీసుకచ్చినది, గిదే రుసో, అని కూడా తెలియని కలగలిపిన తిండి తినేటోల్లం గదా. ఇయ్యాలెట్లయినా ఏదేడి అన్నం హోటల్ల తినాలనుకుని ఆ నోటుని బద్రంగ జేబుల దాసిపెట్టిన. గంటలకోపాలి సౌకీదారు కలక్సన్ల ఇయ్యకుంట దాసిన. సౌకీదారు ఏరె సోట కలక్సనుకు పోయినంక, మా సోపతిగాల్లేవరూ సూడకుందా మెల్లంగ జారుకుని, జన్టాండు ఎనక సందులున్న టూడెంట్‌ మెస్‌ కాడికిపోయి, కౌంటర్ల వందనోటు సూపిచ్చి ఏదేడి అన్నం కావాల అన్నా. రోజు దాని ముందు అడుక్కునే టోల్లం, లోపలికి ఎందుకు రానిస్తడు. గందుకని ముందుగ్గాల్లనే నోటు సూపిచ్చిన. టేబులుముందు కుర్సీల రాజాలెక్క కాలుమీన కాలేసుకుని, ఏడేడి అన్నం తోడిపోస్తా వుంటే, పప్పు రెండు రకాల సేతిపచ్చళ్ళు, రెండు రకాల ఏపుడు కూరలు, రసం సాంబారు, రెండు దోసిళ్ళంతవున్న అప్పడం, ఇస్టీలు గిన్నెల గడ్డ పెరుగు, ఉప్పు ఎర్ర పచ్చడి నంజుకుంట, ఇద్దరు మడుసుల తిన్నంత అన్నం తిన్నా. వంద రూపాయలు ప్రస్థానం 7

పోంగ కౌంటారయన పదిరూపాయల కాయితం సేతిల పెట్టిండు. గప్పటి దంకా ఎంగిలి బీడీలు ఏరుకుని జేబుల ఏసుకుని షెద్దుకాడకొచ్చినంక, తలాయింత తాగెటోల్లంగదా! ఆ మిగిలిన పదిరూపాయలకు ఒక బారు చిలిగేటు కొని దానిని గుండెలనిండా తాగి మెల్లంగ అడ్డా కాడికొచ్చిన.

సీకటి పడతావుంది. చౌకీదారు కలక్సన్ల 'ఏవిరా బుడ్డోడా ఖాలీ జేబులు జూపిత్తన్నవా?

'కలక్సన్లు ఏంగాలేదన్నా!!

“ఏడ పండినవ్‌? నీ వాక్కనికే కలెక్సన్‌ గాలేదుర? నడు..నడు...”

షెడ్డు కాడికొచ్చే తలికి, కడుపు బుర బురమనపట్టి బళ్ళున వాంతికి అయ్యింది. కడుపు కక్కుర్తికి తినక తినక తిన్న అన్నమాయె. బూరలో పట్టినంత గాలిపట్టుద్ది. ఆశకి ఊత్తే టఫీమని పగిలినట్లయింది నా పరస్తితి. వాంతికైన దాంట్ల తిన్న ఏపుడు కూరల ముక్కలతో సహా కల్లకు కనబడతావుండే. కుక్కలెక్క వాంతికి 'సేసుకుంది ఏరుకుని మన్లీ తినేవాళ్ణేమోగానీ, సౌకీదారు నా రెక్కపట్టుకుని, గుంజుకుపోయి,

'ఖాలీ జేబులు చూపిచ్చినప్పుడే నాకు అనువానమైంది..గు..పగల... ఏడ తిన్నవు.. మిగిలిందంత కక్కిస్త..*అనుకుంట చీకటి కొట్లోకి నూకిండు. గా సీకటి కొట్లో మల్లీ మళ్లీ వాంతులైనై. అది కిందమీద వడి, సొల్లు గారుకుంట, గుడ్లకెల్లి నీల్లు రాంగ, పెయ్య పెయ్యంత బంక బంక, రోత రోతయి నీసు వాసన వఏస్తావుంది.

మా సౌక్షీదార్సు, ఇంకో ఇద్దరు వేరే బాచుల్లవున్న సౌకాదార్తను ఎంటపెట్టు కొచ్చిండు. నన్ను కొట్లకెల్లి బయిటికి ఈద్సకొచ్చి, బర్రెబాత జేసి ఆడున్న తంబానికి కట్టేసి, బెల్టులు పెట్టి పెయిమీద ఖాలీలేకుంట, రకతాలు ఒడిసెదాక కొట్టిండ్లు. దెబ్బల మీద కారం అద్దింద్లు.

“అడుక్కున్న పైసలు దఖల్‌ సేయక దొంగతిండి తింటావుర. ఇంకెప్పుడైన గిట్ల సేస్తవుర అని బకెట్లతో నీల్లు గొట్టిండ్లు మా సోపతిగాల్లందురు ఆదనే నుంచోని బిక్కు బిక్కున సూస్తనేవున్నరు.

“ఇంకోపాలి ఎవడిట్టా సేయకుండా, అందరికీ బుద్దొచ్చాలా వుండాలంటే, నీకు తగిన సిచ్చ ఎయ్యాల', అనుకుంట మా సౌకీదారు కాల్సిన సీకుతో నా నెత్తిమీద ఇదిగో గిట్ల నిలువు గాట్లు పెట్టిండు. మంటకి నేను లబ లబ లాడతంటే, కాలిన ప్రగ్యానం 48

ఎంట్రుక పొగ, కవురు వాసనికి సోషొచ్చి ఆ కట్టేసిన తాళ్ళమోపున అట్టానే వలాడబడి పోయా,

పసుపు రాసి, గుడ్లమిటకరేసుకొని, కదలక మెదలక కొట్లో మగ్గబెట్టంగ, పద్దినా లైనంక మెల్లగ లేసి తిరిగిన. పసపు అట్టలు కట్టుకుని పెంకు లెక్కయ్యి, వాతలు తగ్గినయి గాని, ఆడ మల్లా జుట్టురాక నున్నంగ ఇట్టా అయిదు గీతలు పడ్డయి. పిల్లి గీరిన గీతల్లెక్క పీకిన పచ్చి గూడులెక్క ఇదిగో నా నెత్తి గిట్టయింది. అప్పటి సంది నన్ను బోడోడు, అదే బోడా, బోడిగా, బోడి నా కొడకా, అని పిలవబట్టిరి. ఇంగ గట్ల నా పేరు బోడయ్యగా శాశ్చితమైంది.

ఇంగ ఏడేల్లు దాటిన పిలగాండ్లకు బిచ్చమెయ్యరు గదా! మా బ్యాచీకి పెమోసన్‌ వచ్చి, వేరే కాడికి వచ్చినం. ఆడ సౌకీదారు గూడ మారిందు. గిప్పుడు మా పని గూడా మారింది. గదేంటిదంటే, సినిమాహాల్ల కాడ, బస్టాండు రేల్‌ టేసన్లంబడి క్యూలు గట్టి తోసుకునేటప్పుడు, జేబులు కొట్టుడు, సామాన్ల సంచులు పక్కనవెట్టి నుంచున్నప్పుడు, గా సంచులు గొట్టేసుడు, తాలం ఏసున్న ఇల్లల్ల గోడలు దుంకి సామాన్లెత్తకొచ్చుడు, ఫ్యాక్టరీలల్ల వాస్‌మేను జోగుతున్నప్పుడు మోటార్లు ఎత్త కొచ్చుడు, ఇనుప కొట్లట్ల సీకులెత్తకొచ్చుడు గిసుంటియనమాట.

గి దానికి సానా టెయినింగు వుంటది. బ్యాచిలు బ్యాచీలు వుంటయి. కొట్టేసినయి ఒకల్ల సేతులుండయి. సూత్త సూత్తుండగానే సేతులు మారిపోతావుంటాయి. ఒకేల ఎవుడన్నా దొరికినా వాడొక్కడే దొరుకుతడు. కాని వస్తవ మాత్తరం దొరకది. అది పోవాల్సిన సోటికి పోతనేవుంటది. కాని మేవు గూడ అంత తేలిగ్ధ దొరకవు. ఎందు కంటే పిల్లగాల్లం కాల్లల్ల సత్తవ వుంటది గదా, ఎంబడిబడదినా రేసు కుక్కల్లెక్క లగెడతం. మమ్మల్ని పట్టుకోడం అంత వీజీగాదు. గీ పన్ల కొంత డేంజరీవున్నా, కొంత సౌలత్‌ ఉంది.

గదేంటంటే, ఎత్తుకొచ్చింది దండిగుంటే మా సౌకీదారు, మాకు బీడీ కట్టలు, తలా కాస్త మందు ఇచ్చేటోడు. గీ పన్ల ఒక కిక్కు కూడా వుండేటిది. గట్ల రెండు మూడేండ్లు గడిసేపాటికి మాకు పదేల్లొచ్చి. మళ్ళీ పెమోసనొచ్చి, సైకీదారు అడ్డా మారి ఇంకో పన్లోకొచ్చినం.

గిదేందంటే, జారిపోతున్న లాగులేసుకుని, సోక్కాల్లేకంట రైల్లల్ల తిరుగుడు. ఐదరాబాదునుంటి, ఇజయవాడ దంక ఒక బాచి, కరీంనగర్‌ దాక ఒక బాచి, ప్రస్థానం ఉం

కర్నూలు గుంతకల్లు దాక ఒక బాచి రైల్లల్ల తిరుగుడన్నమాట. రైలు పెట్టెల్లల్లకు షోయి..పాసింజర్సుకూపుంనే కాల్ల సంధుల్లల్ల సిన్న ఈతాకు పొరక బట్టి ఊడ్పుడు, ఊడ్పుకుంట, పాసింజర్లు తినేటప్పుడు జారికిందపడ్డ పల్లీ ఇత్తులు, బటానీలు, శెనిగలు, పంద్లముక్కలు ఏరుకుని, తినుకుంట ఉఊడ్సినంక చెయి జాపుకుంట అదుక్కునుడు. ఎవలన్న పాసింజరు అదమరిసి నిద్దరపోతంటే సంచో బ్యాగో ఏదో ఒకటి కొట్టేసుడు. కొట్టేసిన దాన్లోని ఒక ఇద్దరం ఆడనే టేసన్లదిగి సెట్లల్లోకిపోయి. దొరికింది వసుకుని రిటన్‌ రైల్ల ఎనక్కిబోవుడు. ఇండ్ల ఒక్కోపాలి మంచికనే గిట్టుబాటైతది. గిదే గాక గప్పుడప్పుడు ఇంకోపనిగూడా పడతది. గదేంటిదంటే, సీజన్లల్ల పంక్సనీ హాల్లల్ల పంక్సనీలు జరుగుతయి. పెండ్లిల్లే గాక, ఎంగేజీమెంటు పంక్సన్లు, చట్టి పూర్తి పంక్సన్లు సచ్చినోల్ల దినాల పంక్సన్లు, సవర్తాడిన పంక్సన్లు, పంచెగట్టుడు పంక్సన్లు, గిట్లాటియి అయితావుంటయి. గండ్ల తినుడు తక్కువ వదులుడెక్కువ. అవ్విటిని టేబుల్లమీద ఇస్తల్లతో సహా గోడ మీదకెల్లి బయటకు గిరాటేస్తరు. అవ్విటి కోసం, కుక్కలు పందులు రెడీగవుంటయి. మా బ్యాచీల అచ్చంగ ఒకడు అవ్విటిని దగ్గరకు రానీకుండ రాల్లతో కొట్టి తరువుడే ఆడిపని. మిగతావోల్లం తట్టలు పెట్టుకుని, కిందపడ్డ దొంతర్లకెల్లి ఏరి, స్పీటుకి-స్పీటు, సికినీకి-సికనీ, మటనీకి-మటనీ, కూరలు పచ్చళ్ళు, అరటి పండ్లూ, ఎవ్విటి వాటిని చపరేటు-చపరేటుగా తట్టల్లల్ల వసెటోల్లం. మేం ఏరుకోంగ మిలిగిన దాన్ని కుక్కలు పందులు పీక్కతినేయి. తట్టలను బల్లరిచ్చా లల్ల తీస్మప్రోర్సో బ్యాచి అలగ్‌ వుండేటోల్లు. పెష్షగా వున్న స్పీట్లు, స్పీటు కొట్లకి-సికినీ, మటన్లు ఓటల్లకి పోయేటివి, ఇంగ మిలిగిన అన్నం, కూరలు మా షెడ్ల కొచ్చేటియి. గీ పని మాకు బలే కుశాలుగుండేది. జిందగీల ఎప్పుడు సూడదని రుసులతో, కడుపుబ్చిందాక తినేటోల్లం. గీ వయసులో, గీ బ్యాబీలకు ఇంకో సిక్కుగూడావున్నది. గది మా....రోతగుంటది, సుక్కలు కనిపిస్తయి. మా సౌకీదారు ఒక్కోపాలి...కక్కుర్తి... నా కొడుకు దగ్గరికి తీస్మపోయేటోడు. మొదాలు మా సౌకీదారు ఎంబిడే వుండెటోడు. ఆడ బరెబాతల జేసి, బల్లమీద దిండేసి... బొక్కబోర్ల పండ పెట్టెటోల్లు... సేతులని బల్ల కాల్లకి కట్టేసే టోళ్లు...కాల్లని పంగజాపి బల్లకి ఇవతల పక్క కట్టేసేటోల్లు... ఆ కక్కుర్తినాయల వాడి ఒంటేలుపోసుకునేది..లేపి...ముడ్లో పెట్టి నెట్టెటోడు.. నొప్పికి, మంటకి... సుక్కలు కనబడి కెవ్విన అరస్తంటే....వాడు ఇంకా రెచ్చిపోయేటోడు, ఎంత అరిస్తే అంత ప్రన్ధానం 50

రెచ్చిపోయేటోడు..... ఇవతలనుంచి నోట్ల మందు సీసా పెట్టి తాగిచ్చెటోల్లు..... అయినా అరుపులు కేకలు.... తగ్గకపోతే ఒక్పోపాలి ఇంజక్సనీలు ఇచ్చెటోల్లు.... కల్లముందు కనబడ్డ మేక, సూత్త సూత్తుండగానే కటికోడి సేతులో కైమా అయిన తీర్ద...తెల్లారికల్ల ఆ కక్సుర్తిగాల్ల సేతల్ల రకతం కారతన్న మాంసం ముద్దలెక్క అయ్యెటోల్లం....

తెల్లారి దొడ్డికి పోతావుంటే... సెప్పనలవి కాని నొప్పి... మంట....బాధ...కల్లెంబిడి కారిన నీల్లు....ముడ్డి కడుక్కోవడానికి సరి పోయెంత అచ్చెటియి...మా సౌకీదారుకి అండ్ల ఎంత గిట్టేటియో నాకు తెల్వదు గానీ....మూడు రోజులు ...రోజుకో ...క్వార్టరీ బాటిలు, రెండు పూటలా బిరియానీ... కావలసినంత బీడీ కట్టలు ఇచ్చెటోల్లు....

....పేడ ముద్దలో దుగ్గు దుసారం కలిపి గోడకు కొడితే ఎండిన తరువాత పిడకయి...కావలసిన తీరుగ...అది తయారైనట్టు.....రాంగ....రాంగ... దానికి అలవాటు పడి...మందుకి...తిండికి....బీడీ ముక్కలకి...ఎదరుసూసి...ఈ పాలి అదురుట్టం ఎవరిని... ఒరించిందా..అని.... అనుకునే... పరిస్తితికి వచ్చినం...

అన్నా అట్టాంటి బ్యాచీల వున్న నాకు ఒక దినాం, ఇజియవాదకు రైల్‌ డూటీల వుండగ, పోలీసోల్లు ఆల్లెవరో లేబర్‌ ఆపీసోల్లంట, పట్టుకుంటన్నరని తెలిసి మా సోపతోల్లందరం కొందరం, రైలు దిగి టేసన్లనుంచి బయటకు లగెత్తినం. టేసన్‌ ఎదురుంగ కుర్సిలు బెంచీలు లోడు జేసిన సిన్న లారీల ఎక్కి కుర్సీల సందుల్ల కూర్చున్న.....మా సోపతిగాండ్లని ఆల్లు తరుముతావున్నది సూస్తావుంటే లారీ కదలి పోయింది...

గప్పటి సంది ఈ టెంటు హౌస్‌ అద్దెకిచ్చే సేటు కాడనేవుంటున్న సీకటితో లేసి, వాకిలూడ్సి నీల్లు జల్లి, సేటమ్మ పోసిన టీ నీల్లు తాగి, అటెంక బాసన్లు తోమి, మిగిలిన సద్దన్నం తిని, రోడ్డు మీదున్న టెంటు హౌస్‌ కాడికిపోయి దాన్ని తెరిసి, ఊడిసి నీల్లు జల్లినంక సేటు వచ్చి బేరలు సూసుకుంటడు. కుర్చీలు, అన్నం బల్లాలు, డోము లైట్లు, టెంటులు, పరదాలు, మైకు సెట్టు వంట సామాన్లు గిన్నెలు, డేకిసాలు, గరిటెలు, లోటాలు, బాసన్లు లాంటియి అద్దే కిచ్చుడు లాంటి దుక్నం అన్నమాట. గందట్ల పనిమీదనే ఇయ్యాల ఈడి కొచ్చిన్నన్నా:

అంత ఇన్నవు గదా! నా ఇస్టోరి. సాఫ్‌ సీదగ జెప్పిన!. నువ్వు సెప్పు... సెప్పు... అంటివి..ఏమున్న దన్నా...ఇండ్ల సెప్పనీకి...జీవి బతకనీకి కావలసినది తిన్నాక, అవసరంలేనిది కాల్ల సందుల్లోంచి. బయటక్నివదిలిన అశుద్ధం లాంటోల్లము మేవు... ప్రస్థానం (వ న 51

షక. 92! కు

అవసరం తీరినంక... అరటితొక్కలాంటోల్లమి మేవు.. అంతే కదన్నా....

హతాశుడనై, మ్రాన్సడి వింటున్న నాకు, తెలియకుండానే ధారాపాతంగా కళ్ల వెంట నీరు కారుతున్నయనేది కూడా గమనించలేదు. “తమ్మీ ...నువ్వు... చెప్పేది వింటుంటే....నాకు....నీ...కష్టాలను....తలచు కుంటుంటే...దుఖం ఆగట్లేదు...”

బోడయ్య లేచి నా దగ్గరకు వచ్చి, తన మొండి చేత్తో నా కన్నీరు తుడుస్తూ... అన్నా నువ్వెందుకు ఏడుస్తవే! గూట్లకెల్లి జారిపడ్డ పచ్చిపిల్లల బతుకులుమాయి. అమ్మయ్యలకు దూరంజేసి, ఈ రోత బతుకులు బతకమని ఆ బెమ్మదేవుడు మా నుదుటన ఇట్టా రాసిపెట్టినాడు. తెగిన గాలిపటాల్లెక్క జీవిచ్చమని, సీకటి బజారోల్లకి అప్పజెప్పిండు. పేడపురుగు పేడలోనే బుట్టి పేడలోనే కలిసిపోయినట్టు, యాడనో బుట్టి ఈ సీకటిబజార్లకొచ్చి, ఇండ్ల బతికి, సివరాకరికి ఇండద్లనే మాయమవుతం.

కాసేపటికి తేరుకుని, బోదయ్యా, తరువాత...'నువ్వు ఏమి చేయ దలచుకున్నాన్చ. సీ జీవితాన్ని ..నువ్వు ఎట్లా ... గడపదలుచుకున్నావు...”

బోడయ్య...పకా పకా నవ్వి... అన్నా.. ఇప్పుడు నేను నాలుగు నెల్ల సంది గడుపు తున్న జీవితంలో...కిక్కు ఏముందన్నా.... ఊడ్సుడు, నీల్లు జల్లుడు, పాసిపోయ్సంద్ర తినుడు, కొట్టు కాడికి పోయి పని జేసుడు. ఇందట్ల ఏముందన్నా.. ఎన్నాలయినా గిట్లనే వుంటది. సేటమ్మకి గాని సేటయ్యకి గాని కోపంవచ్చినా, అవసరం తీరినా, ఈ జానెడు పొట్ట కోసరం ఎతుకులాట తప్పది కదా? దందల్లేని బతుకు ఎట్టుంటదో, గదీ సూద్దామని గీ నాలుగు నెల్ల సంది గిక్కడ ఉంటున్న....ఇండ్ల నాకు మంచిగని పిచ్చింది ఒక ఇసయంవుందన్నా. మా సేటుకి రాము అనే కుక్కవుంది. మొదాట్ల నన్ను సూసి భౌ..భౌ.. అనేటిది...కాని...రాను....రాను.... నాకు మచ్చికయింది. నేను వరండాల గోనె పట్టావసుకుని పండెటోన్ని, గొలిసిడిసిన తరువాత ఇంటిచుట్టూ తిరిగి నా పక్కనే ఆనుకుని పండేది. తరువాత అది రెండుకాల్లు నా మీద వయంగ ఒక సేయి కాలు దాని మీద ఏసుకుని పండ్డుక్షునేట్లోల్లం. గౌను రాను ఎట్టయిందంటే.. వామి చాప్పెలో సెకెనో...మటనో.., ఏస్తే..అది సకం తిని.. ఏ రాత్తిరికో నేను అచ్చినంక.. ముట్టెతో బొచ్చెను...నా ముందుకు... నెట్టి.. గవ్విటిని నేను తింటావుంటే.. సంతోసంతో,..నా మూతి నాక్కుంటూ... తోకూపుకుంటా.. కుయ్యు.. కుయ్యి,. మని.. తన తోకని నా ముకానికి...రాస్తూ.. అలవి కాని (పేమను...సూపిస్తది.

అన్నా..ఏరిగి ముడ్డి కడుక్కుని..దులపరిచ్చుకున్నట్టు... నన్ను... మీరు ఇసర్జించినా... ప్రస్తానం 52

ఒక కుక్కనా పట్ల (ప్రేమ సూపించింది... మనం (ప్రేమించడం గొప్ప గాదన్నా... మనం ప్రేమించబడటం గొప్ప కదా....ఏదో ఒక నాడు...మా రాముణ్ణి తీసుకుని నేను ఎలిపోతాను.. మీ దంతా అద్దంముంగల పెపంచకంవన్నా! ఎనక్స్కి తిప్పి సూస్తే జాజి రంగు సీకటేనన్నా! గిందట్ల కిక్కే వుండదన్నా! గందుకే నేను....నేను మల్లీ మా పెపంచకంలోకి పోతా!

“బోడయ్యా ! నువ్వనుకునే నీ ప్రపంచంలో నీ భవిష్యత్తు ఎట్లావుంటుంది”?

అన్నా, వెనక్కెల్లినంక, నాకు పెమోసనొచ్చి పై బ్యాచిలకెలతా, వైన్సులముంగట కార్లు నిలిపినోళ్ళకి సీసాలందిచ్చుడు, బార్లముంగిట కార్లు ఎక్కెటోల్లని ముండల కాడికి తీస్మపోవుడు, కస్టమర్లని గుర్తువట్టి వారికి ఏదైతే గది కావలసిన పొట్లాలంది చ్చుడు, గిసుంటి దందాల్లకు పోతం. టూదెంట్‌ కు(ర్రోల్లకి గంజాయి పొట్లాలు, కెల్ల పొట్లాలు ఇచ్చొస్తం... గట్ల పదేండ్లు, అనంగ మాకు ఇరవై ఏంద్లు తగిలెదాంక జేస్తం.

“ఆ తరువాత బోడయ్యా...ఏం జేస్తావు?

గదేం దన్నా గట్లడుగతువు? గీ పెంపంచకానికి కావలసిన దందాలు సేయనీకే గదా మేవు వున్నది. పెద్దయినంక పెద్ద దందాలల్ల షదీకయింతం. ఎలక్సన్లకి దొంగ డబ్బులను మోసుడు, దొంగ సార మోసుడు జేస్తం. భూవి పంచాయితీల్లల్ల చెటిల్‌ మెంట్లలోకి తలదూర్సడు, కాలీజేయనోల్లని కాలీచేయించుడు, కిరాయికి ఎవరినన్న తన్నబోవుడు, రాజకీయ పార్టీలోల్లకి కావలసినప్పుడు మసీదుల్ల పందుల్ని, గుళ్ళల్ల ఆవుల్ని సంపి పడేసి, అటెంక దొమ్మీలు సేసుడు. ఎలచ్చన్ల పండగగొచ్చిందంటే మా పుల్లు వీజీ అయిపోతం. గిట్ల ఒకటనేదేముందున్నా....కొన్ని వందల పనులు జేస్తుంటము.

అన్నా... సెప్పిన పని సెప్పిన తీరుగ...నిజాయితీగ జేస్తం..మేము గందుకే గదా వున్నది...

“బోడయ్యా..... ఇది నిజాయితీనా.....ఇదొ సమాజానికి కావలసింది... చీకటి ప్రపంచం తయారుచేసుకున్న సమిధలు మీరు, బోడయ్యా...గొంగళి పురుగు సీతాకోక చిలుకలాగ మారినట్టు, నీ చీకటి ప్రపంచాన్ని వదిలి స్వచ్భమైన జీవితాన్ని గడపలేవా”?

బోడయ్య పక పకానవ్వి....అన్నా....బురదమట్ట లెక్క బురదలో పుట్టి, బురదలో పెరిగి, బురదలోనే పారకలాడుతూ బురద బతుకు బతుకుతున్నం. అమ్మయ్యలు లేనోల్లం, ఒల్లంత బురదతోని వున్నోల్లని, మీ పెపంచకం మమ్మల్ని కలుపుకోదు. ప్రన్యానం 53

మా బతుకులు ఇట్టా ఎలబారాలసిందే అన్నా...

“జోడా.... కలువ పువ్వు బురదలోనే పుట్టినా, తన స్వచ్భతను కోల్పోదు. అలాంటి స్వచ్ళమైన బ్రతుకును గడపాలని నీకు కోరికవుంటే సాధ్యంకానిది కాదు”.

ఏమో అన్నాా నా కింత వరకు ఇట్టా సెప్పినోల్లు ఎవరూ తగల్లే, నన్ను అరేయ్‌, ఒరేయ్‌, బోడిగా అని, ఈసడించుకోవడం, కసురుకోవడం, సీదరించడం, తిట్టడం, తన్నడం ఇయ్యే తెలుసుకాని ఇట్టా పేమగా మాట్టాడినోల్లను సూడలే. నా కోసం కన్నీరు కార్సినోడిని నిన్నే సూత్తున్నా అన్నా! నువ్వు బోడా అని పిలుస్తుంటే, పంచదార నోట్లై పోసుకున్నట్టు తీయగా అనిపిస్తావుంది. మొదటిసారిగ నువ్వు చెప్పినట్టు సేయబుద్దవు తుందన్నాా కానీ భయవేస్తావుంది.

“తమ్మీ బోడా! మన సంభాషణ ఫలితంగా, నువ్వు వెలుతురివైపు ఆలోచించడానికి పూనుకోవడం నాకు చాలా సంతోషంగావుంది. నేను ఒక నెల రోజుల తరువాత నిన్నుకలవడానికి వస్తాను. ఈ ఊబిలోనుంచి బయటకు తేవడానికి ప్రయత్నిస్తాను. అప్పటికల్లా నీలో మార్పు వస్తుందని ఆశిస్తాను..ఇక నిద్రపో తమ్మీ... ఇప్పటికే ఆలస్యమైంది.

ఏవో అన్నా! “ఇది పెట్టి వుట్టినోల్ల పెవంచకం. కులవు -దబ్బున్నోల్లదే ఈ లోకం, అల్ల బతుకులు నుకంగుందనీక్తి మా బతుకు దీపాలు ఆర్పేని మమ్మల్ని సీకటి బజారు పొలుజేసింద్లు. ఎవ్పటికయినా మా ఇతుకులు మారతయంటవా!. ? అనుకుంటూ నిద్రపోయాడు.

అవాయు సామాన్య భలాు=--- ప్రుర్థానం 5

ఉవ అధ్యాయం పూలోజు రామాచారి వండ్రంగి చెప్పిన కధ

బోడయ్యకు వీడ్కోలు చెప్పి, తెలవారురూమున లేచి నడక సాగిస్తుంటే వీచే చల్లని గాలికి తోడుగా, వినీలాకాశాన మేఘమాలికల మధ్యనుంచి జాలువారుతున్న బాల భాస్కరుని లేలేత కిరణాలు రంజింపజేస్తుంటే, సప్తస్వరాలను తలపించే పక్షుల కువకువా ధ్వానాలు వీనుల విందుగావిస్తుంటే, అలలపై ఊగుతూ సాగుతున్న నావవోలె (ప్రకృతి సౌందర్యన్ని ఆస్వాదిస్తూ పులకిత పారవశ్యంతో ప్రయాణం ముందుకు సాగుతుంది. ఇంతకు ముందెన్నడూ ఈ పారవశ్యానుభూతిని నేను ఎందుకు పొందలేదు? అవును ఆ కాంక్రీట్‌ జంగిల్‌లో ఈ మధురానుభూతికి తావెక్కడ ఉంది. ఈలాంటి ఎన్నో ఉదయాలను నేను మిస్‌ అయ్యా. దారివెంట అప్పుడప్పుడు, వచ్చే వెళ్ళే వాహనాల రొద మొదలయింది. జీవన్మరణ పోరాటంలో ఈ ద్విపాదజంతువులు ఇంకొక పగలును గడపడానికి ఉద్యుక్తులవుతున్నారన్నమాట. మోటారు సైకిళ్ళ మీద, ఆటోల్లో, బస్సుల్లో, కార్లల్లో ఎట్లాపోయే వాళ్ళు అట్లాపోతున్నారు-వస్తున్నారు. వీళ్ళంతా ఎక్కడికి వెళుతున్నారు, ఎక్కడనుంచి వస్తున్నారు. పొట్టకూడు సంపాదించడానికి వెళుతున్నారా?, లేక ఉత్పత్తి చేయడానికి వెళుతున్నారా, లేదా ఉత్పత్తిలో భాగం పంచు కోవడానికి వెళుతున్నారా, ఉత్పత్తిని పంచుకోవడానికి వెళుతున్నారా, లేదా ఎలా పంచుకోవాలనే ప్లాన్‌ చేయడానికి వెళుతున్నారా? లేక రక్త సంబంధీకులను ఆదుకోవడానికా, ఓదార్చడానికా, అనునయించడానికా ఎందుకని వీళ్ళంతా హడావిడిగా ఉన్నారు. ఎవరిని చూసినా ఆదుర్దాగా గౌబరాగొ ఉన్నట్లే అనిపిస్తుంది గాని, ప్రశాంత చిత్తులై ఉన్నట్లు ఎవరూ కనిపించరెందుకని? ఎడతెగని ఆలోచనల పరంపర కొన సాగుతుంటే, చురుక్కుమనిపించిన ఎండ మనసును ఇహలోకంలోకి లాక్కొచ్చింది.

ఓహో బాలభానుడు కౌమర దశ దాటి యౌవన దశలోకి వచ్చాడల్లేవుంది. శరీరం ఘర్మ జలంతో ధారలుగా తడిసి ముద్దయింది. దీనికి కొంత మరమ్మత్తు కావాలని కోరుకుంటుంది. తేరిపార చూస్తే ఎడమ (ప్రక్క వరిపొలం మధ్యలో ఓ మట్టిగుట్ట దాని పక్కన చిన్న గదిలాంటిది. అంటే ఇక్కడ పొలానికి నీటిపారుదల కోసం నీళ్ళపంపు ఉంటుంది. కాబట్టి ఇక్కడ స్నానం గట్రా కావించి, పక్కన వేపచెట్టుక్రింద కొంత విశ్రాంతి తీసుకోవచ్చు. వరిపొలంలో దుగం మీద అలవాటులేని ప్రన్థానం క్‌5్‌

నడకతో, పంపు గది దగ్గరకు వెళ్లింతరువాత చూస్తే రైతనుకుంటా ఓ యాఖై ఏండ్ల పైన ఉండవచ్చు, మోటారు దగ్గర వంగి చూస్తూ దానితో ఏదో కుస్తీ వడుతున్నట్లు కనిపించింది.

ఏంటి బాబాయ్‌ మోటారు రిపేరు ఉందా, నీళ్ళు పోయట్రేదా? వమైంది.

'పమోరా అబ్బాయ్‌ కరంటు అయితే ఉంది. టాన్సుపార్ణుద్‌ దగ్గరయితే గుయ్యి మని అలికిడి ఉంది, అంటే కరంటు ఉన్నట్టే కాని మోటార్‌ టాట్‌ కావట్లేదు!

'టెప్టర్‌ ఉందా బాబాయ్‌, ఇవ్వు నువ్వు తప్పుకో నేను చూస్తా?

'టెట్టరు ఉందికాని గాని నాకు సూద్దంరాదు, ఇదిగో టెట్టరు? అయిదు నిమిషాల షాటు పరికించిన మీదట సార్టర్‌కి వచ్చే కేబుల్లో ఒక వైరు సప్టైలేకపోవటం గమనించి దానిని కట్‌ చేసి లీడ్స్‌ మెలేసి కనక్షన్‌ ఇచ్చి, స్టారర్‌ నొక్కితే మోటారు స్టార్ట్‌ అయి పంపు గొట్టంలోనించి నీళ్ళు బొయ్‌న పోసింది.

ఆ రైతు ముఖంలో ఆనందం చెప్పనలవి కాదు. 'అరే అబ్బాయ్‌ నీ చేతుల, మంచి ఇద్య ఉందిర్కా నేనంత బుశులు వద్దననుకుంటున్నవు. మోటారు గిట్లోనున్న కాలిపోయిందేమా, ఆగమేఘాలమీద రిపేరు సేయిచ్చినా, మూడు దినాలు పట్టాద్ధి, చేను సొట్టమింద ఉంది ఎట్టారా భగవంతుడా అనుకుంటుంటే అనుకోకుందా నువ్వొచ్చి చిటికెలో చేసినవు, ఎవుభ్రా అబ్బీ నువ్వు మెకానిక్సునా యాదనుంచి

వత్తున్నవు?

“అవును బాబాయి మెకానిక్‌నే దారంట పోతూవుంటే, ఎందకొదతావుంద్సి నీళ్ళుంటాయికదా, స్నానం చేనిపోదామని ఆగాను.

సరేలేరా అబ్బీ, నువ్వు పంవునీళ్ళకీంద తానం జేయి, నీళ్ళు పారుతున్నయి కాలవ మలిపొస్తా. అని చేతి పార అందుకుని పొలంలోకి వెళ్ళాడు.

బట్టలు విప్పి ముందు వాటిని ఉతికి బండమీద ఆరేసి, పంపు నీళ్ళ క్రింద ఉన్న బండమీద బాసిపెట్టం వేసుకుని అపర భగీరధుడిలా కూర్చుంటే, ఆ హాయిని

అనుభవాన్ని అనుభవించాల్సిందేగాని, చెప్పనలవి కాదనపిస్తుంది. ఎండవేసిన బట్టలు ఆరేంతరవరకు, ఆ అసిధారల క్రింద జలకాలాడి తడిపొడిగా ఆరిన బట్టలు వేసుకుని, వేప చెట్టు నీడన కటిక నేలపై మేను వాల్చాను. “ఒరె అబ్బీ ఏందిరా గింత మొద్దు నిద్దర అని బాబాయ్‌ తట్టి లేపిందాక మెలకువ రాలే. బాబాయి చెట్టుకింద ఉన్న రాయిమీద కూర్చుని, ప్లాస్టిక్‌ బుట్టలోంచి ఒక సత్తు ప్రున్ధానం 56

టిఫిన్‌ బాక్సు, పచ్చడి గిన్నె అనుకుంటా! ఇంకో గిన్నె తీసి, టిఫిన్‌ బాక్సుపైనున్న మూత తీసి నా చేతిలో పెట్టి, అన్నాన్ని క్వారేజిలోంచి తీసి మూతలో పెట్టాడు.

“ఇక చాలు బాబాయ్‌” అంటుంటే,

“మీ విన్నామ ఇద్దిరికి సరిపోయ్యేంత పెట్టిందిరా , తిను” అని చిన్న బాక్సులోని పండు మిరపకాయ పచ్చడి రెండు వేళ్ళతో తీసి నా పళ్ళింలో పెట్టాడు. తిను అని సైగ చేసి తాను తింటూ,

“ఎవర్రా అబ్బాయ్‌, వంటోరు, యాదికి బోతున్నావ?

'ట్నంలోనో ఉందటం, మోటర్ల మెకానిక్‌ షావులో పని నేర్చుకుంటున్నా, వది తప్పిన తరువాత మా నాన్న ఈ వనిలో పెట్టాదు, వక్కూరిలో మోటారు రిపేరు సనుందంటే చేయదానికి పోతున్నా, ఎక్సిన ఆటో వంచ్దతే ఎందకి ఈ చేన్లోకి వచ్చాను:

గట్లనా నీకు వని బాగానే అబ్బినట్టుంది, ఓ వని జేద్దార్మి మావూరు వక్కూడు కలివి వంద నంవు మోటాడ్డు గెట్లుంటయి. నువ్వు నరే అంటే ఇవ్విటీ రిపేరు నెలకు నూరు చొప్పున గుందుగుత్రకు మాట్లాడి పెద్ద పైనలు గాని, గింజులు గాని కొలిసేట్టు మాట్టాదత్సా నువ్వు ఊళ్ళోనే కొట్టుగిట్ల పెడిత్తే పైన గా గూద బాగనే గిదతయ్‌ ఏమంటవ్న

బాబాయ్‌ వర్పాటు ఖాగానే ఉంది గాని, మా నాన్నతో ఓ సారి మాట్లాడి చెప్తా అది నరే బాబాయ్‌, నీకు పొలమెంత ఉన్నది, వీల్లలు వంజేస్తారు చదువు కుంటున్నారా?

బాబాయ్‌ అన్నం తినేవాడు ఒక్కసారిగా ఆగిపోయి అన్నంముద్ద అట్లానే చేతిలో పట్టుకని దూరంగా చూసుకుంట అచేతనం అయ్యాడు.

బాబాయ్‌ నేనేమన్నా అదగకూదనిది అడిగానా?

కాదురా నువ్వట్లడుగుతుంటో యాదిమరినినది, యాదికొచ్చి గుందౌలు విందేత్తన్నయ్యి. నువ్వు నా కొడుకులెళ్ళు కొదుతున్నవ్‌ నీ కంటే నా కొడుకు నాల్లుగై దేంద్లు ఎక్కువనే ఉంటదు. వాదు యాదికొబ్చిందురా బిద్దా! అనుకుంట కంగ్లెమ్మటి బొటా బొటా నీళ్ళు గారినై.

అయ్యో ఇప్పుడు లేదా పోయాదా బాబాయ్‌?

అయ్యో గట్లనకు బిడ్డా ఉన్నదో పోయిందో గూద తెల్వదు, ఉన్నదనే నమ్మకంతోనే ప్రస్తానం 57

నెను మీ విన్నామ బతుకీడుస్తున్నం! (ఊరుకో బాబాయ్‌ బాధనదకు, ఏం జరిగిందో చెప్పు, చెప్పుతే దుఖనున్నా తణ్గతుందని అంటారు? “కదుపు చించుకుంటే కాళ్ళమీద ఐదతదన్నట్టు చెవీతే ఆడు ఇంటద్ధా వస్తదా అయినా చెపుతబిద్దా! మాది ఆ రోడ్డుపొంట కనబడే మాదాపురం. నా పేరు పూలోజు రామాచారి. వయసుకొచ్చినంక మా అక్క బిడ్డతో లగ్గం జేసింద్రు. తాతముత్తాతల కాద్చించి కుల వృత్తి వడ్రంగం పని చేస్తుంటిమి. మా అయ్య తరువాత ఆ పని జేస్తుంటి. రైతులకి కావలసిన యెవుసం పనిముట్లు చేసిపెడుతుంటి. రైతులు దాన్యం కొలిసేటోల్లు గప్పట్ల జరుగుబాటు బాగనే ఉందె. మగ బిడ్డ శంకరూ, తరువాత ఆడబిడ్డ శారద గలిగింద్లు. ఆడబిడ్డను, పద్నాలుగేళ్ళు తగిలేతలికి ఉన్న ఊర్లనే మా బామ్మర్దికిచ్చి లగ్గం జేసిన. ఇగ కొడుకుని మా ఊర్లె సర్మారు బళ్ళి చదివిపిచ్చిన. తరువాత పక్మూరుబోయి పద్దాక చదివిందు. ఈలోగా కాలం మారిపోయింది. యవుసపు పనులకు మోటార్లూ, కార్మానలల్ల తయారైన రక రకాల దున్నుడు పనిముట్లు రాబట్టే ఈలికి తొతలనాటి మా కులవృత్తికి కాలం దీరిపోయింది. జరుగుబాటే యాతనైతాంది. గప్పుడు నా కొడుకు “అయ్యా, తాతల కాద నుంబి గీ రెందకరాల భూమి వడ్రంగి మాన్యం కిందనే న్నది. సాగుచేసేటోట్లులేక, చెట్టు వుట్ట బుట్టి, వనెలతో అడివి లెక్క అయింది దీన్ని సాగు జేసీ గదుపుకుందాంఓ అంటే గిదయ్యే పనేనా అని నాకు ధైర్నంచాలకుండె గాని, వేరే దారిలేక నేను, నూగు మీసాల నా కొడుకు, వాని తల్లి ముగ్గురం పని మొదలు బెట్టినం. చెట్లు నరుకుడు, గడ్డపారలతో ఏనెల రాళ్ళు తీసి, గా రాళ్ళతోనే చుట్టు రాళ్ళతెట్టె కట్టుడు, పుట్టలు తవ్వుడు, వందల కొద్ది పాము తేళ్ళను చంపినం కొడకా. మద్దె మద్దెన కూటికోసం నా కులవృత్తి చేసుకుంట, నువ్వు జూస్తున్న గీ భూమీని సదును చేసి సాగుకుతెచ్చెటాలకు ఒక యాడాది అయింది బిడ్డా. మేము ముగ్గురవు ఎంత కట్టం జేస్తే గీ భూతల్లి ఇట్లున్నది. మామూలు కట్టం చేయలేదు కొడకా ఉప్పరోల్లు చేసినట్లు చేసినం. అవు! గంతగనం చేత్తనే గిట్లయింది. బాబాయి చెప్పుడు ఆపి, ఒకసారి పొలాన్ని చుట్టూ తేరపార కళ్ళనిండా చూస్తుంటే కళ్ళు చెమ్మగిల్లి దుఖ భారంతో అనుకుంటా కళ్ళుమూసుకున్నాడు. గాలి వీచక ప్రానం 58

నిశబ్దం తాండవిస్తుంది. బాబాయి దీర్గ నిశ్వాస, నిశబ్దాన్ని భంగపరుస్తుంది. ఉత్కంఠను ఆపుకోలేక,

ఖాబాయి నురి అంత బాగానే ఉంది కదా తరువాత ఏమయింది, శంకరన్నకీ ఏమన్నా అయిందా”?

ఒక్కసారిగా కళ్ళు విప్పి నా వైపు నిశితంగా చూసి, ాదికేం కాలేదు, నాకే వదన్నయితే బాగుండు గత్తరొచ్చి మేం పోయినా బాగుండును! ఒకసారి గట్టిగా ఊపిరి తీసుకుని స్వరం తగ్గించి బాబాయి చెప్పడం మొదలుపెట్టాడు.

తొలకరికి ముందు నా బిడ్డ శంకరం నాతో, నాయినా చేను ఈ వదు సాగులోకి వస్తది, దానికి మనం ముగ్గురం ఉండి చేనేదిది ఏమిలేదు, తొలకరి పది దున్ని మక్క వంట వనినంక మన ముగ్గురికి పని నేయనీకేమి ఉందది. కుల వృత్తి వేళ్ణీల్లకు చన్నీళ్ళుగా కాసుకుంటనే ఉంటది. అందుకని నేను వట్నంల పదకొండు తరగతల చేరతా” అన్నడు.

వాని పట్టుదల, ఆలోచనతోనే చేనును ఈ తీరుగ దారికి తీసుకువచ్చినంక, వాడి మీద నాకు నమ్మకం ఎక్కువైంది. వాడేదన్నా చెపితే మేము చేసేటట్టున్నము గాని, వాడు చెప్పింది కాదనే పరిస్తితిలో మేము లేము.

సరే బిడ్డా నీ కేది మంచిగనివిస్తే గట్లనే చెయ్యు అన్నము.

వాడు పట్నంల కాలేజిల జేరిండు. బసు పాసు తీసుకుని క్యారేజి కట్టిచ్చుకుని రోజు పట్నంకి పోయొచ్చెటోడు. కోడికూయంగా నోట్లో పుల్లేసుకుని మబ్బుల్లో చేనుకు పోయి వచ్చి, అటెంక కాలేజికి పోయి, సాయింత్రం కాలేజినుంచి రాంగనే మళ్ళీ చేనుకుపోయి చీకటి పడ్డంక వచ్చి, తానం చేసి గింత దిని, పుస్తకాలు ముందేసుకుని కూసునేటోడు బిడ్డా!

వాడు ఏనాడు సావసగాళ్ళతోని తిరగంగ గాని, చీకటి పడ్డంగ అరుగుల మీద కూసోని ముచ్చట్లు పెట్టుడు గాని నేను సూడలే. అందరూ నన్ను రామాసారీ! నీ బిడ్డ ముత్తెమసుంటోడు, కంటే గట్లాంటి బిడ్డను గనాలయ్యా! అని అంటుంటే నాగుండెలు ఇంత పొంగేయి. అని చెపుతూ...

ఓరి మొదనష్టపు దేవుడా! నా బిడ్డ మీదనే నీకు కళ్ళు కుట్టినయా! నా బీడ్డను ఏంజేస్తివిరో సావీ! నన్నిడిసి పెట్టి పోతివిరా కొడుకా, యాడున్నవురా నాయినా, ప్రస్ధానం క్రి

యాడున్నా చేమంగానన్నా ఉంటివా కోడకా' ! అని ధుఖ భారంతో గద్దద స్వరంతో పొగిలి పొగిలి ఏడవటం మొదలు పెట్టాడు.

అంటే బ్రతికే ఉన్నాడన్న మాట. మరేమైనట్లు. మనుసు భారంగా అయింది. వాతావరణం గంభీరంగా అనిపిస్తుంది. కాసేపు ఏడ్చి వడ్చి తెప్పరిల్లిన బాబాయి, ముఖం తుడుచుకుని మళ్ళీ మొదలు పెట్టాడు. “రెండు సంవత్సరాలు గడిసినయి. పన్నందడో తరగతి పకీచ్చలైనంక పేపర్ల నా బిడ్డ ఫొటో ఏసినారని ఊరు ఊరంతా గుప్పు మన్నది. జిల్లాలో పస్టుగా వచ్చినాడని, ఫలానా రామాసారి కొడుకు, మన ఊరికే పేరు తెచ్చిండయ్యా నీ కొడుకు! అంటుంటే మా ఆనందానికి అద్దుల్లేకుండా ఉంది. వంటి మీన బట్ట అనకుండా ఉంది”.

'వాడు పేపరు తీసకొచ్చి అండ్ల పడ్డ వాడి పోట్వను, మా పేర్లను సూపిచ్చుకుంట, మా ఇద్దరు కాళ్ళకి మొక్కి నాయినా .....'కలకటేరు నా మెళ్ళో ఈ పతకం ఏసినాడని" సూపిత్తావుంటే, నా బిడ్డను గట్టిగా పొదువుకుని ఆనందాన్ని ఆపుకోలేక బోరున ఏద్సేసినాను'. కొంతసేపు ఆపి కనుకొలకోల్లొంచి జారిన ఆనంద భాష్టాలను చూపుడు వేలితో తుడుచుకుని, ఆ సన్నివేశాన్ని నెమరువేసుకుంటున్నట్లున్నాడు.

రెండు యాడాదుల్లో రెండు పంటలు చేతికి వచ్చినయి. ఒకరోజు అన్నాలు తిని పక్కలు ఇంటిముందర ఏసుకుని పదుకునే యేల,

నాయినా ఈ రెందు సంవత్సరాలల్లు మెట్ట పంటల వలన, వొట్టకు బట్టకు ఎల్లంగ పెద్దగ మిగులుబాటులేదు, మన చేనుని, మాగాణిగా మారిస్తే ఎక్కువ ఆదాయం వస్తది. చేను ఎటూ లోతట్టో గాబట్టి, బోరుభాయి వదతది, ఇక మళ్ళు

,.... చేయదమంటన్నా మన చేతి కట్టం ఎట్టానూ ఉంది. నాకు పై చదువులకి పోనీకి ఇంకా కొంత కాలం ఉంది. ఈ లోగా దానిని పాలంగా మారుద్దాం నాయినా” అంటుంటే వాడు నాకు ఎంతో ఎత్తున కనిపించాడు.

నీమాట కాదనేదేముందరా, అట్టానే చేద్దారి కాని మనతో అయితదా! అని

బేస్తే కానిదేముంది నాయినా, నల్లేరు మొలినిన భూవిని చెలక చేయంగ లేంది, నారుమళ్ళు నేయలేవ్నా చేసుకుంటూ పోతే తొలకం వదేటాళ్ళకు అదే అవుద్ధి” అని ఎంతో విశ్వాసంతో అన్నడు.

అనుకున్నదే తడువుగా, మరుసటి దినంకెల్లి ముగ్గురం సద్ది కట్టుకుని చేనుకి

వచ్చి పనిచేయడం మొదలు పెట్టినం. వాడు పట్నం పోయి, ఎవరినో తీసుకు వచ్చిండు, ప్రుగ్గానం 60

గా వచ్చినాయన, పుల్లలు బాతి, వైర్లు ఏసి ఈడ గురుతు పెట్టి ఈడ బోరు ఏయండి నీళ్ళు పదతయి అన్నడు. తరువాత మా శంకరం, బోరింజను తీసకవచ్చి బోరే యించిండు. చెప్పినట్టుగానే పుస్మలంగా జలదార ఇంకెత్తున పొంగింది. రెందె కరాలకు సముర్దిగా పోసుద్ది. గా బోరే గీ బోరు. నా కొడుకు చెయ్యసుంటుది. పట్టింది బంగారమైైద్ది.

ఇదిగో! గీ యాపసెట్టు కింద మడిలో నారుపోసినం. మా రెక్కల కట్టంతో ఈ మళ్ళు గట్టినం. నా బిడ్డ పలుగెత్తి వస్తుంటే కస్సున బూవిల ఇంతలోతు దిగేది. లుంగిని గోసి బిగిచ్చి ఈపు పైన గుద్దలేకుండ గడ్డపార ఏస్తున్న నా కొడుకు, వంటిపైన సెమట తలనుంచి మొలదాక కారుకుంట భూమిని తడుపుతావుంటే, పోతపోసిన కంచు విగ్రహం లెక్క ఉండె నా బిడ్డ సోగసు సూడటానికి రెండు కళ్ళు చాలవు నాయినా, అట్టా ఉన్ననా కొడుకును సూత్తే దిట్టి దగులుద్దని, మా ఆడది చేను కాడకి పురుగును రానిచ్చేదిగాదు. అంత దూరంలోనే మాట్టాడి వంపిచ్చేది. అనుకున్న ఏలకే అనుకున్నట్టు చేనంతా దుగాలు చేసి, రెండెకరాలకు గాను ఎత్తు తేడాలని బట్టి, ఎనిమిది మళ్ళతో పొలంగ తయారు చేసినం. ఈ పొలంలో నా కొడుకు చెమటతో తడవని పెడ్డ్దాలేదు. పిరికిడి పట్టని ఇంత మన్నూ లేదు.

అసుంటి పొలమయ్యా ఇది బంగారం. ఈ బూతల్లిల, ఏ కొమ్మని కదలిచ్చినా, ఏ ఆకుని అంటుకున్నా, ఏ పెద్దని మందలిచ్చినా, ఏ నీటిని చిలకరిచ్చినా, ఏ గాలి సుడులు తిరిగినా నా కొడుకు నాయినా, నాయినా, నాయినా! అని నన్నే పిలిచినట్టు చెవులు గింగురులెత్తుతాయి...

నాయినా నా కొదకా! శంకరమా యాడుంటివారా! నీ కట్టాన్ని నువ్వనభనిచ్చు కుందన్నే నా నోట్లో దుమ్ము కొట్టీ యాదికీ పారెలివితిరా! దేశానుద్దరిత్తానంటివి, నీ మీందనే ఆశలు పెట్టుకుని బతుకుతున్న మమృల్ని గాలికొదిలి జనాల్ని బీద్దరిత్తానని ఎటు ఎలబారితివి రా బిడ్డా! దుఖభారంతో కాసేపాగిన తరువాత మళ్ళీ మొదలు పెట్టాడు.

ఈ పొలంలోనె, ఇదుగో ఈ సెట్టు కిందే అన్నాలు తిని మేము ముగ్గురము నడుమువాళ్చినాంక, ఓ దినం,

నాయినా నాకు వరంగల్ల పై నదువు ఇంజనీరింగుల ఖిరీ నీటొచ్చింది అన్నదు!

“బిద్దా పై చదువులకి మనం తూగగలనమా, ఇల్లిడిని పెట్టి దేశంమీదకు ఎందుకు ప్రస్ధానం 61

న గారాల ల | న న స క్‌? స! లట! + న! గ్త్‌ న. న... " - వం. ప... (|| 1, శ్‌ ” 1 ల్‌ చమూ సాంలే | ] | | ట్‌ ్న స | |) ] (1 /. || ॥11 7 ॥ , చ్‌ ట్లో న్‌ చూ /

1. / న. న 1! ు! | . హారం యుగ గగ షు! రాం నాల క 111 ల న టంలో స స్‌ గగన [1 షం ల మము హహ ఏయు ను స న యా. [న సా ఈ శ్ర వ నునాత గ్‌ గ్రతావాలోన ప ాాతాావపషై క ల స భా ల చెయ న సాన నో మో ట్‌ మామడ డా నా మమువమయాన రాల ననన హూ రా ల నే చచ నన్‌ వయ ుడడన టాడా మై ఎ వ్‌ వకవ ల. వయావవకో నా న. మాం యాన్‌ న నాన పా నమ్ము హై భవతా కా స క త భయమా రామాయన నియో మాన నా న మ రా నాయనా క సనా ౩ సా నాలు నం /| క అహము...” యాన ర సం. యయా వం నూ లో నో క కో రూం పన. న శనం ఓట లూ (సట 1 ఎ ళో. కక 1 బాకు టగ్‌ పనా లా కం టు మో. ను ళం. ళా వా న్‌ా = | 2 కనక య డా ను కే టు. జా నాడో ని మ. న నను ప్రమ నా జం హంటా (ల టి క్‌ ను మనాలి వా తా రడ మ వాం లా! తాజునాో. గ్‌ గ ఆస టి! స భా లో న ల. లా యా నో (1 . గ నా. = యు బస యాం. ౧7 5 చా న్‌ క! బన్‌ వ హత్తు మయాంననా-. = క న్‌.. న్న ల్‌ లలా న. నా న యా కా న. 1/॥ - టో న! లా నా [టాడా న ాజరంాా? / న యు. సక ఏమ నన న్‌ స్మ న ఖా ల హై ళ్‌ రోండు న్‌ తలో, ఖ్‌ లం నా నే గ్‌ జ్‌ యా నో వ హా లా ర గూ పా నరా తీ ప్రస్తారం జజ 62

పోవాల, ఈ పొలంల యాదాదికి రెందు పంటలు తీయోచ్చు, మనకి జరుగుబాటకు డోకా ఉందది” వాడి తల్లి కంబ్లెంబట నీళ్ళుపెట్టుకుని అన్నది.

“నాయినా నిన్ను చూదకుందా మేము ఉందగలనా” అని నేను అంటుంటే,

శప్పాద్దు విల్లా పానలయినంక ఈ భూమి సాకగలిగిడ్దా నదువుకుని పైకి రావదం మంచిదే కదా అని మమ్మలిని సముదాయించి.

(నేను ఎక్కడి పోతన్నే వారం వారం వస్తనే ఉంటకదా” అన్నడు.

నీ ఇట్టమే కాన్సి పదిలం కొదకా, పెద్ద వింజనీరయ్యి ఇంటికి ఊరికి వేరుతీస్కరా కొడుకా” అని సర్దుకున్నాము.

కొత్త బట్టలు ఏసుకుని కాలేజికి ఎల్లే రోజు బస్సు ఎక్కిచ్చి పదిలం బిడ్డా, అని బస్సు అవుపదేదాంక చెయ్యిఊపుకుంట, దుఖం ఆపుకోలేక మేవిద్దరం ఒకళ్ళను ఒకళ్ళం పట్టుకుని ఒక్కతీరుగ ఏడస్తావుంటే, అయినోళ్ళందరూ......

ఎహె! వాదేమన్నా పారెలతన్నదా వంది, అదికి అదుట్టం ఐట్టి వింజనీరు అయే అవుకాళం వత్రే ఏంది గిట్ల బుద్ధవిల్లలా ఏదత్తన్నడు: అని మందలిచ్చినరు.

అటెంక వోరం వోరం శనోరం వచ్చి సోమారం మబ్బుల్లో పోయేటోడు. వచ్చి ఊకే కూసోకుండ, పొలానికొచ్చి మాతో పాటు కాయ కష్టం జేసెటోడు.

'బిద్దా శంకరమా! కర్సులకు గియుంచు" అంటే

'వద్దు నాయనా నరిపోతన్నయి, కాలేజయనంక వీల్లలకీ టూననీలు నెపతన్న్క గయ్యే నరిపోతన్నయి” అనేవోడు.

ఒకటి రెండేద్గు బాగనే గడిసినయి. మూడో ఏడు వచ్చేతలికి ఇంటికి రావుడు తగ్గింది. మూడో సంవచ్చరం పరిచ్చలు రాసొచ్చిన తరువాత వచ్చినప్పుడు ఇన్నన్ని ఎర్రట్టల పుత్తకాలు తెచ్చుకుని రాత్తిరంతా ఒకటే సదువుడు, పలకరిత్తేనే మాట్టాడుడు. ఎటో సోంచాయించుకుంట కోడిగెలికినట్టు అన్నం తినుడు, పరద్దానం.

'వందిరా బిద్దా మీ అన్ము ఒకటో వరేసానయితాంది, గొలి గిట్ల వమన్నా తగిలిందేమో, మీ అమ్మ దర్గాకు కొంచబోయి దారం గట్టీద్రమంటుంది” అంటే వాడు నవ్వుకుంట,

లేదు నాయినా లోకానికి నట్టీన మాయదారి గాలిని వదలగొట్టుటెట్ల, అని సోంచాయిస్తున్న గాన్సి నేను బాగనె ఉన్న అని కుశాలుగా నవ్వుతాంటే, ప్రస్ధానం 63

“లోకం సంగతి చూదనీకి పైనోడు ఉన్నడు, మన సంగతి మనకు గావాల్తె జర ఇద్రం బిడ్డా” అంటే,

ఆ గట్లనే నాయనా” అన్నడు గాని నాకేందో గాని గుండెల్ల బుగులు బుగులుగానే ఉండేటిది. సెలవులైనంక

నాయినా మూదో సంవత్సరం ఫస్తుగ పానయిన, ఇంకొక్ట్తు నంమత్సరం అయితే అయినోద్ది” అనీ కాలేజికి పోయేటప్పుడు, వాని తల్లి, నేను

“అయ్యా మంచి మంచి సంబదాలొత్తన్నయి, ఈ యేడు సదువేనంక ఎందాకాబం అగ్గం జెయ్యాల, కుదురుగుందు బిడ్డా అని వాళ్ళమ్మ నేను ఏన్నో జాగరత్తలు జెప్పి బసెక్కిచ్చినం.

ఆ పోవుడు ఫోవుడే. నా బిడ్డను ఏంజేసినవురా దేవుడా! అదే ఆఖరు సూపయింది, గప్పడి సంది, ఇగ నా బిడ్డను నేను కండ్ల జూడలే. అయిందేండ్రయిపోయె వడన్నవురా శంకరా! ఆ మాయదారి సదువే నిన్ను మింగేసింది. ఇన్నేళ్ళ సంది మీ అమ్మ నన్నా సూడనీకి రాకపోతివి గదరా! అది కళ్ళళ్ళ వత్తులేసుకుని నా బిడ్డ ఎప్పటికన్నా రాకపోతడా అని ఎదురుసూత్తంది, అనుకుంట బాబాయి కొంతసేపు ఏద్చి..

నాయినా! వాడు వాలుగో సంవచ్చరం సదువుకి పోయినాడని సెప్పిన గదా, వాడు పోయిన ఓ రెండు మాసాలకి ఓ పిలగాడు వచ్చి నా సేతుల ఓ చీటి ముక్క పెట్టి “శంకరన్న మీకిది ఇయ్యమన్నడు" అని ఎనక్కి తిరిగి సూడకుండ పోయిండు. మా అల్లుడు బామరికి నాలుగు అచ్చరమ్ముక్కలు వచ్చు. ఆడు పేపరు సదువుతడు, అడ్ని పిలిపిచ్చి వాడి చేతల చీటిపెట్టి,

“మన శంకరం, పంపిచ్చిండు పైసలేమన్నా కావాల్నేమో ఓ పాలి సదువు అన్నా అడు దాన్ని కాసేపు అటు ఇటు సదివి గాబర గాబరా అయ్యిండు. అటూ ఇటూ సూసి తలుపులు చేరగిల ఏసొచ్చి, బావా, అక్కా శద్దగా ఇనుండి సదువుడున్నా,

'అవ్హూ నాయినలకు వందనాలు,

మీరు నాకు ఈ జనమ నిచ్చినందుకు, నేను ఖీకు ఎంతో రుజణవడున్నాను. ముదనలి వయనులోఖీ భాగోగులు భూనుకోవలనీన బాద్ధిత నాది. అవితే నదువు కోసం పర్డుణానికీ వబ్చిన తరువాత నదుఖే కాదు, నమాజాల్ని గురిబ్చిగా గూడ నదువటం మొదలెల్లినాను. ఈ నెనస్త కుళ్ళూ, కుట్రలు, కుతంత్రాలు, దగా మోసాలతో దోవిజీలతో బెష్టువట్రిపోయింది. ఆర్ర వర్ణాలు రాజ్ఞాన్ని అడ్డంపెట్టుకుని. దళితుల్ని. గిరిజనుల్ని, నిన్ను నర్గాల్లి దోపిడీకి పున్ధానం 64

గురిబేస్తున్నాయి. పెజల దన మాన పొణాలకి రచ్చన లేకుండ పోయింది. వెజల కష్టబ్బాదల నుంబి విముక్తి నేయడానికి దున్నేవానికి భూమి రావడానిక్సి వెజాయుద్ధం చేయనీకి ఎలతన్నాను, ఈ లోకంలో ఎంతో మంది వుడతావుంటారు, కాని వెజల కోసం పోరాడే అవకాళం కలగడానికి నాకీ జన్మను వెసాదింబిన మీకు నా ఎనలేని కృతజ్ఞతలు. నా గురింబి భీరు ఎతక వద్దు. నాగురింబి ఎటువంటి వార్ర లినాలసొబ్బినా, గుండె దిటవు బేనుకోండి. అక్కా బావలను ఇంటికీ తెచ్చుకోండీ. మీకు కొడుకైనా అల్లుడైనా బావనే. విప్లవాజానంద నలతో ఇట్లు మీ బడ్డ శంకరం:

ఇది అయిన కొన్నాళ్ళకి పోలీసులు వచ్చి మా ఇద్దరిని ఠానాకు దీస్మపోయి, మూడు నాలుగు రోజులు అడనే వుంచి, నీ కోడుకు జాడ జెప్పమని నన్ను పొట్టు పొట్టుగ గొట్టిండ్రు. గిప్పుడు జరంత తగ్గింది గాని మొదటి రెండు నమచ్చరాలు, ఠానాకు తిరిగినోల్లము తిరిగినట్టే ఉండెడిది.

ఇప్పటికిది జరిగి అయిదేంద్లాయె. గింతదనక నా బిడ్డ జాడలేదు. తప్పిపోతే జాడ బట్టుకుని ఆడ ఈడ అనుకుంట ఎంకులాడొచ్చు. అన్ని ఎరిగి, అడవి బట్టుకుని పోయిన బిడ్డను నా బిడ్డేడి, నా బిద్దేడి అని ఎవురిని అడగాల? యాడని ఎతకాల? రామాశారీ నీ బిడ్డ ముత్తెం, నీ బిడ్డ ముత్తెం అంటే ఆనాడు మురిసినం. మా బిడ్డ ఒడిలో కడతేరుతామని కుశాలయినము.

గట్లాంటిది ఇయ్యాల, రామాశారీ! నీ భిద్దకేవయ్యా, వశజ్రమనుంటోడు, లచ్చలో ఒక్టుదు ధన్నెజీవి సర్యతలో నిలుసునేవోడు, అని అంటావుంటే నవ్వాల్నా ఏడవాల్నో సమజయితలేదు.

మాయని సించుకుని పుట్టిన మా బిడ్డను, ఆ తెలియని మాయే మాకు కాకుంటా చేసింది. నేను మొగోణ్సి అందరిముందూ ఏదవలేను. కాని వాడి అమ్మ ఆనాటి నుంచి ఏడవని రోజు లేదు. రాతశ్రేల తలుపు చప్పుడయితే అదిగో శంకరం వచ్చిండంటది. అన్నం కలుపుకుని ముద్దనోట్లోపెట్టుకుంట నా బిద్దకు ఒట్టి నప్పు మామిడి వచ్చదంటే మా ఇష్టం, నా బిద్ర అన్నం తిన్నదో లేదో తిని ఎన్నాళ్ళయిందో” అని వల వల ఏడ్చుకుంట లేసివోద్ది. అది ఒట్టి పిచ్చిదయింది. దాన్ని చూత్తంటే నాకు గుబులు.

ఎ... హె.. ఊకె.. ఏదృకు...ఏదకు పోతదే... మనని ఇద్సి పెట్టి మన బిద్ద మనక్కా కుంట యాదికి పోతదె... ఇయ్యాల గాకపోకే... రేపొస్తదు.. మనల్ని ఎతుక్కుంటి వస్తడు..” ప్రస్థానం 65

'ఆ...ఆ...నస్తడు...వస్తదు....వాడు..... పేనాలతో వస్తదంటవా?... అని దీనంగా చూసి ఏడస్తది.

నేను గూడా ఏడుత్తే అది గాబరైద్దని........ఇదిగో నేను ఈ చేనికాడికొచ్చి.... కడుపులున్న బాధనంత.. ఎల్లగక్కంగ.... కరువుతీరా ఏద్సి పోతా.

ఈ పొలంలో ఉంటే నాకొడుకు, నా దగ్గర ఉన్నట్టుంటది. ఈడ ఉన్న ఆకు కొమ్మ చెట్టు చేమ రాయి రప్ప కంచె మంచె నీళ్ళు కాలవ గాలి, ఏ అలికిడి అయినా ఆయన్నీ నాయినా! నాయినా! నాయినా! అని నన్ను పిలిసినట్టుంటాది. అట్టాంటి నా వీడ్డ శంకరం, ఉన్నడో తెల్వదు, పోయనడో తెల్వదు, వస్తడో తెల్వదు, రాడో తెల్వదు.

కాని వాడి సూపు కోసం, ఎండి పగుళ్ళు బడిన బూదేవి, తొలకరి కోసం ఎట్టా ఎదురు సూస్తదో అట్టా ఈ ముసలోళ్ళం పేనాలు నిలుపుకుని ఈ కట్టెలను మోత్తన్నావు బిడ్డా! శంకరమా! ఏడున్నావురా నాయినా....అని ఏకధారగా ఏడుస్తూ... పిడికిట మట్టిని ధారగా జారుస్తూ...

నాయినా! ఈ మన్నులో మన్నుగ్గా నీ చేతుల మీదుగా మమ్మల్లి కలుపుతావని ఆశపద్దాం...నీ గురించి ఏ రోజు ఏ కబురు ఇని...నిన్నే మా చేతులు మీదుగా ఈ మన్నులో కలపాలసాస్తదోనని..గుబులుతో బతుకుతున్నవురా.... అని అంటుంటే నాకు ఆర్ధతతో మనసు వికలమయింది.

బిద్దా' ఆ సూర్యచంద్రులు, ఆ (గైవోలు నచ్చత్రాలు, ఈ గాలి భూవి ఎలుతురు నీరు నిప్పు ఆ ఆకాశం, వవాళించి ఈ పెంవచకాన్ని నదపతావున్నయో నాకు తెలవదుగాని, ఈ పెవంచకంలో ఒక తరం పోతావుంటే ఇంకో తరం ఒస్తానే వుంటయి, వుట్టిన పెతిజీవరాసి సావక తప్పుదని తెలిసినా ఈ భూమ్మీద పెతి పాణి తన బిద్దల బాగోగులకోసం సోరాడుతూ-బతకతానుంటయి. అందుకోనం పెతి జీవి తమ సంతానం కోసరం తపించి పోతావుంటయి. గట్లనే నా బిద్ద శంకరంకోసం నేను వదే బాధల్క ఏదన్న తప్పుందంటన్నా నువ్వు చెవు బిద్దాగీ...

బాబాయి అడిగిన ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పలేక మౌనంగా వున్నా ఒక తండ్రి కన్నబిడ్డ కోసం ఎంతగా పరితపించిపోతాడో తన ఆశల సౌధాన్ని ఆ బిడ్డ చుట్టూ ప్రన్ధానం 66

ఎంతగా నిర్మించుకుంటాడో, అది పేకమేడలాగా కూలిపోయినప్పుడు ఎంతగా పరి తపించిపోతాడో అతని శోకాన్ని చూస్తుంటే కరుడుగట్టిన హృదయాలయినా ద్రవించ వలసిందే, అనుకుంటుంటే, ధారాపాతంగా కురుస్తున్న అశుధారలను ఆపలేకపోతున్న నా విచలిత మనసును కూడగట్టుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తుంటే,

“బిడ్డా దారెమ్మటి బోతున్న నిన్ను ఆపి నా కదంత చెప్పి నిన్ను వడిపిచ్చిన, నా దుఖం తీరేది గాదు. ఎవని రాత ఎట్టా ఉంటే అట్టా జరగతది, పొద్దు తిరగతా ఉంది. నువ్వు పనిచూసుకోబో. మీ అమ్మా నాయినలను అడిగి, నేను చెప్పిన విసయం కనుక్కుని ఏ సంగతి చెప్పు. పోయిరా నాయినా” అంటుంటే,

బరువెక్కిన హృదయంతో వీడ్మోలు తీసుకుని బయలుదేరాను. మాదాపురం ఇంకా చిన్న చిన్న రెండు ఊళ్ళు దాటి ప్రయాణం కొన సాగుతూ ఉంది. సాయింత్రం అవుతూ ఉంది, ఇంకో పది కిలో మీటర్లలో ఊరేదో ఉన్నట్లు మైలు రాళ్ళు చూపిస్తున్నాయి. ఇందాక ఆ రైతు చెప్పిన మాటలే చెవుల్లో గింగురుమని తిరుగు తున్నట్లే ఉంది. తల్లిదండ్రులు తమ సంతానం పై ఎంత అనుబంధం పెంచుకుంటారు. పిల్లల జీవితమే తమ జీవితంగా ఎంతగా బంధాలని పెనవేసుకుంటారు. ఇందులో ఏ చిన్న అపశ్చ్ళతి కలిగినా, చిగురుటాకులాగా వణికిపోతారు. ఒక కోడి, దాని శరీరమెంత, దాని శక్తి ఎంత, కాని దాని పిల్లలని రక్షించుకోవడానికి శత్రువు ఎవరైనా, ఎంతటివాడనేది కూడా లక్ష్యపెట్టదు. అట్లాగే ప్రతి జీవి కూడా. ఇది సృష్టి లోనే ఇమిడి ఉందేమో.

ఇంతకి శంకరన్న ఎక్కడ ఉండి ఉంటాడో. ఎక్కడో ఒక చోట ఉండే ఉంటాడు. పోయుంటే కనీసం సమాచారం తెలుస్తుంది కదా. కాని ఆశయం ఏదైనా, తెలిసి చస్తామని, క్షణం క్షణం (బ్రతకటం ఎంత కష్టం. ఇది అందరివల్ల అయ్యేదికాదు. నమ్మిన ఆశయం పట్ల ఎంతో కమిట్‌మెంట్‌ ఉండాలి. కాని వారు నమ్ముకున్న ఆశయం, ఆచరణ సాధ్యంకాకపోతే వారి త్యాగాలన్నీ వృధా అవుతాయేమో!

అజాయ హానుళ్టీయ్షపాననాలా-- ప్రస్థానం 67

5వ అధ్యాయం భూదవి ఘటన

పరి పరి విధాల ఆలోచించుకుంటూ సాగుతుంటే వెనకనుంచి ఒక ఆటో అడ్డ దిడ్డంగా ముందుకు వెళుతుంది. రక్షించండి, హెల్ప్‌, హెల్ప్‌ అనే ఆదగొంతు కేకలు వినిపించాయి. ఆటోలో ఒక అమ్మాయిని ఎత్తుకుపోతుందల్లే ఉంది. ఆ పెనుగులాట వల్లే ఆటో అడ్డదిడ్డంగా వెళుతున్నట్లుంది.

ఒక్కసారిగా నేను తేరుకొని ఓరేయ్‌ ఆగండిరా ఆగండి" అని అరచుకుంటూ దాని వెంట పరుగుతీసాను. నేనెంత పరిగెత్తినా దానిని ఎలా అందుకోగలను. అల్లంత దూరం టర్నింగ్‌లో ఆటో మాయమైంది. మాయమైన టర్నింగ్‌ వద్దకు పరుగెత్తుకు వెళ్ళి ఆగి, వగర్చుకుంటూ పరిసరాలను గమనిస్తే ఆటో రోడ్డుకి కుడివైపు మట్టిదారిపై వెళ్ళినట్లు టైర్ల గుర్తులు కనిపించాయి. ఈ దారి వెంటే వెళ్ళుంటారు. దగ్గరలో గుట్టలు కనపిస్తున్నాయి. చిట్టడివి. ఈ దారి, అడవిలోకి బండ్ల బాట అయింటుంది. ఖచ్చితంగా వీల్లిటే వెళ్ళారు. నిశబ్దంగా ఉన్న గాలిమీదుగా దూరంగా లీలగా కేకలు అలలు అలలుగా వినిపిస్తున్నాయి. కాళ్ళు అటువైపుగా వేగంగా వెళ్ళసాగాయి. ఎంతమంది ఉన్నారో ఏమో. నేను ఎదుర్కోగలనా, ఏదివమైనా కాని ఎదుర్మోక తప్పదు. తన్నటాని కైనా, తన్నులు తింటానికైనా సిద్ధపడాలి. అదిగో ఆటో ఇక్కడ వదిలి అమ్మాయిని ఆ తుప్పల్లోకి ఈడ్చుకెళ్ళుంటారు. ముందు ఏదో ఒక ఆయుధం కావాలి. ఆటో తాళం చెతులు కూడా దానికే ఉన్నాయి. వాటిని జేబులో వేసుకుని, ఆటోలో వెతికితే ఒక జాకీ రాడ్‌ దొరికింది.

మూలుగులు వినిపిస్తున్నాయి. ఆ మూలుగులను బట్టి అమ్మాయి నో ట్లో గుడ్డలు కుక్కటం వలన వచ్చిన శబ్దం లాగుంది. ఇక్కడ దగ్గరలోనే ఉన్నారు. జాగ్రత్తగా వ్యవహరించాలి. మూర్గంగా వెళితే ఉన్మాదస్థితిలో ఉన్న వాళ్ళను ఎదుర్కోటం కష్టం, చెట్ల తోపుల్లోకి మెల్లగా వెళ్ళిచూస్తే, తోపుల మధ్య చదనంగా ఉన్న స్టలంలో అమ్మాయి నగ్నంగా ఉంది. అర్ధనగ్నంగా ఉన్న ఒకడు ఆమైపైన పడుకుని పనిలో ఉన్నాడు. ఇంకో ఇద్దరు పిలగాళ్ళు నడుముపైన చొక్కాతోని క్రింద నగ్నంగా నుంచుని అమ్మాయి కదలటానికి అవకాశం లేకుండా చేతులపైన కాళ్ళువేసి నుంచొని, జరుగుతున్న కార్యక్రమాన్ని వెకిలి నవ్వులతో చూస్తున్నారు. అంటే మూడోపశువు వాటా కొన సాగుతుందన్నమాట. నేను వచ్చేసరికి ఆలస్యమయింది. ముగ్గురుని ఒక్కసారిగా ప్రస్ధానం 68

ఎదుర్కోవడం కష్టమే కాని ఏదో ఒకటి చేయక తప్పదు. ఒక్కసారిగా తుప్పల్లోంచి దూసుకు వెళ్ళి పైన పడుకున్న వాడి నడ్డిమీద జాకీ రాడ్‌తో బలంగా ఒక దెబ్బవేసి, జాకీరాడ్‌ గిరగిరా తిప్పుతూ నుంచున్న వాడికి ఒకటిచ్చి, ఇంకొడి తలమీద ఒక దెబ్బవేసే సరికి, ఒక్కసారి బిత్తరబోయిన వాళ్ళు తేరుకుని నా మీద ఎదురు దాడి మొదలు పెట్టారు.

పెనుగులాటలో నా రాడ్‌ దెబ్బ వేటుకి ఒకడి తలమీదనుంచి బొట బొటా రక్తం కారసాగింది. వాళ్ళు రెచ్చిపోయి మీదకు వస్తుంటే,

నేను, అందరూ ఇటువైవుకి రాండి, ఇక్కడ తువ్పల్లో మన అమ్మాయి కూడా ఇక్కడేవ్రంది. అన్నా అంటు, ఆటో దిశగా పరుగెత్తి కేకలు పెట్టేసరికి చాలామంది వస్తున్నారన్న భ్రాంతితో భయంతో, విడిచిన బట్టలుకూడా తీసుకోకుండా గుట్టవైపు పరుగులంకించుకున్నారు. కొద్దిసేపు నేను అలాగే అరుచుకుంటూ, 'ఇటి వైవు గుట్ట ఖైవు వెళ్టారు. వట్టుకోండి వట్టుకోండి' అని హడావిడి చేసి అర్ధనగ్నంగా, అచేతనంగా పడిఉన్న అమ్మాయి వద్దకు వచ్చి, నోట్లో కుక్కిన గుడ్డలను తీసి, బట్టలు సరిచేసి వీపు క్రింద చేయివేసి కూర్పపెట్టి.

భయంలేదు పారిపోయారు. మనం ఎక్కువనేవు ఇక్కడ ఉండటం వ్రమాదం, లేమ్మా తోందరగా వెళదాం' అనేసరి ఒక్కసారిగా నావైపు బిత్తర బిత్తరగా చూసి, వెర్రి కేకపెట్టీ రెండుచేతులతో మొకం కప్పుకుని బిగ్గరగా ఏడవటం మొదలు పెట్టింది.

చెల్లెమ్మా భయవడకు నీ అన్నను. వాళ్ళు పారిపోయారు. మనం ఇక్కడనుంచి తొందరగా వెళ్ళిపోవాలి పద అని నించోపెట్టడానికి ప్రయత్నం చేసినా నుంచోలేక, చిగిరుటాకులా వణికిపోతుంది. ఇక నేను ఆలస్యం చేయక ఆ వెధవలు విడిచిన బట్టలు భుజాన వేసుకుని అమ్మాయిని రెండుచేతులమీద పైన మోసుకుంటూ ఆటో వరకు తీసుకెళ్ళి వెనక సీట్లో పడుకోబెట్టి ఆటో స్టార్టు చేసి వెనక్కు తిప్పి అదే దారిలో వస్తుండేసరికి అప్పుడప్పుడే చీకట్లు కమ్ముకుంటున్నాయి.

డాంబరు రోడ్డు ఎక్కి కొంతదూరం పోయిన తరువాత ఒక బోరు చేతి పంపు కనిపిస్తే అక్కడ ఆపి,

రామ్మా ముకం కడ్డుక్కుని నీళ్ళు తాగమ్మా' అని జాగ్రత్తగా పట్టుకుని బోరు దగ్గరికి తీసుకువెళ్ళి నీళ్ళు తాగించాను. దోసిళ్ళతో ముకం కడుక్కుంది. కాస్త తెప్పరిల్లి నట్లనిపించింది. అన్నా ఒకటికి వేళతా! ఆటోలో ఖాళీ ప్లాస్టిక్‌ సీసా తెచ్చి నీళ్ళు ప్రస్థానం 69

నింపి ఇచ్చాను. తరువాత అక్కడే కూర్చోడానికి ఏర్పాటు చేసిన బల్లపరుపు రాయి మీద కూర్చోపెట్టి, 'చెప్పన్మూ నేను ఖీ అన్నలాంటి వాడిని భయవడొదధ్దు, నేను నడుచుకుంటూ వెళ్తుంటే ఆలోలోనుండి నీ కేకలు విని వెంబడించాను. వరుగుతో వచ్చేనరికి కాన్త ఆలనృమైంది. మీ అన్మూ నాన్నలకు క్షేమంగా అవ్పజెవ్పుతా, నీ పేరేంటి మీది ఏ ఊరు, ఎక్కడనుంబి వస్తున్నావు వీళ్ళపాల ఎలా వడ్డావు; అని మెల్లగా అనునయంగా అడిగాను. ఒక్కసారిగా నా భుజం మీద తలపెట్టి బోరున ఏడవటం మొదలు పెట్టింది. కాసేపు తలనిమిరి ధైర్యం చెప్పిన తరువాత, “అన్నా, నా పేరు భూదేవి, మేవు ఎరక లోళ్ళం, మాది ముందున్న గోపాలపేట, ఆవూళ్ళో మాయి పాతిక గడపలదాకా వుంటాయి. నేను పట్నం హాస్టల్లో ఉండి ఇంటర్‌ రెండో సంవత్సరం చదువు తున్నాను. రెండు రోజులు సెలవులు వచ్చాయిగదాని ఊరికి బయలుదేరాను. బను వెళ్ళిపోవడంవలన వెనక్కి హాస్టల్‌కి బయలుదేరబోతుంటే మా ఊరి అబ్బాయి, బసు పోయింది ఆటోలో వెళదామంటే, తోడున్నాడు గదా తెలిసినోళ్ళ అబ్బాయే ఫరవా లేదని దైర్నం చేసి ఆటో ఎక్కాను. దారి మధ్యన ఆటోలో ఎక్కేవాళ్ళు ఎక్కుతూనే ఉన్నారు. దిగేవాళ్ళు దిగుతునే ఉన్నారు. దారిమద్దెన ఒకూళ్ళో మా ఊరి మోతుబరి కొడుకు ఆటో ఎక్కాడు. ఊరు దాటింతరువాత నా పక్కన చెరొకళ్ళు చేరి వెకిలి చేస్టలు మొదలు పెట్టారు. ఆ తరువాత నీకు తెలిసిందే అన్నా! 'మీ ఇంటి దగ్గర దిగబెడతాను వద వెళదాం, మనం ఎక్కువ నేవు ఇక్కడ ఉండటం క్షేమం కాదు' అన్న మీదట,

“వా అమ్మా అయ్యకు మొకం ఎలా నూవీబ్బాల, నాకు సావలనివిస్తంది' అని వెక్కి వెక్కి ఏడవసాగింది.

బీ తప్పు లేకుండా నీ ప్రమేయం లేకుండా జరిగినదానికి నువ్వేంచేస్తావు. దానికి లీ జీవితాన్ని ఎందుకు బలి ఇవ్వాలి, నీకు జరిగిన అవమానానికి మూల్వం వాళ్ళు అను భవించాలి వంచేయాలనుకునేది మీ తల్లి దండ్రులు నిర్ణయం తీనుకోవాలి. వదా అని అమ్మాయిని జాగ్రత్తగా ఆటోలో కూర్చోబెట్టి ఊరివైపు దారితీసాను.

అమ్మాయి చెప్పిన దాన్ని బట్టి ఆటోని సరాసరి వాళ్ళింటి ముందుకు తీసుకు వెళ్ళి తనని జాగ్రత్తగా పట్టుకుని తీసుకువెళుతుంటే, తల్లనుకుంటా వచ్చింది. ప్రస్థానం 70

అమ్మాయ్‌ బూదేయీ, ఇదేనా వస్తా వంభమ్మాయో పాణం బాలేదా, నడివీచ్చుకుంటా వత్తున్నావ్‌ ఎవురబ్బాయీ నువ్వూ' అని కంగారు పడుతుంటే,

'పంలేదు పెద్దమ్మా వంట్లో కాస్త నలతగా ఉంటే అని తీసుకువెళ్ళి ఇంట్లో నులక మంచం మీద పడుకోబెట్టాను. ఈలోగా కంగారుగా తండ్రను కుంటా,

ఇంటిముంగర ఆటో నిలబెట్టి ఉన్నాది. అమ్మాయి గిట్ల అబ్బిందా, ఆటో అబ్బాయికి డుబ్బలిబ్చి వంపేదా అమ్మాయ్‌' అంటుంటే.

“పెద్దమ్మా కాస్త మంబినీళ్ళు ఇయ్యవర్మా' అని అడిగా. లోటాలో మంచి నీళ్ళు కొద్ది కొద్దిగా తాగుతూ

'పెద్ధ్దయ్యా పెద్దమ్మా కాస్త ఖీతో మాట్లాడాలి: అని అటూ ఇటూ చూసి 'తలువులు దగ్గరగా వేసి రాండి: అన్నాను.

ఇద్దరూ తెగ గాబరా పడిపోయి, తలుపులు దగ్గరికి వేసి ఇంకో మంచం పరిచారు. పెద్దమ్మ, కూతురి మంచం పక్క క్రింద కూర్చుని ఆదుర్దాగా అన్మాయివైపు, నా వైపు చూస్తుంది. మంచంమీద పడుకున్న భూదేవి భయం భయంగా అందరివైపు చూస్తుంది. నేను నెమ్మదిగా, చిన్న గొంతుకతో,

వెద్దయ్యా ఈ రోజు సాయింత్రం నేను రోడ్డువెంట నడచుకుంటూ వన్తుంటే ఒక ఆటో నా వెనుక నుంచి.....ఇదీ జరిగింది. ఆ ఆటోనే ఇంటి ముందున్నది. దాంట్లో వాళ్ళ గుడ్డలుకూడా కొన్ని ఉన్నాయి. నా బాధ్యతగా నేను చేయనలనింది చేసాను. తరువాత ఏం చేయాలన్నది తల్లిదండ్రులుగా మీరు తీసుకోవలనిన నిర్ణయం. ఇత నాకు నెలవివ్బీంచండీ, నా దారిన నేను వెళతాను, అమ్మా భూదేవీ ఇక నేను వెళ్ళిస్తానమ్మా” అని లేచాను.

పెద్దయ్యా పెద్దమ్మా ఒక్క అదాటున లేచి నన్ను చెరోపక్కకావలించుకుని బిగ్గరగా ఏడవటం మొదలుపెట్టారు. నాయినా వ తల్లి కన్న జుడ్డవో దారంట బోకు నా జడ్డను దెవుడీలెక్క కాపాడిన. ఇంటికి దెబ్బి వవ్పజెవ్సినవు. నువ్వ కానుకోకపోతే నా బడ్డ ఏ తోడేల్ల సాలయ్యేదో తలుసుకుంటేనే గుబులవుతాజింది? అని పెద్దయ్య పొగిలి ఏడుస్తుంటే,

నా జుడ్డ బతుకు నాళనం జేనీనావు గదరో ఓరి దేవుడా, ఈనగాళి నక్కల సాలు జేనినక్టయింది గదరో నా జుడ్డ బతుకు దేవుడో నదిని ఉద్దరిత్తాతని వంవిత్తే కూల్చింట్ల వీనుగెల్ల నా జడ్డ బతుకు బండలు జేస్తేరి దేవుడో: అని పెద్దగా దీర్ధాలు దిస్తూ క్రింద కూర్చొని గుండెలు బాదుకుంటూ పెద్దమ్మ ఏడవటం మొదలు పెట్టింది. ప్రున్యనం 71

ఊరుకో పెద్దమ్మా చుట్టునక్కల వాళ్ళు వింటారు, అందరికి తెలుస్తుంది" అని సముదాయిస్తున్నా వినకుండా ఏడుస్తుంటే, పెద్దాయన నోటికి కండువా అడ్డం పెట్టు కుని ఏడవటం మొదలు పెట్టాడు. ఈ లోగా చుట్టుపక్కల వారు రానే వచ్చారు, తలుపులు బాదుకుంటూ గురవయ్య బావా, రత్తాలక్కా'అని బాదటం మొదలు పెట్టారు. నేను వెళ్లి తలుపులు తీసేసరికి పదిమంది ఆడా మొగా ఒక్క ఉదుటన నన్ను తోసుకుని లోపలికి వెళ్ళారు. కాసేపట్లో వార్త గుప్పుమన్నది. ఓ వంద మంది పైనే ఇంటి చుట్టూ చేరుకున్నారు. మంచాలు వచ్చినయి, మంచినీళ్ళు వచ్చినయి, ఆడవాళ్ళు, మగవాళ్లు, యువకులు, పిల్లలు రకరకాలవాళ్ళు, ఆడవాళ్లు శోకాలు, శాషనార్జాలు, మగవాళ్ళ తిట్లు, యువకుల సవాళ్లు మొత్తంమీద వాతావరణం అంతా ఉద్రిక్తంగా మారింది. కుల పెద్దలను కుంటా మంచాల మీద కూర్చున్నారు. నన్నాక మంచం మీద కూర్చోబెట్టారు. జరిగిన విషయం నా ద్వారా పూసగుచ్చినట్లు చెప్పించుకున్నారు. ఆటో దరైవరు తెలగోళ్ళ నారాయణ కొడుకు సత్తెం, ఎక్కించుకొని వచ్చింది ఓబుల రెడ్డి కొడుకు వెంకటరెడ్డి, మద్దెన ఎక్కింది మోతుబరి రామయ్య చౌదరి కొడుకు కోటేశులు అని అక్కడున్న యువతరం అంతా తర్జన బర్జనలు చేయటం అయింది. ఇవ్చటికిప్పుడు వాళ్ళ ఇళ్ళకిపోయి తన్నాలి అని యువతరం, నిలేయాలని మధ్య ఈడు వాళ్ళు, పోలీసు కంస్లెంటు ఇవ్వాలని అనుభవజ్ఞులు, జిల్లా అధికార- ప్రతిపక్ష నాయకుల దగ్గరకి వెళ్ళి చెప్పాలని దళారులు, రక రకాల వాళ్ళు, రక రకాలు చేయాలని, మొత్తం మీద ఆవేశంగా అందరూ చర్చలు చేసారు. చివరకు రేపు ఉదయం పంచాయితీ పెట్టాలని కుల పెద్దలు తీర్మానించారు. అబ్బాయ్‌ ఇది తాడో పేడో జేలేంతవరకు నువ్వుండు, ఇందుల సొబ్బీకం నువ్వే'అని చెప్పి వెళ్ళారు. కానీ చేసేది ఏముంది ఇదీ ఒక అనుభవం అనుకుని జరగబోయేదాన్ని ఊహించుకుంటూ ఆలోచించుకుంటూ ఉండిపోయాను. మరుసటి ఉదయం కర్మయోగి, వీటి వేటికీ నిమిత్తం లేకుండా, బాల భాస్మరుడి నుంచి కౌమారంలోకి మారేసరికి, దేవాలయం దగ్గర రాగి చెట్టు చష్పాక్రింద చొదరయ్య అనబడే పెదరాయుడుగారు కాలిమీద కాలేసుకుని వారి పక్కన మిగతా మోతుబరులు, ఊరి పెద్దలు ఆసీనులయి ఉండగా, వారికి ఎదురుగా కుడి పక్కగా వృత్తి కులాల వాళ్ళు వాళ్ళతో పాటుగా ఆటో డ్రైవరు తండ్రి తెలగోళ్ళ నారాయణ, రెడ్టోళ్ళ ప్రున్యానం 72

ఓబులయ్య తదితరులు, ఎడం పక్క గురవయ్య బాపతు 'జనాలు. అరుపులు, కేకలు, ఆవేశాలు, సవాళ్ళు, విన్నపాలు, పూర్వం జరిగిన సంఘటనల సమీక్షలు, ప్రాధేయాలు, దేబరింపులూ, ఆక్రోశాల నడుమ రెందు గంటలపాటు జరిగిన చర్చల్లో-ముక్కూ మొకం తెలవనోడు గాబట్టి నా సాక్ష్యం నమ్మ అవసరం లేదన్నారు. అమ్మాయి సాక్ష్యం కావాలని, తీసుకువచ్చి చెప్పించిన మీదట, 'అమ్మాయే కావాలని రెచ్చగొట్టింది గాబట్టి పిల్లల తప్పులేదు కావున పదిహేను వేలు నష్టపరివారం ఇస్తే సరిపోతుందని పెద్దమనుషులు తీర్చు తేల్చేసారు. దళారుల చేతుల్లోకి డబ్బులు మారినయి. గురవయ్య ఇంట .ముందు షామి యానా, టేబుళ్ళు వాటితో పాటు కల్లు లొట్లు, మధ్యీడు వాళ్ళకి నాటు సారా సీసాలు, కుర్ర కారుకి క్వార్టరు బాటిళ్ళు వచ్చేసాయి. సరిపోని వాడి అరుపులకి అదనం. అక్కడికక్కడే వంటలు, గుండిగలు, దేకిసాలు, మైకులు, నమో వెంకటేశా....లతో పాటలు, కల్గు జోగులాటలో కుల పెద్దల ఊసులు, సారా కిక్కుతో పందిని ఊరు చూట్టూ తరుముతూ చివరాకరికి దానిని చెరపట్టి, బల్లెపు పోట్లతో కడళేర్చి, కాల్చి వంట తయారుచేస్తున్న నడీడు వాళ్ళ హడావిడి, క్వార్టర్‌ బాటిళ్ళ మత్తులో, పాటల కనుగుణంగా, రక్తం మరిగిన యువకుల డ్యాన్సులు, వీటన్నిటిని నడుమ దళారులకి ఖర్చులకు పోను మిగిలిన సొమ్ములో వాటాల ఎడ్జెస్టుమెంటులు..ఓహో పెదరాయుళ్ళ తీర్చులు ఇలాగా ఉంటాయి కాబోలు....జరిగిన పరిణామాలు తలచు కుంటే కడుపులో దేవినట్లుగా ఉంది. నేనిక ఈ వాతావరణంలో ఇమడలేను. భూదేవి దగ్గరకు వచ్చి బెల్లీ భూదేవి నీకు జరిగిన అన్యాయం ఇంకొకరికి జరగకూడదని, న్యాయం జరగాలని నిన్న నీ తల్లిదండ్రుల దగ్రరకి తీసుకువబ్సి నప్పజెప్పాను. ఇట్లా జరుగు తుందనుకుంటేనా ధర్మం నేను నిర్వర్తించి నా దారిన నేను పోయేనాడినమ్మా, నాకు నెలబివ్పీంచు ఇక నేను ఎెళతాను' అంటే, మంచం మీద పడుకున్న భూదేవి 'అన్నా ఇనుంటారా' అని మంచం మీద పక్కకి వత్తిగిల్లి, నన్ను కూర్చుండబెట్టి, “అన్నా! నూనినవు గదా ఇది రాఐందుల రొజ్బం, ఈ రాజ్బాంల ఇంతే జరుగుద్ధన్నా! ఈ రాబందుల రొజ్బంలో, వీనుగలను వీక్తుతీనటమే న్యాయమన్నా ముకం అటు ప్రక్కకు తిప్పి ఏడుస్తుంటే, నేను లేచి ఎవరకి చెప్పకుండా, చెప్ప నవసరం లేకుండా, ఎవరి హడావిడిలో వారుండగానే బయటకు వచ్చి భారమైన మనసుతో, అవును భూదేవి చెప్పినట్టు ఇది రాబందుల రాజ్యం, ఇది రాబందుల పున్ధానం 73

యట ళో గ (1. 1/1 స (/ /1. [| 4 స య. కం డు (0 ర కసా ప్రస్థానం

గాజ్యం, రాబంచుల రాజ్యంలో పీనుగలను చేసైనా పీక్కుతింటారు, అని నాలో నేను గొణుక్కుంటు..... గొణుక్కుంటూ......ముందుకు సాగాను.

ముందుకు సాగుతూ ఆలోచిస్తున్నాను. ఈ దుర్మార్గానికి పాల్పడ్డ కిరాతకులను చితకబాదటమో, పోలీసు కేసు పెట్టడమో, పంచాయితీ పెట్టి పదిమందిలో ముక్కు నేలకు రాయించి ఏదన్నా శిక్ష విధించటం లాంటివి ఉంటాయాని ఆశిస్తే జరిగిందే మిటి, ఇంతటి నేరానికి పాల్చడిన వాళ్ళని శిక్షించడానికి బదులు ఒక బాలికపై జరిగిన అఘాయత్నానికి ధన రూపంలో విలువ కట్టడమా, ఆ ధనంతో సంబరాలు చేసుకోవడమా.

తాము అన్యాయానికి, వివక్షకు, దాష్టీకానికి గురయ్యామనే వేదన గాని, దానిని వ్యతిరేకించాలనే కసిగాని ఎందుకు కొరవడింది. ఎంత తొందరగా పంచాయితీ అయిపోతే అంత తొందరగా జల్సా చేద్దామనే ఆదుర్దానే యువతలో కనబడుతుంది గాని, ఈ పెదరాయుళ్ళ పంచాయితీని చీత్కరించి, భవిష్యత్తులో ఏ వెధవ మా అమ్మాయిల మీద చేయి వేయకుండా, ఆ పశువుల తలలను ఊరి తోరణాలకు కడతాం అనే ఆవేశం ఎందుకు లోపించింది?

ఈ వివక్ష ఒక చోట ఎక్కువో ఇంకొకచోట తక్కువో ఇంతకన్నా భిన్నంగా ఉండకపోవచ్చు. ఈ భూమిమీద మూలవాసులే ఈ దళితులు. ఉత్తత్చి ప్రధాతలు. ఈ భూములను చదును చేసింది, బావులు తవ్వింది, చెరువులు తయారుచేసింది. కాలువలు తవ్వింది. కట్టడాలు కట్టిందీ ఈ సమస్త నిర్మాణాలు చేసింది, ఈ దళితులే. ఈ నిమ్న వర్గాల వారే. భూమిని దున్ని, విత్తనం జల్లి, కలుపు తీసి, పంటకోసి, నూర్పిళ్ళుచేసి, ధాన్యం బండ్లకెత్తి, ఇంటికి తెచ్చి గాదెల్లో పోసే సమస్త ఉత్పత్తి కారకులు, సంపద సృష్టికర్తలూ ఈ దళిత శ్రమజీవులే. సమాజంలోని ఏ సుఖాలు అనుభవిస్తున్న వాటినైనా తరచి చూస్తే మూలం, ఈ మూలవాసులు శ్రమ ఫలితమే అనేది తిరుగులేని సత్యం. బుద్దిజీవులు, అల్ప సంఖ్యాక వర్దాలు, అగ్రవర్థాలు అనే గుంపుకట్టి, శ్రమ జీవుల శ్రమలో వారి వాటాను వారికి దక్కనివ్వకపోవడమే, కొన్ని వేల సంవత్సరాల నుంచి ఇప్పటి వరకు జరుగుతున్న చరిత్ర. వారిని మానవ యంత్రాలుగా పరిమితం చేయడంకోసమే, ప్రశ్నించే సహజ మానవ మస్రిష్కానికి మతం అనే మాయతో తలుపులు మూసివేసారు. చదువుకు దూరం చేసి విజ్ఞానం అందుబాటులో లేకుండా చేసారు. దేవుడు దెయ్యాలు, నమ్మకాలు, విశ్వాసాలు, కులాలు లాంటివాటితో మనుషుల్ని రక రకాలుగా చీల్చివేసారు. గుప్పెడు మంది అ(గ్రవర్దాలు, సంపదను అధికారాన్ని యదేచ్చగా అనుభవిస్తున్నారు. అలా అనుభవించే రక్షణ కోసమే, ఈ చట్టాలు, పోలీసు వ్యవస్త... పున్ధానం 75

6వ అధ్యాయం మళల్లికంటి పుల్లయ్య చెప్పిన కధ

అలా ఆలోచనలతో నడక సాగుతూవుంటే ఓ యాఖై వళ్ళ వయసుండొచ్చను కుంటా, పంచెను గోచీ పెట్టి, తలకు తువ్వాల చుట్టుకుని, గడ్డపారతో ఒక పుట్టను తవ్వుతున్నాడు. పక్కన రెండు తట్టలు ఒక చిన్న ఇనుపగూటం ఉన్నాయి. పంచె బైన ఏ ఆచ్చాదన లేకపోవడం బక్కపలచగా, పొట్ట వెన్ను అతుక్కుపోయి, కారిన చెమటతో నడుము దగ్గర కట్టిన పంచె పైభాగం తడిసి ముద్దయింది. వయసుకంటే మనిషి ఇంకో పదేళ్ళు ఎక్కువగానే కనబడుతున్నాడు.

'మావా బీకటిపడతా ఉంది ఈ వేళవ్పుడు పాము వుళ్టును తవ్వుతావున్నావేంటి పాము బయటీక్‌ వన్తే ప్రమాదం కదా? గడ్డపార వేయటం ఆపి నావైపు ఎగాదిగా చూసి, వికటాట్టహాసం చేస్తున్నట్లుగా పెద్దగా నవ్వి,

నువ్వు నన్న మావా అన్నావు కాబట్టీ . అల్లుడా! ఈ భూ వెంపంచకంలో అన్నిటి తన్నా వినం మడిన్సే పాము ఇసానికి ఇరుగుడుందీది గాని మడినీ ఇసానికి ఇరుగుడు లేదు, ఈ పాములు నన్హేం జేత్రయి. అలికిడికోపౌరెలతయి. వాఖి భయ్యాలికి. కానుకోవడానికి కుట్టుద్ధి గాని వకృకి జరిగెతే దాని దారెంట అది బోక్టి. ఒకటీ ఆరా తలెత్తినా నా గడ్డపార ఏటుకి నీలుక్కుంటది' అని ఫ్రని మొదలుపెట్టాడు.

మరి వుభ్టెందుకు తవ్వుతున్నావు మానూ'

మేమ కువ్మరో! లృం అల్లుడా, కుండలు చేయికి మజ్హిగావాల గదా గందుకే ఇది తవ్వా తీనుకుపోద్రానిక్రభి:

మావా నాకు కుండలు చేనీది చూడాలని ఎవ్పబినుంటో కోరిక నీకు సాయం చేస్తా మావా

ఆదినరేగాని అల్లుడు నీ సాయం తీనుకుని కూలిచ్చే దమ్ము నాకు లేదు, ఈ సనికి అంతా నత్తా కూడా లేద్సు, వేరే ఏ వని రాక తొత తండ్రుల నుంటి కులవృత్తి తవ్ప వేరే

ఏది నేతకాక ఇంధులనే బతుకీడుస్తున్నాము. సరేలీకంత కుశాలుగా ఉంటే గట్లనే గాలియ్యి తీ అన్నాడు.

ఆయన ఏ పని చెప్తే ఆ పని, పెద్దలు లాగడం వాటిని గూటంతో కొట్టి పొడి పొడిగా చేయటం, చిన్న చిన్న రాళ్ళు ఏరివేయడం, పాడి పొడిగా అయిన మట్టిని ప్రస్థానం 76

ఒక కుప్పజేయడం లాంటివి చేసాను. పూర్తి చీకటి పడేసరికి రెండు పెద్ద తట్టల మట్టి తయారయింది. ఒక తట్ట నా నెత్తిమీదకు ఎత్తి, తనో తట్ట నెత్తిమీదకు ఎత్తుకుని పలుగు భుజాన వేసుకుని ఇగపా' అని దారితీసాడు.

తట్ట బరువు కొద్దిసేపు ఏమనిపించలే, రాను రాను బరువెక్కసాగింది.

మానా ఇల్లు ఇంకా ఎంతదూరముంది:

గదిగో గా లైట్లు కనివిత్తుండాయే గదే ఇంకెంత మలువు తిరిగితే మా వూరు శివాఫురం, వ వల్లుడా విరికెడు మళ్దీకూడా బరువైతాందా,. నేను వయనులో ఉన్నప్పుడు, ఒకదాని మీంద ఒకటి నాలుగు తట్టీల మట్టి నెత్తిన పెట్టుకుని అలనోకగా పోయేవాడిని, ఏం వీలగాళ్ళో ఏమిటో వీనీకె పాజాలు యదాలాపంగా నడుచు కుంటూ పోతున్నాడు.

సిగ్గనిపించినా, రాను రాను చుక్కలు కనబడుతున్నాయి, ఒక పర్వతాన్ని నెత్తిన పెట్టుకుని పోతున్నట్లనిపిస్తుంది. మెడ నరాలు పీక్కొస్తున్నాయి. మెడ విరిగి వంగి పోతుందేమోన్న భయం కలుగుతుంది. కాళ్ళు తపక-తపకన అడుగులు పడుతున్నాయి. కళ్ళుబైర్లు కమ్ముతున్న దశలో ఇల్గొచ్చాంది.

ప మోయి-సాయిత్రీ" అని కేకపెట్టగానే భార్య అనుకుంటా, బొద్దు కిందకి చీర కట్టి గోసి బోసుకుని, నుదుటన ఇంత బొట్టు పెట్టుకుని, ఇంటిముందు కట్టెల పొయి దగ్గర గొంతుక కూర్చొని, ఇనుప గొట్టంతో మంట ఊదుకుంటూ “ఓయ్‌ అని వచ్చి మావ తలపైనున్న తట్టను ఎదురందుకుని కిందకు దించింది. తరువాత మావ నా తలపైనున్న తట్టను కిందకు దించాడు.

'అత్తా మంబినీళ్టియ్యవా' పందిరి గుంజ దగ్గర ఉన్న కుండలో స్టీలు లోటాలో నీళ్ళు తీసి నా చేతిలో పెట్టి

ఏవ్రరయ్యా ఈ జడ్డ'అని మావ వైపు చూసింది. తట్ట దించిన తరువాత సోష వస్తున్నట్టనిపించి అక్కడే కింద కూర్చుని పందిరి గుంజను అనుకుని మొకం మీద ఇన్ని నీళ్ళు, నెత్తి మీద ఇన్ని నీళ్ళు జల్లుకుని లోటాలో ఉన్న నీళ్ళు గట గటా ఒక్క దమ్ములో తాగి తేల గుద్లేసుకుని కూర్చున్నాను.

పాపం రొక్టు బెడితిలి అలవాటు లేనట్టుంది. పావం జిడ్డ చూడు యాలగిల బడినాడు' అని అత్త అంటుంటే, మావ కండువాతో ముకం తుడుచుకుంటూ ముసిముసిగా నవ్వుతూ. ప్రస్థానం 77

“కుండలు చేనేటీది సూస్త అంటే నరే రా అన్నా, గండ్ల నేజేసిన పాపం వందే" అన్నాదు. అత్త పొయ్యికింద మంట ఏగేసుకుంట,'తానం జేయుండ్రి ఏడీ నీళ్ళు గాసిన బువ్వతిందురు అని కుండలోనుంచి వేడి నీళ్ళు బకెట్లోకిపోసి గాబు దగ్గర పెట్టింది. మామ స్నానం జేస్తుంటే.

జడ్డా మనదేవ్రూరు. అమ్మయ్యలు వంజీన్తరు, మీరు ఏమిట్లు' అని అడిగింది.

అత్తా మేము వట్నింలో ఉంటాం, శాలోక్టం, కరెంటు వని చేస్తా రామచంద్రావురంలో నని ఉందంటే పోతున్నా. ఆటో చెడి ఆగినా. మావను వుట్టు తువ్వుతుంటే అడిగాను, పొద్దుగుంకింది కదా కుండలు బేనేది చూస్త మూవా అంటే వెంట తీనుకువబ్బాడు:

ఇప్పుడేడ చూస్తు, తిని వడుకుని పొద్దుగాల జూద్రివిగానిలే అనుకుంటూ ఎసట్లో బియ్యం పోసింది.

నేను కూడా స్నానం కానిచ్చి, మావ ఇచ్చిన పంచెను లుంగీలాగ కట్టుకుని తయారు అయ్యేసరికి, అత్త రెండు పళ్ళాలలో వేడి వేడి అన్నం వడ్డించింది. ఎండు రొయ్యలతో చేసిన టమాటా కూరను వడ్డించి

తను జిడ్డా. కడువునిండా తిను వయాల తిన్నావో ఏమో' అన్నది.

అన్నం కానిచ్చిన తరువాత, బయట ఉన్న నులక మంచంమీద కూర్చుని, అత్త అన్నం తింటూ ఉంటే,

'అడ్తా మీకు వీల్లలెంతమంది పంచేన్తున్నారు:

అత్త చివ్వున తలఎత్తి భూకు విల్లలు లేరు ఏంలేరు, ఒకడు వుజ్జీ వురిట్లనే నచ్చిండు: అని విసురుగా అన్నది. నేను అడగగూడదని ఏమన్నా అడిగానా అనుకుని మామ వైపు చూసాను.

ఒనే సౌయిత్రీ బతికున్లోడిని నచ్చిండని శావనాల్దాలు ఏందే, ఉన్నది ఉన్నట్టుగ చెబితే వంబోతదే:

గా కతేందో నేను జెప్పుత అల్లుడూ మీ అత్తకింకా వాడిమీద కోపం బోలె. మేవు కుమ్మరోల్లం అని జెప్పిన గదా. నా పేరు మల్లికంటి పుల్లయ్య: మాకు ఒక్కగా నొక్క కొడుకు కృష్ణుడు. మావు తిని తినక, నానా కష్టాలు పడి మా కిష్టుడిని పదారు పదేడు తరగతులదాంకా సదివిచ్చినం, వాడు పోలీసు ట్రెనింగుకు పోయి పెద్ద పోలీసాయన అయిండు. తరువాత ఓ పెద్దింటి అమ్మాయిని మనువాడినాడని ప్రున్గానం 76

మాకు ఎరకయిన తరువాత, మేమిద్దరము ఎంతకోపమొచ్చినా కడుపుతీపి కట్టు కోలేక పసుబ్బట్టలు తీసుకుని పట్నంల వాడున్న బంగలాకిపోతే, బయటనే గంటసేపు నుంచో బెట్టి, పోలీసు డెస్సు వసుకుని బయటకొచ్చి జీపుల ఎక్కి ఒక కాలు లోపల ఒక కాలు బయటపెట్టి,

మీరు ఊకూకె రాకురి. మజ్జి వినుకునేటోళ్ళ అన్ముయ్య లంటే ఇజ్జత్‌ పోతది" అన్నడు.

అప్పుడు మీ అత్త అవునురా నా కొడకా ఈ మళ్దీవినికేదాని కడువున్నే ఫుట్టినతు. ఈ మట్టి జనుక్ళునే దాని ఎదాన పొలుతాగీ ఇంతలోడివైనవు, ఈ మళ్దీ వీనుక్కునే రెక్కల కష్టంభీదనే చదివి ఇంతలోడైనవు, మా రక్తమాంసాలు జలగల్లేక్క బీల్చి నువ్చియాల గొప్పోడివైనవు, మా కెరకలేకుండా లగ్గం జేసుకున్న వని. కడువు తీవి నంవుకోలేక వనువు బట్టలు తీసుకుని వత్తే అడుక్కునేవాళ్లమాదిరిగా ఎండలో ఇంటి బయటి నిలబెట్టి కోడలు ముకం నుత నూయించకుండ, మజ్జీవినుక్కునే మేవు నీ అమ్మయ్యలని తెలిత్తే ఇక ఎోతందంటివా కొడుకా"

“ఫురిట్లోనే పోకపోతివే కొడకా, గుండెల మింద ఇంతభారం ఉండకపోదునే, నిన్ను వెంచుకునే దానికంటె కుక్కని వెంచుకున్నా ఇస్వానంగ ఉండునే, లోకంలో బిడ్డలను ఇందుకే నొకుతారా; మ

నిప్పు కణికల్లాగా ఉన్న గుడ్లతో, ముడివిడిపోయి జుట్టు రేగిపోతుంటే, పైట జారిపోయి ఎద ఎగిసి పడుతుంటే, నుదుటన ఉన్న కుంకుమ కారిపోతుంటె, ముత్తేలమ్మ పూనినట్లు మీ అత్త, ఒక్క ఉదుటున వంగి దోసిలి బట్టి మన్ను ఎత్తి,

ఒరే కోడకా వైన బగ బగ మండే నూరీడు. కింద మేశు నమ్మిన బూమాత లో వచ్చని నెట్ల సొబ్సిగా నెవుతున్నా. గట్టుభీదున్న గంగానవ్వు వెమానకంగా, ఈ జన। న్స శీముకం నాకు నూవీచ్చబాక, నేను నబ్చిన్నాడు కూడా తలకొరివి బెట్టనీకీ కూడా గబా ద నా కొడుకు వురిట్లోనే నబ్చిండనుకుంటా: అని చేతుల్లో ఉన్న మట్టిని అకాశంలా విసిరేసరికి, దుమ్ము తెరలు తెరలుగా జాలువారుతుంటే, వాడు మొకం దిప్పు జీపులో వెళ్ళిపోయిండు.

మీ అత్త రెండుకాళ్ళు బారజాపుకుని నేలమింద కూసుని “అమ్మా బూమాతా ఈ వయసులో మాకెందు కింత గర్భ ళోకం కలిగించావమ్మూ' అని గుండెలు బాదు కుంటూ, మేం ఏం పావం జేశావు, ఇంతభి పాపాత్ముణ్ణే కన్నావని మాకు ఈ శిబ్బ విదిభ్చావా తల్లీ అని ఏద్సకుంట వచ్చేశావు. ప్రస్యానం 79

|| జ స స! శ న. క న (నటు ట్ల | గ [| న గ | “ఎ. | నాట | (1 . 1! పాం ఇ యఖ ఫే సం టు. మ చి || ఆక శి. వష ఉం ౧. [ వ న ర ( . . మం కోను. ఇద! న తాన న్న . . [కే శ

అల్లుడా ఇది జరిగి ఇప్పటికి పది సంమచ్చరాలు అయింది. అనాటి నుంచి ఈనాటి వరకు వాడు రాలే, మేం పోలే, మీ అత్త వాడి ఊసెత్తలే, కొడుకు పురిట్లనే పోయిందని సెపతంది. ఆనాటినుంచి ఇదిగో ఈ కుక్కని కుష్టుడూ అని సాకుతుంది, అని సుదీర్హంగా చెప్పి, నిర్వికారంగా నిద్రకు ఉపక్రమించాడు.

తెల తెల వారుతుండగా, మావ నిద్రలేపి తాను పనిలోకి ఎక్కాడు. అత్తా, నేను నిన్న తెచ్చిన మట్టిని పొడి గట్టి, అందులో చిన్న చిన్న రాళ్ళు ఏరివేసి, మట్టి మెత్తగా పిండిగా అయిన తరువాత, ఒక గాబులో పోసి నీళ్ళతో దాన్ని పురు పుర్రుగా తిరగ్గొట్టి, నేల మీద గాబులాగా తవ్విన గుంటలోకి, వెదురు జళ్ళెడతో వడగొట్టాము. శుబ్రం చేసిన మట్టిలోంచి ఇసుకలాంటి చిన్న చిన్న రాళ్ళు, వేర్లు జల్లెడలో మిగిలాయి. ఇట్లాగనే, నిన్న వేరే గుంటలో వడకట్టిన మట్టిలో నీళ్ళన్నీ ఇంకిపోయి బంకలాగ ఉన్న నాలుగు తట్టల మట్టిని పైకి తోడి కుష్పలాగ పోసి, దానిని ఎట్లా కాళ్ళతో తొక్కాలో అత్త చూపిస్తే దాన్ని తొక్కుతుంటే, మావ సలపలతోని, నిన్న చేసిన పచ్చి కుండలని సరుస్తావున్నాడు.

అత్త ఒక కుండతో వచ్చి పొద్దొక్కతావుంది. అంబలి దాగురి. అని బాదం ఆకులు చేతిలో పెట్టింది. నిన్న మిగిలిన అన్నంలో రాత్రే గంజి, అందులో కాసిని నీళ్ళు పోసి పొద్దున దాన్ని కలియబెట్టి ఉప్పు కలిపి ఉంచింది. బాదం ఆకుని దోనలాగ చేసి నోటి దగ్గర పెట్టుకుంటే అత్త అంబలి దాంట్లో పోస్తుంటే మావ గట గటా తాగుతున్నాడు. అదే విధంగా మావ చేసినట్లే నేను కూడా అంబలి తాగుతూ మధ్య మధ్యలో ఉల్లిపాయ కొరుక్కుంటూ తాగుతూంటే, దీని మీదకు ఏ సూపు సాటిరాదేమో అనిపించేంత మధురంగా ఉంది.

నేను తొక్కిన మట్టి బాగా జిగటవచ్చిన తరువాత అత్త ముద్దలుగా చేసి అందిస్తుంటే మావ ఒక ముల్లుకర్రలాంటి దానితో సారె గిరా గిరా తిప్పి రెండు అరచేతులను చక చకా తిప్పుతూ కుండలను చేస్తుంటే ఎంతో ఆశ్చర్యం అనిపించింది. చూస్తు చూస్తుండగానే కుండ తయారవుతుంది. దాన్ని కోసి నీడలో పెడుతుంటే మావా 'నేను కూడా చేస్తా అని ప్రయత్నం చేసాను. తయారయిన కుండ నీడలో పెడుతుంటే, సతికి గాలి దీసిన బూరలా నీలుక్కుపోయింది. సారె మీద మావ సగం చేసిన దానిని, నేను ప్రయత్నిస్తే అదెటు తిరుగుతుందో ఏ షేపుకు వస్తుందో కూడా అర్ధం కాక చివరికి సారెమీద మట్టిముద్దలయిపోతున్నాయి. ప్రానం 81

సారెతిప్పే కర్రను భుజం మీద పెట్టుకుని, మావ పగలబడినవ్వుకుంట,

'అల్లుడూ ఎవురు జేనేనని ఆల్లే జెయ్యాల, మా తాత తండ్రులనుంచి అబ్బిన ఇజ్జ్‌ ఇది” అని నవ్వుతుంటే మావ నాకు గద భుజాన ఉన్న ఆంజనేయుళ్ళా కనిపించాడు. కుండలు చేసిన తరువాత, అంతకు రెండు మూడు రోజులకు ముందే తయారు చేసిన ఆరిన కుండలను ఒక్కొక్కటి అత్త తెచ్చి మావకు అందిస్తుంటే, వాములో మావ వాటిని పొందిగ్గా పేర్చుకుంటూ, ప్రతి కుండకు అన్ని వైపులనుంచి మంట తగలడానికి వీలుగా మధ్య మధ్యలో పిడకలను, కర్రముక్కలని పెడుతూ వామి కట్టడం పూర్తిచేసి, వామిలోకి గాలి పోవడానికి బయటకు రావడానికి అనువుగా ఉండేటట్లు పిడకలతో వామినంతా పేర్చాడు.

గాలి లోపలకి పోయేదిశలో నిప్పు వెలిగించాడు. వామిపైనుంచి పొగ నెమ్మదిగా మందంగా బయటకువస్తుంటే,

అల్లుడూ వామి మూడురోజాలు కాలుడ్ది, వేడి చల్లారినంక కాల్చిన కుండలు బయటకు తీయొచ్చు. యాడనన్న జగటవమట్టి లేకున్నా. రాయిముక్క తగిలినా కాల్చినంక కుండ

డఓటిపోట్ది. నువ్వు కుతాల వడ్డట్టు ఇగ కుండలు జేనిన తరీఖ మొత్తం జూనీనవు గదా; ఇగలే కానిని నీళ్ళ పోనుకొని అన్నంతిందాము' అని లేచాడు.

అన్నాలు తిని మట్టంమీద తీరుబడిగా కూర్చున్నప్పుడు,

మాన ఎన్నాళ్ళ గానో కుండలు తయారుచేయటం చూడాలని కోరిక ఉండేది, ఇవ్వాళ

నీ వల్ల ఆ కోరిక తీరింది' అని అంటే,

మావ, తర తరాలుగా మా కులపోళ్టకు నంకరమించిన ఇద్య ఇది, కాని ఇవ్వాళ వనికిరానిదయిపోయింది, ఈ మాయదారి పాస్టీక్కు వబ్చి మా నోట్ల మన్ను బోనినయి, భీపొవలికి వెమిదలు, ఎండకాలంల మంబినీళ్ళత, తాష్ట్రంల వలగగొక్టునీకి కుండల వరకే వరిమితమయిపోయేతలికి, కూటికెల్లడమే కనా కష్టంగ ఉంది. బతకనీకి ఇది దప్ప మాకు ఇంకోటి దెల్వకపోయె, ఈ విజ్ఞై మా తరంతోనే అడుగంటిపోయిద్దేమోనని అనివిస్తంది' అని మెల్లగా గంభీరంగా అన్నాడు.

'అల్లుదా! నా తరంలోనే నేను నూస్త సూస్తావుందగానే నమాజుంల పఊసొంచని మార్చులొస్తావున్నయ్యి. అందట్ల మా కులవుత్తులోల్లకు జీవనమే తహ్రంగ మారింది. పొట్టనేత పట్టుకుని పట్టణాలకు కూలీపన్లకు బోతున్నరు. గీ సెప్పే అభివృుద్దంత మా నోట్ల మన్ను పోయనీకే జరిగిందటవా అల్లుడా? ప్రస్థానం 82

కాసేపు మౌనంగా ఉన్నతరువాత, మావా ఇగనేను పోయొస్తా, పొద్దుండగానే పక్కూరికిపోవాల అని బయలుదేరుతుంటే, అత్తా-మావ లేచి,

అల్లుడూ అని అంటూన్నాగాని. నీ అనుంభి వనివంతుణ్ణి చూస్తుంటే నా కొక్ళు కూతురుంటే బాగుండుగదా అనివీస్తుంది. నీతో కళ్టుం చేయించుకున్నా ఇదిగోగీ వైసలుంచు" అని గుప్పిట్లో పెట్టబోతుంటే,

డబ్బులు తీసుకోకుండా వారించి “మావా రెండువూటలూ కడువునిండా అన్నం వెట్టారు, దానికి మించిన వ్రేమును నామీద చూవించారు ఇంతకంటే ఏంకావాలి, మీ కొడుకు ఎవ్పటికయినా మీ దగ్గరకు రావాలని కోరుకుంటున్నా అని ఇద్దరికి చేతులెత్తి దణ్ణం పెట్టి సెలవు తీసుకుని భారమైన మనసుతో రోడ్జెక్కాను.

మానవ జీవన పరిణామ క్రమంలో, ఈ కుండలు తయారుచేసే క్రమం నుంచే, అభివృద్ధికి నాంది పలికినట్లుంది. పాతరాతి యుగం, కొత్త రాతి యుగాల తరువాత ఈ కుండలు, మట్టిని కాల్చి, రక రకాల వినియోగ వస్తువులను తయారుచేయడం తరువాతనే లోహాన్ని వాడటం మొదలుపెట్టింది. ప్రకృతిని అనుకూలంగా మలచుకునే ప్రక్రియలో, తన వైజ్ఞానిక ఆవిష్కరణల్లో తొలి ప్రయత్నం ఈ కుండలు తయారుచేసే పద్ధతిని కనుగొనటం అయుంటుంది. పురావస్తు తవ్వకాల్లో బయల్పడిన కుండలు, పెంకుల ద్వారానే ఆనాటి మానవుల కాలాన్ని లెక్కించడం, వారి జీవనశైలిని అంచనా వేయడం, చేస్తుంటారు చరిత్రకారులు.

మానవ వికాసానికి ఒకనాడు తొలిమెట్టు వేసిన ఈ వృత్తి పనివారికి, సుదీర్ధ చారిత్రక పరిణామక్రమంలో నేడు కడుపుకి వెళ్ళడమే కష్టంగా అయ్యింది. భారత దేశ సమాజంలో వేల ఏళ్ళుగా కులవృత్తుల వారు సమాజానికి తమ విజ్ఞానాన్ని అందిస్తూ, దానినే జీవనోపాధిగా పొందుతూ కుమ్మరి, వడ్రంగం, కమ్మరి, నేత, ఉప్పెర, రక రకాల వారికి నేడు యాంత్రీకరణ, ప్రపంచీకరణలాంటివాటి వలన, జీవనమే కష్టమయింది. (గ్రామాల్లో ఉన్న ఈ స్వయం సమృద్ధి ఉండటంవల్లనే, రాచరిక పాలనావ్యవస్తలో, మధ్య యుగాల్లో, రాజ్యమే దోపిడీలకు, పీడనకు, దాష్టీకానికి, రక్తపాతాలకు గురిచేసినా సమాజం తట్టుకుని నిలబడగలిగింది.

ప్రపంచీకరణ వలన ఈ స్వయం సమృద్ధి కకావికలమైంది. (గ్రామాల్లో నిరు ద్యోగం, పేదరికం, విశ్రుంఖలమై, జీవనోపాదికోసం పొట్టచేత పట్టుకుని, పట్టణాలకి తరలివెళ్ళి ఫ్యాక్టరీలల్లో మానవ యంత్రాలుగా మారుతున్నారు. భూమిని తమ పున్ధానం 83

గుప్పిట్లో పెట్టుకుని పెత్తనం చెలాయించిన వారే, నేడు పట్టణాల్లో యజమానులుగా మారి, రాజ్యాధికారాన్ని అనుభవిస్తున్నారు. కాని ఈ దళిత బడుగు వర్షాల వారు, అటు భూమి మీద గాని, ఇటు యంత్రాల మీద గాని, పిడికెడు పొట్ట కోసం ఉత్పత్తికి మర మనుషులుగా అయ్యారు. కులాలు, ఉప కులాలు, కుల కట్టుబాట్లు, ఆచారాలు నమ్మకాల నడుమ, ఒకరి పట్ల ఒకరికి మేమే అధికులమనే జాద్యాన్ని నింపి, అసూయ-ద్వేషాల నడుమ మనుషులను చీల్చి, ప్రశ్నించే మనస్తత్వాన్ని నిర్వీర్యం చేసారు. వేల సంవత్సరాలుగా చదువుకు దూరం చేసి, విజ్ఞానం అందుబాటులో లేకుండా చేసి, మనిషిని ద్విపాద పశువుగా ఉత్పత్తి బానిసగా తయారుచేసారు. సమాజం ఇలా కావడానికి రాజ్యం వద్దనున్న ఏకైక ఆయుధం మతం. ఒకప్పటి బానిస వ్యవస్త అయినా, తరువాతి రాచరిక వ్యవస్త అయినా, ఇప్పటి ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్త అయినా అధికారం మైనారిటీగా ఉన్న ఒక సెక్షన్‌దే. వ్యవస్త ఎన్ని రూపాంత రాలు చెందినా అంతిమ అధికారం అ(గ్రవర్జాలదిగానే ఉంది. ఎడతెగని ఆలోచనా పరంపర కొనస్తాగ్పత్తూ ఉంటే.... ఆ వనపువుచవాళలాలాలా ప్రానం 84

7వ అధ్యాయం బాణోతు భూలి చెప్పిన కధ

వెనుకనుంచి వస్తున్న ఒక సైకిల్‌, దాని మీద ఒక యువకుడు నన్ను దాటుకుని ముందుకువెళుతున్నాడు. మూల మలుపు దగ్గర, ఎదురుగా వేగంగా వస్తున్న కారు రోడ్డు మార్టిన్‌ దిగి, సైకిల్‌ని రాసుకుంటూ ఆపకుండా అదే వేగంతో దాటి వెళ్ళి పోయింది. సైకిల్‌ మీదున్న యువకుడు ఎగిరి రోడ్డు పక్కనున్న తుప్పల్లో పడిపోయాడు. నేను పరిగెత్తి, తుప్పల్లోంచి లేపి అతన్ని రోడ్డువారగా పడుకోబెట్టాను. హఠాత్‌ సంఘటనకో, భయానికో స్పృహతప్పిపోయాడు. ప్రక్కన కాలువలోంచి చేతులను దోసిలిగా పట్టి నీళ్ళు తెచ్చి మొకం మీద చల్లి, కాసిని తాగించాను. కొద్దిసేపటికి తెప్పరిల్లాడు. ఒక పద్దెనిమిది ఏళ్ళ వయసుండవచ్చు.

తన్మీ ఒక సారి కాళ్ళు చేతులాడిచ్చు' అని పట్టుకుని ఆడించి చూసాను. ఎముకలు ఏమి విరగలే. కాని మూడు నాలుగు చోట్ల చర్మం గీరుకుపోయి నెత్తురు కారుతుంది. గాయాలను శుభ్రం చేసాను. నుంచోటానికి ఓపిక లేక జారిపోతున్నాడు.

తమ్మీ నీకు ఓవిక లేనట్టుంది. మీ ఇంటి దర్హర దిగబెడతాను భయవడవాకు' అని అతన్ని లేపి నీ పేరేంటి మీదేశ్రూరు:

అన్నా నా పేరు బాణోతు లాలు, మాది ముందుకు రెండు కిలోమీటర్లు పోయినంక, గుట్టపక్కన రామ్‌లాల్‌ తండ'

నరేవద' అని నేను సైకిల్‌ ఎక్కించుకుని, తొక్కుకుంటూ ముందుకు సాగాను.

అతను చెప్పిన వివరాల ప్రకారం, పదివరకు చదివి ఆపుజేసి వ్యవసాయం చేస్తున్నాడని, పక్కనున్న టౌనుకి వెళ్ళి చేనుకు పురుగుమందు తెస్తున్నాడని తెలిసింది. అతని ఇంటివరకు సైకిల్‌ తొక్కుకుంటూ తీసుకువెళ్ళాను. అది ఒక చిన్న తందా. మొత్తం పాతిక ఇళ్ళు ఉండవచ్చు. కొన్ని మట్టి ఇటుకలతో కట్టి ష్లాస్టరింగ్‌ లేకుండా, కొన్ని సిమెంటు ఇటుకలతో, కొన్ని పాటిమన్ను, రాళ్ళతో కట్టినవి, దోనె పెంకులు, రేకులు, కొన్ని రెల్లు గడ్డి కప్పుతో ఇళ్ళు ఉన్నాయి. ఒక చేత్తో లాలుని పట్టుకుని నడిపించుకుంటూ తీసుకువెళుతుంటే, నొపై బరువేసి కుంటు కుంటూ వస్తున్న లాలును చూడగానే, ఇంటిముందు మంచంలో కూర్చున్న ఓ పెద్దవయసు ముసలమ్మ ఒక్కసారి బిగ్గరగా ప్రగ్యనం 85

“యాడియే/ వమైందిరో జడ్డ ఏడవటం మొదలు పెట్టేసరికి ఒక్కసారిగా అందరూ గుమిగూడారు. లాలుని అక్కడున్న మంచం మీద పడుకోబెట్టి జరిగిన విషయం చెప్పాను. దెబ్బల దగ్గర శుభ్రంచేసి పసుపు రాసి, గుంట గరిడాకు పెట్టి గుడ్డలతో కట్లు కట్టి కాస్త వేడిపాలు తాగించిన తరువాత లాలు మరింత తేరుకుని,

అయ్యా! ఈ అన్న గిన గియాల ఆదుకోకపోతే పమౌదునో అని తలనుకుంటేనే భయమేస్తుంది: అన్నాడు. అప్పుడు అందరి దృష్టి నా మీద పడింది. నావైపు కృతజ్ఞతా పూర్వకంగా చూస్తూ

రామ్‌ రామ్‌ బేటా? అని అంటుంటే లాలూ తల్లి, తండ్రి అనుకుంటాను నా చేతులు పట్టుకుని రామ్‌ రామ'అని కళ్ళనీళ్ళు పెట్టుకున్నారు.

మంచం మీద కూర్చున్న పెద్ద ముసలమ్మ నావైపు చూసి, జడ్డా యాడనుంబి యాడకుబోతున్నవో నా మనవడిని బచాయింబినవ్‌, పొద్దుగూకుతుంది, కాస్త ఎంగిలి జేని పో జడ్డా అన్నద్ది,

ఆరు బయట చేద బావిదగ్గర బొక్కెన బావిలో వేసి నీళ్ళు తోడుతుంటే, లాలు వాళ్ళ నాన్న తాను చేది నీళ్ళు నా నెత్తిన కుమ్మరిస్తూ స్నానం చేయించాడు. బట్టలు ఉతుక్కోవడానికి ఉపక్రమిస్తే లాలు తల్లి ఎంతచెప్పినా వినకుండా తాను ఉతికి ఆర వేసింది. వారిచ్చిన పొడి బట్టలు కట్టుకుని మంచం మీద కూర్చున్న తరువాత తండాలోని చిన్న పెద్ద ఒక్కొక్కరిగా వచ్చి నా చుట్టూ కూర్చుని,

'ఇయాల రేపు నడిరోడ్డు మీద కల్లముందు పానంబోతున్నా నూని సూడకుండా పోయే మాయదారి లోకం, జడ్డను ఇంటిదాక దెబ్చినవు, దొరా! ఏ తల్లి కన్న జడ్డవో నల్లగుండాల'” అని పలుకరిస్తూ, వారు ఏదో ఒకటి చేతులో బెట్టి “అప్పాలు తిను బిడ్డా, అని అభిమానం చూపుతుంటే ఏమనాలో కూడా నాకు అర్ధంకాలేదు. ఒక పక్క లాలు తండ్రి అప్పటి కప్పుడు కోడిని కోసి ఇవ్వడం, తల్లి వండటమూ, రొట్టెలు తయారు చేస్తుంటే, పెద్ద ముసలమ్మ “పొద్దయితావుంది, వటేలా! బువ్వ తిను" అని అనేసరికి, అక్కడున్న గుంపు సెలవు తీసుకుని శాం/ రాం? చెప్పి వెళ్ళారు.

లాలు తల్లి, కోడికూర పులుసు ఒక సత్తు పళ్ళెంలో వేసి, నాలుగు జొన్న రొట్టెలు అందులో పెట్టి 'తిను బిడ్డా అని ఇచ్చింది. మంచం చుట్టూ కూర్చుని 'తిను ప్రునానం 86

బిడ్డా, తిను బిద్దా అనుకుంటూ కొసరి కొసరి తినిపించారు. తరువాత అందరూ తిని మంచాలు ఆరుబయట వేసుకుని కూర్చున్న తరువాత పెద్దముసలమ్మ,

వటేలా నిన్న జూనై ఈ ఎంకల మడినిలెక్క గొట్టుతలెన్వు ఎవులి జడ్డవు, యాడనుంబి యాడికివోతున్నవు' అని అడిగింది.

అవ్వను తేరిపార చూసాను. లంబాడి సాంప్రదాయక దుస్తులు వేసుకుని ఉంది. నెత్తిమిదనుంచి కాళి కప్పుకుని, చెవులకు టోపిలి పెట్టడంవలన, సంవత్సరాల నుండి ఆ బరువును చెవు తమ్మెలు మోసి, మోసి బొక్కలు ఇంత వెడల్పు అయి దుద్దులు వేలాడుతున్నాయి. మోచేయి వరకు చేతులకు తెల్లని గాజులు, మోచేయి నుంచి పైన కడియం, ఆపైన గాజులు చేతివేళ్ళకు రూపాయి బిళ్ళలతో తయారు చేసినవి ఎనిమిది ఉంగరాలు, జడకు చివర రిబ్బను ముడి, దానికి జడగంటలు, మధ్య పాపిటి మీదుగా నుదుటిపై పాపిట బిళ్ళ, మెడలో వెండి కడియం, రూపాయి బిళ్ళలతో చేసిన దండ, రెండు కాళ్ళకి ఇత్తడితో చేసిన వాంక్‌డీలు, కాళి పేటియ గుంటోలకు అద్దాలతో అల్లికలు, వయోభారం వలన ముడుతలు లేని చర్మం, వంటి మీద లేదనుకుంటా, చేతిలో ఒక వెదురు కర్ర ఉంది కాని, దాని సహాయం లేకుండ కూడా నడువ గలిగే స్థితిలోనే ఉంది.

“అవ్వా, మా నాయినకు పక్షవాతం వస్తే, మంచిగ గొవలని పైన కృష్ణ ఒడ్డు నుంచి కాలినడక వస్తానని దేవునికి మొక్కుకుని గోదావరికి పోతున్నాను. అనుకో కుందా ఇవాళ ఇక్కడకు రావలసి వచ్చింది”.

అయ్యొ బిద్దా గంత దూరంనుంచి కాలినదకని వస్తనని మొక్కుకున్ననలే, నీ కాయిష్‌ తప్పుక నెరవేరతది. మీ అయ్యకు తప్పక బాగైతది!

అది సరే అవ్వా నిన్ను చూస్తే చాలా పెద్ద దానిలాగొ ఉన్నావు. నీ కెంత మంది వీల్లలు, నీ గురించి తెలునుకోవాలని ఉందన్వా? అన్నాను.

నా తాన తెలునుకోలీకి వముంటది కొడుకా మట్టీవినుక్కుని ఐతికెటోల్లం, కాటికి కాలు జావుకున్న మునలిదాన్ని, నాతొన వంకత ఉంటది బిడ్డా!

“అట్లా అనకన్వా/ నువ్వు ఎక్టుడ వుట్టావు, మీ ఆయన వంచేసేవాడు, ఈ ఊరికి ఎప్పుడు వచ్చారు, నీ కివ్పుడు ఇంత వయను ఉన్నదంటే, ఎన్నో అనుభవాలు ఉంది ఉండాలి, నాక్షు తెలునుకోవాలని ఉంది అన్వా" ప్రస్థానం 87

వినీలాకాశంలోంచి కురుస్తున్న వెన్నెల వెలుతురులో, కళ్ళు మిరిమిట్లు గొలుపు తుండగా, అవ్వ పైకి చూస్తూ జ్ఞాపకాలను నెమరువేసుకుంటూ చెప్పడానికి సంసిద్ద్ధు రాలైంది.

కొడుకా! నాపేరు బొణోతు భూలి. రజాకార్ల కాలానికి నాకు ఇరై్వై ఎండ్లు ఉండొచ్చను కుంట. ఇప్పుడు తొంఖై ఏండ్ల పైన ఉండొచ్చేమో. ఈడకు ఉత్తరాన నాలుగు కోసుల కాడ మా పుట్టిల్లు. పదేండ్లకే నన్ను కోక్యతండల సోమ్ల కిచ్చి పెంద్లిజేసిండ్లు రజస్పల అయినంక, కాపురానికి వచ్చిన. లంబడోళ్ళందరం దేశముక్‌ దొర పొలం పనులకి కూలికి బోతుంటిమి. నాకు ఇర్వై ఏండ్లు తగిలే తలికి మాకు ఇద్దరు మొగ పోరగాళ్ళు ఒక ఆడపోరి కలిగింద్లు.

వరుసగ నాలుగేండ్లు కరువుకాలం, కూలికి ఎల్తలేదని మా తండల కొంత మందిమి, వాగు పారతందని గీ అడవిలకొచ్చి రామ్‌లాల్‌ తండ కట్టినం. అడివి నరికి చేను చేసి, గడపల్లెక్క పంచుకుంటే మాకు రెండు ఎకురాల పద్నాలుగు కుంటలొచ్చింది. వాగుకు అడ్డం కట్టవసి పారిచ్చినం, రెండు సముచ్చరాలు పంట కండ్ల జూసినం బిడ్డా. గా సమచ్చరం పంటలొచ్చినంక సంబరంగ హోలి ఆడినం. హోలి అయిన మూడోదినం. దొర కబురుజేసి,

గవన్నీ నా వట్టా భూములు, ఖాలీ జేయనున్నడు:

'పోరంబోకులని వట్వారి జెప్రే జంగల్‌ నరికి చేను చెలక జేనీనం దొర: గవ్పుడే చెప్పకపోతిరి ఇవ్చడేడితీపోవాల బాంచెన్‌:

నాకు జెవ్పీ జేనినారు రా? పోరంబోకైతే మీ తాత జాబీరనుకుంటుండ్తా చేన్ల కాలు బెడితే కాళ్టిరగ తంత, నడువుండ్లి: అన్నడు.

పట్వారి తానకిపోయి అడుగుతే, “గప్పుడు పోరంబేకేగని, నర్మారు గివ్పుడు దొరకు వర్డజేనింది' అన్నడు.

'దోరా/ కాఫ్రరాలు తరలి రెండేండ్లు కాయకష్టం జేని చెలకజేనినం. ఇవ్పుడెట్ల బతకాలి బాంబెన్‌ వదన్నా తొవ్వ జూడిరి' అనంగ.

ఎకురం కింత దీస్మాని, పండిన పంటల సిస్తు బోను, దొరకి కౌలు కింద మూడిట్ల ఒకవంతు గింజలు కొలిసేటట్టు, యెవారం జేసిండు. మాకు కడుపుల బగ్గుమన్నది. కాని ఏంచేయనీకి మాకు దమ్ము లేకపోయె. కానూన్‌ వాల్లకి సుట్టమాయె. ప్రస్థానం 88

గట్లనే కౌలుకింద ఒప్పుకుని ఆయేడు చేస్తుంటిమి.

రోజులు గిట్ల నడుస్తుండగ, ఒక పున్నామ రాత్తిరి, మా ఆయనతో పాటు, ఓ సాయిబయ్య లాల్సీ పైజామ ఏస్కుని మా ఇంటికచ్చిండు. తానాలు, అన్నాలు అయి నంక మా ఆయన తండలందరిని పిలిపిచ్చిండు. ఆడోల్లు, మగోల్లందరివి కూసుండంగ, మద్దెన కూసున్న సాయిబాయిన మాట్టాడుడు సురుజేసిండు.

కామిరేడ్స్‌ నా పేరు రవీక్‌ ఆలి నా మాటలు అందరు శద్ధగ ఇనుండ్లి. గిలి పోరంబోకు భూములు, పోరం బోకులని నక్షల నూవిబ్చిండ్లు వట్వారి ఖరారు బేని నంకన్తే జంగల్‌ సాఫ్‌ చేని చెలక చేనినం. రెండేడ్డు వంటజేనినంక పోరంబోకు వట్ట ఎక్టీయింది? మనం జంగల్‌ సాఫ్‌ టేనేటప్పుడు. చెలక చేనిటవ్పుడు చెప్పంది. భూమి సొఖైనంక గప్పటిీ కప్పుడు దొరలకు వట్రలెట్ల వుట్టినయి? గిదంతా, వట్వారి, దొర కలిని నాటకమాడి మోనం జేనిండ్లు గీ మోసాన్ని మనం ఒవ్సుకోవద్దు, మన కష్టంతోని పోరంబోకు, బేనయింది. గీ భూములు మనయ్యి ఇవ్విటిని వదలొద్దు. మనం కష్టంచేని దొరకు గింజలు కొల్పుడు ఉండొద్దు మన నంట మనమే తీసుకోవాల. దొరలు ఖానూన్‌ అడ్డంపెట్టుకుని దౌర్హన్వాలు చేస్తుండ్లు ఎట్టి నేయిచ్చుకుంటుండ్లు వీళ్ళ మోసాలకు వ్యతిరేకంగ అందరం ఒకటయి తిరగబడాలి. తిరగబడితేనే భూవి మనద్రైతది. ఖానూన్‌ నర్మారు, దొరల పొంటి ఉంటది, గందుకనే గీ నర్మారుకు, ఖానూన్‌కి వ్యతిరేకంగా మర్లబడాల' అని చెప్తుంటే మా ఆయన సోమ్లు అన్నడు,

దొరా! నువ్వు జెవ్పేది ఇంటుంటే ఎంబికలు నిక్కబొడుస్తున్నయి. నువ్వు జెల్పేడిది నుత బాగనే ఉంది గాని, దొరతోని కొట్లాడుడు మాతోని అయితదా, అమీన్‌కు జెన్సీ గిరఖ్‌తార్‌ జీన కోరట్ల జుట్టుదిన్పీ జైల్ల బెడతరు. గీయింత బతకు గూడ ఆగమైతది. నర్మారుతోని కోట్లాడుడు మా తండోళ్టతో అయితదా?. నర్హారు తాన బందూకులు, జవాన్లు... గిదయ్యే ముచ్చటేనా;

'సోన్లున్నా మంబిగడిగనవు. ఇది నా ఒక్కడితోనో లీ ఒక్కడితోనో మన తండోళక్టతోనే అయ్యే ముచ్చట గాదు. ఇయాల తెలంగాణా, తేలంగాణమంతా అట్టుడుకుతుంది. రెడ్డీ దొరలకీ, వెలమ దొరలకి, దేళముక్‌ దోరలకి, బావన దొరలకి ఎతిరేకంగా కమ్యుణిస్టు పార్టీ నాయక త్వంలో దున్నే వానికి భూమి గావాలని బందూకులు చేతవట్టి రైతులు పోరాటం జేస్తుండ్లు. కమినిస్టు పార్టీ గ్రామాల్లో ప్రజా వంచాయిళీలు నిర్వహించి భూమిని ఎవరైతే సాగుచేస్తున్నరో వారికేభూమి దక్సేటట్లు భూమిని వంచుతున్నరు, వెళ్టీని రద్దు చేస్తున్నరు, అప్పులు బకాయిలు పూనం 89

రద్దు చేస్తున్నరు. దొరలకి నవాయ నిరాకరణ చేస్తుండ్లు. గందుకే దొరలు గ్రామాలిడీని పెట్టి వట్నాలకు వరారయితున్నరు. కాబక్టీ మనం అందరం ఇఖక్కంగా ఉండి పోరాటం చేస్తే ఈ భూమి మనకు దక్కుతది, కమ్యునిన్దు పార్టి మీకు అండగ ఉంటది" అని అన్నడు.

అట్ట రఫిక్‌ అన్న చెపుతుంటే మా బక్క పానాలకు ఏనుగంత బలం వచ్చినట్లని పించె. కమిష్టు పారిటికి జై అంటే, జై అంటిమి. అప్పటి కప్పుడు (గ్రామ సంగంపెట్టి మా ఆయన సోమ్లను, సంగం కార్రెదర్సిగా, భద్రును ఇంకొంత మందిని నెంబర్లుగా నియమించుకున్నరు.

గిదైనంక సంది మా ఆయన పార్టీ మీటింగల కని బోవుడు, రెండు మూడు దినాలు అయినంక వచ్చుడు తిరగబట్టిండు. పోయి వచ్చినంక తండాల రాత్రి అందరు జేరెటోళ్ళు. ఆడా మగా పిల్లా పాపలతో అందరూ మా ఇంటికి రాత్రి కూడెటోళ్ళు. ఎక్కడెక్కడి మీటింగులల్ల ఎవలు వమేమి మాట్లాడిండు, ఎక్కడెక్కడ ఏ మేమి జరిగింది చెప్పెటోడు. ఏఏ ఊళ్ళళ్ళ దొరలు పారిపోయిండ్లు, ఏ ఊళ్ళళ్ళ దొరలకు వ్యతిరేకంగా లడాయి షురూ అయింది, ఏ ఊళ్ళళ్ళ దొరల గుండాలు దాడిచేసింద్లు పూసగుచ్చినట్లు ఇవరాలు సెప్పెటోడు. అయిన సెప్తన్నంతసేపు పాణాలు ఉగ్గబట్టి ఇనేటోళ్ళం. సెప్పి నంక మన తండల మన భూములు దక్కించుకోనికి మనం ఏం జెయ్యాల అని చర్చలు చేసెటోళ్ళం.

పంట కోతక్రి వచ్చేయాల వరకు చర్చలు అయితనే ఉన్నయి. ఒక రాత్తిరి రఫిక్‌ అన్న మీటింగుకు వచ్చి,

మేం కష్టం జేసి చెలక జేనినం కాబజ్టీ పంటమింద కవ్రలు ఇచ్చుడులేదు, ఈ భూములు మాయి; అని చెప్పిరావలని తీర్మానించినరు.

గట్లనే పొద్దుగాల్ల, పట్వారి ఇంటికాడకు మా ఆయినా, గ్రామ కమిటి పోయి గిదే విసయం చెప్పినంక, పట్వారి

సెదప కాలం వీదన బుద్దులు, అనుగజుస్తర్సు, కేసులయితయి. దొర నంట కోన పోతడు, టీ కర్మ మీరు అనుగజంచురి మద్దెల నాదేంది, ఎట్టా రానీ వెడితే గట్లనే అయితది" అన్నడట.

గిది జరిగిన నాలుగు దినాలు అయినంక భద్రు కుటుంబం ఆరు మంది కలిసి వాళ్ళ చేన్ల జొన్నకోయ సురూ చేయబట్టిండ్లు. అంబటేళ్ళ భద్రు కొడుకు పదేండ్ల ప్రస్థానం ంం

పోరడు ఉరుక్కుంట వచ్చి,

చొర మడునులు జమాన్లను ఎంటీబెట్టుకొచ్చిండు, మా అయ్యను కొడుతున్నరు, వంట బండ్లకెత్తుకుంటున్నరు” అని ఒగర్సుకుంట అరిసిండు.

తండలనున్న ఆడా మగా పిల్లా పీసు, కొడవలి గొడ్డలి పార గుతప గునపం ఏదందితే అది చేత పట్టుకుని లబ లబ లాడుకుంటా భద్రు చేనుకెల్లి ఉరికినం. మేమెల్లే తలికి, పంట ఎత్తుతున్న ఎడ్లబండికాడ భద్రు సొమ్మసిల్లి పడున్నడు, భద్రు పెళ్ళం సక్కు నేలమింద కూసుని మొగని తల ఒళ్ళెపెట్టుకుని గుండెల మీద బాదుకుంట,

“యాడియే! వీనింట్ల పీనుగెల్ల, దోస్మపోతున్నరో, ఆరుగాలం పంటని, మేమెట్ల బతకాల్రో దేవుడా' అని ఏడుస్తుంది.

గది జుసేపాటికి మాకు పూనకం వచ్చినట్టు, ఒక్కపాలిగ మేవందరం 'కమిష్టు పారిటీకీ జిందాబాద్‌... రఫిక్‌ ఆరీకి-జై..దున్నేవానిదే-భూవి......దొరల గుండాల్నీ- చితకబాదుండ్రీ....అని నినాదాలు ఇచ్చుకుంట, గట్టు దెగిన వరదలెక్క కొడవళ్ళు, గొడ్డళ్ళు, కర్రలు పిడకట బిగించి, బండ్ల దగ్గరకు ఉరకతావుంటే, మమ్మల్ని చూసిన గుండాలు కర్రలు పారేసి ఉరుకపట్టింధ్రు. వాళ్ళతో పాటు చెట్టుకింద జవాన్లు సుత ఉరుకుదడు లంకించుకున్నరు.

గా దినం మునిమాపేళ్ళ పదైదు మంది బందూకు జవాన్లు, దొర గుండాలు పదైదు మంది, లారీల దిగిండ్లు. యాటకు కమ్మిన తొడేళ్ళలెక్క జవాన్లు గూండాలు తండ చుట్టూత కమ్మినరు. వయసు పోరగాల్లు ముందుగాలనే జంగ్లకు బొయిండ్లు. ఇగ ఊళ్ళ ఉన్న ముసలి ముతక ఆడోళ్ళందరిని ఒకచోట చేర్చి తన్నుడు సురూ చేసింద్లు.

“దొరకు ఎదురుమర్లబడుతారుర ఖానూన్‌ కో వోక్‌మే లేతారేనువర్‌ భీకీంత కలేజు యాడికెల్లిబ్చిందిర వారామ్‌ జాదె ఊనై్తై నాకేటోల్లు కమునిన్తు నూదబ్బోద్‌ వాలా... యే జొ నీక్‌తా హై రే తుమ్‌కో....సోమ్లు కిదర్‌ హై అని నన్ను పొట్టు పొట్టు కొట్టిండ్లు.

అనాడు వాండ్లు చేసిన అరాసికం, బిడ్డా తల్పుకుంటే ఈ నాటికి కడువుల రగిలిపోతావుంది. ఆడోల్లని బరైవాతల చేసి హోలి ఆడిపిచ్చిండ్లు. ఆదనే తాగిండ్లు తిన్నరు, ముసలోల్ల పెయిలమీన ఉచ్చబోసిర్రు. రాశ్రంత యమగోస బెట్టి, పొద్దు టేళ్ళ తండలున్న అందరికి చేతికి ఒకే తాడుగట్టి బారుగ నడిపిచ్చికుంట దొర గడికి తీస్కపోయి ఆడ తన్నుడు సురూచేసింద్లు. దొర ఇంటిముంగట వసార్ల వాలు కుర్సిల కూసాని చుట్ట తాక్కుంట, మద్దె మద్దెన విసపు నవ్వులు నవ్వబట్టె, కొడుకా! కౌలు ప్రుగ్ధానం ర్త

మో స లోల కీ ౯ .. క టి ళా +. (శర ॥్గొ నం. [1 యో మ లి | | షి! //1 ॥ / / |“ జో లీ హ్‌ ష్ష్‌ | 4 ప్రున్ధానం 92

కింద గింజలు కొలిసెటట్టు ఒప్పించి, కాగితాలు రాపిచ్చుకున్నంక వదిలి(ను.

గిదైనంక మా ఆయన సోమ, కమిష్టు పార్టీల జోరుగ తిరగబట్టిండు. బందూకు పట్టి దళంలకు పోయిండు. మా అత్తమామలను, బుడ్డ పోరగాల్లను సూసుకుంట, నేను సంసారం ఈద్బుకొస్తుంటి. రాను రాను ఊళ్ళల్ల అగ్గి రాజుకోవట్టింది. భూమి ఇప్పిస్తరని జనం కమిస్టు పార్టీకి హారతులు బడుతుండె. కమిష్టు పారిటి పోరాటానికి, దళాల భయ్యానికి దొరలు ఊర్లొదిలి పట్నాలకి తరలిపోతుండె. కమిష్టు పారిటి దళం మా ఊర్లె గడిమీద దాడిజేసి, గుమ్మిల దాక్కున్న దొరని బయటకీద్సి, పొర్లిచ్చి పొర్లిచ్చి తన్నిను. మంగలోన్ని పిలిపిచ్చి ఒక్క పక్క మీసం గొరికి, ఒక వక్క సగం గుండు గీకిచ్చినరు. కడుపుల కసి తీరక, జనం వాని కుర్సీల ఉచ్చబోసింద్లు. వాని పట్టె మంచెంమీన సుత ఏరిగిండ్రు. వాని అర్రలల్ల దాసిన పట్టా కాగితాలని, పురునోట్లని బయటేసి తగలబెట్టిండ్లు. చెంపలేయించి ముక్కు నేలకు రాపిచ్చిండ్లు. ఊరు నడిమిట్ల పంచాయితి బెట్టి, ఎవలు ఏ భూవినైతే చేస్తుండ్లో వాల్లని ఆ భూవులే చేసుకొమ్మని, గడపకు మూడు ఎకురాలకు తక్కువగాకుందా ఊర్లనున్న భూవినంత పంచిండ్లు.

గా రోజుల్ల నిజాము సైన్యం ఊర్లమీద పడి తన్నుడు, వాల్లు బోయినంక దళాలు వచ్చుడు, జనం బిక్కు బిక్కుమని గడుపుతుందె. నిజాం సైన్యం మీద, కమినిష్టోల్లది పైచేయి అయే పాలికి, నిజాం తురకోల్లని ఊర్లమీదకు ఉసిగొట్టిండు. వాల్లే గీ రజాకార్లు, జనాన్ని యమ గోస పెట్టిండ్రు.

గట్ల రెండు మూడేండ్లు గడిసెటాలకి, యూనియన్‌ సర్మారు సైన్యం డేగల్లేక్క వచ్చి పడ్డది. ఆ రోజుల్ల ఒక పారి, లొద్ది గుట్టల్ల మా ఆయన దళంతోడి ఉన్నడని, వరిగడ్డి నెత్తిమీద పెట్టుకుని నడిమిట్ల సద్ది కట్టి తీస్మసోతన్న ఊళ్ళి కాపాయిన ఇచ్చిన ఖబర్‌తో, యూనియన్‌ మలబారు మిలట్రోళ్ళు లొద్దికాడ నన్ను పట్టుకున్నరు. గుట్టసుట్టూ కమ్మి బందూకులు పేల్సుకుంట కాసేపు లడాయి జేసినంక, మిగతావాల్లు పారిపోంగ మా ఆయన్ను పట్టుకున్నరు.

మా ఇద్దరిని మిలట్రి కాంపుకు కొంచపోయిండ్లు. మా ఆయన్ని చెట్టుకు తల కిందులుగా ఏలాడేసి కొట్టిండ్లు, పెయిమీద దెబ్బతగలని చోటు, రకతం కారని చర్మం లేకుండ జేసింద్లు. ముడ్లో గుతప దూర్చిర్రు. నన్ను బరెవాతల జేసి, కాల్లు చేతులు కట్టేసి, కిందపడేసి చింత బరికలు బెట్టి పార్లిచ్చి పొర్లిచ్చి కొట్టిండ్రు. ప్రుగ్థానం రె

మా ఆయన సూస్తుండగనే, ఆయిన కల్లముందే ఒకరు కాదు, ఇద్దరు కాదు బిడ్డా! నన్ను ఆగమాగం జేసిర్రు. రెండు రోజుల యమ యాతనలు పెట్టి, మూడో దినాన చెట్టుకు కట్టేసున్న మా ఆయనమీద, ఢాం...థాం...ఢాం..అని బందూకులు పేల్సిండ్రు. నా కళ్ళముందు మా ఆయిన గిజ గిజ తన్నుకుని, నెత్తురు కక్కుకుంట సచ్చిండు.... అవ్వ చెప్పడం కాసేపాగింది.

వెన్ను నిటారుగా పెట్టి కూర్చుంది. ఆనాటి జ్ఞాపకాలు కళ్ళేదురు కనపడుతున్న ట్లుంది. వీధి లైటు వెలుతురులో అవ్వ కళ్లు ఎర్రజీరలతో అగ్ని కణికల్లా, ముఖం భగ భగ మండుకున్న కాగడాలాగ ఉంది.

'అవ్వా! తరువాత పమైంది?

అవనీకి ఏముంటది బిడ్డా! నా బతుకు గాశారమైంది. చెట్టుకు కట్టేసున్న మా ఆయిన బొందిల పానంబోగ, తల ఏలాడేసి నోట్ల కెల్లి రకతం కారతంటే, గా మలబారు మిలటరోల్లు, సారా తాక్కుంట సెట్టు సుట్టూత శివాలెత్తుకుని ఎగరపట్టిండ్లు, మా ఆయన కట్లు ఊడతీసి, పీనుగను భుజాన ఏసుకుని వడ్సుకుంట, ఊరెకు మోసుకుంట దీసకొచ్చి, గిదిగో గిక్కడనే పండుకోవెట్టి, నా సేతుల్లో బొంద దీసి, ఇదిగో గీడనే పాతిపెట్టిన.

మన్ను గప్పుకుంట మా ఆయనకు మాటిచ్చినా! ఏగుసుక్క లెక్క నువ్వు నడిమిట్లనే బోయినవు. కాని ఈ భూవి మనకు దక్కినంకనే నేను నీ తానకొస్త, గప్పుడు దంక, ఈ పాతిపెట్టిన బొంద మీందనే గప్పటి సంది ఈ మంచాన్ని మా ఆయన బొంద మీంద ఏసుకుని నిద్దర జేస్తావున్నాను.

వింటున్న నాకు ఒళ్లు గగుర్పొడుస్తుంది. వెంట్రుకలు నిక్కబొడుచుకున్నాయి. అంటే ఈమ మంచం క్రింద ఈమె భర్త శవం ఉంది. అది అస్తిపంజరంలా మారి, దానిపైన ఈమె మంచం. నాకు తల తిరుగుతున్నట్లనిపిస్తుంది. ఇది ఉన్మాదమా, లేక భూమి పట్ల ఈమెకున్న ఆశా, లేక భూమి పట్ల వీరికుందే మమకారమా!

అవు బిడ్డా! గీ మట్టిని నమ్ముకుని ఈడకొచ్చినం, ఈ బూమాత పట్ల మా కుండే కాయషు అసుంటిది. గిది మాకు దక్కకుండనే ఆయన, ఈ మన్నులనే గలసి పోయిండు. దీర్చ ఉఛ్వాస నిశ్వాసలతో, ఛాతి ఎగిసిపడుతుందడగా, రెండు కన్నీటి బొట్లు జారిపడగా తుడుచుకుంటుండగా! ప్రస్థానం రశ

“అవ్వా! తరువాత పోరాటం ఏమైంది?

జరాగు బిడ్డా, నెవతగా' అని అవ్వ మొదలుపెట్టింది.

నిజాం సైన్యం, రజాకార్లు పారిపోయిండ్లు గాని, యూనియన్‌ పోలీసోళ్ళు కమిష్టోళ్ళని, దొరికినోల్లని దొరికినట్టు, పిట్టల్ని కాల్సినట్లు కాలిసిండ్రు. ఊళ్ళకు ఊళ్ళు తగులపెట్టిండ్రు. కమిస్టోల్లకి అన్నం బెట్టినోల్లను సుత ఇడిసిపెట్టలే. అదోళ్ళను బరెబాత చేసి బతకమ్మ హోలీలు ఆడిచ్చిను. యమయాతన్లు బెట్టిను. నాయకులంత పట్నాలకి, ఆంధ్రేపు పరారయినన్లు, సివరికి దిక్కుమొక్కులేని మా అయిన అసుంటోళ్ళు వేలమంది సచ్చిన్రు. పోరాటం చేసినోళ్ళని, కమిస్టు పార్టీల తిరిగినోల్లని, కొంతమందిని మిలటరి క్యాంపుల్ల పెట్టిండ్రు, కొంతమందిని జైల్ల బెద్టిండ్రు, కుటంబాలు, కుటంబాలు సెట్టుకొకళ్ళు, పుట్టకొకళ్ళు అయింద్రు. మొత్తం అంత బరబాత్‌ అయింది కొడుకా.

కొట్లాట చేనిందే భూమి కోసం కదా? మరి ఇంతకి ఈ భూములేమైనైఅవ్వా?

షేర్వాని, కుచ్చు టోపి పెట్టుకున్న దొరలు పట్నాలు పారిపోయిండ్లని చేప్పిన కద బిడ్డా, ఊర్లల్ల జర సద్దుమనిగినంక కొన్నాల్లకి ఖద్దరు బట్టలు గాంది టోపీలు, పెట్టుకుని కాంగిరెస్సు జండాలు పట్టుకుని మన్లీ ఊల్లల్ల కొచ్చినరు. కానూన్‌ మారింది, నిజాం బోయిండు, రజాకార్లు బొయినరు, గేమ సొరజ్జెం అచ్చింది. మనం దేశంల గలిసినం అన్నరు. ఓట్లేస్తై సర్మారు వస్తదన్నరు.

కాని గయ్యే ఠానాలు, గదే పోలీసోల్లు, గదే తైసీల్‌దార్హు గదే పట్వారీలు, గదే పటేల్లు, గదే దొరలు, గాని మా భూవులు మా చేతికి రాలే. కొత్త ఖానూన్‌ గూడ గీ భూములు దొరయే, అన్నది. పట్టాలు సుత గాయనకే దఖలైనై. మేం దున్నుకున్న భూవుల్ని మాకిప్పుచ్చుమని సర్కారు సుట్టూ పదేండ్లు తిరిగినం.

జమానాల నడుసుకుంట, సైకిళ్ళమీద వచ్చి పోయిన కమిస్టు నాయకులు జీపీలల్లొచ్చి, ఓటు సుత మా కేయుండ్లి, మీ భూవులు మీ కిప్పిస్తమన్నరు. ఆశకొద్ది లగాయిచ్చి, బీరుపోకుంట కమిస్టోల్లకి ఓట్లేసినంక, వాల్లు పట్నాలల్ల మేడలు మిద్దెలు గట్టిండ్రు, పోరగాల్ని సదిచ్చుకుని డాకటర్లు, వింజనీర్లని చేసి గాలిమోటార్లల్ల దేశాలు అంపిచ్చుకుండ్రు, పట్నాలల్ల ఆస్తులు సంపాయిచ్చుకుండ్రు... గాని కొడుకా! మా భూవులు సుత మాకు గాలె.

ఓట్ల జాతరొచ్చినప్పుడి సంది మేవు కమినిస్టోల్లకే ఓట్లేస్తుంటిమి. మల్ల, గండ్ల ప్రస్థానం ర్‌

రెండు పారిటీలు గిట్ల అయినయి. మొదాలు నడ్సుకుంట, సైకిల్ల మీద ఒచ్చెటోండ్లు, ఓట్లయినంక జీపీలల్ల వస్తండె అని చెప్పిన గద కొడుకా! గిప్పుడు సల్ల కార్లల్ల తిరగ పట్టె.

గిదిగాక నడిమిట్ల అన్నలని వచ్చింద్లు, ఈండ్లతోనన్నా మా భూవులు మాకు దక్కుతయేమోనని కాయళ్‌ కొద్ది వీండ్లకు గా గూడ సద్దులు మోసినం బిడ్డా! పురిట్లనే సంది గొట్టినట్లు, గాయింత పార్టీల బదాబదల్‌గ సీలిక పీలికలాయి, వాండ్లల్ల వాంగ్లే తన్నుకొనుడు సురూ జేసి, సివరాకరికి ఆల్లు గా గూడ ఓట్ల బాట పట్టిను. సీమలు పెట్టిన పుట్టల పాములు దూరినట్టు, మేవు కష్టం జేసుకున్న భూవి మాగ్గాకుండ గట్ల దొరల పాలయింది కొడుకా.

అవ్వా మరి నీ నంతానం ఏమయ్యారు. ఎక్కడున్నారు. ఇఫ్పుడు నువ్వు ఎవరి దర ఉంటున్నావు?

ఏవి సంసారం కొడుకా అంతా బరబాత్‌ అయింది. బిడ్డను లుకావత్‌ తండకు ఇచ్చిన గదా. సారా గాసుకుంట, ఠానాల సుట్టు తిరుక్కుంట, కోరటల పొంట పోవు కుంట, జైల్లల్ల ఉండుకుంట అది గీ మజ్జేనే సచ్చింది. నా పెద్దకొడుకు ఈడ తిండికి ఎల్తలేదని కుటుమానంతో ఆ రోజులల్లనే కార్మానాలల్ల పనిచేయనీకి ఐదరాబాద్‌ పోయిండు, ఆడకెల్లి బొంబయి పోయిండు. గాడికి పోయినంక రెండుసుట్లు ఈడకు అచ్చిపోయిండు. పది పదేనేండ్లాయే వాన్ని కల్లసూడక, వున్నడో పోయిండో, వాని బిడ్డలేమైనరో ఖబర్‌ గూడ లేదు.

నా రెండో కొడుకు సోమ్లతోని నేను ఈ భూమిని పట్టుకుని ఎల్లదీస్తున్న వాడు పదేండ్ల కితం పాముకుట్టి సచ్చిండు. వాని కొడుకు భోజ్య. వానితోనే ఇప్పుడుంటున్న. వాని కొడుకే ఈ లాలు. వాగుల కొత్తనీల్లు అస్తుంటయి- పాతనీళ్ళు పోతుంటయి, గట్లనే పాత తరం పోతాంది, కొత్తతరం వస్తాంది. నాకు మాత్తరం సావు రాక, గుడిముంగట దొజత్తబం లెక్క ఉన్న గాని, నాకు సావురాక పోయె కొడుకా!

'అవ్వా/ మరి నీకు స్వతంత్ర నమరయోధుల వెన్నన్‌ వస్తుందా?

గా ముచ్చటకేం కొడుకా! మా దాక అయి అస్తయా, రాబందుల్లెక్క వాటిని తన్నకపోతరు. ఆంధ్రకెల్లి తెల్లబట్లలోల్లు అచ్చినరు, ఇసుంటరా! అంటే ఇల్లంత నాదన్నట్లు, పొట్టచేత పట్టుకుని వచ్చినోల్లు ఆ పారిటీ-ఈ పారిటీ అని లేకుంట ప్రస్తానం 96

అన్ని పారిటీలల్ల వాల్లే నాయకులై, అన్ని పారిటీలను ఆల్లే కబ్ద జేసినరు. ఇప్పుడు రాజ్జెం వాల్లదే నడుస్తుంది కొడుకా! మా అయిన సావనీకి కారణమైన కాపాయనకు, గాయన పెంద్లానికి, పట్లంల వాడు ఉంచుకున్న దానికి సుత ఫించనీ అచ్చింది. ఈ ఊల్లె గానాటి భూమి పోరాటానికి వ్యతిరేకంగ జేసిన పెద్దింటోల్లకు, పెద్ద కులపోల్లకు శాన మందికి ఫించినీలు అచ్చినయి.

మా అయిన సచ్చింది రికార్డుల కెక్కలేదంట, నన్ను జేల్ల బెట్టినట్టు గాని, కాంపుల బెట్టినట్టు రికార్డులల్ల సుత లేదనవట్టిరి, అయిన గాని బిడ్డా, గా ఎంగిలి మెతుకులు నాకేవిటికి, నాకు నా భూవే గావాల కొడకా. గప్పటి సంది భూవిని మాత్రం ఇడిసిపెట్టకుంట, నీల్ల బాయి తొవ్వుకొని కూరగాయలు పంటలు ఏసుకుంట, ఏది తెరువైతే గా పంట వసుకుంట సాగు చేత్తన్నము. ఇళ్లకు కరంటు పెట్టిండ్లుగని, పట్టలు లెవ్వని బాయికి కరెంటోడు మోటరు పెట్టనీకి వైరు పెడతలేరు.

బిడ్డా నా అనుభవంల జెప్తాన్న కష్టం జేసెటోడికి, దున్నెటోనికి, పురసత్‌గ భూవి గావాల. దాని కోసం రైతు ఎంళకైన ఓర్సుతడు. నా జిందగీల ఎన్ని ఇడుములు బడ్డనో ఇన్నవుగదా! కట్టుకున్నోన్ని బోగొట్టుకున్న మానం బొగోట్టుకున్ను కడుపున పుట్టినోల్లు పండుటాకులోలె రాలిపోయిండ్రు, కాటికి కాల్లు జాపుకుని, ఈ కట్టె మన్నుల కలవకతలికి, మా భూవి గిట్ల మా కైతదా అని, నెరై బారిన బూతల్లి, తొలకరికి ఎదురుసూస్తున్నట్లు, ఈ గాజుకల్లల వత్తులేసుకుని, బొందిల పానాలను ఉగ్గబట్టి నిలుపుకొత్తన్న కొడకా!.....

కొడుకా.....నా కత ఇనాలని ఉంది చెప్పు, చెప్పు అంటీవి. గింత సేపు సెవు లిక్కించుకుని ఇంటివిగదా! నేను సుత ఏది దాసకుంట ఉన్నది ఉన్నట్టు, జరిగింది జరిగినట్టు సెప్పితి, సదువుకున్నోడి లెక్క కొడుకున్నవ్‌. లోక గ్యానం తెలిసినోడివి, రక రకాల మడుసులను సూసినోడివి, దేసం తిరిగినోడివి,

'దొరలు బోయినరు గని దొరతనం బోలేదు బిడ్డా నేను నచ్చిందాక కొట్లాడుతనేవుంట, కాని ఎవ్పటికైన నా భూవి నుత నాక్రైతదా! నువ్వు జెవ్పు కొడుకా!....

నా బూవి న్నాకైతదా.... నా భూమి నాక్రైతదా:... అవ్వ మాటలు చెవుల్లో గింగురె త్తుతున్నయి. అవ్వ అడిగిన (ప్రశ్న చిన్నదే. మూడంటే మూడే పదాలతో కూడిన వాక్యం. కాని ప్రశ్న ఎంతలోతైనది. ఈ ప్రశ్నకున్న నేపద్యం, ఒక తొంభై ఏళ్ళ ప్రన్గానం ౦/7

పైచిలుకు జీవితానుభవం, కేవలం తొంభై ఏళ్లే కాదు, తరతరాలకు, తర తరాలనుంచి వస్తున్న సామాజిక తాత్వికతను నింపుకున్న లోతైన ప్రశ్న. నా రెండు పదుల జీవితం, నావెనకున్న జీవిత నేపద్యం, నా చదువు, జ్ఞానం, విజ్ఞానం, ఆలోచన, ఈ చిన్న ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పగలిగే స్థాయిలో ఉన్నాయా?

ప్రపంచంలో ఇప్పటివరకు ఈ తాత్వికతను క్రోడీకరించి, విశదం చేసినవాడు, నాకు తెలిసి కారల్‌ మార్క్స్‌. సోషలిజం ద్వారా కమ్యూన్ల వ్యవస్థ ఒకటే అత్యున్నత సామాజిక వ్యవస్త. మాతృస్వామ్యక వ్యవస్తనుండి, పిత్రు స్వామ్యక వ్యవస్త దాకా, తదనంతర యజమాని-బానిస వ్యవస్త నుండి, రాచరిక ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్త తరువాత, నేడు మనమున్న ప్రజాస్వామ్యక వ్యవస్త, తరువాత సోషలిస్టిక్‌-కమ్యూన్‌ వ్యవస్త, అని తాత్వీకరించినట్లు పుస్తకాల్లో, ఎడమిక్స్‌లో చదివాం.

మరి దాన్ననుసరించే కదా ఇక్కడ కమ్యూనిస్ట్‌ పార్టీ, తెలంగాణాలో భూపోరాటం, తదనంతర అనేక ఉద్యమాలు. మరి ఈ రక రకాల కమ్యూనిస్టులేంటి, ఎవరి అవసరాల కోసం పోరాటాలు జరిగాయి? వాటి ఫలితాలు ఎటుపోయాయి? వాటిని ఎవరు అనుభవిస్తున్నారు? అవ్వ చెప్తున్నది తన అనుభవ పూర్వకమైన పచ్చి నిజం. ఇది అవ్వలాంటి ఒక్కరి అనుభవం కాదు, తెలంగాణాలోని మెజారిటి జనాభా అయిన బలహీనవర్గాల, చేతివృత్తుల, దళిత, గిరిజన, ఇక్కడి మూలవాసులందరి అనుభవమే. ఈ తెలంగాణా పోరాటమప్పటికే, సంపన్నవర్గాల వారెవ్వరు? ఆ సంపన్నులు ఇప్పుడు ఎంత సంపన్నులయ్యారు? ఈ పోరాటం ద్వారా, లేదా అడ్డు పెట్టుకుని సంపన్నులైన వారెవ్వరు? ఇప్పుడు సమాజంలో వారి స్థితి గతులేంటి....అవ్వ ఇంతకు ముందు చెప్పినట్లు “దొరలు పోయినరు గాని - దొరతనం పోలేదు” బిడ్డా!! అన్న మాటల్లో ఎంత నిజం ఉన్నది. ఆలోచనలు చిక్కిరి బిక్కిరిగా సాగుతుంటే......

అవ్వ! “బిడ్డా శాన పొద్దుపోయింది...ఇగ పడుకో, పొద్దుగాల్ల నువ్వు ఇంకా శాన దూరం పోవాల....

తెల తెల వారుతుండగా అవ్వ దగ్గర, మిగతా కుటుంబసభ్యులందరి దగ్గర సెలవు తీసుకుని బయలుదేరుతుంటే లాలు వాళ్ళ అమ్మ,

దారిపొంట తిను కొడుకా' అని జొన్నరొట్టెల గుడ్డ మూట చేతికిచ్చింది. దాన్ని కర్ర చివర వేలాడదీసి, కర్ర భుజాన వేలాడ దీసుకుని, ఊరు చివరిదాకా లాలు సాగనంపగా, రామ్‌లాల్‌ తండ నుంచి బయలుదేరాను. ప్రస్థానం 98

అవ్వ చెప్పిన తన కధ గురించి నెమరువేసుకుంటూ నడక సాగిస్తున్నాను. తెలాంగాణా సాయుధ రైతాంగ పోరాటం భారతదేశ పోరాట చరిత్రలో ఒక మైలు రాయి. అంతకుముందు బీర్సాముంద, కొమరం భీమ్‌ నాయకత్వంలో జల్‌-జంగిల్‌- జమీన్‌ పోరాటం, బ్రిటీష్‌ వారికి వ్యతిరేకంగా సంపూర్ణ స్వతంత్రం కోసం అల్లూరి రామరాజు నాయకత్వంలో అనేక తిరుగుబాటు యుద్దాలు జరిగాయి. కాని తెలంగాణా సాయుధ రైతాంగ పోరాటానికి ఒక ప్రత్యేకత ఉంది. తెలంగాణాలోని అన్ని రకాల కులాల వారు భూమి కోసం -భుక్తికోసం పోరాటంలో పాల్గొన్నారు. ఎంతో త్యాగాన్ని (ప్రదర్శించారు. మూడువేల మంది పై చిలుకు అశువులు బాశారని (ప్రభుత్వ లెక్కలే చెపుతున్నాయి. కాని భూమి కోసం-భుక్తి కోసం- విముక్తి కోసం అనే నినాదంతో జరిగిన పోరాటంలో, నినాదంలోని మొదటి రెండు విషయాలలో తమ వంతు. పాత్ర నిబద్ధతతో పాటించారు. దానికి సాక్ష్యం ఆ పోరాటంలో అశువులు బాసిన వారి లెక్కలు తీస్తే, అందులో నిమృవర్గాలు ఎంత మంది, దళితులెంత మంది, గిరిజనులెంత మంది, వీరుకాక అగ్రవర్దాల వారెంత మందని చూస్తే ఇట్టే అర్ధమవుతుంది.

కాబట్టి ప్రజలు నిబద్ధతతో పోరాటంలో పాల్గొన్నపుడు ఫెయిల్యూర్‌ ఎక్కడ జరిగింది. భూమి కోసం - భుక్తి కోసం -విముక్తి కోసం నినాదంలోని మూడో భాగమైన విముక్తి కోసంలో, నాయకత్వం విఫలమయింది. అవ్వ తన వ్యక్తిగత అనుభవం చెప్పుండవచ్చు, కాని అగ్రవర్జాల నాయకత్వాన జరిగిన పోరాటంలో, వారు వారి అవసరాలకోసం దాన్ని నడిపిన దాంట్లో కొంతమంది నిజాయితీతో, నిబద్ధతతోవున్న అగ్రవర్దాలవారు కూడా అశువులుబాసివుందవచ్చు. కాని వారి త్యాగాలనే పెట్టుబడిగా చూపుతూ, నేడు రాజ్యాధికారంలో తమ వాటాకోసం దేవుళ్ళాట్టం మన కళ్ళముందు నడుస్తున్న చరిత్ర. ఈ సందర్భంగా లెనిన్‌ అన్న మాట గుర్తుకొస్తుంది “ఏ నినాదం వెనుక ఏ వర్ల ప్రయోజనాలు దాగున్నాయో తెలుసుకోలేనంతకాలం, ప్రజలు మోసపోతూనే వుంటారు”.

ఆాజణలాకవుధళనాటంలాా

ప్రుగ్యెనం ర్తి

8వ అధ్యాయం నయీం తాత చెప్పిన కథ

మధ్యాహ్నానికి ఒక చెట్టు క్రింద మూటవిప్పి నాటుకోడి -జొన్న రొట్టెల భోజనం ముగించి, కాసేపు విశ్రమించి ఎండతీవ్రత తగ్గిన తరువాత మళ్ళీ ప్రయాణం మొదలయింది. మైలు రాళ్ళ ప్రకారం ముందు ఇంకా పది కిలోమీటర్లకు ఒక చిన్న పట్టణం మద్దులూరు ఉందనేది అర్ధమైంది. అంటే చీకటిపడేవేళకు ఆ ఊరు చేరు కోవాలి. నడక సాగుతూవుంది. దూరంగా ఊరు కనబడేంత మేరకు వచ్చాను. ఇంకా ఒక రెండు కిలోమీటర్లున్నట్లు మైలు రాయి చూపిస్తుంది.

రోడ్డు ఎడం పక్కఅర ఫర్లాంగు దూరంలో పొలంలో పెద్ద బావి, దాని చుట్టూ రెండున్నర అడుగుల ఎత్తులో చుట్టూతా రాయి కట్టుబడి, ఒక పక్క చేద వేసి నీళ్ళు తోడుకోవడానికి ఏర్పాటు. బావి రాతి కట్టుబడిని ఆనుకుని ఒక అబ్బాయి నుంచుని ఉండటం గమనించాను, బహుశా నీళ్ళు తోడుకోవడానికి వచ్చాడేమో అనుకుంటూ ముందుకువెళ్లుతుండగా, దభీ మని నీళ్ళ శబ్దం వినిపించింది. బావి వైపు చూసాను. ఇంతకుముందు అక్కడ ఉన్న అబ్బాయి కనిపించలేదు. బావిలో పడిపోయాడో ఏమో అనిపించింది. పరుగెత్తుకువెళ్ళి బావిలోకి చూసాను. నీళ్ళలో ఆ అబ్బాయి చేతులు తపా తపా కొడుతూ, తేలుతూ మునుగుతూ కనిపించాడు. అతనికి ఈత రాదనేది అర్ధమైంది. పక్కనవున్న బొక్కెన బావిలోకివేసి కొబ్బరి తాడు చివర ఇనుప కమ్మీకికట్టి,

'తవ్మీ? చేదపట్టుకో' అని అరిచాను. కాని ఎంత ప్రయత్నించినా బొక్కెనను అందుకోలేక పోతున్నాడు. ఆలస్యం చేస్తే మునిగిపోయే ప్రమాదం ఉందని, బావిలోకి దూకి ఈదుకుంటూ, అతని జుట్టు పట్టుకుని లాక్కుంటూ అతని చేతికి కొబ్బరి తాడు అందించాను. దాని ఆసరాతో మునిగిపోకుండా నీళ్ళపై తేలి ఊపిరి పీల్చు కోగలుగుతున్నాడు.

తమ్మీ? నువ్వు తాడు వదలనాకు, నోను పైకి వెళ్ళి నిన్ను తాడుతో లాగుతాను! అని తాడు ఆసరాగా నేను బావి అంచును కాళ్ళతో తాటుకుంటూ పైకి వచ్చాను. బొక్కెన పట్టుకుని ఉన్న ఇతనిని నేను ఒక్కడినే పైకి లాగటం కష్టమని, “తమ్ముడూ! నువ్వు ఎట్టి పరిస్తితుల్లో తాదు వదలొద్దు. పైకి గుంజటానికి ఇంకో మనిషి సాయం తీసుకువస్తానని రోడ్డు వైపు పరిగెత్తాను. రోడ్డు మీద పోతున్న ఓ సైకిలతన్ని ఆపి ప్రస్థానం 100

విషయం చెప్పి, పరుగుపరుగున ఇద్దరం వచ్చి, తాడును పైగి లాగటం మొదలు పెట్టాము. అతి కష్టంమీద బావిలోపడ్డ ఆ అబ్బాయిని ఒడ్డుకు చేర్చగలిగాము. సైకిలతను కొద్దిసేపు ఉండి *నీ అదుట్టం బాగుంది విలగ్కా లేసిన యలా ఇసేనం, నూకలున్నయ్‌” అనుకుంటూ వెళ్ళిపోయాడు.

తడిసిన బట్టలతో నేలమీద, బావి గట్టుకు అనుకుని ఉన్న ఆ అబ్బాయికి, ఒక పదిహేడు పద్దెనిమిది ఏళ్ళ వయసు ఉండవచ్చనుఉంటా, ఎదురుగా కూర్చుని,

తమ్మీ భయవద్దావా, ప్రమాదం తప్పిపోయింది, ఇక ఏం కాదు నీ పేరేంటి మీ ఇల్లెక్టుడు అని అడిగా. అమాంతం ఆ అబ్బాయి నన్ను కావలించుకుని గజ గజ వణుకుతూ గట్టిగా ఏడవటం మొదలుపెట్టాడు. కాసేపు వీపు నిమురుతూ, అతని భయం తీరెంతవరకూ, దుఖ్ఞం ఆగేంత వరకు వేచి చూసాను. కొద్ది సేపయిన తరువాత కొంత సేదతీరి, వడ్చుకుంటూ, బెక్కుతూ-బెక్కుకూనే చెప్పాడు. తాను ప్రమాదవశాత్తూ బావిలో పడలేదని, చనిపోవాలనే బావిలో దూకానని, తరువాత భయం వేసిందని, నేను వచ్చి రక్షించానని.

తన పేరు ఖాసీం, ముగ్గురు అక్కలు, ఇద్దరు తమ్ముళ్ళు, ఇంట్లో తల్లి, తాత ఉంటారు. తండ్రి యాసిన్‌ రేండేళ్ళ క్రిందట దుబాయికి పనికి పోయి ఇంత వరకు జాడ లేడు. తను టైర్ల కొట్లో పంక్సర్లు వేసే పని. ఇంట్లో ఎవరు పనిచేయరు. ఆర్ధిక భారం తట్టుకోలేక ఆత్మహత్యా ప్రయత్నంచేసినట్టు, టూకీగా అతను చెప్పిన విషయం ఇది.

సరేలే తమ్ముడూ ఇంటికి పోదాం వద అని లేపి బయలుదేరాం. ఊర్లో సందులు, గొందులు తిరిగింతరువాత ఇంటికి చేరుకున్నాం. ఎనభై గజాల ఇంటి చుట్టూ వెనకట కట్టిన మట్టిగోడ ప్రహరి. అది దాటితే ఒక పెంకు గది, ముందు-వెనుక వైపు రెండేసి రేకులు దింపిన పందిరి. వెనుక రేకుల క్రింద కట్టెల పొయ్యి, పెంకు గదికి ముందు తలుపు చెక్క దాని ముందు మందపాటి పరదా, వెనుక వైపు రేకు తలుపు. వంటకి పది సత్తు గిన్నెలు, నాలుగయిదు మట్టికుండలు, పెరట్లో ఇంటి పై కప్పును కమ్మేసిన ఒక వేపచెట్టు, దాని కింద కూర్పోవడానికి రాళ్ళతో కట్టిన ఒక దిమ్మ. ఒక పక్కగా కంది కట్టెలతో తడికలతో ఒక స్నానాల దొడ్డి ఏర్పాటు, రెండు ప్లాస్టిక్‌ బకెట్లు, రెండు ప్లాస్టిక్‌ లోటాలు, నీళ్ళకు సిమెంటు గాబు, రెండు నులక మంచాలు. ఇదీ ఇంటి పరిస్తితి. ప్రస్థానం 101

తడబడుతున్న ఖాసీంను పట్టుకుని నడిపించుకుంటూ తీసుకురావడం చూసిన ఖాసీం తల్లి అనుకుంటా, కొత్తవాడినని నన్ను చూసి ఒక క్షణం సంశయించి, ఆదు ర్భాతో 'అరె క్యా హోగయారే మేరా బేటాకో” ఒక్క అదాటున రావడంతో, లోపలున్న ఇద్దరు ఆడపిల్లలు పరిగెత్తుకు వచ్చి, ఖాసీంను ముందు వసారాలో నులక మంచం వేసి పడుకోబెట్టాము. ఇంతలో బయటనుంచి ఒక ముసలాయన వచ్చాడు. తొంబై ఏళ్ళపైనే వయసు ఉండొచ్చు. తెల్లటి పొడుగాటి గడ్డం, పాదాల వరకు తెల్ల లుంగి, పైన బారు చొక్కా నెత్తిన టోపి, కాళ్ళకు రెండు రెండు రకాల స్లిప్పర్లు, శక్యా వోగయారే ఖాసీం అని అదుర్దా పడుతుంటే, బాబా! ఏం పరవాలేదు, ప్రమాదవశాత్తు ఊరిముందు బావిలో వదితే రక్షించి లీసుకువచ్చాను, కాసేపాగితే కోలుకుంటాదు” అని చెప్పాను. “(యా అల్లా? అని తల్లి కొడుకుని కావలించుకుని ఏడ్చింది. తాత వేపచెట్టు కింద నులకమంచం వేసి నన్ను కూర్చోబెట్టి తాను వేప చెట్టు దిమ్మె మీద కూర్చుని, 'జేటా ఐనా కైసా వోగయా, ఖాసీం గకదకు ఎందుకు పోయిందు, గా భాయిల హెందుకు వద్దద్కు సాఫ్‌ సాఫ్‌ బోల్‌రే బేటా? అన్నాడు. బాబా! నేను వెళుతూ ఉంటే...ఇదీ జరిగింది...ఖాసీం ప్రమాదవశాత్తు కాదు, కావాలనే బావిలో దూకాడు...అని జరిగిన విషయం మొత్తం చెప్పాను. ఖాసీం తల్లి ఎప్పుడు వచ్చి మంచం ప్రక్కన కూర్చుందో చూడలేదు. మొత్తం అంతా విన్నట్లుంది. 'వొమారా కిన్ఫత్‌ ఖారాజ్‌ వోగయా, ఖానీం పొద్దుగాల్ల వనికి పోయేటప్పుడు చెవ్పీను దో ఫెర్‌ బచ్చొంకొ ఖిలానేకౌ చావల్‌ నజాహై, శామ్‌ మే అనేమేనే చావల్‌ లేకే ఆన్‌ బేటా” అని, బెక్కి బెక్కి ఏడుస్తూ చెప్పింది. అప్పుడు తాత అరె ఓ సలీం ఇదరావో అని పిలిచి, కుర్తా జేబులో నుంచి పది రూపాయల కాయితం చేతిలో పెట్టి, 'ధుకాన్‌ కో జాకే కనిగి (నూకలు) ఏక్‌ కేజి లేక అవ్‌ బేటా” అని పంపించాడు. ఖాసీం తల్లి పొయ్యి వెలిగించదానికనుకుంటా లేచి వెళ్ళింది. అప్పుడు నేను “బాబా! ఖానీం చదువుకోవలనిన వీలగాదు, వాది మీద ఎందుకింత నంసార ఖారం వదింది. మీ సంసారం ఎందుకింత భీదతనంతో ఉంది. కుటుంబంలో తలా ఒక వని చేస్తే తిందికి ఇంత ఇబ్బంది వదో వరిస్థితి ఉండదు కదా? వాళ్ళ నాన్న ప్రున్ఫానం 102

వమయ్యాదు”?

బోలతా హు బేటా! సబ్‌ బోలతా హుం. నాకీ బాప్‌ కి ఆరూ హెకరాల చేను ఉండె. మాకీ బాప్‌ కీ మేము ఇద్దరం మొగా పిల్లలం. నేను నయీం ఆలి, జెర్‌ బడా బాయీ రఫీక్‌ ఆలీ. ముగ్గురూ ఆడాపిల్లల్కీ పెండ్లి కింద మూడు హెకురాల్‌ పోయింది. గా దినాంలల్ల మా బడా బాయి కమినిష్టూల్ల షరీకయిండు. వాడు ఠానాల్లకు బోవుడు, జైల్లకి బోవుడు అన్నీ హిడిపించనీకి రెండు హెకురాల్‌ కర్సు కింద పోయింది. ఇక నేనూ, సైకిల్‌ పంప్పర్‌ షాపు నడ్పూకుంట, నల్లూరు ఆడ పిండ్ల పెండ్లీ జేస్తే ఆ ఒక్క ఎకురాం మాత్రం పోనీలే బేటా. నా కీ భేటా యాసిన్‌. సైకిల్‌ పోయె-మోటారు బండ్లు వచ్చె. బేరం నడ్వక, షోడా బండి, నిమ్మకాయల బండి, ఐస్‌కిరిమ్‌ బండి నడుపుతుండె. వానికి ఆరుగురు పోరగాంద్లు పుట్టిరి.

ఇంతట్ల వానికి ఒక బోకరు గాడు తగిలి ఊదరగొడితె, బాబా ఈడ తిండి కెల్లుడు పరేసొన్లుంది. దుబాయ్‌ పోత అని, ఉన్న ఎకురం అమ్మి, ఇది కాక పొత్కొ వేలు మిత్తికి తీస్కాని దుబాయ్‌ పోయి రెండేంద్లాయె. పోయినోడు పోవుదే గింతవర దంక రాలే. దుబాయ్‌ కు పోయి వాపస్‌ ఎల్లివచ్చిన ఖస్రు గాడని, ఖాన్‌ ఖాన్‌ పేటల ఉంటడు, వాడిని జాడ అదుగుతే, గాడ పోంగనే పాసుపోర్టులు గుంజుకుని రేగి స్తాన్స ఒంటెల్‌ గాయనీకి పెట్టి, తిండి పెడతరంట. అంతా మోసం అని, ఎట్లనో తప్పిచ్చక వచ్చినమని చెప్పిండు. నా బేటా ఏమయిండో ఇంత వరకు జాడలేదు.

బాబా / మరి వీళ్ళని వంవించిన వజంటుని మీరు నిల దీనీ అదగలేదా?

“గది గూడ అయింది బేటా! సంతలల్ల ఎడ్లను బేరం జేసి అమ్మినట్టు ఆదు మన తెలంగాణ కెల్లి కొన్ని ఏల మందిని పంపిండంట, ఆడు ఇప్పుడు సర్మార్ల ఒక మంతిరై కూసున్నడు. ఆడ్ని ఇప్పుడు మనం అడిగేటట్టున్నాది బిడ్డా. గట్టి గంటె జైల్ల నూకుతరు.

ఆడు బోయిన ఏక్‌ సాల్‌కి పెద్ద పోరి వయసుల కొచ్చింది గదా!, దాన్ని ఎవడో తెలగోడేస్మాని పోయిండు. వాడు షాదీ చేసుకున్నడో, బాంబెకు తీస్మపోయి అమ్ము కున్నడో, ఏమయిందో తెలుసుకోనీకి కూడా పతా గిట్ల లేదు బేటా. ఎతకనీకి మాకు దమ్ముకూడ లేదు బిడ్డా. పెళ్ళికెదికి ఇద్దరు అడపోరిలున్నరు. ఇదిగో గీ ఖాసీం కు కింద ఇద్దరు పోరగాల్లున్నరు. ఒకడిని కూలుడింకు షాపుల, ఇంకోడిని వెల్డంగ్‌ షాపుల పనిలోకి పెట్టిన, ఇక నేను ఏడనన్న హలాల్‌ పని చేస్తంట. దొరికిన్నాడు ప్రన్యానం 103

1 | శ్‌ 1 = | ట్ర షి తయ ఆ (గ్గ షో 7 సగ 7 పున్గానం 104

పదో ఇరవయ్యో చేతులపెడతరు, లేకపోతే గదీలేదు.

కుటుంబం తిండికి ఎల్లుడే కనా కష్టంగ ఉంది. భారం అంత గిదిగో ఖాసీం, వీనిమీద పడ్డది. మోయలేననుకున్నడో ఏమో, ఇవ్వాల గిట్ల జేసిండు. నా కింత వయసొచ్చింది తొంభై వళ్ళు దాటినయి. పండిన అకులెక్క అయిన. చాత కాకుండ ఉన్న వాని కేమన్న అయితే ఈ సంసారాన్ని నేనెంతగనం మోయగలుగుత. అని అంటుంటే ఏడవటానికి కూడా ఓపికలేని గాజు కళ్ళలోంచి కారుతున్న కన్నీటి చుక్కలని మెరిపించడానికి వీధిలైటు బుడ్డి సిగ్గుపడుతున్నట్లు గాలికి అటూ ఇటూ ఊగుతుంది.

బాబా మరి బఐదా భాయి, రఫిక్‌ ఆలి వమయ్యాడు? ఆయన మీకు సాయం చేయలేదా? మిమ్ముల్ని ఆదుకోలేదా?

“ఏం జెప్పమంటవు బిడ్డా, ఆడు లడాయిల ఉండంగ, ఒక పటేలింట్ల దాసుకొనే టోడు, అటెంక పటేలమ్మని దగులుకున్నడు, లడాయి అయిపోయినంక వాడు పెద్ద నాయకుదైపోయిండు. సర్మార్లతోని సోపతి చేసిండు. సోడా బుడ్లు అమ్మే నా కొడుక్కు చష్రాసి కొలువన్న ఇప్పిచ్చమని సాన సుట్లు తిరిగిన. పటేలుకి పుట్టిండ్సో వీనికి పుట్టిండ్లో గని, వాండ్ల పెండ్లిండ్లు, పేరంటం, వాల్ల తెరువు జూసుకుంటి, వాల్ల గడపల్నే సచ్చిండు, అటెంక కమినిష్టోల్లు పారిటి ఆఫీసుకు గొంచపోయి ఎర్రజండ గప్పిన్రు. వాడు సుత మమ్మల్ని కానలె.

బాబా తినటానికే ఇబ్బంది కరంగా ఉన్న పరిస్థితుల్లో తలా ఒక పని చెయ్యొచ్చు కదా అట్లా ఎందుకు చేయరు”?

“ఏం జెప్పుమంటవ్‌ బేటా, తాతలు నేతులు దాగిండ్రు-మూతులు వాసస జూడుండ్లి అన్నట్లు ఎనకట మా వోల్లు రాజ్యం జేసిండ్లు, ఇప్పుడు బికార్లమయినం, కాని ఆ పోకడలు పోలేదు. గోషా పాటించుడు మా ఇళ్ళల్ల పోలేదు. ఆడోల్లు పన్లు సేయనీకి బైటకు రారు. మొగోల్లె సంపాయించాల. గందుకనే మా బత్కులు గిట్లయి తున్నై. టైర్ల కొట్లల్ల, మెకానిక్‌ షాపులల్ల, దక్టీ కొట్లల్లు వెల్డింగ్‌ షాపులల్లు, కరంటు పనులు గిట్లాంటివి చేసుకుంట బతుకుతున్నరు. నవాబులంటరు గని, మా సాయు బుల్ల కటిక పేదోల్లే ఎక్కువి.

ఖాసీం వాళ్ళ అమ్మ ఒక లోటా నా చేతకిచ్చి, 'గటక తాగు బేటా, నీకు కడుపు నిండ అన్నం పెట్టనీకి ఇంట్ల చావల్‌ సుత లేవు, తెచ్చిన నూకలతోని గటక జేసిన, ప్రున్యానం 105

రేపు పొద్దుగాల్ల పనికిపోనీకి బిడ్డలకు గిదే పోసి పంపాల, మాఫ్‌ కీజియే బేటా” అనుకుంటూ కళ్ళవెంబడి నీళ్ళు పెట్టుకుంది.

“అమ్మా నువ్వు బాధపదవాకు, దారెన్ముటి పోయేవాజ్ణి పోక మిమ్ముల్ని ఇబ్బంది పెట్టాను” అని ఇచ్చిన గటక తాగాను. తరువాత బాబాకు మిగతా అందరికి ఆరోజు అహారం అదే అయింది. వేప చెట్టు కింద నేనొక మంచంలో, బాబా ఒక మంచంలో నడుం వాలుస్తూ,

(భోటా! మేము ఈ భూమి మీద వుట్టి కష్టం జేనుకుని ఈదనే జీవనం సాగిస్తూ తరతరాలుగా ఈదనే ఐతుకుతున్నం. అయినగానీ మమ్ముల్ని అలగ్‌ చేసి చూస్తరు. నువ్వు చెప్పు భేట్లా ఈ గద్ధ మాది కాదా, మేము ఈద మదుసులం కాదా” అంటూ నిద్రపోయాడు.

భారతదేశ సంపద పది తరాలను తినికూచోపెట్టగలిగినంత సత్తావుంది. దండ కారణ్యంలో ఉన్న మైనింగే కేవలం భారత ప్రజలందరినీ మోయగలిగేంత తాహతు ఉంది అని ఆర్ధిక నిపుణులు చెపుతుంటారు. ఇంతటి విశాల భారతంలో ఇలాంటి కుటుంబాలు ప్రజలు కొన్ని కోట్లమంది ఉన్నారు. స్వతంత్ర్యం వచ్చి ఇన్ని సంవత్స రాలయినా దారిద్ర్య రేఖ పెరుగుతుందేకాని దిగటంలేదు. మనుషులందరూ వదో ఒక పనిచేస్తునే ఉన్నారు. ఉత్పత్తిలో తమ వంతు పాత్ర వారు నిర్వహిస్తూనే ఉన్నారు.

రెక్కాడితేగాని డొక్కాడని మెజారిటి ప్రజల శ్రమ ఏమయింది, శమ, సంపదగా మారి, అది పట్టణాల్లో ఏదో ఒక రూపంలో కేంద్రీకృతమవుతుంది. సంపద ఫలితాలు కూడా కొద్ది మంది చేతుల్లోకి పోతున్నాయి. బీదవాళ్ళు మరింత బీదవాళ్ళవుతున్నారు, ధనికులు మరింత ధనవంతులవుతున్నారు. శ్రమ జీవుల కడుపునిండా ఇంత తిండి పెట్టలేని, నన్ను గన్న నా దేశమా నమో నమామి, అన్నపూర్ణ నా దేశమా సదా స్మరామి, నీకు జోహార్లు...జోహార్లు... వందేమాతరం ఉ నా ప్రియమైన మాత్చదేశమా తల్లివి తం్రిని దైవానివి నీవేనమ్యా

దుందంవలతో వక్టుమీద కులుకుతున్న ళీలం నీది అంతర్జాలీయ వివణిలో అంగాంగం తాకట్టుపెట్టిన అందం నీది పున్ఫానం 106

సంపన్నుల చేతుల్లో మైమరబి నిద్రిస్తున్న యవ్వనం నీది”

.........అని చెరబండ రాజు కవితను గుర్తుతెచ్చుకుంటూ, నిద్రలోకి జారాను.

మరుసటి రోజు ఉదయం, అమ్మ ఇచ్చిన గటక తాగి, ఖాసీంకు ధైర్యం చెప్పి బాధ్యతను గుర్తుచేస్తూ అందరివద్ద సెలవు తీసుకుని బయలుదేరాను.

నడక సాగుతావుంది. దానితోపాటుగా ఆలోచనా కొనసాగుతావుంది. భారత దేశంలో ముస్లీంలు సుమారు పద్ధెనిమిది శాతం జనాభా ఉంటారని (ప్రభుత్వ లెక్కలే చెపుతున్నాయి. వారిలో మెజారిటీ ప్రజలు బీదవాళ్ళు, అనేకంటే కటిక పేదవాళ్లు. చరిత్రలో ఎందుకిలా జరిగింది. భారతదేశానికి ఇస్లాం సుమారు తొమ్మిది-పదవ శతాబ్దంలో వచ్చిందనుకుంటాను. కేవలం వేల సంఖ్యలో మాత్రమే వచ్చారు. మూడు నాలుగు వందల సంవత్సరాల పాటు దండయాత్రలు జరిపి భారతదేశాన్ని దాదాపు మొత్తం ఆక్రమించి రాజ్యాధికారాన్ని హస్తగతం చేసుకున్నారు.

అత్యల్ప సంఖ్యతో పాలన సాగించడం కష్టం కనుక మత వ్యాప్తి విస్తుతంగా చేసారు. అప్పటికే హిందూ మత దాష్టీకంలో మగ్గుతున్నవారు, కుల వ్యవస్తలో కునారిల్లుతున్నవారు, రాజ్యపోకడలను అనుసరించేవారు, రకరకాలవారు, కులవ్యవస్త నుంచి బయటపడటానికి ఇస్లాంలో చేరిఉంటారు. ఇస్లాంలో చేరిన వారు, మెజారిటీ ప్రజలు మళ్ళీ సబ్బండవర్గాలవారు, దళితులే. చరిత్ర స్థితి-గతులు మారాయి, రాజులు పోయారు, రాజ్యాలు పోయాయి. రాజ్యాలేలిన నవాబులు, నవాబుల తీరుగానే ఉన్నారు. మతం మార్చుకున్న దళితులు, పేదవారు-పేదవారు తీరుగానే ఉన్నారు. ఇక మిగిలింది మీసంలేని గడ్డాలు, పైజామా-కుర్తాలు, బురఖాలు, మతాచారాలు, విశ్వాసాలు, మతాచారాలతో వచ్చిన, అవసరంలేని విచిత్ర వేషధారణ వళ్ల, సమౌ జంలో ప్రత్యేకంగా లేదా వేరుగా చూడబడుతూ, ఈ వర్గానికి అంతిమంగా నష్టమే చూకూరింది.

'మారబదనటునంటి కులంనుంచి బయటవదటానికి మతం మార్చు కున్నా అంతిమంగా పేదవారు _పేదవారుగానే ఉంటున్నారనేది, వేయి నంవత్సరాల చరిత దీనికి సాక్ష్యమే కాకు భారతీయ నమాజంలో అంతర్భాగమైన వీరిని, నిరోధక శక్తులుగా చూవిన్తూ హొందూమతోన్నాదులు రాజ్యాధికారానికి ఎగబాకటం విక్సుత సామాజిక రాజకీయాలకు ఒక నిదర్భనం.

వా వు న్రుటమాటకానా-. ప్రస్తానం 107

9వ అధ్యాయం మడికం బక్కయ్య కథ

నడక సాగుతూఉింది. చేలు, చెలకలు, మైదానాలు వెనక్కు వెళ్తున్నాయి. గిడస బారిన చెట్లు పలుచబడిన అడవులు మొదలయ్యాయి. వచ్చేపోయే వాహనాల వైపు, సరదాగా విసిరివేయబడే మిగిలిన తిండి పొట్లాలకు ఆశగా ఎదురుచూస్తున్న కోతులు, రిక్తహస్తాలతో, రక్షణకోసం చేతికర్రతో నడుస్తున్న నావైపు పళ్ళికిలిస్తూ కోపంగా చూస్తున్నాయి. అవును, తిండి తప్ప వేరే ఆలోచన లేని కోతులు ఒట్టి చేతులతో ఉన్ననా వైపు ఆక్రోశంగా చూస్తూ ఉంటే, ఆలోచించగలిగే మనిషి కులాలు-మళతొల నడుమ తన మస్తిష్మానికి ముసుగేసుకుని ఆ మాత్రం కోపాన్ని గూడా ప్రదర్శించలేక పోతున్నాడు. ఎన్నో విషయాలను ఛేదించగలిగే మనిషి ఈ కులం-మతం అనే జాద్యాలని వదిలించుకోలేక పోతున్నాడు. అగ్రవర్ణాలు యదేచ్చగా, రాజ్యాధికారాన్ని అనుభవించడానికి పన్నిన ఈ కుల-మతాల ఉచ్చులో, పీడిత ప్రజలు రాజ్యం పన్నిన వ్యూహంలో తమ వాళ్ళ తోనే తాము కాట్ల కుక్కల్లా కొట్లాడుతున్నారు కాని, ప్రశ్నించే మనస్తత్వాన్ని కోల్పోయి, శ్లేష్మంలో పడ్డ ఈగలాగా గిజ గిజ లాడుతున్నారు.

నడక సాగుతూ వుంది. వాహనాల రాద కూడా పెద్దగాలేదు. రోడ్డు వెంబడి చెట్ల పైనుంచి పడిన, పండిన నేరేడు పండ్లను తిని మధ్యాహ్నం భోజనం అయిందని పించాను. మరికొంత దూరం వెళ్ళిన తరువాత మేడిచెట్లు, కొమ్మలకి రాళ్లు విసిరితే పండిన కాయలు రాలిపడుతున్నాయి. చెట్టుక్రింద కూర్చుని, వరి పోగేసిన పండ్లలో ఒకటి నోటి దగ్గర పెట్టుకోబోయాను. “మేడి పండు చూడ మేలిమై యుండదు, పొట్ట నిప్పి చూడ పురుగులుండు” చిన్నప్పుడు చదివిన పద్యం గుర్తొచ్చి, పండును రెండుగా చేసి చూస్తే లుక లుకలాడుళున్న రెండు పురుగులు కనిపించాయి. వాటిని దులిపి పండును తిన్నాను. ప్రతి పండును అలానే విడదీసి అకలితీరేదాకా తిన్నాను. పండినవి ఎంత మధురంగా ఉన్నాయి. వాటిల్లో తేనె నింపినట్లున్నాయి. ఇంత మధురమైన పండ్లలో పరుగులుండల మమ / తవ

కొని వీటి ఉదాహరణగా చూపించి, వేమన పద్యం చెప్పడం, పద్యం నాలుగు పాదాలు. ఒక ఉపమానం, తరువాత దాన్ని పోలిన నీతి, పియ్యిదినెడు కాకి-పితు రుండెట్లాయెరా, పసిడిగలవాని-బానిస కొడుకులు, కొండ అద్దమందు-కొంచమై ఉండదా, మున్ముహూర్తమైన-ముండెట్లు మోసెరా ఇలాంటి వేల ఆటవెలది పద్యాలతో, ప్రున్యానం 108

ఆనాటినుంచి ఈనాటి వరకు సమాజాన్ని ప్రతిబింబించే సాహిత్య సృజన చేసాడు. సమాజంలోని దురాచారాలను, మూర్ధత్వాన్ని మూధనమ్మకాలని, కులాల్ని మతాల్ని రాజ్యాన్ని ఇలా అన్నిటినీ తూలనాడుతూ, అపహాస్యం చేస్తూ ఎండగట్టాడు. వేమన నీతులు గాని, ఉపమానాలు గాని సామెతల రూపంలో భాషలో కలిసిపోయాయి. ప్రజలు ఆ కవికి ఇచ్చిన గౌరవం అది. అందుకే వేమన ప్రజాకవి అయ్యాడు. బహుశా ఈ గౌరవం ఇంకెవరికీ దక్కలేదేమో. తెలుగు భాష ఉన్నంతకాలం, భాషతో పాటు వేమన నిలిచిపోతాడేమో.

నడక సాగుతూ వుంది. ఎండతీవ్రత తగ్గుతూవుంది. వాగులు, వంకలు, వర్రైలు వెనక్కువెళుతున్నాయి. అలసట అనిపించి ఒక కల్వర్టు మీద కూర్చున్నాను. కాసేపు సేద తీరిన తరువాత చుట్టుపక్కల పరిసరాలు పరికించాను. వంతెన ఒక కాలువ పైన కట్టివుంది. చుట్టుపక్కలంతా పెద్ద పెద్ద చెట్లతో నిండి ఉంది. దూరంలో కనబడు తున్న గుట్టలనుంచి ఈ కాలవ మొదలయిందనుకుంటా. నీటి ప్రవాహం పెద్దగాలేదు గాని, చిత్తడి-చిత్తడిగా ఉంది.

వంతెనకు ముందు కాలువలో ఒక మనిషి ఏదో పనిచేయడం గమనించాను. అతనిని పరికించి చూసాను, ఒక ఇరవై సంవత్సరాల వయసు ఉండవచ్చు. తలంతా చింపిరి చింపిరిగా ఉంది. వంటిపైన ఒక నిక్కరు మోకాళ్ళవరకు ఉంది. నల్లగా నిగనిగలాడుతూ ఉన్నాడు. కాలవకి అడ్డంగా బురద-మట్టితోనే చిన్న కట్టకట్టి, కట్ట ఎగువన నుంచుని సత్తుపళ్ళెంతో నీళ్ళను కిందకి చిమ్ముతున్నాడు. నీళ్ళు ఎత్తిపోసే టప్పుడు అవి దిగువన ఆకులు-కర్రలు, చెత్త మీద పడేటట్లు చిమ్ముతున్నాడు. కాసేపు గమనించిన తరువాత వంతెన దిగి, కాలువ పక్కగా వెళ్ళి అతనిని,

'ఈమ్మీ నువ్వ వంచేస్తున్నావు” అని అడిగా, నా వైపు ఒకసారి తేరిపార చూసి సమాధానం ఇవ్వకుండా తన పని తాను చేసుకుంటూ పోతున్నాడు. గట్టుమీద ఒక రాయి మీద కూర్చుని గమనిస్తూ ఉన్నాను. కొంతసేపయిన తరువాత పైనున్న నీళ్ళు తగ్గటం మొదలయింది. నీళ్ళు చిమ్మేటప్పుడు ఒక చిన్న చేప, కిందవైపు చెత్తలో పడి గిల గిల కొట్టుకుంటూ ఎగురుతుంది. ఆ అబ్బాయి ఒక్క అదాటున ఎగిరి, చెత్తమీదున్న చేపను ఒడిసిపట్టి, ఒడ్డునున్న గుడ్డసంచిలో వేశాడు.

వో నువ్వు చేపలు వదుతున్నాన్నా నా కివుడు అర్ధమైంది” అని నవ్వుతూ అన్నాను. ప్రస్తానం 109

ణేను వంజేస్తున్ననో నీ కిప్పడిదంక నమజ్‌ కాలేద్హా గీ మాత్రం దెల్వదా? ముఖంలో ఏ భావం లేకుండా అన్నాడు. ఇంకాసేపయిన తరువాత పైన నీళ్ళు తగ్గుతున్న కొద్దీ తోడిన నీళ్ళల్లోంచి చేపలు ఎగిరి-ఎగిరి పడటం, అతను వచ్చి వాటిని పట్టేసరికి కొన్ని సీళ్ళలోకి జారిపోతున్నాయి. ఇక నేను నీళ్ళలోకి దిగి,

ఆమ్మీ నువ్వు నీళ్ళు చిమ్ము, నేను చేవలు పట్టుకుంటాను” అని చెత్త దగ్గర సంచి పట్టుకుని నుంచున్నాను. ఏమనుకున్నాడో ఏమో, ఒక చూపు చూసి నీళ్ళు చిమ్మటం మొదలుపెట్టాడు. నేను చేపలు పట్టుకుంటుంటే, చేతిలోంచి జారిపోయి సగం నీళ్ళలోకే పోతున్నాయి. నావైపు నవ్వుతూ చూసి,

'అన్నా నీకీపని చేతకాదు గాని నువ్వు నీల్లు చిమ్ము” అని సత్తు పళ్ళెం నా చేతిలో పెట్టాడు. నేను నీళ్ళు చిమ్ముతుంటే, అతను లాఘవంగా ఒక్క చేప జార కుండా పట్టుకుని సంచిలో వేస్తున్నాడు, కాసేపయిన తరువాత నీళ్ళన్నీ అయిపోయి బురద మిగిలింది. బురదలో చేపలు కాస్త పెద్దవిగా ఉన్నాయి. అతను ఆ బురదలోనే చేతులు కెలుకుతూ ఒక్కోచేపను పట్టుకుని నేను సంచి తెరచి పట్టుకుంటే అందులో వేస్తున్నాడు. బురదలో చేపలు మొత్తం అయిసపోయినయి అనుకున్న తరువాత, కింద నీళ్ళల్లో కాళ్ళు చేతులు కడుక్కుని ఒడ్డుకు వచ్చేసరికి పొద్దువాలుతూ ఉంది.

అతను చక చకా ఆకులు-పుల్లలు ఒడ్డున పోగేసాడు. ఇంకో సంచిలోంచి అగ్గి పెట్టె తీసి నిప్పురాజేసాడు. సంచిలోంచి ఒక్కొక్కటి పావుకేజి సుమారుగా ఉన్న నాలుగు చేపల్ని తీసి మంటలో వేసి కాల్చడం మొదలుపెట్టాడు. కాలుస్తూనే పక్కన మోదుగు ఆకులు కోసుకొచ్చి, చేపకి పుల్లగుచ్చి, మంటలో అటూ అటూ తిప్పి, కాలిన రెండు చేపల్ని ఒక ఆకులో, ఇంకో రెండు చేపల్లి ఇంకో ఆకులో వేసి, ఒక ఆకు నాకు ఇచ్చి

'బొట్టె చాపలు, బాగుంటయి తిను అన్నా అన్నాడు. అతను ఎట్లా తింటున్నాడో చూస్తూ నేను అదే పద్ధతిలో తింటున్నాను.

'అన్నా గది చేదు తినక్షు, వదేయి* అని చూపించాడు. చాపల్ని ఇలా కాల్చి తింటే ఇంత రుచిగా ఉంటాయనుకోలేదు. వగరుగా, కొద్ది తీపి దనంతో చాలా బాగున్నట్లనిపించింది. కాస్త ఉప్పుంటే ఇంకా బాగుండేదనిపించింది. నీళ్ళలో చేతులు కడుక్కుని, అంతకుముందే ఇసుకలో అతను తయారుచేసిన చలమలో మంచి నీళ్ళు తాగి, అక్కడే రాళ్ళమీద కూర్చున్నాక, అతను అడిగాడు. పున్ఫానం 110

“అన్నా నువ్వు ఎవరు, ఏడనుంచి ఏడకిపోతున్నావు, గిట్లెందుకు ఆగినవు .

'ఆమ్మీ నేను లారీ క్షీనద్ను. మా లారి ఇక్టుదనుంచి మూడు కిలోమీటర్లు వెనక గేడబాక్సులో రిపేరొచ్చి రోడ్డుమీద ఆగింది. మా టైవర్‌ సొబ్స్‌ నున్వ ముందున్న ఊళ్ళోకి పోయి. మెకానిక్సు ఎవరన్నా దొరుకుతారేమో తీసుకురా అని పంవిస్తే పోతున్నా. దారెంట వంతెనమీద కూర్చుని, నిన్ను చూని ఆగాను, తమ్మూద్యూ వమీదేవూరు, నువ్వేంచేస్తుంటావు.”

నాపేరు మడికం బక్కయ్య, మేము కోయోల్లం. అదిగో గాడ కొండ కనివిస్తంది సూడు గదే మావూరు.” అని కొండవైపు చూపించాడు. ఒక కిలోమీటరు లోపే ఉంటుంది ఆ కొండ, దాని పక్కన గుట్టవార కాస్త ఎత్తుగా ఉన్న ప్రాంతంలో చిన్న చిన్న ఓ ఇరవైదాక గుడిసెలు కనిపిస్తున్నాయి. వాటి మధ్యలో ఓ పెద్దగుడిసె, దానిపైన శిలువ గుర్తు కనిపిస్తుంది.

(మరి నువ్వెం చేస్తంటావో చెన్సలేదే?.

“ఏముంటది చేయనీకి, ఏ పని అయితే ఆ పని చేస్తం. గుట్టవారగ రెండెకురాలు చెలకుంది. పదునైనప్పుడు అండ్ల నువ్వులేస్తం, మక్కలు, సజ్జలు, జొన్నలు ఏదైతే గదేస్తం. మద్దెన మూడ్నాలుగు వానలు పడి, అడవిపందులు, పిట్టలు తినంగ మిలిగిందే మనదైతది. గందట్ల తిండికెల్లదు కాబట్టి, అడవిల చింతపండు, గోందు తీయనీకి పోత, తునికాకు ఏరబోతా, ఇప్పపువ్వు ఏరబోత, అడవి జంతువులు, పిట్టలు పట్టనీకి బోత, ఏపని వాలుపడితె గా పనికిబోత'.

“నికరంగ ఆదాయం వచ్చే వనికి దేనికైనా ఒకదానికి పోవచ్చుకదా”?.

గంటె గదెట్టుంటది, మాకెట్టైతది. అడవిమీద బతికెటోల్లం. మాకు గట్లయితనె ఎలతది* కుడికాలు మడమదగ్గర ఏదో కుట్టినట్లుగా అనిపించి,

అబ్బా” అని అరిచి చూసాను. ఎర్రతేలు కాలుదగ్గరనుంచి జర జరా పాకుతూ పోతుంటే బక్కయ్య ఒక కర్ర అందుకుని దానిని కొట్టిచంపొడు. దాన్ని చూసేసరికి, ఒళ్లు జలదరించినట్లనిపించింది. కుట్టిన దగ్గర భగ భగ మంట మొదలయింది. కాసేపట్లోనే మంట పైకి ఎగబాకుతుంది. మంట తట్టుకోలేక అబ్బా-అబ్బా అని అంటుంటే, బక్కయ్య చెట్లల్లోకి పరిగెత్తుకువెళ్ళి చెట్టుతీగ తీసుకువచ్చి, మోకాలుపైన తొడచుట్టూ గట్టిగా కట్టి, ప్రస్థానం క్ష్షక్ష

“కొద్దిగ ఓపిక పట్టన్నా పసరుకెస్తా అని అడవిలోకి పరిగెత్తాడు. రాను రాను చురుకు, పోటు, మంట ఎక్కువయి తట్టుకోలేక నేలపై పడి దొర్హుతున్నాను. ఇక్కడే ప్రాణం పోద్దేమనే భయంతోని చెమటలు పడుతున్నాయి. నా ఇరవై మూడు సంవత్సరాల జీవితం ఇంతటితో ముగుస్తుంది. నేను పోయిన సమాచారమన్నా మా వాళ్ళకు తెలిసే పరిస్థితి లేదు. దిక్కులేని శవంగా ఇక్కడే పూడ్చిపెడతారేమో. బక్కయ్య వస్తాడో, రాడో, వచ్చినా పసరు పనిచేస్తుందో లేదో, విషం పై కెక్కుతున్నట్లుంది, కాసేపయితే మెదడుగూడా మొద్దుబారుతుందేమో, ఊపిరిపోయేటప్పుడైనా పక్కన ఎవరూ లేకుండా అయింది. ఎవరన్నా మనిషివుంటే నా అడ్రసన్నా చెపితే మా వాళ్ళు వచ్చి శవాన్నైనా తీసుకెలతారేమో, చనిపోయేముందు నా పేరైనా నేలమీద రాసి చచ్చిపోతాను, అనుకుని ఓ పుల్లతీసుకుని నేలమీద అతికష్టం మీద 'సి అనిరాసాను. కళ్ళు మగతతో కూరుకు

బక్కయ్య చెమటలు కక్కుతూ పరిగెత్తుకువచ్చాడు. చేతిలో ఏవో ఆకులు ఉన్నాయి. రాయిమీద వాటిని దంచి, పసరుని తేలుకుట్టిన దగ్గర పిండి, ఆకులను వత్తిపెట్టి కట్టువేసాడు.

'కాస్త ఓపికపట్టన్నా కాసేప్పట్లో తగ్గుద్ది, అని కాలుమీద చేత్తో రాయసాగాడు. చేతి స్పర్శామృధుత్వం ఉపశమనాన్ని కలుగజేస్తుందికాని, మంట తగ్గట్లేదు.

“అన్నా వూళ్ళోకి పోదాం, అక్కడ చర్చీల ఫాధరీ ఉంటడు, ఆయన మందిస్తే తగ్గుద్ది, కాస్తఓపిక చేయన్నా! అని లేపి నుంచో బెట్టాడు. కాలు స్వాధీనంలో లేక కుప్పకూలిపోయాను. ఏమనుకున్నాడో ఏమో, నన్ను అమాంతం ఎత్తి భుజంమీద వేసుకుని ఊరివైపు పరిగెత్తడం మొదలుపెట్టాడు. బక్కయ్య అరుపులకో ఏమో, ఊరు సమీపాన ఇంకో ఇద్దరు ముగ్గురు తోడయి, నన్ను చేతులమీద ఎత్తుకుని పరుగు పెడుతున్నారు. మెల్లగా 'స్రుహ తప్పుతుంది.

మెలుకువ వచ్చేసరికి, చిన్నగా మాటలు వినిపిస్తున్నాయి. మెల్లగా కళ్ళు విప్పి చూస్తే చాలామంది నావైపు ఆదుర్దాగా చూస్తూ ఏట్లావుంది, మంట తగ్గిందా” అని అడుగుతున్నారు. కదలబోయాను, వళ్ళంతా విపరీతమైన నొప్పులు, తెల్లటి దుస్తులతో ఒకతను నా ఎదురుగా నుంచొని,

'బిద్దా! నీ ప్రాణములకు భయములేదు, ప్రభువు కృవనల్ల నీవు రక్షించబదినావు. ఈ మందులు వేసుకుని కాస్త ఆవోరం తీసుకో ఓవీక వస్తుంది? వవో మందు పున్ధానం 112

బిళ్ళలు తానే నోట్లోవేసి మంచినీళ్ళు తాగించాడు. బక్కయ్య ఒక సత్తు గిన్నెలో కలిపి ఉన్నదానిని నాతో తాగించాడు. మగతగా అనిపిస్తుంది. తేలు విషప్రభావమో, శరీరం అలసిపోవడంవల్లనో, కడుపునిండా ఆహారం ఉండటమో ఏమోగాని కళ్ళు మూతలు పడుతున్నాయి.

“'వొవం ఎవలి బిద్దనో, ఆ తేలు బారిన వద్దడు, కుట్టింది ఎగ్రతేలు, బకుడు ఆదుండి కొనుకున్నదుగాని లేకపోతే బిద్ద వమయ్యెటోదో' అనుకోవడం వినిపిస్తుంది. బక్కయ్య నా మంచం పక్షనే కిందకూర్చుని ఉంటే చేతిని దగ్గరగా తీసుకుని, కృతజ్ఞతా పూర్వకంగా నొక్కి గుండెలమీద వేసుకుంటూ నిద్రలోకి జారిపోయాను.

తెల తెల వారుతుండగా మెలుకువ వచ్చింది. చుట్టూ పరికించి చూసాను. బక్కయ్య మంచం పక్కన నేలమీద పడుకుని నిద్రలో ఉన్నాడు. రాత్రంతా నాతోనే ఉన్నట్లుంది. పక్షుల కిలకిలారావాలు, అప్పుడప్పుడు కోడిపుంజు కొక్కొరోకోలు, లేగ దూడల అంబాలు, ఇళ్ళముందు వాకిళ్ళు ఊడుస్తున్న శబ్దాలు వినపడుతున్నాయి. మంచంమీదనుంచి లేవబోయేసరికి, నులకమంచం కిర్రు అలికిడికి, బక్కయ్య లేచి కళ్ళు నులుముకుంటూ

అన్నా లేచినవా ఎట్టుంది" అన్నాడు. ఇంతలో బక్కయ్య అమ్మ నాన్ను ఒక పదేళ్ళ అమ్మాయి వచ్చి మంచం చుట్టూచేరి,

“దొరా ఎట్టుంది” అన్నారు.

శాస్త ఫరవాలేదు కళ్లుతిరుగుతున్నట్లు ఉంది. వళ్ళంతా నొప్పులుగా ఉంది? బక్కయ్య పట్టుకుని నడిపించుకుంటూ ఇంటిముందు మట్టితో అలికిన వసారా చూరు కింద కూర్చోపెట్టాడు.

నాలుగు పక్కల కర్రదుంగలు, మధ్య నిట్టాడుతో వేసిన నాలుగు పలకల గుడిసె ఇల్లు, గదిమురీదు ఆరడుగుల వసారా వరకు తుంగతో పై కప్పు వుంది. తూటు కర్రలతో అల్లి దానికి మట్టితో అలికిన గోడలు, గదిలో నిట్టాడుకు మోపుజేసి ఏర్పాటు చేసిన అటక, దానిపైన ఎండిపోయిన మొక్కజొన్న కండెలు, ముందువసారాలో ఒకవార వంటజేసుకునే ఏర్పాటు, నాలుగైదు సత్తుగిన్నెలు, చిన్నవి పెద్దవి కుండలు కొన్ని గదిలోపల రెండు మూలల్లో వెదురు బుట్టలు, కర్ర దండెంమీద, చీరలు పంచెలు, తుండు గుడ్డలు కొన్ని వేలాడేసి ఉన్నాయి. వసారా చూరులో రెండు కొడవళ్ళు, ఒక గొడ్డలి, ఇంటిముందు ఒక పెద్ద నీళ్ళకుండ, నాలిగిళ్ళ అవతల ఒక

ప్రన్గానం 113

స్స శ! 7 [| | సర. ల టో 101 // . ము యమ ఉల శా క మ ర ఆజ క. స , | గ ష్‌ ॥ న ని మం. స... పం | ,] న. | 1. | న యం! |! ర్‌ గి ను గ. / (శీ 111/4 ( గ 1.601. 1/1 స ర... 1. నన న ళా న్ధాన పట స 1000111400, 04444 111 1/00 స్ట! య్‌ 6 /.. |] | క్షేషేత

చేతి పంపు బిగించిన బోరు.

అక్కడున్న ఇళ్ళకి ఒక పక్కగా కొద్దిగా ఎత్తుప్రదేశంలో ఒక పెద్ద గుడిసె. ముందు ముప్పై నలఖైమంది కూర్చోవడానికి వీలుగా పందిరి. ఇంట్లో రెండు మూడు గదులైనా ఉండవచ్చు. ఆ ఇంటిపైన ఇనుప ్రేమ్‌తో ఒక పెద్ద శిలువ, ఇంటి చుట్టూ వెదురు కర్రలతో ఒక కాంపౌండ్‌ కట్టి ఉంది.

బక్కయ్య వాళ్ళ నాన్న వారి బక్కా దొరని, ఓ నుట్టు ఫొదరీ కాదకు లీన్బపో మందులిబ్చి, పార్ధన చేస్తదు అన్నాడు.

బక్కయ్య నన్ను పట్టుకుని నడిపించుకుంటూ చర్చి దగ్గరకి తీసుకువెళ్ళి అక్కడ ఒక కర్ర బెంచీ మీద కూర్చోబెట్టాడు. ఫాదర్‌ పైనుంచి క్రింద వరకు తెల్లటి బట్టలతో, మెడలో శిలువ వేలాడుతున్న గొలుసు వేసుకుని వచ్చి,

'బిద్దా! న్వస్తత చేకూరినదా”?

“కఠ రోజు కదువునిందా ఆవోరం తీసుకొని, విశ్రాంతి తీనుకో, రేపటికి వూర్తి న్వస్తత చేకూరుతుంది. కాలకృత్యములు తీర్చుకుని, నుబిగా వచ్చి దైవప్రార్ధన చేసిన వీమృట్క మ్యూ(్రలు ఇచ్చెదను, వెళ్ళి వేగరా బిద్దాగ్‌ అన్నాడు.

బక్కయ్య. నన్ను ఊరిని ఆనుకుని పారుతున్న ఒక కాలువ వద్దకు తీసుకువెళ్ళి, కాలకృత్యాలు వగైరాలు కానించి, ఇంటికి తీసుకువెళ్ళాడు. బక్కయ్య వాళ్ళ అమ్మ, మొక్కజొన్నతో తయారుచేసిన అంబలి కడుపునిండా తాగించారు. తరువాత అందరం ఫాదర్‌ వద్దకు వెళ్ళాము. మేము వెళ్ళెసరికి చర్చి ముందు పందిరి క్రింద ముప్పై - నలభై మంది పైనే అప్పటికే కూర్చుని ఉన్నారు. బహుశా చుట్టు పక్కల ఊళ్ళనుంచి కూడా వచ్చుంటారేమో. ఈ రోజు ఆదివారమేమో, అందుకే ఇంతమంది ఉన్నారు. అందరి చేతుల్లో బైబిల్‌ పుస్తకాలు ఉన్నాయి. ఆడవారు తమ చీరని. నెత్తిమీదనుంచి ముసుగులు వేసుకుని ఉన్నారు, ఫాదర్‌ ఉపన్యాసం అప్పటికే సాగుతుంది.

ఉ.........ప్రభు ఏసు, పాపులను రక్షించెదనని అని యున్నాడు. కాని గీతోప దేశమునందు దుష్ట శిక్షణ-శిష్ట రక్షణ చేసెదనని అతడు అని యున్నాడు. అనగా దుష్టులను శిక్షించి, మంచివారిని మాత్రమే కాపాడెదనని అనెను. కానీ మన ఏసు ప్రభువు పాపులను కూడా కాపెడెదను, రక్షించెదనని అని యున్నాడు. బిడ్డలారా!, దయా మయుదైన ఏసు ప్రభువు ఈ లోకమును రక్షించుట కొరకే జన్మించియున్నాడు. అటులనే నిన్నటి దినమున సాతాను తేలు రూపములో ఈ యొక్క యవనస్తుని ప్రస్థానం $15

చంపుటకు యత్నించినను, సరియైన సమయములో ప్రభువు వద్దకు వచ్చుట వలన, ప్రభువు మన ప్రార్ధనను ఆలకించి ఈ బిడ్డను కాపాడినాడు. ఓ ప్రభువా నీవు ఉత్తముండవు. ఈ పాపులను రక్షించు ప్రభువా....” అనగానే ఫాదర్‌తో సహా అందరూ “ఆమెన్‌..” అన్నారు.

'బీద్దా! నీవు ఇటు రమ్ము? అని నన్ను పిలిచి ఏసు క్రీస్తు విగ్రహానికి అభిముకంగా నన్ను నుంచోబెట్టి, నా తలపై ఒక చిన్న శిలువపెట్టి, దయామయుడైన ప్రభు ఏసుని కృనవల్ల ఈ బిద్దడు కాపాదబదినాదు, ఈ యవనస్తునికి త్వరగా న్వస్తత చేకూరవలెనని ప్రత్యేక (ప్రార్ధన చేయుచున్నాను! అని, నా తలపై శిలువను అట్లానే ఉంచి,

“'రడివించు నా నావా....నడినంద్రమున దేవా.” అని ఫాదర్‌ పాడుతుంటే, అందరూ లేచి నుంచుని ఫాదర్‌ పాటకి వంత పాడుతున్నారు. ప్రార్ధన అయిపోయిన తరువాత ఫాదర్‌, మాత్రలు నా చేతులో పెట్టి, రెండు పూటలా వీటిని వేసుకోబిద్దా, సాయం సమయమున మరియొక్పసారి రమ్ము, ప్రార్ధన చేయుదము” అన్నాడు.

బక్కయ్య, వారి కుటంబ సభ్యులందరమూ చర్చినుంచి ఇంటికి వచ్చేసరికి మధ్యాహ్నం అవుతుంది. అప్పటికే కుందేలు మాంసం ఒరుగులను నానబెట్టివున్న వాటిని, బక్కయ్య వాళ్ళ అమ్మ భూలక్ష్మి, సత్తుగిన్నెలో ఉడకబెడుతుంటే, బక్కయ్య అటకమీదున్న మొక్కజొన్నలను ఒలిసి ఇస్తుంటే, చెల్లెలు సమ్మక్క వాటిని ఇసుర్రాయికో విసిరి పిండి చేస్తుంది. బక్కయ్య వాళ్ళనాన్న పగడయ్య పొయ్యి దగ్గర కూర్చుని ఎందుచేపల్ని నిప్పుల మీద కాలుస్తూ ఒక చిన్న సొరకాయ బు(ర్రలో వున్న ఇప్ప సార కొద్ది కొద్దగా తాగుతూ, కాళ్చిన ఎండు చాపల్ని తింటున్నాడు. బక్కయ్య వాళ్ళ అమ్మ మొక్కజొన్న పిండిని సల సల కాగుతున్న నీళ్ళలో పోసి గంజి తయారుచేసింది. తరువాత ఉడికిన కుందేలు మాంసాన్ని మట్టి మూకుట్లో ఉప్పూకారం వేసి, కర్ర తెద్దుతో తిప్పుతూ వేయించింది.

వంట కార్యక్రమం అయిన తరువాత, అందరం వసారాలో వండిన పాత్రలను మధ్యలో ఉంచి వాటి చుట్టు కూర్చున్నాము. బక్కయ్య వాళ్ళ అమ్మ మొకాళ్ళమీద కూర్చుని, దయామయుదైన ఓ పెభువా! మా యందు దయవుంచి, ఈ ఆవోరాన్ని మాకు పెసాదించినందుకు, ఎనలేని మా కుతజ్ఞతలు, తందిరీ” అనగానే మిగతా ముగ్గురూ “మెన్‌. అన్నారు. తరువాత అందరూ కొద్దికొద్దిగా ఇప్పసారా తాగుతూ, ప్రునానం 116

కుందేలు మాంసాన్ని తింటూ, మధ్య-మధ్యలో జావ తాగుతూ, కాల్చిన ఎండు చేపల్ని చప్పరిస్తూ భోజనం పూర్తిచేసాం.

భోజనాలయిన తరువాత అందరూ బయలుదేరుతూ, బక్కయ్య “అన్నా నువ్వు వదుక్కో మేవు వేటకు పోతన్నం, చీకటి వదెతలకి వస్తం' అన్నాడు. నేను కూడా వస్తా అని వారితో పాటు బయలుదేరాను. బక్కయ్య వాళ్ళ నాన్న ఆయన భుజం మీద ఒక వల, బక్కయ్య భుజాన బారెడు కర్రపుల్లల మూట, బక్కయ్య అమ్మ, చెల్లెలు గంపలు, సంచులు, వీరు కాక తోక చెవులు లేని ఒక కుక్క బయలుదేరాము,

అడవిలోపల ఒక నాలుగు కిలోమీటర్లదాకా నడచిన తరువాత, ఒక గుట్టవారగా కొంత మైదానప్రాంతం వచ్చింది. వాటికి ఒక పక్కగా నాలుగు పెద్ద చింత చెట్లు ఉన్నాయి. ఒక చివరునున్న చింతచెట్టు చుట్టూ అర్ధచంద్రాకారంలో యాభయి అడుగుల దూరంలో కర్రలు పాతి, వాటికి నాలుగడుగుల ఎత్తు వల వేలాడదీసారు. వల అవతల వైపు బక్కయ్య అమ్మ, చెల్లెలు సిద్ధంగా నుంచున్నారు.

ఇక బక్కయ్య ముందున్న చెట్టు దగ్గరకు వెళ్ళి ఉండేలుతో రాళ్ళు విసురుతూ, విచిత్రమైన అరుపులతో చెట్టుమీదున్న ఉడతలను భయభ్రాంతులకు గురిచేస్తున్నాడు. ఉండేలు రాయి దెబ్బతగిలి నేలమీద పడ్డ రెండు మూడు ఉదతలను సంచిలో వేసు కున్నాడు. మొదటి చెట్టుమీదున్న ఉడతలు భయానికి దూకగలిగినవి రెండో చెట్టు మీదకి దూకగా, దూకలేని ఉడతలు నేలమీదనుంచి రెండో చెట్టుకు ఎక్కాయి. మొదటి చెట్టు మీదున్న ఉడతలన్ని ఖాళీ అయిన తరువాత బక్కయ్య రెండో చెట్టు వారకు వచ్చి మళ్ళీ ఉండేలుతో రాళ్ళు విసురుతూ, ఉడతలన్నీ చివరి చెట్టు మీదకు వెళ్ళే టట్లు చేసాడు. ఈలోగా ఉండేలు దెబ్బకు రాలిన ఇంకో నాలుగు ఉడతలను సంచిలో వేశాడు. చివరు చెట్టు దగ్గర బక్కయ్య సంచి నా చేతికి ఇచ్చి,

“అన్నా ఏటువద్ద వాటిని ఈ నంచిలో వయి, నగం దెబ్బతిన్నోటిని ఈ దుద్దుతో ఒకటి ఏయి, లేకపోతే పారెలతయి జాగర్త అని ఉండేలు వేస్తున్నాడు. ఉడతలు చెట్టుమీదనుంచి దూకి నేలమీద పరిగెత్తి వలలో చిక్కుకుంటున్నాయి. వలమీద నుంచి దూకి పారిపోవడానికి యత్నించినవి బక్కయ్యవాళ్ళనాన్న కర్రదెబ్బకి నీలు క్కుంటున్నాయి. కర్ర దెబ్బనుంచి తప్పించుకున్న వాటిని కుక్క లాఘవంగా నోట కరచుకుని బక్కయ్య వాళ్ళ నాన్న దగ్గరకు తెస్తుంది. వలలోకి చిక్కకుండా పక్కలెమ్మటి పారిపోయి నవి బక్కయ్యవాళ్ళ అమ్మ-చెళ్ళెల్ల దుద్దుకర్రలకి బలవుతున్నాయి. ప్రస్ధానం 117

వేట అయేసరికి, ఉండేలు దెబ్బతిన్న అయిదారు ఉడతలను సంచిలోవేసాను. సగం దెబ్బతిన్న ఒక ఉడుత చెయికొరికి పారిపోయింది. వలమీదనుంచి దూకి పోరిపోయినవి ఒక నాలుగు ఉడతలు. సంచి బోరేసి లెక్కబెడితే మొత్తం నలభై దాకా ఉన్నాయి. కాస్తో కూస్తో కొనప్రాణంతో ఉన్న వాటిని నేలకేసి కొట్టి బక్కయ్యవాళ్ళ అమ్మ గంపలో వేసింది.

పక్కనే పారుతున్న చిన్న కాలువ దగ్గరకు అందరం వెళ్ళాము. బక్కయ్య ఉడతల తోకలు కోసి, పొట్టమీదనుంచి కిందవరకు నిలువుగా తోలుకోయడం, వాళ్ళ అమ్మ తోలు వరకు వొలిచి కూతురుకి ఇస్తుంటే, ఆమె తోలు ఒక లాటు, మాంసం ఒక లాటు చేస్తుంది. బక్కయ్యవాళ్ళ నాన్న వాటిని ఒక పుల్లకు గుచ్చి మంటలో కాలుస్తున్నాడు. ఇందులో నాకు ఏ పనిరాక పక్కనే రాయిమీద కూర్చుని గమనిస్తున్నాను.

అందంగా ఉండే, మృధువైన, చిట్టి పొట్టి, చక్కనైన ఉడతలు, కళ్ళముందు కిచ కిచలాడుతూ, రక్తసిక్తమై నేలకొరుగుతుంటే ఇవాళ జాలి అనిపించక పోగా, అదిగో... తప్పించుకుందని బాధ కలుగిందేమిటి! నిట్టనిలువునా చీల్చి తోలు వలచ్చి, నిప్పులో కాలుస్తుంటే, నా జాలిగుండె లయ తప్పట్లేదేమిటి?

భౌతికత, భౌతిక అవసరాలు అంటే ఇదేనేమో. అవసరం అన్నిటికన్నా ముఖ్య మైనది. కప్ప తాను బతకటానికి పురుగులను తింటుంది, కప్పని పాము తింటుంది, పాముని గద్ద తింటుంది. దాన్ని ఇంకోటి తింటుంది. ఎలకల్ని పాములు తినకపోతే, వాటిపునరుత్పత్తితో భూమిచాలదు, అలాగే కుందేలు పునరుత్పత్తి కూడా. ఒక జీవికి, ఇంకో జీవి ఆహారమై కాన్ని కోట్ల సంవత్సరాలుగా, ప్రకృతి సమతుల్యత పాటించు కుంటుంది. 'జీవో జీవస్య జీవనమ్‌ అంటే ఇదేనేమో.

మనిషి కనీస మొదటి అవసరం ఆహారం, ఇందులో జాలి, దయలకు అస్మారమే వుండదు. తరువాతనే కామం, సంతానం...తదుపరి రక్షణ.... ఈ ఆలోచనే మనిషిని జంతువునుంచి వేరుచేసింది. రక్షణకు ఆయుధం, ఆహారాన్ని భద్రపరుచుకోవడం, ప్రకృతి భీభత్సాల భయం, దానిని ప్రసన్నం చేసుకొనే ప్రయత్నాలు, దానినుంచి ఉద్భవించిన రకరకాలైన-భయాలు, జాద్యాలు. సిగ్గు లజ్జ బట్ట నమ్మకాలు ఆచారాలు విశ్వాసాలు, మతం, కుటుంబాలు, వారసత్వం, స్వంత ఆస్తి, తద్వారా స్వార్ధం లాంటి రుగ్మత లెన్నిటినో మనిషే సృష్టించుకున్నాడు. ప్రస్ధానం 118

ప్రకృతి మీద పెత్తనాన్ని మనిషి సాధించగలిగాడు గాని, ప్రకృతి సమతుల్యతా స్రుహని మరచిపోయి, జీవరాసులకు లేని 'ఆలోచని అనే ఉత్కృష్ట భావనని, ప్రకృతి వినాశనానికి వినియోగించుకుంటున్నాడు.

ప్రకృతి సూత్రాలకి, ప్రకృతి నియమాలకి దూరమైన మనుషులు, పట్టణాల్లో, ఒకళ్ళమీద, ఒకళ్లు బతుకుతూ, కాంక్రీట్‌ జంగిల్‌లో, ఇదే జీవితం అనే కునారిల్లు తున్న మనుషులనే నిన్నటి వరకు, ఇదే సమాజం, సంస్కృతి అని భ్రమ పడ్డాను.

మొగుడొదిలేసాడని ఒకామెకు భజనలు, పెళ్ళాం పుట్టింటికిపోయి రావట్లేదని ఒకడికి సన్యాసం, ప్రేమను తిరస్కరించిందని ఒకడికి వైరాగ్యం, వాడుకుని వదిలేసాడని జీవితంపట్ల నిర్రిప్తత, ఆకాంక్షలను అమలుపరచకుండా సంతానానికి రెక్కలొచ్చి లేచిపోయారని తల్లిదండ్రుల నిరాసక్తతలాంటి బాధలతో వున్నవారిని, పట్టణాల్లోని పిచ్చిడాక్టర్ల చుట్టూ తిరిగే ఇలాంటి వారందరిని ఇలాంటి ప్రదేశాలకి తీనుకువచ్చి, బక్కయ్యవాళ్ళ నాన్నకు వప్పచెప్పితే, ఆయన ఏమంటాడు.

ఇదిగో నేను చెప్పినట్టు చేస్తే, సాయింత్రానికి మ్‌ పొట్ట నిందుతది. లేదా, వదిలేసిన నీ మొగుదు గురించి వుట్టింటి నించి తిరిగిరాని నీ పెళ్ళాం గురించి, నీ సంతానాల గురించి అలోచించి బాధపదేనారిని, వ్యాపారంలో నష్టం వచ్చిందని, మోసం చేసారని శాంతియజ్ఞాలు, యాగాలు చేసేటోల్లు తాలు నోములు చేనేటోల్సు బోడిగుందు గీయించుకునేటోట్లు, వాస్తుకోనం గున్నూలు కిటికీలను మార్చేటోల్లు భాధ వదతా కదువు మాద్చుకుంటారా?, లేక శాఖావోరులమని నీళ్ళు తాగి తొంగుటరా?, నేను ఏటకెళతన్నా! ఎవలైకై నా ఎంబటి వచ్చి కష్టం జేస్తరో అళ్ళకీ భాగం పెదత్సా మంచిగ పనిచేసినోల్లకి సాయింతరం ఒక గిలాన ఇవ్చు సార బోస్త! అని అంటే వీళ్ళేం చేస్తారు?

అని ఆలోచిస్తుంటే, నవ్వు వస్తూఉింది......నవ్వు ఎందుకో ఆగల్లేదు..నవ్వు మనసులోంచి బయటకు వచ్చి.. పెదాల మధ్య చిరు దరహాసం దాటి... తెరలు, తెరలుగా బయటకు వచ్చి......వికటాట్టహాసంగా మారి.....పరిసరాలను మరచిపోయి కకావికలంగా నవ్వుతుంటే..... బక్కయ్య.

“అన్నా... అన్నా....వంది గట్ల నవ్వుతున్నవు.... ఏమైంది నీకు.....పోదాం పద...అంటుంటే.... ప్రనానం 119

అద గాదు తమ్ముదూ.........తప్పీంచుకున్న ఉదతలు మనని చూనీ ఇట్లానే నవ్వుకుంటాయేమో..... అని నవ్వు వస్తుంది.....”

'అట్లనవ్వకన్నా...అయి బతికి, పిల్లల్ని పెట్టి... అవ్విటి బతుకు అయి బతికితె గదనే...మునం బతికేలి... మనవే బతకాలని అనుకుంటే... భూవిసీ.....జలసరాన్నీ నాశడం జేసి, రేపు మనవెట్లా బతుకుతవన్నా......ఈ భూవ్వీద, ఎవ్విటి బతుకు అవ్వి బతుకుతనే...భగ భగ మండె ఆ సూరీడు అట్లుంటడు. మనవే బతకాలను కుంటే, ఈ భూపెంపంచకం అంతా మండి, బూడిదయి సివరాకరికి మనవే బూడిదయితం....అన్నా లే పోదాం అని చేయి చాచాడు...

ఇంటికి అందరం చేరుకున్నాం. బక్కయ్యవాళ్ళ అమ్మ, చెల్లెలు వంట ప్రయత్నం మొదలుపెట్టారు. బక్కయ్యవాళ్ళ నాన్న తెచ్చిన ఉడతల్లో సగం సిబ్బ్చిలో వేసి ఉప్పు పడుతున్నాడు. ఇంకో సగాన్ని ఆ రోజు వంటకి పెట్టాడు. చింతపండు పులుసులో వాటిని పొయ్యి మీదపెట్టారు.

బక్కయ్య వాళ్ళ నాన్న వారి బక్కా దొరని ఓ పాలి ఫొదరీ కాటికి కొంచబోయి నూవీంచు?

పద అన్నా అని బక్కయ్య దారి తీసాడు. మేము వెళ్ళేసరికి ఫాదర్‌ జీనస్‌ ముందు కొవ్వొత్తులు వెలిగిస్తున్నాడు. నన్ను చూసి చిన్నగా నవ్వి ఇిడ్దా స్వస్తత చేకూరినదా, ఎలా ఉన్నది” అని అడిగాడు.

ఫరవాలేదు ఫాదర్‌ ఇప్పుడు ఖాగానో ఉంది. కృతజ్ఞతలు చెప్పీ వెళదామని వచ్చాను ఫాదర్శొ

'బిద్దా నిన్ను రక్షించినవాడు ఆ (వభువు, కనుక నిన్న రక్షించిన ఆ దయా మయుడినే ప్రార్ధించి కృతజ్ఞతలు తెలువుము:

“అదేంటి ఫాదర్స్‌ నన్ను కాపాదినది మొదటగా బక్టయ్య, మందులు ఇవ్వదం ద్వారా కాపొదినది మీరు కదా మీకే కదా నేను కృతజ్ఞతలు తెలుపవవలనీనది”

“లోక రక్షకుడు ఆ ప్రభువే బిద్దా మనమంతా నిమిత్రమాతృలం?

(ఫొదర్‌/ నేను (బ్రతికింది ఐక్టుయ్య (ప్రాధమిక చికిత్స వల్లనా?, లేదా తరువాత మీ మందుల వల్లనా? లేక మీరు చెప్పే ప్రభువు కరుణ మూలంగా (్రతికానా?.

్రభువు దయ వలననో (బతికితివి బిద్దా పున్యెనం 120

(బ్రతకదానిక్రి చానదానికి ప్రభువే కారణం అయినప్పుడు, మీరు మందులు ఇబ్బి రక్షించే ప్రయత్నం ఎందుకు చేసారు”? మానవ ప్రయత్నం చేయాలి కదా బిద్దా? ణీను చావాలని వ్రభువు ఒకవేళ అనుకుంటే మీ మందులు వనిచేయవన్నత్లేగా, అప్పుడు మీ మానవ ప్రయత్నం కూడా వృధానే కదా ఫాదర్‌: 'అట్లనకుము బిద్దా, సృష్టిలోని ప్రతి జీవి తన కర్తవ్యమును తాను నిర్వపొంచ వలెను, ఆ పైననే దైవ కువకు ప్యాతుడగును! అయితే సృష్టిలోని ప్రతిప్రాణి వాటి వాటి క్తర్తనృంతో మనుగద సాగిస్తున్నవుడు, మీ వ్రభువుయొక్క కవ అవసరం వముంటుంది ఫొదర్‌? “పాపములను చేయకుందా ప్రభువు పభోదించును “పాపములు అంటే ఏమిటి ఫాదర్‌? 'వేరాక జీవిని పొంనించకుందా ఉందటము బిడ్డా? ణేను నిన్న చేపలు అనో జీవులను చంవితిన్నాను. ఈ రోజు సాయిం(్రం ఉదత అను చంవీ ఇంకొద్ది సేపటిలో తినబోతున్నాను. చంపబద్దప్పుడు ఆ జీవములు బాధను అనుభవించాయి, కావున వాటిని ఆవోరం కోనం నేను చేనినది కర్తవ్యం క్రిందకి వస్తుందా? పొంన క్రిందకి వస్తుందా? నేను జీవిని పొంనించినందుకు వొవినా ఫాదర్‌? 'యనుగద కోసం ఆవోర సేకరణ పావము కాదు, బిద్దాలో “అవోర సేకరణలో భాగంగా నింవాం, వులి చిరుత, కొందబిలువ, తోదేలు, ముసలి, గ్రద్ద్హ, తిమింగలం, నక్క పాము ఇత్యాదులు పాపులు కాదు-మరి లోకంలో పావులెవరు? “తోటి మనిషికి వోని చేయువాడే పొవుదు" ఇవో అయితే భూమి మీదున్న వళు-వక్షాదులు, జంతుజాలాలు మీ ప్రభువు వరిధిలోకి రావు, ఇక మిగిలింది మనిషన్న మాట, మరి మనిషి తోటి మనిషికి వ విధంగా వోని చేస్తున్నాదో అది గూడా మీరే చెప్పాలి ఫాదర్‌? (అవును బిద్దా! సాతాను కొంతమంది మనుషులలో (్రవేళించి మానవాళికి నోని చేయుచుందెను. ఆ సాతానును పారదోలుటకు, మేము ఎన్నియో కష్ట-నష్టముల ప్రున్యనం [121

కోర్చి ప్రచారకులుగా మా ప్రయత్నము మేము చేయుచుంటిమి. ఈ కొండకోనల- నదుమ ఈ గిరిజనుల నడును అ సాతానుకు వ్యతిరేకముగా, వానిని పారదోలి (పేమ ప్రపంచము స్టాసించుటకు ప్రచారము చేయుచుంటిమి?

భునం వేనే ఓటు ద్వారా శాననసభకు వెళ్ళిన ప్రతినిధులు మానవాళికి వానివేనే ఈ సాతానును నిషేధించలేరా ఫొదర్‌...... చంద్రమండలం మీదకు వెళ్ళు గలిగే విజ్ఞానాన్ని సంపాదించుకున్నాము, భూమిమీద ఏ మూలనుండి, ఏ మూలనైన్నా ఛేదించగల ఆయుధనంపంత్రి కలిగిన దేశాలు ఉన్నాయి, మరి ఈ సాతానును నిర్ణించలేదా?

జోడు భిద్దా మానవ వినాశనానికి కారణమైన సాతానును, ఆయుధాలు నిర్హింప లేవు ఎందుకంటో సాతాను ప్రభువు యొకు (పేమతత్వమునకు వ్యతిదేకంగా జనియించిన వాదు?

'అయితే ఫొదర్శ్‌ నూకు మీ ప్రభువు యొక్క (మే అవనరంలేదనుకున్నప్పుడు., ఈ ప్రభువు (పేమకు వ్యతిరేకంగా వనిచేసే సాతాను కూదా మా దదిబేరదుకదా/ మాకు కావలసినది సుష్తుగా మూడుపూటలా తిండి, కట్టుకోవదానికి ఐట్ట, ఉందటానికీ ఆవానం, జంతువులకు లేని ఆలోచన మనిషికున్నందుకు, సమస్త జీవదానులకంటే మెరుగైనటువంటి జీవితం, మెరుగ్రైనటువంటి సౌకర్యాలు కలిగివుందాలని ఆలోచించ చం సవొజం, ఒక మనిషిని ఒక మనిషి అన్వాయం చేయకుందా, పొంసించకుంద్యొ ఎవరి బ్రతుకు వారు ఐతుకుతూ సర్వమానవ సౌభ్రాతత్వం -సమతుల్యాన్ని పొటిన్తే, మీ నుతాలు, మతప్రచారాలు, మీ మతాలనదుమ అధికృతా పోరులు, మీ దోవళ్ళు- దెయ్యాలు సాతానులు ఉనికే మా కవసరం లేదుకదా ఫాదర్‌”?

“అయితే (ప్రేమ తత్వాన్ని భోదించడం తప్పా బిడ్డా?

(మీరు బోధించే (ప్రేమ తత్వం తిండిపెట్టడు ఫాదర్స్‌ నాగరీకులచే చెట్టు కొకళ్ళు పఫుట్టకొకళ్ళుగా తరమివేయబడుతున్న ఈ గిరిజనులకీ జ్ఞానసంపదను అందదవేయాలి. పోడు వ్వవసాయం చేసుకుంటూ, (పక్ఫుతిలో కలసిపోయిన ఈ గిరివుతులు కాల డ్రోమేణ్కా వాళ్ళ భూమిని-ఇళ్ళని వదలిపెట్టి వందల కిలోమీటర్లు అదవిలోవలికి ఎందుకుపోవలనీ వస్తుందనేది వాదికి తెలియాలి. వారు పోగు చేసిన వన నంవద మైదానాలకీ ఎలా తరలిపోతుందనేది వారికి తెలియాలి. అత్చంత విలువైన సంవదను పోపచేసే ఈ గిరిజనులు, వక్షులనలె-జంతువుల నలి నరోజుజారోజు అవోరాన్ని ప్రునానం 122

సేకరించుకునే వేల సంవత్సరాల క్రితవు ఆటవిక దళలోనే ఇంకా ఎందుకు వుందో వలసనివస్తుందనేది వారికి తెలియాలి. వీడి సంపద ఆనరాగా నట్టణాలు, ఐనులు శైళ్ళు, కార్డు విమానాలు, రాకెట్లు అనుకుంటూ విజ్ఞాన ఫలాలు, పెత్తందారి వర్గాలు అనుభవిస్తుంటే ఈ గిరిజనులు, తేళ్ళు పాములు ఈగలు రోగాలు రొప్టుల నడుము, దుంవలు తవ్వుకుని చెట్టు వుట్టలెన్వుటి కాలం వెళ్ళదీస్తుంట్సే ఇపుడు మీరు కొత్తగా వచ్చి (పేమ తత్వం పేరిట వారిలో విషలీజాలు నాటుతున్నారు.”

'బిద్దా! మేము విషభీజములు నాటుచుంటిమా, ప్రభువు యొక్క (ప్రేమతత్వమును ప్రచారము చేయుటకు, నా జీవితమును అంకితముచేస్కి సన్ఫనించి ఈ అమాయకుల నడుమ జీవనము సాగించుచూ, వైద్యసవోయము, విద్యాబుద్దులు నోద్పుచున్న నన్ను విష ప్రచారముచేయుచుంటివి, అనుట భావము కాదు బిడ్డా!

ఫాదర్‌! వ్యక్తిగతంగా మీరు అందిస్తున్న వైద్యం పట్లగాని, విద్యాబోధన పట్లగాని, నాకు కంప్లయింట్‌ లేదు. గమనించవలనిన విషయం ఏమిటంటే మీ నేవల వెనక ఎవరి ప్రయోజనాలు దాగి ఉన్నాయి, ఆ ప్రయోజనాల ఫలితాలు ఎనరికి అందుతాయనే దాని పట్లనే నా కంప్లయింట్‌:

'బిద్దా! నువ్వు వదో నిగూధంగా దాస్తూ మాట్లాడుతున్నావు, అదేమిటో చెప్పు!

ఫాదర్‌ తాదూ బొంగరంలేకుందా తిరుగుతున్నాను, నిగూధతొ, దాచిపెట్టే అవసరమే నాకు లేదు. మీరు మీ జీవితాన్ని త్యాగం చేసీ సేవ పేరట ఇంత మారు మూలకు వచ్చారు, మీకు అందుభాటులో, మీ పరిధిలో జన్న నుఖాలను వదులుకొని, ప్రభవు పేరిట సన్వనించారు నిజమే, దీని ఫలితమేమిటి. ఈ చుట్టువక్కల గూదేబలో తిరుగుతూ, వైద్వఅవసరం ద్వారా ఈ గిరిజనుల అభిమానాన్ని చూరగొని, నొ రిలో మీ జీసస్‌ను ప్రచారం చేస్తి కొన్ని వందలమందిని శ్రీస్రియానిటీలో! క్రి మార్చి వుంటారు. మీ (ప్రేమతత్వంతోని, మీ జబోధనలతోని వారి అతుకులేమయినా మారాయా, వారికి మెరుగైన జీవన విధానం విమాత్రమైనా కలిగిందా?. హైందవ మతం ఉద్భుతంగా ఉన్న రెందు వేల సంవత్సరాల కాలంలో కూదా, మాత్ఫస్వామిక బివ్నోలైన అమ్ము తల్లుల్ని కొలిచే వారి సంస్హుతిని, వారి జీనన విధానాన్ని భంగపరచలేక పోయింది. మానన నాగరికత ఎంత విళశ్ళంఖలంతో దాడిచేనినా గిరిజనులు వారి సాంప్రదాయ, ఆచార వ్వ్యవవోరాలన్సు ఎన్నో ఒదుదొడుకులలో కూదా కాపాదుకుంటూ వస్తున్నారు. కాని నేదు మీరు ప్రవేశించిన తరువాత తొలకరికి అమ్మ తల్లిని కొలిచి దుక్కి ప్రస్ధానం 123

మొదలు పెట్టె గిరిజనులు, మేరిమాతకు వూజచేని నాగళ్లు కట్టే పరిస్థితికి తీనుకు దానదం ఒక విషాద వరిణామం. గిరిజనులకు అందుబాటులోలేని, అవసరమైన వైద్యాన్ని అందిన్తున్నామనే నెవంత్తో వారితో కలసి జీవనం సాగిస్తూ వారి అభిమానాన్ని, అమాయకత్వాన్ని ఆసరగా చేసుకుని మీరు, (వక్ఫతిని నమ్మి జీవించే, గిరిజనుల మనుసులని విషతుల్యం చేని మీ దేవుని నమ్మే పరిస్థితికి తీనుకువచ్చారు. ఇది నిజం కొదా ఫాదర్‌?

“ఇందులో తప్పేమున్నది. నేరమేమున్నది, బిడ్డా?

ఇాదర్‌ / గిరిజనుల సమస్ట....జల్‌... జంగల్‌... జమీన్‌... ఇదే అసలు సమస్యా... గిరిజనులు చేసే పోడు వృవసాయ భూమిని వారికే దక్కాలని......మీ (ప్రభువు సొక్ష్యంగా...పోరాటం చేయమని మీరు వీలువు నివ్వగలరా”?

'బిద్దా + అది ప్రభుత్వములు చేయవలనీన వని వీరి మొర ఆలకించమన్ని (ప్రార్ధన చేయదం మా వని"

(ఫాదర్స్‌ దీన్ని బట్టి అర్ధమవుతూనోవుంది కద్హా మీకు కానలనినది ఏమిటనేది? మీకు కావలసినది, మీ మత ప్రచారం. మీ మత వ్యాన్తి, వ్యూవోత్బకంగా ఒక ఉద్యమంగా కొనసాగుతుంది. కానీ (ప్రతి సామాజిక ఉద్యమాల వెనుక ఒక (యోజనం దాగి ఉంటుంది. కాబట్టి ఆ ప్రయోజనాలు ఎవరి కోసం అని తెలుసుకోలే నంత కాలం ప్రజలు మోనపోతూనే ఉంటారు. క్రీస్టియన్‌ మతానలంబీకులైన యూరో వీయన్‌ దేశాలు, ప్రపంచంలోని మిగతా దేశాలమీద పెత్తనం, వెద్దన్న పొత్ర నిర్వపొంచ దానికి నమ్మించదానిక్తి వారికి వారి మత వ్వ్యాస్తి కావాలి. అందులో భాగంగానే, మీ లాంటి అమాయకులు మీ జీవితాలు త్యాగంచేసి, ప్రభు-బోధనలు (ప్రజలకి అందిస్తున్నామని మీరు నమ్ముతూ (న్రజలను నమ్మించదానికి ఆయా దేశాలనుంది వచ్చే ఆర్థిక సవోయులు జీసన్‌ పేరుతో-బొమ్మలతో అకుడ వాదివదేనిన గుద్దల్ని, ఇక్ళుద ఎంగిలిమెతుకులుగా వేదజుల్లుతున్నారు. మత వ్వావ్తీలో భాగంగా ఆంగ్రేయులు ఇక్ళుడి భాషలను నేర్చుకుని, ఆ నేర్చుకున్న యానని అవసరంలేని అనుకరణతో ప్రజలని ఆకర్షించి మీ మత (వ్రచారాన్ని గావించుకుంటున్న మీరు మీరు చెప్పే నిజాయితీ వెనుక దన్న రవాస్యం ఇదో ఫాదర్‌?

“అట్లయిన మానవులందరూ సమానమనే క్రీస్తు బోధనలకంటే, కులాల పేరిట అధిక నంఖ్యాకులను పళు - వక్షాదులకంటే హీనంగా చూసే వొందూ మతాన్ని ప్రున్ధానం [2డీ

సమర్ధిస్తూ మమ్ముల్ని తూలనాడుతున్నావా బిడ్డా!

“మీరు పొారబడుతున్నారు ఫాదర్‌! మతం అనేది ఒక మూర్ధత్వం. వాటి వట్ల నాకు వ మినవోయింవులూ లేవు. నిచ్చెన మెట్టవంటి కులవ్వ్యవస్తను తయారు చేసిన పొందూమతం కంటో (వంచంలో, ఇంతకు మించిన [క్రూర మతం ఇంకొకటి ఉంటుందని కూడా నేను అనుకోవట్లేదు?

అట్లయిన నీవు నాస్తికుదవా? హేతునాదివా? కమ్యూనిస్తువా?

(ఫాదర్‌ ఇవ్ప్చటి వరకూ మీరనుమానించిన ఏ వాదినీ కాదు, అనుకోని పరిస్థితు లలో బాటసారినయ్యాను. అయిన తరువాత నమాజాన్ని వరికిస్తున్నాను. నేను విన్న వీదితుల అనుభవాలవల్ల వాస్తవిక వాదినయ్యాను. ఇక ముందు ఏమి కానున్నానో కాలమే నిర్హయిన్తుందని అనుకుంటున్నాను ఫొదరో

దంచిది బిడ్డా జ్ఞానవంతుడివైన నీ వట్ల, ఆ ప్రభువు దయకలగాలని కోరు కుంటాను?

మూనవతావాదాముతో నన్ను రక్షించిన మీకు కృతజ్ఞతలు తెలువుకుంటూ సెలవు తీసుకుంటున్నాను ఫాదర్‌”

“అటులనే పోయిరమ్ము బిద్దా*

తెలతెలవారుతుండగా అందరి వద్దా సెలవుతీసుకుని బయలుదేరుతుంటే, 'అన్నా రోడ్డు దాకా వస్తా” అని బక్కయ్య నాతోపాటు వచ్చాడు.

అన్నా రాత్తిరి నువ్వు ఫాదరీతో మాట్లాడేది వింటా వుంటే నువ్వు చెవ్పింది నిజమే అనీపీస్తావుంది, కాని కాదనలేని సదువు గ్యానం నాతాన లేవ అన్నా, నువ్వెరివో యాదనుంచి వబ్చినవో గాని రెందు రోజుల్లోనే నీతోని సోపతికీ, నువ్వు వోతున్నవంటె బాదగ ఉందన్నా?

“నేను వెళ్ళాలనీన దారి వచ్చేసింది. మనం విడిపోక తప్పుదు, బక్కా/ కాని ఈ రెందు రోజులలో మనిషికీ వ్రక్ఫుతికి ఉన్న విదదీయరాని సంబంధం, మీ నుంచి నేర్చుకున్న జ్ఞానం నా జీవితంలో మర్చిపోలేనిది. రిక్తహాస్తాలతో ఉన్న నాకు మీ పట్ల కృతజ్ఞతలు తెలువుకోవదానికి అశక్తుదిని, కాని తమ్మీ బక్సా/ నా వట్ల ఇంత ఆదరణ చూవీంచిన మిమ్మల్ని మరువలేను తమ్మీ నేను తిరిగి ఒకసారి మీ దగ్గరకు తప్పుక వస్తాను, ఇక సెలవివ్పంచి ని బక్కయ్యను గాధఢాలింగనం చేసుకుని, అతను ఇచ్చిన ప్రస్థానం 25

మొక్కజొన్న అంబలి ముంతను భుజాన వేలాడదీసుకుని, బయలుదేరబోతుంటే, బక్కయ్య నావైపు చూస్తూ కన్నీళ్ళు కారుస్తూ!

'అన్నా/ మేము మేము ఈ అడివి భిద్దలం, మాకు మాయా మోసాలు తెల్వవు. ఆ నూర్య్భనంధద్రులు, ఈ భూవి నీల్లు నివు గాలి ఆకాశమే మూ పెపంచకం. ఇవ్విటిని నమ్ముకునే మేము ఐతకతన్నం. భగమంతుడిబ్చిన ఇవ్విటిని మాదే అనుకుని ఐతకతావుంటే, నట్టమనీ, రాజ్యమనీ మాకు నసంవందం లేని వాటిని మా మీంద రుద్ది, మమ్ముల్ని ఇదువుల పాళ్టేస్తి మా నోటికాద కూడు మాకు కాకుందా జేస్తున్నరు. నీ లాంటి నదుంకున్నోళ్ళు, గ్వానవంతులు మేము ఏవినేయాలో సెవితే సేయదానికి, మీ లాంటి వగునుకుల కోసరం మేవంతా ఎదురునూస్తావున్నం, అన్నా?

తమ్మీ! బక్కాగ మీ లాంటి గిరివుత్చలకోసం, మీ వునాదిగా సామాజిక విమోచనా దిళలో జాతుల విముక్తి బాటలో, సమనమాజు స్థావనక్రై పొటు పదుతున్న ఉద్యనుం జరుగుతూనేవుంది. దానిలో నా వంతు భాగస్వామ్యంలో ఖాగంగ్కా నీతాకోకచిలకగా మూరే వూర్వ ప్రక్రియలో నన్ను నేను శోధించుకునే ప్రయత్నంలోనే నా ప్రయాణం సాగుతుంది. అవ్పటి వరకు నెలవు...” వెనుకకు తిరిగి బక్కయ్యకు కనుచూపు మేరకు చేయి ఊపి, ప్రయాణాన్ని మొదలుపెట్టాను.

లావిలితాంా- ప్రున్ఫానం 126

10వ అధ్యాయం ఎన్‌కొంటర్‌ సంఘటన

వాగులు వంకలు వెనక్కు వెళుతున్నాయి. కొండల ఎత్తు పెరుగుతుంది. వాగులు, వాటిమీద వంతెనలు అక్కడక్కడ దాటుకుంటూ ముందుకు వెళుతున్న కొద్ద, అడవి దట్టంగా అవుతుంది. వాహనాల రొద తగ్గుతూవుంది. ఎప్పుడో ఒకసారి ఖాళీ లారీలు వెనుకనుంచి ముందుకి, అటవీ సంపదని మోసుకుంటూ నిండు లారీలు ముందునుంచి వెనకకు వెళుతున్నాయి. ఒక కూడలి వచ్చింది. అక్కడ అటవీశాఖ చెక్‌పోస్టు. అక్కడే చెట్టుకింద ఒక బెంచీ మీద కూర్చుని బక్కన్న ఇచ్చిన అంబలితో మధ్యాహ్నం భోజనం కానించి, బోరు పంపు దగ్గర నీళ్ళు తాగి, ఖాళీ ముంతలో ప్లాస్టిక్‌ బాటిల్‌లో నీళ్ళు పట్టుకుని రాతి బల్లమీద కూర్చున్నాను.

చెక్‌పోస్టు గుడిసెలోంచి, ఖాకీ బట్టలతను, చిలుము పట్టి నల్లగా ఉన్న రాగి చెంబులాగ ఉన్న బట్టతలమీద చెమటను గళ్ళకండువాతో తుడుచుకుంటూ నేను కూర్చున్న బల్ల దగ్గరకొచ్చి, రాయిమీద తన బానపొట్టతో సహా కూర్చుని, బీడీ వెలి గించి గట్టిగా ఒక దమ్ములాగి, తల పైకి ఎత్తి పుస్సున పొగ వదులుతూ,

“తమ్మీ! యాడకు పోతున్నవు, ఈ దారి పెమాదకరమని ఎరకలేదా? యాడనుంచి యాడకి, నడుసుకుంట పోతున్నవు”.

“అన్నా నాకు ఇంజనీరింగ్‌ చదవటానికి సీటు వచ్చింది, శ్రీశైలం దర్శించుకొని, ద్రాక్షారామందాకా కాలినడకన వచ్చి గుండు గీయించుకుంటానని, మొక్కుని చెల్లించు కోవడానికి, ఈ దారెంట పోతున్నా! ఇదిగో విభూది ఉండ శ్రీశైలం మల్లన్నది".

ఎందుకైనా మంచిదని మొక్కజొన్న రైతు దగ్గర కంకులు కాల్చిన బూడిదను ఉండగాచుట్టినది, జేబులోంచి తీసిచూపించాను.

'నువ్వచెప్పెడిదింటుంటే ఖుష్‌ అయితాంది, సీసైలం మల్లన్న కాదకు పోదమన్న నా కోరిక గిదవరదాక తీరనేలేదు, ఇట్లనన్న ఆసామికి దండం పెట్టుకుంట, అని ఖాకీ చొక్కాని బలవంతంగా పొట్టమీదనుంచి పైకిలాగి, పొట్టమీద అడ్డంగా విభూదితోని మూడునామాలు పెట్టి,

తమ్మీ ఈయాల నీ మూలకంగా సీసైలం మల్లన్న ఈబూది బెట్టుకున్న సాచ్చికంగా సెపుతున్నా ఇనుకో, ఈయాల పయానం మానుకో, ఎందుకంటె నిన్న గుట్టల్ల అన్నలు ప్రస్తానం 127

ఒక ఇనహార్మర్ని ఏసేసిండ్రు. దానికి బదులుగ పోలీసోల్లు బయలుదేరతున్నర్లు, -ావాబటానాస్టస్థదాతావర్నా సవనమునరుకు. జ్మారాల్క గందుకని నువ్వు జగ్రాగి, రెండు దినాలైనంక పో తమ్మీ, గప్పడి దంక మా ఇంట్ల ఉండిపో.

“అన్నా నువ్వనేది మంచిగానే ఉన్నది. తాడుబొంగరం లేనోడిని నన్ను ఎవరేం చేస్తారు, నాకు ఉన్నదేంటి పోయోది ఏమిటి, ఈ బూడిదేగా! నేను ముందుకే వెళతా అన్నా౫

గట్తంటే వత్తి శ7.ల ఇష్టం తమ్ముడూ ర భద్రం, ఎనుక, ముందు

సూసుకుంటి సరువు,

“అట్లానే అన్నా!

“తమ్మీ జాగరత్త!

“ఆ...ఆ.....అట్లానే అన్నా! అనుకుంటూనే ముందుకు నడక సాగించాను.

సుదీర్ణప్రయాణంలో, పొద్దువాలుతున్న ఘడియలో అలసిపోయి, ఒక వంతెన మీద కాసేపు కూర్చుని, చీకటిపడేసరికి ఏదో ఒక మనుష్యసంచారానికి చేరుకోవాలి అనుకుంటూ నడక సాగించాను. లేచి ఒక అర ఫర్లాంగు దూరం వెళ్ళానోలేదో, ఈ లోపు వెనకనుంచి ఒక వాహనం వస్తున్న శబ్దం వినిపించింది. చెవులు రిక్కించి విన్నాను. జీపు గాని కారు గాని అయి ఉంటుందని ఊహించాను.

ఇంతలోనే... దిక్కులు పిక్కటిల్లేలా.. చెవులు..... దిబ్బిళ్ళు వేస్తున్నట్లుగా...ఢాం.. పరిసరాలు ..... అదిరిపడేటట్లు... విస్పోటనం.. ఆ శబ్ద తీవ్రతకు... శరీరం ఒక్కసారిగా కంపించింది... భూమి బీటలువారిందా... అకాశం చీలిపోయిందా....నదీ నదాలు... ఒక్కసారిగా విరుచుకు పదాయా...భూమి ఆకాశంగా లేదా ఆకాశం భూమిగా

[

తలకిందులయిందా.... ఏమయింది... బిళ్ళబీటుగా నేలమీద పడి పోయాను... లేచి సవరించుకుని, చిగురుటాకువలె వడ వడ వణుకుతున్న శరీరంతో, మోకాళ్ళ మీద లేచి అతికష్టం మీద నుంచున్నాను.....!

ఏమైనదో ఏమోగాని ఒక మేరు నగ గంభీరమైన, ఒక భయంకర విస్ఫోటనం జరిగింది. జరిగిందనేదానికి సాక్షంగా వీపున ఉన్న చొక్కా పీలికలయింది, ఏ మట్టీ పెడ్డలు దీనిని తగలుకుని కకావికలమయిందో తెలియదు, నడుము క్రిందనున్న ప్యాంటు చీలికలయింది. చెదిరిన మనసును చేరదీసుకుని, వెనుకకి తిరిగి చూసాను. ప్రస్ధానం 128

ధూళి ధూసరితమైన వంతెన దగ్గర, అస్తమయమవుకున్న సూర్యుని కిరణాలు ప్రసరించలేక ఆ (ప్రాంతం అంతా మసక మసకగా మారిపోయింది.

ధూళిమేఘాలు కాసేపటికి తేరకున్న తరువాత చూస్తే, వంతెన దగ్గర ఒక పెద్ద లోయ ఉంది. వంతెన ఆనవాలు లేదు. పక్కన ఒక జీపు తలకిందులుగా పడి ఉంది. రక్తాలొడుతూ అందులోంచి ఇద్దరు ముగ్గురు నేల మీద పాకుతూ బయటకు రావడానికి (ప్రయత్నిస్తున్నారు. విగత జీవులైన వారు సగం వాహనంలో-సగం నేలమీద ఎవరి శరీరభాగాలు ఎవరివో తెలియనంతగా, రక్తపు ముద్దలుగా పడిఉన్నారు.

తెగిపడిన చేయి ఒకటి నాకు రెండడుగుల ముందు పడి ఉంది. కూలిన వంతెన గోడమీద తెగి పడిన ఒక తల కళ్ళుతెరుచుకుని నా వైపే చూస్తున్నట్లుంది. పక్కన చెట్టుకొమ్మకు ఒక కాలు, మోకాలి క్రింద వేసుకున్న ప్యాంటు, బూటుతో సహా వేళాడుతుంది. భీతివాహమైన ఈ వాతావరణానికి, గగుర్పాటుతో కడుపులో దేవినటె, వికారంతో తలతిరిగి శరీరం స్వాధీనం తప్పుతున్న పరిస్థితులలో...

మళ్ళీ చెట్లచాటునుంచి, ఢాం....థాం...ఢాం మని బుల్లెట్లు దూసుకురాసాగాయి. భయవిహ్వలంతో, అసంకల్పిత ప్రతీకార చర్యతో, దారి పకృనే ఉన్న పొదలోకి పరి గెత్తాను. అది పెద్ద గుబురైన పొద, దాని మధ్యలో ఒక బండరాయి. దాని వెనుక నేలమీద బోర్లపడుకున్నాను. రాయి చాటుచేసుకుని తలకొద్దిగా పైకెత్తి చూసాను...

పోలీసు దుస్తులలో ఉన్న ఒకతను నేనున్న పొదవైపు పరిగెత్తుకుని వస్తున్నాడు. వంతెన దగ్గర విగత జీవులు కాక, కొన ప్రాణాలతో ఉన్న వారిని టార్గెట్‌ చేసుకుని బుల్లెట్ల వర్షం కురుస్తుంది. నేనున్న పొదవైపు దూసుకువచ్చిన పోలీసాయిన నేను దాగిన బండరాయికి తగిలి నా వైపు ఎగిరి పడ్డాడు. వంటిమీద ఉన్న బట్టలు చీలిక-పీలికలయి వున్నాయి. రక్తమొడుతున్న గాయాలతో, శరీరం రుధిరమయమై వుంది. పరిగెత్తేటప్పుడు శరీరానికి వెనకనుంచి తగిలిన బుల్లెట్లవల్లనేమో, గాయాల నుంచి రక్తం ఉబికి వస్తుంది. నన్ను చూసి, ఆ స్థితిలోకూడా బెల్డుకు ఉన్న పిస్టల్‌ తీయడానికి ప్రయత్నిస్తుంటే,

“అన్నా నీకు శతృవుని కాదు, దారిన వెళుతుంటే, ఈ సంఘటన చూసి భయానికి, రక్షణకోసమై ఈ పొదలోకి వచ్చాను". నావైపు నిశితంగా చూసి దాహం అని సైగ చేసాడు, ప్రయాణంలో భాగంగా దాహార్తిని తీర్చుకోవడానికి నా మెడకు వేలాడేసు కున్న మంచినీళ్ళ ష్లాస్టిక్‌బాటిల్‌ వేపు చూపించాడు. అశక్తతతో వాలిపోతున్న అతని ప్రానం 129

తలను నా తొడమీద పెట్టుకుని మంచినీరు తాగించాను. రెండుగుటకలు నీళ్ళు తాగి,

“తమ్మీ! నువ్వెరివో నాకు తెలియదు, ఈ పరిస్థితిలో నేను ఇంకా ఎంతోసేవు 'బ్రతకను, ఒక వేళ బతికినా, వాళ్ళు నన్ను బ్రతకనివ్వరు, నాతోపాటువుంటే నిన్ను కూడా చంపేస్తారు. కాబట్టి పారిపో. నాకు చావు తప్పదనేది అద్ధమవుతూనే వుంది, నువ్వైనా బ్రతుకు, పారిపో,

“'చావబోయేముందు నా దాహాన్ని తీర్చావు, నా కృతజ్ఞతలు....నేను చేసిన దుర్మా ర్గాలకి నాకు ఈ (ప్రాయశ్చిత్తం జరిగింది.....నేను చనిపోయిన తరువాత కూడా, నా తల కొరివి బెట్టటానికి నువ్వు రావాక, అని నా తల్లి ఆ రోజే శపించింది. తమ్మీ నీకు అవకాశం ఉంటే నా చివరి మాటలు నా తల్లిదండ్రులకి చెప్పు, నా పేరు కృష్ణ మాది శివాపురం, మా నాన్న మల్లికంటి రాములు, అమ్మ సావిత్రి

“నాకు తెలుసన్నా”!

“తమ్మీ నీ కెట్లా తెలుసు”?......

“అన్నా మీ అమ్మా-నాన్నలతో ఒక రోజు మీ ఇంట్లో గడిపాను...వారు నీ గురించి అంతా చెప్పారు”,

“తమ్మీ మనకెక్కువ సమయంలేదు, నేను ఎన్నో కిరాతకాలకు పాల్చడ్డాను. అధికారం డబ్బే పరమావధిగా ఎంతో మందిని చిత్రహింసలకు గురి చేసాను, చంపాను. ఎన్‌కౌంటర్‌ స్పెషలిస్టుగా పేరుపొంది, చివరికి దానికే నేను బలయ్యాను. నా తల్లి దండ్రుల పట్ల ద్రోహపూరితంగా ప్రవర్తించాను. అందుకే నాకీ ప్రాయశ్చిత్తం జరిగింది. తమ్మీ........మా అమ్మా నాన్నలను క్షమించమని అడి...గా..న...ని....చెప్పు...... ఇది...నా.. చివరి... కో..6...క.

నా తొడ మీద తలపెట్టి...నావైపు అలానే కళ్ళు తెరిచి ప్రాణాలు వదిలిన ఇతనిని తదేకంగా చూస్తూ......బండరాయికి ఆనుకని అట్లానే నిశ్చేష్పుడనై ఉన్నాను. తుపాకుల శబ్దాలు ఆగిపోయాయి.

బూటు కాళ్ళ క్రింద, నేలమీద ఎండిన ఆకుల గల గలలు, ఎండిన పుల్లలు

పట-పటమనే శబ్దం నా వైపు వస్తుంది. మొద్దుబారిపోయిన మెదడుతో ప్రతిస్పందన, ఆలోచన లేకుండా, చేష్టలుడిగిపోయి అచంచలంగా అలాగే కూర్చుండిపోయాను. ప్రన్యానం 130

ఆలీవ్‌ గ్రీన్‌ దుస్తులతో నలుగురైదుగిరి కాళ్ళ జతలు నా చుట్టూ నిలుచున్నాయి. హాంద్సప్‌.....హాంద్సప్‌..అని వినిపించినా....నా మెదడు దానికి స్పందించటం లేదు. ఎవరో నా చెంపమీద చెళ్ళున చాచి పెట్టి కొట్టారు. ఒక్కసారి ఉలిక్కిపడి. బిత్తరపోయి వారివైపు చూస్తుంటే...

'ఎవర్చువ్వు? ఒక ఆడ గొంతుక గద్దించి అడిగింది.

“దారెమ్మటి పోతుంటే....ఈ సంఘటన చూసి.. ఇక్కడ దాక్కున్నాను'.....

“మరి ఇతనితో నీ కేంటి సంబంధం”?.

నాకేమి సంబంధంలేదు. ఇతను పరిగెత్తుకుంటూ ఇక్కడకు వచ్చి చనిపోయాదు'.

“అతని తల నీ తొడమీద ఎందుకు పెట్టుకున్నావు”?

“'మంచినీళ్ళడిగితే తాగించాను”.

“వచ్చేముందు నీకేమి చెప్పాడు?

“తాను తప్పులు చేసానని, తల్లిదండ్రులకు తన క్షమాపణలు తెలియజేయమని చెప్పాడు”.

“ఈ దుర్శార్గుడికి చచ్చేముందు జ్ఞానోదయమయిందా, పసిపిల్లలను కూడా బూటుకాలితో గొంతు నొక్కి చంపిన దుర్మార్గుడు వీడు, వీడు చేసిన దుర్మార్ధాలకి, తగిన ఫలితం అనుభవించాడు.

'భాస్మరన్నా ఇతనిని ఏం చేద్దాం, ఇతనిని వదిలేస్తే మన విషయాలు ఇతని ద్వారా శతృవులకు తెలిసే అవకాశంవుంది'.

భాస్కరన్న 'కామేడ్‌ ఇతను మనకు శతృవు కాదనేది అర్ధమవుతూనేవుంది, అలాగని ఇతనిని వదిలేసినా మనకి నష్టంవాటిల్లే అవకాశంవుంది. శతృవు పరిధిలో నుంచి మనం సేఫ్‌ జోన్‌లోకి వెళ్ళేవరకు మనవెంట ఇతనిని తీసుకువెళ్ళి తరువాత వదిలేద్దాం”.

పద్మ్శక్క 'సరే, అలాగే కామేడ్‌' అన్నది.

నన్ను ఇద్దరు చేతులు పట్టుకుని లేపి వారివెంట తీసుకువెళ్లడం మొదలు పెట్టారు. ఈలోగా సంఘటన వద్ద చనిపోయిన పోలీసుల దగ్గర ఉన్న తుపాకులు, పొదలో చనిపోయిన ఇన్‌స్పెక్టర్‌ బెల్దుకున్న రివాల్వర్‌తో సహ అన్ని ఆయుధాలను సేకరించు కున్న ఇంకో ఇద్దరు, వాళ్ళు ఆరుగురుతో కలిసి, నాతో సహా ఏడుగురం, రోడ్డుకు ప్రన్యానం 131

ఫక్కగానున్న దట్టమైన అడవిలోకి నడక సాగించాము. వారు ముందుగా ఒకరి తరువాత ఒకరు వరుసగా నడుస్తుంటే, చివరిగా నేను వారి వెంబటి వెళుతున్నాను.

తుప్పలు, పొదలు, రాళ్ళు రప్పల నడుమ వారు చకా చకా నడుచుకుంటూ వెళుతుంటే నేను వారితోపాటు నడువ లేక వెనకబడి అందుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తు న్నాను. వారికి కాళ్ళకు కాన్వాయ్‌ షూస్‌ ఉన్నాయి. వంతెన దగ్గర పేళుల్లలో నా కాళ్ళ చెప్పులు ఎక్కడో పడిపోయాయి. నేను వెనక బడుతుండటాన్ని గమనించిన పద్మ్శక్క నా వైపు తుపాకి గురిపెట్టి

“వెనక వెనక నక్కి తప్పించుకోవడానికి ప్రయత్నించావో, నా తుపాకి గుళ్ళకి బలికాక తప్పదు, ఊ నడువ్‌” అని గద్దించింది.

“అక్కా నా పరిస్థితిని గమనిస్తూనే ఉన్నావు గదా, కాళ్ళకి చెప్పుల్లేక ముళ్ళు గీరుకుని రక్తాలొడుతున్నాయి, అక్కడి పేలుడు దాటికి బట్టలు చిరిగి, శరీరం గాయాలతోవుంది, మధ్యాహ్నం తాగిన అంబలి ఎప్పుడో అరిగిపోయి, ఆకలితో శోష వస్తున్నా పళ్ళబిగువన ఏకదాటిగా మీతో పాటు అయిదుగంటలుగా పరుగెడు తూనేవున్నాను, అక్కా! ఇక నా వల్ల కాదు, నువ్వు కాల్చేసినా సరే, నా అడుగు ముందుకు పడదు అని ఎద్దు అంకెవేసిన మాదిరిగా క్రింద కూర్చున్నాను.

భాస్మరన్న చిన్నగా నవ్వుతూ “తమ్మీ కొద్దిగా ఓపిక పట్టు, ఇప్పటికే పదయింది, ఆ కనబడే గుట్టపైకి చేరుకుంటే, అక్కడ ఆహారం తీసుకుని, విభ్రమించవచ్చు” అని చేయి అందించి పట్టుకుని లేపాడు.

చేసేదేమిలేక ఓపిక చేసుకుని నదకసాగించాను. ఆ గుట్టపైకి చేరేసరికి ఇంకొక అరగంట పట్టింది. పైన కొంత ప్రాంతం బల్లపరుపుగా ఉంది. పెద్ద పెద్ద చెట్లు గుబురుపొదలు, ఒక చెట్టు క్రింద ఆగాము. భుజానికి తగిలించుకున్న వారి వారి కిట్‌ బ్యాగుల్లోంచి పలుచటి దుప్పట్లు తీసి నేలమీద పరిచారు. గుడ్డల్లో ప్యాక్‌ చేసిన జొన్నరొట్టెలు, చిన్న బాక్సుల్లోంచి పచ్చడి తీసి అక్కడే కోసుకొచ్చిన ఆకుల్లో పెట్టారు. నాకు రెండు జొన్న రొట్టెలు ఒక ఉల్లిపాయ, ఒక పచ్చి మిరపకాయ ఆకులో పెట్టారు. భోజనాలు అయిన తరువాత అందరూ కూర్చున్న తరువాత భాస్కరన్న,

కామ్రేడ్స్‌! పార్టీ ఒప్పజెప్పిన ఏక్షన్‌ ప్లాన్‌లో భాగంగా, ఇప్పటి వరకు మనం అనుకున్నది అనుకున్నట్లుగా అమలు చేసాం. కాకపోతే మనం అనుకోని విధంగా ఇతనిని మనతోపాటు అనివార్యంగా వెంటబెట్టుకు రావలసివచ్చింది. ఇతను మన ప్రున్యానం 132

వెంటే ఉండటం, మనకు ఇతనికీ కూడా ప్రమాదకరం, ఇంకొక రోజు నడక సాగిస్తే మనం వెళ్ళవలసిన చోటుకి చేరుతాం, అక్కడ ఇతనిని వదిలేద్దాం”.

ఒక ఆడ కామ్రేడ్‌, మరో ఇద్దరు మగ కామ్రేడ్‌లను ఉద్దేశించి, 'మీరు ముగ్గురూ మూడువైపులా సెంట్రీలుగా ఉండండి, మేము ఇక్కడ విశ్రమిస్తాం, సరిగ్గా మూడు గంటలకి మమ్మల్ని లేపండి, మేము సెంట్రీలుగా ఉన్నప్పుడు మీరు విభ్రమించండి), అని అన్నాడు.

ఆ ముగ్గురూ తుపాకులతో సహా మూడుదిక్కులకు వెళ్ళారు. భాస్మరన్నతో పాటుగా, ఒక మగ కామ్రేడ్‌, పద్మక్క అక్కడ ఉన్నాము. నిద్రకు ఉపక్రమించారు.

భాస్మరన్నను ఉద్దేశించి, “అన్నా నాకు కొన్ని సందేహాలున్నయి, నిన్ను అడగ వచ్చా”?,

ెలుసుకోవడం కోసం ప్రశ్నించడంలో తప్పేమిలేదు, నాకు తెలిసినంత మేరకు చెప్పడానికి ప్రయత్నిస్తాను. ప్రస్తుతం మనం నిద్రపోవాలి, లేకపోతే రేపు నడక సాగించలేము. అందుకని మూడుగంటలకి సెంట్రీ డ్యూటీకి వెళతాను. అప్పుడు మనం మాట్లాడుకుందాం. అని పడుకున్న రెండు నిమిషాల్లోన్నే చిన్నగా గురక వినిపించింది.

పడుకున్నా నిద్ర రావటంలేదు. ఈ రోజు సాయింత్రం జరిగిన సంఘటనలు మనసుని తొలిచివేస్తున్నాయి. కళ్ళముందు అంత మంది ప్రాణాలు పోవడం, ఆ పోలీసాయిన నా వడిలో తల పెట్టుకుని మాట్లాడుతూ, మాట్లాడుతూనే నా వైపు చూస్తూ ప్రాణాలు వదిలేయడం, రక్తసిక్త దేహాలు, ఛిద్రమైన శరీరాలు, హాహాకారాలు, భీభత్స భయానక దృశ్యాలు, కళ్ళుమూసుకుని నిద్రపోదామన్నా మనసులో మెదలాడు తున్నాయి. ఇక్కడ, ఇప్పుడు వీళ్ళ ఆధీనంలో ఉన్ననా పరిస్థితికి, ఎప్పుడు ఏ క్షణాన్న ఏమవుతుందో, చావుకి-బ్రతుక్కి మధ్యన నా ప్రాణం నీటి బుడగవలె, క్షణథంగురంగా ఉన్నది, అని అనుకుంటూ ఎప్పటికో మగత నిద్రపట్టింది.

'శమ్మీ...లే..లే...నా సెంట్రీ డ్యూటీకి వెళ్లవలసిన సమయమైంది'. అని భాస్మరన్న తట్టిలేపితే ఒక్క అదాటున లేచి కూర్చున్నాను. భాస్మరన్న ఫ్రెష్‌గా నా వైపు చూస్తూ,

“నాతో వస్తావా, నిద్రపోతావా? అని అడిగాడు.

“లేదన్నా వస్తాను అని కూడా బయలుదేరాను. అప్పటికే ఇద్దరు సెంట్రీ డ్యూటీలకు ప్రస్ధానం 133

వెళ్ళి ఇద్దరు పడుకోవడానికి వచ్చేసారు.

ఒక ఫర్గాంగు ముందుకు వెళ్ళి పెద్ద రాయి మీద కూర్చొన్న తరువాత, అక్కడ అప్పటి వరకూ సెంట్రీ డ్యూటీలో ఉన్నతను పడుకోవడానికి వెళ్ళాడు. మేమున్న గుట్టమీదనుంచి, క్రింద పరిసరాలు కనబదేటట్లు, పడుకున్న వారివైపు కూడా దృష్టి పడగలిగేటట్లు భాస్మరన్న కూర్చుని, నా వైపు చిరునవ్వుతో చూస్తూ,

“ఇప్పుడు చెప్పు నువ్వేం అడగదలచుకున్నావు' అన్నాడు.

“అన్నా! మనుషులని చంపడం తప్పుకదా, ఇది మానవత్వం అనిపించుకోదు గదా, మీచే ఇవాళ చంపబడ్ద్డవాళ్ళు పొట్టకూటికోసం ఉద్యోగం చేస్తున్న వాళ్ళేకాని, మీ శతృవులు కాదుకదా”,

'తమ్మీ మా పోరాటం, వ్యవస్థపైనే కాని వ్యక్తుల పట్లకాదు. కాని మమ్మల్ని నిర్మూలించడంకోసమే ప్రత్యేకంగా నియమితులైన వాళ్ళను, ఉద్యోగ బాధ్యతను మించి, ప్రజల పట్ల క్రూరంగా వ్యవహరించేవారిని, ప్రమోషన్ల కోసం లేదా డబ్బు కోసం లేదా వ్యక్తిగత ప్రిస్టేజ్‌ కోసం, మా ఉనికినే భంగపరచాలని హిరాయిక్‌గా ప్రవర్తించే ఇలాంటివారిని మేము నిలువరించకపోతే, మా అస్తిత్వానికి, తద్వార పీడిత ప్రజల విముక్తి ఉద్యమానికి, భంగం వాటిల్లే అవకాశంవుంది. కాబట్టి ఇలాంటి వ్యక్తులపై, పీడిత ప్రజల తరపున మా చర్య, సుదీర్హ అంతిమ ప్రయోజనాల దృష్టా సమర్థనీయమే.

“అన్నా! కొన్ని లక్షబ సంవత్సరాల మానవ ఇతిహాసంలో, మొదట బానిస- యజమాని వ్యవస్థగా, అంతర్లీనంగా మాతృస్వామ్య వ్యవస్థగా, పితృస్వామ్యక పరిణామం తదనంతరం భూస్వామ్య-రాచరిక వ్యవస్థ దశ దాటి, నేదు పారిశ్రామిక విష్ణవా నంతరం, సమాజాలు ప్రజాస్వామ్య దిశగా మారుతున్నాయి. ప్రపంచంలో నేడు అన్ని వ్యవస్థలలో కెల్లా ఓటు ద్వారా ప్రజలు తమ-తమ ప్రభుత్వాలని ఏర్పరచు కునే ఒక మెరుగైన పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థగా సమాజం అభివృద్ధి చెందు తుంటే, దానిని ఆయుధాలతో కూలగొట్టి, ప్రభుత్వాన్ని మేమే ఏర్పాటు చేస్తామంటే, అది నియంతృత్వం కాదా”?

“తమ్మీ ! నువ్వు ఎకడమిక్‌ పుస్తకజ్ఞానంతో మాట్లాడుతున్నావు. ఆటవిక జంతు దశలో మాత్రమే మానవుడు సమతాభావంతో ఉండగలిగాడు. మనిషి తన తెలివి తేటలతో భూమి మీద ఆధారపడి మిగులు అనేది ఎప్పుడైతే తీయగలిగాడో, అప్పుడే ప్రన్ధానం 134

తరతమ భేదాలు మొదలయ్యాయి. దానినుంచే అల్పసంఖ్యాక వర్ణం దోపిడీదారులుగా, అధిక సంఖ్యాకులు దోపిడీకి గురికాబడే వర్షంగా సమాజం మార్పు చెందింది.

బానిస-బానిస యజమాని వ్యవస్థలో, దోపిడీకి గురికాబడే వర్ణాలు ప్రతిఘటించ కుండా, వారిని అణిచివేతలో ఉంచడానికి ఆయుధం ద్వారా రాజ్యాన్ని ఏర్పరుచుకుని, దానిని సుస్థిరం చేసుకోవడానికి మతాన్ని ప్రవేశ పెట్టింది. ఈ మతం ద్వారా, ప్రశ్నించే మనస్తత్వాన్ని నిర్వీర్యంచేసి, కొన్ని వేల సంవత్సరాలుగా రాజ్యం వెనుకనున్న దోపిడీవర్గాలు, రాచరిక వ్యవస్థ ద్వారా పెత్తనం చేశాయి.

మధ్యయుగానంతరం, పారిశ్రామిక విప్లవం వల్ల కొత్తగా పుట్టుకొచ్చిన పెట్టు బడీదారీ వర్షానికి, కావలసిన ప్రయోజనాలను కల్పించడంలో రాచరిక వ్యవస్థ విఫల మైంది కాబట్టి, దానిని తప్పించి రాజ్యాన్ని హస్తగతం చేసుకోవడానికి ప్రజలను-ప్రజలే పరిపాలించడమనే నినాదం ద్వారా, రాచరిక వ్యవస్థను బలవంతంగా-ఆయుధాలతో రక్తపాతంతో కూల్చి, ప్రజాస్వామ్యక వ్యవస్థ పేరిట ఒక మేడిపండు వ్యవస్థని ముందుకు తీసుకువచ్చారు.

కాని ఇది వాస్తవ (ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ కాదు. భారతదేశంలో దీనిని అద్ధ- భూస్వామ్య, అర్ధ పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థగా మేము పరిగణిస్తాము. సమాజంలో వర్గాలున్నంత కాలం, బలవంతమైన వర్గం బలహీన వర్షాన్ని దోపిడీకి గురిచేస్తూనే ఉంటుంది. దోపిడీవర్గం బలహీనులను, ఆయుధాలతో ఎల్లప్పుడూ అణిచి వేన్తూనే వుంటుంది. అణిచివేతకు వ్యతిరేకంగా నిరంతరం ఘర్షణ జరుగుతూనేవుంటుంది. అందుకే మేము వర్గరహిత సమాజాన్ని ఏర్పరచాలనుకుంటున్నాము.

ఒక సారి చరిత్రను పరిశీలించినట్లెతే సమాజం, ఒక వ్యవస్తనుండి, మరొక వ్యవస్థకు మార్చు చెందటమనేది ఘర్షణ, రక్తపాతంలోనే జరిగిందనేది వాస్తవం. దోపిడీకి అవకాశం లేని, శాంతికాముక, వర్ణ రహిత సమాజాన్ని ఏర్పరిచే దిశలో మేము పోరాడుతున్నప్పుడు, రాజ్యం ఆయుధాలతో మమ్మల్ని హింసద్వారా అణిచివేయడానికి ప్రయత్నిస్తూనేవుంటుంది. ప్రతిహింసలో భాగంగానే, ఒక సుదీర్ధ సామాజిక రాజకీయ ప్రయోజనాన్ని ఆశించి, వర్గ రహిత సమాజాన్ని ఏర్పరిచే దిశలో భాగంగానే, శాంతిని నెలకొల్పడానికే, మేము ఆయుధాలను చేపట్టాము, కాని రాజ్యం తన ప్రచార సాధనాల ద్వారా, ప్రచారం చేస్తున్నట్లు మేము ఆటంక వాదులమో, టెర్రరిస్టులమో, వేర్పాటు వాదులమో కాదు, నిజమైన శాంతి కాముకులము మేము. ప్రన్యానం 135

1 [| $, 1 [| ॥ ము . వ. ॥ నం 0 (| | గ క. ॥ " || , | | | నం! స్‌ ౯ రు . సం ల 0111 లట... || స |! న 1 న. ॥ , ఏ 2 11; గస క. స , .. ; గ. | జో. |. || యం ంలా (సీ! శ సూ . న. గం! ర... [1 గ. | ము లి య... వ న | [కక -2 (| 1 | | (స (గ [ ఫ్‌ యం శ సు వ నో . . ర. | న స్‌ చన టం మెల న. న. చేశ, స లే డు. టట్టు ల టో సారూ? న. మ య్‌ న్‌ు మీ! వ. లాల్‌ మం! న్‌ (1 సక గ. స్తాన 136 ర ప్రస్థానం

“అన్నా! భారతదేశం విభిన్న సంస్కృతుల కలయిక, రకరకాల భాషలు, ఆచా రాలు, ఇలాంటి సువిశాల దేశాన్ని ఇన్ని కోట్ల మంది ప్రజలని ఒక తాటిమీదకు తీసుకు రావడం సాధ్యమేనా”?

“అవును భారతదేశంలో విభిన్న సంస్కృతులున్నాయి. విభిన్న భాషలున్నాయి. భారతదేశంలో, ఆటవికదశ కొంత మేరకు, బానిసలు-బానిస యజమానులు కొంతమేరకు ఉన్న పరిస్థితులలో శాతవాహనులు, భూస్వామ్య వ్యవస్థను పటిష్ట పరిచే దిశలో, వ్యవస్థీకృత రాచరిక వ్యవస్థను, రాజ్య విస్తరణను చేశారని చరిత్రకు అందినమేరకు సమాచారం.

కాని పశువుల కాపరులుగా మధ్యప్రాచ్యంనుంచి వచ్చిన ఆర్యులు, ఇక్కడి రాచరిక వ్యవస్థలో మిళితమయి, తమ పెత్తనం సాగించడం కోసం, తమ మతాన్ని ఆచార వ్యవహారాలను ఇక్కడ వ్యాప్తి చేశారు. తమ దేవుళ్ళని స్థానిక దేవుళ్ళతో కలగలిపి, వాటికణుగుణంగా వేదాలు-వేదాంగాలు, రామాయణ భారతాల్లాంటి అనేకానేక పురాణేతిహాసాల్ని కధల్ని నమ్మకాలని, విశ్వాసాలనీ, సాంప్రదాయాల్ని వ్యాప్తి చేశారు. ఇక్కడి మూలవాసులైన చేతివృత్తులవారిని, దళితులని, గిరిజనులనీ, బలవంతంగా నైనా తమ మతం అనే గొడుగు క్రిందకు తీసుకువచ్చారు, దాని కొనసాగింపులో భాగంగానే తమ దోపిడీకి ఆలవాలంగా ఉండటంకోసం, రాజకీయ పరిపాలనా సౌలభ్యం కోసం భారతదేశం అంతా ఒకే జాతి, ఒకేమతం, ఒకే పరిపాలన, దేశ సమగ్రత-సమైక్యత అనే నినాదాలను నేడు ముందుకు తీసుకువచ్చారు"

“అదేంటన్నా, అట్లా అంటావు, భారతదేశం అంతా ఒక జాతి కదా”!

“కాదు, శాతవాహనులు, మౌర్యులు, తుగ్లక్‌, అక్బర్‌, కృష్ణదేవరాయల నాయ కత్వంలో, సువిశాల ప్రాంతాలను ఈ రాచరిక వ్యవస్త తమ ఏలుబడిలో ఒక కేంద్రీ కృత వ్యవస్థను ఏర్పరుచుకున్నదై. భారతదేశం అని చెప్పబడే ఈ దేశం విభిన్న జాతుల సమ్మేళనం, తమిళజాతి, మళయాళ జాతి, తెలుగు జాతి, కన్నడ జాతి, మణిపురీలు, కాళ్ళీరీలు, నాగాలాంద్‌, మిజోరాంల వారు, వీరందరూ వివిధ జాతుల వారు. ఈ జాతులకు వారి వారి భాషలు, సంస్కృతులు ఆచారాలు, వ్యవహారాలు వారికి ఉన్నాయి. ప్రతి జాతి తన భాషను-సంస్కృతిని, తన స్వయం ప్రతిపత్తిని నిలుపుకుంటుంది. అలా తమ స్వయం ప్రతిపత్తిని నిలుపుకోవడానికి, ఆ జాతి తన సార్వభౌమత్వాన్ని కోరుకుంటుంది. ఒక జాతి తన అస్తిత్వాన్ని కాపాడుకోవడానికి, ప్రనానం 137

నిరంతరం అది పోరాడుతూనే ఉంటుంది”.

“అన్నా! మరి ఈ విభిన్నజాతులు తమ స్వయం ప్రతిపత్తిని, స్వయం పరిపాలను, కోరుకుని దేశం ముక్కలు-ముక్కలుగా విడిపోతే, దేశానికి ప్రజలకు రక్షణ ఎట్లా ఉంటుంది. ఇది ఊహించదానికే గందరగోళంగావుంది”!

“ప్రపంచ పటంలో ఇంతకన్నా చిన్న దేశాలు లేవా, మన జాతులకంటే, తక్కువ జనాభావున్న దేశాలు లేవా, జపాన్‌, క్యూబా, అర్జెంటీనా, న్యూజిలాండ్‌ ఇలా చెప్పు కుంటూ పోతే ఒక నూట యాఖై పైనే ఉంటాయి. మరి ఈ దేశాలు వాటినవి రక్షించుకోవట్లేదా”?

“అయినా రక్షణ అని నీవనే పదానికి, ప్రజలకు రక్షణ గురించా? లేక పరాయి దేశాల దోపిడీదార్ల రాజ్యాలనుండి, స్వదేశీ దోపిడీదారులకు రక్షణ గురించా? చిన్న- చిన్న రాజ్యాలుగా ఉన్న స్వదేశీ పరిపాలనను, బ్రిటీష్‌ దోపిడీదారులు తమ పరిపాలనా సౌలభ్యంకోసం ఇండియా పేరిట ఒక కేంద్రీకృత పరిపాలనలోకి తీసుకువచ్చుకున్నారు.

పర పీడన నుంచి, స్వతంత్ర పరిపాలన నినాదంతో, ప్రాంతీయ నల్లదొరలు, ప్రజలను ఉసిగొలిపి ఉద్యమాలు చేయించారు. కానీ ప్రపంచ పటంలో దోపిడీకి వ్యతిరేకంగా జరుగుతున్న అనేక పోరాటాలలో భాగంగా, టిటీష్‌ ఇండియాలోని ప్రజలు సమ సమాజన్థాపన అనే దిశగా వెళ్ళకుండా, పాలపొంగుపై నీళ్ళు చిలకరించే తాత్కాలిక ఉపశమనంగా గాంధేయ మార్గాన్ని ప్రచారం చేసుకుని, అప్పటికున్న బ్రిటీష్‌ పాలకులనుంచి కేంద్రీకృత పరిపాలనను, స్వదేశీ దోపిడీ దారులు అధికార బదలాయింపు చేసుకున్నారు.

రాచరిక వ్యవస్థలో ఓడిన వారివద్ద చక్రవర్తులు కప్పం తీసుకున్నట్లు, పాలెగాండ్ల ద్వారా బ్రిటీష్‌ (ప్రభుత్వం సిస్తు వసూలు చేసుకున్నట్లు, ఇవాళ రాష్ట్రప్రభుత్వాలనే పాలెగాండ్ల ద్వారా ప్రజాస్వామ్యం పేరిట పాలనను కొనసాగిస్తూ జాతీయ అంత ర్జాతీయ పెట్టుబడుదారులు ఇక్కడి సంపదను దోచుకోవడానికి, కేంద్ర (ప్రభుత్వం ఎ(ర్రతివాచీ పరుస్తుంది.

పీడిత వర్గాల తిరుగుబాట్లను, అణిచివేయడానికి, ప్రజల తిరుగుబాటు ఆలో చనలను పక్కదారి పట్టించడానికి ఎనిమిదవ శతాబ్దంలో హిందూమత (ప్రచారం కోసం ఒక ఆదిశంకరాచార్యుని జగన్మిధ్యావాదాన్ని భూస్వామ్య దోపిడీవర్థాలు ఎంతగా నెత్తినెత్తు కున్నాయో, అంతగా ఇరవయ్యో శతాబ్దంలో భూస్వామ్య వర్గాలకి ప్రస్థానం 138

తోడుగా అప్పుడేవేళ్ళూనుకుంటున్న స్వదేశీ పెట్టుబడిదారీ వర్గాలు, గాంధేయ అహింసా మార్గాన్ని ప్రచారం చేసుకుని, ఈ ప్రజా సంపదను, భూ-సంపదను దోచుకోవడానికి, మారాం చేసి తల్లి వద్ద సాధించుకున్న మిఠాయి వలె, బైటీష పాలకులనుంచి లీజు పేరిట అధికార బదలాయింపు చేసుకుని, దానినే స్వాతంత్రం అనీ, ప్రజాస్వామ్యం అనీ ప్రజలను నమ్మింపజేసే ప్రయత్నం చేస్తున్నారు.

అందువలన వర్షనిర్మూలనా దిశలో ఏ జాతి అయినా, విముక్తికావదానికి ముందుంటుందో వారితో భుజం భుజం కలపి పోరాడాటానికి మేము సిద్ధంగా ఉంటాము. కాబట్టి దేశ సమైక్యతా-సమ(గ్రతా అనే నినాదాలు ప్రజలకు సంబంధించి నవి కావు, అవి కేవలం పరిపాలకులకు, వారి దోపిడీ రాజ్య వ్యవస్థకు సంబంధించి నవే.

“అన్నా! ఇక్కడ ఎన్నో మతాలు, మత విశ్వాసాలు-ఆచారాల పేరిట ప్రజలు తను మానసిక అస్తిత్వాన్నే కోల్పోయారు. మతాల పట్ల కీచులాటలు, కొన్ని వందల కులాలు, నిచ్చెనమెట్లపంటి ఈ కులవ్యవస్థలో ఒకరి పట్ల ఒకరికి అపనమ్మకం, ఒకరి పట్ల ఒకరికి ద్వేష భావం, తామే అధికులమనే అహంకారంతో ప్రజలంతా కుంచించుకుపోయివున్నారు. నీవు చెప్పే దోపిడీ వర్గాలకు వ్యతిరేకంగా పోరాదవలసిన దళిత, బహుజన, గిరిజన, మైనార్టీ వర్గాలే కుల మతాలు, అధిక్యతా భావాల నడుమ తమలో తామే కలహించుకుంటూ గీదసబారిపోయివున్నారు. కులభావన వీరి మనసుల్లోంచి నిర్మూలింపబడకుందా, వీరికి వర్గ స్పృహ కలుగుతుందా, మీరు చెప్పే వర్గ సిద్ధాంతం వేపు ప్రజలు మీతో మమేకమవుతారా”?

“వర్గపోరాటంలో ప్రజాసంఘాల ద్వారా ప్రజలను భాగస్తులను చేసే తొలిదశ నుంచి, ప్రజా పోరాటాలనుంచి “విముక్తి కోసం-పోరాటం' దశవరకు ప్రజలను, రాజ్యంకల్పించిన ఈ కుల మత మౌధ్యాలకు వ్యతిరేకంగా సాంస్కృతిక విప్లవం దశలవారీగా చేయవలసిందే. ఆ సాంస్కృతిక పోరాటం, విప్లవం విజయవంతం అయినా వర్గ రహిత సమాజ మలిదశవరకూ, ప్రజలలో ఆ మానసిక చైతన్యం ఏర్పడేవరకూ కూడా అది నిరంతరంగా కొనసాగుతుంది.

“ప్రపంచంలో అలా ఎక్కడన్నా జరిగిందా అన్నా”

“విషవం విజయవంతం అయిన రష్యా, చైనా లాంటి దేశాలలో, సాంస్కృతిక విప్లవం విజయవంతంగా కొనసాగించడంలో విఫలం చెందిన కారణంగానే, కమ్యూనిస్టు ప్రస్తానం 139

దేశాలు తదనంతర పరిణామక్రమంలో కాపిటలిస్టిక్‌ దేశాలుగా మారుతున్నాయి.

“అన్నా కమ్యూనిస్టులున్న ప్రాంతాలలో కూడా ప్రజలు వారిని విశ్వశించడంలేదు, కమ్యునిస్టులని నమ్మేకంటే కులసంఘాల నాయకులనే ఎక్కువగా ప్రజలు నమ్ము తున్నారు కదా?

“ఆధిపత్యకులాలు, మతం ద్వారా ప్రజలలో ఏ భావాలైతే కల్పించారో, వాటినే ముసుగుగా ఏర్పరుచుకుని, ఆ ముసుగుద్వారానే ప్రజలను వంచించి తమ దోపిడీకి అనుకూలంగా, రాజ్యం ద్వారా సానుకూలతను ఏర్పరచుకుంటారు. అది మతమే కావచ్చు. కులమే కావచ్చు. దేవుళ్ళే కావచ్చు, ప్రజల విశ్వాసాలు వీటిపట్ల సడలు తున్నప్పుడు కొత్త దేవుళ్ళు-కొత్త మతాలను పాలకవర్దాలు సృష్టిస్తాయి. పొత పురాేతి హాసాలకు కొనసాగింపుగా, వాలికి ప్రక్షిస్తాలు చేర్చడానికి కావలనిన నరంజామాను తయారుచేయడానికి కప్పలు, కళాకారులు, రచయితలు రాజ్యం థినరేనీన ఎంగిలి మెకుకులు గతకటంలో వారు తమవంకు పొజ్ర నిర్యహించడానికి సిద్ధంగానే ఉంటారు. కొత్తగా వచ్చిన ఎలాంటి పరిణామాల్నయినా, వాటిని వారే ముందుగా పుణికిపుచ్చుకుని, వాటిని ప్రచారం చేస్తూ పబ్బం గడుపుకోవడం, ఆ ఆధిపత్యకులాల లక్షణం. నువ్వు వినే-చూసే కమ్యూనిస్టులు ఈ కోవకి చెందిన వారే. కార్యాచరణలో ప్రజలు వారిని అర్ధంచేసుకున్నందు వలననే, పీడిత కులాలవారికి వారిపట్ల విశ్వాసం నశించింది”:

కార్మికవర్గం చేతిలో ఆయుధంగా ఉండతలనిన మార్కిన్ట్‌ తత్వశాస్త్రం, అధివత్యే కులాలవారు అర్జించడానికి అభరణం౦గా మారడం, భారత రాజకీయాలలో బక విషాద రాజకీయ పరిణామం)

'కనుకనే, తమ వ్యక్తిగత సమస్యల ఉపశమనంకోసం కులసంఘాల నాయకు లను ఆశ్రయిస్తున్నారు. కులనంభూల నాయకులు, రాజ్యం సృష్టించిన ఎంగిలి మెకుకులగాళ్ళనే సత్యం ప్రజంకు అర్ధమైనవ్నడు సహజంగా, వర్గ సృతాతో తవ్చని నరిగా అలోచిస్తారు'

“అన్నా ప్రజలు వర్గ స్పృహతో ఆలోచించడం ఎన్నటికయ్యేను”?

భాస్మరన్న చిన్నగా నవ్వి,

“తమ్మీ నిరాశేల! ఇదేమన్నా శుభం పలకటానికి మూడుగంటల సినిమా కాదు. పెట్టుబడిదారి వర్గం, ఎంతముందుకు వెళుతుందో, అంతగా వర్గ సంఘర్షణ లోతుకి వెళుతుంది. పెట్టుబడిదారి వర్గం, తన పేకమేదను ఎంతవేగవంతంగా నిర్మించు ప్రున్తానం 140

కుంటుందో, అవినాభావంగా విప్లవ సంఘర్షణలు కూడా అంకే వేగంగా ముందుకు వెళతాయి. అంతిమ విప్లవ పోరాటంలో పెట్టుబడిదారి వర్గ పేకమేడ కూలిపోక తప్పదు. ఇది ఒక నిరంతర సంఘర్షణ, దీనికి కాలంతో కొలమానాలుండవు.

“అన్నా! మీ సిద్ధాంత ప్రచారానికి, ఈ ప్రజాస్వామ్యపు దొల్లతనాన్ని నిరూపించ దానికి ఎన్నికలలో పాల్గొనటాన్ని ఒక ఎత్తుగడగా మీరు, ఎందుకు ఉపయోగించు కోరు”?

భాస్క్మరన్న చిన్నగా మందహాసం చేసి, 'గొంగడిలో కూర్చుని అన్నం తింటూ, వెంట్రుకలు ఏరుకోవడం ఎంత హాస్యాస్పదంగా ఉంటుందో, నువ్వనే ఎత్తుగడ కూడా అలానే ఉంటుంది. దోపిడీ వర్ణాలకు అనుకూలంగా, నిరాటంకంగా దోపిడీ కొనసాగించడానికి నిమిత్తమయ్యే, ఈ రాజ్యాంగం ఏర్పడింది. దానిని కాపాడటానికి ఏర్పడినవే ఈ చట్టాలు, పోలీసు, అధికార యంత్రాంగం, చట్టసభలు”.

“ఈ చట్టపరిధిలో ఎన్నిక కాబడినవారు, దోపిడీవర్ణ అనుకూల పరిపాలనలో పాలుపంచుకోవాలి, లేదా దోపిడీ వర్గ అనుకూల చట్టాలు చేయాలి. చట్టాలనబడే పట్టాలను ఏర్పరచి ప్రభుత్వమనే రైలు బండిని దానిమీద తిప్పినప్పుడు, ప్రజల నమ్మకాల ద్వారా ప్రభుత్వాన్ని వర్చరచగలిగినా, లేదా ప్రతిపక్షంలో కూర్చున్నా, లేదా ప్రజా ప్రతినిధులమని అనిపించుకున్నా అది ఈ బూర్జువా భూస్వామ్య పెట్టుబడీ దారులకు అనుగుణంగా పాలన చేయవలసివస్తుంది. లేదా భాగం పంచుకోవలసివస్తుంది. శ్లేష్ణంలో పడ్డ ఈగ వలె, ఆ పరిధిలో అంతకంటే వేరే అవకాశంవుండదు. కాని నువ్వన్నట్లు పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్య డొల్లతనాన్ని నిరూపించడానికి, ఆ ఎన్నికలలో పాల్గొనాలన్నా పోటీతత్వంలో పాలకవర్గాలు సృష్టించిన అనేక జాద్యాలను అంటించు కోవాలి. నువ్వన్న ఎత్తుగడను ఉపయోగించుకోవాలని అనుకున్న వారు ఆ జూద్యాలను పులుముకుని, ఏ విధంగా భ్రష్టు పట్టి పోయారనేది, మన కళ్ళముందున్న చరిత్ర.

ఇందాక నువ్వు అడిగిన ప్రశ్న... 'కమ్యూనిష్టులను ప్రజలు నమ్మట్లేదు”..... ఎందుకు నమ్మట్లేదు అనేదానికి ఇది ఒక నిదర్శనం. పొగ్తమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యం ద్యారా విళ్లవ ప్రచారం, అందుకు ఎన్నికలలో పొల్టొనటఏం అనే ఎక్తుగడ ద్యారా, శ్రీజా స్వామ్య మసుగును ఐహిర్గతం చేద్దామనుకుని, అందులోకి దిగిన వారు, ఆ పొర్ల మెంటకీ (ప్రజాస్యామ్యరొచ్చులో, దుర్భంధాన్ని అంటించుకుని, భ్రష్ళపకీపోయి, అ మరికిలో ఇంకా ఏదోవుందని, మష్టితో కెలుకుతూ పొరకలాడటం, ప్రజలు గమనిస్తున్న తాస్తతం. ప్రన్యానం [4

ఇంకా లోతుగా, స్పష్టంగా చెప్పాలంటే, అలాంటి పార్టీలు కొన్ని సాయుధ దళాలను నిర్వహిస్తున్నా ప్రభుత్వ కవులు, ప్రభుత్వ కళాకారుల వలె........ప్రభుత్వ దళాలుగా మారిపోయి, చివరికవి రాజ్య కనుసన్నలలో మెసలుతూ, విప్లవ 'ప్రతీఘాతక శక్తులుగా మారిపోయి, పట్టణాల్లో విప్లవ పార్టీ పేరిట, విప్లవ కంపెనీల కార్యాలయాలు నడుపుతున్న అధిపత్య కులాలవారికి, ఈ దళాలు డబ్బులు సంపాయించి పెట్టే లుంపెన్‌ గ్యాంగులుగా మారిపోవడాన్ని ప్రజలు గమనిస్తునేవున్నారు.

నీ ప్రశ్నకు, నేను చెప్పదలచుకున్నదేమంటే, పీడిత ప్రజల పక్షాన, దోపిడీకి ఆస్మారంలేని వద్ధ రహిత సమాజం కోసం మేము పోరాడుతున్నాము. దోపిడీ వర్గాలకు అనుకూలంగా ఉన్న ఈ పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థను, ప్రజా విప్లవ పోరాటం ద్వారా, కూకటివేళ్ళతో సహా పెకిలించి, కార్మిక, కర్షక ప్రజాస్వామ్యాన్ని వర్పరచటమే మా లక్ష్యం.

కాబట్టి తమ్మీ! నీ వడిగిన ప్రశ్చకు సమాధానం దొరికందని నేను ఆశిస్తున్నాను.

“అన్నా! మీకు ప్రపంచంలో ఉన్న రకరకాల తీవ్రవాదులతో సంబంధాలున్నాయని ప్రభుత్వాలు ఆరోపణలు చేస్తున్నాయి”?

'మేము స్పష్టంగా మానవతావాదులం. శాంతి కాముకులం. మార్క్సిస్ట్‌ సిద్ధాంతం ద్వారా దోపిడీ రహిత సమాజాన్ని ఏర్పరచడానికి పూనుకున్న కమ్యూనిష్టు విప్లవ కారులం. బిళ్లవం ఐవ్ఫుడూ ఆరాచక౦ కాదు. విఖ్లవం అనేది, శాంతి స్థాపనలో జరిగే ఓక్‌ ఘర్షణ-ఇరుగుబాట మాత్రమే.

(ప్రపంచంలో ఉన్న తీవ్రవాదులు అన్నావు. ఈ తీవ్రవాదం ఎక్కడనుంచి పుట్టింది, ఎందుకు పుట్టింది, పెట్టుబడీదారి వ్యవస్థ తన వేయి పడగల విస్తరణలో, తన ప్రయోజనాల కోసం అణిచివేతకు గురిచేస్తున్నప్పుడు, అసహనం నుంచి పుట్టిందే తిరుగుబాటు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వున్న ఈ తిరుగుబాటుదార్లకి, అందుబాటులోవున్న సాంకేరీక పరిజ్ఞానం, మతం ద్వారా, లేదా నమ్మకాల ద్వారా, లేదా విశ్వాసాల వల్ల, అక్కడి ప్రజలకు కల్పించబడిన లేదా ప్రయోజనం ఆశించిన వర్గాల వారి ద్వారా లభించిన ఆర్ధిక వనరుల వల్ల ఉద్యమాలు లేచినా, అవి శాస్త్రీయ దృక్పధం, వర్ల స్పృహ లేకపోవడం వలన వారి యుద్ధం అశాస్త్రీయంగా అరాచకంగా కొనసాగి, చివరికి అణిచివేతకు గురవుతుంది. మేము వీలయితే, వారికి శాస్త్రీయ దృక్పధాన్ని ప్రున్యానం క42

అలవరచడానికి ప్రయత్నిస్తామే కాని, లేదా సాంకేతిక సహకారాన్ని పొందే అవకాశాన్ని వినియోగించుకుంటామే కానీ, వారితో మేము కానీ-మాతో వారు కానీ మమేకం అవడం అనేది జరగటానికి అవకాశంలేని శాస్త్రీయ-తాత్విక దృక్పధంలో మేము న్నాము.

“అన్నా భారత రాజ్యాంగ వ్యవస్థ, వట వృక్షంలాగా దానికున్న అధికార వ్యవస్థా, దానికున్న పోలీసు మిలటరీ వెపన్రీ ముందు మీ శక్తి ఏపాటిది. దానిని ఎదుర్మోగలిగే సత్తా మీకెట్లావుంటుంది. బలవంతుని తోని మీరెట్లా పోరాడగలరు. మీ శక్తి సామర్భ్వా లను ప్రజలెట్లా నమ్ముతారు?

“తమ్ముడూ! ఇది బలా బలాలు తేల్చుకునే తాలింఖానాలో పోటీ కాదు. విముక్తి కోసం జరిగే ('ప్రజాయుద్ధపోరాటం. మైనారిటీలైన అధిపత్య కులాల, దోపిడీ వర్గాల, బూర్జువా భూస్వామ్య పెట్టుబడీదారుల పీడన నుంచి బయటపడటానికి, వీడిత వర్ధాలు జరిపేదే విష్లవ పోరాటం. రాజ్యం కల్పించిన అన్ని భ్రమలు మసకబారిన తరువాత ఎదురుతిరిగే ప్రజలను అణచడానికి రాజ్యం చివరికి, ఆయుధాన్నే నమ్ము కుంటుంది.

అరచేతిని అద్దుపెట్టి సూర్యకాంతిని ఎట్లా అయితే ఆపలేరో, ఏ ఆయుధాన్వైతే రాజ్యం నమ్ముకుని ప్రజలమీద యుద్ధం చేస్తుందో, అవే ఆయుధాలు ప్రజల చేతులలోకి వెళ్ళి ఆ ప్రజామద్దతే అరచేతి అడ్డు క్రిందనున్న చీకటిని పారద్రోలి స్వెచ్భా స్వతంత్రాలని ప్రసరింపజేస్తుంది.

“అన్నా! అభివృద్ధి, సాంకేతిక పురోగమనం అనేది ఎవరైనా, ఆహ్వానించ దగిందే కదా! కానీ మీరు బస్సులను, రైళ్ళను తగలబెట్టడం, సెల్‌ఫోన్‌ టవర్లను కూల్చేయడం, రహదారులను నాశనంచేయదడం, ప్రజా రవాణా వ్యవస్థను భంగపరచడం, ప్రభుత్వ అభివృద్ధి పధకాలను నిర్వీర్యం చేయడం లాంటి కార్యక్రమాలు, అభివృద్ధి నిరోధక చర్యలు కావా”?

“తమ్మీ, నువ్వు చెప్పే ఈ రవాణా వ్యవస్థ, సాంకేతిక అభివృద్ధి, సమాచార రంగ అభివృద్ధి ఫలాలు ఎవరికి ఉపయోగపడుతున్నాయి?, వాటిని ఎవరు అనుభ విస్తున్నారు ?, ప్రభుత్వ అభివృద్ధి వెనక ఉన్న ప్రయోజనాలు ఏమిటి? అనేది మనం ప్ర్యూనం 143

విశ్లేషించుకోవాలి.

“కొన్ని వేల సంవత్సరాలుగా, ఈ అడవుల మీద ఆధారపడి (బ్రతుకుతున్న గిరిజనులు, మూలవాసులను నాగరీకులు నిరంతరంగా దోచుకుంటూనేవున్నారు. ఆ నాగరీకుల అభివృద్ధితో సంబంధంలేకుండానే వీరు, వారి జీవనాన్ని కొనసాగిస్తున్నారు. భీరి వ్రధాన నమన ద్రస్తతం ఆహారం, అడవిని నమ్ముకున్న వీరికి కావలసినది ఈ ప్రకృతినుంచే వీరు సమకూర్చుకోగలరు. కానీ ఆ ప్రకృతి మీద కన్నేసిన కార్పోరేట్‌ శక్తులు, దాని వెనుకవున్న జాతీయ-అంతర్జాతీయ పెట్టుబడిదారుల ప్రయోజనాలను తీర్చడానికి, వారికి కావలసిన ఈ ప్రకృతి వనరులను ధారాదత్తం చేయడానికి, రాచబాటలను నిర్మించే భాగంలోనే, ప్రభుత్వాలు నిర్మిస్తున్న ఈ రవాణా సదుపాయాలు, సాంకేతిక అభివృద్ధి ద్వారా ఏర్పడినవే ఈ సమాచార వ్యవస్థలు”.

“అపారమైన ఖనిజ సంపదను, అటవీ సంపదను తరలించడానికే రోడ్డు, వంతెనలు, సెల్‌టవర్లు. వాటి నిర్వహణకే ఈ అధికార యంత్రాంగ ఏర్పాటు. ఈ ఖనిజ సంపదను తరలించుకుపోవడం వలన దెబ్బతిన్న పర్యావరణం వలన, జీవనమే చిధ్రమైన ఈ గిరిపుత్రులు, వారి దోపిడీని భంగపరచకుండా, తిరుగుబాటు చేయకుండా ఉండటం కోసమే ఈ పోలీసు రక్షణ వ్యవస్థలు ఇక్కడ పనిచేస్తున్నాయి”.

“ఈ దోపిడీకి వ్యతిరేకంగా, గిరిజనులను వైతన్యవంతులుగా తయారుచేస్తున్న మమ్మల్ని టార్గెట్‌గా చేసుకుని, ఏరివేయడానికి, ఈ రవాణా సమాచార రంగాన్ని రాజ్యం ఉపయోగించుకుంటున్నది. మా కదలికలను చేరవేయడానికి, ఈ సమచార వ్యవస్థ ద్వారా, డబ్బు అధికారం అనే ప్రలోభాలకు గురి చేసి గిరిజనులలోనే కొంత మందిని ప్రలోభపెట్టి, ఒక ఇన్‌ఫార్మర్‌ లంపెన్‌ గ్యాంగ్‌ను రాజ్యం ఏర్పరచుకుంటు న్నది. అలాంటి వారు పీడిత ప్రజల కోపారగ్షికి ఐలికాక తప్పదు".

“కాబట్టి తమ్ముడూ! బ్రిటీష్‌ వారికి వ్యతిరేకంగా, అల్లూరి రామరాజు మన్య ప్రాంతాల గిరిజనులను కూడగట్టి, యుద్ధం ప్రకటించి, బ్రిటీష్‌ సైన్యాన్ని నిరోధించ దానికి వారి యంత్రాంగమైన టెలీఫోన్‌ వ్యవస్థని నాశనం చేయడం, రహదారుల వ్యవస్థని భగ్నం చేయడం, పోలీస్‌ స్టేషన్లపై దాడిచేసి శతృవు ఆయుధాలని స్వాధీన పరుచుకోవడాన్ని నేటి తరం గొప్పగా చెప్పుకోవడం, రాజ్యం దానికి (ప్రచారం కల్పించడం నీ గమనంలోకి వచ్చే వుంటుంది. అలాగనే ఇదే కారణాలతో తరువాత కొమరంభీం నిజామ్‌ పై యుద్ధం చేసిన పోరాటాన్ని, బీర్సాముండా పోరాటాలని, ప్రస్థానం 144

రాజ్యం ఇవాళ నెత్తిన పెట్టుకుని ప్రచారం చేస్తుంది.

'లాటిన్‌ అమెరికాలో, కమ్యునిస్ట్‌ ఉద్యమానికి విస్తృత ప్రచారం చేసిన 'చేగువేరాని ముందుకు తీసుకువచ్చి, పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్త ప్రపంచవ్యాప్తంగా, బనీన్సు ద్రాయర్హు, టోపీలు, గొడుగులు, కార్పెట్లు, చెప్పుల మీద అతని బొమ్మని ముద్రించుకుని ప్రచారంచేసుకుని తమ వస్తువులను ఏ విధంగా అమ్ముకుంటుందో, ఆ బొమ్మలనే ముందు పెట్టి, రాజ్యాధికారాన్ని చేపట్టడం కోసం, ఈ ప్రజాస్వామ్య ముసుగులో అధిపత్య వర్గాలు వారి ప్రయత్నాలతో అవి తెగబడుతూనే వున్నాయి”.

“ఈనాడు రాజ్యం మామీద ఏ విధంగానైతే విష ప్రచారం చేస్తుందో, ఆనాడు 'బిటీష్‌ ప్రభుత్వం, నిజాం ప్రభుత్వం అలానే ప్రచారం చేసింది. ఆ రాజ్య స్వభావంలో భాగంగానే నేటి (ప్రభుత్వాలు వాటికున్న పెట్టుబడిదారి విషపుత్రికల సమాచార రంగాన్ని ఉపయోగించుకుని, మా మీద అదే విధమైన విష ప్రచారం గావిస్తుంది. దానికి లోనయినందువలననే నువ్వు ఈ ప్రశ్నను నన్నిడిగావు.

“కానీ మేము, ప్రజా వనరులని కాని, ప్రజా ప్రయోజనాలని గొని నాశనం చేయడంలేదు, వాటి పేరిట ప్రజా విధ్వంసాన్ని సృష్టిస్తున్న వాటిని: భంగపరచడం ద్వారా ప్రజా నిరసనను మాత్రమే తెలియజేస్తున్నాము. ఇందులో వాస్తవంగా ఎవైనా ఇబ్బంది పడితే, వారు సహృదయంతో మమ్మల్ని అర్ధంచేసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. కాని, విజ్ఞానాన్ని సాంకేతికతనీ, మానవాఖభివృద్ధికి ఉపయోగపడే ఏ విషయాన్నైనా ఆహ్వానించే వాటిపట్ల మా తాత్విక దృష్టి కచ్చితంగా సానుకూలతతో ముందుంటుంది.

“'తమ్మీ....ఇక తెలవారుతుంది. ప్రయాణానికి సిద్ధం కావాలి. గుట్టకింద నది పారుతుంది. నువ్వు ముందుగా కాలకృత్యాలు తీర్చుకునిరా. ఒకరితరువాత ఒకరం వెళ్ళివద్దాం',

ఒకరి తరువాత ఒకరు కాలకృత్యాలు తీర్చుకుని, ఆరిన బట్టలను తమ కిట్‌ బ్యాగుల్లో సర్ఫుకుంటున్నారు. భాస్మరన్న తన కిట్‌బ్యాగ్‌లోంచి ఒక టీ షర్టు, మోకాళ్ళ వరకుండే షాట్‌ నాకిచ్చి ఇవి మార్చుకో అని ఇచ్చాడు.

“వద్దన్నా! నేనెలాగు మూడునాలుగురోజుల్లో గమ్యం చేరుకుంటాను. నాకన్నా మీకు ఎక్కువ అవసరం”.

“ఫరవాలేదులే నీ పరిస్థితే బాగలేదు. పక్కక్షు వెళ్ళి మార్చుకుని రా, ఈ లోగా

ప్రున్ధానం 145

స్నానానికి వెళ్ళిన కామ్రేడ్‌ సూర్యం వస్తే మనం బయలుదేరుదాం అన్నాడు.

నేను కొద్దిగా పక్కకు వెళ్ళి, చెట్టుచాటున బట్టలు మార్చుకుంటున్నాను. క్రింద అన్న చెప్పిన కామేడ్‌ సూర్యం నీళ్ళలోకి దిగి స్నానం చేస్తుండటం కనిపించింది. బట్టలు మార్చుకుని ఇవతలకు రాబోయేసరికి వాగు అవతలి గట్టున పొదలలో కదలిక గమనించి,

“అన్నా! అటు చూడు”!

ఆందోళనగా, చిన్నగా భాస్మరన్నను ఉద్దేశించి అటువైపు చేయిచాపాను. ఒక్క అదాటున భాస్కరన్న నా వద్దకు వచ్చి నేను చూపించిన వైపు చూసి,

కామ్రేడ్స్‌, టేక్‌ పొజిషన్‌” అన్నాడు.

అందరూ ఒక్కసారిగా నేలపై బోర్ల పడుకుని తుపాకులని ముందుకు గురిపెట్టి ఫైరింగ్‌ పొజిషన్లోకి వచ్చారు. వారిని చూసి నేనుకూడా వారిలాగే బోర్లా క్రింద పడుకుని తలపైకెత్తి చూస్తున్నాను.

భాస్మరన్న, '“పొదలమాటున అవి శత్రువుల కదలికలుగా అనిపిస్తున్నాయి. ఏంత మంది ఉన్నారనేది అంచనాకి దొరకడం లేదు” అన్నాడు.

పద్మక్క “కాని మన కామేడ్‌ ఇంకా నీళ్ళలోనే ఉన్నాడు. ఎలర్జ్‌ చేయడానికి విజిల్‌ ఇద్దామా”.

భాస్మరన్న “వద్దు దానివలన మనందరి ఉనికి శతృవుకి తెలిసిపోతుంది. మన రహస్య సంకేతమైన తీతువు అరుపు ఇవ్వు కామ్రేడ్‌”.

పద్మక్క తీతువు పెట్ట అరుపు ఎలా ఉంటుందో అదే విధంగా,

“ఉత్త. తీతి... ఉత్త.....తీతి అన్నది.

స్నానం చేస్తున్న కా(మేడ్‌కి అర్ధమైనట్లుంది. ఎలర్ట్‌ అయి తలపంకించి పరిసరాలను చుట్టూ చూసి, పొదలవద్ద ఆకుల కదలికలు గమనించినట్లుంది. నీళ్ళల్లో నుంచి లేచి ఒద్దుకు పరిగెత్తబటోయాడు. పొదళ్లోంచి ఒక్కసారిగా కాల్పులు మొదలయి నాయి. జడివానలా కురుస్తున్న బుల్లెట్ల వర్షంలో, సూర్యం కామైేడ్‌కు ఎన్ని బుల్లెట్లు తగిలాయో తెలియదు కాని మొదలు నరికిన చెట్టులాగా కూలిపోతూ,

“విప్లవం...... వర్ధిల్లాలి...... విప్లవం...... వర్ధిల్లాలి అని పిడికిలి బిగించి ప్రస్థానం కే46

నినదిస్తూ, ఉన్న పళంగా ఒరిగిపోయాడు. అతని రక్తంతో అక్కడి నీరంతా, ఉదయిస్తున్న సూర్యుని రుధిరార్డవంలో కలిసిపోయింది.

భాస్క్మరన్న “పొదల్లో దాగిఉన్న శత్రువులు బయటకు రావడంలేదు, తుపాకులు పేలిన దాన్నిబట్టి ఇరవైమంది వరకు ఉండవచ్చు. మనం ఉన్న గుట్టకు వేరే వైపు నుంచి ఇంకొక టీమ్‌ ఏమన్నా ఉన్నదేమో మనకు తెలియదు. కావున ఈ పరిస్థితుల్లో మనం ఫైరింగ్‌ ఓపెన్‌ చేసి, మన ఉనికిని శతృవుకి తెలిపి, ముఖాముఖి యుద్ధం చేయడంలో మనకే ఎక్కువ నష్టం జరిగే అవకాశం ఉంది. మనం ఉన్న గుట్టను వెనుకనుంచి దిగి, దీని తరువాత ఉన్న కొంద దాటితే, దట్టమైన ప్రాంతం. దరిదాపు సేఫ్‌ జోన్‌లోకి వెళతాము. అలా వెళ్ళాలంటే కనీసం ఒక రెండు గంటలు వేగంగా వెళ్ళాలి. హరియప్‌”, అంటూనే, వెనుకకు పరుగుతీయడం మొదలుపెట్టాడు.

సూర్యం కామేడ్‌, స్నానానికి వెళ్ళేటప్పుడు అక్కడ వదిలివెళ్ళిన తన కిట్‌బ్యాగ్‌, షూస్‌ని నాకందించారు. వారివెంట నేను పరిగెత్తడం మొదలుపెట్టాను. గుట్ట దిగడానికి అరగంట పట్టింది. అక్కడ ఒక నిమిషం ఆగి షూస్‌ వేసుకున్నాను. పద్మక్కవగురుస్తా వుంది. గమనించాను, తను గర్భిణితో వుందని అర్ధమయింది.

“అక్కా కిట్‌బ్యాగ్‌తో పాటు, మూడు తుపాకులు బరువు మోస్తూ నడవటంలో ఇబ్బందిపడుతున్నావు. నీకు అభ్యంతరం లేకపోతే నాకో రెండివ్వు, నేను మోసు కొస్తాను'. పద్మక్క భాస్మరన్న వైపు చూసింది.

భాస్మరన్న సరే అన్నట్లు సైగచేసి, “తమ్మీ ఏ పరిస్థితుల్లో కూడా వాటిని ఉపయో గించదానికి ప్రయత్నించవద్దు, అని తానే పద్మక్క భుజం మీదనుంచి రెండు తుపా కులను నా భుజానికి వేళాడదీసిన తరువాత మళ్ళీ పరుగు మొదలయింది. భాస్కరన్న అందరికంటే ముందు పరిసరాలను గమనిస్తూ తరువాత కొండ ఎక్కుతున్నాడు. ఒకరి తరువాత ఒకరం వరుసగా నడుస్తున్నాము. అందరి కంటే వెనుక పద్మక్క ఉంది. నేను తన ముందున్నాను. ఇబ్బందిగావున్న కొన్నిచోట్ల, నేను తనకి చేయందించి ముందుకు తీసుకువస్తున్నాను. దారి క్లిస్టంగా ఉంది. దట్టమైన పొదలలోనించి వెళ్ళ వలసి వస్తుంది. చిన్న చిన్న కొమ్మలు గీరుకుపోతున్నాయి. దిగవలసిన చోట్ల క్రింద కూర్చుని జారవలసి వస్తుంది. దారంతా ఎత్తు పల్లాలు.

భాస్కరన్న “వీలయినంతమేరకు అకులు కొమ్మలు కదలకుందా చూడండి. వాటి కదలికవల్ల శతృవు మన ఉనికిని తెలుసుకునే అవకాశంవుంది. త్వరగా. ..త్వరగా.." పుస్థానం [147

అని మధ్య-మధ్యలో తొందరచేస్తున్నాడు. మార్గం పోను పోను కఠినతరమవుతూ వుంది. నేను వెనక్కు తిరుగుతూ పద్మక్మను గమనిస్తూ చేయూతనిస్తూ ముందుకు వెళుతున్నాము. అలా నడకసాగిస్తూ గంటన్నర తరువాత కొండమీదనుంచి, క్రిందకు వచ్చాము. కొండ క్రింద వందమీటర్ల ఇసుక తరువాత ఒక నది పారుతుంది. అది ఒక పెల్ల సపి, లేదా ఉప నది అయివుండవచ్చు. భాస్మరన్న 'కామ్రేద్స్‌, మనం దీనిని దాటి అవతల ఒడ్డుకు వెళ్ళినప్పుడు మాత్రమే, మనం కొంతవరకు సేఫ్‌ జోప్‌కి దగ్గరగా వెళ్ళినట్లనుకోవాలి. మనం ఆలోచించ దాసి వక్యున సమయంబలేదు, ఊ పదంది",

భాస్మరన్న నన్ను ఉద్దేశించి “తమ్ముడూ నీకు ఈత వచ్చా”?

'బాగా వచ్చన్నా ఈత పోటీల్లో కూదా పాల్గొన్న అనుభవం ఉంది”.

'సరే అట్లయితే పదండి, కిట్‌ బ్యాగులు, వెపన్స్‌ జాగ్రత్త అని ముందుకు దారి తీసాడు. ఈ ఒద్దునుంచి అవతలి ఒద్దు వరకు సుమారు రెండు ఫర్లాంగుల దూరం ఉండవచ్చు. కిట్‌ బ్యాగులు ఆయుధాలు బందోబస్తుగా వీపుకు కట్టుకుని అందరం ఈదడం మొదలుపెట్టాము. మేము ఈదుతూ ముందుకు వెళుతుంటే, మేము ఎక్కడైతే ఈదడం మొదలుపెట్టామో అక్కడ రాళ్ళమధ్యలో భాస్కరన్న ఏదో పెడుతుండటాన్ని గమనించాను. తరువాత భాస్మరన్న ఈదుతూ మమ్మల్ని దాటి ముందుకు వెళ్ళి, సగం దూరం వరకు వచ్చిన తరువాత భాస్కరన్న వెనక్కి తిరిగి చూసి,

కామ్రేడ్స్‌! శత్రువు మన వెనక, ఒడ్డు వరకు వచ్చేసాడు. ఒకరి కొకరు దూరంగా ఉండి వంకర టింకరలుగా ఈదుకుంటూ ముందుకు వెళదాం, ఫైరింగ్‌ ఓపెన్‌ చేసినా తప్పించు కోవడానికి అవకాశం ఉంటుంది. కమాన్‌ హరియప్‌ అంటూ ముందుకు వెళ్తున్నాడు.

“తమ్ముడూ! కామ్రేడ్‌ పద్మను గమనిస్తూ ముండుకు రా అన్నాడు.

నేను ఈదుకుంటూనే పద్మక్క కిట్‌ బ్యాగ్‌ను, తన వద్ద ఉన్న తుపాకీని నేను తగిలించుకుని తన పక్కనే ముందుకు వెళుతున్నాను.

భాస్మరన్న “నీళ్ళలో మునుగుతూ తేలుతూ ముందుకు రండి. ఇంకొక్క వంద అదుగులు ముందుకు వెళితే బుల్లెట్‌ రేంజ్‌ దాటుతాం, అప్పుడు అవి తగిలినా ప్రమాదం ఉండదు. జాగ్రత్త అన్నాదు. ప్రున్యానం 148

మేము అలాగనే ఊపిరి గట్టిగా తీసుకుని సీళ్ళల్లోకి మునిగి ముందుకు వెళుతూ, ఊపిరి తీసుకోవడానికి తలపైకిలేపి, ఊపిరి తీసుకుని సీళ్ళలోకి మునిగి ముందుకు వెళుతున్నాము. వెనుక నుంచి బుల్లెట్ల వర్షం మొదలయింది. బుల్లెట్లు నీళ్ళలోకి సర్రున దూసుకు వెళుతున్నాయి. ఒడ్డు ఇంకొక వంద అడుగులు ఉందనగా నీళ్ళ పైకి వచ్చి ఈదడం మొదలుపెట్టాము. ఒకటీ రెండు బుల్లెట్లు నా వీపునున్న కిట్‌బ్యాగ్‌కి తగిలినా అవి గులకరాళ్ళు తగిలిన మాదిరిగానేవుంది. ఒడ్డుకు వచ్చి పరుగున రాళ్ళచాటున దాగి, అందరూ స్టైరింగ్‌ పొజిషన్‌ తీసుకున్నారు.

అవతలి ఒద్దునుంచి ఇంకా ఫైరింగ్‌ జరుగుతూనే ఉన్నా బుల్లెట్లు నది ఈవలకు మాత్రం రావట్లేదు. భాస్కరన్న తన కిట్‌బ్యాగ్‌లోనుంచి ప్లాస్టిక్‌ కవర్గోవున్న ఒక రిమోట్‌ లాంటిది తీసుకుని,

"హై ఎలక్ట్‌ చెవులు మూసుకోండి, వన్‌-టూ-త్రీ అంటూ తన చేతిలోని రిమోట్‌ నొక్కగానే, అవతల ఒద్దున రాళ్ళ సందులో భాస్కరన్న ఇందాక దాచివుంచిన బాంబు అనుకుంటా, భయంకర శబ్దంతో, ఒక ఉరుము ఉరిమినట్లు, పిడుగు పడ్డట్లు పేలింది. ఆ ధాటికి అక్కడ రాళ్లు చెల్లా చెదురయి గాలిలోకి దూసుకువచ్చాయి. రెండు మూడు రాళ్ళముక్కలు మా సమీపంలో నదిలో పడ్డాయి. పేలిన దగ్గర పరిసరాలు పాగ దుమ్ముతో కమ్మేసింది.

అయిదు నిమిషాలయిన తరువాత పొగ దుమ్ము పలుచనయిన తరువాత చూస్తే, ఆవలి ఒద్దున నది అక్కడ ఎర్రగా పారుతుంది. ఒడ్డున కాళ్ళు చేతులు తెగిపడ్డ శరీరాలు నాలుగైదు ఉన్నాయి. ఒకరిద్దరు నది ఒడ్డున ఇసుకమీద పొకుతున్నారు. ఒక ఇద్దరు ఇసుక తిన్నెలను దాటుకుని, చెట్లల్లోకి దేక్కుంటూ వెళ్ళడం కనిపించింది.

భాస్మరన్న “కామ్రేడ్స్‌ రిలాక్స్‌, కామ్రేడ్‌ సూర్యం మరణానికి, శతృవు తగిన మూల్యం చెల్లించుకున్నాడు. అని అడవిలోకి దారితీసాడు. నది వాలు వెంబటి ఒక కిలోమీటరు నడిచిన తరువాత దూరంగా కొండపైన కొన్ని ఇళ్ళు కనిపించాయి.

భాస్మరన్న “ఇక్కడ కొద్దిసేపు విశ్రాంతి తీసుకుందాం. ఈలోగా భోజన కార్యక్రమం కానిద్దాం) అని ఆగాడు.

కిట్‌ బ్యాగులలోంచి తడచి ఉన్న బట్టలను ఆరవేశారు. కిట్‌ బ్యాగ్‌లోంచి తీసిన ఒక గిన్నెని మూడురాళ్ళు పోగేసి ఒక కామ్రేడ్‌ పొయి మీద పెట్టాడు. ఒకతను ప్రున్లానం 149

ఎండిన పుల్లల్ని పోగేసి మంట పెట్టాడు. అందులో నీళ్లు పోసి బియ్యం పోసాడు. ఒకతను ఆకులు తుంచుకునివచ్చి పుల్లలతో కుట్టి, విస్తర్తుగా తయారుచేసాడు. కొమ్మలని విరిచి వాటితో అక్కడ ఊడ్చి కూర్చోవడానికి వీలుగా తయారుచేశాడు. పద్మక్క దుప్పట్లు పరిచి, కిట్‌ భాగుల్లో ఉన్న ప్లాస్టిక్‌ బాటిళ్ళలోని పచ్చళ్ళు విస్తర్ల మీదవేసి తినడానికి సిద్దం చేసింది. ఈ పనులన్నీ చకా చకా ఒక పద్ధతి ప్రకారం ఎవరేం చేయాలో ముందే నిర్ణయించుకున్నట్లు, అన్నం ఉడికేలోపే తినడానికి కూర్చు న్నారు.

అన్నం ఉడికి, ఇగురుతుండగానే ఇంకొక అక్క సగానికి చీల్చిన ఒక వెదురు బద్ధతో, విస్తళ్ళులోకి వేడి వేడి అన్నాన్ని వేస్తుంటే, గోంగూర, టమాట పచ్చళ్ళతో ఆవురావుమంటూ తినేసాము. నా కెందుకోగాని నేను తిన్న ఆహారం పంచభక్ష పరమాన్నంగా అనిపించింది. నిద్రలేమి, భయం, అన్నిటికి మించి, వీరితో చేసిన ప్రయాణంలో, వెంట్రుకవాసిలో చావునుండి బయటపడటం, పరుగులు పెట్టడం దాని వల్ల కలిగిన ఆందోళన, అలసట, సేఫ్‌ జోన్‌లో ఉన్నానన్న రిలాక్షేషన్‌, పైగా కడుపు నిండివుండటం వల్లనేమో, అన్నం తిన్న చేయిని కడుక్కోకుండానే అక్కడే అనుకునివున్న చెట్టుకి చేరగిల బడి నిద్రలోకి జారిపోయాను.

'తమ్మీ!లే!...భాస్మరన్న పిలుపుతో మేలుకున్నాను.

ఈ కాసేపట్లోనే ఆరేసిన బట్టల్ని మిగతా సరంజామాల్ని కిట్‌ బ్యాగుల్లో నర్జు కోవడం, పరిసరాల్ని అక్కడ అన్నం వండి తిన్నారన్న జాడల్ని లేకుండా చేసి, ఎవరి కిట్‌ బ్యాగుల్ని వాళ్ళ వీపుకి తగిలించుకుని ప్రయాణానికి సిద్ధంగా ఉన్నారు.

భాస్మరన్న నా వైపు చిరునవ్వుతో చూస్తూ “తమ్మీ ఇక మనం ఎవరి దారిన వారు వెళదాం! నువ్వు నది ఒడ్డు దిగువగా పది కిలోమీటర్లు వెళ్ళు. నది ప్రక్కన గుట్టమీద ఒక సెల్‌ టవర్‌ వస్తుంది, అక్కడ నది పక్కనే ఒక గ్రామం ఉంటుంది. ఆ (గ్రామంనుంచి నది అవతలవైపుకు వెళ్ళు, ఉత్తరం వైపుగా అడవిలో ఇరవై కిలోమీటర్లు ప్రయాణం చేయి. ఒక పెద్ద రోడ్డు వస్తుంది. అక్కడనుంచి నువ్వు వెళ్ళాలనుకున్న మార్గం నీకు దొరుకుతుంది, ఇదిగో కామ్రేడ్‌ సూర్యం కిట్‌బ్యాగుని, నీతోనేవుంచుకో నీ ప్రయాణంలో పనికివస్తుంది. అన్నాడు.

“తమ్మీ! నీ ప్రయాణం వెనుక నువ్వు చెప్పిన కధనం నిజమో కాదో కాని, ప్రున్గానం 150

అనుకోకుండా మా ప్రయాణంలో నిన్ను ఇముద్చుకోవలసి వచ్చింది. మేము నీకు చేసిన సహాయం ఏమిలేకపోవచ్చునేమోగాని, మాకు సహాయ పడ్డావు. మా కామేేడ్‌ పద్మను జాగ్రత్తగా చూసుకున్నావు. అందుకు మా కృతజ్ఞతలు". అని భాస్మరన్న అంటూంటే,

పద్మక్క నా వద్దకు వచ్చి, 'నిన్ను ఏమని పిలవాలో నాకు అర్ధంకావట్లేదు, నువ్వు నా పట్ల చూపించిన జాగ్రత్త, అనురాగం, (ప్రేమకు, నీకు వీడ్కోలు చెప్పాలంటే మనసు ఆర్రమవుతుంది?, అని నన్ను దగ్గరకి తీసుకుని, నా బుగ్గలెలై తాయ జాబ్దిన కంటినీటిని తుడుచుకోవాలనే ధ్యాసలేకుండా ఉన్న నన్ను, మిగతా కామడ్సందరూ ఆలింగనం చేసుకుని వీడ్కోలు చెపుతుంటే,

“భాస్మరన్నా! ఈ వీడ్కోలు సందర్భంగా, నేను నీతో రెండు నిమిషాలు విడిగా మాట్లాడాలి” అన్నాను.

'సరే తమ్ముడూ"! అని కొద్దిగా ముందుకు దారితీసాడు.'అన్నా! మీ సమయాన్ని నేను వృధా చేయదలుచుకోలేదు. మనకున్న సమయాభావం వలన ఇప్పుడు మీ ఉద్యమం గురించిన చర్చల్లోకి, లోతుల్లోకి నేను వెళ్ళదలుచుకోలేదు. వ్యక్తిగతమైన లోతుల్లోకి వెళ్ళడం నా కంటే మీకే ఎక్కువ హానికరం అని కూడా నా అనుభవం ద్వారా అర్ధమయింది. కాని ఉండబట్టలేక అదుగుతున్నాను, నువ్వు చెప్పదలచుకుంటేనే చెప్పు, ఇబ్బందనుకుంటే వదిలేయి....అన్నా!....నువ్వు......మాదాపురం (గ్రామం పూలోజు రామాచారి కొదుకువు.....శంకరన్నవు కదా?

భాస్మరన్న నా వైపు నిశ్చేష్టుడై, కొంతసేపు (మాన్సడి నా వైపు అభావంగా చూసాడు. నిన్నటి నుంచి ఇన్ని సంఘటనలలో... ఎక్కడ తొట్రుపడని వాడు.... కళ్ళి దుట సహచరుడు సూర్యం మరణాన్ని చూస్తూ కూడా కర్తవ్యాన్ని ఆలోచించి నిర్దే శించినవాడు, చావు బతుకుల మధ్య వెంట్రుక మందం వ్యక్యాసంలో కూడా చలించని వాడు, తన కర్తవ్య దీక్షలో లవలేశం ఎక్కడ కూడా తేడా లేకుండా, నిబద్ధతతో కమాండర్‌గా తన కర్తవ్యాన్ని నిర్వహించినవాడు, నేనడిగిన ప్రశ్చకు లిప్త మాత్రం తొట్రుపాటుకు గురయి, అంతలోనే తేరుకొని,

“తమ్మీ! నువ్వు చెప్పిన నీ పూర్వాపరాలను నేను విశ్వశించట్లేదు, కాని నీ నిజాయితీని కూడా నేను శంకించట్లేదు. అవును.......నేను పూలోజు రామాచారి కొడుకు శంకరాన్నే నీకెలా తెలుసు?

ప్రగ్యానం 151

“అన్నా! నా ప్రయాణంలో భాగంగా అనుకోకుండా నీ తండ్రితో పాటు, మీ పొలంలో ఒక పూట్స గడిపాను. పోలికను బట్టి, భాషలోని యాసను బట్టి, నీవతని కొడుకని ఊహించాను. నీ తండ్రి, నీ గురించి ఎంత ఆవేదన పడుతున్నాదో, నీ తల్లి నీ గురించి ఎంత పిచ్చిదయిందో, కన్నకొడుకు గురించి తల్లిదండ్రులు పదే, భావానికందని ఆవేదన ఎలావుంటుందనేది నీ తండ్రి ద్వారా తెలుసుకున్నాను. నీ తల్లిదండ్రుల నుద్దేశించి నువ్వు రాసిన ఉత్తరం కూడా నీ తండ్రి పొల్లుపోకుండా తనభాషలో వినిపించాడు”.

“అన్నా! నేనఖిలషించకుండా నేను చేస్తున్న నా ప్రయాణం, ఎన్నో జీవితానుభవాల సమాహారాల వెనుక, చరిత్రకు కాన్సించని చీకటికోణాల వాస్తవాలు, నా ముందు వెల్లివిరుస్తున్నాయి. నా ప్రయాణానంతరం, నాకు ఆశ్రయమిచ్చిన వారిని, వీలయితే నా తండ్రితో పాటు కృతజ్ఞతాపూర్వక కలయికను, వారితో ఆశిస్తున్నాను. ఒకవేళ నువ్వు నీ తండ్రికి ఏమైనా చెప్పదలచుకుంటే, నా ద్వారా నువ్వు తెలియజేయవచ్చు. నా మాటలను నువ్వు పూర్తిగా విశ్వసించవచ్చు”.

“తమ్మీ! నిన్ను నేను నమ్ముతున్నాను, కామ్రేడ్‌ పద్మ పట్ల నువ్వు చూపించిన జాగ్రత్తల పట్టా, నీ ప్రవర్తనను గమనించినదానిపట్లా నువ్వు ఒక వైద్యుడివనేదిగూడా నేను గమనించాను. కాబట్టి నీ ప్రయాణానుభవాల ద్వారా, సమాజ స్థితిగతులను కూడా నువ్వ గమనించేవుంటావు. కాబట్టి నీ వృత్తిపరమైన విద్యా, నీ నిబద్ధతా సమాజానికి ఉపయోగపడాలని, అలా నీ జీవితాన్ని మలచుకుంటావని ఆశిస్తున్నాను.

'కామేద్ర్‌ పద్మ నా జీవిత సహచరి, తానిప్పుడు గర్భవతి. పార్టీ నిర్ణయానుసారం ఈ ఏక్షన్‌ ప్లాన్‌ తరువాత, ఒక సేఫ్‌ జోన్‌లో తాను పురుడు పోసుకుంటుంది. అంతా సజావుగా అయితే, మాకు కలిగిన బిడ్డను మా తల్లిదండ్రులకు వప్పుగించడ మవుతుందని, నీకు అవకాశంవుంటే...వారికి తెలియజేయి” అని వేరేమాటకు తావు లేకుండా, నన్ను గాఢాలింగనం చేసుకుని,

“తమ్ముడూ ప్రయాణం జాగ్రత్త, అని వెనుతిరిగి చూడకుండా సహచరుల వైపు సాగిపోయాడు.

వావావా నస్రు పు టిమిషతునాలాలాలా ప్రన్లానం 152

1వ అధ్యాయం దొడ్డి ముత్తయ్య చెప్పిన కధ

అడవిలోంచి బయట పడి రోద్దుమీద సుమారుగా ఇప్పటికి పది కిలోమీటర్ల పైనే వచ్చి వుంటాను. చేలు, పొలాలు అక్కడక్కడ మామిడి తోటలు, నిమ్మ తోటలు, బత్తాయి తోటలు, నర్సరీలు కనిపిస్తున్నాయి. తెలంగాణా నుంచి ఆంధ్రాలోకి వచ్చే శాను. నేను చేరుకోవలసిన గమ్యానికి దగ్గరకు వస్తున్నానని అర్ధమైంది. చీకటి పడుతున్నా అలసట అనిపించకపోవడంవలన అలానే ముందుకువెళుతున్నాను. సమయం సుమారు ఏడు గంటలయిందనుకుంటా. సైకిల్‌పై వెళుతున్న ఒకతనిని,

“అన్నా ట్రామెంతయింది”?

అయ్‌ యేడున్నరయింది! రాత్రి బసకు ఏదన్నా నెరవు చూసుకోవాలి అనుకుంటూ ముందుకు వెళు తుంటే, ఒక గుట్టమలుపులో రోడ్డువెంట కరంటు స్థంబం, దానికి ఒక లైటు బుడ్డి వెలుతురు కనబడుతుంది. అక్కడ ఒక చిన్నగుడి. గుడి దగ్గర పెద్దమ్మ తల్లి దేవాలయం అని బోర్డు. పదడుగుల పొడుగు వెడల్పుతో, పైన స్లాబు పోసి, ముందు ఇనుప జాలి పెట్టి దాని గేటుకి తాళం వేసి ఉంది. గుడి గోడకు నాదెండ్ల శ్రీనివాసరావు జ్ఞాపకార్ధం కుమారుడు వెంకటేశ్వరరావు నిర్మించినది అని రాసివుంది. గుడిలోపల ఒక దిమ్మ, దానిపైన నాలుగడుగుల రాయి, దానికి పసుపు, కుంకుమలు పెట్టి ముందున్న ప్రమిదలో ఒక వత్తి వెలుగుతుంది. గుడి ముందు సిమెంటు స్థంబాల మీద ఒక తాటాకుల కప్పు, దాని క్రింద సిమంటుతో చేసిన రెండు బల్లాలు, వాటి మీద మీరమాచినేని రామారావు దానం చేసినవి, అని రాసి వుంది. ప్రక్కన ఒక చేతి పంపు ఉన్న బోరు, దాని దిమ్మకు సామినేని కృష్ణారావు దానం చేసినది, అని రాసి వుంది. ఈ రాత్రి విశ్రాంతికి మంచి అనువుగావుంది, అనుకుని బెంచిమీద కిట్‌బ్యాగ్‌ పెట్టి, అందులోంచి సత్తుగిన్నె తీసి, డబ్బాలోని బియ్యాన్ని నాలుగు సిరికిళ్ళు పోసి, బోరునీళ్ళతో కడిగాను. ఇది బలులిచ్చే గుడి కాబట్టి ఎవరో తయారుచేసిన మూడురాళ్ళపాయ్యిలు, వదిలేసిన సగం కాలిన కర్ర ముక్కలుకూడా సిద్ధంగానే

ఉన్నాయి.

పొయ్యి వెలిగించి, కిట్‌బ్యాగ్‌లోని టవలుతో బోరు దగ్గర స్నానంచేసి విడిచిన పున్తానం 153

బట్టలు ఉతికి బెంచీమీద ఆరేసి, బ్యాగ్‌లోవున్న టీషర్దు-షాట్‌ వేసుకుని, పొయ్యి దగ్గర కూర్చున్నాను. మంట ఎగవేస్తూ కుత కుత ఉడుకుతున్న అన్నం వైపు చూస్తున్నాను. కామ్రేడ్‌ సూర్యం ద్వారా నాకు సంక్రమించిన ఈ బ్యాగు వల్ల నేను ఎంత సౌకర్యవంతంగావున్నాను. ఆహారం కోసం వెతుకులాటలేకుండా ఇది ఎంత భరోసా ఇస్తుంది. మనిషికి, ఒక ఆస్తి పరుడినన్న ఫీలింగు ఎంత భరోసానిస్తుందో ఇప్పుడు అర్భమవుతుంది. అందుకే “మనిషికి ఉన్న దంది-పశువుకు తిన్నదంది' అనే సామెత వచ్చిందేమో. ఆ బ్బాగు ఖరీర్లగాల్లి అందులో వున్న వస్తువుల ఖరీదుగాని మొత్తం అయిదు వందలు లేకపోవచ్చు క్రాని ఎంత దూరమైనా ప్రయాణం చేయగలననే ధీమాను కలుగజేస్తుంది. మనిషి ఏపూటకాపూట అహార సేకరణ చేసుకునే దశనుంచి, భవిష్యత్‌ అవసరాలకోసం ఆహారాన్ని వస్తువులను సేకరించుకొనే దశలోనే, స్వంత ఆస్తి దానికై తపన, తనకులేని-వేరేవారిది గుంజుకోవాలనే స్వార్ధం, దాని నుంచి ఒకరిపై ఒకరి దాడులు, తదనంతరం గుంపు కొట్లాటలు, తెగ యుద్దాలు, జాతుల యుద్ధాల నుంచి మనిషి నేడు వైజ్ఞానిక విప్లవంలో అవసరాలకు మించి తయారుచేసిన ఉత్పత్తులను అమ్ముకోవడానికి యుద్ధాలు చేస్తున్నాడు. మనిషికి, స్వంత ఆస్తి అనే చింతనే ఈ అనర్ధాలన్నిటికీ కారణమవుతుంది. మనిషి ధుఃఖం నుండి విముక్తి కావడానికి గౌతమ బుద్దుడు 'కోర్కెలను చంపుకో' అన్నాడు. ఊహాత్మకంగా బాగానేవుందని అనిపిస్తుందిగాని, స్వంత ఆస్తి అనేది ఉన్నప్పుడు కోర్కెలను చంపుకోవడం సాధ్యపడదు కాబట్టి, మనిషి స్వార్ధానికి కారణ మైన స్వంత ఆస్తి అనే దానినే లేకుండా చేయడమే దీనికి పరిష్కారమేమో..... మాడు వాసన వస్తుంది నా ఆలోచనలో నేనుండగా, మంట దానిపని అది చేస్తూనే ఉంది. అడుగు మాదినట్లుంది, కాని దానికి కూదా ఒక రకమైన రుచుంటుంది, అనుకుని గిన్నె పాయ్యిమీదనుంచి దింపేసాను. గిన్నె పైనున్న మూతతీసి చూస్తే ఆవిర్లు ఒక్కసారిగా పైకిలేచాయి. తినటానికి ఆ మూతనే పళ్ళెంగా ఉపయోగించాలి, ఇగిరిన దాకా ఆగాలి అనుకుంటుండగా, పందిరి దగర్గనుంచి ఎవరో వడుస్తున్నట్లుగా వినిపించింది. చూస్తే ఎవరూ కనబడలేదు. నేను ఒక్కణ్ణే ఇక్కడవుంది. పెద్దమ్మ తల్లనో, దేవుడనో, దెయ్యమనో భ్రమపడే దశ దాటిపోయాను. ఎవరైవుంటుదబ్బా అని లేచి పందిరి దగ్గరకు వచ్చి చూసాను. నేను బ్యాగు పెట్టిన బెంచి మీద కాక ప్రస్తానం 154

వేరొక బెంచి మీద కాళ్ళుముడుచుకుని కూర్చుని, ముఖానికి రెండు చేతులు అడ్డంగా పెట్టుకుని వెక్కి వెక్కి ఒకతను ఏడవడం కనిపించింది. దగ్గరకు వెళ్ళి, భుజం మీద చేయివేసి ఐవర్చ్నువ్వు' అని అడిగాను. గ వ ఒక్కసారి ఉలిక్కిపడి నా వైపు భయంగా చూసి మాడి భం అన్నాన మ దడ ం కళ్ళవెంట ధారగా నీళ్ళు కారుతున్నాయి. భయంతో గె నపన్న రు వేమన పద్ధెనిమిది ఇరవైసంవత్సరాల వయసు వుండవచ్చు. చంకల బి కళ్ళు క రగా నివ్వు వున్నాడు. తలంతా చింపిరిగావుంది. కాళ్ళకు చెప్పులు న క లి కణికల్లాగావున్నాయి. శరీరం దుమ్ముకొట్టుకునివుంది. మారా నా మ్‌ దగ్గర చర్మం చీరికలతో రక్తం అట్టకట్టుకున్‌ నల్లగానుం నన్ను భయంగా చూన్తూ ఆకలికో, అలసటవల్లనో నీరసంగా బేలగా వున్నాడు. చేతులుజోడించి ళు

• నేనినాను. త “అయ్యా తవ్పయిపోనాది, గుడికాద అమోోరి ఎదరగా పంటే, చెయ్య కాయండి బాబు, జేగిరం ఎలిపోతొను” అని హడావిడిగొ ళృ పట్లుకుని ఆపి, య చ ॥ ఏమిటి అని నోను అదగలేదు. నువ్వు ఎవరివి అంటే -నీ కూర్చో, నీ కులం జి అని కాదు. నువ్వేమి భయపదనాకు, పేరేమిటి. ఏవూరు అనో కాని నీ కులమేమి పే 7 సోయివన్నాన వంటిపై దెబ్బలు కూదా కనిపిస్తున్నాయి. బాగా నీపోయి, , వందవ నువ్వు బాగా కాగ ఖు అరమనుతుంది. మనం ఇద్దరం తప్పు ఇక్కడ ఇంకెవరూ డు నా గురిం వ్వ భయవదనాకు, నీ అన్నలాంటివాదిని, సేదతీరు” అని కూర్చోబెడితే బెరకు బెరకుగా బల్లకు ఒక చివర కూర్చున్నాడు. అమ్మీ, నువ్వు బాగొ ఆకలిగావన్నట్లుంది, ముందు మనం అన్నం తిందాము, లే బోరు దగ్గర కాళ్ళు చేతులు కదుక్సుని రా అని అన్నం గిన్నెను తెచ్చి బెంచిమీద కే ఎటి దాంట్లో సగాన్ని ప్లేటులో పెట్టీ మిగతా సగాన్ని అలాగే గిన్నెలో ఉంచి, బ్యాగులో ల ఉన్న ప్లాస్టక్‌ గిన్నెలోని పచ్చడి వేసాను. కాళ్ళు చేతులు కడుక్కుని వచ్చిన ఆ అబ్బాయి వచ్చిన తరువాత ప్లేటు చేతికిచ్చి “తిను తమ్మీ” అన్నాను. ఆబగా దాన్నందుకుని కలుపుకుని తింటూవుంటే అతనికి పొలమారింది. ప్రన్యానం 155

మంచినీళ్ళ బాటిల్‌ అతని నోటికి అందించి, నీళ్ళు తాగుతుంటే తలమీద చిన్నగా కొడుతూ సేద దీర్చాను. అన్నం తిని గిన్నై మూత కడుక్కుని బ్యాగు సర్దుకుని బెంచిమీద కూర్చున్నాం.

ఊమ్ముడూ ఇప్పుడు చెవ్వు, నున్వవరివి పవూరు, ఏంచేస్తుంటావు, ఎళ్ళుడినుంచి వస్తున్నావు నువ్వెందుకు ఏడుస్తున్నావు, ఈ దెబ్బలెందుకు తగిలాయి”?

“అన్నా నేను మాదిగోణ్ణని, నీకు ఇందాకనే సెప్పినాను గదా! నా పేరు దొడ్డి ముత్తయ్య, మాది కారంపూడి ఊరు. ఈదడనుంచి మూడు మైళ్ళు లోపలకి మా వూరుంటాది. మా అయ్య బిచ్చాలు, అమ్మ బురైమ్మ, మేము కూలిపనులకు పోతావు. అని ఆగాడు.

“మీకు భూమిలేదా?

భూవుంటే కూలి పనులకు ఎందుకు పోతావు”?

రి నువ్వ పారిపోయివచ్చినట్లు అనిపిస్తుంది, నీకు వచ్చిన కష్టం వమిటి ఈ దెబ్బలు ఎందుకు తగిలాయి”? చెప్పటానికి తటపటాయిస్తున్నట్లు అనిపించింది...

“తమ్మీ నా గురించి భయవదవాకు నా మూబంగా నీకు వ ఇబ్బందివుందదు. నీ గురించి మి తెలియకుందాన్నే నేను వందుకున్న అన్నాన్ని నీకు పెట్టాను, నీ కష్ట మేమిటో తెలుసుకుందామని అడిగాను, నువ్వు చెప్పదలుచుకుంటేనే చెప్పు. ఇబ్బందను కుంటే చెవ్సవాకు, నిన్నేమీ ఇబ్బంది పెట్టను?

ముత్తయ్య ఒక్కసారిగా తన తలను నా వొళ్ళోపెట్టి, ఏడవటం మొదలుపెట్టాడు. అన్నా నా వోళ్ళు ఎందరు సచ్చిపోయినారో? ఎవరున్నారో, ఎవరు పోయారో కూడా తెలదు. మా గూడెంమీద దాడిచేసిన కావందులు మావోళ్ళందరిని కుక్కల్ని సంపినట్లు తరిమి తరిమి సంపేసినారు. నేనెలాగో తప్పించుకుని పారిపోయి వచ్చి నాను”... అనుకుంటూ పెద్దగా రోదిస్తూ నన్ను కావలించుకుని ఊగిపోతూ ఏడుస్తు న్నాడు, అతని వీపు నిమురుతూ, జుట్టులోంచి వేళ్ళుపోనిస్తూ తల నిమురుతున్నాను... 'అన్నా మా అన్న బక్కీరని పొట్టలో బల్లెం దించుతే, అవతల కివతలకు ఎల్లింది. బల్లెం గుంజిజే బల్లెంతోపాటు పేగులు బయటకొచ్చినాయి. రెండుమూడు బల్లెం పోట్లకి నేను సూస్తుండగానే రక్తపుమడుగులో గిల గిల తన్నుకొని సచ్చి పోనాదు”....అని ఆ సంఘటన తలచుకుని గడ గడ వణుకుతూ ఏడుస్తున్నాడు. చాలాసేపు ఏడవనిచ్చిన తరువాత కళ్ళనీళ్లు తుడిచి, మంచినీళ్ళు తాగించి, తేరుకున్న తరువాత ప్రస్తానం 156

“తమ్మీ ఏం జరిగింది, వివరంగా చెప్పు!

అన్నా మాది కారంపూడి అని సెప్పినాను గదా. ఊరికి ఎడంగా మా కులపోళ్ళయి ఓ యాపై గడపలుంటాయి. మాయి గాక కానందుల పెద్ద వీధికి ఇవతల, చిన్న వీధిలో చాకలోళ్ళు, వడ్గోళ్ళు, కుమ్మరోళ్ళు, గౌండ్లోళ్ళు, బెస్తోళ్ళు, తురకోళ్ళు, మేద రోళ్ళు, ఇట్టాంటోళ్ళవి కులానికి మూడునాలుగు గడపల చొప్పున ఇళ్ళున్నాయి. కమ్మోరు ఇరవై, కర్షపోరిల్లు ఒకటి, కోవటోల్లయి రెండిళ్ళు, గుడి బాపనాయనది ఒకిల్లు, సాతానోరిది ఒక గడప చొప్పున అంతా పెద్ద చిన్న వీధుల్లో వున్నారు. ఊర్లో ఉన్న భూవంతా పెద్దబజారోల్లదే. చిన్న వీధులోల్లకి మొత్తం కలపి ఇరవై పాతికెకరాల భూవుంటాది. మా గూడెపోల్లకి, అర పావు, కుంటలు మొత్తం కలిపినా ఇరవై ఎకరాలు మించదు. పేరుకే గాని, ఆ కుసింత దాంట్లో సేద్యం చేసేవాళ్ళు కూడా ఎవరూ లేరు. మా గూడెపోళ్ళందరికి కూలిపనులే జీవనం. కామందుల దగ్గర జీత ముండోటోళ్ళు. బావి తవ్వకాలకి కూలికి పోయెటోళ్ళు, దుగాలు చెక్కుడు పని, పెన్సింగులేసుడు, కుప్పలు కొట్టుడు, నూర్పిళ్ళు, కొలత బస్తాలు నింవి బస్తాలు కుట్టుడు, మామిడి, నిమ్మ, బత్తాయి, జామ తోటల్లో కాయ కోసుడు ఏ పనులకు సీజను ఉంటాదో ఆ పనులకు పోతావు. ఎండాకాలంలో నర్సరీ పనులకు, సుతారి పనులకు ఆ-యీ పనులనేది లేకుండా ఏదైనా, గుత్తకైతే గుత్త, కూలికైతే కూలి, మా కులపోల్లకు ఇయ్యే బతుకుతెరువు.

తమ్మీ మరి సమస్యు ఎకుడ వచ్చింది?

“చెపతా అన్నా చెపతా అక్కడికే వస్తున్నా ఆయ్‌!

మొన్నెందాకాలంలో కూలీ పెంచాలని మా బక్షీరని నాయకత్వంలో సమ్మెజేసినం. వాడు మా అన్నేలే. అంటే నేను ఆడు అన్నలదమ్ముల పిల్లలవన్న మాట. ఆడి పేరు వీరన్న గాని, బక్కగుంటాడని బక్కీరడు అని పేరు బడింది. ఆడు టౌన్లకు బోయి పన్నెండు దాకా చదివినాడు. ఆడి మాట పద్దతి పెద్దబజారోళ్ళ తీరునవుంటాది. శ్రడంటే మా గూదెవోళ్ళందరకి మామంచి గురి. మా కులపెద్దలు గూడా సివరాఖరికి, భారీ బక్మీగా! నువ్వుజెప్పినట్టే జేద్దాంరా! అంటారు. వప్పుడు పండ్లతోటలకి సీజను గందా, వందల లారీలు సరుకుకోసం వచ్చి ఆగున్నాయి గందా, మా వోడు అదును జూసి సమ్మెజేయిచ్చినాడు. కామందులప్పుడు కాళ్ళబేరానికొచ్చి వందకి పాతిక చొప్పున కూలిరేట్లు పెంచినారు. కాని బాబూ! వప్పటినుంచి మా మీంద కావందులు గుర్రు ప్ర్యూనం 157

గానే వున్నారు. అదను సూసి ఈళ్ళు మనమీద దెబ్బేస్తారు అని మేము భయపడతా వుంటే, మా బక్కీరన్న వారీ మనది జానెడు పొట్ట అది ఎట్టయినా నిందతాది, అళ్ళది జానెదువొట్ట. మన కష్టం లేనిది వాళ్ళకి నోట్లో ముద్ర దిగదు! అని ధీమాగా అనేవోడు కాని మేవ భయంగానేవున్నాం. అవితే ఈ మద్దెన కావందుల పిలగాళ్ళు మా కులపోల్ల పిల్లని ఆగంచేసేసినారు. మా కులంలోని బోకరిగాళ్ళని పట్టుకుని, డబ్బులు పంచి ఆ కేసుని మాఫీచేయించు కున్నారు. కాని వప్పటినుంచి మా కుర్రకారు గుర్రుగానేవున్నాం. బజాట్ల వస్తావుంటే పోతావుంటే, కావందలు, ఆళ్ళ పిలగాళ్ళు రాళ్ళతెట్టెలమీద కూసొని మా అడోళ్ళని అసబ్బెంగా ఇకారపు మాటలు మాట్లాడుడు సేస్తావున్నారు. కరంటు టాన్సుపార్మర్‌ పేలిపోయి మూడురోజులాయె, కరెంటులేక మంచినీళ్ళ పంపులు రాలేదని, ఇయాల పైటాల మా మాదిగోళ్ళ అమ్మాయి ముత్తాలు పెద్దచెరువు పక్కనున్న నాగుల బావిలో మంచినీళ్ళు పట్టుకుని వస్తావుంటే, బావి పక్కనున్న రాగి సెట్టుకింద కావందుల పిలగాళ్ళుసేరి ఈ బాయి మాది, నువ్వు నీళ్ళు సేదటం వలన మైలపడిపోనాది, మైలపోవాల్నంటే, పవిటతీసి నడుముకు సుట్టుకుని నెత్తిన నీళ్ళు పోసుకోవాలి, అనుకుంట వాల్లే పయిట గుంజి పడేస్తే మా పిల్ల సిగ్గుతో, ఎదమీద సేతులు అడ్డంపెట్టి దాసుకుంటే, అందల ఒకడు ఎదమీద సేతులేసినాడని, భయంతో పరిగెత్తి బాయిల దుంకేసినాది. బాయిల మునిగి తేలతావుంటే బయటికి తీయకపోగా బాయి సుట్టూతా పిలగాల్లు దాన్సులు ఏసినారు. అది దెలిసి మా గూడెపోల్లందరం లగెత్తుకొని బాయి కాడికి పోయి, ముత్తాలను బయటకు తీసేటాల్లకు అది ఊపిరిడిసి పీనుగయిపోనాది. ముత్తాలు తల్లి, పీనుగని వాళ్ళో పొదువుకొని జుట్టు ఇరబోసుకుని, గుండెలు బాదుకుంట, ఈళ్ళింట్ల పీనుగెల్ల, ఈ భూవి, ఈ గాలి, ఈ నీళ్ళు ఎవడబ్బగాల్లు పుట్టిచ్చినారు, మీ సొంతమని మిడిసి, నా బిడ్డని పొట్టన బెట్టుకున్నారు, ఇదెక్కడి నాయమురో భగవంతుడా.....కాలు బారచాపుకు కూసోని, మన్ను నెత్తిమీద పోసు కుంటా, నేలమింద దొర్లకుంటా ఏడుస్తావుంటే మాకు కడుపు రగిలిపోనాది. కుర్రకారుము పదిమంది పోగయి....రగెస్సంగ... మీటింగేసుకుని... పెతీకారం తీర్సుకోవాల, ముత్తాలు సావుకి కారణమైన పిలగాల్లు టౌనుకు పోయినారని తెలిసి. ప్రున్థానం 158

ఊరి, మూల మలుపులో మళ్టి సెట్టుకాడ కాపలా కాసినాము. గంటయినాంక మోటారు సైకిలు మీద ముగ్గురు పిలగాల్లు వూటగ తాగేసి సొలుకుంట వస్తావుంటే ఆపి ఆళ్ళను బాయికాడకు తీసకపోయి, ముత్తాలు పీనుగ కాళ్ళు పట్టిచ్చి, అరేయి....మా పిల్ల సిగ్గుతో బాయిల దూకి సచ్చిపోనాది....మీకు సిగ్గంటే ఏంటో తెలదు కదా... అదేంటో ఎట్టుంటాదో మీకు సూపిస్తాం... అని....వాళ్ళని బట్టలూడదీపిచ్చి, డాయర్ల మీంద.. ఊరి నడి సెంటరు దాంక తీసకవచ్చి వదిలి...అరేయ్‌ మా తల్లులు పెళ్ళాలకు ఏటున్నాదో...మీ అమ్మలకు సెల్లెలకు కూడా అదే ఉంటాదిరా......ఇట్టాంటి పిచ్చి పనులు ఇంకోమారు చేయవాకురి...అని వదిలి పెట్టాం.....అన్నా మెం జేసింది

తమ్మీ తప్పా ఒప్పా... అనేది తరువాత.....కదువు మందీ, మీరు చేయ దలచు కుంది మీరు చేశారు, తరునాత ఏం జరిగింది”...

ఏం జరుగుద్దన్నా... జరగాల్సిందే జరిగినాది. సరిత్రలో పేదోడికి కదుపు మండి నప్పుడు... పెతీకారం తీర్సుకున్నప్పుడు... ఏటి జరుగుతాదో..వదే జరిగినాది.. కామందుల పిలగాళ్ళకు బుద్ధిజెప్పినావని ఇందాక సెప్పినానా...తరువాత కామందు పెద్దదొర... పెద్దదొరే కాదు....వాళ్ళోళ్ళందరికి.... ఇస్టేట్‌లోనే పేరుమోసినోడంట... ఈడ సుట్టుపక్కల రెందు మూడూళ్ళ, ఆక్నోళ్ళందరూ... ఆయిన గారి ఇంట్లో మీటింగ్‌ ఏసినారంట...ఇట్లా సూస్తా పోతావుంటే...మన పరువు అతికారం ఏవై పోవాల... ఇది సిన్న ఊళ్ళో సిన్న విసయం కావచ్చు......కొని ఊరకుంటే...ఇది ఇస్టేట్‌ మొత్తం పాకిపోతాది....కావున, కాబట్టి... ఇట్టాంటి వాటిని మొగ్గలోనే తుంచేయాల........అని త్రీర్మానించుకున్నారంట.....పోలీసోళ్ళకి...... రాజకీయాలో ళ్ళి కిందనుంచి పైవోళ్ళ దాకా...మీరు సైలంటయిపోండి.....అని సెప్పుకున్నారంట.. పత్తరికలోళ్ళతో సకా... ఇసయం తెలిసనా అందరూ 'సైలంటయిపోదామని అనుకున్నారంట...

సాయింతరానికి, పెద్దాయన ఇంటికాడ సుమారుగ నాలుగైదొందల మందిరి పోగయినారంట, మాట్టాడుకుంటాన్నారని మాకు కబురందింది. మా పెద్ద మడుసులుగా గూడ మా గూడెంలో పంచాయితీ చేసి, మా పదిమందిని నిలేసినారు. కామందులను ఎదిరిచ్చి మనం బతకలేం. సేసిన పనికి పెద్దాయన కాడికిపోయి కాల్లు పట్టుకుని 'సిమాపణలు సెప్పాలని పెద్దమడుసులు తీరుమానం చేసి మమ్మల్ని పదిమందిని, పెద్దాయన కాడికి తీసకపోవడానికి రాగిసెట్టు రచ్చబండకాడనుంచి లేపినారు. ప్రూర్థనం 159

న స్‌ శ సెనగ ల టో రా య పకా కాడా డా హో నన ననా నారు టా ము నానా మాయయా రా క్‌ రా చాక 1 జే భు లరాలండండు కాడు పం టమ యయా పే కవాంయయ ల మాటా చం డయా కూ; జా తాం రడ ఓ టీ! య డు డాం తా లా. ్శే సషా గ కాల కట టో రా య్‌ కా కై మాచ యో లల సజ ఎక కడా దూ డ్‌ కదా మాల -.. య కా నా అసత చా నట డా నా లం. ౯. వలే '/ రా యామ లా న న ా.. కాన భా 7 ళు యాడ్‌ డా టం! న సక. క టల లాం = రల 1 లీ న లోన స్ట్‌ ల్ర//.7 / డో ననా వ] లాం లం లిండా తా టి గం టం టే... నట గ / గ్యర్తటోలు గగ ళో / టో గస స గ్ల ఛో 7 య ళో /, వ తం . న్‌ ః" లంట ప్ల (నో గ్‌ ర కాం టే 4 లః |! ప్రస్తానం 160

ఇంతలో మా గూడెం ముందు బజార్ల కలకలం ఇనిపించినాది. మూడు నాలుగొందల మందిరి పెద్దకులపోల్లు, అరసుకుంట కేకలు పెట్టుకుంట, అశ్ళరబ- శరబ, కోబలి, హర హర మకాదేవ, నరకండిరా నా కొడుకులను, ఏటుకొక్కడు సావాల, తలకాయలు నేలమీద దారాల... అశ్ళరబ-శరబ అనుకుంట, ఇరుసక పడ్డారు. అక్కడున్న అందరం బిత్తరపోయాం. ఇంతలో మా కులపెద్ద తలపాగా బారెడు కుచ్చుతోవున్న దెల్సై ఏళ్ళ బైరవయ్య, అయ్యా ఆగుండ్రి, తప్పుకాసుకోండి, మా పిల్లగాల్లు తెలియక తప్పుసేసినారు. వాల్లతో మీ కాల్లు పట్టిస్తా... అనుకుంటా...రెండు చేతులు బార జాపి వారికి అద్దంపోయినాడు. ఏందిరా కాల్లు పట్టిచ్చేది, కావరం ఎక్కువై మా మీదనే చేయిచేసుకుంటాగ్రా కులం తక్కువ నా కొదకల్లారా, అని ఒకడు ఏటకొడవలితో ఖైరవయ్య మెడమీద వేటు ఏసేతలికి, సకం తెగిన మెడ పక్కకు వాలి తోలుమీద ఏలాడబడతొవుంటే, మెడ నరాల్లోంచి రక్తం మూరెత్తు గాలిలోకి లేసి చిమ్మతావుంటే, భైరవయ్య మొదలు నరికిన సెట్టులా నేలమీద బిల్లబీటుగా పడిపోనాడు. అదిసూసిన మావోళ్ళు కకా వికలంగా పారిపోతావున్నారు. భయంతో మేము పారిపోతావుంటే వాళ్ళు రెట్టిచ్చిన ఉత్సాహంతో భైరవయ్యమీద కాళ్ళేసి తొక్కుకుంటా మా వైపు పరిగెత్తుకువస్తా, దొరికి నోళ్ళను దొరికినట్టు ఏస్తావున్నారు. కొడవల్లు, గొడ్డల్లు గడ్డపారలు, వట కొడవళ్ళు, కత్తులు, బాకులు, బరిసెలు, దుడ్డుకర్రలు, వెదరు కర్రలు రక రకాల ఆయుధాలు వాల్లసేతుల్లల్ల వున్నాయి. మేవంద రం సెమాపణలు చెబతామని పోటానికి, ఉట్టి చేతుల్తో వున్నోళ్ళం. నా ముందు లగెడతన్న నా సోపతుగాడు కరి పోశాలు కాళ్ళల్ల వాల్లిసిరేసిన గుతప తగిలి కింద పడితే, వాడి మీదనుంచి నేను దుంకి పోయా. ఎనకినుంచి వాని పొట్టల గడ్డ పార దించినట్లుంది. వాడు పోటు పోటుకి...హా...హా...హా..అంటావుంటే వెనక్కి గూడ తిరిగసూడకుండా, లేడిపిల్లలాగ ఒకటే లగెత్తుడు. లగెత్తి..లగెత్తి..ఎనక గలాబ తగ్గిందని అనుకున్నాంక, ఒక గుబురుపోదలోకి ఎగిరి దాక్కుని వెనకకు సూసినాను ...... నేనున్న పొద మిట్టమీందవున్నాది. ఊరివితలనుంచి కునుసూపుమేర దాంకా అంతా కనిపిస్తావుంది. ఊరికాడ నుంచి దుగొలమీంద, సేలల్లో, రాళ్ళ తెట్టెల కాడ మా వోల్లు పదిమందికి తక్కువ కాకుండా రకతపు మడుగుల్లో ఇగతజీవులై పడివున్నారు. నేనున్న పొద దగ్గరకు ఒక ఫర్లాంగు ప్రస్థానం 161

దూరంలో మా అన్న బక్కీగన్న పరిగెత్తుక వస్తావుంటే, ఎనక పదిమంది వాడిని తరుముకొస్తావున్నారు. మా బక్కీరన్న ఒక్కొక్క అంగ మూడుబారల సొప్పున ఎగురుకుంటా లగెత్తుతావున్నాడు. ఆడి ఏగానికి ఎవరూ అందకోలేరు. కాని ఒకడు ఇసీరిన బల్లెం మా అన్న పొట్టలోనుంచి దూసుకుని ముందుకువచ్చే పాటికి ఆడు ఉన్న ఫళంగా మోకాళ్ళమీంద ఏలగిలబడి బల్లేన్ని పొట్టలోంచి ఎనకనుంచి లాగతా వున్నాడు. ఈ లోగా నా కొడుకులు ఆడికి వచ్చి బల్లాన్ని గుండ్రంగా తిప్పుతా, వాని ఎదురొమ్ముమీద కాలేసి, ముందునుంచి బయటకు లాగేతలికి దానికి సుట్టుకుని 'పేగులతో సకా రకతం సిమ్ముకుంటా బయటకు వచ్చినాది.

ఆరే! అసలు కారకుడు వీదే... ఈ నా కొడుకులందరిని పోగేసి... సమ్మె జేపిచ్చింది వీడే...వీడికి నరకం సూపించాల... అనుకుంటా... మా బక్కీరన్ని నేలమీంద పడుకోబెట్టి... కాల్లు చేతులు బార జాపి....గొడ్డలితోని ఒకడు కుడిసేయి నరికాడు... సెట్టు కొమ్మ ఊడోచ్చినట్టు, చెయి ఊడిపోతే వాడు దాన్ని పట్టుకొని గాల్లో ఎగరేసినాడు... అది కింద పడతావుంటే పట్టా కత్తితో వాడు వసిన ఏటుకి అది గాల్లోనే రెండు ముక్కలుగా కిందపడినాది. పందెం కాసుకున్నట్లు ఇంకోడు... ఎడం చేయిని నరికాడు.... అరేయ్‌ వదలండ్రా ఈ కుడి కాలు నాది....అని ఒకడు...ఇదిగో ఈ కాలు నాది...అని గండ్రగొడ్డల్లతో...కాల్లు సేతులు నరికేసినారు. అప్పటికి ప్రాణం ఉన్నాదో లేదో తెలవదుగాని... ఉన్న తలకాయ నీలుక్కుంటూవుంటే, ఒకడు....అరేయ్‌ ఈ తల నాది...ఒక్కేటుకి లేవకపోతే నేను మా అమ్మయ్యకి పుట్టలేదనుకుంటా...అని... లగాయిచ్చి...గండ్రగొడ్డలితోని....ఏటు ఏస్తే....మా బక్కీరన్న తల ....ఎగిరి గాల్లోకి లేసి..కిందకుపడి...బంతిలాగ...నాలుగు డొలుపులు.. డొల్లి...నేనున్న పొదవేపు... నోరు తెరుసుకొని...కళ్ళు తెరుసుకుని నా వైపు సూస్తావున్నట్టేవుంది..... ఆనక ఆల్లందురు...పీనుగ మొండెం మీద..తెగిన తలకాయ నోట్లో.. ఉచ్చలు పోసి...తొడలు- భుజాలు సరుసుకుంటూ... ఊరివేపు వీరంగం ఏసుకుంటా ఎల్లిపోయినారు.. వాళ్ళు పోయిందాకా నేను కాపు కాసి.....మా బక్కీరన్న... ఏ కాలుకా కాలు... ఏ చేతికాచేయి.. మొండానాకి....తలని అనిచ్చి... అన్నకి దండంబెట్టి........ ఎనక్కి తిరగి సూడకుండా లగెత్తి ఈడకు సేరుకున్నాను. ఎంతమంది చచ్చారో...మా అమ్మయ్యలు ఎట్టున్నారో.. మా గూడేంలో... ఎంతమంది వున్నారో... ఎంతమంది సచ్చినారో... నాకు తెలవదు... అని బెంచిమీద కూర్చొని.... గగుర్చాటుతో వింటుంటే, ముత్తయ్య నన్ను కావలించు కుని....గుండెలవిసేలా.... పెద్దగా ఏడుస్తున్నాడు. ప్రనాసం 162

కళ్ళకు కట్టినట్లు, ముత్తయ్య చెపుతున్న ఈ పాశవిక సంఘటన వింటుంటే కలిగిన వికారం వల్ల, వాంతివస్తున్నట్లనిపించి, తమాయించుకుని ముత్తయ్య వీపు నిమురుతూ, “తమ్మీ ఊరుకో...... ఊరుకో... అని సముదాయించడం తప్ప, మాటలు రాని నిస్తేజంలో...... మనసు మొద్దుబారినట్లైంది.

అన్నా! మేవు సేసిన తప్పేంటి? మనిషిగా పుట్టడం తప్పా? మాదిగోనిగా పుట్టడం మా తప్పా? మాకు అన్నాయం జరిగిందని, అన్నాయం సేసినోళ్ళను, నిలేయడం తప్పా? కుక్కలను తరిమి తరిమి సంపినట్లు మమ్మల్ని తరిమి సంపినారు....మేవు మా జాతి, పశు పచ్చాదులకంటే హీనమా....దేవుడా!...మేము ఏం పాపం చేసామని మమ్మల్ని ఇట్టా పుట్టిచ్చినావు...... పనిచేసి పొట్టచూపిచ్చి-అడుక్కునే ఈ హీనమైన బతుకుకంటే, నీళ్ళలో చాపలాగా, గోడమీద బల్లిలాగా, అకాశంలో పచ్చిలాగా పుట్టినా ఎవరినీ దేబరిచ్చకుండా సొసంత్రంగా మా బతుకు మేం బతికేవోళ్ళంగదా...ఓరి భగవంతుడా... నువ్వు కామందులోల్ల దేవుడివే.....ఓరి.... ఈశ్చరుడా!....నువ్వు వాళ్ళ దేవుడివే.... అందుకే... మమ్మల్ని సీమలకన్నా......దోమలకన్నా...... హీనంగా పుట్టిచ్చి, వాళ్ళకు సేవసేసే...ఈ నీచమైన బతుకు బతకమని..... మమ్మల్ని పుట్టిచ్చినావా...?

ముత్తయ్యని ఓదార్చడానికి, నాకు అశక్తత ఆవరించింది, భావం మొద్దుబారి పోయింది, బెంచి మీద వీపు ఆన్నుకుని కూర్చుని.... ముత్తయ్య వీపు....తలా నిము రుతుంటే...పొగిలి, పొగిలి.... ఏడ్చుకుంటూ... అలాగనే...నా వళ్ళో ....తల పెట్టి, కాళ్ళు ముడుచుకుని..... నిదురలోకి జారిపోయాడు.....

నిదుర రావటంలేదు. ముత్తయ్య చెప్పిన సంఘటన వల్ల మనసు వికలమయింది. ఇప్పటివరకు సమాజంలో, (ప్రేమతత్వం, భిన్న మతాలు, భిన్న జాతులు, భిన్న భాషలు, భిన్న కులాలు, భిన్నత్వంలో ఏకత్వం మన ఐకమత్యం, అదే వసుధైక కుటుంబం, ఇదే మన భారతీయ సమాజం, సాంప్రదాయం అని వింటూ, ఒహో ఇదే మన గొప్పతనం అనుకున్నాను. (ప్రేమతత్వం, శాంతి, సౌభ్రాతృత్వం ఇవన్నీ ఒట్టి భూటకం.

కవిత్వం, రచనలూ, సాహిత్యం, కళల ద్వారా వీటిని నమ్మించే ప్రయత్నం ఛీశారు. ఢేయసి, ప్రియుడు, మల్లెల సౌరభం, విరజాజుల సువాసనలు, జాబిల్లి అందాలు, మయూరి నాట్యాలు, జలపాతాల జాలువారుతనాలు, నదుల వంపు సొంపులు, సప్తస్వరాల గమకాలు, రంజింపిల్లే వాయిద్యాలు అనేకానేక భావోద్వేగాల బంకలతో మనసులను అంతమేరకే అతికించి, మనిషి మస్తిష్కం ఎదగకుండా మతం ప్రగ్యాసం 163

అనే మేకులను కొట్టారు.

సమాజంలో మెజారిటీ ప్రజలు, రెక్కాడితేగాని డొక్కాడని ఈ బడుగు జీవుల పరిస్థితిముందు, ఈ కవిత్వాలు, సాహిత్యాలు, సౌరభాలు, భావోద్వేగాలు దూది పింజలు. సమాజంలో తరచి చూస్తే ఉన్నది మొట్టమొదటిది 'వివక్షు దాని తరువాతనే ఏదైనా. కళ్ళుండీ చూడలేని గుడ్డివారే, ప్రేయసి ప్రియుల విరహాలు, (ప్రేమతత్వాలు లాంటి పైత్యాల-భావోద్వేగాలల్లో ఓలలాడుతుంటారు.

వివక్షకు కారణం వర్గాలు. వర్గ సమాజాన్ని కాపడటంకోసం ఏర్పరచిన ఒక ముళ్ళ కంచే, ఈ కులాలు. సమాజంలో రెండే వర్గాలు ఉన్నాయి. ఒకటి దోపిడీ వర్గం, రెండు దోపిడీకి గురి కాబడే పీడిత వర్గం. దీనిని శిష్ట వర్గాలు ఒప్పుకోవు. ఎందుకంటే వారు భ్రమల్లో బ్రతుకుతుంటారు. వాస్తవాన్ని ఒప్పుకోవడానికి వారి అహం, వారి సౌకర్యవంతమైన జీవితం, అద్దువస్తుంటుంది. శిష్టవర్గాలకి కల్పించ బడే ఈలాంటి అభిప్రాయాలను, రాజ్యం వ్యూహాత్మకంగా వీరిని నడిపిస్తుందనే సంగతిని కూడా వీరు గుర్తుపట్టలేరు. రాజ్యవ్యూహంలో భాగంగానే, తాము తోలు బొమ్మలాటలో పాత్రలమనే సంగతని కూడా వీరు నమ్మరు. కాని రాజ్యం తాను అనుకున్న విధంగా, ఈ శిష్ట వర్గాల అభిప్రాయాలనే తన విషపుత్రికల సమాచార మాధ్యమం ద్వారా సమాజ అభిప్రాయాలుగా ప్రజలను నమ్మిస్తుంది.

కడుపు కాలిన పీడిత వర్గాలు ఈ భ్రమలను పక్కన పెట్టి అధికారానికి, దోపిడీ వర్గాలకి, రాజ్యానికి ఎదురు తిరిగే ఏ సంఘటనైనా రాజ్యం ఉపేక్షించదు. రాజ్యానికి ఎదురు తిరిగే, ఏ చిన్న సంఘటనైనా రాజ్యం తన ఉక్కుపాదంతో దాన్ని అణిచివేస్తుంది. దానికై తనకవకాశమున్ను తాచుపాము విషనాలికల చీలకను ప్రయోగించి, కుల- మత-'ప్రాంతీయ-మనోభావ -విశ్వాస-నమ్మకాల పేరిట రెచ్చగొట్టి, తన కర్కశ రాకాసికోరలద్వారా క్రూరంగా అణిచివేస్తుంది. అది దాని నైజం, అది రాజ్య స్వభావం. ఆ రాజ్య వ్యూహ రాకాసికోరల నడుమ ఐబలైనదే నేటి కారంపూడి మాదిగలు.

కాని విశేషం ఏమిటంటే, తన కళ్ళముందు పాశవికంగా చంపబడిన తన అన్నను చూసి, తన కుటుంబం ఎలా ఉందో తెలియని అగమ్యగోచర పరిస్థితులలో కూడా, తనను ఈ కులంలో ఎందుకు పుట్టించాడో అని దేవుణ్ణి తూలనాడుతున్నాడే కాని, వర్షస్పృహతో తాను రగిలిపోవట్లేదు. వేల సంవత్సరాల క్రితం, మనుధర్మ శాస్త్రం సృష్టించిన ఈ నిచ్చెన మెట్ల కులవ్యవస్త, దాని పరిధిని దాటి ఆలోచించడానికి, ప్రున్ధానం 164

మనిషిని బయటకు రానీయకపోవడమే, దీనికి మూలకారణం. కాబట్టీ వర్షన్నృహ కలగటానికి అడ్డుగోడగావున్న కుల వ్యవస్తను ముందు రూపుమాపాలా?......లేదా పీడిత ప్రజలకు కులవ్యవస్థపై భ్రమలు పోయి, వర్గస్పుహ కలిగేంత వరకు వేచి చూడాలా?.... లేక ప్రయత్నించాలా.... ఎడతెగని ఆలోచనలో....మనసు.. అలసి పోయి....నా వడిలో బక్కయ్య తలపెట్టి నిదురపోతూవుంటే... ఆనుకునివున్న బెంచీకి తల చేరగిలవేసి...నిద్రలోకి జారిపోయాను....

దారంబడి పోతున్న వాహనం ఏదో హారన్‌ మోగించుకుంటూ పోతుంటే మెలకువ వచ్చింది. బెంచీమీద పడుకుని వున్నాను. నా వళ్ళో పడుకున్న ముత్తయ్య ఏడి. అప్పుడే తెల తెల వారుతుంది. బోరు పంపు కొడుతున్న శబ్దం వచ్చింది. లేచి చూసాను. ముత్తయ్య రాత్రి నేను ఆరేసిన తుండుగుడ్డ కట్టుకుని, తన బట్టలు ఆరేసి చేతి పంపు కొడుతూ దాని కింద తలపెట్టి స్నానం చేస్తున్నాడు.

“తమ్మీ నన్న లేపొచ్చు కదా” అని నవ్వుకుంటూ వెళ్ళి నేను బోరు పంపు కొడు తుంటే తాను పంపు క్రింద కూర్చుని స్నానం చేసాడు. అలాగే కాలకృత్యాదాదులను, నేను కూదా కావించాను. నేను బోరు పంపు క్రింద కూర్చుంటే, ముత్తయ్య నా తలకి వంటికి బంకమట్టి పూసి, వారించినా వినకుండా, ఆప్యాయంగా తలను వీపును రుద్దుతూ, నాకు అభ్యంగన స్నానం చేయించాడు. ఆరిన బట్టలు వేసుకున్న తరువాత,

అన్నా పొద్దు పైకిలెగక ముందే ఈడనుంచి ఎల్లిపోవాల, లేపోతే పెమాదమైద్ది, అని తొందరచేస్తూ అక్కడనుంచి బయలుదేరదీసాడు.

మాట్లాడుకుంటూ, వారి జీవన విధానం గురించి నేనడిగిన వాటికి తాను చెపుతూ, మాట్లాడుతూ వెళుతూవున్నాం. సమయం, సుమారు ఉదయం ఏడు గంట లవుతుందేమో:

“అన్నా నాకు బాగా ఆకలవుతుందే' అని ముత్తయ్య అన్నాడు. ఆగి బ్యాగు తరిచి, డబ్బా చూస్తే మూడు పిడికిళ్ళ బియ్యం మాత్రం ఉన్నాయి. వాటిని చూసి

ముత్తయ్య నిరాశపడి 'అన్నా పక్కన చేలో జొన్న కంకులు ఇరసకొస్తాను' అంటే నేను వారించి “వద్దు వీటితోనే గంజి కాసుకునితాగుదాం. ఒక ఉల్లిపాయ, పచ్చడి వుంది. ఈ పూటకి వీటితో కానిద్ధాం' అని, అక్కడికక్కడే పొయి రాజేసి గంజి కాసి ఆ పూటకి వాటితో సరిపెట్టుకుని, మళ్ళీ నడక మొదలుపెట్టాము. ప్ర్యూనం 165

ఊళ్ళోకి మెయిన్‌ రోడ్డులో వెళుతుండగా సెంటర్‌లో కోలాహలంగావుంది. ఎంటబ్బా ఇంతపొద్దున్నే ఇంతమంది యువకులు ఇక్కడవున్నారేంటి, ఏదన్నా తీవ్ర మైన విషయాన్ని ప్రతిఘటించే భాగంలో ఉద్యమిస్తున్నారా?....తీరా, ఆరా తీస్తే ఈ రోజు ఫస్టు మార్చింగ్‌ షోతో సినిమా విడుదలట. కడుపుమండిన కవి ఒకతను, “ఈ దేశపు యువతరాన్ని రోకలిబందలతో శ్రీదించాల” ని అందుకే అన్నాదడేమో! సినిమా టిక్కెట్ల కోసం లైను రోడ్డుదాకా వుంది. ఒక్కొక్క్మళ్ళు పంగచావి నుంచిని, ముందువాడికి ఆనుకుని, “యాజమాన్యం అవినీతి-నళించాలి” అని ఒకడు అందు కోగానే... నళించాలి?.. అనుకుంటూ, క్యూలో వెనకునుంచున్న వాళ్ళు అరిచేవాడి దగ్గరకు వెళ్ళారు. మధ్య మధ్యలో నోట్లోవున్న గుట్కా కాళ్లసందుల్లో ఊసుకుంటూ అతను స్లోగన్స్‌ ఇస్తునేవున్నాడు. హాలు పక్కన, అభిమాన సంఘం వాళ్ళు టెంట్‌వేసి జూనియర్‌ బాబుకి జిందాబాద్‌, మా అందాల నాయకుదు-జిందాబాద్‌, నట సింవో నికి-జై, నట కిశోరానికీ-జై, నోటికొచ్చిన బిరుదులు తగిలించి అరుచుకుంటూ హడావిడిగావున్నారు.

అన్నా నువ్విక్కడేవుండు, రెండు నిమిషాల్లో వస్తా అనుకుంటూనే, ముత్తయ్య జనాల్ని నెట్టుకుంటూ వెళ్ళి కనబడకుండాపోయాడు. అయిదు నిమిషాలయింది, పది నిమిషాలయింది, పదిహేను నిమిషాలయింది. కొంపదీసి టిక్కెట్లకోసం ఏమన్నా వెళ్ళాడా?. ఇతను వస్తాడా రాడా? నేనేం చేయాలి అని జనాలవైపు చూస్తున్నాను. కుమ్మరిపురుగు మట్టిని తొలుచుకుంటూ బయటకు వచ్చినట్లు, ముత్తయ్య జనాల్ని నెట్టుకుంటూ బయటకు వచ్చాడు. ఒక చేతిలో రెండు పులిహార పొట్లాలు, ఒక చేతిలో ఒక తెల్ల టీ షర్టు పిడికిలి మధ్యన వేళాడుతూ వుంది. “అన్నా సాధించా, ఇక పది అని పులిహార పొట్లాలు నా చేతికిచ్చి, అప్పటి కప్పుడే టీ షర్టు వేసుకున్నాడు. తీరా చూస్తే, టీ షర్టు ముందు వెనక ఆ సినిమా హీరో బొమ్మ, ఆ సినిమా పేరు, యువకిషోరం జిందాబాద్‌ అని రాసుంది. ముత్తయ్య నవ్వుతూ అన్నా అపిమాన సంఘంవాళ్ళు వీటిని పంచుతున్నారు" అనుకుంటూ ముందుకుసాగాడు.

ఊరుదాటిన తరువాత స్తిమితంగా ఒకచోట కూర్చుని, పులిహార తింటూ, 'ముత్రయ్యా? బొక్షా భాగుంద్ధి ఆ పొరో అభిమానివా?

ముత్తయ్య కకావికలంగా నవ్వుతూ, “అన్నా, మనకి అపిమానాలేంటన్నా, తిని తేరగ కూసునే పెదబాబుల కొడుకులకు ఈ తీట పనులు గాని, రెక్కాడితేగాని ప్రున్ధానం 166

డొక్కాడని మా అసుంటోల్లకి ఇసుంటి యవ్వారం యాడ కుదురుద్ది?

'యుత్రయ్యా! నువ్వు నీనిమాలు చూదవా?

“ఇదివరకు సూసేవోడినిగాని అన్నా! ఈ మద్దెన, సూడ్డం మానేసినాను*

ఎందుకు మానేసావు?

“ఏమో అన్నా సూడబుద్ది గావటంలేదు. అందులో వీరోలను సూత్తావుంటే, మా ఊల్లల్లో కామందుల పిలగాల్లను సూసినట్టే అనిపిస్తావుంటది. ఏంటో కతలు సేస్తావుంటారు. సీలిక పీలికల బట్టలేసుకున్న వీరోయిన్లలను (ప్రేవిస్తావుంటారు. అన్నా మా ఇళ్ళల్లోనయితే అట్టాంటి బట్టలేసుకున్నోళ్ళని నేను ఇంతవరకూ సూదలే, సిత్తకార్తెకి ఆడ కుక్కెమ్మట మగకుక్క మొరకబట్టి ఎంబడి తగిలిపోయినట్టు, వీరోయి నెంబడి వీరో పాటలు పాడుకుంట లెగెత్తుతావుంటే, ఏందో ఇకారంగా అనిపిస్తా వుంటది. ఇలనుగాడు, తన కుటుమానానికి ఏందో అన్నాలంజేసినాదని, ఒంటేలు బెల్లు ముందు ఈ వీరో గాడికి తలుస్తాది. అప్పుడు వీరో, వీరోయిన్లో జతగట్టి పగ తీర్చుకోవడానికి పదకాలేస్తాడు. ఇలనుగాడు రవిడీసుని వీరోమీదకు అంపిస్తాడు. రవిడీసులు, నూని పూసుకుని నల్లగా, జుట్టు పెంచుకుని ఒకడు, బోడగుండుతో వకడు, సకం గుండుతో వకడు, బాన పొట్టతో వకడు, కండలు చూపిచ్చుకుంట వొకడు, రక రకాల ఇసిత యేసికాలేసుకుని వుంటారు. వీరో వాల్లని ఎగిరి తంతా వుంటే, గుద్దు గుద్దుతావుంటే, రవిడీసులు మూడు నాలుగు పిల్లేరు గంతులేసుకుంట మట్టికరుస్తావుంటారు. సినిమా హాల్లో ఇది సూస్తున్నప్పుడు, పై కురసిల్‌ ల్లు సప్పట్లు కొటుకుంట, ఈలలేస్తావుంటారు. కానీ అన్నా నాకేవో, తేల్లు జుర్రులు పాకినట్టుంటాది. ఎందుకో తెలునా అన్నా!..-- ఆ తన్నేవాడేవో కామందుల బాపతోడు. ఈ రవిడీసు గాల్తంతా మావోళ్ళు, కూలిడబ్బుల కోసరం బోయిన మా వోల్లని తంతావుంటే, వది సూడటానికి టిక్కెట్టుకి డబ్బులు కట్టి సూసుకుంటా, నేను సప్పట్లు గొట్టాలా అన్నా? ఆ వీరోగాని యవారానికి నాకు సంపందం లేదు. వాని సాదక బాదకలతోనీ నాకు సంపందంలేదు. నీనీ యవ్వారంలో నువ్వు మా వాల్లను తన్నుడేంది.

ఏవో అన్నా ఈ సినిమా గాల్లందరిదీ ఒకటే యవారం, వాడైనా వీడైనా వీల్లందరూ ఒకే బాపతు గాల్లు మనకు సంపందం లేని యవ్వారంల, మనవెందుకు తలదూర్చాల “ఈని సరిత్రంతా మా వోల్లని తన్నుడే”అని నేనెందుకు బాదపడాల, అందుకే అన్నా! ఈ సినిమాల జోలికి ఎల్లటమే మానేసేసినాను. ప్రగ్యానం 16/7

“అన్నా! కాల్లు బూవ్వీద లేకుండా, మమ్మల్ని తన్నుడే వీరోయిజవని సూపిస్తా వున్నారే వీ సినిమాలల్ల, సివరాకరికి ఏవైతాది, ఇలనికి బుద్దొస్తాది, వాల్లు వాల్లంతా కలిసిపోయి సెట్టపట్టాలేసుకుని మనకెల్లి తిరిగి ఇకిలిస్తావుంటె, సుభం పడుద్ది. ఇందట్ల బకరాల మయ్యేది మేమే గదన్నా!...

థూ వూల్లో కావందుల కూలిడబ్బులకి వాల్లు ఏం జెపితే మేవు పొట్ట కోసం అది సేస్తావున్నాం. భూవి ఆడిది కాబట్టీ, పంట అడిది, సొమ్ము ఆడిదయింది, సోకు ఆడిదయింది. పంట తీసిన మాకు సివరాకరికి గంజి నీల్లే దక్కుతాయి. అట్టానే సినిమాలు ఆడు తీస్తాడు, సినిమా హాళ్ళూ వాళ్ళయ్యే, మా కూలి డబ్బులువెట్టి మేవు సినిమా సూస్తే, మావోల్లని తన్ని మాకు సూయిచ్చి, డబ్బులు ఆడు పోగేసుకుంటాడు.'

(అన్నా! ఒక మడిసికి పది ఇరవైమందిని తన్నే శక్తివుంటే, మా అన్నను నంపిన మడుసులందరిలోకి బలవంతుణ్ణి నేను. నా కళ్ళముందర మా అన్న బక్కీరన్నను ఏ చేయికా చేయి....ఏ కాలుకా కాలు నరికి, తల నరికి....తెరుసుకున్న నోట్టో ఉచ్చ బోస్తుంటే....ఏడ్సుకుంటా, నక్కి పానాలు దక్కించుకున్నానే గాని.... ఈ సినిమాలలో వీరోల మాదిరిగా రంకేసి, తొడగొట్టి కాలు దువ్వి, గాలిలోకి ఎగిరి పైటింగులు సేసి మా అన్నను దక్కిచ్చుకోలేకపోయానే. ఎందుకొచ్చిన సినిమాలన్నా!... అని బిగ్గరగా ఏడవటం మొదలు పెట్టాడు.

అవాక్కయ్యాను. ఎంతటి సునిసిత దృష్టి తన కోణం నుంచి చూసాడు కాబట్టే ఈ నిజాన్ని అర్ధం చేసుకోగలిగాడు. తన ఊరిలో జరుగుతున్న దాన్ని ఈ సినిమాలలో కథలకున్న సామీప్యాన్ని తనదైన భాషలో ఎంత చక్కటి పోలికతో కూడిన విశ్లేషణ చెప్పాడు. ఇప్పటి వరకూ జరుగుతున్న చరిత్ర ఇదే, ఇది కాదనలేని సత్యం.

కొంతసేపటికి తేరుకుని “ఏవనుకోవాకన్నా ! నీ లాగ సదువుకున్నోణ్డి గాదు, నువ్వేదో అడిగావు, నా నోటికి ఏదొస్తే అది మాట్టాడాను, పదన్నా అలీసం అవతా వుంది, అని దారి తీసాడు.

కొంతదూరం వెళ్ళిన తరువాత రోడ్డు పక్కనే నిర్మాణంలో ఉన్న ఒక గోడౌను కనబడింది. నివ్వికృడేవుండన్నా ఇప్పుడే వస్తా, అని ముత్తయ్య అక్కడకు వెళ్ళి అయిదు నిమిషాల్లో నా దగ్గరకు వచ్చి అన్నా పని దొరికినాది! అని, రా అన్నా అనుకుంటూ నన్ను అక్కడకు తీసుకెళ్ళాడు.

అక్కడ రాయిమీద కూర్చున్నతనితో సారూ! మేవిద్దరవున్నావు, నువ్వు చెప్పిన ప్రస్థానం 168

సిమెంటు కలిపి పనికి అందిస్తావు, కాని పైటేల మాత్రం అన్నం నువ్వు బెట్టిచ్చాల, పని దిగింతరవాత 'సెరి రెండువందల యాపై ఇయ్యాల, విది ఖరాలేగందా”? అని అడిగాడు.

గుత్తేదారు “వారి ముత్తీ! ముందు మీరు వనిమొదలెట్టందట్సీ, పైటాలకు అన్నం పొట్లాలు ఈదకే వచ్చాయి. సావింతరం మీరు సూయిబ్చిన వనిమీంద ఆదారవటి నేనిచ్చే పేవెంటుంటది. అయిదిగురు బెయిలుదారోళ్ళకి మీరిద్దరు మాలందిచ్చా లబ్బయా, ఇయ్యాల జయెలుదారోట్లొచ్చినారు గని మాలు కలివీటేళ్ళు రాలే నాకు వనయితే సాలు దాన్ని వట్టి మీకిచ్చేది మీకిచ్చా” అన్నాడు.

సరే సారూ.....అన్నా రా.. పనెక్కుదాం' అని నన్ను చేయి పట్టుకుని ఇసుక దగ్గరకు తీసుకెళ్ళాడు.

సారూ, ఏ లెక్టన కలపమంటావు నెవు:

'లెక్సల-లెక్క కలువుదేంది” అబ్బయా! ఇదుగో ఈ ఇనుక లాటుందొద్దో

అందుల సకంగుంజి నాలుకృట్టలు కలువు: ముత్తయ్య పారందుకుని ట్రాక్టరు ఇసుక సగం జేసి పక్కకుతోడుతుంటే, నేను రేకుల షెడ్డునుంచి నాలుగు సిమెంటు కట్టలు తీసుకువచ్చి ఇసుక లాటుమీదవేసి దారంతెంపి సిమెంటు ఆ లాటు మీద కార్చాను. ముత్తయ్య సిమెంటు ఇసుక కలపి తిరగేస్తున్నాడు.

గుత్తేదారు “అబ్బయ్యా నువ్వు బోడుకాదనుంచి బిందలో నీళ్ళు పట్టకరా' అన్నాడు.

ముత్తయ్య కుంది కొట్టిన దాంట్లో నీళ్ళు పోస్తున్నాను. ముత్తయ్య మాలు కలిపి బొచ్చెల్లో పారతో వేస్తుంటే నేను బొచ్చె తీసుకుని పరంజాల మీదున్న సుకార్లకు అందిస్తున్నాను. సిమెంటు కలిపిన ఆనవాలు కనబడక గుత్తేదారుతో,

“అయ్యా ఇసుక తప్పు సిమెంటు కనవదటంలేదు. ఇట్లా కటీతే ఇది ఎన్నాళ్ళుంటుంది?

గుత్తేదారు బానపొట్ట కిందగి మీదకు ఊగేట్టు నవ్వుతూ (లేవోది వబ్బయా! ఈడ నరవంచిని చాటిబ్‌పై నెయ్యాల్నా యం.వీ.టీనీ ని నూసుకోవాలనా, జడివీ. టీ.నికీ దచందంపెట్టాల గంద్కా అవిదు రాజకీయ పారిటీలోలని తృవ్తీసరసాల, పోలీను టేషన్‌ సూసుకోవాల, జటివీ సైర్బన్ను కలవాలన్నా, అల్లుగాక వింజనీరు డిపారుటు మెంటోల్లకి అల్ల ఆల్ల వరిసెంటీజులు విక్సుదుగా వుందనే వుందయి గదా వరక్‌ ఇనెస్సకటరుకీ ఒకటి, నూపరవైజరుకి అవిదు, దీళ బాబుకీ రెందు, ఈ చ బాబుకీ ఒకటి, ప్రన్గానం 169

ఆథీసోల్లకి అంత కలివీ ఒకటి, వింత మందికి ఇబ్బ్చినాంక నాకు మిగలాలనొ, ఇయ్యన్ని బోంగ నాకు మిగలాలంటే ఇది విట్టానే వుంటది. నెల్లూరు కాదనుంచి ఈద దాకా చేతికావుదం వదిలిబ్చికోవదానికి వచ్చినానా ఏందీ! నీ కెందుకబ్బయ్యా, నీ వని నువు చేసికొనిపోరాదా?

“ఊ...కానీ.....కానీ...., బెయిలుదారోల్లు, సేతులు వలాదేనుకుని నూత్తా వుందార్డు ముత్తీ వింకో లాటు గుంజు” అని హడావుడిచేసాడు. మధ్యాహ్నానికి, టౌన్‌ నుంచి పాకట్లలో పార్సిల్‌ చేసి తీసుకు వచ్చిన అన్నం పొట్లాలు మనిషికొకటి చొప్పున ఇచ్చారు. సాయింత్రం పని అయిపోయిన తరువాత గుత్తేదారు.

“అబ్బాయిలూ, ఇయాల నా వనినెదవందా అనుకోకుండా మీరొబ్చి పని అందు కున్నారు. బెయిలుదారులు ఆగకుందా మాలందిచ్చినారు. మామూలుగా అయితే అన్నం బెట్టి రెందొందలయాపై కూలి. మీకు సెరి రెందోందల యాపైకి పైన వింకో యాపై కలిపి అయిదొందలయాపై ఇచ్చన్నా” అని ముత్తయ్య చేతిలో డబ్బులు పెట్టాడు.

అక్కడనుంచి బయలుదేరి ముందుకువెళ్ళి ఒక కేజి బియ్యం కొని కిట్‌బ్యాగులో నున్న డబ్బాలో పోసుకున్నాం. ముత్తయ్య “అన్నా పార వని సేసి నేని నల్లంతా వులినీపోనాది, డబ్బులు కూదా దండిగానేవున్నాయి గందా, ఈ వూటకి వంట వని పెట్టుకోకుందా బిరియాని తిందారి అన్నాడు.

సరే కాని అని నవ్వుతూ, అలా ముందుకు వెళ్ళి రోడ్డు పక్కన ఒక దాబాలో ఆగి ఈ లోగా అక్కడ టేబులు పైన ప్రముఖ దినపత్రిక ఉంటే తిరగేస్తావున్నాను. చివరి పేజీలో ఒక వార్త, ముత్తయ్యా ! ఇది చూడు, చదువుతాను విను,.... 'రౌడీమూకల దాక్ట్రీకానికి యువతి బలి అంతః కలనోల నుధ్య పదిమంది దుర్మరణం...

దెన్మ్‌న్యూస్‌...కారంపూడి గ్రామంలో ఒక యువతి బావి దగ్గర నీళ్ళు పట్టుకోవ డానికి వచ్చినప్పుడు, అక్కడ ఉన్న రౌడీమూకలు అవమానకరంగా వాఖ్యానించారని, తొందరపాటుతో ఆ యువతి బావిలో దూకిందనీ, సదరు యువతని రక్షించడానికి శ్రీరామ భక్త సంఘం రాగా, అక్కడున్న అల్లరి మూక నిరోధించడంవల్ల ఆ పెనుగులాటల మధ్య కాలంలో, ఆ యువతి ప్రాణాలు విడిచిందని, ఈ రౌడీమూకలపై చర్యతీసుకోవలసినదిగా కోరుతూ సదరు యువతి తల్లిదండ్రుల ద్వారా స్థానిక ప్రున్గానం 170

పోలీస్‌ స్టేషన్‌ నందు పిర్యాదు అందినదని తెలియ వచ్చింది. తమ మీద పిర్యాదు ఇచ్చారని తెలిసిన రౌడీమూకలు ఆగ్రహించి, పిర్యాదు ఇచ్చిన తల్లిదండ్రుల ఇంటి మీదకు దాడికి వెళ్ళగా, ఆ తల్లి-దండ్రుల బంధువులకు, ఈ రౌడీమూకలకి జరిగిన సంఘర్షణలో ఉభయ పక్షాలకు చెందిన వారు మొత్తం మీద పదిమంది అశువులు బాసారని, పోలీసు వారు తెలియజేస్తున్నారు. జరిగిన ఈ సంఘటనలో రౌడీ ముఠాను, (ప్రతిపక్ష పార్టీ వెనకేసుకునివచ్చి, వారిని ఎగదోసి ఈ మరణాలకు కారణమైందని, ఈ సంఘటనకు కారణమైన దోషులను, ఎట్టి పరిస్తితులలో ఉపేక్షించేది లేదని, చట్టం దాని పని అది చేసుకుంటూ పోతుందని అధికార పక్షం వారు తెలియజేయగా, ప్రతిపక్షంవారు ఈ మరణాలకు అధికార పక్షం వారే పూర్తి బాధ్యత వహించ వలసిందనీ, వీటి వెనక అధికారపక్ష పార్టీ హస్తం ఉందనీ, దీనిపై సమగ్ర విచారణకు అత్యున్నత కమిటీని వేయవలసినది గానూ, అవసరమైతే న్యాయ పరంగా తాము పోరాడతామని ప్రధాన ప్రతిపక్షం తెలియ జేసింది. పోలీసు వారు ఆ గ్రామము నందు 144 సెక్షన్‌ విధించి, పోలీసు ఫికెటింగు ఏర్పాటు చేశామని, శాంతిభద్రతలు పూర్తిగా అదుపాజ్ఞలలోవున్నాయని, త్వరలో దోషులను వట్టుకుని చట్టానికి వప్పజెప్పుతామని స్టానిక డి.ఎస్‌.పి. వెంకన్న చౌదరి తెలియజేసారని, మా డెస్క్‌ ఇన్‌ఛార్జి సంపంత్‌ సమాచారం.

“అన్నా విది ఎక్కడ, జరిగినాదంట”?

“అదేంటి ముత్రయ్యా, కారంవూడిలో అని చదివాను గదా? మీది కారంపూదే కదా”?

“అన్నా ఇందులో రౌడీమూకలు ఎవరు, సీరామ భక్త సంఘం ఎక్కడనుంచి వచ్చినాది, మాలోమేవు కొట్టుకోడవేవిటి. ఇరుపచ్చాలకు సంబంధించిన వారు మొత్తం పదిమంది సావడవేవిటి, సచ్చింది మొత్తం మావే గందా, సంపింది కామందులు కదా? ఇందట్ల ఆరి పెస్తావనే లేదు?

అవును ముత్త్రయ్యా! ఇదంతా పోలీను వారు అల్లిన కట్టుకత. కామందులను రక్షించదానిక్తి శ్రీరామ భక్తనంఘం అనే దానిని సృష్టించి అందులో కామందుల వీల్లల మీద పెటీ కేసులు పెట్టి, చట్టానికి చిక్కకుందా వారిని త_స్తారు. చనిపోవ దాలు నిజమే కాబట్టి, మీలో లేని రెందు (గ్రూపులు నృష్టించి కామందులకు వ్యతిరేక మైన వారిపైన మర్లరు కేసులు పెడతారు. వారి కారణంగా చనిపోయింది మీ ఆద ప్రస్థానం 71

కూతురే, దానిని మీరు (వల్నించి, నిరనన తెలియజేసారు. దానికి వ్రతీకారంగా మీ పైన దాడి చేని చంద ఆ కేసులను కూదా మీ మీదే ఇనాయిస్తారు. అన్వాయాన్ని శ్రీరామ భక్త సంఘం ద్వారా అద్దుకునే ప్రయత్నం చేసినందుకు గాను కోర్టు వారిని నిర్జోషులుగా విడిచిపెడుతుంది. శిక్షలు మీ వాళ్ళకి వదతాయి” ముత్తయ్య ముఖం కందగడ్డగా మాదిరిగా అయింది.

మసక వెలుతురులో ముత్తయ్య కళ్ళల్లో ఎర్రజీరలు కనబడుతున్నాయి. పిడికిలి బిగించి మూ వేళ్ళతో మా కళ్ళల్లో పొడిసి, పైగా మాలో మేవే కొట్టుకుని సచ్చా వంటారా. అన్నా విదన్నాయం కదా?

మీ రాజ్య స్వభావం ఇట్లానే వుంటుంది. సమాజంలో వీదీకెదుముంది కూదా లేని పెత్తందారీ కులాలవారు, వారి రక్షణకోసం, వారు సృష్టించుకున్నవే ఈ చట్టాలూ న్యాయాటూ ఈ పోలీను వ్యవస్త. దానికి అణిగి మణిగి వున్నంతకాలం, అది నీకు భూమ్మీద (బ్రతకటానికి మాత్రమే వనతులు కలుగజేస్తుంది. నీ ఓటు ద్వారా నీ వ్రభత్వాన్ని నువ్వే ఎన్నుకుంటున్నావు అని భ్రమలు కలుగజేస్తుంది. ఎప్పుడైతే కన్నెర్ర చేస్తి ఇది ఏమిటి అని ప్రశ్నించటం మొదలుపెట్టావో అప్పుడు అది తన విళ్చడూపాన్ని చూవిస్తుంది. దాంట్లో భాగంగా జరిగిందే మీ ఊర్లో సంఘటన:

ముత్తయ్య ఖిన్నుడయి, తలవాల్చి, కంట నీరు తిరుగుతుండగా, అన్నా దీనికి పరిస్కారం లేదా, మా పరిస్తితి ఎప్పుడూ ఇంతేనా, మా బతుకులు ఇట్లా బందబారి పోవలసినదేనా”?

వేదిత ప్రజలు తమ వాక్ళుల కోసం, నర్వ మానవ సమానత్వం ఆశయంగా ఉద్భమించదమే దీనికి వరిష్కారం. యజ్ఞయాగాల వల్లనో, దైవ (ప్రార్ధనల వల్లనో శాంతి సూత్రాల ద్వారాన్తో మతం మార్చుకున్నందువల్లనో మనుషుల్లో నీతి బోధనల వల్లనో మార్చు వచ్చి సర్వ మానవ సమానత్వం నిద్ధించదు. ఇంత వకదృందీగా తాను ఏర్పరుచుకున్న వ్యవస్థను రాజ్యం వదులుకోదు. ఎంతటి (క్రూరత్వానికైనా అది దిగుతుంది.

“అన్నా అన్నీ నువ్వే అంటున్నావు, మార్పు రావాలంటే కొట్లాదాలంటావు, కొట్లాడితే ఆల్లు చంపతారని అంటున్నావు, మరెట్లా అంతా గందరగోళంగావుంది'.

తమ్మీ! నువ్వు నేను లేదా ఒక జూరివాళ్ళమో వ్యక్తుల పరంగాన్తో పోరాదితే ఇది అయ్యేదికాదు. ఒక ఐలమైన నీద్ధాంత వునాదిగ్నా వృ్యవస్థీక్టుత దీర్ణకాలిక పోరాటం ప్రన్యనం 172

ద్వారానే అవుతుంది. దానికి కొంత నమయం నదుతుంది!

అన్నా అప్పుడు దాకా ఈ కావందులు మమ్మల్ని బతకనిస్తారా?

“అ భయమేమి అనసరంలేదు. మీరు నంపద సృష్టికర్తలు, మిమ్ముల్ని ఉత్పత్తి సాధనాలుగా పెట్టుబడిదారి వర్ధం భావిస్తుంది కాబట్ట, మిమ్మల్ని పూర్తిగా నిడ్డూలించదు. ఎదురు తిరిగినప్పుడు, భయకంవీతులను చేస్తి దారికి తెచ్చుకోవదానికి ఇట్లాంటి దాడులకు పాల్పడుతుంటారు?

అన్నా!

“ఈ భూమ్మిద అందరూ ఎట్టా వుట్టారో, మేమూ అట్టానే వుట్టీనాము. వుటకలో తేదలేదు. కాళ్ళు సేతుల్లో రకతంలో తేదాలేదు. ఆవుల్ని వూజుచేస్తారు. పావుల్ని పూజచేస్తారు. కప్సలకి పెల్లిల్లు సేస్తారు. సాటి మనుషులుగా వుట్టిన మమ్మల్ని అంటుకుంటేనే అసవ్వా వది వసువు నీల్లు జల్లుకుంటారు. ఈ భూమిని దున్ని సాగుజేని, కట్టలు కట్టీ చెడువులు చేసి, యంత్రాలు దివ్పు ఈ నమస్త సంవదను తయారుచేస్తున్న మమ్మట్సి, కుక్టులకన్నా పందులకన్నా వనంగా నూస్తావున్నారు. ఇది నాయమేనా, ఎవ్పుటి కైనా ఇది మారతొదంటావా, అన్నా!

సుదూర భవిష్యత్తులో తప్పక మాడుతుందనే విశ్వానం నాకుంది ముత్రయ్యా?

'ముత్తయ్యా! అన్నం వచ్చింది తిందాం, రా! భోజనాలు అయినాక ముత్తయ్య.

“అన్నా మావోల్లు ఎట్టున్నారో, మా అమ్మయ్యలు ఎట్టున్నారో నాకు దిగులేస్తా వుంది. ఇంటికి పోవాలనిపిస్తావుందన్నా'.

'అలాగనే తమ్మీ, ఇక్కద సౌకర్బంగానోవుంది, ఈ దాబాలోనే ర్యాతి వదుకుని, తెల్లవారేసరికి నీ దారిన నీవు, నా దారిన నేను వెళదాం) అని దాబా వాళ్ళు, లారీ డైవర్లకోసం ఏర్పాటు చేసిన బెంచీలు రెండిటిని అనించి వేసుకుని పడుకున్నాం.

మధ్య రాత్రి, ముత్తయ్య నన్ను, తట్టి లేపి, “అన్నా నాకు భయమేస్తుందే, మా అన్న సావు నా కళ్ళముందర కనిపిస్తావుంది. మా అమ్మయ్యలు ఎట్టావున్నారోనని బుగులుయితావుంది అన్నాడు.

ప్రున్ధానం 173

'తమ్మీ/ జరగాల్సిన నష్టం జరిగేపోయింది. దానిని ఇఫ్పుడు ఎట్లా కాసుకోవాలనే ఆలోచన చేయాల్సిందే గాన్మి భయమెందుకు, రా వదుకో” అని దగ్గరకు తీసుకుని తల నిమురుతుంటే, నిదురపోయాడు.

తెల తెల వారుతుండగా మెలకువ వచ్చింది. ముత్తయ్య నా మీద చేయివేసి నిదురపోతున్నాడు. 'తమ్మీ! లే' అని లేపి కాలకృత్యాలు, బయట స్నానాధికాలు ముగించుకున్నాము. అప్పటికే డాబావాళ్ళు, ఇజ్లీలు తయారు చేయటం మొదలు పెట్టారు. చెరొక ప్లేటు ఇడ్లీలు తిన్నాము. దాబావాళ్ళకు డబ్బులు చెల్లించిన తరువాత,

ముత్తయ్య అన్నా! నువు శానా దూర పెయాణం సేస్తావున్నావు. ఈ మిలిగిన డబ్బులు నీ కాడవుంచు అని ఇవ్వబోతే

'తమ్మీ రెందు రోజులకు సరిపోను బియ్యం నా దగ్గరవున్నాయి. ఈ లోగా నేను చేరుకోవలనిన నా గవ్యూనికి చేరుకుంటాను. కాబట్టి ఈ దబ్బులు నా కవనరం లేదు. నీ కవసరం నీ దగ్గరేవుంచు. ఏదన్నా లారీ గానీ ఐన్సుకాని వట్టుకుని మీ వూరికివెళ్ళు. మీ అమ్మా నాన్నలను జూగ్రత్తగా చూనుకో' అన్నాను.

“అన్నా! నీతోని ఈ రెండు రోజుల సవాసం, ఒక కలగావుంది. నాకు అరదం కాకపోయినా నువ్వ సెపతావుంది బుర్రకి ఎక్కకపోయినా మంచిగానే అనిపిస్తావుంది'. అని నన్ను గాఢాలింగనం చేసుకుని బావురుమని ఏడ్చాడు.

'తమ్మీ! ముత్తా... నీ ద్వారా నేను ఒక వాస్తవికానుభూతిని పొందగలిగాను. నమాజవు అట్టదుగున బీకటికోణాల వెనుకనున్న వివక్షను, కుల దాష్ట్రీకాన్ని చూద గలిగాను, అందుకు నీకు నా ధన్యవాదాలు. ఒక వేళనా జీవిత గమ్యం నమాజమే అనే నిర్ణయానికి వస్తే, భవిపత్తులో నిన్ను తప్పుక కలుస్తాను: అని...ముత్తయ్య కన్నీరు తుడిచి బయలుదేరాను.

జ లసాపపుటపుచ్తపాలాలాాా ప్రుగ్ధానం 74

12వ అధ్యాయం స్వగతం

ముత్తయ్యకు వీడ్కోలు చెప్పి బయలు దేరినప్పటనుండి, ఆగకుండా నడక సాగి స్తూనే ఉన్నాను. మధ్యాహ్నం మాత్రం, కాలువ ఉన్న చోట, అనుకూలంగా ఉన్న ప్రదేశం చూసుకుని అక్కడ మాత్రం ఆగి అన్నం వండుకుని, తిని బయలుదేరటానికి మొత్తంమీద ఒక గంటన్నర ఆగి వుంటానేమో. మళ్ళీ నడక సాగించాను. ఏకబిగిన వెళితే ఈ రోజు రాత్రికి గోదావరి ఇవతల ఒడ్డుకు చేరుకుంటానేమో. నిన్న పేపర్లో చూసిన తేదీ ప్రకారం ఈ రోజుకు లెక్కవేసుకుంటే, నేను బయలు దేరి నేటికి ఇరవై నాలుగు రోజులయింది. కృష్ణానది నాగార్జున సాగర్‌ నుంచి, రాజమండ్రికి సుమారు నాలుగువందల కిలోమీటర్లు. రోజుకి ముఫ్పై కిలో మీటర్ల నడక చొప్పున లక్మేసుకున్నా రాజమండ్రి చేరడానికి పదమూడు రోజులు లేదా పదిహేను రోజులు అనుకున్నా: కాని అదనంగా పదిరోజులు అయింది.

కాని ఎన్ని అనుభవాలను చూసాను. ఎంతోమంది మనుషులు, సమాజంలో అట్టడుగునున్న మనుషులు. వారు చెపుతున్న వారి అనుభవాలు, ఆయా కులాల వర్గాల బాధలను, పీడనను తెలియజేస్తున్నాయి. నేను కార్లల్లోనో, విమానాల్లోనే ఈ ప్రయాణంచేయలేదు. కాలినడకతో చేతులో రూపాయిలేకుండా, ఈ పూటకి పొట్ట ఎట్లా నింపుకోవాలి అనే జీవితావసరాన్ని మేళవించి ప్రయాణం చేసాను కాబట్టి, సమాజం ఎట్లావున్నది అనేది తెలిసింది. కాని అర్ధమైందా అంటే, కాలేదనే అనుకోవాలేమో. నా ప్రయాణం మొత్తం ప్రజల మధ్యగా, ఆకలి తీర్చుకుంటూ వెళ్ళాను కాబట్టి, ముందుగా ఆకలి అంటే ఏమిటో తెలిసింది.

ఆకలి, దానిని తీర్చుకోవడానికి మనిషిపడే శ్రమ, ఆ థమనుంచి వచ్చిన ఉత్పత్తి వల్ల, శ్రమ చేయని మనుషులకు కలిగిన సంపద, దానివల్ల వచ్చిన వెసులు బాటు, ఆ వెసులుబాటు వల్ల పెత్తనం, ఆ పెత్తనాన్ని చెలాయించుకోవడానికి ఒక నీతి నియమాలు, కట్టుబాట్లు, దాని వెనక ఒక రాజకీయ తంత్రం వాటి అవసరాల కోసం ఇవన్నీ వచ్చాయనేది నేను తరువాత తెలుసుకున్నది. దీనిని జ్ఞానం అనాలో లేదా సమాచారం అనాలో లేదా అనుభవం అనాలో ఒకరు చెపితేనో, నేను వింటేనో ఇది తెలిసేది కాదు, అబ్బేది కాదు. ప్రగ్యనం కే75

అందుకే నాన్న, “కన్నా. కృష్వా-గోదావరి నదుల మధ్య ఒంటరి ప్రయాణం చేసిన తరువాత నాతో మాట్లాడు, నీవనుకున్న అభిప్రాయం అలానేవుంటే, నువ్వను కున్నల్లే నీ జీవనయానాన్ని నిర్ణయించుకో' అని అన్నాడేమో!

గుర్తెరిగినప్పటినుండి నాన్న నన్ను ఏ రోజు కోపగించడంగాని, గుద్దురిమి చూడడం గాని, వంటిమీద దెబ్బ వేయడంగానీ లేదు. క్రమ శిక్షణకు మొట్టమొదటి అంశంగా చెప్పేవాడు. ఇంటికి వచ్చినప్పుడు చెప్పులు విసిరేసి లోపలికి వస్తే, చూస్తుండగా రెండు చెప్పులు తన చేతులతో పట్టుకుని, పక్కపక్కన పొందికగా పెట్టేవాడు. స్కూల్‌ బ్యాగ్‌ సోఫా మీద విసిరి కొట్టి ఆకలితో డైనింగ్‌ టేబుల్‌ ముందు స్నాక్స్‌ తింటుంటే, బ్యాగ్‌ను అదివుండవలసిన చోట పొందికగా పెట్టి,

“కాళ్ళు చేతులు కడుక్కుని ఆహారం తీసుకోవాలి కన్నా" అనేవాడు.

అన్నం ప్లేటులో క్రింద పడిన మెతుకులను ఏరి తన పళ్ళెంలో వేసుకుని, 'కన్నా! ఈ మెతుకులు దొరకక ఎంతోమంది ఆకలితో అల్లాడుతున్నారు, మనకి తినే హక్ష్మేవుంది కాని పారేసే హక్కులేదు నాన్నా' అనేవాడు.

రాత్రి చదువుతున్నప్పుడు, అశోకుడు...అశోకుడు... రోడ్డు ప్రక్క....రోడ్డు (ప్రక్క... చెట్లు నాటించెను....చెట్లు నాటించెను.... అని బట్టీ పడుతుంటే, 'కన్నా పాఠాలలో విషయాన్ని అర్ధం చేసుకుని చదువు, జ్ఞానం కోసం చదువు. నీకు వచ్చిన భాషలో నువ్వు ఆర్ధం చేసుకున్నది రాయి. ఇలా భట్టీ పట్టి రాయడం వలన విషయం అద్ధంకాదు. ఇది మార్కులు రావడానికే పనికీ వస్తుంది. నీకు నాలుగు మార్కులు ఎక్కువ వచ్చినా...తక్కువ నచ్చినా...దాని గురించి ఇబ్బంది లేదు... నీవు చదివింది చీకు ఎంతమేరకు అర్ధమయిందనేదే ముఖ్యం' అనేవాడు.

అమ్మ అందుబాటులో లేనప్పుడు, ఏ కారణంగా డబ్బులు అడిగినా నవ్వుతూ ఇస్తూ, 'కన్నా అవసరాలను దృష్టిలో పెట్టుకుని మాత్రమే ఖర్చుచేయి' అనేవాడు.

తొను నిత్యం తన ఆఫీసులో గాని, తన క్రింద ఉద్యోగస్తులతో గాని, ఫోన్‌ సంభాషణల్లో గాని ఇంగ్లీషే మాట్లాడేవాడు, నా స్నేపాతులు ఇంటికి వచ్చినప్పుడు నేను మాట్లాడేది చూసి, 'కన్వై! వీలయినంత మేరకు మన మాతృభాషలోనే మాట్లాడు, మన భావాల్ని అభిప్రాయాలని స్పష్టంగా తెలియజేయటానికి అనకాశంవుంటుంది, వినడానికి అందంగావుంటుంది' అనేవాడు. ప్రస్థానం 176

చంకల బనీను, మోకాళ్ళ వరకు షాట్లు వేసుకున్నప్పుడు, నాన్నా వీలయినంత మేరకు శరీరాన్ని కప్పివుంచుకోవడం లోనే నిండుతనం ఉంటుంది. అలావుండటమే మన సంస్కృతి, మనం ఏ సంస్కృతిలో భాగంగా ఉన్నామో, ఆఅలావుండటమే హుందాగా లి త్రం న్న్‌మో వుంటుంది. ఎదుటివారికి మన పట్ల గౌరవం కలుగుతుంది. అభివృద్ధి కరమైన ఖావాలు, ఆచరణలో ఉండాలేగాని, విశ్చంఖలత్వంలో ఉండటం శోభను కలుగజేయదు కన్నా? అనేవాడు. ఏవిటో డాడీ ఎప్పుడూ ఇంతే. అవటానికి ప్టేట్‌ ఆఫీసరే కాని, అదో టైపు మనిషి పొజిషనేమో హై క్లాసు, ఆలోచనలేమో లో క్లాసు. ఎక్కడో ముతక అలోచనలు. వందేళ్ళ క్రితం జనరేషన్‌. అమ్మమ్మ-తాతయ్యల ఆలోచనలు. (ప్రతిదాని కు నింగులు, ఎనాలసిస్‌లు. వేమన, సుమతీ శతకాల ఉదాహరణలు. అయాక ంండ క్ష ఏమిటి, ఎట్లా, ఎవరికోసం, దేనివలన, ఎవరివలన, ఎందుగురించి కతలు ప్రశ్నలు, అనుమానాలు అయితే ఏంటి కాకపోతే ఏంటి లాంటి తాక్వి డు టే

• / చ్‌ నడుస్తుం తరువాత మనవాళ్ళ కికెట్‌ మ్యా స్తు షార్టాలో అర్ధరాతి దాటిన వా మ్‌ ఏ ళో ఎవరో ఒకరే గెలుస్తారు. టి.వి. ముందు కూర్చుని టెన్నన్‌గా చూస్తుంట కన్నా క , ఎవరు నైపుణ్యంతో ఆడితే వాళ్ళు గెలుస్తారు. దానికి ఆటలనేవి ఇద్దరి మధ్య జరుగుతాయి ౫ వసో నేవి, అడేవారి దేహదారుఢ్యానికి, మనమెందుకు నిద్రలు చెడగొట్టుకుని పడాలేగాని గెలుపోటములను జాతి ప్రతీకగా భావించరాదు. నికి ఉపయోగ " మనో వికాసా దు వాలీబాల్‌ బంతులనో, బ్యాట్‌ చేత పట్టుకుని టెన్సిస్‌ ఆటలోనో, పది క్రికెట్‌ బంతుల ఫో నాలుగు పాయింట్లు ఎక్కువ కొట్టినంత మాత్రాన, జిమ్వాస్టిక్స్‌లో బ్యాట్‌మెంట్‌ ల వల్లేరు మొగ్గలేసి. పందెంలో గెలిచినంత మాత్రాన, వారి వెనకనున్న ల్లు! అదనంగా ర 'దయిజోదు. లేదా నాలుగు రాగి రేకులు మూడు బంగారు పూత రేకులో వారి జౌతి 72 స ॥ స న జాతి అయితే ఎక్కువగా శ్రమించి, ఉత్పత్తిని తీసి, తమకితాము సుభిక్షం జే సుకోగలుగుతారో వారే ఈ భూమి మీద హీరోలు' అని నాన్న అంటుంటే టి.వీ. చూడాలన్న కాంక్షకూడా ఆవిరయిపోయేది. ఏమిటో ఈ మనిషిని ఎట్లా అర్ధం జ్రీసుకోవాలనేది కూడా అర్ధమయేది కాదు. “బిలో మిడిల్‌ క్లాస్‌, మూడెకరాల రైతు ఇంట్లో నుంచి వచ్చి, అతికష్టం మీద స్కాలర్‌షిప్పుల మీద, దాతల దయాగుణంతో ఆ రోజుల్లో ఇంజనీరింగ్‌ కానిచ్చుకుని ప్రస్థానం కే77

న. వాం, సానా స గ సళ ల (గ 1 1111. ఓ! ఫస - నా. స్టో సే, లీ వాం కో పట వ్‌ |: భాం న కహ | ఎ. క ల కా ఫ్లో గో ... రన హా స... ఖా అ | హై న... టు | నా. గ. ష్ట్ర కాన గ గ/47/ లా చ 11|| / | న్‌! | న. |... /॥ 1. ॥ 4 1 ... (/ 178 .. ప్రస్థానం

పంతం పట్టి సివిల్స్‌లో రాంకు సాధించి, ఇవాళ స్టేట్‌ బ్యురాక్రసీలో ఒక సీనియర్‌ ఆఫీసరైనా, ఆ మట్టి బుద్దులు ఆ బంక ఆలోచనలూ ఎక్కడికిపోతాయి, కంచం చుట్టూ అన్నం మెతుకులు ఏరుకుని తినే ముష్టి ఆలోచనలు ఎక్కడికి పోతాయి అని గుంటూరునించి 1.9.0. కూతురుగా వచ్చిన మమ్మీ ఎత్తిపొడుస్తూవుంటే, కసిగా అనిపించేది.

సెలవలకి తాత ఇంట్లో వారం రోజులుండిరా అని పంపించినా, అక్కడ పేడ వాసనా, ఎద్దు ఉచ్చవాసనా, మేకల అరుపులు, కాకుల గోలలు, పిచుకల కిచ కిచలు, ఇంట్లో కోళ్ళ అరుపులు వాటి పెంటలు, పోలాలెంబడి వెళితే, మట్టి వాసనా, పురుగులు, ఈగలు, దోమలు, రాత్రుల భయంకర నిశబ్బాల నడుమ కీచురాళ్ళ రొదలు, ఇవే అనుభూతులుగా గుర్తున్నాయి. నానమ్మ-తాతయ్య చెప్పిన కధలు, ఆరుబయట మంచాల మీద వేసిన పరుపుల ముతక వాసనలాగనే ఉందేవి. నాయనమ్మ పెట్టే ముద్ద పప్పు నెయ్యి గోంగూర పచ్చడి జున్ను మీగడపెరుగు అరిసెలు సకినాలు మొక్కజొన్న బూరెలు పెసర గారెలు ఊస బియ్యం, మింగుడు పడేవి కావు.

తాతయ్య అరక కట్టుకుని తనతోపాటు నన్ను వెంబడి తీసుకెళుకున్నప్పుడు, 'రావయ్యగోరూ ఇంకా మీకెందుకండీ ఈ అరక దున్నుడు, మీ కొడుకు పెద్ద ఆఫీసరు, హాయిగావుండక ఇంకెందుకండీ ఈ తిప్పలు" అని దారిన పోయే వాళ్ళు అంటుంటే తాత వారీ 'ఈ మూడెకరాల సేద్యవే గదా నా కొడుకుని అంత ఆఫీసరును జేసింది, నా కొడుక్కంటే మనవజ్ణి ఇంకా గొప్పోజ్టి సేయడానికి ఈ అరకెమ్మడ వాజ్జీ ఎంటబెట్టుకని ఎలతన్నా, కింద వేర్లకు పునాది గట్టీగా వుంటేనే గదా, పైన కొమ్మలు బలంగావుండేది. అనేవాడు.

తలకు గుడ్డ చుట్టుకుని నన్ను (ప్రేమగా చూస్తూ వారీ, నా నాయన ఈ పొలంలో జరకదున్నాడు, నేను దున్నుతున్నాను, మా తొత ముత్తాశలందరం ఈ పొలాన్ని దున్నినోళ్ళం. నాకోరిక ఒకటేరా మనవడా! మన తరతరాలుగా ఈ భూవిని నమ్ముకుని బతుకుతున్నావు. నా కొడుకు గొప్పోడయినాడు, వాని కడుపున బుట్టీన నువ్వు ఇంకా గొప్పోడివి గావాల. మీరెంత గొప్పోళ్ళయినా ఈ భూమే మన కన్న తల్లి,

అరక విడిచి గట్టు మీద అన్నం తింటూ, నా నోట్లో ముద్దలు పెడుతూ 'మనవడా! కొత్తనీరు వస్తావుంటుంది, పాత నీరు పోతావుంటుంది. మా నాయిన మా తాత, పోయిన ప్రుగ్యానం [179

తరం, నేను మీ నాయన పోయే తరం. మే మందరం ఈ భూమిని నమ్ముకుని బతికినోళ్ళం. అందుకే నీకు చెపుతున్నా, మీరెంత గొప్పోళ్ళయినా ఎంత సంపాదిచ్చినా, మన వంశానికి ఈ భూమిని ఇట్టానే వుండవ్విండి. దీనిని మన తరవాత తరాలకి అట్టానే వుంచండి. దీనిని పరాయిపాలు కానివ్వమాకండి. ఈ మాట మా తాత ఈ గట్టుమీదనే అన్నం ముద్ద నా నోట్లో పెట్టి చెప్పేవాడు.

అట్టానే నీ తాతగా, నేను నీకు చెపుతున్నాను. నీ కొడిక్కి మనవడికి కూడా నువ్వు ఇట్టానే ఈ గట్టుమీదనే కూసోపెట్టి ఈ భూవి మనకి అన్నం పెట్టిన సాచ్చిగా, ముద్ద నోట్లో పెట్టి నేను సెప్పిన మాటనే వాడికి సెప్పు. నాకు ఇంతకంటే ఏ కోరికల్లేవురా: అని భావోద్వేగానికి లోనయి, కళ్ళమ్మట నీళ్లుపెట్టుకుంటుంటే, విషయం లోతుగా అర్ధం కాకపోయినా 'అట్లాగే తాతా' | అన్నాను.

వాళ్ళ నిష్క్రమణతో పాటే, ఆ ఊరు జ్ఞాపకాలు కూడా పోయాయి. కానీ ఈ ప్రయాణం మొదలుపెట్టినప్పటినుండి అవి పదే పదే గుర్తుకొస్తున్నాయి. అమ్మమ్మ చెప్పిన కధలు, తాతయ్య చెప్పే కబుర్లు చెవుల్లోనే ఉన్నట్టున్నాయి. ఇప్పుడు ప్రకృతి వడిలోకి వచ్చిన తరువాత వాళ్ళ విలువ తెలుస్తుంది. మట్టి వాసన విలువ తెలుసు కున్న తరువాత వారితో మమేకం కావలసిన ఎన్నో అనుభూతులను కోల్పోయాననే బాధ, ఇప్పుడు కలుగుతుంది.

అంతిమ దశలో మోక్ష సిద్ధే జీవిత పరమార్ధం అనుకున్నట్లు, వైద్యవిద్య తరువాత పై చదువులకి అమెరికానే లక్ష్యంగా ప్రయాణం కట్టిన నాకు, అనుకోకుండా ఒడి గట్టిన ఈ రెండు నదుల మధ్యన పాదయాత్ర, మానసిక వికాసానికి, వాస్తవికతకీ కాళ్ళను భూమి మీద వుంచడానికి, నా జీవిత జనన-మరణాల మధ్యన ఈ ఇరవై అయిదు రోజుల ప్రయాణకాలం ఒక వారధిగా నిలిచిపోతుంది.

వాలా వసనస్తురసుట్తమికయులా-----.

ప్రస్థానం 180

13వ అధ్యాయం సరస్వతి చెప్పిన కథ

చీకట్లు కమ్ముకుంటున్నాయి. కొవ్వూరు ఇంకా నాలుగు కిలోమీటర్లు, అని మైలురాయి చూపిస్తుంది. అంటే రేపటి మధ్యాహ్నానికల్లా నా ప్రయాణం ముగిసి పోబోతుంది. రాజమండ్రి దగ్గర గోదావరిలో వాయిగా స్నానం చేసి నాన్నకు ఫోన్‌ చేయాలి. ఈ రాత్రికి ఇక్కడే ఎక్కడన్నా విశ్రాంతి తీసుకోవాలి. దాబా ఒకటి ఫరాంగు దూరంలో కనబడుతుంది. రోడ్డు పక్కన లోపలికి ఒక సింగిల్‌ రోడ్డు దారి, కొత్తూరు గ్రామం అని ఒక బోర్డు ఉంది. రోడ్డు చీలిక దగ్గర రేకులతో వేసిన బస్తు షెల్టరు, కరంటు స్థంభానికి ఒక లైటు. దాని క్రింద రెండు సిమెంటు బెంచీలు. ప్రక్మనే బోరు. ఇక్కడ రాత్రి బసకు అనుకూలంగా వుందని, అనుకుని తిట్‌బ్యాగ్‌ను బెంచీమీద దించాను.

బోరు దగ్గర స్నానాధికాలు ముగించుకుని ఉతికిన బట్టలు బెంచీ మీద ఆరవేసి, ఇక అన్నం వండుకోవడానికి, మూడు రాళ్ళు వరుకుని, చుట్టు ప్రక్కల నాలుగు కర్రపుల్లలు సేకరించుకుని, గిన్నెలో నీళ్ళు పట్టుకుని బియ్యం పోయడానికి బాక్సు తెరుస్తున్నాను. ఇంతలో ఐస్‌ షెల్టర్‌ ముందు ఒక లారీ ఆగింది. అందులోంచి ఒకావిడ టైర్‌ మీద కాలు పెట్టి, లారీలో ఉన్నతని చేయి వూతంతోని దిగుతూవుంది. చేయిజారిందో, విడిచేసాడో గాని దిగుతూ దబ్బున కిందపడింది. క్లీనర్‌ రైట్‌ రైట్‌, అనగానే లారి కదిలిపోయింది. కింద పడ్డావిడ అట్లాగే కూర్చుని, ఒరేయ్‌ దొంగా నా కొ...అంటూ చేతులూపుకుంటూ బూతులు తిడుతూవుంది. ఆమె కాలు నిమురు కుంటూ, గొణుక్కుంటూ అక్కడే కూర్చుంది.

అయ్యో కాలు వెణికిందా+ అంటూ దగ్గరకు వెళ్ళి, కాలు మీద తనురుద్దు కుంటున్న చోట చూసి, పదా జెంబీ మీద కూర్చుందువుగానో అని చేయి ఇచ్చి నడిపించుకుంటూ బెంచీ మీద కూర్చో బెట్టి: ఏదీ, కాలు చూవీంచు" పాదం పైన నరం మీద మెల్లగా రుద్దుతున్నాను. ఆమె వంటి మీదనుంచి సెంటువాసన ఘూటుగ వస్తుంది. చామన ఛాయ కంటే కొంత తక్కువగానేవుంది. కానీ రూపురేఖలు కళగా వున్నాయి. ముదురు ఎరుపురంగు చీర, ఆకుపచ్చని జాకెట్టు, కళ్ళనిండా కాటుక, చిన్న బొట్టు బిళ్ళ, ఎరుపురంగు మట్టి గాజులు, పెదాలకి లైట్‌ లిప్‌స్టిక్‌, ముఖానికి మెడమీదా తరకలు తరకలుగా పౌడర్‌ వేసుకుంది. వయస్సు ముప్పైకి ఒకటి రెండు ప్రస్ధానం 181

ఎక్కువ ఉండవచ్చు. కట్టు బొట్టువ్యవహారం కొంత ఎబ్బెట్టుగా వున్నట్లనిపించింది.

ఒకసారి వాలు జానీ జూదిచ్చు” అని కాలుగుంజి “ఇప్పుదెట్లావుంది

ఉప్పుడు కుసింత పరవాలేదు మనదేవూరు బావయా, ఏడనుంచి వస్తన్నావేటి,

'అక్కా నేను బావయ్య ను కాదు, నీ తమ్ముదనుకో?

“ఓసోస్‌......మావు మరదళ్ళ వరసలవుతాం గాని, అక్కల తమ్ముల్ల వరసల యవారం ఏందబ్బయ్యా”?

“అక్కా, నువ్వేమన్నా అనుకో నేను మ్యతం అక్కా అనే విలుస్తాను?

'నువ్వట్టా పిలుస్తానంటే, యవ్వారం ఎట్టా కలుసుద్ది, అస్సర్లేగాని, లోటా వుందేటి, ఒకటికి పోవాల”.

లోటా లేదు గాని ఈ ప్లాస్టిక్‌ బాటీలుంది" అని ఇచ్చాను. తను మెల్లగా కుంటుతూ నడుచుకుంటూ, బోరు దగ్గరకు వెళ్ళి నీళ్ళు పట్టుకుని, రెండడుగులు వేసి అటుతిరిగి అక్కడే కానిచ్చి, మెల్లగా వచ్చి బెంచీ మీద కూర్చుంది.

“విక్కడేటి సేత్తన్నావు, పొయ్యి ఏర్పాటు, గిన్నెలో పోసిన బియ్యం చూసి, వణ్ఞం ఒండుకుంటున్నావా! కూరలేటున్నాయేటి.

కూరలేమి లేవక్కా వచ్చళ్ళు రెందు రకాలు ఉన్నాయి!

“బియ్యమున్నయ్యా అబ్బయా, నాకు ఆకలేత్తంది”' అన్నది.

“ఉన్నయి అక్కా, నీకు కూడా బియ్యం వేయమంటావా”?.

“నా క్కూడా వండు, నేను ఆ వోటేలు కాడ కూరలట్టు కొస్తా అని లేచింది.

“వద్దులే అక్కా, వున్నదే తిందాం!

“వణ్ణం వుడికేపాటికి ఈడుంటా, బేగొచ్చేత్తా అనుకుంటూ వెళ్ళింది.

పొయ్యి రాజేసి, గిన్నె పెట్టి దానిముందు గొంతుక కూర్చుని, ఈమె ఎవరైవుంటుం చబ్బా, సరిగ్గా అన్నం వండబోయే సరికి అనుకోని చుట్టంలా వచ్చింది. ఆమె ఆహార్యం, నేనిక్కడ ఉన్నాననే స్రుహ కూడా లేకుండా ఒకటికి కానీయడం ఈమె వరస ఏదో తేడాగావుంది, అని ఆమె గురించి ఆలోచించుకుంటూ కుత కుత వుడుకుతున్న అన్నం వైపు చూస్తున్నాను. ఇరవై పాతిక నిమిషాలయిందో లేదో, పునానం 182

'అబ్బయా యాడదాకా వచ్చినాది” అంటూ వచ్చి, బెంచిమీద కూర్చుని చేతులో నున్న క్యారి బ్యాగ్‌ బెంచిమీద పెట్టింది.

“అవుతుందక్సా, అన్నం ఇగురుతుంది. ఇంకొక అయిదు నిమిషాలు ఓవీక వట్టు” అని, బ్యాగ్‌లో వున్న పచ్చళ్ళ డబ్బాలు తీసి బెంచీ మీద పెడుతుంటే,

“పచ్చళ్ళిందుకులే అబయా! సికినీ రెండు ప్లేటులు, రెండు పెరుగు పొట్లాలు అట్టుకొచ్చేసినాను. దా కూసో, వీలోగా, రెండు పెగ్గులేద్దారి అంటూ క్యారీబ్యాగు లోంచి రెండు క్వార్టర్‌ బాటిళ్ళు తీసి, 'విదిగో నీ కోటి, నా కోటి" అంది.

“అక్కా నాకు మందు అలనాటు లేదు. అయినా ఈ రోడ్డు మీద ఈ టైంలో మందుతాగదమెందుకు, ఆకలితోవున్నావు కదా నోయిగా అన్నం తినరాదా?!

పకా పకా నవ్వుతూ, నువ్వొట్టి ఎర్రిమాలోకంలాగా వున్నావే, రాజ్టెమొదిలేసిన రావుడు అడవిలో తిరగతావున్నట్టుంది నిన్ను సూస్తావుంటే: చేతిలో వున్న క్వార్టర్‌ బాటిల్‌ సీసా మూతను పరపర తిప్పి, బాటిల్‌ ఎత్తి సగం మందు గట గటా తాగి సీసా పక్కన పెట్టింది. కాసేపు కదలకుండా అట్టానే కూర్చుంది. చికెన్‌ ముక్క ఒకటి నోట్లో పెట్టుకుని నములుతూ నా వేపు తేరిపార చూసింది.

'అబయా పండిన టమాటపండు నాగా ఎర్రగా బుర్రగా సినిమా వీరో మాదిరిగా వున్నావు. రోజు సేసే పని అదే అయినా నిన్ను సూసేటాల్లకు కుశాలయితాంది, నీ లాంటి పాసింజర్‌ తగిలి ఏ కాలవయిందో, ఓ పట్టు పదాదారేటి, అంటూ మిగతా సగం బాటిల్‌లోది కూడా తాగేసి, సీసాను చెట్లల్లోకి విసిరికొట్టింది.

అక్కా నీకేమన్నా మతి చెడిందా? ఒక పక్షు నేను అక్సా అని విలుస్తుంటో ఏమిటి ఈ వివరీతధోరణి. నీ సొంత తమ్మ్బుడితోహూదొ నువ్వుట్లానే వావి వరనలు లేకుందా వర్తిస్తావా?

ఒక్కసారి మాన్పడిపోయి, నా వైపు బిత్తర చూపులు చూస్తూ వుంది. చాలా శపు ఉలుకూ పలుకూ లేకుండా, మౌనంగా కూర్చుంది. నేను కాసేపు చూసి, వాయ్యి మీదున్న అన్నం గిన్నె తీసుకువచ్చి, తనకు ప్లేటులో వడ్డించి, కూరవేసి నేను కూడా తినడానికి సిదమయ్యాను. ఏమనుకుందో ఏమో, తటాలున ఇంకొక క్వార్టర్‌

బాటిల్‌ మూత తీసి గట గట తాగుతుంటే, నేను సీసా లాక్కొని,

భీకేమన్నా వచ్చి పట్టిందా, వవిబీ ఈ తాగటం, పైగా నీళ్ళుకూడా కలపకుండా రా తాగదం. ముందు అన్నం తిను చివ్వున నా వైపు తలెత్తి చూసింది. కళ్ళు ప్రుగ్యానం 183

ఎర్రగా మారాయి. వడా నువ్వు నన్నాపటానికి. నా డబ్బులు పెట్టి నేను తాగుతున్నా నా అన్నవా, తమ్ముడివా, అయినోడివా, వాళ్ళే నన్ను కాదనుకొని ఇడిసిపెట్టేసినారు, నువ్వెవిడివిరా నన్నడగటానికి, విసురుగా అని రెండు చేతులు ముఖానికి అడ్డం పెట్టుకొని జోరుమని పడవటం మొదలుపెట్టింది. ఆ దుఖం ఎప్పటినుంచో దాచుకుని దాచుకుని వున్నది, ఒక్కసారిగా కట్టతెంచుకుని ఉబికిన జలపాతంలా పొంగి, తెరలు తెరలుగా ఏడుస్తుంది. కాసేపు చూసి ప్రక్కన కూర్చుని, తల నిమురుతూ, “అక్సా నేనేమన్నా తప్పుగా మాట్లాడానా? నేనేమన్నానని, నున్వ ఇంతగా, ఎందుకు బాధ వడుతున్నావ” అనగానే ఒక్కసారిగా నా వళ్ళో తలపెట్టుకుని, “కాదురా సిన్నా, నా గుండెల్లోవున్న బాధ, నువ్వన్న మాటలకు గండికొట్టేసేసి, ఏడుపుగా బయటకు తన్నకొచ్చీసినాది. ఒంటరి బతుక్కు అలాటుపడిన నా గుండె రాయిగ మారినాది. విప్పటిదాకా సిన్న పెద్ద తేడానేకుండ వందరూ నన్ను ఆదదానిగనే సూసినారుకాని, ఏ మగాడు నన్ను అక్కనాగా సూడలేదు. అందుకే కేగు మెలిసెట్టీసి కళ్ళంట నీళ్ళు వువికొచ్చేస్తున్నాయి' అనుకుంటూ బేచి 'సిన్నా! వణ్ణం ఆరిపోతావుంది, తిను.

నువ్వు కూదా తిను!

“నా భారం ఇంకా దిగలేదు. కూసేపయిన తరువాత నేను తింటా నువ్వు కానీ అంది. సరే అని నేను బాటిల్‌లోంచి పచ్చడి తీయబోతుంటే

న్నా సికెనీవుండగ పచ్చదెందుకు తీస్తున్నావు'.

(ఏం లేదక్సా ఇందాక నా దబ్బులు అన్నాను. నేను తిన్న తరువాత నా దబ్బులు నా కియ్యి అంటే ఇవ్వదానికీ నా దగ్గర ఒకు రూపాయి బిళ్ళ కూడా లేదు? నా వైపు అలాగే చూస్తూ ధారాపాతంగా కన్నీరు కారుస్తుంది. కాసేపాగి నా చేతిలోని స్లేటును లాక్కొని చికెన్‌ కలిపి ముద్ద చేతిలో పెడుతూ,

సిన్నా నీకు కడుపునిండా, నా చేత్తో అన్నం పెట్టే అదురుషస్టవన్నా కలుగనీయి*. తడి కళ్ళు మెరుస్తుండగా నాకు ముద్ద ముద్ద పెడుతూ,

శృన్నానా బతుకు ఇట్టా బండలయింది. అంతా బాగుండుంటే నా కళ్ళ ముందు నా కొడుకు, నీ అంత వుండీవోడు. పుట్టిన తరువాత నా కళ్ళతో వాణ్ణి సూడనే ప్రస్థానం 184

లేదు. పేగు తెంచుకుని పుట్టిన బిడ్డను సూపుకు కూడా నోసుకోని ఈ రోత జలమను తలసుకుంటావుంటే, పేగులు మెలితిరగతావున్నాయి”. కన్నీరు కారున్తూనే కొసరి కొసరి నాకు అన్నం తినిపించింది. నేను ప్లేటు కడిగేసి వచ్చి,

“అక్కా నువుకూదా అన్నం తిను చల్లారివోతావుంది" అంటుంటే,

కాసేపాగి తింటా” అని బెంచీకి ఆనుకుని తలవాల్చి సీసా బాటిల్‌ మూత తీసి, గుక్కెడు తాగి పక్కన పెట్టింది.

“అక్సా నీ జీవితం ఎందుకు ఇట్లా అయింది. ఈ నృత్తిలోకి ఎందుకు వచ్చాన. ఇంతటి విషాద జీవితాన్ని ఎందుకు గడువుతున్నాను. నీ కొడుకేమయ్యాడు. కౌలును కోవాలనివుందక్సా? చెప్పు?

'సిన్నా! ఇప్పటి దంకా, ఎకిలి మాటలు మాట్లోడినోళ్ళనే సూసినాను గాని, నా గురించి అడిగినోళ్ళను సూడలే. నా గురించి నేనే మరిసిపోయి, ఏ పూటకాపూటే, ఇంకెప్పటి దాంకా అన్నట్టుగా, ఈ రోత బతుకు బతకతావున్నాను. సెపతా నా గుండెల్లో బరవన్సా, దిగేస్తాదేమో, సెపతా సిన్నా! సీనాలోది ఇంకో గుటక తెగి జారిగిలపడి కూర్చుంది.

జ్ఞాపకాల దొంతరను కదిలిస్తావున్నట్లుంది. కళ్లు మూసుకుని, తల బెంచీకి ఆనించి, సిన్నా! మాది సీకాకుళం, టెక్కలి నుంచి, పాతిక తిలోమీటర్లు లోపలికి పోతే, సీతంపేట కాడ, సిద్దలూరు మావూరు. సిద్దిగుట్ట పక్కనే మా ఇళ్ళు. ఎనకట ఆ గుట్టమీన సాములు తపస్సు చేసినారంట. అందకని ఆ గుట్టకు సిద్దిగుట్టని, ఆ గుట్ట పక్కనేవున్న మా వూరిని సిద్దలూరని పేరుపడింది. మా ఊర్లో అంతా వడెరోళ్ళమే. మా వూరు కమలాపురానికి దగ్గరగా వుందేది. కమలాపురానికి మా వూరికి ఒక క్రిలోమీటరు దూరం వుండేది. మా వూళ్ళో మౌ కులపోళ్ళవి ముప్పై ఇంద్లుందేవి. పాతికేళ్ళ కింద పడమర నుంచి ఈదకు తరలొచ్చీసినారు. ఎందుకంటే ఈడ గుట్ట అనుకూలంగా వుంది, ఓ వందేళ్ళకయినా సరిపోద్దని ఈడనే గుడిసలేసేసినారు. సిద్దిగుట్టంతా తెల్లబండ. అందట్ల మొగరపు రాళ్ళు, పలక రాళ్ళు తీసేవోళ్ళు. అయి ప్రోంగా కట్టుబడి రాళ్ళు, కంకర కొట్టేవాల్లు. మొగోల్లందరూ మొగరపు రాళ్ళు,

పలక రాళ్ళు, కట్టుబడి రాళ్ళు కొట్టంగ మిగిలిన రద్దును ఆడోళ్ళందరూ కంకర గొట్టేవాల్లు. గుత్తేదార్లు వారానికోసారి బత్తెమిచ్చి పనిచేయించుకొనేవాల్లు అమాస కోపాలి లెక్కలు సేసెవోల్లు. గుక్తేదార్ల కాడకు, బోకరోల్లు వచ్చి సరుకు కొనుక్కు 4

ప్రానం 185

పోయేవోల్లు. ఎంత పనిచేసినా రెక్కాడితేగాని దొక్కాడని కుటుంబాలు మాయి. ఏ రోజు కారోజు కోవటాయన కొట్లో, రెండు రూపాయల నూకలు, రూపాయి పచ్చి మిరపకాయలు, అర్ధరూపాయి నూని, అర్ద రూపాయి ఉల్లిపాయలు, పావలా సింత పండు, పదిపైసల ఉప్పు, ఇయే మా దినసరి బత్తాలు.

మావూరునుంచి పక్కనున్న కమలాపురానికి పదిమందివి బడికిపోయేవోల్లం. ఆడ అయిదో తరగతిదాంక బడివుండేది. అయిదో తరగతి అయినాంక పుల్లయ్య పంతులు మా అయ్యకాడికొచ్చి, 'కిట్టప్పా నీ కూతురు సరస్పతి చదువుల తల్లి, తెలిగల్లది, అయిదో తరగతి అయిపోనాది. పై సదువులకి అంపిచ్చు' అన్నాడు.

పంతులూ, ఇంటికాడుండి కంకర కొడితే దాని పెల్లికి అది సంపారిచ్చుకుంటాది, రజస్పల కాకతలికే దానికి పెల్లిసేయాల, మా కులంలో అట్టాంటి ఆశారం బాబూ. సదివిత్తే మా కేటయితాది, దానిని అటెంక ఎవుడు మనువాడతాడు, మా కెందుకొచ్చిన సదువులు పంతులూ. అంటే విడవకుండా.

“మీ కొక్క రూపాయి కర్సుకాకుండా గవుర్నమెంటోడు భరిస్తాడు, హాస్టల్లవుండి సదువుకాద'ని వొప్పిచ్చి, నన్ను మా పిన్నామ కూతురు సాయిత్రిని తీసకపోయి సీకాకులంలో గవర్నమెంటు హాస్టల్లో సేరిపిచ్చి, పక్కీదిలోవున్న గవర్నమెంటోడి బడిలో ఆరో తరగతిలో సేరిపిచ్చినాడు.

హాస్టల్లో వజ్జం మాకు ఇందు భోజినంగావుండేది. రోజు నూకలు, పచ్చి మిరప కాయ తొక్కు వణ్ణం, వారానికో పాలి పందిమాంసం కాని, ఆవు మాసం కాని, అమాస కోసారి ఏటమాసంగాని వుండేది. కాని విస్టల్ల ముతక బియ్యం అయినా ఒక కూరా, చారన్నం, మజ్జిగా పెట్టేవోల్లు. బియ్యంలో రాల్లు, పురుగులున్నా వరేసి తినేసేవాల్లం. మిగతా వోళ్ళు గొడవ సేసినా, వదే దిక్కులేని మాకు, వదే పరవాన్నంగా వుండేది. అట్టానే ఆరోతరగతి అయిపోయి వడోతరగతిలోకి వచ్చేసినాము. వార్డెనమ్మ వప్పుడప్పుడు ఇంటికి తీసకపోయి పొసిపని, బట్టలుతికుంచుకోవడం, ఇల్లు దులిపిచ్చు కోవడం లాంటి పనులు సేయిచ్చుకున్నా పనయిపోయి పోయేటప్పుడు ఆమె పెట్టే పాయసం, ఇంట్లో మిలిగిపోయిన తీపి వంటకాలు, వాళ్ళ కూతుళ్ళ పాత బట్టలకు ఆశపడి వార్దెనమ్మ ఎప్పుడు పిలుస్తాదా, అని ఎదురు సూసేవోల్లం. ఆ యేడు ఏడో తరగతిలో నేను సెకండు క్లాసులో పాసయితే మా సాయిత్రి తరద్‌ క్లాసులో పాసయి నాది. ఆ యేడు ఎండాకాలపు సెలవల్లో ఇంటికాడ నెలరోజుల ఎడంగా నేను ప్రస్థానం 186

సాయిత్రి రజస్పల అయినాము. రజస్సల అయిన పదేనో రోజుకల్లా సాయిత్రికి వాల్ల మేనమామ ఒంటిపోగు నారయ్యతో మనవుయిపోయినాది. మా పిల్ల శాన సదివినాది, ఓలి ఎక్కువ కావాలనో, దేనికో మరి సంపదం కుదరకనో మొత్తం మీంద నేను ఎనిమిదో తరగతికి మళ్ళీ హాస్టలుకి ఎల్లినాను.

అప్పటి దాంకా, ఉన్న కనకరత్నం టాన్సఫరీ అయిపోయి, రామారావు బాబు వార్డెన్‌గా వచ్చీసినాడు. అదిగో వప్పటినుంచి మా కష్టాలు మొదలయినాయి. ఆని రాకతోనే నా జీఇతం గూడా మారిపోనాది. వప్పటి దాకా 'సెలయేట్లో ఆడుతూ పాడుతూ పెరుగుతున్న సేపపిల్లలాగా వున్న నా జీఇతం, బెస్తోడి వలకి సిక్కకుండా తప్పిచ్చుకునే కాడికి వచ్చినాది. ఆడికి ఆస్టల్లోనే ఒక గది వుండేది. అందట్ల ఒక కుర్సీ, బల్లా, మంచం పరుపు వుండేటియి. మార్కులు తక్కువ వచ్చినయ్యనో, సదవట్లేదనో, కడుపు సెడ్డ మూడు దినాలు బడికి ప్రోలేదనో, రక రకాల కారణాలతో అందరిముందు అమ్మ నా బూతులు తిట్టి సావబాదేవోడు. పనిస్‌మెంటు కింద ఇయ్యాల నీకు భోజనం బందు అనేవోడు. అట్టా బెదిరిచ్చి పెతిరోజు, తొమ్మిది పది తరగతి పిల్లలని వాడి గదికి పిలిపిచ్చుకొనేవాడు. అట్టా దారికి రానోల్లమీందనే వాడి ఈ ఏసికాలన్నీ.

ఓ పాలి గుట్టమీద రాయిలేపటానికి బాంబు పెట్టింది, రాయి లేసొచ్చి తలకు తగిలి మా అయ్య అడికాడికే నీలుక్కుని సచ్చినాడని కబురుకెలిసి నేను పోయి, సావు దినాలయినాంక వస్తే, సీటు పోయిందని వాస్టలు కాలీలేదని బెట్టు సేసి, ఆడు ఆ రాత్తిరికి నన్ను లొంగ దీసేసుకుని వాస్టల్లవుండనిచ్చినాడు.

మా ఇంట్లో నేనుపెద్ద, నా కన్నా రెండేళ్లు సిన్నోడు తమ్ముడు బిచ్చాలు, తరువాత చెల్లెలు సుక్కమ్మ, అందరూ పనిచేసుకుని బతికేటోళ్ళు. నేనక్కడ ఉండి 'సేసేదేమిలేదు. ఉండమని అడిగినోళ్ళు లేరు. ఉండి ఉద్దరించేదిలేదు. కాబట్టి సదువే కానిద్దాం, అనుకొని ఈడికొచ్చి ఈడి పాలబడినా, నా కుటుంబ పరస్తితి నా అవుసరం వాడు గుర్తుపట్టి, నన్ను వాడు వాడుకోవడం మొదలెట్టేసినాడు. వాడు, వాడి గదిలోనే కాకుండా, వప్పుడప్పుడు బయటకు తీసకపోయి, పారిటీలు సేసుకుని వాడి జతగాళ్ళ తోని పండబెట్టేవోడు. ఇనకపోతే ఏదో కారణం సూపిచ్చి హాస్టల్లో అందరిముందు సితకబాదేవోడు. ఎనిమిదో తరగతి ఆరునెల్ల పరీచ్చలు రాసేసరికి, మూళ్ళెల్ల ముట్టందలే. నాకా దానిగురుచ్చి పెద్దగా తెలని వొయిసు. సదువుల పడి గా దాని గురిచ్చి, నేను పెద్దగా పట్టిచ్చుకోలే. కాని ఆరోముట్టుకూడా అందలే. పొట్టకూడా

ప్రున్యనం 187

అప్పుడప్పుడే ఎత్తుగా అవతావుంది. ఉగాది సెలవులకని ఓ పాలి ఇంటికి పోయినప్పుడు అమ్మకి ఇసయం సెప్పేసినాను. సూపిత్తే, మంత్రసాని కడుపయినాదని సెప్పినాది. మాయమ్మ నానా యాగీసేసి తిట్టంగ కొట్టంగ, మా వార్డెన్‌ గాడి కతంతా సెప్పేసినాను. 'సెలవులయిపోయినాంక వచ్చిన పుల్లయ్య పంతులు కాడికి మాయమ్మ, పెద్దమడుసులు పోయి సెప్పిన తరువాత పుల్లయ్య పంతులు, ఇసయం తెలుసుకుంటానని సీకాకులం పోయినాడు. అటెంక రామసంద్రాపురం వెలమ దొర చలపతిరావు ఇంటికాడ పంచాయితీ జరిగింది. ఆ వార్డెను రామారావుకి, ఈ వెలమ దొరకి సుట్టరికం వుందంట. మాయమ్మ మా పెద్దమడుసులు, పుల్లయ్య పంతులు అందరం పంచాయి తీకి పోయినాము.

దండగ కింద, ఆరుఏల రూపాయలు కట్టేటట్టు, కడుపు తీయిచ్చే కరుసు, బాద్దెత పూర్తిగా ఆ వార్డెను గాడే బరిచ్చాలని తీర్పు సేసినారు. దండగ కింద కట్టిన ఆరేల రూపాయల్లో పెద్దమడుసుల సారాకింద, ఏటపోతు కింద అయిదేలు కరసయి నయి. ఆనక వార్డెను గాడు నన్ను ఎంటబెట్టుకుని రాజమండ్రి పదమావతి డాక్టరు కాడికి తీసకపోయేటాల్లకు, ఎనిమిదో నెల తగిలింది, కాబట్టి విప్పుడు కడుపుతీస్తే తల్లి పానానికి పెమాదం అన్నదట. అందుకని నన్ను కనకమాలచ్చిమి కంపెనీకి తీసకపోయి డెలివరీ అయిందాక జాగరత్తగా సూసుకోమని ఆవెకి వప్పజెప్పేసినాడు.

ఆయమ్మి నన్ను రెండు అంతస్తుల పైనున్న ఒక గదిలో పెట్టినాది. పెతి రోజు కెమం తప్పకుండా తిండి ఏరపాట్లు జరిగేయి. అసలు ఇసయం ఏవిటంటే వది ఒక ముండల కంపెనీ. దాన్ని నడిపిచ్చేది కనకమాలచ్చివి. కనకమాలచ్చివికి ఓ నలపై నలపైఅయిదేళ్ళ వయసుంటాది. అసలువో గిల్టువో గాని వొంటినిండా నగలు, చేతుల నిండా గాజులు, రూపాయి బిళ్ళంత కుంకవ బొట్టు, కంచి పట్టుసీర మీద నుంచి దిగకుండా వుండేది. సూసేవోళ్ళకి, సినిమాల్లల్ల రాములోరి సీత, సతీ సాయిత్రి, సతీ సక్కుబాయి, అనుసూర్య ఏసికం కట్టిన అంజలీ దేవి మాదిరిగా రెండు సేతులెత్తి దండం బెట్టే పయిత్రంగా వుంటాది.

ఎప్పుడూ నోట్లోవుండే వక్కాకుతో పెదాలు పండిన దొండపండ్లలాగా వుండేయి. గొంతులో అవసారాలకి తగ్గట్లుగా నవరసాలు ఒలకతాయి.

వప్పుడప్పుడు, ఖాళీవున్నోళ్ళు గిరాకిలేనోళ్ళు అక్కడున్న అక్కలు వచ్చి పలకరించి పోయేవోళ్ళు. సీతక్క నన్ను బాగా సూసుకునేది. సీతక్కది సిత్తూరంట. కడుపు సేసిన ప్రస్థానం 188

ఆడ నాయుడోళ్ళబ్బాయి ఒకడు మనవాడతానని, రెందేళ్ళకింద లెగదీసుకొచ్చి ఈడ కనకమాలచ్చిమి కంపెనీకి అమ్మేసి పోయినాడంట. ఇరై వళ్ళుంటాయి సీతక్కకి. ఆ అక్కకు కదుపు తీసిందికూడా, ఈ పదమావతి డాక్టరేనంట. సీతక్క వొగిసులోవుంది కాబట్టేమో గిరాకీలు ఎక్కువంట.

తొమ్మిదోనెల తగిలిన మూడుదినాలకి ఓ రోజు నొప్పులొస్తావుంటే, కనక మాలచ్చివి సీతక్కను తోడిచ్చి పదమావతి దాక్టరుకాడికి అంపిచ్చినాది. బిడ్డ అడ్డం తీరిగినాదని, మత్తిచ్చి ఆపరేసని సేసేసినారు. మత్తు దిగిన తరువాత “పేగు మెదకు నుట్టుకుని బిద్దపోయినాది, తల్లి పానాలను అతి కష్టంమీద కొపాడినావని దాక్టరమ్మ అన్నదని, సీతక్క నాతో సెప్పింది. ఏడ్సి ఏడ్సి వూరుకున్నాను.

వోరం దినాలయినాంక ఆసుపత్రినుంచి డిస్పార్జీ అయినాంక సీతక్క నన్ను ఎంటబెట్టుకుని కనకమాలచ్చివి కం పెనీకాడకు తీసకవచ్చినాది. ఓ వారం దినాలయి నంక, కనకమాలచ్చిమితో, 'అప్పా వార్డెన్‌ రామారావు వచ్చి నన్ను మా ఇంటికి తీసకపోతాడు, ఈ సవచ్చరం ఎనిమిదో తరగతి పరీచ్చలయిపోయి సదువు అట కెక్కినాది, వచ్చే సంవత్సరం మల్లీ సదువుకెలతాను' అంటే,

ఆ యప్ప పకా పకా నవ్వతా 'ెజ్లెల్రనుంచి నిన్ను తోద పెట్టి పోనిచ్చి రాసమరా దలు నేసింది, అంవిచ్చదానికీ కాదు, నిన్ను ఆ వార్డెను గౌదు ఇరైవలకీ నాకు అమ్మే సేనినాడు, కాన్సు కర్సుకింద ఇర్రే వలు, తింది తిప్పులు కింద పదేణు తర్ధయినాయి. ఒనేయ్‌ నీతా! నువ్వేం జేత్తావో నాకు తేలు దీనిని పద్దినాలణి బిజినెన్‌లోకీ దింపాలి, ఆరునెలల్లో దీని మీంద పెట్టిన కరునంతా సొమ్యుగౌనాల ఆపైన ఇది నంపారిచ్చిన దాంట్లు తింది కరును, మామూల్ల కరును పోంగ దానికీ నాకు, నకం నకం, ఒనేయ్‌ సీతా! దీనికిటైనింగ్‌ ఇయ్యి. దీని బొద్దెత నీకు అవునెవతన్నాః అని సెప్పి పోయింది.

నా ఇష్టా అయిష్టాలతో సంపంతంలేదు. వడిసి మొత్తుకున్నా, అరిసి గీ పెట్టినా వటయితాది. మేక అరుపులకి కటికోడికి జాలి కలుగుడ్డా, ఇనుప తెరల మద్దెన ఇరుక్కున్న నాకు, వాటిని తెంపేసే శక్తి వఏడనుండి వస్తాది. జరగాల్సిదంతా జరిగిపోనాది. మా అమ్మ, తమ్ముడు, పంచాయితీ సేసి పండగ సేసుకున్న పెద్ద మడుసులు, వార్డెను గాడు ఎవరూ మొకం సూపిచ్చలే. నాలుగు నెల్ల తరవాత ఓ దినాం కనకమాల్చివి పిలిపిచ్చి,

ఒసే, సరన్ఫతీ నీ మీంద పెట్టిన పెట్టుబడి అనుకున్న దానికంటే రెందు నెలల ప్రున్యానం 189

ముందే తీరిపోనాది. టూడెంట్‌ కుర్రాళ్ళూ, పోలీసు పెద బాబుల్లూ రాజకీయాలోల్ళ పెద భాబుల్తూ ఆథఖీనర్ల భాబులు నువ్వంటే వదినస్తా వున్నారు. వింత మందున్నా మాకు సరస్ఫృతినే అంపిచ్చు అంటావుందారు! నేను లెక్టులో సానా కరమ్హుగా వుంటాను. నా బాకీ తీరింది గావట్టి, ఇంగపైన నీ సంపాదనలో కర్సులు పోను నకం నకం వాటా ఈదైతే సింగిల్‌ సారి, బయటికెలితే దజుల్‌ సార్ధి, నింకో వదేళ్ళు పెట పెట లాడతావు, ఇల్లుండగానో క్కు బెట్టుకోవాలి అని అంది.

ఉలప్పాశ మా అన్ముని నూదాలనివుంద్ధి ఓపాలి ఊరికి పోయొస్తా” అన్నాను.

'సరస్పుతీ! నేను లెక్టుల్లో సానా కరమ్టుగా వుంటానని విందాకే నెప్సినానుగందా. విప్పుటి వరకు నీ మీంద ఒళ్ళు రూపాయి సంపారిచ్చలే. వందుకని ఉంకో నెళ్ళాలపాటు బిజినెన్‌ అయినాంక్క కొంత సేతిలపట్టుకుని వవ్చుడు పోయిరా! అన్నది.

అట్టాగనే ఓ నెలరోజులయినాంక కొంత డబ్బులు సేతిల బట్టుకుని, అమ్మకి, తమ్ముడికి, సెల్లెలుకి కొత్తబట్టలు కొని, కాకినాడ కాజాలు, బందరు లడ్డూలు సంచీల నింపుకుని మా వూరు సిద్దలూరు బయలుదేరాను. రావసంద్రాపురంలో దిగి మా వూరు సిద్దలూరు పోతావుంటే, పుట్టిపెరిగిన ఊరు చెట్లూ, కొమ్మలూ, పూలు, మట్టి రోడ్డు, వీసే గాలి నన్ను తనవాళ్ళోకి తీసుకుని ముద్దాడుతున్నట్టే అనిపిచ్చినాది. నేను ఎల్లేపాటికి పైటాల దాటింది. మా ఇల్లు కూలిపోయివుంది. వూళ్ళో ఉన్నోళ్ళందరూ పనికి బందకాడికి పోయినారు.

పక్కింటి నాగమ్మత్త ఇంట్లో, పండుముసలి పోశాలవ్వని అడిగితే, నేను ఊరినుంచి పోయిన నెల్లాళ్ళకు తమ్ముడు బిచ్చాలుకు మా మేనమామ కూతురుతో మనువై నాందంట. వాడిప్పుడు మేనమామింట్లో రజస్పల కాని పెళ్ళాంతో, ఇల్లరికానికి వుంటున్నాడట. సెళ్లెలు సుక్కమ్మను పాసిపనికి, ఇంట్లో ఉండటానికని, విశాకపట్నంలో ఓ అయ్యోరింట్లో కుదిర్సినారంట. మాయమ్మ మూశ్జైల్ల కితం, మా ఊళ్ళో పెళ్ళాం సచ్చిన ఎల్లమందనేసుకుని పడమరకు పోయినాదంట.

“ఏవే సరస్పతీ, కడుపు తీయిచ్చుకుని, పడమటేపున ముండల కంపెనీల సేరినా వట గదనే పోరీ, దుడ్డు ఏ మాత్తరం ఎనకేసినావేటి' అని పోశాలవ్వ రెండు కళ్ళపైన చెయ్యి అడ్డంపెట్టుకుని నా వైపు మిటకరిచ్చి చూసుకుంటా అడిగింది.

రెండు కాళ్ళు బారజాపుకుని, మొగరానికి ఆనుకుని, చేతులు ఏలాడేసి కూర్చున్న నాకు, ఊపిరి వదులుతావుంటే ఊపిరితోపాటు జీవంగాకూడా గాలిలో కలిసిపోతా ప్రన్గానం 190

వున్నట్లు అనిపిస్తావుంది. దగాపడిన నా జీవితాన్ని అమ్మఒడి, నెరైలుబాసిన భూవిని తొలకరిలాగ సేదతీరుస్తాదనీ, పుట్టి పెరిగిన వూరు-పారుతున్న ఏరు ఎంతటి మలినాన్నైనా సుద్దిసేసి తనలో మాయంచేసేసుకుంటాదనీ, ఎన్నో ఆశలతో ఈడకి వస్తే, గుండెనిండా పారుతున్న నా రకతం, పాలిపోయి శక్తి వీనంగా మారిపోయినట్టనిపించి, నిస్సత్తువతో శానా సేపు అలాగనే బేలగా కూర్చుండి పోయినాను.

మండుతున్న అగ్గిపైన, తేటగా పొంగుతున్న పాలపొంగు లాంటి నా జీవితంలో, వార్డెన్‌ గాడి రూపంలో ఒక వుప్పు కణిక పడేసరికి, ఇరిగిన పాల లాగా ముక్కలయి, కాలం నా జీవితాన్ని కాలనాగు రూపంలో కాటేసినాది. వీటివేటికి నాకు సంపందం లేదు, కాని నా జీవితం మాత్తరం బుగ్గిపాలయినాది. అమ్మలేని పాడుపడిన ఇల్లు, ఎండిపోయిన మానులాగా అనిపిచ్చి, ఇక అక్కడ నాకు వుండబుద్దిగౌక, ప్రోశాలవ్వకు సంచి ఇచ్చి, తమ్ముడికి ఇయ్యమని సెప్పి బయలుదేరినాను. ఊరు దాటుతావుంటే మా ఊరి కులదైవం మారెమ్మ తల్లిగుడి వచ్చింది. రెండు చేతులెత్తి దండంపెట్టి,

“అమ్మా తల్లీ! మారెమ్మా, నా బతుకు బండలు సేసేసి, సచ్చిందాక పసువు కుంకువలతో బతకమని వరమిచ్చినావా తల్లో, అని అమ్మ మీద ఉన్న కుంకుమ, నొసటన పెట్టుకుని ఆడనుంచి మరలి సీకాకుళం రైల్వే టేషనీకి వచ్చి సివరి బెంచి మీంద కూసున్నాను.

నేనిప్పుడు ఎవరిని సూసుకోని బతకాల, ఎవురికోసరమని బతకాల, నా అన్న వాళ్ళు లేకపోయె. ముందైనా నా బతుకు మంచిగుంటదా! అంటే వదిలేదు. బతకటం కోసరమే బతకాలంటే, మల్లీ నేనిప్పుడు రాజమండ్రి కనకమాలచ్చివి కంపెనీ కాడకి పోవాల. అంతకంటే గత్తెంతరంలేదు. మగ్గబెట్టిన మాంసంలో పురుగులుబడి కుళ్ళినట్టు, ఈ శరీరం సివరాకరికి రోగాలతోని పురుగులు బట్టి సావలసిందే. ఇగ బతకాలని అనిపించటంల్లా, సావాలని అనిపిస్తావుంది. ఏదన్నా రైలుబండి వస్తే దానికింద పడి సావాలని తీరమానించుకున్నాను. రైలుబండి కోసం ఎదురుసూస్తావున్నా సావాలని అనికున్నోళ్ళు ఓ చణం ఆగితే సవ్వబుద్దిగాదంట. కాని ఆలీసమైనకొద్దీ, సావాలని ఇంకా బలంగా అనిపిస్తావుంది.

అద్దగంటైన తరువాత పైనుంచి కిందకు పోయే పాసింజరు బండి వస్తావుంది. ప్రున్థానం 191

దానికింద పడదామని ముందుకిపోయినా, జనాలు సేతులు అడ్డంపెట్టి ముందుకు పోనీకుండా ఆగండి ఆగండి, బండి ఆగింతరవాత ముందుకిపోవాల, అని దగ్గరకు పోనీలే. సరే బండి కదిలే ముందన్నా పట్టాల మీందకి జారదామని నిలుసున్నా. ఇంతలో రైలు దిగుతున్న ఒకామె కాలుజారి దభీమని నామీంద పడింది. ఇద్దరం బిళ్ళబీటుగా కిందపద్దా, లేస్తానే,

ఓసేయ్‌ నీయవ్వ...దిగేటవ్పుడు నూనుకోవద్దానే... లం... కానా.... అని తిట్లు అంకించ్చుకున్నా?

ఆహా ఏవి సిత్రం, కాసేపట్లో సచ్చేదాన్ని ఎవరో ఆడకూతురు కాలిజారి మీద పడ్డంత మాత్తరాన సచ్చేముందు కూడా పంచాయితీ పెట్టుకోవాల్నా అని బొప్పి కట్టిన తలను నిమురుకుంటావున్నాను.

కింద పడ్డావ దులుపుకోని లేచి, 'తప్పయిపోనాది కాలుజారిపోనాది, అంటూ నా వైపు సూసి, నువ్వు సరన్ఫతివి కదూ, భాగున్నానా, కొదుకు బాగున్నాదా”? అని అడిగింది.

నేను చివ్వున తలెత్తి, “నేను నరస్పతినే కాని నాకు కొదుకేదుందాడు? ఎవలని సూనుకుని ఎవులనుకుంటున్నావో?

“అవును నువ్వ సరస్పతివ్తే రాజమండ్రి పదమావతి ఆసుపత్రిలో నువ్వు దెలివరీ అయినావ్సు, ఆ రోజు ఆపరేషన్‌ ధీయేటర్ల నేనే నీ ఆవరేషన్‌కి ఆయమ్ముగా వున్నాను, బాబు బాగున్నాదా?

ఆడు సుటకలోనే సన్చినాడు గదా”?

'సావటవేంది, పుట్టిన బిద్దను కేరు కేరుమని ఏదస్తావుంటే నా సేతులతోనేకదా మీ ఆయన సేతుల్లో నేనే సాయంగా పెట్టినాను? ఇద్దరం బెంచీమీద కూసున్నాక ఆ ఆయమ్మ మార్తక్క సెప్పింది.

పదమావతమ్మ ఆసుపత్రిలో నాలాగా కడుపయినోళ్ళకి కడుపులు తీయటం, పురిట్లోనే బిడ్డ సచ్చిందని పిల్లలు లేనోళ్ళకు అమ్మేసుకోడం, ఈయన్నీ పాకేజికింద నడస్తాయంట. ఇట్టాంటి అరాసకాలు సూడలేక పెబువు సెమిచ్చడు, పాపం తగులు తాదని ఆడ మానేసి ఏరేసోట పనికి సేరిపోనాదంట ణీ బిద్దనుగూడ అట్టానే అమ్మేను కున్నారేవో! అనుకుంటా ఎల్లిపోనాది. ప్రస్థానం 192

ఇది ఇన్న తరవాత నా రకతం మరిగిపోనాది. కళ్ళలోంచి సెవల్లోంచి ఆవిర్లు వస్తా వున్నట్టనిపించింది. అప్పటిదంకా సద్దామనుకున్న నాకు ఆ ఆలోసనే లేకుంటా నడుస్తున్న కట్టె మాదిరిగా బయటకు వచ్చి, సరాసరి హాస్టల్‌కాడికి పోయి, వార్డెన్‌ రామారావు యాడుండాడని అడిగా. ఇంటికాడుండాదని సెపితే, సీలచ్చిమీ లాడ్జింగ్‌ అండ్‌ బోడ్జింగ్‌ వెనకసందునున్న వాడి ఇంటికి సరాసరివెళ్ళినాను. సిన్న ఇనపగేటు తీసుకుని లోపలకి ఎళ్ళా. రామారావు ఇంటిముందర మొక్కలకాడ కూసోనివున్నాడు.

లుంగీ గట్టుకోనీ పైన సొక్కాలేకుండా సేతుల ఇనపకడ్డీతో మొక్కలకు తవ్వకం

బెడతావున్నాడు. వాడి పక్కనే ఒక కొడవలి నేలమీంద పెట్టివున్నాది. వడివడిగా

అడుగులేసి, ఆనికాడకుపోయి,

(ఒరేయ్‌ నాకొదుకేదుందాదు ఎవులకి అమ్మకన్నావు నెవురా" అంటూ కూసున్న వాడి జుట్టుపట్టుకుని, వీపు మీంద నాలుగు సరుపులు సరిసినాను. ఇంతలో వాడు తేరుకుని లేసి నెట్టేతలికి వెల్లికితలా కిందపడిపోయా. వాడు నా జుట్టు పట్టుకుని ఈడ్చుకుంటూ గేటుకాడికి తీసకపోయి, “'లం...వోస్టల్ల పెట్టీ.....సదుంకోవని ఎదీడే.. ఎవలెవలితోనో పం......కదువుతెచ్చుకొని... నన్నదుగుతావె......ము... "అనుకుంటా గేటవతలాకి లాక్కపోయి రోడ్డు మీదకి నెట్టేసేతలకి, మోకాట్లు మోసేతులు ముక్కూ మొకం నుదురూ రాసకపోయి, రకతం కారతావుంటే బిళ్ళబీటుగా కిందపడి రోడ్డును అతక్క్మపోయాను.

కూసేపయిన తరవాత, నాకు మారెమ్మ తల్లి పూనిందో...మరిడెమ్మ తల్లి భుజాల మీంద కూసుందో... ముత్తాలమ్మ పెయిమీదకొచ్చిందో... మైసమ్మ అవహించినాదో... నా కంత బలం వడనుంచి వచ్చినాదోగానీ.... గోడగ్గొట్టిన బంతినాగా సివాలున లేసి నుంచున్నాను. పైనుంచి కిందకి బొట్టు బొట్టుగ కారుతున్న నా రకతం, దున్నపోతును బలిచ్చినప్పుడు సిమ్మిన రకతం మా మారెమ్మకల్లి సీరమీదపడ్డట్టు, నేను కట్టుకున్న తెల్లకోకమీద నా రకతం కారతా, ఇడిపోయిన జట్టు, తుఫాను గాలివాటుకి కొబ్బరి మట్టలు ఒకే వేపుకి ఊగతా అల్లలాదుతున్నట్టు వూగతావుంటే, లగెత్తికెల్లి వాడి గుండెలమీన ఎగ్గిరి ఒకతన్ను తన్నే తలకి వాడు మూడు పిల్లేరుగంతులేసి, లుంగీ ఊడిపోయి బరెబత్తల ఇంటి మొత్తల ముందు ఎల్లలెలకలా పడిపోనాడు. ఆడనేవున్న కాడవలిని కుడిసేతుల, ఇనుప సీకును ఎడమ సేతికి అందుకుని ఎగిరి వాది గుండెల మీంద కూసోని, అటొక కాలు ఇటొక కాలు నేల మీంద బారసాపి కూర్చున్నాను.

ప్రుగ్ధాగం 193

తా. క. కై సా 4 ప్రన్యానం 104

మా వూళ్ళె పెట్టుకున్న మారెమ్మ కుంకువ బొట్టు కనుబొమ్మల మద్దెన.. కారుతున్న నా రకతంతో కలిసి.....రెండు కొండల నడుమ పొద్దుగుంకుతున్న సూరీని ఎర్రని కాంతి మాదిరిగా......నుదుట నుంచి ముక్కుమీందకు కారతావుంటే, ఎదమీదనుంచి తొలిగిన నాపైట, కోతకొచ్చిన వరిపైరు -ఈడ్సికొడుతున్న గాలికి అల్లల్లాడుతున్న మాదిరిగా ఎగురతావుంటే, నే నెత్తిన కొడవలి పదును, సందె వెలుగుకి పిడుగు పదే ముందర సమక్కన ఎలిగిన మెరుపులాంగ మెరస్తావుంటే, మెరుపు మెరిసిన కాసేపటికి వచ్చే బీకరమైన సబదం మాదిరిగా ఉరుముతున్న నా గొంతు, ోరే రామారావుగా నా బతుకు బుగ్గిపాలుజేసినావ్తు నా రకతం వంచుకుని వుట్టిన నా బిద్ధను నాకు కాకుందా అమ్ముకున్నావ, నిన్నిదీనిపెదితే గామాలను తుడినిపెట్టిన ఉప్పెనలాగు నాలాంటి అబాగ్యుల జీవితాలను ఎంతమందినైనా నువ్వు నాశనం డేస్తావు. వంటనేలో కలువు మొక్పను వీకి పారేయకపోతే వది వంటనే నాశనం జేనేస్తాది, వందుకని వీ భూవ్వీద నీకు బతికో అరత మా మారెను సొబ్చికంగొ పోయినాది. మా వూళ్ళో మారెన్ముతల్లి సాచ్చికంగ్తా ఆ తల్లి ఆనగ్కా ఆ లల్లి ఆగ్నగౌం లేగదూదల్లాంటి ఆదవిల్లలు నీ బారిన వదకోకుందా బలి కోరతన్న ఆ భద్రకొలి నిన్న నా నేతుల్తో తన కాదకు రవ్టించుకొంటోదిరా? అని కొడవలితో వాడి మెడమీంద ఏసిన వటుకు పైకి సిమ్మిన వాడి రకతం, నా మొకం మీద పడి గెవాణం ఇడిసిన ఎథిరెని సూరీనిలాంగా, అడివిని దయించివేస్తున్న దావానలం లాగా దగ దగ మెరస్తా వుంది. నన్ను ఆవహించిన మావూరి మారమ్మవల్లనో, నా బతుకు బుగ్గిపాట్టేసిన కారనం గానో కాని నా కసి తీరలే. కాళ్ళ సందున గుత్తిని అమాంతం లాగి, కొడవలితో ఏసిన ఏటుకి బీర్దాలతో సహవూడి గుత్తికి గుత్తి ఊడి నా సేతలకొచ్చింది. దాన్ని తెరసుకున్న వాడి నోట్లోకుక్కి ఎడమ సేతిలవున్న ఇనుప సీకు వాడి గుండెల్ల, పొట్టి మీంద దించతావుంటే, సీకుతోపాటు గుంజు కొచ్చిన పేగులు, నా సేతులకి, మెడకి- వుచ్చుల బడ్డ పురుగు తప్పిచ్చుకోకుండా సాలీడు అప్పటికప్పుడు అల్లే దారాల్లాగొ 'సీతులకి అడ్డం పడుతావున్నా, లెక్కసేయక కసితీరేదాక పొడుస్తానేవున్నా వాని పెండ్లామనుకుంటా, గలాబాకు బయటకు ప్రర్సుగెతక వచ్చి చూసి, ఫ్రైరింజను కూతలాగ కేకేసి ఆడికాదికే విరసకపడిపోనాద్రి. నాలిక బయటకు ఎల్లబెట్టి వాడు తల పక్కకు ఏలాదేసింది సూసింతరువాత, నన్ను ఫూన్సి్స మ్రాయ మ్మ మారె మ్మ తల్లి, దాని అప్ప దివతలందరూ నన్నిడిసి పెట్టినట్టర నేనుగూ 9 దా ఆదనే కళ్ళు ప్ర పగ్మగో 195

తిరిగి ఇరుసుకుని కిందపద్డా.

రెందేళ్లాయే, రాజమండ్రీ సెంట్రల్‌ జైైల్ల వుండబట్టి. బెయిలు ఇప్పిచ్చడానికి నాకెవరూ లేరు. ఈ రెండేళ్ళలో సీతక్క నాలుగు తూర్లు, వప్ప కనకమాలచ్చిమి ఓ పాలి వచ్చి,

“ఈశ్చురుడు మన నొనటిన ఇంతో రాసినాడు, ఎందుకింత తొందరసడినావు నరస్పతీ! ఈ పెనంచకం విండే వుంటాది!” జైలరు మన ఖాతావోడ్నే నోన్సెవ్సి నరి

నేయిస్తో అని ఆ యప్ప సేసిన ఏర్పాటుకి, జైలు గోడల మద్దినే వెవహారమంతా బయటకూ లోపలికీ తేడానేకుందా వంతా జరిగిపోతానేవుంది.

రెండేళ్ళ, మూళ్ళెల్లకు కేసు బెంచీకోచ్చేసినాది, బెంచీమీన కూసున్న జడిజమ్మ అనసూర్యమ్మంట. సతీ సాయిత్రి ఏసికం ఏసుకున్న వోణీస్పరి మాదిరిగా, బెంచీ మీన కూకున్నాది. మహా పతివ్రొతంట. శనోరాలనాడు నీసు ముట్టదంట.

ఇగద్గీత వీ వుస్తకాలేందో నాకు తెల్టు గాన్సీ మా మారెమ్బుతల్లి పెమాణికంగా నెవుతన్నా అజ్జీ నేను సంపలే! మా మారెన్ము తల్లి అదు సేసిన పావకార్వాలకి నన్ను పూని అద్నీ బలిలీనుకున్నాది” అని సెప్పా, నా తరపున వకీలు గా కూడా ఎవరూలేరుగందా! అందువల్ల ఆ ముక్క నేనే సెప్పా!

'అట్టా కాదు కొదవల్సి ఇనువ సువ్వత్తో నీ సేతుట్లో నువ్వే నరికి పొదినీ నంపేసీనావా? అన్నది.

అవను నరికింది పొదినింది నేనే కాని వాదు నాకు సేనీన అన్నాయానిక్తి మా వూళ్ళో మారెమ్మ తల్లి వాదిని నా ద్యోరా, బలి జీనుకున్నాది. ఇందట్ల నేనే పొవవూ ఎరగను, నేను దోసిని గాదు” అని సెప్పా!

'అతని వొల్లనీకు జరిగింది అన్నాయమో నాయమోకాని దానిని ఇసారించదానికి వో సట్టాలున్నాయి, దానికి వర్రే సెక్టునీలున్నాయి, కొని నట్టాన్ని నేతుట్లోకీ తీసుకున్నావు గందా' అని అడిగింది.

(మీ సట్టం దావున నక్కే గందా, వాడు నాకు అన్నేలం సేసినాడు గాబట్టే, వాడికి మేవు గొలిసే మా మారెమ్మ సిచ్చ ఇదిచ్చింది" అన్నాను.

కనుక, కావున, కాబట్టి, అందువలన నేరం తానే సేసినాదని, ముద్దాయి ఒప్పు కుంటున్నాది, కాపట్టి సట్టం తరపున ' నీక్షు ఏడేల్ల జైలు సిచ్చ ఏన్తన్నాః జడిజమ్మ ప్రున్థానం 196

సెప్పి లేసింది.

ఏడేళ్ళ సిచ్చలో అప్పటికే రెండున్నరేళ్లు జేల్లవున్నాను గాబట్టి, అది కవుంటుకు పోను మిలిగింది నాలుగున్నరేళ్ళు. అందట్ల ఆదోరాల సెలవలు, పండుగ సెలవులు రాత్తిరి పగళ్ళు లెక్కలు, మా జైలరు చేతివాటం సత్ర్రవర్తన, పంద్రాగస్టు రిలీజు టార్గెట్లలో నేను వుంకో రెండేళ్ళలో జైలునుంచి రిలీజు అయిపోయినాను.

జైలునుంచి బయటకు వచ్చిన రోజు, నాకోసరం వచ్చింది సీతక్క ఒక్కతే. నాకు వేరే దారిలేదు. గమ్యంలేదు. ఏడుసుకుంట సీతకృతోపాటు కనకమాలచ్చిమి కంపెనీకే పోయినాను.

నీరు లేక ఎండిపోతున్న నారు మడీలొ౦టీ జీవతం శిరో .నిస్తుత్రువలతో, ఏళ్ళ తరబడి వర్షంలేక బీటలు వారిన సిఖంబూవి, అంగలార్చ్భుకోవడానికి అర్రులు జాచినట్లుగా, ఆర్తిని సల్లార్చుకోడానికి ఈ శరీరం తాగుడుకి అలవాటుపడిపోనాది.

అలా కొన్ని సంవచ్చరాలు గడిసినాంక, ఓ రోజు కనకమాలచ్చివి కంపెనీల వున్న వందరిని పిలిసి “ఇక వీ కంపెనీ నడివిచ్చదం నా వల్లకాదు. ఇదినరకు పొసింజర్లు మనకాదికొచ్చో, ముందరగానే బుకింగు నేసుకున్నో బెటీంగులకీ తీసకేట్లో యవారం నడినేడిది. కులవుత్తోళ్టో, తెలీక కడువు నేనుకున్నోల్లో అమ్ముడుపోయి నోట్లో ఈ వృత్తిలోకి వచ్చే వోల్లు. రోజులు మారిపోనాయి. పెరిగిన టెక్కనాలజీతో పాటుగా సెల్లు ఫోనులు పెరిగిపోనాయి. నెత్రేరుకునేవాట్లు గొ గూద జేబుల నెల్లు ఫోనులు ఏసక తిరగతావున్నారు. ఎవరి దగ్గరకు ఎవలు పోదలసుకున్నారో, అల్ల దగ్గరకి వాల్ల నెల్లు ఫోన్ల దోరా వాల్ల వాల్ల వనుకైపోతానున్నాయి. రాజమం(ది+ పెద్దాపురం, నీలకలూరిపేట్స అననువర్తిలాంటివన్నీ మనక బారిపోతావున్నాయి. అయినా కంపెనీలు మందెలు నడవటానికి కర్సులూ మామూళ్ళూ తప్పడంలేదు. కాబట్టి నీ పరస్తితులల్లో కంపెనీ నదపదం ఇక నా వల్ల కానేకాదు అని నాకు అర్హమై మిమ్మల్నందరినీ విలివీచ్చి సెవతన్నా. నన్ను నమ్ముకుని ఇవ్చటివరకు నాతో వున్నోళ్ళందరికి తలా పాతికవేలు ఇస్తన్నా/ ఇకనుంచి ఎవరి బతుకు అళ్ళు బతకంది. రేవుదయం వచ్చే అమావాసకి, ఇయ్యన్నీ ఇదినీ పెట్టి నేను నీసైలం బోతన్నా నా సావుని ఆ ఈళ్చరుడి ముందు కదదేర్సుకుందానికి నిర్ణయించుకున్నాను. అని కనకమాలచ్చిమి తేల్చిపడేసింది. వయసయిపోయి బేరాలొగ్గిన విద్దరు ముగ్గురు కనకమాలచ్చిమితోని పోడానికి రైలెక్కితే, టేసను కాడకు అందరంపోయి సాగనంపి ప్రస్ధానం 197

ఎనక్కి తిరిగినాము.

ఎవరిదారి వారు సూసుకోంగ, నేను నా సీతక్క ఒకరి కొకరం మిలిగినావు. గోదారి పొంగేస్తే మునిగిపోయే ఊర్మిలవాడలో చెరిసకం ఏసుకోని ఇరైఏలుపెట్టి వొంద గజాల సోటుకి, ఆడ కార్బోరేటరుకి పైసలిచ్చి, నిట్టాడు గుడిసె ఏయించుకొని అందట్ల ఉంటున్నావు. కానీ పాసింజర్లు మా కాడికి రారు గందా. బొకరిగాళ్ళకి బేరాలు లేక, రిచ్చా అన్నలకి మా కాడికి తీసకరావడానికి పాసింజర్లు తగలక పోతే: మా కెట్టా గడుసుద్దీ. వందుకే మావే పాసింజరలకాడికి ఎలబారినావు. కొవ్వూరు కాడ నుంచి జంగారెడ్డి గూడెం- జంగారెడ్డిగూడెం కాడ్నుంచి కొవ్వూరు కాడికి నేను మా సీతక్క ఇలాక ఏర్చరసుకున్నావన్నమాట. మా సీతక్కకు వీ మద్దెన ఉత్తరా న్నుంచి ఒచ్చిన పంజాబు లారీవోడు బూర పగలగొట్టుకొని, ఎయిద్సంట అదేందో, గాన్ని తగిలిచ్చిపోనాడు. వప్పడి నించి జొరంతో అది నవస్తావుంటే అప్‌ అండ్‌ డవును కొవ్టూరు. నుంచి జంగారెడ్డిగూడెందాంకా నేనే కవరు సేసుకోవాలసి వస్తా, బిజీ శృయిప్యినాది సిన్నా!

సీసాలో మిగిలివున్న'కాసిరీతమందును రెరడు గుటకల్లో పూర్తిచేసి సీసా జార విడిచి ఆకలేస్తుంది సిన్నా అన్నది. తను తెచ్చిన చికెన్‌ని ఆరిపోయిన అన్నంలో కలిపి తిను అక్కా అన్నాను. కాదు సిన్నా! నీ సేత్లో కలపి పెట్టు అంటే, ముద్దలు కలిపి చేతిలో పెడతూవుంటే, పెరుగన్నంతో సహా తిన్న తరువాత, “ఎందుకో సిన్నా! నిన్ను సూత్తావుంటే నా కడుపులో పేగులు మెలిపెడతావున్నాయి. నా కొడుకు పెరిగి పెద్దగయి నా కళ్ళముందుంటే నీయంతవుండీవోడు. తలుసుకుంటే ఏదుపొస్తా వుంది, అన్నద.

“అక్కా! తెలిసి ఈ పాదు ఐతుకు ఎందుకు ఐతుకుతావు. నీ కోసం కాక వదిమంది కోసం బతకరాదూ, అందులో తృవ్తీ వుంటుంది కదా?

పక పకా నవ్వి, 'సిన్నా! అనుకోవడానికి సెప్పుకోవడానికీ ఊసులు బాగొనే వుంటాయి. కాని' వాటిని ఆసరించడంలోనే ఉంది పెద్దసిక్కు బెమ్మదేవుడు, ఎవలెట్టా బతకాల్నో అట్టానే బతకండి అని ముందుగానే రాసిపదేస్తాడు. కనక ఆల్ల బతుకులు, కైమం తప్పకుండా అట్టానే ఉంటాయి.

'ఒసేయి సరస్పతీ! నీ సరిత్తరంతా రాసిపడేసినాను, కావట్టి నువ్విట్టానే వుండాలి, మొగ్గ తొడిగి పుస్సించిన తరవాత, బెమరాలని ఆకర్సించి, పువ్వు కాయగమారినదాంకనే ప్రస్థానం 198

నీ బతుకు, ఆనక రాలిపోవాల్సిందే” అని నా నొష్టన ఇట్టానే బతక మని ఆ బెమ్మదేవుడు శాసించినాడు, వందుకే నా బతుకు ఇట్టా ఎలబారిపోనాది. చవు పూజకు నోసుకోని గద్దివూవలనుంటోల్లుం. నడుల ఆకలిని తీర్సదానికి వుట్టినోళ్ళం. ఎక్పుదనుంచి వస్తాయో ఎక్కుదకు పోతాయో తెనీక్షుందా అట్టిట్ట ఎలుక్టూుంటూ మలుక్కుంటూ కనుమరుగయ్యే మిను గురు వురుగుల్లాగ జన్నన్నాళ్సూ తళుకు బిణుకులతో రేవ రెనలాది సీద-ఓీదలను తగిలిచ్చుకుని, వాయిననే ఈ ఎలుగు ఆరిపోయేతలకి మైనవు ముద్దల మాదిరిగా కంగిసోతాన.......మా జీవితాలు ఇట్టానో కదతేరి పోతాయి నిన్నా! దీన్ని మార్సడం ఎవులితరమూ కొదు, పవంటావు? కళ్ళు తుడుచుకుంటూ సిన్నా! నువ్వు మంచి భవిష్యత్తున్నోడివి, మంచి నిగ్రం వున్నోడివి. నా కథని ఇన్న నువ్వు మా రొచ్చులో ఏ నాటికి కాలుపెట్టవాక. పదిమందికి వుపయోగపడు'. అని అంటూవుంటే ఓ లారీ మా ముందు ఆగి అందులోంచి డైవరు తలకాయ బయటకుపెట్టి, “ఒసేయ్‌ సరస్పతీ! ఈడుందావా, ఆద నీ గురిచ్చి అడిగితే, ఈదుందావు అన్నారు. లారీ ఎక్కతవా”? అన్నాడు. శ్చ కోటయ్య బావయ్యా! శానాకాలమైంది ఈ ఎంకలకొచ్చి, ఆగు వత్తన్నా”! అనుకుంటూ నావైపు తిరిగి సిన్హా! వంటరి పెయానం జేత్తావున్నాను ఇయుంచు అనినా చేతిలో యాభై రూపాయల కాయితం పెట్టినా నుదుటన ముద్దుపెట్టి, “జూగరత్త సిన్నా అనుకుంటూ పరిగెత్తి లారీ ఎక్కి వెళ్ళిపోయింది. చూస్తుండగానే లారీ వెళ్ళిపోయింది. దుమ్ములేపుకుంటూ పోయిన లారీవైపే శూన్య దృష్టితో చాలాసేపు చూస్తుండిపోయాను. మనసును ఏదో శూన్యం అవహించి నట్టెంది. అధోజగత్‌ సహోదరి. తన జీవితానుభవం నేర్పించిన చేదు పాఠాలు, ద్రాని నుంచి వచ్చిన నిర్లిప్తత. ఆ నిర్లిప్తత నుంచి ఉద్భవించిన తాత్వికత. దాని వలన కలిగిన గుండె నిబ్బరం. భవిష్యత్తు ఏమిటో తెలిసికూడా దానిపట్ల ఏ మాత్రం తొట్రుపాటులేని ఆచరణాత్మక దృష్టి సమాజాన్ని తన కోణం నుంచి చూస్తే, అందులో 4 పూరం 1౦9

(ప్రతివాడూ ఒక దగుల్భాజీనే. మగవాడెవడైనా ఇట్లానేవుంటారు. ఇట్లానే (ప్రవర్తిస్తారు. పైకి ప్రతివాడూ సంస్మారంగానే నటిస్తాడు, కానీ ముసుగు జరిపితే వాడి నిజస్వరూపం, విశ్చంఖలత్వం, హద్దులులేని బుద్దుల నగ్న స్వరూపం వీరిముందు బట్ట బయలవు తుంది.

వీధి బాగోతుల అర్ధనారీశ్వర రెండవ పార్శంలో పార్వతి వున్నట్లు, ప్రతి మగవాడి పవిత్ర సాంసారిక ముసుగుకు వెనక, కోరలు దాచుకునివుండే విశ్చంఖల విజ్బంభ ణను, వీరు మాత్రమే చూడగలుగుతారు. అందువల్ల అనుభవ పూర్వకంగా లోతుగొ అర్ధంచేసుకోవడంవల్లనే, తదనుగుణంగానే సమాజం పట్ల వీరికి కలిగిన ఒక రకమైన ఏహ్యభావన వల్ల, వీరి ఈ అతి ప్రవర్తన మిళితమయి ఉంటుందేమో..... పురుషాధిక్య సమాజం పర్పాటుచేసుకున్న సమిధలు వీరు... సమాజంలో ఏ స్త్రీ కూడా ఇలాంటి (బ్రతుకును కోరదు.....

ఈ పురుషాధిక్య సమాజమే ఇట్లాంటివారిని తయారు చేసి తమ ఆర్తిని చల్లార్చు కుని, నేరం వీరిమీద మోపుతున్నారు....తమ రోతని, తమ మాలిన్యాన్ని తమ జుగుస్పాకర మానసిక రుగ్మతలను, వీరికి అంటించి.........పైగా వీరిని, తమ ఆధ్యాత్మిక-పవిత్ర సాంసారిక జీవితాలను విచ్చినం చేసే మాయగా సమాజాన్ని నమ్మిస్తున్నారు....ఇలా సరస్వతక్క గురించి ఆలోచిస్తుంటే... ఆమె పట్ల ఎనలేని సానుభూతితో నా మనసు వికలమయింది.

“నమన! ప్రస్థానం 200

14వ అధ్యాయం అంతర్మధనం

తెల తెలవారుతుండగా లేచి తయారయి ప్రయాణం మొదలుపెట్టాను. సరస్వతక్క ఇచ్చిన డబ్బులతో టిఫిన్‌ తిని టీ తాగగా, ఇరవై రూపాయలు మిగిలాయి. అయిదు రూపాయల సబ్బు, అయిదు రూపాయల షాంపూ పాకెట్‌ తీసుకొని, మిగతా పది రూపాయలను నాన్నకి ఫోనుచేయడంకోసం ఉంచుకుని, రాజమండ్రి దిశగా నడక సాగించాను.

కొవ్వూరు (బ్రిడ్జి మీదనుంచి రాజమంి దగ్గరవుతావుంటే, నా మనను నంతో షంతో ఉరకలు వేస్తూ పరిగెడదమా అనిపించింది గానీ, ఆపుకుని నడకలో వేగం పెంచాను. ఎప్పుడెప్పుడు డాడీతో...కాదు నాయినతో.... కాదు ....నాన్నతో ఎప్పుడు మాట్లాడతానా... కన్నా...అని ఎప్పుడూ నన్ను... ట్రేమగా పిలిచే పిలుపుకోసం నా హృదయం తపిస్తుంది.... సృష్టిలో తియ్యని పిలుపులు..... అమ్మా.....నాయినా... ఈ సృష్టిలోకి మనం రావడానికి, మనని సృజియించిన వారు.... అమ్మా....నాయినలు... ఈ రంగు రంగుల ప్రపంచాన్ని చూడటానికి...సంతోషాలు...సుఖాలు..... ఆనందాలు... అనుభూతులు కలిగించడానికి కారకులు తల్లిదండ్రులు.

ఇప్పటి వరకూ, నా సుఖాలను అనుభవించదానికి తల్లిదం[డ్రులు వారధులు అనుకున్నానేగాని, ఈరోజు-ఈ వారధి మీద నేను నడుస్తూ, ఇప్పుడట్లా అనుకోవడం లేదు. నన్ను సృజియించడమే కాకుందా నా గమ్యాలను చేరుకోవడానికిగాను, వారి సుఖ దుఖాల మధ్య-త్యాగాల నడుమ, ఈలాంటి ఎన్ని వారధులను వారు నిర్మించారో, అని మనసు ఉద్విగృతకి గురవుతూవుంటే కొవ్వూరు బడ్డి దాటి ..... రాజమండ్రి లోకి అడుగు పెట్టాను.

గోదావరి ఒడ్డువెంబడి దారిమీద నడుస్తూ అక్కడ బెంచీ మీద కూర్చున్న వ్యక్తిని అన్నా మొక్కు తీర్చుకోవడానికి గోదావరిలో స్నానం ఎక్కడ చేయాలి

'ఆయ్‌, అలగా, ఎదరకి తిన్నగా మూడు కిలోమీటర్లు ఎలితే, సరస్పతి ఘూటు'”

ర్జ్‌ దగ్గరకు వచ్చేసాను. మళ్ళిచెట్టు దాని క్రింద సిమెంటు

ఇంచీలు వున్నాయి. అక్కడనుంచి క్రిందకి గోదావరిలోకి మెట్లు, మధ్య మధ్యలో ప్రుణానం ప్యూన్‌ 201

చప్పాలు, క్రింద మెట్లనానుకుని స్వచ్భంగా నీలిరంగులో పారుతున్న గోదావరి. గోదావరి ఆవలి ఒడ్డు రెండు మూడు కిలోమీటర్ల వరకూ ఉంటుంది. ఈ మధ్యలో గోదావరి మూడు పాయలు, మధ్య మధ్యలో ఇసుక తిన్నెలు. అలలుగా పారుతున్న గోదావరి, భాస్కరుని పరావర్తన కిరణాలతో తళుకులీనుతూ, తన పాయలు లాంటి చేతులను చాపి, నన్నురా... రమ్మని ఆహ్వానిస్తున్నట్లే అనిపించి ఒక్కోమెట్టూ దిగుతూ, చివరి మెట్టు వద్దకు వెళ్ళి, కాళ్లు గోదావరిలో పెట్టి మెట్టు మీద కూర్చుని, గోదావరి నీటిని దోసిళ్ళతో పట్టుకుని తాగుతుంటే తెలియని ఉద్విగ్నతకులోనయి, నీటిని ముఖం మీద చల్లుకుంటూ భావోద్వేగంతో, తండ్రి దోసిళ్ళలో ముఖం దాచుకున్నట్లనిపించి అది తీరక నాలుగు మెట్లు గోదారిలోకి దిగి, బాహువులను జాచి గోదారిని ఆలింగనం చేసుకుంటుంటే, నాన్న నన్నుతన గుండెలకు పొదువుకున్నట్లే అనిపించింది. అలా గోదావరి అలల ఒడిలో ఎంతసేపు సేదతీరానో నాకు సమయమే తెలియలేదు. పైకి చూసేసరికి, మధ్యందిన భాస్కరుని ప్రచండ కిరణాలు సైతం, గోదారమ్మ ఒడిలో పున్నమి వెన్నెలలో, మల్లెల పాన్పు సోయగంలా హాయిని గొల్పించాయి.

ఈ గోదాట్లో మునిగి...నిండారా స్నానం చేస్తుంటే....గుర్తొస్తున్నది... 'కన్నా నువ్వు గోదావరిలో స్నానంచేసిన తరువాత నాతో మాట్లాడు. అనుభవంతో సంతరించుకున్న జ్ఞానంతో....నాతోని మాట్లాడిన తరువాత నీ జ్ఞానం కేవలం నీ ఉన్నతికే కావాలని నువ్వు కోరుకుంటే...ఇంకో మూడుసార్లు మునిగి ....నీకు కావలసిన చోటికి.. నువ్వు కోరుకున్నట్లు నన్ను కలిసే అవసరం లేకుండానే...నీ దారిన....నువ్వు ----పోవచ్చు.....” అని ఆ రోజు కృష్ణా నదిలో స్నానం చేసి బయిలుదేరిన నాడు... నన్ను సాగనంపుతూ....నాన్న ... అన్న మాటలివి. వాటిని మననం చేసుకుంటూ వుంటే,......

సబ్బు రుద్దుకుని, తల మీద షాంపూ పరిమళపు నురగలతో గోదావరిలో మునుగు తుంటే, సరస్వతక్క నాకు స్వయంగా స్నానం చేయిస్తూ,

'సిన్నా వజ్జరమైనా సానఐదితేనే మెరస్తాది వందుకనే ఈ పెపంచకంలో ఉన్న మకిలిని నీకు అంటకుండా ముందుగానే కడిగేసి ఆపైన భగ భగ మండే కరమసాచ్చి మాదిరిగా, మా మారెమ్మ తల్లి సాచ్చికంగా, నువ్వు పవిత్తరంగా వుండా ప్రస్థానం 202

లని కోరుకుంటూ, నా సేతులతో నీకు అబ్బెంగన సానం సేయిత్తున్నా! అని నా చెవిలో అన్నట్లే అనిపించింది. మెట్టు మీద కూర్చుని, పైనుంచి పొంగి వస్తున్న గోదావరిని చూస్తుంటే, దొడ్డి ముత్తయ్య... 'అన్నా....తర తరాల మా కష్టాన్నీ..మా అనుభవాన్నీ......దారపోసి వీ సమాజాన్ని పోసించావు. నదులకు కట్టలు ఏసినాము, చెరువులు తవ్వినాము, ఇళ్ళు కట్టినాము, దారులు చేసినాము, భూమిని దున్ని సేద్యంచేసి గరిసెలు నింపావు, మాలాంటోళ్ళ రకతం-సెవటగా మారిస్తేనే సమాజంలోని ఈ సమస్త సంపద తయా రయినాది. ఇంత సేసిన మాకు తిరిగి మాకేవిస్తావన్నా...గీ తానం అయినాక, మీ అయ్యతో మాటాడి, నీ దారెంట.. నువ్వు....నీ సుకం జూసుకుని...బోతొవా.... మమ్మల్నో పారి సూత్తావా,---” దోసిలితో నీళ్ళను నానెత్తిపై పోస్తూ, అడుగుతున్నట్లు అనిపించింది. మెట్టుపై కూర్చుని; మోకాళ్ళ మీద తల ఆనించుకుని, కళ్ళకు అడ్డుగా వున్న దోసిలి వేళ్ళను ఎడంచేసి చూసి గోదావరివైపు చూస్తుంటే, గోదారి అలలమీద మంచంపై కూర్చుని, కళ్ళపైన చేయి అడ్డం పెట్టుకుని బాణోతు భూలి నా వైపు చూస్తూ, “బిడ్డా, మరి నొ సంగలేం జేసినవు. దెబ్సై వళ్ళ సంది నా భూవి నొగ్గావాలని కొట్లాడుతున్ను...----నా బొందిల పాణం ఉందడంగ, నా భూమి నా కైతదా?....... నన్నుందడమంటవా జబొమ్మంటవా? ఐతదంటే ఇంకో వందేళ్ళయినా ఐతుకుత బిడ్డా! మా తోని గిదయ్యే పని గదని సెప్పు బిడ్డా గిదుగో నీ కల్లముందే జీవిడుస్త, సౌఫ్‌ క్‌దగ వి సంగతి జెప్పు బిడ్డా?----+ అని బోసినోటిని తెరిచి నా సమాధానం కోసం ఆత్రంగొ ఎదురుచూస్తున్నట్లు అనిపించి, దోసిలి బిగించి గట్టిగా కళ్ళు మూసుకున్నాను. కాసేపటికి నీరవ నిశబ్దంలో, గోదావరి అలల సవ్వడి మధ్యన, కాష్టంలో జాజ్వల మాయంగా మండుతున్న అగ్నికీలల నడుమ, పెటిల్లుమనే కపాల విచ్చిన్న సడిలా, చేతనున్న కర ఫటుక్కున విరిగిపోగా నయీం ఆలీ తాత, దభిల్లుమని కింద పడి, లీనలేక తడుముకుంటూ, నా వైపు బేలగా చూస్తూ, “బేటా! మాకీ జిందగీ హెప్పుడూ గిట్లనే ఉంటదా? నాకీ బేటా తిగ్గి వాపస్‌ వస్తయ్‌, వ నహీ, బోల్‌ భేటా, నాకూ హిక బతకనీకి ఓప్కా లేదు బేటా! అంటూ దీనంగా నావైపు చేయి చాస్తున్నట్లనిపిస్తుంది. మొక్కజొన్న కండెలను బంతిపూల హారంలాగా మెడలో వేసుకుని, తెలగ రాములు భారంగా ఒక్కొక్క మెట్టే దిగుకుంటూ నా పక్కన నుంచుని, కండెలకు అంటుకుని ప్రన్యానం 203

రా . ఓ మ +“ ( ॥ శ . గ - క ఎ ఈ కో క గి న నాన నన జ | లాలా ననన వ 1|| చై వా ఆలం నల వి ఎం [స చో చం స! . 1 య టే. ) 0 111100 ళు పుస్తానం

వున్న నూగు పీచును తీసి వాటిని క్రింద వేస్తూ, “బిడ్డా తిని తినకా ఆరుగాలం చేల కష్టం జేసి, మమ్మల్ని వదో వుద్దరిస్తరని సదివిస్తే, సివరికి మా దారి మేవు సూసు కుంటవని పత్తా లేకుండగా పోతరనుకుంటే, గీ తప్పిదం సేసుండేవాణ్ని కాదు. మిమ్మల్ని పోసించిన దానికంటే నాలుగు బఐర్రల్సో నాలుగు మేకల్ప్నో కాసుకుంటే, తిండికి లోటు లేకుండా కుటుంబం గడిసేది, ఈ అప్పుల పొలయ్యేటోణ్జి కాదు. బ్యాంకోడొచ్చి నా తలుపు సెక్కను పీక్కొని పోయటోడు గాదు. ఇజ్జత్‌ పోయింది..... చేను సకం అయింది....ఈ యేడు పిల్లకు లగ్గం జేయకపోతే మా అదది ఉరి పోసుకుంటనంటంది...గీ సుడిగుండంల కెల్లి బయటకెట్లరావాల బిద్దా! వదో వుద్ద రిత్తాడనుకుంటే సివరకి కడుపుమీందనే తన్నినాదే, గిది నాయమేనా?.....అంటూ రెండు దోసిళ్ళతో ముఖం కప్పుకుని బోరున ఏడుస్తావుంటే, ఆయిన కార్చిన కన్నీళ్ళు నా తలను వీపును తడిపేస్తుంటే,

రెండు చేతులు ముడుచుకుని, కడుపులోకి నొక్కి పెట్టుకుని, కళ్ళు గట్టిగా మూసుకుని, మోకాళ్ళసందులో తలదాచుకున్నాను. భూదేవి నా పక్కన కూర్చుని నా చెవిలో “అన్నా! ఇది రాబందుల రాజ్యం. ఈ రాబందుల రాజ్యంలో నాయం ఎప్పటికి గిట్లనే వుంటదా? మా అసుంటోల్లు ఇట్టా ఎప్పటికి బలికావలసినదేనా, దీనికి పరిస్కారం లేదా అన్నా”? అని నా వీవు మీద తలపెట్టి వడుస్తావున్నట్లే అనిపిస్తూ వుంది. భుజాలు పైకెత్తి చెవులు కూదా మూసుకుని కూర్చున్నాను.

బోడయ్య, జారుతున్న నిక్కరును పైకి లాక్కుని నా పక్కన కూర్చుని, మొండి చేతో నా గడ్డం కింద చేయిపెట్టి, నా తల పైకి లేపి, “అన్నా! ఓపాలి నా నెత్తి కెల్లి బాదన్నా, వట్టుందో. నా నెత్తికి పెట్టిన వాతల్ని సూసి మాట్టాదన్నా!. కుళ్ళు కంపులతో లుక లుక లాడుతున్న పాసిపట్టిన ఈ లోకానికి పెట్టాల్సిన వాతల్సి నా నెత్తికి పెట్టిండు గిది నాయమేనా”? అని అదుగుతున్నట్లనిపించి తల పక్కకు తిప్పుకునే నరికి,

కర క్రింద గడ్డం ఆనించుకుని, పూలోజు రామాచారి, తదేకంగా నా వైపు చూస్తూ “బిడ్డా! కన్న కొడుకు జాడ కోసం, ఈ తండ్రి హృదయం ఎంతగా పరితపిస్తా వుందో, నీ కెరికే గదా! నా కొడుకు, శంకరం జాడేమన్నా ఎరకయిందా, ఐతికుండగ నా కొడుకును కల్ల జూస్తనా బిడ్డా, అని కళ్ళవెంబడి ఏకధాటిగా కన్నీరు కారుస్తూ, నా వైపే చూస్తున్నట్టనిపిస్తుంది. ప్రస్తానం 205

ఎంతసేపయిందో నేను అలా బిర బిగుసుకుపోయి నవరంధ్రాలు మూసుకుని నా తీరున నేను కూర్చున్నాను. నా ప్రయాణంలో నాకు తారసపడ్డ ఈ పాతృకాభ్రమలు, ఎందుకు నన్ను ఆవరిస్తూవున్నాయి. నాపై ఎందుకు ముప్పేట దాడిచేస్తున్నాయి. వీరి కష్టాలు, బాధలు, సమస్యలు బహుశా నన్ను అంతగా కదిలించివుంటాయేమో, విచల మనస్కుణ్ణి గావించాయేమో!, అని ఆలోచిస్తుంటే, నా చుట్టూ కొంతమంది గుస గుసలుగా మాట్లాడుతున్నట్లనిపిస్తుంది. ఇంతలో, పూలోజు రామాచారి, పంచె ఎగ గట్టుకుని, తలకు గుడ్డచుట్టుకుని చొక్కాలేకుండా, ముల్లు గర్రను మెట్టుమీద చెళ్ళున చరిచి, “ఒరే అబ్బయా, నా బిడ్డ వీమయినడు, మీ అందరికోసమే గద వాదు మన్ముల్సి ఊరుని ఇదడీిని పుట్టిపోయి నడు. వాదేమో మాకు గాకుండా అడివిల కలిసిపోతే మీలాంటోల్లందరూ కుసీగ కులుకుతున్నరా, గిదెక్సడీ నాయం", అని నా వైపు ఉగ్రంగా చూస్తూ కళ్ళెర్ర జేసి, వ౭విద్ధ సందులో తబ వుంచిన, నా జుట్టు పట్టుకుని తల లేపి, నన్ను నిలేస్తావున్నాడు. అతో అమురోళ్చు సాపితి అత్త చర చరా వచ్చి, మెట్ల మీద ఎవరో పిండాలు కాజట్టగా మిగిలిన కాష్టం బూడిదను, గాలిలోకి ఎత్తిపోసి, నా ముఖం మీద పడేటట్లు కొట్టి, 'రామాసారన్నా, నువ్వెందుకే బుగబైతవు, సదువుకుంటే పోదగాల్లు గిట్టనే తయారయితరు. వాల్ల సుఖం కోసం, వాల్ల తెదువు వాల్లు జూసుకుని కన్నోల్లను, నిలువునా ముంచుతరు. ఈల్లను నమ్మి బతకడం కంటే కుక్కని -పిళ్లిని పెంచుకున్నా సావుదాక గవి తోడస్తయి? అని అనగానే చివ్వున తలెత్తే సరికి, కాండ్రిచ్చి నా ముఖం మీద వూసినట్లనిపించింది. వూసింది కడుక్కోవడానికి, మెట్టు మీదనుంచి వంగి గోదాట్లో నీళ్ళు దోసిళ్ళతో పట్టి ముఖంమీద చిమ్మిస్తుంటే, ఈలోగా బజ్జీల బండి బండమీద ఎంకులన్ను ఒక కాలు కింద మెట్టుమీద ఒక కాలు పై మెట్టమీద సగం సగం నుంచోని, సన్నగా తరిగిన ఉల్లిపాయ ముక్కల్ని నా నెత్తి మీద పడేటట్లు అక్షింతల్లా జల్లి, చప్పట్లు కొట్టుకుంటా, పక పక నవ్వుతూ అక్కడున్న అందరి మొకాలు చూస్తూ, నా వైపు వేలు పెట్టి చూపిస్తూ, ననా కిదంతా ముందుగాల్లనే ఎరిక్క ఎందుకంటే నా అనుపవం గట్టాంటిది. సివరాకరికి వాల్లు వాల్లంతా ఒకటే, వాల్లంతా సుట్టబ్బందువులే, ఇసుంటోల్లను నమ్ముకుంటే మనవే బకరాలమైతం”, అనుకుంటూ ఎగతాళిగా వికటాట్టహాసం చేస్తున్నాడు. వారి పరి వాసానికి, ఎగతాళికి, ఎద్దేవాలకీ, కన్నెర్ర జేయటానికి అవకాశం లేక, అవమానంతో ప్రస్థానం 206

లజ్ఞవల్ల, ఖిన్నుడనై సగం కాళ్ళు గోదారిలో పెట్టి, దుఖఃవల్ల వచ్చిన కన్నీరు గోదావరిలో టుపుక్కు టుపుక్కున పదతావుంటే, బక్కయ్య నా (ప్రక్కన నన్ను ఒత్తిగిల్లి కూర్చొని, “అన్నా వీల్లందిరితో మనకు ఏమి సంపతం. నువ్వు బాధపడవాకు" అంటూ నా కన్నీరు తుడిచి, “అన్నా మనం మావూరికి పోదాం రా! కాలవలకు కట్టలు విసి చేపలు పట్టకుందాం, వలలేసి ఉడతలు పట్లుకుని కొల్సుకుని తిందాం! రా అన్నా ఎలదాం* అని నా చేయి పట్టు ల కుని గుంజుతూవున్నట్లు అనిపిస్తూవుంటే, ఇంతలో వెనకనుంభి నిషథగా వచ్చిన సరస్వతక్క ఎగిరి నడుంమీద ఒక్క +4డాను. నొ ఎదురుగా నుంచోని, తన్ను తన్నేసరికి, మెట్లమీదనుంచి బొక్కబోర్లా పడ్డను చెమటకి, ముక్కు మీదనుంచి జుట్టు విరబోసుకొని, నుదుటన కుంకుమ బొట్టు న గొదాట్లోక కారుతుంటే, కాళ్తర్‌ బాటిల్లోని మందు గట గటా లౌగి ఫొ న్స్‌ ల్‌ శీను జూసుకుని నా దారిన నేను విసిరి కొటి 'నీ...దొంగ నా.--ఐ---నొ సుఖం న ట్రాది...నే నప్పుడే...నీకు...ఆఫరీ పోత్రా అంటే...నీకు ఆ రామారావుకూ తేదా విటుం అనుకుంటా...పత్రిత్తు నీతులు ఇచ్చినాను గందరా...కాదని... అక్కా,.-తొక్కా+--- నేను.....జెప్పింది...ఒల్లుకుంటే...కోటి సెప్పినావు..ఏందిరా నున్వు జేసింది.....నెను.. వద పొయదానఈ లింగాల్లో, ఒక బోడిలింగం..తూనో బొద్దు. అనుకుని “ఈ గోదాట బడి....ఈడి దాకా... రావలసి...వచ్చేది గాదు గందా.... నా...బ., ట్రూంటే జరిగిన సంఘటనకు చేష్టలుడిగి (మ్రాన్పడిపోయివుంటే.... అది తుం: జనల చూసి...కైర్హూ వచ్చి.....- బైన మెట్ల మీద కూర్చున్న వాళ్ళందరూ..... బిల బిలా.... కుంటు కుంటూ... దేక్కుంటా......పార్లకుంటూ.... వచ్చి.......నా చుట్టూ మూగి.... మెట్లమీద నన్ను డొల్లిచ్చుకుంటా... డొల్లిచ్చుకుంటా.....తన్నుడు మొదలు బెట్టారు.... చెంప దెబ్బలు, తాపులు, తన్నులు, పిడి గుద్దులు, బోడయ్య ఎగిరి భుజుల మీద కూర్చున్నాడు... బక్కయ్య నడుం మీద అటొక కాలు ఇటొక కాలు వేసి మెడ పట్టుకుని వేళాడుతున్నాడు....తన్ని....తన్ని....కొట్లి...అలిసి పోయిందాకా..వాళ్ళ కసితీరా... టై సై కొట్టి... అలసిపోయి... ప్ర్యూనం 207/

మెల్లగా చేరదీసి మెట్లమీద నన్ను... కూర్చోబెట్టి......జుట్టు చేతులతో దువ్వి..... సవరదీసి...అందరూ ఎదురుగా నుంచోని.....దీనంగా మొకాలు పెట్టీ......నా వైపు (ప్రేమ దృష్టిని ప్రసరిస్తూ...తమ్మీ......నాయినా....... బిడ్డా... అన్నా... పిలగా... సిన్నా. ..అంటూ...అందరూ ముక్తకంఠంతో,

“ఈ సమాజ సంపద నృష్టికర్తలం మేము. ఇక్కుడి మూల నాసులమైన మేము, కొన్ని వేల సంవత్సరాలుగా ప్రథ్ధతితో పోరాడుతూ మానవ వారసత్వ వరంవరని కాపాదుతూ, కొనసొగించదమే కాకుందా, (వక్ఫుతినుంచి నేర్చుకున్న జ్ఞాన సంపదను వారసత్వంగా మీకు అందజేస్తే, దానిని వుస్తక రూపంలో పొందుపరచుకుని కేవలం సదహాడు వద్ధినిమిది సంవత్సరాలలో మా వేల సంవత్సరాల జ్ఞానాన్ని ఆకళంచుకుని, విజ్ఞానవేత్తలైన మీ వెనక మా కృషిలేదా? అందుకే మట్టి వినికిన ఈ చేతులతో..... విదికిలి బిగిచ్చి, వేలెత్తి చూవిస్తూ (సళ్నిస్తున్నాము... నిలదీసి అదుగుతున్నాము ....నీకింత జేనిన మా ఇతుకులు..... ఇవ్వాళ మోదుభారిపోయివున్నాయి....మా ద్వారా...నువ్వు నేర్చుకున్న... నీ జ్ఞాన నంపదలో వ కొంతైనా మా కోసం వెచ్చింబి...మా జీవితాలకు నీరు పోని చిగురింపజేస్తానా... లేక....ఐంద బారి, శుష్మించిన నూ జీవన కళేబరాల మీద....నీ ఉక్కు పాదాన్ని మోవుకుంటూ.... నిచ్చెన మెట్టెక్స..నీ న్వ నుఖాన్ని... వెతుక్కుంటూ పోతావా.....నువ్వే ఆలోచించుకో!..తమ్మీ..... నాయినా.....చిన్నా...... బిడ్డా... అన్నా... పిలగా.....సిన్నా... అని ఒక్కొక్కరు ... నన్ను తాకుతూ, నిమురుతూ......

“నీ సమాధానం కోసం ఎదురు చూస్తుంటాము, అందాకా పైన మళ్ళి సెట్టు కొమ్మలకి ఏలాడబదుతుంటాము. నువ్వు కాదంటే మేము మా దారిన పోతావు, అని నా వీపు నిమురుకుంటూ, తలపై చేయివేసి ఓల లాడిస్తూ, బుగ్గలు నిమిరి మెటికలు విరుస్తూ.... అందరూ వెళ్ళి... దూరంగా పై మెట్టు మీద వున్న రాగిచెట్టు మీద తలా ఒక కొమ్మను పట్టుకుని గబ్బిలాల్లాగా తలకిందులుగా వేలాడుతూ, ఊగుతూ నా వైపు తదేకంగా చూస్తూవున్నట్లనిపిస్తూవుంది. ప్రున్తానం 208

అప్పుడు నేను అందరివైపు పరికించి చూస్తూ చిరుమందవాసంతో, '*ఓ నా అనుభవ జ్ఞానప్రధాతలారా! అందరికీ చెపుతున్నా వినండి, మీ అందరికి సమాధానం చెప్పేముందు, ముందుగా నా కన్న తండ్రికి సమాధానం చెప్పాల్సిన బాధ్యత నాకుంది. ఆయన ఆదేశం, సూచన మేరకే నేను ఈ ప్రస్థానం గావించాను. అందులో భాగంగానే మీరందరూ నాకు తారసపద్దారు. కాబట్టి మా నాయినతో మాట్లాడిన దాకా ఎదురుచూడండి, అని మళ్ళొకసారి గోదాట్లో మునిగి లేచి ఆరిన, వెలిసిన ఎర్ర టీ షర్టు వేసుకుని బ్యాగు సర్దుకుని మజ్జి చెట్టు క్రిందకు వచ్చాను.

వా యపపుటాలా---.

ప్రస్థానం 209

15వ అధ్యాయం సింహావలోకనం

ఆకలి దహించి వేస్తుంది. ముందు అన్నం తినాలి. తరవాత తీరికగా నాన్నతో మాట్లాడాలి అనుకుంటూ, చెట్టుకింద పిండాలు తయారు చేయదానికి పెట్టుకున్న రాళ్ళు, అక్కడక్కడ సగం కాలి బొగ్గుతో ఉన్న కర్ర ముక్కలను పోగేసుకుని, పొయ్యి వెలిగించి, గోదారి నీటితో ఎసరు పెట్టుకుని, ప్లాస్టిక్‌ డబ్బాలో మిగిలివున్న కాసిని బియ్యాన్ని ఎసట్లో పోసి మంట ఎగేసి, ఒక రాయి తెచ్చుకుని దాని మీద కూర్చుని ఎర్రగా లేస్తున్న మంటను చూస్తూ కూర్చున్నాను.....

ప్రయాణం మొదలుపెట్టి ఇప్పటికే పాతిక రోజులయింది. పదమూడు రోజులలో అయిపోతుందని అనుకున్న ప్రయాణం పాతిక రోజులు అయింది. ఈ మధ్యలో ఎన్నెన్నో సంఘటనలు, ఎంతోమంది మనుషులు, ఎన్నెన్నో అనుభవాలు, ఈ అనుభవాల ద్వారా తెలిసిన నిజాలు, ఒకరు చెపితేనో చదివితోనే అలవడవు, ఆనవు, అనుభూతికి లోను కాము. అందుకనే ఏమో, నాన్న నా తోని ఈ ప్రయాణానికి వొడికట్టించాడు.

ఒక రోజు, ప్రభుత్వం వారు కేటాయించిన ఇంట్లో, నాన్న ఆఫీసు గదిలోకి వెళ్ళాను. తన సిబ్బందితోని తాను బిజీగా వున్నాడు. నన్ను చూసి కళ్ళెగరేసి, “ఏంటి కన్నా? అన్నాడు.

“మీతో మాట్లాడాలి దాడీ

ఆశ్చర్యంగా ఒకసారి నా వైపు చూసి, 'కొద్ది సేపు కూర్చో కన్నా! రేపు మంత్రిగారి పర్యటనకు సంబంధించి, ఆయిన ఉపన్యాసానికి కావలసిన దేటాను ప్రిపేర్‌ చేస్తు న్నాము, పది నిమిషాలు ఓపిక పట్టు నాన్నా

మధ్య మధ్యలో మంత్రిగారి ఫోన్లు, వచ్చిన నివేదికలపైన మార్పులు చేర్పులు, వారికి సూచనలు, ఈ లోగా వచ్చేపోయే సందర్శకులు, పది నిమిషాలు పోయి పావుగంట, అర్ధగంట, గంట, రెండు గంటలు రాత్రి పదకొండు...

బెల్లు కొట్టి, బిళ్ళ బంట్రోతును పిలిచి...ఇక ఎవరినీ పంపించవాకు, అని చెప్పి.. 'సారీ కన్నా,..ఏంటి నాన్నాా..చాలా రోజుల తరువాత...నా దగ్గరకు వచ్చావు....”

“డాడీ! మెడిసిన్‌ పూర్తి అయిపోయింది. కాన్వకేషన్‌ కూడా అయిపోయింది. ప్రున్ధానం 210

పోస్ట్‌ గ్రాడ్యుయేషన్‌ అమెరికాలో చేయాలనుకుంటున్నాను. అక్కడి యూనివర్సిటీ నుంచి పర్మిషన్‌ కూడా వచ్చింది. వీసా కూడా వచ్చింది. అంతా సిద్ధం అయింది. ఫ్లయిట్‌ ఈ రోజునుంచి సరిగ్గా ముప్పై రోజులకి బుకింగ్‌ కూడా అయింది,

“ఆ...హా... అలాగనా...అంతా సిద్ధం అయిందా! సరే నాతో ఏం పని...వం మాట్లాడుదామని.... నా దగ్గరకు వచ్చావు”?

“మీతో, ఈ విషయం చెపుదామని వచ్చాను”

“ఎందుకు?....నాతో చెప్పడం... చెప్పాలని నీకు ఎందుకు అనిపించింది....?

“....అదెంటి? మీరు దాడీ కదా... చెప్పాలి..కదా...?

“ఎందుకు చెప్పడం, చెప్పినా, చెప్పకపోయినా నువ్వు వెళతావు కదా.....వెళ్ళే టప్పుడు, ఒక గోడకో, తలుపుకో, ఇంటి ముందు కట్టేసివున్న కుక్కకో..పప్పీ..బాయ్‌.. అని చెప్పినట్లే...నాకు కూడా బాయ్‌......దాడ్‌...ఐ యామ్‌ గోయింగ్‌ టుయూ ఎస్‌...అని చేయివూపి వెళ్ళొచ్చు కదా......ఇంతోటి దాని కోనం...రెండు గంటల నీ విలువైన సమయాన్ని...వృధా చేసుకుని......నాతో మాట్లాడాలని నా కోసం ఎదురు చూడడం ఎందుకు కన్నా?

2.2. “అదేంటి దొడీ మీరు అట్లా మాట్లాడుతారు”?

“అవును కన్నా...నువ్వు పై చదువులకి, అమెరికా వెళ్ళాలనే ప్రతిపాదన చర్చించ డానికో, లేదా! ఏం చేయాలనే ప్రశ్నతోనో, సలవో కోసమో.....నా దగ్గరకు రాలేదు. నువ్వు ఏమి చేయాలో నీ నిర్ణయాన్ని నా ప్రమేయం లేకుందా తీసుకుని, కర్టసీ కోసం...బై చెప్పడానికే నా దగ్గరకు వచ్చావు....అంతేకదా....కాబట్టి దానికి, నా ప్రతిస్పందన ...కూడా...తదనుగుణంగా నా పాతక్రోచిశంగా హుందాగనే, ఉండాలి కదా?

“డాడీ! మీ భానంనా కర్ధం కావట్లేదు. ఇందులో నేను చేసిన శప్పేంటి. ఉన్నత చదువులు చదవాలనీ, పిల్లలు పైకి రావాలనీ, అమెరికాలో సెటిల్‌ కావాలని, సంతానం గొప్ప వాళ్ళు కావాలనే శల్లి దండ్రులు కోరుకునేది. చిన్నప్పటినుంచీ మెరిట్‌తోనే వచ్చాను, ఇప్పుడు కూడా మెరిట్‌తోనే కదా! పై చదువులకి అమెరికా వెళదామను కుంటున్నది. ఇందులో మీరు బాధపడవలసిన అంశం ఏమున్నది. మీకు వెళు తున్నాననే విషయాన్ని ముందుగా చెప్పలేదనే విషయాన్ని మీరు ఇంత చాదస్తంగా పుగ్యానం 211

తీసుకుని, మీరిట్లా మాట్లాడుతారని ఊహించలేదు. అందుకే మమ్మీ ఎప్పుడూ... మట్టి..పి..?

“అవును నాన్నా, నేను ఈ రోజు ప్రభుత్వంలో...ఒక అత్యున్నత అధికారినైనా.. మీ మమ్మీ అన్నట్లు...మట్టీ పిసుక్కుని వచ్చిన బుద్దులు... ఎక్కడకు పోతాయి... కనకపు సింహాసనం మీద కూర్చున్నా..... ఆ బుద్ధులు ఎక్కడకు పోతాయి....అవును కన్నా. మా నాయిన....మట్టి పిసుక్కుంటున్న చేతులతోనే .... నన్ను చదువుకోవడానికి... పంపిస్తే......నేను ఈ రోజు ఇంతటి వాడిని అయ్యాను....కానీ నేనేదో గొప్ప వాడి నయ్యానని అనుకోవట్లేదు. కాని నువ్వు,.ఈ మద్ది పిసుక్కుని వచ్చిన వాడికి...బంగారు చెంచాతో పుట్టావు కాబట్టే.... నా ఆలోచనలూ.. మా అమ్మా-నాయినలు...ముతకగా ...నేను చాదస్తంగానే...కనబడటంలో విచిత్రమేముంది...ఈ వాదనలెందుకు... నీకు కావలసినదేదో నువ్వు చేసుకుంటున్నావు....నా అభీష్టాలు...నా కోరికలూ...నా ఆశలకూ...సంబంధంలేకుండా...నాకు రెక్కలు వచ్చాయి...నేను ఎటైనా ఎగర గలుగు తొనుు, అని నువ్వు నిర్ణయాలు తీసుకుంటున్నప్పుడు... నేనెవరిని కాదంటానికి.. అట్లానే కానీ కన్నా..' అని కుర్చీలోంచి లేచాడు.

“ఆగు డాడీ!.....కాసేపు కూర్చోండి...మీరు ఏదో దాచిపెట్టి...నర్మ గర్భంగా మాట్లాదుతున్నారు...నేనేదో తప్పు చేసినట్లు...నన్ను దోషిగా ఎంచుతున్నారు. ఈ విషయం తేలిన తరువాతే లేద్దువు గాని. మీ వుద్దేశం ప్రకారం, నేనిప్పుడు అమెరికా ప్రయాణాన్ని మానుకుని మీ కళ్ళముందే, ఉండాలి, ఇక్కడ పది పరకకో ఉద్యోగం చేస్తూ అవసరాలకి డబ్బులు సరిపోక దేహీ, అని మిమ్మల్ని అడుక్కొని బతకాలనే కదా కోరుకుంటున్నారు? మీరిదే కావాలని కోరుకుంటున్నారా? లేక నా నుంచి మీరు ఏమి ఆశిస్తున్నారో స్పష్టంగా చెప్పి లేవండి”.

“కన్నా! నీ మనసు ఒక మాయా తెరల మధ్యన ఊగిసలాడుతుంది. ఇప్పుడు నేను ఏమి చెప్పినా, దానికి నీ మనసు వ్యతిరేక దిశలోనే అలోచిస్తుంది. డబ్బు సంపొదించడమే ధ్యేయంగా, దానితో వచ్చిన సుఖాలే జీవిత గమ్యంగా నీ మనసు ట్యూన్‌ అయివున్నది. నీ ఆలోచన, రంగు రంగుల హరివిల్లుతో, దాని వెనుక నున్న సుఖాల భ్రాంతిలో ఓల లాడుతుంది. కాబట్టి ఈ దశలో నేను ఏమి చెప్పినా, దానికి నీ మనసు ఎదురుతిరుగుతూనేవుంటుంది, అందువలన మనం రెట్టించ్చుకుని ఇంతకంటే మాట్లాడుకోవడం వలన అంతగా ప్రయోజనకరంగా లేకపోగా, నీ దృష్టిలో ప్రస్థానం 212

ఇప్పటి వరకూ నామమాత్రపు తండ్రిగా ఉన్న నేను, నీ అవసరాలను తీర్చే వారధి స్థానం నుండి, విలన్‌ స్థాయికి దిగజారటం నాకు ఇష్టం లేదు. పద వెళదాం. ఇప్పటికే ఆలస్యమయింది....”

డాడీ! మీ పట్ల నాకెప్పుడూ గౌరవంవుంది. మీ వృత్తి రీత్యా మీ సమయాభావాన్ని నేను అర్ధంచేసుకుని, మిమ్మల్ని ఇబ్బంది పెట్టకుందా మసలుకున్నానే గాని, మిమ్మల్ని కాదని, మీకు అతీతంగా వుందామని నేను అనుకోలేదు. నాపట్ల మీరు కోరుకుంటు న్నది, ఇదేనని నేను అనుకొని స్వతంత్రించానే గాని, దానివల్ల మీ పట్ల నిర్లక్ష్యంగా వ్యవహరించానని మీరు భావిస్తారని అనుకోలేదు. ఎన్నో రోజులుగా మీకీ విషయం చెపుదామని ప్రయత్నిస్తున్నాను, కానీ మీరు ఎప్పటి కప్పుడు నేను ప్రయత్నించినప్పుడల్లా తీరికలేకుండా వుండటంచూసి ఈ రోజు ప్రయత్నించాను. కానీ నా నిర్ణయం పట్ల మీరు పూర్తిగా విఖేదిస్తున్నారనేది నాకు ఇప్పుడే అర్ధమైంది. కాబట్టీ నేను ఎట్లా వుండాలని మీరు కోరుకుంటున్నారో, అసలు నా నుంచి మీరు ఏమి ఆళిస్తున్నారో... నాకిప్పుడు తెలియాలి.

నేనున్న చోటునుంచి లేచి, తాను కూర్చున్న కుర్చీ దగ్గరకు వెళ్ళి మోకాళ్ళ మీద కూర్చుని భావోద్వేగంతో, తన చేతులను నా భుజాల మీద వేసుకుని,

“డాడీ...తల్లిదంద్రుల మీద దయలేని పుతృండు....పుట్టనేమి వాడు గిట్టనేమి... పుట్టలోని చెదలు...పుట్టవా...గిట్టవా..అని... మాటలు నేర్చుకుంటున్న దశలో... అమ్మా.....నాన్న....అతో పాటు...వేమన పద్యాలే కొకుండా.. సుమతీ శతకం... పద్యాలు.... కూడా... ఈ పొట్టమీద...నన్ను పదుకోబెట్టి.... ఊపుకుంటూ..నాకు నేర్పారు...నేను మర్చిపోలేదు డాడీ....“అళోకుడు.....అశోకుడు....చెట్లు నాటించెను”.. అని బట్టీ పడుతున్న రోజుల్లో కూదా... కన్నా....నీకు నాలుగు మార్కులు ఎక్కున- తక్కున వచ్చినా నేనేమీ అనుకోను, విషయం తెలుసుకో...అది ముఖ్యం అన్నది కూదా...నేను......మర్చిపోలేదు....కానీ.... ఎందుకు....డాదీ ఈ రోజు... మీరెందుకు ఇలా... మాట్లాడుతున్నారు.... నా మనసుని కలచి వేస్తుంది... నేనేం తప్పు చేశాను.. మీకిదీ ఇష్టమనుకుని స్వతంత్రించి... అమెరికా..ప్రయత్నం....చేశాను...మీకు నన్ను గురించి తృప్తిగావుండాలంటే......మీరేది కోరితే...అది చేయడానికి....నేను..... సిద్ధంగావున్నాను...చెప్పంది...దాడీ...' అని నేను అంటుంటే, జాలువారుతున్న నా కన్నీటిని బుగ్గలమీదుగా తుడుస్తూ తల పట్టుకుని లేపి, నుదుటిపై ముద్దుపెట్టుకుని, “కన్నా నేనేది చెప్పినా చేస్తావా? అన్నాడు. ప్రగ్యానం 213

“దాడీ! నా మీద ఇంకా మీకు అనుమానమా”?

“మాట మీరవు కదా”?

“'దాడీ....నేను మీ బిడ్డను....?

“సరే కన్నా, నిన్ను ఇబ్బంది పెట్టను....కడుపున పుట్టిన సంతానం సుఖంగా వుండాలనే ఏ తల్లి-తంద్రులైనా కోరుకుంటారు. కాని దానికి అదనంగా నా కొడుకు ఒక మంచి మనిషి, పది మందికి ఉపయోగపడేవాడు కావాలనేది నా కోరిక. ప్రజలు వైద్యం అందుబాటులోలేక్క అలమటిస్తున్నారు. ఈ రోజు నువ్వు వైద్యుడివి అయ్యా వంటే అది నా గొప్పతనమో లేక నీ తెలివితేటలో కాదు. దానివెనక తర తరాల మానవ విజ్ఞానం, నా సహకారం, నీ పట్టుదలే కారణం. ఏ ప్రజల కృషి వల్ల నీవు వైద్యుడివయ్యావో అది ఈ రోజు ప్రజలకు చాలా అవసరం. అది వారికే చెందాలి, అని నేను చెపితే నీకు అర్ధంకాదు. దానికిగాను నీకున్న అనుభవం -జ్ఞానం సరిపోదు. నేను చెప్పినా అది ఒక శ్రవణానుభవమవుతుందే కాని, స్వీయానుభవం కాజాలదు. ఎవరి స్వీయానుభవాలే వారిని పునీతులని, నవనీతులను చేస్తాయి”.

“మీ అమ్మ అమరనాద్‌, గంగోత్రి, మానస సరోవరం....యాత్రలనుంచి వచ్చే సరికి ఇంకా ఇరవై రోజులు పడుతుంది. ఈ లోపు నీకొక ప్రొజెక్ట్‌ అప్పజెపుతాను. అది పూర్తిచేస్తావా.,.?

“తప్పకుండా చేస్తాను దాడీ”

“ఎంత కరినతరమైనా, వెనుకాడవు కదా....?

'సందేహం వద్దు దాడీ, నా పట్ల అపనమ్మకంతోని, నన్ను అవమానించకండి*

సరే ఇప్పటికే పన్నెండు దాటింది. రేపటి నా కార్యక్రమాలన్నిటిని ఫోన్‌ ద్వారా నిర్వర్తించుకుంటాను. రేపు తెల్లవారురూమున హైదరాబాదునుంచి మనం ప్రయాణం అవుతున్నాం! నీవు సిద్ధంగా వుండు, అని రేపు నాలుగున్నర కల్లా దైవరును సిద్ధంగా

వుండమని చెప్పి,

రా కన్నా! ఇంట్లోకి వెళదాం అని తీసుకు వెళ్ళి డైనింగ్‌ టేబుల్‌ దగ్గర కూర్చున్న తరువాత తానే స్వయంగా వడ్డించి, అన్నం కలిపి నా చేతిలో ముద్దలు పెడుతూ, తాను తింటూ భోజనం ముగించాడు. ప్రన్యానం 214

అన్నం తిన్న తరువాత బెడ్రూంలోకి తీసుకువెళ్ళి, నేను మంచం మీద పడుకుంటే,తాను ప్రక్కన కూర్చుని, నా తల నిమురుతుంటే హాయిగా నిద్రపోయాను.

“లే కన్నా! నాలుగున్నర దాటింది....ప్రయాణానికి తయారవుదుగాని లే'... లేచాను.

అప్పటికే డాడీ తయారయి సిద్ధంగా వున్నాడు. “ఏం కన్నా! మరచిపోయావా, ప్రొద్దుటే బయలుదేరుదామని అనుకున్నాంగదా" అని నా ఎదురుగా నుంచుని అడుగుతుంటే,

“సార్‌ డాడీ! పది నిమిషాల్లో రెడీ అవుతా" అని బాత్‌రూంలోకి వెళ్ళాను. నేను తయారయి (డ్రెస్‌ చేసుకుని, రెందు జతల ఐట్టలు-బష్‌-పేస్ట్‌-తగిన నరంజామా బ్యాగులో సర్దుకుని వచ్చేసరికి, దాడీ కాఫీ కప్పుతో ఎదురు చూన్తున్నాడు.

తెలవారురూమున, నిర్మానుష్యమైన హైదరాబాద్‌ దారులనుంచి కారు వెళుతూ వుంటే వెనుక సీట్లో డాడీ పక్కన కూర్చున్న నేను,

“డాడీ మనం ఎక్కడకు వెళుతున్నాము”?

“కన్నా! తెలుగు జొతి వికాసొనికి కారకొలయిన నదులలో, కృష్ణా-గోదావరులు ముఖ్యమైనవి. వాటిల్లో ఒకట్రెన కృష్ణా నదిని సందర్భించదానికి మనమిప్పుడు సాగర్‌కు వెళుతున్నాము"

“డాడీ! మీరు నాకేదో ప్రాకేక్స్‌ అప్పగిస్తామన్నారు. అమ్మ వచ్చేలోపు దానిని పూర్తి చేయమన్నారు. దానికి ఈ కృష్ణానదికీ సంబంధం ఏమిటి?

“అక్కడకు వెళ్ళిన తరువాత చెపుతా కన్నా! రాత్రి నీకు సరిగా నిద్ర కూడా సరిపోలేదు. నువ్వు పడుకో, అంటూ నా తలను దగ్గరకు తీసుకుని తన వడిలో పెట్లుకుని వీపు నిమురుతుంటే హాయిగా నిద్రపోయాను.

[య

“భీ కన్నా, గెస్ట్‌ హొస్‌ వచ్చేసింది” అని డాడీ లేపిన తరువాత మెలుకువ వచ్చింది. గదిలోకి వెళ్ళిన తరువాత టిఫిన్‌ తిని, కారు దగ్గరకు వచ్చి

“కన్నా నువ్వు ధైవ్‌ంగ్‌ సీటులోకిరా

డ్రైవరుతో, “నువ్విక్కదేవుండు, గంట తరువాత వస్తాను అని, డాడీ కార్గో నా (ప్రక్కన కూర్చుని “ముందుకు పోనీయి' అన్నాడు.

ప్ర్యూనం 21ేవ్‌

దానా లాం మన్ని!

1. ్న 216 "4 ప్రున్యానం

కొంత దూరం వెళ్ళిన తరువాత ఒక చోట “ఇక్కద ఆపు కన్నా? అన్నాడు. తాను ఒడ్డు మీదనే ఉండి,

“కన్నా నువ్వెళ్ళి కృష్ణమ్మ ఒడిలో స్నానం చేసిరా అన్నాడు.

తన వైపు నేను ప్రశ్నార్ధకంగా చూసి, మారు మాట్లాడకుండా నది వద్దకు వెళ్ళి దిగి, బట్టలు ఒద్దుమీద పెట్టి కృష్నానదిలోకి దిగి స్నానంచేసి, కారు దగ్గరకు వచ్చాను. నా బ్యాగులోని టవలు తీసి నా తల వళ్ళు డాడీ తుడిచి, బ్యాగులోవున్న బట్టలు నా చేతిలే పెట్టి వేసుకో అన్నాడు. తరువాత నా తల దువ్వుతూ,

“కన్నా! నీకు ఒక ప్రాజెక్టు వప్పజెపుతాను చేయి అన్నాను. చేస్తానని మాటిచ్చావు. ఇదిగో ఆ పని ఇప్పుడు నీకు వప్పజెపుతున్నాను. కృష్ణా-గోదావరిల నడుమ తెలుగు జాతి విన్న సంస్క ఎతులతో, భిన్న యాసలతో వికసించింది. ఈ రెండు నదుల నడుమనున్న ఈ మానవ జీవన విధానాన్ని తెలుసుకోవడమే నేను నీకు అప్పగించిన ప్రాజెక్టు. నీ స్వీయానుభవంతో నువ్వు తెలుసుకో. నీతో ఇప్పుడు కృన్ని. నదిలో స్నానం గావించాను. ఇప్పుదు-ఇక్కడనుంచి నీ ప్రస్థానం మొదలు పెట్టి రాజమండ్రి దగ్గరనున్న గోదావరి వరకు పాదయాత్రతో వెళ్ళిన తరువాత, గోదావరిలో స్నానంచేసి, అక్కడనుంచి నాకు ఫోన్‌ చేయి. ఈ పాదయాత్రలో తారసిల్లిన నీ అనుభవాలను రంగరించుకున్న తరువాత, నీ మానసిక దృష్టి విస్రతమవుతుందని భావిస్తున్నాను.

రాజమంద్రినుంచి నువ్వు నాకు ఫోనుచేసిన తరువాత కూడా “డాడీ నేను అమెరికా ప్రోదలచుకున్నాను" అని నువ్వంటే, అక్కడనుంచే సకల సదుపాయాలతో నిన్ను భావించి, నిన్ను పంపడానికి ఒక తండ్రిగా నువ్వ కోరుకున్న ఏర్పాట్లన్నీ పూర్తిచేస్తాను. నువ్వు నన్ను కలసి నాకు వీడ్యోలు కూదా చెప్పనవసరంలేదు. నువ్వు శారీరక దారుధ్యం కలిగిన యువకుడివి, ప్రొద్దున్నే ఆరు కిలోమీటర్లు రన్నింగ్‌ తరువాత నాలుగు కిలో

మీటర్ల వాకింగ్‌? సాయింత్రం గంట సేపు స్విమ్మింగ్‌ చేసి, గంట పాటు జిమ్‌లో గడిపే నీకు, రోజుకు కనీసం ముప్పై కిలోమీటర్ల పైన నడిచినా, పదమూడు రోజులలో జేరగలవు" అని అంటూ నా జేబులోనుంచి సెల్‌ఫోన్‌, డ్రైవింగ్‌ లైసెన్స్‌, ఎ.టి.యం కార్డు, ఐదెంటిటీ కార్డు, ప్యాంటు వెనుక జేబులోని మనీ పర్సు తీసుకుని,

“వీటి అవసరం లేకుండానే బయలుదేరు కన్నా! నిన్ను నువ్వుగా, ఒక మనిషిగా, ప్రన్యానిం 217

సీ అస్తిత్వంతోనే వెళ్ళు, ఎక్కడా నీ పేరు-నాపేరు, నీ కులం-గోత్రం-మతం ప్రమేయం లేకుండా ప్రయాణం చేయి. విపత్మర పరిస్థితులలోనే నా అస్థిత్వం ద్వారా బయట పడు. దారి మధ్యలో ఎవరినీ చేయిజాచి అడుగకు, దొంగతనానికి ఒడిగట్టవాకు, వెళ్ళిరా కన్నా! నీ మీద నాకు నమ్మకం వుంది". అని దగ్గరకు తీసుకుని ఆలింగనం చేసుకుని, నుదుటిపై ముద్దుపెట్టి వెళ్ళి డైవింగ్‌ సీటులో కూర్చుని, కొద్దిగా ముందుకు వెళ్ళి, రివర్సు గేరులో వెనకకు వచ్చి,

“కన్నా........పదిహేనవ రోజునుంచి నా శరీరాన్నంతా చెవులుగా చేసుకుని.... తొలకరి కోసం....ఎదురుచూసే చకోరంలా.....నీ ఫోన్‌ కోసం ఎదురు చూస్తుంటాను. నీ కేదన్నా జరగరానిది జరిగితే నేను తట్టుకోలేను. నా ప్రాణాలనంతా నీ పైనే పెట్టుకుని నీ కోసం వేయి కళ్ళతో ఎదరుచూస్తుంటాను. నా ప్రాణానికి ప్రాణమైన, నీ ప్రాణం జాగ్రత్త కన్నా... అని ధారాపొతంగా...కారుతున్న తన కన్నీటిని వర్ని స్తూనే.. “కన్నా... జాగ్రత్త,.జాగ్రత్త,. అంటూ వెళ్ళిపోయాడు...

లేచిన ధూళి తెరల మధ్యన కారు కనుమరుగైపోయింది..... జవసత్వాలు ఉడిగిపోయినట్లనిపించింది.... నిశ్చేష్టుడనై నుంచున్నాను... శరీరం బిగునుకు పోయింది.... భయమో... విహ్వలతో.. ఎదురు చూడనిదో... ఊహించనిదో, కళ్ళు మిరి మిట్లు గొల్పుతున్నాయి... శరీరంలోనించి ఆవిర్లు బయటకు వస్తున్నట్లనిపిస్తుంది. రోమాలు... నిక్కపొడుచుకున్నాయి. ఒక్కసారిగా నిస్సత్తువ ఆవరించి...కాళ్ళలో సత్తువ కోల్పోయి... నేల మీద కూర్చున్నాను... దుఖః ఆవరించి, బిగ్గరగా వఏడవాలనిపిస్తుంది.

ఈ శరీరం మీద డ్రాయరు బనీను, చొక్కా ప్యాంటు తప్ప, ఏమీలేవు. ఈ పరిస్థితులల్లో నాలుగు వందల కిలోమీటర్లు పది పదిహేను రోజుల పాదయాత్ర, గోదావరి వరకు వెళ్ళాలా? ఇదా నాకు అప్పగిస్తానన్న ప్రాజెక్టు. అంగీకరించేముందు, అది ఏమిటి అని అడగ కుండానే, ధీమాగా సరే అన్నాను. దానికి ఇదా ఫలితం! ప్రాజెక్ట్‌ అంటే ఏదో క్షిష్టకరమైన వైజ్ఞానిక విషయం అనుకున్నానే గాని, లేదా తన స్వంత వూరికి తీసుకెళ్ళి ఇదిగో ఇది మా అమ్మా నాయినలు నివసించిన ఇల్లు, వారి జ్ఞాపకాల ఈ కుటీరాన్ని ఇక్కడేవుండి ఓ పదిరోజులలో పునరుద్దరించు, దానికి కావలసిన పైకం ఇదిగో అని అంటాడని ఊహించాను. కానీ ఇంత ముతకగా, ఈ ఒంటి జత బట్టలతో, బికారిగా కాలు కాలు కొట్టుకుంటూ దారివెంట అంగలార్చు కుంటూ పోయే ఈ పిచ్చిపనికి, ఒక ప్రాజెక్టు అని పేరా?, ఆకలితో మల మల ప్రన్యానం 218

మాడుకుంటూ, లబోదిబోమని అనుకుంటూ పది పదిహేను రోజుల తరువాత అక్కడకు వెళ్ళిన తరువాత వచ్చిన ఫలితమేమిటి, కాళ్ళ తీపులు, శరీరం శుష్కించి గడ్డాలు-మీసాలు పెరగటంకన్నా ఏముంటుంది! ఏమిటో పిచ్చి డాడీ! చాదస్తపు డాడీ! ముతక డాడీ!... అందుకే మమ్మీ ఎప్పుడూ మిమ్మల్ని...లేదా చెప్పకుండా అమెరికా వెళతానన్నందుకు, డాడీ నాకు విధించిన శిక్షా ఇది?

ఏది ఏమైనా, డాడీకి మాటిచ్చాను. ఇది పూర్తిచేయక తప్పదు. ఎన్ని కష్ట నిష్తారా లైనా పని పూర్తిచేయాలి. ఫలితాలు ఎట్లావున్నా, భీరువునై మడమతిప్పే దుర్భలుడను కాదని నిరూపించుకోవాలి. పుట్టి బుద్ధెరిగిన తరువాత చాడి, ఇలావుండు, ఇలా చేయి, ఇలానే కావాలి అని ఎన్నడూ శాసించలేదు. ఇట్లా వుంటే, ఇలా చేస్తే ఇలాగయితే బాగుండేదేమో అనేవాడు. ఇవ్వాళ ఇంత కఠినమైన ప్రాజెక్టనాలో, పనిష్మెంటనాలో ఇలా నా కెప్పుడూ చెప్పలేదు, చేయించలేదు. ఒక మనిషి డెబ్బై ఐదు ఏళ్ళు బ్రతుకుతాడనుకుంటే....సుమారు ఇరవై అయిదున్నర వేల రోజులు, నా సుదీర్హ ఈ జీవన వేల రోజుల కాలంలో.... ఒక పది రోజులు అంటే ఎంత.... ఒక పది పగళ్ళు-పది రాత్రులు, ఇంతేకదా!...కన్న తంది కోరాడు, కాదని ఎందు కనాలి.... కానీ... ఇదీ ఒక అనుభవం అనుకుందాం.....

...అని .. నన్ను .. నేను ఊరడించుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తుంటే...కృష్ణమ్మ. తనపై జారిన మధ్యందిన భాస్మరుని తీక్షణ కిరణాలను, తన స్వచ్చతకు నిదర్శనంగా పరావర్తనం గావిస్తూ...వజ సమాన తేజోకాంతి పుంజాలను... నా వైపు. నా కొరకే ప్రసరిస్తూ... నన్ను కార్యోన్ముఖుణ్ణి కావిస్తున్న.. భ్రాంతిలో... స్వాంతన పొంది.. సంవిధానంతో... సత్తువ చేకూర్చుకుని లేచి, నా ప్రస్థానపు పాదఘంటికలను స్థిర పరచుకుని, ఉద్యమ నెల బాలుడిలా ముందుకు సాగాను.......

......తానొకటి తలిస్తే కాలమొకటి తలచినట్లు, పది రోజులు అనుకున్న ప్రయాణం, పాతిక రోజులకొచ్చింది. ఇన్ని రోజుల విభాత సంధ్యలనడుమ, ఎన్నెన్ని సంఘటనలు, ఎన్నెన్ని అనుభూతులు, అనేకమంది వ్యక్తుల సుదీర్హ జీవితానుభూతులను ఈ కొద్దికాలంలో, వారి అనుభవాలనే నా అనుభవసారాలుగా ఆకళింపుచేసుకో గలిగాను. ఇది తెలుసుకోవడానికేనేమో, ఎంతో సునిశిత దృష్టితో డాడీ, నాకీ పని ఆదేశించాడు. పదిహేడు సంవత్సరాలుగా నేను చదివిన చదువు ఒక ఎత్తైతే, ఈ పాతిక రోజుల అనుభవాలు, ఆ పదిహేడు సంవత్సరాల నా చదువుని పూర్వపక్షం ప్రన్యానం 219

చేస్తుంది... అందువల్ల డాడీకి, నా ఎనలేని కృతజ్ఞతలు.

అన్నం అడుగు మాడిన వాసన ముక్కుపుటాలను తగిలి, జ్ఞాపకాల దొంతరనుంచి బయటపడ్డాను. వేడి వేడి అన్నంతో, పచ్చళ్ళతో కడుపునిండా తిన్నాను. పచ్చళ్ళు, బియ్యం పూర్తిగా అయిపోయాయి. అన్నిటినీ శుభ్రంగా కడుక్కుని చెట్టుకిందకు వచ్చి బ్యాగులో సర్దుకున్నాను. ఈ బ్యాగును కామ్రేడ్‌ భాస్మరన్న బహుమానంగా, వారి సహచర్యపు గుర్తుగా నా దగ్గరే పదిలపరచుకోవాలి, అనుకుని బ్యాగును వీపుకు తగిలించుకుని బయలుదేరబోతుంటే, అప్పటినుంచీ నన్ను గమనిస్తూ, చెట్టు కొమ్మలకి గబ్బిలాల మాదిరిగా ఊగుతూ తలక్రిందులుగా (వ్రేలాడుతున్న నా అనుభవాల ప్రధాతలు, నన్ను తీక్షణంగా చూస్తూ......

“ఏయ్‌ ఎక్కడకు శుభ్రంగా తయారయిపోతున్నావు, మేమడిగిన ప్రశ్నలకు జవాబు చెప్పిన తరువాతే ఇక్కడనుంచి కదులు” అని చెట్టుమీద వేలాడుతున్ననా పాదయాత్ర 'ప్రస్థానంలోని పాత్రలందరూ మూకుమ్మడిగా కలసి నన్ను గద్దించినట్టు అనుభూతికి గురయ్యాను.

చిరునవ్వు నవ్వి, * నా అనుభన (పధాతలారా + నేను జ్ఞానిని కాలేదు. మీ ద్వారా పొందిన నా అనుభవాలని వూర్వనక్షం చేసుకున్న తరువాత, నా ఆలోచన ఎంత మేరకు సరయినద్తో నా గమ్యానికి దారి ఏదో తెలుసుకోవాలి” అందుకు నాకు ఇంత సమయం కావాలి, మీ ముందే నేను మా నాన్నతో మాట్లాడతాను. తరువాత మీతో మాట్లాడుతాను, అప్పటి వరకూ మీరు ఓపిక పట్టండి, మళ్లీ ఇక్కడకు వస్తా' అనుకుంటూ సరస్వతీఘాటు దాటి ముందుకు వెళ్ళాను.

లవలితాం. ప్రున్ధానం 220

16వ అధ్యాయం తండ్రీ కొడుకుల సంభాషణ

రోడ్డుకు ఆవలి పక్కన ఇంటర్నెట్‌ సెంటర్‌ బోర్జు కనిపించింది. దానిముందు మోటార్‌ సైకిళ్ళు, యువకులతో హడావిడిగా వుంది. ముందు ఒక బల్ల దగ్గర కుర్చీలో “శ్రీనివాసరావు ప్రొఫైటర్‌' బోర్డు గోడకి వేళాడుతుంది.

'శ్రీనన్నా, నేనొక ఫోన్‌ చేసుకోవాలి”

తను నా వైపు తేరిపార చూసాడు. పీలికలుగా దారాలు వేలాడుతున్న పొడుగు గచ్చకాయ రంగు నిక్కరు, ఎర్ర రంగే అని ఉనికిని తెలియజేస్తున్న వెలిసిపోయిన టీ షర్టు, తడిచిన వెంట్రుకలను వేళ్ళతోనే దువ్వుకున్నా రెండునెల్లగా క్షవరంలేని జుట్టు, గీసుకోని పాతికరోజుల గడ్డం, ఆచ్చాదన లేని పాదాలు, వీపున వేళాడుతున్న గోనెసంచిలాంటి బ్యాగు. నా వైపు అదోరకమైన చూపుని ప్రసరించి, “ఎదవ సంతని, ఎదవ సంత, ఇయ్యాల లచ్మీవోరం గందా, సేయి జాపితే సరిపోయేదిగదా, కాయితాలు ఏరుకునేవోల్లకి కూడా సెల్లు ఫోనులు గావాలి అంటూ బల్లా సొరుగులాగి, రూపాయి బిళ్ళ ఒకటి తీసి నావైపు చేయిజాపాడు.

'శ్రీనన్నా నన్న నమ్ము, నేను భిక్షగాదిని కాదు. మూ నాన్నతో ఫోన్‌ మాట్లాడు కోవదానికి ఒకు అవకాశం ఇవ్వు!

మీ వాళ్ళతో ఫోన్‌ మాట్టాడుకోవాలా, అయితే ఇదిగో నా ఫోన్‌, నా ఎదురుగానే మాట్టాడు, అదీ నిమిషం మించొద్దు. దానికి నేను దానం చేసే ఒక్క రూపాయి లెవిలై పోద్ది అని సెల్‌ ఫోన్‌ టేబిల్‌ మీద పెట్టాడు.

'సలే అన్నా నాకు డూపాయి వద్దు గాని, ఇదిగో వదిడూపాయలు. నెట్‌ వాడుకునే అవకాశం ఇవ్వు. నీ సెల్‌ఫోన్‌ ఒకసారి ఇన్వ” అన్నాను.

“'బాబొరే నువ్వు సానా కళాకారుడివే, ఇసుంటా రమ్మంటే ఇల్లంతా నాదేన్నట్టు, ఏలికేస్తే కాలికేసేస్తన్నావు. కాయితాలేరుకునే వోడివనుకున్నాను. నీకు నెట్‌ ఆహేసనీ గూడా తెలుసునన్నమాట. వదీ సూద్దారి' అని, పది రూపాయలు జేబులో పెట్టుకుని, సెల్‌ఫోన్‌ నా ముందుకినెట్టాడు.

బ్యాగు నేలమీద పెట్టి, బల్లా ముందున్న స్టూలు మీద కూర్చుని సెల్‌ఫోన్‌ ప్రన్యానం 221

తీసుకుని, దానినుండి ఆక్సిస్‌ బ్యాంక్‌ సైట్‌ ఓపెన్‌ చేసి యూజర్‌ ఐ.డి, పాస్‌ వర్డ్‌ టైపు చేస్తుంటే, శ్రీనన్న నావైపు ఆశ్చర్యంతో అట్టానే చూస్తున్నాడు.

అన్నా నీదో బ్యాంకు?”

ఆంధ్రా బ్యాంకు.

“ఎకౌంట్‌ నెంబరెంతన్నా, చెపుతుంటే టైపు చేసి, ఐ.ఎఫ్‌.సి.కోడ్‌ తెలుసుకుని, ఏమౌంట్‌ టైప్‌ చేసి, ఎంటర్‌ కొట్టగానే చేతిలో సెల్‌ ఫోన్‌ ట్రింగ్‌-ట్రింగ్‌ అని మోగింది.

“అన్నా మెనేజ్‌ చూదన్నా రెందువేలు నీ ఎకౌంట్‌లోకి జమ అయ్యాయా”? అని సెల్‌ఫోన్‌ ఇచ్చాను.

అమితాశ్చర్యంతో నా వైపు సెల్‌ఫోన్‌ మెసేజ్‌ వైపు తేరిపార జూస్తూ, పెద్దగా 'బాబొరే, నీ అవతారం జూసి నిజ్ఞంగ కాయితాలేరుకునే వోడివనే అనుకునేసినాను. అవితే నువు సెప్పిదంతా నిజవేనన్న మాట. మరయితే రెండేలెందుకు ట్రాన్సఫరీ సేసేసినావెందుకేటి?

“అది తరవాత చెపుతాను శ్రీనన్నా, నాకు ఒక గంట నేవు మా నాన్నతో మాట్లాడటానికి సెల్‌ఫోన్‌ కావాలి. మళ్ళీ తిరిగి ఇస్తాను?

నా వైపు విచిత్రంగా చూసి, బాబెరే ఓ పనిసేద్దారి. నా సెల్‌ఫోన్‌ ఖరీదు ఎయ్యి రూపాయలే. దీనితో బయట మెట్లమీంద కూసోని మాట్టాడుకో, నీ పైసలే నా దగ్గరున్నాయి కాబట్టి యాడికిపోవు.... గంట కాకపొతే రెందు గంటలు మాట్టాడుకో... నువ్వొచ్చిన తరనాత లెక నూసుకుందాం... ఇంద' అని చెప్పి సెల్‌ఫోన్‌ నా చేతులో పెట్టాడు.

'శ్రీనన్నా, అదుగో ఎదురుగా అక్షృద్త సరస్వతి ఘాట్‌ మజ్జి చెట్టుక్రింద సిమెంట్‌ ఐల్లవున్నదే అకుడ కూర్చుని మాట్లాడుతా గంట తరువాత మళ్ళీ నీ దగ్గరకు వస్తా! నేను మా వూరికి వెళ్ళటానికి నాకు కొంత పైకం కావాలి, నీ ఫోన్‌ నీ కిచ్చి నాకు తావలినిన దబ్బులు తీనుకుంట్సా అని చెప్పి సరస్వతీఘాట్‌ సిమెంటు బల్లమీద కూర్చున్నాను.

చేతిలో సెల్‌ఫోన్‌, నెంబరు టైప్‌ చేసి కాల్‌ ఒత్తితే డాడీ గొంతును వినవచ్చు. మంద్రస్వరంతో మాట్లాడే నాన్న గొంతు, “కన్నా! అని మార్ధవంగా పిలిచే నాన్న ప్రస్థానం 222

పిలుపు విని ఎన్నాళ్ళయిందో, ఆ పిలుపుకోసం మనసు తహ తహ లాదుతుంది. సెల్‌ఫోన్‌ వైపు తదేకంగా చూస్తూ వుంటే మనసు ఉద్విగ్నతతో, శరీరం కంపిస్తుంది. అలానే సెల్‌ఫోన్‌ వైపు చేష్టలుడిగి చూస్తూ వుంటే, చెట్టుకు వేళాదుతున్న నా అనుభవాల అనుభూతుల గబ్బిలాలు, చెట్టుమీదనుంచి లీచి నా చుట్టూ ఎగురుతూ, గింగరాలు తిరుగుతూ......మాట్లాడు...మాట్లాడు....మీ నాన్నతో మాట్లాడు..అని విచిత్ర శబ్దాలు చేస్తున్నట్లే, అనుభూతికి గురయ్యాను. దాడీ నెంబరు టైపు చేసి కాల్‌ నొక్కి చెవి దగ్గర పెట్టుకున్నాను. నాలుగు సార్లు రింగయిన తరువాత.... 'యన్‌...ది నీజ్‌... సెక్రటరీ టు నాన్న నేను....” “'కన్నా.....కన్నా... ఎక్కదనుంచి.....[ప్రమాదం వమీ లేదు కదా...క్షేమంగానే ఉన్నావు కదా? నాన్నా నేను రాజమందద్రి దగ్గర గోదావరిలో స్నానం చేని మీకు ఫోన్‌ చేస్తు న్నాను.....నేను వూర్తి క్షేమంగావుండే మీకు ఫోన్‌ చేస్తున్నాను? “కన్నా.. ఆరోగ్యం బాగానోవుందా.... ప్రయాణంలో. ఇక్తుందుటా..... వమీ లేవు కదా...” “లేదు నాన్నా నేను నురక్షితంగా వున్నాను. మీతో మాట్లాడవచ్చు కదా, బిజీగా ఏమన్నా వున్నారా...తరువాత మాట్లాడనా....” కన్నా..... పదమూడు రోజుల తరునొత, వదిహేనో రోజు వరకి ఎదురుచూళాను. పాతికరోజులయేనరికి భయంతో గడువుతున్నాను, ప్రతి నిమిషం నీ ఫోన్‌ కోసం వళ్ళంతా చెవులు వేసుక: గొంతు పూడిపోయి గద్గద స్వరంతో మాట్లాడు తున్నాడు. నాన్నా...” నేను ఆరోగ్యంగా, క్షేమంగా, రాజమండ్రి గోదానరి గట్టు-నరస్వతీ ఘాట్‌లో మళజ్జీ చెట్టు క్రింద నీమెంటు బెంబీపై కూర్చొని మీకు ఫోన్‌ చేస్తున్నాను మీరేమి ఆందోళన వదవద్దు.” “కన్నా...” నాన్నా...” ప్ర్యూనం 223

| శా స టం. ్య్‌ య్‌ లా టి సరత “స్త న్‌ న. * లు హా, రో జ; స కాగ టై [క ₹ హహా గ్‌ చో హా క త నాం. న్న గ ఘు (0. | న! షన. 1 ్రై/ి న... (0. |. 11|| 111! £1 1! క ప 2బితీ ళ్‌ ప్రానం

కన్నా... నీ వీలువులో ఏదో తేదావుంది....”

దాదీ నుంచి ....నాన్నా! ....కు వచ్చాను... నాయినా .. అని .... అంటే... ఇంకా... ఆత్మీయంగావుందేది... ప్రస్తుతానికి... నాన్నతో....నాన్న[....తో నరిపెట్టు కుంటాను....నాన్నా.....”

'కన్నా....నాన్నా....అనే.....నీ వీలువు నన్ను .....వులకీంప జేస్తుంది. వర వశుణ్ణి జేస్తుంది......నాన్నా అనే ఈ విలువు... మాటలు నేర్చుకుంటున్న కొడుకు... మొదట... అమ్మా.... అంటాడు... తరువాత..... నాన్నా... అంటాదు.... తంట్రి చిటికెన వేలు వట్టుకుని.....తప్పుటదుగులతో.... నదక నేర్చుకుంటున్న కొడుకు....బుడి బుటి నదకల ఆనందంతో..... బోసినోటితో... నాన్న4..నాన్న£.. అని కేరింతలు కొడుతున్న ఆనందంతో......పాటు... అంతకంట్‌.....వదిరెట్లు... ఆనందం పొందే తండి... ఆ ఆనందవు అనుభూతిని... మాటల్లో చెప్పనలవి కొనిది.....ఈ రోజు నేను అలాంటీ అనుభూతిని పొందుతున్నాను..... నా మనసు....... ఆర్టతతో...ఫలకీత వివళత్వంతలో గొంతు వూదుకుపోయి.... మాటలు... రావడం... లేదు..... కన్నా...”

....కన్నా...ఇన్ని రోజుల అనుభవం నుంబి నువ్వు నమి నేడ్డుకున్నాన.... సమాజం ఎట్లావుంది...వ్రజులు ఎట్లా జన్నారు...వారి నంస్ప్రుతులు ఎట్లా వున్నాయి. వారు ఏమి కోరుకుంటున్నారు... భిన్న నంస్ప్రతుల నాగరికత వమి కొనాలని కోరు కుంటుంది... ముఖ్యంగా వారినుంచి నువ్వు వమి నోద్పుకున్నావ..ఏమి తెలును కున్నావు......?

నాన్నా..... ఊవిరి నలవని ప్రశ్నలతో....మీరు నన్ను ఉక్కిరి బిక్కిరి చేస్తున్నారు. ఈ సందర్భంగా....నాకు ఒక కథ గుర్తొస్తున్నది... చేప్పుదుంటారా.....?

“చెవు కన్నా...”

నాన్నా.......వీరబ్రహ్మేంద్ర స్వామి ఒకరోజు... రాగిచెట్టు క్రింద....ధ్యానంలో ఉండగా.....ఆయన ముఖ్య శిష్యుడు...సిద్ధయ్య వెళ్ళి.....చేతులు జోడించి నుంచు న్నాడట....కొద్ది సేపటి తరువాత ్రహ్మంగారు....కళ్ళు తెరిచి... సిద్దా....ఏమి నాయినా * అని అడిగారట. ప్రన్యానం 225

అప్పుడు సిద్ధయ్య.... గురువర్వా,. ఎంతో కాలంనుంచి... మిమ్మల్నే నమ్ముకుని నేవలు చేస్తున్నాను. కావున నాకు మోక్ష సిద్ధికి మార్గం నూచించంది' అని అడిగాడట. అప్పుడు బ్రహ్మంగారు, సిద్ధా... మోక్ష న్‌ద్ధి సంట్రాప్రీంచదానికి దానికి కావలసిన జ్ఞానం సంపద కలిగివుందాలి. జ్ఞాన సిద్ది కలుగకుందా మోక్ష సిద్ధి కలుగదు నాయినా? అని అన్నారట. గురువర్యా ఆ జ్ఞాన నీద్ధి పొందే మార్గమేద్యో మీరే తెలియజేయంది గురువర్యా? అన్నాడట. “శివ్వా......జ్ఞాన నంవద ఎవరికి వారు నస్వీయానుభవంతో సంపాదించుకొనేదే కాని ఒకరు చెవితే ఒకరికి అబ్బేది కాదు; అన్నారట. “గురువర్యా, ఈ జ్ఞాన సిద్ధి కలగడానికి గాను ఇంకా నేనేమి చేయాలి” అని అడిగాడట. అప్పుడు బ్రహ్మం గారు, సిద్ధా! జ్ఞాన నిద్ధి కలగదానికి నేటి నుంబీ నువ్వు ఒక రెండు సంవత్సరాల పాటు దేశాటనం చేస్తి నరిగ్గా ఇదే రోజు మళ్లీ ఇక్టదకు రా/ నీకు కలిగిన జ్ఞాన నిద్ధిపై ఆధారపడి, నీకు మోక్షమార్గం సంద్రాప్తిస్తుంది” అన్నారట. అలాగనే..... గురువర్యా... అని, సిద్ధయ్య కృష్ణా-గోదావరి మధ్యనున్న పరీ వాహక ప్రాంతంలో, రెండు సంవత్సరాల పాటు దేశాటనం చేసి, గురువుగారి దగ్గరకు వచ్చి చేతులు జోడించి నుంచున్నాడట...ధ్యానంలో ఉన్న (బ్రహ్మంగారు, కొద్దిసేపటికి...అర్ధ నిమీలిత నేత్రాలను తెరచి...చిరు మందహాసంతో...... సిద్దా....లోకమెట్లావుంది నాయినా”?....అని అడిగారట... సిద్దయ్య... భక్తి ప్రపత్తులతో...తలవంచి.... చేతులు జోడించి.... “లోకం దాని తీరుగా అదేవుందిన... గురువర్యా... అన్నాడట. 'నాన్నా...ఊపిరి సలపకుండా...మీ రడిగిన ప్రశ్నలకు... బహుశా నా దగ్గర గూడా... అదే...జవాబు ఉందేమోనని... అనిపిస్తుంది...” నాన్నా వింటున్నారా? “వింటున్నాను... కన్నా? “మరి, మాట్లాడరేం నాన్నా...”? ప్రనానం 226

(కువ్వు ఈ కధను చెప్పగలిగావంటే, నువ్వెంత పరిణితి చెందొనో అనేది, అంచనా కట్టడానికీ డగ్రయళల్నిస్తున్నా కన్నా.....

“నిజమే నాన్నా! నాటికీ.........నేటికి...సమాజంలో...ఒకరిపట్ల.... ఇంకొకరికి... ఇదే భావనతో ఉన్నారు.....ఎవరెటు పోయినా.....ఎవరేది అయినా.....ఎవరికేది అయినా....ఎవరికేమి అయినా...నేను....నా భార్యా... నా పిల్లలు... నా కులం... నా మతం.... తరవాతనే ఏదైనా.....దేని పట్లా దేని గురించీ..ఎవరికి ఎవరి పట్లా. శ్రద్దా... బాధ్యతా... పట్టింపు ఉన్నట్లు కనబడటం లేదు......ఎవరికి వారే యమునా తీరే...అనే తీరుగా ఈ సమాజం ఉంది.

“కన్నా! ఈ సమాజంలో ముఖ్యంగా, నీ దృష్టిలోకి వచ్చినది వమిటి”?

“నాన్నా! ఈ సమాజంలో ఉన్నది..... మనుషులకు ఒకరి పట్ల ఒకరికి ఉందవలసినది (ేమతత్వం..కాని దానిని కబళించి చేస్తున్న....వివక్ష... వివక్ష... వివక్ష.....కని పిస్తుంది. దాని తరువాతే ఏదైనా కనీపిస్తుంది....రక్త మాంసొలతో జీవిస్తున్న తోటి మనుషులను, ఈగల కన్నా...దోమల కన్నా....పురుగుల కన్నా....వొనాతి హీనంగా... శ్రుమించాలా...ద్వేషించాలా.. ఎదుటి మనిషి ఎవరనేది తేలితే తప్ప వంచుకోలేని గిడసబాదిపోయిన మనస్రత్వాలతో...ఈ సమాజం కునారిల్లుతుంది

“ఆవుల్ని గోమాతగా, దాని పేదని-మూత్రొన్ని పరమ పవిత్రంగా, కుక్కల్ని ఖైరవ స్వరూపంగా, పాముల్ని నాగ దేవతలుగా, కోతుల్ని అంజనేయ న్వరూపంగా కొలిచే నమ్మకాలతో, జాతకాలు, వాస్తులు, క్షుదపూజలలో, బాబాలు అమ్మలు స్వాముల వెంట సాగిలబడుతూ, ఈ నమ్మకాలూ ఆచారాలూ విశ్వాసొల నడుమ మనిషి మతం అనే ఉన్మాదంలో, సాటి మానపడిని తొకుతేనే మైలపడిపోతామనే జగుష్సాకర దుస్సాంప్రదాయాలతో జాతి యావత్తూ నిర్వీర్యమైవున్నది. నాన్నా!

నిర్దించ దలచుకున్నప్పుడు......అది పిచ్చి కుక్క....అని....ప్రచారం చేస్తే... దారిన పోయేవాడు కూడా...ఒక రాయి వసిపోతాడు....వీడు దళితురు...అని ముద్ర వేస్తే....వారి పట్ల ఎంత క్రూరత్వానికి ఒడి గట్టినొ...ఎవరి అవసరాల కోసమైతే ఈ చట్టం శృజియించబడిందో.......ఆ చట్టం తన నీడన, తన వాళ్ళకు కావలసిన వారికి... అధీకృతను కల్పించి...దాని సాధికారతను అది రక్షించుకుంటుంది.....

కాబట్టి సమాజం. . వివక్షా పూరితమైన అంతరాల నడుమ, ప్రశ్చిస్తున్న ధిక్కార ప్రున్తానబం 227

స్వరాల అణిచివేతల మధ్యన... నివురు గమ్మిన నిప్పులాంటి పీడిత వర్గాల అసంతృప్తి, 'ప్రతీకారేచ్చల జ్వాలలతో ఈ సమాజం, చట్టం అనే ముసుగుని ధరించి, ప్రజాస్వామ్యం అనే గొడుగు నీడన, గ్రీష్మంలో కృశించిన నదీపాయలతో భ్రమింప జేసే ఒయ్యారాలను ఒలకబోస్తూ, ఆ ప్రవాహం అడుగునున్న వివక్ష అనే అశుద్ద్ధాన్ని అణిచిపెట్టి, పైకి గల గలా పారుతున్నట్లు నమ్మింపజేసినా, నిబిడీకృతమైన దుర్హంధాన్ని దాయలేక, మీ పాలకులను మీరే ఎన్నుకుంటున్నారు!, అనే కల్పిత సువాసనలను పులుముకున్నాా అది కుళ్ళిన మాంసంలో లుకలుక లాడుతున్న పురుగులతో, చెద పట్టిన పందిరి గుంజలతో, ఈ సమాజం కూలడానికి సిద్దంగావున్నా తనను తాను రక్షించుకునే దిశలో, ఆయుధ ప్రయోగంతో బింకాన్ని ప్రదర్శిస్తూ, సమాజం దానికదే నడుస్తుంది...

'కన్నా ఇంత వకద్బందీగా నదుస్తున్న ఈ సమాజాన్ని, వ్యవస్థని నంస్థురిచందం మనతో అయ్యే వనేన్నా అందుకని మన పరిధిలో, మనకున్నంత అవకాశం మేరకు ఈ సమాజానికి నేవచేయదమే కదా మనము చేయగలిగేది?

“నాకు అర్ధమైంది అదికాదు నాన్నాో, మనం ఒక సంస్కరణకు పూనుకుంటే, దాని వెనక ఇంకొక కుసంస్మ్కారంతో, రాజ్యం, దానికి కావలసిన దానికోసం అది చాపక్రింది నీరులా పై ఎత్తు వేస్తూనే వుంటుంది. సంస్మరణోద్యమంలో గురజాడ కన్యా శుల్మానికి వ్యతిరేకంగా పోరాడితే అది వరకట్న రూపాన్ని సంతరించుకుంది. సంస్కరణలకు ఒక పరిమితి మాత్రమే ఉంటుంది. సంస్కరణ సమాజ మూలాలని ప్రశ్నించదు. ఆ ప్రత్యేక సమస్య మీదనే పోరాడుతుంది. రాజ్యం కూడా దానికి ప్రత్యామ్నాయాన్ని తయారుచేసుకునే, ఆ డిమాండును పరిష్కరిస్తుంది. కాబట్టి సమాజానికి కావలసినది కేవలం సంస్కరణలు కాదు, సమూలమైన మార్పు కావాలి.

నాన్నా! ఈ సందర్భంగా స్టాలిన్‌ అన్న మాటను గుర్తుతెచ్చుకోక తప్పదు. "పెట్టు బడిదారీ విధానం నుండి సోషలిజానికి మార్చు, పెట్టుబడి సంకెళ్ళనుండి కార్మిక వర్గానికి స్వేచ్చ చిన్న చిన్న మార్పుల ద్వారా, సంస్కరణల ద్వారా చాదు, గుణాత్మక మార్చు ద్వారానే అది సాధ్యమవుతుంది. కాబట్టి మార్చు కోరుకునే వారు సంస్కరణ వాదిగా ఉంటే చాలదు, అతడు విప్లవకారుడిగా మారాలి”. ప్రన్గానం 228

పశువుల కాపడలుగా ఈ గద్ధమీదకు వచ్చిన ఆడ్వలకు సంబంధించిన మనుధర్శ శ్యాస్తాన్నీ, దాన్ని భుజాన్నెత్తుకున్న (బాహ్హాణవాదాన్నీ...... దాన్ని మోస్తున్న వొందూ ధర్శాన్నీ, వొందూ మతాన్నీ... ఆ ఖభావజాలాల్నీ.... ఆ ఖావజాలాల్ని పెంచి పోషిస్తున్న వేద వేదాంగాలనీ ఉవనివత్తుల్నీ, వుకీటి వురాణ ఇతివోన రామాయణ భారత భాగవత భగవద్గీతల్నీ, వీటికి పునాదిగావున్న ఈ నిచ్చెన మెట్ల కులవ్యవస్థనీ....మానవ మన్తీష్టాన్ని నిర్వీర్యం చేన్తున్న రకరకాల మతాలనీ, ఆచారాలనీ, నమ్మకాలన్నీ సాంప్రదాయాల్నీ, అంధ విశ్వాసాలనీ కూకటి వేళ్ళతో ననో పెకిలించి, మతం అనే ఈ మత్తుమందును, శ్థశౌన వాటిక దావాగ్నలలో భస్తీపటలం జేసి, మిగిలివున్న వాటి ఆనవాళ్ళ ఆస్తీకలను, కళ్ళను గుంటల్లో నిమజ్జనం చేసి మానవ మేధస్సును పరివానిస్తున్ను ఈ విష సంస్కృతిని బా టీజీ ఆలవాలైన గుళ్ళను గోవురాలనూ, మనీదులన్సు,_ చర్చీలను, నమావేళ మందిరాలుగా-వదర్భనశాలల్లాగా గర్భాలయాలను సోదాలయాలుగా మార్చి, ఈ భావజాలాలన్నుంచి, విశ్వ (ప్రేమను కొంక్షీంచే వర్ల రపొత సమసమాజం వర్పరచేంత వరకూ ఈ జాతికి విమ్తీ కలగదేమానని అనివిస్తుంది. ”

......కన్నా......నువ్వేనా మాట్లాడుతున్నది?

వును నాన్నా! నేనే మాట్లాడుతున్నాను!

......కన్నా.....ఏమిటి...అవేళం....వఏమిటీ......విళ్టంభాలత్వం...

నాన్నా! నువ్వే కదా ! సమాజం గురించి తెలుసుకో, అని సాగనంపారు. అప్పటి వరకూ నాకు తెలియనది, ఇప్పుడు నా అనుభవం ద్వారా తెలుసుకున్నదీ చెపుతున్నాను. మీరడిగారు...నాకు కనిపించినదీ....చవి చూసిందీ...నేను చెపు

(రే కన్నా! ఇంకొ సమాజంలో వమున్నాయి”?

“నాన్నా సమాజంలో వివక్ష... ఉన్నది... తరువాత, అన్నిటి కన్నా ముఖ్యమైంది ఇంకోటి ఉంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగావున్నదే ఇక్కడావున్నది”.

“అదేంటి కన్నాశ ప్రస్థానం 220

“సమాజంలో వర్ణాలున్నాయి నాన్నా! అవి ఎన్నీ కాదు! రెండే, రెండు. ఒకటి దోపిడీ వర్ణం-ఇంకోటి దోపిడీకి గురి కాబడే వర్గం”.

ఈ దోపిడీ చేసే వర్గం యొక్క రక రకాల పన్నాగ్రంలో భాగాలే, ఈ మతాలు, వర్గీకరణలతో పాటు, భారతీయ సమాజంలో ప్రత్యేకంగా హిందూ భావజాల కుల సంస్కృతి, మహోన్నతమైన మానవ మస్తిషాన్ని మసకబార్చి, ప్రేమించే మానవ సహజగుణాన్ని నీరుగార్చి, ఒక మనిషికి ఇంకో మనిషి పట్ల ద్వేషాగ్నులను రగిల్చి, అసహనాన్ని నర నరాన నింపి, సమాజాన్ని కుక్కలు చించిన విస్తరిలా కకావికలంగా, ఈ సమాజంవుంది నాన్నా!

“కన్నా ఇందొక కుల మతాలన్నావ్త, తరునాత వర్గ్ణాబంటూ, వాటిని కూదా కుల మతాలాకే ముడిపెట్టి మాట్లాడుతున్నావు?

అవును నాన్నా మానవ సమాజంలో వర్ద విభజనే ప్రధానమైనది. కాని భారతీయ సమాజంలో, వర్గ విభజనలో అంతర్లీనంగా కుల వ్యవస్త జొరబాటుతో, పీడిత వర్గాలు-వర్గ ద్వేషాన్ని ఆకళింపుచేసుకోకుండా, కుల వ్యవస్థ అడ్డం పడుతున్నది. తన శతృవు ఎవరోకూడా గుర్తించలేని దీన పరిస్థితులలో, ఇతర కులస్థుల పట్ల ద్వేషం పెంచుకుని, ప్రతి మనిషీ ఇంకో మనిషిని తన వాడవునా కాదా, అనే గుంపు స్వభావంతో, సమాజం చీలికలు-పీలికలుగా, ఈర్ష్యా, అసూయ, అసహన భావాలతో కుళ్ళి కంపు కొడుతున్నది.

“కన్నా! నీకు ఎవరి వట్ల ద్వేషం కులాల వట్లనా, మతాల వట్లన్నా వర్గాల వట్లనా?

నాన్నా సమాజానికి హానికరమైన అన్ని విషయాల పట్లా ద్వేషం వుండాలి కదా? ఇందులో వ్యక్తులు అప్రస్తుతం, ఆ భావజాలాల పట్ల ద్వేషమే ముఖ్యం కదా!

'కన్నాగ్‌ ఆకాశంలోవున్న నీ ఆలోచనలను భూమి మీద ఉందటానికి, నిన్ను వంనీంచాను. సమాజుంలో ఆకలి కష్టం, (కమ, పేదరికం, (పేమ, అనురాగాలు అప్వ్పాయతలు బాధ్యతలు ఎలా వుంటాయో తెలునుకోవదం కోసమే నిన్న పంపంచాను......”

నాన్నా, _ విత్తునాటి, మొక్కకు నీరుపోసి పెంచావు. నా ఆలోచనా పరిధి విస్తృతించడానికన్నట్లుగా, పాదు అల్లుకోవడానికై పందిరిలాంటి ప్రస్థానాన్ని నాతో ప్రస్థానం 230

చేయించావు. పాదు మొగ్గలు తొడిగింది. వర్శుకాభ్రముల చుద్దునో మెబ్టాతాక్రుణరా వికసించింది. వికసించిన పుష్పం తుమ్మెదలను ఆకర్షిస్తుంది. నా ప్రస్థానాసుభప (భ్రమర చుంబకాపరిష్వంగాల నడుమ, ప్రకృతి సహజ ఫలధీకరణలో భాగమే, ఈ...నా ఆలోచనా సరళి...నా...ఈ నిర్ధారణానుభవ ఫలితాలు. కాబట్టి (ప్రకృతి సహజత్వం నాకే అనుకూలంగావుండాలని మీరెందుకు కోరుకుంటున్నారు? “కన్నా/....నా తల్లిదం(ద్రులు, వారి వూడ్వులు, మట్టీనుంచి కష్ట సుఖాల ద్వారా వచ్చిన వాళ్ళం. సమాజం వట్ల సానుభూతితో మానవ నంబంధాల వట్ల (పేమత్తో తోటివారితో సమభావనా-నప్ఫదయాన్ని అలవరచుకోవదానికి నమాజు వునాదులని అర్జంచేసుకోవదానికని, ఎంతో కకనతరమైనదో తెలిన్‌ వాదనను రెట్టించి ఎమోషనల్‌ ఏంగిల్‌కి నిన్ను తీనుకువట్సి, ఈ ప్రయాణానికి నిన్గూ అద్భుత్తోన్తో పోరా నోసరకస్తై విధంగా నువ్వు ప్రయాణం వూర్తిచేసినా నా అలోచనలకు దూరంగా... నన్పర్యుడో మాట్లాడుతున్నది నేను ఊపొంచినదానికీ భిన్నంగానంది. నమాజు ననా అనుకుంటే... నువ్వేమో కులాలు, మతొలు, వివక్షలు, వర్గాల అని మాట్లాదాలాన్నాఖ. నాకు అంతుబట్టకుందొవుంది.....* నాన్నా, రెక్కలు వచ్చేంతవరకే తల్లిపక్షి పోపిస్తుంది. రెక్కలు వచ్చిన తరునాత పిల్ల పక్షి రెక్కలు సాచి తన ప్రయాణాన్ని తానే నిర్దేశించుకుంటుంది. ఇది వ సతి ధర్మం. ఇది కాదనగలమా?..... నూతిలో కప్పలాగా -సుఖించడానికీ....ఇ (క అనుకున్న నన్ను ఈ విశాల ప్రపంచంలోకి తోసింది మీరు. దానినుంచి ఏది సమో అనుభవపూర్వకంగా తెలుసుకున్నది నేను. ఇప్పుడు మీరు....కాదు. ..కాదు 'నీ ఆలోచన నా పరిధితోనే ఉండాలి అని మీరనడం సమంజసమేనా....? సరే కన్నా! మార్చుకున్న నీ జీవిత గమ్యం వమిటి? నువ్వేం నిర్ణయించు కున్నావు? నువ్వు అమెరికా (వ్రయాణం గురించి వమనుకుంటున్నావు? దానికి కావలనిన ఏర్పాట్ల గురించి నేను నీకు ఏమి చేయాలి? నా బాధ్యతను నేను ఎంత మేరకు, వ మేరకు నిర్వర్తించాలో చెవీలే: మతో తండ్రిగా నా బాధ్యతను నేను నిర్వర్తి నాన్నా! ఇంత సేపు మాట్లాడిన తరువాత కూడా, నేను అమెరికా వెళతాననే అనుకుంటున్నారా? విజ్ఞాన సముపార్దనలో భాగంగా విదేశీ ప్రయాణాన్ని నేను ప్రున్యనం 231

వ్యతిరేకించను. కాని నేర్చుకున్న జ్ఞానం, ఏ ప్రజల ద్వారా లభించిందో అది వారికే చెందాలనేది సహేతుకం.

కన్నా నీ నిర్హయం స్వాగతించ దగింద్వే కానీ నీ భవివ్వుత్‌ ప్రణాళిక ఎమిటి”?

నాన్నా! వైద్య విద్యలో పట్టభద్రుడినైన నేను ఉన్నత చదువులకి, మెరుగైన సుఖవంతమైన జీవితం కోసం విదేశీ ప్రయాణానికి సిద్ధమైన నన్ను, మీరు నాతో ఈ ప్రస్థానాన్ని చేయించారు. కానీ నాన్నా! ఏ ఇజాలకీ, తాత్వికతలకి, ఏ ఇష్టా ఇష్టాలకి, నమ్మకాలకీ, మతాలకి, కులాలకీ, వీటి వేటికి సంబంధం లేకుండా, సమాజంలో అన్ని వృత్తులకి అవకాశం లేని విధంగా, నేరుగా సేవ చేయడానికి ఈ ఒక్క వైద్య వృత్తిలోనే అవకాశం ఉంటుంది.

నాన్నా నా ఈ వృత్తి ప్రజలకి ఎంత అవసరమో, నేను గుర్తించాను. ఈ నా వృత్తి ద్వారా ప్రజలతో మమేకమై, వారికి కావలసినది నా ద్వారా పొందటానికి, నా ద్వారా సమాజానికి నేను ఏమి చేయాలనేది ఒక అవగాహనకు వచ్చాను, కానీ!

నాన్నా! నేను ఇంకా పూర్తిగా నిర్ణయించుకోవదానికి, దానికి కాంత సమయం పడుతుంది. ఒకటి మాత్రం నిర్బందం.

నా ఆలోచనా సరళి మాత్రం పూర్తిగా పీడిత ప్రజల పక్షంగానేవుంటుంది. పీడిత ప్రజల పక్షాన నిలబడటానికి, వారికి వెన్నుదన్నుగా ఉండటానికి, ఎన్నో మార్గాలున్నాయి. ఏ మార్గాన్ని నేను ఎంచుకోవాలనే నిర్ణయం తీసుకోవడానికి, ప్రస్తుతమున్న నా జ్ఞానం సరిపోదు. అందుకని కొంత అభ్యసించవలసివున్నది. దానికి నేను ఇంకా విస్ఫృతమైన అధ్యయనం చేయవలసివున్నది. తరువాత నా మార్గాన్ని నేను ఎంచుకుంటాను.

డురి నీ పై చదువులు?

నాన్నా! నా జీవన ప్రస్థానంలో గమ్యాన్ని చేరుకోవడానికి ఏది ఉత్తమమైన మార్గమైతే, ఆవైపే నా ప్రయాణం ఉంటుంది. ప్రస్తుతానికి నేను బయలుదేరి ఇంటికి వస్తున్నాను నాన్నా.

“కన్నా! కాకిలాగా వంద నంనత్సరాల బ్రతుకుకంటే.... నమాజు పొతం కోరి ప్రజలకోసం....నీ జీవితాన్ని వెచ్చిస్తానంటే... మనస్పూర్తిగా స్వాగతిస్తున్నాను....నీ ప్రస్థానం 232

లాంటి బిద్దను కన్నందుకు నేను గర్విస్తున్నాను. నీ రాకకై ఎదుడుణూస్తుంటాను

నాన్నా! ఇప్పుడే ఇక్కడినుంచి, బయలుదేరి వస్తున్నాను. సత్యాన్వేషణలో అలసి పోయిన నన్ను నేను సేదతీర్చుకోవడానికై, నీ గాధ పరిప్వంగంలో, స్వాంతన పొందడానికై పరితపిస్తున్నాను.

'కన్నా నుదీర్హ ప్రస్థానంలో వునీతుడవైన నిన్ను, అక్కున చేడ్చుకోవదానికి, నీ రాక్షకై వేయి కళ్ళతో ఎదురు చూస్తుంటాను కన్నాః

“ఇక ఉంటాను నాన్నా!

అని ఫోన్‌ ఆఫ్‌చేసి, ముందుకు వెళుతూ, వెనుతిరిగి చెట్టుపైకి చూసే నా అనుభవాల ఊహాత్మక పాత్రలు చిద్విలాసంతో, నా వైపు ప్రేమదృష్పులను ప్రసరనాా ....కన్నా .... అబ్బాయ్‌... నిన్నా... బిద్దా.. భేటొ.- కొడకా... తమీ... అన్నా... అంటూ”..దూదిపింజలులాగా వగిరిపోతూ చేయివూపుతూ కనుమరుగయిపోయాయి.

ఎ యపరటోోలాా-

ప్రునానం 233

కభులితలుకు

“నా స్వీయానుభవ ప్రస్థాన, లాన్తవ సంఘటనలతో, అధోజగత్‌ సహోదరుల కష్ట బాధలను ఈ పుస్తక రూపంలో నాకు తోచిన విధంగా, ఆయా పాత్రల భాషతో వారి భావంతో మీ ముందుంచ ప్రయత్నించాను వివిధ సంఘటనల సమాలళోరంతో లర్చి కూర్చిన ఈ నా రచనను చదివిన తరువాత... వ్యదయాంతరాళంలో ౨ మూలనైనా ఈ కమజివుల 2ైఫు మీ మననుని మరలింక్వజేయ గలిగినా, లారి జ్లేశాల కట్ల ఏ మేరకైనా భావోద్రేకాన్ని కలిగించ గలిగినా.....కలిగించ బీద ఒకసారి వరచుకుని.....ఇందులోని పాత్రలు, వారి జీవన్మరణ సమస్యల గురించి, వారు అడుగుతున్న ప్రశ్నలకు, సమాధానాన్ని బీరు... మీరు అంగీకరించినా అంగీకరించలేక పోయినా...... వారి సమస్యల వట్ల $ మాత్రమైనా స్పందన కలరిగి...మీ అర్ధ నిమిలిత నేత్రాల అ చున ...పామాజిక వికాసానాకి అట్టడుగున కృషి సల్పిన....ఈ బడుగు జివుల చరిత్రలో: చరిత్రకు కాన్సించని ఈ ఘర్షజిశ్వుల శ్రమక్షు ఒక్ర కన్నీటి బొట్టును జాలువార్పగలగినా ..యదార్ధణివుల వ్యదార్ధ బాధలను సానుభూతితో అర్ధం చేసుకోవడానికి తదనంతరం ప్రత్నించ గలిగే

నా ఈ ప్రయత్నం నభలీకృతమ్లైనదిగా భావిస్తూ...

సమీరా శ్రీధర్‌

ఎప్పుడూ చిరునవ్వులు చిందిస్తూ తొంభైల ప్రాయానికి దగ్గరకు వచ్చి తెలంగాణా సాయుధ రైతాంగ పోరాటంనుంచి తన డెబ్బై అయిదేళ్ళ జ్ఞాపకాలను చర్విత చరణంగా వల్లించే నాన్న కోటేశ్వరరావు. నేను హేతువాదిగా మారటానికి జీజాలు వేసిన మేనమామ చంద్రశేఖర్‌రావు, ఏదైనా చేయాలని ఎల్లప్పుడూ తపించే రేణుక అక్కయ్య, వెంకటేశ్వరరావు చిన్నాన్న సహాయతాగుణం -సౌమ్యం, నిజాయితీకి నిలువుటద్దం మామ డా ర్షామనాధం, నాలుగున్నర దశాబ్దాలుగా స్పూర్తి - ప్రేరణల విత్తనాలను వెడజట్లతున్న ప్రొఫెసర్‌ కె. విజయకుమార్‌, అమిత ప్రభావశలి గుంటూరు మితృడు విజయం, అట్టడుగు వర్షాల జీవనార్తిని నాకు చవి చూపించి త్వరగా తనువు చాలించిన మితృడు జల్లేపల్లి పోట్ల వెంకయ్య, గత ముప్పై ఏళ్ళుగా ఎన్నో ఒడిదొడుకుల మధ్యన నన్ను అంబిపెట్టుకునివున్న నా ఉద్యోగ-సహాయకుడు గౌస్‌,

నా ఊహ తెలిసినప్పటినుండి ఇప్పటివరకు చదువుతున్న రంగనాయకమ్మ రచనలు, బాలగోపాల్‌........ ప్రభందాధునిక కవిరచయితల సాహిత్యాలే కాక,

నా ఈ రచనలో ఆద్యంతం పరిశీలనా సూచనలతో తోడ్పడిన నా జీవన సహచరితో పాటు, ఈ అందరిని గుర్తుచేసుకుంటూ...

సీతా శ్రీధర్‌

యా గ్రా జ ॥ సే పగ ఇ ౯ గ లీ ఖ్‌ యు (| గ లం న్‌ యా ఓ లే * బల్‌

ప్రస్తానం మా “మీ అందరిలెక్క ఇస్తట్లో అన్నం కూరలు పెట్టుకుని కడుపునిండా తినే అందమైన వి బతుకు కాదన్నా మాది. కుక్కలు చించిన ఇస్తర్లలాంటియన్నా మా బతుకులు. పందులు డ్‌ _ బొల్లే రొచ్చుగుంట బతుకులన్నా మాయి. ఆ రోత బతుకులు మీ అసుంటోల్లు ఇననుగూడా . జ. ఇనలేరు'..... + | క్‌ * 'ఈ భూమ్మీద అందరూ ఎట్టా పుట్టారో, మేము అట్టానే పుట్టినాము. పుటకలోతేడాలేదు. క్‌ కాళ్ళూ సేతులు రకతంలో తేడాలేదు. ఆవుల్ని పూజిస్తారు. కప్పలకి పెళ్లిల్లు సేస్తారు. నై సాటిమనుషులుగా పుట్టిన మన్నున్ని అంటుకుంటేనే అనవ్యాపడి వసువునీల్లు ( చ జల్లుకుంటాగు. ఈ ఫూమన దున్ని సాగుజేసి, కట్టలు కట్టి చెరువులు చేసి, యంత్రాలు ఇ. ౧% 5: సమస్త సంపదను తయారుచేస్తున్న మమ్మల్ని కుక్కల కన్నాపందులకన్నా. క సానంగా సూస్తావున్నారు. ఇది నాయమేనా, ఎప్పటికైనా ఇది మారతాదంటావా”?.... ( * 'పాత పురాణేతిహాసాలకి కొనసాగింపుగా, వాటికి ప్రక్షిస్తాలు చేర్చడానికి కావలసిన సరంజామాను తయారుచేయడానికి కవులు, కళాకారులు, రచయితలు రాజ్యం విహీసిన వా ఎంగిలి మెతుకులు గతకటంలో వారు తమ వంతు పాత్ర నిర్వహించడానికి సిద్ధంగానే =ై ఉంటారు"..... 2 న * “కులసంఘాల నాయకులు, రాజ్యం సృష్టించిన ఎంగిలిమెతుకులగాళ్ళనే సత్యం, ప్రజలకు. కా అర్ధమైనప్పుడు సహజంగా, వర్గస్పృహతో తప్పనిసరిగా ఆలోచిస్తారు... వ | * “కార్మికవర్గం చేతిలో ఆయుధంగా ఉండవలసిన మార్శి ఎఫ్‌ తత్వౌత్తం ఆధిపత్య 2 వే కులాలవారు ఆర్జించడానికి ఆభరణంగా మారడం, భారత రాజకీయాలలో ఒక విషాద ఆ ౯ రాజకీయ పరిణామం... '

• 'పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యం ద్వారా విప్లవ ప్రచారం, అందుకు ఎన్నికలలో పార్గానట ( ల అనే ఎత్తుగడ ద్వారా, ప్రజాస్వామ్య ముసుగును బహిర్గతం చేద్దామను కుని, అందు లో ల దిగినవారు ఆ పార్లమెంటరీ (ప్రజాస్వామ్య రొచ్చులో, ఆ దుర్ధంధాన్ని అంటించుకుని, . (వై భ్రష్ణుపట్టిపోయి, ఆ మురికిలో ఇంకా ఏదోవుందని, ముట్టెతో కెలుకుతూ పారకలాడటం వావ ప్రజలు గమనిస్తున్న వాస్తవం'..... (౫ * “విష్లవం ఎప్పుడూ అరాచకం కాదు. విప్లవం అనేది శాంతి స్థాపనలో జరిగే ఒక _ ఘర్షణ-తిరుగుబాటు మాత్రమే*......... . _-నటుశ్రీభ్‌ | | /