Telugu panasala - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

! ల "కా | శీ సగ నృపాది కవి మల్లెమాల ॥ లపై త) స్తు న ! . షా క్రీ ఈ కి మక్కునత్రక సక్ర్ట్య .. డం యట. -దంతో బహూక్రర్రిస్త్య్య త వే...

గి .₹ ౮0౯౮ కఐకోతే

కీతిిదువురలరంామిరెడి తే ప

పానశాల ఉమఖియ్యాము పారనీ రుబాయతులోని ముఖ్యమైన రుబాయీాలకు అనువాదము 'కేతిరెడి విద్యాపీఠం (ళా

పార్లపల్లి 253, టి.టి.3. రోడ్డు విడవలూరు మండలం ఆళ్వార్‌ సీట్‌ నెల్లూరు జిల్టా మద్రాసు - 18. ఫోను: 42ర్‌ ఫోను: 451016.

సర్వస్వామ్యములు

కేతిరెడ్డి నొరివసొద్‌ రెడ్డీ చి.యస్పీ., గ్ర భారతిలో ప్రకటితము: 1928 ప్రథమ ముద్రణము: 1935 రెండవ ముద్రణము ; 19శ్త మూడవ ముద్రణము : 19521 నాల్లవ ముద్రణము : 1952 అయిదవ ముద్రణము : 1953 ఆరవ ముద్రణము 2 _ 1958 (జనవరి ఏడవ ముద్రణము : _ 1958 (ఫిబ్రవరి) ఎనిమిదవ ముద్రణము : 1965 (అక్టోబరు) తొమ్మిదన ముద్రణము : (కేతిరెడ్డి విద్యాపీఠం వారిచే ముద్రింపబడినది.):1991 (సెప్టెంబరు) . మూల్యం: 80 రూపాయలు.

క? న్‌్‌). కృతజ్ఞతలు జా మా విద్యాపీఠానికి అన్ని విధాల సహకరిస్తూ మా ప్రగతిని ఎల్లప్పుడూ కాంక్షించే మా (శ్రేయోభిలాషి “సహజకవి శ్రీ, ఎన్‌ఎస్‌. రెడ్డి గారికి -- లా కప్పాన్సశ్రాలి పై సర్వస్వామ్యములు కేతిరెడ్డి విద్యాపీఠం కు యిచ్చి, ఈ [గ్రంథం పునర్ముద్రణకు దోహదంచేసిన 'శీ/ డి. రామమోహనరెడ్డి (మద్రాసు), డా|| వి.ప్రభాకరరెడ్డి శ్హీమతి సంధ్య (తిరువతి) గార్లకు “పానశాలికు ఈవిధంగా “నవి ముద్రణారూపాన్ని కల్పించడానికి విశేష కృషి చేసిన కళాసాగరులు (శ్రీ, ఎమ్‌.ఎం. సుభాన్‌ సుచిత్రకారులు (శ్రీ, గంగాధర్‌ ముద్రాపకులు శ్రీ, జి.సాంబశివరావు, శ్రీ, జిఎమ్‌. ప్రభు గార్లకు హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు. -- కేతిరెడ్డి నారివ్రసాద్‌ రెడ్డి చా రూ మేనేజింగ్‌ ట్రస్టీ ళం కేతిరెడ్డి విద్యాపీఠం లు

'కేతిరెడ్తి విద్యాపీఠం చప “దేశమును (వేమించుమున్నా ప్‌ విదా మంచి అన్నది వెంచుమన్నా” పహరా న్‌ అన్న గురజాడ నూక్తి ఆధారంగా -- సీ / టి చిమ్మ చీకటిలో చిరుదీవంలా -- ఓట క్‌ 2987 లో ఆవిర్భవించిన మా కోలో, కేతిరెడ్డి విద్యానీరం ఇవ్చుడిన్హుడే ఊహా నడక (ప్రారంభించింది. వూ జ వేద విద్యార్థులకు స్ట ఉవకార వేతనాలు అందశోయడం ఉత్రమ రచనలను ్రోత్సహించడం ఇవీ - (గ్రస్తుతానికి మా ఆశయాలు. ఆ నేపధ్యంలోనే గత 4 సం||గా మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయంలో తెలుగులో ఎం.ఎ., ఎం.ఫిల్‌ ., పి.పాచ్చి. చేస్తూ ఉత్తమ (ప్రతిభను నిరూ పిస్తున్న విద్యార్హులకు ఒక్కొక్కరికీ రూ, 500/= చొప్పున 15 మందికి; నెల్లూరు. జిల్లా విడవలూరు కళాశాలలో ప్రతిభావంతుకైన డిగ్రీ విద్యా ర్హులకు రూ.500/=; 42 లో ప్రతిభగల విద్యార్దులకు రూ.250/= చొవ్సున మొత్తం రూ.15,000/= (ప్రతిసంవత్సరం అందజేస్తున్నాము. సింహపురి కీర్తి కిరీటం “కవికోకిలి దువ్వూరి రామిరెడ్డి గారి రచ నలు కనుమరుగై పోతున్నాయన్న బాధతో భావితరం వారికి ఆయన రచనలు ఎంతో అవసరం అని భావించి అందులోని అత్యంత (ప్రఖ్యాతి గాంచిన “*పానశాలి ను వునర్ముద్రిస్తున్నాము. మున్ముందు ఆయన (గంథాలన్నింటినీ వునర్ముద్రించాలనే ధృడనిశ్చయంతో ఉన్నామని తెలియ జేయడానికి సంతోషిస్తున్నాము. మా సంకల్పానికి సాహిత్యాభిమానులు, కవులు పండితులు, అధ్యా వకులు మొ|| వారి ఆశీస్సులు, అండదండలు మాకెల్లప్తుడూ ఉండాలని ఆశిస్తున్నాము,

• కేతిరెడ్డి హరిప్రసాద్‌ రెడ్డి, మేనేజింగ్‌ ట్రస్టీ, కేతిరెడ్డి విద్యాపీఠం. పార్లపల్లి (2.0.), విడవలూరు. (140, నెల్టూరు - 524 318.

పానశాల జ్ద్య కవికోకిల దువ్వూరి రామిరెడ్డి

ఆ) బ్ర సస మం సోన యయ ( పొనశాల 14 భా ౧ రన్‌... 'ఈూ గ. ఉ (టీ 000 టలాడటాాకా హా ఘా తా చ క. న. జీ క స ఈఊాణ లో క్‌ స్త! గ్ర /న్‌ /] తి. యౌవనారంభమున మధురానురాగ (4. ( గ్గ ల బద్ధవృదయటై వదునొండువత్సరముల ళ్‌ శ్‌ పాటు నాకష్టనుఖములం బంచికొన్న శ్ర ట్‌ గ నతికి న్మరణీయ కిడితి నీక్టుతినివాళి. శ, ల గాభ శ (ల సుత ల రోల దువ్వూరి రామిరెడ్డవార

ఉపోదాతము కా! క్ష

పారసీకసాహిత్యము: చారిత్రక సింహావలోకనము,

(ప్రపంచ వాజ్మయములయందు పారసీక సాహిత్యము చుక్క లలో శుక్రుండట్టు కనుతగులుచున్నది. మృదుమధుర శబ్ద సారస్యము గలిగి శ్రుతిహితముగనుండు. ప్రాచ్యభాషలలో పారసీకభాష యొకటి యని నిస్సంశయముగం జెవ్పవచ్చును. ఛందస్సులోని వివిధగతుల వలన పాదాంతాక్షరనియమమువలన పారసీక వద్యములు, గేయములు చదువునపుడు వినునపుడు మనోహరముగ నుండును.

పారసీక నాగరికత యెట్టు రెండు శాఖలుగ విభక్త మైయున్నదో అట్లు వాష్యయముకూడ వురాతనమనియుు ఆధునికమనియు వ్రస్తుట భేదములతో రెండుపాయలుగ చీరియున్నది. అరబ్బులు పారశీక మును జయించి, మహమ్మదీయ మతమును వ్యాసింవంచేయుటకు వూర్వముండిన వాబ్మయమువేజుు అటువెనుకపుట్టిన వాబ్మ్యయము మటజొకతిరు.

పారసీకు లార్యులు అగ్ని పూజకులు. హిందువులకు వేదము లవలె వారికి *అవెస్త యను వవిత్ర మతగ్రంథము గలదు. ఆ (గ్రంథము వురాతన పారసీక భాషయగు “జెంది నందు. వ్రాయంబడి యున్నది. జెందుభాషలో మతసంబంధములగు రచనలు తప్ప లౌకి కములగు కావ్యములగవడుటలేదు.

వూర్వమొకప్పుడు పారసీకమున నాగరికత్క శూరత్వము, నంగర కళాకౌాశలము అత్యున్నతదశయందుండినవి. దేరియసువంటి మహా

రి

వీరులచ్చట నుదృవించి వరాక్రమవంతులగు గ్రీకులకు వ్రతిస్పర్హులై నిల చిరి. నేంటికిని భగ్నావశిష్ట రాజప్రాసాదములు మంటవములు! సూస్త వెర్సిపోలిసుు బెహిస్తూనులయందు పారసీక నాగరకతను, (ప్రాభవమును వేయినోళ్ళ చాటించుచున్నవి,

ఆరవ శతాబ్దియందు మహమ్మద్‌ ప్రవక్త అరబ్బీ దేశమునంద వతరించెను. ఏడవ శతాబ్ది ్రారంభమున అరబ్బులు పారసీకమును జయించి వరిపాలనముతోడ మహమ్మదీయ మతమును ప్రవేశ పెట్టిరి. భిన్న నాగరికతలుగల రెండు జాతులకు రాజకీయ సాంఘిక సంబంధ మొనగూడినవుడు అజ్జాతముగ కొన్నిమార్చులు ఇరుతెగల యందును పాడకట్టుచుండును. అయినను బలవీర్యములుగల జాతి ఆచారవ్యవహారములు బలహీనులకు అనుకరణీయములగుచుండును. నిర్దితులైన పారసీకులు మహమ్మదీయ మతమును స్వీకరించిరి. సమ్మ తింవనివారు ఇతరదేశములకు వలసపోయిరి. ఇప్పటి మన పార్చీలు అట్టు వలస వచ్చినవారే.

అరబ్బీ రాజభాషటైనది. పండిత సభలయందు, రాజుస్తానము అయందు అరబ్బీ వ్యవహరింవంబడుచుండెను. అరబ్బీ. కవిత్వము, శాస్త్ర/(గ్రంథములు క్రొంగ్రొత్తలగుటవలన పారసీకుల చిత్తముల నాక ర్లించినవి. అచిరకాలముననే పారసీక కురీనులు అరబ్బీ పాండిత్యము నలవటీచికొని రాజాస్థానమునందు ఉన్నతోద్యోగముల నిర్వహింవ సాగిరి. విజయగర్వ (వ్రనుత్తులగు అరబ్బులకు పారసీకుల విజ్బం భణమువై అసూయనవుట్టి వారిని నీచముగ చూచుచు నమయము దొరికినవుడెల్ల నిరుత్సాహవళచుచుండిరి. అట్టయ్యు పారసీకుల విజ్ఞాన తృష్టను వారరికట్టుజాలకుండిరి. ్రీ.వె.. 715 వ సంవత్సరమునందె ఉమయ్యద్‌ వంశీయుండైన. కఠీఫో సులేమాను ఇట్టు వెలుగువడె నట. “పారసీకుల విజ్బంభణము నాకు ఆశ్చర్యము గొలువుచున్నది.

1 వెర్చిపోలీసునందలి సువ్రసిద్ధ శతస్తంభ రాజప్రాసాదమును అలెగ్జాం

డరు తగులంబెట్టించెను.

9

వారు వేయి సంవత్సరములు రాజ్యవరిపొాలన మొనరించినను ఒక్క క్షణమైన మనతో వారికక్కఅవడి యుండినదిలేదు. కొని మనము నూరు సంవత్సరములనుండి రాజ్యము చేయుచున్నను ఒక్కక్షణ మైన వారి సాహాయ్యము పొందక తప్పినదికాదు”

బాగదాదు. కలఠలీపుిల రాజ్యపరిపాలనమున చక్కని అరబ్బీ కవి త్వము చెస్పినవాజందరు పారసీకులే. కాలక్రమముగ అరబ్బీ వదములు పారసీక భావలోనికి యథేచ్చముగ వ్రవేశించినవి, ఇవ్చుడేదైన నొక పారసీ నిఘంటువెత్తి చూచినయెడల ఒకటికి మూడుపాళ్ళు అరబ్బీ వదములుండును. ఈ విషయమునందు పారసీకిని తెలుంగునకును సామ్యము. గోచరించుచున్నది. గ్రాంథికాంధ్రము సంస్కృత వురా ఇముల యాంధ్రికరణముతో ప్రారంభమైనందున నిరంతరాయముగ సంస్కృత పదజాలము తెలుంగున ప్రవేశించెను. అస్టే అరబ్బీ పొండి త్యముగల పారసీక విద్వాంసులు కవిత్వమల్లుటవలన అరబ్బీ వదములు విచ్చలవిడిగ పారసీక కావ్యముల నాటుకొనిపోయినవి. పొదాంతొక్షర నియమముగల పారసీక కవిత్వమునకు అరబ్బీ వదజూలము మథింత సౌలభ్యము చేకూర్చినది.

అరబ్బీ దండయాత్రకు వూర్వము పారసీకమున కవిత్వములే దని చెప్పుదురు. వాల్మీకి మహాకవికి పూర్వము సంస్కృతమునను, నన్నయకు ముందు తెలుంగునను కవిత్వములేదని చెవ్పునట్టు ఇదియు నొక వివాదాంశము. ఈ విషయమున పారసీక వాబ్మయ చరిత్ర కారులు భిన్నాధిప్రాయముల వెలివుచ్చియున్నారు. కొందు శ్రీ. వె. అయిదన శతాద్దీయందు వంచమ బహ్రాము ఛందోబద్దమగు కావ్యము రచించెనని చెప్పుదురు. మజికొందరు అబుల్‌ హఫ్‌'స్‌ ఆదికవి యని యందురు. మెర్వు వట్టుణమున అబ్బాననునతండు మామూనును క్తీర్తించుచు క్రీ.వె. 809 వ సంవత్సరమున వ్రథను పారసీ కావ్యము రచించెనని మహమ్మద్‌ ఊఫి' వ్రాసియున్నాడు.

కాల్రమముగ క్షీరనీరములటు ఆర్య, ఇస్లాము నాగరకతలు

10

సమ్మిళితములైనవి. పారసీక జాతీయజీవన వ్రభాతము. దేశ మునావరించి యున్న గాఢాంధకారమును వటాపంచెలు గావించెను. ఖురాసాను ర్యాస్ట్రమున జాతియోద్యమము తలచూపి నలుదిక్కులకు 'వ్రసరించెను. కాలార తిరుగనేర్చిన బిడ్డ యెంతకాలము దాది నిర్చం ధమునకు లొంగియుండును? పరాయి రాచజికము జాతీయజీవన .వికాసమునకు ్రతిబంధకమని పొరసీకులు తెలిసికొనిరి. అరబ్బులపై ద్వేషము. ప్రజ్వలించెను.. రహస్యముగ సంభాషించుచున్నపుడు మహమ్మదును సైతము “అరబ్బీ ప్రవక్త యని కేరడించునంతటి నిర్ణక్ష్యము జనించినది. పొరసీకులకు పలుకుబడి హెచ్చినది. ఉమ య్యద్వంశీయ కలీఫొలకు వ్రతిస్పర్లులైన అబ్బాసిదులకు పారసీకులు సర్వవిధ సాహాయ్యములొనర్చి అరబ్బీ పరిపాలనము నామమాత్రా

వశిష్టము గావించిరి. మెసపాకేమియా,. అఫ్‌'ఘనిస్తానము ఖురాసాను ర్యాష్ట్రము లందు పూర్వము దౌద్దులు, హిందువులు నివసించుచుండిరి. ఇప్పటికిని అచ్చట 4థిలముకైన బౌద్దవిహోరములు విగ్రహములు కనుపట్టు చున్నవి. హిందూబౌద్ద మతభావములు అచ్చటచ్చట వ్యాపించి యుండెను. మానవుని సుఖదుఃఖములు విధినిర్హీతములనియు పునరా వృత్తి, అవతారములు, ఈశ (రుని సర్వవ్యావకత్వము, సర్వాంతర్యామి త్వమ్సు అగ్ని నుండి విస్తులింగములు బయలు వెడలినట్టు ప్రాణికోట్టు సర్వేశ్వరు. నుండి వెలికుటికి యెనుడైన నొకవ్పుడు నైక్యమగునను నిట్టిభావములు విశ్వాసములు పూర్వ పారసీకులందు వేళ్లు నాటు కొనియుండినవి. పారసీకమున ఇస్లాముమత మిట్టి యన్యభావములతో సమ్మేళించి నూతనాకారముం దాల్బెను. ఇట్టి వరన్పర సమ్మేళనము నకు వ్రతిఫలముగ తొమ్మిదవ శతాొబ్దియందు2 వేదాంతము. (సూఫీ 2 అ్య్యా! కకం 006% 25 12 కీగిరేం లగ్గాగయ00 10 6 61%లల14 వఅంగగంలీ 006613 (1101100 | 4001 6000201301 షం౧ 16 510016 2566610 జం ముల 266260 20062066 10 6 6281166 ౧౧౧౦౪౦2010 *ఇసిలు 06 18 గజం 0౪6 10 131200) జ036 6336102310" గం 10061202 16085 204

క!

మతము) తలచూపినది. భావికవితా విజ్బంభణమునకు పోషకములగు పరిస్టితుల్సు సన్ని వేశములు ఈ శతాద్దియం దొనగూడినవి.

పదియవ శతాబ్ది పారసీక కవితాలతకు వసంత సమయము. జాతీయ జీవనమున నూతన ఘట్టము. మహమ్మదు గబజ్నవీ రాజ్య వరిపాలనమున లలిత కళలు శాస్త్రములు, భోగభాగ్యములు సర్వతో ముఖముగ వ్యాపించినవి. స్వభాషవై అరన్బీ భానకుగల ప్రభుత్వము జాతీయాత్మ గౌరవమునకు లోపమని దీర్హదృమ్టులగు కొందరు వండి తులక్కు కవులకు తోచినది. మృదుమధుర శబ్దసంవన్నమగు పారసీ పదజాలమడుగంటి అరన్బీ వదములు వానిస్టానము నాక్రమించుట అసహ్యముగ కనుపస్టైను. మణివ్రవాళ భాషను తృజించి వరి శుద్ధమగు తమిళ్‌ భాషనుద్దరించవలయునను ఉద్యమ మివ్పుడు దక్షిణదేశమున పొడచూపినట్టు “శుద్ధ్రపారశీ” యుద్యమము బయలు దేరినది. పూర్వ పారశీకమువై కవులదృష్టీి మరలఠినది. పూర్వవీరులు జాతీయజీవన హృద్దర్పణమున ప్రతిఫలించిరి. ఫిర్‌దౌాసి మహాకవి యా యుద్యమమునకు నాయకుడు. స్వభాషాభిమానముతో “*జుత్యము గామి నొవ్పయిన సంస్కృత 'మెయ్యడంజొన్న” నని తిక్కనమహాకవి నిర్ణయించుకొని ఆ దృష్టితోనే భారతమంతటి గొవ్చ యితిహాస ప్రబంధము నిర్వహించి ఆంధ్రుల కృతజ్ఞ తకు పాత్రుండయ్యెను. ఫిర్‌ దౌసి యింతకం మెను దారుణమైన దిక్షవహించి శుద్రపారసీ భాషలో షానామౌావంటి బృహదితివోస ప్రబంధమును రచించి పారసీక జాతిని బుణబద్దము గావించుకానెను.

ఫిర్‌ దౌసీచే ప్రారంభించంబడిన శుద్దభాషోద్యమము కొంతకాల మునకు నశించెను. ఇందుకు వ్రబలకారణము గలదు. పారసీకులు మహమ్మదీయులైరి. వారి ముఖ్య మతగ్రంథమగు ఖురాను అరబ్బీ 10 0200120 [0001 1120 501001 01 1౧64121 02౧1000910) 001/1 0 6 2016 0 6608112

70/7 నాలాల (6420 గసంగి (౮౨౧౮౧ గ్రా 6. క0ళగ)

2 యందు వ్రాయంబడియున్నది. ప్రతి మహమ్మదీయునకును ఖురాను అవన్యపఠనీయము; కావున పారసీక వండితులకు అరబ్బీ పాండిత్యము అనివార్యమైనది. ఫిర్‌దౌసీ కాలముననే తక్కిన కవులందయు మిశ్రమ భాషనే ప్రయోగించిరి.

"సెల్టూకు నంశీయులనంటి తురుష్క (ప్రభువులు అన్యులయ్యును స్వజాతీయ ప్రత్యేకత _ నుద్దరింపక పారసీకులలో కలిసిపోయి. వారి జాతీయతనే స్వీకరించి పోషించిరి. అరబ్బుల పలుకుంబడి అడంచుట కీ రాజకీయనీతి యావశ్యకమై యుండెను. తురుష్క పరిపాలనము వరాయి రాచజీకముయ్యు స్వదేశీయముగనే వఆిగణింపంబడెను. పది యవన _ శతాబ్ది ప్రారంభమున అవతరించిన కవితావల్లి తురుష్క వరిపాలనమున జొతీయజీవన మహావృక్షమున కల్టుకొని కొంచెమించు మించు ఏడువందల సంవత్చరములవఆఅకు వూవులుపూచి. కాయలు కాచెను. ఫిర్‌దౌసీ షానామా, ఉమఖయ్యాము రుబాయతు, జామి యూనఫ్‌” వజులైక్క సాదీ గులఠిస్తాను రూమి మస్నవి, హఫీిజు శేయసంవుటము,. నిజామి పంచకావ్యములు పారసీక సరస్వతికి రత్నభూషణమురై యలరారుచున్నవి.

కావ్యభేదములు

పొరసీక ఛందస్సు మాత్రాగణబద్దము. మన్నవ, కసీదా, గజల్‌, రుబాయ్‌ అను నాలుగు కావ్యభేదములు వ్రసిద్దములళై యున్నవి. సంస్కృత రూవకములందు రసము, నాయికానాయకులు, వూర్వము నిర్ణయింవంబడి స్వతంత్ర రచనలకట్టి నిబంధనములు ప్రతి బంధకములని [క్రమ[క్రమముగ నిరాదరించంబడినట్టు, పారసీక కావ్యము అందును కొవ్యభేదము ననుసరించి వస్తుభేదము నిర్హయింపంబడియు వాడుకయందు అట్టి నియమములు పొటించంబడకుండినవి.

మన్నవి;- ఇది మంజరీ ద్వివదకు సరిపోలును. ఈ ఛందస్సు మన ద్వివదవలె “ఎల్లమరాజునడక యేక నడక” అను సామెత

18 యట్టుగాక గణభేదమువలనను పాదాంతాక్షర నియమమువలనను వివిధ గతులతో నొప్పియుండును. ఈ కావ్యమున వీరరసము ప్రధానము; తరువాతిది శాంతరనము. _ [క్రమశ్రమముగా ఈ నియమము నశిం చినది. ఫిర్‌ దౌసీ షానామ్కా రూమీ మస్నవి ఛందస్సునకు ఉత్త మోదాహరణములు.

కసీదా:- విషయమునుబట్టి దీనిని స్తోత్రపాఠములకు సరిపోల్ప వచ్చును. పాదుషాల్కు పెద్ద మనుష్యులు, ప్రవక్తలు, మున్నగువారిని స్తుతించుట ఈ కావ్యమున వ్రధానాంశము. సాధారణముగ అర్హా వేక్ష గల కవులు పాదుషాలను పొగడిన పొగడ్తలే ఈ కావ్యమున నిండి యుండును, దీని నే ఛందస్సులోనైన వ్రాయవచ్చును. అయినను మనస్నవీ ఛందస్సులో వ్రాయుట ఆచారమైయున్నది. వదునేడు పొద ములకంళలు తక్కువగను నూటయిరువది పాదములకంళు పౌచ్చుగను ఈ కావ్యమును రచింపకూడదను నియమము గలదు, పాదొంతము లన్నియు సమాన శబ్బాక్షర నిబద్దములై యుండవలయును.

ఈ కావ్యము ప్రకృతి ప్రియావసంతములలో నేదైన నొకదాని వర్షనముతో. ప్రారంభమయి. కవి _స్తుతింవందలంచుకొన్న పాదుషా వర్షనములోనికి దిగును. సాధారణముగ స్తుతులన్నియు. కవి నమయ బద్ధములై ప్రబంధకవులు కృతినాధుల వర్షించిన విధముగ నుండును, ఈ. తెగ కావ్యములు రచించినవారిలో అన్వర్కి కాఖాన్సి జహీర్‌ ఫాోర్యాబి సువ్రసిద్దులు.

గజల్‌ ఏ దీనికిని మన సీసమాలికకును కొంత సాదృశ్యము గోచరించును. “కవికి కంసాలికి సీసము. తేరికొ అన్నట్టు విద్యార్దులు మొదలు వండితులవఆకును కవ్లులైనవారును కానివా రును ఈ 'గేయముల నల్లుచుందురు. “గజల్‌ వ్రాయనివాండు ఖమర్‌ త్రావనివాండు పారసీపేరు వెట్టుకొనండ”ను సామెతయే ఈ రచనయొక్క సౌలభ్యమును దెలువుచున్నది, ఒక తెగ గజలులో ప్రియావిరహము, వసంతము, దద్రాక్షారసమ్సు ఉద్యానవనమ్ము గులాబి,

క్షత

బుల్బుర్కి ప్రియుని త్యాగము ప్రియురాలి సౌందర్యవర్షనము మున్నగు శృంగారవిషయములు వర్షింపంబడియుండును. మజికొన్నిట సూఫీ మతతత్త్వములుు నీతులు ప్రకటింపయిడియుండును. ఈ కావ్యమున ఐదు మొదలు ఇజువది పాదములవర కుండవచ్చును. కసీదాకునలె పాదాంత నియమము కలదు. షంస్‌తబ్రీజ్‌, సాది హఫీజ్‌, గజలు కొవ్య రచనమునందు (ప్రముఖులు.

రుబాయిః- ఇది మన తేటగితికి సరిపోలును. తేటగీతివలె ఇదియు దేశ్యచృందస్సని చెప్పుదురు. దీని పుట్టుకను గుటించి దౌలత్‌ షాహసమర్థండి ఇట్లు వ్రాసియున్నాండు: “ష్టార్రస్సీకమున యాకుబ్‌ బిన్‌ లైస్‌ సఫాోరను పాదుషా యుండెను. అతనికొక చిన్నకుమవూ రుడుండెను. వానిని చాల గారాబముతో పెంచుకొనుచుండెను, ఈద్‌ పండుగనాండు ఆ బాలుండు తోడిబాలురతో కలసి గింజలాట ఆడుచుండెను. వినోదము చూచుటకొఅకు తండ్రియు. అచ్చటకు వచ్చి నిలంబడెను. ఇతర బాలురవలెనే రాజుకుమారుండును గింజలను దొరలించెను. ఏడు గింజలు చెండును ముట్టినవి; ఒకటి తప్పిపోయి నది. అందుకా. బాలుండు హతాశుండయి మజీయొకతూరి గింజను దొరలింపంగా అది చెండు దగ్గరకు దొరలిపోయెను. సంతోషముపట్టులేక ఆ రాజకుమారుడిట్లనియెను: “ఘల్ల్తాన్‌ ఘల్లాన్‌ హమిర్‌వద్‌ తా లబెగో” అనగా దొరలుచు దొరలుచు (ఆ గింజ) చెండు అంచునకు పోవుచున్నదని అర్హము. పాదుషాకీమాటలు వినసాంపుగా నుండెను, అంతట ఆయన ఆస్టాన సచివులను రావించి ఆ వాక్యమును విని పించెను. అది కవిత్వమని వారు చెప్పిరి, అట్టి పొదమె మజీయొ కటి వ్రాయంబడినది. అది కొన్నాళ్ళ వజకు ద్విపదగనే వాడుకలో నుండినది. కాని భావము లిముడ్చుటకు రెండుపాదములు చాలవని రెండు ద్వివదల నొకటిగా చేర్చిరి. అదియే రుబాయి యైనది”

రుబాయికి నాలుగు పాదములుండెను. (పారసీకలాక్షణికులు అర్హపాదములని అందురు). ఒకట్సి రెండు, నాలుగవ పాదములకు

15 అంత్యనియమము కలదు. వేమన గీతములందువలె రుబాయిలలో తత్త్వములు నీతులు సంక్షేపించి చెవ్దుటకు అనువుగా నుండును. ఖయ్యాము రుబాయతు హఫీిజు సాఖీనామా యీ తెగ కావ్యము లలో గణ్యముైనవి. (ప్రబంధకవుల పోకడలు

ప్రపంచమందంతటను మౌనవస్వభావ మొకేతీరుగ నున్నది. అరిషడ్వర్గములనంబడు కామ క్రోధ లోభ మోహ మద మాత్స ర్యములు జగదేకములై సృష్టి సితి లయములకు బాహ్య పాతువులై బ్రాణికోట్లను ఐహికమార్గమున నడువుచున్నవి. ఇట్టి ప్రకృతిని ఆశ్ర యించిన కవిత్వముకూడ అన్నిదేశములందు ఒకే విధముగ నుండును. అయినను దేశకాల భేదములు వ్రత్యేక జొతీయశీలమ్సు భిన్నాచార వ్యవహారములు ఆయాదేశీయ కవిత్వములకు అనితరసాధ్యమును అనను కరణీయమునగు విశిష్టతను చేకూర్చును. పారసీ సాహిత్యముకూడ ఈ న్యాయమునకు బాహ్యముకాదు. -

పారసీ కావ్యములందు. సున్నితమైన శృంగారము కలదు. ఆ కవుల దృష్టి ప్రియురాలి. ముంగురులన్సు చెం జుల్పాలను, నర్గిస్‌ వూలవంటి కన్నులన్సు గులాబిరంగు చెక్కిళ్ళను, తేనెయూరు వాతెజన్సు కపోల తిలకమును, నవ్వునవుడు చెక్కిళ్ళవై నేర్పడు వళల్లమునుదాంటి క్రిందికి ప్రసరింవలేదు; దగ్గరున్న పాఠిండ్లవై దుము కలేదు; అటనుండి నున్నవి నూగారువై జారి పాక్కిలిలో వడలేదు; సాధారణముగా పారసీక విలాసవతులు కుడితినీ తొడుగుకొని గాగరా కట్టుకొనియుండుటయే దీనికి కారణ మైయుండును.

ప్రబంధ యుగమునాంటి ఇతరదేశముల కవులందజివలె పార సీక కవులును కవిసమయ సంప్రదాయ బద్దులు. మన ్రబంధకవుల నాయిక నడుము మొట్టమొదట వంచానన మధ్యమయి, కృశించి, వసచెడ్కి సన్నగిల్లి అస్తి నాస్తి విచికిత్సకు లోనయి తుట్టుతుదకు గగనము

16 వలె శూన్యమైనట్టు పారసీక కవుల నాయికి నోరు మొట్టమొదట బిందువంతయయి క్రమముగా వూడుకొనివచ్చి చీమ హృదయ మంత యయి నూదిమొనయంతయయి. కడపటికి అర్హముగాని సూక్తిలో దాగియున్న భావమువలె శూన్యమగును! ప్రణయ కలహముచే మాట లాడకున్న నాయికనుగాంచి నాయకుండు “నీనోరు చిమహృదయమంత చిన్నదైనందున మాటలాడంజాల కున్నావని వ్యాజస్తుతి చేయును. "వెదవివైని పుట్టుమచ్చను వర్షించునవుడు “హిందు” అను వద మును శ్లేషించి చముత్కరింతురు. (హిందు = దొంగ, నల్లని బానిస విగ్రహారాధకుండు అని అర్ధము) “నీ పవెదవివై నిరవుకొన్న తిలక మును దవ్ప కౌసరు నదీతిరమున హిందువు నెవరుచూచిరి. (సర్‌ కుష్‌ నామా). కౌసరు స్వర్గమున ప్రవహించు తేనెవాంగ్తు పారసీ యందు “లబ్‌” అను వదమునకు వాతెజయనియు, ఏటిగట్టనియు, అంచు. అనియు అర్ధములు కలవు. ఇచ్చట పెదవి కౌసరునకు, వుట్టుమచ్చ హిందువునకు పోల్వంబడినది. మహమ్మదీయుల స్వర్గ మునందు. హిందువు ఉండడనియు ధ్వనించును “ఓ (వేయసీ, నీ చెక్కులవై నుండునది వుట్టుమచ్చకాదు; సూర్యోపాసకుండగు హిందూబాలుంద్రు”. అని మటియొక కవి వ్రాసెను. వుట్టుమచ్చ యను హిందూబాలుండు ముఖమను సూర్యుని అర్చించుచున్నాండని భావము. విరహ విహ్వలుండగు కాముకుని దీపమునంబడి మాడిపోవు మిడుతకు సరిపోల్తురు, (వేయసికొరకు ప్రియుండు నిశ్చింతముగ ప్రాణ వరిత్యాగము చేయును. ప్రణయ సాహిత్యమునందు లైలామజ్నూనుల కథయ్యు షీరీను ఫిర్హాదుల కథయు కఠిన చిత్తుని హృదయమునైన కరంగింపంజారినంత కరుణరస భరితములుగ నున్నవి. షానామావంటి రాజచరిత్రలు, షీరీనుఫిర్హాదులవంటి కథాకావ్య ములు తవ్చ తక్కిన గజులు వాద్యయమున భావనవ్యత యగపడదు, 3 నోరు చిన్నదిగ నుండిన చాల రమణీయమని మంగోలియన్‌ జాతుల అభిప్రాయము.

క్షే? ఇతరులకు అనగా మనవంటివారికి కొన్ని గజలులు చదువునవ్ప టికి వినుగువుట్టును. ఒకే విధమైన భావములు వివిధములుగ ప్రకటించంబడియుండును, పారసీక కవులు వునరుక్తిని దోషముగ వరిగణింపరు. వ్రబంధకవుల పోకడలుకొన్ని దిక్‌ వ్రదర్శనముగ చూపిం చితిని. మొత్తముమీద పారసీక సాహిత్యము గుణమునందును రాశియందును ఏ సాహిత్యమునకు దీసిపోదు.

కే ఉమ్రఖయ్యాము

పారతంత్ర్యమువదలి పారసీక జాతీయజీవనము పూర్షవికాసము చెందియున్న కాలమును ఉమఖయ్యాము నిషాపూరున జన్మించెను. అవ్పటి నిషావూరు శిథిలమైనది. ఇన్పటి నిషావూరు వేం. ఈతని జన్మసంవత్సరము. వలానిదని నిర్తయించుటకు తగిన సాధకములు లేవు. క్రీ.వె. 1015 మొదలు 1035 లోపల నేదిరైైన

ఓ హైదరాబాదు దొరతనమునందు ఆర్థికశాఖలో ఉద్యోగిగా నుండిన వయం. దొతారుగారు (ఇప్పుడు నన్యసించి గోవిందతిర్హ స్వాములవారని "పేరు వెట్టుకున్నారు.) కొంతకాలము ఉమ్రఖయ్యాము జీవితమును గురిం చియు అతని కృతులను గురించియు వరిశోధన నలిపిరి. అట్లే జర్మనీలో ఖయ్యాము. కృతులను గురించి వరిశోధన చేయుచున్న డాక్టరు రెంసి సుగారితో ఉత్తరప్రత్యుత్తరములు జరిసిరి. ఆ పరిశోధనకు ఫలితముగా వారు 1941 న నంవత్పరమున “216 116/1 061/206” అను పేరుతో 1030 వద్యములుగల రుబాయతును ఒక పెద్ద _ యుపోద్దాతముతోడ ప్రకటించిరి. ఈ పద్యములలో షుమారు 700 పద్యములు ఇతర పార సీక కవుల గ్రంథములలో కానవచ్చుచున్నవని దాతారుగారును. ఇతర పరిశోధకులును నిర్షయించిరి.

ఆ యుపోద్ధాతమునందు. విడడీయబడిన చిక్కులలో అయ్యాము జన్మదిన నిర్ణయము ముఖ్యమైనది. జహరుద్దీన్‌ అబుల్‌ హసన్‌ బైహాకి రచించిన “పారసీక తత్వవేత్తల జీవిత చరిత్రముల” అను గ్రంథ మునందు ఖయ్యాము జన్మదినమును తెలిసికొనుట కొక యాధారము

19 నొక సంవత్సరముగ నుండవచ్చును. ఖయ్యాము సంవూర్షనామము గియాసుడద్దీన్‌ అబుల్‌ ఫితవ్‌ ఉమ్రబిన్‌ ఇ(బ్రాహిమ్‌. తఖల్టున్‌ నామము (ఇ61-22గ౧ల ఖయ్యాము. పారసీకులు తమ 'పేరులకు తండ్రిపవేరును జోడించుకొందురు.. అందువలన ఖయ్యాము తండ్రి "పేరు. ఇబ్రహీమని తెలిసికొన వీలైనది.

పారసీక కవులందయిను తఖల్లుస్‌నామము వెట్టుకొనుట సామా న్యాచారమై యుండినద్సి ఫిర్‌ దౌస్తి వాఫిజ్‌ అతార్మి సాది జామి అనునవి యిట్టి మారువేరులే. సంస్కృత కవులలోకూడ రత్న ఖేటుండు కోటిసారుండుు భవభూతి అను మారు 'పేరులుగల కవు లుండిరి. ఇటువంటి లాంఛనములనుబట్టి వారివారి వృత్తులు నిర్తయింవ సాహసించుట చూడ బేకర్‌ బార్చర్స్‌ స్మిత్‌ అను పేరులుగల ఆంగ్లే యులందటు ఆయావృత్తులకు సంబంధించినవారని చెప్పినట్టుండును. అయినను పారసీకవాజ్యయ చరిత్రకారులు కొందజ్సు అతారి అత్త రమ్ము చుండెననియుు ఖయ్యాము* డేరాలుకుట్టుచుండెననియు, దొరకినది. దానిని బట్టి దాతారుగారు ఖయ్యాము జన్మదినము నిక్షయిం చుటయేగాక్క అగ్నకోటినిగూడ తయారుచేసిరి,

1048 మే నెల 18 వ తేదిన నూర్యోదయ కాలమున జన్మము, లగ్నము. మిధునము. రవి బుధ్య శుక్రులు లగ్నమందున్నారు. ద్వితీయ మున చంద్రుడు. పంచమమున రాహువు. అష్ట్రమమున శని, నవమమున గురువు. ఏీకదశమున కేతువు. ద్వాదశమున అంగారకుడు. జన్మాది 1064-2- 24 తేది వణకు గురుదశ,

ఇంతకన్నను ప్రబలమైన ఆధారము దొరకువజణకు ఈ నిక్షయమె సత్యమని తలంవవచ్చును. నర్స్‌ ఇడి. రాస్‌ మహాశయుడు అయ్యాము జన్మ సంవత్సరము 1040 అనియు, నయ్యద్‌ సులేమాన్‌ నద్విగారు 1048 అనియు ఇదివరకు నిర్ణయించి యుండిరి.

2 ఇయ్యామునకు వూర్వమె ఇయ్యామను'పేరుగల కవులు పండితులు

20

ఫిర్‌దౌసి తోటమాలి యనియు (వ్రాయుట చిత్రముగనున్నది. ఇట్టి యూహలు విశ్వసనీయములుకావు. “జ్ఞాన పటాలయమ్ము నొడి కమ్ముగం. గుట్టు ఖయాము. నేండు దుఃఖానల _దగ్దుుడయ్యె”నని ఖయ్యాము చెప్పుకొని యున్నాడు! గుడారములు కుట్టి జీవించు బీద వాని కుమవూరుండు ఆ కాలమున సువ్రసిద్ధ విశ్వ విద్యాలయమున సర్వశ్శాస్త్ర] పారంగతుండయి. పాదుషాలతోను వజీరులతోను కలసి మెలసి ఆచార్యస్టానము నలంకరింవతగినంత వీలుండి యుండునా యను సందేహము పుట్టక మానదు.

సాధారణముగ పూర్వకవుల చరిత్రములవలె ఖయ్యాము చరి (త్రము కూడ కాలగర్భమున దాంగియున్నది. అతని గార్హస్త్యజీవిత మును గుజించి తెలిసికొనుట కెట్టియాధారములులేవు. హాఫిజుకవి తన భార్య తల్లిగారింటికి పోయినపుడు తాను అనుభవించిన విరహ 'వేదనన్సు శిశువు మరణించినవుడు తాను పొందిన దుఃఖమును కాన్ని గజలులలో జాలిపుట్టునట్లు వర్షించియున్నాడు. కాని ౩ ఖయ్యాము ఉండిరి. అబుసాలె ఖలావ్‌ ఖయ్యాం (బుఖారా). అబ్బుల్దా మహ మ్మద్‌ ఖయ్యాం. ముదహబుద్దీన్‌ మహమ్మద్‌ దిన్‌ ఆరిఅల్‌ ఇయామి (ఈరాక్‌) ఈ ఖయాముపేరు డేరాలు కుట్టుటవలన ఏర్పడినదికాక, వూర్వమునుండి నచ్చుచుండిన పేరులలో నొకటి,

3 వయం. దాతారుగారు ప్రకటించిన రుబాయతులో ఈ క్రింది రుబాయి యొకటి కలదు.

“నా దువ్కీర్తి మిన్ను. ముట్టీనది,

బ్రీయమైన నా జీవితము మున్సది దాటీనది,

నంతోవములేద్కు వెండి తప్పిపోయినందుకుగ్కా న్నీలైనయెడల,

ఎడతెరవీలేక నూరుగిన్నెల ద్యాక్షాననము త్రాగెదను. ₹

“ఖయ్యామునకు నంతానములేదు. అతడు పెండ్లి చేసుకోలేదు అని తరబ్‌ ఖానాలో వ్రాయబడియున్నది.

2]

ఒక్క రుబాయి యందైనను భార్య వుత్రులను గురించి ప్రస్తావించి యుండలేదు. నిజాముల్‌ ముల్కువంటి నమకారికులును నిణొమి ఉరూజివంటి. శిష్యులునుు దౌలత్‌ షాహసమర్హండివంటి తరువాతి (గ్రంథ రచయితలును వ్రాసిన వ్రాతలవలన ఖయ్యాము జీవితములోని కొన్ని యంశములు మాత్రము తెలిసికొన సాధ్యమగుచున్నవి.

ఉమ్రఖయ్యాము విద్యాభ్యాస కాలమునొంటిదొక చిత్రమైన కథ గలదు, నిజాముల్‌ ముల్కు *వసాయా' యను పారసీక గ్రంథమున వ్రాసిన సంగతులను సంగ్రహముగ నిచ్చట అనువదించుచున్నాను: “నిషావూరునందు సువ్రసిద్ధ శాస్త్ర,వేత్తయగు ఇమాం మువఫిక్‌ అను ఆచార్యుడుండెను. ఆయనయొద్ద చదువుకొన్నవారు అదృ్భషస్టవంతుల గుదు రనువదంతి లోకమున వ్యాపించియుండెను. నేను తూస్‌ నగరము నుండి నిషావూరునకు వచ్చి యిమాంమువఫిక్‌ గారికడ విద్యార్థిగ చేరితిని. ఆయన నన్ను చాలాదయతో నాదరించుచుండెను. నాకును ఆయనవై భక్తిశ్రద్ధలు కుదిరినవి. నాలుగు సంవత్సరములవఅకు నే నాయనవద్ద చదివితిని. నేను విద్యార్హిగ చేరినవెనుక కొంతకాలమునకు ఉమ్రఖయాము హసన్‌ బీన్‌సబాహ్‌ అను ఇద్దరు విద్యార్దులు ఇమౌ ముగారి యొద్ద చదువవచ్చిరి. ఉమ్రఖయ్యాము. బుద్దిబలమునందును విషయ(గ్రహణ శక్తియందును అందంికంళు. మిన్నగనుండెను. మేమి రువురము ప్రియస్నేహితులమైళిమి............ ఒకనాండు హనన్‌ దిన్‌ సబాహా నాతోడను ఖభయ్యాముతోడను ఇట్లు చెవ్పెను: “ఇమొం సాహేబు దగ్గణ చదువుకొన్నపహారు. అదృస్ట్రవంతులగుదురని లోకులు చెవ్పుకొందురు. అధమవక్షము మన: ముగ్గుతిలో నెవండైననొకండు ఉన్నత స్ట్రితికి రావచ్చును. అట్టు ్రాభవము నంపాదించినవాండు తక్కిన ఇద్దజిని తనతో సమొనులనుగ నొనర్పవలయునను ఒవ్పుదల మనము చేసికొనవలయును” ఈ మౌటంకు మేము సమ్మతించి మువ్వురమును అదే విధముగ ఇెమయ బద్దులమైతిమి.

22

కొంతకాలము జరిగినవెనుక నేను నిషావూరునుండి వెడలిపోయి అల్‌ ప్‌ అర్చలాన్‌ వ్రభువునొద్ద మంత్రిత్వము నిర్వహించుచుంటిని. హకీం ఉమఖయ్యాము నా యొద్దకు వచ్చెను. మేము వూర్వము కొవించుకొన్న యొవ్పుదలను నాచేతనైనంతవఅకు నెరవేర్పతలంచి గౌరవ వురస్సరముగ నిట్లుంటిని: *మీరు చాలా మేధావంతులు. మీరేదిలైనా నొక రాజోద్యోగము నిర్వహింపవలయునని నాకు కోరికగనున్నది. ఏలన ఇమాంమువఫి"క్‌ గారి యొద్ద విద్యార్హులమై యుండినవుడు మనము ఇటువంటి షరత్తు చేసికొని యున్నాము. మీ పాండిత్యమును ప్రతిభను గుటించి పాదుషాకడ విన్నవించెదను. తరువాత మీరును నావలెనే యున్నతస్థ్రితికి రావచ్చును" ఈ మాట లకు ఇయ్యామిట్లు చెవ్పెను: *మీరాడిన మాటలు మీకురీనతకును హృదయ కారుణ్యమునకు గొప్పతనమునకు తార్కాణముగనున్నవి, అయినను పూర్వ పశ్చిమర్శాస్త్రముల వజీరులు మీవలెనె నాబోటి యల్పుని గురించి తలపోయుదురని ఏమి నమ్మకము కలదు. ఎట్లుయి నను తమవంటి గొవ్పవారికి అసాధ్యమగునది యేదియులేదు. నాబోటి సామాన్యునివై తమరింతటి శ్రద్ద వహించినందుకు యౌావజ్జీనము నేను మీకు కృతజ్ఞుండను. తమ కరుణ యున్నయెడల నేనాక మూల కూర్చుండి గ్రంథకాలక్షేవము చేయుచు విద్యార్జ్హులకు పాఠము చెవ్చుచు తమరి ఆయురారో గ్యెశ్వర్యములు ఇతోధికముగ _ అభివృద్ది చెందునటుల దేవుని ప్రార్థించుచుండెదను. “హక్రీముగారికి ఉద్యోగా 'షేక్షలేదని నిశ్చితముగ నెణింగి సాలీనా 1200 'తోమానులు ఆదా యమువచ్చు. జాగీరును నీషాపూరున నొసంగితిని. అంతట హకీం ఉమ్రఖయ్యాము. ్రకృతి శాస్త్రములు కళలు మున్నగువానియందు ప్రావీణ్యము సంపాదించుచుండెను.

“హసన్‌ బిన్‌ నబాహు ఆల్‌ ప్‌ అర్చలాన్‌ రాజ్యకాలమున నెచ్చట నుండినదియు. నెవరెజుంగరు.. అర్సలాన్‌ మరణానంతరము నేను మలిక్‌ షా వ్రభుత్వమున మంత్రినిగా నున్నవుడు అతండు నను

28

నందర్శించి యొప్పుదలను జ్ఞస్తివజవెను. నేను పాదుషా యొద్దకు ఆతని తీసుకొనిపోయి రాజాస్థానమున నొక యుద్యోగ మిప్పించితిని, కొన్ని దినముల కతండు పొదుషాకు స్నేహపాత్రుండయి. ఆయన బుద్ధిని తవ్పుదారులకు లాగుచుండెను. పాదుషా ఆ సవ్వడి కనివెట్టి ఆతని వదభ్రష్ట్రుని గావించెను”

నిజాముల్‌ ముల్కు ్రాతనుబట్టి ఖయ్యాము ఉద్యోగాపేక్ష లేనివాండనియు విజ్ఞాన . సంపాదనమునందె నిమగ్నుండయి. శాంత ముగ కాలము గడుపుచుండెననియు. తెలియవచ్చుచున్నది.

ఇఖయ్యాము బాల్యయౌవనములనాంటి కాలపరిస్థితులు,

మతనిర్భంధములుు ఆచారముల కట్టుంబాటులు, ఇహలోక ద్వేషము, వైరాగ్యము పెచ్చువెరిగి మానవజీవితము యంత్ర ప్రాయమైనవుడు. తిరుగుంబాటుకూడ తలచూవుచుండును. పారపీ కమున ఇట్టి తిరుగుంబాటు వదియవ శతాద్ది పప్రారంభమున పొడకట్టే నది. గ్రీకు అరబ్బీ ప్రకృతిశ్శాస్త్ర, గ్రంథముల మూలమున భౌతికవిజ్ఞా నము విద్యానంతులలో క్రమక్రమముగ వ్యాపించినది. మూఢభక్తియు అర్ధములేని మతాచారములవైని విశ్వాసమును నన్నగిల్లంజొచ్చినది. స్వాభావికముగ 'హేతువాదవరమైన ఖయ్యాము మనస్తత్వమునకు ఈ వరిస్టితులనుకూలమై యుండినవి.

ఖయ్యాము జన్మించిన సంవత్సరముననో లేక యొక సంవత్స రము ముందుగనో ఇబిన్‌ సీనా మరణించెను. అతండు మహా ప్రతిభాశాలి; కవి; వండితుందు; విజ్ఞానశాస్త్ర వేత్త; గణితశా,స్త్రజ్ఞుడు; జ్యోతిష్కుండు; వైద్యుండు; రాజకార్యనిర్వాహకుండు; భోగప్రియుండు. ఇదిన్‌సీనా రసాయన శాస్త్రమునందు వరిశోధనలు కావించెను. ఒక ్రసిద్ధ వైద్య[గ్రంథమును, ఆఅత్మావతరణమను ఖండకావ్యమును, అన్నఫా అను తత్త్వశ్యాస్త్రమును రచించెను. దేవుడద్వయుండనియు,

2డీ

ఇంద్రియగోచరుండు కాండనియు ఇట్టివాండని నిరూసించుటకు వీలు కానివాండనియ్యు సృష్టికి పేతుభూతుండనియు అతండు తన తత్త్వ శాస్త్రమున వ్రాసియున్నాండు. ఆత్మ మబ్బులో మెయువుతీగవలె (ప్రజ్వలించి అంతర్హితమౌనని ఆత్మావతరణమను కొవ్యమునందు వ్రాసియున్నాండు.

ఒకరాత్రి భోగానుభవమునంద్రు మజియొకరాత్రి విజ్ఞానార్హనము నందు ఇదిస్‌సీనా కాలము గడుపుచుండెనని యొక లోకవాదము కలదు. రాజ్యకార్య లంవటత్వమునతప్ప ఇదిన్‌ సీనాకును ఉమ్రఖయ్యా మునకును భావములందు, మనః ప్రవృత్తులందు ఏమియు భేదములు గోచరింవవు. అయ్యాము యౌవనకాలమునాంటికి ఇదిన్‌ పీనా తత్త్వ ములు బోధలు, భావములు కజఅకుమాయకుండెను. ఖయ్యాము అతనిని ఆదర్శవ్యక్తిగ [గ్రహించియుండవచ్చును.

ఇంక అన్పటి రాజకీయ పరిస్తితుల నరయుదము; సుల్తాను మహ మ్మదు గబ్నవి ్రీ.వె. 1030 వ సంవత్సరమున కీర్తి శేషుండాయెను. ఆతని వుత్రుండగు మాసూదు సింహాసనమధిష్పించెను. నాలుగు సంవత్సరములు గడచినవెనుక 'సెల్టూకు వంశీయులగు తొగ్రుల్‌ బేగ్స్‌ చకిర్‌ బేగ్‌ అను యిరువురు తురుష్కనాయకులు అతని వోడించిరి. అది మొదలు ఇరువది సంవత్సరములవయకు 'సెల్టూకుల విజయధ్వజము అవ్రతిహతముగ పారసీకమున సమరయాత్ర సలువు చుండెను, దేశమున శాంతి యంతరించెను. మెర్ప్వు, నిషాపూరు, 'హేరాత్స్‌ 'పేస్తాన్‌ బాగదాదు మున్నగు ముఖ్యపట్టుణములు ఆ యిరువురు తురుష్క నాయకుల వశమైనవి. వీరి మరణానంతరము అల్‌ ప్‌ అర్సలాన్‌ పారసీక సామ్రాజ్య సింహాసన మధిష్టించెను. తొమ్మిది నంవత్సరములు గడచిన వెనుక అతండు విస్షవకారులచే హత్యకొవించంబడెను, అటు తర్వాత మలిక్‌షా రాజ్యభారము వహిం చెను. అల్‌ ప్‌ అర్సలాన్‌కు మంత్రిగ నుండిన నిజాముల్‌ ముల్కు మలిక్‌ షాకును మంత్రియాయెను.

25

మళిక్‌ షా పారశీక చరిత్రమున ్రసిద్దుడు. ఆతనికి జలాలుద్దీన్‌ అని మజీయొక పేరుండెను. జలాలీశకము అతని రాజ్యకాలమున, అనంగా క్రీ.వె 1079 మార్చి 15 వ తేదీన ప్రారంభింవంబడెను, ఉమఖయ్యాము మళిక్‌ షాచే స్టాపింవంబడిన జ్యోతిషాలయమునందు వధాన జ్యోతిష్కుండైయుండి వంచాంగమును సంస్కరించెను.

నిజాముల్‌ ముల్కు గొవ్ప విద్వాంసుండు; నీతివేత్త, ఈతండు మలిక్‌ షా కొరకు *సియాసత్‌ నామా యను వ్రసిద్దమైన పాలనా శాస్త్రమును రచించి పాదుషా 'పేరువ్రతిష్టలు చిరంజీవము కావించెను. నిజాముల్‌ ముల్కు మంత్రిత్వ కాలమున క్రొత్త వట్ట అములు నిర్మింపంబడినవి. ప్రాంత పట్టణములు శృంగారింపంబడినవి. కళాశాలలు నెలకొల్పంబడినవి. వేయేల్క, ప్రజలు సంనన్నుళై అభివృ ద్రినొందిరి. భోగములు కళలు వెంపొందెను. భావస్వాతంత్ర్యము 'వ్రబలెను. మటియొకమాయు పారసి రాజభాషటైనది. దేశమున శాంతి నెలకొనినది. ఇట్టి అనుకూల వరిస్టితులలో ఉమ్రఖయ్యాము బాల్యయౌవనములు సుఖముగ గడచిపోయెను.

ఖఇయ్యాము పాండిత్య విశేషములు

ఖయ్యాము బాల్యము బల్బలో గడచెను. అతనికి బాల్యము నుండియు. గణితశాస్త్రమునందు. ప్రీతియు నైవుణ్యము పొచ్చుగ నుండెను. జ్యామితి, అక్షరగణితములందు ్రవీణుండయి.. జ్యోతి శ్యాస్త్రము. నభ్యసించెను. ఈ శా,స్త్రమునందు. సమకాలికులలో ఎవ్వరును ఖయ్యామును మించినవారు లేరంట!ీ సంచాంగమును సంస్కరించుటకు మలిక్‌ షా ప్రసిద్ద జ్యోతిష్కులను సమౌవేశ వట చినపుడు ఖయ్యాము వారికి నాయకుండయి. ప్రశంసనీయముగ ఆ కార్యము నెరవేర్చెను.

ఖయ్యాము అరబ్బీ భాషలో అక్షరగణితమును రచించెను. ఆ గణితము చాలాకాలము వజకు ప్రమాణగ్రంథముగ వరిగణింపంబడు

26

చుండెను. పూర్వ మీ అరద్బీ [గ్రంథము (ఫెంచి. భాషలోని కను వదింపంబడినది. ఇదికొక్క ధాతురసాయన _ శాస్త్రము, యూక్షిడ్‌ జామెట్రీకి వ్యాఖ్యానము, ఒక తత్త్వశా,స్త్రము, రుబాయతు, అన్నియు కలసి తొమ్మిది (గ్రంథములను అతండు రచించెను, అక్షరగణితము, రసాయనశా,స్త్రము, జ్యామెట్రీ వ్యాఖ్యానముల మాతృకలు ప్యారిస్‌, లండన్‌, ఇండియా ఆఫీిను లయిబ్రరీలయందు భద్రము చేయబడి యున్నవి. తక్కినవి (రుబాయతు తవ్ప) నామమాత్రావశిస్టములు.

గగ్రహగతులననుసరించి వాయు వర్ణముల ముందుగ తెలిసికొను శక్తికూడ ఖయ్యామున _ కుండినదని నిజామి ఉరూజి సమర్థండి ఇట్లు వ్రాసియున్నాండు; “*సదరుద్దిన్‌ మహమ్మద్‌ బిన్‌ ఉల్‌ మజఫిర్‌ పాదుషా తాను వేటాడంబోవలయుననియు వర్షముకాన్సి మంచుకాని కురువని యొకదినము. నిర్హయించి తెలుపవలయుననియు మెర్వు పట్టణమునుండి ఖయ్యామునకు చెప్పినంపెను, అంతట ఆయన 'రెండుదినములు గ్రహగతులు లెక్కించి ముహూర్తము. నిక్తయించి స్వయముగా పాదుషా యొద్దకుపోయి. ఫలానిదినము బాగుగయున్న దని తెలిపెను. పాదుషా వేంటకు ప్రయాణమగుచుండగనే నలుదెసల మబ్బులు (క్రమ్ముకొని మంచు కురవనారంభించెను, లోకులు హకీం సాహాబును నిందించిరి. పాదుషాయును వెనుకకు మరలందలంచుకా నెను. అంతట ఖయ్యాము “నిర్భయముగ ప్రయాణముకండు. మబ్బు విచ్చిపోవును; అయిదు దినములవఆకు నేలచెమ్మలయైనకాదు” అని చెప్పెను, అట్ల పాదుషా వ్రయాణము సాగించెను. కొన్ని నిము వములకు గాలివీచి మబ్బు చెల్లాచెదరైపోయెను.. మంచువడుటయు నిరిచెను. అయిదు దినముల వఅకు చినుకు చిటుక్కుమని పడలేదు.”

ఖయ్యాము జ్ఞప్తికూడ చాల అద్భుతమైనదని చెప్పుకొందురు. అతండు ఇస్పహాన్‌ మభఖామునందు విడిసియుండగా ఒక వుస్తక మును ఏడుమాజులు చదివెను. నిషావూరునకు వచ్చినవెనుక తాను చదివిన వుస్తకమును జ్ఞప్తీవెట్టుకొని తిరుగ వ్రాసెను. తరువాత

ల? కొన్ని దినములకు మాతృకతో ఆ వుస్తకమును పోల్చిచూడ ఏవో కొన్నిమాటలు తప్ప [గ్రంథమంతయు మాతృ్ఫకకు సరిద్దైన నఖలుగ నుండెనంటు. ఖయ్యాము మధ్యవయస్సు

నిజాముల్‌ ముల్కు వ్రసాదించిన జొగీరులవలనన్సు మలిక్‌ షా ఆదరణమువలనను ఖయ్యాము మధ్యవయస్సు సుఖముగ గడచెను. రాజాస్తానమునందు వండితగోస్టులందు. సరస _సల్లావములాడుచు, శిష్యులకు పాఠము చెవ్పుచు, ప్రకృతి రమణీయకమును తనివార (కోలుచు, ఇస్టమున్నవుడు ఒక్కొక్క రుబాయి శిష్యులయెదుట ఆశు వుగ చెవ్దుచ్చు సాఖియందియిచ్చు. (ద్రాక్షసవమానుచ్చు వచ్చ బయ భల విహరించుచ్చు సెలయేటిపాటల నాలకించుచు, వనభోజనము లారగించుచ్చు. వెన్నెలగోప్టులు సలువుచు ఖయ్యాము. నిర్విచారము గన్సు శాంతముగను జీవితము గడుపుచుండెను, మెర్వువట్టణ పాలకుడగు సదరుద్దీన్‌ మహమ్మదు ఆతనిని పౌచ్చుగ నాదరించు చుండెను; సంజరు షాహి అర్జాసనమిచ్చి గౌరవించుచుండెను. ఈ విధముగ ఖయ్యాము జీవితము కొంచెమించుమించు ఏబది సంవత్సరముల వయస్సువజకు వేరువ్రతివ్పలతోను భోగభాగ్యము లతోను వెంపొందుచుండెను. *భోగముల ననుభవింవుము. మధు వానుము. గతముగతంబ్వె భవిష్యదర్హము సంశయాంధ సంవృతము; వర్తమానమొక్క ము అనుభావ్యము. జీవితము వాతూలములోనిదివ్వె. ప్రాయము వ్రతిక్షణము గతించిపోవుచున్నది. రాలినవూవులు మరల వికసింపవు. త్వరపడుము” అను నిట్టి భావములుగల రుబాయీలు ఖయ్యాము మధ్యవయస్సుననుు తత్‌ వూర్వమును రచింపంబడినవని మనమూహింపవచ్చును. అనాయి జీవితము ఈ క్రింది పద్యమున మూర్తీభవించి యున్నది,

28 మన (వ్రీయజీవితంబు కునుమంబులపోలికం జుంచలంబు గా వున బువులట్లు కాలమునుబుత్తము నవ్వుల నాటపాటలన్‌; గొనగొనబాజయుకాలువలకోవలం దియ్వనిపొనమాని జీ వనభరణ(వ్రయాన మొక(నక్కకు రువ్వుదమోసి (వేయనీ. ఖయ్యాము అపర వయస్సు ఈ లోకమున నెవ్వరికిని “*కాలమొక్కరీతింం గడవంబోదు” మానవుని యదృష్టము చక్రనేమిక్రమముగ తిరుగుచుండును; పౌచ్చు లొచ్చులు సుఖదుఖములు మానవజీవితమునకు సహజములు, వండి తులు పామరులు రాజులు రయితులు, కలవార్సు లేనివారు అందటును ఈ న్యాయమునకు బద్దులైయుందురు. ఖయ్యాము సుఖమయ స్వప్నము భగ్నమైనది. ఖయ్యామునకు మిద్రుండును ప్రధానామాత్యుండునగు నిజాముల్‌ ముల్కు క్రీ.వె. 1092 వ సంవత్సరమున “ఇస్మయీలియాలి చే హత్య కావించంబడెను. తర్వాత కొలందికాలమునకే మలిక్‌ షాహియు భూగర్భమున పవళించెను. రాజ్యమున అంతకలహములు, విస్ణవములు చెలరేంగినవి. సెల్‌ జూకు సామాజ్యము విచ్చిన్నమైనది. ఖురాసాను, ఈరాకు విభక్తమైనవి. సిరియ్యా కెర్మన్‌ ర్యాస్ట్రములు సామా జ్యము నుండి విడివడినవి. వుట్టుగొడుగులవలె ఊరు పేరులేని రాజులు, బయలుదేరిరి. అన్ని విధములైన స్వాతంత్ర్యములు అడుగంటినవి, ఇస్మయీలియాల దౌర్హన్యము నాొనాంటికి ౌచ్చుచుండెను. సెల్‌ జూకు రాజ్యమున దాంగియుండిన మూఢభక్తి, అజ్ఞానము, మతపాషం డత్వమ్ము నేండు మరల తల చూపినవి. ఖురాను ధర్మములు తు.చ, *నిజాముల్‌ ముల్కునకును ఉమఖయ్యామునకును సతిర్జ్యుండయి వారితో ఒప్పుదలకావించుకొన్న హసన్‌బిన్‌ సబాహ ఇస్మయీలియాల సంఘమునకు నాయకుండు. ఇది యొకమత రాజకీయసంఘము. ఇన్మ యీలియాలను “హంతకు”. అని చరిత్రకారులు పేర్కొనియున్నారు.

29 తవ్పకుండ _బాహ్యమునకు అనుసరణీయములై నవి. ఖయ్యామువంటేి స్వతంత్రభావుల్లు హేతువాదులు ప్రాణాపాయ సితియందుండిరి. ఖయ్యాము. తన అవర వయస్సును ఇట్టి మతసాంఘిక రాజకీయ దుస్థితిలో గడవవలసి వచ్చెను. వీరభద్రారెడ్డి స్వర్లన్హుండయి రెడ్డిరాజుల యాశ్రయము తొలంగిన

వెనుక కవిసార్వభౌముండగు (శ్రీనాథుడు “కాశికావిశ్వేశుంగల సె వీరారెడ్డి రత్నాంబరంబులే రాయండిచ్చు” నను వద్యమున తన హృదయ తావమును వెలివుచ్చినట్లు ఖయ్యాముకూడ తన దుస్త్రితి నిట్లు చెప్పుకొనెను:

మనమున కెక్కి నట్టి యభిమానులు మితులుండ్ల్లోనారు; యౌ వనమధుమానముం గునుమభారమురాలిచిపోయె, జీవితం

బను నరకంబునందు నడుగంటు మధూళియు; నేదినంబు వ చ్చెనా మజీయెన్సడేంగెనొ దిసించదు వార్షవివాంగమిన్టుడుక్‌. వూవులకారు రొకలకుం బోయెడి నీతులకు౯ రసోజ్హ్య్రంల బ్రీవితకావ్యవ(తములం డెచ్చెజం(దిప్పీతి శోకసర్పద

ప్టావిలమౌ వృాదంతరము నానవమకి (బతియోగ మొక్క టు కొవ నమ్మర్డ మింక ముదికాయము లేతగిలంగం (ద్రావెదక,

అయ్యో! ఖయ్యాము తన దుఃఖమును పానపాత్రయందు ముంచి

వేయ దలంచెను. అతండు వూర్వాచార పరాయణుండుకొండనియు, మహమ్మదీయ మతాచారముల పాటించుటలేదనియు ఒక వదంతి ప్రజలలో వ్యాపించెను. ఇస్మాలియాలు తన ప్రాణమున కెప్పుడు ఎనరువెస్టైదరో యని తలంచి “హాజీ యనిపించుకున్న ఇట్టి యాపద తప్పించుకొన వచ్చునని ఖయ్యాము మక్కాయాత్ర చేసెను. కాని పవిత్రమైన *కాబొ ఆతని భక్తివినమ్రుని కొవింపలేదు. తిరిగి వచ్చినవ్వుడు ఇట్లు చెప్పెను?

80 కలవయు మట్టిజూలనిడి కట్టిన దేవళమందు నీకు నే ఫలము లభించు? (వేమరన భానయుతుండవయేని కామినిక వలవుము; (ప్రాణహీనమగు బండలు వేయిటికన్న (శేష్టమై యలరుంగదొా నమున్గువన్న భవ్రాదయంబు (వతివణయానురక్తు లక. స్వప్రయత్నము విఫలమైనవుడు, కష్టములు తలతాంకినపుడు ధీమంతులు నైతము ఒక్కొక్కవ్చుడు ఆత్మవిశ్వాసము కోలుపోయి నిరుత్సాహవంతులగుచుందురు. ఖయ్యాము హృదయముకూడ కాల సర్ప దంష్ట్రాదస్ట్ర మైనది. జీవితములోని లోంతుపొంతులు కానవచ్చినవి. కవితా విహంగము భావనాకల్పిత ్రవంచమున నక్షత్రమండలమున ఎగురుట మాని భూమి వైనున్న గూటియందు కూలంబడెను. “క్షాలశరాసనోత్పతిత కాండముతిక్ష్ట్ల” మని తెలిసినది. ఈ వ్రవం చము నందనవనమయ్యు ధనములేనివారికి బంధనమగునను సత్యము గోచరించినది. మరణ భయముకంకు జీవసంభరణభయమె మిక్కు టమని తోంచినది. “కోరికలన్నియుం గుడువుగూరవు సౌఖ్యము దుఖ మెవ్పుడంగూరురనంబు చేందటులు కూడియెయుండు నను జీవితరహన్యము బోధవడినది. విధి యనివార్యమను భావమువలన తృప్తియలవడినది. ఇయ్యాము సహజముగ ధీనుంతుండు కావున నిరు త్సాహపడక ఇట్లు చెవ్పెను; విధి నిబద్రమ్ములై వచ్చు వెడలిపోవు నఖిల నుఖదుఃఖములు నీ కయాచితముగ జడీయంబోకు రున్తుముజాలు శ్యతుండైన; తాయి నభఖుండైన విందులం దలంసంబోకు, ఈనాలంటి ఖయ్యూము జీవితము ఈ క్రింది వద్యమున వ్రతి ఫలించుచున్నది. జ్ఞానవటాలయమ్ము నొడికమ్ముగంగుట్టు ఖయామునేండు దుః శొనల దడ్డుడయ్యె; యముండ౯ బెనుకత్తెర జీవితంవు బి

తె

జల్టాను గుడారు మోకుం దెగనొత్తె (బనంచవు నంతలోన దు గ్లౌనికి నమ్మెనిన్నుం బలుగాకిదలాలి విధాయి యయ్యెయో!/

ఖయ్యామునకు శిష్యషప్రాయుండైన నిజామి ఉరూజి యిట్లు (వ్రాసెను; “ఇమాం ఉమ్రఖయ్యాము బల్టు బట్టుణమున అమీర్‌ అబూసాద్‌ గృహమున అతిథిగనుండినవుడు నే నాయనను నంద ర్మించితిని. ఒకనాంటి సాయంకాలము. తోంటలో విహరించుచుండి ఆయన నాతోడ నిట్టనియెను: “ఇటువంటి స్రలములో. నాగోరి యుండును, సంవత్సరమునకు రెండు మాఃణలులు వృక్షములు లతలు నాగోరివై పువ్వులు ఆకులను రాల్ఫును” ఈ మాటలలోని భావము నాకు బోధవడినది. అయినను యిటువంటి శౌస్త్రవేత్త నిరర్ధకముగ నేదియు.. మాట్టాడడని నేను తలంచితిని, తర్వాత కొంతకాలమునకు నేను నిషాపూరునకు పోయి. యున్నవుడు హాకీం ఉమ్రఖయ్యాము కీర్తి శేషుండాయెనని విని ఆయన సమాధిని దర్శిం చుటకు వెళ్ళియుంటిని. ఒకతోంట గోడప్రక్క చల్లని చెట్లనీడ ఆగోరి _కట్టుబడియుండెను. గాలి వీచినవుడెల్ల వువ్వులు ఆకులు దానివై వడుచుండెను. వూర్వము ఇమాం ఉమఖయ్యాము చెప్పి యుండిన మాటలు నాకు జ్లైప్తికివచ్చి అకాంక్షితముగ నా కన్నులు చెమ్మగిల్లెను” ఉమఖయ్యాము క్రీ.వె. 1128 వ సంవత్సరమున నిషావూరున భూగర్భము నలంకరించెను.

కైశిక ఖఇయ్యాము కవిత్వము

ఖయ్యాము ఇతర పారసీక కవులవలె గొప్పకావ్యమేదియు వ్రాయ లేదు. అరబ్బీ కవిత్వముకూడ _ కొంత వ్రాసియుండెను; కాన్సి ఏవో కొన్ని వద్యములు తప్ప మిగతవి కాలగర్భమున జీర్షించిపోయెను. ఖయ్యాము శా, స్త్మృవరిశ్రమయందు విసుగెత్తిన మనస్సుకు వినోదము కల్పించుటకొఅకు అవ్వుడవుడు వద్యములు రచించి శిష్యులదగ్గరన్నో మిత్రులకడనో లేక వండితగోష్ణులందో చదువుచుండెను. 'వ్రత్యేకగుణ విశిష్టములును అంతస్సారయుతములునైన ఆ వద్యములు (ప్రజల హృద యములందు నాటుకొనిపోయినవి. అయినను పారసీక వండితులు ఖయ్యామును గొప్ప కవిగా వరిగణింవలేదు. పారసీక వాజ్మయ చరి [త్రమును వ్రాసిన దౌనుగారును ఆ, పండితుల యభిప్రాయమునే గైకొని ఖయ్యామును మూడవతరగతి కవులలో చేర్చుట ఎంతయు విమర్శనీయము,

హిమాలయ పర్వతమునకున్న గంభీరసొందర్యము, వైశాల్యము సానతీరిన వజ్రభండమునకు లేకపోవచ్చును, అందుచేతనే అది గర్భ్య ముకాదు. కొళిదాను మేఘసందేశము వాల్మీకి రామాయణమంతటి బృహత్‌ వ్రబంధముకాదను కారణమువలననే ఆ కావ్యము నిరాద రణీయము కానేరదు, కళాసృష్టులను ఒకదానితో నొకటి సరిపోల్చి 'పొచ్చులొచ్చుల నిర్ణయించుట తగదు. ఒక్కొక్కదానికిని వ్రత్యేకష్టా నము కలదు, “నిగ్గుగల్లు జుతినీలమొక్కటిచాలు తళుకుబెళుకుడాలు తస్టైడేల” అనునట్లు రాశికంటె గుణమే వ్రధానము. గుణము కలిగి

33

రాశియు ాచ్చగునేని అది యింకను (శ్రేష్మమె.

ఒక శతకమును రచించి మయూరుండు గొవ్ప కవియని అని పించుకొనెను. ఒక *యెలిజి వల్లనే థామన్‌గీ యను ఆంగ్లేయకవి (పఖ్యాతుండయ్యెను.. *భాషో అను జపానుకవి కొన్ని *హోక్కు” వద్యములను (మన ద్వివదకం కొను చిన్నవి) వ్రాసి వ్రసిద్దుండాయెను. ఖయ్యాము ఒక పద్యము వ్రాయకుండినను తనకీర్తి విజ్ఞాన వ్రనవంచమున శాశ్వతముగ నుండదగియు. నేందు అతని క్రీర్పియంతయు రుబా యతువై నాధారపడియున్నది. *నత్కవనితా యద్యస్తి రాజ్యేన కొమ్మ నెడు భర్త్రృహరిసుభాషితమున ఎంత గధీరసత్యమిమిడియున్నది! వురా తన పాంథశాలయగు నీ వ్రపంచమున బహరాం జమిషీడులవంటి పాదుషా అెందతో కొన్ని యేండ్లు కాలూని గతించిరి. రాజ్యముల హద్దులు మాటీనవి, వ్రవపంచ బహిస్వరూపమే మాటినది. అట్టు య్యును కవితాను ప్రాణితమైన ఖఇయ్యాము యశశ్చంద్రికలు నేందు నానాదేశముల వ్యాపించి హృదయాహ్హాదకరములైై విలసిల్లుచున్నవి.

ఒకటిరెండు విషయములందప్ప తక్కిన యన్నిటియందు ఖయ్యా ముతో సరిపోల్బతగినవాండు ఆంధ్రకవులలో ఒక్క వేమనయే యగవడుచున్నాండు. ఖయ్యాము భోగి వేమన యోగి. ఖయ్యాము శ్యాస్త్రోపాసకుండు, వేమన ఆత్మసాధకుండు. ఆయనది రక్తిమార్గము, ఈయనది విరక్తిమార్గ్శము.

పారసీ వండితులు ఖయ్యాము నవగణించినక్లు ఆంధ్ర వండితు లును వేమన్నను కవిగ లెక్కింపలేదు. ఏలయన, వేమన అష్టాదశ వర్షనములు గలిగి నాయికానాయకుల శృంగారచేస్టలకు ఆకరమైన యొక ప్రబంధమును వ్రాసియుండలేదు.. రసహీనమైన శబ్బాలంకార భూయిష్టమయి బంధగర్చ కవిత్వములతో బచ్చెన బొమ్మలవలె కను వట్టు నిర్జీవకొవ్యము రచించినవానిని సైతము గొవ్పకవియని వండి తులు సన్మానింతురు; కాన్సి నిరాడంబరమయి. సహజసౌందర్యము కలిగి సూటిగా వ్రజల హృదయములోనికి ప్రవేశింంగల ముచ్చట

తి

ప!

యైన పద్యములు చెప్పిన కవి వారి దృష్టికి తాళండు! ఐననేమి? వూర్వము వ్రబంధకవులు రచించిన కావ్యములెన్నియో విసృత ములయిపోయినవిపోగా మిగిఠినవియెన్నియో పుస్తకభాండాగారములందు రామబాణముల వాతంబడి అర్జానర్ధరూపములతో కాసయూపిరితో బ్రతికియుండగా వేమనపద్యములు సజీనముర్రై ఆంధ్రుల సృదయపీఠ మునధిష్పించి ప్రమాణీకరింపందగిన సూక్షులై సామెతలై వాడుకలో నుండుటయే వాని యోగ్యతకు ప్రబల నిదర్శనము, సాంఘిక దురాచారములనుు కవట గురువుల మతవ్యాపారములన్సు భక్తుల 'వేషధారిత్వమును నిర్భ్వయముగ _ ఖండించుటయందు యిరువురును 'మోమోట లేనివారు.

"వేమన విరాగియగుటవలన ప్రకృతి సౌందర్యమును వర్షింపలేదు. ఖయ్యాము భోగలాలసుండును రసార్హ్రహృదయుడునగుటచేత వ్రకృతి రామణీయకమును అద్భుతముగ వర్షించెను. “రమణీయార్హ ప్రతిపా దక శబ్దము” కావ్యమను సూత్రమున_ కీతనికవిత్వము ఉదాహరణ 'ప్రాయముగ నుండును. ఒక్కొక్కవ్వుడు అలంకారప్రియులకు “ఇదియు ఒక కవిత్వమా?” అను సందేహము పొడమునటు “ప్రొద్దుపొడిచినది. ఒక పూటేకుల మంచు బొట్టు రాలుచున్నవి అని పొడిమాటలతో నిరలంకృతముగ ఉన్నది ఉన్నట్టుగా చెవ్చును. ఈ నిరాడంబరత్వమె ఖయ్యాము కవిత్వమున నొక విశిస్టగుణమై యలరారుచున్నది.

'వేమనయందు గోచరింపని హాస్యప్రియత్వము ఖయ్యామునం దగుపడుచున్నది. ఈ గుణమువలననే జీవితభారము తేలికయయి, దుఃఖము చులకనయి జీవనవ్రయాసము భరించుట సులభమగు చున్నది. సాధారణముగా ఖయ్యాము అందటి మహ్మదీయులవలె మసీదుకు పోయి. నమాజుచేసి యెటుంగండు. ఒకనాండు వినోదా ర్హము మసీదుకు పోయెను. *నమాజు చేయుటకు రండు అని ఒక 'స్నేహితుండు పిలిచెను. అందుకు ఖయ్యామిట్టు బదులు చెవ్పెను:

మునువు మనీదువాకిటను ముచ్చెలు దొంగిలిపోతి; (బ్రాంతవై చినింగెను నేడునున్‌ మరలం జెప్పులకోనమువచ్చినాండ; నె

తక్‌ మృనము సెడంగ నియ్వెడ నమాజొనరింవంగరాను; నీవు చ చ్చినయెడ వీడిపోయెదవు చెప్పులువోలె నమాజు సై తమున్‌.

ఖయ్యాము చమత్కారమును హాస్యప్రియత్వమును తెలిసికొను టకు 28, 80, 47 81, 96, 115 సంఖ్యలుగల పద్యములు చదువ్వుండు.

ఖయ్యాము గతించినవెనుక ఆయన వద్యములు క్రమక్రమముగ ప్రజలలో వ్యాపించినవి. తరువాత కొంతకాలమునకు అవియొక సంపుటముగ కూర్చంబడినవి. ఖయ్యాము వద్యములను గుజీంచి అక్బరు పాదుషా యిట్లు చెప్పెనని “అయిని అగ్బరి అను [గ్రంథ మున _వ్రాయంబడియున్నది: “ఖాజా హఫీిజుయొక్క ప్రతి గజలు (క్రిందను ఉ(మ్రఖయ్యాము. రుబాయి వ్రాయంబడవలయును; అట్టు కాదేని (హఫీజు గజలుతోకూడ ఖయ్యాము రుబాయి చదువమేని) రుచి ననుభవింపకుండ ద్రాక్షాసవమానినట్టుండును.” ఈ మాటలను బట్టి ఖయ్యాము. రుబాయతు ఎంత. ప్రజానురంజకమైయుండినదో మన మూహింసవచ్చును.

వేమన పద్యముల సంవుటమువలె రుబాయతుకూడ గలగూర గంవ, కథయుండదు. విషయైక్యముండదు. వ్రతివద్యమును వూర్వో త్తర నిర పేక్షకమై స్వతంత్రముగ నుండును. ఇందలి వద్యములు విషయమును బట్టి కాక్క పొదాంతాక్షరముల ననుసరించి ఆకారాదిగా కూర్చబడియుండును. శిష్యులు వ్రశిష్యులుు అభిమానులు రచిం చిన పద్యములు కాలానుసారముగ వేమన వద్యములలోచేరి షుమారు ఇన్నూటినుండి మూడువేల వకు వెరిగినటుల ఖయ్యాము రుబా యీలుకూడ నూటయేబది మొదలు వేయివటకు వెరిగినవి. రుబా యతుయొక్క వురాతనమైన వ్రాతవ్రతి ఆక్సుఫిర్లులో బోడ్లీయన్‌ వుస్తక భాండాగారమున నున్నది. ఆ గ్రతి క్రీవె. 1460 లో అనగా ఖయ్యాము మరణానంతరము. 83 సంవత్సరములకు షీరాజు వట్టణమున వ్రాయంబడినది. దానిలో 158 రుబాయీలు మాత్రమె

36 కలవు. 1528 లో అనగా ఖయ్యాము గతించిన 404 సంవత్సరము లకు వ్రాయంబడిన మజీయొక ప్రతి ప్యారిసు నగరమునందలి బిబ్లి యోతికె నాసియోనాల్‌ (310106406046 4౪08219 అను వుస్తక భాండాగారమున నున్నది. దానియందు 349 రుబాయీలు కలవు. ఖయ్యాము మరణానంతరము $00 సంవత్సరములకు వ్రాయంబడిన మజేయొక వ్రతి బ్రిటిష్‌ మ్యూజియము అయిటబ్రరిలో నున్నది, దానియందు 40 రుబాయీలు కలవు. హిందూదేశమున వ్యాప్తిలో నున్న ప్రతులలో 700 మొదలు 900 రుబాయీలు వజఆకుండును. నావద్దనున్న రెండు ప్రతులలో హైదరాబాదులో వ్రకటితమైన దాని యందు 692 న్వు లాహోరు ప్రతియందు 800 రుబాయీలును కలవు. కాలము గడచుకొలంది రుబాయీల మొత్త మెట్టు వెరుగుచూ వచ్చినదో పై సంఖ్యలవలన మనము తెలీసికొనవచ్చును. రుబాయతు ఆవిష్కరణము,.

కేంబ్రిడి విశ్వవిద్యాలయమున చరిత్రాధ్యానకుండుగా. నుండిన ఇ. బి. కోవెల్‌ అనునతండు బోడ్సీయన్‌ అయిటబ్రరీలో ఖయ్యాము రుబాయతు ఉన్నదని 1856 లో కనుగొనెను. దానిని గుజించి 1858 లో “కలకత్తా రెవ్యూ” యందొక వ్యాసమును ప్రకటించి యుండెను. తరువాత ఒక సంవత్సరమునకు ఎడ్వర్జుఫిట్‌ జ్లెరాల్లు (264106 212 66216) బోడ్డీయన్‌ లయిబ్రరీలోని రుబాయతును డెబ్బదియైదు వద్యములుగా ఇంగ్లీషులోనికి తర్హుమాచేపెను. 1867 లో పారసీక రాజాస్టానమున (ఫెంచి. రాయబారికి ద్విభాషిగా నుండిన జె.బి. నికొల రుజబాయతును (ఫెంచి భాషలోనికి తర్జుమూ చేసెను. తరువాత మటియొక నంవత్సరమునకు 'ఫిట్‌జ్లెరాల్డు ఇంకకొన్ని రుబాయీలను అంగీకరించి నూటొక్క వద్యములు గల ద్వితీయ సంస్కరణమును ప్రకటించెను. మొట్టమొదట ముద్రింవ బడీన తర్జుమా ఎక్కుడు వ్యాప్తిలోనికి రాలేదు. ఖరీదు ఒక అణావజకు తగ్గింపంబడీనది. అప్పటికిని కొన్ని పుస్తకములు మాత్రమే వెల

త

పోయినవి. ద్వితీయ సంస్కరణము వ్రకటింపంబడునవ్పటికి ఖయ్యాము పేరు పాశ్చాత్య దేశములలో అందు “ముఖ్యముగా ఇంగ్హాండున వ్రతిధ్వనింవసాగెను. ఒక అణావరకు ఖరీదు తగ్గిందబడిన 36 పుటల [గ్రంథము ళుట్టుతుదకు 16 రూపాయలకు వెలపోయినది. అమెరికా దేశమందు ఈ తర్జుమాను మొరాకోచర్మముతో బైండుచే యించి బైబిలు [గ్రంథమువలె నారాధించుచుండిరి. ఉ'మ్రఖయ్యాము సంఘములు స్టాపింవంబడినవి. రుబాయతు చదువుట యొక నాగర కాచారమైనది, ఖయ్యామె బ్రతికి యుండినమెడల తన రుబాయ తుకు కలిగిన లోకవ్యాప్తికి తానే ఆశ్యర్యవడి యుండునేమో!

ఫిట్‌ జ్లెరాల్ల తర్జుమా ప్రజాదరణ పాత్రమయి లక్షలకొలది పుస్తకములు 'వెలపోవుచుండుటవలన మజీకొందరు అంగ్రీయులు రుబాయతును ఆంగ్రీకరించిరి. కాని కళానైవుణ్యమునందును కవితా మాధుర్యము నందును అవి ఫిట్‌ బ్లెరాల్డు తర్దుమాకు సరిరావు. ఆతని కృతి మక్కికి మక్కి అనువాదముకాక మాతృకయందలి రనుణీయములును సున్నితములునునై న భావములను ఏర్పరచి స్వతం (త్రముగ సృజింవంబడిన మనోహర _ పద్యకావ్యము. కావుననే ఆ వద్యములలో చాలవఆకు, మాతృకలలో ఏ రుబాయీక్సి ఏ వద్యము వ్రాయంబడినదో తెలిసికొనుటకు వీలుకాకయున్నది. కొన్ని రుబాయీ లలోని భావములను ఏర్చి కూర్చి యొక వద్యముగా వ్రాసితిని ఫి'ట్‌క్లెరాట్త తన జాబులలో.. తెలిపియున్నాండు. పారసీక కావ్య ములలో వునరుక్తులు కుప్పతిన్చలుగనుండును. ఈ దోషము "* సెమి టిక్‌” భాషాకావ్యములకు సహజముగనున్నది. ఖురాను ఆంగ్టీకృతికి ఉపోద్దాతము రచించిన మార్గోలియత్‌. (34208010౪6) అను ప్రాచ్య భాషా వండితుండు ఇట్టు వ్రాసెను: “సెమెటిక్‌ మనస్త్రత్వమునకు సహజమగు వునరుక్తి దోషము ఖురానునందు ఉత్పేం్తక్షింపంబడినది. ఖయ్యాము రుబాయతునందుకూడ ఈ దోషము విచ్చలవిడిగ వ్యాపిం చినది. కాని యిందుకు కారణము కలదు. రుబాయతు ఏకధారగా

88 వ్రాయంబడిన కావ్యముకాదు. అవ్పుడవ్వుడు వివిధ మనఃప్టితులలో 'వ్రాయంబడిన పద్యసముదాయమందు భావసామ్యముగల _ వద్యము లుండుట అసహజముకాదు. భాషాంతగీకరించువారు ఈ లోపమును గుర్తించి భావములను ఏర్చి కూర్చుట అత్యావశ్యకము. ఖయ్యాము రుబాయతు తేనెతెస్టై. ఫిట్‌ జ్లెరాల్టు ఆంగ్రీకరణము తేనెనింపిన గిన్నె. ఖయ్యాము = యూరపు

పాశ్చాత్యదేశములలో అందు ముఖ్యముగా ఇంగ్లీషు మాతృ భాషగానుండు దేశములలో ఖయ్యాము రుబాయతు ఇంతటి అపూర్వ వ్యాప్తినాందుటకు 'పేతుభూతములైన పరిస్టితుల నారయుదము. వదునెనిమిదవ శతాబ్లిని పాశ్చాత్యదేశములందు విజ్ఞాన ప్రబోధమంకురిం చినది. శ్యాస్త్రవ్యాసంగమును వరిశ్రమలకృషియు ప్రారంభమాయెను. ఆవిరియంత్రము నిర్మింపబడిన వెంటనే పారిశ్రామిక యుగము అవ తరించినది. ఫారడి ((౭|ర్వ౧. అను విద్యుత్తత్త్య్య శాస్త్రజ్ఞుడు ఈ శతాబ్ది అంతమున జన్మించెను. పంతొమ్మిదవ శతాద్దియందు విద్యుచ్చక్తి యంత్రములు నిర్మింపంబడినవి. వానిమూలమున వరి శ్రమలు దినదిన ప్రవర్హమానములగు చుండెను. డార్విన్‌, హక్‌స్తి "సైన్‌ సరు మున్నగు శా,స్త్రజ్ఞులుదృవించి సృష్టితత్త్వ విచారముగావించి పరిణామ సిద్ధాంతమును వెల్లడించిరి, (ప్రజలయందు నరచింతకంళు ఐహిక చింతయే హెచ్చినది. హేతువాదము ప్రబలినతోడనే మూఢ విశ్వాసము నశింపంచొచ్చెను. ప్రకృతి శాస్త్రములకు విరుద్రములైన పురాణమతముల పునాదులు సడలనారంభించినవి. సృష్టికర్త యీ విశ్వమును ఆరుదినములలో సృజించి ఏడవనాండు విశ్రాంతిగొనె నను బైబిలుసూక్తి హాస్యాస్పదమాయెను. క్రైస్తవమతమువై విశ్వా సము సన్నగిల్లుచుండెను, విద్యావంతులకు ప్రకృతిశా,స్త్ర,ముల వై ఆదరణము 'పాచ్చుచుండెను. స్వర్గనరకములు భావనాకల్పితముల నియు భౌతికశ్యాస్త్రము నశించిన వెనుక ఆత్మ శేసష్టించునని చెప్పుట ఉత్తకల్ణయనియు. దైవమున కారోపింపంబడిన శక్తులన్నియు ్రకృతివే

89

యనియు వరిణామవాదులు -బోధించుచుండిరి. ఇట్టి శక్రొత్తప్రాంతల సంధి సమయమున విద్యావంతుల చిత్తములు సంశయగ[గ్రస్తములయి చంచలములయి అభినవ సందేశము కొఅకు నిగీక్షించుచుండినవి. ఇట్టి అనుకూల సమయమున ఖయ్యాము రుబాయళతు పొశ్చాత్యవాద్మ యమున నవతరించినది. దానియందు అభినవ వైజ్ఞానిక భావములు ప్రతిఫలించునట్టు పొడకట్టినవి. కావుననే రుబాయతు కంతటి వ్యాప్తి కలిగినది.

" మౌనవులందు జ్ఞానమంకురించినది మొదలు ౪నేనెవ్వండను? ఎచ్చటనుండి వచ్చితిని? ఎచ్చటకు పోవుచున్నాను? మరణమే నా స్థితికి అంత్యమా లేక మరణానంతర జీవితముకలదా? మానవకోటి యందు ఇట్టి వివిధత్వమునకు వివర్యాసమునకు కారణములేమి? సృష్టికర్త యొకండున్నాండా? ఉండిన యేయుద్దేశ్యముతో నిట్టి విచిత్రమైన సృష్టిని గావించుచున్నాండు, ఒకడు సుఖింవనేల్స మటీ యొకండు దుఃఖింవనేల” అను నిట్టి ప్రశ్నలు, విచారములు సంశయములు పొటమరించుచుండెను.. నాంటినుండి నేంటివఅకు ఇట్టి ప్రశ్నలడుగంబడుచున్నవి. సమాధానములు చెన్పంబడుచున్నవి. ఒక్కొక్క. దేశమున ఒక్కొక్క కాలమున ఒక్కొక్క మతమును ఇటువంటి సమస్యల చిక్కువిడందీయ [ప్రయత్నించినది. అయినను ఈ ప్రశ్నలు సందేహములు అనుదిననవ్యములై చిరంతనములై వివేక వంతుల బుద్దిపరిశ్రమకు హేతువులై, నికృత్తములయ్యు రావణుని శిర స్సులవలె మరలమరల వుట్టుచున్నవి. తన _వుట్టువూర్వోత్తరములం

దెలిసికొను నిచ్చ వ్రతి మానవునకును సహజముగ నుండును. ఇట్టి విషయములనే ఖయ్యాము తన రుబాయతున చర్చించియున్నాండు.

ఖఇయ్యాము మత విశ్వాసములు. సూఫిమత వరిభాషలో ద్రాక్షానవము బ్రహ్మానందమునకు సంకే తము. ఖయ్యాము కాలమునాంటికి సూఫీమతము బాగుగ వ్యాపించి యుండెను. సూఫీలు లౌకిక భోగములు త్యజించి దారిద్ర్యము నను

త్త౦0

భవించుచు నిరంతరము వై వధ్యాన లగ్నచిత్తులయి. ఆత్మవరమాత్మల ఐక్యముకొఅకు పాటునడుచుందురు, ఎట్టిమతమైనను కొంతకాలము నకు కరుడుగట్టి ఆచారబద్దమయి అనేక విధములగు కనట వ్యాపార ముల కాలవాలమగుచుండును; అధ్యాత్మిక సమస్య ఆర్హికసమస్యగా వరిణమించును. ఖయ్యాము కాలమునాంటికి సూఫీ సమాజమునందు వేషధారులు బయలుదేరిరి. వారి స్వయమారోపిత పొవనత్వము, వైరాగ్యము. వేషధారిత్వముగ మాఆీనది. ఖయ్యాము సూఫీిలను ఎగతాళి చేయుటకోయనునట్టు వారి మత _ వరిభాషనే గ్రహించి సాంవ్రదాయిక సంకేతములను లౌకికార్థమున వ్రయోగించెను. దీనిని తెలిసికొనక కొందజు ఖయ్యాము రూమివలె సూఫియని పొరబడిరి. అయిదారు. రుబాయీలు చదువగనే ఆతడు వర్షించిన దద్రాక్షాసవము సాంకేతికము కాదని మనకు స్తురించును.

పాశ్చాత్య విమర్శకులు కొందజు ఖయ్యామును ఎసిక్యూర్‌ (2010466) అని వేర్కొనిరి. వాడుకలో ఎపిక్యూర్‌. అనంగా వరచిం తలేని భోగలాలసుండు. ఎపిక్యూరస్‌ సిద్దాంతములు ఒకటి రెండు విష యములలో తప్ప ఖయ్యాము నమ్మకములకంళు భిన్నముగ నుండును; “శరీరము. భౌతికము. ఆత్మ భౌతికమైన సూక్ష్మశరీరము, నీటిలో కరంగిన ఉవ్వు నీటియందంతయు వ్యాసించియుండునటుల సూక్ష్మ శరీరము (ఆత్మ) - దేహమున _ వ్యాపించియుండును. దేహముతోడ ఆత్మయు నశించును. మరణానంతర జీవితములేదు. సంతోషమె జీవిత ప్రయోజనము. ఇంద్రియగోచరమగు ప్రవంచమె యథార్హ మైనది. (ప్రత్యక్ష _ప్రమాణమె గ్రాహ్యము. మనశ్శరీరములకు ప్రతికూలము లైన విషయములను తొలగించుటయె సంతోషము. సృష్టి ప్రకృతి కార్యము, విధియనునది లేదు. మొనవుని యదృషస్ట్రము తనచేతిలో నున్నది” అని ఎపిక్యూరస్‌ చెవ్పెను. అతండు అనుమాన వ్రమాణము నమ్మునందువలన జ్యోతిశ్శాస్త్రము (ఉం[[0౧0గ్రు0) అబద్ధమని (భ్రమ

క!

ఎపిక్యూరన్కు ఖఇయ్యాముల భావములు చాలవజకు పరస్పర విరుద్దములు, ఎపిక్యూరసు నిరీశ్వరవాది ఖయ్యాము ఈశ్వరవాది. అతండు విధిలేదని చెప్పును ఇతండు మన సుఖదుఃఖములు విధినిర్హీత ములని సిద్దాంతీకరించును. అతండు ఖగోళశాస్త్రము కల్పితమనున్సు ఇతండు గొవ్చ జ్యోతిశ్శా.స్త్రజ్ఞుండు. మరణానంతర జీవితములేదను విశ్వాసము ఇరువురకు సమానమె. ఖయ్యాము ఎపిక్యూరస్‌ సిద్దాంత ముల నొకటి రెండు తవ్ప అన్నింటిని అంగీకరింసలేదు.

ఒక్క ఈశ్వరుని విషయమందు తవ చార్వాక మతమున కును ఖయ్యాము మతమునకును ఏలాటి భేదముండదు. ప్రబోధ చంద్రోదయ నాటకమున ద్వితీయాంకమున మహామోహునకు చార్వా కునకు జరిగిన సంభాషణమునందు చార్వాకమతము వివరించంబడి నది. బ్రహ్మశ్రీ, వడ్డాది సుబ్బరాయకవిగారి ఆంధ్రికరణమునుండి ఉదాహరణ గ్రహింవంబడినది. “సర్వదా లోకాయతమే శాస్త్ర, మనందగినది; దానియందు బ్రత్యక్ష మొక్కటియే. ప్రమాణము. వృథివ్యప్తేడో వాయువ్పలె తత్త్వములని అర్రకామములే వురుషార్థము లన్కి భూతములే జ్ఞానజనకములని, వరలోకనున్నది సున్నయన్సి మరణమే మోక్షమని...,....... వాచన్నతి............ తచ్యాస్త్ర, మును,.......,. రచించిన వాండయ్యెను” చార్వాకుల అభిప్రాయ ముఠలతో సరిపోవు భావములుగల వద్యములిన్నియో “పానశాల” యందున్నవి.

ఖయ్యాము నుతము చిత్రమైనది, ఆత్మ ఈశ్వరాంశము కావున ఈశ్వరవాదులందలు ఆత్మయున్నదని నమ్ముదురు.. నిరీశ్వరవా దులు ఆత్మశరీరమువలె నశించునని చెప్పుదురు; ఖయ్యాము మాత్రమె ఈశ్వరుండున్నాండనియు, ఆత్మశేగనియు. వెప్పియున్నాండు. “దేవుడే సృష్టికర్త, కుమ్మరి కుండలు చేయునట్లు ఈశ్వరుండు లోకమును స్పజించును. కుండవగిలిన వెనుక మన్ను నుంటిలో కలసిపోవునట్టు ప్రాణముసోయిన. వెనుక శరీరము భూమిలో జీర్ణించును. ఆ

త్త మృత్తిక మరల వేణొక శరీర నిర్మాణమునకు వినియోగవడును. ఆత్మ కలదను నమ్మకములేదు. కావున ఖయ్యాము భౌతిక పునరా వృత్తినిమాత్ర మిట్టుచె వ్పెను. జలజల మంజులార్భటుల జూల్కొను నీ సెైలడుటి కోవలన్‌ మొలచినలేంతవచ్చికల మోటుగంగొలిడంబోక్కు దేవదూ తల రుచిరాధర (ప్రక్సుతిదాల్చెనొ నుందర మందగామినీ లలిత శరీరమృత్కణములం జిగిరించెనొయేమొ కోనురీ ఇట్టి నమ్మకము ఆంగ్లేయ కవియగు మెల్లీకి కూడ ఉండినట్లు తోంచుచున్నది. గౌగఆ!6 ప ౧0౬00౧6 20001 ౦£)౦౪ 6౭౯1 వళ! ౦0౧06 ౪29 1008 020%, 01 16 ౧౧001651 600 01212 040 ౧4208600 10 16 20656 0410౪6, వర లేంళాంరే 11 1400020 701. మానవులొనరించు కార్యములకు తాము బాధ్యులుకారు. ఏల యన దేవుండే శరీరమును మనస్సును సృజించెను. మనమొనర్చు (ప్రతి కార్యమునకును మనస్పే (వ్రేరకము, కావున పావకార్యము లొనర్చితిమని దేవుండు మనలనెట్లు శిక్షింపగలండు? అట్టి మనస్సు నాతండేల సృజించవలయును? _ కుండ సొట్టపోయిన తప్పెవరిది? కుమ్మరిదొా కుండదా? అని ఖయ్యాము ప్రశ్నించును.. పావము చేసితినని అనుతాపము నొందకుము. దేవుడు తన తప్పును తానే దిద్దుకొని నిన్ను మన్నించునని ధైర్యము చెప్పి యూరడించును. సృష్టి కాలబద్దము. విధి యనివార్యము. గతము కన్నులంగట్టుదు. భవిష్యదర్హము సంశయాంధసంవృతము, వర్తమానకాలమొక్కటియే అవశ్యభోగ్యము కావున, ఆమనిలేతమబ్బులు వ్రీయంబుగ రాగవతీకపోలముల్‌ తేమగిలంగం దుంవురిలు తియ్యని వేళల లేచిరమ్ము చా

త్తి న్యా మధురాసవంబుం దమినానంగ నేడు వివోరభూమి శో భామయమైన యీాగజీక వచ్చగిలుంగద రేవు నీవయిన్‌. అనియు “మిత్రా, రారమ్ము, సుఖింవు, మీయదను వ్యర్హంబైన రాదెన్నడున్‌” అనియు మనల _ వ్రబోధించును. స్వర్గనరకములు లేవు; మనుష్యునకు ఆనందదాయకములగు వస్తు వులే. _స్వర్గముననుండునట్టు ఊహింసంబడుచున్నవి. వానిని ఈ లోకమునందే యనుభవింవుము, అని ఖయ్యాము చెప్పును. సృష్టికర్త యగు దేవుండు కరుణామయుండా? అట్లయిన లోకమునకనుపట్టు దుఃఖమునక్కు దౌర్హన్యమునక్కు వివర్యానమునకు కారణమేమి? తన చేచేతనానర్చినట్టి యొకపాశ్రళ భగ్మముందోయ నే మనుజుండై నదలంవం; డంగములు నిర్మాణంబుగావించి మో వానరూవంబులు మోవిందేనె యెదలో నత్వంతరాగంబుం గూ ర్భిన దేవుండు మటోలయిట్టు నిజన్ఫష్టింగూల్పు నున్నత్తుండై 7 ఈ అకారణ ధ్వంనమునకు చేవుండేల వూనుకొనును? ఈ సందేహము ఖయ్యామును బాధించుచుండెను. అతనికి సందేహము కరిగిననే గాని తన్నివృత్తి గోచరింపదు, ధారుణీనుండి యుచ్చశని దొంక గలట్టి కజిందిచిక్కు లం బూరితిగా నడల్సితిని మోనవుటక్కుల బందెగౌన్సు దు ర్వారనిరోధముల్‌ గడచివచ్చితి? నయ్యును సొయశక్తులం బోరి వదల్స కే విసీగిపోయితి వృుత్వ్తురవాన్యబంధమున్‌. అనుతాపము వలన నేమియు ప్రయోజనము లేదు. వూజలు నమాజులవలన నీ కష్టములు తొలగిపోవు. వఏీలయన:- విషము నమృతంవు మసీబుడ్ధ విధికలంబు ముంచి లోకులనుదుట లిఖించు మొదటం; గరగ దణజుంబేద కన్నీటీకాల్వనదియుం, బరమభిక్తుని అనుతావవహ్నీం జెడదు.

డ్తేడ్త కాన నెది(పప్రాప్త మైనను గారవించు వలయు వలదని యేర్చజునంగలేవు, విధి యనివార్యమని ఖయ్యాము మాటిమాటికి పాచ్చరించు చుండును. ఖయ్యాము జీవితములోని దుఃఖాంశమునే యూది చెప్పెనని కొందరు ఆయనను వటం పల అని పేర్కొనిరి. జీవితము సుఖదుఃఖ మిశ్రమము, వీలైనంతనఅకు సంతోషము ననుభవింపవుము, మరణమనివార్యము; దానికిగా చింతపడకుము. దుఃఖములు కూడ విధి నిబద్ధములు గావున ధైర్యముతో ననుభవింవుము అని ఖయ్యాము వెప్పెను. ప్రకృతి తత్త్వమును. గుణించి. తలపోసినవారు లోకము లోని దుఃఖమును మౌనవ జీవితము యొక్క అస్రిరత్వమును ఎట్టు గుర్తెయుంగకుందురు? కొరేరాజుల్సు రాబ్యముల్‌ గలుగవేే గర్వోన్నతిం దొందరే వారేరీ సిరిమాటగట్టుకొని పోవంజాలిరే యుర్చివై 'వ్నేరై నంగలదే తలల రలఛ 60 ఏటి ఏ ఏటవని భవత తి వశివి40ం అని పోతన వాకొనెను. 6 025605 [ల౫ీడేగ, 16 ౧౦౧౧౧ ౦0£0*%6% తమరే 28 11260623 28 026 ౪6211 ఆల 76 తా2 2106 9 పిల2016 ౧081౯ 6 8113 0 ఖ్రైంగ 1626 00160 116 [2౪6 అని థామస్‌ (గ్రే వచించెను. అంతములేని యాభువనమంత వురాతనపొంథళాల) వి (ాంతిగ్బృవాంబు? నందు నిరునంజలు రంగులవాకిళుల్‌; ధరా (కొంతులు పొదుషాలు బవారావ్‌ జమిన్నీడులు వేనవేలుగాం గొంతనుఖించి పోయిరెటకో వెరవారికి జోటొసంగుచు౯, అని ఖయ్యాము కూడ వచించెను. ఇందు సత్యములేదని యెవరు చె్పంగలరు?. పానశాల చదువునవుడు జీవితము దుఃఖభాజక మనితోంచయట కంటె సంతోషమయమనియే స్టురించును.

తీర్‌ ఆంధ్రీకరణము.

వూర్వము. ప్రయా వియోగదుఃఖ సమ్మూర్భితమైన నాచిత్త మును కాళిదాసుని మేఘసందేశము, ఖయ్యాము రుబాయతు సంజీవ నౌషధములవలె వునరుజ్డీవింవజేసినవి. నా మిత్రుండు సిశుపొటి వేణుగోపాలు (ఇవ్వడు న్వర్గస్తుడు) హైదరాబాదు నుండి ఖయ్యాము రుబాయతును నాకు వంవెను. ఆ కాలమున వివక్తమైన సౌథోపరి స్థలము రుబాయతు నాకు వఏడుగడగనుండినవి, 1926 అక్టోబరు నెల 10వ తేదీనాంటి రాత్రి ఒంటిఘుంట గడచినను నిద్రపట్టక యుండెను. ఏ వుస్తకమును చదువంబోయినను మనస్సు దానిపై లగ్నమగుటలేదు. హృదయము కలకపాటి నిరయ నద్భశ్యనుయి హేయ ములును ఘోరములునగు భావములకు ఆలవాలమై యుండెను. నా హృదయముతో సరిపోలుటకో అనునట్లు ఆకాశము కూడ మేఘా చృన్నమై యుండెను, "వై మేడమీంది బయలులో కూర్చుండి దిపము 'వెట్టుకొని రుబాయతు చదువుచుంటిని; రుబాయతును ఆంధ్రీకరించిన బాగుగనుండునను ఉద్దేశము. కలిగినది. ఒకటి రెండు రుబాయీలు తర్జుమా. జేసితిని, అంతలో వానచినుకులు నడనారంధించెను. నడుకగదిలోనికిపోయి. తలుపు వేసుకొని నిదురపోవ ప్రయత్నించితిని. ప్రయత్నించుకొలంది. నిదుర దూరమగుచుండెను. ఏమి చేయునది లేక ్రొద్దుపొాడుచువణకు రుబాయతు తర్జుమాచేయుచుంటిని. తరు వాత రెండుదినములలో. నేను. గుర్తువెట్టిన రుబాయీాలన్నియు ఆంధ్రీకరించితిని. పానశాల భారతిలో ్రకటింపంబడిను యనంత రము మటీకొన్ని రుబాయీల నాంధ్రీకరించి ఇటీవలనే భారతిలో వ్రకటించితిని.

నావద్దనున్న రుబాయతునందు. 92 రుబాయీలు కలవు. వానినన్నిటిని తర్జుమాచేయుట అనావశక్యము, ఏలయన ఒకే భావము. వివిధములుగా వది, లేక ఇరువది రుబాయీలలో వక టింపంబడి యుండును, అవి యన్నియు ఖయ్యాము వ్రాసినవి

త్రి

కావు. ఖయ్యామును అనుకరించి వ్రాసినవారి వద్యములు అందు చేరియున్నవి. అందువలన నేనొక వద్ధతి నవలంబించితిని. ఒకే విధ మైన రుబాయీలను కొన్నిటి నేర్చరిచ్చి వానిలో మనోహరములైన ఒకటి రెంటిని మాత్రము గ్రహించితిని; మజీకొన్ని రుబాయీలలో ఒక పాదము మాత్రము క్రొత్తభావమును వెల్లడించును. తక్కిన మూడుపాదములు చర్విత చర్వణముగ నుండును. అట్టియెడ రెండు మూడు రుబాయీలు కలిపి ఒక వద్యముగ వ్రాసితిని అట్టు వ్రాసి నవి సుమారు అయిదారు పద్యములు మాత్రమే యుండును.

నా ఆంధ్రికరణము మూలమునకు టీకవలెనుండదు. తిక్కన, శ్రీనాథుండు మున్నగు అనువక్తలు వహించిన స్వాతంత్ర్యమును నేనును వహించితిని. అట్లనుటవలన నా తర్హుమా మూలమునకంళు భిన్నముగ నుండునని చెన్పుటకాదు. పారసీక జాతీయములలో ప్రటింవ బడిన భావము. తెలుంగులో అహ్టై స్టురించుటకు అవశ్యకములైన మార్పులను రసపోషణమునకు వలయు కూర్చులను కావించితిని. సహృదయులు నా సేవను ఆదరింతురుగాక! తెలుగుందోంటల బచ్చబీళ్ళ ననురక్తిం బానళాలావతి స్పలుగావించి ఖయాము కావ్యరనభొండంబుల్‌ గులాదీలు బు ల్పులిపిట్టల్‌ మధుపానపొతికలు సొంవుల్‌, గుల్కు సాఠీయు భూ తల నాకం బొనరింన నిల్సి రసీకాంధ(నీతి గావించితిన్‌. 'వెమ్మారెడ్డి పాళెము, దువ్వూరి రామి రెడి 10-8-1034.

. . గ / - - గ్‌ షె స / (జా మగ డోకా నాం హల గగన (స గ ప్ర: | సరగ (క యారు 2న ఈ యా జా రాటం టం స లన లం సో. గ్ర 7 క్ట ల క ళ్‌ గ్నూ ఖయ్యాము (వశంన ఓయీ! ఉమఖయామ, నీవు చని యెన్నో యేంద్భుపూండ్డాయె; లేం బాయంపుంజెలి సాఖియు౯ ధరణిగర్భంబందు నిద్రించెె గు ర్తే యౌపట్టుక నీ నిషాపురము జీర్లించెం గదా! నీదు గో రీయైన౯ణ సడలు౯; రుబాయతొకటే స్మ్యత్యంకమై నిల్చెడు౯.

ఈ గ ౫ 4 | | ( / వ ౬ ///గ | పంచాంగంబును సంస్కరించు గణిత (ప్రావీణ్యమున్న౯ సలా ' మంచు! సంజరుషాహి ప్రీతిమెయి నీ కర్టాసనంబిచ్చి మ గగ న్నించంగల్లియు, గ్రీకు శాస్త్రముల పొండిత్యంబు నార్హించియుం త గాంచంగల్లుదె. నేంటిక్తీర్తి కవివే గాకుండిన ఖయ్యమా? | // [శ ఎందజులేరు జోస్యులు? మటెందరు నీవలె హేతువాదుళై 4/7 ('మ్రందిరి? వారి వుట్టువుల మాటయె లోక మెయుంగంబోదు? నీ ( నందనవాటిక౯ గటికనట్టులం బూంబొదరిండ్ల నీడ మా ౮ కందటుకుకి రసార్హం కవితాసవమిచ్చితి వాసదీఅంగ౯. నీతత్త్రంబులు మాకుం బూజ్యములు కొన్సీ కాకపోన్సీ మటే | మీ తత్త్యాలకు నేమిగాని మధురస్మేరాస్యయౌ సాభి దృ క్పాతం బైహిక జీవితార్తి పరితప్త స్వాంతులౌ వారికిం జేతః వ్రీతి నొసంగు; మాకదియె యాశీర్వాద మిప్పట్టునణ.

గ్ర (ఈ [| (బ్రతుకుటెడారిలో నిసుకబాటలం ద్రిమ్మరి నీరువట్టి దుః యోగ స్టితిమరణింపనున్న యొకజీవి కదృష్ట్రపువాంగువోలె సం ట్ర... తతముం ద్వదీయ దివ్యకవితారసనిర్హ రణీప్రపొాత మ ద్చృుతముగం జిత్రతొపమును బోనడచు? శిసిరాంబు సేచనక. ; తెలుయుందోంటలం బచ్చబీళ్ళ ననురక్తిం బానశాలా ప్రతి గు “హు, డ్‌ (8 మ వ్యలు గాదించి త్వదీయకావ్యరసభాండంబుల్‌ గులాబీలు బు కార ల్బురిపిట్టుల్‌ మధుపొన పొత్రికలు సొంపుల్‌ గుల్కు సాథధీయు భూ ల్‌ | తలనాకంబొనరింపనిల్పి రసికాంధ్రప్రీతి గావించితి౯. స్‌ ే పారసికన్నశ్రావ్యమయి పల్లవకోమలమై సుధారసం బూశెడు మాతెనుంగునుడి నొప్పిదమౌనటు సీదుభావముల్‌ ఏ9చి చేర్చి కూరిచితి నింపగుకావ్యము నోఖయామ, నీ సళ ఇ "సేరింక యావదాంధ్రప్పథివీస్తలి శాశ్వతమై తనర్చ్బుతళ. [1 (0 అలరిడునాణిముత్యముల యాశ్రయగౌరవ మొందిసూత్రముల్‌. ట్లో గ్‌ గులుకుమిటారి జవ్వనపుగుబ్బల నాట్యములాడులూదె యే క (7 | ట్టు కలిమియు లేకయుండియును, ఖయ్యమ నీమృదుముగ్త భావ ముం నో (| | జులత సమా(శ్రయించుకృతి సొంపిలదే రసికార్చనీయమై. గ / నవా లాయి జచాతత్‌ా

సి తెలతెలవాజు సంజకడం, దెమ్మెర కమ్మగవిచ్చు పూల తా. వులం బువుటేకుల౯ విసరిపోయుత నీదు సమాధిపైని; బు | ల్బులులు గులాబిపూంబెదలలోం జిరకాలము నీదుక్తీర్తి నిం పొలయనుతించుంగాక! సెలవోయిఖయామ, సలాము, వచ్చెద,

పానశాల శ లెమ్మాయీ మదిరాతపస్వి, దిశ లా లేఖ్యంబుగామాటెం) బా త్రమ్మునింపుము గోస్తనీరసమున౯ శ రాగోదయ, శ్రీలు పైం | గ్రమ్మ౯ జీవితభాజనంబు పరిపూ గా. గ్ర . క్షంబౌటకు౯మున్నె కొ (1/40 ద లీ అమ్మానన్న రవంబువింటి మధుశా | ౬ //6 ల౯ మొన్న లేంబ్రొద్దునక్‌. వం. న. ట్ర్‌ న్న డ్‌ ఈక 4 జ్‌ (కీ గ డర గ || డా | / ఈా తా

2 అరుణుండు యామినీవిభనమంతయుగెల్బి జయాంకనుట్టు క ర్చుర రమణీయ కేతనముం బూర్వదిశం బయికెత్తె లెమ్ము; ని ద్దురవిడి తమ్మిపూవులటు తొంగలిటిప్పల నెత్తిచూడు; నీ వెజుంగవొ తొయ్యల్కీ చిరము నియ్యిలంగన్నులుమూయు కట్టుడన్‌ .

3 పారదమట్టు జీవితము పట్టిననిల్వదు; 'ఘ్రగామి; ద్రా క్షారసమిమ్ము, తాపమునంగందెను జిత్తము; జాగరూక సం చారము నిద్రదౌొలతు వశంబయి రూపటు; యౌవనంప్పుటుం గారము నీటంజల్లవడుం; గన్నులనెత్తుముు లెమ్ము. నెచ్చెరీ.

య్‌ (1 టో గ /| ో టై తా టు హా నా ళో

4 _ పొలములపూలగాలి వలప్పుల్‌ కలంబోయుచువీచె; గాజు గి న్నెలం జిజుచేదుపానకమునింపుము; నశ్వరమైన ఈస్ట్రితిం, 'దెలియుమ యీక్షణం బెరవుదెచ్చినసొమ్మని; జాఆంబుచ్చినం గలిక్కి మజెప్పుడిట్టితణి క్రమ్మఆఅరాదు; నిజమ్ము; నమ్ముమా! 5 కనుంగొమ్మా నినుబోలె రాగవతియైకాంతిల్లెం బూర్వాశు మో మున నీలాలకరేఖలొత్తుచు, నిశాభుక్తావశేషాసవం బును సీసాలకునింపి యొక్కసరకంబునక్‌ ముంచి యందిమ్ము; ద క్కని యారేపటిమాటలేటి కనుభోగ్యంటైన నేండుండంగళ. 6 తరుణార్కుండు సువర్షవాగురులచేతం బాదుషాహా దివం భర హర్మ్యోపరి గర్భగోళ శిఖరవ్రాతంబు బంధించెె వా సర కైఖుస్రువు రక్తిమాసవము నాశాపాత్రం బూరించె; ని త్తటీ ఘోషించె మునాదియెల్లరకుం బ్రాతపానగూఢార్హముల్‌ . మా వా నో పం ంలళ. ్న స ళ (ఆ "వలా, / జా చ చనా స రంలో శ (

7 విరియు గులాబిపూలు తన (పేయసులౌెట మొగంబు అలన్యులె వ్వరుంగనరంచుం జిన్కువఠిపంపుముసుంగుల దాంచె మేఘుం; డా విరిగొను కెంపుపానకము 'వేగమ గిన్నెలనింప్పుు జీవితాం బరమున నాక్కతార గనుమాసెను లెమ్మునికూయుం బల్లులు౯.

8 చేవల్‌ చచ్చిన కోరికల్‌ మరల నుజ్జీవింప నవ్యాబ్దశో భావాల్లభ్యము వచ్చె; భోగులకు 'సేవ్యంబయ్యెం గుల్యాజల స్రావంబుల్‌ వను లొత్తెంొమ్మలను మూసాశే (తహస్త (ప్రభల్‌ ; ఈవిశ్వంభర క్రీస్తుమార్చులం బునర్ష్రంభించె నాం గాంతిలు౯.

9 చెలియ గులాదిమోముపయిం జిందె నుగాదిహిమాంబుశీకరం బులు; ప్రమదాంఘి చిహ్నములుపాల్చె హృదంతర శాద్వలంబునం; దలంచెదవేల నిన్నటివెతల్‌; మటి నేండు ముదయబుగూర్చ్ర్య ర మ్మెలమిని బచ్చబైల సెలయేటి తటాలం బచారుసేయంగ౯,

““ ఇ. తనో. కరు ఆజా ॥ / “థ,4 సోగ పూలా రో ష్ణ డో

/ గ | ఎలుజవె కాలవల్లి మనయిద్దణి మృత్యువు అల్టుంగొయ్యగోం గ్ర / బెరుగు; గుడారనూను మన వేడ్కకు నీభుననరబు, జంటగా / గరముల వారుణీభరిత కాంచనపొత్రిక అందికొన్న న ((/ దెర!ీ మనచేతం జిక్కువడదే చిరకాలపుసత్య మంగనా!

11 చెలులను బంధుల౯ మధురశిధువు నామనితోయటు వీడి యూ హలు నెగంబ్రాకం జాలని రహస్యపుం జోటికిం బోదువీవు; నేం బలికెదందెల్బరాని యొకభావముు సంధ్యలం దూలి రాలు పూ వులు కృశియించుంగాని విరంబూయవుక్రమ్మజ; నమ్ముమో సఖి.

12 కాలమహర్నిశంబనెడు కత్తెరతో భవన దాయురంబర శ్రీ/లహరించు; మోముపయింజిల్కును దుమ్ముదువూర; మేలొకో జారిపడంగ? నీక్షణము సంతసముందుము; నీవువోదు; వీ 'రేలుం బవళ్ళు మున్నటు చరించు నిరంతర మండలాకృతి౯.

13 ఆమని లేంతమబ్బులు ప్రియంబుగ రాగవతీకపోలముల్‌ తేమగిలంగం దుంపురిలు తియ్యనివేళల లేచిరమ్ము చా న్యా మధురాసవంబుం దమినానంగ నేండు విహారభూమి శో భామయమైన యీగఆీక పచ్చగిలుంగద రేపు నీపయి౯!

వ... గ | లీ న) త్తు కీ! // / / వధ కో / (6 (6 డి ట్ర అ 14 అల బహరాముగోరి మధువానిన సుందర భోగ మందిరం “ బుల మృగరాజు నేంయు భయమున్విడి క్రుమ్మరు; జంబుకంబు పి 6 ల్లలంగను; వన్యరాసభముల౯ మృగయారతిం బట్టినట్టి భూ “6 ల తలపతి గోరి పట్టువడెం దానొకగోరి, నెణుంగుదే చెలీ. వ. " ( | గ్‌ ళ్‌ ఇకనీ? (| ఈ ఈ లి య! పష సూ ర గ నా 0 ప్‌ 15 అయయమోా! మెందటీ మానవోత్తముల కంఠాంకోూరముల్‌ (ద్రుంచె ని ర్రయమౌకాలము, యౌవనంబు, తనుసౌందర్యంబు లావణ్య, మ న్యయమై నిల్చునె? యెన్నియెన్ని కసుగాయల్‌ రాళెనీనేల) నా రయలేదో విరంబూయకే యురలి వ్యర్ధంటైన లేమొగ్గల౯ణ

సఖ. 3 4400౮౯ న గ న. నే వ 16 నీవూ నేనను తారతమ్య మిహమందేగాని భూగర్భ ర త్నా వాసంబున లేదు; దుర్దనుండు పుణ్యాత్ముండు బిక్షార్తియు[ శ్రీవాల్లభ్య ధురంధరుండు నొకళకే (శ్రేణి సుఖాసీనులై యావిందు౯ భుజియించు; రంతంగనలే మామృత్తిక౯ భేదముల్‌. 17 కొరిడినంత [గ్రుచ్చుకొనుకంటకముల్‌ (ప్రియురాలి మోమున౯ (వేలిన ముద్దుముంగురులొ! బిత్తరికన్పొమలౌనొా యేమొ! రా జాలయ భగ్నగోళశిఖరావళిం గన్నులంగట్టు నిష్టకా మూలలు పూర్వభూభుజుల నుస్తములౌనొ! వజీరు (వేళులో!

రసో మో యాయ జలజల మంజులార్భటుల జాలళ్కొను నీ సెలయేటికోవల౯ (గగ గ మొలచిన లేంతపచ్చికల మోటుగం గారిడంబోకు దేవదూ ఆ; తల రుచిరాధర ప్రకృతిం దాల్చెనొ! సుందర మందగామినీ వ (1 ౫న లలిత శరీరమృత్కణములం జిగిరించెనొ యేమొ కోమరీ! హా క్ట పొలమున నేత్రపర్వముగం బూచిన రాగవతీ సుమయు శో గా భల విలసిళ్లేం బూర్వనరపాలుర రక్తకణాలనుండి; యే వెలియ నిగారపుం దళుకు చెక్కులనేరిన పుట్టుమచ్చ పై ఫి 1 వెలసెనొ నీలకాంత కనువిందొనరించును బూలరెమ్మల౯. || (ఫ్రై | 20 స . గతము. గతంబె, యెన్నటికిం గన్నులంగట్టదు; సంశయాంధ సం (భ్‌ ల / వృతము భవిష్యదర్హము; వివేకవతీ, యొక వర్తమానమే (| సతత మవశ్యభోగ్యమగు సంపద; రమ్ము విషాదపాత్ర కీ (4 స మతమునం దావులేదు క్షణమాత్రవహింపుము పానపొత్రిక౯. 21 / పాతెడువాంగు. నీరమటు, పైంబయి వీంచునెడారిగాలి నా 1 జాటె మటొక్కరోజు వరుసకి మనయిద్దజి జీవితంబులక్‌, స రగా ఊరుపు మేననుండువజ కుమ్మలికంగొన, రూపహీనమై న/($// యారయరాని "రేపు నక్కు నంతమునొందిన 'నిన్ని కుక సథీ / హెలో ఇ్నాద్వర్రాలే 1] కయ. పహనిినలాి (| ద్‌

22 పరిశుష్కంబగు జీవనంబు రస సంపన్నంబు గావించు ని ర్షర పానీయము వారుణీరసముం బాత్రన్నింపి యందిమ్మ యా తురదీజం జవిగొందు; జీవితము వాతూలంబులో దివ్వె! చె చ్చెజం గానిమ్ము; గతించుంబ్రాయమదిగో శీఘ్రంబుగంబ్రేయసీ. 5 ఫా న్‌ - మం. 0 యో నా! రాయరు ఈ (ర హంగ. (4 /

/ 23 సాల / ఆలా గ్ష సమశీతోష్టత హాయినించె; సుఖసంస్పర్శంబుగక గంధవా చ్‌ హము వీతెంచె; గులాదితోంటటపయి సాయంకాలచిత్రాబ్దముల్‌ (రో (ప్రమదాశ్రుల్‌ చిలికించె; బుల్చ్బులియు “నీరక్తాస్యముల్‌ ద్రాక్షసా

రమునం 'గెంపిలండేయుం” డంచుం జవులూరంబల్కె రోజాలకు౯.

24 నలుదిక్కుల్‌ కమనీయచంద్రికల సుస్నాతంబులై దోంచెం; జి త్త లతొంతంబును బూచె; ద్రాక్షరసపాత్రం జేతికందిమ్మ యో లలనా వింటిని కాలసూక్తి; ఫలమెల్లంగాల్చు నిర్దాతచం చలయౌొ మృత్యువు ధాన్యశాలకిపుడే సంధించె నంగారము౯. రకమ రం దపా సరన 7 ర్‌ | శ్‌ క స (గ | /గ ర్ట 25 న 1 $| (/ ఈ మధుమాసశర్వరుల నిందుశిలా రమణీయవేదిం గాం తామణిం గూడి రాగవతినా వహియింపును పొనపాత్ర నా రామమునందు; నీ వెజబుంగరాక లయింతు; ననాదికాల హిం సా మలిన ప్రవృత్తి మధుసారమునం గడుగంగం జెల్లదే?

బోలో మ్‌ ౮ రై సి 1 // [రు స్స ్థ 1, సీ క న్న ( (గ్‌ గ్‌ 26 జిలిబిలి కమ్మగప్పురపుం జిన్నెల వెన్నెలగుత్తి తావులం జిలుకుచుం జై త్రయామవతి చీరచెఆంగునం బూతంపూచె; నె చ్చెల్సి యిటువంటికాలమింకం జిక్కదు; భోగ్యముమద్య; మెన్ని ల క్షల నమ లీనిశాప్రియుండు కొంతిలునో మన గోరిమిట్టుల౯. 27 జీవితసార్హవాహము విచిత్రగతిం బయనించు;, నందులో నీ వొకతెప్పపాటయిన నెయ్యురతో సుఖముందు వేని మో దానహ మంతకన్నం గలదా? నుధుపాత్రిక నందియిమ్ము సొ ఖీ వివరించెదేల తిలకింపని రేపును? రేయి జాటెడి౯.

28 యామిని నొక్కపాత్ర మధువానెద; రెంటను భాగ్యవంతుండ౯ నామతము౯ వివేకమును నాలుగిట౯ విడియాకులిత్తు; నా ప్రైమది యుండిలేదను తపస్వి యవస్ట్ర మునింగితేలి (ద్రా క్షొామణి ముద్దుకూంతురిని శయ్యకుం దార్చెద లేంతవెన్నెల౯. నా న్‌! జా! గ్గ | | ళ్‌ ర్రతిస / న్‌ కి భూ దీ జ) రు య్య 29 / మనమునం దెల్వియున్నపుడు మాటువడుంబ్రమదంబు; మేనెజటుం గనియటుకై పుసేయం దుదిం గొంచునివేకము; వీనిరెంటటి మ ధ్యను జెలువా నవస్టయె సుఖాస్పదజీవిత; మట్టిజీవితం బునకు గులామునై వెడలంబుత్తు దినాలు ఖులాసగా సఖీ,

] హోం గ్గ ఉయయమోవమ్మోళుో నం నష సంత. | గే ల్ల 30 ప్రతిదినము6 దలంచెదను రాత్రులయం దనుతాపమొంద; సం తత మధుపానభోగపరత౯ మజణునాంటికి మార్చికొందు; నీ వితముగం గొన్నినాళ్లు కడవెళ్ళ వసంతమువచ్చె నిప్పు డా తత సుమనోభరంబుం దలందాలిచి; నే వగపిల్లు మెట్దాకో! 21 తారాశుక్తులు రాల్చినట్టి జిగిముత్యాలట్లు పూటేకుల౯ జాటె౯ సన్నని మంచుతుంపురులు; వాసంతోదయ,శ్రీకిం గాం తారత్నం బనువైన 'నెచ్చెలిగ నుద్యానంబునం దోంచె మి (తా) రారమ్ము సుఖింపు, మీయదను వ్యక్తంబైన రాదెన్నండు౯.

క్యా! శ్ర వా! భ్రయయ[కో 0 ల గ్గ తా సా దట మ్‌.) నో గ క్‌ అ. వం వా యాం భి _ కన్న (౮) స క్‌ ॥ గ ళో / స్త గ జో టాడా 1 (ఫషాంం రాం | ర (యున్‌ డా ? విరులును' బచ్చపూరి కనువిందొనరించి ముదంబుం గూర్చు ని లీ త్తటీం బరికింపు మందమును; దప్పక యింకొక నాలుగైదు వా సరముల మంటిలోంగలయు, సాఖ్సి సుమంబులం గోసికొమ్ము; బం గరు సరకంబునన మదిరం గమ్మగ నానుము నిర్విచారత౯. 33 విరహ రహస్యవేదనలు వీడుం దమంతన రేపామాపొ) ని౯ మజవ దదృష్టరేఖ; మధుమాసము; కాలముగూడివచ్చె; నుం దరి హృదయానుసారిణి వనంబున నీకయి వేచియుండ నీ తరుణమున౯ సుఖింపక వృథా పరచింతనలేల 'మర్త్యుండా ?

టీ ఆచవెంాలో: సగర టో రత కరర గ్య డో శో న శో, 00 యో జీ 5) ఆ ఏ వో పడ మన ప్రియజీవితంబు కుసుమంబుల ఫోలికం జంచలంబుగా వునం బువులట్టు కాలమును బుత్తము నవ్వుల నాటపాటల౯; గొనగొనంబాటు కాలువలకోవలం దియ్యని పానమాని జీ వన భరణ ప్రయాస మొకప్రక్కకు రువ్వుదమోసి (ప్రేయసీ. 35 కమ్మని పిల్ల తెమ్మెరల కౌగిళులం బులకించి వాసనల్‌ చిమ్ము గులాబి; బుల్చ్బులి హసించుసుమంబుల రామణీయకం బిమ్ముగం గోలి మైమటచు; నేల విలంబము? పొత్రనింప రా రమ్ము లతాంగి యిద్దజము రాలకపూర్వమె పూలపోలిక౯.

36 ముదిరిన కెంపువన్నె మధుపూరము దప్ప మటేమిగాని యీ యదనున నంటబోంకుండని హాయిగ బుల్బులిపాడుం; బూంబొదల్‌ మృదుల సుమాధరంబులను మెల్లగవిచ్చి వచించు “రండి మా సదనములందు విందులయి సంతసమొందుండు మూండునాళ్లన౯. 37 వలప్పుంచొలంత్తి యీ ప్రకృతి వన్యపథంబులం బూలపండువుం జలుప నుపదక్రమించె; విరసంబగు శుష్క విరక్తి మార్గముల్‌ పలుకకు; మూండునాళ్ళ మురిపంబుగదా మనజీవితంబు; పా యలువడి పాజు నిర్షరమునంటిన పూంబొదరిండ్లం జూచితే! మాము. గ కరో ఆ లభి ఆతా టై క ము (/ వ్‌ మాట... 007 గ్‌ ఇ [| న ళ్త్తో త్తం (04) లు నా గ జో క్‌ లీ త్‌ ఢర ఖ్‌ “ఎంటో రా తయుదాలి ౯ కాళ రు శనఅలి

38 | ఆసనపూర్మమౌ కలశ) మామిషఖండము, వెన్నరొస్ట ది వ్యాసమరూప యౌవనగుణాలయ వీణియమీటుచు౯ దినా త్‌ యాసముం దీర్చ నిర్హనవనాంతర సీమల నబ్బెనేని వ (గ/ హ్వా! సుఅతాను భోగవిభవంబులం గోరెడి మూఢుండుండునే! గ. క్‌

(బీ!

39 శ.

౮ // 0 పచ్చబయళ్లు నేటిదరిపట్టులు, నొక్కక్షణంబు (శ్రాంతియుక, | ట్ర అచ్చరవంటి నెచ్చెలి రసాంకితకావ్యముం గెంపుపొనకం / రంగు. బిచ్చగ నామనిః దొరకెనేని మసీదులు గుళ్ళ దాస్యము౯ ల్లో తపనే 'మెచ్చక ముక్తులై సుఖముమీఅం జరింతురు జాగరూకులు౯. | ' లీ భి అన్నె / 71 / / (1 బా గ్‌ 446 / ట్‌ జ య! కై! వా 1 (/ విల ఈ నా 4

ఉం యు గరా | || వ్య [| గ్లో!) నా ( | హారీ గ జ వ య్‌ |) గో వే టకద 40 తలంప౯ి లౌకిక కార్యకల్పనల గంతవ్యంబు శూన్యత్వ; మీ వు లయంబొందినట్లయౌదు; వసువుల్‌ వోనాటకు౯మున్నె మం జుల వర్లీనలయంబులం జెలుల మోజుల్‌దీర్చి ఖయ్యామ్య త ల్లలనామండల భుక్త శేష రసము ధన్యుండవై (గ్రోలుమా. జి] వాదులుమాని నాసరస వారుణినానుము, దానితో మహ మూదు సమస్తరాజ్యరమ పోలదు! వేణువినోదగీతి దా వీదు గళస్వనంబటుల _విశ్వరసోదయ హేతునయ్యె శా తోదర్శి నేంటి సమ్మదము నోడకు. రేపను జూదపాటలో౯.

42 కను మెపుడో యకాండముగం గాలము నీపయి దొమ్మిపోటు సే యనియపుడే గులాదిజిగులారెడు ద్రాక్షరసంబు నానుమూ; తనువు నశించి దుమ్మగుట తథ్యము నీవు పసిండిముద్దనా జను లొకసారి పూడ్చి మటుసారి నినుం బెకలించి యెత్తంగ౯. క్ర చెలియరొ, నిన్ను నన్ను విరచించిన యప్పుడు సృష్టికర్త ముం / దల లిఖియించెనేమొ సురంద్రావి సుఖింపంగనాకు; హృత్తటం గ్త్‌ బులు _దెగిపాయి (పేమరసపూరము గిన్నెలనింప నీకు; నా (10) శలు ఫలియింప మద్యకలశంబును నీవుం జిరంబు వెల్లుత౯! ల్‌ క్‌ ( (0. | గ | క్ర న్య గ గ గ (/ | తలో. (ఈజ్‌ | మా

పూ వవ్‌' గ్ర? కో? కం. కౌసరు నర్మ రంబు సురకాంతలు నాకమునందు నుందురం చాసపడంగ నేల చెలియా? తొలిసంజల నీవు వోయు ద్రా కసవ మా నదీజలము నంతటి కన్నను దిపుగాదె! నీ (త్‌. దాసులు పొదుషాలను వదంతియె చాలదె రూపుదెల్బత. న్‌ | | టీ స్ట స్టో చానా నీసరసాస్యబింబమునకు౯ బమ్‌షీదుపాత్రంబు దీ [| టౌనే? నీపద మార్గమందు మృతి పూర్జాయుష్యలాభంభఖుకం శచేటొగద! కోటిబాలరవులే నీపాదరాగంబున౯ గ్గ స్నానంబాడ మదీయజీనితము భాస్వద్దామ మౌటటబ్రనే!

జం వనిత్స యనుంగు ముంగురులపైం జెయివైచితి నంచు నూరకే కనలెద వేమొ; నాయెడంద కట్టువడె౯ నెలవంకయుచ్చులం; జెనంటి తమాష్మకై యురులం జేయిడ; నాహృదయంబునేనెకో రినయటు బుజ్జగింప బెదరించెదవేల తుటారి చూపుల౯. తా అమృతరసాయనోష్టి స్టటికాసవపాత్రము నాకుమాలు నీ సుమరదనచ్చదంబున ననూయరగుల్కొాన ముద్దువెస్ట్రైం బం తముమెయి దాని 'నెత్తురును (ద్రావకయుండిన నన్ను ఉమఖ య్యమయని పిల్వంబోక్కు తగనౌనె పరాంగన మోవిముట్టుంగ౯. ండామ గ భా మ యత // లో మ! (రో క లోనా "| ॥ గ్ల గా 4ట్రు తా త నా = తిన. / న నాన్‌ క్రై మా? 5 నచ వై ఢం “వ్టాక్ట షం

మ గ్‌ గ న 16 ? 1౯ /7 ని ? ర్న న్‌ | జి టా డో ( | ప. ౮ టౌ తె “గి (7 షో టం | టై గ భః జీత్రి భో వా చెలియ మనోహరవ్రణయ శీతలత౯ సుఖియించు నామనం బలమటతోం దపించు నకటా! భవదీయ వియోగకీలల౯; దెలియద్కొ సాఖియార్తులకుం దియ్యని మందని; ప్రాణముల్‌ త్వ్వదం ఘ్రుల విడిపింతు; రమ్ము, బ్రదుకు౯ నిలబస్టైద నిట్టియాసల౯. 49 వలపులదివ్వె, నీమృదుల పాద లతాంతము ముద్దుగొందు; న న్యల మధురాధరంబులయినం దులందూంగవు దానితోడ; రా త్రుల సహవాసకామినయి రోసియు ని౯గనలేక భగ్నవాం ఛలం జివురించు లజ్జ పెలుచం బవలెల్లను బుత్తు దీనత౯,

| యా: క్రో ౯ | శ[/ జ నన్‌ ఈ జ్జ త్త అ చూ చెలియరొ, నీ వియోగమునం జిత్తము చికి కృథించె నీవు నే వలనికీం బోయినళ్‌ విడువం బయ్యెదకొంగు; నిరంతరంబు ని న్వ౭చినవార అెందతొ వనారిలి కూరిరి నీవు పోవ; నేం డెలమి దొలంక వచ్చితిని; ఎందలు నీబరిపీఠిం జత్తురో! క్‌1 లలన్సా కోమలమైన నీతనువు నేలణ ఠీనమైపోయి య వ్వల నానావిధ భాండభాండికల రూపంబెత్తుం దత్త్వజ్ఞురీ ఛరి "వృత్తంబును నమ్మంబోరు; నిరయ స్వర్గాను సంధాన క శ్యల చిత్తంబుం బురాతనాసవమున౯ స్నానంబు గావింపునూ.

| [స్మ ముర్రా 52 అంతములేని యీభువనమంత పురాతనపొంథశాల) వి 'శ్రాంతి గృహంబు; నందు నిరుసంజలు రంగుల వాకిశుల్‌ ; ధరా గ (1 కాంతులు పాదుషాలు బహరామ్‌ జమిషీడులు వేనవేలుగాం ఆ గ్ర గొంత సుఖించి పోయి రెటకో వెజవారికిం జోదొసంగుచు౯.

క్‌3 అంబరం బొక చిత్రదీపంబు; రవియు దిపపు౯ శెమ్మె; లోకంబు తెరపటంబు; సీడబొమ్ములు మనుజులు; నిఖిలమునకుం గాలచక్రంబు నిర్లేత; గతి యనాది. క్‌డ ఆదిమధ్యాంత రహితమై యలరుచుండు కాలయవనిక భేదింపం గలమె మనము? ఇటకు నెందుండివచ్చె నింకెటకుం బోవుం బాణి యను (పశ కెవాఖండు బదులు సెపా? (౬ అన్నె 5న్వా ్‌ (1 న: క 55 “గడ్రేడా వార్‌ కానలేము. కాలపు మర్మమేను నీవు; (౬ ఆ జిలుగు వ్రాంత చదువ సాధ్యంబె మనకు యాల తెరవెనుక నేను నీవను పారపుగలదు,జ్లైగ్రోగ్ర , _ _ | ॥ తరించు. వ్ర ఆ విభేదము తెరయెత్త నంతంం అ! న్‌ గో! 3) ల) 1) మాపో డా క్‌ పా ననన డా క లా గ్‌ా ల్యూ న్ను

తలా | హోం అణుజునై యెగిరితి రహస్యాంబరమునం; క్‌! చిన్న పెద్దల శుశూషవేత్త నైతిం; న్న గాని, లోగుట్టు దెలుపు నొక్కనిని గనను; 5్‌9్రి నుటులివచ్చితిం బోయిన మార్గమందె, జీవితంబెల్ల బహశా,స్త్ర, -సీవలందుం గడపీత్తి రహస్యములు చాల గ్రాహ్యమయ్యె;

క్‌? నిప్పుడు వివేకనేత్రంబు విప్పిచూడం సతముం దత్త్వ్యవిచారంబు సలిపిసలిపి దెలిసికొంటి నాకేమియుం దెలియదంచు. మూలసకాత్రంబు నెవరైన ముట్టినారె? నేండు నిన్నట్టు రేపును నేంతియట్టు; 60

కఠి బ్రబలగర్వాంధ నిద్రానిబద్దులైరి; అఖిల శాస్త్ర, పురాణ తత్త్వాబ్బు లీంది నెలంత మధు వాని నావల్ల నిజము వినుము; పరమ నిజ్ఞానదీపమౌ పండితుండు _ వారు చెపిన చదువెల్ల వటి కల్ల!

ఇ సే త మ క

కాళరాత్రిని మార్గంబు గానలేక యల్ల మామూలుకథం జెప్పి యంతరించు!

"సే "6 (౧ (| న ఉట// గ ॥ 61 యడల / / నే నాకతత్త్వవేత్తనని నిందయొనర్చిరి కాని వారు; నా

రారారా (/ | మానసవ్పత్తి వార లణుమా[తత మెటింగిన నట్లులందురే? క ళ్‌ 4. ల్ల కాని మటేమి దేవుం డెటుంగండె మనంబు; వ్యధాకులాయమౌ పాం గ ఈ నిలయంబుం జేరితి; (గ్రహింప నసాధ్యము జన్మమర్శ్మముల్‌ -

లోన. (/ 1 ౦ ఫపూవుం జెక్కిళు లందంబు దావి రంగు ట్ట, కస (/ న నిక్కునీటును గలదు వర్షింపనేల; 1 న బోధపడదేమొ. టమైహీక భోగశాల స సృష్టికర యిట్లల చిత్రించె నన్ను? చూ ళో 63 ఏమి ప్రయోజనంబు గన నిష్టములేనిదె నన్నుం దెచ్చె) నిం కేమి యశంబు గౌరవము హెచ్చును న౯ సమయింప; దైవలీ లామహిమోన్నతిణ మదిందలంప నసాధ్యము; రాకపోకలే లా? మన జీవితంబునకు లాభము కేవలజీవితంబెకొ! 64 అలనర్కొ మున్ను నస్టితిజలంబున “నే”ననువిత్తునాటిి య వ్వలం బరి వేదనాగ్నిశిఖం బ్రాణము నోసెను; గాలిపోల్కిని య్యిలసకలంబుం [గ్రుమ్మరుదు; నెచ్చటి మృత్తికతోడండే సెంగ్రం తల కిరవైన యీతనువుం? దాంకినం దప్పిన మన్ను దుమ్మగు౯.

ఇలకు రాకపోకల నాకు 'స్వేచ్చయున్న గా జు (ఆ రాకయుందును వచ్చినం బోకయుందు; యా వీలుపడునేని యీపాడు నేలయందు డా ఉనికి. పుట్టువు. చావు లేకున్న మేలు. కాహడైడతడత౭త౭2డఊ-వ 66 అయయో! మూలధనంబు హస్త్రగళితంబౌ చుండె నానాంటికి౯; వ్యయమైపోయిరి మానవుల్‌ మరణశయ్యాసుస్నలై; తన్క్నృతా లయ వృత్తాంత మెటుంగ గోరి వయసెల్ల౯ణ వేచుకేకాని యా రయ లేనైతి దివంబునుం డిటకు యాత్రల్‌ సేయు దేశాటులల్‌.

67 తన చేచేత నొనర్చినట్టి యొకపాత్రణ భగ్నముంజేయ నే మనుజుండై నం దలంపంం డంగములు నిర్మాణంబు గావించి మో హన రూపంబులు, మోనిందేనె యెదలో నత్యంతరాగంబుంగూ ర్చిన దేవుండు మటేల యిట్లు నిజసృష్టిం గూల్చు నున్మత్తుండై? 68 ధారుణినుండి యుచ్చశనిదాంక గలట్టి కడింది చిక్కులం బూరితిగా సడల్బితినిి మోసపుటక్కుల బందెగాను; దు ర్వార నిరోధముల్‌ గడచివచ్చితి; నయ్యును, సాయశక్తులం బోరి వదల్పకే విసిగిపోయిత్సి మృత్యురహస్య బంధముక. ఏ 19. | క న! మాన ౬ గ్‌ [గః వ్ర ఖగ | స [ [| 69 మానవులైనవా రెపుడొ మ్రందుట నిశ్చిత మౌట బాగదా దైనను బల్జటైన నమమౌను; సితాసిత షక్షమధ్య యా | త్రా నియతిం జిరంబుగ సుధాకరుండు౯ మన మట్టిమీంద ము స్యా గ్లానన సంచరించు; మధువానుము; మానుము తక్కుచింతల౯.

| / | జ్‌ / 70 | / సమయపుం "హత లోంతుంగన శక్యముగాదు; జగంబు దుక్దన || సూ త్వముపయి నూనియుండుమగువా వగ పేటికొ మద్యముండంగగ్న | న్‌ గుములకు వెల్లంబోకు విషకుండిక మృత్యువు దెచ్చియాయం గా లముబడి నీవునేను సకలప్రజ యా రుచిం జూడంగావలె౯, [1 మరణభయంబు నాకు నణుమాత్రములేదు; మదీయ జీవ సం భరణభయంబె మిక్కుటము; ప్రాణము దైవము నొద్ద వడ్డి బే హరమున కప్పుగొంటి; బుణమంతయు నిమ్మని తల్పు దట్టినః సరసర హేనునిష్క్మముల సంచులు ముంద నిప్పీపోసెద౯.

కటి కకంలో ప్‌ లీ |! గ 72 | కాఠము రోషసంకులవికారముం జూపకపూర్వమే. సుహ్చ గ్లో /త్పాళులం గూడిమాడి జరుపందగు వెన్నెల పొనగోస్టి; చం (0 డాల యముండు ద్వారముకడః౯ నిలుచుండినయన్లు టిప్పపొ (ఓ గ్ర టాలము. సేయునే? గుటికెండైన జలంబును ద్రావనిచ్చునే? (11 (1... గిరమ్మొ దొనితలప్రై నొక దోసెంయ మన్నుచర్లీ సుం దరి మెటుగుంగపోలములు దొంచిన ముద్దులు దొంగిలించి సం (గ్‌ | బరముగ శీధువానుము; నమాజులు వూజలుం జేయనేల? యె గో | // న్వరయిన వచ్చినారె మృతివాటిక కేంగిన వూర్వ యాత్రికుల్‌?

74 మాటికిమూటికిం దెలివిమాలి తలంతువు స్వర్గమంచు; న చ్చోట నిలింపకామినులుం జొక్కపుటాసవముక్సి గులాబిపూం దోంయలు నుండునన్న భ్రమతో మనకేటికొ యనవ్వి యియ్యెడళ౯ నీటలం; జేతివెన్న విడి నేతికిబోదురు మూఢమానవుల్‌. 11 75 కొందజు దేవకన్యకల కూటమి పండుగ యంద్రుగాన్సి నే / నందు మధూళిపానమె ప్రియంబని; తీరనియప్పుబేర మిం // (గ కెందుకు? ముందు చేతగ్రహియింపుము రొక్కముం; / శ నందమా ప్య్యకాయా్తోన / 0 లు దవ్వుల వినంబడినం; దడవేల యో ₹ గట | 16 శ్ర గ్గ హా. (నో న? రూ జక గెా్‌ు!]

76 ఎవండో భగ్నమనోరథుం డిహమునే వును

న వినోదంబుగ నందనంబు దివి, రంభాభోగ మూహించుకొ

న్న విథానంబగుపట్టు; బైళుల రురీనాదంబు ప్రత్యూష వై | భవముల్‌ సంధ్యల రక్తికన్నం గలదే స్వర్గంబు యోచింపంగ౯?

అయ్యను

77 లో

అలవడ దస్తీనాస్తుల) యథార్ధ్హత, నాకము సత్యమన్న పె ద్దలనుడి యొప్పుకొన్నను, బదంపడి నమ్మకమేమి యందఠటా

స్థలమున కేంగువారలని? చచ్చిన నెవ్వరి కెవ్వరో! వృథా పలుకు లింకేల భూతలము స్వర్గమొనర్చును సాఖ్సి పాత్రికల.

తో 78 4 చకచకలాడు ద్రాక్షఫలసారము వేణురవంబు గానము౯ నికటమునళ నిలింపరమణీమణింబోలిన యెమ్మెలాండి! నా కింక మజియేమిలోటు? సగమెత్తియు వ్రాలెడికన్నుదమ్ముల౯ సకియ జయింపనే సమయ సంకటముల్‌ (తుటిలోన వారెవా! సీ (నగ లో గ ాా ల్‌ో ఇలా ఇ 6 నుల నో శ శి త్‌ ఎల్‌ సఖ శే సా రానా ! తి నాన నానో

79 నాదు యశోవగుంఠనమునం గనుప'జ్టైను జిల్టుచీఠికల్‌; పైదళి, యైనలణాని మధుపానము మానను బాణ ముండంగల; ఆ దరిబేసు లాసవము నమ్మి మటేమి యమూల్యవస్తు సం పాదన 'సేయువారొ విసునూనము నొందుదు వారి చేంతకు౯; 80 నిరతముం బానమత్తులము. నీతులు గీతులుం దెల్పబూన కో విరసుండ్య పానపాత్ర నులివెచ్చని దద్రాక్షరసంబుదప్ప నూ సరసప్పు గోస్టి వేతొక విచారములేదు పప్రీయాంగనా మనో హర మధురాధరామృతము నానుచొొ యాసన నూనుచోగదా! టపా.

/ || స్హ న్న న || వారుణి నోనుచుండం బ్రతివక్సులు పల్కిరి; “వద్దు ఛీ మతా చారవిరోధి పొనకలశం”బని; యయ్యది సత్యమేని వ హ్వారె! మతావకృద్రుధిరపానముం జేసెద; ధర్మశత్రు సం

(2 హారము శాస్త్ర సమ్మతము నౌనని చెప్పరె పండితోత్తముల్‌!

82 త్రావము జాహిదీలమని దంబముగొ స్టైద వేల? యంతక న్నా విపరితకృత్యము లొనర్హువు నిత్యము; మాయ వేషముల్‌ భావములోని కల్మషముం బాపునె? మానవసంఘ రక్తముం (ద్రావెదవీవు; ద్రాక్షఫలరక్తము మాకు రుచించు నెప్పుడుకా. 83 చిరిగిన బొంతలం దొడిగి సిద్దుల మంచవి వేకలోకము౯ 'మొటుంగి చరించు దుర్టనుల మోసముకంటును మేలుగాదె యో గురువర్క కామినీ ప్రణయ గోష్టుల నాసవసేన; త్రావిన౯ అాహ్త నిరయము దప్పదన్న, మటి నీ సురలోకము పాడుగాదొకో? | సీ (గ్ర | | కరా 09 షష. గురువు సలాము, దైవమునకు౯ మము వీడుము; మీకు మౌనమే ఖ్‌ పరమ హితంబు; అజ్జతను బల్కక యుండినం జాలు; వేము (గ్రు మ్మరునది సత్పథంబు గనుమూ, నయనార్తుండవౌట దారి వ | క్కరముగందోంచుం; గన్నులకుం గాటుక పెట్టుము చూపుమేలగు౯. _ _ీ

(స.

యా త ల ///( ౧ “ర్త గ! 85

తెజవ కడొని జొ మ్మొఅగుదిండున మే నరమోపి పూపవుంజ

ప్పరములం గూరుచుండి మధుపాన వినోద విపంచికా రవ స్టురిత ముదాత్ములైననె రుచుల్‌ వచియింపంగవచ్చుంాని, నే ర్చిరె యలరెంటికిం జెడిన రేవళు లందు మజా నెజుంగంగ౯.

న్న అయో న్లో క ర సెనె శిలతోడ మౌనవుని చిత్తము? సద్ధ్రదయంబులేనిచో జనులం బరన్సర ప్రణయ సఖ్యము మందునకైనంజిక్కునే? [గ

షి!“ 87 గ కలపయు మట్టి తాల నిడి కట్టిన దేవళమందు నీకు నే ఫ్రీ ఫలము లభించు? (ప్రమరస భావయుతుండనయేని కామిని౯ క్‌ వలవుము; ప్రాణహీనమగు బండలు వేయిటికన్న (శ్రేవ్మమై క్ష్‌ యలరుంగదా మనుష్య హృదయంబు (ప్రతి ప్రణయానురక్తుల౯. ల్‌ ||| 1111 (గ్రా యాయ టయుయముడపడ ము అవత? ॥ యయారలై 4 ల నైక షా దేవ, నీవులేని గుడిం బ్రార్హించుకంటెం ఫ్‌ యాల బానశాలను సత్యంబు పలుక "మేలు; సృష్టి కాద్యంతములు నీవె; స్రష్టవీవె; ఇ 89 పాలముంచ నీటను ముంచం బ్రభువు నీవె, కొందు ధర్మము నుతముంగూర్చి నిరంతము చింతసేయ నిం కెందతొ నత్యసంశయము లేర్చణుపం దలదిమ్ము గాంచు నా సందున మాటువీడి *యింకం జూలును లెండు వెడంగులారు మీ కందును నిందు లేదు పథిమంచు మునాది వచించువారికి౯.

| గ్ల ౧౧౧౧౧౧౦౧౧౦ (గ | | / | (/ / సో ల గ్గ [1 (స | = లేళ్ల రో (యయ 90 గ /4 మునుపు మసీదు వాకిటను ముచ్చెలు దొంగిలిపోతిం; బాతవై | చినింగెను; నేండును౯ల మరలం జెప్పులకోసము వచ్చినాండ; నె | మ్మనము సెడంగ నియ్యెడ నమాజొనరింపంగరాను; నీవు చ / /1| చ్చినమెడ వీడిపోయెదవు చెప్పులునోలె నమాజుసై తమున్‌, సలలితగో స్తనీఫలరసంబును గ్రోలెడువారు, దేవళం/ /' బుల నిశియెల్లం బ్రార్హనలం బుచ్చెడువారు;ు జలప్రవాహవీ | చులంబడి మున్లినారు; పొడిచోటి కొకండును జేరం; డొక్కండే యలరుం బ్రబుద్దుండై; మిగతయందటు మత్తులు పెద్దనిద్దురన్‌. మితిసెడ, సృష్టి వేళం దనుమృత్తిక నెవ్వండు మేళవించె; జీ | గో విత సిచయంబునం బడుగు పేకల నున్నియుం బట్టు గల్నె; దు (ఫ్ర ష్కృతులను బుణ్యకార్యములంజేయం లిఖించెను నొష్ట్ర వాండె మ (సై ్‌ తృృతులకు మూలఅకారణము, కీడును మేలును వాని సేంతలే.

93 పొపముం జేసితంచుం దలంపం బనియేమి ఖయాను?” దుఃఖ సం తాపము నిష్పలంబగు; వృథా వగపిల్ణుట మాను; మెవ్వరుం -్‌ సంతసింవుమూ. / లో (1.

! న్‌ బు నం జ ం “్సుర్హద్రద్రత్య్యలో ..? వరన యాలాల 9 హల నై క స జ ్‌్లే సమ! గలా! వ (2 ల (శవంలా ల్‌ / నడ. ” స గహ వో / ర ఎవ్వండు తప్పుూసేయం; డిల నెట్టుల జీవిక సాగుం జేయండేన్‌; | అవ్వలంబాపి వీండనుచు నశక్రమ॥ిక్ష విధింతువయ్య! యీ (గ రవ్వయు రచ్చయేల యపరాధుల మిద్దజ మౌట; నీకు నా న కెవ్విధమైన భేదము రహించునొ కొన్న వచింపు మీశ్వరా? లి5% మునునే నస్ట్రితి నిద్రనుండ నిలకుం బోందోలి దుఃఖంబులం, చను సౌఖ్యంబుల నందంజేసి మరలం దర్తింతు వౌరౌర! పొ సిని గిక్షింతు వటంచు, నీ చతురతన్‌ వేనోళ్ళం గీర్తింతు రీ వినయార్హుల్‌ ; మి శిక్షికర్టుండవు నీవేకావె లోకేశ్వరా? 96. కరుణావార్డివి నీవు నే నింకను దుష్కర్మయు వర్దించి ని రృరవైరాగ్యముం బూన నీవు కృపంజూపంబాత్రులెవ్వారు? నీ బిరుదున్‌ నిల్చుటకే నొనర్చితిని నిర్చీతిన్‌ సమస్తాఘముల్‌; సరకం బంటకయున్న సీలగునె పశ్చాత్తాపముం బొందంగన్‌

(౮ గ్య (0, |) (క న. 1 నీవు కృపాంబురాశివంయ! నిక్కమయేని ఇరాముతోయకుం / బోవంగనీక పాపిజనమున్‌ మరలించుటయేల? భక్తులం (( గావంగ వత్తువేని కృపగాదద్శి బేహర; మింద నున్న మీ | (గయావుల కన్నం) బాల్వలయునా పసిపాప కటన్న సామెతౌ! ఉం 98 | అంబరు ముంగురుల్‌ నొసలి యంచుల (వేలంగం జూచినంత మో | హం బెసకొల్పు కోమల అతాంగినిం గల్బనచేసి నీకు న్యా గ యంబి మటెవ్వరున్‌ మొగమునారయరాదని యాజ్ఞ పెట్టం; బూ ౮1 పంబును జేతికిచ్చి తినవద్దని చెప్పట యేల దైవమా? ద) (4 09 ఎంళారి శై ల్రైపలయయయటళ/(వర మనుజుని వారుణిం బ్రణయమాధురి సుందరిం జేసి భూమినం యము దనమున కంపినాండవు] మనంబగుం ట్రేరక మెల్లకర్మకున్‌; గ వెనుక నదేల మాతలను వేసెద వీ యుపదూలటు? నీవె శా సన మపరాధియున్‌ మతి విచారణకర్తయుం) జిత్రమీశ్వరా!

చ. మా 100

వై అలరె విమర్శనంబు! కననయ్యె వివేకము; సర్వశా,స్త్రముల్‌. 'దెలిసిన పండితోత్తములనే నిజుపేదలం జేసినాండ; వం జలిని బ్రసాదమై పిడుగు జాజును భక్తుల; కింతయేల? దు మ్హలకు సుఖంబు సంపదలు చొప్పడు, నింపగునీకుం బాపముల్‌ =

101

నెలంతా దేవునికట్టు నాకును జగన్నిర్మాణముర్మక్రియల్‌ గలవే౯, దుర్విషమ(ప్రచారియగు లోకంబు౯ యథేచ్చామతిం జెలువంబౌనటు సంస్కరించి నవసృష్టింగూర్తు సన్మార్గవ ర్తులు ్రాజ్ఞుల్‌ భువి సర్వసంపదల సంతోషంబుగ౯ వర్హిల౯.

లలో వై ఇ ప యూయుయాయపాట | (ర్రి పాో క రా ఆల్వా రాయ రను లో గోలీ ల మస | ్‌ో గి గ | ళో (మా 102 | గ | ఈ విషవృక్షలోకమును నింకొకరీతిం బునః సృజింపుమం | చే వినతి౯, వచింతు; నది యిష్టమయేని రచించు చెచ్చెర; స్తా దేవ) మదీయ నానుమును దెప్పుంన బట్టికం గొట్టీవేతువో, | శర నావయసు౯ శతాధిక మన౯ సవరింతువా చూడజూవలె౯. “శన ల్‌ 0 4 నో? మప? డం చ హహా! శ కోరిక లన్నియుం గుడుపుగూరవు, సౌఖ్యము దుఃఖ మెప్పు ల కా క గూరురసంబుం జేందటులు గూడియెయుండు, గులాబి కంటకాం ల కూరము లంటియుంట మనకుం బరివర్ష్యమె? టఅంపకోంతలం చస యయా గ జీరికలౌట దువ్వెనయుం జేకొను జవ్వని తావిముంగురుల్‌. క్‌

104

ధనము నలక్ష్యభావమునం దత్త్వవిదుండు నుషేక్షచేసినం దినగతిలేని పేదలకు దివ్యవనంబగు నిజ్జగంబు బం ధనమగుం; బైండిసంచుల మదంబున విప్పి గులాబి నవ్వంగం బనవును నీలకాంత వని బొఆలుచాంప్పుచు నుత్తచేతుల౯.

ళో కలో? [ సవా టు

దళన్‌ డణీ ( కయ భో కనులహిమాంబు భాష్బములుగాజణు వచించె గులాబి ముద్దుమో // మును నగుసోయగంబుం దలపోయక్క నన్ను సుగంధకారి కాం (ర్స చునకట యన్న, బుల్చ్బులియు, సుందరి, సామెతవింకు; నేండువిం | దును నొకయేండుకుందు; విధిదుష్టమవార్యమటంతుం బల్కెడి౯. (

(ల్లా డశ. గ (గ టీ గ/ మ 4 [రా 106 | కాలశరాసనోత్చతితకాండము తీక్ష్టము; తచ్చిరీముఖ జ్వాలల మౌడకే మనుము; వాడనిపుంటను జౌడుం జల్లు దు 1 ష్కాలము నీకు నోటం బులకండము బాదముం బెట్టవచ్చిన౯ 1 నాలుకం జాంపంబోకు మొకనాండయినళ౯), విషదిక్ర మద్దియు౯. ( 107 | విధి నిబద్ధములై వచ్చు 'వెడలిపోవు నఖిల సుఖదుఃఖములు నీ కయాచితముగ; జడియం బోకు రుస్తుముజులు శత్రుండైన, తొయి సఖుండైన విండులం దలంపంబోకు.

గ్గ కం త తం జజ గ్త్‌ మము ( లో (్ర 108 , | అ రెండు దినములకొకతూరి యెండురొస్టై | బోసిముంతెండు చలినీళ్ళు పుట్టు నేని | ఏల నినుంబోలువానికిం గేలుమోడ్చ? | నొకనికి గులామవై యెందు కూడిగింప? /. శో న్‌ బజకాళ విషము నమృతంపు మసిబుడ్ల విధి కలంబు తమైై ముంచి లోకుల నుదుట లిఖించు 'మొదటం,; గరంగ దజుంబేద కన్నీటి కాల్వనదియుం, బరమభక్తుని యనుతాప వహ్నింజెడదు, 110 కాన నెది ప్రాప్తమైనను గారవించు, నలయు వలదని యేర్చజుపంగ లేవు; అంబరంబును నీకు సహాయపడదు, తానె తలక్రీందుగా (వేలు; దడవు నిలదు.

గ్ర ౨ వ కా శ న్‌ గే (5 శ క జప (1కి | కై కాండ టా గ న నాడనకో గ య 2 శై | /1! | ల, [| / చాను క? మ '|శ దు రా యు య స 1111 ఇల చదరంగ; మందు జనులెల్లరు పాప్పు)ు లహస్స్ఫులు౯ నిశల్‌ దెలుపును నల్పుగళ్లు కదలించును రాజును బంటుం దక్కు పా వుల విధియాటకాండు; పలుపోకలం ద్రిప్పును గళ్ళు మార్చు న వ్వల నొకటొక్కటిం జదిపివైచు నగాధ సమాధి పేటిక౯. 112 జ్ఞానపటాలయమ్ము నొడికమ్ముగం గుట్టు ఖయాము నేండు దుః ఖానలదస్టుండయ్యె; యముండ౯ బెనుకత్తెర జీవితంపు బి తట్టాను గుడారుమోకుం దెగనొత్తెం) బ్రపంచపు సంతలోన దు గ్లానికి నమ్మె నిన్వుం బలుగౌకిదలాలి నిధాయి యయ్య్నయో!

113 మనమున కెక్కినట్టి యభిమానులు మిదత్రులుం జెల్లినారుు యౌ వన మధుమాసముం గుసుమభారము రాలిచిపోయె; జీవితం బను సరకంబునందు నడుగంకు మధూళియు; నేదినయు వ చ్చెనొ మజీయెప్పుడేంగెనా. దిసింపదు హర్ష విహంగమిప్పుడు౯. (షె

ఖ్‌ వులకారు. రాకల 114

సంమా వడ్రయల బోయెడి నీతు

-కొవ ర క వటుడు ఈ రసోజ్జ్యల

ర్ట మింక పల్‌ బ్రతి న కసర్పద గా వ్‌ యో // నాం! . వ. క

గి | విమల మనంబుతోడ మధువిక్రయశాలకుం బోతి నిన్న రే [( (ఈ యి; మధురవాణ్సి సాఖి హృదయేశ్వరి పాత్రిక నింపి తెచ్చి త్రాడు! వు మనిన వద్దటంచు సరిపుచ్చితిం; (గ్రమ్మణ “నాదు (ప్రేమపై / శ | | రమణుండ, యానవెట్టితిని ర” మ్మనం దెమ్మని యానతి౯ బలే! ప (స్వం 116 హై ఆసవ కుండికం బెదవులానంగం బట్టినయసప్లు దీర్హ ని / శ్వాసముతో వచించెం దనసంగతి; “నాకును నీకుంబోలె రో | జా సుమనోరథంబు వికసన్నవహాసము లుండె; జీవముం / | బాసిన మౌనవుల్‌ మగిడినత్తుర? నీడకు ప! 117 ఆకొూజాయును నన్నుయోలి ప్రణయవ్యామోహముంజెంది కాం తాకమ్రాలక శృంఖలావలయ బద్దంబయ్యెం గాంబోలు ముక; | నొకుందోంచుం దదీయ కంధరను అగ్నంబైన చేకొండె యో షొకంఠ ్రమదోపగూహనమున౯ సంసక్తమంచు౯ సఖీ. నన నయా) మో స//// ;

118 నిన్నటిరోజు కుమ్మరిని నేంగనుంగొంటి బజారువీథిలో మన్నొక ముద్దంజేసి నుడమం జెడంద్రొక్కుచు నుండ, వానితోం యయా దిన్నగ మందలించె నది దీనత “మెల్లంగ నల్లం ద్రొక్కు మో ఈ, యన్న, యెటుంగవే నను? నొకప్పుడు నీవలె నందగాండ నే!” (షి (నా త్య ాన మానగదోయి్యిి యెందనుక మానవమృత్తికం దెచ్చి ముంతలు౯ గ ౮1 వాలి బానలుంజేసెదీవు; మజవందగ దందఅలు నజయౌట; య న్య జ్ఞానముచే నిజంబెటుంగం జాలవు; నేను గగ్రహించితి౯; ఫరీ (| దూను శిరంబుం గాంచుము యదో! దరిబేసి కరంబు దగ్గజః౯. 4! ర్త [ (0 న్‌ యాయ షి / గ్లో

"శీ లాయ / భో ( (1) 1 లో (టా క్‌ ణా / / 120 వ (1 పొలుపుగ మాట నేర్చినవి మూగవి కుండలురెండువేలు లో "114 పల నొకమూలనుండి. యిటువల్కె ననుంగని “క్సంభకారులున్‌ విలిచినవార్సు మమ్ముం బురవీభులనమ్మిన వారలేర? యే తలమున శకేంగినారలు? వదంతి యెదేనియు విన్నందెల్బుమూ” 121 ఎందుకుంజూచిన౯ గొనకయేంగెదు? చక్కని గిండిగాన్సా న న్నందజు (వేలుచూపి పరిహాసముచేయుదు; రైపు నాది గా దిందుం గులొలశిల్చి నను నిట్టానరించె; రచించు నప్పుడుం (౮ | దందరలాడె నేమొ చెయి త్రావుడుమత్తున, నొక్కె సాట్టగళ,

122

ఓరీకుమ్మరి, పిల్చువచ్చె; వినుమాయొక్కించ నాకోర్కె నా గోరీమృత్తికం బానపాత్ర రిటికల్‌ కూజాలు జాడీలు సొం పారం దీరిచి యమ్మవోయి మదిరాపణ్యంబుల౯; గోస్త నీ సారస్పర్శం బున(ప్రబోధితుండనై సత్యంబుం జాటించెద౯.

(౯

ర్‌

కా స్టో ళ్‌ సీ చ్చ క. (గ (ళా. లం

123 కడుగుండు నాశవంబుం దడిగా మధుధారల; దద్రాక్షపుల్లలుం బుడకలు పె స్ట్రైయల్లి ననుబూడిచి పెట్టుండు శీధుబిందుల౯ వడిసెడి నాదుమృత్తికల వాసన గుర్తగుమీకు; “రేపు” న౯ బడయడు రాసవాలయము వాకిటన్నో చెలి కాలిధూళినో! మా

124 [స ర | ఉత్తమోత్తమ గురుల శిష్యుండనై తి? రు క శ న . గురువునై తిని సచ్చ్ళిష్య కోటులకును; సం మరణశయ్య నంత్యార్హము మందలింతు; సళ ధూళి జనియించితిని; గాఠిందేలి పోదు! ॥ పై గ్‌ 0 థీ ప్తి ర క (రఫ్వాల్లా (యర లో చాలా టారో | టి క్‌ 125 గ్ర ఖయ్యనూ నీ గుడారము గగనసీమ గా కవల నాటియుు మౌనమభ్యాసమయ్యు, ర్క గ ఊంది వేయు సమయసాఖథి యున్మిపాత్ర కమ్ము నీర్చుగ్గలటు వేయి ఖయ్యములను,

వివరణము వద్యము, వదము, 3. దోలతు -- ప్రాభవము. 4. నరకము -- పానపాత్ర. ఈ. కైఖుగ్రువు -- కయానీ వంశీయుండైన ఒక సుప్రసిద్ద పాదుషా. 8& మూసాస్వేతహన్త [వ్రభల్‌ -- మూసావ్రవక్త (140369). చేతు అకు తెల్లకుమ్టువు పొడలుండెననియు. అవి చాల రమ్యముగ నుండినవనియు. చెప్పుదురు. కొమ్మలలో మూసా చేతులవలె వూలు వపూచెనని భావము, మునాది -- రేవుమావులు మసీదునందు గొంతెత్తి దైవప్రార్హన 13. రాగవతి -- ఇదియొక వూలమొక్క; దీనిని ఇంగ్లీషులో 219 అని అందురు. 14 బహరాముగోరి -- వూర్వ పారసీకరాజ్యు గోర్‌ అనంగా అడని గాడిద అతండు అడవి గాడిదలను వేంటాడుచుండినందువలన అ పేరు వచ్చినది. గోర్‌ను పట్టినయమతండు గోర్‌లో పట్టు వడెము.. అని చమత్కారము. ఇచ్చట గోర్‌ అను పదము శ్లేషించంబడినది గోర్‌ అనలూ నమాధియనియు అర్ధము గలదు. 15. వణీరు -- మంత్రి. 19. నీలకాంత -- ఇది యొక వూలమొక్క, పొరసీలో “బనఫ్‌షా" అనియు. ఇంగ్లీషులో 1౪1016 అనియు పేర్కొందురు.

112

23. బుల్బులి -- వనంతబుతువున పాడుచుండు ఒక చిన్న పిట్ట ఆకారమునందు. కాకపోయినను కూతయందు, కవులచే వర్షింంబడుటయందు. అది మన కోయిలకు సరిపోవును. నీరక్తాన్యముల్‌ -- నెత్తురులేక పాఠిపోయిన మొగములు,

24. నమలు -- సంవత్సరములు.

27 సాధి -- పాత్రవాహిక,

28. ద్రాక్షమణి ముద్దుకూంతురు -- ద్రాక్షాసవము.

29. మహవబ్మాదు -- మహమ్మదుగవ్నవి. ఈతని రాజ్యకాలమున పారసీకదేశము. నకల . భోగభాగ్యముల నోలలాడుచుండినది, ఇతండు వాజ్మయ పోషకుండు. సోమనాథ దేవాలయమును ఈతండే విధ్వంస మొనర్చెను. దావీదు -- ఈతండు యాకూబు వుత్రుండు. సువ్రసిద్దుండైన గాయకుండు; బైబిలులోని (23213) కీర్తనలు రచించెను.

30. కౌనరు -- న్వర్గమున ప్రవహించు తేనె వాంక

31. జంషీడు పాభ్రము -- ఈ పాత్రములో చూచిన భూత భవిష్య ద్వర్తమాన కాలములు దెలియవచ్చును. ఇది జంషీడను వూర్వపారసీక ప్రభువు వద్ద నుండెనని ప్రతీతి.

జగ నిలవంకయుచ్చులు -- సాభినొసలు నెలవంక. ముంగురులు అది వన్నిన ఉచ్చులు. ఆ ఉచ్చులలో (అయ్యాము) హ్పద యము వట్టుబడియున్నది. అక్కరలేనిదే ఎవడు గాని తమాషాకు ఉచ్చులలో చేయిసపెట్టడు. నా హృదయము వానిలో చిక్కువడి ఉన్నది గావున దానిని ఓదార్చుటకు నేను చేయివేసితిని, నీవు బెదరించుట యెందుకు అని చమత్కారము.

53. చిత్రదీవము -- మాజిక్‌ ల్యాంట్రన్‌.

113

56. అణుజు -- డేగ

665, ఉచ్చశని -- ఇచ్చట ఉచ్చశనియనంగా తులాశనికాండు (గ్రహకక్ష్యావృత్తములలో శనికక్ష్యావృత్తము చాలయెత్తున నుండును. ఒక రాశిని చంద్రుడు షుమారు. రెండున్నర దినములో దాంటుచుండగ్కా ఆరాశినే శని దాంటుటకు రెండున్నర సంవ త్సరము వట్టును. ఇందువల్లనే శని కక్ష్యావృత్తము యొక్క వైశాల్యము మనకు బోధవదును.

69. బాగదాదు -- బజ్జి -- ఇవి పారసీకములోని వట్టుణములు. బాగదాదు ఉమయ్యద్‌ వంశీయ కఠీఫొలకు ముఖ్యవట్టుణము, బల్ట్భయందు ఖయ్యాము తన బాల్యము గడవెను.

70. జాహిది -- భక్తుండు.

71. ఇరాముతోంట -- పారసీకుల నందనవనము.

72. అంగూరురనము -- ద్రాక్షాసవము.

73. రుస్తుముజాలు -- జాలుకుమారుండైన రుస్తుము -- ఈతండు భీముని వంటి బలశాలి. తాయి -- పహాతీంతాయి - ఇతందు గొవ్చదాత; అతిథి సత్కా రమునందు. పేరువడసీనవాండు.

74. పావులు -- ఆటకాయలు.

75. పటాలయము - డేరాం

76. ఫరీదూన్‌ -- వూర్వ పారసీక వ్రభువు. దరిబేసి -- దరిద్రుడు. ఒక తెగ ఫకీరు.

77. ఇటీకలు -- సారాయి బుంగలవయి ఇటికరాళ్ళు మూత పెట్టు ఆచారము పారసీక దేశమున సామాన్యమై యుండినది.

నా అభిమాన కవికోకిల = సింహపురి సిరి దువ్వూరి రామిరెడ్డి

• కె. హరిప్రసాద్‌ రెడ్డి

“పురుషులందు పుణ్యపురుషులు వేరయా" అని మహాకవి వేమన అన్నట్లు కవులలో కూడా మహాకవులు వేరయా అని చెప్పవలసి వుంటుంది. అటువంటి మహాకవుల కోవలోకి చెందినవారే "కవి కోకిలి దువ్వూరి రామిరెడ్డి.

ప్రసిద్ధ కవులు నండూ6 సుబ్బారావు విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, గుర్రం జామువ్వా అడివి బాపిరాజు జన్మించిన 1595 వ సంవత్సరం లోనే రామిరెడ్డి కూడా జన్మించారు - గూడూరులో లక్ష్మీ దేవమ్మ, సుబ్బారెడ్డి దంపతులకు. జన్మదినం - నవంబర్‌ 9. రాములవారు తమవై. దయతలచారని కాబోలు ఆ (ప్రథమ సంతానానికి - తల్లి దండ్రులు రామిరెడ్డి అని వేరు పెట్టుకున్నారు. ఆ తర్వాత - ఆ దంపతులకు మరో మగదిడ్డ, ఒక ఆడపిల్ల కలిగారు. కడగొట్టు. చెల్లెలు రుక్మిణమ్మ పట్లు రామిరెడ్డిగారికి అపురూపమైన వాత్సల్యం ఉండేది.

బాల్యదశలో గూడూరులోని వీథిబడిలోను, పెమ్మారెడ్డి పొళెంలో సీతయ్య అనే సాతాని అయ్యవారి వీథి బడిలోను రామిరెడ్డి చదువు కొనసొగింది.. నెల్లూరు హార్వీ దొరవద్ద రివ తరగతి వరకు చదు వుకున్నారు. అక్కడితో బడి చదువ ఆగిపోయింది. జీవితాధ్యయనం ఆరంభమైంది.

వ్యవసాయ కుటుంబంలో పుట్టిన రామిరెడ్డికి సాధారణ . విషయా లకు భిన్నంగా అసాధారణంగా ఉండాలనే ధోరణి బాల్యం నుంచే ప్రబలి వుండాలి, లేకపోతే - విజ్ఞానశాస్త్రం, మెకానికల్‌ ఇంజనీరింగ్‌, చిత్రలే ఇనం, విగ్రహాల రూపకల్పన, జ్యోతిషశాస్త్రం వంటివాటిమీద ఆయనకు ఆసక్తి కలగడమేమిటి? వాటిలో ఆయన విశేషకృషి చేయడం ఏమిటి?

విడి భాగాలు కెప్పించి తనే స్వయంగా. ఒక కెమేరా వంటిది తయారుచేస్తి ఫోటోలు తీయడం, విడి బాగాలతో ఒక రేడియో తయారు

క్షే చేయడం, ఇంకొకటి చేసి నెల్లూరు మునిసిపాలిటీకి బహూకరించడం, అందమైన శిల్పాలు రూపొందించి తమ ఇంటికి అదనపు అందాన్ని చేకూర్చడం వంటి పనులు రామిరెడ్డి నన్నిహితులకు ఆశ్చర్యానందాలు కఠిగించేవి.

మి రెడ్డిగారికి 1915లో శేషమ్మగారితో వివాహం జరిగింది. ఆ సంవత్సరమే ఆయనను కవితాకన్య కూడా వరించింది!

ఆయనకు చిన్నప్పటినుంచీ హేతువాద భావాలు, “సాహితీ వ్యానంగం వూర్వజన్మ సుకృతం” వంటి మాటలు ఆయనకు నచ్చేవి కావు. “మనిషి (ప్రయత్నించితే = భేయలేనిది ఏదీ ఉండదు అని ఆయన గట్టి నమ్మకం.

ఆ నమ్మకంతోనే తన కవితాకాంక్షకు రూవురేఖలు దిద్దే కార్యశ్ర మంలో *నులక్షణాసారంి, *“అప్పకవీయలి పునాదులుగా చేసుకుని తన భావనా పటిమతో భాషవై అధికారాన్ని చేబట్టి అంతవరకూ కృష్మీవలు డుగా ఉన్న రామిరెడ్డి సాహితీ కృషీవలుడుగా మారారు! .

ఇరవై మూడేళ్ళకే “రసిక జనానందముూ, *“న్వప్నా క్లేషము), “అహల్యొనురాగాలు, “కృష్ణరాయభారమూ అనే ప్రబంధాలు, “నలజా రమ్ము” కొవ్యం, “కర్షక విలాసము అనే నాటకం (అముద్రితం) మాొతృ్చశతకం రచించారు. “బుతు సంవోరము), “వుషవ్చబాణ విలాసము అనువదించారు.

1917లో నెల్లూరులో సి.ఆర్‌. రెడ్డిగారి అధ్యక్షతన జరిగిన నభలో రామిరెడ్డిగారికి స్వర్షపతకం బహూకరింపబడింది. 1918లో ఆయన రొసిన 'వనకుమూరి కావ్యం విజయనగర మహారాజాస్టానంలో ఏర్పాటు చేయబడిన కావ్యస్పర్హలో ప్రథమ స్టానాన్ని పొంది, ఐదువందల రూపాయల బహుమతిని గెల్చుకుంది.

"ఆ తర్వాత “కృషీవలుడు, “జలదాంగని, “యువక, స్వవ్నము, “కడవటి. వీడుకోలు, 'సీతా వనవాసం), *కుంభరాణా , మాధవ విజయరంి నాటకాలు రచించారు.

శెమిరెడ్డిగారి జీవితంలో 1925, 1926 సంవత్సరాలు విషాదాన్ని మిగిల్చాయి. 25 లో ఆయన భార్య శేషమ్మ మరణించారు. ఆ మరు

116 నటి సంనత్పరంలో వారి యేడాది శిశువు కుముదమ్మ మరణించింది, ఆ విషాద స్మృతుల నుంచి మరో మలువుగా 1926లో అక్టోబర్‌ 5న “పానశాలి అనువాదాన్ని ప్రారంభించారు రామిరెడ్డి. ఆ మరుసటి సంవత్సరం - నవంబర్‌ 24 తేదీకి అనువాదం వూర్తయింది. ఆ రచన 1928 లో ప్రప్రథమంగా “భారతిలో ప్రచురితమైంది.

1929లో జూన్‌ 16న రామిరెడ్డిగారికి అన్నవూర్హమ్మగారితో రెండవ వివాహాం జరిగింది. ఆ సంవత్సరంలోనే ఆంధ్ర మహానభ (బెజవాడ) వారు ఆయనకు *కవికోకిలి బిరుదును ప్రదానం. చేశారు.

1934 లో ఆయన 'గులిస్తానొ ను అనువదించారు. "85 లో “శాం(గస్‌వాలో అనే నాటకాన్ని రాశారు. "36 లో *నతి తులసి అనే చిత్రానికి రచన చేశారు. ఆ మరునటి సంవత్సరం “చిత్రనలీయం”' అనే చిత్రానికి రచన్క దర్శకత్వం నిర్వహించారు. అప్పట్లోనే “వేంకటేశ | (5 మవోత్మ్యం' (39), పార్వతి కల్యాణం, సీతారామ జననం చిత్రాలకు వద్యాలు రాశారు. 1940-44 మధ్య “వళ్లతోటి ను అనువదించి *పరిత కేశము, *కవిరవి అనే కావ్యాలు రచించారు. .

1945 లో ఆయనకు షక్షవాతం వచ్చింది. 1947 'సెపైంబర్‌ 11న జీవనపోరాటంలో అలిసిసాఠిసిి అంతిమ విశ్రాంతిని తీసుకున్నారు,

రామిరెడ్డి మతం - మానవ మతం, విజ్ణానవాదం ఆయన ధ్వజం.

*ప్రవంచవు బాధ అంతా (శశీ, బాధీ అన్నారు చలం 1940లో.

“బాధలే నాకాస్త్ర బంధువర్గంబు బీదతనంబె నా బ్ర్‌యమైన వాక్కు లోకపొతంబు నాలోచించు వనియే కఠినంబు విధి - దైవ భుటితంబు నదియు” అన్నారు రామిరెడ్డి 1935 లోనే. నిజమైన కవి లక్షణం అదే. అందుకే ఆయన రచనలు, కీర్తి సాహితీ సీమలో శాశ్వతస్టానాన్ని చూర గొన్సాయి! ఇ యో (గ్రంధాలద్దా ష్‌ హ్‌ కళతో '* (4 0.010..4.00040000400400/ షల (4 ఏకా మ్లరహస్తోగ

సం టి గీ లడ్త ల్ల) ( 7 + జ వజ క్ష జీ | /శ గ్గ హో మా... న్‌ గ చై వా సో గగ జన వాహ ర :/ పు. యనా సుష సో! || నాలో (6. | (ల్లో ్టే ళో తి కవికోకీల దువూ ఫర రామిరెట్తి జననం: నవంబరు 9, 1895 గూడూరులో. చిన్నప్పటినుండి విజ్ఞాన శాస్త్రంమీదే వీరి మనసంతా అందుకే వీరి స్కూలు జీవితం చాల కొద్ది. చిత్రశేఖనము. - శిల్పము. నీరి జీవితానికి క్రీడారంగాలై , నవి. 20 సం|| వయసులో వీరు కవితారంగంలోకి వ్రవేశించారు. స్వయంకృషితోనే. ఇంగ్లీషు (ఫెంచ్చి జర్మన్‌, సంస్కృతము, బెంగాల్కీ పెర్షియన్‌, ఉర్దు తమిళంలో పాండిత్యం గ్రహించారు. ఏ! కవిత్వం పాత కక్రొత్తంకు ప్రొక్పశ్చిమాల 'మేరికలయికగొ అందాలు అలవరచుకుంది. శశ్రమజీవియైన కర్షక జీవితము కవితా వస్తువేనని వీరు నిరూపించినారు, ఖయాము. రుబాయితులను తెలుగులో యెంత మధురంగా గానం చేశారో కర్షక జీవితాన్ని అంత కమ్మగా పాడారు. 1920లోనే విశ్వశాంతి కోసం వేదనపడి, శాంతి గీతికలు ఆలపించిన యా కళాశీర్మి తెలుగు సారస్వతారామాల్లో నవకుసు మాలు పూయించి మనకిచ్చి 1947 సెప్టెంబర్‌ 11వ లేదీన దివంగతులైనారు.