Telugu prashnottarala chithraljajikaram - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

| 66 యశస్వి క్రి ' పశ్నతర చితా లజా్య్యారవు అజ2 న |

. ఆఖ్యాతం వ్యాభ్యాక ౨ + “సాహిత్యరత్న” సూరపనేని వేణుగోపాలరావు .

గా . రిచర్డ్‌. నంస్కృతాం్యధాధ్యానకులు " 1 అక్కినేని నాగేశ్వరరావు కళాశాల, గుడివాడం5 21 301, | | | ॥| | . నా న. న్‌ / . , న. " | | వ గ న్‌ స టోతురణ వ యు! 3|| ఫెంకపేశ్వరపురం. 2. 0 శే

66 యశస్వీ థ్రీ అదరాంకి పళ ఎత ) క్‌ (పశ్నతర చితా లజ్యారలు శ సౌజన్యం * క్రీ;శే॥ ఆచార్య హరి శివకుమార్‌ రి బెల్‌ పాఫసర్‌, తెలుగు డివార్ట్‌మెంట్‌ కాడలీయ విశ్వవిద్యాలయం, వరంగల్‌. అభ్యాశ, వ్యాభ్యాత : *పాహీఠ్యరత్న”” నూరపనేని వేణుగోపాలరావు పాహిత్య విద్యాషపవీణ, భాషాావవీణ, 0.2, ., కశీఉం, ₹.0.౬ రిఫైర్ల్‌- సంన్కృతాం(ధాధ్యాపకులు ఆక్కీనేవి నాగేశ్వరరావు కళాకాల, గుడివాడఎ521 301, (వ్రచురజ : 66 అనందవర్శన ౫ 40-9/10-12 మునిసిపల్‌ కొలనీ, వెంఠ పేశ్వరపురం. *. 0. విజయవాడ = 10 వెల రు, క్ష0/-

“ఆనందవర్ధన” (నథమ వ్రచురణ 1991 (గంథము : (ప్రళ్ళోర్తర చిక్రాలక్కారమ్‌.. ఆభ్యాత, వ్యాఖ్యాత : “'యళస్వీ" 2 స్‌ . ఈం టిం ల (వ్రథఠను మ్యుదణ: 1991 బంట ౮ (త ).... నర్వస్వామ్యములు రచయితవి, ౯ క ॥. (వతులకు;ః “*ఆనందపర్థన” 40.9/10..12, మునిసిపల్‌ ఎంప్లాయీప్‌ కాలనీ, వెంక పేళశ్వరపురం. కి, అ. విజయవాడ - 10, శా అష ల ఫి ముుదణ ్త్ర ఉ౦౫401పిట3202. ళ్‌ ॥ థ్రీ కృష్ణావింజర్స్‌్‌ * ఎప్వా వాస | విజయవాడ - 10. నామం యయ? ఫోన్‌ ; 4730606.

మున్నుడి = నివేదనము

“ద్రిత్రళొవ్యం) అనగానే వినేవారికి, చదివేవారికి కూడ, విచిత్రంగా ఆశ్చ ర్యాస్ని, వినోదాన్ని కల్గిస్తుంది అసలు ఈ (వ్మక్రియ (వ్రపిద్దమైన ఏ భాషలో లేదు? వ్యాకరణం వృట్టక ముందే భాష, సాసాక్య దర్శనం సముద్భూతంకాక పూర్వమే ఆలంకొరాణ, ఎస్పుడో, ఎక్కడో, ఏలనో, పట్టనే పట్టాయి అంటోధికి అలలు, అకొళానికి తారలవలె, అలంకారాలు కావ్యేందిరకు కళంకాలుకొక్క కాంచన భూషణాల్చైనాయి, ఏ భాషలో గావి అలంకారాలు లేని కొవ్యమంటూ ఉండదు గౌక ఉండదు, అంతేగాక , అలంకృశభాషను వాడటం మానవన్వభావం, నిత్య వ్యవహారంలోకూడ తనపు తెలియకుండానే, వాడు గాడివ, ఆమెరంభ, పిండార బోసినట్లు, అదిమనిపి కాదు-రాక్షసి, నీకు నీవేకగునువు .. ఇత్యాదిగా వాడుమని, దానినివాడీన పామురువి కెవరు పాఠం చెప్పారు?అఆసలు ఏచిితం లేకుండా,కవిక్వ మెళా బొతుందని ఒకరి (పళ్న! అంటే ఏదో ఒక ఏలక్షణరూనంలో, చిత కవిత్వం ఎప్పుడూ భాసిస్తూనే ఉంటుందన్నమాట! (పొబలుకులగు వేదాదే (వ్రథ్‌మ కావ్యాలు. ఆప్రకి పరమేశ్వరుని, ఏ తార్కికువిగానో, శాబ్దికునిగానో చెవ్పక శకి ర్మవీషీ వరిభూః స్వయమ్మూః... ... “ఇత్యాది క్రమంలో (దిహ్మగా, బుషి”, కొవ్యకర్తగా వర్ణించింది, “కవయః[కాన్గ(_న్తి) దర్శిని గదా!

భాష సులభంగా ఉన్నా*రామును రావణు9 చం'పెను'అను సామాన్యవాక్యం కంపె,*రాముకు రావణువి యమసదశ షన కతిథిగా పంపెను"ొఅనువాఠక్యం,ఎక్కున మాటలతో, శిరో వేస్తన (పాణాయాసుం చేయించినా హృదయంఅస్పుడే (దవిస్తుంది. వై చిత్రంతో, సౌందర్యాన్ని అఫింషించటంమానవ స్వభావం. ఆ సౌందర్యమే అ౨౨కారం'-“భోజసం దేహి రాదే్యద్ర ఘృ5సూసశమన్వితమ్‌లో ఛందస్సు, ఎప్కువ విషయం _ చెప్పలేదని ఎవ 'లాక్షేపిస్తాకు? కొని, కవిశవ్వమున్నది “మాహషం చ శరచ్చన్దు చన్దింకా ధనల దధొఅవ్న ఉత్తరార్థంలో మ్మాతమే, కనుక, ఉన్నదున్నట్టోగా, శేటతెల్లంగా. చేప్పిన, అది “వార్త కొనచ్చుగావి, “కవిత్వం” మా(క౦ కౌదు. ఆవి సరసంగా చమకొ్కారంగా, వణాంజలి వుట "ఫేమంగా, భావాన్ని వ్యక్రీకరించి, చేతో మోదం చేకూర్చాలి, చమక్కారంచిందే

[ళ్‌

నంభాషణయే, డెందంలో అమందంగా ఆనందాన్ని 'పెల్లువికించి, మానసికా రోగ్యా నికి మానదండంగా తయారౌతుంది చతురచేతశ్చమళ్కార కౌరిగాని కవినుండి కవిత్వంగాని, ఆఠవి రచనలలో కావ్యత్వంగాని సిస్థిందదు. అయితే, కావ్యాన్ని నలక్షణంగా, పర్వనమ్మతంగా విర్వచించడం కూడ కష్టకార్యమేం “కొన్తా సమ్మిత తయా. ....? ఉద్దేశించే కాన్యావిక్సి ఆవందమే పార్యంతిక ఫలం, అది మాన వుని పశుత్వం నుండి పకుపకిత్వావికి చేర్చుతుంది.

నంన్క్యృతకానికి వాల్మీకి వలె, అంధధ్రావికి నన్నయ, ఆంగ్లానికి చాసరు అది కవులంటున్నా, వారికొవ్యాలన్నీ గారశీవాని చేతిలోని మొక్కవలెగాని, ఘటోత్క చువి యౌవనం వలెగాని, సద్యస్సంజాతాలనలేము. పూర్వం కారడవుల్లో, (క్రౌంచ ద్వంద్వవియోగోత్ధ మైన

*మా నిషాద! (పతిష్టాం త్వ మగమః శాశ్వతీ స్పమాః।

యత్‌ (క్రౌంచ మిథునా దేక మవధీః కానుమోపాతమ్‌ ౫” అన్న ళోంం, ళ్లోకమైః కవిత్వా విర్భావానికి పాదు నెల కొల్పింది, మాటలు నేర్చే మాణనకుడుఎనుమమ అమ్మ....మామ...అమ్మమ్మ, న నన... వాన .. నాయన...నాయన్న, త త త. --కౌత...అత్త ఇర్వాదీగాా అక్షరాలను చిత్రంగా పునరుక్తం చేస్తూ,ఏకొక్షరి,ద్వ్యక్ష) చిరాలనుకూడ, ఏకకాలంలో నే, ఏక రువు పెట్టినాడా? అనిపిస్తుంది,

నేరు కాన్వెంట్లు రెవిడెన్షియల్స్‌ .. ...వగెరా వచ్చిన తర్వాత తగ్గిందేమో

లే అవి సవా ల

గాని, పూర్వం (ప్రాథమిక పాఠశాలల్లో చేరువారి?ి “కి భాషలో (వశ్నెంచ్చి చేరిన తర్వాత “దడిగాడు వానసిరా” (వాయింవి, వెసుకకు, (తిప్పి చదివించి, రాగింగ్‌తో రాసినవావిని గాడిదను చేయించి, అనులోమ విలోమ కవిత్వారికి తామే అంక రార్పణ చేసినంకగా, అనుఘూతి పొందేవారట' ఆనాటి బాలవారికలు. ఇవన్నీ చిత్ర కవితలా? కాదన్న కళ్చన్నను కిటకటాల్లోకితో పేస్తాము నేవారు, (ప్రాచీన (గ్రామాలు న్వయం నమ్ముద్దాలు, అక్కడ కొంత (ప్రజాస్వామ్యం కూడ (్రభుక నెరపింది

ఈ పూర్వరూపాలే శాణోల్రీధార్వై, చమతా్యారసుందరాలై చిత్ర కవికగా వరరూవం చెందిన వంటారు కొందరు.నేటి వార్తావ్యత్రికల్లో,వాణీజ్య _సకటనల్లో;,నవ ఇల్కోకథలోవవిమూల్లో ఫీ ఇవచారపాధనాల్లో చూచినా చి(శ్రవి చిత శద్దాశందబంరం

శ

చెస్పలేనంకగా చెన్ను మీరుతోంది. “వంకర టి9కర ళొ), వావి తమ్ముడు'ఆ, “వల్ల గుడ్ల “మి, *నాల్గుకాళ్ళ “మే.” అనేవి నాల్గు, చి_శాలనేగాకు వైద్య రహస్యాన్ని గూడా వక్కాణీంచేవట! కఠుపు నొప్పితో వంకర టింకరగా మెలికలు తిరిగేవానికి “శొ'=ళొంర, అజీర్ణం పోవటావికి “అి=అల్లం, చురు కగా పనిచేయడానికి మిజమిరియంతో కలిపి ఇస్తే, కడుపు నొప్పి, అజీర్ణం మాయంకాగా, తర్వాత, చిక్కిన రోగికి *మే?=మేకమాంసం పెడితే, బలుస్తా డనే, “గోపాయిచిట్కాం” దానిలో ఇమిడి ఉన్నదట!

చ్మితకొవ్యాలంకౌరాణ అవరాలనీ, అధమాలనీ, ఈనడించినా, అంతులేఏ వేదకాలంనుండి ఆగిపోక్క పోటో నీళ్ళపన్‌ గూడ పల్చనై పారిపోక్క దళమౌ *వయెదిలోగావి, వై (నున్న) ఎద (గుంద్రెలోగావి, అణంగక్క పెరిగి పెను వృక్షాల; అనంత (భూమిలో అనుస్యూకంగా, మొత్తం మీద ఏదో ఒక రూపంలో ఆవికృవించి, ఆ్యఘాణీతాల్తె, ఆ పేచనకొలుగొకూడ అపుతూనే ఉన్నా యని అమభవం చెపుతోంది. ఒడ్డునుండి, ఓపికగా రాళ్లువినిరితే ఏమి తెలుస్తుంది? దిగి తేకావి లోతుతెరియను. నిజానికి “అధరమాధుర్యం, గబ్బిగుబ్బల గట్టితనం, చూప్పల్లోవి తీక్ట్రక, కవిత్వం యొక్క వరిపక్వస్థితో ఇవన్నీ అనుభవై కవేద్యా లవి ఒక అభౌవకం, వీనినే వై క్లొనికంగా వక్కాబ్‌ందాలం కే,విదావస్థలో వాస్త వికళపొందే వైరూస్యరూపమైవ కల (పపంచంలో కళారూపం చెంది, వావి ఆళలు న్వర్గాన్ని, భమాలు నరకాన్ని, అంతిమ న్వప్నం భగ వంతుని, నృృష్టిం చిన వంటారు వైజ్జానిక కా స్రజ్జాలి.

ఆబ్బాక్షరాలలో, అనల్బార్దాన్ని చిత్రంగా రూపొందించుటకు ఎంతో శబ్ద వయోగదక్షక, వ్యాకర ణక్టానం, విఘంటువిష్టానృత్వం.... ఎన్నో ఉండాలి. దీన్ని ఆర్జిం చేసుకోవాలమవొన్న సఠికలకు కూడ పదజ్టానం, శద్దాధికొరం, వమయస్ఫూ్తి, విద్యావై శారద్యం, చారుచిడక్ర విరీశ్షణంతో, పరోన్మేషజీగిష, గోష్టీపహవననజక .... ఇలాంటివెన్నో కావాలి. చితకావ్యం కవిఠాలేదంగా నే కొక, అలంకారంగా కూడ, _పయో క్తంనేర్చుకు సూచకమై, మెదడుకు మేత, తెలివితేట అకు సానపట్టి, సదువు పెట్టి, విద్యావంతులకు పందతులకేకాక్క పగలంతా వవి పాబ్లలోవడి, అలసి సొలపన ఆడువారికి, రైతులకు, కూలీలకు, కార్మి షలకు కూడుఎన్నో పూర్వపురాణగాథలను, వ్యాకణవిశేషాలన-, మాక్ష్మం౦ంలో మోక్షంలాగా, తెలి ారీరకళష్థాన్ని కానంఏ పేపైనా మరపించి, ఉక్సాహాన్ని, ఉ్యరూత

ఖీ

లూగిస్తుంది.. విజ్ఞాన వినోదాలనేగాక్క ఆశ్చర్యొనందాలను పైకం ఆమె తలు (విందుగా అందిస్తుంది. వ్యాయామాది క్రీడలు శరీరానికి దిలమువిచ్చివట్లు, చిత్రకవితా (శ్రీడలు పిల్ల లకుజ్ఞాసకళ కక్రీని* జ్ఞానతృష్టను కల్గించి, బుద్ధికి దిలాన్ని, విజిగీషలో విశ్వాసాన్ని పెంపొందిస్తాయి. ఇలా (క్రమంగా చ్మితకవిశ్వ బీజం అ౦పరించి, మారాషతొడిగి, శాభోపళాఖిలుగా విస్తరించి, మొగ్గతొడీగి, మూడు పూవులు, ఆరుకాయలుగా వికసించింది,

అనాటి భూ_పవంచంలో రొజు సొక్షెత్తు విష్ణ్యంళ నంభూకుడు, గోనా విష్ణః సృథిపీపతికొ. వారి మూంపురుములు సూర్యచందులు, కాదంటే కఠోర నరకం ఠఈవ్చదు” ఇమ్మనుదేశ్వరాధములకిచ్చి ....... “అన్న పోతన్నకొవ్యం సృథివిలో మ ప్రైపోయింది. వృత్తి విద్యలు ఈన్న, భుక్తి విద్యలు, చాలినంత (వజాదరణ గాని, లేవి ఆ వరిస్టితుల్లో, పరిఢవిల్లిన కవులు, జీవన ధారణకు కోటలో పాగా వేయాలం కే, ఆరాజులను ఇందుసీ, చందులనీ పొగడక తప్ప లేదు. వ్యంగ్యం వారికందసని (మానిసండై కూర్చున్నది, కనుక, చమక్కారవైచి (శాలు, అలంకార రుంకౌరాలు, వండికభిషక్కుల లాషా భేషజాలు, యన కొల గమకాలు. పాంకిత్య శౌంతీర్యాన్ని (ప్రకటించు చితకావ్యాలకో, పాలకు లపై పాలుపోని ముుదవేప్రగావి, వారు నిలయ నిద్వాంనులు కాలేక పోయే వారుం

అలా. అఆస్టాన విద్వాంసులై నవారు కొందరు, జంగమ విజ్ఞాన సర్వస్వా ల్లైనారు. వారి జీహ్వాంచలాలపై, కవితా సరన్వతి కమనీయంగా నమసీయ నాట్యం చేసేది. అవ్పడే “*ోవండితులతోసాటు వనితలు, వల్లరులుకూడ అృశయం లేనిదే శోభధింవరు"ఆను “వినాశయంనళోభన్నే పండితా వనితా లతాః” అను జాతీయం జాగృతమై ఉంటంది. రానురాను, రాజుల పోషణలో రాటు దేలి, తీరికగా, స్టిమికంగా,. కూప్పుండి, ఆలోచించిన పంకికులు, కవులు ఆలో చశామృళాలె న రనవత్సుందర కొవ్యాలనేగాక, చమత్కృతి మచ్చిక కవితలను కూడ జాలువ్యూరు. ఆయా గోమంతో చాటు, చిితల్లోకాలను చర్చించి, విగ్గు శ్రేల్చేవాడు లేఖన సామ్యగి లేకపోవటంతో గంథరూవం దాొల్బక, పండితాననపరి ష్వంగపరిమితాలై నచితాలు,గోప్తుబద్వా ౩,గోవ లనాలుకల కెక్కి, కమంగా విక్శత రూనం చెంది, యథార్థ కర్తృక్వము నెముగవి అయోమయస్టికిలో వడ్డాయి. కొందరు నాగర కులు పాయంసంధ్యల్లో ఉద్యాన వాటికల్లోన్నో సంవన్నుల గృహా

న! లలోనో చేరి, మధు, మైరేయాలను సేవిస్తూ, నంగీతఈ, సాహిత్య గోప్టీ కార్య క్రమాళలుకూడ విర్వహించేవారట!

వూర్వం “కావ్య శాస్త్రవినోదేన కాలో గచ్చతి ధీమకామ్‌” కొన్య-ళాస్త్ర చర్చావినోదాలతో బుద్ధిమంకులకాలం గడిచేదట! ఇంకా వివరాలకు వెళ్ళితే

“(ప్రాతః ద్యూత్యవనంగేన మధ్యాహ్నే స్తీ (వనంగతః ;

ర్మాకొ చోర్యవనంగేన కొలో గచ్చతి ధీమఠామ్‌” ॥

“కూటి రీతిలోనున్న 'పైళ్లోకం “ధీమంతులుకూడ దుర్వ్యననాలకు లోనై ” నట్లు, కుత్సితార్థాంను చెవుతుంది. ఆలాకాక్క, ఉదయం ధర్మజునవిజాదం, మధ్యా హోం రామాయణ సీఠ, రాత్రికి భాగవత కృష్ణువ, విచ్విత కథలను, చమత్కా రంగా చర్చిస్తూ, కాలక్షేపం చేపేవారట! గె. ఇట్టీహట ల్లోకవిశేషార్థాలను పాఠ కులు మా”కూటార్ధ కరదీపికొలో చూడగలరు,

ముమొ్మొదట “రసభావాదికాత్సర్య.... "ఇత్యాది శ్లోకాలతో, చిితకావ్య వత్తను, వంస్కంరించి, విశదీకరించినవాడు “ధ్వవి (వస్టాన పతిష్టాపకొచార్య” ఆనందనర్ధను డే. తర్వాత ఈ చి తాలంకారావికి శద్దాలంకారాలలో స్టావమిచ్చి, వ్యవస్థిత రూవ్యప్రస్తుతి చేసినవాడు ర్యుదటాదార్యుడు, చి్యతకవిత్వం అవగానే, తేలికదన్కీ అవరమనీ, రసపరివంథి అన్కీ అనహాస్యం చేసినవారు, చేసేవారు హూడ లేకపోలేదు, కొందరు కాదు, కొదంటూనే, సోదాహరణంగా వివరింవగ్యా మరి కొందరు దానిని అంతర్నిపాతంచేవి, ఆదరించారా? అన్నట్లు చేయడం, మరొక విశేషం, ఆనందవర్చముడు ళబ్దచ్యితాలంకార భూయిష్పమగు *దేవీశతకం? (వాళాడు. “రనవరివంథి” అవి నిరసిస్తూనే కవికర్షపూరుడు తన “వై తన్య చరికామృుకంగలో యథాళక్తి చిికాలంకారాలను (ప్రదర్శించాడు. వస్తుతః కొద్దిగానో, గొవగానో ళద్దిచితాలంకారాలను వాడని కవులే కన్పడరు, కమక, (పాళమిక-అ భ్యాసార్థలకు చి్యతవ్యనవారం, (ప్రాప్పపరిణతులకు ధ్వవియు కొవ్యాలైన వను కొవవచ్చును,

చి్యికకావ్యాలంకార స్వరూపవిరూనణలో కావ్యశాప్రజ్ఞుల ధోరణులు విభిన్నాలు, ఇక్కడ, అన్బయ్యదీ&తువి అభి(పాయాలు అత్యంత ముగమనార్హాలు, ఆనాడు ధ్వవివాదులకు ఐహుఛా మాన్యమైన ధారణకు విరుద్ధంగా తత్పూర్వం భామహాదులుు రసాదులను రవవదా ద్యరింకొ రాన్హగ్గ్యతాలుగా భావించారు,

ళ్‌

దీ&ీఠులు ఆ వరంవరాగత రూఢి కే పాధాన్యమిచ్చి, రూపకల్పనతో ఎదురొడ్డి, చితకా వ్యోద్దరణకు, చిత్తశుద్ధిగా వతూసపడి, కొంత సాఫల్యాన్ని సంపా దించెను, అతడు కొన్య్యతయ భేదాన్ని కూడ అంగీకరింవలేదు. “వృ ల్రినా ర్తికొ శష్టపదచర్చలో, మీమాంసక (వభావంతో, చి(తకావ్యాంతర్గతరసం వాచ్యార్థమే అపుకుం”దని చెప్పినను, అతడు 'అభిధావాది” మాతంకాడు. ఏలనఎఅతడే తన *చిత్రమీమాంసిలో ఆలంకారం కంపే వేరుగా. ఆలంకార ధ్యవినికూడ వివే చించి, శబ్ద, అర్థ, ఉభయ శక్రిమూలక ధ్వనులనుకూడ ఉదాహరించినాడుం రసహీన కొవ్యావయవాలు హేయాలని, పర్డింప లేదు, ఆతని చిత కొవ్యలకణం కూడ రననిష్ప త్తి కొనడంవల్స, కొవ్యస్యాత్మా ధ్వవిఃి అనుటలో దీకీఠులు, ఏ ఆనత్తివి అభిన్య కం చేయలేదు. ఆయితే, 'రరం కేవలం వ్యంజనావాదుల పైఠతృక ధనమే కాదవి, వ్యంగ్యహీన చిత కొన్యంకూడ“య దన్యంగ్య మవి చారు తచ్చిితమ్‌” ఇత్యాదిగా విశ్తేషించ్చిచ్చితాన్ని రన విస్ప్తికి మాధ్యమంగా భావించెను,

వై చిత్యం, చమత్కృతి. రమణీయత, విచ్చి త్రి... ఇత్యాదులన్నీ చిత శద్దివ్యాపకొర్థాలగుటచే, ఆవై చిిత్యాధారంగానే. శబ్ద, అర్హ ఉభయ చిత్రాలు వస్తున్నాయని, వానిలో అలంకార మే వై-చిత్యాపాదకమనీ, వ్యక్తీకరించెను, అంతమా(కాన్క దానిని చ్యితకావ్యమనలేదుం అసలు కొవ్యపర మోద్దేశం కేనలం జీవనానుకరణ మే కొదు, మనోవినోద౦, ఆవంద (పదానం కూడ, కనుక, చిక సృష్టిలో అలంకారాలు సాధనాలు నూత మే కావి, పాధ్యాలు కావనికూడ దీష్ని శాథ్నిపాయంగా, గమవింవనలెను.

ఇంకా లోతుకు దిగి, ధ్వవి నికషోవలంతో, కాన్యోత్కర్షమ వరీష స్తే, వాల్మీకి. వ్యాన కొళిదాసాదుల కొవ్యాలుకూడ, వ్యంగ్య(పధాన ఉత్తమ కొవ్యా లవి గావి, విర్హుహ్టైలవిగావి, నిర్ధారణ చేయజాలము, వానిలో శబ్చార్థాలంకొరాలుం కోకొల్లలు, కొవ్యమందంతటా వ్యంగ్యం విప్తరింపకున్నా, అలంకార బాహు శ్యంతోనే వారి కొవ్యాలు సరససుందరాలై న సంగతి సర్వజన సమ్మఠం, ఉన మాయోగంతోనే గదా “కాళదాసొ కవి కులగురువై నది. అళ్లు “ఉవమా కాళిదానన్య అనే ఆభాఎకం కూడ (ప్రసిద్ధమైనది. ఇంక్కా రసోదంచింతాలై వ్యంగ్య (వరానాల్లైన, కొవ్యాలన్నీ సర్వ్యజనరంజకాలౌ తాయని కూడ చెన్న్సలేము, అవి పండిళులకే పరమానందాన్ని కల్గిస్తాయి. పామరులు వానినర్థం చేసుకో లేకః

ఖీ

నళతము హతఠతమౌకున్నారు, రానురాను, సాహిత్య (పాథవాలు, విలువలు కూడో జీణిస్తున్నాయి. (వజాస్వామ్యుంతో సొసాత్యం పామరుల పాకల్లో (వళ్యకమై, పలింవదడాలి. అంపే విరకరకుకులందర్నీ సాకరులను చేయాలి. కాని నేడు కొందరు పొతరులు కూడ, విరుద్యోగంతో, ఆందోళనలతో, అద్వివరీతంగా రొకునులై; రచ్చకెక్కడం చూస్తున్నాము. “*జీవితల వ్యంగ్య వైభవమ్‌”... శాన్యంలో సారభూకమైనది “వ్యంగ్యం, ధ్వనిిరనం” అన్నారు అలంకారికులుం ఎవ్వరు కాదంటారు? కొవి, మొత్తంమీద అట్టి కావ్యాలెన్ని వస్తున్నాయి? ఎన్ని ముద్రణలు పొందుతున్నాయి? సామాన్వ్యులెందరు అర్హం చేనుకొవ్కి ఆదరించి, ఆనందిస్తున్నారు? అన్న సంగతికూడ విజ్ఞు లాలోచించాలి. (పాచీన కావ్యాలు, (పాదిలుకులు లేవా? అనటం సులభమే. లేవని ఎవరంటారు? ఉన్నాయ= (గంథ్రాలయాల్లోో షాపుల్లో. వానిని కొని బూజుడులిపి, పదిలంగా వరించే పాఠకు లెందరున్నారు? చిత కావ్యాలు వావికంకే కొంత మెరుగనుకోవచ్చు. నేడు వవలలు, కఠ్‌ల్సు మిలీ కవికలు నాట్యం చేస్తున్నాయి,

అక్షర లక్షలు, అగహారాలు, కవకాభిసషేకం, గజొరోహణ, గండ 'పెండెరాది సన్మానాల కొలం పోయింది. నేడు, వద్యం పాతబడి గద్యం గద్దె వెక్కి, పకోడీకి పద్యం చెప్పే దుర్తినాలు (పాప్టుంచాయి. ....ఇవ్పటికే చాలా దూరం వచ్చాము, వివరాలు మా *చితకావ్య సర్వన్వం”లో పమీడింపగలరు. పొత దంతా (ప్రళ_్రమనీీ వవ్యమ౦తా నాణ్యం కాదనేవారు మూర్జులనీ, వర (వ్రత్యయవేయ బుద్దులవి కూడ అన్నాడు కవి కాళదాను, కనుక, పాఠ కొ త్తం నమ్యుక్సమ్మేళశనమైనచో, పాహిత్య శబ్దార్ధం సార్ధకమై. పద్దతిని సాధిస్తుంది.

భాషా పాసాత్య మొక మవార్షవము. దిగితేగాని లోతు తెలియదు, లోతుకు వెళ్ళితే గాని రత్నావన్వేషణ కుదరదు, అజ్జారికే, ఆల్బజ్ఞాలకు, (పాజ్టులకు చాతుర్యంతో, చమక్కారంతో, చపులూరించే, కమనీయ సంస్కృత సూక్తు లెన్నో ఉన్నాయి. అవన్నీ అందరికి అందుబాటులోవికి రావటంకేదని, “జీర్ణ మంగే” అగుచున్నందుకు. అంతులేని నిర్వేదం వెలిబుచ్చాడు భ ర్భృహరి ...- నందేహాలు సవాలక్ష. అవి తీర్చే అంతస్సారంగల పండితులు వేడు కాలకబలీ_ భూతులై నారు, దేహంతోపాటు సంచేపోలు కూడ అలాగే నిల్చి ఉంటున్నాయి,

షే

యూవివర్సిటీలో వరిశోధనలకు 64668 (గంభాలయాలు (పాధ్యానకుల, ఆ 6.6ల నహాయ నహకారాలెిన్నో ఉంటాయి. అనుబంధ కళాశాలల్లో ఎలా వరిశోధనలు చేయటం? ఎన్ని _గంథాలుంటాయి?, క(కాపి సంస్కషృక, (గంథా లెన్నిఉంటాయి? నంస్కృృతాం[(ధాలలో చికాలంకారాల పై సమసష్టిగాగొని, వాని భేద్యవభేదాలవై విడివిడిగా గావి, అన్య భాషలతో తులనాత్మకంగాగాని సంక్షీ స్తం లేక నవిమర్శంగా చేసిన వరిశోధనలుగాని, (పకటించిన (గంఠ్‌ రాజాలుగాని జీజ్టాసించినపుడు, సండితులనుండి. (పాధ్యావకుల నుండీ వచ్చిన (వ్రత్యు త్తరాలు" నేతి నేతొవచనాలే. కలగలుపుగా వచ్చిన కొన్ని చిన్న ప్పున్తకా లన్నా, అవి ఎక్కడా, ఏ ప్రాచీన (గ్రంథాలయంలో గాని దొరకటంలేదన్నారు

విషయం కష్టసాధ్యం వ్యాఖ్యాన పాసేకం, అది లేవిదే కథ ముందుకు పాగదు కష్ట కావ్యాలని కొందరు పట్టించుకోలేదు మరికొందరు వ్యాఖ్యానం లేవిదే, విమర్శించటానికి విముఖులై నారుసరస్పహ,సాద్దాలుగా కొన్ని పండిత, కవుల జీహ్వంచిలాలలో నాని నాకలోక యాన చేపినఏం అంగు? మాత గణ్యాలైన, కలగలుప్పఎసంకలనాలు అజ గజ, భఓకాలై అంధోలోకము జేరి, అదృళ్యములై నవి, లతణాలు దొరికితే అతులు, లత్యాలు దొరికితే లక్షణాలు గాని, దొరకకపోవడం మరొక బాధ

ఎప్పుడో, గుడివాడలో,అ క్కి నేవి నాగేశ్వరరావు కళాశాలలో, ౨ధ్యాపనం చేయించినపుడుం అన్సడప్పుడు అలవోకగా, కొన్ని చ్మితకావ్యాలంకారాలు శిష్యు అకుటోధించడ౦, వానిని కొద్దిగా వరిశీలించి, మూడుదళా ర్దాలకుముందు “సాహితి, నంన్కృృతం మొదలగు వ్యతికలలో (వకటించటం తరువాత, అనేక నగరాల లోని సాహీత్య సమ్మేశవములలో సమీ&ించ్చి ఉవన్యనించటం జరిగిన మాట వాాన్షవమే. తరువాత, ఆ విషయాలన్నీ స్మృతి నఠంలో నిదీర్ణములై పోయి నాయి, ఉపన్యసించుటకు, (గంఠతరూపేణ (వచురణకు హ_స్లి మళకొంతరం, దానికి తోడు, వయో వృద్ధత్వం. అలసత్వం, అల్బజ్జత్వం, అనారోగ్యం, కొన్ని క్లిష్ట నమస్యల నెదుర్కోవలని రావడం, అన్నీ అడ్డంకుదే, కొంచెం (వయత్నిద్దామనుకోగా నే కథ అడ్డం తీరుగుతోందిం

ఆయినా శిష్య, మిత, షాత్తైష్కి సాహిత్య నింధువర్గ (ప్రోత్సాహం, ఒత్తిడి మొకం తగ్గలేదు, (వయత్నిస్తున్నామని (వత్యు త్తరించటం, తీరిక

న! దొరికినపుడు కొంత వరిశమించటం కూడ జరిగింది. కొని, అంతమా(కాన ఎలా పూర్తి అవుకుంది? అకుంఠిత దీక్షతో, అనన్య చిత్తంతో, విర్విరామ కృషి ఐహువత్సరపర్యంతం పరిశోధన, జరిగితేగావి పూర్తి కాదాయె వరిమితక క్రితో, అవరిమికఠ పాండీతీమండితులకు, రసజ్జులకు భోజ్యమగు (ప్రాజ్య చిత్రకవితా సాామాజ్యాన్ని వరిశీలించి సాధికొరంగా వ్యాఖ్యానించి, నమర్చించటం మవోయజ్ఞమం౦త కష్టందుస్సాహనం కూడాంఅది అనంత (దవర్ధం వ్యయ (వయానలతో కూడీన పవి, (_సళుత్వం, మహి సంస్టలు, అకాడమీలు శీకొవి చేయవలనిన కార్యం, అవా “ఆశా ఐలవతీ అన్నారు. అది అవధిలోనున్నంతవరకు సహ్యం-కొవించూ ఆళ “దురాశ”. అది పేరాశ. దూరాళగా మారి, దురారూఢమై బాధ పెడుతో౦దిం ఒక్క సంస్కృత చిక వరిశోధన మ్మాతమే బా లకష్టపాధ్యమగుచుండ, కతిప యదాఉిణాత్య- బొత్తరాహ, భారో పీయ పాశ్చాత్య భాషలలో గూడ తులనాత్మక పరిశోధన ఏమిటి? ఆయా భాషలలో మేము ఆజ్ఞులము, అల్బజ్ఞులమెనను, వానిలో ఆరితేరిన మాన్య మితుల సానోయ్యంతో, ఆదరాభిమానాలతో ప్రాజ్జులముకానలె సమ దురాళతో, కడకు (పజ్టింము (దొడ్డికాళ్ళవారము) అయినాను. ఈ కొలంలో ఎవరిక్కి ఎంతగా తీరిక దొరుకుతోంది? తమ తమ పనులలో కాము మునిగి తేలలేకున్నవారికి. మరొక మసాభారమా? రోజుకు 48 గంటలైనా నరిపోవికొలం దాపురించింది అయినను మాన్యమి(తులు మన్నింది, (వయత్నిం చారు. అ భాషలలోను పరిళోధనలు, వివరణ (గంథాలుం అంతంత మాతం కావటం, అవీ గొరకకపోవటంతో, తదన్వెషణ ఒగ్కాక్క 8, ఏ అవార్లు అంఠటిది అని, తెల్పినారుంవస్తుతం మాకు దొరికిన ఆల్బాంళాలతో తృప్పివడక తప్పలేదు *యక్నే కృతే యది న సీధ్యతి కో2. (తదోషః?”_వయత్నం చేసినా ఫలం దొరకకపోతే దోషమెవరిది?) అను సూజక్తియే శరణ్య మెనది, మందుడు కవియళ:ః (పార్టియెతే, అసహాన్యం పాలుగాక మరేమొతాడు? అర్హోత్పత్తికి శబ్దమే కారణం. శస్షోచ్చారణానంతర మే అర్జావగతి. అర్థ (వశీశివరకు ఆగక, (శుతినుభగంగానున్న శద్ది చిితాలంకారాలు కొన్ని విన్నం తనే (ళోతల చిత్తాన్ని చకంగా ఆకర్షించి, చిలతికపట్టి, ఆబాలగో పాలాన్ని ఆవందవరవళంచేస్తాయి. తనకు ముందున్న శబ్ద చితాలను *న్వర్యు వ్యంజన్క ప్రోవు గత్సి అకారవియమ, చ్యుత, గూఢఎ అదిచ్యికం అని విశదీకరించిన

కీ

వాడు హేమరంటదుడు, ఆదివదంతో *“వళ్ళోర ర, (వహేలికొది దిశ్రాలను, అనేకార్డక కావ్యాలను చేర్చారు వ్యాఖ్యాతలు లోబమహారాజు “వర్ణ స్పాన న్వరం అకార్క గతి ఐంధ= అదులను గూర్చిన వియమనమే చితమనగా, తర్వాతి వారింకెన్నో చి కాలను చేర్చివారు

ఆయా భాషా సారన్వశముఠలందును, ముఖ్యంగా నంప్క్కృత భాషావానన లేని పాఠక మహాశయులకు కొంచెంగా నైనను, చిిత కావ్యాలంకార వరిచయం చేయనలిసనే సంకల్పంతో, వదచ్చేద, సంఖ్యా విభాగ పురస్పరంగా, ఒక భాగ మగు*వళ్ళోత్తర చిితారంంక్రారము ను 1,2 ఉదాహరణ ములతో,కాత్సర్యవపా ఈముగ, వ్యాభ్యావించుట కే గ్మీగ థమింతగా పెరిగినది మిగిలిన 10, 2భాగముల (వకాశవమునకు,ఇం కెంత వ్యయ వయాసలక్కులోను(102%)చేని లోనుకావలసి యుండునో? షక, పాఠక మహాళయులు కూడ దురవగాహమగు గీవివి ఒక్కసారిగా చదివి విసుగునకు లోమగాక “రసాయనము” (జరామరణ వ్యాధు లను పోగొట్టుమందు వలె, (వతిదినము, (క్రమముగా విడువక, కొద్ది కొద్దిగా సేవించి, మానసికారోగ్యము నొంద (ప్రార్టితులు,

పశ్చిమ వయబ్సులో సరిశోధన్‌ “శిరసి మాలిఖ, మాలిఖ అవి అభ్యర్థిం చుట ఉచితం షష్టిపూర్తితో రికైరైన తర్వాత, "పరిశీలించినంత వరకైనా (వకటించండని, పబలంగా శిష్యమ్మిశుల ఒత్తిడిరావడ౦తో, (పతిన్పందించి పాహసించి ఆ చిత సారన్వక మేరుపర్వకాన్ని, ఆల్బాంశతో నైవ, ఈఆద్దంలో (వతివలింపడేసి, సాహిత్యసౌధారులుటవుల ఎరోగమనావిక్కి పూర్వరింగముగ వీ “వళ్ళోత్వర చి(త్రాలంకారము ము (ప్రకటించి, *స్వాంతస్సుఖను ను పొంద గోరుచున్నాము, అక్షమున్నవి, ముఖమున్నడి విష్పాషిక పాహాత్యమర్మజ్ఞులగు సండిశా అండలుల పాదపంకేరుహాములుదును పాఠక మహోచయుల కరకమ లమలందను సవినయముగ చిద్ధాంజనిమైన ఈ (గంధము ఎదుటవిల్చి ఉన్నది దీవిలో నముపాదేయ మెంత? సతిజ్ఞాత విషయమెంత స్యవమాణముగ, నమంజి నముగ (వ్రదర్శింపదిడిన దనుటరో, నవార్దతత్వావమర్శి వరితోష సమీహతో నమీడించిన నవేకస్కురలే్య[ సమా ణము, (వమాదం స్వాభావికం, తమ దోషాలు ఈమకు తెలియవు అసర్వజ్ఞాల (గంథాంలో దోషవిరహ మెలా సాధ్యం? “మర్త్యై రసర్వఏదురై ర్విపాతే క్వ నామ(గంకేఒన్ని దోషవిరహః నువిచిన్తి కేఒవి, లోకముల్లో సర్వ శనోజ్ఞ మైనదేది లేదన్నదికూడ వత్యమే *నా స్త్యేవ

వీ త జ్ఞగఠతి నర్వమనో హరం యత్‌ . కమాపారులగు సమీక్షకులు,కవిరాజహంనలు, నస్నేహముగ, 'సీరడీరవివేచన' చేస్తికవన్చల దెల్ని, ఒవ్ఫులతో సంఠసి౦ంవ, పొనఃపున్యముగ (పార్టికులు,

చమత్కారచారుల్రీకరములగు ఈ చిశాఅంకార థ్రేవ్యవభేతములను సమ్యగ్రముగ (వ్రకటించుటకు, ఇంకను 10, 12 (గంతములు వెలువతవఅపి యున్నవి.వావివి సాధ్యమైనంత త్వరలో, జీఘృక్షృపిపతిషగల (పియంభావుకుల శరారవించముల నలరింనజేయుటక (ప్రయత్నింసగలమవి మనవి మూక్ముంగా వావి వరిచయము _

క, న్వరచి(శ్రాలంకారము = 6 న్వరము (అచ్చు) లలో, ఒకటే లేక రెండు మూడు స్వరాలను లక్ష్యంగా పెట్టుకొని చేసిన రచనలు ఏక, ద్వి, |... న్వర చ్యితములగును.

ఫే ఏకన్వరచ్వితం ఉదా ,.. సామాయానూ మాయామాసొ-'అ” న్వరంతో మన్న పూర్ణ వద్యం.

10. ద్విన్వర శశ్రీదీస్తీ ఏరేతేద్వే ((ఈ._ఏ.2 వ్వరాలతో

11. (తిస్వర_కీతివిజిలివతరతయ ; అరురురుధు . ... (“షంఆంటి [్‌! న్వరాలతో)

ఛి అపాన నమవన్త స్వరచితక్రం = తపవనగస్త దహన_.హయవల్షిభ వందన” (అ ఒకటితప్ప మిగిలిస స్వరము లేవియు లేవు ) మొం

2. వర్ణ (వ్యంజన) చిత్రము - న్వవబంరనం లేకుండ, 1,2,3 వ్య౦జి నాలశో (వాయబకిన వద్యఎలను ఏకాక్షర, ద్వ్యతుర, (శత్యతరి .అందుకుం

1. ఏకవర్ణ-నూనం మన్నావి నావేన , శల వ్రవర్జ్దఎనూరిః: మరాసురాపారి
2. (కమన్ష్సనర్వవ్యంజనచ్చ్నితం.కఃఖ గోభూజచ్చొ జాజ్‌ బ్లోఒటౌ కీడఢల్ధి ణ

తిథేదరీ నృఫర్శా లీర్మ యో2_రిల్వాశషాంనహః॥

దీవిలో “కొమొచలుకొని, “హివరప అన్ని వర్షములు పఠింవదిడినపిం 6

3. స్టానచి్యితం .. ఆయావర్గోత్పత్తికి చెందిన లేక చెందనీ వర్ణాంకో వద్యం మొవలగువవిం

ఖ ఏకష్టానచిత0 2 (కంఠ్యంఅగా గాంగాంగకాకాకగానాకొ ఘరకొకవాి

న

1. ద్విస్టాన (కంఠ దంత్య్రచిత్రం అవంగలంఘనాలగ్న నానాతంకా వదంగనా

2. నిష్క౦క్య (కంతాడరాలు లేవి) భూరికూతిం వృథు[పీతి మురు మూర్తి మొదలగునవి

4, గతిచితం- పాద, అర్థళ్లోక, పూర్ణళ్లోకములను ముందునుండి వెను కకు, వెనుకనుండి ముందుకు చదివినను ఒకే విధంగా నుండును,

1. [వఠిలోనూనులోమపాదము-_వానాజానవజానానా

ఓ) గతప్రత్యాగత గతిచితం-వారణాగ గఫీరపా ఎ=సారాలీగగజారవా

ఇపే కోకో త్తర, భాషానరగత, గత్మప్రత్యాగతాది చితములును,

క. అకారచ్వితం = చక ఖడ్గ, వద్మాశారములను వాసి, వానిలో వద్యాతరములను ఒక నియమముతో (వ్రాయుట *ఐంధ కవిళ్వము, ఇవి అనేక వివకములు బంధ, గర్భ కవికలుకూశా చిత కవిశలలో చేరినవే బంధమనగా ఒక రేజ్రాచ్యికమ. ఓక సద్యములో మరియొక లేళ మరికొన్ని పద్యముల విముడునట్లు చేయుట గర్భకవిత్వము

6 చ్యుత-దర్రచితములు = ఒక వళ్లమునో,రేదా వీిందవునో,వినర్గనో, వ్యంజనమునో చ్యుతం చేయుట (తొలగించుటువలన, అన్యార్థ ్యవతీతియకుటచే, అక్కడి ఏది లోపించిన అ పేకతో చ్యుతమగును అనే అకరామలను దత్తము (కలుపుట) చేయుటవలన *ద త్తచ్యిత” మగునుం

1 మా్యకాచ్యుకకం = నాగరాజోజయత్యేకః నాగరాజః=ఆదిశేషుడు ఈ నా లోనీ ఆకారమను “చ్యుతం' చేసిన నగరాజః=పిమాలయము.

1 అర్హమా్యశాచ్యుతకం ఎ* బారేన్లుః ఖే న భాసతేఇక్కడ బాలేన్‌ దుః) లో “న్‌ అర్ధమాత, దీవిని చ్యుకం చేయగా జారే దఃభేన కాగా, అర్హమ

, భిన్నము,

1. విస్టచ్యుతకం _ నహసా నలినీ తారా ” ఇక్కడ “నహంసా” లోని విందువు (0)మ తొలగింపగాా నహసా తయి, ఖిన్నార్హక మైనది.

శ 14 వ్యంజన (వర్జ్రుడ్యుతకం _ ఖిక్షవో రుచిరా న్ఫర్వే జీనః నర్వా

త్మనా సేవ్య; ' (కపిలో భ్‌ చ్యుతం చేసిన, ఇక్షవః (చెకకుగడలుు, భిక్షవః == శ్వేతాంబర తై నులు, జీనః=విరాగిదీనిలో ల్‌ తీసివేసిన ఇనఃి (వళువు, రాజు ఇవి అర్థ భేదము,

జా ఇ. చ్యుఠదక్తాతరా కూజన్తి కోకిలాఃసొతే యొననే, పుల్ల మంణుజమ్‌ కిం కరోతు కురంగాడీ వదనేన నిపీడితా ౪ ఇక్కడ “రసాలే చెన్పవలసియుండగా, సాలే” దెప్పి 'రిచ్యుతం శేయబడింది. “ననే అనుచోట యౌ దత్తమెైనది వదనేని అనుచోట మదనేసిలో మ” చ్యుతం చేయబడి “న” దత్త మెవది

7. గూఠచిత౦ = (కియా, కారకాదులు గుష్టముగానుండుట,

ఓ కర్హృం కర్మ (కియా గూఢం = “భవానిళంకరో మేళం (నతి పూజా పరాయణ 8, అర్ధంఎోకర అవీశంఎఉ మేశం (వళి-పూజావరాయణ:.ధవొ= వానమా , ఎల్లప్పుడు ఉమాసతి-పూజయందాస క్తి కలదానవుకమ్ము, డీనిలో కర-ఉ మేళం-భవ లు మూడు కర్త-కర్మ- [క్రియలు వనంధిలోగు _ప్పములై నవి, ఓఏ వృవ్తవిళక్తి చ్వితం = భాతీదృశీమ మేయం..జగతీ స్టే యా నమర్చిత స్వాయే

జనకాయాఆ ధ శ్రే,శియస్సుతాయా మనో నుభవతిచయామ్‌॥ దీవిలో ఈ” శబ్దము యొక్క ఏడు విభక్తులు గూరములై యున్నవి,

1 ఏ(వతీకగూథఢచి్యితం _ సంకేత చిహ్నములు గూఢముగామండుటం

విహంగో వాహనం యేషాం (తికంచ ధరపాణయః పాపాల సహితా దేవాః సదా తిప్టన్తుతే గృహే ॥

19 2, 3 పాదారలోని, మొదటి మూడక్షరాలుగల పదాలు (వతీః (నంకేత) రూవములు. వి=హం..గో =వి=గరుడవకీ, హంజహంక, గో==ఎడ్దు వాహనముగా గలవారును్వు (ఠి=కం=చ:=(తి:2(తిళాలము, కంజశంఖభథిము, చ=చ్మకము చేతియందు గలవారును, పా_సా_ల-సపాతా = పా పార్వత్సి సావాపావితి (సరన్వతి) అలక్షి-వీరితో కూడినవారును, అగు, విష్ణు.(బ్రహ్మ శంకరులు ముగ్గురు మీ యంటియందుండుదురుగాక।

8. (నహేలికలు _- ఇష్టార్సమును నమాచ్భాదనము చేయు వాగ్విన్యానముం ఇది (కీడాగోష్టీ వినోదములలో సరులను మభ్య పెట్టుటకు ఉవయు క్రమగుమ, ఉదా 1 (ఈ ప్పపస్తకం 88, 89 పేజీలలో చూడుడు.)

ఫీ. నమస్యాచిత్రము ; అనేక విధాలు.*ఐభౌొ మయీరో లవశేష సింహ

అనేక వర్ణ్యకమరీతెయుక్తః కభాగఘా జచ్చజరూ ఇటొ ఠః ఆఅవాఢణస్రోతడధౌనవస్ఫృల్‌ ఐభౌ మయూరోలన శేష సింహః పూరణ,

ఓ

దీవిలో *శ-అ మొదలుకొని *శషనహి వరకు అతరాలన్నీ ఉన్నవి (ఇంకను 9 , 92 పేజీలలో చూడుడు)

0. భాషానమకముఎ మొదలగునవియు కలవు

(వముల సహాయ (గంఠవట్టిక, పునరుక్తము కాకుండ, పైచ్యిత (వలే (చకటనాంతమున, (వకటింసదిడును

గంఠరచన ఒక ఎత్తు సంకలన, సంపొదన, ము్యుదణ, (వచురణం లోవిపాట్లుమరొకయెత్తు త్యకావ్‌ నంస్కృత (ప్రచురణ మరింత కష్టతరం, కంపోజిటర్లు సంస్కృత భాషా పరిజ్ఞాన శూన్యులగుటచే, ఎంత గట్టిగా, కళ్ళలో వత్తులు పెట్టుకొని, కంచుకాగడాలతో పరీకించినను, ము.దారాషసా లెన్నో వడుతూనే ఉన్నాయి ఈ (పతిని (వాయునప్పడు సాయంచేసిను, మా శ్రీమతి కాన్తారత్నమ.నకు, ప్వుతులులేరను కొరతను నగొరవముగ దీర్చిన అల్లుళ్ళకు ప్యుతికలకు, ఆవరపూర్వక మైన ఆశీరుశీరాభినందనలు, (చచురణకు సాహపోయ్యపడిన సిద్ధార రెసిడెన్షియల్‌ జూనియర్‌ కాలేజీ డైరెక్టరు, మావ్యశ్రీ వడ్డే రామకృష్ణ వపాదుగారికి కృతజ్ఞఠాలి వందనములు, ము.దించిన “శ్రీకృష్ణా (వింటర్స్‌ అధినేత శ్రీ వెంకటేశ్వరరావు (రాజా) గారికి, తదిత రులకు, అందరికి కృత జతలు,

పాఠకానాం (వహ రాయంధిషణాకషణాకరమ్‌

సుధియా స్వధియా్యపోక్తంచితఈం చిత్త్వమనోహరమ్‌॥

యథామతి యథాచిత్యంఎయథాశక్సి యథారుచి

మధీయాం నుఅసం౦గ తై చిత మేళ న్నిరూపితమ్‌॥

మాతరం పితరం వన్దే-శ్వ్యకాంగ శ్వకురం తథా

పాఠకాదార్య దేవాదీన్‌-ళక్తి వణర చేతసాన

ఇళలి ళమ్‌ వినమ విఠరేయుడు, “యశస్వి” (పాపాతఠత్యరళ్నృ సూరవనేని వేణుగో పాలరావు)

“ఆవందవర్థవ విజయవాడం10

టై వా ం త గ ప క ఒం న సేం క ఏ శ జే స వ్‌. గి ఫీ శ ట్జే ళో షె గా స శే శ శై స శు ఫై త. టీ ఫో వలో / శీ క (1 ఆ వ్య. బ్రా జీ టి ర్‌ త్స ఎంళ్లా నో ల సస స్తీ శ శే ళ్‌ | (౯ బం చిట కే న! స ౪ | | ఖ్‌ ల నే గ శ న్‌ లి చి సం అజయ ఓ “ భర్తపై ర్‌... ఈ న్‌ ఖ్‌ స క్తి వ్‌ న 1 4 శ కు కో ఎ సు రి ॥ ఇ " చి చ్లీ - ట్రామా టం జ్జ |. చస దల న నీ భన కన స ల్‌ న న హై ళా 0౮ వీ హ్‌ సు క్షా న ౪౭2 2 . జ్‌ ౧. మ. ల? ( ' క. శ్నా చక కష ఇ చీ ళా

శ్వ్యశూళ్వశుర దేవోభవ ను... బ్‌ ష్‌ జా " జ్‌! స ం శా * సి శః న. మ ప! | న . న. ల వలో ల ॥ తేల శే న / న్‌ న శ ల ణల జ్‌ కక ల య + (| ఖై య క జీ వై జర్‌. ఆ గాటై ఖీ తి పష అట్టు స త్‌ ణ్‌ జ ఖు ఆ గా ఛో సు పిట ణీ శె ఆ శై |] చే స్ట శం / 1న స్‌ ళి సీ ల్డ లే వశే న్‌ స్‌ / స్‌/ న ల వక టలాలా స్త శ ఇబ స శ శత ఖే స న్‌! ళ్న కట్స్‌ న్‌ ప కం ఎఖ ళో శ్‌ | శ ప్‌ | శ ల + గ్గ శ | న్‌ న్‌ ఖే మ. నే వ య్‌ లో ఫ్‌ వ ఖ్‌ శ్‌ జ్ఞ ల్‌ ల ఫ్‌ మ ళ్‌ చ ఖ్‌ న. ల లో ” శకి శ్‌ శే షా వ్ల [| లీ మై ఖ్‌ శీ ఖ్‌ ళ్‌ లం డఫ క ం్న గ్‌ శే శని 4 అనేపయుంం తడ 1 హమీ ఆం అలకలు శ్రీమాన్‌ కొసరాజు లత్మయ్య, శ్రీమతి కొనరాజు రాజరత్నమ్‌ ఆనంత మైన ఆప్యాయవంతో ఆనందపరచిన అత్తమామలకు అజ్బికము “యళ స్వీ"

అల్‌ (పశ్ళోత్తర చితాలంకారమ్‌ మొదట ఈ (పళ్ళ్నోత్తర చిత్రాలు నర్వజన సాధారణంగా వాడుకభాషలో కూడ ఉండేనట, పూర్వము వీనిని “వళ్నాభ్యానము _బహోద్యము” అనికూడ పిలిచిరి, ప్రాథమిక విద్యను వఠించుచున్న ఒక బోగంపిల్లను, “శొత్వందాలి? (వీవెన్వతెవు?) అవి వశ్నింవగా అవల్లి చటుక్కున “కాంచనమాలా (నా “పేరు కొంచనమాల అని సమాధాఎ మిచ్చినదట వెంటనే *కస్యాః ప్యత్రి (వీవెవ్వతె కూతురవు?) “కనకలకాయాః” (కనకఠక) యొక్క కూళురుము, 'క్రింతే హస్తే? (వీ చేతిలో ఏమున్నది?) తాలీపక0 (తాటియాప్య “కొవా రేళా (దానిలోనున్న గీతలేమిటి?) “కఠలగఘ” (కఖగఘం అను అక్షరములు) అని సమాధానాలు ఇచ్చిసదట., ఈ (వళ్నోత్త రాలే ఒక శోకంగా తయారై నవి. “క్రాత్వం బాలే? కొంచనమాలా కస్యాః ప్యుత్రీ?) కనకలతాయాః కింతే హాప్తే? కాలీస్యతం, కొవా రేఖా? కఖగఘః ఒకచో విందులకు వెళ్ళినవారి, వికవికల విచసనములు, భోజనమునకు వెబ్ళచున్నవారి ్యవళ్నలకు, భోజనము చేవ వస్తున్నవారి _సత్యుత్తరాలు “గ్రోజనే త్మత్ర వార్తాకొ? వారాకొ స్వత భోజనే వన నంతి యది వార్తాకా? వార్తాకొ త్య భోజనే ॥ = వళ్న విందు భోజనంలో విశేషం (వార్తా) ఏమిటి? (కా) ఉత్తరం లోజ వంలో విశేషించి చెప్పుకోదగింది వంకాయ(కూర)లు (వార్తాకాః 2 (వళ్న ఆ వంకాయరే లేకపోతే? ఉ భోజనంలో వంకాయలే లేకపోతే, ఇక చెన్వుకో వలసిందేమున్నది? (కొ-_వార్తా?) ఆంధుల లోజనంలో ఎన్ని ఉన్నా, వంకాయ కూర లేకపోతే భోజనానికి విలువలేదట। ఆందుకే ॥ “వంకొయవంటి జబూరయుంల౦కొపతి వెరినంటి రాజుంగలడే? శంకరువివంటి దైనము_సంకజముఖి సీతవంటిసడతియుగల దే అన్నారు. ఈ సరిశోధన _గంతుఎలో ముఖ్యంగా ధర్మడాసకవి విదగ్గముఖమండో నము, చ్యకకవి *చితరత్నాకరము విశ్వేశ్వరుని “కవీం్యద కరాభరణము”

శీ

ఆఅజీత 'సేనాదార్యుని 'అలంకొర చిన్తామణి” అనేక నుభాషిత వం్యగహములు, ఆలంకొర (గంథములు మొదలగు వావినుండి ఒకటి, రెండు ఉదాహరణము లను పహృదయ పాఠకమహాశయుల ముందుంచుచున్నాము అననతచుగుచోన్లి ఇరరుల ఉదాహరణములుకూడ (సదర్శింనబడుచున్నవి, *నా మూలం లిఖ్యతే కించిత్‌, నా నపేఓఠ ముచ్యతే అను మల్లినాథసూరి సూక్తి వనునరించి, మా వ్యాభ్యానమున), మూల్యగంథములో లేవి వానివిగావి, అసవనరమైన పో దెనుగావిం చొప్పింవలేదవి (గంఠ విస్త్వరఫీ తియున్నమ అపేషీళము, ఆవళ్యకమైసతి, విడిచి పెట్టక (నాయబడుచున్నదని నునవి ల

మొదట “చిత్రకొన్యముపై చిన్న చూప్పచూచిన ఆలంకొరికులు దావివి, అధమ కోటిలో చేర్చినను, చిితకావ్య విరూవణచేసి, చ్యితాలంకొరాలకు ఉదా హరణములిచ్చిన సతీనకవి ఆనంద వర్ధనాదార్యుడు

చ్మితాలంకార, విషయంలో మొదట అనాస్ట తర్వాత దృఢ- అనస్థ, ((శర్జః ఆదరము) అస అనాస్టలు కూడ చూవబడినవి చిత పభేదవిషయం లో కూడ భిన్ననుకాలున్ననిం

అలంకొరమునకు కావరివనచమక్కార౦, అభివ్యక్తి ఓజన్సు ఉల్లాసం మేంగునవి, చిితమున ఉండుటచేతనే, ఇది అలంకారమైనదిం దీవిలో శచ్ది చమత్కృతి, బ్రసరినృత్త ్య సపాస్షుత్వము, వర్జకౌఠుకం, చిత్తాకర్షణ, విన్యాసవై చత్యం, విన్మయకొరిత్వం, కుతూహలోత్చాదక వాగృంధతి మొక ఉన్నవిం

ఈచి(క్రాలలో ఉన్న చమక్కారంకారణంగా, అక్కడక్కడ అర్థ్యవతీతిలో చ్రయుక్తాలౌతూ ఉంటాం. రసచర్వణలో ధారావాహికతా ధాసాత్యం, సంతత పాండిత్వాపేకు కూడ ఉంటాయి అంతమా(కాన, అవి. బహిష్కారకొరణా లౌళాయా? (వసిద్ద “అమరుక) కొవ్యంలోని కూన్యంవానగృహం విలోక్య ” అను రసరంజిత ల్లోకంలో కూడ, రసగంగాథరకారుడగు జగన్నాథుడు *శవి విర్మాణ సామ్మగీ దారిద్యము నెంఠగా చూసలేదుి ఇలా కొన్ని వోషాణ ఎక్కండైనా ఉంటూనే ఉంటాయి.

వేదో వవిషచ్చాస్త్రాగను పురాణాలలో వీజరూనంలోనున్న చిఠఈం, తర్వాత వచ్చిన పాహిత్య (గంథాలలో, _కమంగా (వ్రశ్యేక స్రానాన్ని సంపా దించుకొన్నదిం

చి్నికాలంకారానికి శబ్దాలంకారాలలో ప్రానమిచ్చి, వ్యవస్థిత న్వరూన నంస్తుతి చేసిన వతీమాదామ్యుడు ర్యుద్రటకవి *ఏ వస్తువుకకు ఏ 'ేరుండునో. అదే ఆ అలంకారనామమగును ఏది దాని ఆకృతియగువో, అదే దావి లక్ష ఇంగా తలంపవలె నని రుదటకావ్యాలంకారం (06% భంగ్యంతరకృత ౫) ఉడ్డోషిసోంది. తద్వ్యాభ్యాత నమిసాధువు *'య్యశ్ర కావ్యేచ్యక్రాది వస్తూనాం- రూపాణీరచ్యన్నే తచ్చి_తసాకృళ్యా దాళశ్చర్యాద్వా చిితం నామాలంకొరః, కావ్యమునందు చ్నాతింనబడిన చ్మకబంధాది వన్తువులు చిక పొదృళ్యము చేత గావి, ఆశ్చర్యమును గలిగించుట వలనగాని చిశాలంకారమగునుు అవి వివరించెను,

“వ్వర, వ్యంజన, ప్రాన, గత్యాకారనియమ ద్యుత, గూఢాది చితి అవి హేమచంగదుని కాన్యానుళాననము (3-4), అది ళబ్దముచే ప్రశ్నోత్తర, వం హేలికాదులు, అనే కొర్టకకొన్యములు మొ గ్రాహ్యములని, దానిటిన్న కలో చెన్నబడెను.

లో జుడు, “వర్ణ, స్టావు స్వరం అకార, గతి, వన్హ-ముంను గూర్చి చేయ బడిన వియమనమునే “చితాాలంకార” మనిపిల్చి, విఠజించెను.

ఇంకా ఈ చి(క్రాంంకారాలము కొందరు ఆచార్యులు ఒకచో “జాతి రూవంలోను, వేరొకచో *“పళ్ళో త్తరి రూపంలోను, మరొకచో (వ హేలికొ, " చ్యుత, గూఢాది చిక రూపంలోను వరిస్పరం మి8తం చేశారు, మేము ఆ నర్వచిత (_వభేదాలకు, చి తాలంకాాలలో, త త్తద్భేదాలలో స్టావం కల్పించి, (వదర్శించటానికి (వయత్నిస్తాము. మొత్త. మీద, ఏదో ఒక విశేష వియమం ఆధారంగా. వర్ణవిన్యాసంలోవి వివిధ (వ్యకియల (వయోగాలు, చిికాలంకారాలకు విషయము లని శకేలుతుంది భంగ్యంతరానృత మైనను, వర్ణవిన్యానంద్వారా, (వసిద్ధ వస్తువుల శిల్పకల్పనం అనేక రూపాలలో ఆవిర్భవిస్తుంది. అవి దుష్క రా సుకరాలు కూడ కావచ్చు

శ

దండి మహాకవి *దుష్కురి నామంతో గోమా(తికాదులను, *నుకరి నామంతో “న్యర, ప్టాన్స వర్షవియమే భేదాలను విరూసించేను అగ్నిపురాణం కొన్ని శబ్దాలంకొర భేదాలను స్మరించినను. ఉదాహరణలీయలేదు భరత మహార్షి యమకం వివాాణకర కబ్దాలంకొరాలనుగావి, చికాలంకారాలనుగాని విగ్దేశంవలేడు. భామహండీ విషయంలో మౌని అతటి ఉట్టంకించిన మేధావి కొన్యంగావి, రామ శర్శాదుల (_/౦ధాలుకొవి, లభ్యాలు కాసటంలేదు

న! చత కావ్య, అం౦కారములన్సు వావీ (చమోజవనములను గూర్చ్‌, వళుపురు వలు విధముల చర్చించిరి, వారిలో, ధర్మడాసు మొదలగువారు ఈమ చిక కాన్య (సపయోజనమః. విట్లు వివరించిరి, ఛళ్మ్మద్గాను ; “యర్యస్థి నభానుర్యే స్థాతుం వ్తం మన ప్రదా నుధియేః

దల కామ్ఫూల మిన గృహీత్వా “విదగ్ధముఖమండనం విశతకి

ఓ మంచి జుద్దిగల పాఠక మహాళయులారా మీరు పెద్దల నభలలో (నవేశించి, విలవదలంచినన్కు లేక మాట్లాడదలంచినను, కామ్ఫూలనుతో ముఖమండవము (నోటిని రాగరంజీతము) చేసికొన్నట్లుగా, ఈనాం విదగ్గ వుఖనుండన మనుచ్విత కావ్యమును ముందుగా, బాగుగా నభ్యవించి, పాండిత్య (ప్రకర్షతో, మీ ముఖముల నలంకరించకొని తర్వాత, నభలలో వీరాటంకముగ (పవేశించండి అనగా పండితులకు (విద్యార్దులకు) కూడ వాష్మద్ధిని, వాక్సిద్ధివి గల్గించు శా ్యగంథము నభథ్యసించువారి. పాండిత్యము వండి, నభలలో సర్వత్ర విజయ పరంవరలను, విప్తారంగా వారు చేకొనగల రవి భావము, చ్యకకవి $ “వరవాజ్యు[దణం స్వన్య పాండీఠత్యన్య ఉవదర్శనమ్‌

చికీర్షికం చే దుభయం (గంఠోఒయం శ్రీయకాం ముఖే॥

మ్మీకులారా మహానభలలో (త్యర్థుల ఆబకట్టించి, నోరు మూయింన దిలంచినను, తమ పాండిత్య (వకర్షను _పదర్శింవడలంచినమ్మ ముందుగా ణా “చికఈరత్నాకర (గంథమునుు కంఠస్థము చేపికొవి, జీర్ణించుకొనుడు. అట్లు . చేసిననో ఘీ పాండిత్యమును (వళ్నించు వారెన్వరుండ రని భావము,

క్‌

*కవీం్యడ కర్ణాభరణ కర్త విశ్వేశ్వరుడు “పూర్వ మెన్నో (గంథము లుండగ్యా మరల నీ (గంథమేల?) అని (వక్నించుకొని “విన్నాపయాసం (వతి వత్తి హేతోః. హిత హేతోః. కవీం్యద్ర కర్ణాభరణం స్ఫుటార్ధమ్‌' అమచు పాఠకులకు మిక్కిలి (శమలేకుండ జ్రానమును కల్గించు దృష్టితో అర్ధము

ఇ లి య్‌ ఇ

సృుటమగునట్లుగా, ఈ కవీం్యద్ర కర్ణాఠరణ (గ్రంథమును (వ్రాసినాను మరియు? ఇెప్పవలపివదెంతో ఉన్నది నుందబుద్దులు అనాదరించినను వోవిలేదు, కాని సహృదయులు మెచ్చుకొన్న చాలును ఇంకను నా చాపల్యము కూడ (గంథ్‌ రఛనమువకు కొంత కారణను, కనుక, నన్న విందింపకుడవి అభ్యర్థించెనుం

అజ్ఞాత క_రృృక “కల్చలకా వివేకంిలో శబ్దచికాలంకార వివరణానంఠతరం

జా ఖాత చి

ఆయ్రృప్మైచ రోచతేనేదం ననున్గవ్మె మనీషిణేః

అవీ భాస్వా న్న శక్నోతి భేత్తు మ_న్గగ్గుహం తనుః॥ొ

నేసీ (గంఠెమున చెప్పిన విజ్ఞాన, వినోద, పాండిత్య స్ఫోరకమగు ఈ శబ్ద చికాలంకొర (వనంచము, ఏ మహా వంరితునకై న రుచింనవిచో, ఆతని కొక నమప్కారము పెట్టుటకం టె, నేనేమి చేయగలను? ఇక్క అలవి శెన్వరు టోధింపగలరు? ఎంత గొవ్చ కిరణములు గలవాడై నను, సూర్యుడు లై ఏమన్న చీకటిని మాత మే పోగొట్టిగలడుగావి, గుహలో, అంతర్గూఢ మైయున్న అంధ కారమునెట్లు పోగొట్టగలడు? అళశ్లే ఆ నండితమ్మన్యువి అజ్జానముకూడ

ళు శ సన పోగొట్టఐడజాలదవి భావము. ఆవ్రిళక్తి ? విశా కొవిత్‌ కన్యచిత్‌ చే ద్వి వళశ్చిదః అన్యం (పకొార మాదిశ్య సోజపిస్వ్యాత్‌ హేతుభేదకః = చులుక్యోర్గ్లల ఇత్య్యూచే త ఫేదం కథితో మయా॥

ఒకవేళ ఆ (వబుద్ధ వండితువికి, అంత గొన్స స్వళ_క్రియేయున్నచో, ఇతర భివ్న్యపకారములమగూడ, ఆదర్శముగా, సహేతుకముగా నిరూపించి, గణ్యత నొందవచ్చును ఇట్లు ఈ చి్యతతభేద (వభేద (నవంచమెంతో ఉండగా, “నమ్ముకపు లోతుపాకుల కొలతలెంత?* అవి అడుగబడిన వ్యాపారి, అ మహా నము[డముమ వర్ణించుటకు భక్తి ఛాలకం చులుక. (పుడిసిల్సి, అర్గల , (ఆల)

థ్రీ

ఆని మాత్రమే పరిచయము చేసినట్లు నేనును చెప్పుటకు (సయత్నించితివి= అవి ఓక విధంగా ధార్‌ష్ట్యమును(ఛాలెంజీవి) మరొక విధంగా వినయమును (వకటించుకొ వెనుం

హింకీకవి కేశవదాసు, తన “కవి ఏయా” _గంథమున “అసలు ఈచికా రంకార (వవంచ మొక మహా సముుదము వంటిది దానిలో గొవ్ఫ (వతిభా శాలురగు కవులే, లోతుపాతులెరుగక మువిగిపోవుచుండ, అ మవిసొగరమునం ఒక బిందులేశ మైన నేను వివరింప _వయత్నించుచున్నా నని ముమ్మొదటనే ఈవి వినయమును [(వకటించుకొ నెమం

యే ళక్షిళావ్ర పిష్టారాః యే శీలితవిఘంటవః।

శేషా మే వాధికారో2_వ్లీ *చ్యితకొన్వ వి షేవణే ॥

అంత్యపాదమువకు *మురారికృత నాటకౌ అను పాఠాంతరము (సి ద్ధము, శబ్దిశాప్రముల నవలోకనము చేపినవారును. విఘంటుపు (£0 1054౧) లను వితాంతముగ వరిశీలవ చేసినవారు మాత్రమే, చ్మితకావ్యామృతమః నాస్వాదించుటకుగావి లేక మురారి కనవికృతఎ “అవర్ధరాఘనము నర్థము చేసి కొమటకు అర్లతను, అధికారమును నంపాదింవగలరు= అని మరొక ఆభాజకము.

ఇట్టీ అనేక (వయోజనములు చితకావ్యాలంకార- అభ్యాసము వలన గలుగువని పలువురు, పలు విధముల జెప్పిరిం శనుక పాఠకులు, వాటీవన్నిటిని కంఠస్టము చేయుటగావి. జీర్తించుకొనుటగాని, కొంచెము కష్టమైనను, ఒక్క పారిగాకాక, రపాయనము (ఒక బౌషధము)ను వలె((యజ్ఞరామరణవ్యాధి ఛేషజం త(దపాయనమ్‌ =-మునలితనము, చావు మొదలగు రోగములను పోగొట్టు మందే “రసాయన మనవఐడును.) దాని నొక్కసారిగాకాక, (పతిదినము కొద్ది కొద్దిగా పేవించిన, జరామరణు, వ్యాధులను శఇెంతచేరపీయదవని భావము. కొద్దిగా పేవించి. చదివి, మావనికోల్లానమును పొంది, తరింతురుగాక

క వె. చిత జాతి భేదములు విఠిన్న జాతులకు చెందినవై నన్కుగ “వళ్ళో త్తరణాతి కి చెందిన వానిని మ్యాతము, “విదద్ధముఖమండ నాది (గంథ్‌

శ

ముల ఉదాహరణములతో వివరించుచున్నాము, మిగిలిన చ్నితభేదములను మేము త్వరలో (వకటింవటోవు, ఆయా (గంథములలో చూడగలందులకు అళ్యర్థించు చున్నాము, (వళ్ళో తర చిక = అకణ = ఉదాహరణములు;

చితమయ భాషా (వయోగములు, ముఖ్యంగా గూఢ. (వహేలికొ, చ్యుళ, (పళ్ళో త్తరాదులు, వైదిక కొలంనుండి, ఆయా మంగ్ళకాలలో లభ్యమగు చున్నవి లౌకిక సాహిత్యమున, దండిమవోకవి *విళృకా _వహేలికమ [వకటిం చుచు నళ్నద్వారా ఉర్తరాపేక్షకు స్టానమిచ్చి, విద్వ్యత్పయోగముల ద్వారాం ఇతర (వళ్ళో త్తరాదుభి నెరుగనలెనవి టోధించెను. రు్యదటుడీ (పళ్ళో త్తర (వథక్రియను (కీడామ్యాతోన యోగిగా భావించినను చిశ్రాలంకారభేదముగా భావించి ఉదాహరించెను.

ఈ (వళ్ళో త్తర చ్మితము వ్యస్దఎసమన్గ-ఆది భేదాలతోను ఏకభాషా అనేక భాషాఎ్యవళ్ళో త్తరాల కారణంగాను, అవేక విధము (కావ్యా 5-26,27) అనెను అగ్నిపురాణకారుడు.-దీవివి చికాలంకార [వత్‌మ భేదమని, నమానం వర్ణ వివ్యాసంద్వారా ఉత్తరమిచ్చివచో, అది వళ్ళో త్తర మగునవి, కొన్ని వేదములను వివరించెను. (ఆగ్నివు 34142324), భోజమనోరాబు కబ్దాలం కార భేదాలలో, (వళ్ళో తరానికి న్వతం[త స్టావమిచ్చి దాని ఆరు భేదాలను చర్చించి. ఉదాహరించెను, మమ్మటాద్యాలంకారికులు చర్చింవలేదు, హేమ చంద వాగృటాదులణు వరంవరావిర్వాహము చేస్తూ, ఆదివదముతో సంకేతము విచ్చిరి. శోభాకరం జయదేవ, విశ్వనాభాదులు (వళ్ళో క్తరమువకు, అలంకార ప్పానమీయలేదు. కేళవమిటకుకు (వళ్నో తరాన్ని స్వతఠ్యిత శబ్దాలంకారమనెనుం ధర్మచాను చ్నికాలంకార (వభేదములను “జాతి రూవమున వర్తించెను, వావిలో అధికాంళ వకొరాలలో, వళ్ళో త్తర చితత వమావేళశమున్నది. అతని ఉదా హరణములను బట్టి, సర్వచికాలంకారములందును, (వళ్ళోత్తర పద్దతిని 1వవేళ పెట్టనచ్చుము. చ కకవికూడ చితరత్నాకరంలో (వళ్ళో త్తరము యొక్క అవేక భేదాలను చూపెను. వావిలోకూడ (ప్రాయః నర్వచిఈ-భేదాలు ఆవర్డికాలు కావచ్చును, విశ్వేశ్వరకవి కవీం్యడి కర్టాభరణంలో ధరర్మదాన చ్మక్రకవుల

క్ట వమపరించుచు 58 చిత భేదములనుడాహరించెము. కావి, ఆంధ్రవిశ్వనాతు(14)డు తర్వాత “చమక్కార చందిక*లో, “వళ్ళోత్తరము ఒక స్వతం్యత శచ్దాలం శారమనెను అజిత పేనాదార్యుడు మ్యాతము 42 శుద్ధ చి_కాలంకార భేదములకు ఉదాహరణముల నిచద్చెమ. పిమ్మట కొందరు ఆలంకొరికులు ఉవర్యుక్ర భేదాలలో కొవ్నిటివి మాత్రమే వర్షించిరి. క, అనేక కర్సృళ-అ'నేక భాషా త్మృత-_వ్య స-నమ నం వళ్ళో త్తఠర చ్మతమ్‌. రు[ద్రటాదార్యుడు అన్నీ (వళ్ళో త్తరాలను వేర్వేరుగా ఉదాహరింనక ఒక్క- ఉదా ఇచ్చెను. శో, ఉద్య స్లీపసకరో౭ పౌ, కింకురుతే కఠయ మే మృగా యాకు కథ యానిం్యద్రాయ తథా కిం కరవాణి క్వణితుకామః?॥(కా 5.31) అవాణన కమల దలారుణిణ మాణ రపు శ్రణకేణ జాణిజ్ఞయీ తరుణీ అన్న విద్ధాభణ “ఆహరేణ ౪ (కాం 532) మూర్డు టొకడ్యుమొదట తనను మృగముగా (లేడి భావించుకొని, ఈ ఉదయించిన సూడ్యుడు ఏమి చేయును? అని (పళశ్నించి మరల, తనను “అనింగద్రువి గా తలంచి, 2 “శద్దిము చేయుటకు నేను ఏమి చేయవలెను? అవి (వళ్నించెను. మరొకడు భిన్నభాషలో తన మ్మితువితో, 9 “ఓయీ! కొత్త ఎర్ర కామర రేకలోవి స్ఫురణము (వికానమునక్సు ఏ కామినీ జనమానము లక్ష్య మైనది? అవి (వళ్నించెను, ఇట్లా మూడు (వళ్నలకు సమాధానముగ *అహరేణ” అవి ఒక్క పే చెన్నబడెమ. 1వ (వళ్నకుఉత్తరము “ఆహరేజి) డీవిలోవి వంధిని విడదీసినచో “ఆహః-+-ఏణ) అప్పుడు]ై(హ్రే ఏణ --ఓ లేడీ అహః =వగలు అవగా ఉదయించిన సూర్యుడు వగటివి చేయును, అని సమాధానమగును.

ఛీ 2వ (వళ్నకు.ఉ వదవిభాగం-'అహరే-+-అణ (హే ఆహరే == ఓ అవిం్యద (ఇందుగు కౌవివాడా ) అణ- ళబ్లించుము, (హరిళబ్దఎనానార్హాలలో ఇంధదుడొకడు) అనియు 3న వళ్నకు _-ఉ అఏరేణ (పెదవితో) అనియు, సమాధానములు అగుచున్నవి ఇక్కడ వక్త ఒకడే. _పళ్నలు మూడు భాషలు న్యూశమ. [ిన్నములు సమాధానము మూడు (వళ్నలకు ఒకే రూసముననున్నది కనుక, ఇవి వ్యస్తము (వేరైనద్సి. నన్నుసమునై న (పళ్ళో త్తరమగుచున్నదిం ఆలంకారికులు కొందరు (సహేలికా (వళ్ళో త్తములను భిన్నముగా తలంవకున్నను రుుద్రటుడు దావినంగీక రింపలేదు. ఇక్కడ లోజమపహారాజు తన సరస్వతీ కంఠాభరణము అను అలంకార ఆంథమువ యస్తు వర్యనమయోగన్య నిర్చేదః (క్రియతే వదై; విదద్ధు గోస్ట్యాం వాక్ష్యైర్వా తంపి పళ్ళో త్తరం విదుః॥(వ కం2-136) వండిత వరిషళ్తులలో వదములతోగావి వాక్యాలతోగావి (పళ్నించి, రహన్యములను చేదించి, (వ్రళ్యు త్తరమును సంపాదించుటను (వళ్ళ్నోత్తరముగా విర్వచించి. డాని నారు విధములుగా విభజీంచెనుం భోజమహారాజు చెప్పిన నవీన భేదములు - 1 అ_న్హ _వళ్న చ్నితము2 2. ఐపాః (వళ్న 3. విహిర్వన్తః వళ్న 4, జాతి వళ్న 5. నృష్ట (వళ్న6. ఉ త్రర్నవళ్న-చ్చికములను ఈ నవీన భేదములను ఆరింటిని వివరించి ఉదాహరించెను క

10

క్షే అన్ను (వళ్నచిితష్‌ 1

కా హ మస్మిగువి వక్తి, _పశ్నీ౭ముష్మిన్‌కిముత్తరమ్‌

“కథ ముక్తం న జనాసి, *కదర్భయసిి యత్సళే ॥ (న 5ఠ,18-.372)

జీవిలో, గుహ *నేనెవరివి?)” అని పళ్నింపగా, *“మ్మిశతమా సమాఖా నమును, ఈ ళ్లోకములోనే చేప్పినను, తెలిసికొనక, పీడించెదపు (కదర్భయస్సి ఏల? అని స్నేహితుని సమాధానం. దీనిలోని రహన్యమేమనగా- ఇక్కడి “కథర్ధయసి వి విడదీసిన, *కడర్‌ థ్‌_యసీ” అగును దీనినుండి “క(కార) థ్‌ (శారములను తీసివేసి (క-ల్‌-ముక్తం=కంథత లను ముక్తం చేసిన) మిగిలిన “దర్‌ యన్‌ కలిపిన దర్యసి (దరీ.[అసి) అగును, నీవు గుహవు (దర్సీగా అగుచున్నావు (అవి) ఆసగా వీవు గుహవు అవి ఉత్తరము ఈ వద్యంలోనే (వళ్న, నమాధానములు రెండూ, ఆంతర్భాగములుగా నుండుట వలన, డీవిని అంతః చళ్నము, అంతర్లాపిక, అంతరాలాసము ఆవి కూడ పిలురుం 2. విహిఃనశ్నచి,తమ్‌

భద మాణవళా భ్యాహ్‌-కీదృళ ఖలు తేపతా?

వేలాన్షోలిత కల్లోల = కీదృశశ్చమహోదధి?॥ నకం (20374)

నాయనా బాలక , సీఠండి ఎట్టివాడు? 2. ఉప్పెనతో ఊగుచున్న అలలుగల మబోసమ్ముద మెట్లుండునో? చెప్పుము, అవి రెండు. పళ్నలు వేసిన పెద్దవానికి బాలుడు మజ్జన్యకరః* అవి ఒకే సమాధానము చెప్పెను. = ఉం మత్‌+జన్మ--కరః = నాకు-జన్మను..కలిగించినవాడు=నా తండి అనీ 2న దానికి, ఉ మజ్జత్‌ +మకర?:=మునుగుచున్న-మొసళ్ళు (మకరములు) గలది=ు మహానము(ద్రము_అని (పత్యుత్తరముం

ఈ సమాధానము ల్లోకములోలేదు టైటమండి తేదిడిసది కనుక, డీనిని “బహిఃపశ్నలేక ఐపొరాలాసిక, ఐహిరాలానము అవికూడ పిల్లురు (రెంటి లోను సంధిభేదము గమవింపదగినదిం)

!

3 ఐపొరన్హ (వశ్న చితమ్‌?

నుత్యదాం క ఉపాయం న్త నశ్నే 2ముష్మిన్‌ ఉ త్తర.?;

సకీ ద్వక్‌ కపి మాచష్టే? న్యోమ్ని వర్ణస్టితి కఠ?

ఓయీ మనళభద నెవడు పెండ్లాడను? 2 ఈ _వళ్నకు వీవు చెప్పిన ఉ తరము కోతిని (కవి) కూడ ఎట్లు చెన్పగలదు? 3. ఆకాశమున ఆకులు ఎగురుచుండుట ఎవవి వలన?) ఈ మూడు (_పళ్నలకు బై టనుండి తేనదిడి వాయుతః? అనునది నమాధానము 1 ఉ, వాయుతః=*వా అవు అక్షరముతో యుత కూడిన.నరుడు (అర్జునుడు) నుభ్యతను వివాహమాడెసు (ఐపాః వళ్నము 3 ఉ ఈ నర శబ్దమే *వాయుతః= *వా అను అక్షరముతో కలిపిన *“వానర$? అయి కోతిని కూత చెస్పుచున్నది. 3, ఉ వాయు-తః= వాయువు-వలన, ఆకొళశమున ఆకులు ఎగురుచున్నవి. ఇట్లు అడుగబడిన వళ్న యొక్క ఉత్తరం వలననే ఇతర (వళ్నలకు కూత ఉత్తరములను చేకూర్చు టచేే ఇది ఐబహిరంతః్నవళ్నయైనది విశ్వేశ్వరుడు దీవిని ఉభయ(పళ్న అనెను

నస్తుత వాయుతః? అనునది 3న (పళ్నకు _వత్యు త్రరం ఇది కపికి వర్యాయవదమైన *వా తో కూడియుండవలనియున్నందన “వానరః లభిస్తుంది. ఇది 3న _పశ్నకు న౦ంబంధీంచినంతనరకు భై ట (ఐహాః) ఉన్నది దానివలననే “వానరః వచ్చినడి ఇది సూటిగా మొదటి(నశ్నకు సంబంధించియుండుటయే గాక్క 2,3 వళ్ళో త్తరాలకు కీలకమును నపైై చేయుచున్నది. ఈ దృష్టితో చూచిన, _పత్యు త్రరమలోనే మరొక (నత్యుత్రరం ఆంతర్గత మైనట్లుండును. ఆంగుచే, ఇవీ బసహిర_వ్టరాలానమేకాక, అంతరాంతరాలావనముగకూట కాదగి యున్నది, 4. జాతి పశళ్నయి.

శీద్వళా భూమి భాగేన రాజా స్నాతో౭ఒను మీయతే “పాంగణంకురు తేశ్యుక్తాః కి మాహుః తదనిచ్చపః?॥ (నంకం, 23154)

1 ఏ భూూపదేశమునుచూది, అక్కడ రాజుస్నానమ. చేసినాడు అని

ఊ హాంపవచ్చును?

కై 2 *ముంగిలివి (ప్రాంగణం) చక్కగా బాగుచేయుడు” అవి ఆదేశించి వపుడు, అట్లు చేయటకు ఇష్టములేవివారు, ఏమవి జవాబు చెప్పుదురు? ఈ రెండు _వళ్నలకు ఉశ్తరము . హైమవారకరంజినా (హైమంవారకం రంజీనా అనువదిం = ఉ. బంగారు (హైను) పొ్యశలచే (వారక (వకాశించు (రంజివా) భూభాగముమచూం, బహుశః, రాజుగారు ఇక్కడ స్నావము చేపియుందురు. అవి ఊపాంతుము 2 ఈ హైమవారకకం౦జీనా అవు దావివి వెనుకమండి (తిప్పి (విలోమంగాాచదివిన *వాజీరం కరవాపహై కాగా, (మేము) ముంగిలివ (అజిరల్‌ కరిగా వాగుచేయుము (న_కరవాఎ హై) అవి సమాధానమగుమ ఈ అనులోమ. విలోమములనే “గతాగతము లనియు చెప్పుదురు ఈ అనుతోమ. విలోమరీతి కారణంగా, ఇ౨ జొతి వళ్న అవి స్పృష్టపగుచున్నదిందీవి వాధువి కులు “గత (పఠాగతో _వతో్యో త్తరళాతిగా పేర్కొంవిరి 5. వృష్ట (వశ్న చిసశమ్‌ : కోసోజో అణవా ఓ? కా దణ్రాణం దునే నవా స్పాజంి కాకాలీ” కా మధురా? కింశుక నృథుకొననచ్భాయమ్‌ ౫ (న కం.2376) (ప్రాకృళ భాషలో నున్న ఈ శ్లోక ((వఠమార్దమునక్కునంస్కృృత ఛాయ కః స యోజనపాడః? కో దండానాం ద్వే నహపే?ో ఈ లోకం లోని (వశ్నలకు ఆళబ్రిములనే కలుపుటలో కొంచెముతేజా చూపించిన, అవే సమాధానములు కాగలవు 1. యోఎసిములో పాదము ఎంత? యోజపము==ఆమడ, 4 (కోసుల టూరము, పాదమజపాతికథభాగము, నాల్ల్వనవంతుం ఈ వ వశ్నకు [వథమ పాదంరోని మొదటి రెండు అత్షరాలను కలిపిన, కోసో= కోశః=యోజనంరో నాల్గవవంతుం రెంచు మైళ్ళు దూరము అని సమాధానమగును 2, దండముల (ధనున్సుల) రెండువేలు (ద్వినహ(వం) ఏది? (క)? 2. ఉ కోదండముల (కోదంతానాం) రెండువేలు అని సమాధానము, 3. వల్లవిది ఏది (కాలీ__కా?) ఉ కొకులపంప్క, లేక కాకి, తుమ్మెద (కొక+-౨(అ)లి

13 4 మధురమైనది ఏది(మరురా...కా)” ఉ. కాం మరురా=మన్మలువి మహోన్నత ఫ్టానము 5. చిలుకలకు నీడవిచ్చి సుఖము గల్లించువది ఏది ఊ మోదుగచెట్ల నీడలున్నతోట ఇక్కడ వృష్టమైన (అడిగిన) (వశ్నయే సమాధానమైనది అనగా (వళ్ళో తృ్వరములు రెండును కలిసి యుండుటచే. ఇది “వృష్టప్రళ్న” మైనది 6 ఉత్తర్మవశ్నమ్‌ దీనివి వృష్టోత్తరము అని కూడా పిలుస్తారు న అజా అతి నా కిం నన్నన్హ నమయే వనభక్షః వృష్టవాన్‌ వ పృథులోమ విలేఖః ఉత్తరం చ కి మవావశు రేతే కొననాద తిమిరాద పికాలీ (నకం 2377) ఇ%్కడ, రెండు (వశ్నలున్నవి. వనన్త ర్తునవున చెట్లకు అహారమేది? “కానవాద తిమిరాద '__. అని అడుగగా, “పికాల అవి సమాధానముగ వచ్చి వది 1. కాజ=ఏది, ననాద శబ్దము చేనెన? 2. తిమిరాత్‌+-అపీ-=లీకటీకం-పె కూడ, కొలీజవల్లనై సద, కాజఏది? అమ రెండు (వశ్నలకు, “పికాలీ==పిక -(. అ(ఆ)లి నమాధావమైనది. ఏక=కోకిల, అలి=తుమ్మెద, రెండు కలిపినచో:= పికాలీ అనగా అడవిలో, కోకిల, కూపివది. 2. తుమ్మెద చీకటివంతె నల్ల వైనదని ఉత్తరము ఆటీ వండితరాజ-జగన్నాథువి అభిప్రాయము. శబ్దిచిశ చమత్కృృతిని అధమంగానో, అరమాధరమంగానో భావించిన,వండిత శాజ జగన్నాథ మహాకవి(వ్రశ్న(వ్రతిబప్తక జ్ఞావవిషయీభూతోఒర్థ ఉతరమ్‌” అవి ఉ త్రరాలంకారావికి అక్షణంచెప్పి, తద్ఫేదములతర్వాత “(వ్రకారా వ రేణావ్యన్య లేదాః నంభవ _న్తి- వద్యా నర్వ ర్రిత్వేవ, వద్యదిపహార్వ ర్తిత్వేవ్క తావ ద్ద్వైవిధ్యమ్‌...- స్‌ (వకారావరై శ్చ ఐహుభేదత్వం. దిక్మాతే జోదాాహియ వే-ఇత్యాదిగా వివరిం చెమం ముందు చెప్పిన ఖేదాలనేకాక, వద్య-అఆ_నర్వ ర్తి, బహిర్వ ర్తి” ఇత్యాదిగా ఐహు [వలేగత్వ విరూవణచేవి, వండిత రాజు కొవ్ని ఉదాహరణలిచ్చెమ, చివరిదా 'శిం కుర్వతే దరి(ద్రాః? కా సారవతీ ధరా మనోజ్ఞతరా? కో పావన వ్రిలోక్యాంి ......... 96 కి

క్రీ4

మన దౌర్భాగ్యవశమున ఈ ల్లోకం నాల్లనపాడం కూడ పూ ర్రికౌకుంద- దొరికినది ఈ అంతర్వ ర్తి బహిర్వర్తి భేదాలు “అంతరాలాహబహిరాలావ ము లకు,కొన్ని ఉత్తరాలింకోర భేదాలు. ఈ (ప్రశ్నోత్తర చిత్రానికి దగ్గరగా నున్న వని కొందరి తలంపు

(వళ్న 1 దర్శిద్రులేమి చేయుదురు? (దరిద్రాఃకింకుర్వతే) ఉ ఈ (ప్రళ్న వాక్యంలోనే ఉత్తరం ఉన్నది. ఉ కింకుర్వతే =ఆజ్ఞాపించిన ఏ పవిచేయుటకై వను డర్విద్రులు పాల్పడుదురు. 2. సారముగలదిఏది? (పారవతీ_కా?) ఉ కౌసార (నరః) వతీ:=జసరస్సులు =జలయిలున్న భూమి=సాఠము గలిగి సస్యశ్యానులమగును 3 అసవి్యకుడెవడు? (అపావనః కః?) ఉం. కోవముమ రకించునాడు (కోప+-అవనః కోపమును 'పెంచుకొని, తప్పులు చేసి, అవవి[తుడగును,

ఈ అసంపూర్ణ శ్లోకమును కొందరు కం సంజహే రిపుం కృష్ణం”గా పూతించి అనువదించినారు, 4, కృష్ణుడు ఏ శత్రువును చంపెను? (కృష్ణః-కం రిపుం సంజ్య హే?) ఉం కృష్ణుడు శ్యతువగు కంసుని చంపెను (కృష్ణః-రిపుం- ఈంసం- జ్యహే) . ఈ ఉదా, కంసంజమాన శ్రీ కృష్ణ అను వ్రళ్నోత్తర చ్నీకాలంకొారమునకు దగరగానున్నదిం

ళల

11 8. ఇక్కడి నుండి, విస్పరశీతిచే తగ్గించి, విదగ్ధముఖమండన, కపీర్యాక కళ్టా కరణ, చి్యతరత్నాకర అలంకార చింళానుజీ_మొదలగు (గ్రంథములనుండి, (వళి చిత్ర ఠేదముసకు ఒకటి రెండు ఉణాహరణలు మాత్రమే ,(ప్రదర్శింసబడు చున్నవిం

1, వ్యన్తజాతి - పదవిభాగముతో, (వ్రళ్నలకు విడి, విడిగా ఉత్తరములు చెప్పినచో *స్య సము లగును. ల్లో పూజాయాం కిం వదం (పోక్తం) అస్తనం కో విభ ర్తురఃి

=. క ఆముధరతయా భ్యఈః (ప్రలంబాసురవిద్విషః?॥ (విదగ్ధముఖ మండనము) వరునగా మూడు (ప్రశ్నలు: 1 (నళంసింకటకు ఏ వదమును ఉవయోగిం శురు? .

క

2. అల్బ నయోధథరములు (చన్నులు) గల వక్షః స్టలము (రొమ్ము) గఅ వాజెవడు?

రె వలంబు డను రొక్షనువికి శ్శతువగు బలరామునికి ఆయుధముగా (వ్రపిద్ధమైనది ఏది?

ఈ మూడు (ప్రశ్నలకు ఉత్తరము సునాసీరఃి (ను=నా=సీరః)

1. ఉ. ను అను పదము (వశంసించుటకు ఉవయోగింపబడునుం (నజ మిక్కిలి, మంచిది పూజనీయము మొ ఉదా సుగంధము 2 ఉం నా =నరుడు, మగవాడు, (ఆస్తనం == (ఇక్కడ) చన్నులులేని. అని అర్ధం చెప్పరాదు. మగ వానికి కూత అవి ఉన్నవి. కనుక, సజుర్థా షట్‌ కీ రికా” అను కాసో క్రీ వమసరించి. ఆ ఆరుఅర్థాలలో ఒకటగు ఆళ్వార్థము ను్యగహించినచో అల్ప న వములు-నానుమా(శ్రపుచన్నులు-గల వాడు, అను అర్ధము నరిపోవును. ) రెం ఊ బలరాముని ఆయుధము. “సీర ఃి నాగలి.

ఇక్కడ (స్రత్యుత్తరములు, వదవిభాగరూసమున “*సు=నా=సీఠ.? అవి విడివిడిగా మండుటచే, ఇది వ్యస్త-_ప్రళ్నో త్తరచిత్రము,

భోదాత్వాదే షవ్య కోవా స్యార్‌” అవిహీన కయా హం?

మహీయోఒ౬పి కి మాహ న్లితస్య నామాను కీ ర్తసమ్‌॥(కవీం ద్రకర్ణాకర జమ్‌)

ఉ. సోమయాగ (పఃశిమయా+ఆగ)

కే, రాత్వాదుల ష కారమునకు ఏది ఆదేశముగా వచ్చుగు? ఉ సు అను నది ధాత్వాదములకు ఆదేశముగ వచ్చునని నమాధానము 3, విష్ణువు ఎవరు లేకుండ ఉండడు? ఉ నయా లక్ష్మీతో (మా (లక్షి )*బ్రమునకు తృతీయావిఠకక్తి. విష్ణువు లక్ష్మివి విడచి ఉండడని భావము.) 3 అ విష్ణునామజపము మహత్తరమైన దేవిని పోగొట్టును? ఉ. ఆగ _ పానమును. విష్ణునామస్మరణ పాపనాశకము 2, సమ స్తజాతి వదవిభాగముకోగాక, సముదాయ రూవమునప్రత్యు త్తరమున్నచో నమ న్‌

ఎఇట్రి

16

అపి సేవితా ద్విజీప్వో, కదా పీన యాన్తి ఏకారమ్‌?

విచ్చిద్యమాన తనవః స్వగుడై రఢికం విరాజ_వే॥ (విముం)

ఉ, చందనవృకః:2) చందనపు చెట్లుం

1. రెండు నాల్కలు గల సర్పములచే (ద్విశిహ్వైః) పేవింపబడుచున్నను వికొరమును చెందనిది తమళరీరభాగములైన కొమ్మలను కొట్టు చున్నవ్వు తమ గుణములలో పూర్వము కంటె అధికముగా (ప్రకొశించునవి-ఏవి?

ఉ. చందపనృకః” ఇవి సర్వములుచుట్టు ముట్టిసను, వానివిషముతో వికృతి నొందవు. గొడ్డళ్శతో నరుకుచున్నను తమ మంచిగంధమును నాల్లుదిక్కులకు వెదజల్లుచున్నవి. ఇళ్లు దుష్టులు తము చుట్టుచేర్కిబాధించినను;కొట్టినను, సత్పురుషులు తమ సద్గుణమురీతో పూర్వము కంటె అధికముగా కాణింతురని భావము.

ఖో వల్లువేన సముపేత్య శిఆండీ కుక కాండవ మఖిండిత మూధాత్‌?

పావ్మనా క్వ జనితేనస జయోఒగాత్‌ బ్యళ్రువోహన నిరూపిఠత తఈంగమ్‌॥(కశ)

ఉం గాంగేయ సంగరేం

1. ఫాల్లున మానమున శిథండీ ((నెమల్ర్‌ అఖండ కాండవము నెక్కడ చేసెను? ఇక్కడ ఫల్లున-శిఖండి శబ్ధములకు అర్థముగా అర్జుమడు=(ద్రుపదపు(కు డగు శిలండి వివకితులగుటచే, విరోధము పోగొట్టఐడినది. శిఖండి మొదట శ్రీ రూపధారియగుటచే అతనిని చూడగనే లీస్ముడు అస్త్రములను వఠిత్యజింప, అర్జునుడు వాణములతో గొైైను 2, ఈ పావమునలన (నేగాక వసువుల యొక్కయు, గంగ యొక్కయు, శావముచేతగూడ ) అశంకమేధహయ రక్షణ చేయిచున్న అర్జునుడు *ఐ(కువాహను”డను తన ప్కుకుని చేతనే హింసింప బదెను? ఉ గాంగేయసంగరే. ఈ ఉదా 'చందనవృజెః-గాంగేయసంగరే అనునవి విడిగా గాక సముదాయ రూవ వజననే నమాధానములు.

3 వ్యన్త సమ స్పజొతి

నాటీ తాట

ఒకే పదము ఒకపారి న్య స్తముగాను, రెండువసారి నమస్తముగాను ఉండీ నమాధానమైనచో ఆది వ్యస్తనమ స్తము”

క వదం కిం ఫ్రతిషేధార్థం? ఛేద కర్తర్ధ కం చ కిమ్‌? (గీష్మే సరో భవేత్‌ కీదృక్‌? కా స్థిరా? కా వధూఃప్రియా? (కక)

ఉ. మాలూర పమయొధరాః (మా-లూః+- అవమః+-ధరా .౨*॥

1. నిషేధమును చెస్పుపదమేది? ఉఊ నూ*జవద్దు బేదు.అని నిషేధమను లెల్పను 2. ఛేదకర్తను (నరుకు వానిని) తెల్చువదమేది? ఉ లూః ఈ పదము “లూజ్‌ ఛేదనే అను ధాతువునుండి పుట్టుట వలన, ఛేదకరర్తను (నరుకు వావిన్సి తెల్పునుం " స

2. ఎండాకాలమున సరస్ను ఎట్లుండును? ఉ అపయః సీలు లేన్నిదె ఉండును

4, స్థిరమైనదేది” ఉ ధరాజభూమి 5, ఏవరువు(ప్రియమైనది ఉ మాలూ రవయో ధరా _ మారేడుపండ్ల వంటి స్తనములు గల స్త్రీ ఇష్టమైనది

ఈ ఉత్తరము, మొదటి 4 (ప్రశ్నలలో విడివిడిగా (ప్రత్యుత్తరమైనందున వశ్ఞిస్తము. 5వ (ప్రశ్నకు సమ స్తముగా, ఉత్తరమనుటడే పమస్తము

(ఉత్తరము రెండు సొర్లు వ్య్యస్తమగుట,)

కీదృళం వడ మరుస్థలంసుతం? ద్వారి కత సతి భూషణం భవేత్‌?

(దూహ్‌ కొన్త సుభట సకౌర్ముకః కీవృళో భవతి కుత విద్విషామ్‌?4 ఊఉ. అవారితోరణే (అవారితః+-రజే)

1. నిర్ణల స్థలము (ఎడారి ఎట్లుండుము? ఉఊ అవారి_జల(వార్సిరహితముగ
2. నుండును. ద్యారమున ఏ వదార్థమునుంచినచో అందముగనుండును? ఉం *“తోరణే” (నత్సిజ (ద్వారమున) తోరణము కట్టినచో, 3. ఓ్నప్రియా! ధనుర్ధారియగు

వె

శ ఉత్రమభటుడు, శ్నళువులకు ఏస్టానమున ఎట్లు కనబడును) ఉ అవారితః-_రణే= సుభళటుడు యుద్ధమున శ(క్రువులచే అడ్డగింపబడని వాడై కనదిడుమం ఇక్కడ అవారితోరణే' అను ఉత్తరము రెండుసార్లు (ద్వి ) రెండు విధ ములుగా న్యస్తననుటచే ద్యిర్వ్య్య స్తము, ౮, ద్వి ః సమస్తజౌతీ ,

విశ్వమృరొ, (వలంబఘ్న, (ీహి, మానుష నంయతః

కథం వాచ్యా భవన్న్యేకాః? దినాన్నే వికనస్తిః॥? (వి ము

ఉ, కువలయవనరాజయ (కుః-వలఃఎయవఃనరః-ఆజీః కువలయ-వన= రొాజయ$)

క. భూమి 2, దిలరామ 3, ధాన్య 4 మనుష్య 5, నం(గామములు ఇవి

యన్నియు. ఏ విధంగా చెప్పబడుచున్నవి? 6 దివసాసానసమున వికసించునవి ఏవి? (ఐలరామ) వాచకము వలః_.బలః:=బిలరాముడు, *“వ=బిలను కవులు అభిన్నముగా వాడుదురు కనుక వఅః:=బలః అయినది 3, (వీహివి చెన్పువది= యనః -- ధాన్య విశేషము 4. మానుష వాచక శబ్దము నర ః= మనుష్యుడు. 5. యుద్ధ (సంయల్‌)వాచకయు. ఆజిః - సమము. (ఆజిః ఆజీ ఆజయ_ ఏక వచన మైన ఆజిః- సమానమున ఆజయః)= దిహువచనముగా మారినదవి తలంచనలెను) 6, సాయంతనమున వికసించునవి కువలయవన-_రాజయ :=కలువలం-గుప్రీలవరు నలుం

ఇచ్చటి ఉత్తర శబ్దము కువలయవనన రొజయః అనునడి ఇది నముదాయ (సమాస రూవమున రెండుసార్లు (ప్రశ్నింవబడుటచే, ద్విఃనమ_స్తకము*ం 6 ద్విఃసమన్త = ద్విర్వ్యస్తమ్‌

మధో వరభృళా కీదృక్‌? కౌశల్య వద కీదృశీ? కీదృగ్‌ వరాంగనాదృష్టిః? కీదృశీ కునదీ? శరత్‌? (క, క ఆ అపి త్తి

॥ శ సౌజన్యం వ 19 = ే ఆచార్త హరి శివకుమార్‌ వం ప్రాపెంర్‌ తెలుగు డిపార్‌మెంట్‌ ఉం సుళరామానన్పి తారా రాంఆయ విశ్శవిచ్య్భ్యాలయం వరంగల్‌ చి

1. వసర్టర్తువున కోకిల ఎట్లుండును? ఉ బాగుగా-ఆనందమును గల్షించుం కార న్వరము గల్గియుండును (సుతరాం = ఆనన్లీ - కారా 2. కౌనల్య ఎట్టిదో తెల్పుము? ఉ తననుతుడగు-రామునిచే(రావణుని చంపించి) దేవతలకు ఆనందము కల్గించిసది (సుత-రామ-ఆనందిత-ఆరాః (దేవతలు) 3. (శేస్ట స్త్రీ లేక యువతి యొక్క చూపు ఎట్లుండును” ఊఉ మిక్కిలి=ఆనందమును గలించు కంటి నల్లగుడ్డు స్‌ "మ గా ౧ కలిగియుండును. (సునరాం-ఆనన్పి.తారా ఈ మూడు (వశ్న్వలకు నుతరామానన్తి శారా అనునది మూడుసార్లు నమ్తముగా, సనమాధానమైనది, శ చిన్ననది (కునదీ) ఎట్లుండును” ఉ& సుతరా=నసుఖముగా దాటదగినెదిగా నుండును, 5 శర దృతువు, ఎట్లుండిను? ఉం శరదృతువు మానంది తారా (మా+ఆనంది=కార్రా == లక్ష్మితో (కొంళితో).వికిసించిన నక్ష త్రి ములు కల్గియుండును 1, 2, 3, (ప్రశ్న లకు సుత_రామానంది తారా అను ఉత్తరము సమ స్తముగాను, తీ 5, ప్రశ్నలకు విడిగాను రెండుసార్లు ననూధానమైనందున, దిఃసమ స్త-ద్విర్వ్య స్తకి మైనదని టహింపవలెనుం 7, ఏకాలాపకజాతి సమాన క్రమముతో అర్ధ్జాంతరమును బోధించు నచసమును ప్రతిపాదించినచో అది ఏకాలానక మను దిఃసమన్త (ప్రభేదమగును, శేసర(ద్రుమతలేషు నంస్థితః కీదృశో భవతి మత్తకుంజరఃి తత్త్వతః శివ మవేత్యు లక్షడై ! ఆర్జునః సమితి కీదృళో భవేత్‌ ?॥ (వము ఉ. దానవకుల [భను రహితః (వ 1, వకుల (కేసర_పొగద) వృక్షముల [క్రింద నున్న మదపుకేనుగు ఏవిధముగ నుండును? (వ్ర 2. అర్జునుడు యుద్ధమున(కిరాత రూపధారియగు) శివుని ఏయే చిహ్నా ములతోగు శ్ధెరిగి ఎట్లయ్యెను?

20 ఉ. 1. దాసంవకులఎ(భమ రహిత - (మదపకేనుగు) తన “మదజలముచే (దాన పొగత చెట్టయందున్న (వకుల) తుమ్మెదలకు (మళ) పాఠము (పాఠ?) కలించుచున్నది. ఊఉ 2, (ఇందకీల్యాదిపై తపించుచున్న అర్జునుని పరీత్షీం చుటక్సై శివుడు కిరాత రూపమున నచ్చెమం అతనితో చేయు యుద్ధమున (సమితి) ఆయాలక్షణములతో, అర్జునుడు ఆ శిరాతుని శివువిగా గుర్తించి ) దానవ-కుల= (భ్రమంరపిత _ఇతడ్చు అసురుల.-వంశమున (పుట్టిన) రాక్ష్ససుడేమో (దాసనం కుల్సు అమభభ్రాంతి (భమ) వుండి తొలగిన వాడు (రహిత) అయ్యెనుం ఇక్కడ, ఒకే[క్రుతితో నున్న దానవ కుల భమ రపాతః”* అను సమస్త వదముః మరియొక అర్థమును (వ్రతిపాదించుటచే ఏక్రాలానకము అయ్యెను, కీదృ గృభూవ'వై దేహీ వివాహే భృగునందనః? కామిన్యాః (క్రీడమానాయాః కీదృశః కన్లుకః కరే? (కక నమస్త పదమున వృష్టముగా అర్ధ ద్వయము (వ్రతీయనూసమైనను ఏకాలాసక మగును ఉ రామా స్తా కారః (రాన+అన్త...నాకళ ఆర ఇరామా. _స్రవశఆకారఖ 1 సీఠా కల్యాణము తల్వాశ నరశుశాముడు (భృగునందనళ) వెట్లుండెను? ఉం ఠొమునిచే_వి షేధింపబడీన-_స్వర్ల-గమనము గలవాడయ్యెను. (రామళ అ న్ష-వాక+-ఆర 1(ఆడ్ష 2 బుగతె = వేళ్లుటుఅలను ఢాతువువుండి పుట్టిక రూవముం) 2 ఆటలాడ చున్న ఆడదాని యొక్క చేతిలోని బంతి ఎట్లుండును? య! ఉ ఆ దింతి తరుణి యొక్క (రామ్రాస్త్సన.,ఆకారము (న్తన...ఆకారః) కల్లియుండును. ళం వ్య స్తములు, లేక నమ స్త్వములునై న ళద్దారములు లింగ వచన విభక్తులతో భిస్నములై నచో, దానివి ఫ్రభిన్నక జాతి గా పేర్కొాంచురు, కొందరు నుకుమారణ

డి

బుద్ధులు (అని ప్రుణులు) లింగ, వచన, విభక్తులు లేకుండా కేనలం అర్ధ భేదంతో లిన్నమైనను (వళిన్నక జాతిగా విరూపించ (వ్రయత్నించిరి. అక్కడ ఉత్తర రూవ-శబ్ధము, కేవల-అర్ధముతో భిన్న మైసనుం దానిలో లింగాది భేదమును కలి గించు శబ్ది ఛేదముండదు గనుకను చమత్కారము లేనందునను అది రసిక జనాదర పాత్రము కాలేదు, క. శద్దార్ర లింగప్రభిస్నకమ్‌ :

విహగపతిః కం హతన వాపాతం? కీదృ గృవతి పురం జనమహితమ్‌?

కిం కఠినం విదితరి వద ధీమన్‌ . యాదః సతి రపి కీదృ్స దృయకృత్‌?॥

(మి మ)

ఉ. అహిమకరమయః )అహిమ్‌--అకరమ్‌..అయః అపి.-నుకర-_మయః)

1, పతీరాజగు గరుత్మంతుడు (విహగం-పతిః) ఏ క్యకువును (అవపాతం) చం'పెను? ఉ. “అపిమ్‌- సర్పముమ=చం'పెదు, 2 జనులచే పూజీంనదిడిన(జన= మహితం) వగరమః ఎట్లుండును? ఉ అకరమ్‌-ఎక్కున వమ్నులు (185) లేని= వగరమును జమలు గౌరవింతురు, 3, ధీమన్‌? (బుద్ధిమంఠుడా ) కశిన సదార్ధము ఏది? ఉ *“అయః_ ఇనుము 4. ఎట్టిస్టితలో నమ్ముద్రము భయం కరముగనుండును? ఉ. “ఆవా-మకరఎ-నయః .- సర్పములతోం మొసళ్ళతో, నిండియున్న సముద్రము భయం కరముగ నుండును.

దీనిలో పుం.-నప్పంనకంలింగములతో శద్దార్థములు థిన్నములుగా నువ్నందునుజది “శబ్దార్థ థింగసనభిన్నము అ శబ్దార్ధ వచన భిన్నమ్‌ :

వనతి కుత్ర సరోరుహనంతతిః? దిసకృతో నను కే తిమిరచ్చదః?

వనన భక సవత్నరణోత్సుకం పురుష మాహ్యుయి? కో జగతి (పియః?॥

(విము) ఊం కేకిరణోత్కరాః (కే.కిరణోత్కరాః, కేకీ.రణ-ఉత్యం -రాః) [ఫ్ర 1. కమల నమాహము ఎక్కడ ఉండును? ఊ కే= జలము నందు,

డై2

2. సూర్యుని=ఏ వస్తువులు అంధకొరమును (చీకటిని పోగొట్టు చున్నవి?” ఉ “కిరణోత్కరాః- కరణ సమూహములు,

3. గాలిమేపరులగు పాములకు (పవవభక్ష) శతువులగు నెమళ్ల (సపత్న) యుద్ధము (రణ)లో ఆసక్తి గలవానిని (ఉత్సుకం) నంబోధించుము, ఉ *కేకి- రణ=ఉత్క. == నెమళ్ల-యుద్ధమున--ఆస కి కలవాడా అవి పిల్చెదనుం

4, లోకమునకు ఇష్టమైన పదార్థమేది? ఉ *రః= ధనము.

దీవిలో *కే _న్న్తమ్యేక వచనము కిరణోత్సరా _ (వ్ర వి, ఏకవచనమఖ్య ఇట్లు ఏకపచనఎ-బహువచన భేదమున్నందున, ఇది *శబ్దార వచనభిన్నము (నెమలి యొక్క అరుపును కేకా అందురుకేకా వాణీ మయూరస్య అని అమరకోశము 'శేకగలది కేక్‌ గ శద్దార్ధ విభక్రిిన్నమ్‌,

అనుకూల విధాయ దైవతః విజయీప్యా న్నను కీదృశై. ర్న్ఫవః?

విరసాణ్యవి జొనకీ వనే నివన న్తీ ముద మాదధే కుత౪?॥ (వి. ము)

ఉం కుశల వర్థితః (కుశల-వర్తితః కుశ_-లవ-బుద్ధితః)

1. దైవము అమకూలముగ నున్నచో ఏ రొజు, వేనితో విజయము నొంద గలడు? ఉ. “కుశలంఎవర్ధితః కుభశకునాదులతో-రాజు వృద్దిని పొందుచున్నాడుం

2వనమున విరహ వ్యథ ననుభవించుచున్న సీతృఏకారణమున నంతో షముగ

నుండెను”త్రి కశ =లివ-బుద్ధిత ః =కుళ లవులయొక్క 'పెరుగుదల వలన (బుద్ధి

1వ ఉత్తరములో “వర్టితః అనునది (వథమావిభ క్రీలోను,2వ దానిలో వంచమీ

(ఈనల్‌)విభక్తి లోను ఉన్నందువ,శబ్రములయెక్క అర్థము భిన్న మైనందున, ఇది

శద్దార్థ్‌ విభక్తి వచన భిన్నముం ఘ, ళద్దార్ధ విభక్తి వచన భిన్నమ్‌

నమయ మిహ వదని కం నిశీళం? శమయతి కాన్‌ వద వారివాహ

వృతదమ్‌?

వితరతి జగశాం మనస్సు కీదృక్‌? ముద మతిమా[త మయం మహా

తథడాగ ॥

స్తీ

ఉ. అరవిదవావ్‌ (అరవిమ్‌._.దవాన్‌ అరవిందవాన్‌)

1. లోకమున ఏ నమయముము రాత్రి యందురు? ఉ. అరవిమ్‌జరవి (గూర్యుడు) లేని నమయమును రాత్రి అందురు, 2. నీటివి వపాంచు మేఘమాల వేవిని నశింపదేయును? ఉ, దవాన్‌-=-దావాగ్నులను. 3 నరస్సు ఎట్లున్నచో జనుల మనస్సుల నానందపరచును? ఉ. ఆరవింద-వాన్‌ ఆఊఇనరస్సు_తామరప్పవ్వులు గలదై నచో, జనులకు సంతనము నిచ్చును, ఇక్కండఆరవిమ్‌ _ప్పంలింగంద్వితీయా విభదక్తి_ఎఏకవచవము దవాన్‌ పుం ద్వి. బహువచనము, *అరవిందవాన్‌ పుం. (వ ఏకవచనము, ఇట్లు విభక్తులలోనే గాక్క వచనములోను ఖిన్నత ఉన్నందున, ఇది “శబ్దార్ధ విభక్తి వచన లిన్నము.

జ శబ్దార్థ లింగవచన ఖిన్నమ్‌ . -

ఘననమయే శథిషు స్యా నృత్యం కీదృడ? కిం ఘనాత్‌ పతతి?

(ప్రావృషి కన్య న గమనం? మానసగమనాయ కీదృశా హంసా॥?॥

ఉం నముత్సుక మనసః (నముత్సు=కమ్‌.అననః, సముత్సుకమనసః)

1. మబ్బు పట్టిసప్పుడు ఎట్టి నెమళ్లయందు నాట్యముండును? ఉ. సముత్సుఎ సంతోషముతో గూడిన వెమళ్ల యందు. 2 మేఘములనుండి ఏడి పడుచున్నది? ఉ, కమ్‌=ఐజలము 3 వానలో దేనియొక్కనడకసాగదు” ఉ అనసః-బండియొక్క
2. మావస సకోఎరమునకేగు హంనలు ఎట్లుండును? ఉ సయిక్సుక-మనసః = సముత్కంంతో గూడిన-మనస్సు గలవై_యుండును,

ఇక్కడ “సముత్సు లో పుం=స ్రమి._,బహువచనమి, “కమ్‌ _నప్పంం వ ఏక, *అనంః _నపుం-షషి_ఏకి, సముతల్పుకి మనసః పుం, (ప దిహుః ఉన్నవి. ఈ లింగ వచన భేవములవల? ఇది శద్దార్ర లింగ, వచన ఖిన్నము, చం శద్దిర్ధ లింగ వచన, విభక్తి ఖిన్నిమ

కీదృ గృహం యామ్యగృహం గతస్వ్య? కొ స్త్రాణ మంభ స్తరణే

జనానామ్‌” భూషా కథం కంఠ నేను సృష్టే ముక్తాకలాపై రితి చోత్తరం కిమ్‌?

ఉ. హోరొవినావః (హో రావి=నాపః హోరాః_వినా.-న॥)

న!

న యమలోకమున కేగినవావి ఇం పరిస్థితి ఎట్టుండును? (యమునకు సంబంధించినది.యామ్యము, యామ్యమైన గృహము,జయమలోకము, జీవి చచ్చి, యమనగరమువ కఠగగాా ఈ లోకమున అతని ఇల్లు ఎట్లుండును?) ఉ హారొవి :2(చచ్చినవాని ఇంటీలో సనున్నవారండరుహా-హా' రావములు (శబ్దములు) చేయుచు ఏడ్చుచుండురు. గనక, అతచి ఇల్లు) “హాహా? రానములతో నిండీ యుండును 2 జనులసు, సీటిస్‌ డాటించు రతణోపాయములెవ్వి? ఉ “నావః?= నౌకలు, 3. *ఓ కంఠమౌా సీకు హారములు ఎందువలన లేవు?” అని మశాజ్ర హారము (ప్రశ్నించినచో, ఆ కంఠము ఏమని (వ్రత్యుత్తరించును? 4. దీనికి కంఠము యొక్క సమాధానము ఏమనగా... హారాః _నః=వినా?:=ఓ ముక్యాలహారములారా మీరు లేనందున (వః._విన్రా నాకు అలంకారములు లేవు సుమా

దీవిలో లింగ, వచన విభక్తులు మూడు భిన్నముళలుగ నున్నవిం

మరియు మొదటిఫళ్నస హారాని, రెండవ దానికి “నావఃి, కౌగా మూడవదానికి ఈ రెంటిని కలిపిన *హోారావి=నావః కాకుండ, హారొ=ఃపినా= వఃి అవి విభజీంచుకొవి, [వ్రత్యుత్తరమును నరిచేసుకొనవ లెనుం

శేషాం పంకిజళోఖా? ధ్లూర్తజన కీదృశం వరూ మిచ్చేత్‌? వక్తు మిహోత్తర మేకం కమలభున స్వ్యాయురేవ నర మవధిః॥(క క) ఉ సరసాష్‌

1. వేవికి తామరవువ్వులు (వంకజ,) శోభతెళ్చును ఊ “నరపొషమ్‌” పెద్ద చెరువులకు..._తామరలు శోభను తెచ్చుచున్నవి.

2 ధూర్తుడు ఎట్టి న్రీని కోరును? ఉ నరపామ్‌ ఇళ్ళంగారసం-విశిష్ట మైన త్రీని (కోయిను)

(ఈ లింగ వచన విభకక్తి-ఖిన్న సమాధానములు చెవ్పువారికి మానవా యేస్సుకంబ్కె అనేక రెట్లగు అహ్మయొక్క ఆయుస్సు (లెక్కలేవి సంవత్సర ములు) అవకొశముగా ఇవ్వదిడీనదిం

స్త్రీ

ఇక్కడ కేషామ్‌ి షష్టీ నవుం- బహు, కీదృశీం) ద్వి శ్రీ ఏక ఇట్లు లింగ, వచన, విభక్తులన్నియు దీవిలో విన్నములుగ నుండుటిచే, ఇది లింగ, వచవ విభ క్రీ-థీిన్నముం 9, భ్రేద్యఖేదకణాతి :

ఏ (వశ్నలో భేద్యము (విశేష్యము) తో పాటు, భేదకము (విశేషణము) కూడ విధింసఐబడునో, అనగా విశేష్య, ఏశేషణ రూవ... (సశ్న ఉన్నచోట, (వ్య 'వేత్తలా (పళ్నను ఖేద్య భేదక మని చెప్పిరి.

అగప్త్యేన వయోరాశేః కియల్‌ క0 పీత ముజ్షితమ్‌? త్వయావైైరికులం వీర నమరే కీ దృళం కృతమ్‌”॥ (విము ఉ నకలంకం (నకలం=కమ్‌, ః సకలంకమ్‌ )

1 అగన్హ్య మహామువి సము[ద్రము నందున్న దేనిని? ఎంతనరిమాణముగ (శ్రాగి, మరల విడిచెను ఉ “సకలం_కమ్‌*_ నముద్రము నందున్న సమస్త (సకలం) జలమ్ముకం) త్రాగి, దానిని మూ(త రూపమున విడిచెనని పురాణము 2 వీరుజా యుద్ధమున వీ శ్యత్రువంశమునేమి చేపితీవి? ఉం సకలంకమ్‌_కలంకము (మచ్చ్రతో కూడిన దానివిగా- శూరున కోడిన శ్యతుబలము, వరాజయముతో, “వకలంకం” (మచ్చతో కూడినది అయ్యెను

ఇక్కడ చ(క్రకని దీనిని కించిద్భిన్నముగ నిర్వచించెను.ఉ త్తరముగా కళ్పింన వఐడీన శబ్దము. రెండుగామారిి (నశ్నలకు సంబంధించిన భేధక._భేద్యములను (విశే షణ విశేష్యములను) “వేరుగా విర్దేశించుచు, అడే ఉత్తరము ఆభండమై అర్థాంతర మును కూడ చెప్పినచో, *ఖేదకలేద్య' మగునని చెప్పెను,

కీ దృశం కం భజే దీర హత్వా విమత భూళుణః?

పాండో రవత్యజాతం చ కీ దృళం భానతేన్మ తత్‌ ?(చిత్రరత్నా కరము)

ఉఊ నధనంజయమ్‌ (సరసం-జయం, సధనంజయం)

1 శ్యక్రరాజాలను చంపిన రీరుడు ఎట్టిదగు, దేనిని పొందును?

4]

డి 2 పొండురాజూ సంతానము ఎటువంటిదిగా (వ్రకొశించుచుండెనుం

ఉం స--ధనసంజయమ్‌.. అర్జునునితో కూడినదై ((సంధనంజయం) (ప్రకౌ శించెనుం

ఇక్కుడ-పాండోః అమవది అర్ధాంతర(మరొక) (పశ్న సధనం._జయం అనుసది న్యన్తముగా భేదక భేద్యములకు, నధసంజయం” అవి సమస్తముగా అర్ధ్థాంతరముసకు సమాధాన మైవది.

కపీండ కర్ణాభరణ కరర్త_...వదచ్చేదముతో విశేషణ,వి శేష్యములు విశేశతీేసో_ బడినచోోో అది భేద్యభేదక మనెనుం

కోకిలా లికుతః కీదృక్‌ సహకారమహీరుహః? పీయతే వరపర్తిన్యా సరసం నల్లభేవ కా?॥ (ఈక) |! ళా

ఉ. మధురాధరప్తాలి; (మధురాధ-రవ+-అలిః మధుర-అధరపాలిః)

1. కోకిలలతో నిండిన తియ్యనూమిడిచెట్టు ఎట్లుండును? ఉం మధురాధ_ రస-అలి ==నై (తవై శాఖములందు (మధురాధ,)ళబ్షించుచున్న (రవుతుమ్మెదలతో (అలి )కూడియుండును,ఒరమణీ * మణీయొక్క ఏది? (పియునిచే, సంనముగా పానము చేయబడుచున్నది? ఉ మధుర_అథరపాలి ==కామినియొక్కతీయని.'పెదవి= (వ్రీయునిచే.సరసముగాపానము చేయబడుచున్నదిం
2. ఓ జస్విజాతీ

ఒక చో, దీర్చ ల్లోకముతో ప్రశ్నించి, దావికి సమాధానమును అల్పాక్షరము లతో చెప్పినలో, దానిని ఓ జన్వీ అవి ఊర్జిత మవియు చెప్పుదురు, జ కౌమిన్యా _స్రనభారమస్థరగశేః లీలా చలచ్చతుషః కన్టరైక విలాస విత్యవనతే। కీ దృక్‌ పుమాన్‌ వల్లభఃి 'హేలాకృష్ణ కృపాణపాటిత గజానీకొత్‌ కుత ప్తేజరయః శ్వాసాయాస విశుష్క కంళకుహూరా నిర్యాని జీవారినః? ౫ [వము] అజ్‌ ఖ ఊఉ. నమరతః [నమంరత , సమర=ఈ]

న!

1. కుచభారముచే మందమందముగ నడచుచు, సవిలాన దృష్టులను నచ రించుచు, కొమ్మక్రీడలకు నిత్యనివాసముగా నున్న రమణీ మణికి ఎట్టి పురజ్లేడు పయుడగును” ఉ సమ=రతఃజఅనురూవమైవసంభోగ[కియ చేయగలవాడు, రమణీవి మెప్పించి, వల్లభుడు కాగఅతుం 2, ఒరనుండి, అనాయాసముగ లాగబడీవ సీ కత్తితో తమ ఏనుగులన్నియు చీల్నినేయబడగా, నిట్టూర్చులతో కంఠవివరవబలు ఎండిపోవుచుండ, (ప్రాణాలను బిగబట్టి రక్షించుకొనుబ కొరకు నీ ళ్యతువులు ఎక్కడనుండి పారిపోవుచున్నారి?

ఉ. సమరత _ యుద్ధభూమి [నమరశనుండి [ఈ] వంచమ్యర్థమున తసిల్‌ (ప్రత్యయము వచ్చుటచే, ఈయర్ధము చెప్పుకొనవలెను.

వలు రెండును దీర్హవృత్త ల్లోకమునందుండగా, (వత్వుత్తంము మాత్రము నమరతః అను అల్బాతరములతోనుండుటచే, “ఓ జవ్వి యైనది,

శ] సాలంకారజాలి . ఉవమాది అలంకొరములతోకూడిన (వళ్న సొలంకార వృష్టముం లీ సూర్యవ్య కొ తిమిరకుంజరవృందసింహీ? సత్యస్య కౌ నుకృత వారిధి చంద్రరేఖా? పార్థస్య కీదృ గరి దాన హుతాశ నోఒభూత్‌? కా మాలతీ కుసుమడాను హరన్య మూర్ధ్ని? ॥ [కక]

1. చీకట్లను ఏమగులను చీల్చుటకు సింహి వలెనండు, సూర్య సందింధ మైనది ఏది? ఉ. “లా -కాంతి సివంగి గజబృందమును చీల్చునట్లు సూర్యకాంతి [ల] చీకట్లను నాశసము చేయును, ఇక్కడ “*తిమిరాణ్‌ ఏవ కుంజరాః అవి, తీమరిపఎస కుంజరత్వ-ఆలోవము, సూర్యుని “ఖా పె సింహీత్వ-ఆరోపనునకు కారణమగుచున్నది, కమక ఇది రూసక నమానము.ఇ్లే మిగిలిన ఉదా, లందును గమవింపవలెను. 1| కె. ఉపమేయముపై ఉపమానత్వ-ఆరోపమున్నచో దానివి “"ధూపకొలంకార మందురు,

డక 2, పజ్యమనే సముద్రమునకు చం(ద్రలేజవలె, సత్యమునకు సంబంధించినది ఏ ది ఊఉ *గీః జసత్యవాజీ.ఇది పుణ్య సమ్ముదమునకు చందరేల వంటిది, 3 . ఎట్టి అర్జనుడు క్యు వనములకు అగ్నివంటివాడు? ఊం “రథీ?__రథము నె క్కీన అర్జునుడు.....ళక్రు-నవములకు [అరి-దాన అగ్నివంటివాడు, 4. శివుని శరస్సున) మాలతీ పుష్పమాలవలె ఉన్నది ఏది? ఉ 'ఆాగీరథీ =గంగాదేవి. ఈ గంగ శివుఏ్‌ కరమున మాలతీ మాలా ఇక్క.డ (వ్రత్యుత్తరమైన లాగీరథీ అనువది ఒకసారి న్యస్తము ((భాంగిః- రథీ] గాను, వేరొకపారి భాగీరథీ అవి సమస్తజాతికి చెందినదిగాను, కి కన్పడుచున్నను, కవి భావము అలంకారము మీదవే ఉండుట వలన, ఇది “సాలం కారజాతి కి ఉదాహరణ మైనది 12 సకేతుకజాతి , చిన్నశ్లోకంతో అడిగిన (వళ్నకు, అవేకాక్షరములతో (వత్యుత్తరం చెప్పి నచో, అది సకౌతుక నృష్టము. ఇ కే స్టిరాః? కే పియా న్రీణాం? కోఒ(పియో? నక్ష మాహ్వయ? నృత్యభూః కీదృశీ రమ్యా నడీ కీ దృగ్దనాగమే? న [వము] ఉ అగాధ వారి పూర జనిత తరంగా [ఆగాః+-ధవాః--రిపుః రజని తతరంగా అగాధ తరంగా] 1, కదలకుండ స్థిరముగా నుండునవి ఏవి? &. అగాఃశిజ=సర్వతములుం 2 స్రీలకు ఇష్టులెన వారెవరు? ఉ ధవా ,=భరలు, కి ఆప్రియుడైన వాడెవడు? ఊఉ, రివుః ణశ(శువు 4, రాతత్రివిసంటోధించి పిలుపుము? ఉ (హే] రజవి?=ఓ రాత్రీ క నర్తనళాల ఎట్లున్న అందముగ నుండును? ఉ. తతంధంగా=విశాలం రంగస్థలము గలదింఅయిచ్యో

29

౮ వల్షాకాలమున నది ఎట్లులడును? ఉం. అగాధ వారి పహూంఎ-జనితఎ ఈరంగాజమిక్కిలి, లోత్రైన-జల (వ్రవాహము నలన-ప్పట్టిన-అలలు గలది.గా మండును. 13. వళ్ళో త్తర సమకొతి

ఎక్కడ ్రళ్నలోని వర్ద విధానమునకు సమానమైన._ఉ త్తను ప్రత్యుత్తర ముండునో, దానిని (వ్రళ్నో త్తరసంగితులు (ఫళ్ళ్నోత్తరనసమి మవవి, పృష్టో తర జొతి అనియు విర్వచించిరిం అక్‌

కం దర్పం మదజనకం (ప్రాహుః? కొ చ ఘటీ గది కాచ్చత మేహ?

ఇత్యాది (ప్రశ్నే యుక్తం య దుఠత తద్బూహ్యుత్తర మాళు విచిస్త? ॥

1. ఎట్టి దర్పము గలవానిని మత్తు కల్గించు వానివిగా చెవ్పుదురు?

ఉ. కందర్పమ్‌”:=మన్మథువి ఇక్కడ “*కం-దర్భం) అను కెండు నదాలను కలిపి, ఒకే పదం *కందర్చం'గా చేయట వలన ఈ అర్ధము వచ్చినదిం

2 ఏకూపిక (కా-చంఘటీ) మిక్కిలి స్వచ్చమైవదిగా చెన్స్పబడును? ఉఊ “కాచఘటీ”: కొచకూపిక అతవిర్మలమైనది. ఇక్కడ కూడ “కొంచంఘటీ" అను (శశలోమన్న మూడువదాలను కలిసి కొచఘటీ అని, ఏకవదంచేయుటచే శళ్ళవత్యు త్తరము బహిర్గత మైనది,

అవత ౧ ఆజా

ఇక్కడ... చక్రకవి (వళ్న, దావికి సమాధానము రెంతును సమానము

((ఏకాకారముగమన్నచో, (వశ్నసమోత్తర మని పేరుపెట్టి. ఇట్లుదాహరించేను వం

కి న్నరః కురుకే గానం? కం్యప్రష్టాతి ఉజాంగలమ్‌?

కాఒమితార్థ్మవదా దేవగవీ? కిం కకవద్వవమ్‌?॥ (చిర)

1. ఏ నరుడు గానము చేయును? ఉ *కిన్నరః?:== కిన్నరుడను దేవ యోని విశేషము గానము చేయును.

2. మాంసము (జాంగలం) ఏ ఏ (కం కం) వదార్థమును పెంచిపోషించును? ఉ మాంసము.((గ్రద్ధను (కంఠం) పోషించును,

30

3 అమిత (ప్రయోజనముల విచ్చు దేవతల ఆవు ఏది? ఉకామితార్థ (ప్రదా కోరిన కోర్కెలనిచ్చు=కామ ధేనువు

4 చిలుకలుగల (శుకవత్‌) అడవి ఏది (కిమ్‌)? ఉ. కీంశుకవద్వనమ్‌ = మోదుగ చెట్లుగల (కింశుక-వత్‌ ) అడవిం

క!

ఇక్కడ - “కిం-నసరః_కం _5కంకొ-అమితార్థ(వ్రదా, కిం=ళశుకవశ్‌ ”' అను.విడీ విడిగా నున్న (వళ్నలే, కీన్నరః, కంకం కొమికార్థ (వదా కింకుకవత్‌ గా కలువబడి, సమాధానదులై నవి కనకం వ్రశ్న-ఉ త్తరములు సమానముగా నుండుట వలన ఇది (పళ్నో త్తరసమము”ః +

కవీం్యద్ర కర్ణా భరణ కర్త-విశ్వేరుడు -_ప్రళ్నో తరవర్హముల వినికిడి((కుి) ఒకే రూపమున నున్నచో అది ' షృష్టోత్తర”మగునవి నామాంతరము చెప్పి ఇట్లు

కుల్‌ ళా ఉ వాహరించెను?

కో విదో నిధి రాఖ్యాతః? కోఒవకృష్టో భవే త్చుమాన్‌?

ఇతి [ప్రశ్నే ఒనురూపం యద్‌ ఉత్తరం తద్‌ ఉదీర్యకామ్‌॥ [కంక]

1 జ్ఞానమునకు [విదః) నిధి ఎవరు? ఉ కోవిద” జ వండితుడు కశశవిదః కలుపగా, కోవిదః” అయినది, 2. హీనుడు (అవకృష్ణః] ఎట్టివాడు (ఈః[? ఉ “కోప=కృష్ణః” = కోపమునకు లొంగినవాడు. (54+ అపకృష్ణః=కలు పవిడినది] కోసమునకు లొంగినవాడు పీనుడగుమం

ఇక్కడ (స్రశ్నృలయొక్కయు, వావి ఉత్తరములయొక్కయు వినికిడి (ఆతి] ఒకే విధముగానున్నదిం

ఈం సంజఘాన కృష్ణః? కా శీతలవాపానీ గంగా”,

శే దారపోషణ రఠాఃశ? కం బలవన్తం న బాధతే శతమ్‌?

(వ కృష్ణు డెవ్వనిచం'పెనుఉ-(వ్రథమ పాదంలోని మొదటిరెండక్షరములను కలిపిన కంఫం:జ కంనువి,కృష్ణుడుచం'పెను, 2 చల్లగా (వ్రవహించిగంగ ఏది ఉ. కాశీ (్యవ్రదేశమున (వ్రవపాంచుగంగ 3, భార్యను పోషించుట యందానక్తి గల వారెవరిఉ కేదారజవ్యవసాయమును- పోషించువాడు 4. ఎ బలవంమని చలి బాధింపడు” ఉ కంబలన స్తం =కంబిలి కష్ఫుకొన్న వానినిఎచలి బాధింపదు

౩

ఇట్లు ఆది పదాలతోనే కాక, పొదములలోని ఆది..అ స్ప-లక్షరాలను కలు పుట వలన బూడ (ప్రశ్నలకు కొన్నిచోట్ల ఉత్తరములు లభించుచున్నవిం

న్ల్హీమంతినీవు కౌ కాంతా? రాజా కోఒభూత్‌ గుణో త్తమః?

విద్వద్భిః కొ సదా వంద్యా? అవై౦9వోక్తం న బుధ్యతే?॥

అ శ్తీలలో శాంతముకలది ఎవరు? ఉం (మొదటి పాదముయొక్క ఆద్యక్షరమైన సీవ్హి అంక్యాకంమైన తాను కపిన సీతా యగును) ఈ సీత సీమ్తినులలో శాంత స్వభాన 2 గుణశ్రేస్టుడగు రాజెవరి ఉ. (ద్వితీయ పాదం ఆద్య_ అంత్య- అక్షరాలను కలిపిన “రామః అగును) రొమః:2 శ్రీరాముడు గుణ'శేస్తుడగు రాజు, 3. విద్యాధి కులచే వినుతింవ దగిన దేది? ఉ. (తృతీయ పాద-ఆది అ స-అక్షరాలను కలిపిన) విద్యా:= విద్య,విద్వాంసులకు స్తుతీ పాత్రము,

అవీ అత ఈల్లోకం రో నే ఉస్నె సమాధానములను జా(గ్రత్తగా ఆలోచించి తిలివికొనవలెనుం మొదట - ఒక (వ్రత్యుత్తరమును చేప్పి, ఆ ఉత్తరము వచ్చుటకే మరల (పశ్ననడిగినచో_ అది “పృష్ట (ప్రశ్నము"ం

లత్మచే త్యుత్తరం యత 1వశ్నః స్యాత్‌ త్య కీదృశః?

(టతీష్కే ద్విరద వృన్హాయ వనాలీ కీద్యశీ పాఠా?॥ విమ]

ఉ కాసారసపాతా [కా-సొరస=పాతా. కొసారంసపాతా]

1, లక్ష్మణా అను సమాధానంఎను పొండుటకు (ప్రశ్ననెట్లు ఆడుగవలెను?

ఉ కొంనోరఫంహితా == 'దెగ్గురువక్స్‌ికి [సారస] ఇష్టమైనదీ [హిళతా] ఏది [కా]? _ అవి ప్రశ్ననడిగిస * లక్ష్మణా” (2 అిడుబెగ్గురు సతీ] మగవిగ్గురు పికి ఇష్టమైనది అను సమాధానము వచ్చును ( సారసన్య తు లత్మణా అని సారస పక్షీ యొక్క 'పెంటిని " లక్ష్మణా” అవి అందురుం అమరకోళము]

2 ఎంతా కాలమున ఏముగులకు అనుకులమైన ననపంకక్రి ఏది? లో

ఉ. “కొసార-సహితా” = చెరువులతో కూడియున్నఎవనపం క్తి. ఇట్లు రెండు ఛశ్నలకు కొసాంసహితాొ సమాధాసమైసెదిం

ప్రీ్తీ

కవీం[ద్రకర్ణా భరణ కర్త ఒక ఉత్తరము నసేడించి. ప్రశ్నించుట గాని లేక ఒక (వళ్ననుగోరుచు ఉత్తరము చెప్పుటగావి “వృష్ట ప్రశ్న మగువని, ఉడా హరించెను,

అవిరుద్దర'తే త్యప్మిన్‌ ఉత్తరే ప్రశ్న ఉచ్యకామ్‌?

కింపచాప్సితా కేతి పశ్నేచో త్తర ముచ్యకామ్‌॥ [ఈక]

క “అనిరుద్ధరతా (జఅఆవిరుద్దుని యందు ఆస క్రిగలది అను నమధానమున ముందుగా చెప్పి ఈ సమాధానము వచ్చుటకు పశ్నము ఎట్లు అడుగవలెను?

ఉ ఈఉ త్తరము వచ్చుటకు వేయవలసిన (ప్రళ్న “కోషాన్న శ్రి” అనట్ల! అనగా “కా-ఉషావృత్తిః - ఉషయొక్క-నడవడిక [సృషత్తిః] ఎట్టిది[ కా)”ఉత్రరం అనిరుద్ధరకా-అనిరుద్ధునియందనుకహూలమైన నడవడిక గలది, ఇది వ్రళ్ననపేడిం చుచు, ఉత్తరము. చెప్పుటకు ఉచాహరణము 2. లోఖికి [కంసచాన] ఇస్టమైసది [ఈస్సితా] ఏది [కా]? అను ప్రశ్నకు సమాధానమేది? ఉ కోషావృ్తిః.కోష+ ఆవృ్తిః- అవగా కోళమును [ధనాగారము-ఖణానా] "పెంచుట ఇది ఉత్తఠము నసేకించి, (ప్రశ్ననరుగుటకు ఉదాహరణము, కిక్‌ ళగ్నో శర జాతీ

అనాటి

“దీనిని చెప్పుము అవి మొదట అడిగిన (ప్రశ్నవాక్యయిను ఖండించి ఛ్వని వికారముతో మాత్రమే [కొకు మా,క్రేజ]గు ప్రవరచినతో అది “భగ్నో త్తర మని పిలునబడును.

వీరే సరుషి రిపూణాం నియతం కొ హృదయశాలివీ భవతి?

నభసి (పస్టితజలదే కా రాజతి హిృస్ద వద? తారా॥ (విము

త అ ఉ. (వదత -1)అఆరా; (వద 4 కార్రాం ళ్‌

1. శూరువికి కోవము వచ్చినపుడు, క్యశుహృాథభళయమున తన్నక (కజగు)వది ఏది? ఉ. “ఆరా*_ చర్మముమ ఖేదించు యంత విశేషము, చెప్పులుకుట్టు “ఆరె వంటిది. ఈ “ఆర చర్మమును భేనింవినట్లుగా వీవుశు కోఏంచినలో

స్త్ర

శతుహవృృుదయమున నులుకు వంటిది (ఆరా) _వవేశించి,జార పెట్టునవి భావము, ఇక్కడ ల్లోకం చివరనున్న *వదకారా అను చోట, సంధిని విడదీసిన “వదత ఆరా” కాగా “ఆరా సమాధానము ఇది, కాకువుతో అ్మవకాళిత మైనది. రెండవ (వళ్ళో తరములో సంధి విశేషావళ్యకత లేదు

జ మేఘములు తొలగినంతనే ఆకాళమున (వకాళి.చునది ఏది?

టం “కారా” =-నకతము.

జాయన్లే కత విద్వాంనః తదాభాసాళ్ళ కఠథ్యతామ్‌?

బీ ఇటీ

కీదృ గ్వీరకులం హవి రిపూ న్సదసి? ధీవిరే ౪ (కక) _

1. ఎవరు వండితులు? ఎవరు నండితమ్మమ్యలు (పండితులు కాకున్నన్కు శమను వండిశులుగా తఈలంచుకొనువారులం వీరిద్దరివి వివేచించి చెప్పుము,

ఉ. “నదసీిజువిద్వత్సథలో, చర్చలలో ఎవడు వందితులో, ఎవరు కారో? తెలియగలదు. 2 ఎట్టి ఫీరబ్బందము శతు నంహారము చేయగల్లును?

ఉ. “నదని అనగా= “నత్‌-అని మంచి కత్తి కలిగియన్నచో, వీరకులము శతువులను వంహరింవగలదు. 16. ఆద్యు త్తరజాతి

(వళ్న వద నమూహమున, ఏ (పళ్నకు ఉత్తరము ఆది, మద్య, ఆఅన్త్నమ లంవమంకునో, ఆది ఆద్యు త్తరం, మిధ్యోత్తరం, ఆంతో త్తరం అమ పసేర్లతో ఏలు వఐడును

ళమరహితః కీదృడో థవఠితరాం వికనితః వద్యః ?

జ్యొతిషికః కీవృడుః (పాయో భువి పూజ్యతే లోక్షై? ॥ (వము

ఉ. (తమ రహిత? ((భమరేళ్యః- హిఠకః, _మేణ_రసాత?)

1. వికపించిన తామరపుప్వు ఎట్లుండును?

ఉ “(క్రమరం-హిశ ౩ =తుమ్మెద((భమరములకు ఉపకొరకము (పిత)

2. ఎట్టి జో్యతిష్కుడు జనులచే ఎక్కువగా పూజింవణడును?

ఉ “్యర్రమంరహికః _,భ్రాంతి లేవినాడు.పూజీంపఐబడును

క్స్‌

ప్రతీ

ఇక్కడ రెండు _పళ్నలకు ఉత్తరమైన * భమరహితః అమ సదను శోకముయొక్కం ఆది(మొదట)లో మండుటచే, ఇది “ఆద్యు తరజాతిం ఛి న!

17. మధ్యోత్తర జాతి.

ఆయ ముదితో పామరశ్శిః వవితావదనస్య కీదృళశ॥$? సదృశః

పీలాదికో నలమృః స్ఫురతి _వతఠ్యతతః కస్య? ౫ (విమ

1, ఉదయించిన చంటదుడు(హిమరశ్యిశ) సుందరీ ముఖమునకు ఎట్లుం డును?) ఉ “సదృశ! =సమానమెనవాడుగా ముండును. 2 నలుపు, ఎరువుం మొదలగు ఏషయముల జ్ఞ్రానము,ఎననికి (నత్యత్షముగ కల్గును? ఉ.“వదృక్ష్ష _ నే్యేతముల(దృక్‌ )తో కూడిన వానికే. నలుప్పుఎరుపులు స్పష్టముగా కన్సడున్‌ు

(దృగ్భాం(నే(తాభ్యాంనహితః జనద్భృక్‌, తన్య-నదృళ!. దృక్కులతో హూడినవాడు సద్భక్‌, వానికి షష్టీవిభ క్తి-నదృశ ౩.) మొదటి *నదృళ శబ్దిము (వథమాంతము, “సమానము” అవి దావికి అర్జముం రెండవది “నద్శక్‌” శబ్లముయొక్క, షస్ట్యంఠతముం ఈ “నదృళః అను ఉత్తరపదము, ళ్లోకముయొక్క మధ్య నుండుటచే. ఇది మర్యోత్తర ణాలీ 18. అన్నో త్రరజాతి కస్మివ్‌ వసవ్లి వద మీనగణా?? వికల్పం కిం వా పదం పదతి? కిం కురుతే వివస్వాన్‌? విద్యుల్లకా వధయవాన్‌ సథికొంగనావాం ఉద్వేజకో భవతి కః ఖలు? “వారివాహః”॥ (విము)

ఉం వారివాహః (వారి=వా 1. అహః, వారివాహః)

1 చేపల గుంపు ఎక్కడ ఉళడును? ఉం వారి=నీటియందు (వారి,-వార్‌ శబ్ద సృషమ్యంతము) ఉండును 2. వికల్పార్ధముము దెల్పు పదమేది? ఉ. “వా =వా= అను పదము (రామోవా కృష్ణో వాగచ్చతి.రాముడుగావి, కృష్ణుడు గాని పోవుచున్నాడు *వా. అను వదము వీరిలో ఎవరినో, ఒకరివి మాత మే- ఫికల్పార్టమున. వెబ్ళచున్నట్లు తెల్చును) 3. సూర్యుడు దేనివి చేయను?

క్రి

ఉ “అహః జవగటివి-కల్లించుమ డీ తటిల్లతలతోగూడి, ఏది జాటసారుఅ భార్యలకు భయోక్పాతమును కలిగించును?) ఉ “వారివాహః ఒమేఘము_ వథికాంగనలకు భయమును(ఉత్కంఠను) కల్గించుమ

“వారివాహః అను నమాధావ పదము, లళ్లోకిముయొక్కు చివరను ఉండుటచే, ఇది అనో తరజాతి 8 ఉదాహరణమైనది. 9$ కథి తాపహ్నుతి

ఎక్కర్‌ . (సత్యు త్తరము(ప్రళ్నవాక్యములో నే ఉన్నప్పటికి 'శచ్దాంతర సంబంధము వలవతెలియనడ కుండునో,అది కథితాసహ్న్నుతి యని చెప్పబడును.

వృశ్‌వీ సంబోధనం కీ దృక్‌, కవినా వరికీ రిమ్‌?

శ్రేనేదం మోపాత౦ విశ్వం? (ప్రాయః కే నాప్యతే యళ ః7॥(విము)

1 భూమి ఎట్లు సంటోధింపబడవలెసని కవిచే చెప్పబడెను

ఉ “*కవినా ఈ సదమనుఛేదించిను *కో+-ఇనా అసును అప్పుడు “కో'ఆమ *కు శబ్దమయొక్క, సంపుని సికవచనమగు కో అనుసదము, భూమికి సంబోధన మగువ (కోజఓప్ఫధివీ అని) 2 ఈ (వవంచము ఎవనిచే మొవము చెందింనబడెను? ఉ, “ఇనా వామన్మథునిచే (“ఇ ళబ్ద-తృతీయా..ఏకవ చనము) 3 ఎనవిచే ఎక్కువగా కీరి నంపాదింనవిడును? ఊఉ “*కవినా == కావ్యకర్త చేత. కాళిదాసాదికవులు యళఃకొయముతో నేటికిని జీవించియున్నారని థ్రానము,

ఇక్కడ *కవినాఅను ఉత్తరవదము (సళ్న వాక్యములోనే ఉన్న నటికి సదా_ప్రరసందింధమువలన, (పత్యుశ్తరముగా తెలియఐడక గుప్తమై యున్నది 20 విషమ జాతి.

ఏ (వళ్నలోవి రచన, వైషమ్యమువలన దుష్కరముగనుండునో ఆది విషమముం కీదృ గ్వనం స్యా న్నృభయాయి? పృష్నే యమ త్తరం తప్యచకీదృశ న్యణ వాచ్యం భవే దీక్షణ జాతమంణు? కం ఛాధిశేతే? గని కోఒర్చనీయః॥ (వి ము)

క్‌ ఉ. అహిం్యసమహిమః (అహింట“0-అహీమఅఆహిళ సం అహిం-అ?) "1, ఎట్టి అరణ్యము భయమును కల్గింపదు? ఊఉ. అహింన్రంజ హింసించు మృగములులేని అడవి (భయమును కల్గింపదు2 ఈ (వతు త్తరమైన అహింస” శబ్దము. ఎట్లుఉన్నచో నే.తోత్ప్సన్నజలమును (కన్నీటిని తెల్పునూో ఉ ఈ “ఆహిం్గనం శబ్దమనుండి అపొం-పాం అమదానివి లేకండచేసిన న=హిం=అపహిం-హి లేవిది డొవికి (పరీకలిపినిఆ(హీర) నం=ఆ్మ నం అగును, ఈ'అ్మ్సస శబ్దము కన్నీటిని, తెల్పిన అఫప్రం= ఉత్రరమగుచున్నది 3 పూజ్యుదెవడు జలనున(గవిదేనివి ఆధిష్టించియున్నాడు? ఉ. అహింధ్రయీ అపా -౬౪- అనగా విష్ణువు (ఆజిలమ.న(గవ)ి అషాం్యనం=పొంసింపవి, ఆపాం=సర్నిమవ (అధిప్పించియ న్నాడ.) విస్ణువునీటిలో అఆదిశేవుని వై ౪టయనంళియన్నాడని భావనను తపళ్నలొ వి రచన కతిసిముగానుండుచే, ఇది విషమముం కీద్శశం దైళ్యకలం శ్రేళనే నేతి కథ్యకామ్‌?॥ కి మారుహ్యూ వికః కాన్లే పుష్పానేహసి కూజతే?॥ (కక) ఉ. రసాశలమళ0 (ర సాతల-మతం౦. రపాఠలం-అతమ్‌) 1,శ్రేళవువికి ఏ రాశవనివానము ఇష్టమైనదికాదు? ఉం రపాళల.మఠం:= పొఠాలమునిందు ఉండవలెనను ఇచ్చలేదు, 2. ఇంపైన వనంతకాలనున (పుష్పెళిఆనేహసి) దేవినెక్కి కోకీల్మపికళకూ యుచున్నది ఉరసాతలం... ఆకమ్‌ =ఎతకాకవలేని (అకం) రసాఠలమును, అవగా, రపాతఅముము, అతం-కకొరము లేవిదావివిగా చేవిన. రపా(త)లం=రసాలం మిగులును. రప్తాణంతియ్యమామిడిచెట్టును. ఎక్కి కోకిల కూయుచున్నదిం రచనలో దురూహత కన్పడుటచే విదియ విషమము 21. వృళ్తనామజాతి? ఛందోవృత్తముల పేరు (గామమ.) ఏ (వళ్నలోనుండునో దానిని, వృ _త్తనామము వృకాభ్యానము, అవియు చెప్పుదురు గత శ్లేళాయాసా విమలమస *॥ కుత్ర మునయః ళవన్య్తి న్వద్భాః) సురరిష్కరిపో;కా చ డయికా?॥

పా

కవ్మి పేయఃకింస్యా న్నవలఘుయుత్రై రష్టగురులిః

మిధానృత్తం వర్షస్ఫుటఘటిత బన్ధం క థయత ?(వి,ము) ఉ శఅరిణీ, (శి అరముగఅది-ఖరీ- వీనివ_స్పమీవిభ క్రి(“శఅరిణి +-ఈజలడ్యీ)

1, విర్మల--మన శరీరములు కలిగిన మహర్షులు ఎక్కత, ఏ కష్ట (చయత్నములులేక= తవన్సుచేయుచున్నారు? ఉ శిఅరిణి,=వర్వతము యొక్క శఖరమునందుం తవస్సుచేయుచున్నారు? 2 9లమువులు,8 గురువు లగు వర్ణములతో, స్ఫృుటమగా కూర్చబడిన, కవులకు ఇంపైనీవృ శమును” అెబ్బడు? ఉ 6రిణీ. ఈపేరుగలవృ త్త ము కవులకు అత్యంత(పియమైనది- దీవిలో 9లఘువులు,8గురువులుగలోీయ-మ-వ-స-భఎ2ల _-(,గుఉండును (యం మ.న-న_భంఎలా-గ...శిఅరి ణీ అని నృత్తరత్నాకరము.)

కూజవాన్‌ స్యాదారామఃకః?(పా(గ్య్యా కాస్వాత్‌ నత్యజ్జానమ్‌?౫

అదానార్దే ధాశ౩కఃస్యాత్‌? మాభ్యాంగా భ్యాంఛన్లఃకింపస్యాత్‌ “త = (కళ

ఉ. విద్యున్మాలా (విద్యుత్‌-మాంలా, విద్యున్మాలా

1, ళబ్దముతోరూడిన (కూజంవాన్‌తోట (ఆరామః) ఎట్లాండును? 3

ఉ. విద్యుత్‌ పశులతో సశాశించ నదిగా నుండును 2. (పం అమే! అక్షరము, ముందు కలిగిపి '(((వ_అ(గ్యా) నత్యజ్ఞానము ఏగి?- ఊఉ (వి ముందున్న మాజ(వమాణు(ఇది) యధార్థ జ్ఞానమును బోధించును. 3. దానమును (1గపాంచుటను) తెల్చు దాతువేది? ఊఉ *లా లా-ఆదానేం ఆను ధాతువు (గహాంచుటను శెల్చును 1. 2 మగణములతోను (మాభ్యాం). 2 గురుపుల తోను (గాభ్యాం) ఏర్పడు వృత్త మేది? ఉ, విద్యున్మాలా=విద్యున్మాలా వృత్త మున రెండు మగణఅములు, రెండు గురువులుండునని, ఛందళ్ళాష్రము

ఆఆఅ ౮౪౮

(మగణము==(తిగురువుుయమాకా)

మొదట “విద్యుత్‌-మా-_లా”గా, విడదీయణడి మూరు (వళ్నఅకు నమా ధానమైనది 4వ (_పళ్నకు మొ త్రం “విద్యున్మాలా సమాధానమై ఆ వృత్త వామమును కూడ గణములథోసభా కెల్చినది,

య! 22. నామాఖ్యాత జాతి,

ఏ _వళ్నలో. ఒకే సమాధానము సుబ_న్హ తిజన్ల భేదముతో, రెండుగా, మగు_ప్టమై ఉండునో, ఆది *“నామాభ్యాతము(నామావి=సుబన్సాని=ళ బ్లములు, ఆభ ్యతాఏదుఠిజి వ్రాని =(కియలు )

కశంసారాతే ర్వడ గమనం కేన స్వాత్‌?

కష్మిన్‌ దృష్టిం సంలభతే స్వల్చేచ్చుః? కం సర్వేషాం శుభకర మూత ర్టీరాః? కింకుర్యా _స్వం? సుజన సళోకంలోకమ్‌॥ (వము)

ఉ వినోదయేయమ్‌, (వినా.-ఉదయే+అయమ్‌ వినోదయేయమ్‌)

• కంసువి శతునైన కృష్ణుడు దేవినెక్కి. పయవించును? ఉం వినా= గరతి న&తో. 2 కొంచెముగా కోరువాడు దేవిపై దృష్టి నుంచును? ఉం ఉదయేణతన్నతిపై-చూపు విల్చున,ు 3. వండితులు ఏది పదిమందికి శుభమును కల్లించువవి, చెప్పిరి? ఉ *“అయమ్‌ = శుభావహవిధిని 4 ఓ నజ్జన దుఃఅ తూయిష్టమైన లోకమునేమి చేయుదువు? ఉ, “వినోదయేయష్‌ _నినోదము (ీడ్రతో గూడుకొన్నదావివిగా చేయుదును

పషక్కత “వినా. ఉదయేః, అయం” అమనవని మూడును నానవదముయి. “విశోదయేయమ్‌ అను వనమష్టిరూనము మాము, అఖ్యాత ((కియా) నదము,

సే కై నామ-అభ్యాతములకు విగివిడిగా దృష్టాంతములెన్నో ఉన్నను, నంన్కట్భతము అంకగా రావివారికీ విసుగు కలిగించునని, విస్తర లీతితోను, రెండునుకలిసి ఉన్న, ఉదాహరణ మొక్కటిమాత మే చూవబడినది డైక తార్క్యవృష్టమ్‌

ఈర్కశాప్రమున పుట్టినది కార్క్యము ఈ ప్యష్టము ((పశ్న్ర తర్క శావ్రదృష్టికో తెలిసికొనరగినదిం స్ట

హిమానీస్షగిరౌ స్యాకాం కీ దృళౌ శశ భాన్కరౌ?

క్‌ పూజ్యః? కః పమాణేభో్యో న (వభాకరసమ్మత॥?॥ (విము)

ఫ్రీ

ఉ ఆభావః (అభౌశ అ అభావ

1 మంచుకొండలో చంద్ర సూర్యులెట్లుందురు? ఉ “అఖౌ =(మంచుతో కస్పఐడుటచే) కాంతిలేవివారు.గానుందురు 2 పూజనీయుడెవరు? ఉ 'అి = వామదేవుడు 3. సభాకర మీమాంపకులకు ఇష్టముకావి మఠ మేధి? ఉ. *“అభావః _ అభావమను (పమాణము

అభావమును ఏడవ (_పమాణముగా (ప్రాభాకరుణ అంగీకరింవరు, ఈ (నమాణములు తఈర్యాళొస్త్ర (వసిద్ధములు. 24 సౌ్యశజాతి |

సూ్యూతమున పృట్టినది-సొశము ఈ _పళ్ననము నూ(ఠము యొక్క నమాధానముతో వెరుగవలెను

కో నయతి అగ దశేషం తకయం? అథ్‌ విభరాంబభూన కం విష్ణుః?

నీచః కుత సగర్వః? పాణివి సూతం చ కీదృక్షమ్‌?॥ (వి,ము

ఉ యమోంగంధనే (యమఃశాఅగం-ధనేే యమో-గంధనే)

) నమస్త జగత్తును నశంపజేయువాడెవడు? ఉత 'యమః =యముడు

2. కృష్ణుడు దేవిని మోవెను? ఉ అగమ్‌ =గోవర్ధన పర్వతమునుం 3 పామరుడు దేనితో గర్వితుడగును? ఊఉ ధనే=ధరనము సంపాదించి నందున-గర్వించును. 4) దాడీప్కుతుడగుపాణిని సూక మెట్లున్నది? “యమోం-గస్దనే -ఆనునది పాణిని సూత్రము

ఇది సూ(క్రివిషయక (పశ్నమగుటచే “సౌకజాతి క ఉదా. అయినది. 25. శాబ్టీయణాతి

శద్దిశాష్రము (వ్యాకరణము)న పుట్టిన _వళ్నలను, ళబ్ది నంజ్ఞలతోనే తెలిసికొనవలెను

న శ్లేఘతే అలల. కై? స్తుప్పిజస్తంకి ముద్యతే?

లాదేశానాం నవహాశాం చ తిజాం కిం నామ కథ్యతామ్‌?॥ (విము

ఉం పరప్వై వద్‌ (పర్వవ్మై-పదమ్‌, వరప్మైపదమ్‌)

40

1. దుర్దనుడు ఎవనిని స్తుతింపడు? ఉ. వర్నప్యైజ(తనకం'టే ఇతరుడి ఇరుడుం అ)పరువి దుర్దసుడు స్తుతింపడు 2) సుబ్నవ్టము తిజ_న్తము ఏమని చెద్చవడును? ఉఊ నదమ్‌ =పదమని చెప్పుదురు. “సు ప్రిజ నం వదమ్‌” అవి నూక్రము 3 లకారాదేళములగా వచ్చిన 9 తిజ్హులను ఏమందురు? ఉ “పరవ్మై వనమ్‌ ఎ'తిస్‌.ళస్‌-యు ఇత్యాదుంగు తొమ్మిదింటీని సర ప్మైవదమ్‌ అందురు.

ఈ _వత్యు త్తరముణు వ్యాకరణ సాంకేతికపరములు ((61120ఐ411621 త&ఊల80210జ్రగానున్నఏ, 35 కాఫ్రజాతి

శాఫప్రమువలన ఉత్పన్నమైన _పళ్నను శాథ్రవరిభాషతో నెరుగపలెను

మేఘాశ్యయే భవతి కః నమద౪ః? సుభగం చ కిం? కమరర న్మురజిత్‌?

కటుతైల మిశిరగుడో నియతం వివిహన్లి కం (త్రిగుణ నష్పదినైః? ఉం శ్వాసరోగమ్‌ (శ్వా-వరః+-అగమ్‌, శ్వానరోగమ్‌)

• మేఘమాల దాటిపోయిన వీదవు్యఏది మదయు క్తమగును? ఉ “థ్వా = కుక్క (వర్షాకాలము దాటీన పిదవ శదదృతువున కుక్కుమద మెక్కి, మైధు నాభిలాషగలదగుక ) 2. శందృతువున నుఖవదమైనదేది? ఉ *నరఃి= సరన్సుంవిర్మలమై సుణ్యవదమగును. 1. మురారియగు కృష్ణుడు చేనివి ధరిం చెను? ఉ అగటయ్‌:=*గోవర్ధన నును వర్వకమును 4 కటు తైలముతో కలి పిన బెల్లము 21(తకఏ(న_ప్రజశి?22 )దివములలో విశృయముగా ఏ రోగ మును పోగొట్టును? ఉ. క్వానరోగమ్‌ శ్వానరోగము. (ఒక వ్యాధినిను పోగొట్లును, ల

27. వర్ణోతర జాతి ఒకే వర్ణము (పళ్నకు (పత్యు త్తమైనకో అది వర్ణో తరము కౌ విభ్యాతా సహేః శృతూ? శోకం వహతి కింప దమ్‌? కో ఫీష్టోఒతి దర్శిదన్య? పేవ్యన్నే కే చ ఖితుభిః? (విము టం వీహారాః

. 41

1 పాముకు (అహేః) (ప్రసిద్ద శ్యతువులేవి? ఉలవీ”ఇ రెండు పక్షులు గరుళ్మంతుడు, నెమలి. (“వీ ద్వివచనము అవిఃవీ.వయః) 2. ఏ శబ్దము శోకవాచకము? ఉంవోా” అను శబ్దము దుఃఖమును తెల్పును, 3. అతి దీనునకు ఇష్టమైనది ఏది” ఉఊరాః=ధనము. 4. యాచకులు వేనివి సేవింతురు, ఉం పీహారాశజఉ. “వబుిలకు అలభేదమగుటచేే వీ (వ్ర) హారాః = తీర్థభూములు- యాచకులు దానమును (గహించుటకు పుణ్యక్షేత్రములలోనుందురు.

ఇక్కడి _పళ్నలకు *వీ_వో..రాః అను ఒక్కొక్క వర్ణమే _పత్యు శ్తర మైనందున, ఇది “వర్ణోతరము;

కా కొమధుక్‌? పియాకావా విష్ణోః? విశ్వం విభదర్తి కా?!

విఘ్నానా మధిపః కళ్ళ _వణామా త్సర్వకామదః?॥ (కక

ఉం గౌరీభూః )గొం(ఈఎళూః, గొరీభూః)

1. కోర్కెలను తీర్చునది ఏది? ఉ. గొః= (గోవు) కామధేనువు, 2 విస్తుపునకు _పియురాలెవరు? ఊఉ. ఈ.=లడ్మీ 3. _పసంచమును మోయునది ఏది?) ఉం భూఃజభూమి 4. నమన్యరించినంతనే అన్ని కో ర్కెంలదీర్ను విఘ్నాధినతి ఎవరు? ఉ. గొరీభూఃజగొరీదేవి కనిన కొడుకు గణపతిం

మొదట_ఒక్కొక్కంవర్ణ మే సమాధాన మైనది. 2%, వాక్యోత్తర జొతి : ఏ (వళ్నలో పదసమూహము (వాక్యము) సమాధాన మఘగునో, అదివాక్యో త్తరము ; ం

లక్మీధరః సృచృతి కీదృృళశః స్యాత్‌? నృవఃనప_త్షైరపి దుర్నివారః?1

అకొరి కిం (బూపా వరేణ సన్యుక్‌ పితృత్య మారోపయితుం స్వ-

కీయమ్‌?౫ (వి.ము

ఊఉ నమజనితనయః (సమ!జవిత నయః, సమజిని.తనయః)

వ! ధనవంతుడు ఎట్లు సంటోధింవబడును? ఉం సమఃజలక్ష్మీతో కూడిసవాడా! (మా=లక్మీ)లక్మీతోకూడిననాడు..సమః, తత్సంబుద్ధి_హేనమ!) 2, ₹ృతువులచిక గూడ వివారింపదిడవి రాజెవరు?) ఉ. జవిత.నయః= వీతిశాలియగు రాజు(యుద్ధముచేయక, సీతినుపయోగించి కతువుల నణచుము) 3. మొనవుక్తు పితృత్వమును విర్వహించుకొనుటకు ఏమిచేయును? ఉ.,సమ జవి-శనయః కొడుకును పుట్టించును. సంకతిలేవి వాడుతర్మడి కొజాలడు కదా!

శీ డ9, శోకో తరణాతి : - ప! వానో -.... ఖ్లోకముపందే (ప్రశ్నలకు సమాధానమున్నచో, అది శట్టోక్రో తృరణాతి. కం దేవం కేజర్చ్భయ ప్తి? స్ఫుటరుచి వి ॥ కం? కీదృశీదుఃలివీ శ్రీ | కీదృ శృ(కం సదా స్తే) క్వచ తనవిజయః? (ప్రావ ఫ్రషంకీదృశంఖమ్‌! కా మాహుః (పేతయోగ్యాం కథయ) సుకృతినః కీదృశాఃస్యుః పుమాంసః

• కం ద శ్రే? కంచధ త్తే గగవతలమలం టేషణీయం జనానామ్‌?॥(వి+మ దీనిలోని 10 (సళ్నలకు సమాధాన శ్లోకము. ఆంజనొభ మజోవారి వాహొఘవిచికాం వరాః। కదంబ కందలీ కందరజః పత్మల వాయవః॥ వ్లత; కీదృక్‌ చకా స్త్రి? న్ఫ్భుటవవకు నసుమాళోక మాసొద్య కౌలం? కిం ముంచం త్యమ్భువాహోా?? భవదరినిన హే సంజ్యరః కింభవళ్చ]? . క్రిం నేత(ప్రావృతి స్యా? దతిశయరిమఘవః కో(వీపిభేదః? 'పాయేణ (పావ్యషేణ్యాః (వియకమ దివళశాః. కీదృళాః కీద్భళ " స్యుః?॥=(విము) దీవి పసదవిభాగము-ఆఅ౦. జనా,ః భం, అవోవా, అరిబాహొఘనవి, చితాష్‌, వరాః, కదం, బఐకం, దలీ, కమ్‌, దరజః, పచ్ము, లవాః యవళ్క అంజనా. యవః (వ! ఏ దేవువి ఎవరు పూజింతురు? ఉం అమ్‌-కృష్ణువి-జనులు పూజీ। తురు, 2. నృష్టకాంతిగల రా_తియందుండునది ఏది?) 4ఉ. భమ్‌ =నక్ష్యశమ

3. దుఃఖించు త్రీ ఎట్లుండును? ఉం అపహావా౭జహావభావాది శృంగారచేష్టలు రే! దిగా నుండును, 4. రథచ్యకము ఎల్లప్పుడు ఎట్లుండును? ఉం అరి=ఆకు6 _. (అరణ్య గల్లియుండును, 5. వీ విజయమెక్కడ? ఉ. బాహొ:జళభుజమునండ (భుజళ క్రితో జయించును) 6 వర్షావాలమున ఆకాశ మెట్లుండును? ఉం ఘనిఐ _ ఘవములు( మేఘములు )కలిగియుండు ము 7,మృుతులనంస్కా ర మునకుతగినదావి! _ మందురు? ఉ. చిఠామ్‌=చితినిగా చెప్పుచుందురు. 8. పుణ్యాత్ములగు పురష , లెట్లుందురు? ఉ. వరాఃజ్యుశేస్ణులు-గా ఉందురు 9. జనదృశ్యమానమగు గ శము కావలసినంఠగా దేనినిచ్చుచున్నది? దేవిని ధరించుచున్నది. 9,ఉ.కదం జలము నిచ్చు మేభమువిచ్చిఐక మ్‌-కొంగనుంధరించుచున్నది. 10.అళోకపుష

త్ర భరిత మగు వసంతర్హువున, రావిచెట్టు ఎట్లు శోభించును? ఉ దలీ (దళములు) చిగురుటాకులు తొడిగి (పకాశించుచుండును 11. మేఘములు దేనిని విడుచును? ఊఉ, కమ్‌-=నీటివి 2 సీ ళళుకోటికి జ్వరము దేనివలన వచ్చెను ఉ. దరజః:2జభయమ.వలన (జ్వరము) వచ్చివది, 13 కంటిని కప్పువది ఏది? ఉ. వక్ష్మజరెన్న వెంుక, 4 మిక్కిలి చిన్నవి లేక తేలిక్రైనవి ఏవి ఊఉ లవాః:=అణుపులు, 15, ధాన్య విశేషము ఏది ఉ యవః:జయవధాన్యము, 16, తరచుగా చర్షాకాలమున వచ్చు, మిక్కిలి మంచిరో జులు ఎట్లుండును? ఉం అంజనాభ పక్మలవాయవః:2ఉ, కొటుకవ[టి మేభఘుములతో కస్పబచిన ఆకాశముతోనుకదంబాదివృతసరాగ వ్యా ప్రములైన గాలులమ,గల్లియుండును ఈ రెండ శ్లోకములలోని 15 _వళ్నలకు అంజనాభ వాయేవఃి ళ్లోక మంతయు (_పత్యు _త్తరమగుటచే, ఇది 6ళ్లో వార్షిత్సర జాతికి చెందినది ఈళ౦0 కిం విదధే? (శ్రుతం చ? హరిణా కిం పారిజాతః కృతః? కొజఒనన్తా? మదనన్య కాః నుమననః? సన్‌కిం విధత్రే ధనమ్‌? కాన్తంకిం మ తుదిర్ద కే? క్వ విబుధాః? పాపంవతై ః కిం కృతం? కో ఏష్టోః శయనం?చిరం కథ మభూత్‌ భీష్మః (పసాదాత్‌ పితుః?॥(కక) ణా కుర్వే కిం విబధాన్‌? కి మస్తి గగనే? శారద్వతం బాహ్వయ? స్వాతో్కోఎనామ విభాగవావ్‌? పురరిపో రామన్హ్రణం కథ్యళామ్‌? కిం వా సొమని వృష్టికామవిధనం నంకీర్తీం పౌభరే? హృత్‌ కీదృక్‌ నుకృతే సకాం?భగవతీ కౌత్యా యనీ మాయకామ్‌?8 (కక) ఉత్తరళ్లోకము మహా వాసిరి గీర్వాణారాతి భంగ విచకబే॥ సింధురానన మాత స్వం కృవయా మ (గహీష్యసిః వదవిభాగము మహ, అవ అఆవారి, గీః బాణాః, రాతి, భమ్‌ గవి, చక్షణే, సింధుః, ఆవ, నమ, అత స్వం, కృప, యాన్‌, ఉగ, హీష్‌, యసి పై రెండు ల్లోకములలోనున్న అన్ని _పళ్నలకు *“మహావాహారి శ్లోక మున సమాధానములున్నవి, వద విభాశ పూర్యకముగ (వళ్ళో త్తరముల- సరిచూచుకొనవలెను.

ప! (వళ్నలు నమౌధానములు (వ ! ఈళ్వరువి ఏమి చేయవలెను) ఉ. “మహి=పూజీంచుము. 2. శాఫ్రమును (శ్రుతం) ఏమి అవ=-ర &ీంచవలెను. చేయవలెను? 3. కృష్ణుడు పారిజాతము నేమి ఆహారి=అసహరించెను. చేపెమ? 4 ఆఅంకులేవిది (అనన్వా ప్‌ ? గీంజవాణీ వాక్కు, నరన్న క్‌ మన్మథునికిపుష్పములు ఎట్టివి? బాణాః:=బాణ ములు, అమ్ములు, 6 పత్పురుషుడు ధనము నేమి రాతి=దానము చేయుచుండును. చేయును? 7 మత్వర్థము పరమగుతో, తకా లమ్‌=*భ నంజ్ఞి గలదగును. రానమేమగును? 8 దేవతలు (విబుధాః) ఎక్కడ గవి=న్వర్గమువందు ఉందురు? $ (వతమలజచే పొావము చక్షజే=వాశనము చేయబడుమ ఏమగును? 10, విష్ణువు యొక్క పాన్పు నింధుః=నము[ దము (శయనం) ఏది? 1 , తండియను(గహముచే లీ[్మ అన = (చిరకాలము) జీవించి డెట్టుండెను? యుండెను 12, దేవతలకు ఏమి చేయవలెను? నమజ=నమనస్కరింపవలెను , 3. అకొాశమున (గగన) ఏమి ఆత _న్యం= అన_సత్వమున్నది ఉన్నది? 11, శారద్వతుని పిలువుము? (హే కృవజట శారిద్వతుడా 1, ఎవడు విభాగవంతుడగును? యాన్‌ (ముందుకు వడచువాడు 16. (తిపురారి (శవ) సంబోధన ఉగ =ఉ్యగస్వ్యరూప శివా మేమి?

జ!

17, పొభరిసామ మం్యతమువ “హీషితి వనృష్టికొమాయ కుర్యాత్‌) వృష్టి కామునియొక్క అను (శుతివలవ, “'పహీష్‌ ఆవి కడపటి ఆవయవనము క్షీర్పింవబడినది (విధనం) ఏమని కీ రంప బడీనది?

18. పాధు హృదయము పుణ్య యసి=(వయత్నవంఠ నుగును, మున నెట్లువ్రవర్రించును?

19. పూజ్యురాలగు పార్వతివి నమాధాన శ్లోకభానను-పార్వతీస్తుతి స్తుతింపుము? ఎట్లన-మహిషానురాది దేవ ళ్యతువులను సమర్థముగ నమయించిన

పార్వతీ ఏనుగు మోముగల వావి తల్లీ నన్ను దయతో కాపాడుము ఈ క్లోకము కవీంద్ర కర్ణాభరణ క ర్త విశ్వేశ్వరునిది నగము శ్లోకము మాత మే నమాధానమైనచో, ఆది *“అండో త్తరము లేక అర్ధోత్తర” మనబడుము, కా చకే హరిణా? ధవే కృవణరీః కీదృక్‌? భుజంగే2 స్తి కమ్‌? కీదృక్‌ కుంభ నముదృవన్య జకరం? కీదృ గ్యియాసు ర్వ ధూః9॥ శ్లోకః కీదృ గభీప్సిత స్సుకృతినాం? కీదృజ్‌నథో విర్మలమ్‌? శోణీ మహ్వయినర్వగం క ముదితం తా్యతౌ నరఃకీదృళ మ్‌?(వి ము) నమాధానం' కముదవనపరాగరంజికామ్చో, విహిత గమాగమకోఒక ముగ్గరేఖమ్‌ ... సదచ్చేదం! కుముత్‌, అవవపరా, గరమ్‌, జీకామృః, విపాత గమౌ గమక్క, అకముక్‌ ధరే అమ్‌ం ఈ లోకములోని (పళ్నలన్నిటికీ “కమదవన ముగ్ధరేఖమ్‌” అను అర్ధ శ్లోకమున శసత్యుగక్రరములన్నియు గలవు, (వశ్నలు ఉత్తరములు క... విష్ణువు ఏమి చేసెను? కుముత్‌ జ=భూమికి (క్ర) సంతోషము (మఠ్‌కల్గించెను,

. 46 ' డ్హి ధనవిషయమువన లోభి వావిబుద్ది అఆవనఎపరా=రనరతణలో సావధానమి ఎట్టిది? ం (లోభులు ధనమును దానము చేయక

. అనువింపక దాచుచుందురుం)

1. 3. పామువందేమి యున్నది? గరమ్‌:=విషము----ఉన్నది "

2. 4, అగస్త్యుని ఉదరము ఎట్టిది? _ జీతామృః= (కాగిన నీటితో నిండినది.

.. (ఆగమ్యుడు సమ్ముదజ+మును (కాగి, క సః ,' నురల ఏడిచి 'పిశైనని పురాణములు | ప. కు. వ్రయాణమై. పోటోవు వవిత విపాతగమాజ పోవుటకు సంపిద్థమై ॥ . ఎట్లుండును? యుండును, షు

ఈ. పుణ్యాత్ముల కిష్టమైన శ్లోక గమకవ= స్యంగ్యార్థ _పధానమైనది. ॥ న మెట్టిది? టీ శ... ఎట్టి ఆకొళము. పిర్మలముగ అకముక్‌= మేఘములులేనిది(కముక్‌= | లు మండును. మేఘము) జా క, ళూమివి వంబోధించుము? ధరే! జఘహే స్పథ్వి! అవి నంటోధన శ షై: తి నర్వ్యత వ్యావ్‌ంచిసది ఏది? ఖఇమ్‌ --ఆకొశము=సర్వ వ్యాపి ణ్‌ 10. ర్యాతియందు నరన్సు లెట్లుం “కునుదనన.... ముగ్ధరేఖమ్‌”ళ్లో కొర్ధమ మ. డును? చకవాక సవల టా... కలున వంక్తుల "పరాగరంజిత- జలములతో నిండిన రా్యతియందలి టై నరన్సులు, రాకపోకలతో రమజీయము లై యుండుము. సీ |; అర్థల్లోకముకో (వత్యుత్వ రములన్నియు చెన్నబడుటచే విది “అండో శ్రర త 91. పాదోత రజాతి : కై శ్లోక చతుర్ధాంశమైన పాదమే సమానమైనచో, “పాడోత్తరము” చ విభర్శి వదనేన కిం? క ఇహ సత్వ పీడాకరం? న్‌ కులం భవతి కీదృశం గలితయొననం యోషితామ్‌?; _ న బభార హరి రంబుధే రుపరి కొంచ? కేన స్తుతో [| న హత॥ కథయ కస్త్యయా? నగవతే రృయః కీదృశాత్‌॥ (విమ్శు |

47 పాదంలో నమాధానం_*విషమపాదిని కుంజగతాపాత వదచ్చేదం-విషం అపాత్‌ అని కుష్‌, జగత్కా అసాత (వళ్నలు ఉక్త్కరములు ఓ _(నర్పము నోటితో దేనివిధరిం విషమ్‌.విషమును చును? శై. లోకమున (పాణిపీడ చేయునది అపాత్‌-కాళ్ళలేని నర్చమః ఏది? 39. యొవనము దాటిన శ్రీ నంఘ అవిజకామరవాతముగ మండును, మెట్లుండును? (ఇ జఇకొమము) 4 నము.దో వరిశలమున హరి కమ్‌ =భూమిని(వరాహావకారమున) దేవివి ధరించెను? 5) ఆ హరి దేవిచే స్తుతింసబదడెను జగతా_లోకముచేక ఈ) (రాజా ) వీచేచంవబడిన వాడె అపాతః=ళతువు వడు? ఎట్టి వర్వతేంద్రము వలన విషమపాద వాఠః = దుర్గమ భయము కల్లును? వర్వతముల యొక్క పొదరిండ్లలో నుండు పాములవలవన భయముకల్గును 32 చక (వళ్నశాతి (వథమ, ద్వితీయ పాదములతో నాలుగు ఆకులను (అరలను), మూడు, నాలుగు పాదములతో చ్యకాంఠతమును(నేమివి)దడ్షిణ(క్రమంగా (వాసినచో, “కక (వళ్నజాతి యగును, చ(క్రముతో సమావముగా శ్లోకబంధరచన చేని, (వళ్నిం చుటచేవిదిం చక(పళ్నయైపది. కం చౌరన్య చ్చినత్సి క్షితిసతి రవఘః? కింవదం వక్తి కుత్సాం? చోణీసంటోధనం కిం? వదతి కమలభూః? కాచ విళ్వం బిభర్తి? చక్రాంగా మర్యకణం కిం? కథ మవి సుజన కింన కుర్యా దనార్యం? కీద్మ గ్భోక్తుః పురం స్యాత్‌? వయన వద కుతో మీనపంక్తీ ర్చి భేశి॥

48 కిం స్వచ్భం శారదం స్వా? ద్వడతి వృషగతిః” కో౭_0౦ళుమాలీ? సవితః కో పిన్‌ కిం జీవనం? కిం విరచదయతి కవిః? వహ్ని సంటోధనం కిమ్‌? నా కాండస్సి స్రియః కం?) తను రమరరిపోః కీద్వశీ? క శృ మూకః? సమ్య ,క్రీతిం తడాగః (పియతమ శతనుకతే కీద్మళః కీదృశ పస్తే) (విము ఈ రెండు ల్లోకములలోఏ (పశ్నలకు (కింది *కరంకుకోక నూరుతః అమ శ్లోకము సమాధానము, కరంకు కోక కు రర కలహంన కరంవితః సరోజ కమలో ద్గార నీర సంనక్త మారుతః॥ పదవిభాగము.-పూర్వార్ధము నక రంకుకోకంకుః, అర కలహం,నకరంవితః, ---ఉత్త రార్థమువ- నరః అజ కళ అమిలః్క, అత్‌, గాం, ర్య సీరనం నక్కమా, అరుతః॥ వళ్నలు ఉత్త రములు

1. న్యాయ మూర్తియగు రాజు దొంగ కరమ్‌ =చేతిని యొక్క ఏ అవయవమును అండిం చుమ. 2, విందను తెల్పు వదమేది? “కు*=కు అనువది నిందార్థకము శ్రి భూమి నేమని సంటోధింకురు? (హే) “కో అవి సంటోధింతురు న్‌! వద్మళవుడగు (బ్రహ్మానెట్లు సంబో (హే క్‌ (ఐహ్మన్‌ ) __”_. ధింతురు? 5, _ ఎవతి _వపంచమును భరించుచున్నది? కః=భూదేవి 6 _ చ్యకనంటోధన మెట్లు? (హే) “ఆర ” అని పిల్లురు, 7, _వజ్జనుడెట్టి చెడ్డపనివి చేయడు? కలహం=జజగడమును 8 అరక్షకని (శోక్క నగర మెట్లుం సకరం=వమ్న లెష్కవగలది, ఈ, _వీటిలోవిచేపలుదేనివలనభయవడును? ఏఎతః=కొంగ మొ, పత్షులువలన

కఫీ శెండవ క్లోకములోని (వళ్ళో శ్రరములు 1 శరదృతుపున విర్యలమైనదేది ? నఠఃజనరన్సు (బరదఉండదుగముక) 2. శంకరునెట్లు నంటోరింతురు ? (హే) అజ -ఓజన్మరహితుడా అవి 3. కీరణనమూహముగలవాదెపడు? కఃజనూర్యుడు టీం వవ్శితుడెవడు? ఆమలః =విర్మలమైనవాడు 5. తోఠకమువ జీవనసాధన మేది? అఠ్‌=అన్నము 6. కవి దేవిని విర్మించుమ? గామ్‌==వాక్కునువాణీని, క, అగ్నివేమని నంటోధింతురు? (హీర జ హే అగ్నే అనిపిల్సురు 8, శ్రీలు ఏట్టివావిని కోరరు? పీరసమ్‌-ళశృంగార ములేవి పుర మని 9, డైత్యారియగు విష్ణుని శరీర సెక్తమాజలత్మీ (మాతో కలిని మెట్టది? (వక్త్ర) ఉండునుం 10. మూగవాడెదడు? అరుతి 8జాళద్దిపినుడుం 11 ఓ (వియేకమ ఎట్టిచెరుపు నీకుఅమిశానందను గల్గించును?దీవికి ఉత్తరము “రంకు " మొత్తం ల్లోకభావముం అవగా -కరంక్కు కోక, కరర హంస మొ వడలతోను నద్మపరినుశముగల వీటితోను, నిండిన గాలితో వొస్పు సరస్సు మిక్రింలి నంతనమును గలిగించునుం చళకవింధ చ్యితము వవ వట్మోత్తరణాళి నః శెండు రెండు అకరొంతో ఒక్కొక్కందళనము చొన్సన, ఎనిమిది వళ ములుగల్లి, నర్వాంతిమ (వతమాక్షరంతో “కర్తికిను రచించినచో అది “వద్మో _త్తరశాతి యగును దీవిలో (వతి ఉత్తర వాక్యమునకు ముందు, కర్టికలోని వర్షమును కలువవలెను, అనగా మొదట కర్ణికొవర్ణము, రెండక్షరాల దళ ముల, అనగా ఒక్కొక్క. వత్యు త్తరమున మూడు వర్ణములుండునని భావము, రెండు _వళ్నలకు అర్థ భేదముతో ఒకే ఉత్తరముండునుం పుజ్యూళ్మా వద కీద్మశ౭? సరసితైః శే మోదిఠాః? కీదృ్యళ॥ శ్వ ద్వైరీ? గతచతుషః కలమతూల్‌ కీదృక్‌? త్వయా కే టీభాః? శ్ర

కీ బద్దాలిం సలిలిలాశయః కథయ భోః? కీదృక్స ఆమేవవాక్‌ శబ్దః?కుత నతస్కరాదిక భయం ధత్తే భవేత్‌ (పాయళః?౫ (వము అస్పిత్తం గవి కీద్వశం నిగదితో? ముక్తః పుమాన్‌ కీదృళః? కస్మాద్చిభ్యతి కౌశికొ భువి? కృతః కీదృక్‌ త్వయా తస్యరః హ_ప్రీస్యాన్నను కీదృళో బహువ ఈ? శోచ్యోరణః కీద్శశః? కీదృకు!ప్పురుషః పర్యాపతిహతః? దృ గృవే ద్వానుకిః?; (విమ్ఫు ఉత్తరములు . అలయః. అవషళ్యత్‌, అరయళ, ళర్‌రే అవస్థ అహా శ్లో అగజ, -అహీనః ఓనళ్నలు ఉర్హరములు (వ 1 పవి్యతుడెట్టివాడు? ఉ. “అలయః =వానుదేవుని యందువనస్సును లయము చేవీనవాడు (ఏలయః యస్యసః) 2, పద్యములతో సంతోష పెట్టవడినవి ఏవి? “అలయః”జతు మ్మెదలు (అలి వనిహువచనం) 3 (ఓరాజా)నీ శత్రువు ఎట్టీవాడు? “అవళ్యత్‌” == శయనంభకణం హీనుడు (4 చ అర్‌చజళ్యతీ (శయన-భకతఅణములు)ు అవగతే ళ్యకేయ వ్మెసఃజఅపళ్యర్‌ (తొలగిపోయిన శయన భషణమలు కలవాడు $ అవగా నీ శ్యతువు భయముతో ర్యాతి శయన్నమును (నడకను-_నిదను) పగలు భోజనమును చేయుటలేడవి భావము,) త న్యేశహీనుల సమూహ మెట్టిది? అవళ్యత్‌ చూడబాలనిదిం (గొడ్డిచి 5. నీచే పరాజీతులెవరు? అఆరయః :=ళ (తువులు 6 పేతువు కట్టిన (బద్దాలి) జాశయ ఆఎరయః:= వేగము (రయములేని దై మెట్లుండును? ఉండును 7. అక్షేపమును దెల్బు శబ్దమేది? అరరే అరరే అని ఆక్షేపించచు పీచుమి సంవోధింతుడ 8, 'బేవివిఉంచిన దొంగభయము ఉండదు? అరరే=తలుపు (ఆరర౦మ వేసీ ఉంచినచో దొంగభయముండదు

. ళం, స్థం" వో ( లధున్దా ఖే “9 భూమిలొ(గవి) ఆగ్ని (ఆప్పిక్తం) అబన్థః._జలభత్షకముగా(ఆవః(అలము) ఎట్లండును? అస్థః [భకణం) యన్య ని 10. ము క్రిని పొందిన పురుషుడెట్టివాడు? అవిస్థః=సంసారాదెం ఐంధము లేవి . . " " “ వాడుం 1 గడ్లగూదిలు దేనివలన భయవడును? అహం స్తఃవగటివలన (ఆహః-వగలు, ఈః-వలన) 11, వీవు దడొంగవెట్లు *కించితివి? అహ స్షఃం చేయినరుకోవిడి. హ_స్ట "13 చహుమత మెన ఏనుగు ఏది? . ఆగ-జః =వర్వత మునబుట్టినది(ఆగజః) 14. శోచనీయ మైన యుద్ద మేది? ఉ. ఆగజః... ఏనుగులులేవి (అంగజః) యుద్ధము.చతురంగములలో పూర్వము ఏనుగు ముఖ్యము . 15. ఇళ రుల చేకొట్టబడవిపురుభు డెవడు? అహీనః-నకుర్జుడు (వ=హీవల) 16, వానుకి ఎట్టివాడు?) - అపహీనః-సర్పములకు రాజు ... (ఆహి+ఇనః-అహీనాం ఇన) శాకికాలువలె (శికోణాత్మక.ఆకారముగలది “కాక.)వద్మపళ్ళ్నో_త్తరము,. కత ః కః స్పాళ్‌ కీ దృక్‌ కథయ విషవైద్యః మృుటమిదం? రిపోశ కః కీదృడో భవతి వళగః ?క కృ కలథ 9?! (వీణ ? నంజోధ్యః నుభగ!? వద కో రత్నవచనే? మరూ పే విఖ్యాతిం జగతి మహతీం కా గతవతీ?॥ ఉ. నొగ దరతః,నాగ-దరత 1,వా-లగదరత ,నాగతనయః, నా గరంమజణీ,

1. ఎందువలన ఎవడు, ఎట్టివాడగునో స్పష్టీకరించుము. ట్స వాగదరతః) = నాగజజపాములయొక్కం దరతః-భయమువలన, నా మమమ్యుగు, ఆగదరత। - విషమను పోగొట్టుమందులయందు, జన్‌ క్రిగరి విష చెద్యుడు అయి, పాముమంతములు చదువుచున్నాడు,

కడ 2. ఎటువంటి. ఎవడు శషక్రుపుకు లొంగిపోవును? ఉ గఠతసయః =వీతిపొనుడగు,నాజప్పరు వుడు-ళ తుపుకు లొంగి పోవును $. కలథభము అనగా ఏది? ఉ. నాగతనయేః == ఏమగుయొక్కు నంళా వము కలథము' 4. బౌభాగ్యశాలీి పిప్పజువి సంటోధింపుము) ఉ (హ్రీ జాగర _ఓవిభతణుడా 5 రత్నవాచకములు ఏపి? ఉ. మణీ ఎ(శెండుచర్మద శాంజాది మణులు 6 లోకమున మహి పొంవర్యవతిగొ (వ్రపిద్దికెక్కిన నన్‌ ఎవరు? ఉ. వాగరమణీ =నాగకన్యలు మిక్కిలి అందగ శ్రెలిని పషాణము 3$. గోమూ[ఠజాలి. వడచుచున్న ఎద్దు(గో )మూ(క్రమను వంకరటింకర (శర్యక్‌)గాం విత తుమ అళ్లు రెండు రెండు పాడములందును నాల్గాకరణాలతో అడ్డముగా గియబడిన పరన్పర రేఖలున్నచో “గోమూతికొజాతి యగును శా మాహంు ర్యువతీ) మమంగలవతీ కీదృక్‌ (గవాణాం గతి? నంటోధ్యా వద మత్స్య వేధనవరః కీద్యగృవే శామక?? కీదృ గ్వాల్మిక వేళ్ళ? కోజఒ"స్తని మురోరశ్రీ?నుర్హై రుచ్యతే గీః కీదృక్‌? వ కదాపి కంబుకహితం వాంఛంతి కం యోషిత??॥4 కీదృ క్పాంతకులం? కమో హరతి కా? కిం చక నంటోధవం? శమా్య్థి చంపకశావినః కథయ కా?కళ్ళాట శోఒర్టే భవేత్‌? కిం &ప్తం దలివైరిణా? మురరిపోః కావ్వి?న్మళానేఒప్తి కౌ? జె కీద్వ గృవతి? న్య పూర్వ నుధు క్రీదృ కృవర్వ ర్త తే?॥ పె రెంటికీ ఉత్తరము అజం - కభాారవిలిశీల వినోచకా కుంజ విభాసాంకలి కాలజనోదితాః వదవిభాగముః ౫౦ అకుభా, దార, పరిశీ, లవి, నా ఉదిళా, భుజం, గమని, ఠా సార, కలికొ, ఆలచ్ల్‌, అన, చితాక

క్రి పళ్నలు ఉ తరములు టక ఎట్టిదానిని యువతియందురు? ఉ అజూమ్‌ జముసలితనము (జర లేనిదానిని డి సూల్యాదిగ హములఎట్టి గతిఆఅనుం గళకర ము?అళు భొవ=శుకముకావి=ంగమనము లేక గహముల ఎట్టిగతినంటోధింపడగినది? (హేబార = చరణము, ఈర్పంటబుత్దీ 3, చేవలము బంధించు పానురుడు ఎట్లుండును? ఐరిశీ='డ-ల లకు అభేదం చెన్సుటవలన, ఇది ఐడీశీ అగును. ఐఇడిశము--చేపలను వేతంచుక రం *ఐడిళం మత్స్యబంధనం” అమరకోశను, అది కలవాడు కనుకు ఐడిశీఎ 4, వాల్మీకి గృహము ఎట్టిది? లవిఎలపువితో(సీఠారాముం “శిశువు ]కూడినదిం క, చన్నులులేవిరొ మ్ముగలవాడెనడ?నా = ప్పరువుడు[అల్బ ననములు గలవాతం 6. దేవకలచే చెప్పవిడువాణ్‌ ఏది? ఉదిళాజ్యవకృతి (నత్యయ)ఏ భాగము గల్గిన, నమ్మృద్దఎనంన్కృృళ (గీర్వాణ) భాష ₹.వ్రీణ ఎన్సుడుగావి శంఖములేని ఏ అవయమును కోదరు?భుజమ్‌:2బాహుపును శంఖము సౌభాగ్య చిహ్నము కనుక వ్రీలు ళంఅములేని చేతిని కోరరు, వెండవ ళ్లోకమువకు ఉదాహరణములు, $. జాటపారుల గుంవ ఎట్టిది? గమవిజణనడళు వ్వభానము గలది క చీకటివి (తమి) పోగొట్టివది ఏది? థాఃకొ ఫ్రీ,

10, చ్మశ్రమువేమవి పల్పారు? (హేససార అరలతో [ఆకులతో ]కూడినదానా 1 . చంపకినృకమన మనోహరమైన "ది కలికొ= మొగ్గ, చంపకపు మొగ అందముగ నముండునుం 12. ఆటచ్‌ (వళ్యయార్హమువవచ్చు (వ్రఠత్యయమేది? ఆలచ్‌=ఆలచ్‌ అను (వఠత్య యము వచ్చును, 13. ఇలిశ్యకువు [కృష్ణుని] చే విసరబడినదేది? అన; :=2జండి. ((శకటా మరుడు]

14. థ్రీ కృష్ణుని [మురారి] సంబోధన ఎట్టిది? [హే] అజఓ కృష్టా

క్రై 15. స్మళశానము గ్రవల్లకాడు]న నున్నదేది? చికాజచితీం 1ఈ అ వృథివి పూర్వ మెట్లుండెన? “అజరామ ”ళ్లోక పూర్వార్థవ ఆజి[డళరథుని తండి] శ్రీరాముల సదాచారములతోవ, బలి చ్యకవ, యొక్క ప్వభావముతోను పూర్యము భూమి వినోదము పొందియు౦డెన ఆ భూమి నేడు ఎట్లన్నది? "“అజరాము శ్లోకం యోక్కఉ త్తరార్థవ తుజంగమనవి భాసార కలికాలజనోచికా == పాము లవలెనంకరవడకలు,గలిగి విన్స తోవ విండి యన్న,కలియుగజణమల పావభోగమ లకు తగియున్నది

• గో మూటతికొవింధ చి్యతము

36. వర్వతోభ్యద్రజాతిం ఒకటి లేక రెండువర్ణమ.లతోగాని లేక నర్వదిక్కులందున్న నర్ణముల6 గాని, (పత్యుత్రరమీయ బఉినచో, అదా సర్వతో భ్యదము అదిదురూహ మైన, ఎట్లినంఅన్నివై పుల నుండి వర్ణ న్వరములను నంగహించి,పళ్ళో త్తరముచేం ఇడుటచే ఇది సర్వతో భ్యదము అన్నివై పులనుంఠి అభీష్టార్జ (వతిసాద! మగుట చేక కూడ ఇది, వర్వతో భృదమైనది, క స్తాగ్యే ధాతురు క్తః? తవ రిప్పహృది కా? భూషణం కే సనానాం? కో దుఖీ? కళ్ళ ళట్టో వదతి వద శచం? కో రిపూ క్యూత వీర్యౌ? శృంగారీ కీద్యళః? కా రణశరని భయా దృంగ మాప్నాతి సేన? కో దానార్జాలిధాయా? శిరసి శరన్‌ కౌ యుధ్యత, సంవహృత్య?ః కీదృక్షోయార్సినీ స్త్రీ భవతి? మదకర (పాయళః కో దురాఢ్యః? స్మిన్‌ మందాయతే సౌ౭_వి యత నుడుపతిఃగ్యపేయసీ కొ మురారే" విభ్యాతొ వాహనొ కౌదుహిణమురఖిదో ? కీదృ గా భేటకన్త్రీ? కీదృజ్‌ నై వాచిరాభా? సమితి గతభయాః కే? గతో కళ్ళ ధాతుః?॥ వె రెండు శ్లోకములందును 19 (పశ్నలున్నవి. వీవికి ఉత్తరాలు 9 “కోరావీ అను అతర్యతయ వదముననున్నవి. సూత్మబుద్ధులగుపాఠకుణ ఫీని, నెరిగి, సమన్యణించు కొనవలెను

క్ర వళ్నలు ఉత్తరములు

1, త్యాగార్థమును చెస్పుధాతువు ఏది?ఇక్కిడ*హారావీ లోవీవా”ను విడదీసిన, “వీ ధాతువు(ప్రత్యు త్తరము పూర్ణధాతువు ఓహాక్‌..క్యాగే విచుటడు,త్యాగము)

2. మీ శృతుహృదయమున నున్నది ఏది?ఉ ఆరా..చర్మముమ చీబ్చకత్తి నీళు

-వ్చీత్తమివ “ఆఠాతీ సమానమైన దు ఖమున్న దనిభావము

3. కుచములన9౦ కరించునవి ఏవి” హా _ముక్యాలదండలు, మొ. వ,

4 దుఃఖముగలవాడెవడు? అఎహావీ_ హావ, భావాది శృంగారచేష్టలు లేనివాడు వహాోవముణగ ౨ వాడుంహావీన +హావీజపోవములులేనివాచు,అవా వీ దమఃఖము లోనుండువావికిశృ్ళంగార చేష్టలెక్కడ నుండినచ్చును? లేక, పో-రానః అనగా =

దుఃఖితుడు ఎల్ల వేళల “ హాని” రావము(ళబ్దము)లుచేయునని భావము

5, ఏ శద్దిముళోకమును తెల్సును?ోవో* జహా అను శబ్దము దుఃఅమునుతిల్చును

5. (వసిద్ద పరాాకమముగల శషతుపు లెవరు? వీ. హేళ్వర- మన్మతులు

ఉళ్చ ఇళ్చ:=వీ, ఉ2శంకరుడు ఇః=మన్నథుడు, వీ_ద్వినచనము (వి వీ వయః]

6 శంగార ప్వరుసుడెట్లుండును “పోవీ*చోవ భావాి శృంగార చేష్టలుగలనాడు

8.యుద్ధ్యపాంగణ మునభయముతో భంగ వడు సేనఎట్టి ఏ? అపీరాజవీరులులేనిసేన

9 దానార్హమును డెల్చు ధాతు వేది? “రా” రాదా నే ఆనుధాతువు ఇచ్చుటనురెల్చును

10 తలలు పగులగొట్టుకొవి పోరాడు పాణురేవి? రెండు. మేకలు..పొ ఫ్రేళ్ల

(అవి =అవీఎఅవయః)

రెండన ల్లోకంలోని పళ్న్ళోత్తరములు 11. వీటివగోరు వ్రీ ఎట్లుండును? “అవీహా - నీటియందు కోరిక గలది (అప్పు ఈహా యస్యా స్వా “వంబ లక భేదము 2. దిహుళః। మదమును గల్గించు. దుఠాత్య మేది? రాఎ ధనము 13 చంటదుడు షవవి విషయమున మందముగా. * పన రించును? రాహొ.=రాహువు విషయమన, 4 విష్ణుని (చ్రయురాలివరు?ఉ,*ఈ _లత్మీ 15 (దిహ్మావిష్ణువులకు (ప్రపీద్ధ వాహనములెవ్వి? వీఎవకులు హంసంగరుడపకులు, 6. వేటాడు స్త్రీ ఎట్లుండుము? వీహా-పక్షుల యందు కోర్కెగలది (విషు-ఈహా)ా 7 మెరిపుతీగ ఎట్లుండదు? వీరాజల

శ్రర రహిళి మైనదిగి (ఉండదు విగశాఖరా(జలమ్‌్‌ 18. యాద్ధమున విర్భయముగ సుండు వారెవరు? ఈ, వీరాః-కూరులు 19. పోపుటను తెల్పుధాకువేది? ఉంహావ (ట)లోల్‌-గకొఅమ (క్రియాసడము,

',9. ఈ ఆర్జిములన్నియు “వోరానీ” అను మూడు వర్ణములలో వే అన్ని వై పులనుండి వచ్చి ఉన్నందున, “సర్యతోళ్యద* మను నామము సార్థకము. 37. గఠత్యవత్యాగత జాతి

(వకు శ్రర వదముతో, (ప్రతికూల అనుజాల పాఠములతో పోన్నట్ట. వత్చుటలు, జరిగినచో“గత్యవక్యాగత జాతి”. దీవి మధ్యాతము లు_వ్లమ చేయుట వలను ఇది అనేక విధములుగ నుండును,

వడ వల్లత సర్వ సాధు రృవతి కీదృళః?

గోవిన్దే నానన్‌ &ీప్తే నంద వేళ్ళవి కొ. భనఠ్‌ 8 (వింము)

ఉ. మ&ీరనదీ.

(వ, (వయా నద్దినులు నర్వ్యత ఎట్లుందురో తెబ్బము? ఉఊ *&ీరనదీ దీవిని వతిలోముంగా చదీవిన “దీనరతీ యగును, అర్హము- దీనులను ర&ంచు వాడు, 2. నందుని గృహమున కృష్ణుడు విందిని వినరినప్పుడు ఏమి జరిగెను? ఉ క&ీరనదీ-దీనివి అనులోమంగానే ఉంచి చదివిన నందుని ఇంటిలో పాలయీడ (వనపాంచెను దీవిలో మధ్యవర్ణలోవము లేదు.

స,కై వతిలోమము లేక విలోమమనగా పదముమ ,త్రిస్పి, కుడివైపు నుండి ఎడమవై పుకు చదువుట, అనులోమవువగా ఎడమవై పనుండి కుడివై పుకు మామూలుగా చదువుట

వన_న్గ మాసాద్య వనే కీదృళా పికేన రాజని రసాల భూరుహాః?4 విరన్య వర్ణద్వయ మ్మత మర్యమం తవ ద్విషాం కా? న్దతమా తికి శృ కా? టీం కొన్గగిరా (వి.ము)

• వన_చ్దర్తుపునందు అతవులలోని ఆ(మ(మామిడి)వృక్షముణు ఎల్జీ

చి కోకీలతో _వకాశించుచుండును? ఉం కొ్గగిరా మనోహర వాకష్యంగం

కీ

కోకిలతో..ర సాలములు వకాశించుచుండును 2 ఈ “కాన్రగిరా అవు వదము యొక్క మధ్యలోనున్న రెండతరములను తీసివేవిన వీ శృతుపులకు పది యగువో తెల్చుము ఉం కొన్షగిరా మధ్యనున్న “వంగి” రెండక్షరాలను కొల గించిన *కొరా మిగులును అనగా *కారా=చెరసా9 _నీ శషతువులప ఆగువవి థానము. 3 కాస్టకమా=మిక్కిగి మనోహరమైనది, లేక అ నకమాంచివరి దైన, తిథిశ్చ.కా.--తిథి ఏది” ఉ ఈ కొరాను ిసష్ప చదిఏన *రాకా యగును రాకాజు16 కళలలోనున్న పూర్ణిమ తిథి (“౮కా పూర్తేను సంగనుః. అవి, అమరకోశము) ఇట్లు గత్యసత్యాగతజాతి అవేక విధములు.

1 కి. చ్యకకమి తన “*చితరత్నాకరమున, ఆనులోను, (వతిలోమ చిితోదాహరణమ.లము ద్వి (తి, చతుర్కొ పంచ షట్‌ న _ప-వర్లోత్తరములవిి అనేక విధముల చక్కగా విరూపించెను ఆ విశేషమును త్వరలో మేము (వకటింపమునవ్న “గత్మపక్యాగతచి్నిత ఆగంథమువు వివరముగా కాంచగలరు, పాఠకమహాశయులు మన్నించి అంతవరకు వేచియండ ఉపార్టితులు,

3 వర్ధమావాత్షరజాతి

ల్లోకమువందలి (వళ్నలకు, మొదట ఒక (వత్యు త్తరముము వెదకి. దావీకి ముందు, వడుమ, లేక చివర(ఆది, మధ్య అనసానములలో) ఒకటి, రెండు, మూడు అకరములవ పెంపొందించినచోో అది “వర్ధమావాతథ జాతికి చెందిన దగుమం ఉరః స్థలం కో. (త నీనా సయోధరం బిళ ర్తి? నంబోధయీ మారుకాళనమ్‌ వదవ్లి కం వత్సననంభసం నరాః? ఫలం చ కీం గోవవధూపచోవమమ్‌?॥

(మిము) లోకంలోని 4 (వళ్నలకు [నత్యు శ్తీరము “నాగరంగమ్‌), నా నాగ నాగర్క నాగరంగమ్‌ం = _వ్రనములులేవి రొమ్ముగలవాడెవతు. ఉ *నాగరంగం లోవి మొదటి అకరము, *వాజపురువుడు. 2, గొలి మేవరిని(పామును)వంణోధించుము? 8] _

ఫ్రే ఉం తర్వాతి ౪ఇక్షరమును కలిపివు (హేనాగ==ఓ సర్పమా? 3 వట్టణమునే పుట్టిన వాపిని జనురేమవి పిల్తురు. ఉత మరొక అతరము కలిపిన, నాగరం- నాగరకుడమి 4- గోపీన్తన సమానమైన వండు ఏది? *నాగవంగం.- చారింజపండుం ఇక్కడ, నా, నాగ, నాగరం, నాగరంగం ఇళ్వాదిగా సతత్రరములలో ఒక్‌ ్కంకగ్రా అక్షరము వృద్ధిచెందినందున, పర్థమానాతర జాతి. డె. పాయేణ సీచలోకస్య కః కరో తీహ గర్వకామ్‌? 1 అదొ వర్తద్వయం దళ్వా (బూపొ కే వనవానివః? ఉం కబరా; ళా ఓ పాయశః సీచులను మదమత్తులను చేయుచున్నది ఏదీ? ఉం(శదిరాఃలో చివరి అతరము)'రాః =ధనము, ధనము హెచ్చిన మదమెచ్చునని భానము 2. ఈ 'రాఃకు ముందు ఏ రెండు అక్షరములను చేర్చిన. అరణ్యవాసుల చెప్పదిడుదురు, ఊ ఈ “రాఃకు ముందు *శంబి అను రెండతరాలను చేర్చిన *శబరాః జవవమున వివపించువారు, కిరారులు అను అర్హము వచ్చును ఇక్కడ అంక్యాడరానికి ముందు, శెండక్షరాలను చేర్చి వృద్ధి చెందించినందుక “వర్ధమానాక్షరము - సానుజః కొననం గత్వా కైకపేయాన్‌ జఘాన కః? మధ్యే వర్ణ్యతయం దక్వా రావణః కీదృశో వద? ౫ ఉ రామః రా(తసోత్త్రృమః | వ! తమ్మువితోగూడ అడవికేగి, రాక్షసులను చంపినదెనడ' ఉం రామః-_శ్రీరాముడు 2, ఈ “రామః మధ్యలో మూడు అక్షరములను పెం రావణుడెట్టివాడగునో చెప్పుము? ఉ ఈ రామః కు మధ్యలో“క్ష-సోం త్త అవ మూడు అక్షరములను చర్చిన;, “*రాషససో త్తషః అగును అవగా రానణుగీ రాక్షసులలో (శేస్తుడు-అమ అర్ధము నరిపోవుచున్నది. ఇది మధ్యలో అడరాంన 'పసెంచుటవలవన “వర్ధమానావర జాతి, క॥ కబ్ధః పతిషేధ మీరయతి? కా నంజ్ఞా (యః? కా పునః సీతాయాః (పియవాదినీ? స్ఫురతి కా సంపుల్ల పద్మేశణా? _

ర్‌ఫ్సి

ఏకై కొకరదానతః (నఠ్‌మత? కేషాం చతుర్జా మపి

(యోయాత్‌ సత్వర ముత్తరం మతిమకా మగేసరః క శృన॥

ఊఉ. మా, రమా, సరమా, వానరమా

వ1 వనిషేధమును లెల్బు శబ్దమేది? 2, లత్మీయొక్క షేరు ఏది? 3. సీతాదేవికి పియము నెవరు చెప్పిరి? 4. వికసిత కమలేశణయె (వకాశించునది ఏది? ఈ (వశ్నలకు నమాధానము చెప్పదలచుకొన్న, బుద్ది మద్యగేసరు డెవ్వడై నను మొదటి (వళ్నకు ముందు సమాధానమును తేల్చు కొవీ తర్వాత, ఆ (వత్యుత్తరమునకు ముందు, ఒక్కొక్క అక్షరమును (శమముగా చేర్చుకొనుచు పోపుటవలన, అన్ని (వళ్నలకు నమాధానము వచ్చు నట్లు చేయవలెను ళా

ఎట్లనగా! ఉ నిషేధమును తెల్పు ఆకరము “మా (వద్దు) 2, ఊ పైె*మాప ముందు “6 అము అతరమును చేర్చిన) రమాజ=లక్షి-కి పేరగు చున్నది 3. ఉ. ఈ *“రమాకు ముందు *స చేర్చిన *“సరమా =సరమ. ఈ నరమయే ఆశోకవనవమ.న సీతకు రాముని శుభవార్త తెల్పి, చావకుండ రక్షీం చినది, 4 ఉ. *“నరమా కు ముందు *వా చేర్చిన “వాసరమా _వాసరలడ్మీ- వికసీఠ-వ ద్మేకణయై శోధించుచున్నది

వీతిహో(తఠభావః కో వా? భోజ్యా కా నదఠిః కటుః?

మధుపైః కం వర వధూ వదనాళం విసీయతే?॥ (కక

ఉ, ఠాజీనమ్‌ (రః, రాజీ, రాజీవపమ్‌్‌

అగ్నిమండి పుట్టినది ఏది? ఉ. “రాః'= వింగారము (అగ్నే రపత్యం (వథతమం హిరణ్యం అని (శుత్సి 2 కారముగానున్నది లేక ఇంపుగా లేవిది- ఏది? పెరుగుతో కలిపి తినబడుము? ఊఉ రాజీ=నల్లావాల ,ఆరో గ్యము కొరకై కటురసముగల నల్లావాలను పెరుగుతో కలిపితిందురు, 3 వరవధూవదనముతో పోల్చదగినది ఏది? తేనెటీగలచే (కాగఐడును? ఉ రాజీవమ్‌-కానురవూవు, మందరి మొగమును సద్మమతో పోల్చుట ళవి నం్యపదాయనుం ఇక్కడ ఉత్తరో తర వర్హాలివృద్ధి

శం విద్యయా పి సహ కో2_(త ఏిరోధీ? కా మునే రపి మనోమదయంతి? "పె ఇ రావణః న్మ భృశ మీర్షతి కై? కొవ్య మాహు రమృత (చళిమంకిమ్‌ ఉ రామాయణమ్‌ (రాః, రామాః రామాయ, రామాయణమ్‌) విద్యకు విరుద్ధమెనదేడి? ఉ *ఠా॥ =ధనము, (ద్రవ్యము, అ&ీ, యున్నచోట సరస్వతి ఉండదని భావము, 2. మహర్షుల మవస్సున గూ+ మత్తు పుట్టించువారెవరు?ఉ రామాః=సుందరీమణులు *సుందరీ-రమణీ రామా అవి, అమరకోశము 3 రావణుడు ఎవరిపై ఎక్కువ ఈర్ష్య కలిగియుండును ఉ “రామాయ = రామునికొరకు, రామునిపై 4 అమృతతుఇ్య్యమైన కాప్టిమ ఏది? ఉం రామాయణమ్‌ ==జవాల్మీకిచే _వాయబడిన రామాయణ కావ్యము ఆంధకొరవిరుద్దా కా చతుషః నహకారిణీ వర్ణా వాద్య స్హయోః దత్వా తజ్జ్ఞన్మసమయ శ్చ కఃం॥ (కక) చీకటికి విరుద్ధంగా కంటికి నహకరించునది ఏది? ఉ. *భా _కొంకి 2, ఈ ఉత్తరమునకు ముందు వెనుక, వీ వర్జ్ణములను ఉంచిన ఆ కాం పుట్టు సనమయమను తె :పగలపు?) ఊఉ ఈ “భాకు ముందు పను. వెనుక “తమ్‌ ను ఉంచిన (వభాతం ఆగును ఈ (వభాత కాలము (వేకువ) వందే, మొదట కొని (భా) పుట్టచున్నది. 39 హీయమానాక్షరజాొతి = (వళ్ళో త్తగములో మొదటినుండి మధ్యమండి లేక చివరనుండిగాన ఒకటి. రెండు లేక మూడు అక్షరములు తీసి వేయదిడినచో (హీయన్తే చేత్‌) అ హీయమానాక్షర (వళ్నోతరము. నముద్యతే కుత నయాతి పాంసులా? సముద్యతే కృుత భయం భవే జ్ఞలాల్‌' సముద్యతే కృత తవా వయా త్యరిః ? _పహీణ నంటోధనవాచి కం వదమ్‌ (విమ 1, ఎవరు ఉదయించినంతనే బంకుటాలు భైటతిరుగదు? ఉ. పామక! =చంటదుడు చం[దోదయమున వెన్నెలలో (పియువి కడకు బయలు దేరినలో జనులు గుర్తింతురెని వ్యభిజారిణీబెట తిరుగదు. 2 వీటినుండి ఏదిపై లేచిన భయముకల్గాను? ఉ. మొదటి సా ని తొలగించినమకరే' మిగుణన

61 అనగాఎమకరే మొసలి, ఇది నీటి పైకి వచ్చిన భయము కల్లును, 3 (రాజా ) నీవు దేవిని ఎ త్తినచో, శ్యతువులు, తొలగి, పారిపోవుదురు? ఊఉ. 'పామకరే లోని మొదటి రెండు అతరాలగు “హిమ తొలగించిన, *కరే _-చేయి. రాజు యుద్ధమున (సాయుదమైన) చేతివి (కర్రే ఎత్తినంత నే శత్రువులు పారిపోవు దురుం 4. నీచువి (పహీణ) ఏ పదముతో నంటోఢింతురు? ఉ మొదటినూడు వర్ణములను తొలిగించిన్వ “రే మిగులును సీచువి, చిన్నవానివి “రే _ఒరే, అని నంటోధింకురు యథాపూర్వవర్హహావిచే. హీయమానాక్షరమైనది (నతిసప్పమి.) యజమా సేన కః న్వర్ష్ల హేకుః సమ్య గ్విరీయతే? విపోయా ద్య న్టయో ర్వర్థా గోత్వం కుక స్టికం వద? ॥ (విము,) ఉ యాగవిధి (యా గవి (ది)

1 స్వర్గ కారణమగు ఏది యజమానిచే అనుష్టింవవిడుచున్నది ఊఉ. యాగవిధి = హోమదావవిధి 2 ఊ*యాగవిధి లోని ఆది-అన్త (మొదటి చివర) వర్ణములను తీసివేసిన గోభావము (గోత్వం) ఏ పదార్థమున నుండును? ఉం ఈ *'యాగవిధి లో ఆది యా-అ న్దోధితీనివేసిన. “గవి మిగులుచున్నది, ఈ “గవి” శబ్దంలో “గోత్వ మున్నది

పూః కీద్మక్‌? కో మాధవేష్టా? యతే ర్వాక్‌ కీదృక్‌? కం పాహీ శ్వరే

క్యాహ భ్షః ఆదే రాదే రద్ద్యతై కైకవర్షః శబ్ద స్తేషూత్తరం నైన మన్తే) (చిర) ఇందలి 4 [వశ్నలకు రామా రామా, మా వమా, రామా, మా, అనేవి ఉర్తరములు, (వ . వగరము ఎట్లున్నది? ఉ. రామారామా-మనోహరములైన (రామ) ఉద్యాననవములు, (ఆరామాః) గల్గియున్నది. లేక సుందరీమణులతో నిండిన ఉవవనములతో (02715) విండియున్నది.(సుందరీ రమణీ= రామా-అని అనుర కోశము 2 విష్ణువునకు ఇస్టురాలెవరు?. ఊ*రామారామా లొ మొదటి “రా తొలగించిన, మారామా= రమానుందరి (లక్మి) విన్లువునకు ఇస్టురాలు 3 నన్న్యాసిమాట ఎట్టిడి? ఉ మొదటి రెండడ్‌రాణి. తొలగించిన “భామా” మిగు

62 లును, దీని అర్ధము_రాః.ధసము మా-వద్దు అవగా “ధనాశ పవికిరాదవి, యేకీ శ్వరువిబోధ 4 భక్సుడు ఎవిరిని ర&ింపుమవి భగవంతుని కోరును? ఉ, “మా ఎనన్ను అస్మచ్చృజ్దిముయొక్కం ద్వితీయా-ఏక వచనము (మాం,మా) ఆదినుండి మంగా ఒక్కొక్క. అకురమును తొలగించుటచే “హీయమానాకర” మెనది. అశ్వ మేరహయపాలనోద్యత.కో జఘాన జనకం రజాంగణే? కిం కచూ స్వహృదయం కరోతి వూ స్త్రీ ఏనా _వథఠమ మ_న్యమకరమ్‌॥(క కు ఉం వ్యభవాహనః, (దబ) (భువాహ (నల

ఓ అళ్వమేధయాగాశ్వముము రక్షింకుటకు వెళ్ళిన తండియగు అర్జు ముని, యుద్ధభూమిలో వెవడు చంపెను? ఉ. *ఐ(ళ్రునాహనః =ఐ(భువాహమడు అర్జునునికి “చ్యితాంగద యందు బృభువాహను డను కొడుకు పుకైనవిఆతడు రాజసూయ యాగాశ్వమును వింధించి తద్రకణకు వచ్చిన కండివి చంపెనవి, భారత-అళ్వ మేధ పర్వమున కఠగలదు 2 పె *బ్యభువాహనః వదములోని

“అదింఅన్హ అక్షరాలను తీసివేయగా, వచ్చిన దేనితో స్రీతన హృదయ భావమును తెల్చును? ఉ ఈ *ఐ(భు వాహనః లోని అది-అ వ్ల అకరాలగు “బ-నః” తీనివేనినచో “భ్రువాహు మిగులును కొమిని “భువాహి((ఘువా_ఆహ) ౨నవిభమములగు కను టొమలతో ((ళువా) స్వాభిపాయమును, తన్ను ఆసేమించివవావికి చెన్పును. (ఆహృ

40. కృంథఖలాణాతి,

(వక్యుత్తరములోని ఒక్కొక్క అక్షరమును విడచి, తరువాతనున్న ఒక్కొక్క వర్షమును కలిపినచో, గొలుసు (శృంఖల్యా నంటి ఆకారము (రచనా విశేషము) గలదగుటచే శృంఖలాజాతియందురుం

వవ్మిత మతిళ్ళ పఫికృతీ కి మిహకిం భటామ _స్ర్రణం?

(లవీతి ధరజీధర శృ మజీర్ణ వంటోవనమ్‌?

హారి ర్వదతి? కో జితో మదనవైరిణా సంయుగే?

కరోతి నను కః $ఇండికులతాండ వాడంబర మ్‌” ౪

6కీ

ఉం పయోధర సమయః (పయః యోధ ధర,రనస, నమ, మయః వయోరర సమయ+శ) వ్ర 1, ఈ లోకమున సంతృవ్రివిచ్చు వరిశుద్ధ వస్తువేడి? ఉం ఈ ల్లోకంల"ని (వళ్నలన్నిటికి ఉత్తరము *“వయోధర నమయః, అనునది దీ నివి విడదీసిన మొదటి(సశ్నకు ఉత్తరము *సయః-పాలు లేకనీరు. 2 యుద్ధభటుని ఎట్లు సంటోధింతురు? ఇక్కడ మొదటి వి తొలగించి, రెండవ “యో కుమూడవ అమీరము “ధిను కలుసవలెను. అప్పుడది రెండవ (వళ్నకు నమాధానము యోధ ఓ యుద్ధధటుడా , ఇన్లేఇకముందు (వతిచోట ముందున్న అకరమును తగ్గించి తర్వాతి ఆతురమును కలువవలెను 3, వర్యతము (మ్మితుని) ఏనుని నంటోధించును? ఉ. (హీ ధరజ(ఓ) వర్వతమా అని. 4, వర్వ్యతమునేమని పంబోధిందురు? ఊఉ (హ్రే రస (ఓ) వర్వతమా అని, వర్వత మెప్పుడును జీర్ణముకొదు, రసమ (భూమిని ధరించునదిజారసః తత్సంబుద్ధి, హేరన అవియునగును , హరి ఎట్లు సంటోధింపబడునము ఉ (హేసమ - లజ్మీతో కూడిన వాడా మయా సహవనర్హతే ఇతిజసమః (మా-లక్ష్మీతోకూడిన. వాడు నమః తత్సంబుద్ధిపమ ) * మన్మథ ఏిరోధియగు శివునిచే యుద్ధమున (నంయుగే)ఎవడు చంపబడెను? ఊఉ. “మయః మయ డను పేరుగల రొతనుడు, ? ఓయీ (వను ) నెమళ్ళ గుంపుచే సృత్యాడందరమాను చేయించు సమయ మేది? ఉ వయోధర సమయః -_మేఘములు(వయోధర)వచ్చిన కొలము అప్పుడు నెమళ్ళు సంతోషముతో కాండవ నృత్యము చేయగలవు, ఏకా నరిత శృంఖలావాతీ ,-

ఏకొంతరిత వర్షమును, అవగా మధ్యలో ఒక్కొక్క- అతరమును విడచిం తర్వాతి అక్షరమును కలుపుకొని, సమాధానము చెప్పి, చమక్కారమును సాధిం చిన “ఏకా సరిత శృంఖలాణాతి” యగును, _ కా సంబుద్ధిః నుభట భవతో (బూపి వృచ్చామి సమ్యక్‌?

పాఠః కీదృ గృవతి విపినం సంపవద్ధై ర్విహం గై?

లోకః కస్మిన్‌ _వఠయతి ముదం? కా త్వదీయా చ జెషతీ?

పాయో లోకే స్పిత మిహ సుఠలం జన్తునా కీదృశేన?

శల

ఇండలి (వళ్నలన్నిటికి “పీహార పేవినా అమనరి నమాధానము,

1. ఓ నుభట వీ సంబోధన ఎల్లో తెల్పము? ఉత్తరం. పీవోర సేవినా దీనిలో *చ_ఐ లకు అభేదమును _గహించిన *“వీహార-పేవినా అగునుం దీవిలో రెండవ అకురమును(షకాంత రితము) విడచి, మూడవ దావివి (గహించిన “వీర _ ఓ వీరుడా. ఆవి సుభట సంబోధనముగును, తర్వాత కూడ ఇళ్లే (గహింసవలెము 2, వకురితో ఏండీన అడవి _సభాతసమయముస ఎట్లుండును? ఉ “రవి - రవము(కబ్దము)గల్లియుండును, (పాతఃకాలమున పతుల కిలకిల శబ్దిము లెక్కవగా ఏిన్నడును మూడు ఐదు వర్ణములు కలువగా “రవి కచ్చి వది. . లోకము దేనితో సంతపించును? ఉ “వీ సే హాస్యరోసముతో- లోకము నంతోషపడును 2-4 వర్దాలు కలుపగా. హాపీ వచ్చినది. 4 నీకు జయమును కల్గించునది ఏది? ఊఉ పేనావైవ్యముతో(జయము లభ్యమగును) 5 ఈ లోకము ఏ (ప్రాణీకి ఎక్కునగా సుఖము లభించును? ఉం వీహార సేవినా ఉద్యానవవమును(విహార) లేక దేవాలయను మ, లేక జీనమందిరమును సేవించు వానికి సుఖము లభ్యమగుచున్నది మధ్యలోనున్న ఒక్కొక్క అతరమును విడచి తరువాతి వర్ణమును (గ్రహించుటచే. ఇదియొక శృంఖలాబంధ భేదముగ ఫరిగణింపబడిసది.

4 . నాగపాళణాతి

(గంథి(ముడి) బంధముతో గూడినది “నాగపాశ జాతి”. గోష్టీ విదద్ధ జనవ త్యపి కోచవీయా కీదృ గృవేత్‌? తరణి రశ్ళిమ కానదా ప్రి? దుర్వార దర్చదలితామర నాయకొ2.పి కీదృ శ్యకారి సురశ్యతుచనూ ర్లు హేన?*

(వింము)

1, రసీకజనముతో గూడివదై నను(విదగ్ధజవవతీ-అపి) ఎట్టి నభ విదాగింప దగినది(శోబ్యా)? ఈ శోక _పశ్నలకు ఉత్తరం “ఖారక విరహితా” అనునది దీనిలోని మొదటి రెండు అతరములను తీసివేసిన *కవిరహితా ==కాన్యకర్త లేవిడి అగును. అనగా రపికులగు పురవులెందరున్నను. కవిలేవి నభ రక్త కటదు. 2, సూర్యకిరణములలో ఎల్లివ్వుడు ఉండునది ఏది? చివరనున్న రెండు అకరనులను(హితా) విడచి మిగిలిన దానిని వెనుకకు చదివిన. “రవీ

టీ కరత (సూర్యకిరణములు ఉండుట) ౫1.5, మొదట *కవిరహిభ్రో అత్లీ (వత్య్తరమును వెప్పి, తర్వాఠ “రవి కరతా అని వత్యుత్తరం చెన్న ఐడీనది. ఇళ్లు. ఈ రవి, కవి శబ్బములలోనున్న *వి అను వర్ణము *నాగపాళ ఐద్ధము” అని గమనింవనలెను. 3. దుర్నివార గర్వముతో దేవేంద్రుని కూత చించి చెండాడితీ దై త్యసేనను, కుమారస్వామి ఎట్టిదానినిగ చేసను?) ఉం “కారకవిరపాతా -_-- “తారకు డను రాకునుడు లేకుండునట్లుగా చేవెనుం కారకాసురవధ పురాణ (వసిద్ధము, కడ, చ్యిక-నంళుద్ధ చి్యక్రములు .

1. నంస్క్రృత్కపాకృళాది అనేక భాషలలో రచిత మైన (వళ్న “చ్వితము అని పిలువవిడును, ఆట్లుకొక, ఒకే భాషలో (వాయబఐడిన దావిని “నంకుద్ధ చిక” మందురుం

వక. ఆనాడు సంస్కృతము, (_పాకృతము, శౌరసేస్కీ మాగఠీం వెళాశ్కీఅప్యభంశములమ ఆరు భాషలు (నసిద్ధికెక్కియున్నవి, వానిలో (వకృతిం (వళ్యయ-అఆది నంప్కారముతోగూడిన భాష “నంస్క్టృతము , డె. (ప్రకృతి .. వంస్క్యృతం, త్ళతభవం- ఆ సంస్కృతము మండి నచ్చినది “(సాకృతము , కనుక ఆది సంస్కృృతముయొక్క వికృతరూపము 3, ఈ (పాఠకృతమునకే, శూరసేన దేశమున పట్టిన, రూపాంతర భాష "“ళొరసేనీ, ॥ అస్లే ఈ 1ప్రాశృతమునకు మగధ దేశమున జనించిన భాష నూగరీ, 5, కొళ్మీర దేళమున పుట్టిన భాష “పెళాచీ భాషం సంస్క ఫళముయొక్క (కష్టరూవథాష *అస్మభంశము” అవి పిలువవడినవి,

వీవిలో కొన్నిటికి ఉదాహరణములుం

1. నంస్కృత (ప్రాకృత జాతి.

కిం న స్యాత్‌ కీదృకుం మహతో౭. పి చ కాదృర్య జలరాశేం?

చిణ మణి కీరణపృంసణ వడి బజ్జాం హోజ 90 గో సే?॥

ఉ, కమలవణమ్‌

ఖీ

66

1, అంశ గొన్స ఏముుదమువకు నంబంధించినది ఏది? ఎట్లు శబిన్నది? ఉ. “కములనజణమ్‌ ఏడ గీసిన, “కమ్‌-అలవణ మ్‌” ఆగును. అంక గొవ్ప సమ్మ దమునకు నంజంధించినదై నమ జలము (కమ్‌) ఉన్నులేవిది (అంవణమ్‌) కాకున్నదిం సముషడజరినంతయు ఉప్పుగానే ఉండునని భావము

ఈళ్లోక ఉత్తరార్థమునకు సంన[లళ బాయ శద్రివమణ్‌ కిరణ స్సర్శన (వతిబద్ధం భవతి కిం ప్రాతః? 2, మార్యకిరణ న్పశ తో (వభాతమున విశసిం చుసది ఏది? ఉ. కమలవణహమ్‌ (కమలవనహమ్‌).-పద్మసమూహము. వంన్కంశ్చిత- 'ఫాకృత (ప్రశ్నలు రెండింటికి ఒక్క పే సమాధానము. ఇట్లు పూర్వార్ధమున సంవ్క్యత వశ్నకు సంస్కృతంలో నే (చత్యుళ్తర మున్నందునం అది సంస్కృత జాతి చ్మితము బ్రోక-ఉత్తరార్థమున (పొక్క భాషలో (వళ్న ఉల్తరము ఉండుటచే, ఇది పాక్‌ జాలిచితము , మొత్తం శ్లోకంలో సంస్కృృత-పాకృత భాషలలో (వళ్ళో తశ్రరమాలున్నందున మొబత్తం లోకం, “వంన్యంవ్రత-(ప్రాకృత జాలి=చి ఠమైనదిం నంస్క్యృత లౌకికము ?

కో వర్జాద్యః? క్వ జలధినుకా? కంచ దీర్హాది సంజ్ఞం

(ప్రాహ? ర్చుద్ధః క మ జయ దపౌ? శార్కిరైః శేకియ నే?

ఆమన్తోళ్య విః కథయ? విదితం కిం పదం హేతువాచి?

జాజచ్చీ ఏ ఇనుఇ మపహిసా సావి బోల్లోఖ కీపే?॥ (వి, ము

ఉ. అఏచద్మూరం వాని వేనా

అన్ని వర్ణములకు ఆది(మొదటి) అతరమేది? ఊఉ. అః అకారను $2 వర్దిలలో ఆద్యకురము- “అ కారమే. 2. సమ్ముద పృషతిక లక్ష్మీ ఎక్కడ ఉండును? ఊ ఏం విష్ణువునందు,(ఆః-విన్హః, దాని నప్పమీ:=ఏజవిమ్లువునందు) 3. ఏ వర్షమును దీర్చాది నామం గల దానినిగా చెవ్పుదురు? ఏచం-ఏ ఓ ఐలబె అను ఏచ్‌ వక్యాహార వర్షములను, దీర ములని (స్తకములవిగూడ) లెస్స దురు 4 (చపిద్ద బుద్ధుడు ఎవరిని జయించెను? ఉ మారమ్‌ఎమన్మథువి 5. తర్యశావ్రజ్ఞాలచే చేయబడునవి ఏవి? ఊఉ నాదాః- శాష్రకలహముణి

వ!

6. వక్షి ఎట్లు నంబోధింవదిడును? ఊ (హే)వే _ఓ పడీ! 1, కారణమును శెబపు వదము ఏది? ఊపహి:=ఏకారణముచేతననగా, 8. ఇక్కడి వరకు సంస్కృత భాష. 4న పాదానికి నంస్కృృత చ్భాయ, “శాయా నర్తయితు మేఠత్య ఆయాతి మపాలా సా౭సి వదతి కీదృక్‌?” (వళ్న- నాట్యం చేయించుటకు వచ్చిన వనిత ఎట్లుమాట్లాడును? ఉం ఆపః చమ్మారం వాదావేసి” అవిచెవ్సము (అమే ఢోరం వాదరయ' సంస్కృత చ్భాయ) అనగా, ఓయీ! డోలు వాయిం చును, నేను నటింతును ఇవి చెప్పుచు, వచ్చుమం

ఇది వంప్కృతముతో గూడిన లౌకిక భాషకు ఉదాహరణమ్సు, ఇది చికజొతిం

*“అలంకొర చిన్హావణి” కర్తయగు *“ఆత్రిత్రసీనాదార్యుడు. సంన్క్యృృళ ప్రాళృళాది భాషలలోని ఉ్రి వై చిిళ్యమును “చ్విత' మవి చెప్పి, ఒకే విధ మైన సాదృశ్యము (వఠతీయమావమైనది మ్యూకము “శుద్ధ న్నగునవి చెప్పి, ఉదాహరించెముం

నంస్కృృత *పాకృతశాతి |

నుఖకర ధర్మవిదేశీ కః స్యాత్‌? నంటోధ యాశు మిధ! హారిణమ్‌?

తిర్థ్ణయర పూజణల్జం శీణ నదా జాతి అమరిందా?॥

పూర్వార్థం సంస్కృత ంలోను, ఉత్తరార్థం (పాకృతములోనుండు బచ్చే నం, (ప్రా, జాతి, ఉఊవిమాణేన” (విమాణ్‌-ఏన )

(వ 1, మఖ్యవదంధర్మమును విర్దేశంచు వాడెనడు? 2 హే విద్వన్‌! (ఇర హరిణ (లేడి వాచకళద్ద పంబోధనమేది? 3 తీర్టం కర పూజకు దేవేంధదాదులు దేనితో వత్తురు?

ఉశ్త్రరములు 1. ధర్మవినేళం చేయువాడు జీనుడు (విమాణ్‌) ఓ. హరిణి నంటోధనము (హే ఏణ అవి 3 దేవేర్యదాదులు తీర్థం కరుని పూఅకు వినూనమునెక్కి. (విమాణేవ) వత్తురు

వంస్కత (పాకృళాది భాషలతో నేగాక” ఛర్వాత (కమంగా లౌకిక = 'పాన్టీయ భాషలందును ఈ చితములు వెలపనన్సి,

68 వంస్కృత కర్ణాటకజాతి.సళ్ళ్నో త్తర చ్యితము,

జహాతి కీధ్ళశీ కొన్తం వధూ!) నంబుధ్యకాం రిపుః? 1"

ఖే నేండుకరివం నాథం కా నే యం సణభు వేయమ్‌?॥

ఉం వీరఠాలే (వీరళా+అరే

1, ఏ వధువు (ఏియువి (కాన్దం) విడచి వెళ్ళును? 2. శ్మతుపునేమ! హంకోలింతురు?. 3. ఆకలితో వచ్చిన భర్త (సియుకాలినెందుకు సిఇత్లున' 1, ఉఊ “పీరళా' ((=రశాత్‌ సిష్రాంతా:జనీరకా) సంభోగము (రఠతము "వూ శ్రితమైన పీదవకాన్త అర్తను విడిచి వెళ్ళును 2 అదే!==క(తువున ఆరే? ఆని ఏిల్లురు, “అరి” శద్దిముయొక్కం సం, (వం ఏకవచనము “అరే అని శి, “సీరళారే _సీరు తెన్ము-అని చెప్పుచు, ఆకరితో వచ్చిన భర్త భార్యష పీణచును. పీఠతాథే-కర్ణాటక శద్దిము,

సంవ్యృత మవోరాష్ట్ర భాషాచ్మితము

భాగీరథీ కథం భూకా? కొమినీ (పాహ కం (పియమ్‌? ః

ఏక మేనో_త్తరం దేహి శాష్ర లౌకిక భాషయా? 2

(వ్ర 1. భాగీరథి (గంగ) ఎట్టిది? 2, కాముకస్త్రీ (పియువితో నేసి చెన్సును? శొన్త్రీయ, లౌకిక భాషలు రెండిటితో, ఒకే సనూధానము చెప్పుమ శావ్రథాష నంస్కృృతము, మహారాస్ట్రము లౌకికము. ఉ, మలావహా== గం! తోషమును, కౌలుస్యమును, పోగొట్టును, (సంస్కృతము) ఉ. 2, మలొ వవ :=(రీనికి మహారాష్ట్ర భాషలో) నన్ను-చూడు అని అర్ధము, సంఖో గమన! తిచ్చగళ, మహారాష్ట్రస్తీ, తన పియునితో, *“మలా-పహా” (నన్ను చూడు, : అంివం.చంతం చూడు) అని _పియుని సంలోగమునకు సిల్చుచున్నదిం

ష1.5,ఇట్టీవానిని మా “భాషాచ్చిక నమసష్టలో మరికొన్నింటిని చక్కగ గాంచగలతు.

ఒకే భాషలో “నశుద్ధి మైన ససళ్ళ్నోత్తరములు: వాఎలో “శుద్ధ సాక మెళ్లినిన,

కో నివసఇ నచ్చందడం సుస్తర గిరిగహణకు క్లొమవ్చిమ్మి!

సహా అజ్జానేణ జోజ్లా శపాగమణో శేరిసో హూఖః (శద్ధ్యసాకృతం)

*కోవిపనతి స్వచృస్థం గిరిగహనకుకు మధ్యే -

నహ అర్జునేన యోద్దుం శథిగమనః కీదృళోభవతి॥ (నంస్క్టృత బ్భాయా)

నం1. ఓ ఆందగాడా పర్వతమందలి గట్టి పొదరిండ్రలో స్వేచ్చగా

౮ ఫ్‌ గణ నాం శిరుగునడి పేద) ఉ, (సాకృతం, “*పరభ సనన వరాహ వగ్గో” (నంవ్కృళ చదృాయం శరభ-శశ-నరాహంఎవర్గశి=8 కాళ్ళుగత శరభమృగాలు, కుందేన్స, పందుల యొక్క నమూహము ( +పొదలలో తీరుగును,) (వ్ర 2. అర్జునువితో యుద్ధము చేయటకు కుమారస్వామి ఎట్టివాడాయెను? ఉం _పాఠకృతం. సరభనవరాహ వగ్గో (సం, ఛాయ: సరభసం=ళ బర-ఆహ వ్యాగ్యః), (కాక్షెర్తి కేయడు) తొందరవడుచున్న లిల్లులతోగూగి, సమరాంగ గణమున అగగామియై నిల్చెను, అనగా శబరులకు శీనావతియై, కుమారస్వామి అర్జునునితో యుద్ధము చేసెనని భావనను.

ఇతర భాషలు లేకుండ, ఒక్యంపాకృత భాషలోనే (వశళ్న-ఉత్తరము లండుటచే ఇది *సంకుద్ధచ్విత” మగుచున్నదిం

9, ఒక భాషలో శుద్దం(పాకృళ-అవ్యభంళొది సంకుద్ద-చ్యిత?” భేదములెన్నో ఉన్నను, పాఠక నుపహోదయులకు వేడంతగా అమలులోరేని ఆయా భాషలుంటోధనకు బదులుగా బౌధను” విసుగును గల్లించుననివిడచినాము.

ఇఫైన్నో (వళ్ళో త్తరములను ఉదహరించిన ధర్మదాసనూరి, “నేవిట్లు తిబ్మాతముగ [వ్రశ్నో తర చిితముల మదాహరించితివి. (వళ్ళో త్తర వే్త అగు వండితులు, ఇంకను ఏయే (పళ్ళో త్తర చిితములమ చి త్తగించి, ఆనంద సాగరమగ్నులై , మత్తులగుదురో, ఆయా విషయములను స్వయముగ ఊపొంచు కొందుకుగాకొ అవి హెచ్చరించెను.

మరికొన్ని (పళ్ళో త్తర చిత విశేషములు.

విషమఎఆ న్తరాలాసకట్నపళ్ళ్నో క్తర చిత్రమ్‌ * "

కః కీదృజ్‌ న నృపై ర్హండ్యః?5ః ఖేభాతి? కుతోఒమ్భ ఖీః?

ఫీరోః, కీదృజ్‌ వివేశ స్తే? నానాగారవిరాటీత 81

?గ

ఉ, నానాగారవిరాజీత। (వానాగా$ 1 రవిః-.ఆజీత1, నావాంర 4),

1. రాజులతో శితింపదగని పురుషుడు ఎట్టివారు? ఉ. వానాగాః (న. అనాగాశ్స ఆగఃజఅవరారము, తప్పు, నఅగా? =అనాగాః, అనగా అవరాధము వ్రేయవి మమవ్యుడు, నా(అనాగాః=నానాగాః2 ఆవరాధము చేయవి.మను ష్యుడుందండింసదగవివాడు, ఫైకి నానా.ఆగః-_అనేక అపరాధములు చేసిన ఛాడని తోచును, కానీ, ఇట్టిచోట్ల వదవిభాగమును, సమాసమును, జాగర్తగా గమవించి, అర్ధము చెప్పుకొనవలెను 2. ఆకొళమున (శే భాసించుసది ఎవరు? ఊఉ. రపిః=సూర్వుడు.3. పిరికివంద దేవికి భయనరును? ఉం అజింత్మ

ఇయుద్దముంవలవ 4. నీనివానమెట్టిది? ఉం జానా-౮అఆగారం-విరా జీత ఆనేక గృహములతో...(విండిి శోధించుచున్నది, ఉత్తరము పద్యములోవలనే ఉండు టచే ఇది 'అంతరాలానము, (వళ్ళో శ్తరములు విషమముగా నుండుటచే. చిం అ (వళ్ళో ల్తర చిత మైనదిం

విహారాలాపక-అ_న్గర్విషమ (వళ్ళో త్తరము.

త్వత్తనా కొ౭_. మృ! గంలీరా?రాజ్డో దో రంది ఆ కత?

కీదృక్‌ కింను విగాఢవ్యం? త్వం ళ ల్లాఘ్యా కథం వశీ?

ఉం నోలిరాతానుగాధికం (నాఖీః .(.ఆజాను...గా ధి.కమ్‌)

1. అమ్మా! నీళరీరంలో గంఖీరమైనది (లోతైనది) ఏది? ఉ నాధి? బొడ్డు (లోత్రై నది) 2, రాజుగారిభుజాలు ఎంత దీర్హాల? ఉ. ఆజాను మోకాలి వరస 3. ఎట్టిదానితో స్నానము చేయసలెను? ఉ. గాధి.కమ్‌ =లోతై.వనీరుగల చెరువు మొ వావిలో 4. నీవు ఎందునలన (వళంనవీయవగుచున్నావు? ఉ. అధికం=నాలిరాజామగా ఎక్కువగా నాఖీఠాజాగారి-ఆజ్జను ఆనునరించి వడ చుటచేతం

నిహ్నుశై కొలావకమ్‌ : నంమిధ్యసే కథం జేవి! ?క మృన్ద్యర్థం క్రియావదమ్‌? శోభా కీదృళీ వ్యోమ్ని? భవ తీదం విగద్యతాష్‌॥ ఈ (వళ్నలన్నింటికి “శ్రనథి” అనువది ఒక్క పే సమాధ్యావము.

శ

(ఢీ 1, ఓ దేవీ! వీవేమవి సంబోధింపబడుదుపు? 2. “అస్తి అను అర్థ ముమ దెబ్బ (క్రిహానదము ఏది? 3. ఆకాళములోని ళోభఎట్టిది) ఉ, 1 భవతి ! (4=ఓ పూజ్యురాలా ) అని దేవి నంబోధింసబడును. “భవతి” అనునది *థ్రవ్లత్రీ శబ్ధముయొక్క,నంబోధన (వఠమావిభక్తి-ఎకవచనము, ఉదాం “భవతి (పూహ్యెరాలా!)ఖిక్షం దేహి” అని (బహ్మచారి ఆమెను సంబోధించి, వితనడు యం, రాతువుయొక్కం, లట్‌-ఏకనచనరూసము) ఉ, 3. భవతి=నకతము గుూదిఅయివట్టి ఆకోశము ళోఖీంచును. భం:==నక్ష్మతము, వావి వహునచనము (ళం లే భావి) ఈ_భాణ (ఖాని) కలగినది+భవతి' అగును, ఈ “భవతి” అను (వత్యు శత్రరము, శ్లోకములోఉన్నను, నమాభానముగా కవ్పడక, కన్సటబడీ (వివహ్నాఠమైై ఉండుటచే, ఇది విహ్నాత్రై కాలావకమునకు ఉదా, అయినదిం

౫. క. మరియు అ,చింతానుజిలో మాకా, వ్యంజన, అతర, ద్వ్యతరం క్యుతకవళ్ళో తరములు, ఏకో త్సరాక్షరచ్యుతకపాద, విహ్నాత్రై కొలానక_మొద లగువవి ఎన్నియో కలవు,

ఇరకను, అజ్ఞారక_ర్హృక-*శల్పలతా వివేకము” యొక్క తృతీయవరిచ్చే ద- శజ్దాలంశోర దర్శనంలో, ఏకద్వి-(తి-దతుర్‌ ఛందో కర, షడ్డాదిన్వరవ్యతి అవ విష్కంంక్య, పిప్తాలవ్య, నిర్ధస్త్య, విరోష్ట్య, నిర్మూర్ధన్య- విరోష్థ్యద న్యం విరోష్ట్యమూర్థన్య, దంత్యకంత్యవర్ణ, (వ్వాస్వైకన్వర, దీర్తైకన్వర, (హైస్వద్వి న్యర, (హన్వతిస్వర, (వతివ్యంజవవిన్య న్గన్వర,- లేదాలుం చతుర్‌ -అష్ట- షోడళ_దల పద్మాలు, పాదగత -అర్ధగత-_పక్యాగఠాలు, తురంగ, వదగతఠతం- వర్వతోళ్మద్ర, ద్విచతుష్క చ్యకదింధ, ద్విశృంగొబకదింధ, శ రయంగత వింధ్య వ్యోను.మురజ-ఖడ్ల .... ఆది బంధాలెన్నో వివరింపబడీనవిం

ఇట్లా అజ్ఞాతకవి అనేక ఖేద (వభేదములనుట్టంకించి, ఉదాహరించి, వీఖని వండిక (వకాండులు వరామర్శింతురుగాక! (విమృళ్యం సుధియా మీశై ౩... ) ఆవి చెప్పి, యప్మై ద రోచతే వేదం నమ న్తప్మై ననీషిజే |

అపి భాన్వాన్న శక్నోతి ధేత్తు మన్తర్గుహం తమః?॥ ఇట్లు నేను చెప్పినవన్నియు, ఏ మసామనీష కైన రుచింపనిచో, ఆయన

ర్త్హై

కొక నమస్కారము.ఎంతటి సహ్యన కరుడ్రైనను, సూర్యుడు బహిర్గత మైన చీక టివి పోగొట్టగలడు కొని, గుహలోవలనున్న చీకటిని పోగొట్టగండా?. , ఇక్యా దిగా వివరించెను. (గంథ విస్తృతికి భయపడిన మమ్ము క్షమించి, వినవరమువ సేషించు పాఠకమసోళశయులు, అ (గంథమును పఠింతురుగాక (ఈ కల్పలశా వివేకము ఢిల్లీ], రివరె్సు (గంభాలమున పరిశీలింపబడినది,

చృకకపి చెస్పిన ఉక్త్యపళ్నిం ఇది ఐహిర్లోపిం

చ(క్రకవి ఈన “చ్మితరత్నాకరము”మ (ప్రళ్నోత్తరాత్మక శ్లోకముల ఏంపి, (పత్యేకముగ 28 చ్నితభేదములను సోదాహరణముగ వినరించెనుం వీవితలో మొదటి 12 భేదాలు ఇపార్హాపులని, తర్వాతివి అంత ర్లాపురివి విభజించి, గర్మదాస, ఏిశ్వేశ్వరులకంటె, కొన్ని భిన్నచితముఐనుదా హరించినందున, పాఠక మహాశయులకు అందలి చమక్కారమునందించుటకు, వావిలో దత్తచ్యు తకాదులు కొన్ని ఇక్కడ (పదర్శింవబడుచున్నవిం

అక్షరాది చ్యుత్తకములు కేవలము అంతర్లాపులు కొని, నిహిర్లాపులుకాని, కానందున; ఉభయ రూనములగునవి, మశియు ఈ ఆతరచు్య్యురకొది చిత్రము లకు [వళ్ళో త్సరాత్మరత్వము కూడలేదనియు గమనింపవలెనుం

ఈ “ఉ క్మవశ్న”కు లక్యుమైన శ్లోకంలో, కంఠరవంగా చెన్నబడిన (వ్రళ్నకు, ఏడి సమాధానముగ చెప్పదిడునో, అది, ఆలక్యశోకంలోనే చెన్న విడిన, ఒకానొక సమాధానమునకు (పశ్నకూడ కావలెను. అనగా-ళ్లోక[ (వళ్నకు, దానిలోనున్న ఉత్రరమునకు, వరన్పర సంబంధ-ముండదుం ఏలన సగంథస్ట _వళ్నకు ఒకటి నమాధానంకొగా, ఆ శ్లోకంలోనే ఉన్న ఉలత్తరాని! మరొకవళశ్న ఉండవచ్చును, కనుక. (గంఠస్ట్మ్యవళ్నకు వమాధానంగాను, (గంధన్థ_ఉ_త్రరమువకు (వళ్నదూసమున, బైటమండి, మరొకఠళద్దిముము కల్పిం వపలెను దానికి ఒకరూనంలో ఉ తరత్వము, కిం శవాన్ని చేర్చిన వదద్వయ న్వరూవంతో (వళ్నత్వము.ఇట్లు ఉభయకార్యధుర్యత్వము చెన్పవలెను, న్‌ పుడే అది “ఉక్త్యవళ్న యగును, దీనివి కొంచెము జ్యాగత్తగా వభ్యసింవ లెమ, "

73 జలే ర్విరహితా శుష్కా సరిపీ కీచృశీ భివేత్‌ ? అతో తరం యత్‌ _పళ్నః స్యాత్‌ వఎకే త్య త్తరిన్య 3ఠ్‌ ౪ (చిర)

(వ 1, జలహీనమై, ఎండిపోయిన సరన్సు (ఎరిసీ) ఎట్లుండుమ? అవి (పళ్ళ, దానికి టై టనుండి తేబడిన “అబలాకౌ”..ఐలాకలు (కొంగలు) లేనిది నమాధానమగును. ఈ ఉత్తం మేే శోంఉర్హరార్డమునందున్న '*నవితా” అను సమాధానావి: _పశ్నకూడ కొవలెను ఎట్లన=3ః *ఆదిలాకా” అను ఎకపవమును, *జ్రబ్రభ్రా_క్రా?” (అమ రెండు పదాలుగా విడదీసిన =2త ట్కు ప ఐరియుగలది (ఆబల్ఫా ఎవతె! అమ (వళ్నగా మారును, పిమ్మట “అబలా=కౌ?” అను ఈ కల్చిత వళ్నకుం ఉత్తరార్థమున మున్న “*వినితా'- స్త్రి అను సమాధానము సరిపోవును క),23, “అబలా” శబ్దా' క దిలయులేవిది అవిగాళ, అల్బార్జమమన న ఇర్ధమును చెప్పినం పురుషునికంకటే కొంచెము తక్కువ ఐళముగంది..అను అర్థము సనమంజసముగనుఎడునుం దత్తచ్యుతకమ్‌;

(వళోత్తరము ఆద్యన్నములకు యఖాసంఖ్యముగ”దత_చ్యుకాక్షరమైనచో అది “దత్తచ్యుతకచ్చికము”. ఆనగా-మొదట అక్షరము నుంచి (దత్తము చేసి) చివర అక్షరమును తొలగించుట (చ్యుతంచేయుట)

కో రక్షో ని కరాంధకొర తరణిః? ధత్తే చ కా మానుషాన్‌?

సంబుద్ధిః విదుష శృ కొ? వృథుతరం కీదృక్‌ తటాకోదకమ్‌?

భూషాం కా విదు రాననస్య? వనితా _ళోజీస్టలీ కీదృశీ?

వాదా వక్షం యుక్షీనుక్తిత ఇహ త్వా ద్యన్త్యయో రుత్తరమ్‌॥

ఈ శార్దూల వికీడికంలో నున్న ఆరు _పళ్నలకు నమాధాలు చెప్పదిడు చున్నవి. *వాదొ” అనుటచే, మొదటి దాని తర్వాత అతరదానముగాని, అక్షర చ్యుతిగాని చేయరాదని, రెండవ దాని నుండియే జలిగువని గమవింవవలెను.

(పం) రాశపవమూహమమను చీకటివి సూర్యువినలె పార్యటోలినవాడె వడు? ఉ రామః=రాముడు, 2) మనువ్యులను (తనపై) ధరించునది ఏది?

త్న ఉం ధరా=తూమి పూగ్వ(వళ్నకు ఉత్త రమైన రానుః” కు ముందు “ధికారమ మంచి (దత్తముచేస్పి చివరి మః)ను తొలగించుటచే, (చ్యుకమ చేయటచే “ధరా” ఏర్పడినది ఇళ్లై తర్వాత కూడ గమనింపవలెను 3. పండితునేమని సంటోధింతురు” ఉ. బుధ -* విద్వాంసుడా *“ధరాొకు ముందు *బు చేర్చి, గ్రా” మచ్యుతం చేయగా “బధ సంబోధన ఏర్పగీనది, 4) పెద్ద చెరువులోని సీరు ఎట్లాండును? ఉ. సాంబు (నఅంబు) వీటితో విండీ యుండును. *బుధి కు ముందు “సాం” చేర్చి చివరి *'ధి తీసివేయగా, పాంబు) అయినది. క్‌ ముఖ్యాలంకారముగ దేవివి చెప్పుదురు ఉ, నాసాం-ముక్కుము ఈషా కుముందు “నా” చేర్చి, “బు చ్యుతంచేయగా “సాసాం” అగును, ముక్కుచట్టిగా సండక, కో సేరువలెనున్నచోో అందముగా నున్నట్లు భావింతుగు, ()వార్‌జమః స్టలము (వడుముు ఎట్లుండును? ఉ ఘనా- గొప్పదిగంనాసాంకు ముందు *ఘ చేర్చి,*నాం)ను తొలగించగా నచ్చిన దూవం'ఘనా' అమనది. ఇది “ఐపొర్లాపి మొదటి (వళ్నోతృ్మరమగు “రామః” కు,ముందొక అక్షరమును దత్తముచేని, చివరి అక్షరమును తగ్గించుచు (చ్యుతంపచ్చుటవలన, (శమంగ్గా ఇన్ని (నళ్న లట ఉత్త రముళలు వచ్చినందున ఇదిదత్తచ్యుతికము. చ్యుత దక్తాతరమ్‌; కొన్ని నర్ణములను పరివర్తనం (మార్చుట చేయుటవలన పదములలో వరినృత్తి (వినియషుము) జరిగి, ఆ షదార్థమునప సాధర్య్యము సరిపోయినచో ఈది *చ్యుళదత్తొకర చితము”. అనేక వర్ణయుక్తాఖిః శుభాఖి ర్లోలి రవ్వితమ్‌ విశాలలో చనోపేతం తే శ్రే? (బూక విషశ్చిదః॥ ఇదొక చిక్కు _పళ్న ఉత్తరం *వదన సదనే'=వధస. సదనముణ ఇక్కడి వర్షాలను మార్చి, వినిమయం చేయుటవలన అనగా “వి కారపానమున “సి కారమును *ని కార ప్దానయిన “విను దావనముచేయుట (ఉంచుటివలిన వదనము సదనముగాను, నదనము వదనముగాను మారినది, మరియు, ఈ రెండింటికి, అనేక_వర్ష_గోసపాత్వము, 2) విశాలలోచనో పేతత్వము అన నమాన ధర్మములు (సాధర్య్యమ.లు) కూడ పిద్ధించినవి. ఒకచో, అనేక అశ

?5

(వర్ణ్రములు గం వాక్కులతో (గోభిక గూడియుండుట, విశాలలోచనములతో గూడియందుబ, మరియొకచో, తెలుపు మొదలగు రంగులు గల వశువులతో (గోశిఫహడియుండుట, విశాలన్మేతములు గల స్త్రీలతో గూడియుందుట- అని శేషతో చెస్పుకొనుటవలనవ, ఈ రెండు పదార్హములకు సాదృశ్యము సిద్ధించినది ళా ఖ్‌ ఛి

మితమా ఇట్లు పె వానికో గూడిన నీ ముఖము (వదనమ్‌్‌ వీ కల్లు (సదనమ్‌) కూడ (సకాశించుచున్నవవి భవము. ఇదియును బహిర్లాపి?

ణా స!

పూర్ణ్యక్రమచ్యుత కమ్‌; ల

దీవిలో 4 (వళ్నలు, 4 ఉత్తరములున్నవి* ఎక్కడ మొదటి (వళ్నకు, వర్ష్యతయావ్మకదుగు పదము, పూర్ణముగా సమాధానమగునో, రెండవది మొదలు కొవి మిగిలిన మూడు (వళ్నలకు, మొదట, నడువు, చివర (ఆది, మధ్య అంఠములలో” ఒక వర్ణమును చ్యుతము చేయుటచే, మిగిలిన రెండువర్ణములే నమాధానమగునో, ఆది “పూర్ణ్యకమచ్యుతకము?. ఇక్కడి నుండి అంత ర్లాపికలు ఉదాహరింవవిడుచున్నవి.

సంపత్కామాః కీదృళాః? కొ మృటో్వ్యోో? మణ్య శృ కీదృకాః?!

కం _శతో యుద్ధకామః స్యాత్‌? “సారంభాః చతుర్హూక్షరమ్‌॥

ఉ సారంథఖా... రంభధాః, సాభాః, సొరమ్‌,

వం]. బళ్వర్యముమ గోరువారెట్లుందురు? ఉ; సారంధాః ఆరంభించి పవిచేయుచుందురు. ఇక్కడ *సారంభాః' అను మూడు అతరాల వదనము విడ దీయబడక, పూర్తిగా మొదటి (ఫళ్నకు సమాధానమైనది= 2 మృదువైనవిఏపి? ఉ; రమా. అరటిచెట్లు, ఇక్కడ “సారంభాః' లోవి మొదటి అక్షరాన్ని(సా) చ్యుతం చేయగా, “రమ్మాః) మిగిలి 2వ వళ్నకు నమా ధాసమైనది. 3. మణ లెళ్టుండును? ఉ; “సాధా? కాంతి (భ్ర)తో కూడియుండును. “సారంలాఃిలో మస వర్ణమగు “రం” చ్యుతం శేయగా *సాభాః? అయివది. 4) దేవివి నమ్ము కొవి; యుద్ధము చేయటోవుదురు? ఉ “సారం”... దిలమును, “సారంభాః'లోనవి చివరి నర్షమగు భాః? చ్యుతంచేయగా, “పారం” మిగిలినది. “పారంకాః ఆశు ఉత్తరపదము శ్లోకంలోనే ఉంగుటన ౦వ “అంతర్లాపిం _

?6 ఏీకొనృత్తమ్‌: (వత్యుత్తరపదమునకు, అర్హము చెవ్చు సమయమున, ఆ ఉ త్తరసదము నొకసారి ఆపృ త్రము (మరల చెప్పుట) చేసినచో, అది *ఏకా వృత్త చితము” అగును, అవగా-మొదట కొన్న వళ్నలకు నమాధావంగా ఉన్న “ఉత్తర పదముిమ, కొన్ని పదములుగా ఏిళజించి చెప్పుకొవి, ఆ (వత్యు త్తర పదమును మరల ఒకసారి ఆవర్తనం చేసి, మరియొక విధంగా వదవిభాగం చేసి మిగిలిన (ప్రశ్నలకు (కిమంగా ఉత్తరమును సంపాదించి. చూపినచో, ఆది “ఏక్తానృత్తము), ఇక్కడ రెండుసార్లు పదవిభాగం చెప్పినను. అవృళ్తి ఓక్క సారి మాత మే జరుగుటచే, ఇది “ఏకావృ ఈ మైనది. ఇళ్లే నృృత్తము” కూడం ఈ ఏక్క ద్వి-రావృ త్తములు రెండును ఆంతర్లాపులు, శాం రాజొ పాతి? కా హన్తి రూసం' కీదృ కృ వక్కణః?7॥ విలౌఘః కీదృళో రాజ్ఞాం) కుంజరాళ్వకులాటులః ఉ. కుంజరాశ్వకలా కులః (పమ్‌, జరా...ళ్వకుర6-+-ఆకు లః, కుంజర అళ్వ--కుల-(ఆకులః (వ, 1. రాజా దేనివి రకీంచును? ఉ. కుమ్‌=ఐభూమినీ, 2. రూవము (అందమును నాశనము చేయునది ఏది? ఉ జరాజముసలితనము, 3 ఆటవి కుల వల్లి (పక్కజః) ఎట్లుండును? ఉఊ క్యకుల-ఆకులఃజకుక్కలంగుంప్తదే వ్యా్తమై ఉండును, 4, రాజుల ఐల సమూహము ఎట్టిది? ఉం కుంజరాళ్వకులా కలః=ఏనుగుల (కుంజర) గుర్రముల (అశ్వ) నమాహముచే వ్యోవ్షమె ఉండును (క6+-౪కులల) చ్విరానృ త్తమ్‌ ఫి నంబుద్ధయో (విహ్మ శంభు వక్షీణాం కొః? క్వ వంకణమ్‌ ?॥ విశ్చేష్టకా క్వ? క్యుత శ్రీః? ఉత్తరం తేషు “కేశ వే 1 డీవిలో ఆరు (చళ్నలున్నవి, !$ 23, (వళ్నలు :- (నిహ్మమం శివుని పడిని ఎట్లు సంటోధింతురు.అవి. ఈ మూడింటికి “కేళచే' అనువరి నమాధానమ., *క--ఈళ-_వే” అవి మొదటి పదవిభాగము, 1 (హే)1క=ఓ (విహ్యాన్‌, 2, (హే ఈశ =టశివా? 3. వే!-=ఓ పక్షీ! అవి. మిగిలిన (వళ్ళో శ్తీరముల కొరకు ,కేళ వే అనువదమును మరొకసారి ఆనృ త్తం చేసికొని,

"7

విభజించి ఆర్ధం చెన్వుకొనవలెను.ఎట్లనగా “కేళ వే. కేశ వే” అని, 4,.వద్మము ఎక్కండ ఉండును? ఉ. కేంజంమునందు 5 చేష్టలుడిగి, కదలకుండుట ఎక్కడ? ఉ. కవేంపీసుగయందు.శవము ఉలకదు, వలకదు. 6, లక్ష్మి ఎక్కడ ఉండును? ఉ కేళవే-విస్టువునందు.

ఇక్క డ “కేళవే' అనుపదము, రెండవసారి కూడ ఆనృత్తము చేయ విడి అర్జము చెర్పబడినందున ఇది “ద్విరావృ త్తము”,

వచన మాత ఖిన్నమ్‌ : అర్ధమునందును, శబ్ద మునందును, ఏకముగా మ్‌న్నను, కేవలం వచనముతో, వేరుగామన్న రెండు (వళ్నలకు, ఒకే సమా ధానమైవచో-వచన మాత భిన్నము,

అలం కః) కే మదోద్యగ కుంభ కుంఖి విదారణే?॥

అనయోః కవిలి ర్వొాచ్య ౦్యప్రశ్నయో రేక ముత్తంమ్‌॥

ఈ రెండు (వళ్నలకు *“మృగరాజః) అనునది ఒక్కటే నమాధానము.-

1. మదవ తో బలిసిన ఏనుగుల గండస్థల ములను చీల్ళుటలో నమర్ధమై నది ఏఏ? (ఈ _వళ్న ఏకవచనములో మున్నది? 2. మ శ్రేభముల గండస్థలము లను చీల్చుటలో నమర్దములై నవి ఏవి? (ఈ (వళ్న బహువచకములోనున్నది) 1వబ్యపళ్నకు ఉత్తరము . మృగరాజః-మృుగాణాం రాజా=మ్మగరాజః = మృగరాజు=సింహము.. అకొరా సవ్ర పతమా-పుంలింగ-ఏకవచనము సమౌ ధానము.2వ (వళ్నకు కూడ *“మృగరాజః అనియే సమాధానమైనమ, ఇక్కడ వచనము మాతఠము ఖిన్నము, మృా ణాంరాట్‌ -మృగరాట్‌ మృగరాట్‌ మృగరాజా మృగరాజః) అవి (పథమావిభళక్తి బహువచనము. మృగరాజః:౬= మృగరాజులు.- ౧ంహములు, ఇవి స్తం. (ప'వి, దిహువచనరూపము. ఏక వచన, బిహువచనరూవకున నున్న రెండు (వశ్నలకు *న్చుగరాజః అనునది వచనమా్యత థిన్నతచే నమాధావమైనందున, ఇది “వచన మాత భిన్నము.”

ఈుళ్యార్థవర్ణ్షచ్యుతకమ్‌ ఏ ఏ వదముల వర్ణములు చ్వ్యుతి (మార్చు) చెంది సను, మిగిలిన అచ్యుత వర్ష్ణములతో, తుల్యారకమైయున్నచో, అది “తుల్యార్థ పర్ష్ణచ్యుతక* మగును.

సమావవేగో మరుతా వ్య్యతే ఈ కవీళ్వరె 878

చ్యుతేఒ పి వడ్డే తుల్కార్థిం పదం వాచ్యమి హోర్రవమ్‌॥

78

ఉ. రురంగః, తురంగమః

(వ్ర 1 కవీశ్వరులు దేవిని వాయు సమానవేగముగల చానివిగా పర్షించిరి? దీనిలో వర్ణము తొలగిపోయినను (చ్యుతం), దానికి తుల్యార్థవదమును ఉత్తర ముగా చెస్పఎలెను. ఉం కతుకంంగఃతురంగమః. ఇక్కడ అచ్యుతి మైన “కురంగనః? పదమునుండి, *మి వర్ణముచ్యుతమైన (తొలగిన) ను, “కురంగః”' పదము, తుల్యార్థకముగ (పత్వ్యు త్తర మైనవి ఇళ్లు, మాకా, విందు, న్యంజనాది చ్యు౩ములును చాల గలవు, విస్తరభఖీతిచే ఉదాహరీంపలేదుం

అతిచితమ్‌ *. మొదట (వళ్న రూవములోనున్న శ్లోకములను చెప్పి, తరువాత సమాధానములను తెల్పు అతిచి(క ళ్లోకముఅలో, (_పళ్న్వల కమమ నమసరించి, ఉ త్తరములను చెప్పినచో, అవ “ఆతిచ్యితము”. మొదట _వళ్న శ్లోకము (వాసి, తరువాత సొకర్యార్దమై, ఉత్తరళ్లోక పదవిభాగములు (కము ముగా (వాయదిడుచున్నవి. నర్వతోభళ్యదన్య (_వళ్నల్లోకః.

కాననే కే వరూలి;:? నుహితమరగణా, 1? రవస్యా ర్వతః కా

నమ్ముద్ధిః? _పార్ట్యతే కాాంకథ్‌ మీవ రనుషో యష్టి రజ్యా? నురాల్కీ

కీదృక్‌ ? కీదృక్‌ మ_పైన్యం భవతి?వసతి కా కౌ కే? కారనాదాః

కే7ఒర6ణ్వ్యే కే చరన్గిగస్భురతి చ కలికా కా చితా చంచరీ కైః?॥ నళ్వతోభదళ్లోకః_

వరాహవావాహరాన రాజతాననతాజరా॥

హతారి కొకొం కాహ వాన కారు రుకానవా॥

ఈ ల్లోకమునకు పదవి భాగము _ వరా, 2. హవాః, 3, వాహరొన, 4, రాజతా, 5, ననకా "', అజర్హా 7. హరారి, 89. కొకారిఠా. 9 ఆహవానకొః 10 రురుకొః॥నవాం.(ఈ ఉత్తర శ్లోక పాదములు నోలుగింటిన్కి (తిప్పి, వెనుక నుండి చదివివను, మార్చుఉండదు.)

స్థితీ వళ్నలు, ఉత్తరములు,

1. వధువులతో(పకొశించువారెవరు?” వరా.వరలు, పెండ్రికొాడుకులు 2, దేవ సంఘమును తృ పినరచునవి ఏవి? హవాఃజయజ్జములు యాగములు. 3 గ్యురపునకిలింపుకు సంబుద్ధి ఏది? వాహ-_రావ =ట గు్యరప్పుంనకిలింపా 4 ఏది (ప్రార్టింపబడుచున్నది? _ రాజతా=రాజత్స్పము,్నపభుత్వము, వెండి, ధనము 1, అల్లెతాడులేవి ధనుర్యష్షిఎట్లుండును? ననతా=నంగి (వతమై) యుండదు
2. దేవదృిందమెట్లుండుము? అ జరాజముసలితనము లేకయుండును, 1, మంచి వైన్యమెట్లుండును? హతారి.-(హత అరి) శ్యతువులను చ్రంపినదై యుండుమ.8. గుడ్త్రగూబయంగు ఉండునది ఏడి? కొకారితా:2 (కాక 1. అరితా) కాకులతోశత్రుత్వము 9, మిక్కిలి గొప్పగా శబ్లించునవిఏవి? ఆహవానకౌః== (ఆహవ+-ఆవకాః) యుద్ధభేరులు 10. అరణ్యమున సనంచరించునవి ఏపో) ఉడుకా =రురుమృగ ములు (ఒకజాతిలేడులుు 11+ తుమ్మెదలతో నొప్పారు మొగ ఏది? నవాః=(కొ త్తగా కవిసించినమొగ్గం ళ్‌ అవాలి ళ్‌ సర్వతోభ్యదచి తము:

ఇ'ఫ్రేచక.మురజ్కగోమూతికా, అర్ధ్యభమక, వద్మ,రథ,శృంభఖలా బిగ్బెది (వశ్నళల్లోకాదులు, పాద-అర్థఎళ్లో క- ఆరోహ అవరోహం-ళ్లోకొ లుపాదంఅర్ధ- భోకములు, ఏకొత్షర_ ద్వ్యక్షర్యపళ్నళ్లోకము ఇన్నోఉన్నను, వి వ్రరభీతిచే వివరింవలేకపోయినామవి మసపిం గూఢచతుర్ధ _నళ్న ల్లోకః

కస్మిన్‌ రూవం?కో విరున్హ్యా న్నృవః కిమ్‌?

రక్షే ద్శి.ద్యా త్కః? క్వ సద్మావి?దూరమ్‌

సొదీ గచ్చే త్కేన? శౌరిస్టికక క్వ?

మ్మం పాయా త్కః? కీదృశ శృథన్న మొ: దూఢచతుర్ద.ఉ తరళోక,_

అ తతి లొ

_ దర్ప కే, ఏిమతోరాజ్యంబావ:, సరసి వాజటీనా।

"ఘోషపీమవి, భూపాల ః సర్చంాజీ విభూషణః॥

శ్ర వదగవిభొ గ ముంస్పష్టము ఖ్‌

వశ్న 1 అందదు ఎవవియేందు (ఎక్కువగా ఉన్నది? ఊ దర్పశకే= మన్నథు;యాందు. 2, రాజా చేని) నాకి నముచేయును?) ఏమతోరాజ్యం శతు (వితల రాజ్యము. 3, రత&ీంచువది చీల్చునడి ఏది? బాజః. బాణము అంబు 4. పద్మములు ఎక్కడ ఉండును?) సరసి--సరస్సునందు. 5, జోడు చేవితో దూర్యప్రయాణగు చేయును? వాజినా- గురముతో 6. కృ్ణుడెక్కడ విపసించునమ? ఘోషసీమవి-గొల్లవలైైలో 7. ళూమివి ర&ీంచువాడెవడు? భూపారః రాజు, ఈ చందశేఅరుడెట్టీవాడు? నత్పరా జివిభూషణి ఒజ్లటైక సర్బముళలు ఆఅలంకొరముగాగలవాడుః నిరోస్ట్య పశ్నళ్లోక ము:

శంభుఃకీదృక్‌ కో విహన్తానురాజాం?విష్టో ర్నాలీ పుండరీకా దభూ త్కః? భూషా ర్యాతేః కో?విధి స్తేజసాం కో వర్షే త్కః?కో చైరిపేనాం విరున్దే విరోష్ట్యంఉత్తరళ్లోకము:

వోంసీహాంవీకాశ కాయశ్రీఃనలినేకణ:॥

శారదాదయితశ్చన్ణం. తిరణి ర్హలదఃకరీ॥

(వళ్నక ఈశ్వరుడెట్టివాడు?. ఉవార-నీహార-పీకాళకా య్రీ:= ముళ్యాలపే రు.మంచు తో-సమానమైన _ శరీరికాలతగరివాడు 2,ఆసురులను చఛంపినవాడెనడు?నలి నేతణ.2సద్యాకు డైన విష్ణుపు.3,విస్తు-నాభికమలముమండి

మ్‌ ణు

పుట్టినవా డెవడు? శార దా=దయిత 8 = సరన్వతి.భర్రయగు ిహ్మ తం రాష్యతికి ఆఅందముతెచ్చువాడెవడు? చం్యదః=చందుడు. 5. తేజోవిధి ఎవరు? తరణీః ఇమార్యుడు ౮, వర్షించునది ఏది” జల.82 మేఘము, 1). శ్యకు పేననడ్డగిం చునదిఏది? 3 రీజఏను గు,8, పెదవుల (ఓస్ట్యము)లో పుట్టిన, ఉకొర-పవర్షాకరముణ వానానో ల ల (వహ బంభంమ) ఉఎధ్యానీయము (ప=ఘలకుముందన్న విసర్గలులేనందువ, ఇది విరోష్ట్యృము,

' తుల్యాభ్యాకమ్‌ = తీజంతమైన (పళ్ళ్నో తరము, ఆరో హఎ_అవరోహములతో (ఛమంగానుఎత్రిప్పికూడ )చదివినను,న మా స(తుల్య) రూవముగనున్నచో తుల్యా

శ్ర

కి మాచరతి వీరోఒ రీన్‌ రణేదృష్ట్వా విళశస్త్రణః?

(వతిలోమానులోమాభ్యాం తుల్యరూన మి హోత్తరమ్‌॥

(పశ్న 1 వీరుడు యుద్ధభూమిలో, శస్తాన్రవిహీనులగుళ తువులను చూచి, ఏమిచేయును?) ఊఉ. తిస్టతి= నిలుచుండును, శృతువులను చంసక (దయదలచి) విలిచియుండును ఇక్కడ *తిస్టతిఅనునది-తిజస్తము ((కియ). దానివిముందునుండి లేక వెనుకనుండి (తిప్పిచదివినము, తుల్యిము(సమానము గ నుండుటచే తుల్యాభ్యాశము,

ఇంకను విదగ్ధాలు (వండితులుుదుర్విదస్తుల (దుష్టపండిళుల)లే పండత మృన్వుల దర్సమును శాంతింప జేయుటకు, (పళ్నోత్తర రూపముననున్న కొంసారాధిహృద్య ములను, అజమారాది గూఢములను, అపహర్ని క్యాదులను ఎన్నోరచించిరి, కొన్నిఉదాహరణలుమాత మే ఈయబడుచున్నవి

కాలహృద్యమ్‌ = హృద్యమనగా హృదయమునందు ఉండునది సమాధానము వకృయొక్క హంృదయమునందుండు బ చేత, ఎంతటిధీ మంతులుకూడ ఉ త్తరములుతెలిసికొన ట కష్టవగును,

తానీ లబ అనునేతుం మానిన్యా దయిత శ్చరణే వరాగచరణాయా?॥ యావ త్పతితః తథా తత్షణ మవధీరితః కస్మాత్‌ ?॥ (వియుడు[పణయకు పితయగునాయికయొ క్కంలా జెరాగరంజీతఎపాదము పైవడి

నంతనే, ఆమానివి అతవివి తిరన్క-రించినదిం ఎందువలన? అవి (వళ్న?ఇక్కుడ కారణ మైసదిశాలము, ఆది వ కృహృదయస్టమైన దగుట చేత (హృద్యం) తెలిసి కొనుట కష్టమగుచున్నది. అసలు హేతువు “రజస్వలక్వాత్‌ ”అనునది.అనగా నేమ రజస్వలను కనుక్కనన్నుతాకఠుము,అని'మావివ్మిసియువితిరస్కంరించి నది. ఈ రజస్వల కాలము హృదయగతము కనుక్కఇది కాలహృద్యపృష్టము,

సారహృద్యమ్‌:. పార(ఐబల్ఫజ్జానము ప ఎచ్భకువిహృదయగతమగుటచే దీవివికూడ నెరుగుట కష్టసాధ్యము.

అవలోక్య వ్రవా వధ్య్వాః గుంజొఫలవిభూసణొన

విశ్వన్య రోదితుం లగ్నా కుతో వ్యాధకుటుంటివీ?క

11]

82 గురివెంద గింజల హారముతో నలంకృతములె వ, గ్ట్‌కోడలి _స్రవములను చూచి, వ్యాధువి ఇల్లాలు ఏట్టూర్చుచు, ఎడ్వసాగినది? ఎందువలన? అవి (వళ్న ఉ. ఆఅసారతఃణ (ఏడ్చుటకు కారణము) ఐలము లేకపోవుటనలన. అయో నా కొడుకుకు ఏనుగులనుచంపి, ముత్యములను తేగలిగిన సారము (బలము లేకపోవుటచే, కోడలు ఏనుగుం.ముత్యములతోగాక్క గురివెంద గింజల దండ ధరించవలసి వచ్చినదవి, వ్యాధ స్రీ, పట్టూర్భుచూ, ఏడ్చుచున్నదని భావము. ఇక్కడ సొర విషయము-_అనగా=ఇశ క్తత ఏడ్చునకు కారణమై హృదయ మున దాగియున్నందున *“సారహృద్యము అజమారాగూఢ జాతి . అజుడు గూఢముగామన్నది. అజిగూఢము, మారుడు (మన్మథుడు) గూఢముగామన్నదిః నూరగూఢము, ఇఫ్లే పద, పాద అర్ధగూఢములు కూడనున్నవిం మచ్చునకొకటి అజగూఢమ్‌ : రవి సుతకృత గోకర్ణ: (శుతివిషయగుణామ్బరో వనాత్మధరః। నరకశిరా జగదథిలం చిర మవ్యా దసమరు క్సాణీః॥ రవిసుతుడు.కర్ణః (కర్ణుడు) కర్ణమనగా చెవి, చెవియందు గోకర్ణమును (పామును) అలంకరించుకొన్నవాడును, 2. (శుతికి వివవడు విషయము శబ్దము. ఈ శబ్దము గుణముగా గలది ఆకొళము,. (“శబ్దగుణకమాకాళ మ్‌” అని కార్కీ గలు అనగా దిక్కు. ఆ దిక్కు వప్రము (అందిరము)గా గలవాడును (దిగంబరుడని భానము) 3, వనం=జలమ్‌. అది స్వరూపముగా గలవాడు = చం్యడుడుం అ నిని ధరిందువాడును, (చందశేఖరుడని భావము) 4, నరం కంశిరాః నరుని యొక్క=శిరస్సులు (కజకొన్సి ఈఆన శిరస్సున ధరించువాడు (శరాఖ అనగా నర-కపాలములను ధరించువాడును, 5, అసమాన కాంతిగల (శీహంమును (ఆసమరుక్‌) చేతిలో ధరించినవాడును (పాణి; అగుఅజుడు= పుట్టుక లేనివాడగు శంకరుడు, నమవ్ల జగత్తును చా కాలము రక్షించుగాక ఈ ల్లోకమున నామము గు_ప్రముగనున్న?ః మొదటి మూడుపాదాలలో చెప్పబడిన, గూఢార్దవి శేషణములనలన, అజుడు-అనగా మహేళ్యరుడు వర్షింన విడుటచే, ఇది అజగూఢము. ఇళ్లు మారాదిగూఢను లుండును. అపహ్న్నతి ,. ముందు తుల్య విశేషణ ములతోోళోతకు అవ్యవప్తు

83

(శ్రమను కల్గించి తరువాత ఆ చెప్పిన అర్హమును, ళబ్దివ్యాజముతో గావి, మిథ్యా భాషణ ముతోగావి, కవ్చిపుచ్చుట “అసహ్నుతి” జాతికి చెందినదగును,

పీఠ్కారం శికయతి, [వణయ త్య ధరం, తనోతి రోమాంచమ్‌

వాగరికః కిం మిలితో? నపానహి సఖి హైమనః వవనః॥

ఒక నాయిక తన చెలితో-సఖీ సీ-సీత్‌ శబ్దం ఐహిర్గళతమగుట, పెదవి గాయవపడుట, గగుర్పాటు పెరుగుట జరుదుచున్నది సుమా, అవి చెప్పగా, ఆ శెలి.ఓహో నాగరిక_ఛాయకునెవవి నైవ కలిసితివా? అవి అడుగగా (ఆత వితో కలిసినపుడు సీత్కారము ద_నక్ష్యతములతో 'పెదవి గాయపడుట, గగు ర్సాటు కూడ జరుగునుగదా అవినది), అంత నాయిక భయపడి, తన రహ న్యము టై టవడగూడదని తలంచి కొదు. కాదు, పైవన్నియు చలిగాలివలన సుమా! కలిగినవి అని నాయిక మిధ్యా భాషణముతో రహస్యముషు దాచినది. ఛలిగాలినలన కూడ సీఠ్యారము, పెదవులు పగులుట, వెం్టటుకలు విక్కం వొడుచుకొముట నహణముం

రాగీ ఖిన్సి విదాం తల్పం న జహాతి విస్సురం దళతిః

చకురే కిం (ప్రాజేళశః?.న పా. నప. నధి మత్కుణ(వాత

అనురాగంతో (రాగీ) విదాళంగం కల్గించును. వడకను విడిచి పెట్టక, గట్టిగా కరచుము ఇత్యాదిగా, నాయిక చెప్పుకొవిపోవుచుండ, విన్న చెలి కత్తెకు సందేహంకలిగి, ఓ చొతుర్యంగలదానా నీ (ప్రాజనాకుడువచ్చి (అను తాగంతో _నక్కతోచేరి, దంఠతకతము (వంటితో కొరుకుట) గావించిన నిదా భంగము చేపసేనా?) ఇవన్నియు చేనీనా? అనిచేతి (వశ్నింసగొ, ఆ నాయిక (వాలుక కరచుకొని, కపటనాటకముగగావి, యథార్థము చెప్పదలచిగావి) కొడు, కాదు సఖీ” పై వన్నులన్నియు చేనివది నల్లాల గుంవునుమా అవి అవహ్నవము (శపస్పిపుచ్చుట) చేసెను నల్లులు కూడ, రళ్తానురాగరితో, మంచమునేక్కి వక్కలో చేరి. వండ్తతో కొరికి, వ్యిదాభంగము చేయునుగదా

ఉభయభాషా్యపళ్ళో తరములు: సంనృృతభాషరో వేయదిడిన పళ్ళ లకు సంస్కృృక-ఆం్యధ-భాషలలోని ఒకే పదముతో నమాధానము చెప్పిన; ఆ్మపత్యుత్తరవ-లు రెండు భాషలకు సరివడియుండవలెను, _

8]

1. భాశే కీదృళంచ్యోన? పమాథే కీదృళం వచః? ..
2. కవ్మై (పపీదతే విష్ణుః? కి మాంటధాణా మతిఏియమ్‌?
3. రావణస్య కియ ద్వ క్ర0ం? నూప్పరం కక్ర వర్తతే?.... 4 కిం వడ త్యాతురో వైద్యం? వాజీళాలా చ కీదృశ?1
4. కిం పక్కి ఖి త్తి ఏిర్మాత్యోచాంచల్యం కుక వర్తతే? ...

ఈ బదింటికి ఉత్తరార్థము[

ఆల్మర గీర్వాణభాషాభ్యాం ఏక మే వోత్తరం నద॥ (అనువది)

1. 1 ఉదయం అకొళ మెట్లుండును? _సమాణము చేయువపుడేమవి చెను దురు? ఈ రెంటికి 'సీతోడు' అనునది సమానము, ఇది ఆంధ సంస్కృత భ్రాషలలోవి రెండు(ప్రశ్నలకు సమాధానమగుచున్నది. 1 త. ఆకాశము ఉదయ కాలమున ”నీ తోడు”గా నుండును, అనగా నీత 1 ఉడుజపోయిన నక్ష్యతములు (ఉడు)గలిగియండును. తెల్ల వారగనే నక్యతములన్నియుమాయనగు మ. 2 ఎవరి తోనైస ఒట్టు పెట్టుకొనునపుడు.“ఆమ్మతోడునాన్నతోడు”తో పాటు, సీ(యొక్క) తోడు సుమా! అవికూడ శవఖీము జేయుదురు. ఈ'నీ తోడు, నంస్కృృతాంధ్ర (వళ్ళలు రెంటికి, ఒకే సమాధాననుగుచున్నది. 21 విష్ణుపు ఎవవిపై అన (హను చూపుము? ఉ. చింకకాయ:=(తఈననెస్పుడు) ఆలోచించు వావి కొరకు 1 ఆంధ్రులకు ఆతి (పియమైన దేది? ఉం చింళతకాయ-చింతచెట్టు యొక్క కాయం” ఈ “చింతకొయ) నంన్కృత అంధధ్రములలో, ఒకే సమాధానమెనది, 3, ఓ రావణువికి తలలెన్ని? ఉ. పది. (తెలుగులో 10 సంఖ్య) 1] అందె లేక శడియము ఎక్కడ ఉండును. ఉ. పది-పాదమునందు (నంస్కృృత ౦లో పాదం శబ్దిముయొక్క. సష్పమీ* విభదక్తిపద్సి 4 1) రోగపీడుతుడు వై ద్యునేమవి కోరును? ఉ. *“మందురా”మందు తీసుకురండి-అవి కోరును 11, గుజ్జములుండు చావడీవి ఏమందురు? ఉ. *మందురా” అందురు. *వాజిశాలా తు మందురొ, అని అమరకోశం, ఇక్కడ “మందురా” అనునది అం(ధ సంస్క్టృత(వళ్నలు శెంటికి సమాధానమైనది. 5, 1 గోడకట్టు కాసీమేన్తీ ఏమని చెన్సును? (1చాంచ ల్యము ఎక్కడ ఉన్నది? ఉఊ: (ఈ రెండింటికి పారదే=పార (మట్టిని _తఈవ్వు వవిముట్టు) తీసుకురా.అని తాసీమేన్తీ పునాది తీయుటకు వచ్చిన కూలీతో శెజగులో చెమ్సునుం 2, పాఠరదేజపాదరనమునందు, పాదరనము మిక్కింలి

న!

చంచలము, కిందవడినచోో ముక్కలు ముక్కలై వరుగె శికొవపోవును, సంస్కృత మున-పారదము=పాదరసమ్ము దాని నష్టమీ విళ క్రి పారదే” ఆవి యగును ఈపారదే' అనునది ఆంధ నంస్కృృత(పళ్నణ రెండింటికి, ఒకే నమాధానమైనది ఇళ్లే ఇతర భాషలందును గలవు.

కవులు కొందరు ముక్తకములుగా చితించిన _పళ్నో తరములునుగలవు వానినెన్వరు. _సత్యేకముగా నంకలనముచేసి ప్రకటించినట్లు కన్పడదు. ఏనో దమునకు, పాండిళ్య (వకర్షకు కొందరు (పగ్నింప్య, తదితరులు సమాధానము చెప్పుట జరుగుచుందెను. ఇట్టి అంతరాలాప, బఐహివలావ (ప్రశ్నోత్తర శ్లోక ములు మరికొన్ని.

అదిశూన్వే తు కేదారం మధ్యళూన్వే శవాలయహ్‌ ॥

అంత్యశూన్యే వయోధారా త్రయః కాంచనవల్ల రీ॥

అదియొక మూడక్షరాల వదము అఆ వదములోని మొదటి అక్షరమును తొలగించిన పరిమడివి. మధ్యాక్షరమును తీనివేనిన దేవాలయమును, చివరి వర్ణమును తొలగించిన పాలధారను తెల్చును, ఆవదమేది? అని వశ్నం? టి గుమ్మడి, ఆదినున్న*గు” తొలగించిన మడి (పొలము) అగును. మధ్య మన్న "మ్మను తీసివేసిన “గుడి అంక్యాకరమును " తొలగించిన “గుమ్మి (గుమ్మపాలు తెల్చుచువ్నది “గుమ్మడి” మూడక్షరాల వదమ, ఒకి కూరగాయ ఓకతీగ చెట్టును తెల్పును, దీనిలోని సళ్ళో_త్తరాలు రెండును పూర్వమునండు వలె కెండుభాషలలోనులేవు. (పశ్నలు మాతము సంస్కృృతమునందుండగా ఉర్హరములు కేవలము తెలుగులోనే ఉండుట విశేషము.

కుశారమాలికాం దృష్ట్వా కళిసంతి తరనో ననే!

ఈత వృద్దతరుః _పాహ మామకో న్నాప్పి కిం లయమ్‌?॥

గొడ్డళ్లము గుదిగుచ్చి, భుజమున వేసకొవి, అడవికి వచ్చుచున్న వానివిజూచి, అడివిలోవి చెట్లన్నియు భయకంపసితములు కాగా, ఒక ముసలిచెట్లు ఓయీ! వానిలో మన-_వాడులేదు. ఇంక భయపడేదరేల”” అవి చెప్పినదట, గొడ్డలికి “కామ” (క్యర) వేనిన,దాని సహాయమ. తో చెట్లను నరుకగలరు, మన చెట్లకు సందింధించిన ఆ కర లేనందున, కేవలము ఇనుపగొడ్డలి మ్మాతమే నరుకజాలదు కనాక భయపడరాదు. ఎప్పుడైనను మనవాడు పరులతో చేరి నప్పుడే, ఇంటిగుట్టు లంకకు చేటు అన్నట్లు మనకును చేటుతెళ్ళునవి భావను-

86

య ఏ వాద్యఃన ఏ వాంత్యః మధ్యమో మధ్య ఏనచ

య ఏత న్న విజానాతి రృణం చాపిన వేల్సిసః॥

ఏది మొదటనున్నదో, అదే అంతమునందుమన్నది. మధ్యలోనిది మధ్యదే' అమటలో, మొదట కొంత (_భమను కగ్చించినా, జాగర్తగా ఆలో చిసే రహస్యం బోధవడక మానదు య ఏ వాద్యః అనగా-మొదటి అక్షరం “యి శారమే. సనవాంత్యఃసికార మే చివర ఉన్నది. మరియు మధ్యమో మధ్య ఏనచజీయంరలఎవఎక-షం న) అను ఈ ఏడు అక్షరాలలో మధ్య నున్నరి 4న అక్షరమువి, వీావి కలిపిన *'యససి వచ్చినది, యవన౮ తోనగా గడ్డి. ఈ అర్ధము అన్యాపదేశంగా శ్లోకంలోనే సూచింపబడినది. దీని నెరుగవి వాడు తృణం చాపిన నేత్తి- గడ్డిపరకను అనగా ఏమా(తము తెలియని అమాయకుడు నుమా చెళ్ళపిళ్ళ వెంకటశాన్తిగా రొక సభలో దపమధ్య శాంఓనై * వచ్చితి నన్నారట, కొందరికి అర్ధంగాక తలలు (బద్దలు కొట్టుకొన్నా రట. 'దధన్త వ అను అక్షరాలలో (“ద-సిలకు మధ్యనున్నది *“ధన'అనువరి అనగా నేను “రని కాం&ినై వచ్చితివి, అనిఅర్ధం చెప్పి అందరినీ ఆశ్చర్యంలో ముంచారట!

థ్రీ చా. రామశాస్త్రి (మైసూరు 20 శ. పూర్వర్హము)గారు గొప్ప వండి తుల, వారిచే, ఆఖ్యాశము వ్యాఖ్యాతిమునైన “సీకారావణ నంవాద రురి" అను వది గూఢార్జ వత్యు త్తరములతో వండిన గొన వర్షచిత్ర _గంఠము, దానిలో వర్ణచ్యికాలు పందల కొలది కల్పించ వచ్చువు గాని, గూర్గార _వకొాళమనస చ్యావితాక్షరము,అధిదత్తొకీరము, (వతిదతాక్షరము ఆను మూడు చి్యతభేదమగే అనుకూలమైన పవి శ్రీ శాన్రీగారు వివరించిరి. వావి వివరములు త్వరలో వెల వెడనున్నమా, “గూడార్డ _పకాశికొలో గాంచగలరు (వస్తుత మొక ఉదాహరణ మును తీలకింతుడు గాక .

వరిక్షీణాలన్యః సమరభువ్శిరక్షః కుర పతిః,

సలజ్ఞః న్వస్తుత్యాం, ఆవ లహితమార్ధె క పథికః.;

(చజ్యమస్త్రీ లభ్యః, సుమి ఏలనత్కర్రి రితి చ,

(శళో నాహం కిం? రేఒధిమ మహు రలం త్వాం (శుతవతీ॥

ఈ శోకము సీకారానణ సంవాద పరము, మొదటి 3ష్ఞ పాదములలో

శ్ర రావణుడు తనను గురించి చెప్పుకొనగా, మిగిలిన దావిలో సీఠాదేవి _వత్యుల్త రముండును. “ఓ సీతా యుద్ధభూమితో వెనుకాడవి వాడు, రాత పేళ్వరుడు, అత్మస్తుతీకి అత్యంత దూరముగనుండువాడు, విర్మల మార్గానుసారి, వజత అగు పడతులకు లభించువాడు-గా, దిగంత వ్మిశాంత కీ ర్రిగడించినవాడనగు నన్ను (రా.ణువి) గురించి, నీవు వినలేదా? అని, 31 పాదాంతో రానణుని వళ్ళ ఉ “ఓరీ నీచుడా (వివకేమి?)నిన్ను గురించి *“అలంిగా (కొవలసినంతగాా

చాలాసార్లు విన్నాను.అవి సీతయొక్కగూఢ మైన _వత్యుత్తరము దానిలోని రహ న్యము*“అలంిలోనున్నది*ఆఅలం” శబ్దముసకుచాలును” అవి (పసిద్ధార్ధము కాని ఇక్క-డ అదికాదు. అలం లకారము లేనిది అనగా రావణుడు చెప్పిన విశేషణ ములన్నిటినుండి *“ల”కారము తీసివేయగా వచ్చిన అర్ధము, ఆల కారమును తీన్‌ వేనినచో, ఆ విశేషణములిట్లుండును 1. నమరభువిసరిడీణా (ల)న్యః 2. రక్షఃకు(ల్సపతిః 3) స్వస్తుక్యా-న(ల)జ్జ, 4. అమ(ల)హిత మాగ్గెక వథికః 5. (వణమస్రీ(ల)భ్యః. 6) వి(ల)నత్కీ ర్తి! అనగా _రజరంగమున ఎండిన మొగముతో నిప్తేజస్కుడవు 2, రాక్షసులకు చెడును కల్గించురాజపు (కళ్నితః పతిః=జకపతిక 3, అత్మస్తుతిలో సన్నద్దుడవు (సజ్జః,) 4.వింద్య (అమహిత )మార్జానుసారివి, 5 స్త్రీలకు లొంగినమస్కటరించువాడ వు (వ్రీభ్యఃం (వణ్న్యమః) 6, పోయిన మంచిక్షీర్పిగలవాడవు (వి“త-సత్సీ- ర్లిః_నేడు మంచి కీ ర్రిలేడ) ఆపి ఈ విశేషణను.లకు విర్ణూఢార్థము. ల కారము *వి ఈ విశేష ఇములవలవ, రావణువి వి స్తేజస్తాాదులు, *క్రే, అధమ ” అను సంటబోధనము రచ్చే అవి నీచత్వమును, సీతాదేవి నరక్మగర్భితముగా ఉట్టింకించి, అతవి మౌటలతోనే. వాననోరు మూయించివది,

బాలే తన కుచద్వంద్వ్యం పతితం కేన హేతునా?

అధసాత్‌ ఖననా దేతోః గిరయో న వతని కిమ్‌?॥

జ ఉశాజళశళ్లా .

కాళిదాసాక వేశ్యవిట్లు ్యపశ్నంచేడేనీ కింవద ప్ల, చతురయగు ఆ వేళ్య కూడా, తన (పత్యు త్తరమును (నళ్నోర్దకంగా చేసి. ఎంతచమత్కాంరంగాానర్యం గర్భంగా ,పత్యుత్తరించివదడో “మరించండి. (వళ్న : ఓ బాలా పీన ధ్వయము [కిందికి జారిపోతోంది ఎందుచేతనో? ఉ. (బొనుు కిందనుండి (శవ్వుచూ ఉంటే, పర్వకాలు కూడ క్రిందికి జారివడటం బేదా॥

థి

సాధారణంగా (పళ్నలన్నీ అన్ని పావాలలోను ఉండవు. మొదటి పొదాలలోమన్న 'పశ్నలకప,నాల్లప పాదంళోవి పదాలు, (కముంగా (వత్యుళ్తరా లౌతాయి ఒకప్పుడు నొల్లవ పొాదంరోని శమాౌధావనం _పశ్నకు విరుద్ధంగా కూడ కన్సదుతుంది. కమక, నాల్గవ పావంలోని (ప్రతి అక్షరాన్ని, ఆచ్వి తూచి, విభ ఉంచు కొంటేగావి అర్థం సరిగారాదు.

కొందరు _వహేలికలనుం ఆలానములను అఖిన్నములుగా తలంచిరి కాని, _పహేలికలలో విశేషణములు (_పళ్నలెన్ని ఉన్నను, (_పత్యుత్తరమ ఒక్కటి మ్యూక మే ఉండును, ఆలాసములలో అనేక (పళ్నలకు అనేక శ్షమ ధావములు ఉండుట (వపిద్ధము. కొన్ని పహేలికలప ఉదాహరణములు.

| వో వనే శారా వనే త్యక్సా వనే తిష్పతి నిత్యశః ॥

వణ్యన్త్రీ నతు సా వేశ్యా యో జానాతి స పండితః ॥

వనమున '“అడవిలో”పుట్టుచున్నది.వనమున (వీటిలో) విడువ బడుచున్నది వనము ననే (నీటిలోనే) ఎల్లప్పుడు ఉంటుంది దానివి వెలయిచ్చి కొంటారుగాని వెలయాలు (వేళ) మాాతముకొదు. దీవినెరిగి నమాధానము చెప్పినవాడే వండి సడ, (వత్యు త్తరము- నొక (ఓడ) *వని శబ్దమునకు అడవి, నీరు (తోట,

అటి ళు శీ టే లబ

ల్లు నమూహము) ఇక్యాద్‌గా, నానార్ధములు కలవు. మొదటి *వని శబ్దమునకు శృము అడవి ఓడచేయుటకు కొవలసిన కొయ్య అడవిలోనే పుట్టుచున్నది వ, 3వ వన ళబ్దములకు అర్హము “*సీరు' అని. ఆ నౌక అడవిలో బట్టిన *య్యతో చేయబకి, నీటిలో విడువబడి, ఇక నీటిలోనే ఉంటున్నది, ఈనౌకము బ్చిచ్చి, కొనుగోలు చేయుదురు, ఆంతమ్మాతమున ధనము. వెచ్చించి, అను 'వించు వెలయాలు (లోగపుస్త్ర్రీ మాఠము కాదు,

ఇక్కడ ననమునబట్టి, వనమున విడువబడి, వనమున నుండునది చు అన్ని _పళ్నలకు, ఒక్క 'నొకియే సమాధానము. దా 2 గోపాలో నైన గోపాలః తిశూలీ నైవ శంకరః;

చ్యకపాణి!న నో విను యో జానాతి స వండితః ॥

గ్‌ 0ఇ

89 అతడు గోవులను పాలించును (కాయను అంతమ్యాాతమువ గోపా బడు మ్మాతముకొడు, (తిళూలము (ము మ్మొసవాలున్యుధరించుమగాని, ఈళ్వ రుడు మాత్రముకొదు. చ్యకాయుధమును చేతిలో ధరించినను, (సుదర్శన) చ్యక ధారియగు విష్ణువుకొడు. దీనిని వివరించి సమాధానము చెప్పిననాడే విద్వాంసుడుం వత్యుత్తరము : ఎద్దు ఆబోత్కుఈ ఎద్దు గోపులకు సతియె, దూడఅను పుట్టించి, పాలించును. గిత్తదూడను, ఆబోతుగా అచ్చువేయదలచినవార్సు దాని పీఖ్లింపె చ్యృకముము, తికూలమును కాల్చి, మ్యుదవేయుదురు. అందుచే అది చృకధారి, (తికూలి యగుచున్నది, మొదట, కృష్ణుడో, విష్ణుడో, శివుడో ఆను (శ్రమను నానార్హములతో కలిగించినమ,చివరికి ఆటోతు అను ఒక్క (వకు త్తర మున చెప్పుకొమటతో సమన్వయము చక్కగా, కుదిరినది. ఉదా. 3, అనేక నుషిరం వాద్యం కొంత౦ చ బుషిసంజ్ఞితమ్‌ చ్యకిణా చ సదారాధ్యం యో శానాతి స వండిళఈ;॥ అనేక రర్యధములు గలది, వాద్యము, అందమైనది. ఒక మిుషిపేరుతో లువఐడువరి. చ్యకితో నెల్లస్పుడు సేవింవబడునది ఏది? దీవిని పత్యు తరిం విన వాడు పండితుడు. చాల కలుగులు (రం(ధాలు) గలది, “వ” కొరము ఆదీవి (మొదటి గలది (వాద్యం), “క్రి కారము చివరగలదు (కానస్తం, వాల్మీకి గును బుషికి పేరువిచ్చివది (బుషిసంబ్లీకమ్‌) చుట్టలు చుట్టుకొని చ్యకారముగ వరుండియుండు లేక శిరస్సున చ్యకము(దగల పొముచే (చ్కకిచే) సేవింపబడు వది-నల్మీకం= పుట్ట. (వళ్నలో విశేషణము లెన్నియున్నను, సమాధానమొక్కం పుట్ట మాక మే. 4.8. (సహేలికలలో (పళ్నలు. వాని విశేషణము లెన్ని యున్నమ, వానికి (వత్యు త్తరము మాత మొక్క 'టేయని పైవావివలన తెలియ గలదు ఇక అలాపములలో అట్టుగా కః ఆనేక _పళ్నలతోపాటు (పత్యుత్తరములు కూడ చాల ఉండును, ముఖ్యంగా, ఈ (వళ్ళో శ్తరాలంకారం శెండు విధాలు ఒక్కవిచే " మాత మే అడుగబడిన (సళ్నలకు సమాధానమున్నచో *ఏకప్పష్ట (పళ్ళో _ర్తరము” ఆందురు, అట్లుగాక ఇద్దరు వ్యక్తుల మధ్యజరిగిన పరస్సర సంథాషణ కై

థి

లోవి వళ్ళో త్తరములను, *ద్వివృష్ట వళ్ళో త్తర” మందురు ఈరెండవదావివి “యుగపత్‌ (పళ్ళో త్తరమనియు, “ఉ క్తీవత్యు క్తి” అనికూడ చెవ్పుదురు.

వీవిలో మొదటిదగు “ఏకన్పష్ట్టపశళ్నో త్తరము” మరల ఆరు (వభేదమ లతో నొప్పుచున్నది 1. అంతరాలానము (వద్యములోనే వత్యు త్తరముస్నది) 2. ఇహిరాలాపము (వద్యమునందుగాక, టై టముండి తేబడిన _సత్యు త్తరము గలది)3 ఇహిర_వ్రరాలాసము ((ప్రత్యుత్తరము బైటమండి తేపలసియున్నమ వద్యంలోనున్నవానినాధారంగా చేసికొని చెప్పుట) 4 జొత్యిపళ్న- దీవిలోవి రెంతులిన్న (వళ్నలకు రెండు నమాధానములు చెప్పజడును. కావి అ రెఉిడప వళ్నోత్తరము మొదటి (పశ్నోత్తరమును విలోనము (శ్రిప్ప్ర)గా చదివి వన్పుడువచ్చుము. 5, వృష్టవళ్న? ఆళ్లోకంలో ఉన్నపదాలనే, ఫిన్నంగాకలిపిం శేజా చూపించినచో, దానిలోని సళ్నలకు అవే సమాధానాలు కాగలవు, 6 ఉ_శ్రర(వ్రళ్ననడ్యంయొక్క మొదటి మూడు సాజాలలోనున్నపళ్నలకు,పాధార జంగా, చతుర్గపాదంలో సమాధానాలు చెన్సబడ కాయి. అశు శ్లోకం మొత్తంలో ఉన్న (వళ్నావళక, చివరిపాదంలో ఇవ్వబడిన (ప్రత్యు త్తరమంతా, చివ8ి పాదఠలోనున్న ఆయా విశేషణములలో ఘరొకవిఠంగా ఆ లక్షణ మును వర్తింప వలెను, అప్పుడది ఉత్త ర్యవళ్నయగుము. కొన్ని, అన్తరొలాపములు-బహిరాలాపములు,

ఈ *ఆలావి” శద్దను, “లప-వ్యక్తాయౌంవాచి” (న్పష్తముగవళలుకుట, (వశ్నించుట) అనుంతువునుండి పుట్టిస2. ఆలావము-=తీ 8621600010! 106 ౧౮68 108 12 29 2889011641 0౯ ౭16600౯121 9298 అని కూడా వ్యాభ్యావింపదిడివది. ఇవి రెండు విధాలు, పద్యంలోవి [వశ్నలకు సమాధానం పదక్టీలోనే అంతర్గత మై ఉన్నచో ఆంతరాలావము? (ఆంతర్లాపి, అంతర్లాపక మొ) అనియు, అట్లుగాక (వ్రత్యుత్తరమును టై టనుండి వెదకి త్రేనలఏ యున్నచో '“ఐహ్‌రాలాపము ( విహిర్లాప, అపొర్లాపిక మొ అనియు చెప్ప ధిడినవి, ఇఏ (పాచీక కొలమునుండి (ప్రజలనోళ్ళలో (్రసిద్దమగ వాని, నేటి వరకు నిలచి యున్నవి,

ఇంకను, వివరములలో నికి వెళశ్ళినచో మొదటి “అంతరాలావము” రెండు

య! విధాణ-. మొదటి మూడుపాదాలలోనున్న (_సళ్నలకు, *వ పాదములో ఉళ్తరము బండుట ణి

కస్తూరీ జాయతే కస్మాత్‌? కో హి కరిణాం తమ్‌?

కం కుర్యాత్‌ కాతరో యుద్ధే? మృగాత్‌ వంహః వలాయతే॥

“మృగాత్‌ సింవాః వలాయతే”) అనగా లేడివి చూచి పింహము పారిపోవు చున్నది. ఇది సాధ్యమా? సమంజసమా? ఇదొక ఆళ్చర్యకరమెన (వళ్న మరి సమాధాన మెట్లు? మూడు పాదాలలోనున్న మూడు (వశ్నలకు, ' 4వ పాదంలో వున్న మూడు నమాధానములను యథాాకమంగా చెన్సుకొన్న సరిపోపును._

(వ 1, కమ్తారి దేవినుండి పుట్టును? ఉ. మృగాత్‌ =కస్తూరి మృగము వుండి, 2. అనేక గణములను ఏది చంపును?) ఉ సింహః--సింహము, 3. పిరికి వంద యుద్ధమున నేమి చేయను? ఉ సలాయతే=పారిపోవును నాల్గవపాదంలో* వమానమునందుగాక, విడి విడిగానున్న మూడు పదములు, మొదటి 3 పాదాలలో వున్న ప్రి (వళ్నళలకు నమాధావములై నవి. 3. మొదటిదావీనలెకాక, మొదటీ మూడు పాదాలలోవి పశ్నలకు, విడివిడీగాకొక, ఒకే సమానములో, 4న పొద మన (పత్యు శ్రరములు చెప్పబడును, వానిని జాగ తగా, విడదీసి సమన్వ యంచు కొనవలెను, ఇంతేకోక, చినరనున్న (నళ్నకు, అ సమాసమంతయు కలిసికట్టుగా, ఒకే (వత్యు త్తరముగా కూడ అగుచున్నదిం

|! టి

కః ఖే చరతి?కొ రమ్యూ?కా జస్యా? కం విభూషణజమ్‌?;

క్రో వన్న? కీదృశీ లంకా? “వీరనుర్కట కంపితా”॥

ఉ. వదచ్చేదము: 1. విః, 2, రమా, 3. బుక్‌, 4, కటకమ్‌, 5, పిఠా “వీరమర్కటకమ్చికా

(ప 1, ఆకొళమున సంచరించువది ఏది? ఉ. విఃజవకీ, 2. అందగత్తె ఎవరు? ఉం రమా:=జలక్మీ. 3. జపించదగినది ఏది? ఉ ముక్‌జముంతము, ముగ్వేదము. 4 అందమును పెంచు అలంకార మేడి? ఉ కటకమ్‌:=కడియము గౌణ. 5. నమన్యంరింప (గౌొరవింవృ) దగిన వాడెవడు? ఉ ఏతా=త౦,డి* 6. లంక ఎట్టిది? ఉ, వీర-మర్క-ట_కమ్చికా =వీరులగువానర ములచే_ ఊగు నట్లు చేయబడినది. శ్రీరాముడు లంకపై దండెల్రినప్పడు, పహనునుఖాది వానభులు

వ్రిడై లంకను సర్వనాశనము చేసిరని.రామాయణ గాథ “వీరమర్కటకంపితాను విడదీయగా, మొదటి 5 _పశ్నలకు సమాధానమైనది 6వ (వశ్నకు మొ త్తమ నమానము (_పశ్యుశ్రరమగుటందీవిలోని (వత్యేకత కే భూషయస్టి స్రనమండలావి? కీదృ శ్యుమా? చందమసః కుతః శ్రీః కి మాహ పీతా దళకంఠనీకా? హారామహో దేవరతాత మాత ౪॥ (వ *,చన్నుగవ నలంకరించునవి ఏవి? ఉ, హారాః ముక్యాలహారములు, 2. ఉమ(పార్వత్సిఎట్టిది? ఉ మహా దేవరకా= ఈశ్వరునియందాస క్తి కలది 3, చందువి కౌంతి ఎప్పటినుండి?” ఉ శమాతః=రా(తి నుండి (ఠఈమాజరాశి-- ఈసింంతము) శ, రావణుడు ఎత్తుకొనిపోవునపుడు పీత ఏనుని ఆ(కోశ0చెను? ఉ, పోరామ హాదేవర తాత మాతః అయ్యో రామా ఓ మరదీంలర్మణా, వాన్నా , ఆమ్మా = అవి ఏడ్చినది. ఇక్కడ కూడ 4వ పాదంలోనున్న సమస్త వదాన్ని, జ్యాగర్సగా భేదించి, మొదటి 3 (వళ్నలకు వత్యు త్సరములు చెన్న కొన్సి 4వ దావీకి మొత్తముగా, మరొక విధముగా వదచ్చేదము బెస్పుకొవి, నమస్వయించుకొమట దీనిలోని విశేషము ఈ [క్రిందిది మిక్కిలి వ్యకముగా, చిత్త్యైంనదిగా కన్సడును, కౌ ళంభుకాన్లా? కిము చంటదకా నం? కాన్తాముఖం కీం కురుతే భుజంగ?! ఈ (శ్రీపతిః? కా విషమా నమస్యా? గొరీముఖం చుమ్చృతి వాసుదేవః (వ 1. శివువి (వపియురాలు ఎవరు?) ఉ గొరిజపార్వతి. 2, చంథదువి వలె అందమైపదేది?” ఉ ముఖమ్‌=జమొగము, 3. విటుడు 'పియుంలి మొగము వేమి చేయను? ఉం చుమృతి= 'ఎద్దుపెట్టుకొనును. 4, లక్ష్మికి భర్త ఎవర? ఉ. వాసుదేవః:=కృష్ణుడు, విష్ణువు, 5. విషమ నమస్య ఏది? గౌరీ ముఠం చుమ్చతి వానుదేవః=పార్వతీ మొగము మ కృష్ణుడు ముద్దు పెట్టుకొను చున్నాడు. అనునది, ఒక చిక్క్కైన సమస్యం ఇక్కడ మోదటి 3 పొదాలలోవి 4 (వళ్నాలక్కు వరునగా నమాధాన మీయబడినది, ఇక 5న (పశ్న ఒక చిక్త్కైన సమస్యయై కూర్చున్నది, దానికి 4వ పాదములో విడిానున్న పదాలు మొత్తంగా కలిపి, ఆ నమన్యకు విషమ్య గానే నమాధానం చెప్పినవి,

ఫె మరొక భేదమేమనగా

ట్లోశేఒ (శాదౌ వివిర్దీష్టం విజాన్నవి మహాధియః

కుతః ఠన్మిన్‌ నముత్పన్నే నరాగం భువన్న్యతయమ్‌?॥

(వ | ఈ ముల్లోకములు ఎక్కిడనుండి పుట్టినవి? 2 ఎవనియందు (పేమ (వపూర్ణములై నవి? అను ఈ రెండు _పళ్నలకు ఉత్తరము, ఈ శోకంయొక్క ఆదిలోనే ఉన్నది. కాని దానిని మహీ బుద్ధిమంతులు మాత మే తెలిసికొన గలరు, ఎట్లినగా. శోకం మొదటనున్న “ఆదౌ” అను దానిలో, ఈ పత్యుత్తర ములు ఇమిడియున్నవి. మొదట “ఆదొ ను, “*ఆత్‌+బొ” అవి, విడదీసిన, పె (వళ్నలకు రెండు (పత్యుళ్తరములు వచ్చును.

1వ (వళ్నకు నమాధానం :- ఈ ముల్లోకములు 'ఆత్‌ =విష్ణువునుండి).. పుట్టినవిం ఆః = (విష్ణువు ళను నద్దిము యొక్క, పంచమీవిభ క్తి ఆత్‌ (రామః రామాత్‌_వలె) 2వ దానికి సమాధానం “బొ మన్మథుడు పుట్టిన అనంతరముని ముల్లోకములు (పేమపూరీతము(నరాగం)లై నవి. అనగా= విష్ణువునుండి పుట్టిన ముల్లోకములు మన్మథ జననము తర్వాత, నరాగములై నవని భావము, ఇక్క డ, “ఆదౌ” అను ఒక్క పదమలోని అతీరములను విడదీయగా, వె రెండు (వళ్న లిప సమాధానము వచ్చుబ, దీనిలోనీ సత్వేకత,

శ్లో. కన్య మరే దురధిగమః? కమలే కః కథయ విరచికావానః?

క్రై స్తుష్యతి చాముణ్రా? రినవ స్తే వద కుతో (భష్టాః?॥

(వ 1. ఎడారిలో కష్ట్మృపాప్పి దేవికి? ఉ కన్య=జలమునకు 2. పద్మ మును నివాసముగా చేపకొన్న వాడెవడు?ఉ. క॥:2(ద్రిహ్మ 3. స ప్తనూతృకలలో నొకతెయగు బాముండాదేవి వేనితో సంతసించును) ఉ కై ః=తలలతోం 4. సీ శ్య్యతువులు దేనిమండి (భష్టులెర” ఊఉ. కుతః =భూమి(భారమునుండి. దీనిలో “కిమ్‌” శబ్దింతో(కన్య, 58, కై 1, కుత!) (ప్రారంభింపదిడిన (వళ్నలకు శ్లోకంలోని అ 'కిమ్‌” ళబ్దంతోనే, ఎర్జభేదంతో సమాధానం చెప్పడం విశేషం

కఃకౌ శేకం కౌ కాన్‌ హసతి చ హనతో హనన్ని హరిణాడ్యెః?॥

ఆధరః పల్లవ, మం్యఘీణ హంపొ కుస్పస్య కోరకౌన్‌ దన్గాః॥

ఛ్‌ 1. హరిణాశ్యెః కక, కం, హసతి?=మ్మృుగా&ీయొక్క ఏది. దేవివీ

స్తే వరిహసించుచున్నది? ఉ, మృగాత్షీయొక్క. అధరము (పెళవిి చెగురుటాకువు (వళ్లివమ్‌్స్‌ పరిహసించుచున్నది (హసతి) 2 కౌ-కౌ. హసళః=2 ఏవి వేవివి. ఎకనక్కెములాడుచున్నవి? ఊఉ. మృగా &యొక్క పాదములు (అంఘీ్‌ హంస లను (హంస పరిహసించుచున్నవి (హసత॥) 3, శే_కొన్‌_-హసన్ని =ఏవి వేవిని.ఎకస క్కైనులాడుచున్నవి? ఉ. కున్షస్య_కోరకాన్‌ మల్లె మొగ్గలను, దంత ములు (దన్న పరిహసించుచున్నవి (హనన్టి. ఇక్కడ “కిమ్‌” ళద్దిముయొక్క పథనూ, ద్వితీయా విభక్తుల), ఏకఎద్వి= ఇహఃవచనములతో, “హస” ధాతుపుయొక్క, వర్నమానకొలంలట్‌- “హవనతి హసతః హనన్ని” అను పథమ పురుష-పిక-ద్వి-వఐహు=వచనములు కూర్చబడి శ్రమాలంకారముతో సర్డించుట దీనిలోని (వత్యేకత. నన్న శృ అబ్బా కృ మహర్షినంఘాః విిపాః కృషిస్తాః లు మావనీయాః శ0 కిం సమిచృన్ని త శైవ సర్వే నేచృన్ని 80 “మాధవదాఘయానమ్‌్స్‌ డీవిలోవి [వళ్నలకు'మాధవదాఘయానమ్‌” _సత్యుత్వరము,. ఈ నమాప, వదములోని మొదటి అత్షరమునకు, _కమముగా చివరి “నమ్‌ి'ను కలిపిన,

1. మానమ్‌ 2. ధనమ్‌ 3, వనమ్‌ 4, దానమ్‌ 5, ఘనమ్‌ 6, యానమ్‌ 1. (మొక్సంగ్రా “మాధవ దాఘయాసమ్‌” అనునవి (వత్యుత్వరములగును. (వ, 1 సజ్జనులు దేవిని కోరుదురు? ఉ. మాన్‌ = అభిమానమును 2 పినీవిగొట్టు లేమి కొం&ీకురు? ఉ. ధనమ్‌ డబ్బును 3. మునినంభము దేవిని వాంఛించును?) ఉ. వనమ్‌ అడవివి ((వశాంతముగ మండును గనుక 4, [జొహ్మణులేమి కోరుదురు? ఉ. దానమ్‌--ఈవివి, ఇచ్చుటను. 15. వ్యవ పాయదారుణ దేనిని వాంఛింతురు? ఉం ఘనమ్‌=మేఘమును (దానిద్వారా వళ్షమును) 6, పూజ్యులు దేనిని యాచింతురు? ఉ. యానమ్‌=యాతమ (పుణ్య తీర్హముల కేగుటను) 7. అశ్ర్రే వైవారందరు. దేనిని కోరరు? .మాధవ-దాఘ- యానమ్‌ వై శాఖమానమున_ మండు కెండలో-(వయాణ ముమ-_కోరరు. కో విర్ణద్ధః (తిపుర రిపుణా?)కశ్చ కర్ణస్య హన్లా? నద్వ్యాః కూలం విఘటయతి కః? కః సరత్ద్రీ రత శృ? కః సన్నద్లో భవతి సమరే? భూనణం కిం కుచానాం? ఠీం దున్సంగా ద్భనతి మహతాం మానపూజాసహార?॥

ఖీ

ఈ ల్లోకమునందుమ, నర్వ (పశ్చలకు నమాధానమైనది చివరనున్న “మానపూజాసహార౪ః” అనునది. ఆ నమానములోవి, మొదటి అతరనునకు, (శ్రమముగా చివరనున్న “రళిచేర్చిన, 1. మారః 2 నరః 3. పూరః భ జారః 5. పరః 6, హారః 7, (మొత్తంగా అన్నియు కలిపిన మానపూజావహార?? అనునవి సమాధానములగును,

1. శిపువి (తిష్కరార్సిచే కాల్బబడిస వాడెవడు? ఉ. మారఃమన్మథుడు 8 కర్టని హత మొనర్చిన వాదెనడు? ఉం నరః:౭అర్జుమడు. 3, ఏటియొడ్డును కూల్చ్సునది ఏది? ఉ, పూరః-=-(నద్రీ,సవావాను, వరద, 4, వరస్త్రీలయంణా వక్తిగలవాడెనడు? ఉ. శారః == వ్యభిచారి. 5. యుద్ధమునకు సంపిద్ధమగు వాడెవడు” ఉ సరః ౬ ళ్యతువు 6, _స“నముల కలం కొరమేది? ఉ. జోరః ఇముత్యాలహారము మొజ "= దువ్లులతో చెలిమి వలన నుహాత్ములకేమి కలు గను? ఉ మాన-పూశా-(అ) పహారః== గొరవ-నత్కా రములకు-హో నికల్లును. ల్లోః కం కృష్టాకారి? కీదృక్‌ రథచరణ? మరంరౌతి ఈ? కాన్టి కాంచీ?

కోఇ పస్మారీ? భుజంగే కిము? కలి శనునం? క్వార్య సంబోధనం కిమ్‌?! శా సున్దర్యా? మ సీన్లు; కథ? మచలభృత? కా చ సంబుద్ధి?రగ్నే; వీజం కిం? కా (ఆ) వనీజారమఅ మతిహరా? “ హేమసారంగలీలా”॥ ఇందళి _పళ్నలన్నిటికి ోరం చివర్షలోనున్న హేమసారంగలీలా, అను వరి వత్యుత్తరము,

(వశ్న 1. ఆళను గల్లించుసదిఏది?ఉ. హేమజదబంగారము 2,రతచ్యక మెట్టిగ? ఉ. సారమ్‌:= అరల(ఆకుల్పతో బాడినది. 3. బాగుగాపాడు వాడెవడు (పారు నదిఏది?) ఉ. గలీ=మంచికంత ము(గళ _. )౨కలవాడు,(మంచికంఠళముగల కోకిల మొ 4 నముుదము మొలనూలుగా గలది ఏఏ? ఉం ఇలాజభూమిం (నము్యదము భూమిని చుట్టియండుటచే, దానివి భూమికీ ఓడ్డాణముగా కవుణ పర్టింతురు)5. అపప్యాం రో గదయుగలవాడెవడు? ఉం లాలీ=(నోటినుండీ) లొలా జలమును కార్చువాడు. 6 సాములో నేమి యుండును? ఉ. గరమ్‌ =విషము 7కలీయుగపాపమును లేక కలహామును పోగొట్టునదిఏది? ఉపామ = మం(ఠము లేక మంచి మాట (సామోపాయము) 8 పెద్దలవెట్లు వంబోధింకురు?

క్‌

ఉ “హే” అనుదావిని సంబుద్ధికి మం౦ందుంతురు. 9. అందగత్తెలో నేమి యున్నది? ఉ. హేలాజళ్ళ్ళంగార చేష్ట 10. చం్మదు డెట్లుండును? ఉ. మలీ= కళంకము (మచ్చ) గలిగియుండుమ, 1 . చెట్లను భరించు. సర్వత సంటోధన మెట్లు?) ఉఊ సాగ =వృకములతో (న+4ఆగ) కూడు కొన్నదానా 12. ఆగ్ని సీజాడర మేది ఉ *రష్‌”=*రి అను అక్షరము. 13 పీఠ(అవనీజొొ భర్త- మిద్ధిని హరించిన7ది? ఊం హేమారంగ-లీలా = బంగారుంలేడి యొక్క వీలాసము.

ల్లోకన్స వ్రళ్నలవ్నిటికి (పత్యుశ్రరమైన హేమసారంగతీలా అను 7 అతరాల సదమును [కమంగా విడదీసిన _4 (పశ్నలకు, (పత్యుత్తరమగును. పిమ్మట దీవివి అప్మకమంగా (వెనుక మండి ముందుకు) విడదీసిన 5=8 _పళ్న లకు (_పత్యుత్తరమగును ఇక9.12 (పళ్నలకు ఉత్హరములు ఆది=అ_న్హనర్జ్హము లను కలుపుటతోను (హేలా, మళీ నాగ, రం), చివరి 13వ _వళ్నకు ,నమ స్పంగాను _సత్యుత్తరములు చూవబడినవి. ఇది మన బుద్ధి, నైశత్యమును పరీ&ీంచుచున్నది. కనుక_చ్చితో త్తరా లంకార భేద గర్భిత, (కమఎఅన్మకమం ప్యుష(ర్యంమ=ఘటనలచే “మ్మిశాంంకార” మగుట విశేషము.

లంకా భూవవిశాచరో రఘుపతిం యుద్రే కథం దృష్టవాన్‌?

దీనం, పొతి పితేవ యః పకుపతిః క సస్య వాహః (సియః?

శ్రేనా పూర్వఫలం నరై స్సుకృతిఖిః కన్మిన్‌ న్దరే భుజ్యతే?

శారా యే భవి తాన్‌ (ప్రాసి కఠమో? హ్యేషా మిహై వోత్తరమ్‌?

పై నాలుగు పాదాలలోని నాలుగు (పశ్నలకు ఉత్తరములు ఈ శోకం లోనే ఉన్నవి ఆయాపాదముల ఆది యందున్న రెండక్షరములను వ్యత్య న్హము చేసి (తిప్పి) చదివినచో 4 ప్రత్యుత్తరములు రాగలవు ఎల్లనం

(వః 1* రంకావతియను రావణుడు యుద్ధమువ రాము నెట్లు చూచెను? ఉ. కౌలమ్‌ ఎ యమునిగా, మృత్యుదేవతనుగా, పాదాదినున్న *లంకా'ను (శీప్పిచదివిన), ఈ “కొలష్‌” వచ్చును. 2, తం్టడివలె దీనరతణచేయు. కంక విక, వియమైన వాహనమేది? ఉ. *దీనమ్‌” షతిప్సి చదువగా వచ్చిననండీ”= ఎద్దు. 3. పుణ్యం చేనుకొన్న పరువులచే యక్షాదిఫలము ఎక్కడ సుఖనుగా ననుభవింసబడును? ఉం ((కేనా'ను న్యత్య స్రముచేసిన) నాకేజన్వర్గమునందు

ట్ర

4 లోకమునందలి వ్యభిచారులను శికించువాడెపడు? ఊ (“శారాను కారు వూరుచేనిన) రాజా=రాజ్తు న్యత్య న్గముగా వతు త్తరించుట దీవిలోని (వకేకఠతం

జపహిరాలాపములలో, అట్లుగాక, సమాధానము చెప్పువాడు (£0061౪07) లోకములోని (వళ్నలకు, సరిపోవు సమాధానములను, తన బుద్ధి ఈఅశలతను ఉపయోగించి. ఊహించి బై-టనుండి తెచ్చి, _వక్కుత్తరింపవలెను.. వానిలో కొన్ని _పఠ్వేకతను నంతరించుకొన్నవి, ఒక్కొక్క సమయమున ఈ నమా వ్లావము నాంచీ రూసమువగాని= రెండు మూడు మొ (వశ్నలకు సమానార్జను గల ఒశే పద థొూపమువగాని, ఉండవచ్చునుం

లెండు (వళ్నలకొకే నమాధాన మిచ్చుటకు ఉదాహరణముః

ఆనందయతి కో2. త్యర్థం సజ్జనా నేవ భూతలే?

(వటోధయతి పద్మావి తమాంపి చ విహ_ని ఈ?

ఇందలి రెండు (పశ్నలకు ఒకే నమాధానము._“మి(తోదయః” అనునదిం

(వ.1* నంపారమునందలి నత్పురుషురకు సంతోషము నెక్కువగా విచ్చు వది ఏది? త మితోదయః=మి(ఈలయొక్కం- అభిపృద్ధి. 2. సదములను విక పింపజేసి, చీకట్లను నాళనము చేయునది ఏది? ఈ, మి(శ్రోదరయఃజసూ ర్యువి యేక్క ఉడయము.

మిషశబ్దిమునకు నానార్బములు- స్నేహితుడు సూర్యుడు. ఈ నానార్జ ముణ గల “మి(తోదయః) అను ఒక్క శద్దిము, శ్లోకంలో వి రెండు (నళ్నలప సమాధావమైనది. ఈ సమాధానము బై టనుండి, ఊవపాంవబడి, తీనుకొవి రాఐడీ సందున ఇది ఐపారాలానము,

కి మిచ్చతి నరః కాశ్యాం? భూపానాం కో రణే హతః?

కో వస్త్యః సర్వదేవానాం? దీయతా మేక ము్తరమ్‌॥

మూడు (పళ్నలకు ఒకే సనూధానము “మృత్యుంజయః? అననది.

(శ! కాశీని చేరిన వరుడు దేనివి కోరును?) ఉ. మృత్యుమ్‌ =చాపును, “జ్ఞాశ్యాం తు మరణా న్కుక్తీ? ని శావ్రలోధ. కనుక కాశ కేగిన థక్తుడు కాపుము కోరుకొనును. 2. రాజులకు రణమున ఇష్టమెనడేది? ఉ, జయః తనప) జయము, 3 సర్వ దేవతలకు వమవ్యరింవదగిన వాడెవడు? ఉం

శ3]

ఫీ మృత్యుంజయ:=చాపును జయించిన ఈశ్వరుడు, ఈ 3 వళ్నలకు చళ్క్యు శర మగు *మృత్యుంజయః) టై టనుండి, తేఐడీనది. సాధారణంగా అస్త్రాలా పాలలో (వత్యు త్తరాలు వద్యం చిపరలో ఉంటాయి. కొవి, పద్యాదిలో వళ్ళో శ్తరాలున్నవి కూడ రేక పోలేదు

శ్లో, కా మపి ధత్తే సూకరరూపీ? కొ మపి రహితా మిచ్చతి భూపః;

శేనా కొరి చ మన్మఠజననం? కేన విరాజతి తరుణీ వదనమ్‌?॥

వ 1. వరాహానకారము నె త్రిన విష్ణుపు దేవిని ధరించెను? ఉ. కామ్‌= భూమినీ 2. ఎవనిని లేకుండ చేయవలెనని. రాజుకోరును? ఉ. కామ్‌==ళళతు రాజును (లేకుండ) 3. మన్మథుడెవవిచే పుట్టింపబడెను? ఉ. శ్రేన=విన్లువు లేక కృష్ణువిచేత 4. యువతీ ముఖము దేనికో_నకాశించును? ఉ. కేనజసుఅముతో, కొన్పుతో, ఇందుగల 4 (వశ్నలకు నమాధానము సద్యా ద్దమువగాక, (వతి సద్య పావముయొక్కం ఆదిలోనే ఉన్నది: కావి. కొందరు సుభాషిత సంగహ కారులీ వద్యమును ఐబపారాలానములలో చేర్చిరి,

ఈ లోకములోని మరొక విశ్రేషమేమవిన--అడిగిన 4 _వళ్నలలో మొదటి రెండింటికి “కామ్‌” అనియు, తర్వాతి 3, 4 (సళ్నలకు *శ్చన్ద ఆవు నదియు, ఒక్క పే పమాధానముగా చూపబడినది

ఇంకను, చిక్కైన మరొకవిషయమేమనగా_ళ్లోకంలో అడిగిన అనేక (వశ్నలలో, రెండింటికి సమాధానములెనో) ఉన్నను. సమానరూవముతో నున్న ఒకే నమాధానముని రెండింటికీ చెప్పి, నరిపుచ్చుటం

కిం (తాజం జగతాం) నవ శ్యతి చ కః? కే దేవఠావిద్విషః?

కిం దాతుః కరభూషణం'? విరుదకః కః? కిం పిధానం దృశామ్‌?!

శ్రే ఫే భేలన మాచర ని? సుదృళాం కిం దారుతో భూషణం?

బిద్ధ్యా (దూపి ఏచార్య సూక్మమతిమన్‌ త్వ మేకం డ్వయో రుళ్తరమ్‌

ఓ కుళ్యాగబుగ్దీి చక్కగా నాలోచించి, (కింది వళ్నలలో (వత్వేకంగా, శెండింటికి, ఒక్కొంక్కం సమాధానము చొవ్పున చెప్పుము,

వా 1, (వపంచ (పజలను రథించునది ఏది? ఉ. అన్హః=అన్నము, ఆహారము (నకారాంత శబ్దము 2 చూడజాలని వాడెవడు? ఉ. అస్థః=గుక్తీ వాడు (అకారా?న శబ్దము) 3. దేవతలను ద్వేషించువారెవరు? ఉ. దానవాః: రాకనులు, 4 దాకచేతికి అలంకరణ మేది? ఉ దాన-వాః=ధర్మము చేయ

రి వప్తడు విడిచెడు జలము, 5 ఉదరము (పొట్ట) లేవి వాజెవడు? ఉ. తమః: రాహువు(/ ఇతనికి శఈలమా(త మే ఉన్నది. 6. చూప్పలను అడ్డగించునడి ఏకి? ఉ. ఈమః=చీకటి 7. ఆకసముస ఆడుకొమనవి ఏవి? ఊఉ. నయః=సవలు (వి వీ.వయః-ఐహువచనము) 8. ఆడుబానికి అందమునిచ్చి, అలలించునది ఏది? ఉ నయః=యుక్రసయన్సు, యౌవనము. ఇక్కడ, బుద్ధిమంతుడు ఆలోచించి, 8వళ్నలకు చెప్పిన 4 ఉళ్తర నులు చక్కగా నరిపోయినవి. (బహిరాలానము వీవిలో వేరొక విశేషమేమవగా__ అడిగిన కివళ్నలకు నాలుగే నమా థానములు కానచ్చును అయితే ఆ నాలుగు ఉత్తరములు ఫై శ్లోకములో చూపి నట్లు శ్లేషతో, నానార్ధములతో చెప్పరాదు ముందుకు వెనుకకు చదువుటవలవ, ఆ (వత్యుత్సరములు రావలెను, కొని, ఆవి ఏకొర్దకపదములు మ్యాఠము కౌరాదుం కా మేభూ దుపయాతి? కృష్ణదయిళా కొ వా? సభా కీదృశీ? కౌం రక క్యహిహా? శరద్‌ వికశచయేత్‌ కం? థై ర్యహంర్మశ్రీ చ కొ? కం ధత్తే గణనాయకః కరతలే? కొ చంచలా కఠ్య్‌కామ్‌? ఆ ఠోవహో దవరోహత శృ విపుడైే రకం ద్వయో రుత్త్రరమ్‌* (వ.1. మేఘమునుండి వచ్చునది ఏది? ఉ. ధారాజావర్డధార, దాలు, 3. కృష్ణుని పియురాలెవరు? ఉ ధారాతివ్పిచదివిన) రాధాజరాధాదేవి3. సళ ఎళ్లుండదగివది ఉ. వంద్యా=గొరవింప (నమస్కరింవ) దగినది 4. దేవేం (రుడు (అపాహా) దేవిని ర&ించెను? ఉ, ద్యానమ్‌=స్వర్గమును(ద్యుళ బి-ట్వీ- ఏఎవచనము) 5. శరదృతువు దేనిని వికనింపజేయును? ఉ. కొళమ్‌= రెల్లు వూపును. 6. దైర్యము నజణచునది ఏది? ఉఊ శంకొ=భయను. సందేహము 7. గజేళుడు చేతికో దేవిని రరించను? ఉ పాశం --(తాడును 8, చంచలమై వది ఏది? ఉ. శంపా:= మెరుపుతీగ ఇక్కడ (3,5,7, (వళ్నల సమాధానములమ, మరల వెనుకకు తిప్పి (విలోమమగా) చదువుబవలన, 2,4,“,9 (వళ్నలకు వరువగా సమాధానములై నవి ఈ జంటలు ఏకార్థకవదములు కావవికహూడ గమవింవగరిముం అడిగిన 4 (వళ్నలలో, మొదటి రెండు (నళ్నలకు, చీళ్ళబడిన _వత్యు

+80 త్రరములోని రెండు భాగాలు ఏిడివిడిగాము. పిమ్మట 3,4 (పళ్నలకు నూర మొత్తంగాను (వ్రత్యుక్తరమగుట. కీల్యాణవా క్వ మివ కిం సద సత కాంతల నద్భూవ'తే న్య మివ కః పరితోష కొరీ కః సర్వదా వృషగళశిః త్వమివాతి మాతం భూత్యాశతః కథయ పాతితసర్యభూత ౪4 (ఏ.1 ఉభవాక్యములు వల్కుచున్న సీవలె మనోహరనుగు వదమేది ఉ. శమ్‌:జసుఖము. 2) మంచిరాజునకు ధనము (స్వం) వలె నంతోషమును గల్లించునది ఏదీ? ఉ. కరః (రావాసకుకట్లు) శిస్తు, వన్ను, గజిని. ఏ) నీవలె ధర్మమార్గమున (లేక ఎద్దుతోో పోవువాడెవడు? ఉఊ శంకర॥:=శుభమును కల్గించువాడు, శివురు. 4 ఎస్కంపగా బూడిద, లేక ఐళశ్వర్యముతో (భూత్వా) కూర్చి సర్వ్యభూరములను, పారించువాడెవడు? ఉ. శంకరః ఈశ్వరుడు దీవిలో మొదటి రెండు (వశ్నలకు, (వత్యుత్వరమగు “శంకరకి వద మును చీల్చగా, వచ్చిన శఘ్‌.కరఃి అమునవి ఉత్తరములు తర్వాత 3,4 వళ్నలకు “శజ్కరలి అను పదము మొత గా నమాధానమైనది ఇక్కడి వళ్ళ్న వాక్యములు ఉపమాలంకార యుక్తమురిగుబచ్చే ఇది సొంంకారజాతికి చెందినదగుము, వస్తుతః, (పాచీన నంన్కృత- ఆలాపములకును, పాళ్ళాత్యములగు €0011866క్క భేదకుంతగా కన్చడదు. £2గ00 00 అగఃడ త“ 140408 లో (వాయబడినట్లు, ఇవి (పాన్చులో 18వ శతాబ్దంలో కవిపెట్టఐడిన వనుటలో గూడ పూర్ణసత్యం, కన్నడదుః కావి ఇండీయాలోని వావినిబట్టి, ఈర్వాళ కై0?00287 6015౯666 న్యకంతముగా కవిపెట్టబడియుండును. అనుటకు కూడ అవకాళము లేకపోలేదు మరియు ఈ భారోపీయ-అలాపొలు 'ెండింటీ లోమ, ఊపాంచుట, (వత్వేకాతంలను ఒకే వదంగా కలుపుట మొఃనవిం నమానములే. కొని ఐఇరోపావారి ఆలాపాలలో అధికంగా ఉన్నట్లు, వంన్య్మ్మ ఈంరో కూడ న్ని నర్ణాల్యువత్వేకంగా, గువ్వపరిచవిడి, తర్వార కలుపబడి, వద్యరూపంలో (వచురణకు నోచుకొన్నవి ఈ భారోపీయ. ఆలానములక 0ష892గ463ఏు గల ముఖ్యభేద మేమనగా, ౧|4/2టీ:3లో (పాశ్నికుడు 1,2) ఇతరాలతో అకుగగా, ఆవాపాలతో ఈ వళ్నబణు వంఖ్యలకో గజీంవవిడ ప్ల

క!

పోమాన్యంగా మొత్తంపదాలను (ప్రశ్నించడం జరుగుతుంది. (కింది ౧౫౩1621 5-11 00212రేటును పరిశీలించండి.

18 కర్ణారిపితా, గిర్మీన్త తనయా కన్య్యపియ్యా కన్యథుక్‌,

కో జానాతి సశేంగితం, విషమగుః కు (తోదథూ క్కామినామ్‌?!

భార్యా కస్య విదేహజూ, తుదతి కా, భౌమే2ఐ. స్నా వింద్యశ్చ ఈ

ఈళ్చత్యుత్తర మధ్యమాక్షరపదం నర్వార్ధ నం పత్కరమ్‌॥

ఈ (పళ్నళికు (_పత్యుర్తరములైన వదాలలోని మద్యిమాకరములు, నర్వార్థనంవదల విచ్చునట్లాండవలెనుం

వ 1, కర్షువి శకువగు ఆర్జునువికి తం్మడి ఎవరు? ఉ. వానవ$ిజ ఇంసదుడు. 2. పార్వతి ఎవరీ భార్య? ఉ. హరన్య == ఈళ్యరువి యొక్క+* $. కుగాగమము దేవికి వచ్చును? పీ హన్వస్యజ (హన్వమునకు, శుగాగ మము వచ్చునని, వ్యాకర్తపాణివి సూత్రము. 4, నరుల అభి(ప్రాయములనెరుగు నేర్చరి ఎవరు? ఉ. మతిమాన్‌జబుద్ధిమంతుడు 5, మన్మతుడు (విషకుగుః) కామిన లకు ఎక్కడ పుట్టును? ఉ, మససిజమనన్సనందు 6. వై దేపా (సీఈ) ఎవవి భార్య? ఉ. రామస్య=జరామువియొక్క- 7 బాధపెట్టునది ఏది? ఉ కుసుతిః జుచెడ్డ దెనపోోకము 38. మంగళవారం (లౌ మేంఅహ్ని) చేయరాని నని ఏడి? ఉ. అభ్యంగః తలంటుస్నానము

వె 8 (వశ్నలకు, మూడశరముల (నత్యు శరము లీయబడినవీ. ఉత్తర ములలోవి మధ్య మాక్షరములను కలిపినచో, (“నరన్వతి నమస్తుళ్యమ్‌” (ఓ నరన్వతి వీప సమస్కారము) అగుమ, ఈ _పార్టన సర్వనంపడల విచ్చునుం ఇట్టి అకాంతులను, ఆశ్రీర్యచనములను దెల్బు చిికళ్లోకము లెన్నియో ఉన్నను, విన్న రభీతితో విడువవిడినది.

ఇట్లు మధ్యమాక్షరములతో వేగాక, విన్నపదములత యొక్క. ఆడి అవకా లమ కలిపి, (వీచ) కాయస్టం పురోహితులను నిందించుట, “కాయస్ట-పురో పాతు లెట్టివారు?” అను (వళ్నలకు సమాధానములు.

కాకా ల్లౌర్యం యమాత్‌ ,కౌర్యం స్టవతేః దృఢభూతికామ్‌

ఏకై కాశర మాదాళు, కాయస్టః శేన విర్మిత?॥

కాకి నుండి చాంచల్యము, యమువిమండీ (హూరత్వము, స్షవతి (వ్యకంగి) ముండి గట్టిగా చెక్కుటం- అమ, అనగా “శోరంయమం-స్థనతి” వడాల

102 లోని మొదటి అదరాలు కలుపగా వచ్చిన “కాయస్టి అను ళజ్దాఎకర్టమైన, కాయ స్ట కులములో పుట్టిన వానినెవడు సృష్టించెనోగదా " అనగా “కాయస్టులు అంత (_పజాపీడకులుగా (పపిద్ధినౌందిరివి భావము,

ఇప్లే దుష్ట పురోషాతనింద:. పురోహకుడనగా నెవడు? అను (నళ్నకు

పురీషస్య చ రోషస్ట్యం హింసాయాః తస్మరస్య చ।

ఆద్యాజరాణ్‌ సంగృహ్య వేధా శ్నృశే పురోపాతమ్‌॥

పురీష (మలము) రోష (కోపముపింస (చంపుస్వ్యభావము తస్కర (దొంగ) అమ 4 పదములయేొక్క మొదటిఅతురాలు, కలుపగా వచ్చిన *పురో పితునిహుశః ఆ _బహ్మ దేవుడే సృష్టించిఉంటాడు. అనగా పురో హితుత ౦క హెచ్చుగా ,పజొకంటకడుగా పరిగణింసబజెను.

ఈ (_సళ్ళోత్త రములలో 62:19 రేకపోవుటచే, వాన్త వానికి, వీనివి ఆలావముళలమటకు ఆభ్యంతరమున్నది. కావి, కొందరు వీవిని 'అంతరాలాసం అంతర్గతాలుగా పరిగణీంచినారు.

ఓక్‌ స్రాక్కం అతరమునువయోగించి, (వత్యుక్నలించిన ఆలొవములుము _గలవ్ప, ్‌

ఆద్యో౭ఒన్తస్టోజ. వ్యనన్నం విళతి ఫల మసా వద్వితీయం వ్వితీయం

కార్తీ యీకః సవళ్ళ (పకృతి రపి ఐతే శాసవర్గం (వ్రమాశే।

తుర్య కృాతుర్య భాజాం వినృజతి చఠతురః (శోతపసాస్టః పుమర్జాన్‌

ఠామ త్వ న్నామ వర్ణాః జగతి కఠతిపయం కౌతుకం తన్వతే న?॥

ఓ రామా వీ పేరులో నేను గొవ్చతనమున్నడయ్యా? ఓయీ నీపేరు (రామ్కలో *ర్‌+ఆ-మ్‌ అ” అను నాలుగు అకరాలున్నవి. వానిలో అది అకరం (ర్‌) చినవరనున్నదైవమ (అన్న స్టః_అపి) ఆనములేవి (అన్‌-ఆ స్తం) గొవ్వఫలిమ. చిచ్చుచున్నది. (వ్యాకరణ కాష్తము *“యంర-లఎవి అను అతురము అకు “అంతస్థము” లవి పేరు పెట్టినది, ఇవి నృర్శలకు (కంనుంశి..మ వరకు) ఊస్ము (శ-ష-న=హ) లకును మధ్యనుండుటడే వీనికి ఆంతములను 'పేరుసార కము. ఇస్సుడు (వథమాతరమైవ రేభ(ర్‌) అన్నస్ట వర్ణాలలో చేరిన దెనను, అవనంళ (అంతులేని) సంవదల విక్చుచున్నది అవి “*విరోధా భాసాఅంకొర మును స్ఫురింవజేయుచున్నది. ఇక రెండన *అ”' అను అతరము సొటిలేవి షేటి. “ఇ” కారమువకు త ర్యాత కజంఆలలో ధెండవది. (అ (క్రుఎ ద్వితీయం)

103

అయి ఉన్నది. మూడవదగు “మ్‌” అను అక్షరము, సవర్గములో (వ-ఫంవిభంమ అమ సవర్గము)లో చేరినదై నమ, దిలాక్యారముగ, అవవర్గమువు (సవర్గములో లేకుండుటను) కల్గించుచున్నదని విరోధాభానము అనగా *మ” కారము పపర్గలో చేరినదైనన్కు అవవర్గమును ( మోక్షమును )గల్లించుచున్నదవి,విరో దవరిపార ము వాల్లవదియైన “ఆ అను అక్షరము చెవులకు ఇంపును పెంపొందించుచుచున్నది. పురుషార్థములలో నాల్గ్లవదగు ముక్తిని కోరనివారికి కూడ, చతుర్విధప్పురుషార్థము అను (చతురః_పుస్‌..ఆర్జాన్‌ ) కల్గించుచున్నది. ॥

రామ సీ పేరులోని *ర్‌_౪-మ్‌-అ”' అను ఈ నాలుగకరొలు లోకమువ వెంళ ఉత్కంఠతమ ఉత్పత్తి చేయుటలేదు? అనగా, గొప్ప ఆళ్ళర్యమును గల్లించుచున్నవని భావము. ఒక్క అక్షరముతో (వళ్నించినను, దానిలోని విరోధాభాసాలంకారములు చమక్యారరమణీయముణుగ నున్నపిం

అనేక _పళ్నలున్న బహిళాలావనులలో, మొదటి (ప్రళ్నలకు విడివిడి గౌమ, చినరి పళ్నకు మొత్తం పదమో, సమాసమో సమాధాననుగుట.

కా కానా కాళియారాతేః? పున రథ్జే కి మవ్యయమ్‌?

కిం వన్హ్యం సర్వదేవానాం? ఫలేషు కిము సుస్టరమ్‌?॥

(వం 1) కాళియ మర్దనం చేసిన కృష్ణుని (విష్ణువి) భార్య ఎవరు? ఉ మా లక్మి. 2) మరల లేక అయితే. అము అర్ధమును చెప్పు అవ్యయ మేది? ఉం. తుజ ఈ “తు అనునది మరల లేక అయితే అను అర్ధమును తెల్చు అవ్య యము (లింగవచన విభక్తి కూన్యము) 3) సర్య దేవకలకు నమనస్కరింపదగివ దేది? ఉ లిజ్ల్వమ్‌=శీవలింగము 4) అన్ని పండ్లలో అందమైన పండుఏది? ఉం మాతులింగమ్‌ .మాదీఫలము (90౧౯8. 2440)

1. ఒకచో, రెండు వికాలైన _నళ్నలకు ఒకే సమాధానం చెవ్పుట. కీద్భ గ్యవం స్వా న్న ఠరయాయ పృష్ట్రేయ దుత్తరం తన్య చ కీదృళ నని వాచ్యం భనే దీకణజబాత సుంబు? కం దా ధిశేశే గవికోఒ రృవీయః”

ఉ అపొంన మపొను :

(వ్న 1.ఏ అడవి భయమును గల్గింపదు? టి అవాం[సం=జసాంనంచు (చంప్త) జంతువులు లేవి అడవి - ఎ. వై (వళ్నకు [వత్యు శ్రరమైన ఉహంగనం) అమదావిఏ, ఏ విధంగా మార్చివ, +న్నీటీవి (ఈతణ శాతం అంబ్రుతెల్చుమ? ఉ. అఫామఃజ కవాం సం అను దానిలోని పొం” 3నుదావిని

!

శీకుండచేపినచో, అవగా. *ఆ-హి _-_సంిలోని “హిం తీసివేసిన, “ఆనం మిగులును. అ్మనంజుకప్నీరు, తమ అర్ధమువచ్చును 2. పూజ్యుడగు వాడెనడు పిజిలో (గవి) దేవిని(కం) అధిష్టి శచియున్నాడు? ఊఉ. ఆహిం(సమహిమః (ఆహింవం-అహి౦.ఆ$) పూ జ్యాడ గుం విష్ణువు(ఆ), పాంసించు న్వభావమ లేవి (ఆహిం్యవం), ఆదిశేషుని (అహం) అధిష్టించియున్నాడు? ప్రెనున్న శండు (వళ్ననికు *ఎసాం్యన మహిమః, అనున దొక్కపే నమాధానము జక ఈ రచవెలో దుష్కురత్వము.ండుటచే ఇది “విషమవ్యష్ణి జోతికి చెంది వది

చేరొకచో రెంటికంటె అధికమైన వశళ్నలకు హూడ, ఒకే సమాధానము ఇస్పవచ్చును. కొని, దాని పదచ్చేదము మాతను ఫిన్నముగనుండునుం

కీదృకః సకలజనో భవేత్‌ నురాజ్ఞః?

కః కాలో విదర ఇవీ న్దకార "హపీాక్షుః?1

కః (సేయాన్‌ కుముదవనస్య? కో నిహి

(శాళ్ళవ్యం వచ శిరసా? జిత _ప్వయా'కః?8

ఉ. విధురవి రహితః (విధుర-విరహిత?, విధుంరవి. రహితః, విధు? అవిః 1. అహాత 1

(వళ్న * మంచిరాజుపొాలనలో నర్వజను లెల్లుందురు?) ఉ- విధురంవిర హితః =కష్టమును.విడచి,సుఖముగా మందురు, 2 లోకమువ చీకటీవి గల్గించు కాలముఏది? ఉం విధు-రఏ-రమొత॥చం(ద్రుడునూ ర్యుడు-లేవి కొలము(లీకటే గమండును.) 3. కలుపలకు ఇస్టుడెన వాడెవడు? ఉ ఏధుళజచందుడు, 4, తన॥రస్సుతో శ్యతుపును ((భాతృవ్యం) కొట్టునడి ఏది?ఉ అవిః౭గొ్య రె మేక, 5, వీచే జయింనబడిన వాదెవడు? ఉ అపాత॥.శ్యతువు, పె 5. పళ్న 9కు నమాధానమొక్క కే, కావి, డాని సదనిభాగములు మ్యాశక్రము మూడుపార్లు, వేరు విధముగా చేయబడినవి, 11. కె,ఇది పూర్వము "ద్వి సమన్త వ్య వ్లణాతికీ ఉదాంగా నీయబఐడినది.

ముదటి (వత్య్యుత్తరమగు అక్షరమునకు, ఒక్కొక్క అతరము చొవ్పువ శ్రమముగా కలిపి, సమాధానము చెప్పి, చమక్కృతిని సాధింవవచ్చును. ఉరః స్టలః కో. (ఈ వినా పయోధరం విభర్తి? సంబోధయ మారుకా కన్‌” వదన్తి కం వత్తససంభవం జనాః?ఫలం చ కిం గోవకధూకుచోపమమ్‌?॥

105

ఉ. నాగరంగమ్‌ (నా,నాగ, నాగరం, నాగరంగమ్‌్‌

(పళ్న :, పాలిండ్లు (చన్నులు) లేవి రొమ్ముగలవాదెనడు) ఉ నా=జ పుళకుషుడు 2 గాలి మేపరిని(పాముము)సంటోధించుము? ఉం (గూ)నాగ కట) సర్పమా! 3 పట్టణమున పట్టిన వావినేమందురు? ఉ. నాగరం=శాగరకువిగా = వీల్తురు . గోపీ నస నదృశమైన పండునేమందురు?ఉ, నాగరంగమ్‌ :=నారింజ వండు

మొదటి (వత్యుత్తరమగు "నాకు _కమముగా ఒక్కాక్క అక్షరమును కలిపి వృద్ధిచేయగా చానాగ-నాగరం-నాగరంగ౦, అను సమాధానములు వచ్చి నవి. ఇవి “నర్ధమావాత్షరజాతి”కి చెందినట్లుగా, లోగడ ఉదాహరింవణిడివవి, చ విచ్చిత్రిని దెబ్బ, మరొక బహిరాలా సోదాహరణము,

కిం స్యా ద్వర్హచతుష్ణయేన వనజం, వర్హె చలి ర్ఫృూషణం,

ప్యా దాద్యేన మహీ, ఠయేణ తు ఫలం, మధ్యం ద్వయం (ప్రాజదమ్‌,

వ్యస్తే గో(త తురంగఘాన కుసుమా, న్యన్తే చ నసం్యపేషణమ్‌,

యే జాన వ్లి విచతడాః &ీళితరే తేషా నుహం పేనశః&

నాల్గువర్దాలతో వనజను (నీటబుట్టినది)ను మూడు పర్ణాలతో ఆలంకొ రముము, మొదటి అతరంతో భూమిని, మూడింటితో పండును, మధ్యనున్న రెండిరటిలో (ప్రాణము విళ్చుదానివి, విడివిడిగా చెప్పినచో, గో(త_తురంగం భూస-(గడ్డి;కుముమము-లను, చివరి దానితో సం_పేషణార్ధమును తెలుపవలెను (చవపంచమునందలి వండితులెవ్వరైవను, 'పెవానినన్నింటి నెరిగి, వత్యుత్తరిం వివచ్చో వారికి నేను కట్టుబానిన (పేవకుడువగుదును. అనగా వానికి సమా ధానము చెన్సుట ఆఅంతకష్టమన్నమాట.

ఇక్కడ 4 అతీరాల సదము *కువలయమ్‌” (కలువ) అనునది, 3 అడ్‌ రొాలవదం *“వలయమ్‌” (కడీయము) లేక *కువల”(ముత్యము, రేగు), రెండతరాల వదం *ఐల” (ఒకవిద్య) (“వ బిలకు అభేదము (గపొంవనలెను). ఒక అకతరపదంికు” (భూమిఅన నది. ఈ పద్యాలన్నియు ,నాల్గక్షరాలు గల “క్రవ్రల్రి, యమ్‌” అను వదమునుండి వచ్చినవే. దీవినముండి ఇంకను “కుల” (పమిట కేక *పవలి (కలువ) మొదలగు వానిని కూడ కల్పింనవడ్చును, ఈ దిసారా లావము నేటి *ఓ6116౯ 610061 ము గుర్తుకు తెచ్చుచున్నది.

14]

106

కోడీ కం సహళశే? కరోతి దివి కా నృత్యం? శివాయాః పతిః

కూతానాం క మయుం క్త జీవహరణే? కొ రామళతోః పుఠీ?

కం రక్ష వి చ సాధవః? పశుపతే? 80 వాహనం (_పోచ్యకాం?

ఆతోమ 'ప్రతిలోమ శాఫ్రచతురై శేకం ద్వయో ర శ్తరమ్‌॥: అనులోమం-నితోమ ళాఫ్రజ్ఞాలీ ఆరు (వళ్నలకు మూడు (వత్యుత్తరముణ చెప్పవలెను,

(వళ్న 1, భూమిదేనిని సహించుచున్నది, ఉ థారమ్‌జబరుపును, 2. స్వర్గమున నాట్యముచేయునది, ఎవతె? ఉ, రమ్బాజరంభి అను అవ్సరవన 3. (ప్రాజవయము చేయుటకు శిపుడెనవి వియమించెను?) ఉ. కొలంజయముని 4 రాముని శ్యతుపువెన రొవణుని పట్టణ మేది? ఉ. లంకానగరము 5. నజ్జను శెవరివి రడింతురు? ఊ దీనమ్‌ =దరి[దుని, భయపడిన వావీని, 6 పశువతి (శివుని)! వాహనమేది? ఉ సన్టీ=పంది (ఎద్దు)

ఇక్కడ (పళిజంట [పళ్నల కొకే సమాధాసమున్నదిం అయితే, వొనిఏ విలోమంగా చదువుకొవిన, మిగిలినవానికి సమాధానములగుచున్న విం

కప్మై యచ్చతి సజ్జనో బిహుధసం? సృష్టం జగ కేన వా?

శంభో రృాతి చకో గలే? యువతిలి ర్వేజ్యాం చ కొ ధార్యతే?!

గొలీశః క మకాడయల్‌ చరణత9) కా రక్షితా రాక్ష పైః?

ఆరోహా దవరోహతః కలయతా మేకం ద్వయో రుత్తరమ్‌॥

వ్ర, 1 సజ్జను డెవనికి ఎక్కువగా ధనదావము చేయును? ఉ. సొధవే= మంచివానికొరకు, 2. లోకము ఎవవిచే సృష్టించబడేను' ఉ వేధసా(బ్రహ్మ దేవునిచేత 3 శీవువి కంఠమున (ప్రకాశించునది ఏది? ఉ కాలిమాజానల్ల విమచ్ళ 4, యవళులు కొవ్పులో దేనిని ధరింతురు? ఉ. మాలికాజపూలమాలం 5 శవ డెవనిని కాలితో తన్నెను? ఉ కొలమ్‌:ఐయముని (మార్కండేయ రక్షణకై) ఈ రాజ్షసులచే రడీంపబడినదీ ఏది? ఊఉ, లంకౌ:==లంకానగరము,

మొదటి ఉ శ్తరములలోని అక్షరాలిను (త్రిస్పిచదివిన, రెండవదానికి నమౌ వానములగుము, దీనిలో అతరద్వయము నేకొక, మూడు అక్షరాలను్యత్రిప్పి (వ్రత్యక్ర రించుట (ప్రత్యేకత, ఒక్కొక్కచో ఈ ఆలావ (ప్రళోత్తరములు ఏకాతరములోను, మరల ఆ అక్షరములనే కలిపి జంటలుగాను చెన్సుదురు. జ్రైనంపార్శనాథ చరి తలో విట్టివి కోకొల్లలు

10?

బుభః కీదృగ్‌ వచో (బూతే?కో రోగీ? క శ్చ నాప్రికః?;

కీదృ కృ స్ట్రం నమస్య న్తి? కిం సూతం పాణీనే ర్వద॥

ఉం అర్థవ దధాతు ర్మ్యవత్యయః (ప్రాకిపదికమ్‌,

(వ్ర, 1. వండితు డెట్టివాక్యమును పల్కును? ఉ, అర్థవత్‌ సార్థకమైన దానిని పల్కును 2, రోగి యనగా ఎవడు? ఉఊ. అధాతుః:==ధాతు (ఎముకల) పష్ణి ళేక సీరనముగ నుండువాడు? 3. నా 'స్తికుడనగా ఎవడు? ఉ, దేవ, వేద, నరలోకము ళందు నమ్మకము లేనివాడు 4, ఎట్టి చంద్రుని నమన్కంరింతురు? ఉ పాడ్యమి (వళిపత్తు నాటి చంద్రుని 5, (వీటినవ్నిటివి కలుపు) పాణీకీ సూత్రమును చెన్వ్సుము? ఉం అర్థవ=దధా తు-ర(వ్రత్యయః..(ప్రాతిసదికమ్‌ “అవి పాణిని హూతము, (ఆర్జవత్‌, అధాతుః, అ(పత్యమః, పాకిపదిక మ్‌

రాజ్ఞః సంబోధనం కిం స్యాత్‌? స్యుగ్రీివన్య తు కౌ (పియా?

అధనాస్సు కి మిచృన్తి? రుగ్గెః కం (్రీయకే వద?॥

ఉ దేవఠారాధనమ్‌ (దేవ కారా ఆరాధనమ్‌, దేవతారాధనమ్‌)

(మ 1. రాజునేమని నంబోధింతురు? ఉ. దేవ! ((వభళూ) అవి నంబో $ీంతురు, 2. న్ముగీవువి (ప్రియురాలెనరు? ఉం తారా=తారం 3, దరిద్రులు దేనిని కోరుదురు? ఉ. ధవమ్‌ =ధనమును_కోరుదురు. 4 రోగపీడితు లేమి చేయుదురు? ఉ. దేవతారాధనమ్‌ (రోగములు పోవుటక్రై) దేవతల నారాధింతురు,

కీదృశం హృదయహారి కూజితం? కః నభా యశవి భూపతే ర్మతఈః?

క న్హవా ప్రి విపినే భయాకులః? కీదృశశళ్చన భవే న్నిశాకరః? ॥ ఊఉ కఠల౦క విరపాతః (కలమ్‌, కవిః, అవాతః, కలజ్క విరవాతళ)

(ఫ, 1, మనోహరమగు శబ్ద మేది? ఉ. కలమ్‌ =*కళల” శబ్దము అవ్యక్త మధుర మైనది, 2. యశస్సంపాడనలో రాజునకు మ్మికుడెవరు? ఊ, కవి. కవీశ్వ వని వలన రాజకీర్తి దశ దిళల న్యాపించును. 3 అడవిలో కూడ నీకు భయపడి యుండు వాడెవరు? ఉ అహితఃజశ(తువు 4. చంద్రుడెల్టివాడు కాకుండ ఉండ వలెను? శ. కలంకవురపిత॥జ మధ్యలో మృగ (లేడి) రూవ చిహ్నము (మచ్చ) రేషండ ఉండవలెను,

వృచ్చతి శిరోరుహూ మధుమభనం? మధుమధన స్తం పీరశికుహం చ? |

క; ఖలు బాసలతయా భువి విదికః? కౌ నను యానతయా గవి గదితా? ౫

ఓ కేశవ నాకాః(హే) కేశవ (హే) కేశ, ననాకొః, నౌకొః

108 (వ 1. శరపిరుహ?.. మధుమఠనం- పృచ్చతి (కిమ్‌) ? శిరస్సున మొకి చిమువెం్యటుక;, మధువను రాత్షసుని చంపిన విస్త్రవును ఏమని సంటోధించు చున్నది? ఉ (హే కేశవ =ఓ కేశవా!” అవి 2. ఏిస్ణువు (మర్వరిఆ వెం్యడ్రుక వేమని సంటోధించును? ఉ (హే) కేశ =ఓ వెంటట్రుకా! అని 3. లోకమున అకి చంచలమైసదిగా (ప్రసిద్ధి నొందినవి ఏవి? ఉ వనొకాఃఅడవి=నివానముగా గల (వవ=ఓకళ)కో తులు,(వీని చపలత జగథత్ర సిద్ధము,)4. భువి (గవిలో (ప్రయాణ సాధనములుగ నేవిచెన్చబడినవి? ఉ. నౌకొ.=ఓడలు-నీటిలో (ప్రయాణ సాధనములు వసస మాసాద్య వనేచు రాజతే ఏికొసి కిం వల్లభ పుష్ప ముచ్యకామ్‌? విహంగమం కం చ సరిన్ఫుటాక్షరం వది కిం వంకజ సంభవం విదుః? ॥ ఉ. కింశుకమ్‌ (కించుకమ్‌, శుకమ్‌, కమ్‌ (వ, 1. ఓ _పియా వనంతర్హువున వికసించి, అడవిలో వ్రకాశంచు పువ్వు ఏది? ఉ. కింశుకమ్‌ మోదుగ పువ్వు (వన్నన్త సమయమున వికనించి, ఎ(ర్రగా (ప్రకా శించును) 2. అక్షరములను స్ఫుటముగా సల్కు. పక్షీ ఏది? ఉం శుకమ్‌ చిలుక 3. ఎవనిని పద్మమునుండి పట్టిన వానినిగా చెప్పుదురు? ఉఊ కమ్‌ :=(ద్రహ్మను (పద్మళవువిగా వలుకుదురు ) కా ముద్దరతే సూకరరూవః? కొ మవిరపాతా మిచృతి భూన? | కేనా కారిత మంగజ జననం? కేన విరొాజతి తరుణీవదనమ్‌? ॥ వ్ర, 1. వరాహావతారము నెత్తిన విష్ణువు దేనిని వెలికి తీవెను? ఉం కుమ్‌= భూమిని, 2.*వెది లేకుండ రాజు ఉండజాలడు? ఉ. కుమ్‌ భూమిని (భూమిలేని రాజు భూపతి కొళ్లాలడు) 3 మన్మథ జననము ఎవనిచేగల్లెను ఉ. ఏనజజవివ్ణువు శీత 4. యువతి మొగము దేవితో (ప్రకాశించును? ఉ, కుంకుమేన:జకుంకును కొట్టుతో, కుమ్‌-కుమ్‌౮ఏన=(కలిపిన) కుంకుమేన అగును-= విడదీసిన “కుం _శంఎఏన” మొదటి3(వ్రళ్నలకు సమాధానమై, తరువాత మొత్తముగా శీవ (వ్రళ్న్శకు నమాధానమగుచున్నదిం టుర్వార వీర్యనరుషి త్వయి కా (ప్రనుష్తా శ్యామా ససకత్నహృదయే నువయోధరాళ తుష్టే పునః (వ్రణతశ్యశుసరోజసూ ర్యే వై వా ద్యవర్షరహితా వద నామకాస్యాక్‌ (వ్ర, ఓ రాజా అవార్యపీర్య వర్మాకమముగల నీవు కోవగించినప్పుడు, శత హృదయమున ని(దించిన సీ కత్తి (శస్త్ర), (ఇనుముతోచేయబడిన దగుటచే) నధ గాను, వదునారేండ్లు వయస్సుగల కాంతగాను, బాగుగా నీటిని ధరించినదిగాను

10 నుస్తవిగాను ఉన్నది,వంగి నమస్కరించిన శత్రకమలములకు సూర్యునివంటి వాత వైన నీవు, నంతోషించినపుడు, శ్యతుహృదయమున నిద్రించిన, ఆ కత్తి (శ్రీ) యే మొదటి (శ) వర్ణము తీసివేయగా, ఏమగుచున్నది? ఉఊ “ళన్తీ'లో మొదట నున్న “శి వర్షముతీసివేయగ్యా “స్రీ” మిగులు చున్నది. అనగా నీ శని కోవగించి నపుడు, వాడబడనందున ని(దిస్తూ నల్లగా? నీటిని ధరించియున్నడి. (లోహనిర్మిత శవ్రమసై నీటివిచల్లుట ఆచారము) నీవు సంతసించినపుడు, ఆ శన్రీయే “ఫ్రీగా మారి, 16 సంంగల కాన్గగాను, సుస్తవిగాను, కన్పడుచున్నదని (వ్రత్యు త్తరము ఈ బఐపా రాలాసమున రూనక, శ్షేషాలంకొారముల (సభానము ప్రత్యక్షము, మర్యాః కుత వస న్తి? కన్య విశిధాః పృష్పాణి? కా వారిధేః

కన్వా? ధాతృమురారిమన్మథజితాం కౌ నాను సంబుద్ధయ??

కస్మిన్‌ ముకక్తికరీ రతిః? దివిషదాం సున్టోవసున్లా చ కౌ?

ఏషా ముత్తరలాం (వయాతి తటివీ కాచఛిత్‌ (శ్రీవర్ణాహ్వుయా॥

(వ్ర, 1 జనులెక్కడ వివపించుచున్నారు? ఉం కేజభూమియందు 2, వృష్ప మలు ఎవనికి నాణములు? ఉం ఏఃజమన్మథునియొక్క. 3 పొగరకన్య ఎవరు? ఉం ఈ=జలడ్మీ, 4. (బిహ్మ-విష్ణు..మ హేశ్వరురి నంబుద్ధలేవి? ఉం క ఉ!-పీ! అను మూడత్షరములు, (క్రమముగా, పె ముగ్గురికి సంటోధనములగును, 5, ఎవని యందలి ఆసక్తి ముక్తి నిచ్చుమ? ఉ. ఏజవిస్ణువునందలి భక్తి ముక్తి నిచ్చును 6 మన్హోవసున్తులను రాక్షసులు దేవతలకు ఏమగుదురు? ఉ. అరీ=కకువులు. (ద్వివచనము)]7. పెవ్రళ్నలన్నిటికి (వత్యుత్తరమగు మూడతరాలుగల నదిఏది? ఉం కొ వేరీ:జకావేరీనది.

1.3 (వళ్నలకు ఉ త్తరములగు *కౌ+-ఏః+ ఈ_(నంధికలిపిన) ఇకా వేరీ... అగును, అశ్లే 4.6 (వళ్ళో త్తరాలగు “క్ర+-ఉ(ఓఏ+అరీ”' అను వానిని కఠివి వపుడు కూడ, -౬“కొావేరీ_అగునుం నంధి వివేకము చక్కగా గమనింవడగినదిం

క శృత్రం దధకే సితం? నిశి గతా గేహం విటస్యో వికా?

కం రక్ష ని బుధః? హరన్య చ పురా కో ద్వారపాల స్సదా?

కః కొన్నాం యతతే? విధుః (ప్రలీదినం 80 వా కళత్రం (వ్రకేశ్‌?

ఆ రోహి దవరోవాణేన నిపుతైః ఏకం ద్వయో రుత్తరమ్‌?॥

ఈ శ్లోకమున ఆరోహ-అవరోహణముల (ముందుకు. వెనుకకు చదువుట) డ్యారా రెండు (వళ్నలకు నై పుణ్యమాతో ఒకే సమాధానము చెన్సబడినటి,

110

వ 1. కెల్లవి గొడుగు నెవడు ధరించును? ఊఉ. రాజా:=ఠాజూ 2. రాతి విటువి గృహమునకు వెళ్లునడి ఎవతి? ఉ జారావ్యలిచారిణి “రాజాను త్రిప్పి చదివిన “జార అయినది, ఇపే అవరోహణమును అన్నిచోట్ల [గపాంవవలెను, 3 బుధులు ఎవవిని రడీంతురు? ఉ దీపందరి(దుని, భయవడినవానివి, 4, ఈళ్వ రువి ద్వారపాలకు డెవడు? ఉ సందీజనండీశ్వరుడు, 5 ఎవడు కాస్త కొరకు వెదకుచుండును? ఉ, రంతాజసంభోగింపగోరువాడు. 6 చంద్రుడు (ప్రతిదినము ఏ భార్యకడ కేగును? ఉ,శారంజబృహన్చతిభార్య తారను, లేకసతత్రమును గూర్చి

ఇక్కడ (వనత్యుత్తరమగు, ఒక్కాక్కు పదమును ముందుకు వెనుకకు చదివినవ్పటికి, రెండు (ప్రశ్నలకు, ఒకే సమాధావముగ నరివడుచున్నదిం

చై(కే కూజకి క శృ? కోఒ క్షహరణః? పూర్చే విధా పూర్ణిమాం

భ్యా కౌ? బంధనగేహనామ కిము? కా వేశ్యాహరేః? భారికః

కం వోఢా పిచ? కొ మురారి దయితా? సంబుద్ధి రీశద్విషః

కా (ఆ రోహాదవ రోహణా చ్చ కుళలై రేకం ద్వయో రుత్తరమ్‌? *

ఇక్కడ కూడ?పై మాదిరిగనే, రెండు (వక్నలకు, ఆరోహావరోహణ [కమ మును ఒకే (వ్రత్యు త్తరమును పరిశీలింపగలము,

(హః 1, వస్త కాలమున “కుహూ”. నాదముచేయువది ఏది? ఊ సీఈ కోకిల 2, ఇంనియములను జయించిన లేక అక్ష (య కుమారుని చంపిన వాడె వతు? ఉం కపిఃజకోతి, (హనుమంతుడు అక్ష పమారువి సంహరించెను) 3 పూర్ణిమా చంథద్రునేమందురు? ఉఊ శాకొ =పూర్తేందు సంగమము, క ఐంధించు గృహము నేమందురు? ఊఉ కొరా= బంధనగృహము,చెరసాల,జైలుం 5, ఇంగదువి ఉ౦పుడుక్కత్తె (వేశ్య) ఎవతె ఉ. రంభాజరంభ అను అవృరస, 6 కూలివాడు దేనిని మోయును? ఉ భారం:ణబరువృను, 7, విష్ణ్యవియ ఎవరు? ఉం రమాజ లక్ష్మ, 8. ఈశ్వర నిరోధియగు మవ్మథువెట్లు పిల్తురు? ఉ మార ఓ మన్మఠా!

అవి. ఇన్దరి మధ్య వరస్పరము (వళ్ళో శ్తరములు జరిగిసచో, దానివి సృష్ట వ్రశ్నోత్తరము యుగ వత్పళ్నో త్రంము, ఉ కి యత్ముక్తి యవియు అందురు

జనకన్య సుకా సీతా రాఘవన్య విలాసినీ? 4

జనకవన్య సుతా సీకా రాఘవస్య విలానినీ ॥

జన రాఘవన్యంవిలోసినీ.పీతాకన్య ! సుతా?

ద్ర 1. ఓ జనుణా! ధాముని భార్య (విలాపివి) యగు సీఠ ఎవని కూతురు?

శే

ఉ. జనకన్య:=(రామువీ భార్యయు సీత జనక మహారాజు యొక్కకూతురు, ల్లోకముయొక్క $పూర్వార్థ_ఉత్రరార్థములము. ఒకే వధముగా చెప్పి, చదువరులకు (క్రాస్‌ గల్గింన దిడినది. (ప్రశ్న ఏదో, ఉత్తరమేదో ఆర్ధము కౌషండ గండర గోళం చేయబడినది. దీవికి కీలకం “జనకన్య*లో మన్నది.దానిని “జన!+-కన్య"గా, విఠాగించి. ఓ జనుడా (పీఠ) ఎననియొక్క కూతురు? అని చెన్పుకొనగా, పూర్వా రము (పశ్నయైసడి, ఇక ఉత్తరార్థమున. వదచ్చేదములేకుండ జనకస్య =జనకుని యొక్క-,అవి చమత్కారంగా అర్ధం చెస్పుటనలన (వ్రత్యు త్తరముగా నరిపోయింనది,

ఇక. 'అంతరాలాస విషయములనాలోచించినంవాని (వ్రత్యు త్తరములవ్నియు వద్యములలో నే ఉండవలెనను సిద్దాంతమున్నట్లులేదు, పద్యాలలో సమాధానములు లేన్మి అంతరాలావములు కూడకలవు, (ప్రాశ్నికుడు వద్యంలోవి మూడుపాదాలతో (వ్రశలడుగగా, సమాధాత (16061769 4వ పాదములో (వ్రత్యుత్తరములను పూరింవనచ్చును, లేక నాల్లవ పాదంలోని నమన్యను (వళ్ళో త్తరంగా భావించిన మొదటీ మూకు పాదాలలో. వానికి (ప్రశ్నలను (ప్రకటింప వచ్చును, ఇవి అనేక విధములుగానున్నవి. ఇట్టి అంతరాలావములను' సమపా్యా-అంతరాలావము” లందురు ఈ భేద (ప్రభేదములు థోజ(ప్రదింధమున కో కొలలుగ నున్నవి- వాత్స్యాయనుని *కామ సూత్ర (గ్రంథము లోవి చతుష్షష్టి (64) కళలలో “మానస మొం వీని కొన్ని (వ్రభేదములున్నవి. (ప్రాచీన భారతములో నమస్యా క్రీడ లెక్కువగా నుండె డివి. పీవీ వివరములను మా *సమస్వ్యా పూరణి (రంతములోగాంచగలర్యు కృతిమ త్వంతో. బుద్ది సూత్యతను (పళ్నించి, (వకటించు. ఆలావము లెన్నో గలవు కష్మిన్‌ శేకే మురారిః? క్వ ను ఇలు వసతి ర్వాయసీ? కో నిషేధం? శ్రీణాం రాగం తు కస్మీన్‌? క్వ ను ఖలు పితిమా? శౌరి నంటోరనం కిమ్‌? నందుద్దిః కౌ పామాంళోః? విధి._హరఎవయసాం చా పి సంబుద్దయః కాః? (మైతే లుబ్ధః కథం వా? కురుకులహననం కేన? తల్‌ కేళవేన. ౫

ఫా 1. విష్ణువు ఎక్కడ పరుండును” ఊ కే:౭వీటియందు (సముద్రమున) 2, కాకి ఎక్కడ ఉండును? ఊ శవేజళవము (పీనుగ) నందు 3. నిషేధము వేది తెల్పను? ఉ. “న=నజ్‌” అనునది “లేదు=కొదు” అను నిషేధమును తెల్పును 4 స్త్రీల అమర క్తి ఎవరి యందు ఉ. నవేజక్రొ త్తవాని (యినకుని) యందు క్‌ తెల్లదనమెక్యండ? ఉ. శ కేజయవనులను శకజొతి యందు 6. విష్ణు సంబోధన

114

మెట్లు? ఉం శేశవ'ఆటఓ కేళవా? అని, 7 సూర్యుని పంబోధన మెట్లు? ఉ ఇన! ఇఓ సూర్యుడా! అవి. 8. 9, 10. (బ్రహ్మ, శంకర పవుల నెట్లు సంబోధింతురు, ఉ. క'=(న్రిహ్మన్‌, ఈళ[1=8వా!, నే =ఓ పక్షీ! (విశబ్దనం, (వం ఏకవచనము) 11. పిసివిగొట్టు ఏమని చెప్పును? ఉ. న=లేదు, అనిచెప్పును, 12. కురుపంళనా। నము ఎవని చేవాటిల్లైన” ఉ, కేశ వేనజకృష్ణువిచే 1, 2, 3 (ప్రశ్నలకు (క్రమంగా శ్లేఎళవేంన అని, 435 (వ్రళ్నలకు విలోమంగా. నవే-ళకే' అని 6మండి 12 (వళ్న లకు '“కేళనేని ను, ఆ వృత్తంచేసి. ఛేడింపగాావచ్చిన కేశవ!+-ఇన, క్వ ఈశ _పే!-న, కేళవేన” అను వానితోను' సమాధానములు సరిపోవుచున్నవి* ఇన న్నియు ల్లోకములో నే ఉండుటచే. ఇదొక “అంతర్లాపికా' .భేదముం

కొన్ని అంతరాలాన (వ్రళ్నో త్సరములలో, విరుద్దములైన కలయికలు, ట్రిక్కులు శద్టాలం-గొరడీలు, (భ్రాంతులు అసంభ్యాకములుగానున్నవి, కొవ్ని అన్య భాషా (భ్రాంతిని గూత గల్లించుచున్నవి, వాని నన్నిటిని వివరిస్తూ, (గ్రంథాన్ని "పెంచి, పాఠకులకు విసుగు గల్గించుటలో బౌచిత్యం లేదు. కావి. వానిలో విశేషళ మక్కారం గల వానిని కొన్నింటిని మాత్రము తిలకించండి

కమ్బీ కో”౬ ఖివిధా క మవ్యయ?, మిహ క్వాస్తే (దవత్యం వున?

స్వా (ద్రూవం (వథమద్వితీయ వచనే కిం వేం? ఖణ మద్యా హ్వయ?

కో ధాతు గ్లలీగం ధయోః? (దవిణీనాం కిం యాచతే భికుకః?

(వ్రళ్నానాం (ద్రుత ముత్తరాణి నద, రే? “భయ్యాజలేనీ ఖవా*

(వ్ర 1. వణకువాడెనడు, ఊఉ భయీ= భయముగల వాడు (వణకును 2 అభివిరిలో (నయోగించు అవ్యయమేది? ఉ ఆజ ఆజ్‌ అను ఉవసర్గ (“ఆజ్‌ మర్యాదాఖి విధ్యోః' అని పాణిని సూత్రము, ఈ “ఆజ్‌” నకు మర్యాద, అకి విధి అను రెండుర్హములున్నవి, తేన వినా: మర్యాదా, తేన నహ అఖివిధః) ఆ సముద్ర క్షితీశానాం... అని రఘ వంశమున కాశదాన (వయోగము. ఇక్కడ సన్ముదమును చేర్చక, విడిచినచో, సము్ముద్రము దగ్గరవరకు అను అర్ధము “మర్యాద” వలన వచ్చును, అట్లుగాక సముద్ర, మును కూడ చేరి స” దాని చివర వఠకు అను అర్ధము *అఖివిధి వలన వచ్చునని గమనించవలెను?) 3:(ద్రవత్వము (కొరుట ఎక్కడ? ఉ జలేజ నీటియందు. 4, “వి అనుళబ్ధిమునకు (ప్రథమౌ ద్వితీయా విభక్తి ద్వివచన రూవములేవి? ఉ, వీ= *వీఅను నది *వి” శబ్దము యొక్క ప్రతమా, ద్వితీయాంద్వివ చనరూవమేు, ఉ. విః=వీ= వయః విం=పీ =వీన్‌,

13

హరిశద్దమువలె “వబ” లకభేదమును కూడ గమవింపవలెను 5, ఆ కాశమును నంటోధీంప్తము? ఉం. ఇఖ'= ఆకొశమా, ఈ గతి= గంధం అర్థమును దెల్బుధాతు చేది? ఉ. వాజ వా” అను ధాతువు(సంస్కృృతమున) గతి, గంధములను దెల్బునుం “*వాజ గతి గంధనయోః” అని వ్యాకర్త పాజీని.ధాతుపాఠము, 7, యాచకుడు ధవవంతు నేమని యాచించును? ఉ, *“భయ్యాజలేవీ అవా సోదరా. (భయీ+ ఆజ భయ్యా) జలే వీని (తీపివదార్టమను) తినిపింపుము (ఇవా) దీవిలో భయ్యా జలేవీఖవా' (వత్యుత్తరము అర్ధ భేదముతో ద్విర్డుక్త మైనది. పైకి, పాందీలో సమాధానము చెప్పిన్నట్లుగా స్ఫురింపేయుట గూడ దీనిలో నురొక చనుక్కారము. (జరేవీ, ఒక మధుర వదార్హమను నంగతి అందరికి తెలిసినదే) 'వేరొకచో వద్యాంతమున యవన భాషలో ప్రత్యుత్తరించుటం

కీదృజ్‌ మత్త మఠంగజః? క మలివఠ్‌ పాదేన నందాత్మజః?

శద్దిః కుత్ర హి జాయరే? యువతయః కస్మిన్‌ సతి వ్యాకులాః?;

వ్యికేతుం దధి గోతులా (శ్రచలికా కృష్ణేన మాళ్లే ధృతా

గోపీ కొ చనతం కి మాహ కరుణం? దానీ అనోఖేభయే?॥

(వ 1. మదించిన ఏనుగు ఎట్లుండును? ఉ. చావీజ గండ స్థలములందు మదజల ము(దానము) కల్గియుండును. 2 కృష్ణుడు కాలితో నెవనివి తన్నెను? &. అనః:= దిండివి. కకటాసురుని, 3. శబ్దము ఎక్కడ పుట్టును? ఊ లేజు ఆకాశము వందు. 4. యవతులు ఏది కలిగినపుడు కలత చెందుదురు”ఉ, భయే:=భయము కలిగి నప్పుడు 5, "పెరుగు నమ్ముటకు గోకులము నుండి బయలుదేరిన గొల్లంభామను (తోవలో కృష్ణుడు అడ్డగించినపుడు, ఆమె దీనముగా నేమవినల్కెమ? ఉం దానీ అనోలే భయే= ఎంత గొప్ప నాగరకుడ వయ్యా - అను అర్ధం గల, “దానీ అనోభే భయే” అమ యవన భాషా పదములతో దీనముగ (ప్రత్య త్తరించెనుం

కొన్ని అంతరాలాస (ప్రళ్ళో త్తరములలో పైకి. అనంబద్దం గాను, అన్లేలం గాము కన్పడినను, ఆ సమాధానమును శాలగతగా _ చేదించు కొనివచో, అర్దము చక్కగా, సమన్వయ మగు చుండును

కిం, కుర్వ స్తుషసి ద్విజాః (వతిదినం? శీ మాననీయా (వ్రభోః?

కా నా సాహపికీ విళాసు సకతం? ద్వ్యౌః కీదృశే వర్తతే?

15]

కథ

వ(క్రా స్తే మకు నాలికే రజఫలే? శ్రైః స్యాత్‌ పీపాసా శమః?

సంధ్యానళలిదన మాచరి_న్తి విబుధాః నారీభగాన్తర్జరై +?

వీనిలో, (బ్రాహ్మణులు స్త్రీమర్మావయవములోని రతిజలములతో, సంధ్యా. వంకతనముచేయుచున్నా రమట, అసభ్యము గాను, హాస్యాస్పడముగాను, ఉన్నది కాత్కాతికముగ, పైపైన అట్లు కన్స్పడినను, పదపిభాగము సరిగా చేవకొని నమన్వయించు కొన్నచో, దుష్టారము దూరముగ పారిపోవును, (ప 1, (వతిదినము (పాఠః కొఅమున (దాహ్మణులేమి చేయుదురు? ఊఉ సంధ్యా వందనం _ గాయ్యాశ్రీజన మాను ఆచరింకురు, 2, రాజు చే గొరవించదగిన వారెవరు? ఊ విబూధాః 2 వండి తులు 5. ర్యాతులందు సాహన మును చూప్వనది ఎవతె? ఉం నారీ= న్రీ (ఒక్కొక సమ యమునృతవరతి (క్రీడలందు గాని, లేకపియుని అభి సరించుటకు వెళ్లు నప్పు గాని స్రీ పాొహస మును చూప్పను, 4, ఆకొశము ఎట్టిడి? ఉ భగ ఆనక [త్రములలో నడచునది. భం అనగా వక్ష్యతము, లైః గచ్చ తీతీ ==భగక:2 సక్ష్యత్రములలో నడచునది,అవి అర్ధము ఇక్కడి *“భగి శబ్దమును త్రినగనే, నారీ ముర్మానయనమన (ళమలో వడరాదు. పె అర్థను చెన్సకొనిన ఆశ్రీలార్థము అదృశ్యమగును. 5: కొబ్బకికొయలో తీపి ఎక్కుడ ఉండును? ఉ అన్తః: =_లోపలఉన్నకొబ్బరి రే! కొబ్చిరి సీళ్లలోగావి 6, దస్పిక దేనివలన కాంతించును? ఉం జల్లైఃః నీ్లలో (నీష్మశ్రాగుట వలవ) దప్పిక (పిపాప) శాన్సించును,

ఇప్లే వ్రళ్నో తరాలు కెండును ఒకే సారి చమత్కారంగా చెప్పబడినలో దానివి ద్వివృష్ప (పళ్ళో త్తంము, యుగతథత్చళ్ళో_త్సరము, లేక ఉక్తిపత్యు! అనీయు నందురు

అ చే కుదండంచ సిస్టు మిస్టుం చద వర్ణయ?

పొద మేకం [పదాస్యామి “ప్రతి పర్వంసోదయః

దీనివి భోజ కాళ దాసుల సంవావముగా చెప్పుదుద, ఒకనాడు, భోజమహో రాజు, కౌళదాస మహాకవీ, మహా భ్రారతయిను చెరకు గడను, సమ్ముద్రమిను చంమ్రని కలిపి, ఒక్కసారిగా వర్తించుము, అనగా కాళిదాసుని (వ్రత్యుత్తరమిః రాజన్‌ పై నాల్గింటిని ప్రతి వర్వరసోదయః “అను ఒక్కపాదంలోనే వర్ణించుం న్నాను ఘుమా అనెను. ఇక్కడ “పర్వ” శబ్ధము శిష్టము అదిశ్లేష నహాయమళో భారతములోని, వర్వాల (భాగాల) కో రసమచిప్పిలు టమదెల్పును 2, చెరకు గగ లోని “గణుపుము” వర్వమందురు కనుక, గణుపున రసోద్గారము జరుగు ననిభానఎ 34 వర్వనదునగా పుణ్యతిథి, పండుగ అనికూడ అర్ధములున్నవిం అమృతం కొరకై దేవదానవులు పాలసముద్రమును మధించినస్పుడు దావి నుండి చంది

కక పసు, పూర్ణిమ మొదలగు పత్యలిభులంతు వముుద్రఖలము ఉప్పొంగుట, చంద్రుడు సర్వకళా పప్తూర్ణుడగుట జగ(త్రసిద్ధము నిరర్దకం జన్మ గతం సలిన్యాః?? యయా న దృష్టం తుపానాంకశునిమ్చుమ్‌। ఉత్పత్తి రిందో రవి నిష్ఫలైవ దృష్టా విన్నిద్రా నలివీ న యేన?॥

నెలవంక (చం,దబింబము)ను చూడని పద్మోత్స త్తి నిన్ఫలమైపడి. ఆశ్లే చంగద్రుని పుట్టుకకూడ, వికసించిన వద్మమును చూడనందును విరర్ణకమే, (ఈ సంభాషణ రాజకన్యా వీల్లణుల మధ్య జరిగినదని, కొందరనగా, పూర్వార్ధము రాత్రియందు చంగద్రునిగాంచ్చి వర్ణించుచున్న భోజుని దని, ఊఉ _త్తరార్థము._చోల వేషంతో రాజదర్శనార్థమై వచ్చిన ఒక పండితుని దని మరికొంతరు చెవ్పదురు.) అనగా చందునివంటి నన్ను వివాహమాడవి, నీవంటి నశని జన్మ వ్యర్థమని కివియనగా, వికసితకమలమువలె నుందరినగు నన్ను 'పెండ్లాడని వీ వుట్టుక కూడ వ్యర్థమని, రాకుమారి వ[కో క్రితో (సత్యు త్తరించెమ.

కియ న్మాశ్రం జలం వివ? జానుదమఘ్నం వరాధిన

ఈథా పీయ మవస్టా తే? న హా సర్వే భవాదృకాః॥

లోజు వివనంవాదము;... భోజువిప్రా! ఈ కౌలువ లోఠు ఎంత? వి రాజా మోకొలిబింటిలోతున్నది. భోజ. ఇంఠమాతానికే ఇంత జాధవడుచున్నానా? ఏ(స..అయ్యా అందరు తమవంటి భాగ్యళాలురు కొడు గదా!

మరొకచోట ఖభోజమవోారాజూ కాళిదాసువిట్లు (వశ్నించెనట! నుత్స్యళుక్కుం (శేవలను తిమనాడు) అగు కాశదాసౌకనాడు చంకలో 'పెద్దచేవను పెట్టుకొవిపోవు చండగా, వమకాలికులగు వండితులు ఈర్ష్యతో భోజనువో రాజునకు చూపించిరటం అవ్వుగు వారిద్దరికిట్లు సంభాషణ జరిగెనుం

కకే కిం తవ? స్వస్పకం, క ముదకం? కొవ్యార్థపారోతకమ్‌,

గంధః కిం? నను రాొామరావణమహాసల(గామ రంగోతృనమ్‌.!

పచ్చః కిం? నమ తాళవదతలిఖితం, కిం పుస్తకం లోః 5వే!?

రాజన్‌ 'భూమినురై శ్చ సేవిత మిదం (రామాయణం)పు స్తకమ్‌॥

ఛోజుడు: కాశిదాసమహాకవీ ఏమిటి. చంకలో పెట్టుకొనిపోవుచున్నావు? కాళి దాపు; రాజా అబౌకపు సకము సుమండీ. లోజు: మరి అనీరేమిటోకాళి: ఓహో.ఫు అడా! కావ్యపరమార్థపారము భోజ, ఏమిటావానన? కాశ రామరావణయుడ్డ రంగమున ఛచ్చినం పీనుగులనుండి పుట్టివవాసవం భోజ, ఆ తోకకనృ శుడున్న దేమి?

116 కాళ ఈ (గంథం శాటియాకులలో (చ్రాయబడివదిగదండీ, దాని చివరగా టోలు! భోజ: అయినచో, అసలు అదేమిపుస్తకమో? చెన్సుము. కాశి: రాజౌ' ఆ పుస్తకం భూసురుల ((వాహ్మణుల) చేతగూడ 'సేవింవదిడెడీ *ర్రామాయణ[గంథం” సుమా! అవి (వ్రత్వు త్తరించి, (వ్రదర్శింపగా, దేవేనుహాత్మ్యమున, అది “రామాయణము'గా కన్స్ఫడెనట. అంత ఈర్ష్యాకువులగు వండితులు పిగ్గుతోతలదించుకొని,పారిపో యిరటం 3,8. ఇట్టి సంవాద (వళ్నో త్తరములెన్నో సంకలితములై నవి. పాఠకమహా శయులు వానిని మా “సంవాదసాహిత్య్యగ్రంథము” నగాంచుటకు, వేచియుండ ప్రార్థితులు, కవీళశ్వడులీ సంవాద సంభాషణలో మానవులనేగాక, దేవతలనుకూడ ఇరుకుసబెట్టి, వ(క్రో క్తి మొదలగు అలంకారము సాహాయ్యమున చనుత్క్యృతి మత్‌ కృళులను వెలుఎరించిరి. మచ్చున కొకటి లిక్షెర్టీ న క్వ యాతః? సుతను! బలిమభే, కాండవం క్వా ద్య భశే!? మన్యే బృందావనాన్తే, క్వ ను సమ్మృగశకః? నైవ జానే వరాహమ్‌ బాలే! కచ్చి న్న దృష్టో జరకవృషసతిః? గోన ఏ వాన్య వేత్తా లీలాసంలాన ఇత్చం జలనిధి పాొమవత్కవ్యయోః (శ్రాయకాం నః॥ ఒకచో, లత్మీపార్వతులిట్లు నవిలానముగ నంవదించుకొనిరట. లత్మీ: పారూ (పార్వతీ ) అఆ అకుక్కుతినేవాడు (నీ మగడు_శివుడు) ఎక్కడికి వెళ్ళి నాడు? పార్వతి ఓ లమ్మీ! అబ్బీ! బహుశః అడుక్కోవటావికి ఐలచ(కవ్తి దగ్గరకు (సీ మగడు.వామనుడువలె) వెళ్ళి ఉంటాడు, లక్ష్మీ: మరి, ఆయన గారి శొంఠననాట్యమెక్కడో? పార్యతి. ఇంకెక్కడ? ఆ బృందానన నధ్యంలోనే. (నీమగడు కృష్ణుడు గోపికలతో “రాన్యకీడలు” చేస్తూ ఉంటాడుగా ) లక్మి: అ మృగశికుధారి ఎక్కడే? (“వరకుమృగవరాఖీతిహ స్తం (పసన్నమ్‌” ఇత్యాదిస్తోక పాఠములందు, శివుడు చేతిలో మృగశికువును ధరించినట్లున్నది) పార్వతి? నాకొ పందినంగతి ఏమి తెలుస్తుంది? (వరాహావతారాల్షిపాయంతో) లక్మి: బాలా! ఆ ముసలి ఎద్దునెక్కి ఊరేగేవాడెక్కడై నా కన్పడినాడా? పార్వతి.టసీ నాకేం తెలుసు” విహుశ$ ఆ గొడ్లకాడ బుడ్డాడికే మైనా తెలివి ఉంటుంది. (కృ్ణుడు-గోపాలకుడు, ఆలకొపరియనుటను న్యంజిస్తుందిఇట్లు జరిగిన లత్మీపార్వతుల సవిలాన నంలొ నముమిమ్ము (నుమ్ముకూడ)రక్షించుగాక ఇలా,కవి దేవతలనుకూడ సామాన్యుల వలె, ఎత్తిపొడుష్పలకు దింపి, భాషాస్థాయిని కూడ తగ్గించి, వ్మక్రోక్రి వై చిిత్యంతో, ఠి ళి అనీ మినా

క?

వ్యక్రీకరించిన పట్టులు,ఎన్నో గలవు అప్పయ్యదీక్షితులు ఉదాహరించిన సీఠారావణ నంవాదరురి యొకటి పరిశీలించండి.

భవి[త్రీ రంభోరు? (తిదశవదనగ్గాని రధునా

న తే రామః స్ట్థాశా న యురి ప్తరతో లక్మణసలిః

ఇయం యాస్య త్యుచ్నై ర్వివద మథజశతే వాసరచమూః

లఘ స్టే దం షష్టాక్షరపరవిలోపాఠ్‌ వళ పృనః॥

రానణురు.. ఓ సీకా నేడు దేవతల మొగమువ దౌర్బల్యము (గ్గావి దండె త్రియున్నది. నలక్ష్మణుడగు, నీ మగడు రాముడు, ఇక యుద్ధ(ప్రాంగణమున కూడ నిలువజాలడు సుమా ఈ మీ కోతిమూక గొప్ప అవదను పొండనున్నది అవి, రావణుడు రావము (శబ్దము) చేయగా) సీఠ: ఓరీ! వరమనీచుతా! (ఏమి కూస్తున్నావు?) నీకేమైనా జ్ఞానమున్నదా? ఉంటే, నీవు చెప్పిన పె మూడు సత్య పాదాలరోని ఏడవ అక్షరాన్ని (షస్ట-ఆక్షర-పరముజ7నద్రి తొలగించి, మరల చదివి, అర్ధం తెలుసుకో, జరుగ బోయేది ఏమిటో, అవ్సుడే నీకు తెలుస్తుంది, అవి పీక కొన్ని చకారగుళ్లు (“లీఎఛీ”లు) విసిరింది,

వివరణ; 1న పాదంలోని 7వ అత్షరం “(తి తీసివేసిసాదశవదనగ్గావిజు రశకంఠుడవగు నీకేహాని_కలుగగలతు. 2వ పాదంలోని 7వ అక్షరం 'నిను తొలగించిన *“యుధికామః స్టాకాాజయుద్ధమున రాముడు (తన్నక) నిలువగలడు షుమా 3న పాదంలోని షష్టాత్షర-వర నర్ణమగు (7వ దానిని) “విని తీసివేసి, చదివినచో, “వానరచమూ;-ఉ చ్రైః పదం-యాన్య త” =వానర సేన ఉన్నతస్టితిని పొందగలదు అని అర్ధము, ఇది యథార్థస్థితి,-అని, రావణుని మాటలతోనే ,కిప్పి కొట్టి అతని నోటీకి తాళం వేయించినది.

వ(క్రో క్రి ద్వారా వచ్చిన (వళ్ళో త్తరముణు ఆయావ్యక్తులలోని వాణతన మును, పాండిత్య వ్రకర్షను కూడ తెలుపగలవు,

అహో కే నే దృశీ బుద్ధిః దారుణొ తవ నిర్మికా?

శిగుణా (శూయతే బుద్ధిః, న తు దారు మయా క్వచిత్‌ ౫

ఆహా! ఇంత భయంకర మైన (దారుణా) నీ బుద్ధి నెనరు సృష్టిందారయ్యా! అని ఒకరు (వశ్నింవగా,.రెండవవ్య క్రిన (కొ క్రితో-*ఓయీ ఎక్కడగాని బుద్ధి సత్త్వం ఆరఎన్త మోగుణాత్మకమను సాంఖ్యపిద్ధాస్తమును విన్నాముగాని.కొయ్యతో చేయవిడి నది (దారుమయ్రి అని, ఎన్సుడును వినలేదే” అని చమక్కరించెను, సృచ్చకుడు,

114 “జారుణా” =జభయంకర మైనది ఆకు ఆర్థమున, ఆకౌరా న “దారణా” శబ్దిమును మిద్ధికి విశేషణముగా (ప్రథమావి భక్ర్యంతముగా వాడెను. కాని సమాధాత (1 "ఉల “దారు (కొయ్య) అను ఉకౌరాన్త శబ్దము యొక్క. తృతీయా విళక్తిగా, పరిగణించి, “కొయ్యతో” అము అర్ధమును లాగి, తన పాండిత్య (వభాప ముతో చమత్కరించెను ? (వ్రణయప పితులగు (పియాపియుల సంభాషణ,

బాలే , నాథ , విముంచ మానిని రుషం, రోషా న్మయా కి కృతమ్‌?

జేదోఒ స్మాసు, న మేఒ వరాధ్యతి భవాన్‌? నర్వేఒ సరాధా మయి

ఈ ఉఊ్కం రోదిషి గద్గడేన వచసా? కప్యా (గతో రుద్యశే?

వ న్వేత న్మమ్మ కొత వాష్మి? దయితా, నా స్మీ క్యతో రుద్యకే * 1పిచురు బాలా (వియుంట. నాథ==ఏమి నాథా “మానినీ! వా మీద వోపమును విషవుఘు. (పియా కోపగించి మాతంనేనేంచేశాను? “మాకు దుఃఖాన్ని కల్గించావు, “*నీవు నాకేమీ అవకారం జీయలేదా

“అవును, అన్ని తప్పులు నావే. అయినా

డగ్గుత్తికతో నీవెందుకు ఏడుస్తున్నావు” ఏడవక, ఎవని దగ్గరసవ్వమంటావు

“నా దగ్గరనే” సీప నేను ఏమౌొతానని?

“నీయురాలపుగదా”ో అలా, టీకి పాత్రను కాలేకపోయినాననే గదా, ఇలా దుఃఖిస్తున్నాను!

అంధకారసమం వను వస్తునామ (శ్రయాక్షరమ్‌ 1

కొకొంాది కకొారాన్తం షణ్మానం చిన్హయే ద్చుఢః ॥

ఆ వస్తువు చీకటివలె నల్లనిది దాని "పేరులో మూడక్షరాలు. జాని ఆదిలో కా కారం, అంతంలో కకొరం ఆరు నెలలాలోచించి, ఆ వస్తువు పేద చెన్సండి, ఉ. కౌటుక- ఇచి చీకటివలె నల్లగ, “కా”?ఆదివి, “కి అ న్తమాన గల్గిన మూడక్షరాల వదము,

సుకవరివిందః శబ్దః మ(బ్రహ్మణ్యన్య వాచకః కేన?!

_స్తనభలవమికా నారీ కశేనో పాయేన రంజడు క్కా_న్హమ్‌? ॥

ఉ. ఉవరి విహరటేన(“ఉ పఎతవి'=హలళ ణేను ఉపరి..ఏహర ణేవ)

(వ, 1, *నుకపరివింద;? అను శబ్దము సుబ్రహ్మణ్యుని (ఈమారస్వామిని) ఎట్లు చెప్పును? ఉ. *నుకవరివిందఃి అను శబ్దములోవి *ఉ..పఎర్నివి) అను నాలుగు ఆక్షకాలవు తీనివేనినచ్లో (హరజేవ) స్‌+కళస్షఃన్యస్టః, మిగిలి, ఇది సుబ్రహ్మణ్యుని తెబ్చుమ, 2. నసజారవతియగ పడతి సకి నెట్లు సుఖ పెట్టును?

0 ఊఉ. ఉపరి విహరణేన=(భర్త) పైకెక్కి. (విపరీతముగొ) నంభోగించుటవలన ? ఈబపారాలాపములోని రెండు (పళ్నలకు, వద విభాగ కేదముతో *ఉవరి విపారణేని అను ఒకే సమాణథానము సరిపోయినది అనుళలోమంగాను, (వ్రతిలోమంగానుమరల ఆ వృదత్తితోను వక్యు త్తకించుట కః (పార్ట్యతే మదన విహ్వాలయా యువక్యా? భాతి క్వ పుం్యడక? ముపైతి కథం ఐతాయుః? క్వా నాదరో భవతి? కేన చ రజ్యతే౬ బ్దం? వాహ్యా స్టి కిం ఫల” ముదాహర నాలికేరమ్‌ ౫ (పః ఓ మదమత్తయగు యువతిచే కోరబడు వాడెవడు) ఉ. నాపుకు వుడు 2, బొట్టు ఎక్కడ (ప్రకాశించును? ఊ అలికేజనొసటియందు. 3, ఆయువు ఎట్లు, దేనిని పొందుచున్నది? ఉ. అరమ్‌:= శ్రీ్యఘ్రముగా, గడచి పోవుచున్నది, 4 శవని ప్రై ఆదరమును చూసరు? ఉ రంకే=వీచువియందు (మన్నవ చూపడు, ఏ, పద్మము దేనితో రంజించును? ఉఅలినాజ=తుమ్మెదతో, 6 ఐబయటఎముకవంటి 'పెంకుగల కాయఎది? ఉ. నాలికేరమ్‌ =కొబ్బరీకాయం. ఈ అ_స్తరాంవమున మొదట 'వాశఅిలి కే +అరం” అవి ఆనులో ుంగాను, తర్వాత “*రంకే-అలినా' అవి వళి లోమంగాను చివరికి *నాలికేరమ్‌'” మొత్తంగాను ఆవృత్తి చేయచికి సమాధానం చెప్పదిడినదిం అప్పయ్య దీక్షితుని కువలయానందంలో ని ఉత్తరాలంకారం నర్మగర్భింగాః చమక్కా౦ జనకంగా ఉంటుంది, కిం చి దాకూతిసపాతం స్వా ధాడో త్తర ము త్రంమ్‌ య శ్రాసొ వేత పాస్థ్ట్ర త _క్రేయం సుతరా నదీ ఒకానౌకి అభ్మిపాయం గూఢంగా ఉంచుకొని చెప్పన ఉత్తరమె, "ఉత్తరా లంకళొారము (వ, “ఈ నదిని ఎక్కడ దాటుటకు వీలగును?” అని ఓక బాటసారి ౬కతె వడిగెను. ఊఉ. ఓ బాటసారీ అవిగో. ఆ (స్రబ్బతిచెట్ల గుంపు దగ్గర సదిని సుఖలగా దొటవచ్చు, అవి, అతనిని కొమించుచున్న వవిత సమాధానం. ఆ చెట్లగుంపులో "స్వేచృగా,నిర్భయంగా,సంలోగించవచ్చునమ అభ్మిపాయము ఆ మెలోగాఢంగాఉంది, “మఠొక ఉదా, (గామేఒ ష్మిన్‌ (వ్రప్రరటప్రాయే న కించి కృాంథ! వీత్యశే పయోధరోన్నతిం దృష్టా వున్తు మిచ్ళపి దే ద్వనః

120

త ఒక వథికుడు పరుండుటకు చావ మొదలగునవి దొరుకునాయని (వ్రళ్నిం లెను, (వానిని కొమించుచున్న ఆ కాంత ఫహావికిట్లు సమాధానం చెప్పెమ ఊఉ. ఓయీ. తెరునరీ ఈ (గ్రామమంతా రాళ్ళతో (అమాయకులగు పామరులతో)విండి యున్నది. నీవు కోరిన చాపవగైైరాలు (సంగమ (ప్రతిబంధకాలు) ఏమీ ఉండవు, అవిగో, పెన వయోధరాలు (మేఘాలు లేక నాస్తనాలు ఉన్నతంగా వ్యాపించి ఉన్నాయి. వావిని చూచి పరిస్థితిని గమనించి, ఉంగదలంచినచో ఉండుము, (మన సంగమానికి (వతిఐంధక మేమీ లేదని, హాయిగా వృండి, అమభపింపుమని అంత రార్థము)

_ వీనిలో (వళ్యలు లేకున్నను, ఇవి కల్పించుకొన్న (వ్రళ్నలకు ఉదాహర అనుఅగుట విశేషము,

చిితో త్తరము. (వశ్న, ఉత్తరములు రెండును అభిన్నములుగ (రేశా లేకుండ) ఉన్నచో చి(త్రోత్తకాలంకారమగువని, దీకితుని అభిప్రాయము.

(వళ్ళో త్రరాస్పరాఖిన్న ముత్తరం చిత్ర ముచ్యతే

శే. దార-పోషణ-రతాః? కే ఖేటాః? కిం చలం?) వయః॥

(వ 1 భార్యను.పోషించుటయందు...అస కక్రిగల వారు (దార-పోషణ.రకాః) ఎవరు? ఉం కేదార-సోషణ...ర తాః :2నస్యవ పాయము-చేయుటయం-దాస కక్రిగలవారు సుమా 'పై (ప్రశ్నయే ఖిన్నవదచ్చేదంతో (వ్రత్యు త్తరమగుటచే, (పళ్ళ్నో త్తరములు అభిన్నములై నవి. 2, (ఫ్ర ఆకాశమున సంచరించునవి (భేటాః) ఏవి? (కే? ఉ నయఃజవడులు (విఃఏీ.వయః) 3. (పం చంచలమైనది ఏది. ఉ వయః వయస్సు, యెవవము, మొదటి (ప్రత్యు త్తరమువ, (ప్రశ్నోత్తరములు రెండును, అభిన్నముగ కన్సడుచున్నవి.కొని. అవే విన్నపదచ్చేదముతో (ప్రత్యు త్తరములై నవి,

ఇక రెండవ ఉత్తరములోని *'నయః” ఇకారాంతము.(వథమావిభ క్తి-ఐహు వచవనము-మూడవ సమాధానమునందలి “వయః” సకారాంతము, (స్రథనా-ఏకవచ నము రెండు మూడు (వశ్యలు రెండింటికి ఈ 'వయః' అనునది, ఖిన్నలింగ- నచనములతో నమాధానమగుట దీనిలోని (ప్రత్యేకత.

(ీకృష్ణబహ్మ వరకాలస్వామిగారొక ఉద్దండ వండితులు, వారు తమ 'అలంకారమణిహార” (గంథమున, ఈ చితో త్రరాలంకారమునకు అన్నయ్య దీ&ీ కులు చూపినవావికం చె, విశష్టదమతక్కారములుగల ఉదా-లను చూపిరిం

[సీ

1. (పళ్ళా న్తరాభిన్నమైన (పళ్నగావి 2 అర్ధాన్తరగర్భ మైన (వశ్నగాని వర్ణిత మైవచో, చి(తాలంకారమగున నెను,

తావన్యతయాతురాణాం భవే స్నరాణాం భువీ హ కారా కా?!

అసతాం సంగతి రేకా, సారవిదాం సంగమ న్సతా మన్యా॥

వ 1. ఈ లోకమున కాసత్రియముతో తపించు వారికి, “కారా_కా?” చెర పాలంనలే దుఃఖమును గల్గించునవ ఏది? ఉం. (ఉ త్తరార్థముననున్న) అవక్చురుషుల తోడి చెలిమి (జనులస చె'సాలవంబికగునం సమావానము) (ప 2, తావపీకిత (వ్రజలకు,3.4రాకొ-కా?” == పూర్ణచంద్రుకున్న పూర్ణిమ వరె తానముము పోగొట్టున 3 ఏది? ఉ.అంతస్సారము నెరిగినసజ్జనుల సహవానము(పున్నమి చందునివలె తాపం హరము),. “రాకా_పూర్ణేంచు నంగమః? అవి అమరకోశము, ఇక్కడ-భిన్నవద విభాగంతో, మరొక (వళ్నను, అంతర్గర్భితం చేసుకొన్న అలిన్న(వళ్న“కొరాకా?) అనునది. ఎట్లనఎ1. కార్కాకా? (చెరసాలఏది)) 3 కా, రాకా? పూర్ణచం(ద్రుడున్న పూర్ణిమ ఎట్టిడి? అవి.

ఇట్లుగాక, అన్యార్ధగర్భిత (వళ్నరూసమైన చిక వశ్నాలంకారమురెండవది?

భామామణీ వన్యపనయన్‌ కా నూకులతాం ముదం తవ విదర్యామ్‌”

కొ మపి గోపీ మేవం సృచ్చన్‌ సొాళూత దువకు నన్ద సుతః

దీనిలో ముఖ్య(ప్రశ్న, భామా వ్యాకులత్వమును పోగొట్టి.సీకు-ఎవివ మైన= వంతోషమును. కల్గింగలను? (ఆకలతాం-స్యపనయన్‌-ఈవకాం. మువ౦_ ఏవ థ్యామ్‌ అనునది. కాని, దీనిలో మరియొక అర్ధము ఇమిడియున్నది. అచెట్లన-నీ యొక్క కా మపర్వత మును. పోగొట్టి-సంకో షమును_కల్గింపగలను? (తన-కొమా కలతాం-వ్యవనయన్‌ _ఎముదం-విదధ్యామ్‌ ) అనునది.

ఇక్కడ, “కొమా కులతాం” అను గానివి, “క్రాం_ఆకులకాం?' అని మొకసొరి, కామ-ఆకులకాంఅని మరి యొకపారి, విభజింయుటే, అర్థాంతరము డీలిలో గర్భి ఈమై యున్నట్లుగమనింవగలము. ఇట్లాక గోపికను సాల్నిపాయిముగ (వళ్నించిన కృష్ణుడు రతించుగాక

ఇంతేకాక, ఒకచో (వ్రళ్నోత్తరములు రెండయను అర్జాన్తరగర్భితము-లై నచో చమత్కారము అతిశయము%ళ పండును, దాని క ఉదాం

16]

శ22

క్ఞా నేఒ నవరత సంపద మశఖీస్సితాం కోమలాంగి! తనవాని? !

ఘవ్‌లా ఏింతం భాగ్యం వితరపి మే౬ భీప్సితం యది కృళార్థాణ ఈ లోకం (శ్రీ కృష్ణ గోపికల (వ్రళోత్రరరూపం. కృష్ణుడిట్లనెను. కోమలాంగీ! నీకు అలీష్టమైన ఎట్టి అవిచ్చిన్న సంపదను వి _ఫ్రరింవ జేయగలను? (అలీప్సికాం కాం.అనవరతసంపదం-తనవాని?) దీవిలో నిమిడియున్న మరొక అద్ధమేమనగా- ఓ కాన్సా! పీకు ఇష్టమైనంనూతవ సంభోగ సంవదమంవిస్తారముగ గల్గింవగలను? (కాన్లే! (తవ) అభీప్సితాం-నవరతసంపదం._కపవాని) అను అర్థాంతరము . కూడ గర్భితమై యున్నది

గోపిక (వ్రత్యు త్తరము: ఓ ఘన శ్యామ! (మనభజ మేఘాభ! )ఎల్లపుడు(అవి రతర) నాకు (మే) ఇష్టమైన భాగ్యమును (అలీస్పితం-భాగ్యం) ఇచ్చినచో ((యడి వితరసి) నేను ధన్యురాలను (కృతార్జా) దీనిలో అన్యాభ్యిపాయము కూడ గర్భితమై యున్నది అదెట్లనిన. హే ఘన!=ఓ గొవ్పవాతా! నా యొక్క చిరకాల ప్రార్థన యగు (మే..అభి[ఈస్సితం) భవిష్యత్‌ -సంభోగరూపఎభాగ్యము ను(భ్రావింరత౦ భాగ్యం) కల్పించినచో, అప్పుదు నేమ అఖీష్టసద్ధి నొంది, ధమ్యురాలనగుదుమ._ఆను మరియొక అభి(ప్రాయముహూడ, ఇందులో ఇమిడీయున్నదిం

పూర్వోదాహరణమున ఒక వ్శః అర్థాంతర గర్భితమై యుండగా, దీనిలో, (వళ్ళో త్తరములు రెండును, అర్థాంతర గర్భితముల్లై; చమత్కార చాడు శ్వాతి శయమును గల్గించుట విశిష్టాంము.మరియు, దీక్షితులు రెండు ఉదాహరణము లను మాత్రమే చూపగా, తన్మ తాను సారిమైనను, కౌస్తుభ కర్రయగు వేంకటా ర్యుడు, తద్విరుద్దముగా, కొ త్త్‌గాం చిత(సశ్నం[సకార ద్వ్యయమును కల్పించి, ఉదాహరించుట ఏశ్రేషాంతరము, ఇంకను ఖిన్న (ప్రకొరములు ఎన్నియో ఉన్నవి, విస్తరతిచే విడచినామం

ఈ సమయంలో చిత కొవ్యాన్ని చిత్రంగా చింతించిన పండితరాజ...శబ్ది చిత (వశ్నాలంకారభూయిష్ట పవ్యాలు కొన్ని, స్ఫురణకు రాక మానవు. అనాడు కొడ్డి దినాలలో, మహమ్మదీయ మత (గ్రంథాభ్యానం చేస్తి జయప్యర కాజీ నోడిం చివ, జగన్నాథునాహ్వానించి, ఢిల్లీ సుల్తాను *“పండితరాజ”. విరుదుతో (పస్తుతిం” చెను, సుల్తాను (సుర(క్రాణ) కొడుకు దారా శికోహ్‌ అతని (ప్రాణ మ్యిశుడు. ఒక నాడు వారిద్దరు సరస సల్గాప గోష్టిలో నుండగా, బిందె నెక్తుకొవి, భుజంగివలే, వంపుసొంపులతో నడయాడు నయ్యారిని వర్డింపునుని, దారా కోరగా, వెంటనే

కడ నండితరాజు భుజంగ- (సయాతం (వృ తంలో _ “బయం సుస్పనీ మన్తక న్యస్త శుంభా! కునుంభారుణం చారు చేలం వసానా సమస్టన్య లో_కన్య చేతః పవృత్తిం గృహీత్వా ఘకే న్యన్య యాతీన భారిః అని వర్ణింప, మెచ్చి, వరమిీవ్వదలచిన దారా, ఏమి కొవలెవని వ్రళ్నించెనుం యవనీ నవనీత కోమలాంగి శయనీయే యది నీయతే కథంచిల్‌ అపవీ తల మేవ సాధు మన్యే నవనసీ మాఘవనీ వినోద హేతుః న యాచే గజాశిం న వా వాజిరాజింన విశ్తేవు చిని మదీయం కదాచిర్‌ ఇయం నుస్గనీ మస్రకవ్యస్త హప్తాలవంగీ కురంగీ ద్మగంగీకరోతు॥ అవి, పండితరాజు (వ్రత్యు త్తరింప, వెంటనే నులకాను లవంగి సతవిపాణి కర్చిం చెను. అంత, సండితులతవిని వెలివేపిరి, విమర్శలనెదుర్కాన్న నండితరాజామె ద్వార్శా కన్న కొడుకు చవిపోగా ॥ “హో తనయ వినయ కాలిన్‌! కథ మివ సరలోక పథికోఒభూళో అవి వరిపరివిధముల వలవించెనట కొందరీ కథ కల్పితమనగా పూరీ(వురి) జగన్నాథువివలె, ఈ జగన్నాథుడు ఆనాడె (పేనుకు, మతసామరస్యానికి ఆధార శిలను స్పాపించినాడని మరికొందరుం పడతికి పద్యం వంటపట్టదనీ, కాంతకు కవిత్వం కలిపి రొదసీ ఆటర్హి ఆడది. ఆడుది అల్లిన కవిత్వం అల్స్బాల్బమనీ ఆడి పోసుకొనఐడిన, అబలలే, అమంద సుందర కమనీయ కావ్యములల్లి ,ఆఢ్యలై వ, ఆంగనామణులుగా, ఆందల మెక్కినారు. (వస్తుత (వళ్ళో త్త చి(శానికివ ప్త, పూర్వమొక విద్యావతి 'పెంగ్లీచూపులకు వచ్చిన 'పెండ్లికొడుకునిట్లు (ప్రశ్నించినదట, వానికతి డు, అన్నీ ఈవ్పుడు (వత్యు త్తరాలీయగా... యస్య షప్టీ చతుర్జీ ప్యాత్‌ విహస్య చ విహాయ చ ఆహం కధం ద్వితీయా సాల్‌ ద్వితీయా స్యా మహం కథమ్‌” అన్నదట' పరువి “వింన్యంవిహాయ”ొ ౬ను అవ్యయాలకు, హోన్యంగా ళన్లాలు చెన్ను మని _పళ్నీంప, వరుకు “రామి శబ్దము పంటిననుకొవి, వావి షష్టచతుర్జీ విభ థ్రీణు దెప్ఫెవట 'అహంంకథం” శద్దాలు చె్పుమనగా, ద్వితీయా ఏభక్రీలో చెప్పా

124 డట లింగవచన విభ క్తి జూన్య_9వ్యయాలను కూడ ఎరుగని ఈ ఏగ్రాపికి నేను ద్వితీయ (భార్య) నెట్లగుదునవి, చితక కవికతో చిత్తు చేసి పంపిందట అ విద్యా వతి మరొక మగువివికటనితంబి భర్తను “ఉస్ట్రకిఅని పల్కుమనగా;కొటో పు ఆ పండిత ప్యుతుడు ఉష్రము, ఉష్టము” అన్నాడట. అందుకౌమె “ఉ స్ట్రేలున్పుకి రంవాషంవా ౪ స్మెదళ్తా వికటవితంవా” ఇత్యాదిగా విలపించినదట ఒక్కొాక్కచో (ప్రశ్నలు, పునరు క్తిభ్రా న్తిని గల్గించి, ముగ్థల్ని చేస్తాయి. భాండే జలం వా త[కం వా నీరో మోరో వదాం గనే

మార్గ మాలోక్య గన్తవ్యం ముల్లు స్యాత్‌ త్యత కంటకమ్‌*

ఓ అమ్మాయీ! (అంగనే )ఆ ప్యాతలోనున్నది జలమా? మజ్జిగా(త (కం)? సీరున్నదా (నీరో)? లేక మోరు (మజ్జిగ) ఉన్నదా? కాస్త తోవ చూస్తూ వెళ్లు అక్కడ ముల్లు, కంటకము ఉన్నది

ఇక్కడ, *జలం' తక౦, క ౦0టకం0ిలకు, నీకు, మోరు;, ముల్లులుు అన్యభాషాపర్వ్యాయ వదాఎిగా పైకి కన్సడి, పునరు క్రీభా నిని గొల్పుచున్నవిం అసలు వాని అర్హారే వేషం “నీరో, మోరో'” రెండు పదాలు కావు, ఒక్కటే. అర్ధం= “నిర్‌ +రోమ+-ఊరో = వెంరుకలులేని తొడ౭ణ గల-అఆంగనా! అవి అంగనకు విశేషణం ముల్లు=ముదం లునాతి ఇలి=ముల్లు =సంతోషము (ముత్తుుమ ఛేదించునది, కంటకముసకు విశేషణముగా చెప్పుకొంటే” ప్పునరు క్రిదోషం పూర్తిగా తొలగిపోచుంది.

నంసారం పాగరం వంటిది మంచి చెడు లెన్సుడూ ఉంటాయి ఈ బాధలు శ్రేవలం మనుష్యులకే కాదు. సొక్షొత్తు దేవతలకుకూడ తస్పటం లేదంటాడొకకవ్ని ఇద్దరు 'పెళా లతో వేగుతూ, విస్ణువెంక, వెతలు వెలార్చుచున్నాడో గమవించండి-

ఏకా భార్యా (పకృతి రచలా, చంచలా చ ద్వితీయా,

ప్యుతోఒనంగః |తిభువన జయీ మన్మఠో దుర్నివారః

శేష శృయ్యా వ్యుదడి శయనం, వాహనం వన్నగారిః

స్మారం స్మారం స్వగృహ చరితం, దారుభూతో మురారిః॥

ఒక భార్య (భూదేవి చూస్తే కదలలేనిది (ఆచలాా, రెండవది తిరుగు బోతుది (చంవలా :=లక్షి) ఇక కొడుకు మన్మథుని చూద్దామం'క్సే పోలియోన్యారి వచ్చినవానిక్ష) అవయవాలేవీవనిచేయవు, అసలు శరీర మేలేదు. ముల్లోకొలమీఏికి

చూకురానగట్రాడు వద్దంటే వినడు, సడుకొనుటకు వకొ్క-పాము, కీ ఇంట్లోనా?

కై25

కొడు సమ్ముదంలో, వాహనమా!' పాములను వేటాడు గడత్మంతుడు, ఇలా, విష్ణువుక్కు తన కుటుంబచర్మిత చూస్తుంటే, గుండె తరుక్కుపోయి,. చెరువౌతోం దణ పానం, ఈ $ష్టాలన్నీ, మాటిమాటికి తలంచుకొవి, చేయునదిలేక రావడీ, అ జగన్నాథుడు కొయ్యగామారిపోయాడటం రీ (పరి జగన్నాథుని ఇలా ఉక్పేీంచి, వానిపై మనకు సానుభూతిని చిత్రంగా కల్గిసున్నాడు కవి, ఈ (వత్యు త్తరం వలన 'ముూరి పరిస్టితి ఎట్టిది?” అను (ప్రశ్న ఊపహింపబడి. (వళ్ళో లత్తర చ్మికాలంకారకోటిలో చేరుచున్నది.

ఆలంకారిక మూర్ధన్యుడు రాజానక మమ్మట భప్రేమంటాడో? చూద్దాం

శ్లోకంకో వళ్నవేకున్నా. (ప్రయ్య త్తర్యశనణం కో వళ్నకల్పన ఒక ఉత్తరా లంకారం, అనేక (వశ్నలు, ఉత్తరాలు ఉండగా, అందరికీ దుర్‌ జ్టేయము లైన (వకు త్తరాలున్నచో, ఆది మరొక ఉత్తరాలంకారం అని మమ్మట మతం,

వణిజక హస్పిదనాః కుళోఒస్మాకం వ్యాధఘశృత్తయ శ్చ

యావ ల్లురితాలకములీ గృహే పరిష్వక్కతే న్నుషా॥

“ఓయీ ఏనుగు అదంకాలు, ప్పలితోళ్ళు, మాకెక్కడీవీ? మా కోడలు కుటిల శేములిమె, ఇంటిలో తిరుగుట చూస్తున్నావుగడా అవగా, కోడలణతో కులుకు చున్న నా కొదుకు వేటపవెళ్ళడమే లేదని భావం ఇట్టి, ముసలి తండి ఉత్తరం వలన, “దంతాలు, పులితోళ్ళు కొంటాను, అమ్మండి అమ నరకుని (ప్రశ్న ఊపాంవజడుచున్నదిం

కౌ విషమా? దైవగతిః, కి) లబ్ధివ్యం? యల్‌ జనో గుణగాహీ

కిం సౌఖ్యం? సుకల(త్రం, కిం దుఃఖం? యత్‌ అలో లోకః॥

(వ 1. కఠినమైనటేది” ఉ. ద్లైవగమనం, 2, పొందదగినవాడెవడు? ఉం గుజగహణ శ్రీలుడగువాడు 3. మఖమునిచ్చునది ఏది” ఉ మంచి భార్య, 4 దుఃఖకర మైనదే..?ఉంతస్పులెన్నుట కు ప్యక్రమించులోకము ఇక్కడ కఠినమైన దేది? ఇత్యాదిగా అనేక (పళ్నలున్నవి వాని! (నమాణా దర గోచరములగుటచే, అనంభాన్యములై న “దై వగతిఇత్వాది అనేక (ప్రతివచనములుండుటచే, ఇదినురొక విధమైన ఉత్తరాలంకొరము.

వివరణ: ఒకే [వళ్నకు అనేక (వ్రతినచశములున్నను ఉ త్తరాలంకార మేం ఉదా”కిం స్వర్గా దధికనులం? దింధు, సుహృత్‌, పంకిరై నృమం గోషీొ ఛం న్వర్గముకంఠె అధిక నులమువిచ్చుపది ఏది? ఉం దింధువులతో, మి(కులతో;

126 నిద్వాంసులతో సరిసిసల్లాపములు చేయుట “స్వన్గసుఖముషు మించినదేది?” అమ ఒక్క (వక్నకు, *“బంధింమి(త్ర-నండితిలతో గోష్టి అను (వత్యు శ్లరములనే కము లీయబడినవి.

1, (వళ్నలోనే ఉత్తరం ఇమిడియున్నను అనగా (ప్రళ్నో త్తరములురెంరు అభిన్నములుగ కవ్పడీనను, ౫, రెండు (వ్రళ్నలకు ఒకేసమాధానమున్నను, ఊత్త రొలంకౌరవే, (1. ఉదా చూడు 30 పేజీ-*కం సంజఘాన కృష్ణః .-” 2, ఉజాం 120పేజీలో శే ఖేటాః కిం చలం? _వయః)

ఒకచో వ్యాకరణసంప్రదాయంతో నున్న ఫళోష త్రరిం కూఢ, చారు చిత్రంగా మారుటంది, వస్తుతః, కావ్యంలో జోషమెన “కష్టత్వము* వైయా కరణాదులు వక్తలై నప్పుడు, దోషంకొదని, (ప్రత్యుత, గుణముకూడ కాగలదని మమ్మటాదార్య ఉవాచ, “అర్హము దురూహముగాను, శబ్దము [క్రుతికటుపుగాను ఉండుటయే కష్టత్వము”. ఇక్కడ, వ్రైయాకరణః:=వ్యాకరణకాఫ్ర=ఎ(ప్రగాఢ పరి చయంగలవాడు" ఆని మాత్రమేకాక, తన వ్యాకరణపాండిత్యమును (ప్రతిపాదింస గోరువాడని కూడ అర్థము,

“ఈ (గ్రామవజలెట్టినారు””అమ (ప్రశ్నకు, వై యాకరణుని సమాధానమిది,

దీరీజ్‌ = వేవీజ్‌ సమః కళ్ళ్చిత్‌ గుణవృద్ధ్యో రభాజనమ్‌!

క్మిస్‌వత్యయవిథభః కశ్చిత్‌ య్యశ్ర సర్నిపాతేన తే॥

ఓయీ గుణవృద్ధులకు అన్న్మాశయుడగుట వలన నొకడు, డీరీజ్‌-_వేవీణ్‌ సమానుడు, (దీథీజ్‌.. వేవీజ్‌ అనేని రెండు ధాతువులు గుణపృద్దులు జాపాండిశ్యాచి గుణంనమృద్దులు- ధాతువక్షమున “అదేజ్‌ గుణః), వృద్ది రాదైచ్‌” అనుపాణీని సూ(శ్రాలవ లన_గుణసృద్ధులురావని భాపమ.ఎ) మరొక ప్వరుషుడు *క్త్విప్‌' (ప్రత్య యంతో సమానుడు. అనగా_అతనికి అన్నిచోట్ల లోనమే (ప్రాప్తిస్తుంది. మరియు ఇట్టీ పురుషువి దగ్గరనున్న వానికికూడ గుణవృద్ధ్దాలుండపు (పాణివి-'క్వివ్‌) (ప్రత్యయము నకు సర్వతః లోపమును, తత్సన్నిధానమున గుఇపృద్ధులురావ ని కూడ చెప్పెనఎ

మొత్తంమీద, ఇక్కడ అర్జజ్ఞానం ఆలస్యంగానే, కొంచెం కషంగాకూడ, జరుగుతోంది నిజమే, కొని ఇక్కడ వక్త వైయాకరణుడు, అతడు తన వ్యాక రణ వ్యుత్స త్రిని (వదిర్శిం పచున్నాడుగమక్క వస్తుతః దోషమని చెప్పబడిన “కష్టత్యము గుజముగామారినదని భావము,

మ!

'పైవ వివరించిన భేద (పభేదాలన్నీ సంన్కృృతభావ,' శాస్త్రాలు, వాని మర్యాదలు తెలియని సామాన్యులకు దుకవిగాహమునే ఆంతమాటకాస, అవన్నీ ఆనవనరాలన లేము, ఎప్పుడో, ఎక్కడో, ఎవరో-ఆ రహ ౪9 జిజ్ఞాశగలవారు రావచ్చు. “కాలో హ్యయం నిరవధి ర్విపులతనృర్వీ,” కోలం ౨నంత౦, భూమికి, జ్ఞానావికి హద్దులుండవు, అందుచే కవి, వండితఈ, సరిశోరకులు నిరాశా విస్పృహ లతో కలం దించరాదు.

పూర్వము కొందరు కవులు నిరాశతో కాన్య కథనే మానివేశారటి!

శ స్వం భోః? కవి రష్మి, కా ప్యభినవా సూ క్రిః) సఖే వఠ్యతాం

శ్యక్తా కొస్యకథైన సం్యపతి నుయా, కస్మా దిదం కథ్యతే?

యః సమ్య గ్వివినక్త్‌ దోషగుణ యోః సారం నయం వత్కవిః

సోఒష్మిన్‌ భావుక ఏవ నాస్త్య,థ భవేత్‌ ౨వా న్న నిర్మత్సరః॥

వ + ఓయీ వీవెన్వరివు? ఊం వేను కవిని, 2. మ్యితమా ఏదో ఒక మంచి మాటో, వద్యమో పఠించండి, ఉం నేనిష్పుడా వద్యాలు, పాటలు వ్రాయ డమే మానివేశానము. 3. ఎందువనలస) ఉ కవియైయుండి కూడ, తప్పొప్పులను విపరించువాడుగాని, చక్కగా అర్ధంచేసుకొని, భావించు క్తి గలవాడుగావి, లోకంలో కరువై నపుడు, [వాసి మృతం వయోజన మే ముంటుంది? అథవా, అదృష్టవశమున ఎవీరెనా దొరికితే. వారు ఆసూయా రాగ ద్వేషాలతో ఆలగహి

పారు ఇలా బాధసడి, మాని వేసిన కవిపండీళు వ కూడ ఎందరో ఉంటాష,

వేష వాళఠక వ్రవంచం పెరుగుతోంది. కఠినములైనా, చూరస్థఘులైనా దురివగా హములె నా, కంఠగతం చేసుకోవాలమకొనే, పఠితలు, ధ్యాతలు పెరుగు చున్నారు పరిశలించి, పరిశోధించి, (వ్రాసిన వానిని, ఆవరించి చదివి, చదివించ్చి ఆసిందించినప్తడే గదా నరిశోధకునకు తృప్తి, లేకున్న అరిణ్యరోదనం, ఆంధము మఖదర్చిణం బాధంద.. కనుక, కఏ పండితులు కూడ నిరాశతో నీరసించి, కలాన్ని చే జాఎనీయక, సుతరామి సూక్తులను వెదజల్లుటకే (వయత్నిందాలి, ఇక కొన్ని ఇతంభాషలలో గూడ, ఈ (వళోష త్తం చిత్రాన్ని తులనాత్మంగా పరిశీ లించండీం

శే

తెలుగులో “(పళ్ళో త్రరచిత” కవిత్వాలంకాళలములు.

చిత్రకవి త్వాన్ని, చ్మితాలం కారాలను గూర్చి, మున్నుడిలోను, సంస్కృత విఖాగంలోను, కొంత విసరింపబడింది, గనుక, పునకు క్రిలో బౌచిత్యముండదు, పాధారణంగా, లశ్యాల నమసరించి అషణ (గ్రంథాలు రావడం,లోక స్వభావం, కాని ఆం(ధ్రభాషకు ఆదిమండి ఆశయ మిచ్చింవ అమరగ్లై ర్వాణీయే. ఆనసంస్కృతం మండి, అనేక మర్యాదలు, పద్దతులు దిగుమతి కావడం, వేటికీ ఏవైనా సందే హాలు వస్తే, సంస్కృత (గంథాలే శరణ్యాలు కొనడం అంరరికీ తెలిసినదేం బొను కల్లి గుణాలు సంకతి (వంటివానికి సం్యకమించడం నహజమేగదా విశేషించి, ఆం్రలగు విద్యానాథ, అనృుతానంద, విశ్వే శ్వర, జగన్నాథాదులు వంస్కృృత.లో వ్రాసిన, అలంకార (గ్రంథాలు అత్యంతాదరాన్ని పొందటం వలన, ఆంధ్రాన్ని అపర కాశ్మరమన్నా, మమతాదోషం మనలనంటదు.

ఆంధ్రీ కరణం కావడం వల్లనేమో, నన్నయ ఉక్కనాదులలో నాణ్యంగా నడయాడని చిత్ర కవిత్వం. జక్కనచే, “చిక. కవిత్వ వాగ్విభవ జృంభితుడుగా +.” కొలువబిడిన, (ప్రబంధ పర మేశ్వరుని కవితలో గూడ. అంతగా కన్సడటం లేదు, విన్నకోట 'పెద్దన నాటికి మృదు; మధుర, చిత, నిస్సర కవిత లనదిడే చతుర్విధ కవితా విభాగం చలామణీ లోనికి రాలేదు ఆదివి చి(తత కవిగా (వ్రపిద్ది కెక్కివవాడు, జక్కన తాతయగు, సపెద్దయ రచనలు కూడ కానరావు. (గ్రంథ స్టాలు కాకున్నా గోష్తులలో, చిక, బంధ కవి త్వాముల చిత్రణలున్న విదర్శనలు కొన్ని లేకపోలేదు. ,కీశం 1245 లో, అభివవ మయాూరిచే సంస్కృతంలో (వ్రాయబడిన, కొకతీయ.శాసన- చిత్ర కవిత, అన్సుడే ఉత్తరంనుండి దక్షిణానికి తరలినచ్చె ననుటకు దర్పణం వకుతుంది. ఈశ్వరభట్టు (వాసిన శాననాలు కూడ చిత్ర కవితావిలినితములే. 'పెద్దయ, ఈశ్వరభట్టులు సమకాలికులు కావడం మరొక విశేషం,

సంస్కృృతంలోవ లె పత్యేక చిత్రరచనలు రాకపోయినా, తెలుగుకావ్యాలలో, అక్కడక్కడ, అయా చితోదాహరణలు కొల్లలుగ, కొట్టవచ్చివట్లు, కన్పడు చూనే ఉన్నాయి. పద్యరచన పాతబడి, గద్యం గద్దనెక్కిన, అద్యతనాం(ధంలో శూడ* చిత్రకవిత్వం చిక్కినట్లు కన్సడీనా, దీవిలోశబ్దచి. తాలు చోటుచేసుకొనవి తచనలు మాం విరళాలేే (ప్రథమ(వ్రబంధకర్టగా అల్లసావివారికి కొందరు "పెత్తనం కట్టబెట్టినా,వస్తుతః, ఆ రీతికి పునాదులు వేపి, సందర్భానుసారంగా, న్వరొది

29 ఎ(త్రాలను వాహొన్న (పభ్యాతి నన్నెచోట)దే ఎఈ౦ిపై. సంస్ప్టృత్య ప్రభావ మేకొక కన్నడచ్చాయకూడ కన్చడుక్తుంది ఆఎధవో ప్రబంవాంపన్న ప్రాదుర్యం మరే శాఖకు లేదుం కాన్ని చిత్రలక్షణాలకు తన కావ్యాలంకార చూడామణిలో' చిత్రించిన గౌరవం, విన్నకోట 'పెద్దసకు దక్కుశుంది. శ్రీనాథ యుగంలో చీ$టికోణంలో వశనట్లున్న చి్యిక్రకవిత, అల్లసా0వారి (16శ.) ఆకుకవిత్వ చితపద్యమాలికతో, అభ్యుదయగామిఅయినది, ఆంకభూపాలు3 “ఉషాపరిణయం”లోని ' అహ్టోత్తళ శతకంద-గర్భిత వద్యం”, అష్టభాషాసీసం కూడ ఆశ్చర్యోల్సాదకాలు, ఇక, గం వేంకటకవి (వ, రా, వేం, ని విలానం ఒక చిత్రకాన్య సర్వన్వం, మొదట సంద ర్యోచిత కథాంశాలకు మాత్రమే పరిమితంగా అంకురార్సణ చేయబడిన చ్వితకవిత, 17 కలో ఊవంగుకొవి, (63 కరో కోంకితమై. [9 3ంశ లతో (క్రమంగా, పుష్పెశమై, ఫలితావస్తళౌందించ్చె ఈ చిత్రలిక్షశాంలను వ్యిత్రంా, చిత్రించిన అర్మభ కవి ముఖ్యుడు అవన్నకవిం ఆవార్య హేమచంద్రుడు “స్వర, వ్యంజన, స్థానుత్యా, కారనియమ, చ్యుత, గూరాది చికి మన, టిప్పణు౨5ో_'ఆది” అనగా, ళ్ళోశత్తర వ్రహేంోలు, అనేకొరకకావ్యాలు. మొవంగునఏనాశ టా హ్యాయింని వివరింపదిడిశాయ (వళ్ళో త్తరాంతశాభిన్నమగు షృత్తరయ చిత్రమ), ఉత్తరాంంకాంమఏ చిత్రోత్త రాలంకొరసునికూశ చెప్పవిడింది (వ్రత్యర్సి (వజ్జను, పొండ్తిక్యయిశు, పళ్నించి పరీక్షించు కేకొక, తన _పతిళశు స్రదర్శించుటకుకూశ (ప్రళ్ళో త్తరాలఎకొరము పనికి వచ్చును. ఆవధానములందును, డీవి ఉపయమోగమెక్కునయే, (వశ్నయండే ఉత శరం దాగియుండుట, అనేక విధాలుగా జరుగుతుందని, పూర్వపు సంస్కృత వ్రళ్ళో త్రరచిశ్రాలలో స్పష్టంగా ఉదాహారింపబడింది, చఎ(ద్రాలో3 ఉ త్తరాలంకారోదాహరణమగు *శ్చీ ద్రాపోషసణరతాః? కే భేటాః? కిం చలం వయః?” అనునది ఆంధ్రీకరణకు అంకెకు రానందున, అడి డము సూరకవి, ఎద్దీసన కళ్వంబగు?- కృషకు లేద్దాని వాంఛింతురెల్లి యపు? విడెము నెదాన నొక్కంంగ గడగుసరుడు? పంబనని యు త్తరముచెప్పు వాడ-నఖుకడ”"అనెను, వ్ర 1 ఏది సఎస్ట్రి ఈస్యరుం వాహనము) ఉ ఎడ్లు ఈశ్వరుని వాహ 7)

130

సము. 2, కర్షకులెల్లపుడు దేనిని కోరుకొందురు? 3. మానవుడు తామూబలమును దేనితో నొక్కును, 2,3 (వ్రశ్నలకు *వంటన్‌” అనునదొక్కటే (ప్రత్యుత్తరం, 2 ఉం రైతు తన కృషిఫలమగు=పంటను, ఏ ఈతిదాధ లేకుండ ఇంటికితేగోరును. 3, పంటన్‌ =వంటితో (దంతములతో) తాంబూలమును కొరికి నరుడు నమలును.

ఈ సద్యము మరొక ఏిధముగాకూడ ఉదాహరింనబడినది.

ఎద్దీకున కశ్వంబగు-(గ్రద్దస నేదడవి దిరుగు అరకంటకియై

హద్దుగనే వాడుఘనుడుంపద్దుగ నుత్తరము లిందె పకయం గానౌ॥

(వశ్నఏదో, అదే ఉత్తరం కొవడం, రెండు (వళ్నలప ఒకే ఉత్తవం ఉండటం, ఉత్తరాలంకాం౦లోని విశేషం, వ్ర [. ఏపి ఈస్యరవాశానము? ఎద్ది+ ఈశునకు అని (ఇ త్ర్వసంధికోపళ్నం).ఉ, ఎద్దు/ఈకునకు అని (ఉత్త్వనంధితో) సమాధానం, 2. ఏడి+అడవిలి తిరునును”ఉ. ఏదు (ఏదుసంది. ముళ్ళవందిఛాఅడ విలో దిరుగాడుచుండును. 3. హద్దునన్‌_ఏవాతు ఘనుడు? ఉ. హద్దున్‌ (తన పరి మిళిని లేకఎల్లను) కనేవాడు-ఎరిగినవొడే, గొవ్చవాడు, ఇక్కడ నమాధానములు ఆ (ప్రక్నలలోనే ఇమిగియున్నవి.

(శ్రీ వేదం వెంకటరాయశాన్త-డీరి0ట్లుదాహరించిరి.

“నవాయంబె ఈవి?క డుములేయది?

వీ రిపుల నొంచునెది” నాయంటే”

థు *, నాయంబె ఈవి” ఇత్యాగము మంచిదా అని పశ, ఊఉ. త్యాగము (ఈవి) న్యాయమే-అని ప్రత్యుత్తరం. ప్రళ్న-ఉ త్తరంకూడ్క, దీనిలో ఒకేరూప మున ఉన్నవి 2. 1 కదుషేలు-=మిక్కిలి కుభము, ఏది? ౪ సీ శ్యతువులనణగ గొట్టునది ఏది” (6 రెందు (పళ్నలకు “నాయందే” ఉత్తరము)

1. న్యాయ్యమే (శుభమే. మిక్కిలి మేలైనది_అని మొడటి (వశ్నకు సమాధానము,

డె, నాయంచే (=నా-అంబి+ఏజ=నావాణ మే శకువుల నణచునది, అని రెండవ (ప్రశ్నకు ఉత్తరము. 3, న్యాయము నకు వికృతి-నాయము. ఈ నాయము నట రూపొంతరములు.-. నా యంబు నాయమ్ములు,

ఫ్రీ వికొాల శేషాచార్యులుగారు (కలువాయి) తమ “శ్రీ వేంకపేశ్వర చిత్ర రశత్నాకరిము' (మూడుభాగముఖ) లో, అనేక నూతన చిత్రాలంకొరము9ను సృష్టించిన మహాసండీతులు. వారి సతీమణి కూడ కొన్ని విశిష్ట చిిత్రాలంకొారములను (పచురించిరి, వారి ఉదాహరణ.

క31 అనంద నవిలయలోలుడు. మానుగనెన్వండు ఈలచ? మావిభు డెవడీ క్షోణీని? నీ (వ్రశ్నముల లోనే (వత్యుత్త్రరమ్ములున్‌ గనుడు బుధుల్‌! వ 1. ఆనందవిలయలోలుడు= వేంకకేశ్వరుని గుడిలో విహరించువాడు ఎవరు? ఉ ఆ (ప్రసిద్ధ) నందువి (యళోదభర్త) ఇంటిలో విహరించువాడే (కృష్ణుడే) అవి ఉత్తరం, 2, మావిభుడు+-ఎవడు+ఈ కోణీవిజ భువిలో మా (ప్రభువెవరు? అన్నివశ్న. ఊఉ మా-విభుడు= లక్మీకీ భర్త, అయినంవిష్ణువే మా (వళువుః డాం అడుసుమల్లి నారాయణరావు గారు ప్టైద్యము నందును, ఫొహిత్యము నందును సన్యసాచులు. వారి “నారాయణీయం” లో 1. (నశ్నలోనే సమాధాన ముండుట, 2 అనేక (ప్రశ్నలకు సమాధానమొక్కటేయగుట, 3. ఉత్తరము చెప్పుటచే, దొని కనువగు (ప్రళ్ననూహించుట, 4. (ప్రళ్నో త్తరంవదములే (వత్యుత్తరి ములగుట-అని చతుర్విధములని చెప్పి ఉదాహరించిర్మి ఉదా. నాతి! దూరమ గుడీవొడ? నా వెలంది నాతి దూరమ్మగుడివాడ్‌ నొ పచించె (అనారా నారాయణీయం) గ్ర, నాతి :=టనారీ , గుకీవాడ,దూరముశ-ఆ == గుడివాడ ఎక్కువ దూరము న నున్నదా? ఉ. న+ఆళదు+రము-[అ = ఎక్కుుస దూరం కౌదు, దగ్గరే అవి సమాధానం శే. సూర్యభగవాను పట్టపు భార్యయెనతి._ పీతిలేని యుద్యోగి చింతించునెద్ది? బాటనెదిగోరి నృత్షముల్‌ నాటు చుందద్రు? దాని “చాయి యటన్న ఉత్తరము గాదె! వ్ర 1 సూర్యుని భార్య యెవరు? 2.నీతిమాలిన గుమప్తా దేనినాలోచించును? 3 బాట(తోవ)లో చెట్ల వెందుకు నాటుదురు? ఈ పెక్కు (3) (వలకు “దాయ” ఒక్క పే సమాధానము. ఉ. 1. సూర్యుని భార్య ఛాయాబేవి. 2. నీతిలేవి ఉడ్యోగి వనినెగగొట్టి “సమయము నెట్లు గడుపుదునా? యవి చింతిండును, 3. బాటలో నీడ(చాయ) కొరకు చెట్లు నాటుదురు, అవధానంలో నిచ్చిన ఉత్తరములకు, ననుస్యలక, పె మూడుపాడదాలలో (వశ్న్యలనెన్నుకొని, బంధించి, కమాలంకారంతో సనున్వయింప వచ్చును. యోధెవ్వడు కురుబలముకు? (రారేయుడు.కడ్డడు) మాధవసఖుడేమి యెక్కి మరి తిరిగాడున్‌? (అర్జునుడుంరథమునెక్కి.) పాధించె రాముడెవ్వని? (రావణు-గెలిచెన్‌ ్సె రాధేయుడు రథమెక్కి. రాపణుగెలిచెన్‌ =

గ్‌ 32 మరి కొన్ని పళ్ళో త్తర చ్మితముూలు రెండు "వ్రళ్నలకు, అనులోమవిలోమరీతిలోో అయిదక్షరాల సమాధానం సీ రాజుల కెటువంటి రత్నముల్‌ పపియమయ్యె?-కాయలే చెట్లవి కరులు(మింగు? ఈళ్వరుండెవ్వాని నెచ్చోట ధరియించె”_జారు డెవ్వారి నెసంగ గోరు, వః 1 రాజులకెట్టి రత్నవలు ఇష్టములై నవి? ఏ చెట్లకాయలను ఏనుగులు '(మింగును ఈ రెండు (ప్రశ్నలకు *వెలగలవె' అని సమాధానము. 1 ఊఉ. రాజు శి వెల=గలవి[ఎ= మంచి విలునగలవై న-మణులే,(పియ మైనవి, ఉం వెలగలవి-+ ఎః వెలగ చెట్లకాయలనె, ఏనుగులు (మింగును, 3, శివు డెవ్వని నెక్కడ ధరిం చెను? 4. వ్యభిచారి ఎవ్వర్తిపె అతిశయించును? 3, 4 వశ్నలు రెంటికి *నెలత అలనె” నమాధాసము. 3. ఉ. శివుడు “నెల-_తలనె'=నెల(నుజ=చం (భువి, తలను+ ఎకశిరన్పునందే థరించును, 4 ఉ జారుడు, నెల.ఈలను _[. ఎజా స్త్రీ లమీద నే_అతి శయముగ (పవరర్తించును, పైవావిలో రెండు రెండు శ్నలకు, గత (ప్రత్యాగత రతిలో, ఆయిదు అక్షరాల, ఒకే సమాధానముండగా, (క్రింది ఉదా.లలో ఒక్కొక్క (వళ్నకు అమ లోమంఎవిలోమరీతిలో, అయి దక్షరాల, ఒకే సమాధానముండుట విశేషము. సీ. రాముడెవ్వారితో రొనణు మర్టించె” పరవాసుదేవుని వురమదేది? __ ఉం రొముడు *“తోకమూకతో ”=తోకలు గల_కో తులఎగుంపుతో, రావణువి సంహ రించెను. 2 వనుదేవప్పుతువి (కృష్ణుని) పట్టణ మేది? ఉ రంగనగరం (శ్రీరంగ వట్టణము,) షీ “తుంగముస్తైలె ప్రీతి తొలకాడుదేనికి_నభవారి నవ్వించు. జాణయెవరు?

1. ఊఉ 'కిటి కోటికి. కిటికోటికిజవందుల-గుం పుకుతుంగగడ్డ లు ఇష్టమైనవి ఉఊ2+ “వికటకవి; హాన్యముతో, వ(కోక్తులతో, వికటకవి సభ్యులను మెప్పించును, అనులోమరీతిలో రెండు (వశ్నల కొకే సమాధానం చెవ్సటం సీ, రజక_కవాటముల్‌ దహి దప్పియుండుట-కేమి హేతువాదాని నెరుగవలయు పాలిచ్చు మొదవును దక పక్షీ-హీసమై___.యేమిటనుండునో యెరుగవలయు (వ1, చాకలి తలుప్పలు, విధము చెడియుండుటకు కారణ మేమి? 2, సాలిచ్చే అవు, కొంగ దిలహీనంగా ఉండుటకు కారణమేమియో, తెలునుకొవవళమ (వ! కి *ఉతకలేకి (న 2కి *చేపలేకి అనియ నమాధానములు, 4 1, చాకలి

శ్ర

చిట్టలు “ఉతకిజాలకి బొధ పడను, తలుపులకు బందుల వంటిని(ఉరక-లు) లేక

పోవుటచే, ఎగుడు, దిగుడుగా మండి వాధపెట్టును ఉ. 2, పాలిచ్చే అవు బల

హీనత వలన పాలమ '*చేపలేక ((జాలువార్చలేక) పోవును. కొంగ (దికము) చేవ(లు) లేకజచేపలు తినుటకు దొరకనందున చిక్కిపో వును, కొండొకచో,రెండు ప్రళ్నల కొకే సమాధానం, రెండు భాషల (ప్రశ్నలలోనుండును

(ప్రలాకే కీ దృశం వ్యోమ) (ప్రమాణే కీ దృశం వచఃి

ఆంగధ గీర్వాణ భాషాభ్యాం ఏకమే వోత్తరం పద ॥

(వ 1 (పాఠఃకాలమున ఆకాశమెట్లుండున? 2. (వమాణము చేయునప్కతు ఏ మని శవథము చేయదురు? ఈ రెండు [వశళ్నలకు, సంప్కృృత ఆంర్ర-భాషలు రెండింటిలోను నరిపోయిన, ఒకే సమాధానము చెప్పవలెను ఈ రెండు (వళ్నలకు వీ తోడు అనునది ౬కే సమాధానము, ఊ, 1 (వభాళమున ఆకౌళము “నీతో డుగా ఉండును, సీతోడుజవీత+ఉడు=పోయిన నక్షత్రములు గలది. అవగా అరుజోదయమైనందన, ఆ వెలుగులో, రాతి వెలిగిన నక్మత్రములు కస్పడకుండ పోవును. ఇది సంస్కృత సమాధానము ఉ 2 ఎవ్వరి దగ్గరనైను తసమాట సత్యమని నమ్మించుటకు "అమ్మతోడు నాన్న తోడుతో పాటు “వీతోడు” (నీ యొక్కతోడు) అని కూడ ఒట్టు 'పెట్టుకొందురుఇది తెలుగులో (ఫ్రత్యుత్తరము,

ఒకచో (సళ్నవాక్యంలోవి సదమో, కొన్ని అతరాలో (వ్రక్యు త్తరంకావచ్చుం పీ. తలలేని ధనము చేతులతూగునది యేది-గిరిజామనో హరుశ్లేహ మేది? విరివిగా తుమ్మెద విహరించు కావేది? ఓడకంబురి దాటుచుండునేది?

(వ, 1, అంతురేని ధనముతో నరిళూగునదిఏది? ఊ *తులరేని”..-వదం లోని “కుల” (వత్యుత్తరం, 2. “గిరిజామనోహరు...లోని “గిరి” (కైలాసం) నమాధానం 3. “విరివిగా,” లోని విరి (పూవు) లో, తుమ్మెద విహరించును, 4 ఓడకంబుధి.... లోని “ఓడ” (నౌక) నము(దాన్ని దాటుచుండును,

(వళ్ళో త్తరాలు రెండూ, ఒకే వధంగా ఉన్న వ్రళోో త్తరసమను.- ఉదా. లుం వంగతోటనుండు.నరిమళ్ళలో మండు, జొన్నచేలనుండు చోద్యముగను, శలువుమూలనుంగు-తలమీద నుండును_ దీని భావమేమి తిరుమలేశ వంగతోటలోను, వరిమళృలోను, జొన్న చేలలోను, తలువుమూల, తళ

మీద--టండునవి ఏవి? అన్నీ (వళ్నలే, ఈ చిక్కు్యపశ్నలు మొదట ్రాంతివి

గళ్లించి, కొంత చికాకు పెట్టి మన మెదడుకు మేత సందిస్తాయి. బుద్ధి కౌశలాన్ని

134 ఉసయోగించి, దీని కీలకం, వదవిభాగంలో నున్నదని తెలిసికొంపే, ఇంకేముంది? అర్థం అత్యంత సులభమౌళతుంది, ఓహొ' ఇదా” కీలకం అని, ఎంతో అసందీ ప్తాము, ఎట్లస.-ఇక్కడ, దంగతోట, వరిమడి. జొన్నచేలు, తలుపుమూల, తల మీదఎఅను పదాలను సప స్పపదాలుగా, (వ్రమింసరాదుం మరేం చేయాలి? చైత న్యంతో ఆ పదాలషు ఛేదించాలి. ఎలా” వంగ, తోటన్‌ ఉండు=నంగచెట్టు బేక్ష వంకాయంతోటలో నుండును, అసప్లే-వరి (ధాన్యము) మళ్ళలో (మడింపొల ములో)ను, జొన్న (పంట) చేలలోను, (ఇంటియొక్క.) తలుపు ఒక మూలయం డును, తల (శిరస్సు) శరీర భాగములన్నిటికి వై భాగమున (మీద ఉండును. ఇప్లే (కంది పద్యాన్ని కూడ (ళనువడకుండ ఆర్థంచేసుక5 వాలి.

కొండ నుండు నెమలి కోరినపాలిచ్చు, పశువు శకువుతోడ వలుకనేర్చు,

వనిత వేదములను వల్లించుచుండును.(బ్రాహ్మణుండు కాకి సలలము డిను

కొండమీది నెమలి కోరిన పాలివ్యడం, పశువు_పసిబిడ్డ మాట్లాడుకోవడం, వనిత వేదాలను వల్లించడ౦, (కాహ్మణుడు కొకి మాంసం తినడం.-ఎక్క డైనా ఉందా? ఇంత అసభ్యంగా (వాస్తాశా? అని కవి మీడ కశ్శెరజేసి, విరుచుకువడ గూడదు, కొంచెం బుద్ధినువయోగించి, ఆ పదాలను మొ త్తంగాగాక, అవసరమై నంత నరకు, చించి, చెండాజాలి. అనుడు అర్ధంతెలిసి ఆనందిస్తాము. నద్యంతోని వాక్యాలను, ఇలా చదువుకోని అర్థంచేనుకో వాలి, కొండనుండు నెమలి:జనెమలి కొండమీద ఉంటుంది. కోరిన(న్ని )పాలిన్తుంది వళువు్మ్‌(ఆవు,గేదెవిడ్డం(శకువ్పుతో వలుకనేర్చు నవిత (ఆడుది, స్త్రీ, వేదములను (బ్రాహ్మాణుండు వల్లించుచుండును. కాకి మాంసము (పలలము) తినును, వద్యాన్ని ఇలా విడగొట్టుకోవడం వలను శ్రాంళి, అపార్థం తొలగిపోతుంది,

(శ్రీమంగిపూడి వెంకటశర్మ ఉగాది సంచికలో (వకటించిన పభ్యం- 'ఇంటికిని వింటికిని [వాణమేది చెపుము.కంట మింటను మనమేది కాంచగలము? పువ్వునవ్వు దేనివి గూడిపొలుపుగాంచు.ఒక్క పే రెండేసి (పళ్నలక త్తరంబు,

(న 1, ఇల్లువకు, విల్లు (ఛనున్సుునకు ముఖ్యమైనదేది? ఉ. నారి అనగాం

ఇంటికి ఇల్లాలు (నార్సి, విల్లునకు అల్లెకాడు (నారి ముఖ్యములై ననన్నమాట- 2, కంటిలోను, అకొశములోను (మింటనుు దేవిని చూడగలము? ఉ తార (నల్ల= (గుద్దు, నక్షత్రము ఉ. కంటిలో నల్ల (గుడ్డును, మింటనకత్రములను చూడగలము, 3 పృష్ఫము, నవ్వు దేవితోకలిసిన ఆందగించును? శ, వలప్కు (వానన, మత్తు

105

మోహము) ఉ. వువ్వునావవను, నవ్వు మత్తును గల్గించి, ఆహ్లాదము (పొలుపు) కల్లించుము. రెండు కెండు (వళ్నఅకు, ఒక్కటే సమాధానం చెప్పబడింది. ఫ్రీ ₹= రాజగోపాలరావు (సకటించిన “వికటకవిత్వ చింతామణిలోని వద్యం,

తరువుస మూడక్షరములు-స్టిరముగ వడిమకరంది తీసిన కోతౌ;

తరువెయ్యదొా? కోతెవ్వరొ? యమెరిగింపుము దీని నాకు నింపొదవంగన్‌

ఉ. మూడకరాలచెట్టు “వావిలి”. దీవి మధ్యసున్న “వి అక్షరం తీసిసచో, “వాలి మిగిలి స్కుగీవుని అన్నయగు కోతి (వాలిని తెల్పుతుంది,

చి్యత్రకవులేగాక కవయ్యశ్రులుకూడ చాల మంది ఉన్నారు, వాళి కవిఠల గురించి మా రాటోవు ఆయా చి(త్రవిభాగాలలో విపులంగా చర్చిస్తామ (వ్రన్తుతం (ప్రశ్నోత్తర చ్విశావికి సంబంధించిన కొన్ని వివరాలు,

ఆడు (ఆటలుఆడు) వారుగా, ఆడ (అక్కడెక్కడో ఉండు, పోవు)వారుగా. అవిలలుగా, కొందరిచే కొక్కిరింపబడినిను, తమ అవల్ప కల్స్ళనలతో, చక్కని, చిక్కవి, చిత కవితల్యలి, పాఠకహ్మ్శదయములను హాల్లకల్లోలవరచిన మహిళా -చుణులెంగరో ఉన్నారు,

కృష్ణదేవరాయల సమకొలికగా (వసిక్టీనొందిన మొల్ల (16+ పీ, అతడు గోపారిపండితడు భూపాలకు౦._డెలమినాతవికన్న నితడు ఘనుడు

అతడు పాండవ వతుడితడు పంగీకపకు-డెలమి | ౫...

ఇత్యాదిగా రాయలవారిని తులకూచి, ఆ (ప్రసిద్ధ కృష్ణువికన్న, ఈ కృష్ణ రొయలే ఘనుకని, చమత్కారంగా చర్చించి తేల్చి చెప్పింది ఇక్కడ. (పళ్ళ, వాచ్యంగా లేకుస్నెస్కు (వ్రత్యు త్తరంతో ్యపశ్నను ఊహించడం, చిశ్రాలలకారములో నొక (ప్రత్యేకత.

ఈఘునాథుని ఆస్టాన కనణు్యళు లెందరో చిత, విచి్యిత కనికా విశారద లన్నారు. అవవిచే “కనకాఖిషేకముతోపాటు, “మధురవాణి” జిరుదునందిన, కుక వొణీ ( క. సంస్కృతాంధ్ర, ప్రాళృత భాషలలో (ప్రొక్టికనయికిం రామ భద్రామృతో పోటీవడి, "కిం తే సంతానపాదపాయ న్లే'ఎఇత్య్యది సమన్యలనెన్నో చిత్రంగా పూరించినదట! ఇక రొమభ దదాంబ (17) శతరేఖినీ సమయరలేఖినీ, అపష్పథాషా కళ్పిత- చతుర్వివ కవితాను పాణీత సాహిత్య సామాజ్య భద్రపీఠా రూఢఎగా (ప్రసిస్థి కెక్కినదిం ఒక ఆ౦[దధ సమస్యను, శద్దిచిశాలంకారంకో నిట్లు పూరించినదిం

136 క ఏరీ నీసరి రాజూలు.భూరమణులు నిన్నుజాల బొగడుదురు భళీ స్వారాజని లేరాజుని.రారాజని యద్యుతేం్యద రఘునాథ నృపా ॥

విజయ రాఘవుని అస్టానిక రంగాజమ్మ (రంగాజి, 17 శ్ర అకులికాష్ట భాషా కవితా సర్వం కష మనిషా విశేష విశారద, తసను “మాయలమారి గా దూషించిన, రొజగోపాలాంబికకు, “ఏ వవితల్‌ మము? దలపనేమిసనో? తమరాడు వొారుగా_ఎరో... ఆస్కరంగాజి పంపిన (వక్యుత్తర వద్యం రసవ త్తరమైవది, కృష్ణాంది (17 శఎంఆన చ్యితకవనాంలో సంస్క్పృరాంర్ర-సమస్యా పూరణ లకో అందెవేసిన చేయి. ముద్దునళం (18 శ తంజాపుక-మహోారాష్ట్ర్ర (ప్రభువగు (వ్రకాససింహు? ఆస్థాన కవయ్యిత్రి, ఆపు, చిత కవికలల్లబం ఆమెకు నల్లేరుపై బండి నడకవంటిది, “ఆకు-కఏక్వంబు లగల్లితేనే నరా”_చిత్యపఐబంధము రల్సేయ వలదె” అ౦ి వశ్నించింపం శ్రీమకి వఘుమర్తి లబఇ్మ్యయన్ము (20,40 *గృహ లక్మి” మాసవ్యతికలో (ప్రకటించిన వద్య చిత్రం, సీ. వందాక్షరము లొక్క పం క్తిగా-[వాయగా..వేకదంతుడయె్య.. (బ్రాకటమన

మొదటి వర్షము మాని-ముదముకో జమవగా-నద్దాననుండయ్య.. సంతలోన

ఇరువర్షములు మానింగరిమతో బల్కగా-వారి పొత్రుండయ్యె వైళవము%

తిగ వర్ణములు సంపి_తేటగొ వర్షింప-నలరునిల్తుండయె్యె నలలితముగ

ఏకవర్ణముల్పి-యెలమితో బరియింప__-హవ్యవాహనుడయె. నందముగమ

నిట్టిశద్దార్ధయిలు మీరలింపుతోడ-మది విబారించి సమనై దు మాసములకు చెస్స్ప గదరయ్య సత్కం వి(శేస్టులార!

ఈ చిత ప్రశ్నలకు “ఉమా కుమారి అమ 5 అక్షరాలవదం, (వత్యు త్రరం, ఉ 1. ఉమా కుమార :=వినాయకుడ , 2, (మొదటి *ఉ” తొలగించిన) మా-కుమార:(బ్రహ్మాదేవుతా 3. (ఉమా-కొలగించినృకుమార ఉకుమారస్వామీ 4 (మూడక్షరాలు తీసివేసిన మార =మన్మథుడా 5, (4 తొలగించిన) ర == అగ్నిచేవుడా! అవి అర్దము వచ్చును. ఒక్కొక్క ఆతరం హీనం చేయుటవలన విది *'హీయమానాతరం.)

చిత్ర కవిత్వపు చిందులతో, చిందరవందర జేసి రసికులను చెండాడిన, వెల వెలదు లెండరో లేకపోలేదు. ఒక వికటకవి ఒక వెలయాలుతో.-

“ోవర్వత (శేస్టప్యతికా వతిఏరోఢి.యన్న 'పెంళ్లాము నత్తను గన్న తండ్రి "సేర్మిఎరిన ఎన్తుల పెద్దనిడ్దంసున్నమించున తేగడే సుువంాంగి!ో

శ్రర

అనుదూకాన్వయ వద్యంతో నున్న౦ రెమ్మున్నాడట-(అర్థం-పా మనత్సర్వతపు(తికో ఇపార్వతి, ఆమెభర్హ శివుడు, అతని విరొధి=మన్మరుడు, ఆతనిఅన్న =(బహ్మ, భార్య: సరస్వతి, ఆమె అత్త=జలడ్మీ, ఆమె తండడ్రి:=సను్యద్రుడు, అతవింట పెరి గివ=ఓ దరిద్రపుగొట్టు'పెద్దమ్మా జ్యేష్టాదేవీ! కొంచెం నున్నం తీసుకురా?)

ఆమె మాత్రం తక్కువ తిన్నదా? అంతకంపె దురన్వయంతో-

“కత వ్మత్రబుల మ్యికుని-సుతుజంపినవాని బావ సూనుని మానున్‌

సతతము దాల్బెడు వాతనిసుతువాహనవైరి వైరి సున్నం విదిగో

అని వద్యం చదివి, నున్నం విసురుతూ.-ఆ వికటకవిని, వెంగలి విత్తుఎను (మూర్ధని) చేవీ, చిత్తు చేవిందట (అర్థం -శత స్యత్ర (వద్మ)మ్మిత్రుడు:2సూర్యుడు అకని కొడుకు కర్ణుడు అతనీ జంపినవాడు.అర్టునుడు, వావి బొవ-కృష్ణుడు, వాని కొడుకుఎంమన్మథుడు, అతని మేనమామంచంగ్యద్రుడు, చందమానును తలపై ధరించి వది_శీవుడు, వాని కొడుకుఎవినాయకుడు అతని వాహనము ఎలుక, దాని శ(కువు= పిల్లీ, దాని విరోధింకుక్క, ఓరీ కుక్కొం, సున్నంవిదిగో ,ఈ పద్యాలను కొందరు బావంమరదళ్ళకు సమన్వయిస్తాపు మొత్తం మీద దీనిలో, దండి మహాకవి చెప్పిన *పరీహారికో” అను (ఎహేలికా లక్షణం కూడా (ప్రస్ఫుట మౌతోంది.

మరొక వేలుస్స వానిన, వచ్చిన రసికునిట్లు (వశ్నించినదనిందీపాలవాడః ఉ మొల్ల సుగంధి కూతురడి ముంగిట నున్నదిందానిజొడుం నే

చెల్లవిధంబులన్‌ రతుల నేలడు దొపను-నన్నుజూడు, ము

త్భుల్ల సరోజన్నేశత్ర వరప్యత్రిక పృతిక-దొని జూడు, నొ

కల్లుడ వయ్యెదో? మగడ వమ్యెదవో? మనుమండవయెదో?

(ఓరసి కొగ్రేసర! మురిగిటి నిబ్బన్న మొల్లి సుగంధియగు నా హతురుము గాంచుము. వర్వ సంధోగ[కీయలలో సన్నుతిగన్న (పౌధను నన్ను జూరుము. అల్లదిగో సద్యాకీ,నా మనుమరాలున్నది-దావినికూడ చూచి, నీవునాకు అల్లుడవయ్యె దవో, మగడ వయ్యెదవో, మనునుడ వయ్యెదచో? శేబ్బకో అవి (ప్రశ్నింస, ఆ రసికుని ఉత్తరము=

ఉ మొల్ల సుగంధి కూతురదింముంగిట గంటిని-దావి మాసు

నీ వెల్ల విధంబులన్‌ రతులనే వేడు దానవు-నిన్ను మాన,

నుత్చుల్ల పరోజనేత వర ప్కుతిక ప్మత్రక-దానిమానం

సీకల్లుడసయ్యెపన్‌, మగడనయి్య్యిదం వీ మనుమండనయ్యెదన్‌

18]

కషేక .

(ఓసీ ముందు చూచిన వీ కూతురుమ,రతులలో రాటుదేలిన నిన్ను, విప్పా రిన పువ్వు నీ మనుమరాలిని.ఏ ఒక్కరిని విడువక, నీకు, అల్లుడను, మగడను, మనుమడను కూడ నై, రాస్ట్రీడలలో రంగరించి, వలు రతుల దేల్చిగావి విడువను అన్నాడట )నాటి గాణీక్యము(వేశ్యలగుంపు)అలా గాణేయముగనుండెడిది గాటోలు!

తిమ్మకవి “రసిక జనమనోఖి రొనుం” చదివి ఆతవి రాసిక్యానికి రంజించిన యొకరనుణి, ఆతనిని గట్టిగ విగికౌగిటి చేర్చినదట హకాత్సంఘటనకు అదిరిపడిన కవి వెనక్కి. చూస్తే, ఓయీ!

చతురులలోన నీవు కడు జొణ నటంచును బిట్టు గొగిలిం

చితి, నిటుమారు మోమిడగజెల్లునె” ఓ రసి కాగ గణ్య% య

దృుతమగు రంగు బంగరపు బొంగరపుంగవ- రంగులీను చ

స్ట్వైతయము ఉొమ్మునాట్సి యదె, వీపున దూవె నటించు జూచితిన్‌!

“*రసికా(గణీ! వనిత తనంతడా వలచివచ్చి, కౌగిలించు కొన్నపుడు, మారు మోమిడుట మర్యాదయా?” యని వెలయాలిపశ్న, ఓసీ రంగారు బొంగారు బొంగ రొల జంట వలె రంగులను వెదజల్లు చున్న, నీ _స్తవద్వంద్వము, నీవు లిట్టుగా కౌగిలించు కొన్నపుడు, నా రొమ్మువ నాటి చీల్చుకొని, ఆవలి _వెపునకు దూసుకొవి వచ్చెనేమోయని, భయపడి, వెనుకకు చూచితి వని, చాతుర్యంతో చమక్కారంగా, కవి పత్యుత్తరించెనట!

'పెడమొగము పెట్టిన పడతినొకరసికుడు ఊరడించి, లోగొనజూచుటం మః పరబింబాధరమున్‌ దియోధరముణన్‌ వకాలకంబుల్‌ మనో

హర లోలాపలు జూస కవ్వలి మొగంబైనంత నేమాయె? వీ

గురు భాన్వజ్ఞఘనంబు (గొమ్ముడియు మాకుం జొలపే? గంగ ఈ

ద్దరి మే లిడ్డరి కీడునుం గలదె? యుద్య(దాజవింవాననా!

ఓ వింబాననా! (విను గోరివచ్చిననాకు) నీ గొండవండువంటి "పెదవిని; _ఫ్రనములను, నంకర ముంగురులను, మనోహర నేత్రములను, చూపింసక, మొగను చాటుచేసీనంత నే ఏమైనది?(వెనుకనున్న) నీ ఘనజఘనము (మొల), అపూర్వమగు కొప్పు, మాకు చూచుటకు చాలవా? సవి్యతమైనగంగకు ఒక వై పనమేలు, వేరొకవై పుననున్న కీడగావి కల్లునా రెండువైపుల సమానమైన మేలే కల్లునట్లు, నీవు మొగము. వెనుకకు శతిస్పినంతనూతశమున నూళు గల్లు నష్ట మేమియు లేదని భావము.

190

నుధా మరురి పాధరీకరణ చతురమగు,ధూర్జట్‌ కవితకు ముస్దడ్రేన శాయల వారొకనాడు నిండు 'పేరోలగమున_

“స్తుతి మతి మైన యాంగద్రకవి ధూర్జటి పల్కులకేలగల్లేనో

యతులిత మాధురీ మహిమి., అని కారణమడుగగా, వెంటనే, రొమకృత్ణు

డళదుకొని, “హో తెలివెన్‌..జగ దేకమోహనో

ద్ధత సుకుమార, వార వవితా జనకావరిహారి సం

తతమధు రాధరో దిత సుధారస ధారల (గోలుటంజుమీ! అని, దానికి శారణం “"ఎడతెగ కుండ, వార వనితా మధురాధర ధారలననుళ వించుట చేతనేసను నూ అవి గుట్టు రట్టు గావించాడట'

కృష్ణదేవరాయలొకనాడు,వపిడి వన్లెంలో గండ 'పెండేరాన్ని 'పెట్టినంప్క్టృ కాంధధ్రాల్లో సమంగాకవితచెప్పి, (గహించుడ సగా, ఒక్కకవియు ముందుకురాబేదట!

“ముద్దుగ గండ 'సెండియరమున్‌ గొనుడంచు బహూకరింవగా

నొద్దిక నాకొసంగు మని యొక్కరు గోరగ లేరు, లేరొకోో -

“పెద్దన టోలు పండితులు సృథ్విని లేరని, వీవేరుంగవే

"పెద్దన కీదలంచినను పేర్మిని నాకిడు, కృష్ణరాణ్డృపా'*

వసిడి పశ్శెంలో గండ 'పెండెరాన్ని పెట్టి. సంన్కృతాంధ్రాల్లో నమంగా కవితచెప్పి, తీపికొండనగా, ఒక్కరు కూడ ముందుకు రారేమని, రాయలు (వళ్ని౦స గా, 'పెద్దనలేచి, 'పెద్దనవలె సొటిలేవి మేటి వండితులు ధ్యాతిని లేరని, నీకు తెలియదా? 'పెద్దనకీయ ధలచినచో నాకిమ్మని (సత్యు శ్తరించెను. ఇక్కడ పెద్దన ధార్ష్యమునుగాకుశ్లేషతో వినయమును గూడ ప్రదర్శించెను. 'పెద్ద+అనన్‌-పోలు= 'పెద్ద-అని నరిసెట్టుకోదగిన_.అనియు, "పెద్ద+-అవక:= పెద్దగా, మాన్యంగా తలంచక నాకీయ దలంచిన ఇమ్మవి,వినయమును మాడ (వకటించుకొనెను,

మూడక్షరాలతో ముచ్చటగా, గత్యవత్యాగతంగా చెప్పిన వద్యచి తాలున్నవి స్కీ శ్రీ రామువకు సీఠ చెలగి యెచ్చట మండు? నా రొనుడేటికినడవి శ్రగ?

ఏగిన మారీగుడేది దాల్బుచువచ్చె” నెసగి వ్లైత్యుని రామాడెచట జంపె

(ధ్ర . శ్రీరామిసకు సీత ఏవైవున నుంకును? 2. రాముడడవికి ఏల

వెశ్ళిను?3, మారీచుడే యాకొారమున వచ్ళెను?4, రాముడు రాక్షసునెచట చంపెను?

140

కత. డాకణాజఎగనువై పున, 24, కైకకై =శైక యొక్క కోర్కెను తీర్చుటకై 3ఉం మెకమె-జమారీచుడు మృగరూపమును దాల్చి వచ్చెను 4ఉ, నేలనే=నేల మీదనే.చం'పెను. ఈ మూడక్షరాల (ప్రథ్యుత్తరాలు నాలుగు, విలోమముగ చదివి నను, ఒకే విధముగ నున్నవి

అడి ఆక్షరాలను కొలగించి,ఆంత్యాక్షరాలకు మరొక్కఅక్షరం చేర్చిన.ఆన్సరు

స్కీ మనుజాని యాళొారమపామకు మొదలేది? నగవ్వైరి సైరికి నగరమేది

రాముడు గాంచిన రొక్షన వక్షేది? శని, కర్టలార్జించు చెలువమేది?

(వ, 1= మనుష్య న్వరూవమును దెల్పు ముభ్యాంశమేది? ఉ. తలజశిరస్సు (ఇది మానన స్వరూపాన్ని దెల్పు ఉత్తమాంగము, 2, నగంవై రి=పర్వతముల 'రెక్కంలువిరచి, వావికి శ్యతుప్టైనవాడు ఇంగదుడు, వానికివై రిజఆ ఇం(దునివిరోధి= రొనణుడు, వాని నగరము ఏది? ఉ. లంక:జలరికొ వట్టణము, 3, రాముడు రక్షించిన (శూర వడీఏది? ఉ కొకిజకౌకొనురుడు (పూర్వము కొకానుడుడు కొకి రూపమున వచ్చి సీఠాస్తనములిను గోళ్ల తోగిరెను. కోవగించిన రాముడు వొణముతో గొట్టగా అఆవాధకు కాళజాలక, కొకొసురుడు రామువి శరణు వేడగా రతించెనని, రామాయణ గౌఠం) 4, +వి తన మాంనము నిచ్చియు, కర్దుడు కవచకుండలముల విచ్చియ దిగంతయళోవికాలురై రి, మొదటి ఉత్తరం “తలి లోవి “త” ను తీని, మిగిలినోల” కు, “0కి చేర్చగా, “లంక” రెండవ సిమాధానమైనది, మరల *లం” తీవి, “కికు,, కషి? చేర్చిన “కాక్రిి పిమ్ముట *కొ” తీపి, “క క్రి కత్తి” చేర్చిన “కీర్తి 4వ నమాధానమైనది, చిత్ర_కావ్యమలలో క్నకా, కి.క్రీ ఇత్యాదులలోవి (హైన్వ, దీర్చములు దోషములుగా పరిగణీంపబడ వుం విపరీకార్థాలతో విలశిల్లు పానాలను విరవడం_పహర్చడంలోనున్న చాకచక్యం,

"పందే నొ కిష్ణదునుచు వాఎకు వళికెన్‌?” అనివినావే. శవ,శివా,, రొమ రామా (దాహ్మడికి పెంచి ఇష్టమంటావా? అని మండిపడితే ఎలా? ధిషకాకషణం చేస్తేగాని, ఢీ (బుద్ధి) విక ఫంపదు, దాని పూరణ మెట్లవిసం క పొందూర నొక్కవిపుని=విందుకు రా నిలిచి, నీకు చేకుకతోడన్‌:

ఇందెందు విష్టమన, విఎస్పందేశాకిష్టమనుచు బాపడు పలికెన్‌ ౫

ఫొందికతో నొక (గొహ్మణు? భోజనానికి పిలచి ఈ పదార్థాలలో నీ కేది ఇష్టమని అడుగగా (ఇష్టమనన్‌ ౫ వరృ౦దేజవప్పు+ అంద+-ఏ= (ముద్ధ) వస్ఫే

క్ష్‌థ1

నాకిష్టమనెనటం సంధివళశమున 'వప్పు'లోని'ప్‌' తృతీయపాదాంతమున వడగొా “పందే” మిగిలి మనను కలతపరచినదిం

కవులు కొందరు కరిన వమస్యలనుకూడ (క్రమాలంకారంతో, (వళ్ళో త్తర రూవంలో పూరించి, చమత్కారం చిందించి, అశ్చర్యపరుస్తారు,

“చెలువు రామలక్ష్మణులు, సీజ్రకు దమ్ములు, శంభుడన్నయున్‌ి

సీఠకు రామలక్షణులు అన్నదమ్ములుగాగా వి, శంకరుడు అన్నగాగానిఎలా? కొగల్గుకారని (ప్రశ్న,

అలరు గణింప బందక్రిరథు నాత్మజు లెన్వరు?) మైథి లుండు నే

లలసకు దండ్రి” మన్మథుని లావు శరంబులు నేవి? యంబికా

ఇెలువుని నామ మెద్ది? మరి సీరియు శౌరికి నేమి? కావలెన్‌?

చెబువుగ-రామలక్ష్మణులు, సీతకు, దమ్ములు, శంభు డన్నయున్‌?

పై 3 పాదాలలోవి (ప్రశ్నలకు 4వసాదంలోని పదాలు (కమంగా (వత్యుత్త రాలు, (ప, 1. దశరథువి (వఫంక్రిరథుని కొడుకు లెవ్వడ? ఉ రామలక్ష్మణులు, 2 మిథిలాధివతియ'ం జనకుడు ఎవరికి తర్మిడి? ఊఉ, సీతకు (తండ్రి. 3. మన్మ ధువి బలమైన (లావు బాణములెవ్వి? ఉం స్థతమ్చులు (వద్మములు) ఈమ్మి-ఏక వచనము, డాని బప, తమ్ములు, ఖవి సంధివశమున “దమ్ములు” గా మారి,భాంతి గొల్పివవి, 4, పార్వతీ్యప్రియువి (అంవికా-చెలువువిి పేరేమి?” ఊ కంభుడ = శివుడు, 5, బంరాముడు (సీరి=సీరము (నాగలి గలవాడు) కృష్ణునకు (శారిక్రి ఏమగును? ఉ అన్నయున్‌ =అన్నయగునుం

సమస్యగా లేని ఆనే3 (ప్రళ్నలకు ఒకే సమాధానంతో నరిషృచ్చుట=

మామిడేల బూసె మండు వేనంగివి._బొాలుడేలటోయె పసులవెంట?

ఒకడు వచ్చి యొకని మదగేలజొచ్చును?-మాట కొక్కంమాట ముద్దుకృష్ణ

(వ 1. మామిడిచెట్టు వేసవిలో ఏల పాతపస్రైను?2, బాలుడు వపువులవెంట ఎందుకుపోయెను? 3 ఒకడు వచ్చి, మరియొకవి శరణము నేల కొరును ఈ మూడుప్రళ్నలప “కాయనే' అనునది నానార్ధములతో సమాధానమగును, 1

1. కాయనే=కాయలు కొయుటకే, 2 కొయవే:ఎకాపలాకొయుటకే, 1, కాయనేజు కకీంచునుని కోరుటకేం

శనై మూడక్షరాల ఒక వదంలోవి, ఆది_ఆం౮త- అక్షరాలు. కలిసికే ఒక అర్హం, మధ్యమ-అంతినూత్షరాలు కలిపితే వేరొక అర్ధం. ఆవింనముధ్యమాక్షరాలు కలిపితే మరొక అర్హంవచ్చు చిిత్ర0, సీ, ఆద్యంత మధ్యమాం తాది మధ్యంబులో-కేటి, రక్క-సి,రాజు దెలియ దల్లి ఆద్యంత మధ్యమాం తాది మర్యంబుళో-శివువిల్లు, వరిచేను, కీరధార మూడక్షరాల పదం “అంబలి”. ఉ 1 దీని మొదటి చివరి అక్షరాలు కలి పిన “అలి”ఉ=తుమ్మెద (కేటి, 2. మధ్య-అంతాక్షరాలు కలుపగా *దిలిజటలి చ(క్రవరర్హి ఒక రాక్షసరాజు, 3, ఆదింమధ్యాక్షరొలు కలియదేసిన “అంబిజ=కల్లి వదాలురాగాం అర్జిసమన్వయమగుచున్నది. ఇస రెడసవంక్రికి “గుమ్మడి” అను మూడక్షరాలపదం [ప్రత్యుత్తరం దీనీలోవి 143 అక్షరాలు కలిపీన 'గుడి=శివువి ఇల్లు, 7.3 కల్చిస మడి=వరిచేను 1.2 కలిపిన “గుమ్మ”=గుమ్మపాలు, రాగా, అర్జసమన్వయమౌతోంది. ఒకే సమాససదంలో అనేకార్దాలు ఇమిడియున్న చి(త్రోత్తరం, స్కీ ఏనుగు, సింహంబు, నెలనాగయును గూడి. మొకమాట లోనలనుం శకవలయు, దశరథాాగసుతుండు, శశియును, వట్ట్లణం.బొకమాట..॥_ న దర్పకొంతకుడు, నేతశ్రంబును, మాలయు.కొక'సేరు._ __-॥... ఉం ఈ (వశ్నలకు బుద్ధికుళలతతో (ప్రత్యుత్తరాలు చెప్పి, భావజ్జచ(క్రవర్తుల మని విరూపించుకొనుడు, లేపన్న నవ్వులపాళగునురని ముందే హెచ్చరిక ఉం 1, “నాగ కేసరొలు ఇది ఒక చెట్టు పేద. ఈ పదములో. నాగ=జఏనుగు, కేసరి=నింహము, అలు==వడుచుది (ఎలనాగ అను మూడు పదార్ధాలు ఇమిడి యున్నవి. 2. ఊ *“రామచం(ద్రపురము” ఇదియొక పట్టణము, దీనిలోని “రామి దశరధుని 'పెద్దకొడుకును, చం్యద్ర=చందిమామను (శశ్రిపష్పరము:=సట్టణమును తెల్పుచున్నవి. 3, ఉఊ “రు.దాతమాల'” దీనితో *దద'..పదం, దర్పక.అ న్తకునిజ మన్మథనాళకుడగుశివుని, అక్షజ=కన్ను (న్యేతమును, మాల=దండను తెల్పును. ఇలా ఊసాంచి, సరిగా సమాఢాన..ఎనీయకున్నవారు నవ్వులపాలగుదురు, గమనిక . (గ్రంథవి స్తరఫీతిచే, వద్యశులనన్నిటివి పూర్తిగా, ఉదాహరిం పక్క మచ్చునకు కొన్ని పాదములు మాత్రమే, ఈ యవ లసివచ్చినదిం “*ఒక్కపురము పేరొప్పు నైదక్కరముల మొదటి మూడును వత్సరమునకు జేరు చివరి రెండును పీథికిజెల్లు, వేణి_యగు ద్వితియాంతములకెప్పు, డా పురంబు"

క్షేక్షక్రిం

ఉ. విజయవాడ, దీనిలో అయిదు అతరాలున్నవి. మొదటిమూడత్షరాలు, (్రళవ, విభవ .. ఆది, 60 నసంవత్సరాలలోవి “విజయ నామ, వత్సరాన్ని తెలు వగాః చివరి రెండు “వాడ :=వీథిని.తెల్పుశాయి.. ద్వితీయ._అ౦తములు, అనగా “విజయవాడలోని, రెండవ-చివరి (జ-ద) అక్షరాలు ఇడ (వేణి అవుతుంది ప్రష్యత్తరాలతో (ప్రశ్నల నూహించుటం

ఉం రాజును రాజుగా, డతడు రాహుముఖంబున జిక్కె, వాహి నీ

రొజును రాజుగా, డతడు రామ శరాహతి దూలె, దేనకా

రాజును రాజుగా, డతడు రావణ సూతికి, నోడె, నాటీలో

రాజన, *రాజు మల్కి= ఇభరాముడెరాజ్ఞు ధరాతలంబునన్‌ |

ఈ “రాజ” శద్దార్ధ వివరణచే “రాజు ఎట్టివాడుగ నుండవలెను?” అను (ప్రశ్న ఊహ్యమానమగుచున్నది. పైన వర్ణింపబడినవారెవ్వరు సార్జకనాములు కారు, ఎట్లన._1 చంద్రుడు (రాజు రాజ శబ్దవాచ్యుడు కొజాలడు, ఏలన.__అతడు రాహు (గ్రహమునకు ఓడి, (మింగదిడెను, 2, నదీ (వాహినీ) వల్లభుడగు నమ్ముదు డును రాజు కాజాలడు. అతడు రామదాణమునకు వెరచి, చలించి పోయెను, 3

, పోనీ దేవళలకు రాజగు దేవేం్రరు రాజగునా? కాడు, అతడును రావణ పు

డగు ఇం(ద్రజిత్తునకు లొంగిపోయెను. ఇక మరెవ్వరు రొజు ఈ భూ(పపంచంలో సరిమైన రాజంటపే, ఒక్క “మల్కిభ రాముడే” తక్కిన వారెవ్వరు రాజులు కాజాలరన్నమాటం మల్కిభ రాముడు మహమ్మదరీయున్పైనను, ఆంధ భాషాలి చూవిమై, కవిసండితుల కెందరికో ఆశయ మిచ్చి, పోషంప, ఒక కవీళ్వరుడు “అతని రాజత్వము” సార్ధక మైనదనుచు, నానార్హములతో నిట్లు వర్ణించెను,

వాసన లేని పువ్వు, బుధవర్గములేని పురంబు, వి

శ్వానము లేవి భార్య, గుణవంతుడు గాని కుమారుడున్‌, సద

భ్యాసములేని విద్య, వరిహాన వ్రసంగములేని వాక్యముల్‌

(గ్రానములేవి కొలు, కొరగావివి పెమ్మయ సింగధీమణీ

వద్యంలోని సమాధానాలు “కొరగానివి (సవికిరానివిఏవి*” అను పను శలపంవ జేయగలవు, ఓ 'పెమ్మయసింగ లీమాన్య పువ్వు అన్న తర్వాత గంధం లేకున్న విష్పయోజనము, అ్లే, పండితులు లేవి సట్టణం, నమ్మకం లేవి భార్య చుల్టుణవంతుడగు కొడుకు, ఎల్లప్పుడు బాగుగా అభ్యాసము చేయవి విద్య” హాస్యం లాస్యం చేయని వాక్యం...ఇనన్నీ నిరర్ధకములవి భావము,

శ్రీతీతీ

రెడ్డి రాజులకు, వెలమ దొరలకు వైరము విరివిగ 'పెరుగుచుండ, శ్రీనాథ మహాకవి, సంధి చేకూర్చుటకై వెలమ.సింగభూపాలుని కడశేగి

“నర్వజ్ఞ నామధేయము శర్వునకే, రావు సింగభూపాలునశే

ఉర్వించెల్లును తక్కొరు..నర్వజ్ఞుడనుట కుక్క పొమజమననుపే1?

అను సవ్యమును ఊవికతో పరింప, సింగభూపాలుడు నంధి కొడం దిడెను. “సర్వ్యజ్ఞనామధేయము సాొంబునకే” అను లోకో క్రిని కవీ వింగనకు సమన్వయించెను, (లోకముక సర్వజ్ఞుము (సర్వము నెరిగిన వాడు అను “పేడ ఇంత వంకు సాంబమ్లూలర్జి (శివునికే చెల్లినది ఇక ఆ పేరు వేగు, భివితో రాపుసింగభూపాలునకే చెల్లును, వీరిద్దరిని తప్ప, మిగిలినవారి (తక్కొారు నెవ్వరీనైన, సర్వజ్ఞుడన్నచో, కుక్కను తెచ్చి; ఏమగు అవి పిలిచినక్త్లే! అను అతిశయోక్తితో 120 చేసి, సంధించెను, రాజకీయధుకంధరు లెందరో చేయజాలవి పనివ్కి కవి ఒక్క పద్యంతో సాధించెను.. ఇది “లోకమున సర్వజ్ఞుడన దగిన వారెవడు్‌” అను (ప్రళ్నను (ప్రకటించును, ఈ ఫద్యమున ఉనికతో, విపరీశార్థ మును కూడ లాగి, తప్పుకొను ఆవకాళములేకపోలేదు. ఎట్లన..సర్వజ్ఞుడగు “పీరు కంభునకు--ఏ= ఒక్క సాంబమూ ర్రికే చెల్లును, రావు సింగభూపాలునకు+ ఏ ఉర్విన్‌__చెల్లను?సింగనక్కుఏ స్రదేశంలో చెల్లుతుంది? అను వ్రశ్నకు.ఎక్కడా చెల్లదని భావము, ఒకేవేళ సింగనురూడ “నర్వజ్జుడు” అన్నచో, కుక్కను చూపి! ఏనుగని ఏల విలువరాదు? అనగా కుక్కను “ఏనుగు” అని పిలుచుట ఎంత అసం భాప్యమో, సింగన్నను నర్వజ్ఞుశనుటయు అంతేనని భావము,

చతురయగునారి చమత్కృతి మ తృమాధానమొకటిం సీ, నారీలలాను! సీ పేరేమి?” చెపుమున్న_వామాక్షముంజూపి సలుకకుండె,

మత్తేభయాన' నీ మగని పేరేమన్న?_దన చేతి జీర్ణ వస్రంబుజూపె

వెలది నీకేమైన బిర్ణలా చెపుమున్న-,గర మొస్పమింటి చుక్కలనుజూ'పె

కపటిలకుంతల నీదు కులము నొామందిన్న? ఐబంజరంబుననున్న పకిజూ సె (వ్రళువు మీ కెవరన్న గోపకుచి చూ పె;పువి వ్యాపారమేమన్న దండమిడియె చళుర మలులార ఆ (ప్రొఠజాణతనము_శెలిసి కొ నరయ్య బుద్ధికొశలము మెరయం 4. పద్య-. పాదాల మొదటనున్న “నారీలలామ...” ఇత్యాది సదాలు సంబోధనలు ఏ ప్రశ్నలకు చేష్టలతో (వ్రత్యుత్తరమిచ్చిన జాణ కుచేలుని భార్య-వామాడీ

శతక (వ 1 నారీమణీ నీషేరేమి? ఉ ఆమె మాట్లడక వామాక్షము (ఎడనుకన్ను) చూ'పెను. వామ+-అక్షీ=ఎడమకన్నుగలదియేగాక, అందమైన కన్నులు గలది, జా పేరు “వామాడి” అని “మాధానము 2, నీ భర్త పేరేమి? ఉ. బీర్హ_వస్త్రముజ కుంచేలము,ను జూ'పెను, నునగా “కుచేలుడు” శిన భర్త సేరనెను”3 నీకేమెైన పిల్లలున్నారా” ఉ అకాళశమునందలి (మంటి చుక్కలను చూపెనుం అనలు అందలి “అశ్విని భరణీ .ఆది ౫? నక్షత్రములను జూ'పెను, అనగా_.నాకు పిల్లగా 27 మంది, 4. వీ కులమేది” ఉ ప జరములోవి పక్షీని జూ'పెను. అనగా._పవకి జాద్విజము అదిరెండు మారులు. (గుడ్డుగా,. పిల్లగా పుట్టినది. ఇళ్లే వల్లు, పాము బ్రాహ్మణుడుకూడ ద్విజులే కనుక. నాది "బ్రాహ్మణ కుల'మనెను, 5, మీ (ప్రభు వెవరు” ఉ. గోవకుడూ కృష్ణుడు, ౧. నీ భర్త ఉద్యోగమేమి?ి ఉం డండం "పెట్టుట అనగా, భిక్షను[గ్రహించి, *పీళారామాథ్యాం శమ.” అవి నమన్కరించటం. లేక విన య విరేయతలతో జీవితం గడనటంం నోరార అడిగిన (ప్రశ్నలకు, చేష్టలతో చెప్పిన నమాధానం, వామాక్షీ యొక్క వాన దూకత (యుక్తి యుక్త సంభాషణ) _వానిని, వాల్లభ్యమును వెల్లడిందుచున్నది దానితో, చతురమములు ఎంతో చేతో మోదమునొందగలరు, (బౌన్‌దొరగాఖు ఆంధభాషకు చేఎనసేవ అనల్పము వారు అసూర్యం పళ్యలైన్క వాని కెన్నింటీకో, ఇనాలోకయో గం కల్పించిన సాపాత్యదినకిరులు. వారి పేకరణ మండి, ఓక నంవాదాత్మకమైన (ప్రళ్నోత్తర చిితముం స్కీ ఏమి ముద్దులగుమ్మ? యేమిరావెలికాడ వీ మీద నా (యేమ నిలిపినాను రావె చక్కెర బొమ్మ”? రాన్రైతి చెలికొడ యీ వేళ మవనుద్దులెన్వడెరుగు వద గదె వగలాడి పగలురాచెలికొడ -మనను నిల్చ్పగలేను మాపుదనుక ముద్దు బెట్టవెకొమ్మ' వద్దురా చెలికొడ ఎయొత్తుడు గుబ్బలహొంత కొతి ఓరి చెలికొడ యామాట కొప్పినాను-అనుళు వీ రీతి నొడ బాటుం--.. =... (ఫొద్దుచేయుడు రిల దొర (7) పురుషులెపుడు.... ... (రె3కవసావంరో కొంక, నాబ్గవసాన) నరిమైనవి దొరకలేమ.) (ప్రియుడు రతికేశికి రమ్మని, మీదికి దూకుచుండ, అతని చేష్టలను వ్రళ్మ లుగా నూహించి, సమాధానము చెన్నుటం 19]

కేశీ6 చీన్నివిలేతచన్నులవి చేతికి నందివు_సట్టి (టో) కురా, కవ్నెనుంనెన్నడేనెరుగ?.(గాటు)కు (?) నోర్చిన దానంగాదురా, ఉస్నత-మంఆగాని రతికోర్వయి- మెల్ల నె పొంది పేయరా, వ్రన్నుగ నీకు_మొక్కెదను్యపంతము మానర, (పాణినాయకా (బ్రౌన్‌ పేకరణ) వరిస్పర శృంగార సంకేతాలతోనున్న (ప్రళ్నో త్తరాలంకారం. ధూర్తుడొకడు శృంగార (క్రీడలలోనున్న పడతిని చూడగా, ఆమె సింగార ముతో తన తొడను, అరచేతితో తట్టుచు. మొలనూలు సరిచేసుకొను చేష్టతో నమాధానం. పీ, శృంగారవనమున జెలులతో (గిడించు.తొయ్యలిగాంచెను ధూర్తుడొకడు తొడ కేల జరచుచుగడ నుండి తనుజూడ-మొలనూలు సవరించె ముద్దుగుమ్మ విటుడొక్క_జొజీ చెంగటజేరి పరికింప-రేల చెంతకు చేరె నీలవేణి శంకఠకమాలిక సంజ్ఞగాజొరుడంటిన-గొమ్మయె రని పూవు గుత్తిఎరిచె వెలదిలీలలు గనివాడు విన్నటోవ_సుధతి కర్ణాాగమున నున్న కొమ్ముజూపె స్టలముగులమును నామంబు నెలవునెరిగి_పొత వు గలిగించెనపుడ య్యతివకతడు, వావ పెట్టిన బాధను ఆక్కతో ౨ఘోరించిన చెల్లెలు. ఉ అక్కరొ నీదు వల్లళుడహంకృ్ళతి జేసిన చేత వింటివా? యెక్కడ? నెక్కుడే” మరియు నెవ్వరి నెన్వరి” నన్నె-నన్నె, నీ పక్కిడి కేల పోవలయు? నంపవ?, యంపిత్తి గూడుమంటినా? (మొక్సితి వేషకొంటి, వను ముట్టకు వుంటి, నికేమి చేయుదున్‌॥ చెల్లెలు అక్కా నీ మగడు చేసిన మంకుతనం విన్నావా” అక్క, ఎక్కడే? ఎవరినే? ఏమి చేశాడే? చె ఇంకెనరిని నన్నె, సన్నేనే? అ. అసలు నీ వక్కడి శెందుకుపోయా వే? చె: నీవేగదా వంపనావు” అ, సంపాననుకో, వానితో కులుకు (రమించు) మన్నానా? చె. నన్నంటుకోవద్దని (పార్టిస్తూ: నమస్యంరించాను. అవి లను, అంతకంటె ఇంకేమీ చేస్తాను? అయిన్తావురుషాహంకారానికి బలై పోయాను ఒక్కొాక్కంచో. దూషణలుకూడ, దుగుణంగా, దుర్వహాల్లై. కలత 'పెడతాయి, అక్రాహ్మణుడనే కక్షతో ర్యుదకివికి ఆస్టానవ్రవేశం దొరకనందున, కొండోజీ సాయంతో రాయలనన్నిధికేగిన రుుదకవి “మంగలి కొండోజిమేలు మం్మక్రుల కన్నన్‌” అన్నాడట వెంజనే కొపంకో (క్రుంగినస తాతాదార్ములు “కో పల్లీ? తే

శత? వర్ణః కో?ఒ పితు వద గుణవన్‌ొ (నీ ఊరేది? కుఅమెయ్యది? చెప్పు, అని (వళ్నింవ నీనవద్యంతో చీదరించుకొంటూ,”...... ...వత్యవులలోన జాతయా ఛాళ్య యేవ, రూఢికెక్కిన కందుకూర్‌ రుద్రకవిని” ఆన్మి నమాధానం చెప్పాడట. (ాహ్మలేశరకివులం డే ఆనాడ కొందర విపన్నల విపురే అంటూవావురువ న్నారట! పాదజునీ (శూదున్సి కవిత్వం పనికిరాదంటూ, భట్టుమూరర్తిని రామకృష్ణుడెన్ని పాట్లు పెట్టలేదు? “వీపర పావర తీగల_చేవలబుట్ట ల్లినట్లు చెప్పెడు, సీయీ కాపుగవిత్వపుగూతలు. బాపనకవివరుని చెవికి (పమదంబిడునే?” జంగులు జల్లులు గల్లిన=సింగారపు టూరకుక్క నింగంబగునా/ క ఒడ్డారపు నా కొడుకులుందొడ్డదొరల్‌ కవుల కీయ దొంకొనుచో, దా మడ్డాలె వచ్చుచుందురు..ముడ్డా చూపదవు దిట్టు మూర్తనగారూ॥ అని అవును,ఎమితిని వెపితివికసితము.అమవ ననిశియన్నమాట అలనవిపెదనా?” అని,ఆంధ్ర కవికావితామహంనే ఆడిపోనికొన్సిగుడినే మింగిసరామకృష్ణువికి,గుళ్ళో లింగ మొకలెక్కా ఒకచో, వద్యాలలోని అసభ్యవదములు * గ్రామ్యతాభాసము'ను గల్లించును, శా గంగూ మీ వదచ్చుల్లి గడ్డ పడిదేంగాచిందె పావ్రలే రంగా వారిపెదెంగు మొన్న 'పెద వీరం సెట్టి నా గొల్లినా డంగట్లో వసపింగు దెచ్చె, వడిదెం బియ్యన్న కొడ్డింఎ నా 'పెంగేలింతు రటం్యడ్రు క మటి నతల్‌ 'ెన్మెళ్ళ ్రీమారవా! తిట్టు కివిత కౌద్యుడ. ఫీమనకావచ్చు, తర్వాళ రాడు కవ్కి సూ ళవ,సోమన మొం (వ్రసిద్ధులు, ఒకప్పడీ తిట్లు, అన్వాపదేశముగ, వ్యాజనిందలతో చమక్కా రాన్నికూడ చెంగలిస్తాయి. కూచిమంచి జగ్గకవి “చం్యద్రరేఖా విలాసము, తీట్లలో “ఛంటదరేఖా విలాపముగా మార్చి, పేర్వజ వెను, తెలుగునాట, 'పెంగ్లిండ్తలో పేర్లు చెప్పించడ మొక వినోద(క్రీడ, కొందరు సూటిగా చెప్పక, కష్టాన్వయంతో, చిత్రంగా వ్య క్రీకరిస్తారు. చ మమతను దన్ను నొక్క చెలి, మానిని నీ విభు నామ మేమనన్‌ కమలజ గంధి సక్క గరి.కంధి-(నజావతి.చం(దికాంతప (తముల-ద్వివర్హ యుక్తముగ (వాసన, నందుల మధ్యవర్షముల్‌ భగమముగ డెచ్చు నామె సతి గాంచిన నామ మటంచు నొన్ఫుగన్‌॥

క43 సీ “భర్త పేలేమి? అని అడిగిన చెలికి, ఒక నాయిక చెప్పిన సమాధాసమిదిం కరి_కంధి_.(పజావతి.చం,దికా.ఆతస(తములు అర్హముగాగల మూడక్షరాల వదాలు-“సారంగ,పాగర్కవిధాత, కౌముది, గొడుగు"లు, వీవిలోవిమధ్యాతరాలగు “రంఎగఎధా=ముండు” =కలిడిస,నా భర్త పేరు “రంగ ధాముడు”ఆవ చెప్పిన జ్రైపదిం నామం గుప్రంగానుండుటచే, దీవిని *'నామగోపనం” అనికూడ, అంటారు. థ్రీ పోకూరి కాశీపతి అవధానగారు రామునిచే సీత పేరుచెప్పించినవిధము, “*చరణముల కడనే బొనంగెడి మీకిస్ప్తీవధువుపేరు దెల్పవలెనె మహిత నయయటంటదుగాన నా రాణీ పేరుగా_.దెలిపికొనుడు మీకు తెలివిలేదె””ొ అవగా కాళ్ళ (కింద పడి యుండే మీకు (దాన దాసీ జనులకు ఇసీ (లీ మీకు నావధువు పేరు చెప్పాలా? మవిత_.నయ = గొప్ప నీఠినరు రాలగుభూ”పు(త్రియగు నా రాణీ (భార్య) పేరును తెలుసుకొనలేరా మీకా మాత్రం తెలివిలేదా? చీవిలో ని అంతరార్థ మేమనగా___ఈ పద్యం నాలుగు పాదాల చినరనున్న (చరణములకడ బొనంగెడు) సీఎశ_గా. దే కలిపిన నా భార్యపేరు “సీతగాదె అనగా “సీత” అని చెప్పినట్లయినది ఈ కచి సింహమే సీతచే, రాముని సేరిట్లు చమత్కారంగా ఛచెప్పించెను. వరుని పేరేమని యెదరా?__నరనమ యుక్తంబునై న స్వామి సుడీ పరికించి కలిసి కొండని...ధరణీ సుత (వీడ తోడ తరుణుల కవియెన్‌”॥ “*వరువి పే రేమని అడుగుతారా? మీ సరస మేమీ బాగోలేదు. ఆయనను “స్వామి” అంటారు, ఆలోచించి తెలుసుకోండవి, సీత సిగ్గుతో చెప్పెనట ఆంతర్జూఢార్హమేమనగా, *రా. $రస_మ._యు క్రంబునై నప్వామి” అనగా “౮ (పక్కన మ' చేర్చీస్వామి” కలిపిన=*రామస్వామి”నునూ అనెను, నడిమి౦టి సర్యమంగశేశ్వర శాస్త్రిగారు వరళమైన నమాన కుసుమావళిని నమర్చించిన, విద్వత్కవులు వారొకసారివిజయ నగరం గజపతిరాజుగారి (వశళ్నకు నభలో *నాకు వననయనం, నా కుమారునకు వివాహం” కా పాలన్నారిట. ఈ సమా ధానం సరిగా, సభలో ఎవరికీ అర్ధంకాలేదు. రాజుగారు “రేపు దయచేయండి. అని తాత్కాలికంగా చెప్పి, తవ్సకొన్నారబి, తర్వాత వండికులను (సళ్ని స్తే “శాస్త్రిగారు తడబడి =రు భార్యావియోగం వలన వారికి(తెండవ) ఏవాహం, కొడు కికి ఉపనయనం"”కావా లని ఉంటారన్నారట “*ళాన్తి” గారికి తొటట్రుపాటా? యన రాజుగారే ఆలోచించి, మరునాటి నభలో, వట్టు వత్రం కప్పిన రెండు వళ్ళాలు

కి4ఫ

తెప్పించి, ఒకటి మీకుమారుని వివాహానికి, రెండవ దానిలో మీప(ఉపనయనము లన్నారట, వశ్రంఠొలగిస్తే, "పెండ్లికి ఎండి బంగారాలు, రెండవదానిలో రకరకాల కళ్ళ జోళ్ళు. రాజావారి పొండిత్యాన్ని పండితులందరు (వ్రన్తుతించారట'!

పిమ్మట వారి కుమారుని, పెండ్లి కూతురు పేరు చెప్పుమని విగ్గదీ ప్త, “మేము చెన్పవలసినవారంకాముూ అన్నాడట. అలాకొదవి, ఆడవాళ్ళు తలుపు తీయక లీష్మించు కొన్నారట! “ఓరే దాన్నే ముమ్మారు చెప్పరా” అనగా, కొడుకు *ప్పేమ్సు చెప్పవలసినవారము *కొము, కొము, కాము అన్నాడట (పెండి కూతురు కామాకీని *కాము అని పిలుస్తారు) ఇంకేం కొము. పేరు ముమ్మారు చెప్పాడుగా అంపే శాస్త్రిగారి చాకుర్యానికి ఆడ వాళ్ళంతా ఆశ్చర్యపోయి, తలుపు (శేరిచారటం

ఒకాసారి చెళ్ళపిళ్ళ భాస్త్రీగారొక రాజుగారితో “ధవమధ్యకాంక్షినై ” పచ్చా నన్నారట, సభ్యులెవరికీ అర్ధంగాక తలలు ,(దిద్దలు చేసుకొన్నారట త-వం_ వర్గలు...(ఠకఠథృు ద దన న (ఫబభమ-లు) ఇక్కడ *ద-విల మధ్యనన్న అక్ష లాలు *ధన” అవగా, శాన్రీగారు *'ధన కాండియై వచ్చారని, చర్చించి, చమత్కా రం తెలుసుకొన్నారట.

పుదు క్కోటను పాలించిన రఘనాథ తొండమాన్‌ భూపాలుడు (18ళ) స్వయంగా కవి, పండి! పోషకుడును, అతని కిచ్చి అంతర్లాపి_“దొనప్పలి మొన యమ్ము శాథి తుదలని పలికెన్‌” అమ సమస్యమ క పన జాంబకుండు నను గవి_కినుకం గనలుచును గనుల గెంపు జనింపన్‌, వన తూపులేసి, రిమ్మన.'దొన, పులి, మొన, యమ్ము,శాఖి' ఈదలని సలీశైన్‌, అని పూరించెనమ, దొన, పులి” ఇత్యాది అయిదు పదాల చివరనున్న అతరాలగు “న.లి..స...ము.-ఖి'గి కలిపిన =సలినముఖి,పద్మాక్షీ మన్మథుడు. (వవజాందికుండు) కోసంతో, పుష్ప బాణాలతో కొట్టి, రమ్మని పిలుస్తున్నాడని, యొక చెలి, మరియొక చెలికత్తెతో చెప్పెను,

కొన్ని (ప్రశ్నోత్తరాలు 'పెకి అశ్సీలాలు, అనభ్యాలుగా కన్పడినా విప్పి చూప్తే మనస్సు విచ్చి త్తి విశేషంతో విజృంభిస్తుంది “పూ కులమున కేతకి ఎల్టిది? అను, పురుషునిప్రళ్శకు,పొలతి సమాధానం, కు పూకులను లోన గేతకి_పూకెంత సువాసననచు బొలతి వలుకుచున్‌,

పూకడకు గడకు రమ్మని... పూ కరమున బట్టీ చూపె, పురువులకెల్లన్‌!

క్‌50

పూపుల సమూహం (కలలలో మొగలి పూవు (కేతకి) ఎంతో సువాసన గలదని, పరవసించిని పడతి (పూ కెంత నువాస ననుచు ౪ పూవువెంతో మెచ్చు కొబి, చివరి కా పూవు ఉన్న స్టానానికి (పూ క డ కు్రుపళ్నించిన పురుష పుంగ వుని తీసికొని వెళ్ళి, పూవును చేతబట్టుక్‌ వి (ఇ కిరమున బట్టి) చూపించినదట.

ఇత్కడ *పూ కులము, పూకెంత, పూకడకు, పూకరమునస”ొ అమ పదాలు, "పెకి, అశ్లీలార్హావ్ని ద్యోతింవ చేస్తాయి కౌని. సరిగా అర్దం చేసుకుంటే, సభ్యా యము ౮౨ ఖ వాని థి ర్ధంతో, సంతోషింసక పోరు సళ్యమహాశయులు.

88 పూజపూవు. *కాలకంరునిశిరసు పూ “గగనగంగ” అవి(శ్రీనాథ (వయోగం ఊరుపు లంట ౮ దిగిచి, యువ్నతమైన కుచద్వయంబు_పె

టీరె చెరంగు దీప్తి సతి జేరి చనుంగన విగ్గదిట్టి, తౌ

గోరి న గోర్మి దీర్చుకొనె, గోమలి బొందక యున్న మాకనే,

పారము దెల్బమీ? సురతసౌఖ్య మెరింగిన జొజవై నచో?”

“తొడలు పటి లాగి, ఎత్తు చమగుబ్బలపై మన్న చీరెనులాగి, రెండు చమ్నలు గట్టిగా పట్టి, పడతి సమభవింపకున్నను,ఆతరు తన కొర్కెను తీర్చు కొనెను. ఎట్లు? నీవు నిజముగ, సురత (శ్రీ పురుషుల కలయిక) సులము నెరి గివ న్చేరరివై నచో, డీవి అంతరార్థము (సారము) తెల్పమని (పశ్న, పెకీ (వశ్న ఏవగింపు (అశ్లీలము) కల్గించచున్నది. కావి, గొల్లవాడు గొ్యరెపాలు ఏదుకుట దీవి సారాంశము ఏట్లన.._

ఒకగొల్ల ఠన్నకుండుటకై గొట్జె కాళ్ళను, తన తొడలసందుకు లాగి పెట్టి దాని ఉబ్బిన చన్నుల జంటం.పైనున్న ఉచ్చుపాతలు తీసి, చన్నులను, గట్టిగా పట్టి, పిండి. తనకు కాపలసిన పాలను తీసుకొనెనవి ఆసలైన అర్థము. గొరెపిల్లలు ఎల్లవేళల పాల్యుతాగకండుటవై, గ్యొరెల చన్నులకు, ఉప్పుతో నావిన చిన్న గుడ్డలను అతికింతురు అందుచే పిల్లలు పాలు (శ్రాగవు.

కొండొకచో, వ్యావహారి!భాషా వయోగంకూడ,నందరిని నంతరిస్తుందిం

నల్తిని దేంది? బేరి మృగనాఖిర గొల్లడ దాన్ని తిందురా? అల్లటుగాదు, స్త్రీలు చనమలందున బూతురు, పూసినంతనే

జల్లున చేప వచ్చి, తెగజారున? కాదు, నుగంధిమబ్బు, మా

పిల్లకు కాస్త 'పెట్టు-మన, టేరియు గసురి మూపెగక్కునన్‌” కోమటి. బేరి కొల్లోనున్న నల్లవి నదార్థాన్ని చూచి, గొల్ల యిట్ల్యవళ్నించెను

(181

(వ, 1. ఓ కోమటీ ఆ నల్లగా నున్నది ఏమిటి? ఊఉ ఓరీ, గొల్ల వాడా! ఆది కస్తూరి (మృగనాఖ్రిరా ౩, దాన్ని ఏమైనా తింటారా ఉ. ఉహు(, కొదు, దాన్ని చన్నుల పై పూనుకొంటాలు, 3. ఓహో పూనుకోగాన్సే జల్లుమని చేవు వచ్చి,పాలుపూలర్తిగా కారిపోతాయా/ఉ. కొదు. మళచి వాసననపన్తుంది 4. అయితే మా పల్లకూడ పూసుకొంటుంది. కాస పెట్టటయ్యా అని యడుగగా, వ్యాపారి మూత పెనైను, వ్యావహారిక భాషలోనున్నా ఈ సంవాచం, ఎంఈ వోస్యార్ని, సంతోషాన్ని లాస్యం చేయిస్తోంది?

ఇలా రసాలాంటవమైప విశాలాంధధ్రాన్ని, మసాలాంటద్రంగా చేయగల చిక విచ్మిత (ప(కియ లెన్నో ఉన్నాయి.

రాయల ఆస్థానంలో నొక సంస్కృృతకవి పెద్దనాదుల విల్లీనడించెనట! శ్లో ఆంగధ్రభాషామయం కావ్యం అయోమయ విభూషణమ్‌!

(వెన్వెంటనేే "పెద్దన్న దానివిబ్ల పూరించి, చెంప'పెట్టుపెళ్చునట )

నంస్కృృతారణ$ సంచారి విద్వన్మ క్లే భళ్ళంఖలమ్‌॥

తెలు బాసలో (వ్రాయబడిన కొవ్యము అయోమయ(ఇనుముతో చేయ విగిన, కఠిసమైస) అలంకొరమనగా, పెద్దన్న తఅ-దుకొవి,టొను, ఆది,సం స్కృత, మనే అరణ్యముసి దిరుగు, కవి పండితకంజరముల గట్టి వేయ, ఇనునగొలుసు సుమా ఆవి సమాధాన మిచ్చెవట

పేరత్న 04కె0ీ*) ఒక పాళ్ళాల్యి విమర్శిన (ష్మకియ గింథీరములగు గద్యం పద్యం గేయ.ములను, వికటంగా అనుకరించి, అపహాస్యం చేస్తూ, ఆరికే పించడావ్న “పేండీ* అవవచ్చు. పేరడికవి తన వ్య క్రిత్వాన్ని వి సరించి మన్నితిహాస్యంతో, మెత్తని చురకిలుపస్తూ చమత్కార ళబ్దచిత్రాన్ని జోడించి (పళ్నిస్తూ, ఉత్తరిసూ "ఆన్యుల షెనిము నొప్పంపక, తొనొవ్విక, చెక్కింరిప్తూ వికటానుకంణ చేస్తాడు బధైన, వేమువల పద్ధెముల వెందరో ప్యాండీదేశారు

రొమభ్యదివి.,రామౌభ్యు-ల ఎ*హాయిన్సు గాధినందనమభథారివిశాట...

మదాపలోర బాజచేయను, , .”) పద్యానికి, జగ్గ3వి

చంచరీకనచయాంచిత కుంచిత రోమధామి దే-హాయ* ...ఎచం్యద

శేభావిలాప పద్య మొక (పాచీన పేరడీఅనవచ్చు. “ఎకో హి దోషో గుణ

ఎన్నపాతే ఏిమబ్జతి .. “ఇత్యాది కౌళిదాస కావ్యానికి”

చార్నిద్యదో షో గుణరాశీహారొ కూడ కొద్ది తేడాతో పేరడి కొడగిందేమో,

కథ2

కెయగ ఓనాట “పేరడీ” (ప్యకీయణు (ఎభున కర్చించిన (ప్రవీణులు, అం రుక్‌ళొస్త్ర, మౌ దేవీ(వపాద-..[పభృతులు,

“అప్పిచ్చువారు వైద్యుడు...” వద్యానికి *ఎప్పుడు పడితే అప్పుడు

_ కప్పెరు కాఫీ నొసంగ గలిగిన సుజనుల్‌... .” అఎ, (ఖ్రీశ్రీప్యారడీం

“ప్ర దేశ చరి్యత్ర చూచినా......* ఇత్యాది శ్రీ శ్రీ..శవితకు, ఏ రోడ్డు చరిశ్రచూచినా ఏమున్నది . దూశిధూసర పరిన్య నం “మా దే.ప్రపాద-పేరడీ, గాడిడపేరి బగూడా.. ఏఎడాదొకటుంటు రదా.,”* అర "నంవక్రవం పెకొళో జీ కొళ్న “నృండెగొంతుకలోన కొట్లాడుతాదీ...” వండూరికి, “గుండెగొంతుక లోన కొట్లాడుతావే_.గుటకేయనీనురా కూ వివ్నిగూడ”...సోడాబుడ్డి పై పేరడీ

ఇంకను పలి తేటలకు తెగివతో, కే" వతో, షావపట్టీ, అవ్బాతంలకు అనల్పార్జాలను కల్పించి, జ్ఞానతృష్టను పెంచవి ఊవాకందక తికమక 'పెళ్టువి. అయిన యక్షసక్నలవంటివి, లక్షలకొలది ప్రశ్నలు ఉన్నాయి. ఆ యక (సృ, లను లడింపలేక, ఫ్రీమార్జునాదుకే ఫీతిల్లి సప్పుడు, ఆ ఇంటర్వ్యూలో ధర్మ రొజొక్కండే, దారితప్పక గ న్రైక్కాడు. వానివన్నిట్‌వి ఏిస్తవ భీతిచే విడీచితిమి

శేడు న్యతకలు, మేగైన్గు సినిమాల, రేడియోలు, టీ.వీ,య గొన్న (వచారసాధనాణ “ఐహుజన సుఖాయ, దిహుజన హితాయి గా ఎంతో సాహిత్య “పీవ, జనరం౦ంజనం చేస్తున్నాయి చమవుకొన్న వారికి ఆనందాన్నిచ్చేవి పత్రికలు. మేగజైన్లు, చదువులేసున్నా, విసటంద్వాతా వినోదాన్ని చేనార్చేవి రేడియోలు ఇక్క చదువున్నా, లేకపోయినా, చూడటం, విన౬౦ద్వారాా అందరినీ, ఇళ్లే ఆకర్షించి, అకట్టుకొ నే దృశ్యకావ్యాలు నివిమాలు, టీ.వీ.లు, బాంరాజూ ఇల్లి, ఇల్లాలు, పాతాళభైరవి దిడిపంతు., మేరా నామ్‌ జోకర్‌” ఇత్యాది చిత్రాలలో ఎన్నో (పళ్ళ్నోత్తర చిత్రాలు (ప్రస్ఫుటంగా (ప్రదర్శింపచిడ్డాయి. చివరికి రావణ సంహారంద్వారా వ మునకు సర్మక్రమించిన (దిహ్మహత్యాదోషాన్ని, తన చిక కపాఠ్వ (వభావంతో, చించి, చెండాడి, చెరవట్టిన తిమ్మకచి సమ్మాన్యుడు.

ఇంకమ, కావలెనను కొనుపాఠకులు భట్టి కనూర్క-కథలు, బేతాళవంచ పంశతి, శుకఎవ్వత్కి పికటకవిత్వ శింతామణి, నానార్డ గాంభీర్యచమత్కార చంద్రిక, చొటుపద్య మణి మంజరి, చాటువద్వరత్నాకరము, తెలుగులో.చాటు కవిక్వం, -౨(తకవిత్వం, పూర్వ.-.(ప్రాభమిక__వాచకాలు మొ వావిని చూడుడుం వావినుండీకొన్ని ఉదాఃళము (గ్రహించినందుఐక ,కత్క1ర్త అకుమాక ఫ్రర్‌జ్టకాంజలి,

189 దొతీజాళ్య కొషలలో చితకవిత్వ, శ బ్రచి తాలంకొరొలు. వంస్కృృత్క (పాకృతాది భాషల తరువాత, హిందీ మొరలగు బొ 'త్తరాహ భాషలు, దాక్షిణాత్య_.శమిళ,కన్నడ, తెలుగు, మలయాళ భాషలు పేర్కొనదగినవి. తమళఖభాన : వంప్కృృతం తర్వాత, త[క్రభావం కల్లియ్య పెకి ఈత్చ్సభావ వాపవలేవట్లు భాపించుచు,. ప్రాచీవసాహిత్యం గల *తమిళభాషా” (వత్యేకత (వశంవ్యము. తమిళము:==మధుకము, తెలుగు తోబుట్టువులలో నొకటగు; తమి శముకూడ తీయని భాషుకాల్ట్వెల్‌ దొర “తమళ” వదము, నంవ్కృృత, (దావిడ శబ్ద ఠవమవగా, కొందరు ఆర్యభాషలలోలేవి “శ” కారము, (ప్రాచీన తమిళ వాజ్మయ మున సయుక్రమగుటచే, ఇది తమిళభాషా పదమనిరి. తమిళలాషా (ప్రాచీనత నిర్వివాదాంళ మైవమ, కొందలరీభాష క్రీస్తుకు పూర్వము కొన్ని వేరివంవత్సర ములకు ముందునుండి ఉన్నదవి వాదింతురుం తమిళశమున అక్షరాలు 30 మాత మేం ఒ త్తశరాలు రేవు, ౧ అను అక్షర మొకటి “అయ్‌రం”గా పిలువబడి, “సాగా ఉచ్చరింపబకును, తొలిపంగ(నంఘ._ కూట్టం్స యుగమున, అగస్తుడు "అగ త్తియం” అను వ్యాకరణ లక్షణ్యగంథం (వాస్‌, “త మిళభాషాజవకు'డయ్యెను. ఆతవి శ్యిషుడగు తొల్కాప్పియనార్‌, ఐంద వ్యాకరణాధారంగా “తొల్కా-ప్పియం” శచించెను. కడ నంగపు కవులలో (వపిద్ధు డగు తిరువళ్లువర్‌ , తమిళవేదముగా (వసిద్ది చెందిన “*తిరుక్కురక్‌” అము రనవ క్కాన్యం రచించెను, తరువాత అశని పోదరి *ఖ్రవై కవయ్యితి పేర్కావదగి వది. సంగకవుంరోమ, శైవ, వైష్ణవ కపులలోను వలుపురు (నాహ్మశేతర కవు ణంకుట గమనాసక్షము. తమిళ కవుణు మోక్షముకం బె *తివగ్గమునకే (పాధానస్య మిచ్చిరి. జైవ్కు బౌద్దుల యజిగమున “కిలివ్పదిగారం, మణీమేక(అ)లై” మొద లగు ఆగంళములు వెల్వడగా, పిమ్మట, శెవం వైష్పవులు, వాయన్మారులు, ఆళ్వా రులు విజృంథించి, (గంథ రచనలు చేపిరి, బుద్ధమ్మాత వండితుడు (11 శం) వంతరించివ *రవీచోళియం” తమభ౨ ఒక లక్షణ (గ్రంథము, దావి అలంకార వటలమున చి(క్రకనిత్వ_కావ్యలేర ములు, *విరవియల్‌” (తత్సమభూయిస్టమగు, మణీ వవాళభావ్మ కిళవిక్కి 20

కేక పీరశికై ((వ్రహేలిక) అను కొవ్యభేదములు కూడ తెలుపబడీనవ్‌గానీీ వావి లట్యో దాహరణములు కానరావు, దండి “కొవ్యాదర్శమునకు తమి కుపేశతయగు *దండి యలంకారము” తమిళాలంకార (గంభములలో (ప్రశ _స్రమెనది, దీని కరనామం శెలియదు. దీనిలో వాంగడియనుడక్కు (ఏకపాదివంటియమకము), మెల్లిసత్తాన్‌ (వర్గ పంచమాతుర నద్యము), విరోట్టమ్‌ ((నిరోష్యము), చురుక్కుమ్‌ (చ్యుత చిత్రం), వినొఉత్తరం (వళోే త్రరం), కూట చతుక్కంమ్‌ (గూఢచతుర్దపాదము) కోమూతిరి (గోమూ కిక), ఇరబైనాక సంతం) ((ద్వినాగబంధం), సుడికుళమ్‌ (సుడిగుండం), చ(్ర, మురజ, సర్వతో భద్ర ...ఆది. చి్యత్రాలంకారములు, ఒక పద్యములోవి బేవిసంఖ్యలను మాక్రమే చదివినచో, మరొక పద్యంగా తయారగు క్షా త్తెరకవ్చు”వద్యాలు, ఇతర భేదములెన్నో చక్కగా (వ్రదర్శింపబడినవి. కాస్పి యమ్‌ (శాన్యం), సిరిపందం ((న్రబంధమ్‌) ఇత్యాది తద్భవ పదాలు కమగొన ఏీలులేనంతగా, తమిళశమున మారిపోయినవి, తరువాతి తమిళకవులు * శెందమికు” (అచ్చ-ఠమిళంరచన) వం దత్యంతాదరాలి మానములతో, ముందున్న మణ (ప్రవాళభాషను గృర్లించిరి, సంస్కృతమున లేని 'పావ తమిళమునందు గలదు, దీవిలో చిిక్రకవిత 8 శః నుండి కస్పడుచున్నది,

తిరునళ్లవరు తరువాత “కవిచక్రవ ర్తి" బిరుదాంకితుడు, శాపాన్ముగహ సమర్హుడుు మూడవ కుకోత్తుంగచోళుని ఆస్టానకవియునగు కంబన్‌, వాల్మీకి వనుసరించి “కంఐరామాయణను” (వాసెను, దానిలో శద్దార్ధాలంకారములెన్నియో గలవు, “ఉపమా” (ప్రయోగమున వితడు కాళదాసువంటినాడు, ఇతవి “శతగోపర్‌ అనాది... ...[గ్రంథముణు ముక్తవద్యగస్తాలంకార భూయిష్ణ రచనలు ఇళని శాలము సర్హ్ణయుగము, ఇకని కునూరుడు అంబికావతి. పీరిద్దరి కృతులందును శబ్ద చాటు, చీ్యీతములు గలప్ప, దాటు చిిత్రమలను"త విస్పాడల్‌” అంటారు. థశవకు రొవలసిన రాజ్యాన్ని కాదేసిను సవతి సోదరుడు “*నందినర్య”ను కొడనన్‌ కని కనటనాటకమాడి, తిట్టు (అర౦) కవిత చెప్పి అగ్నికి ఆహాతి చేపెనట! 14 శం “అవ్వయార్‌” అనాయాసంగా, అక్యాళు కవితలుచెప్పి, (పజల, 'వ్రభువుల మన్నపకు పాత్రమైన కవయితతి. 15 శం కాళమేఘకవి అశు, శ్లేషాది కవితలలో ఘటికుడై నకవి, చాటు పద్యమణి మంజరి (చాామ)లో నంకలిఠ మైన

టింది వద్నర

కేకల “క, ఏంచగ చతుర్ధజొతుడుంవంచమ నూర్గముననేగి (వథను తనూజం గాంచి తృతీయం ఐచటనుంచి, ద్వితీయంబుదాటి, యొన్సుగ వచ్చెన్‌” తమిళ కంజర్‌ రామాయణంలోని (కింది వద్యంతో సంవదిస్తోంది. ఏదిముందుదో? “*అంజీలే యొొణు పెటా నంజీలే యొం(డై, తావి ఆంజిలే యొం(డాగ వారి యర్‌ కొగవేగి (వేహిి...... - (అర్జంః సృథిప్క, అప్‌,తేజః, వాయుః, ఆకాశఎములు.సంచభూకములు, చతుర్ద. వాయు-జాత-హనుమంతుడు, పంచమ.ఆకొశమార్గమున గమించి, (వథమం వృథివీప్పుతి సీతను చూచి, తృతీయమగుఅగ్నివి లంకలో నుంచి (కాల్చి) ద్వితీయ ముగు అస్‌ (ఆలముంసము్యద్రము)ను దాటి, అందముగ తిరిగివచ్చెనుం) కొన్ని (వళ్నలు : 1. పిల్ల ఇల్లొద పవీటుక్కు అనన్‌ ఎడ్జె? ఇళ్లాద పీటుక్కుంనాన్‌, అది ఎన్నె? (కొబ్బరికాయ) 2, ఆంధ తమిశభాషలలో ఒకే విధంగా కన్సడేపి అన్న కందవు, అమ్మ కందుతాయి, || పెదవులు, అబ్లనుక్కు ఎట్టాదు..ఠంవికుఎట్టుదుం అధ శన్నడభాష: ఈజిప్టులో దొరికిన (గీప (వ్రహపనస్థ_కన్నడ వదాలిం ఆధారంతో కన్నడిగుల కొలాన్న్‌ బుగ్వేర కొలం వరకు లాగుతారు. కొని, 6 శ, లకు ముందున్న కన్నడ శాసనాలు, కొవ్యాలు, కానరావు. కన్నడమున దొరి కిన మొదటి (గ్రంథము 9. రచితమైన “కవిరాజమార్గము.” దీనివి అమోఘవర్షాది | విరుదాంకితుడగు, రాష్ట్రకూటనృపళుంగ చృకవ ర్తి, సంస్కృతి, నంబద్ధ అనేక విషయ వివరణలతో, కవి శిక్షణ కొరకై, (వాయించెనందురు. కొందరు తత్కర్హను నృవతుంగునిగా, ఒక జైన కవివిగా శ్రీ విజయునిగా భావించారు. అనాటి సంస్కృత మిశపొఢ పలి, కన్నడ, కావ్యాలలో రూపొందగా, తర్వాతి వంపు రన్న మొ. వావి కది ఆనునరణీయమైనది, కవిరాజమార్గ 2న వరిచ్చేల్ల మున ఏకాకర్యాదులు, గత (వత్యాగక, గూఢ చతుర్ధపాద్క విరోస్త్య, వీప్తాలవ్య, (వహేలికొ, వర్ణ-విందుంచ్యుతక, చక గోమాటతికొదింధ..ఆది చిత్ర కవిత ళెన్నో గలవు. ధర్మ్యపేరణతో కై నుడగు వంపడు,మార్గ దేశి వద్ధతులను సమన్వ

166

యించీ,"తన కొశయదాతయగు“ఆరికేనరివి అర్జునునితో పోల్చి 10. శంలో *విక మార్క విజయము” (పంస._భారతము) (వాపి, ఆదికవిగాకూడ (పపిద్ధినొం దెను, దీనిలో కబ్దవిత్రాలంకొరములు "పెక్కులు. కన్నడ కావ్యాలలో చంపూ. రగశ్ళె షట్పది, సాంగత్య, గద్యములను విభాగములు గలవు, ఏనిలో యతి పొటింస బడదు. పంపవి ఈర్వాత 100 సం లకు తెనుగున నన్నయ భారతము వచ్చెను, మరియు దిగంబరకై న, *సిరికుము దేందుగురుని *సిరిభూవలయ (గంథ మునగూడ సమాన_వ్యక,చతుషో్కో-ణ, భాషా సమకాది అనేక చిత్ర కవితావిశేషములేగాక, పఠసంలోని, వివిధంగతుల ఆధారంగా, 18 భాషలలో రచితమైన సాహిత్యముకూడ ఉపలబ్ధిమగుచున్నదవి తెలియుచున్నది,

“చిక్కు మనవిగెంచెక్కె. తుంబెద “ఒక పొడుపు (సళ్న (ఉం వలువరున) “అంగడి౦ద ఐర్తానెంఅంగికోటు విచుతాదెంబావియెల్లి దూకుతానె” ఉ. అరటివండు

కన్నడ సాహిత్యపాహచర్య (ప్రభావంతో ఇకొవచ్చు, 13 శ మల్లికార్జున సోమనాథులు చ్మిక్రకవితా (వకారములగు అకరాంక సద్య. గద్యలను (వాసిరి,

కొన్నిపళ్నలు 1.ఎరెడు మనిగెఒండు తొలె (ముక్కు)

1.3. సంగ్కృత-కర్ణాట (వళ్ళో్తర చిితమువు ఈ పుస్తకం యొక్క 68వ సేజిలో గాంచగలడు,

ఆజ 0 ఎ

మలయాళము ; తమిళ” కన్నడ, తెలుగు, మలయాళ భాషలు (దావిడ భాషాకుటుంబమునకు చెందిన నాగరకథభాషలవి, తుళు, కొడగు, కోలామీ (దాహూయీ..:భాషలణ అనాగరక భాషలని తేల్చి చెప్పినవాడు కొళ్టిల్‌ దొరా కేరళమున మలవారు, కొచ్చిన్‌, తిరువాన్కూరులు మూడు (పధానభాగాలు, “కేరళి లోని “కేరి శబ్దం కొబ్బశిచెట్లును మాచిస్తుంది. వస్తుతః కేరళలో నారికేణాలు ఎస్కువే. మరియు, మల (కొండ) +ఆళ0 (సముద్రము) జీమలయాళమనగ్యా “అళం” కాదు ఆళం” (ఖూమి) అని, కనుకు మలయాళము = పడమటికనుములం అరేవియాసము[ద్రమధ్యనున్న) కొండ భూమియని కొందరు, విర్వచించిరి, ఈ ఖాన సంస్క్టృతజన్యమవి, తమిళప్ప్కుతికయని (కాళ్ట్వైల్‌), తమిశశోదరియవి, శమిళంసంస్కృత=నంపర్క జవ్యమవి పలువురు పలువిధములుగా తలంచిరిం

మొత్తంమీద మళయాళధాషమై, సంస్కృృత(పభానం హెచ్చుగా గలదు. షవి రెండు “నీరక్షీరన్యాయలంిగా కరిపిన ఫలితంగా “మణి (పవాళ? మను(కొ త్త వై బ్య దనిని. ఈ నుణి వవాళశై రిలో శబ్ధ చితాలంగార త త్తమ లెన్నియో

| హిన్టీలో పళ్ళో త్తర చి తొలంకారను

హిందీ_ఆలంకారికులు దాలమంది, చి_త్రాలంకారవివేచనమునందుము, వాని నియమ, వర్లీకరణములందును ,భోజరాజాదులననుకరించిరి, మరి కొందరు, కొన్ని మౌలిక్క వ్యాక, వివేచనలను కూడ చేసి చూపించిరి.

పాందీల్కో నర్వ_పథమంగా, ఆచార్య కేశవదాను తన *కవిపియా” (గంథంలో దీనిని వివరించెను, అతడు చి(క్రాలంకొర నియమములను సేర్కొని, వానిని పాటించి, ఈమ యోగ్యతను బుద్ధిని ఏక(తితంచేపి, చిశ్రాలంతార వివేచ నకు పూనుకొనవలెనని, ఇకరకవులకు నలహావిచ్చెను, సంస్కృత పాన్టీ చిత్రా లంకొర వివేచనలో కొద్దితేశాలున్నందున, వానివి పాళఠకమహాశయుల కెరింగించు టకు, (నత్యేకముగా నుదాహరించుచున్నాము

(ఫథవథమంగా, ఈ “వళ్ళో _త్తరము"ము వివేచించిన, కేళవదాను తర్వాత, విథారీదాసం కాశీరాజ, శా, రసాల, జగన్నాథ,జానకీ (వ్రసొదాదులు (కమించి,ఎన్న్నో (వ్రభేదములను (ప్రకటించిరి. ఆచార్య కేళవడాసు మొదట దీవిని ఐహిర్లాపిక, అంతర్జాపిక యని రెండుగా విభజించెనుం దిస్‌ర్లాపికొ; ఉదా, అక్షర కౌన వికల్చకో, యువతి బనలి కే పాఅన్ల

ఇలిరాజా కౌనే ఛర్యో సురపతికే వరనంగ॥

దీవికి పత్యుత్తరం *వామని అని యను. "1. 9. పద్యము నండలి హల్వర్దములు,అచ్చులతో కలివి వాయదిడినపని,గమనింప (ప్రార్దనందీవిలోమూడు (వళ్నలున్నవి. 1. వికల్పమును తెలుపు అక్షరమేది? 2. స్త్రీ యొక్క స్టానము ఏ అవయవమువైపున ఉండును? 3, ఇంద్రుని పక్షమువషాంచి, బలిచ[క్రవర్తి నెనరు మోసగించిరి?

ఒకటవ (ప్రశ్నకు ఉత్తరం “వామవి లోవి “వా అను అక్షరము. ఈ “వా” వికల్పమును తెబ్బను, రెండన దానికి *వామ”-ఎడను (పక్కన(-త్రీ వివావమని” "పెద్దల సుద్ది) 3. వామకుదుఎబ౨చ(కవ ర్తిని మోనగించెను ఈ “వామన? క్రిం, ద్రైటనుండి తేబకినందున ఇది “దిహిర్లాపిక” మైవదిం ఆంకర్ణాపికా: ఉదా, కౌన జూతి సీతాసతీ, దయో కౌన కో శాత।

కౌన (గ్రంథ బరనో్యు హర్కీ “రామాయణ” అవదాత॥

ల!

మొదటి మూడు చరణాలలో మూడు (పళ్న్వలక,4వ చరణ౦ంరొమాయణ అవి సమాధానం. (ప్రళ్నం1. సీతాసతి ఏ శౌతికి చెందినది? ఉ _త్తృరం:రామాఎసుందర శ్రీణాతికి చెందినది. 2 తండ్రియగు జనకుడామె నెవరికిచ్చెను? ఊఉ: రామాయ రామువికొరకు, 2, ఆమె అవహరణ ఏ (గంథమున వర్షింపబడినది? ఉ రామా యణ:=జరొమాయణ మను (గంథమున ఈ “రామాయణ” శద్దం నద్యంలోనే ఉండుటవలన, ఇది “అంతర్లాపిక* మైనది

ఈ “ఇహిర్‌ _అంతర్జాపిక*లను శ్రీ జానకీ (ప్రసాద్‌ *ఆద్యాక్షరీ, మధ్యాతర్కీ అంక్యాతరీ' అని మువ్విధములనగా, వ్రవీణసాగర్‌ నాలుగు నవీన భేదములను, వివరించి, ఉదాహరించెను, (వివరములు కావ ఫ్రమధాకర, (వ్రవీజసాగర్‌, గంఠ ములలో గాంచగలరు,)

గూఢో త్తరమ. కొందరు దీనిని గుప్తోత్తరమవి, గూఢొ క్తమవియ పిలి చిరి, అడిగిన (ఫళ్నకు ఉత్తరము, ఆ వద్యంలోనే గూఢంగా ఉన్నచో, గూడో త్రరమగును, కాని, ఆంతర్లాపికకు, దీవికి గల భేదమును కొందరు స్పష్టముగా వివరింవర్వైరి, ఈ రెంటికి మూలభేద మేమనగా, గూఢముసంవ క్తచే (క్రియా, కార కొదులద్వారా, సమాధాసము చాతుర్యంతో గు_ప్తముచేయబడియుండును, ఇంకను ఇదీ లోజువి “గూఢ గుపో త్తరాలంకొరము*ల కంటె ఖిన్నమైనదవికూడ గమ వించవలెను,

ఏకానేకోత్తర*.. అనేక (ప్రశ్నలకు ఓకే సమాధానంతో నరిపెట్టుటను పిక్రానేకో త్తరాలంకార మంమరు. (కింది *ఛప్పయి పవ్యం-చివరి సమాధానం యొక్క, చివరి అక్షరానికి, ఆది నుండి ఒక్కొక్క. అకరమును శ్రమముగా కలి పిన, అన్ని (పళ్నో"త్తరములును రాగలవు ఉదా; కవీ న సజ్జన బవై, కహా సువి గోపీ మోపాఠత

కహా దాసకో నామ, కవితమ/ంహ కపాయక కో హిత॥

కో ప్యారో జగ మాపొం, కహా ఛత లాగే ఆనత

కో బాసర కో కరత, కహా సంపార హి భావత॥

కహీ కవీ దేలి కొయర కవత, ఆది అన్త కోవై నరన

(యక్‌ ఉత్తర శకేశవదాస దియసతై జగత ళోభాధరరనోగ

శక్ర “పె వద్యంలో 10 (వళ్నలున్నవి. చివరి 10న (వళ్న-ఆది అ_న్నములలో శరణ మెవరు? దీవికి “సై జగళ ళోభారరని అనునది ఉత్తరము, ఈ అంతి మో త్తరముయెొొక్క చివరి అక్షరము “న అనునది, ఈ చివరి *న) క, [వత్యు _తరంలో మొదటనున్న, ఒక్కొక్క అతరమును, [కమంగా కరిపినచో, “నన, లైన (వేణు, జవ్మ గన, తన, కోన (రక్త), భావ ధన, రన (రజ)' అను 9, (ఫత్యుత్తరములు రాగలవు, ఇక 10వ గవళ్నకు,పూర్తివదం (వ్రత్యుత్తరనుగును వ్యస్త సమస్తోత్తరం ఊ కో శుభ అక్షర, కేన యువతి యోధన వళకీస్తీ | విజయసిద్ధి సంగామ రొమకహం కౌనే దీనీ! ॥ కశంసరాజ యదువంశబనత 3 సే కేశవ పుర ; బట సోం కహియే కహా శామజానో అపనే ఉర ౫ కపొ కేన జనని సవ జగతకీ కమలనయని కాంచనబరని | నుని వేద పురొననమేం కహా సనకాదిక శంకరతరుని? ॥ నర్వ (ప్రథమంగా కేశన దాపే దీవిని వివరించెను ఇక్కడ, (ప్రత్యుత్తరం లోవి వర్ణాలను గొలుసు వందువలె (క్రమంగా మొదటి వర్జానికిి తర్వాతనున్న ఒక్కొాక్కం వర్ణమును కలుపుకొనుచున్నచో, (క్రమముగా, అన్నిటికి నమాధాన ములు రాగలవు డీవిలోని సమన్త (వ్రత్యు త్తరంశంకరతరువి” (పార్వతి అనునది (వళ 1 కుభాతరము ఏది? ఉ. శమ్‌-ఈ అక్షరము ఖుభమును తెల్పునుం 2. ఏది శోదులను స్వాధీవము చేసుకొనును? ఉం శంక (భయము) క ఛశ్రీరొమునికి విజయసిద్ధి నెవరు ఇచ్చిరి? ఊఉ శంకర (శివుడు) 4. కంసుని రాజ్యమున యదువంశ మెట్లుండెను? ఉ శంకరళ (సందేపాస్తూ) క, వట (మ్యర్రివృజానికి మరొక'పేరేమి? ఉ.4శంకరతరు?అని,(పార్వతి) 6 కమలాడి, కొంచనవర్త్హియగు సకల జగన్మాత ఎనరు? ఉ. శంకతరుని దీనికి విరుద్ధంగా, సమస్తా త్తర వదంలోవి రెండు, మూడు వర్ణాలను వ్యస్త తీతిలో(విడివిడిగా)ను మరల సమరిస్తరీతిలోను చదివినచో, వేని వలన ఆ (సళ అకు తతళరము వచ్చునో = అది “వ్య స్త నమస్తోత్తరిమని చెప్పి, బిఖారీదాసు (కింది పద్యమును ఉదాహరించెను, కొన దుఖద, కోహంప సో, కో వంకజఎఆగార | తరున జనన కోమన=సహారనకో, కరి చిత్ర వీచార ॥ కౌన రరేహె రరనికో, కోగయ్యరఎ-ఆఅసవార కౌన భవాన్‌ కో జనక హే “పరఐళసరడార” ॥

కిం0 ఇక్కడం సమసో త్తరమైన “పరబఠసరదార” అనుదానిలోని, మొదటి రెండు వర్ణాలను, మరల నాలుగు నాలుగు వర్ణాలను, వ్య్పరీతిలోను, (క్రమంగా విడదీసి చదివి, తర్వాత సమస్తరీతిలో సపరింపవలెనుంఉ దా : వశ 1, దుఃఖము నిచ్చు వాడెవడు? ఉ. సర (క్యతువు 2, హంసతో నమానమైనది ఏది? ఉం బత్‌ (బాతు) 3, పద్మాకరము ఏది? ఉ సర (నరస్స్పు) 4, యునకుల మనస్సునాకర్షించునదిఏది? ఉ దార (నారి, లేక స్త్రీ 5 భూమివి ధరించునది ఏది? ఉం వరబిత (ధరాధరముకొండ) ఈ ఏనుగు నెక్కి. తిరుగువాడెవడు? ఉం సరదార (నాయకుడు) శె భవానీ (పార్వతి తండ్రి ఎవడ? ఉం పరదిత-సర దార(పర్వతరాజు, పామవంతుడు) ఈ ఉదా, ల వలన, కేశవ-బిఖారీదాసుల లక్షణాలు భిన్నములవి అర్థ మగును, కాని, తర్వాతి పొందీ ఆలంకారికులలో కొందరు కేశ వదాసును, మరి కొందరు నిఖారీదాసును అనుకరించిర, వస్త్యతః, విఖారీదాసు చెప్పిన ఈ (కమ వ్యన్త సమస్తో త్తరాలంకారము, కేశపుని “వ్య స్తంసమసో త్తరములో అంతగ్గత మగుననవి, గమవింపగలముం వ్య వ్ల గతాగతోత్తర; దీవిలో ఒక్కొక్క వర్ణమును త్యజించి, రెండు. రెండు వర్ణాలను కలిపి, దానిని వ్యస్తంగాను, గతాగతరీతిలోము (1[క్రమంగా_ముందుకు, చెనుకకు,) చదివినచో, ఉత్తరములు వచ్చును. అనగా._.-వీనితో, చివర ఒక సమ స్తోత్తరము ఉండును, దీనిలోని మొదటి రెండు అక్షరములను విడదీసివచో, అది " మొదటి ప్రశ్నకు ఉత్తరమగును మరల, ఈ ఉత్తరములోని మొదటి అక్షరమును విడచి, మిగిలిన దానికి ముందున్న మరొక అక్షరమును కలిపిన, 2వ (ప్రశ్నకు నమాధానమగును, ఇళ్లు (క్రమముగా, ముందున్న ఒక్కొక్క అక్షరమును విడిచి, ఈర్వాత నున్న ఒక్కొక్క అక్షరమును కలుపుటవనలన అడిగిన (వశ్నలన్నిటికి నమాధానము వచ్చును. ఈ ఉత్తరములన్నియు వ్య స్తగతాలు ఈ విధంగానే, దీవి లోని వర్ణాలను క్రమంగా (ఆప్పి (గకాగతంగ్రా చదువగా, వచ్చిన సమాధానము లను వ్య స్త_అగతములందురు, చివరి కొక సమస్త ఉత్తరముండును, దీనిని జట్టీ మొత్తముమీద, ఈ అలంకారం మిక్కిలి కష్టసాధ్యమైనదని, తెలిపికొనగలము,

కళకి

ఉదా: కై హైం రన క్రైపే లయీలంక్క కాహే పీఠనట |

హోత, కేళోదాన కొన ళోలి ఏ సభామే/ జన ౪

భోగిని కో భోగవతం కౌనే గనై భాగవత ।

జీతే కా యిన, కౌనహై-వ్రనామకే బరన ౫

కౌన కరీ నభా, కేన యువతీ అబీతజగ,

గావై* కహా గుణీ, కహా భరేహైం భుజంగగన ।

కాపై మోహైం సళ, కహా-కరై తపీఠవ, ఇన్ద

జీఠత జీ ఐసత కహా. “వనవరంగరాయ మనో 8 దీనిలో చివరి (వళ్న *“ఇంగద్ర జీతజీ కహాం బనతేహైం దీనికి ఒకే సమన ఉత్తరం *“సవరంగరాయ మని అనునది గ కె. ఈన ఆస్టానపండితునిగ కేశవ దాసును పోషించివాడు ఇం(ద్రజిత్తను రాజు మరియు, ఆ రాజు దర్చ్పారు లోని ఒక వేశ్య పేరు *నవరంగరాయ' అనికూడ ఇక్యడ మనము గుర్తుంచుకొవవలెను. (వళ్ళ 1, రనములెన్ని? ఉత్తరమున; నవ (తొమ్మిది

2, లంక ఎట్లు లపాంవబడెను?) ఉం వల (బలముతో) అనుస్వారము

()నువిడుచుట, “*వ” కు బదులుగా “ఐ' ను, “రకు ఐగులు గా “లిను

(గ్రపొంచుటమొదలగు వ్యత్యాసాలను, చ్యిత నియమాలు అంగీకరించినవిం

కనుక, ఇక్కడ, “వర==దిలి అణినది)

3 దేనినలవనస్త్రముపసుపువచ్చని దగుచున్నది” ఉ. రంగ (రంగువఅవ)

4. నభలో నెవడు శళోఖించును? ఉ. గరా (గా౦ధీర్యముకలవాడు)

క్కి సుఖము నెవడు అనుభవించును? ఉం రాయ (రొజుంలేక నాయకుడు)

ఈ భాగవతులలో నొకవివిగా ఎనవివి లెక్కించిరి? ఊ యమ (యమధర్మ

రాజును)

శి మునులు దేవిని జయించిరి? ఊ నన (మనస్సును

ఇంతవరకు వ్య స్తగత (విడదీయబడిన) ఉ త్తరములు,ఇక “నవరంగఠాయ మవిము, చివరి నుండి వెనుకకు (తిప్పి చదువు కొనవలెను,

(వ 1 వమస్కారముమ్‌ తెల్పు అతరములెన్వి? ఉం వమ= (నమస్కా రము) 2, (ధర్మరాజు సభాభవనము నెవరు విర్మించిరి? ఉ మయం (మయా

కరడ డనురాక్షసశిల్పి 3. ఏది(స్త్ర్రీజయించబడ లేదు? ఉ యరా (జరా= ముసలితనము) ఇక్కుడ*య) *జ' గామారినది, *జరా” శబ్దము స్త్రీలింగమనియు గుర్తింపవలెను.) 4, గుణపంకుడు దేనిని పొడును? ఊఉ. రాళ (రాగమును) 5. సర్పములలో విండి యుండునదేది? ఊగర (గరళము, విషము) 6, లేడి దేనివలన ముగ్ధమగును? ఉ రవ (శబ్దమునలనం అనుస్వారము విడువదిడిఎది.) 7. ముమ లెక్కడ తవ మౌచరింతురు? ఉ. వనన (వనమున_అడవిలో) చివరి (పశ్న=ఇంగదజిత్తు ఎక్కడ నివనించును? దీనికి ఏకంసమ న్తఎఉ తరము *నవరంగరొయమని (మేం నవ రంగరొయ-అను వేశ్యయొక్క మనస్సులో

దీనిలో కొన్ని న్యస్తాలుగాను మరి కొన్ని నమస్తాలుగాను ఉన్నవి వ్య న్తంగా ఉన్న ఉత్తరాలు గతాగతాలు (అఆమలోమ, విలోమాలు), సమస్తం ఉత్తరాలు ఆనులోమాలు, కావి, వదాల అర్థాలుమాతం భిన్నంగాఉండునని, గ్రమవింవవ లెను, విపరీతప్య స్త నమన్త (పళ్నో ర్తర-అలంకొారము, ఉదా: కై(గ్రహ, కోోంమధు హన్నోో, (పేమ కేహి పలుహత (వనభుమన।

కహాం కమలకో గేహ, సునత కహ మోహతమృగ గన

కహా బసత సుఖపిద్ధ, కబిన కౌతుక కేపా బరనన

శేషా సేయే పితుమాకు, కహ్యొ కవికేశవ “శరవన”॥ దీనిలోని (వళ్న్నలకు (ప్రత్యు శ్వరము *సరవని అనునది. మొదట. దీసిని విలో మముగా (గ్రహించిన, మూడు (షశ్న లకు నమాధానమగును.

(వ 1 (గ్రహము లెన్ని? ఉ నవ (శొమ్మిదిి 2. *మధువను రాక్షసుని ఎట్లుచం'పెను? ఉం వర(ఐబలంబలముతో, “నబి లకు, “రల” లకు అభేదము వెం (వ్రళుచిళ్తమున స్నేహమెట్లు చిగురించును? ఉఊ రన ((పేమతో), ఇక్క మొదటి మండి, అనుతోమంగా ఆన్వయింసవలెను, 4, కమలములకు నివానమేది? ఉఊ సర (వరన్సు) 5, మృగగణము దేనిచే పారనళ్యము నొందును? ఉ. రవ (శద్దిము లేక గానము-చే) 6 పిద్ధగణ మెక్కుడ సుఖముగా నుండును? ఉ వన (అడవిలో) 7. కవిగణము కౌతుకముతో వేనివి వర్షింతుర? ఉం (విలోమంగ్రా నవరన (3 రనములను) 8, తల్లివం[డిలనెవడు సేవించెను? ఊఉ. సరవన (అనులోమంగా) పానణుడనువాడు, తన ముదుసలి తల్లి దండ్రులను 'సేవించెను=అని ఒక కథ

కరక గలదు. ఇక్కడ, వ్య స్తసమ,స్తములు విసరీతములు (అనులోమ,విలోమము లు))గ్గా నిరూపింనబడినవిం | "ఫ్రళ్నో త్తరంవశ్నలలోని అక్షరములే కొంచెము మొద్పుతో నమాధానములగును, ఉదా, కో దర్దటాహీ నుభటి కో కుమార రతివంత?

కో కహిఏ ససిసే దిఫీ” కోమల మశ కో_సంత?।

(ఫ్ర 1. దండ(గ్రాహియగు సుభటుడెవరు? ఊ ధనస్సును (కోదండ) ధరించిన భటుడు. 2, ఏ యువకుడు (పేమియగుచున్నాడు? ఉ కోకో (కోకు శాస్త్రమును, కామ(మార) శాషఫ్రమును చదివినవాడు నంభోగమున విపుణుడగు చున్నాడు. 3, చండడ్రువివలన దుఃథిపడుసది ఏది? చ(కవాక వతులహృదయమూ (కోక..హిఏ్రాచర్మదువి వలన విడివడి దుఃఖము నొందును, 4. ఓ సజ్జన నిర్మల హృదయుడెనడు? ఉ కోమలహృదయము గలవాడు (కోమలమన)

1వ (సళ్న-విడిగా- కో దండ(గ్రాహీ?” కాగా, ఉత్తరము వానిని కలిపిన *కోదండ_(గ్రాహీి” అను వమస్తము,2 (వం కో కుమార? ఉ కోకుంమార,3. (వ్ర, కోఎకహిఏ, ఉ కోక-హిఏ, 4. (వ, కో+-౨మలమవ? ఊ కోమల-మనంలఅని విడదీనికొనవ లెను. "

శాసనోత్తరవ రెండు మూడు _పళ్నలకు నమాధానమొక్కకేయైనచో “శాన నోత్తర*మగును ఉర్దూపండి తులు దీవివి *డోసఖునా, లేక “సేపా నఖుని యని పిల్తురు అమీర్‌ ఖ్ముపో=కవి ఈన కవితలో ఈ యలంకొరమును వాడెను,

ఇంకను, నాగపొళోత్తర, కోమలబందో త్తర, శృంఖలాదింధో త్తరం మొదలగు వానిని కూడ కొందరు హిన్టీ ఆలంకారికులు ఉవాహరించిలి, ఆవి యన్నియు వి స్తరఖీకిచే ఏిడువబిడినవిం

శ్రీశవదాసు “కవిపియా” =[6వ (_వభానమున, ఏక-గ్వి=(తించకుర్‌ =. అక్షర పదాలతో గూడ్‌న రిచనలను, ఏకొత్సుర బంధం మొదలుకొని, షడ్వింళతి

(26) అక్షరాల వరపగల అనేక చ్వికధేవములను కూడ ఉదాహరించెగు. మరియు, కవివర తులసీదాసు కూడ ఉద్రేశ పూర్వకంగా కాకపోయినను, కన రామచరిత మానసి కొవ్యమున ఖడ్గ; ఛృతాది వావావిద ఐంధాలనుు అనేక చిత్రభేదాలను యథాలాసంగా చితించెననుటకు, పండిత చందభూవణ తివారి గారి పరిశోధన (పత్యక్ష సాత్యము. డీనదయాలగిరి కూడ చితాంంకార రచనలో

కిరకీ పీద్దహస్తుడు, విన్హర భీతిచే విడువబడిన, ఆ సర్వలేదాలు మా రాలోపు (గంకఠ్‌ ములలో గాంచగలరు,

క కై, శద్దిగత (వ హేలికా అంతర్లాపికలకు, అర్హగత (వహేలికా బహిర్ణాపికలకు కొంత సొమ్య-వై సామ్యుమున్నది. (వహేలికలో _పాయః (వళ్ళో క్లరాలను చెను వదాలు, వేరుగా ఉండగా, అంతర్లాపికలో ఉన్న ఏకాధిక (వళ్నలలో ఉత్తరాలు కూడ ఆఅంకర్రికాలై ఉండటం విశేషం. ఇక, అర్థ ఉవహేలికలో పాయశః ఒకే (సళ్న, దానికి బైటనుండి ఒకే సమాధానం ఉంటుండి. ఒకవేశ (ప్రశ్నలు ఎక్కువగా ఉంటే, వాటి ఉత్తరాలు విభిన్న ళస్ది వమూవోల ద్వారా, న్య క్తములోతాయి. ఐబహిర్లాపికలోనున్న ఏకాధిక (పళ్నలకు, నరివడీన ఉత్తరాలను వైటనుండి వెదుకవలెను,

ఉదా; 1, కౌన జాతి సీఠా సతీ... ఓ కోదండ(గ్రాహిసుళట. .. 39. అతర కౌన విళకల్చ్బకో ,.. మొ.వి,

అఖింనా

మహోరాస్త్ర భాష : హిన్టీ, బెంగాలీ, మవోరాస్ట్రీ , గుజరాతీ మొ.వవి ఇండోం యూరనియన్‌ భాషా కుటుందిమునకు చెందిన సంన్యృృతజన్య భాషలు, (వస్తుత మరాఠీ “నంస్క్కషృత, పాలీ, అర్థమాగరీ, వెళాచీ, మహారాష్ట్ర) అను అయిదు కాషల, అఆవ(భ్రంశ.స్వరూవ-సంయోగముల సలన ఉక్పన్నమైనదని, పరిళోధకం ఉవాచ. వాత్స్యాయన, వరరుచ్చి దణీ మొ పూర్వలు “మహారాష్ట్ర” శద్దిముమ వొడీరి, *“మహాకాంతార' వదము “మహారాష్ట్ర "మైనదని 9.1, కాణేమహాశయుడు, “మవాళ్‌+5ట) = మహారాష్ట్ర మని కొందరు, మరారీ = సులభ-భాషగా జ్ఞానేశ్వరుడు పేర్కొనెను. ఇది 7,3 శరాద్దిములలోనే ఉత్పన్నమైనట్లున్నది- ఈ భాషాకవులు నంశ్కృత సావహాత్యానుసారముగ, అక్షరగణ-= వూ తాగణి= వృత్తములను యశేచృముగ వాడి, నంన్క శ్రర-మహారాష్ట్ర కవితలల్లినారుం సంస్కృత ఛందడోరీతివి పాటించుటచే, డీవిలో శద్ది చితాంంకారములు బాగుగా చోటుచేనుకొన్నవి. తెలుగులోవలె (గాంధి, వ్యావహారిక భాషాభేదములుళేవు, (నతి పాదమున (ప్రానయతి నియమములేదు. ఆఅంఠ్యనియమములను మాతము ఈవ్ఫవి నరిగ పాటింతురు,

శి6కి

ముకుందరాజు( 124) ఓనీ అమ దేశీనృత్తమును “వివేకనింధువు (వావ, ఆదికవియై, జ్ఞానేశ్వరునకు మార్గదర్శకుడయ్యెను, హేమ్మాది పండితుడు వాగరీలిపివి మార్చి వ్యవహార పౌకర్యార్థమై, (కొత్తదైన “మోడీ” లివీకి జన్మ చిచ్చెను, ము_శ్రేళ్వరుడు(17.ళ) “భారతమును రచించి, భాషలో పాపాఠ్య పారభమును వెదజల్లైను, జ్ఞానేశ్వరుడు “ఓపీ”వి వామనుడు నంన్కృృత వృత్తా లను, మోరోపంత్‌ సంన్కృృత-దేశీ వృత్తాల నభిమానిందిరి.

వీడ్కర్‌ విట్టలకవి(17 శఏఎ ఈన “రుక్మిణీ స్వయంవరము*న సర్వం (వత్‌మంగా, మరారీలో చ్యిఠకావ్యారంభము చేపెమ.. “సీతా స్వయంవర, విద్వజ్జీనన” కావ్యముల౦ందును, ఎన్నో 'ొటళ్త దింధ భేదాలను సృష్టించి, కౌళలమును (వదర్శించుకొ నెను,

మోరోవంత్‌ (18 శ సంస్కృత, మసారాస్ట్ర భాషలలో (వభ్యాత కొన్యము లెన్నో రచించి, “మహారాష్ట్ర కవిపార్వభౌముడు)గా వెలుగొందెను, మహాలారతమును ననరన పూర్ణముగా, ఆద్భుక శైలితో ఆర్యావృ శ్తమున నివింధించెను. ఇతని కొన్ని ఆర్యానృత్తమలు సభంగ శ్లేషగలవి, ఇతడు అనేక “మంగళ-పద్మ-దామ.కి ము_పర న్తు.రామాయణము”లను, అన్లూనమాలా బంధనును రచించెను. వవాక్షరీ, సప్తాక్షరీ, పుష్పయ మకొది చి త్రాలంకారములతో నొవ్వు, ఇతని * కేకావళియను కాన్యసం్మగహ మొక అత్యద్భుత చిితకావ్యము. శ్రీ పాలందే “పైరంట్రీ వాటకము”న అనేక బంధములను నిబంధించెను* “షణ్యాసీంచా వాయదా” (గంథమవ, కూటవద్య, (వ హేలికాదు లెన్నియోగలవుం శబ్దాల ఎశార మాధ్యమంగా (వాయబడిన, *గోడ్‌ బాలే, వాలాజీనేనే , ) మొదలగు వారి చిక రచనలు, నేడుకూడ, ఆదరింపబడుచున్నవి. పెకి మరారీభాషగా కన్పడు ఒక మహారాష్ట్ర భాషాభధావళ్లోకము,

కోలాకృతి రఫారేవో మోరోహంపీ జలోదరీ।

కంసారి రాత్తలీలో వో వాఘలో భూకలో2వతు॥

వరాహరూవధారి (కోలాకృతిః) క్షీర నముటదవావి (ఆపారేవః), లక్ష్మీ వక్షఃస్థంమున రాయంచయైనవాడు (మా+4ఉరుః+-హంసః), వీట వివసించువాడు (జలోదఠీ), వానాలీఐలు గల్లి (ఆత్తలీం విశ్చయంగా పావముల వళింవ వేయుచు (వా+అఘం-6€), భూ భారమును తొంగించుచు (భూకలః) కంసుని చంపిన (శంసార్సి కృష్ణుడు మిము, మమ్ము (వళ రతించుగాక!

శీథ4

గుజూతీ : (పాచీనకొలమునుండి “అన(ళంళి భాషకు దగ్గరగానున్న శగృజర్రాప్రీ” భాషలో శబ్ద చి్యితాలంకార (ప్రయోగము (పసిద్ధము, కైవ ధర్మ (వచార (పభావంతోం సీ భాష అవేకంఅభినవన రూపాలను సంతరించు కొన్నది. 19 ౪, (పారంభమున, నీ భాష (పొఢ౦గా, వివివ శద్ది చ్మీతాలంకొరీములతో శెన్నోందినది.ఇక, చతాలంకార (సయోగమున్కవలవత్‌రా మ్‌కవియొ క్క్రదలపత్‌ కొన్యం”, అ ర్రేళరఖబద్దార్‌. కౌవ్యరసికా, రామచంగగువి “పేమప్రార్టనా”, మవోసుఖలాయీ చున్నీలాల్‌ “కాన్యసరికా” మొ. కావ్యాలు (వ్రసిద్దారు. ఇంకొ, ఉాహాభాయీ రువేరి, నారాయణ మోతీలాల్‌ భట్ట, మొ. వారి, నవీన చిత రచ నలు, కొందరు జైన కవుల గూఢచ్విక, _ఛహేలికొది చిత కవితలు గూడ ఉల్లే ఖింవదగినవి,

0

ఓ(ఢ్రభాష £ శబ్దాలంకార సొహిత్యం ఒరియా భాషలో కొన్ని నవీన రూపాలు ధరింవింది. ధనంజయ భంజకవి (17 శా రామాయణంపై (వాసిన అనేక కల్చనలలో, శబ్దాలంకారములను విరివిగా వాడెను. రాధాకృష్ణ తత్త్వ (వబోధకనుగు ముపన్షదేన, దివ్యసింహ దేవుల “ర్రసకల్లోల? కావ్యంలో (పతి (వంకక్రి “క” తో (ప్రారంభమైనది, తరువాత ఉపేర్యద భంజకవి (పై ధనం జయుని మనుమడు) (పతిపం క్రిని*వ” తో ప్రారంభించి, “వై దేహీశ విలాసము” రచించెను, మరొక *సుళ(దాపరిణయి” కావ్యం, *సి” కొరాది పదాలతో పారంలింపదిడినది,

ఒరిస్సా భాషలో ఆపాతఠతమధుర_ఆలోచనామృత మ. లగు పంగీత, హహిత్య చిత విత్రితమె, 15 పదాలతో పరిపూర్ణమైన నర్గ్షగల, శద్టో ట్ర (వహ్మాబ్దసున్లరీ* కావ్యం బహు(పశ సి పొందినది. దీనిలోని, పదముల పొద ము౭-యొక్క, సర్వాక్షరాలను చదివిన, వర్షర్తువర్హన, చిన్తాదేశాకరాగముతో వచ్చును. ఇళ్లు, మొదటమన్న ఒక అక్షరాన్ని విడిచి చదివిన, శీత ర్తువర్తన కాఫీకొ మోదరాగముతో వెల్వడును. ఆదిలోనున్న రెండతురాలను విడచి వరిం చిన, (గిష్మర్తువర్షన, మాలవఎ.వరాడే రాగముతో రా జిల్లాను. ఒకే దేవుని స్రోతమును వివిధగతులలో నరించుటవలన, అనేక దేవతలను స్తుతించినట్ల గుట్క ఈ కవిచాతుర్వ శౌండీర్య (వబోధకము. ఉపేం్యదభంజకవి కావ్యాలు

గత? ఓ

చితాలంకార నర్వన్వ నమలంకృకాలు. ఇతని “రననంచక మను అలంకార గంథ్‌ము ర-స-సం=చ_క అను, అయిదు అజరాలను ఆదిలోనుంచి, (వాయ బడిన, ఐదుపరిచ్భేదాల (గంథం. కాన్త, ఖ్వాన్త ఆది అన్వ్యాక్షర వియమాన్ని పాటించి వాయబడిన ఈకని *గీతా[ిధానకోశ ము" కూడ ఉల్లేలింపదగీనది, తర్వాత, సర్వచి(తాలంకార (వయోక్షలగు కవులు మధుకూదన, సదాశివ, గోపలీలా, ఈళశ్వరదాసాదాదులు

రాయలకళింగయాతను, ఓ్యఢ్ర భాషానుకరణతో వర్తించిన పద్యం. వ, రాయ్యగామణి కృష్ణరాయ భవదు(గ్మకూర ఖగ్గాపాచే

గాయం బూడ్చి కళింగదేళశ నృపళుల్‌ కానిర్భరీపోషణీ

మాయాలీకుముటూరులోటు కహుటూ మాయానటాజావారే

మాయా గ్లేయ మదేయటం్యడు దివి రంభాశారునిన్‌ యతువిన్‌, (చామ

0

ఉర్హూ = ఇది ఫొర్సీలిపిలో (వాయబడు అరబ్బీంఫార్సీ కద్ధాలతో నిండిన క్భొతిమ భాష. మహమ్మదీయుల దండయ్యాక తరువాత, ఉత్తర పిందూ ప్తానిమున (పజారితమైనది మహమ్మదీయ (వభువులు చిితకవిత నెంతగానో “పెంచి పోషించారు. హిందీ, ఉర్జూలలో కొన్ని చిత కవితలు *చుట్‌ కులా, లతీఫ్‌, కవాలీ'లుగా పేర్కొనబడినవి, ఉదా ; *ఆమర్‌ ఖు సో” కవియొక్కం ఒక అవహన్నుతి చ్యితము,

జబ్‌మాంగూ6 తట్‌ జళభర్‌లాఏ_మేరే మనకీ తపన బుయూఏ | మన్‌కా భారీ తన్‌కొ ఛోటా-ఏ సఖి! సాజన్‌? నానా, లోటా ౫

కోరినస్పుడంతా, నీరునిండుగా తెచ్చి, నామనన్సులోని తాపాన్ని పోగొట్టును. మనస్సులో ఎక్కువ, శారీరకంగా తక్కువ...ఇక్యాదిగా,. ఒక నాయిక చెలి కశెతో చెన్సుచు పోవుచుండ, ఆచెలికి నందేహం గల్లి, “ఓ సఖీ వీప్రియుడా? (ఇవన్నీ చేనివది) అని, అడుగగా, “కొదు, కాదు. లోటా (వీటిప్యాక) అని ఇెప్పి, కప్పివుచ్చెను. చెంబుకూడ నీటిని దెచ్చి. దాహమును తీర్చును. టేమి కుని తలంచుకొన్నపుడు, మనస్సు ఉద్విగ్నమై, కంటవీరువచ్చును. మ, కె.ఇది “రాగీ భిన్తి వ్యిదాం .*అను అపహ్నళిని (33 పేజీలోోత లపించును,

శరర కృష్ణ దేవరాయల చేతుల్లో యుద్ధంలో మరణ్‌ంచ్చి వీరన్వర్గావికి వెళ్ళు చున్న తురుష్క వైవికులుతురకంలో మాట్లాడుకొమచున్న భాషా సమకచితం, మ. నమరక్షోణివి గృష్టరాయల భుజాళాఠాపిచే బిడ్డ దు ర్హమ దోర్జండ ప్కుశిందకోటి యవన్యవాతంబి సప్తాశ్వుమా ర్లమనన్‌ గాంచి, పెబానసపో హరిహరంగా ఖుమి 'ఘోడాకీతే తుముకీ బాయిల బాయిదే మలికి యందు ర్మింటికిం టోవుచున్‌ ; ఒక అగహారికుడు నైజాం నవాబుకు, తమ అ(గహోరపుందుస్టితిని తురక సంస్కషృతాంధ్రాలలో విన్నవించుకొన్న, భాషా వనుక చితాలుం ఫలం లేదు మజ్ఞూర్‌ కలందిందు హర్‌ సాల్‌ అలం మోదుగాశుల్‌ క్వచిత్‌ పేకుమాకుల్‌ అవుర్‌ కోయకొంపల్‌ మరీ మాలముండల్‌- హయే ముళ్ళకంవల్‌ హమారేఒ(గహారే ॥ తుమారా జవానుల్‌ హమారేఒ((గహారే_కదా పీహదంగా నజా వేయకుండన్‌। హుకుం దీయతాం నో హకొందాపిదద్యాత్‌ _ఖుదాతేము దేప్తాత్‌ సదాజంగలీళ ॥ అనేక భాషల్లో వినోదాన్ని ఏిస్సరింవజేసే మరొక భాషా సమక చితం. వన్హైక్సాన్త విహారసారమనసా మైంథా గయా బాగ్‌ వేం కాచి త్త్యత కురంగకాననయనా గుల్‌ తోడతీ థీ ఖఇడీ నుభూఖావ కటాక్ష తీవ్రవిశిభా ఘూయల్‌ కీయా థాముకు హేభగ్వ_స్ట కృపాలు! పాహి నతతం హై(దర్‌ గుజారే కుకర్‌ 8 ఎా-0-- ఫారసీ ఇది ఇరాన్‌ లేక పర్షియా దేశభాష. ముస్లింల దండయా.ఠతో భారత దేశానికి వచ్చినది. తుక్‌ (అన్హ్యాను.ప్రాన్స లహణా (మాటలాడు లేక గాసంవద్ధత్తి లయ లతో పాటు రుచిరళబ్ద (గథనము, ఫార్సీ కవితకు (ప్రాణంగా తరంపబడింది. అందుచ్చే అక్కడ చిత కవిక లేర్పడినవిం ఒకి సప్పుడు, వనులన్నీమాని, పఠనంలోమునిగిన తన కూతురు *జేబు వ్నిసాను వకనాసకక్తినుండి తప్ఫించుటకు, ఉపాయము నాలోచింపుడనిం బొరంగజేబు ఠన అప్ప్టాన సండిళుల కాజ్ఞాపించెనట' వారొక కఠిన సమస్య

69

విన్నిన, ఆమె భానివి పూరింవచేదు, గనుక, (గ్రంథ వఠళనమును, సారస్వత 'సీవను నూన్నింన వచ్చునను ఒడ౦దిడికతో =దురే అబలిక్‌ కసే కష్‌ దిద్‌ మౌజూద్‌, “అను వూర్వార్థమును సమస్యగా వజుజ్‌ ఆళ కే ఐతానే సుర్మా అలూచ్‌ొ ఆమ [విర్చిరటం ఉత్తరార్థంతో ఆమె ఆ సమస్యను చక్కగా పూరింసగా- ఆస్టాన పండితులు విళుత్తురులై రట.

అర్ధము : నల్లనైవన ము_శ్రెముల నెన్వడైన, ఎక్కడైన చూచినాడా? అని తళ, (అంక, జేబున్నిసా తన కొటుక కంటినుండి నీరు కొర్చుచు, పై ఉత్తరార్థమును చదివి, )కన్నీరు కొటుకతో కలిసి, కలుషితమురై , కారునప్పుడు, నల్లని ముక్యములవలె కన్సడుటలేదా? ఆవి వత్యు త్తరించెను,

ఈ కవిత నొక కవి ఇట్లు పంస్కృృతీకరించెను. భౌ్తికొవి కదలావి కేనచిత్‌...వీడితొని రుచిరే క్వచి ద్వద | వాంతరేజ నయనాంతర స్పృళశం-బాన్పవిందునివహంమృృగీదృళ 8 ఇ

వంగ, నయపాల (నేపాలీ భాషలు : బెంగాలీలో పర్యాప్తంగా (_వఠా వాన్ని సాధించిన, చ్యితకావ్య వరంసరా _నయోగం హెచ్చుగా గలదు. అశ్లే వేపాలీ వారికి అ భాషలోనున్న, రాజీవలోచమువి *కూటకవితి అత్యం౦ంక (నియమైవది, వి న్తరలీతితో వింతటితో విరమించుచున్నాము.

అవవవాలాక్ష్రలునాలాలు పాశ్చాత్య భొషలలో చి తకవిత్వమ్‌.

పాళ్ళాత్యులు సాహిత్య పదానికి సమానార్థకంగా, పరిమికార్థంలో లిం6ి ౪౮9 వి, విశాలార్థంలో ఓజీం20/6 వదాన్ని వాడుతారు. వారు గడ్యాన్ని, వద్యంతోపాటు వ0ళగో అనరు. పొయ్యిటీ అవగా “అనుభూతిని వ్య క్తీకరిం చేదొ అవి వారి కొత్త నిర్వచనం.

నంన్కృృత భాషలోవలె, విశేషంగా లేకున్నను, పాళ్ళాత్య భాషల్లోకూడ చిితకావ్యం (1802470 విం), కేణిష్వి!8 9061: ఆకృతిని దాల్చి, బాగుగా అభివృద్ధి చెందిన దనవచ్చుముం వానికి నంవింధించిన కొన్ని పామాన్య

జు

క్తస్త(

వీషయములను వముచ్చటింతుము, ఓక విశ్రేషవస్తుపును ఒకో (శమంతో,నద్యంలో వర్టించుట వలన, ఆ వస్తు చితం తయారుకావటిల ఈ ఠచనతోని విశిష్టతం ీస్తశణనము, మదిళాపా(తను, నర్తించిన పద్యం, వావి తాపాన్ని రధరించి, (వత్యతమౌతుండి, ఇట్టి చితఠచనలు “దార్మెన్‌ ఫిగశెైతమ్‌” "పేరుతో, పూర్వం ఆమూరప్‌లో (ప్రచుతింపవిడినాణ, (గీసు దేశంలో వీనిని “3 కో పెగ్నింయన్‌” అని ఏఅస్తారు. అయితే, సంస్కృళము సండున్న చితలేద, (సకేదాణగాని, ఉదాహరణ _పత్యుదాహణలుగావి, పాళ్చాశ్యసారన్వతతలో కనృతవు, వానిని శ్రేవలం ఆ దృష్టితోనే ఆన్వేషించటం కూడ కష్టసాధ్యం, ఆఅన్యఆగా ఆవికృ వించిన ఆంగ్లంలో కూత, వీటి సయోగం అల్పం, పాశ్చాత్య వాజ్మయంలో అలె గ్దాండరు కొాలము మండి, నైటింగేల్‌ (గుడ్డు, గొడ్డలి మున్నగు ఆకొరబంధముణు, విలోమ కవిత్వములు ఉన్నట్లు ఎ ఊకీర్‌ సం,సాహత్యచదితమున (వ్రాపెను.

నంస్కృత [(వహేతికను పాళ్ళాత్యుణ 1216016 ౧౭౭౧6 అంటాకుం జనసొమాన్య*లో పుట్టిన దీనికి సాహిత్యకేశంలో కూడ నమ్మావల లథిం చింది. సాఖారణ, వైజ్ఞానిక, (వ్రయోగాలతోనున్న, నహేలికలలోవి (వళ్ళో త్త తొలు కథల్లో, నవలల్లో, నాటకాలలో కూత నడయాడుతూ వజ్చాలణ. ఇటలీ, (గీనుదేశాలలో, వీని ద్వారా సారన్వతనమాలోచనల జరుగుతున్నాయిం కొందరీ కళను పద్యాలలోవేగాక, గద్యాలలో కూడ (వ్రదర్శిలిదారు. ఈ పద్యా త్మక (వ్రహేతికలు స్పెయిన్‌ కేళస్తులకెంతో వినోజువ్ని చేకూర్చేవి, 1113వ శతాబ్దాల నుధ్యలో ప్రాను ఇటలీ, స్పెయిన్‌ దేళాల-కొన్ని (పాంకాలలో, ఆద్భుతధారణాశ క్రి గల్గిన కౌ/గ0304 శింణ అన్న శళవులు కొందరు, మన భట్రాజుంవలె వీంగాథల నావవుగా గానం చేసేవారట 251 కె!1401 801) 83 అను కవీశ్వరుకు స్వీడన్‌ పార్కుల్లో, “గిశార్‌” వాయిస్తూ, చిత్రంగా, ఆససద్యాలను చెప్పి, జనసరంజనం చేసేవాడట మన యతగాన-జక్కు అవలె, కొందరు పాళ్చాత్యకవులు భుక్తి కొరకు చిత, చాటు కవితల నొక వృత్తిగా "పెట్టుకొ, (ప్రజలకు వినోద్యకీడలతో కాలక్షేవం కల్లించేవారట! మొత్తం మీద 0689059 0610 వి పొళ్ళాతళ్య సారస్వతం అంతగా ఆతరింపలేదు,

*“చిచూరోన్కురో” పేరుతో, ఇటలీలో వచ్చిన కొన్ని రచనల సృష్టి గాను, అస్పష్టంగాను ఉన్నవి? చిితకళ ద్వారా (వచారం పొందిను ఈ _₹లి గళ కళచనలతో, చీకటి వెలుగుల్క ఆశనిరాకల సమ్మేశనం ఉంటుంది. _గీనులో

టై శేవఖం (కీజా గోప్టీ వినోదముఅ పవయోగసడెడి “పేగ్నియా' కవిత అనేక పూపాణతలించినది, ఆనుతోమ-విలోను రీతితో నొకటిగా కన్చడెడి వత్యంపాడం .. 1తమకాఅమ “పేలిజ్రైమ్‌” (5411247096) అను చి్నిశ్రకవీతకు 1, “కి 016 _జాటికి 1 6౯6 1 ఏ2 2102” (నెపోతియన్‌ తనసతనాసంతతం చెన్సకొన్న వాకం), 32 “నీల ఢ2లు 1౧ ఉర” (డిరేశిణు తనను పరిచయం చేను కొమచు వ276తో చెప్పెను. ఈ రెంటివి (తిప్పి చదివినవ్పటి 1, “గీ0!6 ఇంకక 61 87 0108 2 సకంయంణ సిణ శతతజయొ ఉదా హరణముణం] 111% కొషలో కొందరుకవులు పదృపద్య_భమకాలను రచించారు. మరి కొలడరు అనేక భొనణ గరిసిన “భాషానమకి పద్యాలు (వాని, లోకులను వినోడపూర్ణమనస్కూ-లను జే సెడివారు. ఈ కాషాననుక నాటకొలెన్నో, (ఫాన్సు రంగస్దలముపై ఎన్నోసార్లు (వదర్శింపబడినని, 16 శ, లో “3టిన్‌'అను కవి తనవిచి(త,జటిల, వద్యాలలో, అంత్యాను పానలతో, నొంభవ్యకై లిని పచారఆ చేయగా,కర్వాళ దానినుండి, నిరిష్ట పద్ధతిలేవి కుత్సిత కవితణకూడ జయలదేరి నవి. 19 శ,అంతంలతో జర్మనీలో “బుటవెన్‌ శోయిజెన్‌లిరిక్‌” అను పేరుతో, మిక్కిరి జన(పియమైన కవిత్వము (వచారము పొందినది. ఇంగ్లీషు “థిమలిక్‌ వక్య(వ్మకియయందును (కీజావినోదనులు న్నవి (ప్రాయశః ఇని చిన్నగిరముణం ఈ పేటకి[ ₹0186 లో అవ్పుడస్పుడు, వ్యక్తుల, సార్వజవిక-ఆచరణలణ, ఇతో శనణు కూడ, ఈట్టింకితము లగుచుండును, మిళ్రైన్‌, గేపే, షేక్పిళపల్‌ వంటి వారుకూన ఇట్టీకఏితలల్లితి. వ్పెన్సర్‌, 'టెవిసన్‌ మొ కవు అన్ముపానబథ్ధ తచనలలో సస్రసిద్దుణ, 20 శ, (ప్రారంథమువ “అమీ లావిత్‌” అను కవి వజ్యాలను ధ్వని. అళప; అమ(ప్రాసాదులతో సమ్మి$ఠకఠ6 చేస్త “పోలిఫోనిక్‌ (శ్రోజ్‌) పేరుతో, ఒక విచి్విత, ఇహుథ్వవీయ గద్యను కూడ సృష్టించెను, దీనివి చతువుట వలన, మనము ఆ కవి యొక్క (కోధహల్షాలను,ఆళ వితాళలను, ఆతని అధిక చివ, ఆశయాలనుకూత సులభంగా తెలుసుకొనగఅము.

ఈ “(వళ్ళ్నోత్తర చిత్రము” పాశ్చాత్య ఖాషఖందును గలదు, శ్రీ జీ యన్‌, రెడ్డిగారు “పాక్షాత్యభాషణలో చిత కవిత్వము... పోలికలు” అన వ్యానమున కొవ్ని విశేషములను విళదీకరించిరి. దానినిబట్టి, "త[80౯20' అనగా ఒక వడముళోని వర్ణాణ, ఆటువిటునూతి, మతిదెబక వద మేలర్పతనని విళదనుగునుం ఉతా కౌ]ర్మి!2రష వదం నుండి జైల! కీల. సదము లేరృడుట, ఈ

172 శీ[8858008 (గ్రీకు, లాటిమ భాషలందుకు గలవు. లాటిన్‌-బై విల్‌ (గంథంలోవి “౧౪1644 7611282041 ౪౪(?) అను 11816 (వశ్నకు, (క్రీము యొక్క “అ [౧018644 (18 18 180 0089 ఇలీం ౪ అం10౯6 90౪) అమ ఉత్తరము, “పళ్ళో త్తరచ్యితమున కొక ఉదాహరణము, ఇక్కడ, _వళ్న వా క్యంలోని వర్ణమలే, (ప్రత్యుత్తర వాక్యంలో కూడా వచ్చినవి. ఇట్టివే “హీ (బూ ఓఫెంచి మొ. భాషలందును గలవు, ఆంగ్లమునందును, 1176, ౪1106 896 6౯4... అను దానిని తీ[డగ్రగజిణు కు ఉదా, గా (శ్రీ జి యన్‌, రెడ్డి చూపించిరి. ఫ్రీ జి ఎన్‌, రెడ్డిగారు తిరువతి 1,0. లో (ప్రాబార్యులు. ఉపాధ్యక్ష వదవి నలళకరించి భాషా'పేవ చేసిన విద్వద్వినర్శకులు, వారి అకొలమరణము విద్వల్లోకమునికెంతో విచారణీయాంశవు, వారి అత్మకు కృతజ్ఞతాజ్ఞతి ఘటం శుచు, వారు తెల్చిన అమూల్య విషయములను పాఠకమహోతయుల ఉవటో గార్లమై (క్రింద సంగ హించుచున్నాము, సంస్కృతమున, చితక్రకవిత్వము “స్వరంవ్యంజవంస్పాన...” ఆది భేదము అతోనున్నది, వద్యమందంతటను స్వర (అచ్చు)వియమమును పాటించుట “స్వర చతము.? హల్లు ఏదైనను ఉండవచ్చును. శ్రీ రెడ్డిగారు మొదట ఈ చిత్రకవి త్వాన్ని, శబ్ది..అర్ధ_భేదంతో ద్వివిధమని, శబ్ద చిితాప్ని ఆకర చి(త..వదవాక్య్ళ చిషత-రూసమున రెండుగా విభజించిరి మరల ఈ ఆక్షరచిఠం కూడ 1 అక్షర వరణం, 2 అక్షర వీసర్దన రూవమున, డ్వివిదమవి, చెప్పి, (క్రీంతి విధంగా ఉదాహా రించినారు. అక్షరవరణానికి చెందిన చితరచవలలో, సంస్కృత కవుల వలె, 'పాళ్ళ్చాత్యు కవులను కేవలము అచ్చులనే స్వీకరించి, హల్లులను వితచిరి చీవివి ఏకాచ్చు పద్యములు (అ91068] € ౪౮) అందరుం శేవలంా 1 అద్బుతోమా(తమున్న వద్యకవిత, వ తదా = !61029, 13104 (016 జరీ ౪ 11001 రర, ₹01164 రిహేరేః, 18 ఇ116, తళాట ₹18119 8115...... కేవలం “6 అచ్చువు మాత్రమే ఉపయోగించిన గద్యరచన;- “సండి ఇం6 96767 06౯660 ౫6౯ 16 (౧:66 66ం0లల ?48ఆ అలం 075 ఆ(లం0ంర్కే ₹68060140కే ?676706, ఆల ఇం (00 68%

కై?39

ఇఅపింటిల ఏం 10164 జళా ఇపీంటులా ఉం 966 పలల ౪676 161 లల8- కంయంకీ. ఉం 9 886

"మన భాషలలో, “అ” నుండి “ఠి వతకు ఉన్న అన్ని ఆతరాలను, వరు నగా పావాదియందుంచీ, (వాయజడిన పద్యములను “ఆక్షరాంకమాలిక*లనియ ;.. గద్య మైవచో *అక్షరాంక గద్యమ ” అనియు పితిచెడివారు, ఇట్టి రచనలు ఆంగ్లము నందును కలవు. (వ్రతిపాదను యొక్క మొదట పెట్టిన అతరమునే ఆ పాదముల మధ్యలోనున్న (వ్రతిసదముయొక్క మొదట వచ్చునట్లుగా, నియమం_ పెట్టుకొవి (వాయుట ఆంగ్లకవిత్వములోవి (ప్రత్యేక విశిష్టత ఇట్టి కవితలు మన భాషలలో కస్పడ లేదుం

శీర6?జం 10 070% ;-

• కళ గీలల002 ! లర 86089 211 21

వె? 11114084 018202 5480658 009041 50768,

౧0౦౫198 0016 ౫8౦069 14681! 6078

09 ర8ణ8 రేణం6206108 రేశ*ళ6 రం128170 శంళాడి.

. 208%0ీ4 000210 248283, 206040 20868”

వళ్లసమామ్నాయమునగల కొన్ని వర్ణములను విడిచిపెట్టి, మనవాళు (వాసిన *నిరో స్ట్వ, విప్తాలవ్యంవిరూష్మ, విరనునాపిక '*ఆది కవిత 6 ములవంటి కవితలు, ఆనగా అక్షర విసర్జనలు (1190౯200 00818 = స6416౯ ౮7000౨) పాళ్ళాత్య తొషఅందును గలవు. టగీకు ప్రాచీన రచయిత 75081060708 తన %8$68 పాహసయాతలు వర్షించిన, 24 (పకరణాల గ్రంథంలో, (గ్రీకు వర్ణ మాలలోవి ఒక్కొక్క వర్షమును, ఒక్కొాక్కం (వకరణమున వరుసగా వరిహ రించి, ఆ పరిహరించిన వర్ణం పేరుతోనే, అనగా, “4” వరిహరించిన (వ్రకర జావికి 'శీ10$8), “8 వరిహరించిన దానికి *వెల8) ఇళ్యాదిగా *పీర్లుపెట్టి, (వ్రావీనాడట, 1౯౫981060గు8 వలన (ధేరికుడె న స్పెయిన్‌ రచయిత “1096 ఈం ౪ర్విడి తన 5020188 భాషలో “ఓి-6-1-0-6) అను అయిదు అచ్చులను, ఈన ఒక్కొక్క నవలలో, ఒక్కొక్క దావివి చొప్పున తొలగించి, అయిదు వవలలను (వ్రాసి, (వసిద్దుడయ్యెను, భద్యంల్లో మరొఠ_ వద్యం నర్భితమై ఉన్న “గర్భ

కై?4

కవిత్వం”, పౌళ్చాత్య శ్రాషలలో రేకున్నను, (పాచ్య (వభావంతోవచ్చిన చక వద్మ ...ఆది ఆకృతులు ఇంధించిన “జంఢక విత్వం)(₹4016802(16 50611) మూత్రం పాశ్చాత్య థాషఅండుము చూడగలము, నుకియు థ్రీ రెడ్డి మన కాషలలో లేవట్టియ, పొళ్చాత్య తొషలలో కన్పకుచున్నట్టియు గీలి&8£8100, మ్‌ గౌ01461103 మొడలగు ఆకురచి(త్రాలను కూత విశదీకరించి, ఉదాహరించిరి

మన సంన్కృృతాంథడ్రాలలో కన్చడు ద్వ్యర్థి,(త్యర్థి . ఇత్యాది అనే కాళ్టక కావ్యాలు, ఇతర---పాశ్చాత్యథాషలలో కన్పడవు. హీథబూ, (గీకు, లాటిన్‌ మొ, పాశ్చాత్య భాషలలో శ్లేష (02709088814) చమత్కారముగల తచనలున్నవి, అవ్పుఅవాతువచ్చి అసలు,వజ్లీ ఇమ్మనివెంటబడినప్పుడు, 3060468220 నమారానం. 1౦ 1 01 ౫ 6841 10 00 1016 ౧౧2౦0041 205 1 180) వికలిం!916 16 వ 196 1216481.” ఆంగ్లంలో శ్లేషకావ్యాలు లేకున్నా, రెండ ర్ధాలు పాతించిన వద్యాలు జెగజ700068 ఉన్నాయి, వీవిలోని, మొదటిపాదం నుండి వరునగా అన్ని పాదాలు చడివినస్పుడు ఒక అర్తం , కేవలం బేసి పాచా అను చదివితే వేరొక ఆర్ధం రావతం విశేషం, “మమ ష్యుజెంతకాలం జీనిప్తారు? అన్న(వశ్నకు “11 రంరిలురేః 2900 186 1176 =పిత్త కోశము,జీవించువాడు),

ఇట్టి విశేషములను మా '*వర్ణ-స్టాన-న్వక-ఆకార చిిత చమక్కార ఛచంగదిక'లో పాఠకమవాళయులు థ్వరలో వఠింనగఅరు. ॥

నలస్కృత._.. ఆలాసముఅ “కళ70964మ9 ౮8126 కసె (పాచనము అనుట విర్వివాదము. కావి;కెజి0610న26611 కెర4810క)లో (వాయజదినట్లు, ఈ (8890468 (ఫామ్సతో 18వ శకాబ్బమున కనిపెట్టజడినననుట సత్య కూరము, దిహుశ?, క3?00622 ౧01164 భారతే ఆజాసములనుండి, ఫ్రాన్సులో ,వ్వతం్యతముగ కనుగొనబడీ యుండవచ్చునుం

ఇక్కడ ఇహం్యగంథకర్త, మవోసుథాషిళనంగగహ..౨నంకఅన కర్త విచ్వద్విమర్శకుడునగు 134౫11 ఈ670080%8 యొక్క, కొన్ని గమవింస దగిన వివరణములు, పాఠకుల సౌకర్యార్థమై, (క్రింద ఉద్ధరించబడుచున్నవి.

“ల్త్యారి ౩202721202 2ివిరే 0వి[1221208-=౯1661అ 0611 12 (6 నగు 05 10 6జి ౧షటి4జి, 0020218008 0౯ ౩01 6024121938

క్షి?క్‌

9౨01౯41026 12 496 ఆజ ౦0! (66 లర4!6. కసిరి 21204 51664108 ఇాం[9 వటట: 100 081 00212౯ ఓ1864 ౦5166168 12 &ితిం1601 18612 మివిరే ౯60182 10 0౪ రే&8 026 0 (వం ౧00461 009314? 90 0౯ లతే! 8.

నాజంటండ!0/ 10006 శ04 101 62138 189 రట్‌6906 0జిళిం ల నడ0ంటిని4 098860 256 20100020 0%8౯4669, 12 0019 ఛ18%8 406 810 0 (96 ౦21266 1840 417106 0౫ క్రింయి8108 8౨6 00091 ఇ 1880 ౦020 ఇంటర 0౯ 9812386 01 61880698 8314101046, ౦ 0 ఇని 4 4180౯10096 88 &9 16006౨6624 ఇంద4ీ ల (16 8170 0 10 అజానరం 10 58086611 0830266830 28 108 0094 కెళ?00620 ౦0208668, $స6 8311491066 2౯6 ౦002068166 19 22 ఉది3క్ర08010 శం0!1కటేంలి జ కలివ్రలవశరి!3 &86 (62 1060486: 886 0౯ ఇ౯11162,12 ₹రూ868-

06 081 ఆ150500800 0లలంలతియి 287 9 (ఏం ఇట 18 ఇసింకి ఏం ౧4611068 మాల &8కీండీ, 18 0, ౧|8:2608 180 6176 0 186 అకి8?2 66 2968 ఏ 106 [1564 (06 800006, 1006 181౯6 64. 9711890164 ? 95 వక్క ౧౬1౯24, 16 1008010618 మ 801 తిళమిరిలాంలే &విలీ ౪82210 116 20క56 5 60 801 21 01? 8311101489 0901 [07 *నం8 ఇంక6ీక, ఇం ౯8, ఉ0జం76౧ 0028663 ఇకీలాం 180 ౯60)368 8601 69112016 0౯ ౭౦౨ $ం10068 8 208 ఇం 106180 £౮04!14 67, 71.

పోపుయుగము (0/60-6 2821621 గజం) వందు ఆంగ్రిపొపిత్యము తిరోగ మించినది. వగర నంబంధ-_కవిత _పబలి, భావమునకు బదులుగా, రీతివై, శైలిపై మమకొరము సెరిగినదిసహజత్వము తగ్గి,నగిషీలు, జీలుగువెలగులు అలంకార రుంకారములు ఆతిశయించినవిం *సీఠఈ” అను£కు జదులుగా 'కడలి మొలనూలి చేడియ కన్న పడతి” అన్నట్లు, “తి1౯6) అమటకు బదులుగా “₹86 [02106706 1204082084 0146 1) వంటి డొంకతిరుగుడు ధోరణలణ (వబలినవిం శావనాక క్రికీ జదులుగా, చమత్కారము (ప్రాధాన్యము వహాంచినది. తర్వాత, ఈ యుగపం(వ్రదాయములను కొల్బనికోద్యమము([00ుడ0410 [018 71) అందించి, తిరుగుబాటు చేసినదిం

16

బాలబాలికలకు ఉపయోవపడు కొన్ని చిన్న (ప్రళ్నో త్తర చిత్రములు.

సుస్కృత *ఎమౌహితా' (ప్రహేలికలో సంధివ్వారా అర్హం గూళం చేయ ఐడుకుంది. ఇంగ్లీషులో సంధుణులేవు, కొని కోన్ని సదాంను దగ్గరగానుంచి, పలుకునపుడు, ఆ ఉచ్చారణ ధ్వఎఏవలన మరొక పదం, అర్హం మ్శురించే అన శా? ముస్నె 2164108 కొన్ని.

(వ, 1. వికొస్టీ కప్స్‌ ఆర్‌ ఆన్‌ది శేఖులి, వ్‌ ఏప్స్‌ ఫెల్‌డొన్‌, వొ మెనీ కప్స్‌ ఆన్‌ ఆన్‌ ది శుబుర్‌” ఊఉ 581 (6) 42 6608౫ 30147 (60) 6౪08 గా ఉచ్చారణ వ్వనితో, ఖిన్నార్హహాను కల్పించినవి, విశ గొట్టకొంపే ఆర్థం మలభం, బ్‌!

2 జెన్‌ కౌన్సో హేవ్‌ ట్వంటీఫోర్‌ లెగ్స్‌-ఇక్యండ 24 కాక్క కేళంఠట క0౯6 1668 (ముందుకొళ్ళు) అవి విడగొట్టుకోవాలి. ఈ (వశ్నఅను (వాయకుండా అడిగితేనే చనుత్యాజరం భాసిస్తుంది

3. సక్ట్సీ పీక్స్‌ వెంట్‌ టు ది బాటిల్‌ ఫీల్డ్‌, స్రైవ్‌ షాట్‌ డెడ్‌, వొ మెనీ అర్‌ దేర్‌) ఉ. 66 అంపే ఈశస్వుం ఇక్కడ *పిక్ట్సీ నీక్స్‌కు అర్థింజర6ి అని! కాదు, అరవై మంది “సీక్కులు'_వెళ్ళగా ఐదిగురు చవిపోతే మిగిలినవారు 55, 4, 0 18 పం(ో062 ఇం గిడ4ట ఉరడే “10-18 2005 8060ఎ126, ఇనీడ6 18 141 ఉం విద్యార్థులు సాధారణంగా తప్పుగా చెప్పు న్పెల్లింగును ఒప్పుచేయుటకిది వవికివమ్తుంది. $జీ&1-6ఏ24 మధ్య మీంచేర్చి 106చేర్చీనం కీడీడి8 16. మి2ి4106ఆగును, ౫ జె. ఇట్టివి కొన్ని '్యవహేళికా విభాగమున చేరగలవు? వానిని మా(వ్రహేలికో ప్రవంచముస చూడగలరుం

ప్త" ణ్‌ ఫో గ్ర్‌ంచాలయ్య స్టా అమి టినాలాా గః ఖో 6ఇ0 8 గ్రా

జ్‌ యిం.) *

ల్‌ మో లో వ్‌. వ

ః' | / స్వవిషయ మ్‌ న ర న!!! య. “ప+హీక్య రత్న” 1" ౨... నూరపనేని వేణుగోపాలరావు | న. “యళ స్వీ” నా. జననము: 1924, వే . అభిజనముః ఉంగుటూరు, మండలం, _ న పు కృష్ట జీల్లాం శ్‌ య పాక్‌మికవిద్య : ఉంగుటూరు | లా. . చిశూ , , కళాళాలా విద్య: వేద నంవ్కషృత కళాశాల, నెల్లూరు. స్నాతకోత్తర విద్య: ౨, 11. ఈ వారణాసి, గురువరేణ్యులు; బహ్మార్ల, సద్దురు మలయాళప్వామి. ల సర్యశ్రీ గా జూలపల్లి హసుమద్భాత్తి. = జఇమ్ములనుశక మాధఎరానుశర్మ | = కాన్హావాఠరకాస్త “వెలంగ్‌” (కొశ్సీ మొవారుం . భార్య: శ్రీమతి సూరవనేని కానారత్నమ్‌. . ఉదో్యోగము;ః | నంన్కృృతాంగధ్ర సీవియర్‌ సండితుడుగా (చిత్తూరు, కృష్ణాజిల్లా హైన్కూళ్ళలో) 194453 . నంస్కృళాందోనన్యానకుడుగా, గుడివాడ ఏ ఎన్‌, ఆర్‌, కాలేజీలో _ లం 195284 వ. గౌరవ సంస్కృకాంధోవన్యానకుదుగా _ సా గ... గౌతమ్‌ కెసిరెప్టీయల్‌ జూనియర్‌ కాలేజీ, విజయవాడ 1985486 స" పిద్దార రెవీడెన్లియల్‌ జూవియర్‌ కాలేజీ "” 1931. న = స్త . మేన శ, ఆ మ | మభ ట్టుచిత్ర కొవ్య వర్వవ్వ రహన్యము."2) వర్ణ, స్థాన, న్వర- అకార ౩ ల. “పత చసుక్కారచప్టిక్సు 3) గతిచిక్ర గరిమ, 4) గూఢచి(త్రార్ధ (వకొశిక; జ ల -శ్స సన హేలళా షనళ్ళామ్‌, 6) చ్యుక దత్శళ్యుత దీపిక. 7) భాషా సనుక్‌ చక ౯ వు. కొదకమ్‌ క) కూటార్డ కర్‌ డీవీ, $) వనత్ర్యూ చ్యిక నజ్లిహమ్‌. 10) శ్లేష స ల... కళ్రోక్తి మనము 1) నంవాదరళ్నమాల, 12) నంశీస్తవంన్కృత సాహిత్య సన్‌ . . సంంచచునను. . శే