Telugu pracheena khagolamu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

, శక / . శ | (ఓ " . నఖగేోళము . 7 శె గ వ!

• రే | /' ల న న న బై . మ.” శ | షు అ! . ప స్‌... ॥ ॥ నం . | ల ః ము! | ల. ఇ శి న. | జ గ్‌ క్‌ న్స్‌క. మళ! నక సై మ [. క న ( అత్తా ఖ్‌ ల - అల త్‌ే మ గ భం ర ల మ ప. ల లు! న్‌ య. క్త. 6 ష్‌ = ష్‌. వ

షి లగ ) న్‌ వల డా నం =. క శ _ మెటిం ౪5 ళు | ల

గంధపరిచయము ర్రంథ

ఈ శళాబ్దియందు ఖనోళశాస్త్రమునకు ఫునరున్షేవము కలిగెంచినవారిలో శ్రీ 'చాలకృప్లదీమీతులవారు అవరసూర్యులు, వారితరువాత మహావహోపాథార్థ్యయులు శ్రీ చంద్ర "బేఖరపండి తులును లోకమాన్యులు శ్రీ బాలగంగాధరులును స్వనామ ఖాతులు శ్రీ శ్రుఠర చేంక కేళవండితులును విద్యానిధుం౧ ఛీ 'యోగీశచంద్రులును ఈ బావూశా స్రిమొదలగువా రొకరి కంటె మరియొక ెక్కువగా ఈశాన్త్రమును అందరకును కర తలానులకము చేశిరి,. వీరిలో వీరికి గల మతభేవములు సత్య నిర్ధారణమునకు సిద్ధాంజన మూయునేకాని రణరంగమునకు దారి తీయలేదు, వీ రందరును (ప్రాతస్మరణీయులు, నేను వీరిలో శ్రీ యోగీశచండ్పుల అకుగుజాడలలోను వీలయినంతవరకు వరవారి జూడలలోక నడచితిని, ఇందులకు వీరికి నేను కృత జ్ఞుడను. ఈ గ్రంథమున నా కడపదడవ సాయపడిన శ్రీసూరి, రామసుబ్బారాయళా స్త్రి, శ్రీ ఆర్మసోమయాజి యమ్మై. బీ, యిడి శ్రీ వెంకటరావు యమ్మే గారల వైదుష్యుమునకు నివాళి ఎత్తుదును.

ఈ గ్రంథమునందలి రా? బుషి మొదలగువారి కాల నిర్ణయము గురికి చారెడు తగ్గు, బోర్ళతిక్శాస్త్రమునందలి

ఢీ పే ఘటనాకాలనుకుగాని ఏ గ్రంథకర్త కాలమునుగాని "లెస్స పరికింవుడు అవి నూ3ఊోట, దాని మొద లెవరికి తేట! “శెండు వేల యేండ్ల కీవలికి రాని పాణి రా్టదుల శాలమే తిన్నగా రుజువు కాదు, అట్టియడ కొన్ని వేల యేండ్ల కొక చుట్టు తిరుగు ధ్రువచక్రృకాలములో ఏ స్పప్పర్షి యుగమునందేని ఏ మహేశ్యరయుగముశం దేని యీఘటన యిపుడు జరిగెనని నిర్ణయము చేయగల యాథావములు నీటికి లేశ్చ... ేవటి మాట. చెప్పలేము... కావున కాలనిక్టయమునకు వేగపడక “వేగుచుక్క యగుట చక్కన, ఆంగ్లేయులు కొందరు తప్పుదారి పట్టించి మనల నట్టడవిలో విడిచిపోయిరిం ఈ ప్రొ ఖనోళము 'ఖాకలిలో ఒక వడావపాటు వరు సగా అచ్చువడెను అందలి ఇఛేదస్ధకములను ఫునర్లుద్రణమున కొసగినందులకు శ్రీ ళంభువ్ర సాదులయు దీని నయాచితముగా మ్యద్రించి యొపగిన శ్రీ వావిళ్ల 'వేంకకేక్వర ళా స్త్రులయు _డ్రహృ తిని నేకు మరవనేరను. వేలూీ శివరామళొస్తి "తో

కేకల గళ జే నీ శ పరా యా వదా ంటాంలం ఎ కం. జ్‌ ్న క. ని, ళీ మానో గ్‌ రే క్‌ సద చూ, ఆయనచలనము, పుట రె

దిదుచాటు ద్‌

పుట వక్తి ర్చ ఒప్పు లెత ప విషువము వివవము మొదలుకొని 28 17 యుగములకు విడ్హకు ఏ0 16 “మొదలళో " “మొదలుకొని ఏ6 86 ప్రవ భ్రివ ఏ0 21 అనుగా తేనణా

లం న! వ్‌ శీ 1 తం. ట్య శీ 12 ౫-౯౦ సేంలళ 4వ 9 వపైనిక నైదిక తీస క్‌ ౧౬౦౪9 ౧౮౦9 59 22 మూశ్త్చేశ మూర్తెశ్చ ౪62 28 క్‌ ఒక 65 ల చుటు చుట్టు ల లై సూర్యుని సూర్కుని 73 1 ఆభునికి ఆధునిక 78 (యొదటి వాక్యము తొలగించునది

| శ గ

78 19 గోచరిక్ష సోచరర్‌క్‌ మ 85 18 కొ కొన్ని

యేవ చెప్పం వాప్ని౨

ల వుట వమకక్తి తళ్టు ఒవ్లు లై ౧౫ ఏ౬ ౧౮౫౬ 206 ౯౦౦ ౧౯౦౦ ఏ5 శ్‌ వాళ్ళని చాక్చతి ఏ8 15 డుంథిని డుండిన 100 20 ఆర్య అర్య 103 2౮6 ॥ + 109 20 కావున గాపున 110 ౦౮ “ని గాని 1 16 ఛరణము భగణము 112 221 రాళియేంి రాళ్లి 118 12 చనినవుడు యనినవుడమునను గరియంం గెలికె య! బోళ భోళ 1106 18 నీదాంగ సిద్దాంత శే? 7 స్ఫుట స్ఫుట 118 త్‌ ఫీకచే ఫ్‌ (10 11 స్పష్టములలు న్పష్టములు 122 19 అందరు ఆందురు క్షే27 వింధ్య మ్‌శ్య 128 20 ఆనర3 ఆనురి నూర్చ నూర్య 20 విళశీషము వెేశేషము 133 16 _ప్తకక సక

కి ఫట చి కప్పు ఒమ్టు 130 ల చాచున్నది చూచునది కేత8 ప్రి నహ న్సహన్య నహ 4& స్సహసన్న 141 55 వైశ్రములక వైత్రములకు క6 ప “లీయి ేలు 117 20 లంచించె లంబించె న్త్స్త స్త

కేగ్రర శ్తీ వ్యాన వాస్య

కేన యందెజ్‌3 చుంజెడిది 156 22 అట్టి అట్టి 157 8 తౌనలము రావలము

పేం ఊద్భానర్హు ఊద్యాన ర్తువు 158 17 -పొరనీవలం పారసీకలు షేక9 య! లకు లకు 161 1 చ్వొవనను చొచ్వునను 164 ఖై ఇస్సావాన్‌. ఇస్పావ్‌

పొాచీనఖగొళ ము, లీ తాయనాప్రనప్రాట్రూాలాలా సూర్యు డొక నియతసమయమున నుదయించుటయు అ_స్తమించుటయు జూచి ఆచెమవమానవులుగూడ నబ్బురవడియుం దురు. అటులే చంద్రునకు త్ర గతులను జూచియు విస్కయానంద ముల నొరియుందురు. అక్కజము కలిగించు నిట్హి 'లేబోలోకము లొకానొక మహోశ_క్రీచే శ_క్రిమంతములై. క్రమచ్భందనున నడచుచున్న వని విదవపపిదవ వా రూహించియుండవచ్చును, పాలములం దున్న వకువులునాడ సూరష్ట్యగ హణము సంభ వించినపుడు తోకిమట్టలెత్తషొని గ్రామముదెస పరువులెత్తుకొని వచ్చుట మనము చూచుచునే యున్నాము, ఆకాళశమునందలి యీ జోర్టితులకు ప్రవంచమునం దెల్ల దేశములలో గలస్రాచీన వానవుల మానసములు స్పందించినటులు సాత్ష్ధ మున్నది, స్రాచీనజూతుల చరిత్రము "కెవినిఫొనుటకు చక్కని ఉపాయ ములులేవు, మకియు వజాతి యెంత స్ట్రాచీనతమమో ఆజూతి యితిహాస మంత నాశ్రతమము,

ప్రవంచముశంకలి.. వాజ్మి యములలో బుగ్వేదము మిగుల ఫురాతవము, ఇందలి పదములు చాలవట్టు యాస్క _పాణినుల నాటికే వాదుకనుంకి తొలగెను, చాల వదములు మారెకు. బూగ్వేవమునందలి కొన్ని పదములకును పర్షియా 'కాల్దియా గ్రీకుపదములకును సుంత పోలిక యున్నది. ఇది మొదత్తముమోవ ఆత్మపరము, దీనిరచనాకాలము 65౫00 వ్‌ండ్ల

వై ెంతయో వెనుక, ఇందుల కిందలి జోస్టతిర్విషయములే ప్త మా ణము. ఖగోళమునందలి కొన్ని జోస్టితులావార్చి బు క్కామి ఇెప్పునో చూతము,

పండ్రెండు పరిధులును మూడు = కుండలును గల యీ చ క్ర 'మెవ శెరుగుదురు ? ఈచ చ మున మున్నూూట అరువది ఆకులు ౨ కలవు, (౧, ఈతా)

గేం బు్వేదకాలమున మూడే బుఠకువు లలియు బారకరచనాకాల మున ఆ రనియు కొందరు తలచికి కాని భారతమునకుమును పే పేదమున ఇ, ౭, బురువులషరిగణన మున్నది. మరియు బుగ్వేదబువులు అరు బుకువ్ప లను మూడుగా కుదించియు శవెప్పియుండవచ్చును కాన తగిన వ్రమాణము "లేనిజీ యూమతమును ఒప్పుకొన గాదు*

2. భొందరు--అతిస్రాచీనకాలమున. భూమి. నేటికన్న చిన్నగా నుండుటవలన వీడాదికి 9౬౦" దినములే. పీదవపవిదవ భూమి బలియుటకలన 3౬౫ దినములు కల వీడాదిలెక్క_కు వచ్చె నని వ్రావ్తావివసేన భూమే రువ

క్‌ గా ల రిష్ట్రా ద్యోజనం భవతి వృద్ధి? (గోళపాదంరా) = బ్రైవ్మారినమున ఒక యోజనము భూమి పెరుగును. లేమి ఒక యోజనము తరుపను అను నీసూర్యసీళ్టైంతము నుదాహరింతురుం వెట్టులును చేమలును పుట్టి గట్టుటవలన భూమి వెరుగు నని కాస్క_రుడును ర్రానిను ఆవహవాయువు (4ఉ[ము౦50306౯0) పృవీవ్యంశము కాదని ప్రాచీనుల తలపు, ఇపి యిటు లసనేని కాలము కడచన్నకొలకి భూమి "పెరుగు నని అనవలయును*, నీలన అవపా మలతియలతిగా నేలలో నింకును కాన భూమికి పెంపుడొెంపులు కలుగవచ్చును, పురాణములును ఫ్రౌవ్లాదినమున సృష్టియు "జేయి నష్టియు జెప్పును, నేటి వై క్షానిపలు తావ వికికణమువలన భూమి క్రమముగా తరుగుచున్నది ఊల్కాదిపాఠకమున చేప జడద్రృవ్యము. (142539) భూమిని ఐిదారింశలు వృద్ధి వేయగలది కాదు,

8

పరిధులు = నెలలు, కుండలు = బుతువ్చలు,ఆకసులు = దినములు అని విశదము, దీనిలోపల మరియొక ల మున్నదని అన్నను ఈయన్థ వే చానికి వాహకముగాన ఈయస్థమున కసంగతి లేదు.

“ఎవడు పండ్రెండు నెలల నెరుగుకో ఆతడు వదుమూడు నెలలయు ఉత్పత్తి నెరుగునుం (౧-౨ి

ఈ సూక్తము సౌరచాం ద్ర మానముల విశ్యమును రశీందుచున్నది.

“ప్రతిదినమందును ఉపులు వరుణునకు ముప్పదియోజన ములు ముందు నడచునుం (౧-౧-౨౨౩)

వరుణువకు = సూర్యునకు

ఈస్తూ కము బుగ్వేదబుషులకు భూవరిమాణవిషయ మున నవో ఒకలెక్క * ఉండెనని తోచును, ఆలెక్క యేవో మశ కివుడు విస్చష్టముగా అెలియగల ఆధావకములేదు. పురా 3ా-వెవ కాలమానము హ్రన్వము కావలయుము రవికని భూమికిని ఉండు దూరములో మాటు "లేదే " అని యుడు ఎొంవద చానలు మొపలసవానికి భూమి కరగి (1370410%) పోవుచున్నదని "దూంజీ చెవ్వు నిని యు దురు, ఇంకొక మాలటాలాం౧=.౨౫% వ బుహ్మూక్తము ఆఫిమానము చెవ్వు చున్న. ఆ సూక్తకాలమునకును ఈ చూక్తకాలమునరును నడుము భూమి యిుత పెగ నని అంగీకరింవగలరా * దానిని దీని!ని ఒక బ్రావ్రానిన మంకర ముుడవలయు నే?

ఏ, సాయణులు దీని నిటులు వ్యాకరించిం సూర్భనిస్ధాంతాదిమకము

చొప్పున భూపుధి ౫౦౫౯ యోజనములు సూద్య జిత మేర నడచుబ

ర్పీ

ణములందును పదపటి వైజ్ఞానిక బోస్టితిపమునందును గలలెక్కు లతో ఈలెక్క ఎంతవట్టు సరిపడును అని విచారించినవారు అరిది, ఈవిషమయమున ఒక చిక్కుకలదు. ఈ సూక్త మాసియా' ఖండనున ఏస్రాంతమున ఫుక్షైనోఅనుకంగతితో పయి లెక్కకు సంబంధ ముండునని తోచును. శావున నీలెక్కకు దిగువా రీషయి విషయమును మనస్సునం దుంచుకొనవలయును, అవి యటుండె. భూమీ గోళాకారమను నభిప్రైాయము "లేనిచో సూకుద్ధనకు మునిముందు ఉపషనడచు ననుట కర్థము లేదు కావున ఖ్రైక వగలుకు ఓక నేయియు లేక ౬౦ దండములు పట్టుకు కాపున 30 అూజనములు. నడచుఓకు నుహరు 30/౮6 దచములు నట్టును ఆనా నూర్యునికుటె 5౮ నిమిషములముం దుష టఉదయిుచును ఇ సాయణుడు ్ధలముగా ౩3ెచష్పెన మాట ఏలన నికషచేజఒమోదగూడ ఈ ఎనిమిది నిమిమము లల్పము, ఇం3౩ నొక ముష్పూ త్రహము లాశాకమున వగ్యహము ౧౨౦౦౦ యోజనములు నడుచు నని నిస్ధాంేములు చెప్పును చానిఒట్టి ఉమ! కాలము 3 నిమమములే యని చెప్పవలెుు శాన బు ఎటు చెపుకుము యేదో అనగా నేచేకముదో ఆ యోజన మెంళడో మన కిప్పటి: తెరియదు,

ఓ. వేదములలో గల శంధర్వనగరము మేకులేజస్సు (ఉషాంఖు” శావలయు, ఇవె ఛరరఖండమున కనబడదు కాన వమయువముల వాసము *%ఏ ధర్వనగరములు కనబడు మేరు సన్నిహిళవ్రదేశముం ఇదినిరడు లే ఖకువైనిఅమైం శములకు ౨౦౦ మైవ్రదేశము. గంధథర్వనగరముల వర్ణనము జ్యోతిషసంహితే లుదుకు పురాణజములందును శ్యుక్తురస్మూశ్రస్థానమునందుకు కలదుాోఅనేః _ వర్షాకృతి ఖ్‌ వగెశే పరం వళాకా ధ్వజ తోరణాన్వినక్‌ ఇ=వలు రుస లును వలురూఫులును గల శడాలతోడను తోరణములతోడను కూడిన వ్తత్తనము ఆకసమున "వెలుసచున్నదిం 0142 118005 ఇటులు కనబడును

త వారికి భూమి గోళాకారమని 'తెలియునని కొంద రూహించిరి, ఉప నుందు చకువని అెలువుటకు భూమి గోళమని తెలియ నక్క_ర లేదు. భూమినోళమని తెలియని పామరులకును సూర్యుని ముం దుషోదయమగునని అెలియును. ఈబుక్కువలన భూమి ఇశళమని నినయింప వీలుడిన్నను లేకున్నను అటులు నిన్షయింప "చేయగల బుక్కులు చాల గలవు,

“గమనశీల మగు చంద్రమండల మంతర్థిత మగు సూర్య 'లేజముబే నిటు లగవకుచున్నది, (౧, ౮ర. ౧ుఫ్తి ఓటనూరయ్యుడా! నిన్ను రాహువు చీకటిలో ముంచిశపుడు ముల్లోకములకు తమ తమ తావ్టలు తెలియలేదు, (|, ౮౦. ఓ) ఓ యుంద్రా! నీశ్ర సూమ్మ్యన్ని క్రంద నున్న రాహు మాయను తొలగించినపవుడు అత్రి తుకియ బ్రహాచే కారస్ధివిఘాతక మగు చీకటిలో ములిగిన సూమ్యని ప్ర శాశింవజేనెనుి (౫1-౮౦-౭౯)

చాలగంగాధదలు ఈతురీయ ఛువా వదమును విమర్శించి తుకియ యం శే ముచే ల్‌ హణమును కసుగొనుట యని ప్రాసికి కావి విమర్శకులలో నీయక్థ్యమునెడ సందేహము కలదు, ఐనను దీవికి పరమునందున్న బుష్కులలో అ త్రివంళశమువాము యంత్ర సాహాయస్టమున గ్రవావేధ చేయుటలో దిట్ట లని యుండుట నలన ఈ బుక్కులోని తుకీయబ్రహ్యా తువయయంత్ర, మే, శవాణప్రకరణము వూచునదిః

గ్రహణ మిీావినమున నిన్ని గడియలకు వచ్చునని గణి తముచేసీ కనుఖెొనుట మిగుల తెలివితేటలు గలవారి పనిగాన అవి భారతీయులకు చేతకాదు, డానిని మొవట సాధించినవారు

8

చీనావార.. విదవ కాల్దియావారు.. వారికడ దొంగిలించిన వారు. భారతీయులు. అని తెల్లవారు కొందరు వ్రాసీరి, ఇవి ఎంతవరకు సంగతమో చూతము. గ్రహణములు వెరుష్టు కలిగించునని అన్ని చేశములవారును "నేటికిని తలచు చున్నారు. హిందూ చేశమున త్ర హణవేళలందు దూలాండ్రూ విగ్టాంతి గొందురు. కాపులు పంటలు పాడగునని అనుకొందురు, వశువ్చల కొమ్టులకు నున్నను వూయుదురు. ఫలవృతు ములక దిష్టిబొమృలు కట్టుమరు. కొందరు మంత్రావదేశము పౌంచుదురు. తర్పణము లొకర్తరు, నాజులు భూదానము చేయుదురు. -ఈ రీతిగా ఒకచెస భయమును ఒకదెస పవిత్రతయు లోకమున అనుభవమునం మున్నది, సూర్యనీద్ధాంతమునం దీ భీతివ్యంజూ మగు పవి త్రతతో గూడినవాకద్థిములు కలవు,

చీనా చేశమునందును భీతివ్యంజక మగు ఇట్టి పవిత్రత గ వాణను లయెడల గలదు, చీనా రాజవ్య్యాతిషికులు హ్‌ హో అను నిరువురు గ్ర్‌వాణ మిసమయమున పట్టునని వెప్పజూలక పోవుటచే క్రీ, వె. ౨౧౫౯ వ సాలున స్రాణదండమునకు గురి యై,

కాల్డి యావారు ఫ్ర హణముల _ ఫృునరావ_ర్సనమును గరించి వ్రానిరి, చానికి నేర్‌ న్‌ అని వేరు ౨౩౦ చాంద్ర మాసములకు చంద్రుని కేతుద్యయము భూమి నంతయు సంవూ థ్ధముగా నావక్తించును. దీని కొక కల్చ మని వేరు వరకల్చ్పము నందును వూర్వకల్పనమునందలి ఘటనల సన్ని వేశములో గ్రహణ ములు తొంటివలెనే ప్రనరావర్డించును, పలుమారలు దూచి మాచి వా రిపి కనుగొనిరి, నాటికి వారికిని యంత్రసాహ్యుము

7 "లేదు, “కాల్లియావారే -మొుదట రాసులను కనుగొనికి అని మరి కొందరు దొరలు వ్రాన్‌రిల్‌ మనకు అవగా ఫార తీయులకు హిందొవులకు గ్రహణములు కనుగొనగల పద్ధతులు "50 డున్నవి. తిథినిబట్టి ఒకటి, శరానినిబట్టి మరియొకటి, ఆతి ప్రాచీనకాలమువందే తిధినిబట్టి కనుగొను పద్ధతి ఉన్న దని మహోవిషువవించువ్లునకు. గురు తయిన పునర్వసు మృగశిక రోహిణి కృత్తిక మొదలగునవియే ప్రమాణము. ఎంతే అరిమి తరిమి యీవలికి లెక్క కట్టినను వునర్వసునుండి కృ త్తికవరకును నసుమూరమ చ" -వ, ౫౦౦౦-౨౪౦౦ నడిమి కాలము, అప్పటికి చీనాలో. ఇంకను గ్ర హణగణితము. పరినిష్టితము కాలేదే? వారికి తమవాతివారుకడా కాల్టైయావారు |! చంద్రు, డే నవశ్రముకడ చుండెనో కంట గనుగొన వచ్చును, కాని సూరు్ఫని కనుగొనజొలము, అనుమానప్రమా ణమువలననే ఆది సాధ్యము, సూర్యుని గతి నియతము, చంద్రుని గతి వార్మ స్‌ క్తుల ఆకర్షణమువల్ల నియతము శాదు, కాన నిక్కచ్చిగా ర హణమును నిర్ధారణ మొనరించుటకు రాశి చకశ్రావిష్కకణ మావశ ఫ్టోము,

' ర్‌. హి-దూడేశపు సాహితృశాఖూీ ఆస "లేదో నక లేవో తెలిసికొన గలుగుట కల్లు కన్నములో పట్టు. పడినను “ఎవలేని అడుసదురు; వారిక్‌ మనము సమాదానము వెవృవలసి యుండును అను సీస్ణ భారతీయులకు "లేదు. ఈ పౌవమునుండి వారెని రక్షించు. శక్తి చర్శ్మమునకుగాని. వివేకమునకుగాని లేదు ఈ వాడు వనికుడె తొలగుటకు వారిక్‌ దండఖీతియు =లేదూ అని చెట్టి ర్రానెను+

తె

రాశీనూచన బుష్కలం దున్నను మశనవండికులును పాశ్చాత్యవండితులును దానియెడ చూవ్ర పరప లేదు, ఐ3హోనిక దృష్టితో కొందరు వండితులు “వేదాంగజో్యోతిషనునను భారత ముశను రాశిమాట లేదుకాని రామాయణముశనమా శ్రమున్నది. రామాయణము శ్రీ = వె. మూడవ శతాబ్దికి చెందినది, శీ త, ఏవవ శళాస్టిలో అశ్విని ఆపి, రాశ్యాది మేషము, మేషూంత ర్హత మశ్విని, శకావ్రన రాశిమాట హిందూ దేశమున క్రీ, త, ౧ ల్‌ విదవ శళతాస్టిలో ఆవిర్భవిం చెను, వాయు విష్ణు మత్స పురా ఇఅములలోని మేపాది రాసులు కల న్లోరములు వపీ_ప్తములూ అం శీ చె. ని, శే, యమ్షే. యఫ్‌, ఆర్‌, యే. యస్‌, వ్రాసిరి, శ్ర చాలకృష్ణపీమీతులవారు శం వె పదునాలుగవ శ తా్టికి 'పవెనుకటిదని యకుకొనదగిన ,భావహానిదాంతాదములలో రాసుల

టాం ధ

మాట వినవచ్చునే యని శంకించి అవి అధునాతనములో లేక వుతీప్తములో వియుంకు” నని వ్రాసిరి, కాని గణితజ్ఞై లగు ఇటీవలి విమర్శకులు "నతు / విభాగము చేశీనవారే రాశిచశ్రా విష్కూరమను చేసి రనుటలో న మున్నది. వలన నమ్‌ త విభా గము రాశిచక్రృముకొరకుగదా, పిందువ్ర్చలకంకై. ముందు నష్‌ త్ర విభాగ మెకుగని చీనా వారముగాని కాల్ల యావారగాని త్రీ సువారుగాని హిందువులకు ముందు రా?చక్రము. నావిష్క రించి రనుట కారస్ట్థ కారణములను తలకిందులు వేయుటకాదా! లాతుల రాశిచ్శక్రావిమ్మరణకాలముకంకె. ముందు హిందువుల రాశిచ్యక్రావిష్కురణ కాలమున వైలతిహానీక దృష్టాంతము దొర కక పోయినంతవమా త్ర మున హిందువుల కిది తెలియ దనియు

ల ఈ లెలివిని వా రొరులకడ దొంగ౧లి రనియు వ్రాయు కెంత సావాసమోి అని అందురు,

రాతు,లందు ఎ రగు నాకాళమున గనివీంచు నీ బుక

ఆ య్‌ ం గణను 6 వగట నెచటికి బోవ్రును 1? (౧-౨౮)

రాత్రులందు గనబడు నవత్రము లన్నియు పగట కన బడు, దాన వింత యే నున్నది? -ఈ వింతకు హేశు వేరి యని లోతులకు విగి ఇచబి్‌ బుకగణము స _ప్తర్షు లని కొంద రరముచెవ్పిరి, పె తఠరాహులకు కాతికాలమువసవపఘులస్తం

"ణే జావ తో ఎలి ౨ గతు లగుచున్నటులు కానిష2ంవప, కావ్రన వాన వగట కనిపిం వకపోనుట వింత కలిగించును, మరియు శీ వె. ౩౦౦౦-౪౦౦౦ వండ్లనడుమ 4 4726720౮ ధ్రూవతార, స్పప్పస్టులు డానికిడాపుగా

క! న్యు

నుందురు. డానజేసి పడమటగా వారి కస్తంగతి లేదు, దివా రంభముననే వారు కనబడరు, ఈ రీతిగా న్వర్షి చారము నాటివారికి తెలియును, స్వష్తగ్త హములుకు వారికి దెలియు నని సామ శ్రమిపండితులును చాలగంగాధకులును కొన్ని బుక్కు లను వ్రమాణీకరించిర, శుకృబ్బహన్చతుల మాట కొంత స్పష్ట ముగనే యున్నది. అఘ అష్జని మొదలగు వి సెమవతు త్త ముల మాట బుక్కులలో గావబకును,

6. బుక్షవదమునకు ఎలుగుబంటి యనియు నత్షశ్ర్మ మనియు ఆర్థము. ఎలు నను నర్థము కల యటాసం[05 అను త వవము బుక్షభవముః, ఇప లాటిన్‌లో 52 గా మాశెప, 6టు ఈ మూడు వవములకను సంబంధ నున్నదిం

10 “ఒకడు (చంద్రుడు) భువనములందు. బుతువ వ్ట్‌వస్ట చేయుచుచేయుచు వవంచ మవలోకించును, రెండవవాడు (సూర్యుడు) బుతుగణముల విధించుచు విధించుచుమరలమరకల జన్మ గ్‌ వాణ మొనరించున్సు (౧౨౫-౮౫.౧త్రాల్‌ / య అ, టో! జీ వీనినన్నింటినిబట్టి మాస 7 వత్సర స్ధూల సూత్షపరి మాణమేగాకసూరస్థచంద్రు, లొక నిర్చిష్టమాక్షమున గమనాగమ నములొనరింతురనియు, నూక ఫడు విషువద్వ్భృ _త్తృమునకు $ ఉత్తర ముగను, దతీణముగన్సు వడచు ననియు నారికి లెస్సగా "తెలియు 7, “దద్రమా లోనుతే. మూనళబ్దము. వికివచెను మాస మనూ తొల్లి చాంద్కమానమువచే తహణము ఆవ్యముకంనరి 001% వేకింగరు, పదము లిట్రీ మజీయు “సూరృమాసా” (౮ాలాం) లకు బుక్కన మాన వవ మునకు చంద్రు దని అర్థము 'తెలుపావనోేో చుదమావుకును నెల నెల యనియే సేద. 5, యజ్త్వమునకుము నీడాదెపొడుసరరు ఉండుళళ,ము, లేప యజ బ్గా (ఆ షా న్‌ ్‌ాాంద ం సుష ఇ చను ళ్‌ తాం మునడుమ వీడాదినడుము అని క్రమక్రమముగా దిని$ ర్భవ్య్యా్షీ కలిగను. విషుపద్దినముచే సంవత్సరము సమముగా కడు ఫానము లగుటబే దీనికి వి.. వల్‌ అని ేవ. బుగ్వేదమునువలి ఒక బుక్కుకాలమున నిది (వ్రశావతి తల పునర్వనులో నున్నది యధా వై పురువ విఫవాం సన యధా దక్షీనో ౬ ర్ధ వీవు పూర్వో ౬ థ్‌ విన వతో యఫో త్తరో ఒర్జ్స వివ మ్నుళ్తరో ఇ ర్ధో విషువత స్తస్తా దుత్త ఇ త్యాచతులే. త్త బాహుక్సరః శిరవీవవిఎవాస్‌-బివలసంహిత, ఇవ వె ఫపతవ సాపి న్నూమే స తాన జ్‌ వష శి - థి ల నో ఖి | మక్యే $ర్టో విజ్ఞాయతే (వశనేయవ్రా ఈ-౨౨) = పజియెడమచేరులు చాపిన శ్రరుమునితల సరిగా డుము నున్నటులు విమవత్తు ఉండును ఆ నమదిన నమున సంవత్సరము అనగా యజ్ఞము మొదలు పెట్టవలెను లు

క్షే

నని లేలుచున్నది, మజియు రవిమార్ష విషువద్వ్భృ_త్సముల పర స్పరావనతియు (౧-౧౧౨-౨), భూమేరు విషయమును (౧౦- ౮౬ బుగ్వేదమునందు కనివించు నని లడ్విక్‌ _వ్రానెను. 9 “అడిత్యుని పంద్రైండాకుల చక్రము. స్వర్షమున నలుప్ర్కక్కల మాటిమాటికి తిరగుచున్నను ఒకప్పుడుకు జరాగ్య_స్థముకాదు, ఓ అన్నీ! ఈ చ క్రృమునందు పుత్తరూపములగు మూడువందల అరువది జంటలు కాపవుక మున్నవి (౧-౧౬౮-౧౧).

మూడువందల అకువది జంట లవగా మూడువందల అరువది వగళ్ళు మూడు వందల ఆరవది రేలు, మేసనుమొద లగు పండ్రెండు నాసులే పంద్రైం డాకుల చక్రము, "వేదకాలము నాట్‌కి రాసుల ఎలుక లే దనియు ఈ పండ్రైండును నెలలనియు కొందరు సంచేహించిం. కాన్ని *ఓ ఆశ్వినులారా, జక వగ వృషభము రెండవ ప్రక్క శింళుమూరము కట్టన రథ మెక్కి మిస దివోదాసగురుు నగు భరచ్వాజు నింటికి వచ్చితిరి? (౧-౧౧౬-౧౮). ఆను బుక్కువందలి వృషభళింళుమాూవములు వృషభమును మకరమును గాక మతి యేమి! ఇట్టి సంగతులు గమనింవక వలువురు రాశిచక్రము పరకీయ మని ఛ్‌గీరి,

బుగ్వేదము జోూతిశ్నాస్తము కా దని మనకు ెలి యును, ప్రస్క్తములగు వై విషయములు ఆనాటికి £ఇొన్ని జో్యోతిన్సిద్ధాంతము లున్న వని తెలువగలవ, అథర్యమ.నందున్ను ట్రాహణములందున్యు ఆకణ్యకములందును నమ్మత్రములు నవి

0. విశ్వస్తా దిద్చద్ర ఉృత్తరగూ అబ మటము కల ౪ వ పర్ణము”ోని ఈ ౨౨. బుష్క_లు ఇంకను విళోధనకు విషయములుం ఇవి మేరుద్వయూాం- వనలతి బోధకము లనుటయు అఆపోేచింవదగినడి చూ, ఓరయన్‌ - ౧౭ ౩పుట

క్షం జీ 0 జే _స్తరము కలవు, అథర్వమున అభిజిక్తు కూక కలను, ఓ) చంద్రుని ఛగణకాలము ౨౭-౧/౩ దినము లగు గావ నాటివా రఖిజిస్తును గూడ లైపొనిరి, చంద్రుడభిజిత్తున ౧/౩ దినము౨కును, చంద్రు డొకనాడు మహావృ త్తపరధిలో ౧/౨౭) పరిభ్రమించును. ఈ ౧/౨౭ లో గల చుక్కల గుంపులో ఉజ్జ్వల మగు చుక్క వథాననతు త్ర ము, న న

కొన్ని బుక్కుల కాలమున వునర్వసు మృగశళీక్ష లును ే_శ్రిరీయసంహితా వ్రాహణముల కాలమున కృ _త్తిశయు, విక "రేయవ్రాహ్థణముల "కాలమున కృత్తికా రోహీిణులువు వేదాంగ జోస్టితిష కాలమున ధనివ్ఫ్యయు, ఫారత కాలమున చ్రావణమును వేష చథమ నక్షత్రములు, అనగా వాపంతవిషువ మాయాయూ నత్మత్తములలో నగుచుండెకిది విషవ మేపేట ౫౨ వికలలు వెనుక బడును. ౯౫౦ వంద్లకు సుమారు ఒక నమ్‌త్రము ౮౦౦ కలలు వెనుక బడును, బ్రాహణములందువ్వు ఆరణస్టకములం దును వెక్కుజ్య్యోతి _స్పత్‌ త్వము లుపాఖారన రూపముగాగలవు, విక శేయవై్రైాన్గాణమునుండి ఒక ఉపాఖా్యానసార మిీవిగువ;

10. ఉమిష్టా దసూర్రానా మధఫస్తా చ్నోోశాయాకి = ఆహాశోలయ చైను శ్ర్రవామునము క్రింద అని శ్రీధరస్వామి (భాను ౫౨౨ ఎధ్య్యా). చెనికి గుయితులాా౦ళ తె త్తికియనుహిత ఇకువచేదు నమ్మత్రములనే చెప్పెను, (రవి వవమునకు ౮౦౦ కలల సిమితే మస ప్రదేశము) నీనిలో అభిడిత్తు "లేదుః

పేమేః అహః ఫూర్వం తతో రాత్రి కాసా శుక్తాదయ" స్మృతాః ఛశ్హావణాచని బుమఘెశి బురవః ?2రాదయ:". అని అశ్వ మేధవర్వమున ఈర అభ్యాయమునం దుండుబచే శ్రడశావెకాలముక గారతరచనం అవి క్రీ. మె ౫ వ శతాబ్దికి వెళుక

19

“ఒకపుడు ప్రజూపలికి తన కూతుమిోద తలపు గలిగెను, అతడు లేడి యాయొను, అతనికూతు రాడులేడి యాయొను, "దేవతలు ఇతడు పాడువని చేయుచున్నా డని ఒక భూతమును సృష్టించి ప్ర జూపతిని శిత్షీంపు మని కోర9. ఆతడు ప్ర జూవతి యకృత్యమును బాణముతో కొమ్మైను, ఆవాణముతో ఆమృగ మాకసమున శెగనెను, వానినే మృగ మందురు. దాని 'నేనీన వాకు మృగవ్యాాధుదు, కూతురు రోహిణి. (8 పఖ్చిక్క 33 అధా),

“వ్రజావతయన్నను యజ్ఞమన్నను సంవత్సరమన్నను షక ట్‌యే*” యని యిీద్రాహాణము మాటిమాటికి చెవ్పుచుండును, వీడాక పాగునను స త్ర ము జరుగుగాన యజ్ఞ మనినన్కు సం వత్సర మనివను ఒకటియే, యజము వేయనిచో వజాస్నషి

ప్‌ ల్‌ లప కాదుగాన వజూవతి యనగా యజము, వ జూవతిరూయుకు / వీ గ కు / రోహిణి. ఈరోహిణశీనవ శ్రమం దపుడు వత్సరాకంభము, ఆ కాలమున వాశంకవిషువనమువుంకి ఉగాం, వేదబుషులకు కొం డొక వమతమువంద ఉఊావ యగుట అతెలియుకు, బాహణ ో శీ కాలమునందలి ఒుషు౬క ఇళ్టడు రోహిణిలో విషువ మగుట అఆయనవ్యభిచారకముూా గవనబడెను. కాన్టన అవి "అకృతి మనగా లోగడ లేని వనిా వారికి తోచెను, ఈయుపాఖార్ట నము వలన విషువతృశ్చిమళతి వ్య _క్త మగుచున్నది, ఇట్ట ఉపా ఖూస్టనములు 'వెక్కులు వృువాణములం దెల్లెడ గలవు. లెత్తి

క్ష రీయశ్రాహాణమున 12 బృవాస్పతి తిప వలో వుమ్రైనని కలదు, దానజేనీ సంహితలు తిప్యాబ్బవాస్పతియోగము శుభ మళి "చెప్పెను. తై త్తిరీయారణన్థకమున (గ్రహముల వేరు లున్నవి, ఇంతకు ముందే చం ద్రనత శ్రృయోగము. ననుసరించి మాస ములవేరు చేర్చాటాయెను, ఈయారణ్యకసమయమున యుగ విభాగము మొవలయినటులు తోచును,

-ఈపమయముననే *నతు శ్రీవిద్ధి వెలువడెను,ఆనిద్యలో స్నాతకులు *నత్ష శ్ర దర్శి పద ధారులు, వారు వడావపాడసగు నను స్మత్తము సాగించుటకు ఉత్తరదత్సీణాయనములను విషు వద్దినమును తిధ్యాదులను నిర్ణ యించువారు, దీనినిబట్రియజ్ఞ ము కొరకు ఖనగోళవరిశీలనము వారి కావళ్యక నూయొకు, సోమ రసమున శకేర్పడిన ప్యాత్తముల _ వేన్లు గ్రహనామముల ననుసరించెను, ఆ “నతత్రవిదస్థి ఎట్టిదో యివుడు మనకు తేలి యచు. కాని ఖగోళ మొక కా్ర్రముగా ఆరంఛమగట యీ బ్రైవ్గాణముల శాలమునం దని ెప్పచ్చును. వై తిష్యాబ్బవా స్పతియోగము సుమారు క్రీ, వె రఇఖ[0ం లో అగు గాని మరొకవుడు కాదని శ్రీ వేంకశేళ శ్రీధరులు నిర్ణయించిరి. నాటి

13, తై ట్రా 3-౧-౧; బుక ఈంగం౦ం-కి, అధర్వ ౨౦-౮లారం “బుక (౧౦-౧౨3) నందలి వేనవదము శక్ర తవా బోధకము. వడమటి వారి *6మ15 వదముశు, ఇవియు నొక్కటియే” అని 010% లో శ్రీబాల గంగాధపలు, (౫, 161, 2)

కేర్‌

నుండి బాహణరచన కృ తిశాశాలమువరకును జరిగె నని మన

ఆళి ౨ మనుకొనవచ్చును

వేదాంగజ్య్భోతిషము

ఇది వేదమున కంగ మగు పరిశిష్టము, ఇందు 3౬ న్లోక ములు మాత్రము కలవు, దుర్చోధమగు న్మ్‌్రంథము కొన్నాళ్ళ పాటు మసీపాత ముడిచిన మాణిక మాయొను, నలుబది య్‌ బది వండ్ల యీనడుమ పలువురు పండితులు దీనికి వ్యాఖర్టలు సైసి, డీరిని సుబోధ మొగనరించికి, ఈ్యగ్రంధరచన తీ +, వె ౧౩౫౪౭౯.

డీని విశేష మిది: నిజేం దొక యుగము. మాఘశుక్ష మున ఈయుగము మొదలు, ఫవుష్యామావాస్థతో అంతము, వడాదికి ౨౬౬ దినములు ఇ బుకున్ర్చల్కు ౨ అయనములు, ౧౨ సౌరమానముల్సు ఇట్టి ౫ వం డ్లొక యుగము,

ఈ యుగమున చాం ద్ర సౌకరవినాగము'సాడ గలదు ఇందు 3 ఏండ్లకు వండె,0డు వండెండు చాందమావములు, ష్‌ ల్‌ న్‌ టు మిగులు రెండేండ్లకు వదమూడు పదమూడుచాం ద్రమాసములు, ఒక యుగమునకు ౬౨ చాంద్రమాసములు, ఇజం సౌరమాన ములు. కావున ఆెండుమలమాసనులు, వేదాంగబో్యోతిషమున గల మరి యొక విశేష మే మనిన ధనిష్ట. నష శ్రములకాది, ఇదె అదితికాలము. శ్రీః వె. సుమారు ౫౦౦౦౩౦౦౦ మృగశిరలో విషువము, ఈ సమయమున ప్రాచీనకాలగణనమున

కేస సంస్కారము జరిగెను, శ్రీః వె. సువూయ ౨౦౦౦-౧౪౦౦ నడుమ కృ త్తీకలో విషువము, వితరలేయై _త్పిరీయ బ్రావాణ ములు లై త్తిీరీయసం హితయు ఈకాలమున వుక్లైను. తై త్తి రీయసంహితలో కొంత్కక్రీ, 'వె. ౨౨౮5౯ విరచిత మనుటకాధా రము కలదు, శ్రీ వె. ౧౩౩౭ ధనిష్టలో విషువము, శ్రీః వె సుమారు ౪ం౦ శ్రవణనులో వివవము. గా! సులి 4 గే (రై స క గని ౮. మ్స గన 000౬ (6 “గ్రా గ్ర రంది [స ను యో ర్రం0 ఈ) గ్‌. న! త ల

న వేదమధ్య చో్యోతిషము

బుగ్వేదమునందు కనబకు యజ్ఞము మిగిలిన వేదసంహపిా తలందును బ్రాహాణనములందున్ను ఆకణస్టకములందును బహాుు ముఖములుగా వికనీంచిను, బుగారణ్యకముల సందు కొన్ని "వేల యేం ద్లుండును, ఇడాదపాడుగునను సాగుచుంజెడివి, కొన్ని నూశేంద్లున్కు 'వేయేంఠ్లును.. జరిగినటులు కనబకును, వడాదిపాడుగునను యజ్ఞము జక్‌గె ననుటకు సామ్య మోాపిగసవవి-=

“సంవత్పరాయ వీషమీఎర్టమాణా వీకాష్టకాయాం దిమేరన్‌ (తై, సయహి, ౭, ఈర

“వతావా వై ప్రాచ్యా దిశో న చ్యవన్తే సర్వాణి హ

తీ

వా అన్యాని నతర్రైణి స్త్రాచ్యా దిశ శ్చద్ధవ స్తే (శత, (ట్రా? ౨-౧-౨)

“మిగిలిన చుక్కలన్నియు తూద్పనుండితుడిచి వెట్టుకొని పోవును ఈకృ_త్తకలు మాత్రముపోవుళ

కృత్తకలలో సోమయాగము చేయవలయును, పగట నివి కనబడను, రాత్రి కదుగొనవలెను, *“యాగమునకు స్రాగ్యం శనము అనుశాలవేయబోన్రముందు తూర్పునుండి పడమటి ₹ొక గీటు గీచి డానిమోద దవుదవుల రెండు మొకరములన్కు నడుము "రెండు నిట్రాడులను పాతవలెను, అగీటును ఇంకను తూర్పునకు

18 పొడిగించి మూ డడుగుల దన్వ్వునన్వు ముప్పది యా రడుగుల దవ్వునను మరి రెండు రాడులు పాతవలెను అటుల పొతినపీదప మొదటి రాట వెనుక గూరుచుండి ముందు రాట మిదుగా మాచుచో. ఉతిజాకాశమండలనుల ఫూర్వబిందువు కాన నగునుల మూ, శత, శ్ర్రా-3-౫-౧.

"రే యెల్లయు చూచుచున్నచో వచుక్క తూర్పున నుద యించునో సులభముగా కనుగొనవచ్చును. ప్తవుడు కృత్తికలు ఫూర్వవిందువువకు ఉ_త్తరముగా ౨రి అంళలో ఉదయించు చున్నవి, ఇవి ఒక కాలమున సరిగా ఫూర్వబిందువుకడ నుద యించెను. ఆది యెపుడు? గణితను చేసినచో క్రీ, వె. .2౯౦౦ సాలు వచ్చును, ఇదియే కృ త్తికాకాలము, ఫూర్వబిందునిన్నయ మున ౨) అంశలు పొరపాటు వచ్చినను శ్రీ వె ౨౯౦౦ ౨౫౦౦ నడుమ అని చెప్పవచ్చును, కృ్త్హికలో వాసంత విషు వము క్రీ, వె, ౨౨౦౦. ఈరెండును భిన్నఘటనలు, నాలుగు సూర్యుబింబములు వ్రక్యవ్రక్కల నానించుచో ఆం డంళ లగును, కాన సుమా శే జెనిమిది వందల ఏండ్లపాటు వక్రేట ఆయి దారు నెలలు చతిర్మాత్తియు కృత్తికలు పూర్వవిందువు। ఉదయించుచుండగా నాటివారు మూచియుందురు. వై లెత్తి రీయసంహిత ఇెప్పినది సంవత్సరదీతు, ఈళత్రమునకు. దేళ దేశ ములనుండి వచ్చినవారును స్థానికులును ఎందరో యుందురు, వారిలో కొంద రిందులకు ఫూనుకొని యుందురు, 9 ేమంత కష్టమైన పని గాదు, మరియు క్రీ, వె. 3౨౫౦ వెనుకనే నమ్‌త్ర చక్రముకల్పితమై యుండును.అఫుడుప్రతినతత్ర్యమును గూర్చియు. పరిశోధన జరిగియుండవలెను, ఎటులనగా ఇరు

10

వది ఎనిమిపి నత త్రములను, వాని అంతర్భాగములను, వాని గుణగణములను ఒకనాడు కాదుగద్యా వందయేంన్లకయినను "తెలినికొనుట కల్ల, అటువిమ్లట వానిమోద కవిత్వము చెప్పుట ఇన్ని యేండ్లు పట్టునో ఆలోచింపదగిన విషయము,

యజ్ఞారంభమునకు తిథి మాసము, బుతువ్పు అయనను -ఈమొదలగువాని పరిజ్ఞాన మా వళ్యకము, బ్రాప్తాణములలో -ఈకాలమును గూర్చిన విచారణ చాల కలదు, జోర్టితిక్నాన్త దృష్టితో జూచినయెగడల యజ్ఞము కాలమును కనుగొనుట శేర్చ డిన పవరిశోధనా-గార మని తోచును,

విషువముచే సంవత్సరము ద్విథావిభ_క్రిము. ముప్పది దినములచే నిండిన. నెల లారు ఒక భాగము. ఉభయసంధ్య లయ్యు పూరి మామావస్యలయు, బుత్వయనములయ్య ఆరంభ శాలమున సోమయాగమునకు విధి, నా డారభ్ధమయిన యజ్ఞ మేడాదపాడుగునను జరుగుచుండెడిది, కావున యజ్ఞ సంవత్స రపదము లేకార్ధకకోటిలోనికి వచ్చెను, బుతుయజ్ఞముల సంబం ఛము బుత్విక్‌ వదమున స్పష్టము, “బుతు +యక ఇడ = బుళత్వాక్‌ , మరియు ఉదయమునుండి ఆరంభమణగు ఏనమువకు సావనపిన * మని వేకు, సవనమునకు సంబంధించినవి సావనము

మేం రాశిచక్ర్యమున రవి ఒక అం గడచదు కాలము చాశదిన మని సెద్టాంళములలో నున్నదిం ఈశెక్కన 3౬౦ దినము లొక యీ డని మనము సాధారణాముగా వ్యవహకించుచుందుము* ఇది ౮1౫౫] రజ ఈ సౌరదినము ఆ్టేయుల ఏం1ఇ౯ 45 కాదు సిద్ధాంళములందలి క దినముక్కు 50122 శేష యును సమ్మృసరిపోవును. కు దినమనగా భూమి త్రుమిిచు దిన మని అర్థము ఛా చాసరము, ని1రే0"621 రజ. యును ఒకటి.

౨0 అని మొదటి వ్యుత్పత్తి. సవన మనగా సోమరససంథానము లే) యజ్ఞము, నూరోర్టదయమునుండి ఆరంభముయిన యజ్ఞములు 7 వ చ ॥ "తెలుపు నీసావనళబ్బము క్రమముగా దినార్టక మాయెను మువ్చడి సావనపినములు కల సావవమాసములుకు, మున్నూరు నరువది దినములు కల సంవత్సవములును పండ్రైండు నెలలకు పన్నిస్టరు సూర్యులును బుగ్వేవమునందు కని2ంతుకు, కాని మువ్ప3 సావనవనములు చాంద్రవమానవు నెల కక్కడం, సుమాప ౨౯ సావనవినములతో నొక చాంద్రనూసము వ్లూర్తి యగు * కాగా పండ్రెండు నెలలకు ఆవ దెళములు లేడా వచ్చుజ, అనౌ 3౫5 సావనవినములతో వంగ్రైందు చాంం, మాసములు. నిండును, చాంద్రసౌరమాసముల ఈలేడా వలన మాసములకుళు బుతున్చలకును, పక్యము 2 కలుగవు, దాన యుజ్ల కాలమున వక్య వసంభవము, గావ వారి మ్రొక్య మున కధిమాసకల్చ్పవ జరెను, తొలువొలుతటి మున్న్నూట అరువది దినముల యేడాడి మున్నూట అరువది యారు దినముల యేడాపా మానెను, అపుడు పండ్రెండు దినములు "ఖేవము కలిగెను, ఈ వండ్రైందు దినములకును వేదమునందు కడు వనిస్థ. వా యేటి శాయే 2. ఫూర్వావరు చరతోయాయ మైనే శిళూ ్రీడంతౌ చబియాతో ఆవ్వరవి విశ్వా నృన్నో భువనా భ్ళిచ్యక్షే బుతూ నన్నో వివఫ కాయలే పున “చంద్రమాః షడ్జోళా. న బుతూవ్‌ కల్పయలిలి (తై, అక లా 3 ఆరు 2 సె

వ డీవంద్రైంపు దనములను సరివుచ్చుకొనెడివారో, లేక ౨4 ఏం డ్హకే సావుచ్చుకొ నెడివారో జెలియమ, సంవక్సరాది

“నూరు హేమంతముల ఆయు నిమ్లు అని బుగ్వేద మున పలు తావలం గలదు, అనగా *నూ కఆేండ్తపాటు మను ్రుతుకనిమ్థుి అని అస్థము. ఆకాలమున హేమంతము సంవత్సశాపికావున వా రటు లనిరి, మౌాన్షశిరము పఫపుష్యును ఊూామంతబుకువు, కావున మార్టశిరముతో నక్షారంభము, మూ్యూశికమువకు అ్యగృహాయనము మారువేక, అగ = తొలి స్యయవము = సంవత్సరము * అనగా సంవత్సరాది,

వన్షపదమునకు వాన యనియు, సంవత్సర మనియును అప్టను, పానకారునుంక్కి అనగా ఉత్తరాయణాంతమునుండి ఒశానొకవుడు సంవత్సరారంభ మయియుండును, కావున వర్ష వదడమం-నకు సంవత్సరము అను అర్ధము సంభవించెను, కానివీ ఆయనాంతమును౦డి సంవత్స రాదియైనను విషువము 4 సంవత్సర మునకు మధ్య్ధదినము "కాదు, విష్ణవమునకు సంవత్సరాది ఇటు మూన్నెలలును అటు తొమ్మిది నెలలును ఉండును, కాని యజ్ఞ

త అర్రే హోయశ మహ్మా$, మార్టకర్ష మారభ్య పర్ష్యవ్రవృత్తే? చ్రష్షా ద్చశ్‌* ఫూర్వవదె” దితి ఇర్వమ్‌ం ఆ్రృహాయణ పార్షమాసీం తద్యోగా వ్ర మపి తథా” (థానుపీక్షీతుని అమర వ్యార్మాంశాలన ముఖక నీవ కల్‌ సంవత్సర మారక్య దీక్షంతే తస్య స్యానిర్భామల్‌ నమ్మేఘి వివాన్‌ కంపద్వలే' (తాండ్యట్రైహ్మణ ౫౯౦) (చీ, |

వ్రైంటర్త

లై

కాలములో విషువమునుండియే సంవత్సరాది యని శ్రీ బాల గంగాధరుల యభిప్రాయము,

మాసాపి

మూసారంభము మొదట ఫున్నమనుండి, శై త్తిరీయ

సంహిత మాఘఫూర్లిమనుండి సంవత్పరాదిని జెవ్చుచున్నది. 'వేదాంగజ్యోతిమ, వె తామహనీద్ధాంతములు దతీణాయనాంత దినమునుండి సంవత్సరాదిని జెవ్చుచున్నవి, అనగా మాఘము కాని యీసశెంటను అమావాస్యతో సంవత్సరాది యని కలదు, సిద్ధాంతములును ఆవిధమునే .ైఖొనెను. కాని కొంతకాలము నకు అమావాస్య వున్నమకు మారెను, కొన్ని చేశములందు నేటికిని పున్నమనుండియే సంవత్సరాది,

బుళ్వాది

బుక్కునందు హేమంతము మొదటి బుతు వని మూచి తిమి, ఒకానొక కాలనున వసంతము మొదటి బుతువ్రు, ఆపరి గణనము నేటికిని అనుసూ్యూత మగుచున్నది, శతవథ బ్రాహ్మణ మున వసంతము, శీవృము, వర్షము ఈమూడును దేవర్తున్రులు! శర్హ బ్ధేమంత శిశిరములు మూడును వితృతువులు, ఇటుకే "'చేవనష్‌ శ్రములనియు % వితృనత్ష శ్రనులనియు. విభాగము పితర. (శతం బ్రా 3౧౮3)

6. జేవగ్భవా వై నమ్‌శ్రాణి, , కృత్తికా? గమ్‌, విశాఖే ఉర్త మమ్‌ తాని చేవనక్షత్రాశి, అనూరాఛా! వ్రథమమ ఆవభరణీ రుత్తమమ్‌. తాని యమనత్షత్రాణి. యాని చేవనతత్రాణి తాని దక్షీణీన చరియంతిం యాని యమనమ్‌త్రాణి తా న్యుత్తనేణ

28 కలదు, వాసంతవిషువము (05121 60%41100% సుమారు 21 9 కషం మొదలుకొని ఆరు నెలలు ఉత్తరాయణము, కారదవిషువము (410మి౧41 ౨40ంవ నుమూరు 21 86 982 ఆకమనెలలు దతీ./ణశాయనము, కాలక్రమమున నిదియు మారెను దథీ[శశాయనాంతపినము (౯ 50180106 21 96% మొదలుకొని ఉత్తరాయణమని వ్రచా రములోనికి వచ్చెను, మికొంతకాలమునకు వాసంతవిషువ మునుండి. (7 మర41102 21 వేలం సంవత్సరాది వ్ర చారనుు లోనికివచ్చెను, చార్జు స్ప త్కాబ్బము

వేదాంగబ్యోతిషమునందును. వై తామహసిద్ధాంతను నందును అయిదు సౌర వర్షము లొక యుగ మని గణన, పురాణ జోష్టతిమమునందును ఈగణనము మాట కలదు, ఇట్టి యుగ ముతో బృవాస్పతిభగణభోగకాలము యుక్తమై వారక్ష్యస్పత్యా బ్ద మావిమృృత మాయెను, క్నార్తికమూసముతో ఈయథ్దా రంభము, కావున కృష్తికలో విషుప మున్నఫు డీయబ్దమునకు

కృత్తికలో విషువ మున్నవు డశ్లేషతో రవి ఉత్తర గతియు. ధనిష్టతో దతీణగతియు చెల్లు, కావ్రన వేదాంగ జో్యోతిషరచనాకాలమునగాని చానికి ముందుగాని బార్న స్పత్య

అనా

మానారంభము,

హ్‌! సంహి తాజ్యోతిషము

శ్రోర్షతి వవ రకులు వదునెనమండుగు రని వసీష్ష?

జ్‌ ఫ్రతొస్త్రవు ర్త వ నె ఏ రని ప్రసేస్థ సూర్యుడు వితామవాుడు వొసిసుడు వసీష్టుడు అత్రి పరాశరుడు కళ్య్ధపుడు నారదుడు గర్దుడు మరీచి మనువు ఆంగి రసుకు లోమళుడు లేక రోమకుడు 9 పౌలికుడు 10 చ్యవనుడు యవనుడు భృగువు శౌనకుడు అని వారివేరులు, మనకు వీరి

7, ఆ ఇన్‌-ఇ-ఆక్చరీలో ప్తల్నన్త్య బృహస్పతి సిస్ధాంతములను చ అబుళ్‌ ఫజళ్‌ ఇరువది సిద్ధాంతము లని న్చ్రాసెనుం బృహతశ్సంహిళలో "జేవల సంహిత యొకటి కలదు, అందు అశ్విని ఆవి చా బృహళల్‌ శుక్ర చారా

తె, విష్ణుఫర్లో 'త్తరపురాణమున ప్రన్వాసిద్ధాంతము సంగ్రహముగా కలదు బ్రహవ్మాగుపుడు దానిని పవరించెను. ఆర్భభటాదులు మైతొమహనసిస్ధాంత కర యస చవాసు గమమునిగా తలచికి, కాన్తీయావారు అ్టహామ్‌కు వథమ జ్యోతి ద్యనినిగా గణించిక. కొందరు శప్టవరికీలకులు ఈబ్రహః అట్టు హాక్‌ళబ్బముల ౯ ఒకటి మొక'డదానికి ఫూర్వరావ మని3* ఆది యటుండె సీద్ధాంచములు వై నములనియంు, అక్ష ములనియు, మాశుషములనియు ము+త్తేగలుః

చ లి ఆం వరా వ్ల జ్జ సంచి! ట్రావ నూర్భాదులు మచ్రైవములు వరాశర పనీహ్ఞైది సిద్ధాంతము లార్ట ములు అర్వభట ఛాన్క-రాది సిష్ధాంతములు మూనువములం,

ర, రోమకసీద్ధాంతము త్రీనుకోః రోముకో నంబంధించిన జ్యోతి ర్విషయముల 'కెప్పుకు, దానిచాట వేర, భారతీయుల బాట వేరు రోకు శోమకములు 1022212 అని కొందరు చెప్పి. శీ16202611 ను ఆల్‌ "బేరునీ నైం్దద్ర అని వ్యవహ3ంచెనుం రోమకసిద్ధాంరమునందు ఆహర్షణము "తెలిసపొనుటకు యవనప్తురమునందలి మవ్యహ్నా ముష్పాత్తము దీనికి టాలెమో

ఏర్‌ -వీకులు దొరళె నవు సంబరమేకాని వారు రచించిన యీ గ్రంథ మును సమగృముగా దొరకలేదు. సై జ ర న ఈవైని గల ఇాస్త వనర్హృకులలో వరాశరుడు, కశ వుక్కు నారదుడు గర్చడు క] వ్యాసుడు, మనువు, భృగువు, యవనుడు సంహితాక రలు, మిగిలినవాప నీదాంతక రలు, ప క వి థి లత లీ పుస్తకము మూలము కానెపను లాట వనీష్టు విజయనఏ చ్యార్భభటుల గణిత ముకు గ్రహించి శ్రీ షేణుడు రోదుకసీస్థాంతము చెప్పె నని బ్రవ్శగుప్తుడుం ఆక్‌ బేవని వావుదావీ లీమకముచవారు. వంచసిర్ధా"ంతికలోని రోమకసిస్థాంత ముక ల౮-టుడు వ్యృాబ్బార ప్రాోనరోమవసీద్ధాంతమును లాట క్రీ షేణులు వివించియుందుకుం.. కోమకసిన్ధాంత మువందును మవైతామహసిద్ధాంతము నందును కరణాజ్టమును కచకాలమున న%ంంిముగా వరాహమిహిరుడు చొప్పెంచియుండవలెకు, లుడనులో సొళ రోమకనిస్థాంత మున్న దనియు అది ఫలగ్ర్రం మనియు, దాన ్రీస్తుళారకమును; "జేబక్‌-కీకుకు కల దనియు త్రంస్నర్త కరా? ఆకు పారనీకడనియు: రదనాకాలము ౧౬ 4 2 అనియు ౫ 1౬0222 ర్ర్రానెనుం 10 ఈపాలిషనిమాంద పాళ్చార్భృవిమర్శసలు చాల కథ లల్లి ఇందు యవనవ్రరమునుండె ఉఊజ్జయివికిని కాశికిని గల దూరమునకు. లెక్క కలదుం | శి లం! ఎ ళం ల్ని ల షం జ్యోతిష్మర్తంశముల= ఈ భర్ష దృద్ధగర్దులకుండి. ఛాల ట్ర కముల ఊదాహకణములు కలవు, పురాణముల ” గడ్డకు చెప్పెన జ్యోతిర్వెషయ ములు కలవు- తె తికియభాహణముకందుకు గర్దుడు కనబడుకు, గర్హసంహిత న నో టాలీ కే (౧ చేసి జే నర్దుడో. డా. శెన్న్‌కు గార్టీనంహతి ఒకటి. దొరశిను, మొదటి కం జటలు లేవ్ట, వదవటి ౯౧ ప్త్పటలు గలవు, ఇందు శ్రహయుద్ధముః లహ శృంగాటకము, ఇంద్రధ్వజము “మొదలగు సంహి తాసామాన్యములగు విష యము లున్నవి. యపనులుం సాశేశమునుండి ఫుష్పుపరమువరకు అక్రమింఠు

£2గ్ర ఖే ఖీ తము మనకు కనబదుచున్న గ్రంథములనుబట్టి ఇట్టి నిక్షయము చేయుదుముకాని లే పాక వరాళరనీద్ధాంతము కాన్ని వనీష్ట సంహితకాని దొరకినయెడల ఈనిర్ణ యముకూడ మారవలయును, ఈ గ్రంథములు సంపూర్ణముగా మనకు దొరకనవుడు వానిలోని విషయములనుగాని వాని కాలనిక్టయమునుగాని, సరిగా నెరుగుటకు వలనువడదు, కాని పదపటి చ్రుంథకర్తలు పౌరాగవక న్న న గంథవ వీరి పౌర్వావర్యమును భిన్న క్రమముగా తమతమ గ్రంథము లలో చిక అయిదవ శ తాబ్బమునడుమ వరాహమిహిరుడు బ్రాహ్మ వై తానముహవానీష్టరోమక పౌలిశసారనీద్దాంతముల నవలంబించి థ్‌ ధ్ధ పంచనీద్ధాంతిక ఛ్రానెను, “వేదాంగరూపమగు జ్ఞానము "వేద మధ్యమున గలదు, వితామవాడు, "లేక బ్రహ దానిని బడ రని యి దుంకుట జేసివతిహానికనాహాయ్యముతో డాం 2ర్‌న్‌ డీని రదన శ్ర మె ౧ శతాబ్దిలో ననియు నాటకుంకి ఆర్భులవ యవరషంి చితియనియు, గ్గ వరాశరాదు లందకు కచ్చ్పిళప్రరుషు లనియు, వా రనలు లే రనియు ప్‌ ' ఈదాటలో కటికచీకటి జలజల రాలుచున్నపి బుగ్వేదములోని గుడు “మొదలు నేటుస్టయ్యవరకు ఊన్న సు లుదరు సీమాటకు గజ్జు మందుప్ప అవి యటుండె, శ్రైమిని యవనుల నెరుగుకు, చూ, ఫూర్వమిమాంసానూ త్రం ౧ 3. మాఘమాసమున గ్రహణమువట్టికయెడల వంగాన_ర్హకయవనకా!దేళ ములు నావన మగు నని వవాళశరుడుం శ్రీ న్తక వాల "వెనుక నున్న సపాణినికి యవనవిచితి కలదు మియు అరుణ ద్యపన స్సాకేళమి అను భాష్యోజీని చె గర్జోదాహరణముతో కలిపి దూచునది. మరియు ణర్గా శృతం దండ్యం తాప్‌ = గద్దులనుండి శూరు (రూకలు జైమానా వసూలు వరచుడు" అను మహాఫాయ్యో క్రియందలి రహన్యముతో గర్జుల శేదో సంబంధ ముండవలెను*

ల నెను. అని సూరారణసంవాదమున గనబడును, ఆ బబ, హా చెప్పినదే ట్ర హాసిద్ధాంతము, "లేక వై తామహనీద్ధాంతము, వరాహమిహిరుడును భట్టోత్పలుడును, ఈ సంహితల నుండియు, సిద్ధాంతములనుండియు చాల న్లో కము లుదావా 50చిరి. కాని యి వన్నియు మూల్టగంధములుగా కనుపట్టవుం ప్రౌచీనగృంథములకు వెక్కు సంస్క్ట్రరణములు జరిగెను. సంస్క ర్లలేరు. లేకయే కొన్ని మారినటులును కొన్ని సంస్క ర్త 'జేరున క్రొత్త రూ వెత్తినటులును కనబడును, కొవున వరా హమిహికుడున్కు భట్టోత్పలుడును వసంస్క_ _రృలనుండి ఉదాహ రంచికో తెలియరాదు, పాళ్చాత్వవం దితులును ఛారతీయపండితులును ఈ సిద్ధాంతముల కాలమునుహర్చియు పౌర్వాపర్యమునుగూర్చియు విపులముగా చర్చించిరి, వివరము "లెరుగగోరు వా రాయా బ్రుంథములు మాడగలరు, లు_ప్రప్త్రాయమైన యీసంహీతలయం దున్న విషయము లను బృవాత్సంహితనుబట్టి ఊహింవగలము, ఎట్లన అది సంహి తల సంకలనము, అందు గల నూళు నెనిమిది అథాస్థ్రయము లలోని విషయములు సబ్బండు, మరియు ఛట్టోత్స్పలు డుడాహ రించిన వీబదిమూడువై చిలుకు గ్రంథములలోని మచ్చుముక్క- లను చూచినచో నాటివారు ప్రకృతిని ప్ర త్యమానుమాన వ్రమాణములతో నెంత పరిశీలించిరో అది మన కాళ్చరర్థము కలీగంచును, వరావామిహిరుయ. తన పంచనీద్దాంతికలో బ్రహ సీద్దాంతమునుండి ఆయిదు న్లోకములు మౌత్ర ముదాపహోరేం

౬ చెను, మన కవియే దక్కుడు, ఈ ఆయిమను గలసి ఒళ కరణ గ్రంథ మరియు మనకివుడు దొరకినంతలో నివియే ప్రాచీనగణిత మనియు చెవ్పవచ్చును. -ఈన్లోకములు వాటి సౌరవర్ష ముశు, చాంద్రమాసమును, కృష్ణశుక్షపక్షుములక్సు న్యతిపాతాది "మోళోగములక్కు దివానూనమును లెలువును, నాటి ఆమ్యులకు వీనితో పని యున్న దన్న మాబ, నేటి వపంచాగమున నాటి కలమె వారము కరణము ఎక్కువ, నాటి నమ త్రగణవమునకు ధనిష్ట ఆది, నేడశ్విని. 'యోగములలో వ్యతపాత దూపి, నేడు విష్కంభము, ప్రావీనగణినము

వేదమధ్య కాలమున నున్న గణిత మెటు లుండెనో డానిమచ్చు బ్రాహ్హనిస్ధాంతమునుండి “'ఐచేంస్లు రవి చంద్రుల కొక యుగము, 30 నెలల ఫొక అధిమాసము, ౬౨ దినముల కొక అవమి అని వితామహుడు చెవ్పెను, అనగా ధనిష్టలో రవిచం ద్రయోగమున ఉగావ, నాడుమొద లయి "జేండ్లూక యుగము, ఐ దేండ్లకు రవిచంద్రులు మరల థని వలో కలియుదుకు, ౫ యుగములకు ఇం సారవమూసములు, ౬౨ చాంద్రమాసములు, అవగా చెం డధిమాపములు, చాంద్ర మాసమునకు 30 తిధులు, ౬9 చాంద్ర మాసములకు తిధులు ౧౮౬౦, ఇ౨ తిధుల ఫొక అవమ, కాన 3౨౦ తీసీవేనినచో దిన సంఖ్య వచ్చును, కాన ౫ సౌరవర్ష ములకు వచ్చిన ౧౮౬౦ దిన ములలో 30 తీనీవేనినచో ౧౮౩౦ దినములు, 12

12. 1౫ వీండ్ల్దమ ౧౮౬౦ దినములు, ౧ వీటికి ౩౨౬౬ దినములు ౫ మీడ్లవ ఒ౨ చాద్ర మాసములు, చాంట్రైనూసవవరినూణను లగ 21౧౬

20 త ద్‌వములు+ సూరృసిద్ధాం మ చమువ ౯గా ౫౧3౧ దినములు, ౧౨ చార్టు మానములరు ఏరి ౧౯౨౩ దినములు, 3౬౬ దినముల వీడాదికి ౧౧* ౮౦౮ ఇనదులు అక్కున ౫ ఎంర్లరు ౫౯ 0౨. దినములు, లేక ౨ చఛార్యదృమాన ము లెష్కవం వాంద్రృమాసము 30 వనములు 0 ఈలార దినము. కక్కువం ౬.౯ దినముల కొకసారి ౧ ౩వ రీసిపనినచో. ఆహర్షణము, లేక దినసున్చ రుల్బముసనుం తిశ్యానయనముా ౧౫3౦ వివములలో ౧౮౬౦ తిాుు లున్న ఇగో అహర్షణమున *ెన్ని?

౧ ౧౮౯౬౦౩ హ ౬౮౪భఆహా ఆహ ల డి చావా 2 హహా. ౧౮౨౫౦ ౬౧ ౬౧ రివాహాశాచయెేముా ఉరాచన మున “డచికవియు, వక్షీణాయవన మున గదవవలనీనవయు నగు ఏవముల సళ్ళన 23౨ కరి2, శంట “"వాచ్చిఎచి ఇజంచే హెపంందా వచ్చిన లస్థమువ డి ౧౨౯ ఈీవేయుచో. దివామాన ముహ_ర్హము వచ్చుకుం అంగ "వము ౧౨౭ ముపహళూర్రములు, ఇల3ె దినము ౧౫ లేడా ౬ ముళ్తూర్ణములాం కంయనమునన ౧౮౩ దినములు, ఇవ దళు "పొవము చేయుళది. ౧౮౨ దినములంగే ౬ ముహూర్తములు ఎడ మగుసెడల ఉడ్తరాయణాదిను-ది నడచిన ఇష్ట్రదినములకుకు, దక్షీణాయనమున గడవవల సీన దినములకును ఎన్ని ముహూర్తము లెనము? ౬౫౨ప్ప్రవిన_-53ఇవ్రదిన చిని వంత్రైడ ముహూర్తములు కలివి డవమానము ౧౮వ న. _౨ఫవవ్వదెన ౨% సృపన ౧౫౯ ఖేగెదా ఇ రీ న క ౬౧ ణా ౨ర (౬౧ చా 6వివవ అక్‌ ౧.౨ 2 లేస్‌ 2 ౬ఒం ౬-

ఐక (౧౨౫౬౧చావిప్పదినుాంత =

౬౧

వంజరం గ (౭ 3౨శఇప్రడిన వా. నాలా

త

సంహితలలో గనబడు నత శ్రాదులనుబట్టి మొతము -మోద సంహితల రచనాకాలము కృ_త్తికాకాలమని వెవ్చ వచ్చును, కృత్తికలో విషవము సువూకు శ్రి వె, ఆెండువేల ఇన్న్నూ నేంక్లు, నాటినుండి సుమూకు వేయేండ్ల యీవలివరకుశు క్తి కాకాలను. ఈ నడువముకాలములో వీని ప్రాదుర్భూతే,

సంహితలలో 'హస్వదినము ౨౪, దీర దినము 3౬ దండ ములు 3౩౪ దండములనగా ౧౦౪ గంటల ౨౪ నిమిషములు, ౨౦ దండములనలా ౯ గంటల 3౬ నిమిషములు, ఉత్తరాయ శాంతదినమువన 36 వ అవాంశలో ఈ గంటల ౪౮౮ నిమిషము లకున్కు దతీణాయనాంతవినమున ౭ గంటల ౧౨ నిమిమముల కురు సూరోస్టదయ మగును, కాన నాటి ఆక్యుల నివాసము 385 వ అమాంగమునకు దావ్ఫులం దని చెవ్చవచ్చును, అ పాంచాలములకు ఉత్తరము,

1. విషువబిందువు కనబడిన నక్షత్రము "వెనుకకువోము మంయొక నక్షర్త మచటికి వచ్చుటకు నుమూకు ౯౫౦ నీండ్లు వట్టుటవే కృత్తికాశాలము నుమారు శ్ర "వె ౨౨౦౦లో మొవలలో శ్రీ" "వె వేయేండవరకు నుండును, కావున శ్రీః వె. ౨౨౦౦-౧౧౫౦ కృతత్తికాకాలమునకు సరిహద్దులు కృ _త్తిక "మెనుక బట్టినను ఇంకను క _త్తికయే యున్నదని కొందరు నాటివా రనుకొనియుందు రకు నూహకలదు ఇఎులేఫరణి, కావున ౨౨౪౦౦౯౫౦ ఫూర్వాపరసీమాకాల మని అనుకొనుట లెన్సం

తె

బుగ్వేదబుషు లున్న దేశము కొంత మూడుబుడువులే ఉన్న ఉ_త్త:కపాలమునందలి (యోంకముంం0 కంు:50ేటుల ఆఅమాూంశ ప్రాంతము అని ఊహింపవచ్చును

య9 తు ములు

బుగ్వేదమునందు మనకు గనబడు తులీయయం త్రను నకు విదప సంహితాజో్టతిష కాలమున యంత్రవికానము కాన నగును, తగినయం త్ర, ములులేనిచో సరిగా కాలనిన్షయము చేయు టకు వీలులేదు, శంకువును కనిపట్టుటకు చెట్లనీడలును మను షుష్టల నీడలును ఒజ్జలయి యుండును. ఇది అతిసులభసాధ్యము, ఇట్టివినాడ ఆర్యులకు "తెలియ దన్నవా రున్నారు, విషవదయ నాంతఏవనముల గనుగొనుటకు సిద్ధాంతములం దనర్టయం త్రము లున్నను శంకువు (4[0%0%) చాల నావళ ఫ్టకము, వృ _త్హమును చుక్కలచేగానిి అంశలచేగాని విభాగింం నేర్చినవారికి చక్ర, యం శ్ర ముగాని తురీయయం, త్ర ముగాని కనివట్టుట చేతగాక పోదు, దృగ్‌ జబో్యతిషమున వృత్ర్తాంశపరిమాణముసు. కాలపరి మాణము కచగొరుటకు ఆరెండురకముల యంత్రము లుండ వలె, పగట శంకు వీరెంటిని సాధించునుగాని రా శ్రి వేళ నది ుడ్రిది. కావున నాటివారు కపాలయంత్రమును కనుగొనిరి, వారు ప్ర, స్థజలాదివరిమాణముచే కాలమును 2 కనుగొను చుం జెకివారు, చేశ కాలా+ఏ భేదముచే ఆ ప్ర స్థాదెకము గూడ భేఏెం చను, కావున కపాలయంత్ర, మావళ్ళ్థక మాయొను, దాని

2. వు జో న దెవావృద్ధి వ్రస్థదలమమికము. ఉఊ అయన ద ఆయన దివార్యాత్తి భేదము ౬ ముహూర్తములు

తే

కొక చిల్లి యుండును, దానిగుండ నీకు నిండును, ఆ౫ నిండుట కహొకదండము వట్టుసు, దండము ౨5 నిమిషములు, అలెండుదం డము లొక మహూర్తమను నూనము చాలకాల మములులో నుండెను,

రాశీ్‌చక్ర మే క్పాటయివవవవ సూర్య ఘటికాయం త్రము క వ్రచ్చియుండును. దానికి పండ్రెండు ముం జ్లుండును, ఇదియు. ేచీకటిచే, కానన చానికి2దవ జలఘటి కాయం త్ర 4 మూవిష్కృత మయి. యుండును, మరియు మథ్యాహ్న మును చెలిసిఫొనుటకున్ము రుతవకాలమును బెలిసిళొనుటకును వషియంత, మొకటి కనబడును,

ల ల చ్రైన జ్య్పోవిమము న కక్‌ జ ల న

జ్రైనులు. రచించిన జ్యోతిష ల ౦ఫములలో సూర్య

చజ్లైవ్‌ వెలుగు మాచెల. డాని రచయిత వహావీకుడు, ది డ్య బన వ లా క

ఇతడు శ్రి వె ౫౭౨ సం,న మృతిజెందెను, చండ్రప్రజ్ఞైష ఛండార్హర్‌ ఇ౯స్టిటూ్యూట్‌ లో గలదు, భద్ర చాహవీయపంహిత యను మరియొకవేరు నూ బ్రోము వినబడుచున్నవి, ఇతర "ట్ర ంధ ములు దొరకనంతవట్టు వీవిబ్వయే బై నజ్యోతిషమును గూర్చి యిప్పటికి చెప్పగల చరిత్ర. కావున జ్రైనజ్యోత్‌షము క్రీ. వె

త చే జ్యో నందు పుటీఐపత్రము కలదు, అప్పడు. శంగవుచే ఉత్తరవక్షీణాయన నిర్ణయము చేయుజాప..

ఫీ. తెలుపచేశమున గడియారమువారకి.. దీనితో చేదో. సంబువ ముండియుండును,

883

౫ వ శతాబ్చిలో మొదలాయెనని అన.కొందము, సూరస్థ్థపజ్ఞ _శృలోని ముఖస్థివిషయము లీవగసవ-

ఇరువురు చూరుద్ధలును ఇరువురు చంద్రు లును “ంటేనీ ంచేసీ గ్రహములును "ంందేనీ ెంచేనీ నమ్‌ శ్రవుంజములును గలవు, ఇవి మేరువునకు ఉత్తరదయీణముల (క్రమముగా కన బడును. మేరువు పదునారువేలయోజనముల వెత్తగు కొండ, దీని ఆడ్డంకివలననే జంబూద్వీసమునం దుదయా_స్తములు కలుగు చుండును, సూరుదని చేహవివర్యాసము రాత్రిందివములకు కారణ మనిచెప్పెన శతవథట్రాహాణము (38 సంచిక ఈర అఆథా్యాయ) మన కచట గురుతువచ్చును, సూర్యుని ముఖము "వెలు గనియు, వీవు చీకటి అనియు శఈబుషి భావించెనని మవకు తోచును, కాని యిట్టిదే యగు మరొక శ్రుతికి శ్రీధర స్వామి--ోసము ద్ర తీరస్థదృష్ర్యాచ, అద్భో ఫ్ర వా వమ ప్రాత రుదో్యోపః సాయం వ్రవికతి తతి శ్రుతివ్యవవోరో న వస్తుతవి అనివ్రానీవ వాష్థ్రఖ్య మనలను అన్య్యార్థమునకు హెచ్చరించును,

బ్రాహణములును, సంహితలువు వేదాంగ జోస్టితిష మును వెప్పేన విదేంద్త యుగమును వీరు కైకొనిరి, కాని జైన యుగాదికి ఉత్తరాయణఫపూర్షిమ మొదలు,

సిస్టాంతజ్యోతిషము

శ్రీ తః ఐదవళ తాబ్టిశేషమమున స్ర్రాచీనసూర్యనిద్ధాంత మును ఫునరుస్థరించి గణితము, యంత్రము, భూ యోదర్శనము మొదలగు వెక్కుకట్టుదిట్టములతో జోస్టితిషమును కాశ్ర్రముగా

త్ర

తీర్చిదిస్టినవాడు ్రీజరస్ట్రభటుడు, లేక ఆకృభట్టుక, ఇతడు భూమి తికుగుచున్నదని వక్కాణించెను. వూక్వమం చే చలాచల వాదములు కలను కాని యితడే చలవాదమును సిద్ధాం తముచేసీనవాడు, ఇతడునీచోచ్చవృ త్తములయు, ప్రతివృత్తేము లయు సాయమున గృవహామాన్షము వృత్తాకారము కాదనియు, మరి వృత్తాఖాప (౨10909. మనియు వ్యాకరించెను,. ఇతడు నిరూవించిన భగణముల లెశ్కృయి కుట్టకవిధియు (104106900౬ 2200. 2213౪15) వైళ్ల్షానిపల కాళ్ళ్చరస్థను కలిగించును,

విదు, లేక ఆరవశతాలకి చెందిన లల్గాచారుస్టడును. బ్రహ్మ

దె స్ట ఆ గుష్పడును అర్యభటుని భూభ్రమణవాదమును ఖంజించివై చిం, పాజటే

లల్గాచాక్టు డార్భభటున శేకలవ్య్థశిష్యూ చేమాకాని “భూమి యింత వడిగా తిరుగునేని ఆకాళాభిముఖముగా విడిచిన చాణము వడమట 'నేల పడదు ? మేఘము లన్నియు పడమటిశే న శీ పరుగెత్తునటు లేల కనబడవు ₹ అని గురువుతో గుద్దులాడెను. 5

త్‌. ఆర్భభటుని పిదప జ్య్యోలిమఖ్యాన్తక_ర్హఎ మ9ఠొందరు ఆర్యభట కలరు

6. తెలుపదేశమున లొల్లి వారు కలరు* లొల్ల అను ఊరు కలవని వనికి. లొల్ల, "లేక నొల్ల యశ సేద్యపు యంత్ర మొకటి కలదు. వీనిలో నొకదానికి ప యిటిపేరు సంబంధవడునో, లేక లల్లాఛాప్యని పేవనశే వికృతమై సంబుధవడునో తెలిసొనవలయునుం లల్లుని తండ్రి త్రివిక్రమ భ్‌ట్టుం శాత సాంబుడు, దూ లల్ల తంత్ర ---ఊ_క్టరాధికార ఒకాపా టగణి లరమం, రత్నకోళశము లల్లకృతములు* కెండవది ఇపుడు కనబడదు శ్రీపతి రన్న మాల వివరిచుచు మవాదేవుడు వ్రానీన “తారానంఖ్యాయాం లల్టః శిజుళిఖి రని అని ఉదాహర5ంచిన 'దా రశ్నకోశనంహితలోని దయియుుడునని వొం

తల్‌

వరాహమిహీరుండు. ఆరవ శతాబ్ది మొదట ప్రాచీన సం పాతలను సంకలించి బృహత్సంహితను, పంచసిస్థాంతిక యను కరణగ్రంథముకు రచించెను, ఇది గణిత సౌకర్యమునకు సంమే పముగా కొన్ని నియమములను బెలుపును. ఆర్య భటుడు ఉద్శా వయిత, వరాహమిహిరుండు ముఖ్యముగా సంకలయిత, ఇతడు లోగడ ప్రచాకములోనున్న దతీణాయనమునందలి సంవత్స 'ాదిని మార్చెను

భాస్కరుడు వరాహామిహిరునినాటివాడు, ఇత "డారస్ట భటుని సిస్ధాంతము చేళొని బృహద్భాస్కరీయ, లఘుభాస్కరి యము లను రెడు (ట్ర ౦థములు రచించెను, సిద్దాంతశిరోమణి భాస్కరుడు వేరు ఇతడు వేరు, శ్రీ *, త, ౫౭౮వ సాలున ఇతని మనికి అని కొందరు వ్రాసిరి,

ఛుహగుప్తుడు ౬౭౮ వసంవత్సరమున ట్రావాస్ఫుటనిద్ధాం తమువ్రాసి దేశ దేళాంతరములలో కీర్తి వెదజల్లెకు. క్రీ, ౭23వ సాలున మహవ్మద్‌ బీ ఇబ్రహీమ్‌ ఆల్‌ ఫాజూరీ అను నతడు దీని నారవీలోనికి పరివర్తించెను, దానికి సింద్‌ హింద్‌. అనివేరు, ఇతని ఖండఖాద్య్భకము అలర్‌ కంద్‌ అనువేర అరబీలోని కనూ దిత మాయెను, బ్ర హగుప్పు డున్నంతవరకును భూమి. తిరుగు యున్నదని అతనిముం దెవరును నో లెత్త లేకపోయిరి, దప. శలచి9ి ఫెస్కరు డిళని యుదక్తులను కొన్ని పపృములుగా మార్చెను, మయు నికని గ్రంధము” దొనగుమాపకయుపోలేదు--- శర్షి "లేన లళ్లేన వృక్షఫలం మవన్నుం సమంతతో భవతి నోళ స్పష్ట్రఫల మితి స్వగణి తే కం వుధిస్నుం కృతము

86

ముంజూలుడు లాగా శకమున లఘువమానసము రచిం "చెను. ఇత డయనాంశను నావిష్కురించెను, ఇతడు యూ2ెన నియమమునే బో్యోతిరాచార్యుడు భాస్కరుడు న్వీకరించె నని నచో నితనికి వేరు కతపత్ర ముతో పనిలేదు. ౧౧౦౦ శా, శక మున ముంజాలుని మానసమును సంచేవీంచి ఎవరో లఘు నూనసము రచించిరి, వారు తమ వేరు ట్రానీకొన లేదు, "ముం జూలాటైఫ్టవో అని భ"స్క్రరుడన్న వాడు రాగా శకప్టు ముంజూ లుడు,. దీనికి కారణము సూర బేవయజ్య్వు “ద్రువమావపాష్ట ములు అని పేర్కొని రాట్‌ శకమును గ్రహించి ముంజూలు ననుసరించి అవార్షణము క క్లైను,

శ్రీతి యితనికి పదవటివాడు, స్తతని గ్రంథములు ధిక టియు, సిద్ధాంత శేఖరమును, చ్రంథరచనా శాలము ౯౬౧ శకము,

ఇతనికి విదవ థా లేశ్వురుడు భోజుడు. అనేక దర్శః ములు ట్రాయగలిగిన యితని చేయి రాజమృగాంకము "క్రి తిరళిను. విదవ శతానందుడు సూర్యనిద్ధాంతమునందలి మూల సూత్రముల భల (= ౧౦౯౯ న భాస్వతి రచించి “భాన్నతి గ్రహణ ధన్యా అని కర్తి గొనెను,

పండ్రైండవ యీ తాబ్టిలో భఛాన్సరుడో యన భాస్కర డుదయించెను, అతడు తన మువ్పదారవయేట నీదాంతశినో మణిని విరచించెను, తొంబదారవ యేట కరణకుతూహేలమును కూర్చిన, ఇతడు గణిత జోర్టితిషమునందలి వాఖ్రోవవాఖల ఆకాకును పరిశోధించెను, ఈతని గణితవిజ్ఞానమును పాశ్చాత్య

ఏ

గణితజ్ఞులు వాల మెచ్చిరి, సిద్ధాంతి రోమశియందలి అయ నాంశని థ్థారణనును", (ట్ర హగతిమామాంఫయు.. లుబననిర్మ యమునుి, (ట్ర హయుతియు,ి వలనమూీమాంసయుే%ి గ్రహణగణనమును జూచినచో పాఠకులకు సముద్ర గాంభీ రను వింతగా తోవదు, -ఈమహాోనుఛావునితో భారతబ్యోతి రోత ఉహ్హాని ఆరెను!ే,

7 మౌూంం౦కి మం 6901100010 పళంం600664 ణం టం శెగాళి ౧0115 0€ 106 ఎండే మం యురీ 0% ౦ కండే 504% గీచి 5 ||

వ

9. ౮౦%1౫9€01 ౦5 120015.

1. తీ09ై 1122 రేం80064010

11. నుహూితరలయందే గాక సిద్ధాఎతములయదుకు అవై క్ఞానికములగు విషయము కొన్ని కనబకుచుఎడునుం ఆర్భభటుడు నూర్యుని "లెక్కలు కట్టి కట్టి భక్షివరవకుడై్లై సూరృస్తోత్ర, మారంఖి-చును. మంయు వీని-గే సిద్ధాంత యములే కాని వోవవ్తివమున విచారవ్ర క్కియ యుండదు. ఇది చూచి పాళ్చా గ్క్యులటూలాన్లారితీయులు. కుల కడనో, శాన్లినూవాంకదనో. కండు ముక్కులు ముష్కన బెస్తుకొని చక్రీయ తెలియ! పుస్తకములో వ్రాసి పెట్టు గొనికఆని అవహసించి9 ఫారక జేశము వేదము మొవలం చిల్పర విదృలవరకును ప్పుత్తకాేక్షును.. నిరసించును.. ఇచట సుపముఖమున సఎస్ర్రాక్తమయి కంఠస్థ మమువజే విద్య ముయు నిండు సభలో పూర్వవక్షములయు, సిద్ధాంతము లరం బలముమావన ల్తుంఫములు ెకుగుచు వచ్చెనుం సారాంళములే లశ స్థము బాయొకుం వాదములలో. నలిగిన వ్ర క్రీయాఎశములే వ్యాఖ్యాన్మక్కంగ ముయి. ఇవీ ఉన్న సంగతి, శెందు మూడు శతాబ్దుల నుండి పుట్టుదు వచ్చిన

33 రాయి త్తి టీ ట్‌

శ్రీ అల్లాడి రామచంద్ర కా స్తిగారు నీద్ధాంతశిరోమణిని "లెలిగంచిరి, ఇదివద్య గ్రంథము, ౧౮౩౬ సం ముద్రి, తము, వీరి లీలావతియు ౧౮౩౬ సం లో ముద్రితము, శ్రీతడకమక్ల వెంకట కృష్ణారావుగారు గోళాధార్టయమును. తెలుగు వచననులో వ్రానీకి ఇది అచ్చుకా లేదు,

సంహితౌాకాలమునకును, ఆరుభటుని కాలనమునకును నడుమగల వేయేండ్లలో నొక బో్యోతిష గ్రంథము గూడ దొరక "లేదు, ఈ కాలమునడుము అలెగ్టాండర్‌ దండయాత్ర, కనబడు చున్నది. తౌవన్హాత్రమున ఇతర ఇాఖలలో గ్రంథరచన "లేక పోలేదు. ఈవిడుగు జోర్టతిషముమిోదనే వల విరుచుకొని పడెనో తెలియదు,

గసూర్యచారము

సూర్యుడు తూపవు తీతిజమున పొడిచి యటనుండి నడినెటత్తిమిదికి వచ్చి పడమటగా నస్తమించి గాత్రి కనబడ కుండబోయి. మరల తూరపవున పొడిచి భూమిచుట్టును తిరుగు చున్నటులు మనకు కనిపించును, సూర్యుడు పరిభ్రమించు ళర్క వ్యాకరణ ల్రుంభము లన్నియు నిట్టివే. ఈ సంగతి పాశ్చాత్యు లెరు గరు, మరియు భూమి ఇన్ని యోజనములు, ఆన్ని యోజనములు అని మి మ్కరించి తుట్టతుద కిది యంతయు మిధ్య, ట్రవ్తమే సత్యేము అనివేదాాశ ములో వర్యవనన్నము చేయుట ఫారతీయులకు పరిపాటి యనియు వా నేరు గరు మరియు పీనిలో ప్రక్షిక్తము లున్నమాట సత్యము. స్ర్రావీన నవీన సూర్య నిధాంశములను వేరుపరుబజాలము- వ్రకృళము ముద్రితములస ప్రశులలో 'పాఠభీేదములు చాల గలపుం

ఏం

మేరలో నెన్ని యో చుక్కలున్నవి, ఆ చుక్కలు గల మేరకు 'శ్రాంతిమండల మనియు, క్రాంతివృత్త మనియు వేరు, క్రాంతి= నడక, మండలము = గుం్యడమగు వ్రచేశము, ఉదయమునకు ముందు సూరుర్ధనికడ నొక చుక్కను గురుతు వెట్టు హొందము, సూర్యుడు మరల నా చుక్కకడకు నుమవూరు ౩౨౯౬౫ దినము లకు వచ్చె నని కనుగొందుము. అనగా సూర్యుడు ఒకచుట్టు

తిపగుటకు, లేక శ్రాంతిమండలము వలగొనుటకు 3౪౬౫ దిన

ములు వటు నని కనివట్టులము,

లు లు ఒక యేడాదిపాటు పరిశీలించినచో నూయ్యడు దశచీణ

మున నొకచోటునుండి బయలుదేరి ఉత్తరముగ నొకచోటివర

శ్లీగ అటనుండి మరలి క్రమక్రమముగా 'మొవట బయలు చేరన

చోటే వచ్చినటులు కనీవించును. వకేట నీ నడకలో మార్చుం డదు. ఈ దథీణో తత్తర గమనములు ౨౩౮ అని కొన్ని గ్రం థములందున్కు ౨౮౪4) అని కొన్ని గ్రంథములందును గలదు, దిని గణనము భూమధ్యరేఖకు సరిగా పై ఖగోళమున నున్న

విషువద్వ్భృ త్తమునుండి స్రారంఛము,

చం ద్ర చవారము ఒక వున్నమనాడు శ్రాంతివృ త్తమున చంగ్దుని కడనున్న

ఒక వెద్ద చుక్కను. గురు తిడుకొందము, చంద్రుడు మరకల

నాచుక్క కడకు వచ్చుటకు నువూరు ౨౭ దినము లగును,

అనుగా చంద్రు డిన్నిదినముల కొక చుట్టు తిరగను. శాని

ఆనాడు ఫవున్నమ కాదు మరి ౨౧ చినము లోవిక పట్టవలయును.

అవుడు సూర్యు డెమైదుట పశ్చిమవ్మతిజమున నుండును.

త్త

చంద్రు, డిటు లొక్కొక్క వూర్చిమకు ౨౧ దిననుల చొప్పున ముందు ముందు శౌంళివృ త్తమున గనబడుచు ౧౨ ఫున్నమ లను ఫూరించును, ఈ వండ్రైండు 'నెలలతో నొక సంవత్సరము

వూ_ర్తియగును, ఫున్నమనుండి ఫున్నమవరకుగానిి అమనుండి అమవరకు గాని సూర్యుడు ముప్పది మారులు ఉదలుంంచును, ఒక ఉదయ మునుండి మరియొక ఉదయము వరకు దినమనియు, ఫున్నమనుండి ఫున్నమవరకుగాన్ని అమనుండి అమవరకుగాని నెల యనియు అట్టి ౧౨ నెలలు లేక 39౬౦ దినము లొక సంవత్సరమనియు కాలవిభాగ మొనరించుకొను టతిసులభము, స్రాచిను లందర నిటులే వేనీకొనియుందురు, దాననే 3౬౦ దినము లొక సంవత్సర మను మాటస్రాయికశమూాయొను, వ్రవియు బుగ్వేదమున గానబడును (౧-౪౮). కాని యిందువలన మాసకాలమున్వు బుకు కాలమును, సంవత్సర కాలమును సరిగాపరిచ్చిన్న ముకాదు

భచత్రము

ఇటులు పరిశోధింపగా రవిచంద్రులపరిమాణము సమము కా దనియు, వీర సనమతలనున లే రనియు, చంద్రుని దారిని చంద్రుడున్తు సూర్యుని చాకిని సూర్యుడును. తికుగుచున్నా రనియు. తేలిపోమెను, మరియు చంద్రుడు దిప్పకాయవలి ంతిమండలమువనకు వెడవెడగా పోన్చచున్నా డనియును కనబడెను, కావ్సన స్ర్రాచీను లతడు. తిరుగు మేరగూడ కలినీ వచ్చుటకు ఒక మేఖల కల్పించి దానికి భచశ్ర్య మని వేరిడిరి,

డ్తే్నే దానిని వాస ౨౭ ఫాగలు వేసిరి ఒక్కొక భాగమునకు “ధి అనియు, నక్షత్ర మనియు వేకు,]8 ఆ అర జ 0 చంద్రకమ సూర్యకయయగు ాంతివృ త్తమును 1 అంశలలో ఖండించును. ఆ సంపాతవిందవులకు రావాుకేతున్చ లని వేరు, చంద్రకతుకున్ను గ్రవా కక్షలకును వితేవమండలము లని వేకు, ్రాంతివృత్తమున కీ విమేసమండలము లన్నియు దాపున నుంకుటమే రాశిచక్రవ్యవస్థ చేసినవుడు సామోత్‌. ఆం ర వళ ఆని ఇశ్రాంతినత్తేమును త్రపాంవక రో అంశలు ల్రహ్‌ంచిరి. అనగా ఖనోళమువ్యకాంతివృ త్తమున కటు 69 ఇటు ఈ) అంళల వదే శమును రాశిచకృ్యమునుగా గృహించుటచే అన్ని గృహముల కథ ఖగ ను యుకతులు కాశిచ శ్ర ములో ఇరికెము. చంద్రునకు వరమవిమేసవము ౫, ౯౦. విమేపషమునకు శర మని మరొక వేరు. ఈ దిగువవటమున “చి బిందువు చూచు టాం కా స నదర కళ ల యంయ్యొ “ఆకా తౌ నది, చంద్రుడు దాని డాటిపోడు. కాన అదే పపమదూవము, 12, తీ చాలగంగావకులును, గొండరావ్యన్టేయులును ఆక్యలు తొల్లి నక్షత్రవిధాగ మెకునగ రని చ్రానిం ఆటులపచో ట్రాన్మువిసిద్ధాతముల ఉర్ప్తియే ఆనంభవమని ఆనవలసివచ్చును, మరియు ్రాన్యుజములు అఖ్సి జిత్తును పగణించుటయు, బదవడి ఊడ చెరకుటయు నంభపందదు

త్త

ఆది ౫.౯౦ అంళములు, రాహుకేతువులకడ విమేవములేదు, అవి సామోత్రాంతి వృత్తమునం దుండును,. శరాంగోము

న్‌ చంద్రునకేగాని సూర్యునకు "లేదు, విచమేషమున కీ దిగువ వివరణము£._-

సూర్యద్ధనిచుట్టు భూమి. తికుగు తలమునకు త్తొకి వృత్తతల (2011210 9119ల మని వేరు మనము భూమి మోిదనే యుండుటజేనీ మన తిరుగుడు మనకు అెలియదు, సూర్యుడే ఖనోళమున ఒక చక్రమున తిరుగుచున్నటులు మనకు కనబడును, అదియే ఊొంతివృ _తృము, చంద్రాదులు ్రాంతివృ త్త తలమున గాక తత్సమిపవమున స్వస్వకతలలో పరి ట్ర మించుచ, ప్రాచీనులు సూర్యకతునువలెనే మిగిలిన గృహముల కడమో వృత్తములనుగూడ గ్పుర్తించిరి. అవన్నియు (శ్రాంతివృ తృమునకు సునన్నిహితము లగుటచే గ్రవావితేపములకు గణన లేదు గ్రవాణములయెడ _ చంద్ర, నితేవము తెలియవలయుగాన చంద్ర విచేవమునకు గణన మావశ్యకము,

నశ ఛత్ర ములు అశ్విని "మొదలగు నక్షత్రములు సమాంత రాళము సాలా ఇవే జ న ఆ న్న యు

కంతి రల దట ల

న్‌ లందు లేవ్షు కావున నత త్ర మనగా ్రాంతివృత్తముశందు. ౨౭ వ ఫాగము, ఒక్కొక భాగమునం దెన్నియో చుక్క లున్నవి, అవన్నియు కలిని ఒక నమత్ర, మని వరిభావ.. కా ఖ్‌ మ్తుగశ ల్‌ శ హె య్‌ స్త్‌ వట్ట" న ల్తాలై వ్యా న నోగావాలే కలగ ఖా 1 కృలాప ల్‌ ఇం ఖలీ న్‌ న. శి డ్‌ టం న త. అటే” గ ల్‌ చి (తిట్ల. 7 స కీ || శ ల జయా * చనం ల /1 శ సొన వి క | భం శ ఖు ఉల వ క కలన శ శ ధనిష్న ర ల్‌ ల యర న నేతదనలణ నీ వ 4 అషాఢ సా గా టిం శా అఖాఢడ ంో!

త్తే శోత్రభిపబ్నమత్ర్రముచుట్టును 13 పలుచుక్క లున్నవి. శత=మూరు "శేక పెక్కు. 9 వన్నియు గలిని శత భిష, శ్రౌంతివృ త్తమునం దున్న కోటానకోట్ల చుక్కలలో వై యిమవదేకు చుక్కలును తమతమ భాగలలో పెద్ద వెలుగు కలవి, వానికి యూగతార లనియు వేకు, ఆయా యూగతార ఆయా చుక్కల కాది శ్రాంతిక్ళ త్తము 3౪౬౦ అంశలు, వీనిని ౨౭ నమత్తములకు పంచినచో నతత్రము:కు ౧3౩9-౮౦” కలలు వచ్చును. కావున ౧౩౩ ౨౦ అనివను నష త్ర ము, కంతియ కాకచంద్రు డీ ౧౩ ౨౦ కడచు కాలముగాడ 1% క్ష త్ర మే, వెదికకాలమున ఈ రీతిగా విభాగమున్సు నత త్ర ముల శాకారకల్పనయు జరిగను * 1తె. శశభ్గిషబ్నమత్రమున చంద్రు డుక్నష్పుడు జబ్బు చేపనయెకల నూరుగురు. 'వైద్యులకయినను ఆది లొఎగదు అని దీని కొర వ్యుష్పక్తి ఫలజ్యోతిమ గ్రంథములందు కలకు ఈ వక్షత్రమునకు వరుణు డధిజేనకః యోగతార6ష0ు2 నీగం211, 11. ఈ కాలము మసన మానమున ౬౦-౪౨-౫135 చేర్ధ్య కాలము ౬౬-౨౧-౦ వాస్త కాలము గి ంి౬-0. 1వ. చే బ్యోతిషమున సూర్యచంద్రులు ధనిస్టూదెని కలిసినపుడు డ్‌్త రాయణారంఫము, అదే ఊగాది. అపు డమాంరమాసనము కాన అమ పోయిన మరునటి నాడు ఉగాది ఇంతకు మున్నొకఫపు డూూది వాసంతవిషుపర్టినమునను మరొకపుడు ఉత్తరొయశాఎతదినమునను ఆయెకీది. ఆప్పుడు. పూర్ణిమ మొవలు చాచద్రమాసము తై త్తిరీయసుహిరలో మాఘవూర్జ్మి మనుండి ఊగాది కౌన 'వేదసంహిశలవిదవ సవాంగబ్య్భోతిషము డినిని నంన్య_6ంటె నని జఆనవఒయుకు తై. సుహికకుకు, పె జూ్ళీలిమమునకుళు నడురు రమారమి వయేండ్లు పమ్మి వరావామిహిరుడు వదశశకమున ఆనగా అరవ శ్రీవ శతాబ్లిని చానిని సంస్కం రించెను, వరాహమిహిరుని కాలమున కర్వా ఎక. ప్రధమ పావమున ఉక్త రాయణా౨తము.

తత లి3 1 అమావాస్ట్టనాడు రవిచంద్రులు కలినియుందుషప,.. ఆవమా=కూడ్య వాసస్థ్ర=వసీంచుట, ఆవత్‌ణమున వారికి అంతరము శూన్యము. అటనుంకి ఎవరిదారిని వా పోదురు, వారికి ౧౨) అంశ లెడ మమునవుడు పాడ్యమి వూరి యగును ౨౦౦ అంశ లెడ మయినపుడు తదియయుి, ౧౬౦ అంశ లెడ మయివపుడు ఫున్నమయా, 3 ౬౦౦అంశలయినవుడు కలయింకయు కలిగి అమవస యగుటయి తబస్థించును, ఇట్టే నెలలు ౧౨ ఒక చాంద్రసంవత్సరము, చీన 3౬౦ తిథులున్నను దినములు 3౫౮౪, వ్‌ల 2 కవిచంద్రుల గతులు వేసగిలో వడిగను, నీతుర్చలో మెల్లగను ఉండును, మన కిచట దీన్దాహము ఫఘ ౪౬౫.౧౬ వలలు, 'హస్వాహము ౫౩.౫౬, పలలు,. తిధులు ఇటులు వృద్ధిమోయ ములు పొందును సాధారణముగా ౧౨ చాం ద్ర మూస ములలో 2 వృద్ధతిథులును, ౧౩ తీణతికులును ఉండును, కేటి. నూక్కుడు వ పెనటులు చంద్త్రువు కనలనవు. మంయు ఒక నియవపోర కనబడడుం టు లమిునను తిథి యకున దొక ఇరతఖుడమునుజే యిజడు కలడు కాల్షియా పారేకములనారికి తివి 'లేగన్నను చాద్రమానము, ఇస్తాంవాకదె చారడ్ర మానము, కాని తిఏి లేమి అంశాకా ఒప నియతసమయ మున రాదు. అనియళ మప నిదే. వాైమాస. మేల వచ్చెను! చంద్రుని కంటె సూర్యవర్శన మే దేశమున ఆనియనముగా నుంకునో ఆదేశమునందున్న ఆప్ఫల గణన మివ యని కొంవ మూహిఎచి3ం

శ్రి 17 / ణి స మ నే

కంటా భం

డ్‌ టే తతి

| ల!

ఖో శ ఖః లు మెనూ / / | కే సూర్యుడు ఉన్న దిక్‌ _ నల్లనిఫభాగనము. సూర్యుని వెలుగు పడని చోటు. తెబ్లనివాగమ చడినచోటు- గీఠలున్న మేర సూర్యునివే వెలుగెందినను మనకు కనబడని చోటు నూరయ్యన ఇట్రైదుట నున్న చంద్రవాగమంతయు చుకా?ంచుకు గాని అందు భూమి శెట్టెదుట నున్నవ్రదేశమే మనకు కకబడును.. కావున మనకు చంద్రలేఖ 7 ఇటులు కానిపించుకుల

చంద్రకళల వోనివృద్ధాల జూచి లెక్కించునది చాంద్రమూా సము* అమనుండి అమవరకుగాన్ని ఫున్నమనుండి వున్నమవరకు గాని దీనిని లెక్కింపవచ్చును.. సూర్యు డొక నమేత్ర, మునుండి మరల నానమత్రమునకు వచ్చు సమయమును లెక్కించు కాలను సౌరసంవత్సరము, బుగ్వేదమునం దే అధినూసకల్పనము కన

త్తే

బకుటవలన ఆ కాలమువగూాడ 5౬౫,౯ దినములుగల సౌరసంవ త్సరగణన మున్నదని వ్రృతీత మగు చున్నది, ఈయధిమాసగణ నమువలన చాంద్రవత్సరము సౌరవత్సరముతో సమాకమగును, ఈ రవిచంద్రుల కలయికకు” నడుము నున్న సమయములో

ముప్పదింట నొకభాగము చాంద్రదినము. దీనివలన చాంద్ర

సౌరమాసముల మూల వ్ర కృతి మారదు, సౌరమాసము సౌర

దినములచేతన్కు చాం, ద్రమాసము చాంద్ర దినములచేతన్సు

అవగా. తికులచేత లెక్కకువచ్చి చాంద్ర-సౌరసంవత్పరకేకి

మేర్చమును. రాశిచక్రఫలమే యింఫుడును ఒనగూడునుేి,

న౦వ క శాక ఆ కాలమున సంవత్సరాది యెపుడు ? జన సామాన్య మునకు యాగములకంకు. ముందు పంటలతో సంబంధము ఉండుట స్వభావము, అ పంటలకు వక్ష మాధథారను. కాన ఇాల ్రాచీనకాలమున వర్షర్వు వుళో సంవత్సరాది అయి యుం డును. కావున వర్షపదము సంవర్సరార్టకముగా వాడుకలోనికి వచ్చిచుంండును, కొత్త పంటలతో ఆగృయణేష్టి, పిదప నిటులు యజ్ఞ మునకును, సంవత్సరాదికిని సన్నిహితసంబంధ మొదవియుండును,. కొన్ని యేండ్లకు బుణువులు 'భేదించును, అవి వక్షాకాలపు సం వత్సరాదిలో నియతములుకావు, అపుడు వారు అయనకాల మును అనగా విషువద్దినమును సంవత్పరాదిగా నొనియుందురు 17.00004%0600 06 016 510 204 ఏశం0గ,

త్తేర విశయవము

వై ొళివృ _త్తృమునకు అడ్డముగా విషువచ్వ లి _త్తము కలదు. ఈరెందును కలియుచోట సూర్య ుడుందునాడు. ఎల్ల "జేశములందును "రేబవళ్లు సమానముగా నుండును. ఈ ఆంటి కిని సంపాతము కలుగుచోటులకు విషువబించువు - లని వేకు, ఇం దొకళటి మహావిషువము, నూర్వ్ముడు మహోవిషువమును చాటిపోవను దినమే సంవత్సవారంభము,

సాయన మేష తులాస్థానముల విషువదర్శు _త్తమున సం పాత మగును, సాయన మిథునాంతమున దథీణాయన ేఖతో డను సాయనధనురంతమున ఉత్తరాయణ "రేఖతోడఏ ఇవికలినీయుండును.. దీనివలన విషువమునుండె యామ _త్తరశ్రాంతి "తలియనగును, సాయవమేవషతులాసంపాతమ-ల యం రరము ౧౩ నత త్ర ములు,

థి యవ చలగము ధిక

విషువచిందువులు రెండును క్రాంతివృ త్రమునందే యుం డుటవలన అతి ప్రాచీనకాలముననే బుషులు మాటికిమాటి! కూచి వీని స్థానమును కనుగొనిరి. ఇంతియకాక యివి చలిం చుచు నున్నవనియు గ్రహించిరి, వీని గతియే ఆయనచల నము,

ఒకానొకవుడు ఈ విషువచిందువుకడ వువర్వసు వుండెను. విదప మృగశిరా రోహిణీ కృ్తి కాశ్విను లున్నటులు వేద 18. [0601-5012 3 627 క పై9ం పేదాఎగజ్యోతిషమున ఒక శా? వవము కలదు గాని అపి సముదాయా ర్జకముం కాన్లీయావ-35ని ఆట్టికఎ మొకటి కలము

తం ఫవురాణబ్లోతిషు గ్రంధములందు. సాతుష్థ మున్నది. వకేట విషువవిందునవ్సగతి నుమూరు ౫౦౨ లెక్క నంగీకరించినయెడల |! నొక యంశము జరుగుటకు ౭౧ వందు పట్టును, ఒక నమత్రము జరుగుటకు ౯౫౦ వండ్లు, ధ్రూవము జరుగుటకు సుమూరు వేయేంద్లు, కావున సుమారు ఎనిమిదిత్‌ మిది వేల యేండ్ల నదుమ ఫునర్వసులో విషువము, ఈ సంగతి వెప్పిన వత రేయ్రావ్లా ణము ఆనాటిది, లేక వపరంవరాయాతమయిన ఆనాటిమాటను ఇవె చెప్పినను చెప్పియుండ వచ్చును. తిధిరిబట్టియు. కాలమునుబట్టియు. నాడును నేడును నయ్‌ త్రమే కాలబోధకము, అపుడపుడు వచ్చుగ హణము గూడ తిధి నంటేయే యున్నది, అమ ఫున్నమలందు తప్ప సూర్య చంద్రగ్రవాణనులు. రావ్చగదా, మరియు. విషువమునాటే ఉగాది మాసాడి, బుత్వాది యాగాది, నాటి యీనమ్మత్ర ప్రాధాన్యము శ్రైతమునందును స్టార్వమునందును నేటికిని అను స్త్యూతమకుచునే యున్నది. తిథిఫొరకు క్రాంతివిభాగ వమూవశ్‌ ఫ్టిక మేకాని చానివలన చంద్రుని రైనికగతియు గహణమును నిక్కచ్చిగా తెలియ న్‌! ర్ల ల రావు, కాలభేదమున చంద్రగతిలో మాంవ వేగముల జూచు చున్నాము, కావ్సన జోస్టితిషగణనమున శ్రైంతివృ_త్త్స మెక్కు డువయోగవడదు, శాన దానికంటె కచ్చితమగు కటిబంధ "మొకటి శెవలయును, అంకులకు వారు మూచిచూచి చం చ్రుడుగాని సూన్యేతర ట్ర హములుగాని_ క్రాంతివృ _త్తమునకు అటు ₹౪ి ఇటు రి అంశముల మేరకంకు మిగిలిపో రని గ పించి భఛచ్రము నంతవట్టు పెంచిరి, శ్రాంతివృత్తము భచు

ర్‌0ి శ్రాంతక్టతము, శ్రాంతివృ_త్తమున _ పండ్రైండవ వంతు రాశి, అనగా రెండుంబాతిక నమయత్రము. ఒక రాశి 30 అంశలు. సూర్యు డొక రాశిలో నుండు కాలము సౌర మాసము, ఆ రాసు లివి;

'రాళి మాసము దినములూ "మేషను వైశాఖము 3౧ వృషభ ము టేఫ్టప్టము 3౧౪ మిథునము ఆహాఢ్గము లం కర్కటకము శ్రావణము న సింహము భాద్రపదము ం లం కన్య ఆశ్వినము 30౪ తుల కాలర్తికము 30 వృశ్చికము వమార్ణశిరము ఎ౨౯ో ౪ ధనుస్సు పౌవము ౨౯౯ మకరము మాఘము ౨౯ కుంఛను ఫాల్దునము 30 మినము నై త్ర, ము 30 ౪

"ఇ రాసులలో దీక కాలము 3౧౪. దినములు, హాన

శాలము ౨౯ దినములు మధ ఫ్ట్‌ాలము 30 6 పస్‌ డీనికి కారణము దిగువ చిత్తమున కనబడును, చి త్ర, మధ్యమున కనబడు సున్న భూకతు, భూమి ఆబాటలో తూవ్రు చూపు చొప్పున జనుచుందును. చున కపుడు నూర్యు డొక రాశిలో నుండి మరొక రాశిలోనికి సోవ్రచున్నటులు కనిపించును,

త్‌ే న. టర 5 న్న సై ఎ (నా యట రాశిచక్రృము

సూర్యుడు మేషువృషాదులలో తిరుగుతరి భూమి. “అ చిందువ్రనుండి “ఆ చిందువుశేసి నడచును, అపుడు సూర్యు నకును భూమికిని దూర మెక్కు డగును, దాన భూగమనము మృదు వగును, మన కఫుడు భూగమనమునుబట్టి సూర్యగమ నము మృదు వమువటులు కనబడును, భూమి “ఖీ బిందువు కడకు తిరిగినవుడు సూర్యుడు చా పగును, దాన భూమిగతిలో తొందర ఫుట్టును, అపుడు సూర్యడు ధనుక్మకరములలో వడిగా పోన్చు చున్నటులు మశ కప ాు

ఈ రీతిగా సౌారమాసవ్యవ్రన్ట్రయెపు జీళల్చాటామ్సైను ? ఆశగా రాశిచక్ర మెఫు వమన న సయత్తవ్మక్కముతో

ర్‌ రాశిచక్రమునకు వశ్యము కలిగించుటకు వరాహమిహిుడు అశి్షనార్థదిని మేషూదిని సంకలనము చేసినటులు. గ్రంథ సాయము కలదు కావున శ్రీశ ౬వ శతాబ్టిలో రాశిచక్ర క ళీ

'మేర్చాటామొ నని పలువుకు వ్రాణరిః

అటులగుచో క్రీ, వె 3వ శతాచ్టిలో రచితమగు (ఈ కాలనిర్దయము వారిచే రామాయణనున కనబడు రాశినూట యేమి? గర్ట వరాశర సంహితల ₹శీమాట యేమి? శ్రీచాల కృష్ణదీక్షితులవారే అది వ్రమీవ్తమని అనిరి, కొందరు స్రాచీనులు గూడ రాశిచక్తము అన్యదేశ స్టైమని అనిరి, ఇది అంగికరించినచో బుశ్వేదమునందలి అధిమాసముగూడ ప్ర యీ_స్త్వమని వలయన3? కావున వరతిలేక వ్రమాణము దొరకనంతవరకును రాశిచక్తృము బుగృషులకు అెలియునని అనుకొన వలయును, దీని నింకను స్రైహ్షైలు వరిశీలింతురుగాక,

ఠా

బుగ్వేదమునందు. కొన్నిపట్ల తాఠానమ, శ్ర వదము "లే కాస్థకములుగన్సుకొన్ని పట్ల ఖిన్నార్ధకములుగను కనిపించును. 1త్రె త్పిరీయ సంహితలో తారకలు వేకగను, నమ్మత్రములు వేరు గను మూవట్టును, 3క్షత్రము కానిది నమత్రము అకు వ్యుత్పత్తి త్రైత్సిీయ శ్రాహాణమునంచు కలదు, *వై బ్రాన్గాణమునంటే మవొకచో __నడువు నీరు, అవి నీటిని తరించెకు, కావున వానికి తారక లని వేకు, ఎవ్మ దే నమశ్రములలో యజ్ఞము చేయుకో వాకు ఆ నతశత్రలోకములకు జనును, నమశ్రత్వ మనగా ఆది! నతుత్ర్రృములు 'దేవగృహములు చుడీ! అని 'తారకానత్ష శ్ర వివరణము కలదు, *

తొల్లిటినుండి నేటివరకు భారతీయులే కాక చీరా వానను కాల్దియావారును చీసచేశమువారును. “పుణాస త్తులు స్వర్వమున కరిగి నతుత్రము లయి ఉందూ రని నము చున్నారు, వురాణముల కీ వికాసము కలము, ఫుకాణములలో నషత్రములు వసిద్ధములగు కొన్ని కథల కాథావము, ఇట్టి

1. ౧-౫౦-౨ ౧౦-౬రా-౧౧; ౧౦-౫౨; ౨-9రం-౨ ఈ 2-3.
2. 2౫౨1. 8, ౨-౭-౧౮౫3 చూం- నధ్యాన్నాపాన్న 'వేదానాస త్యానము చచి నకల నఖనపుంనకనతత్రనక్రనా కేమ ప్రశృత్య్యా" (౬-9-ఒగ) ఆహ్టై ఢ్యాయాః ఓ. సలిలం వా ఇద ముక రాసీత్‌. య దతరక, తత్తారకాణాం తారకాళ్వమ్‌, యోవా ఇవాయబజులే, ఆము స లోకం నక్షలే. త న్నతశ్రాశాం న మత్ర్రశ్వష్‌, జేవగ్భహా వై నక్షత్రాణి రంస౨ం

రో

కథలు నన 'చేళమునంచే కాక యవనబేశములందును గలన్రు ఆ కథలకును మనకధలకును చాల సామ్యము కలదు,

వైజ్ఞానికదృష్టితోగూడ 'వేదములును వురాణములుకు చుక్కలను చూచినటు లగవడున. అది ఆ కాలమునంచేని సంఫూర్మము లేక విశాలము అగు దృష్టి యని చెప్పుటకు వీలు "లేదు. సృష్టిరవాస్యముతో నతశ్రవుంజముల శీదో. సంబంధ మున్నటులుమాత్రము. వేదములయు. ఫురాణములయు అభి స్ర్రాయమై యున్నటులు మన మూహింపగలము,

విశ్వ్యానములనుండి కస్త్రము "మొలకెత్తినపవీదవ తారళశా నతత్రములు స్వతంత్రము లాయొను, ఇరువదేడు భాగములుగా చేయబడిన సూరు థ్ధ్‌ని మార్గములో నొక ఫాగము నయ్‌ శ్ర మ్‌ని నీద్ధాంతములు వరిష్కరించెను, జోర్టతిషమునందు కొంచెము వేము కలవారు రాశిచక్రమునందలి ఇరువ దెనిమిది చుక్క లను నమయశ్రమ. లనియు, రాశిచక్రమునకు వెలువట నున్న వానిని కారకలనియు వ్యవహారించినను కవ్టలు మొదలు గొల్లలవరకు ఆతారకానతుత్రముల 'నేశార్ధములుగా వాడుదురు. కాళిదాసు ఈ భేదము. నెరిగి “తత్ర తారా గ్రహసంకులావి బోస్టతిప్యతీ చంద్రమనైవ రాత్రికి (రఘుల అని వేరుగా గ్రహించెను,

ఆకాశనున కోటానకోటులు చుక్క లున్నవి, వానిలో వీకొలదిచుక్కలో (సుమారు నూరడలోవు) స్రాచీన్మగంథము లలో కనబడును, కాలబో ధకములును ఉత్పాతవ్యంజకములును పలనూచకములును అగునని నమ్హీన నత శ్రములనే ప్రాచీనులు ల్ర?ళస్తము శావించి యుందురు,

ల్‌ర్‌

ప్రాచీనయవనబ్య్యోతిష్కులు నమత్రనముడాయ వివరణ మునకు ఖగోళము.ను ౬౭ భాగములు చేనీరి, హీపార్‌ క్‌౧౦౮౦ చుక్కల తాశ్చను కాంతిని నిర్ణయించి ఒక నతుత్రనిఘంటువును రచించెను. టాలెమో తన 'వూజెస్‌త్‌” అను గ్రంధమున ౧౦౩౦ చుక్కలను లెక్క 0చెను,

వదునేనవ ళఠాచ్చిలో త్వార్తరరాజు తైమూర్‌ ౬ంగ్‌ కువూరుడు ఉలూఖ్‌ బేగ్‌ అను నతడు సమరఖండనగరమున గూరుచుండి చుక్కలయునికి దూచి టాళెమో రచించిన మా 'జెస్తును పరిశోధించి మరి యొక నిఘంటువ్రను కూర్చెను,

పదునారువందల నలుబదియేడవ శకమున ఆంఒర్‌ వ్రభోవు జయనింవా డు ఆకాశమును నలుబదెనిమిది భాగలుచేనీ చేయి నతు శ్రములను నిరూపింవెను, ఇతడు ఉలూఖ్‌బేగునే అనుస 50చెను. కావున నిది ఆధునికము; మరియు యౌవనము, ఇఫు డిది దుష్పూవము,

"వేదములందును వురాణములందునుగల ఆఖ్యాయికలను బట్టి నతత్రములు సునిరూవములు కావు, నంహితలయు నిద్ధాం తరములయి నిరూవణము ఒహాుస్థూలము, కొన్నికొన్ని చుక్కల గుంవులు కలిసి ఒక్కొక నమత్రము, ఒక్కొక నతత్రముచుట్టు ఎన్ని చుక్కల గుంవులున్నవొ వాని వివరణ మెచటనేనిలేదు, దీనికి మించి మ[రయొక చిక్కుకలదు, ఓళ్కొక కాలమునం దొ క్క్‌క రితిగా నొక్కౌక జ్యోతిష్కుడు నతత్రములను నూ వీంచెను. ఒక్కొక రొక్కాక ఆకారము కల్చించిరి, సిద్ధాంతము లందు ప్రధానములయిన వానికి స్టాననిర్దేశము కలదుగాని వాని చుట్టు గలవానికలేదు, -ఈరీతిగా మనకు నత్న శ్రమానచిశ్రముః

ఠర్‌6

సరియగుగది లేదనియే చె్పవలనీవచ్చును, దానచేసి వలువ విద్వాంసులు ఆంగ్ల తారాపటమునే ఆ శ్ర యించిరి,

చుక్కలలో వలుకంగుల చుక్కలు కలవ, 'రాశిచక్రము నందలి యిషవచెనిమిఏి నత త్ర ములలో రోహిశియు, 'జ్యేహ్రయం అక్ష్ర్రయు ఎజ్జనివి, ఇవి "కాక కూలతారయు ఎజ్టరిదిల్‌ స్వాతి పీతము, ముక్తైవర్షము, ఇవి దృష్టిగోచరములు,

సూర్యుకిరణము లే నతత్రదీప్తికి కారణమని స్రాచీకుల అభిప్త్రాయము, నష శ్రములు చసొములకు చాలవవ్వు గానున్న వని వా లఆెరుగుదురు, ధ్రువతార ఛు హాాడపు పొలిమేరలో నున్న దని ఫురాణములున్కు సిద్ధాంతములుము నిరూపించెను,

ద్‌ _పీనిబట్టే నత త్ర ములు నమ్రూలముగా "ెండు విధములు, అస్పష్టముగా మినుకుమినుకు మని మెకయునవి సూత్మ తారలు, స్పష్టముగా కనబడునవి నమ త్ర ములు, మకియు ఛాయాపథము నీవోరము అను వ్థవహాశము నత త్ర పుంజములకు కలదు,

"తారకల విరూవత్వముగాని బహురూపత్వముగాని ప్రాచీనులు ఎచటకు చెప్పినటులు లేదు, ఇక తారకాఫుంజములను గురించి చెప్పుటలో కృత్తికలే తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణమున కని వించును, అదియు తార శాఫుంజవివృతికి గాదు

నత త ములు, వాని యాకృతులు మొవలగువ వీదిగువ

త్‌. వేసవిలో. ముల్తాక ప్రాంతమున అన _ఫ్ప-ద్రువస్యూత్రమ్యుక్రిద నున్న ఎజ్జదుక్కు హూలతార ఇవి అమంగళకర మని భావన చంద్తుడు ఫూర్వభాద్రలో నున్నపుడు అచటివారు దక్షిణమునకు వయనింవరు. కూల తార దక్షిణమున నుుకుటయే దీనికి కారణము. ఇటుల్టక్రీపాలుదు చె ప్సెనని ఆళ్చహనీ ౧౦వళ తొట్టిలో ర్రానను- అగస్త్ర బ్రని్రింద &1912 మాసశేష01 మే కూలళార యని నవ్యులుం

లలనా నాననవవాానాలాకానావావాాను

నత్మత ఆకార దృశ్యాంశ సంఖ్య త లి వరాహలల్ల- కీవతి

అశ్విని ఆశ్వముఖ ౧౪ ఆ లి ప్తె భరణి పాక్క_టిగడ్డలు ౨౧ ఈ డె వె కృత్తిక మంగల కత్ధి ౧౫9 ౬ ౬ రోహిణి బండీ ౧౪ ఆ ణి ళ్‌! వృుగళిర "బేటికల ల౧ ఈ దె వె అర్హ మణి ౧౫ ఇ ౧ ౧ పనర్వను ఐసు ౧౫ ఆ క! ళీ పుష్య చాణము ౨౧ ఈ కె కె ఆశ్లేష చక్రము ౧౫ ఇ ౬ ని మయా శాల ౧౮౪ ఆ స్మి న్నే శా ఫం శయ్య ౧౪ ఆ లా ఎల్‌ ఉాఫ, మంచము ౧౪ ఆ లలి ఎలి హాస చేయి ౧కి ఆ స్కి సి చిత్ర, ము_త్తేము ౧3౩ ఆ ౧ ణ స్వారి చగడము ౧౩ ఆ ౧ ణం విశాఖ తోరణము రిక ఆ సి ళీ ఆనూరాధథ బలి ౧౫ ఇ ళీ ళీ "జ్యేస్ట కుండలము ౧౩ ఆ కె ౯ మూల సీవాపుతోక ౧౫ ౧౧ ౧౦ ఛూ, అషాథ) మందము ౧౫ ఇ అలి లే ఊం. ఆహక | వీకుగుదంకము | ౧౫ ఇ ౮ ళీ శ్రవణము | త్రిపావి ౧౪ అఆ క్‌ వె ధనిష్ట మద్దాల ౧౪ ఆ వో ళీ శతల్గిమక్‌. | చక్రము ౧౭4ఉఊ | ౧9౦౦ ౧౦౦ ఫాం ఫ్ర కవలశిల్లలు 99 19 జి బలి ఉం భౌద్ర శయ్య శీ 19 లా అలి శే మైల న 3౨ ౮ 3౨-౧-9౨ అఫ్గిజిత్‌ కృంగాటకము |! ౧3 ఆ క కె

టా

రె వ్రశనున్న పట్టికలో చిశత్రాస్వాతీ జ్యేష్టా భిజిత్తుల దృశ్యాం శములు పదమూడుకావున ఇని పెద్ద వెలుగు కలవి, అశ్విన్యా. దులు వానితరవాత, ఇటులు చూచినచో యంత్రసాహ్యుమున 'లేలిన నేటి ప్రభామానమును బట్టి రోహిణియ్యుు శ్రవణయ, మఘయ్ము అర్ట్రయు మొదలగు కొన్ని వ్ర థమ శ్రేణికి "చెందినవి కావున సూర్యసిద్ధాంతమునందలి యీ మతము సరియయినది కాదని బన్జైస్‌ వెక్కిరించెను, కాని యిది చ్రభ ననుసరించి హు విఫాగము కాదు, ఎంతదూరమునుండి 'యేనమ త్ర మెంత కన బడునో చానిగూర్చిన లెక్కయిది. భూమి

“వేదమునుబట్టియ్య, 6 పురాణమును బట్టియు, 7 భూమి నోళాకారమని తేలును, వనీష్టసంహితయందున్కు పాలిశసంహిత యందును భూమి గోళమని స్పష్టముగా గలదు. 8 *జలజంకు వులచేతనుు స్థలజంతువులచేతను పరివాస్థ్రప్పమగు భూప వూలచే పొదివిన కడవవూముడివలె గోళాకారముగా నున్న దని ఆర్భభటూీ డనెను, “రెండుసూదంటురాల నడుమ నినుప గుండువలె శూన్యమున చుక్కలగుంపులనడుమ భూగోళము శ్‌ (వాయు, ౧౦౦-౧౫౯) మరియు నాస్ర్రాచీన భూగోళము చూం

తె. భట్టోత్పలుని బృహత్సంహితావ్యాబ్య చూచునది 9, యవ్వ క్క_దంబముకుళగ్ర్యంటి3 చనిశః సమంతళః కనుమై9 తద్వ ద్ధి సర్వ సై ర్టలైైః సృలతై శ్చ భూగోళ

ర్‌ం

కలదుల అని పంచనీద్ధాంతికలో వరావామహిరుడు, 10ద్రాన వులు, మానవులు చేవతలు, దయ్యములు ఇెట్టులు గుట్టలు "మొదలగు చరాచరనులతో నిండిన యీ భూమికి వే రాధా రము లేదు, మూూర్తమగున 'దేదేని భూమి కాభార మందువ్కా చానికి మరొక యాథారము ఉండవలయును, దానికిని మరొక యాధారము ఉండవలయును, కాన అనవస్థ పాసగపను, ఉవాుం పొసగదు, ఆ యాధథారము సళ _క్రిచే భూమిని ధరిం చును, అని యందును, అటులేని భూమికే అట్టిళ క్రి కలదని "యేల అనవు * అదియు అస్టమ్తూర్తియగు భగవంతుని మూర్త లలో నొక మూరి కాదా? వస్తుళ్స్‌ విచిత్రము కదా! 11 అగ్నికి ఉష్టిమవల్కె చంద్రునకు చైత్యమువ లె జలమునకు త్ర వ త్వమువల్కె వాయునవ్చనకు చలత్వమువలె భూమికి అచలత్వము స్వభావమూ అని భాస్క్సడు,

“భూమి శూన్యమునందు వ్రేలాడుచున్నచో వల శ్రీంద వడదు* *“అవ వడుచో "నెక్కడ వడున ? శ్ర్‌ంద పడునా? ఇక్రిద అనగా నేమి! (క్రిందు అనునది సావేశ్షము, 13 దేనితో? మిాదుతో. కాన శూన్యమున ,క్రిందు మోాదు లేమి! శూన్యము నలల

10. పంచమహాభూళమయ స్తారాగణవంజ కే మహీనోళ3, 'ఖీఖయ స్కాంతస్థ్పో లోవాఇవావస్థి తోద క్ష! రపనగనగరారామనరిక్సము ద్రాదిలి శ్చిళ? నర్వః విబుధనిలయ న్ఫుమేకు _వన్మ భ్యేజుధః స్ట్‌”ా చైత్యాః శం మూర్తో, ధర్తాచే ద్ధర్మిత్త్యా న్తతోఒన్య ప్రస్యావృన్నో నైవ మత్రానవస్థా అన్తే కల్ప్యావే త్స్వశక్తిః కిమాట్యే కింనో భూమి స్పాఒష్ట మూస్మేశ మూర్తి? 12. “వ్రతియోగిసా-పీతుం ఛాధి భట్టోత్సలుడుం

60 “అన్ని తట్టులను కూన్య మేం కాగా భూమి మొదలగునవి శూన్యమున స్వన్వళ క్రిచే నిలిచియున్నవి.”

“భూమివ్లై నెచట నున్ననుోనేను భూమిమిగ నున్నానూీ అని వతివాడును. అనుకొనును, భూవాస్టిసము "రెండుచివరల నిరువు రున్నా రనుకొనుడు, వటియొడ్షున నిలి చిన మనుష్యుని వలెను నీట వ్రతిఫలించిన ఆమనుష్యుని. నీడ వలెస వా రిపనవ్టును తలక్రిందులుగా మందురు, మన మిచట నెటు లుంటిమో ,క్రిందివారుగూడ అటులే కాళ్లు క్రిందుగళు తల మిదుగను బెట్టి నిటాపగా నిలిచియుందురిం

“మేరుపర్వత ముుత్తరమున గలదు, సూర్యుడు దానిని ప్రత్యహము పవ్రదతీ.ణించును అను మాట నిక్కమగుచో సూ. ర్యుడు దశీణముగా పోవ్చచున్నటులు మన కేల కనబడుమో

“భూమి గోళాకార మగునేని మన కది బల్లపరఫవుగా నేల కనబడును

భూమి చాల వెద్దది, దాని పరిధిలో నొక చిన్న ఆం ఛము'హాడ మనకు వంకరగాగాక సమముగా నున్నటులు కన బడును, భూమికన్న మన మెంతయో చిన్నవారము. కావున మన కేకకాలమున కనబడున 'చెల్బయు బల్లపరవుగ నే కనగడుి!3 నని భట్టోత్పలుండును, భాస్క్ర్రకుడును చెప్పిరి

లే. నమో యతః స్యా కరే? శతాంశు బృద్వీచ వృద్వీ నితరాం తనీయాకా నరస్య తల్‌; వృష్టగరన్య కృత్స్నా సమేవ కన్య ప్రతి; త్యత స్స

౮01 గమనము

నతయత్రములు స్టరములు, భూమి తవచుట్టు తాను తిరు గుచు సూర్యుని చుట్టును తిరుగుచున్నది. దానజేనీ గ్రహ ములకును నక్ష్మత్తములకును ఉదయా_స్తమయములు కలుగు చున్నటులు భూమిమిద నున్నవారికి కనబడును, అసలు వానికి ఉోదయ్లాస్తమయములు లేవుటే అటు లగుచో భూమి తిరుగు చున్నటులు మన కేల కనబడదు ?

“వడవలో పోవువానికి వటియొడ్తున నుండుబెట్టు వెను కకు పోవుచున్నటు లుండును, ఆ రీతిగనే నిరత్స దేశమువారికి అచలములగు నత్మత్రములు వడమటికి పోన్చచున్నటులు కన బడును. అని ఆర్యభటు డనిను, 1%, ౮౭౫ వ క్రీస్తుకకమున ఆరభటు డుద్దరించిన యీ 'ప్రాచీనమతమును వదవ శతాచచ్చి వరకును గల ఆచార్యు లందళును ఖండించిరి, అట్టివారు నేటి కిని కొందరు గల రనిశచో ఆశ్చర్యము కలుగవచ్చును,

భూమి చిరుళదు

“కుమ్షరిసారివలె తిరుగు నతత్ర చక్రమునందు భూమి తిరుగుచున్నదని కొంద రనిరి, ఆఏ నిక్క మగు నేని మింటి శెగి రిన కిట్ట మరి నాడు చేరలేదుల్‌ *వటబడిన చీము బలమయిన చృవాహముబెసకే వొట్టుకొనిపోవును గాని యెదు రీదజాలదు, అటులే వీట్టయు తూర్పునకే పోగలుగునుగాని వడమటికి పోజూ

11. విష్ణు ౮ంహంక ౧ రం౧౫ ఖ్లైకములు చూచునది. 10, అను లోమగలి. ర్నాన్ధా వప్చ లృచలం విలోమ యడ్వత్‌ , అచలాని భాని చన్వ ర్సమ వస్పీమగాని లుకాయాహ

69

లదు. ప్రవాహబలముముందు చీము వేగబల మెంతో భూమి “వేగబలముముందు. పథ్షి,వేగబల మంతి, “మరియు భూమి దిన మున కొకసారి తికుగునేని ఆ వేగమునకు ఆకాశమునందలి జెండాలు మొదలయిన వన్నియు పడమటిదెసనే భూడవల యును భూమి మెలమెలగా తిముగునని అందువా సుమారు అరువదినాలుగు గడియలలో ఒక చు మ్రైటులు తికుగును ఫ్‌ అని వరావామిహీరు డనెను.19

“ఆకాగాఖిముఖముగా వికిచి?ం బాణను పడమట నేల వడదు 1 'మేఘను లన్నియు పడమటిదెకే యేలపోవు * అని లల్లటుడు, “భూమి ఒక ప్రాణములో ఒక కల నడచునేని యిది మయెచటినుండి యెచటికి నడచు చున్నది 1! భూమి తన వాససము చుట్టు తాను తిరుగుచున్నచవో ఎత్తయిన కొండలు మేడలు వల వడిపోవు"ో అని బ్రృహగువ్లుడు, 17

“భూమి యొలట్ళవుడుసుు కదలుచుండు నెడల ప్రాణులు నిలువబేవ్లు. మరియు ఒకచోటినుండి మరియొక చోటికిని పో లేన్చ, నదులున్తు సము చ్రములును వమయిపోగలవో ఆ చేవ "దేన్చనకే. యొకక, గిరిక్ళంగమునుంకి బలువగు నొక రాతిని విడుచుచో అది పర్వత పాదముమాదనే పడును, భూమికి గతియే యున్నచో రెండు మూన్నాళ్ళ ముసుకు లుండునా!

ఈ రితిగా ఛాస్కరాచాన్యని వరకును గలజ్య్యూతి ర్విదు లందరును ఆర్య భటునకు వతిభబులమిురి, ఇంతియ కాక పరమేశ్వరు డను నొక వ్యాఖ్యాత “భూమి స్ట మనుమాటయీ"

16. పంచసిద్ధాంతికు 2 అధ్యా, ౬-౭, 0౬ ప్రాములు కజ చలము, 158 చ్రావాళ్ళుటసిద్ధాంతము చూ

65 వరమార్థము, భూమి తూరువుగా పోవుచున్న దనియు నత త్త ములకు నడక లేదనియు కొంద రందురు, అది మిథా్యాజ్ఞానవిలా సమూ అని ఆరస్మృభటుని అభ్మిప్తాయ మయినటులు ఆక్యభటుని యందు తనకు గల భ_క్రిని మేరలు దాటిం చెను, భూమి తిరును వదవ శతాబ్దికి చెందిన సృభూదకస్వామిి యొకడు మాత్రము ఆర్యభటు నంగికరించి “భూమి తిరుగునను వాదమే సరియైనది, ఒకే సమయమున గ్రహములకు పడమటగా దైనిక గతియు తూరువుగా స్వగతియు అను నీ ెండువిధములయిన విపరీతగతులు చెల్లవు, మారు ఎత్తగు వస్తువులు పడు నని యందురు, అవి యెచట పడును ? భూమికి క్రి, ందుమిోాదులు లేచ్చ దానికి ఆరెండు నొకటియే, చూచువాని యునికినిబట్టి ఊగ్ధ్వాధథో ర క "భేదము. కలుగుచున్నదికాని అసలు "లేదు అని ్రహాగువుని ఖండించెనుం పాశ్చాత్యుల మతము ఐ5కోపాఖండమునందు హీిరాక్సిటస్‌, వె థాగొరస్‌ -మొవలగు కొందరు భూమి తిమగుచున్న దనిరి, 9 వారిమత మును. పలువ్సకు ఖండించిరి, వారిలో టాలెమా గట్టివాడుం వ్రమియా దేశస్థుడు ఇోపర్నికస్‌ టాలెమోని & ఖండించి “రాశి చక్ర్రమునడుము సూర్వుడు స్టోముగా నున్నాడు, భూమియు 19, శ్రీపతి వృగూదకాచాద్యలవాా మతము ననువదించెను గాన పృ'హదకులు వడికి వెనుకటివారుం 20. ఏప శ్రీ వె. నాలునవ కతాచ్ది వారని ఆమ నూనము, 21, శ్ర వె౨ ప శతాబ్ది

6;

గ్రహములు నతనిచుట్టును తిరగుచున్నవి అని నిరూపించెను= పిదప మైకోటబ్రూహి అనునతడు “భూమి పడమటినుండి తూరు వుగా ఆవ్నర్తించునెడల ఎత్తగు చోటినుండి పడిన రాయి పడ మటగా నేల పడదు”ి అని భారతీయజ్యోోతిర్విదులవలెనే ఫూర్వపవము చేనెను, 22 ఈరీతిగా టాలెమోమతమే స్ట్‌ పడెను, ఇంతియకాక *భూమి తిరుగుినను వాదము మతదో)వా ముగా నాటివావ తలపోనిర, అటువిముట గాలీలియో పలి స్కోోప్‌సాయమున నత్మత్రములే అచలము లనియ్ము ఆచలయీ చల యనియు నిస్సందేహముగా నిరూపీంవెను., 2 ఇతడు ౧౬, ౧౭ థతాబ్బులనదుమవాడు, నేటి వైజ్ఞానికులు భూమి. తిరుగు చున్నదనియు, సూర్యుడు స్థిరముగా సున్నాడనియు సప్రమాణ 29, “భూమితోపాటు భూవాయువును, రాయియు తిరుగును, కాన వడమటగా పడదు లని టైళో ఇబ్రూహికి పొందరు సమాధానము చెప్పిక ఇదె అకడిచ్చిన ఆవత్తికే నమాధికాని భూశ్తమణమును సమ్‌ వదు ౩8 పోపు గెలీలియోను పిలిపించి “సూర్యుని చుట్టును భూమి తిరుగుట. లేవని జనులప నచ్చజెప్వుదువా, "లేక విచారణ జ3పి శిష్షీందయముదువా?ి అని ఆజిగముు, మం టలో ల్‌స్‌ చంపుటయే నాటి శకము చాలీరియోకు ౬౬ నీండ్హు, ఆ ముదిమిలో. ఆ శిత కాగలేక ఆతడు లాంగిపోయొను, మంయొక కథ కలదు అశడు “భూమి తిరుగుటలేదుూ అని బిన్సరగా చెవ్వుచు. దాపున నున్న ఒక మిస్రునకు వినబమునటులు “భూమి. తిరుగుట యేభూ)వము' అని మెట్లగా వల్కెనుం (కష్వస్థైమా హత కంజర$ అనుధర్మరాజు గుదుతు వచ్చును) ఇంకొక కనయు కలమం అహను తన మకమును వవలుకొనక మరణివచోవుచు “ఇపుడుగూడ భూమి తిడుగుచునేయున్నది అని భూమిమోన పదాఘాకళము

65

ముగా నిద్ధారించిరి, భూమి ౨౦ గంటలలో తన పరిధిని పరి శ్ర మించుచున్నది, ఇది దాని ద్రైనికగతి, అది సూర్యునిచ్కు 5౬శి ది, ౫గిగం, ఈ౭ ని ర౮ా నెకండ్లకు వృత్తాభాసముగా ఒక వ దత్సీణము చేయుచున్నది, ఇది దాని వార్షి కగతి, "నేటి వారికి ఫూకో (గౌంజం2610 దోలకవరీత్షయు న్య్యూట౯ వ్రత్యతు పర్య వేక్షణమేళాక ఆవేయీకగతిత్తత్త్యము. మొదలగు నవియుగూడ (12% 0% 61264౪76 *౪ల06100 ఎంతయో సాయ వడెను,

ర్‌

స్‌

ప్రాచీనవాజ్య। యమునందు చంద్ర సూర్యులనుగురించిన అభి ప్రాయములు నా స్రాచీనభూగోళమునందును, స్రైచీశఖగోళము నందును స్వల్పముగా నచటనచట 'అెలిపియుంటిని, ఖగోళ వై జ్ఞా నికులు చంద్రునిహార్చి లెలిపిన విషయము లిచట చూతము,

చంద్రుడు జలమయుడు, చంద్రునిపై సూర్యుడు కలడు, అతని కరణములు చంద్రునివై బడుచుండును, చంద్రుడు గుం డ్ర నుగా నున్నాడు. కావున చంద్రగోళవు వై భాగముననే సూర కిరణ ములు సోకును, అటు లగుటవలననే గోళవు వైభాగ ముననే చంద్రునిలో సాబాలు మనకు అెల్లగా కనిపించును, ఆకాశమున ఎండలో నొక కుండను వ్రే, లదీసీ భూచునది. క్రిందిఖాగమున ఎండ తగులదుగదా. దాన్ని క్రింద నున్న మనకు ఆకుండ క్రి ందిఫాగము నిజచ్చా సయచే నల్లగా కానివించును, అటు వలెనే చంద్రుని క్రింది ఛాగముగూడ తన చాయసనుబట్టి మనకు నల్లగా కనబడును,

చంద్రునిలో సగపాలే మవకు కనిపించును, అటులు వెవ్ప గలుగుటకు హేతువు చంద్ర కళంకము.అది మనకు చంద్రునిలో సావాలే కనిపించునని చెప్పక చెప్పును,అటులగుచో కుండ క్రింది నలువువ లె కలంకనీలిమమా త్ర, మేఠా॥ తెల్లగా గూడ నేల కన బడును? అద్దములో సూర్యకిరణములు పడె నముకొందము, అవి లా

1. విద్యుల్లోకము, ఆండు,. మూడువ్భాసములుంాభఖారతి ౨౪ నంం ౬, ౭ సంచికలు

౮7

చాన మూర్చితముల్తై యింటిలోని చీకటులను పారదోలును గణా, అటులే జలమయ మగ్గు చం ద్రచింబముమిద నూర కికణములు మూర్చితముల్రై రాత్రి చీకటులను పారదో)ల గలను

పాశ్చాత్య దేశమునందలి స్రాచీనులును చంద్రుని జలము యునిగను స్తలమయునిగచు భావించి3, చందచింబనము సమ

6 లీ ముగా లేదనియు అనగా ఎత్తుబల్లములతో కూడియున్నదనియి అందలి చకాశాంళము స్థలఖాగమై యుండు ననియు నీలాం కము జలభాగమై యుండు ననియు తాసు కనువెట్టిన బలె స్కోపులో దూచి గాలీలియో చెప్పెను, అతనికి ముం దున్న శెట్టరు “నీలాంశము సముద్రమయమె యుండునని అనుకొనెసు, నాటినుండియు వచ్చుచున్న యీ విశ్వాసమే నేటి ఖగోళవిజ్హా నమునందును అనున్య్యూత మగుచున్నది. కల

చంద్రు డొకనాటికంబ మరి యొకనాడు చకాశము వడ యును, ప్రాచీన పైజ్ఞానికులు చింబవా్య్యాసమును కలలచే లెక్కించిరి, కల యనగా నొక యంశలో పదునావరవ పాలు, ఈ పరిదవూణ ముచే చంద్రచబింబవు కలలు సుమారు ముప్పది రెండు, వినమునకు రెండేసి కలలచొప్పున చంద్రుడు వృస్థి పొందును. దీనినిబట్టి అమావాస్య మొదలుకొని పౌన్టమాని వరకును గల వదునాకు తిథులును వదునారు కళలుగా గహింవబడెనని మనము అెలినీ

2, వరాహమిహికుడు తే, మన పురాణములలో నొకచో నుదర్శుస చ్వీవచ్చ్భాయ చంద్రశళంకము.

08

కొనగలము, శఈనీతిగా కలా తిది శబ్దములు రెండును వకార్ట కము లాయొను, దీనిని బట్ట చంద్రునిలో వదినాకవపాలు గూడ కలగా వ్యవహరింవబడియుండునే, సిద్ధాంతములలో ఈయఫి స్త్రాయ మున్నటులు కానము, సిద్ధాంతముల కాలమునందు వేళ్ళ ఎడ మెడముగా పట్టి బింబవ్యాసమును. చూచెడి వారు. వఏసమయమున ఎన్ని వేళ్లు లెల్లగా కనబడునో ఆవేళ్ళను బట్టి లెక్క క్రైడి వారు,

చంద్రు, డితర ల్‌ హములకంకి జంఖఘూలుడు, ఒక్కరా తి లోనే అత డెన్నియో. నతత్రములను డాటిపోవుట మన కంటి కగవడును, స్రాచీను లీచంద్రగతిని సూర్మూతిసూత్షముగా పరి శీలించిరి, చంద్రుడు ౨౭.౩౨౧౬౭ సావనదినములలో పండ్రెండు కాసులను చుట్టివచ్చు నని సూరస్టసిద్ధాంతము. చెప్పెను, నేటి ఖగోళవిజ్ఞానమున చంద్రుని భగణభోగ కాలము ౨౭.3౨౧౬౬ దినములు,

ద వ్వు

చంద్రునకును భూమికిని ఎంత దవ్వు? ఇది పిచ్చి చశ్న్‌గా తోచనచ్చును. వలయనిన చంద్రు,నికడకు నడచిపోవుటకా వీలు "లేదు, తాడు పెట్టి కొలుచుటకా అంతకన్న వీలు లేదు. కాన ఇది ఎవ ెటులు వెప్పగలరు అని తోచును. కాని మానవుని: బుద్ధి దీనికొక యుపాయమును వేలయేండ్ల క్రిందనే కనుగొ నెను,

ఉం కలాలు వీడలో భాగ్‌ అని అమరుడు ర్‌ం కామశాన్తములం చ్‌కలలతో శామనంబ౨ధము కలద్షుం కలాశాన్తమను ఇక్పీశ్రే వీనికి గురురుం కాని చేటి వైక్టూనికలలో కొంద రీమాటను ఖండించి5.

69

నీవు భూమికొలత అెలినిఫెనవలెను, అది గోళముకాన దాని లండు 'ప్రతములకుండి చంద్రునికడకు "రంకుసూ త్రనులు వట్టవలయును, అవుడు ఈ రెండుసూ త్ర ములకును మయముగా నొక కోణ మేర్పడును, అపు డీభూచంద్రులకుగల ఎడము లేలును.

ఓయీ! వెజ్లీకుఏరినది కాని రోకలి తలకు చుట్టు మని నటులు. లేడా? చంద్రునికడకు శ్రా డెనడు పట్టును! అని ఆఅంమనవు. కాని ఒక డొక న్యూత్తము వట్టినటు లే భావించి యీ దిగువన ఇేద్యకము మాచునది,

లే

[మ

భూ ఆకుకది భూగరృము డ్రం హా బృష్టమున నున్న ద్రష్ట, చ అవగా చం్చద్రుడుం అడ్డగీటును నీఎవాలుగా నున్న కీటుకు కండు సూత్ర ముబు

భూ-కోణము. సమకోణ మగునేవి చ-ళోణము ఎన్ని అంశలు, ఎన్నికలలు ఉండునో వానికి పవమలంబన మని వేరు.

“భూ కడనండి *ద్ర వరకును భూ వ్యాసములో సగము, దానిలెక్నయు పరమలంబనవు లెక్కయు అెలియుచోభూ.చి ల యెొడము అనగా భూమిచంద్రులకు గల ఎడము లెలినీపోన్ర కు.

70 6లంబనము భాస్కరాచార్యుడు లంబనోత్ప త్తి నిటులు చెప్పెను, భూనోళమున్సు చం ద్రశయన్కు సూర్యకతను గిచునది, షు 7 || ' శప! లాన్‌ ఇచట భూ అనగాభూగర్భము, లేక భూగోళ కేంద్రము. చ్రః భూవృష్టమున నున్న దప్పః భూకత తిక్య గ్ర ఖభూఖ య్యా రేఖ తిక్థగే ఖయు థీతిజ రేఖయు త కడను కు బిందువు కడకు రవికత్షతోడను చం ద్ర కతతోడను గలనీపోయెను. ఖ అనునదియు ఖ" అము నదియు చంద్ర సూర్యుకతుల ఉోస్థ్వవిం దుష్చ, అది ఆకాళమధ్యమున, భూమినడుమనుండి సూరువ 6. మధ్య లష్న సమే ఖానా హరిజన్య న నంళవపి అని సూర్య సిద్ధాతమున లంబనార్థమున హ$రిజ శబ్దము చూచడును. వరాహమిహిఠడు పంచసిద్ధాం3కలో శీలనిజమునకు మాం హంప వబ్టముకు వావెకు. కహావెజు కంగలింష శబ్దముల చరిత్తముకు గూర్చి శరచవలసియున్నది.

71

కకును గల భూేఖ గర్భసూ, త్ర ము భూవృష్టముమిద నున్న ద్రస్ట్రనుండి నూర్కునివరకును గల లేఖ దృక్సూశత్రృము,

అమావాస్యా శేషమున చంద్రుడున్కు సూర్యుడునుః భూచనూి'రేఖమిోద అనగా గర్భసూ శ్ర ముమిదకనుపింతురు, అప్పుడు సూర్యచంద్రుల కాళ్యంకములు సమానములుగా నుండును,

భూపృ్ఫష్టముననుండి చూచువారికి దృక్స్యూత్రమునుండి చంద్రుడు లంపితు డయినటుల్కు అనగా కంికికి జూరినటులు అగవట్టుకు అవగా దృక్నూశత్రమునకు నూటిగా కనబడడు,

ట్‌ / ్రీిందుగా నతు డయినటులు అగవడును, . అ చా లో ఇచట రృష్ట చూవునకు నూటిగా నూష్యడు కనబడును, న చద నున్న

చంద్రుడు దృక్నూ త్రము క్రింద గర్భనూ శ్రీముమో గ్‌ టులు కానబడును,

నూర్యుడుకాని చం ద్రు, డుగాని ఆకాశమధ ఫ్ట్‌మున

ల, అగ. ఇ య్‌

నున్న వుడు గర్భనూత్ర, దృకూత్ర్రృములు "రెండును వక మయి

72 పోవును, దానజేసీ ఆకాశమధ్య్యమున వ్యగ్రృవానునకును లంబన మును వూట ఉండదు. నూ ఇచట దృక్సూత్రమునందే గర్భ సూత్ర్రముకూడ వకీభూత మాయొను గాన చేనికిని లంబనము ఉండదు, చప్ప భూవ్యాసమున అస్థభాగ ము వైన ఉండబట్టి దృద్మండలమున ట్ర వాము తా నున్న చోటినుండి నత మయినటులు కనబడును, దర్శచివర సూ రుని అవనతి *ఖి ఎన్ని అంశములు, ఎన్నికలలో ఆసమయముననే చంద్రు నియు అంశలును కలలును అన్నియే యగును, స్తటు. లమునను భూవృష్ణు మున నున్న ద్రష్టకు చంద్రుని నతాంశ ములు సరిగా అన్నీగా కానరావు, ఉభయాంతరము, అనగా చచ చాపాంగము సూూర్యనినుండి లంబనము, ఈరీతిగా సూ ర్యునినుండి కనబడు చంద్రలంబనము సూరషచంద్రుల దెని కగతిలో వదునైదవ వంతు, అనగా ర౮, ర౬ క సూర్యునికన్న నమ్‌త్రృములు దవ్వు నత త్రములనుబట్టి సూర్యునకును లంబనము ఉండును, చంద్రుని మాట వేర చెప్ప నక్కర లేదు, సిద్ధాంతముల మతమువన ఈయుభయుల లంబనము నకును గల అంతరము అన్నికలలు, సూర్యు చంద్రు "లేశాంతర ముననే ఉన్నయెడల వారికి లంబనము ఉండదు, ఈవిషయను

78

లను చూడగా సిద్ధాంతము లందలి లంబనోత్పత్తికిని అధునికి ఖగోళజ్జులు ఇవ్వు లంబనోత్ప త్తికిని లేడా కనబడదు. ఈరెండు మతములును అచ్చముగా నొకటి,

ప్రాచీకులు ప్రయోగనివుణులు, వారు కంట వత్తిడు కొన చూచి చూచి చాల విషయములు సూత్ష్యముగా నిర్ధారిం చికి, ల్‌ వాణ గణ నవావకమువకు లంబవగణన మత్య్థావళ్‌ ఫ్టయుం వా రందులకు కన్నుపాదుచుకొని మరి లెక్క కట్టి రని ఇెప్పితీ రవలెను, చూఫ్రవలన నచ్చు లెక్కుకున్కు ఆకుమిోవ వ్రాయగా వచ్చు లెక్కకును ఎన్ని కారణములచే లేడా వచ్చునో నాని నన్నిటిని వాము గపర్షించి వానికి తగిన సమాధథానములను చె ప్పిరి, వా రువయోగించిన యంత్రమా, స్తూలము,---మాంస మయమగు నే త్రము, స్థల విశ₹షమున దానిచే కనుగొని వడనీన ఫలమా, సత్యము, ఇది పరమాశళ్చర్యము, నేడు శీవల నూత్తయంత్రముల సాయముచేతనే కనుగొనదగిన వని మన మనుఫొనదగిన వలు విషయములకు వారు ఎన్ని యేం జంత చూచి తమ యొరుకను మన కొసగిపోయిరోకడా !

చంద్రుడు భూమికి దాపున గలడు, డానబేనీ కొన్ని యుషా

యములచె చంద్రుని పరమలంబనవముకు కటుగొనవచ్చును, వ్ర చీను లేయుపాయ మవలంబించిరో తెలియగలుగు టరిది, కాసే కొన్నికారణనులచే నీ క్రింది యుపాయ వవలంవించిచేమా అని డోహింవగలము,

ఒక మధ్య రేఖమివ దూరదూరముగా నున్న రెండు నగరములనుండి ఒకే సమయమున చంద్రుని నతాంశమును ఆ "రెండు నగనరములయు అఆమోంశమును తెలినీఫొనగలిగినయెడల

71 చంద్రుని లంబనమును గణితవరచ వచ్చును. వరాహమిహిరాదుల సాతలలో కొన్ని పట్లనిట్టివి గలవు, వారీయుపాయముచే గాని మరి యొక యుపాయముచేగాని తేల్చిన పరమలంబవము ఇంచు మించు ౫౩ కలలు, ఇటులు లేళ్చనను చంద్రుని మాగ్గము వృత్తౌకారము కాదు. మరి వృత్తాభానము, దానచేసీ చంద్రుని లంఒన మొకొకపు జెక్కువయ్యు తక్కువయు నగును, ఆదునిక ఖగోళజ్ఞుల మతమున చంద్రుని మధ్యలంబనము ౫౭ కలల 3 వికలలు, నిద్ధాంతనులు చంద్రుని లంబనమును తక్కువ 'లెక్కకట్టుటకు కారణము లనేకములుండనగును. వానిలో ఆలోకవివర్హ్సన మను మాట ఆనాటికి తెలియకపోన్చట యొకటి, యూరపు దేశమునం దును వదునారవ శ తాబ్టివరకును ఆలోకవివరృన మజ్ఞాతము, సూర స్టీనీద్ధాంతముచొప్పున చంద్రుని పరమలంబనము ౫౩౫ ౨౦" వికల లని యెరిగియుంటేమి. రెండవ ఛేద్యకమునుబట్టి యా దిగువ అనుపాతము వడయనగును, ౫౨ ౨౦” జర్ధవి త్రిజ్న వివ భూవాష్థపములో సగము; చంద్రునకున్వు భూమికని గల దవ్వు ౫ ౩'_౨౦ '=ఎ౫ం౨/ 3 త్రిజ్య=3 ఈ3౮ా కావున చంద్రుని దవ్వు ౬ర-ర౭. భూ వ్యాసాన్థముత్‌ సమానము. నేటి ఖనోళ జ్ఞుల మతము చొవ్పున ఇది సుమవూకు ఇం, భూవ్యాసార్థ ముతో సమానము. భూ వాస్టసార్థము ౮౦౦ యోజనము లము మతము చవొవ్చున చంద్రునివవ్వు £ కత యోజన కర్ణము ౫౧యశి20 యోజనములు,

7ల్‌ చంద్రుని యీాయోజన కర్ణమును బట్టి చంద్రక్‌త్షు వం 'రీం౦0౦ 'యోజననులు, చంద్రుని యీ యోజన కర్ణమునుబట్టి చంద్రకత్ష 3౨౦౦౦౨ యోజనములు, ఆ కతు ౩౪౬౦ అంకళము లచే విభ్నక్తము, కావున 3౬౦+౬౦= ౨౨౧౬౦౦ కలలు, కానన చంద్ర చింబప్పు కల ఒక్కింటికి ౧౫ యోజనములు, ౨౧౬౦౦౧ ౧౫౨ ౩౨౮౦౦౦ యోజనములు, 4 జ్యో సిజ్ధాంతమతమున చంద్రుని వత్యుతమబింబము 3.౨ కలలు, కాఫున వ్యాసము 3౨౫౧౫=౪౮౦ భూవా్యానము ౧౫౦౦ "యోజనములు, ఈ వార్ధిిముతో చంద్ర వ్యాసాను పాశము కక ఆధునిక ఖగోళజ్డల మకముచవొప్పున చంద్రవ్యాసాను పాశము ౦*౨౭౩. కావున భూపవరిమాణమునుబట్టి = చంద్రుని పరిమాణము చాల తక్కువ యని ప్రాచీన వైజ్ఞానికులు కను చ/ ము గొన గలిగిరి,

౬ వేవములందలి నూప్యడు పర మేశ్వరుని మూర్తి భేద మగు అస్మి వ,తినిధి, ఒక్కొకచో జ్లైనమయు డగు -ఈశ్వరు నికి పతినిఫ, వలని? బుగ్వేదమునం దొకచో నూకు లారుగురు. 1 ఒకచో వకుగురు, ౩ లై త్తిరీయసంహితలో నెనమంద్రు. అందే వే రొక చో పన్నిద్దరు. (౧ 1, ౨-౨౭ బుక్‌, 2, వడుపరు నూర్యులవిమయముస త బాల గంగాశురు లిటులు వెప్పి3. ఆద్యలు మేమసహ్ర్రైంతములందు నివసించు కాల మున ఈ యుడుసకు సూర్యుల కల్చన ఉఊదయిచెను, ఎటు లనగా అచట సూర్యుడు వీడు మానములే అెన్పించును. నీక వెలల పొడుగునము కేయిం బవ ళ్ళను మూట లేక సూపష్పడు *వెలుసచుండుటబేసి ఆనాటి బు ఫలు నూద్యుని స్త్తరళ్శి యనియు సప్తాశ్వు డనియు వృ్యవహకి౨ది3, ఆక్యులు దవ్షీకామునకు దిని వచ్చినకొలదిని నూర్భసంఖ్య వీడునుండి. ఎనిమిపికిని ఎని మిఏనుండి లొమిసకిని తొమికనుండి వఏిచండె ండులకును పెరెను. ఈ న! జాశ్లీ ల సూక్తము వూర్వయుగపు బుషులు సప్త మాన వ్యాపి యస సూర్యుని గుఏంచి రచించినది, ఇటులే కొండొకచో ఇంద్రునకు శతక్రతు వని పచ్టీక్ష కలదు, నాటివారలు ఇం్బద్రుని అను్యగ్రవహముకొరకు శర దిన వ్యాపీ యగు స్మ్ర్త్తము జరపుచుంజెడివారుం “ఇంద్రుడు సోమపానము చేసి శంబరుని నవ నవతి పురములు కూల్చి కూర్యుని విడిపించునుల అను ఊపాఖ్యానముల మూడు నెలల (నవ నవతి శీతద్త వున్నది. (చూతడీఃం113 మంగ 1౧ 08 శ 6రేష5ాల 66413 తేజగగగ5ల)

77

ఉపాధిభేదముచేగాని యీ సంఖ్యాభేదమున శేక వాక్థత కలుగదు--నానాలింగత్వా దృతూనాం నానా నూర్యుత్వమ్‌ఎ శతవథ్రాహూణము పండ్రెండు మాసములను వన్నిద్దరు నూర్యులనుగా నిరూపించెను, దాన మాన భేదముచే సూర్యునకు నామ భేదకల్చన జరిగను. తరువాత ఉవనిషత్తులం దుక్కు ఫురాణములందును ఆదిత్యులు పన్నిద్దరు కానిపింతురు,

'వేదమునం దచటనచట సూర్యకిరణము లే డనియు, సహ్మస్త మనియు గలదు, సూర్యుని వెలుగు తెలు వనియ్యు "కారునలు వనియు ఇాంవోగ్ట్థము క్‌ కన్ను శ్రున్చి చూచు వానికి ఈ నల్లదనము కానిపించు నని శంకరులు *, ఛాందో గద్టమునంటే యుంహొకచో సూరుద్టనకు వింగళత్వమునుు వీతత్వ మును శుక్ష్య త్వమున్సు లోహితత్వనును కానివించును, 5 నూ శని గమనమునకు సంబంధించిన కొన్ని నూ_కృములుబుగ్వోద మున కానిపీంచును, వానిలో నొకదాని కిది తెలుగు

ఉపులు నేటివలె ఎల్లివలె వరణథామమున దీస్థ్రముగా ఉనికి గొనుచున్నవి, ఆనవద్య్ధము లగు అవి మువ్పదియోజన ములు పర్శిక్తృమించుచున్నవి, వానిలో నొక్కౌకటియు తాను ఇభోవలయు మేర పోవ్రచున్నది ర్‌

గె, ఆడితృస్య సక్షంఠా స్కై వర్మ య స్నీలం పరః కృష్ణం త త్సామి ౧-౬-౫. వీం తన్టేకాంత సమాహితద్భ్య్షైర్‌' దృశ్యతే చూ శాం దోగ్య శాఎకరఖామ్యం ౧-౬-౫ ర ఆఅసౌవా ఆకిళ్యః పిజ్బల వవ శుక్ల వష నీల నీమ పీశ ఏమ లోహిళశ చాంహోళ్ళం లా౬జ-౧, 60. నద్భశీ రద్య సవ్భశి రిదు క్వో దీర్ధ ౦ సచంతే వరుచ్య ఛామం ఆగవద్యా న్రీంశతం యో జనాన్యే కైకా త్రశుం వవయంతి సన్బ$ ౧-౧౨౩-౮

73 మరి యొక సూక్తమున ” ముప్పది పదములు నడ చెను “అనియు వే రొక స్తూక్తమున + “ముప్పది థఛామములు పం గద్యుకులచే ప్రకాశించ నరియు చూపట్టుకు, ఈ ముప్పది "'యోజనములును (త్రింళఠతం యోజనాన్సి ముప్పది వదములును (త్రింళత్పదాని), మువ్పది ఛామములును (త్రింశ నామ) మేస ప్రాంతమునందలి ఉవ లని శ్రీ బచాలగంగా వరులు, 9 సాయణుని అభిప్రాయము వేరు (నూ, నాస్రాచేనఖగోళము) “రవి మువాూూ ర్వమునకు ముప్పది అంశలు నడచును అను వాయువిస్తుళుకా ణములతో (53-౧౧౯ ౨ అంశ--ర్సా గూర్చి వై బుక్కులు మయమాడవలయును, అధర్వశ్టుతి సూర్య బింబవాాసము 2౨99౦ "యోజనములుగా చెప్పుచున్నది, 19, ఇక పురాణముల దృష్టిలో సూర్యుని మారము- జ్యో క్షే జ్య సూక్యుండు అగ్ని ప్రకృతి * సూర్యమండలము ఘవలేజో గ ఇంద్రైన్నే అపా దియు వూర ర్పవ్వతీవ్వః హిర్వీ ౩తో ిహ్వాయా వాదవ చ్చర త్రీి-రుదా న్యక్రమాళ్‌ = ౬-౧౯-౬ రెం తిం జామ విరాజతి వాక్‌ వశశ్జాయ థీయళే. ప్రవివస్తో రహ ద్భుఖి-౧౦-౧౮౯- 3. 9. మంట మంయం 2 (10 06 మం ౧౦౩. 10. ద్వ నక్తతి సహ్మస్త యోజన మితార్క విచాయతి ర్ధహాి ప్టుకుమష వాచయే ళ్యను ౫గా వశర్వా శత్రుం! ( మయైక దనుసారతో నయన గోచర ర్ష్యగవా వ్రమాా విధి గ్రసః దిక మకశ్శలు కల్చ్య లేల మొ మహామవళోహథ్యాయ చద కేఖరుల సీస్ధాంతదర్చణముం కేం వర్చతే చ్రా్న్నా రాపిత్య ఉ్‌దక శ్చంద్రమాః నృత? శేమూణాం ద్రకృతిం సమృ న్వర్ణ్యమానాం. నిబోవత (వా- ౫3-30). సూర్యా దుష్ట న్నిస్తవతే సోమా చ్పేళం ప్రవర్తతే హోస్త వీర్యా ద్వా వేతె యుక్షా చారయతో వ్‌ (రా, గగ-అల౧ం

70

మయను, మరియు అవి తెల్లనిది 12, సూవ్యునినుండి. వేడిమి స్రవించును, కక్కి సూక్యుదే వాన కుఏపించును, గ్రవానము లన్నిటిలో అవిత్యు డాదురదు, 5, చామఘమనున్న్వంతవమున విశాఖలలో సూరయ్య డదితికి కొడున్సై వుక్రైను,. అతడు గ్రవా ములలో వధమ్మగ్కృవము. 1ేళ్కీ స్వత్ష్మ త్ర ములును చంద్రుడును గ్రహములును 17 సూరసపంభవనులు'కి ఫుకాణములలో సూక్యునకున్కు చ్రవాములకును గల సంబంధ మిటు లున్నదిం

12. ఘకలేవోమయ) శుక్లం ముడలం భాస్క్మారన్య ము (వా “13%2) 18. నూక్కా దుష్ణు వ్రసృవతే'(వా, ౫౧-౨౦) 1 వీ “సూర్య వీవ రు వృష్టీనాఎ న్తష్తా సముపవిళ్ళ లే" (వాం గం-౨ంల పేస్‌. నర్వగ్రహా తా మేలేవూ మాపి రాదిర్య ఉచ్యతే" (వా ౫3౩-౧౧౧) 16, విడకస్వా నదితే? పుత్ర స్ఫూరో వ్ర చామేంఒ. తే విశాఖాను. సముక్పన్నో నృవోణాం వ్రృనమో గ్రహా (వా ౫3-౧౦౪) యేల బుక్ష చంద్ర గృహా న్వన్వే విషయా స్ఫూర్భసంభవా! (వా ౫3-౨౮) వేరె. మ16 1736021019 ఇ0076వ59 లోవ లేజగులం లే0229 వ్రాసిన యీ3గువ 'మయ మిచట స్య తికి _తగులంనుం ఏ టారుేటులు నష్మత్తముఎ మవశి హాన్యమున లిదచున్నవి, వీనిలో కొన్నియే "ుపుశట్టి తికుపచున్నని వాని డాల నమ్ష్మత్తములు విడివిడెగ చే సుచ)ఎంచుదున్నువి, ఇవి తకు ను పూవృ మునకు ఎల్లలు లేవ. కావున ఈరష్షత్రముఎ ఒజుడొండ. శేకిష్కలు కొబ్దు గొను నను పంఫావనయే లేదు అట్టి జన్న'డేని జపసట మన మూహాఎవడాలని పక పెద్ద విత, ఆ నక్షత్రములు నముద్రృముసూన పయనించు ఒం) పీడల వంటివి చుక్కలను పీడలతో (సమషమాాంములో) పోచ్చినచో ఒళ ఓడ కును దానికి మిల దొావ్రగా నున్న మంయొ ఓడకకు గల దవ్వు వవ లనల మైళ్ళ కక్కు డుుడుకు. ఇవి జండెండ వం శీడిష్కులు కొట్టనవిి

ఖు సూర్యుసి కరణములలో సుషుమ్న హరికేశ విశ్వకర్మ విశ్వ నవ సంయద్వసు అశ్వావను స్వర్‌ అను నీ యేడు కక5ణములవలన శృనుముగా చంద్రుండున్ను. నక్ష శ్రీములున్కు. బుధుడున్యు శుక్తుడును, మంగళుడును, బృహస్పతియ్యు శొనియు పరిపుష్టు లగుదురు, 19 -శ్రురీతిగా గ్రహములకును, గృహనాజునకును పోష్ధుపోషక భావసంబంధము* కావున గ్రహములకు సూర్యు డాద్యుండు, ఈగ హములే వడు లోకము లని ఫొందరు నూర్యుని కరణము లసంఖ్యేయములు, వానిలో నాలుగు వందల కికణములు వర్షించును, వాని రంగ శబలము, వానికి వందనము లనియు, వంద్యము లనియు బుతేనము యిపుడు సులభముగా తెలియును. ఇటులయినను ఇదు కోట్ల ఏండ్ల క్రింద ఈ మహాళూన్యమున లక్యములేని య్యాల్ర్యలో ఓక పెద్ద నక్మత్త మానాటి నూర్చ్కునకు చేరువగా వచ్చెను. చంద్రనూర్భుల ఆ౩ర్షణమున సముద్రము నందు పెద్దపెప్ప రరుగములు లే వినట్లు ఆనత్షశ్రవు ఆకర్షణము సూర్యుని లోగూడ నొక "పెద్ద యానికి ఆల లేవెను చంద్రునివలన సమ్ముద్రమున పొడుచు ఆలకుకు ఆయావకఆలకును ఎక్కడను పోరికయ్‌ లేమ ఆ ఆల మన కల్చ్పనకు'హాడ అరీశము* వికోభము కళిగించు ఈవక్షత్ర మంళకట ఎడముగా తప్పుకొనిపోకముందే దాని ఆర్ష ఇప్రాబల్బ్యమున ఆ యల పెపె3ి తుని యలుతునియలుగా వికంవవెను రమ పాటువలన పొడమిన వాయుపెయము? సూర్యుని అకర్ష ణము ఆను నీఠెండు విరుద్ధళక్తుల సామంజన్యమున ఆ ఆఅలతితుని యిలు వెనువెటనే తమకు జవవ డస సూర్యుని చుట్టును తింగాడ మొద లిడెశుు అవియే చిన్నవియు "పె ష్ప్పయు నప ఈ ల్త్‌హములు, వానిలో మన భూమి యొకటి ఆని మళము వినుదున్నాము” 19. చూ. వా ౫3౪౪ చుండి ౫౦ పరకుం

81

లనియు్కు నూతనము లనియు అమృతము లనియు వేళ్లు, మరియు మూడు వందల కిరణములు మంచు కురియును, వానికి దృళ్థ ములనియు, 'మేథ్యము లనియు బాహ్థము లనియు హ్రాదిను లనియ్యు మహిసక్టనము లనియు చంద్రు లనియు వేళ్లు, ఇవి వీతవర్ల ములు,

ణ

మరి మూడు వందల కిరణములు. వేడిమి చిమ్తును, వానికి శుక్లము లనియు కకుప్పు లనియు, విశ్వభృత్తు లనియు వేళ్లు. వీని రంగు ెలువు, వీనితో సూర్యుడు, మనుష్యులను వీతకములన్సు చేవతలను తృ్ప్పిపరచును, 20 వా యాది పురాణ ములు కొన్ని సూరస్టివింబ విష్క0భము ౯ం౦౦ 'యోజనము లనియు దాని పరిణాహము అంకకు మూడు "రె ట్లనియు "చెప్పుచున్నది, (చూ. వా, ౫౦--౬౨ కూర్మం వూర్వార్థ రంాంక3ఎ ఛాగచతమునందు నూర్యమండలవిస్తారము ౧౦౦౦౦

'యోూజనము లనియు (స్క ౫౧౫౯-౧౭) టహాండకపాలము లగు భూమ్యుంతరితుముల ఆంతరాళమున సూర్యుని ఉనికి యనియు, సూ రార్టండగోళములనడుమ జరువదియయిందు కోట్ల "'యోజనము లనియు. (౫.౨౩౨౧-౪౨ సూర్కుడు తుణమునకు “ఎండు వేల నన్నూపయోజనములు తికుగు ననియు (౬-౧౯ ౧౭) కలదు, కాశీఖండము సూర్యుడు నిమేషార్థమున అండు "వేలు నిన్నూట ెండు యోజనములు గడచు నని వెప్పు చున్నది,

20. చూ, వా, ౫3౧౯ నుండి ౨౭ పరకు

6

82

ఈరీతిగనే పురాణములలో యోజన విషయమున భేదము కనబడును, యోజనమానములు వెక్కులు, అవి తెలియ నిదే వీనిని అెలియజెప్ప్తుట దుస్తరము, ఈలెక్కలలో కొన్ని పట్ల ్రైఫరాశిక తురీయ గణితములతో పని యుండును, కొన్నిటి సామంజస్యరు.నకు శ్రుధరస్వామి వై విషయము వ్చెను, భాగవత పంచమస్కంధ వ్యాఖ్య మయమూచునది,

ఇపుడు సంహితలు చెప్పు సూర్యుని మయమూతము, సూర్యుని శరీరము నిర్మలము, బింబము అవక్ర్రృము అనగా గోళము, కిరణములు స్పష్టనులు, వి స్త ములు, నిక్కలములు, దీర్యములు,

ఖు

సూర్యబింబ ముదయా_స్త్రమయ సమయములయందు మధ్యాహ్న బింబముకం'కె పెద్దదిగా కానిపించును, యమీతిజము నుండి నడినెత్తీమోాదికి సమిీవించిన శొలది సూరస్ధబింబమున్కు చంద్రబింబమును చిన్నవిగా కనబడును. దీనికి కారణము శ్రీవతి ఛాస్క్టరుండు మొదలగువార లిటులు చెప్పిరి, “భూవృష్టము మిది ద్రష్ట భూగర్భమునుండి భూవ్యాసార్టోచ్చస్థానమున నుండును, అవు డతడు మధా్య్యాహ్నసూర్వునకు డా పగును, కింజల్కములచే పద్మమువలె కిరణములచే సూర్యుడు నిండి యుండును, కావున అపుడు సూర్యుడు సూత్ష్మృరూవముతో కనబడును, ఇక సూర్యుడు త్మీతిజముమిద నున్నవుడు భూమి గోళము కావున సూర్యుని కిరణములు నినద్ధము _ లగును, మరియు సూర్యు డవుడు దూరముగా. నుండును, ఈరెండు శారణములచేతను సూర్యు నవుడు మననము సుఖముగా చూడ

88

వచ్చును, అప్పడు సూర్యుబింబము 'వెద్దదిగా కనబడును2క సూర్యుడు థీతిజముమిద నున్న ను ఆకాశమధ్యమున నున్నను వెచగడు్కు తరగడు కాని మన కంటి కటులు కనబడుటవలన గ్రవాణము మొదలగువాని కనిపట్టువేళ గణితఫలమున తగవు వచ్చును, కాన్ఫ్సన వరావామిహిరండు త్నీతిజముమిది సూర్య వింబప్రు లెండు కలలు అకాశమధ్య్థమున నున్న సూర్ధవింబవు మూడు కలలతో సమాన మని అనెను, అనగా ఆకాళము నడుమ నున్న నూర్యబింబముకంచె. మ్షీతిజముమిద నువ్న సూరసబింబము 9/౨ "పెద్దదిగా కనబడును, సూర్యసిద్ధాంతము ఉదయా_స్త్రృమయకాలనులందలి సూర్యబింబపు మూడు కలలు ఆకాళ మధ్ధమునందలి నూరసుబింబవు నాలుగు కలలతోపా టుగా 'చెవ్పెను. శికోమణిమతమున ఉదయా_స్తమయకాలము లందలి సూర్యబింబపు ౨ ౩ కలలు ఆకాశమధ్యమునందలి వ్ర కలలతో సమానము,

సూర్యుచింబమున మచ్చలు ఫుట్టును, చం దృబింబమునను వుట్టుకు, వానికి తామస కీలకము లని వేరు, అవగా వల్ల మేకులు, అవి ముప్పది మూడు, లవి రాహు కువూరులు, అనగా ఛాయామయములు. కేతువులు, వీని వర్ణ మునుబట్టి స్థాన మునుబట్టి, ఆకారమునుబట్టి, ఫలము చెవ్పవలయును, ఇవి సూర్థమండలమున కానవచ్చినచో కీడు, చంద్ర మండలమున కానవచ్చినచో మేలు, చం చ్రమండలమునందును. కాకివల్సె బింబము సమయ ఖేదముచే పెద్దవిగను. చిన్నదిగకు. కనబడుటక కన్ను వెద రుటగాని మనను చెదపటగాని కారణ మని తెలిపిరి

వగ!

కబంధమువలి, ఖ్రాదులవలె, కావచ్చినచో కీడే వ సూర్యు. చింబమునం దివి కొనిపించినచో నీరు కలువు మగును, ఆకాశ మున దుమ్తు లేచును. సుడిగాడువు తరుగిరిశిఖరములను నేల మిదికి బడవయిచును, వెట్లుచేమలు బుతువివరీతము లగును, ఆరణ్యకము లగు మృగములును వయలును ఆకాశముఖముగా పరుషధ్యని "చేరును, సూరో్య్థదయకాలమునను సూర్యాస్త మయకాలమునను, బెడగొండలులేచును, వీడుగులు వడును, భూకంవములు కలుగును. 'కాశాదిచిహ్నాములు సూర్యబింబ మున కానవచ్చినచో తరచుగా రాజూభావము తటస్థించును.

వరాహమిహిరు డీమచ్చలను 'కేతువ్చు లని అనెను, కేతు వులన నేమి? గర్చు డిటులు చెప్పెను. “ఇవికృష్ణాభములు, కృప్ద పరస్థంతములు, సంకులములు, రవిచంద్రులలో నివి కనబడును? వరాహమిహిరుడు ఖే వరాశరావి సంహితలలో చూచి శేతు వులను దివ్యము లనియు, ఆంతరిత్షము లనియు, భౌమములని యు విభజించెను, “ఇవి అగ్ని కాదుగాని అగ్నివలె పాడకట్టును, మరి మిరుగుడు వురువ్చలందును శ్మశానభూములందును కనబడు శేబోరూపములున్సు చం చ్రశాంతాదిమణులయందును, మరక 'ాదికత్నము లందును కానిపించు అేబోరూవములును కేతు వులు కావుల అని యనెకు, మరియు నతడు *ధ్వజములు గృహములు వృతుములు శ్త్తములు గుజ్ఞములు వసుగులు 'మొదలగువానియందు. కనబడు అగ్నిరూవములగు. కేతువులు ఆంతరితుములు, నక్షత్రములలో కనబడు. కేతువులు. దివి ములు, వీనికి వేరుగా నేలమిోద కనువీంచునవి ఖభౌమములు,

22, బృహత్సంహిక---అఆివిళ సచారాధ్యాయముం

8ర్‌

పరాశరాదులు నూరునొక్క విధముల కేతువ్టలను, గన్హాదులు 'వేయి నిధము లయిన ేతున్టలన్సు నారదాదులు ఒకే కేతు విన్నివిధములుగా కనబడుననియు చెప్పి రని వ్రానెను, జె భూవాయున్రనందలి ధూళి కణముల పరిణామముచేతసు, మేఘ ముల సంస్థాన భేవము చేతను అఫుడవుడు సూర్య వింబమునందు వశ్రాంతరము ఫఘటిల్లును, “నూర్యవింబముశందు ఒకానొకపుడు నల్లని "లేఖలు పాడకట్టును, అవి ఒకొక్క సమయమునందు వణకపుచున్నటు లుండునుూుి* అని వగావహామిహిరుడు.

సూర్యుడు భూమి కెంత దవ్వు! సూర్యుడు భూమి కంచ ఎంత వెన్ల?

౮

వెత. ఇపుడు యత్రసాహనాయ్యమున. సూర్యునిలో మచ్చలు కనగొనుచున్నారుం ఈమచ్చ. లెల్ట పుడును ఉండవనియు, కొన్ని కొన్ని దినములపాటును కొన్ని ఫొ నెలలపాటుకు. ఉుడుననియు వీడ వెళ్ళం, వద నెళొండేఎడ్ల కొకసా9ి యివి వృద్ధి బడయునటం. ఇవి కనుపట్టి నఎుడు నుడిగాక్పులు వానలు రోగములు వృష్థి యగునని కొందరు. స్రైసిరి* దీనికి వాణిబ్బముతో. సంబంధమును. కొందరు. తెల్సిరి. మొన్నటి సూర్య శగ్రహణిసమయమున జపానులో కొందరు ఖనోళజ్ఞులం య) శ్ర, సావ్యామున సూర్కుని చాచి యీయీడు ఎప్క్టువ మచ్చలు కనునొనినటులు వప్రగటన చేసిం, బూర్జువా అర్థ ఫీరివండితులు సూర్యునిలో మచ్చలు. కనుపించినపుడు అర్థికసంక్షోభము కలుగునని చెద్వుచుందురు.. అది జోన్యము, కాపిటలిస్తులం లాభములకు చేయు ఆధికోళ్పత్తిలానే అక్థికసంమోభమునకు చీజములు కలపుం అర్థికనం వీభము ఆధికోర్చ్తిని వెన్నంటి యుండును ౧౫౨౬ లో, ౪౭ లో ౫౭ లో ౭3 లో ౯౦లో ౯౦౦ లో, ౭లో, ౨౧ లే, ౨౯.లో కెగి లో ఈ నంమోధముకు మూచి౨మి. ఇటు లివి వడేండ్డ కొకమాకు తల చమూల్రచున్నటులు గమనింవగలమని మావ్క్బాస్టులు వ్రాసి

86

సూరుద్ధిని దవ్వు "తెలియుచో వ్యాసము వెప్పవచ్చును, లంబనము లెలియుచో దను చెప్పవచ్చును, ఇవి నూత యంత్రసావ్యామునగాని యించుమించుగానేని చెప్పనయితి "కానివి, మన ప్రాచీనులు రవిచంద్రుల పరమలంబనము వారి టై నికగతిలో వదునేనవ వంతుగా గ్రహించిరి ఈదెన సూ రుద్ధిని పరమలంబనము 9 _-౫౬* చానినిబట్టి కరము అ౮ంగా322 'యోజనము లని భాస్యరుండు నిర్ణయించెను, అనగా ౮౭౨ భూవ్యాసాస్టసమానము. ఆధునిక మతమ.న నిది ౨౩౮ 3౯ భూవాష్టసాస్థ సమానము, భాస్క్ట్రరమతమున సూక్యని మధ్యచింబము 3౨ 3౧ 33 ,+ఆనుపాతముచేయుచో సూయ్యుని వాసము అశ౨౨ రౌరాజనములు. అనగా భూ వార్టసమునకు నాలుగు రెట్లకంకు కొంచె మెక్కుడు. 2 ఇత 'రాచార్యులును సూర్యుని వాష్ట్రస మించుమించు ఇన్ని యోజన ములే చెవ్పీరి. సూర్యునిచ్ధాంతమున సూర్య వింబవ్యాసము ౬౫౦౦ యోజనములు,

2 1. సూర్భుని వరమల౨బనము నిటులు "ప్రహాంచుటవలన నూక్యదు భూమికి చాల చాఫునకు వచ్చెను, 25, శెండు షందల వీండ్లకమునుపు వడ మటి చేశములకును సూర్యుని వవుర్మొతిన్నగా తెశిసీరాలేము.. చాల కాలము -వెళుక గ్రీక్‌ దేశపు ఆవస్ట్రార్కాన్‌. అను నతడు సూర్భుడం చర్చమ్తువికన్న ఇబందెమిఏిశెట దఫ్సీంన నున్నాడని నిర్తయిుచెను, ఆనక ల శీ ర్‌ప్‌. అను నళదు న మలం నము నుదూరు రి హ్‌ భి అనగా యిరువది రెట్టు మాత్ర మెక్కువం బాలెమో దీనినే ఆంగీకరించెనుం అంశటితో అది వ్యాసప్రోసక్షమెైపోయెకుం. కెళ్టర్‌ అను నరదు. నూర్యుని చరమలంబనము ఓక కల శెక్కుు డుండ దని యనెను

2

బుక్కులలో శుక్రబ్బృహస్పతు లున్నారు, అందే శక్ర దుంథధిన్‌-వదములు (ట్ర హోర్ధకములుగా కానిసించును. శతైత్రి రీయసంహితయందలి ల హశబ్దమునకు యజ్ఞ పా త్ర మని

చ్ది యో మద్ద యర్థము శ ఐత లేయ్క ఇతపధట్రైస్థాణములందలి ల్‌ హళబ్దము నకు సోమరసముకళు లహించు పొళత్తయని యసక్థ్రము,

ఐతకచేయబాపహాణమున సోమపాతలు తొమిది గవా

కే త వ సూ

ములును త్‌ మ్మిదివే సపోమరనమును త హిాంచునుగాన ల్‌ వాము అనగా సోమపాన పా త్ర ॥ సూర్యాదులయెడల త్ర హళబ్దము వ సిద్ధము. సూర్య్యాదులు గ్రహము లనబకుటకు చేనిని గ్రహింతురు! గతి నని ఖనోళ క్యాన్హ్రము, మన భాగ్యము నని ఫలబ్య్యోతివము చెప్పును. గృ హళబ్దమునకు గ్రవాణమనియు అర్థము కలదు, “భానోర్‌ మ! సకల హే, అవి సూర్య సిద్ధాంతము. సూర్య గ్రహణ మనగా సూర్యు న్యాక్రమించుట, ఎవ రాక్ర్రమింతురు! రావును, కావున రాహవాను గ్రహము,

1. ఏ3. ౧౦-ర౬ాళి, 3, గ్రహ*బ్దమునకు మొదటి యర్థము ఆచ్చాదకమగు మూకుడుగాని పాత్ర కాదని మార్చిన్‌ పశాగ్‌, కాని పాత్ర

శత్రోోథయ వాచకముగా ప్రావహ్గూములందు వలు ఆావుల శ్రహావదవ్రయో

గము కలదు అచ్చా 'ద్యాచ్చాదకములకు "ఆంటి!ని శగ్రహవదము వాచకమేం రాహువు ఆచ్చాదకముం అది గ్రహము సూర్యుడు ఆచ్చ్భాద్యుడు. అళడును ర్రహమే- 3. 3.౧. 4 గృస్దుతి గతివిశేషూక్‌, యవ్వా గృష్టోతి ఫలదా తృల్వేన జీవా నితి రహి

(22.

అన్ని మవ్వంతకములందును ఆందకు చేవతలును సూకస్థగ్మవా నక్షత్రములను ఆర్రుయించుకొని యుందు రని పుశాణములు చెప్పును, నూర్యచంగ్ర్రాదులు చ్రహములు, ఫుణస్థ్రవుగుుషులకు నతత్రములవలెనే "దేవతల శీభూక్య చం డ్రాదులు గృహములుః ఈగృవాములే గ్రహము లని వవపుకాణములు, " ఇచట గ్రహములకు గ్రహరూపులగు 'దేవతలకును వకత్వము గమ నింవచగినదెం

చండ్రుడు, నూకుుడు “మొదలగు లేజఃవిండముల చుడ్రే ణించి యజ్ఞ్హములందడు "చేకుువేకు పాత్రలకు వాడుక కలదు, కాల క్రమమున ఆవేషలే ఆలేజఃపిండములకు వాడుక యాయు నని కొందర మతము, వీపష వేదగా్లలమున గ్రృహాజ్ఞానము "తే దని అందురు, కాని ఇది విరుద్ధము. ఉన్లేశ విథధేయములను ఇంత తలక్రిందులుగా మభూచుట అవంఫావర్థము,

ఫూవ్వ కాలమునందు సూరస్థచండ్రులకంకు వేరగు గ్రహములకు తార లనియ్యు, నమ్మత్రము అనియా వ్‌ పండ వచ్చును. గ్రహము అను వేను వానికి "లేకపోవచ్చును. ఆం తియకాని పాచీకులకు శశాపజూనము లేదనుట కల్ల, నిర్రాం

నీ న క గా థి

లేములు వీనిని తాశాగ్రహను లని వాజెనుం నతయశ్ర్రముల నకలు లీ రముకకు ళా సవ త నఢి, 'స్రేమున వ్ర” స్రు మను పెరు వ్చి' దు గుం

వ జేవ గృకా వై నమశ్రాంాైం ట్రా ౧ "లేవ గ్రహా గృహాణ్చేవ శ చాబ్యా స్తే భవన్తి చి (లింకు ఒం అక్య్య్రా-

వర బుసుడు ళు మల జై జ. వాయ్యాదిపురాణములలో సూర్య చంద్ర నేత్ర శుక్త బుధ కుజ బృహస్పని శనులు ఒకర్నివైె నింకొక రున్నాా రని కలడు, బుధాఏ గ్రహము లఅయిదును కామకరూవమము కల ర. ల ం 6 ర చ జ స్ప శో ఈశ్వర లని వాయువ్చు, * బుధ శని కుజ ళుక్టు, లష్టమూ్తి యగు నీళ్వువని సంతాన మని విస్తుష్రురాణము, ” ళో ఈ్రావాణమునందున్కు ఫవురాణములందును ఉఆారాశథాం అక్ర కుల కథ కలదు. ఆకవ అవలు ఆకాళకన, “బ్రహ యొంత చెప్పి నప చంద్రుకు తాళము విడువ వనెను, బృహప్బతి వికివించు టకు వ్రయత్నిం చెను. వవీచముగా నంగ్రామ మారంభమా యెసు, శుక్రుడు చందడ్రునివై వును, ఇంద్రుడు బృవహావ్చతి మైపునను నడుముకట్టికి, ఈకితిగా తాకఖొరకు జరిగిన సంగ్రా మము కౌన దీనికి తారకామయసంగ్రామ మని వేరు. అని విష్ణు పవుఠశాణము, కే హనమ త్ర ముల సమాగమమును సంగ్రామ మనియు రణ మనియు యుద్ధ మనియు న్రాంతములు వ్యవహ రించుకూూ తాళాశకాంకవు తార వడ? వతాకకడ చండ్రుకున్కు బృవహాస్చతియు, ఢుక్రు డున్కు బ్రహవతారయు, నుండువో ఆకార, అవ తిమ్థు యవి కొందరు, డానికి దేవత బృహస్పతి. బుధునకు రౌహిళయు డనివేర న్నది, కావున రోహిణి యని ఫొందకు, కా దని మరి కొందరు, “ద్రోప్రాన్రి చంద్రుని ప్రే యని; పైగా మహిషి. ఆమెకో బృహ 6. ౫౩ ఆక్యాయ. 7. ౧-౮. రె ఈ౬ం

90

నృతికి అంటు ఉండరాదు, రోహిణికి సంతు "లే, మనువు "చెప్పినట్లు పలువురు భార్యలలో నేయొకళలెకు వు త్రు, లున్నను వారితోడనే మిగిలినవారు పుత్రవతులు 9, -ఈరీతిగా బుధుడు రాహిణేయుడుకాన ఆ *తారీ రోహిణి కాదు,

బృహస్పతికి తారకడుపున ఆరుకురు కొడుకులును, ఒక కూతురును కలిగిరి ఆమాకుగురునుు వారి కొడుకులువు, అగ్నులపను నామాంతరములు, కృ త్తీకలలో ఆరు స్పష్టములు, ఒకటి స్పష్ట్రాస్పష్టము, కృషత్తికలతో అగ్నికి సంబంధము. కలదు, కృత్తికలకు దేవత అగ్ని, అగ్నికి అంగికుడును, ఆతనికి బృహ స్పతియును కొడుకులు, 'బాక్ట్హస్పత్యమానమున క త్తి కాబ్బహ స్పణుల సంబంధము విశ దము, కావున కృత్తికయే తాఠాశతాం కమునక్కు. లేక తారకామయసం గ్రామమునకు సంబంధించిన శార, బుధునకు కుమారు డని ఒకవేర 10, వేదమునం దగ్న్ని కుమారుడు, ఫుఠరాళ౭ములందు. కార్తికేయుడు కువూరుడు. బుధ కా_ర్తికేయు లిరున్చరును ఇమీకా _స్తంబ జాతులు, 2 తార "కాసురవధకు కార్తికేయుడున్కు అసురవధకు బుధుడును ఫుట్టి రని వరాళరుడు, ధనిష్టతో గూడిన దార్చిదశినాడు. బుధ్ధుడు పుప్టై నని చ్రవాయజ్ఞ తత్వము, ధనిష్టలో అయనము నివృ త్త మగుడు కృ్తికలో విషువము ఉండుటజేసి ధనిష్టాకృ త్తికల

౦, సర్వాసా “మేవవల్నీనా మేకా చిత్‌ పుత్రిణీ ఛవేల్‌ , సర్వాస్తా శ్తేన పుక్రేణ ప్రాహ పుత్రవతీ ర్శ్యను$ 10. “బుధ శృంద్ర నుతో శ్జేయో విబువో బోధన _స్తశాా కుమారో రాజపుత్ర కృ ఆారాపుక్ర స్తమైవ చి అని రాజమార్తాండము* 11. ఈ-౬ విష్ణుం

న! సంబంధము. విదితము, గ్రహముల పరస్పరసామివ్టముగాన్ని, ర్ర హానతు త్త ముల _పరస్పరసామివ్థనముగాని కలిగినవుడు సంగామాది వద వ్యవవోరము, "కాంతివృ శమున ఉ రరార ఆ క. ఎని ఆ గ

మున చేవగణమును్యుు దతయీణార్థమున అసుకగణమును ఉండునని ప్రసిర్హము, ఇట్టి వ్యవహారము లలో 'జేవాసుకసంగామ!2 మన శతక లు ల్‌ "సమియో యిఫుడు సుగమము, కృత్తికల సమిపమున విషువ మున్నఫుడు ఈ దేవాసురసంగ్రామము 1 వలుమారులు జరిగిన టులు కానివించును,

శుక్రబృవాస్పతు లికవ్చరును దీప్పిమంతులు, క్తి కయు ద్నీప్తి లేనికి కాదు, సమయవి శేషమున బుధుడును ఉజ్జ రి లుడు, ఇక దావున చంద్రుడును, కొంచె దవ్వున బృహ్హ్మదెవత మగు రోహిణియు, ఇట్టి యునికి దర్శనీయము వెనుక నెన్నడో జరిగిన ఈ సమావేశమును నాటి విజ్ఞులు చూచి. ఈకథలు ఇఏన్పిరి, 1 మరియు కృ్తికను చంద్రుడు వదలిపోయినవీదప

పేలు యజున్సులోో జేవాసురా స్పృ్రయత్తా ఆసన అను చాక్యముతో ఆకంభమ*స కలు పెక్కులు వానిలో కొన్ని ఆకాశకలు వాయ్వగ్నివద్మ పురాణములలో వండ్రైందు 'జేవాసురయుద్ధములు కలపు, ౧ చష్ణోద ౨ బలి 3 హిరణ్యాత్‌ ఈ ఆమృకమంధన తార ౬ ఆజ్‌వక లి త్రిపుర ౮ ఆంధక ౯ వృత్తి ౨౦ జిక ౧౧ హాల౮లాహల ౧౨ కోలా హాలులగుకంచిన వంద్రైండింటిలో ఆకాళకళథలున్నవి, 18 రహా నళశ్రాన్య తర నమాగమము- 14, భూయప్షతో రఘువతి ర్విలసక్సతాక మధ్యాా్త కామ గతి సావరజో విమానమ్‌, దోపాళనం బుధబృ్బహస్పతియోగదృశ్య స్తారాషతి _న్తరలవిద్యు దివా ్రువృందమ్‌- (రఘు, ౧౩-౭౬)

౦౭

వారికి బుధుడు కనువించియుండును, 35 ఈరీతిగా. ఆ *తారి కృత్తిక యని కొంద రనిరి, కాని బుధుడు రోహిణిలో జన్న్మించె నను వురాణమును వారు సమన్వయింపవలసియుందేిరు,

బుధమండల వ్యాసము అంగారకునిలో మూడవ వంతు ఈలెక్క యూోజనములలో నున్నను బెంబన్యాపపు కళ లని అనుమింవవలెను, అపి సరి యగుచో బుధమండలవా్యసము (చంద్రబింబవాసమునుబట్టి) ౫ గం, బుధమండలము శరా 'కారమునే్కి ౫ రశ్త్థుల దీప్తి. రంగు కామము,

అంగారకుడు

అంగార మనగా నిప్పు, అంగారకు దగ్నికి వికేశికదువున వుక్రై నని లింగపవురాణము శహ్మావెవ _రృముే? పొద్మ ముకి మత్స్యము వామనము ౫2 కాశీఖండము నితని గురంచి ఇెప్పిన కథ లన్నియు అగ్నికి సంబంధించిన యితని వేకులన్నియు నితనివన్నెకును, శ్రార్యమునకును సూచకములు, వ్తెతనికి కుజు డనియు, వక్టు డనియు "వేళ్లు కలవు, వానికి సంబంధించిన

1వ బుఘుడుసూర్యునిదాటి ౨ అంశలు లేక శడు నమశ్రముల మేర శెక్కుడు దాటిపోడు, కాన రజనీముఖమునగాని, ఉషగోగాని. బుధ శ్రవాముమ నాటీ వారు కనువట్టియు౨దురు. అప్పటి శ్రవాస్థితి యిటు లుండీ యుండును, గురు శుక్ర సోమ బుధులు కృ్తికలోః రవి అశ్వినిలోం 'పాల్లున మైశ్రములలో సూర్యు డస్తమించినపిదవ పడమట బుధుడు కనిపించును శుక్టతృతీయా చర్చద్దుడు కృత్తిక వాచ్చాదించియుండునని కొందరు చెప్పిరి 16. పద్మ-సృష్రిఖఎడ ౬ఒం-అధ్యా కే వూర్వం 18. న్వర్శంం౧ 10. ౬౮ అధ్యా- ౨౮ ౬౭ అధ్యా

రం

జోస్టతిఃకధను పరాశరు డిటులు వెవ్పెను;_తొల్లి వ్రదొవతి సృష్టి. చేయగోరి తనలేజమునుండి ఫుజ్టిన అగ్నిలో హోోనము చేసెను, ఆలేజము అగ్నినుండి భూమికి స్రాకెను, అది అచటి అగ్నితోకలసీ ఉప్పర 'మెగనెను, చానచేని అంగారకునకు స్రాజూ వళ్యు డనియు, భఖభౌము డనియు వేర వచ్చెను, ఛ్రుషావనువున నా భాముడు భూచక్తమున తిరిగితిరిగి వక్తగతి కలవాడా మయొను ఇతనికి మంగళు డని మరొక వేరు గలదు, అమంగళున కిది వింత, “మంగళద్ర వ్యములలో ఎజ్జగందము, బంగారము సిందూరము వసువు మొదలగు బానివన్నె యితనికి కలదుగాన ఆపే రిని కొందర ఊహ,

ఇతనికి గల ఆర నామభేయము యవనులది,

ఇతనికి ఉప్ల--లఅక్రు ముఖ---వ్యాల.- పధిరానన -- ని స్త్రి 0ళ-మునల-అను అయిదు మోములు కల వని సిద్ధాంత ములు చెవ్వును, ఈమోము విచట నడకలు, అంగారకు "డా యాయూ చుక్కలలో చొచ్చినవు డీ వై వేరులు, మిగిలిన ల్రవా ములు వక్రించినను కుజుని శే వ్యకి యని వేస బహాుళము, కుజు డుదయించినపిదప ౭2౮౦ దినములకుగాని ఆ_స్తమింవడు, ఇతర గ్రహము లటులు కాదు, ఈ ౭౮౦ డినములలో ౭౧౦ దినములు ఇతడు తూరుప్పుదెసనే పోన్టను, పీదవ ౭౦ దినములు వడమటి దెస పోన్రను, అనగా వ్యక్రించును. ౭౮౦ దినములలో సుమారు ౧౨౦ దినము లిత డ్నస్తమించును, ఒక ₹ళిలో వ్శక్రించి మరల చారిని బడి ఆరాశి దాటుట కీతనికి చాల కాలము పట్టును, డానజేసీ ఇతడు కదలనటులు కనబడును, దానినే కుజ్నస్తంఛ మని అందురు,

ల అహాఢానతు శ్రమున ఇతని జన్మ, వాస్టపము బృహస్చతి “లో మూడవ వంతు, అనగా వాస్థసకలలు ౧/౮. దీప్తి ౯, రంగు ర కము, ఆకారము ము్కోణము 2, జాలి బృహస్పతి

బుక్కులం దచటనచట బృహస్పతి అగ్నితో, ఇతడం యజ మానులకు వురోధ, చేవతలకు గురువు, బుషి, స్పష్తబుషులలో నొక డగు అంగిరునకు బ్రహలేజబోరూపముగా బృహస్పతి వుక్లై నని పరాశరుడు,

“బృహస్పతి అంగిమనకు శుభ కడుపున ఫుక్రైను, ఇతనికి కేజస్సు అధ్యయనసంపద ప్ర తిభావిశేషము మం శ్రశ_క్రియు నత్ధధికము కావున నితనికి బృహస్పతి యని "వేరు వచ్చె" నని మహాభారతము.

అతిష్టరాతవకాలముననే యితనియునికి "తెలియు. నను టకు తారకాణగా పరాళరు డితనిని బ్ర; హూమాననవుస్టు డని వచించెను, ఇతడు తిష్టులో వుక్లై నని తె త్తిరీయ శ్రాహణము. గురువుమ్యూ యోగమునకు చాల వనీషై కలదు,

యాకు

“సూర్యుడును చంద్రుడును బృహస్పతియు వకరాళిలో (కర్మ) ఫుమ్యులో సమ్మిళితు లగుదునేని అపుడు సత్టయుగ మావిర్శవించు నని విష్ణుపురాణ 25, మహాభారతనులు ౫ో నాటి

21. వాయు-౫3ె అధ్యా+ 22 వద్మ-సృష్టి-ఒం అధ్యా 23. అం ఏ-౨౬ 'మొదలసవానిని మాచునది. 2 ప. వన-అ౧౭ ఆభ్యాః
22. ౨ ౨ఈ* 26. వన-౧౬౦ ఆధ్యాా

రస్‌

చారును సత్యయుగమునకు వాచుఇొని రనుట కిది మూదలీః”, ఇతనికి జీవ డని పే రున్నది, బుూగ్వేనమున నితడు పుష్టివ్ధ కుడు 2, ఓీమధులకు జవకుడు 2%, ఇతడు చేవాసుకనంగ్రామ మున చనిపోయిన దేవతలకు దివ్యామధు లిచ్చి బ్రతికించు ముండువాకు, కావున జీను డాయెను, * బృహక్పతికి వాకృతి యని వేరు కలదు, “వా స్టి బృహతీ తస్యా వషు పతి? ఆను శ్రూవ్లాణనము దీనికి మూలము, 9ది ఫలజోస్టతిషమునకు వ్యాపించెను,

ఇతడు ఫల్టునిలో ఫుక్రై నని వాయువు 3జీ కాన నితడు ఫల్లునీభవుడు, బృహప్పతి వ్యాసము శుక్టునిలో మూడవ వంతు; అనగా వార్థసకల ౧, ద్వీప్పి ౧౨,ర౦గు హరి ద్ర ఇతనిది వట్టికా కారము, 82

శుషక్రుడు శుక్ష వక మునుబట్లి యితడు శుకుడు, కావుననే జల ౧ ౯ లు న మయుడు,

“తొలిసృష్టిలో వీతామవాడు రుద్రుని రోదనము విని నీవు భవుడ వగు మని చెప్పెను, ఆరముద్రుని జలమ్తూర్హి యస ఛృగుకన్యకునుు ఉశనకున్కు శుక్టు డుదయించెను, శుక్ర డు

27. బృహస్పతి శ్ర్రాంలివృత్తమునుండి సుమారు ౧/౧౮ అంశలకంటె 'పెనుదవ్వు చనడు కాన గురుపుచవ్యాయోగ మసంభవవ్యాపారము. కాద్దు ప్రి సండ్రైండేండ్హకను ఇది సంభవించును, 268, ౧-౧౮-౨ 290. ౧-౯౭ ల 30. జీవయ లీతి వా, జీవ్యంతే ఆనే నేతి వా జీవ, 31, ౫3 అధ్యా ఏ2, పద్మ-సృష్టి ఒ౧ ఆధ్యాం

06

శివ్చు నారాధించి ధనపతిత్వము, అమరశళరీరమును బడెను అని వరాళరుడు, ఈకధలోని శుక్ర ని జలమయత్వము తల్లిచార, అమరశరీరిత్వము తందడ్రిచార, బుగ్యేదమునందలి 'వేన చేవ తయే శొక్రుడనియు, ఆచేనుజే వడముటివారి ₹0115ీ3 అనియు శ్రీచాలగంగాధరులు కో, "వేనదేవత వృష్టిని వ్రే రించును,

కృత్తిక మృగశిర వుమ్యు మఘ ఫల్లునీద్వయము చిత్త స్వాతి విశాఖ వూర్వభ్యాద్ర లలో శుక్ర డు వృష్టిని కలిగించును, మరియు కృష్ణచతుగ్దశి పంచమి అస్టములలో త శోదయ మగు నేని లేక ళుక్రాస్త మగునేని భూమి జలమయ మగు నని సం హితశలు "చెప్పును,

వాయు మత్సష్దో లింగ? భాగవత వ్రరాణములలో నిత డమ్సయుడు, ఇతనికి కవి యనియు కావు డనియు. వేస

= న. న్నవి. ఫలబోోతిషమున నితనికి శిల్చకవిత్వాదులశో సంబంధ మున్నది, శుక్రుడు అసుకమంతత్రి. బృవాస్పతి 'చేవమం ్రి,+దీనిని బట్టి శుక నీతి, బృహస్పతినీతి ఉదయించెను,

ల ల్‌

శు శ్ర వ్యానము చంద్రు నిలో వదునారవ పాలు,అనగా వాససకలలు.౨. ద్వీష్పి ౧౬ రంగు అెలువ్రుం శుక్రుడు ఫుష్యులో జన్న్మించె నని వాయువుతి మఘలో నని పురాణాంతరము, ఇత నిది పంచకోణాకారముఎి,

లతే, ౧౧-కర్యా ౧౮-౧౨౩ తష గ%16 0౫1009, మ ౨, ౧౬౧) ౧౬౨ ఏర్‌, 13 అధ్యాః 36. ౧౨౭ ఆభధ్యాః ఏ7. ౬౧ ఆభ్యాః ఏ8. ౫ నస్యం, ౨౨-౨౧౨ 3890. ౫౩ అధ్యా 0. వద్మ-సృష్టి ౬౧

౮/7 శని

*రొలి సృష్టిలో "వేడికి చరాచరములు మలమల మాడి పోవదొడగుడు బ్రహ సూర్యుని జూచి చేవతలే నీ వేడిమి "కాగలేకున్నారు, ఇక మూనన్చల లెక్క యేమి? అని యనగా సూర్యునకు చాల కినుక పొడమెను, దాన శని ఫుష్టైను” అని పరాశరుడు, ఈకథ ఇతని క్రూరతకు గురుతు, వురాణములలో ఛాయాసూమ్యల కుమారుడు శని, ఇతడు నల్లనివాడు,

“శని విమలవైదూర్య్యమువలె కానిపించినచో ప్రజకు సుఖము, మరియు బాణపుష్పమువలి అతినీలముగనై నన్ను ఆత సీకసుమమువ'లె నీలముగనై నము కానివించినను శుభమే అని వఠరాహమిహిమడు, ఇరనిక్‌ ఛాయాసుతుడ్కు. అసితుడు అని తాంబపడు అను వేపలు కలన్హ, ఇవి చైల్యమునకు నూచక ములు, వంగు శనైశ్చర మంద నామభేయములు గమనమాం ద్య్భముశకు వాచకములు, శనివా్యాసము బృహన్చతిలో మూడవ వంతు, వాష్టసకళలు ౧/౮. ద్వీష్పి ౮, రంగు నలువు శని "లేవ తిలో జన్మించెను, * శనిది నరాకారముి,

వేదమునందు స్వరళ్భనుడు థాను నాచ్చాదించెననియు, అత్రి గృ హణమును కనుగొనె ననియు కలదు, *, “స్వర్భా నుడు రవి నాక్రమింపగా చీకటులుకమ్తి సూమ్యుడు క్రిందపడు చుంజెననియు అటులు వడుచున్న వానిని అత్రి చూచి “ఓవ భా

త్ర కరా! నీకు స్వస్తి అని అనగా ఆ బహ్మార్గివచనమున ఆతడు కం ౧3 12, పద్మ-పృష్టీ ఒ౧* శీల, సేవా 0, 7

08

పడక నిలిచె నను లింగపురాణము దీనికి వ్యాఖ్య ** కానోఫు, స్వర్భానుడు రవి క్రి ౦ందుగా నున్నటులు బుక్కు చెవ్చెను, కం

ఫురాణములం దీ స్వర్భానుడే రాహువు, ** “దేవా నురులు నురగంగకడ చేరి మంచవరమును కవ్య్వముగను వాసు కివి తరితాడుగను 'జేసి అమృతము చిలికిరి, అమృశము వంచు నభ్ఫ్ళడు భగవానుడు రావహుుశిరమును నరక నరు అమృతకథన మాకాళకధ. ఇట మందరము మేకువునకు విష్మ_ంభవర్వతము, వాసుకి పర్వత నాడీ వలయము, దేవాసుుులు. సుకగంగకడ చేరుట పాలపుంతకడ ఉ_త్తరదతథీణనతుత్రముల సంధి, మరియు మృగశిరలో _క్రాంతిపాతము, అమృతము చంద్రుడు, చంద్రుడు మృగశిరకు "దెవత *ే7, రాశిచక్తృస్వరూవు డగు భగవంతు డవుడు రాహుశిక శ్ళేదము చేయుట తత్కాాల చంద్ర పాశము, రావును గ్రహమై నూరచంద్రుల బట్టుకొనబోవుట కక్ష మిది: రావాుకేతువు లను వేరు కల చంద్రపాతముల సమిోాప మున సూర్యు డుండినియెడల త్రహాణము నంభవించును,

ఆఖ్యాయికకు మూల మొకానొకపుడు పాలఫపుంతకడ మహోవిషువ్యక్రాంతిపాతమున్కు అవుజే సూర్య గ్రహణనును

ఓ 1. అర్రేయవంశవ్రభవా స్తాసాం భర్తా వ్రభాకరఃం స్వర్భానువిహితే

సూశ్యే పతిలేఒస్మిన్‌ దివో మహీమ్‌, శతో ఇిభూతే లోకే స్కిన్‌ ప్రభా యేన వ్రవక్థితా, స్వ _స్పృన్తు హి తవేర్యుక్త్షే వత న్నివ దివాకర; న్మాన్తే ర్వచనాత్తన్ఫ వపాత న విభు ర్చిపః తతః వ్రభెక శేళ్యుక్త! వ్రభు రత్రి మహర్షి భి? 13. బుక్‌-౫-ర౦౬, ౯. 16. స్వర్భాశుం నుదతే యస్తా క్తస్థా త్స్వర్భాను రుచ్యతేల 17. ఆకాశనమాద్రము సోముడనీయు, అది అద్భుత మనియు, దేవతల కాళభార మనియు లింగప్పరాణము= ౫ అభ్యాా

09

అయియుందును, దేవాసుకసంగ్రామసమయమున పెద్ద సూర్య చ హణము పట్టినటులు మహాఫఖారతము 1 ల్ర త్రి మాచిన ది గ్రహణ మేమో యశి అనుమానము,

సంవత్పరాదినాడు సురగంగాసమిోవమున సూర్య టే వా ఇముకు వీమ్షటిబుషులు చూచియుండకపోన్రటచే ఈ గ్రహ ణమున కింతటి వ్రనీస్ధ వచ్చియుంయును. మరియు ఈవ్యాపా రయు సామానస్థముకాదు, ్రౌతిపాతమున్సు చంద్రపాతముకు ఎల్ల వుడును ఒకచో కార్చ, కంతీయకాక మృగశిర, లేక ప్రజా పతిమ్‌ త్రమున క్రాంతిపాత మగుట అతీతవిషయము, శ్రీ వె సుమారు నాలుకు వేల యేండ్ల క్రిందట నువగంగా. సమిాప ముర ్రాంతిపొత మామొను, వై సూర్యగ్ర్తృహణ మవ్పటిదే కావచ్చు నని పలువుర యూహాం

రాహువధము ధూసకము. గుజ్జములు తుమెదలవలి నల్లనివి, కేతువ్చు గుజ్జములు పలాలధూమలములు, లేక లామా రుణములు, ఈ వర్శనమువలన -ఈ జోదతిర్విషయ ము గకునింప దగినదివి రాహాకేతువ్రలు 5కు చంద్ర పాకములు, అనగా సూర చంద్ర మార సంపాత బిందున్చలు, వీవికి గమనము కలము, కానన గరథకల్చవ, చంద్ర గ్రహణ సమయమనునన్కు సూరష గృహ ౨సమయమునము కనబడదు ఈ రము శవాముల వర్ణము రాహాకేకున్రల రధములయంమక్కు ఆశ్య్యముఎయం *దును ఆనోపితనము. రాహుస్ట్ర సూర్య చంద్రులకంటె. పెద్ద, రావా వింబ విస్తృతి ౧౩౦౦౨ యోకజనము లని భాగవతము, వురాణాంతకముబలో ఈష ద్భేదము కలదు, రాహున్చు రవి

తీరం ఆదివర్య-౧౬ అధ్యా, వనవర్వ-ా౨౧ 3 అవ్యాం

100

చం ద్రమండలతుల్యు గై భూచ్చాయ నాశ్రయించి రవిచం: చ్రుల క్రింద తిరుగు నని వాయుఫురాణము, రాహునతున్చలు తోహిణిలో వుట్టి రని అంచే కలదు, “ఈ గ్రవాములును నతయత్రములును కవబడని గాలివగ్గములచే ద్రువబద్ధములు, ఛ్రువుడు నదిలో పడవలవలె -ఈచేవాలయములను లాగికొని పోవుచున్నాడుః

“అంగారకుడున్ను బృవాస్పతియు, శ్‌నియు దవ్వున నున్నారు, వీరి గమనము మందము, బుధశుస్టులు డాఫవున నున్నారు. వీరి గమనము శీఘ్రాము, ఆయన భేదముచే సూర్యుడు వైగను, శ్రెందుగను కనబడును, దఖతీణాయనమున ఇతడు యథాకాఐ ముదయింపడు, మరియు వడిగా అ_స్తమించును, అపు డమావాస్యాచంద్రుడు దథ్నీణమున నుండును, విషువద్దిన ముననే సూర్యచంద్రులు సమసమయముల నుదయించి అస్త మింతుకు దత్ష్సీణాయమున రవి సకల హములకును క్రింద ఉండి తిరుగును, అవుడు చంద్రుడు ఒడలు వెంచి నూరుద్ధిని వై. తికుగునులి అని వాయువురాణము, ఇవి ఫురాణగ్మవా ములు, నీద్భాంతగ్రహముల నిక ముందు భూతము,

నతు త్ర మండలము శి ద క్రింద శ్రృమక్రృమముగా ఛ్‌ని గురు కుజ గవి ళు శ్ర బుధ చంద్ర కతులున్తు వానికింద భూమియు ఉన్నవని అర్భుభట *ీ బ్రహ్మగుప్తాదులు 5,

ఓఏ. దానా మధ శృచైశ్చర నురగురు భౌమార్క_ శుక్ర, బుధ చంద్రా?

"లేషా మధల్బ భూమి న్షేధీభూతా ఖమధ్యస్థాః న్‌0 భగణళ్యాధ ళ్ళనిగురు భూమిజరవిశుక్రృ సామృ్యచంద్రా కమ్షైక్ర్యమే౯ా శీఘ్ర శ్శమై, శృరాద్యా? కలా* భుక్ష్యా

102 కమాయోజనములు. భనణభోగవక్సరములు, ఆభనికమతమునం

చంద్ర ౨౨౪౦౦౦ 0.08 ౦౦౭ బుధ ౧౦౧౩౨౦౯ 0౨౪ 0,౨ శుక్ర ౨౬౬౦౬3 ౭ 0౬౨ ౦.౬౧ రవి 5336౫౦00 ౧౦౦ ౧౦౦ కుజ రా౧ంర౬౯౦౯ ౧=౮ర ౧౮౮ గురు ౫౧ 3 2౫8 ౬ర ౧౧౮౬ ౧౧౧౮౬ శని ౧౨౭౬౬ర౨౨౫ి౫ి ౨౯5 రి గార? సూర్యసిద్ధాంత.

ఈ వరుసలో రవిని తీసీ భూమిని పెట్టి రవిని బుధుని ఛిదికి బదలాయించుచో ఆధు వికఖగోళవిజ్ఞానముతో సమ్హసరి పోవ్టను,

క్తుగ (శ్రీ,

108

ఛ్రృహములు గోళాకారములు, వీనికి సరవ్ర కాళము లేదు, సూరాష్థ్రభిముఖములగు నీ వోళముల సాబాలు సూర్యునిచే 'వెలుగు పొందును. వీని మిగులు సాబాలు చీకటిపాలు,

కొన్ని గ్రహములు కొంతకాలము దటతీ.ణణముగ నడ చును, కొంతకాలము ఉత్తరముగ నడచును, చాలకాలనము వడమటగనుు తూర్చ్పుగను నడచును. కొన్ని సమయములందు వీని వేగము హెచ్చుచుండును, మరికొన్ని సమయములందు తన్దుచుండును,. కొన్ని సమయములందు నిలిచిపోయినటు లుండును, ఈ రీతిగా శ్రవాగకులు వేరువేరు, ఒక చ్రవాము సుమారు మున్నూరు నరువది ఐదునాళ్ళ కొక వ్రదమీణము చేయగా మరియొక టో వాము సుమారు ఆకునూరు నెకుబపీ 'యేడునాళ్ళళాక వ్రదమీ*ము. చేయును, దీనినిబట్టి ఒక్కొక గ్రహము. దినమున. శెంత నడచునో చెప్పవచ్చునుగాని అది సరియగు లెక్కకాదు, వలన వ్యగ్తృవామును వనాడును సమముగా నడవదు, కావున ఆకగటులెక్క చొప్పున చూచి నచో ఆ లెక్కచొప్పున వచ్చిన చోటున అవా ముండదు, కావున విషమ గతులున్కు విషమవ్రదథీణములును గలయిా గ్రవాములు సరిగా వచోట నుండునో. తెలుపుటకు ప్రాచీన కాశ్రజ్తాలు సుఖబోధ 3 కథారూసముగా పురాణాదులనుండి అనుస్య్యూతేము లగు కొన్ని ప్రక్రియ లవలంబించి చెప్పిరి, ఆవివరణ మి దిగువ;

నమష్మత్రములున్సు గ్రవాములును తూర్పున నుదయించి సడమఓగా నడచుచున్నవి; గ్రృవాముల కీ నడకయేకాక వడవు టినుండి తూర్పు నడకయు కలదు, దీనికి కారణ మేమి?

101 వళశ్చిమగ పి

“ఫురాణములు చెప్పిన వడు వాయున్చలలో ఆెండవ దగ వప్రవహవాయునుచే గ్రవాములు మిగుల వేగముగా పడమటికి పోన్రచున్నవి, కాని తమ గుకత్వమువలనను, వాయున్సు నల్బ త్యమువలనను, అనగా వలుచన యగుటవలనను గ్రహములు చుక్కలకు వెనుకబడును' అని సూర్యసిద్ధాంతము ర్‌ ఈ మత మున గ్రవాములకు వూరక్వగతి లేద, అస ఉన్నటులు కనబడు టకు కారణము వళ్చిమగమనమునందలి మాంద్యము.

“గిరగిర తిరుగుచున్న కుమరిసా'రెమిద నున్న చీమ వా మముగా నడచుచున్నను అది స్టరముగా నున్నటులు మనకు కనబడును. అటులే భచక్రృవు పశ్చిమగతి శీఘ్రము, గ్ర హముల పూర్వగతి మందము, కావున ల్‌ పహములు స్థిరముగా నున్న టులు మనకు కనబడునుగాని వీనికి స్వన్వవూర్వగతి యున్న దని భఛాస్కరు డనెకు,

మధ్యమ గ్రవాము

త్రవాములు భివ్నభిన్నగతులతో పండ్రెండు రాసులను భిన్నభిన్న కాలములలో చుట్టివచ్చుచుండును, వగవా మెన్ని దినములలో పండ్రెండు 'రాసులను చుట్టివచ్చునో్‌ దానినిబట్టి ఆగ్రహవు దినగతి లెక్కకు వచ్చును, ప్రల్యేక గ్రహము చినగతి సమానము, 9ది వాని మధ్యమగతి, ఈ గతితో గూడిన

త1. మధ్యమాధథికారమునండలి ౧వ శ్లోకమును, రంగనాభుని టీకయం చూచునది. స్పష్ట్రాదికారమున గల మూడవ ఫ్లోకము చ్రనవా వాయువే త్రృవాఫూర్వగతికి కారణమని వెవ్వుచున్నదిం

శ03

ళ్‌ న్న ళ్‌ ౯ గ్రహమునకు మధ్యమగృ వాను లేక మధ్యగ్రహా మని కల్పన ఇది గణితము కుదుకుటకు చేసిన కల్చ్పనగా౩ మధ్య గృహమని ఒకటి ఉండదు,

మందోచ్చ, శీఘాో్రిచ్భములు వ గ్రహగతియు, వనాకును సమానముగా కాన రాదు,

ఒశవ్వుకు వాఎగతి మధ్య్యమగతికంక తక్కువ, ఒశప్పు జెక్కునం గ్రవాము తాను తిరుగు దావలో వచోటికి వచ్చుచో చానిగతి మిగుల మంద మయిపోనునో ఆ చోటునకు మందోచ్చ మని చాప్‌ జరి ఇభ పేక, సూర్యచంద్రులు వినా మిగిలిన గృ వాముల గతి వచోటున మిగుల వడి యగునో ఆ చోటు ఆగ్రృహముల శీఘ్రోచ్చకుని వేకు, సూర్యచంద్రులు తమ మందోచ్చమునకున్కు కుజుడు మొవలగు నయిదు తార్మాగ్తహములు తమతమ శీఘ్రోచ్చము నకును వచ్చినచో అఫ్బుడు అవి భూమికి మిగుల దవ్వున నుం డును, అట్టియెన ర హవిఎంబనులు చిన్నవిగా చూవట్టునుం అపుడు గ్రహము ఉచ్చస్థ మని చెప్పనగును, త్రువావింబము 'ఇెద్దదిగా కనబడినపుడు గ్రహము భూమికి మిగుల డా వగును, అఫుడు గ్రృవాము నీచస్థమని చెప్పనగును.

106 యా మ్యోత్తరగతి

మేషూదినుండి కనాస్టంతమువరకును గ్రహములకు ఉత్త రగతి, తులాదినుండి మిీనాంతిమువరకును దథీణగతి. ల హము లన్నియు సాయనమేహూదియందు భూమధ్య రేఖకు నూటిగా నుండు ఖమధ్య రేఖ యగు విషువద్‌ వృతృ్పమునుండి శ్రముక్రమముగా. ఉత్తరమునకు జకగుచు వృషభారంభమున ఎలి2=౧౨%౧ మిథునారంభమున ౧౨౦౭౦౧౯౦, మిథునాం: తమున అనగా సాయన కటకాదిని ౧౨(౭౦4౫0 = ౨౪౦ ఉండును,ఇ9ది పరమో _తృర్మశ్రాంతి,

వీదవ గ్రవాము లటనుండి వనుకకు మరలుచు కటకాం తమున _౨౮-౫=౧౯% నసీంహాంతమున .౨౮- ౫.౭)=౧౨%, కనాస్ట్రంతమున అనగా సాయనతులాకంభమున 09 విషువదర్శ్భృ _త్త్సమున ఉండును.

అటువిమ్హట నవి సాయనతులాదియందు 09 విషువద్వ్భృ _త్తీమున నుండి క్రమ క్రమముగా దత్సీిణమునకు జరగుచు ౨౮ ఉండును, ఇది పరమదతీణ శ్రాంతి,

107

ఇక ల్‌ వాములు అటనుండి వెనుకకు మరలి శ్రృమముగా- మకరకుంభమిానములలో సంచరించి సాయన మేషాదికి క్రమ్ణర విషువత్తునకు చేరును,

ఇష్టకాలీన ర వావు యామోా్సా త్రరడ్రాంతిని, కటకమక 'రాదిస్థానములయందు పరమో _త్తరదత్సీణక్రాంతిని అెలువునడి శ్రాంతివృత్తము, ఇది సాయనమేషతులాదిన్థానములయందు విషువద్‌ వృత్తముతో కలినియుండును,

వాము సాయనమేహోదినుండి కన్యాంతమువరకు టిత్త రగోళమునందున్ను తులాదిఘుంకి మానాంపమువరకు యామ్య గోళమునందును సంచరించుచుండును. అటులయు్థిను వరమో _త్తరడ్రాంతియగు సాయనకటకాదినుండి వరమదతథీణ శ్రొతి యగు సాయనధనుకంతమువరకు చేయు ఆరు రాసుల సంచా రమునందు ఒకనాటికంపె మరియొకనాడు దథీణముగా జరగు చుంటచే ఈ కాలమున శెల్ల దథతీణాయన మనియ్ము పరమ దతీణకాంతియగు సాయన మకరాదినుండి పరమో _త్తర్శత్రాంతి యగు మోనాంఠరమువరకు ఒకనాటికంకళు మరియొకనాడు ఉత్తర ముగా జరగుచుంటవే ఈ కాలమున కెల్ల ఉర్సరాయణమనియు వర్థవహారను---'మకరాదిరాశిషట్క ముదగయనం కర్కటా దికం యామ్యుంం ప్రటులు సూరుషుడు మొదలుగా నెల్ల గ్రవా ములకును దథీణో_త్తరగమనముకలదు. సూర్యుడు తన దారిని, అనగా ,క్రాంతివృత్తమున తాను నియతముగా పోవ్చచుండును,. అతనికి ఉత్తరముగగాని, దతీణముగగాని విషేవము. లేదు, కాని చంద్రునికును, మిగిలిన శ్రవములకును శ్తౌళివృత్తము

108

నుండి ఉత్తరముగన్సు దక్షీణముగను విచేపము కలదు. అనగా రవిభిన్నను లగు బ్రహములకు యామోస్థిత్తరగతి కలుగుచుం డును, రవికంఠచై వేరు బ్రవాములు వఆెండుచోటుల శొంతివృ _త్తేమును ేసించుకొనిపోనవ్రచుండునో ఆ చోటులకు పాత మని "వేరు, ఆరెండుచోటులను రెండు బిందువు లని యందురు, ఈ శండు చిందున్చలకును సామాన్యముగా పాత మని వే రున్నను దత్సిణమునుండి ఉత్తరముగా పోవునపు డే గృహ మయినసు ొంళివృత్తమునం దే స్థానము నతిక్రమించునో ఆ స్థానమునకే ఆ గ్రహపాత మని ప్రసిస్థి రవికిపాతము "లేదని చెవ్పబని లేదు, ఇక భిన్న గ్రవాముల పాతము భిన్నభిన్నము,

గ్రహముల ఫూర్వగతి, లేక అనులోమగతి తమతమ మధ్యగళికం కె ఒకపుడు మెల్లగన్సు ఒకపుడు వడిగను కనబడును, మరియు గ్ర హములు 'వేళావిశేషములలో నతత్ర్రముల నడు మనుండి పడమటగా పోన్చటయు కానివించును, ఈ విలోవగతి కలిగినపుడు గ్రహము వృక్రించె నని అందుకు, ఈ గతుటే కాక రవీతరగ్రహములకు యామో్య త్రీరగతియు కలదు,

గతివై విధ్యమునకు కారణము

శీఘూశ్రిచ్చము, మందోచ్చము, పాతము అనుదే తలు, "లేక జీవ్రలు మనకు కనబడని కాలమూ రులు, వారు _క్రాంతిన్ఫ _త్తము నాళ్హ యించుకొని యుండి ట్రే హములను తమతమ కతు

$2. అదృష్టరూపా3 కాలస్య మూూర్తయో భణాశ్రయాల...

శీఘ్రమందోచ్చపా తాఖ్యా? త్రహాణాం,గతిహేశవం

109

లలో తికుగునటు లొనరించుచున్నారుో, ఉచ్చము అను వేరి "దేవత తన కుడిచేతను, ఎడమచేతను గ్ర వహామార్టమంత పొడవు గల ెండుగాలివస్ణములను పట్టుకొని వచేతిడాపున శే గ్రవాను వచ్చునో ఆ చేతివగ్గముచే ఆ గ్రవామును తూర్పుగాగాన్స్మి వడ మటగాగాని స్వాఫఖిముఖముగా లాగుకొనును, చవహముో అకు వాయువు గ్రృవాములను సమగతితో తూర్పుగా ్రేరిం చును, ఆగతితోపాటు ఉచ్చచదేవత తన చెస లాగుకొను తార తమ్యుమునుబట్టి గ్రృవామొకష్పుడు మధ్యమస్థానమునకు ముం దుగన్వు ఒకవుడు. వెకుకగను వెళ్లుచున్నటులు కనబడును, శ్రవాస్థానముసుండి తూర్చుదెర నున్న ఆకు రానులలో ఉచ్చ జీవుడున్నచో గ్రహము తూస్పునకును పడమటిదెస నున్న ఆకు రాసులలో ఉచ్చజీవు డున్నచో గ్రహము పడమటఓగను ఆకర్షింపబడును. ఈ దెస ఉచ్చచే ఆకర్షింపబడి వగృహమయి్రినను తూర్పుగా ఎన్ని అంశ లెక్కువ నడచునో ఆయంశలను అ హఫు మధ్యమస్థానమునకు కలుపవ లెను, వటులే పడమటగా ఎన్ని అంశలు వెనుకబడునో అన్ని అంళలు వాని మధ్యమస్థా

నమునుండి తీసి వేయవ లెను, సూరస్థమండలము గొప్ప దగుటవలన ఉచ్చ దానినం తగా లాగ లేదు, చంద్ర్రవమండలను చిన్నదగుటవలన ఉచ్చ దాని స్‌3. చ్రహములు కాలవళమున రాసులలో తిరుగునుకావున ఊచ్చహ లేములు కాలమూర్తులని చెన్పబడియె, ఇవి దుడవలాదులగు కాలమూర్తులు కావని రంగనాఫడు, ర్‌శీ ఇం వీ వహము! అని కంకించి ..,4,ఇవె మతి యొక రవము ఇది గ్రహములను తూరుపుగా తీసీకొనిపోవ్రును అప

110 నెక్కువగా లాగును, అంగారకాదికుండలము లింకను చిన్నవ గుటవలన శీఘభోగ9చ్చమందోచ్చములు వానిని చాల దవ్వునుం డియే ఆకర్షించును, జానజేసీ అంగారకాదులకు ఇంకను వేకరయిశ వగ్రానువక్రగతులు కనబడుచుండును, పాఠము

గ్రవావిమేవగతికి కారణము పాతము, రాహువను వేకు కల యీపాతము అత్మ వేగముచే సూరునికంక వేగు గవా ములను ఆౌంతివృ త్తమునుండి ఉత్తరమునకుగాని, దథీణము నకుకాని శ్రాయును, ఇదియే విమేపము,

పాతము చ్రహమునుండి వపడమటిచెత ఆక నాసులలో నున్నచో గ్రహమును ఉత్తరముగన్సు గ్రవామునుండి తూరువు చెస ఆకరాసులలో నున్నచో గ్రవామును దతీణముగను ఆక ర్షించును, కాని బుధళుక్రుల పాతము వాని శీఘ్రోచ్చమునకు సంబంధించి వైరీతిగా నున్నయెడల శీఘోచ్చమునుగూర్చి పాత మాళర్షించుటచే బుధళుక్రులకు వితేపము. సంభవించును. ఈ దెస ట్రా హములు ఉచ్చముచేతన్కు పాతముచేతను ఆకర్షింప బడి వడమటిదెసగా నెల్లప్పుడుుు వీచుచుండు వాయువుచే అఘాతము పాొందియు తవు తమ ఆ కాశమార్షమున ళాము నడచుచున్నవి,

వగళారత మ్యము

గ్రహముల తూరువునడకకు కారణ మేమి? ప్రవహ తారళస్థముచేతను, (ట్ర హవీింబముమిోా:ద దాని ఆనూతాల్చత చేశన్సు లేక మరియొక వవహప్రవాహము చేతను గ్రవానులు

క్ష

నియనుముగా సమగతితో _తూరుపవుగా పరిక్రమించుచున్నవి, ప్రశ గ్రహమును ప్ర తరహమును పం డ్రైండు వల మోూజననులు నడచుచున్నటులు ప్రాచీశు లభిప్తాయపడి రని యిచట చెప్పు టావశ కము, ప్రాచీనులు భూమినుంకి చంద్రుని అంతరము "లెక్కచేనీ చంద్రకత్ష మూడు లతల యిఏవది నాలుగు వేల "రొరాజనము లని స్టీరీకరించి రని వెనుక చూచి యున్నాము, చంద్రు, డీ కత్సను ఇరువదియేడు. దిసముల కొకసారి వదతీ ణించి వచ్చును, కావున చంద్రుడు ప్రతిదినము సంథ్తెండు వేల "మయోజననులునడచునని తేలెను, సటులే మిగిలిన గ్రవాములును వం త్రెడువేల "యోజనములునడచు నని వారి యఖ్మిప్రైాయముగ్‌క, కాని గృహము "లేవియు చంద్రకతమలో చనవు, వ్‌ బగ్రవాము భూమి కెంత డాపో దాని శత్ష అంత అల్పము, అందువలన దాని కషూరాశిభాగమును అల్పము, ఇటులే వగ్రవాము భూమి చెంత దవ్శో దాని కక్షయు దానీ రాశ౭ిఫాగమును అంత 'చెద్దవి, వ్యగృహకత్షు ఫుడమికి దాపో ఆగ్రహ మల్చకాలమున భఛరణమును చుట్లి వచ్చును, గవాము లన్నిటిలో చందు వడి, తరపాత బ్‌ శుర్ర రవి పు శనులు ర్డో కంచ మరియుకరు మందులు. శని అందరికంశు మందముగా నడచుటచే నతనికి మందు డని పేరు,

ల్‌ల్‌. ఇన్లర్‌కు ఫూర్వమువారు గ్రహము లన్నియు సమవేగములో నడచునని అభ్గిప్తాయవడిక 'దూరనునం దున్న గ్రహకమ్‌ పెద్దదగుటవలననే దాని గతి అలస్యమని తోచుటమ్మాత్ర మే కాదు; ఆనలు దానిగతియుం. మంద” మని శన్లర్‌

112

సర్వగృహములయు గతి సమాన మగునెడల సర్వ గ్రృవహములును మధస్థమస్థానమునం దే కనబడవలనీయున్నను శీఘో0చ్చమందోచచ్చాకర్షణ'భేదముచేనచట కనబడవు. చ్రవాము తా నొకసారి రాసులను చుట్టివచ్చు కాలమును బట్టి వచ్చు దినగతియే దాని మధ్థమెగతి, మధ్య్థమగతితో గాడిన గ్రవాము వేరు మధ్యమగ్రహము, ఇది కల్పితగ్యహ మని మనకు ెలినియేయున్నది, ఆకాళఠమున మనకు కనబడు గ్రహము స్పష్ట్రగ వాము, మధ్యమగ్ర హఫు స్థానము మధ్ధమ స్థానము. స్ఫుట ఛ్‌ హస్థానము స్ఫుటస్థానము. ల్‌ హస్థానమనగా మేహెవ చిందునునుండి శ్రాంతివృ _తృము నందలి యంతరము, ఈ యంతర వునకు గ్రహమనియు వాదుక, ఈవిధముగా మధ్యరవి యన్నస్టు స్ఫుటరవి యన్నను శ్రాంతివృ_త్తమునందలి మేషాది బిందువునుండి మధ్యస్ఫుటరవుల యంతరము, అది రాశంశ కలా విక లాదిరూవపము,

మ౦ందఫలము

చంద్రుడు భూమియట్టు తిరుగును. కావున చంద్రుని భగణభోగకాలము పరిగణించుట సులభము, మరియు మధ్యమ స్ఫుటచంద్రుల యంతరము వేధచేసీ కదుగొనవచ్చును. భూమి నూర్యునిచుట్టు తిరుగుచున్నది కాని సూర్యుడే భూమిచుట్టు తిరుగుచున్నా డని స్రాచీనులలో వలువుక అభిప్త్రాయము, వారి అభిప్తాయనుచొప్పున భూభ్రమణమును సూర్యునియందారో వీంచినను ఫల భేదము రాదు, స్ఫుటరవిని వేధచేసఫీనచో ఆతని "రాశియ్కు అంశము మొదలగునవి తెలియును. ఇటులే మధ్య

18

రవిని గణితముచేనీ ఆతని స్థానము కనుగొనవచ్చును, ఒకా నొకవుడు మధ్యరవికంకె స్ఫుటరవి ముందును ఒకానొకపుడు "వెనుకను కనబడును. మరియు నొకానొకపుడు ఈ యిరువుర రాళ్యంశాదులు సమానము లగును, ఈ యుభయుల యంతర మునకు మందపఫల మని వేరు. ఇది ఒకపుడు ధనము, మరియొక

వుడు బుణము, అనగా ఒకపు దెక్కువ; ఒకపుడు తక్కువ,

మధథ్యరవి--న్ఫుటరవి సూర్యుని మందోచ్చ మాకర్షించును, ఆ యాకర్షణమే యీ మందఫలమునకు కారణము, మందోచ్చస్థానమున నూరు గతి మందగించును. ఇది వస్థానము 1 స్ఫుటసూర్యచం ద్రు ల నే మణమార్షమున వస్థానము భూమికి దూరతమమోఆస్థానము, -ఈస్థానమున. ఎవరో కూర్చుండి రెండు చేతులతోడను రెండు పగ్గములను పుచ్చుకొని గ్రహబింబములను తన కభిముఖముగా లాగుకొనుచున్నటు లుండును, శ్రువహాములు తిరుగు దారిని నాలుగు ఫాగములుగా విభజింతము, భాగమునకు పొద మని "పేరు. మందోచ్చమునందు స్ఫుటరవియు మధ్యరవియు జక చోట నుందురు. అటనుండి రవి ప్రథమపాదములో పోన్ట చుండగా స్ఫుటరవి 'వెినుకబడును, మందోచ్చజీన్రనిచేతిలో ఆ వైఫునగల పగ్గము పొట్టి దగుటవలన ఆకర్ష ణబల మధిక ._ మగుటచే స్ఫుటరవి మధ్యరవివెనుక కనిపించును, రెండవ పాదము మొదట స్ఫుటరవి వాల వెనుకబకును, విమ్థట ఈ పాదమునందే యితని గతి శ్రమముగా _వృద్దిపాందు చుండును, మూడవ పాదారంభమున ఆనగా మందాకిచ్చము 8

క్షెశ నకు సరిగా విపీతముగు చోట 5 మందోచ్చజీవుని చేతిలోని పగ్ధములు శండును సమానములుగా నుండుటచే ెండువై ఫుల ఆకర్ష ణమును సమానమగును, దానికి ఫలముగా మధ్యమ స్ఫుటగృహము లేశకాలము ననే అచటికి వచ్చును, ఇక మూడు నాలుగు పాదములలోనికి రవి వచ్చినవుడు మందోచ్చజీవుని వామసహ్న_స్తమునందలి పగ్గము పాట్టిదగును, దానికి ఫలముగా గ్రహను మధ్యమ స్థానమునకు ముందగుచు వచ్చును, ఈశి తిగా ఒ1టి రండుపాదములందు స్ఫుటరవి మధ్య్యరవి వెనుకన్ను మూడు నాలుగు పొాదములందు ముందును ఉండును, మరియు మందో చృశ్రీష్రోచ్చస్థానములందు మధ్యరవియమ్కు స్ఫుట వియు కలినియుందురు. కావున సర్వగృహములయు గతి సమ మయినను మందోచ్చాకర్ష ణభేదముచే గ్రహము లొకవుడు మధ్యమస్థానమునకు ముందున్ను మరి యొకప్పుడు వెనుకను కనబడును త్రహేశరములమనై ముదోచ్చవ్రభావము ఈ మందోచ్చ ప్రభావ మితరగృవాములమిాదను గలదు, బుధశుక్రులున్కు కుజగురుశనులును. (ప్రకృతవ్రస్తావమున) సూరురునిచుట్టు తిరుగుచున్నారు,. భ్రమించు. భూగోళము మీదనే మన మున్నాము, ఈ కారణములచే ఈ ఐదు తారా చ్రువహముల గమనక్రమము మన *రుకపడదు, మనము సూమ్య శ్‌. సూర్యచంద్రుల మంపవోచ్చ స్థానమునకు విపరీశస్థానమే. వారి సీచో చృస్థానముం ఇళర్య్తృవాముల సీ చో చ్చస్థానము ఈ స్థానము కాక పోవచ్చును వీలన సీచోచ్చ మనగా భూమికి మిపల దాఃగు గ్రహకతై ప్రదేశమని సీద్ధాంతసంగత మగు అర్థము

115 నిలోనుండి చూడగలిగినచో మందోచ్చాకర్ష ణమున కీ ట్రై వా ములు వళవర్తులయి యుండుట కనులార కనగలెెాకడివారము, కుజగురుశనుల మాగర్షము భూమికి వెలువల, వీనికి బహిర్వదర్తి గ్రవాము లని వాడుక, ఇవి భూసూర్మ్యుల నిరువ్చరను వ్రదతీ ణొంచును. భూమియు ప్రదథయీణించుచున్నది. ఈనాలుగు గ్రహ ములును సూర్యు నపరపార్శ్వ్వమునకు వచ్చినపుడు విపరీతా కాశమున నడచుచుండును. భూమి స్థిర మని మనకు తోచును, కాన దీని గమనము గృహమునం దారోవీితమగుటచే గ్రహము మిగుల వడిగా నేగుచున్నటులు మనకు కనబడును, ఈ రీతిగా బుధశు శ్రులబాట భూసూమ్యుల నడుమ గల ఆకాళమున నయినను ఈరెండు టై హములును సూకమిని అపరపార్శ క్‌ మునకు చనినవుడు వీని గతియు మిగుల వడి యొక్కును, సూర్యున కొకవైైవున భూమియు, ఎదుటివైవున నేదేకాక గ్రహమును ఉన్నచో గ్రవామాన్తమునందలి ఆ స్థలముసకు శీఘ్రూోచ్చ మ౦ వేరు, -ఈ స్థలమునకు గ్రహము చేకగనే భూమికి మిగుల ద వ్వగును, డాం గతియు వడి యెక్కును, ప్తి ఘా) చ్చృగతి గ్రహములతోపాటు _ శీష్టూోచ్చమునకును పూర్వగతి శలదు, కుజగురు శనుల శీఘ్ర చ్చస్ట్థానము నియతముగా సూర్యుని అపర పార్థ్వమునం దుండి భూమితో పొటు పండ్రెండు రాసులను వ్రదమీణించుచు వచ్చుచున్నది, భూగతియే సూర్య గతికావున ఈమూడుగృ హములయు శీఘో)చ్చము మధ్యరవి తుల్యగతితో వూర్వాఖిముఖముగా. నడచుచుండును,. ఈ మూకుగ్తహములనుళార్చి సిద్ధాంతములు చెప్పిన భగణబోగ

116 "కాలము, ఇవి సూక్యునితో కలిపి పండ్రైండురాసులనుచుట్టివచ్చు కాలము, ఈ రీతిగా మధ్యరవిస్థానము వీనికి శీఘ్రచ్చమని నీద్ధాంతములలో కలదు. వీనిముందు రవి యున్నఫుడు మధ్య గ్రవాముకంచె. స్ఫుటగ్రవాము ముందు కనబడును, వెనుక నున్నపుడు. వెనుక కనబడును, శీఘ్రూోచ్చ మాగ్యహముల నన్నిటిని ఎట్లఫుడును స్వాభి ముఖముగా ఆకర్షించుచుండుటచే నిటులు పొసగును, బుధక్ముక్తుల శీఘోిచ్చము

బుధశుక్రుల శీషఘ్ర్రోచ్చము వేరు, ఈరెండు గ్రహము లును సూర్వ్యుని దాఫవులనే యుండి ఒకవ్టడు ముందునుు, మరి యొకపుడు వెనుకను కనబడును, కాన్టననే యివి నూర్యుని విడిచి సండ్రైందు 'ఆరాసులను చుట్టివచ్చినటులు కానరావు. కాన్చన భూమిమిదినుండి చూచినచో వీని భగణభోగశాలము రవిభ గణభోగకాలముతో సమానము, దీనినిబట్టి నీదాంతములందు “*రవిబుధ శక్తుల భగణభోగకాలము సమము, అనగా ఒక సౌరవర్షము” అని కలదు, శఈరీతిగా మధ్యరవిస్థానము బుధ ళుక్టు, ల మధ్యమస్థానమునకు సమానము, ఆకాళమున ఒకవెడ భూగోళమును, ఎదుటివెడ బుధుడుగాని శుక్టు, డుగాన్మి నడుమ సూర్యుడును ఉన్నచో బుధళుకస్ర్రుల గతి హెచ్చుగా కానబ డును, దీనివలన బుధళుక్ర్రుల శీఘ్రోచ్చము ఆరెండు గ్రవాము లయు తుల్యగతితో సూర్యుని వ్రదథీణించుచున్న దని తెల్లము. ఇటులు సీద్ధాంతో క్త మగు బుధశుక్ట్రుల శీఘ్రచ్చభగణ భోగ కాలము సూర్యునిచుట్టును స్ఫుట బుధ శుక్రుల భగణభోగ

117 కాలముతో సమానము, కావున మధ్యమరవిస్థాన మే ఈరెండు బ్రవహములయు మధస్థమస్థానము. శీహోంచ్చస్థానమే స్ఫుట (ఫ్ర హస్టానము ఈ దె ఘో)చ్చము సూర్యుని(మధస్థమ ట్ర హా ముందున్నపుడు స్ఫుట ట్రై హము సూర్యునకు తూగువుగా (సాయంసమయమున్స కనబడును, అవగా మధ్య ర పహముకంళె స్ఫుట్టగవాము శీఘోఏ9చ్చాకర్ష ణమునబలె నెక్కువ దవ్వేగును, మరియు శీఘో)చ్చము సూర్యునకు పడమట నున్నపుడు స్ఫుట గ్రహము నూర్యుని వెనుక (లెలవారెడు పట్ల) శీఘోంచ్చా కర్షణమున బడీనటులు కానివీంచును, నుబఒబోధకు కథాకల్పన

గ్రవాములు పొతముచేతనే శ్రౌళతివృత్తమునుండి దత్మీ ణోత్తరవితేవము. వెందును. వగ్రృహమునకయినను పాతము లేనిచో అనగా గ్రహము ,క్రాంతివృత్తమునుండి అవనతము కానిచో ఉత్తరముగగాని దతీణముగగాని దాని విచేవము చునకు కానరాదు. పాతమువలన పూర్వభగణార్థములో ల్రవా ములకు ఉత్తరవిమేపమును, పశ్చిమభగణాద్ధములో దత్నీణ విమేపమును కలుగును,

గ్రహగతులు సులభముగా అెలువుటకు వురాణము లవలంవించిన రూసకమును సూర్యసిద్ధాంత మారీతిగావివరిం "చెను, శీఘోేఏ0చ్చరుందోచ్చములు 'జేవతలుకు గావు, జీవులును "గావు, బోధకొర కీకల్చన, ఇటులనుచో సమకాలికు లెవరయింనను వివవంతురేమో యని అనుకొనినటులు భాస్కరుడు “ోకుజగురు. శనులకు ఉచ్చమే యాకర్షకము, ఈజఉచ్చ మనునది దేళనిశే

118 వముకదా! అది ఎటు లాకర్షింపనేద్చును *” అనిశంకించుకొని “సూర్యనిద్ధాంతము. చెవ్పీనవొప్పున "దేవతావిశేమ మని అంగీ కరింతముూ అని అనెను. సుఖబోధకు అర్థవాదలును, రూవకకథ లును చెప్పుట అన్ని దేశముల వారికిని సంప్రదాయ మనుటకంయె స్వభావమనుట లెన్స, “టై వభీతచే గాలి వీచుచున్నది, సూర్యుడు యథాషమయమం.న నుదయించుచున్నాడు,57 ఈ మొదలగు ఉప నిమద్వాక్యము ెరిగినవా[కి విశేషించి చెప్ప బని యుండదు, ఈయెడ పేగ్హైరం5 చేసిన ఆమేవణమును లెక్క చేయ దగదు, త పాయు ద్ధ ములు

గ్రహములు తికుగుచుతికుగుదు ఒకానొకవుడొండొండ సమిపించుచుండును._ డానికి 'యోగమనియున్కు యుద్ధ మనియును వేరు. '“ఆకాళమునందు చ్‌ వహూములు తమతమ బాటలలో తిరుగుచున్నవి, బాట లొకదానిమోద మరియొకటి యున్నను అతిదూర మగుటవలన నవి యన్నియు సమతలము ననే యున్నటులు మనకంటి కగవడును. భేదము, ఉశ్లేఖము, అంళుమర్ష నము అవసవస్టిము అని నాలుగు విధములగు యుద్ధ ములు నరాశరాదులు చెప్పిరి, పయి నున్న శ్రృవహబింబము శ్రిద నున్న "ట్ర వావింబముచే అచ్చాడితమై ఆకఅెండును కలినీ ఒకటిగా కానబడినచో అది భేదము, ెెెండు చ్రృవాముల పరిధులకు సంస్పర్శ్మము కలుగునేని అది ఉళ్లేఖము, ఒక గ్రవాముకిరణములు మరియొక గ్రవాము కిరణములతో కలినెనేని అది అంళువిమ. ర్హము, ెండు గ్రహములును ఒకరాశిఅంశలో నుండి దాఫవున

ర్‌7, భీషా స్మా చ్వాకః వవళలే భీషోబేలి సూర్యః (ఫ్రెత్తికయ)

110 నుండక దశ్నిణో త్తరములుగా నున్నచో అది అవసవ్యమ్యు, లేక వ్రదమీణయుద్ధము. అని ఉత్పలుడు. హ_స్తమాత్రృవ్యవధాన మున్నచో యుస్ధ మనియు, బావా చూత్రువ్యవధాన మున్న చో సమాగమ మనియ్యు వితస్తి చూత్రవ్యవథాన మున్నచో ఉశ్లేఖమనియు, అంగుళమా శ్ర భేవ మున్నచో భేవమనియు మత భేదము కలదు, తారాగ్ర్ర హములకు యుద్ధమును, సమాగ మమును కలుగును, వతారాగ్రవామున కయినను చంద్రునితో యోగ మున్నచో సమాగమ మనియు, సూర్యునితో యోగ మున్నచో ఆ_స్తమన మనియు వేరని సూర్యునిద్ధాంతము, రంగు

బుభునిది బంగారవన్నె, చేక చిలుకరంగు, "లేక నీలమణి వర్ణము, అతని చేహము నిర్మలము, బింబము విస్తీగ్మము ళుక్టుడు "పెరుగు నల్గగలువ చందమామల కాంతి దాల్చును, ఆతనిచేహము పెద్దది. కిరణములు విస్త్ర్మ్మములు, స్పష్టములలు, అంగారకుని వన్నె కింళుకాశోకములవలె ఎరువు, మరియు నతడు తప్త్పతాన్రుమువలె దీప్పిమంతుడు. ఆతని శరీరము విప్పులము విమలము, బృహస్పతి కుముదములవలె్కె కుందములవ లె, "లేక సృటికములవ లె అతిన్నిగ్ధుకు, అతని బింబము విస్తీక్షము, శని రంగు వైదూర్యములవ లె శ్యామము, లేక చాణాతనీకుసుము ములవలె నీలము, పురాణములు వెస్పిన గ్రహముల రంగును, సిద్ధాంతములు "చెప్పిన రంగును భూచునది

ఉదయా శ్తములు

నూరు ఫ్ట్‌నికంటె మిగిలిన "ట్ర వాముల కాంతి తక్కువ,

చానబేని యీగ్రవాములు సూర్యునకు దాపయినపుడు మనకు

120 గనబడవు, సూర్యునిదాటి దూరముగా పోయి మనకు తొలిగా కనబడినవుడు అవి ఉదయించిన వనియు, తొలిగా కానరానఫపు డవి ఆ_స్తమించినవనియు అందుము. *కుజగురుశనుల రాశ్యం ఇాదులు రవిఠాశ్యంకాదులకం బె నెక్కుడయినచో అవివడడమట నస్తమించును, తక్కువ అయినచో తూరువుగా సుదయించును, వక్రించిన బుధళుక్రుల సంగతియు నింతియే, చంద్రుడున్కు బుధు డును, శుక్రుడును సూరుషనికంకె వడిగా పోవుదురు, జాన జేనీ వారి రాళ ఫ్టంగాదులు సూర్యుని రాళ ఫ్టంగాదులకంక తక్కువ అగుచో తూరవుగా అస్తమించును,. ఎక్కువ అగుచో పడ మటగా ఉదయించునని సూర్య సిద్ధాంతము. సూర్యున సెంత దూరమున నున్నయెడల చంద్రాదులీ కదయమున్కు ఆ_స్తమయ మును అగును? ఇందులకు గ్రహస్థానమును, సూర్యుస్థానమును గణితముచేసి ఉభయాంతరము తేల్చవలెను, ఈయంతరము విషువద్య ల్రత్తమునకు "'తెచ్చినచో 'కాలాంళశములు చెప్పవచ్చును, మరియు డానినిబట్టి గ్రహముల ఉదయా_స్తములను చెప్ప వచ్చును, శాలాంశములు

విషువద్య్భృ త్తము అకవది నాత్షత్రదండముల కొకతూరి చుట్టివచ్చుచున్నది, _ విషువదర్భ్భత్తనము. మున్నూరునరువది అంశలుగా విభ_క్తము, కావున ఆరులంశలు పోవుట కొకదండ ముశ్కు ఒకఅంశ మేగుటకు పది పలలును పట్టును,

భాస్క్ట్‌్రరమతమున సూర్యుని ఉదయా ._ స్రమయములకు "ండు దండనముల ముందుగాని 'వెనుకగాని చంద్రుని ఉదయ

శే21

ముగాన్మి ఆస్పముగాని అగుచో చంద్రుడు కనబడును, ఇంతకు తక్కువ యగుచో సూర్య కాంతిచే ఆచ్చావితుడై. కనబడడు, దీనివలన చంద్రుని కాలాంశములు ౧౨, అంగారకునివి ౧౭, "లేక ౨/౫౦ దండములు, బుధునివి ౧౮, బృవహస్పతివి ౧౧, శుక్టునివి ౧౦, శనివి ౧౫,

బ్రవాబింబముల న్రాల్యమువలనన్వు సౌత్ష్య్యముపలనను ఈ ఎక్కువ తక్కువలు, బుధశక్రులు వక్తి, ౦చుచో వానివింబ ములు స్థూలములగును, దానచేసి అపుడు ఆకాలాంశములనుండి "₹ండుతోనివేయవలయును. అనగా అవు డవి ౧౨-౮ శాలాంళ ములదూవమున నున్నచో మనకు కానిపించును.

౮ తు వాణము

*“రావావు సూర్యచంద్రులను మ్రింగునూ అని పురాణ ములు చెప్పును, "రాహువు పాను, అది బ్రహవరదానబల మున నూర్యు చంద్రుల నాభ్భాదించును అనివసిష్టుడున్ము “రాహువు తమోమయుడు. మేఘమువలె లేచి వర్వములందు చంద్రుని, నూర్యుని ఆచ్చ్భాదించునూు అని చేవలుడును వెన్పి రని ఉత్పలుడు ఛ్రానెను.

చంద్రాగ్క హణమునకును, సూర్యగ పహణమునకును కార ఇను చెప్పబోవుచు. ఆర్య్భభటుడు--రాసావు కల్ల ” అని యనెను, వరావామిపారుడు.__రాసాును సింహిక కొడుకు, అసురుడు, అమృతము త్రావబోవుచుండు నారావూున్రనుజూచి, విష్ణువు చక్రృనుచే వాని తల తరిగెను, అమృతప్పర్శచే శావాను స్రైణములు పోవలేదుగాని వానికి గ్రవాత్వస్రాప్రి కలిగెను, ఇట్లు చెప్పు ఈపురాణములు నిజమై రాహువు గ్రహ మైనచో రవిచంద్రులకువలె డానికి చింబ మేల "లేదు? రాహువునకువింబ నున్న దని పౌరాణికు లందురుకడా! అది మన ఆకాశమున కనబడ బేల? బ్రషావరవ్రభావమున రాహువునకు కారుచీకటి రంగు కలుగుటవలన అమావూర్లి మేతరతిధులందు కనబడ డని వా రందరు. మరికొంద రాచారుులు నింహికాసుతు డగు రావాువునకు పడగయు తోకయు గలవుగాని అవి విఛభక్రాంగ ములనియు ఇంక కొందరు రావానునకు మూర్తిలేదు, అత

128 డంధకారమయు డనియును అందురు, కాని రాహువునకు. మూూరర్పి ఉండి తలయీ యుండుగాక, తోకయే యుండుగాక__ నమ్మత్రమండలనున నియతగతి యుండి, తిరుగాడుచో ఆరు శాసులచాటున నుండియే చంద్ర సూర్యులనుమాత్ర, మే వ్‌ల గ్రనీంపవలెకు? రావావ్రగతి నియతము కాదని యందుర్యా, గసశముచే నతనిగతి తెలియుచునే యున్నది, అతనికి తలయు, తోకయునే యున్న వని యందురా, ఆషరాను లెడముగా మం డియే యేమి లెండు రాసులు మూడు రాసులు ఎడముగా నుండియే గనీంపవచ్చునే. రావాువు పా మని యందురా--ఆ పాము తలతో మింగనిండు, లేక తోకతో మింగనిండు- సర్పాకార మగు నతని శరీవము తలతోకల నడుము నున్న రాశి చక్రముశందలి అన్ధాంశమును, అనగా ఆకాశములో సగమును ఏల యాచ్చాదింవదు! కావున ఈమాటల నన్నిటి నటుంచి త్త్త్ద నము విచారింతము, చంద్రగ వాణ సమయమున చంద్రుంయ భూచ్చాయ నడుమను, సూర్యగ్ర హణసమయమున సూర్వుని నడుమును వ 'వేశించును, సూరుద్ధనినుండి వడవరాశిలో భూచ్చాయ త్‌రుగుచుండును. చంద్రుండు. ఫున్నమనా డచటికి వచ్చును, చంద్రుడును భూచ్చాయయు తూరుపు దెసగా పోవ్ఫచుండును, భూచ్చాయకం యె చంద్రుడు వడిగా పోవును, ఇందువలన చంద్రుడు తూరువుదిక్కు గుండ భూచ్చాయలో ప్ర వేశించును, సూరర్థాగ హణసమయమున చంద్రుడున్ను సూరుర్టడును వీకరాశిలో నుందురు, కాని సూర్యుని క్రింద నున్న చంద్రుడు వడిగలవా డగుటవలన వడమటినుండి వచ్చి సూరుషు నాచ్భా

124 దించును. ఇందువలన చంద్రునిలో వడమటి సగమునందున్ను యార్యునిలో తూరుపు సగమునందును గ్రృహణమున కారం న! ఛము సంభవింపదు, ఇటులగుచో నెల కో నెలకును చంద్రాగహణ మేల రాదు? గా భూచ్చాయ మొదలు "పెద్దది, చివర / చిన్నది చంద్రుడు సూర్వ్యునుండి వ్‌డ స గ వరాశిలోనుండి భూచ్చాయకు ఉత్త న్‌ రముగనో, దక్షీణముగనో దాటిపో వును, ఎక్కువ దూరము పోవనిమొడ (|. లనే వూక్వాభిముఖుడై. భూచ్చా . యలో ప్రవేశించును, 1 చంద్ర గృవాణము అన్ని దేశము గ [| / ( లందువు సమానముగనే కానిపించు / ను, కాని నూర్యగ, వాణము -దేళ / (1 -ఖీదముచే ఒకచోట కనబడును. ఒక / ॥ చోట కనబడదు, దీనికి కారణమేమి? | చంద్రుడు సూరు్టనికిందుగా పడమటి నుండి వచ్చిన చిరుముబ్బువలె వచ్చి (|, సూర్యు నాచ్చాదించును, ఈకారణ మున చేశ వెేవమునందు సూర గ్రవాణము సర్వగ్రవహణముగను,ఖండ శ్రవాణనుగను కనబడును- మబ్బు అడ్డు వచ్చినచో సూటిగా శింద నున్నవారికి సూర్యుడు కనబడకు, అటులే సూర్యుడ్‌ కా నొక దేశములో కనబడ నే కనబడడు. మబ్బునకు సూటిగా కింద

శే25 ఉండక వక్కల నున్న కొందరకు సూర్యునిలో సాబాలును, కొందరకు నాలవ పాలును, మరి కొందరకు వరకపాలును కన బడును, గ్రవాణముకూడ అటులే. మరియు చంద్రున కాచ్చాదక మగు భూమి. వెద్దది, న్‌లి, న చానచేసి అర్థ ట్రై స్త మగుచంద్రు,ని కొమ్థు "మొక్కపోయిన చం దముగా కానిపించును, సూద్య నాఇ్భాదించు చంద్రబింబము మ జగ షు ఛ్‌ చిన్నది.డానజేసి అర్థగ్రస్తుడగునూరు ఫ్రనికొమ్ముతీక్తము గా కెనబ డునుం దివర్షిజ్ఞానము గల ఆచార్యులు కొందరు గృవాణమున జా ౬ కీవె కారణములు చెప్పిరి, కావున ల్‌ పహణమున కసలు కారణము రావావుకాడు గీవువుకాడు. వై జెప్పినదే కాశ్ర్రమున కర్థము అఆటులగుచో శ్రుతి స్మృతి సంహితావాకర్థ్యములు పొాల్గులా ? ళల "ట్రే హణసమయములయం దిచ్చు డానమును అగ్నిహ వనమును బడనీ రాహూువు తృప్తి పొందుగాక” అని బ్రహ రావాుువునకు వర మొసగను, చ్రహణసమయమున 'రావాుువు నకు చంద్ర సూర్యుసాన్నిధ్యము కలుగునుగావున లోకులు రాహువు చంద్రసూర్యులను మింగుచున్నా డని అనుకొందురు, ఇటు లనుకొనుటకు మరి యొక కారణమును కలదు, సూర్యుడు పోవుచుండు దారికి ఉత్తరముగన్సు దతిణముగను చంద్రునకు గమనము కలుగుటకు హేతువు చం ద్రుపాఠము. లోకు లా

1. ౧౮౬౯ వ వసం గత్వచోధిని అను మాసప్మన్రిక ౧వ నంచిక చూచునది,

1206 చం ద్రపాతమునుగూడ రావు వని ఆఅందువ” అని వరాహ మిహిరుడు ఛ్రాగెనుః చం ద్రుడు అమావాస్యనాడు గాని వూర్ణిమనాడుగాని పాతము ఎ నకు దాపున లేనిచో గ్రహణము ణ్న పట్టదు. చంద్ర పాతమునకు రాహు వని పేకు, ఇందువలన ,గహశము ౬ తో రావాువునకు సంబంధ మేర్చ డెను, 2 అన్ని 'ేశములందును 'నేటికిని ఇ ణి శిదగ్‌ ఫాస్త్రముతో (33192309) ల్‌ కష్ధ్రతి కిన్మి పుశాణాదులకును నిక్య “మొడ గూర్చు యత్నము సాగుచునేయు న్నద్‌, వరాహమిహిరుడు మొదలు కొని భాస్కరునివరకు గల సిద్ధాం తకర్తలు శ్ర తిస్మ ఫతిసంహితలతో ఖనోళ విజ్ఞానమున కేకవాక్యత స. శొరకు మిగుల పాటుపడిరి భాస్క | రుడు గ్రహణమునకు 'కావణము / ఛంకించుకొని శిరోమణి వాసనచే--- క్‌ ల. / సూరిని ఆచ్చ్భాదకముకంమె చం ద్రుని యాచ్చాదకము వెద్దది. 2. ఐదు గ్రహముల సమాగమము లేనిదే గ్రహణము వట్ట దని 'వెనుకటివొ

127

ఎటు లవగా అసన్థఖండితుకగు చంద్రుని కొమ్ములు మొక్క పోయినవిగన్వు సూవ్ధిని కొమ్ములు తీక్షముగను కని వీంచును. మరియు చందడ్రగ్రహణపు స్టితికాలము అల్పము, "ఈ ఆరెండు కారణములచే సూర నాచ్చాదించు శావావు వేకు, చంద్రునా చ్భాదించు రాహువు వేకు సూర్య చ్భ్చాదకము లఘున్చు, కావుననే సూర్యుని, చంద్రుని ఆచ్చ్భాదించు వా డొక రాహువే కాడు, కారణ మేమవగా, ఒకనికి తూర్పున స్పర్శ, మరి యొకనికి పడమట స్పర్శ. నూరస్ట్యగ హణ మొక వుడు కలుగును, ఒకపుడు కలుగదు, మరియు నొ కానొకపుడు అమావాస్య చివర, మరి యొకానొకవుడు అమావాస్యకు మొదట. కాన్సననే చ్రహశము రాహుకృతము శాదు, అటు కాక్క రాహువు) లనేకు లందమ్కా ఉహుం అసలు రాహావే "లేడు, ఇటులు కేవలను నోళవిద్యాభిమానులే వలుకుచముక, కాని యూ నూట వేదబాహ్యుము, వురాణ బాహ్యుము, సం హితా బాహ్యుము, వ_నగా సంహితలు రాహు వష్టమగవా మని చెప్పెను, వురాణము-నూరయ్య్ధడు రావ్యగ్రస్తు డయు నఫవుడు నీ రెల్సయు. గంగ, ద్విజు లెల్లరు బహ్మలు డాన మెల్ల యు భూదానము అని చెన్పెను* మరి మాధ్యందిశ నీటిలో సూసెబొట్టు వైదెడివారు. అవి వీవిష్పుగా ప్రసంంచునో ఆవిష్కన చ్రవాగాము పట్టు ననియు) నీకిక్కుగా వ్రృనసింతనో ఆవక్కున మోక మప ననియు అనకొనెడివారు. ఇదియు. మిధ్య” ఆనివరానామిహిరుడు,. జన శ్రుతిని వ్రమాణముగా స్వీకరెంచినవాడు వృద్ధశర్లుడుం ఊత్సలుని టీక దూం ళ్‌ సర్వం గంగాసమం తోయ) సల్వే బ్రవ్వాతమా వ్విజాః, సర్వం భూమి నము దాన రాహుగ్ర స్తే దివాశరే

125 శ్ర తి_అసుడ డగు రాసుువు సూర్యుని చచీకటిచే వేధించెను అని వక్కాణింవెను, *అసలు సంగతి వమనగా శాహూుగతి అని యతము, అతడు తమోమయుడు, బహ్మ వర వదానముచే రాహువు భూచ్చ్భాయలో జొచ్చి చంద్రుని అచ్భాదించును, చంద్రునిలో జొచ్చి సూర్యుని ఆచ్చ్భాదించును. ఇటులు వెప్పిన చో ఆగమము లన్నిటికిని విరోధము ఉండదు అని వ్రాసెను, ఈవ్యాఖ్యకు భాస్కరు డెంత తటవటాయించెనో అద్దములో కనబడినటులు కనబడుచున్నది, లోకళ్టుతిలో రాహున్రఛాయా మాత్రుడు, సిద్ధాంతమునందు చంద్ర పాతను. ఈయుఛయార్థ ములను ఫృరస్కరించుకొని రాహువుచుట్టును పురాణములు సుందరముగా భావనాకేల నొనరించెను, వివిధ శ్ర వాణములు

సవర్ధిము, అపసవ్యము, 'లేహము, గ్రసనము, నిరోధము అవమర్దనము, ఆరోహము, ఆఘ్రాతమ్ము మధ్యుతమస్కము, తమోహ_న్తష్టము, అని త్రహణము వదివిధములుష__

౧. సూర్యచంద్రులలో నెవరికేని దమీణమున గ్రహణ నూరంభ మాయొనేని అది సవ్యగ్రాసముః

౨. వామఖాగమున నారంభమాయొనేని అది అపసవ్యు '్రాసముక,

వేం స్వర్భాను ర్ల వా ఆనురః సూర్చగ్‌ లమసా వివ్యాధ. 5. ఛాయ చంద్రుని అగ్ని కోణమున ఛవేశించినచో నవ్యము, ఈశానకోణమున వవేశించినచో అవనవ్యము= ఇక నూర్వుని వాయుంకోణామున చ్రవేశించుచో సవ్యము మైర్భళకోణమున ప్రవేశిచుచో అవనవ్య మని ఉశ్చలుడుం

120

3, చంద్ర, చింబముగాని సూర్యుబింబముగాని నలుదెన లను చీకటివడియే ము_క్తమగుచో అది లేహన్య గ్రాసము,

', చింబములో సగపాలుగాని మూడవపాలుగాని నాలవపాలుగాని [గ సమగుచో గననగాసము,

ళన స్‌క

౫, చింబమునకు ఒకవెడ నారంభఛయమై పిదప చింబమం

తయు ఆచ్చన్న మె నడుమ నల్లని ముద్లవలె కనిపించినవో అది భి షతు ణా టి

నిరోధ్రాసము,

౬, బింబ మంతయు సంవూక్తముగా ఆచ్చాదితమై

నె! చా

ఫొంవెము నే పటులే యున్నచో అది అవమర్టనగ్రాసముః

౭2. మోతు మగువీదవ నురల రావా వాచ్చాదించు నెడల అది ఆరోవాణగ్రాసముతీ

౮ నిక్వాసాంధ మగు నద్దమువ లె బింబమునం జేఖౌం "చెను వ్రదేశమో కనబడినచో అది ఆఘ్రాతగ్రాసము,

౯ నడుమ చీకటిగాను నలుప్రక్నల నిర్మలముగాను

ర సము.7

ఉన్నచో ఆది మధ ్రతమోగ్రాసము,

౧౦. పరిధిపరన్టంతమున దట్టముగన్యు మధర్థభాగమున కొలదిదట్టముగను చీకటి కానిపించుచో అది తమోహ_న్మ్య,

6. ఇటులు ఫూర్వశాస్త్రముల ననుసరించి వరాహుడు ఐెప్పెనేకాని ఇట్టి గ్రాసము గణిళనోళయు క్షి చే సంభావ్వము కాదు, మం యిం ఉత్పాత నిశేమము అని ఊర్పలుడు- 7- ఇట్టి గ్రవాణము సూర్యునికే సంభవించును, వ్‌లన సూద్యున శడ్డు శగులు చంద్రు, డల్పుడుం చంద్రగ్రవణముకందు ఇాద్యు డగు చంద్రు, డల్పుడు-, ఖభాదెక మగు భూచ్చాయ "పెద్దది. కావున ఇటులు న్రూరురనాాము పొానగుటకు వీలు "లేదని ఉత్పలుడు,

150 వివిధ మోమములు ౧, చంద్రగ్రహణ మగ్నికోణమున_ విడుదల యగుచో దథీణ హనుమోమషీము, వ ఈఇాన్యకోణమున వికుదల యగుచో వానుహను మోషతము,

3. దతీణదిక్కున విడుదల యగుచో దతీణకుమి.

ర, ఉత్తరదిక్కున నగుచో వామకుతీ

౫, నైర్భృతకోణమున నగుచో దతీణపాయువు,

౬. వాయవ్యుకోణమున నగుచో వామపాయువుః

౭, తూరువున మొదలుపెట్టి తూరువుననే విడిచినచో సంఛర్టనము,

ఈశా తూర్పున పట్టి పడమట విడిచినచో జరణము,

౯, మొదట చింబమధస్టము చే ము పొాందినయెడల మధ్థవిదరణను,

౧౦. నడుమ చఛీకటియు అంతభాగమున నైర్మల్యమును ఉన్నచో అంత్యదరణము, ఇవి యన్నియు సూర్యునియెడలను చెల్లునుగాని ఎచటనెచట పైని “చంద్రునకు తూర్పుని అని కలదో అచటనచట “సూర్యునకు పడమటి అనియు, ఎచట 'నెచట “చంద్రునకు దతీణముని అని కలదో అచట నచట “సూర్యునకు ఉ_త్హరముని ననియు ఈరీతిగ మిగిలిన అన్నిటిని విపరీతముగ మార్చుకొనవలయును,

181

సూర్య చందద్రులకువలెనే మిగిలిన గ్రవాములకును గ్రహ ణము. సంభవించును, “రవితోగాన్సి చంద్రునితోగాని ఒక "రాశిలో నుండి అచటినుండి విత్నీప్తము కానిచో గ్రావాకము

వి న!

ఆచ్భాదించుట జేసి ఆచ్చాదిత మగు గ్రృహమునుగూడ గ్రస్త మని చెప్పవచ్చును, అని ఉత్పలు డనెశు. ఈరీతిగా బుధు నకును అంగారకాదులకును గ్రానము సంభవించును, చంద్రు డన్న్ని చ్రృహములకును కింద నున్నాడు, ప్తందువన్ల చంద్రుడు సూర్యుని ట్ర నీంచినచందముగనె బుధాంగారకాదులనునాడ గనించును, ఖో

సూర్యునినుండి ఆరు రాసుల తూరుపుగూ భూచ్చ్భాయ వెల్లపుడును. తిరుగుచుండును,. కొన్ని అంశలు నూ్తము ఎక్కువ వినన్కు తక్కుువయైనను భూచ్చాయతోగాన్మి సూర్యు నితోగాని చంద్రపాత మొకతాననకు వచ్చినయెడలనే గ్రవా ఆము సంభవించు నని సూర్య సిద్ధాంతము, అమావాస్యాంతము నందు సూర్యు చంద్రుల రాశి మొషలగునవి సమానను లగును పౌర్టమాస్థంతమునందు సూర్య చంద్రు లారు రాసు లెడ ముగా నుందురు, కాని ఉభయుల అంకాదులును సమానము లగును, ఈరెండు సమయములందును అచ్చాదింపబకు ల వా ము వాస్ట్రసకళలున్వు ఆ చ్భాదకను వాస్ట్రసకళలును కలిపి వాని సగమునుండి చం చ్రవిమేవమును తీసివేయగా మిగిలినది ధన్న ను, ఈఏిగువ ఇభేద్భకముమూచునది,

182

భూచ్చ్భాయ క్రాంతి వృత్తమునందును, చంద్రుడుతాను

తి్‌పగు మార్టము నందును అనగా విమండలమునందును అన్‌...

పా ఉన్నారు, చంద్రవి'ేపము శ్రాంతివృత్తమునుండి పరిమితముగా నున్నది, ఈ భేద్యకమునందు చభూ అనునది చం చ్రవిమేవము, చందడ్రచబింబవా శ్రీసార్ధమున్సు భూచ్చ్భాయావ్యాసార్థమును కూడగా వచ్చిన పలము చంద్ర చింబవ్యాసముతో సమాన మగుచో చంద్ర చ్భాయ స్పృశించునేకాని తన్మధ్యమున వ్రవే శింప దని 'ెలియుచునే యున్నది. అవళేషము ఇేద్యకము కంచ అధిక మూరయునేని సంపూర్మగృవాణము సంభవించును, 'యోగాన్థముకంటె వివేవ మధిక మాయునేని గ్రవాణసంథా వనయే యుండదు, న.

8, యో గ్రే షల్కేణ చం్రేణ వా సమైకరాశె ఛపతి కః శ్చ విషిస్తో న భవతి, తదా స్ర్రాహకన్య (గ్రక్త ఇత్యుచ్యతే, 'ఊశ్సలః

133 అశ్వ్‌న్యాది లవీత మగ సూర్ట్టకత్వయు దానికి ఈవు త్తిర్య గవేచీత మగు చంద్రకతుయు బృవాద్‌ వృత్తములు గాన వాని సంపాతబిందువు లగు రాహు కేతువ్టలు పరన్పరము ఆరు రాసుల యొడములో నుందురు, మేషాూదిని రాహు వున్నచో తులాదిని కేతు వుండును, వృషఖాదిని రాహు వున్నచో వృళ్చి కాదిని కేతు వ్రందును, ఈరాహుుశేతువ్రలకు సదా విలోమన్‌తి రవిచంద్రులకు సదా అశులోమగతి, రవి రావాున్చలు 3౪౬, ౬౨ దినముల కొక తూరి కలియుదుకు, అట్ట రవిరాహుబయు రవికేతుశ్రలయు. గాని కలయికయెడ అమావూర్షిమలు తట స్రీంచినచో సూర చంద్ర గ్రవాణములు కలుగునుతి రాహుకేతువుల కలయిక. కలిగినను అమావూర్జి మలు 'రానియెడలను వచ్చినన్ను రాహాుకేతువ్చలతో కలయిక. లేని యెడల గ్రహణము వట్టనేరదు, న. ర సూర్యచంద్రుల కంతదూరములో చేని రాహువుండవచ్చునుం మియు కలనీయే యుండవచ్చును, కాని రాఃజుశేతువులు పరస్పరము నమ _వ్రనకములో నుందురు,

శాలము ఫొన్ని వేలవేల యేండ్ల వెనుక నామ్మత్రమగు సౌరవత్స రము వాడుకలో నుండియుండును, సూర్కుడు జక నమత్రము నుండి బయలుదేరి మరలనా నమయత్రముకడకు వచ్చు కాలము నాషశ్రవత్సరము, ఆ సౌరవత్సరమున కారంఛ మెవుడో మనకు లెలియదు, ఇది ఊహామాత్రము- వీదవకొలమున మవోవిషువమునాడే సంవత్సరారంభఛ మయియుండును. సూర్యడు విషువలేఖనుండి క్రచుక్రమ ముగాడ్‌ _త్తరమునకు పోవుచున్నటులు మనకు కనబడును, ఆపె నమే ఉతర్తరాయణమునకున్యు బుతువునకును, మూసమునకును, యజ్ఞ్ఞమునకును ఆకంభము, అటుపిమ్మట నీసంవత్పరారంభము చిశ్రాఫాల్లున పౌర్మ్య మానికి మారెను, సంహితాబో్యతిస్పంహి తలలో దీికి సూచన లున్నవి, ఒక నాత్ర వత్సరమునకున్కు ఒక అయనాంత వత్సర మునకును ఇంచుమించు ఇరువది నిమిషములు వష్టవథాన ముం డును, నాతు 2 వత్సర మే కాలమునకు మూపక మేని సువూరు "ఇండువేలయేండ్లకు బుతువు లొక చాంద్రమానము "వెనుకకు బోవ్లను, దీనివలన సంవత్సరారంభము వమార్చవలనియుండును, “ఇట్టి మార్పున కిది కారణి మని మనకు విస్పష్టమగు ప్రమా ణము దొరకదు. ఆయాయీ శారణములను మన మూహించు కొనవలనీన చే,

135 ఇటుతరదువాత లగభాచాద్యుడు నువూరు -౧౩౩౭ వ సంవత్సరమున తనకు ముందు వచారములోనున్న వూర్లిమాంత మాసమును అమాంతమాసముగా నిక్షయించెను, 1 అనగా బుతున్చ అవ్పటికి చాల వెనుకబడెను, దీనికి కారణము అయన చలనము, లగధాచార్యుని వేదాంగ జో్యతిషముచొప్పున రవి ఉత్తరాయణమున చ వేశించినంత సంవత్సశరారంభము, రవి ఉ_త్తరాయణదినమున _ధనిష్టయందున్కు దతీిణాయనదినమున అన్లేషూామధ్య ఛాగమునను ఉండెను, అవుడు చాంద్రమాసతిథి నత శత ములతో విషువముగాని అయనముగాన్సి ఉగాదిగాని గణింవబడుచుండెడిది. ఐదేండ్ల కొక యుగము, అనగా ఐదవ యేట మాఘళుద్ధప్రతిపత్తున ఉత్తరాయణము, శ్రావణశుక్ష స్పవ్తమి దతీణాయనము. వాయువిష్షుమత్స్థిపురాణములం డిటులే కలదు, తొాతసూ త్ర ముగూడ గవామయనము మొదలగు సాం వత్సరికయజ్ఞ ములను నాజే ఆరంభింపవలయు నని ెవ్చును, ముహాభారతమున మరకల నొక మార్చు మూవట్టుకు, ఆ కాలమున బుతుచక్ర, మొకవతము వెనుకబజెను, అపుడు మూర్చ జరవుటకు ప్రయత్నలోవము కలుగ లేదుకాని డానిని లోకు లామోదింపకపోయినటులు తోచును, అపి సామ్య్ధుదూప 1= - ఈసర్తు క్రీన్తుకకమువెనుక ననియు,4 ఈగుర్తుకీ,నశకము పిదప ననీయు గమనించువది ధనిష్టును ఉం మం10మ1%5 అని కొందరు, వెండి 6100101 అని మరకొందదను వంగణించి నమ్మక్రముల అంళముల యుడ లెక్కలో కొలదిభేవము లూనుటచే లనుని కాలము అయాయా మకమః లలో "భేఏఏచెను. అదియు ఈమద్భేదముం .

136

ముగా మహాభారతముననే మణగిపోయెను, రెండవ ప్రకర ణము దచూచునదిం

ఈ మార్పులు జరగినపిమ్తుట-3 వ శఛళాచ్చిలో మరియొక మార్చు కనబడుచున్నది, అపుడు ఆహాఢము చివర కర్కట ములో వత్సరారంభము. అనగా వర్ష రువుతో దతీణాయన ముతో వక్షారంభము. అస్థకాస్త్రమున కాలమానాభార్టయము చూచున్నది, దీని కుపోదృలకముగా సూర్యు పజ్ఞప్రి ఆహోఢ మునుండి బుతువ్రుల నారభించుచున్నది. సూర్య వ,జ్ఞ ప్రీలో వక్తా శర్దేమంత వసంతగ్రీషము లయిచే బుతువులు. వర్ష ర్తువతో నైన యీ వక్షారంభము వేదములందుగాని, జోస్టితిపు సంహిత లందుగాన్ని వెదాంగజోర్టతిపనునందుగాని "లేదు,

ఈ వై మార్పులు జరగినవీదవ ఆరవ క్రీస్తుళకమున వరా

త

హమిహిరుడు నత్యత్రారంభమును అశ్వినినుండి చేనెను, దీనికి కారణ మీాదిగువ,

శీత ర్తు వాదిబుతు వని సంహితలలో పరిగణిత మయి నటులు బృవాత్పంహితలోని ఆదిత్యచా రా థాస్టయమువలన ₹లి యనగును, అనగా ఆసమయమునందు మకరముతో సంవత్సరా రంఛము, లగధునికాలమున గూడ మకరముతో సంవత్సరా రంభము, ఆ వ్థివస్థయే వరావామిహిరుని కాలమువరకును అనగా నుమారు ఆెండువేల యేండ్లవరకును వాడుకలో నుం జెను, తన సమయములో విషువము ేవతీ శేషభాగమునను కర్కట్రాంతి పువర్వసునతుత్ర మునందును 2 అగుట మాచి

2. పునర్వనునమత్రమున పాదవిభాగ మితడు చెప్పలేదు

క్ర/ వరాహామిహిమ డశ్వినిని నతశ్రాదిరిగా నిరూపించెను, ఫాబ్లున వెళృములు వసంతేర్తువుగా పరిగణింవబడెను, ఆనాడు వరా లీ జాతి హామ్‌ హీరు జేర్చాటుచేసిన యావ్యవస్థ నేటికిని వంగాదిచేశము లందు వాడుకలో సున్నదిః బుగువులు

-వేదములం దెచటనో చంద్రునిమాట యున్నను ముఖ్య ముగా నూర్యుడే బుకుకారకు డన్‌ కలదు. బుతువులు మూడని ఒకచోటను, ఐవని ఒకచోటన్సు ఆ రని ఒక చోటను, వడని ఒక చోటను వేదములలో నచట నచట కనిపించు చున్నది, విత రేయ

కా? అల ఖ్‌

ఆశ్రాహణము లె త్తిరీయ సంహితా శ్రావాణములు జకామంక మిషను శి9ిరమును ఒక బుకువ్రకింద జమకట్టవచ్చును గాన అమబిథే బుకునులు అని అనుమన్నవి,

శతవధత్రావైాణమున షడృతువిభాగ మిటులు కలదు; మధువూధపములు వసంత ర్హుమాఫములుః ఈ కాలమున తకు గుల్మలతాదులు ఫూచును, ఫక్రళుచులు శ్రీష్య ర్తమాశములు, ఈ కాలమున సూమ్యిని కిరణములు వేడిగను, వాడిగను ఉండును. నభో $ నభస్యములు వక్ష ర్తుమాసములు, నభస్ను

3. కాళిదాసు మేఘుదూతలో ఆషాఢసృ చనమదివసే' నళ$కాలము లోని, అనగా నాడు చాంద్రామాఢ శుక్లప్రతివత్తుం మంయం బుకువును బట్టి నేటి అమోఢము ఈదెనము ఆఎబువాది దష్షీశణాయనారంళము విశేషము లేనిజే ఇట్రి మాస3ిధిశర్ణన మనావశ్యకము, చాఎద్రామావము సౌరత్రావణము, “నభః ఖం శ్రావణం నభా శ్రావణేశు స్యా న్నభా?ి అని అమరసింహుడు, అనగా సౌరస్ర్రావనామున దక్షీణాయన మాయొడిఏ వరావామిహిరుని సమయ

158 లనగా మేఘములు, ఇపోక్టములు శరదృతుమాూసములు. ఈ సమయమున ఖాదర్భములగు థాన్య్యాదులు వండబారు మయండును, డక్టమనగా ఖాద్ధము, సహా స్పహస్యములు న్‌ మంతర్హు మాసములు, ఈ బుతువు స్రాణుల నన్నిటిని తనళ క్రికి మునను అంశయే ఇటులే కమారసంభవమునం దలి సహసృర్మాశ్రీ రుదవాన తశ్చరా" (౫నర్జ్ర) అనుశ్లకమువలన జీటి సౌరమాఘుమున ఉత్తరాయణ మని “తెలినికొనుచున్న్నాము. నేడు ౨౨ దినముల వెనుక నిది వచ్చుచున్నదిం కావున కాళిచాను చా ౧౦౦ సండ్లకు పీదప "లే డనవలెను, వరాహమిహిరున కవ్యవహిత పూర్వమగు పంచాంగము నవలంబించి చూచినచో + 900 అబ్బములకు షిదవ నున్నాడని అనుట శెట్టి అవశాశము లేదు-

“ప్లీం సహ్యంతే శై యుజ్యం లేఒశ్ర, స్రాణిన ఇతి సహఃి'ి “నహ శక్తా దీనియందు ప్రాణులు శక్తి యుకృలపదురు= శదుకక్తం వైద్యశాశ్రేలా "దక్షిణాయనం వర్దాళ్ళరచ్చేమంతే "లే వూత్తలోత్తరం బలు వర్ధలే ఇ3ం “దక్షీణాయనమునందు. పర్షర్తువుకంటె శరదృతువునందును ఆఅం౨తకంటె "హీమంతమందును స్రైణులకు బలము వృద్ధి యని వై ద్యశ్యన్త్రమునందు 'జెవ్ప బజినది" అని లింగాభట్టు ఆమరళోశమున వ్యాఖ్యానించెనుం ఇవి మార్ధశీర్హ బర్యాయము, మూరగాళ్గిప్త్రాయమును వ్యాబ్యానాభిస్త్రాయమును గమనించు నస, ఈ మానమునందు మకరాయనము. నాటనోలె శపోమానము, ఇందు పౌరశిశిరర్తుహ్రైరంఛము. ఇవి తొల్లి మాఘమాసముగా నుంజెడివ ఇపుడు మార్షీర్ష ములో నగుచున్నది. కవస్తవన్య మధుమాధప శుక్రశుది మాస ములు డత్తరాయణ మాసములు, నభోనభన్య = ఇషూర్చ య సహస్సహస్యమాస ములు - దక్షిణాయనమాసములు, అయనవిమవములవలన ఈ వుడ్రైండు నెలలు అపుడు నిరూపింవబడు చుండి యుండవచ్చును ఇయ్యెడ సాయననిరయన విచారమున కాట్లే ఫలము లేదు. ఈబుగుమాసములు అమలులోనికి రెక

180 వశులను జేశికొనును, తప్పస్తపస్య్యములు శిశిర ర్తు మాసములు. ఈ బుకువునందు చవ్యుములు గట్టి పడునున్‌ జ ళ్‌ ఈ శతపథ భ్రాహ్హణమునం దే ఇంకొకచో.__రథగృత్న జ్య. వ వ రే రధాజస్సులు వసంత ర్తుమాసములు, రథస్వునరధచిత్రృములు గి వ రుమాసములు, రథ,పోతాసమకములు వర్ష ర్తగమాసములు, క త, థి యై వన ఆార్హార్టరిష్టనేములు శరదృతు మాసములు, నేనజిత్‌ సువే/ణ ములు శీత ర్తుమాసములు, తవస్తవస్థములు “కూమంత ర్తుమాస అక తాట అవే ములు అని కలదు, లా ముశువు ౩యనగ౫లి తిన్న తెరియమి బుర్రైండు సౌరమానములను చెలుపు టకు ద్వాదశాదిక్సుల "కీరలు పుట్రియుండునుం అ్కేవి ' వసంుతమున ధాలతు- అర్భమ- చీ మున మిశ్ర-పరుణ, వర్షర్వువున ఇద్ర-వివస్వల్‌ +. శరత్తున నర్జన్వ-పూమ- హేనుంఠతమున అంశు (శంభగ శిశిరమున త్వష్ట -= వి(జ్సిమ్షు+ ఫురాణకాలమున పైవానిలో కండు మూడు "పేకు వర్యాయళంగ మాయొను, అపుడు వానకారును ఇంద్రైదిత్యమాసము వివస్వదాదిత్య మాస మనియో లేక నభోమానము నభస్యమాన మవియో వాడుకొనిచుండి యుఎదురుః స. జబుక్యయనములశు సాయనమానమువేళను, మాసములను నిరయన మానమువేశను చాచుచో మకరాయనము శి!$రాది, మిొనాయనము పన3 తాక, వృషభాయనము త్రీస్తాడి కర్కాయనము పర్షాద, కన్ఫాయనము కర దాది వృశ్చికాయనము “పేవుంతాదియు నగును, వరావామిహిరుడు నాటి సాయనమానమువే ఫాల్టునవైై త్రములు వనంత్‌ మని అనెను, ఇక మాసముల గురించి : వసంతాది వక్సరాది యెపచో వసంతారబ్ధమగు మాఘము చాంద్ర వళ్ళరారుఛము- మకరాయనము గల చాంద్రమాసము వళ్చరాది యగుశేని కి మారకీర్ణము వక్సరారంభము

140

-ఈ శతవథమునంచే మరియొకచో బుతుశ్రు లయిదని కలదు, ఈ గణమునందు హేమంతము లేదు, అందే మరియె కట మూడే బుకువ్రు లని కలదు, నాలుగునెల లొక బుతు వుగా గొని యిటులు చెన్పియుండవచ్చును, లేక మూడు బు తువ్చ లున్న ప్రాంతములో నున్న విషయమిది కావచ్చును, అందే ఇంకొకచోట బుకువు లాలేకాని పదమూడవ మాసములో, అనగా మలమాసములో ౩దేయుంబవళ్ళ నొక బుకువుగా గ్రహించి బుకువు లేడనియు ననవచ్చు నని కలదు,

మధుమూధవాదివావమములు ఛాలకాలము కి ౦దట చ్రృచారములో నుంజెను, వీదప నవి మారి వైత్ర్యవెశాఖాదులు వాడుకలోనికి వచ్చెను. ఈమార్చు ఎప్పుడు జరిగి యుండును ?

మధుమాధవాదిపదములు ప్రకృతిధర్మమును చెప్పును, అనగా ఆకాలమున చెట్లు ఫపూచుకు, అవూవులలో 'లేనెయుం డును అను నీరితి వ్యుత్ప _త్తికలవి, ఇక మై త్ర వె ళాఖాదివద ములు చిత్రానక శ్రముతో కూడిక పున్నమ కల నిల యనియు, వికాఖానతుత్రముతో గూడిన ఫున్నమ కల నెలయనియు శఈీతి చుష్రత్పత్తి కలవి, కావున మధ్యాదిషదములకంమి మైశ్రాదిపదము లకు జోతిర్వి వేకముతో సంబంధ మున్నది, దీనినిబట్టి వ్యతికిక్ష చమాణము దొరకనంతవరకును మధుమూధవాది వ్యృవహావము ప్రాచీన మని అశుకొనవచ్చును.

వసంతము బుతుముఖముగా పరిగణితమయినపుడ (లె _త్తీరీయసంహితాశ్రాహ్హణాదుల సమయము మధుమా ఇవాదినాముములు వై శ్రవెళాఖాదులకు మారియుండును, ఫురా అణములందును, సాహిత్య గ్రృంథములందును వెైత్రవైళాఖములు

న! వసంత ర్తుమాసము లని కలడు, కాని అటుతసవాత జోస్టితిము నీద్ధాంతములు ఫాల్లునవై త్ర ములను వసంత డ్తమాసములనుగా వెవ్ప్చెను, వబోస్థతిళ్ళా స్రముగానిి వ్‌ సాహిత్య ర్త ౦థముగాని వైగాఖజైైష్టములను వసంత ర్తుమాసము లనిగాన్ని ఫాల్టున వై త్ర ములకు "హేమంత 'ర్థమాసము లనిగాని "చెన్చ లేదు, శావున వెనుక నెప్పుడో చైశ్రవైశాఖనులు వసంతృర్తుమాసము లని వాడుకలో నుండె ననియు, అంతకు వెనుక ఆ వెతవెశా ఖనులే మధుమాధవమాసములుగా చుచారములో నుండె ననియు అలేలుచున్నది, ఇప్పుడు ఉత్తర చేశములో ఫాల్టునదైత్ర ములే వసంతర్హు వని వ్యవహారము, ఆయనచలనమున జేని వసంతర్హు వింత వెళుక కేణ్వని విస్నష్టముగా అెలియుచున్నది. ఆయనచలనవ్చు లెక్కనుబట్లి యట్‌ సుమారు నాలుగయిదు వేలయేండ్ల నడుమ ఈమార్చుజరిగియుం డు నని చెప్పవచ్చును. కాగా ఈ వైఠ్రవై కాఖాదినామములు కీ కాష్టారంఛమునకు సుమారు శందు వేంయేండ్ల వెనుక, ఆకాల మున _ వసంతము ప్రథమదర్హువ్ర, ఆగ్యయ 'ణేష్టియు అస్థవాత్సరిక యజ్ఞము మొదలగున వన్నియు అపుడే చేయబడవలయు నను వ్యవస్థ నా జేర్చజెను, “సంవత్సర మొక పిట్ట, వసంతము డాని తల, నీవ్నము దాని కుడిరెక్క. శరత్తు ఎడమలెక్క, వర్ష రువ వూరి యన తోక, హేమంతము పొట్ట) అని కైత్తి రీయ్రాష్థాణము వసం తమును బుతుముఖమునుగా వర్ణించెను, మరియు తె త్సిరియ సంహితలో వసంతిము బుతుముఖ మని కలదు, అఫడు ఫాల్తువ పూర్ణిమ సంవత్సరమున కారంభకమై యుండెను, ౧

శల సూర్యనీద్ధాంతము శిశిరమును మొదటి బుకున్చగచ్కు "హ్రేమంతమును చివర బుతున్రగను చెవ్పెను, ఆకష్టభటుడు లగభాచార్యుని వ్యవస్థనే అంగీకరించెను, ఆకవ శతాబ్దివాడగు వరావామిహికుడు ఫాలబ్టునమునుండి విషువమునుండి సంవత్స రారంభము చేనెరు, దీనినిబట్టి చూచినచో ప్రాచీన ళూర్యసిద్ధాం తమునుండి ఆర్యభటు డీయంశ్‌ము చేశొనియుండునని ఊోహింప వచ్చును, భఛాస్యరుడు నిద్ధాంత శిరోమణిలో వసంత ర్హువును మొదటి బుతువునుగా చ్రుప్‌ాంచి వరసగా అన్ని బుతున్చలను కవ్చ్టలకన్న మిన్నగా వర్షించుకొనుచు బోయెను, ఇఫు డొక్కసారి మనము _ వెనుదిరిగిదూచినచో ప్రా చీన చౌ ఫ్టతిమికులు సంవత్సరారంభమునకున్కు బుత్య్వారంభమున కును మాసారంభమువకున్తు ఎంత వరిశ్రమించిరో మకియు అయనచలనమునుగురించి వారు చూవీన వజ్డ యంత్ర్రములకు గూడ ఎంత ఆశ్చర్యము కలిగించునో అెలినిఫొనగనలము. మనచేళములో నిఫుడు వై త్రమాసముతో సంవత్స రారంభము, వసంత ర్త్వ్యారంభమునుగదా, ఈ వై గొోడవయం తయు. నేమిటి!? అని సామాన్య పాఠకునకు తోచవచ్చును, కావున మన బేళములో వాడుకలో నున్న కాలమానమును కొంచెము చూఫ్రుదును, చాంద్రసార భేదముచే సంవత్సరము రెండువిధములు, అమావాస్య్రనుండి అమౌావాస్ట్థవరకుగల కాలము చాం ద్ర మాసము, వంద్రెండు చాం ద్ర మాసము లొక ఇాం ద్ర సంవత్సరము,

శం నూకడు రాశిచక్రృము తిరగివచ్చు కాలము సౌర సంవత్సరము, సాయననివయన భేదముచే సౌర సంవత్సరము -అండు. విధములు, మేహోయవనునుండి (వమూరక్చి ౨౦) "మేహోయనమువరకు నగు కాలము సాయన సార సంవత్స రము, మేవసంక్రమణమునుండి. (ఇఫ్పుకు వప్రిల్‌ ౧8లో నగుచున్నదిి మేషనం క్రమణనువరకు నగు కాలము నిరయన సౌరసంవత్సరము. ఆంధ్యులును, మహో రాస్ట్రలును వస్థవహ షోూన్స్‌౨౧ క ర్కాయనీ తె మో ్చాాను థి థ్‌ గ ఘేషాయన ను య ఠతులాయ మి కో ళల క్షి (_/౨౧ స రొ ల త్త క్ని నో డేమే ఎగ౧మకరాయన రంచు వ్రభవాది సంవత్సరములు ఇాంద్రమాసములచే నగు

కేశ చున్నవి. వీనిలో అధికమాసములయు, తయమాసనులయు పరిగణన మున్నది. అ ట్లగుటవలన ఇవి నిరయనసారసంవత్స రముళలే ఐనవి, పూ ర్వకాలమున మన "దేశమునందు సాయన వస్థవహారము నిరయనవ్య్యవహారముగూాడ నున్నటులు కన బడును, ఈ రెంటిలో సాయనవ్ట్థవహోర మెపుడో లోవించెను, చ్ర కృతము నిరయనసౌరసంవత్ప్సర మే వాడుకలో నున్నది, మనకు నిరయనసంక్రాంతులచే మాసనిక్షయము, నిరయన మేహా రంభము అశ్విన్యాదిని స్టోము, న వ్య వై న నీికులు

నేడు వ్యవహారములో నున్న క్రీస్తుసంవత్సరములు సాయనములు* ఇంగ్లాండు దేశమున బుతువులు నాలుగు, మన గ్రంథములలో మూడు, ఐదు ఆర్కు వడు బుతువులని యున్నది గాని నాలు గని యెచటను "లేదు, ఇది గమనింవ దగిన విషయము,

భూమిఅఆతయము సూర్వ్యూనికేసి ౨౩ ల డ్కిలు వంగి యున్నది. మరియు నా యమము. ఎప్పుడును ధ్రూవదర్శనము చేయుచుండును. భూకత్స అండవృత్తాకారము, కావున భూగోళమున_ దుతువ్చులు కలుగుచున్నవి. ేళశభేదముచే మరియు భూచలనముచే బుతువలలో మార్పు కలుగు చుండును, మనదేశమున బుతువ్చలారు,

-ఈవటమున ఆరు బుతున్చలు కనబడును, మార్చి .౨౦ "లేక ౨౧ వాసంతవిషువము మేహాయనము, నాడు ధ్రవద్వ యము రవికి సమదూరమున నుండును, ఈనాడు "ఆరేయుం బవళ్లు సమము, ఉదయ్యా_స్తములు సరిగ తూరువు వడమటలనే జరుగును, పది ఈ జేశమున వసంతము,

కేర్‌ గై శి సి స? వర తమా ర నో ర్చి నో ఖర 6 న క! గ గక త్త మె ఇ లో హై ల న్‌ శె క ఇవ, 5 (0 1 గా న సంస సస /లో ల్తోరీ మం. న పన్తు వ ఈ ట్రై; శ్‌ “గ గ్‌ నీ| నై బరు (పొ టా ఇ) ను ఆం ఢా, నట న ( ల (నా. ళ్‌ గటి శ గ గ 10

146

వాసంతవిషువనము మొదలుకొని మూడునెలలవరకు రవి ఉత్తరముగ జరగుచున్నటులు కనబడును, అఫ్పుడు పగళ్లు పెరిగి రేయి తరగుచుండును, ఉత్తరధ్రునము క్రమక్రమముగా రవిచెస "మొగ్గుచుండును,

జూ౯ ౨౧ టవ నాడు కర్కాటకరేఖ సూర్యున క్ష దుట నుండును, ఇటే కరటాయనము, కర్క_సం క్రాంతి జ్శులె ౧౬. ఉత్తరకపాలమున సంవత్సరమంతటిలో ఈ ౨౧ వ జూ౯ా దినమున పగలు వెచ్చు. రేయి లొచ్చు, ఈనాడు లండనులో 3-66 నిమిషముల కుదయము, ౮-౧౮ అఆస్తము,నా డుత్తక ధ్ర్రువసమిాప భూమిలో ల్తరువదినాలుగుగంటలును వగలు, ఇది మనకు చ్రీష్యముః

జూ౯ా ౨౨ నుండి సూర్యుడు దతీణమునకు తిరుగును, భూమధ్య లేఖ నెప్పంబనయ ౨౨న సూకస్ధన సెదుకగును, ఈ కాలమున ఉత్తరకపాలమున పగళ్లుతరగును రేలు వెరు గును, ఈనాడు మరల ధ్రూపద్వయమును రవికి సమ దూరములో నుండును. ఈనాడును లేయుంబవళ్లు సమము, ఇక యామ్యుకపాలమున ఎండలు మొదలు, "రేలు తగ్గి పగళ్లు ెోచ్చును, ఇది మనకు శరదృతువు,

'నెప్టెంబరు ౨౩3 మొదలుకొని మార్చి ౨౧ వరకు యాన్యుకపాలమున ఎండ లెక్కుడు, డినెంబర్‌ ౨౧న మక రము రవి దురు, మనకు వడాదిపాొడుగులో నేడు వగలు తక్కువ, "రేయి ఎక్కువ నేడు మకరాయనము, (జనవరి ౧౩ మకరసంక్రాంతి మకరాయన మగు మార్చి ౨౧ నాడు లండ నులో ౮-౬ నిమిషముల కుదయము, 3౫౧ నిమిషములకు

క? అ_స్తమయను, ఇవి మనకు హేమంతము, నేడు దక్షిణ ధవ ప్రాంతమున ౨౮ గంటలును పగలే, ఉ_త్తరధ్రువ స్రాతమున ౨౮ గంటలును రాతియే, టో వారములు

మశ టచేళమున రవిసోమాదిస్తప్లవారవిభాగమున శెంత మొత్తము. ప్రయోజనము "లేమ, డీనికి మూలము సలజో్ట్‌ తిమమున విశ్వాసము, వాకమును మరచుచో డాని నుద్ధరింప గల నైసక్టికోపాయను. లేదు, స్వష్ప్తంంఖ్య వలన పతముగాని మాసముగాని సంవత్సరముగాని సమానముగా విభజింప బడదు. స్తపష్పవారవిభాగము అవైజ్ఞానికము_ ఎన్నివినము లచే వవవిభాగము తొల్లి చేయబకుచుుడెడిదో. ఇప్ప జాలము, అష్టకము గణించి రెంకుభాగములుగా చేయబకు చుండవచ్చును, అష్టకము మాద నావరమున కదియే కార ణము కావచ్చును, తమవాత పంచర్నాత్తము, "లేక పంచా వాము_గణ్యమగు చుండెను. -ఈవిభాగము వైజ్ఞానికము, పవ్ష మాపఫసంవత్సరముల దినరంఖ్య “ఐదూచే విభాద్యము దత్నీణం- అమెరికాలోని పప చేశమునందలి ఇంకా జూతివారి వూర్వవురు షులు వంచాహముచే మాసవిభఖాగము చేయువావని అెలింము చున్నాము. నేటి రుషియా సప్తాహము వదలి పంచాహము నవ లంచిందె నని వినికి. కౌటిల్యుని అస్థశాస్త్రమునందు స్వస్తవావవి భాగములేదు, వంచరా త్ర విభాగ మున్నది, యవనసఫలబో్యోతిమ మునకు అంగభూతమగు న్నప్పవారవిభాగ మీ చేశమునకు దిగు మతియాయొకు, వృదిశం వ శతాస్టిళోనో +౨వ శతాస్టలోనో, వాయుఫు రాణమువం చెచటనేని రవి సోమాది వారముల వేళ్లు

148 "లేన్ట, అమరకోళశమునందును. లేవు, కావున దిగుముతియయిన యా సరకు తొందరగా మనబదేశమున పాతుకొనలే దని ఉఊహింపవచ్చును, దినము కాలమాపకమునకు దిన మనునది వకకము (0౮219. ఇది మార్చరాని దని పలువున తలవు, కాని "తెలివిమారినకొలదిని పలుకకము లగు దినము లేర్చడెను, మొదట నామ త్రదినము, ఒక నతత్రము. ధ్రూవము చుట్టును ఒకసారి తిరుగుకాలము (౨౩ గంటల ౫౬ నిమిషముల ౦.౯ నెకనులు) నాత్యుత్రదినము. సామానస్థ వషవహోరములో సౌరదినమే సహజము, సూక్యు డొక మథాష్థహ్నమునుండి మరియొక మథాాహ్నమునకు వచ్చు కాలను సౌరదినము (౧౫౪6 5013౯ ).శాని యిఏ బుతు వుతోపాటు మారును. పొడుగుపొద్దు గల దినమునకు 1 పొట్టి పావ్దు గల దినమునకును ౫౧ నెకనులు లేడా. వలుశతాబ్టుల నుండి దీనికే నిత్యవన్షవహారమ. లంకలో సూరోర్టదయము దినారంభముగా ఆక్యభటుడు 'చెవ్పెను, వరాహమిహిరుడు నడికిరేయినుండి దినారంభఛమును న్వీకరించెను, ఈ దెళ సూరోర్టదయమునుండియు మధ్యాహ్న మునుండియు సూరాష్థస్తమునుండియు నడిరేయినుండియు దినా రంభము కనబడుచున్నను సూరోర్టదయమునుండియే. దినారం భము పరిగణిత మగుచున్నది, *“ఉదయా దుదయం వారి, దీని యంత ర్యాగములు కొంచెము పరికింతము, “పైహ్లము మధ్యాహ్నము అపరాహ్లాము సాయా వ్నాముూ. అను నాలుగు భాగము లొకటను, *“ఉమ మభథ్యా

కన్న

వ్నాము ఆపరాప్హాము సాయాహ్నము సంగవమూుి ఆను ఐము ఛాగము లింళొకటను ఈఏినములో కనిపెంచును, సంగవ మనగా పాలువీతుకు కాలము, దినము ౧౫ ముపాూా_ర్తములు, రాత్రి ౧౫ ముహూర్తములు, ౧౫ చశిముహన్నార్హము లొక ముహూర్తము, ఇంతియ కాక కాలము శాస్టా కలా నిమేషూ దులచే పరిచ్చిన్నము చేయబచెను, మహాభారత మహోరా, త్ర ములను లవకా స్టాకలాముహూక్రాదులచే విభజించెను. మరియు నాడి కావలమాషద్రోణాథ కాది విభాగములే కాక య00 శన్నియో కలవు. “50 ముపాూూర్తము లొక అహోరాత్ర ము, ౧ ముపాార్హము = ౧౫ ప్రతి మువ్నూూర్తములు లేక 30 శ్రుటులు, ౧ గ్రుటి = 3౦0 కలలు, ౧కల = 359 లవములు, ౧ లవము ౧౨ నిమేషములూు అని అధర్వ శ్రుతి.

ఇకకాలప్రవావాను నెగువ కీదువము, సంహితలందును3 ాహాణములందును యుగములమాట కలదు, బుగ్వేదము నందు ప్రకృతాస్తమున యు*వదను "లేవని అకుఫొనువారు అధక్య్వమునందు మాత్రము చూచి తృ ప్రిషడవ లెను, వీదో ఒక శాలవిభాగమును చెప్పు యుగమహో యుగవస్థవహారము వైదిక వాజ్యయమునం 'దెల్లెడ గలదు, తై ్రరీయ బ్రాహాణము అయి దేంన్లు ఒకయుగ మని చెప్పెను, వేదాంగబోస్టితిమమున లగ ధుడు దానిని పదిలపరచెను, ఆయేండ్లకు స్తవి వేళ్లు ఏ సంవత్స 'రము పరివత్ప్సరము ఇడావత్సరము ఇద్‌ వత్సరము "లేక అనువత్స రము, నాలుగేంక్లు ఒకయుగ మనియు ఆలేం డ్లైక యుగ చునియు గూడ గొండొక వస్థృనహార మున్నది, ఆవవ వడు వేరు ఇదు వత్సరము, ఈ యుగముల ఉద్దేోమువాడ ఈ అయిడా

150

"రేంన్సనడుము నొక అధిమాసమునుగాన్హి మలమాసమును గాని యిరికించుకై యున్నది. వీదేశమ. నందును వాడుక లేని అనంత కాలాలోచనము భారతీయులలో కనబడును, నిత్యవ్థ్థవహోార ములో చానికి ప్రయోజనము లేసన్నను తుద మొదలు లేని యీ కాలమును శా స్త్రీ యవ్యహా“మున కువయోగించునటులు చేసీ స్రాచీనకాలజ్ఞులు తరతరములవారిని కృతజ్ఞ ఆాపాళశముచే బంధించిరి,

“-కేయుంబవళ్ల కు. రవియే కారకుడు, ఇవి 'రెండువిధ ములు, అం దొకటి మానవులకు, కొండొకటి చేవతలకు, వగలు వనికి నిసీ నిద్రకు. మానవుల ఒకనెల వితాళ్ళకు 3రేయుం బగలు, ఈనెలలో విన్నెలేలును చీకటిేేలును ఉండును, వెన్నెలేలు పనికి చీకటిలేలు నిద్రకు. మానవుల ఒక వడు 'జేవతల కొక ఆహోరాత్రము, బదియు ఉత్తరాయణ మనియు దథిణాయన మనియు విభ్క్తము, ఉత్తరాయణము వారికి వగలు దథీణాయనము రాత్రి, 'చేవతల ఈ్కం౦౦ పండ్లు కృత యుశము, దీని ఆదిని ౪00 వ్‌ండ్లు, అంతమున ౪౦౦ వండ్లు, వదవటి శ్రే తాద్వాపరకలియుగములు క్రమముగా. చేవతల మూడువేల రెండువేల ఒకవేయి యేండ్లు. వీని ఆరంభ శేషూంళ ములు శ్రచముగా మూడు రెండు ఒక నూరు ఏండ్లు, ఈ నాలుగుయుగముల సమిష్టి బ్రహ్మ కొకదినము, "లేయియునంత, “ఈ కాలమునకు 2౧ ెట్లుకాలము ఒక మన్వంతరము, "లెక్క "పెట్టలేని మన్వంతరములనడుమ సృష్టిపళయనములు సంభవించి 'పోవ్చచున్ని వని మనువు చెప్పెను,

151

సూర్యనిద్ధాంతము చథమాధ్యాయమున నిటు లున్నది ఏ “౧౨ సౌరమాసము లొక సౌరవత్సరము, ఇది "దేవ తల కొక దినము, చేవతల ఒక అహోర్మాత్రము అసురులకు ఈ "లేయుంబగలు, ఇట్టి 38౬౦ -శబవళులు చేవతలకునుు అఆసురు లకును ఒక యేడు, ఇట్టి ౧౨౦౦౦ వండ్లు కృతల్రేతాద్వావర కలిసమిష్టి. ఈనాలుగు యుగములును వీని సంథార్టసంధాస్టంళ ములు వెరనీ ౮3,౨౦,౦౦౦ సౌరవత్సరము లగును; వీని వదింట నాలుగు పాళ్లు మూడుపాళ్లు రెండు పాళ్లు ఒకపాలు శ్రమ ముగా కృతత్రే, తాద్వాపరకలియుగములు; వీనిలో ఆరవ పాలు యుగసంథార్టిసంధాస్థ్రం్‌ ములు; ఈనాలుగు యుగములు కలిసి ఒక మహాయుగము. ౭౧ మహాయుగములు అనగా 30,౬౭,౨౨౦౦౦ సౌరవత్సరములు ఒక మన్వంతరము, అనగా ఒక మశవు ఉందు కాలము, ఈ మనుకాల శేషమున ౧౭,౨౮౦౦౦ సౌరవత్స్పరములు (ఒక కృతయుగసౌ రాబ్బపరి మాణము) మన్నంతరసంధి కాలము. ఇట్టి పద్నాాల్లు మన్వంతర ములును వీని సంధిశాలములును కలిసి ఒక కల్పము దీని ఆకం భమున సంధికాలము కృతయుగముతో పాటు

ఈశీతి కాలవిఫాగము వేదములలో నెచటనులేదు, వద వటి ఫపురాణములందును సంహితలందును కలదు, కల్చ్పల్పనలో నొక విశేమ మున్నది,

౧ కల్పము = ౧౪ మన్యుంతరములు?౧ కృతయుగము = ౧౪ (2౧ మహాయుగములు*”౧ కృత యుగము) + ౧ కృత

(6. సుమేరువానులు జేవశలు కుమేరువాసులు లనురులు*

159

యుగము; ఒక మహాయుగము = ౧౦౫౪౦౩౨౦౦౦ వంద, కృతము ౫ ౮౫౮ఈ౮,3౨౦౦౦ ఏండ్లు ఒక మన్వంతరము ౭౧౦ ౫ర్వ3౨ొ౦౦౦ + ఈ ౫% ఈ3౨౦౦౦ వండ్లు, కావున ఒక కల్పము = (౧౪ ౫ ౭౧౪+ర్ర) ౫ ర3౨ంం౦ వడ్లు = ర3౨౦౦౦ ౦౦౦౦,

ఇందు ౭౧౪ ను గుణకముగా చహించుటలో అయ నాంశవిచారము కలదని ఛ్రేనేండ్‌ మొదలగు పాళ్చాతర్థపండి తులు భావించిరి, ౭౧రీ వండ్లలో ౧౦ డి గ్రీలఅయనాంశమును జకయీేడాదిలో ౫౦,౯౪ నెకనుల అయనాంశ్‌మును ఉండును, కావున కల్పకల్చ్పనము జల్చ్బ్పనముకాదు; మరి అయనాంగోపరి మాణమును ఛావగర్భముగా వాస్థ్రకరించుటయే,

౧౦ శాలచ చ ము

దక్శనములును, ఖగోళ కాశ్త్రములును కాలమునుగురించి ఒకానొక అభ్మిప్రాయమునకు రాకముందే మానవులు నిత్యవ్ధవ వ*రమునకువుు బేవారాధనమునకును దానిని వలుతెరగులుగా విభజించుకొని యుందురు, లౌకికములును అలౌక్‌కములును అగు కర్ణలకు కాలనిన్టయము. "కావించుళొను నాచావ మొక భరత వర్షమునందే కాక అన్ని చేళములందును చూవట్టు చున్నది, ఈ యసషఘ్టైానముల కన్నిటికిని మూలము సూర్యోపాసన కానగును, లేక సూర్యసంచారమును బట్టి మానవు డే దై వవిభూతికో చేయు పూజ కానగును. హిందువులకేకాక వాబిల౯ా కాల్లియా గ్రీస్‌ చీ౯ హీళ్రూ (పాత) రోమ్‌ పారనీకము మొదలగు దేశముల వారి కందరకును ఈ కాలనిర్థారణము ధర్తానుషస్టానమునకు ఒక ఆంగము,

రాడార్‌ మొదలగు యంత్రము "లెన్ని వచ్చినను సూర చంద్రులే "లేనిచో మనము కన్నులు లేని కబోదులము, ఈసం గతి అన్ని 'జేశములందలి పాముషుులకును పరిచిత మే,

సూర్యచంద్రులు మానవులు .! 'వెట్ట నక్క_ర లేని గడి యాకము లని అన్ని చేశములందలి ఖగోళకాన్తములును చెప్పును,

సస్యఫలాదిపరిపాకమువకేకాక జీవ్టల కర్మ విపాకముతో

151 సూర్యు చంద్రులకు సామాత్సంబంధ మున్నటులు హిందువుల "వేదాంతములు వివరించును, అది యటుండె, మూలవికాగము

కాలమున మూలవిభాగ మన్ని చేశములవారికిని సమమే, దినము మాసము, సంవత్సరము. ఈ మొదలగున వన్ని దేశ ములందును కలవు, కాని ఎన్నిగడియ లొక దినము, ఎన్ని దినము లొక నెల, ఎన్ని నెలలొక సంవత్సరము'---అను నీ "మొదలగు విషయములందు వేకవేరు మతములు కలవు. చేశ "భీదాదుల్హు పరిశోధన భేదము దీనికి కారణము, చేశ భేదమును బట్టి సూర్యోదయా_స్తమయములు -భీదించును, బుతువులు భేదం మను, చాన మాసములు 'భేడించును, దినములు భేదించునుః కావున సంవత్పరాది యొషుడు?, బుత్వావ మయెవుడు*% మూసాది యెపుడు? దినాది యొవుడు?---అను నిమొదలగు ప్రశ్నము లను సమగ్రముగా చర్చించి 'ప్రాచేశపండితులు వారివారి దేశ ముల కనురూవముగా ఎన్ని యో వేల యేండ్లనుండియు పంమ్క్ము రించుకొనుచు సంస్కరించుకొనుచు వచ్చుచున్నారు. ప్రాచీన కాలమునం దగ్నా చేశములవారికిని చేవయజనమునకు గాను వవయో యొక వంచాంగ ముండియుండవలయును, అది పాత పంచాంగమే అయియుండును, అటులయున్థను వాని సంవూర్మ్మ స్వరూవము ెలిసికొనుట కివు డుపాయము "లేదు. మన దేశ మున నేటికి దొరకిన వానిలో లగధుని వేదాంగజో్యూతిషమే ప్రాచీనము,. లగధుడు ,శ్రీస్తువెనుక పదునాలుగవ శతాచ్చికి వెందిన వాడు, లగధునికి వెనుక నేదయో ఒక ఖగోళవిజ్ఞాన మున్నటులు బుగ్వేదాదులవలన విస్పష్టము,

శరర యూదుల వంధాంగమం

౩8౪0౦0 సాలున యూదుల కొక వంచాంగము ఉండె నని పరిశోధకులు -వ్రానీరి, అందు మిన శ్రాంతిపాతమునకు వీమటి (౨౨ సెప్టెంబర్‌) అమావ్యాసనుండి సంవత్పరారం భఛము, సూర్య_స్తముతో దినారంభము, శనివారము రాత్రి నుండి సష్తాహారంభము,

మయసభస్ధత ఉన్న కాలములో మకర్యక్రాంతినుండి సంవ తృరారంభము, నాటివారి సంవత్సరమునకు వదునె[మి3 నెలలు, ఈ వరిగణనమునకు ఖగోళవిజ్ఞానముతో చవ మేయ మేమియు "కానరాదు,

వీనా

---౨౦౦౦ సంవత్సరముల కింకను 'వెనుకనే చీనా దేశపు విద్వాంసులు వంచాంగముకు గుణించిరి. వారిపంచాంగ మొకొక రాజువచ్చి పోన్చటతో మారి పోవుచుండెజీవ, చేశమునం దంత టను కా న్రీ యమగు నొక పంచాంగమే వ్యవహకను.లో నుండ వలయు నను వ్రయత్నము వాం ౯ ట్రియయై్ర11 ౮౨౭౦౦ మె ౮ అను చకవ ౦ నాటినుండి యా౯ా చకవ రి నాటివరకును

బాం ల్‌ జాలి

(290 ౨౩౫౭-౨౨౫౮ త, ౮) జకుగుచు వచ్చెను. సాంగ్‌ వంళ్యుల కాలమున (౧౭౬౬-౧౧౨౨) మథాహ్నమునుం డియుు వాంగ్‌ వాంగ్‌ కాలమున (౧౧౨౨) నడిరేయినుం డియు దినారంభముగా వరిగణితమాయొను, నేటి చీనావపంచాంగ మున ఒక సౌరడినమునకు పండ్రెండు గంట లనియు, మొదటి గంటలో సగము నుండి నడిేయికి ఆరంభ మనియు కలదు, చీనా

కేరి6

జామలో గంటకు షి అని పేరు, షికి ౧౫౨౦ నిమిషములు, షికి ౮ ఖేలు, ఒక జే పదునేను నిమిషములు, ఖేకు ౧౫ ఫె౯్లు, ఫెి౯ ఒక నిమిషము, ఒక 'ఫెక్‌్కు ౬౦ మియావోలు, అనగా ఒక మియావో ఒక నెకను,

చీనాచేశమునందును సప్తావావిభాగము కలదు, వారి కమావాస్యనుండి హూసారంభము. మాసము చాంద్ర తికులచే విభ్నక్షము,

శా ల్లి యా

తొల్లిటి కాల్డియా చేశమువాప చాంద్ర మూసమున్ను సౌరసంవత్సరమును వష్థవహోరములో వట్టుకొనిరి మున్నూూ రునరువదిమయైదు. దినముల ఆరుగంటల పదుకొకండు నిమిషము లొక సౌరవత్సర మని వారిలెక్క. ఈనిష మయము కడు మెల కువతో వారు నిరూవీంచినటు లగవకును, వారు వగలు సూర్య ఘటికాయం త్ర మును రాత్రి జలఘటి కాయం త్రమును ఉ్‌వ యోగించి పగటిని వం జెండుగంటలుగను, రాతిని వండెండు

తో 6 తో

గంటలుగను విభజించిరి, ముమైదట సప్తావావిఫాగము చేసిన వారు కాల్లియావారే యని పాక్చాతపరిశోధకులు వానకి. అటు లగుచో వీరి పంచాంగము బాబిలోనియళ్‌ పంచాంగము కంకెను ప్రాచీనతర మని అనవలయును, ఒక అమావాస్య సుండి వదపవటి పున్నమవరకును అస్థమాసము కావున చాంద్ర మాసము వాడుకలో నున్న చేశములవారికి పతువిభాగము 'లెలిసియుండ వలెను, అట్టి పత్షమునం దించు మించు సావాలుతో ఈ సప్తా +'వావిభెగ మారబ్ధమయి యుండును,

157 ఈజిప్ట్‌

౧౪ వ శతాన్చిలో ఈజిష్టవారికి స్టీరసంవత్సరోవ "యోగము తెలియును. కాని వారు మారువునకు తానలమును, 'జీేవారాధనమున కాధావనమును అగు వాష్టవహారికసంవత్సర మును విడనాడ లేకపోయిరి, బుతు విభాగమునకుమా్రము వామ స్టివర్ష మునే అవలంబించి, నదుల పాటుపోటులనుబట్టి వారు బుతువులను నిర్మయించుచుంజెడివారు, వారికి బుతువులు మూడు. జలబుతువు, ఉద్యానబుకువు, ఫలబుతువు, ౨౧ వ జూ౯ానుండి ౨౦ ఆహ్ఞోబర్‌ వరకు జలర్హువు, ౨౧వ అక్టోబర్‌ మొదలుకొని .౨౨౫౨వ "ఫెబ్రువరివకకు ఉదా్య్యానర్హు ౨౧వ "ఫబ్రువరి మొదలుకొని ౨౨ వ జూ౯ వరకు ఫలర్హ్దన్చు చేవ మందిరములందలి ధక్తాచామ్యలే బుతునిర్హాయకులు, నైల్‌ నదిలో నీకి వెరుగుతరుగులను. బెలుపు యంత్రములు ధర్తా చామ్యుల అధీకములో నుండెకివి. నీలనదిలో వరద పొడిచి నంతటన్కు. లీసీనంతటను చేవమందికమున ఘంటాఘోషము జవ గెడిఏ,

వారి కాకాలమున రాత్రి దినమునం దంతక్షతమ, రేయి ౧౨ గంటఎి పగలు ౧౨ గంటలు, బుతు తారతమ్యుమునుబట్టి ఆగంటలలోను తారతమ్యుము కలదు, సూరాస్ర స్తముశుండి డినారంభము, ధన్తాచాక్యుల పరిగణనలోమా త్రము నడిరేయి నుండి దినారంఛ మని స్లిని అను ఐతిహోసికుడు ఛ్రానెను, వద వటీ కాలమున నడిపొద్దుసుండి దినారంభము, దినమునకు సరిగా ౨౦౪ గంటలు, టాలెమోమతనముకూడ నిదియే, నెలకు 3౩౦ దిన ములు, చివర నెలకు (100%) మూత్రము 3౫ దినములు,

158

-వైరనీ ఏడాదికి 5౬౫ దినములు, ఈ లెక్కలో ఒక పాతికదినము లోటగుకు, కాన సంవత్సరమును వమావ్చృవలనివచ్చెను జోోసితి ష్క్టల కచ్చితముగు లెక్కనుబట్టి సంవత్సరారంభము యథా వ్ర కారమునకు వచ్చుటసపర౫ 3౬౫==౧౮౬౦ (౧౪౬౧ ఈజిప్ట్‌) వత్సరములు పట్టునుం థత్‌ (౧2౦) మానవు మొవటినాటి శుండి. వీరికి సంవత్చరాంరభము, ధత్‌ ఈజిప్ట్‌వారి సుప్ర సిద్ధ దేవత. ఈచేవతయే ఈజిష్టను పంచాంగమున్సు సంఖ్యలను "తెచ్చెను.

శ్రీస్తు 'వెశుకటి అర్థళ తాచ్టిలో ఈజిస్ట్‌ రోమక సామా జర్ధిమున కర్ధినమముంనపుడు ఆలెక్‌ జూండ్రి, యా వంచాంగము తోపాటు ఈజిప్టలో స్థికసంవత్సర మేర్పడెను. కాని శ్రీస్తుతరు వాత నాలన శ తాచబ్టివరకును లోగడి వారవహోరిశసంవత్సరము మూాసిపోలేదు, ఈ ఆలెక్‌ జూం డ్రి యావంచాంగము ఈజడిప్లులో వడవ శతాచ్చిలో సగమువరకును ప్ర చారములోనుంటెగు, ఈ సమయమున ఈజిప్ట్‌ ఆ లెక్‌ జాండ్రియాతో సహో ముసలిమానుల సామ్రాజ్య మాయెను. దానితో వారి పంచాంగము మారిపో వలసీవచ్చెను, *౧౭౯౮ న పారనీకులు ఈజిస[్టను కొలదికాల ముపా టాక్రమిందుకొనిరి, అపు డీజిష్టలో ముసలిమానుల పంచాంగముతోపాటు ఐరోపావారి పంచాంగముగూడ వాడుక ఆయెను,

వశెన్‌: న

తొల్లిటి వభెన్సువాసులు దినారంభమునెడన్తు రాత్రిం దివముల ఘంటావిభాగము నెడను ఈజిప్ట్‌ వారినే అనుగరించిరి, వారి కప్పటికి వారవిఫాగము అెలియదు, వారు చాంద్రమాస

1509 మును మూడు పదులుగా విభజించిరి. నెలలో ముప్పగిదినము లను ఒకటవ దినము నరెండవదినము ఈ మొదలుగా ముపష్పదవ దినమువరకు వేరు వెట్టిరి ఒకొకపు డీలెక్క మాసాదినుండి గాక మూాసాంతమునుండియు అగుట కలదు, ఒక అమనుండి మరియొక అమవరకు ఒక చవాంద్రమాసము, ఇట్టి ౧౨ మాసము లొక సంవత్సరము, కావున సంవత్సరమునకు 3౫౮ సౌరదినములు, దీన సుమవూరు ౧౧ రోజులు లోటు కలిమి మూడేండ్ల కొకనెల కలిపి వారు దానిని సరివ్రచ్చుళొనుచుండిరి, దీనిని వారు వణ౫డే 7707202 ల యణ౪07 అని అందురు,--ర5 3౨ సాలున మేట౯ొ అనునతేడు ౧౯ వండ్ల కొక కాలచక్రము నేర్చ్పరభెను. దీనిలో 3-౫.౮-౧౧-౧౩-౧౬-౧౯ వండ్లలో ఒక అధికమాసమును కలి 'వెను.చాన ౧౯వండ్లకుండాగ ౧ ౨౩౭౨౨౩౫ నెలలు ౬౯౨౯౩ /ఈ దినములు, వాడుకలోమాత్ర్ర్యము ౧౯ వండ్లకు ౬౯ర౧౨/౩ దిన ములే., _-3౨౫ న్న కాలిపస్‌ అకునతడు ఈ౫౧౯=౭౬ వంద్ల్యు "లేక జరం నెలలను గ్రప్‌ాంచి ఒక కాలచక్రము గుణించెనుం అత డొక నెలకు .౨౯ దినములువన్కు మకుసణినెలకు 30 దిన ములునుగా గ్రహించి ౯రం నెలలకు ౨౭౭౫౯ దినము లని నిగ్ధారించెను,--౧౪౦ స్న ్హిపాక్కస్‌ ౧౬౫౧౯౬౩3౦౪ సంవ తృరములకు మరొక కాలచక్ర్తము నేర్పాటుచేనెనుగాని యీ "రెండును వాడుకలోనికి రా లేదు, రోష్‌

రోమనులు సప్తాహామును గ్రహించిరి. వీరి మతమున శని బృహస్పతి అంగారకుడు సూర్యుడు శుక్టుడు బుధుడు చంద్రుకును-దినములో నొఖొక్కగంటకు అధిపతులు, శనివా

160

రము మొదటివారము, శనివారము మొదటిగంటకు శనియు, శెండవగంటకు బృహస్పతియు, మూడవగంటకు అంగారకుడును ఈరీతిగా యథాక్రృమముగా పునరావర్తించి మయూాచినచో ౨౪వ గంట కంగారకు డధిపతియగును, ఆతరువాతివారవు మొదటి గంటకు రవి అధివతి యగును, కావున ఆది రవివారము, ఈరీ తిగా దాని తరువాతి వారము మొదటిగంటకు మంగళు డధిపతి కావున నది మంగళవారము, ఇది రోమనులు చెప్పిన సప్తాహ వ్యుత్పత్తి. ఇటులగుచో కాల్షియనుల _ఉపజ్ఞను నంగీకరించు శారణము వేనై యుండవలయును, లేక యీవ్ముత్పత్తీయు వారిదే యని అనవలయును, రోమప్ర, తిఘ్రైాత యగు రోములస్‌ (207271౮) అనునతడు ప్రథమపంచాంగకర్ప యని రోమను లందురు, ఈవంచాంగముచొప్పున ఏడాదికి ౧౦ నెలలు, నల నెలకు దినసంఖ్య -వేకవేకు, ఒకసంవత్సరమునకు 30౪ దిన

ములు, మార్చినుండి ఉగాది వీిదహమా-౭౧౫-౬౭౨ నడుమ నున్న గెణ174 ంగ్నారీ:!143 అనునతడు మరి రెన్నెలలు జోడించి వానికి జనవరి యనియు, "థిబ్రువరి యనియ్యు నామకరణము. చేనెను, అతడు చాంద్ర వత్సళ మవలంబిం చెను. అటువీదపా౫ ! తాబ్చిలో అెంందణ ళు ఆజ్ఞ ననుసరించి సౌరవత్సర 'మేర్పరచు భారము ధర్థాచాక్యుల మివబజెను, వారు కావించిన వర్చాటువలన జూలియన్‌ నీజర్‌ సమయమున నీంహావలోకనము చేయగా _ గోళఠాన్త్రజ్ఞుల "లెక్కలో ఏడాది కెనిమిది దినములచొవ్వున లేడా కనబడెను, అపుడు నీజరు---ర£ సాలుకు ర6౫ దినము లంగీకరించి మ! వతిసాలు 3౫ దినముల చవొవ్వునన్తు వ్రతినాలవసాలు 3౬౬

161 దినముల చవ్పొపనను గణింవవలసిన దని కట్టడిచేనెను, నీజ రీ (ై ందిరీతిగా మాస క మమున దినసంఖ్యను నిర్ధారించెను; మౌార్షి యాస్‌ = 3౧ దినములు, వ్మపిలిస్‌ = 80, మేయాస్‌ = 3౧, జూనియాస్‌ = 3౦. క్వింటిలిస్‌ = 3౧. నెక్‌ స్‌లిటిస్‌ = 3౧. నెప్‌ శెంచిస్‌ ౩౨౦. అఆక్‌టోచిస్‌ ౩౨౧. నవెంబిస్‌ = 390. ల్‌ లో లో

డినెంబ్రిస్‌ = 3౧ జూనుువరిస్‌ = ౨౩3౧ 'ఫెబ్రువరిస్‌ = ౨౯,

మార్చినెల ఉగాది. "ఫెబ్రవరికిమా త్ర 'మొకయేడు ౨౯ దినములు, పృతినాలవసంవత్సరవు "ఫెబ్రీవరికి 30 దినములు,

వీజరు కొన్నాళ్లకు జనవరి శుగాదిగా మార్చెను, మరి ఇొన్ని యేండ్లప క్వింటిలిస్‌ నెలను జూలియన్‌గా మార్చెను, ళా నీక్వింటిలిస్‌ నెలలో ఫుక్లైను. నీజరు కొన్ని నెలలలో దినసం ఖ్ధనుగూడ వీిమ్గట మార్చెను, ఈమాప్ప లన్నియు జరగి సిద్ధ మయినదే వ్రృకృతమ.న నున్న జూలియ౯ా పంచాంగము,

సీజకు మృతిచెందగనే ధర్తాధికారుల పొరపాటువలన ప్రతి నాలవయేటను వచ్చు 'ఫెబ్రువరిలో కలపవలనీన రోజును గరించి వివాదమేర్చడెను, అపుడు వలిక యయిన అగస్థృస్‌నీజరు దానిని సవరించెను, చాన జేనీ నాటివారు అతని గౌరవమును వదిలపరచుటకుగాను. నెక్‌ స్‌టిలిస్‌మాసమును అగస్టా౯మాస మని వస్ధవవారింపదొడగిరి, నాటినుండిశ్రిణి [౨ వరకు అగస్‌ టస్‌సీజర్‌. సంశోధించిన జూలియ౯ావంచాంగమునశే ఐరోపాలో వ్యవవోరము, ఈసమయమున ౧౩వ పోప్‌ గరీ దానిని కొంచెముగా సంస్కరించెను, అటు జూలియస్‌నీజర్‌ పరిశోధన చొప్పున వృతి నాలుగేండ్లకు నొకదినము పెచ్చు లెక్కకట్ట వలెను, కటు వస్థనహారములో నున్నది ౨౮ గంటల దినము

.

162 మరి సౌరదినమునకో ౨౩ గంటల ౧౫ నిమిషముల ౨ నెకనులు, శఈరీతిగా సౌరదినముకంళు వాడుకలోని దినము సుమారు ౫ నిమిషములు పెద్దది, కాన నాలవయేట నొకవాడుక దినమును ' కలువుటచే నాలుగేండ్లకు ౪౫ నిమిషము లెక్కువ వచ్చును, సంవత్సగమునకు సుమారు ౧౫ నిమిషములు పెచ్చు. దీనివలన సన్నూ రేంద్లకు మూన్నాళ్లవై చిలుకు లేడావచ్చును, దీనిని బట్టి చ తినన్నూ ేండ్లకు మూడు పొట్టినెలలు (220 ఆగ్రి పట్టవలెను, అనగా ౧౦౦, ౨౦౦, 300 సంవత్సరములలో ఒక దినము కలువగూడదు., ఇటులు ౧౩ వ పోప్‌ చి గరీ నిస్తాశిం చెను, పోప్‌ సంస్కరించిన జూలియ౯ా వపంచాంగమువొవ్వున ౨-2-౫-౭ ఈమొదలగు సంఖర్దచే “"హోాచ్చింపబడిన నూరు అనగా ౨౦౦-౩౦౦ఎ౫౦౦-౭౦౦ ఈ మొదలగు పొాట్టియేండ్లు మామూలేంగ్లే యగును, నాలుగువెట్టి భాగింపగా ఛాగ శేషము రాని ౧౬౦౦-౨౦౦౦-౨౪౦౦ మొదలగు నేంగ్లే పొట్టియేంద్లు అగును, ఈ సంశోధనచే ఈం౦ వండ్లలో మూడురోజులు రద్దు, ఇది యిటులు సంశోధితమయినను 3౨౦౦ ఏండ్లలో ఒకరోజు లేడా వచ్చును. ఇంగ్ధండులో ౧౭౫౨ వ సాలువరకు ఛిగికీ శోధన మంగీశరింపబడ లేదు, కాన ఇంగ్లండు పంచాంగములో ౧౧ దినముల లేడాఉండిపోయెను, ౧౭౫౨ వ సాలున ఆ పదు నొకండు దిననులును రద్దు చేయబడెను, రెండవ నెన్టెంబచు వద మూడవ నెన్టెంబరుగా మార్చబడెకు. ఐరోపాలో. నంతటను ఇటులు సంస్కరింవబడిన పంచాంగ మములులోనికి వచ్చెను, చీ సుచేశములోమా, త్ర ము కాతలిక్‌ మతమువారన్సు రషి యాలో థ ర్యాచారస్థ సంప్రదాయము వారును ౧౯౧౪-౧౮

1603 సాలువరకును జూలియ౯ొ పంచాంగమును న్యవహరించు కొను చువచ్చిరి, అవుడువడమటి ఐరోపాయందంతటకను సంశోధిత మగు వంఛచాంగమే అములులో నుండెను, దానికిని రషియావం చాంగము నకును ౧౩ రోజులు లేడా కనబడెను, ఇవు డంతటను తి గరీ శోధించిన పంచాంగమే వాడుకలో నున్నది, పారసీకులు

తొల్లిటి పారనీకములలో సౌరసంవత్సరమునకే వాడుక వీమ్తట చాం వ్ర వర్సరము నకును మాజిరావంచాంగమునకును వాడుక కలిగెను, ముసలిమానులు పారనీకముల నాాక్రృమించు కొనుటవలన ఈమార్చు కలెగెను, అయినను బుకుకాలము నందు శిస్తువసూలు చేయుటకు సౌరవర్చరమునే అంటిపెట్టు కొనవలసీ వచ్చెను, మహమ్మదు ఇాంద్రవత్సరమునే లప్‌ాం చెను గాన సౌరవత్సశమును చుహించుటకు ఆ ముసలిమూనుల కిష్టము కాలేదు, అటుచూచిన ధర్మభంగము, ఇటుచూచిన ధన భంగము! వా రీనూతిగోతుల నడుమవడి శిస్తువనూళ్లకు సౌర వత్సరమును మిగిలిన వ్యవహారములకు చాంద్ర వత్సరమును అవలంబించి ధర రతణమునుు ధవరయణమును జేనికొనిరి, నాటి పారనీకవం చాంము బుతు నిగరారణమునెడ అసమర్థముగా నుండెకు, వలవగా ప్రతినాలవమయేటకువారి కొకదివము వెచ్చు. అది పార నీకులకు అవస్టనీయమగు ధర్థాంగము, ముసలిమాను రాజులు పారసీకమతము నడగార్చి తమ మతస్ర్రాబల్యను. ను ఓడిన వారి మోద మోఫప్రటకుగాను ఆజకరోజును కలువరాదని కానీం చిరి.దానివలన బుకువులు తబ్బిబ్బు లాయెను, +౧౧వ శ తాస్టీలో పారసీకవ్రభువు మాలిక్‌ మో అనునతడు ఆ తబ్బిబ్బులను సరి

101 పుచ్చుభారమును మహాకవియున్కు గోళకాన్త్రజ్ఞుడు నగు ఓమర్‌" శ్రైయామ్‌వై నిడెను, అతడు ఇస్సాహా౯ మానమందిరములో పరిశోధించి ఒక సౌరసంవత్సర వంచాంగము తయారు చేసెను, శఓీమర్‌. వేసిన "లెక్కవ్ర,కానము 3౪౬౫ దినముల ౧౫ గంటలు ౪ నిమిషము లొకసంవత్సరను, ఇది నేటి సంవత్ప్సరముకంటె ౧౧ నెకనులు పెద్దది, ఓనుగకు మునుఫుమినములో రవి వ్రవే శించిక నాకు ఉగాది, ఓకురు మేషములో రవి ప్రవేశించిన నాటి మథ్ధాాహ్నమును ఉగాదిగా తీనిఫొనెను, నాడు విషువ సంగ్రాంతి, శుక్రవారము. ౫-౩-౧౦౭౫ వ క్రీస్తుపంవత్సరము, ఇదియే ఓమర్‌ పంచాంగవు మొట్టమొదటి దినము, అతని సంవ తృరమునకు పంద్రైండు నెలలు, "మొదటి పదునొకండు నెలల కురు ముష్పదేసి రోజులు, పండ్రెండవ నెలకు ముష్పదియయిందు రోజులు, వడాదికి వెకసీ 3౪౬౫ రోజులు. వతి నాలవయేటి పంద్రైండవ నెలకు మువ్ప్చదియారురోజులు, ఆ సంవత్సరమునకు 39౬౬ రోజులు, మరియు అతని వపంచాంగమువొప్పున 35౨వ సంవత్సరమునకు ఈనియమముచే 35ఇ౬ దినము లలుంనను దానికి మాత్రము 3౬౫ దినములున్కు 33 వ సంవత్స రమునకు 3౬౬ దినములును. ఈరితి లెక్కతో. ఓమరు 393 వండ్లకొక కాలచక్రము రచించెను, వీనిలో ౨౫ వంక్లు మామూలేంచ్లు, మిగిలిన ఎనిమిదేంద్లును 3౬౯, దినములు కల వండ్లు. పారనీకుల వంచాంగము లన్నిటిలో ఓమర్‌ దిద్దిన పం చాంగమే సరియయినది. దీనినిబట్టి వదివేలేండ్లకు ౩౬1౨5౨౦౪ సౌరదినములు, ఇఫ్పుడు ప్రృచావరములోనున్న ల్తీగరీ వంచాం గము చవొవ్వున 3౪౬౫౨౮౨౫ దినములు, జోస్టతిష్యు-లగణి

రం తము చొప్పున 3౪౬) ౨౮౨౨౫౧౦౦౦౨ = 35౬౫౨౪౨౨ దినములు, కావున ఐరోపాలో ఇపుడు ప్రచారములో నున్న పంచాంగము లన్నిటికన్న ఓమర్‌ పంచాంగము శుద్ధము, దీనిలో "రెన్నాళ్లుమాత్ర, మే లేడా. ఐకోపాపంచాంగములలో మూన్నాళ్లు లేడా, ఈ ఓమర్‌ పంచాంగము నెల్‌జూక్‌ ఖోవారిబ్బి అను రాజులవరకును వృచావకములో నుండెను, వారి పీమట తార్తారురాజులు దీనిని నిలిపివేసి మరల హిజిరా పంచాఎగమునే ప్రచావములోనికి తెచ్చిరి, హిందూ దేశము నందున్న పారసీకులు హొలదిమార్చులతో ఓమర్‌ పంచాంగ మునే వాడుకొనుచున్నారు హ్‌ీలి కా

హిజిరా పంచాంగమున చాంద్రనంపత్సరము, దానికి 3౫5 లేక 3౫౫ రోజులు, ప్రతినాలవయేటికి ఒకనెల కలుప వలెను, సూర్యా స్తముశుండి దిశారంభను, పగలు ౧౨, “లేయి ౧౨ గంటలు, బుతుశ్రలబట్టి గంటలకు వెంపుటొంపు లుం డును. ఆదివారములగాయతు సప్తాహారంభము, మాసము చా౨ [ద్రము, అమావాస్యతో మాసారంభము,

ఊగాది

ఐకోపా తూప్పభాగమునందున్వు పడమటి భాగమునం దును మార్చినెల మొవలు ఉగాఏ, కొందరు కొందరు పోప్‌ల ఇచ్చానుసారముగా ఇది ఒకానొకపుడు క్రీ స్తుమాసమునకున్ను శ్రీస్తుదినమునకుకు, ఈస్టర్‌ కును "లేక వదోయొక పండుగకును మారుచుండెడిది. న్పే౯దేశములో ౧౬వ శతాబ్టివరకును ౧

166 టవ మార్చినుండియు, జర్మనీలో ౧౧ వ ళతాచ్చివరకు ౨౫ వ మార్చినుండియు ఉగాది. ధ-ర్ధానుస్టానమునకు మాత్రము ధర్మా చాప్యులు ఆడ్వెంట్‌ ఆదివారమును ఉగాదిగా వరిగణించెడి వారు, ఈ యాదివారము క్రీస్తునెల వెనుకటి నాలవ ఆవివా రము మధ్య్థయుగమున పరాసుదేశమున ౧ టవ మార్చినుండి ఉగాది, తూర్పు క్రీస్తురాజ్యములందున్సు వెనిస్‌నందును ౧౭ ౯౭ వరకును ఇదియే వాడుక. కాని విసా సారం మై౯ాచేశ ములవారు .౫౫ వ మాక్చినుండి ఉగాదిచేనీకొనుచుండెకివాకు, ఇటలీజేళవు ౧౨ వ పోవు ఇక్నానెంట్‌ అనునతని యానతిని ౧౬౯౧ నుంజి ౧ టవ జనవరి ఉగాది యూయెొను, నెదర్‌లాం డ్‌స్‌లో రెండవ ఫిలిప్‌ ౧౫౭౫ పాలున ౧వ జనవరిని ఉగా దిగా చేనెను, జూలియస్‌ నీజరు గూడ ఇటులే నిర్దేశించెను, ౧౭౫౦ లో గాని ఇటలీలో సర్వత్ర ౧ వ జనవరి ఉగాది కాలేదు, ౧౭౫౨ లో ఇంగ్లాండు ౧ టవ జనవరిని సం వత్చరాదిగా వ్యవహరించెను, యూదులకు మినక్రాంతి పాతము విమ్థటి అమావాస్క్టనుండి ఉగాది. అబ్బము

ప్రాచీనకాలనున అన్ని చేశములందును సంవత్సరసంఖ్య 'తెలువ్లుటకు వదియోయొక అబ్బము కనువట్టును, స్రాచీనభరత వర్షమున యుధిష్టి.రాబ్బము వఖ్యాతము. విమట*+౭2౮ వ సంవ త్సరమున ప్ర, నిద్ధుడగు నొక ళకరాజు నీంహోసన మెక్కినప్పటి నుండి కాబ్బమేర్చడెను, ఈశక యుధిష్టి రాబ్బముల నడుమన్సు వూర్వమునన్ను పరముననుగూడ మరికొందర వేర కొన్నియుగ

167

ములు (సప్తర్షి యుగము, మహేశ్వరయుగము మొ) భరత ఖండమునం దంతటనో, కొంతటనో అమలులో నుండి రద్దయి పోయినటులు కనబడును, వాయుఫ్రరాణము చయూచునది,

తొల్లి ఐరోపాబేళము రోమనుల వష్టవస్థనే అకలంవించి ఎవరో ఒకరాజు సింహాసనమెక్కిన తరినుండి అబ్బము నారంఖిం వకు, + 33 సాలున డయోనిసీయస్‌ ఎక్‌ సిగ్‌ నస్‌ అనునతడు వసు కాల్పనిక జన్మతిథినుండి అభ్ధారంభము చేయవలయునని నిన్హేశించెను. ఆరవళతాబ్టిలో వఐరోపాయంతయు ఈ శ్రీ స్తు అబ్బము నవలంవబించెను,

ముసలిమానులు వాజకత్‌ మహమృద్‌ సమయమును ఆభ్రారంభముగా చేకొనిరి,

విన్షవానంతరము పరాసువారొకఅబ్బము నారంఖింవదల చిరి, అది ౨౨ ౯-౧౭౯౨ సాలునం

ఇెశ్నఫుం" చాపిక్న రామస్వామిశాన్త్రులు ఆండ్‌ సన్స్‌వారి

“దారిళ్ల * వ్రెన్సున ముద్రితములా1 9530

౧౧ జగదుశ్పల్హి

“బ్ర పోండ మెల్ల యు చీకటికోణము, ఈచిమ్మచీకటిలో వరమపురుషుడగు సంకర్ష ణుడు తొలుత నీటిని (అప్స్‌ సృజించి అందు శ్వక్టిని నితేపించెను, ఆనీరును ఆశ_క్రియు గలినీ సువ (క్షాండ మాయెను. అప్పటికిని ఆసువశర్హాండముచుట్టును కారు చీకటియే ఉండెను, నూవ్రలనుండి నూనియపగిది ఆ్రశ్హునుంది అనిరుద్ధు డభివర్ధ్వక్తి పాంచెను, చదానచేసి వేదము లితనిని హికణ్యగర్భుడని చెప్పును, ఆదిలో ఆవిర్భవించినవాడు గాన్రన ఇతని కాదిత్యు డనియు నింకొకవేరు. జగత్తును ప్రనవించెగాన సవిత యని మరియొకవేరు, ఇత డంధకారనాళకుడు, ఉత్పతి స్ధితి లయములకు కర్త, భూతభావనుడు, మరియు నితడు భువన ములను వ్ర కాళింపజేయుచు ఎల్లవుడును తికుగుచుండును, ఇతడు జగత్‌ సృష్టికి బన్మాను సృజించెను. అతనినుండి చంద్రు డును సూర్యుడును ఐదు తారాగ్రహములును నక్ష త్రము లును భూమియు మొదలుగాగల విశ్వ ముత్పన్నమాయొను, ఆ చవ యీవిశ్యమునడుమ నుండె గానున విశ్వము బ్రహాం డను, లోవల నున్న అవకాశమునందు భూర్భువరాదిలోకము లున్నవి, రెండు కటావాసంపుటముల నంటించినటు లిది గుం, డ్‌ ముగా నున్న దని చెప్పూ సూర్యసిద్ధాంతము "వేదములను ఫురా ణములను అమసరించెను,

కేల

170 నవ్యుదృష్టిత్‌ో జూచు కొందరు ఈ వై విషయమునకు. “అప్‌ వదమునకు ఆవిరి యని యస్థము, సువర్షాండ మనగా తల తలలాడు గుక్జువంటి ఆకృతికలది. సృష్టి ఆఅంకటికిని టా అను నది మారువేరు, ఆసృష్టి అవగా విశ సము అండాకావరము,ః అనగా ఈజగత్తు సరిగా గోళా కారము కాదు, సంకర్షణ వభౌవ మున యండమునుండి నూర్యచండ్రాదిక మగు నీ సమస్త మును వుక్సైను, -ఈయండమధర్షమున సవిత యెల్ల ఫుడును తిరుగు చుండును, అనగా ముమ్మైవటి ఆనిరియు సంకర్ష ఇశక్సియు యఖిత మగుటవలన విశ్యోత్పత్తి యాయెనుి అని తాత్పర్యము వెవ్చి “ఆధునిక వైజ్ఞానికులు చెప్పు నీహోరికాపేవాదమునకును దీనికిని "తేడా నవమి యనియు అడుగుదురు, ప్రాచీనశ్రుతులకును వురా ణములకును జోితిస్పంహితలకును ఈయర్థ మఖివ్రే తమగునో "కాదో విమర్శకులకు వదలుదము, వ్యో మళతు € ఇ హ్యాండపరిధికి వో్టమకత్షు యని వేరు, దానగనల యా శకాళమునందు నతు త్ర ములును వానికింద శ్ర మముగా శనియు బృహస్పతియు అంగారకుడును సూర్యుడును శుక్ర డును బుధు దును చంద్రుడును పరిభ్ర మించుచున్నారు, చంద్రునికింద నిద్ధ గణమును దానికింద విద్యాధరగణమును దానికింద మేఘగణ మును సంచరించును, బ్రహ్థాండమున నీభూమి మధ్యబిందువు, య బుగ్వేదవాయుపురాణములం దిది మసకమసకళగా కానిపించునుం

శ్ర ఇది ఛారణాత్మకమగు బళ _కీవ భావముచే నిఠాధారమయి యు ఆకాశమున సున్షిరముగా నున్నది అనినూర ఫ్రినీద్రాంతను, భ్‌ ధ్‌ ఫురాణములును తొ ల్లీటి జౌసతిషికులును బ్రహాండపరి ధికి లెక్కకట్టక విడిచిపెట్టలేదు, “కొందరు జబోతిగ్శా వ్రవేత్తలు వో్టమకతు. ౧౮౭౧౨౦౪౬౧౨౦౦౦౦౦౦౦౦ యోజనము లని ఇవ్పీరి, కొంద రిది బృహ్మాండసంపుటవరిమాణ మని యనిరి, పురా ణము లిది లోకాలోకపరివేష్టన ప్రమాణ మని చెప్పెను, ని గోళగణితము గోళ్ల్ళమిద నున్న వారుమా శ్ర, మిది రవికరణను "లెంతదూరనము చీకటిని భేదించునో ఆదూరపఫు లెక్క యని చెప్పుదురు, బృ హ్య్ధాండపరిధి యంత ఉండె, ేకుండె నా కీయెడ 'జెప్పదగినది లేదుగాని ఒకకల్చ్పమునందు అనగా ఒక ్రాహ్మదిన మునందు గ్రహము లెన్ని యోజనము లతిక్ర మించునో ఆ "యోజనముల లెక్టయిది యని నా మతము, దానబేసీయే పూర్వా "చార్యులు దినిని ఖ-కతయని వాడిరో అని భాస్క్రరు డనెనుః కాన యంళ' =, జ జల శ దీనినిబట్టి ఛాస్కరునకు వై సృహ్యాండపరిథి "లెక్నుయెడల విశ్వా సము లేదనుట ేటలెల్లము, అటులయు్ధ భాస్కరుడు పురాణ ముల నువేశ్స్నీంపక కమోళశసాహ్యామున గ్రహగణములు నడ యాడు దారిలో బడి ఉభయకతలను రత్ష్సీంచెను, నవీనులు కొంద రీనో్య్రోమకమోూవరిమాణమును అక్యాధు నిక జ్య్యోతిషికుల లెక్కతో ముడివెట్టుట కటులు ప్రయత్నిం చిరి. ఇది స్థూలముగా ౧౭౫౧౦-౫౫ మైళ్లు శాగా దీని అడ్డ

క్షే? కొలతలో సగము ౨౭౫౧౦-౫ మైళ్లు, ఒక ఆలోకవర్షము రమారమి ౫౯)ాం౧౦-్‌ మెళ్లుం "లేక స్టూలముగా ౬౫౪౧౦-* మెట్లు, శావున వో్యోమకవొచ్యాసములో సగము సుమారు ౧౦ ఆలోకవక్షములు, & శరీతిగాదూడ ప్రాచీనవిడ్య్వాం సులు దృళ్యమగు నీబప్షోండపరిమాణమును తక్కువగా "లెక్కవేయ లేదని మనము గ్రహింవగలము, సూర్య సిద్ధాంతమునందు భ-కతు లక్కయున్నది, ఈ

కతలో చుక్కలు తిరుగును. దీనివరిధి సూరష్టపరిధికంకె 3 ఆకు "లట్టుఎక్కువ, అనగా ౨౫౪౯౮౯౦౦౧౨ యోజనములు,తొ విడి మెట్టు ఒకయోజన మని అనుకొనినమయెడల చుక్కలదన్వు ౧ఈ౫౧౦- మైళ్లు, "లేక ఒక ఆలోకవర్ష ముకంకె తక్కువ, ఈ చుక్కలదవ్వును నిరాపించుటలో ప్రాచీనజె సతిషికులు పూర వడుటలో అక్కజ మేమియు లేదు, కి కాని సూర్యుని దవ్వ

2. 180 = 762వ

8, నవమోజనసావాస్రో విస్తావో భాన్యరస్య తు విస్తారా త్తిగుణ శ్చాస్య మిణాహోఒధ మండలమ్‌ ? దూ-వాయం - 9౬ ౫౦ - ౬౬4

“శీ ప్రాక్‌ సీమా సెటరీ ఆమ నత్మర్రము నత్మత్రము లన్నిటిలో భూమికి పొరుశదిం దీని దూర మికువఏి అయిదు లక్షల కోట్ల మైఫం లేక ఈ౨౭ ఆలోశవర్షములుం వెలు ఒక నెకండుకు నుమాకు ౧౮౬౦౦౦ మైళ్లు పోవును, అవి నీకటాకీగా ఈ౨౭ నీంద్లు వయనించుచేనిభూమికడకు వచ్చునుం మనకు దూరముగా నున్న నీహీఎకదవ్వు ౧౪ కోట్ల అఆలోకవర్ష ము లని సర్‌ 'జేమన్‌ జీన్‌ న్‌,

కేతె కంక ఆరు సెట్లు ఎక్కువ యని యొటులు లెక్కకట్టగలిగిరో! ళారాచింబ మర్ధకల యని లెక్కించి నూర్యబింబవ్యాసములో అరువదవపా లని ఊోహించియుందురా! జగ ల యము

జగల్లయము నెడలను జో స్టితిళ్ళాస్త్రమునకు వురాణముల తోడను దర్శనములతోడను వకవాకర్థత కలదు, సవాస్తచతు ర్యుగవరిమిత మగు ఒక ఆ్రౌహాదినమున భూమి ఒకయోజనము "వెళుగును, అనగా భూవాస్రవ "మొక యోూజనము వృష్ధియగును, వీలన' దీనిమోాద చెట్లు చేమలు పెరిగి విుగుచున్నవి, (బాహ

౧ లి లయమున ఆ వృద్ధిమా తము నశించును, గి తో

వ్రతివినమునను భూతములు గిట్టుచున్నవి, అదిదైనం

దచినపృులయము, లీ

శ్రాహాదినావసానమున భూతము లన్నియు బ్ర వ్లాశరీర మున బొచ్చును. అది ్రాహ్హ్హవ్ర లయము,

ట్రహ్లోత్యయమునం దీవిశ్వుము వశృతిలో జొచ్చును, అది ప్రక వ్ర లయము, ఈ వ్రలయమున వృథివియంతయు నశించును, ఆటువీదప మరల వికారమున అంతయు పుట్టు శొనుచు వచ్చును,

క్షానాగ్నిచే పాపపుణ్యములను దగ్ధము చేనీనవారును నివృ_త్తమనస్కులును పర మేశ్వరసమాహితచిత్తులు నగువారును

శేగ

తిరిగిరాని స్ధితిని ఫాందుదురు, ఇది ఆత్యంతిక వలయము, ఇవి నలుదెగ లగు వ్రలయము లని భాస్కరుడు చెప్పెను,

“భ్రాస్తాదినమున సృష్టియును బ్రౌహానిశీథమున నాళ మును జరగును,ః బ్రాహప్ర లయమునం దొక “యోజనవృస్థిమా త్రమునకే నాశముగాని సకలప్పథివీనాళ ము కలుగదు, బ్రహకు గవూడ నాయువ్ఫు మూడుచో అపుడు మహాప్రలయ మగును, అపుడు బ్రహ్మ బ్రహ్యాండమునందును బ్రహ్మాండము పంచభూత ములందును భూమి జలమునందును జలము 'లేజమునందును "లేజము వాయున్ఫునందును వాయు వాకాశనునందును ఆకాశ మవాంకారమునందును అహంకారము మహదత్తత్త సము నందును మవా_త్త త్హ్వము వకృతియందును చశృతి అవు _క్తృమునందును లయించును, భగవంతుడు మరల సృక్టిచేయు టకు మాననించుచో ప్రకృతిఫురషసంమోభము కలిగి తొల్లి చేనీన పావపుణ్యములు మీయమను చెందమి భూతములు మరల చశృతినుండి 'విలువడునుల

జ్య కో

దీనినిబట్టి చూడగా ప్ర్ర్యతికవ్రలయమే విశ్వాపృలయ మని తోచును, ఈవ్రలయ మెంత కాలమునకోగాని సంభ వింపదు. ఇది దార్శనికు లాలోచింవదగినవిషయము, ఈ వ్ర ల యమున సకలభూతములును నళించును,

్రాహ్మదినమునం దనగా ౪౩౨౦౦౦౦౦౦౦ సౌరవర్న్న

ములలోసృష్టి, మరల నన్నివర్ష। ములలో నష్ట, సృష్టిసమయమున

175 భూమి 'వెరుగుట అసంభవముకాదు, ఏలనగా గాలి మృన్మయ మగు భూమి ననగి వెనగి యుండును,

భూతముల స్టితిలయములనుగూర్చి ఫారాణికులు చెప్పి నటులే పొళ్చాత్యపౌరాణికులును చెప్పిరి, పృధివి అనాది కాదు, ఆజరయు అమరయును గాదు, దానికిని మై శవవై శోరము లున్నవి. జరామకణములును ఉన్నవి, మన దేశమునం చెవరును భూమి అనాది యనిగాని అనంత మనిగాని అనలేదు, ఇంతియ కాక యిది పుట్టి వజారువేల యేం్ణాయె నని మన దేశమున గాని పరదేశమువగాని వైజ్ఞానికు లెవరును అనలేదు, 5 జగత్‌. స్ట్యమవికాసనవావదమును భూతాఖివ్య క్రొివాదమును మనకు కొ త్తలు కావుపురాణములందు గల దశవిధమగు నృష్టిక్ర్రమ మిందులకు వరిచాయకము,

౭-౧-౧౬౧౦ సంవత్సరమున గాలిలియో దుర్భిణి కను గొనిననాటనుండి పాళ్చాత్య దేశములందు కలిగిన ఖనోళక్యాన్త వికాసము పరమాశ్చర్యకరము, విశేషించి నూరు సంవత్సర ములనుండి కలిగిన వి కాసమును చూచినచో స్రాచీవవిజ్ఞానమంత మ్‌ద ప్రాణాలు బ్రుగుకగలిగిన స్థిత కాలము 'మొదలిడి నుమారు ముప్పదికోట్ట్లయీం జ్రాయెను. బ్యోతిర్విళ్ఞైాన మారంథమై మూడువేల యేం డ్లాయెను. దుర్భిణిపుట్టి సుమారు మున్నూ శేం జ్ఞాయె నని సర్‌ బేకన్‌ జీన్‌వ్‌

కే76 యు దానినుం దొక బిందు వని తోచును. హిందూదేగమునం దలి ఖగోళ వేత్త లందరును ఆధునికవిజ్ఞానము నంతయు తమ తము మాతృభాసులలోనికి దెచ్చి ప్రజలకు విజ్ఞానఖిత పెట్టు దురుగాక! సమా వ్‌ వా. ఈ౬ఇపైష ల్‌్ళా