Telugu prajakavi garimella jeevitham sahityam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

క న ను స ఎ ఇళాతమానాం త జ... వ సనూకూ శలపరరను[( త

| నే! ల ర్‌ రట్టు (ద... సా సనిశత హా లంన స న్‌, |. 0] అహో గ స! సు శీ న శో వం 0 కలు సు!!! ట్ర స నన న ు.. ను

ఆోలఆ| అతల లఆీఅయ్తలఆఅయీలఆఅయీలఆ్తలలీలఆీలఆీ లీలల లలయఆత్తోల

గ్‌ కఉజాకీవ్‌ గరిమళ స శ జీవితం - సా ]

గి

శ్తా 10 తెజు ౧౦౯౧సంలట కంల

చ్‌ కట టై1! 00007; ( ్‌్‌ శ ఆకా హమ [0 రటంలర2 41

ళ్‌ మమా కాడా. సరకు) 278573, [

నో టా చ్లా (ర న్‌! లాం... నే స టే. శ ల! ల కం (షే ర చారం నం జే. ఫా స్‌ న్స? స్టా నే యే శ భై గ 1 వి ప్రజాకవి గరిమెళ్ళ య్‌

జై = న్‌ స శ్రీ తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానములు కే స్థా... | తిరుపతివారి ఆర్థిక సహాయంతో ముద్రించబడివది: స్తా న. రే ఉ్యబళ్ళుఎడ్యాడాబడులడ్యాదర్థాదడ్యాబరై బరా బయసుయప న్యా దిదాబయ్థునళ్థాట్యాలం్నానన్నని జ్ఞానపీఠ అవార్డు గ్రహొతీ జా: సి. నారాయణి రెట్సి గారి బహూకరణ

ముఖి చిత్రం వేసినవారు : శ్రీ లకణ ఆర్ట్స్‌ & మార్చుల్‌ వర్కు శ్రీకాకుళం ముద్రణాకాలం : 1995 య: ప్రతులు ః 1000 లా ]) ఇల త రాశీ సయ వ వల? ఈ టల 2 మ మే] మై

1. ' శ్రీ వాజీ పబ్లికేషన్స్‌ ణి (యువనాహితీఐికాన వేదికు ౮ శ్రీకాకుళం - 532 001 (ఎపి)
2. శ్రీ 3. కామరాజు, బికాం. బిఇడి,

• టిచర్‌, గాంధీనగర్‌, సోంపేట - 532 284 శీకాకుళం జిల్లా, ఐపి ఇ దేర య్య టం ఛాల క్ష న ఖా ్ట ర్క (ఈ* ఈ[4 జనప్రతి:రూ. 25-00. స్ట . గ్రంథాలయ స్రతి ; రూ. 40-00 ధా ర య వాద్తాగ్టగర్ర (డడ ఈ " వీరభద్ర ఆఫ్‌సెట్‌ ప్రింటర్ల & నాయి ఆఫ్‌సెట్‌ ప్రెిరిటర్స్‌ 13-1-2314, రామసోమయాజులుబ్‌థి, మెయిన్‌రోడ్‌, కాకినాడ - 533 001

| య యస టో లన్‌ ( "| ,. నవం హాస! తనం వాన 2 లి లుం ల టం | (7 స య టు య్‌ గన్న. సం! (న న క ను స! ట్‌ ఏలు! నంల ర న అం. , క న కునాల్‌... ఇ. న. వ్‌. మ న? , త్‌. ఉంచ పు కు స్మ న క వక్‌ న్‌ |: న టం. | ను చు తయ , రగ ళ్‌ , అంకితం “కోయని నిలిచిన యని పలికే కలియుగదైనం - నా తొలి దైవం శీ వెంకటోత్చర స్వామి వారి భివ్య చిరుకానుక” భక్తితో నమర్చిస్తున్న లతలా

తి ను వ

నా జన్మకు కారకులైన తల్లిదండ్రులకు, ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్య ప్రధాత,

నా తొలిదైవం శ్రీ వెంకటేశ్వరస్వామికి, చదువు నేర్పించిన గురుదేవుళ్ళకు, గ్రేమతో న్నా ప్రగతినికోరే కుటుంబ సభ్యులకు, మిత్రులకు, శ్రేయోభిలాషులకు అభివృద్ధికి అండగా నిలచిన ప్రభుత్వ కార్యదర్సులు శ్రీ, కె.ఎస్‌. శర్మ, ఐ.ఎ.ఎస్‌, శ్రీ డి. సుబ్బారావు, ఐ.ఎ.ఎస్‌. గార్లకు ప్రముఖ సొతంత్య్రసమరయోధులు, మాజీ మంత్రి సర్దారు గౌతులచ్చన గారికి, స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, కవి, శ్రీ త్రిపురాన రాఘవదాసు గారికీ, జస్టీస్‌ డాక్టర్‌, కె. పున్నయ్య గారిక్సీ నేటి శ్రీకాకుళం జిల్లా కలెక్టర్‌ శ్రీ ఆనీల్‌చంద్రపునేరా!.గ.3. గారికి శాసన సభ్యులు శ్రీ గుండీ: అప్పలసూర్యనారాయలణగారికి, కవిగా, రవిగా, నాలో కలిగే భావావేశానికి తగురూపకల్పన గావించి, సర్వదా నన్ను ్రోచ్చహిస్తున్న రాష్ట్రసాంస్కృతిక సమాఖ్య (యువసాహితీ వికాసవేదిక) అధ్యక్షులు శ్రీ అద్దేపల్లి రామమోహనరావు, కాకినాడ వారికి, ఉపాధ్యక్షులు శ్రీ వాండ్రంగి రామారావు “భావశ్రీ” సంతవురిటి వారికి, శ్రీకాకుళంలో సీనియర్‌ పాత్రికేయులు మహోదయ సంపాదకులు శ్రీ టి.వి. శివరావు గారికి, శుభోదయ సంపొదకులు శ్రీ మసూనా గారికి, (ప్రజాకవి గరిమెళ్ళ జీవితం సాహిత్యం'అను పేరుతో ఈ (గ్రంథ ముద్రణకు తగు ఆర్థిక సహాయం అందజేసిన శ్రీ తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానములు, తిరుపతి అధికార్హకు, ఉత్తరాలు, ఉపన్యాసాలు, పత్రికొ ప్రకటనలు ద్వారా ప్రజాకవి గరిమెళ్ళ గారిపైన, ఆయన రచనలపైన అమూల్యమగు అభిప్రాయాలు అందజేసిన ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, నూజీ మంత్రివర్యులు శ్రీ ఎల్‌.ఎల్‌. దాసుగారికి, అభ్యుదయ. భావాలుగళ్ళ కవులు, డా॥ ఆచార్యభావన్‌, విజయనగరంవారికి, ప్రఖ్యాత కళాకొరులు డాఃడివై. సంపత్‌కుమార్‌ విజయనగరంవారిక్కి రచయితలకు, . ఈ గ్రంథం సకాలంలో అందంగా అచ్చువేసి, అందజేసిన శ్రీ వీరభద్రా ఆఫెసెట్‌ ప్రింటర్స్‌, కాకినాడ వారికి, దీని ముఖచిత్రం, నా ఛాయాచిత్రం కూడ అందంగా వేసిన శ్రీ లక్ష్మణ్‌ ఆర్ట్స్‌ అండ్‌ మార్చుల్‌ వర్ము, శ్రీకాకుళం వారికీ, ఇలా ఎందరో -' ఎందరెందరో మహనీయులు పేరు పరునా అందరికీ వందవాలు -

అభ్గివందవాలు. సదా, సర్వడా కృతజ్ఞతలు భవదీయుడు, రామిశెట్టి

శ్రీకాకుళం - 532 001.

॥ శ్రీకారంతో ప్రాకారం కట్టుకున్న శ్రీకాకుళం జిల్దా సరుబుజ్జిలి మండలం, || గోనెపాడు అగ్రహారంలో 1893వ సంవత్సరం జూలై 15వ తేదీన జన్మించిన ప్రజాకవి గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణగారు ఇదే జిల్లా పోలాకి మండలం (ప్రియా ఆ(గ్రహారంలో కొంతకాలం నివసించి, 1920-22 మధ్య కాలంలో గాంధీజీ

• పిలుపుతో తన చదువుకు స్వస్తి చెప్పె,” మా కొద్దీ తెల్లదారతనము. అంటూ | అక్షరాలే ఆయుధాలుగా ధరించి సింహగర్జన చేస్తూ భారత స్వాతంతత్రోద్యమంలో || పాల్గొనిరి. 9-2-1922 తేదీ నుండి రెండున్నరుసంవత్సరరములు కరినకారాగార |! శిక్ష అనుభవించి, భారతీయులు _ స్వాతం[త్ర్యఫలాలు అనుభవిస్తున్న శుభ || సమయాన అనాటి కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు నిరాదరణకు, నిర్లక్ష్యానికి భురై. || తన జీవితం చివరి దశలో కూడ ఆకలి, అనారోగ్యంతో బాధపడుతూ, 1952వ సంవత్సరం డిశెంబర్‌ 18వ తేదీన మద్రాసు మహానగరములో భిక్షాటనచేస్తూ || స్పృహ తప్పి కడుదయనీయస్థితితో కన్నుమూశారు. ఈ సంఘటన జాతి | గుండెల్లో చింతా క్రాంతులుగా నిలిచిపోయింది. |

శ్రీకాకుళం జిల్లాకు చెందిన ప్రముఖ గాంధేయవాది, స్వాతంత్ర్య | సమరయోధులు కీశే. శ్రీపుల్లిల సీతారామయ్య పంతులుగారు, ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య | సమరయోధులు, మాజీ మంత్రి సర్దార్‌ గౌతులచ్చన్నగారు “సాంస్కృతిక సమాఖ్య” (యువసాహితీ వికాసవేధిక) రాష్ట్రశాక ఉపాధ్యక్షులు శ్రీకాకుళంజిల్దా శాఖ ఆధ్యక్షులు శ్రీ భావశ్రీగారు, సీనియర్‌ పాత్రికేయులు, మహోదయ సంపాదకులు శ్రీ టి.వి. శివరావుగారు సహృదయులు , ఆత్మీయులు, ఉపాధ్యాయులు, శ్రీ కరజాడ కామరాబాగారు ఇంకా అనేకమంది సాహితీ మి(క్రులు అందజేసిన (ప్రోత్సాహం, సూచనలు మేరకు 1984వ సం॥ మే, 1వ తేదీ (నా జన్మదినం) నుండి ప్రజాకవి గరిమెళ్ళ జీవితంలోని ముఖ్య సంఘటనలు, ఆయన రచనలు సేకరించి, వాటిని ఒక్క చోటుకు చేర్చి “చరిత్ర (గ్రంధం” గా" ప్రజలకు ఆందజేయాలనే ఆకాంక్షతో ఈ బృహత్కార్యాన్ని బుజాన వేసుకున్నాను. ఈ నా ప్రయత్నంలో (ప్రముఖ, సాహితీవేత్త, శుభోదయ సంపాదకులు శ్రీ

మండా సూర్యనారాయణ,“మసూనా” గారు విశాఖపట్నం, ఉభయ భాషా ప్రవీణులు, వేద పండితులు శ్రీమాన్‌ అరవెల్లి లక్ష్యీనారాయణాచార్యులు, కార్యదర్శి, ఉపనిషన్మందిరం, శ్రీకాకుళం, గౌతమీ (ప్రాంతీయ (గ్రంధాలయం, రాజమండ్రి. 1953వ సంవత్సరంలో కొవ్వూరు వారిచే రాజమహేంద్రవరం శ్రీ సరస్వతీ పవర్‌ ్రెన్‌లో శ్రీ అద్దేపల్లి నాగేశ్చరరావు గారిచే ము(ద్రించబడిన “అఖిలాంధ్ర వీర సంస్మరణకు సుమాంజలి” అను (గ్రంధం, ఆంధ్ర పత్రిక, కృష్ణా పత్రిక, భారతి, ఢంకా ఆంధ్రప్రదేశ్‌ మొదలగు పత్రికల ఆధారంగా గరిమెళ్ళ రచనలు సేకరించాను. ఈ నేపధ్యంలో తే. 15-8-1983ది. ఆంధ్ర పత్రిక దిన పత్రికలో నా ప్రధమ వ్యాసం, తే. 30-8-91ది. ఆంధ్రభూమి “అక్షరం” లో ద్వితీయ వ్యాసం, తే. 18-12-1991 ది. ఆంధ్ర ప్రభ దినపత్రికలో తృతీయ వ్యాసం (ప్రచురితమయ్యాయి. ఇంతే కాకుండా తే. 3-7-91 దీన ఆలిండియా రేడియో, విశాఖపట్నం కేంద్రం ద్వారా ప్రజాకవి గరిమెళ్ల గారిపై సంక్షిప్తంగా ప్రసంగించాను. నా వ్యాసాలను చదివిన మిత్రులు, (శ్రేయోభిలాషులు, కవులు అభినందించి అందజేసిన ప్రోత్సాహంతో 1993వ సంవత్సరం జూలై 11వ తేదిన “సాంస్కృతిక సమాఖ్య” (యువ సాహితీవికాసవేదిక) శ్రీకాకుళం జిల్లా శాఖ ద్వారా, జిల్దా కేంద్రమైన శ్రీకాకుళంలో రాష్ట్ర స్వాతంత్ర్య, సమర యోధుల సంఘం అధ్యక్షులు శ్రీ (త్రిపురాన రాఘవ దాసుగారి సభాధ్యక్షతన (ప్రజాకవి గరిమెళ్ళ శత జయంతి ఉత్పవాలు కూడా ఘనంగా నిర్వహించి ఆ సభద్వారా (ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, శ్రీ మల్లిపెద్ది కృష్ణమూర్తి శ్రీ టంకాల శశిభూషణ గుప్త శ్రీ గుడ్డ వెంకటరమణ, శ్రీ గంటా లక్ష్మినారాయణరెడ్డి, శ్రీ ఎల్‌.ఎల్‌. దాసు, శ్రీఎల్‌.ఎన్‌. పాణి(గ్రాహి గారు మొదలగు పెద్దల ద్వారా ప్రజాకవి గరిమెళ్ల గారి జీవితంలోని ముఖ్య సంఘటనలు మరికొంత మేరకు తెలసుకున్నాను. అదే స్ఫూర్తితో గరిమెళ్ల రచనలు సేకరణ కొనసాగిస్తుండగా 1972వ సంవత్సరం ఆగస్టులో ఆంధ్రవ్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం, సాంస్కృతిక వ్యవహారాలు మంత్రిత్వశాఖ హైదరాబాదు వారు ప్రచురించిన “దేశం పీలుపు” అను ేయసంపుటి, ఆచార్య చల్చా రాధాకృష్ణ శర్మ గారు 1989వ సంవత్సరం ఫిబ్రవరిలో (ప్రచురించిన “గరిమెళ్ళ సాహిత్యం” 1991వ సంవత్సరం డిశెంబరులో శ్రీ జయధీర్‌ తిరుమలరావు గారు సంకలనం చేసీన “స్వాతంత్ర్య సమర గీతాలు” 1992వ సంవత్సరం జూలైలో తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదు వారు ప్రచురించిన

“గరిమెళ్ళ వ్యాసాలు” ప్రముఖ స్వాతం(త్ర్య సమరయోధులు శ్రీ పరకాల పట్టాభి రామారావు గారి సంపాదకత్వంలో విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌, హైదరాబాదు వారు 1992వ సంవత్సంర నవంబరులో ప్రచురించిన “గరిమెళ్లగేయాలు” అను | (గ్రంథాలు కూడా నాకు లభించాయి. వాటిని చదివి మరికొంత అదనపు ' సమాచారం తెలుసుకొని సేకరించాను. ఈ పరిశీలనాత్మక కృషిలో నేను 198వ సం॥ మే 1వ తేదీ నుండి 1994వ సం॥ మే 1వజేదీ వరకు సా శక్తిమేరకు వివిద పద్దతుల ద్వారా సేకరించిన గరిమెళ్ల జీవిత సంఘటనలు సాహిత్యం యావత్తు ఒక్క చోటుకు చేర్చి దానికి “ప్రజాకవి గరిమెళ్ల జీవితం - సాహిత్యం” అను పేరుతో (గంధము[ద్రణ చేయుదలచి, తగు ఆర్టిక సహాయం అర్షిస్తూ శ్రీ తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం అధికార్లను కోరగా వారు సహృదయంతోనా || రచనను పరిశీలించి సదరు (గ్రంధ ముద్రణకు కావలసిన ఆర్హిక సహాయం || 'అందజేయుటకు అంగీకారం తెలియజేశారు. వారికి సర్వదా కృతజ్ఞతలు. ఈ నా (ప్రయత్నానికి ఆపదమొక్కలవాడు, కోయని పీలిచిన ఓయని పలికే కలియుగ దైవం, నా తొలిదైవం శ్రీ వెంక్షటేశ్చర స్వామివారికి శపాధిక వందనాలు చేసి, నేను "ఉపయుక్త (గ్రంధాలుగా పేర్కొన్న ఆయా (గ్రంధ రచయితలకు, కవులకు, సంపాదకులకు ముద్రణ సంస్థలకు, ఇందుమూలంగా కృతజ్ఞతలు (| చెప్పుకుంటున్నాను, _ సహృదయులగు స్వాతంత్ర్య సమరయోదులు, సొహిత్తీ మిత్రులు, | 1 శ్రేయోభిలాష్టులు, పాఠకులు నిండు మనస్సుతో మరోసారి నన్ను | ఆశీర్చదించగోరుచున్నాను. | సాహితీ సుమాంజలులతో భవధీయుడు రామిశెద్టి 'ప్రథానకార్యదర్శి, జిల్లా సాంస్కృతిక సమాఖ్య, శ్రీకాకుళం - 532 001

రచయిత... - రొమిశెట్టీ

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి

(బ్రిటిషు ప్రభుత్వము నుండి దాస్య విముక్తికై భారత జాతిపోరాటము సలుపుతున్న రోజులవి. ఆనాడు దేశ ప్రజలలో జాతీయత దేశభక్తి ముమ్మరంగా ప్రవేశించి స్వరాజ్య (ప్రాప్తికై భారత జాతీయ కాం(గైసు నాయకత్వంలో ఉద్యమించుచుండగా దక్షిణాఫ్రికా నుంచి భారతదేశమునకు తిరిగి వచ్చిన మహాత్మాగాంధీని ఆనాటి (ప్రజలు ఆశాకిరణంగా భావించారు. ఆయన నాయకత్వములో దేశ ప్రజలు యావన్మంది త్యాగశీలురై ఉద్యమానికి పట్టుకొమ్మలుగా నిలిచారు. జైళ్లకు వెళ్ళి లాఠీ దెబ్బలు తిని, ఉద్యోగాలు వదిలి, ప్రాణాలను సైతం పణంగా పెట్టిన త్యాగమూర్తులు ఎందరో |! ఆనాడు లక్షలాది రూపాయలు ఆర్జించుచున్న లాయర్జు, డాక్టర్లు కూడా వారి ఆదాయాన్ని తృణప్రాయంగా భావించి ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు. అయిళ్నే (సామాన్య ప్రజానీకంలో చైతన్యమును 'ప్రభోధించి ఉద్యమ స్పూర్తి చల్హారకుండ వారిని ఉత్తేజపరచడానికి జాతీయ గేయాలు అవసరమయ్యాయి. అందులో ముందడుగు వేసిన వారు శ్రీ గరిమెళ్ళ సత్యన్నారాయణగారు. ఆం(ధ్రదేశములో ఆయన వ్రాసిన “మాకొద్దీ తెల్లదొారతనము” అనే పాటను తెలియనివారు ఆరుదు. ఆయన అనేక జాతీయ గేయాలు కూడా వ్రాశారు, (వ్రాయటమే కాదు పాడేవారు కూడ. అలా స్వరాజ్య గీతములు వ్రాసి పొడినందుకే ఆనాటి బ్రిటిషు (ప్రభుత్వంవారు గరిమెళ్ల గారికి మొత్తం మూడున్నర సంవత్సరంలు జైలు శిక్షను విధించారు. స్వళ్లియ గరిమెళ్ల గొప్ప పండితుడు. సంగీత సాహిత్యములందు గొప్ప సమర్జుడు. కాళిదాసు మహాకవి యైనచో ఆయన రచించిన కావ్యములలో నభిజ్ఞాన శాకుంతలము పరమోత్ర్తమ కావ్యం అయినచో మన గరిమెళ్ళగారు మహాకవితా ధారతో 'మాకొద్దీ తెల్ల దొరతనము' అన్న పాట కూడ శాకుంతలము వంటిది. ఆయన తన పాటలను పొడుచు తెనుగుదేశమున గల వివిధ పట్టణములలో పర్యటించి ప్రచారము చేసినారు. ఆరోజులలో గరిమెళ్ల పాటలు నోటికి రాని సామాన్యుడైన తెనుగువాడు లేడు. నన్నడిగినచో ఆయన కొక శిలా విగ్రహము వేయవలయును. పోస్టల్‌ శాఖవారు స్టాంపు విడుదలచేయవలెను. ఆయన “జాతీయ కవి సార్వభౌముడు”. భారతీయత,- ఆంధ్రత్వము తెలుగు నుడికారము 'కతడు మహాపురుషుడు, కవిసా(మ్రాట్‌ ఎష్టేనాధ సత్యనారాయణగారు సామాన్య వ్యక్తులను శ్చాఘించరు. మహోన్నత చరిత్ర కలిగిన శ్రీ, గరిమెళ్ల సత్యన్నారాయణ గారి గురించి వీరు, వ్రాసిన అభిప్రాయం గమనార్హం.

శ్రీ గరిమెళ్ల వారి జీవితం గురంచి వ్రాయాలంటే ముందుగా వారి స్వస్థలం, జన్మస్థలం గురించి వ్రాయాలి. యింతవరకు ఆయన జన్మస్థలమైన “గోనెపాడు” గురించి, (వ్రాసినవారు అది నరసన్నపేట తాలుకాలోని ప్రీయా[గ్రహారం. శివారుగ్రామం అని వ్రాస్తున్నారు అది -సరికాదు. (ప్రియాగ్రహారం వారి స్వస్థలం. అది నరసన్నపేట

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామికెట్టి తాలుకాలోనిదే. కాని ఆయన జన్మస్థలం “గోనెపాడు” అనుగ్రామం శ్రీకాకుళం జిల్లా సరుబుజ్జిలి దగ్గర (గ్రామం. ఈ రెండు (గ్రామాల మధ్య దూరం సుమారు 36 మైళ్ళు ఉంటుంది. గోనెపాడు (గ్రామం వారి తాతగారిది. అందుచే గరిమెళ్ల మాతామహులు ఇంట జన్మించారు. శ్రీ గరిమెళ్ల సత్యనారాయణగారి శతజయంతి సందర్భంగా తే. 11-7-93దీన (ప్రముఖ కవి, విమర్శకులు శ్రీ అద్దేపల్లి రామమోహనరావు .గారి అధ్యక్షతన జిల్దా సాంస్కృతిక సమాఖ్య (యువ సాహితీ వికాశవేదిక) శ్రీకాకుళంవారు జిల్లాకేంద్రములోను, (ప్రభుత్వం, శ్రీకాకుళం సాహితీవారి సంయుక్త ఆధ్వర్యంలో గరిమెళ్లగారి స్వగ్రామమైన (ప్రేయాగ్రహారంలో తేది. 15-7-98 ఆంధ్రప్రదేశ్‌ శాసనసభ స్పీకరు [శ్రీ స్‌ద్యు గారు ముఖ్య అతిధిగా, నా అధ్యక్షతను ఒక సభను, జరుపుకొని (ప్రజాకవి గరమెళ్లగారిని స్మరించుకున్నాము. సర్దార్‌ గౌతు లచ్చన్న, శ్రీ టి.ఎస్‌. గుష్తాగారితో పాటు అనేక మంది స్వాతం(త్ర సమరయోధులు ఆ సభలో పాల్గొన్నారు. స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, కవి, పండితులు స్వర్గీయ శ్రీ గరిమెళ్లగారి జీవితం గురించి, వారి వ్యాసాలు, గేయాలు సేకరించి “ప్రజాకవి గరిమెళ్ల జీవితం సాహిత్యం” అన్న పేరుతో (గ్రంథ ప్రచురణ చేయటానికి ప్రయత్షంచుచున్న దేశాభిమాని, కళాభిమాని, సాహిత్యాభిమాని, శ్రీ రామిశెట్టిగారి కృషి సర్వదా అభినందనీయం. ఈ గ్రంథ ము[ద్రణకు తగు అర్హిక సహాయం మంజూరు చేసిన శ్రీ తిరుమలతిరుపతి దేవస్థానం అధికార్ల చర్య సర్వదా ప్రశంసనీయం. నం. (తివురాన రాఘవదాను ఉపాధ్వాక్టుల్లు అఖిలభారత స్వాతంత్ర నమరయోధుల నమితి ఆఅధ్యక్టులు ఆం(ద్రప్రదేశ్‌ స్వాతంత్ర్య నమరయోధుల నమితి అధ్యక్షులు ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ సాహితీ ప్రియుల నమాఖ్య ర

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం__ రామిశెట్టి రామిశెట్టి

మన భాషలు, మతాలు వేరైనా సమైక్యతా సమ([గ్రతలతో అశేష జనవాహినిని ఒకే త్రాటిపై నడిపించి, ప్రజా ఉద్యమాలకు సదా ఊసిరిపోసేవి మానవ జీవన దృక్పధాలే మనం గత చరిత్రను నిశితంగా పరిశీలిస్తే బంకించం(ధ్రుని “వందే మాతరం”, నజల్‌ ఇస్లామ్‌ గారి “సోనార్‌ బంగ్లా అనే గీతాలు అణగారిన (బ్రతుకులలో ఆశాజ్యోతులు వెలిగించే మానవ జాతి స్వేచ్చా స్వాతంత్రోద్యమాలకు తారక వ ంత్రాలుగా నిలిచి, ప్రజలను సైనికుల్జా ముందుకు నడిపించిన సంగతి మనకు బాగా తెలుసు, మన దేశంలో మహాత్మాగాంధీ నాయకత్వాన నిర్వహించిన అన్ని ఉద్యమాలలోను ఆనాటి రచయితలు, కవులు, కళాకారులు, విద్వాంసులు పాల్లొని విశేష త్యాగాలను గావించినారు తమ రచనల ద్వారా లక్షలాది (ప్రజలకు ఉత్తేజితులను చేసి స్వాతంత్ర్రసమరంలో ముందుకు నడిపినారు.

భారత స్వాతంత్రోద్యమ కాలంలో తెల్ల దొరల పరిపాలనకు వ్యతిలేకంగా పోరాడిన తెలుగు బిడ్డగా, తెలుగు గడ్డపై గల (ప్రజలను చైతన్యవంతులుగా చేయదలచి, కలం పట్టి అక్షరాల అన్ని బీజాలు నలుదెసలా వెదజల్లిన ప్రముఖులలో అ(గ్రగబ్భురు, జాతీయోద్యమకవి, గరిమెళ్ల సత్యనారాయణ ఈయన ఆది నుండ అభుఖదయు రచయితగా, కవిగా, రామరాజ్యం కోరేసామ్యవాదిగా, బాల్యం నుండే సత్యం, ధర్మం, అహింసలను విశ్చసించిన (ప్రముఖ గాంధేయవాదిగా, వీటన్నింటిని మించి నైఎభక్తి ఆత్మశక్తి మిన్నగా గల దేశభక్తుడిగా ఖ్యాతిగాంచారు. శ్రీ గరిమళ్ళ నత్యనారాయిణ గారికీ శ్రీకాకుళం జిల్దా, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ స్వాతంత్ర్య సమర చరిత్రలోనే కాదు, భారత స్వాతంత్ర్య సమర చరిత్రలోనే, చెరగని, ఎవ్వరూ చెరపలేని ప్రముఖ స్థానం ఉంది ఎందుకంటే శ్రీ గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణగారు కేవలం కవి మాత్రమే గాదు, గాంధీజీ పిలుపు మేరకు ఈయన, తన చదువుకు స్వస్తి చెప్పి, భారత స్వాతంత్రోద్యమంలో పాల్గొని, నరరూప రాక్షసులైన ఆనోటి బ్రిటిషు పోలీసులచేత లారీదెబ్బలు తిని, పలుసార్జు జైలుకు వెళ్ళిన అకళంక దేశభక్తులు

1920-22 మధ్యకాలంలో గాంధీజీ పిలుపు మేరకు ఆం(ధ్రప్రదేశ్‌లో జరిగిన 'సహాయ నిరాకరణోద్యమంలో గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణగారు కూడా పాల్గొని

11

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహత్యం రామిశెట్టి పల్లవి ః మాకొద్దీ తెల్లదొరతనము : దేవ న్‌! లు స! మాకొద్దీ తెల్లదొారతనము అనుపల్లవి ః ప్రాణాలపై పొంచి - మానాలు హరియించె - ॥మాకొద్దీ॥ చరణములు 1... పన్నెండు దేశాలు - పండుచున్నగాని - పట్టెడన్నమెలోపమండి, ఉప్పు,“ముట్టుకుంటే దోషమండి నోట, మట్టి కొట్టి పోతాడండి ఆయ్య, కుక్కలతో పోరాడి - కూడు తింటామండి : మా కొద్దీ॥ 2. వర్తకంబునకొచ్చి - పట్టణంబులుపట్టి - రాజ్యమొక్కటి అల్లినాడు, దాన్ని, రాణి కప్పగించినాడు, రాణి, యూహలు కడు పెంచినాడు ఈ చిత్రమదేమన్న - శిక్షిస్తానంటాడు ॥మాకొద్దీ॥ త్న కోర్టులంటూ పెట్టి - పార్టీలుపుట్టించి ఆ 'స్నేహభావము చంపినాడు, (ద్రవ్య, దాహము కల్పించినాడు డ్డ యూహలు కడు పెంచినాడు మా, ఆహారముల(ద్రుంచి - అహా! యనిపించాడు ॥మాకొద్దీ॥ శీ _ ప్రజల క్లేమంకోసం - పెట్టిన సంస్థల - ప్రభులకోసం మార్చేస్తాడు వాటి, (ప్రజల శత్రులు చేసుతాడు, మమ్ము, గజిబిజిలాడ చేస్తాడు, వొడి, గడిబిడ వర్ణింప - కాదు బ్రహ్మకైన మాకొద్దీ! 5 నూటనలుబదినాల్లు - నోటికి తగిలించి - మాటలాడ వద్దంటాడు మమ్ము, పాటపొడ వద్దంటాడు తనను, దాటి వెళ్లవద్దంటాడు 'అయ్యొ, చేటుతెచ్చుకామము శై" వెడిపోవుమంటాడు ॥మాకొద్దీ॥ ఈ ఘోరశాసనాలు - కూడదీసి, మాదు - సారములెల్ల పీల్చాడు సం, సారములెల్ల కూల్చాడు 2

వ్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహెత్యం రామశెట్టి మా, చీరెలనెల్ల వొల్బాడు బంగారము లెల్ల దోచాడు వాడు ధనవంతులను బట్టి - దడదడలాడ్డాడు (త్తైతక్కలాడ్తాడు) ॥మాకొద్దీః 7... ధనముకోసం వాడు - దారిచేసికొని - కల్టు సారాయమ్ముతాడు మాదు, ముల్లె మూటలు దోచినాడు ఆలి, మెళ్ళోపుస్తెలు త్రెంచినాడు మాదు., కళ్లల్లో దుమ్మేసి - కాటికి దరిచేస్తాడు ॥మాకొద్దీ॥ 8 పంటపోయినగానీ - పన్నులువిడువేక - వెంట కరణాలంపుతాడు ' వారి, వెంట తహశీల్దార్నంవుకోడు లేకుంటే, ఉద్యోగం తీస్తాడు మా, ఇంటిలోపల - ఇట్టు - యిడుముల్టుపెడతాడు మౌకొద్దీః 9 ఏడాది కేడాది - కెక్కువ శెస్తీసి - ఈ భూమి నాదేనన్నాడు మమ్ము, కూలికి దున్ను మన్నాడు కడుపు, మంటలో చావమన్నాడు అయ్యొ, బానిసలకు వాడు - ట్రభువౌతనన్నాడు ॥మాకొద్దీ॥ 10 _ స్వరాజ్యపందిరి - స్టాపితమైనట్టి - జండాలన్నియు పీకుతాడు దేశం, ముండమొయ్యమంటాడు . వాడు, బండతనము చూపుతాడు ఈ, ఛండాలపువృత్తి - స్వీకరించెడు నేడు మాకొద్దీ 11 దండుపట్టుకవచ్చి'- తగుదునమ్మాయంచు - దార్ల వెంబడి క్రిప్పుతాడు జాక్‌ - జెండా మీదికెత్తుతాడు దాసకి, దండం పెట్టమంటాడు వాడి, గుండుబలం[క్రింద - కూలరమ్మంటాడు ॥మాకొద్దీ॥ 12 కయ్యానికి ముందు - కాలుద్రువ్వి - వెనుక - దయ్యమై మము (మింగుతాడు " మాదు, నెయ్యము చెడగొట్టుతాడు సేన కయ్యొ పాపము గట్టుతాడు అయ్యొ, వెయ్యేల పోలీసు విధులు - మరిపిస్తాడు మాకొద్దీ 3

13" గాంధీటోపీపెట్టి - పారశాలకుబోవ - రావద్దు రావద్దంటాడు

రాట్నం, బడిలో పెట్ట వద్దంటాడు

టోపీ తీసి వీపుల బాదుతాడు

వాడి రాజద్రోహ మంతా - రాట్నంలో ఉన్నదట ॥మాకొద్దీ॥ 14 నూరుమంది మలబారువాసులను - కూరినాడొక ఎట్టైలాన '

నోట, వీరుపోయడు - దేవ, వాన

గాలి, దూరనీయడించుకైన

వొడి, దారుణత్వ మెట్టు - తరిమివైతువొ : దేవ ॥మాకొద్దీ॥ 15. _్రభువుగాంధితోడ - భారతదేశమాత - పరమ

తపముచేసినాది ధర్మదేవత (ప్రత్యక్షమైనాది

కోరిన, వరము లిస్తానన్నాది

ఆ, దొరల గుండెలలోన - దడదడ పుట్టించి [మాకొద్దీ 16 _ చూడియావుల కడుపు - వేడి వేడి మాంసం - వాడికి బహుయిష్టమంట

మాదు, పాడిపశువులకోస్తాడంట

మా, మతము సాడుచేస్తాడంట

మా, చూడియావుల మంద - తిరిగి, యింటికిరాదు మాకొద్దీ॥ 1... చిత్త రంజనదాసు - చిన్నారికొమరుని - చెయివిరచి - చెరబెట్టినాడు

ఆతని, పెత్తనంబును బట్టినాడు

వారి, ముత్త యిదువులపట్టినాడు

వాడి, సొత్తుకు నిలమీద చోటులేదన్నాడు ॥మాకొద్దీ॥ 18 మా చీరాలను యిపుడు - చేరినాడు, చూచి సిగ్గును పొందబోడోయి

ఇంక, బీరాలు పలుకుతాడోయి

మాదు, సారము [గ్రహియింపడోయి

వాడీ, దూరాలోచనమెల్ల = ధూళిలోకలిసింది ॥మాకొద్దీ॥ 19. వాడి, తాతగారి ముల్లె - దా, పెట్టినయట్లు - ధాటీచేస్తాడే దేశమున

పో, రాడా మాడ్డాడాపైన

మో, మోటము పడడు సుంతైన

నాడి, పాటు పాడైపోను - మాటవెబితే వినడు ॥మాకొద్దీ॥

టీ

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహెత్యం రామికెట్టి 20 _ తెల్లదొరలసేవ, వల్ల బ్రతుకుటపెద్ద - నల్లమచ్చని యెంచరోయి

జాతి, కల్ఫా తప్పని యెంచరోయి

దైవ, మొల్లడంచును తల్చ్బరోయి

భూమి, తల్లి యేడ్పులు వినరోయి

వారి, యుల్లమెల్ల - సన్ని - కల్టులైపోయాయి ॥మాకొద్దీ॥ 21 _ ఎవరి యనుమతిపైన - హిందూదేశమునందు - పరిపాలనము పెట్టినాడు

వీడు - ఎవరికి జవాబు నీడు

ధర్మ, మార్గము నంటుకొనిపోడు

వీడి, దారుణత్సముకింక - తగినయిీడేలేదు ॥మాకొద్దీ॥ 22 _ వాడిశాసనాలు మాడిపోను, వాటి గోడే మాకొద్దుతండ్రీ

ధర్మ, దేముడె మాకు రక్షసుమండి

ప్రజల, ప్రేమయే, మాకు దిక్కండి

కష్ట కాండమె మా పాలు సుమండి "

ఈ, సృష్టి మమ్ము చూచి - సుందరమననిండి ॥1మాకొద్దీ॥ 23 _ దొరల బాధలు మాకు - తొలగించుమో తండ్రి ః నిరతము నినుగొల్తుమయ్య

నీదు, చరణధ్యానమె విడువముయ్య

మేము, మరువము, మాధర్మమయ్య

మేము, ఐకమత్యముతోడు : అలరారుతామయ్య మాకొద్దీ 24 _ గుండుపట్టుకమమ్ము - కూల్చవచ్చినగాని - కూర్చున్న చోటుల విడము

పాడు, కొంటూ రాట్నము త్రిప్పుతాము

రాజ్య, సూత్రము వడి, వడుకుతాము

దేవ, శాంతిని తప్పము - సంతసం విడువము ॥మాకొద్ద్లీ॥ 25 దేశభక్తుల నెల్ల - దోషులంచును, పెద్ద -.మోసగాం(డ్రని యెంచుతాడు

శాంతి, నాశకులని పిలుచుతాడు

దొంగల, తో సరిగ మము చూచుతాడు

వాడి, వూసు యొట్టిదొ కాని - చూసి యోర్వలేడు ॥మాకొద్దీ॥ 26. _ బ్రాహ్మణా బ్రాహ్మణ - పంచమబ్రాహ్మణ - భేదపుతెలుగు మీకేల

మీ, భేదాలు విడి - కాల్ప రేల

సే

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీఐతం - సాహిత్యం రామిశెట్టి

చెడ్డ బోధలకు లొంగిరేల

యీ, మాధుకరపువృత్తి - మరిగినారదియేల _ ॥మాకొద్దీ॥ 27 _ ఎవరెన్ని చెప్పిన - హిందూదేశవాసు - లేకసోదరులెసుండీ

అంటు, దోషము మాకులేదండీ

పాప, మంటూ చాటుదాము, రండీ

ఈ, కుంటివాదనాలు - గూటిలోపెట్టండి ॥మాకొ, ద్దీ॥ 28, _ స్నానధ్యానము చేసి - రామకృష్ణాయంచు, దేముడి గుడిలోకి రండీ

అభి, షేకమతనికి చేయండి

నిర్మ లత్వ మాత్మను పొందండి

ధర్మ మార్గమును కలిగి మాలలురండి ॥మాకొద్దీ॥ 29. జయము, నపజయమును - త్రాసులోపలబెట్టి, చక్కగ తూస్తామంటారు

ధర్మమే జయమని నమ్ముతారు

దైవ, నైజము గుర్తెరుగలేరు

పప్పు, భోజనంకోసం - పుట్టామనుకొంటారు మాకొద్దీ॥ 30 రాట్నలక్ష్మీ నవ్వు - రంజిల్లు మోముతో - పాడుచున్నది నోటినిండా

కజువు మాడుచ్చున్నది దానియెండా

స్వేచ్చ, తిరుగుచున్నది = దానిగుండా

ఆ, దొరల తేజంబెల్ల మ తూల్చే జండాయుండు ॥మాకొద్దీ॥ 3% _ కొన్ని జన్మములందు - ఏమి నేరము చేసి - కన్నుగానక తిరిగినామొ

'ప్రజల్త, అన్నమెల్లను క్రుమ్మినామొ

దైత్యుల, కన్న - చెడ్డగ - మెలగీనామొ

నేఢు, దున్నలవలె నిట్టు - దొరికితిమి దొరలకు ॥మాకొద్దీ॥ 32 (ప్రాపంచ మెల్లను - పట్టిపిండేటంత - పశుబలము వాడికుందంట

దాన, వశపరచుతాడు మమ గంట్ల

మమ్ము, కసిదీరకొట్టుతాడంట

వాడి, శష భిషతెల్లను - చెపుతాడు మాయింట ॥మాకొద్దీః 33, స్వేచ్చ తేజముతోడ - స్వేచ్చవధూమణి - కారాగ్భహమున వేచియుండి _

పూజ, గుచ్చములను దాల్ళియుండి

6

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి మీకు ముచ్చటలను దెల్పుతుంది యీ, చచ్చురాజ్యమువీడి - సరిగజైలుకురండి మాకొద్దీ॥ 34 విచ్చలవిడిగాను - విప్పి రెక్కలు మీరు - విహరింపవచ్చు మీరచట స్వేచ్చ నిచ్చె నెక్కగవచ్చు నచట దైవం, మెప్పులందగవచ్చు నచట తల్లి, కబ్చియున్న బుణము - నర్పింపగావచ్చు మాకొద్దీ॥ 35 సకలదేశములార - సత్యవర్తనతోడ - సారించుడిటుల మీ దృష్టి యింక, కనుడి హైందవపుష్టి వేగ, తెరవుదొరకుట క్రొత్తసృష్టి ఎట్టి, దండనలెదురైన - కాదు మాకు న్టి మాకొద్దీ॥ 36. _ ధర్మపక్షము నేడు - దారుణమైనట్టి - బడవాకపాలయ్యెనయ్య దాని, వదలించుకొనలేదయ్య _ నీదు. పదునగుధారనీవయ్య నీదు, పదములపై వ్రాలి - ్రార్థించినామయ్య ॥మాకొద్దీ॥ 37 ప్రపంచమున శాంతి - ప్రేమదీపంబులు - వెలిగించె నీదేశమంత గాంధి, తెనిగించె నీ క్రొత్త వ్రాత స్వేచ్చ, మొలిపించె మనశక్తిచేత బలము దుర్చలమను - భేదమిచ్చటలేదు మాకొద్దీ; 38 మా పాపములనెల్ల - బాపి, రక్షించుమా, పాపనాశన, ధర్మమూర్తీ యిటుల కోపముంచకు - న్యాయమూర్తి ఆప, దలబాపుమో చక్రవర్తీ నీ, వ్యాపారమొకసారి - నెజపుము సృద్విపై ॥మాకొద్దీ॥ 39 _ దీనుల పాలిటి - తేజమవీవని - వీనులారగ నేను వింటి వాటి, దీనుల మా భూమికంటి , మమ్ము సమానముగ చూడుమంటీ మా, ప్రాణాలైన నోర్చి - మానమిమ్మంటి మాకొద్దీ తెల్లదొారతనము దేవ మాకొద్దీ తెల్లదొరతనము మా, ప్రాణాలపై పొంచి - మానాలు హరియ్రించె ॥మాక్‌ొ ద్దీ॥ 7

అంటూ ఆయన రచించిన సుదీర్హమైన పాట ఆనాడు తెలుగునాడును చైతన్యవంతం చేసింది.

ఈపాటను తనుపాడి, ఇతరులచేత కూడా పాడించి, రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా ఆనాటి 'ప్రజల్గో దేశభక్తిని, త్యాగశ్తిని, స్వాతంత్రేచ్చను కలుగజేశారు. ఆనాడు ఈ పాట ఆంధ్రదేశంలో ముమ్మరంగా సాగిన సహాయ నిరాకరణ, విదేశీ వస్తు బహిష్కరణ ఉద్యమం సందర్భంగా ప్రజలను ఉత్తేజితులను చేసి తెలుగు దేశాన్నంతటినీ బాగ కదిలించి చైతన్యవంతం చేసింది ఆరోజులలో “మాకొద్దీ తెల్లదొరతనం” అనే గేయం అనేక బహిరంగ సభలలోనే గాక, చెరసాలల్లో కూడా ఖైదీలు, దేశ భక్తులు పదే పదే పాడుకునేవారు. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే, శ్రీ గరిమెళ్ళ గారు రచించిన “మాకొద్దీ తెల్లదొరతనం” "దండాలు దండాలు భారత మాత” అను గేయాలు వినని దేశభక్తుడు ఆనాడు తెలుగుదేశంలో లేనేలేడు, 1922వ సంవత్సరంలో అప్పటి గోదావరి జిల్లా కలెక్టర్‌ గారైన శ్రీ బిటి.హెచ్‌: బ్రోకెన్‌, ఐపీఎస్‌, గారు రాజమండ్రిలో “మాకొద్దీ జెల్లదొరతనం” అన్న పాటను గరిమెళ్ళ గారిచే స్వయంగా పాడించుకొని, విని, అది తెలుగు భాషరాని తనకు సైతం చాలా గగుర్పాటు కలిగించింది ఇక స్వదేశీయులలో ఎంత ఉత్తేజం కలిగిస్తుందో అర్థమయింది అంటూ 124 - ఎ సెడిషన్‌ చట్టం క్రింద తే 9-2-1922వ తేదీన శ్రీ గరిమెళ్ళగారిని అరెస్టు చేయించి ఒక సంవత్సరం కరిన కారాగారవాస శిక్ష విధించి కడలూరు సెంట్రల్‌ జైలుకు పంపించారు ఆ సందర్భంగా గరిమెళ్ళ (ప్రజలకిచ్చిన సందేశం “ప్రియ సోదర, సోదరీమణులారా!

నేను, నా ధర్మం కొంత నిర్వర్తించి అందుకు కొంచెం ఎక్కువగానే విశ్రాంతి తీసుకోడానికి వెడుతున్నాను. ఒక యేడాదిపాటు .నా కలాన్ని! నా కంఠాన్ని ఉపశమింపజేయడానికి బ్రిటిషు (ప్రభుత్వాధికారులు నిశ్చయించారు. ప్రజలు భద్రతను

• అనగా ప్రభుత్వపు ఉనికికే నేను ప్రమాదకరంగా పరిణమించగలనని వారికే తోచింది కాని, నాకది ఆశ్చర్యంగా ఉంది వారనుకున్నట్టుగా నేను అలాంటి వాడినైతే, వారు నన్ను చాల ఆలస్యంగా బంధిస్తున్నట్లు భావిస్తున్నాను. నాకున్న సర్యోత్కష్టమైన శక్తిని, నేను దేశానికి సమర్పించాను నా దుర్చల శరీరం కంటే అది. శక్తిమంతంగా పనిచేస్తుంది ప్రభుత్వ నిషేధాజ్ఞలు మన స్వాతంత్ర్యాన్ని నోరునొక్కే రోజులు.గతించాయి శారీరకంగా గాకనేను - నా పాటల ద్వారా నా ప్రజల మధ్య,నడయాడాలని ఎంతగానో ఆభిలషించాను.

8

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి స్వరాజ్య స్థాపన, మీ ఘన విజయాల ప్రశస్తిని ఉద్దేశించి నేను గానము చేయడానికి గాను భగవంతుడు నన్ను మళ్ళీ మీ మధ్యకు పంపగలడు “గరిమెళ్ళ” ఈ విధంగా కడలూరు చెరసాల నుంచి జ్రాకవి గరిమెళ్ళ తెలుగువారి నుద్దేశించి యిచ్చిన పై సందేశాన్ని 1922 సం॥ ఫిబ్రవరి 11వ తేదీగల హిందూ దినపత్రిక యధాతధంగా (ప్రకటించింది (బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వాన్ని నిశితంగా విమర్శించాలనే ఆకాంక్షతో ఒకనాడు గాంధీజీ ఈ సైతాను ప్రభుత్వాన్ని మన దేశంలో ఇక మీదట కొనసాగించరాదు అన్నారు గాంధీటీ భావాలతో ఏకీభవించిన శ్రీ గరిమెళ్ళ గారు కూడా "సైతాను ప్రభుత” అంటూ 112 చరణాలు గల దీర్జగేయాన్ని రచించి, స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించారు. సైతాను ప్రభుత దండాలండోయి, మే = ముండ తేమండోయి బాబు 4దం/ ఈ సైతాను ప్రభుత నింక - సాగనీమండోయి బాటు “దర 1... వర్తకాని కంటు ఇంట్టో = పాద మెట్టినాడు బాబు పాదమెట్టి దొంగతనం - (ప్రాంంభించేడండి భాబు దం 2 పాలకడలివంటి రాజ్యం - బద్దలయింటండి బాబు కూలి చేసుకున్నా పొట్టకు = కూడు లేదండోయి బాబు ॥దం॥ రె, చప్పన్నశాస్తాలు - చెప్పచుండే భూమి బాబు నూటి కొకడికైన ముక్క - నోట లేదండోయి బాబు ॥దం॥ శ, ఘోరళత్రువులను నేల - కూలచేసి నాము బాబు శవముతోటికూడ మేము - చాలలేమండోయి బాబు' ॥దం॥ 5, _ పలక్కజ్ణ పుల్ల క్కూడ - పన్ను లేసినాడు బాబు పిలక పట్టి జయిళ్ళ పెట్ట - పిండుక పోతా డండి బాబు ॥దం॥ 6. ఉప్పుపన్ను పప్పుపన్ను - ఊరి కెళితె పన్ను బాబు కొప్పుకాస్త దేముడికి - మొక్కుకుంటే పన్ను బాబు 9 ॥దం॥ 7 కల్గు సారాయి తెచ్చి యిళ్ళు - గుల్ల చేసే డండి బాబు పెళ్ళాంమెళ్ళో పుస్తెలుకూడా - యెళ్ళిపోయే యండి బాబు ॥దం॥ రి

8" అన్నదమ్ములలోన భేద - మాడు పెట్టేడండి బాబు ఉన్న దల్ల ఊడ దన్ని = ఊరు తున్నాడండి బాబు ॥ద౦॥ 9 _ ఘోరమైన శాసనాలు - కూడదీశా డండి బాబు " కూడదీసి నోళ్ళలోను - గుడ్డ కుక్కినాడు బాబు ॥దం॥ 10 _ కదలకూడదు మెదలకూడదు - కష్టమైన సెప్ప కూడదు పదిమందిలోన కాస్త్ర - పరువు గలిగి తిరగకూడదు ॥దం॥

1. చెన్సట్నం నుండి ఆడి - సీమకాడి వెళ్ళే దాక డబ్బు కాలువ గట్టీనాడు = దాని క్కాపు లెట్టినాడు ॥దం॥ 12 పంచాయితీలు మానిపించి - కోర్టు లెట్టినాడు బాబు కోర్టులెట్టి రైతువాడి - కూడు తన్నినాడు బాబు ॥దం॥
2. ఎస్ఫె బియ్యె చెపుతానని - బరువు పెట్టినాడు బాబు _ అప్పుచేసి వున్న పాలా - లమ్మించేసినాడు బాబు ॥దం॥। 14 బోలిడేసి పన్ను వేసి - మోదుతా డండోయి బాబు పోలీసోళ్ళకి సార్దంటులకు = పోస్తాడండోయి బాబు ॥దం॥
3. సదువులకు సంద్యలకు - సాలదంటాడోయి బాబు పెదవి కదలిస్తేను జయిళ్ల - పెటుతా నంటాడోయి బాబు ॥దం॥
4. అడి తాతగారి దేశమట్టు - ధాటి చేస్తాడండి భాబు ! బీతా లిచ్చి మాలో మాకే - చిచ్చు పెడతాడండి బాబు ॥దం॥ ౫7, దేళభక్తితోను మేము - తిరుగుతుండగానె బాబు రాజ[ద్రోహులంటు మమ్ము - రచ్చ పెటుతాడు బాబు ॥దం॥
5. సాటి జాతులోళ్ళు మమ్ము-- చేటు పెట్టుతుంటె బాబు నోటి కడ్డుపెట్టకొని - మాట లాడడోయి బాబు 1దం॥ 3౪. ' ఆఫ్రీకాలో అమెరికాలో - అదిమి కొట్టుతుండె బాబు ఏటి సేయలేక మాతో - నేడ్చుకుంటాడోయి బాబు ॥1దం॥ శం పంజాబు హత్యలకు - బదులు న్యాయ మిమ టంటే మరచిపొమ్మటంచు దొంగమాయలాడుతాడు బాబు ॥దం॥ 21 ఆడి తప్పీపోవడము - ప్రజల కొంప ముంచడము ఆలోసించకుండ ఆడి - కలవాటయిం దండి బాబు ॥దం॥
6. _తక్కెడసిప్పల సాహూకార్ని - ధరణిచక్ర మేలమంటె ఎక్కువ తక్కువ సేయుటతప్ప = ఏటి పేయగలడు బాబు ॥దం॥ 10

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి 28 _ సేతకాని ప్రభువు నని - చెప్పబో డండోయి బాబు

నీతిశాలి నంటు బలే - నిక్కుతా డండోయి బాబు ॥దం॥ 24. _ సీమనూలు మల్లు తెచ్చి - చెరిపినా డండోయి బాబు

బట్ట లేక యీధుల నిలవ - బెట్టినా డండోయి బాబు ॥1ద౦॥ 25. _ దార మొడికే బొటనవేళ్ళు నరకుకొన్నా మండి బాబు

రాట్న విద్య మంటబెట్టి - రట్టు పొందినాము బాబు ॥దం॥ 26 _ నీతి జాతి నీట గలిపి - నిక్కు తెచ్చినాడు బాబు

సనాతనపు నాగరికత - సాగనంపినాడు బాబు ॥దం॥ 27. ధర్మబుద్ది మాయముచేసి - తప్పించేసినాడు బాబు

దనముమీద సేవమీద - మనసు కల్పినాడు. . ॥దం॥ 28 మన పూర్చనాగరికత - మళ్లి తెస్తానంటు బాబు

మన గాంధి మహాత్ముండు - మళ్ల పుట్టినాడు.. ॥ద౦॥ 29. _ ఆడి యూసు పెట్టకుండా - ఆడ జోలి తలచకుండ

కాం(గ్రెస్సు చెప్పినట్టు - గడపుకురటా మండి బాబు ॥దం॥ 30. కల్దుపాక కింక మీద - యెళ్ళబో మండోయి బాబు

పిల్దా జల్హా సల్లగాను బ్రతీకి యుంటా మండి బాబు ॥దం॥॥

ఆశే. కోర్టు గుమ్మ మెక్కి తేను - కుక్కతోను గం బాబు

చెప్పు దీసి దౌడ మీద - కొట్టవచ్చునండి బా ॥దం౦॥ 32. పెద్దమనుష్యులు చెప్పినట్టు - వినుకుంటా మండి బాబు

అరిచాలున్ను కట్నాలున్ను - పోయలే మండోయి బాబు ॥దం॥ 33 _ తెల్లవోడి సదువు కింక - సలా మెడతా మండి బాబు

గులాంపనులు చేతామని - కోర్కె లేదండోయి బాబు ॥ద౦01 3డీ _ జాతి ద్వేషములు మాని జరుప్తుకుంటా మండి బాబు

నీతి గలిగి బ్రతకుః టొకటె - జాతి తలప మాకు... "॥దం॥ 35. జాతిలేని కుక్క అదే - జాతిలోన నున్న బాబు

నీతికెల్ల పరువుతక్కువ - సంభవించు నండి . ॥దం॥ 36. ఎక్కువ తక్కువ లెంచుకొని - కరచుకో మండోయి బాబు

నిక్కమైన అడకువయె - నిజమైన జాతి ..... ॥దం॥ 37, _ అల్ద్బాయన్న రాముడన్న - అంతయున్ను నొకటి బాబు

భాష భేధం చేత అట్టు - పిలచుకుంటా మండి ... ॥దం॥

[1

38. అంటరానితనము మాకు - అదినుంచి లేదు బాబు మధ్య వచ్చినట్టి మాయ - మంట కలుపుతాము ॥దం॥ రం స్నానమున్ను ధ్యానమున్ను = జరుపుకుంటు వుంటె బాబు లేని పోని జాతితక్కువ లేచిపోవునండి. ॥దం॥
39. శాసనాల సభలలోను - గూరుచున్న వోళ్ళని బాబు 'ప్రతినిధులుగాను మేము = పరిగీణించ్‌ మండి ... ॥దం॥ తష. ఇంట యింట వోటు ముష్టి - నెత్తుకుంటూ వుంటె బాబు బిచ్చమెట్టకుండ ఆళ్ళని - కసరి పంపుతాము... ॥దం॥ 42 _ దొరలసేవ సేయుచుంట - పరువుతక్కు వేను బాబు కరువుతోను సాలలేని - ఘనుల కదొక తెరవు .... ॥దం॥ 3... జాతి పాడుసేయుచున్న ప సంకటము అదే బాబు నీతిగలిగివచ్చుటకు - ధైర్యం లేదండోయి ... ॥దం॥ శశ. దొరలపంచ కూడు తీంట - మరగినా రండోయి బాబు . “ స్వేచ్చ తోడ వచ్చు మెతుకు - నోటి కిమడదోయి. .. ॥దం॥ 45, సూటు బూటు హేటులతో - తిరగ మరిగి నాము బాబు మోటుబట్ట లంటే కోతి - మొగము పెట్టుతాము.... ॥దం॥ జేర సీమనూలు బట్టకట్టి - సిగ్గు పొందరోయి బాబూ గోటుతోను రోడ్డుమీద-- గొప్ప పడతారోయి..... ॥దం॥
40. పట్టుచీరలమీద మోహం - బాయలేదండోయి బాబు కట్టుకొని వీథిలో షీకారు లొ స్తారోయి. . ॥దం॥
41. " దొరలగుడ్డ లోను గల - పరువుతక్కు వేదొ బాబు అరసి వొక్క నిముసమైన - ఆలోసించ శేమొ. . ॥దం॥ 49, 'పారశాల లొదిలి దాస్య - పనులలోన బడిన దాది దేశభక్తి ముచ్చటలు = తెల్లవారిపోయె... ॥దం॥
42. కాలేబిలోను చదువు - జ్ఞానులనుకూడ బాబు “ కద్దరుబట్ట కట్టుడని - జెప్పవలసివచ్చి.... ॥దం॥ ర్క నూలుపోగు మీద రాజ్య - మూగుతున్న దండి బాబు పాతక మీ దొరల(క్రింద - పడియుండుటేను..... ॥దం॥
43. _ రాట్టంపట్టి నాలుగు పోగులు -'లాగలేకుండాను బాబు రాజ్యమంత తెల్లవోడి = కప్పసెప్పుతారు 24 ॥దం॥ 12

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి 53 _ నీతియున్ను న్యాయమున్ను - నీట కలిసీనాయి బాబు పాతక మీ దొరల|క్రింద - పడియుండుటేను ॥ద౦ం॥ 54 _ కద్దరుబట్ట కట్టుకొని - కనపడితె తప్పుబాబు *' మలబారు హత్యలకు = మూల మల్ల అదే ॥దుఐ॥ 55 _ కల్గు తాగవద్దటంచు - గట్టి గంటే తప్పు బాబు ధార్వుడ కాల్పులకు - తగిన హేతు వదే ॥దం॥ ర్‌6 మాను డని - పలకడమే తప్పు బాబు ఆలీసోదరుల జయిలు - కదే హేతు వదే .. ॥1దం॥ 57. మతము చొప్పున నడచుకోమని - మాటయంటే తప్పు బాబు రాజద్రోహ మని కేసు - చేసీపోతా డండి - ॥దం॥ 58 1 నీతి మతం దేశభక్తి నిర్మలత్వం లేనివాళ్ళే రాతిరింబవళ్లు వాళ్లకి - ప్రీతి నీయగలరు ॥దం॥ 59 _ అన్నవాళ్ళ నందరిని - అడ్డమెట్టలేడు బాబు ఆళ్ళ నొదిలిపెట్టతేను - పరువు తక్కువంట .. ॥ద౦॥ 650 ఎవర్షి చూచి ఓర్వలేరా = ఆళ్ళని పట్టుతారు బాబు సబబులున్న ధర్మములు - కట్టి పెట్టినారు . ॥దం॥ 61 _ ఆలీసోదరులు స్టానే - అరవై మంది లేచినారు పాలుబోక కళ్లు రెండు - తేలవేసినారు _ ॥దం॥ 62 పాలించలేక బుట్టి - బ్రద్దలౌతున్నాది బాబ్ము చేత కాదటంచు పైకి - చెప్పుకుంటే సిగ్గు ం ॥దం॥ 68 ప్రజలకోర్కె తీర్చడానికి - మనసు లేదండోయి బాబు రావణాసుర రాజ్యమంటే - నొచ్చుకుంటా రేల .. ॥దం॥ 64 _ జయిళ్ళకున్ను కాల్పులకు - సారమెల్ల అదే బాబు ఎన్నిజయిళ్లెంతమందు - ఊడి కున్నాదోను ంం ॥దం॥ 65. మాటలాడి.తేను దండు - మీదపెట్టుతాడు బాబు కాకు లట్టు ప్రజల నెల్ల - అదరచూచుతాడు .. ॥దం॥ 66. (ప్రాణ మంటే ఆశ గల- పారుబోతుకు భయం కాని దేశభక్తుల కాళ్ల లక్ష్య - మేమి లేదండోయి... ॥దం॥ 67 _ అందరిని జంపుకున్న - అడ్డ మెట్టమండి బాబు దేశమంతా మాది అంటూ - తెలిసి చస్తామండి ంం 1దం॥ 13

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామికెట్ట 68 _ కదలమండి మెదలమండి - కంప్లైెంటు చేయమండి

వదలకుండా వాని బలం - పట్టుకొని రమ్మనండి " ॥దం॥। 69. అహింస త్యాగమున్ను - ఆళ్ళ కడ్డు నిలచె నండి

సాహసించి వీనితోడ - సమరమును సేయనిండి. ॥దం॥ 70. వల్లకాడు చేసీ మాదు - వసుధనెల్ల యేలనిండి

తెల్లవాడి కీర్తి నాల్లు - దిశలయండు వెలగనిండి.. ॥దం॥ 71 ప్రాణమున్న యంతాసేపు - పట్టు మేము విడవమండి

స్వరాజ్య మింతలోనె - సాధించితీరుతామండి ॥దం॥ 72, _హంగెరీయులు కొరియనులు - అయిరిషోళ్లు ఈబిష్టోళ్లు

, ఆళ్లకంటె మేమిన్ని = అధములము కాము. ॥ద౦॥ 73 చేతుల్నిండా గౌజు లున్న - చేడియలము కాము బాబు 1

చేడియలును పురుషులకు - తీసిపోరండోయి. ॥దం॥ 74. బాలికలకు బాలకులకు - పట్టె నిట్టి తెలివి బాబు

బేల ఠలౌచు పెద్దలెల్ల - కూరుసోరండోయి..... - ॥దం॥ 75. _ కోర్టు కెళ్ళే ప్లీడరుల - గోల మాకు లేదు బాబు

కూలి నాలి చేస్తుకునే వాళ్ళి మాకు - సాలు... 1దం॥ 76. _ కల్టువోళ్ళు మన మాట - గడవ బోరండోయి బాబు

వర్తకుల అభిమానం - పట్టుతారం డోయి ... ॥దం॥ 77. _సదువుమూని యౌవనులు - సాయమౌతా రండి బాబు

పదిమంది దీవనల్లు - పలుకుతా రండోయి.... ॥దం॥ 78. రాత్రి పగలు రాట్టుమెట్టి - వడకుతా మండోయి బాబు

నేతబట్టలతోడ దేశం - నింపుతామండోయి. ... ॥దం॥ 79. _ దేశములో పెద్దలెల్ల -“త్రిప్పు తారండోయి బాబు

వేలుపులు పువులు గురి - పించు తారండోయి..... ॥దం॥ 80 _ చెన్నపట్నమున కొక్క - శని పట్టిం దండి బాబు

కష్టా లెల్ల యిక్కడకె - కాపురాలొచ్చాయి..... ॥దం॥ 81 తిరుగుబాటులు చేస్తామని - దిగులు పుట్టిందండి బాబు

కత్తి కరార్లన్ని నూరి - తయార్చేశాడండి..... ॥ ॥దం॥ 82. గోదావరికి కృష్ణకిన్ని - కాపు లెట్టేడండి బాబు

గుంటూర్లోను సిపాయిలను - ధించి వేసేడండి..... ॥దం॥

114

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి 83 _ కయ్యాలకు ముందుగుండ - కాలు దువ్వుతాడు బాబు

అల్లరయిందని గుళ్లు - అపుడె పేలుస్తాడు ॥దం॥ 84 _ జనుల(ప్రాణా లంటే ఆడికి - ప్రేమ లేదండోయి బాబు

గుండుబలం చూసుకొని - గునిసీ పోతా డండి ॥దం॥ 85 సేనాశాసనము వేగ - చాటించేస్తా డండి బాబు

బుబావు క్ష్యం లేకుండాను - రుంజుతా డండోయి. ॥దం॥ 86 _ పంజాబు హత్యలకె - పట్టి పోరుతుంటె బాబు

మలబారు యిపుడు మాకు - మళ్ళీ దాపరించెనండి ..... ॥దం॥ 87 _ కాంగ్రెస్సు సేవకులను - కడగి రా నీడండి బాబు

కలసి బోధ చేసి శాంతి - నెలకొల్ప వీడు . ॥దం॥ 88 _ తెలివితక్కు వోళ్ళని బట్టి ఆట లాడు తాడు బాబు

ఆటలాడి వాళ్ళ ప్పీక్ష = అట్టె నులుపుతాడు ॥దం॥ 89 రక్కసి సర్కారు - దాపరించే రండి బాబు

తప్పుగుందా మంటే మాకు - దారి తోచదోయి.. ॥దం॥। 90) దెబ్బలాటకు ముందు పెంట - రాజపెట్టుతొడు బాబు

రాజపెట్టి కక్షకట్టి - రక్కుతాడండోయి . ॥దం॥ 91, పండువంటి శాంతి నెల్ల - పగులగొట్టినాడు భాబు

మళ్ళి కలపడము అడి - వల్ల నయిందికాదు ॥దం॥ 92 _ రాజధాని పట్టణమునకె - రక్ష లేకపోయె బాబు

బుద్ధి లేక కక్ష లెంచితె - పోర్టు పుట్టవండి. ' ॥దం॥ 93, రౌతుకొద్ది గుజ్జమన్న - మాట నిజమండి బాబు

విల్లింగ్ధను 'ప్రభువిట్టు - వెలుగు తున్నాడండి ॥దం॥ 94 _ బొంబాయి పెద్దలను - పుచ్చి మాటలాడి బాబు

గౌరవముగ శలవుపుచ్చు = కోను లేకపోయె ॥1ద౦॥ 95 మలబారు ధామసుకు - గుత్తకిచ్చేశాడు బాబు

చెన్నపట్నం మాయిరు దొరకు = జారా యిచ్చినాడు. ॥ద౦॥ 96 _ చీరాలను భూమినుంచి - చెరసజూచుతాడు బాబు

రేపల్లెతొ సాలలేక - సలా మట్టేశాడు .. ॥దం॥ 97, _ ధర్మమున్ను భక్తియున్ను - జారిపోకపోతె బాబు

భరతరాజ్యం తోటి దీన్ని - పోల్బ్చవచ్చునండి ॥ద౦ం॥

15

98 _ పెంటలలేండు పెట్టినట్టి - భేదపాలనైనగాని సరిగా నడపి క్షీర్తితోడ - వెలయ లేదండోయి . ॥దం॥ 99 _ అన్ని పార్టీలకి ఆఖరి - కనువయే డండి బాబు అనువయి గౌరవాన్ని =క్రి సెడ్డయే డండి ॥దం॥ 100 చేతకాక పోయినాను - శౌర్య మెక్కు వండి , తప్పులన్ని ఆళ్ళ యీళ్ళ తలకి కడతాడండి ॥దం॥ 101. నాన్కొ ఆపరేషనంటె - మండిపడతా డండి బాబు . మంటచూపిన లేడిలాగ - బెదరిపడతా డండి. ॥దం॥ 102 శస్త్ర మస్త్రం లేని ఉత్తర - సర్కారులను జూచితేను చిత్రంగాను ఆందెందుకో - సిందులు తొక్కుతాడు ॥దం॥ 103 గోదావరి కృష్ణ డెల్టా లంటె - గుండె లదురుతాయి బాబు మంత్రుల నంపీ కోఆపరేషను - మీటింగు చేశాడండి ॥దం॥। 104 రాజ్యానికి కొమ్ముమీద - రీడింగున్నా డండి బాబు , గాంధిమహాత్ముణ్ణి ముందు - కట్టి పోతాడంట..... ॥దం॥ 105. సష్రూగారు విష్టవులను + చేరు తా .డంట బాబు షాఫీగారు రిజైనిచ్చి - సక్కావస్తాడంటా..... ॥దం॥ 106. రాజ్యమల్టాకూలుతాదని - సోదొసెప్పుకుంటు బాబు శర్మగారు మధ్యస్థంగా - నిలసిపోతాడంట.... ॥దం॥ 107 గాంధిగారిని నిజంగాను - పట్టకున్ననాడు బాబు ఎల్లవారికిన్ని తెలియు -వీరిమాటతౌసారం... ॥దం॥ 108. తంగిరి పింగిరి పనులు చేసి - దానికి గొప్ప తేవడానికి వేల్ళుయువరాజు గారిని - వెంటబెట్టు కొస్తారు. .. దం॥ 109. రాజేరాని రాణీరానీ - కొడుకేరానీ కొమ్మేరాని ఎవరు వచ్చినాను ఇంద్లుకె - ఇష్టం లేదండోయి. .. ॥దం॥ 110 బొంబాయిలో చేరిన్నాడు - పురములందు పల్లెలందు అయిష్టము చూపేటందుకు - హార్తాలు చేస్తామండి.... ॥దం॥ 112 రాజ్యంకంటె దేశం నడిపే - నాయకుల కంటే బాబు రాజుకొడుకంటే మాకు - రంగు లేదండోయి .. ॥ద౦॥ 122 ఆలీ సోదరుల మీద - గాంధి మొదలగు వారి మీద స్వరాజ్యం మీదను మాకు - ఆత్మ నిలచిం దండి బాబు ॥దం॥ 16

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామికెట్టి ఈపాట గరిమెళ్ళ" స్వరాజ్య గీతములు రెండవ భాగంలో చేర్చబడింది దీన్ని ఆధారంగా చేసుకున్న బ్రిటీషు ప్రభుత్వం శ్రీ, గరిమెళ్ళగారి మీద రాజద్రోహం నేరం మోపి మద్రాసు, ఎగ్మూరు రాజధాని మెజిశ్రేటు కోర్టులో సదరు కేసును విచారణ జరిపించి, స్వరాజ్య గీతములు రెండవ భాగాన్ని నిషేధించి, ఐదువేల (ప్రతులను దగ్టమొనరించి తే 28-7-1922దీ నుండి శ్రీ గరిమెళ్ళకు రెండేళ్ళు కరిన శిక్ష విధించారు తే 9-2-1922దీన విధించిన మొదటి కరిన శిక్షను తే 28-7-1922దీన విధించిన రెండవ కరిన శిక్షణ కూడా శ్రీ గరిమెళ్ళగారు ఏకకాలంలోనే అనుభవించారు ఈయన మధ్యలో జైలునుండి విడుదల కాలేదు శ్రీ గరిమెళ్సగారి స్వరాజ్య గీతములు రెండవ భాగ్య ఐదువేల (ప్రతులను బ్రిటీషు ప్రభుత్వల వారు దగ్రమొనరించు వేళ గరిమెళ్ళ ప్రజలకి ఇచ్చిన వాజ్ఞ్మాలం ' “నా (గ్రంధం ఐదువేల ప్రతులను నా పాదములకడ (ప్రోగుపెట్టినప్పుడు నాకు గర్వము, దు ఖముగూడా వెంటనే కలిగను ఆ యమర శిశువులు మరణ భీతిచే తమ్ముకాపాడమని నావంక తమ దృక్కులుని గుడించెను కారు మబ్బులతో నలముకొనుచున్న భయానకమగు తుఫాను బారినుండ్యకూటిని కాపొడుటకు నేను కేవలమసమర్భుడను_ అని, ఇప్పుదు దయా విహీనుల చేతబడెను దివ్యకుసుమ కారకములనట్టే యీ నా పొత్తములను కూడా వేసెదరు, నొటిని తగుం బెట్టుట వలన కలుగు మంటలు ఛందోబద్దమగు గానము వాయు మండలమున వాపింపజేయునుగాక . సముద్ర తరంగ కన్యలకు తీర పరిసరమున నృత్యమొనరించు నంతకాలం మం దనూరుత కిశోరములుద్యానములలో విహనించునంత కాలం, నా స్వరాజ్భగీల 6 గవబ్సులు దేశభక్తులకు వీనుల విందొనరించుచునే యుండునని బూ(త్రం ఛేను, ప్రభుత్తుమునకు స్పష్టపరుప గోరెదను ఈ గీతములను (వ్రాసి, వల్లించి, పొడి, (ప్రజలలో వ్యాపింపదేసిన ఉత్తములందరికీ నేను,' వందనములు చేయుచున్నాను” అంటూ ముగించారు ఈ యధార్థ విషయాన్ని ధృవీకరిస్తూ తే, 28-6-1922దీ గల ఆం(ద్రపత్రికపై నుదహరించిన గరిమెళ్ళ వాజ్ఞాలం (ప్రచురించింది. గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణగారు కడలూరు సెంట్రల్‌ జైలులో శిక్ష అనుభవిస్తుండగా ఆయన భార్య మరణించింది తన ప్రాణసమానంగా ప్రేమించే తన ఇద్దరు ఆడబిడ్డలు దిక్కుమాలిన వాళ్ళయ్యారు రానురాను ఆయన కుటుంబ సభ్యులక్తు ఆర్థికంగా కష్టాలు అధికమయ్యాయి తన స్నేహితుల ద్వారా ఈవిషయాలు తెల్రిసినాసరే, శ్రీ గరిమెళ్ళగారు 17

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం: రామిశెట్ట ఎన్నడూ తన ఆత్మవిశ్వాసాన్ని కోల్పోలేదు కృషి, దీక్ష పట్టుదల, వీటన్నింటిని మించిన దేశభక్తితో స్వరాజ్య సంపాదన కోసం తాను నమ్మిన సిద్దాంతాలద్వారా బ్రిటీషు (ప్రభుత్వాన్ని మాటలతో, పాటలతో, చేతలతో పదే పదే ఎదిరించారు. ఈయన మొదటిసారి మద్రాసు సెంట్రల్‌ జైలులో శిక్ష ఆనుభవిస్తూన్నప్పుడే అక్కడగల తన తోటి ఖైదీల ద్వారా, మిత్రుల ద్యారా తమిళం నేర్చుకొని కురళ్‌ను “అక్షరత్రయ సర్వస్వము”

అనే పేరుతోను “నంబియార్‌ అనే నీతి (గ్రంధాన్ని 1ద్రావిడ భర్భహరి' అన్న పేరుతోను అనువదించారు ఆది నుండి గరిమెళ్ళకు తెలుగు, ఇంగ్రీషు భాషలలో కూడా మంచి (ప్రావీణ్యం ఉండడంవలన ఇంగ్లీషులో “ది హార్ట్‌ ఆఫ్‌ ది నేషన్స్‌” అనే పద్యకావ్యము, “మధర్‌ ఇండియా” అనే మరో గీతాన్ని వ్రాయుటయే గాక తెలుగులో మరెన్నో పాటలు కూడా (వ్రాశారు. “దేశమును (ప్రేమించుమన్న! మంచి అన్నది పెంచుమన్న” అనే గురజాడ ప్రబోధం మేరక్షు డా॥ భోగరాజు పట్టాభి సీతారామయ్య గారి “ది ఇండియన్‌ నేషనల్‌ కాం(గైన్‌” ఆను(గ్రంధం ఆధారంగా చేసుకుని “భారతదేశంపై బ్రిటిషు సా(ఘ్రాజ్య ఆర్టిక విజయం” అనుపేరుతో పేరిట మరో (గ్రంధం (ప్రచురించారు భారత జాతీయ

కాంగ్రైన్‌ ద్వారా ఆనాడు గాంధీజీ నిడుదలచేసే ప్రముఖ సందేశాలను స్వర్గీయ శ్రీ

గరొమెళ్ళగారు ప్రతిస్పందించి మద్యపాన నిషేధము, హిందీ భాషాభివృద్ధి, విదేశీ వస బహిష్కరణ, ఖాదీ ప్రచారం మొదలగు వాటిని బలపరుస్తూ, తన కలాన్ని గళాన్ని కూడా

వాడీగా వేడిగా రుళిపించారు అందుకే భారత జాతీయ కాంగైస్‌లో బహుముఖ

(ప్రజ్ఞాశాలి, మేధావి, వయోవృద్దుడైన మన ఆచార్య రంగాగారు, స్వర్గీయ శ్రీ గరిమెళ్ళ

గారిని “ప్రజా పాటల త్యాగయ్య” అంటూ వేనోళ్ళ కొనియాడారు. మరియు నేటి ప్రముఖ

కవి డా॥ చల్లా రాధాకృష్ణ శర్మగారు అన్నట్టు స్వర్గీయ శ్రీ గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణగారు నేడు విస్టృత జాతీయ కవి “మాకొద్దీ తెల్ల దొరతనము” “దండాలు దండాలు

భారతమాత” అనే పాటలతో పాటు ఆనాడు ఆయన (ధ్రాసిన ఎన్నో ఇతర గేయాలను

కూడా ఆనాటి ప్రజలు నిత్యం పాడుకుంటూ ఉండేవారు. కడకు ఆనాట్రి భిక్షకులకు కూడా గరిమెళ్ళ (వ్రాసిన గీతములు కంరోపారములుగా వచ్చనుట అతిశయోక్తి కాదు. “నాడు పల్లెల్లోను, పట్టణాల్లోనూ, గృహములలో ఆడి పాడుకునే బాల బాలికలు, పొలాల్లో గల పశువుల కాపరులు; జైళ్లలోగల రాజకీయ ఖైదీలు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు సైతం అత్యంత ఉత్సాహంతోను, దేళభక్తితోను “మాకొద్దీ తెల్ల దొారతం” అనే పాటను పదే పదే పాడుచున్నారు” ఆంటూ 1922, సంవత్సరం ఆగష్టు 8వ తేదీ సంచికలో “జన్మభూమి” అనే పత్రిక శ్రీ గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ గారిని ఘనంగా కీర్తిస్తూ సంపాదకీయం వ్రాసింది.

18

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి భారతదేశం స్వాతంత్ర్య సమర చరిత్రలో అశేష జనసామాన్యాన్ని తన కవితా ధారలతో దేశభక్తి ప్రపూరితుల్నను కావించి, ఆనాటి బ్రిటీష్‌ పాలకులను గడగడలాడించిన స్వర్గీయ శ్రీ గరిమెళ్ళ 1893వ సంవత్సరం జూలై నెల 15వ తేదీన శ్రీకాకుళం జిల్లా సరుబుజ్జిలి మండలంలో గల గోనెపాడు అగ్రహారంలో జన్మించి, పోలాకి మండలంలోగల 'ప్రేయాగ్రహారంలో కౌంతకాలం నివసించారు ఆయన తల్లిపేరు శ్రీమతి సూరమ్మ, తండ్రి పేరు గరిమెళ్ళ వెంకటనరసింహంగారు. గరిమెళ్ళ తన కుటుంబ పోషణ కోసం, భవిష్యత్తుకోసం, ప్రగతి కోసం కొంతకాలం గంజాం జిల్దా కలెక్టర్‌గారి కార్యాలయంలో ప్రధాన గుమస్తాగాను, మరికొంత కాలం విజయనగరం మహారాజ ఉన్నత పాఠశాలలో ఉపాధ్యాయుడుగాను, ఇంకొంత కాలం ఆం(ధ్రప్రభ, ఆనందవాణి, వాహ గృహలక్ష్మి, త్రిలింగ మొదలగు పత్రికల సంపాదక వర్గంలోనూ పనిచేశారు కాని*ఆది నుండి స్వభావరీత్యా స్వతంత్ర ప్రవృత్తి కలనారు అగుట వలన ఎక్కడా ఏ ఉద్యోగంలోనూ ఎక్కువ కాలం పనిచేయలేకపోయారు తను మొదటి నుండి నమ్మిన సిద్దాంతాల కోసం, తన ఆశయాల సాధన కోసం 1926వ సంవత్సంలో విజయదశమి రోజున ప్రియా(గ్రహారం (గ్రామంలో “శారదా [గ్రంధమాల” అను సంస్థను నెలకొల్పి పుస్తక ప్రచురణ ప్రారంభించారు. నాడు రచయిత, కవి, దేశభక్తుడు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడునగు శ్రీ గరిమెళ్ల స్వదేశంలో తెలుగు (ప్రజలు అభివృద్ది చెందాలనే ఆకాంక్షతో శ్రీ, శారదా (గ్రంధమాలను స్థాపించారు శ్రీ గరిమెళ్ళగారి రచన, సంపాదకత్వంలో చిన్నవి, పెద్దవి కలిపి ఏడు పుస్తకాలను శ్రీ శారదా (గ్రంధమాల ప్రచురించింది వాటి వివరాలు 1... భక్తి గీతాలు వెల 0-4-0 (నాలుగు అణాలు) 2 బాలగీతములు వెల 0-2-0 (రెండు అణాలు) 3. మాణిక్యము వెల 1-0 0 (ఒక రూపాయి) శ నూతన జాతీయ గీతములు వెల 0-8-0 (ఎనిమిది అణాల్పు) ర్‌ ఖండకావ్యములు 1వ భాగం వెల 0-8-0 (ఎనిమిది అణాలు) 6 _ అఖండ కావ్యములు 1వ భాగం వెల 0-8-0 (ఎనిమిది అణాలు) 7 __అర్థత్రయ సర్వస్వము 1వ భాగం వెల 0-1-0 (ఒక అణా) 'పైనుదహరించిన (గ్రంధాలనేగాక శ్రీ గరిమెళ్ళగారు 1933వ సం॥లో హరిజన పాటలు కూడా (వ్రాసి వెలయించారు అందులోనే “అన్యాయకాలము”, “జన్మభూమి 19

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి మొదలగు గేయాలు చోటుచేసుకున్నాయి. కాని, కాలం కలసి రాక, శ్రీ గరిమెళ్ళగారి అమూల్యమగు అనేక రచనలు కాలగర్భంలో కలిసిపోయాయి. నేడు అక్కడక్కడ అతికష్టం మీద మనకు లభిస్తున్న “స్వరాజ్య గేయాలు” “హరిజన పాటలు”, అనే స(ద్గంధాలు భద్రపరచుకానటం తెలుగువారి అదృష్టంగా భావిద్దాం. కవి సామ్రాట్‌, జ్ఞానపీట్‌ అవార్డు (గ్రహీత డా॥ విశ్చనాధ సత్యనారాయణగారు చరిమెళ్ళ (వ్రాసిన ప్రచురించిన “జాతీయ గేయాలు” అనే పుస్తకాన్ని పీరిక (వ్రాస్తూ, “మన తెలుగు గడ్డపై జన్మించిన మన గరిమెళ్ళ గొప్ప పండితుడు, సంగీత, సాహిత్యములందు కూడా కడు సమర్జుడు గనుక ఈయనను “జాతీయ గేయ కవితా సార్వభౌముడు” అని ఆనాడే అన్నారు. భారత స్వాతంత్రోద్యమ కాంలో ఓకసారి గాంధీజీ ఆనాటి జాతీయోద్యమ కవి, పండితులను సబర్మతి ఆశ్రమంలో సమావేశపరచినప్పుడ్గు కేవలం “మాకొద్దీ తెల్లదొరతనం” అన్న పాట (వ్రాసి పాడినందులకే తాను బైటిష్‌ వారి ఆగ్రహానికి గురై ఒక సంవత్చంర జైలుశిక్ష అనుభవించవలసి వచ్చిందని గరిమెళ్ళవారు చెప్పుగా, అందుకాయనకు నమ్మకం కలుగక ఆక్కడ గరీమెళ్ళ గారిని మళ్ళీ ఆపాట పాడి వీనిపించమన్నారు. ఆనాటి ఆ పాట విన్నాక గాంధీజీకి గరిమెళ్ళగారిపై నమ్మకం గురి కలిగినై. అభ్యుదయ కవితా వ్యాప్తికి, భారత స్వాథంత్రోద్యమానికి ఎనలేని సేవలు చేసిన ఈ త్యాగమూర్తి తన జీవితం చివరి దశలో కేవలం కప్పు కాఫీ-కోసం, మద్రాసు మహానగరంలో నడిరోడ్డు మీద ప్రజలముందు_తలదించుకొని, చేయిచాచి భిక్షాటనం చేస్తూ 1952వ. సంవత్సంర డిసెంబర్‌ నెల 18వ తేదీన అతి దయనీయ స్టితిలో కన్నుమూశారు. ఆ 'మహనీయుని మరణవార్తపై డా॥ ,చల్టా రాధాకృష్ణ శర్మగారు వ్యాఖ్యానిస్తూ “ఈవిషయం ప్రధానంగా తెలుగుజాతికి అతి తీవ్రమైనది. ఆతి విచారకరమైనది. ఆందుకే గరిమెళ్ల-గారి జీవితమొక విషాదగేయం, తెలుగు జాతికిద్ని మానని గాయం” అన్నారు. మనం ఆత్మాభిమానం గల ఆంధ్రులం కనుక, రాబోవు కాలంలో రాజకీయంగా “ఎదురయ్యే విపత్కర పరిస్థితులను ముందుగానే విశ్లేషించుకొని గఠిమెళ్ల గారి “జీవితం

• సాహిత్యం” చధివి తెలుసుకొని, సమైక్యతా సమ(గ్రతలతో మన ప్రజలను ప్రగతి మార్గాన నడిపించడానికి కృషిచేద్దాం. అభ్యుదయ సాహితీ సేవతో దేశభక్తితో నిండిన గరిమెళ్ళ జీవిత చరిత్రను మన భావితరాల వారికి తెలిసేటట్టు సమ(గ్ర రూపంలో (గ్రంథాలను ప్రచురించి అంజలి ఘటించుటే ఆ మహనీయుడికి మనమిచ్చే నిజమైన నీరాజనం! 20

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి ఈలి క ళ్లు వ్యా . “ప్రజాకవి గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం” ఫై ప్రముఖుల అభిప్రాయాలు భారత జాతీయ కాంగ్రెసు చరిత్ర, స్వాతంత్రోద్యమ చరిత్రలను నిశితంగా పరిశీలిస్తే భారతదేశంలో ప్రప్రధమంగా “మాకొద్దీ తెల్లదొారతనం” అని డైరెక్టుగా చెప్పి తే.9-2-1992 నుండి రెండున్నర సంవత్సరాలు జైలుశిక్ష అనుభవించిన అకళంక దేళభక్తుడు శ్రీ గరిమెళ్ల సత్యనారాయణ: అటువంటి మహోన్నతమైన వ్యక్తి జ్ఞాపకార్థం భారత ప్రభుత్వంవారు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం వారు కూడా తగు చర్యలు తీసుకొని ఆకలితో అలమటిస్తున్న అతని కుటుంబ సభ్యులను ఆర్జికంగా ఆదుకొనుట ఎంతైనా సమంజసం. గరిమెళ్ళ జీవితం = సాహిత్యం (గ్రంథరూపంలో వెలుగులోకి తెస్తున్న రామిశెట్టి' అబినందనీయుడు. సం/- పుల్లెల సీతారామయ్య స్యాతంత్ర్య సమర యోధులు, అఖిల భారత స్థాయిలో (ప్రప్రధమ తామ్రపత్ర సన్మానితులు, శ్రీకాకుళం య్‌ శ్‌ 2 1920వ సంవత్సరంలోనే “మాకొద్దీ తెల్లదొరతనం” ఆను గేయాన్ని రచించి, ఆ౦(ధ్రప్రజానీకంలో వెల్టుబికిని స్వాతంత్ర్య పిపాస ్రకోపింపజేసి 2 1/2 సంవత్సరములు కల్గిన ఖారాగార శిక్షను గురైన ఉన్నతశ్రేణి స్వాతంత్ర్య సమరయోధులలో అగ్రగణ్యుడు స్వర్గీయ గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ. 1930వ సంవత్సరంలో ఉప్పు సత్యాగ్రహ ఉద్యమంలో పాల్గొనడంతో నా రాజకీయ జీవితం ప్రారంభమైంది. అప్పటికీ ఆయన మద్రాస్‌లో నివసిస్తుండెవారు. అందువల్ల ఆయనతో పయి (గం భౌలర్య 21 డ్‌ ఖా ప (10 మంకీ క (4 అం లం అజం | వ

వ్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి | సన్నిహితమైన పరిచయ భాగ్యం నాకు కలుగలేదు. ఆయన జీవిత విశేషాలు. నిస్వార్హమైన దేశసీవ సంఘటనలు, స్వాతంత్ర్యపోరాటంలో ఆయన పడిన బాధలు, చేసిన త్యాగాలు పెద్దల ద్యారా వినడమే తప్ప (ప్రత్యక్ష పరిచయం కలుగలేదు. అందువల్ల అమరజీవి స్వర్ణయ గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ గారి స్వాతంత్ర్యపోరాట సంఘటనలు గురించి విపులంగా (వ్రాయలేక పోతున్నందులకు మన్నించ గోరుతూయున్నాను.. ప్రజాకవి గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం “గ్రంథరూపంలో తెచ్చుటకు రామిశెట్టి చేస్తున్న ప్రయత్నం విజయవంతం కావాలని ఆశిస్తూయున్నాను. జైహింద్‌ నం/ సర్దార్‌ గౌతులచ్చన్న, స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, మాజీ మంత్రివర్యులు. స్‌ ౫ ౫ ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు శ్రీ టి.యస్‌.గుప్తా గారి అభిప్రాయం 1930వ సంవత్సరములో గాంధీజీ పీలుపునందుకొని ఆనాటి గంజాంజిల్దాలో భాగమైన నౌపడా రైల్వే స్టేషను వద్ద ఉప్పు సత్యాగ్రహ శిభిరం నిర్వహించాం.

ఆ శిభిరంలో ప్రతిరోజూ ఉదయం “వందేమాతరం” జండా వూంఛా రహీ హమారా అనే గీతాలు పాడేవారు. ఒక రోజు గరిమెళ్ళ గారు అక్కడకు వచ్చి అనాటి ఉప్పు సత్యాగ్రహ శిభిరంలో పాల్లొని “మాకొద్దీ తెల్లదొరతనం” అను గీతం తన కంచుకంఠంతో ఆ ప్రాంతమంతా 'ప్రతిధ్వనించేలా వినిపించారు. ఆక్కడ గల అనాటి ప్రజల్లో నూతనోత్సాహం, దేశభక్తి సెలటరులా పొంగి ప్రవహించింది. అది గమనించి మేము అప్పటినుండి ప్రతిదినము ప్రార్ధనాగీతంగా “మాకొద్దీ తెల్లదొరతనం” అను గీతం వాడేవార౦. దాంతొ ఉత్తేజితులైన ఆ చుట్టు ప్రక్కలగలన

22

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం కామిళెట్టి గ్రామీణ ప్రజలు తండోప తండాలుగా వచ్చి ఈ గీతం వినేవారు అనాటి ప్రజల్లో స్వాతం త్రేశ్చను దేశభక్తిని కలుగజేసి ముందుకు నడిపించిన ఈ గీతాన్ని ఆ నాటి బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వంలోగల అర్ధిక, సాంఘిక రాజకీయ స్థితిగతులు తెలియజెప్పె శ్చేత పత్రంగా మనం పరిగణించవచ్చు. జ క్‌ సం/- టి,యస్‌,గుప్పు అధ్యన్షులు జిల్హా స్వా. సయోధుల సంఘం, నరసన్నపేట. ౭ ౫ న్‌ శ్రీకాకుళం జిల్లాలో జన్మించిన (ప్రజాకవి గరిమెళ్ల సత్యనారాయణగారు అది నుండి అభ్యుదయ భావాలుగల వ్యక్తి దేశభక్తుడిగా, కవిగా బహుభాషా వేత్తగా, స్వాతంత్ర్య సమర “యోధుడిగా మన గరిమెళ్ల గారి సేవలు సర్వదా (ప్రశంసనీయమైనవి. మాకొద్దీ తెల్లదొరతనం, దండాలు దండాలు భారతమాత, సైతాను ప్రభుత అను గేయాలు ద్యారా గరిమెళ్లకు లభించిన ర్తి సృష్టిలో సూర్యచంద్రులు వున్నంత వరకు సజీవంగా ఉంటుందునుటలో ఎటువంటి సందేహంలేదు. శ్రీకాకుళం జిల్లాలో జన్మించిన గరిమెళ్ల జీవితం - సాహిత్యం నేటి తరానికి (గ్రంథరూపంలో అందజేయుట సర్వదా అభినందనీయము. సరి/- లుకులాపు లక్ష్మణదాసు, స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు, మాజీ మంత్రివర్యులు. ర ప్రజాకవి గరిమెళ్ల సత్యనారాయణగారిపై ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, తామ్ర పత్ర గ్రహిత శ్రీ గుడ్ల వెంకటరమణ మూర్తి లక్ష్మీనరసుపేట, శ్రీకాకుళం జిల్లా వారి అభిప్రాయం 23

ప్రడాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి మాకొడ్టీ తొల్లిదొరతనం, . దండాలు - దండాలు భారతమాత, కల్టు త్రాగబోకు కడుపు మాడ్చుకోకు, స్వరాజ్యం, మొదలగు గీతాలు రచించి, స్వయంగా గానంచేసి, భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో పాల్లొని 2 1/2 సంవత్సరములు జైలు శిక్ష ఆనుభవించిన కీర్తిశేషులు శ్రీ గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ గారి సాహితీ కృషి దీక్ష పట్టుదల కడు శ్ఞాఘనీయమైనది. మాకొడ్దీ తెల్లదొరతనం అంటూ - అనాడు ఆయన గ్రాసిన గీతం ఆంధ్రప్రాంతం నుండి అనేకమంది యువతీయువకులను దేశభక్తులుగా భారత స్వాతంత్రోద్యమం వైపు ఆకర్షించింది. గరిమెళ్ళ గీతాలు బ్రిటీషు ప్రభుత్వానికి ఆశని పాతం అయ్యాయి. కల్గు మానండోయి బాబు కళ్ళు తెరవండోయి బాబు అంటూ అనాడు గరిమెళ్ల వ్రాసిన ప్రబోధగీతం ఎందరినో వైతన్యపరచి, నిజంగానే కళ్ళు తెరిపించింది. “కవిత్వం” సామాజిక శ్రేయస్సు కోసం (ప్రోత్సాహకరంగా ఉండాలని అనాడే గరిమెళ్ళ గుర్తించారు. అందుకు అనుగుణంగానే తన సాహిత్యం, జీవితం కొనసాగించారు. ఈ విషయంలో గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ గారి కృషి దీక్ష పట్టుదల సర్వదా శ్లాఘనీయం అనుట అతిశయోక్తికాదు. ప్రజాకవిగా, దేశభక్తుడుగా, స్వాతం త్ర సమరయోధుడుగా

గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణగారు చిరస్మరణీయులు. శ్రీకాకుళం జీల్లా సరుబుజ్జిలి, మండలం, గోనెపాడు అ(గ్రహారంలో జన్మించి, పోలాకి మండలం ప్రియా అగ్రహారంలో కొంత" " నివశించి, మద్రాసు మహానగరంలో కన్ను మూసిన ప్రజాకవి గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం (గ్రంథరూపంలో వెలుగులోకి తీసుకువస్తున్న

శ్రీ రామిశెట్టి సర్వదా అభినందనీయులు, భవధీయుడు, (గుడ్ల వెంకటరమణమూంర్తి స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు, 'తామరపద్ర (గ్రహిత

• లక్ష్మి. వరసుపేట, సరుబుజ్జిలిమండలం శ్రీకాకుళం జిల్లా న 24

శ్రీకారంలో ప్రాకారం కట్టుకున్న శ్రీకాకుళం జిల్లాలో జన్మించిన ప్రజాకవి స్వర్గీయ శ్రీ గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణగారు, ప్రముఖ దేశభక్తుడు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడేగాక, ఒక (ప్రముఖకవి, పండితుడు, 1920 - 22 మధ్య కాలంలో ఈయన రచించిన, గానం చేసిన “మాకొద్దీ తెల్లదొరనత౦” అన్ను విష్ణ్లవ గేయం చరిత్రలో ఈయనకు గొప్ప శ్రీర్త ప్రతిష్టలు, గుర్తింపు కలుగుజేసింది. భారత స్వాతంత్రోద్యమం కాలంలో దేశభక్తి గల ప్రతి పౌరుడు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, చివరకు (గ్రామాలలో పశువులు మేపుకునే కుర్రాళ్ళు కూలీలు, బిక్షకులు కూడా అనాడు గరిమెళ్ళ గీతాలు పదే పదే పాడుకుని ఆనందిస్తూ, అప్పటి బ్రిటీషు ప్రభుత్వ పాలనపట్ట తమకు గల వ్యతిలేకత చాటే వార్లనుట అతిశయోక్తి లేదు. అక్షరజ్ఞానం లేని సామాన్య (ప్రజలతో కూడా దేశభక్తి స్వాతంత్రేశ్చ కలుగుటకు గరిమెళ్ళ గీతాలు ఎంతగానో దోహడ పడ్డాయి. భారత స్వాతంత్ర్య సమరంలో పాల్లొన్న ఇతర ప్రముఖులతో ప్రజాకవి గరిమెళ్ళ గారిని, సరిపోల్చినప్పుడు వారితో మన గరిమెళ్ళ వారికి ఒక ప్రత్యేక స్టానం, గౌరవం గుర్తింపు లభించడం మన శ్రీకాకుళం జిల్టా ప్రజలకే గాక ఆంధ్రులందరికీ' సర్వదా గర్వకారణం కాగలదు. స్టన్‌, డాక్టర్‌ కె. పున్నయ్య మాజీ న్యాయమూర్తి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ హైకోర్స హైదరాభాద్‌ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ గ్‌ ౫ “మాకొద్దీ తెల్లదొరతనం", “దండాలు దండాలు భారతమాత", 'జై జై మహాత్మాగాంధీ నీదేస్యాతంత్ర్య దీక్ష” దండాలండోయ్‌ - మేముండలేమండోయ్‌ బాబు - ఈ సైతాను (ప్రభుత్వనింక సాగనీయ మం౦డోయ్‌ బాబు అంటూ అక్షరాలే ఆయుధాలుగొ, అనాటి బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వంపై తిరిగుబాటు బావుటా ఎగరవేసిన గఫ్రజాకవి గరిమెళ్ళ” శ్రీకాకుళం జిల్లాకు చెందిన వ్యక్తి కావడం మనం సర్వదా గర్వించ దగిన విషయం, 25

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి 19త్త9వ సంవత్సరములో మద్రాసులో జరిగిన ఆం(ధ్రమహాసభలు సందర్భముగా ఆ త్యాగ 'మూర్తిని కలుసుకున్న సంఘటన నా జీవితంలో మరువలేని మధురమైన అనుభూతి, గాంధీజీ అడుగుజాడలలో దేశంకోనం, స్వాతంత్ర్యం కోసం తన సర్వస్వం త్యాగం చేసిన ఆ మహామనిషి జీవిత చరిత్ర ఆయన రచనలు నేటి తరానికి అమూల్య సంపద అనుట అతిశయోక్తికాదు. గరిమెళ్ల జీవితం - సాహిత్యం అభ్యుదయ భావాలుగల వక్యులకు ఆదర్శవంతం కాగలదు. గంటాలక్ష్మి నారాయణరెడ్డి ౬ స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు బమరవల్లి, శ్రీకాకుళం జిల్లా శ్‌ ౫ ₹( జాతీయోద్యమానికి దేశస్వాతం త్ర సమ్ఫపార్టనకు తనబతుకును ధారపోసి, దారిధ్యానికి అంధత్వానికి బలై జాతి నిర్లక్య్యం, నిర్లిప్త తలనందిస్తే ఎవరికీ పట్టని ఆ మహాకవి, దేశభక్తుడు కొందరు తాగ్యం చేయాలి నశించాలి - నాశనమైప్తోవాలి" అన్న తన మాటలకు తానే అర్థమై నీలిచాడ్డు. అత్యాగమూర్తిని గుర్తుంచుకోవడం గౌరవించుకోవడ౦ ఒక విధి” అవసరం కూడా. ఎల్‌.ఎస్‌. పాణీగ్రహి స్వాతంత్ర సమరయోధులు బారువ, శ్రీకాకుళం జిల్టా స్‌ న్‌ గరిమెళ్లవారి రచనల్ని పురస్కరించుకుని ఆయన్ని ప్రసిద్ధ రచయితలు ప్రశంశించారు. వార ప్రళంసావాక్యాలను పరిశీలిస్తే గరిమెళ్ళ ఘనత అభివ్యాక్తమువుతుంది, కొందరి ప్రశంసలే ఉదొహృతాలు, 26

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామికెట్టి ఆంధ్రుల హృదయ క్షేత్రాలలో శాళ్ళతస్థానం, ఆంధ్ర సారస్వతంతో మృతి రహిదతమైన పేరు సంపొదిచుకున్నాడు సమస్త ఆంధ్రుల జామ్యాగ్రాలలోవున్న గీతానికి నిర్మాత 1 భావి ఆంధ్రుల గీతగోవింద- కర్తనువలె నిరంతరం గానం చేస్తూవుంటారు. గంటి నీతారాముయ్య పిల్లలమర్రి వెంకట హనునుంతర్తావు (నవ్యాంధ్ర సాహిత్య వీధులలో)

సర్‌ ౫ నిజానికి ఈ మహోద్యమ సర్శకవిత్సమునకు ప్రధానమైనవాడు శ్రీ గరిమెళ్ల సర్పనారాయణ గారిని చెప్పవలయును. ఆయన యొక్కడే యీ మహాంధ్ర స్వాతంత్ర్యోద్యమము కనితారూపమున వెడలినదన్నచో నా సరస్వతికి రూపమిచ్చినవాడు. ఆయన పండితుడు, సంగీత సాహిత్యములందు గొప్ప సమర్దుడు, ఇతని మహాకవితాధారలో “మాకొద్దీ తల్లదొరతనము" 'అన్న మాట శాకుంతలము వంటిది. ఆ రోజులలో ఆయన పాటలు నోటికి రాని సొమాన్యుడైన తెనుగువాడు లేడు. నన్నడిగినచో నాయనకొక శిలావి[గ్రహము వేయవలయును, ఆయన జాతీయ కవిసార్వభౌముడు. విళ్ళనాధ నల్యనాకాయణ (ఆంద్రవ్రదేళ్‌ సాపొత్య అకాడమి. ద్రచురించిన జాతీయ గీతాల ఉవోద్దాతంలో) .

న్‌ గ ౫ ఆయన ఒక జానపదగేయ ప్రబోధనాయకమణి, తెనుగునాట జాతీయ కవిత్సమునకు ఒరవడి పెట్టిన ప్రముఖ కవి గణమున మన గరిమెళ్ళ వారొక మణిపూస. వారిదొక నూత్సఫంధా.

శురజాడ రొమనళర్మ (జాతీయగీతాలలోని గరిమెళ్ళ. జీవితంలో) గ్గ ౫ 27

ప్రజాకవి; గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి కొందరు తమ కవితలతో అనాడు (స్వాతంత్ర్య సమరం జరిగిన రోజుల్లో) ప్రజలలో చైతన్యరొ కలిగించారు. అట్టివారిలో శ్రీ గరిమెళ్ల సత్యనారాయణగార[గ్రగణ్యులు.

• మళల్లెల శ్రీరామమూర్తి (మృతవీరుని స్మరణ వ్యాసంతో) న్‌ 2 తమిళులు సుబ్రహ్మణ్యభారతిని బతికున్న రోజులలో గాకపోయిన్నా చచ్చిన పమ్మటేనా గొప్పవాడిని చేసేరు, తెలుగువారు తమ సుబ్రహ్మణ్యం భారతికి ఏమిచేసేరు? చలవరాతి విగ్రహాన్ని స్థాపించినా ఆయన బుణం తీరదే. గొప్ప రాజకీయ శేయకవి, ఆయన నేటి కవులకు ఆదర్శం, టోకుమల్ళి కామేళ్ళరరావు (నావాజ్మయ మిత్రులలో) వల్‌ గ్‌ అని సదృశమైన స్వాతంత్రోద్యమానికి గరిమెళ్ల జంయూమారుతం. ఆయన కవిత్వం ఆజ్వ౦. ఆయన కాలంలో ఆయనంతటి జాతీయకవి మరిలేడు. అనిసించుకున్నవాడు గరిమెళ్ల సత్యనారాయణగారు. నూద్దూరి సుబ్బారెడ్డి (తెలుగులో జాతీయోద్యమ కవిత్వంలో) ఇ ్గ్‌ 7₹ తమిళనాట సుబ్రహ్మణ్య భారతివలే ఆంధ్రదేశంలో ప్రచారం చేసిన వారీయన. ఇద్దరూ అర్జికంగా చాలా (శ్రమపడ్డారు. విశేషమేమంటే సుబ్రహ్మణ్య భారతి చనిపోయాక 28

ప్రదాకవ,గరిమెకృచీవితం సాహిత్యం __రాపిెక్టి ఆయనకు స్మారక భవనాలు, ప్రశంసలు, కీర్తి దేశవ్యాప్తముయ్యాయి. సత్యనారాయణగారితో పాటు ఆయనపేరూ కీర్తి సమాధి అయ్యాయి.

• బులును వేంకటరమణయ్య నాకు (గ్రాసీన లేఖలో న్‌ గ ౫ నాటి దేశభక్తి ప్రబోధమె౦త తీవ్రముగా ప్రజల హృదయములో నాటిపోయిందనగా, పెండ్లిండ్డలో కూడా బ్యాండు వాద్యము ్రారంభమైనచో మాకొద్దీ తెల్లదొరతనము పాట వినిపించెడిది. అచంట జానికీరాం (నా స్మృతీపధంలో) శ ౫ 2 “మాకొర్టీ తెల్లదొరితనం” అనే గేయంతో తెలుగునాట ఆబాల గోపాలం ఉద్రేకంతో స్పందించేటట్టు చేసిన దేశభక్తుడు, కవి, విశేషించి తాననుకొన్నదాన్ని ప్రజలకు తెలియజెప్పడానికి జంకని ధైర్యశాలి. మహాకవి - ప్రజాకవి - శేయకవి - ప్రబోధకవి = కీశేః శ్రీ గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ, శ్రీ గరిమెళ్ళ వారి త్యాగం నిర్భయత, దేశాభిమానం - ప్రజా హృదయ సంవేదన౦ం - నేటి యువతీ యువకులు తెలుసుకొని ఆదర్శంగా జీవించాలి, శ్రీమాన్‌ అరటి లక్ష్మీ నారాయణ చార్యులు కవి, పరిడితులు, శ్రీకాకుళం స ్ళ్‌ ల 29

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామికెట్టి

భారత స్వాతంత్రోద్యమ సమయంలో అక్షరాలే ఆయుధాలుగా గర్జించిన స్వర్గీయ గరిమెళ్ల 'ప్రజాకవిగా ప్రతి హృదయాన్నీ ఉత్తేజపరచిన విషయం నిప్పులాంటి నిజం. ఆ మహాకవి అక్షరాయుధాలు భారత స్వాతంత్ర్య సాధనకు ఉపయోగపడడం వల్ల కవిగా ఆతని జీవితం చరితార్దమైంది అటువంటి మహాకవి జీవితంలో చరమాంకల దయనీయంగా సమాప్తం కావడం జాతిగుండెను నీరుచేయక తప్పదు. ప్రజాకవి గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం భావితరాలకు ఆదర్శంగా అందించగలిగే ప్రయత్నం ఎవరు చేసినా హర్ష దాయకమే.

వాండ్రంగి రామారొవ్సు “భావశ్రీ” (ప్రముఖ - కవి, విమర్శకులు, సంతపురిటి, శ్రీకాకుళం జిల్లా క రచయితగా - రొమిశెట్టి (బయోడేటా) జననం ఏ; 50వ సం మే నెల 1వ తేది జననీ, జనకులు. , క్షీన్నే శ్రీ అప్పన్న, శ్రీమతి రాములమ్మ 50 సంలు + పూర్తిపేరు శ శ్రీ రామిశెట్టి వెంకటరావు కలంపేరు శ. రామిశెట్టీ విద్య ః ఎమ్‌నీ, (సియల్‌ వృత్తి 2 ఎన్‌జిఓ. వాణిజ్యపన్నుల శాఖ, విజయనగరం డివిజన్‌, (ప్రవృత్తి 2 విద్యార్థి దళనుండే కథలు, కవితలు, చారిత్రలు వ్యాసాలు, పరిశోధనచేస్తూ 1984వ స౦॥ డిశంబరు 20వ తేదీన శ్రీకాకుళం జిల్లా సోంపేటలో 30

వ్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి శ్రీ వాణీ కళాపరిషత్‌ స్థాపించి, వ్యవస్థాపక అధ్యక్షులుగొాపలుసార్లు సంగీత, సాహిత్య, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నిర్శహించి పెద్దల ఆశీస్సులు, ప్రశంసలు పొందారు. 1988వ సం॥లో సాంస్కృతిక సమాఖ్య (యువసాహితీ వికాస వేదిక) ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌వారు విజయవాడలో నిర్వహించిన రాష్ట్రస్థాయి రచయితల మహాసభలో వక్తగా పాల్గొని ప్రముఖుల ప్రశంసలు, జ్ఞాపిక, యోగ్యతాపత్రం' పొందారు. 1989వ సం॥లో సాంస్కృతీ సమాఖ్య యువ సాహితీ వికాస వేదిక శ్రీకాకుళం జిల్లాశాఖ (ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఎన్నికై నాటిను౦డి నేటివరకు ఆ పదవిలో కొనసాగుతూ శ్రీకాకుళంలో ప్రతియేటా జిల్బా రాష్ట్రస్థాయి రచయితల మహాసభలు, ప్రజాకవి గరిమెళ్ళ శతజయంతి మహాసభలు, కవి సమ్మేళనములు, సాంస్కృతిక కార్యశ్రమాలు ఘనంగా నిర్వహిస్తూ జిల్లా అధికొర్డు శాసనసభ్యులు, పాత్రికేయుల ఆశీస్సులు తోపాటు మహాకవి, కళా ప్రపూర్ణ డాక్టర్‌ బోయిభీమన్న, జ్ఞానపధ అవార్డు గ్రహీత, డాక్టర్‌ సి.వారే., కళాప్రపూర్ణ డాక్టర్‌ ఆచార్య భావన, డాక్టర్‌ ఎ. గోపాలరావు, కళాప్రపూర్ణ పద్మశ్రీ డాక్టర్స్‌ ఎన్‌.టి జ్ఞానానందకఏి, అచార్యదివాకర్ల రామమూర్తి, డాక్టర్‌ శోభిరాల సత్యనారాయణ, ప్రముఖ కవి, విమర్శకులు, శ్రీ అద్దేపల్లి రామమోహనరావు, ప్రముఖ కవి పండితులు, శ్రీమన్‌ అరవెల్లి లక్ష్మి నారాయణాచార్యులు, శ్రీ వాండ్రంగి రామారావు “"భావశ్రీ", మధరశ్రీ, మధురకవి శ్రీ అధికార్ల నీలకంఠం, శ్రీమనూ, శ్రీ టి.వి. శివరావు ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, మాజీమం౦'త్రివర్యులు సర్జార్‌ గౌతులచ్చన్న, శ్రీలుకులాపు లక్షణదాసు, 31

ప్రదాశవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామితెళ్ట శ్రీశ శ్రీ క్రొర్విడి లింగరాజు కీశే॥ శ్రీ శ్రీపుల్లెల సీతారామయ్య, శ్వీశ్నే శ్రీ కన్నేపల్లి సత్యనారాయణ, శ్రీ టి.స్‌. గుస్తా శ్రీ. టి. రాఘవదాసు, శ్రీ ఎల్‌.ఎన్‌ పాణి[గ్రహి, శ్రీ మళ్లీపెద్ది కృష్ణమూర్తి “రాధేశ్యాం” శ్రీ గుడ్డ వెంకట రమణమూర్తి శ్రీ గంటా లక్ష్మీనారాయణ రెడ్డి శ్రీ లాలిణెట్టి అప్పారావు, (ఐ.ఎన్‌.ఎ) మొదలగు వారి ప్రశంసలు పొందారు: రచనలు : 1... శ్రీకాకుళం జిల్టాలో గాంధీజీ 2. శ్రీకాకుళం జిల్లాలో స్వాతంత్ర్యద్యోమము 3. ఉత్తరాంధ్రా సమరయోధుల చరిత్ర ఖీ ప్రజాకవి గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం (ఈ గ్రంథముద్రణకు శ్రీ తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానములు తిరుపతి వారు రూ. 15,000 = 00లు అర్దిక సహాయం మంజారు చేసారు. 5, గుండెగాలి కవితా సంపుటి 6. కన్య్యాఫల్కం నొటకమేనా. 7. జయభేరి కవితా సంపుటి 8& పవనాలు కధాసంపుటి 9, భావతశ్రీ భావాలు 10, రచయితగా రామిశెట్టి (స్వీయచరిత్ర) మొదలగునవి. 32

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి ల 4 గుర్తించు

ఖై... 1990వ సంఃలో శ్రీ లలితకళా సాహిత్య వీరం, ఆమదాల వలస వారు రాష్ట్రస్థాయిలో నిర్వహించిన కవితల పోటీలో ప్రధమ బహుమతి, యోగ్యతాపత్రం పొందారు. ఇదే సంవత్సరం బెంగుళూర్‌లో జరిగిన ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలలో పాల్గొన్న శ్రీకాకుళం జిల్టా రచయితలు, కవులు, కళాకారులు జట్టుకు నాయకత్తం వహించి ప్రశంసలు పొందారు.

2 1991 సం మార్చి నెలలో సాహిత్య, సాంస్కృతిక సమాఖ్య (రిజిష్టర్లు ఆండ్‌ రిజిష్టర్టు టెక్కలివారు రాష్ట్రస్థాయిలో నిర్వహించిన కవితల పోటీలో ద్వితీయ బహుమతి, యోగ్యతాపత్రం పొందారు.

క. 1991వ సంవత్సరం అక్టోబరు. వలలో గుంటూరు జిల్లా డొ బిఆర్‌, అంబేద్కర్‌ యువజన సంఘంివారు ర్రాస్ట్రస్టాయిలో సిర్వహించిసి కవితల పోటీలో తృతీయ బహుమతి, యోగ్యతాపత్రం పొందారు.

ఓ సాంస్కృతిక సమాఖ్య (యువ సాహిత వికాస వేదిక) వారు 1991వ సం, లో విజయవాడలో నిర్వహించిన రాష్ట్రస్థాయి రచయితల 8వ మహాసభలలో వక్తగా పాల్గొని (ప్రశంసలు, యోగ్యతొపత్రం పొందారు.

క్ర 1992వ సం. నుండి 1995వ సం. వరకు ఆలిండియా రేడియో, విశాఖపట్నం కేంద్రంవారి అహ్యానం మేరకు కవిగా వక్తగా, కళాకొరుడిగా పలుసార్లు

33

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్ట్‌ శేడియో కార్యక్రమాలలో పాల్లొని పెద్ద ప్రశంసలు, నగదు పారితోషికం పొందారు.

ఈ 1993వ సం. నవంబరు నెల 30వ తేదీన కాకినాడలో “క్రాంతి సాహితీ"

వారు రాష్ట్రస్థాయిలో నిర్వహించిన మహాకవి గురజాడ కన్యాశుల్కం శతజయింతి మహాసభలలో వక్తగా పాల్గొని పెద్దల ఆశీస్సులు, జ్ఞాపిక యోగ్యతాపత్రం, ప్రశంసలు పొందారు.

7 1994వ సం, నవంబరు నెల 29వ తేదీన విజయనగరంలో విజయభావన (సాహితీ మిత్ర సమాఖ్య) వారు నిర్వహించిన 147వ సాహితీ సభలో పాల్గొని స్వీయ కవితా పరనంచేసి పలువురి కవి, పండితులు, పెద్దల ఆశీస్సులు, (ప్రశంసలు పొందారు.

తపన? శ్రీకారంతో ప్రాకారం చుట్టుకున్న శ్రీకాకుళం జిల్లా సంగీత, సాహిత్య, సాంస్కృతిక రంగాలకు వైతన్య కేంద్రంగా రూపొందాలన్నదే భవధీయుడు, (౮మశట్రు పడీ

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళజీవితం సాహిత్యం __గామిె్టి రచన ్రీఃశే॥ గరిమెళ్ళ నత్వన్నారాయణ (గొనెపాడు ఆ(గ్రహారర్శ నరుబుజ్జిని మండలం చండాలు దండాలు భారతమాత దండాలు దండాలు భారతమాత అవి ఆందుకొని దీవించు భారతమాత గాంధీ మహాత్ముడు భారతమాత నీముద్దు కొకున్నాడె భారతమాత నీ ముద్దు కొడుకుండంగ భారతమాత మాకేమి కొదువలేదు భారతమాత మాకేమి కొరతలేదు భారతనూత తట్టినట్టివారలను భారతమాత తిట్టనైన తిట్టముమ్మ భారతమాత కొట్టినట్టివారలను భారతమాత కొట్టనైన కొట్టమమ్మ భారతమాత మమ్ము చంపబూనినారుగాని భారతమాత కొంచెమైన జంకమమ్మ భారతమాత కొంచెమైన బెదరమమ్మ భారతమాత కల్టునీళ్ళు త్రాగమమ్మ భారతమాత _ నీపాదాలతోడు తల్లి భారతమాత మల్టుగుడ్డలు కట్టము చూడు మహాదేవుతోడు - సీమ గుడ్డలు కట్టమ్మ చూడు సాంబళివునితోడు 35

ప్రదాకవి,గయమెక్కజీవితం-సాహిత్యరి ____రొమినెటీ

• మూడుదండలేండ్లక్రింద భారతమాత కుంపినోడు దిగినాడే భారతమాత నీవూరకున్నా “వి భారతమాత మనదేశమెల్ల దోచినాడే భారతమాత అడవులన్ని వాడివంట భారతమాత వాడబృవచ్చి వేసినాడో భారతమాత సముద్రాలన్ని వాడివంటి భారతమాత వాడితాతలొచ్చి తవ్వినారా భారతమాత “ఇాడుక తెనుగు” స్వర్గలోకము పోయినావా! సరగునను కన్నీళ్లు దొరలుచు నాదు చిత్తము కలియబెట్టగ నాయనా! ఓ అప్పరావూ! రోగమున పెనుమూల్లు చున్నను ఏ గతుల కష్టంబు 'పడినను వేగమొక్క(గ్రంథంబు నిడుదని వేచి యుంటిని ఇంతకాలం “కొండు భట్టీ” యంబటంచు, 'క లింగ దేశ చరిత్ర' మంటూ పొంగి యుంటిని గాని వాని, గ నంగ భాగ్యము నోచనైతిని” 36

జీవతం-సాహితం __గహెక్తి

జీవకాంతులు తేజరిల్లగ తగిన రసములు పొటమరిల్లగ గీత హారము లింక నా మెడ గ్‌లు కొల్పెద రెవరు? సుతుడా!

మారువేషము తీసీవేస్తివి

రంగులెల్లను తుడిచి పెడితివి

సహజమున సౌందర్యముందని

చాటి చెపితివి, లోకమంతకు ,ఆఅందమంతయు (గంధ భాషల నచ్చునొత్తిరి, యింక యెక్కడ నుండవనెడి దురూహలీభువి నుండకుండా తరిమి వేస్తేవి

నరుల శోళ్ళకు నలిగి వుండిన

నాణొమైన పదాల లోపల

ఆడుచుండును, ప్రకృతి యంటూ

అందరికి 'తెలిపితివి గధరా? చదువు లెరిగిన నోళ్ళు విడచి సరసమైన బజారు దాటి అడుగు వెట్టితి నచ్చుశాలల నౌర, నీ ప్రేమమున కాదుర]

ఊత పదములు, సాటి నీతులు

నోటి కెప్పుడు వచ్చు మాటలు

గాగ, చేస్తివి నన్ను, "కన్యా

శుల్క'మును (బ్రచురించి కొడుకా? తగిన స్థానము లియ్యకుండా

ఏ7

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామికశెట్టి లత మిగుల (గ్రంధములైన (వ్రాయక తరిగిపోయే వంచు నాలో తలచి యేద్చిన ఏమి లాభం? నీవు చేసిందైన చాలును శా(స్తవంతులు కళ్లు తెరచుక పరియించినాడా? సార్టమెల్లను తెలుసుకొంటివే? (గ్రంధభాషకు నాకు కోసుల (గ్రామములు పెట్టేరు మధ్యన పండింతేంద్రులు బాటకొట్టిన పుణ్యమంతా నీది సుతుడా? జాతి ప్రాణం, నరుల మార్పులు వారి ఆసలు వారి, ఆటలు -'గ్రంధముల్లలో అల్టుకొంటూ వుండవా? అని, కోరుకొందుము (గ్రంధ భాషకు నాకు యెప్పుడు గలుగ నేరవు, భేద బుద్దుల మమ్ములను విడదీసి సతుల చుట్టరిక, మంటారు కొందరు ఆక్క' ఆవిడ, నేను 'చెల్లిని' అనియె, మాకిద్దరికి తెలుసును ఆమెచూచుట కింత కాలం ఆళలూరగ అలముచుంటిని కన్నులకు నిన్నాళ్ళు గట్టిన గంతలిప్పితి = వింక తిన్నని 38

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి రోడ్డు చెపితివి, నాకు దైర్యం పోసిపెడితివి, ముద్దు కొడుకా! చీకటులు వెనుదన్నినట్టుగ చూసి, ముఖమును చూసినట్టుగ కవుల హృదయం గాంచినట్టుగ కడు ముదము గన్నాను ఇపుడు ఒకరి నాకరము, కౌగలిస్తూ సుఖము, శుభ్రము తెలిసికొంటూ కలిసి, మెలసి చరింప భాగ్యము ' కలిగె నాకును (గ్రంధ భాషకు వద్దు వద్దని కేకలేసిన పెద్దపదముల వెన్ని క్రుక్కిన మమ్ము విడదీయంగ జూలరు మమత తీరిన కౌగలింతల (గ్రంధ భాషకు [ప్రాణమిత్తురు దిన దినమునకు, మార్పు తెత్తును (గ్రంధ మందున సంచరింతును తోసి వేయకు డన్నలారా ! ఇ ఎందు దాగి యుండితివో - ఇందు సుందరీ రాట్నమ మందమధుర నీ గాన - మహిమ నెచ్చట బెట్టితివీ ॥ ఎం ॥ 1౬ సుందరీమణుల హస్త - శోభకేళి వీడబాపి నిందిత పాశ్చాత్యవసన - నీరసతను మేనదాపీ ॥'ఎం ॥ 2, మా కుబేర సంపదల - మహితనెల్ల పైకినెట్టి ! ఆకులతయు లేమిని మా - యాకలినోటను బెట్టి 1 ఎం ॥ 39

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవతం - సాహిత్యం రామికెన్టీ “౩. స్వాగతమిదె యిచ్చెదము - స్వ్యాంతమలర గైకొనుము ఏగను నిక మిము విడియని - యయుమమ్మ నీ శపధము ॥ ఎం 1 4. నవ్వునవ్వుచును నేడు - నా యింటికి వచ్చితివి పువ్వులలో బెడుదు నింక - పోనియను పోనియను ॥ ఎం ॥ 5. _ సుప్రసన్న నీ వదన - శోభ నింక వీక్షింపుచు 7 శ నప్రమత్తతను మెలగుదు - మమ్మరొ వందన మిదె 1 ఎం ॥ 6. _ హైందవ మారుత మెల్లయు - నాధరించు నీ నాదము ' హిందేమాతకు నీ కళ - ఇచ్చు నతీతాహ్హాదము 1 ఎం ॥ 7. పరదేశపు సరుకుల నీ - వరపదముల నెగదన్నుము పరపీడనముల కెల్ల్ణయు - వరలునంత యాసన్నము ॥ ఎం ॥ 8 అతిశయమును బడదన్ని - అడకువ నెమ్మది నించి హితమతి నిను పేదసాద - లిదెగందురు గారవించి ॥ ఎం ॥ 9 అన్యదేశ మోహమనెడి - యఘమునకుం ('బ్రాయశ్చిత్తము మాన్యత నెల్లరి కొసగగ - మందిర పేటిక విత్తము ॥ ఎం ॥ 10. _రమణీయతరాదివి రా - ట్రాజ్యంబేమ స్వరాజ్యము కమనీయ ప్రధమాంగము - గావున దానికిం బూజ్యమవెందు ॥ ఎం వందనమిదె గైకొనుమీ - భారత జనని భారత జననీ - మా పాలిటి రాణీ ॥ వంద ॥ నందనులను (బ్రోవుమి - ఆనంద దాయినీ ఆనందదాయినీ - మునిబ్బందనందినీ ॥ వంద ॥ ముప్పదికోట్ట జనములకు - మూల మాతవు మూలమాతవూ = మా పాలిటి నేతవు ॥ వంద ॥ 40

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం _ రామిశెట్టి మాదు భాగ్యములకు నెల్ల - మహితకర్తవు మహితకర్తవూ - మా యఘ విహర్తవు ॥ వంద ॥ ఉపనిషత్తులుద్భవించె - యుదరమందున నీ యుదరమందున - అవి నిదురజెందునా ॥ వంద ॥ సకల పురాణేతిహాస - సారభరితవు సారభరితవు - ఓంకార మహితవు ॥ వంద ॥ సకల సంపదలకు నీవు - సంగ్రహంబువు సం([గ్రహంబువూ - గర్వ సంహరంబువూ ॥ వంద ॥ సాత్విక నిరోధమునకు - జన్మ శాఖవు జన్మశాఖవు పటు - జవసమేతవు ॥ వంద ॥ యుద్ద శకము మాన్పునట్టి - బుద్దిశాలివి బుద్దిశాలివీ - ఆనిరుద ప్రజవీ ' ॥ వంద ॥ వ ఠా స్వరాజ్యదీక్షగొనిన - సత్యమూర్రివీ సత్యమూర్తివీ - అసహాయవర్తివీ ॥ వంద ॥ వినురా నా ప్రియ సహోదరుడా సోదరుడా భారత భావి భాగ్య శేఖ్లరుడా ! గాంధి చెప్పిన త్రోవ నడవలా - దేశ - ఘనుల పాలన మొక్క గడియ చేపడురా విను ॥ 1 సామాన్యుడనుకోకు మతని - దైవ - సంకల్పముర వాని జనన మీయవని ॥ విను ॥ 2. కాయంపురుచి యణగద్రాక్కి - ఆత్మ - కళ చేత పట్టెను కడగండ్ల దక్కి ॥ విను ॥ 8. పరమతమునుగాని రాదు - కార్యపరత మాత్రనె దాని ' గాంచె నీ జోదు ॥ విను ॥ త్న]

ప్రదాకవి,గరమెళ్ళజీవితం సాహితం _గసెటి శీ, కత్తిని నిరసించు సతము స్వస్థ - చిత్త వృత్తియె వాని చేతి యాయుధము ॥ విను 5. _ అహింస వ్రతమును బూని యాత - డవతరింపగ జేసె ఆర్యత్వ మవని ॥ విను ॥ 6. _ గౌతమాది మహర్షిగణము - వాని - కీయంబునను “ మరల గలిగి రీ దినము | ॥ విను ॥ 7... ఈశ్చరత్వమె రూపుగాంచె - నిజము - శాశ్వత సుఖము నీజన మెల్లగాంచె " ॥ విను ॥ 8. _ భారతి కడగండ్డు చనురా - నీ - సారతత్వమును భూ - జన 'మెరుగుదురురా ॥ విను ॥ 9. _ దేశియ విద్య వర్షిల్లురా - దుర - భ్యాసములెల్లయు బయనమై జనురా ॥విను ॥ 10. _ స్వరాజ్య మింక చేపడురా - ఇంక స్వత్వదర్శన మబ్చి - సౌఖ్య మేర్చడురా ॥ విను ॥ -కేశే. ఆంగ్లేయ విద్య మానుమురా నీ - ఆర్య విద్యల నెల్ల నారం భించుమురా ॥ విను ॥ 12. చేతిలో నూలు వడకుమురా - ఓరి - నేత గుడ్డలు కట్టి నిర తముండుమురా ॥ విను ॥ 13. కోర్టు సంబంధంబు విడురా - ఆ కూపంబులోపల , కూలిపోకుమురా ॥ విమ ॥ 14 కల్టు కుండలు పగలగొట్టి చేతగల కా సౌొకటి తిలకు కోశాన బెట్టు ॥ విను ॥ 15 నిమ్న జాతుల నెత్తు మోయి వారు వీరసంచిన యెడల నికన్‌కు గోయి ॥ విను ॥ 16. కాంగ్రెసు కమిటీలు పెట్టు - దేశం - గతి చెప్పి ప్రజనెల్ల కలవరము పెట్ట ॥ విను ॥ 17. _ వెంటనే స్వరాజ్యమయ్యె - నీవు కంటినెత్తుక యిట్లు గాంచుటే లయ్యో , ॥ విను ॥ టీ2

వ్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెన్టి అన్నాలార రండి మన యమ్మ నుడి వినండి ముందున్న పని గనండి ఏ మన్న జడియ కండి ॥ అన్న ॥

1. పరప్రభుతను దోల - యల - బాద్యత సుధగ్రోల వర సిరులను నేల - యనువైన యదనుచాల ॥ అన్న ॥ 2 ఆంగ్గు లిత్తురనుచు మన = యాస పండెననుచు అరచితి మొకనాడు - ఆది - య(భ్రసుమము నేడు ॥ అన్న ॥
2. చీము నెత్తురిచ్చి మన - సిరు లెల్ల ద్రచ్చి కదన సేవసేత మన - కయ్యె కత్తికోత ॥ అన్న ॥ డీ దయ్యమునకు సముడు = ఆల -డయ్యరను నధముడు ఆంగ్ల సీమకెల్ల వా - డయ్యెను ప్రియతముడు ॥ అన్న ॥ 5 తురక రాజ్యమెల్ల అయ్యొ - తూలజేసినారు ఆకరకు తపము మాన్వ్సనడుము - గట్టి వేగ రారా ॥ అన్హు ॥ 6 _ ఆంగ్ల బిరుదు మానియల - ఆంగ్ల కోర్టు మాని ,. ఆంగ్ర సేవ మాని మరి - యాంగ్ర ప్రభుత మాని ॥ అన్హు ॥ ల్లా ఆం విద్య మాని యల - యాంగ్ల దుస్తు మాని ఆంగ్ల కల్టు మాసి'యయల - ఆంగ్లేయత మాని ॥ అన్హు ॥ రి. కొట్ట తొట్ట వద్దు మరి - గొణగ సకాగ వద్దు పట్టుదలను బూను డల ప్రభుత నెల్ల మానుడో ॥ అన్హు ॥ 9, కత్తి భయము మాని - పశు శక్తి నూత మాని ఆత్మబలము బ్తూని గై - కొనుడి మాతృ ముక్తి ॥ అన్న ॥ + 10 కాంగైసు మన తల్లి - కాం[గ్రైసె మన గురువు

• _కాం(గైసు మన దైవంబును = దాని మాట వినుడి ॥ అన్న ॥ తం

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి (కోర్టులు) మతి పోయెనుర నీకు ఇతర వృత్తిని మాని సతము కోర్చల - దిరుగుతావు అథఃపతనము సుంతయుగానుకోవు ॥ మతి ॥

1. _ కల్ల లెన్నియొయాడి - ఇల్టు లెన్నియొ గూల్చి నీ యిల్టు నించుకొ జూచుతావు నీ వల్ల నింకెవి చేత కావా నీ వల్ల నింకెవి చేతకాక - తల్లడిల్లుచునున్నయెడల - చల్ల కే సుల! ళా గా ముష్టెత్తుకోరా శ్రీ - వల్లభుని భజియించుకోరా ॥ మతి ॥
2. కల్లల సంతన్నం గలికాలమున కోర్టు గడప తప్ప వే ' రున్నాదా? దాన నడుగు పెట్టుట మర్యాదా? ఉల్లము వంచించి తల్లడములు పెంచి గొల్లు లెచ్చట నించి సద్గుణము భజించేవు ॥ మతి ॥
3. ఇన్నాళ్లు నేర్చిన దిదియేనా - నీ విద్య కన్నదమ్ముల మీద పగలా - వారి - కున్న దెలయు నూడ్చు తె గులా - ఆది గారవంబును నించునా - నీ చేరు వన్నము నిలుచునా = నీ సారగుణమును నుంచునా = సంసారమును దరియించునా ॥ మతి ॥ శీ _ నిష్కారణ క్రోధనిలయుడౌవాడు బహిష్కరణా ర్హడౌ నౌర - వాడు శుష్కించుటను చూడ వేరా పుష్కలంబగు సిరులచేటు - పూజ్యసుగణ గణంబు మాటు తస్కరోచిత (క్రూరవృత్తులు - తప్పకను దానిల్దుదాటు ॥ మతి ॥
4. _ ఇతరులిచ్చిన సొమ్ము లెగవేయు దుర్చుద్ది ఎవడు పుట్టించేడు నీకు - ఇల్లిదెయంచుంగడు త్రిప్పబోకు మతియెల్ల చెడగొట్టి మరి యాస తెగగొట్టి అతని రట్టును బెట్టి = యలకోటు - చూపెట్టు ॥ మతి ॥
5. నీ భూమి యొరు భూమి - నీడ తోడై యుండ త్య

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి

లోభాన గలుపుకుంటావు నీ లాభమె చూసుకుంటాను *

నే భంగులను వాని విసిగించి విసిగించి

పాప భూయిస్టము కోర్టు పట్టి పొమ్మంటావు ॥ మతి ॥ 7... పల్లె వాసస్టుడా పట్న నాగరికుడో ఉల్లము చెడగొట్టుకోకు

మీ కెల్లర కిదియె చికాకు

మీ యిల్లు పావనమయ్యె మీమీయుల్ల సద్గతి చెల్ల

అయ్యొ తల్లిగర్భము చెరపబుట్టుట వల్లనేమి ప్రయోజనంబో ॥ మతి ॥ 8. మీ కడుపు చల్లగా యీ ఖండ మందెల్ల

ఈ కోర్టులే నిండినాయి - వాటి కాకచే మరిలేదు

హాయి - మీకు వారును వారు మీకును నేకముగ

సాయంబుచేయుచు లోకమెల్లయు నయ్యొ! ధర్మలుప్తము

గావించినారు [మతి ॥

9 __హిందుపుత్రులమని యెగిరెగరి పడ్డారు మీ యిల్లెట్ట

లుండె పూర్వంబు = నాడు చెల్లె పెద్దల ధర గ్టంబు

పంచాయితీ తప్ప - పరమెద్ది యెరుగరు పరమధర్మ .

ము తప్ప వరపద్దతులు లేవు ॥ మతి ॥ 10. ఆ పెద్దలే నేడు అంతర్జాన మయేర ఓపికతో చెప్ప

వేరా మా వాపోతలను నార్చవేరా

ఏ పారు ధనరాశి నాపు నానకట్ట - ఆ పంచాయితే

సుమ్ము ఆర్య ధర్మపు నిట్ట ॥ మతి ॥ 11 పెద్ద లక్ష్యము లేక ఎద్దువాచు స్వలాభసిద్దికై యేల

చూస్తావు కోర్టు గుద్దితే యేల చస్తావు

పేద్దలుకన్నను పెద్దతనము బూన - ఇద్దానికిని దివ్యా

క్షు ల్నున్నవయ్య ॥ మతి 1 12. ఊరిలోన న్యాయ మొదవదు నీ కని చేరుతావటర

కచేరి - అందు కూలుతావుర కాలుబారి

కీర్‌

బేలవై నీ విప్పు - డోలి వత్తువటంచు - కాలభటులు న్య ౯ 1 వేచి కబళింపనున్నారు ॥ మతి ॥ 13. అన్యాయమే యిట్ట లాటగ చేసు కన్యాయ సభల నేల తిరుగ - ఈ ఆలయంబు సుకీర్తి దొంగ పాలవెన్నెలవంటి పసిడి పంజరంబుర భరతఖండము తోలురా యీ ధూర్తపక్షుల ధూళి దానికి సోకనీయక ॥ మతి ॥ గెడ్డ ఆంగ్లపాలనంబు ఆంగ్ల పద్దతుల నావరించి దాది గాను - దాని చేవ హెచ్చర పెచ్చుగాను భావసంతతి యెల్లనాగురు వాగురుల మిక్కిలిగ చిక్కుక పోవుచున్నది పోవగూడని భూరి ఘోర పదంబు కోసము ॥ మతి ॥ 15, వెంటనేయీ వృత్తి వికటంబుగ నెరింగి - విదళించు కొ్‌మ్మారి యన్న - దాని పదము కిందను గూలకన్న లేకుంటే యీ క్షణమందు నాంగ్లకంటకంబులు తొలగి పోవు - పుంటిపై విహిరించు మక్షిక - పుంజముర యీ నీచవృత్తి॥ మతి ॥ 16. _ముందుముందుగ నీవు పాందవలసినది యీ సందర్భం బున న్యాయమ్ముక్తి దాని - పొగంచుటను చూపు శక్తి పందవై యిట్టులను మూలఅ బాధపడుటకు బదులుగా మున్ముందు పెట్టర నీదు దేశపు ముక్తిమార్గము భక్తిమార్గము _ ॥ మతి ॥ 17. _ జనుల యొద్దకు బోయి - సరసభావములతో పినిపించు దేశంబువరుస మే లనిపించు కొమ్మోరి పురుష ఘనుల రగు నీవంటివారల యనుపమాన పహాయ మిపుడు మనమునను నాశించుచు నీ మనుజులెల్లరు వేచియుండిరి ॥ మతి ॥ 18 పూనితిమిపుడు మానితాసహాయ ధ్యానదీక్షను నెమ్మనాన దాని నాని నడుపుర తల్లియాన హీనమంచును నింక తెలివహీన మనుచును దీన కస

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి మనుచును దానిలో ఉపయోగ మెద్దియు లేనిదని యెడి భావ మార్సర 19. _అసహాయశూరుల ఆర్భటు లెల్లయు ఆరె ననెడి గొల్టుపుట్టు - దాన మసి యంటుకొను మన చుట్టు నీ గుట్టులెల్లను బైటపడు మన మట్టులెల్ల మాయ మౌ - నీ పట్టునను దేశంబు భాగ్యము పట్టుకొనమది నెట్టుకొనరా కల్గుతాగి నీ యిల్లు నెల్ల గుల్ల చేయకు నీ వళ్ళు రోగాల కెల్ల వడ్డి కీయకూ ॥1 కల్లు ॥

1. పిల్ల జల్లలను తెచ్చి వీధి పెట్టకు ముసలి తల్లిదండ్రు లను బట్టి తన్ని కొట్టకు ॥ కల్టు ॥ 2... (త్రుళ్లి తోవలను నీవు తూలి పాడకు బుష్టేవల్లకాట గలిపి యవమాన మొందకు ॥ కల్టు ॥
2. కూడంబలి మాని సారా - కొట్టు కెళ్లకు ఇంట్టో మా డేడ్చు పిల్లలను మరపు నాందకు ॥ కల్టు ॥ శ, మత్తెక్కి బుర్ర తిరిగి - మహిని కూలకు నీ బత్తెము న్ను కూలియున్ను పారబోయకు ॥ కల్గు ॥ 5, కూడుకిన్ని గుడ్డకిన్ని కొడిపిల్లకి నీ, వేడాది తెచ్చు సొమ్ము కింత చాలు ॥ కల్టు ॥ ఈ ఘోరపాప మనుచు దాని కూడదన్నారు నీ గుణము: ధనము మనము దాన కూలునన్నారు ॥ కల్టు ॥
3. నీ దారిద్ర్య మెల్లయు నద్దాన నున్నది సంసార మది మానుకుంటే చక్క గుంటాది ॥ కల్టు ॥
4. ఏరు లౌచు నీ యార్జన,సారుచున్నది సరకారు కందు వల్ల నేను గడచుచున్నాది ॥1 కల్టు గ త

వ్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి ర్త కోంచబుద్ధితోడను నీ గుణమును నెరిగి ఎచ్చించినాడు కల్టు పన్ను నింగిలిషోడు ॥ కల్గు |) 10. _ నీ మచ్చమాప వాడిటుల - నిశ్చయించేడు నీవు పుచ్చుకోకుంటేను వాని వాని - పొగరు కూలునురా ॥ కల్టు॥

1. పాపాల కెల్లపుచ్చ - పాదువంటిదిరా నీవు బాపుకో వేరా నీకు శాపమదంట్రా ॥ కల్గు ॥
2. కల్టు తాగివళ్ళే మరచి తుళ్లి.పేలక .నీ యిల్లు వల్లకాడ యెరిగి చూచుకో ॥ కల్టు ॥
3. నీ తల్లిముక్తి కలుగు దాని తాగకుంగటేను నీవు తాగుతుంటే దాని దశ యికింతేను ॥ కల్టు ॥
4. పైకి రాను సిగ్గు నీపైక మెల్ల బొగ్గు నీ మహిమ్న యెల్ల తగ్గు నీ మాతకగును నెగ్గు ॥ కల్గు ॥
5. మానివేసి చూడు - ఆవ - మాన మెల్ల మాడు నీ మహిమముందు రాడు ఇక మరల తెల్లవాడు ॥ వలు ॥॥
6. తెల్లవాడి బావుట ఆది తిరుగును రింక నీవు కల్టు మానితే చాలు కట్టుర శంక ॥ కల్టు ॥
7. _ పాపవృద్ది సేయ వాడు పట్టుపట్టేడు. . హిందూ పాపపు నీవు ఆ ఆపద బాయు ॥ కల్టు ॥ 18, స్వరాణ్యక్షతన మది సామి వంటిది చపు కల్టు తాగువార్ని నేను కలయనంటాది 11 కల్టు |)
8. _ స్నానమాడి నేడు మన సామిముందర కల్లు మానుతా నటంచును (ప్రమాణము చేయిరా ॥ కల్టు ॥
9. _శుభ్రమూర్తివైన నిన్ను చూడనేరక - గాలి కభ్రము వలె తెల్లవాడు = గడగడ వడక్తు ॥ కల్గు ॥ 22 గాంధిగారి యాజ్ఞ నీవు - గడవకుండురా జయ వందే మాతరమనుచు బలుకు చుండురా , ॥ కల్టు ॥ తీరి

వ్రడాకవి, గరిమెళ్ళ జీవతం - సాహిత్యం రామిశ్రెట్టి (రాజ్యమేలుదాం) "రారా పోదాము - రాజ్యమేలుదాము రాజ్యంబు నేలుచును - రాజిల్లు చుందాము ॥ రారా ॥ తెల్ల దొరల నుండి - ఇల్లైల గాపాడి ముల్గోకముల క్షీర్తి ముట్టించివేదాము ॥ రారా ॥ దొరల జీవితాలెల్ల విరగం[ద్రోయుదాము క్టుప్తంగా మన గేహ ముంచుదాము ॥ రారా ॥ ప్రతినిధి వ్రభుతను - బాదుకొల్పుదాము - నిరంకు , శత్వంబు - నీట గల్పుదాము ॥ రారా ॥ దేశ కళల నెల్ల దేజరిల జేదాము - ఫాటకపు జనము లకు - పనులు గల్పిద్దాము (ద్రవ్యంపు టేరునకు - దారడ్డు నిలదాము ॥ రారా ॥ సవ్యంబుగా నిల్లు సవరణము చేదాము ఉత్తమ విద్యల - నుద్ధరించుదాము ॥ రారా చిత్తవిభ్రమములం - జలగి చెండుదాము కల్టుకుండలు గొట్టి - కలుష వృత్తులు గట్టి సలలి తాహింస శక్తి చేతను బట్టి ॥ రారా ॥ గాంధి వారి పాద - కమలములను ముట్టి వందేమాతర మృంత్ర - వరము నాల్కను బెట్టి ఇస్లాము కీర్తిని - ఇగురెత్త జేదాము ॥ రారా ॥ విశ్రామముగను నీ - విశ్చంబు నుంతాము జయిలే స్వర్గము దేహ - శిక్షణంబే యాట హొయలౌ స్వరాజ్యమ ల హోత్సవంబే పాట ॥ రారా ॥ తీరి

అన్నలారా వినుడి మన - యఘ మొక్కటి గనుగొనుడి మన చిన్నతమ్ములను జేరదీసి దయ - చేసి మహోదర మిడుడి ॥ అన్న ॥ 1 పంచమహి పాతకముల సమముర - పంచములనుచు వంచించి పంచభాగముల నాకటగు హైందవ ప్రజలను దూషా చేత ॥1 అన్న ॥॥ 2, _ వేదశాస్త్రములు ధర్మశాస్త్రములు - వేయి విధం బేలం జెప్పు ఉన్మాదము వీడి యెల్లరును నొక్కటను మాన్య సూత్రమును నెరుగు ॥ అన్న ॥ 3. అంటరాదనుచు నాడరాదనుచు - నతి దూరమునకు 'ద్రోసి ఆ చంటిబిడ్డలకు నార్యబుషీంద్రుల శాస్త్ర రహస్యముమూసి ॥ అన్న ॥ శ క్రూరవృత్తులకు ఘఫోరకర్మలకు గోరి వారి నెరచేసి వార్కి చేరువ చేరక బండబూతులను - జేదుగ మీ నోరుచేసి ॥ అన్న॥ 5... స్నానము చేస్తిమి దూరము బొమ్మని చావవారలను గొట్టి - ఆ దీనులు తెచ్చిన వస్తువులెల్లను - దినవారలం బడం దిట్టి ॥ అన్న ॥ 6 "కుష్టు రోగులను గూడ నొకప్పుడు - కూడియుండెదరు గాని - భ్రష్టులంచు వారల నయ్యయ్యో ! పలకరించరదియేమి ॥ అన్న ॥ 7. వారల నిట్టుల నీచపుచ్చిన - వరపుణ్యమునకు ఫలము నొకసారి కన్నులనువిచ్చి (ప్రపంచపు - సకలదిశల గనుగొనుము ॥ అన్న ॥ & _ ఎక్కడ జూచిన హిందూదేశజా - ఎంగిలి మెతుకులు వలెను - ఆ కుక్కల కంటెను గూడ దక్కువ గ - గొట్టబడుదు రీయిలను ॥ అన్ను ॥ 5్‌0

ప్రజాకవి, గరిమేళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం | రామిశెట్టి 9. _ మానవులెల్లరు సోదరులనుచును - మనల నెవ్వరన రిలను ఆ కూనల నిట్టులంజెడగొట్టుటచే - గూడినదిర యిట్టులను ॥ అన్హ ॥ 10. _ ఏమి నోరులను బెట్టి వారికడ - ఏడ్వగలము ధర్మముకు భూమిని సర్వ నమానత్వంబునల - బోజేస్తీమి ముందుగను ॥ అన్న ॥ 11. _ సర్వసమానత బాదుకొల్పి యా - జనముతో గల యండి ఆ సర్వేశుడు స్వేచ్చ వర్షంబును - సరగజల్లు మనపైని ॥ అన్న ॥ రండి రండి రండి మీర్‌ రథమును వడివడి లాగండి పండితులును పామరులు - మీ యిండియాక్రు మీకుంగూడ నిపుడు తప్ప విముక్తి లేదు ' ॥ రండి ॥ హిందువులను ముసల్‌మానులు ఇంకా మిగిలిన జాతు లును సందియంబులు మానండి - వందేమాతరం = మం[త్రము మదులను - సుందరముగ - పొందుపరిచి ॥ రండి ॥ ఇంట చిక్కు లెల్లతీర్చగ - నింతకు మించిన గతిలేదు - తుంటరులు పాశ్ళాత్యులను పోనడచి మహమ్మదు - మంటపంబు నిలచి (బ్రోవగ ॥ రండి ॥ ఆడితప్పినట్టి మంత్రులు - మొండి బుద్దిని జరుపంగ కాపాడి ధర్మము నిలుపరిగ - పాడుచేయుచున్నయట్టి - పామ రులను (ద్రుళ గొట్టగ ॥ రండి '॥ వర్తకంజను బేరు పెట్టి - యార్తుల (బ్రజలను ముంచేటి - ఈధూర్త పప్రభుతను దోలంగ - ధర్మమూర్తిని యీ భూతలంబున నర్తనంబు చేయనీయగ ॥ రండి ॥ రాజనీతి 'పేరు పెట్టి - రాసులు మూటగట్టుకొని - భోజనంబు గంధా 51 (డ్ధభతన లారా తం మ. ఊత 6౫. శ.

ప్రచాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి లు పెట్టకను - భూజనంబు నెల్ల ఖడ్గభాజనంబుగ చేయుచుండిరి " ॥ రండి ॥ పారతంత్ర్య రోగము బాపగ పావనమైన మందండి ఏపారు సౌఖ్యము నొందండి - మీ సారము నెల్ల నిప్పుడు సర్వలోకము లెరిగి మొక్కును ॥ రండి ॥ శ్రీనాథుని ముందు - చిత్తమున దలచి పాపసంగతు లెల్లంబాప సమకట్టి మాతృదేశావస్థ్ర - మదిని దలపోసి దేశభక్తిని మదుల్‌ - దీపింపజేసి వినుడయ్య నేనిపుడు - విన్నవించునది కనుడయ్య నామాము కమలరీజంబు గోనుడయ్యనను నొల్యుకోమనిపుదీక్ష చనుడయ్య నా యొగ్గు - సవరించు బుడ్డి మరచిపోయితిరె నా - మాన్యచరితంబు మిమ్ముగాంచిన యట్టీ - మెలతుకను నేను. కని పెంచినట్టియా - కళ్యాణి నేను జ్ఞాన మిచ్చినయట్టి - శారదను నేను ముక్తి నీయగలట్టి - ముత్తైదు నేను చేయి మోడ్చి కనుడు మీ - క్షేమకరమైన దేశమాతను నేను - దీన జనులార జయాభి జయదేవ - శ్రీ మహాదేవ జయ జయా జయ = జయ మహావిజయ 52

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం _ రామిశెట్టి పంజాబు గాయములు - బాయలే దింక అవమాన దృశ్యంబు - లరుగలే దింక లజ్ఞావనతాననము - నెత్తలేనింక సోదరీదురవస్ట్ర = చూడలే నింక చిన్నికొడుకులును నీ = క్షింపలే నింక తగుదేశములనింక - తలనెత్తలేను నామాట మన్నించి =నా యాజ్ఞవినుడు నా ముద్దుకొమరుండు - నాగాంధిగనుడు అతని మాటలు మీర - లతిగడవకండి స్వారాజ్య మీయేట - సాధించి యిండి ముక్తి మార్గమును మా - ముందు బెట్టండి భరతపుత్రు లెల్ల లేచి 1 పలుకు డింకను పలుకు డింకను భయ - పడకు డింకను పరప్రభుతను గొలుచుట = పాపమనుచును ॥ భరత ॥ న్న నమ్మించి మోసపుచ్చె - నదియె మనలను అదియ మనలను, మ - హామ్మదీయులను మోసపుచ్చియిస్థాము = వాసీ చెరచెనూ ॥ భరత ॥ 2 మతలక్ష్యము లేనియట్టి - మానవంతులు మానవంతులు అభి - మానవంతులు హిత మనుకొని గొలువనిండల - ఇంగిరీజుల , ॥ భరత ॥ 3 కిలాఫతును బోవలేక - ఖిన్నులగుదురా? 5్‌3

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి ఖన్నులగుదురా? ఇటు - చిన్నబోదురా? - ఘనులని యాంగ్లేయులందాొలి _= గౌరవించనిచో ॥ భరత ॥ శ నమ్మినందు కిప్పుడు తగి - నట్టి శాస్తిని తగినట్టి శాస్తిని మన - తమ్ముల నెల్ల పెట్టదొరల వీడుమనుట - ఎట్టిపాపము! 5. " కారణములు సృష్టిచేసి - ఘనుల మనలను ఘనులమనలను పం - జాబునందును 6 హిందుజనుల దాసరికము - (శ్రిందనుంచుట (క్రింద నుంచుట వారి - గించబుచ్చుట జలియన్వాలాను (బ్రజల - సంహరించుట ॥ భరత్య 7 పసీబిడ్డల నబలల చాం + ద్పురమునందున పురమునందున భయం + కరప్పురోత్రుల వెంటదరమి గొప్పయనుచు + విజ్ఞవీగుట ॥ భరత ॥ & అరబ్బులను మెసపొటోమియ + యందు నొంచుట అందునాంచుటవారి + యాస గూల్చుట ఈజిప్టు వీరులకు + నెగ్గు సేయుట ॥ భరత ॥ 9. _ ఇదికద మన 'సైనికు నకు + వృత్తి సతతము, వృత్తిసతతము అది + ముక్తిరహీితము దేశభక్తియుతులు సతము + దీని తెగడరే ॥ భరత ॥ 10. గాంది కిలాఫత్తుకమిటి + కాంగైెసుసభయు కాం(గైసుసభయు, ప్రతి + (గొమజుండును వత్సరంబు మొదలుగ నిటు + వలెను బలికిరి ॥ భరత ॥ 11. పరువు మరువు గలిగినట్టి + ప్రాజ్జాలెల్లరు ప్రాజ్జులెల్లరు, వేరే + (బ్రతుకంగలుగుచో త్వరగ సేవి నడవుడంచుం + జాటి చెప్పిరి 4 భరత ॥ రశ

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి 12 ' కోటి ప్రజలు గొంతు లెత్తి + కూయగ నిటుల కూయగ నిటుల, అయ్యో + కూళల నటుల ఆలీసోదరుల, గురుల + నరే స్టేలోకో ॥ భరత ॥ | 13 మరల మరల ప్రతిమనుజుడు + మరల బలుకుడీ మరల బలుకుడీ ఆంగ్ల'+ దొరల దాస్యము అభివృద్దికి నభిమానమునకు + నడ్డ మనుచును _ ॥ భరత ॥ ₹శ్త _ వేర బ్రతుకంగల వీరులు + పెరవారలును 'పెదవారలును సేవ + వదలి యిటులను వడి రండని చెప్పుటె మా + పరమ వ్రతమిది ॥ భరత ॥ 15 భరతసుతులు పలుకుడి యీ + పరమమం(త్రము పరమమంత్రము స్వేచ్చ + బడయు మంత్రము త్వరలోనే స్వరాజ్యము దాల్భ్బుమంత్రము 1-భరత ॥ 16 మా, వేదమంటత్రములను విను + వీధిబెట్టుడి వినువీధి బెట్టుడి మన + పెద్దలెల్లరు ఇక విడచి పెట్టుడీ దొరల వెనుక నడకలు ॥ భరత ॥ “ దీపావళి ” (శ్రీ రామనామమె జిప్వాకు స్థిరమై యున్నది) ఇదిగో దీపావళి వచ్చెడి నిదిగో చూడండి , మీ మదిలోపలను విదేశవస్తువుల మోహము గాల్బండి ॥ ఇదిగో 1 శే మీ మానంబును మీ నీమంబును సీమగాల్చెనండి పెరసీమ లంపు చెడు మంటవస్తువులు చేరికొనకండి ॥ ఇదిగో ॥ 2. ఎక్కడెక్కడను నిరకమరకములను - నెరిగి దాచుకొన్న చక్కనైన మీ విదేశవస్త్రము - లప్పుడు గాల్బు డయ్య _ ॥ ఇదిగో ॥ క్‌ర్‌

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం శామిశెట్టి 3. కార్తికమాసము శలవుసమయ మది - గగన చారులకును

మీ వర్తనము బరిశీలింపగ నిక - వత్తురు దేవతలు ॥ ఇదిగో ॥ 4 ఈశ్చరుండు మీ పూవులు ఫలములు - నించుకైన గొనడు

మీయిండ్ల నొకటయిన విదేశవస్త్రం - బెసగుచుండెనేని | ఇదిగో ॥ 5 _ పరదేశపు బాణాసంచాకై - పరక మైనంగాని

కొరమాలిన ఇర్చిడవద్దని మిమ్ము - కోరె భరతమాత ॥ ఇదిగో ॥ ఈ ద్రవ్యము లెల్లయు వమ్ముసేయు చెడు - దారు లెల్ల మూసి

సవ్యంబగు తెరవుల నడవుడు దేశ - సరణి బాగ చూసి ॥ ఇదిగో ॥ 7. పీల్లలెవరు నొక పైసా యయినను - చిల్లర వస్తువులకు

చెల్లించగ కూడదు శత్రువులకు - చేరెడి నది తుదకు ॥ ఇదిగో ॥ 8. _ మన సోదరుల ఆకలి నేమియు - మనకును శత్రువులు

వాని సహించుడు ,దొనధర్మముల - దయగల సజ్జనులు ॥ ఇదిగో ॥ 9. ఏకులు రాట్నము లా దినములలో - నెల్లవారికిచ్చి

ఆకలి లేమియు దహియించుడి మీ - రాదరమున దెచ్చి ॥ ఇదిగో ॥ 10. కాని మీగడించుట యొట్ట్‌ కష్టమో - గట్టిగ యోచించి

మీనుడి నురలు సీమకు ధన మంపుట -

మంట వస్తువులకు ॥ ఇదిగో ॥ 11 అసహాయోద్యమ మతి పవిత్రమౌ - ఆందోళన నుండి

ఈవ్యసనముకై యొక గవ్వయైనం పెర -

వారి కంప కండి ॥ ఇదిగో ॥ 12. _ మీ కట్టుధిట్టమై కమత్యమును నె - ల్లరకును జూపండి

మన కెట్టుల రాదో స్వరాజ్యకీతన - మిపుడ చూతమండి ॥ ఇదిగో ॥| 13. నరకుని బీరము కాలినయా మరు - నాడు గదా యుత్స

వము తెల్లదొరతన మును సరకుడు టబ్రతికుండగ ఏటికి

యీ యుత్సవము ॥ ఇదిగో ॥

56

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి 14 _ డిశంబరున మరణించు దానికయి - చితి పేర్చుడి మీ నగుచు చౌదరాణులయి సరోజినీలయి - చయ్యన ముం దడు గిడుడి ॥ ఇదిగో ॥ 15... విదేశ వస్తువు లిట్టుల గొని మీ - విజ్ఞత మంటిడ కండి పదే పదే దొరతనము సేయు నగు - బాటుల కెర యవకండి ॥ ఇదిగో ॥ 16 * ఆంధ్రరత్నములు చెరసాలల బడి - యరయుచు నిపుడు న్నారు మూడు మాసముల లోన వారలకు - ముక్తిని తెమ్మన్నారు ॥ ఇదిగో ॥1 17 సాహసించి దేశోపకారులయి - సాయము రమ్మన్నారు మీ స్నేహబలము విదితంబగు నిపుడని - చెప్పి పోయారు ॥ ఇదిగో 1 18 ఆంగ్ల విద్య మరి యాంగ్లగుడ్డ మరి - ఆంగ్రసేవయును (ప్రభుత ఆర్బబడని పేర్గ్గిలోన నిడి - ఆనందించుడి మీరు. ॥ ఇదిగో ॥ కాంగ్రెసులో గలాభా సముచిత నవాకారో నక్షము న్వరాప్వా నక్షమును కోనములో దెవుచు చీవాట్లు పెట్టును 'ప్రతిఘటనము చేసీనావులే - నీకు (ప్రభువులింక లొంగినారులే మతిపోయిన మునలి కూనవే - కాల మానము గనలేనీ హీనవే స్వూరాజా పక్షము (నోరు కొట్టకొనుచు ఆశ్చర్యపడుచున్నది) సముచిత సహకార మేమిటే? జ్ఞాన సంస్కారములు బాపుకోమటే? శూర కరణీయములు లిట్టు దూటెదే! - వాని కౌగిటిలో కుల్కు మీరిదే! 57

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్య! రామిశెట్టి

సముచిత పక్షము

(శేలకాలుతో త్‌న్నుచు నొక్కి వక్కాణించుచున్నది) తిలకు చెప్పిన దివ్యగీతము - దీని

కాదని వేటే సంగీతము - గాంధీ

మొదలు పెట్టెను వారి మూర్ధమే - నిన్ను వదలిపెట్టక యుండ మార్కొనె

స్వరాజ్బా పక్షము

పరప్రభువులతోను చెల్లెలా - చెయ్యి

పట్టీ కుల్కెదె! - చెవులు చిల్లులా!

హొయలు చూపిన లొంగు వారలా! మీద నుజమకున్నను 'క్రుంగు వారలా?

నముచిలో వన్షము

(చిరునవ్వు నవ్వుతూ)

ఉరుములకు మెరుములకు లొంగరు - మీది కుజుకుచున్నా సుంతటంగరు

బలిమియంటే కత్తిపట్టుకో - వారి

బాపీ నీ స్వరాజ్యం కట్టుకో '

వ్వరాబ్య

ఆంత బలములేక యుండిన - వారి యెడనేపడి చచ్చి యండనా? వా

గ్ధండన మొనరించుచుందును

వముచిలో

వాగ్యాదములకిది కాలమా - జాతి

వారు చెడుచుండ - జాలమా? దిస్విజయము సేయగావలె - మన తెల్వితేటలు చూపగావలె

ర్‌

, వ్రదాశవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి న్వురాబ్బా సన్తము (ముక్కుమీద (వ్రేలు పెట్టకొని) మన బుద్ది యెల్లయు వారల = గతి మాలిన చట్టము సేతకా? - ఎవరు వినిన మనలను నవ్వి కోవరా? - మన వీరత్వముకు హాస్యమాడరా? నముచితో ఎదిరించగా లేకపోయిన, వారి కెజిగి ప్రీతిని గొల్పుచురిడిన సమయానుకూలమౌ మేలులు - మనకు జరుపుకొనగ చిక్కు వీలులు న్వరాజ్య ఆశలు ఆశయమును మటిచుయ - వారి యాజ్ఞలు నెరవేర్చుచుంటకా? ఇంత విరసమును చెందిన వారము - వేన వేలు జయిలుల దూరినారము. నముచిలో వద్దని నే చెప్పలేదొకో! - తిలకు పధమది కాదనలేదొకొ! పెద్ద మొత్తము చేచిక్కుకుండుచో చిన్న ముద్దలె తినుచుండగావలె న్వూరాజ్యా పక్షము (తల పంకించి) ఇట్టి ముద్దలు లెక్క సేయరు - సభల నెదిరించుటకు ప్రజలుమానరు - వారి (ప్రతినిధులము వచ్చినారము - మాదు పంతము సాధింప మానము, 659

వ్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి సముచిత వక్షము (తలకాయ నాడించుచు) ఇట్టి కీడుకు మీరొడిగట్టితే - బల హీనము నే ననుకోకుమా - చుట్టు పట్టుకారి జట్టుకట్టెద - క్రొత్త ప్రాత చర్యలు బయలు పెట్టెద స్పురాబ్బే బయలు పెట్టటకేమి గుట్టులా? - మేము బహిరంగముగ చెప్పినట్టుల - మమ్ము అధికముగా జనులు పంపుత! - అపుడు కాదా మాబలమెల్ల చూపుత! నముచిలోొ అధికముగా జనులు పంపరు - కాం'గ్రై సల్ల మీరే యిట్లు చింపేరు = వట్టి దా కు పనికి మాలినవారి దింపేరు - దాని ప్రతిభనెల్ల యిట్టు చంపేరు. న్వురాజ్య స్వార్థపరులు రాకపోయిన - ప్రభుల సన్నిధిలో పోయి దూరిన - దూరి త్యాగ ధనులను పట్టి (గ్రుమ్మిన - దాని ధన్యత యెపుడైన తగ్గునా? నముచితో వోటుల కోసమై యీగతి - దాని హేయంచు పొగడగ దిగితివి = నీదు ధీగతికొక యింత తప్పితే - నీవె తట్టి యెదుర్కొన లేదొకో 60

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి

న్వరాజ్య

(ప్రభువులు కడు సంతసీంతురు - వారి పక్షపుపల్కు లాడి నందుకు

సముచిత

జేతకాని పరుగులెత్తైదన - సత్య

శక్తికి తగగా వర్తింతును

న్వురాజ్య

మంచి సత్యము, శక్తిగొంటివి - వారి పంచలోనే చేరుకొంటివి

నముచిత

ఇదియే మంచి సుమమ్మ యిప్పుడు - జేయ నెజుగను తాటాకు చప్పుడు

న్వరాబ్య

వాదన లికనేమి లాభము? - మన భేదములకు చాలదూరము - మాదు కాలం వ్యర్థపుచ్చ నేరము = నీవు కావలసిన వారిలో-జేరుము.

న్వతం(ల్రో వక్షము

(సముచిత పక్షముతో)

సముచిత శబ్దము తీసితే - నేను సహకారమున కొప్పుగొందును నముచితో వవ్షము

(సహకార పక్షముతో)

అమలమైనది నీదుకోరిక - ఎట్టి వైనా మా దరినుండు చాలును

61

ప్రజాకవి, గరమెళ్ళజీవితం -సాహిత్యం రామిశెట్టి లాభాబీ ప్రొతరీతులు పనికిరావండీ - అంతా జ్యోతపెట్టి ప్రభుత్వంగొలువండీ - ఈ ధూర్తస్వరాజ్యుల తోలండీ - వారి దున్మి ప్రభుత్వము నిల్పండి _ హిందువులు కలసి నిలువండి ఆరుల యెగ్గుకిగ్గని బలమునుందండి - యిల్లు ముందు మీరలు చక్క పెట్టండి - వెనుక ముక్తి మీ చేతిలో నుందండి మాలన్వాజీ మనమ్యున్ను కాంగ్రెసు వారమే - వీరి మర్యాదలను చూడ నేరమే - ఇంక గరువముగా వీరి నిట్టడీ - మన ఘన కార్యములను చేపట్టుడీ భాయిపరమానందో కాం(గైస్సునిక బరిమార్చుడీ - దాని కాచుకోన్నవారి సీడ్చుడీ. శ్చొాములాల న్యు స్వరాజ్య పీనుగుల రువ్వుడీ - వేటే శత్రువుకైనా వోటునివ్వుడీ మోతీలాలు' అయ్యయ్యో కాలమాహాత్కము - నిన్న నన్నమాట నేడు శూన్యము - దేశ మంతకు వీరే గొప్పవారలే - అట్టి వారినిబట్టి తగాదాకోరులే జాతిమత భేదాల కోసము - రెండు 62

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం భామిశెట్టి

జాతుల లాభము కోసము - ప్రభుత

పైకి చూపగ నొప్పురోసము - మాని

మాపై త్రొప్పేరిట్లు మీసము

దేమునిపై దృష్టినిలెద - నాదు

దేశముపై భక్తిగొల్సెద -

మతభేదములనుండి యెత్తెద - కాంగైసు

మహానీయతకు శంఖ మొత్తెద

ఎల్ల మతముల భక్రవీరలు మీదు

ఎల్ల మరువక దీన చేరుడు - మీదు

భాగ్యస్వాతంత్ర్యము (గ్రోలుడు

శ్రీనినానయ్యంగారు

జాతి యీర్ష్యలు పెట్టుకోకుడు - సమ ,

స్వామిని మరువబోకుడు - వేటు

పాతకమును గయికోకుడు - స్వేచ్చా

భాగ్యపతాకము తాకుడు

పొకతాల్స్‌ కిచులూ (సభ్బుతులు

గొంధియే మనకెల్ల ప్రతినిధి - ఆతని

కాదన్నదానికి ఫలమిది - ఓహూ

పూజ్యమౌనీ! యిటురావయ్యా - నిన్ను

పూజింతుము (త్రోవ జూపయ్యా,

గొంధీ

తగవులిట్టే మీరు తీర్చుక - మీదు

ధర్మమేదో గుర్తెలుంగుడీ - నాకు

తగినత్రోవను మీకు చూపెద = సుంత

తాళుము మిము (బ్రతిమాలెద

జస్తీను పార్టీ

కాం(గైసు గతి యిట్టుపట్టిను - అది ' 63.

కలుషనంతమని 'చూపట్టైను = గాంధి 'పేరింటి గాండ్రను వీడుడీ - మాకే కొదవకుండా వోట్టనీయుడీ ప్తార్రమెంటు (నృత్యము సేయుచు) వారిలో వారే తన్నుకొందురు - ఒక వైఖరికిని రాకయుందురు - అధవా ఇప్పుడైనా కలసివచ్చినా, అది యేదైనా యొక చిన్ని వరముకై ఉద్యోగమొసగిన కొందరు - ఇట్టే , ఊరుకుందురు నోరుమూసుక ==, చూపీనందుకే - పెక్కు “ఆ = = నిత్రుకొందరు? ఆసహాయోద్యమమెల్ల నారెను - దైవ కృప నలజడి తీరెను - గాంధి * వ. విద్యాధికులు _ వాని పీడించుతుందురీకాకులు * మరి యెన్నో యేడుల దాకను - వారి == పెట్టవచ్చును రూపముతో తిరుగవచ్చును - పెదవి గట్టిగ బిగియింపవచ్చును దైవమే మన ప్రక్కనున్నాడు - వారి దారి తప్పించుచున్నాడు = మన సిరిసంపదలు చూచుచున్నాడు - గర్వ శిఖరమునను నిల్చుచున్నాడు బ్రిటను దేశముయొక్క తరగలు - ఎల్ల పృథివీతల్లిని నేలుచుండుత! - ఎల్ల తరగలపై టబ్రిటను ప్రభుతలు - సదా తాండవములు సల్పుచుండుత!

64

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశతెట్టి బపటులపాట రండీ మేల్కోనండి మన ;:-హక్కులుగెలువండి పండిత పామరులిది మన । పనిగా బూనండి ॥ఎ॥ క్ష స్టానిక పరిపాలనమే ।; జయమున కనువండి మా కయది వశపరచుక । మాన్యతబడయండి ॥ రండీ ॥ డ్డ వోటులనమ్ముట నీచపు । లోటని యెంచండి కాటకములకెల్లయు నదె । కారణమను కోండి ॥ రండీ ॥ 3. __స్వార్ధపరుల షోకుపరులం । చయ్యనదరుమండి దేశార్థము కష్టపడువారి । కాదరణమిడండి ॥ రండీ ॥ గా 'స్వేచ్చారతులనె హితులుగ ; స్వీకరణము గొండి (ప్రభువుల దాసుల జోలికి ।; పాజకవిడువండీ ॥ రండీ ॥ 5 పేదలకయి ప్రాణములిడు ; వీరుల గనుగోండి మానము దేవుడుగా గను । మాన్యుల వెతుకండి ॥ రండీ ॥ 6. కాంగైసు వారికె విజయము ; కలుగగ జూడండి గాంధి మహాత్ముని మన్నన ॥ గొంచుచు వెలుగరీడి ॥ రండీ ॥ గా ఈ యవకాశము గోల్పడి ।' యింట నేడ్వకండి ఆయువు నాయమ్మునిదియే ।; యని భావించండి ॥ రండ్‌ ॥ 8. _ గాంధీ యుద్యమమిప్పుడు | కడతేరలేదండి వందేమాతర మంటే । బలుకును జూడండి ॥ రండీ ॥ ప్ర పని మానుకొని గాంధీ । పడుకోలేదండి తగిన సమయము కొజకై యిటు | కాచియున్నాడండి ॥ రండీ ॥ 10. నందునింట కృష్ణునివలె / నయమున్నాడండి అందరి రక్షణకే యా । యవతారము సుండీ ॥ రండీ ॥ 655

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామితెట్టి 11. ఆతని భక్తులనె మీర । లాదరించండి మతిచెడి చరియించినచో । మన్ననలేదండి ॥ రండీ ॥ 12. బాటగీతమును బాడుచు । రంజిల్లరండీ పోరాటము లేక స్వరాజ్యము । రయముగ గైకోండి ॥ రండీ ॥ 13. _ విశ్వాసము గోల్పోయిన । విధియే చెడునండీ శాళ్ళత సౌఖ్యంబిదిగో । సరగున గనుగోండి ॥ రండీ ॥ 14. _కౌన్సిలులను దేశభక్త ।; గణమును నింపండి సంసారము సుఖమన నదె । సాధనమగు సుండి ॥ రండీ ॥ ఓటులపాట

1. స్థానిక పరిపాలనముల । తమ తమ స్వయమని యెంచేరు మానవ సంఘ (శ్రేయము కొజకను ।! మాటను మరచేరు ॥ రండి ॥
2. స్వేచ్చయందు నమ్మకము లేదనుచు.! చీలి తిరుగుతారు తుచ్చపు భావంబులలో పౌొరలుచు । దొడ్డల మంటారు ॥ రండి ॥
3. కుక్కలు కోతులటంచు దేశభ | క్తులపడతిట్టేరు నక్కజిత్తులవి సొగెడిత్రోవలె ।; నయమని త్రొక్కేరు ॥ రండి ॥ భ్‌ శ. దేశంబెటులైతే నేమని తమ హేసులెచూచేరు కొసు కొరక్సు మాతృదేశగౌరవ | ఖ్యాతిని విల్ళేరు 4 రండి ॥ 5, పిన్న భక్తులను రానీయక పయి । పెత్తన మూనేరు కన్నుగానకే నోటికి వచ్చిన : కరణిని నరచేరు ॥ రండి ॥
4. _ చట్టంబులను శాస్త్రంబులనొక । సందుకుత్రోసేరు పట్టినపట్టే నెరవేరగ । పిడివాద మూనుతారు ॥ రండి ॥ 7 __దేమునకైనను నెదురుగ నిలువగ । తీటనుబొందేరు తముగాప్రభు శాసనమైనన్ను । నెరపంబూనుకోరు ॥ రండి ॥ 66

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం ర్లామివెట్టి 8. తమ యుష్టంబే చట్టంబని సం | దడిగ బలుకుతారు (శ్రమపెట్టుచు దేశమునకు తామే । బాధ్యులమంటారు ॥ రండి ॥ 9. _ (ప్రజల సంస్థలను గూర్చియె ప్రజలను | పలుకరించ నీరు _ గుజగుజవోవుచు యంత్రంబులలో । కుంది కుళ్లుతారు ॥ రండి ॥ 10. _ పరమేశ్వర యీబారినుండి కా । పాడమమ్ము రమ్మా నిరతమైన స్వతంత్ర శ్రేయమె । శీఘ్రగతిని నిమ్మా ॥ రండి ॥ (కర్తవ్యము), (లావణిమెట్ప) హిందూ దేశ మిట్టులనే - యింకా కొన్నాళ్లు యెటుల మనము జీవింతుము - మోసం ఇప్పటికేను పెక్కు - జీచట తిండికి లేక యేగినారలు పర - దేశం క్ష కూలినాలికి నేగి కొట్టు తిట్టున్ను పడుతూ గోల పెట్టేరు దేశం కోసం ఏమియు సేయలేక ఇచటి పెద్ద లెల్దారు ఎగ త్రిప్పుదురు పేడి మీసం 2 వలస రాజ్యముల తల్లి తెలిదీవి యింగిలాండు వారికి పెట్టె నొక్క - దండం కలికాల మహిమమేమొ గట్టిగా నొక్కమాట కసరి చెప్పంగ వెటిచుగండం “3 అడవిలో మొజ్జలాయె ఆర్యప్లుత్రుల బాద్ర లార్తు రెవ్వారో వీటి నబ్బా పొడమెడి నరులు లేరా? పుణ్యపాపములు లేవా పుడమి యెల్లయును పెద్ద దిబ్బా'దిబ్బా? 67

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం వ రామిశెట్టి డ్డ ఈ బాధ లెట్టులారు? ఈ కష్ట మెటుల తీరు ఎవరు మా కింక దిక్కు అయ్యో అయ్యో మా బాధ తీరుమందు మా చేతులలోనే యుండ మరియేల వినుటయిట్టి కుయ్యోకుయ్యో క్‌ రమ్యతరంబైన స్వరాజ్యమం(త్రంబు సొగసు రాట్టుగానంబునందె యొప్పు యొప్పు సౌమ్య మనంబుతోడ శాంతి తేజంబు తోడ సరగున ఆ జపమాల త్రిప్పు త్రిప్పు 6 _ రుద్రాక్షమాల త్రిప్పి భద్రాక్షి మాల త్రిప్పి భద్రుడ నైతి నను కోకు కోకు న్షు(ద్రరోగంబు లెల్ల శుభతరమైన రాట్లు ॥ శోభ లేకుంటె నీపై ప్రాకుప్రాకు 7 దేముపైని పీడ (ద్రిమ్మరుచుంటే నీకు దేమునిపై మన సెట్టు నిలుచ నిలుచు భాసురమునై బుద్ధి బాడుగ కిచ్చివేసి పామరుడ వైతీవోయి తలచు తలచు 8 కుండలములు పెట్టి కుండ్రగంధములు పెట్టి కోవిదుడ వైతివోయి మామ మామ నిండైన దేశభక్తి నీరస మౌటకంటె ఛండాలత్వము లేదే సీమ సీమ 9 సీముగుడ్డలును పొడుము చీదుడు 'ముక్కుతోడి చేరి యడుగకుమ దేశ గాధ శ్రీమహితులైన దేశ సేపకులక్తు నిన్నీ క్షీంచితె కడుపులోన బాధ 10 ఆంగ్లేయ పండితులను అన్యప్రభుత్వం కోసం. ఆర్చణ చేసినాము మొన్న మొన్న 68

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం _ రామికెట్టి పొంగుచుంటిమి నీవే పొడచి మా సాంప్రదాయ. పుడమిపై నిల్పెదంచు నిన్న నిన్న 11 మా లక్ష్యము లేక సిగ్గుమాలి సేవకుల వెనుక మర్యాదకరమని తిరిగేవ్‌ తిరిగేవ్‌ కాలిశుడవా స్వరాజ్య భాగ్య మెప్టానా యంచు పలుమారు గాంధిజనుల నడిగేవ్‌ అడిగేవ్‌ 12 చించవోయి సీమగుడ్డ ముంచవోయి దావాకట్ట 'పెంచవోయి దేశసేవా బుద్ధి బుద్ది వంచన లేకుండ రక్షించవోయి పేదజనులను వారిలో తగవులెల్ల దిద్ది దిద్ది 13 _ రాట్నమాహాత్మమును రక్షణోపాయమును రమ్యగీతములతోను పాడు పాడు పట్న పల్లియలలోను పయనము సేయునపుడు భవ్యరాట్నమును (ద్రిప్ప వేడు వేడు 14 నీమాట లంటే చూడు నిరుపేదలకు నెల్దాను నిశ్చలమైన భక్తి కలదు కలదు ఈ మాట మజచిపోకు ఈ మంత్ర మెచట చెప్పు ఇదె ధర్మమనుచు మజువ వలదు వలదు 15 నీమీద నున్నదోయి నీండైనభాదరల్ల నీవే సులభముగందీర్భ గలవు గలవు పామరత్వమును బాసి నీ మహాత్మ్యమును జూపి నించవోయి భూమినిండ చెలువు చెలువు 16 కూట సాక్ష్యముల లోను కుంటి దావాల లోను గోల్ఫోకు నీదు సూక్ష్మ బుద్ది బుద్ధి కాటికి పోవువేళ గవ్వైన రాదు వెనక కాల్పబోకుమ కర్మ శుద్ది శుద్ది 69

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి 17 పీట పెట్టుకొని లక్ష్మి'పెక్కు దినాలు నిన్ను పెంచుకొనెడీ నను కోకు కోకు వాటమౌ పూర్వకర్మ వశము తప్పిన వెనుక వారించినను సైకి ప్రాకు (ప్రాకు 18 వచ్చు వచ్చేటివేళ పోవు పోయేటి వేళ వారింప నెప్వారికి వశము వశము ' పుచ్చి దుళ్ళీలముల పుట్టల మగుట పూర్వ పుణ్యములకును గూడ విసము విసము 19 _ బంగొరుకంటె పసిడి పండెడి పాలముకంటె పావన తరమైనది సత్మిలం శీలం కంగాళి చేస్తి నీచ కాసుకోసము దాన్ని కాల్ళిన వంశమగు నిర్మూలం నిర్మూలం రాజభక్తి డీతము (వ్యంగ్య గచను వల్లవి తెల్లదొరల కొలువ రండోయి - అనువల్లని మీదు - తెల్వి సూపీంచండోయి దేహి యనుకోండోయి ॥ తెల్ల ॥ చరణములు కరుణావంతులువారు - కాళ్లట్టు కుంటేను కనకాబి సేకాల్‌ సేస్తారు - మీదు కష్టాలెల్హా తీరుస్తారు - మీకు కావలసిన వారము లిస్తార్గు = వార్చి కాదంటేను మీరే - కక్షలై సస్తారు ॥ తెల్ల ॥ 70+

వ్రదాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం | _ రామిశెట్టి

కాం(గ్రైస్సు పేరంట - గాంధి యెవడో వొచ్చి

కడు వి[ద్రోహము నేర్పినాడు - వాణ్ని

నమ్మితే మూడె నీకీడు - మీదు

సొమ్ముదండుగ పెట్టినాడు = వాడి

అమ్మసిగ్గాయ్య మా - టాడ కుంటున్నాడు ॥ తెల్ల

మితవాదులంటారు! మేలైన మాటలు

మొదటినుండి 'సెపుతున్నారు - ఒక్క

గతిమీదె నిలుసున్న వోరు - దొరల

గౌరవ బీరుదు లొందినారు - వాళ్ల

గడప౩ళితే సాలు - కళ్లద్దు కొంటారు ' తెల్ల ॥

న్యాయపక్షం వోణ్ని - నమ్ముకుంటే సాలు

నయమైన దరి మాపిస్తాడు - బాప

నాళ్ల ఆటలు సాగనీడు - మీకు

నయగారి కొలువు లిస్తాడు - ఆడి

నాయ్యితోడు - మీకై - నడుము 'కట్టుకున్నాడు ॥ తెల్ల ॥

రైళ్లు లేకుంటేను - రెయ్యింబవళ్ళున్ను

దేశాలన్నీ తిరగగలమా? - కోర్టు

తీర్పులన్నీ యినగ గలమా? - మన

దేముళ్లనీ కొలవగలమా? - బయలు

దేరి రండి యిట్లు - తిరగబాయ్యండోట్టు ॥ తెల్ల ॥ శ లా ళో ళా

రాజభక్తి కంటె - రమ్యమౌ ధర్మంబు

రంజిల్లదోయి జగాన = రామ

రాజ్యము గనుడీ దూరాన - పోప

రాసిని విడుడీ బిరాన - వేటే

రాజ్యలలో నిట్ట = రంగు లేడున్నాయి ॥ తెల్ల ॥1

71

వ్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామికెట్టి రాట్టము వొడికితె - రమ్యమైన బట్ట లప్పుడైనా నేయగలమ్లా? కూడు సిప్పెడైనా తాగగలమా? - సేయి నెప్పివెడితే బతకగలమా? - గాంధి సెప్పేదంటే మీకు - సిగ్షేనా-లేదయ్యా ॥1 తెల్ల ॥ థెల్లోడు లేకుంటే = తిరగబడి తురకోడు యిల్లూ వోకలి దోసుకోడా? మన పెళ్ళం పిల్లల 'సెరపరాడా? -మన “గుళ్లుగోవులు సెండిపోడా? - మనం కళ్ళా సూస్తుండ = గానే యబద్దమా ॥ తెల్ల ॥ మాలోడికెవుడైనా - మనతోటి పొటిగా మర్యాదలేంటో సెప్పండోయి - గాంధి మాటంటే పొంగిపోకండోయి - యిలు మైల సేసుకొని రాకకులండోయి - నున్ననపెడికేను - మరిమానవులమేంటి? ॥ తెల్ల ॥ అన్నయకు తమ్ముడికి -= ఆయిన కులమోడికి అనకుండా వోటియ్యవాలా? = దేశ మంటేనే పొంగి పోవాహ? - మోక్ష మనగానే లొంగి పోవాల? -_ ఇపుడు మన లేకుండున్నామా? - మాడిసస్తున్నామా? ॥ తెల్ల,॥ కొంగ్రేసునే రెండు - కండలుగా సేసి' 'పెద్దలందరు యిడిపోలేదా? - వేఠ గద్దలందులో దూరలేదా? - మన మద్దెల వాయించలేదా? - వారి గుద్దులాటలు సూడ = కుంటే పనే లేద? ॥ తెల్ల ॥ 72

ఇంగ్లీషు లేకుంటే - యిహలోకములోను యెవ్వడైనా బతకగలడా? - సొగసు గువ్వలాగ తిరగగలడా? - మంచి | బువ్ససంపాదించగలడా? = దొరల జవ్వనులతో షేకు - హేండు సల్పగలడా ॥ తెల్ల ॥ తప్పతాగకుంటే - దేహంలో యెపుడైనా గుప్పెడు బలముంటాదట్రా? - తొత్వుం సెప్పకుండా తెలియునట్రా? - గుడ్డ యిప్పుక గెంతుదునట్రా? - నాకు యిప్పినట్టున్నాయి - యెల్లలోకాలున్ను ॥ తెల్ల ॥ యీరబ్బమ్మంగారు - యినిపించి నారోయి " యిందులో నున్నరగ 0 - మీకు . యినవాలుుంటే రండవ _౦ - ముక్కు లోన పెట్టుకొనేది ౫ ౦ - గురువు నాన సూసేవోడు - సూసిందెల్దా న ॥ తెల్ల ॥ తాతతం'(డ్రులేడు - తరములనుండి నేను తత్వుదర్శంసెబుతున్నాను = జ్ఞాన పత్తిరుంటే తెమ్మన్నాను - నన్ను ' సిత్తగించి యిను మన్నాను - మీకు బత్తియుంటేసాలు - బమ్మన్‌లో పడతారు ॥ తెల్ల 73

స్వరాజ్యమువ కొక బాట స్వరాజ్యమున కొక చక్కని బాటను చదును చేస్తీ నిటు రావయ్యా పరాకు లేకిటు నిలుచుంటేను పరుగు పరుగు నాస్తుందయ్యా న! స్వ 11 కరాన గల్లిన (ద్రవ్యము జల్లి కౌన్సిలు లోపల దూరయ్యా ఖరాల్‌ ఖరాలున ప్రశ్నలువేస్తూ కంగాళీకి దిగవయ్యా ॥స్వ॥ తర్కముచేసి రుజువులు పరుస్తూ తగవరి వలె లట నిలువయ్యా కర్కశమైన ్రశ్చలువస్తే కమ్మంగా దాంగోవయ్యా ॥స్వు॥ కోపమువడుతూ శాపము పెడుతూ గోటుమీర నించోవయ్యా "పాపము పుణ్యంబన కుండానే పర (ప్రభుతకు దాపవయ్యా ॥॥ స్వ ॥ కాలజ్ఞానం బనియెడి మిషతో కరముబాచి ఆడుక్కోవయ్యా మాలిమిబుద్ధి ఆంటూ తక్కిన్న మానవులను నిందించయ్యా ॥1 స్వ ॥ అందరికంటే నేనే చాలా ఆధికుడనని వాదించయ్యా సందులోంచి యేదైనా పడితే చంకలు కొట్టక చూపయ్యా ॥1 స్వ ॥| 74

దేశము నే చెప్పినట్టు వింటే

దేముళ్లో నే ననవయ్యా

రోషముతోను యితరుల తలప్టై

రుద్దుము నీ లోపాలయ్యా ॥స్వ॥

అత్తగారి తనమును నొనరిస్తూ

అందరినీ తెగతిట్టయ్యా

పొత్తుగాను అధికార వర్ణముతో

పొందును బాగా జరుపయ్యా ॥1స్వ॥

విందులు యెలవన్సులును పెట్టుకొని

వేడుకలన్నీ కుడువయ్యా

మందులందరికి నిన్ను బోలెడి

మహితుడు లేడని చాటయ్యా | స్వ ॥

కాంగిరేసనే తెరను వేసుకొని

కపట నాటకము సలుపయ్యా

కంగారుగ అది అడ్డమువస్తే

జ్ఞానంబనుకొని చించయ్యా ॥ స్వ ॥॥

వందేమాతరం గాంధికి చేయు!

బాయక నిను వెంటాడయ్యా

పందలనుచు అటుపలుకని వారిని

పలికి పరువును తీయవయ్యా ॥స్వు॥ “గ్రామ పునర్నిర్మాణం బనుచూ

కమ్మని పాటలు పాడళ్యూ

నీమముగా పురములను సభలను

నీవుమాత్రము విడకయ్యా ॥స్వ॥

75

శ్రదాకవిగయమెక్కజీవఠం-సాహిత్యం _ రామాస్‌ సాహిత్యం _రామనెట్టీ

పరులు చేసిన తప్పుల నెల్లను

వారి తలలపై రుద్దయ్యా

కరము నీవొనర్చిన తప్పులను

కలిపి వారికే చుట్టయ్యా ॥స్వు॥

ఇంటర్వ్యూలు టెలి[గ్రాములు

ఎల్లయెడల నెగిరించయ్యా

తంటాలు పడి డెప్యుటేషనుల

స్థానము సంపాదించయ్యా ॥స్వు!

కడితేకట్ట మాన్తే మాను

ఖద్దరు కట్టా లనవయ్యా

పద పద గాంధికి జే యని నీకు

(ప్రజలు వెంటపడతా రయ్యా ॥స్వు 1

ఇంతకంటె నీ కింకా వేరే

యేమి స్వరాజ్యం వుందయ్యా

చింతయు బాధయు త్యాగము గలిగిన

చిన్నల్న నిందులో చంపయ్యా ॥ స్వ ॥

నిరాకరణ మను నీడను సుఖమున

సహాయసౌధము నెక్కయ్యా

కరాన నీయిష్టమునే జరుపుము

పెద్దల నీకంటెవరయ్యా ;స్వు॥

దిక్కుమాల్ని దేశానికి నేనే

దిక్కని దిశనని యనవయ్యా

'మొక్కదైవమూ నాకంటె లేరని

మోజుమీద వర్రించయ్యా ॥స్వ॥

ఎవ్వరెన్ని విధముల నన్నాను

ఎమ్హుడు నిను విడబోరయ్యా

వహ్వారె'తొలిజన్మంబున నీవెటు

వంటి పుణ్య మొనరిస్తయ్యా 1స్వు॥ 76

వ్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి సీతాకోకచిలుక (పిల్లల గేయం) సీతాకోక చిలుకను చూడు ఏతాంలాగ ఎగురుతు ఆడు పోతూ పోతూ పూవులు మేయు లేతాకులపై నిద్దరతీయు ॥1సీ॥ చుక్కా చుక్కల పరికిణి కట్టు ముక్కున అందపు ముత్తెము పెట్టు తొక్కుడు కాళ్ళతో తూలుతు లేళి ఎక్కడ పడితే అక్కడ కెగిరే 1సీ॥ పురుగులాగ అది పుట్టును పిమ్మట

• తెరలలాగ రెక్కలు విలసిల్లును సరి నున్నని నూగుండు మేనిపై చెరిగిపోవును చేయి వైచినన్ను 1సీ॥ పట్టు కొనగ పాపలు పరుగిడిత్తే గుట్ట మీదుగా ఎగిరిపోయి, ఒక చెట్టు కొమ్మపై కూర్చొని పండ్ల పెట్టు మెండలో నవ్వుతూ వుండే ॥1సీ॥' హరి జనులము మనము - దుఃఖము లనుభవించ మికను సరిసమముగ తక్కిన జాతులతో - సంస్తుతి నందుదము 41హ,॥ స్నానము లాడుదము దేహము - స్వచ్చము చేయుదము మానక అలుకుదము ఇండ్లను - మడిగానుంచుదము ॥హ॥ 77

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి మునివాకిళ్లన్నీ తుడిచి - ముగ్గులుపలు పెట్టి ఘనులందరు దర్శించుటకును ఆ - కర్షణ గూర్చుదము 1హ॥ వెల్లలు వేయుదము = గోడలు - తెల్లగ జేయుదము సాగసగు రంగులతో ద్వ్యారములను = సింగారించెదము హహ 1॥ తెల్లటి బట్టలను దాలిచి - తేటగ తిరుగుదము పిల్లలందరిని బడులకుపంపి - విద్యలు నేర్పుదము ॥1హ ॥ సభలకు వెళ్లుదము ఆ పెక్కు సంగతు లెటుగుదము విభవమునందే వృత్తులు పూని -- విడువక చేయుదము ॥హ॥ భయమును మానుదము దేశ - భక్తిని పూనుదము రశయముగ మనమందరము తరించెడి - పనులను చేయుదము ॥1హ॥ కల్గును విడుచుదము (క్రూరపు - కర్మలు తుడుచుదము ఎల్ల జీవములసై దయ దాలిచి - యింపుగ (బ్రోచుదము ॥హ ॥ మూర్థాచారముల - మరియును మూఢ మతంబులను సమూలముగా విడనాడి జగత్ర్రభు = సంస్తుతి పాడుదము ॥హ॥ భజనలు సలుపుదము పుణ్య = (వ్రతములు సలుపుదము సుజనులతో కోవెలలో శివునకు - జోతలు పెట్టుదము 1 హ॥ సందు విడచిరార తమ్ముడా - పెద్ద సభ జరుగుతున్నాది తమ్ముడా

ఇండియా దేశమట - ఎల్లారు నొకటంట

ముందర బడులంట - ముచ్చట చదువులంట

అందము గుండాలంట - ఆరోగ్య విధులంట

పొందుగ జీవనమంట - పురిషిట్టో భనమంట

ప్రతివాడికోటంట - ప్రతినిధి నంపాలంట

ఇది యేటో మనకి మే - లెరిగే లాగున్నాది ॥ సందు ॥

78

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి హరిజనులమట మనము - అయిదు కోట్టమంట హిందూ సంఘముయొక్క - ఇంపైన కొమ్మంట విడతీయుటకు సుంత - వీలేలేదేనంట విడతిస్తే గాంధీ ఉసు - రిడుసుకుంటాడంట సీమ దొరతనమారే - శిరసు వంచేరంట ఏమూల మనగొడవ - లే "సెప్పుకుంటారు ॥ సందు ॥ పంచా సాొక్కా తొడిగి - పైమీద తుండేసి పట్టెనామాలెట్టి - బొట్టు సక్కగ దిద్ది పదిమందిమీ కలిసి - పడతులతోను మెలసీ బహిరంగ సభలల్లో = బాగుగ కూరుచొని చెప్పిన దల్డా విని - చిత్తము కెక్కించుకొని ఒప్పుగ చెయ్యెత్తి - ఓటియ్యవాలంట | ॥ సందు ॥ ఆడోరు మగవారు - అదియేటీ లెచ్చెర్లు | (గ్రుక్క విడువకుండ - కురిపించేస్తున్నారు.! చెవిటోళ్లకైనాను = తెలిసిపోతున్నాయి ఇన్నాళ్లు మననెల్ల - ఈసడించారంట ఇప్పటినుంచి ముందు - కెత్త సంసిద్దులట తప్పకుండా మనము - ధన్యులమైనాము ॥ సందు ॥ రాముడి పటముపట్టి - రండోయి పాడుదము ఆమూల ఈమూల - అంతట తిరుగాడుదము మామూలాచారములు - మంటల్లో కలుపుదము సోమరితనము కల్లు - చొరనీక గెంటుదము దేముడి గుడి తలుపులను - తెరవుమని వేడుదము సామికి ప(త్రం పుష్పం - సమర్భణ చేయదుము ॥ సందు ॥ 79

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం- రామిశెట్టి పహెందూ సంఘీయులము హిందూ సంఘమురా మనది - ఎవ్వడు కాదనురా సందేహించినవాడే వేజొక - 'సంఘంబై చెడురా ॥ హీందూ ॥ రామచరిత మనది - దాని - రచయిత మనవాడు భారతమ్ము మనది = ధర్మ - వ్యాధుడు మనవాడు ॥ హిందూ ॥ భాగవతము మనది - అందరి - చెంచిత మనపడుచు ఏగొడవను గాంచిన మనమట అని = పించనిదేలేదు ॥ హిందూ ॥ వల్లీ మనపిల్ల - మనకు - అల్లుడు మురుగయ్య ఎల్లెడలను 'మన చుట్టాలేసుమి - హిందూదేశములో ॥ హిందూ ॥ వేదంబులు మనవి - ఆందలి - నివరంబులు మనవి బహు దేవళముల పంచమ భక్తుల - ప్రతిమలు లే వొక్కో ? ॥ హిందూ ॥ మన పెద్దలు కూడా ధర్మ - మార్గము తెలిపేరు భక్తిని కజపేర్గు - ఈశ్వర - శక్తిని చూచేరు ౪ పిందూ ॥ ఎల్లరి హతమునకై - జీవన - మెటులో గడచుటకై ఏీవృత్తిని సక్రమముగ జేసిన - నెసగెడి తప్పేమి ? ॥ పొందూ ॥ అంతమాత్రమునకు మనలను అంటుట తప్పంటే పాపపు జన్మంటే వారికి పుణ్యమె' తక్కువగు ॥ హిందూ ॥ ఎప్పటి మాటలనో మాపై - త్రిప్పి విసరకండి ఇప్పటినుండి సమముగ మనుతెర - వేదో వెదకండి ॥ హిందూ ॥ కలసి మెలసినపుడే సౌఖ్యము - కలుగును నందరకు విడబాటును దుఖం బెప్పుడును - నుడుగదు ఇరువురకు ॥ హిందూ ॥ నిట్టలు పడగొట్టి - గృహమును నిలబెట్టుకొనగా ఎట్టుల సాధ్యంబో మదినూ - హిరచుకొనరదేమి ? ॥ హిందూ ॥ 80

ప్రదాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిరెట్టి సళ్ళ కై ఆలో ం అస్పుశ్యతా సెద్ధాంత విరసనము

అంటరానివాడిని న-న్నంటే ఇక ఒప్పుకోను

ఒంటరి ! నీ కిష్టము - లేకుంటే ఆటు తొలగిపొమ్ము ॥ ఆం ॥ వీ గుమ్మము కడకేగి - నిను తాకగ మనసులేదు

నీ తాకుడువల్లనె నే - నేమో ఘనతందబోను ॥ ఆం ॥ నీవే ఘనజాతివని - నేనేమో నీచునని

లోనదడలచినచో నీ - లోనే విషరణమౌసుమి ॥ ఆం ॥ నీవలె పుణ్యుల కడుపున - నేమాత్రము వుట్టలేదొ 1

జీవనమును స(క్రమముగ -,జేయగలేదో చెప్పుము ॥ ఆం ॥ సిరియును నుద్యోగమునా? - చేకూరవచ్చును మానును

గరువంబున మత్తిల్టుట - కా ? రెండును సద్వరములు "1 అం ॥ నీవలె కష్టముపడియా - ర్లించి పన్ను చెల్లింతును

ఈ విశాలభూమిని నీ - వెంతో 'నే నంతేనుమి ॥ ఆం ॥ నన్ను తాలగమని నీవును - నిన్ను తొలగమని నేనును

ఎన్నడు కసరగరాదు - ఇదియేమని నిర్ణయము 7? ॥ ఆం ॥ నా సౌఖ్యము కొౌరకీవును - నీ సౌఖ్యము కొరకేనును

వాసిగబహు కష్టంబులు “+ పడవలెననుటయె ధర్మము ॥ అం ॥ వసుధను సజ్జనులకు స-ర్వమును నొక కుటుంబమెయగు

విసుగొందడు పరజనహిత - వృత్తి (వ్రతుడెన్నండును ॥ అం ॥ జగమంతయు నుండగనీ - సర్వాసహ్యముమాపయి

భగభగ మనిపించుటయది -'పరువోవురువో చెప్పుము ॥ అం 1 వేదాదుల యర్థమును వి - వేకముతో (గ్రహియింపుము

లేదా వాటి ప్రసంగము - లే, యిక నెత్తగబోకుము ॥ ఆ౦ ॥

స!

ఎటువంటి మాలలము! మాలలము వనమాలిశిరంబున + గ్రాలెడి తులసీమాలలము మాలలము (త్రిశూలిగళంబున + ద్రేలెడి కపాలమాలలము సుశీలురము జగతీతలమంతను + శుభ్రముచేసెడి యేజులము లఅయకాలురము ఆఘకానన సంతతి. + గాల్బెడి -జ్యాలాకారులము ॥మా॥ హిందూ ధర్మ వ్యవస్తను మాకొక + ఇంపగు స్టానంబున్నయది మందులమై మనకుండా 'దానిని + మాన్యముగా నెరవేర్చితిమి అందరివలె చరియింపగనీయక + అడ్డము వచ్చెడివారెల్ల చిందరవందర యౌదుర ధర్మ + చ్చేదక నూతన యత్నములో ॥మా॥ జపములు సేయుడు తపములు సల్పుడు + జన్నిదములువడకండెపుడున్‌ నిపుణతతోడుతో మోక్షమువైపుకు + (తిప్పుడు జగతిని వీలైనన్‌ చపలత సంస్కృతి పదమున జాటుచు + చచ్చుచు వుట్టుచు నీలుగుచున్‌ కపటముగా మాపై పడబోయిన + కలుషముగా మదిందలచరాకో? ॥ మా॥ (బ్రాహ్మణులా పదిరూకల కోసము + పామర సేవలు సేయుదురు క్షత్రియులా సలాములు చేసి గు + లాములై వెలుగొందుదురు వైళ్యులు రుసుములకై జనసంఘపు + వైభవమెల్లయు తుడిచెదరు ఎల్లరు నిష్టము వచ్చినయట్టుల + నే జీవములో దొరలెదరు వర్ణమదెక్కడ ఆశ్రయమెక్కడ + వంటను తింటను అంటుటను మడగంటులలో నెడసేతలె జాతికి + మేలగు ధర్మపు మూలములా? ॥మా॥ ఇది వర్ణాశ్రమ ధర్మంబేమిటి? + మద్నినమ్మెడి మూఢుండెవడు? ఎదొసమయానుగతంబగు పథమున + నేగుచునుంటిమివి నమ్రులమై మదినిక నిక్కులదేటికొ తెల్పుడు + మహీమాఢ్యులమని అల్పులని విదితముగా నెల్లర మొకటే లౌ + కిక విద్యలలో తేరినచో బడులును కొలువులు పదవులు సభలును + బహు వృత్తులును తెరచుకొనెన్‌ గడియలు మూసిదాచరితంబెజ + గన్నాథుని ఈ జగమునకున్‌ 1మా। 82

ప్రజకవి,గరమెళ్ళజీవితం-సాహితశ్యం పెకీ శుద్ధంబగు వర్ణాశ్రమ ధర్మము + శోభిలచేయుదురేయని నిషిద్దంబందు ఆస్పృశ్యంబనునొక + నీచపు వర్షము నిశ్చయము ఆబద్ధంబగు జాత్యభిమానము వ + ర్థాశ్రమ మని[్రమమందక్తుడీ బుద్రిగలారలె పెద్దలు ఇతరులు + బుద్దిగరచి పెద్దయ్యెదరు విద్దైను బాగుగ నేర్చెదము + విత్తంబును చేకూర్చెదము హద్దును చెజచి అందజితోను + హాయిగ సరిగానుండెదము మా ॥ కలియుగమందున బలమెల్లయు సం + ఘముదేయని శాస్త్రము చాటు అధునాతమున అధికారము సా + మాన్యులదందురు పాశ్చాత్యుల్‌ అయిదుకోట్ట జనమును నేకంబయి + నప్పుడు చేయగలేమెద్ది? ఖయిదీలవలెం జరియింపము మటీ + ఖామందులమే అయ్యెదము ॥మా॥ , బడులు మావియని + బాటలుమావని

సభలు మావి స + త్రములు మావియని

ఆచారము వ్యవ + హారము మావని

దొారతనమును పెను + పదవులు మావని

ఆరచి చరచి (గ్రహి + యించక పోదుమొ ॥1మా॥ కొడుకాచిన హరిశ్చంద్రునకు + కట్టుదు మొక్క దేవళము (వ్రేలు నిచ్చిన యేకలవ్యునకు + వేడుక చేతుము ఉత్సవముల్‌ అద్భుత దివ్యత్వము గణియించిన + అరుంధతికిని పెను జాతరులు నందనారు పెనుపండగలోపల + వందలకొలది నాట్యములు 1మా॥

ముందర చూచిన + వెనుకను చూచిన

విందులు చూచిన + వింతలు చూచిన

సందులు చూచిన + సంతలు చూచిన

పొందులు చూచిన + పొరుగులు చూచిన

ఆందతిలోసల + నందజుమై, పెను

న్‌!

వ్రేణాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామికెట్టి సందడిలోపల + సందడియై ముందుకు దేశం + బంతతో పోదుము ముహ్యము చేతుము + లోకంబంతను ॥మా॥ సందేహంబించుకయునులేదు + చక్కనిదీ హిందూమతము మందముగా వ్యతిరేకముగాపెను + సందడి కొంతచేసినను ముందర దృష్టిని కలిగి మార్పుకు + పొందుగనౌదలవంచెడును గందరగోళములన్నీ కూడా +,క్రమముగ సవియే సరిపడును ॥ మా ॥ వందలకొలదీ + రారోతమ్ములు సందడిమీర + గెంతుదము బందములన్నీ + తెంచుకొని యొక పందెముగా పరు + గెత్తిదము భారతమాత + కొలువును చేసి పావన జన్ముల + మయ్యెదము మానవ జాతిని + శుద్దము చేసి మంగళ గీతము + పాడుదము ॥[మా॥ భారత దేశపు ప్రతిభ పురుషులు “ఈ 1 తచెట్టు లెక్కుటమాని - తాటికల్టు త్రాగుటమాని విస్పసారా వండుటమాని - వీథుల వెంట గెంతుటమాని చల్లని వృత్తులు బూని మనము - సంసారములు చెయ్యాలో ర ( రయ్యో కొయ్యోడ ఎ స్త్రీలు తుప్పలవెంట చితుగులకోసం - తోటల వెంట పిందెలకోసం

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి ఆడవులవెంట ఆకుల కోసం - కొండలవెంట కొయ్యలకోసం తిరుగుటమాని పెరట పాదులు - దిద్ది చక్కగ పెంచాలో, ॥ (లమ్మీ చిట్టమ్మి) ॥ పురుషులు చింకిగోచీ చించివేసి - చెంగుపంచ కట్టుకొని ముటికి పాతముక్కలు చేసి - తెల్లని వేష్టి తలకుచుట్టి తక్కిన కులములందరివలెనే - తక్కుచు మనము తిరగాలో *॥5॥ ప్తీలు మేనినిండ చీరకట్టి - మెడలనిండ రవిక తొడిగి చింపిరి జుట్టులు దువ్వుకొని - సొంపుగ పువ్వులు ముడుచుకొని గోపకన్నాల లాగున మనము - గోటుమీరగ నుండాలో ,॥6ర॥ బాలురు పలకపుల్ల చేతనుబట్టి - పార్యపుస్తకములు పట్టీ నిన్నటి పారం నేర్పుగ చదివి - రేపటి పారం,చ్రూచుకొని బడికి పోవాలింక మనము - పందులు కాయంబోవద్దో ॥ర॥ బాలికలు కోలాటములనాడవాలి - పూలు బొమ్మ లల్లవాఠి ఏల పాటలు పాడవాలి - లీల చదువులు చదువవాలి "పేడ తట్టలు నెత్తినిబట్టి - పెంటలంట తిరగొద్దో 61 ఉత్తరమున మంచుకొండ - దక్షిణమున కన్నైకుమారి తూర్పుపడమరల సముద్రం - తోనువెలగే భారతభూమి మనది యంచుతలచుకుంటే - మనసు లేచొస్తాదిరో 10 ॥ ప్రీలు పారులు వెలసిన పావనభూమి - రాజులేలీన రమ్యభూమి వైశ్యులు వరలిన భాగ్యభూమి = కాపులమరిన కమ్మని భూమి శం.

వుజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి మనదియంచు తలచుకుంటే - మనసు లేచొస్తాది వో 161 స్రీలు లచ్చిమి తల్లి వెలసిన భూమి - చదువులు పెక్కు జరిగే భూమి పచ్చని పైరు లఅరిన భూమి - పొడి పంట చెలగెడి భూమి మనదియంచు తలచుకొంటే - మనసు లేవొస్తాదే వో ॥ర6॥ పురుషులు వ్యవసాయము బాగా చెయ్యాలి - పరిశ్రమలు పలుసాగించాలి వర్తకమును హెచ్చించాలి - శాస్త్ర పద్దతి జరిపించాలి (ప్రజా ప్రభుత్వ పద్దతిదీన - ప్రబలునట్టు చెయ్యాలో ॥5॥ స్రీలు (గ్రామములే మన హిందూదేశపు - కలిమికి నెల్ల నెలవులని కళలకు నెల్ల నిలయములని - పాటక జనుల (ప్రాణములని మదిలో నమ్మి మనమందరము - మరవక (శ్రమపడవలయు నో ॥5॥ అఆందరను భారత శక్తి వెలుగును గాక ! - పావనమై ఆలరారును గాక!

• తోరపు సంపద చెలగును గాక! - తొల్లిటి కీర్తి ప్రబలును గాక !, భారత మాతకు జయమగుగాక! - పరమేశ్వరుని కృపవలనో ॥ర॥ . అన్యాయకాలంబు దాపురించిందింపుడు! | అన్యాయ కాలంబు దాపురించిందిపుడు తఉందరము మేలు కోవాలండి మాన్యాలు భోగాలు మనుజులందతి కబ్బు మార్గాలు వెతకాలి రండి - ఏటి పొడుగున దున్ని యెరువేసి నీరెట్టి నూర్చి పండించేది మనవంతా గోటు చేయుచు బూతుకూతలను కూసి డ్ర్‌

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి కలకొట్టి కానిపోవుటింకొకరొంతా పొగలలో, మరలలో పొగిలి పొగిలి సరకు పుట్టించి యిచ్చేది మనమంతా తాగరు వాతెరసొగను తొయ్యలులతో కలిసి విరగబడు చుండుటింకొకరొంతా కూలి చాలిక, కడుపు మాడుతూ గుహలలో కుందుతూ కుళ్ళడము మనవంతా గాలిమేడలలోను కమ్ముతావులలోను గర్వముగ్గ భోగమింకొకరొంతా - జను లెల్లరికి నేను జన్మభూమినిరా ఛేదించవయ్య ఆసమాన భేదముల ఆనందమున నన్ను అలరించువారు మీరలే మీరలే మేలుకొను డింక. ఆసపోతుల కంత అధికార మేలా మోస కృత్యములందు మోహంబులేలా పెద్దలకు లాభాలు బాంకుల్ల నిండా పేదలకు దుఃఖాలు హృదయాలనిండా నీది నాదనెడి అన్యాయంబు వీడు మనము మన దనెడి సద్గానంబు పాడు మీ యిల్టు మీ సుఖము మీ ధనముతోనె మేదినీతలమెల్ల మెరయుచుండాలి సైన్యాలు వార్నెపుడు రక్షించవలెనా? కర్షకుల కార్మికుల శిక్షించవలెనా? 87

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం.- సాహిత్యం రామిశెట్టి భాగ్యవంతుల వైభనము లంటె నాకు బాధించు (ప్రణ మని బాగా తెలియండీ కర్ణకలు కార్మికులు కలవండి వేగ వార్డికోత్సవములు జరుపండి వేగ “ఆనందమున నన్ను ఆలరించవారు మీరలే మీరలే మేలుకొను డింక. “అఖండ హిందూస్పాన్‌ ప్తష్నం ఆఖరు కిట్టడు గంటింది పాకిస్టానుకు ముస్లిము లీగు సంస్టానాలకు సంస్టానాలు విభాగములకై వివిధ జాతులు ఎవరికి యిష్టం ఆయినటు వారు ఏవో కోర్కెలు కోరుతుంటే అందరికీ తా నిస్పహాయమై ఆడించెను తల కాం(గైన్సు ముక్కలంటే ముక్కలా స్థాన్గు సంస్టానాలే కాదు జాతులను ర్రాష్వైలనే కాదు కుల తణ్యాలను కూషములలోకి ఈడ్చివేసి, ఇటు సైమీ పాటులు మీరు పడండని తాను తప్పుకో తలచి నట్టు ప్రకటిస్తూ వుండే (బ్రిటీషువాడి ప్రతిభను చూస్తే విధాతకే అచ్చెరు వవుతోంది” 68 =

వ్రదాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి అమృతాంజనము జం క్ష బుతు రాజంబు వసంతము రోగ రహిత రాజ్యం, అమృతాంజనము వసంతమున మోడులును చిగుర్చును మనుజుల మనముల నమృతాంజనము తలిర్యును 1 బుతు ॥ 2. అమృతాంజన దర్శనమున రోగము అడలి దవ్వుగా పరిగిడుచు చలి ఉష్ణము చతికిలబడును కమనీయము దానిసేవ నెపుడు కలలోనైనను మరువకుము - ॥ బుతు ॥ 3. పుండే కానీ గాయమె కానీ - కత్తి తగిలిన గంటే కానీ చర; శ్రమునకు సంబంధించిన బాధల చయ్యన బాపుట దానివిధి _ క బుతు ॥ శ ఆస్మా పీడితులగు వృద్దులును కోరింత దగ్గు గల బాలురును అమృతాంజన మర్దనతో పీడా విముక్తులగుదురు ఒక తృటిలో " ॥ బుతు ॥ 5, _ తక్కిన మందులు ఏవో ఒకొక్క రోగము మాన్చ సమర్హమునేమో " అమృతాంజనము సర్వరోగ సంహారకమగు వజ్రాయుధము బుతు ॥ 89

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి 6. ఇతర డాక్టరులవలెనే ఇయ్యది (బ్రతిమిలాడినా రానిది కాదు నిన్నంటుకొని తిరిగి కుదిర్చే నేర్పు దానికె పెట్టని సామ్ము ౧ బుతు ॥ 7. మనదేశంబు ఘన స్వాతంత్ర్య మహిమ నిటుల నలరారే వేళ మన కానందము అమృతాంజన వీహెవళి, నిలిపే ఉత్సవ లీల ॥ బుతు ॥ | అనుబంధం - । 1922 జూలై 28న తేదీ ఆంధ్రపత్రిక ప్రకటించిన గరిమెళ్ల వాజబ్మూలం పూర్తి పాఠం (1921ఫిబ్రవరిలో గరిమెళ్లను రాజమండ్రిలో అరెస్టు చేసి జిల్లాకేంద్రం కాకినాడ తీసుకువెళ్ళారు. ఆక్కడ మేజిగ్ట్రేటు సంవత్సరం శిక్ష వేశారు. జైలు శిక్ష అనుభవించి బైటకి వచ్చి స్వరాజ్య గీతములు (రెండవభాగం) రచించి పాడుతుంటే మళ్ళీ అరెస్టు చేసి మద్రాసులో ఎగ్మూర్‌ కోర్టులో విచారించి రెండేళ్లు కఠిన శిక్ష విధించారు) న్వూరాజ్య గీతముల కేసు చిన్సువురి ఎగ్మ్నూరు రాజధాని నుజ్యప్టేటు కేర్షులో విచారణ శ్రీయుత గరిన్నెళ్ల సత్యనారాయణగారికి రెంధ్రేండ్లు కఠిన శిక్ష శే శ్రీయుత గరిమెళ్ల నత్యవారాయణగారి స్టేట్‌మెంట్‌ ఈ స్టేట్‌మెంట్‌ను ఎగ్మూరు రాజధాని మేజి(స్త్రేటు కోర్టులో గరిమెళ్ల 90

వ్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం " రామిశెట్టి

• సత్యనారాయణగారు మేజి(స్ట్రేటు కిచ్చిరి. వారు దాని నాకోర్టులో చదవుబోగా మేజిస్టేట్‌

నిరాకరించెను పట్టుదల లేకుండ ఎప్పటికప్పుడు సరిపుచ్చుకొను చుండుట మహానర్థకము.

ఇతరుల మనసు నొచ్చుననియో వారు మనతో చేరకపోదురనియో మనకిష్టము లేకున్నను సఖ్యత చెడకుండుటకు కొన్నింటిని వదులుకొను చుండు పద్దతియే జాతీయతాభివృద్దికి గొప్ప అనర్థకమై యున్నది.

హిందూదేశమున స్వాతంత్ర్యము కొరకు బ్రిటిషు ప్రభుత్వములో ్రతిఘటించుట నేడ్తు మనకు కక్రొత్తగాదు. (బ్రిటిషు ప్రభుత్వము మనదేశమున పూర్తిగా నెలకొన్నప్పుటి నుండియు గూడ నీ సంఘర్షణము ప్రారంభమైనది. ఇతరులు చెప్పినదానికి కాదనజాలక విధిలేక సమ్మతించుట, మంచికాలము వచ్చినప్పుడన్నియు వానియంతటనవియే చక్కపడునను నమ్మకము, మనము అొ మిక్కిలికి పోగోడదను తలంపు అనునవి భారతీయులకు (ప్రకృతి సిద్దములగుటచే రాజనీతిజ్లుల సభలలో గూడ నీనైసర్లికములే చెలగుచున్నవి. వీనివలన అభివృద్ధికి నిరోధము కలుగుటయేగాక పాదిత్య దొష్టములతో గూడిన సమధానపు నైచ్యభావము గూడ ప్రబలినది. సర్వసన్నాహములును సమకట్టకుండ విష్లవమునకు గడంగుట, ప్రాణనష్టము మున్నగు ననర్థకములు దీనివలన తొలగిన మాట నిజమేగాని వీనివలన జాతీయ శక్తికే ముప్పు వాటిల్లినది. మోటూరును పగులగొట్టుటకు ప్రయత్నించుటలో దానిని నడిపించు నైపుణ్యమును గోల్ఫోతిమి. న్యాయనముగ వ్యవహరింపవలెనను ప్రయత్నమున మనకు చాపల్య లక్షణములు పట్టువడెను. విరోధుల దోషులను క్షమింపవలెనను నభిలాషవలన నారొనర్చిన ,అవమూనములను మనము పాటించుటయే మర్ధిచిపోతిమి. ఈ తిగా సమాధాన భావము భారతజాతీయాభివృద్ధికి నిరోధకమైనది. ఇయ్యది మనలనెల్లప్పుడును విదేశీయుల అను[గ్రహమున కధీనులనుగ చేసినది. 2. ఈ నమాధాన భావమును ధిక్కరించుటయే అనవోయోద్యమము

ఇట్టి సమాధాన భావమును పూర్తిగా ధిక్కరించుటయే అసపహాయోద్యమ సిద్దాంతము. (బ్రిటిషు నిరంకుశత్వము వలన కలిగినట్టి నైచ్యస్థితికంటె ఆభమమగు మరియొక స్థితి మరే కారణమువలననుగూడ్గ కలుగదుగాన నీనిరంకుశత్వమును

91

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి తొలగించుటకు దేశీయులెట్టి మహాత్యాగములైన చేసి తీరవలెననియే, ఆసహాయోద్యమము ఖండితముగా' నుడువుచున్నది. భారత ఖండము నిట్టి నైచ్యస్థితికి తెచ్చు దౌర్భాగ్యము కేవలము (భ్రిటిషువారికి మాత్రమే చెందదు. ఏ దేశమునందైనను పరిపాలనాధికారము మరియొక దేశము వారి వశమైనచో వారు తెలిసియో తెిలియకయో ఆ పాలిత దేశమునందిట్టి నీచస్థితినే కలిగించుట నిశ్చయము. తనకు మాలిన ధర్మము లేదు. వారు ముందు మాంచస్టరు లాభము చూడవలెనుగాని ఢక్కా లాభమును గాదు. ఇక ముందీ పద్దతి మారవలెను. హిందూ దేశమును (బ్రిటిషు సామ్రాజ్యమునందు బ్రిటిషువారు నిలుపుకొనగోరినచో భారతీయుల షరతుల కన్నిటికిని బ్రిటిషువారు తలయొగ్గవలెను. 3. ప్రవంచ నమస్వలన్టియును అనవోయోద్యమము వలన చక్కబడును. అసహాయోద్యమము కేవలము భారతీయులకు మేలును మాత్రమే కాదు. ఆసియా ఇండవాసులకు అట్టననేల అఖిల ప్రపంచ వాసులకును గూడ మేలు చేయుటకే బయలుదేరినది. వాషింగ్టను, జీనోవా, హేగు సమావేశములు నిష్పలమగుటచే అసహయోద్యమ విజయముకొరకే (ప్రపంచ సమస్యలన్నియు నిరీక్షించుచున్నవి. కార్మిక సమస్యను ధనికులు పేదలునను సమస్యను - కొద్దిమంది ధనమునంతను సేకరించి దాని సహాయమున అధికారమును పలుకుబడిని గడించుట - దాని సహాయమున వ్యక్తులను జాతులను లోబరుచుకొనుట. ఇందులకిప్పటి రాజ్యములును సామ్రాజ్యములునే నిదర్శవములు. పీటినన్నిటిని ఇద్దరు వలననే అసహాయోద్యమము పరిష్కరింపగలదు. వ్యక్తులను జాతులను బానిసలుగ చేయుట వలన, దాస్యపాతకమువలన వ[క్రచేష్టితులగు ప్రజలు కలుగుచున్నారు. గాన నికమీదటనట్టి వ్యక్తి జాతివశీకరణయే యుండగూడదు. 4 విదేశ వ్రభుత్వములను.బహిరంగమున ప్రతిఘటించెదము.

ఈ కారణమున ఏ దేశమునైన పరిపాలించు ఏ విదేశీయ 'ప్రభుత్వమునకైనను ముఖ్యులుగా హిందూదేశము నేలు విదేశ (ప్రభుత్వమునకును నేను విరోధినని ప్రకటించుచున్నాను. ఏలనన నేను భారతమాత పుత్రుడను. నేనీ దేశమున పుట్టి పెరిగితిని. నేనీ దేశమున పౌరుడను. అట్టివారిలో నేనే 'ప్రథముడనుగాను, వారి

92

పాదధూళినంటుటకైన నేనర్హుడనుగాకున్నను ఆ ధన్యుల పవిత్రనామముల నేనిచట వివరింపగోరెదను. లోకమాన్య బాలగంగాధర తిలక్‌, లాలాలజపతిరాయి, మౌలానా మహమదాలీి, మౌలానా కలేలిగార్జ్హును, సాధుపుంగవుడగు గాంధీమహాత్ముడును వారి పెక్కువేల మందియును గూడ నిట్టిమేటి నాయకులే. వీరిలో లోకమాన్యుడు వీరస్వర్ల్గమును చూరగొనబోయెను. తక్కినవారు కారాగృహములలో నున్నారు. గాన నేను [వ్రాసిన విషయములనట్టు వ్రాయకయే మాత్రము తగ్గించి వ్రాసినను నేను నా అంతరాత్మకును, దేశమునకును, దేశీయులకును గూడ (ద్రోహినగుదును. దురదృష్టమున నీ ,బ్రటిష్‌ 'ప్రభుత్వమునందు సత్యము రాజద్రోహముగ పరిణమించినది. సత్యమును పలుకుటయు, నా అభిప్రాయమును స్పష్టపరచుటయు, ప్రభుత్వమను వేషార్ధకనామమును ధరించినవారికి కలుగు నష్టమునకు లెక్కచేయక మావిధిని నెరవేర్పుడని నాదేశీయులకు బోధించుటయు రాజ(ద్రోహమగునని రాజ(బ్రోహము నొనర్చితినని చెప్పగలిగినందులకెంతయు గర్వితుడనగుచున్నాను. ,

క... దార్ధన్య రాహొత్వమును ప్రజలలో విజ్ఞానమును కలిగించుట యును మాత్రమే

మన సాధనములు.

ఈ జాతీయ సమరమునందు బెక్కు కారణములచేత మేము దౌర్డన్యమును పరిత్యజించితిమి. ఈ దౌర్జన్యాయుధమును పాశ్చాత్యులు. ప్రతి యుద్ధము నందును గూడ పప్రయోగించుచుండుటచే నది మిక్కిలి మొక్కవోయినది. దీనివలన కలుగు వలితములు ప్రస్తుతమున్న వానికంటెను గూడ నధ్వాన్నములుగా నున్నవి. పశులక్షణములలో కొన్నిటినైన విడువజాలనట్టియు అనాగరక ఆటవిక దౌర్భల్యము “నతిక్రమింపజాలనట్టియు. జాతులకును వ్యక్తులకును మాత్రమే దౌర్జన్యము తగిన సాధనమగును గాని ఉత్తములకు గాదు. దౌర్జన్యము శౌర్యహీనమగు నాయుధము. క్రేవలశుద్ధ దౌర్జన్యరాహిత్యములో పోల్చి చూచిన దౌర్జన్యమునకు ధారయే లేదు. అన్నిటికంటెను ముఖ్యమగు కారణమింకొక్కటి కలదు. '(పేమయును శాంతి (దౌర్జన్యరాహిత్యమును) కవలపిల్లలు. గాఢాంధకారమున తన గొంతు గోయుచున్న శత్రువును గూడ (ప్రేమించుటయే దౌర్జన్యరాహిత్యము. ఇయ్యది మృత్యువాత పడినపుడు

093

వ్రడాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామశెట్టి గూడ చలింపని అచలవిభమగు ధైర్యావతారముగాననే గాంధీ మహాత్ముడీ సాధనమును దేశీయులకు విధించెను. ఉత్తములగు దేశీయులు కొందరు దాని నవలంబించుచున్నారు. ఒక పనియందు దేశీయుల కేకాగ్రతను కలిగించుటకు వారికి మనము విషయ పరిజ్ఞానమును కలిగింపవలెను. దేశీయులుగూడ దౌర్జన్యమునే అవలంబించినచో వారును శత్రువులతో సమానులే యగుదురు గాన దౌర్జన్యము హానికరమేగాని లాభకరముకాదు. కాననే మేము" నూతనమును వి(క్రమోపేతమును క్రేమ 'ప్రపూరితమును దేశానురాగభరితమునగు సం(గ్రామమును ప్రారంభించి స్వరాజ్యద్వార సమీపమునకు రాగలిగితిమి. గాంధీ మమాత్ముని వారి ననుసరించి 30వేల మందిని కారాగృహబద్దులను చేసి విజయమును బడసీతిమని బ్రమయనెడి మధువును ప్రభుత్వము వారిపుడు మితిమీరి (గ్రోలియున్నారు. ఏ దేశ చరిత్రమునందును ఏ దొరతనమును గూడ నింతటి అనుచిత కార్యము నొనరింపలేదు. ఇట్టు వేల కొలది దేశీయులను కారాగృహములకు పంపుచుండుటయే (ప్రభుత్వము వారిపట్ల (ప్రబల విరోధము గలవారి సంఖ్య పెరిగిపోవుచున్నది. దౌర్జన్య విరహితమగు నుద్యమము బలిష్టమగుచున్నది. ర్‌ ప్రభుత్వ దుర్ధుమ ఈ ముప్పది వేలమందిని కారాగృహములకు పంపిన మరల ముప్పది వేలమంది ముందుకురారు. చెజసాలలో నుంచటడిన వారినచట గాసిబెట్టిన వారి యుత్సాహమచటనే ఒకటి రెండేండ్లలో ఆంతరించునుగాన యథేచ్చగా (ప్రజాభిలాషల నురుమాడవచ్చునని ' (ప్రభుత్వము. వారూహించిరి, వారి యూహకేవలము నిరాధారముగాదు గాని ఆ స్థితి ఆటులే దీరకాలము దేశమునందు నిలువబడునని తలంచుట మాత్రమే గొప్ప పొరబాటు. తి * విదర్ధునము నా యూహలు నిక్టేతుకములు గావు, దొరతనమువారు నిపుణతతో ఆందోళకులను కారాగ్యహములకు పంపి నిర్బంధ విధానమును ప్రయోగించిరి. ఖద్దరు . ర్ర4

బట్టలను కట్టుకొనిన గాబరా చేయదగిన సర్ఫ వృళ్ళికాది విషజంతువులనందగు అదనపు పన్నులను, దేశము నందంతటను తిరిగి యుపన్యసించుచు సభలకు పోవుచు నూరేగింపులు జరుపుచునున్న (గ్రామవాసుల నడలగొట్టదగిన ఆదనపు పోలీసు దళములును, కొరడా దెబ్బల బేదరింపులను, స్వరాజ్య పతాక హోమములును తలచూపినవి. తాత్కాలికముగ దేశియులు భయవిహ్వాలులైరి (ప్రభుత్వమునకు తోడ్పడునట్లు వారు నిర్చంధింపబడిరి, దొరతనము వారికి విచ్చలవిడి చేకూరినది. మన మధ్యనుండి బలవంతమున గొనిపోయి కారాగృహములందు బంధించిన దేశారాధన తత్ప్సరులగు వీరులు దీర్ధకాలము తమకు దూరమై. కారాగృహములందు శిక్షను పూర్తిగా ననుభవించి మరల స్వగృహముల క్రగనపుడు (ప్రేమ వెల్లివిరియనెదురేగి గాఢాలింగన మొనర్చుకొని స్వాగత మొసంగకుండ నభిమానధనులగు దేశపుత్రులనెవరు నిరోధింపగలరు. ఏ పోలీసులు - ఏ సైనికులు నిరోధింపగలరు? పాకము ముదిరిన పిమ్మట తమ తప్పిదములనన్నిటిని 'ప్రభుత్వమువారే తెలిసికొనగలుగుదురు. అంతవరకును యధేచముగ వారి నిర్భంధ విధానము కొనసొగనిండు.

ణా ప్రభుత్వానుగ్రవా నంసొదనా తల్పరత్తము

ఈశకేసు విషయము - బ్రిటిషు ప్రభుత్వమును తొలగించి జాతీయ 'ప్రభుత్వమును నెలకొల్పుటయే మా ఆశయమని నేను స్పష్టముగ తెలిపితిని. ఆది శీఘ్రముగనో అఆలస్యముగనో జరుగను. హిందూ దేశమునందు జరుగుచున్న ప్రతి అవజ్జతకున్లు మూలకారణమును గూర్చి బాగుగా పరికోధించినచో అది ప్రభుత్వమునకే చెందుననుట (నిశ్చయము. చెజసాలలకు వచ్చు ఉద్యోగులు వకీళ్ళు, విజిటరులు మున్నగు వారిలో జ్ఞాదీలకు నేత్రానందముగ ఖద్దరును ధరించిన వారు ఒక్కరైనను నుండక పోవుటకు విదేశ ప్రభుత్వ సంజనితమును దాస్యసహజమగు భీతియును మాతృదేశమునకు హాని చేకూరినను తమ కైహిక సౌఖ్యైశ్చర్యాదులధికముగ కలుగవలెనన్సు ఆత్మవినాశకమగు ప్వార్థపరత్వమునే తప్ప వేరు కారణము ఏమి కలదు. 95

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి 10 అయ్యోనా (గ్రంధములు నా (గ్రంథము 5000 ప్రతులను నా పాదములకడ (ప్రోగుపెట్టినపుడు నాకు

గర్వమును దుఃఖమును గూడ వెంటనే కలిగెను. ఆ యమరళిశువులు మరణభితిచే తమ్ము కాపాడుమని నావంక దమదృషమ్టులనిగుడించెను. కారుమబ్బులతో నలముకొనుచున్న భయానకమగు తుపాను బారి నుండి వానిని కాపాడుటకు నేను కేవల మసమర్జుడనుగదా? ఏ దివ్యశక్తియైన వాని నా స్థితిలో కాపాడిన ఆలసట జెందిన నిరుపేదలకెందరికో మనోల్హాసమును, తీరికగల మగువల కెందరికో సంతోషమును, యువతీయువకుల కెందరికో నూతనోత్సాహమును కలిగియుండును గదా! అవి యిప్పుడ్డు దయా విహీనులబేత బడెను. దివ్య కుసుమ కోరకములనట్టే యీ నా పొత్తములను కూడ చీల్చివేసెదరు. వానిని తగులబెట్టుట వలన కలుగు మంటలు ఛందోబద్ధమగు గానమును వాయుమండలమున వ్యాసింపజేయును గాక ! వాని నావరించు (క్రిమిజాలము వాని యందలి యుత్సాహ భావమును క్రిమి ప్రపంచమున వ్యాప్త.మొనరించును గాక, సముద్ర, తరంగ కన్యకలు తీరపరిసరముల నృత్యమొనరించుచున్నంత కాలమున్ను మంద మారుత కిశోరము లుద్యానముల విహరించునంత కాలమును నా జాతీయ గీత రాగవల్టులు దేశభక్తుల వీనుంగవలకు విందొనరించుచునే యుండునని మాత్రము నేను ప్రభుత్వమునకు స్పష్టపరుపగోరెదను, ఈ గేతములను వ్రాసి, వర్షించి, పాడి, వ్యాపింపజేసిన ఉత్తముల కందరికిని నేమ వందనముల నొనరించుచున్నాను. వాని మృదుల సుగంధపరిమళము వాయుమండలము నందంతట తుములముగ నలముకొనువరకు వానిని పీడించి చిత్రవధ చేసిన వారికి నేను మరింత కృతజ్ఞాడను.

2 సాపొత్యమున కవమానము

ఈ నా (గ్రంథమును ప్రభుత్వ భాషాంతరీకరణోద్యోగులును, సి.ఐ.డి. ఇన్‌స్పెక్టరకులును భాషాంతరీకరించుట నా (ప్రతిష్టకు చాలా భంగకరము. పద్యరచనయందును గీతములందును గర్భితులగు వివేషములను 1(గ్రహించుటయు 956

వెల్లడించుటయు విస్పష్ట మొనరించుటయును సాధ్యముకాదని నద్విమర్శకులు తెలుపుదురు. కవి గాయక పవిత్ర శబ్దముల ధరింపనర్హులగు . మహనీయులకు నేనీడుగొకపోయినను లోకోక్తుల నన్నయించుకొనజాలకయు ఉద్యోగవాంఛచేతను ఆచ్చాదితమగు హ్రస్వదృష్టిగల విదేశ ప్రభుత్యోద్యోగులచే బాషాంతరీకరింపబడుటకు నా గ్రంథమంత నీచమైనదికాదు.

ఈ భాషాంతరీకరణములపై నాధారపడి, చేయబడిన కేసుకు ప్రత్యుత్తర మనవసరము. నేను (వ్రాసిన విషయములు సత్యములును సహేతుకములు ,నగుటచే నిట్టి కేసులవలన ప్రభుత్వము వారు తమ లోపములను మరింత వెల్లడించుకొనుటయే ఫలితము. పంజాబు దురంతములను గూర్చిన నిస్సంశయములగు నా గీతములను గూడ నుదహరించుటకీ చెన్నవురి దొరతనమున కెటుల మొగము చెలనో నేనూహింపజాల్లకున్నాను. అవమానకరమగు నా హత్యకంటె మలినమగు నసత్యము నెవరును పలుకజాలరు. కన్నటు ప్రభువు గూడ నా హత్య మరుగు పరుపజాలక దానిని మరచిపొండు క్షీమింపుడని మాత్రమే నుడివెను. ఇటీవల (ప్రభుత్వము వారు జరుపుచున్న చర్యలనుబట్టి చూడనట్టు మరచిపోయి క్షమింపదగిన లక్షణమే కనబడుట లేదు,

22... చెన్టువురి కారాగ్ధనాము

నాకు తొల్పుదొలుత నీడ యొసంగినది చెన్నపురి కారాగృహమే. కారాగృహవాస రహస్యములతో నా కచటనే పరిచయము (ప్రారంభమైనది. కాన నేను చెన్నపురిని మరువజాలను. ఈ అల్పుడగు ఖైదీని మరలనొకసారి యీ కోర్టుకు తీసుకొని వచ్చినది. నాకు విశ్రాంతిని శాంతిని హెచ్చుజేయుటకు పూనుకొనినది.నేను కారాగ్యహవాస మొనర్భి పాపములను దిగనాడీ పరిళ్ళుద్దుడనై దేశమాతకధికమగు సేవచేయునట్టు దైవము నిర్ణయించి యుండవచ్చును. రాష్ట్ర భాషా, రాజకీయములందీ రాష్టమున చెన్ననగరమే ముఖ్యమైనది. ఈ నగరము మేల్కొనుట కుంభకర్ణుడు మేల్కొనుటయే. గొప్పు గొప్ప న్యాయ వాదులను, హైకోర్ట జడ్డీలన్లు, ఉన్నతోద్యోగులను, వక్తలను, ' సంపాదకులను గూడ యీ నగరమే కలిగించినది. విదేశ వస్త్ర ధారణము, విదేశ విద్యాభ్యాసము, నీచతమ'

ర్రి7

ప్రజోకవి, గరిమెళ్ళ జీవతం - సాహిత్యం రాముకెట్టి 'సేవకా వృత్తి, దుర్నీతికరములగు వృత్తులు మున్నగు చెదపురుగులు నగర దేవత వెన్నెముక వరకును వ్యాపించి గుల్లచేసినవి. ఇపుడైన నీ మహోపాతకములన్నిటిని తొలగింపగల వినిర్మల దేశాభిమానియగు పుత్ర రత్నము నొకనినైన నీనగరము బడయజాలదా? చెన్ననగరమునందలి స్త్రీపురుషుల సహాయవాద సన్మార్గమున నొండారుల నతిక్రమించి పరుగువారుట నాకు నేత్రానందమగును గదా. అట్టి దివ్యదర్శనము మరణోన్ముఖుని సైత ము మరల్చి అమరత్వము నొసంగజాలును. ఈ నగరమున విదేశీబట్టలు, విదేశషోకులు, విదేశ సేవ, విదేశ పాతకము మున్నగునవి మాసిపోవుగాక ! వారిపుడు విదేశీ విషపా'త్రమును పెదవుల కానించి మురియుచున్నారు. ఈ దుశ్చరితమును ద్యజించి ఆర్య సహజ వినయ వివేకాది సద్దుణముల నలవరుచుకొని విలసిల్దుదురుగాక అని నేను నిరంతరమును కారాగృహమును సర్వేశ్వరుని ప్రార్హించుచుందును. 4 ఆంధ్రర్శాస్ట్రవానములు

నేడు మరల నాకు విధింపబడు నీక్రొత్త' శిక్షను గూడ కారాగృహము నందనుభవించుటకు నా ఆంధ్ర సోదరు లనుమతింతురుగాక. ఐహిక లాభ సౌఖ్యాదుల కొరకు పరస్పర వినాశనమును పురికొల్పు స్వార్థపరత్యాది దోషజాలము నడగించి సర్వేశ్చరుడు తన కటాక్షమును ప్రసరింపజేసి వ్యక్తులను, జాతులను గూడ దివ్య దర్మ్శపధమున మెలంగజేయుగాత. ఎంత కాలము వరకు యీ అనంతాకాశమును, విశాల పృద్విని, చిత్రవిచిత్ర ప్రకృతి శోభను, మానవకోటిని వదలి నాతోడివారితో గూడి శిలా (ప్రాకారాంతరాళమున కారాగృహమున గడపవలెనో తెలియదు. అంతవరకును వినియెదను. నిరుద్ద స్వాతంత్రముకంటె స్వాతం(త్ర్య నిరోధమే ఉత్తమమని సంతృప్తిజెందెదను,

= చెన్నపురి

24-7-1922 గ సత్యనారాయణ

(1922 జాలై వెల 28వ తేదీ శుక్రవారం ఆంధ్ర పత్రిక 6,7 పేజీలు)

98

వ్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి అనుబంధం - 2 స్వాతం నమరయోధుల మేల్కొలువు / ఆంధ్ర జాతీయమవోకని గరిమెళ్లను తెలుగుజాతి విన్మరించతగునా ? సోదరీ సోదరులారా / భారత స్వాతంత్ర్య సమరంలో మహోజ్బలమైన జాతీయ గీతంగా పేరుపొందిన “మాకొద్దీ తెల్లదొరతనము” అన్న గేయాన్ని రచించి, తెలుగు నేల నలుమూలలా ఈ గతాన్ని గొంతెత్తి పాడి ప్రజల నుర్రూతలూగించి బ్రిటిష్‌ సామ్రాజ్యవాద ప్రభుత్వాన్ని గడగడలాడించిన స్వాతంత్ర్య మహాయోధుడు, ఆంధ్ర జాతీయ మహాకవిగరిమెళ్ళ సత్యనారాయణగారు. శ్రీ గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణగారు స్వాతంత్ర్య సమరంలో తమ సర్వస్వం ధారపోసిన త్యాగదీక్షాపరులు. “మాకొద్దీ తెల్లదొరతనము” ఇతర స్వరాజ్య గీతములు వ్రాసినందుకు, పాడినంధుకు ఆయనను బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం మూడున్నర సంవత్సరాలు కరిన కారాగార శిక్ష పొల్టేసింది. ఈప్రసిద్ద గీతాలనేకాక హరిజన పాటలు, విష్టవ గీతాలు మొుదలెన దేశభక్తి గీతాలు అనేకం రచించారు. తిరుక్కురళ్‌: నాలడియారు మొదలైన ప్రఖ్యాత తమిళ (గ్రంథాలకు తెలుగు అనువాదం చేశారు. “తళ్లికోట” మొదలైన కన్నడ నాటకాలను, (గ్రంధాలను కూడా తెలుగులోకి అనువదించారు. “హార్డ్‌ ఆఫ్‌ది నేషన్స్‌” “మదర్‌ ఇండియా” మొదలైన ఇంగ్లీషు పద్యకావ్యాలను రచించారు. అనేక ఇర్టీషు (గ్రంధాలను కూడా అనువదించారు. గృహలక్ష్మి కృష్ణా పత్రిక, భారతి, త్రిలింగ, ఆం(ధ్రప్రభ మొదలైన ప(త్రికలలో అసంఖ్యాకంగా గేయాలు, వ్యాసాలు వ్రాసి అమోఘమైన సాహిత్య 'సీవ కూడా చేశారు. తమిళదేశంలో సుబ్రహ్మణ్య భారతితో సరిపోల్బదగిన ఈ ఆంధ్రజాతీయ మహాకవిని తెలుగుజాతి సముచితంగా సత్కరించుకోలేకపోయింది. చివరి రోజుల్లో రిం

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి తిండికూడా లేక ఈ మహానుభావుడు భిక్షాటన చేసి, దుర్భర దారిద్ర్య జీవితం గడిపి చివరకు మద్రాసులో 1952 డిసెంబరు 18వ తేదీన మృతిచెందాడు. ఇది నిజంగా తెలుగుజాతికి అవమానకర విషయం. న్వతం([త్ర భారతావని ఆయనను ఆదరించలేకపోయింది. గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణగారు చేసిన త్యాగాలు, ఆయన తెలుగ్గు సాహిత్యానికి చేసిన సేవ ఈ తరంవారికి తెలియకుండా ఇలా మరుగున పడిపోవలసిందేనా? ఆత్మాభిమానంతో అజ్ఞాతంగా ఉండిపోయి, నిస్సహాయ స్థితిలో మరణించిన ఈ స్వాతంత్ర్య మహాయోధునికి, జాతీయ కవిసార్వభౌమునికి ఇప్పుడైనా తెలుగు (ప్రజలు, సముచిత స్థానం సమకూర్చకుండా ఇలా విస్మరించ తగునా ? శరిమెల్తు కుటుంబీకుల దైవ్యస్థితి గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణగారు చివరి దినాలలో ఆర్హిక బాధలతో దుర్భర స్థితిలో జీవితం గడిపారు. ఆయన చనిపోయే సమయానికి 10-12 సంవత్సరాల కుమార్తె మాత్రం దగ్గరవుంది. ఇరుగు పొరుగువారు దహన క్రియలు చేశారు. గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణగారి నల్గురు కుమార్తెలలో ప్రస్తుతం ముగ్గురు జీవించి ఉన్నారు. విజయనగరంలో ఉన్న కుమార్తె 63 సంవత్సరాల. వృద్దురాలు శ్రీమతి జొన్నలగడ్డ ప్రభావచిగారిని, ఆదే విజయనగరంలో వున్న గరిమెళ్ళ తోబుట్టువు 70 నంవత్సరాల వృద్దురాలు శ్రీమతి మేడేపల్లి లలితాంబగారిని ఇటీవల సందర్శించి వారి కుటుంబ పరిస్థితులు విచారించగా వారి కుటుంబం స్వాతంత్ర్య సమరకాలంలో పడిన బాధలను తెలియజేశారు. గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణగారు తమ సర్వస్వాన్ని సాతంత్ర్య పోరాటకాలంలో ధారపోయడంవలన వారి కుటుంబం ఛిన్నాభిన్నమైంది. , గరిమెళ్ళ, జైలు నిర్చంధాలనుండి విడుదలై వచ్చిన తరువాత నల్గురు తమ్ముళ్ళను “ఈ ఇంగ్లీషు చదువులు మనకువద్దు” అని మాన్పించేశారు. సహాయ నిరాకరణోద్యమంలో విదేశీ ఇంగ్లీషు చదువులను బహిష్కరించాలన్న నినాదాన్ని ఆయన ముక్కుకు సూటిగా తన కుటుంబంలో అమలుచేశారు. 100

వ్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిచ్యం రామిశెట్టి'

ఇంగ్లీషు విద్య మాన్ప్చించిన తమ్ముళ్లకు ఉద్యోగాలు లేక, వేరే జీవనోపాధి లేక, పిత్రార్జితం కాస్తా కరిగిపోయి అనేక యీతిబాధలకు లోనయ్యారు. ఒక తమ్ముడు దేశాంతర్గతుడయ్యాడు. ఆయన ఏమయ్యాడో ఈనాటికీ తెలియదు. మరొక తమ్ముడు శ్రీ రామలింగమూర్తితో కలిసి బ్రతుకు తెరువుకోసం మద్రాసులో “కల్పకం” అనే భోజన హోటలును గరిమెళ్ల నడిపారు.

• 1933లో మద్రాసు చేరకముందు గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణగారు శారద (గ్రంథమాల పెట్టీ అనేక పుస్తకాలు ప్రచురించారు. ఈ (గ్రంధమాల ఆర్టికంగా ఆయనను మరింత (కుంగదీసింది. గృహలక్ష్మి ఆంధ్రప్రభ, త్రిలింగ, మున్నగు పత్రికలలో పనిచేశారు. కాశీనాధుని నాగేశ్చరరావుగారు, వానిళ్ళ వారు జౌదార్యంతో నెలకు యిచ్చే చెరో పది, పదిహేను.రూపాయలతో కుటుంబాన్ని పోషించలేక, చివరి రోజుల్లో భిక్షాటన చేశారు.

విజయనగరంలో నేడు 63 సంవత్సరాల వృద్దావ్యంలో జీవించి వున్న గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణగారి కుమార్తె (శ్రీమతి జొన్నలగడ్డ ప్రభావతి, ఇంటి నెం 76, స్టేడియం పేట, మూడవవీధి, విజయనగరం - 531202) కుటుంబ పరిస్థితి చాలా దయనీయంగా వుంది. ఒకే ఒక చిన్నగది ఉన్న యింట్లో ఆమె కుమారుడు, కోడలు, ఇద్దరు మనుమలతో కడు పేదరికంలో జీవిస్తున్నారు. ఆ ఇంటికి నూయిలేదు. మంచినీటి వసతిలేదు. నేల (క్రిందకు దిగిపోతూంది. దీపాలు లేవు. చుట్టు దడిలేదు. కుక్కలు, పందులు విహారిస్తున్నాయి. కుమారుడు గుమాస్తా పనిచేస్తూ తెచ్చే స్వల్ప జీతంతో కుటుంబం సాగించలేక నానాయాతనలు పడుతున్నారు. వీరిని ప్రజలు, (ప్రభుత్వమూ తక్షణం ఆదుకోవలదా ? గరిమెళ్ళ శతజయంతి (29292) విజ్ఞాస్త ఆంధ్ర జాతీయ మహాకవి శ్రీ గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణగారు, త్యాగాలూ, ఆయన తెలుగుజాతికి, తెలుగ సాహిత్యానికి చేసి సేవ ఈ తరానికి ఎవరికీ తెలియకుండా మరుగున పడిపోయాయి. ఈ మహాకవి 1892లో జన్మించారు. ఆందుకే ఈ ఆంధ్ర జాతీయ మహాకవి శతజయంతిని 1992 - 938లో ఘనంగా జరుపడానికి యావదాంధ్ర ప్రజలు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం అప్పటినుండి తగు సన్నాహాలు జరపాలని మేము విజ్ఞప్తి చేస్తున్నాం. ఆందుకు ఈ దిగు కార్యక్రమం సూచించుతున్నాం. ,2ః ఆంధ్ర రాజధాని నగరంలో 1992లో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం గరిమెళ్ళ శతజయంతి ఉత్సవాలను జాతీయస్ట్రాయిలో జరపాలి, అన్ని రాష్ట్రాలనుండి జాతీయ కవులను, స్వాతంత్ర్య సమధయోధులను అహ్యానించాలి.+ 101 ఢ27/ ౪||

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం -సాహిత్యం _ రామికెట్టి, ర గరిమెళ్ళ శతజయంతి సందర్భంలో గరిమెళ్ళ స్టాంపు విడుదల చేయాలి. ఆయన జీవితంపై ఒక డాక్యుమెంటరీ తయారుచేయాలి రేడియో, టెలివిజన్‌లలో ఆయన జీవితంపై రూపకాలు ప్రసారం చేయాలి. 3. గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణగారు 1921 నుండి 1952 వరకు చేసిన రచనలన్నీ _ సేకరించి సంపుటాలుగా (ప్రచురించాలి. ఆయన జీవిత చరిత్రను, ఆయన ప్రధాన రచనలను ఇంగ్లీషులోను, యితర దేశ భాషలలోను ప్రచురించాలి. త్త మా కొద్దీ తెల్లదొరతనము, ఇతర స్వరాజ్య గీతాలు ఆనాటి వారిచే పాడించి రికార్డు చేయాలి. కేసెట్టు విడుదల చేయాలి. 5 ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని వివిధ యూనివర్శిటీలలో గరిమెళ్ళ జీవితంపై సాహిత్యంపై వివిధ అంశాలలో పరిశోధనలు జరిపించి డాక్టరేట్‌లు యివ్వాలి ర శతజయంతి ఉత్సవాలకు నాందిగా గరిమెళ్ళ సాహిత్యంపై రాష్ట్ర సదస్సు జరిపించాలి. ఆదుకు తెలుగు విశ్చ్శవిద్యాలయంవారు ఆధ్వర్యం వహించాలి. సదస్సులో 1) గరిమెళ్ళ జీవిత చరిత్ర, 2) గరిమెళ్ళ సాహిత్యం - సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక పోరాటం నిర్వహించిన పాత్ర, 3) గరిమెళ్ళ గేయాలు, జానపదగీతాలు, క. గరిమెళ్ళ అనువాద సాహిత్యం, 5) గరిమెళ్ళ సాహిత్య వ్యాసావళి, 6) గరిమెళ్ళ ఆర్థిక సాంఘిక, రాజకీయ (గ్రంధాలు, వ్యాసాలు, తదిపర అంశాలపై , ప్రసంగాలు, చర్చలు, గోవ్టులు జరిపించాలి జరపోలి, 7) ఆంధ్ర రాజధాని నగరంలో గరిమెళ్ళ వారికి సముచిత స్మారక చిహ్నం నెలకొల్పాలి, 8) శతజయంతి ఉత్సవాల సందర్భంలో గరిమెళ్ళ" కుటుంబీకులకు సత్కారం చేయాలి, 9) గరిమెళ్ళ కుటుంబంలో నిస్సహాయ స్థితిలో వున్న వారి కుమార్తెకు స్వాతంత్ర్య సమర యోధుల సైనిక సమ్మాన్‌ - కుటుంబ పెన్షన్‌లు కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు మంజూరు చేయాలి.” ఇట్టు “సంఘమిత్ర”, 9, జర్నలిస్ట్రకాలని, స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు విజయవాడ - 520 010 వావిలాల గోపాలకృష్ణయ్య, 1-3-1990 మహీదర రామమోహనరావు పరకాల పట్టాభిరామారావు 102

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి

1. అభ్యువయ రాజ్యాంగవిథధానం అర్హమనగా ప్రయోజనము గాలి, నీరు, యెండ మొదలైన పదార్జాలను (ప్రకృతి ప్రసాదిస్తుంది కనక అవి అందినమేరకు యవరెంత ఉపయోగించుకున్నా ఫరవాలేదు. కాని మానవ కృషి వల్ల ఉత్పత్తి అయ్యే పదార్థాలను ఒక విధమైన రేషను ప్రకారం జనులు పంచుకోవాలి.

అందరూ మాంసాలు తింటామంటే జంతుకోటి భరింపజాలదు. అందరూ ధాన్యాదులను తప్ప మరి దేనినీ తినమంటే భూదేవి ఈనజాలదేమో కూడా. అందరూ చీరలు షరాలయిలూ ధరిస్తామంటే నేతపని వారు కుట్టుపని వారు తట్టుకోలేకపోవచ్చు. తిండి తిప్పలలోను కట్టబొట్టులలోను చదువు సంధ్యలలోను ఒక విధమైన యూనిఫారమిటీ ఉండవలసిన అవసరం లేదు. దేశకాల [ప్రాంతములను బట్టి సంఘాల వ్యక్తుల అవసర సౌకర్యములను బట్టి వారి వారి అవసరాలు వేరు వేరు రీతులుగా. తీరడానికి వివిధావకాశములున్నవి. మన పూర్వులు వానినట్లు ఉపయోగించేవారు. ఎక్కువ ఉన్న వాళ్ళను చూచి తక్కువ వాళ్ళు ఈర్ష్య పొందడానికి గాని, తక్కువ ఉన్నవాళ్ళని యెక్కువ వాళ్లు నిరసించడానికి కారణాలు లేకుండేవి.

ఆ యెొచ్చు తగ్గులు ఒకరిని చూచి యింకొకరు వి[ర్రవీగడం దోచుకోవడం, నిరసించడం కోసం కాక సంఘౌన్నత్య గౌరవాలను రక్షించే లోక సం(గ్రహార్ధం కొరకనే భావంతోనే పాటింపబడి గౌరవింపబడేవి, మాటికీ చీటికీ చిలిపి జట్టీలు పెట్టుకోవాలంటే యెటువంటి ఉత్తమ సంస్థలోనైనా వానిని లేవదీయవచ్చును. సమరస సద్భావాలతో నర్తిస్తే యెటువంటి ఆచారములయందును కూడా ద్వేషమును పాటించడానికెట్టి కారణము ఉండదు.

బహు కాలం వరకు మానవ నంవఘుంలో ఈ నమరస నద్భావాలు పాటింపబడుచుండుట చేతనే గత పౌరాణిక చారిత్రక యుగములా రీతి అభ్యున్నతితో నైన సాగినవి కాని, చదువు కున్న వానిని చూచి చదువురానివాడు, డబ్బున్నవానిని చూచి డబ్బులేనివాడు బలవంతుని చూచి బలహీనులు, సస్యశ్యామల దేశాన్ని చూచి స్షత్రాల (ప్రజలు ఈర్ష్య పెట్టుకొని కొట్టాడుకొనేలాగుండే మానవజాతి యేనాడో అంతర్జాన

10

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యర రామిశెట్టి మయ్యేది. ఆ రీతి సమరసమైనా ఆనాటి ప్రజాలలో అలరారే దంటే దానికి కారణము ఆ ప్రజలు కేవలమైహిక భోగా యత్తులు కాక ఇతర రకములగు పెక్కు ఆసక్తులతో హత్తుకొని యుండుటయే. అప్పు డెవడేవృత్తి చేసినా ఆది మన ధర్మము లేక కులధర్మముని భావించుకొనే వాడుగాని, దానివల్ల తాను శ్రీమంతుడను కాగలనా లేనా యన్న (ప్రశ్నను వేసుకొనేవాడు కాదు. ఆందువల్ల కొన్ని వృత్తుల వారికి (కోమట్టు మొదలగువారికి) ధనము ఎక్కువగా లభించినా తక్కిన వృత్తులవారు ధనాశా పరాయఖులై తమ వృత్తులను వదలేవారు కారు. ఏ వృత్తి లేక పోయినా తక్కిన వృత్తులన్నిటివారి పనికూడా ఉత్తుత్తియే అగునని గుర్తించి, పైవాళ్ళు క్రింది వాళ్లను ఆదరిరచడం మానకుండుటే గాక, గౌరవంగా కూడా చూసేవారు. అందువల్ల ఆందరూ తమతమ వృత్తులను సగర్వంగా ఆచరిస్తూ ఇతరులను చూచి ఈర్ష్యలు పొందక తమ వృత్తివల్ల కలిగే ఫలాలను ఇతర వృత్తులవారు యథేచ్చగా అనుభవించడానికి ఇతర వృత్తుల వల్ల కలిగే ఫలాలకు తాము కూడా భాగస్వాములవడానికి సన్నాహులయ్యేవారు. ('ప్రపంచాభ్యుదయమునకు అట్టి సమరస భావమే ప్రశస్త సాధన కాని అన్ని వర్ణాలూ వర్గాల వారు ధన మనే మాయ లేడిని వేటాడడం కోసం ఒకరితో నొకరు పోటీపడి ఒకరినొకరు (మింగడమనే నేటి ఆధునిక ఆర్థిక పద్దతి యే మాత్రమున్ను సబబైనది కాదు. పదిమందికి ప్రయోజనము కలిగించేదే అర్థం కాని జనులలో పోటీలు పెట్టి యుద్దాలు చేయించి రక్తవాహినులను పారించే న్షుద్రధనము, క్షుద్రవాణిజ్యం, క్షుద్ర దురాశ అర్థశబ్దమునకు ఆర్హములు కావు. నేటి అర్జశాస్త్ర (గ్రంథాలన్నీ ఒక ప్రధాన సూత్రమును ఆధారం చేసుకొని ఆ పునాదుల మీద తన సిద్దాంతాలన్నింటిని నిర్మంచుకోవాలి. ప్రయోజనమనగా ఏ యొక్కని, యే పదిమంది, ఏ సంఘముయొక్క ప్రత్యేక ప్రయోజనము కాదనీ, బహు సంఖ్యాకుల కత్యంతామోదకరమగు నదియే నిజమైన ప్రయోజనమనీ (గ్రహించాలి. ఆధునిక అర్థశాస్తాలు పాశ్చాత్య దేశాలలో క్రొత్తగా ఉదయించిన రోజులలో అర్థం యొక్క పై విశిష్టార్థం అడుగంటినది. అర్ధమనగా మానవుని ప్రయోజనా 'ప్రయోజనములతో సంబంధం లేని వెండి, బంగారు మొదలగు లోహములు నాణెములను అర్థము స్థిర పడినది. ఎఎరపనిని చెసినా దానివల్ల లోకమునకు కలిగే శుభ పరంపరలమీది దృష్టి క్షీణించి తన కెంత యెక్కువ డబ్బు లభించునను పెద్ద చింత తగులుచున్నది. 104

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి

నాటినుండి ప్రపంచములో మానవ ్రవృత్తినుండి వృత్తులు ఆంతర్జానమైనవని చెప్పవచ్చును. పూంజీదారు లాభం కోసం, కర్షక కార్మికులు కూలీకోసం, ఉద్యోగస్టులు జీతాల కోసం, రాజులు పన్నుల కోసం, పనిచేస్తున్న వారే కాని ప్రజాహితం లోకక్షేమం అను మాటలు కేవలం మొగము తుడుపు మాటలే.

ప్రజాహితం, లోకక్షేమం, స్వధర్మం మొదలైన ఆశయాలతో కాకుండా కూలీకోసం, జీతం కోసం, లాభం కోసం యేదో ఒక రూపంగా వచ్చే డబ్బుకోసమే పనిచేస్తున్నామని జనులు భావించుట మొదలుపెట్టి రేని వారందరూ నీతి నియమములను గుంట పెట్టి గంట వాయించిరనియే చెప్పవలెను.

ఈ గంటవాయించడం పాశ్చాత్య దేశాలలో నాలుగైదువందల సంవత్సరాల (క్రిందటప్రారంభమై (బ్రిటిషువాని చాతుర్యం వల్ల ఒక కళగా పరిణమించింది. ఆ కళా ఫలితాలు కేవలం వారిలో మాత్రమే కేంద్రీకృతాలు కాక ఇతరదేశాలు కూడా సామ్రాజ్యాలు అవడానికి ఆధారభూతము లైనవి, ఈ సా(మ్రాజ్యదేశాలకు తమలో తమ కన్ని ద్వేషాలున్నను ఇతరుల దోచడంలో అవన్నీ కలిసి కట్టుగానే పనిచేయును. ఇండోనేషియాలో డచ్చి చర్యను బబ్రిటను, ఫ్రాన్సు మొదలైన దేశాలు సమర్దించడం చూస్తే ఈ విషయం విశదంకాగలదు.

ఈ ధనతత్వం కేవల సామ్రాజ్య దేశాలకే వుంటుంది. పాలితదేశ ప్రజలకు ఉండదు అని మనము భావించరాదు. సామ్రాజ్యదేశాల వాసన తగిలిన అన్ని దేశాలకూ, ముఖ్యముగా వాని పాలనకు లోనైన వలస దేశాలకూ ఆ దుర్గుణ మవలీలగా అంటుకుంటుంది. ఆందువల్లనే అవి అతిసులభముగ సామ్రాజ్య దేశాలకు వలస దేశములగును. అక్కడి విద్యాధికులును ప్రజలును దేశాభిమానము మొదలగు విషయములను గురించి ఉపన్యాసాలు కురిపించినా, వారి మనస్సుల నాందోళన పరచునది, దేశ స్వాతంత్ర్య సమస్యను మించి తాము ధనాఢ్యుల మెట్టగుట యనియే. అందుకే ఈ దేశాభిమానం తెరమరుగున వారి పదవీపారాయణ తాండవం, బ్లాక్‌ మార్కెట్‌ సేవా భోగం, కపట (ప్రజాపరిపాలనా సిద్దాంత విన్యాసం, ఉపన్యాస తరంగిణిపై నర్తనం మొదలైన రంకులన్నీ గౌరవ నామదేయములతో సాగుచుండును.

ఈ కళలలో ఆరితేరిన వారికే కీర్తి ఉద్యోగం ధనము తభించునుకనుక, జనులు

105

ప్రజాకవి గయమెళ్ళజీవితం సాహిత్యం _గవెకి ఇతర వృత్తిని దేనిని చేసినా ఈ మహాకళలో ఉప కళాభాగముగా మాత్రమే దానిని స్వీకరించి స్వైరవిహార ధీరులగుచుందురు.

ఏ మాత్రము సచ్చింతన, సదాశయము, సన్మార్గ ప్రవృత్తి కలవాని కయునను ఈ రొంపి నంతటినీ చూస్తే గుండె లవిసిపోవును. కనుక నిజమైన యోగ్యులెవరైనా యెక్కడైనా వుంటే ఈ మంత్రులు, నాయకులు, శాసన సభ్యులు, వణిగ్పుంగవులు, జడ్జీలు, లాయర్జు మొదలగువారు విహరించే మార్కెట్టు వీథిలో గాక ఎక్కడో గుట్టుగా వుంటారేమో |

అట్టివారి నుదుట (ప్రజాదృష్టిలో తాండవ మాడగల గీతలేదు. ప్రపంచమున కొక ఆధ్యాత్మిక మహాసంస్కారము ్రాప్తించగల కాలములో మా(త్రమే అట్టివారు ఒకరైనా కలరని సజ్జనులకు తెలియగలదు - వారు రంగములోనికి రాగలగడమే కష్టం వారే నిజమైన విష్ణవవాదులు. తక్కిన క్రాంతి విష్ణవ అభ్యుదయాది నామధారులందరూ ఈ మహాకపట నాటకములో భాగములును భాగస్వామ్యార్థ ఖైక్షకులును మాత్రమే.

అట్టివారు రంగములోనికి వచ్చిరా? వీరందరి పని కరక్కాయే కనుక వారెచ్చటెచ్చట అణగిమణగి యున్నా గాలించి వారి మీద దుష్రచారములు చేసి పరువు తీసి పరపతిని చెడగొట్టి తలయెత్త నీయనట్టు “కామన్‌(ఫ్రంటు” ను ప్రదర్శించడం పై వర్గాలవారందరికీ యేకైక సమానాశయం. దేశములో ఎవ్వరెవ్వరి స్వార్ధ పరాయణాభిలాషకును వారి ఆశయములు గొడ్డలొపెట్టులు కనుక అట్టి విశాలతత్వ వాసనలను రూపుమాపుటే పై వర్గాలందరియొక్క సమానాశయం, వారి ధర్మమంటూ జన సామాన్యంలో కూడా దేశాభిమానము మొదలగు ఉత్త్రమాశయముల యందు కంటె స్వార్థపరాయణత్వముల కగ్రతరస్టానం లభించినది. కనుక వారి మాటలు పథ్యములైనట్టు ఇతర విశాలాశయుల మాటలు పథ్యములు కావు, -

-ఈరకం మూకల గూడుపురాణీల ద్వారానే నేటి "నాయకులు పైకి తేలుతూ వివిధస్వార్ధ సాధకమైన -ఈ ప్రజా పరిపాలనా తంత్రమును “జయప్రదముగా!' సాగించుకొని పోవుచున్నారు. కాని ఈ గూడువురాణ్‌ లన్నిటికి కీలక పరిశ్రమ ధనాశా పరాయణత్వమే కనుక దానిలో ధర్మవాసన లేశమైనా లేదు కనుక నేటి సంఘమయినా లోలోన నగ్షిచే కములుచున్న అగ్ని, పర్ష్వతముతో తుల్యమైయున్నది.

06

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి

అది (ప్రేలనే (ప్రేలకూడదు. కాని (ప్రేలెనా యెన్నో దుష్ట సరిస్టలతో పాటు, వాటికంటే ముందుగా కూడానేమో, అనేక సత్సంస్థలు కూడా దగ్టమగును. కాని ఆ పరిస్థితి తప్పని సరియగు నేమో అని భయమగుచున్నది. ఆది తప్పుటకు ఒక్క మార్గమున్నది కాయా, మనసా వాచా జనులందరూ డబ్బుకోసం కాక ధర్మం కోసం పంటలు పండించుచున్నాయని, ఉద్యోగాలు చేస్తున్నామని, తీర్పులు చెపుతున్నామని, పాఠాలు బోధిస్తున్నామని,. చదువులు చదుతున్నామని దివ్యస్వప్నములు కంటూ తదనుకూలముగా వర్తించడం నేర్చుకోవాలి. ఇప్పటి స్థితిలో ఈ తత్వం, మానవలోకం మూట అటుంచి, భారతీయ విద్వల్ళోక మనబడే వారికైనా తలకెక్కడం కష్టం.

డబ్బుమీద శ్రద్ద తగ్గించి లోకహితంమీద దృష్టనిగిడించమంటే, బిర్జాకెంతకోసమో, ఫ్యాక్టరీ కార్మికునకు అంతకంటే యెక్కువ కోపం. హైకోర్టు డజ్జికి జిల్హా కలెక్టరుకు యెంత కోపమో తపాలా బంట్రోతుకు అంతే కోపం..జవహర్ధాలు కెంత కోపమో రాజాజీ, పటేలు, మత్తయి, అజాద్‌లకు కూడా అంతే కోపం.

డబ్బాస లేదంటే మానవ ప్రకృతి చిన్న మెత్తు పని చేయదను పాశ్చాత్యార్థిక శాస్త్ర మూలాధారసూడత్రం వీరందరికీ వేద వాక్యతుల్యం. (ప్రపంచంలో లేచిన చిత్రకళలు ఉత్తమసంస్థలు అపూర్వ సామ్రాజ్యాలు అన్నీ ధనాశ లేనందువల్ల పుట్టినవనీ, ధనాశా విజృంభణంవల్ల నీల్లినవనీ వీరు మరచుచున్నారు.

ధనాశ లేకుంటే కర్షకుడు నాగలి చేతపట్టని, కార్మికుడు సుత్తిముట్టని, గుమాస్తా కలముపట్టని శిల్పికి కుంచె కిట్టని, గాయకునకు రాగముతట్టని, దేశికుని కాసక్తి పుట్టని దుర్రశదేశమునకు సంభవించినదంటే; కేంద్రకోణములలో ఎక్కడో ఒక కీటక మున్నదనియే ఆర్థము. డెన్మార్కు రాజ్యంలో ఏదో కుళ్లు వస్తువు ఉండబట్టే, అది పైకి ఆంత పటాటోపంగా కనిపించుతున్నా తక్షణ చికిత్సా పాత్రమనుటకు సాక్ష్యమగ్గుచున్నది. జనులను, వర్తకులను, కర్షక్రులను, కార్మికులను, ఉద్యోగుల్లను క్షుద్రతమ ధనాశా భావముతో కాక దేశాభ్యుదయ మనే ఉత్తమ సంకల్పసిద్ది కోసమే ఉత్సాహంతో పనిచేయించే ఉపజ్జను పురిగొల్పజాలని ర్థాజ్యాంగ విధానము సుప్రశస్తము. కాదనుట నిక్కము.

107

ప్రదాకవి,గయెక్ళజీవితం సాహిత్యం _రొమిెల్టి

మానవులలో ఎట్టి పరిణామములు జరుగుచుండునో వారు మాట్టాడుచుండు లేక వ్రాయుచుండు భాషలలో కూడా అట్టి పరిణామములు జరుగుచుండుట సహజము. భరత ఖండము నందలి ప్రతి జాతియందును నేడు అత్యద్భుతమైన పరిణామములు జరుగుచున్నవి, ప్రాత విశ్ళాసములపై ఒక వరుసనుండి విరోధము, కొత్త సూత్రములపై నొక వరుసనుండి విశ్వాసము లేచుచున్నది. (ప్రాతదేపరమావధి క్రొత్త దెల్లయు నీటిబుడగవలె తాత్కాలికమన్ను భావములు కూడా ఒక ప్రక్కను రేకెత్తు చున్నవి. ప్రాచీన నాగరికత లేని దేశములలో వలె మనదేశమువంటి దేశములలో క్రొత్త పద్దతులపై దుర్దాహము (ప్రబలుట సంభవింపదు. క్రాత్తదానిపై కెల్లనెగ (బ్రాకగోరు కొందరు చపలురుండు చున్నను, అనతి కాలములో వారికే 'ప్రాభీన చైతన్యతా జ్ఞానముదయించి, వారి భావములను మధించి మరియొక నూతన మార్గమునకు వారలనుత్రిప్పివైచును.

అయినను దేనిని కాని (క్రొత్తదను నేకైక కారణమున తృణీకరించుట లెస్సయును

కాదు; సాధ్యమునుకాదు. ఎవరెంత గింజుకున్నను * క్రొత్త పాతల మేలుకలయిక, '్రొమ్మెరుంగులు చిమ్ము ” చునేయుండును. క్రొత్త దానినేవగించుకొను వారును ఆవలంబించు వారును గూడ వాని తత్వము 'నామూలా[గ్రముగా ([గ్రహించియే గర్హించుటయో. స్వీకరించుటయో చేయుచుందురు. మన భరతఖండమును, అందుగల వివిధ రాష్టములును ప్రస్తుతము ఈ ఆవస్టయందే తటపటాయించుచున్నవి. (ప్రాతవానిని విసడ్డించుటకును వీలులేదు. క్రొత్తవాని ననేకమును స్వీకరించకయుతప్పదు.

ఈ విధమైన చైతన్యము వలన మన ఆంధ్రభాష యొట్టు పలుభంగులుగా పరిణామము నందు చున్నదో గమనించుట యెంతయును అవసరము. ఈ పరిణామముల కన్నింటికి ఈ జాతీయ నూతన చైతన్యమే కారణమని చెప్పుటకు వీలులేదు. జాతులలో విజాతీయ సంబంధమైన నూతన సంచలనములు కలుగుచున్నను, మానుచున్నను కాలగమనమును పట్టి కూడా మార్పులును, పరిణామములును సంభవించుచునే యుండును. వేయి సంవత్సరముల క్రిందటి పదములును, ప్రయోగములును, వ్యాకరణ విశేషములును యొన్ని నేటికి మాయమైనవో యెవ్వరూహింపగలరు? ఆనాటి (వ్రాతప్రతులేవైన దొగికిన యెడల ఇది ఆంధ్రమేనా అను సందేహము మనకు కలుగక మానదు,

108

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి

అయినను అస్థిరమైన భాషలు మారునంత వేగముగా స్థిరమైన భాషలు మారవు. స్థిరమైన భాషలలోకి యెన్ని మార్పులు వచ్చినను వాని యధారూపము ఒక రీతిని శాశ్ళత ముగానే ఉండును. ఆంధ్రభాషకు నన్నయభట్టు కాలమున ఒక మోస్తరు స్టిరత్వమేర్చడినదని చెప్పవచ్చును అతని తర్వాత సమసిద్దులైన కవిద్ద్చయము అతని వరవడిని బట్టి తమ (గ్రంధములు (వ్రాయుచుండిరి. తరువాత కవులు తమ పదములు కవిత్రయ (ప్రయోగములేనా అని ఒక (ప్రమాణమును బట్టి కొలుచుకొనుచుండిరి. తరువాత నెందరో కవులు నూతన ప్రయోగములు చేయుచున్నను మహాకవి ప్రయోగముల కున్న గౌరవము అల్పకవుల వ్రాతలకు లేక మాడిపోవుచుండెడివి. మహాకవులు కూడా అనేకులు పుట్టి నూతన (ప్రయోగములను నిరసించుచుడుట వలనను భాషకొక (క్రొత్త మోస్తరు స్టిరత్తమేర్చడినది. ఇది పద్యకావ్యముల ధోరణి:

గద్య కావ్యములకును, పదకవిత్వములకును ఇట్టి నిర్బంధము లేవియును లేకుండెడివి. సాధారణ కవి మండలులు, వ్యాసకర్తలు, వ్యాఖ్యాతలు వాడుక భాషను విరివిగా ఉపయోగించి మహాకావ్యముల యందలి గూఢార్హములను తేట తెలుగులో ప్రజల కెజుక పరచుచుండిరి. ఈ వ్యావహరిక భాషా వ్యాఖ్యానములు విరివిగా నుండుట వలన కావ్యభాష ప్రాతగిల్లక, ఏనాటికిని సరిక్రొత్తదగు నూతనత్త్వముతోనే రాణింపజొచ్చినది. ఈ విధముగా (ప్రాతకక్రొత్తలు సస్నేహముగా సరళరీతిని చధ్యయుగము లేక రాయల యుగము దాకా వర్షిల్లినవి. రాయల యుగములో నాంధ్రభాష ఒక మహౌన్నత్యదశ ననుభవించినది. ప్రాత పురాణ కవిత్వములోనికి (క్రాత్తప్రబంధ ఫక్కీలు ప్రవేశించినవి. క్రొత్త కల్పనలు నిరాఘాటముగా సాగుచుండినవి, వీనితో కూడా (క్రొత్తప్రయోగములు విరివిగా దూరినవి. కవులను పోషించుట, కవిత్వములను వినిపించుట; రాజులకు మంత్రులకు, శ్రీ మంతులకు పరిపాటియైనది. అకాలమున పుట్టిన ('ప్రబంధములకును, కృతులకును అంతులేదని చెప్పవచ్చును. నేటికి అచ్చుపడిన వెన్నోపడగా మిగిలినవెన్నో తంజావూరు భాండాగారమునందును గృహస్థుల గృహములందును మిగిలియే యున్నవి. ప్రతి గృహస్టునకును తానొక కవి కుటుంబము వాడనని చెప్పుకొనుటకు గర్వముగా నుండెను. ప్రతి క్షవియు తన తాత ముత్తాతలెటువంటి కవులో యే యే (గ్రంధములు వ్రాసిరో (గ్రంథాదిని యేకరువు పెట్టుకొనుట సంప్రదాయమైనది. జన సామాన్యములో కవి జనాదరణము హెచ్చిపోయెను. ఎవనికే విద్యయున్నను ఏ విద్య లేకున్నను నోటిలో

109

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రాషిశెట్టి' నాలుగు మాటలుండి పద్యములల్లగల శక్తి యుంటే చాలును. దేశాటనము గౌరవముగా చేయగల ఆధారము లభించుచుండెడిది. ప్రతి మహాకవియు అనేక సాధారణ కవులను త్తన శిష్యవర్గము (క్రింద భావించి తరిఫీదు చేయుచుండెను" రాను రాను సాధారణ లేఖలును నిత్య వ్యవహారములును కూడా కవిత్వ భాషలో జరుపుకొానుట యొక విశేషముగ నెంచబడెను. ఇవి నిజముగా ఆం(ధ్రభాషామతల్లికి అధిక సౌభాగ్యదినములు. దేశములో యెన్ని యుద్రములు వచ్చి యెందరు ప్రాతరాజులు కూలి క్రొత్త సంస్థానములు క్రొత్త గద్దెలు యేర్చడుచున్నను, కవితా పోషణమును కవితా ప్రసంగములును యథారీతిని సాగుచునే యుండెను. క్షత్రియులు, రెడ్డు వెలమలు, సమస్త పౌరుష జాతులును కవిపోషణము నేమురకయే యుండిరి. కనుక విజ్ఞానము వేయి చేతుల రేడు వలె దేశము నంతటిని వెలిగించుచునే యుండెను.

ఈ (ప్రబంధ భాష యింత విజ్బంభింఛి కూడా, కవిత్రయము భాషను వెనుకకు (తోయలేదు. నేటికిని ఈ (ప్రబంధము లెంత సుగ్రాహ్యము లై యున్నవో తిక్కనాదుల భాష -.కూడా అంత సుగ్రాహ్యమై యున్నదన్న ఆం[ధ్రభాష యొక మోస్తరుగా సిర స్వరూపమును వహించీయున్నదని చెప్పుట కాటంకమేమి కలదు? అయినను స్పిరత్వమునే ఒక మోస్తరు దేవతగా భావించి పూజింపమొదలు పెట్టినచో అనుకరణము ప్రబలి అసల్ఫు వైతన్య మంతరించక మానదు. పిదప కాలపు ప్రబంధముల కిట్టి దోషమే కొంతవరకు పట్టిపోయినది. ఈ స్టీతికి ఆ కాలపు కవుల స్థిరత్యారాధన మొక్కటియే కారణము కాదు. ఆం(ధ్రజాతీయ చైతన్యమే మందగించిన రోజులవి. ఆంధ్రుల శిల్ప నైపుణ్యము, క్షాత్ర ప్రజ్ఞ వైదిక ధీక్ష ప్రాచీన గౌరవ సంప్రదాయ పరిరక్షణము మొదలగు సుగుణములెల్లయు వసివాళ్లు వాడినవి. అంతకు ముందుండిన దేశీయ - అల్లకల్లోలము లడుగంటి బ్రిటీషు (ప్రభుత్వము వారి వర్తక వాణిజ్యముల కనుకూలమైన శాంతి వాతావరణామేర్చడినది. దేశస్టులందరి (ప్రజ్ఞలును ఆ (ప్రభుత్వనీతిని పోషింఛుదెసనే వ్యాపింపజొచ్చినవరి. ఆంధ్ర సంస్కృత భాషలలో పాండిత్యము, బిరుదుల కంటె ప్రభుత్వము వారిచ్చు బియ్యే; ఎమ్మే

ఖైటిల్సు మీద వ్యామోహము హెచ్చినది. ఆం(ధ్రభాషోపన్యాస ధోరణి యందు కంటె

ఆంగ్లేయ భాషా వాచాలత్వమునందు చపలత హెచ్చినది, (గ్రామములోని పెద్దమనుషుల

తీర్పుల యందు కంటె జిల్లాకోర్టు హైకోర్టుల తీర్పుల కెగబ్రాకు ఆసక్తి పెరిగినది. స్వదేశీ

“వ(స్తములు, బొమ, గలు, కత్తులు, ఆయుధములు, వస్తువుల కంటె విదేశీ వానిపై కులుకు 110

వ్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి వర్దిల్లినది ఆం్రభాషయందును, ఆంధధ్రాచారముల యందును గల ఆసక్తి యొక మోస్తరు చాదస్తము క్రింద భావించ బడినది. వాని యందింకను దీక్షగల వారికి శ్రీమంతులిచ్చు పారితోషికములు దానములుగా భావించబడుట వలన, వానిని స్వీకరించువారి ఆత్మగౌరవ్‌ము [క్రుంగిపోయినది. ఆంధ్రభాషామళతల్లికి దుర్థినములివి. పిల్లల పార్యపుస్తకములు మినహాగా మరియెట్టి యు(ద్గంధములును ఈ కాలమున పొడమలేద్గు అవి తప్ప యితర [గ్రంధములు చెల్లలేదు విద్యాశాఖ వారి పోషణము తప్ప సాహిత్యలేఖాభివృద్దికి వేరు మార్గము లేదాయెను. (క్రమ([క్రమముగా కవి సంతానము లడుగంటినవి. ప్రతి వానికిని ద్రవ్యాపేక్షయు, ఉద్యోగపరవశత్వమును నిత్యవిధులైనవి. ధీమంతులకు కొందరికి ఆంధ్రవిజ్ఞానాభిలాషయుండినను అది కేవలము భేషజమాడత్రమై యుండెను. స్వజాతీయ చైతన్యము నళించిన జాతికి ఇట్టి దుర్గతి పట్టుట ఆశ్చర్యము కాదు ఈవిధముగా 1907 వ సంవత్సరము వరకు వచ్చితిమి. బంగాళా విభజనము ధర్మమార్గంలో ఒక వినూతన' జాతీయ వైతన్యము ఆ సేతు శీతాచల పర్యంతమును చెలరేగినది. భారత జాతి జాతులన్నిటికి వలెనే ఆంధ్రులకును మెలుకువ కలిగి ఉదాసీనత వీడినది . ఆంధ్ర భాషయందు, ఆంద్రజాతీయత యందును, ఒక భక్తి ఉదయించినది. దీనితో ప్రాచీన విజ్ఞాన పరీశోధనము, చరిత్ర స్మరణము, ప్రబంధ పరనము తలయెత్తినవి. . విద్యాధికులు, అందునను విద్యార్థులు కళాశాలలో. నేర్చుకొనుచుండు విషయములతో తృప్తిపడి యూరకుండక తీరిక యైనప్పుడెల్టా ఆంద్ర (గ్రంధ పరనము నవలంబించి అందలి స్వారస్యమును (గ్రహింపబొచ్చిరి. తాము పరించుచుండిన ఆంగ్ల కవుల విశిష్ట మహత్యమును గుర్తించి తమ భాషలో అట్టి ' మార్పులను తెచ్చుటకై కరకణము కట్టుకొనిరి. ఆంగ్రసాహిత్య చరిత్రము వలె ఆంధ్రసాహిత్య చరిత్రమును యే యే కాలముల నెట్టి యెట్టి పరిణామములకు పొత్రమైనదో యూహించి (వ్రాయజొచ్చిరి. కోటి ప్రబంధములున్నను అందులోని విషయమును విమర్శించి రసమును వెలిబుచ్చి విమర్శకులు లేకుండుటే ఆంధ్ర భాషా నీరసత్వమునకు కారణమని ఊహించి విమర్శక (గ్రంథములను వ్రాయజొచ్చిరి. పాఠశాలలో ఆంగ్ల భాషకు పట్టము కట్టబడినదనిన్నీ, ఆంధ్రభాష తోడపెళ్ళి కూతురువలె కూర్చున్నదనిన్నీ, అందులో నేర్చబడు విషయములు యేదో వెట్టికై 111

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి: మాత్రమే చెప్పబడుచున్న వనిన్నీ దేశస్థులు గ్రహించినారు ఆం(ధ్రభాష కధిక (ప్రాముఖ్య మీయవలెననిన్నీ, ఆం(ధ్రవిశ్శవిద్యాలయము స్టాపించ బడవలెననిన్నీ, ఆంధ్రరాష్ట్ర మేర్చడవలెననిన్నీ మొట్టమొదలు ఆం(ధ్రదేశము నందు జాతీయాందోళనము ప్రభవించినది. పాఠశాలలోని గద్యపార్య (గ్రంధముల భాష సనాతన గద్య్య (గ్రంధభాష కాదనిన్నీ, గద్యభాషలో అనేక వ్యావహారిక పదాలూ రూపాలు అనుశ్రుతంగా వాడబడుచూ ఉండేవనిన్నీ, ('ప్రజాసామాన్యం సులభంగా (గ్రంథాలు చదువవలెనన్నా (వ్రాయవలెనన్నా వాడుక భాషారూపాలు జోరుగా (గ్రంధాలలో ఉండవలెననిన్నీ, వాడుకభాషపై పూర్వకాలంలో ఇప్పుడున్నంత వెగటూ, ఏవగింపూ లేక అటువంటి ప్రయోగాలు కవులు తమ పద్యకావ్యాలలో కూడా ధారాళంగా వాడుతూ వుండేవారనిన్నీ, ప్రస్తుత (గ్రాంధిక భాష కేవలం కృతకభాష అనిన్నీ, దానికి నిజమైన వాడుక భాష కుండే సౌందర్యం రాదనిన్నీ, శ్రీ గిడుగు రామమూర్తి పంతులుగారు, వగైరాలు తమపరిశోధనలు ఉదాహరణరూపకంగా అఖండమైన (ప్రచారం చేశారు. చెళ్ళ పిళ్ల వెంకట కవీశ్వరుని వంటి శతావధాన్లు కూడా ఈ వాదన నంగీకరించి ఈ భాషలో నేడు ధారాళంగా గద్యం (వ్రాసేస్తున్నారు. ఆగద్యం (గ్రాంధిక భాషకంటే వేయిరెట్టు అందంగా వుందని. కూడా మనము ఆంగీకరించకతప్పకుండా వుంది. వాడుక భాషమీద నిరసన దండయాత్ర చేయడం ఇప్పుడు అవివేకం, వ్యర్థ '0కూడాను. అయినా 'బైటిషు పాఠశాలలు స్టాపించబడినప్పటినుంచి ఈ కృతకభాషలో (వ్రాయడం మన కభ్యాసమయ్యేవుంది. వాడుకభాషలో (వ్రాద్దామని కలంపట్టుకున్న మహారథులకు కూడ అప్పుడప్పుడు ' వచ్చింది ! అనేదానికి బదులు ' వచ్చినది (అనో, ఐతే అనుటకు బదులు ఆయినను అనో, వచ్చాను అనే దానికి బదులు వచ్చితిమి అనో పూర్వపదం పడుతూనే వుంటుంది. కృతక భాషే అనండి మరే భాషో అనండి ఆ భాషలో ఉండే ప్రయోగాలనన్నిటిని బహిష్కదిస్తూ (గ్రంథాలు (వ్రాయగల గడుసరి నేటివరకు యెవరూ పుట్టలేదు బహుశా ఒక్క రామమూర్తి పంతులుగారు వారి వంటి ఒకరిద్దరు మినహాగా.

, ఇక శుద్ద గ్రాంధిక భాషలో (వ్రాయగలవారు అసలే శూన్యంగా వున్నారు. ఇదుగో నేను లేచానని యెవరైనా అన్నారా! దీనిలోని ప్రయోగాలు శుద్ధతప్పులు, ఈ పదాలు కేవలం వాడుకలు' అని యెవ్వరైనా చూోపీించవచ్చును. ప్రస్తుతం మన భాషాస్టితి ఈ రెండింటి మధ్యనా ఉజ్జూతలూగుచున్నది. వ్యావహారిక భాషావాదము నంగీకరించకా తప్పదు. అంగీకరిస్తే దానికి హద్దులు' నేర్ప్వరచడమూ కష్టమే. ఉన్నవని అన్న శబ్దానికి ఉన్నాయి, ఉన్నయి, ఉన్నై మొదలగు ప్రాంతీయాల్ని, వాడుతున్నారు. నిలుచుండు

112

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం | రామిశెట్టి శబ్దానికి నిలుచొను, నిల్పొను, నించొను, నుంచొను, శబ్దములను వాడుతున్నారు. వెళ్లిన “శబ్దానికి వెళ్లితే, వెడితే శబ్దాలను కూడా వాడుతున్నారు. వేళకు జ్ఞాపకానికి రావు కాని ఇటువంటి ప్రయోగాలు వందలూ వేలు పత్రికలలో కనబడుతున్నవి. కొన్నింటిని చూచి రామమూర్తివంతులుగారే ఆశ్చర్యపడుతున్నారు. అయినా ఏ ప్రాంతంలోనైనా సర్వసాధారణంగా వాడుకలో వుండే (ప్రయోగాల్ని ఇతర ప్రాంతాల్లో లేవన్న కారణం చేత యెట్లా విడనాడగలము? బహుశా ఇల్లాగు రెండు మూడు శతాబ్దాలు వెళ్ళేసరికి ఇవన్నీ మనకు ప్రాతగిల్లి ఆశ్చర్యకరంగా వుండక పోవచ్చును. ఆంత వరకుయెవరెవరే భాషలో 'వ్రాస్తున్నా ఆక్షేప్రంచడానికెవ్వరికి అధికారంలేదు. వీనిలో కొన్ని కేవల ప్రాంతీయములు, కొన్ని అఖిల (ప్రాంతీయములు వుంటవి. కేవల 'ప్రాంతీయములను కాదని అఖిల (ప్రాంతీయములను వ్రాసేవారిని మనము కొనియాడనలసినదే. అట్టు కాదని కేవల ప్రాంతీయాలను వా వారిని కూడా మన మభినందించవలసినదే. కలగా వులగంగా వ్రాసేవారిని కూడా మన మభినందించక తవ్పదు. రాగా రాగా యేమిటి తోచుచున్నదంటే జనులు వ్రాసే భాషలను బట్టి మనమట్టే పేచీలు పెట్టకోరాదనిన్నీ, వ్రాసిన విషయము యొక్క ప్రశస్తేను గూర్చియే యోచించవలెననిన్నీ తోచుచున్నది. విషయమును బట్టి భాషయొక్క దోరణి మారుతూనే వుంటుంది. ఒక వ్యాసములోనే రెండు మూడు విషయములలాంటివి యెత్తుకోవలసి వస్తుంది. అటువంటప్పుడు" ధోరణి కూడా మారుతుంది. ఈ వ్యాసంలోనే భాషల తత్వములు, ఆం(ధ్రభాష పరిణామములు, మొదలైన విషయములను తీసుకున్నప్పుడు ప్రారంభించిన ధోరణికిన్నీ, వ్యావహారిక భాషావశ్యకతను నిరూపించవలసిన ధోరణి కిన్నీ యెంతో భేదము కనిపించుచున్నది. ఒకే ధోరణిలో వ్యాసమంతా సొగింతామంటే సాధ్యమైనదికాదు ఈ ఒక్క వ్యానమునే కాదు, నేనే (గ్రంధమును వ్రాతామనినిశ్చయించుకొని కూర్చున్నా, అది ఒక ధోరణిలో (ప్రారంభం కావడం, మధ్యన మరియొక ధోరణిలోకి పోవడం, తరువాత మరియొక ధోరణికి రావడం ఇది మామూలై పోయింది ఇది నా చేతకాని తనమని మైన కొందరనుకోవచ్చుమ, విషయములు బట్టి దోరణి అట్లు మారవలసి వచ్చినదని యైనా కొందరనుకోవచ్చును. ఇదైనా న్లాఒక్కని నుదుటనే (వ్రాయబడ్డ వ్రాతలాగ కనిపించలేదు. ప్రస్తుత వా(ర్రాప(త్రికా సుప్రసిద్ద విలేఖరులనుకోనబడే అనేకుల (వ్రాతలలో యింతో కొంతో యిటువంటి భేదము లగుపించుచున్నవి, తొలిచూపుకు ఇది. వెళ్లే వెంగళప్ప ధోరణుల వలె కన్పించును. కాని నిదానించి చూస్తే యిచి యీ విధంగా యీ కాలంలో 113

వుండక తప్పదు కాబోలు ననిపించుతుంది. కేవలం పాఠ్య పుస్తకములను (వ్రాసేవారు కొంచెం పట్టు పూరాగా పూర్వపుధోరణిలోనే (వ్రాస్తున్నారు. లేకుంటే అవి పాఠ్య (గ్రంథములుగా అంగీకరింపరేమో అన్న భావం చేతను. అయినా వారు ఆ సమయముల యందు తీసుకునే అతి జా(గ్రత్త భయమ్ము అవ్య(గ్రత అందులో కనిపించుతునే ఉంటుంది. అయినప్పటికీ కేవలం పార్యగ్రంథములు ఆ ధోరణిలో ఉంటే వచ్చే ఉపద్రవం యేమీ లేదు. అవి బాలకులకు పాఠశాలలో ఉన్నంతకాలం గమనించవలసిన కొన్ని సూత్రములను "మాత్రమే సూచించును కాని, పాఠశాలలను విడచి పెద్ద వారైన తరువాత వ్రాయగల (గ్రంథములే ధోరణిలో వ్రాయవలెనో నిర్బంధించవు.. కేవలం పార్యపుస్తకము కాక గణితము, భూగోళము, చరిత్ర సైన్సు మొదలైన విషయములను వ్రాసే పుస్తకములలోని భాష ఇన్ని కట్టుదిట్టములతో ఉండవలెనని నియమించ నక్కరలేదు. ఏ (గ్రంథకర్తకు ఏ ధోరణి యే సమయమున బాగుంటుందని తోస్తే ఆ ధోరణిలోనే (వ్రాయవచ్చును. ఆ పుస్తకములను విద్యార్థులు పరించడం ఆ ధోరణి కొరకు కాదు. ఆవిషయ విజ్ఞానము కొరకు. ఏ విషయమైనను సుగ్రాహ్యముగా ఉండవలెనంటే, ఆయా సందర్భములకు తగినట్టు (గ్రంథకర్త ధోరణిని మార్చుకొనక తప్పదు. కనుక పార్య (గ్రంథ నిర్ణయ మండలులవారు పూర్వపు అధికారములతో విజ్ఞవీగి, నవీన (గ్రంధములను ధోరణులో కారణముగా త్రోసివేయరాదు. విషయము మనోహరమై, అవశ్యమై యున్నప్పుడు, (గ్రంథము ప్రవీణునిచే వ్రాయబడినప్పుడు వారు దేనినైనను ఆంగీకరించక తప్పదు. లేని యెడల యేవేనో కొందరికిష్టమైన శయ్యా పద్ధతుల నభివృద్ది పరచుట కొరకు ప్రశస్తమైన విషయములనే త్రోసిరాజు చేసిన నేరము వారియందు నిలచును. దుష్ట ప్రయోగం నిర్హష్టప్రయోగం అన్న శబ్దాలకిప్పుడు పాటించుచున్న అర్ధములు తృప్తికరములు కావు. మిత్రులు, అదృష్టవంతుడనుటకై అదృష్టుడు, పంధా, క్రుసించుట, కలస్త (కలసి), (వ్రాసి, పుస్తకం, యీ మొదలైనవానిని దుష్ట 'ప్రయెహిగము అనవలెను. రాతిరి యనుటకు రేతిరి, లేచియనుటకు లెగిసి, పోతుంది ఉఉనుటకు పోతాది, వస్తుంది అనుటకు వస్తాది - ఈ పదములను ఇప్పటివరకు శిష్పులుపయోగించకుండాా ఉన్నారు. గనుక ఇటువంటి వానిని కొంచె మెడబెట్టట మంచిది. తెలుగు బూతుమాటలను దుష్టములనకో తప్పదు గదా |! ఇటువంటి వాటిని మినహాగా ,తక్కిన వాటినెల్ల నిర్దుష్టములుగానే భావించవలెను. భారతబొగ్గు, ఇండియన్‌ భీమా, తపాలాఫీసుమొదలైన మి(శ్రసమాసముల నెందరో (వ్రాయుచున్నారు. వీటిపై కినిసిన లాభములేదు. ఇటువంటి 114

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవిఠం - సాహిత్యం + రామిశెట్టి వన్నీ పారకులకు బాగా వరిచయమైతేనే కాని, ఈ సమస్యలను గూర్చి (వ్రాయువారు తమ భావములను ధారాళముగా ముందు ముందు ప్రసంగించ గలుగుట కవకాశము లేర్చడవు. ధోరణులు మార్చుకొనుట కెట్టు లేఖకులకు స్వాతంత్ర్య మీయబడుచున్నదో మిశ్రసమాసములపట్ల కూడా అట్టే స్వాతంత్ర్యము నీయవలెను. కాల కొల్తు.వేద పంట మొదలైన సమాసములనే నేను కొన్ని సందర్భముల యందు (వ్రాసితిని. ఇటువంటివి అపూర్వములని చెప్పి విడచి పెట్టితే చాలును. ఇక పదములను ప్రయోగములను విడచిపెట్టి వాక్యరచనా పద్ధతికి వత్తము. కొందరు (వ్రాయు వాక్యములలో కర వాచకమును పోల్చుకొనుట కష్టమఃీ, తరచుగా అదీ (క్రియకు చాలా దూరమై యుండును. కర్షర్ధకములో ప్రారంభించబడిన వాక్యములు' కర్మార్థకములోను, కర్మార్థకములో ప్రారంభించబడిన వాక్యములు కోర్తర్థకములోను, ఏకవచన కర్తకు బహువచన |క్రియయు, బహువచన కర్తకు యేకవచన క్రియయు ఈ మోస్తరు లోపములుండుచుండును. వ్రాసిన్‌ వ్యాసమును పునః పరన మొనరించినచో ఇవి యన్దియును తొలగగలవు, విశేణషములకు విశేష్య మొకప్పుడు దూరమై వేరొక విశేష్యమునకు సంబంధించి నట్టగుపించును. కామాలు, సెమికోలనులు, హైఫనులు, అడ్డుగీతలు మొదలగు వానిని పెట్టటలో కొందరే 'సూత్రమును కాని యాదన్తులో పెట్టుకొన్నట్టు కనిపించదు. ఇటువంటి వాని నన్నింటిని భాషా సంస్కరణములనిన్నీ, నవీన పంధాలనిన్నీ సమర్థిస్తూనో, అలక్ష్యం చేస్తూనో విడచిపెట్టటకు వీలులేదు. చిన్న చిన్న వాక్యములు (వ్రాస్తే ఇట్టి చిక్కులనేకమ్డు తాలగి పోవును, కాని కొన్ని భావములను చిన్న చిన్న వాక్యములుగా (త్రుంచివేయుటకు వీలులేని సందర్భములలో వాటిని వ్రాయుట తప్పదు. శాసనములలోని క్లాబాలు, తీర్మానములలోని వాక్యభాగములు విడదీయుట కెట్లు సాధ్యము ? కమక వీనిని (వ్రాయునప్పుడు లేఖకులు జాగ్రత్తగా ఉండవలెనని ఉషారు చెప్పుటకంటే మన మధికము చేయజాలము. ఇవికాక విభక్తుల 'ప్రయోగములబోనే మునుపటికి, ఇప్పటి వాడుకకును భేదము కనిపించుచున్నది. నావల్ల కాదు అనుటకు అతి తరచుగా నా చేత కాదనుచున్నాము. దాని యందు లేక వావి యందు కున్ను దానిలో లేక వానిలో అనువిభక్తులకున్ను భేదము చేయక కలగాపులముగా వాడుచున్నాము. వానికి చెప్పితిమి అనుటకు వానితో చెప్పీతిమనుచున్నాము. ఇటువంటి సందర్భములలో వరియైన విభక్తిని 'ప్రయోగిస్తేనే 115

వికారముగానూ, వాడుకలోని విభక్తిని ప్రయోగిస్తేనే సబబుగా కనిపించును. బహుళములు, ఆదేశములు మొదలగు వాని మూలకముగా చిన్మయసూరిగారు ఇటువంటి మార్పులు కొన్నింటికి శాంక్షను ఇచ్చి యున్నారు. గనుక వానిలో ఈ మొదలైన వానిని నవవ్యాకరణవేత్తలు చేర్చవలసి యుంటుంది. ఇంతవరకు పదములు వాక్యములను గురించియే మన మాలోచించి యున్నాము. ఇక విషయమునకు వత్తము,. కేవలము సాహిత్యమును గూర్చిన (శ్రద్ధ ప్రపంచమునందే నానాటికిని సన్నగిల్దుచున్నది. కేవల సాహిత్య పరిజ్ఞానమును చర్చలకును యెవరెవరో రసికుల యొక్క ఏలాసములకు విడచి పెట్టవలసినదిగాను, విషయ పరిజ్ఞానమే మానవులకు పరమావధిగాను నేడు తలచడుచున్నది. ఏదో హిస్టరీయో, జా(గ్రఫియో, సైన్సో, రాజకీయ -గ్రంథమో, అర్థశాస్త్ర ప్రసంగమో, కో ఆపరేషను భోగట్టయో, లేబరు సమస్యయో, రైతుల బాధలో అయితే జన సామాన్యము దానివైపుకు దృష్టిని పరపుచున్నారు. కవిత్వమో, కళయో అయితే దానిని మూజూచి విడచుచున్నారు. అధవా అట్టివానిని వంటికి పట్టించుకున్నను, కాస్త తీరిక సమయ విలాసముగా మాత్రమే భావించుచున్నారు. పద్యాలను, షాటలను తమ పత్రికలలో (ప్రకటింపనాొల్లని అనేక ఆంధ్ర ఆంగ్ల పత్రికాధిపతులు నేడు వేనవేలున్నారు. ఆఖరుకు చిన్న కధలకు గూడా జక మూల తావివ్వని పత్రికలు కొన్ని ఉన్నవి. పత్రిక బహిష్కరించినంత మాత్రమున వాని ప్రతిభ కొరత పడదనియు, వాని యెడల జన సామాచ్యమునకు నిజమైన ఆసక్తి ఉండుచునే యుండుననియు మనము ఖచ్చితముగా చెప్పవచ్చును, కాని వానికి తీరిక సమయములంద్‌లి విలాసములకు తగినంత స్థానమును మాత్రమే యివ్వవలెననుటయు సమంజసమే. నేడు జాతులభావము లెల్లయు మహాందోళనముతో తల్లడిల్లుచున్నవి. ఆంధ్రజాతి భావములును నట్లే యున్నవి. పంటలెంత యెక్కువైతే కాటుక యంత యెక్కువగుటకు విజ్ఞాన (3016౧09) మెంత యెక్కువైతే అజ్ఞానమంత యెక్కువగుటకు, కోర్టలెంత యెక్కువైతే నేరములన్ని హెచ్చుచుండుటకు, బోధలెంత యొక్కువైతే అనాచారము లేక అనాచరణ మంత వృద్ధి పొందుటకు, సైన్యములెంత వృద్ధి కైతే అశాంతి ఆంత వర్షిల్లుటకు కారణము లెవ్వియో ప్రజలు తెలుసుకొనుటకు తల్లడిల్లి పోవుచున్నారు. ఈ మహా రహస్యములు బట్ట బయలు కానిదే ప్రపంచవాసులందరికినీ నిజమైన శాంతి కాని సౌఖ్యముకాని కలుగనేరదు. 116

వ్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి ఒక్కొక్కరొక్కొక్క సిద్దాంతమును పట్టుకొని యుద్దమునకు వచ్చుచున్నారు. ఈ మహాకల్గోలములో శాంతి నెలకొనగలదా యను ఆశకూడా అంతరించుచునన్నది ఈ కల్గోలమెంత వృద్ది యైతే విష్ణవ వాదులంత మంచి దంటున్నారు దీనిని చూచీ చూడడములో శాంతివాదులు బెగ్గిలిపోయి తమ పురాతన పద్దతులను మరింత కట్టుదిట్టము చేసుకొనుచున్నారు ప్రతీవాదము నందును పైకి యెంత మేలు కనిపించితే లోపల నంత గుల్ల యున్నట్టు స్పష్టముగ కనిపించుచునే యున్నది ఆయినా, సిద్ధాంతులు ఆ మాటకు ఒప్పుకొనకున్నారు. ఈ విషయములను గూర్చి నిష్టాక్షికముగా ఆలోచించి ప్రజలకు సత్యమును నిరూపించవలసిన బాధ్యత (ప్రతి విద్యాధికుని యందును గలదు

అయినను ఈ (ప్రచారము కూడా అంత సులభ సాధ్యమైనట్టు కనబడదు ఒక ప్రక్కన ప్రభుత్వముల నుండియు వేరొక ప్రక్కన ప్రతిపక్షములనుండియు అట్టివారొపై దోషపరంపరలైన శిక్షణలో దూషణలో కురియుచునే యుండును ఎవ్వరి విశ్వాసము లెట్టాటి వైనను, తీరా నోరు విప్పేటప్పటికో, కలము తీసేటప్పటికో, పూర్వాపర సంళుద్ది కొరకో, కొందరికి అహితముగా ఉండకుండుట కొరకో, తద్వ్యతిలేకమైన వాక్యములను తెలుపవలసివచ్చుచుండును మనసులో ఉన్న .మాటంతా పైకి చెప్పేతే చాలును, అనేకులకు తమ రాజకీయ నాయకత్సములు గాలిలో నెరిగిపోవునోయని భయము ఉద్యోగములూడి పోవునో అని భయము నిజమైన సత్యాన్వేషు లెప్పటికిని ఉండనే ఉందురు ఒకప్పుడు తామేదో మాట అన్నాము కదా అని ఊరుకొనక, భావము మారినప్పుడు క్రొత్త దానిని చెప్పుచునే యుందురు రాజకీయ నాయకత్వమును పాటింపరు, ప్రపంచ ప్రశంసల కొరకు తూగులాడరు ఉద్యోగములు పోయినను సరకు చేయరు. నిదానము మీద అట్టివారి మాటయే నిలుచును,

ప్రస్తుతం, ఆంధ్రదేశము నందుగల ్రతీసమస్యను ఈ రీతిని తర్జన భర్జన చేసి నిజమును నిరూపిస్తూ బోధించగలవారు ఆవసరం ఇందుకై వారు ఒక రాజకీయములేమి, ఆర్థికములేమి, సాంఘీకములేమి, శా(్త్రీయములేమి, ఆధ్యాత్మికము లేమి, సమస్త సమస్యలను పరిశోధనము చేసి తేటతెలుగులో వారి భావములను వ్రాయుచుండవలెను. ఆం(ధ్రదేశమిప్పుడీ యుగములో తేలుచున్నది కవీశ్చరులీ గీతములను పాడుచున్నారు. వక్త లీ 'ప్రసంగముల నల్టుచున్నారు. విద్యాశాలలు వీనిని తమ ప్రణాళికలో చేర్చుకొనజూచుచున్నవి. రాజకీయ వాదులీ మార్పుల నాచరణములో పెట్టటకై

117

'ప్రయత్నించుచున్నారు. ఈ మహాకల్గ్లోలములో ఉత్తములైన వారందరికి యే పదము, యే ధోరణి సులువై నట్టు కనిపించితే దానిని వాడి తీరుదురు.

ఇది కాక మనమిప్పుడు నేర్చుచున్న ఈ ఆధునిక విజ్ఞానమున కంతకును మనకు మాతృక ఆంగ్లభాష. దాని పోలికలు, వాసనలు, పదములు, పరిభాష వద్దన్నను మనకు తప్పదు..అదే యిప్పటి రాజకీయ భాష ఎలక్షనుల భామ వైద్యభాషు సహకారుల భాషు శాసనకారుల భాష జనులందరికిని దీనిని గూర్చిన ఆంగ్ర పదములు నోరు తిరుగునట్టు తెలుగు, సంస్కృతం తర్జుమాలు నోరు తిరగవు ఆం(ధ్రదేశము బహువిశాలమైనది. కన్నడ భాషా ప్రాంతీయులకు అనేక కన్నడ పదములు ప్రయోగములు, ఆరవ భాషా (ప్రాంతీయులకు కొన్ని అరుదు మర్యాదలు, తమ సొంత భాషలోని వానివిగానే అల్టుకొని పోయినవి. ఇది కాక మండల భాషకును, యాసకును భేదమెంతో కొంత ఉండనే ఉన్నది. రెయిళ్లు లేని కాలములో, పరిచయములు తక్కువైన కాలములో ఇవి ఒక దాని కొకటి సవతి బిడ్డలవలె కనిపించుచుండవచ్చును బ్రిటిషు గవర్నమెంటు ధర్మమంటూ, కాం(ైసు ధర్మమంటూ, ఆం(ధ్రనాయకుల ధర్మమంటూ, ఆంధ్రమంతా ఒకే రాష్ట్రము, ఒకే భాష ఆంధ్రులు ఒకే-జాతి అను భావము బాగుగా పొదుకొనినది నేడు మనము దూరదూరపు బంధువులవలె చూచీ చూడనట్టు కాలక్షేపము చేసుకొనుటకు వీలులేదు. ఇంతకుముందు మనకిట్టి పరస్పర సంబంధములు తక్కువగా ఉండుట వల్లనే ఒకరికొకరము దూరస్థులవల్తె కనిపించితిమి. కాని రాకపోకలు, ఉత్తర (ప్రత్యుత్తరములు, సంబంధబాంధవ్యములు యెక్కువతై యుండినచో ఆంధ్రభాషలో ఇట్టి ప్రభేదము లుండకపోయెడివేమో ?

ఈ భేదములను చెరువుకొని మనమందరము నేకకుటుంబము వారమని (గ్రహించవలసిన తరుణమిది. కనుక మీ ప్రోంతముమాట మాకు తెలియదు, కనుక దానిని (వ్రాయకూడదు అని ఒకరినొకరమనుకొనకూడదు. ఏ మండలమునందలి పెద్దలు అక్కడి పరిభాషలో తమ సమస్యలను గూర్చి (వ్రాయుచు ప్రసంగించుచు ఉండవలెను. తక్కిన మండలముల వారెల్లరును వానిని ఆనందముతో పరించి (గ్రహించుచుండవలెను. షట్టు ఒక పది సంవత్సరముల పాటు జరిగినచో ఆంధ్రుల పదబాహుళ్ళము, విజ్ఞానము, పరస్పర "స్నేహము, సంపద, సౌభాగ్యము వర్షిల్లును. మనము తోడి జూతుల వారందరితో సమానులమై, భారతీయ నాగరికతకు, పెట్టని

$18

ప్రదాకవి.గరిమెక్ళజీవితం సాహిత్తం __కమెకీ కోటలము కాగలుగుదుము గుజరాత్తీ, బెంగాలీ, హీందీ, మహారాష్ట్ర భాషల వారందరును ఈ రీతిగానే తమ విజ్ఞానమును. భాషలను, సమస్యలను, సర్వమును పరిష్కరించుకొని సత్వరాభివృద్దిని పొందుచున్నారు మనము కొన్ని పెడబోధనలు వినియో, వేరు చింతనలు చాక్కియో పాతిక సంవత్సరముల క్రిందట (ప్రారంభించిన ఈ శుభప్రదొందోళనము యొక్క ఫలితమును నేటివరకును అనుభవింపజాలకున్నాము ఈ విధమైన సర్వతోముఖాందోళనము జరుగుటకు భాషయొక్కటియే (ప్రశస్త సాధనము , కనుక ప్రతిభాషాసేవకుడును తన చాకచక్యమును, ప్రతిభను, విజ్ఞానమును ప్రకటించుకొనుటకై భాష కెన్ని విధములగు చక్కని మార్గములను గూర్చవలెనో అన్నిటికి గూర్చగడంగును గాక 1 వచ్చీగాని జ్ఞానముతో తెలిసీ తెలియని పదాలను (ప్రయోగించి ఇదంతా భాషా సంస్కారమే అని భావించుకొను వెల్తితనము లేకుంటే చాలును భాషా పోషకమైన, ప్రతీ విధమైన మార్పునకున్ను స్వాగతం ! సుస్వాగతం ॥ ఇ *ధర్మమేప జయతే?

చట్టాలెక్కువవుతున్న కొద్దీ నేరాలు రేఖాగణిత నిష్పత్తిసూత్రం ప్రకారం వృద్ది అవుతున్నవి కోర్టులు జడ్జీలు యెక్కువతున్న కొద్దీ ఆ సూత్రాల వ్యాఖ్యానాలు దురవగాహములగుచున్నవి ఆ విధంగా న్యాయధర్మముల పరాకాష్ట నానాటికి క్షీణించుచున్నది నేటి నాగరకతా లోకములో జరుగుచున్నన్ని సివిల్‌ క్రిమినల్‌ నేరాలు గత శిలాయుగములలో యెక్కడైనా జరిగియుండలేదని రూఢిగా చెప్పవచ్చును మానవునికి ఐహిక విషయ లాలస జ్ఞానము (హెచ్చు చున్న కొద్దీ నేరాలు చేయడంలో పాండిత్యము చమత్కృతి పెరుగుచున్నది అట్టే జడ్డీలు, వకీళ్ళు, మెజిఫ్ట్రేట్టు, పోలీసులు పెరుగుచున్న కొద్ది, కొద్దీ విచారణల తీర్పుల పటాటోపములు పెరుగుచున్నవి. ముఖ్యముగా వకీళ్ల సంఖ్య పెరుగుచున్న కొద్దీ న్యాయాన్ని మాటు పుచ్చడానికి న్యాయమును గెలిషించడానికీ అవకాశాలు ఎక్కువగుచున్నవి,

(బ్రిటిషువారు ఇండియాలో కోర్టులు పెట్టకముందు నేరాలు జరుగలేదా, అంటే, జరుగలేదని చెప్పజాలము, ఇప్పటి కంటె చాలా తక్కువగా జరుగుచుండెననుట నిస్సంశయము. జరిగిన నేరాలను [గ్రామాలలోని నగరాల లోని పెద్దలు యెల్టాగో ఒకలాగ

119

వ్రడాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి ఫైసలు చేసి యిప్పటి కంటె న్యాయమైన ధర్మం ప్రకారం పరిస్కరించేవారు కేసులు వేగం పరిష్కారమయ్యేవి విచారణకు దూరప్రదేశాలకు ఉభయ పార్టీలూ సాక్షులతో పరుగెత్తడం, వాయిదాలు వేయించు కుంటూ_వుండడం జరిగేది కాదు

నేటి కోర్టుల జడ్జీలు కాని వకీళ్చు కాని తమ వద్దకు వచ్చు పార్టీలతో పూర్వానుభవం లేనివారే, వారి సాక్షులతో ఆసలే పరిచయం లేనివారు అందువల్ల వకీళ్ళ వద్దకు పార్టీలు కేసులు తీసుకొని వెళ్లడం, తమ వద్దకు వెళ్ళిన కేసులను తమ పార్టీలు విజయమున కనుకూలమగునట్టు వకీళ్ళు కేసులు నిర్మించి క్షయింటు సమాధానాలు జడ్జీల వద్ద దాఖలు చేయడం, వారి వారి పార్టీల సాక్షుల నందు కనుకూల మగురీతిని సాక్ష్యములెట్టు చెప్పడమో పాఠాలు నేర్పడం, జడ్జీల వద్ద ఈ పారాలనొప్ప చెప్పించడం, ఆ జడ్జీలు తమ బుద్ధిని ప్రయోగేంచి యే పార్టీ వాదం నిజమైనట్టు అనుమానం కలిగితే వారి కనుకూలంగా తీర్పులుచెప్పడం, ఇట్టి తీర్పులు తరువాత కేసుల తీర్పులకు వరవడులు కావడం - ఇవీ (ప్రస్తుత న్యాయస్థాన విచారణల చర్యల వరుస

ఈ మహా సంరంభంలో సత్యం గెలవడాని కెట్టి అవకాశాలూ లేవు ఏ వకీలు బుద్దిమంతుడైతే అతడు ఎంత అవకతవక కేసునైనా బహు చక్కగా సత్యమైవట్టు తయారు చేసి సాక్ష్యాలద్వ్యారా బలపరచి జడ్డీని కనుబ్రామి కేసు గెలిపించవచ్చును ' చేతకాని సత్యసంధ వకీలు చేతిలో పడితే యెంత న్యాయమైన కేసైనా ఓడిపోవక తప్పదు, ఈ విధంగా బుద్ధిమంతులైన వకీళ్ళు త్వరలో శ్రీమంతువలడానికీ బుద్దిహీనులావృత్తిలో చచ్చీధాకా ఈడ్చుకుంటూ ఉండడానికీ దారి యేర్చడినది

కేసు గెల్చినా ఓడినా ఉభయ పార్టీలకు ఖర్చుల క్రింద పిత్రార్జితపు పిసరూపిప్పి ఊడిపోయి ఫకీర్లవడం తప్పదు ధర్మానికి సాక్ష్యం చెప్పే దాత లీకాలంలో యెక్కడాలేదు. ధర్మంగా పాక్ష్యం చెప్పే సాధువులను సత్కరించే పార్టీలంత కంటె లేవు. ఎంత పెద్ద ఆబద్ధపాక్ష్యం చెప్పాలంటే అంత పెద్ద ఫీజు ఇచ్చుకోవలసిందే. ఇటువంటి యుగంలో కష్టపడి పనిచేస్తేను, కవిత్వం చెపితేను, చిత్రం (వ్రాస్తేను, హరికధ చెపితేను వచ్చే ఆదాయం ఆత్యల్పం. సులభంగా అబద్ద సాక్ష్యం చెపితే వచ్చే ఆదాయం అత్యధికం ఆయింది.

ధర్మచింతన తగ్గి ధనచింతన హెచ్చుతున్న ఈ దినములలో సాక్షివాదము

120

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామితెట్టి నేకైకవృత్తిగా పెట్టుకున్న కొన్ని వర్గాలు యేర్చడినవి. మామూలు మనుష్యులయితే బోనులో నిలబడి మాట్టాడేటప్పుడు అవతల పార్టీవారు అడ్డు ప్రశ్నలు. వేస్తే నిజం చెప్పియో అబద్ధం చెప్పేయే బోల్తా కొట్టేస్తారు కాని సాక్ష్యవాద (ప్రవీణులు చెక్కు చెదరక అన్ని అడ్డు ప్రశ్నలకును అడ్డు జవాబులు చెప్పుతూ యెక్కడా దొరకక, తమ పార్టీవాదమును గెలిపించ గలుగుతున్నారు. ఇట్టివారు ఎక్కువ పీజు ఆడుగుతున్నారంటే ఆశ్చర్యం కాదు

ఈ విధంగా నేడే (గ్రామము నగరమును చూచినా ఇట్టి అబద్ధం కేసుల నిర్మాణమునకు, అబద్ద సాక్ష్యముల నిర్మాణమునకు పెద్ద ఫ్యాక్టరీలుగా తయారయినవి. నానాటికి ధాన్యం పంట, బట్టల పంట, కుండలపంట, గిన్నెల పరిట కంటే ఈ కేసుల

"పంట ఉత్పత్తి హెచ్చవుతున్నది.

ఏ వక్షీలును చూచినా, జడ్జిని చూచినా ఉవన్యాసకుని చూచినా ఆసత్యమును ఖండించి న్యాయమును , నిలబెట్టాలని ప్రార్ధించి ఉపన్యాసాలిచ్చే వారే కాని, ఈ నేరమునరిగట్టటానికి యెవరికినీ దమ్ములేకున్నది. ఈ పంట తగ్గితే వీరికెవరికీ తినడానికి మెతుకులుండవు (త్రాగడానికి నీళ్ళుండవు. తిరగడానికి పరువుండదు. ఇవన్నీ ఇట్టు ఆమలు జరుగుతూ, వీటివల్ల వీరికి జీవనోపాధి దర్జాలు జరుగుతూ, ఖండనోపన్యాసొలిస్తూ వుంటేకాని లోకమరమ్మత్తుకు అవకాశం యేర్ప్చడదు. మరమ్మత్తులోకం కోసం కాని లోకమే మరమ్మత్తు కోసం అనే వృత్తి యేర్పడడం వల్లనే 'నేటి న్యాయస్తానాదులు, విద్యాసంస్థలు, (ప్రభుత్యోద్యోగాలు, ప్రభుత్వ విధానాలు, సినిమాలు మొదలగు విలాన సౌకర్యాలు కూడా ఇటువంటి వక్రపధములను (త్రాక్కుచున్నవి,

నేటి పిన్నలే రేపటి పెద్దలు. నేటి విద్యార్థులే రేపటి పౌరులు ఉద్యోగులునాయకులు మొదలగువారు నేటి సంతతులే, రేపటి తరాలవారికి పీతలు పతామహులు ్రపితామహులు, ఈ విధానాలవల్లనే' మనము భవష్యత్‌ శ్మశాన ప్రపంచమునకు పునాదులను వేయుట, ఆత్మవిమర్శన చేసుకొనుట కవకాశము కలిగించుకోవలదా ? ఏ రోజా గొడవ ఆరోజు యెల్టాగో ఒకలాగా తీర్చుకోవడమే (ప్రయోజకత్వంగా భావించి కుళ్ళి కుతమరుతూ వుండడానికే మాతృగర్భములను ఛేదించి మన మీ లోకమున నవతరించినది 1ఈ సమస్యల నెవరైనా తీవ్రంగా “ఆలోచించుచున్నారా! ఆలోచిస్తే పరిమ్మారం దొ 'రకకపోడం

121

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామశెట్టి దుస్పాధ్యమగుచున్నదా! లేక అట్టి ఆలోచన కూడా కపటముగానే జరుగుచున్నదా?

ఇందులో ఎవరి నేమి అనడానికి ఫీలులేకున్నది అందరూ పట్టభద్రులు, ఉన్నత్యోద్యోగులే. ఆందరూ ్రధాన్న మంత్రులు ఉపప్రధానులే. కానివారు అట్టు రేపవుదామని యత్చిస్తున్నవారే అందరూ వేదాంతపరులు, తత్వజ్ఞులు, ఉపన్వాసకులే. ఆచరణలకు, ఆలోచనలకు ఆలాపోలకూ ఎక్కడా మేనమామ మేనత్త సంతతుల పోలికలైనా లేకున్నది

అందరికీ తన్ను మాలిన ధర్మమేమిటనే యేకైక చింత పట్టుకొన్నది లోక కళ్యాణం కంటే స్వీయ కళ్యాణం యెక్కువ ప్రధాన మనుభావము పాదుకొనివున్నది ఎవరిని తప్పు పడదామన్నా ప్రతీవ్యక్తిలోనూ యేదో ఒక లొసుగు ఉంటూనే వున్నది. లోకంలో కపట శాంతిని. నిలబెట్టి ఈ కపట నాటకమును సాగించడం కోసమే నేటి సంస్థలన్నీ తోడుపడుచున్నవి, క్రొత్తవి నిర్మించబడుచున్నవి

కనుకనే నిర్గంధకుసుమాల కున్న గౌరవం సురభిళ పుష్పాలకు లేకపోతున్నది. సురభిళ పుష్పాలన్నీ యేయరణ్యముల్లోనో (ఫ్రతి ఉదయమునను పూచి ఆ(ఘ్రాణించే దాతలు లేక సాయంకాలమునకు రాలిపోవుచున్నవి.

అధవా యీ లోకంలోకి వచ్చి కాస్త సువాసన విరజల్ల ప్రారంభించేటప్పటికి మామూలు నేరగాళ్ళలాగే బంధిఖాణాలలో బంధింపబడుచున్నని ఇదంతా 'ప్రజారక్షక శాంతి పోషక ప్రభుత్వ చట్టాల విశాలాశ్తేషణల (క్రింద జరుగుచున్న మహాతంతుగా పరిణమించుచున్నది. ఇదే ధర్మమై నేడు లోకమును ప్రభుత్వ విధానములను ధరించుచు భరించుచున్నది, ఇదికూడా కూలిపోతే ఈ మాత్రం ప్రపంచమైనా నిలువదను భయము ప్రతీ పెద్దను ఆవరించి యున్నది. ఇట్టి ప్రపంచం కూలిపోతే సృష్టికి వచ్చే ముప్పేమిటో యొవ్వరును చెప్పజాలకున్నారు.

ఆయినా సృష్టి మహా చిత్రమైనది. నిలబడుమని మనము కోరితే నిలిచేది కాదు, కూలమని శాసిస్తే కూలేది కాదు ప్రకృతి దేవత మహాబలీయమైనది. దానికి జ్ఞానం లేదని, మానవుడెట్టు నలిపి పాడుచేస్తే అట్లల్లా లొంగుతూ దాసోహం చేస్తూ వుంటుందని

122

వ్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం " రామిశెట్టి విజ్ఞానులు భ్రమపడుచున్నారు విజ్ఞానుల విజ్ఞానము కతీతమైన మహాప్రజ్ఞలు దానికున్నవి. ఇవతల మనము విజ్ఞాన డోలికలలో అంబరవీధిలో ఊగుతూ వుండగానే అది మనను అధఃపాతాళములోనికి త్రోయగలదు ఒక్కొక్క వేళావిశేషంగా ఈశ్వరుని సహితము మాయ ([గ్రమ్మిలోబరచుకొనగల మహాశక్తి ఈ ప్రకృతికి ఉన్నప్పటికి రేఖ మారినప్పుడది యీశ్చరుని శాసనములకు లొంగి పాదాక్రాంతురాలు కావలసినదే ఈశ్చరుడు ్రకృతివంటి మాయాచపలుడు కాడు, క్షణములో నిక్కి క్షణములో కూలెడి కించిజ్జవ్యక్తికాడు. నిరీక్షించి నిరీక్షించి తన ప్రజ్ఞాహస్తమునామె శిరస్సుపై నుంచి, అయితే నయాన సంస్కరించడం, లేకుంటే భయాన దహనం చెయ్యడం - రెండూ ఆతనికి సమాన విలాస కృత్యాలే నిజమైన జ్ఞానులు ఆహస్త స్పర్శాగమనమునకై నిరీక్షిస్తూ తపస్సు చేస్తూ వుంటారు అజ్ఞాను లీప్రకృతియే శాశ్వతమనుకొని మోహిస్తూ క్షణిక భోగాలతోను దర్జాలతోను విజ్ఞవీగుతూ అధః పాతాళమున పడుతూ వుంటారు ఇదే భారతీయ మహా విజ్ఞాన సంస్కృతీ విశాల లక్షణము ఇదంతా మెట్ట వేదాంతమనీ, మన భారతీయులిందువల్లనే భావదాసులై (ప్రపంచ పురోగమనమున వెనుక పడిరనీ అజ్ఞాను లాక్షేపించుతారు జ్ఞానులీవిశ్వాసములో అఆచంచలురై ఈ మాయాదేవత చర్యలపై '*చిరుకన్ను చేసి మందహానం చేన్తూ తమతమ సంకల్పములయంద'ప్రమత్తులై వర్తిస్తూ వుంటారు “ధర్మమేవ జయతే” అను సూత్ర వాక్యమును మన ప్రభుత్వం వారు మకుటవపిగా ప్రతీచోటా చిత్రించబోతున్నారు ఆ ధర్మం జయించేలోపల యొన్నో అధర్మములు నాశనము కావలసియున్నవి. అవన్నీపోగా మిగిలే పరమ ధర్మమునకు మనము నిరీక్షించుచు లోకమును సిద్దము చేయయత్నించు చుండడమే పరమ ధర్మము. 123

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి త లటులి కథలు విమర్శనము

శ్రీయుత శనివారపు సుబ్బారావుగారు వ్రాసి ప్రచురించిన “పల్లెటూరి కధలు” ఆను (గ్రంధములో “తెనుగు చిన్న కధ” కు ఒక (క్రొత్త దృక్పధమును, క్రొత్త సందేశమును, "కొత్త రంగమును చిక్కినవని చదువరులు (గ్రహించకపోరు. ఇదివరలో తెనుగు పత్రికలలోను, మాస ఉగాది సంచికలలోను ప్రచురింపబడుచుండు చిన్నకధలలోని యంశము మహోదయమగుచున్న నవయువక యువతీజనంబుల యుద్రేకములును, ఆందోళనములు, సరఘపు కట్టుబాట్లలో కొన్నిచోటుల (బ్రాకిన దురాచారముల యొక్క దూసషణములును, స్వేచ్చవలె కనిపించు స్పైరవిహార పరతం[త్రతలును, విలాసములును, టైరాగ్యముల్నును, మరణములును మొదలగు నద్భుతములు (20౧౧6౧౦౭౪9) మాత్రమే ఆయియుండెడిది, చిన్నకథయొక్క సంకల్పమును, సార్ధక్యమును ఇదియేయని 'కొందరును, ఇంతియేయని కొందరును తలచియుండుటలో నాశ్చర్యము లేదు, చిన్నకధను చూచీ చూడడములో ముందు దొనినే పరించి, ఆ శృంగారమును, ఆ విలాసమును, ఆ

వైరాగ్యమును అనుభవించి దానిని విడిచిపెట్టట షారకుల కలవ్వాటై పోయినది. ఇట్టి ఆంధ్రసారస్వతలోకమున నీ (గ్రంధమును (బ్రచురించి ఇంతకంటె సొగసై మనోహరమైన దిశకు ఈ “చిన్నకధ” చూడగలదన్న సంగతిని గ్రంధకర్త ప్రత్యక్షముగా ముజువు చేసినాడు. ఇతను తొలుదొల్త చేసిన పని నవయౌవన సూటత్రాంతమగు మోహమును, దాని పరిణామములను మాత్రమే కధలకు ప్రధానాంశముగ జేయుట మాని, లోక వ్యవహారములను, సంసార కష్టసుఖములను 'ప్రధానాంశముగ జేసినాడు. పీదవ మోహ పరతండశ్రులును, శరీర సౌందర్యోపాసకులును నగు నవ యౌవనుల ప్రధాన పాత్రలుగ జేయుట మాని సంసార కష్ట సుఖములు శరీరమునకు నాటి (క్రిందమీదులు పడుచున్న గృహన్టులను, గేస్తురాండ్రను ప్రధాన పోత్రలుగా జేసినాడు. ఈ చిత్రించటలోనే ఆలోపములు మాయమై సుగుణములు వృద్ది చెంది, అన్యోన్యత కుదిరి సంసారములు చక్కపడు మార్గములను సూచించినాడు. అయినను గ్రంథము నసపెట్టి నీతి బోధనలు చేయు శిక్షాస్పృతివలె గాక, సుఖసల్బాపములు సలుపుచు 124

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామికెట్టి సూన్ఫత మార్గమున నడిపించు సుహృత్తమునివలె సహవాస యోగ్యమై ప్రీతి దాయకమై యుండుట (గ్రంధకర్త యొక్క రచనా చమత్కృతిని చాటుచున్నది

ఇక కధలలోని కొన్ని ప్రధానాంశముల బరిశీలింతము (గ్రామ ప్రజల యొక్క మొట్ట మొదటి యిబ్బంది ఉద్యోగస్తుల రాపిడి. ఒక ముసలాయన చెప్పినట్టు “ఇప్పటి మునసబు కరణాలకు - పెద్ద చిన్న తారతమ్యము భేకుండా ఏమి చేస్తానో చూడు నీ సంగతి కనుక్కుంటాను అనే బెదిరింపులతో యేడిపించుకు తింటూ” వుండడము పరిపాటి ఒక వూరి కరణం “లచ్చయ్య క్రొత్తలోగిటి అరుగులు ఆక్రమణము చేశాడు"

• అని పైకి వ్రాసి రెవిన్యూ ఇనస్పెక్టరుకు బాగా భోజనము మేపి కొలిపించి స్థిరపరచి, తహస్సీల్హారు నోటీసు అమలు జరిపించి వెంటనే యింటి చూరూ, అరుగులూ కొట్టేసుకోవడమో, లేకుంటే నెలకు పదిహేను రూపాయలు చొప్పున అపరాధం కడుతూ సివిలు క్రిమినలు చర్యలకు లోబడడమో జరిగేటట్టు చేయించారు. ఆ వూరు ముననబే అంజయ్య పొలము గట్టుకొట్టి తన పొలములో చేర్చుకొని ఏమయ్యా అంటే రెండు నువ్వుల బస్తాలు అతని గడ్డికుప్పలో దాచి అతని మీద చోరీ కేసు పెట్టి మూడు మాసములు కరిన శిక్ష వేయించాడు. వూళ్ళో వెట్టవాణ్ని చాకలివాడ్ని, వడ్రపు పని చేసే బసవలింగాన్ని యేమగర్రా దొంగ సాక్ష్యాలిచ్చినారని పెద్దమనిషి కొండయ్య అడిగితే, “లేదు బాబయ్యా [గ్రామ నౌకరీకి భంగం వస్తుందని మీకు తెలియదా” యని వాళ్ల జవాబు (గ్రామ మునసబు కరణాలంటే పట్టణములోని వారి పై ఉద్యోగస్తులకు లంచము లిప్పించుచు తాము తింటూ ప్రజలకు హింసించు టౌటులని అర్ధము. మరో మునసబు వెంకటసామి చేత అయిదు రూపాయలు లంచమిప్పిస్తేనే కాని ఒక ఓవర్సీలు త్వాష్టము వూరు కదలలేదు, ఇది (గ్రామాధికారుల స్థితి.

ఇక వీరిపై ఆధికారులనగా పట్టణములో వుండే రెనిన్యూ ఇనస్పెక్టరులు, పోలీసు ఇనస్పెక్టరులు, మేజి'స్ట్రేటులు, రిజిస్ట్రారులు, ఓవర్సీలు మాట చెప్పనక్కరలేదు. రెవిన్యూ ఇనస్పెక్టరేది ఆక్రమణమంటే అది ఆక్రమణము పోలీసు ఇనస్పెక్టరెవరిని దొంగంటే వాడు దొంగ. మేజి(స్టేటు కటు మొగమాటముంటే అటు తీర్పు, రిజిస్ట్రారు కియ్యవలసిన (ప్రయివేటు ఫీజు ముట్టకుంటే “మూడు గంటలై పోయింది. 'అవతలకు పో” ఓర్సీలుకు రూపాయిలిస్తే నీరువచ్చే' సదుపాయం 'వీలైతే చేస్తారు. అన్ని తోవలూ సర్కారువే ఆ తోవంట బండి వెడితే జరిమానా ఓర్సీలుకు లంచమిస్తే కాని అది తప్పదు. పట్టణములో ఇత్తడి చెంబు పట్టుకుంటే చ్యూసెన్సు కేసు,

125

ఈ ఉద్యోగస్తులు రిట్రైరైనా కాని వీళ్ళ పీడ పోదు ఏమంటే అపుడు వీరు బెంచి మేబి('స్టేటు లౌతారు పై ఉద్యోగస్తులందరూ అన్ని డిపార్టుమెంటుల వాళ్ళూ ఒకళ్ళ కొకళ్లు చుట్టాలో, స్నేహితులో జౌతారు అందుచేత ఒకడికి వచ్చే లంచము ఇంకొక డెన్నడూ తప్పించడు వీరికెక్కడికక్కడే వుల్ఫాలు కావాలి. రెవిన్యూ ఇనస్పెక్టరు వగైరోలు వస్తే కరణం “గారింట విందులు. పోలీసు ఇనస్పెక్టరులు, మేజి'స్టేటులు వస్తే మునసబు గారింట కోళ్ళ్లూ గొట్లెలూ కొట్టి భోజనాలు. పోలీసు వాళ్లు అనగానే యే కారైనా ఆపేసి ఆందులో కూర్చొని ఛార్జి యెగవేయవచ్చు. డిప్యూటి కలెక్టరు గారి కుమారుడి కంటే మేస్టరులు మార్కులు దిద్ది పాసు చేయవలసినదే మైలుకూలీ ఓవర్సీలు దగ్గరకు పనివుండి వచ్చాడురా ఆంటే వాళ్ల ఆవులకు గడ్డివేసి కుడితి తాగించనిదే వెళ్లకూడదు లంచాలు దిట్టముగా ముట్టిపోతే ఆక్రమణలు లేవు, దొంగతనాలు లేవు సర్కారు రోడ్డుమీద బళ్లు తోలడాలు లేవు తామరాజ్యమే. పల్లెటూళ్లలో రెండవ అంశము చిలిపి జట్టీలు తొమ్మిదేండ్ల చంద్రమ్మ నడెస్తున్నపుడు ఏడేళ్ల నరసమ్మ పరికిణీ మీద బురదపడితే నరసమ్మ తల్లి చంద్రమ్మను మోదీసీంది. చంద్రమ్మతల్లి నరసమ్మను తిట్టింది. నరసమ్మ తల్లి జగడానికి వచ్చింది. ఎవరింట్లో మగవాళ్లు ఆ యింట్లో ఆడవాళ్ల తరపు ఎవరి చుట్టాలు వాళ్లు వాళ్ళ తరపు. నాలుగు రోజులిదో అలికిడి

మూడవ అంశము సహవాసము. పల్లెటూరి కు'ర్రవాళ్సు చెడిపోవడమున్నూ. వెంకయ్య కొడుకు పురుషోత్తాన్ని చూచి చదువుకొని జ్ఞానం సంపాదించే వారెవరూ లేరు కాని, కోటయ్య కొడుకు రామనాధమును చూచి (క్రాపింగుంచుకుంటకు, అవకతవకగా నాలుగింగ్టీషు ముక్కలు పేలేందుకు, కళ్లజోళ్ళూ, మేజా బల్లలు, చేతిక(ర్రలు కొనేందుకు ఇంట్లో వస్తువులెత్తుకపోయి బోగము వాళ్లకిచ్చేటందుకు సత్యంలాంటి కుర్రవాళ్లనేకులు స్తద్ధము.

నాలుగవ అంశము పలెటూళ్ల వాళ్లు పడే దండుగలు పాపయ్య పెళ్లి సరకులు కొందామని యిల్లు బయలుదేరితే రెండు రూపాయిలు పుచ్చుకొన్న టికెట్ల మేష్టరు రూపాయి పావలా టిక్కట్టిచ్చి చిల్లర లేదని తక్కిన ముష్పావలా వుంచేసుకొన్నాడు. ఇత్తడి -

126

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం లామికెట్టి చెంబు పట్టుకుంటే పట్టణంలో “బెంచి మేజి(స్టేటు రెండు రూప్రాయీలు జరిమానా వేశాడు వట్టి బట్టలకీ, జరీ బట్టలకీ, బంగారానికీలైటులకీ, సెంటులకీ సుమారు ఎనిమిది వందల రూపాయిలు ఖర్చుఅయినవి ఇంటికి వచ్చి చూచుకుంటే పట్టుబట్టలు బరంపురానివి కాక అల్కా చీనావి అయినవి జరీ రాగిదయిపోయింది అత్తరులు పులుసు కంపు. పెట్రోలు లైటు మాంటిలు తగులడింది అరికెను లాంతరుకు వత్తెక్కలేదు బస్తీలలో అంతా దగే అన్నాడు.పాపయ్య మామగారు. అయినా రోజుల్ని బట్టి నడవాలన్నాడు గోపాలం

అయినా పల్లెటూళ్లను గురించి మనము బొత్తిగా నిరాశ పడనక్కరలేదు. ధ్వజస్తంభము. చుట్టూ చేరే పెద్దలలో కొండయ్యలాంటివాళ్ళు కొందరిన్‌ ధర్మంగా (ప్రవర్తించలేరా అని-అదమాయించగలరు లచ్చయ్యలాంటి వాళ్లు దారేపోయేవాళ్లకివీలుగా వుండేటందుకు రోడ్డు కాలువ కలసేమొగలో చిన్నసదత్రం కట్టించబూనుకుంటున్నారు. వెంకయ్య యేటా వైశాఖ మాసంలో తన యింట పురాణం చదివించడం మామూలైంది “ఇంతకీ, మనలో మనకి నీతీ జాతీ లేకపోవడం, అందుకు తోడు మనలో అధైర్యం కలగడాన్ని బట్టీ, నేడు మనమీ స్టితీకి వచ్చామని చీవాట్లు పెట్టేందుకు శాస్రీలాగు ధైర్యంగా నిలబడగలిగే వాళ్లున్నారు. కరణం యింటికీ వేళకి ఎవడు వచ్చినా లేదనకుండా అన్నం పెడతాడు పురుషోత్తం లాంటి వాళ్ళు బి.య్యే పేసయి కూడా బానిస వృత్తిలో చేరక దేశసేవ చెయ్యాలనే కోరికతో ప్రజాసేవక సంఘంలో చేరుతున్నారు. ఆయినదానికీ, కానిదానికీ యింత డబ్బు పెట్టడం పూర్వ సంప్రదాయం కాదనే పెద్దలున్నారు. చిన్నపిల్లల కోసం రుంజాలు తెంచుకుని 'దెబ్బలాడుకుంటోన్న పెద్దవాళ్లందరూ వాళ్లలో. వాళ్లే సిగ్గుపడుతున్నారు. తిన్నగా ప్రవర్తించని వాళ్లకి దేముడే శాస్తి చేస్తాడనడానికి, మునసబు కూతురు ముండమొయడం, కరణం కూతుర్ని అల్లుడు వదిలి వేయడమే సాక్ష్యాలు

ఈ విధముగా, పల్లెటూళ్ల తాలూకు కొన్ని చాయలు తీసి గ్రంధకర్త చిత్రించి ప్రచురించినాడు. ఇట్టి వనంతములైన చాయలా (గ్రామములపై నున్నవి. అవి హించి ము(ద్రించగల చిత్రకారుఅవసరమైయున్నారు. -ఈ (గ్రంధకర్త తాను రచియించినంత మేరలో పొందిన విజయమును తానింకను పెక్కు కధలు వ్రాయుటకు ప్రోత్సాహముగొ గైకొని తన కృషిని కొనసాగించును గాక యని కోరుచున్నారు.

12,

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిచ్యం రామివెట్టి

మన ఆం(ధ్రమున నిప్పటి కొక వేయి నవలలయినను ప్రచురింపబడి యుండవచ్చును వీటిలో ననేకములు బంగాళీ, హిందీ, మహారాష్ట్రము మొదలగు దేశీయ భాషలనుండి తర్జుమాలైయున్నవి. వీటిలో గూడ కొన్ని మహమ్మదీయ, మహారాష్ట్ర రాజపుత్ర యుగములనాటి చరిత్రాత్మకములై యున్నవి. కొన్ని బ్రిటీషు యుగము నాటి రహస్య పరిశోధకములై యున్నవి. మజి కొన్ని పౌరాణికములై కూడా యున్నవి. ఆతి కొంచెము మాత్రము (గ్రంధకర్తలు తాము స్వయముగా నాలోచించి వ్రాసినవై యున్నవి. వాటిలో గూడ మరల ఆం(ధ్రదేశపు టాచార వ్యవహారములకును, ఆంధ్రదేశపు పల్లెలు, పట్టణములు, ఏరులు, సరోవరములు మొదలగుపాటి వర్షనలకును సంబంధించినవి మజియు స్వల్పము. ఈ చివర వాటినే తప్ప మటి వేనిని గాని ఆంద్ర సాంఘిక నవల యనుటకు వీలు లేదు. అయినను ప్రస్తుత (గగ్రంధకర్తలలో సాంఘిక నవల (వ్రాయుదమను నుత్సాహము మిక్కుటముగా గనుపట్టుచున్నది. ఇట్టి యవసరమున సాంఘిక నవల కుండవలసిన లక్షణము లెవ్వి ? అవి యెట్టు మన ప్రస్తుత సాహిత్యమున' నచ్చటచ్చట పాడచూపు చున్నవి? వాటినెల్ల సంపుటీకరణము చేసి యందమగు సాంఘిక నవలా నిర్మాణమున్న కెట్టు దారితీయనగును, అను ఆంశములను కొంచెము విచారించుట యెంతమాత్రమును నప్రస్తుతము కాదు. లాక్షణికులిట్టి నిర్ణయమిప్పుడు చేయనిచో 'ఫ్రతి లేఖకుడును ఏ వివహమునకో వ్యవహారమునకో లేక వింతకో సంబంధించిన యొకి కధనల్లి దానికి సాంఘీక నవల యని+పేరు పెట్టుట తటస్థింపవచ్చును అట్టు జరుగుచున్నది గూడాను.

ఐరోపా ఖండములోనేమి భారతదేశముననేమి నవల యనునది పురాణములు, పద్యకావ్యములు, వచన చరిత్రములు మొదలగునవి యొన్నియో వెలువడిన తర్వాత నూతనముగా వికసించిన పాహితీ విశేషమని చెప్పవచ్చును. ఐరోపా ఖండములో అనేక సాహిత్య వికాసములకు లాటిను భాషయు, ఇటాలియను (గ్రంధములును మార్గదర్శకము లైనట్లే నవలలకు గూడ ఇటాలియను నవలలే మార్గదర్భకములుగా నుండెను. ఇటాలియను, నవలలు తరచుగా ఉన్నత కుటుంబములకు చెందిన య్లువతీ యువకులు, నాయికా నాయకులు కలవిగాను, వారు ఒకరి ప్రేమ నొకరు చూజగొనుటకు చేయుత్యాగమ్థులు,

128

ప్రదాకవి,గయమెళ్ళజీవితం సాహిత్యం గమెకీ విలాసములు, పరి(శ్రమలు మొ॥నవి విషయములుగా గలవిగాను, చాలమట్టుకు చరిత్రాత్మకములు గాను, కొంత వరకు అద్భుతములతో కూడినవిగాను నుండెడివి అయిరోపా ఖండము ఇటాలియను సాహిత్య పరిచయము వలన బడసిన నూతన భావములతోను, ఉత్సాహములతోను ఉట్టూతలూగెడి సమయమున వివిధ దేశములలో ('ప్రధమమున వెలువడెడి నవలలిట్టివి గానే యుండెడివి ఆంగ్లేయ భాషలో స్కాటు నవలలను పరించు వారికి వాటి లక్షణములు తెలియగలవు. మనదేశములో రసవుత్ర శౌర్యముగా రచించిన విమలాదేవి, రాణి సంయుక్త మొదలగు నవలలు కూడా నిట్టివే. ఈ నవలలను పఠించుట వలన నవలయను పేరు మోసెడి ప్రతి గ్రంధమునకును కొన్ని పడికట్టుండుననియు, అది లేనిచో ఆ (గ్రంథము నవల కాదనియు అభిప్రాయము సాహిత్య ప్రపంచముననల్టుకొనెను. ఆపడికట్టు ఉన్నత వంశమునకు చెందిన నాయికా 'నాయకులు, వారొకరికొరకొకరు తప్పక త్యాగము, చేసి యిడుమలు గుడిచి తమ (ప్రేమను బుజువుపరచుట, ఇందుకొరకొక యుద్దమో లేక పోరాటమో కల్పించుట, నవల “శుభప్రదమై నీతిదాయకమై నెగడుట, భాష రసోద్దీపకమై శబ్దాలంకార శోభితమై, లలితమై, గంభీరమై యుండుట ఆయాతావుల కధకెంత యవసరమో అంతకు మించియు (కధనడకలో విస్తారము సంబంధము లేకపోయినను సరే) ప్రకృతి వర్షనములు సలుపుట మొదలగునవి. ఈ విశ్వాసము నవలా ప్రపంచమున నొక మూర్థమతము వలె వ్యాపించి యీ జాతి నవలలన్నియు స్థల నామములు, పురుష నామములు, మాత్రమే భేదములుగా సమస్త దేశముల నవలలు నొక్క తీరుగా నుండునట్టు చేసినది. ప్రత్యేక స్థలముల యాచార వ్యవహారములు గాన్ని, నిరూపణలు గాని, వ్యక్తుల పోలికలు గాని చేజిక్కక యువకజనోచితంబగు నుత్సాహమును మాత్రమినుమడించుచు, ఆద్భుత చర్యల పరనమున కాసగొలుపుచు వచ్చినవి. వీటిని నవలలు కావని యెవ్వరును ననజాలరు. అవియొక రీతి నవలలు సాంఘిక నవలలు కావు. సంఘజీవనము నందాసక్తి పుట్టి, వారి యాశలు ఆశయముల యందు మనకభిరుచి జనించి వారి తళుకులు, బెళుకులు, యొయ్యారములు, నవ్వులు, పరియాచకములు, విచారములు, కష్టసుఖములు మొదలగు వాని 'యందు సానుభూతి ఐనించి ఆ అచ్చటలను ముచ్చటలను ఆనందదాయకముగా వీలయినంత వరకు వారు మాటలాడుకునే శబ్బార్థాద్యలంకార రహితమగు శైలిలో చెప్పెడి ప్రశంసలకే సాంఘిక నవలలని పేరు, అట్టని శైలి అల్పులు, నీచులు కూడ మాట్టాడెడి రీతిని హేయపద 129

భూయిష్టమై యుండకుండా సభ్యమై వెగటు పుట్టించకుండిన చాలును ఇట్టి నవల కుండవలసిన ముఖ్య లక్షణమేమనోకధ యే కాలము నాటిదని మనము చెప్పుచున్నామో, ఆ కాలము నాటి మాటవడుపుు యాస, మర్యాదతీరు, స్థలాదుల చిత్రము కళ్ళకు కట్టినట్టగుపడవలెను ఇట్టివన్నీయు పురుషాంతరమున కొకసారిలైన నచ్చముగ మారిపోవుచుండును. సాంఘిక నవలయనిన కధ చెప్పుట కాదు. కధ చెప్పుటకెట్టి శైలియైనను వాకటే, యెట్లు వర్షించిననునాకటే. సాంఘిక నవలయనిన కథను చిత్రించుట. ఇట్టి చిత్రమున కెక్కడనుండవలనోన రంగు, నీడ, కాంతి అక్కడ సరిగా నుండిననే చిత్రము సరిడైనదగును కానిః సంఘమర్యాదలు, వివరములు, స్థలము యొక్క తాత్కాలిక విచిత్రములు, మొదలగు వానియందు లక్ష్యము లేక లేఖకుడు తన కల్పనలతో నవిచ్చిన్నముగ విజ్బుంభించినచో ఏదో యొక చిత్రము తయారయి ఏదో యొక వింతగొలిపి మోహింప జేయునే కాని అది సంఘ చిత్రము కానేరదు సంఘ చిత్రము సరియైనదై యుండవలెను. అనగా సత్యమైనదై యుండవలెను. సత్యమనగా ఇక్కడ బ్రహ్మపదార్థమును గూర్చిన సత్యము వంటి విశేష సత్యము కాదు. ఆ సత్యము దేశకాల పరిస్థితూల వలన బాధింపబడినది. ఈ సత్యము దేశకాల పరిస్థితుల మార్పు వలన బాధింపబడు సామాన్య సత్యము. స్థలములు నేడున్నట్టు మరి పదియేండ్ల తర్వాత నుండవు. మాట తీరుల్ను అలవాటులు, మర్యాదలు, ఆచారములు తాత్కాలిక చరిత్రాత్మకమగు విశేషములు మొదలగునవి కూడా నేడున్నట్లు ఒక పురుషాంతరము తరువాతి నుండబోవు ఈ విత్రమును మనము కన్నులార చూచుచు చిత్రించిననే సరియైన సత్యమైన చిత్రము చిక్కును కాని ఊహా(ప్రపంచము నుండి కల్పనలను తీసుకొని వచ్చి చిత్రించినచో అది కృత్రిమము కాకమానదు. కనుక సాంఘిక నవల (గ్రంధకర్త తన కన్నుల 'యెదుట్ల ప్రవహించుచున్న కాలవాహినిని గాంచుచు అందలి విషయములను గూర్చి వ్రాసినపుడే సరియైన సత్యము చిక్కును గాని రసపుత్రయుగము నాటిదియు వంగభాష మాట్లాడు వంగదేశమునకు సంబంధించినదియు రాయచూరు యుద్ధము వలె ఏ విజయనగర సామ్రాజ్యము నాటి ఆంధ్రుల చరిత్రకో సంబరిధించిన -దియు నగు విషయము నెత్తుకొని వ్రాయగడంగినవో మన చర్మ చక్షువుల యెదుట జరుగు అకళంక, సత్యమును. గాక ఊహా చక్షువు నెదుట గోచరించీ నట్టియు అభూతకల్పనలతో కూడినట్టియు శృంగార, వీర, శోకాద్భుతాది- రసంబులతో మన 130

వ్రదాకవి,గరిమెళ్ళజీవితం సాపాత్యం వెళ డెందముల నానందకల్లోలినిలో నుంచునట్టియు, శ్లేచిత్రకాల్పనిక సత్యమును మాత్రమే చిత్రించినదగును. పందొమ్మిదవ శతాబ్దము బీవిశీచిన ధేకరెయను ఆంగ్ల నవలాకారుడు పదునెనిమిదవ శతాబ్దము నాటి యొక కధశు నవతా రూపముగా (వ్రాసెను. అందుకొరకా శతాబ్దపు మర్యాదలు, సంభాషణములు మొదలగునవి యెన్నో పరించి చిత్రముల నెన్నింటినో దర్శించి కష్టపడెను. అయినను అద్భుత కార్యమొనర్చిన యొక ప్రజ్ఞావంతుడుగను, సాధింప సాధ్యము కాని కృత్యమును చాలవరకు సోధించిన యొక వీరునిగ మాత్రమే పరిగణించుచున్నారు. కాని దానిని సంపూర్ణమగు సాంఘిక నవల యని వ్రాయుటకే విమర్శకునకు చేయిరాకున్నది.

సాంఘిక నవల యనగా కథ యేకాలమునకు చెందినదో ఆ కాలము యొక్క సరిర్షైన చిత్రము. (గ్రంధకర్తలు తరచుగా తమ కన్నుల యెదుట జరుగుచర్యలనే సరిగా చిత్రించలేక యేదో ఒక ఆభాసము చేయుచుందురనిన వేరొక కాలము నాటి చిత్రము నెట్టు సరిగా వర్షించగలరు? వారు వర్షించిరని నిర్ణయించగల తీర్చరు లెవరు? జరుగుతున్న కాలమునాటి దానికి సజీవమగు ఆ సంఘమే సాక్షి. ఏ మాత్రమెచ్చుతగ్గున్నను యే యమ్మలక్కలైనను కనిపెట్టగలరు. ఇక విమర్శక విశారదుల మాట వేరే చెప్పనేల ?

' కనుక సాంఘిక నవలను (వ్రాయబూనువాడు తన కాలము నాటియు, తనకు తెలిసినట్టియు, తాను కనినట్టియు. జీవితాంశముల నెత్తుకొని వర్ణింపదొడగిననే సఫలీకృతుడగును. కాని “అనగనగా నౌకరాజు” 'అని యే పూర్వచరిత్రనో గైకొనినచో కేవల పరిహానపాత్రుడగును, కథ జరిగి తీరనక్కర లేదు. నిజముగా జరుగుచున్నట్టగుపించిన జాలును.

సాంఘిక నవల కవి (వ్రాయుచున్న నాటి కాలముదై యుండవలెను. మన కథ జరుగుచున్న నాటి సమయమున పప్రయోగమందెచ్చటను కానరాదు. కథ యే భాషలో 'ప్రాయబడుచున్నదో ఆ భాష మాటలాడే ప్రాంతమునకును, జాతికినీ సంబంధించినదై యుండవలెను, ఒక దేశపు ప్రజలు వేటాక దేశపు భాషను దానికి స్వతస్సిద్ధమగు , జాతీయములతోను, సులువుతోను, సౌందర్యము తోను మాటలాడజోలరు. కవి తన స్వభాషలో స్వభాష మాటలాడు వారి జీవనమును ప్రతిబింబింప చేయుటకు ప్రయత్నించిననే సాంఘిక నవల సరిలైైన చిత్రము కాగలదుకాని లేనియెడల సరియైనది కాజాలదు,

131

కధ సత్యముగ జరుగుచున్నట్లగుపించ వలెననిన సాంఘిక నవల కవి కాలము నాటిదై కవి యొక్క స్వభాషలో రచితమై పాత్రలు తమ మాతృభాషను నవలలో మాటలాడుచుండ వలెననిన కథలో నెచ్చటను కృత్రిమ నామాదులుండరాదు. కృత్రిమ నామములనగా ఆ భాష మాటాలాడే ప్రజలు గల రాష్ట్రములో వాడుకల్లో లేని స్థ్టలనామములు, పురనామములు, పురుషనామములు మొదలగునవి. భోగవతి, మధురానగరము, ధార్మిక పురము, శ్రీ నికేతనము మొదలగు పుర నామములు, రజతగిరి,.కనకాచలము మొదలగు కొండల పేరులు, మందాకిని, మత్స్యవతి మొదలగు నేజులపేరులు, వీరసేనుడు, విజయసింహుడు మొదలగు పురుషనామములు, సంధ్యావళి, మదాలస, మనోరమ, మొదలగు స్త్రీ నామములు - ఇట్టివి మన తెలుగు దేశములో లేవు. కనుక ఇట్టి పేరులన్లు కవి సాంఘిక నవల యందు ప్రయోగించినచో అంతవరకు అవి కాల్చనికములుగా తోచి కధనంత వరకు సత్యము కానట్టు తోపజేయును. ఆంధ్రదేశవు సౌంఘిక నవలను వ్రాయగడగినచో ఆం(ధ్రదేశములో నున్న నదులు, కొండలు, (గ్రామములు, పట్టణముల పేరులును, ఆం(ధ్రదేశములో వ్యవహారములో నున్న స్తీ పురుష నామములను మాత్రమే ప్రయోగించవలెను. ఇంతియ కాదు. ఈ నదులను గ్రామములను మొ వానిని గూర్చి వర్షించునపుడు. గాని వాటి. (ప్రశంసలు వచ్చునప్పుడు గాని యే నదులకైనను గ్రామములకైనను సమానముగా వర్తించునట్టియు. వురాణ (ప్రబంధములలో తరచుగా గాననట్టియు సమాన గుణములు కురిపించి, విడిచి ఆయా పేరులు గల గ్రామములకు, నగరములకు, పట్టణములకు (ప్రత్యేకించి చెల్టునట్టియు. కధనము యొక్క గమనికను, వీలయినంత వరకు ప్రతియక్షరమును సంబంధించునట్టియు విశేషములు చేర్చవలెను. ఇట్టు చేయుట వలన ఇతివృత్తము సరిగా నడచుచున్నట్టు మనదృష్టికి గోచరించుచుండును. పిమ్మట ఈ, దేశములో నున్న కులాచార వ్యవహారములను చిత్రించుచు రావలెను. కాని పల్లె పడుచులకు పట్టణ వాసపు ఫేను పొడరులను పూసియు, పట్టణపు కన్యలకు టర్కీ ముస్తుగులు, ఇంగ్లీషు గౌనులు తొడిగియు, వికారవేషములు చేయరాదు. ఆచారములను మీరి ప్రవర్తించు వారి విషయమై వర్తించునపుడు మాత్రమే అట్టుల (గ్రాయనగును. ఇది కాక ప్రతి జాతికిని జాతి లక్షణముల నొప్పు కొన్ని స్వభావ లక్షణములుండును. ఇవి దేశము న్తుండి, దేశమునకు, రాష్ట్రమునుండి రాష్ట్రమునకు మాద్రమే కాక ఒక [గ్రామము లేక నగరములో కూడా ఒక తెగ నుండి మరియొక 132

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి తెగకూడ భేదముగా నుండును. వారి యిళ్ళు వాకిళ్ళలోనూ వారి వస్తు వాహనముల నుంచుకొనెడి యిమ్ములోను ఒకరినాకరు పలుకరించి ఆదరించెడి విధానముల్లోను, ఇతరులతో ్రవర్తించునప్పుడు కనబరుచు విధి వినయములు లేక టెక్కు టక్కులలో శుభాశుభ పుణ్యాపుణ్య కార్యములలోను, (ద్రవ్యాదుల నాకర్షించునట్టి లేక వెచ్చించునట్టి తెరవులలోను, సరసములు, సల్ద్టాపములలోను ఈ లక్షణములు తమ్ము తమ్ము చూడు మన్నట్టగుపించుచుండును. నిజమైన శిల్చదృష్టి గల కవి వాటినెట్టో పోల్చి వర్షనలో, (ప్రశంసలలో, సంభాషణలలో వాటి ఛాయల నాకర్షించి ము(్రించగలడు. ఈ శిల్పదృష్టి లేని వాడెంత పండితుడయ్యు, ఎట్టీ యనర్గళ ధార కలవాడయ్యు ఆ సంఘచ్చాయ నాకర్షించలేడు.

+ఈశిల్ప దృష్టి స్వతస్పీద్ధముగా పుట్టుకొని రావలసినదే యని యొప్పుకొనుచునే అట్టి శిల్పుల కుండవలసిన కొన్ని సాధారణ లక్షణములు మాత్రమిచ్చట చెప్పవలసి యున్నది. వారు సంఘమునెడ ,యెడయు గాక సంఘముతో కలసిమెలసి తిరుగ నభిలొష కలిగి తిరుగుచుందురు. వారి కష్టములను, సుఖములను, సరనములను; విరసములను తాము కూడ ననుభవించునట్టు మనశ్చలనములను కలిగి యుందురు. అందరితోను కలుపుగోలుతనముతో తిరుగగలట్టియు, ఆరమర అభ్యంతరములు లేక 'ప్రవర్తించునట్టియు, అందరికిని హర్ష ప్రదమైనట్టియు, జనపరిచయము, సంభాషణాతీరు, హాస్యరసము, అనుకూలమగు నడవడి కలిగియుందురు. సాంఘిక నవల వ్రాయగోరువార్లు మున్ముందెంత వరకీ లక్షణములు తమకు గలవో యోచించుకొని, ఆలవాటు చేసుకొని, ఛాయా(గ్రహణ శక్తి నలవరచుకొని (గ్రంథరచనకు గడంగినచో బాగుండును. లేని యెడల ఆ (గ్రంథము సరియగు.చిత్రముగా ప్రచారము కాక గ్రాంథిక శైలి కొరకో, అద్భుతములగు చర్యల కొరకో, దీర్హవుడు కధ కొరకో, నీతిబోధ కొరకో పాఠశాల తరగతులలో పరనీయ' మైనదిగా కమిటీ వారిచే నిర్ణయంపబడుట కొరకో మాత్రమే గౌరవము కలిగియుండును.

కవికీ దృష్టియుండి, స్వభాషణలో రచించుటకు, స్వభాష మాటలాడువారి చర్యలే వ్రాయుటకు, వారి ఆచార వ్యవహారములను, ఆశలు, విలాసములను, కష్ట సుఖములనే చిత్రించుటకు గడగినచో సాంఘిక నవల మనోహరముగా నుండును. సొంఘిక నవల

133

ప్రదాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి రచించు నాతడింకొక విషయమును గురించి ఆత్యంత (శ్రద్ద వహించవలసి యున్నది. అది శైలిని గూర్చి. ఈ సందర్భమున (గ్రాంధిక, వ్యవహారిక శ్రైలులను గూర్చిన చర్చలకు దిగుటకు నాకెంత మాత్రము నిష్టము లేదు. సాంఘిక నవలను గూర్చి ఆలోచించినంత వరకైనను, ఒక శ్రైలి వ్యవహారికమైనంత మాత్రమున (గ్రంధస్థమగుటకు తగదనియు (గ్రాంథిక మైనంత మాత్రమున సంఘమును చి(త్రింపజాలదనియు చెప్పుటకు నేను సాహసీంపను. శైలి కవికి నైజమై యుండవలెను. కాని (శ్రమపడి పుస్తకములు వెదకి కష్టమై అపురూపమైన పప్రయోగముల నేర్చి గ్రంథములో గాంభీర్యము కొరకు జొనుపబడినదిగా నుండకూడదు. సముద్ర తరంగముల వలె గంభీరముగ నుండునుగాన, సెలయేటి కలకలము వలె మంజులముగా నుండును గాన, తేనేసోనల వలె తేటగా నుండును గాన, శైలి కవికి నైజమై యుండవలేను, ఆతను సృష్టించెడి పాత్ర నోటిలో నది జౌచిత్యము కలిగి యుండవలెను, పాత్రల సంభాషణలో నుపయోగించెడి లి పాత్రము నుపయోగించనరత వరకు మాటలాడు కొనే భాషలో అరసున్నలు, నెరసున్హలు, లేక అనాయాసకరమైనదిగా నుండక తీరదు. లేని యెడల నా పాత్రలు మనకు వింత గొలుపును గాని నైజత్వమును స్ఫురింపజేయనవు. వారి సంభాషణపై విమర్శనములు, వారు సంభాషించుచుండు తరి వారి హావభావ విలాసములను వర్షించు భావములు కూడా ఆ శైలిలోనే (వ్రాయుట యంజత్రయును ఉచితము. కవి తానుగా నొనరించు స్థలాదుల వర్ణనలు, సంఘ సమస్యల చర్చలు, పాత్రల 'యోగ్యతలను గూర్చి ఆభిప్రాయములు, వాటిపై విమర్శలు తన కిష్ణమైన శైలిలో వ్రాయవచ్చును. అవి కవి అభిప్రాయములు కనుక పారకులు (శ్రమ తీసుకొని చదవగలరు. కాని పాత్రలే మాటలాడునప్పుడు లెదా వారి సంభాషణలు ప్రక్క (ప్రక్కను వచ్చుచు వాటి సున్నితములను మనము (గ్రహించుటకు కవి సహాయము చేయవచ్చునపుడు, కవి తన ప్రతిభను, పాండిత్యమును. కల్పనా ప్రాగల్భ్యమును బొప్పించక పాత్రలను తమంతట తామే వచ్చుచు పోవుచు మాటలాడునట్లు చేయవలెను. చారిత్రక నవలల వలె మోహశౌర్య వధానములగు నద్భుత నవలల వలె, కూపీలు తొసెడి చమత్కారముల చూపు, రహస్య పరిశోధన నవలల వలె సాంఘిక నవలలు కథా ప్రధానము లైనవి కావు. వీటికి ఒక మొదలు, ఒక నడుమ, ఒక తుది అని 134

వ్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం = సాహిత్యం రామిశెట్టి యుండవలసిన ఆవశ్యకత లేదు. సంఘము పోకడయు మానవుల సామాన్య సాంసారిక చర్యలే యొక మనోహరమగు నవల లాంటివి. దానిని చిత్రించుట కెక్కడ నుంచి ప్రారంభించి యెక్కడతో మనమాపీనను ఒకటే. మన (గ్రంధ ప్రారంభమే ఆ కథ యొక్క (ప్రారంభము కాదు. మన మాపిన మాత్రమున ఆ కథ ముగిసినదని చెప్పుటకు వీలు లేదు. కాలశకటములో ప్రయాణము చేయుచు కవి చూపినంత మేరకు మనము చూచినాము, చూవని మేరలను కూడ చూడవలెనని యున్నను మనకు సాధ్యము కాక యూరకొనుచున్నాము. సంఘములో £ గ్రామములో లేక ఏయే వ్యవహారంలో ఏయే రంగములకు సంబంధము గలదో ఆయారగంగముల నాయా వరుసను చిత్రించు కొనుచు పోయినచో చాలును. కారణాంతరములచే వాటికి ముందుండిన రంగములను విడువ వచ్చును. వాటి తరువాతి రంగమును చిత్రింపక పోవచ్చును. ఈ కారణముల చేత ఇట్టి నవలలను (శ్రమపడి ఆలోచించి పన్నవలసిన వ్యూహం లేక చట్రము (06091019 [109 ఉండవలసిన ఆవశ్యకత లేదు సరేగదా అది యెంత లేకపోయిన కధ అంత స్వతస్సిద్దమై యున్నట్టగుపించును. చిత్ర విచిత్రముగా నల్లిన వ్యూహము. (౧౦) లేనిదీ, శౌర్య పరాశ్రమాది రస(ప్రధానము కానిదీ, అద్భుతాశ్చర్యములు వైలిగ్రమ్మనిదీ, రహస్య పరిశోధకులు వెన్నాడి లోక కంటకుల గుట్టుమట్లు కనిపెట్టి పారకుల కుత్తూహలము తీర్చనిదీ విరహవేదనతి తోడి విప్రలంభములు, సుందర పద్యముల తోడి మోహలేఖలు, శజ్ఞాద్యలంకార యుక్తములగు ప్రకృతి వర్షనలు లేసికీ నవలయేమిటి అని ఇప్పటి పాఠక లోకమున కచ్చెరువు కలుగవచ్చును. కాని యిట్టి' ఫజేషిములు సంఘములో నెప్పుడేని కలుగుచుండును గనుక కధలనియు, సదా సరిఘిములో నిల్చి జరుగుచుండవు కనుక సాంఘిక నవల కధ కాదనియు, కథకాని సాంఘిక చథత్రలో నిట్టివి తరచు కలుగుచుండవు గనుక సాంఘిక నవల యిట్టి పై పై తెచ్చుకోలు విశేషీము లేక, సాధారణ సంఘము వలె చల్లగా, సాధారణపు టచ్చటలు, ముచ్చటలు, కష్ట స్తుఖములు కోరికలు, ప్రయత్నములు జయాపజయములు మొదలగు వానితో గూడ సఃాఘము మొక్క సాధారణ సమయ వాహినీ చిత్రము వలె నలరార వలెను, - 135

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం ం రామిశెట్టి న్‌! నాం లి మంతి సర రట దులా రల భోరు: =. లకెలే ం కరం టంట రాల “౯అంలల (25-20-2938న కేళవరంలో (్రోగ్రెస్‌వ్‌ రైట్సర్ధ మవోనభ --ఆం(ధ్ర రచయితల సభాధ్యక్షులు య గరిమెళ్ళ నత్యానారాయణ ప్రనంగం,) లేఫైకులంతా ఒకే కుటుంబము వారు లేఖకులందరూ ఒకే కుటుంబమునకును, సోదర వర్గ్షమునకును చెందిన వారనుటలో నాకెట్టి సంధ్రేహమును లేదు. కొందరు పురాణములు (వ్రాసినా, కొందరు ('ప్రబంధములు వ్రాసినా, కొందరు నవలలు వ్రాసినా, కొందరు నాటకములు వ్రాసినా, కొందరు దేశచరిత్రలుు, భూగోళశాస్త్రము, విజ్ఞాన విషయములు, రాజకీయోపన్యాసములు (వ్రాసినా, కొందరు వ్యాకరణ, సాహిత్య, శాసన, వైజ్ఞానిక పరిశోధనలు చేసినా వీరందరి ఆళశయమును నాక్కటే, లేఖికునికి కలిగే రెండు శక్తులు (ప్రోద్చలము చేయుచుండుట వలననే వారు లేఖనమఘునకు గడంగుదురు. వీరిలో మొదటిది ఆత్మతృప్తి, రెండవది పారకుల నుత్తేజీంపజేయవలెనను ఆసక్తి ఈ రెండు సంకల్పములలో నేదియు లేని వ్రాతలు (వ్రాతలే కావు. అవి కేవలము అక్షరముల (ప్రోవులు. ల్లైకులకు ఆతృత్చవ్లయే ప్రధానం వీనిలో మొదటిదే లేఖకునకు (ప్రధాన ప్రోద్బలము. మేఘములు వర్ష బుతువులో వర్షము కురువకుండా యెట్టూరుకొనజూలవో, నాటబడిన బలిష్టబీజములు ఫల వృక్షములు కాకుండా యెట్టు తప్పించుకొనజాలవో, భానుడు ఉష్ణమును, శశి శైత్యమును, మారుతము హాయిని యెట్టు (ప్రసరించకుండా ఉండజాలవో, ఉత్కృష్టభావస్థ గతులైన లేఖకులు తమ భావములను చాటకుండా ఊరకొనజాలరు, దుర్విమర్శనలు వారికి జంకును కలిగించవు. దుష్ట శాసనములు వారి కలములను విడువజాలవు. వినువారును, చదువువారును ఉండరన్న చింత వారిని నిరోధించజాలదు. (ప్రకటనము కాదన్న బాధ కూడా వారిని బాధింపనాల్లదు. వారి ఆత్మగత భావాలను వారు (గ్రంథ రూపేణా కాపాడుకొనుచునే ఉందురు. మనం వినకపోతే వారి ఆనేళశమేమైనా ఆరికట్టబడుతుందా ! లేఖకులకు కలిగే మొట్టమొదటి ప్రోద్చలము వారి ఆత్మల నుండియే వచ్చుచున్నదనుటకు సందేహములేదు. 136

ప్రదాకవి, గలీమిళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం " రామికెట్టి వ్రబోధం కలుగ జేయవలెననే ఆనక్రీ

అయినను రెండవ ప్రోద్దలమును కూడా మనము ఈసడించ వీలులేదు, ఇదియే పాఠకుల నుత్తేజింప చేయవలెనను ఆసక్తి, ఆత్మ'ప్రోద్దలము వలన లేఖకునకు సగము తృప్రియే తీరును. రెండవ దాని మూలముగానే పూర్తిగా తృప్తి కలిగి జన్మ సార్ధ్థకజ్ఞానముదయించును. తన దేశస్ర సోదరులు చదివి ఆనందించ వలెనని తన దేశము పురోభివృద్ధికి రావలెనని, భారతదేశము ప్రపంచదేశముల కెల్ల కిరీట తుల్యము కావలెననని ఆందోళనపడకుండా (వ్రాసే లేఖకుడు ముఖ్యముగా ఈ యుగములో భారతదేశమందు లేడనియే చెప్పవచ్చును. రెండు పంక్తులో వేయి (గ్రంథములో (వ్రాసినంత మాత్రముననే కృతకృత్యుడైనట్టు భావించుకొనేంత పిచ్చివాడు యీ యుగములో లేడు. (వ్రాసేదాకానే మొదటి ప్రోద్చలఘు తొందరపెట్టుచుండును. కాని వ్రాసినది (ప్రజలెల్లరును. చదివి ఉన్నతాశయ పూరితులై దేశము నూతన కళాసంకలితమై, పరిణమించేదాకా .రెండవ ్రోద్చలము లేఖకులను "అల్లరి పెట్టచునే యుండును. అప్పటికి కాని, వారికి సంపూర్ణ పరితృప్తి చేకూరదు. లేఫైకుల పట్లు నిరాదరణ

అయితే (ప్రజల హృదయమునకే విజ్ఞానము నెక్కించి వారి నుత్తేజింప చేసి, దేశమును నూతన (ప్రభాభాసమానముగా చేయడమనేది, కలము, కాగితము పట్టి (వ్రాసుకునేటంత సులభమైన పనికాదు. (ప్రస్తుతం మన దేశములో ఎందరోకవులు. లేఖకులు, (వ్రాయ్ఫుచున్న పాటలు, వ్యాసములు, తయారుచేసీన (గ్రళధములు, షారి 'వ్రాతప్రతులను దాటి వెలుపలకు రానేరకున్నవి. అధవా, అచ్చయిన (గ్రంథములు కూడా, తమ న్వంత బీరువాలను దాటి వెలువలకు కదలక వారి ననేక కష్టముల పాలొనరించుచున్నవి.

ఇంటింటికి, సభకు సభకు వెళ్ళి చదివి వినిపించుకునే వారికి ఆ మాత్రముగా నైనను ప్రకటించుకొనే యదృష్టము పట్టుచున్నది. కాని వారు అందుకు కూడ బాహ్యులగుచున్నారు. వీరికి చేయూత నిద్దామనే ఆసక్తి ప్రజలకు గాని, ప్రభుత్వమునకు గాని కొంచెమైనను నేటికిని కలగకుండుట పూర్తిగా శోచనీయము. ప్రభుత్వము వారికి

137

సంగతి నివేదించుకొన్నచో ఇది (ప్రభుత్వ, ధర్మముకాదు. ప్రజల బాధ్యత అందురు, 'ప్రజలకీ సంగతి నివేదించుకొన్నచో, ఇది ప్రభుత్వ కర్తవ్యము కాని, (ప్రజలను పీకుకొని తింటే ఏమి పుష్టి అందురు మన రాష్ట్ర టెక్టుబుక్కు కమిటీ వారు డా॥ పట్టాభి సీతారామయ్య, డా॥ జె.సి. కుమారప్ప గార్జు (వ్రాసిన (గ్రంథములనే త్రోసి వేసిరి. దానిని బట్టి సామాన్యులకు (ప్రోత్సాహమెక్కడ ఉండగలదో (గ్రహింపుడు. ప్రడాయత్త ప్రభుత్వ ధర్తము మన రాజుల్సు చక్రవర్తుల పరిపాలనములో, సాహిత్యమునకును, విజ్ఞానము నకును రాజాదరణము ద్వారా విస్తారమైన తోడ్పాటు కలిగినదన్న సంగతిని మనము మరువరాదు. రాజుల నాదర్భముగా చేసుకొనియే, అమాత్యులు, జమీందార్జు, శ్రీమంతులు, సర్వులు సాహిత్య విజ్ఞానములకు నిరుపమానమయిన చేయూత నిచ్చుచుండెడివారు. ఇపుడు వారికీ ధోరణి లేధు. నేడు సర్వ దేశములు భారతదేశము కూడ, ప్రజా ప్రభుత్వమయములై (క్రొత్రవన్నెల నీనుచున్నవి. ప్రజలకే రాజత్వము సిద్ధించుచున్నది. పూర్వమువలె కాక నేడు ప్రజలు తమ విద్యను, సౌభాగ్యమును, సంపదను, బలమును, సర్పమును ప్రభుత్వము నందే కేంద్రీకరించుకొని, ఆ ్రభుత్వమిచ్చెడి సహాయ సంపర్కమున్నంతవరకు వరిల్లుదు లేనంతవరకు వెనకపడుచున్నది. ఈ వైజ్ఞానిక యుగములో కేంద్రీకరణ యుగములో యిది తప్పని నరి యగుచున్నది. 'ప్రభుత్వాదరణము, కేం[ద్రీకరణము తీవ్రముగా (ప్రారంభమయినప్పటి నుండియు ఆ ఆదరణము గల సంస్థ లెన్నియో వర్దిల్హుచున్నవి. లేని వెల్లయు క్షీణించుచున్నవి. వీనికి పాయము చేయవలసిన పని మాది కాదని (ప్రభుత్వమువారు వెనుకకు తగ్గుట దేశమునకు (శ్రేయమే కాదు. ఎన్నో 'విధములయిన నూతన సంస్థలను ప్రస్తుత ప్రభుత్వములు నెలకొలిపి చేయూత నిచ్చి, స్వయం ప్రవర్రమానములయ్యే దాకానైనా సహాయం చేస్తున్నారు. విద్యా సంస్థల యేడల, ఆందులోనూ వయోజన విద్యాసంస్థల యెడల వారి ఆదరణము మరీ యెక్కువగా ఉన్నది, అని ప్రపంచ చరిత్ర తలియజేయుచున్నది. నయోజన విద్య విద్య యొక్క మవాత్తు నెరింగిన వారెవ్వరు కాని వయోజన విద్యా సమస్యను. 138

(ప్రస్తుతం భారతదేశంలో ఉన్న స్థితిలో. విడిచి పెట్టజాలరు. నూటికి తొంబది మంది నిరక్షరాస్యులై అక్షరాస్యులెందరో, యెప్పుడో చదువుకున్న స్వల్ప విషయముల నతి వేగం మరిచిపోవుచు, ఆదునిక విజ్ఞానములో వెనుకబడి ఉన్న యెడల భారతదేశము (ప్రపంచములోని యితర దేశములతో తుల్యమైన అంతస్టునకు ఏనాడు రాగలదు? మన ప్రధాని రాజాజీ, మ(ద్రాసులో విద్యార్హి సభలో చెప్పినట్టు మన భారత జాతీయులు ఆ తీర్మానాలలో మన పూర్వపు విజ్ఞానము యింకను జీర్షమై యున్నది. కనుకనే మనకు చదువులు రాకున్నా, లోపము లేకుండా సంసారపక్షంగానైనా ప్రపంచయాత్రలో కష్ట సాధ్యం మీద నెగ్గుకొని వస్తున్నాము. కాని లేకుంటే ఈ యుగధర్మమును బట్టి చదువురాని వాడికి శవమునకు కంటె ఎక్కువగా గౌరవం లేకుండా పోతున్నదన్న సంగతి నునము మరువరాదు. ప్రవంచమంతా అక్షరాలు, అంకెలే

కనువిప్పీ విప్పడంతో మన కళ్ళ యెదుట అక్షరాలు, అంకెలు, బొమ్మలు, భోగట్టాలు (ప్రత్యక్షమగుచున్నవి. చదువుర్తాని వాడికి, అంకెలు తెలియని వానికి, కళ్ళున్న ప్రయోజనం కూడా లేకుండా పోతున్నది. రైలు, బస్సు టికెట్ల మీద పేరు, అంకెలు, ఇంట్లో వుందామంటే తలుపుల మీద అంకెలు, టైము తెలుసుకుందామంటే వాటి మీద అంకెలు, నాణొమైన బట్ట కొందామంటే మిల్టు చీటి (ప్రత్యక్షం. పట్నంలో నాలుగు వీథులు తిరగాలంటే పేర్లు చదవుకోవాలి. కాంగైసు మంత్రివర్గం వచ్చి మద్యపాననిషేధ, (గ్రామ పునర్నిర్మాణ 'ప్రచారములను చిత్రచిత్రమైన నీతి వాక్యములు అంకెలతో సాగిస్తున్నారు. సాగించబోతుస్నారు. వాని సాఠరమ్సును (గ్రోలవలెనన్నా అక్షరాలు, అంకెలు తెలియాలి. చదువురాకుంటే ఆరక్షణమైనా కళ్ళు విప్పుకొని నడవలేని పరిస్థితులేర్చడుచున్నవి. ఇప్పుడు కూడా మనపూర్చుల నాటి జ్ఞాన వైరాగ్య పద్ధతిలో మునిగి ఆ మత్తు మరిగి సారస్యము (గ్రహించ లేక ఈ ప్రపంచ జ్ఞానములో తేలదామనే సమస్య మనము నిర్లక్ష్యం చేసే లాగుంటే (మనకు జ్ఞానం సరిపోతుంది కదా), ప్రపంచంలో మరు దినం కూడా వెళ్ళదు. కనిష్ట పరిణామ జ్హానం

అయినా విజ్ఞానమంటే ,అక్షరాలు, అంకెలు, తెలుసుకోవడం. పంచి పెట్టబడే

139

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామ్‌కెట్టి సినిమా ఆడ్వర్నుటైజుమెంటు పేపర్టు మొదలగు వానిని కూడబలుకు కోవడం మాత్రమే అని నా ఉద్దేశ్యం గాదు. ప్రపంచములో మానవ తుల్యంగానైనా నివసిద్దామంటే మనకీ మాత్రం జ్ఞానమైన మొట్టమొదట ఆత్యావశ్ళకమని నా భావము. మానవ విజ్ఞానమునకు, ఇది పుట్టగీటు. ఆ కనిష్ట పరిణామజ్ఞానముంటే ఆ తరువాత మెట్టు ఏదైనా మనకు అందుకు వస్తుంది. లేక్రుంటేనే ఈ మెట్టుకు కూడా క్రిందుగా మనము ప్రాకుతూ ఉండవలసిన వారమే. ఇందుకోసమే నిరక్షరాస్యత (క్రూర పిశాచముల కంటె కూడా ఘోరమై తక్షణమే తరిమి వేయవలసిన పెనుభూతము వలె నేడు మనకు కనిపించుచున్నది. విద్యలో. ఒక రహస్యమున్నది. మానవులకు ఆరుచిని మప్పే దాకానే కాస్త కష్టం కావచ్చును. కాని, ఒకసారి రుచిని మరిగిన వారు మరి దానిని విడువజాలరు. అక్షరజ్ఞానం నేర్పి చిన్న చిన్న పారములు చదివించి ప్రాథమిక విద్యను ప్రజలకు ఉత్సాహవంతముగా ఒకసారి నేర్చే దాకానే కాస్త కష్టం కావచ్చును. కాని, తరువాతను వారే స్వయం కృషి వల్ల పత్రికలను, (గ్రంధములను చదివి ప్రపంచ పరిణామము నంతటిని గుర్తించుదురు. పరిపాలనము మన చేతులలో పెట్టబడినది. ప్రభుత్వ ధర్మమును (ప్రజలు గుర్తించి తదనుకూలురైన వారికే ప్రజలు వోటు నియ్యవలసి యున్నది. తగాదా కణుగకుండాను, అధవాకలిగినా, కోర్టు నెక్కకుండా (గ్రామాలలో పరిష్కారమయ్యేటట్టుగాను (ప్రజలు వర్తింపవలసియున్నది. పంచాయితిలను, సహకార సంఘములను వాడు నడిపించుకోవలెను, సభలలో వర్రింపవలసిన సూత్రము లెరుగక సంతలలో వలె గోలచేసి పోట్టాటలకు దిగుచో పోలీసు సహాయము పీలువవలసి వచ్చునేమో. ఈనిషయము లన్నింటికి సంబంధించిన విజ్ఞానము వారిలో ప్రచారం కాకుంటే బండి నడవగలదా |! నూతన నంన్మరణం నిద్దించవలెను. సంఘమున కంతటికిన్నీ ఒక నూతి సంస్కరణము సిద్దించవలెను. ఇందుకై వయోజన విద్య తప్ప రెండవ మార్గం లేదు. ఇందుకై వలసిన బలగమింతా అంతా కాదు. విజ్ఞానవంతులగు యువకుల సహాయము మనము చూరగొనవలెను. రాష్ట్రీయ ప్రభుత్వ మీ యుద్యమమునకు సంపూర్ణ దోహదము చేయవలెను. ఇంతమందిమి కలిసి పోరాడకుంటే ఈ అజ్ఞాన పీశాచమును మనము సంహరింపజాలము. దానిని సంహరించనిచో మన మీదాస్యాంబుధిని తరింపజాలము, 140

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం | లామిశెట్టి అన్ని ఉద్వమములకు విలేకైకులు ప్రాణం వంటివారు.

ఏదేశమునకైనను, ఉద్యమమునకైనను ప్రాణములు లేఖకులే. వారి వ్రాతలను చదివియే, వక్తలు ఉపన్యసించుచుందురు. వారి (గ్రంథములను పరించియే, యువకులు, బాలురు, ' విద్యావంతులగుచుందురు. వారి బోధల నాలకించియే సంఘములు సంస్కరింపబడుచ్దుండును. లేఖకుల తోడ్పాటు లేనిదే ప్రపంచములో నే యుద్యమమ్మును ఇంతవరకు విజృంభించలేదు. ఇకముందు విజృంభించ బోదు. ఫ్రైంచి విష్ణవమునకు వాల్టేరు. రూసోలు, (బ్రిటిషు విజ్ఞానమునకు బర్కు, రస్కిను, కార్లయిలు, మిల్టు మొదలగు వారి వ్రాతలు, రష్యా ఉద్యమమునకు అనంతకోటి లేఖకుల సీద్దాంతములు, కధలు, మన దేశములో కాంగైసు యొక్క అఖండ విజయమునకు తిలకు, గోఖలే, అరవింద, మజుందారు, దాసు, బోసు, నెహ్రూలు, గాంధీజీ, రాజాజీ, పట్టాభి మొదలగు వారి (వ్రాతలు పునాదులు వేసినవి. మనకు.ఆం(ధ్రదేశములో ఈ నవీన విజ్ఞానమును వెదజల్టుచున్న కవులు, గాయకులు, కథకులు, చరిత్రకారులు, ప(త్రికాధివతులు, విలేఖరులు, విమర్శకులు, ప్రకాశకులు, మనలో నెందరో వున్నారు. వయోజన విజ్ఞానమునకు మన అందరి వ్రాతలును ఎంతో పోషకములయినందున నేనెంతయు వారిని అభినందించు చున్నాను. తోరైెసివు రయిటర్లు

మనమందరమును లేఖకులము. రసము లేని లేఖనము లేఖనమే కాదు. కనక రసవంతులని కూడా చెప్పవచ్చును. రసమును స్ఫురింపజేయునదే కళ. కనుక కళావిలాసులని కూడా చెప్పవచ్చును. మనమే విమర్శకులము కూడ గనుకృసకల కళల యందును 'అనుభవము కలవారని చెప్పవలెను. అయితే మనకును కేవలం సాహిత్య లేఖకులకును గల వ్యత్యాసమేమనగా వారు పరిశుభ్రమయిన కళోపాసకులును, కళాభిమానులును అయివుండగా మనము ఆ రసములను, కళలను ప్రజాసేవకు విజ్ఞానమునకు, దేశపురోభివృద్ధికి వినియోగపరుచుటకై తయారై యున్నవారము. ఇట్టి వారికే (౧॥౦0|౪:1/6 ౪/119%) అనునామము తరచుగా ఉపయోగించు చున్నారు. ఈ పదమును సరిగా మనం తర్జుమా చేస్తే పురోభివృద్ధి లేఖకులని పిలువవలెను. ఇతరుల

141

ప్రదాకవి,గరమెళ్కజీవితం సాహిత్యం కవీ "వ్రాతలు కూడా పురోబివృద్దికి హేతువులవునా కాదా అను చొప్పదంటు ప్రశ్నల చర్చల కెన్సరును పోక్షమొదటి వారిని'సాహిత్య సేవకులనిన్ని మనలను పురోబివృద్ది లేఖకులనిన్ని ప్రస్తుత ప్రపంచాచారము చొప్పున పిలిచినంత మాత్రమున ప్రమాదము లేదని నేను భావించుచున్నాను. ఇంత మాత్రమున మన వ్రాతలకు సాహిత్య ప్రపంచంలో స్థానము లేకపోనూ లేదు. వారి వ్రాతలు దేశపురోభివృద్దికి హేతువులు కాకపోవడమును లేదు. అన్ని భేదములవలె ఈ భేదము కూడా కాల్ప్చనికమును సులువు కొరకు చేయబడినదియు ఆంగీకృత మైనదియునై యున్నది. ఇంతకూ ఎవరి కర్తవ్యమును వారెరుంగుట (ప్రధానము. మన కర్తవ్యము మనకు తెలుసును. మనమింక ఇట్టిపనికై గడంగ వలయును. దేశమును, ప్రభుత్వమును, మన ప్రయత్నములకుసహాయకరమైనచో అనతి కాలంలో మన దేశము విజ్ఞానమున అమితవృద్దిని పొందగలదనుట ముమ్మాటికి నిశ్చయము

ఈ (గ్రంథములో నేడవకునుముమును మాచందాదారుల కందరికి నందజేయుచున్నాము. మా (గ్రంథమాలలోని (గ్రంథములకెల్ల తలమానిక మనదగ్గునది యీ అర్హత్రయ సర్వస్వమేయని మా విశ్వాసము. ఈ (గ్రంధము అజవ భాషలో క్రీపూ. రెండవ శతాబ్దములో తిరువల్లువరు నాయనారు ఆను ఒక సాలెకులస్టునిచే రచింపబడినది. -ఈ(గ్రంధమును సదరు కవీంద్రుడు సన్యాసామ్రము పుచ్చుకొనిన తరువాత రచించినాడట. మానవజన్మమున కవశ్యసాధ నీయములగు చతుర్విధ పురుషార్హములను గూర్చి శ్రుతి స్మృతి శాస్త్రము అనుభవము అను నాలుగు విధములగు జ్ఞానములును గల ఆ మహనీయుల కెట్టి పకోచయములు అభిప్రాయములును నున్నదియు ఈ (గ్రంధము వలన పారక్షులకు విదితము కాగలదు. చతుర్ణపురుషార్ధమగు మోక్షమును గూర్చి వివరముగ నతడీ (గ్రంధమున చర్చించగడగకపోయినను ధర్మ భాగములో రెండవ విభాగమగు సన్యాసాశ్రమమును గూర్చి ప్రవేశింయటలో ఆ సన్యాసికి గల మోక్షపరిజ్ఞానము కూడ మనకు విదితము కాగలదు, మోక్షమును గూర్చి వివరముగ చర్చించబడిన కారణము ఈ [గ్రంథము యొక్క ఉపోద్దాతములో గాననగును.

142

ఆజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి

తక్కిన మూడు పురుషార్థములను గూర్చియు సమగ్రమగు జ్ఞానమును సుందరమగు కవిత్వముతో. నింత సూక్ష్మముగ విరచించిన (గ్రంధము ప్రపంచములో నింకాకటి లేదని విద్వాంసులనేకులంగీకరించిన విషయము. ధర్మమును గృహస్థ్రభాగము, సన్యాసభాగము _ అను రెండు పాయలుగను అర్హమును రాజ్యాంగభాగము, సామాన్యభాగము అనె రెండు పాయలుగను కామమును నంస్కృతములోని సంభోగభాగము విషప్రలంభ భాగములకు (గ్రమముగ నొప్పెడి చార్యభాగము సతీత్వ భాగములను రెండు పాయలుగను విడదీసి యందముగ్గ వర్లించినాడు. నీతి గజపుటలో మొదటి భాగమును, వివేకమును గల్పించుటకు రెండవ, భాగమును భోగరుచి చూపించుటకు మూడవ భాగమును, అనుపమానములైనవని చెప్పవలెను. ధర్మసిద్ధమగు జీవనమును నడుపగోరు ప్రతిమానవుడును మానవతియు. (అట్టు నడుపుటకు గోరవైనగోరని యభాగ్యులను గూర్చి' మన మాలోచింపవలసిన పనిలేదు) మొదటి భాగమును బరింపక తీరదు. అట్టు కోరనివారిని కూడ ఇదియొకసారి చదివిన యెడల గొని వినిన యెడల గ్యాని ధర్మము చేయవలెననెడి వేడిని ఉత్సాహమును పుట్టించి కుత్సితములనుండి, బూటకముల నుండి, నందేవాములనుండి తొలగించి ఆకళంకస్వాంతులను జేయును. గనుక సకల గృహస్టులకును సన్యాసులకును గూడ ఇది అవశ్యపరనీయంబని వక్కాణింపక తీరదు. అర్హ భాగములో రాజులు, మంత్రులు, సైనికులు, సేవకులు, వేగులు, స్నేహితులు, బందుగులు మొదలగు. రాజ్యాంగ నిర్వహణమునకు (బ్రధానులగు జనులెల్లరును గలిగియుండవలసిన లక్షణములు, విడువవలసిన గుణములు, ఒకరి యెడల నొకరు మెలగవలసిన రీతులు ఆతి వివేకవంతముగను సారస్యముగను వర్షింపబడుటయే గాక, దేశము, కోట మొదలగు సంస్థలెట్ట్లు అమర్భబడవలసినదియు గూడ'సూచింపబడినది. మరియును సశేషభాగమను రెండవ పాయలో రాజ్యాంగ సంబంధములేని యితరులు గూడ తమ తమ సొంత రాజ్యములగు' సంసారములను ' నిర్వహించు. విషయములోనున్నూ (్రవ్యోపార్దనాది యితర విషయములలోనున్నూ యెట్టి మెలకువ కలిగి ప్రవర్తింపవలసినదియును మిగుల (క్రమముగను నింపుగను వర్షింపబడినది. ”

ఇక మూడవ భాగమగు కామ భాగమునందు, ప్రియుడును ప్రీయురాలును తొలుదాల్త-నొకరి నొకరు చూచుకొనుట మొదలు, కామో(ద్రేకముచే నొకరితో నొకరు భోగించుట., నానాటికి ఆసౌఖ్యమునందు మత్తులగుట, గుట్టు బయలుపడకుండుట,

143

లేచిపోవుట, విమర్శించుకొనుట, తిరిగి గృహంభు చేరుకొనుట చిశాహబంధితులగుట మొదలుగాగల (ద్రావిడ శృంగారరస సంప్రదాయ '్రకారతుగు సంభోగ శృంగార పరిణామ ్రకరణములును, వివాహానంతరమున నాయకుడు ధర్మార్థ కామములలో నేదేని యొక దానినిగాని లేదా యొక్కొక్కప్పుడొక్కొక్క దానిని గాని సేకరించు నిమిత్తం నాయిక నెడబాసియుండునస్టుడు ఒకరి నొకరు విడబాసియెట్టు కాలము గడుపగలిగిరను నంశములును మిగుల శృంగారముగ వర్షింపబడినవి. ధర్మభాగములో భార్యాభర్తలకు సంబంధించిన ధర్మజీవనమును, సాంసారిక జీవనమును నడుపవలసిన విధానమును వర్షించి వారి భోగమునకు సంబంధించిన శృంగార రసము నిందు చి(త్రించినాడు. ఈ రెండు భాగములలోను నేచ్చటను గాని సంస్కృత (గ్రంధము లనేకములలో వల్తె శృంగారరసమును పచ్చిచేయక భావము యొక్క సూక్ష్మసౌందర్యమును కక్రొంగొత్తకళలతో' వర్షింపగలుగుట ఆతని ఆసమాన ప్రజ్ఞకు నిదర్శనము. తిరువల్దువరునాయనారు - జీవచరి.త్రమును, వారు (గ్రంథమును రచించి తమిళసంఘము లేక తమిళ పరిషత్తు దగ్గర పరించుటకు పోయిన (ప్రకారము, ఆకాశవాణియు తమిళ సంఘమును వారిని సన్మానించిన రీతియు, యుగయుగముల సంఘపండితులును కవీంద్రులును వారిని ప్రశంసించుచు వ్రాసిన పద్యములు మొదలగున వెల్ల్ణయును వాటంతట నవియే యొక సంపుటము కాగలవు. ఈ “తిరుక్కుఅళు” ఆరు: సంపుటములును ముద్రించిన తరువాత నేడవ సంపుటముగా దానిని ముద్రించి ఆం(ధ్రుల “కరపద్మములకు దానిని గూడ ఆర్చించగలవాడను. “తిరుక్కుఆళు” శబ్ధము యొక్క వ్యుత్పత్తిని గూర్చి కొంచెము చెప్పవలసియున్నది. తిరుశబ్దము శ్రీ శబ్దభవము. శ్రీ శబ్దము ఆంధ్ర భాషలో “సిరి” యగునట్లే తమిళ భాషలో “తిరు” అగును. తిరుమణి, తిరువీధా, తిరుపతి, తిరువల్లిక్కేణి, త్తిరువణ్ఞామలై, తిరువల్లువరు మొదలగు పేరులలో నింకను అలరారుచున్నది. శ్రీ యనగా శుభప్రదమైన లేక దైవ సంబంధమయిన యని యర్థము. కుఆళనగా యించుమించు సూశనని యర్హము - విస్తారమగు అర్థమును భావమును నొక చిన్న వాక్యము లేక పద్య నిముడ్చబడినచో దానికి కుజ్జళు అని అర్ధము - కుఆళుశబ్దమునకు వ్యుత్పత్తి యర్థము పొట్టిదైన” యని, అయినను -తిరువల్దువరునాయనారు ఈ (గ్రంథమును రచించిన నాటిముండియు ఆ శబ్దము ఈ (గ్రంథమునకు మా(త్రమే చెందుచు వచ్చినది. గీతయనగనె 144

భగవద్గీత యగునట్టు, బైబులు (అసలు అర్ధము పుస్తకము అని) అనగనే 'కైస్త్రవమత (గ్రంథమగు బైబిలు ఆగునట్టు, వేదము (ఆనగా చెప్పబడినదియని మొదటి యర్థము. మాట) అనగనె మన ఆర్యవేదములగునట్టు కుజళు అనగానే వల్దువరిగారి కుఆలేయగుచున్నది. ఇది యెల్లయును పద్యములలో (వ్రాయబడిన కావ్యమైయున్నది. ప్రతి పద్యమును రెండేసి చరణములు గలది - అందులో మొదటి చరణము రెండవ దాని కన్న పొడుగైనది. తమిళసాంప్రదాయ ప్రకారము యతితోనో ప్రాసయతితోనో ఆది కూడుకొనియుండును. మొదటిచరణము నాలుగు గణములతోను రెండవ చరణము సుమారు రెండున్నర గణములతోను కూడియుండును. తిరువల్లువరువారు ఈ (గ్రంథము (ప్రాస్‌న నాటి నుండియును ఆఛందస్సునకు కుఆళుఛందము తనుపేరు రూఢియైనది. తెలుగులో గూడ నేనును' అట్టే (గ్రంధమునెల్ల వ్రాసి ఆ ఛందస్సుకు గూడ కుజుళు అను శబ్దమునే ఉపయోగించుచు వచ్చితినని యీ (గ్రంథమును పఠించెడ్‌ వారికి విశదము కాగలదు. అది స్రీలు మొదలగు వారు పాడుకొనుటకును పండితులు చదువుకొనుటకును గూడ వీలుగనుండును. ఆజవ కుజళుకు సొమీష్యము గల ఛంద మింతకన్న వేరొక్కటి లేదు. ఛందోబద్ధములగు చిన్న సూత్రములలో విస్తారమగు అర్థములను గూర్చి

సూక్ష్మముగ నుపన్యసించిన కావ్యమేది యనిన తిరుక్కుటుళు అనియే చెప్పవలెను. ఆ

మూడు పురుషార్థములను గూర్చియు సకల సమాచారమును నిందు క్రమనియమము

తప్పిపోకుండ చెప్పబడియున్నది గనుకను, ఇందులో లేని సమాచారము మరియొకదానిలో

లేదని చెప్పబడుటచేతను ఇది మహోత్కృష్ట గ్రంధమని నిర్వచించుటకెట్టి యాటంకమును.

లేదు. ఇట్టి (గ్రంథమును వ్రాయుటచేతనే కవిదైవముగ భావింపబడి దైవత్తిరువల్టునరు

అని పిలువబడుచున్నాడు. ' అట్టి (గ్రంథములో నెట్టిదైన లోపముగాని వెప్పబడని

నమాచారముగాని యున్నదని మన మెంచితిమేని అది మన .బుద్దిలోపమును

భాషాంతరకారుల లోపమును వ్యాఖ్యాతల లోపమును నగునుగాని కవ్లిల్లోపముగగానీ. (గ్రం ముయొక్క లోపము గానీ యెంత మాత్రమును కాదు. కనుక (గ్రంథముయొక్యరి నిజమైన రహస్యమును మహత్వమును మనము [గ్రహింపవలెననిన మహామహముడగుస్టొక్క వ్యాఖ్యాత సహాయము మనకత్యవనసరమై యున్నది,

145

ఇట్టి మహోత్కృష్టమగు (గ్రంథము మీద ననేకమగు వ్యాఖ్యానములు అజవ భాషలో వెలసినవి. అవియన్నియును బండ్లను పట్టును, అయినను పరిమేలజగరు అనునొక బ్రాహ్మణపండితోత్తముడు, సంస్కృత విద్వాంసుడు, కాంచీపురవాస్తవ్యుడు శ్రీవె. పదునొకండవ శతాబ్దములో దీనికొక చక్కని వ్యాఖ్యానమును వ్రాసెను, ఇతను తనకు పూర్వము (వ్రాసిన నలుబదిమంది వ్యాఖ్యాతలలోను తప్పుటభిప్రాయములను ఖండించి సరిమైన వ్యాఖ్యానమును వ్రాసినాడు. అతని అభిప్రాయములను కాదను శక్తిగాని, యిట్టి వ్యాఖ్యానముతో సరియగు వ్యాఖ్యానమును వ్రాయగల మహిమకాని తరువాతి వారి'కెవరికిని లేకపోవుటచేత, దీని తరువాత “తిరుక్కుఆళు” మీద క్రొత్త వ్యాఖ్యానములు పుట్టుట మానివేసినవి. తిరువల్లువరు వారే తమ (గ్రంథమును లోకులకు స్పష్టీకరించు నిమిత్తము పరిమేళజగరు యొక్క అవతారమునెత్తి ఈ వ్యాఖ్యానమును (వ్రాసి పరమపదించిరని వాడుక, అయినను వీరి వ్యాఖ్యానము పండిత వ్యాఖ్యానమై మూలసుకంటెంూడ కష్టమగు భాషలో వ్రాయబడి పండిత జనసుబోధకమై మాత్రమే వెలయుచున్నది. శంకరభాష్యముల వలె ఇదియును పారము ఛెప్పించుకొననిదే వళశీకరణమగున దెంత మాత్రమును కాదు. అయినను ఇట్టి వ్యాఖ్యాన మొకటి లేకున్నచో తిరుక్కుజళు అగమ్యగోచరమై, పూర్వాపర సందర్భశూన్యముగ నోటికి వచ్చిన వివేకములనెల్ల నెవడో యొకధీమంతుడువచ్చి' కూసిపోయినట్టువలె, నుండకమానదు. అయినను వీరువచ్చి తిరుక్కుజళు లోని అధికారమునకు నధికారమునకును, సూదత్రమునకు సూత్రమునకును, గల సంబంధమును చూపుకొనిపోయి అది ప్రత్యేక మొక సంకల్పముతో [వ్రాయబడిన మహాకావ్యమని నచ్చజేసినాడు..కుజళులను ముత్యములలోను, కంపులలోను, పచ్చలలోను, నంతర్గతమై వ్యాపీంచియున్న సూత్రమును మనకు చూపించి (గ్రంధము నొక అద్భుతమగు నవలవలె పరించి సారస్యముగ [గ్రహింపజేసిన పరిమేలజగరుగారి ప్రతిభయే ప్రతిభ. వ్యాఖ్యానము చెప్పవలసిన సంగతులు వేనినిగాని విడువక, విడచిపెట్టలసీనవి చాదస్తముగ విస్తరించి చెప్పక్క సమ[గముగను, సూక్ష్మముగను, మహిమబోధకమునై యలరారుచున్నది. నేను పరించినంతవరకు ఆంగ్లేయులలో నెచ్చటను నిట్టి వ్యాఖ్యాతలేడు. సమస్తభాషలలోని వ్యాఖ్యాతలకును నిది యాదర్భ ప్రాయమని రూఢిగ చెప్పవచ్చును. మొట్టముదట మూలమొక్కటియే నేను భాషాంతరీకరించి యుండియు, యిట్టి 146

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రోమికెట్టి వాఖ్యానము యొక్క-సహాయము లేకున్నచో, అది అసమ(గ్రముగను, అభోధకముగను, దుర్లాహ్యముగను నుండునని యెంచి దానిని కూడ భొషాంతరీకరించినాను. ఆమూలమున కీ మూలమును, ఆ వ్యాఖ్యానమున కీ వ్యాఖ్యానమును భాషాంతరీకరణములైననో, ఆ మూలమున కీమూల మెంత సరిైనదై యుండవలెనో పండితులు (గ్రహించి యుండకపోరు. ఇట్టి ప్రఖ్యాత కావ్యములను భాషాంతరీకరించునెడల మూలమున్‌కు సరిగనుండుట మొదటి యావశ్యకతయు జాతీయతయు సౌందర్యమును చెడకుండుట రెండవ లక్షణముగ మాత్రమేై యుండవలయుననియు, పెక్కురి విశ్శాసములోను నా విశాసమునునై యుండుట చేత నట్లే యొనరించినాను. మూలము పెక్కుచోటుల క్షిష్టముగ నుండినను వ్యాఖ్యానమును బట్టియే దానిని పూర్తిచేసుకొనవలెను గంభీరార్థములను సూక్ష్మసూత్రములలో నిమిడ్సెడి ప్రతి కావ్యమునకును ఇదీ తప్పనిసరి. అఆఆవములోని వల్టువరువారి (గ్రంథమునకును నిట్లే - దీనికిని నిట్లే కాకమానదు. ఒక్కొక్క కుఅళులోని భావమతి విస్తారమై, ఆ చిన్న ఛందస్సులో నిముడక యిడుమలు పడుచు పాఠకునికి ఊహ్యము మాత్రమేయగును. సామాన్యులకు “ఇంకను విపులముచేసి చెప్పిన నెంతయో బాగుండును గదా!” యనిపించుచుండ్లును. (ద్రవిడదేశ గ్రంధములలో నిది ప్రధానమైన దనియు ముందే చెప్పియుంటిమి. ధర్మబిజ్బాసకులెల్లరును ధర్మ భాగమును దినదినమును పారాయణము -నొనర్చుచుందురు. రాజులెల్లరును నర్హభాగమును చెప్పించుకొని దానిలో శిక్షితులగుదురు. మంత్రులు మొదలగు వారికదియే యాదర్శము. శృంగార రసాభిలాషులు కామభాగమును పరించుచు మైమటజు చిపోవుదురు. ఈ కారణము చేత అనేక రాజులు తమకు తమకై ప్రత్యేకము ్రత్యేకముగ నీ సూత్రములను పండిత కవీంద్రులచే విపులీకరణము చేయింపించుకొని పఠించుకొని' ఆనందించుచుండెడివారు, మన ఆం(ధ్ర దేశమున నవీన కవిత్వపు పోకడలలో మున్ముందు 'త్రోవలు తీసిన రాయ[్రోలు సుబ్బారావుగారు దీనిని విని ఒక్కొక్క సూత్రమును ప్రత్యేకముగా పెడ్డ పెద్ద ఉత్స్పబమాలలు మొదలగు పద్యములలోనికి విపులము చేసి (వాయవలసిన ఆవవ్యకతయున్నదని వక్కాణించి, గ్రంథ మచ్చుపడి తనుకు పంపించగానే తామట్టు విపులము చేప[వ్రాతుమని చెప్పియున్నారు. అఆజవభాషలో నట్టు చేసికొనినారు. ఈ (గ్రంథమహత్వమును నుజెగ్గింగి తమ తమ -భాషలోనికి తర్జుమా చేసుకొనిన ఆంగ్లేయులు, పరానులు, (గ్రేకులు, లేటిమలు, జర్మనులు, ఇటాలియనులు మొదలగు 147

పాశ్చాత్యజాతుల వారెల్లరును నట్లే పద్యములలోనికిని గద్యములలోనికిని విపులము చేసుకొనినారు. రాయఫ్రోలు సుబ్బారావుగారు తలచినట్టుచేసినచో, ఇది నిజముగా వ్యాఖ్యానము కాకుండానే చాలా పెద్ద (గ్రంథమై. వ్యాఖ్యాన సహాయము లేకుండానే సుబోధకమగుచు నలగారకమానదు. ఒక విధముగా జూచినయెడల తమిళు తిరుక్కురళుకంటె ఇది మన ఆంధ్రుల కెక్కువ ప్రయోజనకారియని చెప్పకతీరదు. తమిళతిరుక్కుఅలు పురాతన భాషారచితమై వ్యాఖ్యానము కూడా కరినశబ్దడాలసముపేతమై పండితజనంబులకు మాత్రమే తప్ప సామాన్యులకు దు[ర్లాహ్యమై యొప్పుచుండును, ఇది యన్నచో నట్టుకాక బహుజనులకు సుబోధకమగు సామాన్య భాషలో రచింపబడినది. ఆట్టనుట వలన నిదికేవల వ్యవహారిక భాషయని కాదు, శ (గ్రంథమును (గ్రహించుటకు విస్తారమగు పాండిత్య మేమియు నవసరము లేదు. పామాన్యముగా మన నవలలు వాటకములు చదువుకొనుటకును పత్రికా పరనమునక్షును నెంతజ్ఞాన మనసరమో యంతజ్ఞానము దీనిని (గ్రహించుటకు గూడ జాలును, అంతకన్న గూడ వేలవము జేయుట నాకు సాధ్యమును గాదు, నాతలంపును గాదు. బాగుగాపరిశీలించినవో స్త్రీల పాటలు కంటెను ఏలపదములకంటెను గూడ నెక్కువ కారిన్యమిందులో లేదు. నేను మహాపండితుడను కాకుండుట సామాన్య జనుల కొక విధమగు నుపకారమే. ఇది చదువుకొనుటకు గూడ తగినంత భాషాజ్ఞాన మాంద్రసామాన్య పారకులకు లేదన్నచో ఆంధ్ర జాతికే యది కళంకమనక తీరదు.. కుజలులలో మాత్రమ నయ కారిన్యమునుసంధుల కలయికలును అపురూప పదముల ప్రయోగములును లేవని నేను చెప్పను. కాని ద్రవిడ మూలమున కిది సరియైన తర్జుమాగా నుండ్తి సాధ్యమైనంతవరకు ఆ వ్యాఖ్యానమునకివి అతుకుకొని యుండవలెననిన నే నామాత్రము యిబ్బందులు పడక తీరదు, ఆంధ్రుల నామాత్రము కష్టపెట్టకతీరదు. వ్యాఖ్యాన మా కష్టముల ననేకములను పటాపంచలు చేసి మనోహరముగ జేయకమానదు. (గ్రంథము కష్టముగనున్హదని భావించువారు' కూడ తమిళకుఆళు తమిళులకు కన్న ఆం(ధ్రకుజళు ఆంధ్రులకు ఎక్కువ ఆందుబడిలో నున్హుదని [గ్రహించి సంతోషించక మానరని నమ్ముచున్నాను. ధర్మార్ధ భాగములలో నున్న అనేక సంగతులు మన దేశీయులకెంత మాత్రమును 148

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ బీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి క్రొత్తవి కావు. సంస్కృత సాహిత్యమునందు అంతర్గతములై యుండి ఆంధ్ర పండితుల వలన నాంధ్ర [గ్రంధముల ద్యారానూ ఇతర విధములను మన'దేశీయుల విజ్ఞానమునకు పరిచితములయియే యున్నవి. అయినను ముఖే ముఖే సరస్వతి యనునట్టు ఒకే ధర్మము (ప్రత్యేక కవీశ్చరుల లేఖినులనుండియు (ప్రవక్తల వాక్కులనుండియు బహిర్గత మగునప్పుడొక్కొక్క విధమగు క్రొత్తతనమును నాజూకును మనకు గోచరమగుచుండును. అట్టి సౌందర్యమీ భాగములలో నెల్ల విదితమగుచునే యున్నదని మా విశ్యాసము. ఇదియును కాక మన విజ్ఞానము నెల్ల సంస్కృత భాషలో మూనిపెట్టి రాజుగారికోటలోని ధనమువలె సామాన్యజనుల కందుబాటులో లేని దుస్థితిని మన పండితులు కల్పించినారని మన దేశములో ననేకులు ఫిర్యాదు చేయుచున్నారు. ధర్మార్థములకు సంబంధించిన సమస్త సంస్కృతజ్ఞానమును నేదో యొక నందర్భమున నీరెండు భాగములలోను ఫక్తుగా వెదజల్లబడియే యున్నది. మనమించుక కష్టపడి దానిని సేకరించుకొనుటయే తరవాయి. సంస్కృతములోనుంచి వేలెనే సంపాదించుకొనుటకు కష్టమైనచో అది మహాజ్ఞానమని మన మంగీకరించియే యుందుము. మిక్కిలి తేటతెలుగుగా జేయబడుటయే, దానిలోని జ్ఞానము యొక్క జాన్నత్యమున్తు ఉచ్చత్తమును మనము బాగుగ నూహించుకొనేటట్టు చేయునేమో' యని మాకనుమానముగ గూడా నున్నది. కామ భాగములోని విజ్ఞానము కేవలము ద్రవిడ విజ్ఞానమనియే మనమొప్పుకొనవలెను. ఏలయన దానికిని ఆర్యశ్చంగార 'ప్రకరణములకును గల విభేదమట్టిది. ఈ కారణము చేత నిదియొక రీతి భారతవిజ్ఞాన్న సర్వన్నమని మన మంగీకరించవలెను. ఇట్టి విజ్ఞాన సర్వస్వమగు (గ్రంధ రత్నమును, నాయోపినంతమట్టుకు శక్తితో నాయెను. భాషాంతరీకరించి నందుకు నాకొకరీతి ఆనందములేకపోలేదు. ఇట్టే ఆంధ్రులెల్లరికిళూడ నీ గ్రంథము వలన నిట్టి యూనందమును నేనానగూర్చ గలుగుదునేని ధన్యుడను. శ్రీమంతులగు ఆంగ్లేయాధికారి వర్గమువారు నాకు దీర్హ కారాగార కరినళిక్ష విధించియు చివరి సంవత్సర భాగములో విడీఖైదీని చేసి పుస్తకములను (వ్రాతపరికరములను తెప్పించు కొననిచ్చి నాకీ సనాతన భాషను మాత్రమే కాక్ష మజికొన్ని భాషలను గూడ నేర్పుకానగల మహాభాగ్యమును కల్పించినారు, హాలస్యమయ్యరు గారును, ఎయన్‌: కృష్ణస్వామి అయ్యంగారును నాకు తమిళ భాషను నేర్చి వారి యుత్కృష్ట (గ్రంథములను 149

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామికెట్టి (గ్రహించి భాషను (గ్రహించి తెలుగులోనికి భాషాంతరీకరణము చేయగల సామర్థ్యము నొసంగినారు. విక్రమదేవవర్మగారు ప్రభల లక్ష్మీనరసింహం "పంతులుగారు మారేపల్లి రామచం(ద్రశాస్రేకవి గారు రావుబహుదూరు తాడేపల్లి వెంకట'క్రిష్టయ్యగారు మొదలగు విద్వత్భిఖామణులు దీనిని విని (నాయల్ప పాండిత్యము వలననేమి భాషాంతరీకరణ సందర్భముననేమి యుండకతీరని పెక్కు నలుసులున్నప్పటికిని) (గ్రంధము యొక్క మహోత్కృష్టతను గూర్చియు నేను పడియుండిన (శ్రమను గూర్చియు ప్రశంసించి దీనిని తెలుగుచేయుటలో నేను భాషను చేసిన క్రొత్త సేవను గూర్చి యుత్సాహ వాక్యములను పలికి అచ్చు వేయించవలసినదేయని యంగీకరించినారు. భోగరాజు పట్టాభిసీతారామయ్య గారు బందరు పెద్దలు కొందరకు నన్ను పరిచయము పరచి పోషకులను చేర్చించి యీ భాగమునకు సరిపడు ద్రవ్యమును జతపరచినారు. నడింపల్లి నరసింహారావు గారు మొదలగు నితరుల సహాయమున కొంతమంది చందాదారులు చేరినారు. శ్రీయుత రావూరి శ్రీ శైలపతిగారును శ్రీయుత దేశోద్దారక కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు పంతులుగారును శాన్టుత రాజపోషకులుగ జేరినారు. ఇట్టు నాముఖమును జూచియేమి నా [గ్రంధమును ముఖమును జాచియేమి నాకును నా (గ్రంథమాలకును నొకేసారిగ సహాయము చేయుచున్నారని చెప్పకతప్పదు. ఇంకను పెక్కుజు చందాదారులుగను పోషకులుగను చేరనిచో భాషకును దేశమునకును (కాదననేల నాకును) నభివృద్దికరమగు ఈయుద్యమను = నెరవేరజాలదని ఉదారశీలురును విద్యాభిమానులునునగు దేశభక్తులెల్లరును (గ్రహించియే యుందురు. ఈ కాలములో సద్దంథరచనలు, ప్రచురణము, విక్రయము మొదలగునవి యెల్లయు యెంత కష్ట సాధ్యములైనవో ఆంధధ్రులెల్లరును (గ్రహించవలసియున్నది. నేనింకను భషయందుగల అభిమానముచే దేవులాడుచు దానికి ద్రోహమొనర్హు నేమో యని పాతకమునక్తు వెజచి తదేకదీక్షతో దానియందు కొట్టుకొను చున్నాను గాని = ఇంతకన్న ధనలాభప్రదముఖగు వ్యవసాయములను ఉద్యోగము లను చేయనేరక కాదని విజ్ఞానులు (గ్రహించవలెను. “వ్యవసాయము చేసుకొన గూడదా? ఉద్యోగములు స్వీకరింపగూడదా? ఉదారుల ఉదారత నెన్నాళ్ళిట్లు పీడించుచు ఈ సోమర్పివృత్తికై గడంగెదవు. గాంధిమవితు గడు ఒడలు వంచి పనిచేయమన్నాడు గాని యిట్లు పుస్తకముల "పేరిట యాచించు కొనుమన్నాడా? ఈ కాలములో డబ్బు తెమ్మంటే (గ్రంథము లెవ్వరికి గావలయు?” నని దెప్పిపొడిచెడి మహనీయులకిది సమాధానముగ చెప్పవలసి వచ్చినందుకు క్షమింతురుగాక, " 150

వ్రజాకవి, గరిమైళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామికెట్టి “బ్రతుకు వారలు దున్ని (బ్రతుకువారలు; పెజలు (బ్రతుకుదురు వారి నతుకుకొని” యని మాతిరువల్టువరు నాయనారే యీ (గ్రంథము నందు వచించి యున్నారు. నిజముగా నీపుడమిపై (బ్రతుకవలసిన యోగ్యరీతిని బ్రతుకువారు వ్యవసాయవృత్తిచే 'బ్రతుకువారే. తక్కినవారిలో కొందరు వారికి సహాయ కరములగు నితర వృత్తులలోను కొందరు వారిని గురించి లాభము (గ్రహించెడి యితర వృత్తులలోను కొట్టుకొనుచు వారు పండించిన యన్నమునే తినుచు ప్రత్యక్షముగ గాకున్న పరోక్షముగనైనను వారిపై నాధారపడి (బ్రతుకు చున్నవారే. ఈ కారణము చేతనే ఆ కవీశ్చరుడే, “ఆణికృషికుడులోక మంతకు ఆతడె ్రోవం బూనె షెరవృత్తివారలను” అనగా “తోకమనెడి రథములకు అతనే శీలవంటి వాడు. ఆతడు తన్నుందాను పోషించుకొనుటయే కాక తన వృత్తికాని పేరవృత్తికి. బూనుకొనిన వారినందరిని గూడ టబ్రోచుటకు కంకణము కట్టుకొనినాడు”. అని వచించినాడు. ఆట్టి సర్యోత్తమమగు వృత్తికిపోవుటకంట నాకు శాశ్ళతానందదాయకమగు సంగతి వేజొక్కటిలేదు. అయినను, అట్టి వృత్తిలోనికి బోవుట్టకు గూడ సర్కారువారి కృపాకటాక్షము వలన సగము వరకు ప్రారంభించిన యీ ర్మోద్యమమును విసర్జించినచో, నాకు క్షమాపణముండదనే '

• విశ్వాసముతోనే కష్టములకును, నవమానములకును దెప్పిపోటులకును గూడ వెనుకతగ్గక, అయిష్టులుగ నుండెడి అనేకులు శ్రీమంతుల అనంత సంపదలపై, చిిన్నదైనను ఈ తప్పనిభారమును వైదుటకు సొహసించుచున్నాను. నాలుగైదు వేల రూపాయిలు పోగుకానిదే యీ (గ్రంధములు ముద్రణాలయముల నుండి బయటికి రావు. ఈ సహాయము నాకెంత వేగిరము చేకూజిచినచో నన్నంత వేగ మీసదుద్యమమునుంచి ముక్తుని చేసీ భారము తగ్గించి విశ్రాంతి ప్రసాదించిన కీర్తి యాంధ్ర లోకమునకు జెందును. ఆంతవజకు నొంటరిగా ఈ యద్యమమును బూని తేనెటీగవలె స్వ్వు శి కూడపెట్టుకొనుచు, మధ్యంతరములో దానిలో నుంచి నాకును కాక (గ్రంథములకును గాక రైళ్ళు హూటలు మొదలగు ఆగుపించరాని శుష్క ఖర్చుల క్రింద కొంత జారిపోవుచు, రేండేండ్లలో తీరవలసినది పదేండ్లకైనను తీరునో తెలియక, నాలుగువేలలో తీరునది పదివేలతో గాని 151

ప్రడాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామితెట్టి ముగియక, ఆంతయును పూర్తికాక సగములో నాగిపోయినచో కార్యము కొనసాగించ లేకపోయిన కళంకమునకు, ధనమును దుర్వ్యయము చేసిన అపదూజునకును నెజయై' (క్రుంగవలసిన అగత్యము నాకు కలుగును ఏది యెట్టయినను కార్యము కొనసాగించనిదే విరమించవలెనను నుద్దేశము లేదనియు, అంతవరకు పుస్తకములకు వారు భావించురీతిని నెక్కువ ఇరీదులు పెట్టుచున్నను పోషక రాజపోషక విరాళములు కోరుచున్నను, నేను పొందుచుండు కరిన దూషణములకు బదులుగా నష్తుడప్పుడిట్టి మృదులములగు సమాధానముల నిచ్చుచు క్షమింపవలసిన ధర్మమాంధ్ర పూజ్యులెల్లరి పై నున్నదని మనవి చేయుచు, యిదివరకు సహాయము చేసిన వారికి వందనశతము లర్పించుచు, వారిని నితరులను గూడ ఇక ముందు కూడ ఇంతకన్న నెక్కువగా చేయుచుండ వలయునని ప్రార్టింపుచు, నేను చేసిన యపరాధమును క్షమింపవలయునని ఈశ్చరుని గూడ వేడుకొనుచు విరమించుచఛున్నాను. ఆంధధ్రభాషలో గద్యము యొక్క ఆవళ్యకతయూ ప్రచారమునూ మిక్కిలి హెచ్చుచున్నది ఆంధ్రశబ్దచింతామణి మొదలగు వ్యాకరణములు పద్య కవిత్వములో నుపయోగింప వలసిన ప్రయోగములను మాత్రమే విశదీకరించి చెప్పునుగాని భాషా శాస్త్రమును గూర్చి గాని మామూలు గద్యమునకు సరిపోయెడి పదములు వాక్యములు సంధులు మొదలగు వానిని గూర్చి కాని అధికముగా చెప్పవు పద్య గద్యములకు పొదుపుగా ఒక్కటే వ్యాకరణము చాలునని వారు తలచిరేమో ! పురాణాదులలో (వ్రాయబడెడి వచనములట్లే వ్రాయబడెడివి కాని మామూలు వచనములు, వ్యాఖ్యానములు, కధలు, శాసనములు మొదలగునవి అట్టి భాషలో వ్రాయబడలేదనుట సువిదితము. సుప్రసిద్ధ వ్యాకరణలక్షణ విరుద్ధమగు నట్టియు,' మామూలు మన శిష్ట వ్యవహార భాషకు సన్నిహితమగు నట్టియు భాషలో ఆగ్రంధాదులు వ్రాయబడు చుండ్లెడివి. ఇట్లు వ్రాయబడిన (గ్రంధము లెంత మాత్రమును కొంచెము కావు. ఆట్ల్టయినను వీటికి వేటే క లక్షణము (గ్రాయకుండుట బట్టి ఆవి పద్య భాషలో వ్రాయబడ నక్కరలేదనియు, దానికి విరుద్దమైన , 152

భాషకు ప్రత్యేక లక్షణమంటూ ఉండవలసిన ఆవశ్యకత యొకటి లేదనియు వారు తలంచిరని మన మూహించుకోవలెను కేవల గద్య కావ్యములును, సులభ (గ్రాహ్యములగు (ప్రసంగములు, కధలు, వింతలు, వ్యాసములును, ఈ యుగములో హెచ్చం జొచ్చి నప్పటినుండియు, ఆవ్యాకరణములు వీటి అభివృద్దికి సరిపడవనియు, వీటి కనుకూలనుగు వేతే వ్యాకరణము ('వ్రాయనిచో పూర్వ వ్యారణ సూత్రబంధితమై గద్యరచన పెరుగకుండుట కాని, నియమరహితమై పేలవమగుట కాని తటస్టించుననియు తలంచి గద్యమునకు వేటే వ్యాకరణము (వ్రాయవలసిన అవశ్యకత యున్నదని శ్రీ, వీరేశలింగం పంతులుగారే (గ్రహించిరి ఇట్టి భావము నానాటికి ఆంధ్ర గద్యకారులలోను, భాషా పరిణామ శాస్త్రజ్ఞులలోను, వ్యవహారిక ప్రయోగములను సుందరముగా తమ పద్య కావ్యములలోనే జొప్పించిన పూర్వ విఖ్యాత కవీంద్రుల (గ్రంధములను పరించెడి వారిలోను హెచ్చ జొచ్చినవి. ఇట్టి భావములు పొడమునట్టును అభివృద్ది యగునట్టును చేసిన శ్రీ గిడుగు రామమూర్తి 'పంతులు గౌరి సిద్దాంతములు, తర్కములు, ప్రచురణములు, ('ప్రయత్నములును మిక్కిలి శాఘ్యములనుటలో సందేహము లేదు గద్య (గ్రంధ భాష ఎంతవరకు కేవలము వాడుక భాషగానే నుండవలెను ఎంత వరకు ధానికి సన్నిహితమై యుండువలెను. ఎంతవర్గకు దాని కీషదతీతమై యుండి “కృతకము”గా ఉండవలెను, అను సమస్ఫలకు విద్యాంస్తుల్లువోరి వారి అభిరుచులకు తగినట్టు అభిప్రాయ భేదములను కలిగియున్నారు. గ్రంధక్తర్తభ్రిను అట్టే వివిధకైలులలో

• వ్రాయుచున్నారు. కాని ఎంతవరకో కొంతివరక్తు కేవలము వాడుక భాషకు కొంచెమతీతమై యుండవలెననియు, ఎంతవరకో కొంతవరకు కొంచెము సన్నిహితమై యుండవలెననియు, ఇంచుమించుగా అందరును అంగీకరించుచున్నారు. ఇందుకై చేయవలసిన భగీరధ ప్రయత్నము కూడా విస్తారమేమీ లేదు కొన్ని మాండలిక్షమ్ణులు కొన్ని దేశ్యములు, కొన్ని అవ్యయములు, సంధులు, విసంధులు సముచ్చయమ్లుల్యు చ్వీరు మోసిన గ్రంధముల్‌ నున్న వాటిని కొన్నింటిని, లేకుండానే శొష్ట వ్యవహారములో ఉండే వాటిని కొన్నింటిని, వైకల్పికముగానో బహుళముగానో ఆధునిక గద్యముల్లో ప్రయోగింపవచ్చునని అన్ని మండలముల లోని పెద్దలును గలసి ఒక తీర్మానమునకు వచ్చుటయే దీనికి కావలసిన దంతయు. పెద్దలు కొందరు కొరతవరకు తమ అహంకాఠరములను మానుకొనుటయు, 153

ప్రజాకవి, గరమెకృజీవితం సెపాత్యం గక కొంతవరకు తమ ప్రతికక్షులనుకొనబడు వారి యభిప్రాయముల పట్ట కొంత సహనము. చూపుటయూ మాత్రమే తప్పు అరసున్నలు తప్పు బండిజాలు 'ప్రయోగింపకుండా సరియైనవి మాత్రమే ప్రయోగించవచ్చును. మానితే. మానవచ్చును అన్న షరతుకు వ్యవహారిక భాషావాదులొప్పుకొనవలెను. తప్పుని ప్రయోగించితేనే కృతకము కాని సరిమైనవి ప్రయోగించుట, కృతకము కాదు. ఇప్పటి (గ్రాంధిక భాషావాదులను- కొనణలడువారు కూడ అజసున్నలు బండిజాలు మేము విడువమని చెప్పుదుము మాత్రమే కాని తప్పుగా ప్రయోగించుతాముని అనరు గదా! ఈ సరియైన వైనను విధిగా ప్రయోగించుతామని వారిలో కొందరు తర్కకౌశల్యము కొరకు వాదింతురే కాని (వ్రాత సమయమున పాటింపలేదని వారి (గ్రంధములు చదివిన వారికి గోచరము కాగలదు. కొన్ని సందులను సముచ్చయరూపకమగు నుగాగమమును సందర్భానుసారముగా వారును విడుచుచునే యున్నారు. ఇంతవరకు వారు తొల్లింటి కట్టుబాట్లను తెలిసియో, తెలియకయో కోరియో కోరకయో మీజుచు వ్యావహారిక _వాదమునకు సమీపముగా వచ్చుచు, సాపుగా చదువబడుచు వంద్యులగుచున్నారు.

వ్యావహారిక భాషావాదులు పై వాని కొప్పుకొనుచునేయున్నారు ఇట్టు వ్యావహారిక 'ప్రయోగములను చేయుటయే చాలునని వారు సంతసింపవలెను గాని (గ్రాంధిక 'ప్రయోగములను చేయనే రాదని పట్టు పట్టుట యవివేకము. వాడుక భాషలో కూడ రెండు వాడుక భాషలున్నవేమో ! సరీగా మనము మాటలాడే వాడుక భాషనే మనము ఉత్తర ప్రత్యుత్తరవులలో వాడము. సరిగా ఉత్తర (ప్రత్యుత్తరముల భాషనే గ్రాంధిక భాషాభినూనులు (గ్రంథములలో వ్రాయరు. వీటి కన్నింటికిని భేదములు (బ్రహ్మాండ మంతవికాకుండ దగ్గర దగ్గరవిగా ఉంటే చాలును. అందుచేత సుబోధక సుందర వ్యవవారిక శైలి పై మూడింటి లక్షణములతోను చెన్నలరారవలెను. ఇంత వరకు తెలుగులో (వ్రాయబడిన (గ్రంధములు చదివి, వ్యాకరణములు చూచి వ్యాసములు మొదలైనవి వ్రాయుట కలవాటుపడిన వారి శైలి నెట్టి వాదము తీసుకొని వచ్చీ కాని అఆప్రమాణమని (త్రోసివేయజాలము. అట్టి వారిలో నుండి తప్పు (ప్రయోగములుంటే తీసివేయవలెను తప్పు (ప్రయోగములు (గ్రాంథిక వ్యవహారికములకు రెండింటికిని కూడినవి. తెలుగులో ఏదైనా వ్రాతాము, నలుగురు మనము [వ్రాసినది చదవాలి అని అభిలషించే వారందరూ ఆ మాత్రము పునాది తోటి అయినా రాకుంటే నోటికి వచ్చే

154

వ్రదాకవి.గరమెళ్ళజీవితం సాహిత్యం హెకీ అశ్లీలముల దగ్గర నుంచీ (గ్రంధస్థములై లక్షణములను కోరవలసిన గతి పట్టుతుంది. వ్యావహారికవాదులైననూ నిరక్షరకున్షుల యొక్కయు, (గ్రంధములు చదువని వారి యొక్కయు, రచన గాని, శైలి గాని ఆలవడని వారి యొక్కయు నోళ్ళక్షు వచ్చే ధోరణులు సర్వమూ (గ్రంధస్థ్రములు కావలెనని కోరరు గదా 1! అట్టుకోరినచో దానికి శిష్టత్స మేర్చడదు కనుక వారి వాదనకీ అది భంగకరమగును. ఉభయభాషా సిద్ద్ధాంతులకును పాదుపైన ఒక శైలి యేర్చడవలెనన్న (బ్రస్తుతపు (ప్రసిద్ధ (గ్రంధ కర్రలని పేరుమోసిన లక్ష్మీ నరసింహంగారు, వీరేశలింగంగారు, కవిరాజుగారు, పానుగంటివారు, తిరుపతినారు మొదలగు వారి యొక్క గద్య రచనలలోని శైలికి సంబంధములేని శైలిని ఒక దానిని తెచ్చి పెట్టగోరిన ప్రయోజనము లేదు (గ్రాంధికమో ఆ(గ్రాంథికమో దాని కొక శైలి యనే సరు, దానితో అనేక (గ్రంథముల (వ్రాత, అనేకులు పండీత పామరుల కవి సుబోధకములై చదువుకోవడం, ప్రొాఢకవులు ప్రాఢ (గ్రంధ కర్తలే కాకుండా క్రొత్తగా లేచుచున్న బాలకవులు బాలవ్యాసకర్తలు కూడా దానిలో ఇంచుమించుగా వ్రాయగలగడం బేస్తే, దానిని పిలకట్టుకొని యూడ్చ్భి వేయడము అంత సులభము కాదనిన్నీ, అట్టు యీడ్భి వేయవలసినంత మహావరాధమేమి అది చేపట్టలేదనిన్నీ ఆందరికీ సుబోధకము కాగలదు. వారు చేసీన అపరాధమంతా ఒక్కటే. (ప్రజల భాషలోని యింపితములగు 'ప్రయోగములకు, అనగా శిష్ట భాషకు, మన పూర్వ గద్యకారులందరూ చోటిచ్చి యుండగా, చిన్నయ్యసూరి గారి దగ్గర నుండి తరువాత వారెవ్వరూ దానికి తగిన స్వాగత మీయక అశ్షీలము క్రింద త్రోసి పారవేయబూనినారు.ఆదియును వారికి సాధ్యము. కాలేదు.వారికిష్టము లేకున్నావారికి తెలియకుండానే ఇవి. కొన్ని పొరి (వ్రాతలలో తగిన స్థలములు వెతికి చూచుకొని కూర్చున్నవి. అవి ఆన్నీ దిద్దుకునడానికి-కొందరు. (ప్రముఖులు గడగడము..ఆపినేక ము వాటి కస్పృశ్యతా దోషము నారోపించి. మెడపట్టి. గెరటివేయడము మన భషా సాంప్రదాయమునకు విరుభ్ధము. పైగా వారి కర్రవ్యమో అంతకు విరోధమై సవ్యమైనది. అది యేదనగా వాటికిని పొటివంటి ఇతర-వ్యావహారికములకును అనుశాననము నేపీ (గ్రంధ భాషకును శిష్ట వ్యవహార భాషకును పొత్తు గూర్చి శైలిని సజీవము బయట, వ్యావహారిక వాదులు తమ శిష్ట ప్రయోగములకు వర్రమాన.రచనల యందును. ]లి యందును తావ దొరకవలె ననిమ్లు ఆందోళనము చేయవళెన్ను గాని యేభైనంవళ్సరవ ఎల. నుంచి ఆయెను పండిత (గ్రంధకర్త్ణలును, బహుజనులచే వదిని ఆనందింవబడు వా ను ఆగు వారల కలవాటయిన శైలిని సమూలముగా ఒకసారి నిర్మూలము శ్రేయవళ ;ని 155

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం . రామికెట్టీ కోరుట ఆసాధ్యపు కోరిక ఆనర్థము కూడానేమో తెలియదు అది అలవాటై, నిర్దుష్టమైతే, ఇది వ్యాప్తమై మనోహరమైతే రెండునూ చెట్టాపట్టాలు పట్టి తిరుగుతూ ఒకళ్టిటి కావడానికేమీ అభ్యంతరం లేదు. ఉండకూడదు. మన హరికధలు, వీధి నాటకాలు, తోలుబొమ్మలాటలు, జానపదములు, స్త్రీల పాటలు, వేదొంత తత్త్వములు మొదలగు వానిలోని భాషలో (గ్రాంధిక వ్యవహారికములకు మధ్యన ఎటువంటి యేళ్లు కాని సము(క్రములుకాని లేవు రెండు రెండుగా ఉండక ఒక్కటిగా వుండి పండిత పామరజన సుజోధకములై ఆందంగా వుండేవి రెండింటిని వేణు చేయ్యడం రెండవదానిని ఆంక్ష పెట్టడం క్రొత్త శిష్టులు వ్రారంభించిన పద్ధతి దిని పైనే రామమూర్తి పంతులు గారు జెండా యెత్రి'నారనిన్నీ దీనిని తొలగించుటికును రెండింటికిని పొత్తుకూర్చుటకునే వీరేశలింగము నాటి నుండి నేటి వరకు వచ్చుచున్న [గ్రాంధికవాదులయ్యు, సంస్కార ప్రియీకెల్లరు అభిప్రాయ పడుచున్నారనిన్ని నాతలంపు ఇట్టయినచో ఇరువురయుచెలిమి క్తూఢదు కష్టము కాదు శిష్ట(గ్రాంధిక శైలి మీదకు కూడా తిరుగబడి దానిని నిర్మూలము చేయగోరుట వ్యావహారిక వాదులకు సముచితము కాదు. మనదేశములో అనుశ్రుతీముగా వచ్చుచున్న సామాన్య జనుల సాహిత్యము కూడా అట్టి కార్యమునకై గడంగక దానిక తగిన గౌరవము చూపుచు వచ్చినది ఆందేమాత్రమును తప్పు కాని సంప్రదాథయవైరుజ్య్యము కాని లేదు వ్యావహారిక వాదులు మరి కొన్ని వాడుకపదములనూ _ప్రయోగములనూ శిష్ట (గ్రాంధిక రచనలలోకి చేర్చుకోవలసినదని వాటి కనుశాసనము చేయవలసినదని కోరుచున్నారు " అనుశాసనము చేసినంత మాత్రమున వాటినే తప్ప (గ్రాంధికములను [వ్రాయనే కూడదను సిద్దాంత మేర్చడునని వారి యుద్దేశ్యము గాని నాయుద్దేశ్యము. గాని కాదు. అవి అలవాటియినవారు వాటినే (వ్రాతురు. ఇవి బాగుంటాయి అని తోచిన వారు వీటి నుపయోగించవచ్చును. ఇవి రెండునూ కలసీమెలసియే యుండవచ్చును అట్టున్నచో ఒకటి కొకటి వెక్కిరించినట్టుండునని ఆక్షేపించి అటువైపునకో ఇటువైపునకో కోరి దిద్దుకొనుటకు (ప్రయత్నించడం నా కంత శ్ఞాఘ్యముగా తోచలేదు. ఈ విశ్వాసముతోనే 'నా రచనలనన్నింటిని నేను సాగించ్రుచున్నాను ఇట్టు చేయుటవలన నేనిరువుర 'హీళనలకూ పా(త్రడ నగుచున్నానని యెరుగుదును. అయినను నా విశ్వాసము నుండి తప్పుకొనుటకు నాకు సాధ్యమును కాకున్నది, అవపరమును తోచకున్నది. నేనెన్ని సారులు చర్చచేసి యాలోచించినను ఈ రెండింటిని సందర్భానుసారముగా 156

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిళెట్టి సమ్మేళనషకోచేయుట తప్ప మన భాషాభివృద్ధికి వేరు మార్గము నాకు తోచకున్నుడు కనుక గపేభయపక్షములలోని పెద్దలకును నానమస్కృతులొనరించి వుభయుఃణ' సిద్దాలత్మములను సౌందర్యములను నా మనస్సునకు పట్టించుకొని, ఈ సమ్యగ్హృష్టితో' నొక శ్రేలి నేర్పాటు చేసుకొని వ్రాయగడంగుచున్నందుకు పెద్దలు క్షమింతురు గొకః!! త్మారతమ్యములు కలవన్న మాటకాని గద్యకారులెల్లరు నట్లే యొనరించుచున్నారు. సును నా కలవడిన జ్ఞానాభిమానములతో నట్టే యొనరించుచున్నాను ఇట్టు చేయట. వలన వాడుక భాషకును (గ్రంధ భాషకును సన్నిహితమూ యేర్చడును ఒక క్రొత్సరీతు :స్థాందర్యమూ చేకూరును. వచనరచనాకౌశలమున కిది యేర్చడక తీరదని, క్రాత్పషద్డమై 'యని యెల్లరు నంగీకరింతురని నమ్ముచున్నాను ఇంతకు ప్రస్తుత వచన రచయితయి అందరు నిట్లే యొనరించుచున్నారు. ఇందుకు తగినట్టే అనుశాసన మొకటి యేర్పాటు కావలెను అనుశాసనముఅకు సరిపడునట్టు రచనలైన నుండవలెను రచనలకు సగిపడునట్టు అనుశాసనములైన మాఅవలెను తొల్లింటి అనుశాసనములకు విధేయముగ రచనలు సంపూర్ణముగా నుండుటకు వీలు లేక్షున్నవి ఉండకున్నవి, మార్పు కావలెననుట కిది సూచన పెక్కుజు కావలెనని కూడా అనుచున్నారు. ఇట్టి సందర్భములో అనుశాసనములను దిద్దుటే కొంత మంచి, ఇట్టు కాలానుసారముగా మన పూర్వులు మార్చుకొనుచుండిరి మార్చుకొనుట మన హక్కు మన మేల మార్చుకొనరాదు | ఈ శాసనపు మార్పు కూడ ఒక పెద్ద భాషా విష్ణవ మనంబడదు. పెద్ద పెద్ద (గ్రంధకర్తలును అనుశాసకులును అంగీకరించిన వాటిని కూడా'మనము కాదనుట మన సంకోచ దృష్టిని తెలియచేయును. అట్టు వారు ఉపయోగించని పెక్కింటికి గూడు అనుశాసనము కావలసినదే. ఇట్టు అనుశాసనములను ' విపులము చేసినచో అపుటియ వీలులేని మార్పు లేలాగుననూ జరుగును సరే గదా, మార్చు కావలెన్సను వారి గోల కొరత తగ్గును కొన్ని మ్మార్చులుు, చేసినచో లక్షణసిద్రముగ (వ్రాతుమను సశళాస్రీయమైన కోరక గల వారి అభిలాషయ్యును నెరవేరును అట్టు చేసిన -యెడల-పెక్కుటు పండిచణు (ప్రాతినిధ్యము వలన రచింపబడెడి ఆ క్రొత్త అను శాననమునక్షు ప్రాతయను శాసనముశ గంటె ఎక్కువ అధికోరము కూడ సిద్దించును. ఆందుచేత యీ క్రొత్త కార్యమునమ గడంగుట్ల పెద్దల యావళ్యకర్తవ్య మనుటలో ఎట్టి సందియమును.లేదు. 157

ఇట్టీ పండిత పరిషత్తునాకదాని నేర్పాటు చేసి (క్రొత్త సంస్కరణోద్యమములు చేయవలెనని ఉభయ పక్షములోలని నాయకుల మధ్యను కొన్ని రాయబారములును ఉత్తర ప్రత్యుత్తరములును జరిగిన వన్న సంగతి వజ్రాయుధము, సుజనరంజని మొదలగ్గు పత్రికలను పరించెడి వారికెల్లరకు విదితమే. కాని మేఘములు (క్రమ్మి ఉరుములు మాత్రమురిమి పటాపంచలైనట్టు వాటిలో నుంచి కొంత శుష్కధ్వని తప్ప ఫలరూపమగు వర్షమేమియు కురవకనే పోయినది -వాద ప్రతివాదములు, శుష్క సూచనలూ, వీటితో మనకేమి ప్రయోజనము? ఇది అంతయు, వృధాకాలహరణమే అని భయపడి నవీన [గ్రంధకర్తలెల్లరును, దేశాభ్యుదయమును, భాషా (శ్రేయస్సును ఎట్టు చేకూరునని వారు తలంచుచుండిరో అట్టే (గ్రంధముల న(ప్రతిహతముగా (వ్రాయబూనుచున్నారు సాహితి, సఖి, రెడ్డిరాణి, భారతి, ఆంధ్రభారతి, కవిత, లలిత, కృష్ణ తెలగ, సమదర్శిని మొదలగు వానినెల్ల పరించు వారికిది గోచరము కాగలదు అట్టా పండ్తితులెల్లరును గూడి అనుశాసనము చేతురుగాక, మానుదురు గాక అంత వరకు మనమేల వేచి యుండవలెను | భాషకును దేశమునకును అభ్యుదయ దాయకమైన అనుశాసనము నొకదానిని నేనే ముందుగా చేతును గాక, యని పూనుకొని బ్రహ్మ త్రీ మల్గాది సూర్యనారాయణ శాస్తీగారొక అనుశాసనమును వ్రాయుటకు బూనుకొని కొంతవరకు సఫలీకృత మనోరధులైరని చెప్పుట కెంతయు సంతోషముగా నున్నది

శ్రీ శొస్రిగారు సుప్రసిద్ద పండితులు. ఆది నుంచియు (గ్రాంధిక శైలి యందభిమామలుగా నున్నారు ఇప్పటికి గూడ అట్లే ఆయి యున్నారని అతని తలంపు అయిననూ, విరిశలింగం పంతులుగారు, సీతారామళాస్రీగారు, రాయుడు శాస్త్రిగారు, చెళ్ళపిళ్లవారు, క; పోలవరం జమీందారు గారు, కొవ్వూరు సభ వారు మొదలగు వారెల్ల వారి శుద్ద'శ్రోత్రియాభిప్రాయముల నించుక మార్చుకొన్నట్లే వారు కూడా కొంత వరకు మార్చుకొన్నారు వీరు మార్చుకొనుటకు కారణము రామమూర్తి పంతులుగారి వంటి ఆందోళకుల ధణధణలును అవేశములునే యెంత మాత్రము కాదనియు, వీరి తాలూకు సవిమర్శన (ప్రాచీనార్వాచీన (ప్రసిద్ద (గ్రంధ పరనము మాత్రమే యనియు, వీరి యనుశాసనపారకు లెల్లరకు విదితము కాగలదు. వీరను శాసించిన శబ్దములును రూసములును అనేకము పూర్షకది(గ్రంధస్థములై యుండుట మనకు గోచరము కాగలదు. అయినను వీరి మూర్పులకును ' శ్రీరామమూర్తి పంతులుగారు కావలెననుచున్న

158

మార్పులకును భేదము, పోవలసిన మేలో హెచ్చుతగ్గులు కాని, దిక్కులో భేదమెంత మాత్రమును కాదన్ని సువిదితము, రామమూర్తి పంతులు గారును వీరును కూడ సాంప్రదాయ్య పద్దతినే అభిలషించుచున్నారు అతని పద్దతియూ పరి'శ్రమయూ అతనిని మరికొంతదూరమెక్కువగా సాహసించి తీసుకొని పోవుచుండగా ఇతని పద్ధతియు పరిశ్రమయు ఇతనిని కొంచెము దూరము మాత్రమే తీసుకొని వచ్చి నిస్సంశయ మైనట్టియు, నిపుణమైనట్టియు, సౌందర్యవంత మైనట్టియు సుప్రసిద్ద కవీంద్ర (గ్రంధ సంస్థిత ప్రయోగములకు మాత్రము శరణ్యుని చేసి ఆ గంభీర పరిస్థితుల యొక్క ఉలిలోపులను మాత్రమే కాక వాటి పొలిమేరలో గూడ ్రీడించుట కుత్సాహములను పురిగొల్పినవి. ఇందుచేతనే వీరు (గ్రంధ ప్రయోగము లేక వాడుకలోనుండు పుచ్చుక్కు, తీసుకు, కామోసు మొదలగు వాటికనుశాసనమిచ్చియు వాడుకలో ఉండి ప్రయోగ గౌరవము నందిన ఇస్రిని, వచ్చీవ్నా కూర్చొను మొదలగు మనోహరపదములకును రూములకును అనుశాసన మీయకతాము “ప్రమాణముగా గొన్న ప్రయోగశరణం వ్యాకరణ” మను నాల్గోక్తి నిప్పటికి మీజిన వాడనైతిని” అనుటయు “మరియు ననుశాసించిన శబ్దముల నీయనుశాసనమున నిపుడుపయోగింపక భాషా సంప్రదాయ వేత్తల యనుమతికై దృష్టి నిలిపితిని” అనుటయు సంభవించినది.

అయినను, శాస్తి గారి వంటి సనాతన (గ్రాంధిక శైల్యభిమానులే అతివాదులన బడువారికంటె ముందుగా ముందంజవేసి, భాషాతత్వమునూ, మార్పు లక్షణములనూ తాము గుర్తెతింగి అనుశాసన రూపమున ఒరులకు చాటుట మన ఆం(ధ్రభాష యొక్క భావ్యభివృద్ది సూచకమని నిజమైన్‌ భాషాభిమానులెల్లరి తలపై యున్నది. శాస్త్రి గౌరు చూపిన (ప్రమాణము లెల్లయు లేఖక పారక రచయిత (ప్రమాదములని తృణీకరించుట, ఫీరగ్రంధికుల మతమై యున్నది. మార్చేవద్దవి కొమ్మమీద కూర్చొను వారికి ఇది ప్రశంసా పాత్రము, కాకుండుటలో వింత లేదు, కాని మోర్పు కావలెనని తలంచు వారికిని తలంచుట యెొరుగకయే చేసి (వ్రాయు వారికిని ఇది చాలా వరకు తృప్తికఠముగో యున్హ్నదనుటలో ఆటంకము లేదు. “ఉను” అను సముచ్చయమును “ఇన” అను చేదర్ధకమును, “ఎడు” అను విశేషణమును లోపించి వాటి ముందటి అక్షరములను దీర్ణములు వచ్చే ఉదాహరణములను చూపించి శాసించినారు, ఉదా £ అంతా, ఇంకా; చల్దాయంబలి, వెన్నా మీగడ, వినీవినని, చూచినా చెప్పినా, వచ్చే, పోయే, మొదలగునవి.

159

శ్రప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి మటియు, జనులవాడుకలో ఉండి శిష్టుల గ్రంధము పలోకి యెక్కి శ్రుతిరమ్యములై వెజటులలోను పద్యములలోను; శతకములోలను గుత్తులు గుత్తులుగా కనిపించ్చు తొలుసుక, పట్టుకు పుచ్చుక్న అనేటి, పోయేటి, కలపడము, చెక్కడముం పుచ్చుకోక్త్‌ తీర్చుకోక, పడ్డ, పడ్డాడు, పోను, కాను, విందాము, చూతాము, రోనేవచ్చితిరి, కరక్కాయ, మెలక్కాయ, ఎలుగ్గొడ్డు, ' బొట్టెట్టు, కద్దు, పద్దు, చిలక, ఇరవై, అరవై, మొదలగ్గు పుమయములకును రూపములకును, ప్రయోగములను చూపి అనుశాసనము నిచ్చియున్నాటీ ఆభమున్నలు, బండిఆాల విషయములను (గ్రాసెడి వాథి యద్రేచ్చుకు విడచి పెట్టినారు య్యాభాటేశ్యపదముల నుపయోగించుటలో-కూడా మన పూర్వులెట్టి స్వాతంత్ర్యమును జజాజగొనిరో మనకును అట్టి స్వాతంత్ర్యమును జాఅ యిచ్చినారు అనుశాసనములు తే్రుగదా యని సాహసౌదార్యములు గల సత్కభీంద్రులును గద్యములో నుద్గంధములను . 'శ్రాయమరును ఇంపితములగు నవ్యప్రయోగములను చేసుకొని పోకమానరు కాని, ఇాలలక్షణమును భాషాతత్వ్యమును గుర్తెటిగి, వారికందరికిని చేతులు చాచి స్వాతగమొసంగుట ఉదారనీతి గల విద్వాంసులకు సుభూషణము ఇంకను, వ్యావహారిక భాషను (వ్రాయుచున్నా మనుకొనే వారల సంగతి నాలోచింతాము వారిలో ననేకులు ఈ ('య్రైోగములనే కాక, వాడుకలో నున్న ఇంకా అనేకము వాటిని కూడా ఉపయోగించుచున్నారు వెళ్ళింది, వచ్చాడు, మనం, ఊహిస్తూ పోతోంటే, నుంచుని, పడతాయి, పడతై, ఇద్దరమూ, మటిన్ని మొదలైన ప్రయోగాలను చేస్తున్నారు ఈ ప్రవాహం చూడగా ఎక్కడా ఆగేటట్టు లేదు శిష్ట ప్రయోగములను కవి (ప్రయూోగములనూ, విశిష్ట ప్రయోగాలుగా మాత్రమే వుంచి మన పూర్వులు అనుశాసనం చౌయ్ముకపోవడానికి కారణం, ఒక కొంచెం సందు చెయ్యగానే లక్షోపలక్షలుగా ఇట్టి ్రయోగాలందులో నుంచి దూరి లోపలకు ప్రవేశిస్తాయనే 'భయమే కాబోలు ఈ అహమాయుతోటే కాబోలు మన పూర్వపు అనుశాసకులు ఈ పిశాచాలు లోపలికి అయుఃడా (ద్వారాలు మూసేశారు ఏ నలుగురు కిరీట మాంధాతలో మడిగట్టుకొని జున్మాష్రైక్లా శివరాత్రి లాగ ఏ రెండు మూడు పుస్తకాలో [వ్రాస్తే లక్షణ బద్ధములై గాయవాటయూడా లోలోపుల జిలుగులతోటీ నగిషీలతోటి శ్లేషలతోటీ, వ్యంగ్యాలతోటీ, జమాయినోటు చద్దార్థాలంకారాల తోటీ అలరారుతూ ఉండేటట్టు, ప్రారంభవిద్యలూ, పళామమూగ్గముతకలూ, "సామాన్య జన సంపర్కములూ, ఆతి పాండిత్యములూ, అల్బ 160

ప్రడాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి పాండిత్యములూ, నిత్యసంభాషణలూ, వ్యవహారములూ, (గ్రంధములలోకి, పత్రికలలోకి సంచికలలోకీ, కధలూ, కవిత్వం, విమర్శన హేళన మొదలైన రూపాలతో ఎక్కుతూ వుండే సమయంలో, తరతరాలతో కూడుకొన్న విద్యగలవాళ్ళు, ఆసేతు శీతాచల పర్యంతం అక్కడక్కడ చెదిరిన్నీ ఒక్కొక్క చోట గుంపులుగా కూడిన్నీ జీవించుతూ వుండే వాళ్లు, మామండలంలోది మంచి భాష అంటే మా మండలంలోది మంచి భాషని విజ్ఞవీగడం యెజిగిన వాళ్ళు వ్రాసే భాష సర్వమూ అనుశాసన రక్షితమైఉంటుందని భావించడం కూడా వెళ్లే. అయినప్పటికీ, ఇవి అన్ని రావలసినదే. వీటిలోది చాలా మట్టుగ కొంత కాలం వరకైనా అనుశాసనములకు తప్పి ఉండవలసిన. 'ప్రారంభకులు వ్రాసినప్పుడు వారి (వ్రాతలు దిద్దివాటికి మణీ శిష్ట('ప్రయోగాలు చూపించి ఈలాగుంటే బాగుంటుందని 'హెచ్చరించవలసినదే కాని ఇవి అన్నీ ఆతనికి జ్ఞానం వచ్చి శ్రైలి కుదిలేదాక చేయవలసిన సహాయాలే కాని, తరువాత, అతను (గ్రంధకర్త ఆయిన తరువాత ఒక లక్షణానికి కాని, సలహాకు కాని కట్టుబడి ఉండడు: ఇంగ్రీషులో "50/16 15 116 గాగో ఆంటారు. మనిషి యేలాంటి వాడైతే వాడీ శైలి వాళ్ళీ అనుకరిస్తూ ఉంటుంది. ఈలాగున అన్నంత మాత్రమున సూర్యనారాయణీయము వంటి ఆనుశానసన గ్రంధమొకటి ప్రస్తుత సందర్భములలో అనవసరమని అర్థము కాదు అది ఒక వైపున భాషాతత్వజ్ఞానమును సంపాదించుకొనుటకు సాధనమైై, ఒకవైప్తున శాస్త్రి గారి ఉద్గార పాండిత్య విస్శృతికి తార్కాణమై, ఒక వైపున బాలక్షులకు విద్యార్హులకును సుబోధకమై ఒకవైపున ఆంధ్ర (గ్రంధకర్తల గౌరవమునకు వారికి సలహాకి పాఆమై ఆం(ధ్ర సాహిత్యములో ' చిరన్మరణీయంగా ఉంటుంది అచిరకాలములోనే యింతకంటే విపులమైన మరియొక అనుశాసనమును కూడ రచించి వాడుకభాషకును తన్మూలమైన (గ్రాంథిక భాషకును గూడ మరింత కృతజ్ఞతకు పాత్రులై శ్రీ శాప్రిగారు దీర్చాయుష్మంతులును సుఖిజీవులును నగుదురు గాక యని యీశ్ళురుని (ప్రార్ధించుచున్నారు: పరిషత్తు వారు చేయబూనుటకు సాహసింపలేక పోయిన ఈ మహత్కార్యమునకు తామొక్కఠేయయ్యు గడంగుటచే వారి వందనములకు గూడ వీరెంతయు పాత్రులు. 161

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం | రామిశెట్టి

ఆంగ్లేయ నాగరికత, ఆంగ్ర సాహిత్యము తోడి పరిచయము, ఆంగ్ల పాఠశాలలలో ప్రవేశము మొదలైనవి యేర్పాటు కాబడినప్పటి నుండి తెలుగు సాహిత్యములో కొన్ని మార్పులు దయములైనవి ఈ మార్పుల యొక్క సూచనలంతకు ముందరి కాలములో కూడా నుండవచ్చును. వీటిలో నా కాలము యొక్క లక్షణము లలరారుచుండ వచ్చును ఇవియును కావలసినంత పెద్దమార్చ్పు లింకనూ కాకపోవచ్చును. అయినను దీని నాక ప్రత్యేక యుగమని నిర్ణయించ వలసినంత భేదమున్నది కనుక,దీనిని “నూతనయుగి “మని భావించుట కాటంకము లేదు ఈ యుగమెట్టు ప్రారంభించుచున్నదియు, ఎన్నిన్ని రూపములు దాళ్చినదియు, ఎట్టెట్టు పరిణామము నొందవలసినదియు మనము చూడవలసియున్నది.

ఇంతకు ముందర కాలమును కాదని యీ యుగము యొక్క ప్రత్యేక విజృంభణములు గద్య రచనములు, ఖండకావ్యములును, నాటకములును అచ్చు ఆఫీసులు యెక్కువయై, సంస్కార 'ప్రచారముల కవసరము పుట్టి, అక్షతజ్ఞానమును పరనాసక్తియు ప్రజాసామాన్యములో మునుపటి కన్న విరివిలైన యీ కాలములో ఇవో మూడును విజృంభింప దొరకొనుట సహజము. అట్లని పూర్వపు ప్రబంధమాతిప్పుడు (ఛ్రాయబడకుండక పోవలేదు. పూర్వము గద్యకావ్యములు కాని ఖండ వాక్యములు కాని లేవని కాదు. ఈ యుగములో ప్రబంధ స్పష్టి తగ్గినదనియు, ఖండకావ్యములు ఎక్కువయైనవనియు, గద్యము యొక్క ఉపయోగములు హెచ్చినవనియు మాత్రమే దీని యభిప్రాయము. ఇప్పుడు (వ్రాయబడిన కొలది ప్రబంధములకును ఆంతకు ముందరి 'ప్రబంధములకును చాలా భేదము కూడా నున్నది.

ఈ యుగము తిరుపతి వేంకట కవీశ్చరుల కవిత్సములతోను, వీకేశలింగం పంతులు గారి వచనములతోను, ధర్మవరం కృష్ణమాచార్యులు గారి నాటకములతోను, (ప్రారంభించుచున్నదని చెప్పవచ్చును వీరి యుద్యమముల కంతకుముందు (ప్రారంభములు లేవని యర్థము కాదు కాని యిట్టి యుద్యమములలో క్షీత్తి ప్రాళంభకులకు కాక, ఆ రంగముల సైసైకి వచ్చి విజృంభించిన వారికి దధక్కుట సామాన్యము కనుక ఆ పట్టాభిషేకము వారికి కట్టుట యెవ్వరికిని యపచారము కోని య(శ్రజ్ఞ కాని కానేరదు.

162

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం ర్లామివెట్టి శతావధాని కవులు ముందు పద్య కవిత్వములలోని పరిణామములను పరిశీలింతమ్ను తిరుపతి వేంకటకవీశ్వరులు గత యుగ సాంప్రదాయములలో శిక్షితులు. సంస్కృత సాహిత్య పారంగతులు, పండిత (శ్రేష్పులు, సుధీవిరాజితులు, అసద్భశ ధారావిలాసితులు అనేకుల కంచుఢక్కలు పగులగొట్టి దిగ్విజయ మొనర్చిన వీరులు వీరింతకు ముందరి యుగములో నుద్భవించి యుందురేని యే యొక్క రాజువొద్దనో పడియుండి, గూఢ శబ్దవితతిచే గుంభితములై యుండు ఏ కొలది పుస్తకములనో వ్రాసి, తమ యొద్దకు విద్యాసక్తి మెయి వచ్చు నే కొలది మంది శిష్యులకో పారములు చెప్పి, తమంతటి వారిని చేసి తమ యశశ్ళరీరముల నీ'ప్రపంచముపై నాచంద్ర తారార్కముగ వెలయునట్టు విడచిపెట్టి తమ యవతారములను చాలించి యుందురు. కాని కాలమానము మాణిపోయినది రాజులు చితికిపోయి పెద్ద స్థితిపరులుగా మాత్రము మారి య॥(గ్రహారములను రొగి పట్టాల మీద శాసనములుగా వ్రాసి యిచ్చి దానము చేయగల స్థితినుండి జారిపోయినారు ఈ లాటి స్థితిపరులను పదిమందిని చక్క బెడితే కాని యొక కవీశ్వరుని పొట్ట జరుగదు కాక రైలుబండ్డు హెచ్చి ప్రయాణ సౌకర్యములు చెలగు చున్నవి. కనుక యొక్కని దగ్గర మాత్రమే వన్నై కెక్కుట కంటె పెక్కుర యెదుట క్షీర్తి గొందమను కోరిక పుట్టుట సహజము కాక మునుపటి వలె శిష్యులు తమ వద్దకు వచ్చి శుశ్రూష చేయుచు జ్ఞానము గఅచుకొనెడి దినములు కొవివి శిష్యులలరారెడి పారశాలలోకి కొలువుకు వెళ్లి వాళ్లకు చదువులు వచ్చినను రాకున్నను తనపని తాను చేసుకొని నెలబీతమును అణాముద్రసై సంతకము పెట్టి పుచ్చుకోవలసిన పద్ధతులివి. పాండిత్యమునకును వివాదమునకున్ను నిక్షాకుల నాటి నుండియు చుట్టరికము. ఇరువురును పండితులయ్యు ఒకరినొకరు “తృంశుంర” అంటే “తృంశుంర” యనుకొనుట వారిలో మామూలై యున్నది. రాజులకు అల్ప్బరాజుల నెల్ల బరి మార్చుటట్టు పండిత కవీళ్ళరులకు “గ్రంధపుందెరువాట్లు” కొట్టు పామరులను కసిమసంగుట విధ్యుక్తమై యున్నది. కనుక వీరు నానారాజ సందర్భనములు, గుంటూరు సీమలు, గీరతములు మొదలగునవి రచింపవలసి వచ్చును. ఇవి చాటు పద్యములవలె నొకటియును రెండును గాక పత్రికలు సంచిక లెల్లను నిండి కావ్యరూపములు చాల్బవలసి వచ్చినది. వీటికి జవాబులు ఇటువంటివి, యితరుల వివాదములు మొదలగునవెల్లను కూడ ఖండకావ్యములుగా వెలసినవి. ఈ తగాదా లెల్లయును 163

ప్రజాకవి,,గరిమెళ్ళ జీవతం - సాహిత్యం రామిశెడ్టి శతావధానముల కొరకు గదా ! శతావధానములలో నెవ్వరే యంశము మీద పద్యము చెప్పుమనిన దాని మీద చెప్పవలెను ఇట్టి పద్యములలో నెల్లకయిత తళ్ళులు అలరారుచున్నవి వీటికి నిజముగా నీ సందర్భములలో కాకుండినచో పూర్ణకావ్యములలో ప్రవేశమున కనుపు దొరకక కవితా సంస్పర్శన భాగ్యము దక్కెడిది కాదేమో 1 ఇప్పటి

సభలు కేవలమును పండితుల సభలు కాక పాండిత్యము లేక అంగ్ల విద్యాధికులు

మొదలగు వారి కూటములగుట చేత ఈ పద్యములు కొంత వరకు ఈ కాలమున కనువులై, సులభ (గ్రాహ్యములై యుండక తీరినది కాదు కాక వారు నిజముగ కవీశ్వరులు

• నిజమైన కవీశ్ళరులకు ఏ (గ్రంధయుగములోనో పడి యుండుట కష్టము తమ చుట్టు

పట్ట నున్న యుగము, నాగరికత, విలాసములు, ఉద్యమములు మొదలైన వెల్లయును

వారి విమర్శనలకు పాత్రములై కవిత్యములోనికి జొరబడును వీరి పాణిగ్రహీత,

(శ్రవణానందము మొదలగు [గ్రంధములు పేరునకు ప్రబంధములే యయ్యు సమకాలిక

నాగరికత యొక్క పటములు కాని యివి యన్నియు తాత్కాలికము అనియు, పుణ్యమును పురుషార్థమును సంపాదించునవి కావనియు, శాశ్వత కీర్తిని సంపాదించుటకై

యేమి, జన్మ తరింపచేసుకొనుటకై యేమి, సుప్రసిద్ద సంస్కృత (గ్రంధములను భాషాంత

రీకరించుటో నాటకములుగ మార్చుటయో దైవప్రశంసకంబులగు పురాణములను

రచించుటయో కవి యొనర్చవలెనను ప్రాచీన విశ్యాస సాంప్రదాయము ననుసరించి,

కొన్ని సంస్కృత నాటకములు భాషాంతరీకరించుటయు, పాండవ జననాది (గ్రంధములను

స్వతంత్రించి వ్రాయుటయు, దేవీ భాగవతమును తెలుగు సేతయు కూడ కలిగినది. వీనిలో గూడ పొండవ జననాది నాటకములలో వారు తీసుకొన్న భావ స్వాతం త్ర్యమున్ను, “దేవీ భాగవతములో వారు కనపరచిన రచనా స్వాతంత్ర్యమును వాటికి నవీనయుగ సంబంధమైన యొక విశిష్టత్వము నిచ్చు చుండుట చేత నవి నవీన నాటక రంగముల మీదను కవితాపరాయణుల విలోకనము నందును నమలులో నున్నవి ఇతర శతావధానులును నున్నారు, పండిత కవీంద్రులును నున్నారు. కాని వారిలో నున్న ప్రాచీన నవీనపు తళ్కులెల్ల వీరిలో మూర్తీభవించి యుండుట చేత వీరిని వారికి ప్రతినిధులుగా మాత్రమే తీసుకొనినాము. వీరందరిని గూర్చి కూడా యీ సూత్రముల ప్రకారము ప్రత్యేక ప్రశంసలకు పాలు సేయుచు విమర్శనలు [వ్రాయవలసియున్నది. ఇట్టి ఖండ కావ్యములకును భావ కవిత్వములకును దగ్గర సంబంధ్రమునుది.

164

వ్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి ఇట్టి సమయమున ఆం(ధ్రయువకులకు, ఆంగ్ల కవీశ్చరులతోడి పరిచయముకలిగినది. ఆంగ భాషలో మన భాషలో వలె ప్రబంధముల వంటి పెద్ద పూర్ణ పద్యకావ్యములు లేవు కావ్యమిహమున కీర్తిని పరమున ముక్తిని నొసగు ననియు దీనిని కృతి నొందుట సప్త సంతానములలో నొకటి యనియు మన మత విశ్వాసమగుట చేత దాని యందు నిష్టాబద్దమగు నొక (శ్రద్ద తీసుకొని చక్కని చిత్రకళగా జెయవలస్లి వచ్చినది దానిని గూర్చి కొన్ని నిబంధనములు, నిషిద్దములు, అలంకారములు, (క్రమములు మొదలగునవి యేర్చడి సంస్కృత కాలము నుండియు సాంఘికాచారముల వలె అనుసరించబడుచు వచ్చినవి వెట్టి, మొట్టి పద్యములెన్ని వ్రాసినను చాటుధారలెన్ని కురిపించినను వారు దాని నొక ప్రశంసనీయతకు కారణముగా గైకొనలేదు. పాశ్చాత్య దేశములలో నట్టు కాక కవిత్వము ' మనస్సు నాహ్జాదింప చేసుకొనుట కొక చిత్ర విశేయుగుట చేత యెవరి యిష్టము వచ్చిన యంశమును వారు, యెంత వరకైతే అంత వరకు, యిష్టము వచ్చిన రీతిని రచించి లోకుల యెదుట పెట్టి వైచి ఆనందించుకొనుచుంటయే వారి య్యాశయము.

ఇట్టి వానిలో యశః ప్రేరితములగు కావ్యములు దీర్ణములై క్రమబద్ధములై కళాసహితములై “చ్పిరడైజు లాస్టు” వలె నలరారుచున్నవి తక్కినవి గాలిపటములవలె కవితాప్రపంచములో కొట్టుకొనుచున్నవి మతనిష్టతోను పాండిత్య ప్రదర్శనాహంకారముతోను యశోహంఛతోను

(బ్రాయుబడినప్పుడు తప్ప, దీర్జకావ్యములు కాని, కావ్యాలంకారములు కాని బయలుదేరవు. అంగ్ల సాహిత్య చరిత్రములో నట్టి సంచలనములచే ్రేరితమైన కాలమత్యల్పము

రినైజొన్సుకు ముందు ఫ్రెంచి యింగ్లీషే కాని ఆధునిక యింగ్లీషీ లేదు ' అక్కడితో పండిత యుగము ప్రారంభమగును, కాని పాండిత్య పరిశ్రమ యుగ భాగ్యమును ఆ దేశమెంతో కాలమనుభవించలేదు దాని యడుగుల జాడలనే వెంబడించుకొని యీ నవీన వార్తా పత్రికా యుగము వచ్చినది. ఆ యుగము నిలచిన యీషత్కాలములో మిల్దను విజృంభించెను అంతతో సరి తరువాతను గబ గబ (గ్రంధములు వ్రాయడమే, శ్రగము వేగము అచ్చాఫీసు కివ్వడము, తడి తడి ఫ్రూవులను దిద్దడము, షిల్లింగు పెట్టి వీధి పోయే వాళ్ళు కొనుక్కొని చదువుకొని బాగున్నాదనో ఓగున్నాదనో విమర్శించడము, యిట్టి నవీన యుగము, ప్రారంభించినది. లండను నిండా సంచికలు వెలసినవి. ఎవరి యిష్టము వచ్చినట్టు వారు వ్రాయగదొడగిరి జాన్సను, పోపు మొదలైన పండిత (శ్రేష్పలిది నచ్చక దూష్షించుచు భూషించుచు సాహిత్య సామ్రాజ్య చకక్రవర్తులై యేలుచుండుటలు, వెంటనే క్రొత్త క్రొత్తసూత్రములు లేచుటలు, ఒకరి మీద ఒకరు తిరుగుబడుటలు, ఈ

165

గందరగోళము లోనికి దిగినది తిరుపతి కవీశ్చరుల నాటికే మనదేశములో వ్యర్థ పద్య (ప్రచురణ మెక్కువయై నోటిలో నుంచి వచ్చెడి తుంపురులు కూడ అచ్చుపడుచున్నవేయని విచారింప వలసి వచ్చినది అట్టిచో లండను నగరములో నిట్టి పత్రికలలో నెన్ని పద్యములు వ్రాయబడు చుండెడివో యెవ్వరి కెరుక? ఇట్టి కట్టతుట్టలలో నెట్టి యభాగ్యుడు వ్రాసిన వైనను కొన్ని మంచివి బాగుగా నుండుటయు, కొందరు మంచి కవీశ్వరులు కూడా చిన్న చిన్న పద్యములే కాని పెద్దవి 'వ్రాయలేకుండటయు సహజము విద్యాధికులకు పద్దె కావ్యములను (వ్రాసి మిల్టను వలె కీర్తి పొందుదమని అప్పుడప్పుడు కోరిక వొడము చుండెడిది. కాని వాటిలో తులతూగ లేక విరమించు కొనువారు కొందరును, కొందరు పెద్ద కావ్యములు 'వ్రాసినను అవి అతికిన చితుకుల వలె నుండుటయే కాని గంభీర కావ్యములకు గల యేకత్స మందులో లేకుండుటయు తటస్టించెను, ఇట్లు తాత్కాలికముగా వ్రాసెడి చిన్న చిన్న పద్యములు కాక్క తీరుబాటు సమయములలో ఆలోచించి కవితావేశములో (వ్రాసెడి దీర్చ పద్యములు కూడా (ప్రత్యేకమైన (గ్రంధము కావలసినంత పెద్దవి కాక 4140! గిం6౧౧5 అని' మాత్రము పీలువబడుచుండెను [/11౧0/౧06/౧5ను ఖండ కావ్యము లఅన్నచో [1201 ౧౦౪౧౫5 ను అఖండ కావ్యములనచ్చును కాని అవి నిజముగా అలంకార శాస్త్ర(క్రమము దేనికైన బద్ధములైన కావ్యములు కావని మన మనవలెను “రసాత్మకం కావ్య” మని అందులో రసము తళుకులున్నంత మాత్రముననే అవి కావ్యములగుచున్నవని భావించి మనము ఇండకావ్యములను గత్యంతరము లేని నామకరణము చేసుకొన్నాము కాని రఘువంశము వలె గాని మనుచరిత్రము వలె గాని అవి కావ్యములు కాదని యెరుంగునది థావకవీత్స ప్రారంభము

ఆంగ్లభాష నభ్యసించు విద్యార్థులు క్లాసులలో పరించి సారమును (గ్రహించి ప్రశంసింప నేర్చుకొన్న వివియే కనుక యిట్టి పద్యములు మన భాషలో లేకుండుటచే వానిని జొప్పింతమను కూతూహలము చెలరేగెను. కాక వీరికి సంస్కృత భాషా కావ్యముల పరిచయము కాని తెలుగు కావ్యములనైనను ఆంగ్ల కావ్యము లంత దగా, పఠించెడి తీరుబాటు కాని తక్కువయయ్యెను. కాని అట్టి ప్రబంధములును కావ్యములును యెక్కువగా నుండుటచేతను, చాదస్తపు పండితులెల్లరును నింకా అదే మతలబుల మీద పదములు మార్చి, చెప్పిన భావములు చెప్పుదు పదవిడంబనమే కాని కవితా మాధుర్యమును

166

వ్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామికెట్టి చూపజాలకుండుట చేతను, అట్టి కావ్యముల కంటె ఇట్టి “కావ్యములు” రచించుటయే పీరికి సులభముగా నుండుటయే కాక దేశహితమనియు, భాష కొక (క్రొత్త పోకడయనియు, ఆం(ధ్రరాణి కొక నవ్యాలంకార మనియు తోచినది వార్తాపత్రికలును, మాససంచికలును వెలయుచుండెడి యుగములో వాటికి దూరమైన కాజుడవులలో గూర్చున్న వారికి తప్ప పూర్వకాలపు దీర్హ కావ్యముల వంటి కావ్యములు (వ్రాయుటకు వీలు లేదు. ఇదియును కాక కావ్యరచన మ్యుక్తిప్రదమను భావము పోయినది. సప్రసంతానములలో నొకటని యెంచికృతి నంది కవితిలకములను పోష్షీంచు రారాజులును అస్తమించిరి ఇప్పటికనిత్స్వము యొక్క ఆశయ మెల్లను వాలుకుర్చీలో కూర్చుని వార్తాపత్రికా పుటముల నించుక తీరుబడి చూచుకొని తిరుగవేయుచుండు పారకుని తృప్తిపరచుటయు, తొందళ తొందరగను తప్పకుండను మాససంచికలకు "0426 నిచ్చుటయును నైయున్నడి. ఇప్పటి “భావకవీశ్చరు” లలో కొందరు, తమకు మంచి సమయములలో దృశ్యమగు చిత్రములనప్పుడప్పుడు. (వ్రాసుకొని దఫదఫాగా పత్రికలకు పంపుచున్నారు. ప్రతి పత్రికాలయమునందును వారు.కూడా ప్రచురింపజాలనన్ని ఖఇండకావ్యములు పెరుగుచు (ప్రచురణమయేవి కాగా మిగిలినవి నెలకొకసారి పరశురామప్రీతి యగుచున్నవి. ఇట్టు మనదేశములో ఇండకావ్యముల యుగము ప్రారంభమైనది. ఇది యంతయు జేశానర్థక మనియు భాషానాశకమనియు, ఆపాండిత్య జన్య మనియు, అల్బ్పజ్ఞతా హూచకమనియు భావించి సంస్కృత పాండిత్యము కావ్య ప్రబంధ పరిశ్రమమును. నుభయ భాషా 'ప్రభుత్వమును, విజృంభణమును, భాషాళుద్దియును గల వారు తొంటి పద్ధతిపైని (భ్రమను విడిచిపెట్టుకొనలేక, అట్టి దైవ సంబంధములును భక్తి సంబంధములును నగు కృతులు సీయుటయే వంశపావనమనియు, భవతారకమనియు భావించి - 'ప్రబంభముల జాబితా కీంకొక (గ్రంధమును ఆ మతలపు పద్యములకు మరి కొంత సంఖ్యయును చేర్చుచున్నారు. ఇట్టు మన నేటి ఆంధ్ర కవిత్వమును (ప్రబంధ కవిత యొక వైపు నుంచి జూచుచు, యీ చెల్లా చెదరేమిటి! యీ ఆవక తవక యేమిటి, ఈ నీరసమేమిటి ! లూ భావమేమిటి ! యీ అగాధమేమిటి |! యీ అజ్ఞానమేమిటి ! అని విచారించుచు హేళన సేయుచున్నది ఒక వైపు నుంచి పత్రికలు, సంచికలు, నామప్రచురణ వాఠరిఛలు, నవీనతాభిలాషలు, 'క్రొత్త క్రొత్త దృళ్యములు, యెజులు, (భ్రమలు, ఆశలు, నిఠాశలు మొదలగునవి పెనగి తన వైపునకు లాగుకొనుచున్నవి. అయితే ప్రబంధ హేళనల నిది 167

ప్రదాకవి,గరమక్కజీవితం సాహిత్యం ___రొపెటీ లెక్కసేయక, స్వాతంత్ర్యమును స్వవికాసమునే తన సంకల్పమైనట్టును బంధనములు, ముళ్ళు మొదలగు వానిలో నదియే నొవ్వ చెడుచున్నదనియు యెదురు హేళనలు సలుపుచున్నది లాభమే కానిండు నష్టమే కానిండు తొంటి ప్రబంధ కవిత్వమిప్పటి కవిత్వ రచనారంగము నుండి సెలవు పుచ్చుకొని పోకతీరదు అది యెంత సేపటికిని ఒకటే పిండి వంటటై మొగము మొత్తి విసిగించినది స్వతంత్రమున కందులో అవకాశము తక్కువగుట చేత అది పూర్వపు ప్రబంధముల తాలూకు మరియొక (ప్రతి యగునే కాని వేజొకటి కాజాలదు. కాక పూర్వపు దేవుళ్ళకందరికి దేవలోకపురుషులందరికిని మన పూర్వులే పెండ్లిండ్దు చేసి, వారి శృంగారములను వర్షించినారు, ఇప్పుడు మన మెవరినైన వెదకి తీసుకుని రావలెననినంత సులభము కాదు ఇక మనము ప్రబంధములు (వ్రాయక ్రబంధముల సరళిలోనే క్రొత్త కధలు వ్రాయవలెనన్న ('ప్రబంధములలోని వర్షనలు ఆలంకారముల వంటి వానిని మనము తీసివేయుచున్నప్పుడు ప్రబంధములు కాని పద్యములు కాని యేల వ్రాయవలెను గద్యము చాలదా ! యతి ప్రాస వృత్తములలో మేమీ భావముల నిముడ్చగల మని గొప్ప చూపుటకా ! చూడ చూడ నీకాలములో భావములలో మెరసెడి తళుకులు, స్వగతములగు దీర్హమగు తత్వ లేక ఆధ్యాత్మిక చింతనలు, ప్రకృతి పరవశత్వములు మొదలగు వానికి తప్ప కధలకు కవిత్వమునందు , తావు లేదు ఆయినను ప్రబంధ కవిత్వము నిప్పటికైనను మేము నిరసింపబూనము ప్రాత వర్లనలు కల్పనలు దొంగిలించి, వేరొక రీతి పదములతో తిరిగీ యొప్ప చెప్పకుండా, వీలయినన్ని స్వాతం త్ర్యములు తీసుకొని తమ కవి యనుభవములను కధ భాగములలో జొప్పించి వ్రాయగల వారికి మాయభినందనము లీనున్నాము. అంతవరకున్ను మన తెనుగు కవిత్వమునకు ఇండ కావ్యములును భావకవిత్వములును కాక గత్యంతరము లేదు. అయినను భావకవిత్వరంగమిప్పుడు చాలా అరాచకముగా నున్నది దానికొక సిద్దాంత మంటూ లేదు అర్థము తెలియ నీయకపోవుట, అలంకార మంతంతలోనే మార్చుట, భావమును 'ప్రస్పుటము చేయకుండుట, స్వాంతమునందు నిమగ్నము చేసి సంగీతపు కళలు విసరి విసరిపాడుచు ఆనందించుట యివి యెల్లయు భావకవిత్వ లక్షణములుగా పెక్కురు భావించి, కోరి యట్టు వాని నాసరించుచున్నారు నిజముగా భవమున కెట్టి నిబంధనలు లేవో భావకవిత్వమునకు గాని ఖండ కావ్యములకు గాని వ్రాసి పెట్టి నిర్ణయంచగల నిబంధనలు లేవనియు, జండజాలవనియు మేమును నొప్పుకొండుము. కాని సహజత్వమును కూడ, ఒక యుండకూడని లక్షణముగా 168

ప్రణాకఏ, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం _ శామిశెట్టి ఇసుకొనుట భావకవిత్వపు లక్షణమని మేము తలంచము మానవ స్వభావములకు,. ఊహాగమనములక్షు, యుక్తజ్ఞానములక్సు. కవితా సంచారములకు చిట్టి చిట్టి భేదములు కొన్ని యున్నను వ్రాసీ పెట్టి నిర్ణయంపంజాలనట్టియు, విశాల విమర్శక దృష్టి కలవారికి తమంతట్టుతామే గోచరించునట్టియు కొన్ని జాడలున్నవి. వాటిని కూడం జూడ లేక కాని, లక్ష్యపెట్టకజకాని కలమునకు వచ్చినట్టుగను, ఆల్పజ్జత్వమునకు _తోచినట్టుగను, అహంకారములకు నరివడునట్టుగను, అల్బ్పజ్ఞత్వమునకు తోచినట్టుగను, అహంకారములకు నరిపడునట్టుగను స్వాతం[త్ర్యమను "'పిరిట స్వైర విహారము నానర్చుచుండు అనేకము కుప్పకుప్పలు ఖండకావ్యము లెల్లను అనతి కాలములో మజువబడును. మన ఆధునిక భావక విత్వములలో అట్టి విశాల స్యూత్రముల కొప్పు నట్టివియు పెక్కులున్నవి. ఒకప్పనట్టివియు అంతకన్న పెక్కులున్నవి. ఈ కవుల పద్యములను (ప్రత్యేకము ప్రత్యేకముగా పట్టుకొని, నిస్వార్థ దృష్టితో పరిశీలించి యీ విభేదము నీయగల భారము విమర్శక శిఖామణులపై నున్నది. ప్రస్తుత సందర్భములలో బావకవిత్వరచనము కంటె కూడ యీ విమర్శక కార్యము తొందరగాపూనవలసిన అవశ్యకత లేకపోలేదు. విమర్శకు లించుక నిష్పక్షపాతముగ నీ పనికి బూనుకొనిన యెడలను, కవులించుక ని(గ్రహముతోను, తమ రచనలను దీర్ణకాల జీవముండవలెననెడి ఆశతో, వ్రాసిన యెడలను నీ పని చక్క పడక మానదు. గీతకవిత్తము

భావ కవిత్వములో కంటె గూడ గీత కవిత్వ మీ యుగములో పొందిన యభివృద్ధి యెక్కువ ప్రశంసనీయముగా నున్నదని దేశమెల్లరు నంగీకరించుచున్నది. ఈ రంగములో ' నాచార్యపీరము నారాయణదాసు గారి కిచ్చుటలో వెనుకకు గొంకెడు వారెవ్వరును లేరు. సహజముగనే గీత కవిత్వము పద్యకవిత్వము కంటె నెక్కువ హృదయరంజకముగను రమణీయముగను నుండును. దానికి చక్కని కట్టుబాటులున్నవి. దానిలో నుంచి తప్పుకొందమన్నను సాధ్యము కాదు. లయనుంచి అది తప్పుకొనలేదు కదా 1, సంగీతమందులో నిమిడియే యున్నది గదా 1! ప్రాసములను, నంత్య'ప్రానములను వాటంతట నవియే పడును గదా ! ఎంత తాపీగాపాడి యెంత గాన శక్తి చూపించి యెన్ని యొడుపులు, కళలు వేసినను నది వద్దనదు గదా 1పరములకందని దూరసీమలకు గూడ ఆది సులభముగపోగలరు గదా! పండిత పామర జనబోధకమును రంజకమును గదా!

169

శ్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టీ అందుచేత మన దేశములో నేమి పరదేశములలో నేమి పద్యకవిత్వము కంటె నదియెక్కువ (ప్రచారము నందును అమలు నందును నుండుటలో ఆశ్చర్యమేమి! ఇంతకు పూర్వ యుగములలో నది భక్తి రంగము నందును శృంగారము నందును మాత్రమే ప్రభాసిల్టు చుండెను ఈ యుగములలో నది సామాన్యములగు నంశములను, రేశభక్తి ప్రబోధములను నాటకములలోని పాత్రల సంభాషణములను మొదలగు వానిని గూడ గుత్తగొని జాతీయ జీవనమునుత్తేబితము నానర్భ్బుచున్నది నవాజవమృదుల మాధుర్యావ్తై

సంగీతపుకట్టుబాటులకుసాహచర్యము సలుపు కర్ణాటకపు కత్తునకు సాయముగా అనుభవైక రమ్యములగు హిందూస్తానీ కత్తు తళుకులు, ఆంగ్ల సీములనుండి పరతెంచిన బ్యాండు నొక్కుల నినాదములు మొదలగునవి, యెల్లకూడుకొని ఆంధ్ర దేశపు గ్‌ీతారంగమునెల్ల అవి ఆనందపులకితములు చేయుచున్నవి. నారాయణదాసుగారు గాయక శిఖామణులను, లయ(బ్రహ్మల్నును, కవి తిలకములును, పండిత (శ్రష్పులును, స్వాతంత్ర్య (గ్రహణము నందు ఆదర్శకముగా నుండు నంత యోగ్యత సంపాదించిన వారునునై తమ హరికధలలో నెల్ల పెక్కు సందర్భములు చొప్పించి చక్కని గీతములు ఫొదివి మన భాషకును ఆధునిక పద కీవిత్వమునకును అనుసమానమైన సేవ నొనర్చిన హరు జానపదుల అకాల్పనిక సంగీతపు పోకడలు గూడ మన యువక కవులకు నచ్చి, వారి నుత్తేజింపం జేయవలసిన అవసరము కూడ వచ్చుట చేత ఆ మెట్టులలోనే ఉత్తమ భావములు, ఉత్తమ భాషను జొప్పించి, వాటిలో -ననుత్రుతములుగ వచ్చుచున్న జీవ భాషను భాషారూపములను విచ్చిన్నము చేయకుండ సంగ్రహించి గ్రుచ్చి పద కవిత్వమును గూడ మునుపెన్నటి కన్న ఒక ఉన్నత స్థానమునకు తెచ్చి క్రొత్త క్రొత్త పనులను దాని చేత చేయించుచున్నారు. మమాత్ముని రాజకీయాందోళన దీని కొక నూతన ధర్మమును, నూతన రంగమును, నూతన భాషను, ,నూతన కవిబృందమును ్రసౌదించెననుట కాటంకము లేదు

ఇందులో నిప్పటకే తదీతర రంగములలో కంటె నెక్కువ పని జరిగినది. ఇంకను జరుగవలసి యున్నది. మన పూర్వపు ఫక్కీలు, మెట్టులు, క్రొత్త పద్దతుల యడుగున బడి అదృశ్యములగుచున్నవి. హిందూస్తానీ తళుకులను, బ్యాండు స్వరములును యానాదుల వీథి భాగవతములను గూడ ఆక్రమించుచున్నవి కూచిపూడి భాగతులు మొదలగు వారి శిష్యులు కూడ నాటకపు కత్తులలోనికి దిగుచున్నారు. ఇంకను (గ్రామములలోనికి పోయి అక్కడి పూర్చపు బ్యాండుపద్ధతులను భాగవత పద్దతులను నేర్చుకొని, సం గ్రహించవలసిన యావశ్యకత యున్షది వాటిని మనము విసర్జింపజాలము అరవదేశీయులు కర్ణాటకపు

170

వ్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం "రామిశెట్టి కత్తులో నారితేరి త్యాగయ్య గారి కృతులను చక్కగా పాడగల్లుచునే, హిందుస్తానీ కత్తులో కూడా మనోహరములగు గీతములను రచించుచునే, ఇంగ్లీషు బేండు నోటుల యెడ వ్యామోహితులగుచునే వారి కావడిచిందు, నొంది చిందు తేవారము, తెమాంగు, తిరుప్పుగళు, లావణి మొదలగు మెట్టుల నశ్రద్ద చేయకుండ పాడగల్లుచు కీర్తిని సంపాదించుకొనుచున్నారు. మనవారో ఆధ్యాత్మ రామాయణము కీర్తనలు, అష్టపదులు, క్షేతయపదములు, తరంగములు మొదలగునవి పాడుట మజుచిపోయి ఆ పుస్తకములను మాత్రము బీరువాలలో పెట్టుకొనుచున్నారు. భాగవతము దరువులుకాని, బొమ్మలాట కలాపములు గాని, యక్ష గానములు కాని మునుపటి ఫక్కీని పాడలేరు సరేగదా వాటిని 'హీళనము సేయుట గొప్ప యనుకొనుచున్నారు. కొన్ని సంవత్సరముల క్రిందట మనదేశపు సడవవాండ్రు నేవేవో గాధలు నెంతయో వింతయగు మెట్టులో ఆపురూపమగు భావములతోను ఆచారములతోను పాడుచుండెడివారు. ఇప్పుడు వారి నందరిని “అపునాబనాతనా” ఆవేశించినది. సంగీతము, పదకవిత్వము, జానపదుల లౌకిక గానమాధుర్యము నందభిలాష మొదలగు గుణములు గల వారీ మొదలైన వాని నెల్ల సం(గ్రహించవలెను. గీత గోవిందము మొదలగు వానిని పాడగల కొందరి దగ్గరకు తక్కిన వారు పోయి వాటి గమనికలు వారితో నశింపకుండునట్టు చిరస్టములు చేయవలెను. ఇక కర్ణాటకపు కత్తును, హిందూస్తానీ కత్తును, బ్యాండు కత్తును, నశించక వాటంతట అవియే వృద్ది పొందగల పరిస్థితులు దేశములో పాదుకొనుచునే యున్నవి, మిశ్రకావ్యములు ఇక మిశ్ర కావ్యములను గూర్చి యాలోచించ వలసి యున్నది. హరికథలు, భాగవతములు, బొమ్మలాటలు, మొదలగునవి పద్య గద్య గీత మిశ్రితము లనుట కాటంకము లేదు. అవి అట్టే యుండవల్గె ననుటలో కూడ నందరును నేకగ్రీవముగా నొప్పుకొనుచున్నారు. హరికధలలో మనమెల్ల కత్తులను జొప్పించినను, బొమ్మలాటలు, భాగవతములలో మాత్రము పూర్వపు కత్తుల నింకను నుంచి వాటి విశిష్టత్వమును నిలబెట్ట వలసిన యావవ్యకత యున్నదనియే మా విశ్శాసము. మునుపటి కలాసములను రామ బాణముల నోటిలో నుండి తప్పించి యిప్పటి యాటగాండ్ర గాత్రములలో నుంచవలెను. అవసరమైనచో యీ దేశకాల పరిస్థితులకు సరిపోవునట్టుకథా క్రమములు మార్చుచుండవలెను. వాటిలో పూర్వము నుండి వచ్చెడి నాగరికములగు హాస్యములను 1171

తగ్గించి సత్సదస్యులును కులాంగనలును వినుటకు యోగ్యమైనంత సరసములు చేయవలెను. వాటిలోని హాస్యములు (ప్రస్తుత పద్దతులను విమర్శించు చులడవలెను. నాటక ప్రదర్శనములను గూర్చి ఎంత పరిశ్రమమును తీసుకొనుచున్నామో అంతకు మరింత పరిశ్రమము దీనిని గూర్చి మనము తీసుకొనవలెను. వీటికి కాలానుగుణ్యముగ నొక యాకారము పచ్చి యనాగరికజన హృదయరంజకమ్యులుగా చేసి విడిచొపెట్టినచో, మన పూచీ లేకుండా వాటంతట నవియే సమస్త శుభకార్యములయందును దేవతోత్సవముల యందును ఫప్రాకిపోగలవు. ఇవి నాటకముల కంటెను, భావకవిత్వముల కంటెను బలతరములై (ప్రజలకెక్కువ బాగుగ నచ్చి, దేశమున కెక్కువ సేవ సెఊంశనుట కభ్యంతరము లేదు. పూర్వ మివియే భారతవిజ్ఞానమును సం('ప్రదాయములను. ఆచారములను, వీర పరాక్రమములను, దేశ మతాభిమానములను, దైవభక్తిని, రాజనీతివిజ్ఞానములను, వేదాంతరహస్యములను దేశమునందెల్ల వెదజల్టు చుండెడి ఖర్చులేని విశ్చ విద్యాలములు (యూనివర్సిటీలు) అయి యుండెడివి. ఇట్టీ జ్ఞాన 'ప్రచారములైన సాధనములను విరగద్రోయుచు విద్యాబివృద్దియు. దేశాభివృద్ధియు చేసుకొనుచున్నామని సొమ్ము దండుగ పెట్టికొనుచు యౌవనము వమ్ము చేసుకొనుచు, స్వాతంత్ర్యము చొక చేసుకొనుచు, దాస్యమే పరమావధిగాను, గౌరవముగను భ్యానించుటకంటె అవివేకము వేజొకటి లేదు. ఈ కవిత్వములలో వాడుక భాషకు గల స్టానము

ఇక వీటిలో ప్రయోగించెడి భాషను గూర్చి యించుక చెప్పవలసియున్నది. ఒక్క పద్యకవిత్వము నందును భావకవిత్వము నందును తప్ప నన్నయ్య చిన్న్మయ్యసూలి గార్ల వ్యాకరణముల నిబంధనలను లొంగియుండ వలసిన యావవ్యకము మరి దేనికిని లేదు. వ్యావహారిక (గ్రాంధిక భాషా మిశ్రమము వాటిలో ననుశ్రుతముగా వచ్చుచున్నది. దాని ననుసరించియే యని యెల్లయును పోవచ్చును. భాష యొక్క గాంభీర్యము చెడకుండ గూఢ భావములు గూడ వచించగలుగునంత జాన్నత్యమును, అవి సులువుగా (గ్రహింపగలుగుటకు తగినంత వాడుక సిద్దియును వాటికున్నచో చాలును. పాత్రౌచితిని బట్టి వీటిలో వెచ్చు తగ్గులుండవచ్చును. కేవలం (గ్రాంథికత్వమున కాశించి కష్టముగను ఆసహజముగను చేయకూడదని కేవలం సులభత్వమున కపేక్షించి హేయముగను వికారముగను చేయకున్నచో చాలును. మన ఆంధ్ర దేశములో జిల్లా కొక్కొక్క పరిభాష

172

యున్నదనియు, ఒకరి భావము లొకరికి తెలియవనియు వాదించెడి భావమునకు మే మొప్పుకొనము. ఒక జిల్దా కింకొక బిల్హ్లాతో పరిచయము తక్కువగా నున్నదనియు, అందుచేత నొకరి వాడుక భాష యింకొకరి వాడుక భాష నుండి కొంచెము భిన్నముగ నున్నదనియు మే మొప్పుకొందుము కాని, ఆభేద మొకరి దోరణి “యింకొకరికి తెలియనంతటిది కాదు. పరస్పర సంచారముల వలన అవి అవ([గ్రహణములు కాగలవు, పదును కాగలవు వాటిలో ననేకములు (గ్రంధస్థములుగా జేసి గౌరవము నిచ్చుటకు తగియున్నవి. ఈ పనిని మన మిప్పుడు మానివేసినవో వాడుక భాషా -భేదములే మరియును పెద్దవై, ఒకరి భాష యొకరికి తెలియక, ఒకరితో ఒకరు (గ్రాలధికముగా ననగా నన్నయభట్టు వలెనో, పెద్దన్న వలెనో తప్ప మాటలాడుక్షొనుటకూోవీలు'లేక, ఆంత పాండిత్యము లేని వారు వేర్వేరు జాతులై, బొంబాయి తెలుగులు, ఆంధ్ర తెలుగులు, తంజావూరు తెలుగులు, తెలుగు తెలుగులునని వేర్వేరులై (క్రమముగా తెలుగు రూపుమాసి అచ్చటచ్చటికి సమీపములలో నున్న బలవద్భాషలలో మిశ్రమమై పోయి అచ్చటచ్చటి వారా యా భాషలను మాటలాడుకొనక తీరదు. ఇట్టి గతియే బొంబాయి లోని తెలుగు వారికిని అరవదేశము తెలుగు వారికిని పట్టినది. నెల్లూరు, బళ్ళారి, కర్నూలు, చిత్తూరు మొదలగు జిల్బాల వారికిని క్రమముగా గుంటూరు వారికిని గూడ అట్టి గతులే పట్టవలసి వచ్చును. కనుక ఆయా జిల్లాలో ప్రజల (ప్రచారములో నున్న పాడుక భాషను, వాడుక భాషా రూపములను (గ్రంథస్థములు చేయుట వలన వచ్చెడి నష్టము లేదు సరిగదా, లాభమధికముగా నున్నది. శబ్ద్బజాల మెక్కువయియినను, ఇరుగు పొరుగు వారల లక్షణములు, మాటలు తెలియును. ఇందుకు హరికథలు, భాగవతములు, యక్షగానములు, బొమ్మలాటలు, పాటల కంటె నెక్కువ ఉచితమైన సాధనములు స్థలములును వేరెవ్వి? ఇదియును గాక వీటి కనుశ్రుతముగా వచ్చుచున్న సంప్రదాయమును మాని వీని నన్నింటిని గూడా "భారత భాగవతాదుల (ప్రక్కలో గూర్చుండ బెట్టవలె ననుటలో అర్ధము లేదు. ఇక ఆధునిక కవిత్సమును భావగీతములలోనే, అవి యెల్లయును 'ప్రయోగించుకొనుటయా మానుకొనుటయా అనునది కవి గారి యిష్టము. ఆయన మాత్రముచితజ్ఞుడు కాడా! మన పూర్వులు ప్రబంధకనిత్వములో గూడ నట్టి స్వాతంత్ర్యమును కృచిత్తు కృచిత్తుగా తీసుకొనుచుండిరి. ఇప్పుడు మనవారు కూడా తీసుకొనుచున్నారు. అట్టు తీసుకొనుటలో తొప్పీమియు లేదు. ఆసలులో ఈ (గ్రాంధిక వ్యావహారిక భాషా వివాదము గద్యరచనకు మాత్రమే సంబంధించినది. 173

హరికథాదుల కిది కొత్తకాదు. అందులో రెండును కలియుచునే యున్నవి. పద్య కవిత్వము దీనిని విస్తారమంగీకరించి యుండలేదు. క్వచిత్తుగా అప్పుడును ఇప్పుడును కూడ నంగీకరించు చున్నారు, గద్యమునే యిట్టా? అట్టా? (వ్రాయుట యని వివాదము లేచినది. అయినను ఈ వివాదము యొక్క తరంగములు పద్య కవిత్వము మీదికి కూడ ప్రాకియీ.వాడుకపదములందులోకి కెక్కువగా వచ్చుచున్నవి. దీనికి గారణ మీ వాదము యొక్క మూలపురుషులలో నాకరగు గురజాడ అప్పారావు గారు కవి కూడనై తన ముత్యాల సరముల నిట్టి పదములతో (గ్రుచ్చుటయే. ఇది. (క్రమముగా ముత్యాల సరములలో నుంచి యితరములలోనికి! గూడ (ప్రాకజూచుచున్నది. కాని తక్కిన వృత్తముల లోనికి గాని పద్యములలోనికి గాని యింత జోరుగా ప్రాకుటకు వీలులేదు. ముత్యాల సరములను పద్యము లనుటకంటె పాట అనవలెను. ఇట్టి చందస్సులే తెలుగు ఛందస్సులనియు, కందము, ఉత్పలమాల మొదలగునవి ఆసలు తెలుగు ఛందస్సులు కావనియు, వాటిని గైకొన రాదనుటయు విపరీతము. ఆసలు ఆం(ధ్రఖాషయే మి(శ్రభాష కొన్ని సంస్కృత సంప్రదాయములను, కొన్ని (ద్రవిడ సంప్రదాయములను గూడి అది యేర్పడినది. అసలు ఆం(ధ్రభాషయో, తెలుగు భాషయో, యేదో ఇవి రెండును కాదని “దాని విశిష్ట లక్షణములు ఏమిటో తెలుసు కొనుటకు చారిత్రక పరిపాటియై యున్న పదములు, వృత్తములు, నడకలు మొదలగునవెల్లయును వాటి వాటి వ్యుత్పత్తు లెట్టి వైనను ఆం(ధ్రభాషలు, ఆంధ్రఛందస్సు, ఆంధ్రరీతి యనుకొనవలసినదే. పాటలుకాని యిట్టి ఛందస్సులలోకి కూడా కవులు వాడుక భాషలోని రీతులు చొప్పించి యున్నారు. బాగుండని చోట బాగున్నాయి కావందుమే కాని, అట్టుల బొప్పించకూడదని చెప్పి కవి. స్వాతర్యోత్యమునకు మేమడ్డురాము. ప్రన్తుత భావకవీశ్వరుల పద్యములలోని రసస్స్ఫుటత్వము, భావసహజత్వము, కవిత్వపు పాకము, మొదలగు వానిని గూర్చి మాకు కొన్ని సందియములుండవచ్చును గాని వారు తీసుకొనుచున్ల్న భాషా స్వాతంత్ర్యములను గూర్చి మేము తగవులాడము. భాష శరీరము. భావము హృదయమ్ము. శరీరము చక్కగను లలితముగా నున్నది. ఆ హృదయమును (గ్రహించుటకు మా హృదయము కూడా తడవులాడుకొనుచు అనేక చోటుల విసిగి, విహ్వలయె, చీకాకుపడి, యేమియును గానక కాల వ్యయమునకై విచారించి వెనుకకు వచ్చుచున్నది. ఆ హృదయమునకు కాంతి నద్దవలెను - ఆ హృదయము విషాద విచార శోక దందహ్యమానమై గోఢారధకారము కంటెను కాజునలుపుగ నుండవచ్చును - కాని కవియొక్క కవిత్వపు కాంతితో కూడ 174

దాని వైపునకు ఇంచుక జ్ఞానవంతుడగు పారకుడు తొంగి చూడలేకున్నచో అది ('వ్రాయకున్నచో గలుగు గొజుంతయేమి? నేనెవ్వరికొజకై కాని వ్రాయలేదు. పిట్టవలె అవ్యక్తముగా పాడుకున్నాను. ఆ ఆనందము నాకున్నది. దేశమునిండ పత్రికలును అచ్చాఫీసులును నున్నవి కనుక పంపించి నా పేరుతో అచ్చు వేయించుకొన్నానన్నచో విమర్శకుడు దానికొరకై సిరా డండుగ చేసి పాళి మొద్దు చేసికొననక్కరలేదు. త్రబంధ వచనములు ఇక్‌ నీ యాంగ్ర యుగములోని గద్యవచనమును గూర్చి యాలోచింపవలసి యున్నది. ఇంతకు ముందు 'ప్రబంధములలో గనబడుచుండెడి వచనములు పద్యముల కంటె కష్టములై, కవిత్వ శోభితమ్టులై, యమక యుక్తములై, ద్వంద్వార్థ సముపేతములై గంభిరములై, ఛందోబద్దములు కాని కారణము చేత యెక్కువ స్వతంత్రములై కవిప్రతిభకు పద్యములకంటె 'ప్రబలతర నిదర్భ్శనములై యున్నవి. పోతనామాత్యుని గద్యములలో చాలామట్టుకు కాదంబరి పోకడలున్నవి. పెద్దన్న వచనములును సులభ సాధ్యములు కావు. వచనములు వ్రాయుట కదియే నరళి యని భావించుచుండిరి. ఈ ఆంగ్ల యుగములోని నారాయణదాసుగారు (వ్రాసిన రుక్మిణి కళ్యాణములోని వన వర్ణనము వాటి పోకడలోనే యున్నది. వచనము కూడ ఒక రీతి కవిత్వ విశేషమనియే భావించబడుచుండెను గాని దానిలో నొక వ్యావహారిక ధర్మమున్నదని వారెవ్వరును దాని నుపయోగించినది కాదు: భారతములోని తిక్కన్న 'వచనములు అంతగా కవిత్వ విశేషములు కాక ముందరి కధకును వెనుకటి పద్యములకు గల సంబంధమును మాట వరుసగా చెప్పుచుండు అతుకుల వలె అతి రమ్యములై వచన లక్షణములు అనేకములు వాటికి పట్టి యున్నవి. భారతమే ఒక మోస్తరు వ్యవహార కావ్యము. అందులో తిక్కన వ్యవహారజ్ఞాని. బారతమును మనలో కొందరింకను- “మొటలమూట” యందురు. కవిత్వ నైపుణ్యములు, అలంకార విశేషములు, ద్వంద్వార్థములు మొదలగు వానికైగాక భారతము యొక్క గొప్పతనమెల్లను కురుపాండన్ల జ్జాతుల మత్సరాభిమానములను, వీర పరాక్రమములను రాజకీయ వ్యవహాలోములను కవికధకుడు చెప్పినటుల నుండెడి పటిమకై చెందుచున్నది. 175

గద్యకావ్యముల శైలి

ఇవి కాక శుకసప్తతి, హంసద్వాదశి, విక్రమార్క, కాశీ మజిలీలు మొదలగు కథలు కేవల వచన కావ్యములు. వీటిలోని వ్యవహారములు, సంభాషణములు మొదలగువానికి సంబంధించిన భాష భారత వచనముల వలె టూకీగాను సులభముగాను నుథడును కాన్‌ వర్షనములను ్రారంభించెడి చోట్ట ప్రబంధవచనముల యనుకరణములుగా నున్నవి. అయినను వాటికిని వీటికిని భేదము లేకపోలేదు. ప్రబంధములు కేనలము పాండిత్య" (ప్రదర్శనము కోసము, పండితులకి తెలియడము కోసము, పామరులకు తెలియవలెననెడి సంకల్పమేమీ పెట్టుకోకుండా వ్రాసినవి. ఈ కథలట్టు కాదు. పెద్ద “పాండిత్యము లేక యించుకంత చదువుకొని విలాసముగ కాముకులై వీథులలో తిరుగువారి కొరకు గాని, చోరత్యములోగల నెరజాణతనముల నెల్ల స్పైరవిహారిణులేతింగి " యానందించు కొనుటకు గాని, లోకములో జర్లుగ గల 'యద్భుతములను తెలిసికొన నువ్విళు లూరు చుండునట్టి కొంచెము కట్టుగ చదువుకొన్న వారు పరించుకొనుటకు గాని వ్రాయబడిన (గ్రంథములు. ఇట్లైనను, వాటిని దయరంజకముగను, భావమును ఉద్రేకించునట్టుగను, ప్రకృతిని చిత్రించునట్ట్లును అద్భుతమును (ప్రసాదించునట్టును చేయవలెనని తలచి ప్రబంధ వచనముల పోకడ నందు నొప్పించనిదే దానికి కావ్య (ప్రపంచములో నుండదగినంత ఘనత రాదని యూహించి విద్వత్కథకులు (వ్రాసిన వేయవ్వి. ఇందు చేతనవి ఉత్తమ వర్ణనలు, మధుర్లోలి, సులభ కథనము మొదలగు లక్షణములతో గూడి ఇప్పటి నవలా ప్రపంచమునకు జనకుడనదగు శైలిలో నున్నవని చెప్పవచ్చు దేశచరిత్రములు, విమర్శనములు, సమాచారములు, శాసనములు, పత్రములు, ఉత్తరములు మొదలగు వ్యావహారిక (గ్రంధములుగా గాక రసవంతములై హృదయములలో సంచలనాదులు కల్పింపవలసిన శైలి కావలెనన్నచో ఆ శైలి మన కెంతమాత్రము తిరస్కరణీయము కాదు. ఇవి కావ్యములకా కావ్యములు, చదువుకొనగల వారు పరించుటకుదగిన కథలకా కథలు, చిలకమర్తి లక్ష్మీ నరసింహంగారి నవలా శైలికి దీనికి చక్కని సంబంధమున్నది. ఈ శైలి నోటికి వచ్చినటులెల్ల వ్రాసుకొని పోవుట' కాదు. "డెందములో నుదయించెడి భావముల నెల్ల సుందర పదములతో చిత్రించి వినువారి వీమలను రంజింపజేయ వలె ననెడి యభిలాషతోను, సుందర దృశ్యములను వర్షించవల్ససిన యవకాశములు చిక్కినప్పుడల్లా చేయి. విరచుకొని యూరకొనక- శాంతముగను

176

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి ఆమూలా(గ్రముగను దానిని వర్షించి కథ కట్టి దృశ్యములతో గల సంబంధముల నతికి రంజింపగ జేయు చాతుర్యముతోను వ్రాయబడిన శైలి యది. దీనికి ధోరణి యొక్కటియే (ప్రధానముకాదు. సౌందర్యము "కూడా మణియొక గుటి. ఇట్టి సుందర ధోరణిని చిందించి లక్ష్మీనరసీంహముగారి కలము విశ్రాంతి చెందింది. అప్పటినుంచి ఆంధ్రగద్యశైలిలో నెన్నైనను చిందులాడు చున్నవి గాని సౌందర్యము కాని వీనులకు విందుగొల్పు కలక్వాణము గాని మందునకైన గాన రాదు. ఆకలి పడిపోవుటకు కారణములు

ఇది యాం(ధ్రకవుల లోపముగాని కధకుల లోసముగాని కాదు. ఇది గద్యయుగము, వ్యవహార యుగము, విద్యా పాండిత్యముల యుగము కాదు. (త్రోవదప్పి యెవ్వరికైనను విద్యయును రావచ్చును, పాండిత్యము కలుగవచ్చును. కవిత్వమును రావచ్చును. ఏదో యొక శ్రైలియు నలవడవచ్చును. కాని ప్రతివారు కోరుచున్నదియు వ్యవహారము. మన విద్యా సంస్థయున్ను విధానమున్నూ వ్యవహార కరా శ్రగారములు, కాక విద్యాలయములను కొనుట వెట్టి. అక్కడ చదువులు చెప్పుచున్నారు, పుస్తకములు గలగల లాడుచున్నవి. బాలకులు నిద్రల్లు లేక యేవో కంఠతా పెట్టుడు తపశ్శాలుర కంటె యూడ నెక్కువగా కృశించుచున్నారు కాని ఇదియెల్లయు జ్ఞానాజ్ఞాన సమస్యా పరిష్కారార్థమే కాదు..పరీక్ష 'ప్పీసవుట కొజకు. ఆది యెందుకు? ఉద్యోగము సంహిదించుక్షొని పొట్ట పోషించుకొనుట కారకు. ఇప్పుడు పరీక్ష పోయినచో యావజ్జీవనమును అన్న వస్త్రములు లేక మలమల మాడిపోవలెను. కాస్త స్థితిపరులో తమః ధనమును విద్యమీద మదుపు పెట్టి పరీక్షల్లు 'షేసయి అసలు వడ్డీలు కలిపి లాగవలెనని కోరుచున్నారు.,కొంత కాలము వరకు నిది లాభప్రదమై తక్కిన అన్ని వృత్తుల కంటెను నెక్కువ లాభకరముగ; నుండెను గాని యిప్పుడు నిరక్షరకుక్షులార్జించినంత బాగా దీరార్జించుకొనలేక, వారు సునాయాసముగా శ్రీమంతులగుచుండుట చూచి వీరి చదువులకై వీరే సిగ్గును పొందుచు తమ తొంటి యాశయము తీరదు సరేగదా, దాని వలన తలవని తలంపుగా,లిగిన జ్ఞానము యొక్క ఫలితమును గూడ దారిద్ర్యము చేతనో విఫలమనోరథులమైతిమను నిరాశ చేతనో అనుభవించలేకున్నారు. కవిత్వమునకు6 గూడనిదే గతి పట్టినది, కాని భావకవీళ్ళరులు యౌవనపు మెజుపు ఉన్ననాళ్ళు సెల్లీ కీట్సుల వలె యే ప్రేయసి మీదనో నాలుగు 'ప్రేమగీతములు పాడి, అనతికాలములోనే -విషాదచ్చాయ “వాలి నావరించుటచేత

177

-వ్రేజాకవి,.గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహేత్యం రామశెట్టి డెందములు చిన్నవోయి దుఃఖాక్రాంతులై విషాదమును, నిరాశను, ప్రావృడ్డలదముల వంటి కాజు చీకట్లను అవ్యక్తముగ ఆంధ్ర పారస్వతము నందెల్ల జిమ్ముచున్నారు భావ కవిత్తము మా కర్థము కాదనే వారలు దీనిని బాగుగా పరిశీలించవలెను రవీంద్రునివలె (1/10/1510) అవ్యక్త గీతములను [వ్రాయవలెననెడి కోరికయు రవీం(ద్రుని,దనరును కొంత తగులుట యట్టుండనిచ్చి, పాపము వారి డెందములే _అ(హ్రైప్రమనోరధములై" అరజవ్వనములోనే అనర్ధములు వారిపై (వ్రాలి, పాట అవ్యక్తమై గుండె గొంతుకలో నుంచి రాకుండెడి వారును, గొంతు ముళ్ళు వీడని వారును నై యున్నారు, పాపము అట్టివారి గీతములు మన కవ్యక్తములుగా నున్న వన్న ఆశ్చర్యమేమి? వీరు నిజముగా నిష్కాముకముగా పాడుచున్నవారే. గీతములు చదువు వారుండరు, కొనువారుండరు వీరి యెడ సానుభూతి చూపగలవారు కూడా అరుదగుచున్నారు అయినను సాహిత్య కవాటముల నెల్ల ముట్టడీంచి,,తలుపులు బిగ్గతట్టి తమ :స్వరమును పది మందియ్చు. వినునట్టు నిర్బంధించగలుగుచున్నారు అయితే ఈ 'గద్య కవుల్కకింకను అంత దురవస్థ్ర పట్టలేదు ఏ రాముని

చరిత్రయో ఒక చిన్న కధగా [వ్రాసినను, ఏ ఆంధ్ర వీరుల చరిత్రములనో ఒక చిన్న గుచ్చముగా (గ్రుచ్చినను టెక్టు బుక్కు కమిటీ వారి ప్రాపకముతో దానిని పేసు చేయించుకొని ఖర్చులు పోగా ఒక పుస్తకము మీద రెండు వందల రూప్యములైనను లభించి వారు పొందుచున్న యితర వేతనమునకును, పీత్రార్జితమగు భూమి యేమైన మిగిలియున్నచో! దాని మీదనుండి ళవచ్చుఎకౌంచెవహ్ని శిస్తుకును తోడై జీవనమును కొంచెము సహ యోగ్యముగా చేయును. యూనివర్సిటీ వారు పద్యము లెల్లయును పూర్వ కవీశ్చరుల నుండీయే యెత్తి నిర్ణయించుట చేత ఆ లాభము కేవలము కంపెనీలవారికే 'హోవుచున్నదీ' పోతన్న గానితైక్కన్నగానో మొల్లగాని, తెమ్మనరుకదా | కాక భావకవుల విషాదగీతములను (ప్రేమ గీతములను యే కు(ర్రవాళ్ళకు టెక్టుగా నిర్ణయింపనగును ఠి నచనము యొక్క కర్తవ్యములు +

ఇబ్మప్పుట్రి గద్యమెన్ని శాఖలుగా నున్నదో అవి యెట్లెట్టు ఉన్నవో, వాటి నెట్టు అభివృద్ధి పరచపీలేనో నిర్ణయించు కొనుటకు ముందు గతయుగములో గద్యము చేసియుండిన

178

ప్రజాకవి, గరమెక్ళజివితం సాహిత్యం __గొపిె్టీ పనియేమో యిప్పుడు చేయవలసిన వనియేమో, నిర్ణయించవలసి యున్నది గతయుగములో [వ్రాయ(బడిన యే కొలది గద్య (గ్రంధములైనను వినువారి మనముఅను రంజింపజేయుటకు వ్రాయబడిన సుందరములగు కధలు, వాటికొక సుందరమగు శైలి యవసరము గత యుగములో గద్యమున కిది తప్ప వేరే ప్రధానమగు పనిలేదు ఇప్పుడు ఒగ్గద్ద్యము చేయవలసిన పనుల్లు హెచ్చినవి చారిత్రము నెల్లను పరిశోధించి తిరగ చేసి (వ్రాయవలెను వృక్షశాస్త్రము, శరీరశాస్త్రము, పదార్థవిజ్ఞాన శాస్త్రము, రసాయనశాన్హము మొదలగు శాస్త్రములను బాలురకును (ప్రొఢులకును తెలియత్రోయవలెను దేశకాల పరిస్టితులను గూర్చి విమర్శనమః్థై చేసి 'ప్రజలనుద్పొధించవలెను. ఎక్కడెక్కడ వింతలను విడ్డూర్యములను పత్రికలకు (వ్రాసి లోకమునకు చాటవలెను సభలందు చర్చలు చేసి తీర్మానములు చేయవలెను కవీళ్టరుల (గ్రంధములను సరించి విమర్శనములను వ్రారూవతెనూ మహాపురుషుల జివితములను వ్రాసి బాలురకు సదాశయములు చూపవలెను ఇది చేయవలసిన వ్యవహారము లపరిమితముగ నున్నవి ఇని యన్నియును కావ్యములు కావు వీటిలో సౌందర్యము చూచుకొనుచు నగిషీలు చెక్కుకుండిన లాభము లేదు విశ్చంఖలమగు ధారయు, పదములు తొట్రుపాటుతనమ లేమియును, పూర్యాపర సందర్భములు తప్పిపోమియు. తర్మశాస్త్ర సమ్మతముగ సిద్దాంతములును తీర్మానములును రుజువు చేయుటయు, -సౌలభ్యము మొదలగు గుణములే దీనికి 'ప్రధానములు పరిశోధకులును, భారమునెత్తిపైగల వారును, నెల్లరును ఈ కావ్యముల యుండే నమగ్నులై యున్నారు వీరి కర్తవ్యము వేరు వీరికికావలసిన శ్రైలివేరు - ఇట్టి శైలికి పితామహుడై వీరేశలింగముగారు వెలసినారు - తెలుగు జాతి యీయీ శాఖలలో వృద్ది పొందుచున్నన్నాళ్లు ఆ మహనీయుడొనర్చిన యుపకారమునక్షై చేతుల నెత్తి కృతజ్ఞతను చూపక మానదు

నవలలు

ఇట్టయ్యును గద్యమునుండి కావ్యలక్షణములనుచమునము సంపూర్షముగా విడదీయ' జాలము వీరేశలింగము గారే తమ నీతి-చం(ద్రికయందు ఇట్టి లక్షణములకై ప్రయత్నించిగి కాన్సి,- అతని తరువాతి వొళ్ళు వానిని కేవలము. కృతిమమని (బోసి. వేసి ఆతనికి గల (ప్రాముఖ్య మెల్ల అందుకొరక్షై కాక వానికి విరుద్దమైన దా్షి కొరకేయని కృతనిశ్చయులైరి. ఇతని తరువాత నట్టి లక్షణములు-గల తద్య-కాన్యములన్ను వ్రాసినవారు చిలక్షమర్తి 179

లక్ష్మీనరసింహం గారే వీరు తెలుగుతో స్వతం[త్రములగు గద్య కావ్యములు వ్రాసి విస్తారమగు సాహిత్యము సృష్టించి కీర్తి పట్టము గట్టుకొని విద్యా వయోవృద్దులై విశ్రామము తీసుకొనుచున్నారు ఆ తరువాత స్వతంత్ర్యములగు గద్యకావ్యములను [వ్రాయగల శ్త్తి తెలుగు విద్యావంతులలో నస్తమించినది. పద్య కావ్యములలో రవీంద్రుడును, ఆంగ్లేయుల (141౧0? గ౦౪౧౧9) ను శరణ్యము లైనట్లే గద్యకావ్యములలో బంగాళ నవలాకారుల తర్జ్చుమాయున్ను, అయిరోపీయ నవలాకారుల ప్లాటులున్ను శరణ్యములైనవి ఈలోగా 'స్తీలలోనేమి, చదువురాని జాతులలోనేమి విద్య యెక్కువై పరనజ్ఞానము వ్యాపించినది ఆంగ్లేయ పారశాలలో నేమి కచేరీ సొవిళ్లలోనేమి కొలువులు సేయుచు తీరుబాటు లేని విద్యాధికులకు పరిశోధనము విమర్శనము మొదలైన పరిశ్రమలు సేయుట కవకాశములు చిక్కలేదు కాని ప్రత్యేక గద్య కావ్యములను (వ్రాయగల స్వతస్తేజ మింకను ఉద్భవించలేదు గాన, ఏ కొలుపులోనో కాలక్షేపము సేయుచు అప్పుడప్పుడొక శా(స్త్రీయ (గ్రంధమును +వ్రాయుటక్టును, ఒక నవల నేభాషనుండియైనను తర్జుమా చేయటికును ష్టాట్టు త్రిప్పి వ్రాయుటకును తగినంత ఉత్సాహము విద్యాధికులకు చిక్కినది. పరిశోధనమును పరిశ్రమయును వున్నచో బుద్రిమంతులకును ఓపిక కలవారికిని తప్ప సాధ్యముకానివి కాని హిందూ దేశపు భాషలలో దేనినైనా సంపూర్తిగా నేర్చుకొని అందులోంచి నవలలను తెలుగులోనికి తర్జుమా చేయుట పెక్కు జనులకు సులభ సాధ్యమైన పని. వంగదేశీయులు పద్య కవిత్స్వమునందే కాక నవల రచనము నందును పేరెన్నిక గని యుండిరి మధ్య యుగము నాటి బంగాళదేశ చరిత్రమును, రాజపుత్రస్థాన చరిత్రను, మహారాష్ట్ర చరిత్రను, బుందేల్‌ఖండ చరిత్రను రసవంతములగ్గు నవలలుగా వారు వ్రాసిరి అవి కన్నడ భాషలోనికి కూడా తర్జుమా అయినవి. కొందరు కన్నడమును సుళువుగా నేర్చుకొని వాటిని తెలుగు చేసిరి. కొందరు బంగాళ మహారాష్ర్రము, హిందీ మొదలగు భాషలనే స్వయముగా నభ్యసించి వాటిలో నుండు నవలలను కుప్పలు శిప్పలుగా తర్జుమా చేసినారు, చేయుచున్నారు ఆం(ధ్ర ప్రచారిణీ (గ్రంధమాల, సరస్వతీ [గ్రంధమాల మొదలగు (గ్రంధమాలలెన్నియో రెండేసి మాసముల కొక నవల చొప్పున దించి ఆంధ్రుల హస్త పద్మముల కర్పించుచున్నారు. (గ్రంధాలయము లూరూరా వెలిసనవి. ఆంధ్రులలో (గ్రంధ పరనశ్తక్తి హెచ్చినది. కాని దినదినమునకు భాషాంతరీకరణములై మన భాషలో పడుచున్న యీ నవలలే మన దేశమునందు స్వతంత్ర గద్య కావ్య రచనము లేక నవల రచన మింకను ఎట్టు ఉద్భవించనే లేదో తెలియజేయు చున్నవి. ఎవ్వరిని జూచినను 180

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి ఏదో యొక క్రొత్త భాష నభ్యసించుచు, అందులోనుంచి కూడబలుకు కొనుచు ఒక నవలను భాషాంతరీకరించు చున్నవారే. , ఆం(్రులలో న్వతం్య్య గద్య కావ్యములుదయించుట కింకను నెంతో కాలము గడువవలెను కాబోలును రాయచూరు యుద్దము, విజయనగర సామ్రాజ్యము, లక్ష్మీ ప్రసాదము మొదలగునవి కొన్ని స్వతంత్ర కావ్యములు కలవు కాని అవి (కొత్త రచనలకు మార్గ దర్శకములైనవి కావు. నవల యనగా ప్పాటు నొకటి పెట్టి కధనల్లి వేయుట కాక సమకాలిక సాంఘిక జీవనమును చిత్రించుటయే యున్నది అట్టి నవలలొకటి రెండు తప్ప ఆం(ధ్రబీవనమును చిత్రించునవి లేనేలేవు. ఆఖాయికలు

గద్యకావ్యములలో రెండవ విధానము చిన్న కధ, బంగాళా భాషీలో ప్రేమచందు యిట్టి కధల నెన్నింటినో వ్రాసెను అవి మన భాషలోకి తర్జుమా అగుచున్నవి మరియు నితర భాషలలో నుంచి కూడా తర్జుమా అగుచున్నవి చిన్న కధ యొక్క చాతుర్యమెల్లను ఒక మనుజుని జీవితమును అఖ్యానములో నుండి యెక్కడ నుంచియో మొదలుపెట్టి చిత్రముగా కొంతవరకు తీసుకొని వెళ్ళియెక్కడనో ఆద్భుతముగా నాపివేయుటలో నున్నది (ప్రతిమనుష్యునీ జీవితమునందును నట్టి అద్భుతములు జరుగుచున్నవి అట్టు ప్రదర్శించవచ్చును కాని ఆ అద్భుతమును (గ్రహించి చిత్రించలల సూక్ష్మబుద్ధి గల కధకుడు కావలసీయున్నాడు అతడు వచ్చేలోపల ఈ యద్భుతము ప్రాొతగిల్లి పోవును లేదా మజుపువడును దానిని చిత్రించుటకు గూడ గద్యకవులు కావలసి యున్నారు నవలకారున్ని కంటె యిట్టివాడు పుట్టుట సులభము నవలలో మానవ జీవీతమునొక అధ్యాయము నెల్లచిత్రించవలసిన యున్నధి. ఇందులో నాలుగైదు తావులుకాని, ఒకటి రెండు తావులుకాని ఒక్క తావైనను చిత్రించి పొడుగుకాకుండా చూచుకుంటే చాలును భారతి యిట్టి వానిని కందామని నొప్పులు పడుచున్నది ఎవరు పుడతారో చెప్పజాలము రాగల గద్యకావ్యములు

పురాణములలోని నాయకుల జీవితములను ఈ నూతన దృష్టితో తిలకించుయు, వారి జీవితములు మన కెట్టి సందేశముల నిచ్చుచున్నవో యుద్నోధించుచువాకు చర్యలకు కొత క్రొత్త అర్హములను వ్యాఖ్యానములను సేయుచు, గద్యగ్రంథముకమ

181

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం శామిశెద్టి (వ్రాయుచో అవి చక్కనికావ్యములగును లేదా చారిత్రక మహాపురుషుల, పరా(క్రమశాలుర జీవితములను, వారిని వారి వారి పరిస్థితులలో నిలిపి వారి శత్రువులను కష్టములనువారు ఆతి'క్రమించి యెట్టు ధన్యులైనారో అనుకూలమగు ఆధ్యాయములుగ కధ విభజించి (వ్రాయుచో అదియును చక్కని గద్యకావ్యము కాకమానదు అనేకమైన అంశములమీద సుందరమగు భాషలో '్రతి వారును తమ' సుందరములగు అభిప్రాయములను వ్యాసరూపములుగా వ్రాయచచ్చును అవి సూరిశా(స్తిగారి నాట్యలేఖలవలెగాని పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావుగారి సాక్షి ఉపన్యాసములవలెగాని అంత పెద్దవై యుండవచ్చును లేదా యింకను చిన్నవిచేయవచ్చును ఇట్టివ్యాసములలో కేవలము ధోరణియు విపులత్వముకొరకు గాక క్టుప్తత,రూఢి, సుందరత్వములకొరకు ప్రయత్నించు చుండుటమంచిది వీటి యన్నిటిలోను కేవలము ధోరణికే కాక సౌందర్యమునకుగూడా శైలి యందు తావుగలదు ఆందధ్రనాబకములు ఆం(ధ్రనాటకములనుగూర్చి మన దేశములలో నీ మధ్యను లేచినంత విమర్శనము అభిప్రాయములు, పత్రికలు, వ్యాసములు (గ్రంధములును మరియే యితరశాఖపైగాని లేవలేదు. ప్రజ్ఞావంతులు కొందరందులో పొల్లొనుచున్నారు పాటలు కావలెననువారు, వద్దనువారు, పద్యమును రాగము విసరిచదువుమనేవారు, త్రుంచి చదువుమనువారు, రాగములేకుండా చదువుమనువారు, అంతా గద్యమునే బ్రాయమనువారు, గద్యపద్య " మిశ్రమము చేయుమనువారు, పేక్సియరువలె ప్రధాన ప్నాతములకు ప్రధాన రంగములక్రును సర్వదా పద్యమున్ను, మామూలు పాత్రలకు మామూలువాడుక భాషయును కావలెననువారు పెక్కురు పెక్కు అభిప్రాయముల నిచ్చుచున్నారు ఇంకను “ప్రారంభములును సోదాలను మాత్రము చేయుచున్నారు, ఏవో కొన్నిసిద్దాంతములను బయలుదేరునను ఆశకలుగచున్నది నవలలు, చిన్న కధలకంటిె దీవిలో విశేషమేన్రునగా ఇందులో భాషాంతరీకరణములు కన్న స్వయంరచితములెక్కువ యున్నవి, ఇతర భాషలలో నాటకముల పోకడలెట్టున్నవో భాషాంతరీకరణముచేసి విద్వాంసులు తెలేపుచున్నారు. ప్రపంచములోను హిందూ దేశములో నితర భాగములలోను బహులుదేరుచున్న ప్రషత నొటక సిద్ధాంతములు తెలియబడుచున్నవి ఎన్ని వివాదములు 182

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి అభిప్రాయభేదములు ఉన్నను నాటకరంగ ముతాాహవంతముగను శుభసూచకముగను నున్నదనియే చెప్పవలెను దేళశచరిత్రములు

, ఇక కావ్యములు కాసి యితర గద్య గ్రంధములనుగూర్చి మని మాలోచింపవచ్చును, ముందు విమర్శన (గ్రంధములు వీటిలో ప్రకృతి వర్షనలుకాని, ఉత్సాహోద్రేకములు పుట్టించుటకాని, సుందర పదతుందిలమగు శైలికాని ఆవసరములువావు. విమర్శకుని దృష్టియెల్లయు. తన చెంతనున్న ఇనంఖ్యాకములగు పత్రముల నుండియు, అభిప్రాయముల నుండియు సత్యమైనదెద్దియో నీర్ణయించి బలవత్తరముగ రుజువుపరచి, అఆదుకు వ్యతిర్తిక్తములైన వన్నింటినికాదని చెప్పి (తోసిపుచ్చుట ఇట్టి విమర్శనము ముఖ్యముగా దేశచరిత్రమున కవసరమైయున్నది ఈ రంగములో మనకంటే ముందు పాశ్చాత్యులు ప్రవేశించి పత్రములు, శాసనములు, (గ్రంధములు మొదలగునవి తిరగవేసివారికి తోచిన సిద్దాంతములను స్టిరపరచి, నచ్చనివి త్రోసివేసి చరిత్రలు వ్రాసి, ప్రవంచమునకు (ప్రచురించి మనదేశములో పిల్లల చేతను పెద్దలచేతను పరింపచేయుచున్నారు ఇందువారి పరిశ్రయమే మనకు కొంత సహ్మయకరము కాగలదు. కొత్తకొత్త సంగతులుకూడా తెలియుచున్నవి దేశభాషలును, శాసనముల లిపులును, దేశలక్షణములును స్వదేశీయుల మగుటచేత వారీకంటె మనకు మరీబాగుగా తెలియగలవు వారి సిద్దాంతములు సరిగా లేవనియు అవి ప్రబలినచో మన నిజలక్షనములు బయలుపడక లోకము మోసపోవుననియు భావించి పెక్కుటు దేశీయులా రంగములోనికి దిగి (కొత్త చరొత్రలు వ్రాయుచున్నారు. దేశవరిత్రవ్రాయు నుద్దేశముతోగాక సాహిత్య చకీట్రము నెజుగు నుద్దేశ్యముతో కొందరు వానినెల్ల తిరగవేసియున్నారు. కొమ(ర్రాబో లక్ష్మణరావుగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు మొదలగువారెల్ల మొదటి తరగతివారు. విరేశలింగం పంతులుగారు గిడుగు రామమూర్తి పంతులుగారు, జయంతి రామయ్య పంతులుగారు మొదలైనవారెల్ల రెండవ తరగతివారు. వీరి పరిశ్రమల నాధారము "చేసుకొని ఆంధ్రప్రదేశ్‌ చరిత్రమును విపులముగా (వ్రాయవలసియున్నది ఆంధ్ర సాహిత్య చరిత్రమునకును ఆంధ్ర చరిత్రమునకు అవినాభావసంబంధమున్నది. కనుక ఆ సందర్భములోనే ఆంధ్రసాహిత్య చరిత్ర కవుల చరిత్రలకూడ దొరకును.

18

ట్రణాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి శార్తాపత్రికలు

వార్తాపత్రికల వైపున కొకసారి చూడనిదే గద్యకావ్య (ప్రశంసను మనము వొడీముట్టజాలము. వార్తాపత్రికలు కేవలమును వార్తావాహకములు మా(త్రమేకావు య్మ్తూయ్యుక్త విచక్షణము, సమహితశీలము, దేశాభిమానము, స్వాతంత్రాకాంక్ష -ఇిక్జ్యీరుప్షము, మొదలగు గుణములుగల సంపాదకులచే నడుపబడుచుండు పత్రిక ఆనతి జలములో దేశములో ఆచార్యపీరము వహించి, ప్రజలకు విధినిషిద్దములను యపుముళ్టుసమయముల యందు అనుసరణీయమైన సలహాల నీయగల హక్కును సముపోయందుకొనుచున్నది. దేశములో వివిధ రాజకీయాభి(ప్రాయ 'భేదములు సాఘికమిధానములు, విశిష్టుతములు నుండి యొకరి సలహా యొకరికి నచ్చునుగాక, మాయమగాక, వ్యాసముల యందలి, అందును ముఖ్యముగా స్తంపాదకీయములందలి శైలి వారము వారమునో దినదినమునో వీనులపై డప్పుల శబ్దమువలె పడుచుండుటచేతనది యాజ్మ్యయుగా పాఠకుల భావనలోనికిని వచో- విధానములోనికినిదూరి, దేశీయ సొహిత్మ్యమునకే యొక క్రొత్త ధోరణి కల్సించక మానదు ఈ విషయములో దేశమాత చేసిన శేవయు కృష్ణాపత్రిక యొనరించుచున్నదియు మిగుల ్రశంసింపదగినవి. ఇవ్వుడు-చేతిలో నైదువందలు గలగల లాడుచున్న వారందరును ఒక పక్షమునో, ఒక వ్షక్తివో, ఒక జాతితో దూషించుటకై యొక పత్రికను పెట్టుకొని, కొన్ని నాళ్ళు గలగల అాయించి చిత్త జల్లులవలె వెలసిపోవుచున్నారు. కొన్ని పత్రికలలో పత్రికలు సాగుటకు గల ముమప్రుేేటేలు నిండుటకుగల మాటలు, ప్రకటనదారుల నమూనా సొమ్ములును తప్ప జక శ్రైతిగాని సాహిత్యచాతురిగాని కానరాకున్నవి. ఆం(ధ్రపత్రిక సంపాదకీయములు కరొచెముమషోట్టివైతే బాగుంటుంది. బ్రాహ్మణులు దానవులు కారని తలుస్తే సమదర్శిని మూవి ఆదరణ పాత్రమౌతుంది. బ్రాహ్మణేతరోద్యమముతో ఢీకొనుటయే తన ఆమతారముయోక్క ఆదేశమనుకొకుంటే తెలుగు స్వరాజ్య పత్రిక తన విజ్ఞానమును ముఖి జూగా వెదజల్టుతుంది. జాతిద్వేష గీతము నొక్క శ్రుతి తగ్గించి పాపము సుబ్ద్ముగోరి వంటి బాల వితంతువుల మీద నుంచి తన ఆయుధపు గుటిని తోస్ప్రియిననో తొలగ భ్యత్రిక యెక్కువ శౌర్యవంతమౌతుంది. దాని శ్రైలియ సాహిత్య చాయకగ్టును కుచపు చూణనల నుండి విరమించవలెను. దురుసు తనమును బాల్య చాణన్షమ మిస్తంలినచో కాంగ్రెసు పత్రిక యెక్కువ మన్నన పాత్రమౌతుంది

184

వ్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి ఆయితే యొన్నికలు దాటే వరకు మాసలహా యెవరికి గాని నచ్చునని తోచదు. ఆ తరువాత మిగిలినవి యెక్కువ స్తుతి పాత్రము లౌతాయని నమ్మవచ్చును

త్రంథ వినుర్హకుడు

పిమ్మట నాం(ధ్రగ్రంధములు విమర్శనము చేయవలెను మొన్న మొన్నటి వరకును (గ్రంధ విమర్శన మనిన ఒప్పులు మానివేసి తప్పులు చూపించుట యనియే అర్థము, అనియును వ్యాకరణము తప్పులు. గురుజాడ శ్రీరామమూర్తి గారు, వీరేశలింగం పంతులు గారు మొదలైనవారు అంతకన్న ఒక మెట్టు ముందుకు వచ్చి కవి జీవించిన కాలనిర్ణ్మయము, ఆతని వంశావళి, అతని మతము, ఆతని పద్యముల నుండి రస[గ్రహణార్హము కొన్ని పద్యములనెత్తి (వ్రాయుట యీ మొదలగు పనులు చేసినారు. విమర్శనమనిన నింతకన్నను ముఖ్యమైనపని యున్నది. ఆ (గ్రంధములలోని రసమును (గ్రహించుట, అందులోని పాత్రముల స్వభావముల బౌచితులు చర్చించుట్ర, తోడివారి గ్రంధములలోని పాత్రములతో పోల్చిచూచుటలు, అందులో మానవ స్వభావమున కొప్పన వెంతవరకొ విపరీతమెంత వరకో మొదలగునవి యెల్ల విమర్శన చేసి కవితత్వమును (గ్రహించి, పాఠకులకు దానిని చెప్పి, విద్యాధికులకును విద్యాహినులకును గూడ ఆయా (గ్రంధములను పరించి, విమర్శించి తమ తమ అభిప్రాయములకు వారు వచ్చెడి రీతిని చేయగల యుత్స్పాహమును పురిగొల్పుట. ఇది నిజముగా నొక కధ. పాశ్చాత్య దేశములలో నిది చక్కగా వన్ని కెక్కి విమర్శకుడు కవితో తుల్యమైన స్థానము నలంకరించు చున్నాడు. విమర్శకుడు కేవల్వము వ్యాఖ్యాత కాదు. కవి హృదయ'(గ్రహణ విద్యాధురీణుడు. కొత్త సిద్దాంతములను క్రొత్త సత్యములను (గ్రహించుటలో నతనికి గల బుద్ధి కవిబుద్ధితోను, చారిత్రకుని బుద్ధితోను, (ప్రకృతి శాస్త్రములలో గొప్ప గొప్ప సిద్దాంతములను కనిపెట్టి పెద్ద మార్పులు చేయుచున్న బోసు మొదలగు వారల బుద్దితోను, జ్ఞానాధిక్యముచే (బ్రహ్మమును తెలుసుకొన్న వేదాంతి బుద్ధితోను తుల్యమైనదిగా యెన్నబడుచున్నది. అట్టి వారి బుద్ది ప్రనరించినచో రామాయణ భారత భాగవతములు, ప్రబంధ రాజములు మొదలగున వెల్లయు మనకు క్రొత్త సత్యములను క్రొత్త ధర్మములను క్రొత్త సందేశములను వ్యక్తీకరించును ఈ పని కేవలమున్ను కవిని పొగడ గొగశానుట వల్లను లభించదు. కవికి విముఖుడగుట వలన లభించదు, కవితో రయేకమయి కవివలె చూడగల శక్తి 185

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి నలవరచుకొనుట వలన లభించును (గ్రంధపరనపరాయత్రచిత్తుల కది సులభసాద్యము మన యువకకవులలో పెక్కురు దీనికి గడంగ వలెను. త్యాఫ్ర గ్రంధములు ప్రకృతి శాస్త్రములను గూర్చియు ఆర్థిక సహకార తత్వములను గూర్చియు కృషి శాఖలను గూర్చియు పెక్కు (గ్రంధములు వ్రాయవలసి యున్నది. కాని ఇవి ముఖ్యముగా తత్మాస్త్రములలోను, తత్మాఖిలలోను పండియున్న పండితులు చేయవలసిన పనియై యున్నది. విశ్శవిద్యాలయముల వారును, విద్యాశాఖల వారును చేయించవలసిన పనియై యున్నది. ఎవరు చేసినను దీనికి కావలసినది భాషా పాండిత్యము కాదు, శాస్త్ర పాండిత్యము. భాష సుందరముగను మనోరంజకముగను నుండవలసిన పనిలేదు. తెలుగు మాటలాడుటలోను వ్రాయుటలోను కాస్త ధోరణియున్నచో చాలును. కాలక్రమేణ దానికి కొంత పరిభాష యేర్చడి, ధోరణి నలిగిపోయి ప్రవాహము వలె నుపన్యసించుటకు వీలిచ్చును ఇంగ్రీషుభాషు బెంగాళీ భాష మొదలగు భాష లెల్లయు నీ శైలి నిట్టే యలఅవరచుకొన్నవి. తెలుగును నిట్టే యలవరచు కొనగలదు ప్రయత్నము చేయకుండా వెనుకకు తగ్గియుండుట వలన పనియే ప్రారంభము కాదు ఆం(ధ్ర యూనివర్సిటీ వారు లేనిపోని పందేహములు పెట్టుకొని కాల విలంబనము సేయుట కంటే ఎక్కువ అవివేకమైన పనిచేయలేరు. వాడుకభఖాప్త గిడుగు రామమూర్తి పంతులుగారు ప్రారంభించిన వ్యావహారిక భాషా వాదము లోని సమంజసత్తమును గూర్చి యొక్కసారి ఆలోచించి యా అంశమును ముగింతము. ఈ వాదము ఆమలులో గద్యవచనము నిమిత్తమైయే ప్రారంభింపబడినదని ఆయనే చెప్పుచున్నారు. గీతకవిత్స్తము లోనికి వ్యావహారిక భాషా (ప్రయోగములు జోరుగ బోవుచున్న వన్నచో గద్య కావ్యములోనికి పోకుండా వాటి నెవ్వ రాగలరు? గద్య'కావ్యము లోని కంటెను గూడ గద్య విమర్శ (గ్రంధముల లోనికిని, గద్య శాస్త్ర (గ్రంధముల లోనికిని ఆ వాడుక పదము- లెక్కువగ్గా పోక తీరదు. మాలపల్లి వంటి నవలలు ఆ వాడుక పద్రములను ఆసంఖ్యాకములుగా లోన జేర్చుకొనియును చిలకమర్తి లక్ష్మీ నరసింహంగారి 186

నవలల కంటె తక్కువ మనోరంజకముగను మధురశైలి వంతముగను నున్నవని చెప్పజాలము. భారతిలోను సఖిలోను ప్రచురింపబడు చుండు చిన్న కధలు లేక ఆఖ్యాయికలు రచన, రసపరిణామము, కళ మొదలగు విషయములలో నెట్టుండినను ఆకర్షణ శక్తిలో (గ్రాంధిక భాషలోని కధల కంటె మిన్నగ నున్నవని చెప్పక తీరదు. చిన్నయ్యసూరి నీతిచంద్రిక, యెక్కువ అపురూపములగు పదములతో వార్గు పరిచయము కల్పించి నిఘంటువు చూసుకొని భాషాజ్ఞానము హెచ్చించునట్టు చేయుచున్నను వీటికంటే యెక్కువ ఆకర్షకముగ లేదు ఈ భాషలో ఆ కధలు నవ్రాసినందువలన దాని వన్నె యేమియును తగ్గదని చెప్పగలము, భాషా పరిశ్రమము కావల్సిన వారే పుస్తకము నైనను చదివి అభ్యసించుకొనవచ్చును కాని సులభశైలి, నిర్హుష్టముగా భావములను విప్పి 'చెప్పగలుగుట మొదలగు నేర్పులు చిక్కుటకు చిన్నయ్యసూరి గారి వంటి [గ్రంథములు చదువ నవసరమే లేదు. వాడుకభాష నెట్లు చంపిరి

కాక పంతులు గారు మరి యొక్కటి చెప్పుచున్నారు. ఆదియును మాకు సాధ్యమని తోచుచున్నది. తెలుగు గద్య కావ్యములకు, చారిత్రక (గ్రంధములకు, ఆంధ్ర భాషలో ననుశ్రుతములుగా వచ్చుచున్నది వాడుక భాషా శ్రైలియే యనియు చిన్నయ్య సూరి మొదలగ్గు పండితులు వ్యవహారిక భాషయే మహా అపరిశుభ్రమైనట్టు భాషకు పరిశుద్దత నిచ్చుటకొరకు తన వ్యాకరణము ప్రకారము ప్రాత (గ్రంధములలోని అకాల్పనిక శైలిని దిద్దైననియు, తన (ప్రాత ప్రతులను గూడ ఈ సూత్రముల ప్రకారము దిద్దుకొనెననియు వారు చెప్పుచున్నారు వారు సం[గ్రహించుకొని యుంచుకొనిన పై కధల పుస్తకములు మొదలగు వాని నెల్లమూపి తమ సిద్ధాంతమును వారు స్థిరపరచుచున్నారు. వసుచరిత్ర, భారతము మొదలగు మృహాగ్రంధముల యొక్క పురాతన పండిత వ్యాఖ్యానములలో నీ వాడుక భాషాప్రయోగములే ఉన్నవి. వారికి (గ్రాంథిక భాష రాదనరాదు. అవి అన్నియు అచ్చు తప్పులేయని త్రోసి వేయరాదు. అప్పటి చరిత్ర (గ్రంధములును శాననములును ఇంకను ఆ భాషలోనే యున్నవి.

ఆయిననేమి చిన్నయ్యసూరి పందెమును ఇప్పటి సండితుల పందెమును నెగ్గినది.

187

వ్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం _ రామిశెట్టి అప్పటికి అనుశ్రుతముగా వచ్చుచున్న గద్య భాషను వారరికట్టి పద్య కావ్యములలోని వచన భాషకు మానవజీవిత వ్యవహారములలో నమలులో లేని (గ్రాంధిక ప్రయోగముల భాషకు పట్టాభిషేకము చేసి, వ్యాకరణము (వ్రాసి, మన యూనివర్సిటి వారి సహాయముచే దానిని ప్రతిష్టించిరి. ఆంధ్ర విద్యాధికులకు కూడ ఈ పోతపాలలవాటయి చంటిపాలు అంటూ ఒకటి ఉంటాయనే జ్ఞానమే లేకుండా చేసినారు ఆ కృత్రిమ శైలిలో వ్రాయుటయే ఒక కాడికి సులభముగను, గద్యము వ్రాయవలసిన వాడుక భాషలో వ్రాయుట కష్టముగను చేసినారు కొక్కొండ వెంటకరత్నం పంతులు మొదలగు వారి చేత నదియే యుత్తమ భాష కనుక యింట్లో కూడ నట్టే మాట్టాడవలయునని తలంప జేసి అట్టే మాట్టాడుట అభ్యాసము చేసుకొని నట్టు చేసినారు - నేడు యెన్ని తప్పులు ఎన్ని అవకతవకలైనా పడి ఆ గిరులలోనే కొట్టకొందామని చూస్తున్నది కాని దిగుదామని ॥ ] కోరిక ఉన్నా దాని స్వస్టానమున కది రాజాల కున్నది మహామహోపాధ్యాయ (బ్రహ్మశ్రీ, అచంట వేంకటసాంఖ్యాయన శర్మ గారంతటివారు, “గిడుగు రామమూర్తి పంతులు గారు చెప్పినట్టే కావచ్చును. వారు భాష యొక్క (శ్రేయస్సునూహీంచి కృత్రిమమని అనుకోకుండా అకృత్రిమము నొనరించినవారే యనుకొందము అది దేశమునకు మేలుగనే పరిణమించినది, అది (వ్రాత కలవాటయినది. మావంటి వారము ఉపన్యాసాలను కూడ అట్లే యిచ్చుచున్నాము. ఇప్పుడు దాని మీదికి తిరగబడి మునుపటి స్టితికి పోవలసినంత అగత్యమేమి?” యని సెలవిచ్చినారు, మనము తిరుగుబాటు చేసి తొల్లిటి నుండి అనుశ్రుతముగా వచ్చుచున్న స్థితికి రాగలుగుదుము, రాలేకపోదుము. పదియేండ్ల వరకును తెలుగుభాషనేర్చుకున్న తెలుగు కుర్రవాడు ఆ తరువాత్‌ ఆరవ దేశము వెళ్లి తెలుగు నేర్చుకొని, తనది ఒకప్పుడు శుద్ధమైన తెలుగన్న సంగతే మరచిపోయినాడు తనదే మేల్తరమగు తెలుగనుకొనుచున్నాడు. చాలా కాల మట్టే అలవాటగుట చేత తన దేశపు తెలుగును తిరిగి నేర్చుకొనగల అవస్థను దాటిపోయినాడు. అయినను ఎవరైన వెళ్లి “తము గైడూ ని పూర్వపు తెలుగు ఇదికాదురా, అదిరా దానికలవాటు పడుర్గా” అని ఉపదేశొస్తే వాడికి నచ్చితే కూడా వాడీ, తొల్తటి తెలుగుకు రాలేడు. అయినా నాది ఆ తెలుగు అని తెలుసుకొనుట వాడి కానంద దాయకముగా నుండక సోదు, 186

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి వాడుకభావ యొక్ళ భవిపుద్ధాగ్యము. మే 'మెవ్వరమును ఇప్పుడట్టి అకాల్పనిక సహజ మధుర భాషను, ఈ'కూసువిద్య నేర్చుకొన్న కతమున (వ్రాయజాలకున్నను మన భాష కొకప్పుడిట్టి యకృత్రిమ మాధుర్య ముండెను గడా యన్న ఆనందము లేకపోలేదు ఒక్క సారిగామే మా ముచ్చట లూరెడి మంజుల శైలికి రాజాలకున్నాము. రాగోరుచు (గ్రాంధికములోనికి పడుచున్నాము. కొని వాడుక భాషయును తత్ర్రయోగములును వాటంతట అనియే మా కలముల లోన్సిక్షి పోవుచున్న వి. వాటిని ఆతిధ్యమిచ్చి ఆదరించుచున్నాము. కాని పండిత నైజమగు తిరస్కార దృష్టితో గెంటివేయలేదు. ఆది మా స్వస్థాన మనియు జన్మభూమి యనియును మాతృమందిరమనియును, పాలకోశ మనియును తెలిసిన తరువాత మేము దాని దగ్గరకు రెక్కలు కట్టుకొని యెగరజాలకున్నాము కాని, అదియే దీనదృక్కుల తోను, తెలివి నవ్వులతోను, చిన్ని నవ్వులతోను, చెయి చాచుకొని వచ్చు చుండగా.ఎత్తిపట్టుకొని ఆదరించకుండుట కలదా! అందరికి వారు పుట్టిన యింటిలోనే పెరగ వృద్ది నొంది పేరు మోయడం సహజమైతే, మాకు మేము పుట్టినిల్లదే అని తెలునుకోవడమే ఆనంద కారణముగా వుంది సహస్రకోటి కంరమును కాదు కాదని కేకలు వేస్తున్నా ఒక్కడూ జాను బౌను అని చేతులు రెండు యెత్తుతూ ప్రాత పత్రాల వేపూ దిద్లిన (గ్రంథాల వేపూ శాసనాల వేపూ చరిత్రల వేపూ చూపెడుతూ మొర్రపెట్టి స్వస్థానము చూపంచేడు. ఇల్టు గుర్తు పెట్టుకున్నాము గదా! ఇటు వైపు దృష్టి తిరిగింది గదా | ఇంటిలోకి వచ్చి కూర్చోవడం సాధ్యం కాకపోయినా ఆ (ప్రాంతాలనేనా తచ్చాడుతాము. అటువైపు చూడడమే భాషా(ద్రోహము, మహాపాతకం, అందవిహీనం అనే భయాలు పోయినాయి. పెక్కురకాల (గ్రంధాలు, కవిత్వాలు విమర్శలు, శాస్త్రాల బయలుదేరనున్నాయి. శ్రీ పంతులుగారు చూపించిన మార్గం రామసహాయమై వారి వేపు కృతజ్ఞతాదృష్టితో తిలకించేటట్టు చేయక 189

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టి

మానదు కొందరు ముందర వెళ్ళుతారు, కొందరు తాపీ పడతారు. కొందరు

తొందరపడుతారు కొందరు నిక్కి వెనక్కినక్కుతారు కొందరు సంతోషిస్తూ వెళుతారు

కొందరేడుస్తూ జారుతారు కాని అందరూ కూడా ఆస్వస్టానానికే ఆ చుట్టుపట్టకే పోగలరు?. లేకుంటే వీళ్లైవరో అక్కడి వాళ్లకి తెలియడమెలాగా 1

(నూతన జాతీయ గీతములు - ముందుమాట)

1926లో సీతానగరం గౌతమీ ముద్రణాలయంలో మద్దూరి అన్నపూర్ణయ్య గారిచే ముద్రింపబడి, గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ గారిచే ప్రకటింపబడిన “నూతన జాతీయ గీతములు” (ఒకటవ భాగం) ముందుమాట.

నివేదనము

ఈ పొత్తముతో మా శారదా (గ్రంధమాల యొక్క నాలుగవ కుసుమమును మా చందాదారులు మొదలైన వారి కర్పించుచున్నాము. మా (గ్రంధమాలలోని (గ్రంధము లనేకములి ఒకటి అచ్చుపడి విక్రయమయేటప్పటికి వేరొకటి తొందరగా (వ్రాసి ఆచ్చొత్తించి పాఠకుల చేతులలోంబెట్టెడి నవీన నాగరీక కాఫీ హోటలులోని వేడి వేడి పెసరట్టవంటివి కావు చిరకాలము క్రిందట [వ్రాయబడి అచ్చుకాకముందే ' అనేక పారక విమర్శక శిఖామణుల చెవుల కెక్కినుతులు గొని మద్రణార్హములని యెన్నయుడియు, (ద్రవ్యాది సాధన లోపముల ఆలన్యముగ కాని ఆంధ్ర నేత్రముల నానందిపజేయబాలని "పేదరత్నములు. ఈ పాటల తాలూకు వరసలు కష్టములు కావు కాని నవీనములు., వీనిని నా 190

ప్రజాకవి, గరిమెళ్ళ జీవితం - సాహిత్యం రామిశెట్టె ముఖతా యొకసారి'వినినవోసులభ [గ్రాహ్యము అగుటయే కాక ఆనందదాయకములని కూడ ఆంధ్రులు తలంపకపోరు. ఇదివరలో నాలుగేండ్ల క్రిందట నేను జాతీయగీతములు (వ్రాయ్గుటయు ప్రభుత్వము వారి కవి కంటరొక్కసమయమగుటయు నాకు దీర్ధకారాగార శిక్ష నొనంగుటయు ఆంధ్రులు మజిచియుండరు నేను జయలునుండి వచ్చినప్పటినుండియు ఆం ధ్రలెల్లరు నన్ను జాతీయగీతములను పాడుమనుచుండుటయు, నా పూర్వపు పాటలు నిషిద్ధములగుటచే నేనవి పాడుటకు అలవికామియు దేశకాల పరిస్థితులు మారుటచే ఇప్ఫుడప్పటి పాటలు కాక క్రొత్త పద్దతులతో క్రొత్త సందేశములతో పాటలు [వ్రాయవలసి వచ్చుటయు నన్నీ (గ్రంధమును ప్రచురించుటకు! బురికొల్పినవి. ఇవికూడా బహిష్కారాయుధమున కెజయవకుండుటకు గాన్గున్ను కలకాలమాం(ధ్రులు పాడుకొనంగలుగుటకుం గానున్ను, ఇవి రాజ ద్రోహమును పురికొల్పినవి కాకుండునట్టును,చ దేశీయస్థితి సంశోధకంబులుగ నుండునట్టును [వ్రాయబడినవి వివేకంతులెల్లరి కవగాహనమై యుండకపోదు.

నేను చందాదారులను చేర్చుటకు వెళ్ళు గ్రామములనయందును (ప్రచారమునకున వెళ్ళు పురములయందును వీనిస్థాపాడింపవలసిన వారికెల్ల వరుసలు చెప్పుచునే యున్నాను. తద్రీతిగా నీవరుసలు ఆంధ్రదేశమున ప్రచారము కావచ్చును. ఎవ్వడుకాని నామఖతా వినగోరిన య్నెడ్లల మా కార్యస్థానమగు యా ఆ(గ్రహారమునుండి వారి యూరికగు కనీసము ప్రయాణము ఖర్చులను మిక్కిలి వ్యయ ప్రయాసముల కోర్చియు తొందరగా అచ్చొత్తించి యా పుస్తకమును మా కర్పించిన గౌతమీ సత్యా[గ్రహాశ్రమము వారికి కృతజ్ఞతా పూర్చక్ష నమస్కారముల.నర్పిర్గష్టాచూయలతకంటే వేగముగా మాచందాదారుకిది యర్పించలేకపోర్పునండ్రోకు నన్ను క్షమింపుడని వారిని వేడుకొనుచున్నాను.

191

నం క్‌ స స్త స్య.

1 1953వ సంలో త్రీ అద్దేపల్లి సాగేశ్వరరావు గారిచే ముద్రించబడిన అజిలాంద్రవీర 'సంస్మరణ కుసు మాంజలి

2 1972వ సం॥లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం సాంస్కృతిక న్యవహారాలశాఖవారు ప్రచురించిన 'దేశం పిలుపు'

3 _ 1989వ సం॥లో శ్రీ చల్లా రాధాక్యష్ణ్టశర్మగారి “గరిమెళ్ళ సాహిత్తం”

4. _ 1992వసం॥లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాదువారు శ్రీమతి బి కృష్ణకుమారిగారి సంపాదకత్వంలో ప్రచురించిన “గరిమెళ్ళ వ్యాసోలూ |

ర్‌ 1992వ సం॥లో శ్రీ పిద్రిరామార్దావుగారి సంపాద కత్వంలో వచ్చిన “గరిమెళ్ట్ళగేయాలు

6. ఇంధ్రపత్రిక, భారతి, ఢంకా, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ మొదలగు దిన, వార, పక్ష మాస పత్రికలు

అయి ఆంధొలల్య ॥ ॥ (గం 09) శ నే లిన శిల కటిట ! ఓ శే [ త వైయస క ॥

సవరణలు మకేజి లైను తప్పు సవరణ కృత జ్ఞాత రి శ్రీగుండి శ్రీగుండ 1వ పేజీ ముందు 7 ఆ వికాస వేదిక 99 9 (ప్రసాదరావు త్రీపాదరావు ఇం గేలి నభలో “సభల్లో _ 99 వి౦ ఉపాధ్యాక్షులు ఉపాధ్యక్షులు షే ర్‌ మాం[తులుగా మంతాలుగా రి రి తహసీల్హార్నంవుకాడు తహశీల్దార్నంపుతాడు ప్ర కేశ మంటలో మంటల్లో శీ ల్తే రాజ్యదోహంమంతా _వాజ్యదోహమంతా త్త ర్‌ పజ్టెలోన 'పెట్టైలోన త్త ఏ5... దాటిన పెట్టిన దావి పెట్టిన 6 తి సోదరులెసుండీ సోదరులెసుమండీ రి క్షే పె తానప్రభుకి పై తానువభుత క్ష వక్త (బతుకులు (బకుకు 19 7 పాపవసేవ పానసేన శన 6 అక్ష్యం సాక్ష్యం 16 కేర్‌ చేరుతాడండంట జేరుతాడంట న 10 న వాహిని 19 కేం గానురచయిత రచయిత వే వ 9౩.2౭.1902 92.1922 ని 1న ఉంటుందనుటలో ఉంటదనుటలో చ! శే5్‌ కొంతమంది కొంతకాలం సో రి వార్లనుట వారనుటలో లిక 7 కొకున్నాడె కొడుకున్నాడె ణే ల మనము మానము 71 కేన మాపిస్తాడు సూపిస్తాడు 8కి 8 ప్వప్నం స్వప్నం 107 10 డజ్జికి జడ్జికి 137 16 (వభాభాసమానముగా (వభాసవముగా గే5్‌3ి 6 వ్యారణ వ్యాకరణ 170 త్శీ రేశభకక్తి 'దేశభకక్ర్‌ 182 18 పృాతములకు పాత్రములక

శః 4 ఆ త

శః ఇ న

ః అ గై. హం. (త 2

య స...

౯ 1 షో]

_ ల స న " క శి వ ల. || ఇ (జ న్‌్‌స్‌.

| కం 1111 వ న. త్‌. గ - . ” టీ టి | న. | క | ల

( / ళా స ఇతె. న్‌