Telugu pagale vennela - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ససగదే” బన ల

ఖై సాహితీమర్యాదలను సంతరించుకున్న

హక్‌ యనా వంకలనం |

సై ఖ్‌ సుజ ల

న. సా ీ

“ న "అ ఇల్లి కీలే న. శ

మ ర్ట ఈ రెజిస్టర్జు నెం 1/64 లం

/. , వింటున రాము. ॥ ఇ. ఉ& ౧౦1౬౮1౦౫ 0౯ 060 యః $03౫65 / నోట క అ . పౌ వెల జ్‌ అ *టకట కవాట, వకంంట గద దష -5౦౧౦౦౦3 [ట. (వశము | వచురణ : 4% “జ్ర లా వు 13,ట . (వరమ మ్యుుదణ : 2,202 గీ మం తాం ముఖచి! వ[నవంబర్ల 1970 ల. న్‌ హా మరవక ల యు నే, మ్నుదణ గై (తిపుర (పింటర్స్‌ హావ న్‌్‌ రీ ం. . జై, నాగార్జున ఆర్ట్‌ (వీంటర్స్‌ | నో ' మఖివ్శిక మద్రణ : చెక్నో (పంటర్స్‌ ఛ్‌ ౧ క, కింగ్స్‌ చేసికింద్రాకాద్‌ కలం చ. యువకాకతి కార్యాలయము" గ... అంక్రసారస్వకననినక్‌ భవనములు. క్‌ క ౦) “వో + పైకళళాకాకుంిన.. = సై ౧: దుశేమిథకి గా). .. యం టు న నమన కందు ళు స రం? 014

. [ ₹౮జ్రాళ్రా్యా యంవభాతభ వదయ్యడువం మస్‌ న్నీగేళ రే కంగా, న మంరు ఉన్న పతిభాపరిమళాలు ఫరివ్యాప్తం కాగల్లీ.ప్పుడే ఆకిని టి సొర్ధక్యం చేకూరుతుంది. ల నమాజంలో సౌందర్యం, సౌజశణంశిటే వట్ట ధోవి క అనువైన వాళావరణ “ [ఏర్పడుకుంకి పరస్పరావగాహనం కల గుతుంట్టి నిర్మాణాత్మక దృక్పధాలకు

• ప్రాచుర్యం అకిఘ్రంది. సమైక్యభావాలు ర్రుడురుక్తీణటాయి. | మం. పన్న ర్మణ సరూంజంలో సామరస్యాన్ని 'పింపొల5ంచేందుకు సాహిశ(ర కరాటే. ఇతరమైన సాత్కిక సాధనం లేదనే “ఎక్వాసంతో. ఇతోధిక కార్యక్రమాలను రూపొందించి కృషి చేస్తున్నది. ల చకిధ్యమైనంత తక్కువ వెలకు వీతె గంత ఎక్కువ మందికి ఉత్తమ సాహి ళ్‌ జ్యన్ని అందిస్తే సాహిత్యంవట్ల ,పజాఏకానికి అనుర్నక్రి పెరుగుతుందనే ఎమ్మకంతో _పచురణ కారు,కమాన్ని చేపట్టింది. ఇంతవరకు 48 [పచురణ [స (వ్రమరించి రెండు లక్షల యానై వేలకు ప్తెగా వతులను సాధ్యమైనంత నే శష్కవ వకు పాఠకులకు అందించడానికి పూనుకొంది, 1 యువభారతి సాహితీమి'త పథకంలో దాదాప్పు 1,16౧ మందికి పైగా హేతీమ్మితులు చేరారు. రానున్న ఉగాడి నాటికి ఈ సంఖ్య 10 వేలకు స్‌ో నాలన్నమా అకు సాధ*లో తోడ్పడండి. యువభారతీ కాక్వత జీవిత | వేక్‌ల్యశ్వ పథకాలలో ఐదువందల మందికి పైగా భారతీ మి్యితులుగా, యాన్తైల. * కొ సంది భారతీభూషణులుగా చేరారు. ఏ ఒక్క పధకంలోనైనా సభ్యులుగాకేక్ష్‌ న “చేమ “నందిన మాసపత్రికను ఉచితంగాపొందే ఆవకాశం కల్పించుకో వలస్మితక్తీకో ఖా సై నహృదయులకు విజ్ఞప్తి. “నందినోలో యువభారతి కార్యకలాపాల... మన టు కాకుండా సాహిత్యానికి సంబంధించిన అవేకాంశాలుంటాంయథి. క కిల సవ! . మా తపస్సు ఫలించి తెలుగుదేశంలో తధ్యయన న క వన | ఇరిచంటి కృష్ణాం

వన చితసాహతి ఒక వినూత్న సాహిత్య పక్రియ. సాహిత్యం విరజీమ్ము తున్న భావాలు ఎలా ఉన్నా వాటీని చితీకరింప వలసి వచ్చినపుడు రచయిళ, నిర్మాత, దర కుడు, సంగీత దర్శకుడు విలతణమైన కోణాలతో పరిశీలిస్తారు ఈ పరిశీలనం వల్ల రూ పుదిద్ధుకునే 'సాహాత్యం ఊహకందని విలజణతను సమ కూర్చు కుంటుంది. (ప్రాచీన కవుల పద్యాలనుజీగేయాలను, కీర్తనలను, జావప లను వెండితెర కెక్కించినపుడు అవీ గ్రపేకైకులే మేనస్సులను చూరగొనడానికి కారణం ఇదే. వాడుకలో ఉండే పదాలూ, పదబందాలూ, లోకోక్తులూ చితసాహిలీ నిర్మాణానికి జిఎగ్మరలు- ఆందరికీ ఆందువాటులో ఉండేటట్టు, చితకథా వారొ వరణానికి సరిపొయేటట్టు సాహితీ మర్యాదలను సంతరించుకునేటట్టు (వాయ గల్గిడం అందరికీ సాధ్యం కాని పని కవిత్వాన్ని, (పజల నాడిసీ అర్థం చేస కున్నవాడే చిితసాహితికి న్యాయం చేయగలుగుతాడు. నాటకంలోవలెనే చ్నితసాహితిలోనూ మాటలూ పాటలూ ఉంటాయి, వార్య సంగీతమూ ఉంటుంది. పాటలలో కొన్ని కధాగతంగా ఉంటాయి. కొన్ని కరా గతంగా ఉంటూనే కవితా విహాయ సాంచలాలను స్పృశస్తుంటాయి. ఉ!త్తమ కిఏ తకు లవష్యంగా ఉంటాయి. వెండితెర మీద కవిత్వం తన రూపరేఖలనూ, బహిల్వే షాన్నీ మార్చుకుంటుందెమో కాని చైతన్యవంతమైన తన అంతరాత్మను మాతం స్థిరంగా నిలుపుకుంటుంది. భావం రసరూపం దాల్చినపుడు అది. దేశం కాలం మిసిషి కల్పించిన. ఎల్లలను దాటి సర్వమానవాంతన్నుల్లోకి ప" హిస్తుంది ఈ సత్యం చిితసాహితికి కూడా వర్తిస్తుంది. ఈ (ప్మృకియా సాధనలో ఉన్నత శిఖరాలధిరోహించిన వారిలో డాక్టరు సి. నారాయణరెడ్డిగారు ఆ గేసరులని చెప్ప డంలో అత్యుక్తిలేదు. కవిత్వంలో సరికౌత్ర (ప్రయోగాలు చేయడమే ఆయన తపస్సు. మాతాచ్చందస్సుల్లో రసవత్‌కథా కావ్యాలు సృష్టించిన మనీషి ఆయన వచిన కఫితకు వ్యంగ్యస్ఫూ ర్రిని _పసాదించిన విదృత్కవి ఆయన, ఆధునికారధ కవిత్వాన్ని తలస్పర్మిగా పరిశీలించి అపూర్వాంశాలను ఆందావళికి తెల్సిన సహృదయ విమర్శకులు ఆయన, ఆయన సామాన్య సంభాషణాలోనూ కవిత్వం

తొంగిచూస్తుంటుంది. ఏ పలుకైనా కవికను పులిమే శక్తికి ఆయన వ్య క్రిత్వం &ఓక (పతీక. ఫ్రీ కెడ్డిగారు యు ఏఛారతి వేవకనుండి ఉప న్వాసమంజరీ కార్య కమాల్లో బమ్మెర సోతన్నను గూచ్న్నో జాషువాను గూర్చె విద్వత్సంస్త వఎయమైన ఉవపనాన్‌ సాఎను పసాౌఎంచారు: పోతన్న “*చుందావ మకరందాలనూ”ొ ఖలీల్‌ జిబాన్‌ కవితోక్తు ను “శిఖరాలూ లోయలుగా జరావళికి ఆందించే అవకాశాన్ని యువ భారతికి కలిగించారు ఇపుషు సర్యజనాదరణీయమెన చితగీతాంను “పగలే వెర్నెలోగా ఆంవెన్తున్నారు కవితా సౌరభాలము వినూత్నరీతిలో గులాళిస్తు న్నారు ఆవార్య సి నావాయ+వెద్ట్యోచు మా యువథారతికి గౌరవ నభ్యులు. ఆపుఐ మాకీ అవూశాన్నె కలిగించిన "శ్రీ రెడ్టారి ఫహిర్య్మ (ప్రణయానికి మహోచవారహృవయా)కీ మా హాన్టకాభి వావములు. జో “గలే వెన్నెలను తమ సజ్లీవరేఖా చి తాంతో నమలంకరించిన వారు (వసద్ధ చి తకారు చిత దర్శకులు శ్రీ వాపు ఆమవకు యువభారతి సర్వదా కృతజ్ఞ కాఎద్ధంగా ఉంటుండి నకం కవితకు జనహామాన్యంలో పస3ంప జేనుక్షాంకి తమ ఏతాఎగు సావకంగా పయోగందిక చితవక్శకులను చిత నిర్వాశలను సంషేత దర్శకులను మేమీ సందర్భంగా అభిశంది న్నాము. మాుడలోం వలమయా_ నుండి భాషను ఏకిపించి భాషాపరంగా దేమయులను ఏక తిం చేస్తున చి తజగదథిశేత ఎకు మా అభివందనాలు కవిత్వం ఆఎవరికి ౨ందాంశే మూ సాధకలో “పగకే వెన్నెల” మరో మజిలీ. కవిత్మావిముఎ మా ఈ పమ్మ్నూన్న (ప్రోత్సహిస్తారని ఆకాంక్ష స్తున్నాము. , నో య12౫౯౭వ్రిజహాజ్నా హైదరావాద్‌, వ నవంబరు 180/6. అధ్యమడు యువభారతి ౪

వెన్నెల అంగడి - మెడి తాసు

ఎఆంటే నాకిష్టం వాటి ఆల ౨లో సరిగమలున్నాయని, వాటిలో సహన న్వరాలన్నాయ. అవ మారుతూ వుంటాయని గాధురానాలు వినిపిస్తూ వుంటాయని, ఒక కాశ్మీకకవి వాళాడు ఆ పాఒనా కిళ్ళకు అద్జుప న్నాను.

పాటలలి యేటి ౨లఅలో అద్దాలు పరచ అనేక ప్రచిబిందాలు చూత కుని వ.బరపడ్శా. నారయిజకెడ్డిగారు'ఎకవీర లో” రానీన పాటలో నీటిలో రాజు సీడచేత “వ్వించారు”. * -డెల్లోొ మువ్వలు మో” ంచారు ఈ పాఓప మనస్సుకు ఎద్దుకున్నాను

నారాయజశెడ్డిాాచ.. సినిమావాఓ “*నన్నుదోచుకుందువటే. నవ్వం దొరసాని” అనె గు “ఐకావళిలో గుజాిం వంది. ఒక్క పాటతో సినిమాలోకి ఆయన్ని "ఎ ర్తించింది ఆ దోచుకొన్న పాట తర్వాత ఆయన కలం రెక్మ2 జాచుకాని ఎక్కడపడితే ఆక్కడ ఆగి వాటలల్తుకొంది. _వతి పాటలో పన్నిక జల్గులు కవీస్తోండి. అవి సంపావంచిపెట్టిన కీర్తి: వృదయంల్‌" ఒక వెన్నెక గుడారం వేసుకొని దాచుకొంటున్నారు ఇంకా ఇంకా సంపాదించే శక్తిని దాచే కొనే శక్తిని భగవంతుడాయన:5. పసాఎంచాలని ముందుగా ఆకాంక్షిసున్నాన ఆశీర్వవిస్తున్నామ శ న్‌

రెడ్డిగారి పాటల కలం మూడువేల అంకె ముట్టుకోటోయింది మడ్డి కొంటుంది, పదివెల దాక పరుగులు తీస్తుంద. ఫిలిం పపంచంలోనూ ఏభాపల్లో ఇన్ని పాటలు _వాసినవారు ఆరుదేమో! ఆసలు _గతాంబూలం ఈయనదేనేమో దీనితో ద్యోతక మవుతుంది, రెడ్డిగారి రచనా పటిమ ప్రావీణ్యత, పాండితాగరివ' ఏరచనలో చూసినా బూరుగుపత్తిలాంటి మె త్తటి పదాలు కనిపిస్తాయి. వీలీలో పరిమశం అపరిమితం వీటిని ఏంటుంటే కుంకుమ పువ్వు మాగాణుల మర్యగకి గట్టివెంట గాలిపీల్చుకుంటూ ష్‌కారు చేస్తున్నట్టుంటుంది.

పాటకు (పాణాలు రెండు ఒకటి వాణి! రెండు బాజీ! ఒకదానితో ఓకరీ పోటీపచుతూ వుంవాయి. ఒకప్పుడు ఒకటి వైచెయ్యిగా మారి మాధుర్యాన్ని అందచేస్తూ వుంటాయి. రెండూ ఆన్న చెస్షళ్లలాగా అన్యోన్యతగా సంచరించాలి పరన్పర గౌరవాన్ని (వసౌదించుకొవాలి. ఆండేగాని అత్తాకోడళ్ళ సర (ప్రమాదకరం, న్‌

రెడ్డారి పాటలలో ఇలాటి ఇబ్బం. 3దు. ఆయన మాటలు సంగీతాన్ని మచ్చిక చెసుకుంటాయి మాలిషితో కులుకుతూ ముందుకు సాగుతాయి. మాధు ర్యాన్ని _గుమ్మరిస్తాయి. మ నుల్ని అలరిస్తాయి. వెడ్డిాారి పాటలలో పతి పంక్రి ఒక్‌ నరశిని గుర్తుకు తసూ షురౌక స్తుకానికి ముడీపెచుతూ వుంటుండి నారా యజణరెడ్డిగారు కనిపించని గాయకుడు. భాషాపరంా ౨" స్తే గొప్ప వైతాళికుడు.

ఈ సంపుటిలో పాటలు ఎన్నో ఎందరెందరిర్నాంతాలనో అలరించి నాయి. వారి గుండెలలో అలుకవెయినాయి. నేప వక _డనుగా కొన్నిటిని ఏరి బయట పెట అభిమాని లవణం కాదు పండి పదిఎకరాఆ పత్తిచైలో [పవేశించి పంచిత్తులు మాతం చెనీ ఇయటికి రావడం ఎంత భావ్యమో ఈ ఎన్నిక కూడా ఇంతే ః ఆం.నా ఉన్న ఈ కౌచ్చె ఆవకాశంలో తోటలో పత్తి నంకా వత్తులుగా మార్చడం నాధ్యం కాదు. చూర్చగలి-తే ఈ _గంథంలోని పుటలలో కోటి దివ్వెలు వెలింంచవచ్చు.

పాట కొయిల గూడ., వలు:లు పంచమన్నరాలు. ఆందువెలినే ఆతి మృదువైన, నరిళమైగ భావి వాట కావాలి. ఇలాచీ పదసంపద రెడ్డిగారి అజాసాలో కొల్చలుగా వుండె. ావానిక్‌ అనువైన భాష తెచ్చి ఆక౩ర్షణీ.పంగా మలచడంలో ఈయన సుర్దహన్తుకు. ఆవునవమముత సమాగాలపు సా "నుగా ఆల్లగలరు, సాధారిణ సవ వెళాలలె వాడుకలావను పయోగంచ”లరు. జాన పద శెలిలౌ అమవైన విచాంలం శప వకు కం వామలకం. ఈ వొటలలో యవ నాతరంగా౬ఒ -సండనవనాల ౬ లదావనాలు-కవిపారిబాతాలు-నవగీతాలు- తంపి వన్నెలలు-సైంత వెదకల-_వీణలు- వేలు గానాలు విల" ఎవ్నెన్నో మరుర రివకులు జాలువారుతూ వుంటాము కోతల హా చయాలకు ఒకవ్పడు అమృతా భిషేకం చేస్తూవు-టాయి ::వ్వడు నువమధూళులు వెదజల్లుతూ వుంటాయి. (వల పాటను ఒక మత్ళాలమూంగా సంగరించడం ఈయ:ంలోగం _పద్యేకత

సుమారు ఇరవై న-పత్సొరాఒకీ.ద. ఓక్‌ విలిపాటల కళయితను మదానసులో నం_కంచడిం. ఎదిగింద్‌ ఆ నభలో ఒక వికత్వవీం శాలు చ ఇంగిన్తూ “"సి”మూ వాలం: కూడా ఇత్త్రిమి సాహిళ్యం కొత్తగా చోటు తేషు కొంటూంద ” ఆన్నాకు అడ అప్పటికి విచ్చిన నియా పాటలు పాహిత్య సింవోవలోకనిం అయివుండవచ్చుకాని ఆది వామ నత:౭మా తం కాడు. అప్ప టికే కొన్నికలాలు సాహిత్యాన్ని ఉతమగతిలో చి తించి రాగాలకు భోగాలు కలి-చినాయి. ఇప్వళి "మా సాపాిత లో లావకొదువకేదు ఉతమ భాషకు నిషేధం లేదు. సంఘటనలవబల్టి నంవిధానార్వ. ఐల్లి భావనాపటిమను ఐటి

ప!

ఉత్తమ సాహిత్యం "పయోగింపబడుతుంది. అలా ముప్తాబయిన పాటలు శోక హృదయాలను ముగ్ధుల్ని చేస్తూనేవున్నాయి. రెడ్డిగారి పాటలలో రెండు శర! తులు వున్నాయి. ఉక్జ్వృలమయిన సాహిత్యం రసస్స్ఫూర్తిని కల్పించే వాడ! భాష ఈ కలంనుండి సరళంగా, సహజంగా, జాలువారుతూ వుంటాము. “నాపేరు సెంయేకు- నన్నెవ్వరాపలేకు” వంటి తేలిక పదాలతో కాన శబలతలు కల్పంచగలరు “ఆగవే పసుయూఎు- చటనరాడవేముయూలరొ వాటలో భాషా పటిమ వెల్లార్భుకొనడం =రిగింది ఆయన ఎప్పుడూ. కోరేడి భావము తన పలుకులకెనయసు కులుకు చూవి తన కవిశకకు పరయసు నటనమాడాలే భావాలు పండించుకోవడంలో కెడ్డిారు ఆయన కాయనేశాటి. "పసికియయ పెబజార, పయనించే మెమబాల"- ఇందులో ఎంత కవితా హృదయముంగి. దూరా ఆకాశ తీరాల హారాలు వేపేస కికణాలు” ఇందులో యెంతబి పకృతి రర్శనముంది ? పవాలు వరివినంత మాతా మంచి పాటలు కాలెవు కవితాహృడయాన్ని పరిచిశప్పుడే పాటలు కోమలగీకా లవుతాయి. ప్రతీ మాటకు కఎ వెనకనుంచి చిటికెవేస్తు న్నట్టుంటుంది. "సీ పేరు తలిరినా చాయ మచిలో పొంగు శతకో32 యము రాత కంగాలు.”" అన్నారీయన - ఇక్కడ కధాసంవిధానంలో పేరవరిదయినా కావచ్చు. కొని కవిపరంగా తలిస్తే ఆ పేరు గానసరస;తదే అవుతుంది. శతకోటి తరంగాలుగా పొంగిన మది 5వి పుంగవునిదే అవుతుంద. లరక సత్యాలను, పకృతి ధూ లను ముడిపెట్టడంలో ఈయనకు ఈయనేసాజి “కలవాలం విసికతే కలకోకిల కూయునా కౌరడా ర్ఫుశివించితే కుసుమం వికబూయునా” అనే చరజంలో లోకధర్మం, జీవితఢర్మం, క వితాధర్మం ముప్పేటులుగౌ అడలల్లుకొన ముద్దు ముద్దుగా యెగిరి గంతులు. వేస్తుంది. ఈ ఎర్జనలో కవి వృదయం విపి చెప్పడం జరుఎతుండి. ఎవే బంగారు కుప్పెలుగా ఇడ చివర మెరుష్కలు కురివిస్తాయి మా కరతే విన్నారా.” య!

ఈ పాటలో బావ్యూ, అంతర _పకృతులను ఒకటిచేసి, ముడివేసి, నిలవేసి కథ చెప్పుకొన్న రీతి కనిపిస్తుంది. మానవుడు సమాజజీవి | పక్యతి పరమాత్మ స్వరూపం. పృకృతిని చూచి దాన్లోగల అనంత శక్రిని తనలోకి తెప్పించుకోవడంకోసం, ర వ్పించుకోవటఎకోనం అతడు తాప శయపడుతూ వుంటాడు. కన్ను పకృతిలో ఆంవాన్ని దోచుకోటానికి (పయత్మిస్తూవుంటుది. గుండెలు _పకృతిలోగల అనంత శక్రిని అన్వేషించి, [క్రొత్త ఊవింగా పీల్చు కోటానికి అవరవాం పయత్నిస్తూ వుంటాయి. ఇది పవిత బాంధవము ద. తను (పకృతిలో లీవం కాలేక పకృతిని తనలోకి తీసుకోవడం కోసం నరుకు తాపృశయపడటంలో ఒక సహజ ధర్మం వుంది. ఎంచువల్ద? (నకృతిలో యెంత సౌందర్యమున్నా, ఆధ్యాత్మిక చింతనవున్నా, స్య ష్టివెచిశ్యచితణవున్న మానవుడు అక్కడ ఆద్యంతాలను ముడిపెట్టలేడు. ఆవి ముడివడేచోటుఒక్న టే. అవ మానవ వహృదయం-అందుకినే అని శక్తుల్ని ఇక్కడ చేర్చుకోటానికి మానవ హృదయం ఉక్కిరి వీక్కిరి ఆవుతూవుంటు౨ది. వకృలతిని పలకరించి పులకరించడం కూడా కెడ్డిగారికి తెలుసు.

“ఈ నల్లిని రాలలో, ఏ కన్నులు దాగెనో ఈ బండఎ మాటున, ఏ గుండెలు _మోగెనో” దీనికి జవాబు ఎన్నియుగాల వెవకకోవెళ్లి వెళుక్కోవాంనివిస్తుంది. ఆస్తాణువులకు పాడాలున్నాయని పలుకరించగలవని నవ్వులు గిలుకరించ గలవని పూవులు పూయింవగలవని ఆయన్క్శగహంచి ఈ వాట లిభీంచారు- కవి వృవయం ఒకి, కాలానికి కిట్టువిషి వుండచు. భూతాన్ని వెతుకుతుంది. వెర్తమానాన్ని అనుఇరిస్తుండి. భవిషత్తును దర్శెస్తుంది. _ఆకాలజ్ఞత మానవ జీవన సరశికి మురశీవాదం వంజిది.. ఇలాంటి అన్వేషణ రెడ్డిగారి వాటలలో మాటి మాటికి స్పురిస్తు-టుఎడి. ఎక _తో ఏ చరణమో ఒక చరణం పకృతి మాతకు విటి కోళ్ళందసూనే వుంటుంవ. ఆయన తాప్రతయపరడి, "ఈ _పశ్నకు ఐదులేదీ?! ఈ సృవ్టికి మొవలేచఃః” అని _పశ్నించారొకచోట. లచ “చల్లని చిరూలీ నిన్నాక సంగతి ఆడగాలి” అంటారొకచోట. ష్‌

సమాజ జీవనం మీద ఈయనకు ఎంతో జాల్కి తలచి తలచి మానవ భావనలను పాటలలోకి మ ళిస్తూవుంటారు. పేదవారి (బతుకుదారి తెలవారని చీకటీ వారుకున్న దేమిటి ఆరిపోని ఆకతి” అని ఈయన హృదయ పరితవించింది “ఠాజమహలులో కురిసే వేన్నెల పూరి గుడిసెపై కురియదా! బృందావనిలో విరిసే మల్లియ పేద ముంగిట విరయదా। అని అకావాడిగా మారిపోయారొకచోట. “చదువురాని వాడవని దిగులు చెందకు-మన్సిష్ని మదిలోన మమత లేని చదువు లెందుకూ 1 * అని మనసుగల వారందరి మమతగల వారందరి ఎదలవై శ్రీ గంధ పూసారు. ఆంధ్రావని గుజించి కూడా అనేక పాటలలో నీవాశు లందించారు. “నాగార్జున గిరి కౌగిలి ఆగ వీళ్ల ను బంగారుచేలుగా మార్చేవు ఆంధధావనికే అన్న పూర్ణ వై కరువును బాపేవు కరువులు బాపేవు, బతుకులు నిలిశ్నేవు* అని కృష్ణవేజికి పాటల మణిహారల వేనా. రెడ్డిగారి పాటలు ఎన్నెన్నో శ

వున్నాయి. వలచిన రితులు, గతుల, అనంతం, భావాలు తాకేది, దిళాంతం. హృదయాలకు కల్పించేద (వ్రళాంతం.

"క్సేలకో కవిరాజాః మేలుకోవయ్యా" అనే 'మవికవి క్షేత్రయ్య" పాటలో రెడ్డి గారి కలం పాంకిత్యాన్ని, _పతిభనూ, సంగీత (పభావాన్నీ విరబూయించారు. ..... ...ఎంతొ చక*టి స్వరాన్ని మేల్కొల్చారు. అష్ట విధ నాయికలు ఒకొ._క్కరే మవముందు. నడిచి లొతున్నట్టుగా చిత్రించారు పాట కూడా నడిచింది సంకితంలో పందెం వేసింది పాట నింటుంటే మందాకిని అలలలో కలువలు ఊగినట్టు, మంచు దుప్పటపె కన్నె హంసలు వోయిగా రెక్కలు విసిరినట్లు పుచ్చ పువ్వు వెన్నెనేలో జ్యోల్స్నాభిసారిక మేలిముసుగు జలతారు అంగుఐ మిల మిలబాడినట్లు నడిచింది పాట _- నవభావనతో దివ్యగానంతో.

“అడుగులు రెడైనా నాట్టాలెన్నోో

అవరాల కొన్నైనా కావ్యాలెన్నో” ఆన్నారీయన. ఆక్షరాలు కొన్నైనా పాటలు ఎన్నెన్నో అంబాకు నేను. అతరసంపద అక్షయ మైంది. రచయిత నుశీషుడు

ఈ పాటఎకు వెలకట్టడం ఎలా? ఒక్కచిన్నపాట కట్టి ముగిస్తాను

“వెన్నెల అంగడిలో వెండి తాసుగో కవితలు తూచే ఓ వాగిపారీ ధర ఎఐతోయి రెడి పాటలకు; ఉం -రాలరు వెంకట నత్యనారాయణరావు. క!

“ైడ్రక్‌ వైటగు ఎదలో తబగుతనం వెబ్లవలా పొరోలిని ఇటగయిలో పబగుదొనం స్తు నిద్ర మస మాూనవాన' వ్రు గా? సం టి నయనం కాళనన?గింజబూలనో థ్వ్యయంతో ఉకుతాభక్రిగా యవఖారతి కృః ఈనన ఇూవషాభిమానద కజుగోలంబే మూతృఘాజా సాహిళ్లు వడనమే? ప్రథమ కర్రుద్యం అ భావం నా నా?! నర దు (9' రి | బైనుళ్ధ పున వరం “తందంచుదుకు యువఖాళతి ఫపూనువున్నదు వ్రతి ఆబగింటిజూో కననం పదయనా ఐిలగు వున్తనాటల ఢీంధేందుకు మనందరం డథ్సమ వగంతో కృవిచేజ్టాం ఈ పవిమంఏి వుష్తకాలలో హా డిక్కటిగ్నానినో య్థవోట్లాగ క్రయ స ఒక్కటైనొ ఉండాలనే శ్యాయంతో కథాం శీయాత్‌ సొంనట్బతిక నంగ్హ రొకింన్స్‌ ప నీకిందరాబాదు- 3

పాటల ముందుపహూట పదిహేనేష్ళగా చలక చ్నితవాణి పలికిస్తున్న నా పాటల్టొంచి ఇన్నూట: ఇరవై అలుదు ఎన్నుకున్నది యువభారతి.

ఇవి కంటికి కనివించిన పాటలు. అందువర్లి దృశ్యం దృష్టిలో ఉంచు. కోవడం అవళ్యం. ఇవి సంగీతాన్ని పెనవేనుకున్న పాటలు. ఆందువల్లి రాగ (ప్రాబల్యాన్ని విస్మరించడానికి వీల్లేదు. ప్నాతల చహరాలనూ, సన్నివేశాల తరహాలనూ బట్టి రూపొందిన పాటలివి. ఇన్ని దృకో్కోణాలతో వీటినిచూ స్తే కొన్నిటిలో ళబ్దానిదే పభుత్వం. కొన్నిటిలో చమత్కారానికే [పాముఖ్యం. మరి కొన్నిటిలో అచ్చమైన కవితాత్మకు అలి షేకం.

వీటీని పలికింది నేనైనా, పలికించిన శక్తులు అనేకం, నిర్మాత, దర్శకుడు, స్వరకర్త, గాయనీ గాయకులు, ధ్వనిముదాపకుడు, ఛాయా (గహకుడు-ఆపైన _కేక్షకులు-ఇందరికి ఈపాటలు బుణపడివున్నాయి.

ఈ పాటల ఎన్నికలో వైవిధ్యాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకున్నారు యువభారతి వారు. లక్షల (పేషకుల నాల్కలపై నటించిన పాటలతోపాటు, తెరమరుగునా- వాతెరమరుగునా పడివున్న పౌటలనుకూడా వీరు తీసుకున్నారు. ఇది యువ భారతి కవితామతికి సూచిక,

ఇది నా సినీగితాల తొలిసంపుటి. ఈ సంపుటి నా పాటల తీరుతెన్ను లన్నిటికీ పాతినిర్యం వహించే సమ్యగ సంపుటి కాకపోవచ్చు. కాని ఇది ఎన్నో కొన్ని మెరుగులను పవకవితావిదులకు పరిచయంచే సే మంచిిపయత్న మనే నా విశ్వాసం.

ఈ సంపుటిని (పచురిస్తున్న యువభారతికీ, ఆదరించనున్న సహృదయ నంతతికీ కృతజ్జుణి.

కాణ హైదరాబాదు, డాః సి. నారాయణరెడ్డి 18-11-76

పగలే వెన్నెల ఈఅనుక్రముిక నో

పాట సంఖ్య

1. (పణయవల్లి రి 1- 80
2. (పకృతి సుందరి 81. 90 $. మున్వల రవళి - మోహ" మురళి 91 - 102
3. నివాళి 108 - 114
4. వేదనార్వురి 115 - 189
5. పంచేశ లహరి. 140 - 188 "7, నవ్వుల వందిరి 184 - 187
6. లేత జాలిలి 188 - 205
7. జానపద మాధురి 206 - 914
8. మిశ మంజరి 215 _ 225

స 1

క లా

ఫై చాలీన గ

కదు జై

/

లి పల్లవి : బృందగానం ః గోగులుపూచె గోగులుపూచె ఓ లచ్చగుమ్మడి గోగులు దులిపే వారవరమ్మా ఓ లచ్చగుమ్మడి. ఆమె: పొద్దుపొడిచె పొద్దుపొడిచె ఓ లచ్చగుమ్మడి పుత్తడి వెలుగులు కొత్తగ మెరిసె ఓ లచ్చగుమ్మడి. అతడు : పౌద్దుకాదది సి ముద్దుమోమున దిద్దిన కుంకుమతిలక మే సుపూ వెలుగులు కావవి సీ పాదాలకు అలదిన పారాణిజిలుగులే సుమా. ఆమె: ముంగిటవేసిన ముగ్గలుచూడు ఓ లచ్చగుమ్మడి ముత్యాలముగ్గులు చూడు ఓ లచ్చగుమ్మడి, " అతడు :, ముంగిలికాదది నీ అడుగులలో పొంగిన పాలకడలియే సుమా ముగ్గులు కావవి నా అంతరంగాన పూచిన రంగవల్లులే సుమా. ఆమె; మళల్లెలుపూచె మల్లెలుపూచె ఓ లచ్చగుమ్మడి వెన్నెలకాచె వెన్నెలకాచె ఓ లచ్చగుమ్మడి. ఆలడు : మల్లెలు కావవీనా మహలక్ష్మి విరజల్లిన సిరినవ్వులే సుమా వెన్నెల కాదది వేళతెలిసి ఆ జాబిలివేసిన పానుపే సుమా, శి శి ్‌

త్రి వల్లవి : ఎదురుచూచిన కామునిపున్నమి ఆనాడు కాదు ఈనాడే ఎడలోని పొదలోన- తు మెదలు రుమ్మని చెలరేగె, చరణం : ఊహలతరగల నురగంపైశ తఊర-వయే ఉదయించెసుచే అలితభావకర్పూరవాటిరో లకుమ అందెలే రవళించెసలే ఎన్నడు చూడని వెన్నెల కన్నెలు కిన్నెరసాయులై. కులికచులి ఎన్నోజన్మల మూగరాగ్గాలు ఎంకిపాటలై పలికెనులే. ఎదురు | చరణం ; ఆ-మేని పంపులరోన ఒక మెలిక వై పోదునా ఆ-మెత్తం సండెపైెన ముర్యాలదండనై పోదునా ఆ-ముద్దుమోముపైన- నేనొక ముచ్చటనై పోదునా ఆ-కంటిహెపలోన-- నేనొక పాపనైపోదునా,. . ఎదురు | లతతతతతతతతతతననరవాయడినొనో ఇంతకథ = తి

శ్‌ పల్లవి : వస్తాడు నారాజు ఈరోజు-రానే వస్తాడు నెలరాజు ఈరోజు, కా ర్రీక పున్నమి వేళలోన కలికివెన్నెల కెరటాల పైన-తేలి వస్తాడు నారాజు ఈరోజు, చరణం : వేలకారకల నయనాలతో సీలాకాశం తిలకించేను ఆతని చల్చని అడుగుల సవ్వడి వీచేగాలి వినిపించేను. ఆతని పావనపాదధూ+ై అవని అణువణువు కలవరించేను అతని రాకకై అంతరంగమే షాలసందమై పరవశించేను (వస్తాడు! చరణం : వెన్నెలలెంతగా విరిసినగానీ చం[దుణ్ణి విడిపోలేవులే కెరటాలెంతగా పొంగినగానీ కడలిని విడిపోలేవులే. కలసిన ఆత్మల అనుబంధాలు ఏజన్మకు విడిపోవులే తనువులు వేరైన- దారులు వేరైన ఆ బంధాలే నిలిచేనులే ॥వస్తాడు॥ | అల్లూరిసీకొారామరా జు

త్‌ అతడు : నన్ను దోచుకొందునటే వన్నెలదొరసెానీ ఆమెః కన్నులలో దాచుకొందు నిన్నే నాస్వామీ. చరణం : ఆమె: తరియింతును నీచల్లని చరణమ్ముల నీడలో పూలదండ వోల-కర్పూరరళికవోలె అతడు : ఎంతటి నెరశాణవొ నా ఆంతరంగమందు నీవు కలకాలము వీడని సంకెంలు చేసినావు న్న చరణం ; ఆమె; నామదియే మందిరమై నీవే ఒక దేవతవై వెలసినావు నాలో నే-కంసిపోదు నీలో ఆతడు : ఏనాటిదొ మనబంధం ఎరుగరాని అనుణంధం ఎన్నియుగాలైనా యిది యిగిరిపోని గంధం నక్ను। గులేబకొవళికథ క్‌

6 పల్లమి : రు.

ఆమె: ఎదురుగా నీవుంటే ఎన్నెన్ని రాగాలో చలం సిమదిరో ఏ [శావణబమేఘాలో.

అతడు :; సీవాలుక ష్నంలోన నెలొలరాగాలెక్నో నీ చిగురుమోవిపైన సిరికెంపుఆరాగాలెన్నో,

ఆమె: నితృవసంతుడు నీడగవుంటే చి తవర్దరాగాలన్నో ఎదురు

టూ ళా

తమె; కమలరమణి విరబూయునులే ఆరుణోదయవేళలో కఎయవచెయవ తెరతీయుపచే చం దోదయవేశలో,

అతడు : వలచిన హృదయం పులకించుకులే చెైలివలపుల జోలలో. ఎదురు

మహాత్ముడు 6

జ్జ పల్లవి ః ఆమె ; ఈనాడు క ట్టుకున్న బొమ్మరిల్దు కావాలి ముందుముందు పొదరిల్లు పొదరిల్లు. అతడు: ఈనాడు రట్టుకున్న జొమ్మరిల్డు కావాలి 1సుంచుక..ందు పొచరిలు పొదరిలు. లా ఛా చరణం ; అతడు : ఆఅళలే తీవెలుగా -_ ఊసు3 పూవులుగా వలపులే తావులుగా అలర్హార్ము ఆ పొదరిల్లు ఆమె: పగలైనా రేయైనా ఏ బుతువులోనె గ కురిపించుకు తేనెజల్లు _ పరువాల ఆ పౌదరిల్లు _ ఈనాడు॥ చరణం : ఆమె; కళ్ళలో కళ్టుంచీ = కాలమే కరిగించీ అనురాగం పండించే _ ఆ బళుకే హరివిల్లు అతడు: నా దేవివి సీవైతేనీ స్వామిని నేనైతే పచ్చ? మన కాపురమే పరిమళాలు వెదజల్లు ఈనాడు! న యల. పండంటిసంసారం ళ్ళ

పల్టవి: నా మనసే వీణియీగా పాతనీ సీ వలపే వేణువుగా (మోగనీ. చరణం : కాదని ఎంతగ కసీరినా= కడ కక్నుల కెంపుల కురిసినా- ఏ నాటిత్తైన నీ రొధనురా । ఒక నాభికి తీరని గాధనుకా ॥ నీ రాథఠనురా | నామన సే॥ చరణం : వెదుళుబొదలలో దాగినా 1 నీ వేవనిలో తిరుగాడినా నీ పదములు నాలో మెదలునురా నా హృదయము నిన్నే వెదకునురా ॥నామనసే॥ చలజం ; సిరులుకోరి నిను కొలిచితినా ? పుకలుపొంగి నిను వలచితినా ? ఎన్నో జన్మల అనుబంధం ఇరుప్పరినీ కలిపిశబంథం | 1;నామనసే విచ్శితదాపత్యం య

ఖి. పల్లవి న విరిసేకన్నులలో వేయిజాసలున్నవిలే అవినాగుండెలలో అల్లరిచేస్తు న్నవిలే. ల్రంచెన్తు చరణం : నీక్రనుపాపలే--విసీలకొంతిదీపాలు నీచిరునవ్వులే=వెన్నెలల పారిజొతాలు నీసొౌగసే నాదై తే-నీసౌగసే కాదైతే కలకలలాడులే వసంతాలు (విరిసే చరణం : ఎదురుగ నువ్వుంటే-ఉదయకాంతులెందుకురే జతగా నువ్వుంటే-జుబిలి ఇం కెందుకులే నీవలపే నాడై తే-నీవలపే నాదై తే వ్‌ బృందావనాలు ఎందుకుదే విరిసే పకాననాలనానలననా ననన ననన నాలక నకననతనననానుత ననన ననన నాలక ననాత నన కనాన అననన ననన ననానానునననినఫాననననాలాల నాననా ననాాననినా నన నననిానననినననని. డా ర్జ ర్‌బాబు |

కే0 పల్లవి : అతడు : కనులముందు నీవుంటే కవితపొంగిపారదా తొలిచిగురులచూడగానే కలకోకిల కూయదా,. చరణం * అతడు : అలనాటి జనకుని కొలువులో తొలిసిగ్గల మేలిమునుగులో రాముని చూసి వావకివై- అభి రాముని వలపుం కాచముకవై వాల్మీకి కావ్మవాటిక వెలసిన వసంతనూ ర్తివి ఏదే. కనుల చరణం : అతడు : అంనాటి సుందరవనములో ఎంాయము హెంగిర క్షణదులో విజ ఏ గసిన శరుంతందవై- రతి రాజ వ్రమించిం చంచల కాదాసు కల్చశలో మెరిసిన కమనీయమూ ర్తివీవే. కనుల। చరణం | అతడు ; అజంతాచితసుందరివై ఎలోరాశల్పమంజరివై రొమప్పగుడిమోమున చిరిసిక రాగిజివై నాగినివై ఆమర+?ల్పులకు ఊపిరులూదిన అమృతమూర్తివి నీవే. 1కనుల।। 'అడలాలలనల వలనను వవవనానాయా చెల్లె లికొప్పురం

! పల్లవి ? అతడు : ఖిలకలు తీరిన కన్నులు ఏమనె (పియా ఆమె : అల్లరిచూపుల పల్లవి పాడెను (పియా చరణం ; ఆమె : కదలే పూలగాలి నా-యెదపై తేలితేలీ ఏ కథలో తెలుపసాగెా-ఏ కలలో పలుకసాగె " అతడు ఏ: ఆ తీయని గాధల రాధవు నీవే [ప్రియా నా తీరని వంపుల మాధురి నీవే వయా అలకలు చరణం : అతడు : మదిలో రాగమాం నవ=మథధువై పొంగువేళ నా తనువే పల్పవించె-అణువ.ఖవే పరవఃంచె ఆమె: ఆ గానములో నకు లీనమకాసి వయా నీ పాణములో ఒక (పాణముకాన వప్‌యా ఇద్దరు : అంకలుకీరిన కన్నులు ఏమనె _పియా -.. అల్లంచూపుం ప్గఏపాడెను పియా అలకలు మానాన్న నిర్జోషి |.

క్షి పల్లవి: ఈ వీణపైన పలికిన రాగం నాలోన విరిసిన ఆనురాగం - మీటితే మోగేది రాగం--ఎద మాటుగా పెరిగేది అనురాగం. చరణం : కలిమిలోన మిడిసిపడనిది తేమిరోన కలతపడనిది ఇరువురి శడుము ఎల్లలురేనిది వలచిన హృదయాల తొరికలయిక 1ఈపీణ | చరణం : కనిపించె ఆతని చిరునవ్వులోన కవితలకందని మధురభావన ఆ భావనయే ఆరాధనగా అతనికి నేనే ఒక కాశుక ఈవీణ నానా నాలను ల ననా ననా లానున ననున ననా నునన భవనా న తననన కలము అనా నననినలు. అఖిమానవపంతులు కలి

క్షేతీ పల్లవి ని అతడు :; కనులు మాటలాడునకీ-మనసు పాటపాడుననీ కవితలల్లితి ఇన్నాళ్ళూ--అది కనుగొన్నాను యీనాడు అమె: కనులు మాటలాడుననీ_-మనను పాటపాడుననీ కవితలల్టగ విన్నాను-ఆది కనుగొన్నాను యీనాడు. చరణం : అతడు : మెత్తగసాగే మేనితీగ- మెలికలు తిరిగితె ఒక అందం ఆమె: ఆ మేనితీగ వలపులపందిట అల్లుకుంటే ఒక అందం అతడు ; మలయానిలమున, చెలిముంగురుల మబ్బులూగితే ఒక అందం ఆమె : అముంగురులే చెలికానిమోముపై మునురుకుంటే ఒక అందం అతడు : అదే ముద్దులొలికే అముబంధం కనులు చరణం : అతడు : వేచిన కలువ వెన్నెలజల్దుల విరిసిపోతే మధురానందం ఆమె: ఆకలువచెలువ నెలరాయనితో కరిగిపోతే మహదానందం అతడు : జగములనేలే చం[దవదనతో ఎగిసిపోతే దివ్యానందం ఆమె : ఎగిసి ఎగిసీ పులకించిన మనసులు ఏక మైతే రసానందం-- ఇద్దరు : అదే యగయుగాల అనుబంధం కనులు1। మాయనిమమత 1$

క్తే్ష పల్పవి : మెరిసే మేఘమాలికా ఉరుములు చాలు చాలిక బెలితో మాటలాడనీ చరణం : కషలాలే నా రమణీ నయనాలై విరిసె అద్దాలి నా చెలియ చెక్కి కై మెరిసె. అఆ సయనాల కషమలాలలోశ నా జఖీలుఏ కలలు చూసుకోనీ అ అద్దాల చెక్కిళులోక నా ముద్దుళ దాచుకోనీ 1 మెరిసే చరణం : మధుమాసం వెలిమోవిని దరహాసం చేసె తెలి జాబిలి చెలిచూమషును కళలారబోసె ఆ దరవాస కిరణాంరోన-వడు కలకాలం కరిగిపోనీ ఆ కళ పండువెన్నెలలోన-నా వలపులన్ని వెలిగిపోనీ ॥మెరిసే॥ న దీక్ష లకీ

క్ష పల్లవి ; అతడు : కిలకిల నవ్వులు చిలికిన వంకన నాలో బంగారుషీఐ ఆమె వ కరిగిన కంలే నిలిచిన విరిసె్సు నాలో మంచారమారి. చరణం : అతడు : రమ్మని ము శీరవమ్ములు పిరిచె అణ వణువువ బృందావపి తోవ అమె: తళతా రాడే తరగలపైన అందీ అంచన అందాలు మరిసె శైల చరణం : అమె: నీవున్న వేనే సింగారముదేల ? వపాదధూళి సింయారముకాదా ! అతడు : మసుతలు దూసీ మాంలు చేసీ గ*మున నిలిపిన కఠర్మాజీ నీవ కిం చకహణం : అతు :. సకురులే నశ్ను సోకినవేశ వాము” ఠగిలేను తీయనిజ్వాం ఆమె ; జంజంపారే వలపుంలోన హెైగెచ జీవనరాగాల నావ కిం లనచతతతతతతతతతతనతనవననతలానకలు. చదువుకున్న అమ్మాయిలు కల్‌

16 పల్లవి వ . అతడు ః చిగురులువేసిన కలలన్నీఎసిగలో పూలుగ మారినవి ఆమె ; మనసున పొంగిన ఆలలన్నీ మమత౪తీరం చేరినవి మమతలతీరం చేరినవి. " చరణం : ॥ . . ఆమె: సన్నజాజితీగెలాగా నిన్నుచేరుకున్నాను - అతడు : నిండుమనసు పందిరికాగా-నిన్ను అందుకున్నాను నిన్నే అందుకున్నాను + ఆమె ఏ చిగురులువేసీన కలలన్నీ సిగలో పూలుగ మారినవి చరణం : అతడు ? దాగలేని రాగాలేవో దాచినావు ఆనాడూ | ఆమె: నా తనువూ అణువణువూ నీదేనీదే యీనాడూ సీదేనీదే ఏనాడూ- ఆతడు ; చిగురులువేసిన కలలన్నీ సీగరో పూలుగ మారినవి చరణం : | ఈమె : నీటిలోని కలువనుకోరి-నింగిదిగిన జాబిలినీవే ' అతడు : పరిమళాల తరగలలోనే కరగించిన చెలియవు నీవే కరగించిన చెలియవు నీవే అతడు : చిగురులువేసిన కలలన్నీ సిగలో పూలుగ మారినవి "ఆమె ; మనసున పొంగిన అలలన్నీ మమతలకీరం చేరినవి మమతలతీరం చేరినవి ! కరీ .

క్షే పల్లవి : ఆమె; మనసు పాడింది సన్నాయిపాట కనులు ముకుళించగా ఈమషవు పులకించగా గగనమే పూల తంంవాలు కురిపించగా. చరణ ; అతడు : జగమే కల్యాణవేదికగా సౌగసే మందారమాలికగా తొలిసిగ్గు చిగురించగా-నా అలివేజి తలవాల్చి రాగా మనసు॥ చరణం : ఆమె: చిలికే పన్నీటి వెన్నెలతోళ పిలిచే విరజాజి పాఘుపుపైన వలపులు పెళవేసుకోగా-నా వలరాజు నషచేర రాగా మనసుః చరణం : అతడు : పదిలో దాచిన మమతల లేనెలు పెదవులమైన కదలాడగా అమె : పెదవుంకందని మధురిమలేవో హృద మాలు చవిచూడగా మనను! పుణ్యవతి.

• క్షే?

క్షే8 పల్లవి వ్‌ ఆమె : విన్నానులే పియా! కనుగొన్నానులే [పియా! అతడు :; మిసిమి వయసూ గుసగుసలన్నీ కొసరి విన్నానులే-విన్నానులే పియా! చరణం : ఆమె : ఎదను దాచిన మౌనవీణా కదిలి మోగెనులే ఆ-మధుర రాగాలలో నీవె=ఒదిగివున్నావు -ఒదిగివున్నావులే= విన్నాను! చరణం : అతడు : వికసించి వెలిగే నీ అందమూ ఒక వేయిరేకుల ఆరవిందమూ కళకళ నవ్వేనీకళ్ళూ ఇద్దరు : కాముడు దాగిన పొదరిళ్ళూ ఆ నీలినయనాలతో-నీవే నిండివున్నాపులే ఆమె: నిండివున్నావుదే విన్నానులే చరణం : ఆమె చిరుగాలివీచెను వించామర గగనాలు వేసెను విరిడుయెల చిరుగాలి పల్లకి పంపెను వారకలు- పందిరివేసెను చం దికలు అతడు: ఆ పసిడి పందళ్ళలో-మనకె పరిణయమౌనులే పరిణయమౌనులే విన్నానులే తతత బందిపోటుదొంగలు గ!

క్షే0 వ పారిజాతమ్ము లీయగలనో నభీ ! గిరిమల్లికలు తిప్ప-గరికపువ్వులు తప్ప ఏ కాసుకలకు అందించగల కో చెలీ | గుండెలోతుల దాచుకున్న వంపులు తప్ప! జగతిపై కడయాడు చంచలా పల్లీకా తరుణి ఆకృతిదాల్బు శరదిందు చందికా కలువపూం చెంతచేరి వైమోడుపు సేతుకు-నా కలికిమిన్న కక్నులతో కలకలదు౨ విరియాంని మబ్బులతో ఒక్కమారు మశవిచేసికొందును.నా అంగన ఫొలాంగణమున ముంగురులై కదలాలని చుక్కలతో ఒకసారి సూచింతును-నా | పేయసి నల్లని వాల్ణడ సందుల మళల్లియలై మొలవాలని పూర్ణసుధారర బింబమ్మునకు వినరిశేతును-నా పొలతికి ముఖవింబమై కళలు దిద్దుకోవాలని (పకృతిముందు చేతులెత్తి (ప్రార్థింతును కడసారిగా-నా రమణికి బదులుగా ఆకారం ధరిబి౨చాలని ! ఏఠవీర 19

పల్లవి : ఆమెః ఎంతదూరము అది ఎంతదూరము పరిమళించు పాన్పులకు నిరీక్షించు చూపులకు వేసీన తలుపులకు వేచిన తలపులకు ఎంతచేరువో అంతదూరము. చరణం : ఆతడు : ఎంతదూరము అది ఎంతదూరము ఉదయించే కిరణా లకు-ఉప్పాంగే కెరటాలకు కలలుగనే చెలునికి.కలతపడే చెలియకూ ఎంతచేరువో ఆది ఆంతదూరము చరణం : ఆమె: ఎంతదూరము ఆది ఎంతదూరము మనసు పడని సంపంగికి మరులు విడని భమరానికి ఉన్నదానికి అనుకున్నదానికీ ఎంతచేరువో ఆది అంతదూరము చరణం : అతడు : ఎంతదూరము ఆది ఎంతదూరము అలనాటి ఆశలకు అణగారిన బాసలకు మరువరాని అందానికి చెరిగిపోని బంధానికి ఎంతచేరువో ఆది అంతదూరము తు ఏకవీర వ్‌

వే పల్లవి : ఆమె: కలల అలలపై తేలెనుు మనసు మల్లెపూవై అతడు : ఎగిసివిరునో చెలియా నీవే ఇకనేనై చరణ: : ఆమె : జంకమాడు జవరాలని చిలిపిగచూసే వెందుకు ? అతడు : తక్షిసీతడీయని కొంగున ఒకడలుదాచుకున్నందుకు ఆమె: చూపుతోనె హృదయవీణ రుమ్మనిపించే వెందుకు గి అతడు : చరసీవరియని పరువము మరులుగొలుపుతున్నందుకు + కలలః। చరణం : ఆమె: సడి సవ్వడి వినిపించని నడిరాతిరి ఏమన్నది ? అతడు : జవరాలిని చెలికానిని

• జంటగూడి రమ్మన్నది ఆమె ; వీళజొజులు పరిమళించు విరులపాసుపేమన్నది? అతడు : అగుపించని ఆనందము బిగిశౌగిట కలదన్నది 1కలల। గులేబకావళికథ వే

విశ పల్లవి వ అతడు ; ఎవరన్నారివి కన్నులని- అరెరే మధువొలికే గిన్నెలసి ఎవర శ్నారివి బుగ్గలని హోయు ఎజ్జని రోజా మొగ్గలని. చరణం : ఆమె; శడుమిది యేమంటున్నదినా నడుముచి యేమంటున్నది 1 అతడు; నా పిడికిట ఇమిడెడదశన్నది ఆమె: కని జడ యేమచ్ళది-నా న్పనిజడ యేమన్నవి? అతడు; అది సట బంలంచెదనన్నది చమ బంధించెదనస్నది (ఎవ చరణం : అమె; సిసలు దోసిట దూయకు నా సిగ్గులు దోసిట దూయకూ సీ రుం బందీ చయరకు అతడు : మెల్ల లోలో వవ్వకు మంపుబ్టగ లోలో నవ్వుకు చంచల్లగా పిడుగులు రుద్నకు చజ్ణగ" పిడుగులు రువష్వకు 1ఎవ॥ చరణం : ఆమె : అడుసున అడుగిడు వెందుకు? నా అడుఒన అడుడుచెందుకు ? ఆతడు ఏ నువు తడబడిపోతున్నందుకు ఆమె : మరిమరి చూచెదవెందుకు? కను మరిమరి చూచెదవెందుకు ? అతడు: నువు మైక్‌ ములో వున్నందుకు. 1 ఎవ। న త _ దొరికితే దొంగలు వే

నిర్‌ పల్లవి వ్‌ ఆమె: సన్నజాజి సౌగసుంది జున్నులాంటి వయసుంది నిన్నుచూస్తే కరిగిపోయే వన్నలాంటి మనసుంది ఇంతకుమించి ఏమిలేదురా ! బావా యీ బతుకే యింక నీదిరా అతడు : సన్నజాజి సొగసుంటే జున్నులాంటి వయసుంటే నన్ను చూస్తే కరిగిపోయే వెన్నలాంటి మకసుంటే అంతకుదుంచి ఎమి వద్దులే పిల్లా ఆ మనసే ఎంతో ముగ్గులే. చరణం : ఆమె; బంగారు నగలేవీ పెట్టుకోనురా పట్టంచు వీరలేవీ కట్టుకోనురా గుంచెరో మొంకెళత్తే గోరువెచ్చని వలపే పెదవుల ఫర బితో పొదిగి వంచినాపరా ఇంతకుమించి ఏమి తడురా-బావా ఈవలపే యింక నీదిరా. అతడు ; మిసమిసలాడే నీమేనే బంగారం సిగ్గే కంచిపట్టు చీరకన్న సింగారం పొంగే తయ వలపే. లర్‌

ముడిచి దాచుకొందునే అంతకుమించి ఏమి వద్దులే పిల్దా ఆ మశసే ఎంతో ముద్దులే. సన్నజాజి చరణం : ఆమె; రవ్వల మేడలంటే మగసులేదురా పువు౧లపాసుపంటే మోజులేదమరా పచ్చని చేలలో పెరగాలి జోలలో ముచ్చటైన గూడుకట్టి వెచ్చగ వుందామురా ఇంతకుమించి ఏమి కోఠరనురా ఈ వరమొకటే చాలునురా. అతడు ; రవ్వలు ఎందుకు-ని నవ్వులు వుండగా పువ్వులు ఎందుకు. పులకింతలు వృండగా వీడని బాసకే వాడని తీవెలుగా వెన్నెం గూడుకట్టి వేయి జన్మలుందాము ఆమె: అంతకుమించి ఏమీ కోరనుతే ఆ చల్లని కాపురమే చాలుకుతే. సన్నజాజి న కొలం మారింది 260

౭6 పల్లవి: ళా అమె: పీయా(పియా మధురం పిల్సన్మగోవీ-పిలవాయుపూ బలేబలే మధురం అంతకుమించి _పియు? కౌగిలి ఎంతోఎంతో మధురం. అతడు ; ఇన్నీ వున్నా సరసిజలోచన-నరసనవుంటేనే మధురం మకసిచ్చిన ఆ అలివిణి అధరం-మరీమరీ మధురం చరణం ; ఆమె: ఏనాటి నా పూజాఫలమో వ్‌ జస్మలో పొందిశ వరమో ఆందరుకోరే శ్యామసుందరుడె నా పొందూోోోరుట మధురం. అతడు : సత్యారృమ్ణుం సరసశ్రీవనం నిత్యం నిత్యం మధురం (పతి నిత్యం ఆతి మధురం. (ప్రియా చరణం : ఆమె; సవతులెందరుచ్నా కృస్ణయ్య సర్న్శ్మసు వలచుట మధురం భక్రికి రక్తితి లొంగని స్వామిని కొంగున ముడుచుట మధుఠరం=నా కడకొంగున ముడుచుట మధురం, అతడు; ఈ భామామణి ఏమిపఐకీనా బొనకుటే మపరం లి

౭8 పల్లివి : అతడు : మళ్లికన్న తెల్లన వెన్నెలంత చల్లన ఆమె: ఏదీ? ఏదీ? ఏదీ? అతడు ఏ; మాసీత సౌగసు ఆమె ; తేనెకన్న తీయన తెలుగంత కమ్మన అతడు : ఏదీ? ఏదీ? ఏదీ? ఆమె: మాదావ మరసు. చరణం : నష్న పిలిచి అత్తమ్మ ఆడగాలి ఏమని ? కన్నెసీఠర కలలన్నీ పండేది ఎపుడని? నాతోనే ఒకమాట చెప్పాలి ఏమని ? ఏత్రోడే౮పంటే ఈసీతేలేదని మళ్లెైకన్న చరణం : మమతకు గుడిగా మారాలని వలపుంది ఎందుకని ? ఆగడిలో దివ్వెగా వెంగాలని మనువుంది ఎందుకని ? ఆదివ్వెకు వెలుగై పోవాలని (బతుకుంది ఎందుకని ? ఆవెలుగే నీవుగ చూడాలని ॥మల్లెకన్న ఓ సీత కథ లిం

నిఫి పల్లవి న ఆమె: చల్లని చిరుగాలీ-నిన్నాక సంగతి అడగాలి ఈరాజు నేకొమ్య వలచెనో-తన ఎదలోన ఏటొమ్మ నిలిచెనో అతడు ? చల్లని చిరుగాలీ-నీకొక సంగతి తెలపాలి మనసైన ఒక కొమ్మ వలచింది-రాలో మాటాడే బొమ్మ నిలిచింది. చరణం : ఆమె వ కొమ్మ అనగానె సరిపోతుందా బొమ్మ అనగానె అయిపోతుందా పీరేలేడా-దానికి ఊరేలేదా అతడు : పరువం ఉరుకుతుంది-ఆ పచ్చని మేనివంపులలో బిడియం తొబుకుతుంది- ఆ అడు/ఫలు సాగని నడకలలో ఎవరకుకున్నావు-ఆబొమ్మ రవల అందాంపల రాచగుమ్మ చల్లని। చరణం : ఆమె :; కబురుంతోనే సరిపోయిందా కవత _ల్లితే అయిపోయిందా కన్నియ మనసే కాస్తా కనుగొన్నావా అతడు ; ఉదయం పొంగుతుంది-ఆ సుదతిదరవోన కిరణాలలో హృదయం క లుకుతుంది-ఆ ముదిత మూగశయనాలలో ఎపుడో ఎపుడో ఈనేను-ఆ ఎలనాగలో ఒదిగిపోయాను. 1 చల్లని మాదెవం య్‌ జ ల!

త్‌0

పల్లవి :

తొలిరేయి-ఇది తొలిరేయి

ఇద్దరమూ చెరిసగమూ

ముద్దూముచ్చట పంచుకునే. చరణం :

పెళ్ళపందిట వు వేసిన మూడుముళ్ళూ

చల్లచల్లగ వుండాలి ఆవి ఒక నూరెళ్ళూ

మూగగదిలో నేడు పలికే యీరాగం

ముందుముందు (బతుకును పండించే ఆకురాగం

నవదంపతుల ఆకాలతల

పూచిన తొలిపూవు ఈరేమి 1 తొలిరేయి।!। చరణం :

కళ్నులేమో వేరువేరు-కలలు ఒకటేలే

తశువులేమో వేరువేరు-మనసులొక పేలే

పూలపాన్సున వేయిమల్లెల పిలుపులొక టేలే

కంవరించే కోటి కోర్కెల గమ్యమొక టేలే

ఆలుమగల అంతరంగాల

అందాల తొలకరి యీ రేయి 11తొలిరేయి!!

జీవితం

త్‌ే పల్లవి : ళు చిలికి చిలికి చిలిపి వయసు వలపు వాన అవుతుంది వలచి పలచి చెలియ మనసు పూల పల్లకి అవుతుంది. చరణం : పొంగే శెళలటం తీరం కోసం పరుగులు తీస్తుంది పూచే కునుమం తుమ్మెదకోనం దారులు కాస్తుంది అందనుంతొ జంటకోసం ఆరాటపడుతుంది 1చిలిపి చరణం ; తుంటరి పెదివి జంటను కోరి తొందర చేస్తుంది దాచిన తేనెలు దోచేదాకా ఓపనంటుంది రోజు రోజు కొత్త మోజ రుచులేవో యిస్తుంది చిలిపి! (పేమలు 'పెళలిళు ణం ౭కి

తిని పల్పవి : అతడు । నేడే తెలిసింది ఈనాడే తెలిసింది కమ్మని కలకే రూపం వస్తే ఆది నీలాగే ఉంటుందనీ, ఆమె; నేడే తెలిసింది ఈనాడే తెలిసింది తీయని పాటకు (ప్రాణం వస్తే అది నీలాగే ఉంటుందనీ. చరణం ; అతడు: ఇంత మంచి రూపానికి అంత మంచి మనసుంటుందని ఆ మనసున అంతరాలగు తొవన్నది లేనే లేదని... అది వలచే దొకసారేనని ఆ వలహో విడిపోలేనిదని నేడే! చరణం : ఆమె : మారుమూల పల్లెలోన మధురగాన ముదయించేనని శిలలకైన ఆ గానం + పులకింతలు కలిగించేనని అది జతగా నను చేరాలనీ నా (బతుకే (శతి చేయాలనీ నేడే ఆరాధన లిక

రికి పల్లవి ; ళు ఆమె : పగడాల జాబిలి చూడు-- గగనాల దాగేను నేడు వేయి అందాల నా రాజు- అందిన ఈ రోజు ఎందుకులే నెలరేడు. అతడు :; పగడాల జాబిలి చూడు- గగనాల దాగకు నేడు కోటి అందాల నా రాణి- ఆఅందిశ యీ రేయి ఎందుకుల నెలరేడు. చరణ: : మనసూ మననూ గునగుసలాడెకుు 'పెదవీ 'పిదవీ కువకువలాడెను ఆమె: ఆకాశదీపాలు శయనించెసు నా కళ్ళు నీ కళ్ళు పయనించెను. పగ | చఠణం : అతడు : బంగరు మమతలు పొంగులు వారెిను కొంగులు రెండు ముడివీడిపోయెను అమె ; గుడిలోని దేవుడు దీవించెను. నా జడలోని పూవులు తిలకించెను పగ తు మూగనోము లిర్‌

త్‌ నల్లని వి గాజులైతే తొడిగాడు నా రాజు- నా మోజులన్ని తీరేది ఏ రోజు- చెయ్యి పట్టుకున్నాడు నా రాజు- ఇక చెంగులు ముడివేసేది ఏ రోజు. చరణం :; (పతి కోకిల సన్నాయిపాట పాడుతున్నది (ప్రతి చిలుక ముత్తయిదువా చేరుకున్నది పెళ్ళిపడుచులా నా ఒళ్ళు ముడుచుకున్నది మూడు ముళ్ళు తలుచుకుంటి సిగ్గు ముసురుతున్నది 11గాజుః! చరణం : నా చిలిపి వయసు నేలమీద నిలువకున్నద గాలి పల్లకిలో మల్లిక లా వూ రేగుతున్నది రెండు కళ్ళలో ఒకే బొమ్మ నిండివున్నది ఆ బొమ్మను చూస్తుంటే (పాణ మాగకున్నది 11గాజుః తు డాక్టర్‌ బాబు తిరి

తిర పల్దవి వ్‌ ఈ నీలి నీలి ముంగురులు ఆందాల మబ్బుల దొంతరలు ఈ కురుల నీడ చాలు ఇంకెందుకు వేరే సిరులు. చరణం : ఈ కురులే పగలంతా పారాడు నీడలై ఈ 'కురురే రాతిరిలో నడయాడు బీకటులై ఈ కురులే వెన్నెలలో విరబూయు కలువలై ఇవి కురులేనా-- కావు- నా ఫండెలోని మరులు 1 ఈ నీలి; చరణం : నీ నుదుట యీ కురులే కదలాడు తుమ్మెదలై నా మదిలో యీ కురులే పలికేకు కోకిలలై నీ జడలో యీ కురులే ఒదిగే యమునలై ఇవి కురులేనా- కావు- తరుణరాగ మంజరులు. 1ఈ సీలి;। పద్మవ్యూహం ఫ్ర

తి పల్లవి ? ఇక్కడే కలుసుకున్నాము- ఎప్పుడో కలుసుకున్నాము ఏ జన్మలోనో ఏ జన్మలోనో ఎన్నెన్ని జన్మలలోనో చరణం ; ఆమె : నీల నీల గగనాల మేఘ తల్పాలపైన పారిజాత సుమ సౌరభాల కెరటాలలోన ఆతడు : నీల నీల గగనాల మేఘ తల్పాలపైన పారిజాత కుసుమ సౌరభాల కెరటాలలోన ఆమె:నీచేయినా పండువెన్నెల దిండుగా ఆతడు ; నీ రూపమే నా గుండెలో 9ండగా ఆమి : కలలన్నీ వడబోసి- కలలన్నీ వడబోసీ ఆతడు ; కౌగిలిలో చవిచూసి ఇద్దరు ; ఇక్కడే కలుసుకున్నాము చరణం : అతడు : నాటి జన్మలో ఓ చెలీ' నా చరణాల వాలి ఏమన్నావు? ఆమె : జన్మ జన్మలకు నా స్వామీ! నీ చరణదాసినని అన్నాను అతడు : అంతలో నిను చేరదీసి శే శేమన్నాను? ఆమె : ఓ సఖీ నా ఊపిరిలో సీ వున్నావని అన్నావు ఇద్దరు ; ఆనాటి అనుబంధం ఈనాటి మన బంధం ఆనాటి అనుబంధం ఈనాటి మన ఐంధం నన. జీవితం 89

తి పల్లవి శ; పూలు గుసగుస లాడేనని = జత గూడేనని గాలి యీలలు వేసేనని - సైగ చేసేనని అది ఈ రోదే తెలిసిందీ. చరణం : మబ్బు కన్నెలు పిలిచేశని మనసు రివ్వున ఎగిసేనని వయను నవ్వడి చేసేనని. ఇపుడె తెలిసింద, ॥పూలు చరణం : అలలు చేతులు సాచేనని చరుగు చప్పులు పూచేశని నింగి నేలమ తాకేనని నేడే తెలిసింది. వూలు చరణం : పెరు పచ్చగ ఎదిగున్నది పల్లెపడుచుల వయసుశ్నది కొత్తసాగసే రమ్మన్నడ్‌ గుండె రుమ్మన్నది. | పూయి॥ లలతతతతడనారాలనాననాానావవలండా (శీవారు-మావారు వం

తీరి పల్లవి : అతడ, , అడగాలని ఉంది-ఓఒక టడగాలని వుంది అడిగినదానికి బదులిస్తే ఆమి: ఇస్తే అతడు : అందుకు బహుమానం ఒకటుంది. చరిణం : ఆతడు :; ఎదురుగా నిలుచుంటే ఎంతో ముద్దుగ మెరి సేదేడీ ? అందీ అందకుంటే ఇంకెంతో అందం చిందేదేది ? ఆమె : చేప-చూపు-సిగ్గు- మొగ్గ- అతడు ; మొగ్గకాదు-కన్నెపిల్ల యిగ్గ | 1అడ॥ చరణం : ఆమెవి. కొత్తగా రుచిచూస్తుంటే మత్తుగా వుండేదేదీ ? మళ్ళీ తలచుకుంటే మరింత రుచిగా వుండేదేదీ ! అతడు 2: వెన్న-జుమ్న-తీపి-పులుపుం ఆమ : పులుపుకాదు-తొలివంపు అడ । చరణం : అతడు : ఎంతగా చలివేస్తుంచె ఆంతగా మనసయ్యేదేదీ ? ఎంతగా చేరదీస్తే ఆంతగా మురిపీంచేచేదీ ? ఆమె: కుంపడి-దుప్పటి-గొంగళి-.కంబ)-_ ఆతడు : కంబళికాదు-కౌగిలీ .. అడగాంనివుంది-అది అడగాలనివుంది ఆమె: ఆడగంగానే ఇచ్చేస్తే అందులో రుచియేకుండీ !! అడ్‌! నాన నక నన్‌ చిన్ననాటి స్నేహితులు 40

తఫి వల్లవి వి అతడు : పాలకాతీ మందిరాన పడతిటొమ్మ అందం అనురాగ గీతిలోన ఆచ్చళిలుగు అందం. చరణం : ఆతడు : రతనాల కోటవుంది-రాచకన్నె లేదు కంగ్లైన తోటవుండి-రామచిలుక లేదు ఆ రాచ కన్నెవు నీవై-అఆలరిస్తే అందం. నా రామచిలుకవు నీవై _నవ్వితే అందం. ఆమె: కన్నె మనసు ఏనాడూ సన్నజాజి తీగ తోడులేని మరునాడు వాడిపోవుగదా ఆ తీవెకు పందిరి నీవై అందుకుంటే అందం ఆ కన్నెకు తోడుగా నిరిచి అల్జుకుంచె అందం పాలరాతి చరణం : ఆతడు: నీసోగ కన్నులపైన-బాస చేసినాను నిండు మనసు కోవెలలోన-నిక్చు దాచినాకు ఆమె 2 ఇదవురిని వకంచేసే _ ఈ రాగ బంధం ఎన్నెన్ని జన్మలక్రై నా-చెరిగిపోని అందం చెలుని వలపు నింపుకొన్న- చెలియ (బతుకు అందం అమరాగ గీతిలోన_అచ్చతెలుగు అందం 4పాల॥ య!

ఉ0 పల్లవి : ఆమె; రాధనునేనైతే నీ రాధను నేనైతే అతడు : నిను మలచుకుంటాను నా మురళిగా నిను చేసుకుంటాను నా తరుణిగా చరణం : ఆమె ఏ తోటనిండా మల్లియలు తుంటరి పాటల తుమ్మదలు అల్టరి తుమ్మెదల అలికిడి వినగానే మల్లెలు సవరించు పయ్యెదలు అతడు ; గడసరి చినవాడు తోడుగ వుంటే రరుసుు నును సిస్గ పరదాలు చిలిపిగ శకునీవు చెరుకుంటే జలంజం పొంగు పరువాలు రాధవు చరణం : ఆమె: రాధ అంటే ఎవ్వరది? మాధవు పాదాల వువ్వు ఆది అంతటి స్వామి చెంతగ వుంటేనే ఆమె మనసూ పూచేది అతడు : తీయగసోకే పిల్లగాలికి పూయని పువ్వే ఉంటుంధా ? కన్నుగీటి వన్నెకానికి కరగని జవ్వని ఉంటుందా 1 రాధను॥ ॥॥ ఇన్‌ స్పెక్ట క్‌ భార రి

జీకే పల్లవి ; ఆమె ; ఊరంతా అనుకుంటున్నారు అతడు ;: ఏమనీ-ఏమనీ-ఏమనీ-ఏమనీ. ఆమె : సొగసైన చిన్నవానికీ.గడుసైన చిన్నదానికీ "ముడి ఏదో బిగిసీందనీ అతడు : ఊరంతా అనుకుంటున్నారు ఆమె ; వమనీ-ఏమనీ-ఏమనీ-ఏమనీ అతడు ; చారడేసి కళ్ళదానికి-దోరవయసు చిన్నవాడికి జత బాగా కుదిరిందనీ. చరణం : ఆమె : చిన్నోడివాలకిం చిితంగా ఉందనీ సన్నజాజులంటేనే సరదా పెరిగిందని మంచెమీద నిలుచున్నా-యింటికాడ కూచున్నా పూంరంగడి మనసంతా ఆ బుల్లెమ్మమీదే ఉందనీ ఊరంకా। అతడు : చిద్టైెమ్మ చూపంతా-చుక్కల్లో శే ఉందనీ కళ్ళకురాసే కొటుక-చెంపకు పూసేస్తుందనీ అద్ధమైన చూడదనీ-నిద్దురెన పోదనీ పె శ్రైతేనేగాని-ఆ పిల్లకు పిచ్చికుదరదనీ కఃరంతా | ఆమె: సొౌగమైన చిన్నవాడికి అతడు : గడు,సైన చిన్నదానికి ఇద్దరూ : ముడి ఏదో బిగిసిందనీ పొయ్‌-హొెయ్‌ ఊరంతా అనుకుంటున్నారు మన ఊరంతా అనుకుంటున్నారు రైతుకుటుంబం శీలి

శీని పల్పవి : సర్‌...సర్‌...సార్‌... ఎప్పుడూ మీ పౌరాలంటే ఎలాగండీ సార్‌ ఈరోజు నేచెబుతానూ హియర్‌ మీ డియర్‌ సార్‌, చరణం ఒకటి ఒకటి కలిపితె రెండు అది గణితం మనసూ మనసూ కూడితే ఒకటే ఇది జీవితం గిరిగిసుకొని ఉండాలంటామి [గంవాలు పురిఎప్పుకొస్‌ ఎగరాలంటామి అందాలు ఎప్పుడూ చరణం రశ్యల్డో చూడండీ=కసిపించు పలాలు పెదపుల్లో చూడండి=అగుపించుకుు పగడాలు దోసిలినిండా దొరుకుతాయి-దోరనవుగల ముత్తాలు తన్నెమేనితో ఉన్నాయి-ఏగనిలో దొరకని రతనాలు !/ఎప్పుడూ॥ చరణం : రాధా మాధవ రాగజీవనం-ఒక బంధం కలువా జాబిలి వితకలయికే-అనుబంధం యుగయుగాలకూ మిగిలే దొక టే-ఆమరాగం చెలి మనసేరిగిగ చినవానిదేలే-ఆనందం 1[ఎప్పుడ-॥1 అమ్మమాట జ్తీక్తీ

క్షి . " పల్లవి అతడు : నీవైనచెప్పవే ఓమురళీ-ఇకి నీవై నచెప్పవే [పియనురళీ ! అడుగడుగున న్నాపియభామినికి అలుక ఎందుకని- ఎందుకని. ఆమె: నీవైన చెప్పవే జాబిలీ-ఇక నీవై న చెప్పవే ఓ జుబిలి తలబంతీ యెవరో-పదదాసి యెవరో తెలుసుకొమ్మనీ-పిదప రమ్మనీ. చరణం ; అతడు : అలుకలోన నాచెలియ వదనము ఆరుణకమలమై విరిసెననీ ఆ కమలములోని తేనియలానగ నామది [భమర మై ఎగసెననీ 11నీవైన॥। ఆమె ; కోటిపూలతో కులుకు తుమ్మెడకు ఈతోటలో చోటులేదనీ మనసెరిగిన సత్యావిధేయునిశే అనురాగ మధువు అందుననీ ॥నీవై నః లు (శీకృష్ణాంజ నేయయుద్ధం శక్‌

క! పల్లివి : ఆమె: నిద్దురపోరా సామీ-నా ముద్దూమురిపాల సామీ చలిరాతిరి తీరేదాకొ-తెలతెలవా రెడాకా. చరీణం : ఆమె : మాయదారి మల్రెమొగ్గలు-మత్తుజల్లుతాయేమో జిత్తులమారి సుక్కలు నిన్ను-ఎత్తుక పోతాయేమో చెందురూని సూపు తగిలి కందిపోతావేమో ఈచిన్నదాని చెంగుషూటున మోముదానీ-ఆడమరిచి । నిద్దుర!॥ చరణం : అతడు; గుండెనిండా నువ్వే నిండి-గుసగుసతే పెడుతుంటే కన్నెసిగ్గుకే మళ్తెమొగ్గలై -కన్నుగీటి కవ్విస్తుంటే పండువెన్నెల పాలనుకుగుల పానుపేసి పిలుస్తుంటే పడుచుదనమే పిల్సగాలికి-పడగె త్రీ ఆడుతుంటే నిద్దురపోనా పిల్దా-నాముద్దూమురిపాల పిల్లా చలిరాతిరి తీరేదాకా-తెలతెలవా రేదాక 1నిద్దురః కోడలుదిద్దినకొపురం ను! |

" కీర్‌ వల్లవి : అతడు ; పలకరించిలేనే ఉలికిఉలికి పడతావు నిన్ను (పేమిస్తే ఏంజేస్తావో మనను పెనవేస్తే ఏమౌతావో ఆమె ; ఉలికిపాటుతోనే పులకరించి పోతావు నేను జొనంటే ఏం జేస్తావో కాదు పొమ్మంటే ఏమౌతావో. చరణం : అతడు : మొలక నడుము హొయలుచూసి మురిసి పోదును జిలుగుపైట నీడలోన పరవశింతును ఆమె : సొగసులొలుకు నడుము వొయలు చూడనీయను కడకొంగున నిను బిగించి నడచి పోదునూ 1ఉలికిః చరణం ; " అతడు : పువ్వునై కురులలో పొంచియుందును నవ్వునై పెగవిపై పవ్వ?ంతునూ ఆమె: పూంలోడ నిన్నుకూడ ముడుచుకొందును 'పెదవిపైన అదిమి నిన్ను కదలనీయనూ ॥పలకరించి॥ చరణం : - | అతడు : కలలంనైన నిన్నునేను కలుసుకొందునూ | దొంగనై డోర వలపు డోచుకొందునూ ఆమె: చింపి చిలిపి మాటలింక చెల్లవందును తాలవలపుల తియ్యదనం తెలుపమందునూ ఆతడు: పంకరించిదేనే ఆమెః; ఉలికిపాటు తన తపతతతలానడాన జమీందార్‌ తీ

పల్లవి : ఈ లోయలోన ఈ పాయలోన నిలువెల్ల సోకే _- నీరెంండలోన మససూగింది ఉయ్యాలలా కదలే గోదావరి కెరటాలలా చరణం సరసాల చిరుగాలి-గురిచూసి వీచింది పులకించు పరువం-పురివిప్పి ఆడింది కొంటె పొదరిల్లు-కొనకొంగు లాగింది సండె రుల్లంది, రుల్లంది. ,.ఓ ఇమనః చరణం నీలాటి రేవులోన-నీడయేదో కదిలింది ననుళూసి ఎవరో-నవ్వినట్టు తోచింది. అమ్మొ ! కొరమీను అరికాలు మీటి / ఒళ్ళు జిల్లంగి జీల్లంది-ఓ, ॥మన॥ న అమ్మకోసం శరీ

పల్లవి. .: అతడు : ఓ దేవి! ఏమికన్నులు నీవి కలకలనవ్వే కలువలు అవి కాముని పున్నమి చలువలు, చఠణం : ఆమె+ వాడిపోయే వీడిపోయే కొలకలోని కలుపపూలు నా నయనాలా! జాలు. ..చాలు,.+చాలూ, ఓదేవి॥ చరణం :; అతడు : వీమని అందును ఎరరని పెదవుల అందాలు అవి ఎంతో వింతగ మెరిసే నున్నని పగడాలు ఆమె; రూపమేకాని రుచియేలేని పగడాలు తేనియలూరె తీయని పెదవికి సరిరావు సరిరావు చాలు,..,చాలు, ,.చొలూ ॥ఓదేవి | చరణం ; అతడు :; కులుకుల నడకల కలహంసలు కదలాడెనా నల్లని జగలో నాగులు పూగిసలాడెనా ివిశీ భువికీ వంతెనవేసెను నీ సొగసు ఆమె : అల్లరిపిల్టకు క శ్లెంవేసెను నీ మవసు నీ మనసు చాలు. ..దాలు. ,.చాలూ. ఇతడు : ఓ దేవి ఏమి సొగసులు సివి ఆమె: ఓ రాజా! రసికతారసరాజా, నా విజయం మనదే శఖ

పల్లవి : ళు ఆమె; పిల్లన[గోవి పిలుపు మెల మెల్లన కేపెను వలపు మమతలు దాచిన మనసు - ఒక మాధవునికే తెలుసు-యీ మాధవునికే తెలుసు. అతడు : సుందరి అందెల పిలుపు=నా డెందముశందొక మెరుపు నందకిళోరుని మనసు=రత నాల బొమ్మకు తెలును-యీ రతనాల బొమ్మకు తెలుసు. చరణం : ఆమె: వెన్నమీగడలు తిన్నావట వెన్నెలలో ఆడుకున్నావట ఎన్నో నేర్చిన వన్నెకాడీవట ఏమందువో మరి-నామాట ఏమందువోమరి నామాట, అతడు : వెన్నమీగడలు తిన్నది నిజము ఎన్నో నేర్చితివన్నదీ నిజము చిన్నారీ-నీ కన్నుల బాసలు వెన్నుని దోచిన ఆమాట నిజము వెన్నుని దోచినమాట నిజము 1సుందరి ఆందెల॥ చరణం అందీ అందని అందగాడవని ఎందరో అనగా విన్నాను క0

అందులోని పరమార్థమేమిటో అలవోకగా కనుగొన్నాను అలవోకగా కనుగొన్నాను. అతడు : ఎంత బేలవని అనుకున్నానో అంత గడసరి తరుణివిలే అష్టభార్యంతో అలరే రాజును చెంగున ముడిచిన చెలువవులే చెలువవులే-చెంగలువవురి. పిల్లన న (శ్రీకృష్ణ విజయము 51

శం పల్లవి : భువన మోహిని [ అవధిలేని యుగయుగాల అమృతవాహిని 11భువ।। చరణం : నీలనీల కుంతలా-వి

• లోల మృదుల చేలాంచల తరళతరళ భావగగన సురభిళ నవచంచలా |! మధురమధుర వాసినీ మదనహృదయ వాసిని 1భువ।। చరణం ; మదమరాళ గామిని మంజుల మధుయామిని ! రుళంర్భుశిత మణినూపుర లలితలయ విలాసిని 1 రాగతాళ భావరంజని తదీం తనన తధీం తనన తరీం తనన ! జకువ॥ భామావిజయం కల

ఠర్‌0 సెకి : ఆమె: మెరుగు చామనచాయ మేని సౌంపులవాడు నుకుమీగడల తేలు మనసున్న చెలికాడు దొరవోలె నామనసు దోచుకున్నాడే పల్లవి ; ళా జగములశేలే-గోపాలుడే నా సిగలో పూవాను= ఈనాడే ఆతడు ; మనువులనేలే గోపాయిడే. నీ మశసే దోచెకు- ఈనాడే మనువల నేలే గోపాలుడే. చరణం : _ ఆమె ; ఘుమఘుమలాడే మమతల మల్లెలు కోరినంతనే దొరకవులే అతడు ; మదకుని గెలిచిన మగరాయనిగని మల్లెల తామే వలచునులే మసువా-నీ మది తెలిసెనులే. ఆమె : జగముల నేరే-గోపాలుడే అతడు: నీ మనసే దోచెను-ఈనాడే. చరణం : ఆమెఐ భామామానస పంజరమ్ములో రామచిలుకవై నిలిచేవా - కఠి

అతడు : పంజరమైనా [ప్రణయ దాసునికి పసిడి మేడయే (పియరాలా బాసయె-చే సెద-ఈవేళా ఆమె: జగముల నేలే గోపాలుడే ఆతడు : "నీ మనసే దోచెను ఈనాడే. . చరణం ; ఆమె: చేసిన వాసలు చిగురులు వేయగ గిసిన గీటును దాటవుగా అతడు ఏ; అందముతో నను బందీచేసిన సుందరియానత్‌-దాటేనా ఉందునే ఓ చెలి-నీలోన ఆమె ; జగముల నేతే గోపాలుడే నా సీగతో పూవాయె-ఈనాడే ఆతడు ; మగువుల నేతే గోపాలుడే సీ మనసే దోచెను ఈనాడే. " (బత అ రాడా నననమ--.ంండాినానగాననాలననకనడాతననకానాజలాకగనాల నన నధ ననన నన నన వునన ననన కలన ననన నాభాననిటనననమూయాను (ీకృష్ణావతారం ర్‌4

త్‌ే పల్లవి; . ళా ఆమె : చారడేసి కనులతో చేరుకొంటి నిన్ను గగనమంత మనసుతో కలుసుకో నన్నూ అతడు ; గగనమంత మనసుతో కలుసుకొంటి నిన్నూ దోరదోరవయసుతో దోచుకో నన్నూ చరణం : ॥ ఆమై : మదనుడు' నిన్నోగసి పొదలో దోగెనూ చం్మదుడు నిస్నుగనీ-చాటున దాగెనూ ఈ మోహనరూపమ్ము ఎన్నాళ్ళు దాచేవు . ఇలాగే: ఇలాగే నిలవాలి నీవు. 11దార।॥ చరణం ; -.. అతడు : పిల్ణతిమ్మెరలోని పిలుపులు విన్నాను అణువున అణువున నీ ఆందాలు కన్నాను ఏనాడొ నీలోనె లీన మైవున్నాను ఇలాగే ఇలాగే నిలిచాను నేను. $దార॥ తనతో చాననానోనననాావాయాయానాననాననానాను రహస్యం. రఫ్‌

పల్లవి : నాలో-నీలో పలికింది ఒకేరాగం నాలో-నీలో నిలిచింది ఒకే బంధం చరణం : మచ్చలేని చందురుడే లేడని తెలుసు మసి అంటని థీపమే లేదని తెలుసు మచ్చను మరపించే-మంచిని వెలిగించే మనిషిని కావాలని అన్నది నా మనసు. ॥ నాలోః చరణం ; కసిరిన నీ పెదవి కలకం నవ్వదా కొట్టిన నీ చేయి కురులను దువ్వదా చింది కన్నీరే చెలిమిగ మారదా తీయని ఆ చెలిమి తేవెలే చిందదా. 1 నాలో చెల్లె లికోసం కం

'కశి

పల్లవి ?

ఏమిటో ఇది ఏమిటో

పలుకలేని మౌనగ్‌తి

తెలియరాని అనుభూతి

ఏమిటో ఇది ఏమిటో ! చరణం :

అద్ధంలో నా నీడ-ముద్దుముద్దుగా తోచింది

ఆ నీడ నను చూసి-అదోలా నవ్వేసింది

చెప్పకనే చిలిపి పయ్యెద-చప్పున జారిపోయింది

ఒంటరిగా పడుకుంటే-కొంటె నిదుర రానంటుంది ॥పలుకః చరణం :

వీకటిలో నిదుర రానిచో

చిరుదివ్వెను వెలిగించనా

ఆ చిరువెలుగే పనికిరానిచో

నా కనుల వెలిగించనా పలుక॥ చరణం :

తంపులు దాచిన నా మనసే తలగడగా ఆందించనా

కమ్మని కలలే పండేదాకా

కథళలేవో వినిపించనా ॥ పలుక॥ చరణం :

గుండెలోన వలపుమల్లి -కౌ త్తరేక్షులు విరిసింది

కిటిక్రీలోన జాబిల్లి కటిక నిప్పులు చెరిగింది

విరిసిన వలపే ఘుమఘుమలాడే

తరుణం రానేవస్తుంది

కోరిన |పియుడే సందిటవుంటే

గుండె చల్లబడిపోతుంది 1పలుక ॥

థరేరంగడు క్‌?

లావు పల్పవి వ్‌ ఆమె: నేశే ఈనాడే కరుణించె నన్ను చెలికాడే చరణం : ఆమె ఏ కపలముందున్న రతనాలమూ ర్రిని విలుపలెరుగర వసింతిని కకులు రది విలువ తెంసీ మనసే గుడిగా మలచితి* 1నేడే॥ చరణం : - అమెవ మడిలో వరసే మదత మాలలు చెలిమికి కాపవ చేసెద అర పలప్తుం హారతి వెలుపల కంకాంం పప కొలిచెదకు నేడే! చరణం ; అతడు : చిలిపిగ కసిరే చెలియ వినురులో ఆలక-ు 7౩ నవ్వుకున్నాను చేతుల సాచి చెంతకు చేరిన ఆ వెలినే అందుకున్నాను నేడే ఈనాడే మురిపించె నన్ను చెలి తానే 1 నేడే॥ భలేతమ్ముడు ష్‌ 50

తర్‌ పల్లవి శి అతడు : చెలికాడు నిన్నే రమ్మని పిలువ-చేరరావేలా ఇంకా సిగ్గు నీకేలా ఆమె; పియురాలి మచిరో ఏముందో తెలుసుకోలివా నన్నే తెలుపమ:ంటావా. చరణం : ఆతడు: నీ నవ్వుతో ఏ పువ్వులో-పన్నీరు చిలికాయీ ఆమె: కిరణాంరోనేగా సరోజం కింకిం నవ్వేదీ చెలి। చరణం : అతడు: నీ అందమే శ్రీగంధమై-నా డెంచమలరించే ఆమె నీరూపె దీప్య్మై పియాంనా చూపుల వెలిగించే ॥ పెరిక చరణం " అతడు నీ తోడుగా వచయాదగా-ఇంకేమి కావాలి? ఆమె మధరాసనరాగాతే ఫలించే తరుణం రావాలి. చెరి కులగో(తాలు శ్‌లి

పల్లవి వ దొాచాలంపే దొగదులే | దాగుడుమూతలు సాగవులే వంపుల సంకెలు బీగిసేదొకా వదం'ఏ వదలకు వదంకులె, చరణం ; నీ సన్నని మీసంలో విలాసం-వన్నెలు చిలికింది నీ నున్నని బుగ్గలపై పున్నమి వెన్నెల మెరిసింది సీ ఓరచూప్పులపగని బంగారు తూపుంకుకొని ముంసివోలాకు-పరవించేశూ నీ కళ్నులు రష్మని పిళిచేదాకా కదలను కదలక కదలనులే. దాచాలంటపే చరణం : పొదలళోనవున్నా పూలగంధాలు దాగలేవు మట్టిలోనవున్నా మణుల ఆందాలు మాసిపోవు నీలోని రూపమునుగని-రతనాలదీపమనుకొని మదిని నిలిపేనూ-జగము మరిచేను. సీ పెదవుల నవ్వులు విరి సేదొకా విడువను విడువను విడువనులే. దాచాలంటే నాలాలు లథతిధికారి న!

వట!

పల్లవి :

అయ్యయో్యో- ,బహ్మయ్యా-అన్యాయం చేళశావేమయ్యా

ఈ బుల్లోడే బుల్లెమ్మయితే-ఎంత గుమ్ముగా ఉండేదయ్యా చరణం ।

చిక్కని మీగడ తరకల్పాగా_చక్క-నైన చెక్కిళ్లు

పసినిమ్మ పండులాదా-మిసమిసలతాడే ఒళ్లు

బెట్టుచూపి గుట్టుదాచే-గడసరి సౌగసరికళ్లు

కొంత కోడెతనముంది-మరికొంత ఆడత నముంటి 1 అయ్యయో్య్యో॥ చరణరి :

మూతిచూస్తే మీసమింకా-మొలిచినట్టురేదూ

బెదురుచూస్తే ఎవ్వరితోను-కుదిరినట్టురేదూ - ఆ

కసురులోనె అలకనవ్వులు-విసురు రేకపోరేదు

కొంత చిలిపితనముందీ-మరికొంత కలికితనముంది. 1 అఆయ్యయో్యోో॥ చరణఆ :

బులిపించే సౌగసున్న ఓ బుల్లోడా-నిను చూస్తుంటే

కొమ్ములు తిరిగిన మగాడి కే.దిమ్మెక్కి పోతుంటే

కన్నెపిల్లలే చూశారా-కన్నుగీటక మానేరా?

కవ్వించే కౌగిలిలో-కరిగించక వొదిలేరా ? ॥* అయ్యయ్యో

అదృష్టవంతులు ః

పళ్లివి వ్‌ ఎవర సకున్నావే-_వమకుకున్నావే చక్కని చెలికాడే-చిక్కని నెలరేడే ఎవడే ఎవడే--ఇంకెవడే నా పియడే. చరణం : ఎవరనుకున్నావే ఏమకుకున్నావే ఎను భుజిములవాడే-మగసిరి కంవాడే ఎవడే-ఎవడే-ఇంకెవడేంనా పియుడే. చెంపకు చేరడేసి కష్నలతో సంప:గి పూండంటి వన్నెలతో కలలో తానే కనిపించాడే చెలియా నన్నే కవ్వించాడే ఎవరను చరణం అతడే కోళకచూపు చూస్తుంటే ఆపైశ పడుచుగాలి వీస్తుంటే ఏడో ఏదో అముపోతాదే ఎంతో ఎంతో బాగుంటాదే. (ఎవరను చరణం : చల్లని నీటిలోన నేనుంటిని వెచ్చని నారాజు తోడుంటే మనసే లోలో రుమ్మంటాదే వలపే అఆలళభై రమ్మంటాదే వలపే అలయై రమ్మంటాదే ఎవడే ఎవడే ఇంకెవడేనా [వియుడే. +ఎవళను త అగ్గిపిడుగు ఠి న

పల్లవి : వు.

విన్నావా విన్నావా

మననులోన దాగియున్న మధురగీతి చరణం ;

తొలిచూపులు నా మదిలో తలుపు తీసెనే

పెదవులపై చిరునవ్వులు నిదురలేచెనే 1 విన్నావాః। చరణం :

తలపులన్ని వేజువులై పిలవసాగెనే

హృదయమె యమునానదియై కదలసాగెనే విన్నావా . చరణం :

అందరాని చందమామ ముందు నిలిచెనే

ఆణువణువున వెన్నెలరే ఆరపో సెనే 18విన్నావాః చరణం :

వలపులు విరజాజులుగా పరిమళించెనే

జగమే బృందావనియై సొగసులొలికెనే. 1విన్నావాః

వివాహబంధం ఎశ్రలి

7౪౮ పల్లవి శి ఊయలలూగినదోయి మనసే తీయని ఊహల తీవెలపైన. చరణం : వెన్నెల పూపులు విరిసేవేళ సన్నని గాలులు సాగేవేళ వలపులు ఏవో పలికెను నాలో తెలుపగలౌనిది ఈహాము. 1ఊయల చరణం : కమ్మని రాతిరి రమ్మని పీలిబె మల్లెల పాకుపు మనక్రై నిలిచె (ప్రాయము నీవై పరువము నేనై పరిమశించగా రావోయి. ;డోయల || బొబ్బిలియుద్ధం ఛ4

పర్లవి ; ఎవరికి తెలియదులే ఇంతుల సంతి ఇంతుల సంగతి పూబంతుల సంగతి చరణం : జడలతో మల్లెపూల శాతర చేస్తుంటారు బంగారు పెదవులపై రంగులు పూస్తుంట+రు గి షోకులన్ని ఇం'కెవరికోసనమంటారు ॥ఎవపరికి॥ చరణం : నుసీముసి నగవులతో మిసమిస చూపులతో దాచుకుక్చ్న తలపులతో దోచుకున్న చలపులతో మొదట కసిరికొడతారు పివప చల్లబడరారు ॥ఎవరికి చగణం : పదిరి లేకుందే తీగ పైకిపోతుందా గోడలు వేకుంటే గోపురమే వుంటుందా పురుషులు లేకుంటే తరుబుల పగి గోవిందా ॥ఎవరికి* తతత దొరికితే దొంగలు 65

పల్లవి న! ఆమె: 1: సీశ్లేనంటున్నాయి ఓ వదినా! చన్నీ శ్లేమంటున్నాయి ఓ వదినా! చరణం : ఆమె: 2: సీశ్లేకదా అని నేనీదటోతే-నిప్తులుగామారె మరదలా ఎప్పుడూ ఎరగను నేనిలా-యిలా-యిలా=యిలా ఆమె: 1: నీటిలోన వప్పుంంటే నేను నమ్మలేనమ్మూ అదే అడే నీ వయసు కోని-ఆవిరే జౌనేమో ఆమె; 8; ఉన్నమాట అన్నావు యీ వేళ-ఆ ॥ వన్నెకాడు రేపాడు యీ జ్వాల 1 సెత్లై చరణం ; , ఆమె; 1 :; చిలిపిగ విసిరే చగాలి-స చెవిలో ఏమని చెబుతున్నదీ ఆమె:2 ; నీవున్నచోటే ల్ప్సీ అన్న వుంటే- ఆవరసే వేరని అంమచుడి సీశ్లేమంటున్నాయి మళదలా- చన్ని స్లేమంటున్నాయి మరదబా చరణం : + ఆమె: 1 2 నీళ్ళో నిపష్పులో-తెలియదుగా సీ=నా- ఒళ్ళంత పుడుకె త్తి ఏదోలా ఎప్పడూ ఎరగను నేనిలా-యిలా-ములాఎమిలా ఆమె: 2 ; ఇందాక లేని యీ వింతవేడి- ఈ క్షణమేల క లిగిందమ్మో ఆమె: 1 ; నీ ఒంబిలోన నిలువని ఆ వేడి- మెరుపై నాలో వురికిందమ్మో ఆమె :;2 : రేపో, మాపో వస్తాడు తగినోడు- ఈ తాపమంతా తగ్గించిపోతాడు నీళ్లే! అటి పల్లెటూరి చిన్నోడు 6

ఛాలా సాకీ: +ఆ లోకం కంచెలు దాటి ఈలోకం కౌగిలిలోకి విచ్చేసిన రసికులకు స్వాగతం ! వెచ్చని నెలరాజులకు స్వాగతం పల్లవి వ అబు తుివాములో పొద్దు వాలిందిలే ఇటు తొంపొద్దు పొడెచిందిలే ఆది మిషిని బంధించే చెరసాల ఇది మ%ను'ఏ విడిపించి మధుశాల. చరణం: ఈ కళ్ళలో _ *లి వాకిళ్లలో చూపులే ఆఠవేసీరు కొందరు ఈ మెనలో-మెరిసే మెరుపులో మశసే జారవిడిచేరు కొందరు 68 ఒడకలో-పరికే అడుగులో పులకించి ళోని తలంవంచలేని వారెవ్వరు ఎవ్వరు ? ఎవ్వరు? ఇంకెవ్వరు? ॥$అటు॥ చరణం : పోగొట్టుకున్నవారు ఏదో పొందగా వస్తారు పొందినవారేమో పోగొట్టుకొని పోతారు (బతుకురో చేదుందనీ పారిపోయి వస్తారు చెలి అంగించే చేదుకు మంగి బలే తీపి ఆంటారు ఈ తీపిలో- పెరిగే కైపులో రుచి మరిగిపోయి ఇటు తిరిగిరాని వారెవ్వరు ? ఎవ్వరు + ఎవ్వరు? ఇంకెవురు? 1అటు॥ హారత్రి 67

64 పల్షవి : ళా ఆహా'-అందముచిందే హృదయ కమలం అంచుకునే రాజ్‌"క డేంఆపహి ! అండుకునే రాజొకడే. చరణం : వేలకారకిల బృందముకోమా వెలిగే చందురుదొకడే వెలిగే చందురుడొకడే. ॥1ఆవా॥ చరణం : వెన్నెలచేకుల వాకిప్తపేసి సన్నని వలపుల సాం కాజెవేసి ఎదురుచూసే8ి-ఎవరికోస మే. 1[ఆహాజ చరణం : కత్తులురూసి జడిపించువాడు మెత్తని పేమను సాధించలేడు కడ్నుల బాసలు తెలియనివాడు కన్నియ మనసును గెలువగలెడు. ఇఆహాక లతా ఆడ(ఐళశుకు 68

65 పల్లవి వ్‌ చిపరువే సెనే చిలిపికోరిక ఎతెసివోదెుడే మకను ఆగక చుక్టం పిలిచె వేయేమో -నాశే రెక్కం మొలిచెనోంఓయమ్మో. చరణం : ఏ ప్రైడిమేడలోని చికవాతో ఈ పల్లె పొలిమేర వగెనాడే ఏ మబ్బుకోటనేలు వెబరేడో నామీద మనహాయెనన్నాడే చెక్నిా-ఓ చిటికేసీ చేతిలో చెయివెసీ ఒవఓరితనమింకా= ఎండ హూడదహ్నాచెందియమ్మో. జచిగురుక చరణం: ఏ రామచిలకతో కబురంపీ ఆ రాజు వపషుచేర వస్తాడే ఏ రవల ఉంగరమో అందించీ ఎదసిండ పూదండ వెస్తాడే ఇక్కడ నేనున్నా ఎక్కడో తాకున్నా ఎదురుగ ఉన్నటు౭- ఒదిగి నవ్వుతున్నాడే-ఓయమ్మో. జచిగురు॥ న (పేమజీపులు 69

66 పల్లవి: శారదా! -ననుచేరదా ఏమిటమ్మా సిగ్గా-ఎరుపెక్కే రేత బుగ్గా ఓ (శ్రావణ సరద! కారదా! చరణం : ఏమిరూపమిది-ఇం_దచాపమది ఏమి కోపమది-చంద తాపమది ఏమి ఆ హోయలు ఎమి కులుకు- సెలయేటి పిలుపు-అది ఎమీ అడుసు-క ఎహంసనడు ప-పొయ్‌ ఏమి ఆ లయలు కలగా కదిలీ ఆ అందం కావాలన్నువె నా హృద యం-ఓ శ్రావణశరద! శారదా గౌరదా। చరణ: సిం కళ్ళలోంనా నీడ చూచుకొని పొంశవ్వులో-పూలయ దాచుకొని పంిష?ంచేనా. చెండు లీ ఎఎపిరిదండవోలె- 3చు గుండెకద్దుకా న ఒండుముద్దుగొ 3 పరపంచినా అలలై ఫొంగే అనురాగం పులకించాలి కలకాలం-ఓ 1[శావణసీరదా! శారదా.! ॥శారదా శారద 70

607 పల్లవి: ఎక్కడివాడో కానీ చక్కనివాడే ఎక్కడివాడై తేమి!-_మక్కువగలవాడే నామదిదోచిన చిన్నవాడే-ఓయమ్మ నామదిదోచిన చిన్నవాడే. చరణం : సూరీడు వుండగానే సుక్కలు నూస్తాడే యెండలోనె యున్నెల పంటలు పండిస్తాడే ముళ్ళలోనే వాజిమల్లిల పూమిప్హైడే-వాడు రాళ్ళలోశే తీయంరాగా ఎ పళికిన్హైడే. ఎక్కడి చరణం : తాను పల్డకిలో పూరేగి వస్తుంటే- నేకు పె్షిపదుచుసై చదురుచూన్తు=టే నేను తొలిరాతిరి మొగ్గనైై ముడుచుకుంటే తాను మొగ్గనే పూవులా మంచుకుంటి. ॥ఎక్క-డి॥ చరణం : తలచుకుంటేనే ఒట్ట నిలవకుశ్నాదే-వాడు తాకితే ఓయమ్మ ఏమైపోతాళో పట్టచేక తీగలాగ చుట్టుకుంటాకో తట్టుకోని వేడిలో కాగివోతానో-కరగిపో౮నో. జఎక్కాడి॥ నలా ఇ దీబాబాయ్‌ యా క!

68 అతడు; తెరసాప నీడలోన మునిమాపు యేళలోన యెలుగునీడల్లాగ యేకమముపహోదామా ఆమె: సకగనయిన సిన్నోడా పక శ్ర్‌ున్న నావోడా కోరినవన్నీ కొదనకుండా యిస్తావా-మరి చేరుకుంటే నీరుగారి పోతావా 4సక్క-నయిన॥ అతడు : సేపకళ్ళ సీన్నదానా సింతపువ్లు వన్నెదానా కోరిదన్ని కాదనకుండా యిస్తాశే-ఆవి చళ్ళేమళ్నే రోరకుండా చూస్తానే సేషకవ్ళ ఆమె :; కదిలే గాలిలోన-నే కరిగే మబ్బునౌతా=ఆ కరిగే మబ్చుపైనా ఎగింగిరే సవ్వ చౌతా. అతడు : ఎగిరే పవవు ఏవైతే తరిమే డేగ నేనాతా-నా రెళ్య్ళలోన నిష్ప వెచ్చగ దాచేస్తా-పహొయ్‌ ేతిరి పగలూ నీ మళసంరా కాచేస్తా 1సేపకళ॥ 72

ఆమె : పారే యేటిలోన-పొం గారే పాయనౌతా-ఆ యేటి పాయలోన ఎదురీదే చేపనౌతా ॥హారే॥ అతడు : ఈదే చేపవు నువ్వయితే-ఐతే గాలాన్ని నేనౌతా-నీ గుండెలోకి గురిచూసి లాగేస్తా-నీ ఆందాంన్ని వడటోసీ తాగేస్తా-హోయ్‌ ॥ సేపకళ్ళ॥ నిడలేని ఆడది ౯/8

69 పల్లవి : అతడు : మల్లెపూల తెప్పగట్టీ ఉల్లిపూల తెరచాపె త్రీ తెప్పమీద తేలిపోదామా ఆమె వ ఛల్‌ మోహనరంగా తెలియరాని తీరం చూదామా అతడు ; ఛల్‌మోహవరంగా తెలియకాని తీరం చూదామా, చరణం ; ఆతడు : ప్రైటచెంగు పందిరికింద బాసతలేవో చేసుకుంటూ ఒకరి కంటిహాపలోన ఒకరినిడ చూసుకుంటూ గోరువెచ్చని కలల కందామా ఆమె? ఛల్‌ మోహనరంగా వూరు వూసే మరచివోదాపూ. 1 మల్లెపూం॥ చరణం : ఆమె *' మనసే ఒక పానుపుచేసీ వలపే ఒక తలగడచేసీ విడివోనీ కౌగిలిలో పగలూరేయీ మివేసి కలకాలం కాపురఠరముందామా. అతడు . ఛల్‌ మోహనరంగీ ఇలనే ఒక స్వర్గం చేదామాం ॥మక్షైపూలః॥ బం(టోతు భార్య "4

0 పల్లవి : ఎప్పుడూ నిన్నే ఇలాగే చూడాలి చప్పుడు చేయని నీ కనురెప్పల

• _సరిగమరే వినాలి-వినాలి. చరణ : ఒకేఅడుగులో ఇద్దరి అడుగులు ఒద్దికగా ఇమడాలి ఒకేగొంతులో ఇద్దరి మశసులు ఊసులాడుకోవాలి బాసచేసుకోవాలి. ఎప్పుడూ చరణం : తెలుగులోని తేనెలన్నీ-నీ జిలుగు పెదవులు అందివ్వాలి చై _తపూర్ణిమల కళలన్నీ-నీ చిరనవ్వులలో విరబూయాలి. ॥1ఎప్పుడూ॥ "హారతి 5

క! పల్లవి ని రావా' న-= చేరలేవా' ఎటుచూసినా పడుచుజంటలే ఎటుచూసినా వంపుపంటలే పతినమిషం నినుచూసీ సికోసం చెయిసొచీ విధతక లోలోన - విలపించుటేనాః చరణం : ఉన్నాము ఒక యింటిలోన-కాని ఎన్నెన్ని కనరాని పరదాలో చేరుకున్నాము ఒక పాస్పుపైన-కాని ఎన్నెన్ని దరిలేని దూరాలో నువ్వు ఎవటుండి ఎంతెంత విరహం నేప బరికుండి ఇది వింత మరణం ॥రావొక చరణం : నికు నిన్నుగా నేను వలచాను-నా మశసంత నిచేత నిలిపాను ఆ మూగమనసే విసిరీసినావు అసరాగబంధం తెగగోపినావు ఇంకా కసితీరలేదా ఎన్నాళ్ళు ఈ నరకబాధ ? ॥రావాజె లతల యనననాని ఇంటి కోడలు 76

7న పల్లవి : రా అతడు : ఏమని [(వాయష=వీమని (వ్రాయను (పతి పలుకూ విరహగిత మై పరవశింపడేస్తుంటే అమె : ఏమని [వాయక-ఏమని _వాయను పతి పలుకూ నీ రూపమై పలకరించిపోమూంటే. చళణం అతడు : నింగిలోన కారలున్నా-) కనుహాపలే కనుపించగా తోటలోన పూలెన్నివున్నా-న సిగమల్లెలే కవ్వించగా ఆమె. మొదటిరేయి మూగహామబి-ఎదలో ఇంకా పుంకించగౌ పిదపపిదప పెరిగిన మమత -వే మింతలుగా వికసించగా 41ఏమని॥ః చరణం : అతడు: ఏ కలనైనా సీవేసీవేఎనా కౌగిలిలో నిదురి:చగా ఆమె: అన్నివేళలా సీవేసేవేఎనా కన్నులలో నివసించగా. 1ఏమనికి లలా “పెద్దలు మారాలి క!

4లె పల్లవి ; అతడే నా జతగాడు కళలు మాయని నెలరేడు కనువిందుచేసే పూలవిలుకాడు. చరణం ; నెమలి అడుగులకు గతులు నేర్పేది సీలమేఘమొకటేలే రాధ మనసులో రాగాలు మీటేది మాధవుడొాకడేలే నను పలికించేది. మెమకపించేది నాస్వామి ఒకడే ఒకడేలే. అతడే చరణం : ఆత్రగిరాక నా బతుకులోన కార్తీక చం[దకిఖ " ఏమే చెలి అని నకముపిలువగా విని ఏమౌకునో మాటరాక క్షణమే యుగముగ-_మన సే కనులుగ వేచేను అందాక అందాకా ॥బతదే॥ చా పెద్దలు మారాలి ౯78

టి! పిల్లవి: న్న! ఏ గాజఐల సవ్వడి విశ్నా-నీ నవ్వులే అనుకున్నా ఏ అందెల సందడి విన్నా-నీ ౬డుగులే అనుకున్నా ని అడుగులే అమకున్నా. చరణం : సీ చల్లని నవ్వులు సోకితే-మల్లెపూలకే తెల్లదనం ఫి చ్వన్నని బుగ్గలు శాక్రితే_గులాబీలకే షరదినం ఏ మబ్బు ముసిరినా-నీ వయసే అనుకున్నా ఏ మెరుపు మెరిసినా-ఏ సొగసే అనుకున్నా. ॥ఏ గాఎల॥ చరణం : సీ వెన్నెల చూపులు విసిరితే-నా యెదలో వెచ్చదనం నా తోడుగ నీవే సాగిజే_ బతుకంతా పచ్చదనం నీ నీలి- ళృలో-నా నీడ చూస్తున్నా ఏనాటికైనా నీవే నాదానివనుకున్నా. ॥ఏ గాజుల॥ తతా స్ర్రీగౌర వం 79

5 పల్లవి వ ఆమె: పుత్తడిటొోమ్మా మా పెళ్ళి పడుచు పున్నమిరమ్మా మా పెళిపడుచు ఆ బొమ్మకున్న ఆభరణం ఆందాలకందని మంచిగుణం ఆతడ మహరాజు కాడు పా పెళ్ళికొడుకు

మనసైనవాడు చూ పెళ్ళికొడుకు మావాడీకున్న వింతగుణం-తన

మాట తప్పుని మంచితనం. ॥పు త్తడి

చరణం ;

గళముశలేవు ఏ ఘుత్యాలసరాలు

ఉన్నవిలే హరినామస్వరాలు

కఠమునతేవు ఏ బంగారు కడియాలు ఉన్నవిలే శివపూజాకుసుమాలు

మదిలో లేవు సంపదలమీది ఆళలు

ఉన్నవితే పతిసేవాకాంక్షలు

ఆ బొమ్మకున్న ఆభరణం

అందాలకందని మంచిగుణం,. ॥పు త్తడి॥

చరణం :

పెళ్ళిళ్ళకు మధుమాసం చైతమాసం

వచ్చే చైత్రమాసం

పెళ్ళికొడుకు ఊ అంటే మాకు సంతోషం-

మఠీమరీ సంతోషం

680

రాచిలుకల రప్పించు

మామిడి తోరణాలు కట్టించు

కోయిలలను పిలిపించు

మంగళవాద్యాలను తెప్పించు

ఆకాశమంత పందిరివేసీ

భూరోకమంత పీటదేసి

'పెళికొడుకును- పెళ్లిపడుచును

పీటలమీద కూర్చోబెట్టి

్రీదేవి భూదేఏ థ్రీవాజి భ్రీగౌరి

అందరూ చల్లగాఎఅవ్షతలు చల్లగా

కళ్యాణం జరిపించాలి-ఆ వై భోగం తింకించాలి ఇపు త్తడి॥ లలల తనక లతనతతతతతతడాలునాడా నవా.

ఓ సీత కథ తే |

76 పర్లివి ? అతడు : మల్లెపూలు జగలోచుట్టీ-ఉల్లి పూల చీరకట్టి కళ్ళనిండా సిగ్గలుదాచిన- పెళ్ళిపడుచు ఎవ్వరో ఆమె: అంకెవ్వరో మల్లెపూల మమతలు చూపీ-ఉల్లిపూల ఊహయఎి రే పిల్వమనసుకు అల్లరిచేసెను- పెళ్ళికొడుకు ఎందుకో ళా వు చరణం ; అతడు ; ఇంకెందుకో

తననవ్వులు నా ముంగిట రంగవల్లులె తననడకలు అడుగడుగున పాలవెల్లురై తానే ఒక సిరియై-తరగని పెన్నిధియై పచ్చగ నా (బతుకున వెలసే.పసిడిబొమ్మ ఎవ్వరో

చరణం

ఆమె: తన దీవన నా పాలిట పసుపుకుంకుమై తన భావన అణువణువున (_ప్రాణదీపమై తానే నా జగమై-తనలోశే సగమై యుగయుగాలు తరియించాలని చిగురు కలలు ఎందుకో. నిండు" దంపతులు మ!

గణా పల్లవి ; గు ఏిజబిచాటున సాగసు-దాచుకుందామంటే గడసరి అలవచ్చీ-ఒడలంతా తడిమింది అమ్మమ్మమ్మమ్మో చక్కి-రిగింత ఏైుపోవారా నేసం వోరిణలి వ ఆ మబ్బు అదోలా చూసింది నన్ను ఈ కోన నాపైన వేసింది కన్ను ఆ మబ్బూ-ఈ కోనా-కసిబూనె నాపైగ ఇలాగే శేపంటే వమౌకో ఇక పైం నీటి | చరణం : నా నీడ నన్నే చూసింది-చూసి నడుమేదే నీకంి అడిగింది నావయసు లోలో వవింంది- నవ్వి సీ జంటా ఎవరని అడిగింది ఏమని పలుకశు-- ఎవరికి తెలుపకు ఎగసిపడే మనసుకే ఆ సంగతి రతెలుసుఏు. ॥నీటీ ననా నిండు దంపతులు 8లి

78 చల్లవి ? ఆతడు: (యేమపక్షులం మనం !' ఎవ= రేమన్నా ఇక వినం మా=బాబు చెప్పినాబహ్మ చెప్పినా ససేమిరా వినం-విశం చరణం : అతడు : గాలి అందుకుందామా 1 మేఘాలు పిండురుందామా ఆమె: చుక్కలెక్కి చూదామా ! తై పెక్కి సోలిపోదామా ఇద్దరు : జోడుగూడుకొని ! నీలినింగిలో గూడు కట్టుకుందామా -హోయ్‌ పేమ చరణం : అతడు : (పేమ పండినదె భామా! ఈ స్పీడు వదిలి పోదామా ఆమె; ఒక్కసారి ద మామ! స్ఫుట్నిష్క తోలి చూదామా ఇద్దరు ; చందమామలో-విందు చేసుకొని తందనాలు ఆడేమా-హోయ (మేమ చరణం ; ఆమె: అలల నడీచి పోదామా! ఈ- జలధి కొలచి చూదామా అతడు ; పరవశించి పోదామా | పాతాళగంగ చూదామా ఇద్దరు : ఇసుక తిన్నెలో మిసిమిసివలపుతో పసిడిమేడ కడదామా-వోయ్‌ ॥ పేమ! వతు ఆడపడుచు ర్న

70 పల్దివి ; పతి పుట్టినరోజు పండుగకాదు పపతిరేయి వెన్నెల రాదు వలచినవాడే క లిసిననాడే వనితకు పండుగరోజు ఆదే అసర్తైన పుట్టినరోజు. చరణం : చెల కప్పుల తేఖలు చదువుకొని ఈ'లివంపుల బాసలు తెలుసుకొని వలచిశవాడే పిలచిననాడే "పెదవులు చిందును మధురిమలు మదిలో ,మోగును సరిగమలు ॥పతి॥ చరణం : ఒకరేయి మురిపెం చాందసీ ఒకనాదెతో ఆది తీరదనీ వలచినవాడే-ఎరిగిననాడే తరగక నిలుచును అనురాగం కలలో పండును కలకాలం. జ(పతి॥ లలతతతతతలతననతూరావతననానారావాడానా కిభాడి బుల్లో డు ర్‌

గః ప్రైక్తీ ; ఆరడు : మేలుకో కవిరాజ. మేలుకోశయ్మా | పలవి ; ధు తతడు ఏ మేలుకో కవిరాజ ! మేలుకోవయ్యా ! మేలఎకొని పద కవిత లేలుకోవయ్యా పలకుపలకున జీచరళలు పులకించగా పచముపదమున భావనదములు రహించగా పోరణం ; ఫ్పృంగార రస ర్ఫురీరంగత్త రంగ రఎమయులపై సి గుడుల /జ్జాల ధ్వనించగా అష్టవిధ నాయికల-అసనురాగ చం దికల మ సీరుల నీ వాణిలో సురఖతించగా గలము _ందుకోవయాు-కా్సరన గింగలెం వౌంగించవయ్యా వలవి ; వ ఆమె: ఎంతో చక్కతి వన్నెకాడే-నా పైన ఎంతో మక్కువ ఎన్నవాడే చరణ: : నా కురురూ రానే దువ్వెనే-చెంగల్ర వెరులూ తానే ముడుచుశే నా చిక్కి ౬ కస్తూరిముకరికలు తీర్చునే నా పుక్కిట కప్పురపువిడియమ్ము కూర్చునే నం

సాకి : అతడు : తశ పతిని చేల చేరసున ముడుచుకున్న-ఆ

ఆతివయే స్వాధీశపతిక

పల్లవి :

ఆవె * ఎంత టక్కరివాడు నా వాడే

ఎంతకు చెంతకు రానే రాడే

చరణం వెన్నెల సెగలాయె విరుతే పొగలాయె అలదిశ గంధము తివిరి ఐపోయె అదను దొరికెనని మదనుడందుకొని పదుశుటమ్ముంకు ఎదను గుమ్మెనై 1ఎంత॥

సాకి;

అతడు : స్వర+లీముఖశి థాజర్జరిత గ్యాత-ఆ

తరుణి విరహోత్క-ంఠిత,

పల్లవి థ్‌ |

ఆమెవి ఎంత ముచ్చటైనవాడేనా (పియుడు ఈ వణమే రాపన్నాడే. ఇదుగో పైఓచెంగు తొందరపడెశే అదుగదుగో పూండాప్పు అుసగుసలిడెనే అతని మెత్తని అడుగుల సడి లేతగాలిలో వినపడి అరెరే నా ఒడలంతా అలజడి అంజడి ఆలజడి ఆఅంజుడె 8ఈ

గ! ఆళడు పడకిల్పు సరిచేసి పతికొరకు వేచేటి పడతి వానక సజ్ఞిక * చరణ... ? గున్నమావి గుబురింట కలుసుకొ మృన్న చెలుడు తనజంట లేడని కొసరి కొసరి కని కిసరి విసరికొని రుసుము మాలికలు పిసిరివేసి చని శోకదిగ్ధయె కోపదగ్ధ యె దింవింలాడే విముగ్ధ విఘవంచిత వి(ప్రంభ్ధి=వ్మిపలబ్ధ పల్లవి వ్‌ ఆయ: ఎంత వింత వగూడే నా మగడు ఎంత కైన తగికవాడే హొంతకాడే వదణ? : చటుచేరంకు తెగ మరిగనాడ్లే సిస్ధు ఎగ్గూ దిగ (త్రావినాడే చెవికినా కదలడే గెంటినా వదలడే ॥ఉఎంత॥ ఆయ్మో ఏమి చేసిలిక్మూ-విభుని వీల దూరితిసమ్మా. సాకి : ఆతడు :; మొదట కలహించి పివప వింపించి తుదకు తపీయించు ఆ నెలత కలహాంతరిత-కలహాంతరిత 89

పల్లవి : ల ఆమె : ఎంత తెంపరికాడవురా-నీవు ఎన్ని నేర్చినాడవురా చరణం : ఎక గ్రాడివి-అవి ఎవ్వరివి 1 చక్కెర తీయని చిక్కని మోవిని నొక్కులు ఎక్కడివి ? పలు నొక్కులు ఎక్కడివి గ్‌ 1ఎంత॥ చరణం : చేతులకు-నును చెంపలకు-ఆ పూతలు ఎవరివి ! గంధం పూతలు ఎవ్వరివ ? బౌరా ఈ చిన్నెలతో ఉడికింపకు పోవోరా ఆ జంపుల మారి కొంపకు | సాకి; అతడు :; అఆశకాంతను మరగి అరుగుదెంచిక మగ నదలెంచు ఆ ముదిర ఖండిత-ఖండిత. పల్లవిః న్‌! ఎఎత చల్లనివాడే నా రేడుఎఆఅత డింటలీని గడియతలే యుగములతెడు | వ్‌

చరణం :; ఓ మెరుప్పులారా ! మిడిసిపడేరా ఒ మబ్బులారా | ఉరిమిపడేరా నారాజు సంచిట నేనున్న మీదట సరు చెదిరి పోవాళఠే ఏకు ఎరవూూాకే కఎంతి॥ సొక్రి; అడు... _పవాసమున (పియడుండ* స్పవాసముం కబపిమ్మ వొగింవొవు నాయిర వోషెతళ రకం చరణ : ఆడుగులోక తక అడుగిడి తడబడి అంత అలికిడికి ఎలికిచలివపడి ఎెసయి తిఐకించి ముని సపరించి చుంనిరు ముంబరుల కొసలఎ తెంగెంచి విరి వెన్నెలలో సిరి వెన్నెలయై పెచచీకటిలో ముషుపికటిదై అచ్చ పెమనినై అన్వేషించే శ నాయిక అవాతర. చతు మహిశకవి వ్మేతయ్య 00

లాం (ఈ డా

గ్‌ా

రై పల్లవి: ళు

పగలే వెన్నెల-జగమే ఊయెల

కదలే ఊహలకే కన్నులుంటే. చరణం ;

నింగిలోన చందమామ-తొంగిచూచె

నీటిరోన కలువభామ--పొంగిపూచె

ఈ యమరాగమే జీవనరాగ మై

ఎదలో లేనెజల్లు కురిసివోదా ॥పగలే॥ చరణం :

కడరి పిలువ కన్నెవాసు-పతుగుదీసె

మురంపాట విశ్వ గాస-వరమనూపె

ఈ యసబంథకే మధుకాశందయమై

ఇలపై నందనాలు నిలిపిపోదా. పగలిీ చరణం :

నీరిముబ్వునీడ లేచి.నెమలి ఆడె

పూలబుకువు సెగ చాచి-పిక ముపాడె

పం సే కంగౌంరు బకుణ యోయగా

_బతుచే పుష్నమిా-దిరిసివోదా. పోతే

పూజణాఫలమఘు ఫై

8వ పల్లవ ళా ఇిన్నలేని అందమేదో -నిదురలేచెనెందుకో *దుర ఆచెనెందుకో ఆలయరాని రాగమేదో-తగనాగె శెందుకో తిళవాగె నెంచుకో చరణం : పూచిన పతి తరువాక వధువు పువుపువ్వున పొంగెను మధువు ఇన్నీ ళోభల్న్నో ఎచట దాగెనో నిన్నలేనిః “చంణం: ఆలిషరుసఎ నవ్వులు కాగా 'సెంయేరులు కులుకుచురాగా కనిపించని వీఐలేవో కదిలి మోగెనే, 1నిన్నలేనిః చరణం : పసికియంచు పైటజార పయనించే మేఘబాల అరుణకాంతి సోకగానే పరవశించెనే, *నిన్నలేని॥ న పూజాఫలము వం!

8కి పల్లవి : చా అతడు : కృష్ణవేణీ-కృష్ణవేణీ కృష్ణవేజీ-కృష్ణవేజీ. ఆమె : కృష్ణవేణీ-తెలుగింటి విరిలోణి అతదు ; కృష్ణవేణీ-రాయింటి ఆఅలిచేణీ. చరణం: : జఆమె ; థ్రీగరరోయల-సాగే జాడల విద్యుల్లతలు కోటి-వికసింపశే సేపు ఆతడు : లావజ్తులతపవై నను చేకుచేళ శతకోటి చం[దికల- వెలిగించు కృష్ణవేణి. కృష్ణః చరణం : ఆమె: గొ రుళగిరి-కౌగిట ఆగి లీళ్ళచు బంగారుచేలుగా సూర్చపు ఆంధావనికే ఆనవృపూర్తవై కరువులు బా పేవు-_బడుకులు నిరిపేవు చరణం : | నా జీవనదిపై -ఎదలోన ఒదిగే పచ్చని వలవులు=పండించు కృష్ణవేణి 1 కృష్ణు॥ చరణం : ఆమె ; అమరావతి గుడి-అడుగుల నడయాడి రాళ్ళను ఆందాల-రమణులుగ తీర్చేవు- న!

ఆతడు: ఏ శిల్ప రమణులు-ఏ దివ్యలలనలు నోచని అందాలు-దాచిన కృష్ణవేణి. 1కుష ణ రణ

ఆమె: అభిసారికవై -హంసల దీవిలో

సాగర హృదయాన-సంగమించేవు.

అతడు: నా మేని సగమై-నా ప్రాం సుధవైై నిఖిలము నీవె -నిలచిన కృష్ణవేణి. కష కా | ౨౪ న.

కృ ష్ష వేణి కళ్‌

84 పల్లవి : ఎగిరే గువ్వు ఏమంది? విసిరే గాలి ఏమంది ఏ _పక్సితిలోన స్వేచ్చకన్న మిన్నలేనేలేదంది. చరణం : పూలకెందుకు కలిగెనే ఈ ఘుమఘుమలు=- *%9 మధురిమలు తీగంన్నడు నేర్చెనే ఈ అల్లికలు-ఈ అమరికలు 'స్వేచ్చకోరే మవసువుంటే పొందరంిది యేముంది ! ఎగ్‌ చే॥ చరణం : కోకింన్నడు చేర్చెనే ం ఈ సరిగ మలు-సరా గళములు నెమలికెవ్వరు నేర్పిరే ఈ లయగతులు-ఈ సంరజతులు స్వేచ్యకోరే మసకువుంటి నేర్వుతేనిది యేమయుంది. ॥ఎగిరే ! చరణ3 : శిరసువంచక నిలువనా గుడిగోపుర మె-గిరిశిఖరమునై అవధులన్నీ దాటనా (పభంజన మై-జలపాతమునై. 'స్వేచ్చకోరే మనసు నాది ఇంక నాకెదురేముంది. జఎగి రే॥ మంచిరోజులొచ్చాయి కక

8ిత్‌ పల్లవి: ముద్దబంతిపువ్వు-ఓయ్‌ భామల్లారా |! ముసుగులేని నవ్వు-ఓయ్‌ భామల్లారా ! ముష్ట రేనిది-ఓయ్‌ భామల్లారా ! కోకు లేనిది... నాజూకు లేనిది. చరణం " పచ్చని పెరడమ్మ కడుపార కనృది చల్లని గొబ్బెమ్మ సిగలోన ఉన్నది [పతి తెలుగింటికి సిరులను పంచేది. పతీ సం[క్రాంతిశోభను పెంచేది *ముద్ద। చర? పసుపు పూయకనే పూసి కట్టుండు పసిడిలో జలకాలాడినట్టుండు ముత్తెదువులా ముంిట నిలచుండు ఉన్నంతక్రాలం ఊరంత తానుండు కగు. జడి వానలకు జగిసిపోనిది మండు టెండలకు మాడీపోనిది తుంటరి గాలికి రాలిపోనిది తుంచినా ఆల్దాడిపోనిది తొందరపడి ఆది వాడిపోనివి, ॥ముద్దఃి తు అపు క ముద్దబంతిపువ్న్వు

86 పల్లవి * శ్వా తొలికోడి కూసింది-తెలతెల వారింది వెలుగులలో జగమంతా- జలకాలాడీందీ చరణం దూరాల ఆఅకాళ కీరాల బంగారు హారాలు వేసెను కిరణాలు ఈ వేళ విరిసే భావాం మెంశే శ్రీ వెంక టేశును చరణాటు. న. అఆనురాగవల్లి ఆ తీగతల్సి - లు ళా అలరారె తన పూలపాపలతో తొలిచూరువేగ- తల పూపీరాగా పులకించె గోమాత చేపుఎతో. ॥తొలి॥ తిక్క శంకరయ్య ర

8 పల్లవి : ళా ఆమె: కొండ పెన... వెండివాన... అతడు :; అది గుండెల్లో కొ త్త్రవలపు కురిపించాలి ఆమెః ఆ కొత్తపలపు కోరికలను పండించాలి. చరణం : అతడు $ మబ్బులు వస్తూ హోతుంటాయి నిలిచె దొకపే - నీలాకాశం ఆమెః కలతలు వస్తూ పోతుంటామి మిగిలే దొకటే = వలచే హృదయం అతడ. : కన్నీళ్ళలో-కఎకల నవ్వీ కలహాలలో - చెలిమిని షెంచీ ఇద్దరు : కలలాగా (బతుకంతా జీవింబాలి *కోండః చరణం : ఆమె: నిప్పులు చెరిగే వేసవితోనే తేవెలు కురిసే-వానొస్తుంది అతడు : ఆకులురాల్చే కాంంతోనే చిగురులు తొడిగే-గడియొస్తుంది ఆమె: అనురాగమే తీయని వరమై ఆనందమే తరగని సిరియై ఇద్దరు : కలకాలం కాపురం సాగించాలి ఉకొండణ ఇంటిదొంగలు 908

806

పల్లవి ;

పూలోయయ్మ-మల్లె

పూలోయమ్మ-గులావీ

పూలోయమ్మ

షి బాల జడలోన

పూలే అందాలు. చరణం :

తొలిపొద్దు తెలిమంచులో

తడిసిన పూలు

చిగురాకు నుచుచేళ్ళతో

చిదిమిన పూలు

తొణండని వంపుల

దూతలు ఈపూలు పూలో! చరణం :

ఏకొంబ కపషసెగలా

ఎరగని పూలు

తశతల్లి ఒడినెన్నడూ

దాటని పూలు

మాలలు తెలిసి

మనసులు ఈపూలు ఇపహూలోః చరణం :

పసిపాప చిరుళశవ్వులా

విరిసే పూలు

పడుచుపిల్ల తొలిసిస్టలా

మెరిసే పూలు

దేవుని పదముల

దివ్వెలు యీ పూలు పూలో నతన నా

ఐంగారుమననులు 09

వ్ల పల్లవి : న! ఆమె; ఉదయ కిరణాలలోనానా హృదయాన కదలాడి నవరాగవీణ చరణం : పనసరాకులపై కురిసే వెలుగులు కొసతీవెలపై విరిసే వెలుగులు ఆలయ శిఖరాల అంచుల మెరిసీ నాలో పొంగారు బంగారు వెలుగులు ॥ఉదయః చరణం : జగమే కమలమై వికసీంచినది మనసే భషమరమై రవించినది ఆ భగవానుని ఆరని కలలే అణువూ అణువున పులకించినవి *ఇఉదయ॥ కాలా జాలా నా రార ర్త కారా లా కక కకకానా కాలా నాతోరానాలా నారా నారనాాలనమాకాలాాధా్యడాయాధా గాలా డాుమనున ఎం నకు లమనుననానానిునననతభానా నా ననుననాయమాతు పొలమననులు 100 =

థ్‌0 పల్లవి ; ఈ నల్లని రాలలో | ఏ కన్నులు దోగెనో ఈ బండల మాటునా ఏ సుండిలు [మోగెకో చరణం : పాపాలకు తాపాలకు బహుదూరములో కున్నవి ముసులవోత కారడవుల మూలలందు పడియున్నవి 15 నల్లని॥ చరణం. కదలలేవు మెదలలేవు 'పెదవివిప్పి పలుకలేవు ఉలియలికిడి విక్నృంతనే జంజలమని పొంగిపొరలు ॥ఈ నల్లని॥ చరణం , పైన కరినమనిపించును లోన వెన్న కనిపించును జీవమున్న మనిషికచ్న శలతే నయమనిపించును ॥ ఈ నల్చిని॥ లలలలలలలతతతతతతతచాలలానతతతవనవతతనావావాాాణు అసురశిల్చి జర్య=న 101

|! సెక్సి; చెరణకింకిణులు ఘల్లుఘల్లుమన కోరకంకణములు గలగలలాడగ అడుగులందు కలహంసలాడగ నడుములో తిరంగమ్ములూగగా వినిల చభరవిలానబంధుళ తనూంతిక చంచలించిపోగా పల్ణవి ?

ఆడవే మయూతి ! కటన

మాడవే మయూరీ !

ని రులుకును గని=నా పలుకు విరియ

• వసటనను గని=శవ కవిత వెలయగా

చర.- ;

ఆవ యమునాసుందరతీఠము

ఆతి రమశీయబ్బృందావనము

ఆచి విరిసిన పున్నమివెన్నెం

ఆపె వీచిన తెమ్మెైరఊయల

అవి చల్లని సైకతవేదిక

అట సాగను విరహిణి రాధిక

ఆడి రాధమననులో మాధవుడూదన రసమయ మురశీగితిక.

ఆగవే మయూరి ! నటన

మాడవే మయూరీ !

నా పలుకుల కెశయగు కులుకుచూవి

నా కవితకు సరియగు నటనచూపి-ఇక

ఆడవే మయూరీ ! నటన

మాడచే నుయూతరీ !

103

1 శ్ర ఖ్‌ ఏరి స వ టగ్‌

చరణ : ఫాలనేత సంపభవత్‌ జ్వాలలు పసవళరుని దహియింపగా పతినికోలుపడి రతీదేవి-దుః ఖతమతియై రోదించగా పామగిరీం(దశ+ఖరా గతాండవత్‌ _పమథగణము కఎపించగా _పమథనాథక రపంక జవాంకృత డమరుధ్వని వినిపించగా (పళయకాంసంకలితభయంకర _ జంధరార్భటుల-చలితది క్తటుల చకిత దిక్కరుల-వికృత ఘీంక్కతుల సహ్మస ఫణసంజనిత పూత్కుతుల కనులలోన-కనుబొమలలోన అధరమ్ములోన-వది నమ్ములో గళసీమలోన-క టిసీమలోన కరయుగములోన-పదయుగములోన నీ తనువులోని అణువణువులోన- అనంత విధముల అభినయించి-ఇక ఆడ వే-ఆడవ=-ఆడవే, త లతలతతతతతతలతతతతనతతతనాకలా లా చెల్లెలికాపురం 1098

92 పల్లపి : ౮ శివరంజనీ |! నవరాగిణీ |! వినినంతనే=నా తనువులోని అబువణువు కరిగించే ఆమ్మృతవాహినీ. చర_-_ వి రాగాల సిగళోన సిరిమల్లివి సంగీతగగనాన జాబిల్లఎ స్వరనురర్భురీతరంగా నవి సరస హృదయవీణా వాణివి. జఫవరంజనీక చరణం : ఆ కచులు పండువెన్నెలగనులు ఆ కురులు ఇంద్రనిలాల వనులు ఆ వడశం అరుశణోదంపకమంం ఆ అధరం సుమధరురమధుకలశం *?వరంజనీ॥ చరణం : జనకుని కొలువున అల్లనసాగే జగన్మోహినీ శావక్రి | 104ీ

వేణుధరుని రథమారోహించిన విదుషీమణి రుక్మిణీ ! రాశీక్సృత నవరసమయ జీవన రాగచందికా 1 లలితలావణ్య భయద సౌందర్య కలితచండికా ! రావేరావే నా శివరంజనీ మనోలంజనీ ! రంజన్‌. నా రంజసీ! సీవేవె నాలో పలికే నాదానివి సీవే నాదానివి నాదా?వి నాదొనివనేవే నాదానివి లలనా డా తూర్పు=పడమర శ్ర

ఖం పళ్లవి ం నా 'పేరు సెంయేరు నన్నెవ్వురాపలరు తడియారని వఎపులతో తరలి పొరలి ఈరిగేరు చరణం : ఎంతటి *లకైనా గిలిగింతలు సళిపేరు ఎంతటి ముసినై నా నా చెంతకు లాగేసు నాతవు నిలుపదొక చోట నామనసు చూపినదే వాట ఇనా పేరుకి చరణం |; నా గలగల వడకలతో- పతి కలపని వారెవరు నా కలకల నవ్వులతో-మది కరగని వారెవరు ? నా పైన మరులు గొనువారు ఆ పైన తిరిగి పోలేరు. ఇనా పేరు॥ వతనవ్తూవతచనయలల ఎ చననయాలవలలానానానావానానా. అనుబంధాలు 106

క్‌! పళ్లివి: మశసైన నా స్వామి రాడేలనే.నా మవిలోని నెలరాజు లేడేంనే చరణం: జిలిబిలి నవ్వులు- చిలికినవాడే వలపే తానై-పిలిచిన వాడే చంచ కిళోరుడే-నా వగకాడే వేణుగానరురిలోన ముంచెనే నీఠాంత లతొంతవస:ంత వేళల మరులు గొలిపినాడే మరచినాడే-చరికిరాడే-ముగువరో. ఇమనసైన॥ చరణం : ఆల్లరిగాలి=చల్డగవీచె సిగలో పూలే-ఎగవులుదాచె విరివలుకాడే-తరుణము వచె పొంచిపొంచి పుంకించి మించి లిరబీరాన వరాలశరాలు దూసె కలంబరువు పెరి” నిదుర తరి7-రేయి కరిగ=చెలియరో. ఇమవసైన॥ లను బంగారు సం౭ళ్ళు కే0?

“లిన పల్లవి ఫి ఎప్పటివలె కాదురా ! స్వామీ ' ఎప్పటివతె కాదురా ! ఈ ముద్దు మరిపెము వీ పొద్దు ఎరుగవులేరా ! ఏప్పటివం కాదురా-నా స్వామీ ! ఎప్పటేపెళ కాదురా చరణం పున్నమి కళలన్ని-మోమున ముడిబీ అమృత పూధరులు-అధరా శ దొచీ సిర్నరేన రమబీయరూపనడ నీత కాంతితో వున్నాషరా అఖశయం శాదిరా !' అకుథదం నీదిరా! కులుకుకులుకురో పలుకుపలుకులో లలితరాగములు చిలుకరింతురా ॥ఎప్పటి చరణ వదుకు చూప్పుతో-మదనుని కవ్వించి చీరు కగవులతో-వగలను రగిలించి ఆఅందలేని ఆనందలోక నవ శందనాల తేలించేనురా లాలనం నాదిరా ! పొఅనం ఏదిరా ! వసంతవేళం ర సైకలీలల నిశాంతముం పరవశంచేమురా (ఎప్పటి! అననాయానామనానాయుతనాు ననన ధారనా నూ దాయతననకొనాయాయలానోనులడుమనాయుుతలచులచుల చ ననయానావవతనుులు..శూానానాయానానానయారా నాయానా శనానానానానుయలనానానాసాలనో. అభిమాసపంతులు 1068

06 పల్లవి : పూజకు వేళాయెరా రంగ పూజకు వేళాయెరా ఇన్నాష్టగ నేనెటుల వేచితినా ఇన్ని వేలు ఎంతెంత వేగితిరా పిలుపునువి ౨-విచ్చేసితివని, నా వలపుఎన్ని-' కౌరకె దాచితిని ఎవరూ పొంద ఏకాంత సేవలో ఈవేళ తమిదీరగా నిన్నె అఎీరీంచు. చరణం న్య నీలిసిలి చుంగురొ”: ఇం దనీలాం మంజరులు ఈ వికసితసితన యచాలు శతదళకోమలకములాలు అరుణారుణమీ ధరము తరుణ మందార పల్లవము ఎదలో పొంగిన ఈ రమణీయ పయోధరాలు పాలకడలిలో ఉదయించు సుధాకలశాలు ఎంత సుందరము శిల్పబంధురము ఈ జఘనమండలము సృష్టినంతటిని దాచుకున్న ప బథివీమండ అము. పూజకు" 109

అతడు : ఓ అభినవసౌందర్యరాశి ! ఓ అపూర్వుచాతుర్యమూర్రీ ! సీ కటాశముల లాలనమ్ములో- సి మధురాధరచుంబనమ్ములో- మధురిమలెన్నో పొదుగుకున్న నీ స్త్వన్గసుధల ఆస్వాదనమ్ములో- అ పమేయదివ్యాశందాలను అందించే నీ చల్లని ఒడిలో- వోయిగా నిదురించే- హెపగా నీ కడుపున జన్మించే భాగ్యమేలేదాయె తల్టీ! తల్లీ ! తల్లీ ! దువ్వుకున్న ఆ నీలిముంగురులె దూదిపింజలై పోవృములే- కప్వ్పుతున్న ఆ కింటివెలుగులే దివ్యెలపోలిక ఆరుపకేఎ వన్నెలొలుకు ఆ చిసరుపెడవులే వాడి వత్తత్రై పోవుసురి పాలుపొంగు ఆ కలశాతే తోలుతిత్తులై పోవునురే నడుము వంగగా -నీ ఒడలు [కుంగగా-- నడుపలేని = నీ ఐడుగు జీవితము వడపడ వణకునులే ఆళలు కేపే సుందరదేహము అస్థిపంజర మౌనులే 1!!! ళ కతుకారాం ల! 110

ఖ్‌ పల్లవి : జోవోరు ! శిభిపింఛదూళీ | ఇదె జోహారు! రసరమ్యగుణశాలి ! వనమాలి ! చరణం : కలికి చూపులతోనె - చెలులరు కరగించి కరకు చూపులతోనె-అరులను జడిపించి నయగార మొకకంట-జయవీఠ మొకక ంట చిలకరించి-చెలువుమించి నిలిచిన థ్రీకరా ! నరవరా'! సిరిదొరా !! ఇజటోహారుః చరణం : సీ నాదలహరిలో=నిదురించు భువనాఎం నీ శాట్యకేశిలో-ని కదించు గగనాలు నిగమాలకే నీవు-సిగబంతివై నావు యుగయుగాల దివ్యలీం నెరపిన అవతారమూర్తి ' ఘకసారకి ట్రీ 1 ఇజజోవోరు॥ చరణం; చకితచకితహరిబే క్షణాపదన చందకాంతురివిగో చలితలలితరమణీ చేలాంచల చామరమ్ము లిఏగో ' రుళంర్షుశితసుర లంనానూపుర కలవరమ్ములివిగో ! మధు కరరవమ్ములివిగో 1 మం గళరవమ్ములివిగో దిగంతముల అకంతముగ గుబా9ంచు సుందర ందనసుమమ్ములివిగో ! ఇజో హారు* ల తతత (శ్రీకృష్ణ విజయము శ్రే ్షే1

06

పల్లవి ఫి ఎవ్వడు నిను మించువాడు ? ఈరేడులోకాల ఎందైన కనరాడు.

చరణం : మదనుడవని అందునా-వాడు మాడిపోయిన వన్నెకాడు-చూడరూప మైనా లేనివాడు ఇం్యదుడ వని యందునా-వాడు ఒడలెల్ట పౌడలున్నవాడు-ఓ కొడుకన్న హడలున్నవాడు ధళశనలివని యందునా-వాడు _ నినుకొలిచే బానిసీడు-ఏ ముంగిట పడియున్నవాడు నరసురకిన్నరగరుడులలో -నీ సరితూసరేడు మచ్చునక్రైన లేడు ॥1ఎవ్వడు।

చగణం : కాసచూటకే చాలురా-అది రుసుమాం'సలకు జ్బాలరా మిసిమి సవ్వ చాలురా-అది రసవాహిఘుల గోలరా నుసుువల తెళలించు-మగసిరి నీదేరా వగలను 6 గిలించు-సౌగసులు నీవేరా అసమానరమ్యరసికావతంస ! అసురవంశసరసిరాజహంస |!

చోర లం నిజభుజ కంపిత రజతాచలా _గశేఖరా ! సుఠఖీకరా ' అసదృసవి కమచకచ్చ్భక్రిత విషకంధరా. దళకందగా రాజ్యరమాభాగ్యర మావిజయర మారమణా ! ఆస్త9ళస )గదాఖడ్గ స్కుపయోగ నిపుణా ! అనంతమూర్తి ! దిగంత క్రిర్తి విజయా. సదయా! అజరా! అఆమరా ! ॥ఎవ్వడు॥

సంపూర్ణ రామాయణం !15

ఏ0 పర్లివి వి నీడ కనానైతికా! స్వామీ! నీజాడ కననైతిరా ! దోర వఏెన్నెలలారె తూరుపు జెలవారెం చరణం : చేతిలో చెయి వేసి-చిరునప్వులుదూసి వేసినబాసలు వమాయెకా సీకోనమెై వేచి జామాయెరా జేలపైన ఏల ఇంతబిగువురా పూలపైన రాలవాన తగదురా జనీజాడ్‌ చరణం : వెన్నెల వాకేమో-చేడిగ తోచెకురా తెమ్మెర బరువై వీచెకురా మదనుడు ఇదె మంచి=అదనని గడునించి మదిలో మంటలు కురిసెశురా ఈ జొధ ఏలాగు 'సెచేశురా బేంపైన ఏలయి౨త బిగువుకా పూలపైన రాంలవాన తగదురా ॥నీజాడ॥ "పెంపుడు ఠథతూతురు కేపతీ

100 సాకి : ఇన్నాళ్ళులేని వేగిరపాటు ఇపుడేలకా ' ఏలిశదొరా 1 పన్నీటపాదాలు కడిగేనురా, పల్లవి వ ముసినవ్వు వెల్లులోన కొసచూపు నీడలోన చెమరింపు సైప3ని చినదానరా చరణం ;: క'పపావ మేడలోన నికు దాచుకొళ్ళదాన వగకాడ నీకే-నా వయనమ్ముకొన్న దాన ఏ త్తోడు లేనిశాడు నిదుర రాదురా పాన్పుపై మళ్లెలన్నీ పల్లేరు లాయెరా ॥ముసీ | చరణం ; ః కలలోన నిక్ను చూచి అలవోలె పెకిలేచి కౌగింట చేరగానే కరిగిపోయావురా ఈ నంగనాచితశము ఇక సాగటోదురా అందాల వాలుజడతో బంధించి వేతురా జముసి॥ ననన నన పదండిముందుకు క]ేక్త

క్షే01

పర్లివి ;

కన్నియనుడికించ తగునా! [భమకా!

అన్నెషు పున్నెము ఎరుగని-కలువల

కన్నియకుడికించ తగునా |! చరణం :

తీవియజఒడిలో ఒదిగినడి

చేనెలు ఎదలో సొదిగినది

రేకులు విరిసీవిరియనిడి

ఏ కన్ను సైగల బాన తెరుగంలి ॥కన్నియః చరణం ;

గాలి సోకగా-కలవర పడురా

అలలు కదలగా--చెలిపులికి పడురా

అల చందమామకు-తిలంకించగానే

నిలువెల్ల తొలిసిగ్గు గిలిగింత లిడురా *కన్నియ॥ “కణం

మశసార పిరిచే పిలుపే పిలుపు

మనువులు కలిసే వలపే వలపు

వలపులేని పరువపుసయ్యాటలు

సెలయేటికెరటాల కఒరుగులమూటల.. 1కన్నియః॥।

మాతృదేవత _క15్‌

10

పల్లవి 2

సరిలేరు నీకెవరు-నరపాలసుధాకర !

సరిలేరు నీకెవ్వరు

సురవై భవాన-భా

సురకీర్తి లోన

సరిలేరునీకెవ్వరు-రతిరాజనుందకా !

సరిలేరు నీకెవరు

సిరిలోన గానీ-మగ

సిరిలోన గానీ చరణం ;

(పజలను నీ కంటిపాపలుగాకాచి

పరరాజు లదరంగ-కి రవాలముకు దూసి

శాంతిని వెలయించి-మంచిని వెలగించి

జగతిని లాలించి-పాలించినావు ॥సరిః॥ చరణం :

వమరుడే తొందరచేవ-విరిటోం- ఎప గూడి

షధువే పొంగులు వార-మంసార తూూడి

ఇవ్వులు చిలికించి-షువంలు పలికించి.

యవ్వనవీణలు-క వ్వించినావు. ॥సరి చరణం :

రాజభోజ ' రవితేజ 1 దానజితవల్పభూజ ' జోహార్‌ !

సీటగుల్కి సుమకోటి తేనెలానేటి తేటి &! జోహార్‌ !

అనమ ప్రభావ జోహార్‌

రసికావతంస 1! జోహార్‌

జోవోర్‌ ! జోహార్‌ ! సరిః యు

కంచుకోట

1116

_ ఇ

| 1 గ్ర

108 పల్లవి ; కృష్టా | ఏ పేమ తలచిచచాలు - మది తో పొం శితిభోటియుము నాతరింగాలు | చరణం : ఎమి ముద? అవ ! వమి రివఎరా! హం విన* వాడాలు వెదింరా || ముచశీవర ! ని న్నకంహమంతో మరణమైన మధరమురా ॥నీ పేరు॥ చరణం : ఎదురుపావంలో తిరిగ దరి _- నీ పదిపఎంవషుంం కంచివ్య్చుకో ఎపవాఒపుపై పవంంచరా -నా వెదగిన కెషెల పుంకించరా నీ పేరు! చరణం : వ్లోహ్హైల్రా * కంచబాలా ! చశవమంజులమురశీలోలా 1 దము దుసమరకంపిత మనోఎకుంతలతమాలపలవజాలా | వా గు ఎమి పిలుపు 1! అది యేచి పిఎపు! బ్య ౨చాపికుంజవుం పూలుపూచి శొరవందుచం దికంకేలనౌచి శిరుణాంతర:ఐ”డుల దాగి దాగి చెలిఅందెంందు చెల దేగివేగి నశు తొంచరించెరా ! తొలకరించరా |! వలపుజల్దూ పలకరించెనా || వల్చఎరమణ పిల్లని ఉహు అల్లన ముల్లన పరఒ?ంచె”ా ॥నీ పేరుః వనవనతతనతనావనవనలతతతనతతపవూయాయనయనాలాయాయయయలయనవావావనాయులు వకవీర 1

1064 పల్లవి ; శరణన్నవారిని కరుణించే తిరుమలవాసా ! జగదీళా | శోల్లని నీ చూపే _- చాలుకు స్వామీ ! సురుచిరసుందరదరహాసా |! తిరుమలవాసా ! జగదీకా 1 చరణం : “ అందరు నీ కనుపాపలెకాదా ! ఈ దీనుంపై నీ దయరాదా ఇంవెలుపువై వెలసీనదేవా ఈ యింటి చీకటి తొలగించరావా అరుమలవాసా !' జగదీళా | ॥8రు॥ చరణం : ఏ సిరులూకోరి - నిను కొలువలేదు, ఏ వరములు మేము = ఆశించలేదు రోంతలు కనరాని - రన్నీఠేలేని (బతుకుంటేచాలు = అదేపదివేలు తిళుమంవానా ! జగదీ?ా |! ॥ంరు॥ చత పవితహృదయాలు [18

105 పల్లివి 2 అణువూఆణువున వెలసినదేవా కనువెలుగై మము నడిపించరావా ! చరణం : మనిష్షిని మనిషే కరిచేవేళ వ్వేషం విషమై కురిసేవేళ సెప్రులు మింగి-జమును తెలిపి పల్లని మతం సుథలకుచిలికి అపరఎపులై వెలిగిగమూత్తుల అమృత ఒణం మా కందించరావా 1 అణువుఖ చరణం : జాతికి గహణం పట్టినవేళ మాతృభూమి మొ పిట్టినవేళ సంరాజ సమరం సాగించీ స్వాతం త ఫంముకు నాధించీ భసంచరతులై ౨౧౫౫ మూర్తుల త్కా?ురతి మా కందించర* అణువు చరణం : వ్యాధులు బాధలు ముసీరేచేళ మృత్కువు కోరలు సాచేవేళ 'పండెకు బదులుగ సుండెకుపొదిగి కొనవూఫిరులకు వూపిరిలూది జీవనదాతలై వెలిగశమూర్తుం "సేవాగుణం మా కందించరావా ॥ఆణువు | మానపవుడు-దానవుడు 119

106

పల్లవి £ గానమే (పాణమై మౌనమే ధ్యానమై రాధ ఎన్నాళ్ళుగొవేచెనో మోయలేని ఆ మూగబాధ ఏ రితిగా దాచెనో,

చరణం : వ్‌ చల్లనిగాలి మెయితాకీనా ఏ పిల్లన్మగోవి చెవిసోకినా గోపకిశోరుని గుసగుసనలనుకొని మేసపొంగ తిలకించును-అతడు కానరాక ఎలపించును |!

చరణం; ఎకనిస్మరశలో భువనమెల్ల బృందావనిగా భావించెనో ఎవని చరణసరసీజధూ? - సించూరముగా ధరియించెకో ఆ స్వామి అగుపించగా-తన ఆమిప్పతబుపు చిగురించగా రాభక ములలో వన్నెపూస్ణమలు పూయుకో-ఆ రమబిగుండెలో ఎన్ని యముకలుప్పొంగు కో మాధవుపదముల మల్లికలై _పణమిల్లునో

లలు తల్లీ కూతుళ్లు ఠి య్‌ 190

107 పల్లవి ః! ఆమె: నీ చరణకమలాల సీడయేచాలు ఎందుకోయీ స్వామి ! బృందావనాలు ఆతడు: నీ శయళకమలాల--నే నున్నచాలు ఎందుకే ఒ దెవి ! సపందశవనాలు చరణం : ఆమె 2: నునుమోవిచివురుపై చృన్సు ముఠళిగూ మలచి పలికించరా-మధువులౌలికించరా అతడు : మోవిపై కశరాని-మురళిలో విశరేని రాగాలు పళకింతు శే-మధురాను రాగాలు చిలికింతునే చరణం : ఆమ: నీ _పచయవనిలోడ-నేకున్నచాలు ఎందుకోయీన్వామి . ఎందశవనాలు అతడు: హృదయగగచాన- శసున్నచాలు ఎందుకే టఓదేవి బ్యందావనాలు చరణం : ఆమె వ తులనీదవాలరో-తాంవలపు ఎందించి పూజింతునా స్వామీ ' పులకింతునా అతడు ; పూజలకు గహియించి-పులకింతలందించి లోలోశ రవఃింతునే-ఒ దెవి సీలోక నివసింతునే | క్షే

ఆమె: నీ చరణకమలాల నీడయేచాలు ఎందుకోయీ స్వామి బృందాననాలు అతడు ; నీ శయగకమలాల-నే నున్నచాలు ఎంచుకే ఓ దేవి! కందశపచాలు ఆమె; నీ (పణయవనిలోన-నేషన్నచాలు ఎందుకీయీ న్వామి ! నందన వనాలు. న (శ్రీకృష్ణావతార 0౦ 1౭22

08 పల్లవి వి వందే జననీ 1 వందే సుధావాపానీ 1 వందే కలుషవారిణీ వందే కళ్యాణకారిణీ ! వాణీ. పావు! థఖ్రీవాణీ . పావనీ కలవీణామృదుపాణీ | అలివేణీ ! అజురాణీ ! వాజ్‌ ! పావనీ ! శ్రీవాణీ | పావనీ! చరణ!” : కమలాసనక మనీయహృదయనవ కమలకర్ణికావాసినీ 1 సకలచరాచర నిభిలనవరామర చ్లై తసృకళాదాయినీ || శుభరరకచితారూపి శీ ! ఆవ ్సపకవివాదీపి ల! వాణి! పావం! శ్రీదాణీ హెవనీ! చరణం :

చంద శశీతలముందమందమక రందమధురసంథాషిణీ ! పవుదివ్యసంగీతసాహితీ శయనయగశనసంళేలల |! రాజసతామసథంజ_ | రసమవమూనసరంజ 1 వాణీ ! పావసీ! థ్రీ వాణీ పావనీ!

తారాశశాంకము

1లిలి

103 పల్లవి : &రామా శ్రీరామా! నీ వామమొకటే నిళాంరా ఏ రూపమొకదె సత్యంరా నిలువదు నీలువదు ఈ కాయ:ః-ఇది మరు నిఎిషంలో మటుమాయం చరణం : తనవారెవరో- పెరవారెవరో త షవృరాలితే-తదుపరిఎవరో ఉన్నంతకాలం-ఎంతెంత మోహం 1 ఎన్నడు తరు వి-ఈ వింతదాహం (నీ రామ॥ చరణం ; ఇల్టు మిగలదు-ఇల్దాలు మిగలదు నాదసుకున్నది-పదీ మిగలదు ; చివరకు ద షండి-చేసినపుణుం ఆది చేయగలిగి (బతుకేధక్శం ! ॥నీ నామః॥ః చరణం : క లిమిేములూ-వెలుగుఏడలూ హొరుగాలిలో-ఊగే ఓడలు కడలి దాటిలం-తర గెలుపుకాదు నడుమ మునిగినా-ఓటమి కాదు ॥నీ నామ త ల పల్లెటూరి చిన్నోడు

కే1ే0 సెక్సి : మంచికి మారుసేర్రైన-మనిషిక ఖే రామకథ ! మమతల విలువలు తెలిపే-మధురకథే రామకథ ! పల్లవి ; పాడితే రామయ్యపాటలే పాడాలి వేడితే ఆ అయ్యనే వేడుకోవాలి చరణ) : అన్నలందరు రామన్నలై లే వదినెలందరు సీతమ్మ లైతే తమ్ముళ్లందరు లక్ష్మన్నలైతే జగమే తరియించి పోవు ఒలే-_కం యుగమే [తేతాయుగమౌమలే పాగితే॥ చరణం : పాలకులే రామచం దురై 'సీవకురే ఆంజనేయువై పజల సేవకే అంకిత మైదే అవతరించుషు రాషరాజ్యం అపుడే జాతికి సౌభాగ్యం ॥పాగిరే॥ చరణం కోతులతోనే.కోదండ రాముడు కొండంత లంకనుగెలిచాడు ఉడతాభ క్రి-వూతగ చేకొని కడలికి వార ధికట్టాడు సాధనవుంటే-సాధించ లేనిది తేనే లేదని చాటాడు. జపాడితే॥ టే పల్లెటూరి చిన్నోడు కలర్‌

క్షేశ్షేగ వల్లవి ; మ! మము[బోవమని చెప్పవే ! సీతమ్మ తల్ది | మము,బోవమని చెప్పవే ! వకాంతరామయ్య నీచెంతగా చేరి చల్పంగ నీ ముద్దు య చెల్లించువేళ చరణం : మీరూ ఈ గోదారి-_తీరాన నడిబారు కన్నీప్ణ నప్వూలూ - క లబటోసుకున్నారు ఆ కథను కాస్త గురుతు చేసుకొమ్మ నీ మా కష్టాలు కాస్త చూసి పొమ్మసీ నువ్వయినా చెప్పవమ్మా రామయ్యా _- ఆ అఆయ్యకూ ఇమము॥ చరణం :; మారాజులు మంతులు ఎమి మ్మగగ వచ్చేవారలే మా బోటి దీనులు-మీ కడకు వచ్చేవారలే ఇఆతో అంతా ముడుపు కట్టి అంతటయ్యను మాయచేసి లక్షలో మోక్షమ్ముకోరే గడుసు బిచ్చగాళ ము వట్టి పిచ్చివాళ్ల ము ఆదుకొమ్మని- పైకి చేదుకొమ్మని చెప్పవమ్మా రామయ్యకు-మా అయ్యకు జమము॥ 126

చరణం : పులినిచూస్తే-పుకీ ఎన్నడు బెదరదూ మేక వస్తే-మేక యెన్నడు ఆరవడూ మాయరోగమదేమొకాని మనిపిమనివికి కుదరతు ఎందుకో తెలుసా తల్లీ | ఉన్నది పోతుందన్న బెదురుతో = ఆను కున్నది రాదేమోనన్న అదురుతో కొట్టుకుంటూ తిట్టుకుంటూ కొండకెక్కేవాళ్ళము -మీ ఆండ కో రేవాళ్ళము కరుణించమని చెప్పవే | మాకన్నతల్ళి ! కరుణించమని చెప్పవే | ॥మము॥ అందాలరాముడు వీ?

[1|2 పల్లవి న శ్రీగౌరి భ్రీగౌరియే = శివుని శిరమందు ఏ గం% _ చిందులువేసినా చరణం సతిగా తన మేను చాలించి - పా ర్వతిగా మరుజన్మ ధరియించి పరమేశునకై తపియించి ఆ హరుమేన సగమై పరవశించిన 1అీగౌరః చరణం : నగకనుగా తాను *నియించినా జగదంబయైగది హైమవతి. సురలోఠకమున తాకు పభవించినా తరళాత్మయైనది మందాకిని, చరణం ; ఒదిగి ఒదిగి పతి పదములందు నివసించియుండు గౌరి ఎదిది ఎదిగి పతి సిగమదూకి నటియించుచుండు గంగ. లలితరాగక లితాంతరంగ గౌరి! చలితజీవనతరంగరంగగంగ. ధవళాంశుకీర్తి గౌరి నవఫేనమూర్తి గంగ, కల్పాంత మైన భువనాంత మెన క్షతియెరుగని మృతిఎరుగని నిజమిది కఫ్రీగ్‌ రి॥ నలల వనన లానాని విచితదాంపత్యం 128

113 సాకి : వంచిన మనసే ఆలయం--అది ఒకే దేవునికి నిలయం ఆ గేప్పని అలరించు దారులు రెంగు ఒకద ఆపటరా%లా ఒకటి ఆకాధనం, పల్లవి ? కిర్తర్చడింవపకున్నది నేశర్వడి-ఇలలో ఉన్నవి

• ముదిరో మెదిరే న్వష్య ముది స్తపష్పుంకాదు సకంమిది 1 మాయని జీవితపతమిడి ! చరణం : ఒక హృదయంలో నివసీంచేది ఒకే. పేముకుడు కాదా! అ పేమికుని మనసార చూసే కన్నులు రెండు కాదా! చరణం: శ్రీంవానుని ఎదక్లై నిలిచేది శ్రీలతీ.యే కాదా! అలివేలదుంగ దూకానవున్నా ఆతనీ సతియే కాదా! చరణం ? బతుకుడారిలో నడిచేవారికి గమ్యం ఒకళే కాదా! 1129

పదిలంగా ఆ గమ్యం చేర్చే పాదాలు రెండు కాదా! చరణం ;

కృష్ణుని సేవలో పరవళమొందిన

రుక్మిణి నా ఆదర్శం

అతని ధ్యానమున అన్నీ మరచిన

రాథయె నా ఆదర్శం

రాధయె నా ఆడర్శం. కలెక్టర్‌ జానకి

180

సాకి: రఘుకులతిలకా ! నీ ఆనతి రచియించితి రామాయణ సళ్క్చాతి-ఆ కృతి వరియిఐచిన పతివి నీవే అతులితవై పల్భ"లివి ఏపి! పల్లవి : ళా జ ఫమే రాముమయం-మనసే అనిణీత తారని ఎమవముయం, చరణం : పలంజందచరమవశీయరూపం నిగనమాంచలమందిరమణిదీపం సుందరజాశకీవందివి చరణం సుక మునిశరణం ' భవపళాపహరణం శజగ మే॥ చరణం : ఆ చిరునవే--అమృతపుజల్లు అభింజగమురేలు-ఆ చేతి విల్లు అతని గాశమువ-ఆలరారు కావ్యం అన్ని యుగాలకు-కదాతినవ్యం ఇజిగ మేజి చరణం : ఎవని కమలకమనీయపదము-చూ పించె ఆహల్యకు ముక్తిపదము య!

ఎవని చం,దికామృదులక రము-అం

దించెను శబరికి దివ్యవరము

ఎవని ఏలుబడి-ఇంటికొక్క గుడి నిలిపెనో

ఎవని రాజ్యమే-రామరాజ్యమై వెల సెనో

ఆ రాముడు నా అంతరంగమున నిండగా.

అహము మరచి ఈ-యిహము మరచి

జన్మాంతరబంధషులెల్ల విడిచి

ఆ మహర్జ్యోతిలో లీనముకానా

ఆ మహాాపభునిరో లీనముకానా

ఓ రామా" రఘురామా పైవల్తురామా! కథానాయిక మొల్ల

ల!

మ. స్త న్‌ చె మ న | |

పల్లవి న మల్లియలారా ' మాలికలారా మౌనముగా ఉన్నారా మా కిథయే విన్నారా చరణం : జాబీలిలోనే-జ్వాలలురేగె వన్నెంలో కే-చికటిమూగె పంరగా౨క-పద ములురాక ఎతుకే లానే-బరుబై సాగ &మల్లియ॥ చరణం చెదరిన వీణ-రవ?ంచేనా జివశరాగం-చివురించేనా ప లతలుపోయి-వలపు లుపొంగి మన సే లోలో-పులకించేనా. ॥మల్లియ। "నిర్దోషి కే౭8

శే 16 పల్పివి | చందమామవీణియ పైన తెలివెన్నెలతీగంపైళ కరిగే కంల స్రరాలుగా పాడనా-నే పొడనాం చరణం : మనసుకోన మెరిసేరూపం మౌళంలో కరిగింది 'పెవవిపైన వింసే రాగం హృదయంలో వెలిగింది, మౌకంలోన-గా కంలోన మభథతమచ్షేదో ఉన్నదని పాడనా చరణం ; ఏరెమ్మకు పూచిన సుమమో సిపూజకు నిలిచింది వజన్మం నోముల ఫలమో ఇకవురినీ కలిపింది. ఆరాధశలో _ ఆవేదడళంరో ఆళలపున్నమి ఉన్నదని ॥పాడనా న ననన మహాత్ముడు శేల్రి4

1[/ పల్లవి ఫ్‌ ఆలుమగలు విశిపోయినంతనే అనురాగాలే మారునా ! విడిగా [బతుకులు గడిపినంతనే వివాహబంధం తీరునా ! చరణం. నుదుట బాసికము తీసినంతనే పదముల పారాణి మూఫిళంతనే ఆగ్నినాక్నిగా అంకితమైన ఆంతరంగములు వేరౌనా. 1అలు॥క చరణం మంగళసూ తము కట్టిననాడే మళసుఎ ముకిపడివోలీదా వడడుగులు నడచిననాడే ఇరువురు ఒకర్రై హోలీదా. ॥1ఆలు॥ చరణం : కోవెల తలుపులు మూసినంతనే దైవము దూర మైపోవునా మశసున చీకటి కమ్మినంతనే మమతలవెలుులు మాయునా. జఆఅలు॥ లలనా వాలడం వివాహబంధం 185

క్షేశేత్ర పల్లవి ః ళా ముళళీలోలుడు-మరులను పోంగించి మోముచూపడాయె చేసీక బానలు- రేపిన ఆశలు సీటిరాతలాయె-క “న్నిటిరాతలాయె. చరణం : ఆ యమునానది=ఆ బృందావని అడిగెను కన్నే నీ పియుడేడని ? పుటిలో చెలరేగే సుడిగాలుంతో బదులు పలికేను ఏమఎ ? వీడని? ॥ముర చశణం : ఎన్నెనావ్మసి రగితే గుండెను కన్నిశ్ళిమాటుక దాబను ఎవరికోసమ% ఎందుకోనమని కడుపున కార్చిచ్చు మోసే జమురళీ॥ చరణం : రేపటివెలుగుల రాకకు వేచీ నేటి చీకటి గడపాలీ వెలుగేరేని విధియే నాదని తెలిసీ దేనికి (బతకాలి. ॥మురశీ॥ నానా నానిననినాకాలనాలనిననననుునునా నను నునన తాట తనలకాళకననాలనాలానానావావానాడనచానాత. మనుపు=ఎమనను 196

క్షే పల్లవి : పెదవులపైన సంగీతం హృదయముతోన పరితాపం సెగలై రగిలనా బతుకే చివరికి పొడిను ఈ ౧౦, చరణం: మధువుచూచి ఆగినాను మశనులరిర తాగిశారు రన్నిళ్ళా తాగినాకు ఇన్నాహ్మా సాగినామ పెద చరణం ; జీవించే తలపే రేదు చొంంపే ఎరపేచదు చికటినే కోరక నాకు వెలుుంతో పనిందు. ॥ పెద* పుణ్యవతి కేవ?

శే?0 పల్లవి ః మూగరాగాలలో ఎన్ని భావాలో ! ఆ భావాలలో ఎన్ని గాయాలో |! చరణం చెలిమి విలువ తెలియదు విడిపోయేవరకు కలల విలువ తెలియదు కరిగేవరకు ఆడుసులోతు తెలియదు ఆడుగువేసేవరకు వేసిన అడుగు తీయలేవు వేకువ అయ్యేవరకు ॥ మూగ॥ చరణం: రేయి ముసుగులో దాగిన పొద్దుపొడుపు-ఆ ఫొద్దుసుదుట దిద్దిన కుంకుమ ఎరుపు-ఆ కుంరుముకై కలవరించు కోమలి హృదయం-ఆ హృదయంలో వేదనలకు లేదా అంతం. జమూగః॥ చరణం : తెల్లవారితే తోకం కళ్ళు విప్తుతుంది పొద్దువాలితే లోకం నిద్దుకవోతుంది తెల్లవారినా పొద్దువాలినా=నా కళ్ళల్లో 'పెనుబీకటి కదలిపోనంటుంది. జఇమూగః వపను తులాభారం 188

శే2ై1 పల్లవి : కనులుమూసి హాయిగా ఇలతలేని నిదురపో కలలురా? నిదురపో. చరణం : "పేదవారి (బతుకుదారి తెలవారని చీకటి వారికున్నడేమిటి * ఆలివోని ఆకలి. తెరచుకున్న కనుంరోన కుర సేవి కన్నీళ్ళే ఈ మూసిన కముంలోన ఏ బాధలు అంచవుచ ॥జకనులు॥ చరణం" కలిమిశేమి లేనిచోట వెలుగునడ లీనిచోట చావు (బతుకు ఎసిచోట పరమళాంత్‌ దొరుకుచోట నేలతల్లీ ఒడిలో నిన్ను మరచి-అన్ని మరచి నిదురపో ! నిదురవో ! కకనులు॥ ననా ముగ్గురు అమ్మాయిలు 189

12వ

పల్లవి ః

ఎవరున్నారు పాపా' మీ

'కెవరున్నారు ?

చీకటి కమ్మిన కజ్ళన్నాయి-ఆ కళ్ళలో

కావలసినన్ని కన్నీబృన్నాయి, చరణం ;

కన్నతల్లి వెళిపోయింది-బంధాలన్నీ తెంచుకొని

తననుతా నే-వంచించుకొని

ఉన్న తంగడి పడి ఉన్నాడు-మననుక చేమ ఇంపుకొని

తశసుతానే-_చంపుకొని

ఈ ఇంటిలోళ-నేనార ఇల్లాలిన్రైనా

మీ తిని కాలెనమ్మా-క న్నతర్చి ని కాచేసమ్మూ, 1 ఎవ చరణం ;

ఉదయించే కిరణాలై -ఎదుగుతున్న పాపలు మీరు

మొసీరే పొశమంచులోన-మస కేసి పోతున్నారు.

ఏ యింటనై నా-ఈ కలతలువున్నా

ముందు బలిఅయ్యేది పిల్లలే

ఏపాపమెరుగని పాపలే. 1ఎవ॥ పలు

(పేమలు= పెళ్ళిళ్ళు

140

నిత పల్లవి ; పగిలిన అద్దంరో అగుపించిశదేమిటి ? ముక్కలళై న నీవపదళం'! వేయి చెక్కలైన నీ హ్య్చాదయం ! చగణం ; మనిషికి మగ సెందుకుండా లి-ఆ మనసున వలపెందుకు నిండాలి పాలవంటి వలపెిందుకు తొంకాలి పరమాత్ముని సలడీసి అడగ్గాలి పగిలిన ॥ చరణం : అరికాలికి నాటుకు ముల్లు అవలీంగ తీసి వేయగలవు ఎదలోపల నాటుకున్న ముల్లు ఏనాడూ తీసివేయలేవు. పగిలిన॥ పాలమననులు శ్రేశ!

క్షేవ్లిక్ష పల్లవి : విధి ఒక విషవలయం! విషాద కథలకు అది నిలయం |! చరణం ; పువ్వుచూటు నా-పొంచినముల్లు నాటేదోకా తెలియదు కడలికడుపుచా-బడబారలము రోగెలీదాకా తెలియడు పచ్చని తరువు-సుడిగాలిపాలై విరిగేదొాకా తెలియదు చరణం ; కంలోనైనా ఎడబాచెరుగని కులసరి ఎంతగా వగచెనో ఇన్నాక్ళాయె'స నాన్న వీడని కూతురెంతగా వేచెనో గుండి చెరువుగా కుమిలిన మాంయసమ్మ పండుటాకులా మిగిలెనో. *విధి ఒకః చరణం : చెట్టుకొకటిగా చెదరిన గువ్వలు చివరికి గూటికి చేరేనా మమతలు నిండిన మా కాపురమే మళ్ళీ కళకళలాడేనా. ,. మాతృదేవత [4ల్లీ

125 సాకి; ఆడనా-పాడనా పల్లవి థి పాడనా-మనసు పాడని పాట ఆడనా=*పదములాడని అట, చఠణం : కరవాలం విసీరితే కలకోకిల కూయునా కొరడా ర్ఫుఃిపించితే కుసుమం విరబూయువనా మదడమత్తత కాదోయీ మధుహృదయం కావారి అధికారం కాదోయీ అనురాగం కావాలి ॥పాడనా॥ చరణం : నను పరికించేదాడు మనసిచ్చిన నా (పియడు నా పీలుపులు వింటాడు నన్ను చేరుకుంటాడు నిను రెండుగ చీలుస్తాడు సీ గుండెలు ఖండిస్తాడు నీరక్తం నా పాదాలకు హెరాజణిగ పూస్తాడు. గండికోట రహస్యం కేకకి

124 పల్లవి : ఎందాకా? ఈ పయనం ఎందాకా ? ఎక్కడ విధి కాటువేయదో ఎక్కడ కన్నీరు మండదో అందాకా-నా పయసం-అందాకా. చరణం : నవ్వుతూ (బతికేవారు కొందరు ఏడుస్తూ చితికేవారు కొందరు నా సంగతి వేరురా-శే జ్రీవించేశురా నవ్వుతూ ఏడవలేక-ఏకుస్తూ నవైలేక. ఎందాకా చరణం : చెల్లికే తల్లిలాగా చూళాను ఇల్లాలిని గుండెర్లోర దాచాను ఆ యిరువురు దూరయమై-గావైవం _కూర్యమై మల్లెతోటలో చితిమంటలు చూళాను, ఇఎందాకా। చరణం : ఈ లోకం కొండంత గూడురా-లందులో ఎన్ని గువ్వలైవా ఒదిగిపోవురా నష్టశాతకుని నీడ-నాన్నా ' 'కెందుకురా ? పచ్చని ఏ పంచనైనా-_బతీకరా నువ్వైనా, జఎందాకొ॥ కర్పూరహారతి కేతకీ ”

కేశి? పల్లవి ; శారు కగులులేవు-ఏీవు పలుక లేవు బళుకుటోని తీయదనం-పంచుకోరేము. చరణం: రవ్రలజాబిలిలో రంగారు వెన్నెలనూ పువుంలగిన్నెలలో పొంగారు తేనెలగూ కసజూలక్‌ లోలోన కలవరింతు నేసు కనగలిగి అనజాలక కలతపగుదు కివు, 1నాకు॥ చరణం ; సన్నిధి సీవుంపే కన్నులు నాకేలా డాపున గీవుంటే దైవం వేరేలా నీమది పలికే భాషను నేర్చుకౌందు నేకు నీ వదముల మల్రికనైై నిలిచిపోడు నేను. జనాకు పనన యయననా వాలు. "పెంపుడు తూకురు కకర్‌

128 పల్లవి ల్‌ కనులుండి చూడలేను గళముండి పాడలేను మనసుంది మంటలందే చినుకైన నోచుకోను. క నులుండి॥ చరణం కాలము పామై కరచెనే-నా దైపము నన్నే మరచెనే చిగురించే జీవితమే పైగచూరిపోయినే. జక నులుండి॥ చరణం : కన్నీటిజల్లు వెలిసెనా హరివిల్లులోన విరిసెనా కనరేమీ ? నాస్వామీ మునుముందు నిలిచినా. ఇకనులండి॥ చరణం ; రసజ్లీవనమ్ము సీది వివజాతక మ్ము నాది ఇకనైన గతము మరచి సుఖియించుమో (పియా! జకనులుండిగ నతననాలననానకాననానను దదానువనానుల్యకా్తాూ.నాసనాంాడునయాలాాడానండాలు “ళా కనాాకకాాడాపడాయుాకాయా్తోా కావో ల డడరలాాడడయడాలలకలోాాానా లాలు పరువృలష్రతిష్ట శర

కేవ ఫి పర్లివి ; నీకోసం-నీకోసం నొ గానం-నా (పాణం. చరణం ? నీ కప్నల వెలుులో నీలినీడ ఐందులకో నీ వెన్నెలమననులో ఈ విపాదమెందుకో ! నీ బాధలు పంచుకొనగ నేమంటిం* కాదా! జనీకోసం॥ చరణం : నీ వేదనలోనే నా వేదన లేదా! నీ నన్నిధిలోనే నా పెన్సిధి లేదా! నీ చిరుకవ్వుంకోసం నేనుంటిని కాదా ! నీకోసం చరణం | నేల నిడురపోయె నింగి నిడదుఠరపోయె గాలి నిమఠరపోయె-లో కాలె నిదురపోయె నా హృ్‌దయమె సీ పానుపుగా నిదురించగరావా ! జనీకోసం*॥ పునర్ణ్హస్మ క్షేత్ర?

180

పల్లవి ఫి

బాపూ! చూశావా నీ దేశం=మవు కలలుగన్న మా దేశం!

ఏమైపోయెను ? వమైపోయెకు? నీవిచ్చిన సందేశం ! చరణం ;

సివు కట్టిన కోవెలలో-నిలిచె నేడు రాబందులు

నీవు తెచ్చిన వెలుగులలో-నిండెను చీకటి నీడలు

తెల్లతెల్లని ముసుగులలో -నల్లబజారులు నడి పేరు

కల్లలెరుగని పేదల-నోళ్ళకు సంకెళ్ళు వేసేరు

నిన్నే జాతిపితవని అంటూనే--నీ ఖ్యాతికి గోతులు తీసేరు

నీ సమాధిపై పూలుచల్లి-నీ నీతిని పాతరవేసేరు. జదాపూ॥ చరణం:

ఓక్క తల్లికే పుట్టారు-ఒక్కి. ఇంటనే పెరిగారు

చిల్లర తగవులు పెంచుకొని-తల్లి కడుపునే తరిగేరు

ఊళ్ల తగాదాలొకవై పు-నీళ్ల తగాదాలొక వైపు

(ప్రాంత భేదములు ఒకవై పు-భాషాద్వేషాలౌకవై పు

అయ్యో! రామరాజ్యమిదియేనా !

కూలీ, రై తురాజ్యమిదియేనా |

స్వాతం (త్యయోధులు సాధించిన-ఆ

స్వరాజ్యఫలితం యిదియేనా ! జదొాపూ॥ తతత

భాగ్యవంతుడు

1486 న

కైతే

పల్లవి ని

అబలను ఎందుకు వుట్టించావనీ

ఆ దేవుణ్ణి ఎవ్వరడిగేది !

అతడే ఒక అటలగా అన్ఫించివుంటే

ఆడదాని వేదశ తెలిసేది! చరణం :

కలువలవంటి కనులెందుకు ఇచ్చాడు ?

కడివెడు కన్నిళ్ళు కురియడానికి

చిరాకువంటి తనువెందుకు ఇచ్చాడు ?

రగిలి రగిలి బూదిగా మిగలడానెకి

సుసుసిగ్గుల దొంతరలు ఎందుకు ఇచ్చాడు?

మశసులోని మాట ఆణచివేయడానికి. ॥ఆబల చరణం :

తీవెతల్లి ఒడిలోన విరిసిన మల్లియకు

మొగమెరుగని తుమ్మెద పై-మోహమెందుకో !

తలిదం్యడ్రుల నీడలో- పెరిగిన కన్నియకు

మశసెరుగని పురుషుని పై-మమతలెందుకో 1

వలచిన ఆ హృదయం-వేయితునక లౌళున్నా

చితికిన క లలింకా-అతుకు టెందుకో. జఅబల॥ నాననా నల

• “= ేమజీవులు కేత9

1828 పల్లవి శి చూస్తున్నావా ఓ దేవా! చూస్తూ ఊరకే ఉన్నావా ! జతిగే ఘోరాలు- పెరిగే పాపాలు కకలీక మోము దాచుకున్నావా! ఏ మనతేక మూగవ్చ వున్నావా! చరణం : చితికిపోయిన గాజుబొమ్మను అతికించగలము ఏలాగైనా చెదిరిపోయిన మశువ ళ₹ల0 కురురుకోదు ఈ జన్మలోన దారఎ తగిన గాలిపడగ గాంపాలో నేలవాలో కాటుతిన్న కన్నెఐళతుకు కాదిపారో ఏటిపాలో ॥ హస్తున్నావాః చరణం : మొగిలి పుప్వులా (బతకాలంటే చుట్టూ పాములు తప్పవా! మంచి మనిషిగా నిలవాలంటే వషంచనలెన్నో తప్పవా! ఆత్మబలంతో నడవాలంటే అగ్నిపరీక్షలు తప్పవా ! దేవుని సృష్టిలో మనిషికి తీరని ఆవేదనలే తప్పవా ! 4చూస్తున్నావా॥ డబ్బుకు లోకం దాసోహం కేవ్‌ 0

18 పల్లవి :; ఎవరిని అడగాలి? బాపూ! ఏమని అడగాలి 1? మూగగుండెలో రగిలే బొధ మూగగానే మిగలాలి. చరణం : సిరిచుల్లెల విరియించే సనంతం చిగువాకులే రార్చేస్తే నావ కడిపే చుళాాా-ఆ వానకు తాచే ముంచేగ్మే. *ఎవరిని॥ చరణం: వలపులుసోసీ పెంచిన తీవే కాలసర్పమై కాలిస్తే దుకుతలు పంచి? వాంమనసే మనసుకు కాస్తా విరిచేస్తే... ౪ఎవరిని॥ చరణం : రాయిని తీసి రవ్వగచేసి నా యెదపైనే నిళివానేంఆ రవ్వయ తాాక నిప్పరవ్వమై నా యెదనే కార్చేస్తే. 4ఎవరిని॥ డా గాంధీపుట్టిన దేశం 151

1నెట పళ్లవి ఫి తాలివలసే తీయనిది మదిలో మిగిలిన గాయమడి కలలాగా పెరిగినది కథలాగా ముగిసినది. చరణం ; ఆవే కెరటాలు-ఆవే కిరణాలు ఆదే గాలి ఈల-ఆదే సందెవేళ అన్నీ ఉన్నాయి-జలాగే ఉన్నాయి=కాని చెలి ఒకతే కరువై సది-జీవితమే ?లయ్రైనది. ॥ఇతొలి॥ చరణం ' రాధా! ఆటి ఆ బొసలేమాయెకో ఆ కలలు ఆ చెలిమి వమాయెనో కోడ్షిగట్టిక ఈ దీపం ఆరకముందే కొనవూపిరి ఈ గూటిని వీడకముందే ఓ చెలీ! ఓ చెలీ! కడసారైనా నినుచూగనీ-నీ ఒడిరోనే కనుమూయనీ. ॥తారి న నీడలేని ఆడది 152

శీకిక్‌ పల్లవి : టొమ్మలూ- ఈ మనుషలూ ఆంతా బొమ్మలూ ఆ దేవుడు చేసిన బొమ్మలు ! చరణ” : పసితశరిలో తల్లితిపి పతుచుతనంలో (ప్రేమ తీపి పెంగేకొద్టి పెళ్ళి తీపి చచ్చేదాక చావని తీపి ఎపరికీ * ఎవరికీ + ఈ బొమ్మరికి ఏం బొమ్మలు? పిండిబొమ్మలు | పిచ్చి బొమ్మలు 1 *బొమ్మలూః చరణం : , మూడుముళ్ళు వేముస్తావు వేసిన ముట్ట విడడీస్తావు ముద్దూ మోజూ 'పెంచేస్తావు మొగ్గలోనే తుంచేస్తావు ఆమునానీ చుప్లే తిరుుతుంటాయి ఏమిటి 1 మట్టిబొమ్మలు ం ఈ మనిషి బొమ్మలు ! ॥టొమ్మలూ॥ చరణం : దీపముశ్నా వబుగేందు వెలుగు ఉన్నా విలువేలదు మమవు ఉన్నా మనసు లదు మనసే ఉన్నా మమతే లేదు పాపం! మూగదొమ్మలు ముష్టిటొమ్మలు | సృష్టిపొంంలో చిష్టిదొమ్మలు. ఇటొమ్మలూ॥ దేవుడు చేసిన బొమ్మలు శేక8ి

కేశి౮ పల్చివి న వలచే (పతి మనిషికీ మరచే మనసుండా లి-అది మరువలే ర మనమైతే మట్టిముద్దగా మార్చాలి. చరణం : ఎండమావిలో నీట్ణంటాయని ఎవరో అంటే నవ్వాకు అవుకోకాదో చూడాలని ఆంచుందాకొ వెళ్లాను వెళ్ళాు-చూళశాకు ఉన్నామి-నిషృన్నాయి ఏం నీళ్ళ? కన్నీళ్ళు. ఆ కన్నీళ్ళతో పాపాలన్నీ తడిగేయాలకుకున్నాను చేతులు రెండూ సౌచాను దోసెడు హన్యం ూళాకు. జవలచే॥ చరణం : మరణం నా గుండెలోన 'పెరుగుతున్నది=అది మధువు తాగి మరీమరీ బతుకుతున్నది బతికీ బతికీ అది నన్నేం చేస్తుంది ? చచ్చినా వీడు చావడని లానే చస్తుంది మరణం తానే చస్తుంది. 1వలచేః తనలుతనాలునుుతాతనన యు ముద్దబంతిపువ్వు క!

క్షే? పళ్లివి వి హెటకాదు పాపా' ఇది పాటకాదు దగాపడిన _పతి వనిత శండెలోని కోత | చరణం ,: కళ్ళనిండ నీళ్ళు-రొమ్మునిండ పాలు కలబోసీన రూపమే ఆగది-ఆ కన్నీటి చేదంరా నారోనే వుండ కమ్మని హైలతో ఓ కడుపు ఏండని, ॥హపాట॥ చరణం : ఆడదాని కడుపున పుట్టిన మగవాడు ఆడదాన్ని బానిసగా మార్చాడు- ఈ మగవాళ్ళ పన్నాగా అెచ్నాళ్ళు-ఇక ఛేదించుము నీవై = యుగయుగాలసంకచ్ళ. 41పాట॥ తతత ఈకాలం దంపళులు 155

“కేరి8ి

పల్లవి : .

మన్నించుమూ (పియా!

మన్నించుమూ !

మరుమళ్లై నల్పగా ఉంటే

చిరునవ్వు చేదుగా ఉంటే

ఆ తప్పు నాది కాదంటే

మన్నించువూ. (పియా! ॥మన్నించుమా॥ చరణం : _

నో కంటికులుకులలోన

నీ కలలు చెదురుతువుంటే

నా కాలి చింగులలోన

సీ గుండె నలుగుతువుంటే

సగము కేయి-రగిలివీయి "

సెగలుగా మారివోతుంచే _ఇమన్నించుమా॥ చరణం;

అలనాటి, వొసలన్నీ

సెలయేటి రాతలై తే

కుసుమించు ఆళలన్ని

వసివాడి రాలిపోతే "

"పెదవి వణికి-మరువు తొణికి

హృదయమే తూలిపోతుంటే

ఆ తప్పు నాది కొదంటే

మన్నించుమా (పియా! జమన్నించుమా॥

తలలనునాకానాతకులుననననయవుతననననననననననయ నా పేరే భగవాన్‌ కేర్‌6

180 పల్లవి ఫి అతడు : ఒక దీపం వెలిగింది ఒక రూపం వెలసింది స్నేహంలో నేకులు విరిసీ చిరునవ్వుల వెలుగులు కురిసీ ఆమె: ఒక దీపం మలిగింది ఓక రూపం తొలగింది. వేకువ ఇక లేదని. తెలిసీ ం చీకటితో చేతులు కలిపీ చరణం : ఆతడు మంచు తెరలే కరిగిపోగా మనసు పొరలే విరిసిరాగా _ చెలిమిపిలుపే చేరుకోగా అనురాగపుమాలిక లల్లీ అణువణువున మధువును చల్లీ ఒక ఉదయం పిలిచింది ఒక హృదయం ఎగిసింది చరణం : ఆమె ః నింగి అంచులు ఆందరేక నేలమైన నిలువరాక కన్నెకలలే వెతలుకొగా " ఉన్న రెక్కలు చితికిపోగా కనిపించని కన్నీట తడిసీ బడబానల మెదలో ముడిచీ ఒక ఉదయం ఆగింది " ఒక్‌ హృదయం ఆరింది . " తపనతో యాల ఏకవీర 157

కైక0

పల్లవి 8

తెలుగుజాతిమనది=నిండుగ (

వెలుగు జాతిమనది

తెలంగాణా నాది-రాయలసీమ నాది -

సర్కారునాది-నెల్లూరునాది .

అన్నీ కలసిన తెలుగునాడు-మనదే-మనదే-మనదేరా చరణం :

(పాంకాలు వేరై నా-మన

అంతరంగ మొకపేనన్నా

యాసలువేరుగ పున్నాలమన్న

వాస తెలుగుబాసన్నా " వచ్చిండన్న వచ్చాడన్నా

• వరాల తెలుకు వొకటేనన్నా ॥తెలుగుః

చరణం ;

మహాభారతం పుర్దింది ॥

రాణ్మ హేంయ్యదవరంలో .

భాగవతం వెలసింది

ఏకశిలానగరంలో

ఈ రెంటిలోన'ఏదికాదన్నా .-

ఇన్నాళ్ళ సంస్కృతి నిండుసున్నే కతెలుగు॥ చరణం : .

పోచంపాడు ఎనరిది?

నాగార్జునసాగరమెవరిది ? ు ॥

మూడు కొం్యడలూకలిసిదున్నిన

156

ముక్కారు పంటలు బండ్లకెత్తిన అన్నపూర్ణమ్మ కన్నవిడ్డలౌ ఆయిదుకోట్ల తెలుగువారిది జలెలుగు॥ చరణం :

సిపాయికలహం విజృంభించ నరసింహాలైై గర్జించాము

సత్మాగహాలు చేశాము

స్వరాజ్యసిద్ధి జరిగినపిమ్మట

న ప్రరాష్ట్రమును సాధథించొము

దేళభక్షిలో తెలుగువారికి

డీటే లేదనిపించాము కతెలుగు॥

చరణం :

ఇంటిలో ఆరమరికలు ఉంటే

ఇల్లెక్కీ- చాటాలా!

కంటిలో నలక తీయాలంటే

కన్నుగుడ్డు 'పెరికివేయాలా!

పాలుపొంగు మన తెలుగుగడ్డను

పగలగొట్టపద్దు |

నలుగురిలో మనజాతిపేరును

నవ్వులపాలు చెయ్యొద్దు . "

తల్లా పెళావూ ? దు [క ॥ 150

క్షేత్రే పల్లవి ; దీపానికి కరణం ఆభరణం రూపానికి హృదయం ఆభరణం హృదయానికీ___వనాటికీ తరగనిసుగుణం ఆభరణం చరణం : నిండుగ పారే యేరూ - తన నీటిని తానే తాగదు. జగతిని చూపే కన్ను - తన ఉనికిని కానే చూడదు. పరుం కోసం [బతికే మనిషి - తన శాగు తానే కోరడు...... దీపానికి గరణం ; తాజమహలులో కురిసే వెన్నెల పూరిగుడి సెపై రురియదా. బృందావనిలో విరిసే మల్లియ పేదముంగిట విరియదా, మంచితనమూ __ పంచేవారికీ అంతరాలతో పనివుందా..*.... ॥దీపానికి॥ చరణం వెలుగున ఉన్నంతవరళకే - నీ నీడ తోడుగా ఉంటుంది. చీకటిలో నీవు సాగితే _ అది సీకు దూరమవుతుంది _- ఈ పరమార్థం తెలిసిననాడే (బతుకు సార్థక మవుతుంది. .... *దీపానికీ॥ న చదువు సంస్కారం 160

కే3ని పల్లవి శ పుట్టినరోజు పండగే అందరికి - మరి పుట్టింది ఎందుకో తెలిసేది ఎందరికి ! చరణం £ కలిమిక్రేమి వలసినంత ఉన్నా - మనసు చెళలిమికొరకు చేయి సాచుతుంది- ఆ మనసే ఎంత పేదదైనా ఆపరాగపుసిరులు పంచుతుంది మమత కొరకు తపియించే జీవనం - దైవ మందిరంలా పరమపావ*ం 1పుట్టిన॥ చరణం : పువెందుకు తీగమైన పుడుతుంది ? జడలోనో గుడిలోనో ఏిలవాలఏ ముతామేల కడలిలో పుడుతుంది ? ముచ్చటైన హారంలో మెరవాలని, (పతి మనిషి తన జన్మకు - పరమార్థం తెలుసుకొని తిన కోనమేకాదు = పరులకొరకు బతకాలి తా నున్నా లేకున్నా- తన "పేరు మిగలాలి ॥పుట్టిన॥ న జీవనతరంగాలు 161

శేశత

పల్లవి :

స. మానవజాతి మనుగడకే [పాణం పోసింది మగువ. త్యాగంలో ఆనురాగంలో తరగని పెన్నిధి మగువ.

చరణం : ఒక అన్నకు ముద్దుల చెల్లి ఒక పియునికి నలపులమల్లి ఓక రామయ్యకే క న్నతల్లి సకలావనికే కల్పవల్లి జమానవ॥

ళా

చఠళణం సీతగా = ధరణిజాతగా - సహన శీలం చాటినది. రాధగా - మధురబాధగా - [పణయ గాథల మీటీనది. మెల్లగా జు కవితలల్లగా =లేనె జల్లు కురిసింది లక్ష్మిగా య రూన్సింక్షీగా = సమర రంగాన దూకినది, ఇమానవ॥

16వ్లీ

చరణం ; తకుణి పెదవిపై చిరు పగవాలికిన మెరయు ముత్యాలసరులు. కలకం3 కంట కన్నీరొరికిన తొంగిపోవురా సిరులు. కన్నకడుపున చిచ్చురగించా కరువుపాలౌను దేశం. తల్టిని మించిశ ద్రైవందేదని తరతరాల సందేశం. ॥మానవ॥ న లాల చాలోరోలనలననుకోలాననాదాకతలాలనానవానానానాననానావాలాయాలు నాయానా మాతృదేవత కే68ి

క్షేశ్తక్ష పల్లవి : ! కదలించే వేదనలోనే ఉదయించును నాదాలు ఉదయించిన నాదంలోనే కదలాడును వేదాలు చరణం : కలతపడిన మేఘం - తానే చిలకరించు పన్నీరు పెల్లగిలిన నేలలోనే పల్లవించు బంగరు పైరు (1కదలించేః చరణం | కన్నెయెంకి కన్నులలోన కానరాని వెన్నెలలన్నీ అందుకున్న నాయుడు బావ చెందురుడై నిలిచెను గాదా! 1 కదలించే॥ చరణం : నాటి రాధ తీయని బాధ నేటిక్రైన మాయని గాథ మరపురాని ఆ కథ వింటే మనసే బృందావని కాదా- ఇకదలించేః సంగితలమ్మీ . 164

“గ్తోశ్లీర్‌ పల్లవి ; తూర్పూ పడమర ఎదురెదురు నింగీ నేలా ఎదురెదురు కరియని చిక్కులు కలవవని తెంసి ఆరాటం దెంతం? ఈ _పశ్నకప బదులది ? ఈ సృష్టికి మొదలది ? చరణం తూర్పున ఉదయించే సూర్యుడు పడమట నిదురించును పడమట నిదురించే సూర్యుడే తూర్పున ఉదయించుకుం ఆ తూర్పు పడమర కేమౌను ? ఈ పడమర తూర్చునక్రేమౌను ? ఈ (పళ్నకు బదులేది ? ఈ సృష్టికి మొదలేది ? 4తూర్పూః చరణం: నింగిని సాగే నీలి మేఘం నేలఒడిలో వర్షించును శె నేఆను కురిసే ఆ నీరే నింగిలో మేఘమై పయనించును ఆ నింగికి నేల ఏవౌను ? ఈ నేలకు నింగి వమౌను ? ఈ (_సళ్నకు ఐదులేది ? ఈ సృష్టికి మొదలేది ? తూర్పు పడమర 1685

శ1ేశ6ి పల్లపి; న స్వరములు వఏీడైనా రాగాలెన్నో హృదయం ఒక ధైనా భావాలెక్నో అడుగులు రెండైన నాట్యాలెన్నో అక్షరాలు కొన్నైనా కావ్యాంన్నో. చరణం : జననంలోన కలదువేదన మరణంలోచూ కలదు వేదన-ఆ వేదవలోక ఉదయించే-నవ వేదాలెక్నో నాదాలన్నో. స్వరములు॥ చరణం: నేటికి రేపొక తీరని [పశ్న రేపటికీ మరునాడొక _పశ్న కొంమశే గాలానికి చిక్క తేలని ప్రశ్నలు ఎన్నెన్నో-ఎన్నెన్నో. ॥1స్వరములు॥ చరణం ; కములున్నంచుకు కలలు తప్పవు కలలస్మపుడు పీడకలలు తప్పవు కలలవెలుగులో కన్నీరాలికే కలతలసీడలు ఎన్నెన్నో-ఎన్నెన్నో. *స్వరములు॥ పనులను వునునాయనువ వయపు వనన వవనానావావాలలు తూర్పు పడమర 106

క్షే పల్లవి ఫి అతడు :; మారాలి మారాలి మనుంల నడవడి మారాలి తరతరాలుగా మార సవాళ్ళను మ్‌ తర మైనా మాళ్చూలి. ఆమె; మారాలి మారాలి మనుషుల గారడీ మారాలి మెప్పులకోసం చెప్పేవాళ్ళను మీ తరమైనా మార్చాలి. చరణం : అతడు ఏ; అందరు దేవుని సంతతికాదా 1 ఎందుకు తరతమభేదాలు ? ఆమె ః అందరి దేవుడు ఒకడే అయితే ఎందుకు కోటి రూపాలు? ఆతడు : అందరి రక్తం ఒకటే కాదా! ఎందుకు కులమత భేదాలు ? ఆమె: ఆందరి రక్తం ఒకటే అయితే ఎందుకు రం/ఏల తేడాలు? ఉమారాలి॥ చరణం : ఆమె; తెలిసి తెలిసీ బురదనీటిలో ఎవరైనా దిగుతారా 167

అతడు; ఆ బురదలోనే అందాల కమలం పుడుతుందని మరిచేరా ఆమె ; కమంంకోసం బురదలోనే కాపురముండే దెవరూ? అతడు 2 మననురోని బురద కడుగుకొని మళుషుల్లా (బతికేవారు సమధథర్మం చాటేవారు వారిదే ఈనాటి తరం వారిదే రానున్న యుగం కొదనేవారు=-ఇంకా క ళ్ళుతెరవనివారు మేలకోక తప్పదుతే మారిపోక తప్పదుచే. ; మారంాభిక్ష అం బలిపీఠం 08

శేకతి పల్లవి $ ళా పరమశివుని మెడలో శ పాము అన్నది గరుడా క్నేమమా ! శివుని మెడలో వున్నంతవరకు కేమమేసుమా . ఆన్నాడు గరుడుడు నవ్వుకున్నాడు శివుడు |! చరణం :

అల్పుడెపుడు పలుకుతాడు ఆర్భాటంగా

సజ్జనుడు మాటాడుకు

చ2౭చలగా

జూసే

కంచు మోగుశట్లు

కనకంబు _మోగునా

అన్నాడు వేమన్న

ఆడే నిజం ఓరన్న! &పరమః॥

చరణం :

కమలారే నీటినుండీ

తొలగిపోతే-౨

కమళలాత్ము*ి కిర ణాలకు కమిలిహోతాయిడే

తపుతమ నెలపులుతప్పిన

శ49

ఆనెను సుమతిశతకం అది శాశ్వత సత్యం 1పరమః॥ చరణం :

రెండుకళ్ళు చూసేది ఒకేచూపు

రెండుకాళ్ళు నడిచేది ఒకేవైపు

ఆ కళ్ళు రెండు కలహమాడుకుంటే

ఆ కొళు | రెండు కలిసి నడువకుంటీ

ఇంకెక్కడి దృ్యం |

ఇంకెక్కడి గమ్మం ః

అన్నది ఈ క విహృదయం

ఆచి తెలుసుకుంది అభ్యుదయం, ॥పరమ। పవనాల

మొగుడా "పెళ్లామా

170

14ఖి పల్లవి న మంచిని సమాధి చేస్తారా ! అది మథమషలు చేసే పనియేనా ! మకలో పొపం చేయనివాడూ ఎవడో చెప్పండి 1 ఏ దోషం లేనివాడూ ఎవశో చూపండి ? చరణం: శ కత్తితో ఛేదించనిదీ కరుణతో ఛేదించాలి రడతో కానిది=డమా ికతో సాధించాలి తెలిసీతెలియక కాలుజారితే చేయూతనిచ్చి నిలపాలి మారో కొలుజారనివారూ ఎవరో చప్పండి * లోవాలు తెనివారూ ఎవరో చూపండి ? ॥1మంచిని॥ చరణం : చృడ్రులలో ఠింగాలకు మింగే బడొాధ కులు కొందరు ముసుగులలో మోసాలుచేసే మహావు క్తులు కొందరు ఆకలితీరక నేరంచేసే అభాగుజీవులు కొందరూ క71

మనలో నేరం చేయనివాడూ ఎవడో చెప్పండి ? . ఏ దోషం లేనివాడూ ఎవడో చూపండి? ॥మంచిని॥ చరణం: తప్పుచేసిన ఈ దోషినీ ఇప్పుడే శిక్నీంచాలి మరపురాని గుణపొఠం-పది మందిలో నేర్పించాలి ఆయితే- ఎన్నడు పాపం చేయనివాడూ ముందుగ రాయి విసరాలి, మీఠో పాపం చేయినివాడే . ఆ రాయి వినరా€ ఏ లోపం లేనివాడే ఆ శిక్ష విధించాలి. ॥మంచిని॥ పరత నేరం నాదికాదు ఆకలిది కేన

150 పల్లవి: పు! హెయ్‌! పబ్లిక్‌: ఠా! ఇది అన్నీ తెలిసిన పబ్దిక్‌ రా ! అహ 1! ఆసలూ తెలుసు అరె! నకిలీ తెలుసు అందరి గోతం తెలుసు. చరణం : మచ్చికచేస్తే గంగిగోవులా పాలందిస్తుందీ-ఇది రెచ్చిపోతే కోడెకాచులా పాణం తీస్తుంది. కమ్మితే జేకొడుతుంది నచ్చితే జోకొడుతుంది, మనసు కరిగితే మనసిస్తుంది. ఇపబ్లిక్‌ రాః చరణం : కబుర్దు చెప్పీ కడుపులునింపే కాలంపోయిందీ సందేశాలూ దిగుమతిచేసే సమయం దాటిందీ మాటలకి న్న-చేతలుమివ్న కాదంటే మీ బతుకులు సున్న. ఇపబ్లీక్‌ రాజ 176

చరణం :

దాచుకొండిరా 'పెద్టెలనిండా వెండీబంగారం దాచేస్తారా తిండిగింజలను ఎక్కడిదీన్యాయం ! మా ఆకలిముందు మా ఆలజడీ ముందు దోపీడిడొౌారల ఆటలు బందు 1ప్దిక్‌ రా॥ నేరం నాదికాదు ఆకలిది

$74ీ

క్షేగ్రక్ష పల్లవి : స! పారే నీటికి పరుగే అందం పాడే పాటకు స్వరమే అందం కల్పాకపటం ఎగుగని పిల్ల అల్లరిచేస్తే అందం అదే కన్నవారికాశందం, చగణం : పరుగుఇుతీసే ఆ సరూ చరదగ మారితె ఏమౌ? ఏమో | ఈరూ నాడూ ముంచేస్తుంది-ఆది పెరూపాపల కాజేస్తుంది ఆఅందుకని-- హద్దులోన ఉంటేనే అల్లరి మీకు ఆఫందం అదే కన్నవారికొనందం,. చరణం : గులాబిపూలూ ఏమంటున్నాయ్‌ 1 ఏమంటున్నాయ్‌ ? ఘుదుఘుమలాడుతు జడలో పాడుతు ఉంటామంటున్నాయి మరి-గులాబీముళ్ళూ కేల

ఏమంటున్నాయేమంటున్నాయి + ముట్టుకుంటే గుచ్చుకుంటానంటున్నాయి ట్‌ అందుకనే. ముళ్ళలాగ ఎవ్వరిని నొప్పించవద్దు పూలలాగ అందరిని మురిపిస్తే ముద్దు కల్లాకపటం ఎరుగని పిల్లలు అల్లరి మానితె అందం పాడే పాటకు స్వరమే అందం _ రా॥ అడే కన్నవారికాశందం, ఓ సీత కథ 176

రవి సాకీ: అతడు ; బాలభారతి నుదుట చిమ్మిన రక్తం థావిభారతి ఎదకు మాయని గాయం సిలువపైశ ఏస్కుకీస్తు చిందించిన ర క్తమిది 1 శిలల దెబ్బలకు మహమ్మదు ఒరీకించిన ర క్తమిది ! గుండు దెబ్బతో గాంధీ గుండెచుండి చిందిన రక్తమిది ! చెవ్చండి ఈ రక్షం కులమేదో-మీరే చెప్పండి ఈ రక్తం మతమేదో పాడవోయి భారతీయుడా |! పాడవోయి భారతీయగా ణం: భరతావని వృక్షమనీ [ప్రాంకాలే కొమ్మలనీ చర? సమభావం మూలమనీ వఫ్రమెక్యతే ఫలమనీ. జపాడవోయి॥ చఠణం : ఆమె: ఎవరుహిందువెపరుముస్తి మెవరురా కిరస్తానీ ? ఎవరిది తెలుగెవరిదాంగ్లి మెవరిది హిందుస్తానీ ? శగగా

అతడు ; ఒకేచోట వికసించిన రకఠకాల పువ్వులురా. ఆమె: జఒకేవాణి గుడిలో-వెలు గొందిన మణిదివ్వెలురా, ॥పాడవోయి॥ చరణం :; అతడు : వేల చుక్కలున్నా వెలుతురొక్కు టేననీ ఆమె: కోవెలలేవైనా దైవమొక్కటేననీ అతడు : మానవతను నిర్మించి మతం మృతమనీ ఆమె: మనిషిని మనిషిగ తీర్చని కులం వ్యాకులమనీ. ॥పాడవోయి!। చరణం : ఆమె ః హిందువు తాగేనీరు వేరా? ముస్టిం పీల్చే గాలి వేరా? అతడు : కిరస్తాని చూసే వెలుగు వేరా? సిక్కులు నడిచే నేల వేరా? ఆమె : ఫార్స్వీలపైనున్న ఆకాశం వేరా? ఆతడు : బౌద్ధుల సూర్యుడు వేరా? ఆమె: జైనుల చందుడు వేరా? అతడు ; ఒకేసూర్యుడొ కేచం్యదు డొకేగాలి ఒకేసీరు ఒకే నేల ఒకే నింగి అయినపుడు- 4 ్రి

ఆమె: ఎందుకిన్ని వర్ణాలు? ఎందుకిన్ని వర్గాలు 1 ఎందుకిన్ని కులాలు ? | ఎందుకిన్ని మతాలు ? అతిడు : వద్దు వద్దు వద్దు-ఈ అంతరాలు వద్ద సి ఈ విభేదాలు వద్దనీ అపార్థాలు వద్దనీ వ అనర్థాలు వద్దనీ భరతజాతి ఒక్కటేననీ భరతశాతి ఒక్క టేననీ పాడవోయి భారలీయుడా ! " ఈ దేగం పరువును-కా పాడవోయి భారతీయుడా ! ఆందరు : పాడవోయి భారతీయుడా | పాడవోయి భారతీయుడా ! . న పాడవోయి థారతీయుడా 179

కేర్‌తి పల్లవి థి చదువురాని వాడవనీ దిగులుచెందకు _ మనిషి మదిలోన మమతలేని చదువులెందుకు మంచువంటి మళల్లెవంటి, 6 మంచిమనసుతో - జీ వించలేని పనికిరాని (బతుకులెందుకు చరణం : ఏమి చదివి పక్షులు _ పై కెగుర గలిగెను ఏ చదువు వల్ల చేపపిల్ల లీదగలిగెను అడవిలోని నెమలికెవడు ఆట నేర్చెను - కొమ్మ మెని కోకిలమ్మ కెవడు పాట నేర్పెను ఇచదువు॥ చరణం ; తెలివిలేని లేగదూడ పిలుచును అంబాయని ఏ మెరుగని చంటిపాప ఏడ్చును అమ్మాయని చదివులతో పనియేమి ? హృదయమున్న చాలు కాగితంపు పూలకన్న గరికపువ్వు మేలు ॥చదువుక ల ఆత్మ బంధువ 130

కేర్‌కీ పల్లవి థ్‌ మాటలకందని భావాలు మంచి మాటలు చెబుతాయి కవితలకంచని భావాలు కంటివాపలే చెబుతాయి. చరణం " వెన్నెల మాటాడునా ? వెదజల్లును చల్లదనాలు మల్లిక మాటాడునా ? కురిపించును పరిమళాలు. బాసరాని పాపాయి బోసినవ్వు చాందా ? వీనాడూ పలకని దైవం ఈ లోకములేలదా 1 ఉమాటల॥ చరణం ; పిల్లగాలి పరుగులలో వెల్లివిరియు గీతికలూ కొండవాగు తరగలలో కోటిరాగమాలికలూ హృదయానికీ చెవులుంటే జగమంతా నాదమయం కనగలిగిన మనసుంటే (బతుకే అనురాగమయం. ఇమాటల| తలను నీతి నిజాయితీ * 181

కేర్‌గ్‌,

పల్లవి :

సంసారం _ సాగరం

(బళుకే ఒక నావగా

ఆశీ చుక్కానిగా

పయనించే ఓ నావికా!

ఎక్కడుంది ? ఎక్కాడుంది ?

ఎక్కడుంది వి రీరం 1 చరణం ;

నడిపే ఒతుపుంటేనే _ నావ సాగిపోతుంది

ముందుచూపు వుంటేనే _ బతుకు బాగుపడుతుంది.

బరువు మించిపోయిందా - నావకే ముప్పు

తెలిసి గోతిలో దిగితే - ఎవరిది తప్పు ? ఎవరిది తప్పు?

॥నంసారం॥

చరణం :

నడిసందం సుడిగుండం _ ఛావను ముంచేసింది

రుబుల నీ గుండెల్లో = కోతకోసి పోయింది.

సడలిన సీ చేతుంతో - కడలీినీదరేవు

గట్టు చెరుకోకేవు - మరి - ఊరుకో రేవు సంసారం! చరణం

ఎగిరే పక్షికి గమ్యం _ ఎక్కడుందో తెలియదు !

ఆగిన గాలిపటమెక్కడ -_ దిగుతుందో తెలియదు !

చిక్కుచేని మనిపి | ఏ దిక్నుక పడిపోయేవు

సీ ఫవాన్ని పువ్వే మోసుకపోతున్నావు 1 సంసారం॥ చరణం :

చచ్చేట్టుగ పెళుసురాకి - సాధంచిందేమిటి? ఒక

బిచ్చగాళ్ణి కన్న కీర్తి . దక్కింది నేటికి.

నువు నాటిన ఆ మొక్కకు - ఎవరు చీడపురుగు ?

ఎవరో ఎవరో. అదినీ అంతరాత్మనడుగు ॥సంసారం॥ చలు

సంసారం = సాగరం

1 రిలి

కేక్ర( పల్లవి : గోవింద అనరా !' గోపాం అనరా! ఎఅఏకుంటె ౩ంతా మాయా శరుడా ఆ-తా మాయరా విశకుంటె నిదే ఖర్మరా నరుడా! నీదే ఖర్మరా 1 చరణం : దోరలంతా గజదొంగల్లా=దోచుకుతింటే దొంగలేమొ దొరబాబుల్లా-తరు సుతువుంటే దొరలు ఎవరో-దొంగలు ఎవరో తెలసుకొంచె-వారే ఖీరు పిరీ వారు అంతా ఒకటీరా! ॥గోవిందః॥ చరిణం : పులిచేటకు వచ్చిశ ఐంటు--పిల్లి న కొట్టి ఆ బంటే కొండ మతద్వి-ఎలకను పట్టి దిక్కులుచూచీ ఏమి లాఖం + తెలుసుకొంచె పిల్లీ బెబ్బులి ఎలుకా ఏనుగు ఒక చేరా! జగోవింద॥ చరణం : గుడికట్టి పూజలుచేసే దాసుడు ఒకడు గుడినీ లింగాన్న మింగే (తాష్టుడు ఒకడు ఇది కలికాలం. మాయాజాల౭$ + తెలుసుకుంఒ తెలుపూ నలుపూ తీపి చేదూ అంత ఒకటేరా. ఇగోవింద॥ త్తు గాలిపటాలు “168

కేక్‌? పల్లవి ; ళా

లాగుటోతు నయంరా తమ్ముడగూ! ఈ

దగాకోరు పుండాకోరు యదవలకంటే

తాగుటోతు నయంరా తమ్ముడూ |! అందుకే

మళ్ళీమళ్ళీ తాగుతున్నాను-నా

మండే గుండెను పిండి-మరీమరీ తాగుతున్నాను, చరణం :

నె త్తిలోనే విషముంటుంది పాముకు

తోకలోనే విషముంటుంది తేలుకు

నిలువెల్లా విషమేరా నీచులకు-ఆళ్ళుకు

ఆందుకే చావురాదు యెన్నాళ్ళకూ, ॥తాగుటోతు॥ చరణం :

దేవుడేం చేస్తున్నాడో

ఈ యదవలకేమెరుకా !

ఈ యదవతేం ఏడుస్తు న్నారో

ఆ వెరితండికేమెరుకా !

దిటంగా మందుకొటి.ఆ

టబ ట్‌

దేవుడే దిగివస్తే

బఐట్టబయలవుతుంది

ఊరకుక బ్రాల కుళ్ళు

వూరికుక్కుల కుళ్ళు, జరాగుటోతు॥ వరక

చరణం ; శాగుబోతు తాగేది సారాయి వుత్త సారాయి దొంగనాయాళ్ళు తాగేదీ నెత్తురు మనుషుల నెత్తురు-యంచోళ్ల నెత్తురు మనుషుల నెత్తురుతాగ్గే-ఆ పెద్ద మనుషులకంటే తాగి తూగి పడి చెడి తనకుతానుగా చచ్చే= ఠాగుబోతు శయంరా తమ్ముడూ! జరాగుటోతు॥ రాధమ్మ పెళ్ళి. 185

158 పల్లవి ; లం ఆడడి కోరుకునే వరాలు - రెండే రెండు చల్లని సంసారం చక్కని సంతానం. చరణం : కాపురమే ఒక మందిరమై పతియే తన దైవమై అతన సేవలో తశ (బతుకే హారతియ్రైవోతే అంతకు మించిక సౌభధాగంం ఎద దాసక్తేముంది? జండది॥ చిరణయి. ఇల్లాతే ఒక తర్షియె యు ర్తుఒబా చల్లని మమతలపాలవెల్డిమై తన పాప లాలనలో-తాసు కరగిపోతే అంతకు మించిన ఆసపందం ఆ తల్లి కేయుంది ణి 1ఆడదికి కననకనకనాకూకనాకొ ననుచు చనాటొలుటనోతలు నాననా నాలటననుాతా లాలన ననా న ననన నన నన్‌ ల్‌. ఠాధమ్మ పెళ్ళి 136

క1క9

పల్లవి ;

పారే గోదావరిలా - పరుగెత్తేదే వయసు

పొడ్రచే తాలిపొద్ధులో _ పొరలు లేనిదే మనసు. చరణం :

గుండెలో సుడిగుండాలున్నా

నెండుగ నవ్వుకు వరు

పక్కాలోన బురదవున్నా

పచ్చగ నవ్వును పైరు.

ఏ వెతలున్నా ఏదేమైనా

ఆలా అఆలా-కి౮ా కిలా

వవ్వేదే జీవితం. *పారే। చరణం ;

వేటకాడు పొంచుుటాడనీ

గూటిలో గువుదాగదు

గొడ్డలివేటు పడుతుందనీ

కొమ్మ ఎదగడం మాడు,

ఎపతిమునశ్నా ఎదుకీమున్నా

అలా ఆలా=గలాగలా

సాగేదే ఎవితం. ॥పారే॥ చరణం :

విప్పుతొక్కిలే రరిగేబాధ

కట్టుకస్దితే వోతుంద్‌.

వాము కరిస్మే ఎక్కే విషం

పసరుతో డిగిపోతు:ది.

కాసీ

మనిషికాకూ మందుతేదని

జలునుకౌని మసఎికొని

ఉంటేనే ఎవిరల. 4పార్వే

రాధమ్మ పెళ్ళి శస

కీ సాకీ : అల్హాయే దిగివచ్చీ యణ ఆయుబుయా ! ఏమి కావాలంటే మిబ్దలొద్దూ మేడలొద్దూ పెద్దంక్కే. గద్దెలొద్ధంటాను ఉన్న నాడూ ఎనినాడు ఒకే[పాణమై నిలిచే ఒక దోస్తే చాలంటాను ఒక్క నే స్తం కావాలంటాను. పల్లవి వ్‌ ళు 'స్నేవామే నా జీవితం స్నేహమేరా కాళ తం ! స్నేహమే నాకున్నది స్నేహమేరా పెన్నిధి చరణం: గుండెనే పలికించితే కోటిపాటలు పలుకుతాయి మమతనే వండించితే మణుల పంటలు దొరుకుతాయి వాధలను _పేమించు భాయీ! లేదు అంతకుమించి వోయి, *స్నేహమేః చరణం : కత్తిలా పదునైన చురుకైన మావాడు మెత్తబడిపోయాడు ఎందుకో ఈనాడు కేంత్రి

ఏమిటో నీబాధ నాకైన చెప్పు భాయీ!

ఆ రహస్యం కాస్త ఇకినైన విప్పవోయీ !

నిండుగా నువ్వు నేడు నవ్వాలి

అందుకు నేనేమి ఇవ్వాలి?

చుక్కలను కోసుకొని తెమ్మంటావా

దిక్కులను కలిపేయమంటావా !

దింపమంటావా ఆచం దుణ్ని!

తుంచమంటావా ఆ సూర్యుణ్ని !

ఏమి చేయాలన్నా చేస్తాను

కోరితే [పాణమైనా ఇస్తాను,

దో స్తీకి నజరానా

చిరునవ్వురా నాన్నా!

ఒక్క- నవ్వే చాలు

వద్దులే వరహాలు

నవెంరా మావాడు

నవెంరా నిండుగా

నవ్తెరా నాముందు

రంజాను పండుగ ॥స్నేహమే। తతత తు

నిప్పులాంటి మనిషి 189

1161 పల్లవి : ళా

నందామయా గురుడ! నందామయా ! ఉందామయా 1 తెలుసు కుందామయా !

చరణం ; మెరిసే సంఘం మేడిపండు--దాని పొట్టవిప్పిచూస్తే పురుగులుండు ఆ కుళ్లులేని చోటూ-యిక్కాడే అనుథవించు రాజా! యిష్తుడే ఆశందసారం ముంతేసనయా (నందామయా॥

చరణం ;: పుట్టినప్పుడూ -బట్టకట్టలేదు పోయేటప్పుడు అది--వెంటరాదు నడుమ ఐట్టకడి తే-నగువాటు నాగరీకం ముదిరితే-పొరపాటు వేదాంతసారం యింతేనయా |! జనందామయాః

జీవనతరంగాలు 190

162 పల్షవి ?

• కదిలింది కదిలింది యువతరం

ఎదురులేని బెదురులేని నవతరం 1

కాగడాలుగా కదిలే ఈ చైతన్యం

కారుచీకటుల చీల్చే కాంతిసైన్యం

ఇదే (కాంతిసైన్యం 1 చరణం :

విద్యార్థులు పుస్తకాల పురుగులుకారు

పెద్దల పీరాలకు-బలిపసవులుకారు

ఆత్మవికాసంకోసం-పా కాలను చదువుకారు

అవసర మైజే-గుణపాఠాలను చెబుతారు. ॥కదిలింది॥ చరణం :

బానిసతనమును నేరే ఏ-బడులు బడులుకావు

పిరికిమండు పోసే ఆ'*- గుడులు గుడులుకావు

ఆత్మిశ క్తి దీపించే-ఆభ్రుదయం చూపించే

పాఠశాలలే మంచిని పలికించే మందికాలు

మానవతామందిరాలు. ॥కరిలింది॥ చరణం

అడుగడుగున డి టెక్షస్త్స -ఆటలింక సాగవుశే

మొగ్గలోనే తుంచే సే=మూర్ధత్వం చెల్లదులే

త్యాగాలకు వెనుకాడక -లారీలకు తలవంచక

తుదిదాకా పోరాటం సాగిస్తాం

హక్కులు సాధిస్తాం. ॥5 దిలింది॥

స్త్రీ 1

కే68ి పల్లవి వి ఇదికాదు మా సంస్కృతి ఇదికాదు మా [పగతి చరణం; ఊయ్యాలలూగే వయసులో సయ్యాటలాడే మనసులో వెచ్చని తలపులు తొందరపడినా పచ్చని పందిట పిఎబపుకోసం మంచున తిడిసివ-మల్లెపువ్వులా వేచివుండుటే వేడుక-ఒక కన్నెకు ఒకే కోరిక అదే అదేమా సంస్కృ్బృతి-అదే అదే మా పగతి. చరణం కులసతిగా పతినారాధించి తొలినోముల పంటలే పండించి ఆతడుండే కారడవే నందనవనిగా భావించి పతిదేవుని అనుసరించుటే సతీమళతల్లికి పరమార్థం ఒక సీతకు ఒకే రాముడు జఅదే అదే॥ చరణం : ఇల్లాలుగా ఇంటికి వెలుగై కన్నతల్లిగా పాపల పెంచి సత్యం-ధర్మం.-కౌర్యగుణం నిత్యసూక్తులు జోధించి జాతిరకృణకు చిరంజ్లీవులను తీర్చిదిద్దుటే ఆళయం ఒక తల్లికి ఒకే ఆశయం* జఆదే ఆదే॥ చతు 'దేళోద్ధారకులు 19వ

కే64 పల్లవి ; ను

ఈనాడే దసరా వండగ ఈనాడే దసరా పండగ. అన్ని వృతుల శమికశక్తుల ఆయుధపూజల పండుగ.

చకణం: పౌలిమేరలలో పొంచియున్న పెను దుండగిడుల గుండెలుచీల్చే క త్తికి పూజ ఈనాడే. కత్తికి పూజ ఈనాడే. ఫాార్టరీలలో ఇనుమునుకానీ పరికరాలుగా తీరిచిదిద్దే సుత్తి కిపూజ ఈనాడే నుర్తికి పూజ ఈనాడే, రాళ్ళను చీల్చీ వీళ్ళను దున్నీ రతనాల పంట పండించే నాగలిపూ౫ ఈనాడే నాగలిపూజ ఈనాడే.

చరణం : వందలాది ఎకరాలకు యిక పై వారసుడాకడే ఉండడులే-అవి ఊరందరికీ చెందునులే.

1998

నోట్టబలంతో కులిక్రేవాడికీ

నూకలుకూడ పుట్టవులే-నల్ర

రూకలు అన్నంపెట్టవులే.

చెమట విపి పనిచేసేవాడే

శిరసెత్తుకు తిరుగునులే.

పరువుగ (బతుకును గడుపునులే.

దరి,దమన్నది ఈ దేశంలో

దరిదాపులలో నిలవదులే

ఈ పరిణామం ఇక తప్పదులే

తప్పదులే తప్పదులే తప్పదులే. ॥ఈనాడే॥ పెద్దకొడుకు

190%

165 సాకీ : అతడు : ఎక్కడికో ? ఆమె; తమరెక గ్రాడికో శ అతడు : చెప్పనా? అమె: ఊ6! పల్లవి : అతడు : నువ్వూ నేనూ-నడిచేదీ ఒకే బాట! ఒకే బాట! అమె: కప్వూ నేనూ-పలికేది ఒకేషాట ! ఒకే మాట! అతడు; ఆ జాట ఏనాడు తిరుగులనిది ఆమె; ఆ పూట ఏళండు తీరిపోనిది! చరణం ; " అతడు ; దూరాన శిఖరాలు వున్నాయి-వాటిని చేరుకునే పాదాలకు రమ్మన్నాయి. ఆమె ఏ; తూరుపున కిరణాలు ఉదయించొయి-గగన తీరాలకు అందుకో'ఏ పయనించాయి. ఆతడు ; మరి మన పయనం ఎందాక ? ఎందాక ? ఆమె: ఆ ళఖగాలూ తీరాలూ అందేదొకా. జనుప్వ్యూః చరణం: అతడు : చిరుగాలిళో ఏవో-శాడాలు వున్నాయి ఆమె: అవి మురళిలో చేరితేనె రాగాలు బౌతాయి. అతడు ఏ వానచినుకుల్లోన కనరాని-తపుకులున్నాయి ఆమె: ఆవి ముత్తెపుచిప్పల్లో పడితేనే-ముత్యాలు అవుతాయి ఇద్దరు ; మంచి ఆళయాలుంటే మానవులందరూ మచ్చలేని వెలుగునే చేరుకొందురు. కనువ్వూ డబ్బుకు లోకం దాసోహం 196

166

పల్లవి వి

మనసే మనిషికి తీయని వరమూ

మనసులేని [బతుకే తీరని శాపమూ

తీరని కాపమూ 1 చరణం :

నిట్టూర్పుల సుడిగాలి విసిరినా

కన్నీటి జడివాన కురిసీనా

విధి నెదిరించి మనిషి నిలనాలి

అందుకే మనిషికీ నిండుమనను కావాలి

నిండుమనను కొవాలి ఇజమనసే॥ చరణం :

పతక్షులకుంటాయా పరీక్షలూ

రాళ్ళకు పడతాయా శిక్షలు

మనిషి అన్నవాడికే శిక్షలూ పరీక్షలూ

ఆందుకే మనిషికీ నిండు మనసు కావాలి

నిండు మనను కావాలి ఇమన సే॥ చరణం :

లోకులు కాకుల్లై పొడిచినా

కాలం నిప్పులే చెరిగినా

చిరునవ్వే తోడుగా జీవించగలగాలి

అందుకే మనిషికీ నిండు మనసు కావాలి

నిండు మనసు కావాలి ఉమన సే॥

పవ్మితహృదయాలు 196

167

పల్పవి వి

ఆలయమేలా |!

అర్చనలేలా

ఆరాధసలెలా !

పతిదేవుని పదసన్నిధి

మించినది వేరే కలదా

అదే సతిపెన్నిధి కాదా!

అదే పరమార్థం కాదా | చరణం ;

ఏ కొండ కొమ్ము పైనో

వీ రాతిబొమ్మలొనో

దైవము దాగెకంటూ

తపియించనేలా

ఆ చైవం నిజముగ ఉంటే

అడుగడుగున తా్రావుంటే

సడులల యాతంలా జఆలయమేలా చరణం :

పైపైన మెరుగులకోసం

(్రమచెందు గుడ్డిలోక 0౦

మదిలోన వెలిగే అందం

గమనించునా

ఈ లోకులతో పనియేమి ?

పలుగాకులు వమంటేమి ?

నా స్వామి తోడురాగా. ఆలయమేలా॥

సతీ అనసూయ కఫ?

166 వల్లవి ; షో!

మనిషిని నమ్మితే-ఏముందిరా !

మబ్బును నమ్మినా-ఫలితముందిరా 1! నాన్నా! చరణం :

తీవను పెంచితే పూలిస్తుందిరా

గోవును పెంచితే పాలిస్తుందిరా !

పాముకు మొక్కుకుంటెి-పక్కకు తొలగుచురా

మనిషిని నమ్ముకుంటె-పచ్చివిషం దొరకునురా. ॥మనిషిని॥ చరవఎం ;

కుడిచిన పొదుగును-పొడి చేవారున్నారు

పెట్టిన చేయినే-విరిచేవారున్నారు

బంధువులని చెప్పకునే-రాబందులు న్నారు

మేకవన్నె పులులూ--ఈ

లోఠరమంతా ఉన్నారు

ఈ లోకమంతా ఉన్నారు. ॥ మనిషిని॥ చరణం :

మెత్తగ మసులుకుంటె-మెతుకు పుట్టదు

మంచికి ఈ లోకం విలువకట్టదు 1

ఏటికి ఎదురీదనిదే-గట్టు దొరకదు

ఎత్తుకు పైయెత్తులేక -ఏదీ జరగదు. జమనిషిని॥ ననన ల

రైతువిద్ద

186

169 పల్లవి : విద్యార్థులు నవసమాజనిర్మాతలురా ! విద్యార్థులు దేశభావినిర్దేతలురా శ వికోదాలు చూపిచాా ఏప్లవాలు రేపినా అన్నిడెకి పైచేయి యువతరానిదే-(పగతి ఆగివోవు విద్యార్థుల పుందులేనిదే. చరణం : బుక్స్‌ ! బుక్స్‌! బ్రిడీ బుక్స్‌! లుక్స్‌ ! లుక్స్‌! పెటీ లుక్స్‌ |! కారిడార్లో కాసేపు క్యాంటిన్లో కాసేపు గర్ల్‌ _ఫెండ్సుతో కాసేపు గడిపిందే స్టూడెంట్‌ రై వు, గంటలకొద్దీ క్లాసురూంలో అంటుకు ఉంటే ఇరకాటం ఎపుడోవచ్చే పరీక్షకోసం ఇపుడే ఎందకు జంజాటం! చరణం ; చదువే నా ఆహారం చదువే నా పాయం విద్యాదాత నా వ్రైవం విద్దాలయం: నా దెవాంయం. సంఘంతో ముడిచేదు సమ్మెలతో పనిలేదు మీటింగలంటే అమ్మో! భయం! పాఠాలంటే మహా పియం. చరణం శ సహనం నా కవచం శాంతంనా శస్త్రం 199

ఆహింసయే మన జాతికి అందన పరమార్థం ఒక చెంపను కొడితే-ఇం కొక చెంపను చూపాలి సరోర్రదయ మార్గంలో సమతను సాధించాలి. చరణం : ఇది కుళ్ళిన సంఘం వయసుమళ్ళిన సంఘం-దీని కీష్ళ విరిచివేయాలి వేళ్ళు నరికివేయాలి. పెన్ను విడిచిపెట్టి.హుం గన్ను చేతపట్టి 'పెత్తందారుల బద్దలుకౌట్టాలి-పచ్చి నెత్తరులో కొ త్తజగతి పుట్టాలి. చరణం ; చడువులంటే పెదవివిరిచే-సరదా జీవి ఒకడు పుస్తకమే సమ స్తమనే-చాద స్తపు యువకుడు ఒకడు వల్పమాలిన సౌజన్యంతో-ళల్లారినవాదొకడు ఉ దెకంలో ఉనికిని మరచిక-జగవాది ఇంకొకడు కలుగురిలో క లవు-కొన్ని లోపాలు నలుగులితో కలవు ఎన్నో సుుణాలు ఈ నలుగురి సుగుణాలు వక మైశనాడు ఆదర్శ విద్యార్థి అవతరించుతాడు |! అతడే మన దేశానికి ఆశాదీపం | విశ్వశాంతి కొనగునోయి అభినవరూపం-అతడు విశ్వశాంతి కొసగునోయి అభినవరూపం. న న రంగేళరాజూ వ౦00

శే7థ0 పల్లవి వి అతడు ; గదువూ సంపద అందరిదీ షపాడీపంటా అందరిదీ ఆమె: పరువుగ (బతికే జర్భహక్కు మనిషి అన్న (పతివానిదీ. చరణం : అతడు : విధిని నమ్ముకొను రివాజులు ఎన్నాళ్ళు * ఇంకెన్నాళ్ళు? ఆమె :; వేలిముదల రోజుల ఎన్నాళ్ళు * ఇంకెన్నాళ్ళు? అతడు : ఎవరి జీవితం వారు దిద్దుకొని తెలివి పెంచుకోవాలి ఆమె వ; ఆందరూ బాగా చదువుకొనా-పూ ఆయ్యుకు బుద్ధి చెప్పాలి-బా ఐయ్య ఛరతం పట్టాలి, చరణం : అతడు ఏ: హరిజనులు గిరిజకులూ అందరు నేడు పురఎకం అమె ; ఉన్నవారికే చదువులనే-ఆ నమ్మకాలు ఇక్‌ చెల్లవుల అతడు" బడియే సంకొత్త తరానికే గుడిలాంటిదని చాటాలి ఆమె: బడినీ గపడి* మింగవావ్ళప బజారులో ఒలదియారి డబ్బుకు లోకం దాసోహం 201

క్షే పల్లవి ॥ ఎవరు వీరు? ఎవరు వీరు? దేశమాత పెదవపైన-మాసిళ చిరునవ్వులు . మనసులే౨ పికికిరిలో-నలిగిపడిన పువ్వులు ! ఎవరు విరు? ఎవరు వీరు? చరణం : ఆక లికమ్ముడుపోయిన-అపరంజిబొమ్మలు చెక్కిలి వన్నెల చెరిగిన-చిగుకాకురెమ్మలు ఎవరు పీరు? ఎవరు పీరు? చరణం; పొరపాటున అబలలిగా-పుట్టిక విధివంచితులు బుసకొ స్టే కామాగ్నికి-విసిరేసిన సమిథలు ఎవరు వీరు? ఎవరు ఏరు? చరణం; కన్నెలుగానే పావలగన్న వింతతల్లులు రొయ్యికింద మషమరంఎణచుకున్న పాలవెల్లులు ఎవరు వీరు? ఎవరు వీరు? చరణం ; కసిదాగిన కళ్ళు 1! సలసల కాగిన కన్నీవ్మ ! నవ్వలేక, ఏచ్చలేక-నెట్టూర్చే శవాలు ! నడిచే జీవచ సవాలు 1 ఎవరోకాదు-వీరెవరోకాదు ఆ దేవుడు సృష్టించిన పడళులు ఈ మనిషే దిగజార్చిన పతితలు ఎవరో తెలుసా ? వీఠెవరో తెలుసా? మశ రక్తం పంచుకున్న ఆడ పడుచులు మనం జారఎడుచుకున్న జాతి పరువులు | ఈ ఆడపడుచులు-మన జాకి పరువులు | నునతపచలచతలలవననవనరానానవనాడు మానవుడు-దొనవుడు - వీ(2

శై? పల్లవి ఫ్‌ పదరా! పదరా! నడుంకట్టి పిడికిలెత్తి పదరా ! నవవిప్లవః॥౦ఖమూది పదరా! పడగెత్తే స్వార్థపరుల అడుగడుగున తరిమికొట్టి పదరా | మంచిరోజులొచ్చాయి పదరా ! చరణం : చెమటోడ్చి పంచేయన సోమరుంకు చోటులదురా ! పదుగురితో కలిషూని బొబులకీర బతుకులీదురా . గునపమెత్తి -సుత్త పట్టి కొండలశే పిండికొట్ట నదులకు మళ్ళించుదాము పదరా! రత నాలను పండించుదాము పదరా! మంచిరోజు వచ్చాయి పదరా! మంచిరోజులొచ్చాయి 2080

క్షే8ి పల్చివి : ఈ మట్టిలోనే పుట్టాము ఈ మట్టిలోనే "పెరిగాము

• ఈ మట్టిని మించిన దై వంలేదు మళ్లే మెతుకురా! ఈ మట్లే బతుకురా | చరణం : పీడువడ్డ బంజరునేల మేడిపట్టి రమ్మంటుంది అరుసాచి కోడెగిత్త క (రుమునుగ దుక్నుళతుంది శృక్సపోసీ నారువేసి కలుపులిసి సాగుచేసి బంగారపు రాసులు యెన్నో పండించాలిరా 1 (పజంకండంచాలిరా ం ॥1ఈ మట్టి॥ చరణం ; ఎంత చెమట ధారపోస్తే ఈ పచ్చని పెరుపండెవా || ఎంత నెత్తురావిరైతే ఈ ఫలితం చేతికందెరా ! గట్టుమీద కూరుచుంటే పొట్టనింపే వాడెవడురా ! రాజ్యాలే తలకిందైనా రైతే మిగులురా ! మన జాతే వెలుగురా ! లీ0క

చరణం ; కలిసిమెలిసి బతికిననాడే కష్టాలే తొలుగునులేరా ! క్త లలన్నీ పండును లేరా! పల్లెసీను చల్లగవుంటే _పపంచమే నిలుచుకులేరా 1 [పగతి జగతి నిండును లేరా ! పదుగురికి కలిమిని పంచీ అందరితో చెలిమి పెంచీ తన గడ్డను తీరిచిదిడ్దే మనిషే మనిషిరా. ఆ మశసే మనసురా |! ॥ఈ మట్టి॥ రైతు కుటుంబం "205

క్షే74 పల్లవి ? అల్లా ! అల్లా! అల్లా ! అల్లా ! ఏమిటయ్యా నీ లీల! ఎందుకయ్యా ఈ తేడా |! ఆయ్యయ్యో నీ వింతసృష్టిలో అంతా ఉల్దా సీదా! చరణం ; ఒక్‌ చెట్టుకాయలు ఒకేరరం ఒక తీగ పువ్వులు ఒకేరకం ఒకే తల్లికి పుట్టినవారికి బుద్ధులెందుకు తలా ఒక రకం? ॥అల్లా। చరణం : కురిసే వానకు స్వార్ధంరేదు పండే పంటకు సార్థంలేదు నింగికి నేలకు లేని స్వార్థం మధ్య ఉన్న ఈ మనివి కెందుకు ? జఅల్లాక చరణం పుట్టినప్పుడు పట్టుకురాడు పోయేటప్పుడు పట్టుకుపోడు మూడునాళ్ళ ముచ్చటకోసం మోసాలెందుకు ? ద్వేషాలెందుకు ? అల్లాః “నన మహమ్మద్‌ విన్‌తుగ్గ క్‌ ౨06

క్షే₹5 ఒకటీ-రెండూ-మూడూ = విడి విడిగావుంటే అంతే ఒకటిగ కలిపి చూడు - అవి నూటఇర వైమూడు నూటఇరవై మూడు |! అనుపల్లవి ని ఎవరికి వారైతే ఏముంది ? ఏముంది? ఒకటై కరిసుంటే బలముందీ ఐలముంది! కల్లమాటతే పలకొద్దు. వర్దు అసలొద్దు! కుళ్ళు పెంచుకొని బతకౌద్దు వద్దు! అసలొద్దు! పరువు చంపుకొఇ-మడసు అమ్ముకొని ఐతికే బతుకు మవకొద్దు బతికే బతుకు మనకొద్దు, చగణం నల్పని చీకటి నెరగకపోతే తెల్లని వెలుగుకు విలుపేడీ ! విలువేదీ | ఆపదలన్నఏ కలుగకపోతే ఆనందానికి రుచియేదీ | ఆనందానికి రుచియేదీ ! *4ఒకటీః చరణం :; మాకు తెలుసును ఈ సంఘం మంచీచెడ్డల రణరంగం ! మనిషి మనిషిగా పురోగమిస్తే మంచికే అంతిమ విజయం మంచికే అంతిమ విజయం |! జఓకటీ॥ నిందుహృదయాలు వ0?

176 పల్లవి ? ఎవరికీ తలవంచకు ఎవరినీ యాచించకు గుండెబలమే నీ ఆయుధం నిండు మనసే నీ ధనం చరణం " కిండలుపీండే కష్టజీవులకు తిండికి కరువుంటుందా ? నిజామితీకై నిలిచేవారికి పరాజయం వుంటుందా ? మంచితనమ్ముకు మించిక పెన్నిధి మనిషికి వేరే వుందా 1 ॥ ఎవరికీ “ణం : చాలీచాలని జీతంతో-మిడి మేలపుకొలువులు కొలవకు ముడుచుకుపోయిన ఆశలతో, మిడిమిడి _బతుకును గడపకు చీకటిరా జం ఎంతోకాలం చెలాయించదని మరువకు. ఇఎవరికీ॥ చరణం ;: జీవితమే ఒక వైకుంఠపాళీ నిజం తెలుసుకో భాయీ |! ఎగరేసే నిచ్చెనలే కాదు పడదోసే పాములు వుంటాయి చిరునవ్వులతో విషవలయాలను ఛేదించి ముందుకు పదవోయి ! (ఎవరికీ॥ తతత నిండుసంసారం వళర

క్షే? పల్లవి ; అతడు: ఓ...ఓహోహో పట్టండీ! నాగలి పట్టండీ | కల్టండీ!, నడుములు కట్టండ్తీ | చైజవానని-జై కిసానని జాతిపేరు నిలబెట్టండీ | చరణం: ముక్కచెక్కలై పోయిన నేలను ఒక్కటిగా కలిపేయండి అందరు : ఒక్కటిగా కలిపేయండీ ! ఆతడు : ఇసుక దిబ్బలను చవిటి పృరలను పసిడిపొలాలుగ చేయండి |! పసికిపౌలాలుగ చేయండీ ! ॥పట్టండీన చరణం : కష్టజీవుల ఇెమటనీరు చుందుతరాలకు పన్నీరు అందరు ; ముందుతరాలకు పన్నీరు అతడు : కంసికట్టుగా మనం సాగితే నిలిచిపోవురా మిన్నేరు నిలిచిపోవురా మిన్నేరు ! 1పట్టండీ॥ చరణం : అతడు ; కరువురక్కసీ-కోరలువిరిచే మరనాగళ్ళకు వాడండి | అందరు ;: మరనాగళ్ళరు వాడండీ ! ఆమె: మనిషీ యర్యతం ఒకద్రైపోతే మట్టియె కనకమ్మౌనండీ | కపట్టండీ॥ చరోణల : అందరు ర్రైతులేనిదే రాజ్యంలేదని అండరు : రొమ్యువిరిచి ముషసాగండీ ! ఆమె; ఆం ధదేళము అన్ఫపూర్ణయని అభిలజగాలకు చాటండీ ! అభిలజగాలకు చొటండీ ! కవట్టండీ॥ కలిసొచ్చిన అదృష్టం ల్‌090

78 పల్లవి : లు మనిషి తలచుకుంటే గిరులు రురులుగా పొంగనా | అవని దివికి ఉప్పాంగదా 1 చరణం ॥ చం దవింబమున-పందిరివేసి సూర్వగోళయున-పీరంవేసి _గహతారక ల-గతుతేమార్చీ కల్లోలం-రలిగించడా | ఇమనిషి॥ చరణం : గగనమండలము-లెగి పైబడీనా “రళత్యాంలు-చుట్టుముట్టినా సకా గహమే-సాధచమ్ముగా మృత్యువు వే-ఎదిరించడా | చరణం ; సప్త మరుత్తులు-సర్వసరిర్తులు వీ కమించినా _పవయాంటోధరచలచ్చంగలలు విభమించినా దిక్బాలకుం ధిక్కరించినా యకరాక్షసులు హుంకరించినా మనిషి _డునా ! ప్రగతి ఆగునా |! భలేమొనగాడు 210

కే70 పల్దవి ణి కాపురం-కొత్త కాపురం ఆలుమణ పట్టుకున్న అనరాగగోపురం చరణం : పాకలో ఉన్నా అది పసిడిమేడగా మండుటెండలో ఉన్నా మల్లైం పడగా ఉన్నంతలో చెప్పలని-లపి= ఆంది ఎచేది గోరంతంి ఊెంతంతంత్యృప్తి ఎక లిగించేది రాపుఠరం చరణం : తనపతియే కనిపించే వమ తశసలియే ఫలిబించిశ పుజ్యమంి ఒకరికొకరు అఎయనుకుసఎ_కటి శా శడచులొని _బతుకంతా పచ్చవసం-ఎంవించుకొనేడ జకాపురం॥ చరణం: చీకటితో చిరునవ్వులు వెలిగించుకొనీ బాధలలో ఆనందం పంచుకొని కలిమిలో పొంగక లేమిళో కుంగక వెలుగునీడలొక్కాటిగా కలబోసి చూ సేదే 1కాపురంజ అనాలననాననికునానననడునినననా నకును తననన నుననముా లా నినన ననిననిా కొనన ననన తనక నతన ననన ననన ననిన ననన. కొత్త కాపురం వ

180

పల్ణివి వ

దివ్వీ దిన్వీ దివ్విట్టు-దీపావశి దివ్విట్లు

ఇంటింటా ఈపూట-ఎన్నో ఎన్నో ముచ్చట్లు చరణఎ:

చేతులుకాల్చుకునే-సిసిం [దీలకన్నా

క పృజీగేల శే-మతాబాలకన్నా

శలుగురు కిలకిలా నవ్వినపుడే వండగ

ఉన్నంతరో కడుపునిండ=తిన్నపుడే పండగ 1దిఫ్వీ॥ చరణం;

తారాజువ్వల్లా-ఎగిరెగిరి పడక

చిష్మన రవ్వల్లా-చెల్లా చెదురు కాక

ఒంటిగా కలసిమెలసి=ఉన్నపుడే పండగ

ఉన్నంతలో కడుపునింద-తిన్నపుడే పండగ కది వ్వీక చరణం :

ఆమావాస్య చీరటిలో-పమిదలే వెలుగులు

అమ్మకు నాన్నకూ-పిల్లల దివెంలు

పరువుగా ఆ పిల్ణలు-(బతికినపుడె పండుగ

ఉన్నంతలో కడుపునిండ -తిన్నపుడె పండగ | దివ్విః కరాలాాలానాననిన్తనిషగ-ను-చనుమెననా స్‌సినా్యముకటునునారమనుననను చనా నననాసునకునకొాభలానాతకు యుత నాొనుునాలాననననాాల త ననననులుకలతు న నననోలనాలకనుు ననన తమున ననా వాననానాననిన్‌

సంసారం-సాగరం

లి[12

కరికే వర్పవి ః జీంటింతారా | జింటింతారా ! జింతారా-ఆది చెప్పేది చెవియొగ్గి యినుకోరా ! చరణం : మనిషి పుట్టినది ఎందుకురా ? మంచిని పెంఛేటందుకురా విద్దెలు నేర్చేదెందుకురా బుద్ధులు 'పెరిగేటందుకురా శలుగురిమేలు తలవనివాడు ఉన్నా ఊడినా ఒక టేలేరా ! ॥ఖించింతారా॥ చరణం: కాకి నలుపు-కందెన నలుపు చీకటీ నలుపు-తాటకి కలుపు పరులను దోఒ-అరలో దాచే పాపపుసొమ్ము రారుకలుపు ఈ నలుపంతా వదిలదొకొ సీగతి నాగరి ఇంతేరా, ॥బింబింతారొ॥ చరణం : పచ్చని చేరే పల్లెకు ఆఎదంల చంటెపాపలే ఇంటికిఅందం బొట్టూకాటుక బుళ్హమ్మకంచిం సిస్టూబిడియం చినదాసికందం ఆఅణుకువలేని ఆడదాని3 ఆందంణన్నా దండగరా |! ॥ంజీంఛారా॥ పతనతతతతతతతతతతతతతతననననతననవవనాడానాలు ఉ౩౭రికి ఉపకా9 వీ18

కేర్రశి నల్తవి : ణి ఆలామగలూ ఒకదైవుంటే ఆ యిళ్లే ఒక్‌ స్వర్గం అహోహలున్నా అపతులున్నా ఆ యిల్లు ఆక వరం, చరణం : పెదవులు రెండూ కలిసినపుడే హృదయం పాదుతుంది పదములు రెండూ కిడిరసపుడే పయశం సాసతుంది. ౪ ఆరూః చరణం: చెణుకులు బెణుకులు వుంటేనే సరదాగ” వుంటుంది సంనారం ముద్దూవంచ్చట వుంటేనే మెోగుఏలి ఎపనరాగం. జఆలూ॥ చరణం : భజనలతోనే-భక్తులు కాతేరు కొలిచే మనసుంపే-సుడితో పనిలేదు ఆడదాని ఆత్యలోని-ఆమరాగమే ఆరాధన అదే అదే నా సాధన. జఆలూ॥ి తతత ఈకొలం దంపతులు ల్ర14

కే8ితి సాకీ; అతడు : నాకేశం భగవద్గీత ! నాదేశం ఆగ్నిపునీత సీత ! నాదేశం కరుణాంతరంగ 1! నాదేశం సంస్కారగంగ ! ఫల్లవి : అతడు-ఆమె: ఎక్కడికెళుతూందీ ? దేవం వీమైపోతూంది ? హిమ ైలశిఖరం పైకా ? పాతాళరుహరంలోకా ? చరణల ఆమె: పవీచనాల పచ్చికబయళ్ళలో-పన్నాగాలగోతులు అతడు : పణాళికల గాదెలకింద-దాక్కున్న పందికొక్కులు ఆమెవి పావుకాళ్ళు ఈకలు తొడుక్కు-నీ-ఊరేగే రాబందులు అతడు: ఇంకా- పొద్దున చూరుకంటుకునే బల్లులై-మధ్యాహృం గోడమీద పిల్లులై నాయపంతం పూసర వెల్లులై _పార్టీలరల "ఎలు ఫిరాయించే ఆవకాళశవాదులు-అటు రాబందులు ఆమె : ఇటు అవకాళవాదులు. ॥ఎక్కడి* చరణం : “ ఇద్దరు : దిగ్గుపాఎతో మతమౌఢథ్యాలను రంశరించీ కంచాలలో వర్ణభేదాయ వడ్డిందీ అతడు :; జరికి నలమందెక్కించే-మతో ర్మాదులు ఒకవంక ఆమె ; మరోవంక- శా- కీసహనం సౌహర్జ్రం-చచ్చురకం సంస్కారమనీ అతడు ; ద్యర్తుం హత్యలతోనే-నేది వవస్థ మారిరిరుతుందనీ అరా వకంగా పరికమించే మహో _గవాదులు ఓకవంక- మతోన్మాదులు ఒకవంక- =. అమె: మహో[గవాదులు ఒకవంక- మేర

చరణం ఆతడు : ధాన్యంలోనే కాదు-సౌజన్యంలోనూ క ల్రీలు ఆమె *: నేతిలోనేకాదు-నీతిలోనూ క న్రీలు అతడు ; మైమరపించే మద్యంతో - మనుషుల చంపే కల్తీలు ఆమె: (పాణంపోసే మందుల్లో- పౌణంతీసే కల్తీలు అతడు : పరీక్షరాసే చేతుల్లో-'*కాపీ'” కల్తీలు ఆమె ; ఉప్పెనలాంటి యవశరంలో-'“హిప్పీ” క ల్లీలు, అత్రతు : అటు దినుసుల కల్తీలు ఆమె: ఇటు మనసుల క శ్రీలు ఇద్దరు : ధరల బరువుతో _పజల రెక్కలు విరుగుతూంటే తిండికరువుతో పేదల గౌక్కలు మండుతూంటే. చరణం : ఆతడు : పదవులక్రై కుమ్ములాటలు-బిరుదుల క్రై పెనుగులాటలు ఆమె : థాషాదురహంకారాలు-[పాంతీయ హుంకారాలు అతడు : దొంగసరకు రవాణాలు-నల్లడబ్బు విలాసాలు ఆమె : విలువలేని నినాదాలు అతడు : పనికిరాని పట్టాలు ఆమె ; అడుగడుగున లంజాలు ఆతకు : పడగెత్తిన వంచనలు రాహువు పట్టిందా ! జాతికి రక్తం చచ్చిందా |! ఆమె; రాహువు పట్టిందా 1! జొలికి రక్తం చచ్చిందా అతడు : ఇప్పటివై నా ఈదేశం-తన తప్పు తెయిసుకోవాలి కాకుంటే ఈ దేశాన్నే-కణకణమండే నిప్పులతో కల్తీలేని నిప్పులతో-కడిగేస్తుంది మాతరం ఆందరు : వందేమాతరం-వందేమాతరం-వందేమాతరం. శ్లోకం ; “*యదాయదాహి ధర స్య గ్లానిర్భవతి భారత ! అభ్యుత్థానమధర్మస్య తదాత్మానం సృజామ్యహం”. త నా. బంగారు మనిషి 816

[జ ఎన, న్స్రల ల్‌ యం.

184 పల్లవి ; అంగట్లో అన్నీ వున్నాయ్‌ ఆతడు : అల్లుడి నోట్లో శనివుంది వాట్‌టుడూ క్యాక రూం 1 ఏం చేద్దాం ? చరణం ; బెజవాడ (పక్కన్నే కృష్ణవుంది నిండా నీరువుంది బాగా పారుతుంది పట్టణంలో సీళ్లపంపులెన్నోవున్నా పటుకుందామంటే-బండిసున్న బ్‌ నీళ్ళునిండు నున్న : నోళ్ళు ఎండునన్నా కి అంగట్లో చరజం :; ఏడుకొండలవాడా ః వెంకటరమణా గోవిందా ః గోవిందా తిరుపతి వెంకన్నదయవుంది పైగా డబ్బూవుంది అయిదే మనకేముంది? పూటకొక్క కాలేజివుడుతుంది చదువులే చెప్పేస్తుంది డిగీ లిచ్చేస్తుంది ॥ ఆడి.గీలు మోసుకుని ఢిల్రీదాకావెళ్ళి !

ఆంద ్యగాలమ్మాంటి యమవుతుంది ?

ఏమవుతుంది ?

కాలు ఆరుగుళుంది

చొక్కా చిరుగుతుంది

ఆకలి పెరుగుతుంది

ఆయాసం మిగులుతుంది

అప్పటికీ నువు అక్క.డవుంటే

చిప్పచేతికేవస్తుంది అంగట్లో పవత త నాననా

మైనరుబాబు

జ

185 పల్లవి : తాగితే తప్పేముంది ? తాగితే ఒకనాడు తప్పు తాగకుంటే లేనేలేదు మొప్పు గౌగ16'8 7/1 కిరాగిరే॥ చరణం : గొప్పగొప్ప వాళ్టంతా-గుప్‌చుప్పుగ చేసేది ఇష్‌ ! సెలెన్సు కొండకిందనేకాదు-కొండ మీద జరిగేది £ గోయిందా-గోమింద షాదీ జరిగినా-శాద్దం పెట్టినా పాగ్టీ పేరుతో (పతిచోట జరిగేది ఇది లేందెక్కడ (ఒదర్‌ ః 2€11 146 గౌగలిత 1/07 తాగితే చరణం : బల్లికింద చెమిజాపితే తప్వుకాదు-1౯9 11401౯ చీకటి బాజారులు నడిపితే తప్పుకాదు ]౧6౯6 19 కల7౧16 -. దేళాన్నే అమ్ముకుంటె తప్పుకాదు । ౫౭౯10౯ తప్పుకాదు ః 511౧౯ గారంగి ఉల 211 2 11616 కెంళ16 0106 కితాగితే | చరణం ; తాగానని ముక్కుమూసుకుంటావు ఓ మావా 1 నేనేరో తప్పుచేసినట్లు తప్పుకుంటావు 961౬ ! ఎని జుట్టు పట్టందే- ఎన్ని పేఖు మార్చందే-*04-౪0% కి

ఇంతవాడి వయ్యావు-రావుబహదూర్‌ 1 సీ

ఆంతు తెలుసుమావా । నా ముందు బలాదూర్‌ 1రాగికేః చరణం 1 కోరికోరి నన్ను కట్టుకున్నావు పెళ్ళామా : పెళ్ళామా!

కొంగున ముడివెయ్యాలనుకున్నావు పెళ్ళామా ! పెళ్ళామా 1

నువ్వేమనుకున్నా -నీ బాబే ఏమన్నా

మూడు ముళ్ళు వేసిన నీ మొగుజ్జి మొనగాజ్ఞి 1

ఇక నీ రిమ్మతిరుగుదాక-నిన్ను వదల్నెవదల్ను

కళ 061౯ శరాగితే* లా తల్లా -- పెళ్ళామా

శ్రీ

186 పళ్లివి ౩ ఏయ్‌ మనిషి ।; ఏహేయమనిషీ £ ఏయ్‌ మనిషి ! ఏహే మనీషీ మరీచిపోనువు-ఒక మనిషివనీ మరచిపో నువు ఒకమనిషివనీ- అను- అను-అనుకషణం హరేరామ హరేకిస్ట హరేరామ హర్షేకిష్ట-వారే చరణం 2: గుళ్ళోపెట్టి దేవునికే-నామమేళావ్‌ పార్టీలుకట్టి నమ్మినోళ్ట-కొంపదీకావ్‌ గద్దెలెక్కి లంఛాలే తెగగుంజావ్‌-బుద్ధి గడ్డితిని దేశాన్నే దిగమింగావ్‌ జానెడంత పొట్టకొరకు-చచ్చేటంత కెనుగులాట తొక్కులాట తోపులాట కువా*లాట గుద్దులాట ఆడేగుండే ఆగిందం టే- ఆఖరికీ ఆరడుగులేబేటా హరేరామ సారేకృష్ణ-హరేరామ హరేకృష్ణ చరణం ; అయ్యేమొ అవీసు వైళ్ళపాలు అమ్మేమొ లేడీసుక్టబ్బుపాలు ఉన్నకాస్త ఆస్తేమొ-అప్పుపాలు కన్నలిడ్డలేమొ-బజారుపాలు అమ్మలేదు ఆయ్యలేదు-పిల్హలేదు పీచులేదు కొంపలేదు గోడులేదు-నీ దన్నది ఏదీలేదు ఇహములేదు-పరమూలళలేదు _ క్‌

ఆజంధబాం యిమొునాతిరే= ఏయ్‌ మనిషీ ।; ఏహేయమనిష్‌ ? అను అనూ అనుక్షణం హరేరామ హరేకిష్ట హరేరామ హారేక్రిష్ట

చరణం : సంపాదనబాలక ఒక ఏడుపు పన్నులూ కట్టలేక ఒక ఏడుపూ ఖర్చులూ తగ్గించలేక ఒక ఏడుపు వెరసి నీ [బతుకంతా ఒకే ఏడుపూ- జ్ఞానపతిదమ్ముకొట్టి-గుండెనిండ గుక్కపట్సి నేలవిడిచి పైకిపైకి-తేలితేలిపోతుంటే ఇం[దలోక-చం[దలోకం- కంటిముందె కనపడుతాయభాయీ ఏయ్‌ మనిషీ ; ఏహేమనిషీ

జకాళతమ్య కల ః

187 పల్లివి క్‌ ఆమె 1:2 మరదలా ; మరదలా ; తమ్ముని పెళ్ళామా ఏమమ్మా | వై నమేమమ్మా ॥ ఆమె : వదినమ్మ : వదినమ్మ | అన్నయ్య పెళ్ళామా ! ఏమమ్మా : వైనమేమమ్మా ! చరణం : ఆమె: చక్కనీ తిలకమ్ము ముక్కున జారింది ఏమమ్మా ! ఆది ఏమమ్మా? ఆమె£: వల్లమాలిన చెమట గల్పంతుచేసింది లేవమ్మా 1 ఇంతేలేవమ్మా ః ళా చరణం : ఆమె 1: చల్లని వేళలో చిరుచెమటలేమిటో ః బుల్లెమ్మా : గడుసుబుల్రెమ్మా £ ఆమె£: తీసున్న కిటికీలు మూ సేస్తే జరిగింది లేవమ్మా ! నన్ను వొదులమ్మా ! చరణం : ఆమె 1: పాలబుగ్గలమీద వాడీపోనిగంటు లేమమ్మా 1 వైనమేమమ్మా ! ఆమె 2; పెంపుడు చిలకొచ్చి చెంపలు కొరికింది లేవమ్మా ! ఆంతెనోయమ్మా ః

ఒంభిం ? ఆమె 1: జామురాతిరికాదు జడపూలు వాడెను వమమ్మా మర్మమేమమ్మా 1 అమె 8; పక్క ఒ త్తిడికవి సౌక్కిపోమినవేమో లేవమ్మా 1 చాలుపోవమ్మా : చరణం : ఆమె 1 : చీటికిమాటికి వెటజారెనేమొ మరదలా: బుల్హిమరదలా | అమె 2; పటుచీర ఒక పట్టాన నిలవదు వదినమ్మా | గడుసు వదినమ్మా ః చరణం : అమె 1: ఉన్నపాటున రైక ముడివీడిపోయింది ఏమమ్మా ! వై నమేమమ్మా | ఆమె వీ; ఎదలోని పొంగుతో సడలిపోయిందేమో లేవమ్మా ః చాలుచాలమ్మా చరణం ; ఆమె :1 గదిలోని దీపమ్ము వొద్దిగొదిగి వెలిగింది ఏమమ్మా 1 వింతయేమమ్మా ॥ ఆమె :£ మదిలోని నారాజు గదిలోనె ఉన్నాడు పోవమ్మా : చాలుపోవమ్మా క!

చరణం : ఆమె :1 తెలిసింది లోగుట్టు చాలించునీ బెట్టు మరదలా । బుల్లిమరదలా | అమె :2 నీకు తెలియనిగుట్టు నాకెక్కడిది ఒట్టు 1! వదినమ్మా ! యింక వొదులమ్మా ! వదినమ్మా ! ఇంక వొదులమ్మా | ఆమె 1: గడుసుబుల్రెమ్మా ! చాలువెళ్ళమ్మూ ర! గడుసుబుల్లెమ్మ ? బాలువెళ్ళమ్మా : తతతతతతతతతతతతతఆతవాయడా వరకట్నం ళ

శరర పల్లవి వ. చిన్నారి కృష్ణయ్యరారాః నా కన్నులలో పున్నమి నీవేరాః చరణం : రతనాలమేడలో నివసీంచినా రమణీయ తల్పాన శయనించినా ఆరనివేదనతో-ఆవిరియొ నామదిలో ఆశల తేనెజల్లు కురిసేవురా * (బతుకు నిలిపేవురా చిన్నారి! చరణం : కన్నతల్లి మనసు దీపకళికరాః తాను కరిగిపోయి పాలవెలుగు లొలుకురా : ఆవేదన తనది-ఆనందమునాది ఈ వింత అనుబంధం -_ ఎవరికి తెలుపనురా : ఏమని తెలుపనురా గచిన్నారికీ నం నిర్దోషి 10

| ర్త న్‌! ళ్‌ 1 1 ్ష

(కవల చా ష్‌

189 వల్లవి ; _గున్నమామిడీ కొమ్మమీద గూచ్ళురెండున్నాయి. " ఒక గూటిలోన రామచిలకుంది ఒక గూటిలోన కోయిలుంది. చరణం : చిలకేమో పచ్చనిడీ తోయిలేమొ నల్లినిదీ ఐనా ఒక మనసేదో ఆ రెంటిని కలపింది . పొద్దున చిలకను చూడందే - ముద్దు - ముద్దుగ ముచ్చట లాడందె చిగురులు ముట్టదు చిన్నారి కోయిల చిలక ఊగదు కొమ్మ ఊయెల +గున్నజ్ఞ చరణం ; ఒక పలుకే పలుకుతాయి ఒకి జటుగ తిరుగుతాయి ఎండ్రైనా వానైనా , ఏకంగా ఎగురుతాయి. రంగూ రూపూ వేరైనా జాతీ రీతీ ఏదైనా చిలకా కోయిల చేసిన చెలిమి - ముందుతరాలకు తరగని కలిమి కగున్న॥ బాలమి్యతులకథ కేవీ

కలల పల్దవి : కాకమ్మా చిలకమ్మా _ కథలే మాకొద్దు చరణం: మా గాంధీచెప్పింది = మాకెంతో ముద్దు అతడు ; నేరాబజీ ఏమన్నాడు ? అందరు ; జపాంద్‌ | జెపొంద్‌ : అన్నాడు. అతడు : న్మెహాజీ ఏమన్నాడు ? కాంతీ : కాంతీ : అన్నాడు. లాల్‌ బవోద్దూర్‌ య వీరబవహద్దూర్‌ ఏమని ఆన్నాడు. జై జవాన్‌ :వైకిసాలా! అన్నాడు పదమన్నాడు, చరణం : పిల్చలకే ఇక రాజ్యంవస్తే కలలు ఎల్లలు తుడిచేసాం ర! ళా ! అల్లరిమూకల ఆటలు కట్టి తెల్లని పావుర మెగరేస్తాం రాజును ర్రెైతును ఏకం చేసి రంగంమీదికి రప్పిస్తాం. సింవోనికీ, బీంక విల్ణకూ స్నేహం కలిపి మెప్పిస్తాం ॥1కాకమ్మ్య చరుణం : పసిపాపల మనసులు పువ్వులు - ఇవి పరమాత్ముని చిరునవ్వులు ఆ పాపలు తిరిగే లోగిళ్ళు పచ్చని సిరులే వెదజల్టు క్షకాకమ్మ్య న నత తనము; ధర్మపత్ని నలి

క్షఖ పల్లవి ఇ; ఎంతంత దూరం 1! ఇంకెంతదూరం కథలు చెప్పుతూ పోతూవుంటే-కాసింతదూరంా చరణం : రివ్వునఎగిరే గసువ్వులగుంపులు కి ఎక్కడి తెళ్ళుశున్నాయి ? అవి ఎక్కడి కెళుతున్నాయి. కూతకురాని పిల్లలకోసం మేతకువెళుతున్నాయి. మేతకు వెళుతున్నాయి. శిఎంతెంతోల చరణం ; చల్లగసాగే & తెల్లని మబ్బులు ఎక్కడి కెళుతున్నాయి: అవి ఎక్కడి కెళుతున్నాయి ? నోళ్ళువిచ్చిన లీళ్ళకోసం నీళ్ళకు వెళుతున్నాయి ॥ నీళ్ళకు వెళుతున్నాయి. కీఎండెంత॥ి చరణం : చక్కని బూవా నువ్వూనేనూ ఎక్కడి కెపతున్నాము 1 మనమెక్క_డికెళుతున్నాము ? పామునుపట్టీ - బుట్టలో పెట్టి పండిన పాపం - బద్దలు కొట్టీ మానాన్నను విడివించాలనీ ఇద్దరము వెళుతున్నాము మనమిద్ధరము వెడుతున్నాము కిఎంతెంత॥ న తనన మానాన్న నిర్లోపి. శల.

192 పల్లవి : జో లాలీ: జో లాలీ: లారీ నాచిట్టితల్లి ॥ లాలీ ననుగన్న తల్దీ లాలీ బంగారు తల్టీ గ లాలీ నాకల్బవల్లీ చరణం చిరునవ్వుకీరణాలు - చిందించు మోము కన్నీరు మున్నీరుగా చూడలేను. నినుగన్న నీతల్లి కనుమూసె గాని నినువీడి క్షణమైన _ నేనుంగగలనా శజోలాలీ! చరణం: రతనాల భవనాల నిన్నుంచలేను ముఠల్యాల వుయ్యాల లూగించలేను కనుపాపలా నిక్ను_ కాపొడుకోనా నిరపేదఒడిలోన నినుదాచుకోనా శీజోలాలీః తతా ధర్మదాత క్ష

నం! పల్లవి ; అమ్మమనసెంత కమ్మనిదో ళా అమెకలలెంత విలువైనవో కన్న వారికితెలుసూ ఈ చిన్నినాన్నకు తెలుసూ చరణం ఏ అకాళంలో పుట్టినచం,దుడు అవనినే వెలిగించడా: దేవకి కడుపునపుట్టినకృష్ణుడు యశోదనే ఆలరించడా! ఏకడుపున ఫుట్టినా ఏజఒడిలో పెరిగినా తనయుడు పేరొందినచాలు తల్లికదే పదివేలు [అమ్మ చరణం : పున్నమి జాలీలిచూడగానే పొంగిపోవును సాగరం లేగదూడను చూడగానే ఆగదు గోమాత హృదయం (పతితల్లికి ఆదిసహజం ఆ మమతే ఆతిమరురం ఐనాః అదిహద్దుదాటితే లేదెవరికి ఆనందం 2అమ॥ 15

చరణం. ఏ పూల పొదలచాటున ఎన్నిముళ్ళు దాగున్నా ఏ చూపు తెరలమాటున ఏ నాగులు బుసకొడుతున్నా చిన్నిబాబు మోముచూసీ అన్నీ మరిచిపోవాలి ఎంతచేదు బాధలైనా గొంతుకలో దాచాలి ॥అమ్మ॥

స్రీగౌరవం 16

194 పల్లవి _ ఆడివారం ఆమావాన్య - అందరికిమంచిది ఇదిమానాన్న పుట్టినరోజు = మరీమరీమంచిది మాకెంతోమంచిది - మకెంతోమంచిడి చరణం : ఆందరిసీమెప్పిస్తాడు మానాన్న ఎవ్వరినీ నొప్పించలేడుమానాన్న నవ్యుకొడు -- నవ్విస్తాడు ఏడుపొచ్చినానవ్వేస్తాడు = మానాన్న అ పిచ్చినాన్న గిఆదికి చరణం : మేమునవ్వితే మానాన్నమనసు నిండుతుంది మేములింటే - మానాన్నకడువు నిండుతుంది మానాన్నకు - ఆస్తీఅంతామేమేకదా।ః ఈలోకంలో మా అస్తి అంలానాన్నేకదాః కిఆదికీ చరణం : మానాన్న కెల్లచొక్కా ఇకముందు మాయదు మానాన్న భోళామనసు - ఏనాడుచెదరదు- నాలుగుచేతుల సంపాదించీ - నాన్నకు తినివిస్తాము తల్డులమైజోలపాడుతాం - పిల్లలమైఆటలాడుతాం తల్లులమెకజోలపాడుతాం = పిల్లల మైఆటలాడుతాం కిఆదిన నానా నానన అడపిలల తండీ న! క్ష

195 పల్లవి ఎ నవ్వుతు నువ్వుండాలి =మీ నాన్నమది నిండాలి నిన్నుగన్నతల్లి అశలేపండగా చరణం . నెలవంక దీపం - నింగికేవెలుగు కనుపాపదీపం _- కంటికేవెలుగు ఆకలిలోనైనా - చీకటిలో నైనా పాపాయిచిరునవ్వు - పతియింటవెలుగు శనవ్వు! చరణం : మనసైనదేదీ - మమకారమొక టె. కొనలేనిదేదీ _ కారుణ్యమొక టె ఎవ్వరు ఏమన్నా _ ఏవిధి ఎమ రైనా మనివికిమిగిలేది _ ఆనబంధమొక టే కీనవ్వు! చరణం :; ఈనాడునీకు _ ఐదేళ్ళుపాపా, ఎదగాలినువ్వు = నూరేళ్ళబాకా. వేడుకలో నైనా = వేదనలో నైనా ఒకలాగేసాగాలి _- శిఖరాలదాకా శినవ్వు!ి న ఐంగారు షునసులు కర్రి

1906 పల్లవి ఈనాడేవాబూ 1 నీ పుట్టినరోజూ ఈ ముంటికే కొత్త వెలుగు వచ్చినరోజూ చరణం వ చిన్నిఐాటు ఎఏగితే = కన్న దారికానందం నెలవంక పెరిగితే - నింగికే ఒక అందం చుక్కలు వేయెందుకు - ఒక్క చం దదుడేదాలు తనవంళం వెలిగించే - తనయుడొకడే పదివేలు $ ఈనాడే! చరణం : కన్నవారి కలలు తెలుసుకోవాలి-ఆ కలలు కంటనీరు పెడితే తుడవాలి తనకుతాను సుఖపడితే - తప్పుగాకున్నా తనవారిని నుఖపెడితే - ధన్యత ఓనొన్నా 4ఈనాగే= చరణం : తండిమాటకై కానకు _- తరలిపోయె రాఘవుడు అందుకే ఆ మానవుడు - ఐనాడు దేవుడు తల్రిచెరను విడిపించగ _ తలపడె ఆ గరుడుడు ఈఆందుకె ఆ పశ్షీం[దుడు _ ఆఅంతటిమవహాసీయుడు. ఓబాబూ నుప్వూ ఆ బాట నడవాలి భువిలోన నీపేరు - ధువతారగ వెలగాలి కి ఈనాడేశి తాత.మనవడు 10

907 పల్లవి ఏ; వాలలారా । రండి; భావిపౌరులారాః రండి; తరతరాల రఠెలుగునేల తీరూతెన్నూచూడండి చరణం ; కాకతీయులకత్రిపదునులో కాకలు తీరిన నగరం _- మన ఏకశిలానగరం ఆదే వరంగల్‌ పట్టణం _- ఆ వరంగల్లుకే వన్నె తెచ్చినది వేయిస్తంభాల మందిరం -అఆది నేటికి ఎంతోసుందరం కిబాలలారా! చరణం : వీళ్ళనే పసిడిచేలుగా మార్చు చల్లని నదీమతల్లి _ మన పాలిటికల్పవల్లి ఆదే కృష్ణవేణి ! ఆ కృష్ణవేణియే గుండె పెంచుకొని నిలిచెను సాగరమై నాగార్జునసాగరమై చరణం : బౌద్ధమతానికి పాదులువేసిన ఉన్నతవిద్యానిలయం - నవ శిల్పకళానిలయం అదే అదే అమరావతి। ఆ అమరావతిలో శిల లైనా వినివించును సరిగమలు | పులకించును హృదయాలు :ః కిబాలలారా॥ సిసిందీ చిట్టిబాబు లి0

198 పలవి : ళా ఆమె ; ఎన్ని జన్మల -ఎన్నినోముల వుణ్యమో ఈనాడు కంటిని జగములూ పే ముగ్గురు మూర్తులే చంటిపాపలుకాగా = మా యముదటవూయల లూగ బృందం : లాలీ-లాలీ లాలీ-లాలీ చరణం : ఆమె : నొనటీ వాతలు [వాస్తివాసీ విసిగినావో నిదురపో బృందం * _ఒహ్మయ్యి తాతా నిదురపో ఆమె ; అసురకోటుల తునిమితునిమీ అలసినావో నిదురపో బృందం 2 నారయ్య నాన్నా నిదురపో ఆమె: |పళయతాండవమాడి ఆడీ సొలసినావో నిదురపో బృందం : శివయ్యబాబూ |! నిదురహో ఇఎన్నిజన్మలశీ వ!

చరణం : ఆమె; లలితకళలకు నిలయమైన వాణీయే నాకోడలాయె బృందం ; లాలీ జయలాలీ ఆమె : లాలితముగా సిరులనొసగే లక్మీయేనాకోడలాయె బృందం : లాలీ కుభలాలీ ఆమె : పతినిగొలిచిన భాగ్యమేమో పార్వతియె నాకోడలాయె బృందం = లాలీ పియలాలీ ॥ ఎన్ని జన్మల? అనానను కాత లాభన్లోను తతతవము చకానానాలణనననాననాంండనాోొ సనతీఅననూయ వికి

109 పల్లవి థ్‌ ఆమె: ఆ---అమ్మ---ఆ---ఆవు అన్మవంటిదే ఆవు అదితెలుసుకో నీవు చరణం ; ఇ---ఇల్లు -- ఈ---ఈళ్వరుడు ఇంటిని ఇలనూ కాచేదెవడు ? ఈశ్వరుడూ పరమేశ్వరుడు 1 అఆఇఈ ఉ ఊబుబూ లౌ ఎఏఐఒ ఓ జౌ అం ఆః. కఅలగఘజ-చళజరు షు టఠరడఠఢఠథణ-ళథదధన పఫబభమ-యరలవ శషసహళమ్ష ఆ- మొదలుకొని - త వరకు మన అతరమాల యాఖభైైయారు అక్షరమాల నేర్చుకొని ఆ పె బతుకులు దిద్దుకొని చక్కని పైరులు కావాలి మన జాతికి పేరు తేవాలి కిఆ. అమ్మ ద్ధి చరణం ; అందరిదీ ఓకే కులం ఆందరమూ మానవులం కండలు పెంచితె సరిపొదు కావాలయా] బుద్ధిబలం చలి

చరణం : మనఖాషలు వేరేబఐనా-.మన మతాలు వేరేఐనా పాలూ పవైరూ ఒకటే భూ మాత ఆందరికాక టే

ఆమె ? పేదాగొప్పా = భేదాలు పెళ్ళగించుకొనిపోపాలి గిరిజనుడే పురజను డై ధరాచకమును తిప్పాలి! ఈ ధరాబ(కమిను తిప్పాలి. 1అ- ఆమ్మ! నవీ

200 పల్లవి వ పండితన్నెహమూ పుట్టినరోజు పాపలందరికి పుట్టి.రోజు మమతా సమలాపుట్టినరోజు మంచికి కోవెల కట్టినరోజు చరణం ; ముత్యంలాంటి మోతీలాలుకు రత్నంలా జన్మించాడు జాతిరిత్నమై వెలిగే ముంకొక జాతిరత్నమును కన్నాడు | అతడే జవహర్‌లాలు | అతనికి మన జేజేలు కిపండిత॥ి చరణం ; తలపై కెల్లని టోపీ ఎదవై ఎ(రగులావీ | పెదవులపై చిరునవ్వు చేతిలో పావురం = మన జాతికి అతడే గోపురం కిపండిర॥ చరణం : మవిత్మగాంధీ అడుగుజాడలో స్వరాజ్య సమరంనడిపాడు రణదాహంతో రగిలే జగతిని శాంతిసుధలు కురిపించాడు కన్ను మూసినా జవహర్‌లాల్‌ మీ కంటిపావగా ఉన్నాడు ఇంటింట జ్యోతిగా వున్నాడ | చాచాన్నెహూ అముర్‌రహే:ః శిపండిత॥ విచి (త డాంపత్యుం క్‌

వి01 పల్దవి 2 పదవారు కళలతో పెరగాలిరా ! నువ్వు పది మందిలో పేరు పొందాలిరా ! చిన్నారి నాన్నా వెన్నెలకూనా ! చరణం :; తాతయ్యమూపుపే-స్వారీ చేసేవు నాయనమ్మ మూతిపై-వెన్న రాసేవు నీకేమి లోటురా ఈ యింటిలో నిను దాచుకుంటాను నా కంటిలో కిపదశి చరణం ఏ; నా ప్రాణమేరా అఆ అమ్మ నీ _పొణమేరా ఈ ఆమ్మ ఆ అమ్మ దేవతగ-మారిందిరా ఈ అమ్మయే నీకు మిగితిందిరా కవద॥ీ మరపురానిత ల్లి క!

వి౦03 పల్లవి 2 _నవ్వరానువ్వైనా! నవ్వరా బాబూ! ఆ నవ్వేనిను పెంచు-పాల బువ్వురా బాబూ చరణం. మొలకగా పుట్టావు ఒకతల్లి కడుపులో మొగ్గిగా పెరిగేవు ఒకకన్నె చేతిలో ఎందుకుపుట్టావో ఎండుకు పెరిగేవో బదులై నా చెప్పలేని పరమాత్ముని తలచుకొని *నవ్వరా॥ చరణం ; మీయమ్మ ఏదని ఏవరైనా అడిగితే కన్నీరునింపక నన్నే చూపించరా కన్నంతమాతాన అఆమ్మలుకారురా కమ్మని మనసున్న (పతి ఆడది అమ్మేరా కీనవ్వరా॥ి అమ్మాయిగారూ. అబ్బాయిగారు లి

వి౮తి పల్ఫవి : ఇది విలాసయా(త 1 ఇది వినోదయాత ॥ విల్పలతో పాపలతో చల్లగసాగే విహారయా[త వ! చరణం : అతడు :; చలికాలం సూరీడు చల్చన ఆమె ; కంకాలం అనురాగం వెచ్చన అతడు : నా చెలి జాబిలి ఎప్పుడూ చల్లనిదే ఆమె: ఆ చలవా ఆవెలుగూ ఆంతానా సూర్యునిదే పిల్చలు ఏ అమ్మమనసు “ఐసు'కంటే చలన యి స! నాన్నకోపం-' ఫేరుకంటబె వెచ్చన చరణం : ఆతడు ; మలె తీగకు పూచేవి-మల్లెపూలే నా! స! మామిడిచెట్టుకు కాచేవి మామిడికాయలే అమె; ఈ పాపలే మన చెలిమికి పతిరూపాలు శేపటి ఆశల వెలిగించే-మణిదీపాలు . విల్పలు : అమ్మమాటే అంటాం . నాన్న మాపే వింటాం ఆలా నడుచుకుంటాం . "పేరు తెచ్చుకుంటాం నానా -_ ధీర్లనుముంగని నన!

జి0క్ష పల్లవి: పాపా. కన్నెపాప ? పదవారేళ్ళ పసిపాపా ః నిదురపో నీవూ-ఈ బొమ్మలాగా నేను జోల పాడేను-అమ్మలాగా చరణం :; పువ్వులా వికసించెను-నీ వయసు ః కాని మొగ్గలాంటి కేనమ్మా-నీ మకను | తమ్ములు _వరో ! తుమ్యెదలెవరో . తలియ* ని పసితనం-ఆ దేవునికే తెలును పాపా చరణం : విరబూసే నీ కనులకు- వెన్నె లనౌతానమ్మాశెల్లీ . అరమూసే అఆకనులకు-ని ధురనాతానమ్మా £ ళా లాలీ-లాలీ-లాలీ అక్కయ్య దీవనే చెల్లికిరడ | అపైన మనకుంది (శ్రీరామరక్ష ! స్త గౌరవం వం

శలీత్‌ పల్లవి 2 ఉనాన్నాఃనీ మనసేవెన్నా ఆమృతంకన్నా అది ఎంతోమిన్న చరణం : ఓనాన్నా : ఓనాన్నా ! ముళ్లబాటలో నీవు నడిచావు పూలతోటలో మమ్ము నడిపావు ఏ ఫూట తిన్నానో- ఎన్ని పస్తులున్నావో పరమాన్నం మాకు దాచివుంచావు ఓనాన్నా॥ చరణం : ఉన్ననాడు ఏమి దాచుకున్నావు లేనినాడు చేయిసాచనన్నావు సీ రాచగుణమే మా మూలధనము నీవే మాపాలి దై నము |ఓనాన్నా! చరణం : పుట్టింది అమ్మ కడుపులోనై నా- పాలు పట్టింది సీ చేతిలోనా ఊగింది ఊయ్యాలలోనై నా-నేను దాగిండి నీ చల్లని ఒడిలోన చలనిఒడిలోన కఓనాన్నా న. భ్‌ ర్య దాత శి0

్ట జ్‌ కే ర్న (శీ యా న | గ స్ట

ఇడా స్తూ లా జసు స్రష్ట సస్టహా సూ గాకా అత్త

206 పల్లవి : మాయదారి సిన్నోడు -నా మనసే లాగేసిండు -నా మనసేలాగేసింప లగ్గమెప్పుడురా మా/వా ఆంటి మాగమాసం యెళ్లేదాకా మంచిరోజు లేదన్నాడే ఆగేదెట్టాగా ? ఆందాకా ఏగేదెట్టాగా ? రత్తమ్మ! సెప్పవే అత్తమ్మ సెప్పవే ! కా(వమ్మ 'సెప్పవె!- రావమ్మ సెప్పవే! ఆగేదెట్టాగా _ అందొకొ ఏగేదెట్టాగా చరణం ; సింతసెదైక్కీ_ -సిగురులు కోస్తుంటే సిట్టి సిట్టి గాజూలూ - తాలం యేస్తుంటే సిగురుల్లో య సిగురుల్లొ సిగురుల్లో మాటేసి కన్నుగీటిండే సి్కిళంగా పానాలు తోడేసిండే లగ్గమెప్రుడురా మావా అంటే సంకురాతిరి పొయ్యేదాకా మంచిగడియేలేదన్సా డే ఆగేదెట్టాగా ? ఆందాకా ఏగేదెటాగా ? యెల్లమ్మ సెప్పవేః - మల్లమ్మ సెప్పవే! పుల్ఫ్వమ్య సెప్పవే!-బుల్లెమ్మ సెప్పవే! కిఆగే!! ల!

చరణం ; ఊరి సెరువురో _ నేనీదులాడుతుంటే

నీటినురగల్లో- తేలి తేలి పోతుంటే

బుడుంగున - బుడుంగున

బుడుంగున మీదికి తేలి.డే -నా

తడికొంగు పట్టుకొనిలాగిండే

ఎప్పుడురా మావా అంటే

శివరాతిరి యెల్లేదాకా

సుబంగ్గం లేదన్నాడే

ఆగేదెట్టాగా ? అందాకా

ఏగేదెట్టాగో ?

పున్నమ్మ సెప్పవే . గున్నమ్మ నెప్పవే.

కన్నమ్మ సెప్పవే. సిన్నమ్మ సెప్పవేః కిఆగేల చరణం ; కంది సేలల్లో కావలి కసే

సందెకాడ ఒంటరిగా _డొంకదారి నొస్తుంటే

గబుక్కున = గబుకు_న

గబుక్కున - కళ్ళు రెండు మూసిండే

రివ్వున వాటేసి శవ్వేసిండే

ఏందిరా మా/వా అంటే

కోడికూసి కూయంగానే

లాళికడతానన్నాడే

ఆగేదెటాగా యీరాత్సిరి

యేగేదెట్టాగా ?

అమ్మమ్మ సెప్పవే ! అయ్యమ్మ సెప్పవేః

పెద్దమ్మ సెప్పవే! వీగ్నమ్మ సెప్పవే! కిమాయ శి లు కి అమ్మమాటి

207 పలవి : ట్ర ఆతడు : సంత కెల్సి వచ్చేతలికి ఇంక మారిపోతివి మల్దా ఏం పిల్లా కఠ యేందే విల్లా మ! ఆమె: ఇంతలోనే - యిట్లోనే ఎంతపని జరిగిందో |! ఓ మామా; చెప్పేదెట్టా మామా! ఆతడు : ఎభెట్టా ॥ ఏందా కత చెప్పు చెప్పు ఏం జరిగిందో చెప్పవే € చరణం : ఆమె; ఒకరిమీద కన్నేస్తిని ఓకరిమీద చెయ్యేస్తిని అతడు : ఎవరిమీద కన్నేస్తివేః ఎవరిమీద చెయ్యేసీవే ? ఆమె: అద్దంమీద కన్నే స్తిరాః కొప్పమీద చెయ్యేస్తిరా! చరణం :; ఆమె: ఒకరికీ చెంపలానిస్తిని ః ఒకరికీ పెదివులందిపిని ! లలి

అతడు ; ఎవరికీ చెంపలానిస్తివే ? ఎవరికీ వెదవులందిస్తివే ? ఆమె ' దిండుకూ చెంపలానిస్తీరాః వండుకూ పెదవులందిస్తిరా ! చరణం ; ఆమె: ఓకరికీ ఒళ్ళిన్తిని ! ఒకరికీ వయనన్తినీ ॥ అతడు : ఎవరికీ ఒళ్ళి స్తివే ? ఎవరికీ వయసి స్పీవే ? ఆమె: చల్లని నీటికీ ఒళ్ళిస్తిరా ! సన్నని పైటకు వయసిస్తిరా । అశడు : అన్నిటికి అన్ని స్తివీ |! మరి నాకేమి మిగిలి స్తివీ ? ఆమె వ అన్నిటినీ కలటోసి వన్నే వలపూ జతచేసీ నన్నే నీకిచ్చుకున్నానురా : ఒక నాడైన నిన్నిడిచి వుండలేనురా , చు బంగార క్యు వ!

208 పల్లవి: బతఈకవ్మ బరుకమ్మ ఉయ్యాలో న! బంగారు గౌరమ్మ ఉయ్యాలో అమ్మాయిలు ; పసుపుకుంకుమలిచ్చి ఉయ్యాలో పాలించనేతల్లి ఉయ్యాలో నానోము పండింవ-ఉ య్యాలో నీ నోము పండిందా? ఉయ్యాలో మా వారు వచ్చిరి-ఉయ్యాలో మీవారు వచ్చిరా ? ఉయ్యాలో క[బతుకమ్మ॥ి చరణం : ఆమె ; ఊరంత ఈరోజు ఐతుకన్ము పండుగ నా బావవస్తే-వస్తే నా బావ వస్తే నా ఐళుకంత పండుగ ఒక అమ్మాయి: బావా నీబావ! వస్తాడు ఆగవేభామా : జౌనా ః అతడౌనా ! అందాల చందమామా ఆమె; బావ-నా బావ వస్తాడు ఆగవేభామా ః అవునే-అత గానే అందాల చందమామా చరణం : ఆమె; మాబావ నవ్వితే ” మఠుమల్లెలెందు కే || లే

మా బావ తాకితే సిరివెన్నెలలెందుకే నింగిని దిగివస్తాడే ముంగిట ఆగుపిసాడే ఒక్క-సారి చూళారా। సౌక్కిసోలిపోతారే బావా! నొ బావా; వస్తాడు ఆగవే భామా బానే అతడెౌనే అందాలచందమామా । చరణం :; ఒక అమ్మాయి:ముత్యాల పందిరి వేయించమందువా ! మేఘాలపల్లకి తెప్పించమందువా ఒంటరిగా వస్తాడే జంటగగొనిపోతాడే ఊరిని మరిపిస్తాడే నీ వారిని మరిపిస్తాడే ఆమె; బావా! నాబావా। వస్తాడు-ఆగవే భామా ! జొనే ; అతడినే అందాల చందమామ । న. జీవితచ[క౦ం య!

నలె సాకీ ; మామిడితో పుల్ణొనా-మాపటేల మాటేసి చిక్కుడు పాదూకాడా-చీక టేల పట్లేసి చెప్పలేని రుతులెన్నో-చిటికెలోన చూపించి పల్లవి : మాయచేసి పోతివిరో నాగులూ 1నా మాటమరచిపోతివిరో నాగులూ |! ఓలమ్మో ః ఓరినాయనో ! ఓలమ్మో ఓరినాయనో చరణం ఏ నిన్నేకావాలని ఎన్నుకొంటిని నీ చుట్టూ నామనసే ఆల్లుకొంటిని శేకెత్తే నా సొగసే-నీకు ముడుపుక డితిని ఇన్నీ చేసినదాన్ని-ఏ మెరుగని చిన్నదాన్ని కి మాయః చరణం : నట్టింట ఒంటరిగా -కాచుకొంటిని నడిరాతిరి ఉసురుసురంటూ- వేచియుంటిని ఆకు చప్పుడైనా సీ ఆడుగులే-ఆనుకొంటిని నిన్నే నమ్మినదాన్ని -నీకే నచ్చినదాన్ని- కాదుమరి- - క్షైమాయ॥ి చరణం ॥ తొలినాటి తొందరణ ఏ మాయెరా : ఆ బులిపాలు మురిపాలు కరువాయెరా నిద్దరపోతూవున్నా అ ముద్దులే గురుఠాయెరా | చిగురాకులాంటిదాన్ని -వగలేవిలేనిదాన్ని- కిమాయ॥ి ల లలలటాడాడాాలా జీవితం !

వేం పల్లవి వి ఆతను; గంపానెత్తి నపెట్టి-గట్టుమీద హౌతుంటే గుండెరుల్లుమున్నాదే రంగమ్మా £ హోయ్‌ ళా గుబులు గుబులుగున్నాదే రంగమ్మా ! ఆమెఫ చేత క్యరపట్టుకుని పెంతకు నువ్వొస్తుంటే చెంగునివకున్నాదే బొవయ్యా : సిగ్గు మొగ్గలేస్తుందే బావయ్యా ! చరణం ః ఆతను ; తలుపుచాటుగా నువ్వు తొంగిచూ స్తివీ-నీ చిలిపికళ్ళతో నన్ను లాగేస్తివి ఆమె ; అదునుచూచి నా చెయ్యి పటుకుంటివి న! ,. ఆనాటి సుంచి నా మదిలో - అల్టరి పెడుళుంటివీ చరణం : ఆతను ; నీ కందిరీగనడుమేమో కదులుతున్నదీ దాన్ని అందుకోను-నా మనసే వురుకుతువున్నది ఆమె? సీ ఉంగరాల జుట్టేమో ఊగుతున్నది-దాన్ని ఒక్కసారి నిమరాలని వుబలాటం వున్నదీ ఇగంపా న!

చరణం : అతడు ఏ పైరగాలి నా చెవిలో వూదుతున్నదీ-నీ

పడుచువనం రుచి ఎంతో చూడమన్నది

ఆమె : లగ్గమాడేరోజు దగ్గెరున్నదీ-మనం

లగ్గమాడేరోజు దగ్గెరున్నదీ

అందాక ఈ తొందర ఎందుకులే అన్నది షజగంపాణ తలా.

ద త్త పు(్యతుడు ఖు

పళ్పివి ; ఆకూవచ్చని చేలు _ ఆల్లోనే రెళ్ళో ఆ పైన పెరగాలి _ అల్లోనే రెళ్ళో అందాలమాపలె _ అల్లోనేరెళ్ళో ళా ళా ఆనాటి రేపలె _ ఆల్లోనే రెళ్ళో ళా వా! చరణం ; నీలిమబ్బుల్లోన కనిపించేవి వాలకృన్లుని మేని నిగనిగలే అల్పికిగాలిలో వినిపించేవి విల్లన్మగోవి సవ్వడులే పాలపొదుగుల. ఆలమందలే " ఊరించే తీయని కోరికలే ॥ఆకూపచ్చని॥ చరణం: తీయని మామిళ్ళ తొలకరిపూతలు తెలుగు కన్నియల తొలిసిగ్గులే చిలిపిగపాడే కలికికోయిలలు పలికేది నెరజాణ భావాలే _ ఏటి తరగలా = నీటి నురగలా మెరిసేవి పరువాల _ చిరునవ్వులే / ఆకూపచ్చనిః లం ॥ ఇల్లు జు దాల్లాలు శీ0

నకీన పల్లవి ఏ వచ్చింది వచ్చింది లచ్చిమి ! వనలచ్చిమి . మహలచ్చిమి ధనలచ్చిమి మాలచ్చిమి వచ్చాని చిలకల్లే - పసినిమ్మపండల్లే ముచ్చ దైన వయ్యారం మూటగట్టితెచ్చిందిం చరణం : మెత్తగా ఓరచూపు నాటుతుంది- సుర క త్రిలాగుండెల్లో ధిగుతుంది తీయగా వాలునవ్వు చిలుకుతుంది గుండె గాయాన్ని మరీ మెరీ కెలుకుతుంది ఆరె ! అందమంటే దానిదే ః ఐతు శెందుకురా । ఆధిలేనిదే?ః చరణం : లేనినడుము ఓయమ్మో ! కదులుతున్నది - ఆది ఉన్నమనసునే కాస్తా కాజేస్తుంది. మల్లూ ఘల్లూన ఆదినడుస్తుండి = దాని కాళ్ళకింద పడుచుదనం పడిచస్తుంది నా (పక్కవనేవుంటే ఆ చెలి! ఇంకెక్కడిదిరా ఆ కలి! కివచ్చింది॥ చరణం । ఖాదర్‌ భాయికి కోడిపలావు తెచ్చింది సింవోదదికి - చేపలపులుసు తెచ్చింది యాదగిరికి -దూడుమలాయి తెచ్చింది. త్రీ

ఒకడు :; మరినీకో ? అన్నిరుచులూక లిగివున్న కన్నెవయసే తెచ్చింది - ముదు కానుకగా ఇచ్చింది శ్రవచ్చింది! న మరప్పురొనిమనిషి. ల!

జిత్‌ పల్పివి శ్‌ వాడేవాడంటె వాడే ! వన్నెల చెలికాడే । వాయ్‌ వాయ్‌ :£ అన్నిట సరిజోడే 1 చరణం : సౌగసరి నారాజు చూడనే చూడడు చూసెనా। చూడక చూసెనా | సూటిగ గుండెలో చూస్తాడే ః1 కివాడే | చరణం ? నాజూకు నారాజు-నవ్వనే నవ్వడు నవ్వెనా నవ్వక నవ్వెనాః పువ్వుల వానలు కురిపించుతాడేం 11 చరణం ౫ షోకైన నారాజు=తాకనే కాకడు శాశెనా । ఠరాకక తాకెనా 1 అమ్మమ్మో 1 ఆ పెన ఏమౌతుందో: ! కివాడే! లా భలే కోడళ్ళు శతి

పాక్టి ; కంచెకొాడ మంచెకాడ-కందిచేను గుబురుకాడ ఏటికాడ గున్నమావితోటకాడ-సందెకాడ మాటు వేళాను. పొంచిచూశాను-దారికాళాను పల్లవి :- నీకోనం | సీ షోత్రైన మగసిరికోసం చరణం: సింత పూల రైక తొడిగి సింవాచలం నేనుబోతే గుంటనక్క గు[రుమన్నది. ఆప్పుడు నేనేం చేశారు? తశుక్కుమని ఒక మెరపు మెరవగా దౌడుతీసి ఇటు వచ్చాను కినీకోస॥ి చరణం : రంగు రంగుల కోక కట్టి ఒంగోలుకు నేను పోతే పొట్లగిత్త ఎదురుపడ్డది. గుబులు గుబుల్లె నామనసు చెడ్డది అప్పుడు నేనేంచేశాను ? అమ్మమ్మను తలపోళశాను గిత్తను వంచే మొనగాడెవడని తతరపడి యిటు వచ్చాకు- * శీనీకోసం॥ శ్రీ

చరణం |!

వంకసిగలో పూలు పెట్టి

వరంగల్‌ కూ నేనుపోతే

కోడెకాడే కన్నుగొ బ్రైనే

వాడావాడా నవ్వబధ్ధైనే.

అపుడు నేనేమయ్యాను

ఆవిరావిర్రై పోయ్యాను

ఈ దోరవయను నన్ను ఐతకనివ్వదని

ఊరు విడిచి ఊరికి వచ్చాను కనీకోసంకి

శ్‌

నిస పల్పవి: బలేమంచి రోజు పనందై నరోజు వసంకాలు పూచే నేటిరోజు బలే చరణం: గుండెలోని కోరికలన్నీ గువ్వలుగా ఎగిసినరోజు గువ్వల న ఆకోరికలే గూటిలోన చేరినరోజు నింగిలోని అందాలన్నీ ముంగిబిలోనే నిలచినరోజు [బల్యే చరణం: చందమామ ఆందినరోబు బృందావని నవ్వినరోజు తొలివలపులు చిలికినరోజు కులదైవం పలికినరోజు కన్నతల్లి ఆళలన్నీ సన్నజాజులై విరిసినరోజు బలే! జరిగినకధ శీర

శీ ర్య /

ఇశామాశ్య నా, గ |]

216 పల్లవి ; ఆడవే; ఆగవే। ఆడవే ; జలకమ్ము లాడవే! కలహంసలాగ-జలకన్యలాగ చరణం: ఆదికవి నన్నయ్య అవతరించిన నేల తెలుగుభారతి అందియలు పల్పె- ఈనేల ఆంధ సంస్కృతికి తీయని శ&రధారలై బీవకళలొల్కు గోదావరి తరంగాల కీఆడవే॥ చరణం: నాగారునుని బోధనలు ఫలించినచోట బౌద్ధమత వృషమ్ము ప్ర వించినచోట కృష్ణవేణీ తరంగిణీ జొలిగుండెయే సాగరమ్మె రూపు సవరించుకొనునీట శీఆడవే॥ి చరణం; కత్తులును గంటములు కదను (తొక్రినవిచట అంగళ్ళు రతనాలు అమ్మినారట యిచట నాటి రాయల పేరు నేటికిని తలపోయి తుంగభ దానదీ తోయమాలిక లందు కిఆడవే॥ నా విచ్మిత కుటుంబం శ?

1 పల్లవి: అన్నయ్య సన్నిధి అదే నాకు పెన్నిధి కనిపించని దైవమే-ఆ కనులలోనె ఉన్నది చరణం ; ఒకేతీగ పువ్వులమై ఒకేగూటి దివ్వెలమై చీకటిలో వేకువలో చిరునవ్వుల రేకులలో కన్నకడుపు చల్పగా కలిసి మెలిసి ఉన్నాము , అన్నయ్య! చరణం: కలిమి మనకు కరువెనా కాలమెంత ఎదురైనా ఈ బంధం వికిపోదన్నా ఎన్నెన్ని యుగాలైనా ఆపదలో ఆనందంలో నీనీడగ ఉంటాకన్నా శిఅన్నయ్య॥ బంగారు గాజులు. శర

జేర పళ్లివి ఏ ఆనాటి హృదయాల ఆనందగీతం ఇదేలే ః ఇదేలే 1 ఈనాడు నయనాల విరిసేవసంతం అదేలే ! అదేలే । ఈపాట అధరాలపైనా పలికేను ఏనాటీ కైనా చరణం ; ఏటేటా మశకయింటా ఈ పండుగే జరగాలి ఈ నిలయం కలకాలం థ్రీ నిలయమై నిలవాలి వెలుతురైనా చీక టైనా విడిపోదు ఈ అనుబంధం కిఆనాటీ॥ చరణం : తారకలేదిగివచ్చీ తారంగం ఆడాలి వెన్నెలే ముంగిటిలో వేణువులై పాడాలి ఆటలాగా పాటలాగొ సాగాలి మనజీ వితం కి ఆనాటి! అన్నదమ్ముల అనుబంధం శ్రి

219 పల్దవి ; నా హృదయం నాగార్జున సాగరం

సాగే పతితరంగం అనురాగానికి (ప్రతిబింబం చరణం: గల గల పారే కృష్ణవేణి

తలపులే నాపరుగులు

ఒదిగివున్న ఆ నదీమతల్లి

ఊహలేనా వెలుగులు

నందికొండ శిల్పాలు

నా నిన్నటి రూపాలు

తెలుగువారి కళలదారి

వెలిగించే దీపాలు కినా హృదయ! చరణం : పొడి పొడి వోయిన పుడమిగుండెలో

పులకించిన ఈ వైరులు

ఆళలు పండిన రైతుల (బతుకుల

వేసిన వెన్నెల దారులు

ఈ నేల అడుగిడగా

నామన సే పరుగిడగా

తేనెసాట మోగింది

తెలుగుతనం పల్దివిగా శినా వృదయ!

ఐబంగారకఠ్యా

న!

జిశి0 పల్లవి న్‌ ఆమె: ఈరోజు అన్నయ్య పుట్టినరోజు మాయింట వెన్నెలలే విరిసినరోజు తల్లిమనసు మురిసినరోజు చెల్లి కనులు మెరిసీనరోజు పల్లవి | ఆమె: ఈ రోజుకన్నయ్య పుద్దిన రోజు (వ్రేపల్లె పువ్వల్లె విచ్చినరోజు యశోదమ్మ మురిసినరోజు వసంతాలు కురిసిన రోజు చరణం : ఆమె 2| చీరలదోవిచెలువల నుడికించే చిలివివాడే మీ అన్నయ్య అమె 1! ; శీరెలనొనగీ చెల్లెలి శీలం నిలిపనవాడే మా అన్నయ్య, ఆమె ౨ ఆటలు మరిగీ అన్నీ మరిచే అలరి వాడే మీ అన్నయ్య ఆమె 1: తలినీ చెల్పీనీ ఎన్నడుమరువని న! ళా చల్లనివాడే మా అన్నయ్య లాలో నాననా కలన్నకనా నాననా తనానికి లాను నా నాననకొనున ప్తుా-కనల కానన ననున నాననా ానాననననషలుున. మొనగాడు థ్‌

జినిక్షే పల్పవి ఏ ఎవరు 1? ఎవరు , ఎవరురా పెద్దవాళ్ళు ః ఎవరు / ఎవరు * ఎవరురా చిన్నవాళ్ళు । అందరం నేలతల్లి పాపలం ; మన మందరం ఆ లల్లి చూపులం; చల్లనిచూపులం చరణం ; మరరిచెట్టు ఎంతఎత్తు పెరిగినా _- తాను పుట్టిన మట్టిని ఆది మరిచెనా ఉడలనే చేతులతో మొక్కుతుంది - తన కన్నతల్లి బుణం కాస తీర్చుకుంటుంది కిఎవరు! న్‌ ల చరణం : నడుమవచ్చిన సంపదలు ఎన్నాళ్ళు నిలిచేను ; ఏటిలోని నురగలు మరునాటి కేమవును ! కలిమిలేములు జీవితానికీ రెండిపక్కలురో వెలుగునీడలు కాలానికి రెండు రెక్కులులా । ఎవరకి చరణం : పుట్టినపుడునేనో బైరాగిని; కానీ పెట్టిన పేరేమో - రాజనీ లవలున్నా కోట్లున్నా ఎప్పటికి రాజన్ననే = మిమ్మల్ని పిచ్చిగా (గేమించే వీ అన్ననే గఎవరు! ననా నావవనానావాణా అమ్మమనను క్‌ఖి

నిశిత పల్లవి : ఎవరు ముందు పాడినా - ఆ వాట ఒకటే

ఏ గొరుమీటీినా - ఆ ఠాగమెకశే

చరణం : ఈ యింటి ఆ త్తగారు మా అమ్మకు మారుపేరు మా యింటికోడలమ్మ మహలక్ష్మీ రూపమమ్మ తీయని మమతల ప్రతిబింబాలు ఈ యింటి తం డికొడుకులు అందరికీ కనువెలుగు చిన్నారి మా బాబు - మాబాబు గిఎవరు॥

చరణం : ఈ యింటి దీపాలు ఎప్పుడూ వెలిగేవే ఈ యింటి తోరణాలు _ఎప్పుడూ వద్చనివే అందరమూ పొందినవరాలు ఆనంద సౌభాగ్యాలు ఎన్నెన్నో జన్మలకూ ఈ బంధం ఉంటే చాలు: ఆదేపదివేలు 1 ఎవరు |

జారథి న!

విశితి

పల్లవి వల

ఏన్నాళ్ళో వేచిన ఉదయం

ఈనాడే ఎదురౌతుంటే

ఇన్నాళ్ళు దాచిన హృదయం

ఎగిసిఎగిసి పోతుంటే

ఇంకా తెలివారదేమి ?

ఈ చీకటి విడిపోదేమి ? చరణం

మంచిని పెంచిన మనిషిని_ఏీ

వంచన ఏమీచేయదని

సీతికి నిలబడువానికి.ఏ

నాటికి ఓటమిలేదనీ

నే చదివిన జీవిత పాఠం

సీకే నేర్పాలనివ స్తే కిఇంకాకీ చరణం!

నాగులు తిరిగే కోనలో-ఏ

న్యాయం పనికిరాదని

కత్తిని విసిరేవానికి.ఆ

క త్రితోనే గెలవాలని

నేశెరిగిన చేమ నిజం

నీతో చెప్పాలని వస్తే కిఇంకా॥

హీ

ర! పల్లవి థల పాట పాడనా పాఠమే నేర్పనా ఈ పాట (పతి యేటా-నీ ఎదలో (మోగాగా ! చరణం : గలగల పారే సెలయేరులలో పలికే రాగమే జిలిబిలి నడకల దిరుగాలులలో చిలికే నాదమే లలిత లలితముగ- మధుర మధురముగి గళములోన సరిమలై పలుకగా శిపాట॥ చరణం! రామసుధారస పానముచేసి రంజిల్తిన త్యాగయ్య గిరిధర వరగుణ గానముచేసీ తరించి పోయిన మీరా పలుకు పలుకులో పదము పదములో పరవళించి దీవెనలందించగ కిపాట॥! ఈ కాలపు పిల్లలు క్‌

విఓిర్‌ సాకీ ; ఇనవంశ జలజూత దినకరుడు సత్యనిరతుడు ధర్మ్యవతుడు భగీరథుడు గగన గంగనే జగతికి దింపగ తన ముశ్తాతల తరింపచేయగ తపమొనరించెను ఆనాడు ఆదియే నదియైై నడిచె ఈనాడు గంగ : మెచ్చితిని తపమో భగీరధా ! నిశ్చల నిరంతర వమనోరళథా ! ఇచ్చెదను వరముం-దిగి వచ్చెదను ధరకు-మరి ననుధరించే యోధుడెవ్వడు ? నను భరించే నాధు డెవ్వడు ? భగీరథుడు: “ప్రభో! శూలపాజే! విభోః విశ్వనాథ! మహాదేవ శంభో: మహేశ! (తిన్నేత! శివాకాంత: కొంతస్మరాః పురాఠేః త్వదన్యో వరేణ్యో నమాన్యోనగణ్వః” గళమున గరళము ధరించినావే తలపై గంగను భరించలేవాః భవా! శివా? శివా! సగ

వ్యాఖ్యానగీతం వ కదిలింది కదిలింది గంగ కదిలి ఉప్పొంగింది గంగ పరమరాజ సనభావ పరిజృంలిత నిజాంగ ఆకాళమే అదరగా- ఐరావతం బెదరగా నందనవనం పిదులగా-బృందారకులు చెదరగా సాగిండి సాగింది గంగ సాగి చెలరేగింది గంగ దూకింది దూకింది గంగ-ఉ [దేకాతి రేకాంతరంగ హరుని శిరమున పోటులెత్తగా- ఐ హ్య్మాండభాండము వీటలె త్రగా ఉల్లలత్‌ గంగా మహోర్మి కావీచికా కల్గోలధాటి ఒక కంట వీష్షించీ నురగంగ గురువష్ము విరువంగనెంచీ సంకీర్ణచటు జటాచ్చటలన ప్పొంగించి దుర్గమ్ముగా మలచినాడు-గంగ న దృుతముగా ఐంధించినాడు జడయను అడవిని వడివడి అడుగిడి జాడ ఎరంగనిదై తరబడి శడచుచు గడగడ వడగకుచు నుడివడిపోయినదై ఒక పరియిటుచని ఒక పరియటుచని మొకమే చెల్లనిద్రై ఆగుపించని ఆ గగనగంగక్రి ఆ్మకందించె భగీరథుడు- ఆ మొరవిని సురధుని చెరవిడివిఎదెను

ల్‌

కరుణాభరణుడు పురహ౭౬డు--... ఉరికింది ఉరికింది గంగ

ఉన్ము క్త మాననవిహంగ మునుముందుగా భగీరధుడు నడువంగ తనమేన సరికొత్త తరగలుప్పొంగ జలజలావారుతూ

గలగలాసాగుతూ

చెంగుమని దూకుతూ

చెలరేగి ఆడుతూ

తుళ్ళుతూ తూలుతూ

సిక్కుతూ నీల్లుతూ

ముంచివేసెచ -జహ్ను

ముని ఆశమమును

కనలి ఆమునిిమింగే

గంగారురమును

తరలింది తరలింది గంగ-సా

గరుల పాపములు కడుగంగ సద్గతులను వారికొనగంగ

అల భగీరధుని పేరిలపైన నిఇపంగ తాను భాగీరధిగా-పుణ్యమొసగే నదిగ

ల వా సీతారల్యాణం ర్‌రి

చ డట." శ ఖలీ. +! క ఫ్‌ న నర వ జ ( సం మం కుతే నేన. స నా స! ప సు న. ॥| జ మం న. టన | లో గ. న్‌ ౫ క క్‌సస ఛా ప ణీ శే క. టే భ్‌ పే క 1 ట్‌! నన సలా | | ౯ | న సా. న న. | | ల టం స్నో సం న. ంట శ ॥ .| ఏం నం ము న టు టం న. | ( శ నల్‌ టీ న వంపటాటు మ | |; | హస టు ను భి లో సట. నన. లు 4 |] ౯) త్‌ కలీ క న్‌ /' సీ టు త్న ట్‌. లో స్‌ ఇ న సట శే బ్‌ య ని | గక బు గ్య న్‌ క న కై ర. (1 మ వ సన. జో స్‌ మా న... ( గ్‌ ॥ న్‌ / కైన? / ట్టు న టట్‌ న్య న. శః 1 పసి గ్య సలా. ర్త సహ టు క; వగా స. పకన /' గై ॥| పసన ఇ లల మహ సను ప స వ. | ల ( తో ల్‌ గ్‌. టు గ లో లోకే ణమ. స స నం ర! న ॥ గి పన! టర టర న ॥ కట బంగ! నం టే చత నం... | టు. స్‌ న్‌ న న్న న న. ; కలీ స! లే ళా టీ క్ష న స న; వ | సి టీ ను పా క కట. వ . _ | నం ప్రా చల టలు లం క్రేం. - | మ ప స | ॥ భో త్య నానే న నే. భే ఒపల్టనటి స శ. క ం న స న. | సంచా లు న ల న. య. + యా. వళ న న | (1 న న 1 టు. క వ న న | | _ న లి న మ రా. యే. న. మా న. న టో నం. న టి. న్‌ గ ఇ్టై కా. రష న , | ॥ న మన న వ? స్య వైచి లే ల ను. న. , స న స్త (టి. గస స న ల నా వన / | (. వ నం | _ 1 స్టా సో ను... చ స వ. , త ల న్యు పో వ | చట పం ట్‌ లి 1. శ సే న. శభ వ కళల క జ స న శశ నం. టప | ప్‌ న క...