Telugu paper boy to editer - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

వా లఅంయి టు జా చి ల్‌ గలం | .

. క్‌తే2 ౯

గ బ్రైషళ సహ క్‌

షం న్నా కే

ష్‌

పసరబాయ టు ఎడిటర్‌ ఎస్‌, వినయకుమార్‌

లో దం పేపర్‌ బాయ్‌ టుఎడిటర్‌ _. 9 ౧ మొదటి ముద్రణ : అక్టోబర్‌ 2025 య సురా బి ప్రమరణ ; లన్‌. సంటిప్‌ కుమార్స్‌....--= వెల : రూ.125 ప్ల తల్లీ స ణల పో క్త. లే ల" కవర్‌ ఫోటో : చలబోజు శివకు మనన కషగ4437 కవర్‌ ఆర్ట్‌ : కత్తుల వెంకట్‌ 9885931471 కవర్‌ డిజైన్‌ : బ్రహ్మం, భావన గ్రాఫిక్స్‌ 9848254745 డిటిపి : వర్షా గ్రాఫిక్స్‌ హైదరాబాద్‌ & ఉడుత రజిత, 571 ముద్రణ వ సాయి తిరుమల ప్రింటర్స్‌ చిక్కడపల్లి, హైదరాబాద్‌ - 20. కావల కొరకు : ఎస్‌, వినయకుమార్‌ 503, ఉదయ్‌ అక్కన అపార్ట్‌మెంట్‌ అశోక్‌ నగర్‌ ఎక్స్‌టెన్నన్‌, గాంధీ నగర్‌, హైదరాబాదు. సెల్‌ : 9989718911 అన్ని ప్రధాన పుస్తక కేంద్రాల్లో లభ్యం.

అంకితం ప జ్జ! /| ము సా (| భీ గ్య! ము. స సదుర్ల గోపాల్‌, దానమ్మ తాము కొవ్వొాత్తుల్లా కరిగి తమ పిల్లల జీవితాల్లో వెలుగులు నింపిన అవ్మూ నాన్నలకు. తోటపల్లి సుబ్రమణ్య శర్మ తోటపల్లి రామేశ్వర శర్మ (సుబ్బయ్య) వేలాది మంది నిరుపేదలను గట్టెక్కించి మెరురైన బతుకుబాట చూపిన విద్యాదాతలు

లోపలి పేజీల్లో...

క్రసం. టైటిల్‌ పేజీ నెం. గేం కృతజ్ఞతలు 6 2 ముందుమాట 8 3. జి. చిన్నారెడ్డి 13 త్స ౩. శ్రీనివాస రెడ్డి క్ష ర్‌, వి. శ్రీనివాస రావు 16 6. పి మధు 18 7 సుద్దాల అశోక్‌ తేజ 19 ౬. వి. కృష్ణయ్య 20 9. తెలకపల్లి రవి 21 10, వంశవ్వక్షం 22 11. మా ఊరు 23 12. మా తాత 27 13. మా నాన్న 34 14, మా అమ్మ తత 15. వలసలు : సాగునీరు 47 16. బాల్యం 50 17. వృత్తిదారులు : చదువు 59 18. పుస్తక పఠనం 64.

19. జిల్లాలో ఎస్‌ఎఫ్‌ఐ స్థాపన 70
20. జిల్లాలో పార్టీ పునర్‌ నిర్మాణం 77
21. ఎమర్జెన్సీలో డెన్‌గా మా రూం 81
22. మా పెళ్లి 83
23. పాత్రికేయ జీవితం 89
24. ప్రజాస్వామ్య పునరుద్ధరణ ఉద్యమం 100
25. ప్రజాశక్తితో ప్రయాణం 112
26. జర్షలిస్తు యూనియన్‌ 12/7
27. హైదరాబాద్‌ జర్హలిన్ట్‌ కో-ఆపరేటీవ్‌

హౌసింగ్‌ సొసైటీ 129 28. ఎడిటర్‌గా 132 30. ఐదేశీపర్వ్మటనలు 142 31. కేరళలో పీపుల్స్‌ ఫ్లాన్‌ 166 32, సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రం 1/71 33. ఈ తరం రిపోర్టర్ల కోసం 174 ౩4. సన్నిహితులు, కుటుంబ నభ్యుల స్పందన 177

కృతజ్ఞతలు ప్రజాశక్తి దినపత్రికలో నాతో పాటు పని చేసిన చాలా మంటి జర్టలిస్టులు నా గురించి నేను రాసుకోవాలని పట్టుపట్టారు. నా 70వ పుట్టిన రోజు సందర్భంగా వారే చిన్నపాటి సెలబ్రేషన్‌ ఏర్చాటు చేసి సభా ముఖంగా నా చేత ఆత్మకథకు బప్టించుకొన్నారు. ఆ సమయంలో నేను ఏడాది గడువు కోరినా ఆ గడువులో పుస్తకం పూర్తి చేయలేకపోయాను. ఇంగ్లాండ్‌లో స్థిరపడిన మా అబ్బాయి సంటిప్‌ తన కుటుంబంతోపాటు ఇండియాకు వబ్చినప్పుడు అమ్మానాన్నల స్తపది (70 పళ్ళు ఉత్సవం జరిపాడు. ఆ సందర్ధంగా కూడా కొందరు నా అక్షకథ ప్రన్నావన తెచ్చి నాతో మూట తీసుకొన్నారు. మీరు రాయకవితే మేమే మీ గురించి మ్‌తో పని చేసిన వారి చేత రాయించి జు ౦కలనం తెస్తామన్నారు, నేను శుభం అన్నాను. కాని అది జరగలేదు. నందర్భాన్నిబట్టి చాలాముంభి పేరు పుస్తకంలో పేర్కొన్నాను. త్త సాక వ్‌ చాలామంది పేర్లయి ఉంటాయి కూడా. నా గురించి రాయాలని చాలొ మందికి అన్ఫించవచ్చ కాని స్థలాభావం రీత్యా వివిధ దశలను కవర్‌ చేయాల్సిన ఆవశ్శకత వల్ల నేను అందరినీ రాయమని అడగవద్దు నాగురించి రాసినవారికి ధన్యవాదాలు, రాసిమ్మని స్యా కోర మన్నిం మనవి. నేన్ను చ. ని వారందరూ నన్ను వాలని మనవి. నేను చైస్త్రంట్ర చెర్షలిస్టు డాక్టర్‌ షేక్‌ హసీనా పుస్తకం రాశారు. తె. తైలజ ప్రాథమిక డిట్రిప చేసి ప్రజ పెట్టారు. ఉ్రడ్డుత గజెత ప్రూఫ్‌లు సరిచేయడంతో వాటు అదనంగా రాస్స్యి మాట ల న్‌ ఇచ్చారు.. నా వెంటబడి రాయించ టర్‌న్స చేసి అ డంతో పాటు పుస్తక, “కం తేవడంలో అన్ని

య నూ అండగా నిల్చి కంభాలపల్లి కృష్ణ సహకరించాడు. పుస్తక ముఖచిత్రం

న్‌ సింది కత్తుల వెంకట్‌, దానికి మెరుగులు దిద్దిన బ్రహ్మంగారు, పుస్తకంలోని ఫోటోలను సేకరించడంలో ఫోటోగ్రాఫర్లు కె. నరహరి, వెంకట్‌ తోడ్డడ్డారు. ఈ సందర్భంగా ఆడియో విజువల్‌ (ఏ.వి) రూపొందించడంతో పాటు ముఖచిత్రానికి ఫోటో తీసి ఇచ్చిన ఫోటోగ్రాఫర్‌ శివకు నా ధన్యవాథాలు. నా చిరకాల మిత్రుడు ప్రొఫెసర్‌ శ్రీధర్‌ ముందుమాట రాసిచ్చారు. తెలంగాణ ప్రభుత్వం ప్రణాళికా బోర్డు ఉపాధ్యక్షుడు జి. చిన్హారెడ్డికి, మీడియా అకాడమీ చైర్మన్‌ శ్రీనివాసరెడ్డికి, పుస్తక పరిచయానికి అంగీకరించిన మీడియా అకాడమీ మాజీ చైర్మన్‌ అల్లం నారాయణకు, వుస్తక ఆవిష్కరణకు అంగీకరించిన తెలంగాణ హైకోర్టు వూర్వ న్యాయమూర్తి జిస్టిస్‌ రాధారాణి గౌరికి, పున్తకం ముద్రణలో నహకరించిన కోయ చంద్రమోహన్‌కు ధన్మవాదాలు. అందరినీ మించి పుస్తకంకోనం ప్రోళ్సహించిన మా ఆవిడ సుజొవతికి ధన్యవాదాలు.

ఎన్‌. వినయకుమార్‌

కృతజ్ఞతలు

ప్రజాశక్తి దినపత్రికలో నాతో పాటు పని చేసిన చాలా మంది జర్హలిస్టులు

నా గురించి నేను రాసుకోవాలని పట్టుపట్టారు. నా 70వ పుట్టిన రోజు

సందర్భంగా వారే చిన్నపాటి సెలబ్రేషన్‌ పర్హాటు చేసి సభా ముఖంగా నా

చేత ఆత్మకథకు జప్పించుకొన్నారు. ఆ సమయంలో నేను ఏడాది గడువు కోరినా ఆ గడువులో పుస్తకం పూర్తి చేయలేకపోయాను. ఇంగ్లాండ్‌లో స్థెరపడిన మా అబ్బాయి సంటిప్‌ తన కుటుంబంతోవాటు ఇండియాకు వచ్చినప్పడు అమ్మానాన్నల స్తపథి (70 వళ్చు ఉత్సవం జరిపాడు. ఆ సందర్భంగా కూడా కొందరు నా అత్మకథ ప్రస్తావన తెచ్చి నాతో మాట తీసుకొన్నారు. మీరు రాయకపోతే మేమే మీ గురించి మీతో పని చేసిన వారి చేత రాయించి

బక సంకలనం తెస్తామన్నారు. నేను శుభం అన్నాను. కాని అది జరగలేదు.

నందర్భాన్నిబట్టి చాలామంది పేరు వుస్తకంలో పేర్కొన్నాను. చాలామంది పేర్లయి ఉంటాయి కూడా. నా గురించి రాయాలని చాలా నుంధికి అన్ఫించవచ్చు. కాని స్థలాభావం రీత్సా వివిధ దశలను కవర్‌ చేయాల్సిన ఆవశ్ళకత వల్ల నేను అందరినీ రాయమని అడగలేదు. నా గురించి రాసినవారికి ధన్యవాదాలు. రాసిమ్మని నేను కోరని వారందరూ నన్ను మన్నించాలని మనవి. నేను చెప్తుంటే జర్దలిస్టు డాక్టర్‌ షేక్‌ హసీనా పుస్తకం రాశారు. కె. శైలజ ప్రాథమిక డిటిపి చేసి పేజీలు పెట్టారు. ఉడుత రజిత ప్రూఫ్‌లు సరిచేయడంతో పాటు అదనంగా రాసిన మ్యూటర్‌ను కంపోజ్‌ చేసి ఇచ్చారు. నా వెంటబడి రాయించడంతో పాటు పుస్తకం తేవడంలో అన్ని

దశల్లోనూ అండగా నిల్చి కంభాలపల్లి కృష్ణ సహకరించాడు. పుస్తక ముఖచిత్రం డిజైన్‌ చేసింది కత్తుల వెంకట్‌, దానికి మెరుగులు దిద్దిన బ్రహ్మంగారు, పుస్తకంలోని ఫోటోలను సేకరించడంలో ఫోటోగ్రాఫర్లు కె. నరహరి, వెంకట్‌ తోడ్డడ్డారు. ఈ సందర్భంగా ఆడియో విజువల్‌ (ఐ.వి రూపొంధించడంతో పాటు ముఖచిత్రానికి ఫోటో తీసి ఇచ్చిన ఫోటోగ్రాఫర్‌ శివకు నా ధన్యవాథాలు. నా చిరకాల మిత్రుడు ప్రాఫెసర్‌ శ్రీధర్‌ ముందుమాట రాసిచ్చారు. తెలంగాణ ప్రభుత్వం ప్రణాళికా బోర్డు ఉపాధ్యక్షుడు జ. చిన్దారెడ్డికి, మీడియా అకాడమీ చైర్మన్‌ శ్రీనివాసరెడ్డికి, పుస్తక పరిచయానికి అంగీకరించిన మీడియా అకాడమీ మాజీ ఛైర్మన్‌ అల్లం నారాయణకు, పుస్తక ఆవివ్క్మరణకు అంగీకరించిన తెలంగాణ హైకోర్టు పూర్వ న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ రాధారాణి గారికి, వుస్తకం ముద్రణలో నహకరించిన కోయ చంద్రమోహన్‌కు ధన్మవాదాలు. అందరినీ మించి పుస్తకంకోసం ప్రోత్సహించిన మా అవిడ సుజావతికి ధన్యవాదాలు. ఎన్‌. వినయకుమార్‌

ముందుమాట థ్‌! మాడభూపిశ్రీధర్‌ ౧.౫౧. డీన్‌ ఆఫ్‌ లా మహేంద్ర యూనివర్సిటీ | / 0/౧. తెరిచిన పుస్తకం మన వినయ్‌ జీవితం : చదివితే తెలుస్తుంది పత్రికలు పంచే దశ నుంచి పత్రికలో రాసే దశకు చేరడమే గొప్ట. కాగా ఒక రిపోర్టర్‌గా చేది ఎడిటర్‌ స్థాయికి ఎదిగిన కృషీ వలుడు వినయ్‌. కష్టజీవికి అన్న మాటకు నిర్వచనం తన జీవనపోరూటానికి “'పేపర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ అనిపేరు పెట్టడం చాలా సముచితం వంశానుగత వారసత్వానికి సంబంధించిన వాడుకాదు. సామాన్ముడు. ఇప్పుడు మాన్ఫుడు. అసామాన్ముడు. తన బతుకు తను బతుకుతూ, బక చేయితిరిగిన పత్రికారచయిత కావాలంటే అందుకు నిరంతర కృషి తప్ప మరేది కాదు, ఉండదు. ఆశ్చర్మకరంగా ఎస్‌.వినయకుమార్‌ తన కథకు “పేపర్‌ బాయ్‌ టు ఎడిటరొ అని పేరు పెట్టడానికి ఏడు నెలల కిందట మా నాన్షగారి జీవితం గురించి రాసిన పుస్తకానికి “న్యూస్‌పేపర్‌ బాయ్‌ నుంచి థినపత్రిక ఎడిటర్‌ దాకా యం.యయస్‌,.ఆచార్మ” అని పేరు పెట్టుకొన్నారు. ప్రముఖ ప్రచురణ కర్త ఎమెస్కా 2015 మార్చిలో ఆ పుస్తకం ప్రచురించింది. ఇంకా విడుదల కాలేదు. ఆచార్య శతజయంతి సందర్భంగా ఆవిష్కరించాలని ఎదురు చూస్తున్నాను ఆయన 1958లో జనధర్మ పత్రిక ఎడిటర్‌ గా సంచలనం సృష్టించిన వ్యక్తి. ఆ తరువాత 1972లో వరంగల్‌ లో బాలాజీ ప్రెంటింగ్‌ ప్రెస్‌ ను ప్రారంభించించారు. 1980లో తను ఎడిటర్‌గా వరంగల్‌ వాజి పతిక ప్రారంభించారు. మా నాన్నగారు నన్నే ఎడిటర్‌గా ప్రకటిస్తానన్నారు. అవసరం అనుకుంటే ప్రింటర్‌ పబ్లిషర్‌ అని నాపేరు రాయండి కాని మీరు ఎడిటర్‌గానే ఉండాలని చెప్పాను. నేను జర్జలిన్టు మహానుభావుడైన ఆచార్య కొడుకును మాత్రమే. ఇష్షడికీ నేను ఎడిటర్‌ కాదు. కాలేను. 8 శం. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ 40

వినయకుమార్‌ తనజీవితం గురించి సాదాసీదాగా రాసుకున్నారు. అతిశయోక్తులు కనపడవు. చదువుతుంటేనే కళ్లు తడుస్తున్నాయి. ఇంకా లోతుగా చదివితే పూర్తిగా వినయ్‌ ఎవరో తెలుస్తుంది. ఇట్లా చదువుకోవాలని, పనులు చేసుకోవాలని, ఈ విధంగా బతకాలని తెలుస్తుంది. వోస్టల్‌లో వినయ్‌ ఖర్చులు, పుస్తకాలు, నాన్న (సదుర్ల గోపాల్‌ వారానికి ఇచ్చిన అయిదురూపాయలతో ఏ విధంగా నడిపారో పిల్లలు చదువుకుంటే తెలుస్తుంది. హాస్టల్లో తనకు మంచిన పేదల గురించి ప్రన్నావిస్తారు వినయ్‌.

తన పుస్తకంలో వఐనయ్‌ 'మా తాత' అని రాశారు. ఆ సంబోధనలోనే ప్రేమ ఉంది. తాడుతో లాగే ఫంఖా, తాతగారి చేపల వేట, ఆయనలోని కష్టపడే తత్వం, వైష్ణవ, శైవ పట్టింపులు. గోఐందా, గోవిందా, శ్రీ రంగా, అడియేన్‌ దాసుణ్ణి అనడం (అడియేన్‌ అంటే మీ పాదదాసులం అని, వదైరా వివరించారు. క్షురకుల్లో వైద్యం, సంగీతం ఎలా కలగలిసి ఉంటాయో రాశారు. అవన్నీ తెలుసుకోవలసిందే. వినయ్‌ నాన్షగారి మిత్రులు, ముస్లింలైన హలాల్‌ రంజాన్‌ నాడు ఉన్మాన్‌ బాబాయి ఇంట్లో వందు వగైరా వివరిస్తూ మాథి ఒకే కుటుంబం ఉన్నట్టుండేది అని తెలిపారు. తన నాన్న ఎదుర్కొన్న కుల వివక్ష బ్రహ్మసమాజం గురించి చదివి విగ్రవోరాధను వ్యతిరేకించడం సందీత దర్శకుడు నౌషాద్‌, తీయని గాయకుడు రఫీ గురించి చెప్పిన ముచ్చట్లు బాగుంటాయి. వినయ్‌ అమ్మ పేరు దానమ్ము అంటేనే దానం, త్యాగశీలి. నగలు అమ్ముకుంటూ భవిష్పతును నమ్ముకుంటూ సాగించిన బతుకుల్లోని అక్షర బద్ధం కాని చరిత్రను వినయ్‌ ప్రస్తావించారు. వినయ్‌ గారే పట్టుబట్టి వారి నాన్న చేత ఆత్మకథ రాయించడం విశేషం. తాతల ముత్తాతల కథ నుంచి మనవలదాకా రాయడం కూడా ఆత్మకథకు, అవసరం. అన్నీ జ్ఞాపకాల్లో ఉండవు కదా! ఏ క్షణాన్నయినౌా మర్షిపోవచ్చు.

(అందుకు నా జీవనమే ఓ గుర్తు. అన్నీ మరిచిపోయి, ఇప్పుడిప్పుడే నేను మళ్లీ రచనలు చేయగలడం అంటేనే ఒక విచిత్రం. నాజీవితం గురించి రాయడం ఎందుకు అనుకునే వాడిని. కాని వినయ్‌ తన గురించి వారి నాన్న గురించి రాయడం చూసి అదెంత అవసరమో అర్ధమయింది

శి. జేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ ససేస 9

వినయ్‌ బాల్యంనుంచి మొదలెట్టి, పాఠాలుచెప్పిన పెద్దల గురించి, తరువాత జర్జలిజం సంబంధించిన అంశాలు, ప్రజాశక్తి పత్రికతో ప్రయాణ సంఘటనలు, విదేశీ యాత్రలలో అనుభవాల ద్వారా చాలా విషయాలు చెప్పారు. ఈ తరం జర్షలిసులు తెలుసుకోవాలిన విషయాలు చాలా వివరించారు. నాన్న ప్రేరణతో వినయ్‌ స్వయంగా తన జీవితాన్ని తాను నిర్మించుకున్నారు. వినయ్‌ నాన్న క్షౌరవ్యత్తి పై వచ్చే చాలీచాలని ఆదాయంతో దుర్ధర దారిద్దంలో మొక్కవోని నిజాయితీతో జీవించారు. ఆ లక్షణాలను పుణికి పుచ్చుకున్నవాడు వినయ్‌. తండ్రి నుంచి ధైర్యం, మనోశక్తి తెచ్చకున్నా స్వంత కృషితో జర్షలిస్టుగా ఎదిగాడు. హైదరాబాద్‌ లో తను ఈనాడుతో జర్షలిస్టు జీవనం మొదలెట్టి ప్రధానమంత్రి మన్మోహన్‌ సింగ్‌ జర్షలిస్టుల జట్టులో న్యూయార్క్‌ వెళ్లి రిపోర్టు చేయడం విశేషం. దేశ రాజకీయ నాయకుల ప్రసంగాలు విని, వారిని ఇంటర్వ్యూ చేసి, టివిల్లో మాట్లాడి, తన విజ్ఞానాన్ని పెంచుకొన్నారు. అదొక గొప్ట అవకాశం. గొప్ప లక్షణం. ఇప్పుడు జర్షలిన్దులకు అంతటి మంచి అవకాశాలు తక్కువే అనవచ్చు నేడు అసలు మంత్రులు, ముఖ్యమంత్రులు, కేంద్రంలో ప్రధాని, మంత్రులు కూడా పత్రికా సమావేశాలు నిర్వహించడం కూడా లేదు కదా. నే పాత్రికేయానికి చిత్తశుద్ధితో కట్టుబడిన వ్యక్తి వినయ్‌. మాజీ ఎంపీ పెమధుగారు ఎమర్దనీలో తామిద్దరం ఒకే రూమ్‌లో అండర్‌ గ్రౌండ్‌లో కలం ము కష్టనన్విల్స్‌ ఎదుర్కొని నిలబడి, నమ్మిన సిద్ధాంతానికి ట్టు ట్ర ఇచ్చిన బాధ్యతలను ఇవ్టడిక్రీ నిర్వహిస్తున్నారని చెవారు. మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాలో సిపిఎం సాధారణ నభ్యుడిగా చేరి ప్రజాశక్తి సంపాదకుడైన చైతన్యం వినయ్‌ది అని మాజీ ఎడిటర్‌ విశ్రీనివానరావు ప్రశంసించడం సరయిన ప్రస్తావన. ఎంహేమసుందర గ ల వినయ్‌లోని నృషత గు (సినియర్‌ జర్హలిస్టు పజ రించి సృష్టంగా చెప్పారు. అర్లం కాకుండా మాట్లాడడానికి, రాయడానికి వినయ్‌ ఇష్టపడడు. వినయ్‌తో కలసి 29 సంవత్ణరాలు జర్షలిస్టుగా ఎం.వేణుగోవాల్‌రావ్‌ స్నేహంగా ఉండడం ఆదర్శమైన విషయం. ఆ ఇద్దరితో నాకూ స్నేహం, ఆనాటి అభిమానం తగ్గలేదు, తగ్గదు. 10 శి. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ జి

వేణుగోపాల్‌ గారు చెప్పినట్టు వినయ్‌ ఇప్పటికీ శక్తికి మించి పనిచేస్తూన్నారు. చిన్న చిన్న వాక్సాలతో స్పష్టమైన భాషతో ఇంగ్లీష్‌ పుస్తకాలను తెలుగులోకి అనువదిస్తున్నాడు వినయ్‌. ఆ పుస్తకాలు సమాజానికి చాలా మేలు చేసేవి. పాశం యాదగిరి. కెవేణుగోపాల్‌ వంటి బిసి జర్షలిస్తులకు వినయ్‌ అంటే వ్రత్యేక అభిమానం. ఎవరు ఏ కులమైనా, కష్టపడి, స్వతంత్రంగా ఆలోచించకపోతే సమాజానికి పనికి రారు. ఈ వృత్తిలో భయపడితే అసలే పనికి రారు.

నేను జర్జలిస్టుగా, ఉదయం రిపోర్టర్‌గా ఉన్నపుడు బాగా అభిమానించే మంచి వ్యక్తి పాశం యాదగిరి. ఏదైన తెలియక పోతే వినయ్‌ను అడగండి అని యాదగిరి చెప్టేవారు. నిజానికి యాదగిరికి తెలియని అంశం ఉండదు. లోతులన్ని వివరించి చెప్పే గొప్ట జర్హలిస్తు యాదగిరి. ఆయనే వినయ్‌ని అడగండి, మీ సమస్య తీరిపోతుంది అనేవారు. నేను, వినయ్‌, జి.రాజకుమారి, యాదగిరి కలిసి కనెక్టవుతూ తెలుసుకుంటూ రాసుకుంటూ ఉండేవారం. మా ప్రజాశక్తి కుటుంబానికి వినయ్‌ పెద్దన్నయ్య అని రాజకుమారి గారు చెప్పారు. వేణుగోపాల్‌ కూడా మా జట్టు వాదే. వారందరినీ నడిపేది నిజం, చిత్తశుద్ధి. వినయకుమార్‌ వల్లి భాషాదోషాలు లేకుండా మాట్లాడడం తెలుసుకున్నానని చెప్పిన ఎన్‌. వీరయ్యగారి మాటలో ఎంతోనిజం ఉంది. ఏనయ్‌ గురించి బఒక్కపేజీలో యాదగిరి సంక్షిప్తంగా జీవితాన్ని వివరించడం ఆయనకే చెల్లు.

వినయ్‌ జీవితంలో అందరికన్నా ముఖ్యమైన వ్యక్తి ధర్మపత్ని శ్రీమతి సుజావతి. ఆమె గురించి ఎంత చెప్పినా తక్కువే. వాళ్ళల్బం ప్రేమఅభిమానం ఆమెతో మాట్లాడితే తెలుస్తుంది. సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రానికి వినయ్‌ సారథి. శిష్కులు, సన్నిహితులు, మిత్రులు, బంధువులు, చెల్లెళ్లు, కుమార్తె కుమారుడు, కోడలు, తన మనవడు, మనవరాళ్లు ఆత్మీయంగా రాసుకున్న చిన్ని చిన్ని మాటలు కూడా చదువుకోవలసిందే. నాకూ బాగా తెలిసిన గోర్యానాయక్‌ (కారు నారథఖ) వినయ్‌కి తాను దత్తపుత్రుడని చెప్పుకొన్నాడు. సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రం నిర్వహణలో ఆయనకు వయసు, ఆరోగ్యం, ఏవ్‌ అడ్డుకాదు. విజ్ఞాన కేంద్రాలను ఎలా నడపాలని ఎవరైనా అడిగితే వినయ్‌లా నడపాలని చెప్పాచ్చు

సని. వేపర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. *ం 11

ఈ ముందుమాట కోసం పుస్తకం చదవడం వల్ల మరికొంత వినయ్‌ జీవితం తెలుసుకునే అవకాశం వచ్చింది. నావంటి వాళ్లం వినయ్‌ మాకు తెలిసిన మిత్రుడని అనుకుంటున్నామే గానీ పుస్తకం చదవకపోతే మేము కేవలం పరిచితులంగానే మిగిలిపోతాం. వినయ్‌ వంటి వ్యక్తులు ఉంటే సమాజం నిలబడుతుంది, రాజ్యాంగం నిలబడుతుంది, ప్రజాన్వామ్మం నిలబడుతుంది, అక్కడ స్వేళ్ళ బాధ్యత ఉంటుంది. లంచం ఉండదు, లక్ష్యం ఉంటుంది. అనుకొన్నది సాధిస్తారు కూడా. ఈ ముందు మాటతో ఆగవద్దు. పరిచయాలు, అనుబంధాలు, అభిప్రాయాలు, అభిమానులు రాసిన బక్కొక్క పేజీలో మనకు అంతకుముందు తెలియని అంశాలు బోలెడు కనపడతాయి. వినయ కుమార్‌ వినయం మూర్తీభవించిన వారు. వినయం లేకపోతే ఏటి నేర్చకోవడం సాధ్యంకాదు. “పేపర్‌ బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ ను వినయంగా

చదివితేనే వినయ్‌ ఏమిటో తెలుస్తుంది. ముందు మాటలు, అధ్యాయాలు, అన్నీ ఉంటాయి. షెల్ట్‌ లో పుస్తకం కూడా ఉంటుంది. కాని వినయ్‌ ఏమిటో పుస్తకం తీసి చదివితేనే తెలుస్తుంది.

12 జనా. ఎన్‌ వినయకునూర్‌ 244

/ (4 [గ కు [9

ఎడిటర్‌ స్టాయికి ఎదిగిన వినయశీలి . వ: (.

బ్‌ జి. చిన్నారెడ్డి క్‌, శ

ప్రణాళిక బోర్డు ఉపాధ్యక్షుడు. (జ స

తెలంగాణ ప్రభత్వం. (కీ గ | వినయ కుమార్‌ నా బాలి స్తేహితుడు. తన గురించి నాకు బాగా తెలుసు. కష్టపడి చదువుకున్న విద్యార్ధి. సిద్ధాంతపరంగా కమ్యూనిస్టు పార్టీలో చేరారు. వారి తండ్రి సదుర్ల గోపాల్‌గారు కూడా కమ్యూనిజానికి అంకితమైన వ్యక్తి. ప్రజాశక్తిలో విలేకరిగా వనిచేనర్హా ఎడిటర్‌ స్థాయికి ఎదిగిన వినయాశీలి, బాగా చదువుకున్నవాడు. సమాజంపట్ల బక స్పష్టమైన వైఖరి కలిగి ప్రజలకు మంచి చేయాలన్న దృక్టథం అతనిలో మెండు. నేను కాంగ్రెస్‌ పాల్టీకి చెందిన వ్యక్తిని అయినష్టటికీ మేమిద్దరం అనేక సెమినార్లల్లో పాల్గొని ఇరువురి వాదనలు చెప్పకొన్నాం. పార్టీలు వేరైనా మా మధ్య ఎలాంటి మనస్పర్థలు లేవు. సయోధ్యతో మెలుగుతాము. భావితరాన్ని తీర్చి దిద్దడంలో వినయ్‌ క్యషి అభినందనీయం. అంతేకాకుండా భావితరాలకు గొప్పవారి జీవిత చరిత్రలను, గొప్ప ఘటనలను అందించాలనే ఉద్దేశ్చంతో వినయ్‌ అనేక అనువాదాలు చేస్తున్నారు. ఆయన కృషి ఇలాగే నిండు నూరేళ్ళ సాగాలని మనః:స్టూర్తిగా కోరుకుంటున్నాను. అలాగే బాల్య స్టేహితులం అయిన మేమందరం ఆనందంగా కలిసి ఉండాలని ఆశిస్తున్నాను. తన జీవిత చరిత్రను రాయడంలో సహకరించిన డా॥ షేక్‌ హసీనాకు నా ఆశీర్వాదాలు. 09 జాలి. ప్రేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ సన్‌ 13

త... 6 5౧౬౬౯01406 ౧౯౨౦౪ ౧1.110. 5-9-166, ౧౧౭౧౪! గింజం యణ 2౧౧౧౬1 0/66/2046 - 500001 16612 40206౧౪ 01 7812౧204 91200202 5469. ఆదర్శనీయ జీవితం వినయకుమార్‌ చిరకాల మిత్రులు. 1979లో వారు జర్షలిజంలో ప్రవేశించినష్టటి నుండి నేను వారిని ఎరుగుదును. అందులో వారు ప్రజాశక్తి విలేకరిగా ఉండటం, జర్షలిన్సు యూనియన్‌లో క్రియాశీలక పాత్ర నిర్వహించడంతో మా ఇద్దరికి అనుబంధం ఏర్టడింది. దానికి తోడు జూబ్లీహెల్ల్‌ జగ్షలిస్టు కాలనీలో కూడా నివాసం ఉండటం వల్ల మా సాన్నిహిత్సానికి మరో అంశం. వారి కుటుంబ నేపథ్యం నాకు పెద్దగా తెలియదు. కాని కమ్మూనిస్తు పార్టీ, మార్కిస్తుకు దగ్గరగా, మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లా వాసుడిగా పరిచయం. తన జీవితం, జీవితానుభవాల గురించి రాసుకున్న పుస్తకానికి పెట్టిన పేరు “పేపర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ ఆయన జీవిత ప్రయాణం ఏమిటో ఈ ఒక్క మాటలో స్పష్టమౌతుంది. నేను ఈ పుస్తకం ద్వారానే చాలా విషయాలను తెలుసుకున్నాను. వినయకుమార్‌, సుజావతిల కుమార్తి ఉజ్వల, కుమారుడు సందీప్‌ నా పిల్లలకు సహచరులే. ఒక కమ్యూనిస్టు పత్రిక జర్దలిస్టుకి ఎదురెన అనభవాలు, లభించిన స్వేచ్చ ఇతర పత్రికల్లో సాధ్యం కాదన్న అంశం, వినయకుమార్‌ అనుభవాలను చధివితే సుస్పష్టమౌతుంది. ఆ కాలంలోనే దాదాపు బక దశాబ్దానికి ముందు నేను విశాలాంధ్ర విలేకరిగా, దానికి తోడు జర్షలిగ్టు 14 సని. ఎన్‌ వినయకుమూర్‌ 44

యూనియన్‌లో కూడా క్రియాశీలకంగా పనిచేన్తున్నాను. నేను రాష్ట్ర యూనియన్‌ బాధ్యతల్లో ఉన్నప్పుడు ఐనయకుమర్‌ హైదరాబాద్‌ బాధ్యతలు నిర్వహించారు. జర్షలిస్టు సమస్యలపై అనేక పోరాటాలు, సమ్మెలు, సభలు, సమావేశాలు నిర్వహించిన అనుభవాలున్నవి. వినయకుమార్‌ స్నేహశీలి, మననులో ఉన్న భావాలను వెల్లడించడానికి నంశయించేవాడు. విషయాలపట్ల, ఆయన భావాలు స్పష్టంగా నిక్కచ్చిగా ఉండేవి. జర్షలిజంలో నేటి పరిస్థితులను చూన్తుంటే... మేము పనిచేసిన కాలం వృత్తి పరంగా సంత్యప్తినిచ్చిన ఒక స్వర్ణ యుగంగా భావించవచ్చు. అందుకు కారణం సమాజ అభ్యున్నతికి సమంజసమని భావించిన అన్ని అంశాలను భయబభ్రాంతులు లేకుండా, నిర్జీతితో వార్తలను, వ్యాసాలను, వ్యాఖ్యానాలను వెల్లడించడానికి అవకాశాలు ఉండేవి. నేడు అది మ్యగ్యం. తన సలు అనుభవాలను వినయకుమార్‌ తన పుస్తకంలో చాలా చక్కగా వివరించారు. తెలుగునాట కమ్యూనిస్టు జర్దలిజం ప్రజల పక్షపాతిగా, శాస్త్రీయ దృక్ట్షథంలో సమసమాజ నిర్మాణానికి దోహదపడ్డది కమ్యూనిస్తు జర్షలిజమే. అందులో కమ్యూనిస్టు పత్రికలే కీలక పాత్ర వహించాయి. జర్షలిజంలో మలితరపు జర్హలిస్టు కా. వినయ్‌కుమార్‌ బక పెద్ద వత్రికల్లో చేన్తున్న ఉద్యోగాన్ని, అధిక వేతనాన్ని త్యజించి తన భావాలకనుగుణంగా ఒక పత్రికలో అనేక ఒడిదుడుకులను ఎదుర్కొంటూనే జీవితాన్ని కొనసాగించటం నేటి పరిస్థితుల్లో అనితర నొధథ్యం. ప్రజాశక్తి దినపత్రికలో ఉద్యోగ విరమణ తరువాత నేటికి ఏదో రూపంలో జర్దలిస్టుగా కొనసాగుతున్నారు. పార్టీకి తన సేవల్ని అందిస్తూనే ఉన్నారు. ఇలాంటి జీవితం, సామాజిక సేవకు అంకితమైన జర్షలిస్టులకు అత్యంత ఆదర్శనీయం. ఈ సందర్భంగా మిత్రులు ఏనయకుమార్‌కి వారి కుటుంబ సభ్యులకు మనసారా అభినందనలు తెలియజేస్తున్నాను. 0 ౫. పేసర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. 13 15

స లు వి. శ్రీనివాస రావు, క క! మాజీ ఎడిటర్‌, ప్రజాశక్తి | | వృత్తిరీత్యా జర్షలిస్టు అయిన సదుర్ల వినయ కుమార్‌ జీవితం యావత్తు ప్రజా జర్షలిజానికే అంకితం చేశారు. జర్షలిజం అనేటథి ఉన్నది ఉన్నట్లుగా వాస్తవాలను ప్రజలకు చేరవేసే వృత్తి. కానీ ప్రజా జర్దలిజం అలా కాదు. జరిగిన ప్రతి ఘటనలోనూ ప్రజా ప్రయోజనాలను కూడా దృష్టిలో పెట్టుకొని రిపోర్టింగ్‌ చేస్తుంది. ఈ విషయంలో వినయ కుమార్‌ ఆరితేరిన పాత్రికేయుడని చెప్టవచ్చ. హైదరాబాద్‌ నగరంలో కొంతకాలం ప్రయివేటు నర్శింగ్‌ హోమ్‌లో ఉద్యోగం చేశారు. ఆ తరువాత ఈనాడు రిపోర్టర్‌గా చేసి ప్రజాశక్తి దినపత్రిక వ్రారంభం కావడంతో అన్ని అవకాశాలను వదులుకొని జీతభత్సాలతో నిమిత్తం లేకుండా ప్రజాశక్తిలో చేరిపోయారు. చిన్నతనం నుండే అభ్యుదయ నేపథ్యంలో పెరిగారు. వారి తండ్రి మంచి సాహితీవేత్త, స్వతహాగా పాటలు, కవితలు రాశారు. అందువలనే సాహిత్యంపై వినయకుమార్‌కు మంచి పట్టు ఉంది. తెలుగు సాహిత్సంమ్‌దే కాదు ఉర్జూలోనూ ఆయనకు ప్రవేశం ఉంది. ఉరూ పదాలను తెలుగీకరించి హైదరబాద్‌ వాసులను ఆకర్షించే భాష ఆయనకే సొంతం. 2000 సంవత్సరంలో నేను ప్రజాశక్తిలో ప్రవేశించే నాటికి వినయకుమార్‌ న్యూన్‌ ఎడిటర్‌గా ఉన్నారు. జర్షలిజంలో అప్పటికే ఆయన సీనియర్‌. నేను ఓనమాలు నేర్చుకునే స్థానంలో ఉన్నాను. అయినా నేను ఎడిటర్‌గా ఉన్నప్పుడు నాకు ఎంతగానో సహకరించి ప్రజాశక్తి అభివృద్ధిలో అగ్రభాగాన నిలిచారు. వయస్సు మీదపడుకున్నా ఆరోగ్భం నహాకరించకున్నా పట్టుదలతో పత్రిక నాణ్యతను పెంచడంలో కీలకపాత్ర పోషించారు. అంతర్తాతీయ, జాతీయ ఘటనలను అత్మంత సన్నిహితంగా పరిశీలిస్తూ లోతైన విశ్లేషణలు చేసేవారు. సట్‌ ఎడిటర్‌లు ఏవైనా తప్పలు రాస్తే పట్టుకొని సలదిడేవారు. లోతుగా అధ్యయనం చేస్తి సంపాదకీయాలు రాసేవారు. సమయానికి వేత్రిక ప్రింటింగ్‌కి పంపకపోతే వచ్చే ఒత్తిడులు అసాధారణంగా ప్రైైటాయి. ఆఖరి నిమిషంలో వచ్చే బ్రేకింగ్‌ న్యూస్‌లకు అనుగుణంగా మొత్తం పేజీ మేకప్‌ వళినప్పుడు ఆయన పో ఓపిగ్గా వ్యవహరించేవారు. ఆ రకంగా సదాతేవంి సేద ఎక్కువథారం పడకుండా ఆయనే మోసేవారు. నేను సంపాదకుడినే అయినప్పటికీ భాషాపరంగా వచ్చే వివాదాలు, అనుమానాల్లో ఆయన మాటకే విలువిచ్చేవారం. హైదరాబాద్‌లో సీనియర్‌ జర్జలిస్టులతో ఆయనకు అనేక సంబంధాలు ఉన్నాయి. 16 సలి. ఎన్‌. వినయకుమార్‌ పసన

ప్రభుత్వంతో ఉన్నతాధికారులతో స్నేహంగా ఉండేవారు. కానీ ఏనాడూ ఆయన వాటిని స్వప్రయోజనాలకోసం దుర్వినియోగం చేయలేదు. పీలున్నంత వరకు ప్రజాశక్తి అభివృద్ధికి ఉపయోగించేవారు. తన నహచరుల్ని రాజకీయంగా ప్రభావితం చేసేరదుకు కూడా ప్రయత్నించేవారు. హైదరాబాద్స్‌ జర్షలిన్దు యూనియన్‌లోనూ ఆయన చురుగ్గా ఉండేవారు. ఇతర పత్రికల్లో ఉండే సీనియర్‌ జర్షలిస్పుందరికీ ఆయనంటే ఎంతో గౌరవం, అభిమానం. విలేకర్లతోనూ, సంపాదకవర్గ సిబ్బందితోనూ స్నేహపూర్వకంగా మెలగడం, ఏదైనా సమస్య వచ్చినప్పుడు నున్నితంగా వారి దృష్టికి తీసుకెళ్చి సరిదిద్దే ప్రయత్తం చేసేవారు. 2005లో నేను సంపాదకునిగా రిలీవ్‌ అయి పార్టీ బాధ్యతల్లోకి ఢిల్లీకి మారాను. ఆ న్థానంలో సంపాదకునిగా ఐినయకుమార్‌ బాధ్యతలు తీసుకున్నారు. నేను ఢిల్లీ వెళ్ళాక జాతీయ స్థాయి పత్రికా సంపాదకుల సమావేశాలకు, జర్షలిస్టు నంఘాల సమావేశాల సందర్దంగా కలిసేవాళ్టం. ఇప్పటికీ ఆ సంబంధాలు అలాగే సుహ్యృద్భావపూరితంగా కొనసాగుతున్నాయి.

వినయకుమార్‌ జర్షలిస్టు మాత్రమే కాదు మార్షిస్టు పార్టీ నాయకులు కూడా. మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాలో సిపిఐ౮యం) సాధారణ సభ్యుడిగా చేరి ప్రజాశక్తి నంపాదక బాధ్యతల వరకు పార్టీ చైతన్యంతో వ్యవహరించారు. 2002 సంవళ్షరంలో పార్టీ రాష్ట్రకమిటీ సభ్యుడయ్యారు. ప్రజాశక్తి నుండి రిలివ్‌ అయ్యాక సుందరయ్య విజ్ఞానకేంద్రం బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నారు. విజ్ఞానకేంద్రం ఆధారంగా అనేక వర్తమాన సమన్యలపై ఆన్‌లైలోనూ, ఆఫ్‌లైన్‌లోనూ సెమినార్హు నిర్వహిస్తూ ప్రజలను, కార్యకర్తలను ఎప్పటికప్పుడు చైతన్యం చేయడానికి కృషి చేస్తున్నారు. విజ్ఞానకేంద్రం బాధ్యతల్లో ఉంటూనే అనేక రకాల ఇంగ్లీషు పుస్తకాలను తెలుగులోకి అనువాదం చేశారు. తనపై పార్టీ పెట్టిన బాధ్యతలు నిర్వహించడంలో ఆయన ఏనాడూ అనారోగ్యాన్ని అడ్డం పెట్టుకోలేదు.

వినయకుమార్‌ వృత్తిరీత్కా పార్టీ రీత్యానే కాదు వ్యక్తిగతంగానూ నాకు మంచి స్నేహితుడు. అనేక విషయాలు పరన్సరం నివేదించుకునేవాళ్ళం. ఒకరికొకరం సలవాలు తీసుకునేవాక్టం. ముఖ్యంగా నాకు, నా కుటుంబం ఆరోగ్భం విషయంలో వినయకుమార్‌ గారూ. ఆయన శ్రీమతి సుజావతి గారు ఎంతగానో సహకరించారు. కుటుంబ పరంగానూ మాకు మంచి సంబంథాలున్నాయి. ఎప్పుడు కలిసినా ఆప్కాయంగా పలకరిస్తుంటారు. అత్యంత సున్నిత స్వభావి అయిన వినయకుమార్‌ పనులు చక్కబెట్టడంలోనూ, లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడంలోనూ పట్టుదలతో పనిచేసేవారు. పట్టుదల, అంకితభావం ఆయనకు రెండు ఆభరణాలు. వారి వృత్తిజీఏతాన్ని సమాజంపట్ల నిబద్ధతను, అంకిత భావాన్ని నేటి యువత ఆదర్శంగా తినుకోవాలి. ముఖ్యంగా యువ జర్హలిస్టులు ప్రస్తుత సమాజంలో ఉన్న అనేక పెడధోరణులు ఎదుర్కొని ప్రజా జర్జలిజానికి అంకితం కావడానికి వినయకుమార్‌ జీవిత అనుభవాలు ఎంతగానో తోడ్డడతాయి. ఈ ప్రతేక ప్రచురణ సందర్ధ్హంగా వినయకుమార్‌కు నా శుభాకాంక్షలు తెలియజేస్తూ ఆయన మరింత ఎక్కువకాలం ప్రజాసేవ చేయాలని కోరుకుంటున్నాను.

జఫ. పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ సల 117

తనని తాను నిరూపించుకున్నాడు గీ పి.మ ( ల ధు సిపిఐ(ఎం) నాయకుడు, మాజీఎంపి ఐశయకుమార్‌ నా చిన్షనాటి స్టేహితుడు. ఎంతో సౌమ్ముడు. ప్రజలపట్ల గౌరవథభావంతో ఉండాలని కోరుకునే మనిషి, అతి సాధారణ కుటుంబం నుండి వచ్చిస్తయం కృషితో ప్రజల మన్ననలను పొందారు. ఈనాడు పత్రికలో తను ప్రవేశించడానికి అన్నివిధాల ప్రోళ్ళహించాను. ఎమర్జెన్సీలో మేము ఇద్దరం బకే రూములో ఉన్నాం. అప్పుడు తను బ్బాచిలర్‌, నేను అండర్‌ గ్రౌండ్‌లో ఉన్నాను. ఆయన జీవితంలో ఎన్నో మలువులు, కథష్టనష్టాలొచ్చినా వాటినన్నింటినీ ఎదుర్కొని నిలబడ్డాడు. తాను నమ్మిన సిద్ధాంతానికి అంకితమయ్యాడు. పార్టీ అప్పగించిన బాధ్యతాయుత కర్తవ్యాల్లో తనని తాను నిరూపించుకున్నాడు. ఆయన చేసే ప్రతి పనిలో తోడునీడగా, అన్ని విధాలా సహకరించిన జీవిత భాగస్వామి సుజావతిని అభినందించాలి. ఎందుకంటే కుటుంబాన్ని నెట్టుకురావడానికి ఆమె అన్నివిధాలా కృషి చేశారు. 18 తసి. ఎన్‌, వినయకుమూర్‌ జ

సార్ధక జర్నలిస్తు ఖ్‌. సినీ గేయ రచయిత “శశ, నా చిన్నప్పుడు కమ్యూనిస్టు ఎలా ఉండాలి అన్న పుస్తకం చదివాను. ఆ తర్వాత కమ్యూనిస్టు ఇలా ఉంటాడా? అని వినయ్‌ గారిని చూసిన తర్వాత అర్థమయింది. ఒక మంచి కమ్మూనిస్టు ఎలా ఉండాలో వినయ్‌ గారిని చూసి నేర్చుకోవచ్చు. నమాజానికి ఎంత చేయవచ్చో ఆయన జీవన ప్రమాణాల్లో మనం చూడొచ్చ. అనమానళలు, వివక్షలు లేకుండా అందరిని అప్పాయంగా పలకరించే వ్యక్తి ఆయన. నేను కమ్మ్యూనిస్టుని కాను. అయినా నా రచనలను మెచ్చుకొని నన్ను ఎంతగానో ప్రేమిస్తారు. సులభకైలిలో అనువాదాలు చేయడంలో టిట్ట. జర్జలిస్టు వృత్తికి ఆయన సార్థకత చేకూర్చారు. కవులు, రచయితలు సున్నిత మనస్కులు. ఎవరిపైనైనా విమర్శలు వస్తే వాటిపై ఆయన స్పందించి అలా విమర్శించడం సమంజసం కాదు. ఫలానా వ్యక్తి సమాజానికి పనికి వచ్చే మనిషి అని అందరికీ అర్థమయేట్టు ఎంతో ఓపికగా చెప్తారు. వినయ్‌ గారి గురించి పుస్తకం తీసుకురావడం చాలా అవనరం. ఆయన జీవితం గురించి భావితరాలు తెలుసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. మా అభిప్రాయాల్ని సేకరించిన డాః షేక్‌ హసీనాని అభినందిస్తున్హాను. తి ఇల. పేవరబాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. సల 19

సామాజిక న్యాయం కోసం తపించే వ్యక్తి ల్‌. ఎపి రైతు సంఘం, అధ్యక్షులు. పూర్వ చీఫ్‌ జనరల్‌ మేనేజర్‌, ప్రజాశక్తి, వినయకుమార్‌ తన తండ్రి నుండి పుణికిపుచ్చుకున్న ఆశయాలను తు.చ. తప్పకుండా పాటించిన వ్యక్తి. వినయకుమార్‌ తన తండ్రి గారిలా మార్మిజం, సోషలిస్టు విధానాలను భారత సమాజానికి అన్వయించి సమసమాజ స్థాపన జరగాలని తపించే వారు. పార్టీలో సమాజంలో అందరికి మంచి స్టేహితుడు. అందరిని కలుపుకొని మాట్లాడే స్వభావం ఆయనకు బక కలికితురాయి. ఆయన నమ్రతే ఆయన ఆభరణం. అధి ఆయనకు పెట్టని కోట. నిరంతర అధ్యయన శీలి, నిత్య పరిశోధకుడు, సామాజిక అంశాలపై మంచి పట్టు గలవాడు. ఏ అంశంపైనైనా సాధికారిక గణాంకాలతో సనా పూర్వాపరాలను జోడించి రాస్తారు. ఏనాడూ పదవులకై పాకులాడలేదు. పార్టీ ఇచ్చిన ఏ హోదానైనా శిరసావహించి పనిచేశారు. అందరిని, అన్నింటిని సమన్వయ సపరచుకోవడంలో ఆయనకు ఆయనే నాటి. హుందాతనంగా వ్యవహరిస్తారు. భారత సమాజంలో సామాజిక న్యాయం ప్రధాన భూమిక పోషించాలని తపనపడే వాడు. ఆ విషయమే మా చర్చల్లో నిత్యం సాగేది. ప్రజాశక్తిలో నేను జనరల్‌ మేనేజర్‌గా, వినయకుమార్‌ ఎడిటోరియల్‌ విభాగంలో కలిసి పనిచేశాం. మా మధ్య ఎప్పడూ ఎలాంటి పొరపొచ్చాలు రాలేదు. ఇక ఆయన జీవన సహచరిగా వచ్చిన సుజావతి నేపథ్యం వేరే అయినప్పటికీ పార్టీ కుటుంబాల ఆరోగ్యం కోసం ఆమె విశేష కృషి చేశారు. ఆయని అడుగులో అడుగు కలిపి పనిచేశారు. ఆమె ట్రేడ్‌ యూనియన్‌లో బాగా కృషిచేశారు. తన అస్థిత్వాన్ని నిలబెట్టుకున్నారు. 20 సలి. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ జిల

వినయశీలి వినయ్‌ సాబ్‌ తెలకపళల్లిరవి, |... శై. వూర్వ సంపాదకులు, ప్రజాశక్తి న ఈ

ఇందులో మొదటిది ఆయన గుణం. రెండోవి ఆయనను నేను ఫిలిచే తొలి నంబోధన, అలా ఎందుకు పిలవడమంటే తను మా ఉర్జూ స్వరం గనక. కొన్సేళ్ల కిందటివరకూ - సాధారణంగా ఏమైనా కరవత్రాలు, లమువుస్తకాలు రాసే వని నాద్దెతే వాటిని ఉర్జూలో రాయించడం వినయ్‌ చేసేవారువినయ్‌ కాదు.వినయకుమార్‌ అని ఎన్నిసార్లు చెప్టినా వినయ్‌ సాబ్‌ అని పిలిచి నాలుగు జోకులేసిన తర్వాతనే విషయం మాట్లాడటం . వినయ్‌ గురించి ఎప్పడు మాట్లాడినా నాలో ఏదో ఆర్టత వస్తుంటుంది. నాలుగు దశాబ్దాల స్నేహం:మా నాన్న నరసింహయ్య తన తొలి నలుగురు ప్రేరకులలో బకేరని ఆయన ఈ జ్ఞాపకాలలోనేో చెప్పారు. మా అన్నయ్య చంద్రం(శర్ముహైదరాబాద్‌ సీనియర్‌ కార్భకర్త సుజావతి మా అమ్మ, లక్షమ్మతో మహిళా నంఘంలో పనిచేసేది గనకే మాథి ప్రజాశక్తికన్నా ముందే నకుటుంది అనుబంధం. వయసులో వినయ్‌ నాకంటే కాస్తపెద్దయినా.పత్రిఠా రంగంలో నేను కాస్త సీనియర్‌నయినా ఆ తేడా ఎప్పడూ మా మధ్య రాలేదు.అవతలివారితో గౌరవంగా మెలగడం వినయ్‌ నహజి లక్షణం.

ఈ సెల్‌ఫోన్స్‌ కాలం రాకముందు ఈూడొ 1981-2000 ఇరవయ్యేళ్ల పాటు విజయవాడనుంచి నేను ఆయనతో నిరంతరం టచ్‌లోనే వుండేవాళ్ని అప్పటి పెద్దల సూచనలతో వి.కృన్హయ్యతో కలసి వ్రాదరాబాద్‌ ఆథీనును ఎడిషన్‌దాకా తీనుకుపోవడంలో మేం ప్రధానంగా పనిచేశాం.1994 లో హైదరాబాద్‌లో ప్రదాశక్తీ ఎడిషన్‌ ఒక సవాలు. పత్రిక పెట్టినపుడే నడవదని జోస్యాలు చెప్టినవారు ఆ విస్తరణను గురించి మరెంత భయపెట్వివుంటారో వూహించుకోవచ్చలవన్నీ విఫలమై విస్తరించామంటే వినయ్‌ వంటి వారి అంకిత భావం ముఖ్య కారణం. ఈ సేవలతో పాటి ఆ దంపతులు ఆరోగ్భపరంగా ఎందరికో సహకరించిన తీరు ప్రశంసనీయం.

గత తాలింలో హైదరాబాద్‌ ఎప్పుడు వచ్చినా వారింట్లోనే ఆత్మీయంగా భోజనం, పత్రిక సమన్మలతో పాటు సినీ సాహిత్య నంభాషణలు.అనువాద పదాలు. వినయ్‌ సున్నితంగా రానీ పదునైన పంచ్‌ హెడింగ్‌ పెట్టాలంటే నేను ఆలోచించడం హైదరాబాద్‌ అవసరాలకు యునతను తీసుకోవాలని తను సిఫార్గు చేయడం, నిర్ణయం తీసుకుని పైకి శేవడం అలా ఎందరో. ఇష్టటికీ ఎక్కడ చూసినా కనిపిన్తుంటారు. వినయ్‌ వేణుగోపాలరావులను గురించి నాతో ముళ్చటించని జర్నలిస్తులెవరూ హైదరాబాద్‌లో తటస్థ పడలేదు. ప్రస్తుతం సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రం నిర్వహణ నరకూ నిరాడంబరంగా, నిబద్దతతో పనిచేస్తున్న వినయకుమార్‌ జీవతం,అనుభవాలు, ఆలోచనల గురించి పుస్తకం వెలువరిస్తున్న సమయంలో ఖిగిలిన మిత్రులతో పాటు అభినందనలు అందకేన్తున్నానుమా కుటుంబం తరపునా శు భాకాంక్షలు తెలియజేస్తున్నాను.

ఈ రచయిత్రి హసీనా మొదటి పుస్తకం కూడా నేను పరిచయం చేసిన గుర్తు. ఇలాటి మరిన్నీ మంచి రచనలు తీసుకురావాలని తోరుతున్నాను. -

పాలి. పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎదీటర్‌ ల 21

పంచ వృక్షం తాత, నానమ్మ సదుర్ల బాల్‌రాం - కిష్టమ్మ అమ్మనాన్న సదుర్ల గోపాల్‌ - దానమ్మ కుమారులు - కోడళ్లు

1. వినయ కుమార్‌ - సుజావతి సుజాత - ధనరాజ్‌
2. ప్రేమ కుమార్‌ - శారద దేవి శారద - వేదమూర్తి
3. కరుణ కుమార్‌ - మంజుల వినయ కుమార్‌ - సుజావతి కుమారుడు - కోడలు సందీప్‌ - లావణ్య నాగశ్రీ ఉజ్వల - వంశీకృష్ణ మనవరాళ్లు: మనవడు : శ్రీతేజ్‌ ప్రశస్య, ప్రవర్థ మనవరాలు : శ్రేష్ట 22 శక... ఎన్‌ వినయకుమార్‌ 1౫

మా ఊరు

మా ఊరు వనపర్తి. ఒకప్పటి సంస్థానం. తర్వాత మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాలో ఓ తాలూకా కేంద్రం. ఇప్పుడు జిల్లా కేంద్రం. 1954 జూన్‌ 19న నేను వనపర్తిలో పుట్టాను. అమ్మ పేరు దానమ్మ, నాన్న సదుర్ల గోపాల్‌. స్కూల్‌ ఫైనల్‌ వరకు వనపర్తిలోనే విద్యాభ్యాసం. పాలెంలోని శ్రీ వెంకటేశ్వర సైన్స్‌ కళాశాల నుండి డిగ్రీ ఎంఏ (తెలుగు) డిస్‌కంటిన్యూడ్‌. 1975 నుండి 79 వరకు హైదరాబాదు నర్సింగ్‌ హోమ్‌లో క్యాషియర్‌, అడ్మినిస్టేషన్‌ అసిస్టెంట్‌. 1979 నుండి 1981 వరకు ఈనాడులో స్టాఫ్‌ రిపోర్టర్‌, మొఫసిల్‌ కో -ఆర్టినేటర్‌. 1981 నుండి 2012 వరకు ప్రజాశక్తి దినపత్రికలో స్టాఫ్‌ రిపోర్టర్‌, చీఫ్‌ రిపోర్టర్‌, డెస్క్‌ ఇంచార్జి, న్యూస్‌ ఎడిటర్‌. ఎడిటర్‌గా బాధ్యతలు నిర్వహించాను. 2012 నుండి సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రం బాగ్‌లింగంపల్లి

హైదరాబాదులో మేనేజింగ్‌ కమిటీ కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నాను. వనపర్తి ఒక కాస్మోపాలిటన్‌ పట్టణం. ఒక కాలంలో కమ్యూనిస్టులకు బలమైన కేంద్రం. మహబూబ్‌నగర్‌లోని చాలా ఊళ్లలాగానే వనపర్తిలో కూడా ఊరికి తూర్పున దళితవాడ హరిజన గేరి ఉంటుంది. కన్నడంలో “వీధి లేదా వాడ”ను 'గేరి అని అంటారు. మహబూబ్‌నగర్‌, కర్నూల్‌ జిల్లాల్లో కూడా వాడలను చాలా వరకు ఒక కులం గేరి తర్వాత మరో *కులం గేరి అన్నట్లుగా ఉంటుంది పట్టణ నిర్మాణం. (ప్రధాన రహదారికి కాస్త దూరంగా దళిత వాడ ఆ తర్వాత బోయ, గానుక, కుమ్మరి, ముచ్చెల, ముస్లింల ఇండ్లు ఉంటాయి. ప్రధాన రహదారి నుండి బయల్దేరే చిన్న రోడ్డుకు ఇరువైపులా ముస్లింలు, గొల్లలు, ఉప్పరి, బుక్క చాకలి, మంగలి, కటికె, కంసాలి, వర్రంగి, కమ్మరి, తెలుగు గేరీలు ఒక కిలో మీటర్‌ పొడవున ఉంటాయి. ఎద్దుల బండి మాత్రమే వెళ్లగల ఆ రోడ్డే ఊరికి జీవనాడి. ఊరికి అవసరమైన వివిధ వృత్తుల వారు అక్కడే జీవిస్తుంటారు. ఇళ్లు చిన్నవి అక్కడి జనాభా మాత్రం ఎక్కువ. పై ఇను. పేపర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ *4% 23

కులాల వారికి ఈ గేరిల్లోకి రావాల్సిన అవసరం ఉండదు. కాని ప్రధాన వీధుల్లోనికి జనం అవసరాలు తీర్చేదంతా ఆ జనమే. ఎవరో ప్లాన్‌ గీసినట్లుగా ఒక కులం గేరి తర్వాత మరో కులం గేరి ఉంటాయి. అయితే కొత్తగా విస్తరించిన వల్లబ్‌ నగర్‌, క్రిష్టేవరాయల నగర్‌, తదితర ప్రాంతంలో కుల ప్రాతిపదికన ఏర్పడిన వాడలు ఉండవు. ఇళ్లు, షాపులు మిక్స్‌డ్‌గా ఉంటాయి. జీవనాడి మధ్యలో మా ఇల్లు, మా ఇంటి వరకు ముస్లింల ఇండ్లు ఉంటాయి. మా ఇంటి తర్వాత పశ్చిమం వైపు ముస్లింల ఇండ్లు ఉండవు. కారణం నాకు తెలియదు. తెలుగు పదాలకు అర్ధం తెలుసుకొనే రోజుల్లోనే ఉర్జూ పదాలనూ అర్ధం చేసుకోవాల్సిన వాతావరణంలో పెరిగాను. ఊరి ప్రధాన వీధిపై ముచ్చెలోళ్లు, కోమట్లు ముస్లింలు, కరణాలు, అర్చక బ్రాహ్మణులు వగైరా వగైరా ఉంటారు. వనపనర్తిలో అన్ని కులాలను వీధులున్నా రెడ్లకు ప్రత్యేక వీధి లేదు. వనపర్తిలో కొందరు రెడ్లు ఇండ్లు కట్టుకొన్నా వారి ప్రధాన వ్యాపకం తమ స్వగ్రామాల్లో ఉండేది. ఇప్పుడు ఆ స్థితి మారింది. ఊరికి తూర్పున దళితవాడ ఉంటే పశ్చిమం వైపు చివరన, పట్టణానికి ప్రతీక అయిన రాజాసాబ్‌ బంగ్లా ఉంటుంది. చుట్టూ కందకం మధ్య విశాలమైన స్థలంలో బంగ్లా ఉండేది. కందకం వెనుక కోటగోడ, కోటగోడకు ఆగ్నేయంలో కోటమైసమ్మ గుడి. నామరూపాలు లేకుందా కోట గోడ కూలిపోయింది. మైసమ్మ గుడిని మాత్రం జనం రక్షించుకొని పునరుర్ధరించారు. కోటను రక్షించాల్సిన మైసమ్మను జనం రక్షించుకొన్నారు. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఆ భవన నిర్మాణం పూర్తయింది. విశాలమైన హాళ్లతో, ఆకర్షణీయమైన మొజాయిక్‌ బండలతో ఆ భవంతి దర్జాను ఒలకబోస్తూ ఉంటుంది. హైదరాబాదులోని ఫలక్‌నుమా ప్యాలెస్‌ను కుదించి బాన్సాయి రూపంలో వనపర్తిలో ప్రత్రిస్టించారా అన్నట్లు అనిపిస్తుంది. అ భవంతిలో 1959లో రాజారామేశ్వర రావు పాలిటెక్ష్నిక్‌ కళాశాలను నెలకొల్పారు. ఆయన ఆహ్వానంపై ప్రధాని జవహార్‌లాల్‌ నెహ్రూ వనపర్తిక్తి వచ్చి పాలిటెక్షిక్‌ కళాశాలను ప్రారంభించారు. రాజాసాబ్‌ బ్రతికి ఉండగానే పాలిటెక్సిక్‌ కళాశాలను ప్రభుత్వం టేకోవర్‌ చేసింది. పట్టించుకొనే వారు లేక ఆ భవంతి నేడు వేగంగా శిథిలమౌతోంది. “నన్ను కాపాడేవారే లేరా" అన్నట్లు దీన మొహంతో అర్ధిస్తున్నట్లు ఇంది. పట్టణంలో తెలుగు మాట్లాడే కుటుంబాల సంఖ్య ఎక్కువే అయినా గణనీయ సంఖ్యలో ఉర్దూ మాట్లాడే ముస్లింలున్నారు. వారితో పాటు కన్నడం, మరాఠీ, హిందీ, తమిళం మాట్లాడే కుటుంబాలు కూడా ఉన్నాయి. ముస్లింల్లో ఆఫ్రికా రూపు రేఖలు 24 ఇక. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ 1%

గల వారి నుండి ఇరానీ రూపు రేఖలు కల వారి వరకు ఉంటారు. ఊర్లో ఒక గల్లీకి “అరబ్‌ గల్లీ' అనే పేరు కూడా ఉంది. రాజు గారి సంస్థానంలో సిద్ధి అంటే “నల్లజాతి సైనికులు కూడా ఉండేవారట. రాజాసాబ్‌ బంగ్లా ప్రవేశ ద్వారం పై కూర్చుని నౌబత్‌ (బ్యాగ్‌ పైపర్స్‌) వాయించే వారు ఉండేవారట. సిద్ధి సైనికులు, నౌబత్‌ వాద్యకారులు బహుశా హైదరాబాదుకు వచ్చి బార్మాస్‌లో స్థిరపడి ఉండొచ్చు. నా చిన్నతనంలో దసరా ఊరేగింపులో స్థానిక సన్నాయి మేళం, తప్పెట్లతో పాటు హైదరాబాదు నుండి వచ్చిన వారు నౌబత్‌ వాయించే వారు. దసరా ఉత్సవంలో రాజాసాబ్‌ తన బంగ్లా నుండి దాదాపు రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న నల్లచెరువు వరకు ప్రదర్శనలో నడిచి చెరువు దగ్గర జమ్మి చెట్టు పూజ చేసేవారు. అనంతరం పిల్లలు జమ్మి అకు పెద్దలకు ఇచ్చి పాదాభివందనం చేస్తే పెద్దలు ఆశీర్వదిస్తారు. సమవయస్ముల మధ్య అలాయ్‌ బలాయ్‌ నడుస్తుంది. గత శతాబ్దం ఆరంభం నుండే వనపర్తిలో హైస్కూల్‌ ఉండేది. 1988లో స్కూలు కోసం చక్కటి బిల్టింగ్‌ కట్టారు. నేను ఆ బిల్డింగ్‌ లోనే 12వ తరగతి పూర్తి చేశాను. ఇప్పుడు అది కూడా శిథిలావస్థకు చేరింది. దక్షిణ ముఖంగా ఉన్నా అది ఎందరినో తీర్చిదిద్ది గొప్ప వారిని చేసింది. ఇప్పుడు ప్రభుత్వానికి కూడా వాస్తు పిచ్చి పట్టినట్లుంది. దాని న్థానంలో అలాంటి బిల్టింగ్‌ నిర్మించాల్సిందే. అయితే మూఢనమ్మకంతో కాదు. చాలా కాలం నుండే బాలికల కోసం ప్రత్యేకంగా హైస్కూల్‌ ఉండేది. 1962లో జరిగిన మున్సిపల్‌ ఎన్నికల నుండి ఊరి రాజకీయాలపై నాకు అవగాహన ఉంది. ప్రజా వైద్యుడు డా. ఏ బాలక్రిష్టయ్య 1962 ఎన్నికల్లో మున్సిపల్‌ చైర్మన్‌ అయ్యారు. అప్పుడు మా నాన్న కూడా కౌన్సిల్‌ మెంబర్‌గా ఎన్నికయ్యారు. 1962కు ముందు అవుసలి బాలయ్య వనపర్తి మున్సిపాలిటికి చైర్మన్‌. ఆయన కాంగ్రెస్‌ ఎంపిగా ఉండిన రాజానాబ్‌ సపోర్టుతో గెలిచారు. కమ్యూనిస్టుల, అభ్యుదయ వాదుల ప్రాబల్యం వల్ల 1962లో 1968 ఎన్నికల్లో రాజాసాబ్‌ అభ్యర్థులు ఓడిపోయారు. 1968లో కూడా మా నాన్న వార్డు సభ్యుడిగా గెలిచారు. (శ్రీశైలం ముంపు గ్రామాల జనం వనపర్తికి వచ్చి స్థిరపడటంతో పట్టణం బాగా విస్తరించింది. దానితో పాటు రాజకీయ ముఖచిత్రం (కమంగా మారింది. దాక్టర్‌ బాలకృష్ణయ్యగారు కమ్యూనిస్టు ఆయన కుటుంబానికే కాదు వనపర్తిలో చాలా కుటుంబాలకు ఆప్తులు. డాక్టర్‌గా మంచి హస్తవాసి గలవారు. అత్యధికులకు ఫీజు లేకుండా వైద్యం చేసేవారు. ఆయన క్లినిక్‌ ఎప్పుడూ కిటకిటలాడుతుందేది. సనన. పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ సస 25

తెలుగుదేశం తరపున ఒకసారి ఎంఎల్‌ఏగా కూడా ఎన్నికయ్యారు. వనపర్తి మొదట మున్సిపొలిటీగా ఉండి 1960 దశకం మధ్యలో మేజర్‌ గ్రామ పంచాయితీగా, ఆ తర్వాత నగర పంచాయితీగా మారి, తిరిగి మున్సిపాలిటీ అయింది. ఊర్లో కమ్యూనిస్టు (ప్రాబల్యం ఎక్కువ. రెండు మూడేళ్లకు ఒకసారి యువజన సంఘం అధ్వర్యంలో మూడు రోజుల పాటు ఊరి వెలుపల పిక్సిక్‌ జరిపేవారు. అన్ని కులాల, మతాల యువకులు ఒక చోట చేరి వంటలు, పరిసరాల శుభ్రత, వగైరా పనులు వంతుల వారిగొ చేసేవారు. కొందరు తుపాకులు పట్టుకొని కుందేళ్ల వేటకు వెళ్లే వారు. కొందరు దేశరాజకీయాలపై చర్చలు జరిపే వారు. ఆ మూడు రోజుల్లో కాస్మోపాలిటన్‌ స్వభావంతో ఏర్పడే ఐక్యత చాలా కాలం పాటు పనిచేసింది. సిపిఎం. తరపున వి. ఈశ్వర్‌ మొదటిసారి మున్సిపల్‌ చైర్మన్‌గా పోటీ చేసినప్పుడు కేవలం 1600 ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయారు. రెండవసారి పోటీ చేసినప్పుడు చాలా తక్కువ ఓట్లు వచ్చాయి. కారణం వనపర్తి జనాభాలో వచ్చిన మార్చు. మా హెయిర్‌ కటింగ్‌ సెలూన్‌పై వస్తున్న ఆదాయం కుటుంబ పోషణకు సరిపోయేది కాదు. తన స్నేహితులు కొంత డబ్బు. సాయం చేయడంతో నాన్న ఆంధ్రభూమి, దెక్కన్‌ క్రానికల్‌ దినపత్రికల ఏజెన్సీ తీసుకొన్నారు. నేను, నాన్న మెదట్లో హైల్‌పై ఊరంతా తిరిగి పత్రికలు వేసేవారం. నేను స్కూల్‌ రోజుల నుండి పేపర్‌ జ్ఞ. డిగ్రీ చేస్తున్నప్పుడు పీజీ చేస లీ ద చేస్తనస్పరు పజీ చేస్తున్న దశలో కూడా ఊరికి వెళ్లినప్పుడు పత్రికలు జీ కా కి వచ్చాక మా పెద్ద తమ్ముడు శ్రేమకుమార్‌ ఆ బాధ్యత ఢీసుకొన్నాు ఆ తర్వాత చిన్న తమ్ముడు కూడా కరుణ్‌ కూడా పేపర్లు వేసే వాడు. ఎంఏ చదువుతూ ప్రక్రికల్రు పంచడం బాగోలేదు” రు మిత్రులు తనకు చెప్పడంతో శన మా ఊక్సొని కొంద నమా జృటంత్‌ నాన్న నాతో పత్రికలు వేయించడం మాన్చించారు. నాన్న గా పెద్ద తమ్ముడు గానీ పత్రికలు పంచేవారు. “ఈనాడు రాక మిని దెబ్బతీసింది. ఎదుగూ ద రాః అంధ్రభూ బాగా దెబ్బతీసింది. బొదుగూ లేకుండా నడిచేది. య రా వల్ల ఆంధ్రభూమి కొంత ని - ౧౦౦దమూరి కాష్మి ల్ల లదొక్కుకున్నా అది ఎక్సువ క్షా సీరియల్‌ ఏట నాకు ట్రా కాలం నిలవలేదు. కాష్మోరొ పట్ల నాకు సదభిప్రాయం లేకున్నా అది కొంతకాలం మా కుటుంబం పొట్టి నింపింది. విద్యార్థి దశలో పేపర్‌ బాయ్‌గా ఉన్న నేను ఎలా జర్నలిస లాను? ఎలా ఎడిటర్‌ కాగలిగాన్సు? వివరించదానిక్తి హ్‌ చెప్పాలి ముందు మా కుట్టంబ నేపథ్యం గురించి 26 త. బ్రన్స్‌ వినయకుమవూర్‌ 1౫

మాతొాత మా తాతకు తల్లిదండ్రులు పెట్టిన పేరు బాలయ్య. తాను మార్చుకొన్న పేరు బాల్‌రాం. తనకు తెలివి రాకముందే తండ్రి చనిపోయాడు. కనుక చిన్నతనంలోనే పొట్ట చేత పట్టుకొని 1910 దశకంలో 140 కిలో మీటర్ల దూరంలో ఉన్న సికింద్రాబాద్‌కు కాలినడకన బంధువుల సాయంతో వచ్చాడు. నగర వాతావరణంలో తల్లిదండ్రులు పెట్టిన పేరు మోటుగా అనిపించిందో లేక అ నాటి సికింద్రాబాద్‌లోని ఇంగ్లిష్‌ అధికారులు తన పేరు సరిగ్గా పలకలేకపోతున్నారనో తన పేరు బాల్‌రాంగా మార్చుకున్నాడు. తన ఎడమ చేతి మీద మాత్రం 'హయాత్‌ ఖాన్‌ అనే పచ్చబొట్టు ఇంగ్లిష్‌ అక్షరాల్లో ఉందేది. సికింద్రాబాద్‌లో హయాత్‌ ఖాన్‌ అనే అబ్బాయి తనకు (ప్రాణ స్నేహితుడయ్యాడని, తమ స్నేహం కలకాలం నిలిచిపోవడానికి తన ముంజేతిపై అతని పేరు, అతని మంజేతిపై తన పేరు పచ్చబొట్టుగా పొడిపించుకొన్నాడు. తన ముంజేతిపై ఒక ముస్లిం పేరును పచ్చబొట్టుగా వేయించుకున్నాడంటే నాటి ప్రజల సంస్కృతి ఎలా ఉండేదో అర్ధం చేసుకోవచ్చు. అది గంగాజమున తెహజీబ్‌కు నిజమైన నిదర్శనం. ముస్లిం పేరును పచ్చబొట్టుగా పొడిపించుకున్నందుకు తన తల్లిగానీ, చుట్టాలు గానీ మందలించినట్లు మా తాత ఎప్పుడూ చెప్పలేదు. ఆనాడు లేని సాంస్కృతిక కాలుష్యం ఈ రోజు ఎందుకింతలా ప్రబలింది. ఇది కొందరు తమ రాజకీయ ప్రయోజనం కోసం సృష్టిస్తున్న విద్వేష ప్రచార ఫలితం. హయత్‌ఖాన్‌ కుటుంబం అతన్ని మందలించినట్లు కూడా మా తాత ఎప్పుడూ చెప్పలేదు. అది సికింద్రాబాద్‌ (ప్రత్యేకతగా చెప్పుకోవాలి. కొంతకాలం సికింద్రాబాద్‌లో ఉండి ఆ తర్వాత ఆయన అప్పటి బొంబాయి ప్రావిన్స్‌లోని హుబ్లీకి వెళ్లాడు. అక్కడ కూడా తన కులవ్ఫత్తితో బతుకు సాగించాడు. ప్రసిద్ధ పండితుడు, విస్తృత పర్యాటకుడు రాహుల్‌ సాంకృత్యాయన్‌. దబ్బుల్లేకుండా ఎవరైనా సుదూర ప్రాంతాల్లో పర్యటించాలంటే మంగలి వృత్తి చాలా పనికొస్తుందని చెప్పారు. వలస జీవులకు కొన్ని ప్రత్యేక లక్షణాలు, అలవాట్లు అబ్బుతాయి. అవెలాంటివంటే చనిపోవడానికి కొన్నేళ్ళ ముందు వరకు కూడా మా తాత దగ్గర రెండు సఫారీ సూట్లు ఉండేవి. సికింద్రాబాద్‌లో ఆయనపై పడిన ఆంగ్లేయుల అలవాట్ల ప్రభావం చివరిదాకా ఉండేది. ఇంట్లో లుంగీ చుట్టుకునేవాడు కాదు. ఇంటికి రాగానే ఖాకీ నిక్కర్‌ వేసుకునేవాడు. డబ్బు చాలా జాగ్రత్తగా ఖర్చుపెట్టేవాడు. “లి. ప్లేకర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ సస 27

తనకు నచ్చని విషయాలపై కూడా మౌ నాన్న మా తాతతో తగాదాపడే వాడు కాదు. తాతను నొప్పించేవాడు కాదు. మేము కూడా అంతే. మా నాన్న, తాత నొచ్చుకోకుండా జాగ్రత్తగా మాట్లాడే వాళ్లం. ఆయన పిల్లలమే కాదు మా బాబాయిలు, చిన్నమ్మలు, మేనత్తలు ఇరుగు పొరుగు కూడా అంతే మా నాన్నతో, తాతతో గౌరవంగా మాట్లాడేవారు. అలాంటి వాతావరణం మా కుటుంబంలో ఉండేది. మా కుటుంబంలోని మగవాళ్లలో మా నాన్న మాత్రమే ధూమపానానికి, మద్యపానానికి దూరం. మహిళల్లో మా తాతమ్మ, నానమ్మ మినహాయిస్తే ఎవరికీ మద్యం అలవాటు లేదు. నాన్నకు వల్లి విద్య అబ్బిన నాయకత్వ లక్షణాలతోపాటు ఏ వ్యసనమూ లేకపోవడం వల్ల కూదా ఆయనను చిన్నాపెద్దా అందరూ గౌరవించేవారు. తాత ఎంత కార్యసాధకుడో చెప్పదానికి ఒక ఘటనను ఉదహరించవచ్చు. 1940వ దశకం నాటికి కూడా మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాలో ఎక్కడా హెయిర్‌ కట్టింగ్‌ సెలూన్‌ అచేది లేదు. ఇండ్ల దగ్గరకు వెళ్లి కౌరాలు చేసేవారు. సెలూన్లలో లభించే గౌరవం, ఆదాయం వీధుల్లో తిరుగుతూ చేసే వారికి దొరకదు. కనుక సెలూన్‌ పెట్టుకొని వనపర్తిలోనే స్థిరపడాలని తాత అనుకున్నాడు. అయితే ఒక కుర్చీ, ఒక అద్ధం అన్నట్లు కాకుండా నగరాల్లో ఉండే స్టయ్దిల్‌లో కస్టమర్‌కు హాయిగొలిపే విధంగా తన సెలూన్‌ ఉండాలని భావించాడు. ప్రతి విషయంలో తన (ప్రత్యేకత కనిపించాలని ఆయన తాపత్రయం. సెలూన్‌కు కావాల్సిన మంచిరకం బెల్లియం అదాలు, మేజాప్తై అద్దాల కప్‌బోర్టులు, సామాన్లు బట్టలు పెట్టుకోవడానికి మేజాకు దాలు (అరలు) ఒకటేమిటి షాప్రకు అవసరమైన కలపనంతా ఆయన హున్లీలోనే కొని, తనకు నచ్చినట్లుగా వడ్రంగులతో ఫర్నీచర్‌ చేయించుకున్నాడు. షాప్ప ద్వారానికి ఒక స్వింగ్‌ డోర్‌, స్వింగ్‌ దోర్‌కు రెండువైపులా అద్దాల కప్‌బోర్డులు వగైరా చేయించాడు. (వాటిలో వాడేసిన పౌడర్‌ డబ్బాలు, స్నో సీసాలు, షేవింగ్‌ సబ్బుపెట్టెలు మొదలెనవి అందంగొ అలకరించేవారు). మరి హుబ్లీ నుండి అంత ఫర్నిచర్‌ను వనపం! లి రైల్వేలో పనిచేసే ఆంబ్లేయ సర్తికి చెర్చడమెలా ర్రల్వి (యు ఉన్నతాధికారి తాతకు రెగ్యులర్‌ క్ర్రమర్‌. ఆయన్ని ఆడ్రయించాడు. హుల్లీ డివిజన్‌ కొద్ది దశాబ్లాల క్రితం వరకు కూడా ద బ్టై కూడా దక్షిణ మధ్య రైల్వేలో ఉండేది. వచ్చీరానీ ఇంగ్లిష్‌లో ఆయనను ఎలా ఒప్పించాడో గానీ ఆ ఫర్సిచర్‌ నంతా వ్యాగన్‌ బోగిలో ఎలాంటి రుసుము (చార్జీ లేకుండా హుబీ ను గ పర్తి రోడ్డు (మదనాపురం) వరకు రవాఖా చేయడానికి ధ్ర పాస్‌ రాయక రాత ఎన్నోసార్లు ఆ ఆంగ్లేయ అధికారిని . న్నో తలుచుకొని చేతులెత్తి దండం పెట్టేవాడు. 26 శి. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ 141

మా షాపు గోడలపై సీనరీలతో కూడిన పెద్దపెద్ద చిత్రపటాలు ఉండేవి. చిత్రపటాల్లో నాన్న వేసిన రెండు అడుగుల పొడవు, నాలుగడుగుల వెడల్పుతో ఒక సీనరీ చిత్రపటం ఉండేది. ఎదురుగా గోడపై పెద్ద సైజులో బుద్ధుడి తైల వర్ద చిత్రపటం ఉండేది. షాపు లోపల సీలింగ్‌కు ఒక బట్ట పంఖా ఉందేది. అలాంటి పంఖాలు వనపర్తిలో తహసీల్దార్‌కు, ముసిఫ్‌ మేజి(స్టేట్‌కు, డాక్టర్‌ బాలక్రిష్టయ్య క్లినిక్‌లో మాత్రమే ఉండేవి. గిరకపై ఉన్న నూలుతాడును లాగి వదులుతుంటే ఆ పంఖా అటూ ఇటూ ఊగుతూ గాలి ఆదేది. ఉబుసుపోక షాపుకు వచ్చేవారు వంతుల వారీగా పంఖా తాడును లాగుతూ వదుల్తూ ఇతరులతో పాటు తామూ ఉక్క నుండి ఉపశమనం పొందేవారు. స్వింగ్‌డోర్‌కు ఎదురుగా గోడపై రోమన్‌ అంకెలతో పెద్ద గోడగడియారం ఉండేది. ఆ రోజుల్లో రిస్టు వాచీలు చాలా తక్కువ. సమయం తెలుసుకోవాలనుకొన్న చుట్టుపక్కల అంగళ్లవారు స్వింగ్‌డోర్‌పై నుండి గడియారం వైపు చూసి వెళ్లేవారు. స్వింగ్‌ డోర్‌పై చెక్కతో చేసిన గద్ద బొమ్మ ఉండేది. అది వనపర్తి రాజవంశపు గుర్తు. వనపర్తి రాజులు తమ పేరుకు ముందు ఒక బిరుదులా బహరీ (గద్ద) తగిలించుకొనే వారు. అలా వనపర్తి రాజుసాబ్‌ పూర్తి పేరు బహరీ బహద్దూర్‌ రాజా రామేశ్వరరావు అని చెప్పేవారు. షాపులో నాన్న వేసిన తాత ఫోటో, 1940 దవకంలోనే హున్లీలో రంగుల్లోకి మార్చిన నానమ్మ ఫోటో, రంగుల్లోకి మార్చిన మా తాతమ్మ ఫోటో ఉండేవి. బొల్లి వల్ల తాతమ్మ చర్మం తెల్లగా మారింది. 'ఆమె ఎవరు”? అని ఎవరైనా అడిగితే మా పెద్ద బాబాయి ఎలిజబెత్‌ రాణి అని ఆట పట్టించే వాడు. తాత ప్రతి పైసాను జాగ్రత్తగా ఖర్చు చేసేవాడు. దాచుకొన్న డబ్బును వనపర్తిలో ఉండే తల్లికి పంపేవాడు. ఆమె కూడా తన కుల వృత్తి అయిన మంత్రసానిగా, పసిపిల్లలకు తేలికపాటి మసాజజ్‌ చేసి నీళ్లు పోసి మహిళగా ఒళ్లు వంచి పనిచేసేది. ఫలితంగా మా గేరి (వీధిలో చాలా సౌకర్యాలతో ఎవరికీ లేనంత పెద్ద ఇంటిని కట్టాడు తాత. చేదబావి, బాత్రూలు బాత్రూంలోకి నల్లా కనెక్షన్‌, బయటి నుండి వచ్చిన వారు కాళ్లు కడుక్కోవడానికి మరో నల్ల ఉండేది. బావికి రెండు వైపుల ఉన్న హౌస్‌ల్లో నీరు నింపితే ఆ నల్లాలు పని చేసేవి. ఇంటి ఆవరణలో బాదం చెట్టు, పెద్ద మళ్లె పందిరి ఉండేవి. తన పిల్లల ఆదాయాన్ని కూడా మా తాత చాలా జాగ్రత్తగా ఖర్చు చేసేవారు. తాతకు బాల్యంలోనే పెళ్లయింది. నానమ్మ వనపర్తి లో ఉండేది. ఆమె కూదా పొలాలో కూలి పనులకు వెళ్లడం పెద్ద కులాల మహిళలకు మంగళ స్నానాలు చేయించడం వంటి పనులు చేసేది. ఆ పైసలు తెచ్చి మా తాతమ్మకు ఇచ్చేది. “ల. ప్రేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ సో 29

మా తాత హాబీల్లో ఒకటి చేపల వేట. అది కూడా ప్రత్యేకంగా ఉండేది. కొర్రమీనును మాత్రమే ఆయన వేటాడే వాడు. జొన్న చొప్పను రెండడుగుల ముక్కగా కట్‌ చేసి మధ్యలో ట్రైన్‌ దారం చుట్టేవాడు. దారం చివరన గాలం, దానికి ఎర (వానపాము) గుచ్చేవాడు. చెరువుల కింద ఉన్న వాగుల్లో ఒకే సారి 50,60 బెండ్లు నీటిపై వదిలి గట్టు పైకి వచ్చి బీడి వెలిగించేవాడు. చొప్ప బెండు ఒకవైపు నీట్లోకి వొరిగిందంటే చేప పడ్డట్టే 50,60 బెండ్లు వేస్తే చిన్న పెద్దా కలిపి నాలుగో ఐదో చేపలు పద్దాయి. అక్కడి నుండి మరింత ముందుకెళ్లి మరోసారి వాగులో బెంద్లు వేయడం, అలా సాగేది ఆయన చేపల షికారు. నాచిన్నతనంలో వ్యవసాయానికి మోటబావులే ఉండేవి. ఇంజన్లు లేవు. కనుక వాగుల్లో ఎండాకాలం కూడా నీరుండేది. ఆయిల్‌ ఇంజన్లు, కరెంట్‌ ఇంజన్లు వచ్చాక చెరువులు అలుగు పారడం మానేశాయి. వాగులు కనుమరుగయ్యాయి. కేసిఆర్‌ సిఎం అయ్యాక క్రిష్టానది నీటితో చెరువులు నింపడం మొదలైంది. వెనుకటి స్థాయిలో కాకపోయినా మళ్లీ ఇప్పుడు చెరువులు నిండుతున్నాయి. వాగులు పారుకున్నాయి. కాకీ నిక్కరు, రెట్టల బనియన్‌, తలపై ఇంగ్లీషు హ్యాట్‌ మా తాత వేటకు వెళ్లేవాడు ప్రతిపనికీ ఒక ప్రత్యేక డ్రస్సు ఇంగ్లీషు వాడి ప్రత్యేకత గదా! అప్పుడప్పుడూ నేనూ ఆయన వెంట వెళ్లేవాణ్ణి. చేపల వేట కోసం పంట కాల్వల వెంట మట్టి తవ్వి ఎరలను తెచ్చేవాణ్ణి. సికింద్రాబాద్‌, హున్లీల్లో ఉండటం వల్ల తాత ఉర్చ్జూ, హిందీ, కన్నడం కూదా తెలుగు లాగే సులువుగా మాట్లాడేవాడు. ఇంగ్లిష్‌లో చిన్న చిన్న వాక్యాలు అర్ధం చేసుకునేవాడు. అప్పుడప్పుడు ఆశ్చర్యం కలిగించేలా ఇంగ్లిష్‌ పదాలు ఆయన మాటల్లో దొల్లేవి. ఇంట్లోనూ షాపులోనూ ఇతరులకు అర్ధం కారాదని అనుకున్నప్పుడు తాత, నాన్న పెద్ద బాబాయి కన్నడంలోనే మాట్లాడుకునేవారు. చాలా మంది వృద్ధులు నేనెవరో అడిగి తెలుసుకొన్న వెంటనే “మీ తాత ఎంత చమత్మారంగా మాట్లాడతాడయ్యా” అనేవారు. ఆయన మాటలు వినడానికే షాపుకు వెళ్లే వాళ్ళమని చెప్పేవారు. తాతకు మొక్కలన్నా, పక్షులన్నా చాలా ఆసక్తి, షాపు ముందు ఫుట్‌పాత్‌ పై మేకలు, పశువులు తినని మొక్కల కుండీలు ఉండేవి. షాపు ముందు ఉన్న సన్‌షేద్‌కు పెద్దసైజు పంజరం వేలాడుతుండేది. వాటిలో ఐదారు చిలకలు కొన్నిసార్లు బుల్‌బుల్‌ (పిగిలి పిట్ట)పిట్టలు ఉండేవి. చిలకలను నిశ్చింతగా బయటకు వదిలేసేవాడు. ఆయన షాపు బయటకి వెళ్లి ఈల వేస్తే చాలు అవి వచ్చి ఆయన భుజాలపై, ముంజేతి పై వాలిపోయేవి. అలా వాటిని మచ్చిక చేసుకోవడానికి పుట్నాల పిండిలో చాలా తక్కువ మోతాదులో నల్లమందు కలిపి ఉండలు చేసి వాటికి తినబెట్టేవాడు. నల్లమందుకు అలవడిన చిలకలు, బుల్‌బుల్‌ పిట్టలు సాయంకాలం సమయానికి వచ్చి పంజరంపై వాలేవి. తొత వాటిని పట్టుకొని పంజరంలో ఉంచేవాడు. 30 1౫ ఎన్‌ వినయకుమార్‌ 142

శైవ వైష్ణవ పట్టింపులు కింది కులాల్లో కూడా శైవ వైష్ణవ సంప్రదాయంపై ఎంతటి పట్టింపులుంటాయో చెప్పడానికి మా కుటుంబం ఒక ఉదాహరణ. హిందూమతం కులాలవారీ చీలికకు మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. ఒకే కులంలోనూ వివిధ శాఖలుంటాయి. వాటికి అదనంగా వైవ, వైష్ణవ సంప్రదాయాలూ ఉంటాయి. వాటి పట్ల మాతాత చాలా అప్రమత్తంగా ఉందేవాడు. తాత, నాన్నమ్మలకు పదకొండుమంది సంతానం. వారిలో ఐదుగురు శిశు ప్రాయంలోనే చనిపోగా బతికి బట్టగట్టిన వారు అరుగురు. వారిలో ఇద్దరు అమ్మాయిలు, నల్గురు అబ్బాయిలు. వారిపేర్లు వరుసగా ఇలా ఉన్నాయి. గోపమ్మ, గోపాల్‌, వెంకట్‌ చలం, నరసింహ, నారాయణమ్మ, సుధాకర్‌. ఒక సుధాకర్‌ తప్ప అందరివీ విష్ణు నామాలే. మా చిన్న బాబాయి పుట్టే నాటికి కుటుంబంలో మా నాన్న ప్రభావం పెరిగింది. కనుక చిన్న కొడుక్కి అప్పటికి ఆధునికమైన సుధాకర్‌ అనే పేరు పెట్టారు. పెట్టడం తప్ప ఆయన నోటి నుండి శివశివ అనే మాట నేనెప్పుడూ వినలేదు. తిరుపతి, శ్రీరంగాల ప్రస్తావనే గాని మాకు సమీపంలో ఉన్న శ్రీశైలం గురించి ఆయన ఎప్పుడూ మాట్లాడలేదు. దూరంగా ఉన్న శ్రీరంగం వెళ్లాడు గానీ శ్రీశైలం ఎప్పుడూ వెళ్లలేదు. పెత్తరమావాస రోజుల్లో ఒక మంగళవారం మా ఇంట్లో పెద్దల పండుగ జరిగేది. మొహం చూసుకొనే అద్దం ఒకటి తీసుకొని దానికి సున్నంతో రెండు నిలువు నామాలు మధ్యలో సింధూరంతో ఎర్రనామం పెట్టి దానికి పూజ చేసేవారు. ఆ అద్ధం ముందు రకరకాల చెట్ల రెమ్మలు, పండ్లు, రెండు విస్తళ్ళల్లో బగారా అన్నం, కోడికూర, మేకకూర రెండు లొట్ల కల్లు, ఒక సీసాలో సారా, గరిటలో నిప్పు ఉంచేవారు. కల్లు సాక పోసి, నిప్పులో సాంబ్రాణి వేసి ధూపాన్ని అరచేత్తో అద్దం వైపు తోలేవాళ్లం. మా తాతే పూజారి. మానాన్న ఇంటికోడళ్లు, పిల్లలం మాత్రం కల్లుతో కాకుండా నీటితో శాక పోసేవాళ్లం. మా మేనత్త భర్త ఆ పూజ గదిలోకి వచ్చేవాడు కాదు. “మాది శైవ సంప్రదాయం. ఛీ, భీ మీ ప్రసాదం మేము తనం” అని అనేవారు. పూజ ముగిశాక ఆయన భోజనాల పంక్తిలో కూర్చున్నా నైవేద్యం కోసం ఉంచిన పదార్థాలను పొరపాటున కూడా ఆయన విస్తరిలో వేసేవారు కాదు. ఆయన పేరు నారాయణ అయినా తన పిల్లల పేర్లను శైవ సాంప్రదాయం ప్రకారం నాగేశ్వర్‌, జగదీశ్వర్‌, అన్నపూర్ణ అని పెట్టుకొన్నారు. చిన్న మేనత్త భర్తది కూడా శైవ సంప్రదాయమే. చిన్న మేనత్త భర్త బాల్‌రాం నోటి నుండి, శి. వేవర్‌బాంప్‌ టు ఎటిటర్‌ సట 31

ఆయన పిల్లల నోటి నుండి 'శివ శివి అన్నమాట తప్ప గోవింద నామస్మరణ ఉండేది కాదు. వారి పిల్లల పేరు సత్తెమ్మ ధనరాజు, త్యారాజు, అన్నపూర్ణ వారికి ఎవరో ప్రత్యేకంగా ఉపదేశం చేశారని నేను ఎప్పుడూ వినలేదు. అయినా వారి పట్టుదలను తల్చుకొంటే ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది. నాటు సర్జన్‌ క్షురకులు వైద్యం చేస్తారు. మేళాలు వాయిస్తారు. నాకు వరుసకు తాత అయ్యే హకీం అళ్చిని రత్నయ్య పూర్తిన్థాయి ఆయుర్వేద వైద్యుడు. రకరకాల జబ్బులకు ఆయన మందులిచ్చేవారు. పుండ్లకు కత్తితో గాటు పెట్టి చీము తొలగించి మందువేసి పట్టీ కట్టేవాడు. ఆయన హస్తవాసి మంచిదని పేరుండేది. మా తాత నాటు (క్వాక్‌) సర్జన్‌. మనిషిని పట్టిపీడించే నారి పురుగులు (గునియావామ్‌) తొలగించేవాడు. నారి పురుగు ఆరు అంగుళాల నుండి మొదలుకొని మూడు అడుగుల దాకా పొడవు పెరుగుతుంది. సాధారణంగా మోకాలు కింది భాగంలో, అరుదుగా తొడల్లో ఉంటుంది. అది కండరాల మధ్య రక్తనాళాలకు చుట్టుకొని ఉంటుంది. దాన్ని వడుపుగా, ఓపికతో బయటకు తీయాలి. తీసేటప్పుడు అది తెగిపోతే శరీరం లోపలుండిపోయిన భాగం మరో చోటుకు వెళ్లిపోతుంది. నారిని తీయడానికి వేసిన గాటు దగ్గర చీము పట్టి రోగిని చాలా బాధ పెడ్తుంది. మంచినీటి దిగుడు బావులున్న ప్రాంతాల్లో నారి కురుపు కేసులు ఎక్కువగా ఉండేవి. కొల్లాపూర్‌ తాలుకాలో దిగుడు బావులెక్కువ. బావి నీటిలో ఉన్నంత కాలం అది కంటికి కన్పించని జీవి. తాగే నీటి ద్వారా అది మనిషిలోకి ప్రవేశించి క్రమంగా ఎదుగుతుంది. మనిషిని చాలా బాధపెడ్డుంది. చివరి దశలో కాళ్లలో పుండుగా మారుతుంది. అలాంటి స్థితిలో ఉన్న వ్యక్తి దిగుడు బావిలోకి దిగితే అప్పటికే బీముగా మారిన నారి పురుగులు మనిషిని వదలి నీటిలో కలిసిపోతాయి. ఆ నీటిని తాగిన వ్యక్తిలోకి చేరి మళ్లీ పెరుగుతుంది. అదొక వలయం (సైకిల్స్‌ అన్నమాట. అందుకే “నీటిని మరిగించి చల్లార్చి తాగాలని” ప్రభుత్వం ప్రచారం చేసేది. గోడలపై రాయించేది. కొందరు ఆ నీటిలో పసుపు వేసుకొని తాగేవారు. వనపర్తిలోనూ వేసవిలో దిగుడు బావుల నుండి నీళ్లు తెచ్చుకొనే వాళ్లం. కాని నారి కురుప్తు సమస్య ఉండేది కాదు. దిగుడు బావుల స్థానంలో చేద బావులు, రక్షిత మంచి నీటి పథకాలు వచ్చాక నారి సమస్య కూడా పోయింది. దాదాపు 1970 వ దశకంలో నారి కురుపు అదృశ్యమైంది. 32 సల. ఎన్‌, వినయకుమార్‌ 14

నారితో బాధపడుతూ వచ్చిన రోగిని పరిశీలించి అది ఎక్కడుందో, దాని కదలికలు ఎటువైపు ఉన్నాయో జాగ్రత్తగా గమనించాలి. బయటికి తీయడానికి అనుకూలమైన చోటును గుర్తించి పెట్టీ పెట్టనట్లుగా అక్కడ మంగలి కత్తితో చిన్నగాటు పెట్టాలి. గాటు పెట్టాక పెద్ద సూదులతో కండరాన్ని మెలమెల్లగా తొలుస్తూ చేసుకొంటూ నారి దగ్గరకు చేరాలి. నారికి తగలకుండా సూదిని దాని కింది నుండి పోనిచ్చి నారిని మెలమెల్లగా పైకి తేవాలి. సూది నారి చివరన వేస్తే అది సులభంగా తప్పించుకొని శరీరంలో మరో చోటుకు వెళ్తుంది. నారికి బయటి గాలి తగిలితే అందులోని నీరు దిగిపోయి ప్లాస్టిక్‌ దారంలా మారి పోతుంది. పూర్తిగా బయటకు లాగిన నారిని నీళ్ల సీసాలో వేస్తే ఉబ్బిపోయి పాత రూపానికి వస్తుంది. నారి సులభంగా వస్తే తాత రెండు రూపాయాలు తీసుకొనేవారు. ఎక్కువగా శ్రమ పడాల్సివస్తే ఐదురూపాయల వరకు తీసుకొనేవారు. రెండు రూపాయిలకు కూడా కొందరు బేరాలాడేవారు. తాత చికాకుపదేవాడు, నారి కురుపును బయటికి లాగడానికి చాలా వడుపు కావాలి. ఏకాగ్రత, ఓపిక ఉండాలి. కొన్ని సమయాల్లో ఒక రోజంతా పడ్డుంది. చర్మం నుండి కండరాన్ని తొలుచుకొంటూ వెళ్తున్నప్పుడూ రోగి పూర్తి స్పృహలోనే ఉంటాడు. హావాకారాలు చేస్తుంటాడు. తన చమత్సారపు మాటలతో రోగికి కొంత వరకు నొప్పి తెలియకుండా చేయడానికి ప్రయత్నించేవాడు తొత. ఆయుర్వేదంలో ఆయనకు ప్రవేశం లేదు. తన పింగాణి కల్వాన్ని తలకు, మీసాలకు వేసే రంగు నూరుకోవదానికి వాడేవాడు. మా తాతమ్మ మాత్రం గజ్జికి పూసుకొనే మందు తయారుచేసి ఇచ్చేదని నాకు గుర్తు. క్షురకులకు సంగీత వాయిద్యాల పై కూడా అంతో ఇంతో ప్రవేశం ఉంటుంది. మా తాత కూడా యువకుడిగా ఉన్నప్పుడు బ్యాండు బృందంలో ట్రంపెట్‌ వాయించే వాడట. భజండ్రీలను ఎప్పుడు బడితే అప్పుడు అర్ధరాత్రి, అపరాత్రి అని చూడకుండా నిద్ర లేపి వాయించమంటారు. పడుకోవడానికి తగిన వసతి చూపరు. బంతి భోజనానికి అనుమతించరు. ఒప్పందం ప్రకారం పైసలు ఇవ్వకుండా నాలుగుసార్లు తిప్పించు కొంటారు. అపహస్యం చేస్తారు. కనుక తాత ట్రంపెట్‌ వాయించడం మానేశాడు. తన పిల్లలకూ ఏ వాయిద్యమూ నేర్చించలేదు. ప్రస్తుతం వాయిద్యకారుల పరిస్థితి కొంత మెరుగైందని చెప్పొచ్చు. చక్కగా వాయించగల సన్నాయి, బ్యాండు మేళాల బృందాలు వనపర్తిలో వచ్చాయి. నాకు బాబాయి అయ్యే సదుర్ల (చింతకుంట) వెంకటేశ్వర్లు. నేను మామా అని పిలిచే గోపాలపేట రామస్వామి ఆయన తమ్ముడు పురుషోత్తమ్‌ తమ విద్వత్తుతో సన్నాయి మేళానికి గౌరవం తెచ్చారు. వారు ఆకాశవాణి గుర్తించిన ఆర్టిస్టులు కూడా. జి. పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ 21 33

మానాన్న మా నాన్న సదుర్ల గోపాల్‌. 1980 ప్రాంతంలో వనపర్తిలో పుట్టారు. తండ్రిపేరు బలరామ్‌, అమ్మ పేరు కిష్టమ్మ ఆయన పేరున్న నాయకుడు కాదు. ప్రసిద్ధ రచయిత కాడు. ప్రముఖ చిత్రకారుడు కాదు. ప్రసిద్ధుడు కాకపోయినా ఆయన అన్నీనూ. వివిధ రంగాల్లో ప్రవేశం కలిగి తన తోటి వారిని ప్రభావితం చేసిన మనిషి స్వయం కృషితో తనను తాను రూపుదిద్దుకొని పదిమందికి ఆదర్శప్రాయుడై నిలిచిన వ్యక్తి. మొదట వనపర్తిలో ఆయన నాయీ బ్రాహ్మణ సంఘాన్ని నిర్మించారు. ఆ తర్వాత కర్ణాటకలోని హుల్లీ దావణగెరె, హావేరి వంటి పట్టణాల్లో నావి క్షత్రియ సంఘ నిర్మాణానికి పునాదులు వేశారు. కన్నడలో 'నాయి అంటే “కుక్క కనుక వారు 'నావి క్షతియ సమాజ్‌ అని పేరు పెట్టుకొన్నారు. కత్తులు పట్టుకొనే మనం క్షతియులం కావాలి గదా అని వారి వాదన. కొంత కాలానికి కన్నడ కౌరవృత్తిదార్లు గురువు పేర సవ్పితా సమాజ్‌ అని పేరు పెట్టుకొన్నారు గురువు పేరును పెట్టుకోవడం బహుశా మతవాదుల ప్రమేయంలో జరిగి ఉండవచ్చు. హుబ్లీలోని తెలుగు కురక అబ్బాయిలను బీజేపీ తమ పార్టీ స్థానిక ద్వా అథ కార్యవర్షాల్లోకి తీసుకొంది. పై కులాలవారు తమను తక్కువ చేసి చూడరాదని కింద కులాల వారు కోరుకోవటం సహజం తమపై సాగే వివక్షకు వ్యతిరేకంగా పోరాడడమూ సహజమే. కాని స్వంత కులంలోని దురాచారాలక్తు, మూఢనమ్మకాలకు వ్యతిరేకంగా గళమెత్తదానికి కుల నాయకులు జంకుతారు. ఆ చైతన్యం వారికి ఉండదు. అలాంటి భయం లేకుందొ కులంలో అనేక సంస్మరణలను ప్రవేశపెట్టి నొన్న అమలు చేయించారు. ఆర్థిక సమస్యల పరిష్కారానికే కాదు సంస్కరణల కోసం కూడా ఆయన క్షుల సంఘాలను నిర్మించారు. ఆస్తిత్వ వాదంతో కాదు. కులస్తులు వాట్రీన్సి ఆమోదించారు. అనుసరించారు. తన కుల సంఘానికే పరిమితం కాకుండా ఆయన వనపర్తిలో ఇ్రిత్రర్ర కులాల్లో సంస్కరణలకు 34 సి. ఎన్‌ వినయకువూర్‌. 11

బాటలు వేశారు. మంగలి కులస్తులు చదువుకోవడమే గగనంగా ఉన్న ఆ రోజుల్లో ఆయన బాల్యంలోనే ఉర్దూ మీడియంలో 5వ తరగతి చదివారు. బడి మానేశాక కొత్తకోట దగ్గర ఉన్న రామంతపురం అనే గ్రామంలోని రంగాచారి గారు అనే పండితుడి వద్ద సంస్కృతం నేర్చుకున్నారు. బహుశా వారానికి ఒకరోజు వెళ్ళి వస్తూ చదువు సాగించారేమో సంస్కృత తెలుగు వ్యాకరణాలు, ఛందస్సు చదివారు. అమరం, శబ్బమంజరి కంఠోపాఠం పట్టారు. ఆ జ్ఞానంతో పురాణాలు, కావ్యాలతో పాటు పలు తాత్విక, రాజకీయ గ్రంథాలను అధ్యయనం చేశారు. సమాజానికి హితం చెసే కవిత్వం రాశారు. తన పాటలు, పద్యాలతో కమ్యూనిస్టు ఉద్యమానికి తోడ్పడ్డారు. రాజకీయ నాయకత్వం పట్ల ఆసక్తి లేకున్నా కమ్యూనిస్టు అభిమానుల కోరిక మేరకు రెండు సార్లు వనపర్తి పట్టణ కౌన్సిలర్‌గా ఎన్నికై ప్రజా సేవ చేశారు. చాలీ చాలని ఆదాయం ఇచ్చే క్షౌరవృత్తితో దుర్భర దారిద్య్యంలోనూ మొక్కవోని నిజాయితీతో జీవించారు. ఆ కాలంలో చక్కెర పంపిణీని పంచాయితీ మెంబర్లు చేసేవారు. తలసరి నెలకు పావుకిలో చొప్పున లెక్కేసి తన వార్డులోని కుటుంబాలకు చీటి రాసి ఇచ్చేవారు. చీటిలో నాన్న ఎంత రాస్తే కిరాణా షాపతను అంత చక్కెర ఇచ్చేవాడు. అప్పటికి రేషన్‌కార్డులు ఉనికిలోకి రాలేదు. ఒక సారి షాపతను కిరాణాకొట్టు షొవుకారి మా నాన్నకు తన వాటగా రు. 4 తెచ్చి ఇచ్చాడు. మా నాన్న ఆ డబ్బుతో పబ్లిక్‌ నల్లా బ్రాస్‌ కోళ్లాయి వేయించాడు. మేము చాలా ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లో ఉన్నాతన పదవులను డబ్బు సంపాదనకు వాడుకోలేదు. మమ్మల్ని చదివించకుండా నాన్న వృత్తిలోకి దింపి ఉంటే మా కుటుంబం అన్ని ఆర్థిక ఇబ్బందులు పడాల్సిన అవసరం ఉండేది కాదు. ఆ ఇబ్బందుల్ని లెక్కచేయకుండా మా అమ్మా నాన్నా మమ్మల్ని చదివించారు. దానివల్ల నేను జర్నలిస్టు కాగలిగాను. నా పెద్ద తమ్ముడు మెడికల్‌ డిపార్ట్‌మెంట్లో పనిచేసి రిటైర్‌ అయ్యాడు. వాడి భార్య కూడా ప్రభుత్వ స్కూల్‌ అసిస్టెంట్‌గా పనిచేసి రిటైర్‌ అయింది. నా చిన్న తమ్ముడు, రంగారెడ్డి జిల్లాలో ఒక ప్రభుత్వ పాఠశాలలో ప్రధానోపాధ్యాయుడిగా ఉద్యోగంలో ఉన్నాడు. వాడి భార్య ప్రైవేట్‌ స్కూల్‌ బీచర్‌. మేము చదువుకోవడం వల్ల ఉద్యోగాలు చేసే మహిళలు మా ఇంటికి కోడళ్ళుగా వచ్చారు. ఆ కారణం చేత వారి మనవళ్ళు, మనవరాళ్ళు ఈ రోజు మంచి పొజిషన్లో ఉన్నారు. అదంతా అమ్మా నాన్న మొక్కవోని త్యాగాల భిక్ష ప్రధానమంత్రి మన్మోహన్‌ సింగ్‌తోపాటు మీడియా డెలిగేషన్‌లో నేను ఫ్రాన్సు, న్యూయార్మ్‌లకు వెళ్లొచ్చాక మా నాన్న స్నేహితుడు నరహరిరావు నాకు ఫోన్‌చేసి న. ప్రేవర్‌భాయ్‌ టు ఎటిటర్‌ *స౫ 35

దేశ ప్రధానితో పాటు విమానం గాల్లోకి ఎగిరినప్పుడు నీకేమనిపించిందని అడిగారు. “నాన్న గుర్తొచ్చారు” అని నేను చెప్పాను. ఆయన సంతోషానికి అవధుల్లేవు. పేదరికం తెచ్చిపెట్టే కష్టాలను, ఆటుపోట్లను భరించి మా అమ్మానాన్నలు తమ ముగ్గురు కుమారులను చదివించి, వారికి గౌరవప్రదమైన, సుఖప్రదమైన జీవితం ఇచ్చారు. వారి ఆదర్శప్రాయమైన జీవితం మాకే కాదు మరెందరికో మార్గదర్శకం. మానవ సంబంధాలు మానవ సంబంధాల విషయంలో మా కుటుంబం ఎలా ఉందేదో చెప్పాలంటే వారాయణ అనే వ్యక్తి గురించి చెప్పాలి. అతను మాకు చుట్టం కాదు. మాతో ఏ విధమైన సాపత్యానికీ అవకాశం లేదు. నా చిన్నతనంలో ఆయన దాదాపు ప్రతి ఏటా హైదరాబాదు నుండి మా ఇంటికి వచ్చేవాడు. కనీసం నెలరోజులైనా ఉందేవాడు. నేను పుట్టక ముందు నుండి అతను మా ఇంటికి వచ్చి నెలరోజులు, ఒక్కోసారి అంతకంటే ఎక్కువ రోజులు ఉండి వెళ్లేవాడట. అంటే మా కుటుంబ యాజమాన్యం మా తాత చేతిలో ఉన్న నాటి నుండే అతని రాక పోకలు ఉండేవి పోలియో వల్ల అతనికి ఒక కాలు బలహీనం, కర్ర సాయంతో నడిచేవాడు. మనిషి పొటి. నల్లగొ శాగదేరినట్లుగా ఉండేవారు. కళ్లు ఎప్పుడు ఎర్రగా ఉండేవి. అతను మంగకళ్లకు ఆశ్రిత కులమైన అడ్డపువాడూ కాదు. అయినా అతనికి మనం నెలల తరబడి ఎందుకు తిండి పనలు ప్రశ్న మా ఇంట్లో రాలేదు. పదిమందితో పాటు అతనికీ ఒక ముద్ద వారి భార్యా పిల్లలు వచ్చిష్తోత్రో స ఉరాస్యంలా అయన సంతానం, లేవాలి దే ఖలు వచ్చివోయు చుట్టాలతో కలుపుక్షాని (ప్రతిపూట 20 కంచాలైనొ వొ స ససరిలో నారాయణ ఒకడు అనే భావన మా ఇంటో ఉండవచ్చు. శా న్స్‌ పెద్ద ఇంటిని మూడు మదన సస్పడు కుటుంబం వేరు పడింది, మా చిన్న బాబాయికి వచ్చిన ప్రోగ్రన్‌ల్రో క ను అప్పటికి పెట కాంపౌండ్‌లో విడిగా మరో రె దుల టో గౌగమ్ములు ఉండేవారు. అదే గది ఉండేవి. అది మా న ౧న గదులు, ఒక కోటీడు (చిన్నగది) విడిగా స్నానాల 200చ అ మలైపుద చే. పౌ లుకు వచ్చాయి. చేదబావి అందరి పాతు. దాదాప “ఇఇ కొందరిపై సర్వహక్కులు మా నాన్నమ్యువే ద్ద వయసు వచ్చేదాకా ఆమె నిచ్చెన వేసుక్షొన్సి కాంపౌండ్‌ గోద్ర మ [ ౧ర్‌ యేంద్ద వయాని ః ద నిలబడి పూలుకోసి అమ్మేది 36 స. ఎన్‌ వినయకువూర్‌. ఇగ

ఆ పూలపై వచ్చిన ఆదాయం ఆమె అకు, వక్క పొగాకుకు సరిపోయేది. నా ఉత్సాహం కొద్ది నేను ఆమెకు పూలు కోయడంలో సహకరించేవాణ్ణి. రోజువారీ పూలు కొనే వర్తకదారులకు పూలు ఇచ్చివచ్చేవాణ్ణి. ఇంట్లోని బాదం చెట్ల ఆకులను అందరం అవసరాన్నిబట్టి విస్తరాకుల్లా వాదేవాళ్లం. వేరుబడిన తర్వాత బంధువుల రాకడ మా నాన్నకు షిష్ట అయింది. అన్నదమ్ముల్లో మా నాన్న పెద్దవాడు కదా! మా అమ్మవాళ్ల నాన్న మా మేనమామలు కూడా వచ్చి చాలా రోజుల పాటు ఉండేవారు. ఆ రోజుల్లో వచ్చిన చుట్టాలు ఒకటి రెండు రోజులుండి వెళ్తే విడ్డూరంగా అన్పించేది. బట్టలో, బంగారమో కానడానికి సమీప గ్రామాల నుండి వచ్చే బంధువులు భోజనానికి మా ఇంటికి వచ్చేవారు. ఆ సమయంలో కూడా నారాయణ మా ఇంటికి వచ్చి నెలరోజులకు పైగా ఉండిపోయేవాడు. ఎంత ఇబ్బందిలో ఉన్నా అమ్మ ఎప్పుడూ విసుక్సొనేదికాదు. మంచి నీరు పోయడానికి మేము పిల్లలం అతని చెంబు అడిగితే చేతికి ఇచ్చేవాడు కాదు. మేం మైలబడి పోతామని అతను భావించేవాదేమో. అతనికి మేమెందుకు అన్నం పెట్టాలి అన్న ప్రశ్న నాక్కూడా తట్టేది కాదు. అలాంటి ఫాల్సు ట్రిస్టేజి మధ్యే నేను పెరిగాను. ఒక రోజు అతను తన సంచి సర్జుతున్నప్పుడు నాకు బూట్‌పాలిష్‌ డబ్బా, బ్రష్‌ కన్పించాయి. ఆ విషయం నేనుమా నాన్నత్రో చెప్పినప్పుడు రైల్లో తిరుగుతుంటాడు గదా చెప్పులు, బూట్లు పాలిష్‌ చేసి నాలుగు పైసలు సంపాదిస్తాడు. బూట్‌ పాలిష్‌ చేసే అవిటివాడిని టికెట్‌ ఇన స్పెక్టర్లు కూడా టికెట్‌ అడగరు కదా అని చెప్పారు. కాని అతని కులమేమిటో చెప్పలేదు. అది ఆయన మాకు నేర్పిన సంస్కారం. నేను కాస్త పెద్దయ్యాక అతను హరిజనుడని అర్ధమయింది. మానాన్నతో ఉన్న పరిచయం వల్ల ఇతరులు కూడా మా ఇంటికి భోజనానికి వచ్చేవారు. ఒక బ్రాహ్మణుడు అప్పుడప్పుడు భోజనానికి వచ్చేవాడు. ఆయనకు కళు కనబడవు. కచేరి పనుల కోసం వనపర్తికి వచ్చేవాడు. అలాంటి సమయాల్లో బ్రావ్మాణులు, తమ కులస్తులైన బ్రాహ్మణుల ఇళ్లకే భోజనానికి వెళ్తారు. ఆయనకు ఎదురైన చేదు అనుభవం ఏమిటో గాని మా ఇంటికే భోజనానికి వచ్చేవారు. వయస్సులో మానాన్న కంటే పెద్ద. “గోపాలూ” అంటూ దీర్హం తీసి ప్రేమగా పిలిచేవాడు. భోజనానికి ముందు మేము బావి నుండి నీళ్లు తోడి బాత్రూంలో పెడితే స్నానం చేసి వచ్చేవాడు. వనపర్తి వాసి హైదరాబాదులో అడ్వకేటుగా స్థిరపడిన దేవరాజు నరహరిరావు మా నాన్నకు చాలా సన్నిహిత స్నేహితుడు. అమెరికా వెళ్లి బర్క్‌లీ విశ్వవిద్యాలయం తలి. వ్రేపర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. సో 37

నుండి ఎల్‌.ఎల్‌.ఎం. చేసి వచ్చారు. మాజీ ప్రధాని పీవీ ఇంట్లోకి నేరుగా వెళ్లగల శిష్యుడు. నేను ఈనాడు పత్రికలో చేరిన మొదటి రోజు నరహరిరావుగారు రోడ్డు మీద కలిసి తన స్కూటర్‌పై ఆదర్శనగర్‌లోని పి.వి. ఇంటికి తీసుకెళ్లారు, మాటల్లో పద్దారు. నేనెవరో అడగలేదు. నరహరిరావుగారు చెప్పనూ లేదు. బూర్జువా పార్టీల నాయకుల్లో చాలామంది అలాగే ఉంటారు. నరహరిగారు నరహరి రావుగారి కుమారుడు డా. రాహుల్‌ నిమ్స్‌లో యూరాలజీ ప్రొఫెసర్‌. నరహరి రావు గారి భార్యపేరు విజయమ్మ. ఆమె బద్దం ఎల్లారెడ్డి గారి కూతురు. ఆయన వనపర్తికి వచ్చినప్పుడు మా నాన్నతో మిగతా మిత్రులతో కలిసి మా ఇంటి మిద్దె పై గంటల తరబడి రాజకీయ చర్చలు జరిపేవారు. ఒక్కోసారి ఆయన మా ఇంట్లోనే భోజనం చేసేవారు. మాంసం ఇష్టంగా తినేవారు. పండుగల సమయంలో వస్తే మా నాన్న కోడిని కోయడమో, కొర్రమీను కొనుక్కొని రావడమో జరిగేది. పండుగ రోజు మా అమ్మపై అదనపు భారం మోపకుండా వంటంతా మా అమ్మ సాయంతో నాన్నే చేసేవాడు. పండుగలు, పెళ్లిళ్ల వంటి సందర్భంలో మా ఇళ్లల్లో మగవాళ్లే వంటలు చేస్తారు. కత్తులు, కత్తెర్లు, మిషన్ల కంపెనీల రిప్రజెంటివ్స్‌ కూడా మా ఇంట్లోనే భోంచేసేవాళ్లు. హలాల్‌ మాంసం మాత్రమే తినేవారు. భోజనానికి వస్తున్నారంటే ఎవరైనా ముస్లిం చేత కోడి కోయించుకొనేవాళ్లం. దానికి చారానా ఇవ్వాల్సి వచ్చేది. మిగతా సందర్భాల్లో మా కోళ్లు మేమే కోసుకొనే వాళ్లం. 'మనం ముస్లింతోనే ఎందుకు కోయించుకోవాలి? అని మాకాత ప్రశ్చించేవాడు. మా బంధువులు మాత్రం మేము హలాల్‌ చేయని మాంసం తింటామని బుగ్గలు నొక్కుకొనే వాళ్లు, హలాల్‌ పట్ల హిందువుల్లో కూదా పట్టింపు ఉండేది. రంజాన్‌ పండుగ రోజున ఉస్మాన్‌ బాబాయి మమ్మల్ని భోజనానికి పిలిచేవారు. మాది ఒకే కుటుంబం అన్నట్లుగా ఉండేవాళ్ళం. ఫరీద్‌ అహ్మద్‌ మానాన్న గురించి చెప్తున్నప్పుడు ఆయన బాల్య స్నేహితుడు ఫరీద్‌ అహ్మద్‌ గురించి తప్పక చెప్పాలి. తన బాల్య స్నేహితుడు. ఫరీద్‌ అహ్మద్‌. అత్యంత నిజాయితీపరుడు. బతుకు తెరువు కోసం చాలా కష్టపడేవాడు. చాలా కాలం వనపర్తిలోని మసీదు నిర్వహణకోసం ముస్లింల దగ్గరికి వెళ్లి చందాలు సేకరించేవాడు. అందుకుగాను కొంత కమీషన్‌ లభించేది. అది తన కుటుంబ పోషణకు సరిపోయేది కాదు. కనుక కొంతకాలం సైకిల్‌పై ఊళ్లు తిరిగి డబల్‌ రొట్టెలు అమ్మేవాడు. వనపర్తి పక్కనే ఉన్న 38 “లి. ఎన్‌, వినయకుమార్‌ 110

కాశినగరం అనే గ్రామంలో కొంతకాలం చిన్న కిరాణాకొట్టు నడిపాడు. ఇన్లాం బోధనలను, నియమాలను నిక్కచ్చిగా పాటించేవాడు. దానివల్ల తన కొట్లో సిగరెట్‌ బీడీ, పాగాకు అమ్మేవాడు కాదు. కనుక షాపు అమ్మకాలు కూడా పరిమితంగానే ఉండేవి. ఆయన దగ్గర ఎప్పుడూ రెండు మూడు జతలకు మించి బట్టలు లేవని నాకు అనిపించేది. ఒక జుబ్బా, చీలమండలకు అరడుగుపైకి ఉండే పైజామా ధరించేవాడు. కాళ్లకి ముతకరకం చెప్పులు. అయినా తన ఆర్థిక స్థితి గురించి ఎప్పుడూ చింతించే వాడు కాదు. అంతా అల్లా చూసుకుంటాడు అనే భరోసాతో ఉండేవాడు. తన ఆర్థిక ఇబ్బందులను చెప్పేవాడు కాదు. ఇస్లాం బోధనలపై మా నాన్నతో చర్చలు జరిపేవాడు. స్వర్గంలో ఫిర్దౌస్‌ సాధించడం మినహా ఈ భూమి మీద తాను చేయాల్సింది ఏదీ లేనట్లుగా ఉండేవాడు.

ఆయన సంచిలో తడవకో ఉర్జూ పుస్తకం కనిపించేది. ఏ మాత్రం సమయం లభించినా పుస్తకం తీసి చదువుకొనేవాడు. అది మత సంబంధమైన పుస్తకమే అయి ఉండేది. మా ఊళ్లో నిరంతరం ఉర్జూ పుస్తకాలు చదివే మరొక వ్యక్తి ఉండేవారు. ఆయన పేరు కలకొండ బాలక్రిష్టయ్య. వనపర్తి మున్సిపల్‌ వైస్‌చైర్మన్‌గా చేశారు. ఆయనకు వోలొసీల్‌ కిరాణాషాపు ఉందేది. ఆ షాపును యాపర్ల రాములు అనే గుమాస్తా నమ్మకంగా నడిపేవారు. ఆ షావుకారు చేతిలో మాత్రం ఎప్పుడూ ఒక కొత్త ఉర్దూ పుస్తకం ఉండేది. అవి డిటెక్టివ్‌ సినీకవి, కథా, రచయిత, నిర్మాత, దర్శకుడు గుల్టార్‌ కూడా ఒక కారు షెడ్‌లో మెకానిక్‌గా పనిచేస్తూ రాత్రివేళ గుడ్డి దీపం వెలుతురు ఉర్దూ డిటెక్టివ్‌ నవలలు చదివేవారట. గుల్హార్‌ వీడియోలు చూస్తున్నప్పుడు నాకు కలకొండ బాలక్రిష్టయ్య గుర్తుకొస్తారు.

నాన్నకు దేవుడి పట్ల నమ్మకం లేకపోయినా అది ఫరీద్‌ అహ్మద్‌తో స్నేహానికి అద్దురాలేదు. నాన్నతో ఆయన ఎప్పుడూ ఏదో వాదన చేస్తుండేవాడు. భారీ పదాలతో ఉర్జూలో గడగడ మాట్లాడేవాడు. తెలుగులో మాట్లాడిస్తే పదాలు దొరకక తడబడేవాడు. మా నాన్న ప్రశాంతంగా ఉర్జూలో ఆయన ప్రశ్నలకు సమాధానమిస్తూ తన ప్రశ్నలను సంధించేవారు. నాన్న ఉర్టూలో అంతటి (గ్రాంధిక పదాలు ఉండేవి కావు. వారి చర్చల్లో నాకు తెలియని పదాలకు తెలుగు మాటలేమిటో నేను నాన్నని అడిగి తెలుసుకొనేవాణ్ణి. నాన్న వ్యుత్పత్తితో పాటు వివిధ భాషల్లో ఆ పదాన్ని ఎలా వాడతారో చెప్పేవారు. మంగళవారం మా దుకాణానికి సెలవు కనుక ఆ రోజు ఫరీద్‌ అహ్మద్‌గారు ఏదో సమయంలో ఇంటికొచ్చి చాలాసేపు మాట్లాడి వెళ్ళేవాడు. మత ఛాందసుడైనా

సన. వేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ సన 39

మా నాన్నను గానీ, ఇతర హిందువును గానీ పాపులుగా భావించేవాడు కాదు. దసరా రోజున నాన్న ఆహ్వానంపై ఇంటికి వచ్చి భోంచేసేవాడు. ముస్లింలు ఇతర మతాల వారిని, నాస్తికులను, కాఫిర్లుగా చూస్తారని చెప్పడం తప్పు. ఏ ముస్లిం అయినా అలా భావిస్తే అది వారు వ్యక్తిగతంగా చేసే తప్పు. ఈ విషయం నాకు బాల్యంలోనే ఆయన వల్ల అర్ధమయింది. మత విద్వేషాలను రగిల్బేవారు మాత్రమే హిందువులను కాఫిర్లు అని అంటారు. తాను తొలిసారి కులం కాటుకు గురయింది ఫరీద్‌ అహ్మద్‌ వాళ్ళ అమ్మ ద్వారానే అని నాన్న తన ఆత్మకథలో రాసుకున్నారు. చిన్నతనంలో మా నాన్న ఫరీద్‌ అహ్మద్‌ ఇద్దరూ మంచి నీటికోసం ఒక చేదబావికి వెళ్లారు. బావికి రెండు వైపులా గిరకలుండేవి. ఒకవైపు నుండి తాను, మరోవైపు నుండి ఫరీద్‌ అహ్మద్‌ బుడిగెలను జారవిడిచి ఒకరి బుడిగకు మరొకరి బుడిగను తాకిస్తూ సరదాగా ఆడుకుంటున్నారట. ఇంతలో అక్కడికి వచ్చిన ఫరీద్‌ అహ్మద్‌ తల్లి మా నాన్నను చెడామడా తిట్టేసింది. అలా మీ బుడిగెను మా బుడిగెకు తాకిస్తే మా బుడిగెలోని నీరు మైలపడదా? ఎంతలో వాళ్ళు అంతలోనే ఉండాలి అంటూ తన కొడుకును లాక్మెళ్లిదంట. ఈ విషయం మా నాన్న తన తల్లితో చెప్పి ఏడ్చాడట. “అవును నాయనా మనది తక్కువ కులం. మనమే తగ్గి ఉండాలని ఆమె నాన్నను సమాధాన పర్చిందట. దళితులు [గ్రామం వెలుపల ఉంటారు. చాకలి, మంగలి గ్రామంలో ఉంటూ అంటరానితనాన్ని ఎదుర్కొంటారు. సంస్కృతం, బోధనలో కవ్వాలతో పాటు పురాణాలది ముఖ్యపాత్ర. దానికి తోడు భక్తి పుస్తకాలు చదవడం వల్ల మా నాన్న మొదట్లో పెద్ద భక్తుడు. ఆ తర్వాత బ్రహ్మసమాజం పుస్తకాలు చదివి విగ్రహారాధనకు వ్యతిరకమయ్యారు. ముస్లిం కనుక ఫరీద్‌ అహ్మద్‌ కూడా విగ్రహారాధనకు వ్యతిరేకం. ఇద్దరు కలిసి మా ఇంట్లోని బాలదానమ్మ దేవర చెక్కబొమ్మలను ముక్కలు ముక్కలు చేసి ఆంజనేయుడి గుడి దగ్గర ఉన్న వ్యవసాయ బావి (చింతల బావి)లో పదేశారు. అవి మా అమ్మకు తొలి కాన్పు రోజులు. నొప్పులు మొదలయ్యాయి. చిన్నతనంలో జరిగిన పెళ్లి వల్ల నన్ను కనడం మా అమ్మకు ప్రాణాంతకమయింది. ఇదంతా మానాన్న ఇంటి దేవర బొమ్మలను ముక్కలు చేసి బావిలో వేసిన ఫలితం అని మా తాత, నానమ్మ, మా తాతమ్మ తీర్మానించారు. మా తొత వెంటనే వడ్రంగిని కలిసి జానెడు సైజులో నాలుగు చెక్క బొమ్మలు చేయించి మా ఇంటి గూట్లో మళ్ళీ ప్రతిష్టించాడానికి దేవర్లను ప్రతిష్టించాడానికి బ్రాహ్మణులు, సంస్కృత మంత్రాలు అక్కర్లేదు. ఇప్పుడు దేవర గుడుల దగ్గర బ్రాహ్మణులు చేరారు. మంత్రులు 'ప్రతిస్టిస్తున్నారు. దేవరను మళ్లీ ప్రతిష్టించిన తర్వాతే మా అమ్మ 40 ఇలి.. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ 4౫

నన్ను కన్నదని వారి నమ్మకం. చెక్కబొమ్మలను ముక్కలు చేసి బావిలో పడేసింది మా నాన్న ఆయన ముస్లిం మిత్రుడు కదా మరి దేవర వారి మీద గాకుండా అమాయకురాలైన మా అమ్మ మీద తన ప్రతాపం చూపడమెందుకు? మా తాతకు నానమ్మకు, తాతమ్మలకు అనుమానం రాలేదు.

మతనిష్టకు పేదరికానికి దగ్గరి సంబంధం ఉంటుందని నేను అనుకుంటాను. అర్బ్భకుల్లో ఆస్తులు ఉన్న వారిని బాగా ఆదాయం గల గుడుల దగ్గర ఉండేవారిని మినహాయిస్తే అత్యధికుల బతుకులు అంతంత మాత్రమే. నిజాయితీగా మసీదు కోసం పనిచేసే వారి బతుకులు కూడా చాలావరకు అలాగే ఉంటాయి. ఫాొదరీల గురించి నాకు అంతగా తెలియదు. మసీదుల కోసం పని చేసే వారి ఆర్థిక ఇబ్బందుల గురించి చెప్పడానికి నేను చూసిన రెండు వీడియోల్లోని విషయాలను మీ ముందుంచుతాను. అందులో ఒకటి హిందీ సినిమాల ప్రముఖ కథా సంభాషణల రచయిత, విలక్షణ నటుడు ఖాదర్‌ ఖాన్‌ జీవితం. ఆయన సొంత తండ్రి ముంబాయిలోని ఒక మసీదులో పనిచేసే వాడు. ఆ ఆదాయంతో కుటుంబాన్ని పోషించడం అతనికి సాధ్యం కాలేదు. కనుక ఖాదర్‌ఖాన్‌ తల్లి అతన్ని వదలి ఒక కార్పెంటర్‌ను పెళ్లాడింది. సవతి తండ్రి మంచి వడ్రంగి అయినా వళ్లు బద్ధకం మనిషి. కనుక తల్లి అక్కడా ఇక్కడా పనిచేస్తూ కుటుంబాన్ని పోషించేది. తన కుమారుడు పడే కష్టాలు గమనించిన సాంత తండ్రి అప్పుడప్పుడు పుస్తకాల కోసం ఖాదర్‌ఖాన్‌కు తృణమో ఫణమో ఇచ్చేవాడు. ఎలాగోలా మొదట ఇంజనీరింగ్‌లో దిస్తామా ఆ తర్వాత ఇంజనీరింగ్‌ డిగ్రీని పుచ్చుకొన్న ఖాదర్‌ఖాన్‌ లెక్చరర్‌ అయి ఆ ఉద్యోగం వదలుకొని సినిమాల్లోకి వచ్చారు. రెండు డాక్టరేట్‌ డిగ్రీలు కూడా సాధించారు. ఒకటి ఉర్దూ సాహిత్యంలో, మరొకటి అరబ్బీ సాహిత్యంలో, అరబ్బీలో డాక్టరేట్‌ డిగ్రీని హైదరాబాదులోని ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ నుండి పొందారు.

ప్రముఖ హిందీ గాయకుడు మహ్మద్‌ రఫీది కూడా ఇలాంటి జీవితమే. లాహోర్‌ దగ్గర ఒక చిన్న గ్రామంలోని మసీదులో రఫీ తండ్రి ఇమామ్‌గా పనిచేసేవారు. మసీదు నుండి వచ్చే డబ్బుతో అతనికి కుటుంబాన్ని పోషించడం కష్టమయింది. పిల్లవాడైన రఫీని వెంటబెట్టుకొని అతని అన్న లాహోర్‌ వచ్చేశాడు. అక్కడ ఒక క్షౌరశాల ప్రారంభించాడు. బాల రఫీ క్షౌరశాలలో చిన్నాచితకా పనులు చేస్తూ నెమ్మదిగా గడ్డం, క్షవరం చేయడం నేర్చుకొనేవాడు. ఆ పనులు చేస్తూనే కమ్మని పాటలు పాడేవాడు. ఆ పిల్లాడి పాటల కోసమే కస్టమర్లు రావడం మొదలైంది. రఫీలోని ప్రతిభను సరిగ్గా అర్ధం చేసుకొన్న అన్న ఒక స్థానిక సంగీత విద్వాంసుడి సిఫారసు లేఖతో రఫీని లక్నోకు

సనం చ్రేవర్రబాయ్‌ టు ఎడీటర్‌ సని త]

వెంటబెట్టుకొచ్చి ప్రముఖ సంగీత దర్శకుడు సౌషాద్‌ చేతుల్లో పెట్టి వెళ్లాడు. హిందీ సినీ ప్రపంచంలో గురువు నౌషాద్‌, శిష్యుడు రఫీ సృష్టించిన మిగతా చరిత్ర అందరికీ తెలిసిందే. నేను హైదరాబాదు నర్సింగ్‌ హోంలో పనిచేస్తున్న దశలో అప్పులు తీర్చడానికి మా నాన్న తన తండ్రి నుండి వచ్చిన ఇంటిని అమ్మేశాడు. ఆ తర్వాత చాలా చోట్ల కిరాయి ఇళ్ళల్లో ఉన్నారు. మా తమ్ముళ్లు, చెల్లెళ్ళ పెళ్లిళ్లు అన్నీ కిరాయి ఇళ్ళల్లోనే అయిపోయాయి. ఎన్టీఆర్‌ సీఎంగా ఉన్న సమయంలో వనపర్తి పట్టణంలోని బీసీల కోసం నాగారం గ్రామ పరిధిలో ఇండ్ల స్థలాలు మంజూరు చేశారు. ఇంధ్లు కట్టుకోవడానికి ఎనిమిది వేల రూపాయలు చొప్పున ప్రభుత్వం విడుదల చేసింది. అప్పటికే నాకు పెళ్లయింది. కనుక మా నాన్నతో పాటు నా పేరుతో కూడా ఈడబ్య్యూఎస్‌ ఇల్లు ఒకటి మంజూరయ్యింది. ప్రతి ఇంటికి 200 చదరపు గజాల స్థలం. అందులో ఒక చిన్న కిచెన్‌తో పాటు ఒక చిన్నరూము ఉంటుంది. రెండిళ్లు పక్కపక్కనే ఉండేవి కనుక మా అమ్మ నాన్న వాటిలో ఒక కిచెన్‌ గదిని స్నానాల గదిగా వాడుకొనేవారు. ఖాళీ స్థలంలో వేప, కరివేపాకు, దిరిసెన చెట్లతోపాటు అనేక పూల మొక్కలు పెంచారు. ఈ మొక్కల పోషణ వారికి కాలక్షేపంగా కూడా ఉండేది. మేము అన్నదమ్ములం నెలనెలా వారికి డబ్బులు పంపేవాళ్లం. ప్రభుత్వం నుంచి పెన్షన్‌ అందినట్టు మీ పిల్లలు మీకు నెల మొదట్లోనే డబ్బులు పంపిస్తున్నారని పోస్ట్‌ మాన్‌ మానాన్నతో చెప్పేవాడట. మా నాన్న సంతోషంగా ఆ విషయం ఇతరులకు చెప్పుకునే వాడు. నాకు ఎప్పుడూ ఎనిమిది జతల బట్టలు లేవు, ఇప్పుడు ఉంటున్నాయి అని ఒకసారి మా నాన్న నాతో అన్నాడు. నేను పట్టుబట్టి ఆయన చేత ఆత్మకథ రాయించాను. ఆయన జ్యోతిరావుపూలే గురించి చదవలేదు. పెరియార్‌ గురించి తెలుసు. అప్పటికి పూలే రాసిన పుస్తకాలు తెలుగులోకి అనువాదం కాలేదు. కాని మా నాన్న తన స్థాయిలో పూలే చేసిన పనులే చేశారు. హరిజనవాడలో రాత్రి బడి పెట్టి యువకులకు చదువు చెప్పారు. అప్పటికి క్రైస్తవ మత ప్రభావం వల్ల కొందరు దళితుల పిల్లలు స్కూలుకు వెళ్తున్నా కాయకష్టంతో బతికే దళిత యువకులకు నాన్న చదువు చెప్పారు. న్యూరోపతితో పాటు క్షౌరశాల సరిగా నడవకపోవడం వల్ల దాన్ని మూసేసి ఒక బట్టల షాపులో ఆయన గుమస్తాగా చేరారు. నలభైవళ్ళ వయస్సులోనే ఆయనను మధుమేహం పట్టుకొంది. దానివల్ల అరికాళ్ళు, అరిచేతులు మండిపోతున్నాయని తం సి. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ 14%

విలవిల్లాడేవారు. అసలు కారణం తెలియక సున్నం బెల్లం కలిపి కాళ్ళకు, అరచేతులకు పట్టించేవారు. న్యూరోపతికి గురైన వారికి సున్నితమైన కత్తి కత్తెర్లను పట్టుకోవడం మరో కష్టం. న్యూరోపతితో నాన్న ఎలా పనిచేయగలిగారో? అని నాకిప్పుడు అన్పిస్తుంటుంది. కొంతకాలం ఒక బట్టల షాపులో పనిచేసి ఆ తర్వాత మరో పెద్ద బట్టల షాప్‌కు మారాడు. వనపర్తిలో నెంబర్‌వన్‌ బట్టల షాపు అక్కడ ఖాతా పుస్తకం రాయడంతో పాటు, నగదు వ్యవహారాలన్నీ ఆయనే చూసుకునేవాడు. షాపు యజమాని విజయ్‌ కుమార్‌ స్కూల్లో నాకంటే ఒక ఏడాది సీనియర్‌. వనపర్తి షాపుతో పాటు సికింద్రాబాద్‌ జనరల్‌ బజార్లో కూడా ఆయన మరో షాప్‌ పెట్టాడు. వనపర్తి షాపు నిర్వహించే పనిని దాదాపుగా మా నాన్నకు వదిలేశాడు. నాన్నను ఆయన అన్నా అంటూ చాలా గౌరవంతో సంబోధించేవాడు. తనకు తన తండ్రి ద్వారా వనపర్తిలో లభించిన ఈ షాప్‌తో పాటు సికింద్రాబాద్‌లో కూడా తాను ఒక షాపును నడపగలుగుతున్నానంటే ఆది అన్న ఇచ్చిన సహకారమే అని నాన్న గురించి చాలా గౌరవంగా, అపురూపంగా చెప్పేవాడు. మా అమ్మ మా పిల్లల్ని అపురూపంగా చాలా ప్రేమగా చూసుకునేది. మేము హైదరాబాదులో స్థిరపడ్డాక అమ్మానాన్నలు ఇద్దరు తరచూ మా దగ్గరికి వచ్చి మాతో కొన్నినెలలు గడిపి వెళ్లేవారు. ముగ్గురు కొడుకుల దగ్గర తమకు ఇష్టమైనన్ని రోజులు ఉండి వెళ్ళేవారు. ఖ్రి 18. పేపర్‌బాంవ్‌ టు ఎడిటర్‌. 2% ష్‌

మాఅమ్మ

మా అమ్మ పేరు దానమ్మ. మా నాన్న పట్ల ఆమెకు అకుంఠిత భక్తి, పేమ. మా నాన్న దయాగుణం, త్యాగశీలత ఆమెకు మరిన్ని కష్టాలు తెచ్చి పెట్టినా ఓర్పుగా భరించింది. మేము ఐదుగురు పిల్లలం. వచ్చేవాళ్ళు. పోయే వాళ్ళు, పర్మినెంట్‌ అతిథులు, భర్త వైపువారు, తన వైపువారు, షాపులో పనివాళ్ళు, ఇవి చాలదన్నట్లు బట్టలు ఉతికే పని. క్షణం తీరిక లేకుండా ఆమె పని చేసేది. బక్కపల్బని శరీరం. భారీ కుండల్లో వంట. చట్టిలోకి అన్నం వార్చడం ఆమెకు రోజూ ఓ ఛాలెంజ్‌. ఉన్న అన్నాన్ని అందరికీ సర్దడం అంతకంటే ఛాలెంజ్‌. గుర్తింపునకు రాని సమర్ధత ఆమెది. ఈ (శ్రమకు తోడు అన్నం చాలక పస్తులు. మా అమ్మ త్యాగం వల్లే మా నాన్న తన బాటలో సాగారు. సాధ్యమయింది. కోడలిగా అన్ని కష్టాలు మౌనంగా భరించింది. అత్తగా పెత్తనం చేయలేదు. అదీ మా అమ్మగొప్పతనం. చదువుకున్న కోడళ్లు పైగా ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు చేసేవాళ్లు. వారికి తగినట్లు నడుచుకొనేది. మా నాన్నకంటే మూడేళ్ళముందే చనిపోయింది. మేము పూర్తిగా జీవితాల్లో స్థిరపడ్డాక మాత్రమే ఆమెకు శాంతి, విశ్రాంతి లభించింది. కాని ఎక్కువ కాలం ఆ సుఖం అనుభవించలేకపోయింది. సుమారు 64 ఏళ్ళ వయస్సులో తీవ్ర గుండెపోటుతో ఆకస్మికంగా చనిపోయింది. తన మనవలు, మనవరాళ్ళను చూసి మురిసిపోయేది. మా కుటుంబానికి ఆమె మరణం తీరని లోటు. మా అమ్మ విజయవాడలో పుట్టి అక్కడే పెరిగింది. ఆమెకు నేను మొదటి సంతానం. విజయవాడలో పుట్టి పెరగటం వల్ల ఆమె భాషలో కోస్తాంధ్ర పదాలు ఉండేవి. ఆమె తన తల్లి గారి ఇంటి నుండి తెచ్చుకున్న వాటిలో ఒక మరచెంబు, పంచపాత్ర, ఉద్దరణి ఉందేవి. పంచపాత్ర, ఉద్దరణి అనే మాటలు మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాలో ప్రత్యేకించి శూద్ర కులాల్లో వినిపించే మాటలు కావు. మా ఇంట్లో కట్టెల పొయ్యి మాత్రమే ఉందేది. అన్నం, కూరలు మట్టి కుండల్లోనే వండేవారు. రెండు పూటలకు ఒకేసారి

న! సం. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ 1౫06

వంట చేసేవాళ్లు కనుక కిలోన్నర బియ్యం రోజూ ఉడికేవి. అది కూడా కలి అన్నం. కలి అన్నం అంటే నీటికి బదులుగా కలిని ఎసరుగా పెడతారు. బియ్యం కడిగిన నీళ్ళు పల్చటి గంజి కలిపి పులియబడితే కలి అవుతుంది. కుండకు సిబ్బి బిగించి ఒక పెద్దచట్టి లోకి కలి అన్నాన్ని వార్చాలి. అంత బరువు కుండను వార్చినా ఆమె ఏనాడూ గంజి మీద పోసుకోలేదు. కలి అన్నం కాస్త పుల్లగా ఉంటుంది. పులుపు వల్ల మరు రోజుకు కూడా అది పాడు కాదు. పైగా అంబలి కూడా కలితోనే చేస్తారు. అప్పుడే అంబలికి పుల్లటి రుచి వస్తుంది. అంత పెద్ద కుండను “ఈమె వార్చగలదా"*! అని సందేహించేంత బక్కపల్చగా ఉండేది. మాకెన్ని ఆర్థిక కష్టాలు వచ్చినా వాటన్నింటినీ ఆమె మౌనంగా భరించింది. మా ఇంట్లో చేద బావి ఉన్నా మంచినీటి కోసం బయటి బావులకు వెళ్లాల్సి వచ్చేది. అప్పుడప్పుడు అమ్మ వ్యవసాయ బావికెళ్ళి మా బట్టలు

ఉతకాల్సి వచ్చేది. షాపుకి అవసరమైన నీరు కూడా పట్టుకొచ్చి షాపులో పెట్టేది. మేము ఆర్థిక కష్టాల్లోకి జారిపోతున్నప్పుడు ఆమె ఒంటి మీద నుండి ఒక్కొక్కనగ మాయమయింది. ఆమెకు బంగారు నాను తాడు, మామిడి పిందెల హారం, కాళ్లకు వెండి కడియాలు, గొలుసులు, నడుముకు వెండి వడ్డాణం, చెవులకు బంగారు కమ్మలు ఉండేవి. క్రమంగా అవి ఒక్కొక్కటి మాయమయ్యాయి. ఆమె ఒంటిమీద ముక్కుపుడక సహా ఒక్క నగ కూడా మిగలలేదు. మా నాన్నకు ఉన్న ఉంగరాలు మిగల్లేదు. అమ్మ రోల్డ్‌ గోల్డ్‌ కమ్మలు, రోల్డ్‌ గోల్డ్‌ ముక్కు పుడక పెట్టుకోవాల్సి వచ్చింది. దానికి ఆమె ఏనాడు విచారించలేదు. రోల్డ్‌ గోల్డ్‌ కమ్మలు ముక్కుపుడకలు కొనుక్కోగలిగితే చాలు అని సంతోషించేది. పెళ్ళినాటి వెండి జరీ చీరల్లో వెండి ఉంటుందని భావించి చీరంచును మెల్లమెల్లగా దీపంపై కాల్చితే వెండి వస్తుందేమోనని నాన్న ఒకసారి విఫల ప్రయత్నం చేశారు. వెండి జరీ చీరలో వెండి ఉండదని అప్పటికి గాని తెలియలేదు. నాన్నకు అమ్మకు ఎలాంటి దురలవాట్లు లేవు. మా నాన్న ఒక్కడి సంపాదనపై ఐదుగురు సంతానంతో పాటు బంధువులు, వచ్చిపోయేవారి భోజనాల భారం మా కుటుంబం మీద పడటమే. మా ఆర్థిక కష్టాలకు కారణం ఎప్పటికప్పుడు అప్పులు చేస్తూ..అసలు, వడ్డీలు చెల్లించాల్సి రావడం వల్ల మా కుటుంబం బయటకు రాలేని అప్పుల ఊబిలో కూరుకుపోయింది. మా అమ్మ ఇంట్లో లేని సమయంలో నేనే అన్నం పెట్టుకొని ౫8 పేవరబాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. గగన డ్‌

కడుపునిండా తినేవాణ్ణి. దాని వల్ల ఆ రోజు అమ్మానాన్నలు పస్తులుండాల్సివచ్చేది. ఎదుగుతున్న పిల్లవాడు వాడు కడుపునిండా తినాలి గదా! అని మా నాన్న తాత

అనుకొనేవారు తప్ప నన్ను మందలించేవారు కాదు. అమ్మ చాలా నొచ్చుకొనేది. నా మూడేళ్ల వయస్సులో అంటే 1957 లో నన్ను తీసుకొని మా అమ్మ విజయవాడకు వెళ్ళొచ్చింది. ఆ తర్వాత ఎప్పుడూ ఆమె విజయవాడ వెళ్ళలేదు. తన నాన్న తన పెద్ద తమ్ముడు చనిపోయినప్పుడు కూడా వెళ్ళలేకపోయింది. వారమో పదిరోజులో “విజయవాడలో ఉండాల్సి వస్తే పిల్లలకు అన్నం ఎవరు పెద్దారు?” అన్నది ఆమె మొదటి ప్రశ్న రెండవ సమస్య బస్సు చార్జీలు, ఇతర ఖర్చులు ఎలా? మా అమ్మకు ఒక అక్క ఉండేది. ఆమె కర్ణాటకలోని హావేరిలో ఉండేది. మా అమ్మ పెళ్ళి తర్వాత మళ్ళీ అక్కా చెల్లెలు కలుసుకోలేదు. ఎవరి సంసార భారం వారిది. ఆఫ్రికా దేశాల నుండి వలవేసి బలవంతంగా యూరపు, అమెరికాలకు పట్టుకెళ్లిన నల్లజాతి అన్నదమ్ములు, అక్కా చెల్లెళ్ళు అలాగే మాయమాటలతో మారిషస్‌కు, కరేబియన్‌, ఆఫ్రికన్‌ దేశాలకు కూలీలుగా తరలించిన పేద భారతీయులు తమ ఇతర కుటుంబ సభ్యులను తిరిగి కలుసుకోలేదని మనం నవలల్లో, కథల్లో చదువుతాం. పేద వలస, జీవుల స్థితి

ఇండియాలో కూడా అంతే! అయితే అది అక్షరబద్ధం గాని చరిత్ర. యత్ర శ్రి పాలకి. ఎన్‌ వినయకుమూర్‌ ఈ

వలసలు ; సాగునీరు

మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాలో బాలదానమ్మ అనే దేవరను పూజిస్తారు. ఆ దేవర పేర మా అమ్మకు దానమ్మ అనే పేరు పెట్టారు. దేవర్లలో కొన్ని ఉగ్రరూపం ధరిస్తాయని, కొన్ని సాత్వికంగా ఉంటాయని భావిస్తారు. బాలదానమ్మ సొత్విక దేవర. ఆ దేవరకు మించిన సాత్వికత అమ్మది. వారి స్వగ్రామం పామాపురం, వనపర్తి జిల్లాలో ఉంటుంది. నేషనల్‌ హైవే 44 పై ఉన్న నాట్యహళ్లి అనే (గ్రామం నుండి రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో పామాపురం ఉంటుంది. నాట్యహళ్లి తర్వాత ఆ హైవేపై వచ్చే స్టేజ్‌ పెబ్చేరు. నా చిన్నతనంలో నాట్యహళ్లిలో బస్సు దిగి పామాపురం వెళ్లే వారం. ఆ దారంతా ఇసుకే ఉండేది. పామాపురం (గ్రామం చుట్టూ ఇసుక భూములు, కుష్కి (మెట్ట) పొలాలు మాత్రమే ఉండేవి. కృష్ణానది అక్కడికి ఎంతో దూరంలో లేనప్పటికీ ఆ భూములకు నీరు అందుబాటులో ఉండేది కాదు. నాట్యహళ్లిలో దిగి పామాపురం వెళ్తున్నప్పుడు ఆ ఇసుక నేలలో చిన్న రేగి పొదలు విస్తారంగా కనిపించేవి. ఆ రేగి పండ్లు తినటానికి నేను అమ్మానాన్నల కంటే ముందే పరుగెత్తే వాడిని. “అలా ఉరకకు పాములు, తేళ్లు ఉంటాయి” అని మా అమ్మా నాన్నలు వెనుక నుండి కేకలు వేసేవారు. నేను వినేవాడిని కాదు. ఆ రేగి పంద్లంత రుచిగా ఉండేవి. వాటిని తెంపుకొచ్చి మా

అమ్మ నాన్నలకు కూడా చూపించేవాడిని. పామాపురం మెట్ట ప్రాంతం. కనుక ఊర్లో ఉన్న రైతులకు పంటలపై వచ్చే ఆదాయం చాలా పరిమితం. అలాంటి రైతులు పనిపాటల వారికి మాత్రం ఏపాటి గింజలు కొలుస్తారు? కనుక మా ముత్తాత కుర్మయ్య విజయవాడకు వలస వెళ్లాడు. ఆ ఊర్లోని మంగలి కుటుంబాలన్నీ సుదూర పట్టణాలకు వలస వెళ్ళినవే. ఆ ఊరే కాదు. మహబూబ్‌నగర్‌జిల్లాలోని క్షురకుల కుటుంబాల్లో చాలామంది పొట్ట చేత బట్టుకొని కర్టాటకకు వెళ్తారు. ఏడాదికో కుటుంబం చొప్పున ఊర్లో ఉంటూ క్షారాలు, గడ్డాలు చేసేవారు. సన్నాయి వాయించేవారు. కుర్మయ్య, కురుమూర్తి అన్న పేర్లు మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాలోనే ఉంటాయి. దానికి కారణం ఆఅ జిల్లాలో కురుమల (గుట్టలు) మధ్య ఒక పురాతన గుడి ఉంటుంది. కురుమల మధ్య ఉన్న గుడి కనుక ఆ దేవున్ని జక. ప్రేవరబాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. *2% జ

కురుమూర్తి అని అంటారు. ఏడాదికి ఒకసారి అక్కడ పెద్ద జాతర కూడా జరుగుతుంది. అ దేవుడి పేరు శూద్రుల్లోనే కన్పించడం ఒక ప్రత్యేకత. ఇక మా ముత్తాత విజయవాడ స్‌షన్‌ దగ్గరున్న రాంగోపాల్‌ సత్రంలో నివసించేవాడు. ఇంచిపేటలో షాపు ఉందేది. అమ్మకు 10 ఏళ్ల వయసులోనే నాన్నతో పెళ్లయింది. ఒకనాడు చుట్టూ ఇసుక భూములు, కుష్కి (మెట్ట) భూములతో దరిద్రం తాండవించే పామాపురం ఈరోజు పూర్తిగా మారిపోయింది. కారణం జూరాల ప్రాజెక్టు. కొన్నేళ్ళ క్రితం నేను పామాపురం వెళ్ళినప్పుడు నాట్యహళ్లి నుండి పామాపురం వరకు సింగిల్‌ తారురోడ్డు ఉంది. ఆ రోడ్డుకు రెండు వైపులా వరి పొలాలే కనిపించాయి. ఇసుక భూములు, చెలకలు మాయమయ్యాయి. సాగునీటి సౌకర్యం రైతులకే కాదు అన్ని వర్గాల ప్రయోజనం చేకూర్చుతుంది. ఇదే స్థితి పూర్వం ఉండి ఉంటే మా తాత ముత్తాతలకు వలస వెళ్లాల్సిన అవసరం ఉండేది కాదు. జూరాల నీరొచ్చాక క్రమంగా ఆ ఊళ్లన్నీ మారిపోయాయి. దేశంలో సుదూర ప్రాంతాల్లో నిర్మిస్తున్న ప్రాజెక్టుల్లో కూలి పనికోసం మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాలోని అన్ని గ్రామాల నుండి గుంపులు గుంపులుగా కూలీలు వెళ్లేవారు. ఇప్పుడు ఆ పరిస్థితి లేదు. అప్పట్లో గ్రామాలు ఖాళీగా కనిపించేవి. పసిపిల్లలు, ముసలోళ్ళు మాత్రమే గ్రామాల్లో ఉండే వారు. నేడు చిన్న చిన్న ఊర్లల్లో కూడా అద్దె ఇల్లు దొరకదు. సాగునీటి వల్ల ఉమ్మడి మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాలో పదేళ్లలో వ్యవసాయం, వ్యాపారాలు చాలా పెరిగాయి. మామిడి తోటలు వచ్చాయి. ఇతర పండ్ల తోటలు వచ్చాయి. అదంతా కృష్ణా నీటి మహిమ. పాలమూరు లేబర్‌ వలసల గురించి అందరికీ తెలుసు. కానీ చాకళ్ళు, మంగళ్ళు కూడా తమ గ్రామాల నుండి సుదూర (ప్రాంతాలకు వలస వెళ్లే విషయం కొద్దిమందికే తెలుసు. అలా వలస వెళ్ళిన కుటుంబాలకు చెందిన వాణ్ణినేను. మా కుటుంబాల నుండి ఎక్కువమంది ఆనాటి బొంబాయి ్రావెన్స్‌లోని హుబ్లీ, ధార్వాడ, ఆవేరి, దావణగిరి వంటి పట్టణాలకు వలస వెళ్లారు. మరి కొందరు ఆనాటి మద్రాస్‌ రాష్ట్రంలోని విజయవాడ, గుంటూరు, నెల్లూరు వంటి ప్రాంతాలకు వెళ్ళగా, కొందరు ఆనాటి హైదరాబాదు రాజ్యం మరట్వాడాలోని ఫర్ఫణి వంటి సుదూర ప్రాంతాలకు వలస వెళ్లారు. రజకులు గుంటూరు వంటి ప్రాంతాలతో పాటు, ఆర్మీ బెటాలియన్లు ఉందే చోటికి వెళ్లారు. పూణే, బెరంగాబాద్‌ నుండి మొదలెట్టి కాళ్ళీర్‌ వరకు తమ కుటుంబాలను వదిలి రజకులు ఒంటరిగా వెళ్లేవారు. ఆర్మీ క్యాంపులు దగ్గర మిలిటరీ వారి బట్టలు ఉతికి ఇస్త్రీ చేసి ఇచ్చేవారు, అలా వలస వెళ్ళిన వారిని దేశమెళ్లారని అనేవారు. చాకళ్ళు, మంగళ్లలో దేశం వెళ్లి వచ్చిన వారి పట్ల గౌరవం ఉండేది. వారు నాలుగు డబ్బులు ఆర్జించి గతి ల. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ ౫11

రావటమే కాదు, అనేక ప్రాంతాలను చూసి అనేక విషయాలు తెలుసుకొని వచ్చినవారు వారు హిందీ, కన్నడం, మరాఠీ మాట్లాడగలరు. ఇతర భాషలు మాట్లాడగల వారికి అదనపు గౌరవం లభించడం సహజమే కదా! ఇప్పుడు చాకళ్లు, మంగళ్లలో ఆ వలసలు చాలావరకు తగ్గిపోయాయి. అయితే పూర్తిగా ఆగిపోలేదు. క్షురకులు ఇప్పటికీ హున్లీకి ఆ చుట్టుపక్కల ఉన్న ప్రాంతాలకి వలస వెళ్తారు. ఈ వలసలకు మరొక ప్రత్యేకత ఉంది. ఇవి రైతుల వంటి వలసలు కావు. రైతులు తాము వలస వెళ్లిన చోట భూములు కొని అక్కడ స్థిరపడతారు. చాలా కాలం నుండి వారు స్థానిక రాజకీయాల్లో క్రియాశీలంగా ఉన్నారు. చేతివృత్తిదార్ల వలసలు అలాంటివి కావు. వీరిని 'వలస పక్షులు" అనాలి. వీరి ఆస్తులు ఏవైనా అవి స్వగ్రామంలో ఉంటాయి. వలస వెళ్లిన చోట షాపులు పెట్టుకుంటారు లేదా షాపుల్లో నౌకర్లుగా చేరతారు. కిరాయి ఇండ్లలోనే ఉంటారు. అయితే రజకుల మాదిరిగా కాకుండా మంగళ్లు పిల్లా పాపలతో వలసలు వెళ్ళారు. కొన్ని చోట్ల ఇండ్లు కొని సొంత ఇంట్లో ఉంటున్నారు. షాపులు కొంటున్నారు. ఈ తరంలో పిల్లల్ని చదివించుకుంటున్నారు కూడా. రాజకీయాల్లోకి చిన్నపాటి కార్యకర్తలుగా ప్రవేశించడం ఇప్పుడు కనిపిస్తుంది. అది కూడా బీజేపీ రాజకీయాల్లోకి. కార్యకర్తల సమీకరణలో బీజేపీ కొత్త వ్యూహాన్ని అనుసరించడం దీనికి కారణం కావచ్చు. తెలంగాణలో కూడా క్షౌరవృత్తిదార్ల పై బిజెపి, ఆర్‌ఎస్‌ఎస్‌లు తమ దృష్టి కేంద్రీకరించి పని చేస్తున్నాయి. ఆ సంఘాల వాట్సప్‌ గ్రూపులో బిజెపి ప్రచారం ఉధృతంగా ఉంటోంది. మోదీ ప్రభుత్వ విధానాలను ఎండగట్టే పోస్టులు పెడితే విలవిల్లాడుతారు. అలాంటి పోస్టులు పెట్టిన వారిని ఆ వాట్సప్‌ గ్రూప్‌ నుండి తొలగించాలని డిమాండ్‌ చేస్తారు. త్రి |. పేవర్‌భాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. 12% 4

నా బాల్యం

నాకు వినయకుమార్‌ అని పేరు పెట్టడానికి కారణం రవీంద్రనాథ్‌ ఠాగూర్‌ నవల గోరాలోని ఓ పాత్ర. ఆ పాత్ర పేరు వినయ్‌!. ఉస్మానియా ఆస్పత్రిలో కాంపౌండర్‌గా పనిచేసే తన స్నేహితుడు సత్యం గారి ద్వారా నాన్నకు వినయ్‌ పాత్ర గురించి తెలిసింది. దేవుళ్ల పేరు పెట్టరాదని మా నాన్న నిర్ణయించుకోవడం నాకు ఈ పేరు పెట్టడానికి మరో కారణం. గుణగణాలను తెలిపే పేర్లే మాకు పెట్టారు. మా మేనత్త, మేము ఒకే కాంపౌండ్‌లో ఉండేవాళ్లము. నా మేనబావ సి. హెచ్‌. నాగేశ్వర్‌ నా కంటే ఏదేళ్ళు పెద్ద. తాను బీకాం చేసి రెవెన్యూ శాఖలో ఉద్యోగం చేసి రిటైరయిన పన్నెండు పదమూడు ఏళ్ళ తర్వాత చనిపోయారు. అంటే మా కుటుంబంలో నా కంటే ముందే డిగ్రీ చేసిన మరో వ్యక్తి కూడా ఉన్నాడన్నమాట. తేడా ఏమిటంటే మా నాన్న తన పిల్లలందరినీ చదివించారు. అమ్మాయిలు పదవ తరగతిలో చదువు ఆపేశారు.

నేను చాలా బలహీనంగా పుట్టాను. ఆరోగ్యం కోసం బాల్యంలో పచ్చి కోడిగుర్లు, చుక్కలమందు, కార్డ్‌ లివర్‌ ఆయిల్‌ చవన్‌'ప్రాళ్‌ లాంటివి తినిపించేవారు. తాగించేవారు. అయినా చాలా పీలగా ఉండేవాడిని 9వ తరగతి చదువుతున్నప్పుడు కాళ్ళు, చేతులు కాడల్లా బలహీనంగా కనపడుతున్నాయని నాకు కుర్తా పైజామా కుట్టించడం మొదలుపెట్టారు. “బాల్యంలో చాలా బలహీనంగా ఉండేవారు 15, 16 ఏళ్ళు వచ్చాక స్థూలకాయులు అవుతారని” ఎండో క్రైనాలిజిస్టులు చెప్తారు. నా విషయంలో అదే జరిగింది. నాన్న చిన్నాన్నలు వేరుబడ్డాక మా ఇంటికి అస్తమానం బంధువులు వస్తూ పోతూ ఉండేవారు. దానికితోడు మా చదువులు. ఫలితంగా మా పేదరికం మా కుటుంబాన్ని చుట్టుముట్టింది. పౌష్టికాహారం మాట అలా ఉంచి కడుపునిండా తినే అవకాశం కూడా లేదు. 50 సి. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ 14౫4

మా క్షౌరశాల రాజకీయాలకు, సినిమాలకు ఒక చర్చా కేంద్రం. మా షాపుకు చదువుకొన్నవారు. ఉద్యోగులు, కమ్యూనిస్టు పార్టీ కార్యకర్తలు వచ్చేవారు. చర్చలు జరిగేవి. అలా నేను చాలా విషయాలు తెలుసుకున్నాను. నాకు బాల్యంలోని జనరల్‌ నాలెడ్డికి సంబంధించిన ఒక సంఘటన చెప్తాను. ఒకరోజు ఇద్దరు వ్యాపారులు పందెం కాశారు. “వారిలో ఎవరు కరెళ్టో చెప్పమని 14 ఏళ్ళు కూడా లేని నన్ను పిలిచి లాల్‌ బహదూర్‌ శాస్త్రి ఎన్నో ప్రధాన మంత్రి” అని అడిగారు నేను “మూడో ప్రధాన మంత్రి” అన్నాను. “ఎలా”? అని అడిగారు. జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రా గారి తరువాత గుల్టార్‌ లాల్‌జీ నందా తాత్కాలిక ప్రధానిగా కొన్ని రోజులు ఉన్నాడు గదా! అని చెప్పాను. పందెం కాసిన బయట ఊరి వ్యాపారి నోరెళ్ల పెట్టాడు. నాకు నా విశ్వ విద్యాలయం (క్షౌరశాల) అందించిన జ్ఞానం అది. నేను 8, 9 వ తరగతుల్లో ఇంగ్లిష్‌ కోసం ట్యూషన్‌ కెళ్ళాను. ఆ మాష్టారి పేరు జీవరత్నం. అప్పటికే ఆయన వయస్సు 84 సంవత్సరాలు. నాగర్‌ కర్నూల్‌లో నేషనల్‌ హైస్కూల్లో ప్రిన్సిపల్‌గా పనిచేసి రిటైర్‌ అయ్యారు. అందరి దగ్గర నెలకు పది రూపాయలు ఫీజు తీసుకొంటే నా వద్ద ఐదు రూపాయలు మాత్రమే తీసుకొనేవారు. అప్పుడప్పుడు 20 పైసలు ఇచ్చి 100 గ్రాముల మాంసం తెమ్మనేవారు. ఆ మాంసం ఎవరు చూడకుండా తనకు ఇవ్వాలని చెప్పేవాడు. ఓ రోజు బ్యాగ్‌లో నుండి పుస్తకం తీస్తుండగా నా ట్యూషన్‌మేట్‌ ఒకడు సంచిలో మాంసం ఉందని గమనించాడు. “మాలోడికి నువ్వు మాంసం తెచ్చి ఇస్తావా?” అంటూ కోపగించుకొన్నాడు. కులంతోపాటు మాస్టార్‌ పై బూతు మాట ప్రయోగించాడు. ఇంగ్లిష్‌లో ఎంతో పరిజ్ఞానంగల టీచర్‌ను కూడా కులంపేర అమ్మ, ఆలిని కలిపి తిట్టే దుర్మార్గం కులంలో ఉంది. చిన్నతనం నుండి కుల వివక్షకు గురైనా టీచర్‌ పై బూతు కూడా సహవిద్యార్థి బూతు మాట ప్రయోగించడంతో నాకు తలతిరిగింది. నేను పదో తరగతి వచ్చేంత వరకు మా ఇంట్లో స్నానానికి సబ్బు వాడలేదు. చవిటి భూముల్లో, వాగుల వెంట ఉప్పు తేలిన చవుడుమట్టి లభించేది. ఆ చవుడుని గాడిదల మీద వేసుకొని సంచార జాతులవారు ఊరూరు తిరిగి అమ్మేవారు. ఆ చవుడు కొని మేము స్నానాలకు, షాపులో చేతులు కడుక్కోవటానికి వాడే వాళ్ళం. స్నానానికి సబ్బులేంటి సోకు కాకపోతే అని అనుకునేవాళ్లం. ఆ రోజుల్లో మెజారిటీ జనం అలాగే అనుకొనేవారు. పళ్ళు తోముకోవడానికి బ్రష్‌లు, పేస్టులు వాడే వాళ్ళం కాదు. బొగ్గు, వేప పుల్ల, ఉత్తరేణి వేరు, ఈత బరిగె వంటి వాటిని ఉపయోగించే వాళ్ళం. అలాగే ఇటుక బట్టీల నుండి బూడిద తీసుకొచ్చి అందులో ఎర్రరంగు, లవంగాల పొడి కలిపి జఖిని. పేపర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ 4 5్‌1

పండ్ల పొడిగా వాడుకునే వాళ్ళం. వృద్ధ మహిళలు పొగాకుతో చేసిన దాసెన చూర్ణం వాడేవారు. దాని వల్ల పళ్లు ఊడవని చెప్పేవారు. కాని దాని వల్ల పంద్లు నల్లగా నిగనిగలాడేవి. భౌతికవాదం దేవుడి ముందు భక్తులు తమ డిమాండ్లు ఉంచి బేరసారాలు చేస్తారని, దేవుడిని ప్రలోభ పెడతారని నాకు చాలాకాలం దాకా తెలియదు. 'దొంగరాముడు” సినిమాలో “ఆకు పూజే ఖాయం” అంటూ రేలంగి చెప్పే డైలాగ్‌ అలాంటి వారికే పరిమితం అనుకునేవాణ్ణి, భక్తులందరూ అంతేనని నాకు తట్టలేదు. పూర్వజన్మఫలం, సుకృతం, పుణ్యపాపాలు, వగైరాల పట్ల చిన్నతనం నుండే నమ్మకం లేదు. దానికి కారణం మా ఇంటి వాతావరణం, పుణ్యం చేసుకొంటే పెద్ద కులాల్లో పుడతారన్న భావన నాలో ఎప్పుడూ లేదు. కింది కులాల వారు ఆ భావనను ఎలా ఆమోదించగలరు? అని అనుకొనేవాణ్ణి. కింది కులాల వారు పై కులాలకు అణిగి మణిగి ఉండాలని, పాపం చేసిన వారే నిమ్న కులాల్లో పుడతారని చెప్పడంలో అర్థం లేదనుకొనేవాణ్డి. మా నాన్న మొదట వీధిబడిలో నన్ను చేర్పించారు. అక్కడ పాఠాలన్ని బట్టీ పట్టిస్తున్నారని, అక్కడ మాన్చించి వేరే వీధిబడికి పంపారు. మొదటి బడిలో పెద్ద బాలశిక్ష చదివించే వారు. నాన్న పెద్దబాల శిక్షకు వ్యతిరేకం. ఎందుకంటే అది రాశిఫలాల వంటి మూఢనమ్మకాలను బోధిస్తుందని. అందువల్లే నాకు తెలుగు సంవత్సరాలు, తిథులు, రాశులు, తదితర నక్షత్రాలు గురించి అంతగా తెలిసేది కాదు. నా చిన్నతనంలో ఓరోజు తనపై బల్లి పడిందని ఒక వ్యక్తి నాదగ్గరకు వచ్చారు. ఇది మంచి శకునమా? చెడ్డ శకునమా? అని నన్ను అడిగారు. నేను చెప్పలేకపోయాను. “నీకు చదువు రాదా' అని హేళన చేశాడు. అప్పుడు బల్లి శాస్త్రం తెలుసుకోవడానికి నాన్నకు తెలియకుండా పెద్ద బాలశిక్ష చదివాను. కొందరు తమ రాశి ఏమిటని అడిగేవారు. అందుకని ఏ అక్షరం ఏ నక్ష్మత్రంలోకి వస్తుంది. ఏ నక్షత్రం ఏ రాశిలోకి వస్తుందో తెలుసుకున్నాను. అదో ఫాల్స్‌ ప్రిస్టేజి. జవహార్‌ లాల్‌ నెహ్రూ కమ్యూనిస్టు అయితే ఎంత బావుండేదోనని బాల్యంలో అనుకొనే వాణ్ణి. నెహ్రు కాంగ్రెస్‌లో ఉన్నాడేమిటి అని బాధపడేవాడిని. అప్పటికి వర్గ స్వభావం అంటే ఏమిటో అర్థం కాలేదు. ఇప్పటికీ కొందరు నాకు వర్గ స్వభావం లేదనుకొౌంటారు. అది తప్పుడు భావన. చిన్నప్పటి నుండి నెహ్రూ గురించి గొప్పగా స్ఫూల్లో చెప్పగా విన్నాను. మా షాపులో జరిగే చర్చల్లో నేమో ఆయన్ని విమర్శించేవారు. 52 స ఎన్‌ వినయకుమార్‌ 1102

ఇప్పటి మాదిరిగా ఆయన్ని దూషించేవారు కాదు. సర్వ అవలక్షణాలను అంటగట్టే వారు కారు. 1959లో నాకు నాలుగేళ్ళప్పుడు నెహ్రాని పదడుగుల దూరం నుండి స్పష్టంగా చూశాను. వనపర్తిలో ఆయన ఓపెన్‌టాపు కారులో నిలబడి పాలిటెక్నిక్‌ కళాశాల ప్రారంభోత్సవానికి వెళ్లారు. ఆ సభకు కూడా మా తాత నన్ను తీసుకెళ్ళారు. రాజాసాబ్‌ బంగ్లాలో జరిగిన ఆ సభ దృశ్యాలు నాకు బాగా గుర్తుండిపోయాయి. సంస్థానాదీశుల పట్ల నెహ్రుకు చాలా గౌరవ భావం ఉండేది. రాజస్తాన్‌ రాజుకు తన మంత్రివర్గంలో ప్రాధాన్యతనిచ్చారు. నెహ్రు స్వాగత ద్వారంలో తన పాత్ర కూడా ఉండాలని మా తాత తళ తళ మెరిసే రంగుకాగితాలను కటన చేసి స్వాగత ద్వారానికి అంటించారు. ఒల్లో జి మూడేళ్ళ వయస్సు నాటి జ్ఞాపకాలు విజయవాడలో చూసిన సువర్ణ సుందరి సినిమాలోని కొన్ని పాత్రలు, హాస్య

సన్నివేశాలు నన్ను మూడేళ్ళ వయస్సులోనే చాలా అబ్బురపరిచాయి. ఆ సినిమా 1957లో విడుదలైంది. అప్పుడు నా వయస్సు మూడేళ్ళు. అయినా ఆ సినిమా అలా గుర్తుండిపోయింది. ఆ సినిమాలో హీరో నాగేశ్వరరావు మీద గురువు కూతురు నిందవేస్తుంది. అది నాకు చాలా బాధ కలిగించింది. ఆ చిన్న వయసులో నాకు ఆ విషయం ఎలా అర్ధమయిందో ఇప్పటికీ అర్ధంకాదు. రాక్షసుడి బారీ కాయం కిందబడి కోరుకున్నది ఇచ్చే కమండలం ముక్కలవడం చాలా విచారం కలిగించింది. దారిపన్ను, గాల్లో ఎగిరే తివాచీ వంటి సీన్లు గుర్తుండిపోయాయి. ఆ సమయంలోనే 'భలే అమ్మాయిలు సినిమా చూశాను. హీరో ఒక పండును చేతిలో పట్టుకొని మాట్లాడే సన్నివేశం బాగా గుర్తుంది. మిగతా ఏవీ గుర్తులేవు. సువర్ణ సుందరి సినిమా ప్రత్యేకత అది. అమ్మతో పాటు విజయవాడ నుండి తిరుగు ప్రయాణంలో నాంపల్లి స్టేషన్‌లో దిగాము. స్టేషన్‌ నాకు జ్ఞాపకం లేదు. బయటికొచ్చి బిర్యాని తిన్నది గుర్తుంది. మా అమ్మ, అమ్మ వాళ్ల నాన్నతో పాటు నేను ఉన్నాను. హోటల్స్‌ అక్కడి బిరియానీ ఘుమఘుమలు, తెల్లటి పింగాణి ప్లేట్‌ గుర్తుండి పోయాయి. నేను డిగ్రీ చేస్తున్నప్పుడు 1971లో ఒకసారి హైదరాబాద్‌ వచ్చాను. ఆ సమయంలో నేను చిన్నప్పుడు ఎక్కడ బిరియానీ తిన్నానా అని జిజ్ఞాస కొద్దీ నాంపల్లి పరిసరాల్లో వెతికాను. “ఆషియానాో హోటల్‌ కన్పించింది. లోపలికి వెళ్ళాను. నేను మొదటి సారి బిరియానీ తిన్నది అక్కడే, ఫ్యామిలీ కేబిన్‌లో అని రూఢీ చేసుకొన్నాను.

జి శేవరబాయ్‌ టు ఎజీటల్‌ ర్‌ం

నాన్న నాకు 12వ ఎక్కం వరకే నేర్పారు. అప్పట్లో 20 ఎక్కాల వరకు బట్టీ పట్టించేవారు. ఇరవై ఎక్కాల వరకు బట్టీ పట్టడం అనవసరం అని ఆయన అభిప్రాయం. అయితే డజన్ల గురించి తెలియాలని 12వ ఎక్కం, ఆ తర్వాత 16వ ఎక్కం నేర్పించారు. ఎందుకంటే రూపాయికి 16 అణాల కనుక. అప్పట్లో అణాకు చాలా విలువ ఉందేది. డబ్బు లెక్కలు రాసేటప్పుడు రూపాయలు, అణాలు, పైసల కాలాలు ఉండేవి. అణాలు రద్దయ్యాక రూపాయలు, పైసలు రాసేవారు. ఇప్పుడు పైసాకూడా కాలగర్భంలో కలిసిపోయింది. మా ఇంట్లో టీ తాగే అలవాటు. మా అమ్మ విజయవాడలో పుట్టి పెరిగింది. కాబట్టి ఆమెకు కాఫీ ఇష్టం. మా తాత (అమ్మవాళ్ళ నాన్న) ఇంటికొస్తే కాఫీ చేయించుకొని తాగేవారు. అప్పట్లో అణాకి ఒక కాఫీ బిళ్ళ వచ్చేది. ఆ బిళ్ళ మీద రెండు గీట్లు ఉండేవి. అర్ధజా ఇస్తే కాఫీ బిళ్లను సగానికి తెంపి ఇచ్చేవారు. దానిని వేడి నీళ్ళలో మరిగించి వేడి పాలు పోసుకొని తాగేవారు. నాకు చిన్నప్పటి నుండి కాఫీ కంటే టీ మీదే మక్కువ, నేను బలహీనంగా ఉండేవాడిని, హాకీ మాత్రమే బాగా ఆదేవాడిని. హాకీ కోసం చెట్లు ఎక్కి స్టికకు పనికొచ్చే కట్టెలు కొట్టుకొచ్చేవాళ్ళం. నేను చెట్టుకింద నిలబడి ఏ కొమ్మను నరకాలో చెపితే నా టీంమేట్స్‌ ఆ కొమ్మలను కొట్టేవారు. అడవుల్లో, బంజర్లలో హాక్తీ స్టిక్కుల కోసం చెట్ల కొమ్మలు నరికితే ఎవరూ అభ్యంతరం చెప్పేవారు కాదు. డాక్టర్‌ బాలక్రిష్టయ్య కుమారులు రమేశ్‌, మహేశ్‌, సురేందర్‌ కూడా మా హాకీ బృందంలో ఉన్నాం. రమేశ్‌ ఇటీవల చనిపోయాడు. ఆరేడు ఏళ్ల క్రితమే డీఎల్‌, చనిపోయాడు. డీఎల్‌. రమేశ్‌ల మరణాలు నన్ను కలచివేశాయి. కాస్త పెద్దయ్యాక రాజాసాబ్‌ బంగ్లాలో ఎన్‌.బలరాం, కె. ఎన్‌.ఇతర మిత్రులతో కలిసి టేబుల్‌ టెన్నిస్‌ ఆదేవాణ్ణి. స్కూల్‌ గ్రౌండ్‌లో రమేశ్‌. మహేష్‌ సత్యశీల రెడ్డి డిఎల్‌, కె.ఎన్‌, సూరి, మదన్‌లు కలిసి బాల్‌ బ్యాడ్మింటెన్‌ కూడా ఆడేవాడిని. 6వ తరగతిలో ఉన్నప్పుడు స్కూల్‌ మ్యాగజీన్‌ నేను రాసిన కథ అచ్చయింది. ఈ కథకు లైన్‌ ఇచ్చింది నాన్న ఈ కథ శీర్షిక “చదువు- పరిస్థితులు”. జీవితంలో, చదువు ఎంత ఉపయోగమో దాని వలన జీవన ప్రమాణాలు ఎలా మెరుగుపదతాయో చెప్పే కథ. నాన్న లైన్‌ మాత్రమే చెప్పారు. కథ నేను రాశాను. 9వ తరగతిలో ఉండగా క్‌డీ సి. ఎన్స్‌ వినయకుమూర్‌ 124

రామకృష్ణారెడ్డి నేను కలిసి ఒక నాటిక రాశాము. నాటికను ప్రింట్‌ చేయిద్దామని రామకృష్ణారెడ్డి ప్రతిపాదించాడు. ముద్రణకు ఎంత ఖర్చవుతుందో మాకు ఏమాత్రం తెలియదు. మా నాటకాన్ని ముద్రించమని వెళ్తే ప్రింటింగ్‌ (పైస్‌ యజమాని మమ్మల్ని ఎగాదిగా చూసి వ్యంగ్యంగా ప్రశ్చలడగడం మొదలెట్టాడు. మాకు విషయం అర్థమయింది. నాటకం కాపీని ఆయన దగ్గర నుండి లాక్కొని పరుగెత్తుకొచ్చాం. అంటరానితనం

హిందూ మతం నుండి విడదీయలేనివి కులం, అంటరానితనం. మా ఇంటికి ఒకవైపు రజకులు, ఇంకోవైపు ఆరెకటికలు, రెండు వైపులా ముస్లింలు ఉండేవారు. రజకుల ఇండ్లలోనికి నేను వెళ్తే వారికి అభ్యంతరం ఉండేది కాదు. కానీ, ఆరెకటికలు, ముస్లింల ఇళ్ళలో గడప దాటి లోపలికి అడుగు పెడితేచాలు అభ్యంతరం చెప్పేవారు. మా ఇంటి ఎదురుగా ఒక ఆరెకటిక కుటుంబం ఉండేది. వారు వ్యవసాయం చేసేవారు. పాలు అమ్మేవారు. నేను ఒక చిన్న గ్లాస్‌ తీసుకొని మూడు లేదా ఐదు పైసలు పాలు కొనడానికి వెళ్లేవాడిని. ఆ ఇంటి యజమానురాలికి నాపై చాలా అభిమానం. రాత్రిపూట మిగిలిపోయిన పాలు, ప్రత్యేకంగా చేసుకొన్న వంటకాలు మాకోసం పంపేది. అయినా సరే పాలు తీసుకోవటానికి వెళ్ళి గడప దాటి కాలు పెడితే “పైయిర్‌ బాహర్‌” (లోపలికి అడుగేయకు)అనేది. దానికి కారణం కింది కులాల వారు ఇంట్లోకి కాలు బెడితే ఇల్లు మైలబడి పోతుందన్న మూఢనమ్మకం. హిందువులే కాదు ముస్లింలోనూ అలాంటి నమ్మకాలుంటాయి.నేను తెలివైనవాడినని మా ఇరుగు పొరుగు వాళ్లు నాపై అభిమానం చూపేవారు. కులం పట్ల మాత్రం పట్టుదల ఉండేవారు. ఇదే పరిస్థితి నాకు ఉప్పరి వాళ్ళ ఇళ్ల దగ్గర కూడా ఎదురయ్య్యేది. పాలకోసం వెళ్లినప్పుడు పొరపాటున కాలు గడప దాటి పెడితే గుర్రుగా చూసేవాళ్ళు. నా క్లాస్‌మెట్స్‌లో ఒకతను ఆరెకటిక, అతను ఇంట్లోకి రమ్మని నన్ను పిలిచేవాడు. ఇది గమనించిన ఇరుగు పొరుగు వారు “హజాం కా బచ్చా తుమారే ఘర్‌కే అందర్‌ జారా” అని క్లాస్‌మేట్‌ తల్లికి ఫిర్యాదు చేశారు. కానీ ఆమె పట్టించుకోలేదు. ముస్లింల ఇండ్లలోనికి వెళ్లే అవకాశమే లేదు. గోషా పాటిస్తారు గనుక. అయితే అన్ని చోట్ల ఆ స్థితి ఉండేది కాదు. కనుక మా ఫ్యామిలీ ఫ్రెండ్‌ ఉస్నాన్‌ బాబాయి ఇంట్లో అలాంటి నిబంధనలు మాకు లేవు.

శకి. వేవరబాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ *ా ర్‌5్‌

ఎండాకాలంలో మా ఊళ్లో మంచి నీటికి కటకట ఏర్పడేది. వ్యవసాయ బావులకు మోటారు ఇంజను వాడటం మొదలెట్టిన తర్వాత మరీనూ. ఆ సమయంలో ఇరుగు పొరుగు ముస్లింలు, ఆరెకటికలు మా ఇంట్లోని చేదబావి నీటి కోసం వచ్చేవారు. గిలక మీద ఉన్న మా తాడు, బకెట్‌ను ముట్టుకునేవారు కాదు. మమ్మల్నే తాడు బక్కెట్‌ తీసేయమనేవారు. మా చేంతాడును బకెట్‌ను ముట్టుకొంటే మైల పడిపోతామని వారి భావన. మా బావినీటికి లేని మైల మా తాడు, బకెట్‌కు ఎలా ఉంటుందని నాకు అనిపించేది. కాని వాదులాడే వాణ్ణి కాదు. పిచ్చోళ్ళు అని అనుకొనేవాణ్ణి. లంబాడీలు నెత్తిన కట్టెల మోపు పెట్టుకొని అమ్మడానికి వచ్చేవారు. మధ్యాహ్నం సమయంలో మా ఇంటి కాంపౌండ్‌ లోని మల్లెపందిరి కింద కూర్చొని తాము తెచ్చుకున్న జొన్న రొట్టెలు తినేవారు. కల్లు దుకాణం దగ్గర కొన్న బజ్జీలను రొట్టెలో పెట్టుకొని తినేవారు. కూరలు ఉండేవి కావు. “అయ్యో పాపం” అని మా అమ్మ వారికి కూర వేయబోతే “మీదే కులం” అని అడిగేవారు. కులం పేరు చెప్పాక మీ కూరలు మేము తినం అనేవారు. మా అమ్మ మీ కర్మ అన్నట్లు ఓ చూపు చూసి ఇంట్లోకి వెళ్లిపోయేది. మేము ఇచ్చిన నీళ్లు కూడా తాగేవారు కాదు. ఇంట్లో చేదబావి ఉందని తెలిసి వారే బావి నుండి నీళ్ళు చేదుకొని తాగేవారు. మేము చేదుతామన్నా ఒప్పుకునేవారు కాదు. మా బావి నీరు ఉప్పగా ఉంటాయి. అయినా సరే మా ఇంట్లోని మంచినీళ్ళు మాత్రం తాగేవారు కాదు. నా చిన్నతనంలో కులం పట్టింపులు ఆ మోతాదులో ఉండేవి. రజకులకు, హరిజనులకు తప్ప మేము ఇతర అన్ని కులాలకు లోకువే. నిచ్చెనమెట్ల కులవ్యవస్థ అంత ధృఢంగా ఉండేది. డి.ఎల్‌. లక్ష్మీ నర్సింహారావు, కె. నర్సింహామూర్తి (కెఎన్‌)అలాగే రామకృష్ణా రెడ్డి నాకు ప్రాణ మిత్రులు. వారి ఇళ్లకు వెళ్లేవాణ్ణి. వారి అయితే వంట గదిలోకి మాత్రం వెళ్లకుండా జాగ్రత్త పడేవాడిని. డీ.ఎల్‌, కేఎన్‌ తల్లులు ఇద్దరు నన్ను కూదా వారి పిల్లలతో సమానంగా చూసేవారు. నా అనుభవంలో కుల పట్టింపులు బీసీల్లోనే ఎక్కువ. అజ్ఞానంతో పాటు తమ పెద్దరికాన్ని చాటుకోవాలన్న దుగ్ధ అందుకు కారణం. పండుగ రోజుల్లో తమ పిల్లలతో పాటు నా (బ్రాహ్మణ మిత్రుల తల్లులు నాకు కూడా భోజనం వడ్డించే వాళ్ళు. ఇతరులను తక్కువ చేసి చూసే బీసీలు, పరోక్షంగా పైకులం వారు తమను తక్కువచేసి చూడడానికి అంగీకరించినట్లే కదా! అది అర్ధం చేసుకోలేనంత అజ్ఞానం వారిది. బీసీల్లో కూడా కొంత మంది వ్యక్తుల్లో కొన్ని కుటుంబాల్లో ఆ పట్టింపులు ఉండేవి కావు. వారెవరంటే కమ్యూనిస్టులే. 56 సి. ఎన్స్‌ వినయకుమార్‌ గల

మా ఇంట్లో పూసిన మల్లెపూలను ఒక దేవదాసికి ప్రతి సాయంత్రం ఇచ్చి రావడం నా డ్యూటీ. ఆమె దళిత దేవదాసి కాదు. దేవదాసీలకు భర్త ఉండడు. ఆమె ఇంట్లో కూడా గడప బయట నుంచే పూల గిన్నె పెట్టే వాడిని. గడపదాటి అడుగేస్తే అయిష్టంగా చూసేది. ఆమె దేవదాసి కావడం వల్ల మా నాన్నమ్మ ఆమెపట్ల భక్తి భావం చూపేది. దేవదాసీల జీవన విధానం ఎలా ఉన్నా శూద్ర కులాల్లో వారిపట్ల భక్తి భావం ఉంటుంది. మా ఇంటికి దగ్గరలో మరో వృద్ధ బసవమ్మ (దేవదాసి) ఉండేది. ఆమె మా ఇంటికి వచ్చినప్పుడు మా నాన్నమ్మ లేచి రెండు చేతులు జోడించి భక్తితో నమస్కరించేది. మా తాత కూడా ఆమెను గౌరవించేవాడు. దేవదాసుల సంతానానికి తండ్రి ఉండడు. దేవుడి పేరుతో ఉన్నత కులాలవారు పురుషాధిక్యతతో సాగించే దుర్మార్గం అది. దేవదాసినిగా చేయబోయే అమాయక బాలిక బతుకును బుగ్గిపాలు చేయడం ద్వారా పెత్తందార్లు తమ ఆధిపత్యం చాటుకొంటారు. నాన్నమ్మ ప్రస్థావన వచ్చింది కనుక దేవతలకు ఆమే చేసిన పని విభజన గురించి చెప్తాను. ఓవరాల్‌ రక్షణకు మైసమ్మది మసూచి నుండి రక్షించడం పోశమ్మ పని కళ్లకొస్తే తగ్గించడం, జమ్ములమ్మ పని డిప్రెషన్‌కు, దేవుడు హనుమంతుడు అప్పుడప్పుడు నన్ను ఒక దర్గా దగ్గరికి చక్కర, ఊదు బత్తులతో పంపేది. దర్గాలోని సూఫీకి ఆమె అప్పగించిన పనేమిటో నాకు తెలియదు. ఆంజనేయ స్వామి మినహా మిగతా వైదిక దేవతలను మిగతా శూద్రుల్హాగే ఆమె పట్టించుకోలేదు. ఆ పని బహుశా మా తాతకు అప్పగించిందేమో. రజకుల ఇండ్లలో భోజనం చేయడానికి మాకు, మాకుటుంబానికి ఎలాంటి అభ్యంతరం లేదు. కాని మా బంధువు ఒకామె మా అమ్మ దగ్గరికి వచ్చి మనవాళ్ళు ఫలానా రజకుల ఇండ్లలో వండింది తింటున్నారంటూ చెవి కొరికేది. “భీ, భో అని ఛీత్మరించుకునేది. మా అమ్మ మౌనంగా వినేదంతే. రజకులు, మంగళ్లు ఎవరికి వారు సామాజికంగా తాము ఉన్నతమని భావిస్తారు. నేను రజకులేకాదు దళితుల ఇంట్లో తిన్నామా ఇంట్లో ఎవరికీ అభ్యంతరం ఉండేది కాదు. నేను ఏడవ తరగతిలో ఉండగా ఒక దళిత మేస్త్రీ తన ఇంట్లో దేవర పూజ చేశామని మా నాన్నతో చెప్పి నన్ను, నా తమ్ముడు ప్రేమకుమార్‌ని భోజనానికి తీసుకెళ్లాడు. అప్పటికి నాకు తెలిసిందల్లా మా ఇంటి వంటలు ఇతర కులాల వారు తినరని మాత్రమే. కొన్ని కులాలు చేసిన వంటలు మేము కూడా తినరాదనే ఆంక్ష ఒకటి ఉందని నాకు తెలియదు. మా అమ్మ, నాన్న నానమ్మ, తాత, బాబాయిలు ఎవరూ ఎప్పుడూ నాకు గలి. ప్రేరర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ ల 5్‌7

అలా చెప్పలేదు. ఆ మేస్త్రీ ఇంట్లో మేము భోజనం చేస్తుండగా ఇరుగుపొరుగు వారు వచ్చి మమ్మల్ని చూసి సంతోషంతో గుసగుసలాడారు. మా నాన్నపట్ల హరిజనులకు చాలా గౌరవ భావం ఉండేది. తాను యువకుడిగా ఉన్నప్పుడు మా నాన్న హరిజనగేరిలో రాత్రి బడి నడిపారు కూడా. కనుక ఇరుగు పొరుగు మమ్మల్ని చూడడానికి వచ్చారని నాకు అనిపించింది. పెద్దయ్యాక గాని హరిజనుల ఇండ్లలో వండింది ఇతరులు తినరాదనే ఆంక్షలు ఉన్నట్లు తెలియలేదు.12వ తరగతి తర్వాత నాకు రాజకీయ గురువు అయిన ఆశీర్వాదం ఇంట్లో నేను చాలాసార్లు భోజనం చేశాను. అయినా మా ఇంట్లో తాత, నాన్నమ్మతో సహా ఎవరూ అభ్యంతరం చెప్పలేదు. ఆ అభ్యుదయ వాతావరణం మా కుటుంబంలో ఉండేది. ఆ ధోరజి ఇతర నాయి బ్రాహ్మణ కుటుంబాలకు పూర్తి ఖిన్నమైంది.

చిన్నతనంలో పెళ్లిావు రెండూ కేవలం కులానికి సంబంధించిన విషయాలే పెళ్లి భోజనం కులస్తులకే పరిమితం. కులస్తులే పాడె మోయాలి అనే ఆచారాలుండేవి. పెళ్లి విందులకు ఇతర కులాల వారు వచ్చేవారు కాదు. అలాగే అంత్యక్రియల్లో కూదా. శవాన్ని చూడటానికి తప్ప శవయాత్రలో ఇతర కులాల వారు నడిచేవారు కాదు. గతకొన్ని దశాబ్దాల్లో ఈ పరిస్థితి చాలా మారింది. కులం స్థానంలో స్నేహం ముందుకొచ్చింది. మంచిపరిణామం.

85 ఏళ్ల క్రితం మా చిన్నాన్న మనవడి పెళ్లి విందు బఫె పద్ధతిలో జరిగింది. రజకులు కూడా వచ్చి భోజనం చేశారు. నాకు ఆశ్చర్యంతో పాటు సంతోషం కలిగించింది. మా పెద్ద తమ్ముడు ప్రేమకుమార్‌ పెళ్లి విందుకు వాడి స్నేహితులు విందు భోజనం చేయడమే కాదు, వడ్డనలో కూడా పాల్గొన్నారు. బఫే భోజనాలు వచ్చాక ఇతర కులాల మిత్రులు కుల పట్టింపుల్లేకుండా ఒకే వరుసలో కూర్చుని భోజనాలు చేస్తున్నారు. ఒకే వరుసలో నిలబడి వడ్డించుకొంటున్నారు. పెళ్లిళ్లు ఇంటి ముందు కాకుండా హాళ్లలో జరగడం మొదలయ్యాక భోజనం దగ్గర పెళ్లి విందుల్లో కుల పట్టింపులు అదృశ్యమయ్యాయి. పెళ్లి సంబంధాల్లో గంగానే ఆ పట్టింపులు కొనసాగుతున్నాయి. అంత్యక్రియల్లో కుల పట్టింపులు ఇప్పటికీ పూర్తిగా తొలగిపోలేదు ఈ విషయంలో కమ్యూనిస్టు కుటుంబాలు మాత్రమే ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తాయి.

కమ్యూనిస్టు కుటుంబాల్లో జరిగే దశ దిన కర్మల్లో అన్ని కులాల వారు వచ్చి భోజనం చేస్తారు. ఏ ఇంట్లోనైనా సరే భోజనం చేసే తెగువ నూటికి నూరుపాళ్లు కమ్యూనిస్టుల్లోనే కనిపిస్తుంది. బ్రాహ్మణులను మినహాయిస్తే, ఇతర అన్ని కులాలవారు పెండ్లి ఆర్భాటంగా చేయాలని భావిస్తున్నారు. ఆ ధోరణి మాత్రం అవాంఛనీయం ట్రై 58 శా. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ 244

వృత్తిదార్లు ;: చదువు ఈ రోజుల్లో దాదాపు అన్ని కులాల వాళ్ళు పిల్లల్ని బడికి పంపుతున్నారు. అయితే ఉన్నత విద్యకు వచ్చేసరికి కుటుంబ బాధ్యతల వల్ల కింది కులాల పిల్లలు, చిన్న ఉద్యోగులు, ముస్లిం పిల్లలు డ్రాప్‌ అవుతున్నారు. అదొక విషవలయం తరతరాలకు అదే అనుభవం ఎదురవుతుంది. నేను సాంఘిక సంక్షేమ హాస్టల్‌ వల్ల డిగ్రీ పూర్తిచేయగలిగాను. ఆ హాస్టల్‌లో దళితులతో సహా అభివృద్ధి చెందిన శూద్ర కులాల విద్యార్థులు కూడా ఒకే వరుసలో కూర్చొని భోజనం చేసేవారు. కుల పట్టింపు లేదు. అయితే తమ ఇళ్లలో కూడా అలా ఉంటారా? అంటే అనుమానమే! పేదలైన బ్రాహ్మణ విద్యార్థులు మాత్రం వాస్టల్లో, వసతి పొందినా భోజనం మాత్రం చేసేవారు కాదు. (గ్రామంలో బ్రాహ్మణ ఇంట్లో భోంచేసేవారు. (గ్రామాల్లోని బ్రాహ్మణుల్లో ఇప్పుడు ఎంత మార్పు వచ్చిందో నాకు అవగాహనలేదు. బ్రాహ్మణులకు హాస్టల్లో విడిగా భోజనం పెట్టాలని గాంధీజీ చేసిన సూచనపై పెరియార్‌ రామస్వామి మండి పద్దాడు. స్వాతంత్రానికి పూర్వం తమిళనాడులోని ఒక విద్యార్థుల హాస్టల్లల్లో ఇతరులను కూడా చేర్చుకోవడంతో (బ్రాహ్మణ విద్యాభోజనం వడ్డించాలని పట్టుపట్టారు. మహాత్మాగాందీ ఆ వివాదంపై హాస్టల్‌ యాజమాన్యం సలవా కోరింది. “ఇప్పటికి బ్రాహ్మణులకు విడిగా వడ్డించండి. వచ్చే ఏడాది అడ్మిషన్లకు ముందే అందరికీ ఒకే పంక్తిలో భోజనం అని ప్రకటించండి” అని గాంధీజీ సూచించారు. ఒకసారి వనపర్తి నుండి ఒక ప్రభుత్వ ఉద్యోగి మా దగ్గరకి వైద్య సాయం కోసం వచ్చాడు. ఆయన కూడా బీసీయే. ఆయన ఇల్లు మా ఇంటికి 10 ఇండ్ల అవతల ఉండేది. రాత్రి పొద్దుపోయింది కనుక భోంచేసి వెళ్ళమని నేను ఆయన్ని కోరాను. ఆయన చాలాసేపు తటపటాయించాడు. మా ఆవిడ అది గమనించి "ప్లేట్‌లో కాకుండా విస్తరిలో భోజనం వడ్డించింది. వనపర్తికి తిరిగి వెళ్ళాక ఒక మిత్రునితో వాళ్ళ ఇంట్లో భోజనాలు కూడా మన ఇంట్లో ఉన్నట్లే ఉన్నాయి, తేడా ఏమీ లేదు అని చెప్పుకున్నారు. ఆ మాట విన్న నాకు చాలా ఆశ్చర్యం అనిపించింది. చదువుకున్న బీసీలు కూడా ఇలా భావిస్తారా? అన్పించింది. బీసీలందరినీ ఒకే గాటిన కట్టడం ఒక సామాజిక రాజకీయ సల. వేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ 1% ర్‌ం

/ పోహలు ఉంటాయి. కుట్ర అని నేను భావిస్తాను. బీసీల మధ్య చాలా అంతరాలు ల్‌ వా బీసీల్లోని సై కులాలు రాజకీయ (ప్రయోజనానికి మాత్ర డ్‌ చూ స్తుంటాయి. అభ్యుదయ దృక్షథం గల బీసీలకు వ్యక్తులుగా మినహాయింపు ఇవ్వొచ్చు. స్తుంటాయి. అభ్యు! బు ల గమనించినంత ఒక కులంగా మినహాయింపు ఇచ్చే స్థితి ఇంకా ఏర్పడలేదు. నేను వ్‌ చేసి వరకు మన రాష్టంలో ఏ కులసభ కూడా ఇతర కులాలను మనం తక్కు చూడరాదు. అంటూ తీర్మానం చేయలేదు.

అసంఘటితరంగ ఉద్యోగులు, కార్మికులు చేతి వృత్తిదారులు తమ పిల్లల్ని క్‌ చదువులకు పంపడంలో ఒక తీవ్ర సమస్య ఎదురవుతుంది. స్వంత రెక్కల కష్టం ఆధారపడి చాకలి, మంగలి, కమ్మరి, కటిక, కుమ్మరి, నేత, కంసాలి, వడ్రంగి పద్మాలు ఈడిగ మొదలైన వృత్తిదార్లు ఏవరైనా ఒక వయసు వరక్తే గట్టిగా పని చేయగలరు. ల వయసు తర్వాత శరీర పట్టుత్వం తగ్గిపోతుంది. కంటిచూపు మందగిస్తుంది. పని వేగం తగ్గిపోతుంది. దానికి తోడు పిల్లలు పెదవాక్తు అవుశున్నందున కుటుంబ ఖర్చులు ౧ ణా సో ర వ్వ సై ప్రధుగుతుంటాయి. ఆదాయం తగ్గుముఖం పద్డుంది. అంగళ్లలో పని చేసే చిరుద్యోగుల స్థితి అలాగే మారుతుంది. అంగళ్ల యజమానుల పిల్లలు అజమాయిషిలోకి వస్తారు. పాత ఉద్యోగుల పట్ల వారికి తెలీయని వ్యతిరేకత ఉంటుంది. ఆ దశలో ఎదిగిన కొడుకు తండ్రికి సాయంగా వృత్తుల్లోకి లేదా పనిలోకి ప్రవేశించకపోత్తే ఆ కుటుంబం సర్వహణ చాలా కష్టమవుతుంది. ప్రభుత్వ హాస్టళ్లల్లో కళాశాలల్లో సీటు లభిస్తే కొంత మేలు, సౌకర్యం కూడా లేకపోతే వృత్తిదార్హు, అసంఘటిత ఉద్యోగులు, కార్మికులు కుటుంబాల సుండ్తి పై చదువులకు రావడం చాలా కష్టం ఉధృతంగా ప్రవేశించిన సంకాలు చొలా వరకు వృత్తుల్ని కబళ్ళించ్చ్యృల్చు. ఈ స్లిత్రిలో య ంబర్స్‌మెంట్‌ లీని ల్‌ విషను అందుకోవడం సృత్తిదార్లకు, అసంఘటిత రంగంలోని కార్మికులకు అయ్యే పసి కొదు. ఆ క్రార్రల్యం చ్రేశ్రస్త ఆ తరగతుల న్స్వండ్రి ఉన్నత చధువులకు వెళ్లే రోల్‌ తష్కవగా ఉంటుంది. వృత్తిదార్లకు, ఏ రోష ఏంత పని చేసుకుంటే అంతే ఆదాయం లఅభిస్తుంద్ద. పనిలేని రోజు పైసా ఆదాయం కూదా ఉండదు. చిన్న రైతులు: ఎపి మైపరలు మిం సతికూడా అంతే. స్కూల్‌ ఫైనల్‌ చరువు మానేస్తారు. తి ః స్మ రుల్లో ఎవైనా తమ పిల్లల్ని జన్నత్ర వి కి పంప తున్నారంటే వదు చెద్యం (పైవేటు కావడం వల్ల వృజ తష అర్పిస్తన్నారని అరం చేసుకోవాలి. ౧ మై 0 వల్ల వృత్తిదార్రు థ్‌ లోకీ వె కవే న న కుటుంబాలు మరింత ఇబ్బందుల్లో క్తున్నాయి. ఒ ఈ అ యువకులు వృత్తిని ప్వట్టక్త - వా వారికి చిన్నాచిత్రక్రా జ్ఞ పరల ఎటైనా ఉద్యోగాల్లో ప్రవేశించి న్నా ద్యోగాలు లభిస్తా్నా వాటిత్రోన్లే వ్వ జీవితం కేలారుతుంది. “రాతి తరం కూడా అరే వలయంలో చిక్కుకొంటుంది ౦ లెల్లా 60 న వినయక్షృమ్పూక్ర న

వనపర్తిలో అప్పటికి డిగ్రీ కాలేజి లేదు కనుక వేరే పట్టణంలో ఎక్కడైనా బి.ఏ చేద్దామనుకున్నాను. కానీ నాన్న బీఎస్సీ చేయమన్నారు. దానికి కారణం పాలెంలోని సైన్స్‌ కాలేజీకి అటాళ్ట్‌గా సోషల్‌ వెల్ఫేర్‌ హాస్టల్‌ ఉందేది. ఆ హాస్టల్లో అడ్మిషన్‌ ఇప్పిస్తానని హాస్టల్‌ కమిటీ సభ్యుడైన గంగారం శంకర్‌ రెడ్డి గారు మా నాన్నకు హామీ ఇచ్చారు. నన్ను వేరే చోట చదివించటం ఆర్థికంగా తనకు సాధ్యం కాదని నాన్న చెప్పారు. ఆయన చెప్పింది నిజమే. మా ఆర్ధిక పరిస్థితి అప్పటికి మరీ అధ్వాన్నంగా తయారయింది. కనుక నేను పాలెం సైన్స్‌ కాలేజీలో చేరాను. ఆ ఏడాది కాలేజీలో చేరిన మొదటి విద్యార్ధిని నేనే. అప్లికేషన్‌ పెట్టగానే కాలేజీ కరస్పాండెంట్‌ రామేశ్వర శర్మ గారు అడ్మిషన్‌ ఇచ్చేశారు. మొదటి అడ్మిషన్‌ మంగలికి ఇవ్వడమా అని ఆయన తటపటాయించలేదు. పాలెం విద్యా సంస్థల యాజమాన్యం గొప్పదనమది. కాలేజీ ప్రారంభమైంది. హాస్టల్‌ ప్రారంభం కావడానికి మరింత సమయం ఉంది. ఆ సమయంలో నన్ను తన స్నేహితుడైన బాలస్వామి గౌడ్‌ ఇంట్లో ఉండమని నాన్న చెప్పారు. నా వంట నేను చేసుకొనేవాళ్ణి. బాలస్వామి గౌద్‌ గారు, ఆయన భార్య, ఇద్దరు అబ్బాయిలు నన్ను

చాలా అభిమానించేవారు. తర్వాత కొన్ని రోజులకు హాస్టల్‌ తెరిచారు. ఇక్కడ పాలెం గురించి కొన్ని విషయాలు చెప్పాలి. అదో కుగ్రామం. సాగునీటి వసతి ఉన్న గ్రామం కాదు. లోతైన బావులపై, చెరువుల మీద ఆధారపడి వ్యవసాయం జరిగేది. అయినా, సుబ్రమణ్యశర్మ అనే దార్భనికుడు, అభ్యుదయవాది, తెగువ గలవారు. ఆ గ్రామంలో మొట్ట మొదట హైస్కూల్‌ స్థాపించారు. అది మంచి ప్రమాణాలు గల పాఠశాలగా పేరు తెచ్చుకొంది. అదేచోట డిగ్రీ కాలేజీ స్థాపించారు. ఆ విద్యా సంస్థలకు ఎం.ఎ. చేసిన తన సోదరుడు రామేశ్వర శర్మను కరస్పాందెంట్‌గా పెట్టుకొన్నారు. కోరుకుంటే ఆ రోజుల్లో ఆయనకి పెద్ద ఉద్యోగం లభించేది. అన్నకు తోడుగా నిలవాలని కరస్పాండెంట్‌గా ఉండడానికి ఒప్పుకున్నారు. సైన్స్‌ కాలేజీ స్థాపనకు అవసరమైన దబ్బు ప్రోగు చేయాదానికి, వెంకటేశ్వరస్వామి, పద్మావతిదేవీల గుడి కట్టించారు. తనకు దేవుడు కలలో కన్పించాడని, దేవుడి కోరికపై గుడి కట్టిస్తున్నాని చెప్పారు. ఈ విషయం ఆయనే ఒకసారి విద్యార్దుల సమావేశంలో చెప్పారు. అప్పటికి సత్యసాయికి, అయ్యప్పకు నేడున్నంత సంఖ్యలో భక్తులు లేరు. వెంకటేశ్వరుడి హవా నదుస్తోంది. అనతి కాలంలోనే ఆ గుడికి చాలా ప్రఖ్యాతి లభించింది. తిరుపతికి వెళ్ళలేని పాలమూరు వాసులు ఆ గుడిని సందర్శించేవారు. గుడిపై వచ్చిన ఆదాయంతో ఆయన సైన్స్‌ కాలేజ్‌ని (ప్రారంభించారు. దానికోసం ప్రత్యేకంగా ఒక హాస్టల్‌ నిర్మించారు. మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లా మనుసానికట్ట గ్రామానికి చెందిన నాగేశ్వరరావు గారు ఎమ్మెస్సీ పీహెచ్‌డీ, (ఫిజిక్స్‌) చేసి గుంటూరులో ఉండేవారు. ఆయన్ని ప్రిన్సిపల్‌గా తెచ్చుకొని

సమర్థులైన స్టాఫ్‌తో అన్ని సౌకర్యాలతో సైన్స్‌ కాలేజీ ఏర్పాటు చేశారు. జల. వ్లేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. సన 61

జిల్లాలోనే కాదు రాష్ట్రంలోనే టాప్‌ కళాశాలల్లో పాలెంలోని శ్రీ వెంకటేశ్వర సైన్స్‌ కళాశాల ఒకటిగా ఎదిగింది. అక్కడ అడ్మిషన్లు దొరకటం అంత సులువు కాదు. మంచి మార్కులు వచ్చిన వారికే అడ్మిషన్లు వచ్చేవి. కోస్తా ప్రాంతం నుండి వచ్చిన విద్యార్థులే అక్కడ ఎక్కువగా చేరేవారు. వారు ఆర్థికంగా స్థితి మంతులు కనుక కళాశాలకు అనుబంధంగా ఉన్న పేమెంట్‌ హాస్టల్లో ఉండేవారు. కోస్తాంధ్ర విద్యార్థులు వంట చేసుకోరు. వారికి హాస్టల్‌ తప్పని సరి. అయితే అతి నిరుపేదలకు కూడా, చదువు లభించి ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో స్థిరపడాలని సుబ్బయ్యగారు తపించేవాడు. ఆ ఆలోచనతో ఒక 'ప్రొచ్య కళాశాలను కూడా అక్కడ స్థాపించారు. ఒకే భవనంలో పగలు పాఠశాల, సాయంకాలం ప్రాచ్య కళాశాల నడిచేది. ప్రాచ్య కళాశాల కూడా ప్రసిద్ధి పొందింది. తెలుగు సాహిత్యంలో ఉద్ధండులయిన కపిలవాయి లింగమూర్తి వంటి వారు అక్కడ లెక్చరర్లుగా పనిచేశారు. పూటగడవని పేదలకు అది ఎడారిలో ఒయాసిస్సులా నిల్చింది. అక్కడ డీఓఎల్‌, బీఓఎల్‌ పూర్తిచేసిన వేలాది మందికి తెలుగు పంతుళ్లుగా ఉద్యోగాలు లభించాయి. కసిరెడ్డి వెంకటరెడ్డి వంటివారు తెలుగు ప్రొఫెసర్లయ్యారు. సైన్స్‌ కళాశాల విద్యార్థులు చాలామంది ఉన్నత స్థాయి ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు పొందారు. ప్రభుత్వాలు చేయలేని పనుల్ని ఆయన చేశారు. ఆయన కృషిలో మరో మైలురాయి ప్రభుత్వాన్ని ఒప్పించి సోషల్‌ వెల్ఫేర్‌ హాస్టల్‌ని నెలకొల్పడం. ఆర్థికంగా వెసులుబాటు లేని పేదలు చదువుకోవడానికి వాస్టల్‌లో అడ్మిషన్‌ పొంది చదువుకోగలిగారు. ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమ ప్రభావం వల్ల ఆంధ్రా విద్యార్థుల రాకడ తగ్గిపోయింది. పేమెంట్‌ హాస్టల్‌ మూతబడింది. దాని వసతులు సోషల్‌ వెల్ళేర్‌ హస్టల్‌కు ఉపయోగపడ్డాయి. తన విద్యా సంస్థల్లో ప్రమాణాలు పడిపోరాదని ఆయన స్వయంగా రాత్రిపూట చడీచప్పుడు లేకుండా హాస్టల్‌కి వచ్చి పిల్లలు చదువుకుంటున్నారా? లేదా?అని చెక్‌ చేసేవారట. ఆయన ఎప్పుడు వస్తాడో తెలియదు. కనుక అందరూ బుద్దిగా చదువుకునేవారు. ఆ భయం సోషల్‌ వెల్ఫేర్‌ విద్యార్థులకు కూడా ఉండేది. పైగా ఆయన వల్ల తమకు ఉచితంగా తింది, విద్య లభిస్తున్నాయి. కనుక 'పేద విద్యార్థులందరికి ఆయనంటే భయం, గాఢ భక్తి ఉండేవి. పాఠశాల, కళాశాలలు వచ్చాక ఆ ఊర్లో సినిమా హాలు పెడతామని ఎవరో ముందుకు వచ్చినా ఆయన అంగీకరించలేదు. నేను చేరేటప్పటికీ పేమెంట్‌ హాస్టల్‌ లేదు. 1969-70 ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమం తెలంగాణాలో విద్యా ప్రమాణాలను పూర్తిగా దిగజార్చింది. ఆ తాకిడి కొంతవరకు పాలెం విద్యాసంస్థలకు కూడా తాకింది. 62 ఉం ఎన్‌, వినయకుమూర్‌ సల

విద్యాసంస్థలు స్థాపించడంలోనే కాదు ఆ కుగ్రామంలో అన్ని ఆధునిక వసతులు ఉండాలన్నదే ఆయన అభిమతం. సైన్స్‌ కళాశాల ఊరికి అర కిలోమీటర్‌ దూరంలో ఉండేది. ఊరికి సైన్స్‌ కళాశాలకు మధ్య వ్యవసాయ పరిశోధన కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేయించారు. వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం వారు ఆరుతడి పంటల్లో నూతన వంగడాలను సృష్టించటానికి ఆ పరిశోధన కేంద్రంలో పరిశోధన చేసేవారు. అది ఇప్పుడు వ్యవసాయ పాలిటెక్నిక్‌ గా మారింది. తాను పూర్తిగా శాఖాహారి అయినప్పటికీ అప్పుడప్పుడే ఉనికిలోకి వస్తున్న కోళ్ల పరిశ్రమను ఆయన ఆహ్వానించారు. సైన్స్‌ కళాశాల సమీపంలో పెద్దపెద్ద షెడ్డులు ఏర్పాటు చేసి కోళ్లు పెంచేవారు. ఆ కుగ్రామంలో ఒక బియ్యం మిల్లుతో పాటు, కేంద్ర ప్రభుత్వం ద్వారా పక్క భవనంతో పోస్ట్‌ ఆఫీస్‌ను, టెలిఫోన్‌ ఎక్సేంజ్‌ పెట్టించగలిగారు. అలాగే రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని ఒప్పించి ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాన్ని కూడా కట్టించారు. అనుకున్నది సాధించే వరకు నిద్రపోని పట్టుదల వారిది. ఇటీవల పాలెం వెళ్లాను. అక్కడి స్థితి చూసి ఏడుపొచ్చింది. కాలేజీ చుట్టూ పిచ్చిమొక్కలు పెరిగాయి. ఆ నాటీ బొటానికల్‌ గార్డెన్‌ నామరూపాలు లేకుండా పోయింది. స్కూల్‌ భవనం శిథిలావస్థలో ప్రదర్శనలు జరిగేవి. అందుకు అనుకూలమైన వేదిక ఉందేది. ఆ వేదిక మొదటి విజయోత్సవ ప్రసంగం చేశారు. మా క్లాస్‌మేట్స్‌ ఆందరమూ కలిసి వేదికపై ఒక నాటకం వేశాం. మా కెమిస్ట్రీ అధ్యాపకుడు రామచంద్రమూర్తి దర్శకత్వం వహించారు. నేను కూడా అందులో ఒక ప్రధాన పాత్ర వేశాను. ఒకరోజు మేము పక్కనే రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలోని బిజినేపల్లిలో ఉండే తడకల టాకీస్‌లో 'మహాకవి కాళిదాసు” సినిమా చూడడానికి వాస్టల్‌లో త్వరగా భోజనం చేసి నడుచుకొంటూ వెళ్ళాం. కాళిదాసుపై సినిమా, అందులోనూ హీరో నాగేశ్వరరావు! ఇక చెప్పేదేముంటుంది. జనం తగినంత సంఖ్యలో వస్తేనే అక్కడ టిక్కెట్‌లు ఇచ్చి సినిమా చూపేవారు. సినిమా ముగిశాక హాస్టల్‌కు తిరిగి వస్తుండగా మా వెనుక దూరంగా కారు హెడ్‌లైట్ల వెలుతురు కన్పించింది. సుబ్బయ్యగారు ఊర్లో లేరు కనుక వెనక వస్తున్నది ఆయన కారేనని అనుకున్నాం. వెంటనే కొందరు రోడ్డు దిగి జొన్న చేన్లో దాక్కున్నారు. మేం కొందరు వేరుశనగ మొక్కల మధ్య బోర్లా పడుకున్నాం. ఆ సమయంలో అక్కడ పురుగు పుట్రా ఉంటే ఏమైన ఉందేదని ఆ తర్వాత అనుకున్నాం. సుబ్బయ్యగారంటే విద్యార్థులకు అంత భయం, అంత భక్తి అన్నమాట. విద్యాదాత, అన్నదాత పట్ల ఆ మాత్రం భయభక్తులు వాంఛనీయం కూడా. ఆ అన్నదమ్ముల అనుబంధం వారి నిస్వార్ధ త్యాగం వేలాదిమంది పాలమూరీల జీవితాలను మలుపు తిప్పింది. ఎక్కలేని మెట్లు ఎక్కించింది. శి. పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ సన 63

పుస్తక పఠనం

బాల్యం నుండి పుస్తకాలు చదవడం నాకు అలవాటు. మా ఊరి గ్రంథాలయంలో పిల్లల పుస్తకాల కోసం ప్రత్యేక విభాగం ఉండేది. దానికి ప్రత్యేకంగా ఒక అసిస్టెంట్‌ లైబ్రేరియన్‌ ఉండేవారు. ఆమె కొన్నిసార్లు ఇంటికి కూడా పుస్తకాలు ఇచ్చేవారు. లైబ్రేరియన్‌ పేరు రంగస్వామి. ఆయన తరచూ మా సెలూన్‌కు వచ్చేవారు. మా బాబాయి వెంకట్‌ చలానికి మంచి ఫ్రెండ్‌. రాజకీయ చర్చల పట్ల ఆయనకు అమిత ఆసక్తి. మా షాపేమో రాజకీయ చర్చా కేంద్రం. రంగస్వామి తన వాదనను సమర్థించుకోవడానికి ఇండియన్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌ పత్రిక క్లిప్పింగ్స్‌ వెంట తెచ్చేవారు. ఆ శ్రిస్పింగ్స్‌లో ఎర్ర ఇంకు అండరిలైన్స్‌ ఉండేవి. నేను ఆరు లేదా ఏడవ తరగతి చదువుతున్న సమయంలో ఆ పేపర్‌ క్లిప్పింగ్‌లను నాకిచ్చి చదువుకొమ్మని చెప్పేవారు. వాటిని చదివి అర్ధం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించేవాణ్ణి. అర్ధమయ్యేది కాదు. తెలుగు మీడియం కదా. కాని చర్చవల్ల పత్రికలో ఏం రాశారో తెలిసేది. ఎనిమిదవ తరగతిలో ఇంగ్రిష్‌కోసం ప్రత్యేకంగా ట్యూషన్‌కు వెళ్లేదాకా నాకు ఇంగ్లిష్‌ మీద కాసింత పట్టు కూడా లేదు.

నొ సన్నిహిత మిత్రులకు కూడా పుస్తకాలు చదివే అలవాటు ఉందేది. డి. లక్ష్మీ నరసింహారావు (డిఎల్‌, కాశి నరసింహ మూర్తి, (కె.ఎన్‌), ఆర్‌ రామకృష్ణా రెడ్డి, అబ్బుల్‌ ఖదీర్‌ , ఎన్‌.ఇలరాం మరికొందరు మిత్రులకు పుస్తకాలు తెగ చదివే అలవాటు ఉండేది. డి.ఎల్‌ అమ్మ విమలమ్మ గారు, కేఎన్‌ అమ్మ శారదమ్మ గారు కూడా పుస్తకాలు, వార పత్రికల్లో కథలు, సీరియళ్లు చదివేవారు. శారదమ్మగారు సీరియల్స్‌ గురించి పిల్లలతో మాట్లాడేవారు కూడా. డీఎల్‌ వల్ల ఎమెస్కొ వేసిన పుస్తకాలన్నీ మాకు అందుబాటులోకి వచ్చేవి. డీఎల్‌ వాళ్ల నాన్న డి. రాంకిషన్‌ రావు కూదా పుస్తకాలు బాగా చదివేవారు. మా నాన్నకు మిత్రుడైన నరహరి రావుకు ఆయన అన్నయ్య. ఆయన తరచూ హైదరాబాదుకు వెళ్తుండేవారు. హైదరాబాదుకు వెళ్లినప్పుడు తెలుగు ఇంగ్లిష్‌ పుస్తకాలు కొని తెచ్చుకొనే వారు. ఇంగ్లిష్‌ పుస్తకాలను ఆయన భద్రంగా దాచుకొన్నా తెలుగు పుస్తకాలు మాత్రం మా స్నేహితుల మధ్య చక్కర్లు కొడుతుందేవి. 64 శల. న్‌, వినయకుమూర్‌ 11%

మా నాన్న దగ్గర కొన్ని పుస్తకాలు, మా మేనబావ సి. హెచ్‌. నాగేశ్వర్‌ సేకరించిన కొన్ని పుస్తకాలు మా ఇంట్లో ఉందేవి.

నేను పై తరగతులకు వస్తున్న దశలో మా నాన్న మా ఇంటి మట్టిగోడలో మూడడుగుల వెడల్పు, నాలుగడుగుల పొడవుగల ఒక తలుపు గూడు(కప్‌బోర్జు) చేయించారు. మా మేనబావ చొరవతో 106 పుస్తకాలతో ఆ తలుపుగూడులో ఒక లైబరీ ప్రారంభించాం. అందులో భగవద్గీత, దయానంద సరస్వతి రాసిన సత్యార్ధ (ప్రకాశం, డాక్టర్‌ వెంకట్రావు రాసిన తొట్టి వైద్యం, రవీంద్రనాధ్‌ ఠాగూర్‌ రాసిన గోరా (ఇంగ్రీషు) నవల ఇతర నవలలు, కమ్యూనిస్టు సాహిత్యం వంటివి ఉండేవి. కమ్యూనిస్టు పార్టీ వేసిన బుక్‌లెట్లు మా పెద్ద బాబాయి వల్ల మాకు చేరేవి. మానాన్న పుస్తకాలతో పాటు మేము మా మిత్రుల ద్వారా సేకరించిన పుస్తకాలు ఉండేవి. మా పుస్తకాలు మిగతా మిత్రులకు ఇస్తే వారు తమ దగ్గరికి వచ్చిన పుస్తకాలను మాకు చదువుకోవడానికి ఇచ్చేవారు. ఆ చిన్నపాటి గ్రంథాలయానికి 'ఆదర్శ గ్రంథాలయం) అన్న పేరు పెట్టాం. ఆ పేరుతో హైదరాబాదు నుండి రౌండ్‌ సీల్‌ కూడా తెప్పించుకొన్నాం. రౌండ్‌ సీల్‌ అడుగు భాగంలో నిర్వహణ సిహెచ్‌ నాగేశ్వర్‌, ఎస్‌. వినయకుమార్‌ అని ఉందేది. ఆ లైబ్రరీ నేను డిగ్రీ పూర్తి చేసి హైదరాబాదుకు వచ్చే వరకు మిత్రుల మధ్య చలామణిలో ఉండేది. డిగ్రీలో ఉండగా ఓరియంటల్‌ కళాశాలలో చదివే మర్రి వెంకట నర్సింహారెడ్డితో సన్నిహిత పరిచయం ఏర్పడింది. ఆయన ద్వారా యువభారతి, ఎమెస్కో ప్రచురణలు నాకు అందేవి. కాలేజీలో జగన్‌, జగపతి, రాందాస్‌, విజయ కుమార్లతో కూడా పుస్తకాలు ఎక్సేంజ్‌ అయ్యేవి. వెంకట నర్సింహారెడ్డి ఆ తర్వాత పోతులూరి వీర బ్రహ్మంపై పి.హెచ్‌.డి. చేశాడు. వనపర్తి మున్సిపల్‌ చైర్మన్‌, జిల్లా గ్రంథాలయం మాజీ చైర్మన్‌ అయిన బి. లక్ష్మయ్యకు నవలలు చదివే అలవాటు ఉండేది. ఆయన కూడా నా క్లాస్‌మేట్‌.

కమాన్‌ దగ్గర ఉండిన మా మొదటి అంగడికి సోవియెట్‌ భూమి “విశాలాంధ్ర దినపత్రిక వచ్చేవి. సోవియెట్‌ భూమి అప్పుడప్పుడు రంగుల్లో వచ్చేది. ఆ ఫోటోలు నాకు చాలా నచ్చేవి. సోవియెట్‌ భూమిలో బ్లాక్‌ అండ్‌ వైట్‌ బొమ్మలు కూడా చాలా స్పష్టంగా ఉండేవి. సోవియెట్‌ భూమి పేజీలు కాస్త దళసరిగా ఉండి పుస్తకాలపై అట్టలు వేసుకోవడానికి పనికొచ్చేవి. విశాలాంధ్రలో వచ్చిన వార్తలు, సంపాదకీయాలపై, వ్యాసాలపై షాపులో చర్చలు జరిగేవి కనుక ఆ పత్రికల్లో వచ్చే విషయాలను చదివి అర్ధం చేసుకోవడం నాకు సులభమయ్యేది. ప్రభుత్వ ఆస్పత్రి ముందు మాకు మరోషాపు ఉండేది. వంతుల వారీగా నాన్న బాబాయి తాత ఆ షాపులో పనిచేశారు. ఆ అంగడికి

సల. పేవగబాయ్‌ టు ఎదిటర్‌. సల 65

“ప్రజామత' (తెలుగు) “ఆంధ్రప్రభ వీక్లీలు వచ్చేవి. ప్రజామత పత్రిక బెంగుళూరు దక్కన్‌లోని హెరాల్డ్‌ గ్రూపు వారిది కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వాలపై అందులో వ్యంగ్య కార్టూన్లు విమర్శనాత్మక వ్యాసాలు, వార్తలు ఉండేవి. దానికి తోడు కొన్ని కర్ణాటక వార్తలు కూడా వచ్చేవేమో లేకపోతే ప్రత్యేకంగా ప్రజామతను ఎందుకు తెప్పించుకొంటారు. ఆంధ్రప్రభ వీక్లీలో సీరియల్‌గా వచ్చిన రంగనాయకమ్మ “స్వీట్‌ హోం”, యద్దనపూడి సులోచనారాణి, ఇతర మహిళా రచయితల సీరియళ్లు రెగ్యులర్‌గా చదివేవాణ్ణి. ఆంధ్రప్రభ వీక్లీలో విద్వాన్‌ విశ్వం మాణిక్య వీణ చదివే వాణ్ణి. హైదరాబాదు జర్నలిస్టు యూనియన్‌ కార్యదర్శిగా ఉండగా విద్వాన్‌ విశ్వం గారిని విమానం ద్వారా హైదరాబాద్‌కు రప్పించి ఆయన చేత తాపీ ధర్మారావుపై ఉపన్యాసం పెట్టించాం. మాణిక్య వీణ రచయితను మా కార్యక్రమానికి రప్పించడం నాకు చాలా థ్రిల్లింగ్‌గా అనిపించింది. మా ఊరి (గ్రంథాలయంలో “బాలమిత్ర, చందమామ, పిల్లల పుస్తకాలతో పాటు ఇతర పుస్తకాలు కూడా బాగా చదివేవాడిని. 12వ తరగతికి వచ్చేసరికి విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, గోపీచంద్‌, చలం, బుచ్చిబాబు, రంగనాయకమ్మ యద్దనపూడి, కోడూరి నవలలన్నీ చదివేశాను. బాలమిత్ర, చందమామ పత్రికలకు డిమాండ్‌ ఎక్కువ. కనుక లైబ్రరీ తెరిచే సమయానికే వెళ్లి ఆ రెండు పత్రికల్లో ఏదో ఒక దాన్ని చేజిక్కించుకొని ఆ సాంతం చదివేవాణ్ణి. బేతాళ కథలు, పరోపకారి పాపన్న కథలు నాకు తెగనచ్చేవి. (ప్రత్యేక తెలంగాణ మొదటి ఉద్యమం సందర్భంగా దాదాపు ఏడాది పాటు బడులు లేవు. అప్పుడు నేను 11,12 తరగతుల్లో ఉన్నాను. దానికి విశాఖ ఉక్కు ఉద్యమం వల్ల కూడా స్కూల్‌ సరిగ్గా నడిచేది కాదు. పాలిటెక్నిక్‌ విద్యార్థుల చారవతో ఆ ఉద్యమం సాగింది. ఆ సమయంలో లైబ్రరీలో దినపత్రికలు ఈజీగా దారికేవి కావు. కాని భారతి సాహిత్య మాసపత్రికను ముట్టుకొనే వారు తక్కువ. కనుక అది సులభంగా దొరికేది. ఇతర పత్రికల కోసం ఎదురుచూస్తూ 'భారతిలోని సాంప్రదాయ రచనలు చదివేవాణ్డి. ఆ పీరియడ్‌లో ఉర్దూ రాయడం, చదవడం నేర్చుకొన్నాను. కనుక సియాసత్‌, రహన్మా -ఏ -దక్కన్‌ పత్రికల్లో హెడ్‌లైన్లను, సినిమా యాడ్‌లను చదివేవాణ్ణి. సినిమా పేరు ఇంగ్లిష్‌ అక్షరాల్లో కూడా ఉంటుంది కనుక ఉరూ చదవడంలో ఏదైనా తప్పు ఉంటే సరి చేసుకోవడానికి పనికొచ్చేది. హిందీ సినిమాల వార్తల కోసం 'ఫిలింపేర్‌, స్క్రీన్‌ పత్రికలు చదివేవాణ్ణి. ఎస్‌.ఎఫ్‌.ఐ. జిల్లాకమిటి సభ్యుడు ఒకతను రాసిన ఒక కథ ఇది అంటూ అప్పటి ఎస్‌ఎఫ్‌ఐ జిల్లా కార్యదర్శి ఇ ఆశీర్వాదం ఒక కథ నాకిచ్చారు. “నాకు బాగుందనిపించింది”. నీవు చదివి చెప్పు ఐక్య విద్యార్ధి పత్రికకు పంపొచ్చేమో అంటూ అందమైన అక్షరాలతో రాసిన ఒక కథను నాకు ఇచ్చారు. నక్సల్స్‌ ఉద్యమం ఆరంభదినాల్లో ఒక తండ్రీకొడుకుల మధ్య జరిగే సంభాషణే కథ. కొడుకు నక్సల్స్‌లో 66 జసు ఎన్‌, వినయకుమార్‌ 2౫11

చేరాలనుకొంటాడు. తండ్రి వారిస్తాడు. తండ్రి వాదనను సమర్థిస్తూ కథ ముగుస్తుంది. కథ చదవడం మొదలుపెట్టిన వెంటనే అది కాపీ చేసిన కథ అని చెప్పాను. ఒకటి రెండేళ్లక్రితం 'భారతి' లో వచ్చిన కథ ఇది. మన కామైైడ్‌ దాన్ని చక్కగా ఉన్నదున్నట్లుగా కాపీ చేసి తాను రాసిన కథగా మీ చేతుల్లో పెట్టాడని చెప్పాను. భారతిని నీవు కూడా చదువుతావా అని ఆశీర్వాదం ఆశ్చర్యపోయాడు. నేను ప్రజాశక్తి ఎడిటర్‌గా ఉన్నప్పుడు కూడా ఒకసారి ఇలాగే జరిగింది. జిల్లా రిపోర్టర్‌గా పనిచేసే ఒకతను ఒక కథ పంపాడు. బాగుందని ఆదివారం సంచికలో వేశాం. ఆ కథకు అసలు రచయితను నేనంటూ మరాొకతను లేఖ రాశాడు. రిపోర్టర్‌ను నిలదీస్తే తప్పు ఒప్పుకొన్నాడు. అతను ఎక్కువ కాలం మా దగ్గర పనిచేయలేకపోయాడు. వార్తల్లోనూ ఇలాంటి మోసాలు చేసే స్టింగర్స్‌ను కూడా నేను చూశాను. పత్రికలకు జిల్లా ఎడిషన్లు వచ్చాక ఈ ధోరణికి అవకాశం కలిగింది.

మా ఇంట్లో కొంతకాలం పాటు ప్రతి రాత్రి పుస్తక పారాయణం జరిగేది. రంగనాయకమ్మ 'రామాయణ విషవృక్షం, సీవీ రచనలు, గజ్జెల మల్లారెడ్డి రచనలు, రావూరి భరద్వాజ సైన్సు పుస్తకాలు, గోపిచంద్‌ పండిత పరమేశ్వర శాస్త్రి వీలునామా వగైరాలను మా చేత మా నాన్న పారాయణం చేయించారు. వంతుల వారిగా ఖందీల్‌ ముందు కూర్చుని ఎవరో ఒకరు చదువుతుంటే నాన్న మా పెద్ద బాబాయి, మా మేనబావ, నేను వినేవారం. మా తాత కూడా సగం విని లేచి పోయేవారు. మా నాన్నకు తెలియకుండా మా పెద్ద బాబాయి నా చేత దిగంబర కవిత్వం చదివించారు. నక్సలైట్ల వైపు వెళ్లిన ఒక నాయకుడితో మా బాబాయికి సాన్నిహిత్యం ఉందేది. కనుక ఆయన దగ్గరికి దిగంబర కవుల రచనలు చేరేవి. మా నాన్న దిగంబర కవిత్వాన్ని వ్యతిరేకించేవాడు కనుక ఆ పుస్తకాలను నా చేత మా బాబాయి రహస్యంగా చదివించేవాడు. ఆ కవిత్వంలోని భాష పట్ల నాకు కూడా సదభిప్రాయం కలగలేదు. ఆ సమయంలో దిగంబర కవిత్వాన్ని విమర్శిస్తూ మోటూరు హనుమంతరావు గారు రాసిన పుస్తకం వెలువడింది. అందులోని వాదనే సరైందని నాకన్పించింది. అలాగే ఆంధ్రభూమి సంపాదకుడు గోరాశాస్త్రి సంపాదకీయాలను కూడా నాన్న పారాయణం చేయించేవారు. ప్రత్యేక తెలంగాణ మొదటి ఉద్యమం సందర్భంగా గోరాశాస్త్రి గ్రాంధిక భాష నుండి ఆనాటి రాజకీయ అవసరం దృష్టా వ్యవహారిక భాషకు మారారు. ఆయన గ్రాంథిక, వ్యవహారిక భాషా సంపాదకీయాలను రెండింటిని నేను చదివాను. (గ్రాంధిక భాషకు మా నాన్న వ్యతిరేకం అయితే గ్రాంథిక భాషను ఎలా చదవాలో? ఎలా పదాలను విడగొట్టుకోవాలో, ఆ పదాల అర్ధాలేమిటో? నాన్న మాకు బోధించేవారు. పద్యాల్లో పదాలను ఎలా విడగొట్టుకోవాలో నాన్న నాకు చెప్పేవారు.

సలి. ప్రేసర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ 14 67

మా కాలేజీలోని గ్రంథాలయానికి ఆరెస్సెస్‌ జనసంఘ్‌ల “సాందీపని” (మాస) '“జనసందేశ్‌ (వారపత్రిక) వచ్చేవి. చాలా కొద్దిమంది విద్యార్థులు మాత్రమే లైబ్రరీకి వచ్చేవారు. నేను వాటిని కూడా క్రమం తప్పకుండా చదివేవాడిని. జనసందేశ్‌లోని అర్ధంలేని ఈ రాతలను జనం ఎలా నమ్ముతారని నన్ను నేను ప్రశ్చించుకొనేవాణ్ణి. ఏబీవీపి విద్యార్థులు కూడా కాలేజీ లైబ్రరీలో కన్పించే వారు కాదు. లైబ్రరీ హాల్లోనే టేబిల్‌ టెన్నిస్‌ టేబుల్‌ ఉండేది. ఎవరో ఒక క్లాస్‌మేట్‌ను బలవంతంగా పట్టుకెళ్లి టేబుల్‌ టెన్నిస్‌ ఆడేవాణ్ణి. క్రికెట, ఫుట్‌బాల్‌ వంటి ఆటలకు తగిన శరీర దారుధ్యం నాకులేదు. “ఐక్య విద్యార్థి” (ఎస్‌ఎఫ్‌ఐ పత్రిక) పీపుల్స్‌ డెమొక్రసి వార పత్రిక (ఇంగ్లీష్‌ మా రూమ్‌కి తెప్పించుకొనేవాళ్ళం. ఇంగ్లిష్‌ పత్రికను ఆ సాంతం అర్థం చేసుకోవడానికి తంటాలు పడేవాడిని. గాంథీచౌక్‌లో సత్తార్‌ అనే వ్యక్తి తన పాన్‌ డబ్బాలో డిటెక్టివ్‌ నవలలతో లైబ్రరీ నడిపేవాడు. రెండు రూపాయలు డిపాజిట్‌గా ఉంచుకొని డిటెక్టివ్‌ నవలలు అద్దెకిచ్చేవాడు. అద్దె రోజుకు పదిపైసలు. డిటెక్టివ్‌ నవలలు పబ్లిష్‌ కాగానే ఆయనకు పోస్టులో వచ్చేవి, వాటికి అట్టవేసి పేజీల చివరన రంగుపూసి, కవర్‌పై అందమైన అక్షరాలతో పుస్తకం పేరు, రచయిత పేరు రాయడానికి మా మేనబావకు ఇచ్చేవాడు సత్తార్‌. రెండవరోజుకు వాటిని తిరిగి ఇవ్వాలి. ఈలోగా అద్దె లేకుండా చదువుకోవచ్చు. అలా విశ్వ ప్రసాద్‌, కొమ్మూరి సాంబశివరావు, మధుబాబు వగైరా వగైరా రచయితల నవలలన్నీ మా మేనబావ చదివాక నేను చదివేవాణ్ణి. మరు రోజుకే ఇచ్చేయాలి కనుక 45, 50 నిమిషాల్లో ఒక నవల చదవడం పూర్తి చేసేవాడిని. నా మిత్రులకు కూడా ఏదో ఒక విధంగా ఆ నవలలు అందేవి. కనుక డిటెక్టివ్‌ నవలపై కూడా మిత్రుల మధ్య చర్చలు జరిగేవి. డిటెక్టివ్‌ నవలా రచయితల్లో నేను మొదటి మార్కు విశ్వప్రసాద్‌కు, రెండవ మార్కు కొమ్మూరి సాంబశివరావుకు వేసేవాణ్ణి. కొమ్మూరి వేణుగోపాలరావు సాంఘిక నవలలంటే కూడా నాకు చాలా ఇష్టం. ప్రసాద్‌ పేర వచ్చే చారిత్రక నవలలో చరిత్ర లేదని భావించేవాణ్ణి. జర్నలిజంలోకి వచ్చాక అతను ఆంధ్రపత్రికలో సబ్‌ ఎడిటర్‌ అని తెలిసింది. ఆంధ్ర పత్రిక ఆఫీసుకు రెగ్యులర్‌గా వెళ్లేవాణ్సి. మేము చాలా మాట్లాడుకొనే వాళ్ళం. ఆయన రచనలు పై మాట్లాడే వాణ్ణి కాదు. 'వై బ్యాడ్‌ బడ్‌” అని అనుకొనేవాణ్ణి, 68 సం. ఎన్‌ వినయకుమూర్‌ *44

కాలేజీలో నిర్వహించిన పోటీల్లో నా వ్యాసాలకు, కవితలకు ప్రథమ బహుమతి లభించేది. నేను డిగ్రీలో ఉండగా పి.వి. నరసింహారావు. భూ సంస్కరణ చట్టం (1972) తీసుకొచ్చారు. మొదటి విజయోత్సవ సభ 'పాలెం'లో పెట్టారు. ఆ సందర్భంగా అప్పటి నకిరేకల్‌ శాసన సభ్యురాలు కమలమ్మ, ఇతర ఎం.ఎల్‌.ఏ.లు, జర్నలిస్టులు కలిసి మా కాలేజీ చూడటానికి వచ్చారు. అప్పటివరకు నాకు తెలిసిన ఎమ్మెల్యే రాణి కుముదిని దేవి మాత్రమే. ఒక దశలో ఆమె హైదరాబాదు మేయర్‌ కూడా. ఆమె రాజా రామేశ్వరరావుకు చిన్నమ్మ. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి పింగళి జగన్‌ మోహన్‌ రెడ్డికి సోదరి. మా ఊళ్లో ఎవరైనా ఆమె ముందు తలవంచి నాలుగైదు అడుగుల దూరంలో నిలబడి మాట్లాడేవారు. కాని కమలమ్మతో జర్నలిస్టులు పరాచకాలు ఆడుతున్నారు. జర్నలిస్టులయితే ఎమ్మెల్యేలతో కూడా ఇంత చనువుగా మాట్లాడవచ్చా అని అనిపించింది. “జర్నలిజం పవర్‌” ఏమిటో చూచాయగా నాకు అర్ధమైంది. త్రి జా. పేపర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. ల 69

జిల్లాలో ఎస్‌.ఎఫ్‌.ఐ స్థాపన ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమ నేపథ్యంలో 1969 - 70 ద్యా న మాకు వృధా అయింది. ఆ సమయంలో నాకు స్మూల్లో ఏడేళ్ళు సీనియర్‌ అ ఇ. ఆశీర్వాదం చొరవతో 1071ల్రో జిల్లాలో ఎస్‌.ఎఫ్‌.ఐ, స్థాపన జరిగింది. అ నేను డిగ్రీ చదువుతున్నాను. అంతకు ముందు నుండే ఆశీర్వాదం సార్‌ ఆధ్వర్యం నో జరిగే పార్టీ కార్యక్రమాల్లో, సమావేశాల్లో పాల్గొనేవాణ్డి మొట్టమొదటి సారిగా పాలెం ఎస్‌.ఎఫ్‌.ఐ. సభ్యత్వం చేర్చించాం, సభ్యత్వ చేర్చింపులో నాకు బి జగన్‌మోహన్‌ రాఫ్టి ఎస్‌.జగపతి రావు, ఓరియంటల్‌ కళాశాల విద్యార్థులు ఎస్‌. విజయకుమార్‌ కెరామదాసుతో పాట్ట వనపర్తి నుండి వచ్చిన ఇతర క్లాస్‌మేట్స్‌ సహకరించారు. నా హాస్టల్‌ రూమ్‌లో న్లాత్రోష్క్క్వా జగపతిరావు, లక్ష్మణమూర్తి ఉండేవారు. సమయంళో ఆర్‌.ఎస్‌, ఎస్‌, వాద్రులత్రో మాకు ఘర్షణ జరిగింది. వారు మమ్మ కొట్టారు. మేము కూడా ఘర్శణకు దిగాము. ఈ ఘర్షణలో నా క్లాస్‌మేట్‌ గోపాల రావుకు నడుముకు బలమైన గాయమైంది. బి, లక్ష్మ్యయ్యకు తల పగిలింది. ఆ తర సంవత్సరం బి. లక్ష్మయ్య కాలేజి విద్యార్థి సంఘం అధ్యక్షుడయ్యాడు. బిఎస్సీ తర ఎల. ఎల్‌బి, చేస అద్యకేట్‌ అయ్యాడు. వనపర్తి మున్సిపల్‌ చైర్మన్‌గా కూదా ఒక టో పస చేశాదు. టీఆర్‌ఎస్‌ హయాంలో వనపర్తి జిల్లా గ్రంధాలయ అధ్యక్షులు అయ్యాడు. కల న్న బర రాకిపుట మాపై దడ చేస్తారని, నిద్రపోయే ముందు గది ౪ అనుక పెట్టె ప్ప నిర్రపోయ్‌ గ్‌ ఘర్షణలు కొన్ని రోజులష్రాట్స సేం (ల యవాళ్ళము. అలాంటి ఉద్రిక్తత, ఇర నేను డిగ్రీ చ్వే ల | 23 చొప న "శన దశలో ఆ హాస్టల్‌ల్రో ఒక్కో విద్యార్థికి తిండి కోసం నెలకు రొ పరో పినిపరల చేసంది నల భీ అందులోనే పచీ ఉండని లావుపాటి బియ్యం అమన పూటలు అన్నం పెట్టనా ద. " ఇంకొనికి చాలా ఇబ్బంది పదా

• వోస్టల్‌ల్రో ఉదయంప్రూట్ర జ్రిక్షష మి దుకని ఫిన్‌ ఉండేది కాదు. అం 70 ప వినయక్షృక్త్యక్రా న

నాన్న వారానికి రూ.5 లు ఇచ్చేవారు. అందులోనే వారమంతా టిఫిన్‌, బట్టల ఇస్త్రీ నోట్‌బుక్స్‌, ఫ్లైద్లు కవర్‌ సిప్పులు, పెన్నులు, పెన్సిల్‌ వగైరాల ఖర్చులు పోగా మిగిలిన పైసలతో యువ భారతి ప్రచురణలను పోస్టులో తెప్పించుకొనేవాణ్ణి. ఈ పుస్తకాలు మా మిత్రుల మధ్య సర్యులేట్‌ అయ్యేవి.

హాస్టల్‌ల్లో భోజనం బాగాలేదని, రెందుసార్లు మహబూబ్‌నగర్‌లోని జిల్లా బీసీ వెల్ళేర్‌ అధికారి వద్దకు వెళ్ళి మొరపెట్టుకొన్నాం. అబ్దుల్‌ ఖాదర్‌ ప్రైవేట్‌ బస్‌ సర్వీసులో విద్యార్థులకు టికెట్‌ ఉందేది కాదు. టికెట్‌ అడిగితే 'జై తెలంగాణ అని నినాదాలు వచ్చేవాళ్లం. అంతే కండక్టర్‌ 'కామోష్‌. మహబూబ్‌నగర్‌లో జరిగిన ఏఐఎస్‌ఎఫ్‌ జిల్లా మహాసభకు నన్ను సిపిఐ నాయకుడు కటికనేని గోపాలరావు లాక్కెళ్లారు. ఆయన వనపర్తిలోనూ పాలెంలోనూ నన్ను కలిసి గంటల తరబడి రాజకీయ చర్చలు చేసేవారు. నేను ఏస్‌, ఎఫ్‌.ఐ. అని మా నాన్న సీపీఎం అనుకూలుడని తెలిసినా తన ప్రయత్నం మానలేదు. ఆయన చాలా నిఖార్చైన కమ్యూనిస్టు. ఆయనంటే నాకు ఎంతో గౌరవం. చాలా సింపుల్‌గా ఉండేవాడు. మా కాలేజీ వ్యవస్థాపకుడు సుబ్బయ్యగారు కూడా ఆయన్ని చాలా అభిమానించే వారు. మహబూబ్‌నగర్‌లో జరిగిన సభకు ఏఐఎస్‌ఎఫ్‌ అఖిలభారత ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఉన్న సురవరం సుధాకర రెడ్డి హాజరయ్యారు. విద్యార్థి ఉద్యమ చరిత్రను సభలో వివరించారు. సిపిఐ నాయకుడు కందిమళ్ల ప్రతాపరెడ్డి కూడా సభలో మాట్లాదారు.

ఆ సమయంలో ప్రభుత్వం రాష్ట్రవ్యాప్తంగా హాస్టల్‌ మెస్‌ చార్జీలు విద్యార్థికి రూ. 80 చొప్పున పెంచింది. అదికాకుండా 10 రూపాయలు కాస్మోటిక్‌ చార్జీలు ఇచ్చేవార్సు, అప్పటి దాకా నెలకు రు. 23 మాత్రమే ప్రభుత్వం మెస్‌ చార్జీల కింద ఇచ్చేది, వైస్‌ చ్రార్దిల పెంపుదలతో పాటు తొలిసారి ప్రతివిద్యార్థికి ఒక స్టీల్‌ ప్లేట్‌, పెంబుఖానా కూడా ఇచ్చారు. ఎస్‌ఎఫ్‌ఐ, ఇతర విద్యార్థి సంఘాల రాష్ట్రవ్యాప్త పోరాటాలవల్ల ఆ పెంపుదల జరిగింది. అప్పటికే నా చొరవతో వాస్టల్‌ సమస్యలపై రెండు సమావేశాలు జరిగేవి. ఇతర విద్యార్థులు నన్ను మాట్లాడమని కోరేవారు. ఆ పూర్వరంగంలో మెస్‌ చారీలు పెరిగాయి కనుక ఎస్‌ఎఫ్‌ఐకి సానుకూల వాతావరణం ఉందది. అప్పటిక్తే మేము ఫైనల్‌ ఇయర్‌ చివరికి వచ్చాము. ఆ మూడు నెలలు మాకు ,న్న బియ్యం అన్నం పెటారు. వారానికి ఒకసారి మాంసం పెట్టారు. కూరల నాణ్యత పెరిగింది. మాకు పరమనందం కలింది. వనపర్తిలో నాకు ఒక ఏదాది సీనియర్‌ అయిన సత్యనారాయణ సాంఘిక సంక్షేమ శాఖ వార్డెన్‌గా వచ్చాడు. పాత వార్డెన్‌ను తొలగించారు.

జక. ప్రేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. * 71

సంవత్సరాంతపు వార్షిక పరీక్షలు జరిగేటప్పుడు మాత్రం ఉదయం టిఫిన్‌గా ఐఆర్‌8 బియ్యంతో అన్నం, నీళ్ళచారు పెట్టేవారు. మొత్తం కాలేజీలో నాకు మాత్రమే టెరికాటన్‌, టెర్లిన్‌ బట్టలు ఉండేవి కావు. నా దగ్గర మూడు జతల హ్యాండ్లూమ్‌ కాటన్‌ బట్టలు ఉండేవి. నా కంటే పేద స్థితిలో ఒక విద్యార్ధి ఉండే వాడు. అతను అనాథ, పేరు మల్హారెడ్డి. బాగా చదివే వాడు. బిఎస్సీ తర్వాత ఎమ్మెస్‌ చేసి లెక్బరర్‌ అయ్యాడని విన్నాను. అతనికి ఇతర రెడ్ల పిల్లలు తమ పాత బట్టలు ఇచ్చేవారు. అలా అతను కూడా టెర్లిన్‌ బట్టలు తొడిగేవాడు. కాలేజీ మొత్తంలో నా దగ్గర మాత్రమే టెర్లిన్‌ బట్టలు లేవు. నేను 12వ తరగతి పాసయినప్పుడు మా తాత వనపర్తి సంస్థానంలో పోలీసు కొత్వాల్‌గా పనిచేసిన కష్తాన్‌ పురుషోత్తమ రెడ్డిని అడిగి ఒక పాత కోటు తెచ్చాడు. 12వ తరగతి పాస్‌ అయ్యావు కనుక బయటకు వెళ్ళినప్పుడు ఆ కోటు ధరించి వెళ్లాలని పట్టుబట్టాడు. కోటుకు ఉన్న చిరుగులు కుట్టించుకోవచ్చని చెప్పాడు. నేనే ససేమిరా అన్నాను. కొన్ని రోజులపాటు నా మీద తాత అలిగాడు. చివరికి పాపం ఆయనే దిగొచ్చాడు. కొన్ని విషయాల్లో నేను జగమొండిని. 1972లో వనపర్తి జిల్లా ఎస్‌.ఎఫ్‌.ఐ. మహాసభ జరిపాము. జిల్లా కార్యవర్గం ఏర్పడింది. కా. ఆశీర్వాదం కార్యదర్శి, అధ్యక్షుడు బిఎస్సీలో నా క్లాస్‌మేట్‌ అయిన ఎ.జ్రీరాములు, నేను ఉపాధ్యక్షుడిని. ఆ కమిటీలో వి.నాగేశ్వర్‌, రామచంద్రుడు, రామదాసు తదితరులు ఉన్నారు. విజయవాడలో 1978లో జరిగిన ఎస్‌.ఎఫ్‌.ఐ. రెండో రాష్ట్ర మహాసభలకు మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లా నుంచి హాజరైన ప్రతినిధి వర్గంలో నేను ఉన్నాను, మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లా నుండి నేనే సభలో మాట్లాడాను, సభను డాక్టర్‌ వై.రాధాకృష్ణమూర్తి గారు ప్రారంభించగా సీపీఎం రాష్ట్ర కార్యదర్శి మోటూరు హనుమంతరావు గారు మొదటి నుంచి చివరి వరకు సభలోనే ఉంటూ గైడ్‌ చేశారు, మోటూరు గారి ఉపన్యాసం, ఆయన స్వరం ఎవరినైనా ఇట్టే ఉత్తేజ పరుస్తుంది. తదనంతర కాలంలో ఆయన ప్రజాశ్తి దినపత్రిక సంపాదకుడిగా, ఆయన నాయకత్వంలో నేను హైదరాబాద్‌లో ప్రజాశక్తి విలేకరిగా పనిచేస్తానన్న ఊహే నాకు ఆ రోజు లేదు. ఆ సమయంలోనే నేను మొదటిసారి డాక్టర్‌ ఏపీ విఠల్‌ని కలిసాను. ఆయన మా జిల్లా ప్రతినిధి వర్గం దగ్గరికి వచ్చి చాలా కలుపుగోలుగా మాట్లాడారు. అంతకు ముందు నుండే నాకు పి.మధుగారు తెలుసు. సభలు ముగిసిన వెంటనే నేను వనపర్తికి వెళ్లిపోలేదు. మా తాతలు , మేనమామలు అకృడే ఇంచిపేటలో ఉండేవారు. కనుక వారి దగ్గరకు వెళ్లాను. 1957లో క్‌ు ఇఫిని ఎన్‌, వినయకుమార్‌ నే

మూడేళ్ల పిల్లవాడిగా విజయవాడకు వెళ్ళిన నేను చెప్పా పెట్టకుండా మళ్లీ 1973లో అక్కడ ్రత్యక్షం కావడం మా తాతను, ఆయన ఇద్దరు తమ్ముళ్లను, మామలను, అమ్మమ్మలను చాలా సంతోషపర్చింది. 'బ్లడ్‌ ఈజ్‌ థిక్కర్‌ దెన్‌ వాటర్‌” అంటారు గదా!. మా తాత చాలా మురిసిపోయాడు. తారసపడిన వారందరికీ “వీడు మా మనవడు డిగ్రీ చదువుతున్నాడు” అని చెప్పి పొంగిపోయేవారు. నిజమే మరి అప్పటికి ఆ కుటుంబంలో ఏడవ తరగతి వరకు కూడా ఎవరూ చదువుకోలేదు. మా తాత ఆంధ్రప్రభ చదివేవాడు. ఆ కుటుంబం అంతా కాంగ్రెస్‌ పార్టీకి వీరాభిమానులు. మా మాతామహుడు కాంగ్రెస్‌. మేము కమ్యూనిస్టులం.

మా అమ్మమ్మ నేను పుట్టక ముందే చనిపోయింది. కనుక విజయవాడ రైల్వే స్టేషన్‌ దగ్గర ఉన్న రామ్‌గోపాల్‌ సత్రంలో ఒక చిన్నగదిలో మా తాత ఒంటరిగా

ఉండేవాడు. తమ్ముళ్లు ఆయనకు భోజనం పెట్టేవాళ్ళు. అప్పటికే ఆయన చాలా బలహీనపడ్డాడు. మా చిన్న తాత చినబుచ్చయ్య నాకు విజయవాడ అంతా ఉత్సాహంగా చూపెట్టాడు. 'బాబీ' హిందీ సినిమాతోపాటు మరికొన్ని సినిమాలు చూపెట్టారు. వనపర్తికి వచ్చాక నేను తాతల్ని కలిసిన విషయం మా అమ్మకు చెప్పినప్పుడు ఆమె సంతోషానికి అవధుల్లేవు. మా అమ్మ చనిపోయినప్పుడు నేను (ప్రజాశక్తి న్యూస్‌ ఎడిటర్‌ని, ప్రజాశక్తి సిబ్బంది ద్వారా మా చిన్న తాత (అప్పటికి ఆయన ఒక్కడే మిగిలారు)కు ఆ సమాచారం అందించాను. ఆయన దినాలకు రాగలిగారు. మా అమ్మ విజయవాడకు వెళ్లలేకపోయినా ఆమె నాన్న చిన్నాన్నలు, తమ్ముళ్లు తరచూ వనపర్తికి వచ్చేవారు. మా మేనమామలు ఇద్దరూ కొద్దికాలం వనపర్తిలో స్టేట్‌ బ్యాంక్‌ ఎదురుగా సెలూన్‌ నడిపినా ఎక్కువ కాలం కొనసాగించలేకపోయారు. డిగ్రీ పూర్తయ్యాక నేను ఎంఏ (తెలుగు) చేయడానికి హైదరాబాద్‌కు వచ్చాను. ఎస్‌.ఎఫ్‌.ఐ. మహాసభ సందర్భంగా మొదటిసారి ఎల్‌.బి.జి. నీ కూడా చూశాను. ఎల్‌బిజి, ఎం. హెచ్‌ సైకిల్‌ మీద వస్తుంటే నాకు చాలా ఆశ్చర్యమేసింది. అప్పటికే వారు చాలా పెద్ద నాయకులు. ఆ తర్వాతి కాలంలో ఆయనకు సన్నిహితుడయ్యాను.

ఎస్‌.ఎఫ్‌.ఐ. రాష్ట్ర మవాసభలో అఖిల భారత ప్రధాన కార్యదర్శి అప్పట్లో భీమన్‌ బసు ప్రసంగం విన్నాను. ఆ తర్వాత ఆయన వెస్ట్‌ బెంగాల్‌లో పెద్ద నాయకుడయ్యాడు. ఎస్‌.ఎఫ్‌.ఐ. రాష్ట్ర కమిటీ పిలుప్తు మేరకు అధిక ధరలు తగ్గించాలని పాలెంలో కళాశాల విద్యార్థులం ప్రదర్శన చేశాము. ఒక హోటల్‌ మెట్ల మీద నుండి నేను విద్యార్థులను ఉద్దేశించి మట్లాడాను. మా ప్రదర్శన తర్వాత హోటల్‌లో ధరలు తగ్గించారు. అప్పట్లో ఇడ్లీ చారాణా. దాన్ని 20 పైసలకు తగ్గించారు. చాయ్‌ 15 పైసలుంటే 10

ల శ్లేపరబాయ్‌ టు ఎటిటర్‌ సస 73

పైసలకు తగ్గించారు. పూరి 30 స్టైసలుంటే చారాణాకు తగ్గించారు. ఆ తగ్గింపు గ రోజులు మాత్రమే నడిచిందట. కొంతకాలం దాటాక కొందరు స్నేహితులు నాద్కో డని వచ్చి ఆ హోటల్‌ యజమాని నీకొక్కకికే శస్టిందిన ధరకు లీ, టిఫిన్లు చనా న చెప్పారు. నేను హోటల్‌ యజమాని వద్దకెళ్ళి అడిగాను. అతను నిజమే తగ్గిం ధరలు గిట్టుబాటు కావు, అయితే నీకు మాత్రం తగ్గించిన గనకే దీ, చిఫ్సిస్‌ ఇస్తానన్నారు నేను ఒప్పుకోలేదు. నీకు గిట్టుబాటు కాదంటే నా దగ్గర కూడా మామూలు ధ తీసుకోమని చెప్పి ఆ పైన మామూలు రేట్లే చెల్లింభోను. ఈ లోగా మా చదు చ పూర్తయింది. ఎంఏ ప్రవేశపరీక్ష రాసిన సమయాల్లో అడ్మిషన్‌ తీసుకొనే సమయం దూద్‌బౌలీలోని శ్రీనివాస మామయ్య ఇంట్లో ఉన్నాను. మా నొన్నను ఆ కుటుంబ మంతా గురువులా భావించేది. నాన్న వల్ల ఆ కుటుంబం రజక వృత్తిని వదలి పెట్టింది. ఇద్దరు లారీ (ద్రైవర్లుకాగా ఒక లారీ మెకానిక్‌ అయ్యారు. ఒకరు అర్టీసి కండక్టర్‌ అయ్యారు. మూ రెండు కుటుంబాలు ఒకే కుటుంబంగా ఉండేవి. ఒక తరం గడిచిపోయినా మేమంత్రా ఒక కుటుంబంగా కలిసి ఉన్నాం. గి తర్వాత్‌ ఎం.ఎ. ప్రవేశ పరీక్షలు రాశాను. సీటు వచ్చింది. ఆరోజుల్లో ఇప్పటిలాగా స్మాలర్‌ష్షెప్‌, ఉఉలిత్ర హాస్టల్‌ వసతి ఉండేది కాద్న. కనుక నిజాం కళాశాల అషరఇతోన్సి సౌయంత్రం పిజి కాలేజీలో చేరాను. ఉస్మానియా యూనివర్సిటీలో బిరుదురాజు రామరాజు తెలుగు విభాగాధ్ధిపతిగా ఉన్నారు. షాయంత్రం కళాశాలకు ను యూసిమ్మాదీ వారేజిల్ర చేరొచ్చుగా అని అడిగారు. ఏదో పని చేస్తో కొంటానని, దే క్లాలే కలో చదివే స్థామత లేదని చెప్పాను, మ న్‌ చర్వాద చింత్రల్‌ బిస్తెలోన్సి వనపర్తి పట్టణవాసి కాగితాల నారాయణ రూముకు దే న లో మానా న్నకు మంచి స్ఫేహితులైన కౌాగిశాల బలరాం కుమారుడు ఆయన 0 రక్త పరక ల ల్యాల్‌లో అసిస్టెంట్‌గా చేరాను. జీతం నెలకు రు. 100 నీటి జిద్సీపై రసాయనాలు పూఫ కపర్‌ స్లెప్పులు పెట్టాలి. బిఎస్సీలో తా నాలటీ ల్యాబ్‌లో చేసే పనే అది. ౮ ప లె రళాన్ని జెకన్‌ ల్‌ ం * రొగుల నుండి సేకరించిన డో ఇంజక్షన వాయిల్స్‌ నుండి పప్పెట్‌ ద్యారా శ్రీష్స్‌ బల తో కొన్ని ఇతర పరీక్షలక్రు సెడ్ష సిద్దం చేపే ట్ట జ్‌ ఉదయం 8 నుండి సాయంత్ర £? * సేవాదిని నెల జీతం 100 రూపాయలు. తం 4 గంటల వరక చ్యూటీ. ఆ తధాత సాయంఠీం 6 గంటల నుండి 8 గంటల నరకు క్రాల్రెజ్లీ ర్వా లో ఉండేది. కాలే ఆ ల్యాబ్‌ బొప్టల కుంట (అబిడ్స్‌ చేరుకొనే స బిక్నడ నుండి శాలిసదక్షన సాయంత్రం కా రుకొనే వాడిని. ఉదయం సగం దూరం బన కన 0 బస్సుల్రో వెళ్ళి ఆ తర్వాత్ర కాలినడ 74 గా

ల్యాబ్‌కి చేరుకొనేవాణ్ణి. మధ్యలో విండోషాపింగ్‌ చేసేవాడిని. ఎఫ్‌డి ఖాన్‌ షాప్‌ ముందు నిలబడి ఇలాంటి బట్టలు ఎప్పుడో ఒకసారి కొనాలి అనుకొనేవాడిని. ఉదయం ఏడున్నర కల్లా అన్నం కూడా వండుకొని బాక్స్‌ పట్టుకెళ్ళేవాడిని. ఒక్కోసారి ఉదయం ఆనియన్‌ సమోసాలు తినేవాడిని. ఒక సమోస 15 పైసలు, చాయ్‌ 25 పైసలు, రెండు సమోసాలు, ఒకటీ తాగితే 55 పైసలవుతుంది. టిఫిన్‌ 50 పైసల్లో అయిపోవాలని ఉండేది. కాని ఐదు పైసలు ఎక్కువై పోతుందని మనస్సు చివుక్కుమనేది. ఒక్కోసారి టీ లేకుండా 3 సమోసాలు తినేవాడిని. 45 పైసలు అయ్యేది. 5 పైసలు మిగిలేవి.

ఎం.ఎ. చదువుతుండగానే హైదరాబాద్‌ నర్సింగ్‌ హోమ్‌లో క్లర్ముగా చేరాను. చేరాక తెలిసింది నా డ్యూటీ ఉదయం 8 నుండి రాత్రి 8 గంటల వరకని, ఎం.ఎ. సెకండ్‌ ఇయర్‌లో మానేశాను. 1979లో మళ్ళీ ఉస్మానియాలో ప్రవేశ పరీక్షరాసి సిటు సాధించాను. అప్పుడే ఈనాడులో ఉద్యోగం వచ్చింది. అప్పట్లో ఈనాడులో ఉద్యోగమంటే చాలా గొప్పగా ఉండేది. రాత పరీక్ష తర్వాత రామోజీరావు, బూదరాజు రాధాకృష్ణ, ఎస్‌ఆర్‌ రామానుజం ఇంటర్వ్యు చేశారు. చదువా? ఉద్యోగమా? ఏదో ఒకటి ఎంపిక చేసుకోమని రామోజీరావు గౌరు అన్నారు. ఉద్యోగం ఎంచుకొన్నాను. ఇప్పుడు నీవు చేస్తున్న ఉద్యోగంలో జీతం ఇంతకంటే ఎక్కువ కదా ఇక్కడ ఎందుకు చేరుతున్నావని అడిగారు. “జర్నలిజం అంటే వల్ల ఆసక్తి” అని చెప్పాను ఇంకో పత్రికలో మంచి జీతం ఇస్తామని పిలిస్తే వెళ్తావా? అని అడిగారు. వెళ్తానన్నాను. మొత్తానికి ఇంటర్యూలో ఎంపికయ్యాను. నీ రాజకీయ అభిప్రాయం చెప్పమంటే పీపుల్‌క్స డెమోక్రసీ అని రాశావు దాన్ని వివరించు అని అడిగారు రామోజీరావుగారు. పార్లమెంటర్‌ ద్వారా ఏర్పడిన ప్రభుత్వం చట్టబద్ధ పాలన చేయడం అని చెప్పాను.

ఈ మధ్య ఏ సినిమాలు చూశావు. వాటిలో ఏది నచ్చిందని రామోజీగారే అడిగారు. బాలచందర్‌ సినిమా “తూర్పు వెళ్లే రైలు” అని అన్నాను. ఒక బార్బర్‌ కుమారిడివి హీరోగా పెట్టి సామాజిక రుగ్మతలను చూపిన సినిమా కనుక నచ్చిందన్నాను. ఇంటర్వ్యు ఆ సాంతం ఇంగ్లీషులో జరిగింది. హైదారాబాదు నర్సింగ్‌ హోంలో నా ఇంగ్లీషు మెరుగయింది. ఇంగ్లీషు పత్రికలు చదవడంతో పొటు ఆకాశ వాణీ ఇంగ్లీషు వార్తలు, ఇంగ్లీషులో రాత్రి పూట వచ్చే కామెంట్రీలు వినేవాణ్డీ, వనపర్తిలో ఉన్నప్పుడు డిఎల్‌, కెఎన్‌, నేను ఇంగ్లీషులోనే మాట్లాడుకోవాలని చెప్పాలనుకొన్నది సరిగ్గా చెప్పలేకపోతే హిందీలో మాట్లాడాలని నిబంధన పెట్టుకొన చాలా కాలం అమలు చేశాం. ఈనాడు రాత పరీక్షలో దోమల బెడదపై ఒక కథనం ఇచ్చివార్తగౌ రాయమన్నారు. నాకు ఫైవ్‌ డబ్యులు, ఒన హెచ్‌ గురించి అప్పటికి తెలియదు. ఆ కథనాన్ని ఆకాశవాణిలో

లి. ప్రేపర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ 75

వార్తగా చెప్పాల్సివస్తే ఏలా చెప్తారో ఊహించుకొని వార్త రాశాను. నన్ను ఎంపిక చేయడంలో ఆ వార్త ప్రభావం ఉండిందనుకొంటాను. ప్రభావం చూపిన ఇద్దరు లెక్పరర్లు మా కాలేజీలో ఇంగ్లీష్‌ లెక్చరర్‌ ఎస్‌. లక్ష్మీనారాయణ తెలుగు లెక్చరర్‌ హరీంద్రబాబు పాఠానికి పరిమితం కాకుండా కవులు, రచయితల గురించి వారి రచనల గురించి విశ్లేషించి చెప్పేవారు. అప్పటికే తెలుగులో చాలా పుస్తకాలు చదవటం మూలాన తెలుగు లెక్చరర్‌ చెప్పే విషయాలు నాకు ఆసక్తికరంగా ఉండేవి. ఆ ఇద్దరికి నేను సదా రుణపడి ఉంటాను. తెలుగు పోయెట్రీ చెప్పడానికి లక్ష్మారెడ్డి గారని మరో లెక్చరర్‌ ఉండేవారు. కమ్మని కంఠంతో పద్యం ఆలపించి అర్థం వివరించేవారు. విద్యార్థులు ఆయన క్లాసంటే చెవి కోసుకొనే వారు నాకు మాత్రం హరీంద్ర గారి క్లాసు చాలా ఇష్టం. ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమం తర్వాత కొన్నేళ్ళపాటు పుస్తకాలు ముందు పెట్టుకొని పరీక్షలు రాసే వాళ్లం. లెక్చరర్లు ఏమి అనలేకపోయేవారు. నేను తెలుగు పరీక్ష మాత్రం కాపీ కొట్టకుండా రాశాను. నాకు 52 మార్కులొచ్చాయి. నా అన్సర్‌ పేపర్లను తీసుకొంటూ యధాతథంగా రాసిన విద్యార్థికి 56 మార్కులొచ్చాయి. ఎందుకంటే అతని చేతిరాత బాగుంటుంది. అప్పట్లో అవి చాలా మంచి మార్కులు. అ తర్వాత తెలుగు ఎంఏ ప్రవేశ పరీక్ష రాసి ఉస్మానియాలో సీటు పొందాను. ఆ సందర్భంగా ఇన్విజిలేటర్‌గా వచ్చిన సి.నా.రె.ను చూసి తబ్బిబ్బయ్యాను. సినిమా పిచ్చోజ్ణి గదా! ఖండవల్లి లక్ష్మీ రంజనం రాసిన ఆంధ్ర వాజ్ఞయం, ఆరుద్ర రాసిన సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్య చరిత్ర సంపుటాలు చదివి ప్రవేశ పరీక్ష రాశాను. సీటు వచ్చింది. 12వ తరగతిలో కూడా చూసి రాతలు జరిగేవి. జువాలజీ కాపీ కొట్టకుండా రాశాను. అ టీచర్‌ అంత బాగా పాఠం చెప్పాడు. 10 నుండి 12 వరకు ప్రతి సబ్జెక్టు రెండు మూడు చాప్టర్లు మాత్రమే పూర్తయ్యేని, (ప్రత్యేక ఉద్యమం వల్ల క్లాసులు జరిగేవి కావు. నెలలు తరబడి విద్యా సంస్థలు మూతబడి ఉండేవి టీచర్లు చెప్పిన చాష్టర్ల వరకు బాగా రాసేవాజ్జి మిగతాదంతా ఓపెన్‌ బుక్‌ సిస్టం అప్పటి ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమం విద్యా ప్రమాణాలను చాలా దిగజార్చింది. థి 76 జనని. ఎన్‌, వినయకుమార్‌ *14

జిల్లాలో పార్లీ పునర్‌ నిర్మాణం గం [యో

నాకు బాల్యం నుందే కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం పట్ల గురి కుదిరింది. మా ఊర్లో వడ్ల గోవిందయ్య అనే కమ్యూనిస్టు పార్టీ నాయకుడి ఇంటిదగ్గర విశాలమైన స్థలం

ఉందేది. అక్కడ కమ్యూనిస్టు పార్టీ బహిరంగ సభలు జరిగేవి. నాకు బాగా గుర్తున్న సభ తరిమెళ్ళ నాగిరెడ్డి గారు హాజరైన సభ, ఆ సభలో ఆయనకు స్ఫానిక కమిటీ ఒక బంగారు ఉంగరాన్ని బహూకరించింది. ఆ ఉంగరంపై సుత్తి కొడవలి గుర్తుంది. నాగిరెడ్డి గారు దానిని స్వీకరిస్తూనే గొల్లసుద్దుల దళం వారికి తిరిగి బహుకరించారు. అప్పుడు నాకు పదేళ్లుండవచ్చు. బహూకరించిన బంగారాన్ని తాను ఉంచుకోకుండా గొల్లసుద్దుల దళానికి నాగిరెడ్డి గారు బహూకరించటం, జనం చప్పట్లతో సభ మారుమోగడం నాకు గొప్పగా అనిపించాయి. కమ్యూనిస్టు పార్టీ ప్రతి బహిరంగ సభలోనూ ముందు వరుసలోనే కూర్చునేవాడిని. అప్పట్లో ఏ సభలో అయినా జనం నేల మీద శుభ్రంగా కూర్చునేవాళ్లు. వేదిక మీద మాత్రమే కుర్చీలు ఉండేవి. కాంగ్రెస్‌ సభలో వేదిక మీద కుర్చీలు బదులు మెత్తటి తెల్లటి పరుపులు ఉందేవి. నేను కాంగ్రెస్‌ సభలకు కూడా వెళ్ళి వారి ఉపన్యాసాలూ వినేవాణ్ణి. అయితే వెనక వరుసలో నిలబడి వినేవాణ్ణి. రాజారామేశ్వర్‌ రావు ఆ సభలను నడిపేవారు.

ప్రతి కమ్యూనిస్టు పార్టీ సభలో గొల్లసుద్దులు, గోసాయి చిట్కాలు వగైరా ప్రదర్శనలు తప్పనిసరిగా ఉండేది. గోసాయి చిట్కాలు మా నాన్న రాశారు. గొల్లసుద్దుల్లో కూడా స్థానిక సమస్యలను చేర్చి కొన్ని మార్పులు చేశారు. గొల్లసుద్దుల దళం వారు మా నాన్నతో ఒకసారి “అన్నా మీ పిల్లగాడు ప్రతి సభకు వస్తాడు. చివరిదాకా అన్ని వింటూ కూర్చుంటాడు” అని ప్రశంసగా చెప్పారు. ఇదంతా కమ్యూనిస్టు పార్టీలో చీలికకుముందు నాటి సంగతులు. పార్టీ చీలిక వల్ల గోవిందయ్య సీపీఐలోకి వెళ్లిపోయారు. బహిరంగ నభలు జరగటమే ఆగిపోయాయి. సీపీఎం పార్టీ

జలం. పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. ల 77

పాదుకోవడానికి చాలా సమయమే పట్టింది. వనపర్తిలో పార్టీని పునరుద్ధరించాలని మహబూబ్‌నగర్‌ నుండి ఆర్‌.రామిరెడ్డి గారు వచ్చారు. మా ఇంటికి దగ్గరలో ఉన్న రెండంతస్తుల మేడలో పార్టీ ఆఫీస్‌ పెట్టారు. అందులో ఒకప్పుడు మా (పైమరీ స్కూల్‌ ఉండేది. ఆ బిల్లింగును బూత్‌బంగ్లా అనేవారు. పాఠశాల అక్కడి నుండి మారిన తర్వాత దానిని ఎవరు అద్దెకు తీసుకోలేదు. కనుక కమ్యూనిస్టు పార్టీకి అందులో ఒక గది అద్దెకిచ్చాడు. తీవ్రమైన ఆర్థిక సమస్య వల్ల రామిరెడ్డి గారు హిందీ టీచర్‌గా ప్రభుత్వ ఉద్యోగం పొంది జిల్లా యు.టి.ఎఫ్‌. నిర్హాణంలో ప్రధాన పాత్ర వహించారు. కొన్నాళ్లకు టీచర్‌ ఉద్యోగానికి సెలవు పెట్టి పార్టీ పూర్తి కాలం కార్యకర్త అయ్యారు. వనగంటి ఈశ్వర్‌తో పాటు పార్టీ రాష్ట్ర కమిటీకి సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు. రాంరెడ్డి గారు టీచర్‌గా వెళ్లాక ఆశీర్వాదం గారు పార్టీ నిర్మాణం తలపెట్టారు. అప్పటికే సీపీఎంకు ఒక కమిటీ ఉన్నప్పటికీ దాని కార్యదర్శి చుక్క నాగన్న పూర్తి సమయం ఇవ్వలేకపోయేవారు. ఆయన తాపీ మేస్తీ. కుటుంబ పోషణ కోసం ఆయన మేస్త్రి పనిలో తీరిక లేకుండా ఉండేవారు. ఆ దశలో ఆశీర్వాదం (ప్రవేశించారు. అప్పటికే బీకాం పూర్తి చేశారు. స్కూల్‌లో ఇంటెలిజెంట్‌ విద్యార్థి. మా మేనబావకు క్లాస్‌మేట్‌ గనుక అప్పుడప్పుడు మా ఇంటికి వచ్చేవారు. ఎస్సీ కోటాలో ఆయనకు సులభంగా ఉద్యోగం వచ్చి ఉండేది. కానీ, ఆ ప్రయత్నం చేయలేదు. పార్టీ పట్ల అభిమానం గల వారందరితో సంబంధాలు పెట్టుకుని పార్టీ నిర్మాణానికి పూనుకున్నారు. తొలిదశ ఉద్యమం 1969లో సీపీఎం నుండి కొందరు నాయకులు నక్సలైట్ల వైపుకు వెళ్లారు. వనపర్తి టౌన్‌ కార్యదర్శిగా ఉన్న డి. గోవింద స్వామి కూడా నక్సలైట్లలోకి వెళ్లారు. ఆయన ఇల్లు మా ఇంటికి దగ్గరే. నేను ఆయన్ని “మామా” అని పిలిచేవాణ్ణి. 1969-70 సంవత్సరంలో నాతోపాటు నా ఈడు గల మరికొందరిని ఆయన కాంటాక్ట్‌లో పెట్టుకున్నారు. మాకు పుస్తకాలు ఇచ్చి, వాటిపై చర్చలు పెట్టేవారు ఆ సమయంలో కె.ఎన్‌, మూర్తి కూడా నాతోపాటు సమావేశాలకు హాజరయ్యే వాడు. నా మరో మిత్రుడు &. లక్ష్మీనర్సింహారావు తన ఇంట్లో క్రిష్టమీనన్‌ ఫొటో పక్కన లెనిన్‌ ఫొటో ఫ్రేం కట్టించి పెట్టాడు. డిఎల్‌ నాన్నగారు కాంగ్రెస్‌ నాయకుడు. కమ్యూనిజం మన దేశానికి పనికి రాదన్నారు తప్ప గోడమీద నుండి లెనిన్‌ ఫోటో తొలగించలేదు. డీఎల్‌కు బాబాయి 78 ప ఎన్‌ వినయకుమార్‌ 1

అయిన నరహరిరావు, కృష్ణ మీనన్‌కు వీరాభిమాని. కనుక ఇంట్లో ఆయన ఫోటో పెట్టారు. ఆశీర్వాదం వనపర్తిలోని పాతకోటలో ఒక గది అద్దెకు తీసుకొని పార్టీ ఆఫీసు ప్రారంభించారు. ఆ గదిలో ఈతచాపలపై కూర్చొని గంటల తరబడి సమావేశాలు సాగించేవారు. ఈ కమ్యూనిస్టులు ఈతచాపల మీద కూర్చొని, బీడీలు తాగుతూ చాపలకు బొక్కలు పెడ్దారంటూ ఇతరులు ఎగతాళి చేసేవారు. రామిరెడ్డి గారు ఉన్న ఆ సమయంలోనే రాహుల్‌ సాంకృత్యాయన్‌ రాసిన పుస్తకాలు నాకు లభించాయి. రామిరెడ్డి గారు 'వోల్లా నుండి గంగా” వరకు అనే పుస్తకం గురించి చాలా చెప్పేవారు. మా కుటుంబమంతా రాహుల్టీకి వీరాఖిమానులం. “కన్యాశుల్కం” పుస్తకం మొదటిసారి నాకు డిగ్రీలో ఉన్నప్పుడే లభించింది. ఆ నాటకం, సినిమా చూడటానికి ముందే పుస్తకం చదివాను. గిరీశం పాత్రలో నాకు నా అక్షినేని నాగేశ్వరావు కనపద్దారు. 1998 లో నేను అక్షినేనిని ఇంటర్వ్యూ చేసినప్పుడు ఇదే విషయం ఆయనతో చెప్పి ఆ పాత్ర మీకు సరిపోతుంది కదా పుల్లయ్య గారు మిమ్మల్ని కాకుండా ఎన్టీఆర్‌ని ఎందుకు ఎంచుకున్నారు? అని అడిగాను. తాను ఆ సమయంలో బిజీగా ఉన్నానని అన్నారు. కాని, సినిమా విశ్లేషకుల వీడియోలు భిన్న కథనాలు చెప్తాయి. గిరీశం పాత్రలో విలన్‌ లక్షణాలు ఉండటంతో ఆ పొత్ర చేయడానికి ఏఎన్‌ఆర్‌ వెనకాడారట. ఆ విషయం నాతో చెప్పకపోయినా ఎన్టీఆర్‌ గిరీశం పాత్రను గొప్పగా చేశారని ఏఎన్‌ఆర్‌ కొనియాడారు. నేను అవునన్నాను. దేవానంద్‌ ైడ్‌' చిత్రం గురించి విద్యార్థి దశలో చాలా విన్నాను. సినిమా చూడటానికి ముందు ఆ పుస్తకం తెలుగు అనువాదం “మార్గదర్శి నాకు అందుబాటులోకి వచ్చింది చదివాను. ఆ నవలను సినిమాగా తీస్తే ఎలా జనం ఆదరించారు అన్న ప్రశ్న నాకెదురయింది. ఆ తర్వాత చాలా కాలానికి ఆ సినిమా చూశాను. రయిచత ఆర్‌.కె.నారాయణ్‌ అనుమతితో కథను పూర్తిగా మార్చి తీశారు. కనుక సినిమా విజయవంతం అయిందని నవల ప్రకారమే ఇంగ్లిష్‌లో తీసిన అమెరికా ప్రేక్షకులకు నచ్చిందని దేవానంద్‌ ఒక ఇంటర్యూలో చెప్పారు. నవల అయినా సినిమా అయినా విమర్శనాత్మక దృష్టితో చూడటం నాకు చిన్నతనం నుండే అలవాటు. ఇక మళ్ళీ రాజకీయ విషయంలోకి వద్దాం. నేను హాజరైన మొదటి రాజకీయ పాఠశాల వనపర్తికి సమీపంలోని చిట్యాల గ్రామం దగ్గర ఉన్న డాక్టర్‌ ఏ బాలకృష్ణయ్య ఫామ్‌హౌస్‌లో జరిగింది. ఆశీర్వాదం చారిత్రక భౌతికవాదం చెప్పారు. పార్టీ కర్నూల్‌ ఇల. పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. 2% 79

జిల్లా కార్యదర్శి కా.టి. నరసింహయ్య (మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లా పార్టీ గైడ్‌ కూడ అప్పట్లో) రాజకీయ అర్థశాస్త్రం హైదరాబాద్‌ పార్టీ నగర కార్యదర్శి కా. ఎన్వీ భాస్మరరావు పార్టీ కార్యక్రమం, ఎస్‌ఎఫ్‌ఐ రాష్ట్ర ప్రధాన కార్యదర్శి కా.పి. మధు విద్యార్థి ఉద్యమం, కర్తవ్యాల గురించి బోధించారు. ఆ నలుగురితో నాకు ఏర్పడిన సంబంధం చివరిదాకా కొనసాగింది. ఒక మధుగారు తప్ప మిగతా ముగ్గురు ఇప్పుడు మన మధ్య లేరు. ఆ రాజకీయ తరగతులు 1972లో జరిగాయి. ఆ తర్వాత నేను చాలా రాజకీయ పాఠశాలలకు హాజరయ్యాను. .

వనపర్తిలో ఉండగానే సిపిఎం పార్టీ సభ్యత్వం 1972లో తీసుకున్నాను. హైదరాబాదుకు వచ్చాక సభ్యత్వం కొనసాగించాను. హైదరాబాదులో ఏర్పాటు అయిన శాఖకు నేను కార్యదర్శిని. చాలా శాఖలు మారినా నా బాధ్యత మారలేదు. ఒక దశలో ఐఐటి చుక్కా రామయ్య గారు, ప్రొఫెసర్‌ అరిబండి ప్రసాద్‌ రావు, పాశం యాదగిరి, మోత్సూరి నరహరి మా శాఖలో ఉండేవారు. చాలా వరకు ఈ శాఖలను కా॥ రఘుపాల్‌గైడ్‌ చేసేవారు. 1975 సెప్టెంబర్‌ నుండి 79 అక్టోబర్‌ వరకు హైదరాబాదు నర్చింగ్‌ హోమ్‌లో పనిచేశాను. ఖ్ర 60 పష. ఎస్‌ వినయకుమార్‌ ౫౫%

ఎమర్దెన్సీలో డెన్‌గా మారూం నేను హైదరాబాద్‌ నర్సింగ్‌ హోంలో పనిచేసేటప్పుడు ఇసామియా బజారు వద్ద కుద్చిగూడలో ఒక రూమ్‌లో పి. మధుగారితో పాటు అద్దెకు ఉండేవాడిని. అప్పటికి ఎంబిబియస్‌లో చేరిన వనపర్తి వాసి వెంకటస్వామి కూడా మాతో ఉండేవాదు. తర్వాత హాస్టల్లో సీటు వచ్చి వెల్లిపోయాడు. ఎంబిబియస్‌ పూర్తి చేసి నెల్లూరులోని ప్రజావైద్యశాలలో చేరాడు. అక్కడుండగానే చిన్న వయస్సులో పాంక్రియాటిక్‌ క్యాన్సర్‌తో చనిపోయాడు. నేను బ్రహ్మచారిని అది ఎమర్జెన్సీ పీరియడ్‌. సిపిఐ(ఎం) లీడర్లకు నా రూమ్‌ ఒక “డెన్‌”. నాయకులు రావడానికి ముందు సమాచారం అందేది. వారికి కూడా వంటచేసి నా పనికి వెళ్ళి పోయేవాడిని. లావు బాలగంగాధర రావు (ఎల్‌బిజి) రెగ్యులర్‌గా నా రూముకు వచ్చేవారు. ఆ తర్వాత ఆయన పార్టీ రాష్ట్ర కార్యదర్శి అయ్యారు. పార్టీ పొలిట్‌బ్యూరో సభ్యులుగా కూడా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. మధుగారు తర్వాత కాలంలో రాజ్యసభ సభ్యులయ్యారు. పార్టీ హైదరాబాద్‌ నగర కార్యదర్శి ఎన్‌.వి,భాస్మరరావు ఇంకా కొంతమంది వచ్చేవారు. కాని వారి పేర్లు నాకు తెలియదు. అజ్ఞాతంలో ఉన్నప్పుడు అలాంటి జా(గ్రత్తలు తీసుకోవాల్సిందే. అలా నాకు పార్టీలో పెద్ద నాయకులతో పరిచయాలు ఏర్చద్దాయి. ఎల్‌బిజికి నా వంటలు నచ్చేవి. మీరు పప్పు బాగా చేస్తారు అనే వారు. ముగ్గురు, నలుగురి కోసం చేసినా పప్పులో ఒకేఒక పచ్చిమిరపకాయ వేసేవాణ్ణి. తాళింపులో వేసే వెల్లుల్లి, మిర్చి వల్ల కారం తక్కువైనట్లు అన్పించేది కాదు. ఎల్‌బిజి కోసం పాలు తెచ్చి బాగా మరగబెట్టి గడ్డ పెరుగు సిద్ధం చేసేవాడిని. ఆయనకు గడ్డ పెరుగు ఇష్టమని మధుగారు చెప్పేవారు. మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాలోని శూద్రుల్లో వ్యవసాయేతర కులాల వారికి భోజనంలో పెరుగు అవసరం

లేదు. కనుక పెరుగు తప్పనిసరి అన్న పట్టింపు నాకు ఎప్పుడూ లేదు. భోజనాల లెక్కలు రాస్తే ఎన్‌.వి.బి గారు ఆ డబ్బులు ఇచ్చేవారు. నాయకులు వస్తారని ముందే తెలిసినప్పుడు చికెన్‌ తెచ్చి వండేవాడిని. అప్పుడప్పుడే హైదరాబాదులో రిటైల్‌ చికెన్‌ షాపులు వస్తున్నాయి. ధర కిలోకు పది రూపాయలు. “ మేమే వచ్చినప్పుడల్లా ఇల. పేపర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. జో 81

నా వారు. చికెన్‌ చేస్తున్నావు. అలా చేస్తే నీవు నష్టపోతావు గదా” అన ఎన్‌పీవీ ప్రశ్నిం మరు చికెన్‌ వండిన రోజు భోజనానికి ఒక పావలా అదనంగా ంర్చు యా సం వండటం గమనించడం లేదు అని చెప్పేవాణ్ణి. ఇంటికి అతిధి వచ్చినప్పుడు న. మా మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లా ఆచారం దాన్ని మానుకోలేను అని చెప్పేవాణ్సి. ఆస్పత్రి అనుభవాలు శ హైదరాబాద్‌ నర్సింగ్‌ హోంలో క్యాషియర్‌గా డే బుక్‌ రాయదంతోసాటు ప కూడా చూసేవాణ్జి, ఇన్‌ పేషెంట్‌ బిల్లులు తయారు చేయడం. డబ్బులు తను నురక్తం బుక్‌ రాయడం నా పని. బయట నుండి రక్తం కోసం వచ్చే ఇండెంట్‌ లెటర్‌ల ను నమూనా పై ఉన్న పేరు సరిచూసుకొని నేను సంతకం పెడితే బడ్‌ బ్యాంకులో చంటి. టెస్ట చేసి రక్తం ఇచ్చేవారు. వేరే గ్రూపు రక్తం ఎక్కిస్తే ఫలితం తీవ్రంగా కోవాల్సి బిల్లులు తయారు చేస్తున్నప్పడు ఏ మందులు, ఏ పేషెంట్‌క్షు, ఎన్నివాడారో చూసు ఏ వచ్చేది. అనుమానం వచ్చినపుడు నర్సింగ్‌ స్టాఫ్‌ను అడిగి తెలుసుకోవడం వల జబ్బుకు ఏ మందు వాడ్డారో తెలిస్పేద్రి. స్పిరిట్‌, ఆక్సిజన్‌ సిలిండర్స్‌ ఇతరత్రా గే. ఇండెంట్‌ వచ్చినప్పుడు వెంటనే తెప్పించి రెడీగా ఉంచడం కూడా నా పనిలో భొ గొ ఆస్పత్రుల్లో గాన్సీ, జర్నలిజంలో గానీ వాయిదా వేయడం కుదరదు. అది ప్రమాదకరం పరిణమించవచ్చు. నేను హిందీ, ఇంగ్లిష్‌ మాట్లాడగలిగే వాణ్డీ కాబట్టి అక్కడ వ సులువుగా ఇమడగలిగాను. అక్మడ నిత్యం డాక్టర్లతో సంప్రదింపులు జరపడంవళి కూడా నా హింద్పి, ఇంగ్లిష్‌ మెరుగుప్రడింద్ర. లో హాస్పిటల్‌లో పనిచేస్తున్నప్పుడ్రు బర్రిగ్వ ఒక విషయం చెప్పాలి. హాస్పిటల్‌ 0 మేజర్‌ షేర్‌ హోల్టర్‌ అంప్రోఫ్టర్స్‌ అధినేత ఎం, జనార్థనరావుతో పాటు ఆయన కుటుంగ ఒకరోజు హాస్పెటత్రల్రో భోజనం చేసింది. నిజాం క్లబ్‌ నుండి వంటకాలు తేప్పించొ ణో నన్ను వడ్డించమన్నార్రు. నాకు అప్పటికి ఆ వంటకాల పేర్లు కూడా తెలియదు. నో రకరకాల వంటకాలు చేస్తారు. ప్రజల ప పదార్థం తర్వాత ఏ పదార్గం వడ్డించొ కూడా తెలియదు. అక్కడ నా సీనియర్‌ సి ఆయనకు కీ 26 నా సినియర్‌ నుభాష్ష్‌ ఎక్కా హైదరాబాదీ. ఆయ బని వంటల గురించి తెలుసు, అవి ఎలా వడ్డించాలో తెలుసు... కాని తనకు ఆ * చెప్పకుండా నన్ను వడ్డించమన్నార్చు. ఎందుకంట్రే అ్రత్రడ్రు దళిత క్రిష్టియన్‌ కాబ్‌ అతను వడ్డించడం వారికి ఇష్టంలేదు. ఆయన చాలా మ్వభ్రావంగా కూర్చుంది పోయారో హైదరాబాద్‌ నగరంలో అద 1975-76లో క్ర పారిశ్రామిక కుటుంబంలో అంటరానితనం షట్ల అంత్ర పట్టింప్ప ఉండటం నాక్టు ఘోరంగా అన్వించింది. ఇష్ట లేకపోయినా నాకు పడ్దించక్ష తప్పలేద్దు. . ౦0 82 య వినయక్షుమ్హూక్ర పనలు

మాపెళ్లి

హైదరాబాద్‌ నర్సింగ్‌ హోమ్‌లో సుజావతితో పరిచయం ఏర్పడింది. అమె కూడా అక్కడ పనిచేసేది. ఒకరోజు పెళ్లికి ప్రతిపాదన పెట్టాను. రెండు రోజుల తర్వాత తన నుండి సానుకూల స్పందన వచ్చింది. మా పెళ్ళి సమయంలో మా కుటుంబం తరపున నాన్న ఒక్మరే వచ్చారు. సుజావతి ఇంటి నుండి ఎవ్వరు రాలేదు. మాది కులాంతర వివాహం. ఎమర్జెన్సీలో 16 జనవరి 1977న మా పెళ్ళి జరిగింది. కనుక పార్ట నాయకులు పెళ్ళికి హాజరయ్యే అవకాశం లేదు. పైగా పార్టీ నాయకులు వస్తే నేను పనిచేసే చోట సమస్యలు రావొచ్చు. నర్సింగ్‌ హోం కార్యదర్శి మహ్మద్‌ ఇక్బాల్‌, ఇతర స్టాఫ్‌ నా వనపర్తి మిత్రులు పెళ్ళికి హాజరయ్యారు. ఆ తర్వాత రెండు రోజులకే ఎమర్జెన్సీని ఎత్తేశారు. పెళ్ళిరోజున మా నాన్న ఉదయం కుల నిర్మూలన సంఘం అధ్యక్షులు, ఆనాటి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వ న్యాయశాఖ కార్యదర్శి అయిన జె. వీరస్వామిని పెళ్లి పెద్దగా ఆహ్వానించడానికి ఆయన ఇంటికి వెళ్ళారు. ఆయన లేరు. మా నాన్న తన విజ్ఞప్తిని ఒక చీటి మీద రాసి వారి ఇంట్లో పెట్టి వచ్చారు. ఆ చీటి చూసి ఆయన సాయంత్రం పెళ్ళి హాల్‌కు సొంతంగా కారు డైవింగ్‌ చేసుకుంటూ వచ్చారు. మా చేత దండలు మార్చించి ప్రమాణపత్రాలు చదివించి పెళ్లి చేశారు.

నా పెళ్ళి ఖర్చు మొత్తం రూ. 1,000 లు మాత్రమే. వాలు కిరాయి, స్వీట్‌, ఖారా, టీ, పూలదండలు, మాత్రమే కాదు, మా ఇద్దరికి బట్టలు, మా ఊోళ్ళకు వెళ్లడానికి బస్‌ ఖర్చులు అంతా అందులోనే. ఆ వెయ్యి రూపాయల కోసం ఆఫీసు నుండి చెరి రెండు నెలల జీతం అడ్వాన్స్‌గా తీసుకొన్నాం. నా పెళ్ళి తర్వాత రోజు మరురోజు వనపర్తి వెళ్ళాం, మా నాన్న టీ పార్టీ ఇచ్చారు. రెండు రోజుల తర్వాత చిత్తూరు జిల్లా పీలేరులోని సుజావత్రి వాళ్ల ఇంటికి వెళ్ళాం. ఆమె మౌ కుటుంబంలో ఇట్టే కలిసిపోయింది. పెళ్ళి తర్వాత ఆమె కుటుంబసభ్యులు కూడా మా పెళ్ళిని అంగీకరించారు. పెళ్లికి ముందు ఆమె తమ్ముడు హరీంధ్రనాథ్‌ రెడ్డి వచ్చి మాతో మాట్లాడి వెళ్లారు. “మేమెవరం పెళ్లికి రాలేం, పెళ్లి తర్వాత మీరే పీలేరుకు రండి” అని చెప్పి వెళ్ళాడు. మాకు ఆణిముత్యాల్లాంటి ఇద్దరు పిల్లలు ఉజ్వల, సందీప్‌.

జని శేపరబాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ సల 83

నేను ప్రజాశక్తిలో చేరడానికి ఒప్పుకోవడం సుజావతి చేసిన పెద్ద సారం అంతకు ముందు ఈనాడులో పనిచేవాణ్ణి. ప్రజాశక్తిలో జీతం చాలా తక్కువ వో లో ఆ తేడా మరింత పెరుగుతుందని తెలిసికూడా ఓకే చేసింది. ఇది నా జీవితం నే 'ప్రధాన మలుపు. అప్పటి నుండి నేటి వరకు కూడా కుటుంబ అవసరాలన్నీ తొ చూసుకొంటుంది. ఇటు ఉద్యోగం, కుటుంబం మా అమ్మనాన్న తమ్ముళ్ళు, వెళిళ ఇక బంధువుల్ని అందరిని కలుపుకొని కుటుంబ విషయాలన్నీ చక్కృబెట్టేసేది. ఇం శ్ర పెద్ద కోడలుగా మంచీ పాత్ర పోషించింది. మా ఇంట్లో సుజావతి అంటే అందరి హడలే. దానికి మించి అభిమానం కూడా, సహచరి సుజువతి మాటల్లో “హైదరాబాద్‌ నర్సింగ్‌ హోమ్‌లో నేన్స ఆహరేషన్‌ థియేటర్‌ నర్సుగా పనిచేసేదాన్ని అక్కడే టెర్రస్‌పై ఒక రూంలో వసతి కల్పించారు. అర్థరాత్రి అపరాత్రి అనే తేడొ లేకుండా అడ్మినిస్ట్రేషన్‌ తరపున ఎవరో ఒకరు అందుజాటులో ఉండాలి అందుకని వనయ్‌కి కూడా బెర్రస్‌పై ఒక రూం ఇచ్చారు. వినయ్‌ది ఎవరినీ నొప్పించని వ్యక్తిత్వం. విషయ పరిజ్ఞానం కలవాడు, మృధుస్వభావి. మాటతప్పని మనిషి వ్యసనాలు లేని నిజాయితీ. కనుక నేను పెళ్ళికి ఒప్పుకొన్నాను. సామాజికంగా ఇద్దరి మధ్య చాలొ అంతరం ఉన్నా రెండు కుటుంబాల పేదరికం మమ్మల్ని ఒకడి చేసింది. మా ఇంట్లో వ్యతిరేకత సచ్చిసప్పటికీ మ్వ్నిద్దర్వ ఒకటయ్యాం. మాది ఆదర్శ వివాహం. కేవలం న. మార్చుకోవడం, ప్రమాణాలు చేశ పత్రాల మీద సంతకాలు చేశోకీ న 0 దులో పెళ్ళి ముగిసింది. వినయ్‌ తరపున వార్ర తండ్రి అలాగే వినయ్‌, నొ గాలులు. స్నెహితురాళ్ళు వచ్చారు. నర్సింగ్‌ హోం నుండి కార్యదర్శి, దాక్టరు పెళ్లీ తర్వాక ముందు వనపర్తిక్షి వెళ్ళి ఆ తర్వాత చిత్తూరు జిల్లా పీలేరులోని మా ఇంటికి వెళ్ళి వారం రోజు గడిపి వ న్‌ సాదర స్వాగతం దొరికింది. బత పామి. వినయ్‌ ఇంట్లో నాకు నన్న చూసీ ఎంతో ప్న నన్నుచాలా బాగా ఆదరించారు. వినయ్‌ నొనవ్వు షై చూసి ఎంతో ప్రేమగ పలకరించ్రార్ర నొకు రెండ్రు ఇ రు. అవి ఈనాటికి ఆమె గుర్తు లను శ పగలు ఇచ్చా చగౌ భద్రంగా దాచ్చుక్రునాన = రమైన లోటును న్నాన్సు, పెళ్ళి వల్ల అమ్మనాన్న దూ అత్తమామలు తీర్చారు. మా అత్రవ్చ న న మౌ స్మి నన్ను కన్నబిడ్డలా చూసుకొన్నారు.

అత్తగారు నా జుట్టుకు నూనె రాసి తలదువ్వేది. ఆమె హైదరాబాదులో ఉన్నప్పుడు నేను డ్యూటీ నుండి ఇంటికి రాగానే టీ చేసి ఇచ్చేవారు, భోజనం వండి పెట్టేవారు. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే అత్తరూపంలో దొరికిన “అమ్మ మా అత్తమ్మ దానమ్మ,. అలాంటి మెట్టినిల్లు దొరకడం నిజంగా నా అదృష్టమే.

ఆడపిల్లకి అత్తవారి ఇల్లు పుట్టింటిని మైమరపించేదిలా ఉంటే ఇక ఆ ఆడపిల్ల జీవితానికి ఇంకేం కావాలి. అలాంటి మంచి జీవితం నాకు దొరికింది. నా ఇద్దరు మరుదులు, ఇద్దరు ఆడపడుచులు. వారు కూడా నా పట్ల ఎంతో అప్యాయతతో

ఉంటారు. వారందరి పెళ్ళిళ్ళకు పెద్ద కోడలుగా నేను బాధ్యతలు నిర్వహించాను. మా అత్తమ్మ శస్త్రచికిత్సకు రక్తం అవసరం ఏర్పడింది. వెంటనే నా రక్తం ఇచ్చాను. మా అత్తమ్మ ఆరోగ్యాన్ని మేము చాలా జాగ్రత్తగా చూసుకోవడంతో ఆమె ఆనందానికి హద్దుల్లేవు, అత్తా కోడళ్ళు లాగా కాకుండా తల్లీబిడ్డల్లా కలిసి పోయేవాళ్ళము. మా కుటుంబంలో ఎలాంటి అభిప్రాయ బేధాలు లేకపోవడం కూడా. నాకు బాగా కలిసొచ్చింది. ఇది చాలా సంతోషం కలిగించేది. మాకు వివాహం తర్వాత మా జీతాలు చెరొక రూ.50 పెరిగాయి. వచ్చిన జీతంతో జాగ్రత్తగా ఎక్కడ ఎంత ఖర్చుపెట్టాలో చూసి ఖర్చు పెట్టేవాళ్ళం. ఒకరికొకరిని అద్ధం చేసుకోంటూ, గౌరవించుకొంటూ ఆనాటి నుండి నేదీ వరకు ఆలాగే కొనసాగుతున్నాము. 1978లో నాకు ప్రభుత్వ ఉద్యోగం వచ్చింది. స్టాఫ్‌ నర్సుగా నిమ్స్‌లో జాయిన్‌ అయ్యాను. దాదాపు దశాబ్దకాలం అక్కడ పనిచేశాను. ఆ తర్వాత ఉస్మానియా హాస్పిటల్‌కి బదిలీ చేశారు. మధ్యలో కొంతకాలం మళ్ళీ నిమ్స్‌లో చేశాను. రెండేళ్ళు సిడిఆర్‌ హాస్పిటల్‌ నర్సింగ్‌ సూపరింటెండెంట్‌గా పనిచేసి త్రరిగి ఉస్మానియాలో చేరాను. 2011 మేలో రిటైర్‌ అయ్యాక డాక్టర్ల కోరిక మేరకు రెండు ప్రయివేట్‌ ఆస్పత్రుల్లో థియేటర్‌ ఇంచార్జీగొ పని చేశాను. నేను ఇంత దిగ్విజయంగా పనిచేయడానికి కారణం వినయ్‌ అందించిన అండదండలే. దానివల్ల నర్సింగ్‌ యూనియన్‌లో రాష్ట్ర ప్రధాన కార్యదర్శిగా అధ్యక్షురాలిగా పనిచేయగలిగాను. నర్సుల ప్పని ప్రర్రిసిళ్సులో చాలా మార్పులు శ్రేగలిగాను. నా కుటుంబంపట్ల, సమాజంపట్ల కూడా వినయ్‌ అంతే వినయంగా, వినమంగౌా వ్యవహరించారు. అది ఆయనకే సాధ్యం. మా ఇద్దరు పిల్లల్ని (ఉజ్వల, సందీప్‌కుమార్‌) ఏ లోటు లేకుండా చూసుకున్నాం ఉన్నదాంట్లోనే ఉన్నతంగా ఎలా జీవించాలో పదిమందికి ఎలా సాయ పడాలో ఆయన మ్రాక్టు నేర్పించారు.

1ఆఐన. ప్రేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. “సో 85

మా అమ్మనాన్నలది రాజకీయ కుటుంబం కాదు. కాని మా ఇంటికి జిల్లా స్థాయి నాయకులు వస్తూపోతుండేవారు. మా ఊర్లో మమ్మల్ని పెద్దరెద్గు అనేవారు. మౌ కుటుంబానికి భూమీ, తోటలు ఉండేవి. కాలక్రమంలో అవన్నీ పోయాయి. పదవ తరగతి తర్వాత జిఎన్‌ఎం (జనరల్‌ నర్సింగ్‌ & మిడ్‌వైఫరీ) పరీక్ష రాశాను. అప్పట్లో టాప్‌ 80 మందిని మాత్రమే ఎంపిక చేసేవారు. అందులో నేను ఎంపిక అయ్యాను. మూడున్నర సంవత్సరాలు కర్నూలులో శిక్షణ తీసుకొన్నాను. ఆ తర్వాత ఉద్యోగం నిమిత్తం హైదరాబాద్‌కు వచ్చాను. హైదరాబాద్‌ నర్సింగ్‌ హోంలో ఆపరేషన్‌ థియేటర్‌ నర్చ్‌గా చేరాను. తన ప్రోదృలంతోనే నేను కూడా సిపిఎం కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన్నాను. హైదరాబాద్‌లో తొలిసారిగా “మహిళా సంఘం” స్థాపించాం. అందులో శాఖమూరి సుగుణ, సక్కుబాయి, ఎ.పి. వర్ధిని నేను ముఖ్యులం. అనంతరం ఆ సంఘం ఐద్వాగొ మారింది, సిఐటియులో వర్మింగ్‌ ఉమెన్‌ వింగ్‌ స్థాపించింది కూడా మేమే. హైదరాబాద్‌ సిటీకి మొదటి వర్కింగ్‌ ఉమెన్‌ సంఘానికి కన్వీనర్‌గా బాధ్యతలు నిర్వహించాను. వీటనన్నింటికి వినడ్స్‌ వెన్నుదన్నుగా నిలిచి నన్ను ప్రోత్సహించారు. ప్రస్తుతం తెలంగొణి బాలోత్సవం కమిటీకి ఉషాధ్యక్షురాల్రిగా బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నాను. ఈ బాధ్యతలన్నీ. ఏమి ఆశించకుండా స్వచ్చందంగా పార్టీకోసం, వినయ్‌ ఆశయాలకు అనుగుణంగో చేస్తున్నాను. క ల సీ పీళ్లల పెంపకం విషయంలో కూదా తాను చాలా బాధ్యతగా మెలిగేవారు. పదేళ్లు నాకు ఇనరళ్‌ డ్యూటీ ఉండేది. వంటచేసి ఉదయం 8 గంటలకల్లా హాస్పిటల్లో ఉండే దాన్ని వినయ్‌ పిల్లల్ని తయారుచేసి క్యారేజ్‌ కటి స్తూ నకు పంపేవారు. అలాగే రాంనగర్‌లో ఇరుగుపొరుగు వార కూడా మాకై తోసా . దే . ౦౮ సాయంగా ఉండేవాళ్ళు నా అత్తా మామలు వౌ ఆత్త పేరు కమలమ్మ, స్లూ్స కొత్తకోట ముసిరెడ్డి మా పెళ్లి జరగటానికి ముందు పెద్ద బావమరిది హరీందర్‌ రడ వచ్చి మ్రన్స క్‌ ) కలిసి వెళ్ళాడు. మా మామ మ్మైద్రటో కాస మే శ్‌ (నన్ను వాళ్ళ అక్కను నే మాట్లాడారు. మా అక్ర ల్‌ స భావంగా ఉన్నా తర్వాత కలుపుకోలుగొ ర్తి ] మేమున్న మూడు నాలుగు రోజుల్లో పి 66 వ వినయక్షువూర్రా న

వంటలు చేసి పెట్టారు. మా పెళ్లి నాటికి మా పెద్ద బావమరిది హరికి పెళ్లి కాలేదు. ఒక టూరింగ్‌ టాకీసు వ్యవహారాలు చూసేవాడు. చిన్న బావమరిది శివనాథరెడ్డి అప్పుడే స్కూల్‌ ఫైనల్‌ అయిపోయి ఇంట్లో ఉన్నాడు. హరి సహకార శాఖ కార్యదర్శి కోర్సు పూర్తిచేసి పెయిడ్‌ సెక్రటరీ అయ్యాడు. అతనితో పాటు మా అత్తమామలు కూడా చిన్న గొట్టిగల్లు, కుప్పం, చిత్తూరు, కాళహస్తిల్లో ఉంటూ వచ్చారు. చివరి దశలో వారి స్వగ్రామానికి దగ్గరలో ఉన్న కొమ్మిరెడ్డిగారి పల్లిలో బంధువుల మధ్య గడిపారు. మా మామ చనిపోయాక మా అత్త బెంగళూరులోని హరి ఇంటికి వెళ్ళి తన చివరి రోజులు అక్కడే గడిపారు. ప్రతి ఏడాది ఏదో ఒక పండుగ సందర్భంగా అత్తారింటికి వెళ్లి వచ్చేవాడిని. నా కుమార్తె ఉజ్బలను ఏడాది వయసులో మా అత్తమామల దగ్గర ఉంచాం. అప్పటికే మాకు అబ్బాయి పుట్టాడు. ఇద్దరిని చూసుకోవటం కష్టమని మా అమ్మాయిని అమ్మమ్మ తాతలకు అప్పగించి వచ్చాము. ఆ సమయంలో సుజావతి వాళ్ళ అమ్మమ్మ మా అబ్బాయిని చూసుకోవడానికి హైదరాబాద్‌కు వచ్చి మా దగ్గర ఉండేది. అప్పుడప్పుడు మా అమ్మ కూడా కొంతకాలం ఉండి వెళ్ళేది. పాలు మరిచాక అబ్బాయిని అక్కడ వదిలి అమ్మాయిని తెచ్చుకున్నాము. హరి భార్య మునిరత్నమ్మ మా పిల్లల్ని బాగా చూసుకొంది. ఆ తర్వాత ఇద్దరినీ మా దగ్గరకే తెచ్చుకున్నాము. ఆ సమయంలో మా అత్తగారు గానీ, ఆమె అమ్మగారు గాని మా దగ్గర ఉండి పిల్లల్ని

చూసుక్షునేవారు. చాలా గారాబంగా చూసుకునేవారు. బెంగళూరులో మా అత్తగారు చనిపోయినప్పుడు మా అబ్బాయి సందీప్‌ లండన్‌లో ఉన్నాడు. ఆమె అంత్యక్రియలను సందీప్‌ వాట్సాప్‌ ద్వారా చూశాడు. మా అమ్మాయి ఉజ్వల ప్రసవించినప్పుడు కూడా మొదటి ప్రసవంలో మా అత్తమ్మ మా దగ్గరే ఉండేది. మా మామ అప్పుడప్పుడు వస్తూపోతుందేవారు. తన ముని మనవడు శ్రీతేజ్‌ని మా అత్తగారు అల్లారుముద్గుగా చూసుకున్నారు. మా అమ్మాయి రెండో కాన్పులో పుట్టిన థేష్టను కూడా కొన్నాళ్ళపాటు ఆమె చూసుకోగలిగింది. నా బావమరిది హరీంద్ర రెడ్డిక్ర ఇద్దరు పిల్లలు. అబ్బాయి శ్రిషోర, అమ్మాయి సునీత. మేము జూల్లీహిల్స్‌లో ఉన్నప్పుడ్తు మా దగరే ఉండి జూల్లీపొల్స్‌ స్కూల్లో చదువుకున్నారు. కిషోర్‌ సివిల్‌ ఇంజనీరింగ్‌లో డిప్లమా చేసి ఒక పెద్ద టైవేటు బిల్తర్‌ దగ్గర పనిచేస్తున్నాడు. సునీత కడపలో బీటెక్‌ పూర్తి చేసింది. ఉద్యోగం చేయలేదు. ఆమె భర్త నాగేశ్వర్‌రెడ్డి ఎమ్మెస్సీ ఇన. ప్రేపర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ ల 87

కెమిష్ట్రీ చేసి హైదరాబాదులోని 'అరబిందో ఫార్మాలో పనిచేసేవాడు. తర్వాత బెంగళూరుకి

షిఫ్ట్‌ అయ్యి బిల్దర్‌గా మారాడు. కిషోర్‌కి గుంటూరు జిల్లా నంబూరు గ్రామ వాస్తవ్యులైన అళ్చినితో పెళ్లి జరిగింది. సునీత వ్యాపారంలో భర్తకు తోడ్పతుంది. వీరికి ఒక అమ్మాయి. 'పేరు లతిక. చిన్న బావమరిది శివనాథరెడ్డి కూడా బెంగళూరులో ఉంటున్నాడు. ఆయన పిల్లలు మురళీధర్‌, భరత్‌ ఇద్దరు ఉద్యోగాల్లో స్థిరపడ్డారు. ఒక కుటుంబంగా మేమందరం అరమరికలు లేకుండా మెలిగాం. మా తమ్ముళ్ళను కూడా వారు బాగా చూసుకొన్నారు. మా అమ్మ దినకర్శకు హరి, రత్న వనపర్తికి వచ్చి వెళ్ళారు. తిరుపతి వెంకటేశ్వరున్ని చూడాలని మా అమ్మకు బలమైన కోరిక ఉండేది. మేము అమ్మ, నాన్నలను తిరుపతికి తీసుకెళ్ళాం. ఆ సందర్భంగా వారు రెండు రోజులు మా మామగారి ఇంట్లో ఉన్నారు. థె 88 ఉక. ఎన్‌ వినయకుమూర్‌ 21%

పాత్రికేయ జీవితం

1979లో ఈనాడు ప్రవేశ పరీక్షలో ఎంపికై జర్నలిజం శిక్షణ పొందాను. పతంజలి, కమలాకర్‌ (టైమ్స్‌ అఫ్‌ ఇండియా) హెచ్‌ఆర్‌ దువా, (హిందుస్తాన్‌ టైమ్స్‌) తోపాటు చాలా మంది సీనియర్‌ ఇంగ్లిష్‌ జర్నలిస్టులు క్లాసులు బోధించారు. డా.బూదరాజు రాధాకృష్ణ (తెలుగు అకాడమి) తెలుగు పత్రికలకు ఎలా రాయాలో నేర్పించారు. భాషలో కొనసాగుతున్న ఛాందసాలను వదిలేయమని చెప్పేవారు. ప్రొఫెసర్‌ చేకూరి రామారావు (ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం) జార్జ్‌ వర్గీస్‌ వంటి సీనియర్‌ జర్చలిస్టులు గెస్ట్‌ లెక్బరర్స్‌గా వచ్చారు. పఠంజలి ఒక రోజు విద్యార్థులతో పరిచయం పెంచుకోవడానికి కుటుంబ వివరాలను అడిగారు. నేను కులాంతర వివాహం చేసుకున్నట్లు ఆ సందర్భంలో చెప్పాను. మా కులాల మధ్య ఉన్న అంతరం కూడా చెప్పాను. పెళ్లి తర్వాత మా ఆవిడతో పాటు నేను వాళ్ళ ఇంటికి వెళ్లిన విషయం చెప్పగా ఆయన మరింత ఆశ్చర్యపోయారు. “నువ్వు ఎలా వెళ్లావు. వాళ్ళ తల్లిదండ్రులు ఏమైనా చేసి ఉండవచ్చు కదా?” అని ప్రశ్నించారు. నేను ఇంగ్రిష్‌లో “ఇన్‌ దట్‌ కేస్‌ ఇట్‌ ఉడ్‌ వోవ్‌ ఖీన్‌ దేర్‌ ఫినరలొ' అంటూ సమాధానం చెప్పాను. ఎప్పుడు మౌనంగా ఉండే వాడు. ఇంత ఘాటు సమాధానం చెప్పాడేంటని ఆయనతోపాటు క్లాస్‌ అంతా నివ్వెరపోయింది. ఆరునెలల క్లాస్‌రూం శిక్షణను మూడు నెలల్లో ముగించి మమ్మల్ని ఫీల్డ్‌ ట్రైనింగ్‌ కోసం వివిధ జిల్లాలకు పంపారు. బహుశా ఆనాటి జనతా ప్రభుత్వం కూలిపోయి పార్లమెంట్‌ ఎన్నికలకు వెళ్ళే సూచనలు కన్పిస్తున్నందున కాబోలు మమ్మల్ని ఫీళ్ట్‌లోకి పంపారు. నన్ను కరీంనగర్‌కి వెళ్ళమన్నారు. చెన్నారెడ్డి ప్రభుత్వం “ఇళ్ల పథకం. ప్రతి ఊరికి బస్సు, వెట్టి చాకిరి నిముక్తి' పథకాలపై కరీంనగర్‌ నుండి స్పెషల్‌ స్టోరీలు రాసి ఇల. పేవర్‌భాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. సో 89

పంపమన్నారు. 1980లో పార్లమెంట్‌ ఎన్నికలు వచ్చాయి. పెద్దపల్లి నియోజకవర్గం

ఎన్నికల ఫలితాలు ఎలా ఉండబోతున్నాయో నా అంచనా పంపమని కోరారు. ఆ దశలో దేశమంతా జనతా గాలి వీస్తున్నట్టు అనిపించేది. చరణ్‌సింగ్‌ ప్రధానిగొ ఉన్నారు. కరీంనగర్‌లో జరిగిన ఎన్నికల సభలో కూడా ఆయన మాట్లాడారు. నేను పెద్దపల్లిలో కాంగ్రెస్‌ అభ్యర్థి రాజలింగం గెలుస్తాడని రిపోర్ట్‌ పంపాను. నేను చెప్పిందే నిజమైంది. కరీంనగర్‌ జిల్లాలో పడనున్న స్మైలాబ్‌ను అప్పటి కాంగ్రెస్‌ ముఖ్యమంత్రి మర్రి చెన్నారెడ్డి అద్దుకొన్నారనే ప్రచారం ప్రజల్లో బలంగా ఉండింది. ఓటర్లలో చాలొ మంది అది నమ్మేవారు. అప్పటి ఓటర్ల వైతన్య స్థాయి అది. దాన్ని బట్టి కాంగ్రెస్‌ అభ్యర్థికి అక్కడ గెలుపు ఖాయం నా అంచనా, స్కైలాబ్‌ కరీంనగర్‌ జిల్లాలో పడనుండీ అని మొదట్లో వార్తలు వెలువడ్డాయి. జనం భయపడాల్సిన పని లేదని ఆరోజు తాను కరీంనగర్‌లోనే ఉంటానని ప్రకటించి చెన్నారెడ్డి స్కైలాబ్‌ పడే రోజున అక్కడ ఉన్నారు. స్కైలాబ్‌ సముద్రంలో పడనుందని అప్పటికే ద్రువ పడినా చెన్నారెడ్డి చెప్పిన మాట ప్రకారం కరీంనగర్‌కు వెళ్లి ఆ రోజు అక్మడే ఉన్నారు. గెలుపు కోసం ఎన్నికలకు ముందు బలమైన భావోద్వేగాన్ని సృష్టిస్తేదాలు కదా? బావోద్వేగం బాగా పనిచేసింది. పెద్దపల్లి లోకసభ నియోజకవర్గంలో కరీంనగర్‌, జిల్రాలొన్సి కొన్ని ఎంఎల్‌ఎ నియోజక వర్గాలు. అదిలాబాద్‌ జిల్లాలోని రెండు ఎమ్మెల్యే నియోజక వర్గాలు ఉండేవి. మూడు నెలల ఫీల్డ్‌ శిక్ష్య తర్వాత కరీంనగర్‌ నుండి హైదరాబాద్‌ వచ్చాను. ౮ రర్వాత కొత్తగా శిక్షణ పొందిన వీలేకరులను ఎంపిక చ న్యూస్‌ బ్యూరో అని ఐర్చాటు చేశారు. రెగ్యులర్‌ వార్తలు కాక్సుందా స్పెషల్‌ స్టోరీస్‌ చేసే పనిని ప మ్యారోకు అస్పగందార్తు నా నా జర్నలిస్టు జీవిత్రం (పత్యేక కథనాలతో ప్రారంభమైంది. ఆ చాత లంలా మొదట శాసనమండలి, ఆ తర్వాత శాసనసభ వార్తలు కవర్‌

నా మొదటి స్టోరీ ఈనాడులో చేరిన స భాగంగా కరీంనగర్‌క్రి వాదే బి లే ప్రో నౌ ర్తలకోసం ఫీల్డ్‌ రిపోర్టింగ్‌లో స్టోరీ మెయిన్‌ పేజీల్లో వేశార్తు దాన్సి అర్ద ఆ ం. ఎయున మొదటిస్థోర నాదే నామొదటీ స్టోరీ ప్రామినెంట్‌గా పత్రికలో వనం ల వెళ్లిందన్నమాట అభినందించారు. ఆ స్తోరీ క్రోస్తు నేను ప్రందుకునా బ్యాచ్‌మేట్టు సీనియర్ల చే వదారు కిలో మీటర్లు క్రాల్రినడకన వెళ్లాను. 90 సి. వన్స్‌ వినయకుమారొ ఇ

చెన్నారెడ్డి హయాంలో పేదలకు ప్రభుత్వం ఇంటీ స్థలం కేటాయించి ఇల్లు వేసుకోవడానికి రు. 400 ఇచ్చేది. అది హాస్యాస్పదమైన అమౌంట్‌. కరీంనగర్‌లో చొప్పదండి నియోజక వర్గంలోని ఒక కుగ్రామంలో మా గుడిసెలు వేశారని తెలిసి నేను ఎక్కడో దిగి చాలా దూరం నడుచుకొంటూ ఆ గ్రామానికి వెళ్ళాను. సర్పంచ్‌ను కలిశాను. సర్పంచ్‌నన్ను సైకిల్‌పై తీసుకెళ్ళి వేసిన గుడిసెలు చూపెట్టాడు. రూ. 400తో గుడిసె వేయడానికి పడిన బాధలు చెప్పాడు. నిజానికి అక్కడ గుడిసెలు లేవు. ఒక చదరపు మీటర్‌ స్థలంలో నాలుగు కొమ్మలు పాతి వాటికి నాలుగువైపులా కట్టెలు బిగించి పైన చెట్ల కొమ్మలు పరిచారు. ఒక మనిషి దానిలో కూర్పోగలడు, కాని నిలబడలేడు. ఆ బాధలు, గాధలు ఒక ప్రత్యేక వార్తగా రాశాను. ఆ వార్తతో నాకు ఆఫీసులో గుర్తింపు వచ్చింది.

1979 చివరన ఈనాడులో ప్రత్యేక కథనాల కోసం “న్యూస్‌ బ్యూరో” ఏర్పాటు చేశారు. వైద్యం, ఆరోగ్యం, మున్సిపాలిటీ, అదవులు, జూ పార్కు కాలుష్యం, ప్రజారోగ్యంపై నన్ను కథనాలు రాయమన్నారు. పబ్లిష్‌ అయిన స్టోరీల్లో ప్రతిరోజు ఒక మంచి కథనాన్ని మెచ్చుకుంటూ రామోజీరావు గారు ఎంపిక చేసిన కథనానికి రూ. 100లు ఇచ్చి అభినందించేవారు. ప్రతి నెల నేను ఒకటో రెండో మెచ్చుకోళ్లు అందుకునేవాడిని. ఆ తర్వాత జూపార్భుపై, ఎర్ర చందనం పై, మున్సిపల్‌ కార్బోరేషన్‌పై నేను రాసిన వార్తలకు మంచి స్పందన వచ్చేది. నాకు అప్పగించిన శాఖల్లోని ఉన్నతాధికారులతో నాకు మంచి సంబంధాలు ఏర్పడ్డాయి. ఈనాదు పత్రికకు ఉన్న పాప్రలార్రిట్రీ అది. ఆ తర్వాత రెగ్యులర్‌ రిపోర్టింగ్‌కు పంపారు. మొదట శాసనమండలి, ఆ తర్వాత శాసనసభను కవర్‌ చేశాను. ఆ తర్వాత సెక్రటేరియట్‌కి పంపారు. ప్రతి జర్నలిస్ట్‌ను మొదట క్రైమ్‌ వార్తలకు పంపుతారు. ్రైం న్యూస్‌లో చాలా విషయాలు తెలుస్తాయి. క్రైం బీట్‌ మంచి, చెడు రెంటినీ నేర్చగలదు. మా బ్యాచ్‌లో ఎవరినీ ణం వార్తలకు పంపలేదు. 1979 సెప్టెంబర్‌ నుండి 1981 ఆగష్టు వరకు ఈనాడులో పని చేశాను. ఆ తర్వాత ప్రజాశక్తి దినపత్రికలో చేరాను.

ఈనాడులో కొన్ని రోజులు మొఫిసిల్‌ కో ఆర్డినేటర్‌గా పని చేశారు. 1981లో ఈనాడ్రు యాజమాన్యం ప్రతి (గ్రామానికి తన పత్రికను తీసుకెళ్లాలని (గ్రామాల్లో కూడ్దా ప్రయత్నం మొదలెట్టింది. ప్రతి శాసనసభ నియోజకవర్గంలో ఒక రిపోర్టర్‌ ఉండాలని నిర్ణయించారు. అప్పటికి విలేకర్లను నియమించని చోట్లకు విలేకరులను ఎంప్రిక్ర చేసే బాధ్యత నాది. అలాగే విలేకర్లు పంపిన వార్తల్లో దొర్లిన తప్పులను వివరిస్తూ విలేకరులకు లేఖలు రాసి వారి పని తీరును, మెరుగుపరచడానికి సూచనలు

జని. పేపర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ ఇలను 91

చేయడం కూదా నా పని. హైదరాబాదు ఎడిషన్‌లోని జిల్లా కేంద్ర విలేకరులతో టచ్‌లో ఉండేవాణ్ణి. ఎక్కడ ఏ స్టోరీకి అవకాశముందో చెప్పేవాడిని. 1981లో అంజయ్య (ప్రభుత్వం గ్రామ పంచాయతీలకు చాలా కాలం తర్వాత ఎన్నికలు జరిపింది. పంచాయితీ ఎన్నికల కవరేజికి నేను హైదరాబాదు ఎడిషన్‌ కో ఆర్డినేటర్‌గా వ్యవహరించాను. అప్పటికి రాష్త్ర ఎన్నికల సంఘం ఏర్పడలేదు. ఎన్నికలను పంచాయతీ శాఖ నిర్వహించింది. సచివాలయంలో ఒక అధికారితో టచ్‌లో ఉండి ఎన్నికలపై ముందస్తు సమాచారాన్ని సేకరించి వార్తలు రాసేవాణ్ణి. జిల్లా విలేకరులను అలర్ట్‌ చేసేవాణ్ణి. హైదరాబాదు ఎడిషన్‌ కిందికి వచ్చే రాయలసీమ, తెలంగాణాలోని జిల్లాల్లోని (ప్రతి గ్రామ సర్పంచ్‌కి పత్రిక చేరాలన్నది ఈనాదు షాన్‌. కనుక గ్రామ వార్తలకు (ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలన్న ప్రయత్నంలో పది జిల్లాలకు అనుబంధ పత్రికలను ఆ దశలో ప్రారంభించారు. నియోజకవర్గ స్థాయిలో విలేకరుల యంత్రాంగం ఏర్పాటు చేశారు. తెలంగాణలోని ఖమ్మం మినహాయించి మిగతా జిల్లాలు, రాయలసీమలో అనంతపురం, కర్నూల్‌ జిల్లాలు ఈనాడు హైదరాబాద్‌ ఎడిషన్‌ కింద ఉందేవి. నేను ఆ జిల్లా కేంద్రాలకు వెళ్ళి విలేకరులతో సమావేశాలు జరిపేవాడిని. ఆయా నియోజకవర్ధాల నుండి వార్తలు రాకపోతే ఆ విలేకర్లను అలర్జ్‌ చేసి వార్తలు తెప్పించేవాడిని. చట్టసభల కవరేజి ఏ విలేకరికయినా గొప్ప అవకాశం. ప్రజా సమస్యలు. నేతల ధోరణి బాగా అర్థమవుతాయి. ముఖ్యమంత్రి మర్రి చెన్నారెడ్డి, ప్రతిపక్షన్రాయకులు పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య గారు, ఓంకార్‌ గారు, జైపాల్‌ రెడ్డి గారు, గౌతు లచ్చన్న గారు, వెంకయ్య నాయుడు గారు తదితరులు మంచి విషయ పరిజ్ఞానంతో సభలో మాట్లాడేవారు. ప్రభుత్వం నుండి సూటిగా సమాధానం వచ్చేదాకా వదిలేవారు కాదు. పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య లేచి నిలబడితే స్పీకర్‌, ముఖ్యమంత్రులు, మంత్రులు, అధికారుల గ్యాలరీలోని ప్రభుత్వ కార్యదర్భులు అలర్ట్‌ అయ్యేవారు. నేను జర్నలిజంలోకి రావడానికి ముందే వెంగళరావుగారు కేంద్రంలోకి వెళ్లిపోయారు. నేను జర్నలిజంలో లేను. నాకు వీలైన సమయంలో జరిగే అన్ని సభలకు, పుస్తూవిష్మరణలకు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలకు వెళ్ళీవాణ్ణి. ముఖ్యమంత్రులుగా పని చేసిన వారిలో మర్రిచెన్నారెడ్డి గారి నుండి ఎన్‌టిఆర్‌ గారి వరకు వారి సభలను, పత్రికా సమావేశాలను కవర్‌ చేశాను. వైఎస్‌ రాజశేఖర రెడ్డి, చంద్రబాబు నాయుడు మంత్రులుగా ఉండగా పార్టీ చీఫ్‌లుగా ఉండగా కవర్‌ చేశాను. చాలా సార్లు. వైఎస్‌తో 92 “ల ఎన్‌ వినయకుమార్‌ 244

టివి 9 వారు నిర్వహించే చర్చా వేదికల్లో పాల్గొన్నాను. వెంగళ రావు గారు ముఖ్యమంత్రిగా ఉండగా కవర్‌ చేయకపోయినా కేంద్రమంత్రిగా ఆయన పత్రికా గోష్టులను కవర్‌ చేశాను.

ఎమర్జెన్సీ ఎత్తేశాక ఎగ్జిబిషన్‌ (గ్రౌండ్‌లో జరిగిన జనతాపార్టీ సభకు కూడా వెళ్ళాను. జయప్రకాష్‌ నారాయనణ్‌, నీలం సంజీవరెడ్డి, ఎల్‌.కె అద్వానీ, రాజ్‌ నారాయణ్‌ వంటి వారి ప్రసంగాలు విన్నాను. నీలం సంజీవరెడ్డి రాష్ట్రపతిగా ఉండగా, ఒక ఏడాది సికింద్రాబాద్‌లోని రాష్ట్రపతి నిలయంలో కొన్ని రోజుల పాటు శీతాకాలం విడిది చేశారు. ఆ సందర్భంగా రాష్ట్రపతులు ్రెస్‌ని కలిసేవారు. పిచ్చపొటి సమావేశాలు జరిగేవి. నీలం సంజీవరెడ్డి కూడా ఒక సాయంత్రం, ప్రెస్‌ని హై టీకి ఆహ్వానించారు. రాష్ట్రపతులు (్రెస్‌తో రాజకీయ అంశాలపై మాట్లాడరు. కనుక నీలం సంజీవరెడ్డి గారు కూడా ఏదో పిచ్చాపాటి కబుర్లు ప్రారంభించారు. తాను ముఖ్యమంత్రిగా ఉండగా పనిచేసిన విలేకరులు ఎలా ఉన్నారని పేరుపేరునా అడిగారు. అప్పుడు రాష్ట్రం, కేంద్రంలో ఉండే విలేకరులు పదిమందిలోపే ఉందేవారు. కనుక ఆయనకు అందరి పేర్లు జ్ఞాపకం ఉన్నాయి. ఆయన ప్రస్తావించిన వారిలో కొందరు చనిపోయారని, కొందరు వృద్ధాప్యంలో అనారోగ్యంతో ఉన్నారని చెప్పినప్పుడు ఆయన మొహంలో ఒక్క క్షణం విచారం కనిపించింది. టీ పూర్తి చేశాక కూడా విలేకరులు సిగరెట్లు వెలిగించకపోతే, అదేంటి టీ తాగాక కూడా సిగరెట్లు వెలిగించరా? అని ఆయన ప్రశ్నించారు. మీరు ఇప్పుడు రాష్ట్రపతి కదా, రాష్ట్రపతి ముందు సిగరెట్‌ ఎలా కాల్చ్బగలమని హిందూ చీఫ్‌ రిపోర్టర్‌ రాజేంద్రప్రసాద్‌ సమాధానం ఇచ్చారు. *నా ఊపిరితిత్తులకు క్యాన్సర్‌ సోకినట్లు డాక్టర్లు స్మానింగ్‌ ద్వారా గమనించారు. సిగరెట్టు తాగరాదని కచ్చితంగా చెప్పారు. ఇతరులు సిగరెట్లు వెలిగిస్తే ఆ వాసన నాకు హాయిగా అనిపిస్తుంది. కనుక మీరు సిగరెట్‌ వెలిగిస్తే నేనే వెలిగించినంతగా అనందిస్తాను కాబట్టి కానివ్వండి అన్నారు. ఇంకేముంది విలేకరులు జేబుల్లోంచి సిగరెట్‌ ప్యాకెట్లు తీసి క్షణాల్లోనే ఆ గదిని సిగరెట్‌ పొగతో నింపేశారు.

నేను చూసిన ముఖ్యమంత్రుల్లో మంచి విషయ పరిజ్ఞానం కలిగిన ముఖ్యమంత్రి దాక్టర్‌ మర్రి చెన్నారెడ్డి. ఆయన తెలంగాణ యాసలో హుందాగా మాట్లాడే వాడు. అసెంబ్లీలో ప్రతిపక్షాల సభ్యులు చేసే విమర్శలను సావధానంగా వినేవారు. ప్రతిపక్ష సభ్యుల ప్రసంగంలో ఏదో ఒక సమయంలో తప్పుదొర్లితే తన ప్రసంగంలో ఆ అంశాన్ని

జా. ప్రేపర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ సస 93

పట్టుకునేవాడు. ఆయన చెప్పింది పూర్తిగా అవాస్తవం అంటూ దానిపై సుదీర్హ వివరణ ఇచ్చేవాడు. ఆ వివరణతోనే సమయం మించిపోయేది. ప్రశాంతంగా వినడం వెనుక ఆయనకున్న వ్యూహం అది. టి.అంజయ్య ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న సమయంలోనూ జి.వి.సుధాకర్‌ రావు నీటిపారుదల శాఖను చూసేవారు. సభలో సభ్యులు చిన్న (ప్రశ్న వేస్తేచాలు మీకు అన్ని వివరాలు చెప్పాలి అంటూ సుదీర్హ ఉపన్యాసం చేసేవారు. ప్రశ్నవేసిన సభ్యుడు, అలాగే స్పీకర్‌ 'చాలు మహాహప్రభో ఆపండి' అనే స్థితికి తెచ్చేవాడు. దాంతో అనుబంధ ప్రశ్నలకు అవకాశం లేకుండా పోయేది. అది ఆయన వ్యూహం అని జర్నలిస్టులం అనుకొనేవాళ్లం. ఆయన చెప్పింది అంతా రాయలేకపోయినా విలేకరులకు ఆ శాఖ గురించి చాలా విషయాలు తెలిసేవి. రెండవసారి మర్రి చెన్నారెడ్డి ముఖ్యమంత్రి అయినప్పుడు బషీర్‌బాగ్‌ (ప్రెస్‌ క్లబ్‌లో మర్రి చెన్నారెడ్డితో నిర్వహించిన మీట్‌ది(ప్రెస్‌కు నేనే అధ్యక్షత వహించాను. చాలా కలుపుగోలుగా ఆయన మాట్లాడారు. అవసరమైనప్పుడు వ్యంగ్యంగా సమాధానాలు చెప్పేవాడు. ప్రతిపక్షాల నాయకుల మీద విలేకరుల పరుష పదజాలం ఎప్పుడూ 'ప్రయోగించేవారు కాదు. ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమం సమయంలో ఆయన వనపర్తిలో, అచ్చంపేటలో నిర్వహించిన సభలకు వెళ్లాను. తెలంగాణకు ఇంత అన్యాయం జరుగుతుందా? అని సభికులు ఆవేశపడేట్లుగా తెలంగాణ యాసలో వివరంగా మాట్లాడేవాడు. ఆయనతో పాటు విద్యార్ధి నాయకుడిగా సభలో పాల్గొనే డాక్టర్‌ మల్లికార్జున్‌ ఉర్రూతలూపే ప్రసంగం చేసేశారు. చెన్నారెడ్డి హయాంలో ప్రభుత్వ అవినీతి గురించి చాలా పుకార్డు, విమర్శలు ఉండేవి. ఆయన తర్వాత 1981 ప్రాంతంలో టి. అంజయ్య ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. అంతకుముందు ఆయన కేంద్రంలో కార్మిక శాఖ సహాయ మంత్రి. కేంద్రంలోని బీజేపీ మంత్రులు ఇప్పుడు రాష్ట్రాల్లోనే ఉంటారు. కాంగ్రెస్‌ కాలంలో కేంద్రంలోని సహాయ మంత్రులు కూడా ఢిల్లీలోనే ఉండేవారు. బీజేపీ యేతర రాష్ట్రాల్లో ఒకవైపున గవర్నర్లు, మరోవైపు కేంద్ర మంత్రులు రాష్ట ప్రభుత్వాలతో గిల్లికజ్ఞాలు పెట్టుకుంటుంటారు. అన్ని రాష్ట్రాల్లోనూ ఆ స్థితిని మనం గమనించవచ్చు. కాంగ్రెస్‌ కేంద్ర మంత్రులు దాని భిన్నంగా ఢిల్లీలోనే ఎక్కువగా ఉండేవారు. అంజయ్య గారు ముఖ్యమంత్రిగా ఉండగా పరిపాలన అంతా అధికారులతో సాగేది. అంజయ్య గారు క్యాబినెట్‌ సమావేశ వివరాలపై నాలుగు ఆయన మాటలు మాట్లాడాక ఆయన ప్రైవేట్‌ సెక్రటరీ సీనియర్‌ ఐఎఎస్‌ అధికారి యు.రాఘవేందశ్రావు 9 పక ఎస్‌ వినయకుమూర్‌ “14

“యాజ్‌ అవర్‌ సీఎం సెదొ అంటూ మొదలుపెట్టి క్యాబినెట్‌ నిర్ణయాలు తానే చెప్పేవాడు. రాజకీయ ప్రశ్నలకు మాత్రం అంజయ్య సమాధానం చెప్పేవారు. ముఖ్యమంత్రిని కలుసుకోవడం ఆయన కాలంలో ఎవరికైనా సులభ సాధ్యంగా ఉండేది. ముఖ్యమంత్రి కార్యాలయం కారిడార్‌లో బస్తీ నాయకులు కూడా కనిపించేవారు. ఆయన నివాసం 'జైప్రజా భవన్‌' స్థితి కూదా అలాగే ఉండేది. ఆయన గళ్ల లుంగీ చుట్టుకొని జనం మధ్యకు వచ్చి వారు చెప్పేది వినేవారు. అంతా విన్నాక 'జర చూసుకోండి" అన్నట్లు అధికారుల వైపు చూసేవాడు. ఆయన ఒక మంచి చేశారు. ప్రతి శాఖకు శాసనసభలోని వివిధ పక్షాల సభ్యులతో కూడిన ఒక సలహా కమిటీని వేసేవారు. ఆ కమిటీతో మంత్రులు సమీక్ష సమావేశాలు జరపటం వల్ల ప్రభుత్వ నిర్వహణ సాఫీగా జరిగేటట్లు ఆయన చూశారు. సీనియర్‌ విలేకరులను ఆయన పేర్లతో సహా పిలిచేవాడు పరస్పర పరాచకాలు కూడా ఉండేవి. ఆయనపై కల్పిత జోక్స్‌ ఎన్నో అదే సందర్భంలో ఆయనలో సెన్సా ఆఫ్‌ హ్యూమర్‌ కూడా చాలా ఎక్కువ. ఎన్టీఆర్‌ ముఖ్యమంత్రిగా ఉండగా ఉద్యోగుల రిటైర్‌మెంట్‌ వయసును 58 నుండి 55కు తగ్గించాడు. అదొక అనాలోచిత చర్య. ఆ సమయంలో ఇరాన్‌లో అధికారంలోకి వచ్చిన అయతుల్లా ఖుమేని అక్కడి (ప్రజా ఉద్యమాలపై విరుచుకుపడుతున్నాడు. కాగా ఇక్కడ ఎన్టీఆర్‌ కాషాయ వస్తాల్లోకి మారి తాను నాన్‌ వెజ్‌ ముట్టుకోవటం లేదని ప్రకటించారు. ఆ సమయంలోనే ఉద్యోగ విరమణ వయసును ఎన్టీఆర్‌ తగ్గించారు. ఎన్టీఆర్‌ నిర్ణయాన్ని అంజయ్య పత్రికల వారితో ప్రస్తావిస్తూ ఎన్టీఆర్‌ను “వెజిటేరియన్‌ ఖుమేని' అని చమత్కరించారు. అలాంటి చతురత అంజయ్య గారిలో ఉండేది. ముఖ్యమంత్రిగా శాసనసభలో కూడా సరదా మాటలతో బయటపడదేవాదు. భవనం వెంకట్రాంరెడ్డి ముఖ్యమంత్రి అయ్యాక తన పేరు నుండి రెడ్డి పదాన్ని తొలగిస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. ఇకపై భవనం వెంకట్రామ్‌ అంటూ రాయాలని ్రెస్‌ను కోరారు. ప్రెస్‌ అదే పాటిస్తూ వచ్చింది. ఒక దశలో జైపాల్‌ రెడ్డి కూడా తన పేరులో రెడ్డి అనే మాటను తొలగించి రాయాలని కోరినా అది ఎంతో కాలం అమలు కాలేదు. భవనం వెంకట్రాం కొద్ది సమయం మాత్రమే ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నారు. పార్టీలో తీవ్ర అసమ్మతులు ముందుకు వచ్చాయి. ఎన్టీ రామారావు తెలుగుదేశం పార్టీ ప్రకటించారు. తాను ముఖ్యమంత్రి అయితే రెండు రూపాయలకే బియ్యం అందిస్తానని భవనం తర్వాత ముఖ్యమంత్రి అయి చెప్పారు. ఆ దశలో కేంద్రమంత్రిగా ఉన్న కోట్ల విజయభాస్కర్‌ రెడ్డిని కాంగ్రెస్‌ అధిష్టానం ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ముఖ్యమంత్రిగా నియమించింది. తాను రూపాయి 95 పైసలకే పేదలకు బియ్యం ఇస్తానని కోట్ల ప్రకటించారు కానీ ఎన్టీఆర్‌ “1 వేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. ౫౫ క్రి

ప్రభంజనం ముందు ఆయన హామీ గాల్లో కొట్టుకుపోయింది. ఎన్టీఆర్‌ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. అప్పటివరకు ఎన్టీ రామారావుకు ప్రభుత్వ నిర్వహణలో ఎలాంటి అనుభవం లేదు. ఆయన వెంట ఆ రోజుల్లో ఉన్న మాజీ సోషలిస్టులు ఉండే వారు. వారి ప్రభావం ఆయనపై ఉండేది. ప్రభుత్వం చేపట్టాల్సిన వివిధ పథకాల గురించి వారు ఎన్టీఆర్‌కు చెప్పగలిగే వారు. ప్రజానుకూల నిర్ణయాలు తీసుకోవటంలో అది కొంతవరకు దోహదపడింది. అప్పటికి చంద్రబాబు ఇంకా తెలుగుదేశంలో చేరలేదు. ఆ దశలో పి. ఉపేంద్ర కేంద్ర ప్రభుత్వ సర్వీస్‌ను వదిలి టీడీపీలో చేరారు. ఆయన ఇంగ్లిష్‌లో మాట్లాడగల, రాయగల సామర్థ్యం కలవాడు. పార్టీ వ్యవహారాలు నడపగలవాడని ఆయన్ని ఎన్టీఆర్‌ తెలుగుదేశం కేంద్రంతో కూడా (ప్రధాన కార్యదర్శిగా నియమించారు. జనతా ప్రభుత్వ హయాంలో రైల్వే మంత్రి మధు దండావతే దగ్గర ఉపేంద్ర పనిచేశారు. ఉపేంద్రలో సోవియట్‌ వ్యతిరేకత ప్రగాఢంగా కనిపించేది. క్రమంగా సోషలిస్టు తరహాలో ఆలోచనలు గలవారు ఎన్టీఆర్‌ ఇన్నర్‌ సర్కిల్‌ నుంచి దూరమయ్యారు. నేషనల్‌ ఫ్రంట్‌ చైర్మన్‌గా ఎన్టీఆర్‌ ఢిల్లీ రాజకీయాల్లో కీలక పాత్ర పోషించే దశలో ఉపేంద్ర అమెరికా అనుకూల విదేశాంగ విధానం కోరుకునేవాడు. దానిపై మాట్లాడేవాడు. హిమాయత్‌నగర్‌ అసెంబ్లీ నియోజక వర్ణం నుంచి పోటీ చేసి బీజేపీ నాయకుడు ఆలె నరేంద్ర చేతిలో ఓడిపోయాక ఆయనను ఎన్టీఆర్‌ రాజ్యసభ సభ్యుడిని చేసి పార్లమెంటుకి పంపారు. అంజయ్య ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న కాలంలో వై.యస్‌.రాజశేఖర్‌ రెడ్డి, చంద్రబాబు నాయుడు సహాయ మంత్రులు అయ్యారు. మంత్రి అయ్యాకే ఎన్‌.టి. ఆర్‌. చంద్రబాబుకు తన కూతురిని ఇచ్చి పెళ్లి చేశారు. తెలుగుదేశం పార్టీ అధ్యక్షుడిగా ఎన్టీఆర్‌ ఉధృత ప్రచారం సాగిస్తున్న దశలో ఒకరోజు విలేకరులం సచివాలయంలోని చంద్రబాబు గదికి వెళ్లి శాఖాపరమైన విషయాలు పిచ్చాపాటిగా మాట్లాడాం అప్పటి ఆంధ్రజ్యోతి విలేకరి డాక్టర్‌ ఎన్‌. ఇన్నయ్య “మీరు కూడా తెలుగుదేశంలో చేరుతారా”? అని చంద్రబాబును అడిగారు. 'తెలుగుదేశంలో చేరడమా”? నో ఛాన్స్‌ అవసరమైతే మా మామ మీద పోటీ చేస్తా అని గొప్పగా ప్రకటించారు. చంద్రబాబు మరుసటి రోజు పత్రికల్లో ఇది ప్రధాన వార్త అయింది. కానీ ఎన్టీఆర్‌ ముఖ్యమంత్రి అయిన కొద్ది రోజుల్లోనే చంద్రబాబు తెలుగుదేశం పార్టీలో చేరడానికి వెంపర్లాట మొదలుపెట్టారు. తెలుగుదేశం అభ్యర్థిగా చంద్రగిరి నియోజకవర్గంలో చంద్రబాబుపై గెలుపొందిన వెంకట్రాయుడు, చంద్రబాబును దూరంగా ఉంచడానికి విఫల ప్రయత్నం చేశారు. ఆయనతో పాటు చాలా మంది చంద్రబాబు తెలుగుదేశంలోకి రాకూడదని భావించేవారు. 96 సజల. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ ౫11

మొత్తానికి చంద్రబాబు తెలుగుదేశంలో చేరారు. క్రమంగా పార్టీపై పూర్తి ఆధిపత్యం సంపాదించాడు. ఉపేంద్ర పార్టీలో ప్రాముఖ్యతను కోల్పోయి చివరికి తెలుగు దేశం వదిలి కాంగ్రెస్‌లో చేరారు. కమ్యూనిస్టు తరహాలో రాజకీయ తరగతులు నడిపి చంద్రబాబు తెలుగుదేశం కేడర్‌ను అదుపులోకి తెచ్చుకొన్నారు. ఆ పార్టీకి ప్రధాన కార్యదర్భి అయ్యారు. కాంగ్రెస్‌తో కలిసి నాదెండ్ల భాస్కరరావు అనుసరించిన రాజకీయ ఎత్తుగడ నాదెంధ్లతో పాటు కాంగ్రెస్‌ పార్టీని కూడా ముంచేసింది. ఆ సమయంలో చంద్రబాబు ప్రభ అకాశాన్నంటింది. 1972లో శాసనసభకు జరిగిన ఎన్నికల్లో సీపీఎం తరపున ఎన్నికైన ఏకైక అభ్యర్థి ఓంకార్‌ గారు. ఒక్కరే అయినా పదిమంది పెట్టు. ఆయన వెనక పెద్ద పార్టీ యంత్రాంగం ఉండేది. ఎమర్జెన్సీ వల్ల శాసనసభకు ఒక ఏడాది ఆలస్యంగా 1978లో ఎన్నికలు జరిగాయి. అప్పటికే కాంగ్రెస్‌ పార్టీలో చీలిక సంభవించింది. కాం(గ్రెస్‌ అఫీషియల్‌ కాంగ్రెస్‌, ఇందిరా కాంగ్రెస్‌ ఏర్పడ్డాయి. గాంధీభవన్‌ (అఫీషియల్‌కాంగ్రెస్‌ పరమైంది. ఇందిరా కాంగగ్రెస్‌కి రాష్ట్ర అధ్యక్షుడుగా నియమితులైన మర్రి చెన్నారెడ్డి హిమాయత్‌ నగర్‌ లోని మినర్వా హోటల్‌ పక్కన ఉండిన ఒక పురాతన భవనంలో కాంగ్రైస్‌(ఐ) కార్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. అప్పట్లో హిమాయత్‌నగర్‌ మెయిన్‌ రోడ్‌లో హిందూ ముస్లింలు ఇద్దరివీ విశాలమైన భవంతులు ఉందేవి. 1908లో హైదరాబాద్‌ నగరంలో సంభవించిన వరదల వల్ల నిజాం నవాబు పంచమొహల్లా ప్యాలెస్‌ నుండి కింగ్‌కోఠికి తన మకాం మార్చారు. ఆయన దర్చార్‌లోని సంపన్న ముస్లింలు, హిందువులు, హిమాయత్‌నగర్‌, బర్మత్‌పురా, అశోక్‌నగర్‌ల్లో విశాలమైన భవంతులు నిర్మించుకున్నారు. ఎంఐఎం అధినేత సలావుద్దీన్‌ ఓవైసీ భవనం కూడా హిమాయత్‌నగర్‌లోనే ఉందేది. ఓవైసీని ముస్లింలు సాలార్‌ అని పిలిచేవారు. రజాకార్ల నాయకుడు కాశీం రజ్వీని సిఫేసాలర్‌ అనేవారు. ఆ పరంపరలోనే సలా ఉద్ధీన్‌ ఓవైసీని సాలార్‌ అని పిలిచేవారు. 'షిఫె సాలార్‌" అంటే “సేనాని” అని అర్థం. పేద ముస్లింలు ఓల్డ్‌ సిటీలోనే ఉండిపోయారు పెట్రో డాలర్స్‌ వచ్చేదాకా ఆ ప్రాంత ముస్లింలు పేదరికంలో కొట్టుమిట్టాడే వారు. ఇప్పటికీ పాతబస్తీలో పేదరికం ఎక్కువ. 1978 ఎన్నికల్లో ఇందిరా కాంగ్రెస్‌ ఘన విజయం సాధించి కాంగ్రెస్‌ (ఓ)ను బలహీనం చేసింది. త్వరలోనే అది అంతర్జానమైంది కాంగ్రెస్‌ (ఓ) నాయకుడు జలగం వెంగళరావు సైతం కొంతకాలం తర్వాత కాంగైస్‌(ఐ)లో చేరారు. శాసనమండలిలో కాంగ్రెస్‌ (ఓ)కు నాయకుడిగా ఉంటూ ప్రతిరోజు చెన్నారెడ్డిని ఏకిపారేసిన రోశయ్య చడీచప్పుడు కాకుండా ఒక శుభముహుర్తాన కాంగ్రైస్‌(ఐ)లో ఇ. పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ **% 97

చేరారు. జనతా పార్టీ తరపున గణనీయమైన సంఖ్యలో, దాదాపు 60 మంది శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు. ఉత్తమ సంప్రదాయం పేరుతో జనతా పార్టీ నుండి గెలిచిన కలా రెడ్డి డిప్యూటీ స్పీకర్‌ అయ్యారు. గౌతు లచ్చన్న జనతా పార్టీ సభాపక్ష నాయ క రాష్ట్రంలో కాంగ్రెస్‌ అధికారంలోకి రాగానే డిప్యూటీ స్పీకర్‌తో సహా అత్యధిక ఇం ఖ్‌ పార్టీ ఎమ్మెల్యేలు గోడ దూకి కాంగ్రెస్‌లోకి వెళ్లారు. కాంగ్రెస్‌లోని అసమ్మతి పో ను చెన్నారెడ్డిని ఇందిరా గాంధీ ముఖ్యమంత్రి పదవి నుండి తొలగించి టి. అంజయ్య ॥ ముఖ్యమంత్రిగా నియమించారు. అసంతృప్తలను సంతృప్తి పరచటానికి దాదాపు 6 | మందితో అంజయ్య జంబో మంత్రివర్గాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు. అయినప్పటి ముఖ్యమంత్రిగా ఎక్కువ కాలం కొనసాగలేకపోయారు. భవనం వెంకట్రామ్‌ కూడొ అనాటి అసంతృప్తుల్లో ఒకరు, విద్యాశాఖ మంత్రిగా ఉన్న ఆయన ప్రెస్‌ కాన్ఫరెన్స్‌లో ఆవిఫ్ట్‌ ద రికార్డుగా “త్వరలో మా ప్రభుత్వం ఏర్పాటు కానుందని” చెప్పేవారు. ' అయి తానే ముఖ్యమంత్రి అవుతాననే భావన ఆయనలో కన్పించేది కాదు. రకరకాల సర్దుబాట్లలో భాగంగా ఇందిరాగాంధీ ఆయన్ని ముఖ్యమంత్రిగా ఎంచుకున్నారు. అందరినీ కలుపుకొని వెళ్లడం ఆయన వల్ల కూడా కాలేదు. కారణం కాంగ్రెస్‌ అధిష్టానం భాదా రాష్ట్రంలో గట్టి నాయకుడు ఏర్భదకుండా తెరదాటున అసంతృప్తలను ఎగదో సేది ఆ విషయం ముఖ్యమంత్రులకు తెలిసినా నిస్సహాయులుగా ఉండాల్సి వచ్చేది. అధిష్టానం అనుసరించిన ఆ ధోరణ కాంగ్రెస్‌ని బలహీనపరిచింది. ఆ విమానాభయంలో అనొటీ కాంగ్రెస్‌ ప్రధాన కార్యదర్శి రాజీవ్‌ గాంధీ ముఖ్యమంత్రి అంజయ్యను పదిమందిలో మీడియా ముందు అవమానించారు. ఆ సందర్భంగా నా మిత్రుడు, ఈనాడు ఫొటోగాఫో కేశవులు గబ గబ తీసిన పదిపన్నెండు ఫోటోలను వరుసగా మొదటి పేజీలో పెట్టమని రామోజీరావు గారు స్వయంగా చెప్పారు. ఆ రోజు శ్రనాడు ఆఫీసంతా ఒక ఉద్విగ్తు. నదర ందింది. ఆ ఫోటోల ప్రభావం ఎంత రీధ్ర న ందలోతుందో న్దాకు ఆ రోజు అర్థం కాలేదు. రామోజీరావు గార్రు కేశవులును చాలా అభినందించారు. శవులు సమయస్పూర్తి అతన్ని స్టార్‌ ఫ్య్యల్యర్రన ని బె రెలుగుదశం పార్టీలో ఒక ప్రత్యేకత ఉండేది. (్రైన్‌తో సమన్వయం కోసం (ప్రత్యేకంగా ఒక పీఆర్కున్సి నియమించేవారు. కాంగ్రెసుకు టి అధికారిక పీళరోొ లేరు. ఎవర రథం వారు తోలుకోవాల్సిందే టీడీః అలాం అధికా మంచిలి

• అటఎ మొదటి పీఆర్‌ఓగా యల శేఖర్‌ నియమితుడ లో ఖు య్యారు. ఆయన హైదరాబాదులో ఈనాడు ఎడిషన్‌ ప్రారంభం చీప్‌ రిపోర్టర్‌గా పనిచేశారు. వారి తల తాయారమ్మ సి యనకు సిపిఎం అంటే అభిమానం. (ప్రజై ౩ ని నాయకురాలు. ఆ

• లజాశక్తి విలేకరి అయిన నాతో ఆయన చాల 98 “త. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ ష్య

కలుపుగోలుగా ఉండేవారు. “జర్నలిజంలోకి బ్రాహ్మణేతరులు రావాలన్నది తన ప్రగాఢ వాంఛ” అని చెప్పుకొనేవారు. పాశం యాదగిరి, కె. వేణుగోపాల్‌, నేను ఇలా కొందరం బిసి జర్నలిస్టులం ఫీల్డ్‌లో ఉండేవాళ్ళం. అలా నాపై ప్రత్యేక అభిమానం. ఉపేంద్ర పై వ్యతిరేకతతో ఆయన నాదెండ్ల భాస్మరరావుతో జతకూడి తెలుగుదేశం నుండి దూరమయ్యారు. ఆ స్థానాన్ని ఆ తరువాత తెలుగుదేశం పార్టీలో రాజ్యసభ సభ్యుడైన కె.రామ్మోహన్‌ రావు భర్తీ చేశారు. ఎప్పటికప్పుడు ఎన్టీఆర్‌ (ప్రెస్‌ కాన్ఫరెన్స్‌ గురించి ఇతర సమాచారాల గురించి ్రెస్‌కు తెలియజేసేవారు. అధికారంలోకి వచ్చినా కూడా తేదేపా పార్టీ వ్యవహారాల కోసం సమాచార శాఖపై ఆధారపద లేదు. ప్రజాస్వామ్య పునరుద్ధరణ ఉద్యమ కాలంలో రామ్మోహన్‌ రావు కీలక పాత్ర నిర్వహించారు. ఆ క్రమంలో చంద్రబాబుకు సన్నిహితుడయ్యారు. రాజ్యసభ లాంటి ఉన్నత పదవికి వెళ్ళాడు. హుండాయ్‌ కార్ల షోరూమ్‌కు అధిపతి అయ్యాడు. ఢిల్లీలో ఇతర పార్టీలతో సమన్వయానికి చంద్రబాబు ఆయన్ని ఉపయోగించే వారు. ఆ తర్వాత టీవీఆర్‌ శాష్త్రీని తెలుగుదేశం పీఆర్‌ ఓగా నియమించింది. ఎన్టీఆర్‌ దగ్గర ఉందే పీఆర్‌ఓకు కనీసం రోజుకు 20 గంటల పని ఉండేది రాజకీయంగా శాస్త్రీకి పదవులు లభించలేదు. నాదెండ్ల భాస్మరరావు తిరుగుబాటు వల్ల తెలుగుదేశం పార్టీ ద్వారా కొత్తగా రాజకీయాల్లోకి వచ్చిన చాలామంది రాజకీయ భవిష్యత్తును కోల్పోయారు. వా రిలో రావాడ సత్యనారాయణ (వరంగల్‌), త్రిపురాన వెంకటరత్నం (భీకాకుళం), కాట్రగడ్డ ప్రసూన (హైదరాబాద్‌) వంటి వారు ఉన్నారు. ఆ సమయంలో ఎన్టీఆర్‌ వెంట ఉన్నవారికి తదనంతర కాలంలో మంచి పదవులు లభించాయి. నాదెండ్ల భాస్మర్‌ రావు వెంట వెళ్లిన నన్నపనేని రాజకుమారి కాంగ్రెస్‌లో చేరి ఆ పార్టీ చీఫ్‌ విప్‌ కొగలిగినా ఆఆ తర్వాత కాంగ్రెస్‌ రాజకీయాల్లో నిలదొక్కుకో లేకపోయారు. రాజకీయాలను, కులన్నీ వేరు చేయగల స్థితి మనదేశంలో ఇప్పటికీ ఏర్పడలేదు, మోర్జువా ప్రార్టీల్లో, ఆధిపత్యకులాల్లోనూ సంపన్నులే పదవుల్లోకి రాగలరు. విధేయత వల్ల కొంద్రర్రిక్రి పదవులు లభించినా అవి దినదిన గండాలే. త్రి జ. పవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ 99

ప్రజాస్వామ్య పునరుద్ధరణ ఉద్యమం

ఎన్టీఆర్‌ గుండె అపరేషన్‌ కోసం అమెరికా వెళ్ళినప్పుడు తన స్థానంలో ముఖ్యమంత్రిగా ఎవరినీ నియమించలేదు. ఆ పని సిపిఎం మాత్రమే చేసింది బెంగాల్‌ ముఖ్యమంత్రి జ్యోతిబసు విదేశీ పర్యటనకు వెళ్ళినప్పుడు బినయ్‌ కృష్ణ త్రిగా వంటి సీనియర్లను ముఖ్యమంత్రిగా నియమించేవాల గారు ముఖ్యమంద్ర౧ (ప్రమాణస్వీకారం కూడా చేసేవారు. జ్యోతిబసు తిరిగి రాగానే ముఖ్యమం ర గారుపడు రాజీనామా చేసారు. జ్యోతిబసు సీఎంగా తిదిగి ప్రమాణస్వీకారం చేసే న అలాంటి సాహసం చేయగలిగిన సిత ఎన్టీఆర్‌కు లేదు. ప్రజల్లో ఆయన తిరు || నాయకుడే అయినా మంత్రిపర్ణంలో ఎవరో ఒక్త్రని తన స్థానంలో ముఖ్యమం చేయగల స్థితి ఆ షార్టీలో బ్రేద్తు, ఎన్టీఆర్‌ హైదరాబాద్‌కు త్వరలోనే రాబోతున్న వార్తలు వస్తున్న సమయంలో విలేకరుల బృందం నొదెండ్ల భాస్మరరావును అయా చాంబర్‌కు వెళ్లి కల్యా అప్పటివరక్షు “ఎన్టీఆర్‌ని అన్నగారు అని పిలుస్తూ వ నాదెండ్ల భాస్కరరావు శ్లేన్స ఇప్పుడే ఎన్టీఇ్రర్‌జ్ర మాట్లాడాను. హి ఈజ్‌ హేదు అండ్‌ హెల్లీ అన్ని చెప్పారు. ఆయన మాటల్లో తేలిక భావం ధ్వనించింది. అన్నగొళు అనే వ్యక్షి ఎన్‌టీఆక్ర్‌ శ్వర పెట్టీ చెప్పడంతో 'దాల్‌ మే క్రచ్‌ కాలా హై అన్‌ నాకనిపించింది.

ఆ తర్వాత రెండు మ్రూడ్తు రోజుల్లో అనేక పరిణామాలు వేగంగో సంభవించాయి. అగస్టు కతన అనుకుంట్రాన్స ఎన్టీఆర్‌ 'హెదరాబాద్‌కు చేరారు. ఇ భవనం మొదటి అంతస్తుల్రోక్ట వెళ్లడం బ్రన్రే మొదటిసారి, అడే చివరిసారి. తనే అపరేషన్‌ విజయవంతమైందని వాల సంతోషంగా చెప్పారు సోఫ్టాలో కూర్చున తాను తన ఏడమ క్రాల్డు పేకెత్తి తన ఆపేక్ష మారును చప్ప ట్టారు. దయచేసి కాలో 100 శో. ఎన్‌ వినమకువూర్ర న.

ఫోటోలు మాత్రం వేయవద్దని సెక్యూరిటీ అధికారులు విలేకరులకు విజ్ఞప్తి చేశారు. నాదెండ్ల భాస్మరరావు ప్రయత్నాల గురించి అప్పటికే విలేకరులకు తెలుసు. ఇంటెలిజెన్స్‌ వర్గాల ద్వారా ఆ విషయం కూడా తెలిసే ఉంటుంది. అయినా ఎలాంటి ఆతృత చూపకుండా, ఎన్టీఆర్‌ పత్రికల వారితో కులాసాగా మాట్లాడారు. గుండె ఆపరేషన్‌ చేయించుకొని వచ్చిన వ్యక్తిని నాదెండ్ల భాస్మరరావు ప్రయత్నాలపై ప్రశ్చించవచ్చా? లేదా? అనే సంశయంలో విలేకరులం ఉండిపోయాం. ఎన్టీఆర్‌ జోవియల్‌గా ఉన్న స్థితిని భంగం చేసి ఆవేశం తెప్పించడం ఎందుకు అన్న భావన మా అందరిలో ఉందింది. నాదెండ్ల భాస్మరరావు దాదాపు 40 మంది ఎమ్మెల్యేలతో యూసఫ్‌గూదా లో ఒక ప్రత్యేక కార్యాలయాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. ఆ సమయంలో కాంగ్రెస్‌ పార్టీకి 56 మంది ఎమ్మెల్యేలు ఉండేవారు ఆ పక్షానికి నాయకుడు ఏ మదన్‌మోహన్‌ ఆయన తన అధిష్టానానికి ఏంచెప్పారో కానీ గవర్నర్‌ రామ్‌లాల్‌ ఎన్టీఆర్‌ని ముఖ్యమంత్రిగా బర్తరఫ్‌ చ్రేసి నాదెండ్ల భాస్మరరావు చేత ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణం చేయించారు. ఆ ప్రమాణ స్వీకారం గురించి విలేకరులందరికీ ముందస్తు సమాచారం లేదు. కనుక నేను ప్రమాణ స్వీకారం కవర్‌ చేయడానికి వెళ్లలేదు. రాజ్‌భవన్‌ దర్బార్‌ హాల్లో క్లుప్తంగా, దొంగపెళ్లిలా ప్రమాణ స్వీకారం జరిగింది. ఆ సమయంలో నాదెండ్ల భాస్మర్‌రావు తనకు కాంగ్రెస్‌ ఎమ్మెల్యేల మద్దతుతో పాటు తెలుగుదేశం పార్టీలోని మెజార్టీ ఎమ్మెల్యేల మద్దతు తమకు ఉందని ఒక లేఖను గవర్నర్‌కు ఇచ్చారు. ఎమ్మెళ్ళేలు కొని వార్రిన్సి ఎమ్మెల్యేలుగా గవర్నర్ల చేతముందు పరేడ్‌ చేయించారు. గవర్నర్లచేత ఎంత్రట్రి అప్రజాస్వామికంగా పనులను అధిస్టానం చేయించగలవో చెప్పటానికి ఒక ఉదాహరణగా రావ్రలాల్‌ మిగిలిపోయారు. పెరేడ్‌ గ్రౌండ్లో నాదెండ్ల భాస్మరరావు ముఖ్యమంత్రిగా ఆగసు 15న జాతీయ జెండాను ఆవిష్కరించి ఆ రోజు సాయంత్రం ముఖ్యమంత్రిగా రాజ్‌భవన్‌లో సాంప్రదాయంగా జరిగే “ఎట్‌ హోమ్‌” కార్యక్రమానికి హేజరయ్ర్యార్తు. “మీది వెన్నుపోటు కాదా? అని విలేకరులు అడిగితే రాజకీయాల్లో వెన్నువకట్టుండ్రన్‌ బ్రదర్‌ జయాపజయాలుంటాయి. అని నాదెళ్ల తన స్టైల్లో జవాబు చెప్పార్హ ఆ గందరగోళంలో చాలామంది విలేకరులం ఎట్‌ హోమ్‌కు వెళ్లలేకపోయాం. కెలుగృదేశం పార్టీ ప్రతిఘటనను కవర్‌ చేయడంలో బిజీగా ఉండిపోయాం. ఎన్టీఆర్‌ తెలుగుదేశం ప్రార్టీ శాసన సభ్యులందరినీ హైదరాబాద్‌కి పిలిపించి రామకృష్ణ సినీ ఇ. పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. “ల 101

స్టూడియోస్‌లో ఉంచారు. ఆగస్టు 16న ఆ (156) ఎంఎల్‌ఏ లను తీసుకుని భవన్‌కు వెళ్లారు. ఆ సమయంలో ఎమ్మెల్సీగా ఉన్న సిపిఎం రాష్ట్ర కార్య! ర బిజెపిల దినపత్రిక ఎడిటర్‌ మోటూరు హనుమంతరావుతోపాటు సిపిఐ, సిపిఎం, జనల కరాష్‌ ఎమ్మెల్యేలు కూడా రాజ్‌భవన్‌ దగ్గరికి చేరారు. వారిని కలవకుండా గవర్న! ంలాల్‌ లాల్‌ మొహం చాటేశారు. గవర్నర్లు ప్రధాని చేతిలో కీలుబొమ్మలు మాత్రమే. రొ దని అంతకుమించి చేయగలిగింది లేదు. ఆ రోజుల్లో తాము ఏం చేసినా చెల్లుతుందని; చట్ట సభల సభ్యులకు పార్టీలు ఫిరాయించరాదనే పట్టింపులూ లేవు. మా ఆ తర్వాత (ప్రజాస్వామ్య పునరుద్ధరణ ఉద్యమం దావానలంలా రాష్ట్రమ న వ్యాపించింది. ప్రజలు భగభగ మండుతూ వీధుల్లోకి వచ్చారు. ఎన్టీఆర్‌ రం వివిధ (ప్రాంతాలకు వెళ్లి భారీ బహిరంగ సభల్లో మాట్లాడారు. ఎన్టీఆర్‌ చైతన్య గ మీద వస్తున్నారంటే జనం తండోపతండాలుగా రోడ్ల మీదకు వచ్చి నినాదాలతో ఆయన న మద్దతు తెలిపారు. దారిపొడవునా, మిద్దెల మీద పిల్లాపాపలను చంకల్లో ఎత్తుకాం మహిళలు కన్చించేవారు, కొన్నిచోట్ల శాంతి భద్రతలకు భంగం వాటిల్లింది కొడొ' ప్రజలు పట్టలేనంత ఆవేశంతో ఊగిపోయారు. రాయలసీమ జిల్లాల్లో చాలా చోట్ల పరిస్థితి అదుపు తప్పింది. న్‌ా నటుడిగా రాయలసీమలో ఎన్టీఆర్‌కు వీరాభిమాన్సుల సంఖ్య విపరీతంగా ఉం - ఎన్టీఆర్‌ కూడా రాయలసీషప్పట్ల ప్రత్యేక అభిషానం చూపించేవారు. ఎన్టీఆర్‌, పయ అభిమానులు కత్తులతో స్రాకుచ్చుక్షానే వార్చ, శేన్తు స్కూల్లో చదువుకొంటున్నష కర్చూల్‌లో ఎన్టీఆర్‌ అభిమాని ఒకర్రు సినిమా హాల్లోనే ఏయన్నార్‌ అభిమానిని కతి పొడిచి చంపాడు, ముఖ్యమంత్రిగా ఎన్టీఆర్‌ క్రూడ్రా రాయలసీమపై ప్రత్యేక సానుకూలో ట్‌ వ్‌ ప్రత్య రు చూపేవారు. రాయలసీమ జిల్లాకు నీరంద్రించ్రాలన్ని భగీరథ ప్రయత్నం చే + నరక సం కృష్ణానది మిగులు జలాలపై ప్త ఆంధ్రప్రదేశ్‌కే ఉంది గట్టిగా వాదించేవారు. మహారాష్ట్ర కర్ణాటకలను “తెలుగు గంగ ప్రాజెక్టు నిర్మాగో ద ఒప్పించారు. కేంద్రంలో అధికారంలో ఉన్న ఇందిరాగాంధీ, ఆ తర్వాత రాజీవ్‌ గ తెలుగుగంగ పథకాన్ని అధికారికంగా ఆమోదించ్రినా ఆచరణలో అడంకులు సృష్టింల త్ర తెలుగు గంగపై ఒప్పందం చేసుకోవడ్రాన్సిక్ష ఎంజీఆర్‌ హైదరాబాద్‌కు వచ్చారో" సమావేశాన్ని కవర్‌ చేయ్సట్రాన్సిక్ష విలేకరులం ముఖ్యమంత్రి కార్యాలయానికీ వ తెల్లటి అడ్డపంచ, తెల్లచొక్షా తలపై తెల్లటి బ్రోఫ్టీ ఇ ట్టుకున్న బ కృసలుచటి మని 102 సి. బ్రన్స్‌ వినయక్షుమూరా స్య్యల్యు

ఎంజీఆర్‌ మా ముందు నుంచి ఎన్టీఆర్‌ గదిలోకి ప్రవేశించారు. అప్పటికే ఆయన చాలా అనారోగ్యంతో ఉన్నారు. ఆయన నడిచి వస్తుంటే శవం నడిచివస్తున్నట్లు అనిపించింది. వరండా అంతా ఆయన స్ప్రే చేసుకొన్న సెంట్‌ సువాసనతో నిండిపోయింది. అంజయ్య హయాంలో శంకుస్థాపన జరిగిన జూరాల ప్రాజెక్టును కూడా మొదలుపెట్టి కరువు పీడిత మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాకు నీరు ఇవ్వాలని ఎన్టీఆర్‌ తపనపడదేవారు. ఆయన హయాంలోనే ఆ ప్రాజెక్టు పని ప్రారంభమై వేగంగా కొనసాగింది. ఇందిరా గాంధీ పట్ల విధేయతను ప్రకటించడానికి అంజయ్య ప్రాజెక్టుకు 'ఇందిరా ప్రియదర్శిని జూరాల ప్రాజెక్టు అని నామకరణం చేశారు. శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు నుండి కాలువ ద్వారా చెన్నైకి నీరు తీసుకెళ్లే పని కూడా ఎన్టీఆర్‌ పీరియడ్‌లోనే ప్రారంభమైంది. మార్గమధ్యంలో రాయలసీమకు, ఏపి జిల్లాకు 14టీఎంసీలు, చెన్నైకి 15 టీఎంసీలు నీరు తీసుకెళ్లడం ప్రాజెక్ట్‌ లక్ష్యం. చెన్నైకి కృష్ణా నీటిని తీసుకెళ్లే పని జరగలేదు. కాని తెలుగుగంగ వల్ల కృష్ణా నీరు తిరుపతి, తిరుమలకు వరకు చేరింది. తిరుమలను కాపాడింది. రెండు రూపాయలకు కిలో బియ్యం పథకం పకడ్బందీగా అమలు చేయటానికి కూడా ఎన్టీఆర్‌ కృత నిశ్చయంతో పనిచేశారు. ప్రజల పట్ల అకుఠింత డ్రద్ధ గల ఐఏఎస్‌ అధికారి కె.ఆర్‌ వేణుగోపాల్‌ను పౌరసరఫరా సంస్థ డైరెక్టర్‌గా నియమించి ఆ పథకాన్ని సమర్దవంతంగా నిర్వహించే బాధ్యతను ఆయనకు ఇచ్చారు. ఎస్‌.ఆర్‌ శంకరన్‌ శిష్యుడయిన కే. ఆర్‌. వేణుగోపాల్‌ రెండు రూపాయల కిలో బియ్యం పథకాన్ని చాలా పకద్భందీగా అమలు చేశారు. ఆ పథకం వల్ల ఎన్టీఆర్‌కు పేదల్లో తిరుగులేని మద్దతు లభించింది. నేను ప్రజాశక్తి ఎడిటర్‌ అయ్యే నాటికి కె. ఆర్‌. వేణుగోపాల్‌ రిటైర్‌ అయ్యారు. ప్రజాహిత కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనటానికి ఆయన చాలా ఉత్సాహం చూపించేవారు. ఆయన చ్రాల్రా అభిమానించేవారు. ఒకసారి కర్నూల్‌కు వచ్చి మోటూరు హనుమంతరావు స్మారకోపన్యాసం ఇచ్చారు. అంగన్‌వాడీ వ్యవస్థ మీద కూడా ఆయన చాలా పరిశోధన చేసి ఆఆ వ్యవస్త సమర్గవంతంగా నడిచేట్లు చూశారు. నేను సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రం మేనేజింగ్‌ కార్యేదర్శి బాధ్యతల్లోకి వచ్చాక ఆయనతో సంబంధాలు మరింత పిెలపద్దాయి, నిస్వార్ధ అధికారి. నిస్వార్థంగా ప్రజల కోసం పనిచేసే వారి పట్ల కెఆ వేడుగోన్రాల్రక్స వల్లమాలిన అభిమానం. ఆయన అల్లుడే మైక్రోసాప్ట్‌ సిఈఓ సత్యానాదేళ్ల సిపిఎం మొదటి నుంచి గవర్నర్ల వ్యవస్థను, శాసన మందలి (విధాన పరిష్షశ్రుల్య్వ రద్దు చేయాలని డిమాండ్‌ చేస్తూ వచ్చింది. కేంద్ర రాష్ట్ర సంబంధాలపై ఇ. పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడీటర్‌ 103

సర్మారియా కమిషన్‌కు ఇచ్చిన నివేదికలో కూడా సీపీఎం గవర్నర్ల వ్యవస్థను రద్దు చేయాలని డిమాండ్‌ లేసింది. రాంలాల్‌ తనను ముఖ్యమంత్రి పదవి నుండి తొలగించాక గానీ గవర్షర్లు కేంద్రం చేతుల్లో పావులుగా ఎంత ప్రజాస్వామికంగా వ్యవహరించగలరో ఎన్టీఆర్‌కు తెలిసి రాలేదు ఆ ఘటన తర్వాత గవర్నర్ల వ్యవస్థను రద్దు చేయాలని ఎన్టీఆర్‌ కూడా డిమాండ్‌ చేశారు. నేను ఈనాడులో ఉండగా మోటూరు హనుమంతు రావు గారు శాసనమండలిలో గవర్నర్‌ ప్రసంగానికి కృతజ్ఞతలు తెలిపే తీర్మానంపై మాట్లాడుతూ గవర్చర్ల వ్యవస్థను రర్గు వేయాలని డిమాండ్‌ చేశారు. అవ్పటిే నేను పార్టీ సభ్యుతి కనుక గవర్భర్ల పట్ల సిపిఎం విధానంపై నాకు స్పష్టత ఉంది. గవర్నర్‌లను రద్దు చేయాలనే హెడ్‌లైన్‌తో అ వార్త రాశాను. మిగతా పత్రికలేవీ ఆ హెడ్‌లైన్‌ ఇవ్వలేదు. ఈనాడులో ఆ వార్త చాలా ప్రముఖంగా వచ్చింది. రామోజీ రావు గొరు కూడా మనమే కరెక్ట్‌గా రిపోర్ట్‌ చేశామని సీనియర్లతో వ్యాఖ్యానించినట్లు తెలిసింది. వార్త రచనలలో నేను అనుసరించే శైలిని, సమగ్రతను ఆయన ఇష్టపడతారని ఆయన చేసే రిమార్కుల వల్ల నాకు అర్ధమడ్య్యోది. స్పెషల్‌ స్టోరీస్‌ కాకుందా ప్రెస్‌ కాన్ఫరెన్స్‌ల ఐటమ్స్‌ పై కూడా ఆయన అప్పడప్పుడు 'గుడ్‌ ఆన్సి రాసేవారు. బిజేపి నాయకుడు వెంకయ్య నాయుడు పట్ల రామోజీరావుకు చాలా సాష్ట్‌ కార్నర్‌ ఉండేది. వెంకయ్యే సొయుడు విశ్లేషణ కూదా చాలా బాగుండేది, ఆయన నిర్వహించిన ఒక ప్రైస్‌ కాన్ఫరెన్స్‌కు నేను ఒక సందర్భంలో క్షుష్తంగానే అయినా ముఖ్యమైన పాయింట్లు మిస్‌ కొకుందొ హం సైగ నాలాల హెడ్డింగ్‌ పెట్టి వేశారు. ఆ వార్తపై రామోజీరావీ పం ం ర్తపై గారు పీ స్కెద్‌ పన ఖ్‌ బగు. లొగా రాశారసుకొన్న వార్తలపై రాహెజీలొపే (త్రికపై మార్కు చేసేవార్రు. దానివల్ల ఎడిటోరియ నిభాగంలోనే కాదు ఇతర విభాగాల్రో కూడా విలేక్తర్లకు గృర్రింప్ప లభించేది. మందలింనీ కూడా అలానే రాష్లేవార్చ తోటి జర లిసులు ఆక /ర్తంపు లభించేది. శ భంగిమ ధరించేవారు. ఇగబ్రలు, ఆఫీసు సిబ్బంది సంతాప భం తెలుగుదేశం శాసనస్వూ 4 ళ్త్‌ నహ ఎన్టిఆర్‌ గవర్నర. నూ వలో తనకు మెజార్టీ ఉందని ఎమ్మెల్యేల పేర్లలో చేసుకోవడానికి ల లాప్పటిక్‌ శాసనసభలో మజారిటీ రుజు నాధెండ్ల భాస్మరరావుక్తు 'గవర్పర్‌ నెలరో చ్చారు. నెలరోజుల్లో దేశంలోన్సి ప్రతిపక్షాల నాయకులు అంట వ్యాన గరు మం హరీ సభలు జరిపారు. నెల రోజుల గడువు సీపి స్తున్న క య ఆ గం తంగిరొలి సత్యనారాయణ రాజీనామా చేశారు. కాంగ్రైన్‌ నాయి లో ఏకర్‌గా ప్రొటెం స్పీకర్‌గా వ్యవహరించారు. ఆ సమయంతో వినాయక వంటా లను 104 శ. ఎన్‌ వినయకుమార్‌. ఇ /

ఉపయోగించుకొని హైదరాబాద్‌ నగరంలో అవాంఛనీయ దహనకాండ ప్రారంభమైంది. ఆ అల్లర్లకు అప్పటి హోంమంత్రి పి. రామస్వామి కారణమని పుకార్లు వెలుపడ్దాయి. ఆ దశలో సభను నిర్వహించలేక బాగారెడ్డి హైబీపీ పేరుతో నిజాం ఆస్పత్రిలో చేరారు. సభ మరో రోజుకు వాయిదా పడింది. సభ వాయిదా పద్దాక నేను వార్త ఇవ్వటానికి ఆఫీస్‌కు బయలుదేరాను. బషీర్‌బాగ్‌ చౌరస్తాలో వినాయక చవితి ఊరేగింపును క్రాస్‌ చేయాల్సి వచ్చింది. నా ముందే కొంతమంది యువకులు చౌరస్తా కార్నర్‌లో మూసి ఉన్న ఎంబసీ హోటల్‌ తలుపులకు నిప్పు పెట్టారు. వాళ్ళు నిప్పు పెడుతున్నంతవరకు మౌనంగా చూస్తున్న పోలీసులు నిప్పు అంటుకున్న తర్వాత వారిని తరిమికొట్టి నిప్పుని ఆర్పారు. దాన్నిబట్టి పోలీసులకు ఉన్న ఆదేశాలు ఏమిటో నాకు అర్థమైంది. ఆ ఊరేగింపులో పాల్గొంటున్న యువకులు మొజంజాహి మార్కెట్లోనూ మరికొన్ని చోట్ల నిప్పు పెట్టారని నేను ప్రెస్‌ గ్యాలరీలో ఉండగానే కబుర్లు వచ్చాయి. ఆ తర్వాత అదే రోజు ఎంబసీ హోటల్‌ను కూడా పూర్తిగా తగలబెట్టారు. అప్పటివరకు హైదరాబాదులోనే (ప్రముఖ ఇరానీ హోటల్లో అది కూడా ఒకటి. ఆ ఘటన తర్వాత ఎంబసీ హోటల్‌కు పూర్వవైభవం మళ్లీ రాలేదు. హైదరాబాదులో సంభవించిన హింసొకాండ పేరుతో నగరంలో కర్ఫ్యూ విధించారు. విలేకరులకు ప్రత్యేకంగా పాసులు ఇచ్చారు. ఆ సమయంలో జరిగిన ప్రతిపక్ష నాయకుల సమావేశంకోసం సిపిఎం ప్రధాన కార్యదర్శి ఈఎంఎస్‌ నంబూట్రై పాద్‌, స్రోల్రిట్ర్‌ బ్యూరో సభ్యులు మాకినేని బసవ పున్నయ్య ఢిల్లీ నుంచి హైదరాబాదుకు వేస్తున్నారు. కర్ఫ్యూ సమయం కనుక వారు బేగంపేట విమానాశ్రయం నుండి ఎలా బసకు రాగలరు అన్న ప్రశ్న ఎదురయింది. నవయుగ ఫిల్మ్‌ డిస్ట్రిబ్యూటర్‌ కాట్రగడ్డ శ్రీనివాసరావు తన కరుకు హరికి కేటాయిస్తానని చెప్పారు. కానీ వారిని ఎవరు రిసివ్‌ చేసుక్షోవ్కా, ఎవరు తీసుకురావాలి ? అన్న ప్రశ్న ఏర్చడింది. ఎందుకంటే సిపిఎం నాయకుల దగ్గర, కార్యకర్తల దగ్గర కర్ఫ్యూ పాసులు లేవు. కనుక ఎయిర్‌పోర్ట్‌ నుండి వారిద్దరిని హైట్రల్‌ సరోవర్‌కూ తెచ్చే బాధ్యతను నాకు అప్పగించారు. నేను ఫియట్‌ కారుల్రో బేగంపేట విమానాశ్రయం చేరి ఆ ఇద్దరి నాయకులను రిసీవ్‌ చేసుకొని సరోవర్‌ ప్రశీటల్‌కు తీసుకొచ్చాను. విలేకరి గుర్తింపు కార్డుతో బేగం పెట ఏిమానాశ్రయంలోనికి వెళ్ళే అవకాశం ఉందేది. మార్గమధ్యలో ఇఎంఎస్‌, బసవపున్నయ్య ఇద్దరు న్టీర్‌ త్రిర్రిగ ముఖ్యమంత్రి కావడం తథ్యం అన్నట్లు మాట్లాడుకుంటున్నారు. లంత రూఢిగా ఎలా చెబుతున్నారని నాకు అనిపించింది. ఇందిరాగాంధీ చేసిన నిర్ణయం యైరుల ద్వారాను, కాంగ్రెస్‌ పార్టీ, నాయకుల ద్వారా కా.ఇఎంఎస్‌కు అంది ఖని నాకు అర్గమైంది. రై అ. పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ 105

అదేరోజు రాంలాల్‌ని తొలగించి శంకర్‌ దయాళ్‌ శర్మను కేంద్ర ప్రభుత్వం గవర్నర్‌గా నియమించింది. గవర్నర్‌గా ప్రమాణ స్వీకారం తర్వాత జర్నలిస్టులతో మాట్లాడకుందానే శంకర్‌ దయాళ్‌ శర్మ రాజ్‌భవన్‌ లోపలికి వెళుతున్నారు. ఈ సమయంలో ఢిల్లీ నుండి వచ్చిన ఒక జర్నలిస్టు గవర్నర్‌ సెక్యూరిటీని లెక్క చేయకుండా ముందుకు పరుగెత్తి శంకర్‌ దయాళ్‌ శర్మను ఆపేశాడు. “రేపటితో నాదెండ్ల భాస్మరరావుకి ఇచ్చిన గడువు ముగుస్తుంది. ఆ తర్వాత మీరేం చేయనున్నారు” అని ప్రశ్నించాడు. నేను, నాతోపాటు మరో ఇద్దరు విలేకరులు కూడా ఆయన వెంట పరిగెత్తాము. శంకర్‌ దయాళ్‌ శర్మ “*ఐ విల్‌ ఇన్‌వైట్‌ ఎన్టీఆర్‌ టు స్వేర్‌ ఇన్‌ యాజ్‌ ఛీప్‌ మినిస్టర్‌ ఇఫ్‌ బాస్కర్‌ రావు డు నాట్‌ ప్రూవ్‌ మెజారిటీ” అని కరాఖండిగా చెప్పి గబగబా లోపలికి వెళ్ళిపోయాడు. ఎంత తొండికి దిగినా 'భాస్మరరావు సభలో మెజారిటీ నిరూపించుకోలేకపోయాడు.

ఆ నెలరోజుల కాలంలో ఒకరోజు భాస్మరరావు ముఖ్యమంత్రి కార్యాలయంలో తన టేబుల్‌ సొరుగు లాగి కుప్పలుగా పడి ఉన్న ఎమ్మెల్యేల గుర్తింపు కార్డులను చూపెట్టాడు. చూశారా, “నాకెంత మంది ఎమ్మెల్యేల మద్దతు ఉందో” అని అన్నారు. ఈ ఎమ్మెల్యేల్లో చాలామంది ఎన్టీఆర్‌ క్యాంపులో ఉండగా వారి కార్డులు మీ దగ్గర ఎలా ఉన్నాయి? అని నేను ప్రశ్నించాను. ఊహించని ప్రశ్నతో నాదెండ్ల కాస్త తికమక పడ్డారు. సూటిగా సమాధానం చెప్పకుండా దాటేశారు. ఆ దశలో పత్రికలు కూడా రెండుగా చీలిపోయాయి. ఒకటి రెండు నాదెండ్ల భాస్మరరావుకు మద్దతు ఇవ్వగా చాలా పత్రికలు ఎన్టీఆర్‌ వైపు నిలబడ్డాయి. నాదెండ్ల భాస్కర్‌ సొరుగుని లాగి చూపిస్తున్నప్పుడు ముందు వైపున ఆయనను సమర్ధించే విలేకరులు ఉన్నారు. బహుశా అందుకేనేమో ఆయన సొరుగు లాగి ఎంఎల్‌ఏల గుర్తింపు కార్డులు చూపించారు. అప్పటి స్పీకర్‌ అయిన తంగిరాల సత్యనారాయణను ఉపయోగించుకొని ఈ కార్డులను తను సంపాదించి ఉంటారని నాకు అర్థమైంది. నాదెండ్లతో చేరి తన రాజకీయ భవిష్యత్తును నాశనం చేసుకున్న వారిలో ఆయనకొకరు.

ఎన్టీఆర్‌ తిరిగి ప్రమాణస్వీకారం చేయనున్న రోజున ఆయన రామకృష్ణ ఫిలిం స్టూడియోస్‌లో తన మద్దతుదారులైన ఎమ్మెల్యేలతో సమావేశంలో ఉన్నారు. ఎన్టీఆర్‌ కి మద్దతు ఇచ్చే ప్రతిపక్ష పార్టీల ఎమ్మెల్యేలు కూడా ఆ సమావేశంలో ఉన్నారు. విలేకరులమంతా అకృడే ఉన్నాం. అప్పటికి ఇంకా సెల్‌ఫోన్లు లేవు. అసెంబ్లీ సమావేశాల 106 *సి ఎన్‌ వినయకుమూర్‌ ౫12

కోసం ఎంఎల్‌ఏలందరూ నంది హిల్స్‌ నుండి వెనక్కి వచ్చారు. ఒక కార్యకర్త వేగంగా సమావేశంలోకి వచ్చి ఎన్టీఆర్‌ చెవిలో ఏదో చెప్పాడు. ఎన్టీఆర్‌ గబగబా లేచి స్టూడియోలోని ప్రివ్యూ థియేటర్‌ దగ్గర ఉన్న టెలిఫోన్‌ బూత్‌ వరకు వేగంగా నడిచాడు. నేను కూడా ఆయన వెంట పరిగెత్తాను. ఎన్టీఆర్‌ అప్పుడు సిఎం కాదు కనుక అడ్డుపడటానికి సెక్యూరిటీ సిబ్బంది లేదు. అప్పటికే ఆయన సతీమణి బసవతారకం గారు క్యాన్సర్‌తో మద్రాస్‌లో బెడ్‌పై ఉన్నారు. అది బసవతారకం గారి నుండి వచ్చిన ఫోన్‌. ఎన్టీఆర్‌ ఫోన్‌ ఎత్తుకోగానే “మీ ఆశీర్వాదం వల్ల మమ్మల్ని ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేయమని గవర్నర్‌ నుండి వర్తమానం వచ్చింది అని చెప్పారు. దాంతో ఆయన తిరిగి ప్రమాణస్వీకారం చేయబోతున్న వదంతులు రూఢీ ఎన్టీఆర్‌ భార్యను కూడా “'మీరు' అని సంబోధిస్తారని కూడా తెలిసింది. క్షణాల్లో ప్రమాణస్వీకారం గురించి నగరమంతా వ్యాపించింది. చైతన్యరథం టాప్‌ పై పద్మాసనం వేసి కూర్చుని ఎన్టీఆర్‌ రాజ్‌భవన్‌కు బయలుదేరారు. ఆయన వెనుక వాహన ప్రవాహం, రోడ్లమీదకి వచ్చిన జనం సంతోష ఉత్సాహాలకు హద్దుల్లేవు. మిద్దెల మీదికి చేరిన జనం ఎన్టీఆర్‌పై పూలు చల్లుతూ కేరింతలు కొడుతుండగా ఆయన హిమాయత్‌నగర్‌ ఖైరతాబాదు మీదుగా రాజ్‌భవన్‌ చేరుకొని ముఖ్యమంత్రిగా తిరిగి ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. ప్రజాస్వామ్య పునరుద్ధరణ ఉద్యమం జరుగుతుండగా జాతీయ స్థాయి జర్నలిస్టులు, ఎడిటర్లు హైదరాబాదులో తిస్టవేశారు. కులదీప్‌ నయ్యర్‌, అరుణ్‌ శౌరి, ప్రభుచావ్లా లాంటి వారు ప్రెస్‌ కాన్ఫరెన్సుల్లోకి వచ్చి కూర్చునేవారు. దేశాభిమాని ఢిల్లీ విలేకరి అప్పుకుట్టన్‌, నేను నా బండిపై వెళ్లి వార్తలు కవర్‌ చేసే వారం. అప్పు కుట్టన్‌ ఏఎన్‌ఐ విలేకరితో పాటు రిడ్జ్‌ హోటెల్‌లో ఉన్నాడు. ఒక రోజు రిడ్జ్‌ హోటెల్‌కు వెళ్లినప్పుడు ఏఎన్‌ఐ విలేకరి “టీ తాగుతారా? అని అడిగాను. నేను సరేనని తలూపాను. అప్పుకుట్టన్‌ నా వైపు అదోమాదిరిగా చూశారు. పాట్‌లో టీ వచ్చింది. సర్వర్‌ మూడు కప్పుల్లో టీ పోసి బిల్లును ఏఎన్‌ఐ విలేకరి ముందు పెట్టాడు. నేను ఆసక్తిగా తొంగి చూశాను. పాట్‌ టీ కి రు.50 చార్జి చేశారు. అప్పు కుట్టన్‌ నా వైపు ఎందుకలా చూశాడో నాకర్థమయింది. రిట్ట్‌ హోటెల్‌లో నేను చాలా ప్రెస్‌ కాన్ఫరెన్సులు, సమావేశాలు కవర్‌ చేశాను. టీ తాగాను, భోజనం చేశాను. అయితే బిల్లు మనం చెల్లించం గనుక అక్కడ టీ ఖరీదు ఎంతో తెలియదు గదా! ఆ సమయంలో బయట టీ 50 పైసలకే వచ్చేది. ఏఎన్‌ఐ విలేకరి తాను ఇంగ్లిష్‌లో టైపు చేసిన వార్తను నాకిచ్చి ఫ్యాక్చువల్‌ ల. పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ సన 107

తప్పులు ఉన్నాయేమో చూడమని అడిగారు. చాలా మంది సీనియర్‌ జర్నలిస్టులు తన కాపీని (డైస్‌కు పంపేముందు కొలీగ్స్‌కు ఇస్తారు చూడమని. పొలిటికల్‌ బిజెనెస్‌ అబ్బర్వర్‌ పత్రిక కవరేజ్‌ కోసం బొంబాయి నుండి సుధేంద్ర కుల కర్ణి వచ్చేవాడు. ఒక కాలంలో సిఐటియులో పని చేసిన కులకర్ణి బిజెపిలో చేరి వాజపేయి కాలంలో ప్రధాన మంత్రి మీడియా సలహాదారు అయ్యారు. సుధేంద్ర కూడా హైదరాబాదుకు వచ్చినప్పుడు నాతోపాటు నా మోటార్‌ సైకిల్‌పైనే వార్తల కవరేజికి వచ్చేవాడు. రిడ్జ్‌ హోటల్లో దిగేవాడు. 1991 లో హైదరాబాదులో మత ఘర్షణలు జరిగాయి. పాతబస్తీలో చాలా మంది చనిపోయారు. నగరమంతా కర్యూ విధించారు. ఒకరోజు సుధేంద్రను మా ఇంటికి భోజనానికి తీసుకెళ్లాను. జూబ్లీహిల్స్‌లోని జర్నలిస్టు కాలనీని చూసి మీరు స్వర్గంలో ఉంటున్నారు. మాకు బొంబాయిలో ఇంత విశాల స్థలం ఎక్కడుంటుందన్నారు. మరోరోజు రిట్ట్‌ హోటల్‌ నుంది ఆయన్ని తీసుకొని ఉస్మానియా ఆస్పత్రికి వెళ్లాను. రక్తమోడుతున్న శవాలు, తీవ్రంగా గాయపడిన వారితో అటోలు, ఇతర వాహనాలు ఒకదాని వెంట ఒకటి ఉస్మానియా అవుట్‌ పేషంట్‌ విభాగానికి వస్తున్నాయి. ఆ రక్తం చూసి తనకు తలతిరుగుతోందని సుధేంద్ర కూర్చుండి పోయాడు. కర్వ్యూవల్ల టీ హోటళ్లు కూడా లేవు. మేం ఎవరం టిఫిన్లు కూడా చేయలేదు. సుధేంద్ర పరిస్థితి చూసి ఉదయం పత్రికలో పని చేస్తున్న పాశం యాదగిరి అప్టల్‌ గంజ్‌లో ఉన్న తన బంధువు ఇంటికి ఫోన్‌ చేశాడు. మేము ఆ బంధువు ఇంటికి చేరుకొనే సరికి ఆయన ఉష్మా చేయించి పెట్టాడు. ఉష్మా తిన్నాక సుధేంద్ర స్థిమితపడ్డాడు. మేము ఊపిరి పీల్చుకొన్నాం. అంతటి రక్తపాతాన్ని సుధేంద్ర ఎప్పుడూ చూడలేదట. 1991లో సోవియెట్‌ రష్యా పతనం అవుతున్న దశలో అడ్వాణీ వల్ల సుధేంద్ర బిజెపికి దగ్గరయ్యాడు. ఐఐటీ విద్యార్థిగా ఉన్నంతకాలం సుధేంద్ర మార్చిస్టుగా ఉండేవాదని ఆ తర్వాత క్రమంగా అతను మారిపోయాడని ఒక సందర్భంగా పాలగుమ్మి సాయినాథ్‌ నాతో చెప్పారు. 1989 ఎన్నికలు 1989 ఎన్నికల సందర్భంగా కవరేజి కోసం సుధేంద్ర హైదరాబాదు వచ్చాడు. ఒక కారు తీసుకొని మేము మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాలో తిరిగాం. ఆమన్‌గల్‌లో ఉపేంద్ర కలిశాడు. ఎన్నికల్లో తెలుగుదేశం గెలుపు తథ్యమని ఘంటాపథంగా చెప్పారు. అంతకు ముందే ఎన్టీఆర్‌ “విశ్వామిత్ర సినిమా రిలీజ్‌ చేశారు. అట్టర్‌ ఫ్లాప్‌ అయింది. తారక రామ థియేటర్‌లో అనుకొంటాను తెలుగుదేశం నాయకులకు, మీడియాకు 108 శల. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ శి

ప్రత్యేక షో వేసి విశ్వామిత్ర చూపెట్టారు. 1988 ఎన్నికలకు ముందు ఎన్టీఆర్‌ తీసిన “మోత్రులూరు వీరబ్రహ్మేంద్ర స్వామి” సినిమా ఒక ప్రభంజనం సృష్టించింది. పల్లెల నుండి జనం బండ్లు కట్టుకొచ్చి మరీ ఆ సినిమా చూశారు. దానికి పూర్తి విరుద్ధమైన ప్రతిస్పందన విశ్వామిత్రకు దక్కింది. ఆ సినిమాకు ప్రతిగా టి. విజయచందర్‌ “కలియుగ విశ్వామిత్ర” సినిమాను నిర్మించి (గామ గ్రామాన ఆ సినిమాను చూపుతుందగా ప్రజలు తండోప తండాలుగా వచ్చి చూస్తున్నారు. ఎన్టీఆర్‌ను పరిహసిస్తున్నారు. ఎన్‌టీఆర్‌ చేసిన తప్పుడు నిర్ణయాలు, హైకోర్టు న్యాయమూర్తుల కామెంట్లు ఆయన ప్రతిష్టను దిగజార్భాయి. అది చూసి ఈ ఎన్నికల్లో తెలుగుదేశం ఓడిపోయిందన్న అభిప్రాయం సుధేంద్రకు, నాకు కల్గింది. అంతకుముందు విజయచందర్‌ ఏసుక్రీస్తు పాత్రలో “కరుణామయుడు' చిత్రం నిర్మించారు. అది అఖండ విజయం సాధించింది. విజయ చందర్‌ పట్ల సినీ.ప్రేక్షకులు సాఫ్ట్‌ కార్నర్‌తో ఉండేవారు.

కేంద్రంలో కాంగ్రెస్‌ ఓడిపోయి జనతాదళ్‌ అధికారంలోకి వచ్చింది. వి.షిసింగ్‌ ప్రధాని అయ్యారు. అక్కడ చంద్రశేఖర్‌ను ఎగదోసి వీపీసింగ్‌ ప్రభుత్వాన్ని కాంగ్రెస్‌ బీజేపీలు కూల్చేశాయి. చంద్రశేఖర్‌ ప్రధాని హోదాలో హైదరాబాదు బహిరంగసభలో మాట్లాడటానికి వచ్చారు. కాని జనం రాలేదు. నిజాం కళాశాల మైదానంలో పత్రికల వారితో కలుపుకొని వందమంది కూడా రాలేదు. చంద్రశేఖర్‌ చర్యకు ప్రజలు అలా ప్రతీకారం తీసుకొన్నారు. సభను రద్దు చేసుకొని ఢిల్లీ వెళ్లిపోయారు. అక్కడి నుండి ఆయన రాజకీయ పతనం మొదలైంది.

కల్వకుర్తి నియోజక వర్షంలో రాజకీయాలకు కొత్తవాడైన చిత్తరంజన్‌ చేతిలో ఎన్‌టిఆర్‌ ఓటమి పాలయ్యారు. తిరుపతి నుండి మాత్రం ఎన్నికయ్యారు. ఎన్నికల తర్వాత మొదటి రోజు అసెంబ్లీ సమావేశాలకు ఎన్టీఆర్‌ సభ్యుల గేట్‌ నుండి సభలోకి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. ముఖ్యమంత్రిగా ఉండగా ప్రత్యేక ద్వారం గుండా వెళ్లేవారు. ఎన్టీఆర్‌ను చూసి చిత్తరంజన్‌ ఎదురెళ్లి 'హలో సార్‌ నేనే మిమ్మల్ని కల్వకుర్తిలో ఓడించింది అని అన్నారు. ఎన్టీఆర్‌ ఎగాదిగా చూసి 'అలాగా' అంటూ చేయి వదిలించుకొని వెళ్లిపోయారు. చిత్తరంజన్‌ చిన్నబోయాడు. ఏదైతేనేం 'జెయింట్‌ కిల్లర్‌ గా చిత్తరంజన్‌కు మంత్రి పదవి దక్కింది. ఎన్టీఆర్‌ ఏంచేసినా అది వార్తే గనుక విలేకరుల చూపులు ఎప్పుడూ ఆయన చుట్టే ఉందేవి.

సి. పేవర్‌భాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ ౫ 109

ఎన్టీఆర్‌ ప్రతిపక్షంలో ఉన్నప్పుడు ఉన్నట్టుండి ఒకరోజు కాషాయ వస్త్రాల నుండి ధవళ వస్తాల్లోకి మారి హిమాయత్‌నగర్‌లోని తన పార్టీ ఆఫీసులో జరిగే పస్‌ కాన్ఫరెన్స్‌కు వచ్చారు. ఆయన రెండో పెళ్లి చేసుకోనున్నారని అప్పటికి పుకార్లు విన్చించేవి. ఈ విషయం ఆయన వస్త్రాల వల్ల ధ్రువపడింది. కొద్ది రోజుల్లోనే తాను లక్ష్మీపార్వతి గారిని పెళ్లి చేసుకున్నట్లు ఆయన ప్రకటించారు. లక్ష్మీపార్వతి రాకతో తెలుగుదేశం పార్టీలో కలకలం ప్రారంభమైంది. కొందరు పార్టీని వదిలి వెళ్ళిపోయారు. ఈ సమయంలో జరిగిన ఒక పత్రికాగోష్టిలో అప్పటి ఆంధ్రజ్యోతి రిపోర్టర్‌ వేమూరి రాధాకృష్ణ తాను అడగదల్చుచుకున్న ప్రశ్నను నాతో అడిగించాడు. నేను అడిగికే ఎన్టీఆర్‌ ఉగ్రుడైపోవచ్చు, నీవు అడుగు అని కోరాదు. ఆ ప్రశ్న ఎవరి ఎత్తుగరో కావచ్చు కూడా. అప్పటికే చంద్రబాబుకు ఎన్టీఆర్‌కు మధ్య దూరం పెరిగింది. ఆ స్‌ కాన్ఫరెన్స్‌లో చంద్రబాబు విలేకరులకు ఒక వైపున కూర్చున్నారు. మామూలుగా అయిలే ఎన్టీఆర్‌ వెనుక కూర్చోవాలి. నేన్సు చాలా నెమ్మదిగా తడబడకుండా “లక్ష్మీపొర్వతీ గారు మీ పార్టీ వ్యవహారాల్లో కలుగజేసు కుంటున్నారని, నల్లగొండ జిల్లాకు చెందిన మాదీ మంత్రి రఘుషారెడ్డి అందుకే పార్టీ వదిలి వెళ్లారని అంటున్నారు. మీరేమంటారు?” అని ప్రర్శించాను. ఈ ప్రశ్నకు ఎన్టీఆర్‌ కళ్లెగరేస్తారని, రెచ్చిపోయి సమాధానం ఇస్తారని చంద్రబాబుతో సహా అందరూ కంగారు పదారు. కానీ ఎనీఆర్‌ నా ప్రశ్నను ఒకే అవకాశంగా ఉపయోగించుకున్నారు. పరిణతి పొందిన నాయకులు మాత్రమే ఆ పి చేయగలరు. “అదేం లేదు (బ్రదర్‌, ఆమె నా భార్య మాత్రమే. పార్టీలో ఆమెకు ఎలొంటీ పొత్ర ఉండదు. అవి కేవలం వదంతులే అంట్రూ చాలా కూల్‌గా సమాధానం మ నాడ మ యాం అని అక్కడున్నవారందరూ ఊపిరి పీల్చుకున్నారు ఫ అయిపోగానే (పెస్‌ ర్రశ్రష శ్‌ రకు వచ్చి “భలే అడిగావు బ్రదర్‌ లి సూసి నా మహన్‌రావు స్ట చెప్పారుగా" అని నేనన్నాను. దా 'భలే కూల్‌గా స ఎిఆర న వచ్చి రాజకీయ పార్టీ స్టాపించ్చి ముఖ్యమంత్రి అయిన్‌ న + (ఫేస్‌ కాన్ఫరెన్స్‌లన్సు నేను ను. ఆయన బహిరంగ సభలకు, ప్రెస్‌ కాన్ఫదెన్ల 1) చాలా కవర్‌ చేశా , లకు తేడా లేకుండా ఒకే స్వరంతో మాట్లాదేవార ఒకరోజు గండిపేట పార్టీ ఆఫ్టీఫ్స్‌ల్రో మేము వరందా మెట్ట కూర్చుని ఉంటే ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న ఆయన క్రూడ్రా వచ్చి మెట్ల మీద మా మధ్య కూర్చున్నారు' 110 క వినయకుమూర్‌ న

చాలా కులాసాగా మాట్లాడారు. భూ సంస్కరణలను వ్వతిరేకించారు. “రైతు కష్టపడి సంపాదించుకొన్న భూమికి పరిమితి విధించడమేమిటి బ్రదర్‌”? అని ప్రశ్నించారు. కొంతకాలం తర్వాత ఆయనే 'తెలుగు మాగాణి సమారాధన అని పేరు పెట్టి రంగారెడ్డి జిల్లా శంషాబాద్‌కు సమీపంలోని తన భూమిని పేదలకు ఇస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. విచిత్రమేమంటే ఆయన్ని మినహాయిస్తే మరెవ్వరూ ఆ పథకం కింద తమ భూముల్ని పేదలకు ఇవ్వలేదు. ఎన్టీఆర్‌ ఇచ్చిన భూమి కూడా కోర్టు వివాదంలో చిక్కుకొంది. ఒక వార్త సేకరణ సందర్భంగా మెగసెసే అవార్డు గ్రహీత ప్రముఖ జర్నలిస్టు పాలగుమ్మి సాయినాథ్‌తోపాటు నేను ఆ భూమిలో ఎన్‌టిఆర్‌ వేసిన శిలా ఫలకం చూశాం.

తాను గండిపేట ఆశ్రమంలో శవ పూజలు చేస్తున్నట్లు రాత్రిపూట చీరలు కట్టుకుంటున్నట్లు కొన్ని పత్రికల్లో వచ్చిన వార్తలను ప్రస్తావిస్తూ ఒకసారి ఎన్టీఆర్‌ చాలా నొచ్చుకున్నారు. ఆయన పడుకునే గదిలోకి విలేకరులను తీసుకొని వెళ్లారు. “ఇక్కడ క్షుద్ర పూజలు చేసిన లక్షణాలేవైనా కనిపిస్తున్నాయా శవాలు కన్పిస్తున్నాయా”? అని మమ్మల్ని నిలదీశారు. మేము ఆ వార్తల్ని రాయలేదని ఇతర పత్రికల్లో వస్తున్నాయని చెప్పాము.ఆ సమయంలో ఆయన ఒకసారి ఒక చెవుకి కమ్మ పెట్టుకొని అసెంబ్లీకి వచ్చారు. “నేను రాత్రి పూట చీర కటుకుని పూజచేస్తున్నట్లు రాస్తున్నారు. వాటీజ్‌ దిస్‌ ఐ యాయ్‌ నాట్‌ దట్‌ సూపర్‌ స్టిసియస్‌” అన్నారు. మరి మీ చెవికి ఆ ఆభరణం ఏమిటని మేము అడగలేకపోయాం.

111 ఖల. ప్రవరబాయ్‌ టు ఎడిటర్‌

జ జ్‌ ప్రజాశక్తి తో ప్రయాణం

1981లో నేను ప్రజాశక్తిలో చేరినప్పుడు ఫోన్లు, టెలిప్రింటర్‌ కనెక్షన్‌ వెంటనే లభించేది కాదు. ప్రజాశక్తిలో టెలిప్రింటర్‌ రావడానికి ఏడాది పట్టింది. ముఖ్యమైన వార్తలన్నీ ఎమ్మెల్యే క్వార్టర్స్‌లోని సుందరయ్యగారి ఇంట్లో నుండి టెలిఫోన్‌ ద్వారా చెప్పేవాడిని. అప్పట్లో ప్రజాశక్తి హెడ్‌ ఆఫీస్‌ విజయవాడలో ఉండేది. శాసన సభ్యుడు ఎం.ఓంకార్‌ గారి ప్రయత్నం తర్వాత గానీ మా టెలిప్రింటర్‌ ఫైలు కదల్లేదు. ఆ సమయంలో మోటూరు హనుమంతరావు ఎమ్మెల్సీగా ఉన్నారు. ప్రజాశక్తి వీక్లీ (వారపత్రికుకి అధికారికంగా బొమ్మారెడ్డిగారు ఎడిటర్‌. ప్రజాశక్తి దినపత్రిక తేవడానికి ప్రయత్నాలు జరుగుతుండగా ఆయన్ని కలిసి (ప్రజాశక్తిలో చేరాలని అనుకొంటున్నట్లు చెప్పాను. ఈనాడులో పనిచేసేవారికి రాజకీయ నాయకులు, అధికారుల దగ్గర చాలా గుర్తింపు ఉంటుంది. పప్రజాశక్రిలో అలా ఉండదు. పదిమంది విలేకరుల్లో ఒకడిగా ఉండాలి. అప్పుడు కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వం ఉండేది. కాంగ్రెస్‌ వారు ప్రజాశక్తిని అంతగా పట్టించుకునేవారు కాదు. చెన్నారెడ్డి, అంజయ్య లాంటి నాయకులను మినహాయిస్తే మిగతావారందరికి ప్రజాశక్తి అంటే చిన్నచూపు.

'ప్రజాశక్తిలో మొదట రిపోర్టర్‌గా ఉన్నాను. ముఖ్యమైన వార్తలు ఫోన్లో చెప్పెవాళణ్ణి మిగతా వార్తలను, ఫోటోలను కలెక్టు చేసుకొని కవర్‌లో పెట్టి బస్టాండ్‌కు వెళ్ళి, విజయవాడ వెళ్లే బస్‌ (డైవర్‌కు ఇచ్చేవాణ్ణి. విజయవాడ బస్టాండ్‌లో వార్తాపత్రికలకు, సంబంధించిన బాక్సులుండేవి. అతను వాటిలో ప్రజాశక్తి డబ్బాలో నా కవర్‌ వేసేవాడు. అందుకు ప్రతిగా బస్సు డ్రైవర్‌కు ఎంతో కొంత ఇచ్చేవాళ్లం. ఆ తర్వాత టెలి ప్రింటర్‌ ద్వారా వార్తలు పంపేవాళ్ళం. టెలిప్రింటర్‌ ఆపరేటర్‌గా కా.రాజకుమారి జాయిన్‌ అయ్యారు. పనిభారం ఎంత ఉన్నా నిరభ్యంతరంగా చేసుకునేవాళ్లు. ఇక కాంగ్రెస్‌లో అంతర్గతంగా కుమ్ములాటలుండేవి. అంటే విలేకరులకు విందు భోజనం అన్నమాట. కొంతకాలం ప్రతివారం రాజకీయ సెటైర్లు కూడా రాసేవాడిని. ఆ తర్వాత వీక్లి రౌండప్‌ రాశాను. నా శైలికి మంచి స్పందన వచ్చేది. నా రాత చాలా సాఫీగా ఉంటుంది. 112 ఎంత. ఎన్‌ వినయకునూర్‌ ౫41

కష్టంగా కాకుండా సరళంగా సాగిపోతుందని పాఠకులు ఇష్టపడేవాళ్ళు. ఈ అవకాశాలన్నీ ఈనాడులో లేవు. అక్కడ ప్రత్యేక కథనాలపైనే నా దృష్టి ఉండేది. ప్రజాశక్తి తరపున వార్తలకోసం వెళ్ళినపుడు చాలామంది అడిగే వాళ్ళు. ఈనాడు నుండి ప్రజాశక్తికి ఎందుకు వెళ్ళావు అన్న ప్రశ్నలు వచ్చేవి. వారి ఆదరణలో స్పష్టమైన తేడా కన్పించేది. ప్రజాశక్తిలో చేరి నీకష్టమంతా బూడిదపాలు చేసుకుంటున్నావు అని కొందరు వ్యాఖ్యానించేవారు. ఈనాడు పాఠకులకు, ప్రజాశక్తి పాఠకులకు తేడా ఏమిటంటే ఒకరు గౌరవిస్తారు. మరొకరు అభిమానిస్తారు, ప్రేమిస్తారు. తక్కిన వార్తలతోపాటు ఎడిట్‌ పేజీలో విశ్లేషణలు రాసే అవకాశం (ప్రజాశక్తిలో దొరికినందుకు నేను చాలా సంతోషపడ్డాను.

ఏదాది తర్వాత ఎం. వేణుగోపాల్‌రావు రిపోర్టర్‌గా (ప్రజాశక్తిలో చేరారు. నేను ఛీప్‌ రిపోర్టర్‌ అయ్యాను. కాలక్రమంలో వేణుగారు ఎలక్ట్రిసిటీ వార్తల స్పెషలిస్టు అయ్యారు. ఆయనకు ఆ రంగంలో మంచి గుర్తింపు వచ్చింది. 1994 తర్వాత హైదరాబాద్‌లో ఎడిషన్‌ ప్రారంభమయింది. అప్పుడు నేను షిస్ట్‌ ఇన్‌చార్జ్‌గా, మొఫిసిల్‌ ఇన్‌చార్జీగా మారాను. ప్రజాశక్తి బోర్డు సభ్యుడిని అయ్యాను. బోర్డులో ఎంహచ్‌గారు, బొమ్మారెడ్డి, టి.రవి, ఎస్‌.వెంట్రావ్‌, బివి కోటేశ్వర్‌రావు సభ్యులం. రవి గారు బోర్డు కన్వీనర్‌ ఎడిటోరియల్‌ సంబందిత నిర్ణయాలని అక్కడ జరిగేవి. రవిగారు ప్రజాశక్తి దినపత్రిక సహా సంపాదకుడిగా ఉండేవారు. 1999 లో విజయవాడ నుండి హైదరాబాద్‌కు ప్రజాశక్తి హెడ్‌ ఆఫీస్‌ వచ్చేసింది. నేను న్యూస్‌ ఎడిటర్‌ అయ్యాను. వి. శ్రీనివాస్‌ రావుగారు ఎడిటర్‌గా వచ్చారు. వి.వి. గారు మొఫిసిల్‌ ఇంచార్జి, ఎం. కోటేశ్వరరావు ఛీఫ్‌ రిపోర్టర్‌. ఆ సమయంలో ఆంధ్రజ్యోతి మూతపడింది. ఆంధ్రజ్యోతిలో ఉండేవారు కొంతమంది సీనియర్లు ప్రజాశక్తికి వచ్చారు. అలాగే ఉదయం మూతపడినప్పుడు కూడా కొంతమంది ప్రజాశక్తిలో చేరారు. వి. రాధాకృష్ణ ఆధ్వర్యంలో ఆంధ్రజ్యోతి తిరిగి ప్రారంభం అయ్యాక బయట నుండి వచ్చిన వాళ్లంతా వెళ్ళిపోయారు. మేము వి.వి. ఆధ్వర్యంలో జర్నలిజంలో మంచి శిక్షణ ఇచ్చేవాళ్ళం. మా వద్ద శిక్షణ పొంది బయట పత్రికలకు వెళ్ళిపోయేవారు. ఆ పత్రికలు ఎక్కువ జీతాలు ఇస్తాయి గదా! టీవీ ఛానళ్ళు పెద్ద సంఖ్యలో వచ్చాక మేము సిబ్బందిని నిలుపుకోవడం మరీ కష్టమైంది. ఒకరిద్దరు మా దగ్గర శిక్షణపూర్తయ్యాక అటు నుండి అటే ఇతర మీడియా సంస్థలకు వెళ్లిపోయారు. ప్రజాశక్తి నుండి వెళ్లిన వారికి తేలికగా ఇతర మీడియా సంస్థల్లో ఉద్యోగాలు దొరికేవి.

స ప్రేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ 4 113

వి. శ్రీనివాస రావు గారు కేంద్ర కార్యదర్శి వర్ణ సభ్యుడు అయ్యాక ధిల్లీ వెళ్ళిపోయారు. పార్టీ నన్ను ఎడిటర్‌గా ప్రకటించింది. ఎంవిఎస్‌ శర్మ ఎగ్జిక్యూటీవ్‌ ఎడిటర్‌గా చేరారు. ఆయన ఎంఎల్‌సి అయ్యారు. కొంత కాలానికి బి. తులసీదాస్‌ న్యూస్‌ ఎడిటర్‌గా వచ్చారు. ఆ సమయంలో ప్రజాశక్తి దినపత్రికగా 25 ఏళ్లలోకి అడుగు పెట్టింది. అప్పుడు కేంద్రంలో యుపిఎ-1 ప్రభుత్వం అధికారంలో ఉంది. రజతోత్సవానికి ప్రధానమంత్రి డాక్టర్‌ మన్నోహన్‌సింగ్‌ని ముఖ్యఅతిథిగా పిలవాలని సీతారాం ఏచూరి ద్వారా ప్రయత్నించాము. ప్రధాని అంగీకరించి రవీంద్రభారతిలో జరిగిన వార్షికోత్సవానికి హాజరయ్యారు. అదోసంచలనం. ప్రజాశక్తికి బయట మంచి పేరొచ్చింది. అప్పటి ముఖ్యమంత్రి డా. వైఎస్‌ రాజశేఖర్‌ రెడ్డి, కేంద్రమంద్రులు, ఎస్‌. జైపాల్‌ రెడ్డి, దాసరి నారాయణ రావు కూడా సభలో మాట్లాడారు. నేను ఆసువుగా ఇంగ్రిషలో వందన సమర్చణ చేశాను. సభ అనంతరం ఒక చర్చాగోష్టి జరిగింది. దీనికి ముఖ్యఅతిథి ది హిందూ ఎడిటర్‌ ఎన్‌.రామ్‌ రాష్ట్రంలోని తెలుగు, ఉర్దూ, ఇంగ్లిష్‌ పత్రికల సంపొదకుల అంతా ఆ గోష్టిలో పాల్గొన్నారు. ఆ తర్వాత ఆ కొంత కాలానికి ప్రధాని మీడియా డెలిగేషన్‌లో న్యూయార్ము వెళ్ళడానికి “ప్రజాశక్తికి అవకాశం వచ్చింది. యాజమాన్యం నన్ను పంపింది. ఎస్‌. వెంకటరావు ఆ సమయంలో ఎడిటర్‌ బాధ్యతలు చూసుకొన్నారు. రజతోత్సవ ముగింపు సభకు ముఖ్యఅతిథిగా తీస్తా సెహల్వాద్‌ను ఆహ్వానించాం. అప్పటి సమాచార శాఖా మంత్రి షల్చీర్‌ ఆలీ ఆత్మీయ అతిధిగా హాజరయ్యారు. ఆ సందర్భంగా నేను ఉర్జూలో మాట్లాడటం చూసి ఆశ్చర్యపోయారు. “తుష్హూరా ఎడిటర్‌ అచ్చా ఉర్జూ బోల్‌తే హై” అని మా నాయకులతో అన్నారు. ప్రజాశక్తి చీఫ్‌ జనరల్‌ మేనేజర్‌ వి. కృష్ణయ్య ఆ సభకు అధ్యక్షుడు. సిపిఐ(ఎం) ఇతర రాష్ట్రాల పత్రికలకు సంపాదకులైన కా. నారాయణ దత్‌ (గణశక్తి) దక్షిణామూర్తి (దేశాఖిమాని), రామచంద్రన్‌ (థీకృధీర్‌) హాజరయ్యారు. 2008లో అశోక్‌నగర్‌ నుండి అజామాబాద్‌ ఇండష్టియల్‌ ఏరియాలో రెండు సెల్లార్లతో నిర్మించిన మూడంతస్తుల విశాలమైన బిల్దింగ్‌లోకి ప్రజాశక్తి మారింది. ఎడిటోరియల్‌, అడ్మినిస్ట్రేషన్‌, ప్రింటింగ్‌ అంతా ఒకేచోట ఉండేది. కొంతకాలం తర్వాత ప్రజాశక్తి కలర్‌ ఎడిషన్‌, మరికొంత కాలానికి 'షీట్‌ఫెడ్‌ మల్టీకలర్‌ ప్రింటింగ్‌ ఆ భవనంలోనే ప్రారంభం అయ్యాయి. ఆ భవనానికి మోటూరు హనుమంతరావు భవన్‌ అని నామకరణ చేశారు. ఆ భవనాన్ని అప్పటి ఉప రాష్ట్రపతి హమీద్‌ అన్సారీ ప్రారంభించారు. ఆ సభకు కా॥ సీతారాం ఏచూరి అధ్యక్షత వహించారు. తెలుగు, 114 జనం ఎన్‌ వినయకుమార్‌ ఇవిపనినన

ఉర్దూ, ఇంగ్లిష్‌ పత్రికల సంపాదకులతోపాటు రిటైర్‌ అయిన సీనియర్‌ సంపాదకులు కూడా ఉపరాష్ట్రపతితో ఇష్టాగోష్టి జరిపారు. ఆ కార్యక్రమానికి నారాయణ దత్‌ (గణశ్రక్తి గౌతం దాస్‌ (దేశోర్‌కథ) రాజీవ్‌ (దేశాఖిమాని) హాజరయ్యారు. ఆ సమావేశం నాటికి రాజీవ్‌ రాజ్యసభకు ఎన్నికయ్యారు. ప్రమాణ స్వీకారం చేయాల్సి ఉండింది.

అనుభవం ఉన్నవారు ప్రజాశక్తి నుండి వెళ్ళిపోయినా, ఉన్న వాళ్ళకి రెగ్యులర్‌ శిక్షణ ఇస్తూ జూనియర్లకి జీతాలు కొద్దిగా పెంచి ప్రజాశక్తిని విస్తరించాము. ఖమ్మం, కరీంనగర్‌ ఎడిషన్లు ప్రారంభించాము. అంతకు ముందు తిరుపతి. విశాఖపట్టణం, కర్నూల్‌, రాజమండ్రిలో ఎడిషన్లు ప్రారంభమయ్యాయి. సొంత భవనాల్లోనే, ప్రింటింగ్‌ కూదా ప్రారంభమైంది. ఒంగోలులో కూడా ఎడిషన్‌ ఏర్పడింది. నేను దాదాపు అన్ని ఎడిషన్‌లకు వెళ్ళేవాడిని. సబ్‌కమిటి పని పంపకంలో నేను కర్నూల్‌, ఎడిషన్‌ బాధ్యతలు చేసేవాడిని. విలేకరులతో సమావేశాలకు, ఇతర కార్యక్రమాలకి వెళ్ళి వచ్చేవాడిని. ప్రజాశక్తి వాణిజ్య ప్రకటనలను పెంచుకొంది. చీఫ్‌ జనరల్‌ మేనేజర్‌ వి. కృష్ణ గారిది ఇందులో ప్రధాన భూమిక. ప్రకటనల వల్ల అదాయం పెరిగింది. సెంటర్‌లో కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వం కేంద్రంలో లెస్ట్‌ మీద ఆధారపడటం, వైఎస్‌ రాజశేఖర్‌ రెడ్డి ముఖ్యమంత్రిగా ఉండటం ఎన్నికలకు ముందు కాంగ్రెస్‌తో సిపిఎం సర్దుబాట్లు చేసుకొన్న ప్రజాశక్తికి కలిసొచ్చాయి.

హైదరాబాద్‌ ఎడిషన్‌లో సామాజిక అంశాలపై ఎక్కువ ఫోకస్‌ చేసేవాడ్డి, అప్పట్లో ది హిందూ రూరల్‌ ఎడిటర్‌ పాలగుమ్మి సాయినాథ్‌ సామాజిక అంశాలపై, మంచి ఫీచర్లు రాసేవారు. ఆయన హైదరాబాద్‌కి వచ్చినపుడు నేను ఆయనతో కలిసి వెళ్లి వార్తలు, వ్యాసాలు రాశాను. ఇద్దరం సామాజిక అంశాలపై చర్చించేవాళ్ళం. సామాజిక సమస్యలను లేవనెత్తడంలో పార్టీ నాయకత్వం ముఖ్యంగా కొరటాల గారు, బివిఆర్‌ గారు అండగా నిలబడ్డారు. నా చేత మొదటి బుక్‌లెట్‌ రాయించారు. అది కుల సమస్యపై రాసిన బుక్‌లెట్‌ తర్వాత ప్రా.దేశ్‌పాండే ఎడిట్‌ చేసిన జ్యోతిరావు పూలే రచనలను తెలుగులోకి అనువదించమని రాఘవులుగారు చెప్పారు. అక్కడి నుండి నా అనువాదాల పరంపర మొదలయింది. విదేశాల్లో తమకు గడవదని చాలా మంది చెప్పారు. నాకు ఆ సమస్యలేదు. పుస్తకాలు అనువదిస్తాను. దేశ దేశాల సినిమాలు చూస్తాను. 1998లో కెవిపియస్‌ ఏర్పడినప్పుడు జరిగిన సభకు అధ్యక్షత వహించిన

జనల. క్రవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. 115

వారిలో నేను మాట్లాడాను. కెవిపియస్‌ ఏర్పాటులో బివిఆర్‌ది ప్రధాన భూమిక ఆ తర్వాత కొన్ని ప్రశ్చావళులు తయారు చేసి దళితులు, రజకులమీద ఇతర వృత్తిదార్లపై సర్వేలు జరిపాం. దళితులపై చేసిన సర్వేల నివేదికలను మేము రాసిన వార్తలను కా.కోటేశ్వరరావు వెళ్లి జస్టిస్‌ పున్నయ్య కమిషన్‌కు అందించారు. “ఆయా వృత్తులతో బతికే వారి జీవన ప్రమాణాలేంటి? వారికి ఏం కావాలి? ప్రభుత్వం నుండి వారు కోరేదేమిట? వారి సమస్యలు తదితర సమాచారంతో వార్తలు రాసి ప్రభుత్వం దృష్టికి తీస్తుకెళ్ళడంలో సఫలీకృతులయ్యాము. ఇది జర్నలిజంలో ఒక నూతన ఒరవడి. మమ్మల్ని ఇతర పత్రికల వారు కూడా అనుసరించారు. సామాజిక అంశాలపై “వార్త” ఎడిట్‌ పేజీలో మంచి వ్యాసాలు వచ్చేవి. సుందరయ్యగారు శాసన నభ్యుడిగా అసెంబ్లీ సమావేశాల సందర్భంగా 'హైదరాబాదులో ఉండేవారు. వార్తలు ఫోన్‌లో చెప్పడానికి టీ టైమ్‌లో వెళ్ళితే నాక్కూడా గ్లాసులో నిండా లెమన్‌ టీ పోసి ఇచ్చేవారు. ఆయనను చాలా మంది రాజకీయ నాయకుడిగా మాత్రమే చూస్తారు. ఎమ్మెల్యే క్వార్టర్స్‌లోని ఇంట్లో పెద్ద లైబ్రరీ ఉండేది విజయవాడ ఇంట్లో ఇంకా పెద్ద లైబ్రరీ ఉండేదట. మార్చ్‌ లెనిన్‌, ఎంగెల్స్‌, పెద్ద ఫోటోలు హాల్లో ఉందేవి. ముందు గదిలో తెలుగు సొహిత్యజారుల ఫోటోలన్నీ ఉండేవి. కందుకూరి, గురజాడ, పొనుగంటి, చిలకమర్తి, కొమర్రాజు, సురవరం తదితరుల ఫోటోలు ఉందేవి. అవి యువభారతి ప్రచురించిన రేఖాచిత్రాలు. తరచూ ఆయన బొగ్గులకుంటలోని యువభారతి బుక్‌హౌస్‌కు వెళ్ళి వారి తాజు ప్రచురణలను తెచ్చుకొనేవారు. ఇతర కామ్రేడ్స్‌కి చదవాల్సిన పుస్తకాల గురించి సలహా ఇచ్చేవారు. ఒకసారి ఎన్‌.వి. భాస్కరరావు గారికి ఒక ఇంగ్లిష్‌ పుస్తకం ఇస్తూ “ఇది చదువు” అని చెప్పినప్పుడు నేను అక్కడే ఉన్నాను. పిఎస్‌ తమను ఫలానా పుస్తకం చదవమన్నారని కొందరు కామ్రేడ్స్‌ నాకు వెప్పేవారు కూడా. ఆయన ఉన్న ఎమ్మెల్యే క్వార్టర్స్‌ (స్పెషల్‌-2)లో పెద్దగా సౌకర్యాలు లేవు. దాని ముందు ఎస్‌.జైపాల్‌ రెడ్డి (అప్పట్లో జనతా పార్టీ నాయకుడు) క్వార్టర్‌ ఉందేది. కొందరు అధికారులు, ప్రముఖులు కా. పీఎస్‌ను కలవడానికి ఇంటికి వచ్చేవారు. పార్టీని స్థాఫించాక 1988 ప్రారంభంలో ఎన్టీఆర్‌ ఇతర తెలుగుదేశం నాయకులను వెంటబెట్టుకొని సుందరయ్య గారి వద్దకు ఎన్నికల సర్దుబాటుపై చర్చలు జరపటానికి క్వార్దరుకు వచ్చారు. చర్చల ఫలితం తెలుసుకోవడానికి నేను లోపలి గదిలో ఉన్నాను.ఆ 116 పనిని. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ సగికా

చర్చలు ఒక కొలిక్కి రాలేదు. వాయిదా పడ్డాయి. 1988 ఎన్నికల్లో టిడిపితో సిపిఐ సిపిఎంలకు సర్దుబాట్లు కుదర్లేదు. ఆ క్వార్టర్స్‌లో సీనియర్‌ కామ్రేడ్‌ టి.వెంకటాచారి ఉందేవాడు. తెలంగాణ సాయుధ పోరాట కాలం నుండి ఆయనకు సుందరయ్య గారితో పరిచయం. పార్టీ అకౌంట్స్‌ చాలా కచ్చితంగా నిర్వహించేవారు. ఆయన (బ్రహ్మచారి. ఆ ఇంటి తాళం పూలకుండీ దగ్గర ఉందేది. ఆ ఇంట్లో ఒక ట్రాన్సిస్టర్‌ ఉండేది. చాలా సింపుల్‌ జీవితం సుందరయ్య గారిది. కుర్చీలు, మంచాలు పుస్తకాలు తప్ప మరేమీ ఉండేవి కాదు. దొంగలు పడ్డారన్న భయం అసలే లేదు.

హైదరాబాదులో (ప్రజాశక్తి ఆఫీస్‌ పెట్టిన కొత్తలో ఒక కుర్చీ, టేబుల్‌ కొనాల్సి వచ్చింది. ఒక ఫర్నిచర్‌ షాప్‌లో రూ.500 లకు టేబుల్‌, రూ. 110లకు కుర్చీ ఆర్డర్‌ చేసి వచ్చాను. ఇదే విషయాన్ని సుందరయ్య గారికి చెప్తే, “ఇప్పుడిప్పుడే ప్రజాశక్తి (ప్రారంభమైంది కదా! దానికి ఇంకా ఆదాయం ఏర్పడలేదు. నారాయణ గూడ ట్రిడ్డి మీద 40, 50 రూపాయల్లో దేవదారు చెక్కలతో చేసిన టేబుల్స్‌ ఉంటాయి. అది ఎందుకు కొనలేదు”? అని ప్రశ్నించారు. నేను ఊహించని ప్రశ్న అది. ప్రజలు ఇచ్చే విరాళాల దబ్బు ఇది. ప్రతి పైసా జాగ్రత్తగా ఖర్చు పెట్టాలి కదా అన్నారు. అంతకు ముందు వరకు ఆయన ఢిల్లీ, కలకత్తా, బొంబాయిల్లో ఉన్నారు. అయినా ఆయన నారాయణగూడ బ్రిడ్జి దగ్గర అమ్మే దేవదారు టేబుల్‌, కుర్చీల గురించి దాని ఖరీదు గురించి ఆయనకు ఎలా తెలిసిందని నాకు ఆశ్చర్యమేసింది.

“నువ్వు ఆర్డర్‌ ఇచ్చిన టేబుల్‌ గేజ్‌ ఎంత” అని అడిగారు. నాకు తెలియదు షాపు అతను ఒక టేబుల్‌ చూపించి ఇలాగే ఉంటుందన్నాడు. నేను ఓకే అన్నానని చెప్పాను. నీక్షు చూపించిన గేజ్‌ కాకుండా తక్కువ గేజ్‌ షీట్‌ పెడితే నువ్వు ఏమి చేయగలవు? అని ప్రశ్నించారు. నాకది తట్టలేదు కొమేడ్‌ అని సమాధానమిచ్చాను. ఆఫీసుకు వస్తూ వస్తూ వర్మీ షాప్‌కి వెళ్ళాను. నిజంగానే నాకు చూపించిన గేజ్‌ కంటే తక్కువ గేజ్‌ ఫ్టైవుడ్‌ వేస్తున్నాడు. నేను గొడవపడి, మొదట నాకు చూపిన గేజ్‌ వేయించాను. సుందరయ్య గారు ఎప్పుడూ మనం పెట్టిన డబ్బుకి తగినట్లుగా వస్తువులు

ఉండాలని అనేవారు. అప్పట్లో క్రాంస్టన్‌ ఫ్యాన్లనే కొనమని చెప్పేవారు. తక్కువ

ధర అని లోకల్‌ ఫ్యాన్లు కొంటే రిపేర్లు వచ్చి అంతకంటే ఎక్కువ ఖర్చవుతుంది. కాబట్టి

స్టాండర్డ్‌ వస్తువులే కొనాలనేవారు. అలాగని ఎవరైనా విరాళంగా నాసిరకం వస్తువులు ఇస్తే నిరాకరించరాదు, స్వీకరించాలనే వారు.

ఇని వేవరబాయ్‌ టు ఎటీటరల్‌ సలి 1117

మాకు ఆఫీసులో టెలి ప్రింటర్‌ ఆపరేటర్‌కి ఒక కౌంటర్‌ చైర్‌ అవసరం. అయితే దానికి ఆఫీస్‌ డబ్బులు ఖర్చు చేయరాదని నేను నిర్ణయించుకున్నాను. టెలిప్రింటర్‌ ఆపరేటర్‌ కోసం టెలీ ప్రింటర్‌ ఎత్తుకు సరిపోయే విధంగా ఒక స్టూల్‌ మీద న్యూస్‌ పేపర్‌ బండిల్‌ పెట్టి పని నడిపిస్తున్నాం. రాజకుమారి గారు బ్యాక్‌ సపోర్టు లేకుండా ఆ బండిల్‌ మీద కూర్చుని పనిచేసేవారు. రేకుల షెడ్‌లో ఆఫీసు ఉండేది. ఎండాకాలంలో విపరీతమైన వేడి ఉండేది. ఎక్కడి నుండో థర్మకోల్‌ తీసుకొచ్చి ఆ రేకుల మీద పెట్టాం. ధర్మకోల్‌ లేచిపోకుండా ఇటుకరాళ్లుపెట్టాం. వట్టివేర్ల చాపలు బిగించి పదే పదే నీళ్లతో తడిపే వాళ్ళం. ఆఫీసును మేమే క్లీన్‌ చేసుకునేవాళ్ళం. బాయ్‌ అంటూ ఎవరూ లేరు. ఆర్నెల్లకొకసారి ఆఫీసును పూర్తిగా శుభ్రం చేసుకొనే వాళ్లం. ఆ పనికి నాలుగైదు గంటలు పట్టేది. ఒకరోజు సుందరయ్య గారు ఆఫీసుకు వచ్చారు మేము పడుతున్న తిప్పలు చూశారు.పార్టీ ఆఫీస్‌ కార్యదర్శిగా ఉన్న కామ్రేడ్‌ భుజంగరావుతో ఆపరేటర్‌కి చైర్‌ కొనవచ్చు కదా అని వెళ్ళిపోయారట. అదే విషయం నాతో భుజంగ రావు చెప్పారు. అయినా వెంటనే కుర్చీ కొనలేదు. పిఐబి నుండి, సమాచార శాఖ నుండి రోజూ కట్టలు కట్టలుగా పత్రికా ప్రకటనలు వచ్చేవి. వాటితోపాటు ఇతర కాగితాలను కూడా జాగ్రత్తగా దాచి వాటిని తిరగేసి వార్తలు రాసేవాళ్ళం. అట్లా వార్తలు రాసిన పేపర్లను చెత్తలో వేయకుండా కట్టలు కట్టి జాగ్రత్తగ భద్రపరిచే వాళ్ళము. ఆ కాగితాలు కూడా సరిపోవటం లేదని ఉదయం మిత్రుడు పాశం యాదగిరితో చెప్తే గాంధీభవన్‌ లో పోస్టర్లు పడి ఉన్నాయి. వాటి సమయం కూడా అయిపోయింది వాటిని అడిగి తెచ్చుకొందాం అన్నాడు. ఒకరోజు మోయగలిగినన్ని పోస్టర్లు తీసుకొని నా బండి (రాజ్‌దూత్‌) వెనక కూర్చున్నాడు.ఆ పేపర్లన్నీ కట్‌ చేసి మరోవైపు వార్తలు రాయడానికి ఉపయోగించే వాళ్ళం. పాత క్యాలెండర్లను కూడా అలాగే ఉపయోగించే వాళ్ళం. ఆ కాగితాలన్నీ రద్దీకింద అమ్మేసి వచ్చిన డబ్బులతో టెలిప్రింటర్‌కు కౌంటర్‌ ఛైర్‌, ఒక ట్రాన్సిస్టర్‌ వగైరా కొన్నాము. సుందరయ్య గారు చెప్పినట్లు జాగ్రత్తగా డబ్బు ఖర్చు చేయడం నేర్చుకొన్నాం. వెంగళరావు హయాంలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం చాలా నియంతృత్వంగా వ్యవహరించేది. ఎన్‌కౌంటర్ల పేర నక్సల్స్‌ని చంపేసేది. దానికి వ్యతిరేకంగా పౌరహక్కుల కోసం ఉద్యమం నిర్మించాలని సుందరయ్య గారు నిర్ణయించారు. హైదరాబాదులో ఒక పెద్ద 118 సం. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ “సల

(ప్రదర్శన నిర్వహించి లాల్‌ బహుదూర్‌ ఇండోర్‌ స్టేడియంలో పెద్ద మీటింగ్‌ పెట్టారు. నేనికంఆ జర్నలిజంలోకి రాలేదు. ఆ మీటింగ్‌లో కాంగ్రెస్‌ పార్టీలో యంగ్‌స్టర్స్‌గా ఉన్న కృష్ణకాంత్‌, జర్నలిస్టు అరుణ్‌శౌరి కూడా మాట్లాడారు. చాలామంది ప్రముఖులు ఆ మీటింగ్‌కి వచ్చారు. ప్రజల ఒత్తిడితో వెంగళరావు ప్రభుత్వం రిటైర్ట్‌ న్యాయమూర్తితో “విముద్‌లాల్‌ కమిషన్‌” వేసింది. ఎన్‌కౌంటర్లపై విచారణ ప్రారంభమైంది. జూబ్లీ హాల్‌లో విచారణ జరిగేది. సుందరయ్యగారు ప్రతిరోజు ఆ సిట్టింగ్‌కి హాజరయ్యేవారు. ఎన్‌కౌంటర్లో చనిపోయిన వారి కుటుంబాలను కమిషన్‌ ముందు తెచ్చి వారి నుండి వాంగ్యూలాలు ఇప్పించేవారు. అప్పుడు ప్రభుత్వం తరపున సీనియర్‌ అడ్వకేట్‌ పి.శివశంకర్‌ న్యాయవాదిగా హాజరయ్యేవారు. ఆయనకు నెల జీతం 1500 రూపాయలతో పొటు ప్రతి సిట్టింగ్‌కి 1500 రూపాయలు ప్రభుత్వం బత్తా ఇచ్చేవారు. ఆ రోజుల్లో అది చాలా మొత్తం. మాజీ ఎమ్మేల్యే నెలకు రు. 250/- పెన్షన్‌ లభించే కాలమది.

అది ఆ రోజుల్లో చాలా పెద్ద మొత్తం. విమద్‌లాల్‌ కమిషన్‌ చాలా సానుకూలంగా స్పందించి చాలా సలహాలు ఇచ్చింది. ఈ కమిషన్‌ ఇచ్చిన సలహాలు పాటించాలా? వద్దా? అనేది ప్రభుత్వాల ఇష్టాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ కమిషన్‌ ముందు పోలీసులు, అధికారులు సమాధానాలు చెప్పలేక ఇబ్బంది పడేవారు. ఆ వార్తలు ప్రతిరోజు ప్రముఖంగా పత్రికల్లో వచ్చేవి. ప్రభుత్వం ఇరకాటంలో పడింది. పౌరహక్కుల పట్ల సుందరయ్య గారు చాలా పట్టుదలగా ఉండేవారు. 1981లో సుందరయ్య గారు మరో పౌర హక్కుల ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించారు. ఇందులో ప్రధాన బాధ్యత ఇందిరాగాంధీ మంత్రి వర్గంలో కార్మిక శాఖ మంత్రిగా పనిచేసిన కె.వి. రఘునాథ్‌ రెడ్డి తీసుకున్నారు. ఇందిరాగాందీతో విబేధించి బయటకు వచ్చినారు. ఆయన జిల్లాలో కూడా పర్యటించారు. పౌర హక్కుల ఉల్లంఘన జరిగిన చోట్లకు వెళ్ళి ఆరా తీసేవారు. వాటిని పత్రికలకు వెల్లడించేవారు, వాటి కొనసాగింపుగా బషీర్‌బాగ్‌లోని దేశోద్ధారక భవన్‌లో ఒక సభ జరిగింది. ఈ మీటింగ్‌లో సుందరయ్య గారితో పాటు కె.వి. రఘునాధరెడ్డి, జె.సి కొండయ్యతో ఇతర నాయకులు మాట్లాడారు. నేను నా రిపోర్ట్‌లో ఎక్కువ భాగం సుందరయ్య గారి ప్రసంగం రాశాను. ప్రజాశక్తిలో సుదీర్హమైన ప్రసంగాలు వేసే అలవాటు అప్పట్లో ఉండేది.

మరురోజు సుందరయ్య గారు నన్ను పిలిపించారు. “ఆ సభ ప్రాధాన్యత నీకు అర్థం కాలేదు. నా ప్రసంగం ఎక్కువగా రాసి మిగతా వక్తల ప్రసంగాలు బెత్తెడు రాస్తే

ఎలి. వేపర్‌బాయ్‌ టు ఎటిటర్‌ “పని 119

ఎలా? వాళ్ళ పత్రిక కనుక వాళ్ళు రాసుకున్నారు” అని అనుకుంటారు కదా? దానివల్ల ఉద్యమానికే నష్టం. అలా రాయకూడదని చెప్పారు. నిజమే కదా అనిపించింది. సుందరయ్య గారి ఉద్దేశం సభలో పాల్గొన్న వారందరికీ పత్రిక న్యాయం చేయాలి. అప్పుడే ఐక్య ఉద్యమాలు కొనసాగుతాయి. సుందరయ్య గారు ఒక్కోసారి అసెంబ్లీలో రాత్రి 11 గంటలైనా వదిలిపెట్టేవారు కాదు. సూటిగా సమాధానాలు వచ్చేదాకా పట్టుపట్టేవారు. ప్రభుత్వ బిల్లులను సమగ్రంగా పరిశీలించి క్లాసుల వారీగా సవరణలు ప్రతిపాదించి ఓటింగ్‌కి పట్టు పట్టేవారు. “రాత్రి చాలా పొద్దుపోయింది. (పెస్‌వాళ్ళు కూడా వెళ్ళిపోయారని మంత్రులు అంటే, నేను (ప్రెస్‌కోసం మాట్లాడలేదు. ప్రజలకోసం మాట్లాడుతున్నాను” అంటూ గట్టిగా సమాధాన మిచ్చేవారు. మిగతా విలేకరులతో పాటు నేను కూడా గ్యాలరీ నుండి వెళ్లాల్సి వచ్చేది. అయితే గోడవతల నిలబడి ప్రసంగాలు వినేవారం. అందరితో పాటు నీవు కూడా ఎందుకెళ్లావని సుందరయ్య గారు నన్నెన్నడూ అడగలేదు. ఆయన బిల్లులపై మాట్లాడానికి పూనుకొంటే మంత్రుల గుండెలదిరేవి, ఓల్డ్‌ ఎమ్మెల్యే క్వార్టర్స్‌ నుండి అసెంబ్లీకి, అసెంబ్లీ నుండి క్వార్టర్స్‌కు... అసెంబ్లీ ఏర్పాటు చేసిన బస్సులోనే ఆయన వెళ్లేవారు. కొంతకాలం తర్వాత మాత్రమే పార్టీ ఆయనకు కారు సమకూర్చగలిగింది. ఆయనతో పొటు ఐదారు మంది ఎమ్మెల్యేలు మాత్రమే బస్సు ఎక్కేవారు. తక్కిన వారందరూ తమ కార్లలో అసెంబ్లీకి వచ్చేవారు. నేను అదే బస్సులో ఓల్డ్‌ ఎమ్మెల్యే కార్టర్స్‌ దాకా వెళ్లి అక్కడి నుండి సిటీ బస్సులో ఆర్‌టిసి క్రాస్‌ రోడ్సులోని ఆఫీసుకు వెళ్లి వార్తలు పంపేవాణ్ణి. ప్రజాశక్తిలో నేను చేరిన ఏడాది తర్వాత వేణు గారు చేరినా రెండు సభలు ఒకేసారి జరిగినప్పుడు కవర్‌ చేయటానికి ఇబ్బంది పడే వాళ్ళం. విజయవాడ విలేకరి రంగారెడ్డిని పిలిపించుకొనేవాళ్ళం. ఆ సమయంలో విజయవాడలో వార్తలు కవర్‌ చేయటానికి ఎవరూ ఉండేవారు కాదు. కనుక మరో ఇద్దరు స్థానిక విలేకరుల సహాయం తీసుకునేవాళ్ళం. అందుకు గాను వారికి రోజుకు 25 రూపాయలు ఇచ్చేవారం. అప్పటికే ఈనాడులో పనిచేసి బయటకు వచ్చిన విఆర్‌ సుబ్రహ్మణ్యం. అప్పటికి ఒక చిన్న పత్రికతో పాటు ఎస్‌, ఎస్‌. ఎస్‌ వార్తా సంస్థకు పని చేసే వేమూరి రాధాకృష్ణ ప్రజాశక్తికి వార్తలు రాసిచ్చేవాళ్ళు. ఆంధ్రజ్యోతి హైదరాబాద్‌ ఎడిషన్‌ ప్రారంభంచాక వేమూరి రాధాకృష్ణ జ్యోతిలో చేరారు. ఎవరైనా మంచిగా రాసే విలేకరులు ఉంటే పంపమని అప్పటి జ్యోతి ఎడిటర్‌ ఐ,వెంకట్రావు గారు నన్ను అడిగారు. మాకు వార్తలు రాసిస్తున్న వాళ్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. మీ దగ్గరకు పంపుతాను ఎంపిక చేసుకోండి అని 120 ఉలి. ఎన్‌ వినయకుమూర్‌ *4%

చెప్పాను. ఆయన వేమూరి రాధాకృష్ణను ఎంపిక చేసుకున్నారు. అలా ఆంధ్రజ్యోతిలో రిపోర్టర్‌గా ప్రవేశించిన రాధాకృష్ణ చంద్రబాబు హయాంలో ఆ పత్రికకు యజమాని అయ్యాడు. అలాగే మరోసారి ఇంకో విలేకరి కావాలని వెంకట్రావు గారు అడిగారు. నేను అప్పుడు ఒక న్యూస్‌ ఏజెన్సీలో పనిచేస్తున్న కైలాష్‌ పేరు (అంతకుముందు ఈనాడులో పనిచేశాడు) చెప్పాను. అతను చాలాకాలం ఆంధ్రజ్యోతిలో పనిచేసి ఆ తర్వాత ఆంధ్రభూమిలో చేరి ఢిల్లీలో రిపోర్టర్‌గా పని చేసి రిటైర్‌ అయ్యాడు. ఆ రోజుల్లో హైదరాబాద్‌లోని స్టాఫ్‌ రిపోరఓ్చు మధ్య చాలా సన్నిపాత సంబంధాలు ఉందేవి. ఎవరికి ఏ సమస్య వచ్చినా ఒకరికొకరం తోడుండే వాళ్లం. సీనియర్‌ విలేకరులు కూడా రాజేంద్రప్రసాద్‌ (ది హిందూ), ఎంపీ రవీంద్ర నాథ్‌ (డెక్కన్‌ క్రానికల్‌ ఐ.వెంకట్రావు వంటివారు కూడా నేను వెళ్లలేని కార్యక్రమాల విషయాలను నాకు వివరంగా ఫోన్‌లో చెప్పేవారు. రాజేంద్రప్రసాద్‌, రవీంద్రనాధ్‌ చాలా వివరాలను జోడించి వార్తలు రాసేవారు. వారి నుండి వార్తలు తీసుకోవడం వల్ల ఆ పూట గడవడమే కాదు. ఒక వార్తను సమగ్రంగా రాయడమెలాగో తెలిసేది. ఇతర పత్రికల విలేకరులు చాలా సందర్భాల్లో నానుండి తాము మిస్తైన వార్తలను అడిగి తీసుకొనేవారు. సీనియర్‌ విలేకరుల్లో కూడా చాలామందికి హిందీ రాదు. ఎవరైనా హిందీ మాట్లాడితే నేను గానీ పాశం యాదగిరి, మాడభూషి శ్రీధర్‌ గాని మిగతా విలేకరులకు తెలుగులో బ్రీఫ్‌ చేసే వాళ్ళం. రాష్ట్రపతి జ్ఞాని జైల్‌సింగ్‌, కేంద్రమంత్రి భూటాసింగ్‌, ఉత్తర ప్రదేళ్‌ సి.ఎం.ములాయం సింగ్‌ కూడా హిందీలోనే మాట్లాడేవారు. బిజెపి నాయకుడు అటల్‌ బిహారీ వాజ్‌పేయి ఉన్నట్టుండి హిందీలో చమక్కులు విసేరేవారు. ప్రెస్‌ కాన్ఫరెన్స్‌ పూర్తికాగానే మిగతా విలేకరులు నిర్ధిష్టంగా వాటి అర్థమేమిటో అడిగి తెలుసుకొనే వారు. నేను రిపోర్టర్‌గా చేరిన కొత్తలోనే 1980 ఫిబ్రవరి 16, తెలంగాణాలో సంపూర్ణ సూర్యగ్రహణం సంభవించింది. సూర్యగ్రహణం పై చాలా మూఢనమ్మకాలు ఇప్పటికీ ఉన్నాయి. కనుక వాటిపై ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం ఫిజిక్స్‌ విభాగం అధిపతి ప్రొఫెసర్‌ రావాడ సత్యనారాయణతో ఒక వివరమైన ఇంటర్వ్యూ చేశాను. ఆ ఇంటర్వ్యూలో ఆయన మూఢనమ్మకాలు పటాపంచలు చేసే సమాధానాలు ఇచ్చారు. ఈనాడులో వచ్చిన ఆ ఇంటర్వ్యూ బాగా ప్రజాదరణ పొందింది. సంపూర్ణ సూర్యగ్రహణం రోజు సిటీలో ఆర్టీసీ బస్సులు కూడా కొద్దిసేపు నిలిపేశారు. రోడ్డుపై జనాలు లేరు. రిసెర్చ్‌ స్మాలర్‌లు, విలేకరులు తప్ప ఎవరూ లేరు. ప్రొఫెసర్‌ చెప్పిన ప్రతి మాటను ౫ శేవరబాం్‌ టు ఎడిటర్‌ సలి 121

అర్థం చేసుకున్నాకే రిపోర్టు చేయాలని నేను తంటాలు పడుతుండగా ప్రస్తుతం ఎం.ఐ.ఎం, ఎం.ఎల్‌్‌సిగా ఉన్న నా సహచర విలేకరి ఎస్‌.ఏ.జాఫ్రీ నా రక్షణకు వచ్చాడు. “ప్రతి సైంటిఫిక్‌ పదాన్ని పూర్తిగా అర్ధం చేసుకోవాలని ప్రయత్నిస్తే ఈ రోజుకు వార్త పూర్తి కాదు. ఆయన ఏం చెప్పాడో ఆ మాట రాయి, అని సలహా ఇచ్చాడు. ఆ రోజుకు ఆ సలహా పాటించినా వీలైనంత వరకు పూర్తిగా అర్ధం చేసుకోకుండా వార్త రాసేవాణ్ణి కాదు. జాట్రీ తెలుగు పత్రికకు ఇంగ్లిష్‌లో రిపోర్టు ఇచ్చేవాడు. మా బాస్‌ రామానుజం ఆదేశం మీద ఈనాడులో చేరిన కొత్తలోనే జాఫ్రి ఇంగ్లిష్‌ ఐటమ్స్‌ను తెలుగులోకి అనువదించి డెస్మ్‌కు పంపేవాజణ్ణి. అలాగే యు.ఎన్‌.ఐ.లో పనిచేసే ఎం.ఎస్‌. శంకర్‌ కూడా స్పోర్ట్‌ వార్తలను ఇంగ్లిష్‌లో ఇచ్చేవాడు. ఆ తర్వాత కాలంలో అడ్వకేట్‌ జనరల్‌ అయిన ఎస్‌. రామచంద్ర రావు ఈనాడుకు లీగల్‌ వార్తలను ఇంగ్రిష్‌లో పంపేవారు. నేను రిపోర్టింగ్‌ లో ఉన్నా ఆ ఐటమ్స్‌ని కూడా తెలుగులోకి అనువదించి డెస్క్‌కు పంపేవాణ్ణి. అనువాదం చేయాలంటే మూల భాష కన్నా ఏ భాషలోకి అనువాదం చేస్తున్నామో ఆ భాషపై పట్టు ఉండాలి. సాధారణ జనం కోసం చేస్తున్న అనువాదం కనుక, కీలక విషయాలను కూడా సరళంగా చెప్పాలి. అడవులు, జంతువులు నా బీట్‌లో ఉన్నాయి కనుక, సూర్యగ్రహణం ఏర్పడినప్పుడు జూ పార్కులో జంతువుల ప్రతిస్పందన ఎలా ఉంటుందో చూసి నన్ను రిపోర్టు చేయమని రామానుజం గారు అసైన్‌ చేశారు. ఆ రోజు జూ పార్ములోకి సందర్శకులను అనుమతించలేదు. పూర్తి గ్రహణం సంభవిస్తుండగా సింహాలు, పులులు, పక్షులు కలవరపాటుకు గురయ్యాయి. ఒక్కసారి జూ వాతావరణం మారిపోయింది. పులులు, సింహాలు ఏదో ప్రమాదం ముంచుకొచ్చినట్లు గర్జిస్తూ అటూ ఇటూ పరిగెత్తడం మొదలెట్టాయి. పెద్ద పెద్ద అంగలతో జింకలు అటూ ఇటూ పరుగెత్తాయి. ఆ చీకటి నిమిషం పాటు ఉండింది. జూ అంతా గందరగోళంగా మారింది. నిమిషం తర్వాత వెళ్తురు వచ్చింది. జంతువులన్నీ మామూలు స్థితికి సర్టుకున్నాయి. విలేకరులపై మీడియాపై ఎలాంటి నియంత్రణకు ఎన్టీఆర్‌ ప్రయత్నించలేదు. పత్రికల మధ్య పక్షపాతం చూపేవారు కాదు. మంత్రులు కూడా ముఖ్యమంత్రి నుండి తమకు ఏ మాట వస్తుందోనని భయపడేవారు. ఇప్పటిలాగా నిర్లక్ష్య వైఖరితో ఉండేవారు కాదు. పార్టీ పెట్టినప్పుడు ఆయన వెంట ఉన్న సోషలిస్టు నాయకులు, మేధావులు క్రమంగా దూరమైపోయారు. మొదట్లో ఎన్టీఆర్‌ మీద బౌద్ధమత ప్రభావం ఉండేది. అందుకని కొన్ని పేర్లు కూడా పెట్టారు. “ధర్మం మహా మాత్ర” వంటివి 122 ఇన ఎన్‌ వినయకుమూర్‌ స

పెరియార్‌ రామస్వామి (ప్రభావం కూడా ఉండేది. బహిరంగ సభల్లో గాయత్రీ మంత్రం చదివేవాదు.మేము మాత్రం మంత్రాలు చదవలేమా ఆ మంత్రం చదివినందు వల్ల నా తల వేయి వక్కలు కాలేదుగా? అని ్రశ్చిస్తున్నట్లుగా ఉండేది ఆయన ధోరణి.

ఆ అవగాహనతోనే ఆయన పటేల్‌, పట్వారి, కరణం, మునసబు వ్యవస్థలను రద్దు చేశారు. ప్రత్యామ్నాయ ఏర్పాటు చేయకుండా ఎన్టీఆర్‌ వాటిని రద్దు చేశారన్న విమర్శ వ్యక్తమయినప్పటికీ దానివల్ల రాజకీయంగా కాంగ్రెస్‌ నెట్‌వర్క్‌ మీద కూడా ఒక దెబ్బ కొట్టాడు. రైతులకు రిలీఫ్‌ లభించింది. రెండవసారి ముఖ్యమంత్రి అయ్యాక భూమి శిస్తు రద్దు చేశారు. ఆయన దృష్టికి ఏ విషయం వచ్చినా తీవ్రంగా స్పందించేవారు. ఆయనపై చాలా దుష్ప్రచారం జరిగేది. అబిడ్స్‌ అంతా కొనేశాడని చెప్పేవారు. ముఖ్యమంత్రి కార్యాలయం ఒకే కులం వారితో నిండిపోయిందన్న భావన కూడా ప్రజల్లో బలంగా నాటుకొని ఉండింది. ఆ భావనను తొలగించేవైపు ఆయన దృష్టి సారించలేదు.

నేషనల్‌ ఫ్రంట్‌ చైర్మన్‌గా ఢిల్లీకి వెళ్లి హరికిషన్‌ సింగ్‌ సూర్దిత్‌, వీపీ.సింగ్‌ వంటి నాయకులతో మాట్లాడి వచ్చినప్పుడు ఆయన జాతీయ రాజకీయాలపై స్పష్టతతో కన్పించేవారు. కొన్ని రోజుల తరువాత గందరగోళానికి గురయ్యేవారు. బిజెపి విషయంలో ఆయన స్పష్టమైన వైఖరి తీసుకోవడం లేదని తేలికగానే అర్ధమయ్యేది. అయోధ్య రథయాత్రలో భాగంగా అద్వాని హైదరాబాదుకు వచ్చినప్పుడు అద్వాణీని తన అబిద్స్‌లోని అధికారిక నివాసానికి ఆర్ధ్యృపాదాలతో ఆహ్వానించాడు. అయోధ్య రథయాత్రను ములాయం సింగ్‌ యాదవ్‌, లాలూ ప్రసాద్‌ యాదవ్‌ లాంటి నాయకులు గట్టిగా వ్యతిరేకిస్తున్న దశలో ఎన్టీఆర్‌ మతపర మర్యాదతో బిజెపి నాయకుడికి స్వాగతం పలికారు. “శ్రీరామ్‌” అన్న తెలుగు అక్షరాలతో ఒక చెయిన్‌ చేయించి తన మెడలో వేసుకున్నారు. అది బహిరంగ సభల్లో రాముడు వారికేనా, నా దగ్గర కూడా ఉన్నాడని బయటకు తీసి చూపించేవారు. రాముడి పేరుతో బిజెపి రాజకీయ ప్రయోజనం పొందుతుందన్న ఆందోళన ఆయనలో ఉండేది. వీపీ.సింగ్‌, సూర్దిత్‌, ములాయం, లాలూ తదితర నాయకుల మాదిరిగా ఒక స్పష్టమైన అవగాహనతో లేరు. ములాయం తర్వాతి కాలంలో అధికారం కోసం బిజెపితో అంటకాగారు. జనతాదళ్‌ (సెక్యులర్‌) అధికారం కోసం బిజెపితో చేతులు కలిపింది. జనతాదళ్‌ (యు) సోషలిస్టు నేపథ్యంగల పార్టీ అది కూడా అధికారం కోసం బిజెపితో జతకట్టింది. విదేశాంగ విధానంలో కూడా ఎన్టీఆర్‌కు స్పష్టత ఉండేది కాదు. పార్టీ ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఉపేంద్రకు కమ్యూనిస్టులంటే పడదు. ఆయన సోవియట్‌ వ్యతిరేకి. అమెరికా అనుకూలుడు.

శి. పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. ల 123

తెలుగుదేశం పార్టీ విదేశాంగ విధానంపై ఉపేంద్ర మాట టిడిపిలో చెల్లుబడి అయ్యేది. నేషనల్‌ ఫ్రంట్‌ ఛైర్మన్‌గా ఎన్టీఆర్‌కు విదేశాంగ విధానంపై స్పస్టత ఉండాలి కానీ ఉండేది కాదు.

చెన్నారెడ్డి హయాంలో మొదలైన అసెంబ్లీ కొత్త భవనాన్ని కూడా ఆయన వేగంగా పూర్తి చేసి దానిని అప్పటి ప్రధాని రాజీవ్‌గాంధీచే ప్రారంభోత్సవం చేశారు. ఆ సందర్భంగా జరిగిన సభలో ఎన్టీఆర్‌ తనదైన శైలిలో ఆవేశభరితంగా “తెలుగు గంగ” పథకానికి కేంద్రం ఎందుకు అనుమతి ఇవ్వడంలేదని ప్రధానిని నిలదీశారు. నిశ్శబ్దంగా విన్న రాజీవ్‌ గాంధీ “ఏథీ రామ్‌ కహాన్‌” అంటూ ఎన్టీఆర్‌ చెప్పిన మాటలను అపహాస్యం చేశారు. వయస్సు చేత ఎన్టీఆర్‌ కాస్త మెల్లగా నడిచేవారు. ఎన్టీఆర్‌ను పట్టించుకోకుండా రాజీవ్‌ గాంధీ సభ తర్వాత కొత్త భవనంలోకి వెళ్లారు. ముఖ్యమంత్రులు తమకు సామంతులని కాంగ్రెస్‌ అధిష్టానం భావించేది. కేంద్ర, రాష్ట సంబంధాల పట్ల కాంగ్రెస్‌ ధోరణి అది.

శాసన మండలి అనవసరమని ఎన్టీఆర్‌ కొద్దికాలంలోనే అర్ధం చేసుకున్నారు.

ధైర్యంగా దాన్ని రద్దుచేశారు. పదవులు వస్తాయని భావించిన టీడీపీ నాయకులకు నిరాశ కలిగించినా ఆయన పట్టించుకోలేదు. దానికి ముందు ఈనాదులో వచ్చిన ఒక వార్తా శీర్షికపై శాసనమండలి సభా హక్కుల సంఘం ఈనాడు ఛైర్మన్‌, చీఫ్‌ ఎడిటర్‌ సి, హెచ్‌.రామోజీరావును సభకు పిలిచి మందలించాలని నిర్ణయించింది. శాసన మండలిలో ఆ సమయంలో కాంగ్రెస్‌కు మెజారిటీ ఉండేది. ఆ వార్త రాసింది నాకు సీనియర్‌, మంచి మిత్రుడయిన విశ్వేశ్వర రెడ్డి. ఆ తర్వాత ఆయన అంబేడ్కర్‌ ఓపెన్‌ యూనివర్సిటీలో పీఆర్‌ఓగా పనిచేశారు. ఆయన రాసిన వార్తలకు దెస్క్‌లో "పెద్దల సభా అంటూ హెడ్డింగ్‌ పెట్టారు. “పెద్దల” సభ అన్నమాటకు కోట్స్‌ పెట్టారు. అలా పెట్టడం అంటే విరుద్ధ భావనను వ్యక్తం చేయడమే. కనుక ఒక ఎమ్మెల్సీ ఆ వార్తపై ఫిర్యాదు చేశారు. ఆ ఫిర్యాదు ప్రివిలేజ్‌ కమిటీ పరిశీలనకు వెళ్ళింది. పత్రికా సంపాదకుడిగా రామోజీరావు తమ ముందు హాజరు కావాలని కమిటీ సమన్లు పంపింది. రామోజీరావు పట్టించుకోలేదు, కనుక నిబంధనల (ప్రకారం రామోజీరావును సభకు పిలిచి మందలించాలని కమిటీ నిర్ణయించింది. సభలో ఒక మూల ఒక చెక్క బెంచి వేసి దానిపై ఒక బట్టవేసి ఉంచారు. ఆ బెంచ్‌ దగ్గర ఆయన నిలబడి ఉండగా సభ ఆయనను మందలించాలి. రామోజీరావు మౌనంగా వినాలి. అది నిబంధన. మందలించాల్సిన తేది నిర్ణయమైంది. కానీ, రామోజీరావు గారు ఒకరోజు ముందే హైకోర్టుకు వెళ్ళి స్టే తెచ్చుకున్నాడు. సభ తిరిగి సమావేశం అయ్యేలోగా ఎన్టీఆర్‌ సభను రద్దు చేశారు. సభలో ఎన్టీఆర్‌ను కాం(గైస్‌ సభ్యులు అపహస్యం చేసేవారు. 124 సిన. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ పసల

కాంగ్రెస్‌ సభా నాయకుడు కె రోశయ్య ప్రెస్‌ కాన్ఫరెన్స్‌ పెట్టి ఎన్టీఆర్‌ను తప్పు పట్టేవారు. ఆయన మాటల్లో అపహాస్యం పాలెక్కున.

ఎమ్మెల్యేలకు హైదరాబాదులో ఇంటీ స్థలాలు ఇవ్వటానికి ఎన్టీఆర్‌ నిరాకరించాడు. వాళ్ళు సమావేశాల సందర్భంగా ఎమ్మెల్యే క్వార్టర్స్‌లో ఉంటారు. మళ్లీ హైదరాబాద్‌లో ఇల్లెందుకు అని ఆయన వాదన. అలాగే జర్నలిస్టులకు ప్రభుత్వ స్థలాలు కేటాయించడానికి కూడా ఆయన ఇష్టపడలేదు. వారికి ప్రభుత్వం ఎందుకు ఇండ్ల స్థలాలు ఇవ్వాలని ఆయన ప్రశ్న బలహీన వర్గాల ఇండ్లు మాత్రం చాలా చోట్ల మంజూరు చేశారు.

(ప్రజాశక్తిలో 1998 నుండి మోటూరు హనుమంతరావు పేరున ప్రతి ఏడాది ఒక ఉత్తమ వార్తను ఎంచుకొని ఆ విలేకరికి అవార్దిస్తూ వచ్చాము. దీనికి ఒక కమిటీ వేశాం. ఈ కమిటీలో పొత్తూరి వెంకటేశ్వరరావు, సి.రాఘవాచారి గారు, వి హనుమంత రావు గారు సభ్యులుగా ఉందేవారు.. మొదటి అవార్డు కె.రామచంద్రమూర్తి గారికి ఇచ్చాము. అ తర్వాత వివిధ పత్రికల్లో పని చేసే తెలుగు జర్నలిస్టుల నుండి ప్రచురితమైన వార్తలు, కథనాలను ఎంట్రీలుగా తెప్పించుకొని అందులో ఎంపిక చేసిన కథనానికి అవార్డు ఇచ్చే వాళ్ళము. బొమ్మారెడ్డి వెంకటేశ్వరరావు గారి పేరిట కూడా అవార్డు ఇచ్చే వాళ్ళం. జూన్‌ 18న మోటూరు హనుమంతరావు గారి వర్ధంతి రోజున అవార్డులు ఇచ్చే కార్యక్రమాన్ని ప్రజాశక్తి ఇప్పటికీ కొనసాగిస్తోంది.

సినిమాలపై అమితాసక్తి ఎన్టీఆర్‌ హైదరాబాదులో 1986 అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవాలను నభూతో నభవిష్యత్‌ అన్నట్టుగా నిర్వహించారు. దానికోసం లలిత కళాతోరణాన్ని ఒక నెలలో పెద్ద ప్క్రీన్‌తో పూర్తి చేయించారు. వేదిక వెనక ఉన్న గోడే కర్టెన్‌. గోడ వెనుక కళాకారులకు (గీన్‌ రూం, వసతి అవకాశాలు కల్పించారు. నిర్మాణ సమయంలో దాదాపు ప్రతిరోజు అక్కడకు వెళ్ళి చూసి సలహాలు ఇచ్చేవారు. సినిమాలు, నాటకాలు, ఇతర సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలకు కూడా అది అనుకూలంగా ఉండాలనేది ఆయన తపన. దాని పక్కనే తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ భవనం ఏర్పాటు చేశారు. ఇంటర్నేషనల్‌ ఫిల్మ్‌ ఫెస్టివల్‌ కవర్‌ చేసినప్పుడు వివిధ దేశాల సినిమాలు చూడటానికి నాకు అవకాశం కలిగింది. పలువురు హిందీ, ఇంగ్లిష్స్‌ రష్యన్‌, ఇరాన్‌ నటుల దర్శకుల హిందీ నటుడు ప్రెస్‌ కాన్ఫరెన్స్‌లను కవర్‌ చేశాను. నాకు అదొక గొప్ప అవకాశం. ఏలి. పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. 3% 125

హిందీ నటుడు అశోక్‌ కుమార్‌ ప్రతి రోజూ జూల్లీ హాల్‌కి వచ్చేవారు. ఆయన

వెంట ఒక్క బాడీ గార్డ్‌ కూడా ఉండేవాడు. అశోక్‌ కుమార్‌ చైన్‌ స్మోకర్‌, ఎవరు

పలకరించినా నిబబడి మరీ ఆప్యాయంగా మాట్లాడేవాడు. ఇప్పటి హీరోలను చూస్తే వారి వెంట బాడీగార్జుల దండు ఉంటుంది, అండర్‌ వరల్డ్‌ దాన్‌కి ఉన్నట్టు. నేను శ్యాం

బెనగల్‌ అభిమానిని. ఆయన తీసిన (ప్రతి సినిమాను చూశాను. '(త్రికాల్‌ సినిమా మేకింగ్‌ గురించి విలేకరుల గోష్టిలో చాలా శ్యాంబెనగల్‌ చెప్పారు. అలాగే రాజ్‌కపూర్‌

దిలీప్‌ కుమార్‌, భానుమతి, అంజలి వాళ్ళ వెంట కూడా బాడీగార్జుల మంద లేదు.

దిషికేష్‌ ముఖర్జీ గొప్ప డైరెక్టర్‌ చాలా నిరాడంబరంగా ఉండేవారు. ఆ నాటి తారలకు, నేటి తారలకు (ప్రతి విషయంలోనూ నింగికి నేలకు ఉన్నంత తేదా.

నా బాల్యంలో నాగేశ్వరరావు సినిమాలు చూడటానికి మాత్రమే మా నాన్న

డబ్బులిచ్చేవారు. ఎందుకంటే ఆయన సినిమాలు సందేశాత్మకంగా ఉంటాయని ఎన్టీఆర్‌ సినిమాల్లో మాయలు, మంత్రాలు, దేవుళ్లు, మూఢనమ్మకాలు ఎక్కువ అని ఆయన భావించేవారు. నాగేశ్వరరావు గారితో నేను చేసిన ముఖాముఖి ఇంటర్వ్యూలో ఇదే విషయం అడిగాను “మా నాన్న మీ సినిమాలు చూడటానికే డబ్బులు ఇచ్చేవారెందుకో” అని ప్రశ్నించాను. “అందులో నా గొప్పతనం లేదు. నా సినిమాలకు రచయితలు, దర్శకులు, సంగీత దర్శకులు, నిర్మాతలు అందరూ చేయి తిరిగినవారు. ఎవరు బడితే వారితో నేను సినిమాలు చేయలేదు”. నా సినిమాలకు పనిచేసిన వారంతా అభ్యుదయ దృక్సథం గలవారు. కనుక నా సినిమాలు బాగుంటాయంటే ఆ క్రెడిట్‌ వారికి కూడా వెళ్తుంది అని చెప్పారు. “బహుశా మీ నాన్న అందుకే నా సినిమా చూడడానికి డబ్బు ఇచ్చి ఉండవచ్చు" అని అన్నారు. తి 126 శి. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ ౫౫1

జర్నలిస్టు యూనియన్‌లో

హైదరాబాద్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ జర్నలిస్టు (హెచ్‌యుజె)కి కోశాధికారిగా, కార్యదర్శిగా, అధ్యక్షుడిగా మొత్తంగా 18 సంవత్సరాలు యూనియన్‌లో క్రియాశీలకంగా ఉన్నాను. విజయవాడ ప్రజాశక్తి హెడ్‌ ఆఫీసులో పనిచేస్తున్న ఏకేఆర్‌బి కోటేశ్వర్‌ రావు ఆస్తమాతో బాదపడుతున్న యూనియన్‌లో చురుగ్గా ఉండేవారు. యూనియన్‌లో నేను ఏ హోదాకు పోటీ చేసినా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యేవాణ్ణి అలాగే ఏపీడబ్లుజేయు, ఐజేయు కార్యవర్గాల్లో కూడా ఉన్నాను. రాష్ట్ర ప్రధాన కార్యదర్శిగా పోటీ చేసినప్పుడు మాత్రం డి. అమర్‌ చేతిలో ఓడిపోయాను. కా. కె.శ్రీనివాసరెడ్డితో కలిసి పనిచేశాను. ఐఎఫ్‌డబ్యుజేలో చీలిక రావడంతో ఐజేయు (ఇండియన్‌ జర్నలిస్ట్‌ ఆఫ్‌ యూనియన్‌) ఏర్పడింది. దేశంలోని అనేక చోట్ల జరిగిన మహాసభలకు హాజరయ్యాను. యూనియన్‌ కార్యాలయం (దేశోద్ధారక భవన్‌)లో ఒక [గ్రంథాలయం ఏర్పాటు చేశాం. ఇందులో ప్రధాన పాత్ర విశాలాంద్ర విలేకరి ఎస్‌. నర్సింహారావుది హెైచ్‌యుజే కార్యవర్గం అంతా ఒక టీముగా పనిచేసేవాళ్లం. కొన్ని పుస్తకాలు కొన్నాము. మరికొందరు విరాళాలుగా ఇచ్చారు. 1991లో యుపీ ముఖ్యమంత్రి ములాయం సింగ్‌ను మీట్‌ది పెస్‌కు ఆహ్వానించాం. ఆ సందర్భంలో ఆయనకు గ్రంథాలయం చూపెట్టాం. ఆయన మెచ్చుకొని అక్షరాల రూ. 2 లక్షలు విరాళం ప్రకటించారు. సందర్భాలను బట్టి మేము ఎన్‌. రామ్‌(ది హిందు), అరుణ్‌ శౌరి, గోవింద్‌నివ్లోని, రామానందసాగర్‌ (రామాయణం సీరియల్‌ తీసిన వ్యక్తి) అశోక్‌ సింఘాల్‌, చెన్నారెడ్డి, జలగం వెంకటరావు, జ్యోతిబసు (వెస్ట్‌ బెంగాల్‌), మహంత (అస్సాం) తదితరులను మీట్‌ ది ప్రస్‌లకు ఆహ్వానించాం. అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో ప్రతిరోజు ఏదో ఒక పార్టీ నాయకుడితో “మీట్‌ ది ప్రెసొకు ఆహ్వానించే సాంప్రదాయం మెదలెట్టాం. అలాగే బషీర్‌బాగ్‌ ప్రెస్‌క్లబ్‌పై అంతస్తులో టేబుల్‌ టెన్బిస్‌ని కూడా ఏర్పాటు చేశాం. ఒక రిటైర్డ్‌ ఇంజనీర్‌ను సంప్రదించి హాలో ఇటుకలతో టేబుల్‌ టెన్నిస్‌ విల్‌ని కట్టించాం. నాకిష్టమైన నేను ఆడగల క్రీడ అది. సిమెంట్‌ ఇటుకలు

అప్పుడే కొత్తగా వస్తున్నాయి. వాటిని వాడటానికి జంకుతున్న కాలమది. పని పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎజీటర్‌ “సని 127

హైదరాబాద్‌లో పనిచేసిన పాత్రికేయులందరి సంగ్రహ జీవిత చరిత్రలతో 'హెచ్‌యుజే ఓ పుస్తకం తెచ్చింది. ఈ పుస్తకం తీసుకురావడానికి అప్పటి హెచ్‌యుజే అధ్యక్షులు దాస్‌ కేశవరావు (ది హిందూ) నర్సింగరావు (విశాలాంధ్ర), అతామహ్మద్‌, పాశం యాదగిరి, హేమసుందర్‌, చాలా తోడ్పడ్డారు. చాలా మంది జర్చలిస్టుల జీవిత వివరాలను అక్షరబద్ధం చేయగలిగాం. ఒక మీడియా హ్యాండ్‌బుక్‌ తెచ్చాం. ఆ సమయంలో వి.రాధాకృష్ణ (ఆంధ్రజ్యోతి) హెచ్‌యుజే జాయింట్‌ సెక్రటరీగా, డి. అమర్‌కోశాధికారిగా ఉండేవారు. మీడియా వ్యాండ్‌బుక్‌లో వివిధ పత్రికల జర్బలిస్టు చట్టాల సమాచారం, వేతన బోర్డుల సిఫారసులు, జర్నలిస్టుల ఫోన్‌ నెంబర్లు, జర్నలిస్ట్‌ సంఘాల అఖిల బారత డిక్షరేషన్లు వగైరా ముద్రించాం. ఇప్పుడు జర్నలిస్ట్‌ల చట్టాలను వేతన బోర్డుల సిఫారసులను యజమాన్యాలే కాదు. ప్రభుత్వాలు కూడా పట్టించుకోవడం

దు. 1991లో హైదరాబాదులో మతం పేర హత్యాకాండ జరిగింది. దాదాపు 300

మంది చనిపోయి ఉంటారని అంచనా ఆ హత్యాకాండ సందర్భంగా సందర్భంగా (ప్రెస్‌ ఫోటోగ్రాఫర్లు తీసిన పోటోలకు మతం పేర సాగేహింసకు నిరసనగా ప్రముఖుల సందేశాలతో కూడిన పోస్టర్లతో జర్నలిస్టు యూనియన్‌ ఆఫీసులో ఒక ప్రదర్శన ఏర్పాటు చేశాం. జర్నలిస్టు యూనియన్‌ తరపున మేడే నిర్వహించడం మేమేమ మెదలెట్టాం. ఆనాటి (ప్రభుత్వాలు మీడియా యాజమాన్యాలను కొనేసేవికావు. ఇప్పుడు యజమాన్యాలకు యాజమాన్యాలే అమ్ముడుపోతున్నాయి కనుక (ప్రభుత్వాల మీడియాను నియమించడానికి ప్రత్యేక చట్టాలు అఖ్బల్లేదు. చిత్రకారుడు నటుడు “రాంపా” ఈ కార్యక్రమంలో బాగా సహకరించారు. ఆయన ఆర్‌విసి ఉద్యోగి కూడా ఈ ప్రదర్శనను తిలకించడానికి అప్పటి ప్రతిపక్ష నాయకుడు ఎన్టీఆర్‌, డా॥ సి. నారాయణ రెడ్డి, ఇతర పట్రికల సంపాదకులు, రాష్ట్ర మంత్రులు, ఎమ్మెల్యేలు, నక్సలైట్‌ నాయకుడు నాగభూషణం పట్నాయక్‌ తదితరులు ఎందరో విచ్చ చూశారు. నాగభూషణం పట్నాయక్‌ అప్పుడప్పుడు అండర్‌ గ్రౌండ్‌ నుండి బయటకు వచ్చారు. ఒకసారి మీట్‌ ది ప్రెస్‌ తర్వాత ఒక అరగంట పాటు ఆనాటి బెంగాల్‌ ముఖ్యమంత్రి జ్యోతిబసు యూనియన్‌ నాయకులతో విశ్రాంతి గా గడిపారు. పిజ్బాపాటిగా మాట్లాడారు. జ్యోతిబసు అరంగటపొటు మాతో గడపడం మాకెంతో ఆశ్చర్యమనిపించింది. ఆ తర్వాత ఆయన ప్రెస్‌క్లబ్‌ నుండి సాలార్‌ర్టంగ్‌ మ్యూజియం చూడటానికి వెళ్లాడు. 1992లో యుపి ముఖ్యమంత్రి ములాయం సింగ్‌ యాదవ్‌తో మీట్‌ ది ప్రెస్‌ జరిపాం. ఆయన మా లైబ్రరీని సందర్శించి రు. 2లక్షలకు వాగానం చేసి పంపించారు.

స ట్ర 1286 ౫ంలక.. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ ససను

హైదరాబాద్‌ జర్నలిస్ట్‌ కో - ఆపరేటివ్‌ హౌసింగ్‌ సోసైటి

హైదరాబాద్‌లో మొట్టమొదటిగా 1974లో బంజారాహిల్స్‌, రోడ్‌ నెం. 3లో జర్నలిస్టులకోసం ప్రభుత్వం ఇళ్ళస్థలాలు కేటాయించింది. ఆ తర్వాత 1981లో జూన్లీహిల్స్‌లో కేటాయించింది. మరో దశాబ్దం తర్వాత అప్పటి ముఖ్యమంత్రి నేదురుమల్లి జనార్థన్‌ రెడ్డి హయాంలో గోపన్‌పల్లిలో 60 ఎకరాల భూమి కేటాయించారు. జర్నలిస్టులకు అదే పెద్ద భూకేటాయింపు. 600 మందికి ఇళ్ల స్థలాలు ఇవ్వగలిగినంత స్థలం. అప్పుడు నేను ఈ హౌసింగ్‌ సోసైటీకి కార్యదర్శిగా ఉన్నాను. ఆంధ్రపత్రిక ఛీప్‌ రిపోర్టర్‌ పాపయ్య శాస్త్రిగారు సొసైటీ అధ్యక్షుడు లక్ష్మీ ప్రసాద్‌ (డెక్కన్‌ క్రానికల్‌) ఉపాధ్యక్షుడు. సొసైటీ వెయిటింగ్‌ లిస్టులో 600 మంది ఉన్నారు. కనుక మేము 60 ఎకరాలు అడిగాం. మొదట గచ్చిబౌలి దగ్గర స్థలం చూపెట్టినా, అప్పటి రంగారెడ్డి కలెక్టర్‌ అనిల్‌కుమార్‌ “ఇది వివాదంలో ఉన్న భూమి. మీరెక్కడ కోర్టుల చుట్టూ ఎక్కడ తిరుగుతారు. అంటూ గోసన్‌పల్లిలో వివాదాలు లేని ప్రభుత్వ భూమిని తీసుకోండి” అని సలహా ఇచ్చారు. నేను ఉదయంలో పనిచేస్తున్న యూనియన్‌ నాయకుడు హేమ సుందర్‌తో కలిసి ఆ భూమిని చూశాను. ఎగుడు దిగుడులు లేని చదును నేల. పైగా పక్కనే జడ్జెస్‌ కాలనీ, ఎన్జీవో కాలనీ రానుంది. కనుక వెంటనే ఓకే చేశాను. నేను, హేమసుందర్‌ కలిసి రెండురోజులు పూర్తిగా కేటాయించి రెవెన్యూ సర్వేయర్‌ చేత సర్వే చేయించుకొన్నాం. రు. 11 లక్షలు భూమి ఖరీదు కింద ప్రభుత్వానికి చెల్లించాను. మా పీరియడ్‌లో 60 ఎకరాలు పాత్రికేయులకు రావడం నాకు మహానందం కలిగించింది. ఇల్లా స్పేరర్‌దబాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ సజల 1209

ఈ హౌసింగ్‌ సొసైటీకి నేను రెండు పర్యాయాలు కార్యదర్శిగా వ్యవహరించాను. హౌసింగ్‌ సొసైటీలో ఏదైనా సమస్యలు ఎదురైతే వెంటనే పరిష్ఫరించేవాడిని. నేదురువలి జనార్థన్‌ రెడ్డి, సిఎంగా చేశాక అనాటి సాంప్రదాయం ప్రకారం మీట్‌ ది (ప్రెస్‌ కోసం యూనియన్‌ ఆఫీస్‌ (దేశోద్ధారక భవన్‌)కు ఆహ్వానించాం. ఆ సందర్భంలో ఆనాటి చీప్‌ రిపోర్టర్షం రాజేంద్ర ప్రసాద్‌ (ది హిందూ), పీఎస్‌ సుందరం (ఇండియన్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌) ఎంపీ. రవీంద్రనాథ్‌ (డక్కన్‌ క్రానికల్‌), ఐ.వెంకట్రావు (ఆంధ్రజ్యోతి), పాపయ్య శా్రి (ఆంధ్రపత్రిక, పి. యాదగిరి (ఉదయం), కె. శ్రీనివాస్‌ రెడ్డి (విశాలాంధ్ర) నేను మరికొందరు సీనియర్లు ఆయనతో విడిగా కూర్చునప్పుడు జర్నలిస్టులకు ఇళ్ళ స్థలాలు కావాలని, (ప్రెస్‌క్షబ్‌కు మరో విశాలమైన స్థలం కావాలని కోరాం. ఒక విధంగొ సీఎంను సీనియర్లు ఒత్తిడి చేశారు. ఆయన వెంటనే స్పందించి జర్నలిస్టుల ఇళ్లస్థలలకోసం జాగ చూపెట్టమని అధికారులను ఆదేశించారు. నేను చాలా సార్లు ఎమ్మార్వో ఆర్టీవో కలెక్టర్‌ ఆఫీసులకు చక్మర్లు కొట్టాను. చివరికి భూమి లభించింది. నేను కార్యదర్శిగా ఉన్నప్పుదే మేడే ఘనంగా జరిపించేవారము. (ట్రేడ్‌ యూనియన్‌ లీడర్‌ పి. పురుషోత్తం రెడ్డి (మంత్రి పి జనార్థన్‌ రెడ్డి తమ్ముడు) ఇతర యూనియన్‌లకు సంబంధించిన వారు కూడ్రా త్ర కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనేవారు . ౧ = గాజీవ్‌ గాంధీ ప్రధానమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు ప్రెస్‌ పరువునష్టం చట్టి నవు. ఈ చట్టానికి వ్యతిరేకంగా ప్రోర్రాద్రాము. ఆ తర్వాత ఆయన శో ట్రం రద్దు చేశారు. బీహార్‌ (పెస్‌బిల్లు కూడా సమంజసం కాదని పోరాదాము. డా యు! స స ససంహరించకొన్నారు జర్నలిస్టుల ఆందోళనలో అప్పుడు ఆంధ్రభూమిలో క్రిషమోహ న గ నారాయణ, సురేందర్‌ రాజు, నర్సింహా రావు, ఎస్‌.వీ: లే + రశొర్‌దాస్‌ (ఇప్పుడు నటుడు) ప్రత్యక్షంగా పాల్గొన్నారు. ఆంధ్రపల్రిక విలేకరి గులాంరసూల్‌ను ఎన్‌కౌంటర్‌ శ సక హళ్యే పెద ఆటల పెర పోలీసులు చంపేశారు. ఆ యబ్బ ఆందోళనను నిర్భహించామ్స చి ఐ= ఇ చాన లర్‌

• ప్రస్తుతం ఓపెన్‌ యూనివర్సిటీ వెస్‌ ఛొన్సు' అయినా చక్రపాణి అప్పుడ్త ఉదయంలో రిష్రోర్లక్‌ దోళనలో చక్రపొణీ కూడా చురుగ్గా పాల్తాన్నాడు బాశ ఆం (౧ ౧గ్నా! న

• వేతన బోర్లు సిష్రారస్ష ఆధ్వర్యంలో బరా అమల చేయడానికి ఒక్ర కార్మిక శాఖ కమీషనర్‌ సవారు. అంద్రుత్రో కూదా నేను ఉన్నాను. 130 పసన క్‌ ఎన్‌ వినయక్షుమ్తూర్రా వన్య

• రెహమాన్‌-ఎ-దక్మన్‌ పత్రిక యజమాన్యం వేతన బోర్డు ప్రకారం ఉద్యోగస్థులకు జర్నలిస్టులకు జీతాలు చెల్లించక పోవడంతో వారి కోసం పోరాడాము, వ్లాంటు యూనియన్‌ కోర్టులో కేసు వేసింది. జర్నలిస్టు యూనియన్‌ సహకారంతో వారికి న్యాయం జరిగింది. ఆ తర్వాత ఆ పత్రిక యజమాని వికారుద్దీన్‌గారితో పరిచయం ఏర్పడింది. ఆయన నన్ను చాలా అభిమానించేవాడు, ఫోన్‌పై చాలా విషయాలు మాట్లాడేవారు. ఉర్దూలో మాట్లాడే సామర్థ్యంతోపాటు వారిని యూనియన్‌లోకి కలుపుకు రావడంతో నా పొత్రవల్ల, దాసు కేశవరావు, నర్సింగ్‌రావు, యాదగిరిలతో కూడిన మా టీమును ఉర్జూ జర్నలిస్టులు చాలా అభిమానించేవారు.

"హిందీ మిలాప్‌లో ఒక జర్నలిస్టు టెర్మినేషన్‌ కేసుపై పోరాడి యూనియన్‌ కార్యదర్శిగా నేను అతనికి న్యాయం చేశాను. ఆంధ్రభూమిలో కూడా వేతనాలు సరిగా అమలు చేసేవారు కాదు. వారికి న్యాయం చేయడానికి కూడా యూనియన్‌ తరపున వారి పక్షాన నిలబడి వారికి న్యాయం జరిగేవరకు పోరాడాము. (తై ళ్‌ త్ల? స (స్త క 1 || || 6 | /] జసు 131 ఇల. శ్రవర్‌బాయ్‌ టు ఎదిటర్‌ *

ఎడిటర్‌గా పేదరికంలో పుట్టి పెరిగిన నేను పెద్దగా బంగారు కలలు కనలేదు. నా భవిష్యత్‌పై చాలా ఆందోళన ఉండేది. కలలు గంటూ వాటిని సాకారం చేసుకోవడానికి కష్టపడినంత మాత్రాన అవకాశాలు వస్తాయా? అంటే రావు. సమాజంలో పేరుకుపోయిన అంతరాలను అవాంతరాలు ఎన్నో అదింగమించాలి. వాటన్నింటినీ అధిగమించగల వాతావరణంలో నన్ను నేను ఉంచుకున్నాను. అందుకు ఎంతో సహనం ఉండాలి. అవ హేళనలను దిగమింగాలి. మరోవైపు మనలోని సృజనాత్మకతను చాటుకోవాలి. అవకాశాలను అంది పుచ్చుకోవాలి. మా నాన్న నేర్పించిన క్రమశిక్షణ, స్వీయ పరిశీలనతోపాటు పుస్తకాల నుండి ఆకళింపు చేసుకున్న జ్ఞానం నన్ను “నేనుగా మలచుకోవడానికి ఉపయోగపడింది. ఒకనాడు ఇంటింటికి తిరిగి వార్తా పత్రికలు వేసిన నేను ఒక పత్రికకు ఎడిటర్‌ స్థాయికి ఎలా ఎదగగలను? దీని వెనుక నా శ్రమ ఒక ఎతైయితే, మా అమ్మా నాన్నల త్యాగం, వారి దూరదృష్టి మరో ఎత్తు. పార్టీ సిద్ధాంతాలు, నాయకులు చూపిన విలువలు ఎప్పటికప్పుడు నన్ను తీర్చిదిద్దాయి. పీడితుల అభ్యున్నతికి తమ జీవితాలను అర్చించిన నాయకులు నన్ను ఈ స్థానంలో నిలబెట్టారు. సిపిఎం పార్టీలోనే అది సాధ్యమని నా ప్రగాఢ విశ్వాసం. ఎడిటర్‌గా నేను పత్రికలో కొన్ని మార్చులకు శ్రీకారం చుట్టాను. రామచంద్రమూర్తి గారికి, కె.ట్రీనివాస్‌కి కూడా ఉర్జూపై మంచి అవగాహన ఉంటుంది. వారిద్దరితో మాట్లాడి ఉచ్భారణను బట్టి హిందీ, ఉర్దూ పదాలను తెలుగు రాయడం ప్రారంభించాం. ఒక దశలో తెలుగు పత్రికలన్నింటికీ తెలంగాణ వారే సంపాదకులుగా ఉన్నారు. 132 “గ ఎన్‌, వినయకభుమార్‌ 14

అందరికీ ఉర్జూ భాషపై తగిన అవగాహన ఉండేది. లవ్మర్‌ ఇ తోయబా అని తెలుగు పత్రికలు రాసేవి. ఇది కరెక్ట్‌ కాదు, లష్మర్‌ ఎ తోయబా అని రాయాలి. తోయబా యొక్క లష్కర్‌ (సైనిక శిబిరం) అని అర్ధము. “ఎ” అంటే యొక్క అని అర్ధం. “వొ రాయాల్సిన చోట “ఇ” అని రాస్తే ఆ పదానికి అర్ధమే ఉండదు. అలాగే కళ్ళీర్‌ను కాళ్ళీర్‌ అని, పట్నాను పాట్నా అని, అలీని ఆలీ అని, ఆజాద్‌ను ఆజాద్‌ అని, ఆజంను అజాం అని రాస్తుంటారు. ఉచ్చారణను బట్టికాకుండా ఇంగ్లిష్‌ అక్షర క్రమాన్ని బట్టి రాయడం వల్ల వచ్చే సమస్య అది. అయితే తన పేరును ఎవరైనా ఆలీగా రాసుకొంటే దాన్ని వదిలేయాలి. హిందూ, ఉర్దూ స్పెల్లింగులను బట్టి రాస్తే సమస్య ఉండదు. ఉర్దూ, హిందీ పదాల్ని తెలుగులో రాసేటప్పుడు చాలా తప్పులు దొల్లేవి. వాటిని చాలా సవరించాం. వాటిని తెలుగు పాత్రికేయులకు అర్ధం కావడానికి నేను “గులేబకావళి” అనే పదం ఉదహరిస్తుంటాను. “గులొ అంటే పువ్వు, “ఎ” అంటే యొక్క “బకావళి” అనేది ఒక చెట్టు పేరు. గుల్‌ + ఎ + బకావళి అంటే బకావళి అనే చెట్టు యొక్క పువ్వు అని అర్ధం. గులేబకావళి అని రాస్తాం. గానీ “గులీబకావళొ అని రాయలేదని గుర్తించాలి. అలాగే మొఘల్‌ ఎ ఆజం అనాలి, మొఘల్‌ ఇ అజం అనరాదు. “ఆజం” అంటే “చక్రవర్తి” అని అర్ధం అజం అన్న మాటకు అర్థం లేదు. సినిమా పేరు అలా రాయలేదు. బకావళి అనే చెట్టు వాస్తవంగా లేదు. అది అరేబియన్‌ కథల్లోని ఉహాజనిత వృక్షం. అంటే మన కావ్యాల్లోని వెన్నెలను తిని బతికే చకోరపక్షిలా బకావళి వృక్షం ఊహా జనితమే. అలాగే ఉర్దూలో పాఠశాలను మదర్శ అంటారు. మనం మదరస అని రాస్తే అది తప్పు. ఇంగ్లిష్‌ వాడికి నోరుతిరగక మదర్శా స్పెల్లింగ్‌కు తన పైత్యం జోడించాడు. మనకు ఆ పైత్యం అవసరం లేదు. ఉర్దూలో మదర్సా అనే ఉచ్చరిస్తారు. ఇలాంటి సమయాల్లో సందేహ నివృత్తి కోసం ఉర్దూలో ఆ పదాన్ని ఎలా రాస్తున్నారని నెట్‌లోకి వెళ్ళి చూసేవాణ్ణి. ఇప్పుడు మొబైల్‌ ఫోన్‌లో ఆ ఉఛ్చారణనను కూడా వినవచ్చు. భారతీయ భాషల్లో ఉన్న అన్ని అక్షరాలు ఇంగిష్‌లో లేనందున కొంత, పలకలేక కొంత ఇంగిష్‌ వాళ్ళు భారతీయ భాషలను ఛిద్రం చేశారు. లద్దాఖ్‌కు బదులుగా లదఖ్‌ అని రాయడం తప్పు. ఈ తప్పులు నివారించడానికి భాషా పత్రికల జర్నలిస్టులు ఆకాశవాణి వార్తల్లోని ఉచ్చారణను అనుసరించాలని ఇఎంఎస్‌ నంబూద్రి పాద్‌ దేశాభిమాని పాత్రికేయులకు సూచించారు. ఆయన సూచనను పాటించడం ఉత్తమం. ఇంగ్లీష్‌లో కూడా సిహెచ్‌ అక్షరాలను ఒక్కోచోట ఒక్కో విధంగా పలుకుతారు. సిహెచ్‌ఎఐఆర్‌ పి డ్చేసర్‌బాయ్‌ టు ఎటిటర్‌ సో 133

చెయిర్‌ అంటారు. కాని సిహెచ్‌ మొదలుపెట్టే చికాగోను షికాగో అంటారు. చికాగో అంటే ఇంగ్లీష్‌ వాడు మనల్ని ఎగాదిగా చూస్తాడు. కులదురహంకార హత్య “పరువు హత్య” అన్న పదంలో “పరువు కోసం హత్య చేశారంటూ' జస్టిఫై చేసే ధోరణి కనిపిస్తుంది. అది కరెక్ట్‌ కాదు. పరువు కోసం కాదు కులహంకారంతో చేశాడు. కాబట్టి కులహంకార హత్య అనాలి. నేను ఎడిటర్‌గా ఉండగా కులదురహంకార హత్య అన్న మాటను ఎడిటోరియల్‌ బోర్జులో ప్రతిపాదించాను. బోర్డు అంగీకరించింది. ప్రజాశక్తిలో అదే రాసేవాళ్లం. ఇప్పుడు మరికొన్ని పత్రికలు దాన్ని ఫాలో అవుతున్నాయి. కొన్ని అది తమకు పట్టనట్టు “పరువు హత్య” అని రాస్తున్నాయి. దాన్ని ఆ పత్రికల యజమాన్వ దృష్టికి తార్మాణంగా మనం భావించవచ్చు. కులం అనేది హిందూ సమాజంలోనే ఉంది. కనుక భారతదేశంలోనే కుల దురహంకార హత్యలు జరుగుతాయి. అదే ఇతర మతమౌధ్య దేశాల్లో, పురుషాధిక్య హత్యలు జరుగుతాయి. ఆ దేశాల్లో తాము వద్దన్న అబ్బాయిని పెళ్లి చేసుకుంటే అమ్మాయి తండ్రి లేదా సోదరుడు అమ్మాయి హత్యకు పాల్పడుతారు. మన దేశంలో పురుషాధిక్య భావనతో పాటు కుల దురహంకారం ఉంటుంది. తెలుగులో కపిల్‌ సిబాల్‌ అని రాస్తాము. హిందీలో కపిల్‌ సిబల్‌ అంటారు. తెలుగులో కూడా సిబల్‌ అని రాయడమే కరెక్ట్‌. తమిళంలో, మలయాళంలో ఉన్న అక్షరాలు కొన్ని తెలుగులో ఉండవు. తెలుగులో ఉన్న అక్షరాలు కొన్ని తమిళం, మలయాళంలో ఉండవు. దానివల్ల వచ్చే సమస్యను ఇంగ్లిష్‌ మరింత జరిలం చేసింది. ఉదాహరణకు కోయికోడ్‌లోని 'యి” శబ్దానికి తెలుగులో అక్షరం లేదు. తమిళంలోని కనిమొయి అనే శబ్దాన్ని తెలుగులో కనిమొళి రాస్తాము. ఇంగ్లిష్‌ అక్షర క్రమాన్ని పాటించి రాసినప్పుడు అలా జరుగుతుంది. అరవంలో గ,ద,త అనే అక్షరాలు లేవు. కనుక తమిళంలో '*ద్రాక్షును 'త్రాక్షు అంటారు. 'గోపాల్‌ను 'కోపాల్‌ అని రాస్తారు. ఉర్పూతో సహా ఇండియన్‌ భాషల్లో అక్షరక్రమం ఉచ్చారణ ఒకేలా ఉంటుంది. కానీ ఇంగ్లిష్‌లో వేరేగా ఉంటుంది. కనుక ఇండియన్‌ భాషల్లో రాస్తున్నప్పుడు ఎలా మూలభాషలో ఉచ్చరిస్తారో అలాగే రాయాలి. ఒక జర్నలిస్టుగా ఇతర భాషల పదాలు వాడుతున్నప్పుడు కచ్చితంగా అర్థం చేసుకొని మూలభాషలోని ఉచ్చారణను బట్టి రాయాలి. మహిళలపై అత్యాచారం జరిగితే “చెరిచాడు” అని పత్రికల్లోనూ రాసేవారు. 134 స. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ లి

శ్రాను చేయని నేరానికి అమ్మాయి చెడిపోయింది” అని అనడం తప్పు. కనుక మానభంగం అని రాయడం మెదలెట్టారు. ఈ రెండు పదాల్లోనూ పురుషాధిక్యత కన్పిస్తుంది. దానికంటే “అత్యాచారం అనటం కరెక్ట్‌. ఇప్పుడు చాలా పత్రికలు 'అత్యాచారం' అని రాస్తున్నాయి. ఎవరి ఆలోచనో గాని హత్యాచారం అన్న మాటను పత్రికలు పుట్టించాయి. అత్యాచారం జరిపి చంపేస్తే దాన్ని హత్యాచారం అని రాయడం మొదలెట్టారు. పత్రికా రచనను హడావిడిగా రాసే సాహిత్యమని అంటారు. అది నిజమే. హత్యాచారం అన్న ఒక పదం ద్వారా రెండు నేరాలను చెప్పినట్లయింది. సుందరయ్య గారు ఇలాంటి విషయాల్లో చాలా కచ్చితంగా ఉండేవారు. “చెరిచారు” అన్న పదం ఎవరైనా ఉపన్యాసంలో వాడినా, ఆయన అడ్డుపడేవాడు. ఒక దుర్మార్గుడు మహిళపై అత్యాచారం చేస్తే అమె చెడిపోయినట్లా అని నిలదీసేవారు. శీలం పోగొట్టుకొంది. బతుకు నాశనమైంది అన్న మాటల్లో కూడా పురుషాధిక్యత, కనిపిస్తుంది. ఆ నేరాలను తక్కువ చేసిగాని, న్యాయబద్ధమని సూచించే పదాలను గానీ జర్నలిస్టులు వాడకూడదు.

(గ్రామ్యాలు అన్ని ప్రాంతాల్లో ఉంటాయి. గోదావరి జిల్లాలో హోటల్ని పేద జనం వాటల్‌ అని ఉచ్చరిస్తారు. క్రివ్టాజిల్లా (గ్రామీణ ప్రాంతంలో నువ్వు వచ్చే తలికి జరిగిపోయింది అంటారు. తెలంగాణలో నువ్వు “వచ్చేటాలకి అయిపోయింది అంటారు. పత్రిక భాషలో లేని చాలా [గగ్రావ్యూలుంటాయి. కనుక ఏదో ఒక (ప్రాంతంలోని గ్రామ్యాలను తక్కువచేసి చూడరాదు. అభివృద్ధి చెందిన జిల్లాలో వాడే భాష, అందరికీ ఆపాదించడం సమంజసం కాదు. బాష్ప యాన కేవలం ప్రాంతాలను బట్టిమాత్రమే కాదు కులాలను బట్టి కూడా మారుతుంది. కనుక పై కులాల వారు, పై వర్గాల వారు మాట్లాడే భాషే ప్రామాణికం అనుకోవడం కూడా సరికాదు. జర్నలిస్టులవల్ల, రచయితలవల్ల, సినిమాల వల్ల కాలక్రమేణా ఒక రకమైన భాష స్థిరపడిపోయింది. ఆ భాషనే అందరం రాస్తున్నాము. జిల్లా ఎడిషన్లలో జిల్లాలో లోకల్‌ పదాలను రాయవచ్చు. కొందరు కృత్రిమ పదాలను కూడా భాషలో చొప్పిస్తుంటారు. కాని అవి నిలవవు. భాష నిరంతరం మారుతుంది. కొత్త పదాలు చేరుతాయి. భాష వ్యాకరణానికి కట్టుబడదు. బాషలోని మార్పులను బట్టి వ్యాకరణం మార్చుకోవాలి.

చదువుకోని వారిలో కూడా ఇంగ్రిష్‌ పదాల వాడకం పెరిగింది మనం ఆడవాళు

_ అనడం సర్వసాధారణం. కాని మహిళలు లేదా స్త్రీలు అని రాస్తాము. అలాగే ఈ రోజుల్లో గ్రామీణ మహిళలు కూడా లేడీస్‌ అని అంటున్నారు. లేడీ అనేది ఇంగ్లిష్‌ పదం. కాబట్టి ఆ పదం వాదం అని భీష్మించరాదు.

సి వ్రేవర్‌ బాయ్‌ టు ఎజిటర్‌ ని 135

మహిళ, స్రీ సంస్కృత పదాలు. ఆడవాళ్ళు అనేది తెలుగు పదం. సంస్కృతం వాడితేనే ప్రామాణికం. తెలుగు, ఇంగ్లీష్స్‌ ఉర్దూ వాడితే ప్రామాణికం కాదంటే ఎలా? తెలంగాణలో ఉర్దూ పదం వాడితే ప్రామాణికం ఎందుకు కాదు? కోస్తాంధ్రలోనూ చాలా హిందీ, ఉర్జూ పదాలను వాడుతుంటారు. తాము ఉపయోగిస్తున్నది హిందీ, ఉర్దూ పదాలు అన్న విషయం వారికి తెలియకపోవచ్చు కూడా. హిందీకి ఉర్ద్టూకి తేదా ఏమిటో మవాత్మా గాంధీ చక్కగా చెప్పారు. సంస్కృత పదాలు వాడితే అది హిందీ, అరబ్బీ, పార్మసీ పదాలు వాడితే అది ఉర్జూ అని ఆయన విశ్లేషించారు. రెంటికీ వ్యాకరణం ఒకటే. ఉర్జూ కూడా భారతీయ భాషే పక్కా అసలు అన్నవి హిందీ పదాలే కదా? ఎంత తరచుగా మనం వాటిని వాడుతుంటామో కదా! తమ యాసను, సంస్కృతిని అవమానిస్తున్నారన్న భావన కూడా ప్రత్యేకకెలంగాణ ఉద్యమంలో కీలకంగా పనిచేసింది. నా బ్యాచ్‌మేట్‌ ఒకరిని పౌళ్చీ మీద ఒక స్టోరీ చేయమన్నారు. అతను తన స్టోరీలో ఆడకోళ్లు, మగకోళ్లు అని రాశాడు. అది చదివిన వారు నవ్వుకున్నారు. రామోజీరావు గారు ఆ వార్త చదివి అండర్‌ లైన్‌ చేసి పంపారు. తను నా దగ్గరకు వచ్చి ఈ వార్తలో తప్పేముందని అడిగాడు. ఆడకోళ్లు, మగ కోళ్లు కాదు, వాటిని “పెట్ట పుంజూ అంటారు అని చెప్పాను. వ్యవసాయంలో, వివిధ వృత్తుల్లో వాడే వస్తువుల పేర్లు ఇతర వృత్తుల నుండి వచ్చిన జర్నలిస్టులకు తెలియదు. తెలియని వృత్తులు, సబ్జెక్టుల గురించి రాసేటప్పుడు వాటి గురించి తెలిసిన వారిని అడిగి రాయాలి. లేకపోతే జర్నలిస్టులు నవ్వులపాలు పాలవుతారు. కుమ్మరి చక్రం పై తయారయ్యే పాత్రలకు ఎన్ని పేర్లున్నాయో చూడండి. కుండ, తొట్టి, చట్టి, ఒత్తు, కాగు, కడవ, లొట్టి, గురిగి, ముంత, బుడిగె వగైరా, వీటన్నింటికీ నిర్ధిష్ట అర్థాలున్నాయి. వాటిని తెలుసుకొని రాయాలి. 1981లో పంచాయితీ ఎన్నికల్లో పోలింగ్‌ స్టేషన్‌ దగ్గరకి ఒక కల్లుగీత కార్మికుడు వచ్చాడు. నడుముకి తాళ్ళు ఉన్నాయి. అతని నడుముకు కట్టుకున్న తాళ్లతో సహా ఓటేయ్యడానికి వచ్చాడని రాష్తే గానీ ఆ వార్త ఆకట్టుకోదు. నేను ఆ వృత్తిలో పని చేసే వారిని సంప్రదించి “మోకు, ముస్తాదూతో వచ్చాడని రాశాను. అది ఈనాడులో బాక్స్‌ ఐటంగా ఫస్ట్‌ పేజీలో మంచి ఫోటోతో వచ్చింది. వార్త చిన్నదే అయినా పాఠకుణ్ణి ఆకట్టుకొంది. ఆ రోజు నేను నా బాస్‌, ఎస్‌.ఆర్‌.రామానుజన్‌ గారితో వెళ్ళాను. ఆయన సూచనపై ఆ వార్త రాశాను. ఆయన న్యూస్‌ సెన్స్‌కు ధన్యవాదాలు. ఆ తర్వాత కాలంలో రామానుజన్‌ “న్యూస్‌టుడే” ఇంగ్లిష్‌ పత్రికకు ఎడిటర్‌ అయ్యారు. విలేకరులు, సబ్‌ ఎడిటర్లు వీలైనంత తక్కువ అక్షరాలతో తాము చెప్పదలచింది రాయాలి. పథ్రికల్లో 136 ఇం. ఎన్స్‌ వినయకుమాడ్‌ సలి

ప్రతి అక్షరం విలువైంది. ఎన్ని తక్కువ అక్షరాలు వాడితే పత్రికకు ఆర్థికంగా అంత ప్రయోజనం. అదే సమయంలో వాక్యాల నిడివి కూడా తక్కువ ఉండాలి. పొడువు వాక్యాలు రాసేవారికి తాము రాస్తున్న భాషపై పట్టులేదని భావించాలి. పాత కాలం తెలుగులో పుల్‌స్టాప్‌లు, కామాలు ఉండవు. కాని వాటిని వాడితే పాఠకుడికి సులభంగా అర్ధమవుతుంది. అలా అని కామాలు అదే పనిగా వాడుతూ ఒకే వాక్యాన్ని పేరాగ్రాపు నిడివితో రాస్తే అది క్షంతవ్యం కాదు. సామాజిక సమస్యలు

సామాజిక అంశాలపై కథనాలు రాయటానికి మనకు ఒక ప్రత్యేక పరిశీలన, విజన్‌ ఉండాలి. 80వ దశకం నాటి సంగతి. మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లా గద్వాల రెవెన్యూ పుల్కల్‌ మండలంలోని ఒక గ్రామంలో దళితుల్ని కొట్టారు. ఈ సంఘటన పెద్ద గొడవకు దారితీసింది. దాన్ని కవర్‌ చేయడానికి అప్పటి ది హిందూ రూరల్‌ ఎడిటర్‌గా పని చేస్తున్న పాలగుమ్మి సాయినాథ్‌ బొంబాయి నుండి వచ్చారు. (దళితుల, (గ్రామీణ వార్తలు రాయడంలో ఆయనది అందెవేసిన చెయ్యి, తనతోపాటు నేనూ వెళ్ళాను. మేము ఒక వ్యక్తి కోసం ఎదురు చూస్తూ ఒక చెప్పుల షాపులో కూర్చున్నాం. షాపు యజమాని పేరు గగారిన్‌. రష్యన్‌ వ్యోమోగామి యూరి గగారిన్‌ స్ఫూర్తితో ఆ పేరు పెట్టారు. ఆయన సిపిఎం నాయకుడు పి. మధు గారికి బావమరిది. ఆ షాపుకి స్లిప్పర్లు కొనటానికి ఒక వ్యక్తి వచ్చాడు. షాపు యజమాని స్లిప్పర్ల ధర 18రూ. అని చెప్పాడు. అతడు 12 రూపాయలకు ఇవ్వమన్నాడు. బేరసారాలు దాదాపు అరగంట సాగాయి. కొనటానికి వచ్చినవాడు బయటకు వెళ్లిపోయాడు. కొంత సమయానికి మళ్ళీ వచ్చాడు. మళ్లీ బేరం మొదలెట్టాడు. షాపు యజమాని రూ. 12కు ఇవ్వడం తనకు గిట్టుబాటు కాదని కసురుకొని చెప్పాడు.

నేను ఇలాంటి బేరసారాలు మామూలే కదా అనుకున్నాను. కానీ సాయినాథ్‌ మాత్రం ఆ ఒక్కరూపాయి అతని వద్ద లేదు. కానీ, చెప్పులు అతనికి చాలా అవసరం. ఒక్కరూపాయి సంపాదించడానికి అతను ఎంత కష్టపడుతున్నాడో అంత బేరం చేస్తున్నాడు. ఇది మంచి స్టోరీ అవుతుంది కదా”? అని నన్ను ప్రశ్నించాడు. పాలగుమ్మి సాయినాథ్‌కి ఆ బేరంలో వార్త కనిపించింది. న్యూక్‌ నోస్‌ అంటే అదేమరి. నాకెందుకు కనిపించలేదంటే నేను ఒక విధంగా స్టానికుడిని. అలాంటి జీవితాన్ని నేను అనుభవించాను. కనుక అందులో ప్రత్యేకత ఏముందిలే అన్పించింది. నాన్న నాకు ఐదు రూపాయల టైర్‌ చెప్పులు ఇప్పించేవాడు. అవి చాలా మొరటుగా అన్పించేవి. (ఫ్రెండ్స్‌ ఇంటిదగ్గర చెప్పులు వదలాల్సి వస్నే దూరంగా వదిలేవాణ్ణి. సాయినాథ్‌తో కలిసి తిరిగినప్పుడు

శన. ప్లైరరబాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ 24 137

ఒక సాధారణ సంఘటనను వార్తగా ఎలా మలుచుకోవాలో నాకు అర్ధమైంది. మేము వెళ్లాల్సిన గ్రామానికి సతీష్‌ (ఎమ్మార్చీఎస్‌) తో పాటు చేరుకున్నాము దళితవాద రాకముందే మేము దిగిపోయాము. సతీష్‌ని ముందే పంపేశాము. అక రావి చెట్టు అరుగుపై కొందరు కూర్చుని ఉన్నారు. ముందు వారితో మ్లాట్లాదుదామః చేతుల్లో నోట్‌ బుక్కులు పట్టుకొని వారిదగ్గరీకు వెళ్ళాము. అరుగు మీద కూర్చు గీ వాళ్ళు మాతో మాట్లాడటానికి సిద్ధపడలేదు. “మీరు కోడా అక్కడికే వెళ్ళండి” మా సు గేరిక్తే వెళ్ళండి. అందరూ వారి గురించే రాస్తున్నారు మీరూ వెళ్ళండి అన్నారు. అర మీద కూర్చున్న వాళ్లంతా బీసీలు. మమ్మల్ని కనీసం కూర్చోమని కూడా చెప్పలే జ గట్టిగట్టిగా మా మీద అరుస్తున్నారు. ఈయన బొంబాయి నుండి వచ్చాడు. మౌ (క రాష్ట్రపతి వి.వి. గిరికి మనవడు ఇక్కడి సమస్యలు తెలుసుకొని రాయడానిక్తి వచ్చా ని అని చెప్పడంతో కాస్త చల్లబడి కూర్చోవడానికి చోటిచ్చారు. వి.వి.గిరి పేరు వ చేసింది. అసలు సమస్య పాలు కూర్చున్న రావి చెట్టు దగ్గర బస్సు ఆగుతుంది. రైతులు చందాలు వేసికో అరుగు కట్టారు. బస్సుకోసం ఎదురు చూస్తూ దళితులు మినహా మిగతా కులాల వొ గు స్టీలు పై కూర్చుంటారు. ఒకరోజు బస్సు ఎక్కటానికి వల్చిన దళితులు ఆ అరు ద మీద కూర్చున్నారు. బీసీలు వారిని కులంపేరుతో త్రిటై ఎంత ధైర్యంగా అరుగు మీ ఖా హర్చున్నారని కళ్ళెర్రచేశారు. దాంతో గొడవ జరగ దై “వారు అలా చేయవచ అసి మమ్మల్ని వారు ఎదురుప్రశ్శ వేశారు. ఈ అరుగు ఎవరు కటారు అని నేనది దళిత రైతులు కూడా అరుగు కోసం చందాలు ఇచ్చారన్నారు. “పందాలు ఇచ్చా అరుగుమీద కూర్చునే అ్రధిక్రారం వారికి కూడా ఉంటుంది కదా? అని ప్రశ్నించాని చందా ఇచ్చినంత మాత్రాన వార్తు మేము ఎలా సమానం అవుతామని ఎదుగు ప్రశ్నించారు. అక్కడ కూర్చున్నవ్రారిల్రో ఎక్కువ మంది బోయలే ఉన్నారు. దళితుల కళ్ళు నెత్తికెళ్ళార్ను. తరతరాలుగా వస్తున్న ఆచారాన్ని వారు ధిక్కరిస్తున్నారు. పత్రికలో ౦ లకుండా సైకిల్‌ క్రూ పెగా సెకి మేము అని గర్వంగా చెప్పారు. వాడి సైకిల్‌ వాడు తొక్తు కుంటే తపేంటి అని మము అడిగాం. దొర తన ఇంధీ మంద్ర కూర్చొని ఉండగ నకల మ తోసుకుంటో వెళా్తలి తప్ప సీట్‌ మీద కూర్చుని ఎల త్రాక్షగ £ ప్రశ్న. వార చెప్పని మలో వ్రిష్త 1గుంటూ వెళ్తాడు అని వారి ప్రళ్న గో టె షయం కూడా ఇక్మడ ఉంది. రావి చెట్టును పవిత్రమైన చోట భావిస్తారు. ఆ చెట్టును దళితులు తొకరాదని భావిస్తారు రావిచెట్లు పవితమో మ రే 138 శ. ఎన్‌ వినయకుమార్‌.. ఇ

అయితే దానిని తాకిన వారు కూడా పవిత్రులు కావాలి. అలా కాకుండా చెట్టు మైలబడటం ఏమిటి? ఒకరు తాకితేనే మైలబడేదే అయితే దానికేం మహత్తు ఉన్నట్లు? ఇదే వాధన గుడికి కూడా వర్తిస్తుంది. మురికనంతటినీ మోసుకెళ్లే నదులు పవిత్రమైనవి అయినప్పుడు, ఆ తర్కం, చెట్లకు, గుడులకు, గృహాలకు వర్తించదు ఎందుకు? వారితో మాట్లాడక దళిత వాడకు వెళ్ళాము. అక్కడ రెండు గ్లాసుల పద్ధతి ఉందని, తమను ఏదో సాకుతో కొడుతున్నారని, తిడుతున్నారని దళితులు చెప్పారు. దీని వెనుక ఉన్న వ్యక్తి ఉప సర్పంచ్‌ అని అన్నారు. ఆయన ఒక రెడ్డి ఆయన ఇంటికి కూడా వెళ్ళాము. ఆయన మమ్మల్ని చాలా మర్యాద చేశాడు. కుర్చీలో కూర్చోబెట్టి టీ, స్నాక్స్‌ పెట్టారు. కొద్దిపేపటి క్రితం మమ్మల్ని అరుగు మీద కూర్చొనీయని వక్తి రెడ్డి కాళ్ళ దగ్గర కింద కూర్చున్నారు. మేము కుర్చీలో కూర్చొని ఉన్నాము. ఆ రెడ్డి మాతో మేము దళితులకు లోన్లు ఇచ్చాము, రోడ్లు వెశాం, వారి అవసరాలు తీరుస్తున్నాం. అయినా మందక్రిష్ణ మాదిగ మమ్మల్ని మైక్‌పెట్టి మరీ తిట్టివెళ్ళాడు అని ఫిర్యాదు చేశాడు, “అప్పులు 'సేంట్చారా? ప్రభుత్వం ఇచ్చిందా?” అని మేము అడిగాం. అందుకు రెడ్డి “మేము చెప్తేనే కదా రిధికారులు ఇస్తారో అని అన్నాడు. సహకార బ్యాంక్‌ ఇచ్చే అప్పుకు గానూ దళితులు తమకు లొంగి ఉండాలన్నది ఆయన భావన. ఎంతటి ఫ్యూడల్‌ భావజాలమో చూడండి. మన ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ ఆ తీరుగా ఉంది. 1980 దశకంలో కూడా పరిస్లితులు అలా ఉన్నాయి. ఆ కుటుంబం ఊరి (ప్రజలకు చిన్న చిన్న అప్పులు కూడా 'ఇసుంది. వారికే కల్లు దుకాణం ఉంది. చిన్నపాటి రైస్‌మిల్‌ ఉంది. ఊరికి అవసరమైన కీలక అంశాలన్నీ వారి చేతిలో ఉన్నాయి. దాన్ని టేక్‌ చేయకుండా అక్కడి తారతమ్యాలను కొంత కూడా తుడిచి వేయలేరు. వివక్షను అరిక్రట్టలేర్తు. గ్రామ సర్పంచ్‌ బీసీ మహిళ ఆమె సర్టిఫికెట్‌ ఇచ్చినా, దానిపై స్ణంప్‌ లేకపోతే అమె సంతకానికి విలువ ఉండదు. అధికారం అది ఉపసర్బంచ్‌ ఉంటుం. పురుషాధిక్యత కూడా అక్కడ పని చేస్తుంది. ఇప్పుడు 2025లో తెలంగాణ రాష్ట్ర 'ప్రభుత్యం బీసీలకు సానిక సంసల్లో 42 శాతం రిజ్వుషన్లు ప్రకటించింది. ఆ విధానం అమల్లోక్షి వ్రస్లే జర్నల్‌న్లు లు సామజిక బాధ్యతలో దొని అమలు తీరును పరిశీలించి ఎత్తి చూస్రాల్రి, ఫ్యూడల్‌ కళతో పాటు పురుషాధికృతను కూడా పత్రికలు టేక్‌ ఫ్యూడల్‌ భావజాల అధిక్య పనుల్లో కూలీలుగా [ల్‌ చెయ్యాలి. ఆ గ్రామంలో బీసీలు కూడా దళితుల్ని ఫొలం పం సుకోలేద్రు, వ్రార్రు దొర పక్షంలో ఉన్నారు. కూలీ లేకపోతే దళితులు వగ్తులు వండాలి. ఈ పరిస్తితి గమని ంచి జిల్లా కలెక్టర్‌ కుటుంబానికి 10 కేజీలు బియ్యం ల్సి కూలీలు. ఎదే మూలకు? నాలుగు రోజుల్లోనే ఇచ్చిన బియ్యం అయిపోయాం దంటే పస్తులు ఉండాల శ్ర కుల వ్యవస్థలో దళితులకు వ్యతిరేకంగా సులు ఉండాల్సిందే. మన నిచ్చెన మెట్ల ఫ్‌ ఇం. ప్రేపర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ 139

బీసీలను రెచ్చగొట్టడం చాలా తేలిక, సామాజిక హోదాలో తమకంటే తక్సువ వారున్నారనే భావన బీసీలకు కుహనా సాంత్వన కల్గిస్తుంది. ఆ కుహన సాంత్వన బీసీ కులాల మధ్య అనైక్యతకే కాదు దళితులపట్ల అమానవీయంగా ప్రవర్తించడానికి కారణమవుతోంది. ఆ ఆధిపత్య భావజాలాన్ని మన పురాణాలు, సాంప్రదాయాలు నిలబెడుతున్నాయి. (ప్రస్తుత నారాయణపేట జిల్లాలోని సంగెం బండ ప్రాజెక్టు దగ్గరున్న మరో ఊరికి నేను సాయినాథ్‌తో వెళ్లాను. మేము గ్రామంలోని చాయ్‌ హోటల్‌ దగ్గర సర్పంచ్‌ కోసం ఎదురు చూస్తుండగా, సర్పంచ్‌ పొలం నుండి నెత్తిన ఎండుపుల్లల మోపుతో చెమటలు కక్కుతూ వచ్చిన మా ఎదుట నిలబడింది. “ఈ హోటల్‌లో రెండు గ్లాసుల పద్ధతి ఉంది. ఆ పద్ధతిని మానుకోవాలని గ్రామ పంచాయతీలో తరానం చేయించాను. ఆ తీర్మానాన్ని ఆర్‌డిఓకు పంపాం. అయినా ఎవరూ పట్టించుకో దు. నేనేం చేయగలను” అంటూ ఆ మహిళా సర్పంచ్‌ ఆవేదన వ్యక్తం చేసింది. పూర్వం (బ్రాహ్మణుల వద్ద అగ్రహారాలు, జాగీర్లు ఉండేవి. ఆ తర్వాత బ్రాహ్మణుల నుండి అవి పై వరుసలో ఉన్న శూద్ర కులాల చేతుల్లోకి వెళ్లాయి. అక్కడి నుండి ఇతర బీసీ కులాల చేతుల్లోకి ఆ ఆస్తులు చేరుతున్నాయి. ఇటీవల భూ యజమానులుగా మారిన వారు దళితులపై తమకు కూడా శూద్ర అగ్ర కులాల తరహా ఆధిపత్యం దక్కాలని దుర్మార్గంగా వ్యవహరిస్తున్నారు. ఈ ధోరణిని నేను ఒక విలేకరిగా చాలాచోట్ల గమనించాను. సాయినాథ్‌తో పాటు రంగారెడ్డి జిల్లా ఇబ్రహీంపట్నానికి దగ్గరలో ఉన్న పులిమామిడి అనే గ్రామం వెళ్ళాను. అక్కడ మిగులు భూములపై పోరాటం జరిగి ఊరి దొరలకు ఉన్న భూముల్లో కొంత పంపకం జరిగింది. ఊర్లో అందుబాటులో ఉన్న దొరతో మాట్లాడి రోడ్డు మీదికి వచ్చాం. మమ్మల్ని సాగనంపడానికి దొర కూడొ మేడపై నుండి దిగి మాతోపాటు గడి బయటకు వచ్చాడు. గడి అరుగు మీద కూర్చున్న మహిళలు తత్తరపడి లేవలేదు. దొర కూడా ఏమీ అనలేదు. ఆ దృశ్యం మాకు భిన్నమైంది. భూపోరాట ప్రభావం పులిమామిడిలో కన్పించింది. సాయినాథ్‌తో పాటు నేను ఎన్టీఆర్‌ భూ సమారాధన చేసిన (గ్రామానికి వెళ్లా ఆ గ్రామానికి వెళ్తున్నపన్నుడు మాకు దారిలో ఎక్కడా భోజనం దొరకలేదు. ఆ గ్రామంలో దళితుల ఇంట్లో పెళ్లి జరిగింది. మేము వెళ్లే సరికి పెళ్లి విందు ముగిసింది. “మీరు ఆ భోజనం చేస్తారా?” అని మా వెంట వచ్చిన కార్యకర్తలు అడిగారు. ఆ భోజనం ఎంత కారంగా ఉంటుందో అక్కడి వాసనలే చెప్తున్నాయి. నాకు పర్వాలేదు. కానీ సాయినాథ్‌ ఆ కారం తింటారా అని నా అనుమానం. సాయినాథ్‌ “నో ప్రాబ్లమ్‌” అన్నారు. పులావు, ఎర్రగా కారం తేలిన మాంసం కూరతో భోజనం ముగించేటప్పటికి సాయినాథ్‌ చెంబుడు నీళ్లు తాగేశారు. నా పరిస్థితి అదే. ముద్ద ముద్దకు గుటికెడు నీళ్లు తాగాల్సి వచ్చింది. సాయినాథ్‌కు వృత్తిపట్ల గల నిబద్ధత ముందు నేనే పాటి అని నాకన్పించింది. భోజనం తర్వాత అందుబాటులో ఉన్న దళితులతో ఆయన మాట్లాడారు. ఆయన తెలుగులో మాట్లాడినా నేను తెలంగాణ యాసలో, తెలంగాణా పదాలను ఉపయోగించి అనువాదం 140 సి. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ 144

చేయాల్సి వచ్చింది. ఆయన తెలుగు కొంత తమిళ యాసలో ఉంటుంది. మద్రాసులో పుట్టిపెరిగారు కదా!

అనంతపురం జిల్లాలో ఒక ఊర్లో దళితుల్ని కొట్టారు. బొజ్జాతారకం, జాన్‌వెస్తీల ప్రతినిధి వర్గంతోపాటు నేను కూడా ఆ గ్రామానికి వెళ్ళాను. ఎందుకు కొట్టారని? ఆరా తీస్తే, ఆ ఊళ్లో బస్సు ఆగే చోట ఒక రాతి బెంచి ఉంది, అక్కడ కూర్చున్నందుకు పై కులాలవాళ్ళు దళితుల్ని కొట్టారు. తర్వాత ఆ బెంచిని విరగ్గొట్టారు. బస్సు వచ్చే వరకు మేము నిలబడినా పరవాలేదు, కానీ దళితులు ఆ బెంచ్‌ మీద కూర్చోకూడదు అని గ్రామాస్తులు హఠం పట్టారు.

ఆ జిల్లాలో మరో గ్రామాన్ని కూడా ప్రతినిధి వర్షం సందర్శించింది. దళితులకు, కురుమలకు మధ్య అక్కడ ఘర్షణ జరిగింది. ఆ ఊరి బ్రాహ్మణుల నుండి కురుమలు నుండి భూమి కొన్నారు. భూములు కొన్నాక వారి ప్రవర్తనలో మార్పు వచ్చింది ఆ భూములు కలిగిన బ్రాహ్మణుల పట్ల దళితులు ఎలా ఉండేవారో తమ పట్ల కూడా అలాగే ఉండాలన్నది కురుమల ఉద్దేశం. దళితులు అందుకు సిద్ధంగా లేరు. వేధింపులు మొదలయ్యాయి. ఆ గ్రామానికి బెంగళూరు దగ్గరగా ఉంటుంది. దళితులు అక్కడికి వెళ్లి కూలి పనిచేసుకునేవారు. దళితులు బయటికి వెళ్లి పని చేయటానికి వీల్లేదని ఊరి పెత్తందార్లు షరతులు పెట్టారు. “మీరు బెంగళూరు వెళ్తే ఊర్లో పనులు ఎవరు చేయాలి? పశువు చనిపోతే ఎవరు తీస్తారు? శవాన్ని పూడ్చడానికి ఎవరు గుంతలు తీస్తారు? ఎవరు డప్పు వాయిస్తారు? అన్నవి గ్రామస్తుల ప్రశ్నలు. “మేమే ఎందుకు గుంతలు తవ్వాలి? మేమే పశుకళేబరాలను తొలగించాలి? ఎందుకు డప్పు కొట్టాలి”? అంటూ దళితులు ఎదురు ప్రశ్నలు వేశారు. బయటకు వెళ్లి కూలీ చేస్తే ఎక్కువ డబ్బులు వస్తాయి. గుంతలు తవ్వితే మీరు అంత కూలి ఇవ్వరు కదా? అన్నది దళితుల వాదన. ఫలానా వారూ, ఫలానా వృత్తి చేయాలన్న చట్టమేమీ లేదు. కానీ పెత్తందారులే కాదు (గ్రామస్తులు కూడా ఆ విషయం అర్ధం చేసుకోవడానికి నిరాకరిస్తారు. మా ఊర్లో పాత సాంప్రదాయాలే చెల్లాలంటారు.

కొన్ని ఊర్లలో దేవరకు పశువుని ఒక్క వేటుతో నరికి బలి ఇవ్వాలి. చదువుకొన్న దళిత యువకులు తాము ఆ పని చేయలేమని నిరాకరించారు. ఊరి పెద్దలు దళితులు ఊర్లో ఉండటానికి వీలు లేదన్నారు. మీకున్న రెండు మూడు ఎకరాల భూమిని కూడా సాగు చేయనీయం అంటూ ఖీష్మించారు. దళితులు ఊరు నుండి వెళ్ళిపోయి పట్టణాల్లో చిన్న చిన్న పనులు చేసుకుంటూ బతికారు. సమాజంలో వివక్ష సాంప్రదాయాలు ఎంత పెనవేసుకొని ఉన్నాయో చూడండి. అలాంటి వార్తలను ప్రజాశక్తిలో విపులంగా వేశాం. సుందరయ్య విజ్ఞాన బాద్యతల్లోకి వచ్చాక నేను సామాజిక సమస్యలపై కూడా పలు వెబినార్లు నిర్వహిస్తున్నాను. నవతెలంగాణ, ప్రజాశక్తి పత్రికల్లో వ్యాసాలు రాస్తున్నాను. 9

జస. పేవర్‌ భాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. *% 141

విదేశీ పర్యటనలు సిపిఐ(ఎం) పత్రికల్లోని జర్నలిస్టులను చైనా ప్రభుత్వం 2000 సం॥లో తన దేశ పర్యటనకు ఆహ్వానించింది. పదిరోజులు పర్యటించాము. మేము గమనించిన, తెలుసుకొన్న విశేషాలను వివరిస్తాను. ప్రపంచంలో ఎక్కడ అత్యాధునిక టెక్నాలజీ ఉన్నా దాన్ని చైనీయులు అందిపుచ్చుకుంటారు. ఆవులు, గేదెలు, మేకల, పంటలు ఏవైనా గానీ, ఎక్కువ ప్రయోజనకరమైన రకాలను ఉత్పత్తి చేస్తారు. 1200 కిలోల బరువున్న ఒక ఎద్దును, 1100 కిలోల బరువున్న ఆవుని మేము అక్కడ చూశాము. 182 కిలోలున్న ఒక మేకను చూశాం. ఇవన్నీ మాంసం కోసం అభివృద్ధి చేసినవి. నీటి తొట్ల మీద చిన్న చిన్న సిమెంట్‌ స్తాబులు ఏర్పాటు చేస్తారు. వాటికి రంధ్రాలు ఉంటాయి. ఆ రంధ్రాల్లో బట్టపెట్టి, మట్టీ నింపి విత్తనాలు వేసి ఆకు కూరలు పెంచుతారు. కింద వున్న నీళ్ళు తగిలి విత్తనాలు మొలుస్తాయి. ఆ ఆకుకూరలను కాయలను ఉడకబెట్టుకొని తింటారు. కూరలు చేసుకోరు. ఆ నీటి తొట్లలో చేపలు పెంచుతారు. వారి ఆహారంలో బాతులు కూడా చాలా ముఖ్యం. అలాగే రకరకాల పిట్టల మాంసం కూదా అక్కడ సర్వసాధారణం. పాములు, కీటకాలు కూడా తింటారు. అయితే ఆ మాంసం మాకు పెట్టలేదు. విమానంలో ఒకసారి బీఫ్‌ పెట్టబోతే దుబాసి వెంటనే గుర్తించి వెనక్కి పంపాడు. ఇండియన్స్‌కు గొడ్డు మాంసం, పంది మాంసం అడిగితే గానీ సర్వ్‌ చేయరట. చైనాలో యువతీ యువకులు ఒకరినొకరు ఇష్టపడితే పెళ్లి చేసుకొంటారు. తల్లి దండ్రులకు పెళ్లి సమాచారం ఇస్తారు. మహా అయితే వందమంది మిత్రులు, సహచరులు పెళ్ళికి అతిథులుగా వస్తారు. చైనీయులకు వరకట్నం అంటే తెలీదు. గువాంగ్‌జు నగరంలో ఒక మ్యూజియంను మేము సందర్శించాము. అక్కడ ఒక పురాతన ఫర్నీచర్‌ ప్రదర్శనకు పెట్టి ఉంది. దానిమీద పెళ్ళి ససుయంలో పెళ్ళి కూతురికి ఇచ్చిన డౌరీ 142 జహి ఎన్‌ వినయకుమార్‌ పసన

అని రాసి ఉంది. ఆ ఆచారం చాలా పూర్వ కాలంలో ఉండేదట, ఇప్పుడు తమ దేశంలో లేదని మా దుబాసీ చెప్పాడు. పరిశ్రమలకు కేటాయించిన భూముల్లో కూడా ఏదో ఒక పంట వేస్తారు. పరిశ్రమ నిర్మాణంలో ఉపయోగించిన భూమిని వదిలి మిగతా భూమిలో పంట పండిస్తారు. భూమిని ఖాళీగా ఉంచరు. మన దగ్గర పరిశ్రమలకు కేటాయించిన భూములు పడావు పడి ఉంటాయి. బీజింగ్‌లో ప్రభుత్వ వార్తా ఏజెన్సీ సిన్సువా ఆఫీసుకు తీసుకెళ్ళారు. అత్యాధునిక టెక్నాలజీతో అక్కడ పనిచేస్తున్నారు. అప్పటికి మన దగ్గర కేవలం కొద్దిమంది చేతుల్లో మాత్రమే ఫోన్‌లు కన్పించేవి. చైనాలో చాలా మంది చేతిలో మొబైల్‌ ఫోన్లు ఉండేవి. ఆ కాలంలో మన దగ్గర ఐ.ఎస్‌.డి, ఎస్‌.టి.డి బూతులుండేవి చైనాలో ఎక్కడా మాకు అవి కన్పించలేదు. జనం దగ్గర సెల్‌ ఫోనులే ఉండేవి. కనుక బూత్‌ల అవసరం లేదు. హైదరాబాద్‌లో (2000 ఆగస్టులో) వరదలు వచ్చాయి. సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రంలో పుస్తకాలన్నీ మునిగిపోయాయి. నేను ఇంటికి ఫోన్‌ చేయడానికి పోస్టాఫీసుకి వెళ్ళాల్సి వచ్చింది. చైనాలో నేను గమనించిన మరో ప్రత్యేకత పొలం గట్లపై కన్పించే రైతులు కూడా దిట్టంగా ఆరోగ్యంగా ఉంటారు. మేము యాంటై పక్కన ఒక ఊరికి వెళ్ళాము. పేరుకు ఊరేగాని అక్కడ చాలా పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. అక్కడ ఉన్న పోలీస్‌ స్టేషన్‌లో ఎంతమంది సిబ్బంది ఉన్నారని అడిగాను. అరుగురు అని చెప్పారు. “ఇన్ని పరిశ్రమలు ఉన్నాయిగా ఆరుమంది పోలీసులు సరిపోతారా” అని అడిగితే ఏడేళ్ళుగా అక్కడి పోలీస్‌ స్టేషన్‌లో ఒక కేసు కూడా నమోదు కాలేదని, పోలీసుల సంఖ్య పెంచడమెందుకని ఎదురు ప్రశ్న వేశారు. చైనాలో శాంతి భద్రతలు అలా ఉంటాయి. మేము అక్కడి వృద్ధాలయాలను సందర్శించినపుడు 90 ఏళ్లు పై బడిన స్తీ పురుషులు కూడా టేబుల్‌ టెన్నిస్‌, షటిల్‌, వాలీబాల్‌ లాంటి క్రీడలు సునాయాసంగా ఆడుతూ కన్పించారు. ఆ వయస్సులో కూడా మన దేశంలో ఎదిగే పిల్లలు తినేంత ఆహారం తింటారు. వృద్దాశ్రమాల్లో వారి భోజనశాలలు ఎంతో పరిశుభ్రంగా కన్పించాయి. అక్కడ పాలిటెక్నిక్‌లకు చాలా ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. హైస్కూల్‌ వరకు విద్య ఉచితం. ఆ తర్వాత బైట్‌ స్టూడెంట్స్‌కే యూనివర్సిటీల్లో సీటు లభించేది. ఆ స్టూడెంట్‌కి అయ్యే ఖర్చులో కొంత ప్రభుత్వం ఇస్తే, కొంత ఆ విద్యార్ధి చిన్న చిన్న ఉపాధి అవకాశాల ద్వారా పొందుతాడు. కొంత డబ్బు రకరకాల స్కాలర్‌షిప్‌ల ద్వారా అందుతుంది. ఒక విద్యార్థి పిజి (పోస్ట్‌ గ్రాడ్యుయేషన్‌) వరకు వస్తే తాను చాలా చాలా బైట్‌ స్టూడెంట్‌ అని అర్ధం. పీజీ దాకా వెళ్ళడం అక్కడ సులభం కాదు. విద్యా ౫న ప్వేపర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ సనం 143

ప్రమాణాలు అలా ఉంటాయి. విద్యా దోపిడీకి, సర్టిఫికెట్లు కొనుగోలుకు అవకాశంలేదు.

యాంటాయ్‌లో 700 పడకలు గల ఆసుపత్రిని చూశాను. ఒక చిన్న పట్టణం వందల బెడ్డు గల ఆసుపత్రిని బయట నుండి చూసి అవాక్కయ్యాను. వైద్యం పట్ల ప్రభుత్వం ఎంత (శ్రద్ధ కనబరుస్తుందో అర్ధమయింది. చైనాలో ప్రైవేట్‌ ఆసుపత్రులు లేవు. ఇంగ్లండులో కూడా ప్రభుత్వరంగంలోనే అత్యధిక ఆస్పత్రులున్నా అక్కడి ప్రభుత్వ ఆస్పత్రుల్లో పేషెంట్ల వెయిటింగ్‌ లిస్ట చాలా ఎక్కువ. కొన్ని జబ్బులకు అపాయింట్‌ మెంట్‌కోసం నెలలకు నెలలు పడ్తుంది. అయితే మందులతో పాటు అన్నీ ఉచితమే ప్రయివేట్‌లో బాదుడే బాదుడు. నేను అత్యవసరమైన ఒక ప్రయివేట్‌ ఆస్పత్రికి వో డాక్టర్‌ కన్సల్దేషన్‌ ఫీజు రు. 12వేలు చెల్లించాల్సి వచ్చింది. అత్యాధునిక వైద్యం ప్రభుత్వ ఆసుపత్రుల ద్వారానే అందుతుంది.

మ ప్రతినిధి బృందం జుహాయి పట్టణానికి వెళ్ళినపుడు మాకో విచిత్రం కన్పించింది: ఆ నగరానికి రోడ్డు డివైడర్‌ అవతల మరోదేశం ఉంది. ఆ దేశమే మకావు. దేశదేశొలి సంపన్న జూదరులకు అదో అద్జా. మకావు నుండి తమకు చాలా సమస్యలు ఎదురవుతున్నాయని జుహాయి అధికార్లు చెప్పారు. మకావ్‌ ప్రజలు స్వేచ్చగా అనుమళ లేకుండా వైనాకు రావచ్చు. చైనీయులు మకావ్‌కు వెళ్ళాలంటే ప్రత్యేక అనుమళి కావాలి. రెండు దేశాలను వేరు చేపే రోడ్డు డివైడర్‌ పై కమ్మీలుంటాయి. కనుక ఎక్కడబడితే అక్కడ దాటడానికి అవకాశముండదు. మా పర్యటన చివరి మజిలీ జుహాయి, అద్లో పారిశ్రామిక నగరం, ఎలక్షానిక్స్‌

_ిర్పత్తులతో సహా అనేక వస్తువులను ఉత్పత్తి చేసే ప్రపంచ ప్రసిద్ద ప్రయివేట్‌

, లొని అతి పెద్ద విమానశ్రయాల్లో హాం

విమానాశ్రయం ఒకటి, విమానాశ్రయంలో టెర్మినల్‌ నుండి బోర్జింగ్‌ పాయింటో వెళ్ళదానికి అందర్‌[గౌండ్‌ 'టెయిన్స్‌ వుంటాయి. ట్రెయిన్‌ ప్రయాణం 10 నిమిషాలో పైనే ఉంటుంది. హాంకాంగ్‌లో మనలాగే రైట్‌హ్యాండ్‌ డైవింగ్‌ ఉంటుంది. ఎందుకం హాంకాంగ్‌ను బ్రిటిష్‌ వారు పాలించార్చు. చైనాలో లెఫ్ట్‌హ్యాండ్‌ (డైవింగ్‌ ఉంటుంది లండన్‌లోని హిత్రూ విమానాశ్రయంల్రో కూడా అంకే హాలండ్‌ రాజధాని అమ్‌స్టీ డ్యాంలో విమానాశ్రయంలో అండర్‌ షాస్త్సుల నుండి బస్‌లు వెళుంటే పెన బ్రిడ్జిలల విమానాలు వెళ్తుంటాయి. వ | 144 శ. ఎన్‌ వినయకువూర్‌ ఇన

యాంటయ్‌ బీచ్‌లో మూన్‌గాడ్‌ను చూపిస్తామని మమ్మల్ని మా దుబాసీలు తొందరపెట్టి హోటల్‌ నుండి తీసుకెళ్లారు. మన పురాణాల ప్రకారం చంద్రుడు చాలా అందగాడు. అక్మడెలా ఉంటాడో చూద్దామని ఆసక్తిగా వెళ్ళాను. తీరా వారి మూన్‌గాద్‌ను చూసి నీరు గారిపోయాను. మాన్‌గాడ్‌ మొహం ఒక అర్ధ చంద్రాకారం మధ్యలో ఉంది. ఆ ముఖంలో చైనీస్‌ టైప్‌ మీసాలు, పిల్లిగడ్డం, అక్కడక్కడ తలపై ఉన్న జుట్టును వెనక్కి దువ్వి పోనీటెయిల్‌ వేసుకున్నాడు. ఎవరి దేవుళ్ళు వాళ్ళ ప్రకారమే ఉంటారు గదా! చైనాలో దేవుళ్లకు శిలావిగ్రహాలుండవు. అవి పెద్ద పెద్ద బట్ట బొమ్మల్లా ఉంటాయి. చైనా బుద్దుడికి బట్టతల, పెద్దపొట్ట, ఊబకాయం ఉంటాయి.

చైనాలో పార్భుల సంఖ్య ఎక్కువే. వయస్సు మళ్ళినవారు కూడా పార్కులో తేలికపాటి కసరత్తులు చేస్తుంటారు. చెట్ల కింద బెంచీలపై ప్రీ పరుష వృద్ధులు కూర్చుని ప్రెంద్స్‌తో కులాసాగా బాతాఖానీ వేస్తుంటారు. నేను వెళ్ళినప్పుడు బీజింగ్‌లోని ఒక థియేటర్‌లో 'గాడియేటర్‌' సినిమా ఆడుతుంది. బైనీస్‌లో డబ్‌ చేసి రిలీజ్‌ చేశారు. “బీజింగ్‌లో 12 థియేటర్లు ఉంటాయాని గొప్పగా చెప్పాడు మా దుబాసి. నేను నవ్వి “మా హైదరాబాద్‌లో వందకుపైగా థియేటర్లు ఉంటాయన్నాను”. “మీ ప్రజలు పనిచేయరా? ఎప్పుడు థియేటర్‌లోనే ఉంటారా” అని ఆయన అడిగాడు. కోర్టులో అవినీతి కేసులు విచారణ జరుపుతున్నప్పుడు అక్కడ టీవీల్లో ప్రత్యక్ష (ప్రసారాలు ఉంటాయి. వాదోపవాదాలను టీవీల్లో చూడొచ్చు.

హాలీవడ్‌ సినిమాలను చైనీస్‌ భాషలోకి అనువదించి టీవీల్లో ప్రదర్శిస్తారు. అర్నాల్డ్‌ స్యాజ్‌నెగ్గర్‌ చైనీస్‌లో మాట్లాడుతుంటే మనకు విచిత్రంగా అన్పిస్తుంది. మనమేమో తెలుగులో క్రికెట్‌ కామెంటరీ. వినడానికి కూడా అలవాటు పడలేదు. మనకు ఇపుడు ఓటీటీలు ఉన్నాయి. కాని వారికి అప్పుడే ఉందేవి. కొత్త టెక్నాలజీ ప్రవేశపెట్టినప్పుడు పౌతవారిన్సి ఎక్కడకి పంపాలి అన్న ప్రశ్న చైనాలో ఎదురవుతుంది. అలాంటి వారికి కొత్త ట్రేద్స్‌లో శిక్షణ ఇస్తారు. కొత్త టెక్నాలజీ అర్థం చేసుకోలేని వారికి బతకదానికి కొంత్ర డబ్బు ఇచ్చి ప్రభుత్వం ఆదుకొంటుంది. అమెరికా, యూరప్‌ దేశాల్లో లా వైనాలో కూడా మహిళలు హెయిర్‌ కటింగ్‌ చేస్తారు. అయితే మార్కెట్లలో కటింగ్‌లు చేయడానికి ఎవరైనా శిక్షణ పొందిన సర్టిఫికేట్‌ సాధించి ఉండాలి.

కమ్వ్యూనిస్తు సభ్యులు తమ శిక్షణలో కొన్ని రోజులు ప్రజలకు ఉం నే యౌ ర వ! బీజింగ్‌లోనూ గువాంగ్లులోనూ యూత్‌లీగ్‌

అని. పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎటిటర్‌ 145

సభ్యులు ఉచితంగా కటింగ్‌ చేస్తూ మాకు కన్పించారు. రోడ్ల కూడళ్లలో చెక్క కుర్చీలు వేసి కటింగ్‌ చేస్తున్నారు. తమ వంతు కోసం వారి చుట్టూ జనం మూగి ఉన్నారు. “అ రోజుల్లో ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో చంద్రబాబు జన్మభూమి నిర్వహిస్తున్నారు. మన రోడ్లు మనమే వేసుకోవాలి, మన గోడలకు మనమే సున్నాలు వేయాలి. మన చెరువుల్లో మనమే పూడిక తీయాలి" అని ఆయన పిలుప్పనిచ్చారు. కానీ ఇతరులకు క్షౌవరం చేయడం, ఇతరుల బట్టలుతకడం లాంటి వాటికి పిలువులు ఇవ్వలేదు. మన కుల వ్యవస్థ వల్ల అలాంటి పిలుప్తులు ఫెయిల్‌ అయ్యేవి.

మూడువేల ఏళ్ళనాటి పురాతన నగరం గువాంగ్ధు (కాంటన్‌సిటీ). ఆ సిటీలో ట్రాఫిక్‌ రద్దీని అధిగమించడానికి 29 కిలోమీటర్ల ప్లై ఓవర్‌ను కేవలం 11 నేలల్లో నిర్మించారు. నేషనల్‌ హైవేస్‌లో కూడ పెద్దపెద్ద రోద్లు ఉంటాయి. ఆ రోడ్ల మీదికి మనుషులు జంతువులు రాకుండా రోడ్డ పక్క ఇనుప కంచె ఉంటుంది. ఆ రోడ్లపై ఆవులు, గేదెలు టూవీలర్లు తిరగవు, రోడ్లు క్లియర్‌గా ఉంటాయి. కాబట్టి వాహనాలు చాలా స్పీడ్‌గా వెళుతుంటాయి. హైవేస్‌ పక్కన చక్కటి సర్వీసు రోడ్లు తప్పని సరి.

౦0 146 ఎన్‌ వీనయకుమార్‌.. ఇ

అమెరికా ఆనాటి ప్రధాని మన్‌మోహన్‌ సింగ్‌కు మీడియా సలహాదారు సంజయ్‌ బారు వల్ల 2005లో నా అమెరికా పర్యటన సాధ్యమైంది. ఆయన ఇక్కడి హెచ్‌.సి.యు.లో ఆర్థిక శాస్త్ర ఆచార్యులుగా పనిచేసేవారు. ఆయన ప్రధాని మన్మోహన్‌ సింగ్‌ దగ్గర మీడియా సలహాదారుగా పనిచేసిన సమయంలో ప్రధాని విదేశీ పర్యటనల మీడియా ప్రతినిధి వర్షంలో ప్రజాశక్తి పేరు కూడా చేర్చారు. మన్మోహన్‌సింగ్‌ (ప్రధానిగా ఉన్నంత వరకు విడతల వారీగా ప్రజాశక్తి విలేకరులు కూడా మీడియా (ప్రతినిధి వర్గంలో ఉండేవాడు. నరేంద్ర మోడీ ప్రధాని అయ్యాక తన విదేశీ పర్యటనల్లో మీడియా ప్రతినిధి వర్షాన్ని తీసుకెళ్ళడం ఆపేశారు. వారి స్థానంలో బడా కంపెనీల యజమానులను తీసుకెళ్ళడం మొదలెట్టారు. ఆ పర్యటనలో ఏదో ఒక సమయంలో ప్రధాని మీడియా కాన్ఫరెన్స్‌లో పాల్గొని విలేకరుల ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పడం అనవాయితీ మోదీకి (ప్రెస్‌ కాన్ఫరెన్స్‌లు గిట్టవు కనుక తన వెంట మీడియాను త్రీసుకెళ్ళడమే మానేశ్రార్రు, సంజయ్‌ బారు హైదరాబాదు ఇండియన్‌ సోషల్‌ సైన్సెస్‌కు కన్వీనర్‌ ఉండేవారు. కేరళ మాజీ ముఖ్యమంత్రి ఎం. ఎస్‌.నంబూట్రిపాద్‌ అల్లుడు దామోదరన్‌ (ఎన్‌.ఎస్‌.సి.లో ఫసైంటిప్స్‌ కూదా అందులో ప్రధాన పాత్ర నహి చేవారు. ఆ సమావేశాలకు నేను వెళ్లేవాడిని ప్రజాతక్తిలో చేరాక వాటిని రెగ్యలిర్‌గొ కవర్‌ చేసేవాడ్డి 2005లో ప్రజాశక్తి దినపత్రిక రజతోత్సవాలు హైదరాబాద్‌లో జరిగాయి. రజతోత్సవ "ఫేకు మన్మోహన్‌ సింగ్‌ ముఖ్య అతిథిగొ వచ్చారు. ఆ తర్వాత ప్రజాశక్తిని ప్రధాని విదేశీ పర్యటనలో మీడియా దెలిగేషన్‌లో చేర్చారు. 2005 నాటి హాని మార్గమధ్యంలో ప్యారిస్‌లో ఆగారు, ష్యారీస్‌లో ప్రధానికి మూడు ప్రోగ్రామ్స్‌ ఉన్నాయి.

1. అక్కడి పిఎంతో మాట్లాడటం.
2. సైనిక హెలికాస్టర్లపై అగ్రిమెంట్‌ సన. పేపరబాయ్‌ టు ఎదీటర్‌ 147

3. మార్గమద్యంలో పారిస్‌ న్యూయార్క్‌కు బయలుదేరిన ప్రధాని రెండు రోజులు పారిస్‌లో ఆగారు. ప్వారిస్‌ (ప్రధానితో యుద్ధ హెలికాస్టర్ల సరఫరా పై చర్చలు జరిపారు. చర్చల వివరాలను అప్పటి విదేశాంగ శాఖ కార్యదర్శి శ్యాం సరన్‌ బ్రీఫ్‌ చేశారు. ఆ సందర్భంగా ప్యారిస్‌లో చారిత్రిక (ప్రదేశాలను సందర్శించాను. ఈఫిల్‌ టవర్‌ చూశాము. “లౌ” మ్యూజియం చూశాను. అక్కడే ప్రపంచ ప్రఖ్యాత మొనాలిసా పెయింటింగ్‌ ఉంటుంది. ఆ పెయింటింగ్‌ ముందు జనాలు ఎప్పుడూ గుమికూడి ఉంటారు. లియోనార్లో శిల్పాలు, పికాసో చిత్రాలు లెక్కకు మించి ఉంటాయి. ఆ మ్యూజియంను వివరంగా చూడాలంటే కొన్ని రోజుబే పడ్తుంది. విక్టరీ గేట్‌, నెపోలియన్‌ సమాధి, విక్టరీ గ్రౌండ్‌ వగైరా అక్కడే చివరి లూయిస్‌ శిరోచ్చేధము జరిగింది. సాయంత్రం 'షై నదిలో బోటు షికారు. ప్యారిస్‌లోని ముఖ్యమైన స్థలాలన్నీ బోటు షికారులో డిన్నర్‌ చేస్తూ చూశాం. మరుసటిరోజు ఉదయాన న్యూయార్స్‌కు ప్రయాణం, అక్కడికి మధ్యాహ్నం చేరుకొన్నాము. మమ్మల్ని ఎయిర్‌పోర్టులో రెగ్యులర్‌గేట్‌లో కాకుండా ప్రత్యేకగేట్‌ ద్వారా బయటకు తీసుకెళ్ళారు. మొదట ఐక్యరాజ్యసమితికి వెళ్ళాం. అక్కడ మీడియా పాస్‌లు తీసుకున్నాం. అక్కడ నుండి మేము బసచేసిన “డబుల్‌ మెట్రోపాలిటన్‌ ట్రీ హోటల్‌కి నడిచి వెళ్ళాము. మా లగేజీ బస్సులో వచ్చింది. ఆ హోటల్‌లో ఒక రూం ఇచ్చారు. అందులో నేను మరో బెంగాలీ రిపోర్టర్‌ ఉన్నాము. ఆయన వృద్ధుడు అనేకసార్లు అమెరికాను సందర్శించినవారు. రెండో రోజు యు.ఎన్‌. ఓ 60వ వార్షిక జనరల్‌ సమావేశంలో మన ప్రధానితోపాటు మలేసియా అధ్యక్షుడు, దక్షిణాఫ్రికా అధ్యక్షుడు చేసిన ప్రసంగాలను కవర్‌చేశాను. ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రెస్‌ గ్యాలరీ నుండి నాయకుల ప్రసంగాలు కవర్‌ చేయడం గొప్ప అరుదైన అవకాశం. గొప్ప అనుభూతి. ఎవరు ఏ భాషలో మాట్లాడినా ఇంగ్రిష్‌తో పాటు మరో నాలుగు ప్రపంచ భాషల్లో ఆ ప్రసంగాలను వినవచ్చు. విమానం సీట్లకు ఆడియో బటన్లు ఉన్నట్లె...మీడియా సీట్లకు అలాంటి బటన్లు ఉంటాయి. మాకు మరోవైపు వరుసలో ప్రధాని కుమార్తె ఇతర కుటుంబ సభ్యులు కూడా ఆ నాటి సమావేశానికి వచ్చి కూర్చున్నారు. ఫ్రాన్స్‌ నుండి అమెరికాకు వెళ్తున్నప్పుడు ప్రధానమంత్రి మీడియాతో మాట్లాడారు. మరురోజు అప్పటీ పాకిస్తాన్‌ అధ్యక్షుడు ముషారఫ్‌తో న్యూయార్క్‌లో మన ్రథాని చర్చలు జరపాలి. ఆ తర్వాత మీడియా బ్రీఫింగ్‌ చేయాలి. సాయంత్రం 8 గం.లకు చర్చలు జరపాలి. ఆ తర్వాత మీడియ బ్రీఫ్‌ చేయాలి. మమ్మల్ని మాతోపాటు పాకిస్తాన్‌ 148 ఇల. ఎస్‌ వినయకుమార్‌ ఒ౫

మీడియాను కూడా పిలిపించారు. రాత్రి పన్నెండుగంటల దాకా చర్చలు జరిగాయి. సమయం మించిపోయింది. చివరికి ఒక ఉమ్మడి స్టేట్‌మెంట్‌ ఇచ్చారు. ముషారఫ్‌ ఆ ప్రకటనను చదివి విన్పించాడు. ప్రశ్నలడిగితే 'నో కామెంటొ అంటూ వెళ్ళిపోయారు. నా ఆర్టిస్టు మిత్రుడు హరిశంకర్‌ అప్పటికే న్యూయార్క్‌లో స్థిరపడ్డాడు. అతడు మూడు రోజుల పాటు నాతో ఉంటూ న్యూయార్క్‌లోని చూడదగ్గ స్థలాలను చూపెట్టాడు. ఒక ఫెర్రీలో లిబర్దీ స్థాచ్యూ దగ్గరకు వెళ్ళాం. సమయాభావం వల్ల స్టాచ్యూలోకి వెళ్ళలేదు. న్యూయార్క్‌ న్యూజెర్సీ నగరాల మధ్య హడ్సన్‌ నది ప్రవహిస్తుంటుంది. నది మధ్యలోని ఒక ద్వీపంపై లిబర్టీ విగ్రహం ఉంటుంది. అక్కడి మ్యూజియం చూశాను. బోటుహాలింగ్‌ నుండి మ్యాన్‌హట్టన్‌కు నడిచి వచ్చాం. దలాల్‌ స్రీట్‌ ఉంది. అక్కడే వరల్డ్‌ ట్రేడ్‌ సెంటర్‌ ఆకాశ హర్య్యాలు ఉండేవి. బిన్‌లాడెన్‌ ఆ భవనాలను భవనాలను కూల్చేశాడు. ఆ భవనాలు ఉండే స్థలాలను గ్రౌండ్‌ జీరో అంటారు. సమీపంలోనే అమెరికా స్టాక్‌ ఎక్చేంజ్‌ భవనం ఉంటుంది. దాని ఎదురుగా మొట్టమొదటి అమెరికా పార్లమెంట్‌ ఉంటుంది. గ్రాండ్‌ జీరో నిర్మాణాలు జరపకుండా ఖాళీ ఉంచారు. చుట్టూ ఇనుప జాలి ఉంటుంది. మొదటి పార్లమెంట్‌ భవనం ముందు నిలబడి జార్జి వాషింగ్టన్‌ (అమెరికా తొలి అధ్యక్షుడు) ప్రసంగించిన పోడియంను గుర్తుగా అలాగే ఉంచారు.

న్యూయార్క్‌ టైం స్మేర్య్‌లో ఒక పెద్ద గడియారం ఉంటుంది. అక్కడ అందరూ కలియ తిరుగుతుంటారు. సబ్‌ స్టేషన్‌ అంటే అండర్‌ (గ్రౌండ్‌ రైళ్ళలో చాలా ప్రయాణించాం. సబ్‌ స్టేషన్లల్లో టికెట్‌ ఇచ్చే వారంతా బంగ్లాదేశీయులే. ఆ స్టేషన్‌లో పాకిస్తానీయులు చిన్న చిన్న దుకాణాలు నడుపుతుంటారు. స్ట్రీట్‌ కార్నర్స్‌లో అక్కడక్కడ పండు, స్టేషనరీ బడ్జీకొట్లు కూడా పాకిస్తాన్‌ వారివే ఉంటాయి. ఏ దేశంలోనయినా ష్లొట్‌ఫారం మీద

వ్యాపారం చేసేది భారత ఉపఖండం వారే. యు.ఎన్‌. ఓ.లోకి వెళ్తున్నప్పుడు ఆ దారిలో ధర్నా చౌక్‌ లాంటిది ఉంది. అక్కడ వివిధ దేశాలవారు తమ డిమాండ్లపై ధర్నాలు చేస్తుంటారు. మేము వెళ్లినప్పుడు ఇథియోపియా వారు ధర్నా చేస్తున్నారు. అవి లాంఛన ప్రాయమే! కాని మీడియా కవరేజ్‌ వస్తుంది. తమను యు.ఎన్‌.ఓ. ఆకలి చావుల నుండి ఆదుకోవాలని ధర్నా చేస్తున్నారు. ఈ ఇరవై ఏళ్లలో ఇథియోపియా పరిస్థితులు మారాయి. యు.కె, యూరప్‌, అమెరికాలో స్మాంట్లాండ్‌ బంగ్లాదేశీయులు ఎక్కువమంది చిన్నపనులు చేస్తూ కన్పిస్తారు. ౫కి. వేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. స 149

స్కాట్లాండ్‌ 2009లో మా ఆవిడ సుజావతి, నేను కలిసి స్కాట్లాండ్‌ వెళ్ళాము. 45 రోజుల ఫ్యామిలీ టూర్‌ అది. ఆమ్‌స్టర్‌ ద్యామ్‌ (క్యాపిటల్‌ ఆఫ్‌ నెదర్లాండ్‌)లో విమానం దిగి గ్లాస్మోకు మరో విమానం ఎక్కాం. గ్లాస్కో ఒకప్పడు ప్రసిద్ధ పారిశ్రామికనగరం. ఓడల తయారీకి కూడా ప్రముఖమైనది. అక్కద ఒక నది ఉంటుంది. నది ద్వారౌ తాము నిర్మించిన కొత్త ఓడను సముద్రంలోకి ప్రవేశపెట్తారు. గ్లాస్కో యూనివర్సిటీ చాలా ప్రసిద్ధమైంది. యు.కె.లో చాలా మ్యూజియంల్లోకి ప్రవేశం ఉచితం. గ్లాస్కోలో చాలా ముఖ్యమైన మ్యూజియంలు ఉన్నాయి. ఒక వాహనాల మ్యూజియం చూశాం. సైకిల్‌ నుండి విమానాల వరకు ప్రతి వాహన పరిణామాన్ని మ్యూజియంలో నమూనాల ద్వారా చూడొచ్చు. గ్లాస్కో యూనివర్సిటీ దగ్గరున్న మరో మ్యూజియంలో ప్రవేశించగానే మొదటి గదిలోనే రపీండ్రనాథ్‌ ఠాగూర్‌ రాసిన పెద్ద పుస్తకం ఉంటుంది. టచ్‌ చేయడానికీ వీల్లేదు. సైజును బట్టి 'గోరా' సవల కావచ్చును అనుకొన్నాను. మ్యూజియం విదే విభాగంలో ఇండియన్ల ఫోటో ఏదీ లేదు. పాకిస్తాన్‌కు ఆ తర్వాతి కాలంలో అధ్యక్షరాలైన బెనజీర్‌ భుట్టో తన కుమారుడు బిలాల్‌ను ఒడిలో ఎత్తుక్రాని పాలు ఇస్తున్న పెద్ద ఫోటో ఉండింది. గ్లాస్కో యూనివర్సిటీ ఎదురుగా “మదర్‌ ఇండియా” పేరుతో ఒక హోటోో ఉంటుంది. అలాగే 'అశోక్‌, మిర్చీమసాలా? తదితర ఇండియన్‌ పేర్లతో హోటల్స్‌ కూడా ఉన్నాయి. సా ల రు మాట ర్యాసిటల్‌ ట్రన్‌బ్‌ని కూడా చూశాము. దాన్ని ఎడింబిరో అంట , య అసెంబ్లీ కూడా చూశాం. స్కాట్లాండ్‌ నేషనల్‌ అసెంబ్లీ పైదరాషు మౌట్గాదవచ్చు. అని ఇంగ్లిష్‌ గాలిక్‌, పంజా. దాన్ని బట్టీ స్కాట్లాండ్‌లో న్‌ లు వరత సంఖ్యలో ఉంటారో అర్ధం చేసుకోవచ్చు. వారిలో భారత, పాకిన న పంజా లు ఉంటారు. ఎందుకంటే దేశ విభజనకు ఎంతోకాలం ముం న ౧౧ పంజాబ్‌ గుజరాత్ర్‌ వార బెంగాలీలు నుండి విదేశాలకు వలస వెళ్లారు" సముద్రయానంపై నిషేధం వల్ల క్రావ చ్చు. దక్షిణాది వారు విదేశాలకు వెళ్లలేదు! బలవంతంగా ఆఫ్రికా, కరేబియన్స్‌ దేశాలకు తరలించిన కూలీలు తప్ప. మాదన ాలామంది భారతీయులు కన్పిస్తారు. మన ట్యాంక్‌లంగ్‌ 2 ఉన్నాయి. ఆపరేషన్‌ థియ్వేట్లర్టి రోర్దుపై వరుసగా చాలామంది విన శ క * గర్‌ ఫాం మత్తు మందుగా పనికొస్తుందని కనివెళీ

గాసి వ పాం మొదట ఉంటుంది. అలాగే మిగతా విగ్ర హా న్నీ గొప్ప గొప్పు వింటిస్టలవ. ఆ విగ్రహాలను చూస్తుంట శాస్త్ర సాంకేతిక రంగంలో మనం ఎంబీ 150 ప వినయ్యక్షుమ్షూద్రా జు

వెనుకబడి ఉన్నామో అర్ధమవుతుంది. అలాంటి వారు లేరు కనుక మనం భావజాల రంగంలోని ప్రముఖుల వి[గ్రహాలు హైదరాబాదు ట్యాంక్‌ బంద్‌పై పెట్టుకొన్నాం. మొట్టమొదటి జేమ్స్‌బాండ్‌ నటుడు సియోన్‌ కెనరిది ఎడింబరోనే. అతను చిన్నప్పుడు ఇంటింటికి తిరిగి పాలబాటిల్స్‌ ఇచ్చేవాడట. ఎన్టీఆర్‌ కూడా విజయవాడలో చదువుకుంటూ ఇంటింటికి పాలు పోశారు. ఇద్దరు మహానటులు చిన్నతనంలో పాలుసేవారు. అది కాకతాళలీయమే అయినా గుర్తుండిపోయే విషయం. లండన్‌లో ఉండే మైనపు మ్యూజియంలో సియోన్‌ కెనరీ బొమ్మను చూసి అ బొమ్మతో ఫోటొ దిగడానికి నేను ఆత్రపద్డాను. తోసుకొని ముందుకు వెళ్ళాను. ఆయన బొమ్మ దగ్గర క్యూలేదు. కాని జాన్‌ టవోల్ద దగ్గర జనాలున్నారు. అమితాబచ్చన్‌, ఐశ్వర్యరాయ్‌ బొమ్మల వద్ద మాత్రం క్యూలున్నాయి. తరాలు మారితే తారల తలరాత కూడా మారుతుందన్నమాట. విషాదం ఏమిటంటే మహానటుడు, ఫాసిజాన్ని ఎదురించి సినిమాలు నిర్మించిన చార్లీచాప్లిన్‌ బొమ్మను పిల్లల వినోద ప్రదర్శన దగ్గర ఒక మూలన పెట్టారు. చార్లీ చాప్లిన్‌ను హాస్యానికి పరిమితం చేయడం దుర్మార్గం, అది కసితో చేసే పని"జిర్రాఫలక్తు. జంకలకు నీటిలోని సీలయన్లకు హ్యూటకులు ఆహారం అందించవచ్చు, కదులుతున్న బోటు నుండి వేసే చిన్న చేప ఎంత దూరంలో పడ్డ్తుందో అంచనావేసి సీలయన్లు రెండడుగులు ఎగిరి మరీ ఆహారాన్ని నోటితో పట్టుకోవడం చూసి పెద్ధలు కూడా కేరింతలు కొట్టాల్సిందే. విదేశాల్లో చీరకట్టుకున్న మహిళల పట్ల ప్రత్యేక గౌరవం చూపడం నేను గమనించాను. ఎయిర్‌ పోస్ట్‌లు ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపుతారు. తూర్పు ఆసియా దేశాల వారయితే సెల్ఫీలు అడుగుతారు. ఎడిన్‌బర్గ్‌లో తమ వనరులన్నీ తీసుకెళ్లే యుకె తమను పట్లించుకోదని యు.కె. ప్రభుత్వంలో ఇంగ్లాండ్‌ పెత్తనం నడుస్తుందని స్కాట్లాండ్‌ వారు ఫిర్యాదు చేస్తుంటారు. మేమెళ్ళినప్పుడు మంద్ర స్థాయిలో ప్రత్యేక స్కాట్లాండ్‌ ఉద్యమం నడుస్తుంది. ఆ అంశంపై ఎడిన్‌బర్ల్‌లో వీథి నాటకాల రూవ్రంల్రో సాగిన (ప్రదర్శన చూశాము. అప్పుడు మన దగ్గర కూడా ప్రత్యేక తెలంగాణ య్‌్యమం నడుస్తుంది. ఇంగ్లాంద్‌ రాజులకు వ్యతిరేకంగా స్కాట్లాండ్‌ వాసులు శతాబ్దాలుగొ పోరాడుతున్నారు. పోరాటం మధ్యయుగాల్లో ఇంగ్లండ్‌ రాజుకు వ్యతిరేకంగా స్మాట్లాండే పౌసులన్సు కదిలించి విలియం “వ్యాలేస్‌” అనే అతను ఘోర తిరుగుబాటు చేశారు. అతన్ని పట్టుకుని రాజు బహిరంగంగా శిక్ష విధించి చంపాడు. ఈ ఉదంతం మీద టేవ్‌ పార్ట్‌ అనే ఆంగ్ల సినిమా తీశారు. ఈ సినిమా నిరా 1995లో జరిగింది. గాస్కా నగరానికి సమీపంలోని ఒక గ్రామంలో దగ్గరగొ విలియమ్స్‌ వాల్లెస్‌ విగ్రహం ద్ద సైజ్‌లో ఉంటుంది. వారు మాట్లాడే భొష గాలిక్‌. అందుకే స్కాటిష్‌ నేషనల్‌ అసెంన్లీత్ర ఇంగ్లిష్‌ పం జాబీలతో పాటు కూడా గాలిక్‌ కూడా అధికారిక భాషే ఆ. ప్రేపర్‌బాయ్‌ టు ఎదీటర్‌ 15

లండన్‌ లండన్‌లో మా అబ్బాయి స్థిరపడ్డాక లండన్‌కు వెళ్ళి వస్తున్నాము. ఈ నేపథ్యంలో వేము నందర్శించిన (ప్రాంతాలు మాకు మంచి అనుభూతినిచ్చాయి. అవగాహననిచ్చాయి. మా కోడలు లావణ్య నాగశ్రీ మమ్మల్ని శ్రద్ధగా చూసుకుంటుంది. మొదట ఈస్ట్‌ లండన్‌లో ఉండేవారు. కొన్నేళ్ళ తర్వాత ఈస్ట్‌ లండన్‌కు ఒక గంట దూరంలోని బాసిల్దన్‌లో ఇల్లుకొని అక్కడికి మారారు. అక్కడ కొత్తగా వచ్చిన ఒక కాలనీలో చాలామంది భారతీయులు ఇంద్లు కొన్నారు. మా అబ్బాయి తప్ప మిగతా భారతీయులందరూ ఉత్తర భారతీయులే, అయినా అందరూ ఒక కుటుంబంగా కలిసి ఉండేవారు. మా కోడలు కూడా తర్వరగానే హిందీ నేర్చుకొంది. బహుశా అక్కడ పంజాబ్‌ నేషనల్‌ బ్యాంకులో పని చేయడం వల్ల కావచ్చు. యు.కె.లో విద్య, వైద్యం పూర్తిగా ఉచితం. కాలేజీ దశ నుండి మాత్రం భారీ ఫీజులు చెల్లించాలి. మెరుగైన విద్యా ప్రమాణాలు పిల్లలకు అందించే విధానాలు ఆ దేశంలో చక్కగా ఉన్నాయి. స్కూళ్లల్లో అన్ని సౌకర్యాలతో విశాల మైదానాలు ఉంటాయి. మా పెద్ద మనవరాలు ప్రశస్య, ప్రతిష్టాత్మకమైన గ్రామర్‌ స్కూల్‌ ఎంట్రన్స్‌ రాసి టాప్‌గా నిల్చింది. చెమ్స్‌ఫోర్టు స్కూల్లో పొందింది. కనుక మా అబ్బాయి చెమ్స్‌ షోర్టులో పెద్ద ఇల్లు కొని అక్కడికి మారాడు. 2025లో ప్రశస్య స్కూల్‌ ఫైనల్‌ పరీక్ష రాసింది. ఎంబిబిఎస్‌ వెళ్లే అవకాశం వదలుకొని ఆర్థికశాస్త్రం ప్రధాన సబ్జెక్టుగా తీసుకొని 11వ తరగతిలో చేరింది. చిన్న మనవరాలు ప్రవర్ధ ఐదవ తరగతి పరీక్ష రాసింది. ప్రశస్యకు చిన్నతనం నుండి నవలలంటే అమిత ఆసక్తి. చాలా వేగంగా పుస్తకాలు పూర్తిచేస్తుంది. చరిత్ర పట్ల కూడా ఆసక్తి. పియానో, కూచిపూడి నృత్యం నేర్చుకొంటుంది. 152 స ఎన్‌ వినయకుమూర్‌ ససని

లండన్‌లో గ్రీన్‌విచ్‌ దగ్గర ఒక క్లాక్‌ మ్యూజియం ఉంటుంది. ఈ మ్యూజియంలో తొలినాళ్ళలో గడియారం తయారీ ఎలా ఉండేది మొదలు నేటి వరకు వచ్చిన రకరకాల గడియారాలు భద్రపరచివుంటాయి. గ్రీన్‌విచ్‌లోనే మెరైన్‌ మ్యూజియం ఉంటుంది. ఇండియాలో తయారై లండన్‌కి వెళ్ళిన మొదటి బోటు నమూనాను అక్కడ చూడవచ్చు. దాదాబాయి నౌరోజీ అనే పార్సీ ఆ బోటు తయారు చేసి గుజరాత్‌ నుండి లండన్‌ వెళ్ళాడు. స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో నాయకత్వ పాత్ర వహించిన దాదాబాయి నౌరోజీ వేరు. ఇండియాలోని సాధారణ వస్తువులను తాము కనిపెట్టినట్లుగా ఆంగ్లేయులు రాసుకోవడం ఒకింత ఆశ్చర్యపరుస్తుంది. చింతపండు, పసుపును తాము కనిపెట్టామని రాసుకున్నారు. చింతచెట్టు ఇండియాలో మాత్రమే పెరుగుతుంది. చింతపండు ఎక్కువగా దక్షిణాదిన వాడారు. అసలు చింత చెట్టు అంటూ ఒక చెట్టు ఉందా ? లేక అదో ఊహా ? అని యూరోపియన్లకు సందేహం. హాలీవుడ్‌ వారు టామరిండ్‌ సీడ్‌ అనే పేరుతో ఉమర్‌ షరీఫ్‌ హీరోగా ఒక సినిమా కూదా తీశారు. మొదట లండన్‌ వెళ్ళినప్పుడు మూడు నెలలు ఉన్నాం. ఈస్ట్‌ లండన్‌లో మా అబ్బాయి కిరాయికి ఉండేవాడు. భారత ఉపఖండ వాసులు, ఆఫ్రికన్లు అక్కడ ఎక్కువగా ఉంటారు. అలాగే ముస్షింల జనాభా కూడా అక్కడ అత్యధికమే. చిన్న చిన్న వర్తకాలు బంగ్లాదేశ్‌ ముస్లింలే చేస్తుంటారు. కిరాజా షాపులను గుజరాతీలు నడుపుతారు. ఈస్ట్‌ లఅందన్‌ ఒకనాడు ఫ్యాక్టరీలకు, కార్మిక వాడలకు ప్రసిద్ధి. "పేద కార్మికులే అక్కడ నివసించేవారు. లాకుల ద్వారా ప్రవహించే థేమ్స్‌ కాలువలు ఈస్టు లండన్‌లో ఉంటాయి. ఆ కాలువల ద్వారా ఇతర దేశాల నుండి ముడి సరుకులను నేరుగా పరిశ్రమల దగ్గరికి చేర్చి ఉత్పత్తి అయిన సరుకులను ఇతర దేశాలకు పంపేవారు. అక్కడి రైల్వే నెట్‌ వర్క్‌ను డాక్‌లాండ్‌ రైల్వేస్‌(డిఎల్‌ఆర్‌) అంటారు. ఆ రైళ్లలో దైవర్లు ఉండరు. కనుక తమాషాకు వాటిని 'దైవర్‌ లెస్‌ రైలొ అంటుంటారు. లండన్‌లో (ప్రతి ఇంట్లో పూల మొక్కలు ఉంటాయి. మున్సిపల్‌ కౌన్సిల్‌ కూడా మొక్కలు పెంపకం పట్ల ప్రత్యేక శ్రద్ధ కనబరుస్తుంది. యు.కె.లో ఆరు నెలలు తీవ్రమైన చలి ఉంటుంది. ఆ సమయంలో గడ్డి కూదా చనిపోతుంది. చలికాలం తర్వాత ఆకాశంలో సూర్యుడు కన్పించడం మొదలయ్యాక వాడిన చెట్లు చిగురిస్తాయి. రాలిన ఆకులు మళ్లీ అంకురిస్తాయి. మున్సిపల్‌ పార్కుల్లో మొక్కలను సుందరంగా తీర్చిదిద్దుతారు. మేము అక్కడ ఉన్నప్పుడు లండన్‌లో ఒలంపిక్స్‌ జరిగాయి. దాదాపు అన్ని ఈవెంట్లు ఈస్ట్‌ లండన్‌లోనే జరిగాయి. ఒలంపిక్స్‌ గేమ్స్‌ చూడాలంటే టికెట్‌ కొనాలి. ఆ టికెట్ల ఖరీదు చాలా ఎక్కువ. క్రీడా ఈవెంట్లు జరిగే ప్రదేశాలను, చేస్తున్న ఏర్పాట్లను ముందుగానే చూసొచ్చాం. జన. వ్రేరర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. సల 153

బ్రిటిష్‌ మ్యూజియం ప్యారిస్‌లోని మ్యూజియంలాంటిదే లండన్‌లోని (్రీటిష్‌ మ్యూజియం. మొత్తం ప్రపంచంలోని విశిష్ట పురావస్తువులను అక్కడ చూడవచ్చు. గుప్తలకాలం నాటి బంగారు నాణాలను తళతళ మెరుస్తూ అక్కడ కన్పిస్తాయి. మార్క్‌ రెగ్యులర్‌గా వెళ్లే లైబ్రరీ కూడా అక్కడే ఉండేది. కొన్నేళ్ల క్రితం బ్రిటిష్‌ లైబ్రరీకి ప్రత్యేక భవనం కట్టి గ్రంథాలయాన్ని లైబ్రరీకి మార్చారు. ఆ లైబ్రరీలోని ఒక పెద్ద ఆడిటోరియంలో అంతర్జాతీయ తెలుగు చరిత్ర మహాసభలు జరిగాయి. మేము కూడా హాజరయ్యాము. మేము హాజరైన రోజు తెలుగు రాజుల నాణేలపై వ్రముఖ న్యూరోసర్దన్‌ డి. రాజారెడ్డి, తెలుగు చరిత్రపై డాక్టర్‌ అట్లూరి మురళి, పురావస్తు తవ్వకాల పై డాక్టర్‌ నాగిరెడ్డి తమ పత్రాలు సమర్పించి పీపీటి ప్రజెంటేషన్‌ ఇచ్చారు. ఎమ్మెల్సీలు యాదవరెడ్డి జగదీశ్వర్‌రెడ్డి (మహబూబ్‌నగర్‌) కూడా ప్రతినిధులుగా పాల్గొన్నారు. తెలుగు ప్రముఖులు ఫోటోల ప్రదర్శనలో తెలంగాణ వారికి తగిన ప్రాతినిథ్యం లభించలేదు. అప్పటి ముఖ్యమంత్రి కిరణ్‌కుమార్‌ రెడ్డి ఎడిటర్లతో సమావేశమైనప్పుడు నేను ఆ విషయం ముఖ్యమంత్రి దృష్టికి తెచ్చాను. ఆ రోజు రాత్రి డాక్టర్‌ రాజిరెడ్డి, డాక్టర్‌ అట్లూరి మురళీ మా ఇంట్లోనే భోజనం చేశారు. కొన్ని రోజులుగా యూరోపియన్‌ ఫుడ్‌ సహించక ఇబ్బంది పదుతున్న వారు పప్పు, రసంతో తృప్తిగా భోజనం చేశారు. నర్సింగ్‌ సేవల్లో ఒక మైలు రాయిని నెలకొల్పిన ఫ్లోరెన్స్‌ నైటింగేల్‌ మ్యూజియం కూడా లండన్‌లో ఉంది. రాచరిక కుటుంబం నుండి వచ్చిన ఆమె యుద్ధకాలంలో చేసిన సేవలు నర్సింగ్‌ సిబ్బందికి ఒక దిక్సూచిగా ఉండిపోయాయి. యుద్ధంలో గాయపడిన వారికి చికిత్స చేయడానికి ఆమె నర్సుల బృందాన్ని చేశారు. నర్సింగ్‌ సేవలను ఒక 'క్రమపర్ధతిలోకి తెచ్చి ప్రపంచం దృష్టిని ఆకర్షించారు. నర్సింగ్‌ వృత్తికి గుర్తింపు, గౌరవం తెచ్చారు. నేషనల్‌ ఆర్ట్‌ గ్యాలరీ ఈ గ్యాలరీకి మూడుసార్లు వెళ్లాను. ప్రపంచవ్యాప్తంగా గొప్ప చిత్రకారుల చిత్రాలన్నీ అక్కడ ఉంటాయి. ఆ భవనం ఎదుట చాలా హిందీ సినిమా షూటింగులు జరిగాయి. 1857లో మన దేశంలో సంభవించిన సిపాయి తిరుగుబాటుని పూర్తిగా అణిచివేసిన వ్యక్తిని కీర్తిస్తూ బ్రిటిష్‌ నేషనల్‌ గ్యాలరీ ముందు ఆయన భారీ విగ్రహం పెట్టారు. ఆ తిరుగుబాటును అణిచి వేయడానికి ఆంగ్లేయ ప్రభుత్వం ఎంత ప్రాధాన్యతనిచ్చిందో అ విగ్రహాన్ని బట్టి మనం అర్ధం చేసుకోవచ్చు. 154 అ. ఎన్‌ వినయక్షుమార్‌ +

ఏవన్‌నది ఒడ్డున ఉన్న విలియం షేక్‌స్పియర్‌ ఊరిని, ఇంటిని, టవర్‌ బ్రిడ్జి మ్యూజియంను అందులో కోహినూర్‌ వజ్రాన్ని కూడా చూశాం. పేక్‌స్పియర్‌ది రెందస్తుల ఇల్లు కింది మూడుగదులుంటాయి. రెండు గదులు పశు చర్మంతో గ్వౌసుల తయారీకి వాడే వారు. ఒకటి వంటగది. మూడు గదుల ఇంటి ఆవరణలో ఒకే ఒక విగ్రహం ఉంటుంది. అది విశ్వకవి రవీంద్రనాధ్‌ టాగోర్‌ది. షేక్‌స్పియర్‌ కంటే రెండు శతాబ్దాల వెనుక వాడు టాగోర్‌. ఇద్దరూ మనిషికి వ్యక్తిగత స్వేచ్చ ఉండాలనే కాంక్షతో రచనలు చేశారు. కనుక విశ్వకవి విగ్రహం అక్కడ పెట్టారేమో అనిపించింది. నెల్సన్‌ మండేలా బ్రిటిష్‌ పాలకులకు వ్యతిరేకంగా సుదీర్హకాలం పోరాడారు. అతడు జైలు నుండి విడుదలయి దక్షిణాధ్రికా అధ్యక్షుడిగా బ్రిటిష్‌పార్లమెంటుకు విచ్చేసినప్పుడు అక్కడి మెట్లపై నిలబడి మాట్లాడారు. ఫలానా మెట్టుపై మండేలా నిలబడ్డారని చెప్పడానికి రాతిబండ మీద మండేలా పేరు చెక్కారు. బ్రిటిష్‌ వారి డిప్లామసీ అలా ఉంటుంది. బ్రిటిష్‌ పార్లమెంట్‌లోని రెండు సభల కార్యకలాపాలను నేను మా ఆవిడతో మా తమ్ముడి కూతురు స్నేహతోపాటు వీక్షించాను. లండన్‌లోని అత్యంత ప్రముఖమైంది లండన్‌ టవర్‌. ఒకనాటి రాజు నివాసం. అక్కడి మ్యూజియంలో కోహినూర్‌ వజ్రం ఉంది. రాజుల బంగారు కిరీటాలు, గ్లాసులు ప్లేట్లు బంగారు గంగాళాలు, గిన్నెలు వగైరాలు ఒక హాలులో ఉంటాయి. ప్రపంచ దేశాల నుండి దోచుకెళ్లిందంతా అక్కడ పెట్టారా అన్పిస్తుంది. మిగతా వాళ్లల్లో కూడా రాజులకు రాణులకు సంబంధించిన వస్తువులే ఉంటాయి. ఈ మ్యూజియం సందర్శనకు ఇరవై పౌండ్ల (రు.2,000) టికెట్‌ తీసుకోవాలి. బకింగ్‌ హామ్‌ ప్యాలెస్‌, విండ్సర్‌ ప్యాలెస్‌ వగైరాలు రాజకుటుంబం అదుపులో నో ప్రాఫిట్‌, నో లాస్‌ ప్రాతిపదికన నడుస్తున్నాయి. కారల్‌ మార్చు సమాధి ఉత్తరలండన్‌లోని హైగేట్‌ అనే ప్రాంతంలో ఉన్న స్మశాన వాటికలో కారల్‌ మార్చ్‌ సమాధి ఉంటుంది. మిగతా సమాధుల్లోకి వెళ్ళటానికి లండన్‌లో ఎంట్రీ ఫీజు అక్కర్లేదు. కానీ అక్కడ మూడు పౌండ్లు పెట్టి టికెట్‌ కొనాలి. దేశ దేశాల ప్రజలు మార్చ్‌ సమాధిని సందర్శిస్తుంటారు. ఆయన సమాధిపై ఉన్న బస్ట్‌ (ఎద వరకు ఉండే విగ్రహం) ముందు పూలు ఉంచి నివాళులు అర్చిస్తారు. కొందరు తమ దేశ ఆచారాల (ప్రకారం కూల్‌ డ్రింక్స్‌ టిన్నులను ఓపెన్‌ చేసి బస్ట్‌ ముందు ఉంచుతారు. స్మశానం లోపల వీడియోలు తీయొద్దు అంటారు. కానీ, అక్కడ ఉండే ఎంప్లాయ్‌ ఒక్కరే కనుక ఎ. వేకర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ సస 155

ఫోన్లతో వీడియోలు తీస్తుంటారు. ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి సైంటిస్టుల సమాధులు, ఇరాన్‌లో ఖుమేని పాలనపై తిరుగుబాటు చేసిన కవుల సమాధులు కూడా అక్కడ ఉన్నాయి. మార్క్‌ సమాధిపై చాలామంది తత్వవేత్తలు “చాలా రకాలుగా ఈ ప్రపంచం గురించి చెప్పారు. కానీ, ముఖ్యమైనది ఏమిటంటే దాన్ని ఎలా మార్చడం అన్నదే” అనే మార్చ్‌ కొటేషన్‌ను సమాధిపై చెక్కి ఉంటుంది. అక్కడ ముస్లింలకు, క్రిస్టియన్లకు మన దగ్గర ఉన్నట్లు వేరు వేరుగా స్మశాన వాటికలు ఉండవు. ఇరువురి సమాధులు ఒకే కాంపొండ్‌లో ఉన్నాయి. మార్క్‌ సమాధీ చుట్టూ ఆయన భార్య, పిల్లలు ఇతర కుటుంబసభ్యుల సమాధులు కూడా ఉన్నాయి. మేము మార్చ్‌ బస్ట్‌ ముందు పూలు ఉంచి అరుణాంజలి ఘజబటించాము. వింబుల్డన్‌ క్రికెట్‌కు లార్ట్స్‌ ఎలాంటిదో టెన్నిస్‌కు వింబుల్డన్‌ అలాంటిది. మ్యాచ్‌లేని సమయాల్లో అక్కడి కోర్టులను క్రీడాకారుల డ్రెసింగ్‌ రూములను, మ్యూజియం, మీడియొ సౌయింట్‌ వగైరా చూడటానికి అనుమతినిస్తారు. టికెట్‌ 11 పౌండ్లు వింబుర్దిన్‌ 1 న వా సై పీ బ్‌ మీద ఇద్దరు భారతీయుల పేర్లు ఉంటాయి. ఒక్‌ అబ్బుతరాజ్‌, రెండోది సానియా మి డటానికి టి కొనడం శక్తికి మించింది. ర్టా. అక్కడ మ్యాచ్‌ చూ లార్డ్స్‌ అందర యంలో సెంచరీ చేసిన వారి పేరుతో ఒక బోర్డు ఉంటుది: అక్షడ స్ట 0దయన్‌ అజిత్‌ అగార్మర్‌ పేరు ఉంటుంది. టెండూల్‌ క్‌ కాన లర చేయలేకపోయారు. మ్యచ్‌లేని సమయంలో 11ొండ్ల బొప్పున భ్‌ ద్రావిడ్‌ జ్‌ కలయతిరిగాం. మేము వెళ్ళినప్పుడు ఇండియన్‌ క్రికెటర్‌ రాహు రాయల్స్‌ నటి డింది. ఇండియాలో జరిగిన మొదటి ఐ.పి.ఎల్‌.లో రాజస్తాన్‌ ది. ల ఎం టి డభ్యుజి గ్రేస్‌ది పెద్ద విగ్ర రాహాల్‌ ద్రావిడ్‌ కెప్టెన్‌ మ్యూజియం ఎడ దేవుడితో సమానం పూక ది. ఇంగ్లిష్‌ క్రికెట్‌ అభిమానులకు క మాచ్‌ నడవని సందర్భంల జ తరగతిలో గ్రేస్తిపై ఇంగ్లిషులో ఒక పాఠం న ప పదేళ్లకు ఇంగాండ్ష్‌ * ఇంద మైదానాన్ని ఒకసారి చూశాం. ఆ తర్వాత్‌ ర ల్లో ముందుగా టికెట్‌ బుక్స్‌ చే మధ్య జరిగిన వన్‌డే మ్యాచ్‌ చూశాం ద్య బి౩ చెశాం టికెట్ట్‌ ధర16 00) టికి పట్టుకుని మేము గ్రౌండ్‌ గేట్‌ ద 0 పౌంద్స్‌. అంటే (రూ. 16,60 బ్రిజేటీ గ్గర నిలబడి ఉన్నాము. “కొందరు చూసీ 156 “న. ఎన్‌ వినయకువూర్‌.. ఇఖ4

ఇస్తారా మేము ఎంత డబ్బు అయినా ఇస్తాము” అని నోట్లు చూపెట్టారు. అక్కడ క్రికెట్‌ అంటే అంత పిచ్చి అభిమానం. ఆ రోజు ఇండియా ఓడిపోయింది. హైదరాబాదీ ఆటగాడు మహ్మద్‌ సిరాజ్‌ ఆరోజు (గ్రౌండ్‌లోకి దిగకపోవడం హైదరాబాదీలకు నిరాశ కల్గించింది. బుమ్రా, షఫీలను మోయిన్‌ అలీ చెండాడి ఇంగ్లండ్‌ను ఒంటి చేత్తో గెలిపించాడు. ప్రేక్షకుల గ్యాలరీలన్నీ భారతీయులతో నిండిపోయాయి. గ్యాలరీలో కేకలు ఈలలతో గొడవ గొడవ చేసిన భారతీయ ప్రేక్షకులు చివరికి ఉస్సూరుమంటూ ఇళ్లకు వెళ్లారు. మనవాళ్ల అల్లరిని హుందాగా భరించడం ఆంగ్లేయుల ప్రత్యేకత. ఇంగ్లాండ్‌లో మరిన్ని అనుభవాలు

లీర్స్‌లో అది పెద్ద బొటానికల్‌ పార్కు ఉంది. అక్కడ దూరం నుండే గుప్పుమని సువాసనలను వెదజల్లే తీగ గులాబీలను, లావెండర్‌ మొక్కలను చూశాం. అరుదైన పువ్వులను కూడా అక్మద కనిపించాయి. అవి మధురమైన సువాసనలు వెదజల్లుతుంటాయి. గులాబీలు గుత్తులుగా కనులవిందు చేస్తాయి. గులాబీ తీగలు భవనాలపై పాకి ఉన్నాయి. లావెండర్‌ మొక్కలు కదులుతుంటే వీచే గాలి మనస్సుకు ఉల్లాసం కలిగిస్తుంది.

రకరకాల చెట్ల మొక్కలతోపాటు అక్కడి అనేక రకాలపక్షులు, నెమళ్ళు, తెల్ల హంసలు, నల్ల హంసలు, ఎరుపు రంగు నెమళ్ళను చూడటానికి రెండు కళ్ళు సరిపోవు. మన కావ్యాల్లో చెప్పినట్లు నీటిని, పాలను విడదీసే హంసలు ఎక్కడా ఉండవు. క్షీరనీర న్యాయం అన్నది ఓక ఊహ మాత్రమే. హంసలంటే బాతు జాతిలోని పెద్ద సైజు పక్ష్యలే, ఇంగ్లిష్‌లో వాటిని స్వాన్స్‌ అని అంటారు. గతకాలానికి చెందిన పెద్ద పెద్ద యాపిల్‌ చెట్లు అక్కడ కన్పిస్తాయి. ఇప్పుడు చిన్న యాపిల్‌ చెట్లతో బ్రహ్మాండ మై పంట తీస్తున్నార్చు. మామిడి వంటే చెట్లు కూడా నేడు చిన్న సైజ్‌లోనే కన్పిస్తాయి. తరతరానికి మనిషి పొడువు పెరుగుతున్నాడు. చెట్లు పొడువు తరుగుతున్నాయి.

లాంగ్‌లీట్‌ (సఫారీ పార్కు _ లండన్‌కు 120 మైళ్ల దూరంలో ఉండే లాంగ్‌లీట్‌లోని సపారీపార్స్‌ (ప్రత్యేకత ఎమిటంట్రే మనం స్వంత కార్లల్లో కూర్చుంటాం. అడవి జంతువులు స్వచ్చగౌ బయట ఉంటాయి. మేము సందర్శించినప్పుడు పార్కులోని సింహాల బృందం మా రారు చుట్టూ చేరింది, అవి చియ్యబట్టి నున్నగా మెరుస్తున్నాయి. మేము ఉగ్గబట్టి వాటివైపు చూస్తున్నా, కెమెరాలు ఆఫ్‌ పసి కదలకుండా కూర్చున్నాము. ఈలోగా టపటప చిన్సుక్షూల్స మొదలయ్యాయి. సింహాలకు నీరు అంటే భయమట. కనుక వెంటనే సమూహం ఇల. పేపర్‌బాయ్‌ టు ఎదిటర్‌ 187

తమ కృత్రిమ గుహల్లోకి పరుగెత్తింది. సింహం పంజా విసిరితే కారు అద్దాలు పగలాల్సిందే. కాని జంతువులు వృధా పనులు చేయవు కదా! సింహాల సఫారీలోకి అనుమతించిన కార్ల వెనక వ్యానులో మత్తుమందు తుపాకీతో ఒక గార్డు సిద్ధంగా ఉ ౦టాడు. ఏదైనా మృగం దాడికి ప్రయత్నిస్తే కారు హారన్లు మోగించాలి. టికెట్‌ మీద ఆ హెచ్చరిక ఉంటుంది. వాన చినుకుల వల్ల మాకు హారన్‌ మోగించాల్సిన అవసరం లేక పోయింది.

ఈ టూర్‌లో మేము చాలా ప్రాంతాలు తిరిగాము. యూకేలో నదుల నీటిని ఎత్తైన ప్రాంతాలకు తీసుకెళ్లే లాకుల పద్ధతిని చూశాం. కీర్తి శేషులైన భీఫ్‌ ఇంజనీర్‌ టి. హనుమంతరావు గారు లాకుల పద్ధతిలో సముద్రం నుండి గోదావరి ద్వారా శ్రీరాంసాగర్‌ వరకు పడవ తీసుకురావచ్చు అనేవారు, అది సాకారం కాకుండానే ఆయన చనిపోయారు. ఇంగ్లాండ్‌లో ఇప్పటికీ లాకుల సిస్టం విజయవంతంగా నడుస్తుంది. లండన్‌లో కెనరీ వాఫ్‌ అనేది ఒక ఫైనాన్నియల్‌ హబ్‌. దానికి సమీపంలో బెల్లింగ్టన్‌ అనే చేపల మార్కెట్‌ ఉంది. సముద్రంలో పట్టుకున్న దేశ, విదేశాల చేపలు చిన్న చిన్న పడవల ద్వారా ఆ మార్కెట్లోకి నేరుగా వచ్చేస్తాయి. సముద్రానికి లందన్‌కి మధ్య 40 కిలోమీటర్ల దూరం ఉంటుంది. లాకుల పద్ధతితో పాటు పెద్ద ఓడలు కూడా లందన్‌లోకి వచ్చే విధంగా టవర్‌ (ట్రడ్జిని నిర్మించారు. 2011లో లండన్‌లో ఒలంపిక్స్‌ జరిగాయి. పరిసర దేశాల్లోని సంపన్నులు సొంత యాచ్‌లో లండన్‌కు వచ్చారు.

స్కాట్లాండ్‌లో హైలాండ్స్‌ అనే ఒక ఎత్తైన ప్రదేశానికి వెళ్ళాము. అక్కడ చలి చాలా విపరీతం. మేము వెళ్లింది వేసవిలో అయినా చలి గజగజలాడించింది. అక్కడి అతిపెద్ద లోతైన సరస్సు పరిసరాల్లో శిథిల కోటల్లో 'స్మైఫాల్‌ అనే జేమ్స్‌బాండ్‌ సినిమాను చిత్రీకరించారు. అంత ఎత్తైన ప్రదేశంలో మధ్యయుగాల్లోని రాజులు అక్కడ కోట కట్టించడం ఆశ్చర్యమనిపిస్తుంది. అక్కడ వారు విద్యకు ఎంత ప్రాముఖ్యత ఇస్తారంటే ఒక గ్రామంలో లేదా లంకలో ఒకే విద్యార్ధి ఉన్నా ఆ విద్యార్దీ స్కూల్‌కు రావటానికి ప్రభుత్వం పడవ కేటాయిస్తుంది. ఇళ్ల అద్దెలు అక్కడ చాలా చవక. లండన్‌లో ఉ ద్యోగాలు చేసే వాళ్ళు కూడా హైలాండ్లో కాపురం ఉంటారు. లండన్‌లో జీవన వ్యయం చాలా ఎక్కువ. కాబట్టి శుక్రవారం సాయంత్రానికి విమానం ద్వారా ఇంటికి చేరుకుంటారు. కుటుంబంతో గడిపి తిరిగి సోమవారం ఉదయం లండన్‌ చేరుకుంటారు. ఇంటి కిరాయి కంటే విమాన టికెట్‌ చీప్‌ అన్న మాట. లండన్‌లో చీప్‌గా లభించే ఏ హాస్టల్‌లోనో ఉంటారు. పేదలు, మధ్య తరగతి ప్రజల బతుకులు లండన్‌లో దుర్భరమనే చెప్పాలి. 158 “లి. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ ఈ

విదేశాల్లో పెళ్లిళ్లు మన దేశంలోని పెళ్లిళ్లకు విదేశాల్లోని పెళ్లిళ్లకు చాలా వ్యత్యాసం ఉంటుంది. మేము గ్లాస్తోలో ఉండగా చర్చిలో జరిగిన ఒక పెళ్ళికి హాజరయ్యాము. వధూవరులు పంపిన ఆహ్వాన పత్రిక వెంట ఉంటేనే ప్రవేశం ఉంటుంది. యూ.కే.లో ఆదివారం కూడా చర్చలు ఖాళీగా ఉంటాయి. నల్లజాతి వారుండే ప్రాంతాల్లోనే చర్చిల్లో జనం కన్పిస్తారు. అయితే చర్చీలు ప్రసిద్ధ స్కూళ్లను నడుపుతుంటాయి. ఇండియన్ల స్థితి వైట్‌మెన్‌కు పూర్తి భిన్నం. గుడులకు వెళ్లే వారి సంఖ్య చాలా ఎక్కువ. మసీదుల ముందు కూడా వందల సంఖ్యలో చెప్పులు బయటికి కన్పిస్తుంటాయి. పెళ్లిని మహిళా ్రీస్టు చేశారు. మూడు ప్రార్ధనలు ముద్రించి టేబుల్‌ మీద పెట్టారు. పెళ్ళికి హాజరయినవారందరు లేచి గాయకులతో గొంతు కలపాలి. ఫ్రీస్టు కేవలం మూడు నిమిషాలపాటు బైబిల్‌ వాక్యం చెప్పింది. వధూవరుల బంధువులు ముగ్గురు అభినందనలు చెప్తూ మాట్లాడారు. పెళ్ళి తంతు 45 నిమిషాల్లో ముగిసింది. ఆహ్వాన పత్రంలో ముద్రించిన సమయం ప్రకారమే అన్ని ఆచారాలు జరిపిస్తారు. వారి సమయపాలన అలా ఉంటుంది. స్కాటిష్‌ అబ్బాయికి బ్లాక్‌ అమ్మాయికి జరిగిన పెళ్లి అది. ఆ అమ్మాయికి అవసరమైన వస్తువుల్ని ఆ అమ్మాయి స్నేహితురాళ్లే సమకూర్చారు. పెళ్లి ఖర్చు చాలా స్వల్చం. వధూవరుల తల్లిదండ్రులు కూడా మన మాదిరిగా అతిథులే. వారి హడావిడి లేదు. స్నేహితులే అన్ని పనులు చేశారు. తెల్లజొతి అబ్బాయి నల్లజాతి అమ్మాయి అయినా ఎలాంటి ఆటంకాలు లేకుందా పెళ్లి జరిగింది. పరువు పేర వాత్యలు చేసే దురాచారం లేదక్కడ. పెళ్లి తర్వాత హై టీ ఏర్పాటు చేశారు. అభివృద్ధి చెందిన దేశాలకి మనకు మధ్య ఉన్న తేడా అదే. సాయంత్రం డిన్నర్‌కి ఆహ్వానితులకు మాత్రమే హోటల్‌లో టేబుల్‌ బుక్‌ చేస్తారు. ఎవరికి వది కావాలంటే అది ఆర్దరిచ్చి తినొచ్చు, తాగొచ్చు, డిన్నర్‌ ముగిశాక ఎవరి బిల్లు వారే కట్టాలి. కుతికల దాకా మెక్కి వధూవరులను అభినందించి చేతులు దులుపుకుందామంటే కుదరదు. జేబులు దులుపుకోవాల్సిందే, ఇంక. వేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. సరన 159

చైనా వెళ్ళినప్పుడు మాకు కేటాయించిన దుబాసీ యువకుడు 26 ఏళ్ల వయసు. అతనికి పెళ్లి కాలేదు. అక్కడ కూడా మనలా సెళ్లి తల్లిదండ్రుల బాధ్యత కాదు. మ్యారేజ్‌ బ్యూరోలు, పెళ్లిళ్ల పేరయ్యలు ఉండరు. యువతీ యువకులు పరస్పర అంగీకాంతో పెళ్లిచేసుకొంటారు. పెళ్ళికంటే ముందే ఒక ఇల్లు కొంటారు. దానికి కావలసిన ప్రాథమిక డబ్బుని వారు సమకూర్చుకుంటే మిగతా డబ్బుకు అప్పు లభిస్తుంది. అవునా! అని నేను నోరెళ్లబెట్టినప్పుడు “పుట్టబోయే పిల్లల కోసం బొమ్మలు కూడొ ముందుగానే కొని పెడతామని” మా దుబాసి చెప్పాడు. స్కాట్లాండ్‌లో ఉండగా మా అబ్బాయి ఆఫీసులో పనిచేసే ఒకామె మమ్మల్ని తేనీటి విందుకు ఆహ్వానించింది. టీ తాగుతుండగా ఆ అమ్మాయి చాలా గొప్పగ “మేము ఎనిమిదేళ్లు సహజీవనం చేశాము. ఆ తర్వాత పెళ్లి చేసుకుని నాలుగేకుగొ కలిసి ఉన్నాం. మొత్తంగా 12 ఏళ్ళు అంటే ఈజ్‌ ఇట్‌ నాట్‌ గ్రేటొ? అని మమ్మల్ని. ప్రశ్నించింది. ఆ అబ్బాయి చైనా జాతీయుడు, అమ్మాయి స్కాటిష్‌ వనిత. అక్కద పెంపుడు కుక్క పెంపుడు పిల్లి చనిపోయినా మనిషి చనిపోయినంతగా స్పందిస్తారు. మిత్రులు సంతాపం వ్యక్తం చేస్తూ సందేశాలు పంపుతారు. ఆ విషయం త్రలియో సంతాపం వ్యక్తం చేయలేదో స్నేహం కట్‌. బ్రిటిష్‌ వాడికి ఫిష్నింగ్‌ ఒక హాబీ. పొ ర్స హ్‌ స్‌ 1 పారుతుంటాయి. అక్కడ ఫిషింగ్‌ చేస్తారు. పట్టుకొన్న చేపల్ని ల ళ్ల లి. పట్లు ప ఇతర చేపలక్తు అహారం ప్తన్న తినటానికి ందదు, ఈలోగా చేపలు చక ఫిషింగ్‌ అంటే అది వే లని వారి ఆలోచన. కమర్ని నక లగండ్‌లో అర్ధరాత్రయినా మహిళలు రోడ్డు మీద స్వేచ్చగా వెళ్ళడం చూరోస్త 0 రాత్రిపూట గుంపులుగా కనిపిస్తాయి. మన వీధి కుక్షలా రాత్రి పూట రాజ్యం నడవాలని భావించవు. మనిషి కన్మిసే పారి పాత ఈస్‌ లండన్‌లోని కెనరీవాఫ్‌ అన్ని అంతర్జాతీయ ైవేట్‌ బా ళు యా కడ ఉంటొలొ' కార్యాలయం నుండి బయటక్త వచ్చే వారినీ స్‌ ల్యాలగాలు రు తక్కువగో కన్నిసారు. ఆర్థిక సంస్థల్లో శ్వేత పర స ఇండియన్సు, ఆఫ్రికన్లు టారేపొ అనిపిస్తుంది “వే జాతీయులు, చైనీయులు ఎక్కువగా ఉం ననా. ఇప్పదకినా భోజనం ఖాయం. తలపై గుడ్డ కప్పకొని వర అనతరం భం క. శృమేసారం చేశాక అరచేతి నిందా గ్‌ చేయనివ్వరు. అక్కడి కార్యకర్తల వర్త నై బారీ కదగాలి. వృద్దలను మోట సలి వృద్ధుల పేట్లు క్రడ్రుగ్వత్రార్తు. అది వారి సంసెణ 160 క వినయక్షుమ్తూక్రా న

వంగ్గిస్‌ వారికి కేకులు తప్ప స్వీట్స్‌ తెలీదు. అక్కడ స్వీట్స్‌ షాపు ఉంటే అవి గుజరాతి , పాకిస్తాన్‌ వారివో అయి ఉంటుంది. భారతీయ సినిమాలు చూడటానికి ఇంగ్రిష్‌ వారు వస్తుంటారు. వారికి ఏం అర్ధమవుతుందో తెలీదు. సబ్‌ టైటిల్స్‌ కూడా ఉండవు. నేను వెళ్ళినప్పుడు షారూఖ్‌ ఖాన్‌ నటించిన “చెనై..ఎక్స్‌ పెన్‌ సినిమా అదుకుంది. సినిమా హాళ్లను ఒకరిద్దరు ఉద్యోగులు మాత్రమే నిర్వహిస్తుంటారు. స్టాక్స్‌, కూల్‌డ్రింక్స్‌ సర్వ్‌ చేయడంతో పాటు ప్రొజెక్టర్‌ ఆపరేషన్‌ సహా వారే అన్ని పనులు చూస్తారు.

ఇంగ్లండ్‌లో సినిమాలకు టికెట్లు సులువుగా దొరుకుతాయి. కానీ నాటకాలకు టికెట్లు దొరకటం చాలా కష్టం. చాలా ముందే బుక్‌ చేసుకోవాలి. నాటకం టిక్కెట్ల ఖరీదు కూడా ఎక్కువే. 17వ శతాబ్దంలో పేక్స్‌పియర్‌ తన నాటకాలను లండన్‌లోని “ధ్లోబొ థియేటర్లో వేసేవాడు. అక్కడ ఒక నాటకం చూడాలంటే కనీసం ఒక నెల ముందు టికెట్‌ బుక్‌ చేసుకోవాలి. టికెట్‌ కూడా చాలా ఖరీదు. షేక్స్‌పియర్‌ కాలం నుండి నాటకాలు ప్రదర్శిస్తున్న గ్లోబ్‌ థియేటర్‌ను మేము బయటి నుండే చూశాం. ఒకసారి బాసిల్బన్‌ పట్టణం మున్సిపల్‌ కౌన్సిల్‌ థియేటర్‌లో ఒక గంట పాటు సాగే నాటకం చూశాం. ఆ నాటకం పాఠ్య పుస్తకాల్లో కూడా ఉంటుంది. ఒక కమ్యూనిస్టు నాయకుడు రష్యా నుండి ఇంగ్లండు వచ్చి అజ్ఞాతంలో ఉంటూ రహస్య కలాపాలు నిర్వహిస్తుంటాడు. చివరికి పోలీసులు పట్టుకొంటారు. నాటకం చూస్తున్న (ప్రేక్షకుల్లో ప్రశంస, సానుభూతి వ్యక్తం అయ్యాయి. పెట్టుబదిదారి దేశమే అయినా అక్కడి ప్రజలు నాటకం చూస్తున్నంత సేపు ఆ కమ్యూనిస్టు నాయకుడి పాత్రతో మమేకమయ్యారు. లండన్‌ లోని నేచురల్‌ హిస్టరీ మ్యూజియం ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచింది. చార్లెస్‌ డార్విన్‌ ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ప్రధానంగా ఆఫ్రికా ఖండం నుండి వేలాది స్పెసిమన్లను సేకరించి అందులో భద్రపరిచారు. సంపన్నుడైన దార్విన్‌ కేంభ్రిడ్జిలో తన సొంత స్థలాన్ని యూనివర్సిటీకి ఇచ్చారు. ఆ స్థలంలోనే సెన్స్‌ కళాశాలలు నిర్మించారు. ంట్రిడ్జిత్రో పాటు ఆక్స్‌పర్ట్‌ విశ్వవిద్యాలయాన్ని కూడా మేము సంర్శించాం. ఆక్స్‌పర్డ్‌ యూనివర్సిటీ మ్యూజియంతో మాంసాహారం ఆవశ్యకత గురించి చాలా వివరించారు. బీఫ్‌ లివర్‌ను ఆదివారం లంచ్‌లో తినడం మంచిదని సూచించారు. అ మ్యూజియానికి అప్పటి ప్రభుత్వం పూర్తిగా సహకరించింది. ఆ భవనంలో కెమిస్ట్రీ మ్యూజియం కూగా ఉంది. బొగ్గుల స్వ౦ద రకరకాల వజ్రాల వరకు మనం అక్కడ చూడొచ్చు. ఆ భవనం పక్ష్మన్తే ఫిజిక్స్‌ మ్యూజియంపై ఫిజిక్స్‌ సూత్రాలు, పరికరాలు, వాటిపై వీవరణలు షంటాయి. చిన్న టెలిస్కోపు నుండి అతి భారీ స్థాయి టెలిస్కోపులు అక్కడ ఉన్నాయి. ఏంద్రుడి నుండి శుక్రుడి నుంచి తెచ్చిన రాయి, మట్టిని కూడా అక్కడ భద్రపరిచారు. అన. పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ శయన 161

ఇటలీ పర్యటన

నేను హిమాలయాల(గ్యాంగ్‌ టక్‌ డార్దిలింగ్‌)కు వెళ్లాను. కానీ మంచు పర్వతాలు చూడలేదు. ఇటలీ ప్రయాణంలో మాత్రం ఆకాశం నుండి దూది కుప్పల్లా కన్పించే ఆల్ఫ్‌ పర్వతాలు చూశాను. రోమ్‌ని ఇటలీలో *రోమ” అని అంటారు. ఇటాలియన్‌ కూడా తెలుగు లాగే అజంత భాష. అంటే అ భాషా పదాలు అచ్చుతో ముగుస్తాయి. అందుకే తెలుగును 'ఇటాలియన్‌ ఆఫ్‌ ది ఈస్ట్‌ అని అన్నారు. కన్నడ, సింహళి కూడా అజంత భాషలే. ఇంగ్లిష్‌ వాడు తనకు పలకటానికి వీలుగా నామవాచకాలను కూడా మార్చుతాడు. అలా రోమ నగరం పేరును రోమ్‌గా మార్చుకొన్నాడు. ఇటలీ, ఆఫ్రికా ఖండం మధ్య మధ్యధరా సముద్రం ఉంది. పురాతన కాలం నుండి ఆఫ్రికా, ఇటలీల మధ్య సంబంధాలు ఉన్నాయి. చాలాకాలం ఆఫ్రికా దేశాలను పరిపాలించింది రోమ. కనుక ఆఫ్రికా దేశాల సాంస్కృతిక ప్రభావం ఇటలీపై ఎక్కువే. ఇటాలియన్లలో చాలా మంది మీసాలు పెంచుకుంటారు కూదా. అతి పురాతన నగరమైనా ఫపుట్‌పాత్‌లు ఉంటాయి. రోమ నగరంలో రోర్లకు ఇరుపక్కల చెట్లు ఉంటాయి. మోసంబి (బీనీ వంటీ పండ్ల చెట్లు ఎక్కువగా కనిపిస్తుంటాయి. అవి చాలా పుల్లగా ఉంటాయట. కనుక వాటిని ఎవరూ ముట్టుకోరు. కొమ్మలకు గుత్తులు గుత్తులుగా ఆ పంద్లు వేలాడుతుంటాయి.

ఇళ్ళ నిర్మాణాలు యూకేలో ఉన్నట్లు ఉండవు. కొంచెం భిన్నంగా ఉంటాయి.

నేను రోమ్‌కి వెళ్ళినపుడు ఎండాకాలం. ఒక్కోసారి ఇటలీలో ఉష్ణోగ్రత 44 డిగ్రీల వరకు చేరుతుందట. అన్ని పర్యాటక కేంద్రాల దగ్గర వాటర్‌ బాటిల్స్‌, సావనీర్లు అమ్మేది మన 'బ్రదర్సే. అంటే వారు బంగ్లాదేశీలూ కావచ్చు. పాకిస్తానీలూ కావచ్చు. కొలోజియంతోపాటు అనేక పురాతన చూడదగ్గ కట్టడాలు రోములో ఉన్నాయి. కొలోజియం నిర్మించి 2000 సంవత్సరాలు దాటింది. లోపలికి వెళ్ళే మెట్లు చాలా ఎత్తుగా ఉంటాయి. ఆధునికంగా లిఫ్ట్‌ సౌకర్యం కూడా ఏర్పాటు చేశారు. లోపల బుక్‌షాప్‌లు ఉంటాయి. కొలోజియం వద్దనే రథాలతో పందెం నిర్వహించే ప్రాంగణం ఉంటుంది. గ్లాడియేటర్లను, పులులను మైదానం కింద భూగర్భంలో ఉంచేవారు. పుల్లీ ల ద్వారా పులి బోన్లను మైదానంలోకి లాగుతారు. అక్కడి వికృత క్రీడను చూడటానికి రోమన్లు వేల సంఖ్యలో వచ్చేవారిని ఆ భారి స్టేడియం చాటి చెబుతుంది. ఎన్నో శిథిల రాజసౌధాలను అక్కడ చూడవచ్చు. వాటికన్‌ సిటీలో మాకు బంగ్లాదేశీ మహిళలు అడుక్కొంటూ కన్పించారు. 20 శతాబ్దాల చరిత్రకు రోమ్‌ నగరంలోని కట్టడాలు సజీవ సాక్ష్యాలు. 162 ఎన. ఎన్‌ నినయకుమార్‌ 1410౧5

ప్రసిద్ధిగాంచిన వాటికన్‌ సిటీ రోమ్‌ నగరంలో భాగం. రోమన్‌ క్యాథలిక్స్‌కి అంతర్జాతీయ పీఠం. దీనికి అనుబంధంగా ఒక పెద్ద మ్యూజియం కూడా ఉంటుంది. రోమ్‌ చరిత్రలో రాజు ఎంత శక్తిమంతుడో పోపు కూడా అంతే శక్తిమంతుడు. కొన్నిసార్లు రాజుకి పోప్‌కు మధ్య ఘర్షణలు సంభవించాయి. రాజు కన్నా తాను గొప్పవాదినని చాటుకోవడానికి పోప్‌ చేసిన ప్రయత్నాల కారణంగా ఘర్షణలు సంభవించాయి. 6వ శతాబ్దంలో పోప్‌ తన పీఠాన్ని రోమ్‌ నుండి కాన్‌స్టాంట్‌ నోపుల్‌(ఇస్తాంబుల్స్‌కి మార్చుకున్నాడు కూడా. కాన్‌స్టాంట్‌ నోపుల్‌ మీద 6వ శతాబ్దంలో టర్కీ సుల్తాన్‌ దాడి చేసి స్వాధీనం చేసుకొన్నప్పుడు మళ్లీ పోప్‌ పీఠం వాటికన్‌ సిటీకి మారారు. ఇంగ్లండు రాజకుటుంబం ప్రొటెస్టెంటిజంను అనుసరిస్తుంది. ప్రొటెస్టెంట్ల పోపులను ఆంగ్లేయులు తీవ్రంగా విమర్శిస్తారు. యూట్యూబ్‌లో పోప్‌ల కుంభకోణాలపై కుప్పలు తెప్పలుగా వీడియోలు ఉంటాయి. వాటికన్‌ సిటీ పరిపాలన పోపు ఆధీనంలో ఉంటుంది. రోమ్‌ ప్రభుత్వంతో సంబంధం లేదు. వాటికన్‌ మ్యూజియంలోనూ చాలా గొప్ప పెయింటింగ్స్‌ ఉంటాయి. ఆ చర్చల్లో ఎవరైనా (ప్రార్ధన చేసుకోవచ్చు. భారీ బంగారు సిలువ కూడా ఉంటుంది. వాటికన్‌ కాంపౌండ్‌లో ఒక మూలన టీ కొట్లు కనిపిస్తాయి. వాటిని నడిపించేది భారత ఉపఖండ వాసులే. రోమ్‌ ప్రజలు ఫాసిస్టులను ఓడించారని రోమ్‌లో సిటీ టూర్‌ గైడ్లు గర్వంగా చెప్పుకొంటారు. ఇటాలియన్‌ సంగీతానికి మన హిందీ పాటల్లోని సంగీతానికి మధ్య పెద్ద తేడా లేదు. పరధ్యానంగా వింటే హిందీ పాటలు విన్నట్లుగానే ఉంటుంది. అక్కడ రెండు రోజులు ఉన్నాము. రోమ్‌ నుంచి ఫ్లోరెన్స్‌కి టైన్‌లో వెళ్ళాము. ఫ్లోరెన్స్‌ని అక్కడి స్థానికులు ఫిరంజి లేదా ఫ్లోరెంటియా అని అంటారు. ఏ పట్టణం 'పేరునైనా ఇంగ్లిష్‌ వాడు మార్చేస్తాడు కదా! మన మల్లయ్య, ఎల్లయ్య పేర్లకు కూడా చివరన 'హెచ్‌ను తగిలించి 'హలంతం'గా మార్చాడు 'రాజమండ్రి, వైజాగ్‌, హున్లీ కుడప (కడప) వగైరాలనీ ఇంగ్లిష్‌ వాడు మార్చిన పేర్లే ఉర్జూ భాష కూడా కొన్ని నామవాచకాలను మార్చింది. “భువనగిరి ని బోన్‌గిరిగా మార్చింది. ఉరూ రాతలో భువనగిరికి, బోన్‌గిరికి మధ్య అట్టే తేడా లేదు. 'వి అక్షరానికైనా లేదా “ఓ రాయడానికైనా “వ్‌ అనే అక్షరమే రాయాలి గదా! ఫ్లోరెన్స్‌ ప్రత్యేకత ఏంటంటే బ్యాంకింగ్‌ వ్యవస్థ అక్కడి నుందే ప్రారంభమైంది. ట్రైన్‌లో వెళ్తున్నప్పుడు దారిలో ఇటాలియన్‌ మార్చల్‌ గుట్టలు కన్పిస్తాయి. నిలువుగా కట్‌ చేసిన కేక్‌ మాదిరిగా మార్చల్స్‌ కోసం కట్‌చేసిన పెద్ద పెద్ద బండలు కన్పిస్తాయి. రోమ్‌లోని ఫ్లోరెన్స్‌లో సా. శ్లేకరబాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ 4 163

లియనార్లో శిల్పాలు చాలా విరివిగా కన్పిస్తాయి. లేత ఆకుపచ్చ మార్చుల్‌తో చెక్కిన 17 అడుగుల డేవిడ్‌ విగ్రహం ఉంది. అది ఒకే శిలతో మలిచిన విగ్రహం. 150]1- 1504 వరకు ఈ నిగ్రహాన్ని మైకేల్‌ అన్‌గెలో చెక్కారు. అక్కడికి దగ్గర్లోనే ఎత్తైన చోట ప్రఖ్యాత ఖగోళ శాస్రవేత్త గెలీలియో ఇల్లు ఉంది. ఆ ఇంటి నుందే ఆయన అంతరిక్ష పరిశోధనలు చేశాడు. ఫ్లోరెన్స్‌ నుండి పీసా వెళ్ళాం. పీసా టవర్‌ ప్రపంచంలోని ఏడు వింతల్లో ఒకటీ. ఆ టవర్‌ ఓ వైపు వాలినట్టు ఉంటుంది. అయినా ఇన్ని శతాబ్దాలుగా అది పడిపోకుండొ నిల్చి ఉండటం విశేషం. భూగర్భంలోని సున్నప్రురాయిపై టవర్‌ను నిర్మించారు. సున్నపురాయి కాలక్రమంలో పక్కకు జరిగింది. ఫలితంగా టవర్‌ కాస్త ఒరిగి అలాగే ఉండిపోయింది. పర్యాటకులు ప్రత్యేక టికెట్‌ కొని టవర్‌ను ఎక్కవచ్చు. మరుసటీ రోజు ఫ్లోరెన్స్‌ నుంచి వెనిస్‌ వెళ్ళాం. ఇది సముద్రం మధ్యలో ఉండే నగరం. దానిని ఫ్లోటింగ్‌ సిటీ అంటారు. ఎలాంటి రవాణా అయినా బోట మీద జరగాల్సిందే. ఇంటీ నుంచి మరో ఇంటిక్రి వెళ్లాలన్న బోట్లోనే వెళ్లాలి. ఇంటి తలుపు తెరిస్తే వాకిలి కాదు సముద్రం ఉంటుందన్నమాట. అక్కడ హ్యాండ్‌మేడ్‌ క్రిస్టల్స్‌ అమ్ముతారు. చొలో ఆకర్షణీయంగా ఉంటాయి. విమానంలో వెనిస్‌ నుండి లండన్‌కు రెండు గంటలు ప్రయాణం, యూరప్‌దేశాల్లో చదివే అలవాటు ఎక్కువ. టటైయిన్లలోనూ బాతొఖొనీ ని వారుండరు. వెనిస్‌ ఎయిర్‌ ప్రోగక్రి స ల్స్‌ చేస చేరుకున్నాము. ఇటలీ పర్యటనలో మూ $ లముద్రంలోనే ప్రయాణం చేసి చే తోపొటీ ఉన్నారు. అపటికి న. కోడలు, సుజావతి ఇద్దరు మనవరాళ్లు మొ వ్రడిని

• అప్పటికి రెంద్రేళ్ల స లు ని భరించలేక ప్రో నశ యస్సు మా చిన్న మనవరాలు ప్రవర్ధ రోమ్‌లో లేదో! 'యుంది. రోక్ట్‌క్ష లండన్‌కు వాతావరణంలో హసి మశకాంతర ఫ్రాన్స్‌కు రెండవసారి పర్వటి లండన్‌లో ఉండగా ఒకసారి మ్ల ఆవిడ అబ్బాయితో కలిసి ప్యారిస్‌లో న ౧చాం. ప్యారిస్‌ వెళ్ళడం నాకు అద్రి రెండవ సారి" ఈసారి వెళ్ఫాలిస్‌ ౯౯ ధం)ను సందర్శించాం. తోటలతో కలిపి క్రా ల్లో ఉంటుం విశాల భవనం అది "ఆ భాయింత్‌ ఉంటే చాలా ఆకర్వ! ంచి పరిపాలించారు. గౌరి లూయాస్‌-15, లూయిస్‌-16 అక్కడి ను ను పరిపాలించారు. ప్రజల్ని బాగా పీడించుక్షాన ఇ న తడి భార ఫ్రెంచ్‌ విప్లవం సంద న్నారు. లూయిస్‌-16ను అ నం ఇంం నందర్భంగా ప్యారిస్‌క్రు తీసుకొచ్చి బహిరంగంగా జనం శీరబ్చేదో 164 స. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ న

చేశారు. స్వేచ్చ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం నినాదాలతో 1789 మే 5న ప్రారంభమైన ఆ విప్లవం 1799 నవంబర్‌ 9న ముగిసింది. లూయీ, జారులతో పోల్చుకుంటే మన నిజాం చాలా పేదవాడు అన్పిస్తుంది. లూయీ భవనాన్ని ప్రత్యక్షంగా చూశాను. జార్‌ చక్రవర్తుల భవనాలను పుస్తకాల్లో, తెరపై చూశాను. జ్‌ విక్టరీ స్వేర్‌

విక్టరీస్పేర్‌ వాలా విశాలమైన స్థలం ఉంటుంది. 14వ లూయీ సాధించిన సైనిక విజయాలకు గుర్తుగా సెంట్రల్‌ పారిస్‌లో 17వ శతాబ్దింలో దీన్ని నిర్మించారు. (ఫెంచ్‌ విషం సందర్భంగా అని కొంతవరకు దెబ్బతిన్నా వొటీ వాస్తు సౌందర్యం అలాగే ఉండిపోయింది. అందుకే దాన్ని విక్టరీ స్య్వేర్‌ అంటారు. దీని చుట్టూ చారిత్రాత్మకమైన భవనాలు ఉంటాయి. ఇప్పటికీ పెద్ద పెద్ద సభలు అక్కడే నిర్వహిస్తారు. మొదటి శతాబ్దంలో రోమన్లు ఇంగ్లండ్‌ను గెలిచాక కోల్‌చెస్టర్‌ అనే చోట ఒక దుర్గం నిర్మించుకొన్నారు. ఆ దుర్గం ఇప్పుడు ఒక చారిత్రక పర్యాటక స్థలం. దుర్గం వెలుపలి గోడలు తొమ్మిది అడుగుల వెడల్పుతో చక్రవర్తి ప్రతినిథి ఉండటానికి నిర్జించిన భవనం అది. అక్కడ ఆనాటి యుద్ధంలో ప్రయోగించిన బరిసెలు, కత్తులు, వైరా ఎన్నో ఆయుధాలు ఉన్నాయి.

మొదటి శతాబ్దంలో ఇంగ్రండును రోమ్‌ అక్రమించి పరిపాలించింది. బాత్‌ అనేది ఆనాటి రోమన్ల పట్టణం. రోమన్లు మినర్వా దేవతను పూజించేవారు. బాత్‌లో మినర్వా గుడి ఉంటుంద. అండర్‌ గ్రౌండ్‌లో ఉందే మినర్వా గుడి మన పోచక్ళు మైసమ్మ వగైరా దేవర గుడిలా ఉంటుంది. గుడిలో ముక్కు మొహం సరిగ్గాలేని విగ్రహం ఉంటుంది. పసుపు, కుంకుమ, పూజారి మాత్రం ఉండరు. మిగతా అంతా సేమ్‌టు సేమ్‌. ఈ గుడిదగర సహజనిర్లమైన వేడి నీటి స్విమ్మింగ్‌ ఫూల్‌ ఉంది. దానిలో ఎవరినీ దిగనివ్వరు. గుడిదగ్గర ఏర్పాటు చేసిన నల్లా నుండి వేడినీటిని చేతుల్లోకి తీసుకొంటే అరచేయి సుర్రుమంటుంది. మినర్వా అన్న పేరును మనం హోటళ్లకు పెట్టుకొంట్రాం, మైసమ్మ హోటెల్‌, పోచమ్మ వోటెల్‌ అని ఫెట్టుకోము మైసమ్మ పోచమ్మలు శూద్ర దేవతలు గదా! ణి

జి శేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ జక 165

కేరళలో పీపుల్స్‌ ష్లాన్‌

కేరళ ప్రభుత్వం అమలు చేసిన పీపుల్స్‌ ప్లాన్‌ను స్టడీ చేయడానికి 1992 కేరళ వెళ్ళాము. అప్పటి విజయవాడ డిప్యూటీ మేయర్‌ ఉమామహేశ్వరరావు, ్‌ ఒక జట్టుగా వెళ్ళాం. ఆ సందర్భంలో ప్రస్తుతం సిపిఐ(ఎం) ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఉ 1 ఎంఏ బేబీని ప్రొఫెసర్‌ థామస్‌ఐజాక్‌ను ఆ కార్యక్రమానికి వైస్‌ చైర్మన్‌గా ఉండ రిటైర్డ్‌ ఐపఎస్‌ అధికారి గులాటిని కలిసి వివరాలు తెలుసుకొన్నాం. చివర్లో ముఖ్యమం నయనార్‌ని ఇంటర్వ్యూ చేశాం.

పీపుల్స్‌ ఫ్లాన్‌ అన్నది ఎల్‌డిఎఫ్‌ ప్రభుత్వం విజయవంతంగా అమలు చేసిన గొప్ప ప్రణాళిక. దాని ప్రకారం ప్రతి పట్టణం, గ్రామపంచాయతీ, వార్డులు తస తాముగా గ్రామ సభలు, వార్డు సభలు నిర్వహించి అక్కడి ప్రాధాన్యతలను అనుస. చేపట్టాల్సిన పనులను ఒక క్రమంలో నిర్ణయించుకొంటాయి. ఆ స్తానిక సంస్థల రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నేరుగా నిధులు కేటాయిస్తుంది. తమకు కేటాయించిన నిధులను మున్సిపాలిటీలు, (గ్రామ పంచాయితీలు నిర్ధారించుకొన్న ప్రాధాన్యత క్రమం ప్రకారం పనులను చేపట్టి ఖర్చుచేస్తాయి. ట్ర పనులను (ప్రజా కమిటీల ఆధ్వర్యంలో పం చేస్తాయి. కార్యక్రమం వివరాలు ఒక బోర్డు మీద రాసి పని సలంలో ఉంచుతొరు ఆ పనికి ఎంత సమయంలో? ఎంత ఖర్చుచేసి ఎప్పుడు పూర్తిచేస్తారో వివరంగొ రో ఉంటుంది. అందులో రాసిన పని పూర్తిచేయకపోత్రే ప్రజాకమిటీలు వార్డుసళకు గ్రామసభలో సమాధానం చెప్పాల్సి పీపుల్స్‌ స్టాన్‌ పకదృందీగా అమలు వల్లి ప్రొ పసులు సమర్ధవంతంగా పూర్తయ్యాయి. ఆ తర్షవాత్ర మన జన్మభూమి కార్యక సభ్యులు స్థానిక సంస్థల పనిలో జోక్యం చేస్తుక్షోర్చ. (గ్రామ పంచాయితీల అధ్వర్వ్యా' క్‌ (గ్రామ ప్రాథమిక చికిత్సా కేంద్రం, హైస్కూళ్లు, 'పైమరి స్కూళ్లు నడుస్తాయి. ప్రాథవి 166 స. ఎన్‌ రినయకుమార్‌ సాన

చికిత్సా కేంద్రంలో ఇన్‌పేషెంట్‌ సౌకర్యం కూడా ఉంటుంది. స్మూళ్లకు విశాలమైన ఆట స్థలాలతో సహా అన్ని సాకర్యాలుంటాయి. లెఫ్ట్‌ ప్రభుత్వం ఉన్నంత కాలం పళ్ళ్చిమ బెంగాల్‌లో కూడా ఎమ్మ్యేల్యే ఎంపిలను స్థానిక సంస్థల నుండి దూరంగా ఉంచారు. రెండు రాష్ట్రాల్లోనూ శాసన మండళ్లు (కౌన్సిళ్లు) లేవు.

సంపూర్ణ అక్షరాస్యత సాధించిన రాష్ట్రం కేరళ. కులాంతర మతాంతర వివాహాలు చాలా జరుగుతుంటాయి. అక్కడ కుల దురహంకార హత్యల గురించి విన్సించదు. కానీ కేంద్రంలో బిజెపి అధికారంలోకి వచ్చాక “లవ్‌ జిహాద్‌' అన్న పేరు పెట్టి 2014లో మతాంతర వివాహాలకు అడ్డుపడ్డున్నారు. మతాంతర పెళ్లిళ్లపై నిందలు మోప్తుతూ ఏకంగా ఒక సినిమానే నిర్మించారు. దానికి జాతీయ అవార్డు కూడా ఇచ్చారు. కేరళ మహిళా అభ్యున్నతి గణనీయం. ఉద్యోగాలు చేసే మహిళల శాతం కూడా ఎక్కువే. గ్రామ పంచాయతీలకు కార్యదర్శులు అన్న ప్రక్రియ కూడా కేరళ నుండే (ప్రారంభమైంది. గ్రామానికి సంబంధించిన ప్రతి అంశానికి పంచాయతీ కార్యదర్శిదే బాధ్యత. వారు ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు. జిల్లా కలెక్టర్‌కు జవాబుదారులు. గ్రామ ప్రజలు పంచాయితీ అధ్యక్షులు సామాజిక స్పృహలో మెలుగుతారు.

కేరళలో సిపిఎం పార్టీ ఆఫీసుకు ఆనుకొని ఉన్న ఆడిటోరియం చాలా పెద్దది. అర్ధచంద్రాకారంలో ఉంటుంది. ఎక్కడ కూర్చున్నా డయాస్‌, పోడియం చక్కగా కన్పడతాయి. కేరళలో పేదరికం అంతగా కనిపించదు. మారుమూల ఒక గ్రామంలోనే ఒక పేద వృద్ధరాలిని చూశాను. వ్యవసాయ కూలీ మహిళలు కూడా ఆరోగ్యంగా పుష్టిగా కన్పిస్తారు. ముఖ్యమంత్రి ఈ.కె. నయనార్‌ చాలా సరదా మనిషి తన హాస్య చతురతతో అందరినీ ఆకట్లుకొంటారు. వ్యంగ్యంగా రాయడంలో, ప్రసంగించడంలో దిట్ట. క్రొత్తాపాత లేకుండా సరదాగా మాట్లొడేవారు అప్పటికే నేను చాలామంది ముఖ్యమంత్రులను దగ్గరి నుంది చూశాను. నయనార్‌తో మాట్లాడుతుంటే ఇంటి పెద్దతో కులాసాగా మాట్లాడుతున్నట్లు అన్పించింది. కేరళలోని గ్రామపంచాయతీ భవనాలు పక్కా సీటింగ్‌త్రో మినీ అసెంబ్లీలా ఉంటాయి. చాలా పకడ్బందీగా వా రు అన్నిరోగ్‌ సమకూర్చుకొంటారు. సిపిఎం కార్యాలయం నుండి సచివాలయం వె ద గ ఎం. ఎస్‌.నంబూద్రిపాద్‌ ఇల్లు ఉంటుంది. మన ఊళ్లల్లో బ్రావాణ వే ఉన్నట్లుగా ఆ వీది కూడా సింపుల్‌గా ఉంది. ఇఎంఎస్‌ ఇల్లు ఎప్పుడూ తలుపు ర ఉండేది. బహుశా రాత్రి పూట తలుపు వేస్తారేమో. మన రో వ ఇఎంఎస్‌్‌ కుమారుడు (శ్రీధర్‌ కూడొ పీపుల్స్‌ ప్లాన్‌ అమలు బాధ్యతల్లో ఉం వారు.

ఖనన. వేపర్‌బాయ్‌ టు ఎదిటర్‌ ఖనన 167

ఆయన్ని కలిసి ఇంటర్వ్యూ చేశాను. ఎంఏ జేబీ సంగీతంపై సాధికారకంగా మాట్లాడగలరు. ఏఆర్‌ రెహ్మాన్‌ సంగీతం గురించి మా మధ్య కొంతసేపు చర్చ జరిగింది. ' రెహ్మాన్‌ ఈజ్‌ ఇమిటేటింగ్‌ హిమ్‌ సెల్ఫ్‌" అని బేబీ వాఖ్యానించారు. రాను రాను రెవ్మాన్‌ ఆ ధోరణి నుండి బయట పడ్డాడు. త్రిపుర సిపిఐ(ఎం) పత్రిక 'దేశోక్‌ కథ' ఆహ్వానంపై 2006లో నేను త్రిపుర రాష్ట్రం సందర్శించాను. అప్పుడు వామపక్ష ఫ్రంట్‌ అధికారంలో ఉంది. త్రిపుర రాష్ట్రంలో అటవీ ప్రాంతం ఎక్కువ. అడవుల్లోని ఇళ్లకు మట్టి, ఇటుక గోడలు ఉండవు. తడికలుంటాయి. అయినా దొంగతనాలు జరగవు. మహిళలపై అత్యాచారాలు జరగవు. దానికి కారణం ఆ ఆదివాసుల్లోని సామాజిక కట్టుబాట్లని ఉదయ్‌పూర్‌ జిల్లా ఎస్పీ చెప్పారు. ఆయన తెలుగువాడు. ఒకరోజు టిఫిన్‌కు పిలిచి చాలాసేపు త్రిపుర గురించి మాట్లాడారు. అక్కడ మహిళలు పురుషులతో సమాన హోదాలో ఉంటారు. పురుషాధిక్యత కనిపించదు. రేషన్‌ బియ్యంతో తమకోసం ఆదివాసులు స్వయంగా సారా కాచి వాడుకుంటారు. ఆ రోజుల్లో పంది మాంసం ధర కిలో రూ. 10 అప్పట్లో (ప్రభుత్వం ప్రతినెలా రూ. 400లు వృద్ధాప్య పెన్షన్‌ ఇచ్చేది. ఒక వృద్ధుడిని వారి బతుకుల గురించి అడిగాను. “పది రూపాయలకే కేజీ పంది మాంసం దొరుకుతుంది. ప్రభుత్వం ఉచితంగా” బియ్యం ఇస్తుంది. ఆ బియ్యంతో సారా కూడా కాస్తాం. రేపుఎలా? అన్న బెంగలేదని చెప్పారు. అక్కడ పందులు బాగా పెంచుతారు. అదివాసీ కుటుంబాల్లో ప్రతి గుడిసె కింద పందులు పెంచుతారు. తాను పడుకొనే చోటును పంది ఖరాబు చేయదు. కనుక గుడిసె కిందే పందులు పెంచుకోవచ్చు. నేలపై నాలుగడుగుల ఎత్తు గుంజలు పాతి వాటి పై కర్రతో ఫ్లోర్‌ చేసుకొంటారు. ఆ పైన గుడిసె నిర్మించుకొంటాను. దానివల్ల అడవిజంతువుల నుండి పాముల నుండి తమకు రక్షణ లభిస్తుందని చెప్పారు. ఆ గుడిసెలకు తాళాలు వేయరు. ఆ అవసరమే లేదు. గృహస్తులు లేని చోట కూడా నేను గుడిసెల్లోకి వెళ్లి వారి దగ్గరున్న వస్తువు లేమిటో చూశాను. ప్రభుత్వ అధ్వర్యంలో నడిచే ఆస్పత్రులు, స్కూళ్లు, కమ్యూనిటీ హాళ్లు వగైరా పక్కా భవనాల్లో ఉంటాయి. దేశోర్‌ కథ పత్రిక వార్షికోత్సవ సందర్భంగా ప్రజాశక్తి ఎడిటర్‌గా త్రిపురకి వెళ్లాను. ఆ కార్యక్రమానికి అప్పటి సిపిఐ(ఎం) ప్రధాన కార్యదర్శి ప్రకాష్‌కారత్‌ ముఖ్య అతిథి. సభ తర్వాత ఆగర్హాలలోని గ్రామాల్లోనూ, ఆదివాసీ తండాల్లోనూ పర్యటించి పెద్ద వ్యాసం రాశాను. దాన్ని అనువాదం చేసి ఇంగ్లిష్‌ వారపత్రిక పీపుల్స్‌ డెమాథ్రసీలో వేశారు. త్రిపురలో మట్టి గుట్టలు ఎక్కువ. బండరాళ్లు ఉండవు. కంకర రాళ్లకు అవకాశం 168 జని. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ న

లేదు. మణిపూర్‌లో కూడా ఎక్కువగా రేకుల ఇళ్లు ఎక్కువ. దానికి కారణం అక్కడి ఇసుకలో సిలికాన్‌ వాల్యూ తక్కువ అని ఒక ఇంజనీర్‌ చెప్పారు. త్రిపురలో బాగా కాల్చిన ఇటుకనే ముక్కలు చేసి కాంక్రీటులో కంకరగా ఉపయోగిస్తారు. అది కాకుండా కర్ర, వెదురు, టిన్‌ రేకులతో ఇండ్లు నిర్మించుకొంటారు. జొతీయ (గ్రామీణ ఉపాధి పథకంలో వారు చాలా విజయాలు సాధించారు. ఈ పథకం ద్వారా కొన్నిచోట్ల అడవుల్లో నిమ్మతోటలు నాటారు. తోటలు నాటిన వారు వాటి ఫలాల్లో ఉమ్మడి వాటాదారులు. ఈ పథకం ద్వారానే చెరువులు నిర్మించుకుని చేపలు పెంచుతున్నారు. చేపలపై వచ్చే ఆదాయంలో ఉపాధి పథకంలో పని చేసిన వారికి వాటా ఉంటుంది. కనుక ఉపాధి గ్యారంటీ పథకం అక్కడ విజయవంతంగా దీర్హకాల ప్రయోజనం లభించేట్లుగా అమలయింది. ఆ రాష్ట్రంలో ప్రతి (గ్రామంలో ఒక (ప్రభుత్వ పాఠశాల ఉంటుంది. మధ్యాహ్నం భోజన పథకం చాలా విజయవంతంగా నడుస్తుంది. గిరిజన జనాభా ఎక్కువ. రబ్బరు తోటలు పెంచడం, రబ్బరు తయారు చేయడం కూడా ఉపాధి హామీ పథకంలో చేర్చారు. 25 అడుగుల ఎత్తైన నిటారు మట్టి దిబ్బల పై కూడా ఆదివాసులు పంటలు పండిస్తారు. ఒక వరుసలో వరి, మరో వరుసలో జొన్నలు అలా వివిధ రకాలు పంటలు పండిస్తారు. నిటారుగా, కొన్ని చోట్ల ఏటవాలుగా ఉన్న మట్టి దిబ్బలపై ఎలా పంటవేస్తారో? ఎలా కోస్తారో? నాకు విచిత్రంగా అన్పిచింది. త్రిపురలో ఆదివాసులు, జంతువులే కాదు, (ప్రాణకోటి అంతా పొట్టిగా ఉంటాయి. కొండ ప్రాంతంలో పొట్టిగా ఉంటేనే బ్యాలెన్స్‌ నిలబడుతుందట. కనుక మేకలు, పశువులు, చివరకు ఏనుగులు కూడా పొట్టిగా ఉంటాయి. వారి ఆవులు, ఎద్దులు మన దూడల కంటే కాస్త పెద్ద సైజులో ఉంటాయి. ఇంగ్లండ్‌లో మనుషుల సగటు ఎత్తు మనకంటే ఎక్కువ. అక్కడి చిలుకలు, ఉడుతలు, కాకులు, పిల్లులు వగైరా ప్రాణికోటి కూడా కాస్త పెద్ద సైజులోనే ఉంటాయి. నేను త్రిపుర వెళ్లిన సమయంలో బంగ్లాదేళ్‌ వల్ల త్రిపురలో దొంగతనాలు జరిగేవి. బంగ్లాదేశీలు బోర్డర్‌ దాటి పశువులను దొంగిలించుకు పోయేవాళ్లు సరిహద్దుల దగ్గర కంచెలు పకడ్బందీగా ఉండేవి కావు. త్రిపురలో ట్రైబల్‌ వరియా డెవలప్‌మెంట్‌ కౌన్సిల్‌ ఉంటుంది. అది స్వయం ప్రతిపత్తిగల సంస్థ. సిపిఐ (ఎం) పాలనలో దానికి స్వయం ప్రతిపత్తి హోదా లభించింది. నమూనా అసెంబ్లీలా దానికి చిన్న భవనం నిర్మించారు. దాని నాయకుడుకి ఉపముఖ్యమంత్రి హోదా ఉంటుంది. ఆ ఆదివాసీ (ప్రాంతాలకు సంబంధించి అన్ని నిర్ణయాలు అక్కడే జరుగుతాయి. వాటి అమలుకోసం ఒక సచివాలయం కూడా ఉంటుంది. ఇవన్నీ సిపిఎం ప్రభుత్వంలో ఏర్పడ్డాయి. నేను స. పేవర్‌ బాండ్‌ టు ఎదిటర్‌ స 169

వెళ్ళినప్పుడు అగర్తలలో పెద్ద ఆసుపత్రి నిర్మాణంలో ఉంది. బెంగాలీ కవి నజుల్‌ ఇస్లాం పేర పెద్ద ఆధునిక ఆడిటోరియం ఉంది. అక్కడ చాలా నాటకాలు, సమావేశాలు నిర్వహిస్తుంటారు. సంగీతానికి, నాట్యానికి త్రిపురలో ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తుంటారు. ప్రముఖ సంగీత దర్శకుడు ఎస్‌.డి. బర్మన్‌ క్రిపుర రాజవంశానికి చెందినవాడు. సంగీతకారుడు కావాలని ఆయన రాజప్రసాదం వదిలి బొంబాయి వచ్చి చరిత్ర సృష్టించారు. ఆయన పూర్వీకుల భవనంలో ఆనాటి త్రిపుర ప్రభుత్వం సంగీత కళాశాలను ఏర్పాటు చేసింది. లలిత కళలు, వాయిద్యాలలో శిక్షణ, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలపై త్రిపుర మధ్యతరగతి అమితమైన ఆసక్తి చూపుతుంది. విచిత్రం ఏమిటంటే అగర్హ్తలలో సినిమా హాలు ఒక్కటి కూడా లేదు. త్రిపుర సి.ఎం.మాణిక్‌ సర్కార్‌ను నేను ఇంటర్వ్యూ చేశాను. అలాగే ట్రైబల్‌ కౌన్సిల్‌ చైర్మన్‌ను కూడా కలిశాను. ఇంగ్లిష్‌ మీడియం స్కూల్స్‌ లేకపోవడం పెద్ద లోపం అని ప్రజలు నాతో చెప్పిన విషయం మాణిక్‌ సర్మార్‌తో చెప్పాను. దానివల్ల తమ పిల్లలు త్రిపుర నుండి బయటికెళ్లి ఎలా బ్రతుకుతారు? అని వారు నన్ను ప్రశ్నించారు. అందుకు సి.ఎం సమాధానమిస్తూ ఇంగ్లిష్‌ కోసం దాన్‌బాస్మోకి అనుమతిస్తే వారు కమ్యూనిజానికి వ్యతిరేకంగా ప్రచారం చేస్తున్నారని చెప్పారు. ఆ తర్వాత కాలంలో త్రిపురలో ఇక్‌ఫాయ్‌ యూనివర్సిటీకి లెఫ్ట్‌ ప్రభుత్వం అనుమతినిచ్చింది. ఆనాటి త్రిపుర ప్రభుత్వం చాలా నిజాయితీ గల ప్రభుత్వం అవినీతికి ప్రభుత్వం అతీతం అంటూ ఉదయ్‌పూర్‌ జిల్లా ఎస్పీ నాతో చెప్పాడు. అయితే ఆధునిక సౌకర్యాలు ప్రజలకు అందుబాటులో రాలేదు. అదొక్కటే ప్రధాన లోపమని అన్నారు. శాంతి భద్రతల విషయంలో త్రిపుర టాప్‌ అని ఆయన చెప్పారు. 170 సలి. ఎన్‌ వినయజమార్‌ 1121

సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రం (ప్రజాశక్తి నుండి రిలీవ్‌ అయ్యాక హైదరాబాద్‌లోని సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రం మేనేజింగ్‌ కమిటీకి నన్ను కార్యదర్శిగా పార్టీ నియమించింది. ట్రస్టు ఆధ్వర్యంలో మేనేజింగ్‌ కమిటి నడుస్తుంది. మేనేజింగ్‌ కమిటీకి, ట్రస్టుకు బి.వి. రాఘవులుగారు అధ్యక్షులు, తమ్మినేని వీరభద్రం ట్రస్టు కార్యదర్శి, ఎస్‌. వీరయ్య కోశాధికారి. బాగ్‌లింగంపల్లితోపాటు గచ్చిబౌలిలో కూడా ఆధునిక హంగులతో మరో విభాగం ఉంది. రెండింటికి మేనేజింగ్‌ కమిటీ ఒక్కటే. మొదట్లో కొంతకాలం నేను రెండు విభాగాలు చూసినా తర్వాత కాలంలో దానికి వేరే బాధ్యులు వచ్చారు. బాగ్‌లింగంపల్లి ఎస్‌.వి.కె.లోని హాళ్లు వివిధ రాజకీయ, సామాజిక సభలకు సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలకు కేంద్రంగా ఉన్నాయి. (గ్రూప్స్‌ పరీక్షలకు సిద్ధమవుతున్న యువతీ యువకుల కోసం చాలా కాలం నుండి అక్కడ ఉచిత స్టడీ హాల్‌ నడుస్తోంది. వారికి అవసరమైన కొన్ని పుస్తకాలు సమకూర్చాం. భవన ప్రాంగణంలో కంప్యూటర్‌ కోర్సులు నేర్పించే నియోకర్సర్‌ సెంటర్‌, మహిళలకు కుట్టు శిక్షణా కేంద్రం, కూచిపూడి నృత్యం, శాస్త్రీయ సంగీతంలో శిక్షణ, ఉచిత ట్యూషన్‌ సెంటర్లు వివిధ బస్తీల్లో నిర్వహిస్తున్నాము. సాయంత్రం క్లినిక్‌ నడుస్తుంది. పిల్లల స్పెషలిస్ట్‌, ఫ్యామిలీ ఫిజీషియన్‌ అందుబాటులో ఉంటారు. ఉదయం పూట ఆక్యుపంక్చర్‌ క్లినిక్‌, ఫిజియోథెరపీ (అపాయింట్‌మెంట్‌పై) సేవలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. తక్కువ రేట్లపై రక్త మల, మూత్ర పరీక్షలు నిర్వహించే పాథ్‌ల్యాబ్‌ కూడా ఉంది. వివిధ వైద్య శిబిరాలను నిర్వహిస్తున్నాం. క. వేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ **% 171

ప్రజలకు తక్కువ ఖర్చుతో వైద్యం అందించటానికి జనరిక్‌ మందులను అందుబాటులోకి తెచ్చాం. తెలంగాణ రాష్ట్రంలో 10 జనరిక్‌ షాపులు నడుస్తున్నాయి. వాటి కోసం బాగ్‌లింగంపల్లిలోని హోల్‌సేల్‌ డిస్ట్రిబ్యూషన్‌ నెలకొల్పి అక్కడ నుండి షాపులకు మందులు సరఫరా చేస్తున్నాం. ఉత్తమ లఘు చిత్రాలను ప్రోత్సహించే లక్ష్యంతో దాశరధి ఫిలిం సొసైటీని ఏర్పాటు చేశాం. నెలలో రెండుసార్లు లఘు చిత్రాల ప్రదర్శన, వాటిపై సమీక్ష నిర్వహిస్తున్నాం. గత రెండేళ్లుగా 200 పైగా చిత్రాలను ప్రదర్శించాం. 2024లో లఘు చిత్రాల పోటీ నిర్వహించి, ప్రథమ, ద్వితీయ, తృతీయ నగదు బహుమతులు అందజేశాము. దాక్టర్‌ ఏఎస్‌ రావు విజ్ఞాన వేదిక వారు దాక్టర్‌ ఏఎస్‌ రావుపై నిర్మించిన మహామనిషి చిత్రానికి పూర్తి సాంకేతిక సహకారం అందించాము. పలు పోటీల్లో ఆ బయోపిక్‌కు ఉత్తమ చిత్రం అవార్డు లభించింది. విజ్ఞాన కేంద్రం ప్రారంభమైన తర్వాత ప్రతి యేటా సుందరయ్య వర్ధంతి నాడు ఒక (ప్రముఖుడి చేత ముఖ్యమైన అంశంపై స్మారకోపన్యాసం ఏర్పాటు చేస్తున్నారు. నేను కార్యదర్శి అయ్యాక వివిధ ప్రదేశాల నుండి రంగాల నుండి ప్రముఖ మేధావులను స్మారకోపన్యాసకులుగా ఆహ్వానించాను. ప్రముఖ నటుడు అనంత్‌ మహాదేవన్‌ దర్శకత్వంలో నిర్మించిన 'పూలే' చిత్రాన్ని హిందీ నుండి అనువాదం చేసి తెలుగు సబ్‌ టెటిల్స్‌తో ప్రదర్శించాం. ఎస్‌వికె పనులతో పాటు “గాంధీ ఆసాసిన్‌(ధీరేందర్‌ రూ) మెమైర్స్‌ ఆఫ్‌ ఏ దళిక్‌ కమ్యూనిస్టు (ఆర్‌బిమోరే) కమ్యూనలిజం నేషనలిజం(డా. రాంపునియాని) ది లాస్ట్‌ హీరోస్‌ (పి. సాయినాద్‌) ఇంక్విలాబ్‌ (ప్రా. ఇర్ఫాన్‌ హబీబ్‌ ఎడిట్‌ చేసిన భగత్‌సింగ్‌ రచనలు), శివాజీ కౌన్‌ హోతా (గోవింద్‌ పన్సారే), డిస్‌ హానర్‌ డిస్‌ రెస్పెక్ట్‌ (ప్రా. ఐ. తిరుమలితో పాటు జోతిరావు ఫూలే రచనలు (ప్రా.జి.పి. దేశ్‌పాండే) ఇంగ్లిష్‌ నుండి తెలుగులోకి అనువదించాను”. నేను ఎస్‌.వి.కె వచ్చిన తర్వాత కొన్ని మార్పులు చేశాం. అందులో ఒకటి క్లినిక్‌లు, లాబోరేటరీ. ఏసీ డైనింగ్‌ హాలు, వివిధ చోట్ల జనరిక్‌ మెడికల్‌ షాపులు ప్రారంభించడం, అన్ని హాళ్లను ఎసీ హాల్స్‌గా మార్చాం. 70 కెవి కెపాసిట్‌తో సోలార్‌ పవర్‌ ప్లాంట్‌ను స్థాపించాం. వర్క్‌ చార్జడ్‌ ఉద్యమ నిర్మాత మాజీ ఎం.పి.పి: లక్ష్మీదాస్‌ పేరుతో క్లినిక్‌లు ప్రారంభించాం. ఆయన చాలా కాలం సిపిఎం హైదరాబాదు నగర కార్యదర్శి వర్గ సభ్యుడిగా ఉన్నారు. మిర్యాలగూడలో ద్విసభ్య నియోజకవర్గం నుండి ఎస్సీ కోటాలో ఎన్నికైన నాయకుడు హైదరాబాద్‌ వాస్తవ్యుడు. రోడ్ల నిర్వహణలో వర్క్‌ చార్దడ్‌ కార్మికుల 172 పి. ఎన్‌, వినయకుమార్‌ శల

చాకిరి ఎక్కువ, జీతం అతి తక్కువ, సౌకర్యాలు ఉండవు. వారిలో దళితుల సంఖ్య ఎక్కువ. మనుస్కృతి సిద్ధాంతంపై నడిచే వ్యవస్థ అది. ప్రభుత్వరంగంలో మనుస్కృతి అమలు అవుతుందా? అని దూరంగా ఉందేవారు అనుకోవచ్చు. తరచి చూస్తే కాని అది పచ్చి నిజం అని అర్ధమవుతుంది. బాగ్‌లింగంపల్లి ప్రాంగణంలోని డాక్టర్‌ ఎస్పీ తులి జనరిక్‌ మెడికల్‌ షాపు లక్ష్మీదాస్‌ గారు కా॥ సిద్దయ్యగారు ఎస్‌. వి.కె కార్యదర్శిగా ఉన్నప్పుడు ప్రారంభమైంది. నేను కార్యదర్శి అయ్యాక దాని అమ్మకాలు పెరిగాయి. కరోనా ప్రపంచాన్ని కబళించే ముందు వరకు ఎస్‌.వి.కె లో ప్రతినెలా డయాబెటిక్‌ మెడికల్‌ నడిపా౦. క్యాంపులో డాక్టర్ల పరీక్షలతో పాటు, రక్త పరీక్ష నెలరోజులకు సరిపడా మందులు ఇచ్చేవాళ్ళం. అన్నింటికి కలిపి రూ. 100 చార్జి చేసేవారం. కరోనా కాలంలో ఎస్‌.వి.కెలో ఐసోలేషన్‌ కేంద్రం కూడా విజయవంతంగా నడిచింది. అక్కడ చేరిన వారెవరూ చావుబారిన పడలేదు. దా. శివబాబు, డా. శరత్‌ కుమార్‌ సాయపద్దారు. అవసరాన్ని బట్టి ఇతర చోట్ల మెడికల్‌ క్యాంపులు నడుపుతున్నాం. కరోనా సమయంలో స్పోకెన్‌ ఇంగ్లిష్‌ ఇంటర్‌ విద్యార్థులకు గణితం, ఫిజిక్స్‌ల్లో ఆన్‌లైన్‌ పాఠాలు నడిపించాము. ఆగస్టు 15, రిపబ్లిక్‌ దే రోజున జెండా అవిష్కరణ తర్వాత సభలు, చర్చలు నిర్వహిస్తున్నాము. మేడే సరేసరి. త్రి 2 పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎదిటర్‌. సంా 13

ఈ తరం రిపోర్టర్ల కోసం... రిపోర్టింగ్‌ీలో సమగ్రత ఉండాలి. ప్రతికలకు రిపోర్టింగ్‌ అంటే చెప్పింది రాయటం కాదు. కొన్ని తెలుగు పత్రికలు రిపోర్టింగ్‌లో విశ్లేషణను పూర్వాపరాలను అనుమతించవు. ఇంగ్లిష్‌ పత్రికల్లో రిపోర్టింగ్‌ భిన్నంగా ఉంటుంది. అవసరమైన పూర్వాపరాలను జోడించి ఒక సభను లేదా ప్రెస్‌ కాన్ఫరెన్స్‌గానీ రిపోర్ట్‌ చేస్తారు. అదే సరైన పద్ధతి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ హైకోర్టు మాజీ ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఆవుల సాంబశివరావు గారు ఒకసారి * తెలుగు పత్రికలు చదివితే అర్ధాకలితో భోజనం మీద నుండి లేచినట్లు ఉంటుంది” అన్నారు. ఆయన చెప్పిన మాట నిజమే. తెలుగు పత్రికల వార్తల్లో సమగ్రత ఇప్పటికీ ఒక లోపమే. వార్తకు చాలా తప్పనిసరి అయితే తప్ప వ్యాఖ్యానాన్ని జోడింపరాదు. వ్యాఖ్యానం విడిగా రాసుకోవచ్చు. కానీ పూర్వాపరాలు లేకుండా చెప్పింది చెప్పినట్లు రాసి చేతులు దులుపుకుంటే పాఠకుడికి సమగ్ర సమాచారం ఇచ్చినట్లు కాదు. చెప్పింది చెప్పినట్లు రాయడం స్టెనోలు చేసే పని. తెలుగు పత్రికలు ఈ విషయంలో చాలా వెనకబడి ఉన్నాయని చెప్పాలి. అయితే ఇటీవల కాలంలో వార్తను ఎడిట్‌ చేసే విధానంలో తెలుగు పత్రికల్లో మంచి మార్పులు వచ్చాయి. ఉపశీర్షికలు పెట్టడం, బాక్స్‌ల్లో ముఖ్యమైన అంశాలను అంకెలను హైలైట్‌ చేయడం లాంటి ప్రయోగాలు చేస్తున్నారు. దీనివల్ల మొత్తం వార్తను చదవకుండానే పాఠకుడు సారాంశాన్ని తేలికగా గమనిస్తాడు. అయితే దానికి ఆ నిర్దిష్ట అంశం మీద పట్టు, ఓపిక, వృత్తిపట్ల నిబద్ధత, మెరుగు పెట్టే సామర్ధ్యం గల సబ్‌ - ఎడిటర్‌ కావాలి. కొంతమంది ఇంగ్లిష్‌ విలేకరుల వార్తల్ని డెస్మ్‌కి పంపేముందు ప్యాక్చువల్‌ ఎర్రర్స్‌ ఉన్నాయేమో చూడమని నాకిచ్చే వారు. అదే ఐటంను పబ్లిష్‌ అయిన తర్వాత చూస్తే చాలా మెరుగులుదిద్ది ఉంటుంది. తెలుగు పత్రికల్లోనూ ఆ పద్దతి పాటింటచడం మంచిది. సీనియర్‌ అయినా, జూనియర్‌ అయినా తన కాపీని ఇచ్చి చదవమని కోరాలి. ఆ తర్వాత దెస్క్‌కు పంపాలి. కొన్ని తెలుగు పత్రికల్లో కూడా సబ్‌ -ఎడిటర్లు ఆ నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నారు. జర్నలిజం ఒక ఉద్యోగం కాదు. అదొక ఉద్యమం. ఆ స్పృహ ఎప్పుడూ జర్నలిస్టుకు ఉండాలి. జర్నలిజానికి సమయపాలన, డెడ్‌లైన్‌లే 174 జ. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ ౫4

కానీ, పని చేయాల్సిన సమయానికి పరిధులు ఉండవు. ఎప్పుడైనా, ఎక్కడికైనా వెళ్ళడానికి సిద్ధంగా ఉండాల్సిందే. అత్యవసర సమయాల్లో సబ్‌ -ఎడిటర్లు కూడా ఫీల్డు మీదకి వెళ్ళాల్సి రావచ్చు. “ఊర్లో పెళ్లికి కుక్కల హడావిడి” అనే సామెత ఎబ్బెట్టుగా ఉన్నా జర్నలిస్టుల పని అలాగే ఉండాలి. అయితే ఉట్టి హడావిడి కాదు. అధ్యయనం, పరిశీలన కూడా ఉండాలి. అధ్యయనంతో నిరంతరం తనను తాను తాజా పర్చుకోకుండా ఎవరికైనా ఏ అంశం పై కూడా పట్టు రాదు. జర్బలిస్టల అధ్యయనం ఏ దశలోనూ ఆగిపోరాదు. నిరంతర అధ్యయనం లేనివాడు జర్నలిస్టుగా కొనసాగలేడు. అలాంటి వారు వేరే ఉద్యోగం చూసుకోవడం మంచిది. లైబ్రేరియన్లకు విపరీతమైన పరిజ్ఞానం ఉండటం నేను గమనించాను. సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రంలో రాజు గారు అనే లైబ్రేరియన్‌ ఉండేవారు. ఆయన దగ్గరకు వెళ్లి నాకు ఆ సమాచారం కావాలని అడిగితే ఏ పుస్తకంలో, ఏ చాప్టర్‌లో ఏ సమాచారం లభిస్తుందో చెప్పేవారు. ఆయన ఎప్పుడు ఆ పుస్తకం చదివారో అర్ధం అయ్యేది కాదు. ఒకసారి (ప్రెస్‌ అకాడమీ తరపున ఎడిటర్లు, సీనియర్‌ విలేకరుల బృందం శ్రీహరికోటలోని సార్‌ కేంద్రాన్ని (రాకెట్‌ లాంచింగ్‌ కేంద్రం) సందర్శించింది. ఆ బృందంలో నేనున్నాను. ఒకతను మాకు గంటన్నర పాటు “స్పేస్‌ షటిలొ ప్రయోగాలను, దాని వెనుక ఉండే (శ్రమను, పరిజ్ఞానాన్ని అంతరిక్షంలో దాన్ని నియంత్రించే విధానాలను, వివరంగా పవర్‌ పాయింట్‌ ప్రజంటేషన్‌ (పిపిపి) ద్వారా చెప్పారు. అతను పెద్ద సైంటిస్ట్‌ అయి ఉంటాడని మేము అనుకున్నాం. కానీ ఆయన సార్క్‌లో లైబ్రేరియన్‌. ఆ విషయం తెలిసి నోరు వెళ్ళబెట్టాము. అడ్మినిస్ట్రేటివ్‌ స్టాఫ్‌ కాలేజ్‌లో లేట్రేరియన్‌గా పనిచేసే దాస్‌గుష్తాను చాలామంది పెద్దవాళ్లు గౌరవించేవారు. ఇస్రో లైబేరియన్‌ని చూశాక లైబ్రేరియన్‌ల విశిష్టత ఏంటో నాకు అర్ధమైంది. జర్బలిజం కూడా అలాంటిదే. అనేక అంశాలను అర్ధం చేసుకోగల పరిజ్ఞానం కావాలి. అవసరమైన సమాచారం, ఎక్కడ, ఎవరి ద్వారా దొరుకుతుందో తెలిసి ఉందాలి. జర్నలిస్టుకు ఉండాల్సిన మరో లక్షణం పాఠకులకు సులభంగా అర్థమయ్యేటట్టు చెప్పటం. కఠినమైన, అర్ధం కాని పదాలతో చెప్పటం సరికాదు. అర్ధం చేసుకోలేక పోతే అది పాఠకుడి ఖర్మ అనుకొనే వారు తెలుగు జర్నలిజానికి పనికిరారు. ఇంగ్రిష్‌లో ఉన్న పదాలకు తెలుగు పర్యాయ పదాలు రాయడం జర్నలిస్టు పని కాదు. పాఠకుడు సులభంగా అర్థం చేసుకోగలిగేటట్లు రాయటమే ప్రామాణికం. జర్నలిస్ట్‌ అనేవాడికి “లార్డ్‌ ఇయర్స్‌, స్మాల్‌ టంగ్‌” (ఎక్కువ వినాలి. తక్కువ మాట్లాడాలి.) అవసరం అని చెప్తంటారు. అలా ఉండటం అవసరమే, అయితే సంభాషణను కొనసాగించగల చాతుర్యం కూడా అవసరం. అది లేకపోతే సోర్స్‌ నుండి సమాచారం రాబట్టడం కష్టం. అలక. ప్రేవర్‌ఖాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ “44 175

బెగ్‌పుల్లింగ్‌ అంటే సోర్స్‌ను ఆట పట్టించడం. అన్ని సందర్భాల్లో అది పనికిరాడు. మంచిది కాదు కూడా. దానివల్ల దీర్ధకాల ప్రతికూల ఫలితాలు ఉంటాయి. ప్రత్యేకించి పదిమంది జర్నలిస్టులతో ఉన్నప్పుడు సోర్స్‌ను ఆట పట్టించడం వాంఛనీయం కాదు. ఇది సోర్స్‌కు కూడా వర్తిస్తుంది. కొందరు నాయకులకు అదొక అలవాటు జర్బలిస్టు ఏ పార్టీ వాడు, ఏ పత్రిక వాడు అన్నది ముఖ్యం. అతను వేసిన ప్రశ్న ఏమిటన్నది ముఖ్యం. ఈ రోజు పత్రికలు, ఛానల్స్‌ మాత్రమే కాకుండా డిజిటల్‌ పత్రికలు, డిజిటల్‌ ఛానెళ్ల వల్ల సోషల్‌ మీడియాలో తండోపతండాలుగా జర్నలిస్టులు పుట్టుకొస్తున్నారు. వారికి సీనియర్ల నుండి నేర్చుకునే అవకాశం తక్కువ. పైగా అవినీతి దానికి తోడైంది. జర్నలిజం కోర్సుల్లో చదువుకున్నదొక్కటే సరిపోదు. ప్రాక్టికల్‌గా అనేక సమస్యలు వస్తాయి. కాబట్టి సీనియర్లనీ అడిగి తెలుసుకోవాలి. వారి పుస్తకాల నుంచి, వారి అనుభవాల నుంచి గ్రహించాలి. వార్తా పత్రికల్లో మీడియా సంస్థల్లో పనిచేస్తున్న విలేకరుల మీద, సబ్‌ ఎడిటర్ల మీద సంపొదకులకు పై బాధ్యతలో ఉన్న ఇతరులకు ఉండాల్సిన అదుపు ఉండటం లేదు. కనుక వివిధ మార్గాల్లో అవినీతి వృత్తిలోకి ప్రవేశిస్తోంది. ఇటీవల యాజమాన్యాలే అమ్ముడుపోతున్న స్థితి నగ్నంగా కన్పిస్తుంది. దానివల్ల బాధితులైన ప్రజల గురించి లేదా అవినీతి కుంభకోణాల నుంచి వార్తలు రావడం లేదు. ఒక పార్టీ వారు మరొక పార్టీ అవినీతిని బట్టబయలు చేస్తే దాన్ని రాయడానికి మాత్రమే జర్చలిస్టులు, పత్రికలు పరిమితం అవుతున్నాయి. జర్నలిజం ప్రాథమిక కర్తవ్యాన్ని ఈ ధోరణి వమ్ము చేస్తున్నది. విలేకరులను నియమించడంలో స్థానిక ఎమ్మెల్యేల మాటకు, రాజకీయ నాయకుల మాటకు అవకాశం ఇవ్వడం చాలా ఘోరమైన విషయం. తమకు కావాల్సిన అర్జీఓను, ఎమ్మారోను, సబ్‌ -రిజిస్ట్రార్‌ను, పోలీసు అధికారులనే కాదు విలేకరులను ఎమ్మేల్యేలు ఎంచుకొౌంటున్నారు. రాజధాని నగరాల్లో స్టాఫర్ల నియామకాలకు మంత్రులు సిఫారసు చేయడం, వాటిని యాజమాన్యాలు ఆమోదించడం పరమ నికృష్ణం. పత్రికలు మాత్రమే కొదు పాఠకులు కూడా కులాల ప్రాతిపదికన చీలిపోయి ఉండటం మరో విపరీత పరిణామం. ప్రత్యర్థి పార్టీకి చెందిన మీడియా సంస్థల జర్నలిస్టులను ఆ పార్టీ కార్యకర్తలు చూసే నాయకులు నేడు బయల్దేరారు. అలాగే జర్నలిస్టులు పార్టీ కార్యకర్తలుగా పత్రికా గోష్టుల్లో, సభలో ప్రవర్తించరాదు. ప్రధాన బాధ్యతలో ఉన్నవారు అంటే...! ముఖ్యమంత్రులు, పార్టీల అదినాయకులకు నొసలు చూసి బొట్టు పెట్టే పద్ధతి ఇది వరలో లేదు. ఎన్టీఆర్‌ హయాం తర్వాత అది ఆగిపోయింది. ఫ్ర 176 ఇ ఎన్‌ వినయకువూర్‌ 214

సన్నిహితులు, కుటుంబ సభ్యుల స్పందన పా. వ్రేపర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. 1% 177

స్వయం కృషితో ఎదిగిన వ్యక్తి ష్య ఎస్‌. వీరయ్య వ స? /. సిపిఎం కేంద్ర కమిటీ సభ్యులు 1. నేను విద్యార్ధిగా ఉన్నప్పటి నుండి వినయకుమార్‌గారు పరిచయం. మా ఇద్దరిథి అర్ధశతాబ్దపు అనుబంధం. వినయ్‌గారు గొప్ప అవకాశాలు (వొటిలేని పత్రిక ఈనాడు వదులుకొని ప్రజల పత్రిక ప్రజాశక్తికి వచ్చారు. ఆయనలో సామాజిక కర్తవృం, సమాజ మార్చుకోసం పనిచేయాలనే పట్టాదల మెండు. నిరాటంకంగా అనేక బాధ్యతలు చేపట్టారు. విద్యార్ధి దశలో ఇంటింటికి తిరిగి పత్రికలు వేసిన వృక్తి ఒక పత్రికకు ఎడిటర్‌ అయ్యారు. ఎవరో లిఫ్ట్‌ ఇస్తే పైకి ఎదిగిన వ్వక్తి కాదు. స్వయంకృషితో సొంత కాళ్టపై నిలబడిన వ్యక్తి తెలుగు ఖాష దోషాలు లేకుండా ఎలా మాట్లాడాలి? ఎలా రాయాలి? అనేది ఆయన్ను చూసి నేను నేర్చుకున్నాను. భాషా దోషాలు లేకుండా జాగ్రత్తపడ్డాను. జక్కమాటలో చెప్పాలంటే వినయ్‌గారి వల్ల అనేక అంశాలపై పట్టు సాధించాను. వినయ్‌గారి కుటుంబంతో మా కుటుంబానికి మంచి నన్నిహిత సంబంధాలున్నాయి. ఇక వారి శ్రీనుతి సుజావతిగారిది ఎంతో మంచి మనస్సు. నా భార్య రాజకుమాల ప్రసవ సమయంలో ఆమే దగ్గరుండి చూసుకొన్నారు. అంతేకాదు మా సమావేశాలకు 50 మంటి వోజరయితే మేము ప్రతి కామ్రేడ్‌ దగ్గర ఒక్కో రూపాయి వనూలు చేసి సుజావతమ్మ, సర్హా భారతిగార్లకు ఇస్తే వారు మధ్యాహ్న భోజనం నండి ఇచ్చేవారు. తద్వారా మా సమావేశాలు సజావుగా సాగేవి. మా సమావేశాల్లో ఏరి సహకారంలో భోజన లోటు ఉండేది కాదు. వినయ్‌గారు పారపాటున కూడా విశ్రాంతి తీసుకోరు. నమ్మిన సిద్ధాంతాలకు కట్టుబడిన మనిషి. ఏదో లబ్ధి పొందాలనే య ళా ఉద్దేశం ఆయనలో లేదు. మా సెళ్చికి చాలా సహకరించారు. మా బాబు పెళ్ళికి కూడా ఈ దంపకులే సాక్షి సంతకం పెట్టారు. వారంటే మా కుటుంబంలో అందరికి ఎనలేని గౌరవం. 178 1. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ “సల

నంద్యాల నరసింహారెడ్డి, | ్ష్మ మాజీ ఎమ్మెల్యే | ౫ ॥ వినయకుమార్‌ మానవతావాది, ఆదర్శవాది. సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రం బాధ్యతలు నమర్ధవంతంగా నిర్వహిన్తున్నారు. చదువుకునే రోజుల్లో ఎస్‌.ఎఫ్‌.ఐ.లో క్రమశిక్షణతో పనిచేశారు. కులాంతర ఆదర్శ వివాహం చేసుకొని స్ఫూర్తిగా నిలిచాడు. సీ.పీ.ఎం పార్టీలో ప్రజాశక్తి దినపత్రికలో క్రియాశీలంగా పనిచేశారు. ప్రజాశక్తి నుండి తర్వాత ఎస్‌వికెకు వచ్చాక అక్కడ తన సేవలందిస్తున్నారు. ఆదర్శంతో, అభ్యుదయ భావాలతో, కుల నిర్మూలన, కులాంతర వివాహాలను ప్రోత్సహిస్తూ ఆ కార్యక్రమాలను చాలా చక్కగా నిర్వహిస్తున్నారు. రాష్ట్ర, దేశ, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో సమకాలీన (కరంట్‌ అఫైర్జ్‌ అంశాలపై వెబినార్లు నడుపుతున్నారు. ఇందుకు నిండు మనస్సుతో వారిని అభినంధిస్తున్నాను. పార్టీలో నామమాత్రపు అలవెన్స్‌ తీనుకొంటూ సేవలు అందిస్తున్నారు. కక ఆయన అర్జాంగి నుజావతి అభ్యుదయ వాటి, బాలలకోనం పనిచేస్తున్నారు. నిత్యం ఏదో ఒక పనిలో నిమగ్గ్శమై ఉంటారు. రాష్త్ర ప్రభుత్వ నర్భుల సంఘం కార్యదర్శిగా పనిచేశారు. నాయకత్వ లక్షజాలు ఆమెలో పుష్కలంగా ఉన్నాయి. ఇద్దరూ ఆదర్శదంసతులు. ఆదర్శవంతమైన గృహిణిగా ఆమె గుర్తింపు పొందారు. మహిళల అభ్యున్నతికోసం కృషి చేస్తున్నారు. ఎస్‌వితె, మేనేజింగ్‌ కమిటీసభ్యులను, సిబ్బందిని కలుపుకొని మంచి అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్న వినయ్‌ మరింతగా ముందుకు సాగాలని నూ ఆకాంక్ష. జ. పేవరబాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ **% 179

వృత్తి + సిద్ధాంతం = వినయ్‌సార్‌ సమాచార హక్కు చట్టం కమిషనర్‌, 111! తెలంగాణ రాష్ట్రం. వినయ్‌ సార్‌ వృత్తి ధర్మం పాటించే వ్యక్తి సిద్ధాంతానికి కట్టుబడి పనిచేసే వ్యక్తి. వ్యత్తి + సిద్ధాంతం = వినయ్‌సార్‌. ఎంతో సామాజిక బాధ్యతతో వృవహరిస్తారు. భావితరాలను తీర్చిదిద్దడంలో ముందుంటారు. ఇప్పుడున్న జర్దలిస్టుల్లో వినయ్‌ సార్‌ లాంటి వ్యక్తిత్వం, నైపుణ్యాలు కలిగిన వారు చాలా అరుదు. తన భావజాలానికి అతీతంగా అందరితో సఖ్యంగా, స్నేహంగా మెలగడం ఆయన ప్రశ్ళేకత. సిద్ధాంతాలు వేరైనా అందరితో కలిసి ఉండాలని భావించే వ్యక్తి ఇంత దీర్ధకాలంగా నమ్మిన సిద్ధాంతం కోసమే పనిచేయడం అభినందనీయం. అటి వారికే సాధ్యం. వార్తలను, వార్తా కథనాలను పరిశోధించి, పరిశీలించి రాస్తారు. రాసిన వార్తలో మంచి చెడులను విడమరచి చెప్పడంలో ఆయన దిట్ట. సార్‌తో కలిసి పనిచేయడం చాలా ఆనందంగా ఉండేది. అదినా అద్యష్టంగా భావిస్తా. సార్‌ శిష్యరికంలో వ్యక్తిగతంగా ఎలా ఉండాలి? వృత్తిపరంగా ఎలా వుండాలి? అనేవి కచ్చితంగా తెలుసుకొన్నా అది నాలాంటి ఎందరికో ఉపయోగపడింది. మా పాలిట ఆయన ఒక ఎన్‌సైక్షోసిడియా. సార్‌ని విశ్రాంతి తీసుకోమన్నా తీసుకోరు. కాబట్టి ఆయన భవిష్య తౌర్భాచరణలో, ఎలాంటి అంతరాలు లేకుండా అన్ని రకాల వనరులు ఆయనకు సమకూరాలని, అలాగే ఆరోస్ట్యంగా ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను. 180 సం. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ 122

చిత్తశుద్ధి గలవాడు టి. పాశంయాదగిరి | క్ష సీనియర్‌ జర్జలిన్దు |]

నదుర్ల గోపాల్‌ కమ్యూనిస్టు నాయకులు, నిజాయితీ పరుడు. ఆయన రాసిన కవితలు, గేయాలు చదివాను. “మాది కూలి బతుకు. కోడి పొద్దునే లేచి మట్టిని తవ్వి తన కడుపు ఎలా నింపుకుంటుందో మేము కూడా పొద్దునే మా షాపు తెరిచి పన్నెండు పద్దాలుగు గంటలు నిలబడితేనేగాని మా కడుపు నిండదు” అని చెప్పేవారు. ఆయన కవి, చిత్రకారుడే కాదు మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాలో నాయీ బ్రాహ్మణ సంఘం నెలకొల్చి ఎన్నో సామాజిక సంస్కరణలు తెచ్చిన వ్యక్తి,

వారి పెద్ద కుమారుడే వినయ్‌ మ్యదున్వభావి, మేధావి, జ్ఞానం నంపాదించారు. ప్రేవు, అభిమానం నంపొదించారు. ఆన్తులు సంపాధించలేదు. ప్రైవేటు ఆస్తులు అన్నింటికి అనర్థం అని భావిస్తారు. వివిభ భాషలు తెలిసినవారు. చాలా కష్టపడ్డారు. వినయ్‌ మొదటి నుండి జనం గురించి రాస్తున్నాడు. వినయ్‌ దంపతులు తమ పిల్లల్షి చాలా కష్టపడి చదివించారు. మహబూబ్‌ నగర్‌ వలస కూలీల గురించి హ్వద్యంగా రాశారు. ఆన్‌లైన్‌లో చర్చలు పెడుతుంటారు. తన చిన్ననాటి స్తేహితులు నిరంజన్‌ రెడ్డి, చిన్నా రెడ్డి మంత్రులుగా ఉన్నా వారి వద్దకు వెళ్ళి ఎప్పుడూ, ఏదీ అడగలేదు. తన పని తాను చేసుకొంటూ పోయేవాడు. వనపర్తిలో కమ్బూనిస్టు పార్టీ కార్భకలాపాల్లో వీరి కుటుంబం ప్రధాన పాత్ర పోషించింది. డాక్టర్‌ బాలక్రిష్ణయ్యతో కలిసి పనిచేశారు. ఈ తరంలో వినయ్‌లాంటి వృక్తులను చూడలేము, కులాంతర వివాహం చేసుకున్నాడు. వినయ్‌ సతీమణి సుజావతి గొప్ట వ్యక్తిత్వం గల మనిషి. భర్తకు అన్ని విధాల సహకరిస్తోంది. వినయ్‌ చొరవ వల్ల సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రంలో కులాంతర వివాహాలకు హాలు ఉచితంగా ఇవ్వడంతోపాటు ఆ పెళ్లిళ్లకు అన్ని విధాలా సహకరిస్తున్నారు. ఆయన ఎన్నో సామాజిక కార్యక్రమాలను చిత్తశుద్ధితో నిర్వహించడం అభినందనీయం.

ఇక. పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ *** 181

శక్తికి మించి పనిచేస్తున్నారు జ్‌... ప్రజాశక్తిలో 29 సంవత్ళరాలు నేను, వినయ్‌ గారు కలిసి పనిచేశాము.

ప్రజాశక్తి దినపత్రికగా మారిన ఏడాది తర్వాత నేను చేరాను. హైదరాబాద్‌

ఎడిషన్‌కి మేమిద్దరమే చాలా కాలం రిపోర్టర్లుగా ఉన్నాం. ఉన్న పనిని

మేమిద్దరమే చేయాలి. ఒక థినపత్రికకు ఇద్దరమే మొత్తం పని చేయాలంటే

ఎంతో కష్టం. అయినా సరే మేము జీతం కోసం కాకుండా, పత్రిక కోసం,

సమాజం కోసం పని చేశాము. పొద్దునే 8 గం.లకు బయలుదేరి పని ఉన్న రోజు రాత్రి ఎంతసేపయినా పనిని పూర్తిచేసి వెళ్టేనారము. జర్షలిజంలో రేవు

అన్నమాట లేదు. వార్త మరుసటి రోజుకు పాసిపోకుంది కదా! ఈ తరుణంలో

మాకు ఆరోగ్యం కూడా దెబ్బతినేది. అయినా సమాజం కోసం పనిచేయాలన్ట క్యతనిశ్రయంతో చేశాము. అలాగే చేస్తున్నాము. ఇష్టటికీ కూడా వినయ్‌ గారు రెగ్కలర్‌గా పనిచేయడం, సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రానికి వెళ్ళి ఎంతో చురుగ్గా కార్యక్రమాలు చక్కబెట్టడం చూస్తే చాలా నంతోషమనిపిస్తుంది. నేను ఎలక్ట్రిసిటీ రంగంలోని సమస్యలను రెగ్భులర్‌గా పరిశీలిస్తుంటాను. సమస్యల పరిష్కారం కోనం రాజీలేని పోరాటం చేస్తున్నాను. మేము పని మీద విభేదించుకొన్నా వ్యక్తిగతంగా మంచి స్టేహితులుగానే ఉన్నాము. ప్రజాశక్తి ఇచ్చిన అవకాశాన్ని మేము పూర్తిగా నథ్వినియోగం చేనుకున్నాము. ప్రజాశక్తిలో పనిచేయడం వల్ల ప్రజల తోణంలో వార్తలు రాయడానికి, ఆలోచించడానికి వీలు కలిగింది. మాకు అక్కడ సంపూర్ణ స్వేళ్చ ఉండేది. ఇతర పత్రికల్లో మచ్చుకైనా అది కన్చించదు. మేము మాకోసం ఏటీ ఆశించలేదు. వ్రజల ప్రయోజనాల ద్యష్ట్యా మాత్రమే వనిచేశాము. పనిచేస్తున్నాము. చేయనున్నాము. ఇక వినయ్‌గారు వుస్తక అనువాదాలు చాలా చేస్తున్హారు. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే శక్తికి మించి పనిచేస్తున్నారు. ఇభ ఎంతో హర్షణీయం. 182 సజల. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ ౫11

"భన ప్రజాశక్తికుటుంబానికి పెద్దన్నయ్య (౧ పూర్వ నవాయ సంపాదకులు, ప్రజాశక్తి, నా తొలి గురువు వినయ్‌ గారు. ప్రజాశక్తి కుటుంబానికి పెద్దన్నయ్య. వ్యక్తిత్వం అనే పదాన్ని నూటికి నూరుపాళ్ళు సార్థకం చేసిన వ్యక్తి. ఎదుటివారి సామర్ద్యాన్ని గ్రహించి వారికి పని అప్పచెప్టడం, ప్రోత్సహించడం ఆయన ప్రత్సేకత. తన పని తాను చేసుకుంటూనే సహచరులకు అప్పజెప్పిన పనిని గమనిస్తూ ఉండేవారు. మా వార్తల్లో చిన్న చిన్న పొరపాట్లు దొర్లితే సున్నితంగా వివరించి చెప్పేవారు. ఏ వార్తకి, ఏ పుస్తకాలు పరిశీలించాలో చెప్పేవారు. పుస్తకం, సినిమాలు, చరిత్ర భాషకు సంబంధించిన విషయాలు వివరించడం ఆయనకు వెన్షతోపెట్టిన విద్య ఆ విషయాల్లో ఆయనది అపారమైన జ్ఞాపక శక్తి ఉన్నట్టుండి మనం ఏ రుతువులో ఉన్నామనో లేదా ఏదో ఒక పుస్తకం గురించో అడిగేవారు. మాకు గొంతులో వెలక్కాయ పడ్డట్టు ఉండేది. ఏమడుగుతారో? ఏమో! అని భయపడేవారం. జర్జలిస్టు వదీ సంపూర్ణంగా తెలియక పోయినా అన్ని విషయాలపై ప్రాథమిక అవగాహన ఉండాలనే వారు. మేము చెప్టలేని విషయాలను వినయ్‌గారు ఓపికగా అర్థమయ్యేవరకు చెప్పేవారు. ఉరూ, ఇంగ్లిష్‌, తెలుగు భాషల్లో ఆయనకు మంచి పట్టు ఉంది. ఎడిటర్‌ అయ్యాక మమ్మల్ని ఇంకా బాగా ప్రోళ్టహూంచారు. ఆయన రూమ్‌లోకి వెళ్ళడానికి అనుమతి అవసరం లేదు. ఏ విషయాన్ని అయినా స్వేళ్ళగా చెప్పే చనువు మాకిచ్చారు. సద్గుణాలన్నీ పోతవోసిన నిండైన మనిషి. నా 32 వళ్ళ ప్రజాశక్తి పయనంలో నేను భద్రపరచుకొన్న జ్ఞాపకాలు ఎన్నో ఇక వారి సహచరి సుజావతిగారు కూడా మాకు అన్ని విధాలా సహకరించేవారు. అవెంలోని ఆత్మన్ఫయిర్యాన్ని నేను ప్రేమిస్తాను. వారిద్దరూ మాకు శ్రేయోభిలాషులు. “సి పేపకబాయ్‌ి టు ఎడిటర్‌ సస 183

సద్గుణ సంపన్నుడు మా సదుర్ల | ర... సురభి జగపతి రావు | [త్త క రిటైర్డ్‌ అధ్యాపకుడు గవర్షమెంట్‌ బిఎడ్‌ కాలేజ్‌ |

నేను జీఎస్సీలో ప్రవేశించిన తొలి రోజుల్లో ఒకరోజు వోస్టల్లోని నా రూమ్‌లో ఉండగా ఇద్దరు బీఎస్సీ విద్యార్థులను హాస్టల్‌ వార్డెన్‌ కృష్ణయ్య వెంటబెట్టుకొచ్చి వీరిద్దరూ నీతో కలిసి ఈ రూమ్‌లో ఉ టారు అని పరిచయం చేశారు. వారిలో బకరు ఎం. లక్షణ మూర్తి, మరొకరు సదుర్ల వినయకుమార్‌. వారిద్దరూ వనపర్తిలో మళ్టీపర్టన్‌ 12న తరగతి పాన్‌ అయ్యి పాలెంలో బిఎస్సీలో చేరారు. నాటి నుండి మా స్నేహం దినదిన ప్రవర్థమానమై పరిఢవిల్లుతోంది. ఇక వినయకుమార్‌ ప్రత్యేకత ఏమంటే ఆయన మంచి భావకుడు, మ్యదుస్వభావి, కళాశాలలో మాట్లాడేటప్పుడు అక్కినేని నాగేశ్వరరావు మాటలను, చేష్టలను చాలా బాగా అనుకరించేవాడు. మా తెలుగు ఉపన్మాసకుడు కాలేజీలో నిర్వహించిన కవిత, వ్యాసరచన పోటీల్లో వినయకుమార్‌కు మొదటి బహుమతి లభించేది.

ఆ రోజుల్లో పాలెం కళాశాలలో ఏజీవీపీ బలంగా ఉండేధి. మేమేమో అభ్యుదయ వామపక్ష భావాలు పులుముకొన్న వారం. ముఖ్యంగా కొల్లాపూర్‌, వనపర్తి ప్రాంత విద్మార్థులమంతా కలిసి బక జిట్టుగా ఉండే వారం. క్రమ క్రమంగా భారత విద్మార్థి ఫెడరేషన్‌కు పాలెం కళాశాల బక బఠిమైన శాఖగా మారింది. సైద్ధాంతిక పరంగా వినయకుమార్‌ కృషి మిక్కిలిగా ఉండేది. ప్రతి వారం రోజులకు ఉకసారి మా మిత్ర బృందమంకా ఓక గదిలో సమావేశమై ఏదో అంశంపై చర్చించుకొనే వారం. అతికొద్ది కారింలోనే పాలెం భారత విద్యార్థి ఫెడరేషన్‌ అష్టటి ఉమ్మడి మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాలో బక బలమైన కేంద్రంగా రూపొందించుటలో వినయ్‌ కృషి ప్రశంసనీయం. అనాటి ఘటినలను తల్చకుంటే ఇప్పడు ఒళ్ళ గగుర్చాడున్తుంది. వినయకుమార్‌ హైదరాబాద్‌ నర్శింగ్‌ హోమ్‌లో పనిచేస్తున్నప్పడు కలుసుకునేవాళ్లం. ఆ తర్వాత ఈనాడు పత్రికలో కొంతకాలం పనిచేసి ప్రజాశక్తి పత్రికలో చేరారు. క్రమం క్రమంగా అంచలంచెలుగా రచయితగా, జర్షలిస్థుగా ఎదుగుతూ ప్రజాశక్తి దినపత్రిక సంపాదకుడయ్యాడు. ఆ తర్వాత సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రం కార్యదర్శిగా సమర్థవంతంగా బాధ్యతలు నిర్వహిన్తున్నారు. కులాంతర వివాహం చేసుకొని ఆదర్శంగా నిలిచిన దంపతులు శ్రీమతి సుజావతి, వినయకుమార్‌ గార్లు

నా శ్రీమతి అకస్మాత్తుగా మరణించిన సందర్భంలో ఈ ఇద్దరు దంపతులు మహబూబ్‌నగర్‌కి నచ్చి జక రోజంకా నాతో గడిపి నన్ను ఓదార్చిన తీరు వారి స్టేహ బంధానికి గీటురాయి. వినయకుమర్‌ ఎన్‌వికె బాధ్యతలు నిర్వహిస్తూనే ఇంగ్లిషు నుండి తెలుగులోకి అనేక పుస్తకాలను అనువదిస్తున్నారు. శ్రీమతి సుజావతిగారు బాలలరంగంలో సనిచేస్తునారు. వీరి గురించి నాకు తెలిసిన నాలుగు వాక్ళాలు రాయగలగడం నాకెంతో సంతోషం.

184 సన ఎన్‌, వినయకుమూర్‌ 11%

ప్రలోభాలకు లొంగలేదు స్త వి. జగన్మోహన్‌రావు ౯ ఆంధ్రాబ్యాంక్‌ రిటైర్డ్‌ మేనేజర్‌ - వినయ్‌ అభ్యుదయవాది. ఆశయాలకు అనుగుణంగా పనిచేసేవ్యక్తి. పాలెం డిగ్రీ కాలేజీలో మేమిద్దరం కలిసి చదువుకున్నాం (1971- 74. కాలేజీలో ఉండగా వ్యాసరచన, కవితా రచన పోటీల్లో మొదటి స్థానంలో గెలిచేవాడు. తన తండ్రి గోపాల్‌ గారు వనపర్తిలో జరిగే అరాచకాలకు ఎదురొడ్డి నిలబడిన వ్యక్తి ఆయన కది, చిత్రకారుడు, అభ్యుదయవాటి. ఆ తండ్రీ కొడుకుల నొన్నిహిత్యంలో నేను న్ఫూర్తి పొందాను. వినయ్‌ పాత్రికేయుడిగా ఉత్తమ విలువలు పాటించిన వృక్తి. ప్రజాశక్తి ఎడిటర్‌గా చాలా కచ్చితమైన సమాచారాన్ని సమాజానికి అందించారు. సమాజంలో అవినీతి ఎండగట్టడంలో రాజీపడలేదు, ప్రలోభాలకి లొంగని వ్యక్తిగా గుర్తించబడ్డాడు. యుక్త వయసు నుండి నిజాయితీగా ఆశయాలకు కట్టుబడి ఉన్నారు. వినయ్‌ లాంటి మిత్రుడు ఉండడం నా అదృష్టం. 51 సం॥రాల తర్వాత కూడా వేము స్నేపాతులంగా ఉన్నాము. చదువుకోగలమా? ఉద్భోగాలు వస్తాయా? అన్న ఆలోచనతో ఉన్న మాకు సుబ్బయ్యగారు పాలెంలో నెలకొల్చిన కాలేజీలో చదువుకునే అవకాశం కలిగింది. పాలెంలో అడ్మిషన్‌ దొరకాలంటే కటిక దరిద్రుడై ఉండాలి లేదా ఇంటెలిజెంట్‌ విద్యార్థి కావాలి. అప్పట్లో ఆ కాలేజీకి అంత ప్రత్మేకత ఉండేది. ఎన్లో సాధించాలని మనం అనుకుంటాం. అవి జరగొచ్చు, జరగకపోవచ్చు, కాని తాను అనుకున్నవన్నీ సాధించిన వ్యక్తి వినయ్‌ విజ్ఞాన సంపన్నుడు, ఆదర్శమూర్తి. ఇక ఆయన నతీమణి నుజావతి వినయ్‌ జీవితంలోకి వచ్చిన వెందటిరోజు నుండి నేటివరకు కుటుంబాన్ని ఎంతో బాధ్యతగా కాపాడుకుంటూ వళ్చింధి. తన జీతంపైనే ప్రధానంగా కుటుంబం ఆధారపడి ఉండేది. సి. పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. *న౫ 185

(శతా కంభాలపల్లి కృష్ణ లో. సీనియర్‌ జర్బలిస్ట్‌, సియీటీ, ం/ ఫి హట్‌. ఓటా రీసెర్ట్‌ అండ్‌ స్టాటజీన్‌ షో సార్‌ పేరు చాలా మంది తవ్వగా రాస్తారు. అది అలవాటులో పోరపాటీ. బక సారి నేను వినయకునాూర్‌ అని రాస్తే మా నాన్న కావాలనే న్కూల్లో నాపేరు వినయకుమార్‌ అని దిద్దించారని చెప్పారు. ఇది 30 ఏళ్ళ క్రికం జరిగింది. ప్రజాశక్తిలో స్రూఫ్‌ రీడర్‌గా ఉంటూ విజయవాడ నుంచి ట్రాన్స్‌ఫర్‌ మీద హైదరాబాద్‌ వచ్చిన నాకు జర్షలిజింలో మరో కోజాన్ని చూపించింది వినయ కుమార్‌ సారే. విజయవాడలో అక్షరాలు దిద్దుకున్న నేను, ఆ తరువాత సార్‌ ద్వారా ఎన్నో విషయాలు నేర్చకున్నాను. ముఖ్యంగా హైదరాబాద్‌ చారిత్రక, సాంసృతిక విషయాలు అనేకం ఆయన వల్లే తెలిశాయి. ఉన్నంతలో పొదుపుగా బతకడం, మన పనులు మనమే చేసుకోవడం ఆయన్ను చూసి నేర్చకుస్షవే. పనిని వాయిదా వేయకుండా ఎప్టటిదప్పడే పూర్తి చేయడం ఆయనలోని గొప్ట లక్షణం. నేను డెస్క్‌ సైడ్‌ పనిచేస్తున్నా ఆయన రిపోర్టింగ్‌ అనుభవాలు వింటుంటే ఎప్పడెప్పడు రిపోర్టర్‌ అయిపోదామూ అన్న కోరిక నాలో బలంగా కలిగేవి. ఆ కోరిక ప్రజాశక్తిలో ఉన్నంత కాలం నెరవేరకపోయినా ఆ తరువాత నేను రిపోర్టర్‌ గానూ, అందులోనూ పొలిటికల్‌ బీట్‌లోనూ రాణించడానికి ఆయనే స్ఫూర్తి. జిర్షలిన్దు ప్రజల వక్షాన ఉండాలన్నది ఆయనను చూశాకే అర్ధమయ్యింది. వార్తను సెన్సేషన్‌ యాంగిల్‌లో కన్నా సెన్ఫిబుల్‌గా చూడాలన్న ఆయన మాటిలు ఎప్పడూ గుర్తుకు వస్తూనే ఉంటాయి. 1995లో పరిచయం అయిన నాటి నుంచి ఇన్టటి వరకు అదే ప్రేమ, అదే పంకరింపు, తోటి వారితో నరిగా పనిచేయించడాలికి పెద్దగా అరవాల్చిన పనిలేదని వినయ్‌ గారితో పనిచేసిన వారికి ఎవరికైనా తెలిసిపోకుంది. నువ్వు ఈ పని చేయలేదని ఎత్తి చూపే దిదులు.. ఇలా చేసి ఉండవచ్చు కదా కామ్రేడ్‌? అని ఆయన సున్నికంగా పెట్టే చురకలు చాలు ఎదుటి వారికి తమ తప్ప ఏంటో తెలిసిపోతుంది. ఆయనకు బాగా కోపం వస్తే 'ఏంది స్వామి నువ్వు అని ఆంటారు. అవ్నడు మనం ఏదో చేయకూడని పని చేసినట్టు లెక్క 70 ఏళ్ల వయసు దాటాక కూడా ఆయన ప్రతిరోజా సమాజానికి ఉపయోగపడే పనిలో నిమగ్దం అవుతున్నారంటే ఆయన కమిట్‌మెంట్‌ అంత గొప్పది. రిపోర్టర్‌గా చేరిన వత్రికకే సంపాదకుడు కానడం అంత చిన్న విషయం కాదు. చాలా తక్కువ మందికే ఆ అవకాశం వస్తుంది. తనకున్న శక్తీ సామర్భాలతో ప్రడాశక్తి పత్రికను సమర్థవంతంగా నడిపించారు. ప్రజరికు ఉపయోగపడే అనేక వ్యాసాలు రాయడమే కాకుండా పుస్తకాలు కూడా అనువాదం చేసి భవివృత్‌ తరాల కోసం భద్రపరుస్తున్నారు. వినయకుమార్‌ సార్‌ మీద వన్తున్న ఈ పుస్తకం ఎంతో మందికి మార్గదర్శకం అవుతుందని భావిస్తున్నాను. ఆయన జీవన ప్రయాణంలో ఉన్న ఆటుపోట్ల నుంచి నాలాంటి వాళ్ళే కాకుండా ముంధుతరం వారు కూడా నేర్చకోవార్ళిన అనేక విషయాలు ఉన్నాయి. ఆయన శిష్కులు ఎంత మందో ఇంకా ఎవరూ లెక్కబెట్టలేదు. ఆయన శిష్ముల్లో ఒకడిగా ఈ నాలుగు మాటలు రాసీ అవకాశం దక్కినందుకు సంతోషపడుతున్నాను. 186 శని. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ 1ల

ఒక కుటుంబంలా ప్రజాశక్తి య |!

• హా. కె. నరహరి న న్‌్‌ ప్రజాశక్తి సీనియర్‌ ఫాటోగ్రాఖర్‌ మ చ! వినయ్‌ సార్‌ను 1993 ఆగమ్హ 15న హైదరాబాద్‌లోని కుతుబ్‌షాహి టూంబ్స్‌ కి వెళ్ళినప్పడు మొదటిసారి చూశాను. హైదరాబాద్‌లో పనిచేస్తున్న ప్రజాశక్తి సిబ్బంది అక్కడికి పిక్షికగా వచ్చారు. అప్పడే ఆయన నాతో మాట్లాడారు. “హైదరాబాద్‌లో ప్రజాశక్తి ఎడిషన్‌ పెడుతున్నారు. నీకు ఆసక్తిగా ఉంటే రావచ్చు" అన్నారు. 1994 అక్టోబర్‌ 25న రూ. 600 జీతంపై ఉద్యోగంలో చేరాను. నాకు అప్పటివరకు ప్రైన్‌ కవరేజి గురించి తెలియదు. అంతకు ముందు నేను ఫంక్షన్స్‌లో ఫోటోలు తీసేవాడిని. ప్రెస్‌లో పనిచేయాలంటే సామాజిక స్పృహ ఎక్కువగా ఉండాలి. నాకు మొదట్లో ఫోటో తీయాల్సిన కోణం అంతగా అర్ధం కాలేదు. అప్పుడు కూడా వినయ్‌గారు నన్ను వెన్డుతట్టి ప్రోశ్సహించారు. తోటి ఉద్యోగుల విమర్శలు నన్ను బాధించాయి. నా కళ్టల్లో నీళ్ళు తిరిగాయి. అయినా నన్ను అథైర్భ్యవడనీయకుండా ఎన్సటికప్పడు నా వనితీరు మెరుగుపడాలని నాలో ధైర్యాన్ని నూరిపోశారు. ఆరు నెలలు నాకు సమయం ఇచ్చారు. మే ౩న నా పెళ్ళి మే 2న కూడా పని చేస్తూనే ఉన్నాను. అది చూసి వినయ్‌ గారు కోస్టడ్డారు. “మానవ నంబంధాల విలువ తెలీదా?గొ అని చెప్పి నన్ను డ్యూటీ నుండి ఇంటికి పంపించారు.

ఇక్కడ ఒక విషయం చెప్పాలి. ఎవ్వరి వద్దనైతే నాకు ట్రైనింగ్‌ ఇఫ్టించారో ఆయనకే బక రోజు హరిలాగా ఫోటోలు తీయాలని చెప్పడంతో నేను చాలా గర్వంగా ఫీలయ్యాను. మా ప్రజాశక్తిలోని ఉద్యోగులను ఎన్నో సార్లు పెక్షికలకు తీసుకెజ్టేవారు. ఆయనకు కుటుంబం అయినా సంస్థ అయినా ఒక్కటే అందరూ కలిసి ఉండాలి. మంచి చెడులు తెలుసుకొని ముందుకు వెళ్టాలని ప్రోళ్ల్ళహించేవారు. ఈ ౩1 ఏళ్ల ప్రయాణంలో వినయ్‌ సార్‌ దగ్గర నేర్చకొన్నవి ఎన్నో ఎన్నెన్నో... నేటికీ సార్‌ నన్ను అన్ని వధాలా ఆదరించడం నా అద్యష్టం. బషీర్‌బాగ్‌లో కాల్చులు జరుగుతుండగా 28 రీల్స్‌ ఫోటోలు తీశాను. కేంద్ర నాయకులు సీతారాం ఏచూరి నన్ను అభినందించారు. వినయ్‌ గారు జనరల్‌

బాడీ మీటింగ్‌లో నన్ను సత్కరించారు. ఇది నేను మరచిపోలేని ఘట్టం. సం. వేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌. 3% 187

రాజకీయాలపై చర్చ పెట్టేవారు వై. పార్ధసారథి న్‌ /_ ఫూర్వ చీఫ్‌ దిపోర్టర్‌, ప్రజాశక్తి (_ న నేను ప్రజాశక్తిలో బ్యూరో ఇన్‌చాద్దీగా పనిచేశాను. వినయ్‌ సార్‌

ఐలేకర్లకు మంచి సలహాలు ఇస్తారు. ఒక అంశాన్ని ఏవిధంగా రాయాలో, ఏవిధంగా పరిశోధించాలో స్పష్టంగా చెప్టేవారు. ఆ స్టోరీలో ఒక వేళ ఏదైనా చిన్న తప్ప దొర్లితే, ఫలానా లైన్‌లో తప్పులు సరిదిద్దుకుంటే చాలు అని చాలా సున్నితంగా చేష్టేవారు. వినయ్‌సార్‌ సీనియర్‌ జర్హలిస్టు కావడంతో ప్రతీది క్షుజ్ణంగా గమనిస్తారు. సిబ్బందితో ఎంతో ప్రేమగా ఉంటారు. వారి అర్జాంగి సుజావతిగారు కూడా మాతో చాలా అభిమానంగా ఉండేవారు. ఆమె వైద్యం ఐషయంలో మంచి సలహాలు, సూచనలు ఇస్తారు. ఆ దంపతులు సిబ్బందిని తమ కుటుంబ సభ్యులుగానే పరిగణించేవారు. నేను ప్రజాశక్తిలో 1997 ఫిబ్రవరి నుండి మే 2007 వరకు పని చేశాను. ఆయన న్యూస్‌ ఎడిటర్‌ నుండి ఎడిటర్‌ అయ్యే వరకు ఆయనతో పొటీ నా పయనం. నేను ఎడిటోరియల్‌ బోర్డులో సభ్యుడిగా కూడా పనిచేశాను. నడుస్తున్న చరిత్ర గురించి, వర్తమాన రాజకీయాల గురించి ఎప్పటికప్పడు మమ్మల్ని సార్‌ అలర్ట్‌ చేసేవారు. మాతో రాజకీయాలు చర్చించేవారు. సమాజానికి ఏది అవసరమో అధి రాయడానికే ప్రోళ్సహించేవారు. ఇక బాలాజీ, అయోధ్య రెడ్డి, ఎం. వేణుగోపాల్‌ రావు గారు, కోటేశ్వరరావు గార్లతో కూడా కలిసి పనిచేశాను. వారందరూ బ్బూరో ఇన్‌చార్జీలుగా చేశారు. వారి తర్వాత నేను కూడా ఇన్‌చార్జి అయ్యాను. వినయ్‌ సార్‌ సిబ్బందిని ఏనాడూ గట్టిగా కోపగించింది నేను చూడలేదు.

188 1౧న. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ పాపల

మాకు తెలిసిన పాత్రికేయ శిఖురం౦ జట ప్రజాశక్తి పూర్వ రిపోర్టర్‌ కాసిన్ని మాటలతో వాక్యాల కూర్చ తప్ట జర్దలిజింలో ప్రాథమిక విషయాలు కూడా తెలియకుండా 20 ఏళ్ల వయసులో పాత్రికేయ రంగంపై జిజ్ఞాసతో రంగ ప్రవేశం చేసిన నాలాంటి ఎందరికో బక లైట్‌ హౌజ్‌ లాగా మార్గదర్శనం చేసీ మమ్మల్ని ఆయన నూర్డ దర్శకత్వంలో తయారు చేసిన పాత్రికేయ గురువుల్లో వినయకుమార్‌ ముఖ్యులు. తెలిసీ తెలియక ప్రాథమిక దశలో చేసిన తప్పులను ఓపిగ్గా నరి చేయించడం ఇంకా గుర్తుంది. ఆటోమొబైల్‌ ఇంజనీరింగ్‌ నేపథ్యంలో వచ్చిన నాకు నగర నమగ్ర అభివృద్ధి, శాటిలైట్‌ టౌన్‌షిస్‌ల ప్రతిపాదనలు , నగర శివారు ప్రాంతాలను కలిపే రహదారులు, ఎలివేటెడ్‌ రోడ్ల ప్రతిపాదనఠి సమగ్ర నివేదిక నాతో అధ్భయనం చేయించి వరున కథనాలు రాయించిన ఆయన మార్గ దర్శకత్వం గురించి కొన్ని మాటల్లో చెస్పడం అసాధ్యం. సామాజిక, రాజకీయ పరిస్థితులను వాస్తవిక దృష్టితో పరిశీలిస్తూ తగు సూచనలు చేస్తూ పందఠ మంది పాత్రికేయులను తీర్చిదిద్దిన మేధావి. ఆర్టీసీ పై బక సాధారణ వార్త రాసిన తర్వాత కొనసాగింపుగా రెండు వారాల పాటు సీరియల్‌ కథనాలు రాయించారు, అలా జక స్టో తో వరుస కథనాలు ఎలా రాయాలో ప్రాక్టికల్‌గా చూపించారు. నేను రాసిన ఐక స్పెషల్‌ ఐటమ్‌ కి ఆయన పెట్టిన “ప్రధాని ప్రశ్నే ప్రశ్నార్థకం" అనే హెడ్డింగ్‌ సాక్షాత్తు ప్రధాని అభినందనలు అందుకుంది. నక్షల్‌ ప్రభావ ప్రాంతాల్లో పార్లమెంట్‌ ఎన్నికల హడావుడి కనిపించని పరిస్థితుల పై ఇచ్చిన స్పెషల్‌ స్టోరీ , మిత్రుడు ముజబాబుర్‌ రహమాన్‌ తో కలిని చేసిన ఎన్నికరి సర్వే కథనాలకు నాతో ఆయన పెట్టించిన హెడ్డింగులు హైలెట్‌ గా నిలిచాయి. తనకంటూ బలమైన రాజకీయ విధానం అంటూ ఉన్నా. తన శిష్కులుగా ఎస్టటికప్పుడు రాజకీయ, సామాజిక పరిస్థితుల్లో మార్చులను చక్కగా వివరించే వారు. శిష్యులను తన పిల్లలుగా భావించి. ఒక తండ్రిలా నలవోలు, సూచనలిళ్ళి గైడ్‌ చేసే వారు. హైదరాబాద్‌ మహా నగరంలో వని చేసిన, చేస్తున్న జర్జలిస్టుల్లో ఆయనకంటూ ఓక ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. జర్జలిన్దుల సంక్షేనుం కోనం పని చేసేవారు. వివిధ సందర్భాల్లో కష్టాల్లో చిక్కుకున్న జర్జలిన్దులిను తన నహచర జర్జలిస్టులతో కలిని ఆదుకునేందుకు తన వంతు కృషి చేసేవారు. వృక్త్షిగతంగా వామపక్ష భావజాలం కలిగినప్పటికీ ననాతన భావజాలానికి చెంధిన పాత్రికేయులతో కూడా నన్నిహిత వ్యత్తి సంభింధాలు కలిగి ఉండేవారు. వ్యక్తిగత జీవితంలోనూ, వృత్తి పరమైన జీవితంలోనూ కుటుంది నభ్కులు, సహచరులతో ఎలా మెలగాలో _ భావోద్వేగాలకతీతంగా ఆచరణాళ్మక నూచనలు చేసీ వారు. జర్డలిస్టుగా తన బాధ్యతకు నూటికి నూరు శాతం న్యాయం చేస్తారంటే అతిశయోక్తి కాదు. నమకాళ్‌న రాజకీయ , ఆర్థిక , చలన చిత్ర సాంస్కృతిక రంగాలపై విశ్లేషణ చేసే విమర్శనాత్మక ఆలోచనపరులుగా మమ్మ్షి తీర్చిదిద్దిన వినయ్‌ గారికి సదా కృతజ్ఞలం ... స. పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ సన 189

గర్వపడుతున్నాను న వని రిటైర్డ్‌ అడిషనల్‌ జనరల్‌ మేనేజర్‌, ఇసిఐఎల్‌ మీ

బాల్యం తలుచుకొగానే మనన్సంతా ఆనందంతో నిండిపోతుంది. నా బాల్య

మిత్రుల్లో వినయ్‌ ముఖ్యడు. ఏనయ్‌ పేరుకు తగ్గట్టుగానే వినయ నంపన్నుడు. ఆలోచనా వరుడు. ఏ విషయానైైనా తార్కిక కోణంతో ఆలోచించేవాడు. భావోద్వేగంతో తొందరపడేవాడు కాదు. తనకు ఈ తార్మిక తార్కికం ఎలా వచ్చిం అన్నప్పుడు నేను తవ్చక వినయ్‌ నాన్న గారు గోపాల్‌ గారి గురించి కొంచం ప్రస్తావించాలి. ఆయన్ని కలిసింది కొద్ది సమయమే అయినా మాకు సొమాజిక, ఆర్థిక, భౌగోళిక రాజకీయాలను అర్థమయే రీతిలో తెలియ చెప్టేనవారు. ఆయన ఆ రోజుల్లోనే కమ్యూనిజం పై నమ్మకం కల్లిన వ్యక్తి. అమెరికా గుత్త ఆథిపత్యం గురించి మాకు చెప్పేవారు. ఆయన మాటలు మమ్మల్ని మంత్రముగ్గుతలను చేసేవి.

ఆ కొలంలో మళ్టీవర్జన్‌ విద్యార్థులు 9వ తరగతిలోనే ఆవ్వన్లు తీసుకోవాలి. అలా నేను ఎంపిసి, వినయ్‌ బైపిసి తీసున్నాం. తర్వాత నేను ఉన్మానియా యూనివర్శిటి ఇంజినీరింగ్‌ లో జాయిన్‌ అయ్యాను. వినయ్‌ బిఎస్సీ లో జాయిన్‌ అయ్యాడు. మా తల్లిదండ్రులు మమ్మల్ని కులమతాల పిచ్చితో పెంచలేదు. వినయ్‌ అమ్మగారు జొన్న రొట్టిలు చక్కగా చేసేవారు. నేను వినయ్‌ ఇంటికి ఎప్పుడు వెళ్లినా జొన్నరొట్టె. పప్ప తినకుండా వచ్చేవాడిని కాదు. మా అమ్మగారు మాతో పాటు వినయ్‌కి భోజనమో

చిరుతిళ్లో పెట్టేది. ఆ రోజుల్లో మాకు సైకిల్‌ తొక్కటం అంటే విపరీతమైన సరదా. నేను వినయ్‌ వనపర్తికి దగ్గరలో వున్న గోపాల్‌ పేట, బుద్దారం వంటి గ్రామాలకు సైకిల్‌పై వెళ్లేవాళ్లం.

గ్రాడ్యుయేషన్‌ తర్వాత నేను ఇసిఐఎల్‌లో టెక్నికల్‌ ఆఫీసర్‌గా జాయిన్‌ అయ్యాను. తను కొంత కాలం హైదరాబాద్‌ నర్మింగ్‌ హోంలో పనిచేశాడు. తదనంతరం ఈనాడులో చేరారు. ఆ తర్వాత ప్రజాశక్తి బన పత్రిక రిపోర్టర్‌గా జాయిన్‌ అయ్యాడు. తను చభివిన చదువుకు పత్రిక సంపాదకుడుగా పని చేయటానికి ఏ విధమైన పొంతన లేదు. నా గట్టి నమ్మకం గోవాల్‌ అంకుల్‌ మా వినయ్‌ చేయి పట్టి పాత్రికేయుడిని చేయించారని నాకనిపిస్తుంది. వినయ్‌ తన తండ్రి వారనత్వం నాంతం చేసుకున్నాడు. చాలా కష్టనష్టాల కోర్టి ఐనయ్‌ సాథించిన ఘనతను చూసి నేను చాలా గర్వంగా ఫీల్‌ అవుతాను. నేటికి మూ స్పేహితుల్లో వినయ అంటే జక ప్రతేక స్థానం, ఆత్మీయత, ఆనందం, 190 జల. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ 22౫

ఆశ్చర్యంఆసందయము జీ | రావుల రామకృష్ణా రెడ్డి . విశ్రాంత సివిల్‌ ఇంజనీర్‌ మ. నా బాల్బమత్రుడు వినయ కుమార్‌ ఒకరోజు నాకు ఫోన్‌ చేసి నేను నా ఆత్మకథ రాస్తున్నాను. నీవు నా గురించి ఒక పేజికి మించకుండా రాసిమ్మని అడిగాడు. నాకు చాలా ఆశ్చర్యం కలిగింది. కించిత్తు గర్వం కూడా కలిగింది. నన్ను తన మంచి మిత్రుల్లో బకరిగా భావించినందుకు. నా మిత్రుడు బక మంచి జర్దలిస్టు, అనువాదకుడు. కావున నా మిత్రునితో ఉన్న అనుబంధాల గురించి గుర్తున్న విషయాలు కొన్ని రాసిస్తే దానిని బక క్రమ పద్ధతిలో అతనే సవరించుకొంటాడని వెంటనే “సరే అన్నాను. స్కూల్లో ఉండగా మంచి స్తేహితులం. మాదొక పద్ద మిత్ర బృందం. వోకీ ఆడేవాళ్లం. వినయ్‌ మా ఇంట్లోనే రాత్రి పూట చదువుకునేవాడు. వాళ్ల ఇంటికి కరెంట్‌ లేదు. నేను మా పెద్ద తమ్ముడు సుదర్శన్‌ రెడ్డి, చిన్న తమ్ముడు చంద్రశేఖర రెడ్డి (ఎంఎల్‌ఏగా రాజ్యసభలో టిడిపి సక్షనాయకుడిగా పని చేశాడు). మా ఇంటి వసారాలో రాత్రి పూట వరుసగా పడుకొనేవాళ్లం. 12వ తరగతి పూర్తయ్యాక ఎవరికి వారే యమున తీరే అన్నట్లుగా ఉన్నాం. అయినా ఒకరి విషయాలు మరొకరు తెలుసుకుంటూ ఉండేవాళ్లం. వినయకుమార్‌ జర్జలిస్టుగా మారారని తెలసి చాలా ఆనందం కల్గింది. నేను ఇంజనీరింగ్‌ చదవడానికి కర్షావిక రాష్త్రం బాగల్‌కోట్‌కు వెళ్లిపోవడం వల్ల మా మిత్రులందరితో తరచూ కలిసీ అవకాశం కోల్పోయాను. కాని గోపాల్‌జీ వల్ల మా తమ్ముడు సుదర్శన్‌ రెడ్డి ద్వారా వినయ్‌ విషయాలు తెలిసేవి. వినయ్‌ ప్రేమ వివాహం చేసుకున్నాడని, ప్రతిభగల జర్హలిస్టుగా స్థిరపడ్డాడని తెలిసి చాలా సంతోషించాను. వినయ్‌ పిల్లలకు పెళ్లిల్లు అయ్యాయని, అందరూ బాగా స్థిర పడ్డారని తెలిసి ఆనందించాను. ఎడిటర్‌గా పదప్‌ విరమణ చేసి సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రంలో కార్భదర్శిగా నియమితులయ్యాక నేను కూడా బాగ్‌లింగంపల్లిలో స్థిరపడ్డాను. దానివల్ల తరచుగా కలుసుకునే అవకాశం ఇట. వేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ సట 191

కల్లింది. వారి సప్రది ఉత్మవాన్ని వారి పిల్లలు ఘనంగా జరిపించారు. అందుకు తన చిన్ననాటి మిత్రులతో పాటు తన జీవితంలో ఎందరితో కలిసి పనిచేశారో అందరినీ ఆన్వోనించారు. వారి మనవరాలు (కొడుకు కూతురు) ఆ ఉత్సనంలో భరతనాట్యం ప్రదర్శించడం అద్భుతం అనిపించింది. ఇంగ్లాండ్‌లో ఉంటూ భారతీయ కళలు నేర్చకోవడం చాలా అభినందనీయం. వినయ్‌ తాను సని బత్తిడిలో ఉండి కూడా తన 'చిన్షనాటి మత్రులందరిని బక తాటిపై తెచ్చే పనిలో చురుకైన పాత్ర నిర్వహిస్తున్లాడు. ఎంతో సహనశీలత, స్నేహశీలత కలవాడు. చనిపోయిన మిత్రులకు నివాళులు అర్చించే కార్యక్రమూలు నిర్వహించారు. వారి నాన్న జ్లాపకార్థం సుందరయ్య ఏజ్ఞాన కేంద్రం అధ్వర్భంలో వనపర్తిలో జనరిక్‌ జౌషధ శాల ప్రారంభించి ఎంతో మంది పేదవారికి సాయం చేస్తున్నారు. వినయ్‌ వోకీ జట్టులో ఆడుతూనే అంపైరింగ్‌ చేసేవాడు. ప్రత్యర్థి జట్టులో ఆడుతున్నా ఆయన నిర్ణయాన్ని మేము అంగీకరించేవాళ్లం. మదన్‌ గోపీతో పాటు ఎంతో మంటి మిత్రులతో మా వొకీ టీం ఉండేది. చిన్నప్పుడు నాకు ఏవో కథలు, నవలలు రాయాలనే అభిలాష ఉండేది. బక సారి నేను రాసిన ఒక కథను వినయ్‌ వాళ్ల నాన్ష గారికి చూపించాలని నన్ను తన ఇంటికి పిలుచుకుపోయాడు. వాళ్ట నాన్న నేను రాసింది చూసి ఉదయిస్తున్న సూర్యున్ని బాల భాస్కరుడు అనాలని చెప్పారు. ఒడిదుడుకులను ఎదుర్కొని తన కంటూ ఒక ప్రత్యేకతను స్యప్టించుకొన్న వ్యక్తి జీవత కథ ఎందరికో స్టూర్తినిస్తుందనడంలో సందేహం లేదు. వారి శ్రీమతి సదా వారి వెన్నంటే ఉండి ముందుకు నడిపించే విధానం చాలా ప్రశంసనీయం. వారి శ్రీమతికి నా అభినందనలు. 192 జిక. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ “౫41

ఆయన మాటల్లో ల. కొత్త విషయాలు తెలుస్తాయి వ. జరాములు ౯ (౨. ఎన్‌వికె కోశాధికారి, రచయిత జ మిత్రులు సదుర్గ్ల వనయకుమార్‌ గారితో నా అనుబంధం మూడు దశాబ్దాల పైబడే. ఇద్దరం చాలా కాలం పాటు మార్మిన్ట్‌ పార్టీ రాష్ట్ర కమిటీలో నహచరులుగా ఉన్నాం. ప్రస్తుతం ఇద్దరం సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రం నిర్వహణలో కొనసొగుతున్నాం. ఆయన కార్యదర్శి. నేను కోశాధికారి. వినయకుమార్‌ గారు మహబూబ్‌నగర్‌ లోని వనపర్తి లాంటి వెనుకబడిన ప్రాంతంలో పుట్టి సామాజికంగా, ఆర్దికంగా ఎన్లో ఇబ్బందులు ఎదుర్కొని అంచెలంచెలుగా ఎదిగి ఉ భయ తెలుగు రాష్ట్రాలలో ప్రముఖ జెర్గలిస్టుగా, విన్లేషకుడిగా ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందారు. పీడిత ప్రజల పత్రిక ప్రజాశక్తి దినపత్రికకు ఎడిటర్‌గా ఆయన చేసిన విశేష కృషి అందరికీ జ్ఞాపకం ఉంటుంది. ప్రజాశక్తిని బక వామసక్ష, సామాజిక శక్తులకు కరదీపికలా తీర్చిదిద్దవింలో ఆయన కృషి ఎన్నటికీ మరువలేనిది. ప్రస్తుతం తెలుగు రాష్ట్రాలలో అనేకమంది రచయితలు, జర్షలిన్దులు తాము వినయ్‌ గారి శిష్యులమని చెవ్పకోవటానికి గర్వవడుతుంటారు. దానినిబట్టే వినయకుమార్‌ గారి విశిష్టతను అర్థం చేనుకోవచ్చు. సంపాదకులకు సహజంగానే రాజకీయ ఆర్థిక, అంశాలపై పట్టు ఎక్కువగా ఉంటుంది. వినయకుమార్‌ గారికి వాటితో పాటు సామాజిక, సాంన్కతిక అంశాలపై ఉన్న వట్టు అసాధారణమైనది. అలా పట్టున్న కొద్దిమందిలో వినయకుమార్‌ గారు ప్రముఖుడని చెప్పవచ్చు. ఆయన పార్టీ కమిటీ నమావేశాల్లో సామాజిక, సాంన్సృతిక అంశాలపై మాట్లాడుకుంటే నాయకులకు కొత్త విషయాలు తెలిసేవి, పూలే, అంబేడ్కర్‌, పెరియార్‌ తదితర సామాజిక ఉద్మమకారులపై చేసిన ఉపన్మాసాలు, రచనలు ఎంతో విశ్లేషణాత్మకంగా స్ఫూర్తిదాయకంగా ఉంటాయి. వినయకుమారి గారు గొప్ట నిర్మాణ దక్షత కలిగిన వాడు. తనతో పని చేస్తున్న సిబ్బందిని విశ్వాసంలోకి తీసుకొని సమిష్టిగా పనిచేయించడంలో ఆయనటి ఒక ప్రత్యేక నైలి. అప్పుడు ప్రజాశక్తి, ఇప్పడు నుందరయ్యు విజ్ఞాన తేంద్రం ఈ రెండు నంస్ధలను ఆయన విజయవంతంగా నిర్వహించథిమే ఆయన నిర్మాణ దక్షతకు నిదర్శనం. వినయకుమార్‌ గౌరికి 70 ఏళ్లు దాటాయి. అనారోగ్య సమన్శలు కూడా వచ్చాయి. అయినా అవి తన సనికి ఆటంకం రాకుండా చేసుకుంటూ పోకాడు. ఆఫీసులో ఎప్పుడూ ఖాళీగా కనపడడు. ఆయన గదిలోకి ఎవ్వడు వెళ్ళినా చేతిలో కలం ఉంటది. ఏదో రాన్తూనే ఉంటాడు. “అట్టడుగున వడిన చరిత్రలన్నీ కావాలివ్పుడు” అన్నట్లు అణచబడ్డ, నిర్లక్ష్యానికి గురైన వారి చరిత్రలన్ని వెలికితీస్తూ ఉంటాడు. ఆయన శరీరం అనుమతించే వరకు. ఆయన మెదడు, కళ్ళు చేయి సని చేసేంతవరకు ఆయన కలం ఆగదు. ఇ. ప్రేపర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ సట 193

కల్గింది. వారి సప్తది ఉత్మవాన్ని వారి పిల్లలు ఘనంగా జరిపించారు. అందుకు తన చిన్ననాటి మిత్రులతో పాటు తన జీవితంలో ఎందరితో కలిసి పనిచేశారో అందరినీ ఆహ్వానించారు. వారి మనవరాలు (కొడుకు కూళకురు) ఆ ఉత్మవంలో భరతనాట్టం ప్రదర్శించడం అద్భుతం అనిపించింది. ఇంగ్లాండ్‌లో ఉంటూ భారతీయ కళలు నేర్ష్మకోవడం చాలా అభినందనీయం. వినయ్‌ తాను పని జత్తిడిలో ఉండి కూడా తన చిన్షనాటి మిత్రులందరిని ఒక తాటిపై తెచ్చే పనిలో చురుకైన పాత్ర నిర్వహిస్తున్నాడు. ఎంతో సహనశీలత, స్నేహశీలత కలవాడు. చనిపోయిన మిత్రులకు నివాళులు అర్చించే కార్యక్రమాలు నిర్వహించారు. వారి నాన్న జ్ఞాపకార్ధం సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రం అధ్వర్యంలో వనపర్తిలో జనరిక్‌ జొషధ శాల ప్రారంభించి ఎంతో మంది పేదవారికి నాయం చేస్తునారు. వినయ్‌ వోకీ జట్టులో ఆడుతూనే అంపైరింగ్‌ చేసేవాడు. ప్రత్యర్థి జట్టులో ఆడుతున్నా ఆయన నిర్ణయాన్ని మేము అంగీకరించేవాళ్లం. మదన్‌ గోపీతో పాటు ఎంతో మంది మిత్రులతో మా వోకీ టిం ఉండేది. చిన్నప్పుడు నాకు ఏవో కథలు, నవలలు రాయాలనే అభిలాష ఉండేది. బక సారి నేను రాసిన ఒక కథను వినయ్‌ వాళ్ల నాన్ష గారికి చూపించాలని నన్నుతన ఇంటికి పిలుచుకుపోయాడు. వాళ్ళ నాన్న నేను రాసింది చూసి ఉదయిస్తున్న సూర్మున్ష బాల భాస్కరుడు అనాలని చెప్పారు. ఒడిదుడుకులను ఎదుర్కొని తన కంటూ ఒక ప్రత్యేకతను న్యష్టించుకొన్న వ్యక్తి జీవిత కథ ఎందరికో స్టూర్తినిస్తుందనడంలో సందేహం లేదు. వారి శ్రీమతి సదా వారి వెన్నంటే ఉండి ముందుకు నడిపించే విధానం చాలా ప్రశంసనీయం. వారి శ్రీదుతికి నా అభినందనలు. 192 సని. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ 1128

ఆయన మాటల్లో త. కొత్త విషయాలు తెలుస్తాయి స న. జి. రాములు . ల వ. మిత్రులు సదుర్ల వినయకుమార్‌ గారితో నా అనుబంధం మూడు దశాబ్దాల పైబడే. ఇద్దరం చాలా కాలం పామి మార్మిన్ట్‌ పార్టీ రాష్ట కమిటీలో నహచరులుగా ఉన్నాది. ప్రస్తుతం ఇద్దరం సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రం నిర్వహణలో కొనసాగుకున్నాం.. ఆయన కార్యదర్శి. నేను కోశాధికారి. వినయకుమార్‌ గారు నుహబూబ్‌నగర్‌ లోని వనసర్తి లాంటి వెనుకబడిన ప్రాంతంలో పుట్టి సామాజికంగా, ఆర్డికంగా ఎన్లో ఇబ్బందులు ఎదుర్కొని అంచెలంచెలుగా ఎదిగి ఊఉ భయ తెలుగు రాష్ట్రాలలో ప్రముఖ ఇర్షలిస్టుగా, విశ్లేషకుడిగా ప్రత్యేక గుర్తింవు పొందారు. పీడిత ప్రజల పత్రిక ప్రజాశక్తి దినపత్రికకు ఎడిటర్‌గా ఆయన చేసిన విశేష కృషి అందరికీ జ్ఞాఫకం ఉంటుంది. ప్రజాశక్తిని ఒక వామపక్ష సామాజిక శక్తులకు కరటీపికలా తీర్చిదిద్దింలో ఆయన కృషి ఎన్షటికీ మరువలేనిటి. ప్రస్తుతం తెలుగు రాష్ట్రాలలో అనేకమంది రచయితలు, జర్షలిన్ధులు తాము వినయ్‌ గారి శిమ్యలమని చెవ్సుకోవటానికి గర్వవడుతుంటారు. దానినిబట్టే వినయకుమార్‌ గారి విశిష్టతను అర్ధం చేసుకోవచ్చ. సంపాదకులకు సహజంగానే రాజకీయ అర్ధిక, అంశాలపై పట్టు ఎక్కువగా ఉంటుంది. వినయకుమార్‌ గారికి వాటితో పాటి సామాజిక, సాంన్వతిక అంశాలపై ఉన్న వట్టు అనాధారణమైనది. అలా సట్టున్న కొద్దిమందిలో వినయకుమార్‌ గారు ప్రముఖుడని చెప్పవచ్చు ఆయన పార్టీ కమిటీ సమావేశాల్లో సామాజిక, సాంన్కృతిక అంశాలపై మాట్లాడుతుంటే నాయకులకు కొత్త విషయాలు తెలిసేవి. పూలే, అంబేడ్కర్‌, పెరియార్‌ తదితర సామాజిక ఉద్యమకారులపై చేసిన ఉపన్యాసాలు, రచనలు వోతో విశ్లేషణాత్మకంగా స్ఫూర్తిదాయకంగా ఉంటాయి. వినయకుమార్‌ గారు గొప్ట నిర్మాణ దక్షత కలిగిన వాడు. తనతో పని చేస్తున్న సిబ్బందిని ఐశ్యాసంలోకి తీసుకొని సమిష్టిగా పనిచేయించడంలో ఆయనటి జక ప్రత్యేక శైలి. అప్పుడు ప్రజాశక్తి ఇప్పుడు నుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రం ఈ రెండు సంస్థలను ఆయన విజయవంతంగా నిర్వహించటమే ఆయన నిర్మాణ దక్షతకు నిదర్శనం. వినియకునూర్‌ గారికి 70 పళ్లు దాటాయి. అనారోగ్య సమస్యలు కూడా వచ్చాయి. అయినా అవి తన పనికి ఆటంకం రాకుండా చేసుకుంటూ పోతాడు. ఆఫీసులో ఎప్పడూ ఖాళీగా కనవడడు. ఆయన గదిలోకి ఎవ్వడు వెళ్ళనా చేతిలో కలం ఉంటది. ఏదో రాన్తూనే ఉంటాడు. “అట్టడుగున వడిన చరిత్రలన్ష కావాలిస్పడు" అన్నట్లు అజచబడ్డ, నిర్లక్ష్యానికి గురైన వారి చరిత్రలన్ని వెలికితీస్తూ ఉంటాడు. ఆయన శరీరం అనునుతించే వరకు... ఆయన మెదడు, కళ్ళు చేయి వని చేసేంతవరకు ఆయన కలం ఆగదు. జని. పేపర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ 193

సార్ధక నామధేయుడు టు. సీనియర్‌ జర్జలిస్టు జ ! వినయ భూషణుడు వివాదాలకు, రాద్గాంతాలకు దూరం. శాంతం, సౌమ్యం ౪ వ్యక్తిత్వం. పాత్రికేయంలో తలపండిన వాడు. స్నేహానికి విలువ గౌరవం ఇచ్చేవాడు. కో నుఖాలు తెలిసిన వాడు. 1979 సెప్టెంబర్‌ 15న ఓ పాతికమందిమి జే టో పాత్రికేయంలోకి అడుగు పెట్టాం, ఈనాడు శిక్షణ ద్వారా. వారిలో పలువురు ౯ రంగాలకు వలసపోగా ఇష్టటికీ పాత్రికేయ జీవితం సాగిస్తున్నది, ఆత్మీయంగా మెలిగేటి కొద్టిమంథి మాత్రమే. వారిలో వినయ్‌ బకరు. లజ 0లో శి ఎ ఆన అక్షి బి ంచేవారు. ఆర్ష క్షణ ఇచ్చిన ప్రముఖులు ప్రతిరోజూ మాకు ప్రశ్చలు సంధి ర వాటికి జవాజియ్మడంలో కొందరు ఆవేశంగా, కొందరు అనాలోచితంగా, ఇం సలో ఉచ్చస్యరంలో స్థందించేవారు. శిక్ష తరగతి గదిలో ఎడమవైపు రెండో. మూడో వర ల కూర్చునే వినీయకుమార్‌ మెల్లగా లేచి నిర్మొాహమాటింగా, శాంతంగా చెప్టదలచుకునే క్లుప్తంగా చెప్పేవాడు. టీవి చర్చల్లో రాజకీయ సిద్ధాంతాల విశ్లేషణల నందర్హంగొ నిర్మొహమాటంగా వ్యవహరించేవాడు. నిండుకుండ. మౌనం ఆయన భూషణం. ఆయన సతీమణి కూడా ఆయన మార్గంలో ప్రయాణిస్తూ, ఆయన భావకాలొగి ప్రోళహిన్తూ సాహితీ, రాజకీయ కార్మక్రమూలలో అండగా ఉండడం ప్రశంసనీయం. __ శిక్షణ పూర్తయ్యాక హైదరాబాద్‌లో స్టాఫ్‌ రిపోర్టర్‌గా నియమితుడై స్థిరంగొ తన ప్రతిభా పాటవాలు చాటుకున్నాడు, తన వామపక్ష సిద్ధాంతాలకు అనుగుణంగా, ఈనొడుు రాజీనామా చేసి సిపిఐ(ఎం) “ప్రజాశక్తి పత్రికలో రిపోర్టర్‌గా చేరాడు. వివిధ దశలు దోల్త , హౌసింగ్‌ సొసైటీలో నా రు జర్జలిస్ట్‌ యూనియ సింగ్‌ సొసై! .. మారు పుష్కర కాలం క్రిం ఆయన ప్రజాశక్తి సంపాదకుడుగా ఉన్నపుడు గ సంపాదరీయాల సంకలనం అక్షరధారా కు ముందు మాటి రాయాలని నేను అభృర్థీంతో అంగీకరించి, నా వృత్తిని, ప్రవృత్తిని బొ స్ట్‌వృతిరేక దక్రథలి నియాడుకూనే, నాకున్న కమ్మూనిస్ట్‌ వ ల్‌ నివ్మర్వ్నగా కొన్ని వాక్తాలు రాయడ నయోళి పలికి మనే ౦ వినయకుమార్‌కే సాధ్యం. పాత్రికేయుడైనష్ట పదవీ విరమణ అనంతరం “సుందరయ్య విజాన * నిర్వహ నేటికీ కీలకపాత్ర పోషిన్సూ, అ్రనేక్ర క్లో చంద్రం గా తొర్యకమాలకు సూత్రధారిగా నిలిచాడు.

కు గే సౌమ్యుడు, ఆప్తమిత్రుడు ఎం, హామసుందర రావు చ సీనియర్‌ జర్షలిస్ట్‌ స్ట వాటు నం దినపత్రిక హైదరాబాద్‌లో చేరిన తరువాత నారు అ్తునతో సీనియడు జర్హలిస్టుల సంఘంలో పనిచేసే అవకాశం కలిగింది. అప్పట్లో మా నర్షింగ ₹ వీ. రామారావుగారు, కె. శ్రీనివాస రెడ్డి గారు. సాశం యాదగిరి గారు, నంగ రావ గారు ఎన్‌ నినయకనూర గారు కర మం బలా టసుల సంఘంలో చాలా క్రియా శీలకంగా పనిచేసే వారు. అటు సిమ్మట వనయుకుమరే తో వాటు అంతా ముష్కర మరయు నా స్జై ' బయకుమూర్త్‌ రు ప్రజాశక్తి 8 హైదరాబాద్‌లో చీఫ్‌ రిపోర్టర్‌గా పనిచేసి తరప్ప సియన్‌కు కూడా సమయం కేటాయించేవారు. హైదరాబాద్‌లో యూనియన్‌ గర్ర)న అందరూ చాలా కార్యక్రమాలను నిర్వహించేవారు. పరి ప్రైద రాబాద్‌లో ఐదిధ వేత్తికల్లో పనిచేసే జర్షలిస్తులందరి తోటి ఆయనకు మంచి సు ండేబ ఆయా పత్రికల్లో జర్దలిన్తు మితులకు సమస్మ వచ్చినస్తడు భల ఇ. చాకచక్కంగా సలవోలిస్తూ, నమస్య పరిష్కారాలకు చేయూతనిచ్చే నారు. యూనియన్‌ ఆధ్యర్భంలో అనేక పోరాటాలు సలం యూనియన్‌ సహచరుడిగా నేను డా ఆయనల సేంటూ చాలా విషయాలు తెలును కోగలిగాను. యూనియన్‌ వార్టకనూల్తి చాలా స్పష్టతతో ఉంటూ సమస్యలను అధిగమిస్తూ ఎవరిలోనూ వృతిరేక లానం రాకుండా ప్రయత్నించే వారు. ఈ సృసలలో అయన ప్రజాశక్తి ఎడిటర్‌ బాధ్యతలు పట్టిన సిమ్మట యూనియన్‌కు సలవోలు ఇచ్చేవారు. కలన *ికివ్‌ పౌసింగ్‌ నాసెటీ కార్భదర్శిగొ ఉంటూ కమిటీ నభ్యులతో సీనియర్లతో షా గోపనపల్లిలో వాసం సా న పెంచడం విదయ పాత్ర పోషించారు. ఆయన వౌసింగ్‌ సొఫైటీ కార్గదరిగ్గై ఉన్నప్పుడే ప్రభుత్వం రోపనప్లిలో ల్‌ ఎకరాల న్లలం కేటాయించింది. క విధంగా దాదాసు 600 మందికి పైగా జర్జలిస్టులు స్థ ర్వ ఎంతో మంది సం అద్రస్లైరు ప్రయత్నించినా ఇప్పటి నరకు జిర్దలిస్టులకు 5ళ్ల స్థలాల కేటాయింపు మళ్ళే దేశ రాజకీయాల పట్ట, ఆయా ప్రభుత్వాలు అనుసరించే విషయాల పట్టి టీవీ చర్చల్లో ప్రాఫోన్తస్పడు ఆయన స్పష్టమైన వైఖరితో తన అభిప్రాయాన్ని నిక్కఖిగ చెప్టభారు. బూ నక్త టాగియనిస్ట్‌గా, రచయితగా, ఐమర్శకుడిగొ సలు సభా కార్థక్రమాల్లో వూట్లర్రీదుపో నరా రచయితగా వినకు పూ చైతన్యానికి ఉపయోరనరలా బడటం ఆయన ప్రత్యేకత. లన. ప్రేపర్‌బాయ్‌ టు ఎదీటల్‌ సలల 195

మాకు ఆదర్శం 2 న. కిల్లేగోపాల్‌ సిపిఐ(ఎం నాయకుడు, మహబూబ్‌నగర్‌ ఉష్ముడి మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లాలో వనపర్తి ఉద్యమాల గడ్డ. జిల్లాకు వనపర్తి ఉద్భమ కేంద్రంగా ఉండేది. వినయన్న వనపర్తి వాసి. 1971 నుండి 74 మధ్య పాలెం సైన్స్‌ కళాశాలలో బిఎస్సీ చదివారు. 1974లో హైదరాబాద్‌ వచ్చారు. 1977-79లో నేను ఇంటర్మీడియట్‌ చదువుతున్నాను. అప్పడే వినయన్న తండ్రిగారితో నాకు పరిచయం వెర్దడింది. ఆనాటి నుండి నేటి వరకు కూడా మా కుటుంబాల మధ్య మంచి మత్రుత్వం ఉంది. వినయన్న ఏ పని అప్టగించినా దానిని పూర్తి బాధ్యతగా నిర్వహించి మంచి ఫలితాలు రాబట్లారు. తన తండ్రిని ఆదర్శంగా తీసుకొని ఆయన అడుగుజాడల్లోనే నడిచారు. వారి తండ్రికి తెలుగు నాహిత్యం మీద మంచిపట్టు ఉంది. ఏ విషయాన్ని అయిన చాలా లోతుగా పరిశీలించి మాకు చెప్టేవారు. వినయన్ల జిల్లాకు సంబంధించి చెప్పాల్సిన నందర్ధంలో ఆ జిల్లా సామాజిక, రాజకీయ, వ్యాపార, సాంస్కృతిక నీటి పారుదల పరిస్థితులేంటి? చేపట్టాల్సిన పనులేంటి, ఇలా అన్ని విషయాలు విడమరచి చెప్పేవారు. మేము తనవద్ద చాలా విషయాలు తెలుసుకొన్నాము, నేర్షకొన్నాము. ఆయన మా కెంతో ఆదర్శం. వినయన్న తమ్ముడు ఎన్‌. ప్రేమ్‌ కుమార్‌ ఆధ్వర్యంలో మేము యఎన్‌ఎఫ్‌ఐలో చేరాము. విద్యార్థి ఉద్యమాల్లో చురుకుగా పాల్గాన్నాము. కృష్ణాజిల్లా దివిసీమ ఉప్పెన బాధితుల సవోయార్థం ఎస్‌ఎఫ్‌ఐ తరపున షాప్‌ టు షాన్‌ తిరిగి పైసలు వసూలు చేసి బాధితులకు అందించాము. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో అగ్రకులాల గొడవల్లో గాయపడిన దళిత విద్భార్కులకు రక్షణ, వసతి కల్చించేవాళ్టము. వినయన్ల కుటుంబమంతా సమాజం కోసమే పని చేశారు. వినయన్న ఆదర్శవంతమైన కమ్యూనిస్టు కుటుంబం. 196 జస ఎన్‌ వినయకుమార్‌ సరన

జర్నలిస్టు దీపదారి "హు ్మ

అధ్యక్షులు, తెలంగాణ పాట శ నం జర్షలిజాన్ని భూమార్గం పట్టించాలని తహతహ

నామాజక సమరంలో రాజీ ఎరుగనితత్వం

ప్రజాశక్తి ఆచార్య జర్హలిస్టుల గురువర్య

అక్షరమే ఆయుధమై పోరుబాట నడువాలని..

పోటెత్తిన శ్రామిక జన పోరాటం గెలవాలని

అరుణ కేతనం మానవ చరిత్రను నిర్మించాలనే

అనువాదాల అక్షర మహార్ని

భిన్న కళల్లో పరిచయం అణువణువున చైతన్యం

అవధులు లేని విజ్ఞానం అహమెరుగని వ్యక్తిత్వం

కులమత బేధాలు లేని సుసంస్కృతికి సంకేతం

మాటల్లో చేతల్లో ఆడంబరం చూపే ఈ రోజుల్లో

సహజత్వం అంచును ప్రయాణం

మంచి కంఠం విన్నామంచి సాహిత్యం కన్నా

పది మందికి పంచే నైజం

వేలుపట్టి కమ్యూనిజం వైపు నడిపించిన తండ్రి వారసత్వం

పుస్తక పఠనం ఓ వృసనం

జర్దలిస్టు టీపదారి సాహో వినియ విజయహో వినయ

శాలి పేవర్రయ్‌ టు ఎజిటర్‌ న 197

ఎన్‌వికె మేనేజింగ్‌ కమిటీ సభ్యులు కు వినయ్‌ గారు నాకు 40ఏళ్ళగా పరిచయం. 1987లో ఆయన ప్రజాశక్తిలో చేరినప్పుడు నేను ఎన్‌ఎఫ్‌ఐ లీడర్‌. నా చదువ పూర్తయ్యాక ప్రజాశక్తిలో అడ్మినిస్టేషన్‌ వైపు కొన్ని పనులు చేయాల్సివచ్చింది. ఆయనకు పత్రికల మీద ఆపారమ్రైన అనుభవం ఉంధి. ఆయన సిద్ధాంతాలను నమ్మిన వ్యక్తీ, ఏ ఒక్కరికి అపకారం తలపెట్టని పరోపకారి. ఏడు దశాబ్దాల వయస్సులో కూడా పార్టీకి కట్టుబడి పనిచేస్తున్నారు. తెలుగు ప్రజల కోసం ఇంగ్లిష్‌ పుస్తకాలను తెలుగులోకి అనువాదం చేస్తునారు. ఇటీవల భగత్‌సింగ్‌ మీద పుస్తకం తీసుకొచ్చారు. అది యువతలో బాగా ప్రాదుర్శం పాంటింది. థిలువలు తగ్గిపోతున్న తరుణంలో జర్షలిజంలో నైతిక విలువలు పాటిస్తున్న వ్యక్తి సామాజిక అంశాలపై చాలా రాశారు. ప్రజల సమస్యలను ప్రభుత్వ దృష్టికి తీసుకెళ్టీ విధంగా వార్తలు రాశారు. జర్షలిజంలో ఆయన తీర్చిదిద్దిన శిష్మలెందరో అనేక ఇతర పత్రికల్లో పనిచేస్తున్నారు. ఇంత అనుభవం ఉన్నా ఎక్కడా డాబు, దర్శం ప్రదర్శించరు. వినవ్రుంగా ఉండటం ఆయనకే చెల్లుతుంది. ఎడిటర్‌గా పదవీ విరమణ తర్వాత ఎన్‌.ఐ.కెలో మహిళల కోసం కుట్టుమిషన్‌, కంప్పూటర్ట్‌ కోర్టులు, మెడికల్‌క్లినిక్‌లు, జనరిక్‌ మెడికల్‌ షాపులు, సంగీతం, నృత్యం, ఫ్రే ట్యూషన్స్‌ నడిపిస్తున్నారు. అవన్షీ వినయ్‌గారి పర్శవేక్షణలో కొనసాగడం హర్షణీయం, ఆయన తన చివరి శ్వాస వరకు పార్టీ కోనమే పనిచేస్తారు. ఆయన అందరికీ 'స్టూర్త ప్రదాత. 196 సస. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ 11

నిండైన మనిషి ఆర్‌.వి. రమణరావు స టప ఎస్‌వికె మేనేజర్‌ |

విశయ్‌సార్‌తో 13 ఏళ్ళుగా దగ్గరి పరిచయం. అంతకు ముందు ఆయన ప్రజాశక్తిలో ఉన్నప్పుడు ముఖ పరిచయమే ఉండేది. సార్‌ ఎవ్వరినీ నొప్టించకుండా మాట్లాడేవిధానం, స్థిరమైన నిర్ణయాలు తీసుకోవడం, విషయ పరిజ్ఞానం. ఆయనలో మెండు. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే పని రాక్షసుడు. చేపట్టిన ఏ పనినైనా అందులో సానుకూల ఫలితాలు సాధించేవరకు నిద్రపోరు. పార్టీలో తన జీవితం సంపూర్ణం. సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రంలో మంచి అభివృద్ధి సేవా, కార్భక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు. ఎస్‌వికె సిబ్బంది పట్ల చాలా మంచి దృక్సథంతో స్పందిస్తారు. నేను ఎన్‌వికెలో ౩30 సం॥లుగా అకౌంటెంట్‌గా పనిచేస్తున్నాను. ప్రతి ఒక్కరు సమర్ధతతో పనిచేయడానికి ఆయన మంచి సహకారం అందిస్తారు. వెబినార్లు నిర్వహిస్తున్నారు. మమ అని కాకుండా వర్తమాన రాజకీయ, సామాజిక అంశాలపై లోతైన చర్చలు నిర్వహిస్తుంటారు. ఎస్‌ఐికె ఏ నిర్ణయం తీసుకున్నా కమిటీలో చర్చించి అందరి సలహాలు తీసుకొని అమలు చేస్తారు. దీన్ని బట్టి ఆయన వ్యక్తిత్వం ఏమిటో అర్థం చేసుకోవచ్చు. పని చేయాలన్ష తపన తప్పితే ఆయనలో మనకు మరేది మచ్చకైనా కన్సించదు. ఆయనకు దగ్గరగా పనిచేస్తూ నేను గమనించిన విషయం అధి. మంచితనం నిండిన నిండుమనిషి.

ఇల. వేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ ల 199

సినిమా రంగంపై పట్టుగలవాడు న్‌ బిడి.ఎల్‌. సత్యనారాయణ న్‌ క. టివి. నటుడు తం ప్రముఖ పాత్రికేయులు, రచయిత, అనువాదకులు, రాజకీయ విశ్లేషకులు, అన్నిటికీ మించి మానవతావాది యన్‌.వినయకుమార్‌గారితో నా పరిచయం దాదానీ మూడేళ్ళు నా స్టేహితుడు, రచయిత సత్మభాస్కర్‌తో కలిసి ఒక షార్ట్‌ ఫిల్మ్‌ ప్రదర్శన విషయమై సాయం కోసం మొదటిసారి వినయ్‌ గారిని కలిశాను. ఆ సందర్భంలో షార్ట్‌ ఫిల్మ్‌ నిర్మాణం, ప్రదర్శనల కోసమై కళాకారులు ఎదుర్కొంటున్న నమస్శ్మలు ప్రస్తావనకు రావడం, ఆఫై “దాశరథి థియేటర్‌” కు అంకురార్థణ చకచకా జరిగి పోయాయి. అలో మొదలైన మా ప్రయాణం వారిచ్చిన ప్రోత్సాహంతో ధినదిన ప్రవర్ధ్థమానమవుతూ, ప్రలి నెలలో 2వ శుక్రవారం, 4వ శుక్రవారం ఎన్‌వికెలో ఇష్టటి దాకా 250 లఘుచిత్రాలు ప్రదర్శించాం. ప్రదర్శనకు లఘుచిత్రాలను ఎంపిక చేయడంలో వారిచ్చే సూచనలు చాలో స్పష్టంగా ఉంటాయి. అసభ్యకర దృశ్యాలు, సంభాషణల విషయంలో ఛాలా నిక్కళ్సిలో ఉంటారు. ముఖ్యంగా స్త్రీ పాత్రలను కించసరిచే ఏ అంశమున్నా ఆ చిత్రాలను అంగీకరించరు. అభ్యుదయ భావాలతో 'బిత్రాలను, తీసే కళాకారులను, దర్శకులను ప్రోత్సహిస్తూనే చిత్రాలలోని లోపాలను తనదైన శైలిలో చురకలు వేన్లూ విశ్లేషిస్తారు. గాశరథి థియేటర్‌లో ప్రజాకవి కాళోజీ చేగువేరా, అమరజీవి పొట్టి శ్రీరాములు లాంటి ప్రముఖుల జీవితాలపై నిర్మించిన చిత్రాలను కూడా ప్రదర్శించాం. ఆయన రర్తేసులుగా నేను కార్యదర్శిగా “దాశరథి ఫిల్స్‌ సాసైటీన క బలల వృవన్థాపకుడు డా. ఏఎన్‌రావు ఫై నిర్మించిన 'మహామనిష్షో ఇష్టబివరకు నాలుగు మరక యు చలన చత్రోక్టనాలలో అవార్డులు పొందింది. శి న రవనమైన బర దాక్టర్‌ వఎస్‌రావు విజ్ఞన వేదిక వారు సమకూరిన ఖలు సాంకేడిక సహకారం అంధించింది. దాశరథి థియేటర్‌ స్ఫూర్తితో మూర్చి 2025 నుండి పతన వ్రీస్షరానంను ఆత్రంలో నకం ఇండ వ రానూ 2025 మే నెల నుండ్తి హైదరాభాద్‌ వనస్థలిప్పరంల్రక సలి $ నటీ ద్వారా పో నెలలో 1వ బుభవారం, 3వ బుధసార. క్‌, నగి ఫిల్‌ సాైటి ద్వా రు

• 3వ బుధవారం రిభచిత్రాలను వ్రదర్శిన్తున్నో వినయకుమార్‌గారిలో మద్ర ప్రళ్ళేకక ఏమిటింటే చలన సేహపూర్వకరో ఉంటూ, అతిథిమర్హాదలు, ఆ బలై అందరితో సహపూర్దు నకు ( శలలు, ఆదరాభిమానాల్రు అందిస్తూనే క్రమశిక్షణకు, సమయపాల అథికప్రొధానృతనిస్తారు. తెలుగు, హింటీ సినిమూ రంగాలపై ఆయనకు మంచి వీటి ఉంది. లా 200 స వినయకుమార్‌ క.

మౌనజ్న్ఞాని లా జ ప. ఖీ రను [ల అన మో నీళ్ళ నియామకాలపై, సాగే రాజకీయం ఆయనకు కొట్టిన పీండి. సామాజిక సప నరు. అవమానాలు, అన్కాయాలకు, మౌనంగా ఆయన కళ్ళ చెమర్చాయి. అయినా స్పటికప్పడు వాటిని అథిగమిస్తూ చెదరని గుండె ధైర్భంతో ముందడుగు వేసిన ప్తి కాన వా న్‌ తాను పెరిగేకొద్ది ఎప్పటికప్పడు తనని తాను ములచుకొన్న విధానం అబ్బరపరుస్తుంటి. దానికి డు తండ్రి ఇచ్చిన ధైర్యం తన అణువణువున నింపుకొన్నారు. సామాజికవేత్తరి అభ్యుదయ త్రోవలో ప్రారంభించిన ఆ నడకలు కాస్తా పరుగులియ్యాయి. అయనది అలుపెరుగని ప్రయాణమే. పాత్రిేయ సమానత అయన చేసు నవను ఎం వాస రారు ఆయన మాటిల్లో మెత్తదనం, క ౮1 చురుకుదనం, ఆలోచనల్లో వేగం కూడా ఎంతో వినయంగా ఉంటాయి. సమాజానికి ఏది అవసరం? ఏది అనవసరం? ఏది వాధం? ఫది వివాదం. మరేది వితండవాదం? సోసగుశ్సినట్లి సులభశైలిలో రాయడం, చెప్పడంలో నేర్ణరితనం ఆయన సొంకేం. ఆయన అజాత శత్రువు. అపార విషయ పరిజ్ఞానంతో పాత తరానికి, కొత్త తరానికీ మథ్య వారథిగా వున్న మౌన జ్ఞాని. పాత్రికేయ వట వ సంయమనంతో స్పందిస్తుంటారు. అనేక విషయాలిను, అంశాలను పూసగుచ్చినట్లు చెబుతుంటారు. ఆయనకు ఆకలి బాధ తెలుసు. పేదరికం ఏమిటో తెలుసు. వంకే ఎదిగినా బదిగి ఉండే స్వభావానికి నిలువెత్తు నిదర్శనం. ఆయనను సమగ్రంగా ధర్శించాలినే ఉద్దేశంతో ఓ అడుగు ముందుకేసి ఆయన నిబవెత్త నిదర్యరం అయళను మర రా ఓ దిక్తాదలా ఉండాలి ఈంది 8 కివయాల మీ ముందుకు తీసుకురావడానికి చేసిన ప్రయత్తేమే ఈ పుస్తకం: షార్టీలో జర్జలిస్టుల్లో ఆయనను ఇష్టపడని మనిపిలేడు. ఇబి కలికాలంలో అరుదుగా కన్చించే మహాద్యశ్ళం. అలాంటి సంగతులు అద్భశ్ళం కాకూడదునే ఆలోచన నాలో నిగూఢంగా దాగివున్నా అది కార్యాచరణకు వెంటనే నోచుకోలేదు. ఏిది ఏమైనా సుజొవతమ్మ అందించిన నహకార౦ం, వినయ్‌కుమార్‌గారు పంచుకొన్న జ్లాపరోలు వారి మాటల్లో మీ అందరికోసం అంధిస్తున్నందుకు ఆనందంగా ఉంది. పాత్రికేయురాలిగొ నేను నురో పాత్రికేయుడి జ్ఞాపకాలు పదిలిపరచడం నాకు రిభించిన సువర్ధావకాశం. అందరికోనం తపేంచే పాత్రోయుల తోసం ఎవరు రాస్తారు? ఎంతమంది నక ల. మున్నాము అన్న భరోసా ఇస్తుంది ఈ పుస్తకం: పొత్రికేయ కుటుంబానికి, సమాజానికి కూడా. ఇక వారి గురించి వారి మాటల్లోనే తెలుసుకుందాం... అలి. పేపర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ సీ 201

నేనొక శిష్యురాలిని ణీ ఖ్‌ ఉడుత రజిత ( న! నా థీ కంప్యూటర్‌ ఆపరేటర్‌, ఎస్‌ఐకె ఉత నేను వినయ్‌ సార్‌ దగ్గర కంప్యూటర్‌ ఆపరేటర్‌గా చేస్తునాను. “సార్‌ హస్తాక్షరాలు అందిస్తే నేను వాటిని డిజిటలక్షరాలుగా పాందుపరుస్తుంటాను" వివిథ పుస్తకాలను సార్‌ అనువదిస్తుంటే వాటిని కంపోజ్‌ చేసి పాఠకులకు అందిస్తున్నాను. డెట్టి పదుల వయసులో అనేక ఆర్టికల్స్‌ రాస్తూ, సమకాలీన పరిస్థితులపై అనేక అంశాల గురించి ప్రముఖులతో ఆన్‌లైన్‌ వెబినార్లు. ప్రతృక సెమినార్లు నిర్వహించే అలుపెరుగని ప్రజ్ఞాశాలి ఆయన అధ్వర్యంలో పనిచేయడం నాకు చాలా విలువైన జ్ఞానంతో పాటు సమయస్తూక్తి అలవడుతుంది. ఒక పనిలో నిమగ్గమైత్త పూర్తిచేసే వరకు విడవని అంకుఠిళే శ్రమ నేను సార్‌ దర్దర చూస్తున్నాను. నిరంతరం కొత్త ఆలోచనలతో పేదలకు అందుబాటులో ఉండాలనే తాపత్రయంతో విజ్ఞాన కేంద్రం ఆధ్వర్యంలో అనేక సేవా కార్యక్రమాల నిర్వహణలో నిమగ్నమవుతుంటారు. సార్‌ ఎక్కడైన మార్చులు చేర్చులు చేయవలసి కుస్తే “కామ్రేడ్‌ రజిత ఇక్కడ ఈ మ్యాటర్‌ చేర్చూ అని ఆవ్మాయంగా సంభోదించడం సార్‌ దగ్గరున్న గొప్ప గుణం రాజకీయ చైతన్యం పెంచుకోవాలని దానికి సంబంధించిన వుస్తళొలొ చదవాలని నన్ను ప్రిషహిస్తుంట్రార్రు. సార్రక్రి సెలవంటూ ఉండదు. సార్‌ దగ్లో ఎప్పుడూ నేర్చుకునే అంశాలు ఉంటూనే ఉంటున్నాయి. ఇక సుజావతి మేడం నారకి నిరంతరం తోడుంటూ, సార్‌ ఎక్మ్మడ్రికై తోడు వసం న రిచేసుకొణి ల సైనా తోడు వెళ్లి పని పూర్తి క్షేమంగా తీసుకురావడం చాలా గొష్ట దిష్రర్తుం ఎస్‌వికెలో అందరితో బో స్పెహ పూర్వకంగా కలిసిపోతుంటారు. ఇలా ఇదరూ మాకు ఎన్‌వికేలో తల్లిదండ్రుల ప్రేమను అందిస్తుంటారు. స 202 వ వినయక్షుమవూర్‌ నుల

తండ్రిలా భావిస్తాం

ఎ, జ్యోషిలా

అడ్మిన్‌ అకౌంటెంట్‌ ః| య. మా సార్‌ మానవత్వం మూర్తీభవించిన మనిషి. మాకు వ్యక్తిగతంగా, ఆరోగ్సపరంగా ఎలాంటి అవసరమున్నా సార్‌ దగ్గరుండి నవాయం చేస్తారు. సిబ్బందిని కన్నబిడ్డల్లా చూసుకుంటారు. సార్‌ మాత్రమే కాదు ఆయన సతీమణి సుజావతమ్మ కూడా సిబ్బంది పట్ల, వారి కుటుంబాల సట్ల సానుకూల ద్యక్టథంతో వ్యవహరిస్తారు. సార్‌ ఎంత ఎత్తుకు ఎదిగినా చాలా విటిగి ఉంటారు. తారతమ్యాలు చూపకుండా మాలో బకరిగా ఉంటారు. సార్‌ని సార్‌లా కాకుండా ఒక తండ్రిలా భావించి ఏ విషయం అయినా దైర్మంగా చెప్పవచ్చు. ఆయన కూడా సమన్యల పట్ల తక్షణం స్పందించి సవాయం చేస్తారు సృలాంటి మనస్తత్వం కలిగిన మనుషులు నమాజంలో చాలా అరుదుగా కనిపిస్తారు. ఆయన ఎల్లవ్వడూ ఆరోగ్యంగా ఉండాలని మనస్ఫూర్తిగా కోరుకుంటున్నాను. ఆయన బాగుంటేనే మేము కూడా మా విధులు చక్కగా నిర్వహించగలం. సార్‌ ద్వారొ ఇంకా ఎన్నో విషయాలు

మేము తెలుసుకోగలం.

ల. వేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ “ 203

మామంచిసార్‌

"తాళి

అకౌంట్ల క్లర్క్‌, ఎన్‌ఐతె. శీ 2! ఎన్‌వికెకి సార్‌ వచ్చిన రెండు నెలలకే నేను సార్‌ దగ్గర డీటీపీ ఆపరేటర్‌గా చేరాను. చాలా నెమ్మదస్తులు, మహిళలను గౌరవించే వ్యక్తి. గత పదేళ్ళగా సార్‌ దగ్గరే పనిచేస్తున్షాను. మధ్యలో నా అనారోగ్య కారాణాల వల్ల ఐదు నెలలు ఉద్యోగానికి రాలేకపోయినా, నా ఆరోగ్యం కుదుట పడ్డాక సార్‌ విధుల్లోకి తీసుకున్నారు. నా స్థానంలో వేరే ఉద్భోగిని నియమించుకొన్షప్పటికీ నన్ను అకౌంట్స్‌ క్లర్క్‌గా ఉద్భోగంలో భర్తీ చేశారు. వ్యక్తిగతంగా మాకు ఎలాంటి సమస్యలొచ్చినా, పర్షనల్‌ కేర్‌ తీసుకొని సమస్మను పరిష్కరిస్తారు. తన వంతు సాయం చేస్తారు. నుజావతి మేడం వినయ నార్‌ సతీమణి. ఎస్‌ఏకె కమిటీ మెంబర్‌ కాకపోయినా, మాకు అన్నివిధాల అండదండగా ఉంటారు. ఏరిద్దరిని చూస్తే వయస్సుతో పని ఏముంది? కర్తవ్యం ముందు అన్నీ బలాదూర్‌ అనిపిస్తుంది. అది నాలో ప్రేరణ కలిగిస్తుంది. ఈ వయస్సులో కూడా వారు ఎంతో భాద్యతగా పార్టీకోసం, సమాజంకోసం పనిచేస్తునారు. సుజావతి మేడం థార్చగా ఎంత చేయాలో అంతకంటే ఎక్కువే చేస్తునారు. మా వినయ సౌర్‌ని కంటికి రెష్టలా చూసుకుంటున్నారు. ఈ రోజు వినయ సార్‌ ఈ స్థాయిలో

పని చేస్తున్నారంటే దానికి కారణం సుజావతమ్మే. 204 సి. ఎన్‌ వినయకుమూల్‌.. 120%

స్వార్ధం లేని మనిషి స కె. హరీంద్రా రెడ్డి కొ బావమరిది

మా బావ మంచి వక్త, దయాగుణం కలిగిన వ్యక్తి. స్వార్థం ఆయనలో ఏ కోశానా కానరాదు. పధిమందికి ఉపయోగపడాలనే వ్యక్తిత్వం. మా అక్క సుజావతికి తగిన జోడిగా బావ దొరకడం మా అదృష్టం. బక వేళ మేమే అక్కకు పెజ్టి సంబంధం చూసినా అలాంటి మంచి సంబంధం చూసి ఉండేవాళ్లం కాదు. పిల్లలు చదువుకొంటున్లప్పుడు తరచూ కలుస్తుండేవాళ్టము. మా కుటుంబాల మధ్య మంచి ఆప్కాయతానురాగాలు ఉన్నాయి. పిల్లల చదువులు పూర్తయ్యాక, వారు ఉద్యోగాల్లో ఒక్కొక్కరు బక్కో ప్రాంతంలో ఇప్పటికీ నేను బావను అప్పడప్పుడు కలుస్తుంటాను. ఏనాడు నాతో ఒక మాట కూడా గట్టిగా మాట్లాడింది లేదు. నా మేనకోడలు (అక్క కూతురు ఉజ్వల) అంటీ నాకు చాలా ఇష్టం. నా భార్య మునిరత్షమ్మకు సంబీప్‌ అంటే ఇష్టం. పిల్లలందరూ కలిసి పెరగడం వల్ల మా మధ్య సాన్నిహిత్యం బాగాపెరిగింది. అక్క పిల్లలు, నా పిల్లలు అందరూ కలిసి ఉంటే ఇంట్లో సందడి వాతావరణం నెలకొంటుంది. అటి నాకు చాలా సంతోషాన్ని ఇస్తుంది. అక్క, బావ ఎల్లప్పుడూ

ఆనందంగా ఉండాలని కోరుకొంటున్నాను. ౫౧. వేపర్‌బాయ్‌ టు ఎదిటర్‌ “న 205

కుటుంబానికీ సమయమిచ్చారు ళా ఎస్‌, ప్రేమ్‌కుమార్‌ సం పెద్ద తమ్ముడు, ఆరోగ్యశాఖ విశ్రాంత ఉద్నోది. మాది కమ్యూనిస్టు నేపథ్యం ఉన్న కుటుంబం. పార్టీ ఎవరికి ఓటు వేయమంటే వారికే వేస్తాం. ఆ సాంప్రదాయం నేటికీ కొనసాగుతుంది. మౌ ఊరు వనపర్తి. మా అన్నయ్యధి కులాంతర వివాహం. మా వదినమ్మ కూడే మా కుటుంబంలో కలినిపోయారు. అన్నయ్యంటే మాకు చాలొ ప్రేమాభిమానాలు. అన్నయ్య పార్టీని, కుటుంబాన్ని సమంగా ప్రేమించారు. పార్టీలో పనిచేసే వారు కుటుంబాన్ని పట్టించుకోరు. కానీ అన్నయ్య కుటుంబాన్ని నిర్లక్షం చేయలేదు. తనకున్న సమయంలోనే కుటుంబాన్ని సమన్వయం చేసుకున్నారు. అన్నయ్య పుల్‌ ట్రైమర్‌గా పార్టీలో ఉన్నారు. అన్నయ్యకు ఆదాయం లేకున్నా ఉన్న పరిమితుల్లోనే చాలా బాథ్యతీగో వృవహారిస్తునారు. అమ్మ నాన్నల పట్ల అలాగే తోబుట్టువులపట్ల కూడా అన్తరోకి చాలా బాధ్యతగా మెలిగారు. 1971 - 1974 సంవత్సరాల్లో జిల్లా ఎన్‌ఎఫ్‌ఐలో శీలకం/ రాల్లో జిల్లా ఎస్‌ఎఫ్‌ఐలో క్రియా

వ్యవహరించారు. మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లా ఎస్‌ఎఫ్‌ఐ ఉపాధ్సక్షులుగా చేశారు. లది జిల్లా పార్టీలో మంచి గుర్తింపు తెచ్చి పెట్టింది. పుల్‌ టైమర్‌గా పార్టీలో తం అందుబాటులో ఉన్నారు. అన్నయ్య పార్టీలో ఇచ్చే కొంత రుసుష్యూ ఇంటర పటనార ట్రీ బటకే సంయది నిజం చ పలంట్‌ వదినసునే

ఇంటిని నడిపారు. మా ఊరిలో మా అన్న నాయకత్వానికి ఈ రోజూ

గౌరవం, గుర్తింపు ఉంధి గౌరవం, గుర్తి . ఇందుకు కారణం మా నాన్ష మాకు నేర్చిన క్రనుళిజో అ్రగ్నుతం మా ఇండ్లు హైదరాబాదులో దూరంగా ఉన్నా అవసరం ఉన్నప్పుడు దర ఫ్‌ ప ష్‌ + మదు వరన నాం. సుర్పణలు పడింది మా కుటుభ చరిత్రలోనే ₹ేదు ౪ ఆగుశిక్షణకు కట్టుబడి ఉన్నాం. ఉంటాం. 206 స. ఎన్‌. వినయకుమార్‌ 240

నాన్నలాగే నిబద్దత గలవాడు ఘా ఎస్‌, కరుణ్‌కుమార్‌ . “|... చిన్న తమ్ముడు, జెడ్‌పి. పాఠశాల హెడ్మాస్టర్‌. టీ. అన్నయ్య మేధావి. మా నాన్నగారు అభ్యుదయ వాది. అందులో భాగంగానే మాకందరికి మంచి పేర్లు పెట్టారు. నాన్నలాగే అన్నయ్య కూడా నిబద్ధత కలిగిన మనిషి. నేటి రోజుల్లో కూడా కమ్యూనిస్టు సిద్ధాంతాలను తూచా తప్పకుండా పాటించే వ్యక్తులు అరుదు. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో కూడా అన్నయ్య ఎంతో క్రమశిక్షణగా పార్టీ కోసం పరితపించారు. నా దృష్టిలో అది గొప్టవిషయం. అన్నయ్య అంకిత భావంతో అంచెలంచెలుగా ఎదిగారు. 72 ఏళ్చ వయసులో కూడా అదే స్థాయిలో సనిచేయడం విశేషం. పుస్తకాలు అనువాదాలు చేయడం. అన్ని విషయాలపట్ల మంచి అవగాహన, సమాజం పట్ల లోతైన ఆలోచనలతో స్పష్టతతో ఉంటారు. నాకు, అన్నయ్యకు మథ్య వయన్సులో 12 ఏక్ట తేడా పరిశీలన, పరిశోధన మా నాన్ష ప్రవృత్తిలో భాగం. మా అన్న కూడా అంతే. మా మధ్య అన్త తమ్ముడి బంధం కంటే తండ్రీకొడుకుల సంబంధమే ఉంటుంది. అన్నయ్య, వదినమ్మ నన్నూ ఇద్దరూ ఒకేవిధంగా చూసుకొన్నారు. అన్నకు తగ్గ భార్య మా వదినమ్మ. ఆమె అన్నివిధాల సంపూర్ణ సహకారంతోనే మా ఇల్లు నిండుతనం నింపుకుంది. ఆమె రాకతోనే మా ఇల్లు ఆనందాల హరివిల్లు అయ్యింటి. ముఖ్యంగా నొ భవిష్పత్తుకోసం అన్నా వదినమ్మలు బాగా తాపత్రయ పడేవారు. అది నేను మరిచిపోలేను. నాకు జన్మనిచ్చిన తల్లిదండ్రులె తో, నాకు జీవితాన్నిఖిన మూ అన్నా వదినలు కూడా అంతే శం. వేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ సల 207

నాకు ధైర్యమిచ్చి అండగా నిలబడ్డారు _ వ క్యా (| పి.సుజాత క ] ర గ్‌ పెద్ద చెల్లెలు. ళా

మా మంచి అన్నా వదినల గురించి ఎంత చెప్పినా అది తక్కువే. అన్నయ్య దగ్గర ఏ విషయం నేను దాచిపెట్టను. అన్నీ చెప్పేస్తాను. మా ఇంట్లో అందరికంటే ఎక్కువగా అన్నయ్య అంటేనే నాకు చాలా ఇష్టం. నా చదువు విషయంలో కూడా అన్నయ్య శ్రద్ధ చూపేవారు. నేను అనారోగ్యంతో బాధపడుకున్నప్పడు హుజ్లీ (కర్ణాటకృకి వచ్చి అన్నా వధినమ్మలు చాలా శ్రద్ధతో చూనుకొన్నారు. నా భర్త ధన్‌రాజ్‌కి మా అన్నయ్య అంటే అమితమైన ఇష్ట. ఆయన చివరి క్షణాల్లో కూడా నన్ను చూడటానికి “మీ అన్నయ్య వదిన వస్తారు. నన్ను చూస్తారు అని కలవరిస్తుండే వారు. అంతకు ముందే వాళ్ళ వచ్చి వెళ్ళారు. అయినా మా ఆయన వారినే కలవరించారంటే వారిపళ్లి ఎంత ప్రేమ, నమ్మకమో అర్ధం చేసుకోవచ్చ, చిన్నవ్టటి బక జ్ఞాపకం మీో చెప్తాను. అన్నయ్య పాలెం హాస్టల్‌లో ఉంటూ చదువుకొంటుండగా మా ఊరికీ వచ్చేటపుడు గులాజీలు, మల్లెలు తీసుకొని వచ్చేవాడు. పువ్వులంటే నొకే చాలా ఇష్టం. అన్నయ్య వువ్వులు తెచ్చినప్పడల్లా నాకు చాలా ఖుషీ. నౌ భర్త చనిపోయినపుడు నాకు చాలా ధైర్యమిచ్చి అండగా నిలబడ్డారు. అలాంటి అన్నా వదినలు దొరకడం నా అద్యష్టం. వాళ్ల బుణం తీర్చకోలేనిది. మా వదినే మూ ఇంటికి వచ్చిన మొదటిరోజు నుండి ఈ రోజు వరకు కూడెో అదే ప్రమాభిమానాలత్తో నన్ను ఆదరిస్తున్నారు. 208 శ. ఎన్స్‌ వినయకుమవూర్‌. ఇ4

ఆడపిల్లలు అన్నింట్లో ముందుండాలి గీ ఎం. శొరద 4 చిన్న చెల్లెలు. మా అన్నయ్య, వదిన మాకు తల్లిదండ్రులతో సమానం. చిన్నప్రటి నుండి మా వదిన మమ్మల్ని చాలా ప్రేమగా చూనుకొన్నారు. నా తల్లిదండ్రులు చనిపోయారు. వారినే మేము తల్లిదండ్రులుగా భావించాము. నా భర్త వేదమూర్తికి ప్రమాదం జరిగినప్పుడు వఠిన దగ్గరుండి మంచి బికిళ్ళే ఇప్పించారు. శస్త్ర చికిత్సలను జాగ్రత్తగా చేయించి చూనుకొన్నారు. నాకే కాదు మా పిల్లల పెళ్టకకు కూడా పెద్దలుగా నృవహరించారు. మాకు ఇల్లు లేదు. మేము ఇల్లు కట్టుకోవడానికి మా అన్నలు తమ్ముడు స్థలమిళ్చి చాలా తోడ్డాటునంఅించారు. చిన్ననాటి ఒక జ్ఞాపకం అన్నయ్య వనపర్తిలోని బక బావిలో నాకు ఈత నేర్పించడానికి తీసుకెళ్ళారు. భయంతో అన్న వీకను గట్టిగా పష్టేసుకున్నాను. మరుసటి రోజు ఈతకు పోలేదు. ఆడపిల్లలు అన్నింట్లో ముందుండాలని, అభ్యుదయ భావాలతో మెలగాలని కోరేవారు. నొ పిల్లలు భావన, నవకాంతకి, పెద్దమావయ్యా అత్తయ్య అంటీ అభిమానం ఎక్కువ. చాలా గౌరవం. ఇక మా వదినమ్మ దుమ్మల్తే కౌదు మౌ అన్నయ్యను కూడా బిడ్డలాగే చూసుకుంటుంది. ఒకే వదినమ్మ పొకేగు అమ్మ సంపూర్ణంగా జల. పేవరూయ్‌ టు ఎడిటర్‌“ 209

అక్కాబావలది సక్సెస్‌ ఫుల్‌ స్టోరీ [న వి. శారదా దేవి ఖ్‌ . పెద్ద మరదలు, విశ్రాంత ఉపాధ్చాయురాలు. మ య 1986లో నా పెజ్టి చూపుల్లో అక్కయ్య బావను చూశాను. అప్పటి నుండి వారి కుటుంబంతో నా అనుబంధం కొనసాగుతుంది. మా బావ గారిది మంచి మనస్సు, అందరినీ కలుపుకొని పోయే మనిషి. క్రమశిక్షణ: నిబద్ధత బావలో ఎక్కువ. అది ఎందరినైనా ఇట్టే కట్టిపడేస్తుంది. నేను మౌ పాఠశాలలో కూడా మా అత్త, మావయ్య, బావ గారి నళ్సెన్‌ స్టోరి చెబుతుండేదాన్ని మా బావ గారితో పాటు మేము బయటకు వెళ్లాల్సి వస్తే ఇక నా ఆనందానికి హద్దులుండవు. ఇన్ని మంచి లక్షణాలు మా బావ గారిలో ఉన్నాయంటే దానికి కారణం మా అత్తమామలే, వారు తమ కుమారులకు వినయ, ప్రేమ, కరుణ వంటి గుణాలను పేర్లుగా పెట్టడానికి కారణం వారు అలా ఉండాలనే బావగారు ఈనాడులో పనిచేసేటప్పడు కూడా బాగా శ్రమించేవారు. ఉదయం ఇంటి నుండి అల్బావారం తిని బయలుదేరితే రాత్రి 11 గంటలకు ఇంటికి చేరేవారు, 40 ఏళ్లుగా బావ గారిది అదే క్రమశిక్షణ, అంకితభావంతో పనిచేస్తున్లారు. అది మా అందరికీ ఆదర్శం. ఇక మా అక్క గురించి చెప్పాలి. మేము తోడికోడళ్ళలా కాకుండా నొంత అక్కా చెల్లెళ్లలా ఉంటాము. చూసేవారు కూడా అలాగే అనుకొంటారు. అక్కకి కోషం వస్తే అధి బకే బక నిమిషం, రెండో నిమిషంలో మామూలుగా నరదాగా ఉంటారు. పండుగలప్పుడు మేము కలుసుకొంటాము. ప్రస్తుతం బావగారికి ఆరోగ్యం బాగోలేదు. నడకలో కూడా మార్చులు గమనించాను. ఇది నన కుంగదీస్తుంది. ఇష్టటికైనా కొంత విశ్రాంతి తీసుకోవాలని ఆశిస్తున్హాను. తనీ గురించి కొంత ఆలోచించుకోవాలని నా విజ్ఞప్తి, యై 210 న. బ్రన్స్‌ వినయకుమూర్‌ ల

చిన్న మరదలు (గో క్త.

మా కుటుంబంలో మా బావగారు చాలొ గౌరవ ప్రతిష్టలు కలిగిన స్తీ ఆయనకున్త నైతిక విలువలు, మాకెంతో మార్గదర్శకం. ఆయన జ్ఞాని. గ్‌ంతర ౦ వరినరాలను వపరిశీలిన్తుంటారు. మనుములను కూడా గమాధానాలు తప్పయినా లేదా బప్టయినా దాని గురించి వివరణాత్మకంగా చెస్తే విధానం నాకు నచ్చుతుంది. అన్ని రంగాలకు సంబంథించిన అంశాలపై పిల్లలకు పరిజ్ఞానం అందిస్తుంటారు దాని వల్ల నేను కూడా చాలా చైతన్యం పొందాను.

ఈ వయన్సులో కూడా అవిశ్రాంతంగా శ్రమున్తుంటారు. ఆఫీను నుండి ఇంటికి వచ్చిన తరువాత కూడా సుస్తొరా అనువాదం చేస్తుంటారు. సైవగారిని మూసి ప్రతి బక్కరు నేర్చుకోవాల్సిలే వివయాలిన్లో మౌ బాబు

ిన్నప్రటి నుండే పరిశీలన ఎక్కువ చాలా ప్రక్తలు నన్న అడిగేవాడు రౌని బావ మావయ్య (సాహిత్‌ వాళ్టే తాత) ఇంటికి వచ్చినపుడు బక ప్రశ్ష అడిగాడు. కుక్క పేట్‌లో ఉన్న నీళ్ళు తాగుతుంది. మనం (చునుషులంి అలా తాగలేం ఎందుకని? అని అడిగాడు. కుక్కు నాలుక పొడవుగా ఉండటంతో అధి నాలుకను మడత చుట్టి నీళు తీసుకుంటుందని... మౌ బావగారు చెప్పారు. ఆ విషయం నేను కూడా తెలుసుకున్నాను. ఆ రోజు మా బావగారు చస్తారు అ విదయం నేరక అడగ ప్రజలు నరం నమారానం న్స తద్వారా పిల్లలు తెలుసుకుంటారని అన్నారు. ఇకే బావగారిని: అక్కను మావారు (నా భర్తు, అన్హావదినల్లా కాకుండ నాకు తల్లిదండ్రులని పరిచయం చేశాడు. నేను ఈ ఇంట్లోకి వచ్చాకే మూ వారు చెప్పిన విషయం అక్షరాల సత్యమని నిరూపితమైంది. నా ప్రసనం సమయంలో అక్క చాలా జాగ్రత్తగా చూనుకొన్నారు. అది నేను ఎప్పటీ ౧“ ఐపోలేను. వీరిపట్ల మేము నీదా కృతజ్ఞతా భావంతో ఉంటాము. ఇ. పేపర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ “గ 211

& [0016 5021 జ స0016 కలాల | ఇ.౯ . | స ర్ట ఖా 12664211 20091 1రస02 390౧-1౧-12 శీ ౧౦౨16 9041 2౧౮6 ౧౦౦16 [౧6౭గ.. 5౧ ౪1౧2౪2106౧౧2౧ 621 2150 ౧౧౪ 6౧౦16 [౧25 1౧061062666 ౪21669 ౧ ౧౯౦8551002 29 ౪6|| 29 ౧6౧౦గ౧౩| 116. ౧6 ౧35 0660 2 56301296)061041151 10 0౪6! 3 666865 ౪/0 1౧06603016 80016 0 216216 6032066 116 59006 10? 06 ౪21465 [౧6 0611666 1౧. [42౪ 10/6 ౪6౧|౭6664/2/2 81/6 306౧62౧౯ 96౧80 10 ౪1023 8206 10౪8109 60౧6౧౪3400 0౪/01 అక) 2౧6 క006 ౧6810.. | 3౧౧ ౪6౧/ [౧200౪ (0 06 2 ౧260 ౧15 [06/౧అ/ ౩౧౮ 12గ|౫/ 4/10) 82609 212 సల. ఎన్‌ వినయకుమూర్‌ 4

స్త్రీపక్షపాతి షా కుమ్తి (కక

నాన్న చాలా నెమ్మదస్తుడు. స్త్రీ పక్షపాతి. స్తీ పురుషులు సమానంగా ఉండాలంటారు. అలాగే వ్యవహరిస్తారు. చిన్నతనం నుండే నాన్హ నాకు పూర్తి స్వేళ్చ ఇచ్చారు. ఇంగ్లిష్‌ సినిమాలకు తీసుకెళ్లేవారు. చాలా విషయాలు చర్చించేవారు. నాతోటి విద్యార్థులు కంటే నాకు మెచ్చూరిటీ లెవెల్స్‌ ఎక్కువ. నా వేషధారణ కూడా చాలా సింపుల్‌గా ఉండేట్లు చూసేవారు. పెద్ద అలంకరణలు నాకు నేర్టలేదు. సినిమాలు చూస్తున్నప్పుడు అందులో మహిళా సమన్శ్మలపై నన్ను ప్రశ్షించేవారు. “ఇలాంటి సమస్య నీవు ఎదుర్కోవాల్సి వస్తే ఎలా పరిష్కరిన్తావు?” అనడిగే వారు. నేను నాకు తెలిసింది చెప్టేదాన్ని ఎస్‌.ఎఫ్‌.ఐ. విద్యార్ధి నాయకురాలిగా చాలా విషయాల పట్ల అవగాహన ఏర్పడింది. సిటీ గర్ల్‌ కన్వీనర్‌గా కూడా పనిచేశాను. బీనికి నాన్న ఇచ్చిన క్రమశిక్షణ, ధైర్భం ఎంతగానో తోడ్డడింది.

నాన్న స్నేహితులందరూ నన్ను చూని తండ్రికి తగ్గ తనయ అని అభినందించేనారు. అమ్మలా గట్టిగా మాట్లాడలేను. నాన్షలాగే సాఫ్ట్‌ గా మాట్లాడే అలవాటు అబ్బింది. అది అందరినీ కట్టిపడేసేది. కానీ కొంతమంది ఈ అమ్మాయి ఇంత నెమ్మదిగా ఉంటే ఎలా అని కూడా అనేవారు. నాన్న జర్షలిస్ట్‌, అమ్మ నర్శ కావటం వల్ల ప్రజా సమస్యల గురించి చాలా బాగా అర్థమయ్యేది. పుస్తకాలు బాగా చదివించేవారు. తద్వారా మాకు వ్యాసరచన పోటీల్లో మంచి బహుమతులు వచ్చేవి. చూసిన సినిమాల మీద సమీక్ష రాయమనేవారు. మమ్మల్ని ఎలా ఉత్తమంగా తీర్చిదిద్దాలో అను నిత్సం ఆలోచనలతో ఉండేవారు. నాన్నకు కూతురుగా పుట్టటం నా అదృష్టం.

ఇ వేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ నే 213

మాది కూడా కులాంతర వివాహం. నూ పెళ్లికి ఇరు కుటుంబాలు నానుకూలంగా న్పంధథించాయి. మా అత్తింటి వారు ముఖ్యంగా వినయకుమార్‌ కూతురని సంతోషించి వెంటనే పెళ్లి జరిపించారు. మా ఆయన(భర్తు మద్దాలి వంశీకృష్ణ అంటే నాన్త్సకు చాలా మంచి అభిప్రాయం. అలాగే నా అస్టగింతల సమయంలో నాన్న మా మామయ్యతో “మా అమ్మాయి అన్నీ చూసుకుంటుంది, డోంట్‌ వర్రొ అన్నారట. నాన్న చెప్పిన మాట గుర్హు చేసుకుని నన్న అభినందించే వారు మా మామయ్య మద్దాలి జానకినాథ్‌ గారు. నాన్తగారు నేర్పిన అనేక విషయాలు నా విద్చార్థి జీవితంలో, నా వైవాహిక జీవితంలో బాగా ఉపయోగపడ్డాయి. నాన్నకు సమాజం పట్ల అమితమైన ప్రేమ. అంతే బాధ్యతగా ఉంటారు. మమ్మల్ని ఎలా చూస్తారో తన పరిథిలో ఉన్న మనుషులందరినీ అలాగే చూసుకోవటం నాకు బాగా నచ్చుతుంది. అంతటి విశాల దృక్షథం కలిగిన వ్యక్తి కుటుంబాన్నీ సమాజాన్ని సమానంగా ప్రేమించిన వ్యక్తి. అంతటి వ్యక్తిని కంటికి రెష్టలా చూసుకున్త్నధి మా అమ్మ, అన్ను లేకుంటే మేము లేము. అమ్మ తన జీవితమంతా మా ఆరోగ్యం కోనం, మా ఉన్నత స్థితి కోసం నిస్వార్ధంగా కృషి చేసింది. ఇంకా కృషి చేస్తూనే ఉంది. ఇలాంటి అమ్మానాన్షలు దొరకటం వల్ల మేము ఉత్తమ పౌరులుగా ఎటిగాము. 214 శన. ఎన్‌ వినయకుమూర్‌ 11%

శల నంగ ౮447447 ల వ్‌2164600 లండు 5200012 న 50%, ౦0౧6౫51016, ౮న నా

గక ౩ 0౧||0, | 524 ౧1౧౧ ౧0€)6454 25 2 12006 04% 25 2 162606 50౧60౧6 ౪/౧0 [౧6౩666 082౧1526005 ౭౧౮ ౪౦6664 1616591 10! 016 ౪611-061౧8 0000615 2౧6 50016/ 26 13/86. 115 [56 1౧ 00) ౧15 ౧3౧261 2౧6 506121 54206108 15 50గ6001౧8 | 6601 26౧౧18 2౧6 501/6 10 ౧౫౮1216 1౧ ౧౪ 0౪/౧ 116.

0౮౧౧8 ౧౪ 166౧286 ౪6౭6, 116 2౧౪ 26౧8 ఇం౧ ౧6 ౪౭5 1101 10 860 ౧౫౭ ౦౧ 16 గ౭౧౬ ౧201, ౪61 82౪6 ౧౫౯ 6౧౦౪80 502066 10 [64౧ 000౧ ౧౪౦౪౧ ఆ6గ6౧౦౬5.

1541 9౧6౫06 ౧15 51౧౧016 ౪6ఈ00౪6గ౮| ౪06౩: “6౪6 ౧1౧ ౧౪౧౦ ౧౧౦౧౯౫ 2౧6 ఈ౧6--52౧6660 ౪|| 861 60౧67 1 ౧౫8౧౬ 5661) 500811, 0610056 ౪/0/69 ౧౪౭౧౧౪06 ౪౦గ|6 10 ౧౧౬. 1 ౪జకగ€)854 ౧15 06116 1౧ ౧౫ 201110165--1 ౪85 ౧15 ౪౭౪ 0 5/10 [0 2౧ 60 10 500/7

| ౧౦౧6 ₹)2€006 62౫ | 630౧ 62 6 92006 (౧650906, 26౧౧1౫600౧, ఇగ6 506181 1౧౧2౮ 60౧86 ౧౫౪ 626 3185. [65 ౧౦ 0౧1 ౧౫ 2006 061 16 06౧00౧౭661 ౧౪౭5౪౯6 గ౫56| 282105౧౫ ౧016 ౧౦౮61, ౧౧౪ 511601 క6౭గ613౧, 2౧౮6 ౧౧౪ 8626651 1౧501240.

౫. పేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ 2% 215

గళ్‌ 282007 ఆటు 02460191.10.144 016091016, ౮| ఈదే 6౮౪౭౪06 ౧250 18 ౪646, | ౧౪6 ౧86 46 ౧౧౫౬86 0% 081౧8 026 0526006112 120)%-- ౧౦౪1451 15 ౭ 12001 ౧౧౪౧౧9౪౯ 00 25 50006006 4/10 ౧85 1980066 10౧౧౭౧౦6 60౪680 ౧౪ 1006110-12౪/5 201005 ౪21065, 206 (601౪ 56080. ౫6 $51006 0౪ ౧6 666౧8 50౧6 01 106 ౧౧05066462! 666510౧9 11 ౧౫116. 1113 360006౪39౧ 106601 ₹0668%4! చా [డక (616% క686 ౩౧6 66601 ౧82556గ౧8. "0461౧4 0౯ 0/65606 1536, ౩౧6 | ౪||] డె|4/24/5 ౪3106 ఈ6 ౧౦0౧౧66౧౧౭ ౧6 82౪6 ౧౫౬ రేల1౧5 (1056 66101౧08 ౧౦౧౫౯౧౮. ౧౯౦౧ ౧1%, | 620066 ౧౦౯)౬౩ ౪౧2000 60, 021 ౧0460 60 140 8266. [15 621% 200౯0౭0 10 ర౭)!అ౯65. 3011000 5316 గా 0౧ 115 ౧గ౧౦|౧|౬౪, ౩౧6 ౧5 06161 1 601౧8 ౧ 15 71500 -- 6౧ ౪[అ) గ ౧2/6 -- ౧26 13 125008 1౧౧౫౭95100 01 ౧౧౬. | 13066 [౧0౪ 10 ౧3౧616 ఈ1౧85 ౪10) ౧2060౧69, 612104 2రే 60౧౪00, ౩౧61 ౧౫ (1056 18550౧5 ౪10) గ6 ఈ౪౭గ/ 62౪. | ౧౩౪6 5660 [౧1౧ క00%80 ౧౩౧౪ "0165: ౩ ౧౧౩౧ 65060166 0౪ ౧15 60॥63806 10 [| 65601106 ౩౧6 1౧06800 ౩ 8౬6౭1 2006౯ ౪౧౦5 ౧౧౧౦125 503066 [| క 6606౧62016 క 214215 ౪1108 10 ౧61 *90646 ౧651260౧; తెగిర్కే 200౪8 211, ౭ 820౧0202 ౧056 10౪6 2౧6 ౧7656౧68 0౧006201 6౧61659 )0౪ €0 €6 ౪0008 కం౧6/2600. 1 ౧౭౪6 ౩1445 20%166 ౧15 ౪ 01 ౧2౧౮11౧8 01085 7 216 ప వినయకుమార్‌ 44%

5103108 6231౧౧ 4౧6౧ ౧౭6౮66, ౪78€ ౧౬౪6 00గ౫౧౧౦౧౧|:1౧8 0౧ [౧15 606 0611615. 1119 ౭01009 ౪6౧6 ౧00066 10 1౧68గ6/ 2౧6 56111655౧0655, 2౧6 ౧6 ౩1425 2౧166 ౧1౧561 ౪0 140166 618౧10/“16 ౧౭260 2 క$6004106 ౧౦గ౧౧౧౫౧౫6౧110 ౧6101౧8 0166, 0గ6గ 1౧౪01108 ౧1౧5౪110 00౧౧౮౧౧౫ 9౪౭౧౪ ౩౧6 1౧120765 1026 00510౪61 1గా౦2౧664 500160/ 20౧6 61100౪4666 16 ౪04౧56 86౧61200. ౯౪/6 ౩గ6 015 (20060600 ౧6 60గ౧€1౧౮666 €0 ౪౦6 ఈ61655/ -- ౧౦౬౪01 66080100, 0౪4660 0255 01 క006 ౪౩1465 2౧6 ౧0౧౧౧౦౮8 ౪౧666 ౧6 00641600 ౧౬ ౧6 25 0661 ౧౧౦6 8౧ 1058 06౯10-124 ౧168 0660 2 ౧౭౧1౦% 8 (016 ౧౦||, ౩౧6 ౩ 50626 8616106 1006 ౧ 0౪ 1౪65. ౧౩ 16820 15 ౧01456 ౪080 ౧6 ౩0016౪66, 006 €6 1/65 ౧6 1040066 2౧6 116 ౪21065 ౧6 1౧9066 -- 1౧౦4౯2౧1 1౧ ౧15 00గ౯౮౧|0 2౧641౧ ౭౧ ౧62గ 081 ౯౬ ౧15 1౧046౧66 10౧426.

జల. పేపర్‌బాయ్‌ టొ ఎడిటర్‌“ 217

శే7227/8 ౮724740742 / నాలా గంత 9.700017) కం అలు 12011612 ౮౧1౪6౧9104 ౪/66/2046. ఉ& *ల౫/ ౯౯60136 0600 ఇగం 1206163 ఇంగిరం263 286236. 16 3 ఇే50 ఖు అం౦౦610060601076 జం 026 2౧6 263 *రి2 గల 0 20 జుజామర్రి ౯2602. 3 ౪0గ 50626 1115 ౧255101 206 10౪%” 16 [23 ౪౦౧661 1జుర10000001016064 16 ౪0566 0000420 2100016268 206 ౪1608. ఈ6 125 20206006 210[20060/14016 1896 ఇ4 50006 (1010౪3 11192019 263 206 ఆలయ 113 0255100 272) 1646 (0 1౧907616. [619 & 27621 06 $00206, 1! జ౭ం 107610 90ల6 606 ఇ సు. 218 సల. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ “ల

గజడ్లలయణం 0౫706 ౧ బాం ాంం7

ళం. మంగ

11% 01199, 0౧6౧029[0/64.05 స్మా, జ. గ 8౯౧2౧602 [౧౩5 214/275 066౧ 2 ౧౫౩6516 506766 01 1౧501౧3600 10 గాఆ. ₹౧6'6 ౧౩5 34/25 0660 2 5€826/ ౧౧656౧68 - ౧6112016, ₹0680ఈ01, 2౧6 6666౧౧1౧66 ౭1౧). 6/6౧ 16 50121656 30౧040౧6, ౧6 ౧49 1౪/25 500౪0 2 ౧౫/16 0" 1౧501౧౬ (౮౭11165 0021 | ౪1|| 10౧66? 00౧6066 10 ౩6౧16. [6 [౧25 21425 ౧6166166 6660 56౧56 01 ౧౪గ౦౦౩6 ౧౮ 16 ౪/2౪ ౧6 ౩౧౧౯౦౩౦౧65 018]|6౧865 [౧25 [౧6|| 3 8681 650661 1౧ ౧౧౪ ౧6౧ 701068౧006 ౧౪ 18, 1 [౧2౪6 2౪/25 0౪6౧ 96601 0౪ ౧18 ౪౧1౧౦౮6 2౧6 6506012016 201110/ 10 0/16 5286 ౩6౪166 ౪౧6౧ 2౧౪౦౧6 11065 ౧6౧౧561౪65 1౧ ౧66౮6 01 1 2౧6 10 15 5006900108 | ౧/10 1620 ₹0౧౫ ఈఆ/౭౧/ 64౪ ఈ౧ంళ6 ౧6 ౪25 20512005 ౪100 10+66ఈ08 ౧1:10గ6౩| 00010, 0౯5/౫01/ 50606108 1౧6 012108 62గ౦౧15 ౪10 గ౫6 2౧6 ౧౧౪ 51980 [౧6 0౧068౧1 2 56056 01 6216 2౧|| 01161 618౧10/ 10 అ౭గిశ!౧8 ౧6 6164. [5 86౧ 1౧6650 1౧ ౧1$80గ41 0౦015 ౩౧6 గొటక60గ౫5 [౧౭5 1౧501766 ౧౫౪ 10౪6 10 ౧15100/ 25 ౭ $56066 ౩౧6 ౧౧౫ ౧0౦07 0 6686108. ౧15 0656006 [85 2౧6 ౪1|| ౧0౧౪౧౪6 10 50206 ౪౧౦ | 2౧ అ౫౦౪80 గ 1౧16696 2౧6 ౪21465 ౩౧6 102 ౪||

10/66? 1౧5016 ౧౧6 ౩౧6 | 6876 ౧6 8౯2066.

జల. పేనర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ సల 219

ఈ లిం74 లిభంగిడ 1074 టో క్‌.

1. ఏం ల్ల. నా " 1001499 [గా 16౪4 664101 50%001, ౮4౧8401౧.

తీ 00గ౧6 06౪0౧6 ౪0/69. [407/ 8౯2౧0(3006 1504 )651 3 86101౧8 ౧౯౪56౧66, ౧6 15 ఈ06 1150660౧ ౪౧౦ $౧0౪66 ౧౧6 ఈ06 66 0౪/68/0౦01 ౪౦165. ౧16 11906౧5 10 ౧౪ 5101185, ౧౦0€)౪56 10 2౧ ౧౧6౧21౧౧౪౧ € 2 0045665 ఈ06 66౦) 0౧౪ 6౧౮6౧౧2౧6108 ౧6 ౪౦౧౮ ౧4 ౧౧౪ 6/65. 116 314/5 6౧౦౦౪(2866 ౧6 60 ౪/16 - + ౧౦1 06గ66, €౧6గ౧ ౧౦౧6౩౬ 116 51001 ౧౭6 11 1861 50 625% ౧6 ౧౧౩6౮6 €16 గ౧౧౦౧౧6౧౪ ౧౧౩౬66౧ 1/6 60౧౪866 2 10140066 ౧2౧/ 1౧85 | ౧౫౪౭ €0 ౧౮1 1 1) 0౧6 5100016 52012066...|5 ౪0/05 2౧6 116 ౪1౧60౪9 46500౪ ౪౧౦ ౪04 26. [16 (215606 ౧౧6 01 )656 85 2 ౪/16 564 ౭150 25 ౩ €1౧[6౧ ౧6 56000గ661 ౧౧౫ 500గ65, 214205 10606 660 1౧ 6౧ అ౭౧ ౪16౧ | ౪౭9౧ 56/6 200౪1 ౧౫5611 7౧46 116 866651 క[ | క0€₹0౧ ౧1౧..561' 00౧1606౧09. 105 06620656 12618 | 60౧6౧466 10 ౪16 2౧౮6 ౧646 2 |[0€ 19 ౧15 [0౪6 0/016560/185, ౧1500 10116076 అ... + 1౧50166 ౧6 10 06 2 50గ౧ ౪16౧ ఈల/ 50606 | ౪౧6.. 6౪6౧/ ౧220467 | 0౧౧8 0 16 , 3గ|౪౩ ౧15 50116 ౧6 5 6 ౧౭౧ ౪౧౦ 1206800 ౧6 0410 ౪/0/6౩ 6230 ౧0౪6 ౧62గ 2౧6 18361 ౧2౪6 ౩1 +2180౧1000.

220 జిల. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ శ

తం 20067 2466 7260 (౭64 82244 బపు 2262 || నే లో 681 01299, 0౧౭౫510164. [ త్న స గగ 8౧2౧613016 15 0౧6 01106 ౧౧051 1%00గ౧1 ేరంగ౧65 00 ౧౯౬ 3౧6 | 100 ౪0 10 [౧1౫౫ ౧0౧౭ ఈ8౧ 2౧/౦౧6 6196 1౧ ౧౫ ₹2గ01111. [6 15 63100, 0080ఈ61 2౧6 21425 గ౧0౪/5 ౪021 €0 52 6506061311/ ౪౧౪౧ ౩౧౪౦౧6 ౪౧566 0" ౪౧566౬ 1/౧) 90గ౭ఈ౧౧65 02₹166 0౪ 16 2౧౧౦౮౧1 0 (౧౦౪16686 [౧6 [౧0169 2౧6 6౧౦౪ 11502౧0108 10 116 540163 ౩00౪41 ౧15 621 116 116 6 ఈగ6 ౪౧6౧ ౪6 ౪68 1౧ ౧15 04166 2100౧6 2౧6 ౧6 5025166 (210౧8 20046 016 ౧6౧౦౧65 0 ౧15 6853002125 2౧6 ౧1౧) ౧12108 1000. /0606౪6| ౪6 50606 €౧౧6 1086006 - ౪౧606 15 ౩గ౧౦౧౩ ౦౯౩౦గ౫౭౪గ౫65 6౪6౧ |౮51 51008 1౧ 516006 - | 1261 ౧౦20౦941, 1116 ౧౦౪1౧80236 6౦౪16 ౧640) ౧6 10 10056 5060026412 ౧౧౦౧౧6౧౪. గ6 15 ౩ ౪1౧40౪69 ౧6౧౦౧ ౪/౧౦ 15 2|4/2/5 10౧6 2౧౮0 ౧6506060] 2౧6 | ౧3౪6 1020౧62 1010591 0౪ ₹06 ౪2౪ ౧6 8116 10 ౧60016 2౧6 [౧౦0౪ [౧6 ౧6౪6౯ గా|65 ౧౫6 166! $౧2161 0౧ ౪౧1౧౧౦౧౫౧౧ 6౪6౧ 06480 |! 2౧ ౧4౦౧ ౪06౧8౬66 [16 31౪/2౪/5 11506౧5 10 ౧౧౪ 10౪8౬౧0 2006 (2165 0160 56510451 ౧100 ౧౭168 ౧6 1861 006౧౫86065 3౧6 ౪౭666. | 00౧౦1౪౩10౧, ౧౧౪ 8౯2౧013609? 5 1006, ౧౦౮8౧౮41 206] 2|4/2౪5 [౧0౪45 ౪౧2610 598౪ 2౧4 | 350176 (0 06 1116 ౧1౧ ౪౧6౧ | 8/౦౪ ౮౧ - 0266164 5670౧8 ౩౧6 14|| 01 664161౪/1560గ. శనిని వేవర్‌బాయ్‌ టు ఎడిటర్‌ సనక 221

ట్టి కెగోర్యానాయక్‌ | “_/-. డ్రైవర్‌

మాథి రంగారెడ్డి జల్లా ఆనున్‌గల్‌ మండలం, పొలేసల్లి గ్రామం. నేను సార్‌ వాజ్ఞ అబ్బాయి సందీప్‌ అన్నకు డ్రైవింగ్‌ నేర్పించాను. అలా సార్‌ కుటుంబంతో పరిచయం ఏర్టడింది. అప్పటి నుండి ఇప్పటి వరకు కూడా ఆ కుటుంబంతోనే కలిసి ఉన్నాను. వినయ్‌ నార్‌, సుజావతమ్మ ఇద్దరూ నన్ను కన్నబిడ్డ లాగా చూసుకొంటారు. మా అమ్మ దగ్గర 19 ఏండ్లు వరకు ఉన్నాను. వరివద్ద 20 సం॥ రాలుగా వుంటున్నాను. జన్మనిచ్చిన తల్లిదండ్రులు కూడా సార్‌, అమ్మగార్లే చదువులేని నాకు చదువు చెప్పించారు. 10వ తరగతి పరీక్షలు రాయించారు. పాన్‌ అయ్యాను. వార్తాపత్రికలు కూడా చదవడం అలవాటు చేశారు. నా కుమారుడు జీవోర్‌ పాట్టాలోని ఎయిమ్స్‌లో బైద్మ విద్మను అభ్మసిస్తున్నాడు. అందుకు సహకారం, ప్రోత్సాహం అంధించింటి కూడా వారే, మారుమూల తండా నుండి హైదరాబాద్‌కు వళ్చిన నన్ను తీర్చిదిద్ది నా పిల్లరి భవిష్యృతీను కూడా తీర్చిదిద్దిన ఘనత వారిదే. అంతేకాదు డబ్బుని బలా పొదుపు చేయాలో నేర్పించారు. బ్యాంక్‌ అకౌంట్‌ తెరిపించారు. తద్వారా పోగుచేనుకొన్ష్న డబ్బుతో మా తండాలో బక చిన్న ఇల్లు కట్టుకున్నాను. నా ఖార్యను కూడా చదివించమని సార చెబుతుండేవారు. తాను కూడా చదువుకొంటుంది. సార్‌ని, అమ్మను జీవితాంతం చూసుకొంటాను. వాళ్ళ వెళ్చిపోమన్నా నేను వెళ్ళను గాక వెళ్ళను. ఎందుకంటే నేను వాళ్ట దత్తపుత్రుడిని. 222 శ. ఎన్‌ వినయకుమార్‌ 21%

ననన నా (0 ఆన 1 వా యయ న న న నే / లట. () (22 మ...) ఖీ మాతా బా గా త స్తదుర్ల బాల్‌రాం మా నాన్నమ్మ కిష్టమ్మ ఇఒ (మా నాన్న వేసిన చిత్రపటం) మంటని మ యలు ఇ... ము నాం నత సా న సట నంటే నామ న్న దా త ఎ న శా నకు ల! పప మ సే తము మక ప 4 నే క్ట లకే జ్‌ నాన్న సదుర్ల గోపాల్‌ అమ్మ దానమ్మ

12 వళ్ళ వయస న, సులో... తిక వి జట ॥ ఏళ్ళ వయసులో... మ గ్‌ వలే 28 న్నా కాగ టీ కా కాకభ నా చ. ణి న్‌ా సి బే మో ? న. ర. మనే క 2 న. ॥ గ స జ ఈ కే " | శ టే స ల న్‌ హయ న వ ల (| సడి ల అవన న రం మున అ. స న నం. . టీ పన్నా! హు న్‌ . ల (౯ మియామి / 4 పెళ్ళి నాటి ఫోటో 224

త ల ం!! టీ ౯ క్ష న. వాక్‌ | సా. గా . న. తు. 4 /' ల ₹ స ల ॥ న్‌ / య న మో న మ స క్లూ హం ల క] టే. - ఇ మీట్‌ ది ప్రెస్‌లో ముఖ్యమంత్రి ఎం. చెన్నారెీ శ్రీనివాస్‌రెడ్డి, మంత్రి సమర సింహారెడ్డి [న [2 1 క | మిట్‌ ది (ప్రెస్‌లో ముఖ్యమంత్రి ఎన్‌. జనార్థన్‌ రెడ్డి, కె, శ్రీనివాస్‌ రెడ్డి శ్ర! | మ... కో మీట్‌ ది ప్రెస్‌లో ముఖ్యమంత్రి కోట్ల విజయభాస్కర రెడ్డితో 225

గ... | న స్టా న .! [త గి || కొ (| ః శ టం... | (నా [1 ౧ హెదరాబాద్‌ సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రంలో యూ ఖా ప్రజాశక్తి 15వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా ఐజెయు నాయకులతో ఎంహెచ్‌ గారు బు 2... - హా న ః ల. స మ కం , (స కరీంనగర్‌ ఎడిషన్‌ కార్యాలయం ప్రారంభోత్సవం సందర్భంగా జీ వి. కృష్ణయ్య, బొమ్మారెడ్డి గార్లతో 226

| హ . మళ బీ లి /. గ ఇ ః. (| నీ వ్‌ | షం లా ప

రాష్ట్రపతి జ్ఞాని జైల్‌సింగ్‌ హైదరాబాద్‌ వచ్చిన సందర్భంగా ॥ ఓ | £

స్‌ సో అమే సా గ, | ( 1 ఇ గ గా ప. ॥ న మీ

మీట్‌ ది థ్రైస్‌లో కేంద్రమంత్రి జలగం వెంగళరావుతో

227

నాన్న మొదటి వర్ధంతి సందర్భంగా ఆయన ఆత్మకథను ఆవిష్కరిస్తున్న ఇల్లీ వనపర్తి ఎమ్మెల్యే జి. చిన్నారెడ్డి ష్‌ ర ట్‌ వళ న క! గే హ్‌ యేల 5 / గ ్ట స్‌ గ్‌ ల , “| గ్ల ్న" అన్నల న్య ; తిక, 1 న క తక న 4 క ల న! తో వగ ఘర కస జస. [ జ్‌ శ్‌ న గ. . | య శ క | (గా గ్‌ (ఫ్రై నాగర్‌కర్నూలు పట్టణ ప్రత్యేక సంచికను నీ ఆవిష్కరిస్తున్న చుక్కా రామయ్య, రమేష్‌ బాబుతో 228

న యాయ నాయ రత యాల స, ను? /.. నాను మ పాటక ఈ. లం షం. ఎట స్స [న రారు న్‌. . ఉన వస శ్‌ చ ఎనన) స స్త. గగ! ట్ల భఖ న త క్‌ వాము జం యన టూ న స సననం టు. గ 4. న! ష్‌ ం (శ ్గ్శ శ్నో. ఫి వ. శత 9 .. డ్రి న స! ఈ [2 వి తం చ య్‌ స మ ర్య! || గ ప భక. యయ న స స య. 6

• పకా న్న న!

• క! ను మ. 229

క పంద గ ాయాుఎ అహ్మదాబాద్‌లో మహాత్మాగాంధీ మనుమరాలు నిర్మలబెన్‌ కులకర్ణితో ఇంటర్వ్యూ | వ ఇ / ప | | పా వు తమస్‌ టివి సీరియల్‌, పలు హిందీ చిత్రాల దర్శకుడు గోవింద్‌ నిహానితో మీట్‌ ది |పెస్‌ 230

ఉ తఈ/4ీీ యము టు హిందూ ఛీఫ్‌ ఎడిటర్‌ ఎన్‌. రామ్‌, హెచ్‌యుజె అధ్యక్షులు దాసు కేశవరావుతో న సన ల. వా న | ఇండియన్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌ ఎడిటర్‌ అరుణ్‌శౌరితో సత నాం సిటు. ఎన్ని లో సోగ స 1 పయన జ్య స మ శయ + షై. ర గ్‌ త సనక ము. ఆం(ధ్రపత్రిక రిపోర్టర్‌ గులాం రసూల్‌ హత్యను నిరశిస్తూ హైదరాబాద్‌లో జరిగిన ప్రదర్శన 231

ర్ట పళ ||| .. స మ శ్ర శ శ తెలుగు విశ్వ విద్యాలయం వారి విశిష్ట ప్రతిభా పురస్కారాన్ని అందచేస్తున్న ఆనాటి వైస్‌ ఛాన్సలర్‌ ప్రొ అకుల భూమయ్య మ. కెలక?” దాశరథి థియేటర్‌ 100 లఘుచిత్రాల ప్రదర్శన సందర్భంగా సినీ నటుడు, రచయిత తనికెళ్ళ భరణి గారితో కా ఏ. 1 టు. టు; కాం మై టో నా చిన్ననాటి గురువు పి. సోమసుందరం గారితో 232

ణం న స. ॥ లా ర. న క్‌, (1 హై గ. య! న ా త్‌... / (బ (11. | 4. |]. సంద వ 1 ర్జీ స్టాచ్యు ణ్‌ సో న్ధాచ్యూ వ ో 11 టై ్ట న్‌ ళ2 క లో వ | (స 141. స న . వ | గా శ ష . [1] ట్ర్‌ (గ . జ్యా" శే. (1 న (111. శ ం ఎ క. ఆఖ చై - 233

సవా ర్వ 7 యు క యం ల (గ్‌ నన... ననా ళల గ ంం నో

ఫ్రాన్స్‌లోని లూయి16 రాజభవనం వెర్సాలిస్‌

ల డా 2 స యయ త. గ. [11 క ఇంఫాల్‌ సమీపంలోని సుభాష్‌ చం(ద్రబోస్‌ మ్యూజియంలో నల శీ. షు ఇల శేష పంటీ న యు న స. న్‌ యల. నాలం ల పారీస్‌ ఈఫిల్‌ టవర్‌పై 234

వియ్యంకులు శ్రీమతి రాజ్యలక్ష్మి, కీ1శే॥ ఎం.జానకి నాథ్‌ గార్లతో | లతాలతాలడాతాననడాాడావ్న మ కయతుమాయామాకన్ని . 1. శన స న... . న. ] ( ల్‌ స ఎత జీ _ ము యనం యు కీ1శే॥ పి. ధనరాజు, శ్రీమతి పీ. సుజాత, రఘు, శ్రీమతి శారద, వేదమూర్తి (చెల్లెళ్లు, బావలు) టి మ యు. నచట య క అమ్మ, నాన్న తమ్ముళ్ళతో సుజావతి 235

త (౧౧ 5౧ 5గగగ7 “టీ స కనే!!! నా. య్‌ నం! జ్ర హల మాత వా

_ క్రై _ _ ము టే మే 19, 2025న సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రంలో భగత్‌సింగ్‌ ప్రాసంగికతపై సుందరయ్య స్మారకోపన్యాసం చేసిన ప్రొ,చమన్‌లాల్‌ను ఎస్‌వికె చైర్మన్‌ బి.వి రాఘవులు జ్ఞాపికతో సత్కరిస్తున్న దృశ్యం, వేదికపై తెలకపల్లి రవి ననన న వవ పనామె ఆజ లి లా నలిన... ర. 1. | | ౯ . || | ఖీ | న మ న వ్‌ / (ప్రేమికులరోజు సందర్భంగా ఫిబ్రవరి 14న మా జంటను సత్కరిస్తున్న కవి జయరాజు, జస్టిస్‌ చంద్రకుమార్‌, సిఎల్‌ఎన్‌, గాంధీ(కులనిర్మూలన సంఘం అధ్యక్షులు) 236

జాళ్ళం గే: గ్‌ జ " " సలు సూ | శ వల్లు స. | న ను వరో యని లో మ... | న. నను స 4 గ లే | నం స మ “శ వ). (సల పట. జ్తా - న య్య విజ్ఞా 0(ద్రం ఆధ్వర్యంలో 9 పుత్ర కాలనీ పార్శిగుట్టలో క! ట్యూషన్‌ సెంటర్‌ ప్రారంభం. యయ టు ల న గో త ప వ నా! లి న ళా. తు న్‌ , న మ క త్‌. ల 1/1! క ల సు 0 శ్రీ కీ వనపరిలో స క జనరిక్‌ మెడికల్‌ షా ర్తిలో సదుర్ల గోపాల్‌ స్మారక జనరిక్‌ మెడికల్‌ షాపు నిర్వహించిన సెమినార్‌. వే క. మినా . పెదికపై దా.వి. బ్రహ్మారెడ్డి, దా.మురళిధర్‌, స! పుట్ట ఆంజనేయులు, వి.నాగేశ్వర్‌, 237

| య |] స్ల(ట్‌ కీ క కం న. రు సం న్‌. నను జ్‌. ౧జి స. ఏ భల. . ను. జనవరి 26 సందర్భంగా ఎస్‌వికెలో ముఖ్యఅతిధిగా హాజరై జెందావిష్క్మరణ చేస్తున్న నందిని సిద్దారెడ్డి గారితో అలి గా కేస చ ప ॥ గ ల ఓ పీ... వ కీ జ స ఎస్‌వికెలో కా. లక్ష్మీదేవమ్మ గారి సంతాప సభలో నివాళులు అర్పిస్తున్న సాంభిరెడ్డి గారితో 238

స. రగ గ్‌ టుర్‌ ర ఇస వ్‌

ల్‌ యతి న త లు యా శన *. యాం "త భట! న్‌ ప

న ఈ న సీ... శ న న త త వష్టట్రైలు పం ల

|] ఉత న ఖా క... హ్‌ తా వ్యా

( చ స యస టం తి టా రా శం లు. | సయ... / ణీ: నం మ. ( ॥ ర శే సుంట మళ సే జ్‌ క త న...

న నా సహచరితో... | న పం ల ల. ( ' / న్‌ శి " ॥| గే మా నాన్న స్నహితులు కాగితాల బాలరాం 9 బీ వి. నరహరి రావు, ఫరీద్‌ అహృ్నద్‌, మహ్మద్‌ ఉస్మాన్‌మియాలతో = "జ్‌, నా పెద్ద తమ్ముడు (ప్రమ్‌కుమార్‌ 239

స య యాయ నం టు! సు చ షన న నాన ప. నట ర ప న నాం. ఉమని ఉత టట టన నో సమరము (రు న! ళ్త న ఎ మనా వాళ్‌క.! ర టా? టో ( స న స. ళ్ళ యం సంత న స... గ వ్ల టిలో స్‌ కా హస న. వల గ్‌ ఈ హా 1 శ్‌ స్‌ లో ర లే న! న స. హి దము /! గే (ళా న్‌ లం మ న య్‌! త న. ఉక స ము ఎ స ళా య కం య సయ క్‌ సము! మా కుటుంబ సభ్యులు "చో, 'గ్రంధ్యా చు టా లం ధు న // న జ (ల్లి శే || న్డ్‌ క శిల ఖ 1. ఎ ॥ స. (1 ఎస్‌ ప్రా 240 . / శ జా క. క

౧౮౧౪ కెల్ప/410.506110!

5. ౪గఈ/6. కళగాఠ!

[

హ్‌ టీ తా. ట్‌ జ."

౧ ॥ ధాలు శ |] గ్‌ ఛ్‌ జ

పొద్దున్నేలేచి ఇంటింటికి వార్తా పత్రికలు పంచాడు. తరువాత కాలంలో

ఓ పత్రికకు ఎడిటర్‌గా పనిచేశాడు.. ఇంతకంటే పెద్ద సక్సెస్‌ ఏముంటుంది

లైఫ్‌లో..? పేరులో ఉన్న వినయానికి ప్రతిభను, సహనాన్ని జోడించి ప్రజా

జర్నలిస్టుగా ఎదిగిన వినయకుమార్‌ జీవిత చరిత్రే ఈ పుస్తకం. పేదరికం... ఆకలిని.. చదువుతో జయించడమే కాకుండా, బాధితుల పక్షాన నిలబడే ప్రజాశక్తి దినపత్రికలో పనిచేసి తన జీవితాన్ని సార్ధకం చేసుకున్న వక్తి ఆయన. కార్పొరేట్‌ అవకాశాలు ఉన్నా కార్మికులు, పేదల పక్షాన గొంతుగా నిలబడటానికే నిశ్చయించుకున్న వినయకుమార్‌ జీవన ప్రయాణంలో ఎన్నో ఒడిదుడుకులున్నాయి. మీడియాలో మేనేజ్‌మెంట్‌ ఆధిపత్యం సాగుతున్న ఈ కాలంలో, అసలు మీడియా అంటే ఎలా ఉండేది? ఎలా ఉందాలన్నది.. ఈ పుస్తకాన్ని చదివి తెలుసుకోవచ్చు. నమ్మిన సిద్దాంతాన్ని విడవకుండా నలుగురికి ఉపయోగపడేలా జీవితాన్ని తీర్చిదిద్దుకున్న

క్రమమే ఈ 'పేపర్‌బాయ్‌టు ఎడిటర్‌”.

_ సుజావతి, సహచరి