Telugu paarijaathaapaharanam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

శాఖ పారిజాతాపహరణము

• న్‌ా | కవిసమ్రాట్‌ విశ్వనాథ కమనీయ పీఠికతో

ల మావా క్ర |

ఖా స షా ము. ( [కీ 36494! శ్రగో కు.

ఇంటింట సరస్వతీ పీఠం సంప్రదాయ సాహితి - 6 ముక్కు తిమ్మనార్యుని పారిజాతాపహరణము పీర్రిక్ర ; విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గౌరవ సంపాదకులు బొమ్మకంటి వేంకట సెంగరాచార్య బాలాంత్రపు నళనీకాంతరావు

గ జంతు నా! ఫ్రీ ళు య క్‌ సంకల 7౧1002౧20౧/4౧| క న్‌ ట్‌ బేమెస్కో సంప్రదాయ సాహితి గ న! 0 పారిజాతాపహరణము ( అ ళో ముక్కు తిమ్మనార్యుని | లో మొదటి ముద్రణ : ఫిబ్రవరి, 2008 మూడవ ముద్రణ : ఆగష్టు, 2014 న 12 కో మూల్యం :రూ.క0-.. 64 6 క కవర్‌ డిజైన్‌ : ఖో -గ ముద్రణ : ఫ్రై సాహితి ప్రింటర్స్‌, విజయవాడ ప్రచురణ కర్తలు : పంపిణీదారులు : నీమెస్కో బుక్స్‌ సాహితిప్రుచురణలు 54-18-50/4, మిధిలానగర్‌, 29-13-53, కాళేశ్వరరావురోడ్డు, 1వ వీధి, అమ్మా కళ్యాణ మండపం దగ్గర, సూర్యారావుపేట, విజయవాడ - 520 010. విజయవాడ - 620 002. ఫోన్‌ టఫ్యాక్స్‌ : 0666-2436648 ఫోన్‌ : 0866 - 6460633 అ-౧0211:6౧9960000%59 శ్ర౩గ౧౦౦.0011 8121098500 అం .౧6960౦000%9.00౧1 6-౧౧211 ఏ 920౧1001.౪8్రింగ౧211.00గ

విషయానుక్రమణిక ప్రకాశిక 8 విశ్వనాథ పీరిక క్షం (ప్రథమాశ్వాసము 41-70 అవతారిక : ఇష్టదేవతా స్తుతి (41), కృతిపతి (చంద్ర) వంశ ప్రశస్తి (43), కృతిపతి కృష్ణదేవరాయల శౌర్య 'ప్రతాపములు (45), షస్ట్రంతములు (48), కావ్యావతారిక (49), శ్రీకృష్ణుని సంసార విభూతి (60% రుక్కిణితో జూదమాదుచున్న శ్రీకృష్ణుని దర్శనార్థము నారదుండు వచ్చుట (51), నారదాగమన వర్ణనము (51), నారదునకు రుక్మిణీ కృమ్ణుల యాతిధ్యము (52), నారదుండు శ్రీకృష్ణుని దశావతారముల నుతించుట (52), నారదుండు పారిజాత ప్రసూనమును శ్రీ కృష్ణున కర్పించుట (58), కృష్ణుండు పారిజాతమును రుక్మిణి కొసంగుట(54), నారదుం దు పారిజాత మహిమను వివరించుట (55), రుక్కిణిపైం గృష్ట (శ్రేమాతిశయ ప్రశంస (56), సత్యకుం జెలికత్తె పారిజాత వృత్తాంతము సెప్పుట (58), సత్యభామ యాగ్రహోద(గ్రత (59%, సత్య కోప గృహ ప్రవేశము (62) శ్రీకృష్ణుండు సత్యా సౌధమున కరుగుట (63), శ్రీకృష్ణుందు సత్యభామ ననునయించుట (64), సత్య తనకు (మొక్కెడు పతి శిరమును బాదమునం దొలంగం ద్రోయుట (66), రసికావతంసుం డగు శ్రీకృష్ణుని లాలనము (67), కోప వివశయై సత్య శ్రీకృష్ణుని బరుషోక్తులాడుట (67), సత్యా విలాప మోహనత (69), పారిజాత వృక్షమునే తెచ్చి యిచ్చెదనని కృష్ణుని ప్రతిన (69%, సత్య యూరడిల్లుట (70)

టీ ప్వెత్రీయాశ్వాసము 7-98 శ్రీకృష్ణుండు సత్యభామను రసాంబుధి నోలలార్చుట (72), సత్యాసాధమున శ్రీకృష్ణుని మజ్జన భోజనాదులు (72), నారదుండు శ్రీ కృష్ణ సత్యభామలం జూడవచ్చుట (74), సత్యభామకు నారదాళీర్వాదము (76), నారదుని వీడుకోలు (77), సాయం సంధ్యా వర్ణనము (77) అంధకార వర్దనము (78), నక్ష్మత్రవర్హనము, చంద్రాఖ్యుదయము (79), చకోరముల బువ్వంపుబంతి (62), వలరాజు దండయాత్ర (82), చంద్రికలు, జారిణులు (82), వేగుచుక్క వర్జనము (85), శ్రీకృష్ణునకు వైతాళికుల మేల్కొలుపులు (86), (ప్రభాత శోభ (88), దేవలోకమునకు శ్రీకృష్ణుని ప్రయాణ సన్నాహము (39), గరుత్మంతుని యాగమనము (89), సత్యాకృష్ణులు గరుడ వాహనారూధులై స్వర్ణమునకుం బయనమగుట (90), శ్రీకృష్ణుడు సత్యభామకు మేరువు సోయగమును జూపుట (92), ఇంద్రపురీ వైభవము (96) తృతీయాశ్వాసము 99-114 ఇంద్రాది దేవతలు శ్రీకృష్ణునకు (మొక్కి యాహ్వానించుట (100), అప్పరసలు హర్యములెక్కి శ్రీకృష్ణుని దర్శించుట (101), దేవమాత యదితిని శ్రీకృష్ణుండు దర్శించుట (103), అదితి హరి యవతారములను స్తుతించుట (104), శ్రీకృష్ణావతార విభూతి (106), శ్రీకృష్ణుండు వైజయంతమున విడియుట (108), వైజయంత రామణీయకము (109), నందనోద్యాన సౌందర్యము (110), మధుప విలాసము (112), వసంత వైభవము (118) చతుర్థాశ్వాసము 115-184 సత్యా శ్రీకృష్ణుల వనవిహారము (116), శ్రీకృష్ణుందు పారిజాత మహిమము పత్యకుం జెప్పుట (116), ఎండ వేడిమి (119), సత్యాకృష్ణుల జలకేళి (120), $ంధ్యాకాల వర్ణనము (128%, అలముకొన్న చీంకటులు (124) చం(దోదయ కోభ (124), ఉదయ సూర్య ప్రస్తుతి (124), శ్రీకృష్ణుండు పారిజాత వృక్షమును కొనిపోవుట (125), వనపాలకు లడ్డగింపం బోవుట (126), సత్యభామ పగల్ఫోక్తులు (126), ఇంద్రునితో వనపాలకులు పారిజాతాపహరణ వృత్తాంతము

ల్‌ సెప్పుట (127), ఇంద్రుండు రౌద్రాకృతిం దాల్చుట (127), ఇంద్రపురి సమర సన్నాహములు(128), అమృతాంధసుల వీరావేశములు (128), ఇంద్రుండు యుద్ధమునకు వెడలుట (180), దిక్సాలురు యుద్ధమునకు వెడలుట (131), ముప్పది మూడు కోట్ల దేవతలు యుద్ధమునకు వెడలుట (182) పంచమాశ్వాసము 135-162 అమరసేన శ్రీకృష్ణుని చుట్టుముట్టుట (136), శ్రీకృష్ణుండు యుద్ధమునకు సంసిద్ధుండగుట (136), భీకర సంగరము (186), శ్రీకృష్ణుం డమరగణముల నుగ్గునూచము సేయుట (188), పారిపోవుచున్న దిక్చతుల నింద్రుం దదలించుట (139), కృష్ణుం డింద్రుని నొప్పించుట (140), దిక్సతు లొక్కుమ్మడి శ్రీకృష్ణుని దాంకుట (141), ఇంద్రోపేంద్రుల భీషణ సమరము (141), నారదుని యానంద నృత్యము (142), ఇంద్రుండు వజ్రాయుధమును టబ్రయోగించుట (143), శ్రీకృష్ణుండు వజ్రాయుధము నొడిచిపట్టుట (144), ఇంద్రుండు కృష్ణునకు మొక్కుట (144), శ్రీకృష్ణుం డింద్రు నూరార్చుట (144), శ్రీకృష్ణుండు పారిజాత తరువుతో నిజనగరి కేతెంచుట (145), పారిజాత తరు ప్రతిష్ట (147), నారద పునరాగమనము (147), నారదుండు సత్యకుం బుణ్యక వ్రత ముపదేశించుట (148), వ్రతోత్సవ వైభవము (149), శ్రీకృష్ణుని సత్యభామ నారదునకు దాన మొసంగుట (153), నారదుండు కృష్ణునిచే నూడిగములు సేయించుకొనుట (154), సత్యభామ శ్రీకృష్ణుని మరలంగొనుట (155), సత్య సవతులందఅకు వాయనము లొసంగుట (155), నారదుండు చతురోక్తుల శ్రీకృష్ణుని నుతించుట (156), కవి స్వీయచరిత్ర (161)

6 తెలుగు విందు మరొక్కమూరు

వెయ్యేళ్ల తెలుగు సాహిత్యంలో స్వర్హయుగంగా కీర్తించబడ్డ ప్రబంధయుగానికి చెందిన అపూర్వ కావ్యాలను, ఆ యుగానికి ముందు వెనకలుగా వచ్చిన మరికొన్ని మేలిమి కావ్యాలతో కలిపి ఎమెస్కో సంప్రదాయ సాహితి పేరిట గతంలో రసజలోకానికొక తెలుగు విందుని అందించటం సుప్రసిద్ధమే. ఏళ్లు గడిచినా తీపి తరగని ఆ విందుని తెలుగువారికి ఎమెస్కో మరొక్కమారు వడ్జిస్తోంది. శ్రీనాధునితో మొదలుకుని సారంగు తమ్మయదాకా ఇందులో చోటు చేసుకున్న కవులు పదిహేను, పదహారు శతాబ్దాల్లో ఆంధ్ర సాహిత్యాన్ని సుసంపన్నం చేసిన సాంస్కృతిక నిర్మాతలు.

ఈనాడు కొత్తగా సాహిత్యక్షేత్రంలో అడుగుపెట్టే యువతీయువకులకు ్రాబీన సాహిత్య ద్వారాలు దాదాపుగా మూసుకుపోయాయనే చెప్పాలి. ప్రాచీన తెలుగు సాహిత్యాన్ని ఒక అధ్యయనాంశంగా విశ్వవిద్యాలయాల్లో చదువుకునే కొద్దిమంది విద్యార్థులు మినహా కొత్తతరం నొహిత్యపిపాసులకి ప్రాచీన సాహిత్యంవైపు దివిటీ పట్టే చూపే మార్గదర్శీ లేడు, ఆ సాహిత్య జ్యోతుల కాంతులవైపు విప్పుకునే నేత్రాలూ లేవు.

నాకు తెలిసి ఇటువంటి అవస్థ ప్రపంచంలో మరే సాహిత్యానికీ లేదు. ప్రాబీన తాంగ్‌ రాజవంశాల కాలంలో వికసించిన అపూర్వ చీనా కవిత్వానికి ప్రపంచానికి పంచివ్వడానిక్తి కమ్యూనిస్టు చైనాకి ఎటువంటి అభ్యంతరం లేకపోయింది. (ప్రాబీన సంగం కాలంనాటి పంచమహాకావ్యాలగురించి చెప్పుకోవడానికి ఏ తమిళుడైనా ఉవ్విళ్లూరుతాడు. షేక్సియర్‌ విషాదాంత నాటకాల్లో ఈర్వ్యా, లోభ మోహ, మదోనృత్తులైన రాజకుటుంబీకుల గురించి మాత్రమే ఉంది కనుక, వాటిని చదివి ప్రయోజనం లేదని ఏ సాహిత్య విద్యార్డ్‌ కూడా భావించి ఉండడు. జీవితకాలంపాటు కులీన విలువల్ని అన్వేషిస్తూ, వాటని 'సైకెత్తి చూపేరచనలు చేసిన పుష్కిన్‌ సాహిత్యం 'ఆరంభాలకే ఆరంభం' అని ప్రస్తులించదానికి నూక్సిమ్‌ గోర్నీరి ఏ సంకోడకజా లేకపోజ్యుంటి. వాన్స్‌ ఒక్క లెలుగు నొపొత్వే ప్రపంచంలో మాశ్రనే అధునిక తెలుగు యుకతనానికి, శంళ్య్యల్తు గా విద్యాధికులకు శ్రీనాథుదెవ్వరో, పెదన ఎవ్వరో, పారిజాతాపహరణ కావ్యమేమిచో ఇనియకుండానే ఆ కవులపట్ల, ఆ కొవ్యాలపట్ల ఎంతో చిన్నచూప్తు .

ఒక కవి ఆనాటి సాంఘిక పరిస్థితులపట్ల ఎటువంటి సమ్మతిని లేదా అసమ్మతిని కనబరిచాడు అనేదాన్ని బట్టి ఆ కవిని అంచనా వెయ్యడం సాహిత్య వమర్శనలో రెండవరకం అనుశీలన. అంతకన్నా శ్రేష్టమైన పరిశీలన, ఆ కవి అభివ్యక్తి పరిశీలన. ఆ కవి తన జీవలక్షణాన్ని మనకు ఎంత “అపూర్వంగా, హృద్యంగా” తెలియపర్పాదన్నది.

అంతమాత్రాన (ప్రాచీన కెలుగుసాహిత్యం ప్రాచీన సమాజాన్ని ప్రతిబింబించలేదని కాదు ఆయా కాలాల్లో సంభవించిన సాంఘిక - రాజకీయ - సాంస్కృతిక పరిణామాల్ని

ఖ్‌

ప్రతిబింబించడంలో ప్రాచీన తెలుగు సాహిత్యం ఎంతో చలనశీలంగా, సంస్పందనశీలంగా, సజీవవంతంగా గోచరిస్తుంది.

ఇంకా చెప్పాలంటే ప్రాచీన తెలుగు సాహిత్యం అర్థ్ధంకాకుండా ప్రాచీన ఆంధ్రదేశ చరిత్ర మనకి బోధపడదని కూడా అనాలి. పదిహేనో శతాబ్ది ప్రారంభంలో సంస్కృత నైషధాన్ని అనుసృజిస్తూ శ్రీనాధుడు దానికి శృంగార నైషధం అని ఎందుకు పేరు పెట్టాడో, పదహారవ శతాబ్టిలో శ్రీకృష్ణదేవరాయలు తన ఆముక్తమాల్యదలో “తృణీకృతదేహుడైన' మాలదాసరి కధని ఎందుకంత ఉత్కృష్టంగా చెప్పాడో అర్ధం కావాలంటే [ప్రాచీన చరిత్ర, తాత్త్విక భావధోరణులపట్ల అవగాహన తప్పనిసరి చరిత్ర, సాహిత్యం, తత్త్వశాస్తాల సమగ్రమైన మేళవింపుతో చక్కని తెలుగు సాహిత్యానుశీలన కూడా ఇంకా రావలసే వుంది

యూరోప్‌లో సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవన నిర్మాతల్లో ఒకడూ, సుప్రసిద్ధ చిత్రకారుడూ అయిన లియోనార్డా డావిన్సీ చిత్రకళ గురించి రాస్తూ ఒక రసజ్ఞుడు డావిన్సీ సమస్య కేవలం మానవత్వ మహిమను చిత్రించడమే కాక, ఆ చిత్రాలు కాలంతాకిడికి చెడిపోకుండా భద్రపరచడమెలా అన్నదికూడా అని అన్నాడు. (ప్రబంధయుగపు (ప్రతి కవీశ్వరుడికీ కూడా ఆ మాట వర్తిస్తుంది. ప్రతి ఒక్క కవీ తన కావ్యానికీ శాశ్వతత్త్వం సిద్ధింపచేయడమెట్లా అన్న అన్వేషణతోనే కావ్యసృృజనకి పూనుకున్నాడని మనకి తెలుస్తూనే వుంటుంది. తన సృజనకి కేంద్రబిందువు ఏదన్న అన్వేషణ కవిదైతే, తన రాజ్యానికి ఆధారప్రాతిపదిక ఏదన్న అన్వేషణ రాజుది

దేహాన్ని నిరాకరించిన ధర్మాలు ఒకవైపూ, దేహమే ఆలంబనగా వికసించిన వివిధ జీవితవ్ఫత్తులు మరొకవైపూ ఆనాటి ప్రజానీకాన్ని సంక్షుఖితమొనర్చాయి తమ కావ్యాలకీ, రాజ్యాలకీ కూడా - ధర్మమా, దైవమా, దేహమా- ఏది ప్రాతిపదిక అన్న మీమాంసలో పూర్ణభక్తి ఒక పక్కా పూర్ణ శృంగారం మరొకపక్కా రెందు తలుపులు తెరిచి నిలబడ్డాయి. ఈ కల్లోలాన్ని ప్రతి ఒక్కకవీ ముందు తనకైతొను, తనకోసం తాను సమన్వయించుకునేందుకు కాజా ఉజగ్రాచుయ్‌. జీసాడు యుగరర్నానికి అద్దం పడుతూనే శృంగారాన్నీ నిర్వేదాన్నీ కడుస్పయిందుకోవడంలో అసమాన ప్రతిభను చూపీనందువేల్తనే అల్లసొని పెద్దలని ఆంధ్ర కవిరా పితామహండయ్యాడు

దేవినికీ, దైవానికీ మధ్య జరిగిన సంగ్రామాన్ని ఒకప్పుడు ప్రాచీన గీకు నాటకకర్తలు సాఫాక్షిజ్‌, యురిపిడిస్‌ వంటివారు అజరామరంగా చి(త్రించారు. సాహిత్యకౌశల్యంలో, వస్తువివేచనలో, అభివ్యక్తి గాఢతలో ఆ సాహిత్యానికి దీటుగా ప్రపంచ సాహిత్యంలో నిలబడజాలింది మన (ప్రబంధ సొహిత్యం

ఆలోచించండి, ఆస్వాదించండి హైదరాబాద్‌ 8, నవంబరు, 2005 - వాద్రేవు చినవీరభద్రుడు

(ప్రకాశిక మన ప్రాచీన సాహిత్యంపట్ల ఆధునిక సొహిత్య రసజ్ఞుల ఆసక్తిని, అభిరుచిని పునరుజ్జీవింప జేయటం అవసరమనీ, 'దేశ భాషలందు తెలుగు లెస్స” అన్న అనుపమ ఖ్యాతికి ప్రధాన హేతువులైన ప్రాచీన కావ్యాల పరిచయం నవ సాహిత్యకులకు ఆవశ్యకమనీ, దానివల్ల వారి సాహితీ రసజ్ఞత పరిపుష్టమై తెలుగు పలుకుబడుల ఒడుపులు, ఒయ్యారాలు వారు చక్కగా గ్రహించి ఆనందించగలరనీ విద్వన్మిత్రులు చేసిన సూచనలను దృష్టిలో ఉంచుకొని తెలుగు సాహిత్యంలో సువిఖ్యాతాలైన 21 కావ్యాలను ఇదివరలో ఎమెస్కో సంప్రదాయ సాహితిలో వెలువరించడం జరిగింది. వివిధ పత్రికలలో వెలువడిన సమీక్షలు, సాహితీ ప్రియులెందరో పంపిన అభినందన లేఖలు, అన్నింటికన్నా ఈ పుస్తకాలు చురుకుగా పంపకం అవటంలో పారకులు, పుస్తక విక్రేతలు చూపించిన ఉత్సాహం ఈ ప్రచురణల ఆఅగత్యాన్నిి ఆదిలో సాహితీహితైషులైన విద్వాంసులు చేసిన సూచనలోని బెచితిని నిస్సంశయంగా నిరూపించినది. సంప్రదాయ సాహితీ ప్రచురణలను అభినందించిన కొందరు మిత్రులు మాకు కొన్ని సూచనలు కూడా చేశారు ఈ కావ్యాలు టీకా తాత్పర్యాలతో ప్రచురిస్తే చాలినంత భాషాజ్ఞానం లేని పారకులకు కూడా ఉపయోగకరంగా ఉంటాయని కొందరూ, కనీసం కొన్ని కరిన పదాలకైనా అర్థాలు (లఘుటీక) ఇవ్వటం మంచిదని మరికొందరూ సలహాలిచ్చారు. పీరికలు ఆయా కవుల్ని గురించి ప్రత్యేక కృషి చేసిన పలువురు విద్వాంసులచేత (వ్రాయించటం మంచిదన్నది మరొక సలహా. ఈ ప్రచురణల యందు ఆదరభావంతో చేసిన ఈ సూచనలకు కృతజ్ఞులం. అయితే

క్రి

ఈ (ప్రచురణల ఆశయం సాధ్యమైనంత తక్కువ వెలకు, సులభంగా చేతబట్టి చదువుకొనటానికి వీలయిన, ముచ్చటైన చిన్ని సంవుటాలుగా, ముఖ్యంగా నవసాహిత్యకులకు అనువుగా, విసృతంగా పంపకం చేయటం అని ఆదిలో మేము చేసిన వివరణ దృష్ట్వా ఈ సూచనల అచరణీయతను పరిశీలించవలసి వుంది.

ఇంతవరకు 'సంప్రదాయ సాహితి" పరంపరలో వెలువరించిన ప్రముఖ కావ్యాలు : 1. మనుచరిత్ర, 2. వనుచరిత, 3. ఆముక్తమాల్యద, 4. పాండురంగమాహాత్యము, 5. శృంగార నైషధము, 6. పారిజాతాపహరణము, 7. శ్రీకాళహస్తి మాహాత్మ్యము, 8. ప్రభావతీ ప్రద్యుమ్నము, 9. విజయవిలాసము, 10 హరవిలాసము, 11. శృంగార శాకుంతలము, 12. మొల్లరామాయణము, 13 వైజయంతీ విలాసము, 14, 15. కళాపూర్జోదయము (రెండు భాగములు), 16. బిల్బణీయము, 17 అహల్యా సంక్రందనము, 18. రాధికా సాంత్వనము, 19. శశాంక విజయము, 20. క్రీడాభిరామము, 21. అనిరుద్ధ చరిత్ర

ఇదివరలో మేము వెలువరించిన 21 కావ్యాలు కాపీలు పూర్తిగా అయిపోవడంతో మరల పుస్తకాలన్నింటిని పునర్ముద్రించమని పారకులు పదేపదే మమ్ము కోరదంతో మరల 21 కావ్యాలు విడుదల చెయ్యాలనే తలంపుతో “ఎమెస్కో సంప్రదాయ సాహితి కొత్త సంపుటాలను మీకు అందిస్తున్నాము

ఈ ప్రచురణలకు సదా మీ సహకారం ఆశిస్తూన్న

భవదీయుడు దూపాటి విజయకుమార్‌

పీఠిక విశ్వనాథ సత్యనారాయణ

ఈ (గ్రంథము పేరు పారిజాతాపహరణము. ఇది వ్రాసిన కవి పేరు నంది తిమ్మన్న అయనకు ముక్కు తిమ్మన్న యని మరియొక పేరు కలదు. ఈయన ముక్కు పెద్దది యగుటచేత నా పేరు వచ్చినదని కొందఖు, ఆయన ముక్కును గూర్చి యొక పద్యము వ్రాసెననియు, ఆ పద్యమును వసుచరిత్రకారుడు డబ్బిచ్చి కొని తన వసుచరిత్రములోన వ్రాసికొన్నాడనియు, నందుచేత నీయనకు ముక్కు తిమ్మన్న యన్న పేరు వచ్చినదని యొక కధ.

కథకు కాళ్లు లేవు - ముంతకు చెవులు లేవు.

ఈయన కవిత్వము ముద్దుగా నుండునని యొక ప్రతిష్ట “'ముక్కుతిమ్మనార్యు ముద్దుపలుకు అని లోకములో ప్రవాదముగా చెప్పబడుచున్నది.

ఈ ముక్కుతిమ్మన్న అరణపు కవి యని చెప్పుదురు. ఒక రాణిగారివైపునుండి వచ్చినవాడు. ఒకనాటి రాత్రి కృష్ణరాయలు ప్రొద్దుపోయి యామె యింటికి వెళ్ళెను. ఆ రాణి భర్తకోస మెదురు చూచి చూచి కాళ్ళవైపు తలాడగా పండుకొని నిద్రపోయెను. రాజు వచ్చి తలవైపునే తల పెట్టి నిద్రపోయెను. మేలుకొనునప్పటికి రాణి పాదములు తన తలపైన నున్నవి. ఆయనకు కోపము వచ్చి వెడలిపోయెను. మరల నా భార్య వద్దకు పోలేదు. ఈ నందితిమ్మన్న ఆ రాజిగారికి ఆమె తండ్రి యిచ్చిన యరణములోనివాడు ఆమె యాయనతో చెప్పుకొన్నది.

భార్యయొక్క పాదము భర్త శిరమునకు తగులుటలో తప్పులేదని నిరూపించుటకు గాను తిమ్మన్న యీ కావ్యమును వ్రాసెనని యొక పెద్ద కధ. ఆ కధ

శ పాతుకొనిపోయినది దీనిని గురించి కొన్ని కావ్యములు పుట్టినవి. కొన్ని విమళ్ళనలు పుట్టినవి. ఇప్పటికిని కొందలు దానిని గూర్చి వ్రాయుచునే యున్నారు.

ఈ కావ్యమేమి? ఇందులో నేమి యున్నది? ఇందులోని కధ యెొట్టిది? ముక్కు తిమ్మన్న యొక్క రచనలోని గొప్పదనమేమిటి? మొదలైన సంగతులన్నియు గుంటబెట్టి గంట వాయించబదెను.

ఆధునిక కాలములో నదేమి చిత్రమో! కావ్యము - తద్దతశక్తి కవి - వాని ప్రతిభ; కావ్యమునుండి మనము పొందు నానందము; కావ్యము నందలి కధ - కవి దానినెట్లు నిర్వహించెను? ఏమి సాధించెను? మొదలైనవన్ని పోయి, ఆ కవి యెప్పుడు పుట్టెను? ఏ యూరివాడు? ఆయన యెవరి యాస్థానములో నున్నాడు? ఆయన [గ్రంధములో నెన్ని యాశ్వాసములున్నవి? మొదలైన విషయముల విచారణ యొక్కువైనది. ఈ రీతిగా పారకులు తమ్ము తాము వంచించుకొనుచున్నారు.

పైన చెప్పిన విషయముల వంటి విషయములు వార్తాపథత్రికలకు సంబంధించినవి. కావ్యమునకు సంబంధించినవి కావు.

నారదుడు తెచ్చిన కానుక

ఈ పారిజాతాపహరణములో నైదాశ్వాసములున్నవి. మొదటి యాశ్వాసములో త్రీకృష్ణుడును రుక్మిణియు నుండగా నారదుడు వచ్చును. స్వర్గలోకము నుండి పారిజాతపుష్పమును తెచ్చును. శ్రీకృష్ణుడు భగవంతుడు గనుక నారదుడా పువ్వును కృష్ణున కిచ్చెను. గొప్పవారిని చూచుటకు వెళ్ళినప్పుడు మరియు భగపంతునే దర్శించుటకు వెళ్ళినచో, వట్టి చేతులతో పోరాదు - అందురు.

సరే, కృష్ణున కిచ్చెను. కృష్ణుడా పూవును తన తలలో పెట్టుకొనవచ్చును. ఆ దినములలో పురుషులకు గూడ జుట్టు, జట్టుముడి యుండెడివి. వారును నగలు ధరించెడివారు. వారును పుష్పములు ధరించెడివారు. కృష్ణుడా పనిచేసినచో పేచీ యుండదెడిది కాదు. అప్పుడు శ్రీకృష్ణుడు రుక్మిణి వద్ద నున్నాడు కదా! పురుషుల కంటె స్ర్తీలు పూవుల ధరించుట యందెక్కువ మక్కువ కలవారు కదా! శ్రీకృష్ణుడు న్యాయముగా పట్టినచో నా పుష్పమును రుక్మిణి కీయవలయును ఇది సామాన్య పుష్పము కాదు. దేవతా పుష్పము. ఎప్పుడును దొరకదు. ఎచ్చటను దొరకదు

12

కృష్ణుడు మాటాడకుండ తన తలలో పెట్టుకొనుటయో, యందముగా చేతిలో పుచ్చుకొని తిరుగుటయో చేసినచో, నీ కధయే లేదు. నారదుడు కూడ “నీవు నారాయణుడవు, ఈమె లక్ష్మి” యన్నాదు.

కృష్ణునకు మనసులో నొక సందేహము పుట్టినది. ఈ పూవును రుక్కిణి కీయవలయునా? ఈమె యిక్కడ నున్నది. ఆమె కైనచో పంపవలయును ఇక్కడనున్న యీమెను వదలిపెట్టి యెక్కడో వున్న సత్యభామకు పంపినచో నీమె నగౌరవపటచి నట్లగును. దానికితోడు నారదుడు గూడ రుక్మిణి కిమ్మన్నట్లు సైగ చేసెను. శ్రీకృష్ణుడిచ్చెను.

ఆ పుష్పము తక్కువదియా? దాని వాసన తగ్గిపోదు. అది వాడదు. అడిగి నంతలో సరసాన్నము లిచ్చును. ఆకలి బాధ యుండదు. అన్ని గుణములు దానీయందున్నవి

ఇది చాలనట్లు నారదుడు “ఓ యమ్మ! రుక్కిణమ్మా! నీవీ పూవును తలలో పెట్టుకొనుటచేత నీ సవతులందలు వచ్చి నీ కాళ్ళపై బడుదుర”న్నాడు. అంతతో నూరకొన్నాడా? “ఆ సత్యభామ నీకన్న గొప్పదానననుకొనుచున్నది. నేటితో నామె రోగము కుదిరినది” అని సమిధలు వేసినాడు.

ఇంత చేసినను ఆ పూ వొక్క యేడాది మాత్రమే భూలోకములో నుండును. మరల స్వర్గలోకమునకు బోవును,

ఎవరి వస్తువో మన యింటిలో నొక యేడాది మాత్రముందెడిదైనచో దానిని వాడుకొనుచు మన సొంత సొమ్మువలె నటించుట తెలివితక్కువవారు చేయుదురు.

శ్రీకృష్ణుని సంసారము

ఇట్లుండగా కృష్ణున కనమండుగురు భార్యలు. ఎనమండుగురికి నెనిమిది యంతః పురములు. అందరు భార్యలకు చెలికత్తెలు ప్రతిరాణియు తమ చెలికత్తైెలలో నాక్కతెనో యిద్దణినో తక్కిన యేడుగురి యంతఃపురములలో నుంచును వారచ్చటి యచ్చటి వార్తలు తమ తమ రాజులతో చెప్పికొనుచుందురు. కనుక నేరాణి యింటిలోనను రహస్యముగానే పని జరుగుటకును వీలులేదు.

13

ఈ రీతిగా శ్రీకృష్ణుని సంసారము నట్టనడివీధిలో పెట్టిన యంగడివలె నున్నది.

అందుచేత సత్యభామ చెలికత్తె యొకతె రుక్మిణి యొక్క యంతఃపురములో నుండి యీ కథ యంతయు చూచినది. దాని యొడలు మండిపోయినది. సేవకుల లక్షణమేమనగా సాటివారిలో తమ యజమానియే గొప్పగా నుండవలయునని.

సత్యభామ యీ చెలికత్తెను పంపినది కదా! ఎందుకు పంపినది? రుక్మిణి యొక్కయంతఃపురములోని వార్తలు కనుగొని రమ్మని పంపినది. ఎప్పుడు పంపినది? తెలియదు. చెలికత్తె యిక్కడ నుండగా సత్యభామ యింటి దగ్గర నేమి చేయుచున్నది? తన శృంగారవనములో గిరి పొంత తీర్చిదిద్దిన పూదేనియ యేటి కాలువ దగ్గ ఎట్టి కలువపూల పుప్పొడి చల్లిన చంద్రకాంతపు రాతి యరుగుమీద తాను నింకొక చెలికత్తెయు కృష్ణుని యొక్క గొప్ప గుణములు చెప్పికొనుచు కూర్చుండిరి.

తిమ్మన ముద్దు పలుకులు

ముక్కుతిమ్మనార్యుని ముద్దు పలుకులలో కొన్ని యివి : శృంగారవనము, గిరి పొంత, చక్కగా తీర్చిదిద్దిన పూదేనియ యేటి కాలువ, చెంగల్వ పుష్పాళ్లు నించిన చం(ద్రకాంత వేదిక.

పూదేనియ యేటికాలువ - పూవులతేనె యేరుగా ప్రవహించిన కాలువ. ఇది యసంభవము. కాని గ్రంథాలలో నుండును. ఇట్టి మాటలు చదువుటచేత పారకుని హృదయము మృదువగును. మెత్తనగును. అంతే! కధా తాత్పర్యము గ్రహించు వేళ నక్కజకు వచ్చును.

ఇంతలో నా సత్యభామ యొక్కకుడిభుజ మదరెను కుడి కన్నదరెను. స్త్రీలకు శరీరములో కుడిభాగ మదరినచో మంచిది కాదు. పురుషుల కెడమ భాగ మదరినచో మంచిది కాదు. ఇది మన దేశములో పరంపరగా వచ్చుచున్న యొక శకునము. ఆమెకు భయ మేమనగా తన భర్తయైన శ్రీకృష్ణుడు తన కిష్టము లేని పని యేదియో చేసి యుండునని.

ఒప్పికొందము. ఆమె కుడి కన్నదరినది. ఏదియో యశుభము ప్రాప్తించును. తనకు జబ్బు చేయరాదా? ఇంటి దగ్గర తల్లిదండ్రుల కశుభమేదైనా రాకూడదా?

14 కొంత ధన నష్టము జరుగరాదా? శ్రీకృష్ణునకేమైనా నశుభము జరుగరాదా? ఈ యొక్క యూహయు నామెకు రాలేదు. తన కనిష్టమైన పనిని దేనినో శ్రీకృష్ణుడు చేసెను. ఆమెకు వచ్చిన యూహ యిది. విచారించినచో నామెకు కృష్ణుడు భగవంతుడని తెలియును. ఆయన కెప్పుడు నశుభము జరుగదు. లౌకికములైన యశుభములు భగవంతుడు తనకు జరుగనీయడు. మిగిలినది యీ యొక్కటియే యశుభము. దీనివల్ల నేమి తెలియుచున్నది? సత్యభామకు తన భర్ర భగవంతుడని తెలియును, అతడు తన కిష్టములేని పనులప్పుడప్పుడు చేయునని కూడ తెలియును. ఇంతలో చెలికత్తె వచ్చినది. అక్కడ జరిగిన కధ యంతయు చెప్పినది. సత్యభామకు కోపము వచ్చునట్లు చెప్పినది. “అబ్బో! ఆ రుక్మిణీదేవి యా పూవును తలలో దాల్చి వెలిగిపోవుచున్నది. మూడు లోకములు తానే యేలుచున్నట్లు నటించుచున్నది. అన్నియు నట్లుండగా నారదు దేమన్నాడో తెలియునా? ఇంక సత్యభామ గర్వము చెల్లదన్నాడు. నా కొడలు మండిపోయినది” అని చెప్పెను. సత్యభామ కినుక సత్యభామీ. యెఖైనది? దెబ్బతిన్న త్రాచువలె నైనది. నేయి పోయగా భగ్గున మండిన యగ్నిజ్వాలవలెనైనది (1:82). ఆమె చాలా విచారించినది ఈ తప్పంతయు తన భర్తది. “పురుషులను నమ్మరాదు. ఇన్నాళ్లు సవతులందరిలో నా భర్త నన్నే గౌరవించెడివాడు. వారు నావంక తలఎత్తి చూచుటకు వీలులేదు. ఆయనక్తు నిజముగా రుక్కిణి మీద (ప్రేమయన్నమాట. ఇన్నాళ్లు నామీద ప్రేమవలె నటించినాదు. _నా ప్రాణములైన పోవేమె! సరే! ఆమె యంతఃపురములో నున్నాడు గనుక పూవ్య నామె కిచ్చినాడు. నా యూసెందుకు? మేమిద్దరమెన్ని విలాసము లనుభవింతుము! రుక్మిణి వలలో పడి యన్నియు మరచి పోయినాడు కాబోలు!” అని సత్యభామ కోపగ్భహమునకు వెళ్ళి యక్కడ మాసిన చీర గట్టుకొని, ముస్తుగు వైచికొని పందుకొనినది.

15 రాజుల యింక్లలో నెన్‌ గదులుండును. కోపము వచ్చినప్పుడు పందుకొనుట కొక గదిని నియమింతురు కాబోలు! అది కోపగ్భహము.

ఆమె కోపగ్భృహమునకు బోవుటకు పూర్వము ఇంటిలోని వినోదముల నన్నిటి నాపివేసినది.

ఆయన వచ్చినాడు. కోపగ్భృహమునకు వెళ్ళినాడు. అందలు చెలికత్తైలను పంపినాడు తానే యొక విసనకజ్ఞను బూని సత్యభామకు విసరుట మొదలు పెట్టినాడు. అది యెట్లున్న దనగా నామె శరీరములో నిదివణకే మన్మధాగ్ని యున్నది

• దానిని విసరుచున్నట్లున్నది.

ఆ పారిజాత పుష్పమును కృష్ణుడు రుక్మిణి కిచ్చినను కొంతసేపు తన చేతిలో నుంచుకొనినాడు కదా! అది స్వర్ణలోకపు పూవుకదా! దాని వాసన యెంతో యెక్కువ. కొంత కృష్ణుని వెంట వచ్చినది. ఆ వాసన మూలమున కృష్ణుడు వచ్చెనని సత్యభామకు తెలిసినది. ముసుగు తీసినది. మరల ముసుగు వేసికొనినది ఆమెలోని విరహాగ్ని మరియు వృద్ధి పొందినది. ఒడలంతయు చెమట పోసినది.

ఈయన బతిమాలుట మొదలుపెట్టినాడు. ఈయన ముసుగు తీసి యేదో చెప్పబోగా నామె చేతిలోనున్న తామర పువ్వుతో కొట్టబోవునట్లు బెదరీంచెను. ఈయన యామె పాదములమీద పడెను.

(బ్రహ్మ, ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు పూజింతురు కదా ఆయన శిరమును! ఆమె ఆ శిరమును కాలితో తన్నెను (1-121).

కీలక పద్యము

ఆయనకు కోపము రాలేదు. నీ కాలు నొచ్చినదేమో! యనెను. ఆమె యింక నేమి చేయును? అతనికి కోపము వచ్చునేమో! తనేద్వ మొదలుపెట్టును నూతిలో వదుదును. గోతిలో వడుదుననును. అయన యట్లను నవ్చటికి

16 నిస్సహాయురాలయ్యెను. ఎప్పుడైనను మందొక్కబే! ఆయనను సాధించినది. ఇప్పుడు చచ్చిపోదునన్నది.

“తనదు కోడండ్రలోనం బెద్దయుంగ నన్ను

దేవకీదేవి మన్నించు, నీవు నాకుం

జనవు లిచ్చుటం జేసి యా సాధ్వి సేవ

సేయం బోవంగ నా కింక సిగ్గు గాదె?”

“నను నెవ్వతెంగాం జూచితి?” వన్నది,

ఈ కథలో నున్న యాయువు పట్టంతయు నీ పద్యములలో నున్నది. ఏలయనగా శ్రీకృష్ణునకు నీమె కాక మరి యేడుగురు భార్యలు కలరు. పదునారువేల మంది గోపికలు కలరు. ఈమె లక్షణము చూచినచో శ్రీకృష్ణునకు తానాక్కతియే భార్య యన్నట్లు మాటాడునేమి? తాను చనిపోయినను ఇంకను పదునారువేల యేడుగురు భార్యలు కలరు. కాదు, ఆ సంఖ్య సంఖ్యగానే యుండవలయును పదునారు వేల యెనిమిది మందికి తక్కువ కాకూడదు. అందుచేత నింకొక్కతెను మరల పెండియాడును. ఈ సత్యభామ యొక్క తోటలు, దొడ్డు నా క్రొత్త యామె కిచ్చుననియా?

ఇదికాక “నేనెవ్వర ననుకొన్నావు?” ఈ మాట యేమి? తానెవ్వరు? అని యేడద్చినది.

ఈ యేడ్చిన పద్యమొక యందమైన పద్యము (1-133).

విచిత్రమైన స్రీ

అపుడు శ్రీకృష్ణుడామెను కౌగిటికి దీసికొని కన్నీళ్ళు దుడిచి యిట్లన్నాడు. “ఒక్క పువ్వు కోసమింత దుఃఖపడెదవెందులకు? నేను నీకోసము స్వర్ణలోకమునకు బోయి యింద్రుడు నన్నెదిరించినను వానిని పారద్రోలి పారిజాత వృక్షమును దీసికొని వచ్చి

17 నీ కేళివనము లోనం

జలువ వెదచల్లు చెంగల్వ కొలని ౩లన

సరస కర్పూర కదళికా తరుల నడుమం

బెరటి చెట్టుగ నాటింతు అన్నాడు.

కృష్ణుడు రాలేదని యామె కూర్చున్నది యెచ్చట?

తన శృంగార వనంబులోన.

దానినే శ్రీకృష్ణుడు నీ కేళి వనములోన యనుచున్నాడు.

ఆ కేళి వనములో చెంగల్వ పుష్పాళ్ళు నించిన చంద్రోపలవేది యున్నది.

దానినే శ్రీకృష్ణుడు “చలువ వెదచల్లు చెంగల్వ కొలని కెలన” యంటున్నాడు.

దీనినిబట్టి శమంతకరత్నము, రైవతక శైలము, వసంతారామ కర్పూర కదళికా తరువులు - ఈ మొదలైన కొన్ని భోగములు సత్యభామ కిష్టము.

తిమ్మన్న వానినే చెప్పినాడు.

ఆ సత్యభామ యొక విచిత్రమైన స్తీ.

భగవంతుడామె నందుకనియే ప్రేమించుచున్నాడు.

'ప్రేమించుచున్నాడో లేదో, ఆమె యిష్టములు సాగనిచ్చుచున్నాడు. వానిని పాలించుచున్నాడు. శ్రీ కృష్ణదేవుని విచిత్రలీలలో నిది యొకటి - అని మన కర్థమగుచున్నది.

శ్రీ కృష్ణుని యీ లీలతోపాటు సత్యభామ యన్ననో - విలక్షణమైన యిష్టానిష్టములు, ఆహంకారములు, ప్రత్యేక భోగములు, విచిత్రములైన కొన్ని శృంగార భావములు. అంతమంది స్త్రీలలో భగవంతుడు తన్నే ప్రేమించుచున్నాడు. ఆ ప్రేమ యెట్టిది? లోకములో నేకపత్నీవతుడు తన భార్య నెట్లు (ప్రేమించునో యట్లు ప్రేమించుచున్నాడు అన్నంత భ్రాంతి.

తిమ్మన్న యిట్టి స్త్రీని సృష్టి చేసెను.

శ8

చాలామంది తిమ్మన్న యొక్క కావ్య కధ యంతయు నీ మొదటి యాశ్వాసముతోనై పోయినది, తక్కిన యాశ్వాసము లనవసరము. ఊరకే తిమ్మన్న పెంచి వ్రాసినాడనుకొందురు.

కావ్యనామము

ఇది యాయన కధకు పునాది - ఇంత సుకుమారమైన పునాది. ఈ పునాదిమీద తిమ్మన్న తన కావ్యమన్న యిల్లు నిర్మించబోవుచున్నాడు. ఆ యిల్లు ఎట్టిదనగా భగవంతుడిట్టి ప్రీ యొక్క సంసారమును తానెట్లు పాలించును? వేలమంది భార్యలకు భర్త తన కొక్కర్తుకకే భర్త యనుకొనెడు స్రీ సత్యభామ కావచ్చును. అట్టి స్త్రీని ఏకపత్సీవతుడైన భర్త యెట్లు పాలించును? వారి సంసార మెట్లుండును? - తిమ్మన్న యీ కధ వ్రాయబోవుచున్నాడు.

ఇందులో కథ లేదు. ఈ పుస్తకము పేరు పారిజాతాపహరణమని పెట్టకూడదు.

నిజానికి ఈ పుస్తకమునకు పేరు సత్యభామ సంసారము - అని పెట్టటలయును.

తిమ్మన్న ఒక అనుకూలవతి యైన భార్యతో దక్షిణుదైన నాయకుడు చేయు సంసారమెట్లుండునో దానిని వర్ణించబోవుచున్నాడు. నిజానికీ కావ్యమునందే రసమును లేదు. ప్రథమాశ్వాసములో మాత్రము శృంగారరసమువలె కన్పించును. ఇది ధనవంతులైన యొక తెలుగు కుటుంబములో సుఖముగా బ్రతికెడి భార్యా భర్తల జీవనము. పారిజాత ప్రసూనము

ఈ రీతిగా పారిజాతమ్ము తెత్తునని కృష్ణుడు ప్రతిజ్ఞ చేసెను.

ఈ పారిజాత మెక్కడిది? స్వర్ణలోకము లోనిది. అక్కడ కల్ప వృక్షములని పేరుగల మైదు చెట్లు కలవు. 1. సంతానము, 2 మందారము, 3. కల్పవృక్షము, ఉ పారిజాతము, 65. హరి చందనము. వీనిలో పూవులు బూచునది పారిజాత మొక్కటియే యన్నట్లున్నది. న్యాయమునకు మందారము కూడ పూయవచ్చును. ఈ మందారముయొక్క పూవు లెజ్జిగా నుండి పారిజాతపు పూలు తెల్లగా నుండునేమో!

19 కోరిక లిచ్చుట మొదలైన గుణములు చెట్లన్నిటికి నుండవచ్చును. పూవులు పూచెడి వృక్షములు పారిజాత మందారములు రెండే కావచ్చును లోకములో పారిజాతపు బూవులు కొంత వాసన వేయును గాని, మందారము లెజ్జ్టగా నుండి యందముగా నుండుటయే కాని వాసన యుండదు. అట్లే స్వర్గములోని మందారములు కూడ కావచ్చును. కాని స్వర్ణములోని పారిజాతపు పూలు మన పారిజాతముల యంత చిన్న చిన్న పూవులు కావేమో! మన పారిజాతములు సన్నజాజులంత యుండును. ఈ స్వర్గములోని పారిజాతమేమో పెద్ద తామర పువ్వంత యున్నట్లున్నది. ఆ కృష్ణుడు లీలామానుష విగ్రహుడు.

అతని యూహ మనకు తెలియదు.

ఈ పారిజాతపు పువ్వు సంవత్సరముండి తరువాత దాని దారిన యది పోవునట! శ్రీకృష్ణుడు సత్యభామతో “అది యొక్క యేడాది యుండును. తరువాత రుక్మిణికి పూవు లేదు, నీకు ప్రతి యేదాదికి నొక్కొక్క పూవు తెప్పించి పెట్టుదును అనవచ్చును. ఆ నారదుని చేతనే తెప్పించవచ్చును. అట్లు కాదే! అదేమి యిదేమి యని స్వర్ణలోకములో నున్న యాచెట్టునే తెచ్చి యిక్కడ నాటుదుననెను. దీనినిబట్టి సత్యభామ యొక్క యఖిరుచి మిక్కిలి తెలియుచున్నది. ఒక కేళివనము. అక్కడ నొక కృత్రిమమైన పర్వతము. చెంగల్వ పూదోట. అరటిచెట్లు. చంద్రకాంత శిలలతో చేసిన యరుగులు అచట విహారము. ఇది సత్యభామ యొక్క యొక విలక్షణమైన యఖిరుచి. కృష్ణుడు దానిని పాలించ నెంచినాడు. ఇప్పుడేమైనది? సత్యభామ యొక్కకోరిక పదింతలు తీరినది. వేయిరెట్లు తీరినది. పిల్లవాడు తన కొక యణా యిమ్మని యేడువగా, రూపాయి చేతిలో పెట్టినట్లు! ఇంక కావలసినదేమి!

నారదుని పథకము

స్వామి లేచినాడు. స్నానము చేసినాడు. రాజులు స్నానము చేయుట యనగా నది యొక బ్రహ్మాండము. మనము పోసికొను తలంటికి పది రెట్లెక్కువగా నుండును. అత్తరులు, పన్నీరులు నింపిన జలములు.

స్నానమైన తరువాత, సత్యభామయు, శ్రీకృష్ణుడును కూర్చున్నారు. అప్పుడు నారదుడు వచ్చినాడు, ఏ నారదుడు రుక్మిణి వద్ద సత్యభామను తిట్టెనో, ఏ నారదుడు

20 రుక్కిబికి పారిజాతపు పూవు వెళ్లునట్లు చేసెనో, ఆ నారదుడు వచ్చెను. ఈ నారదుడే* యచ్చట సత్యభామను గూర్చి “యబ్బో! ఆమె చాలా పొగరుబోతు” అన్నాడు. ఆ నారదుడే యిచ్చటకు వచ్చెను. రుక్మిణి వద్ద యీ నారదుడన్న మాటలు సత్యభామకు తెలియవా? ఇక్కడికి నే మొగము పెట్టుకొని వచ్చినాడు! కొందలు ఎట్లు పడినచో నట్లు మాటాడవచ్చును. ఎక్కడికి పడిన నక్కడికి పోవచ్చును. ఇతరులు వారి మాటలను లెక్కపెట్టరు. వారికున్న గౌరవమును తగ్గించరు. వారిలో నారదుడొకడు.

ఇప్పుడింకొక చమత్కారమున్నది. సత్యభామ కోపము తగ్గినది. తనకొక్క పుష్పమేమీ! పారిజాత వృక్షమే తరలి తన యింటికి వచ్చుచున్నది. ఇప్పుడు వెళ్ళవచ్చునని నారదునకు తెలియును.

మరియును నారదు డీ పని యెందుకు చేసెను? కృష్ణుడు స్వర్గమునకు జోనలయును. పారిజాత వృక్షమును పెకలించి తీసికొని రావలెను. అక్కడ యుద్ధము జరుగవలెను. ఇంద్రునకు మనసులో నేదో యొక యజ్ఞాన ముండవచ్చును. ఆ యజ్ఞానమును తొలగించవలయును. ఇందుకోసము చేసెను.

నారదునకు వ్యవహారము తన కనుకూలముగా నున్నది. కృష్ణుడు సత్యభామతో నీకు దిన దినమున కొక్క పూవు తెప్పించి పెట్టెదనని గాని, యేడాది కొక్కొక్క పూవు తెప్పింతుననిగాని యనలేదు. చెట్టు చెట్టు పెకలించి తెప్పింతుననెను. ఈ వాగ్దానము సత్యభామ కొణకు చేసెనా? నారదుని కొఅకు చేసెనా?

నారదుడు వచ్చెను. అందలును గూర్చుండి భోజనము చేసిరి. సత్యభామ బుషికి నమస్కారము చేసెను. నారదుడు సత్యభామతో కొన్ని పాగడిక మాటలనెను. నారదుడు వెళ్ళిపోదుననెను.

కృష్ణుడాలోచించిన మిష

అప్పుడు శ్రీకృష్ణుడు నారదునితో నిట్లన్నాడు. “నరకాసురుడు పూర్వము అదితి యొక్క కుండలములను దొంగిలించినాడు. నేను వానిని సంహరించి యా కుండలములు దెచ్చితిని. ఇంతవరకు నామె కీయలేదు. నేనే వచ్చి వాని నిత్తునని ఇంద్రునితో చెప్పుము.”

21

అదితి దేవతలకు తల్లి. ఇంద్రునకు తల్లి. శ్రీకృష్ణునకు కూడా తల్లియే; పెద్ద కొడుకైన ఇంద్రుని యింటిలో నుండును. తక్కిన కొడుకులు వచ్చుచుందురు. ఆమెను చూచి పోవుచుందురు. పోషించెడి వాడింద్రుడు. తక్కిన కొడుకులు వచ్చినప్పుడెల్ల తల్లి చేతిలో నేదైన పెట్టి పోవుచుందురు. ఆమెకు ప్రియమైన పనులు చేయుచుందురు. ఇది కథ.

ఇక్కడ నొక చమత్కారమున్నది. కృష్ణుడు ఇంద్రునకు “ఓయి! అన్నా! మీ మరదలికి పారిజాత వృక్షము మీద కోరిక పుట్టినది - దానిని పంపించుము. నేనీ భూలోకములో నున్నన్ని దినములు నే నుంచుకొని తరువాత పంపింతును” అని వార్త పెట్టినచో నింద్రుడాపనిని చేయునా? కాదు. ప్రతిదినమొక్క పారిజాతపు పువ్వును పంపింపుమనగా నిస్సందేహముగా పంపించుచుండును. ఆ పారిజాత వృక్షము ఇంద్రుని భార్యయైన శచీదేవికి మిక్కిలి ప్రియమైనది. ఆమె యొప్పుకొనదు. కృష్ణుడు తాను స్వర్గమునకు పోవుచున్నాడు. ఎందుకు పోవుచున్నాడు? చుట్టపు జూపుగా పోవుచున్నాడా? ఈ వజకెప్పుడు నిట్లు చేయలేదే? తానిందుకోసము పోవుచున్నాడని ఇంద్రునకు దెలిసినచో శచీదేవికి కూడ దెలియును. వీరు వెళ్లెడుసరికి వారు పారిజాత వృక్షమును దాచివేయవచ్చును. అందుచేత కృష్ణుడు దొంగవార్త పంపించెను, దొంగవార్తయు కాదు. ఈ కుండలము లీయవలసిన మాటయు నిజమే!

సరసమైన వర్ణనలు

నారదుడు వెడలిపోయెను.

ప్రొద్దు క్రుంకెను. సాయంకాలపు వర్ణన. అంధకార వర్ణన. నక్షత్ర వర్ణన, చంద్రోదయ వర్దన. వెన్నెల వర్ణన. ఈ వర్ణనలు చదివినచో ముక్కుతిమ్మనార్యు ముద్దు పలుకనగా నెట్టిదో తెలియును. చకోర పక్షులు వెన్నెలను తినునట!

“విరహుల మై సోకి వేడియౌ వెన్నెల

పచ్చి వెన్నెల నులివెచ్చంజేసి” (2-49)

ఈ మొదలైన పద్యము కలదు. ముక్కుతిమ్మన్న యొక్క మాటలలోని ముద్దుతనము మిక్కిలి తెలిపెడి పద్యము - వెన్నెలలో విహారములు, స్వామి నిద్రపోవుట, తెల్లవాణయుట, వైతాళికులు శ్రీకృష్ణుని మేల్కొలుపుట.

22

ఆనాడు పారిజాతమును దెచ్చుటకు కృష్ణుడు బయలుదేరి పోవలయును. గరుత్మంతుడు వచ్చెను. వచ్చి నమస్కారము చేసెను. ఆయనతో కృష్ణుడు తన ప్రయాణపు సంగతి చెప్పెను. రుక్మిణి, పుష్పము, సత్యభామ కోపము, తన ప్రతిజ్ఞ అందుకొరకు తానిప్పుడు స్వర్ణలోకమునకు పోవలసి యుండుట - అన్నియు జెప్పెను.

గరుత్మంతుడు కృష్ణునకు బండి వంటివాడు. అతడే బండి. అతడే బండి తోలువాడు. అతనితో కృష్ణుడీమాటలు చెప్పనక్కరలేదు. చెప్పుట తన రీవిని తగ్గించుకొనుట. కాని కొందథి యిండ్లలో సేవకులుందురు. ఆ యింటిలోని వార్తలు వారికి తెలియకుండ నుండవు. పేరునకు సేవకులే గాని వారింటిలో నొకరు. అన్నియు వారికి దెలియును. వారొక్కక్కప్పుడు ఆ యింటిలో యజమానులకన్న నెక్కువ యధికారము కలిగియుందురు. యజమాని యేదైనా సంకల్పించినచో నది కాదని చెప్పుటకు కూడ వారికి చనువుండును. అధికారముండును. వైనతేయుడట్టివాడు. ఇది న్యాయము కాదని వైనతేయుడన్నచో కృష్ణుడతనిని ఒప్పించవలసియుండును. అదృష్టము కొలది గరుత్మంతు డొప్పికొన్నాడు. వైనతేయునకు పూర్వమింద్రునిపైన కోపమున్నది. అతడు పూర్వము తన తల్లికొజకమృతమును తేబోగా నింద్రుడు తన వజ్రాయుధముతో గరుత్మంతుని రెక్కలో నొక యీకను లాగివేసెను. ఆ రెక్క యిప్పటికిని బోసిగానే యున్నది. ఆ కోపము గరుత్మంతునకట్లే యున్నది. అతని కా పగ తీర్చవలయునని యున్నది.

గ్రంధ కావ్యత్వము

సరే! బయలుదేరిరి. ఆకాశములో నెగిరిపోవుచుండిరి. దారిలో మేరుపర్వతము కనిపించెను. దారిలో కిన్నరులు, సిద్ధులు, విద్యాధరులు, యక్షులు, గరుడులు, అప్పర స్త్రీలు, ఆ దారి దారియంతయు పరమ రమణీయమైనది.

పురుషులు వ్యవహారముల మీద ప్రయాణములు జేయుదురు. బహుదేశములు చూతురు. ప్రీలకు సాధ్యము కాదు. ఏ తీర్ణయాత్రలకో వెళ్లినప్పుడే వారు కొండలు, అడవులు, నదులు, గొప్ప గొప్ప పట్టణములు చూడగలరు. వారవి చూచుట

23 సంభవించినదని పురుషులు సంతోషింతురు. అవి యన్నియు తమకు తమ పురుషులు చూపించిరని వారు సంతోషింతురు. కృతజ్ఞులై యుందురు.

ఇప్పుడు సత్యభామ కీ యోగ్యత పట్టినది తక్కిన యందయి భార్యలకు పట్టినదా? పైగా కృష్ణుడు వాని నన్నింటిని వర్ణించి యామెతో చెప్పెను.

మొదట చెప్పబడినది కదా! ఈ కావ్యము యొక్కసగము సౌందర్యము సంసార యా(శ్రలోని సాధు మర్యాదలు, సాధూత్సవములు, సాధువుజైన యలవాట్లు చెప్పుటయే యని.

వీరు స్వర్గమునకు చేరిరి. ఇంద్రుడు వచ్చినాడు. ఒకరి నొకరు పరామర్శించు కొన్నారు. అష్టదిక్బాలకులు వచ్చిరి. ఈ కృష్ణుని చూడ దేవతా స్రీ లందణు మేడలెక్సిరి.

మేడలపై నెక్కి గవాక్షముల నుండి చూచి యెవరో గొప్పవారు మనయారికి వచ్చినప్పుడు సర్వజనులు గుంపులు గుంపులై చూతురు కదా! గొప్ప యిండ్ల 'ప్రీలు తమ మేడలపై నుండి చూతురు. గవాక్షములనుండి చూతురు.

మన పూర్వ కావ్యములలో నిట్టి స్థితిలో ఈ ప్రీలను వర్ణించుట యొక విశేషము. కావ్యముల కున్న లక్షణములలో నిది యొకటియని చెప్పవచ్చును. ఈ వర్ణనలు లేని గొప్ప కావ్యము మన భాషలో నుండదు.

ఇట్లు మన పూర్వకావ్యములయందు కొన్ని లక్షణములున్నవి. వానిని ముక్కుతిమ్మన్న సరసముగా వ్రాసినాడు.

వీనివలన తిమ్మన్న కావ్యమగునో కాదో యన్న తన గ్రంధమునకు కావ్యత్వము సంపాదించినా డనవచ్చును. ఇట్లు మరికొన్ని చేసినాడు. ముందు వచ్చును.

శ్రీకృష్ణుడదితిని చూచుటకు వెళ్లెను ఆమె - కృష్ణుడు తన కొడుకే కదా - ముద్దాడినది. కాని భగవంతుడు కదా! ఆయన పది యవతారములను పొగడినది. వర్ణించినది - కొడుకును కోడలిని తమ యూరిలో రెండు దినములుందుమన్నది.

ఆ దేవతల పట్టణములో పెద్ద మేడ యున్నది. దానిపేరు వైజయంతము. సత్యభామా కృష్ణులకు అది విడిదిగా నిచ్చిరి. ఆ మేడ చుట్టును పూలతోటలు,

24 హంసలు, నిత్య వసంతకాలము, సంపంగి చెట్లు, కలిగొట్టు చెట్టు, గురివెంద చెట్లు - ఆ యందము చూచుచు వారచ్చట విడిది చేసిరి.

తిరుగుచుండగా పారిజాతము కనిపించెను. కృష్ణుడా పారిజాతమును సత్యభామకు చూపించెను.

సత్యభామ గర్వము

సత్యభామకు తొందణ. వెంటనే చెట్టును పెకలించుకొని పోదమన్నది. కృష్ణుడు నవ్వి “తొందణ పడవద్దు. తీసుకొని వెళ్లుదములే!” అని యామె నాపెను. కొంతసేపు వారు వనవిహారము చేసిరి. జలకేళి సలిపిరి - గంగానది యున్నది కదా! ఇంతలో ప్రాద్స (గ్రుంకినది. వారు మరల వైజయంతమునకు చేరిరి. మరల సూర్యుడుదయించినాడు. వెనుకటిదినము గడిచిపోయినది.

దేవతలకు నమ్మకము కుదిరినది. కృష్ణుడు నిజముగానే చుట్టపుజూపునకే వచ్చినట్లు నటించినాడు మరునాడు బయలుదేరినాడు. అప్పుదెవ్వరును లేరు. తానును సత్యభామయును గరుత్మంతుడును ముగ్గురే.

అప్పుడు కృష్ణుడు పారిజాతమును పెకలించెను. నిన్న కృష్ణుని వెంట చాలామంది దేవతా స్రీలు కలరు. ఎందరో దేవతలు కలరు. ఇప్పుడు మరెవ్వరును లేరు. అచ్చటి తోటమాలులు మాత్రమే యుండిరి. వారిది చూచిరి. స్వామీ! ఇదియేమి! “ఆ చెట్టు మరల నచ్చట నుంచి పొ”మ్మనిరి. అప్పుడు సత్యభామ యన్నది. “ఈ చెట్టు సముద్రములో పుట్టినది, దీనిపై నధికారము వహించుటకు ఇంద్రాణి యెవ్వతె? ఇంద్రుడెవ్వడు? ఆ సముద్రము మధించినప్పుడు లక్ష్మి పుట్టినది. కౌస్తుభము పుట్టినది. వాని కెన్వ రధికారియో దీనికిని నతదే యధికారి. ఇది శ్రీకృష్ణుని సొమ్ము. నా పేరు సత్యభామ. శ్రీకృష్ణుడు సత్యభామా విధేయుడు. ఆ శచీదేవి భర్త అంత మగతనము కలవాదైనచో వచ్చి యితనిని గెలిచి చెట్టును దీసికొని పొమ్మనుడు”. ఈ మాటలు కృష్ణుడు వినుచునే యుండెను. ఏమి చేయును?

ఎవడు వ్యవహారపు బరువు మోయునో వాని థ్రిప్పలు వాడు పడును. వాడు వ్యవహారమును సర్జ్దుకొనును. వాడు సమర్భుదే కావచ్చును. వానికిని మనక్షును

25 గల చుట్టరికముచేత వాని నాత్తిడిపెట్టి వానిచేత మనమొక పని చేయింతుము. ఇతరులతో మన మహంకారపు మాటలను మాటాడుదుము. ఒక్కొక్కప్పుడు స్రీలు మరియు నట్టిపని చేయుదురు. చెట్టును పెకలించిరి. తీసికొని పోవుచుండిరి. వనపాలకులు వచ్చిరి. ఆ కృష్ణుడేమి చెప్పునో చెప్పనీయదు సత్యభాను. తన రీవి వొలుకబోయును. దీనితో నేమైనది? ఆ కృష్ణుడు సర్ది చెప్పెడు వాడేమో! “ఆ ఇంద్రునితో నేను చెప్పెదనులే! ప్రస్తుతము నా కీ చెట్టు కావలయును. ఇంద్రుడు నేను నన్నదమ్ములమే కదా! ఇదిగో నేనిప్పుడే ఇంద్రుని దగ్గరకు పోవుచున్నాను” మొదలైన మాటలు కృష్ణుడు వనపాలకులతో చెప్పినచో వారూరకుండెడివారు. ఇప్పుడట్లు కాదు గదా! సత్యభామ తన మాటలతో యుద్ధము సిద్ధము చేసినది.

ఇంద్రుని కోపము

'సేవకులు తమ ధర్మము ప్రకారము పోయి ఇంద్రునితో చెప్పవలయును. వారు చెప్పిరి. ఈ మనస్సు యొక్క స్వభావము చిత్రమైనది ఈ సత్యభామ తన యహంకారమును వెళ్లబోసినది. ఆ ఇంద్రుదేమి తక్కువవాడా? వాని కుండెడి యహంకారము వానికున్నది. ఈ స్వర్గభోగములన్నియు మనకా కృష్ణుడు చేసి పెట్టినవే కదా! మొన్ననే కదా నరకాసురుని సంహరించి పెట్టినాడు. ఈ యూహ యతనికి రావలయును. అహంకారము రానీయదు. మరియును యిది సత్యభామ చేయించిన పని. ఆ సత్యభామ యెవరు? లక్ష్మీదేవి యవతారమైన రుక్కిణియైనను కాదుగదా! ఒక మానవ ్రీ ఈ యవతారములో కృష్ణునితో సంబంధము కల ప్రీ. అట్టి యొక మానవ ప్రీ కొజకు శ్రీకృష్ణుడు స్వర్ణలోకపు మర్యాదలను పాడుచేయునా యన్న యొక యూహ మనసులో నుండును ఆమె యొత్తిడి వలన నీ పని చేసెను. మనము దండెత్తిపోయినచో కృష్ణుడు 'వృక్షము నచ్చట వదలిపెట్టి పోవును. ఆ సత్యభామతో “చూచితివా? ఇంద్రుడు దండెత్తి వచ్చెను అతడూరకుండునేమో యనుకొంటిని. నిజానికి నే నైనను స్వర్గ మర్యాదలు నిలుపవలసిన వాడను గదా!” ఇట్టి మాటలేవో చెప్పి కృష్ణుడు తిరిగి వెళ్లునన్న యూహ ఇంద్రుని మనస్సులో నున్నచో నుండవచ్చును. ఎట్రైనను జరిగినదేమో కవి వ్రాయును. అహంకారుల యొక్క లక్షణములు వారు చేసెడి పసనులవలన

26 ఖాసించును. కవి వీనివలన తత్తత్సాత్రల యొక్క లక్షణములు, లోకస్వభావమును చెప్పును. అది కవి పని.

వనపాలకులు చెప్పినంతనే ఇంద్రునకు కోపము వచ్చినది. మరియు నిందులో నొక చమత్మారమున్నది. ఆ చెప్పిన వనపాలకులు తక్కువవారా? ఇంద్రుని వద్ద శచీదేవి యున్నప్పుడు పోయి యీ మాటలు చెప్పిరి. ఇంద్రుడు శాంతముగా మాటాడుటకు వీలులేదు సహజముగా తనకున్న యహంకారమును వెలి బుచ్చుటయే పౌరుషము. ఆ సమయమటిది.

ఇంద్రుడన్నాడు కదా! “మందలో తన మాటలు చెల్లినల్లే యిచ్చట కూడ చెల్లునా? నేనెటువంటివాడనో గరుత్మంతుడైన చెప్పవలదా? పూర్వము తన అెక్కమీద నా వజ్రాయుధమును గుర్తుంచితిని కదా! ఆ మాత్ర మెలుగడా? ఓసి! శచీ! నీవు చిన్నబోకుము. ఇదియంతయు సత్యభామచేసిన పని. ఆమె గర్వమును దించెదను” అని యంతఃపురము నుండి బయలుదేరెను.

చమత్కారమైన యుద్ధము

సభకు పోయి వజ్రాయుధమును చేత పుచ్చుకొని యుద్ధమునకు బయలు దేరెను.

యుద్ధమనినంతనే యొక జాతివారు నిత్యసిద్ధము. ముందు వెనుకలు విచారించరు. కజ్జలు కత్తులు పుచ్చుకు బయలుదేరుదురు దేవతలందరు యుద్ధమునకు బయలుదేరిరి. దిక్సాలకులందరు బయలుదేరిరి. యుద్ధమునకు వెళ్లిరి. _ దేవతల సేన కృష్ణుని చుట్టుముట్టెను. శ్రీకృష్ణుడు వేల్పుల సేన మీద బాణములు ప్రయోగించెను. దేవతలు బాణములు వేయుచుండిరి. గరుత్మంతుడు వానిని విదలించి వేయుచుండెను. శ్రీకృష్ణుడష్టదికాలకులతో యుద్ధము చేసెను. వారు కృష్ణుని ముందు నిలువలేక పారిపోవుచుండిరి. ఇంద్రుడు వారిని నిలుడని యాపి తాను పోయి కృష్ణునెదిరించెను.

అప్పుడు కృష్ణుడు మరల నందరిని బాణములతో ముంచెను.

27

ఈ యుద్ధము చమత్కారమైనది. అన్నదమ్ముల నడిమి యుర్ధము. ఇంద్రుడన్నగ్రారు. తమ్ముడు కృష్ణుడు. తమ్ముడన్నగారినెప్పుడు రక్షించుచుందడును. ఏదో వచ్చి యాయన్న తమ్ముని దండించుటకు బయలుదేరెను. ఒక్కటియే ప్రశ్న అన్న యందలి మర్యాదచేత తమ్ముడు పారిజాత వృక్షమును వదలిపెట్టి పోవునా? సత్యభామ యందలి పక్షపాతము చేత తక్కిన శత్రువులను విదిలించినల్లే యన్నగారిని కూడ విదలించునా? ఈ విడ్డూరము చూచుటకు దేవతలు సగము మంది మూగిరి.

వారి యుద్ధము యుద్ధమా? కోపములు కోపములే! బాణములు బాణములే! శ్రీకృష్ణుడు ఇంద్రునితో నొక చమత్మారమైన యుద్ధము చేసెను. ఇంద్రుడాన్నే యాస్త్రమును వేసెను. ఆ యాగ్నేయాస్తము కృష్ణుని తేజస్సునందు మునిగి పోయెను. అతని వాయవ్యాస్తము కృష్ణుని యూరుపులో ననగా నిశ్వాసములో మునిగిపోయెను. ఇంద్రుడు వేసిన సూర్యాస్తము కృష్ణుని కనుచూపులో నడగెను. ఇంద్రుని బ్రహ్మాస్రము కృష్ణుని నాఖి యందు మునిగిపోయెను. ఇంద్రుని పాశుపతాస్తము స్వామియొక్క శరీరమునం దణగిపోయెను.

అనగా భగవంతుడైన కృష్ణుడు నిజముగా నింద్రునితో యుద్ధమాడలేదు. తాను భగవంతుడనని చూపించెను “నేను నీకు తమ్ముడనే! అది లోక మర్యాద. రాక్షసులు నీతో యుద్ధమాడినట్లు నేనాడను. నేను రాక్షసులతో యుద్ధమాడినట్లు నీతో నాడను” అని చెప్పుట.

అప్పుడింద్రుడు శ్రీకృష్ణుని మీద వజ్రాయుధమును ప్రయోగించిను. ఇది ఇంద్రుడు చేయరాని పని. చేసెను.

భగవంతుడేమి చేసెను? గరుత్మంతుని యడ్డముగా (ద్రిప్పి వజ్రాయుధమును చేతితో పట్టుకొనెను.

ఇంద్రుడు వజ్రాయుధమును ప్రయోగించినప్పుడు లోకములు తహతహలాడి పోయెను. దీనితో నన్నదమ్ములకు సరి! ఇంక నింద్రుడు లేడు, గింద్రుడు లేడు స్వామి వానిని శిక్షించును. ఇంద్రుడేమి కావలయును? మూడు లోకముల పరిపాలన యేమి కావలయును?

28 తెలుగు పలుకుబడులు శ్రీకృష్ణుడు వజ్రాయుధమునట్లు పట్టుకొనగా తక్కిన దేవతలేమైరి? విద్యాధరులు పారిపోయిరి. ఖచరులు గగ్గులకాదైరి. గంధర్వులు చట్టుపై పోకలై చనిరి. గరుడులు పంచబంగాళమైరి. కన్నది గతిగా కిన్నరులు వెళ్లిరి. పన్నగులు పటాపంచలైరి. సిద్దులు పోయిన పోకలై పోయిరి. దిక్బాలకులు దిక్కు మొగములైరి. తిమ్మన్న యీ తెలుగు పలుకుబడులలోని క్రియలను వాడెను. అప్పుడు బుషులు వచ్చి స్వామిని ప్రార్ధించిరి. అప్పుడింద్రుడు తన యేనుగును డిగ్గి వచ్చి శౌరికి నమస్కారము చేసెను. ఇప్పుడొక చమత్కారమైన ఘట్టము. కోపమును పట్టుదలయు నున్నప్పుడు సరే! అవి యుడిగినంతనే ఆతడన్న యితడు తమ్ముడు, లోకమర్యాద చెడిపోవుచున్నది. అప్పుడు కృష్ణుడు “అన్నా! లే! లే! అది యేమిటి! తప్పు నీది కాదు. నాది. నీ మరద లీ చెట్టడిగినది. అంతే! ఇదిగో, నీ వజ్రాయుధమును నీవు తీసుకొ”మ్మనెను. అనగా నింద్రుడు “అది కాదయ్యా! ఈ పారిజాత వృక్షము కూడ నీదే! నీవు బ్రతికి యున్నన్నినాళ్లు ఈ చెట్టును నీ దగ్గణనే యుంచుకొమ్మనెను. ఒకటి శ్రీకృష్ణుని యొక్క సర్వశక్తిమత్వము. రెండు ఇంద్రునియొక్క ధర్మనిర్వహణత్వము మూడు బంధుత్వము. మరల లౌకికములైన భావములు లౌకికములైన భావములే! తిమ్మన్న యీ రీతిగా వారి యుద్ధము లోపల యుద్ధము కానట్లు, పైకి యుద్ధమువలె వర్ణించెను. కృష్ణుదేమి చేసెను? సత్యభామకు సంతోషము కల్పించెను. పరిస్టితి చూచి సత్యభామ (గ్రహించినచో (గ్రహించవలయును. శ్రీకృష్ణుడు చెప్పడు. పారిజాత పరిమళములు అప్పుడు పారిజాతమును గరుత్మంతుని మీద నిడి, వారు మరల తిరిగి వచ్చిరి. ఇంక తిరిగి వచ్చునప్పుడు మార్గమంతయు పారిజాతపు వాసనలు గుబులు కౌన్నవి. ద్వారకలో రాజమార్గమంతయు పారిజాత పరిమళములే! ఆ పుష్పము

29 ద్వారకలోనికి వచ్చినంతనే దరిద్రుల యిండ్లు కూడ ధన సమూహములతో నిండిపోయెను. వృద్ధలందజు యువకులైరి. చెవుడు కలవారికి చెవుడు పోయెను. గ్రుడ్డివారికి నేత్రములు వచ్చెను. కుంటివారు నడువ నారంఖించిరి.

శ్రీకృష్ణుడు తల్లిదండ్రులకు నన్నలకు నమస్కరించి మిత్రులను కౌగిలించుకొని, బంధువుల యెడ వినయము నెజపీ, యాప్తుల నాదరించి, గరుత్మంతుని పంపివేసి యప్పుడు సత్యభామా మందిరమునకు బోయెను.

ఇట్లు వ్రాయుట యొక యాశ్చర్యము. ఎవ్వరి మీదకో దందెత్తిపోయి వారిని గెలిచి తిరిగి యింటికి వచ్చినట్లు శ్రీకృష్ణుడు ప్రవర్తించెను. ఇది యాయనకు యుద్ధము కాదు. గెలుపు కాదు. చుట్టాల మధ్య జరిగిన యొక రగడ. ఆ తల్లిదం[డ్రులు, బలరాముడు, సాత్యకి, బ్రాహ్మణులు, ఆప్తులు దీనిని పరిగణించరు. అట్టి స్థితిలో కృష్ణుడిట్లు ప్రవర్తించెని.

అనగా కృష్ణునకు మొదటి నుంచియు నొక సందేహము. ఇది యేమగును? అయిన వారితో తగాదా. తానును సర్వలోకముల కధిపతి. తన యన్నయైన ఇంద్రుడు మూడులోకముల కధిపతి. ఆ యధికారము తానిచ్చినదే! అందులో కొంత మరల తాను తీసుకొనుట. ఇది తప్పు అడుగుటకు సిగ్గుపడుట. దొంగిలించి తెచ్చుట మరియు నసహ్యము. శౌర్యముచేత తీసికొని రావలయును. అది శౌర్యము ప్రకటించవలసిన భూమి కాదు.

కృష్ణుని యదృష్టము కొలది నింధ్రుడు యుద్ధమునకు వచ్చెను. రానిచో నే మయ్యెడిది? కృష్ణుడాక యసభ్యపు పని చేసినట్లయ్యెడిది. మర్యాద నుల్లంఘించి నట్లయ్యెడిది. ఇంద్రుడు యుద్ధమునకు వచ్చుట వలన కృష్ణుని మర్యాద రక్షింపబడినది. దానికి కృష్ణుడు మిక్కిలి సంతోషించెను. అందుచేత తల్లిదండ్రులను బలరాముని చూచి నమస్కరించుట. బంధువులయందు వినయముగా ప్రవర్తించుట మొదలైనవి జరిగెను. అసలు వారికి కృష్ణుడు పారిజాతమును తెచ్చుట కొరకు స్వర్ణమునకు వెళ్లినాదనియే తెలియదేమో!

మృదువైన భావములు తిమ్మన్న ఏమి యందమైన కావ్యమును వ్రాసెను! ఎంతెంత సూక్ష్మములైన విషయములను లిఖించెను. దీనిని వట్టి యుద్ధముగా చదివినచో తిమ్మన రచనలోని సొగసు తెలిసికొన్నట్లు కాదు. ముక్కుతిమ్మనార్యు ముద్దుపలుకు అనగా అతని పద్యములోని మెత్తదనము, మాటలలోని రామణీయకత మాత్రమే కాక భావములు కూడ నున్నవి. ఆ భావములు కూడ కొన్ని పద్యములలో చాలా మెత్తగా ముద్దుగా నుండును. అంతేకాదు. వర్ణించిన కధయే, కధలోని వ్యవహారమే ముద్దుగా నుండుట. శ్రీకృష్ణుడు ఇంటికి వచ్చి, సత్యభామ యింటిలో నుండి - అంతవణకు షారిజాతమును సత్యభామ కీయలేదు - అక్కడ నిచ్చినాడు. తానే మోసికొని వచ్చినాడు. అక్కడ “ఇదిగో పారిజాతము, నా ప్రతిజ్ఞ వలన నిది వచ్చినది కదా” యని యిచ్చినాడు. ఇదియు చమత్మారమే! ఇంటికి వచ్చి యచ్చట యిచ్చుట యేమి? గరుత్మంతుని వీపుపై నుండి సత్యభామనే తెచ్చుకొనమనవచ్చును. ఇంటిలోనికి వచ్చి యేదో సుఖాలాపము చేయుచు “ఇదుగో పారిజాతము! ప్రతిజ్ఞచేత వచ్చినది కదా” అనుటయేమి! అంత తొందఅపడిన సత్యభామ యింతవరకు నూరకుండుట యేమి! తానే గరుత్మంతుని బుజముమీద పెట్టవచ్చును. తానే యింటిలోనికి తెచ్చికొనవచ్చును. ఆమెయు యుద్ధము చూచినది. పరిస్థితులు గ్రహించినది. ఈ తన కోర్కిలోని యమర్యాద గుర్తించినది. తాను సిగ్గుపడుచున్నది. ఈ మెత్తని సాంసారికములైన భావనలన్నియు వెనుక నున్నవి. తిమ్మన్న యంత గడుసువాడు సవతుల స్తోత్రము నిజానికి ఈ పారిజాతము తెచ్చుట యెవరి కేమి నష్టము! సవతులకు నష్టము. వారికి మాత్రము నష్టమేమి! “శ్రీకృష్ణుడు సత్యభామ యేది యడిగిన నది చేయును. మనకు చేయడు” అన్న యూహ మాత్రము వారి కుండును. అది తప్పదు తాము మాత్రము భర్త నడుగరాదా? చేయడేమో! ఆ చేయించుకొను నేర్పు తమ వద్ద

వ్ర]

లేదేమో! అందుచేత వారు సత్యభామాకృష్ణుల (ప్రేమను స్తోత్రములు చేసిరి. ఇది యాశ్చర్యము. పదునారువేల మంది భార్యలు రకరకములుగా నూహింతురు. వాని నన్నిటిని వర్ణించుట యెట్లు? ఎట్లూహించినను వారు చేసినది స్తోత్రము. తిమ్మన్న యీ పద్యమును వ్రాసెను (5-51). ఇది యొక యాశ్చర్యమైన రచన,

పారిజాతమును తోటలో నాటిరి. సత్యభామ ప్రతిదినము దానికి పూజ చేయుచుండెను. అది యేమి సామాన్యమైన చెట్టా! అన్ని పూవుల వాసనలను వేయును. ఊరియంతకు తన నీడనిచ్చును. చిత్రచిత్రములైన ఫలముల నొసంగును, ఏ కోరిక నడిగిన దానినిచ్చును. “ఓ చెట్టా! నీవు పెద్దపులివలె కన్పించుము. పిల్లివలె కన్పించుము, ఏన్గువలె కన్పించుము” ఏ రీతిగా నడిగినా నా రీతిగా కన్చించును.

కానీ ఈ పారిజాతమును సత్యభామా గృహారామ నిత్యమైనది. ఆ చెట్టు ఆరామ నిత్యమైనదట! ఈ నిత్య శబ్దమిచ్చట వాడుట మాత్రము తిమ్మన్న గడుసుదనములలో నొకటి (5-52)

వింత చుట్టము

ఇక్కడికి కధ యైపోయినది. నిజానికైపోయినది. మన యింటిలో నొక యేదో విశిష్టమైన వస్తువు లేదనుకొన్నాము. అది వచ్చినది. అది వచ్చినదన్న సంతోషము ప్రదర్శింతుము. నలుగురిని పిలుతుము. దానిని చూపింతుము. భోజనాలు పెట్టుదుము. అది మనకు తృప్తి. అప్పటికిగాని యావస్తువు మనకు వచ్చినట్లు కనిపించదు.

లోకములో మరియొక చమత్మారమున్నది. మనవాడే! ఆ వస్తువు మనకు రాకుందెడి ప్రయత్నము చేయును. ఇచ్చముగా చేయడు. ఆం వచ్చినప్పుడు చూతములే! యన్నట్లు ప్రవర్తించును. అది వచ్చిన తరువాత వాడు కూడ నందరితో బాటు సంతోషించెడివాదే! ఎక్కువ సంతోషించును. ఆ చుట్టాలను పిలుచుట, ఆ భోజనాలు పెట్టుట, అది యంతయు తానే చేసి పెట్టినట్లు నటించుట - ఇట్లు జరుగును ఈ పారిజాతాపహరణ కధకు మూలమెవరు? నారదుడు. కృష్ణుని

౩2 ప్రతిజ్ఞ, స్వర్గమునకు బోవుట. చెట్టును దొంగిలించుట. ఇంద్రునితో యుద్ధము. ఈ యల్లరికి మూలకారణము నారదుడు.

ఈ నారదుదెట్టివాడు? కధలో దేవర్షి నిజమే! ఆయనకెమియు నక్కరలేదు. మీరు మీరు పోట్లాడుకొనుచున్నచో చూచి సంతోషించెడివాడు. మీరు మీరు వ్యవహారములు పొసగ ద్రోసికొని సుఖముగా నున్నచో మీ సుఖమును జూచి యానందించెడివాడు. లోకములో నిట్టి బంధువుండును. వాడు రెండు పక్షములందును తంపులు పెట్టును. రెండు పక్షములకు ప్రియుడే! ఎక్కడ శుభము జరిగినను వాడు పెత్తనదారు. వానికి సంసారము లేదు. దగ్గజి బంధువు కాదనుటకు వీలులేదు. వానివలన వచ్చెడు మహాపద లేదు. నారదుడు దేవర్షియగుట తీసివేసినచో లోకములో కొన్ని కుటుంబముల యందుండెడి యీ లక్షణములు గలిగిన చుట్టము వంటివాడు.

పుణ్యక వ్రతము - మగని దానము చేయుట

నారదుడు మరల వచ్చినాడు, సత్యభామతో పుణ్యక వ్రతమును చేయు మన్నాడు. ఆ వ్రతకల్పము నుపదేశించినాడు.

ఈ [వ్రతములో నొక విచిత్రమున్నది. మగనిని దానము చేయవలయును.

సత్యభామ వ్రతము నారంభించినది. బంధువులందబు వచ్చినారు. ద్వారకలో యదువులు, వృష్ణులు, కుకురులు, భోజులు, అంధకులు అన్న రాజవంశ ములున్నవి. హస్తినాపురమునుండి కౌరవులు పాండవులు వచ్చిరి. ఒక పెద్ద దాన మంటపమును గట్టిరి. దేవతలు వచ్చిరి. మహామునులు వచ్చిరి. మేళాలు, తాళాలు, పెద్ద యుత్సవము. సత్యభామయు కృష్ణుడు పీటలమీద కూర్చుండిరి. ప్రద్యుమ్నుడు, సాత్యకి - ఉత్సవమంతయు వీరి మీదనే నడచుచున్నది ద్రౌపది, సుభద్ర వచ్చిరి.

సత్యభామ కల్పవృక్షమునకు ప్రదక్షిణము చేసి నారదునకు పూజలు చేసినది.

అంతయునైన తరువాత నారదుడు సత్యభామతో నిట్లనెను. “మరి భర్తను దానము చేయవలయును. ఆయన యొప్పికొనునో యొప్పికొనడో” యన్నాడు. నారదుదెక్కడి కక్కడికి తగాదాలు పుట్టించెడివాడు, ఇది చాలా కష్టమైన పని.

చా 33 శ్రీకృష్ణుడు పదునారువేల భార్యలకు భర్త. అందులో నెనమందుగురికి మరీ భర్త. ఆయన ఉమ్మడి మగడు. ఆయనను దానమిచ్చుటకు తానెవరు? కృష్ణుడొప్పికొనినను న్యాయముగా జరుగరాదు. కాని సత్యభామ కొజకు పారిజాతపు పూవు తెచ్చిన కృష్ణుని కాదనుటకు తక్కిన యే భార్యకు గుండె లానవు. ఇదియొక క్లిష్ట పరిస్థితి. రుక్క్మిణికూడ నచ్చటేయున్నది. ఆమె కూడ [వ్రతమునకు వచ్చినది. ఎట్లు వచ్చినది? ఇందిరా ప్రతినిధి

“జృత్రుల్స పదారు వేవురును సంగడి రా వదనాంబుజంబునన్‌

కృతక వికాస మచ్చుపద కృష్ణుని పట్టపుదేవి యిందిరా

ప్రతినిధి రుక్కిజీ రమణి రాం దగవానని వచ్చెం బుణ్యక

వ్రతము గనుంగొనన్‌ గమల రాగమణీ శిబికాధి రూఢయై.” (5-74)

ఆమె ముఖమునందు కృతక వికాస మచ్చుపడ వచ్చెను. తెచ్చికొనిన సంతోషముతో వచ్చెనని యర్థము. ఆమె ఇందిరా ప్రతినిధి. లక్ష్మీదేవియే రుక్మిణిగా పుట్టెనని యర్థము.

స్వర్ణమునందు నందనవనములో పారిజాతపు మొక్కను పెల్లగించినప్పుడు వనపాలకు లడ్డగించగా సత్యభామ ఏమన్నది?

“ఈ దివ్య భూరుహమునకు ఇంద్రాణీ యెవ్వతె! ఇంద్రుండు నెవ్వండు? తోడి యిందిరను కౌస్తుభము నెవ్వప్పుడధిపుడై ధరియించె నతందె చేకొనుగాక!” అన్నది. ఈమె ఇందిరా ప్రతినిధి. ఈ సత్యభామ అప్పుడు వాడిన మాట ఇందిర. కనుక నీమె లక్ష్మీదేవి యని సత్యభామకు కూడ కొంత తెలిసి యుండవచ్చును. ఆమె కమల రాగమణీ శిబికాధి రూధయై వచ్చెను. మరియు తక్కిన పదారువేల స్రీలు నామెకు తోడుగా వచ్చుచుండిరి. ఈ భోగము సత్యభామకు నెప్పుడు నుండదు. ఆమె యెందుకు వచ్చెను! “పుణ్యక వ్రతము” కనుగొనంగ వచ్చెను. సత్యభామమీద (ప్రేమచేత రాలేదు. కృష్ణునకు భయపడి రాలేదు. వ్రతమును చూచుటకు వచ్చెను. ఆ (వ్రతము పరమేశ్చరీ స్వరూపము. తాను పరమేశ్వరి, పరమేశ్వరీ ప్రతినిధి. అందుచేత వచ్చెను.

34 భారతీయ సారస్వతపు ప్రత్యేకత అప్పుడు సత్యభామ శ్రీకృష్ణుని వంక చూచి తలవంచికొని “చిత్తగించితే మునిపతిమాట” అన్నది. ఈ దానమిచ్చుటలోని యర్థమామెకు తెలియు నన్నమాట. ఆయన యేమన్నాడు? ఇది యాగమోక్తము కనుక చేయవచ్చునన్నాడు. అంతయు రహస్యముగా నున్నది. సత్యభామ కల్పవృక్షముతో కలసి స్వామిని పూలదండతో కట్టినది. ఇపుడు సత్యభామ చెలికత్తెలు స్వామితో పరాచికములాడిరి. ఈ వ్రతమునకు బంధువు లందటు వచ్చిరి కదా! వారిలో ధర్మరాజు, భీముడు, ఫల్గునుడు కలరు. వారు సత్యభామ చెలికత్తెలను రెక్కొలిపిరి. ఇది యుత్సవములోని సొగసు. సత్యభామ దానమిచ్చినది. శ్రీకృష్ణుడు నారదునకు దాసుడయ్యెను మేళవించినవి సుమ్మీ దీని మెట్లని మాంసలాంసంబున మహతిం జేర్చి మిన్నేటి జలము సుమ్మీ తొలంకెడు నని డా చేత మణికమండలు వొసంగి యిది జపోచితము సుమ్మీ జతనం బని వలచేతం బద్మాక్షవలయ మిచ్చి , యీశానుం డిచ్చెం జుమ్మీ మాకు నిది యని శార్జూల చర్మంబుం జంకం జొనిపి. పొమ్ము పొమ్మని యొక కొంత పోవం బోవ రమ్ము ర మ్మని మరలం జేరంగం బిలిచి కపట నటనా పరుం డైన కంసవైరిం బరమముని నవ్వుటాలకుం బనులు గానియె (5-86) ఇది భక్తుడు భగవంతునితో నాడుకొనుట, ఇట్టి పద్యము ఇతర దేశములలో, ఇతర సారస్వతములలో నుండదు. భారత దేశములోననే, ఈ దేశపు సారస్వత ములలోననే యుండవలయును. శతవిధాల మరియే కవియు వ్రాసియుండడు.

చెస్‌ తెలుగులో కూడ ఒక్క ముక్కు తిమ్మన్నయే వ్రాసెను. ఈ భారతదేశములోననే భగవంతుడు పుట్టును. ఇక్కడనే ఇంతటి యందమున్నది. తక్కిన మతములలో నీ సౌందర్యముండుటకు వీలేలేదు. బంధ కవిత్వము

సత్యభామ భగవంతుని మరల కొన్నది. నగలిచ్చికొన్నది. ఇచ్చట నారదుడు భగవంతుని స్తోత్రము చేసెను.

ముక్కు తిమ్మన్న పది పద్యములలో స్తుతించెను. ఈ పది పద్యములును బంధ కవిత్వము. మొదటిసారి కావ్యములో బంధ కవిత్వము వ్రాసినది ముక్కు తిమ్మన్నయేమో!

కావ్యమైపోయినది.

కృష్ణ తులాభారమని లోకమున నొకటి యున్నది. సత్యభామ నగలకు స్వామి సరితూగలేదనియు, అపుడు రుక్మిణి తానొక తులసిదళము వేయగా సరితూగెననియు నా కథ యున్నది. తిమ్మన్న దానిని (వ్రాయలేదు.

వ్రాసినచో నేమగును? ఈ శృంగార రసమంతయు ధ్వంసమగును. సత్యభామ సంసారము నిర్మూలమగును. తిమ్మన్న చేసిన సృష్టి కది కళంకమగును.

తిమ్మన్న వ్రాసినది లోకములోని యొక గొప్ప యింటిలో జరిగెడి వ్యవహారము. భార్య యేదో యడిగినది. భర్త తెచ్చిపెట్టినాడు. దానికి సంబంధించిన యొక పండుగ జరిగినది.

కృష్ణుడు, పారిజాతము, స్వర్గమునుండి తెచ్చుట - ఈ మూడంశములను తీసివేసినచో నిది యొక సామాన్య సంసారపు కధ. లోకములో ధనవంతుల యిండ్లలో లక్షవత్తుల వ్రతము చేయుదురు. అప్పుడు నింత హంగామా చేయుదురు.

ఇది కధ. ఈ కథలో ఒక వీర రసమునకు ప్రాధాన్యము లేదు. మొదట కొంచెము శృంగార రసమునకు ప్రాధాన్యమున్నట్లు కన్చించును గాని కావ్యపు నడుమను చివరను, అది కూడా లేదు.

36 పారిజాతాపహరణము ముద్దెన కావ్యము లోకములోని యొక వృత్తాంతము. దానిని కావ్యముగా వ్రాయుట తెలివి. కథ కుదిరినది. కనుక తిమ్మన్న దాని నాశ్రయించినాడు. తిమ్మన్న పలుకుబడి ముద్దు. అతని భావములు ముద్దు. అతని కధావస్తువు ముద్దు. యే ముక్కు తిమ్మనార్యు ముద్దు పలుకు - అన్నమాట ఈ రీతిగా ముప్పేటగా నున్నద్రి, ముద్దు అన్నమాట యర్థము విచారించవలయును. వాడు ముద్దెన బిడ్డ. ఆ పిల్లను చూచినచో నాకు ముద్దుగా నుండును. ఇది పరాయి పిల్లలను గురించి చెప్పెడి మాట, వారియందు మనము రమించము. ఒక సుకుమారమైన మెత్తన భావము వారిని జూచినచో మనకు కలుగునని యర్ధము. ఈ కావ్యము కూడ అంతవరకే! నిన్ను రసలోకములకు తీసికొని పోదు. బహుశబ్బముల ఫ్రొాఢ ప్రయోగము చేత నిన్ను తన్మయత్వము పొందించదు. కాని దీనియందు నీవు సుఖపడుదువు. ఇది యొక ముద్దెన కావ్యము. గవ

('ప్రధమాశ్వాసము ౩7 బని డె ఒకి పరిష్క్మరణము - పాఠనిర్ణయము మా " ఆంధ్ర వాజ్మయ చరిత్రలోం బ్రబంధ యుగమునకుం గల న్ధాన మద్వితీయము.

అది రాయల యుగము; స్వర్ణయుగము. కృష్ణ దేవరాయలు మహారసికుండు, మహాకవి, విజేత కళలయందును, గదనమునందును గండరగండండు. మహా కావ్యములను రచించెను. ప్రబల దుర్గములను జయించెను. కవుల నందల మెక్కించెను. శరణ మర్ధించిన శత్రువీరులను గరుణించి కాచెను. కనుకనే ఆ మహానీయుండు 'సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌముండు.”

రాయలు "కృతి రచింపుము మా' కని పెద్దనార్యు నర్ధించినట్లు తిమ్మనార్యు నడుగలేదు. తిమ్మన కవితాకన్య తనంత తానుగ రాయలను చేపట్టినది.

అలనాండు కలహాశనుండు నారదమునీంద్రుండు నాకము నుండి యొక పారిజాత సుమమును దెచ్చి కృష్ణున కు6 గానుకగా నిచ్చెను. అది సత్యభామకు అదమ్యమైన యాగ్రహమునకుంగారణ మాయను. తిమ్మనకవి యీ పొరిజాతమును గృష్టరాయల కంకితమిచ్చెను. ఇది రాయలకుం దను దేవేరియగు తిరుమలదేవిపైం గలిగిన కినుక నుపశమింపంజేసేను. చిత్రము!

ముద్దు పలుకులకు మారుపేరు ముక్కు తిమ్మన మృదుకవిత. ముద్దు లొలుకు పలుకుల కలికితన మాయన సొమ్ము. అట్టి తిమ్మనార్యుని యా పారిజాతాపహరణ కావ్యమునకు సాధ్యమగునంతలో సముచిత పారములం గూర్చుటకుం జేసిన ప్రయత్నమున మాకు నీ క్రింది (ప్రతు లాధారములు:

28 పారిజాతాపహరణము

1. నాగపూడి కుష్పుసొమయ్యగారి పరిమళ వ్యాఖ్యా సహిత ప్రతి (1920)

2. శ్రీ దూసి రామమూర్తిశాస్రిగారి వ్యాఖ్యగల వావిళ్ళ (ప్రతి (1953)

3. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ ప్రతి.

4. మదరాసు (ప్రభుత్వ ప్రాచ్య లిఖిత గ్రంథాలయ మందలి సి.పి. (బౌను

వ్రాత ప్రతి (డి.సం 559) పై బ్రాంత ప్రతిలో సరసములైన యపూర్వ పాఠము లనేకములు దొజకినవి.

వానిలోం గొన్ని ప్రధాన పాఠములుగను, మరి కొన్ని పారాంతరములుగను నీ ముద్రణమున గ్రహించితిమి. మచ్చునకు: బ్రధాన పారములుగ స్వీకృతములైన కొన్ని

ముద్రిత ప్రతి పాఠము బ్రాంత ప్రతి పారము 1-21 మునుకొని కొండవీటికడ మునుపొక కొండవీట నతి కొండవీటికడ నాహవభూమి కొండవీట శరణాగతుందైన గరుణామతి. గదనంబున.

ఈ పద్యము యొక్క యొత్తుగడలో “మునుకొని యను వ్యర్ధ పదముకంటె “మును పొక* యన్నది సందర్భోచితము నర్ధవంతమును. ఇంకం గదనంబున శక్రువునైనను శరణాగతుని గాచుట యున్నది రాయ లాచరించి సిద్ధాంతము చేసిన విషయము. (ఆముక్త. 4-235, 249)

కోపోద్యోగమున 11-102 కోపాగారమున

కోపోద్వేగమున

పరిమళ వ్యాఖ్యాత లీపద్యమునం “గపోద్యోముగన” నను పారమే తత్పూర్య ముద్రిత ప్రతులలో నున్నదనియు, దానికంటెం “గోపోద్వేగమున” నన్నవో సరసముగా నుందుననియు, నట్లే కవి వ్రాసియుండుననియు నూపాొంచి సవరించిరి,

(ప్రథమాశ్వాసము 39 సురభి వ్యాఖ్యాతలు “కోపోద్యోగమున” నను ప్రధాన పాఠమునే గ్రహించియు, “కోప్రోద్యోగమున” నను పాఠమే సరసమని యఖిప్రాయపడిరి. ఈ పద్యమున సత్య యొక్క కోపోద్వేగమును గాని, యామె కోప ప్రయత్నము (ఉద్యోగము) చేయుచున్న దని కాని తెలుపుట కవియాళయము కాదు. ఆమె కోపము తత్పూర్వ పద్యములందే వ్యక్తము. (ప్రకృతము సత్యకోపాగారమున నితర వ్యాపారములు మాని యుండెననుటయే లెస్స. 1-103 కరావళి వావళి కరవళిచే వసివాడి

సూర్యకిరణములచే వాడిపోయిన తీంగవలెనన్నచోం జాలును. ఇందు 'హావళి యను పదమునకు బాద, యపద్రవ మను నర్థము లున్నను నది యిచట వ్యర్థపదమై తోంచుచున్నది - కేవల మను ్రాసశోభ తప్ప ఇంక వసినాడు పద మిక్కడ సార్ధక మగు ప్రౌఢ ప్రయోగము. 2-17 సతీమణులు సఖీమణులు

కృష్ణుండు సత్య యింట నుందెను. అచటికి నారదుండు రాంగా నతనికి సత్యా కృష్ణులతిధి సత్మారము చేయుచుండిరి. అపుడిరువురు "ఇవవ్రీమణులు” భోజనమునకుం బళ్ళెరములు పెట్టితి మని విన్నవించిరి. ఈ సతీమణు లెవ్వరు? కృష్ణుని భార్యలలో నెవరైన మరి యిద్ధ అచ్చట నున్నట్లులేదు. లేక వేణ స్తీ లన్నచో వారాపని చేయుదురా? కావున వారు సత్యభామ యొక్క చెలికత్తెలలో ననుభవజ్ఞ (సభీమణు) లనుటయే సొబగు. 4-57 కరసంజ్ఞ కనుసంజ్ఞ

కృష్ణుండు పారిజాత వృక్షమును బెకలించి దానిని గరుడుని పైం బెట్టుకొని పోవ నుండంగా వనపాలకు లాతని నద్దుపెట్టిరి వారికిందగు సమాధాన మిచ్చుటకుం గృష్టుడు సిద్ధపడంగా మోమునం జిఅనవ్వు చెంగలింప మాటాడ వలదని సత్య కరసంజ్ఞచేం బతిని వారించెను. ఇచ్చట: జేసన్నచే వారించె ననుటకంటెం గను సన్నచే వారించె ననుటయే సందర్భోచితము గదా! 2-105 బాసదప్పర గండకా!

4౦ పారిజాతాపహరణము అన్ని ప్రతులయందును బార మిట్లే కలదు. “మూరురాయర గండాొదుల వలె నిది కృష్ణ్ణాయల కన్నడ బిరుదము, “భాషె తప్పువర గండాంకా! యని కన్నడమున నుండి తెలుంగున నిట్లు మారియున్నది. మాట తప్పువారిని శిక్షించువాండను బిరుదమును దాల్చిన వాండా! యని యర్థము. 1-6 ఈ పద్యము వ్రాంత ప్రతిలో నిట్లున్నది. వలిమలయేలువాని తలవంకం దనర్చిన పువ్వుగుత్తి, వే ల్పులగమిజుల్టి, పాల్కడలి ముద్దుల పట్టి, పయోజవైరి, చు క్కల గమికాండు, జక్కనల గాసి, విధుండు నృసింహ కృష్ణరా యలం గరుణారసంబు తనరారెడు చూపులం జూచుం గావుతన్‌ తెలుంగు నానుడులతో నందముగ నుండుటచే దీని నిందుదా హరించితిమి. సామాన్య పారకులకు నుద్దిష్టమైన యీ ప్రచురణములోం బారాంతరముల నింతకంటె నెక్కువగం జర్చించుట కవకాశములేదు. ఇందుం బ్రధాన పారములుగను, నధస్సూచికలలో6 బారాం తరములుగను గూర్చిన యపూర్వ పారములు విద్వాంసుల యామోద పాత్రములు కాంగలవని యాశయము,. సంపాదకులు

('ప్రధమాశ్వాసము చః శ్రీ ఒరి ఒగ్య్ళి పారిజాతాపహరణము ప్రథమాశ్వాసము

(అవతారిక : ఇష్టదేవతా స్తుతి - కృతిపతి (చంద్ర) వంశప్రశస్తి - కృతిపతి కృష్ణదేవరాయల శౌర్య ప్రతాపములు - కావ్యావతారిక - శ్రీకృష్ణుని సంసార విభూతి, రుక్మిణితో జూదమాడుచున్న శ్రీకృష్ణుని దర్శనార్ధము నారదుందు వచ్చుట - నారదాగమన వర్ణనము - నారదునకు రుక్మిణీ కృష్ణుల యాతిథ్యము- నారదుండు పారిజాత (ప్రసూనమును శ్రీకృష్ణున కర్చించుట - కృష్ణుండు పారిజాతమును రుక్మిణి కొసంగుట - నారదుడు పారిజాత మహిమను వివరించుట - రుక్మిణిపైం గృష్ట (మేమాతిశయ ప్రశంస - సత్వకుం జెలికత్తె పారిజాత వృత్తాంతము సెప్పుట - సత్యభామ యాగ్రహోదగ్రత - కోప గృహ ప్రవేశము - శ్రీకృష్ణుండు సత్యా సౌధమున కరుగుట - శ్రీకృష్ణుండు సత్యభామ ననునయించుట - సత్య తనకు (మొక్కెడు పతి శిరమును బాదమునం దొలంగం ద్రోయుట - రసికావతంసుం డగు శ్రీకృష్ణుని లాలనము - కోప వివశయై సత్య శ్రీ కృష్ణుని బరుషోక్తులాడుట - సత్యా విలాప మోహనత - పారిజాత వృక్షమునే తెచ్చి యిచ్చెదనని కృష్ణుని ప్రతిన - సత్య యూరడిల్లుట.

అవతారిక ఇష్టదేవతా స్తుతి శ్రీమదికిం బ్రియం బెసంగం జేర్చిన యుయ్యెల లీల వైజయం

శ2 పారిజాతాపహరణము తీ మిళి తాచ్చ కౌస్తుభము నిద్దపుం గాంతిం దనర్చి యాత్మ వ క్షోమణి వేదిం బొల్పెసంగం జూడ్కులపండువు సేయు వేంకట స్వామి కృతార్జుం జేయు నర స క్షితినాథుని కృష్ణయనిన్‌ 1 మ. పొలంతుల్‌ కౌంగిటం గ్రుచ్చి యెత్తి తలంభ్రా ల్వోయించు నవ్వేళ నౌం దల గంగం దననీడం దాన కని మౌగ్యం బొప్ప వేటొక్కతాొ య్యలి యంచు న్మదినెంచు పార్వతియసూయావాప్తికిన్న వ్వు క్రొ న్నెలపూ దాలుపు కృష్ణరాయనికి సంధించు న్మహైశ్వర్యముల్‌. లి మ. తన దంతాగ్రముచేతం దీక్ష మతి, నుద్య త్మృుంభయుగ్మంబుచే త నితాం తోన్నతి, దాన విస్ఫురణ నుత్సాహంబు, శుండా ముఖం బున దీర్చాయువు నిచ్చుం గావుత గుణాంభోరాశికిం గృష్టరా యనికి న్వారణరాజ వక్రుడు కృపాయత్తైక చిత్తాబ్దుందై టం! చ. సరసపు టల్మ్కం దీర్చుతజి శార్న సుదర్శన నంద కాబ్బ సం భరణ గుణాప్తి నెన్నడుముపైం గటోపై జడపై గళంబుపై హరి నలుగేలుం బైకొన సుఖాంబుధి నిచ్చలు నోలలాడు నిం దిర కృపం జూచుంగాత నరదేవశిఖభామణిం గృష్టరాయనిన్‌. త్తే చ. తన మృదుగీతికా పరిణత ధ్వని వైఖరిం బల్కు మంచు నిం చిన రహిం జేతివీణియకుం జెక్కులు గీంటుచు నేర్పు లీల నొ య్యన నఖరాంకురంబుల నయమ్మునం దంత్రులు మీటి గాన మిం పొనరంగంజేయు వాణిప్రతిభోన్నతుంజేయుతం గృష్టరాయనిన్‌ చ. వలిమలయల్లువాండు తలవాంక ధరించిన పూవుగుత్తి, వే ల్పులగమి జీవగళ్టి, యుడివోవని చల్వలటెంకి, వెన్నెల ల్మొలచిన పాదు, పాల్క్మడలి ముద్దులపట్టి నృసింహ కృష్ణరా యలం గరుణారసంబు- నినుపారెడి చూపులం జూచుంగావుతన్‌ 6

(ప్రధమాశ్వాసము 43 కృతిపతి (చంద్ర) వంశ ప్రశస్తి ఉ. ఆ యమృతాంశునం దుదయమయ్యె బుధుం, డతం డార్తరక్షణోశి పాయు. బురూరవుంగనియె, నాతని కాయువు పుత్రుందయ్యె, న య్యాయతకీర్తికి న్నృహుషుం డాత్మజుందై యిలయేలెం దత్సుతుం డై యలరె న్యయాతి, యతండాహవదోహలుగాంచెం దుర్వసున్‌. 77 క, ఉర్వీశమౌళి యగు నా తుర్వసు వంశంబునందు దుష్టారి భుజా దుర్వార గర్వ రేఖా నిర్వాపకుం డీశ్వ రాఖ్య నృపతి జనించెన్‌. 8 ఉ. తామసవృత్తి లేదు, సతతంబును నుగ్రుండు గాండు, పౌరుషం బేమి యు వెల్తి గాదు, తన కెందును బైమటి రాజు లేందు, సం గ్రామములోన నొక్క నరుగాసికి వాసి దొఅంగం, డీశ్వర క్షా మహిళా మనోహరుని సాటియె యీశ్వరుం దెన్ని భంగులన్‌. ఉ. రాజులనెత్తుటం బరశురాముండు (వ్రంతలు సేసె రెండుమూం డీ జగతిన్‌, గణింప నది యెంతటి విస్మయ! మబ్దినీ సుహృ శ్రేజుండు కందుకూరి కడం దిమ్మయ యీశ్వరుచే జనించె ఘో రాజి బెడందకోట యవ నాశ్విక రక్త నదీ సహస్రముల్‌ 10 క. శాశ్వత విజయుండు తిమ్మయ యీశ్వర నృపతికిని గౌరి కెన యగు తత్రా జేశ్వరి లక్కాంబికకు న్విశ్వాతిగ యశుండు నరసవిభు: డుదయించెన్‌ 11 సీ ఎవ్వాని విజయంబు లెజింగించు శాసన స్తంభంబు లాశాంత శైల వితతు; లెవ్వాని యరిగాంపు లేపారు కాళింగ యవనాది వివిధ దేశాధినాధు, లెవ్వాని నిత్య దానైక విలాసంబు లారూఢ బహు తులాపూరుషంబు;

గ్‌ పారిజాతాపహరణము లెవ్వాని చిరకీర్తు లింద్రలో కాంగనా భోగినీ గీతి కాభోగ పదము; తే. వాండు వొగడొందు సర్వ సర్వంసహాధి దేవతా “ముఖదర్పణ ద్విజయనగర భద్ర సింహాసనస్టుం డున్ని ద్ర తేజుం డీశ్వరాధిపు నరస భూమీశ్వరుండు. 122 సీ. కుంతలేశ్వరుండు సిక్కు వడంగ విద్యాపు రంబు గైకొని నిజప్రాఢి నెలపెం బారసీకునకు దుర్చర మానవత్వంబుం దొలంగించె మానవదుర్గ సీమం; జోళ వల్లభునకు సురవధూ మధు రాధ రము లిచ్చి మధురాపురంబుం గొనియె; శ్రీరంగ పట్టణసీమ ఖడ్గనటీ వి నోదంబు యావనేంద్రునకుం జూపె; తే. నతండు నుతికెక్కె రామసే త్వంతరాళ కలిత షోడశదాన విఖ్యాత యశుండు మండలీకర మేఘ మార్తాండ బిరుదుం డీశ్వరాధిపు నరస పృథ్వీశ్వరుండు. 18 క ఆ నరస మహీమహిళా జానికిం గులసకులు పుణ్యచరితలు తిప్పాం బా నాగాంబీక లిరువురు దానవ దమనునకు రమయు ధరయును బోలెన్‌. 1! క. వారలలోం దిప్పాంబ కు మారుండు పరిపంధి కంధి మంధాచలమై వీరనరసింహరాయండు వారాళి పరీత భూమి వలయం బేలెన్‌. 15 1 భోగగీతకల, 2 ముఖ్యతర్చణ యాలాల

('ప్రధమాశ్వాసము కీర్‌ కృతిపతి కృష్ణదేవరాయల శౌర్య ప్రతాసము శా. వీర శ్రీనరసింహశెౌరి పిదప న్విశ్వంభరా మండలీ ధౌరంధత్యమునన్‌ జగంబు ముదమంద న్నాగమాంబా సుతుం దారూ ఢోన్నతిం గృష్టరాయండు విభుండై రత్న సింహాసనం బారోహించె, విరోధులు న్గహన శైలారోహముం జేయంగన్‌. 16 సీ, యాదవత్వమున సింహాసనస్థుండు గొమి సింహాసనస్థుండై చెన్ను మెజయ; గొల్ల యిల్లాండ్రతోం గోపగించుటం జేసి పరకామినీ సహోదరతం జూప; మతి జరాసుతునకై మధుర డించుటం జేసి పరవర్గ దుర్గముల్బలిమిం గొనంగం బారిజాతము నాసపడి పట్టి తెచ్చుట నౌదార్యమున దాని నడుగు వణుపం జే. గోరి, తాలుమేనం దనకైన కొదువ లెల్ల మాన్సుకొన వచ్చి భువనైక మాన్యలీల నవతరించిన కృష్ణుం డౌ ననంగ మించె నరసవిభు కృష్ణాయ భూనాయకుండు. 17 శా. శ్రీరంగేశ్వర నాభి పంకజ రజబ్షీకంటెం జోళేంద్ర త న్వీ రాజ త్కుచపాళి కుంకుమముకంటె, నృహ్య భూభృత్తటీ సీరంధ్రీకృత గైరిక ద్రవముకంటె, న్వన్నె గావించెం గా వేరీ తోయముం గృష్టరాయం డహి తోర్వీనాథ రక్తప్రభన్‌. 18 సీ. చక్రవర్తి మహా ప్రశస్తి నాండును నేండు చెలంగి ధర్మ క్రమ స్థితి ఘటించె; భూభ్ళ దుద్ధరణ విస్ఫూర్తి నాండును నేండు గో రక్షణ ఖ్యాతిం గుదురు పజిచె;

జ పారిజాతాపహరణము సాధు బృందావన సరణి నాండును నేండు వంశానురాగంబు వదలం డయ్యె; సత్యభామా భోగ సక్తి నాండును నేండు నాకల్ప మవని నింపార నిలిపె; తే. నాండు నేందును యాద వాన్వయమునందు జనన మందెను వసుదేవ మనుజవిభుని కృష్ణుం డనుపేర నరసేంద్రు కృష్ణదేవ రాయం దనుపేర నాదినారాయణుండు. 19 చ. అలఫణి భోగ రత్నములు నాదిగి భోత్మట గండ గంధముల్‌ తలంపునం బాఖి నవ్వు వసుధాసతి, *ీభూభుజు కీర్తి మౌక్తిక చృలమునం గృష్టరాయ నృపచంద్రుని బాహువునందు భూషణో జ్ఞ్వలమణులు న్మృగీమదము వాసనయుంగని; ధూర్తలంగనల్‌ చ. మునుపొక కొండవీట నతిమూధత రుద్రుండు కృష్ణనందనున్‌ మనసిజునిన్‌ జయించె; నది మానుషమే! నరసేంద్రుకృష్ణరా య నృపతి కొండవీట శరణాగతుందైన ప్రతాపరుద్ర నం దనుండగు వీరభద్రుం గదనంబునం గాచె జగత్ర్రసిద్ధిగన్‌, లే చ. నెలకొని కృష్ణాయ ధరణీపతి యుత్మల భూమిపొలుతోం గలన నెదిర్చి హస్తి కర కాండ తతు ల్మృసకంపుం బాములై మలసినచోటం గూడిన సమగ్ర యశోవసనంబు గప్పి తా వలవంగం జేసె భూసతిని, వశ్యవిధిజ్ఞండు గాన నేర్చునన్‌ 22 సే. ఉదయాద్రి వేగ నత్యుద్ధతి సాధించె, వినుకొండ మాటమాత్రాన హరించెం, గూటము ల్సెదరంగం గొండవీ డగ్గలించె, బెల్లముకొండ యచ్చెల్లం జెటిచె, ప తాభుజ ననన

'ప్రధమాశ్వాసము త7 దేవరకొండ యుద్వృత్తి భంగము సేసె, జల్లి పల్లె సమగ్రశక్తి దులిచె, గినుక మీఅ ననంతగిరి క్రిందుపడం జేసె, గంబంబుమెట్టు (గ్రక్క్మనం గదల్బి. తే. బలనికాయము కాలిమట్టులనె యడంచుం గటకమును నింక ననుచు నుత్మలమహీశుం దనుదినమ్మును వెజచు నెవ్వనికి నతండు రాజమాత్రుండె! శ్రీకృష్ణరాయవిభుండు. 23 సీ బాహు సౌధ క్రీడం బరంగు పంటవలంతి తాయ్యలి నిడుద కస్తూరి బొట్టు వైరిసై న్యాబ్ధిలో వచ్చు గెల్పుల నావం గడం జేర్చు ప్రాంకుడుం గడపుం జేయి యరి కుంభి కుంభ ముక్తాక్ష రాంకిత మగు జయ రమా కన్యక చదువు పలక శత్రురాజులకు నచ్చరల నాకర్షించు సమరేంద్రజాల పింఛంపుం గుంచె. తే. మేను సగము యశో మహేశానునకును శౌర్యరవిం గోరి వచ్చిన చాయలేమ సరసవిభు కృష్ణరాయ ఖభూనాధచం(ద్రు చేత ననితోన మించు కౌక్షేయకంబు. 2డ షష్ట్రంతములు క. ఏవంవిధ గుణ ఖనికిని ద్యోవనితా ప్రార్ధమాన ధూర్తారి ధరి త్రీవర సంగతి సుభగం భావుక రణ ముదిత కలహ పారణ మునికిన్‌. 2వ

తిరి పారిజాతాపహరణము క. రాధా తన యాధారిత

గా ధాధఃకరణ నిపుణ కర సదయునకున్‌

మేధావ దసాధారణ

బోధాకర హృదయునకు విబుధ సదయునకున్‌. 26 క. నాగాంబికా కుమారున

కాగామిగతాధునిక నృపాలభ్యయశ

భ్మీగుంభ హసిత హిమగు ది

శాగజ తను కటజ నైల్య సంభారునకున్‌. ల? క. సామర్ష దళిత పరభట

సామజ హయ కూల ముద్రుజ క్షత్రజ ధునీ

కాముకి తాఖిల జలధికి

నాముష్యాయణ సుధీ గృహాంగణ నిధికిన్‌, 28 క. కోదండ ద్రోబునకును

వేదాధ్వ స్థాపన (ప్రవీణునకు సమి

న్నే దిష్ట విమత తరసా

స్వాదన వశ తుంద పరిమృజ కృపాణునకున్‌. 29 క. అసుహృ దసు పవన విసర

(గ్రసనరస వ్యసన వశ వికస దసి రసనా

ప్రసరణ శయఫణ విలసన

విస్సృమర మరువకిత సమర వీథీస్టలికిన్‌. 80 క. వైంధ్య ద్విప గంధ నిబ

ద్ధాంధ్యాళి ప్రతిప దోది తాలయ విభవా

వంధ్య ప్రబంధకృతి సం

బం ధ్యనుభావునకు బుధిత మనుభావునకున్‌. 8 క. వనితా జనతా స్మరునకు

ఘన తాప నితారకాభిక ద్యుచరగవీ

ప్రథమాశ్వాసము న! ఘన తాయన కారక స తృని తాత్మ నితాంత దాన పరతంటత్రునకున్‌. 832 క. పరిపంధి దోర్చల సమి త్పరివర్డిష్టు ప్రతాప దహ నారణికిన్‌ సరసకళా ధోరణికిన్‌ నరసాధిప కృష్ణాయ నాయకమణికిన్‌. 88 వ. అభ్యుదయ పరంప రాభివృద్ధిగా నాయొనర్చం బూనిన పాదిజాతాపహరణం బను మహాఫప్రబంధంబునకుం గథాక్రమం బెట్టిదనిన; రిక్త కావ్యావతారిక క. జనమేజయ జనవల్లభుం డనుదినమును హరికథా సుధాస్వాదమునం దనివి సనక వై శంపా యన ముని కిట్లనియెం గౌతు కాయత్త మతిన్‌. 85 సీ. హరివంశ కథలెల్ల నానుపూర్విగ నిట్టు విని కృతార్ణుండ నైతి మునివరేణ్య! యా దానవారాతి యమరులం (బోవంగం బూని యా యదువంశమున జనించె నతండు (గగ్రమ్మఖ వారి కాధార మగు పారి జాతంబు పుడమి కేరీతిం దెచ్చె? ననుమతి నిచ్చిరో! యావేల్పు, లొందేని బలిమిం జేకొనియెనో! పాడి దొజంగి తే. తెలియ నానతి యిమ్ము సందియము దీఆ వినంగ వేడుక యయ్యె సవిస్తరముగ ననిన నా వ్యాసమునిశిష్యుం డతనితోడ నధిష! వినుమని పలికె నత్యాదరమున. 86

కం పారిజాతాపహరణము శ్రీకృష్ణుని సంసార విభూతి

చ. హరి నరకాసురుం గెలిచి య ద్దనుజేంద్రుని యింట నున్నయ

చ్చరల కొలంబువారి, నెలజవ్వనముం బొలివోనివారిం, ద

న్వరునింగం గోరువారి, లఅలనామణులం బదియాఖు వేవురం

బరిణయ మయ్యె నారదుని పంపున సౌఖ్యరసైక లోలుండై. 87 తే మజియు రుకిణి, సత్య, జాంబవతి, మిత్ర

వింద, భద్ర, సుదంత, కాళింది, లక్ష

ణ యనంగా మున్న కల రబ్దనాభునకును

మహిషు లెనమంద్రు సమ తాభిమానవతులు. 88 ఉ. ఆరమణీ లలామముల నందం గూడి యదూద్వహుండు త

ద్యారవతీ పురోపవన వాటికలం, గత కాద్రిసీమల

న్వారిధి తీర కుంజ.సదనంబులం, గేళి తరంగిణీ తటీ

కైరవిణీ సహాయ మణికల్పిత సౌధముల న్వసించుచున్‌. 89 శా. ఏయేవేళల నేసరోజముఖి యేయేలీలలం గోరు దా

నాయావేళల నాసరోజముఖి నాయాలీలలం దేల్చి, యే

ఛాయం జూచినం దానయై మెలంగుచున్‌ సౌఖ్యాబ్ది నోలాడు భో

గాయత్తుండయి పెక్కురూపముల మాయా కల్పనా చాతురిన్‌. శ౦ క. హరి యిట్లు సతుల నందజ

సరిగాం జూచియును భోజ జనపాల సుతం

దరుణీమణి సాత్రాజితి

నిరువుర మన్నించి మిగుల నిచ్చుం జనవుల్‌. త్తే చ. కులమును రూపము న్మగకూరిమియుం గలదాన నంచునీ

వల నల రుక్మిణీరమణి వాసిం బెనంగంగ, సత్యభామయుం

గులమును రూపము న్మగనికూరిమియుం గలదాన నంచునా

వలం బచరింపంగా, రవరవ ల్వొడమె న్మది వాది కెంతయున్‌. త్త

'ప్రధమాశ్వాసము క్‌1 రుక్కిణితో జూదమాదడుచున్న శ్రీకృష్ణుని దర్శనార్థ్ధము నారదుందు వచ్చుట ఉ. అంతట నొక్కనాండు ధవళాంబుజనేత్రుందు వచ్చి రుక్ళిణీ కాంత గృహంబులోన శశికాంత శిలామయ వేదిమీంద నే కాంతమునందుం గొందటు మృగాయతనేత్రలు గొల్వ జూద మ త్యంత వినోదకేళిమెయి నాడుచు నుందంగ నద్భుతంబుగన్‌. 43 నారదాగమన వర్ణనము సీ సరిగమపదని స సంజ్ఞస్వరంబుల మహతి నభోవాయు నిహతి మొరయ, కడవ భాగీరథీ పయః పరిపూర్ణ మణి కమం భయ వా గంమనైపు. డ్‌ భె స ఇ డలువు హస్తంబునం జెలువుమిగులం, గా [0 బ్రణవమం త్రావృత్తి పావన స్పటి కాక్ష దం. [ వలయంబు కర్ణ శష్ములిక వ్రైల, పై లా సమరన్ఫ త్యోచిత చమరవాలంబును కనా యో గక్షప్రాలయు భుజాగ్రమున మెళలియ వహయయుడడ తే. దేహకాంతు లకాల చంద్రికల నీన జడలు మోక్షద్రు పల్లవ శంక సేయ గగనముననుండి వచ్చె నాకస్మికముగ నారివేరంపుం దపసి దైత్యారికడకు. డక నారదునకు రుక్మిణీ కృష్ణుల యాతిథ్యము క. వచ్చిన మునిపతి కెదురుగ వచ్చి, నమస్కృతి యొనర్చి, వనితయు. దానుం బొచ్చెంబులేని భక్తి వ యచ్చర రిపు ఖేది సలిపె నాతిధ్యంబున్‌ డేర్‌ తే అపుడు రుక్మిణి కనుసన్న నబ్దముఖులు రత్న సింహాసనంబు నారదున కిడిరి

52 పారిజాతాపహరణము హరియు నమ్మౌాని యనుమతి నర్షప్రీఠ మున సుఖాసీనుం డై కరంబులు మొగిడ్చి 46 క. సురసంయమి నర! మీరిట కరుదేరంగ నిప్పుడేం గృతార్భుండ నయితిన్‌ నిరతంబు మీరు నాపయిం గరుణ గలిగి యునికి యిదియ కారణము సుండీ. శ్వ క. నావుడు శౌరికి నిట్లను నా వేలుపుందపసి “మర్హ్యుం డాడెడిరీతిన్‌ నీ విట్లు పలుక 'నుచితమె! యే విశ్వజనీన చరిత! యెటుంగనె నిన్నున్‌? శ్రి నారదుండు శ్రీకృష్ణుని దచశావతారముల నుతించుట సీ. 'ప్రామినులకుల దొంగం బాతాళ కుహరంబుం జొరం బాజి చీజిన చోజ వీవ తరిగొండ వెన్నుపైం దాల్చి వేల్పులం గూటి చవి దేల్చినట్టి కచ్చపమ వీవ నీటిలో మునిగిన నేలచేడియం గొమ్ము కొన నుబ్బ నెత్తిన ఘోణి వీవ మునిమాపు బలు గంబమునం బుట్టి బంటు న కృజం గొచినట్టి సింగంబ వీవ తే. దితిజు మెట్టిన యాపొట్టిదిట్ట వీవ పుడమిజేండుల నడంచిన ప్రోడ వీవ కడలిం గోలకుం దెచ్చిన గబ్బి వీవ యిపుడు ద్వారక వసియించు నీవు నీవ త్తి క. రక్క్మసిమగువల యీలువు మొక్కపటిచె దీవ, పాపముల గమి కాలం ద్రొక్కెదవు నీవ, యింకిట నిక్కముగా నిన్నుం బొగడ నేర్తునె! కృష్ణా! 50

1. నుచితం-బే! విశ్వజన ప్రణీత!

(ప్రథమాశ్వాసము దప క. ద్వారక వైకుంరపురం, బీ రుక్మిణి లక్ష్మి, మీర లిచ్చట నునికిన్‌ సారెకుం గొల్వంగం వత్తును గోరికతోం గంసహర! ముకుంద! మురారీ!” ర్‌ నారదుండు పారిజాత ప్రసూనమును శ్రీకృష్ణున కర్పించుట వ. అని యిట్లు బహు(ఫ్రకారంబుల (బ్రశంసించి యవ్విరించి నంద నుం దమందానందంబు దెందంబునం (గ్రందుకొన నిజ వాసనా విరుద గాథా కధన వందిబ్బందాయమా నేందిందిరంబును, నుచి తోవయోగ జని తానందబాప్ప సందోహ శంకావహ మకరందబిందు తుందిలంబును, నపూర్వకంబును, నిఖిల మనోరథ ప్రదాన కీర్తి శంకాకర విశద ప్రభా నిచుళితంబును నగు పారిజాతంపుం గ్రాన్నన మిన్నేటి పసిండి నెత్తమ్మి చిగురుటాకునం బొదివి యిచ్చిన, వజ క. వినయంబు విస్మయంబును మనమునం బెనంగొనంగ నపుడు మాధవుం డాథ్రా న్ననం గయికొని భీష్మకనం దనం గనుగొని సత్యభామ తలయపున నిలువన్‌. ర్‌క మ. “ఇది భోజాత్మజ కీచ్చినం, గినుకతో నేమంచు నూహించునో మది సాత్రాజితి; దాని కే నిపుడు ప్రేమం బంపినన్‌ దీని నె బ్లిదముం జేసినజాడ దోంచునొకో! యౌలె మ్మిందు నేనున్మిం జె ల్లదువో యేరికిం బంపగా” ననుచు లీలన్‌ రుక్మిణీకాంతకున్‌. ర్‌డ్త కృష్ణుండు పారిజాతమును రుక్మిణి కొసంగుట చ. కనుగవం బిన్న నవ్వు దొలంక, న్మునినాధుని కన్ను సన్న ని చ్చినం, దగ భోజనందనయుం జేకొని మౌనికి మొక్కి యవ్విరిం దన నెటికొప్పునం జెరివిన న్వలిగుబ్బలి ముద్దుపట్టి లేం త నెల ధరించిన ట్లమరేం దద్దయు మోహన కాంతిసంపదన్‌. ర5్‌5్‌

ర్‌4 పారిజాతాపహరణము సీ మగమీల నగంజాలు తెగం గీలుకొను వాలుం గనుంగవ కొక వింతకాంతి యొదవె వలిజక్కువల పెక్కువలు దక్కువగ నిక్కు చనుదోయికొక వింతఛాయ దోంచె నెల తుమ్మెదల దిమ్ము వెలింజిమ్ము చెలువమ్ము గల వేణి కొక వింతనలుపు మీటె నల చెందొవల విందు చెలువాందు వెద చిందు మొగమున కొక వింతజిగి దొలంకెం, తే, జక్కందనమున కొక వింత చక్కందనము జవ్వనంబున కొక వింత జవ్వనంబు విభ్రమంబున కొక వింత విభ్రమంబు గలిగె నద్దివ్య కుసుమంబు కతన సతికి. 56 క. కలకంరకంఠి యీగతిం బులు గడిగిన ముత్తియంపుం బొలు పొందంగా నెల నవ్వాలయంగం బలికెను జలజుసనుపట్టి కలహ సంభ్రమ పరుండై. 57 నారదుందు పారిజాత మహిమను వివరించుట సీ. జలజుక్షి! యిది పారిజాత ప్రసూనంబు నరులకు ధరియింప నరిది సూవె! పౌలోమి పార్వతి పద్మ పద్మజురాణి యును శిరంబునం దాల్లు రనుదినంబు హరి బహిః ప్రాణంబ వగుట నేం దెలుంగంగ వచ్చె, నీ కిపు డిది యిచ్చెం గాన వెలందులు పదియాబువేవురలో నెన్న సరి లేరు సౌభాగ్య గరిమ నీకు

'ప్రధమాశ్వాసము 55 తే. నీవు దాల్చిన కతన నీపూవు నేండు

భాగ్యము వహించె నుచితోప యోగ్య లీల

నీప్పితార్ధంబు లొడం గూర్చు నిది లతాంగి!

దీనిమహిమంబు చెప్పెదం దెలియ వినుము. 58 క. “పరిమళము సెడదు, వాడదు

పరువము తప్పదు, పరాగ భర భరితంబై

నిరతము జగదేక మనో

హర మగు నీ కుసుమరాజ మంబుజవదనా! ర్‌9 మ. అళినీలాలక! నీవు నీపతి రహస్య క్రీడ వర్తించు వే

ళ లతాంతాయుధు సంగరంబునకు నుల్లాసంబు గల్చించు ను

జ్వల దీపాంకురమై, రతి శ్రమ తనూ సంజాత ధారాళఘ

ర్మ లవంబు ల్టొలంగింపంగా సురటియై రంజిల్లు, నిచ్చాగతిన్‌. 60 చ. అడిగిన యంతలోన సరసాన్నములన్‌ సమకూర్చు నాంకటన్‌

బడలికం జెందనీక; యశుభంబు లడంచు; జగత్రయంబునం

బడయంగరాని సర్వగుణ భవ్యము సుమ్మిది; దీనిం దాల్చి యి

ప్పడంతులలో6 గనుంగొను మపార మహా మహి మానుభావముల్‌. చ. కువలయపత్ర నేత్ర! నెటికొప్పున నీ కుసుమంబు దాల్బుటన్‌

సవతులు వచ్చి నీ చరణ సారస యుగ్మము నాశ్రయింపగా

ధవుం డఅలేని కూర్మి జవదాంటక నీపలు కాదరింపంగా

నవిరళ భోగభాగ్య మహిమాన్వితవై విహరింతు గావుతన్‌. 62 క. నెలకొని వేసవిం జలువయుం

జలివేళల నుష్టగుణము, సముచితభంగిన్‌

గలిగించు నిలతాంతము

కొలందులు చెప్పంగ నిచ్చ క్రొత్తలు సుమ్మీ! 68

కం పారిజాతాపహరణము క. అలరుంబోండుల లోపల నలరుం బోండుములు నీకు నగ్గల మగుచున్‌ దలపూ వాడక యుండుము తలపూవు ధరించి వికచ తామరసాక్ష ళ్‌ రుక్కిణిపైం గృష్ట ప్రేమాతిశయ ప్రశంస ఉ. ఇన్నీ దినంబులున్‌ సవతు విందణలో నల సత్యభామ కన్‌ సన్నలం ద్రమ్మరున్‌ హరి వశంవదుందై యన విందుం గాని యో కన్నియ! నీయెడం గలుగు గారవ మెయ్యెడంయజూచి కాన; లే కున్న ననర్ధ దివ్య కుసుమోత్తమ మేరికినైన నిచ్చెనే! 6కి ఉ. చకృనిదాన నంచు, నెలజవ్వని నంచు, జగంబులోనం ఖే రెక్కినదాన నంచు, బతి యెంతయు నా కనురక్తుం డంచు: దా నిక్కుచు విజ్ఞనీంగుచు గణింపదు కాంతల సత్య యింతకున్‌ (ఘ్రక్కకయున్నె! నీ మహిమ సూచిన బోటులు విన్నవించినన్‌ 66 క. ధరియించిన మొద లొక వ త్సర మాత్రము తావక్షీన ధమ్మిల్లములో నీరవుకొని మగుడ నిల్విరి తరుణీ! యలపారిజాత తరువున కరుగున్‌. 67 తే. అనుచు నారదుం డాడినయట్టి పలుకు లచటి వృత్తాంత మంతయు నరసి పోయి వేజు వేలన సఖులు దేవేరులకును విన్నవించిన వారును జిన్నవోయి. 68 ఉ. అందజలోనం బెద్ద మహిమాన్విత రుక్మిణి గానం బూవు గో విందుండు దాని కిచ్చెం దగవే యని లక్షణ యోక్సె; స్రెంచెంగా లింది శమించే భధ్ర; యవులెమ్మని యూరడిలెన్‌ సుదంత; లోం గుందుట మానె జుంబవతి; కోప మడంచెను మిత్రవిందయున్‌.

(ప్రథమాశ్వాసము 57 తే. వారిలోపల సొందర్యవతియు మాన వతియు మహనీయ సౌభాగ్యవతియు నైన సత్య యంతట నేమొకో? శౌరికదకు. బోయి రాదయ్యెం జెలి, ప్రొద్దు వోయె ననుచు. 70 మ. తన శృంగార వనంబులో 'న గిరి పొంతం, జక్కంగా దిద్ది తీ ర్చిన పూందేనియ యేటికాలువ దరిం, జెంగల్వ పుష్పాళ్లు నిం చిన చంద్రోపల వేదిపై సరసగోష్టిన్‌ బోటియుం దానున వ్వనజా తాయత నేత్ర శౌరిగుణముల్‌ వాక్రుచ్చి వర్ణించుచున్‌. ళ్‌! చ. అలికుల రావముల్‌ కిసల యాకుల కోకిల కాకు కాకలీ కలకల నాదముల్‌ సెలంగం, గమ్మని తమ్మికొలంకు తెమ్మరల్‌ వొాలయంగం, దొంటిచందమున బుద్ధికి నేమియు నింపు గామికిం గలంగుచు సత్యభామ చెలిం గన్గాని యించుక సంశయించుచున్‌. చ. అకట! యిదేమియో యెటుంగనయ్యెడు. దొయ్యలి! దక్షిణాంస చూ చుక నయన (ప్రకంపగుణ సూచన లేమియు వల్లగావు; సా రెకు మది జాలివాంది యొకరీతిం దలంకెడుం భ్రాణనాయకుం డొక చపలాక్షిం గూడి నను నొల్లని చెయ్డుము లేమి సేసెనో! 73 క. అని సత్యభామ తనవిధ మనుంగుం దొయ్యలికిం జెప్పు నవసరమునం జ య్యన వచ్చి యొక్కనెచ్చెలి కనుగవ నెజఖసంజ వొడమంగా నిట్లనియెన్‌: 7శ్తీ సత్యకుం జెలికత్తె పారిజాత వృత్తాంతము 'సెప్పుంట క. అమ్మా! యేమని చెప్పుదు, ఖా నెమ్మి న్నీవిభుండు రుక్కిణీసతి మణి సౌ 1 నగరి

కరి పారిజాతాపహరణము

ధమ్మున నుండంగ సురముని

'క్రమ్మజ నాకస్మికమ్ముగా నచ్చటికిన్‌. 785 క. చనుదెంచి యమ్మురారికి

ననఘ మ్మమరైక యోగ్య మతిసౌఖ్యకర

మ్మనితర సులభ మ్మిది యని

కొనియాడుచు నొక్క దివ్య కుసుమ మ్మొసంగెన్‌. 76 క. మిన్నంది వేగం గైకొని

కన్నుల నొత్తికొని మొక్కి గారవ మెసంగన్‌

వెన్నుండు రుక్మిణి కొసంగిన

నన్నెలంతయుం గొప్పులోన నవ్విరిం దాల్చెన్‌: 77 తే. అంతలోనన యద్భుతం బావహిల్లం

గొలంది యిదరాని యొక వింత చెలువ గలిగి

రాజబింబాస్య రుక్కిణి జేజరిల్లె

సాన పట్టిన మకరాంకు శస్త్ర మనంగ. 78 ఉ. అకుసుమంబు దాల్చిన మహా మహిమంబునం దోడి కామినీ

లోకము మచ్చరంబు మదిలోనం దొణంగి భజించుచుండ, న

స్తోక నిజ ప్రభావములు సూపెడు గద్దియమీంద నెక్కి ము

ల్లోకము దాన యేలుగతి లోలవిలోచన! యేమి సెంప్పుదున్‌. 79 ఉ. ఎంతకు లేండు నారదమునీంద్రుండు; శౌరి వినంగ, రుక్మిణీ

కాంత వినంగ, నేను వినంగాం, బలికెం “బతిం గూర్చుదాన నా

యంతటి వారు లేరని యహంకృతి నెప్పుడు విజ్ఞవీంగుచున్‌

వంతున వచ్చు సత్య గరువం బింకం జెల్ల” దటంచు మానినీ! 80 క. ఆ రణభోజను మతకము

లా రుక్మిణి నటన, లా మురాంతకు చెయ్వుల్‌

చేరి కనుంగొనుచో నె

వ్వారికిం గోపంబు రాదు! వారిజనేత్రా! 81

'ప్రధమాశ్వాసము గా సత్యభామ యాగ్రహొదగ్రత

చ. అన విని వ్రేటువడ్డ యుర గాంగనయుం బలె, నేయి వోయ భ

గ్గన దరికొన్న భీషణ హుతాశన కీల యనంగ లేచి, హె

చ్చిన కనుదోయి కెంపు తన చెక్కులం గుంకుమ పత్ర భంగ సం

జనిత నవీన కాంతి వెదచల్లంగ గద్గద ఖిన్న కంఠి యె. 82 శా. ఏమేమీ! కలహాశనుం డచటికై యేతఠెంచి యిట్లాడెనా!

యామాట ల్చెవియొగ్గి తా వినియెనా యాగోపికావల్లభుం?

డేమే మాడెను రుక్కిణీసతియు? నీ వింకేటికిన్‌ దాంచెదే?

నీ మోమోటలు మాని నీరజముఖీ! నిక్కం బెజింగింపవే! 88 చ. అతుల మహానుభావ మని యవ్విరిం దా నొక పెద్దసేసి య

. చ్యుతునకు నిచ్చకం బొదవ సూడిద యిచ్చిన నిచ్చెంగాక తా,

నతండు ప్రియంబు గల్గునెడ కర్పణ సేసినం జేసెంగాక, యా

మతకరి వేలుపుం దపసి మమ్ము దలంపంగ నేల యచ్చటన్‌? క. పలుదెజంగు ముళ్ళ మాటలు

కలహమె కల్యాణ మని జగంబుల వెంటన్‌

మెలంగెడు మౌనికి సహజము;

వలదని వారింపవలదె వల్లభుం డతనిన్‌? లెర్‌ క, ముని యేమి సేయు! రుక్ళిజిం

గొనం గారణ మేమి! ధూర్తగోపాలుండు సే

సిన చెయిద మేమి చెప్పుదు!

మన మెరియదె! ప్రాణమైన మగం డిట్లయినన్‌, 86 క. పరికింపరు తమ జాడలు

తరుణుల తగులములు నమ్మం దగ దండ్రు మదిన్‌

శర దంబుద చలచిత్తులు

పురుషులె పో; వారి నమ్మం బోలునె! చెలియా! 87

60 పారిజాతాపహరణము ఉ. ఇన్ని దినంబులున్‌ సవతు లిందజలోం గడు గారవంబునం

గన్నియ! నన్ను వల్లభుండు కన్నులం గప్పుకొనంగ నుండి యా

వన్నెయు వాసియుం దొలంగి వారు ననుం దల లెత్తి చూడంగా

సన్నలం జాయలం బలుక సైంతునె! ప్రాణము లెంత తీపాకో! ఉ. నా మొగమోటకై వలసి నాటకముల్‌ ఘటియించి, రుక్మిణీ

కామిని మీందటం గలుగు గౌరవముం గృపయుం బ్రియంబుం దా

నేమియుం గాననీక, యిట నిన్ని దినంబులు నన్నుం దేల్చెనో

తామరసాక్షి! మెచ్చవలదా! మురదానవ భేది కృత్యముల్‌. 89 ఉ. ఓ చెలి! శౌరి కిచ్చెనంట యొక్కలతాంతముం దెచ్చి నారదుం

డా చపలాక్షి కిచ్చెనంట యాతండు నవ్విరి, యిట్టిమాట లా

హా! చెవుల న్వినంబడియు. బ్రాణము దాల్చెద మేన నింతగా

నోంచితి, నింక నెట్టివి కనుంగొన నెమ్మెయి నున్నదాననో! 90 క. పూనుకొని మేలుగీళ్లకు

లోనయి విహరించువారి లోక మెలుంగదో!

యా నరకాసుర దమనుండు

తా నెలుంగండొ! భోజకన్య తా నెటుంగ దొకో! 91 ఉ. ఆ సరసీరుహాక్షి నలయంబునం బంకజనాభుం డుండుటం

జేసి యొసంగెంబో! చనవు సేకొని యొక్కలతాంత, మింతలో

వాసియు వన్నెయుం దగవు వైభవముం జలము న్వివేకమున్‌

బో సవతు లృజించుటకుంబో వెజంగయ్యెడు, నేమి సెప్పుదున్‌! క. కలకాల మొక్కగతిం బూ

సలలో దారంబుమాడ్మి సతిమదిలోనన్‌

మైలగెండు పురుషుండు గలుగుట

తొలుజన్మము నోముఫలము తోయజనేత్రా! 98 సీ. కలలోన నైన నవ్వుల కైన నొమాట

జవదాంట వెజచు నో చంద్రవదన!

'ప్రధమాశ్వాసము 61 య్‌ పదార్థంబు నా యెదుటం బెట్టక మున్న యొవ్వారి కొసంగం దో యిగురుంబోడి చెలులు నాతో నేమి చెప్పుదురో యని లంచంబు లిచ్చు నో చంచలాక్తి! తోడిచేడియలు నా తోడి వంతులకు రా సయిరింప! జాలం డో సన్నుతాంగి! తే. యరమరలులేని కూరిమి ననంగి పెనంగి కొదలు తీఅని కోర్కులం గూడి మాడి కపట మెలుంగని మమతలం గలసి మెలసి యున్న విభుండిట్లు సేయునే యో లతాంగి! రశ సీ. కృత కాద్రి కందరా కేళీ నిగూహన వేళా పరస్పరా న్వేషణములు పోషిత మాధవీ పున్నాగ పరిణయో తవ కల్పి తానేక సంభ్రమములు చాతురీ నిర్దిత ద్యూత పణాదాన కలిత చేలాంచ లాకర్షణములు సాయం సమారంభ చక్రవాక ద్వంద్వ విర హావలోకన విభ్రమములు తే. సాంద్రతర చంద్రికా కేశి చంక్రమములు విధు శిలామయ వేదికా విశ్రమములు ఫలక చిత్రిత నిజరూప భావనములు మజిచెనో కాక! రుక్మిణిమాయం దగిలి. 95 క, పతి ప్రాణసదృశ బంధువు పతి దైవం, బేడుగడయుం బతి సతులకు, న ప్పతియే కడు మేర తప్పిన గతి కులకాంతలకు వేలు గలదే చెపుమూ! 96

62 పారిజాతాపహరణము

క. ధన మిచ్చి పుచ్చుకొన్నను మనమున నోర్వంగ వచ్చు; మగం డింతులకున్‌ జన విచ్చి పుచ్చుకొన్నను మన వచ్చునె? యింక నేటి మాటలు చెలియా! 97

సత్య కోపగ్భహ (ప్రవేశము

క. అని వగల మిగులం బౌగులుచు జని తామర్షమునం గోప సదనంబునకున్‌ జనియెను లతాంగి హరిచం దన కోటరమునకు నాగతరుణియుం బోలెన్‌. 98

ఉ. మాసినచీర కట్టుకొని, మొనముతోడ, నిరస్తభూషయై వాసెనకట్టు కట్టి, నిడువాలిక కస్తురిపట్టు వెట్టి, లో గాసిలి, చీళటింటికడం గంకటిపై జలదాంత చంద్ర రే ఖా సద్భృ శాంగియై సారలె గాధ మనోజ విషాద వేదన్‌. 99

చ. బిసరుహపత్రలోచనకుం బెల్లగుమోహము సంఘటిల్లె, వె కృసమగునెవ్వగ ల్వొడమెం, గంపము పుట్టెం, జెమర్చె మేను, మా నసమున విన్నంబా టొదవె, నాటెం గడుం బరితాపవేదనల్‌ మసశకపుం బాము కాటు గతి మచ్చరమ న్విస మగ్గలింపంగన్‌.

చ. వెడవెడ కన్నుమూయుం, గను విచ్చు, నగుం, దలయూంచు6, బాన్సుపైం బడు, నుసు రంచు లేచుం, దడంబాటును దత్తజముం జలంబు లో నడరంగం గోపవేగమున నగ్గలమ్రైన మనోజుబాధలం బడి మదహస్తి హస్తగత పద్మినియుం బలె సొంపు పెంపణన్‌.

క. ఈపగిదిన్‌ సాత్రాజితి కోపాగారమున వగలం గుందుచు ఘనసం తాపంబు పేర్మి నితర వ్యాపారము మాని యుందె; హరియును నచటన్‌. 102

(ప్రథమాశ్వాసము 603 శ్రీకృష్ణుండు సత్యసొధమున కరుగుట మ. ముని నా కిచ్చిన పూవుచందమును, నే మున్నా డి యీ భోజనం దన కర్పించిన జాడయుం, దెలియం జెంతం బొంచి వీక్షించి పో యిన సాత్రాజితిబోటి నావలనం దా నేమేమి కల్చించునో! యని ప్రద్యుమ్నుని మౌనిదండ నిడి చింతాయత్ర చిత్తంబునన్‌. ద. అరదము నెక్కి కేతన పటాంచల చంచలమైన తాల్మితోం దురగజవంబు మున్గడవం బ్రోచి కడంగెడు తత్తజంబుతోం దిరిగెడు బండికండ్ల పగిదిన్‌ భ్రమియించు మనంబుతోడ నా హరి చనుదెంచె సత్య సముదంచిత కాంచన సౌధ వీధికిన్‌. 104 తే. వచ్చి యరదంబు డిగ్గి తద్దారసీమ దొారకుని నుండ నియమించి, తాన యొకండు కమలనాభుండు కక్ష్వ్యాంతరములు కడచి యలబలము లేని నగరెల్ల నరసి చూచి 105 సీ. కనక పంజర శారికలకు: జక్కెర వెట్టి చదివింప రేలొకో సకియ లిపుడు! కరతాళ గతుల మందిర మయూరంబుల నాడింప రేలాకో యతివ లిపుడు! కొవ్వాండి గోళ్లం దంత్రులు మీటి వీణియ ల్వలికింప రేలొకో భామ లిపుడు! కలికి రాయంచ బోదల నల్ల నెలయించి నడిపింప రేలాకో పడంతు లిపుడు! తే. ఇన్ని దినములవలె నుండ దేమి నేండు! చిన్నవోయిన దీ మేడ చెన్ను తటింగి; పద్మముఖితోడ నెవ్వరేం బారిజాత పుష్ప వృత్తాంత మెఠిగింపం బోలు నొక్కొ 106

ర4 పారిజాతాపహరణము క. అని యనుమానించుచు నొ య్యనం గోపగృ్భృహంబు సేరి, యా సత్రాజి తనయ ముసుంగిడి యుండంగ ననువుపడం జొచ్చి, మాయ యచ్చుపడంగన్‌. 107 ఉ. కొందఖణఖ మంతనంబులను, గొందఅ జంకెన వాండి చూపులం గొందజం జేతి సన్నలం, దగుల్చ్బడ జేయుచుం, జేరంబోయి మ ధ్యందిన భానుమండల కరావళిచే వసివాడియున్న తీం గం దలంపించు నమ్మగువం గన్గాని యెంతయు విస్మితాత్ముండై. 108 శ్రీ కృష్ణుండు సత్యభామ ననునయించుట ఉ. ఈ లలితాంగి చంద మొకయించుక చూచెద నంచు ధూర్తగో పాలుండు తాలవృ్ఫంత మొక భామిని సత్య పిరుందనుండి మం దాలస లీలమై విసర నాదటం గైకొని వీచెం దద్వపుః కీలిత పంచసాయక శిఖిం దరికొల్పుచు నున్న కైవడిన్‌. 109 ఉ. అంతటం బారిజాత కుసు మాగత నూతన దివ్య వాసనల్‌ వింతలుసేయం దావి యిది విస్మయ మంచు ముసుంగుంద్రోచి యే కాంత గృహంబు నల్గడలు నారసి సంభృత తాలవృంతునిం గాంతునిం జూచి బాప్ప కణికా తరళీకృత లోచనాంత యై. 110 క. తల వాంచి మగుడ ముసుంగిడి కొలుకుల డిగజాథీ జాలుకొను బాప్పుంబుల్‌ పలుచని చెక్కుల లవలీ దళ పతిత మరంద బిందుతతిం బురుడింపన్‌. క్ష ఉ. ఓ ర్పొకయింత లేని విక చోత్చలలోచన చిత్తవీధిం జ ల్లార్బంగ నీలనీరద శుభాంగుండు వే చనుదెంచె నంచుం గం దర్ప హుతాశను న్వెలికిందార్చు సఖుండునుబోలె వేండి ని ట్టూర్చు దళంబుగా నిగిడె నున్నమి తాగగ ణాంశు కాంతమై.

'ప్రధమాళ్వాసము 65 చ. వనిత కుచద్వయంబు పయి వ్రాసిన కుంకుమ పత్రభంగముల్‌

జనిత నితాంత ఘర్మ కణజాలముచేతం గరంగి మెల్ల మె

ల్లన వెలిపట్టు పయ్యెద కెలంకుల జాలుట యొప్పె మానసం

బున నెలకొన్న క్రోధరసము న్వడవెట్టుచు నున్న కైవడిన్‌. 118 క. మానవతి యిట్లు మానని

మాన క్రోధములచేం గుమారిలి చింతా

ధీనగతి నుండ, మదిలో

నూనిన ప్రమమున నంబుజోదరుం దనియెన్‌. 114 ఉ. ఇందునిభాస్య! మైతొడవు లేల ధరింపవు? నున్న కావు లీ

వెందును మాన లేవు, తెలు పేటికిం గట్టితి? వీటికా రుచుల్‌

కెందలిరాకు మోవిం దులకింపంగం జేయక యున్ని యేమి? నీ

చందము వింత యయ్యెడు, నిజంబుగ నా కెలుంగంగం జెప్పుమా!. 115 చ. మన మరయం దలంచి యొకమార్గము పన్నితొ! నవ్వుటాలకో!

నను వెజపించెదో! యకట! నాయెడ నిక్కపుం దప్పుగల్లెనో!

వనజదళాయతాక్షి పగవాండనె! నన్నిటులేల చూడ? వొ

కృనిముసమైన నీవు దయం గన్గానకుండిన నిల్వ నేర్తునే! 116 చ. పలుకులం దేనె లుట్టిపడం బల్మవు నేం డిదియేమి? వాలుం గ

న్నుల నునుసిగ్గు నూల్మొనం గనుంగొన వేల? యురఃస్థలంబుం జ

న్నుల నెదురొత్తి మక్కువ ననుం బిగికౌంగిటం జేర్చవేటికే?

చిలుకలకొల్మి! యెవ్వ రెడసేసిరి? నీ కిటు లేల చింతిలన్‌. 117 చ. మనమున మాటలం గ్రియల మన్నన లీ నొకనాండు నెట్టి కా

మినులకు, గారవంబు మెఅమెచ్చులకై పచరింతుంగాని, పా

యని యనుకక్తి నీయెడనె యగ్గలమై కనుపట్టు నాకు, నీ

పనిచిన పంపు సేయుటయు ప్రాభవ మౌటది నీ వెటుంగవే? 118

66 పారిజాతాపహరణము మ. పడయతీ! నీ మధు రాధ రామృతము నీ బాహా పఠీరంభమున్‌

బడయన్‌ ధన్యుండం గాకయుండిన నను న్నాటించి యొక్కింత నీ

నిడు వాలుం గడగంట జూడు మనుచు న్నిల్పోపమిం బై చెలం

గొడియం, జే విరిదమ్మి వ్రేయటకునై యుంకించి జంకించినన్‌ 119 ఉ. పాటలగంధి చిత్తమునం బాటిలు కోపభరంబు మాన్ప నె

ప్పాటునం బాటుగామ్‌, మృదు పల్లవ కోమల తత్పద ద్వయీ

పాటలకాంతి మౌళి మణిపంక్తికి వన్నియ వెట్ట నా జగ

న్నాటక సూత్రధారి యదునందునుం డర్శిలి మొక్కె మొక్కినన్‌. 120

సత్వ తనకు [మొక్కెడు పతి శిరమును బాదమునం దొలంగంద్రోయుట

మ. జలజాతాసన వాస వాది సుర పూజా భాజనంబై తన

ర్చు లతాం తాయుధు కన్నతండ్రి శిర మచ్చో వామపాదంబునం

దొలంగం దద్రోచె లతాంగి యట్ల యగు నాథుల్నే రము ల్సేయం బే

రలుకం జెందిన కాంత లెందు నుచిత వ్యాపారము ల్పేర్తురే? క. కోపన పదహతిం గుహనా

గోపాలుండు గాంచి, మెయి గగుర్పొడువంగ ను

ద్దీపిత మన్మధరాజ్య

ప్రాపితుండై పలికెం గూర్శి బయలుపడంగన్‌. 122

రసికావతంసుండగు శ్రీకృష్ణుని లాలనము

చ. నను భవదీయదాసుని మనంబున నెయ్యపుం గిన్మం బూని తాం

చినయది నాకు మన్న నయ, చెల్వగు నీ పద పల్లవంబు మ

త్తను పులకాగ్ర కంటక వితానము దాంకిన నొచ్చునంచు నే

ననియెద; నల్మ మానవుగదా! యింకనైన నరాళకుంతలా! 128 చ. అన విని మానినీతిలక మప్పుడు మై యజదోంప నిక్కి వీ

డిన కచపంక్తిం బల్మణు ముడి న్వెసం (ద్రోపుచు, బై చెలంగు (గ్ర

ప్రథమాశ్వాసము 67

క్కనం జనుదోయింజేర్చుచు, మొగంబున లేంజెమ రంకురింప జం

కెన నెటిచూపు చూచి పలికెం జలి తాధర పల్ల వాగ్రయె. 124

కోపవివశయై సత్య శ్రీకృష్ణుని బరుషోక్తులాడుట

ఉ. ఈ నయగారపుం బియము, లీపస, లీ'మొగమెచ్చుమాట లే

లా! నిను నమ్మియుండిన ఫలం బిదె తోదన కల్లె నాకు, నీ

యాన సుమీ! ననుం జెనకి యాఖఅడి వెట్టిన, నవ్వువారలం

గాన; వెజబుంగునే పసులకాపరి భావజ మర్మ కర్మముల్‌? 125 ఉ. ఇం కిటు నిన్ను నమ్మ, నను నేమిటికిం గెరలించె, దెంతయుం

బొంకముగాని యీ వలనిబొంకులు మాచవి గావు, రుక్మిణీ

పంకజపత్ర లోచనకుం బ్రాణపదంబులు గావు, వల్లవీ

కింకర! చాలుం జాలు నుడికింపకు, నింపకు లేనికూరుముల్‌. 126 ఉ. గట్టివ చేంతలుం బసలుం గల్లదనంబులు నీవు పుట్టంగాం

బుట్టిన; వెందులేని పలుపోకల మాయలు నీకు వెన్నతోం

బెట్టిన వౌ టెటింగియును బేలతనంబున నిన్ను నమ్మి నా

గుట్టును దేజము న్మిగులం గోల్పడిపోయితి, నేమిసేయుదున్‌. 127 చ. మునిపతి వచ్చి పూవొసంగి మోదముతోడ భవత్రియాంగనన్‌

వినుతి యొనర్చంగా వినిన వీనుల మా చవి గాని మాటల

న్వినవలసెం గదా యిపుడు నీ విట వచ్చుట పారిజాత వా

సనం బ్రకటించి నాకు నెకసక్కెము సేయనె కాదె! చెప్పుమా! 128 క. మానంబె తొడవు సతులకు

మానమె ప్రాణాధికంబు, మాన మఖిల స

మ్మానములకు మూలంబగు

మాన రహితమయిన (బ్రదుకు మానిని కేలా? 129 1 మొగమిచ్చ

68 పారిజాతాపహరణము తే. తనదు కోడండ్రలోనం బెద్దయుంగ నన్ను దేవకీదేవి మన్నించు; నీవు నాకుం జనవు లిచ్చుటంజేస్తి యా సాధ్వి సేవ సేయం బోవంగ నా కింక సిగ్గు కాదె! 130 సీ. ఉవిద యెవ్వతె నోంచి యున్నదో! యీ శమం తకరత్న మింక నౌందల ధరింప? నీ రైవతక శైల చారు కూట విటంక కేలి కిం కెవ్వతె పాలుపదునా? యెవ్వతె కబ్బునో! యీ వసం తారామ కర్పూరకదళి కాగార వసతి? లీల నీ మణిసాధ జాలకంబుల నిన్నుం గూడి యెవ్వతె వార్ధిం జూడం గలదా? తే. యకట! నేం బెంపం బెరింగిన శుక మయూర శారికా బృంద మెవ్వతెం జేరునాక్కా! నన్ను నాతోడి సవతులు నగక మున్న పంత మలరంగ నిన్ను మెప్పింతుం గాన. 131 క. నను నెవ్వతెం గాం జూచితి? వని యంత ర్బాప్ప యగుచు నవనత ముఖి యె ఘనతర గద్గదికా ని స్వనమున మజఖి మాటలాడ శక్యము గామిన్‌. 182 సత్యవిలాప మోహనత ఉ. ఈసునం బుట్టి డెందమున హెచ్చిన శోక దవానలంబుచే గాసిలి యేద్చెం బ్రాజవిభు కట్టెదుటన్‌ లలితాంగి పంకజ (శీసఖమైన మోముపయిం జేలచెజం గిడి బాలపల్లవ (గాన కషాయకంఠ కలకంరవధూ కలీకాకలీధ్వనిన్‌ 133 1 కాకలీగతిన్‌ ||

'ప్రధమాళశ్వాసము 69 ఉ. ఆరమణీలలామ మది నంటిన కోపభరంబుం దీర్చంగా నేరక నెవ్వగం బొగుల, నీరజన్గాభుండు నిండు. గౌంగిటం జేరిచి బుజ్జగించి నునుంజెక్కులం జాలుకొనంగ జాజు క స్నీరు కరంబునం దుడిచి నెయ్యముం దియ్యముం దోంపనిట్లనున్‌. 184 పారిజాత వృక్షమునే తెచ్చి యిచ్చెదనని కృష్ణుని ప్రతిన ఉ. ఓ లలితేంద్రనీల శక లోపమ కైశిక! యింత వంతనీ కేల లతాంతమాత్రమున కేం గలుగ? న్విను; నీకు దేవతా కేళి వనంబు సొచ్చి, యనికి నృలసూదను. దెత్తి వచ్చినన్‌ దీలు పడంగం దోలి, యిటం దెచ్చెద నిచ్చెదం బారిజాతమున్‌. 135 తే. వామలోచన! నీ కేలివనములోనం జలువ వెదచల్లు చెంగల్వ కొలని కైలన సరస కర్పూర కదళికా తరుల నడుమ బెరటిచెట్టుగ నాటింతుం, బెంపు గనుము. 186 సత్య యూరడిల్లుట క. అని పలుకు నంబుదశ్యా ముని గద్దిత మధుర వాక్యముల సత్యామా నిని నీప లతిక వోలెం గనుపట్టె సథీ మయూరికలు సెలరేంగన్‌ 137 ఆశ్వాసాంతము మ దయమా నాక్షివిలోక! లోక హితకృ త్రారంభ! రంభా కుచ ద్వయ దుర్గాధిపతి ద్విష తృరిత గాధా వ్యక్త దోస్ఫార! సా రయశ స్పాంద్ర దిశాంత! శాంత హృద యారజ్యన్న యాచార; చా రయుతోపాయ విచార! చారణ గణ ప్రస్తూోయమా నోదయా! 188

క. ్రతివర్ష వసంతోత్సవ కుతు కాగత సుకవి నికర గుంభిత కావ్య స్మృతి రోమాంచ విశంకిత చతు రాంతఃపుర వధూ ్రసాదన రసికా! 189 నర్కుటము : ప్రసృతి విలోచనా కుసుమబాణ! దిశా లలనా ఘుసృణ పటీర లేపకృతి కోవిద! బాహుతటీ విస్సమర క్తీర్తిజాల! రణ వీక్షిత వైరిన్సప త్యసృ గతిపంకి లాసిముఖ! *యైందవ వంశ మణీ! 140 గద్యము ఇది శ్రీమదుమామహేశ్వర వరప్రసాద లబ్ధ సార సారస్వతాభినంది నంది సింగయా మాత్యపుత్ర కౌశిక గోత్ర పవిత్ర సుజన విధేయ తిమ్మయ నామధేయ ్రణీతంబైన పారిజాతాపహరణంబను మహా్రబంధమునందుం బ్రధమాశ్వాసము యాదవ...

ద్వితీయాశ్వాసము 71 త్రీ పారిజాతాపహరణము ద్వితీయాశ్వాసము (శ్రీకృష్ణుండు సత్యభామను రసాంబుధి నోలార్చుట - సత్యాసౌధమున శ్రీకృష్ణుని మజ్ఞన భోజనాదులు - నారదుండు శ్రీకృష్ణ సత్యభామలం జూడవచ్చుట - సత్యభామకు నారదాశీర్వాదము - నారదుని వీడుకోలు - సాయం సంధ్యా వర్ణనము - అంధకార వర్ణనము - నక్షత్ర వర్ణనము. - చంద్రాభ్యుదయము - చకోరముల బువ్వంపుబంతి - వలరాజు దండయాత్ర - చంద్రికలు, జారిణులు - వేగుచుక్క వర్ణనము - శ్రీకృష్ణునకు వైతాళికుల మేల్కొలుపులు - ప్రభాత శోభ - దేవలోకమునకు శ్రీకృష్ణుని ప్రయాణ సన్నాహము - గరుత్మంతుని యాగమనము - సత్యాకృష్ణులు గరుడ వాహనారూధులై స్వర్గమునకుం బయనమగుట - శ్రీకృష్ణుం

డు సత్యభామకు మేరువు సోయగమును జూపుట - ఇంద్రపురీ వైభవము.) క. శ్రీసదన లోచ నాబ్ద ద

యా సార మరంద పోషి తార్ధి భ్రమరో

ల్లాసగుణ! మలయకూట

ప్రాసాద నివేశ! కృష్ణరాయ మహీశా! క్ష తే. అవధరింపుము జనమేజయ క్షితీశ

వరున కిట్లను నమ్మౌనివల్లభుండు

పారిజాతంబుం దే నిట్లు ప్రతిన పల్కి

చంద్రశాలకు నేతెంచి చక్రధరుందు. శ!

72 పారిజాతాపహరణము శ్రీకృష్ణుండు సత్యభామను రసాంబుధి నోలార్చుట మ. సర సాలాపముల న్వినోదకథల న్నాత్రాజితీదేవిం ట్రే మ రసాంభోనిధి నోలలార్చి కడు సమ్మానంబు కావించి ని ర్భృర కౌళూహల వృత్తినుండ ఘటికాపర్యాప్తి ఘంటారవాం తర నిర్జీతములై వినంగంబడియెన్మధ్యాహ్న శంఖధ్వనుల్‌ తె తే... సమయ కృత్యంబు లప్పుడు సలుపం దలంచు నలిననాభుని చిత్తంబు దెలిసి సత్య భామ కనుసన్న నుడిగంపుం బద్మముఖులు నిలచి రంతంత వినయంబు తొలంక నెదుట జ్తీ సత్యా సౌధమున శ్రీకృష్ణుని మజ్జ్ఞన భోజనాదులు క. తలిరాకుంబోణి యొక్కతె జలకమునకు వేళ యనుచు శౌరికి వీణా కలకలములం గలకల నగు పలుకుల మెల పాలయ విన్నపము గావించెన్‌, క్‌ ఉ. ఇంచిన వేడ్క నాత్మహృదయేశ్వరిం గన్గాని శౌరి మందహా _సాంచిత నేత్రుందై జలకమాడంగ లెమ్మని పైండిచేల కొం గించుక జాణ నొక్క తరళేక్షణ హస్తముం గేల నూందుచుం గంచుకి సంచయంబు సముభా! యన గద్దియ డిగ్గె, డిగ్గినన్‌. 6 క. ప్రామినుకుల పూంబోండుల సీమంతపుం జెందిరంబుచే బలె నరుణ శ్రీమించు నతని పదముల భామామణి యోర్తు పయిండి పావలు తొడిగెన్‌. ళా $. కేళిగతి మీల మజ్జనశాల కరిగి శాతమన్యవ మణిమ యాసనమునందు. గౌస్తుభాది విభూష జణోత్మరము లెల్ల నొయ్య నొయ్యన సడలించి యున్న యంత. తి

ద్వితీయాశ్వాసము 73 ఉ. కంపనలీలమై నసదుంగా నసియాడం, గుచద్వయయు న ర్తింప, లలాటరేఖ చెమరింపంగ, హారలతా గుళుచ్చముల్‌ తుంపెసలాడం, గంకణ మృదుధ్వని తాళగతిం జెలంగంగా సంపెంగ నూనె యంటె నొక చంద్రనిభానన కంసవైరికిన్‌. 9 ఉ. తామరదోయిలోం దగిలి దాంటెడు తేంటులువోలెం బెన్నైణుల్‌ వేమలు చేతులం బిడిచి విప్పి విదిర్చి నఖాంకురంబులం గోమలలీల దువ్వి తెలి గొజ్జంగి నీ రెడం జల్లి చల్లి గం ధామలకంబు వెట్టె నాకయంగన కాళియనాగ భేదికిన్‌. 10 మ. చెలువ ల్లొందలు హేమకుంభములతోం జేసే నొసంగ న్విని ర్మల దోర్నూలరుచు ల్వెలిం బాలయం దోరంబైన చన్జోయి సం దొలయ న్వేనలి జా నిక్కి యరమే నాయ్యారమై వ్రాలంగా జలకంబార్చె లతాంగి యోర్తు యదువంశ న్వామికి న్వేదుకన్‌. క్ష స్ప చెంద్రిక పూవన్నె జిలుంగు దువ్వలువను దడియుత్తె నొక్క కాంతాలలామ కొనగోళ్ల నెజణులు చిక్కులు వాపి మెలపున శిర సార్చె నొక్క లేంజిగురుంబోండి వెన్నెల నిగ్గులు వెదజల్లెడు మడుంగు లందిచ్చె నొక్క పూర్ణేందువదన నవరత్నమయ భూషణవ్రజంబులు మేనం గిలించె నొక రాజకీరవాణి తే. విరుల సరు లిచ్చి నొక యరవిందగంధి యలందెం జందన మొక ధవళాయతాక్షి సుదతి యొక్క తె కపురంపు సురటి విసరె నిలువు టద్దంబు నొకయింతి నిలిపె నెదుట [౭

74 పారిజాతాపహరణము క. కలికి 'నిడువాలుం గన్నుల తళుకులు మణిదీప శిఖలుం దడంబడ లక్ష్మీ నిలయునకిచ్చిరి కొందయి నెలంతలు మౌక్తిక విచిత్ర నీరాజనముల్‌. 198 మ. జలకం బాడి, మడుంగు కట్టి, మణిభూషా దీష్యమా నాంగియై కలపం బెంతయు వింతగా నలంది, చెంగల్వ ల్నెణి న్మించువే నలిం గీల్మొల్సి, పసిండి యందె రవళి న్రాయంచ లంతంత రా జెలులుం దానును సత్యభామ చనుదెంచె న్నాథుండుప్పాంగంగన్‌ కేడీ సీ. మాత్సర్య ఘన మేఘ మాలి కాపగమ ప్ర కాశిత హిమధామ కళ యనంగ విరహ నిశీథినీ విరమ సం్రా పితో న్మీల నామోద పద్మిని యనంగం (గోధ దంతావళ క్షోభ విభ్రమ పున స్స్పంజాత నైర్మల్య సరసి యనంగ సంతాప నైదాఘ సమయ నిర్గమ కోర కిత నవ మాలతీ లతిక యనంగం తే. శాంతిం జెన్నారి వికసిత స్వాంత యగుచుం గలంక యెంతయు దిగంద్రోచి చెలువ మెసంగం జేరవచ్చిన ప్రియభామ గారవించి యున్న యత్తజి ముర వైరి సన్నిధికిని. 15 నారదుండు శ్రీకృష్ణ సత్యభామలం జూడవచ్చుట క. చనుదెంచెం గలహభోజన ముని రుక్ళిణి వీడుకొల్చ్బ మున్నీటి జలం బున మజ్జనాది మాధ్యం దిన కృత్యము లాచరించి నిష్టాపరుందై. 16 1 నివాళికనుంగవు

ద్వితీయాశ్వాసము 75 చ. అతనికి సత్యభామయు మురాసురవైరియు నాతిధేయ స తృృతు లొనరించి యుండంగ, సభీమణు లిద్దజు పళ్లెరంబువె ట్టితి మని విన్నవించినం, దటిల్లతయు న్హలదంబు యామినీ పతి వెనుకొన్న క్రైవడిం దపస్వియుం దామును భుక్తిశాలకున్‌. 7 మ. చని గారుత్మత రత్న పాత్రికలం గంసద్వేషి సాంబాది నం దనులు న్సాత్యకి ముఖ్య సోదరులు నానాబంధు సంతానముం దన(మోల న్వసియింప మౌనిపతిచెంతం దాను నర్దాసనం బున నుండె న్ఫుజియింప వీవనల నంభోజేక్షణ లీవంగన్‌. 18 సీ. శాకపాకంబుల చవులు వక్కాణించు గతిం గంకణంబులు గల్లుమనంగ నతివేగ మిడుండు మీ రను మాడి మేఖలా కీలిత రత్సకింకిణులు మొదరయం గలమాన్న రుచితోడం గలహించుజూడ దు వ్వలువ పింజలు ఫెళఫెళక యనంగ నారగింపుండు మీరలని ప్రియం బాడెడు పొలుపున మెట్టియ ల్లిలుకరింప తే. నలరుంబోండులు వడ్డింప నచటం గలహ భోజియును దాను బహు భక్ష్య భోజ్య లేహ్య చోపష్య పానీయముల మధుసూదనుండు సారెం గొనియాడుచును వేడ్క నారగించె. 19 తే. వామనేత్రా కరాంచ లావర్యమాన కనక భృంగార కర్మరికా ముఖాగ్ర గళిత గంధోదకంబులం గంసవైరి చేతులను వార్చె బాంధవ శ్రేణితోడ. 20

78 పారఠరజాతావహరణము క అప్పుదు తాంబూలంబులు

కప్పురమును జూలవల్లికలం బదంతులు తే

నిప్పించె బంధుకోటికి

న ప్పద్మదళాయచాక్షుం డంతట సతియున్‌ ల తే. అంతిపురమున నుచిత కృత్యములు దీర్చి

చంద్రశాలా స్థితుం డైన శౌరికడకు

సంతసంబున వచ్చి యాసంయమీంద్రు

నదుగులకు నెఅంగుడు, నతం డాదరమున. వై

సత్యభామకు నారదాళీర్వాడము

వ. ఇట్టనియె లక మ. పతి నీవై విహరింపలా, జనము సంభావీంపంగా, బంధు సం

తతి నిన్నుం గొనియాడంగా, సవతికాంత ల్ఫూచి లఅజ్జింపంగా

నతుల (ప్రాభవ వైభ వోన్నతుల '్రోవై యిట్లు వర్తించు నీ

కితరస్ట్రీజన బుద్ధి దీవనలు నే నే మిచ్చెడ న్మానినీ! లత మ. అనిక్షైనం బతి నిన్నుం జూపి చనునో! ప్రాణంబు ప్రాణంబుగ్గా

నిను మన్నింపండొ! నీ మనోరధముల న్నైెయ్యంబుతోం జేయండో!

చనవు ల్నీవలె నెవ్వరే ఈగంసిరొ! నీసొభాగ్య మింతంతయే!

నినుంటోలం గల రబ్దగంధు లన వింటే, యెందు సాత్రాజితీ! 2 క. అటులైనను గాని మ్మో

కుటిలాలక! నీకు మగండు కోరిన కోర్క్ముల్‌

ఘటియించుంగాక, తా నెం

తటి కార్యంభైన డించి, నాదీవనలన్‌. 26

ద్వితీయాశ్వాసము 77 నారదుని వీడుకోలు

క. అని పలికి శౌదిం గనుంగొని

దనుజాంతక! పోయివచ్చెదను మజవకుమీ

నను నావుడు గోపవధూ

జన వంచకుం డనియిం గార్య సంఘట నేచ్చన్‌. ల చ. అదితి మొజంగి కుండలము లా నరకుండు హరించె, వాని నేం

గదనములోనం ద్రుంచి యవి కైకొని దాంచితి నాంటనుండియు

బదిలముగాంగ, నన్నడుగం బంపనికారణమేమి? లాంతినే?

యిదె చనుదెంచి యిత్తు ననుమీ శతమన్యునితోడ సంయమీ! 28 చ. అని వినయంబుతోడం గలహాశనసంయమి వీడుకొల్పి యం

గనయును దాను నచ్చట జగత్చతి జూదపువేడ్మనున్నచో

దినకర మండలం బపర దిగ్గిరికూటము౯ జేరె యాదవీ

జన మదిరా రసారుణ విశాల దృగంచల వంచక చ్చవిన్‌. ఐం

సాయంసంధ్యా వర్షనము

ఉ. ఆయత తేజము ల్దటింగి యంబుజబాంధవుం డస్తసీమకుం

బోయినం జూచి వేచిన తమోవిభుం డంప దినాంతయోధుం డీ

చాయం దదీయపత్నిం బెలుచం బడ నీడిచికొంచుం బోయెడుం

గో యనుమాడ్కి నంతట శకుంత రవంబు సెలంగె నెల్లెడన్‌. 30 చ. ఇనుదెసం జూడ నోడి తల లెత్తక నీటం దదీయబింబముం

గని వగ జక్కవ ల్మొగమొగంబులు సూచుచుం గుంది మూర్చంజెం

దినదెసం జూడలేక జలదేవత హా! యని కన్ను మోద్చెనా

వనరుహము ల్నుడింగె; సహవాసుల దుఃఖము నెయ్యు రోర్తురే! తే చ. తనువున నంధకారపు మదం బల మి న్నను భద్రదంతికి

న్మానసినం, జింద రేంగి తపనుం డను మావుతుం (గ్రుంకుమెట్టలో

య నురలవైచిన న్నాగిలి యచ్చట నెత్తురు గ్రక్కెనో! యనం

గనుగవ కోరగింపం బొడకట్టె సముజ్వుల సాంధ్య రాగముల్‌. 32

78 పారిజాతాపహరణము మ. ఒక భృంగంబు పరాళినీ మదన తంట్రోన్నాది ప్రాణేశ్వరిన్‌ మకరం దాసవ మత్త నబ్దగ్భహ సీమం బెట్టి తాం బోయి సం జకడ న్వచ్చి త దానమ న్ముకుళ మేజాడం జొర (నాక యా మికుండోనాం దిరిగెం; గొలంకు రమకున్‌ మే లెంత హీనంబొకో! 88 అంధకార వర్దనము సీ. దిన వారిరాశి మా పను మౌని గ్రోలంగ నడుగునం గనుపట్టు నస లసంగం (గ్రుంకుమె ట్టడవిం గార్మొనిన సంధ్యా వహ్షిం బొడమిన దట్టంపుం బొగ యనంగం దన మణి పడిపోవ ధరణీ తలంబున నెమకంగ వచ్చిన నింగి యనంగ నల చుక్క లనియెడి వలరాజు గెలుపువైా ల్లైలియం బూసిన మషీ లేప మనంగ త్తే వృద్ధ వారవిలాసినీ విసరమునకు నపలితంకర ణొషధం బనంగ, జార నలినముఖుల కదృశ్యాంజనం బనంగ నంధకారంబు జగమెల్ల నాక్రమించె తెశ్షీ సీ. చిలుక తేరును, నల్ల చెజకు విల్లును, గల్వ విరితూపు, నిత్తుము మరుండ! నీకు వనమూలికయు, నూత్న వంశనాళమును, బిం ఛము సమర్పింతుము శౌరి! నీకుం గప్పుం గప్పడమును, గస్తూరియును, గాటు కయు నివేదింతుము కాళి! నీకు నేరేడుపండ్డు, వినీల చామరలు, దూ ర్వలు, నొసంగుదు మిభవక్ర! నీకు

ద్వితీయాశ్వాసము 79 తే. నిట్టి లోకోపకారికి నిరులదొరకుం జంద్ర సూర్వాది దుర్చోష శాంతి వొదలి నిత్యత వహింపం జేయంగ నేర్తురేని యనుచుం ్రార్జించి రభిసారి కాబ్బముఖులు. 835 చ. మొనసిన దీపికా నికరముల్‌ గృహ కార్య గతాభిసారికా

• వనితల యూర్చు గాడ్పుల నెపంబునం గంపము నొంద నోడకుం డని తిమిరంబు తా నభయహస్త మొసంగె ననంగ వానిపైం గనుంగొనం బొల్బె నంకురిత కజ్జలవన్న వధూమ మాలికల్‌ 36 నక్షత్రవర్షనము సీ. కార్మాన్న కటికిచీంకటి మొగు ల్మొత్తంబు గురిసిన వడగండ్ల గుంపు లనంగం గవ జక్కవలు వాయం గరనాళములం జందు రుం డూందు పటికంపు టుండ లనంగ నెల్లెడ మిన్నేటి యిసుమున నచ్చర కొమ లిడ్డ వెన్నెలకుప్ప లనంగం దెలివి వెన్నెల వెండితీంగలు నిగిడించు చదలు కమ్మచ్చు బెజ్జము అనంగ తే. జగము గెల్వంగ దండెత్తు మగని మీంద లీల రతి చల్లు దీవనం (బ్రాలనంగ వేండివెలుం గెండం గగ్రాంగిన విన్ను మేన నెక్కాను చెమటబొట్లు నాం జుక్కలమరె. ౩7 చంద్రాభ్యుదయము ఉ. యామవతీ కళత్రు నుద యావసరంబునకంటెం బాండిమ శ్రీ మునుదోంచెం దూర్చుదెస, సిద్ధము; కృష్ణుండు పారిజాతమున్‌ భామినికై హరించు నని పాయని నెవ్వగ నింద్రరాజ్య ల క్ష్మీ ముఖ మండలంబున వసించిన వెల్లందనంబు కైవడిన్‌. 39

ల0 పారిజాతాపహరణము సీ. కెరలి చీంకటి(మ్రాను గెడపంగ నిక్కిన సమయ గజంబు దంతము లనంగం జదలు గేదంగి తూర్పు తుదకొమ్మ నరవిరి యై కానిపించు పూ రేకు లనంగం బొడుపు గుబ్బలి నెల పురిటింటి యిడుపునం జఅచిన గందంపుం జట్ట లనంగ మరుని ముందజ బరాబరిసేయు కంచుకి కులము చేతుల వెండిగుదె లనంగ తే. గైరవములకు వెన్నెల నీరు పరవం బూని చేర్చిన పటికంపు దోను లనంగం (గ్రమముతో శీతకర మయూఖములు గగన భాగమునం గొన్ని యల్లనం బ్రాంకుదెంచె. 39 తే. అమరు లమృ తాంబునిధిలోని యమృత రసము వెండి చేరులం బటికంపు గుండ కట్టి చేందుకౌనియెదరో! నాంగ శీతరోచి మెటుంగు మెయితోన యల్లన మిన్ను ప్రాయె. త్తం చ. అమరుల బోనపుట్టిక, సహస్రమయూఖుని జోడుకోదె, సం తమసము వేరువిత్తు, కుముదంబుల చక్కిలిగింత, పుంశ్చలీ సమితికిం జుక్కవాలు, నవ సారస లక్ష్మి తొలంగు బావ, కో కములకు గుండె తల్లడము, కైరవమిత్రుండు తోంచెం దూర్చునన్‌. 41 ఉ పొందుగం బశ్చిమాబ్ధి తట భూస్థలి నంశుమ దంశుమత్భ్ఫలా కందము వాస రాంత హలిక ప్రవరుం డిడ సాంధ్య వారిభృ తృందళముల్‌ తమో దళ యుతంబులు నై గొల పండి వ్రాలెంబూ ర్లేందుని పేరం ్రాచి నది హేతువు వెన్నెలకల్మి కల్మికిన్‌. తై

ద్వితియాశ్వాసము రి చ. సమయ విలాసి శోణమణి సంగత మౌక్తిక చారు హారమున్‌

(గ్రమమున గ్రుచ్చుచో నరుణరత్నము తా మును సాంధ్య రశ్ళి సూ

(త్రమునం బొసంగ (గ్రుచ్చి యెడతప్పునం ద్రోచి పిలుందం జేర్చు ము

త్తెముక్రియం దోంచె నయ్యమృతదీధితి లాంచన రంధ్ర సంగతిన్‌. 43 చ. దిన పరిణామ లక్ష్మికిం (బ్రతీచి తగం గయిసేయు వేడుకన్‌

వనరుహమిత్రబింబ మను వర్తుల లాక్షిక పట్టికం బయో

ధినడుమం దోంచి సాంధ్య నవదీప్తి రసంబు హరించి, పాజవై

చిన వెలిదూదియో యనంగ శీతకరుం డుదయించె నత్తథిన్‌. శశ మ. కడంకన్‌ రేచలిగట్టు పట్టిం దను వేడద్మం గూర్చ నేతెంచి పైన్‌

జదిగాం జుక్కలతూపు లేయం గినుకన్‌ జాబిల్లి ముక్కంటి తాం

బొడుపుం గెంపను వేండికంట విరుల న్వూవిల్తు మేనేర్చి చొ

ప్పడం దద్బూతి యలందెనా! నపుడు బింబం బొప్పెం బాందుద్యుతిన్‌. 45 చ. తొలుమల జూతితో నారయు తూరుపుందొయ్యలి ముత్తియంపుంగుం

డలమున మానికంబు పడినం గనుపట్టెడు లక్కగూండు నాం

జలువలథటేని యప్పాడుపుంజూాయం దొాఅంగిన కందు తోంచెరే

చెలువ కనుంగవం గమియం జెందిన కాటుక కప్పు క్రైవడిన్‌. 46 మ. అమృతం బాసవ, మంగరాగ ముదయోద్యత్మాంతి, చేలయిచి

హ్నమునుంగా శశి రేవతీరమణుం డున్మాదంబుమీఅం దమో

యమున నృంగమునొంది పాణం గర సీ రాలోడితం జేయ వ

చ్చె మరుద్వాహిని దానిందేర్చనన మించెం జంద్రికా పూరముల్‌. త్త తే. తారకాధీశు కిరణ కదంబకంబు

చివికెం బలుచని వలిపంపు జిలుంగు మంచు

గైరవశ్రీ వధూ కర (గ్రహణ వేళ

వెలికిం గ్రమ్మిన సాత్త్విక స్వేద మనంగ 48

82 పారిజాతాపహరణము చకోరముల బువ్వంపు బంతి సీ. విరహుల మై సోంకి వేడి యౌ వెన్నెలం బచ్చివెన్నెల నులివెచ్చం జేసి కలువ పుష్పొళ్లచేం గసటైన వెన్నెల వలిప వెన్నెలలోన వడిచి తేర్చి చంద్రకాంత నీట జాలైన వెన్నెల ముదురు వెన్నెల జుల్జ్టిం బదను చేసి సతుల మైపూంతం విసాళించు వెన్నైలం దనుపు వెన్నెల రసాయనము గూర్చి తే. చిగురు విలుకాని జాతర సేయం బూని కొలముసాముల నందజం గూడంబెట్టి వంతు గలయంగ బువ్వంపుబంతి విందు పెట్టి ెలమి: జకోరంపుం బేరటాండ్రు శి వలరాజు దండయాత్ర సీ, కామినీ మాన మేఘ డ్రేణి విరియంగం దొగ టెల్లుగుంపులు తొంగలింప సొంధ్యరా గావిల చంద్రికాంబులు దేఅ నిరుల మొత్తపు టస భివురంబాట యువజన రాగ పయోరాసు లుష్పాంగ వెలిదమ్మి జాజిపువ్వులు ముడుంగ మద చకోర మరాళ మండలి చెలరేంగం బజచు చేడియ లను మెటపు లడంగ తే. నభినవ శర త్సమాగమం బనంగ మించు నట్టి రాకా నిశా వేళ నలరువింట గొనయ మెక్కించి వలరాజు కినుక మీ విరహి జనములపై దండువెడలె, నపుడు. 50

ద్వితీయాశ్వాసము 83 ఉ. ఆ నరినాయతాక్షు గడియారమునం దఖిసారికా జిఘాం సొ నిరత ప్రసూనశర చాప గుణ ధ్వనులో యనంగ ఘం టా నినదంబు లయ్యెడ వినంబడియెం గుపి తాబ్దలోచనా మానసము ల్బలింపం బ్రధమ 'ప్రహ రాపగమ (ప్రశంసులై. 5్‌1 చంద్రికలు, జాదిణులు చ. వలిపము కట్టి, హారములు వైచి, పటీరము మై నలంది, జా దులు నెటిగొప్పునం దుథిమి, త్రోవనె పోయితి మేని తాంకియుం దలంచెడువారు లేరని మనంబు కలంకలు దీర్చి జారకాం తల సమయ స్ట్థలంబులకు6 దార్చిరి దూతిక లట్టివెన్నెలన్‌. 5జి వ. వెండియుం దుహినకరమండలంబునం గురియు నప్పండు వెన్నెలలు సాయంతన నటన చటుల మహానట విక టాట్టహాన భానంబుల కనుప్రాసంబులై, పూర్వ పారావార పులిన తల విహరమాత్రైారావణ కర పుష్క రోడ్డూత వాలుకా ధూళి పాళికలకుం బ్రత్యాదేశంబులై, యంధకార బలీం(ద్ర నిర్వంధన ధురంధర సమయ మధుమధన చర జాంగుష్ట నిష్టాత గగన సరి దంబు పూరంబుల కనుబింబంబుతై, చం(ద్రకాంత మణి నిర్మిత హర్య్య హిమవన్మహీధర శృంగ పతితంబు లగుచుంబెను వెల్లువలు కట్టి, యతివిషమ మానినీ మాన ్రతీరంబు లురులం (ద్రోయుచు, వియోగవేదనా భ రాక్రంద దథాంగ కంర గుహా కుహర ముఖంబుల ముంపుకొని మెజఖయుచు, నరవిరి చెందాగ మొగడలం బడి సుడియుచు6ం, దను కరువలిం గదలు విరులం దొరంగు పుష్పాడి తిప్పలం బొరలి తెట్టువ గొంచుం గనకదోలా విహార లీలాయత్త మత్తకాశినీ కపోల ధాలధళ్యంబుల పెల్లునం గడలుకొని యుప్పాంగుచుం, గటికి చీంకటితరులం దెరలం జేయుచు, సకల భునవత లాష్లావనంబు గావించి, యజాండ కరండంబు వెండిజలపోంత గావించిన తెలింగున నంగీకరించె; నప్పుడు తమ యందు నెప్పుదెప్పుడు నింతురో యనుచు నువ్విళ్లూరు చందంబునం జంద్రికా కిరణ కందళికలం గరంగు దేవెలుంగు అాచిప్పలం గప్పురంపుం గుప్పెలం గొప్పరించిన సరస మధు

డిడి పారిజాతాపహరణము రసంబులు నించి యించిన వేడ్క్మల నొండొరుల కెంజిగురాకు మోవి నంజలంజవి గొనుచుం (గ్రోలి సోలి పూంజవికలం బొంపిరివోవు కామినీ కాముకులును, వలరాచకేలి సలువునెడల నంగంబుల చక చకలు వెలివోవకుండ నిండారు లేపంబులు సేయు సొంపునం గర్పూర కస్తూరికా సంకుమద మిళిత చందన పంకంబు లొకొళ్ళ్లొ కళ్లమేనులం గలయ నలందుకొని చలువ చప్పరంబులం దీర్చిన పుప్పొడి తిన్నెల విశ్రమంచు సతీపతులును, (బ్రోడలగు నెచ్చెలులు జీరాడుసిగ్గున నీడిగిలంబడ నెట్టకేలకు6 ద్రోపు శత్రోపాడుచుందార్చి కూర్చి మరలుటయు మరుం డొనర్చంగల కోల్తలకుం దివురు తమకపు ముంగలిపౌంజులు నిగిడించు క్రొవ్వాండి తూపుల రూపున నొండొరువుల మలుపెట్టి చూచు నెలగోలు చూపుల నితరేతర థైర్యంబులు గంటివడ నొంటిం బచ్చెన యోవరుల వసియించు వధూవరులును, బేరుకొను కోరికలు దారుకొన డాయునెడం బొంగిన యంగంబులం బరస్పర బాహు పాశంబుల బిగియారం గౌంగిలించుకొని కరంగిన డెందంబుల రెంటి నొక్కటిగ హత్తించు పోలిక నత్తమిల్లి పగలు తమపాసిన యెడలం బొడము మనోజ వికారంబుల నవిరళతర కపోలంబుగాం జెవ్చికొనుచు, హంనతూలికాతల్బంబుల నల్చేత రానందంబులం బొరలు తరుణీ తరుజులును, దొలుతటి పాలయలుక యెడలం జనించిన వియోగ శిఖి నిండారు రేయెండ వేండిమి నగ్గలించినం దాలిమి తెమలం దమక తామ తమకించి కలసికొని నెచ్చెలులన్‌ బేలువెట్టి తొట్టిన వేడ్క్మలం బౌదరిండ్ల కందువలం బొదలు రమణీ రమణులును, మబ్బుకొను వయసు గుట్బెతలు నిబ్బరంబుగ నిపుడు తివుటలంబెచ్చు పెరుంగు మచ్చరంబుల నొక రొకరి మెచ్చక పచ్చ విలుతుండు విచ్చలవిడిం దన కైదువులు ముప్పది రెంటం దోడు సూపె నన బహువిధ కర ణాసన భీదంబులం బెనంగుచు చుణీ సౌధంబులం (గ్రీడించు యువతీ యువజనంబులును, గగ్రిక్కిజీసిన మక్కువల నిక్కువలం గమియం జొక్కుంజెయ్వులం (ద్రాక్కుడువడి రతిశాస్త రహస్య తత్తానుభవంబున వెలి మజచిన వలరాచ తపసుల పోలికం దెలిజాకట్టు నెలవులం బవ్వళించి యున్న నాయికా నాయకులను, నెడపదని వేడుకపనుల

ద్వితీయాశ్వాసము ౭5 నలసి జడియు నవయవంబుల పై సొలయు నెమ్మనంబులతో నాయ్యనాయ్యనం గదలు తూంగుటుయ్యెలలం గన్ను మొగిచియున్న విలాసినీ విలాసులునుం గలిగి, యన్నగరంబు శంబరాంతకు సామఘ్రాజ్యంబు ననుకరించె; నయ్యెడ నయ్యదువల్లభుండు సత్యయుందాను ననర్జమణి దీపితంబును, విమల దుకూల వితాన సందానితంబును, బ్రాలంబముక్తా గుళుచ్చ చ్చవి చ్చాదిత వలభి విలసితంబును, వివిధ విచిత్ర పటఘటిత స్ఫటిక ఛిత్తిభాగ భాసురంబును, మృదుల హంసతూలికా కల్పిత తల్బ సంఛన్న మణిమంచ కాంచితంబును, ధవళ వణిలతాదశ క్రముకఖండ మండిత మరకతమణి భాజన విభ్రాజితంబును, మృగమద మిళిత పటీర పం కాంకిత మౌక్తిక శుక్తి పరికల్పితంబును, దర వికచ లతాంత తాలవృంత కాంతంబును, గోమల బిసతంతు సంతాన నిబద్ధ కుసుమదామ రమణీయంబును, సురభి కృష్ణాగరు ధూప థూపితంబును, పరిమళ మిళిత శిశిర సలిల పూర్ణ కనక గళంతికా సమంచితంబును, మంజు గుంజ త్పారావత పతంగ ,.గళరవ భరితంబును, మాణిక్య సమున్నతాదర్శ దర్శనీయంబును నగు శయ నాగారంబున వినోదకేలిం దేలి నిద్రాముద్రితనేశ్రుందై శయనించె నయ్యవసరంబున,53

వేగుచుక్క వర్దనము

మ. నలినాప్తండు మదీయ బంధు లని తా నక్షత్ర సంఘంబులం గలంప న్వచ్చుచు నున్న వాం డనుచు 'మున్లల్ల్డంగ నాత్మీయ శి ష్యుల మందేహులం బోరొనర్చం జనుండంచుం బంప నేతెంచెనాం 'బొడమె న్వేగురుంజుక్క కాలఫణభృద్భోగోల్లస ద్రత్నమై. ర్‌క్తీ

క. వైతాళికు లప్పుడు మృదు గ్‌ తామృత వచన రచన గీలుకొన యశో దా తనయు మేల్కొలుపం బ్రా భాతిక రమణీయ రాగ ఫణితులు సెలంెన్‌. ర్‌5్‌

ప టొాలిచి యాలాల నా

88 పారిజాతాపహరణము శ్రీకృష్ణునకు వైతాళికుల మేల్కొలుపులు మ. జయ గోవింద! ముకుంద! చక్రధర! కంసద్వేషి! సాత్రాజితీ ప్రియ! నారాయణ! కౌస్తుభాభరణ! కుంభి త్రాణ పారీణ! కా లియ దర్పఘ్న! పతంగ వాహ! వనమాలీ! కృష్ణ వైకుంఠ శౌ రి! యశోదాత్మజ! భక్తవత్సల! మురారీ! గోపికా వల్లభా! 56 మ. శరధి క్రోడ నివేశ! శార్న ధర! శిష్ట ధ్యేయ! శీతాంశు భా స్మర నేత్రద్వయ! శుభ్ర పంకరుహ భాస్వ న్నాభ! శూరాన్వయా భరణా! శేష శయన! శైల ధర శోభా రమ్య సర్వాంగ! శౌ ర్య రసోదంచిత! శంఖ చక్ర ధర! శర్వాణీ సహాయ ప్రియా! 57 క. మేల్మనుము దేవ! యివెరా చిల్మలు కనుమొగిచియున్న చెలువలం దమకుం బల్ములు నేర్చంగ ముద్దులు కుల్మెడు పల్కులను మేలికొలిపెడుం గృష్టా! 58 సీ. చర మాద్రి దావాగ్ని సంస్పృష్ట సురసౌర భేయీ కరీషైక పిండ మనంగం బహు చకోరక దంశ పరిపీత చంద్రికా కౌద్ర నీరస మధుచ్చత్ర మనంగం 'బ్రత్యబ్ము ఖోచ్చల దాత్రి వర్షీయసీ పలిత పాండుర కేశ బంధ మనంగ గగన సౌధాలేపకర కాలశిల్సి ని ర్ముక్త సుధా వస్త ముష్టి యనంగ తే. హామహత జ్యోత్సికా లతా సుమ గుళుచ్చ మనంగ నతిధూసర చ్భాయ నబ్దవైరి చెలువు వోనాడి బిం బావశిష్టుం డగుచు నల్ల నల్లన వ్రాలెడు నంబుజాక్ష] ర్‌9ి

1. శవర్ద గుణిత వృత్తము న్‌

ద్వితీయాశ్వాసము 87 చ. జలరుహమిత్రుం డాత్మ రుచి సంపదం జీంకటి బందెకానికిం

గలంగుచు వీనిలోన నిడి కైకొనె నమ్మికపు లంచుం జు

క్కలదార యెండ దాడి విని గ్రక్కునం దానును గాంతి వీనిలో

పల నెలకొల్సె నాం బలుకంబాటె నిశాంత నిశాంతదీపముల్‌. 60 మ దర మీల న్న్మయనంబులైగ్సృహ బహిర్టారంబుల న్యామకుం

జరము ల్లండ మద భ్రమ (దమరికా యుంకార సంగీత వి

స్ఫురణ ల్ఫూపుచుం గర్జతాళ నినదంబు ల్మించంగా మాగధో

త్మరముం బోలుచుం జూడనొప్పె నివె హస్త న్యాసముల్మీఅంగన్‌. 61 మ. సమ 'యాఖీర కుమారు. దేపునం దమిస్రా రూప నక్తంచరిం

గమలారిస్తన మండ లాక విష సంక్రాంత (ప్రభా దుగ్ధపూ

రముతో రూపజంజేయ శోషిలుచుం దార ల్పోల నిట్టూర్పు సాం

ద్రముగా నూర్చె ననంగం బెల్లెసంగెం బ్రాతఃకాల వాతూలముల్‌ 62 క. మంచునం దోంగిన పల్లవ

సంచయము భవ ద్వియోగ సంతాప రుద

చృ్చంచల నయనాబాప్పు క

జాంచిత బింబోష్టలీల నలరె నుపేంద్రా! 83 తే. కమ్మ కస్తురి గుళికలు తమ్మిలేమ

నిదుర మంపునం బుక్కిట నించి మేలు

కాంచి వేకువ నుమిసె నాం గమల ముకుళ

కోటరంబుల నెలదేంటి కొదమ లెగసె. 64 మ. విననయ్యెం గృకవాకు కూజితము లుద్వేలంబులై సూరసూ

త నవోద్య తృర కుంచికా విఘటిత ధ్వాం తారర *క్రక్రియా

స్వనము ల్షైరవిణీ ప్రసూన పృథుక స్వాప క్రియాలో లికల్‌

ది నకృ న్మార్గ నివారణ త్వరిత మందే హోగ్ర సింహధ్వనుల్‌. 65 క యాళీకు2 శ్రేంకత్రియా నవు

86 పారిజాతాపహరణము జే. రాజు వీడెత్తి చనినం దారక భటాళి యంబ రాభోగ నిజ శిబి రాంగణమునం గాలుకొల్పిన పావక జ్వాల లనంగం బ్రాచిం గనుపట్టె నవ సాంధ్యరాగ రుచులు. 66 తే. కమలినీ జృంభికలకు దిక్కాంత లెల్ల హస్తతాళంబు లొనరించి రనంగం జెలంగె లలిత కాసార కూల కులాయ చలిత శకున పక్షజ పటపట స్వనము లధిప. 67 ప్రభాత శోభ సీ, యామినీ సమయంబు నాశా తట ప్రదే శంబుం బ్రసన్నభావంబు నొందెం (టబ్రియ చుంబి తాంగనా బింబాధరంబులు నుడురాజు నపరాగయుక్తిం దోంచె నఖిలవస్తువులుం (బ్రా గచల కూట విటంక తలములు నతిరోహితంబు లయ్యె నుత్తుంగ పుర గోపు రోపరి స్టలులు సా రసములు నాత్తసౌరభము లయ్యెం తే. దరళ గోతర్ణకంబులు సుర పథాంత రంబులును విచ్యుత ప్రగ్రహంబు లయ్యె నియమ పరతంత్ర భూదేవ చయముం గౌశి క వ్రజంబు సమాధి యోగమునం బరరా. 68 మ. కపులా ప్తోన్నమ దంశు జాలములు దిగ్భాగంబులం (గ్రమ్మినం గుము దాంత స్థిత లక్ష్మి యెండవడ సోంకుల్‌ సైంపంగా లేక ప త్రముల న్మాటుగం జేసి కప్పుకొనియెం దత్కాల సంకోచన క్రమ దంభంబున, రాజవల్లభ లసూర్యంపశ్య లౌదు ర్లదా! 69

ద్వితీయాశ్వాసము 89 చ. కొలకొల మంచు మేంతలకు గూండులు వెల్వడు పక్షి రావముల్‌ కల మృదు వాక్య వైఖరులుగా నల వేకువ పూవుంబోండి వే డృలు దళుకొత్త దోహద మిడం దొలుగుబ్బలిం గొండగోంగుపూ గొల యలరించెనాం బొడిచెం గోకన దాప్తుండు పాటల ద్యుతిన్‌. 70 దేవలోకమునకు శ్రీకృష్ణుని ప్రయాణ సన్నాహము వ. అని యివ్విధంబునం బలుకు సూత మాగధుల మధురవాక్యంబు లాకర్టించుచు మేలుకాంచి, యప్పంచశరగురుం డహర్ముఖోచిత కృత్యంబులు నిర్వర్తించి, పురోహిత వృతద్దామ్యా సహితంబుగా నాస్టాన మండపంబున కరిగి, యుగ్రసేన వసుదేవ బలభద్రాది గురుజనంబులకు నమస్కరించి, సాత్యకి సారణ ప్రభృతి సోదరుల నాదరించి, ప్రద్యుమ్న సాంబానిరుద్దాది కుమార వర్గంబు మొక్కులు గైకొని, యదు వృష్టి కుకుర భో జాంధక ('ప్రముఖులగు, బంధు సందో హంబుల సంభావించి, సింహా సనాసీనుండై తగువారి నుచి తాసనంబుల నుండ నియమించి, పేరోలగం బుండి కార్య త్వరా నముత్సాహ దోహలి తాంతరంగుండై పతంగ పుంగవుం దలంచుటయును. గ గరుత్మంతుని యాగమనము సీ, వజంబునకు నీంక వైచిన బలశాలి గఅ కచ్చ పాశన ఘాతుకుండు జనని దాస్యంబు నీంగిన కులడ్రేష్టుండు దుర్గ భామృత పశ్యతోహరుందు కమలాస్త సారథి గారాబుతమ్ముండు గశ్యప కృత పుణ్యకర్మ ఫలము సకల శకుం తౌఘ సామ్రాజ్య థారేయు6 డహి మృగయా వ్యస నాకులుండు

90 పారిజాతాపహరణము తే. మింటిపాళింబు లేర్చు ముక్కంటి తూపు గతి, నిపాతిత రోహిణ స్కంధుం, దనిల మాన సాతీత వేగసంపద్ధనుండు తార్చుందేతెంచె దానవధ్వంసి కడకు. 72 క. మిన్నుననుండి భరంబునం బన్నగ పతి తలలు చదియంబడ ధారుణిమీం ద న్నిలిచి వైనతేయుండు వెన్నుని పదములకు వినయ వినతి యొనర్చన్‌. 783 చ. మునిపతి రాకయుం, గుసుమముం దన కిచ్చినలాగు, రుక్మిణీ వనితకుం దా నొసంగుటయు, వంచనం బొంచిన బోటి సత్యకున్‌ మన మెరియంగం జెప్పుటయు, మానినికోపము, వేందుకొంటయుం దనరు ప్రతిజ్ఞయుం దెలిపెం దార్జున కెంతయు నాదరంబునన్‌. 7శ్త ఉ. సంతసమంది, జుదులు ప్రసాదము నయ్యె నటంచుం బొంగి, నా గాంతకుం “డంబుజోదర! బలాసుర వైరి మదీయ పక్షముం బంతము గొన్నవాం డశనిపాతమున న్మును; నాంటనుండియు స్వంత మనంబులోం జనదు; నాపగ నీంెద నేండు నీకృపన్‌.” 75 చ. అనుటయు, నంతవాండవె కదా! యని మిక్కిలి గారవించి, య వ్వనరుహలోచనుండు దగువారి సుహృజ్జన బంధుకోటి రాం బనిచి, నిజప్రయాణమును బట్టణరక్షయుం జెప్పి, వారిచే ననుమతి గాంచి, యొక్కె విహగాధిపుం దానును సత్యభామయున్‌. 76 సత్యా కృష్ణులు గరుడవాహనారూధులై స్వర్ణమునకుం బయనమగుట ఉ. ఆవిహ గావతంసము నిజాంసముపైం బ్రియభామతోడ నిం ద్రావరజుండు నిల్చుటయు నాతత పక్ష వహానిలంబు లం భోవహ పంక్తిం దూలముల పోలికం దూల్చంగం దద్దిశా ముఖుం దై వినువీథికి న్నెగసె నద్భుతకారి మనోజవంబునన్‌. 77

ద్వితీయాశ్వాసము 81 క. ఇరు గ్రేవలల నందక శా ర్హ రధాంగ గదాయుధములు రాల దొడంగి ఖగే శ్వర పక్ష జనిత వాతాం కుర పూర్తిని శంఖ మపుడు ఘుమఘుమ (మోసెన్‌. 78 తే. అంబుధర జాల ముక్తంబు లయిన జలక ణములు సాత్రాజితీ కైశికమునం బొలిచె గగనతల లక్షి పోరచి గాంగ నిడినల జాల నొప్పారు మౌక్తిక స్తబక మనంగ. 79 క. తళతళని మెటుంగుం దీంగలు గలుగు ఘనాఘన చయంబు గనుంగొనంగా నిం పొలయించెం బసిడి కామల నలరెడు నీలముల గొడుగు లనంగా హరికిన్‌. 80 క. కమలదళాక్షుని దేహో ద్వమ దతి సాంద్ర చృవి ప్రవాహము వొలిచెం దమతండ్రి భానుం గనుంగొన యమునానది గగనవీధి కరిగెడు ననంగన్‌. తే చ. ఖగకులనాధు పక్షముల గాడ్పు సహింపంగ లేక రజ్ఞు ప న్నగములు దేరిక్రిందికిం జన న్సరసీరుహమిత్రు రధ్యముల్‌ నాగలం దొఆంగి నిల్వ, నరుణుండు రయంబునం జక్కంగట్టుచున్‌ గగన పధంబునం దజిమెం గాల విలంబిన మందకుండంగన్‌ 82 క. నతి సేసే వైనతేయుండు గతిభేదములోన నన్నం గనుంగొని, యతందున్‌ గతిలోనన దీవించినం జతురతకు న్మెచ్చి రపుడు సత్యయు హరియున్‌. 83

92 పారిజాతాపహరణము క. మురమధనుం డివ్విధమ్మున గరుడునిపై గగన పథము గడచి యరుగుచుం దరళాయతాక్షి కిట్లను సరస సిత వచన రచన చాతురి మెజయన్‌! వ! శ్రీకృష్ణుండు సత్యభామకు మేరువు సోయగమును జూపుట చ. కువలయపత్రనేత్ర! కనుగొంటివె! కన్నులపందువయ్యె రెం డవ వినతా తనూభవుని యందమునం గమనీయ కాంచన చృవి కవచీ కృతంబు కులిశ క్షత పక్షము నైన రత్నసా నువు నిజ యామికీ కృత వినోద పరాయణ చంద్ర భానువున్‌. సీ. జీర్ణ పర్డ ద్రు సంకీ ర్థాహి మణివిభా మాయా కిసల వంచ్యమాన పికము శశికాంత రుచి మృషా సలిల సంస్పాలన శ్లథ విషా జోద్విగ్న సైరిభంబు గోమేధిక ప్రభాంకూర మిధ్యా మధు ద్రవ లిలిక్షా మిళ దృల్లుకంబు నీల గండప్రస్త రాళీక గజ భేద శీర్య న్న క్షుబ్ద సింహకులము తే గారు దాళ్ళ చృవి చృటా కపట యవన పూలికా చర్వణ వ్యగ్ర బాలమృగ వి లంఘ్యమా నాబ్దరాగ శిలా వితాన కూట దావాగ్ని యా మరు త్ముధర మబల! 86 ఉ. వంచనం బొంచి చేరువకు వచ్చిన చంద్రుని జింక నేసి హ ర్నించియుం, ద త్సుధారస నిషేచనచే నది చావ కున్మి వీ క్షించియు, నేటు దప్పె నని చేవిలు నమ్ములుం బాజవైచి ల జ్జించి చరించుచుందుదురు చెంచిత లగ్గిరి సాను భూములన్‌. 87

ద్వితియాళశ్వాసము 93

వ. వెండియు నప్పసిండి కొండ గండ శిలా మండలంబున నుద్దండ వేదండంబు లొండొండ గండతలంబు లొరసికొన నిండిన మదజలాంజన మషిం గొని వనదేవ తోపభుక్త ముక్త తాటంక తాళీ దళంబులం బ్రియ సందేశంబులు లిఖియించు గంధర్వ సౌగంధిక గంధులవలన, నత్యంత నిర్మల న్ఫటి కాధిత్యకలం గానవచ్చు పాతాళ వాతాశి విలాసినీ ప్రతిబింబంబునం గని మును తమ కటచిన యురగంబులం బాట విడిచి వానిం దమ చంచు పుటంబులం బొడిచియు గరు దంచలంబుల నడిచియు6 బదంబులం దాం చియు నేచిన కోపంబున విఫల ప్రయత్నంబు లగు బాల శిఖావళంబులం గని తమ వరులకుం జూపి పరిహసించు గరుడ తరుణీ నివహంబుల వలన. సెలయేటి చిలుప చిలుపని నీరు పగలు గగనమజణి ధగధగని కిరణముల మిగుల సెగ లెగయు రవికాంత శిలా తలంబులం దెకతెక నుదుకెత్తి జాలువాజం గరంగిన కజ్జజవ్వాది కొలంకులం ఐడి కైలంకులం దేలి తెట్టువలు గట్టి చపల కపి కుల చలిత తట తరు పతిత కుసుమ విసర పరిమళ పరంప రావాసితం బై ఘుమఘుమం బిసాళింప నలందుకొని రతిశ్రమంబు లపనయించు యక్ష పక్ష్మలాక్షుల వలనం, గేసరి కిశోర నఖముఖ విదారిత కుంభంబైన వనగజంబును, వనగజ దంతఘాత యాతనా భ్రాంత వరాహంబును, వరాహ దం్ర్రాటంక ఖండిత కీచక నిచయంబును, గీచకశిఖా జర్జరిత పర్ణన్యంబును, బర్జ న్యోదర పరిచ్యుత శంఖ శుక్తి సంఘంబును, నొక్క యెడనపడం దత్త దుత్చన్నంబులగు మౌక్తికంబుల వేలు వే నేటి పేరులు గ్రుచ్చు సాధ్య మిధ్యామధ్యల వలనను, నభిరామం బై మతజియు నొక్కొక్కవోట సురపతి తలుచు మెటుంగు లడరు కజకు భిదురముం గొని తటిమి యెటకలు విజటుగ నథికినయెడల సెలలకు నిడిన జలగల పొలుపునం జటుల నెరగొని పొరలు జర దజగర నికరంబులును, ఖచర గణ గోష్టీ స్థానంబులం బఐచిన రత్నకంబళంబుల విధంబున విశాల శిలా తలంబుల నిద్రించు శార్జూలంబులును, మృగాంక చందంబున నందంద

94 పారిజాతాపహరణము

తిరుగు బొన్లిమోరల భల్త్లూకంబులును గలిగి;

సుధర్మా ప్రదేశంబునుంబోలె శక్రపుర మహిళా లికుచ కుచ చందన సుగం

ధాగురు వాత పోత మేదురంబును, జలనిధియునుంబోలె నీల పనస కీలిత

తుంగ సేతు సహితంబును, పల్లకియునుం బోలె లలిత ప్రవాళ కకుభంబును,

భారతంబునుం బోలె శతపర్వ చమత్మృతంబును, సమరతలంబునుం బోలెం

గలితానేక పాటనంబును, శబ్దశాస్త్రంబునుం బోలె ధాతు గణ విద్యోతితంబును,

సంగితంబునుంబోలె నిషాద భరితంబు నయి,

గావ నిబద్ధ ఘనౌఘం బయ్యును నగ్రావ నిబద్ధ ఘనౌఘంబై, గవయ స్థానం

బయ్యును నగ వయ స్టానంబై, వైణ వారావాసితం బయ్యు నవైణ వారా

వాసితంబై, మెటియు నిది మజియును! 88 ఉ. కిన్నరకంరి! చూచితివె! కిన్నరులం గలధౌత భూధరా

భ్యున్నత శృంగ జాొగముల నుత్చలగంధులుం దాముం గల్బ కో

తన్న మధు (ప్రసంగతులం బాడెద రింద్రునిమీంది గీతముల్‌

కిన్నర లొయ్యనొయ్యం బలికించుచుం చారతర స్వనంబులన్‌. 89 ఉ. ఆయత భూర్జపత్రముల నామర ధేను దధి ప్రయుక్త పా

థేయము లారగించి వడ దేజంగ శీతల కల్ప్చక (ద్రుమ

చ్చాయల నిల్చి నిచ్చి సరసంబులు పల్ముచు వెండికొండకుం

బాయకకూడి యేంగెదరు భామిని! చూడుము సిద్ధపాంథులన్‌. 90 శా. ఏణీ శాబ విలోల నేత్ర! కనుంగొంటే! వీరు విద్యాధరుల్‌

మాణి క్యోజ్జ్వల రత్న కుండలులు సంబద్దాసిధేనుల్‌ రణ

ద్వీణాపాణులు చంద్రి కామల శిరోవేష్టుల్‌ త్రిపుం డ్రాంకితుల్‌

నాణీయ స్తర తార హారులు శివ ధ్యానైక నిష్టా పరుల్‌. 91 మ. కనుంగొంటే! సక లేందు బింబ ముఖి! యీ గంధర్వులం బంకజా

సన గేహి న్యుపదిష్ట గీత రచనా సర్వంకష ప్రజ్ఞులం

గన దుత్తుంగ విమాన చారులం దురంగ గ్రీవుల న్నిర్దరీ

జనతా నృత్త సహాయ లాలసుల యక్ష గ్రామ వాస్తవ్యులన్‌. 92

ద్వితీయాశ్వాసము (2. సీ, యక్షులు వీర లోయతివ! మేళము గూడి పాడుచుండుదురు దిక్సాల సభల గుహ్యకు ల్వీర లోకొమ్మ! హాస్య రసాధి నాయకుల్‌ భృంగీశ నర్మసఖులు గరుడులు వీర లోతరుణి! విష్వక్సేన *పరిచితుల్నాగారి పరమ హితులు చారణు ల్వీర లోసతి! విచిత్ర కథేతి హాసజ్జు లఖిల లో కాధ్వనీను తే. లమరపతిం గొల్వ జనువార లతని కెపుడు నుబుసు వుత్తురు వివి ధోపయోగ్య కళల మనలం జూచెద రాశ్చర్య మగ్ను లగుచు వీరిం గనుంగొంటె! గంభీరవేది గమన! 98 లయగ్రాహి : అంగన! కనుంగొను మనంగహర మౌళి తట రంగనటి జహ్ను మునిపుంగవ విశాలో త్పంగ శిశువుం గపిలు నింగలపుం జూపుసెక లం గలయు నా సగరు వంగడము మోక్షో త్తుంగ మణిసౌధమునకుం గడవుం దాంప గగ నాంగణ మహీతల భుజంగ నిలయంబున్‌ జంగగొను నేర్చరిం బతంగజ యనుంగు: జెలి యం గనఖలాచల యుగంగ సురగంగన్‌. రి మ. అవె దివ్యర్ని నికేతనంబు, అనసూ యారుంధతీ కర్ణపూ ర వివృ ద్ధార్భక కృష్ణసార గతి సంరంభంబు, లీంద్ర ద్రుమో దృవ నానావిధ వల్మ లాంచిత బహి రార ప్రదేశంబు, లా హవనీ యాది హుతాళ ధూమ పటల శ్యామీభవ త్రాంతముల్‌ రర 1 పరిచరులనారద

96 పొరిజాతాపహరణము ఉ. అచ్చర పువ్వుంబోండ్లు రససామృత ధారయుం గల్పవాటియున్‌

లచ్చియు6 జందమామయు: దలంపుల మానికముం దలంపం బై

పెచ్చులు దీనికి న్నెమరువెట్టుచు నందిని యట్టు నాకుచుం

బచ్చికం *బండి యున్నయది భామిని! వేలుపు టావుంజూచితే. 96

ఇంద్రపురీ వైభవము

చ. కనక మహీధ రేంద్రు నలిక స్థిత పర్వతరాజు పట్ట ఐం

ధనమును బోని కోటయు, ఘనంబగు తన్మకుటంబు కైవడిం

దనరెడు వైజయంతమును, దవ్వలం గానంగవచ్చెం జూచితే

యనిమిష రాజధాని యిది హాేయనమాత్ర కురంగ లోచనా! ర? ఉ. శ్రీలం జెలంగు నీ సురపురీకమనీయ మహానుభావతం

బోలంగ లేక యోటములంబొంది భజింపంగ వచ్చినట్టు లు

త్తాల దుకూలకల్పిత పతాకలతోం గడు నొప్పు నన్య ది

క్పాలపురంబులో యనంగం బార్వ్యములం దివిషద్వి మానముల్‌ 98 చ. మరలక జన్యభూమి నణుమాత్రభయంబును లేనివీరు, ల

ధ్వరము లనేకము ల్విధియుతంబుగం జేసిన భూసురేంద్రు, లు

ద్ధుర భవపాశ బంధములం ద్రుంచిన యోగి కులావతంసు, లీ

సురపుర కామినీ వదన చుంబన మాత్ర కృతార్థ మానసుల్‌. 99 శా. సారంగాక్షుల చూపుచోజగములన్‌ జన్గొాండల న్మోహదు

ర్వా రావర్తముల న్మునింగి దరిం జేరన్రాక యుప్పొంగు సం

సా రాంభోనిధి సత్మియా తరణి నిశ్ళంక న్సము త్తీర్చుందై

చేరు న్సజ్జన నావికుండు మదిరాక్షీ! యీపుర ద్వీపమున్‌. 100 క. అని నాకపుర మహత్త్వము

వనితకుం దెలుపుచును హర్షవశ మానసుండై జ దెండి

ద్వితీయాశ్వాసము 97

దనుజకులవైరిచని యొ

య్యనం గాంచన మేదినీ ధరాగ్ర క్షోణిన్‌. 101 చ. పతగవిభుండు మింటిపయి భంజలికా మురళీ సుడాల వ

బ్లీతములందా నెదుర్చడిన కేచరవర్గము లోసరించి య

దృుతముగ మొక్క లేనగవుతోం గనుంగొంచు వదాన్య నైచికీ

శిత ఖుర టంక చంద్రకిత సిద్ధసరిత్తట మార్గసీమలన్‌. 102 క. సరస బిస విసషరముహురా

హర ణోద్ధుర హంస సంస దారవ దీర్డీ

కరణ చణ గంధవహములు

శరీరముల సేద దేర్చం జనుదెంచె రహిన్‌. 103

ఆశ్వాసాంతము

శా. సమ్మర్ద క్షమ! ధీనిబంధన విధా సంక్రంద నాచార్య! శూ

రమ్మ న్యాచల వజపాత! జగతీ రక్షాంబుజాక్షా! శర

ధ్యమ్మార్గస్ట దశాస్య రాజ్యసమ సహ్యాప్రోద్భవా తీరభా

గుమ్మత్తూరి శివంసముద్రపుర వప్రోన్నూల నాడంబరా! 104 క. తిరుమల దేవీవల్లభ!

కరుణామయ హృదయ! రాజకంరీరవ! యీ

శ్వర నరస భూపురందర

వరనందన; బాసదప్పవర గండాంకా! 105 (్రగ్విణి

నాగమాం బాధిభూ నారసింహాత్మజా!

భోగలీలా పరాభూత సంక్రందనా!

త్యాగ విద్యా నిషద్యాయిత ప్రాభవా!

సాగరాంత క్షమా సంప దేకాస్పదా! 106

98 పారిజాతాపహరణము గద్యము ఇది శ్రీమదుమామహేశ్వర వర ప్రసాద-లబ్ధ సార సారస్వతాభినంది నంది సింగయా మాత్యపుత్ర కౌశిక గోత్ర పవిత్ర సుజన విధేయ తిమ్మయ నామధేయ ్రణీతంబైన పారిజాతాపహరణంబను మహాఫ్రబంధంబునందు ద్వితీయాశ్వాసము

తృతీయాశ్వాసము న! శ్రీ ఖ్‌ పారిజాతాపహరణము తృతీయాశ్వాసము

(ఇంద్రాది దేవతలు శ్రీకృష్ణునకు మొక్కి యాహ్వానించుట - అప్సరసలు హర్య్యములెక్కి శ్రీకృష్ణుని దర్శించుట - దేవమాత యదితిని శ్రీకృష్ణుండు దర్శించుట - అదితి హరి యవతారములను స్తుతించుట - శ్రీకృష్ణావతార విభూతి

• శ్రీకృష్ణుడు వైజయంతమున విడియుట - వైజయంత రామణీయకము - నందనోద్యాన సౌందర్యము - మధుప విలాసము - వసంత వైభవము) క. శ్రీమహితగేహ! యుత్కల

భూమీధవ గర్వ హరణ భుజసార! సుధా

ధామ కుల జలధి కౌస్తుభ!

రామా పాంచాల! కృష్ణరాయ నృపాలా! క్ష తే. అవధరింపుము జనమేజయ క్షితీశ

వరున కిట్లను నమ్మానివల్లభుండు

గగనగంగా ప్రతీరోపకంఠభూమి

నల్లనల్లన నేతెంచు నవసరమున. 2 ఉ. అంతకుమున్న నారదమహామునిచే మఘవుందడు కంసదై

త్యాంతకు రాక దా నెటింగి యభ్రము వల్లభు నెక్కి సంభ్రమా

(క్రాంత మనస్ముందై యొదురుగాం జనుదెంచె జయంతుండుం దిశా

కాంతులు మేనకాది గణికా నివహంబులు వెంటం గొల్వంగన్‌. త్రి

100 పారిజాతాపహరణము ఇంద్రాది దేవతలు శ్రీకృష్ణునకు మొక్కి యాహ్వానించుట చ. అమరవిభుండు దూరమున నంబుజనాభుని గాంచి సంభ్రమో ద్దమమునం జేతియంకుశముఖంబునం గుంభము లూంది కుంచితా గ్రిమ చరణంబున న్మదకరిన్‌, డిగి, యంసవిలంబి కల్పచే లము నడుమ న్చిగించుచు, నిలా నిహి తాత్మ శిరః కిరీటుం దై. శ్రీ చ. జడిగొని సమ్మ దాశ్రుకణ జాలము లొల్కంగ, రోమహర్నముల్‌ బడిబడి మేనం బాదుకొన, భక్తి నివేశ తరంగి తాత్ముం డై యడుగులమీంద ్రాలె దివిజాగ్రణి తత్కుశలంబె నెమ్మితో నడిగెడురీతి మౌళి కుసుమాగత షట్పదపంక్షి మైోయంగన్‌. ర్‌ ఉ. ఆదను జాపహర్తయు భుజార్గళము ల్వెసం జాంచి యంచితా మోద వికాసవ నయన ముగ్ధ సరోరుహపంక్తిం బూజ ల త్యాదరలీలం జేయు నమరాధిపుం గౌంగిటజేర్చె నూతనాం భోదము సానుమ చ్చిఖరము (న్రభసంబునం గప్పు కైవడిన్‌ 6 మ. అనలుం డంజలిసేసె, నంతకుండు సాష్టాంగంబు గావించె, మొ క్క నిశాచారి, ప్రచేతసుండు దెలచెం, గేల్మోడ్చె సారంగవా హనుం దర్ధేశుందు వందనం బిడియె, నీహారాంశు కోటీరుండున్‌ వినతుండయ్యె, యదుప్రవీరునకు నుద్వేల ప్రమోదంబునన్‌. 7 శా. వారిం జూచి రథాంగపాణి సరస వ్యాహార లీలన్‌ దర స్మే రాపాంగ విలోకన క్రియల సంప్రీతాత్ములం జేసి గో త్రారీ! రమ్ము గజమ్ము నెక్కుమని నాగారాతిపై నెక్కె. దా రా రంభాకర చామ రానిలము మార్గశ్రాంతిం దూలింపగన్‌. 8 క. తక్కిన దిశాధినాధులు నెక్కిరి నిజవాహనముల, నెసంగె హుడుక్కా ధక్కా పటహ ధ్వానము లక్కజముగం బొంగి నింగి యజచిన భంగిన్‌. చి

తృతీయాశ్వాసము 101 ఉ. ఆయెడ సిద్ధ కింపురుష యక్ష వసు ప్రము ఖామరావళిం బాయం దొలంగు మంచు శతమన్యుండు సందడివో బరాబరుల్‌ పసేయంగ నల్లనల్ల నతసీకుసు మాసిత దేహుం డేంగె వై హాయసవీధి నారదముఖామర సంయమి కీర్తనీయుందై. 10 అప్సరసలు హర్యము లెక్కి శ్రీకృష్ణుని దర్శించుట ఉ. అప్పుడు శౌరింజూచు ప్రమదాతిశయంబు హృదంతరంబులం జిప్పిల సంభ్రమించి కయిసేయు తెజం గయధాతథంబు గాం గుప్పనంగూరి యొండొరులం గూడంగ నీక కడంగి వేలుపుం గప్పురగందు లెక్కిరి ధగద్ధగి తోన్నత హర్య రేఖలన్‌. క్ష చ. అలందిన చందనంబు వృథ యౌంజెమరింపంగ, సమ్మదా(శ్రులన్‌ దొలంచినయట్లు వోయెడు6 గనుంగవ కాటుక, పేటు లెత్తుం జె క్కుల మకరీవిలాసము గగుర్పాడువ, న్షదైిం జూచువేళనో చెలి! కయిసేయకమ్మ! యని చేడియ యొక్కతె పిల్చి నెచ్చెలిన్‌. 12 చ. వనిత యొకర్తు మున్గాని గవాక్ష తలంబున నింతులుండుటం గనుంగొనం జోటు లేమి నొక కార్యము పేరిట బొలనోర్హు వం చనం దొలంగంగం బిల్చి రభసంబునం దత్సతిజూలకంబు చే కాని హరియీచెం గేకిసలు గొట్టుచు బోటులు దాని నవ్వంగన్‌. కం ఉ. కాళియఖేదిం జూచు తమకంబున మజ్జన మాడియాడి నీ లాలక యోర్తు గంధ సలిలార్ష కచంబులు చన్నుదోయిపై వ్రాలిచి సందిటం బొదివి రాజపథంబున కేంగుదెంచె గో పాలకమూర్తిం గాన శిఖిబర్హము కానుక దెచ్చెనో! యనన్‌. కేశ ఉ. ఉన్నతసౌధ మెక్కి యనృతోదరి యొక్కతె పద్మనాభుం జూ డ న్నిజదేహవల్లికం గడల్మొను సాత్తికలీలం జూచు నా సన్న సఖీజనంబు గని సౌధశిఖా గమనశ్రమంబునం గన్నియలార! మేన్ఫడలెం గంటిరె! నాకని బొంకె నేర్పునన్‌. 15

102 పారిజాతాపహరణము ఉ. వేదుక నీకె కాని మటఠి వేటొకయింతికినైన లేదె? త్రో

పాడెద వేలె? మచ్చర మొకప్పుడు మానక పోయి తీవు, పెన్‌

బ్రోడవు గాన నిన్న కనుంబో! యతం డెవ్వరిం జూడం డంచు నో

నాడె సపత్ని నొక్కతె మురారిం గనుంగొనువేళ నీసునన్‌. 16 చ. అలికులవేణి యొక్కతె మురారిం గనుంగొని మ్రానుపాటు మై

నెలకొని యున్నచో సడలునీవిక లేంజేమ రంటి నిల్ప్చె నం

జలి పరిపూర్ణ లాజలను సాధ్వస కంపము దాన చల్లె న

చ్చెలువకు సాొత్తి కోదయము చేసిన మేలింకనేమి చెప్పుదున్‌ [17 క. మదవతి యొకతె పరాకునం

బదాంగదము కంకణముగం బాణిం దొడిగె న

య్యదువల్లభుం గనుగొనుచోం

దుది నదియును మేను వొంగి తుత్తుము రయ్యెన్‌. 18 చ. దనుజవిరోధి మీంద నొకతన్వి కరంబున లాజు లెత్తి చ

ల్లిన నెటివేజి యీసున బలె న్విరీపూవులం జల్లెం జల్లే లో

చనములు సమ్మదాథ్రువులం, జల్లె లలాటము ఘర్శబిందువుల్‌

చనుంగవ చల్లె సంభ్రమ వశ త్రుటి తామల మౌక్తి కాదులన్‌. 19 చ. జలరుహనేక్రు గాంచి సరసత్వము మీజంగ నొక్క వేలుపుం

జిలుకలకొల్కి రావిలుకచేం బిలిపించిన, సత్యభామ కా

కలికితెలింగు శౌరి కడకన్నులసన్నలం జూపె గోప కం

దళ కలుషాయి తాక్షి వలనంబుల నాసతి ద న్న దల్బంగన్‌ 20 క. అనిమిషపుర జాలకములు

వనితా జనితా మయములు, వనితల హృదయం

బనురాగ రసమయం, బ

య్యనురాగము శౌధిమయము నయ్యెడ నయ్యెన్‌. వే

తృతీయాశ్వాసము 103 చ. కనుంగొన వేడ్మలం జొడము కాయ్వుల నచ్చర లీసడించుటల్‌ వినుచు దరస్మితం బొలయ నెన్నుండు రాజపథంబుదాంటి య య్యనిమిషనాధు గేహ బహిరంగణ భూస్టలి డిగ్గ వైనతే యుని మణిచిత్ర వేత్రకర హుంకృతి దిక్కులు పిక్కటిల్లంగన్‌. లం క. ఆదరమున శతమన్యుండు కైదంద యొసంగ *యామకరి దాన ర్సుర్‌ మేదుర కక్ష్యాత్రితయము నా దనుజవిరోధి గడచి యటం జని యెదుటన్‌. 29 దేవమాత యదితిని శ్రీకృష్ణుండు దర్శించుట సీ. తొడలపైం జాంచిన యడుగుంగెందామర లొయ్యనం బౌలోమి యొత్తుచుండం బార్వభాగంబునం బంకేరుహాసను _ కామినీరత్నంబు కతలు సెప్పం బనిం బూని యంతంత వినయావనత వృత్తి సప్తర్షి కాంతలు సంచరింప వీజన చామర వీటీకరం డాది కములు దికృతిసతీ గణము దాల్ప తే. విమల చింతామణీమయ వేదిమీందం గల్చ్బక లతాంత కల్పిత తల్పసీమ నధివసించిన నిఖిల లోకైకవంద్య నమర మౌక్తిక శుక్తి నయ్యదితిం గనియె. బళ్ల మ. కని సత్యారమణీ యుతంబుగ నమస్మ్కారంబు గావించి భౌ మ నిశా టాహృత కుండలద్వయము నాత్మ స్వర్ణచేలాగ్ర బం ధనము న్వీడ్చి యొసంగ నందుకొని మోదంబంది యా నందనం దను దీవించుచుం జెంగట న్నిలిపెం జింతారత్న పీరంబునన్‌. 25 న య.

104 పారిజాతాపహరణము అదితి హరి యవతారములను స్తుతించుట క. మే నిమిరి శిరసు మూర్శొని దానవపరిపంథి! యెంత ధన్యనొ! నియత ధ్యానపరు లయిన మునులుం గానని నినుం గంటి మంటి గతకల్నష నై. 26 ఉ. సర్గమొనర్ల్హు బ్రహ్మయన, సత్కృపం బెంతు జనార్దనుండు నా భర్గుండనంగం గ్రమ్మజంగం బారణ సేయుదు విజ్జగయు, నై సర్గికలీల నొక్క్మమథి సౌఖ్యము నొందుదు, కేవలంబు దో రర్గళ భూషణీకృత రధాంగ! నినుం గొనియాడ నేర్తునే! 27 ఉ. వాలముతాంకున న్లిరులు వజ్రనిపాతము సంస్క్మరింపం, బె న్వాలుగవై మహార్ణవమునం దొలుంబల్ముల దొంగరక్క్మసున్‌ వాలిక వంక వాండిగటతి వచ్చి వెస న్నిగమాలిం దమ్మిపూ చూలికిం దెచ్చియీవె! త్రిదశుల్టొనియాడ మురాసురాంతకా! 28 చ. సురనికరంబు రక్కసులుం జుట్టము లై యమృతాభిలాష మం దరగిరిం జిల్వరాచ తరిక్రాట బిగించి పయఃపయోధి ని రృరగతిం ద్రచ్చుచో నడుగువట్టిన తద్దిరి నెత్తవే ధులీ పరివృధమూర్తివై! కపట పద్మముఖీత్వ విమోహి తాసురా! 29 కు విలయోల్పణ జలనిధి ప ల్వలమున నిల మునుంగ నేకలమవై దంహ్రైం చలమునం దాల్చవె! నీ వా బలిసద్మము దూథటి, భుజగ పర్యంక శయా! 80 చ. పెకలి యజాండ కర్చరము బీంటలు వాజంగ మేనువెంచి యా మకరనికేత నోదర నిమగ్న మహీ మహిళాలలామంగే తక ముకుళాగ్ర సంగత మదభ్రమరీ సమరీతి గాంగం గా మ్ముకొనం దగిల్చి యెత్తం గిటిమూర్తిని దాల్చితిగా జనార్దనా! తై

తృతీయాశ్వాసము 105 చ. సటలిట మానురోరి! హరి సర్వమయుం డటె యంచుం బట్టితోం

జిటచిట లాడి యిందు గనంజేయుము నీవని దైత్యుం డాడినం

బటపట అాతికంబ మిరువాయలుగా నరస్తింహమూర్తివై

కుటిల నఖాగ్ర కుంచికల గ్రువ్వవె! వానియురఃకవాటమున్‌. 82 మ. నను నాకశ్యపకామినీ మణులలోన న్ధన్యంగాం జేయ మ

త్తనయ వ్యాజము దాల్చి వామనుని చందాన న్చలి న్మట్టవే!

ఘనమా ర్గోన్నమి తాం[ఘ్రిపద్మమునకు గంజాప్తం డంశువ్రజం

బను కింజల్మపరంపర ల్మెజయ నుద్య తృర్ణికం బోలంగన్‌. తతి మ. ఘన దోర్దండ నట త్మురారమున వీంక న్రాజహంసాలిం దు

త్తునియ ల్సేసియుం గౌంచరంధ్రమునం దోడ్లో రాజహంసాలి మే

దినికిం దెచ్చితి, కార్తవీర్య భుజపంక్తిం జక్కు గావించి తం

బునిధిం గ్రాత్తగ నాశ్రమంబునకు నిమ్ముంగొంటివీ వమ్మునన్‌ తశ మ. అరవిందాననం గోలుపోయిన యవజ్ఞావాప్తిచే వీరవా

నర సైన్య ప్రకరంబు నేలి జలధి నృంధించి లంకాపురీ

శ్వర కంరాటవి నేర్చి, రౌష్యగిరి లజ్ఞాపంకముం గీర్తిని

ర్హర పూరంబులచేం దొలంచితిగదా! రామాభిధానంబునన్‌. 83ర5్‌ చ. అలుకం బ్రలంఐదానవుని ప్రాణము గొంటి, కళిందనందనా

సలిలభర (ప్రవాహ రభసంబు మరల్చితి, పట్టిం బ్రోవ నాం

గలిమొన హస్తినాపురి పెకల్చితి కౌరవవీరు లెల్ల జె

గ్లిల నల రేవతీరమణికిం బతి వై యదువంశమౌక్తికా! 86 మ. త్రిపుర ప్రీలం బతివ్రతామణుల సారెం బుంశ్చలీ వర్తనం

బుపదేశం బొనరించి బేల్పఠిచి వధ్యుల్లాని తద్భర్తలన్‌

ద్విపచర్మాంబరు చూపు టింగలమునన్‌ వే త్రోచి పాటింపవే!

కపట శ్రీజినరూపమున్‌ భువనరక్షా జాగరూకేక్షణా! 37

క హెరిజాతాపహరణము శ్రీ కృష్ణావతార విభూతి గణసమక దండకము ;

యదుతిలక! జగత్తయీ నిర్మితి ప్రక్రియా కర్మకేందింది రోద్భాసి నాభీసరః.. పద్మ పద్మాసతీ పాదపీఠాకృతి ప్రస్ఫురత్యౌస్తు భాంకూరి తాళీకబాలాతప ద్యోత! పద్యోతి తద్యోత రంగి ణ్యుదక్షాళి తైణాంక భృ త్పాంసుల క్లిష్ట వేల్ల జ్ఞటాజాల! జాలంధ రోడ్యాణ మూలాఖ్య బంధత్రయీ బంధ సంధుక్షితస్పర్భన స్పర్శ నిర్ణంథిత గ్రంథిష ట్కాంతరోన్నిద్ర కద్రూసుత శ్రీముఖజ్వాలవల్లి పరిస్రంసమా ణేందు నివ్యంద సర్వాంగ నివృంద యోగీంద్ర వృద్వే దికావాన! యీవాసవాదుల్సరోజాసనున్‌ మున్నుగాం జేసి 'సర్వంసవా భీరు భారంబుం బోంద్రోయవే యంచుం బ్రార్జించిన న్టేవకీదేవి గర్భంబునం దుద్భవం బంది బఐహుద్వయ ద్వంద్వము న్నందక స్యందనాం గాబ్ద్బ కౌమౌదకీ శారం ముఖ్యాయుధ వ్రాతముం బీతకౌశేయము న్వత్స భాగంబున న్మించు శ్రీపీత్సముం జూపినం దల్లి భీతిల్లుచుం గావు కావంగదే!' యన్న నీవంతలోం గావు కావంచు. నేడ్పు ల్దలిర్బం గసుంగందవై తండ్రియత్నంబున న్నంద గోష్టంబునం దున్నచో వ్రేతయై చేంతి పాల్లోల్చ్బ నేతెంచు నా పూతనా భూత నారీ కుచం బ(గ్రహస్తంబునం బట్టి తత్రాణ నిర్యాణ శంఖంబు పూరించు చందంబునం (గ్రుక్కలన్నొక్కి మక్కించియు, నృంది రాకాసిం గీలూడంగాం దన్నియు, న్వెన్న వేమాజు గొల్లాడంగా గొల్ల యిల్లాండ్రు నందారవిందాస్యతో అట్టుగావించిన న్నిక్కపుం బట్టివే! యంచు నిన్ఫట్టిచ ట్రోలితోం గట్టిన న్హిట్టవై కిట్టి పెన్చుద్ది మద్దు ల్వడంద్రోచియు న్ఫైశవంబు న్విడంబింపవే! లేంగలు న్గోప_బ్బందంబు బృందావ నారణ్యవాటి న్వసింపం జలత్మాక పక్షంబుతో బర్హిబర్జానతంసంబుతో మంజుగుంజాఫలోద్దామదామంబుతోం దానమాన క్రియాశంసి వంశంబుతో నేపుదీపించు నీఫ్రోపు వ్రేపాపలం (గ్రేపుల న్వైపరీత్యంబుగాం బాపి యాపద్మజుం డొక్కచో డాంచిన న్వానిరూపంబు లీవై పునస్సుష్టి నాప్రష్టగర్వంబు ఖర్వంబుగాం జేయవే! తోయ వేగోచ్చల ద్వోచికా మర్దక ధ్వాన మాగుబ్బుగా నుబ్బునం గేళిం గాళిందిలోం గాళియాహి స్ఫటా రంగమధ్యంబునం దాండవం బాడవే? తోడి గోపాలక ్రేణికి న్నీకు జన్నంబుల న్మీందుగా నున్న యన్నంబుల న్వంచి

తృతీయాశ్వాసము 107 తాత్మేశలై పంచలం జల్టు లందీ ముని స్రీలకు న్లీలం గైవల్యముం గొల్ల యీవే! పెనుంజిల్వయై. బల్విడిం జంగిలి (న్మింగు దైతేయు వాతన్వ' డింజొచ్చి మై వెంచి తత్మాయము (నైండువాయ ల్వడం జించి గోపంక్తిం బోషింపవే! గుంపులై యింపులం గూడి యాఖీరు లా దేవతానేతకు న్హాతర ల్సేయ వారించి తత్పూజన ల్నీవు గైకొన్న మేకాన్న పేరల్మతోం బుష్కలావర్త కాబ్బంబులం బంపంగా నంపజాలంబుగాం గొండలుర్లంగ వర్షించినం, గాందిశీకత్వముం బొందు నామందలం బ్రోవ గోవర్ధనం బెత్తవే! మత్తవేదండ ముద్వత్తి నెత్తమ్మిపూ వెత్తురీతి న్నిలింపాని శారిష్ట దారిష్ట మాయా బలీ వర్దముం బట్టి మర్దించి తంచు న్వడిన్‌ శూకలాశ్వాకృతిం డాసినం గేశి జీవానిలంబు ల్భుజా దందశూకంబునం గోలి నీ యౌవ నోద్యద్భుజాగర్వముం జూవవే! - శరదభినవసాంద్ర, చంద్రప్రభాధౌత భాస్వతృళింధాత్మజాసైక తోత్సంగవీధిం ద్రిభం గ్యాకృతి న్నిబ్చి యాకుంచిత భ్రూవిలాసంబుతో మోము వామాంసముం జేరంగా శోణ దంతచ్చదాంతంబున న్వేణునాళంబు సంధించి రంధ్రాంతర న్యస్త హస్తా గుళీపల్లవా[గ్రంబు లల్లాడ మైోయించిన న్ముక్త రోమంధ నిష్పంద గోబ్బందము న్వ్యక్త గోవర్ధన (గ్రావ నిష్యందము న్మందమం దాంశుమన్నందనావేగముం గందళన్నీర సారణ్య జీర్ణాగముంగాం గదంబించు తత్పంచ మారావము న్వించు నయ్యించువిల్మానికిం జిక్కి రాధాది గోపావరో ధాంగన ల్డాసిన న్రాస సంక్రీడ మాయాసముల్లాసివై సౌఖ్య వారాశి నోలార్చవే! దర్చి తా శేష దోషాచ రాధీశ దుస్సాధమై యున్న నీవి క్రమశ్రీడ వీక్షింప నక్రూరుచే మామ పిల్చ్సించినం బోవుచో6 (ద్రోవ భావాతిగంబైన నీదివ్య రూపంబు జూపం బరిభ్రాంతుండై యున్న మన్నింపవే! వాని నీవానింగా, భోజభూజాని యుద్వేజనం బందం ద ద్రాజధానిం బ్రవేశించి యేతెంచుచో ముందటం జందనాలేపము న్టర్భనంబిచ్చిన న్గుజ్జు ప్రోయాలికి నజ్జకంబైన యందంజబు నొందింపవే! యాగపూ జార్చితంబైన కోదండమున్‌ ఖండఖండంబుగాం జేయుచుం దద్ధనుర్దండ రక్షాభటస్తోమ మస్తంబులం బెల్లుగా డొల్లంగా (వేయుచు న్మల్ల గర్జా భుజాస్ఫాల నాఖీలమై యుల్లస డిండి మారావ వాచాలమై నిగ్ర హాయాత రక్షోభటోద(గ్రమై యున్న య య్యుగ్రసేనాత్మ జాస్టాని జోత్తేరం దత్తో రణక్షోణి నాధోరణుం

108 పారిజాతాపహరణము డుద్ధతింబైపయిం గొల్పినం బట్ట పేనుంగు6 జెండాడి గండ (్రవ ద్దాన పంకంబునం బుంద్రముం గుంభ నిర్ముక్త ముక్తావళిం గర్జదామంబునున్‌ గట్టి రక్తంబునంబట్టెమైపూంతయుం బ్రాంతిగాం బూసి తద్దంతకాండంబు కేల న్ల్గదాదండమై యుండంగా జెట్టివై గిట్టి చాణూరు జానూరువు న్నూణుమాథు ల్వడిం (ద్రిప్పి నీవప్పళింప నృయభ్రాంతుండై పాణ నుంకించు న క్రించుం గంసుం (ద్రిలోకీ నృశంసున్ని యుద్ధక్రియా పద్ధతిం గిక్కెస న్లాంతు క్రోల్నొక్కి మక్కించి నల్దిక్కులన్‌ దేవతా దుందుఖి వ్రాత ధింధింధిమి ధ్యాన గానస్వన్లోత్మర్న హర్షంబులం బెల్లుగా నెల్లలోకంబు లుల్లాసముం బొందంగా వాని రాజ్యంబునం బూజ్యుంగా నుగ్రసేనుం బ్రితిష్టాపితుం జేయవే! దుష్టు నష్టాద శాక్షైహిజీ వాహినీ దుర్మదాంధు న్దరాసంధు భీమాపదేశంబునంజేసి శాసించి కౌంతేయుచే రాజసూయంబు సేయించుచో జాత్యసూయ నయం బేంది చేది క్షమావల్లభుం డెంతయున్‌ (ద్రుళ్లునం టబ్రల్లదం బాడినం బక్లెరంబెత్తి చిత్రంబుగాం దచ్చిరః కర్తన ్రొఢివర్తించి ధాత్రి స్వృథా వాసుదేవ ప్రథాచండ శౌండీరు నప్పాందడ్రుం జక్రాహతిం జిక్కు గాంజేసి శాను బోరన్మహాసేన నాగాననవ్యూహ సన్నాహము ల్వీడ వెన్నాడి, బాణాసుర సార బాహాసహ'్రచ్చిదాకేళిమై వాని వారించి లోకంబు: జాలింపవే! ఘోర భౌమాసుర (గ్రామణీ శిక్షకా! కౌర వాకర్షిత ద్రౌపదీమాన సంరక్షకా! ఖేద సందగ్ధ సాందీపసూను ప్రదా. వేదశాఖా శిభాంచ త్పవాళ త్పదా! మాధవా! సత్యభామాధవా! 38

శ్రీకృష్ణుండు వైజయంత్సమున/విడియుట

చ. అని కొనియాడి విశ్వ భువనైక ధురంధర! నేండు రేపునీ వనితయు నీవు నిచ్చట నవశ్యము మజ్జ్ఞన భోజనాది పూ జనములు గైకొన న్వలయు సమ్మతిమై నని పల్క దేవతా జననికి మొక్కి యియ్యకొని జంభవిరోధి మొగంబుం జూచినన్‌. 89

చ. అమరవిభుండు సేరి వినయానతుం డై విడిపట్టు వైజయం తమునను జిత్తగింపు మన నవ్వుచుం ద దృల దైత్యవైరి హ స్తముం గయిదండ కొంచు గిరిశ ప్రము ఖాఖిల లోకపాలకుల్‌ కగ్రమమునం జేరి కాల్వంజని కాంచెందదుజ్వల సౌధరాజమున్‌. శత0

తృతీయాళ్వాసము 109 వైజయంత రామణీయకము

వ. అదియును నామరసరి దుపహృత హేమ తామరసస్తోమ తోరణ దామ రామణీయక సూచిత సౌదామనీ విలసితంబును, గనత్మనక కింకిజీ కుల సంకుల క్వాణ ముగ్ధమధు రాలాపన్ఫత్య న్నిజాపత్యమూర్త్వ్యావహ పార్వ ప్రవర్తమాన విమాన సంతానంబును, నర్ధిజ నాఖిమత దానార్త సంగ్రహ సంశయాపాది సమస్త వస్తుప్రతిబింబ సంభావిత శేఖరీకృత చింతా రత్నంబును, నక్ష్తీణ సహ(్రాక్షమణి గవాక్షానలీ సాక్షాత్సృత నాకలక్ష్మీ కటాక్ష వీక్షా విశేషంబును, ననర్ధమణీ స్తంభ ప్రతిబింబిత నృత్య దప్పర స్పహ్ర ప్రదర్వమాన లాస్యావలోకన సారస్యాగత గృహ దేవతాశత సన్నిధ్రానంబును, పులోమ నముచి జంభ పాక వృత్ర బలప్రముఖ దైత్య విధ్వంసన సన్నద్ధ శతమన్యు జన్య సన్నాహానుకారి చిత్రకర్మ విచిత్రిత ఖభిత్తి భాగభాసురంబును, వళిత రుచిర రుచి నిరంతర స్ఫాటిక కూటాంతర విశ్రాం తైరావ తోచ్చైత్సువ స్సూచ్యమాన క్షీరసాగర స్నానక్రమంబును, దరంగిత మణి భృంగారక వీటికారండ తాలవ్ఫంత చామర దర్పణ కళాచికా పాదు కాది పరికర ప్రపంచ సంచిత కరాంచల విశ్వకర్మ నిర్మిత కాంచనమయ యంత్ర పాంచాలికా సంచయ వంచిత పరమార్ధ పరిచారికా సార్ధంబును, నిరంతర సంతా నానోకహ దుకూలమయ పతాకా శతాకారి తాకాశగంగా చటులతర తరంగావతరణంబును, సమంతత స్తంతన్యమాన తోయకర్మాంతిక నిర్ముక్త మందారవిటపి మకరంద గంధ సలిల సేకాతిరేక శీతల మజణివేదికా ప్రదేశంబును, బహిర్ద్వార వితర్దికా ప్రకోష్ట ప్రతిష్టాపి తాష్టాపద ఖట్వాస్తీర్ణ హరిచందన సాల బాలపల్ల వోల్లసిత సంధ్యారాగ సంధానంబును, నవిరళ కల్చప్రసవ రజఃపటల పటవాస పాంసువాసిత కౌశేయ వితానపటీ ప్రకటీకృత చంద్రాతప పరిపాటికంబు నగుచుం, జతురతర శచీ కరవిరచితంబులై మణికుట్టిమ తల ప్రతివింబిత తారకా కుటుంబంబుల (“విడంబీంచు పారిజాత కుసుమోప హారంబుల వలనను, స్వాహా బాహాంచ లావాహితంబులై మహారజతపాత్రంబులం జిత్రంబులుగా వెలుంగు నారాత్రికా దీపకళికల వలనను, యమకామినీ ధూమోద్దీర్ణ వితీర్ణంబులై విస్తీర్ణంబుగా నెగయు మలయజ కాలాగురు ధూప ధోరణుల వలనను, యాతుధా నావరోధ

110 పారిజాతాపహరణము వధూ విభధీయమానంబులై విలసిల్లు గృహాప్రవేశ సమయ సముబిత బలివిధానంబుల వలనను, బాశధర మత్ర్తకాశినీ సూత్రితంబులై విలోకన పాత్రంబులగు లలిత (ప్రవాశ లతొ చందనమాలికల వలనను, బఐవమాన మానవతీ నియుక్రంబులై బాలికా జనంబుల కరతలంబులం బరిభ్రమించు కర్పూర తాలవృంతంభులవలనను, నరధర్మ సధర్మిజీ నిర్మితంబు లగు నిధాన కల్పిత శంఖ పద్మ మకరాదార రంగవల్లీ మళతల్లికలనబనను, నయనోత్సవం బొనహిలం ట్రవేశించి వాసవ వహ్ని వైవస్వత వాసతేయీ చరణ వరుణ వాయు వసువల్లభ వామదేవుల వరుసన వీడ్మొల్చి సత్యభానమూ సహిళతుండై యధోచిత కృత్యంబు లాచరించి యనంతరంబ డ్త్షే

శా. ఆ రామ ప్రియసోదరుం డపుడు దివ్యారామ మంభోరుహా క్షీ రమ్యం బదె చూతమే! యన ఘృతాచీ మేనకా మంజుఘో షా రంభా హరిజీ ముఖ ట్రిదివ యోషారత్నము ల్లొల్చి రా నారూ ఢోత్సవ చిత్తుండై గగనకుల్యా తీర దేశంబునన్‌, శ్రీ

నందనోద్యాన సౌందర్యము:

క, నందన హరిచందన మక రంద సరి దృిందుశీకర (ప్రమద వనేం దిందిర పక్ష స్పందన కందళిత మరు త్మిశోరకంబులు వొలయన్‌. త్తి

సీ. రంభా మహోరోజ కుంభ పరీరంభ

కుసుమిత ప్రత్యగ్ర కురవకంబు మంజు ఘోషా వక్తకంజాత చకచక స్తబకిత చంపక క్ష్మారుహంబి హరిణీ ముఖప్రసూ నాస వార్చణ కోర కిత లతావేల్లిత కేసరంబు నుర్వశీ నవ యావ కోజ్జు లాంఘినివేశ పుప్పిత కంకేళిభూరుహంబు

తృతీయాశ్వాసము క్క తే. మేన కామోద నిశ్వాస మృదు సమీర కుట్మలిత సింధువారంబు కుధర ధరుండు (ప్రేయసియుం దాను నల్లన డాయం జనియె దైవ తాధీశు నంద నోద్యానసీమ జడ మ. మహిభృద్భేదివనాంతసీమమునం బద్మాజాని సత్యావధూ సహితుండై యనిమేష వారవనితా సందోహము ల్లొల్వంగా విహరింపం జనుదెంచినాం డనుచు సేవింపంగ వర్షా శర న్మిపికా శీత వసంత ఘర్మబుతువుల్నిందెం దదుద్యానమున్‌. ఉర్‌ స్స్‌ కనుపట్టె నొకచోట ఘనఘనా ఘనరంగ విద్యు న్నటీ నాట్యవిలసనములు చూపట్టె నొాకచాయ వాపికా జలజాత జాల వాచాల హంస వ్రజంబు తలచూపె నొకవంక దరదళ చ్సేవంతి కా గంధి నీహారకణ భరములు పొడచూపె నొకచక్మిం బుప్పిత ఫలినీ ల వంగ వాసిత శ్రైత్యవ్రైభనములు తే. నెజసె నొాకయెడం దామ్రపర్డీ జలార్ట చందనాచల పవమాన కందళములు మొనసె నొకకడ సామి సంపుల్ల మల్లి పాటలీ చంప కోత్చల ప్రొఢథిమములు శ్తీట్రి క. మలయానిల సంగతిం జూ తలతిక లంకూరజాల దౌహృదవతు లై యలయిక సడలించిన సా మ్ముల కైవడిం బాందుపత్రములు వెస జాజెన్‌. డ్తో

112 పారిజాతాపహరణము క. గురివెందం జైత్రుం దొందంగం గర మలుక న్నావి యౌడు కజచినందన వా తెరమీందం గాననగు పలు వరుస యన న్ననలు పల్లవముపై మొనసెన్‌. తరి క. తలిరాకు గుత్తిం దమిం గో యిల చంచునం జించి క్రోలె నీరీతి వియో గుల గుండియ లవియింపుదు బలువిడి నని మరుని యెదుటం బచరించె ననన్‌. త్తి చ. మలయ సమీరణ చ్యుత సమంచిత పాండు పలాశ లైనపా దుల నునుసోగ తీంగలు యదుప్రభునిం దలపించె బాలచా పల హృత తీరవస్త లయి పంకరుహాకర మధ్యసీమలన్‌ నిలిచిన ముగ్ధ గోప రమణీ రమణీయ విలాసరేఖలన్‌ 5్‌0 మధుపవిలాసము సీ. పరువంబు గాంగం జొప్పడని మామిడితేనె లాన నాసాస నజ్టాడునవియుం దమకించి చిగురాకు గమిచి నో రాగ రైనం గడం గొజ్జంగినీటం గడుగునవియు సంపంగి పొదరింటిచక్కి గోరంటం గాంచి యుసు రంచు మగిడి నోరూరునవియుం గలిగొట్టు పసరు మొగ్గలం గోర్కి పాలివోయి మునుపటిమొల్లల మూంగునవియు ఆ. నగుచుం దేంటికదుప లామనిం దలసూపెం జూపుదనుక నెల్లచోటం దోంట యందుం దామ యగుచు నమ్మరు నెలగోలు పొంజు లనంగం జూడ్మిపండు వగుచు. ర్‌1

చతుర్జాశ్వాసము 113 క. నంద ప్రియనందనుం డా

నందన మఖిలర్హు నందనం బై నయనా

నంద మొనరింప నమరీ

బృందంబులు గొలువం జనుచుం బ్రియసతి కనియెన్‌. త్‌లై

వసంత వైభవము

చ. సరసిజనేత్ర! చూచితె వసంతుండు నీవనవాటికా రమా

తరుణియుం బాణిపీడన విధా సమయంబునం గేలుదోయి నాం

డొరుపయి సమ్మదంబు లిగురొత్తంగ మాటికిం జల్లు సేసంట్రా

ల్నెరసె ననంగ వ్రాలెం గుహళీ విగళ న్నవకోర కావళుల్‌. 53 చ. చిలుకలు వాండి చంచువులం జించినచో లవలీదళంబులన్‌

ఫలరసరేఖ లంటి కనుపట్టెడుం జూడుము వైత్రుం డీలతా

లలనల గండ దర్పణతలంబులం గుంకును పత్రభంగము

ల్పెలువుగ వ్రాసెనో యన నళిప్రక రాద్వయ వాది కైళికా! 54 ఉ. పాదప నూత నాంబుధర పంక్తి విముక్త మరంద వర్షసం

పాదిత శక్రగోపముల భావము నందుచు నోయదృష్ట సిం

హోదర సన్నివేశ! కడు నొప్పెడు దాడిమబీజము ల్మదో

న్మాదిత రాజకీర వదన (త్రుటి తోరు ఫల చ్యుతంబులై. ర్‌ర్‌ క. తలిరాకు మెటుంగు వాతెఖ

కలకంఠవిటుండు గమియంగాం జూత లతా

లలన విదిర్చెను గంటివె!

యలి కంకణ ముఖర విటప హాస్తముల సతీ! 56 చ. తనుం గనుంబ్రామి యొండొకలతం బతి వేతొక తేంటిబోటిపొ

త్తున విరిదేనె గ్రోలంగని తూలుచు సంపంగితావి వెల్లిలోం

గనలునం గూలంబోవు నలికామిని సాహస మేమి సెప్ప! న

య్యనుంగుం బ్రియుండు నెచ్చెలులు నాంగిన మాన దరాళకుంతలా! 5

114 పారిజాతాపహరణము చ. అనుచుం బ్రియాంసపీరి నిజహస్తతలంబున నూంది కల్చకా

వనిజ దుకూల మార్దనల వంజుల పుష్ప మరంద సేచనన్‌

దనదు విహార వైఖరికి నందనదేవత యాయితంబు సే

సినగతి నొప్పు దివ్య వనసీమ ముదంబున సంచరించుచున్‌. 58

ఆశ్వాసాంతము

శా. అర్చిష్మ కత్ర్రృతిమ ప్రతాప! మహనీయ త్యాగ! దైత్యాఖియా

త్యర్పోద్య చ్చతు రర్ణవాంత సకల జ్యాభోగ! జాగ్ర ద్యశ

శ్చృర్చా సాంద్ర దిగంతరాళి మదన శ్యామాసహా యేంద్రభూ

వర్చ స్తేన శరీర మోహిత జగ ద్వామా! కళా మానసా! ర్‌్రి క. విదళిత కాళింగ మదా

స్పద సింధుర కుంభరత్న శర్మరి లారా

దుదయగిరి కొండవీటి

పదవీస్థల మండలీక భాస్మరబిరుదా! 60 పంచచామరము :

మరు ద్వధా తటస్థ శత్రుమండలీ గళాంతర

క్షర న్నవాస్ఫ గాప గాభిసారి కాదృతాంబుధీ!

మరుత్పతి స్పరు క్షతి క్రమ త్రుట త్ముభృద్వర

స్ఫుర ద్ధ్వనిప్రవృద్ధ యుద్ధ పుంఖి తాన కార్భటీ! 61

గద్యము ఇది శ్రీమదుమామహేశ్వర వర ప్రసాద లబ్ధి సార సారస్వతాభినంది నంది సింగయా మాత్యపుత్ర కౌశిక గోత్ర పవిత్ర సుజన విధేయ తిమ్మయ నామధేయ (ప్రణీతంబైన పారిజాతాపహరణంబను మహాప్రబంధంబునందుం దృతీయాశ్వాసము

శ్రీ పారిజాతాపహరణము చతుర్భాశ్వాసము (సత్యా శ్రీకృష్ణుల వనవిహారము - శ్రీకృష్ణుడు పారిజాత మహిమము సత్యకుం జెప్పుట - ఎండవేడిమి - సత్యాకృష్ణుల జలకేళి - సంధ్యాకాల వర్ణనము - అలముకొన్న చీంకటులు - చంద్రదోయ శోభ - ఉదయసూర్య ప్రస్తుతి - శ్రీకృష్ణుం డు పారిజాత వృక్షమును గొనిపోవుట - వనపాలకు లడ్డగింపం బోవుట - సత్యభామ ప్రగల్బోక్తులు - ఇంద్రునితో వనపాలకులు పారిజాతాపహరణ వృత్తాంతము సెప్పుట

• ఇంద్రుండు రౌద్రాకృతిం దాల్బ్చుట - ఇంద్రపురి సమర సన్నాహములు - అమృతాంధసుల వీరావేశములు - ఇంద్రుండు యుద్ధమునకు వెడలుట - ముప్పది మూడుకోట్ల దేవతలు యుద్ధమునకు వెడలుట.) క. శ్రీ వేంకటగిరి వల్లభ సేవా పరతంత్ర హృదయ! చిన్నమదేవీ జీవితనాయక! కవితా 'ప్రావీణ్య ఫణీశ! కృష్ణ్ణాయమపోశా. | తే. అవధరింపుము జనమేజయ క్షితీశ వరున కిట్లను నమ్మౌనివల్లభుండు వనవిహారంబు సలుపుచు వచ్చి వచ్చి పారిజాతంబు గాంచి సంభ్రమ మెలర్చ గో

116 పాదిజాతాపహరణము సత్యా శ్రీకృష్ణుల వనవిహారము

మ. అమ రారాతి విఘాతి సత్యం గని కాంతా! చూచితే పారిజా

తము భూమీరుహ చక్రవర్తిం (ద్రిజగ త్సృంపూజ్య సౌరఖ్యకీ

ర్తి మరుల్లోక మలంకరించునిది గౌరీనాధు జూటస్థలం

బు మృగాంకుండు, రమామనోరము నురంబుం గౌస్తుభంబుం బలెన్‌,. 8

శ్రీకృష్ణుండు పారిజాత మహిమము సత్యకుం జెప్పుట

క. తరుణీ! యీతరుశాఖాం

తర లోల దుకూల మారుతము లింద్రాణీ

పరివార వారసతులకుం

బరువపు విరికోంతం బొడము బడలిక నడచున్‌. త్త ఉ. మానిని! దీని రత్నకుసుమ స్తబకమ్ముల కాంతిం గమ్మంబూ

దేనియలంచుం (గ్రోలం జనుదెంచిన యాయెలదేంటి దాంటు లో

నూనిన డప్పి మూంగంబడి యున్నత చంచల చంచుకోటిచే

నానెడుం జూడు మంద గరు దంచల రుంక్ళృతు లుల్లసిల్లంగన్‌. ర్‌ క. ఈతరుశాఖల (వేలెడు

మే తొడవుల కాంతిలోన మెలంగెడు పక్షి

(వాతము నెలుంగరు నిర్దర

కాతరలోచనలు పలుకంగా వినకున్నన్‌. 6 క. తనపాదు జలములోనం

గనుపట్టెడు నీడ నీనగము విలసిల్లున్‌

మనకన్న మున్నతామే

దినికిం డిగి యేగుచున్న తెలంగునం దరుణీ! 7

చతుర్జాశ్వాసము 117

ఉ. వారణరాజయాన! సురవల్లభుం డాశచి నంకపీరముం జేరిచి, సోగవెండ్రుకలం జిక్కులు వాపి, వియన్నదీ నవాం భోరుహ నాళసూత్రములం బొందుగ దీనిలతాంతము ల్సరు ల్లా రచియించి నించుం గుతుకంబున వీంగుమెలుంగు క్రొవ్వెదన్‌.

మ. విను మింతు ల్లిలకరబుం, జంపకముం, (గ్రోవి, న్సిందు వారంబుం, బ్రేం కనము, న్నామిడి, గోంగుం, బొన్నం, బొగడం, గంకేళి, నూహించి క న్గాన, మోమెత్తంగం, గౌంగిలించుకొన, మూర్మోం, బాడం, జేనంటం, బ ల్క నగం, గల్గ్లుమియంగం, దన్ను ననుచుం గల్పాగ మాయావిరుల్‌ 9

చ. కనం దిలకంబు, గేసరము గల్గుమియ, న్రహింబాడం టేంకనం బు, నిముర మావి, నవ్వ సురపొన్న, ముఖాంబుజమెత్తం జంపకం బు, నెజగవుంగిలం గొరవి, మూర్మొన వావిలి, దన్న వంజుళం బు, నుడువ గోంగునైతరుణి! పూచు సురద్రుమ మిన్నిపువ్వులన్‌ 10

ఉ. నావుడు సత్యభామ నిజనాథున కిట్లను నేల తామసం; బీ విబుధాధినాయక మహీరుహముం బెకలించి లోకసం భావిత లీల నీపలుకుం బంతము సెల్ల మదీయగేహ కే శీ వనవాటి వేడుక దలిర్బంగ నిల్పుము జీవితేశ్వరా! 1

మ. అనినం గైటభదైత్యవైరి దరహా సాంకూరము ల్మోవిపై మొనయం గొండొక నిల్చి యివ్వనమున న్మోదంబుతో నిర్జరీ జనము ల్లొల్వంగం (గ్రీడ సల్పి భవదిష్టం బేను గావింతు నం గన! యం చా తరురత్న గుచ్చ మిడియెం గర్జావతంసంబుగన్‌. 12

మ. ఈపగిది న్మురారి హృదయేశ్వరి నూఅడం బలి నిర్జరేం 'ద్రోపవన స్థలంబునం బయోరుహనేత్రయుం దానుం జేరి పు ష్పాపచయ ప్రమోద భరితాత్మకుందై చిదిమె న్ల్గతాంతము ల్లోపవధూ కుచ స్తబక లోల నిశాత నఖాంకురంబులన్‌ 13

118 పారిజాతాపహరణము మ. ఎలదేంటు బ్బమవాలుం గన్గవలపై నిందీవర భ్రాంతిచే మెలంగం జేరలం గప్పుకో నలవి గామిం జీందటం జెంది యి చ్చలం గాంక్షించిరి నిర్ని మేష జలజాస్య ల్మానుషత్వంబు న య్యలిభితి న్ముకుళీకృ తాక్షియగు సత్యాకాంత నీక్షించుచున్‌. క్షత ఉ. అంబరచారి పంకజదళాక్షులు చంపకపుష్ప రేణు జా లంబులయందు సర్వ శుభలక్షణ రేఖలం బొల్పునట్టి వీ తాంబరు పాదపంకజము లంటిన తావులు ద్రొక్క నోడి పా ర్య్వంబుల సంచరింతురు పరస్పర కేళివచః ప్రసంగతిన్‌. కేర్‌ వృషభగతిరగడ : కొమ్మ! వేగిర మేటికే కొనగోర గోరంటవిరులు గిల్లుము తమ్మి పువ్వులమీంద జలములు దార దారక యుండంజల్లుము మృగవిలోచన! మేను చుజుకనె మేలమే లత నిటులు వ్రేయంగ వగవ నేటికిం జూడుమీ గొరువంక వంకం బ్ర్‌యుందడు డాయంగ నలుగ నేటికి ముడువుమీ చెలువార వారణయాన! మొల్లలు పొలంతి! సైంపవు మాకు నీకయ పోలుం భో లులివడిన కల్లలు పన్నిదం బీడం బ్రేంకణము ననం బాడి పాడి దొజంగి తెచ్చితిం బొన్న మొగ్గలం గంటసరి పూంబోండి పోండిమిగాంగ గుచ్చితి వడుగ నేటికి దీని విరులు దురాశ రా శఫరీవిలోచన! జడం బరాగము నిందెందుడువు రసాల సాల మరంద సేచనం జామరో! సురపొన్నలకు నీ చాయం జాయలం బల్మ నేటికి భామ! కోయకు వేగపడి పూం బాళం బాళము గాదు నేంటికి మగువ! పలుమజఖు దిగిచి చూచుట మానుమా నులివడియె దండలు మగిడి చనుం డింకనేల! యీ యెల మావి మావిహరించు దండలు పలుకకుము తుచ్చములు పలుమణు బాల బాలకి యన్నం దిట్టితి వలసగమనముం జూపి చెలి! నీ వంచ వంచన సేసి పట్టితి తావి బుగులుగొనంగం దొడంగె ఘృతాచి తాంచితె! యీాయశోకము

చతుర్జాశ్వాసము 119

రావె తేనియ కంచు౯ బలికెదు రంభ! రంభలలో ననేకము

ననలు వేండిన మొజింగి తప్పుడు నాలి నా లికుచంబు ముట్టకు

మెనయు ప్రాణపదంబుగాం దలం తీవ తీవతలంగ మెట్టకు

మంజుఘోష! సువర్జలత లనుమానమా నందనవనంబున

నంజ దిది యెలదేంటి కననే మజచె మఅచెదమే మనంబున

నమృత మధురములైన వలరస మావి మానిని డ్రుళ్లై శుకములు

గుమురులగు లేనూవి చిగురులు గోయం గోయని కూసెం బికములు

గుమగుమని వాసనల గేదంగికొమ్మ కొమ్మకు నంది దోంటికి

రమణి గొజ్జంగిపొదలు గడు దూరమ్ము రమ్ము చలమ్ము లేటికి శం

ఎండ వేడిమి

మ. అనుచుం గాంతలు వల్లికా రచిత డోలాందోళన ్రక్రియం

గన కాంభోరుహ కర్ణికా హృతిం బరాగ క్షేప లీలాగతి

న్వనకేళి పరతంద్ర వృత్తి దిరుగ న్మార్తాండ బింబంబు ని

ల్పే నభొమధ్యమునం గరోర కిరణ ్రేజీ దురాలోకమై. 17 చ. వదలిన నీవిబంధముల, వాడినమోముల, జాజుకొప్పులం

జెదరిన పత్రభంగములం, జిక్కులుగొన్న మణీసరంబులం

బొదలీన యూర్చుందెమ్మెరలన, బుప్పాడిం గెంపగు వాలుం గన్నులం

'ద్రిదశ మృగాయతాక్షులు రతిశ్రమ ఖిన్నలం జోలి రందలున్‌. పతి క. జెడిద మగు నెండసోంకునం

దొడిమలు వసివాడి ననలు దొరరా లతల నె

ల్లైడ వనదేవత మేనం

బొడమిన లేం గమ్మం జెమటబొట్టు లనంగన్‌, 19 శొ. తూంగెం జల్ల నిగాడ్భులేమి ఫణీసందోహంబు పేరాయకటన్‌

లోంగెం దప్త సరోజ శీధురసముల్రోల న్మదాళిచ్చటల్‌

గ్రాంగె న్నీబుగం గాంచనాచల తటీ గండోపల (వ్రాతము

ల్దాంగె నృల్వల పంకసీమ బకజాల త్రస్తపాఠీనముల్‌ 20

120 పారిజాతాపహరణము చ. కనుంగవ (మ్రాన్సడంగ, నెజక ల్విరియంబడ, బోర మోవ నెం

డిన వదనంబులం దెఅచి, నిక్కిన యజ్ఞలు తల్లడించుటల్‌

గనంబడ, నూరుపు ట్లళముగా నిగుడ న్వడం గుంది యీరెలుం

గునం దమవానిం బిల్చుచు శకుంతము లయ్యెడ నిల్చి మ్రాంకులన్‌. 21 చ. ఒకయెదడం జక్రవాకము పయోరుహమిట్రుని వేడియండచేం

దెక తెకం (గ్రాంగు తమ్మివిరి తేనియ టెక్కలం జల్లనార్చి కాం

తకుం దనివార నిచ్చెం బరితాపము వాయ మృణాళ వల్లరీ

శకలము మాటికిం గమిచి చంచుపుటంబున నంది యిచ్చుచున్‌ బలె తే. ఆతప గ్లాని బడలిన యభ్రమువును

నిజ కరా[గ్ర జలంబుల నెళయంజల్లి

శవణయుగ తాలవృ్ఫంత సంజాత శీత

వాతములం దేర్చె గీర్వాణ వారణంబు, ఖతి

సత్యాకృష్ణుల జలకేళి

క. అపుడు జగత్పతి సత్యా

చపలాక్షియు: దాను వెడలె జలకేలికి న

య్యుపవన తరు కుసుమ లతా

తపత్రములు పూని వేల్పుం దరుణులు గొల్వన్‌. ర! చ. చనుంగవ వ్రేంమున్‌ జఘనచడ్ర భరంబును మోప లేక యొ

య్యనం బదపంకజంబు లలసాలస వైఖరి మార్చుచున్‌ జనా

ర్దను భుజ మూంతంగాంగ వనితామణి యేం గెం బరస్ప రాంసమే

ళనమున రోమహర్ష ముకుళవ్రజ మొందొరు మేన నిండంగన్‌. ఏర్‌ చ. ఇనకర తాప వేదన సహింపంగ లేక నిజోదకంబులన్‌

మునింగి వినీలకుంతల సమూహము నారంగ విచ్చె నాంగ వీ

చి నికర చాలనం దరులం జేరిన జొంపపు నాంచుందింగలం

దనరు నభోనదిం గనియె దానవలోక విరోధి యత్తథిన్‌. 26

చతుర్జాశ్ళాసము 121 తే. కాంచి చేరంగం జని మధుకైటభారి

రత్నసోపాన కలిత మార్గముల డిగ్గి

కులసతియుం దాను వేలుపుంగొలను దటిసి

రొండొరుల కేలుందమ్ముల నూంతం గొనుచు. ల చ. తొడవులు పుచ్చి నిర్ణరవధూటులు వేలుపుమాని చీనిపా

వడలు ధరించి దేహరుచి వైభవము ల్నవమల్లికా రుచిం

దొడర నితంబ చక్రములతో నెజి వాలు మెటుంగుం గప్పుం బెన్‌

జడ లొరయంగం దద్గగన శ్రైవలినిం దగం జొచ్చి రందలున్‌. 28 మ. మరు దంభోరుహనేత్ర లంబర ధునీ మధ్యంబున న్నిల్వ, ని

ష్టుర తత్చీనపయోధ రాహతి జలస్తోమంబు నల్వంకలం

దెరల న్నాఖిచయంబు లోం గొనియె దాని జూల గాంభీర్యశీ

లురు సంక్షోభమునొందువారి నెచటన్‌ లోంగొంచు వర్తింపరే! 29 చ. ఘన కుచకుంభము ల్బయలుగా విబుధాలయ వారభామినీ

జన కరిణీ సమూహములు సల్లె యదూద్వహ కుంజరంబుపై

వనజవనీ పరాగ పరివాసితమైన నభస్తరంగిణీ

ఘనతర భంగ తోయ కణికా చయముల్గ్లరపుష్మరంబులన్‌. 230 క. వారణయానలు కరముల

నీ రడిచిన రవము మురజ నిస్వనముగం జె

న్నారంగం బద్మిను లాదెను

వారిజ హస్తముల మధుప వలయము లులియన్‌. 31 క. 'ప్రోడదతనంబులు మీఅంగం

జేడియ లడుగులును మొగము: జేతులు మెజయన్‌

వేడుక నీందంగ నపుడా

(మేడిత జలజాత మయ్యె మిన్నే టెల్లన్‌. 32

122 పారిజాతాపహరణము తే. తామరల (వ్రేటులాడుచోం దరుణు లెత్తు

కరరు వోాంకిత బాహు వల్లరులు వాలిచె

బిరుద వర్జావళీ పరిస్ఫురిత మైన

పల్లవాస్తు జయ స్తంభ పటలి యనంగ. 33 చ. దానవవైరి దివ్యవనితా నికురుంబముతోడ జహ్నుక

న్యా నవపంకజాత నివహంబులం గందుక కేళి సల్పిన

న్మేనం ద దబ్దపత్రములు నిండంగ నంటిన నొప్పు నెంతయుం

దాను నుపేంద్రుం డౌాట నయనంబులు పెక్కులు దాల్చెనో! యనన్‌ 34 తే. తన మనో వల్లభుని భుజాస్తంభ మూంది

సలిలవిహరణ మొనరించె సత్యభామ

యలసవైఖరి వీచి డోలాంతరా వి

హార సంగత నవరాజహంసి యనంగ తెర్‌ క. అవతంసిత శైవల యై

వివల ద్వేజియయి, కోక విన్ఫుటకుచ 2ై

దివిష న్నది నాకపురీ

ధవలాక్షులలోన నన్యతమ యనం బొల్బెన్‌ 36 చ. పెరింగిన హారరత్నముల పెల్లున నొక్కెడం దామ్రపర్డియై

నెరసిన సోగపెన్నెలుల నిగ్గున నొక్కెడ భానుకన్య యై

గురుకుచ కుంభ లిప్త నవకుంకుమ నొక్కెడ శోణ యె, నభ

శ్చర నది యొప్పె దివ్య జలజాతముఖు ల్లలకేళి సల్పంగన్‌, 37 చ. అలకలు నాసికామణులు నన్నువకౌనుం గుచద్వయంబుం: గుం

డలములుం జంచలింప జతనంబున హస్తము లూంది జీర్ముబం

డల దిగజాథి రొండొరుకడం దరలాక్షులు దోనివింటం బిం

జలు గొన నేయు పుష్పశరు సంపెంగ వాలిక తూపులో! యనన్‌ 38

చతుర్జాశ్వాసము 123 మ, బలివిధ్వంసియు బెక్కుభంగుల మరు తృ్పద్నాక రాంతంబునన్‌

సలిల క్రీడ యొనర్చి నిర్భర మద స్తంబేరమ ప్రక్రియన్‌

వెలలె నృత్యయుం దాను మజ్జనవిధా విభ్రాంత కౌటిల్య కుం

తల సంక్రాంత నితంబలై దివిజ కాంతారత్నము ల్లొల్వంగన్‌. 39 తే. నెలులు తడి యార్చి క్రొవ్విరు ల్బుజిమి మేనం

గలపము లలంది తొడవు లంగములం బూని

కల్చవృక్ష దుకూ లాంశుకములు గట్టి

రంగనలు మారు నొఅతోడి యలుంగు లనంగ. త్త చ. జలరుహపత్రనేత్రుండును, సత్యయుం దాను ననర్హ దివ్యభూ

షలు ధరియించి నిర్జర నిశాకరబింబముఖు లృ్బజింపం ద

దృల పరిపంధి బాహుపరిపాలిత మైనపురంబు సొచ్చెని

శ్చలతర నేత్ర పౌరజన సంతతి హర్య్యము లెక్కి చూడంగన్‌. శే

సంధ్యాకాల వర్ణనము

క. దిన రా జత్తటిం బంకజ

వనములం జరియించు కొంతివర్గము దానున్‌

వనధి జలకేళి సలుపంగం

జనియె నన న్వారుణీ దిశా తటిం బొల్బెన్‌ శల తే. వేల్పుం జిగురాకుంబోండుల వీంగుంజన్నుం

గవలపైం గుంకుమచ్చాయ గడలు కొలిపి

పసిండిగట్టున కొకవింత మిసిమి నించి

నెజసెం గడసావి ముదుసలి తఅపి యెండ త్తం ఆ వేల్చుగట్టు గవుల వెలువడి వడదేజం

జదలు వాంక నీట జలక మాడి

వైజయంత హర్య వలఖి నీడంబులం

(గగ్రందుకానియెం గిన్నర ద్వయములు ల్త్‌ల్మే

124 పారిజాతాపహరణము క. ఘన సాంధ్యరాగ వినతా

తనయ గరు త్సమితి కడింది తాంకున ధర వ్రా

లిన గగన ఫణి ఫణామణి

యన రవిమండలము పశ్చిమాంబుధిం (గ్రుంకెన్‌. తీర్‌

అలముకొన్న చీంకటులు

మ. మరుదీశ ద్విప దానశోభ, శిఖి ధూమ్యా రోచిం, గీనాశ కా

సరదేహప్రభ, రాక్ష సాసి లతికాంచ ద్దీధితి, న్వారిధీ

శ్వర కేతు ద్యుతి, మాతరిశ్వ హరిణచ్చాయన్‌, ధనాధ్యక్ష నీ

లరుచిన్‌, ధూర్జటి కంఠకాంతిం దమము ల్రాపించె దిగ్వీధులన్‌

చంద్రోదయ శోభ

మ. వనజశ్రీ ధన పశ్యతోహరుండు, జీవంజీవ జీవంబు, ప

చ్చనివిల్మానికి మామ, చల్వగని, పశ్యత్భాల జూటా(గ్ర మో

హన రత్నంబు, సుధాకరుం దపుడు ప్రా గద్రి స్టలీవీధి నొ

య్యనం దోతెంచె వియత్తటీ కషణ లీలానీత శంఖాకృతిన్‌, శ? క. ఆరాత్రి సత్యం గూడి ము

రారి ముదం బెసంగ వైజయంతమున మనో

భూ రాజ్య సౌఖ్య నిద్రా

పారీణత నుండుచోం బ్రభాతం బయ్యెన్‌ శర

ఉదయ సూర్య ప్రస్తుతి సీ. మొగుడుం దమ్ములం జిక్కు మగతేంటి యలుంగులు సడలిపోం జేయు విశల్యకరణి కాలవశంబునం గడచన్న వాసర శ్రీం గమ్మజించు సంజీవకరణి

చతుర్దాశ్వాసము 149 రే యను వాలునం బాయలైన రధాంగ తతుల హత్తించు సంధానకరణి తిమిరంబుచే సొంపు సమసిన దిశలకు వన్నియ నాసంగు సౌవర్జకరణి తే. మించు బీరెండయగ్నిం బుట్టించు నరణి కలుష ఘోర పయోరాశిం గడపు తరణి తోంచెం బ్రాచీ మహీధ రోత్తుంగ సరణిం (బ్రాంజదువు మానికంబుల బరణి, తరణి ల్సి శ్రీకృష్ణుండు పారిజాత వృక్షమును గొనిపోవుట క. హరి యపుడు పారిజాతా హర జోద్యోగమున నంద నారామము ని ర్భరగతిం జాొచ్చె విహంగమ పరివృఢుపై నెక్కి సత్యభామయుం దానున్‌. 50 చ. సకల సురైక వంద్యుండగు చక్రధరుం డిదె నేండు దన్నును ర్వికిం గొనిపోవ వచ్చెనని వెక్కసమైన మనః ప్రభూత కౌ తుకమునం బోలె సంభ్రమముతో నటియించె నభీష్ట వస్తుదా యక తరుచక్రవర్తి యపు డాతత వాత విధూత శాఖమై ర్‌1 క. శౌరి యిదె పారిజాతముం గోరికం గొని చనుచు మనలం గొనిపోండని లోం గూరిన నెవ్వగం దక్కిన భూరుహములు మధు రసాశ్రు పూరము నించెన్‌. రజి మ. సురలో కాభిమత ప్రదాన సమ తాసూత న్చలెం గంస ఘ స్మరుం డత్యుద్ధతిం బారిజాత ధరణీజాతంబు గోవర్ధనో ద్ధరణ ్రస్తుతమైన హస్తమున నుత్ప్సాటించి లీలాగతిన్‌ గరుడ స్కంధముమీంద నిల్పె, నిలిపెం గౌతూహలం బింతికిన్‌. 53

428 పారిజాతాపహరణము చ. జలరుహనాభుం డిట్లు రభసంబున నందనపారిజాతముం

బలిమిం బెకల్చి యెత్త విటపంబుల వ్రేలు దుకూల పల్లవం

బులు వడిం బట్టి యీడ్చుం గొనిపోవంగనీక పెనంగులీలం గ

ల్పలతిక లెల్ల; వల్లభలు 'ప్రాణవిభుం బెడంబాయ నేర్తురే! రడ చ. గరుడిని జెక్కలం బౌడము గాడ్పుల సోంకునం దక్కు వేలుపుం

దరువులు. బెల్లగిల్లి గగనంబునం దోడన వెంటనంటి రా

నరిగెడు పారిజాత మహిజా హరణ వ్యసనైకలోలు నా

హరిం గని యడ్డమై పలికి రచ్చటి నందనపొలు రందలున్‌. 5్‌5్‌

వనపాలకు లడ్డగింపం బోవుట

చ. తగునె యదుప్రవీర! యిటు ధార్య్యము నీవొనరించి యీమరు

న్నగము హరించి వంచనం జనన్‌, దివిజాగ్రణి దీని నిచ్చె ద

క్ముగ నిజకాంత కా కుసుమకోమల యాజ్ఞ భయంబునొందుం దేం

టిగములు దీనిచెంగట నటింపను బూవుల తావిం (గోలంగన్‌. 56 క. అట్టి సురతరువు నెలుంగక

చుట్టపు మేలమునం గొంచు నురికెడు మది నీ

కెట్టు జనియించె; మరలం

బెట్టుము; బలభేది విన్న మేలే మీకున్‌? 57

సత్యభామ ప్రగల్ఫోక్తులు

ఉ. నా విని సత్యభామ వదనంబున లేనగ వంకురింప, నే

మే వచియింపం బూను హృదయేశ్వరునిం గనుసంజ్ఞ మాన్చి, చ

న్లేవల జాఖుకొంగు సవరించుచు, వీడినకొప్పుం బల్మజుం

జే వెడ దోంపుచుం, బలికెం జెందొవచూపులు క్రేళ్లుదాంటంగన్‌. 58 సీ. వినుండు! సురేశ్వరు వనపాలకులు! వార్ధిం

బొడమిన యీ దివ్యభూరుహమున కింద్రాణి యెవ్వతె? యింద్రుండు నెవ్వండు? తోడి యిందిరను గౌస్తుభము నెవ్వం

చతుర్థాశ్వాసము 127

డధిపుం డై ధరియించె నతండె చేకొనుంగాక

తెకతేర యిది యేమి యొకరి సొమ్మై? యిదె నాదువిభునిచే నీవదాన్య నగంబు నొడియించుకొని యేంగుచున్న దానం

తే. బలుకు లేటికిం, దా వీరపత్ని యేని

మీ శచీదేవి తనదుప్రాణేశుం దైన

మఘవు నిటం బంపి సత్యభామావిధేయు

వలన మరలంగం గొనుటె పో! వాసితనము 5్‌9ి

ఇంద్రునితో వనపాలకులు పారిజాతాపహరణ వృత్తాంతము సెప్పుట

క. అని పలికిన గర్వోక్తులు

విని వనపాలకులు చాలా విస్మితు లగుచుం

జని చెప్పి రంతయును దా

రనిమిషపతికిం బులోమ జాన్వీతునకున్‌. డగ

ఇంద్రుండు రౌద్రాకృతిం దాల్చుట

శా. ఆ మాటల్విని పాకశాసనుండు రౌద్రాకారుండై పేర్చి యే

మేమీ కృష్ణుండు మందలో బలెనె తా నింద్రద్రు మోత్చాటనం

బీమై నిచ్చటం జూపవచ్చె; నిది మేలే తార్జ్యుండైన న్మదీ

యామో ఘాశని పాత మిట్టిదని యాహా! తెల్పండాయెం జుమీ. 61 మ. అని పౌలోమి మొగంబుయజూచి వినుమో యబ్బాస్య! నీకింతమా

తాన విన్నంబడ నేల? పోదు నిదె సత్యా గర్వభారంబు ది

వ్య నగంబు న్విడిపించి వత్తునని సాహంకారుండై లేచి చ

య్యన శుద్ధాంతగ్భహంబు వెల్వడి సుధ ర్మాస్థాన మధ్యస్థుందై 62 ఉ. తానంటె పాదిజాత వసుధారుహముం గొనిపోవువాండు, క

న్లానండు యాదవుం డనుచుం గన్నులువేయును జేవుజింప వై

128 పారిజాతాపహరణము శ్వానర ధర్మ దైత్యవర వారిధి పానిల యక్షనాయ కే శానుల దిక్కుచూచి కులిశంబు కరంబునం బూంచ్లి పట్టినన్‌. 63 ఇంద్రపురి సమర సన్నాహములు ఉ. కోణపరంప రాహతులం గూరిన వేదననో సమస్త ని ర్మాణ భృతి ప్రణాశకరు మాధవునిం జెనకంగంబోవు గీ ర్వాణులం బోకుండంచు మొఅవైదెనొకో! యన (మోసె నంత ని స్ఫాణము పాకశాసను హజారమునం గద నాఖభిశంసి యె 64 మ. అపు డాబిద్ధ ఖలీన కాశ్వచయ మై, యందూ పరిభ్రంశిత ద్విప మై, దివ్యర ధాగ్ర కేతు పటసంధిత్సా మిళ త్సూత మై యపరాభూత భుజావలేప భట వీరాలాపమై, జంభవై రిపురం బంతయు మందర క్షుభిత వార్జింబోలె ఘూర్షిల్లుచున్‌. 65 ఉ. నీయనుజన్ముండ న్సభఖుంద నీకని యింటికి వచ్చి జంభదై తేయవిరోధిచే నపుడు తేజము లన్నియుం గాంచి చేసె న న్యాయము పారిజాతహరణంబునం గృష్టుండు మంచిచుట్ట మౌ రా! యని పల్కంగా జనపరంపరచే విని రెల్లవారలున్‌. 68 అమృతాంధసుల వీరావేశములు వ. అత్తజిం దత్తజంబునం దత్తడులం బల్లింపకయ నెప్పరం బున నెక్కం బోవువారును, గృష్టుండు కృష్ణుండని పొనఃపున్యంబుగా బలుకుచు నేమేమి యెకృడెక్కడ నని యడుగువారికి దెలివిపడ నుడువం దడవు లేక పారిజాతంబు పారిజాతం బని పలుకుచు రణసంభ్రమంబునం బరిభ్రమించువారును, గణయ కంపణ ముసల ముద్గర పరిఘ పరశ్వధంబు లనియెడు బహువిధ ప్రహరణాహరణ విపర్యాసంబున శస్తశాలాంతరంబునం గలహించువారును, మరుదధిప మలినపథ మహిషరధ మాంసాశన మకరాకరేశ మాతరిశ్వ మనుష్య ధర్మ మహేశ్వరులకు మానవుం డీ డగునే యనువారును, గత్తు

చతుర్జాశ్వాసము 728 లంకించువారును, చిత్త జంకించువారును, సంగడీలం జీరువారును, సంగదఖీరులం గేరువారును, వాహనంబులం దలుమువారును, సాహసంబున నణుమువారును నై వీరావేశంబున రాజద్వారంబునం దొట్టి రయ్యవసరంబున.

తే. గళిత శృంఖల లయ్యు నకాబనిద్ర గనుంగవల6 గ్రాలం దమయంతం గదల వయ్యు దారు జాధోరణ ('పయత్నమునం గాని నముచిమథనుని వీటి శుండాల ఘటలు 686

క. పొరింబొరి నెగయుచు మొగ్జుచు ధరణీస్థలిం బొరలంబడుచుం దలకొని శిక్షం బొరసిన వయ్యు హయంబులు భరియింపపు కొంతతడవు పల్యాణంబుల్‌. 69

ఉ. దాసి పుదో హదీన్మజి విటంకమునం దన మేని నీడను ల్మా సమద్భృష్టిం జూచి కినుకం బ్రతివీరుండ టంచు [వేసి బా హాసి విభిన్నమై పడం దదర్భముం జేకొని వచ్చెం గల్బవృ క్షాసవ పొనమత్తుం దమ్బతాంధసు. దొక్కండు జన్య కేలికిన్‌ 70

తే. కారణము లేక యూరకే నారి తెగిన విడిచిపెట్టక రణ రసావేశ మొదవం బట్టి కోదండదండంబు పరిఘ గాంగ విసదుచును వచ్చె వేతొండు వేల్చుజోదు. గ

క. గొనయంబు నెంత దోచిన గనయంబున కెక్కకున్నం (గ్రమ్మిన తమకం బున విల్లు విడిచి వేళటొక యనిమీషభటుం దనికి వెడలె నడిదముం గొనుచున్‌. 72

ఉ. పట్టం దలంచెనేని కరపద్మయుగంబు వశంబు గాక లోఐ బుట్టిన బాప్పు గద్దదికం బోకు మనం బలు కెత్త లేక పైం

తొపహరణమే 130 పారిజొ జుట్టిన నెయ్యపుం బదను చూపులచే సతి వెంట సంటి త ( న్పట్టంగంబట్టంగా నొక సుపర్వుందు వచ్చె రణాఖిలాషి యై క. సురవీరుం డొకండు సతిచే దురమునకు ననుజ్ఞ వేండి తొల్లిటి యలుకం జిరకాల దుర్లభం బగు శశీ పరిరంభము గాంచి వెడలెం బ్రమదం ఖెసంగన్‌. చ. నను ననిసేయం బంపు ఖగనాధుని పోగ పసిండిజెక్కలు కృునం గొని కర్ణపూరమునకు వ్రభసంబునం బెత్తు నేను నీ కని తన కడ్డమై నిలుచు నచ్చరతొయ్యలి నూఅడించి పో ?5 రున కరుదెంచె వేల్పుం గొమరుం డొకరుం దురు దండ హాస్తుడై ఇంద్రుండు యుద్ధమునకు వెడలుట ఉ. మానసవేగ రధ్యమును మాతలి సారధికంబు నగ్రసం దానీత సీలసీరద పతాకమునైన రధంబుపై శచీ జాని పులోమ వృత్ర బల జంభ శర ప్రవిఘాత కారణం 76 బైన తనుక్రముం దొడిగె నాహవన దోహల మానసంబునన్‌ సీ. గతి మ్రుచ్చిలంగ వేచుగాలిం 'ద్రొాపంగం బాము నిడిన కైవడిం గాలికడియ మనుర నల దేవమణికిం గాపలియిడ్డ ప్రహరి నా గళమున ఘంటికావళులు మెజయం బన్నగ్రాశికి నెదుర్చడ వెండిటెక్కలు ధరియించె ననలం బక్కెర సెలంగం బారిజా తాహ్బృతి ప్రభవ రోష మనంగ గతి రోధ జనిత పూత్కృతులు నిగుడ చే. ఖురముఖ క్షుజ్ణ కొంచనక్షోణి రజము పర్వి సంధ్యారు జేందుబింబంబుం బోల

చతుర్జాశ్వాసము 131

వాహకోత్తముం డైన రేవంతుం డమర

వల్లభునిమైోల నుచ్చైళ్య్శవంబు నిలిపె. 77 శా చండ స్థూల రదద్వయద్వయ మహా స్తంభంబులం బూని యు

ద్దండ స్ఫార పతాకికా సహితమై దానచ్చటా చిత్రవ

ద్ధండాభోగ విశాల కుడ్యములచేం గన్పట్టు నద్దేవతా

శుండాలం బరుదెంచె సంగర రమా శుద్దాంత సౌధం బనన్‌ ౯₹8

దిక్సాలురు యుద్ధమునకు వెడలుట

ఉ. ఏడుకరంబుల న్వరుస నెత్తిన తోమర శక్తి చాప శ

స్త్రీ డమరు స్రువ వ్యజన దివ్య మహత్తర సాధనంబు లా

'మేడితకాంతితో నిజశరీర రుచిం బచరింప వచ్చె న

య్యేడిక రాచ తత్తడిపయిన్‌ హుతివాహుండుదగ్రమూర్తియై 79 శా, బాహా సంభృత కాలదండ జనిత స్ఫార స్ఫులిం గాలికి

న్భాహాయ్యంబు ఘటించి కోప రస ఘూర్డ న్నేత్ర దీప్త ల్పయో

వా హాంతర్గత వైద్యుత ప్రభల రేవం జూప వాహ ద్విష

ద్వాహోత్తంసము నెక్కి పోరి కడరెన్‌ వైవస్వతుం డుద్ధతిన్‌. 80 శా. భీమాకారులు కామరూపథరు లాఖీలక్రియా పాదనో

ద్దాము ల్పుణ్యజను ల్భజింపం గుముద స్తంబేరమం బగ్రతో

భూమిం బల్లన గట్టి రా నసి రుచి స్ఫూర్తు ల్విజ్బంభింప సం

గ్రామేచ్చం బలలాశి యేంగె మనుజ సృంధాంత రారూఢుండై. 81 చ మకర కుళీర కచ్చప సమానములైన ముఖంబుల నయా

నక రస ముప్పతిల్లం గెలన న్నిజకింకర వీరదానవ

ప్రకరము కొల్వ బహు శిఖరంబులం బాశము పూని వార్టింనా

యకుం దని కేంగుదెంచెం గలహంస తురంగ రధాధిరూఢుడై. 82 ఉ. అంద సుగంధము ల్నిజభటాలి పధశ్రమమున్‌ హరింప ను

త్తుంగ గదా పరిభ్రమ విధూతములై ఘనము ల్చిగంత మా

132 పారిజాతాపహరణము

తంగ విశాల కర్ణములం దార్మాని చామరలీలం జూప సా

రంగహయంబు నెక్కి సమరంబున కేంగె సమీరుం దుద్ధతిన్‌. ! క. నలకూబర మణికంఠులు

బలముల నడిపింప నర్ధపతి తురగముపై

ధళధళిత చంద్రవా సో

జ్వలిత భుజం డగుచు నడచె వాసవు మోలన్‌. వ! ఉ. ఆననసీమం (గగ్రోధ జని తారుణ దీధితి ఫాలభాగనే

త్రానల కీలలం బెనుప హస్తమున న్నిశిత త్రిశూలముం

బూని మదించి అంకెలిడు పోంటరి గిబ్బలటేని నెక్కి యీ

శానుండు వచ్చెం బారిషద సైన్యముతో రణకౌతుకంబునన్‌. 85 ఉ. ఆయుధఘర్సితంబు లగు నంజలు లెత్తి పులోమకన్యకా

నాయక! యేన యేన యని నాక నివాసులు మొక్కి సూరెలం

బాయక కొల్చి రా ది గధిపాలురతో “నల నందసూనుం డా

హా యిటుసేయునే!”” యని మహాహమికం బలుమాలు పల్ముచున్‌. 86

ముప్పదిమూడు కోటుల దేవతలు యుద్ధమునకు వెడలుట

చ. హరిహయుం డాహరిం గెలుచు నాసయు మోసమునాక యీ గతిం

బురి వెడలంగ నవ్విభునిమైోల మరు ద్వసు విశ్వ రుద్ర భా

స్వర తుషి తాదిక త్రిదశవర్గము ముప్పదిమూండుకోటు లు

ద్ధురగతి నేంగుదెంచె రణధూర్వహ గర్వము లుల్లసిల్లంగన్‌. 87 శా. అర్వారోహణ చాతురీ విలస నాహంకార దుర్వారత

న్సర్వాంగీణములైన మైమలువులు న్వల్గత్క పాణంబులున్‌

గర్వాలాప విడంబము ల్మెజయ జోకం జిత్రసేనాది గం

ధర్వు ల్వజ్రికిం దోడుసూపిరి పురద్వార ప్రదేశంబునన్‌. 88

చతుర్థాశ్వాసము 133 ఉ. పేమధరాధరంబు చలియింప వెసన్‌ బహుకోటిసంఖ్యలై

యామరసైన్యము ల్నడచునప్పు డనంత సితోష్టవారణ

స్తోమ నిరోధ మందియును దోదనె దిక్కులు గప్పె నయ్యెడం

జామర వాయు నున్నములు సాంద్ర హిరణ్మయ భూపరాగముల్‌ 89 ఉ. దారుణభంగి నొండొకటి దాంకెడు నస్తముఖంబుల న్హణా

త్యారము లుప్పతిల్ల బెడిదంబుగం దొట్టిన సందడిం బుర

ద్వారము నిర్ణమించె సురవల్లభు సేనలు భర్గ జూట కాం

తార ముఖంబున న్వెడలు దైవత సింధు రురంబులో యనన్‌. 90

ఆశ్వాసాంతము

శా. బాణద్వి ణ్మధి తాంబుధి ధ్వని కళా పాణింధ మానీక ని

స్సాణ ధ్వాన ఖిదేళి మాద్రితట! నిస్సామాన్య చాపాగమ

(ద్రోణాచార్య! సురీ సమూహ వరణో ద్యుక్తాహిత థ్రేజి ని

(శ్రేజీభూత కృపాణ! మాంసల భుజా శేషాహిప త్యుద్ధరా! 91 శా. వాజ్యారోహణనై పుణీనకుల! దోర్వాతంధ యారూఢ స

ర్వ జ్యాచక్ర! రజస్తమశ్చయ తమి(స్రా రూప జన్యాంగణ

ప్రా జ్యోద్గీత యశ శృశాంక! దళి తారాతి క్షమాపాల ర

క్తా జ్యోదంచ దుదార శౌర్య హుతభు గ్వ్యాష్తాఖి లాశాంతరా! 92 క. చందడతర మూరురాయర

గండ మహాబీరుద! ధాటికా రయ విచల

త్మాండపలి కొండవీటీ

మండల కటకేశ సింధు మందర కుధరా! 93 తోటకము ;

త్వరి తాధరి తానిలవాజి నట

శర జోరు రజోభర గూఢ రవి

స్ఫురణా! కరణాధిక సూత్మ్క్సృతి మ

ద్విరదాకర దారణ వీరబలా! 194

పారిజాతాపహరణము గద్యము ఇది శ్రీమదుమామహేశ్వర వర ప్రసాద లబ్ధ సార సారస్వతాభినంది నంది సింగయా మాత్యపుత్త కౌశిక గోత్ర పవిత్ర సుజన విధేయ తిమ్మయ నామధేయ ప్రణీతంబైన పారిజాతాపహరణంబను మహాహప్రబంధంబునందుం చతుర్థాశ్వాసము

శ్రీ పారిజాతాపహరణము పంచమాశ్వాసము (అమరసేన శ్రీకృష్ణుని చుట్టుముట్టుట - శ్రీకృష్ణుండు యుద్ధమునకు సంసిద్దుం వ గా భీకర సంగరము - శ్రీకృష్ణుం దడమరగణుముల నుగ్గునూచము సేయుట - రిపోవుచున్న దికృతుల నింద్రుం దదలించుట - కృష్ణు డింధుని నొప్పించుట - దిక్చత్తు లొక్కుమ్మడి శ్రీకృష్ణుని దాంకుట - ఇంద్రోపేంద్రుల ఫీషణ సమరము - నారదుని యానంద నృత్యము - ఇంద్రుండు వజ్రాయుధమును బ్రయోగించుట - శీకృష్ణండు వజ్రాయుధము నొడిచిపట్టుట - ఇంద్రుండు కృష్ణునకు 'మొక్కుట - శ్రీకృష్ణుం డింద్రు నూరార్చుట - త్రీకృష్ణుండు పారిజాత తరువుతో నిజనగరి శేతంస్రుట = పారిజాత తరుప్రతిష్ట - నారద పునరాగమనము నారదుండు కృష్ణునిచే నూడిగములు సేయించు కానుట - సత్యభామ శ్రీకృష్ణుని మరలంగొనుట - సత్య సవతులందణకు వాయనము లొసంగుట - నారదుండు చతురోక్తుల శ్రీకృష్ణుని నుతించుట - కవి స్వీయచరిత్ర క. శ్రీ వర్ణనీయ! తిరుమల జేవీహృదయేళే! యమృతదీధితి కుల పా రావార పారిజాత! థ్‌ రావలయ శరణ్య! కృష్ణరాయ వరేణ్యా! ణ్‌

136 పారిజాతాపహరణము తే. అవధరింపుము జనమేజయ క్షితీశ

వరున కిట్లను నమ్నౌనివల్లభుండు

దైవ సైన్యంబు లీరీతిం దరతరంబ

వెడలె మొన లేర్చరించి యుద్వేలవృత్తి 2

అమరసేన శ్రీకృష్ణుని చుట్టుముట్టుట

ఉ. వచ్చితి మింక నెందుం జనవచ్చు నొహో! నిలు, పారిజాత పా

టచ్చర! యంచు జంకెలు గడల్మ్కొనం గృష్టునిం జుట్టుముట్టి వై

యచ్చరసేన దాంకునపు డచ్చల మేమని చెప్ప! దిక్కులం

జిచ్చఅ తూపుం దండములు సింహరవంబులు నిండె నొక్కటన్‌ స్‌

శ్రీకృష్ణుడు యుద్ధమునకు సంసిద్ధుం డగుట

ఉ. ఆ కమలాయతాక్షి నమరావనిజాతము డించి సంభ్రమ

న్నాకపురీ మహారధుల నవ్వుచు. గన్లాని యంగుళిత్ర గో

ధా కలనంబుతో యదువతంసుండు శార్న నిబద్ధ శేషని

ర్నోక నిచోళముం దిగిచె రోష నట ద్ర్భుకుటీ “విలాసుందై. క! క. తిగిచి, శరాసన మెక్కిం

చి, గుణధ్వని చేసి, యంప శిరముల దొనలన్‌

బిగియించి, తూపు లొక్కట

నిగిడింపం దొడంగె మరు దనీకిని మీందన్‌. ర్‌

భీకర సంగరము

క. 'భిన్నాసు రాస్రముల చవి

గన్న మురాహిత శిలీముఖము లపు దనిలో

మున్నైఖుంగని సురవీరుల

క్రొన్నెత్తురు చవియు నెజింగి కోలం దొడంగెన్‌. 6

1. మున్ననురేంద్రాస్రము

పంచమాశ్వాసము 137 చ. అమర హితంబు గోరి యసురాంగకము ల్విదళించునట్టి మా కమరులం ద్రుంపంగా వలసె నక్కట నేండని సిగ్గుంజెందు చం దమునం గఠోర శార్న జనిత ప్రదరంబులు వైరిమర్మ భే దము లొనరించి యుద్ధవసుధాస్థలిన్‌ దూజంగంబాటి నయ్యెదన్‌. "7 సీ. హరిబాణ లూనంబులై వచ్చు నమరాస్త్ర ఖండము ల్టూల్చు. బక్షముల జడిసి యమృత గంధాస్తక మగు చంచుపుటమున వడి సింధురంబులం బొడిచి యెత్తు నధిపుం డేసినం బాటు నాశుగంబులకంటె మునుమున్న చని లక్ష్యముల దళించు భటులపై హరులపై బహురథాగ్రములపై నొక్కం డయ్యును దోంచుం బెక్కుగతుల. తే. నఖముఖంబుల నిజికి గంద్రులుగం జేయు దివిజ బిరుద ధ్వజంబు లుద్రేకవృత్తి నిఖిలలో కాద్భు తావహ నిర్నిరోధ విక్రమ స్ఫూర్తి ఖగరాజ చక్రవర్తి తి తే. సర్వతోముఖ మయి పేర్చు శార్మి బాణ వర్ష సమ్మర్ద దుర్దినవ్యాప్తి వలన నప్పుడెదిరించు పన్నిద్ద అహిమకరులుం గానం బడలేక తేజోవిహీనులైరి. రి ఉ. చుక్కల రాణివాసముల సోయగపుం జనుదోయి త్రైక్కునం జిక్మన యైన యక్కు యదుసింహుండు బాణపరంప రాహతిన్‌ వ్రక్కలుసేయం గాజు రుధిరబున దోంగుచు రేవెలుంగు గెం పెక్కిన చాయ నభ్యుదయ మేదియుం దాల్చి రణాంగణంబునన్‌. 10

138 పారిజాతాపహరణము తే. చోద్య మప్పుడు భవరోగ వైద్యుండైన యంబుజోదరు డాసిన యంతమాత్ర నపగ తాసాధ్య గదుం దయ్యె యక్షభర్త సొరిది రుద్రులు నిర్ముక్త శూలు బైరి. 11 సీ. నిర్భగ్న శృంగుండై నిజవాహనముం దాను వైవస్వతుండు లాఘవంబు నొందె దళిత శాతకృపాణ దంథ్టమై నై రృత భుజ భుజంగస్వామి పొల్గువోయె నిర్జూతహేతియై నిలువు నీజుగ నగ్ని దేవుండు నిర్వాణ తేజుం దయ్యె భయ పలాయనవేళం బవమానునకు నాత్మ జవసత్త్వముల కల్మి సఫల మయ్యె తే. వరుణునకు డాంగికొనం జోటు వలంతి యగుట నుదధి నాయక భావంబు నుపకరించె జలరుహోదర సవ్యాపసవ్య ముక్త నిష్టు రాస్త్రంబు లొందొండ నిగుడునపుడు 12 శ్రీకృష్ణుండమర గణముల నుగ్గునూచము సేయుట వ. మళియు నమ్మధుమధను సముద్దండ దోర్ట్దండ మండలీకృత శార్న కోదండ నిర్ముక్త నిర్భర క్రూర నారాచ ధారానిపాతంబున గవాక్షితవక్షు లగు యక్షులును, జక్ర నిర్వక్ర విక్రమ క్రీడలం బరిచ్చిన్న కర్ణ నాసాధరు లగు విద్యాధరులును, గౌమోదకీ ప్రహారంబులం జూర్జీకృత శిరోమధ్యులగు సాధ్యులును, నంద కాసి ధారా విదారణంబునం (బ్రత్యవయవ శిధిలి తానువిద్ధులగు సిద్ధులును, బతంగ పుంగవ పక్షవిక్షేప ణాహతిం దూలి జర్జరులగు నిర్ణరులును ధైర్యంబులతోడన కంకటంబులు వ్రస్సినం జులుకం దనంబు నొంది సాధ్వసోద్రేకంబున భద్రదంతావళంబుల డిగ్ధ నుటికి

పంచమాశ్వాసము 139 మేరుశిఖరంబులు '్రాంియు, రథ్య సారధి సహితంబుగా శతాంగంబులు పొడి పొడియైనం జొర మలు వెలుంగక మాతంగ శవంబుల క్రింద నీం గియు, భన్నచరణంబు లై తలకెడవుగం దైళ్లిన తురంగ కళేబరంబులం గౌం గిలించుకొని నిర్జీవులునుం బోలె గ్రుక్కుమిక్కనక వక్కెరలు పైం ద్రోచుకొనియును, సంత్యక్త హేతి వర్గంబును సర్వతః ప్రధావన మార్గంబును, (బ్రవర్తిత ప్రార్ధనాలాపంబును బరిధూయమాన కేశ కలాపంబునుం గాం గాందిశీకత్వంబు నొంది తిరుగుడువడి పాంచజన్య ఘోషంబు మున్నుగా దిగంతంబు లంటం బఅచుటయుం, బ్రహార మూర్చా పరవశులగు జయంత నలకూబర చిత్రసేనాదులం గనక కమలదళపు టానీయ మానంబులగు నభ్ర గంగా పానీయంబుల సేదదేర్చి ఫలగర్భంబులకుం దార్చి నిజ నివాసంబులకుం జేర్చికొను నాప్త సేవక వర్ణంబులవలనను, విలూన దండంబులై పడిన ధవళ చృత్రంబులం (్రఫుల్ల పుండరికంబు లని పరిభ్రాంతి నాడియ నట్టాడుచు నిపాతిత వరుణంబై నింగిం బేరెంబు వాఖు వాహన హంసంబువలనను, మేదుర మేదఃపంక సంకులంబులగు రుధిర పల్వలంబులు దజిసి మజ్జనక్రీడా పరాయణం బై చండివడిం గదలమిం గృతాంతుండు విడిచిపోయిన జిఅకొట్టుచుం దిరుగు నున్మత్తలు లాయంబువలనను, మూర్చిత క్షపాకర మండల నిర్గతంబై నిర్ణలిత శృంగంబగు లాంఛన మృగంబుం గురంగీ శంకం దఠిమికొని వెనువెంటం దిరుగు పలాయిత పవమాన విముక్త కురంగంబు వలనను, వైనతేయ చరణ నఖ ముఖాఘాత నీపాతితంబులై రణధూళి ధూసరితంబులగు రుద్రజటామండల మండన శశిఖండంబులం గర్జ పూరంబులుగా నిడుకొను వేడుకం గూడ నొండదొరులం గడవం గేరి కొను బేతాళ బాలికా జనంబుల వలనను, గదనరంగం బభిరామం బయ్యు నయ్యవసరంబున, 18 పారిపోవుచున్న దిక్పతుల నింద్రుం డదలించుట చ. హరిహయుం దాగ్ర హోజ్జ్వలితుండై యనింబాలు దిశాధినాధులన్‌ దిరుగుందు పోకు పోకుందని తిట్టి యదల్సి నవోదయ తయో

ధరము నలంకరించు తన ధన్వ మధిజ్యము చేసి గోత్రఖీ కరముగ బాహులెత్తి తమకంబున సేనకుం జేయివీచినన్‌ కేశ క. గిరితటముం దాకి తిరిగెడు తరంగిణియుం బోలె దేవతాపతి యాజ్ఞన్‌ మరలి వియచ్చర వాహిని మురహరుం బౌదివి ఘఫోరముగం బోరునెడన్‌. క 'కృష్ణుం డింద్రుని నాప్పించుట ఉ. జింగను (మోంత [మైోంగుచును తెక్కలసొములువోలె శౌరిచే సింగిణివింట వెల్లిగొను చిత్రశరంబులు సూతు నొంచి ర థ్యాంగకము బ్ద్బళించుచు నిజా వయవంబులు దూల్చ దేవతా పుంగవుం డోసరించుటయు బోరన నడ్డము సాొచ్చె సైన్యముల్‌ 16 మ. మది నొక్కించుక శంక లేక సమ రోన్మాదంబునం బేర్చి బె ట్టైదమైతాంకిన దేవతా రధిక కోటిం గిట్టి తూలించె ను న్మద మాతంగ ఘటా తమశ్చయ నిశమ్మన్యంబుం దక్సైన్యమున్‌ గదచే శార్న ముచే రధాంగకముచేం గంసారి హింసారతిన్‌. మ ఉ. సైనికు లెల్ల నంత రణసన్నహనం బెడలించి పాఠిన న్నానయు నచ్చలంబు మది నాటుకొనంగం గపోల మండలీ దాన మిళ ద్ధి రేఫ నినదంబుల ఘీంకృతి సందడింప వె ల్లేనుంగుమీంద డీకొలిపి యింద్రుం దుపేంద్రునిం దాంకె నుద్ధతిన్‌. 18 క. పున రాగతుందగు మఘవునిం గనుంగొని తన ('మోలనున్న కామిని నెమ్మో మున దృష్టి నిలిపి మురమ ర్దనుం డిట్లను హాస గర్భిత ప్రొఢోక్తిన్‌ 19 ఉ. అచ్చరలేమ లెల్ల నగ నాహవ భూస్థలిం దానుం దోడుగా వచ్చిన తద్దిశాధిపతి వర్గములుం దల లూడం బాజియు

పంచమాశ్వాసము 141 న్మ చ్చటు లాస్త్ర ఘట్టన మనంబున నెంచక నానగండ యై వచ్చినవాండు చూచితివె! వాసవునిం గమలాయతేక్షణా!. 20 ఉ. చూడుము నన్నటంచు మధుసూదను డమ్మరింబోసి తద్భుజా కోడము గాండ నేసిన నకుంఠితుండై సురరాజు కృష్ణు నీ రేడుశరంబుల స్థగకులేశ్వరు ముప్పదిరెంట నేసెం బే ర్వాడి తదన్యదికృతులు గ్రక్కున గంధగజాధిరూఢు లై. 21 దిక్సతు లొక్కున్ముడి శ్రీకృష్ణుని దాంకుట చ. అనలుండు రెండు, మూండు యముం, డాసురనాధుందునాలు, గైదు తో యనిధిపుం, డాజు గంధవహుం, డర్థపుం డేడు, మహేశుం డెన్మిదిన్‌ ఘనవిశిఖంబు లేయ మురఘస్మరు6 డన్నియుం ద్రుంచి శార్మ సం జనితమహోగగ్రభల్లముల జర్జరితాంగులం జేసె నందజిన్‌ లల ఆ. వేల్పు ('మానియందు వేదుకపడు కూర్మి సతుల కోర్మిం దీర్చం జూలి యపుడు హరియు హరియుం బోరి రన్యోన్య జయకాంక్ష నసుర జీవ నాప హాశుగముల ఇంద్రోపేంద్రుల భీషణ సమరము క. మురహర బలహరు లిట్లొం డొరు తూపులం గప్పంబడుట నొదవించిరి త మ్మిరువురం గనుంగొనం దివిరెడు గరు డోరగ ముఖుల కోరికకు విఘ్నంబుల్‌ 2 చ. అలుంగుల దట్టమై పొడము నగ్నికణంబులు సోంకి పైగజుల్‌ వొలిసియు. దొంటివేగ ముడివోక క్రమంబున నొండొకంటిం బిం జలుగొని త్రోచికొంచు శరసంఘము లక్ష్యముదాంకు విస్మితా ఖిల సుర సిద్ధ సాధ్యముగం గృష్టుండు జిష్ణుండు బోరనయ్యెడన్‌. 25

142 పారిజాతాపహరణము తే. ఘోరముగ మింటం బందిరి గొని జగంబు నందముగంజేయు నిరువురి యంపగములు నాండొకటి దాంకి క్రొమ్మంట లొదవి తామ చూర్ణమై పోవ ముదమయ్యెం జూపఅికును. 26 క. అలనాంటి నన్ను మబచిత! నిలు నిలుమీ తగినయాజ్ఞ నీ కిద యనుచుం బులుంగులటేని సురేంద్రుం డలుంగుల పెనుగూంటం జిక్కునట్టుగ నేసెన్‌. 27 మ. అలుకం గంసవిభేది నందకముచే నయ్యస్త్రము ్రుంచి వే బలుతూపు ల్పధముష్టిందూర్చి బలఖి దృ(ద్రేభ కుంభంబు వ్ర క్కలుగా నేసిన బోరనం దొరంగె ముక్తాడ్రేణి, పై పై హిమా చల శృంగావతర న్నభశ్చర ధునీ చంచ టత్ర్రవా హాకృతిన్‌. 28 నారదుని యానంద నృత్యము చ “ఇతని కితండె సాటి యగు, నీతని కీతండె సాటి వచ్చునిం కితరులు వీరిం బోలంగలరే!” యను చారణ సిద్ధ సాధ్య సం స్తుతులు సెలంగె, నా రణము చూచి రణాశనమౌని నింగిపైం గుతుక రసాతిరేకమునం గుంచియు వీచి నటించె నయ్యెదన్‌. 29 సీ. కినిసి బిడౌజుం డాగ్నేయాస్త మదరింప నది శార్న తేజంబునందు డిందె, గనలి వృద్ధశవుం డనిలాస్త్ర మేసిన నది యదూద్వహు నూర్చునందు డిందె కలిగి బలారి సౌరాస్తంబు నిగిడింప నది శౌరి వలచూడ్కియందు డిందె నడరి యింద్రుండు బ్రవ్మాస్తంబు పయికొల్బ నది మురాంతకు నాభియందు డిందెం

పంచమాశ్వాసము 143 ఆ. బాకదమన ముక్త పాశుపతాస్త్రంబు

హరి నిజార్ధ తనువునందు డిందె

నేమి సేయవచ్చు! నీశ్వరుం డఖిలాత్ముం

డతని గెల్వం దనకు నలవి యగునె! 80 చ. తజీ గని యంతలోన మధు దైత్యహరుండు మహేంద్రు శింజినిం

గొఅనెల తూపునం దునిమి క్రూరతరంబగు భల్ల మొక్కట

న్నజికినం గూలెం దద్ధన ఘనాఘన కల్పితమైన టెక్కియం

బొఅలుచు నోరుగాలి మొదలూడంగం గూలెడు (మాని కైవడిన్‌. త్రై శా. భుగ్న భ్రూకుటి దుర్ముఖుం డగుచు నాస్ఫోటించుచు న్లోని రో

షాగ్నిజ్వాలలు బాహ్యానిర్గతము లైన ట్లుత్మ టారుణ్య ని

ర్మగ్నంబై కనుపట్టు లోచనసహస్రం బొప్ప మౌర్వీలతా

భగ్నం బైన శరాసము న్విడిచి జంభద్వేషి యత్యుగ్రతన్‌. క! చ. కుల వసుధా ధరావలికిం గుంటితనం బొదవించె నెద్దియా

బలితపుం గైదువుం గొని సుపర్వకులాగ్రణి వేయుం గన్నులం

దలకొని కౌస్తుభ స్తబకితంబగు శౌరియురంబు సూచిన

న్హలజ దళోద రోదకము చాడ్పున నల్లలనాడె లోకముల్‌, 33

ఇంద్రుండు వజ్రాయుధము ప్రయోగించుట

ఉ. వీరుండ వాదు, దీని బలువ్రేటున కోరిచి నిల్చి తేని యం

భోరుహనాభ! యంచు సురపుంగవుం డప్పుడు లోకభీకరా

కారత నిల్చి భీతి పరికంపితులై సుర లూహ లేది హా

హారవము ల్పట్‌ంపం గులిశాయుధరాజముం. బూంచివైచినన్‌. 8 మహాస్రగ్ధర :

శతధారా జాయమాన జ్వలన ముఖశళి ఖాచ్చాది తాభ్రస్టలంబై

విత తాభీలధ్వని శ్రీవిలసన బధిరోద్విగ్న దిగ్వారణంబై

కృతలోకాలోకము ఖ్యాఖిలగిరి చలన క్షి ప్రభూమండలంబై

పతయాళు ద్వాద శాత్మ ప్రకరఖరకరౌపమ్యమై యేంగుదేరన్‌. 85

కకక పారిజాతాపహరణము మ. కవి నెమ్మామునం బిన్న నవ్వు దొలంకం గంసారి నిశ్ళ్శంకం దా ర్థ్యుని నడ్డంబుగం (ద్రిప్పి వేగ రవితేజో దుస్సహ స్ఫూర్తిమైం దను డాయ నృతకోటిం గేల శతపత్ర క్రీడం బట్టెం గటా క్ష నిరీక్షాంచిత నందక త్సరు కిణాంకంబైన హస్తంబునన్‌. 36 శ్రీకృష్ణుండు వజ్రాయుధము నొడిచిపట్టుట కీ తలలు వీడంగ విద్యాధరు ల్బణచిరి గగ్గులకాండైరి ఖచరవరులు చట్టుపైంబోంక లై చనిరి గంధర్వులు గరుడులు పంచబంగాళ మైరి కన్నది గతి గాంగం గిన్నరు లరిగిరి పన్నగేంద్రులు పటాపంచ లైరి పోయినపోకలై పోయిరి సిద్దులు దిక్కుమొగము లైరి దిగధిపతులు తే. హరిహయ త్రాణ నాయత్తు లగుచు వచ్చి మునులు సం్రార్ధనా వచోముఖరు లైరి పూని తనమీంద వచ్చు దంభోళి నిట్లు పంకజోదరుం డొడిసి చేపట్టుటయును. 87 ఇంద్రుండు కృష్ణునకు యమొక్కుట ఉ. ముందల పట్టినట్లు తన ముఖ్య తరాస్త్రము గొన్న దేవకీ నందనుం జూచి సాధ్వసము నానయుం గ్రమ్మం గరీంద్రు డిగ్గి సం క్రందనుం డో ముకుంద! మురఘస్మర! యే నపరాధి నంచు వే ముందఅవచ్చి సాంగంబడి మొక్కిన శౌరి కృషార్దచిత్తుందై. 38

పంచమాశ్వాసము 145 శ్రీకృష్ణుం డింద్రు నూరార్చుట ఉ. లెమ్ము సురేంద్ర! నీవలన లే దొకతప్పును, నీమజంద లీ కొమ్మ వదాన్యభూరుహముం గోరినం దెచ్చితింగాని; కొమ్మునీ సొ మ్మని వజమిచ్చి మధుసూదనుం డాతరు వీం దలంచినం (గ్రమ్మజ (మొక్కి వాసవుండు కందళిత ప్రమాదాంతరంగుండదై. 89 ఉి. సొమ్మన నెద్ది! యే ననంగ సొమ్మున కెవ్వండం! గర్తవీవు, నీ సొ మ్మఖిల ప్రపంచమును శూర కులంబు నలంకరించి న్‌ వమ్మహి నుండునంతకు నన్యదురాపము పారిజాతభూ జమ్మును నుండు నన్న విక సన్ముఖుందై హరి వీడుకొల్పుచున్‌. త శా. గంధ ర్వోరగ సిద్ధ సాధ్యవరులం గారుణ్య దృష్టి క్రియా సంధానంబున వీడుకొల్చి, సురభూజంబు న్సతి న్వాహన స్మంధాగ్రంబున నుంచి, విక్రమకళా సంలబ్ధి తత్రేయసీ సంధాసిద్దిం గృతారుందై మజలె నిచ్చ న్వేడ్క లుప్పొంగంగన్‌ శ్తీ్షే ఉ. వాసవుతోడి కయ్యమున వార్తలు సెప్పుచు, మోముందమ్మి ను ల్లాసము మందహాసము. దొలంకంగ వేలుపుమ్రాని పూవులం జేసిన సొమ్ము లంగముల: జేర్చి వధూమణి నాదరించుచున్‌ వాసుకిభోగతల్పుండు సువర్దగిరీంద్రము దాంటెం జయ్యనన్‌. ఉలి శ్రీకృష్ణుడు పారిజాత తరువుతో నిజనగరి కేతెంచుట చ. కనకగిరీంద్రముం గడచి గ్రక్కన రైవతకాద్రి పొంత ని ల్పిన యదు వృష్టి భోజ నృపసింహులు 'సేనలతోడం దన్నెదు ర్మొాన నగరంబుం జొచ్చె మజణిగోపుర సంస్థిత పౌరభామినీ జనములు సేస ముత్యములు సల్లంగ నుల్లసి తాంతరంగుందై. శం తే. పురబహిర్ద్వారములు దాంటి భుజగశాయి 10 రాజమార్గంబు దజియ హేరాళ మగుచు

146 పారిజాతాపహరణము బుగులుకొనియె ననాఘ్రాత పూర్వకములు పారిజాత మహీజాత పరిమళములు న ఉ. ఆ మహిజాతముం గనిన యంతటిలో ధన ధాన్యరాశితో సామజ ఘోటికా మహిత శాలలో మణిసౌధ పంక్తితో గో మహిషీ శతాంగ భట కోటులతో మభజిభూషణాలితోం దామరతంపరై తనరెం దత్సురిం గింపచ గేహ వాటికల్‌. జ్తీర్‌ మ. బెరసెన్‌ మేన నిగిద్బినట్లు వళు, లుబ్బె న్దుర్చలాంగంబు, లం కురము ల్ఫూపె రదంబు, లం(ఘ్రుల వడంకు ల్లీటె, వాలారులై కరజంబు ల్సిగిరించెం గేశ వితతు లృప్పారె, వృద్దాలికిన్‌ మరలం బ్రాయము వచ్చెం దత్తరు చల న్మదాని లాసంగతిన్‌, శి క. విన నేర్చిరి బధిరులు, గనుం గొన నేర్చిరి యంధకులు, లఘుత్వము మీన్‌ జన నేర్చిరి వికలాంగులు ననిమిష తరు కుసుమసౌర భావేశమునన్‌. త్త క, విస్మయముగ నీగతి ముర ఘస్మరుండు నికేతన ప్రఘాణమున భుజం గ స్మయ హర వాహము డిగి సస్మితముఖుం డగుచు నరిగె సమ్మోదమునన్‌. తీరి సీ, వరభక్తి దేవకీవసుదేవులకు మొక్కి బలభద్రునకు నట్ల ప్రణతి సేసి గురు పురోహిత బంధుకోటికి వినయంబు గావించి, మిత్రులం గౌంగిలించి సుత సోద రామాత్య హిత నతు ల్లయికొని యాప్త వర్గంబుల నాదరించి గారవంబునం బెక్కుగతుల మన్నించుచు వినతా తనూభవు వీడుకాలిపి

పంచమాశ్వాసము శేష7 తే. ప్రేయసియుం దానుం గూడి తదీయమంది రమున కేంగి సుఖాలాప రచన మెజయం బ్రతిన వచ్చెం గదా యిదె పారిజాత మనుచు నర్చింప నద్దేవి హర్షమంది. శ్రి పారిజాత తరు ప్రతిష్ట తే. (ప్రాణవిభుం బెక్కుమాలులు ్రస్తుతించి మంది రారామ వాటికా మధ్యసీమ దివిజ భూమీరుహంబుం బ్రతిష్ట సేసి యర్హప్రూజన మొనరించె ననుదినంబు. 50 చ. సతులంట! ప్రాణనాధులంట! సారెకు నైక్యములైన మోహనం గతులంట! యేమి సెప్ప! బలఘస్మరుం బోర జయించి కల్పక క్షితిరుహము న్నిజేశ్వరికిం గృష్పుడు దానిటం దెచ్చెనంచు సం స్తుతు లొనరించి రాండొరులతో సపతు ల్బదియాలువేవురున్‌ 51 సీ. విరివిగా నొకవేళం బెరింగి వీటికి నెల్ల నిజశీతలచ్చాయ నిగుడం జేయుం బిన్నగా నొకవేళం బెనువ్రేలియంత యై చూడ్ముల ౩ంతయు వేడ్మ సేయు వింతగా నొకవేళ వివిధ భూరుహ పుష్ప సురభిగంధంబుల సోడు ముట్టు వేర్వేణ నొకవేళ వికచ కాంచన రత్న పరిపక్వ ఫలములం బరిణమించు తే. నభిలషించిన రూపంబు నభినయించు నుల్లమునం గోరుకోరిక లెల్ల నొసంగు సత్యభామాగ్భ హారామ నిత్య మైన పారిజాతంబు విస్మయాపాది యగుచు. 52

148 పారిజాతాపహరణము నారద పునరాగమనము వ. ఇవ్విధంబున నఖీష్ట ఫలసిద్ధి సంతోషిత స్వాంతులును నిఖిల లోకైక సంస్తూోయమాన మహామహి మోదాత్తులు నై నిరంతర సౌఖ్య వర్ధిష్టులగు నా సత్యాకృష్ణులను జూచువేడుకం [గగ్రమ్మణ నొక్కనాండు నిజతను (ప్రభా ప్రభా వాపహసిత శారద నీరదుం డగు నారదుం డరుగుదెంచి యా దంపతులు సేయు సత్కారంబులం బరితుష్టి నొంది సుఖోపవిష్టుండై యిష్టాలాప సమయంబున నుల్లసిత ముఖారవిందుం డగుచునయ్యిందు వదనం గనుంగాని, 538 తే. హేమనిభగాత్రి! నీభాగ్య మేమి చెప్ప జిష్ణ్రభూజయు నీ పెట్టుచెట్టుం జేసి సవతులన కాదు త్రిభువనేశ్వరి యనంగం బొలుచు పౌలోమి గెలిచితి వలఘు మహిమ. ర్‌శీ నారదుండు సత్యకుం బుణ్యకవ్రత ముపదేశించుట చ. అతులిత తావకీన మహిమాతిశయోచిత మైన పుణ్యక (వ్రత మొనరింపంగా వలయు వారిజలోచన! నీవు న య్యరుం ధతియును గౌరియు నృచియుం దత్పరబుద్ధి నొనర్చు వేళం జూ చితి మును తద్విధం బెజుంగం జెప్పెద నే నిపు డానుపూర్విగన్‌. కర్‌ చ. తెలతెలవాణ మౌననియతి న్నదికిం జని, తీర్ధ మాడి, ని ర్మృల వసనంబు గట్టి, నవరత్న విభూషణము ట్హరించి, మైం గలప మలంది, (క్రామ్ముడిని గమ్మవిరు ల్సవరించి, యత్తమా మలకును నాత్మభర్తకు నమస్కృతి సేసి, తదీయసమృ్మతిన్‌. ర్‌6 చ. కువలయనేత్ర! తొంటి తనకోపము గర్వము మచ్చరంబు మా ని, వినయముం (బ్రమోదమును నిండి తొాలంకెడు నెమ్మనంబున న్సృవతులయిండ్ల కెల్లందాలునాండె క్రమంబున నేంగి, తద్ర్వతో త్సవమున కామతించి, యతిసంభ్రమలీలలం దోడితేందగున్‌ క్‌?

పంచమాశ్వాసము శీతప్త చ. దినదిన మిట్లు తత్పరమతిం బదివేవురు పేరంటాండ్ర క

రృన లొనరించి సార ఘనసార సుగంధములు న్విచిత్ర నూ

తన పట రత్నభూషణ వితానము నిచ్చుచు వేడ్మం జైత్రశు

ద్ధ నవమి యాదిగా నెల వ్రతం బొనరించిన యంతమీందటన్‌. ద్‌కి మ. పరమాచారధురీణు, నధ్యయన సంపన్నుు న్ముభాకారు, శా

'స్తరహన్యజ్ఞు, వశిష్టవంశజుం బ్రశాంతస్వాంతు, నుద్య ద్దయా

పరతంత్రు, న్విదితాళ్ళు భూసురవరుం 'బ్రార్థించి యాచార్యుంగాం

దరళాక్షీ! నియమింపంగాం దగు వ్రతోద్వాస క్రియావేళకున్‌. శ్రి శా. ఆరీతి న్ని యమించి యీవలయు మాద్యద్దంతి వాహావళుల్‌

నారీరత్సచయ:, బనర్హ నవరత్న (శ్రేణి గో భూ పకి

వారంబుల్‌ ధనధాన్యసంతతి, రసవ్రాతంబుం, గర్వూర క

స్తూరీ సంకుమ దాగురు క్రముకరాసు ల్యోటి సంఖ్యాకములే్‌, 60 శా. వతద్వస్తు సదక్షిణాకముగ నాత్మేశు న్సురానోక హా

న్వీశుంగాం దగ ధారవోసి, ద్వాజుం డేయేయర్ధము ల్వేండినం

జేతః ప్రీతిగ నిచ్చి, క్రమ్మణం బతిం జేకొంట యుక్తంబు; వి

ఖ్యాతంజై తనరారు నీవ్రతము సాకల్యంబుగాం జేసినన్‌. 61 క. ధన కనక వస్తు సమితియుం

దనయ సమృద్ధియును గలిగి తానుం బతియున్‌

మనమున నజగొజు లెటుంగక

యనితర సులక్లైక సుఖము లందుదు రనుచున్‌ 62 క. నారదుండు పుణ్యక వ్రత

మారూఢిగ నెజటుంగం జెప్ప నవహిత మతి యై

కోరిక లిగురొత్తంగం డ

త్చారంభ మొనర్చి సత్య ధవుని యనుజ్ఞన్‌ ల!

150 పారిజాతాపహరణము వ్రతోత్సవ వైభవము సీ, యదు వృష్టి కుకుర భో జాంధ కాదికముగా నాత్మనీనం బైన యాప్రగణము సంబంధులైన భీష్మక మహీశాదులు పదియాజువేల భూపతుల కులము పాండవ కౌరవ పాంచాలు రాదిగాం బరమ హితంబైన ఐంధుసమితి నందాది గోపాల బృందంబు మజియును నెయ్యురై వర్తించు నృపచయంబు తే. వారివారల చుట్టముల్‌ వారిసఖులు గా జగంబునం గల్గిన రాజలోక మెంత యంతయు సకుటుంబ మేంగుదెంచెం బుణ్యకాఖ్య వ్రతోత్స వాభ్యుదయమునకు. రడ క. నగముల నదులం బయోధుల దిగంతములం గాననముల దీవుల మజియుం దగునెడలం బుణ్యకవ్రత జగ దుత్సవమునకు వచ్చె సంభారంబుల్‌, 6ర్‌ తే. అసుర హరునాజ్ఞ రైవత కాద్రి పొంత విససయము గాంగ నిర్మించె విశ్వకర్మ యాత్మ నిర్మాణ చాతురి కవధి గాంగ మణిమ యోజ్ఞల మగు దానమంటపంబు 66 సీ, చూడికి (వేంకమై సుర విమానములచే గగన మార్గంబెల్లం (గ్రందుకానియె మనుజనాయక వర్గ్ణమకుటా గ్రమణులచే దిగ్భిత్తు లధిక చిత్రితము లయ్యె

పంచమాశ్వాసము 151 నాహూతులైన మహామౌనివరులచేం బొడవడ దయ్యె భూ భువనతలము, సందర్శ నాయాత జనభరంబునం (గ్రింద భుగ్న 'ఫణుం దడయ్యె భుజగభర్త. తే. సమయ బహుముఖ ముఖర తూర్యములవలనం బద్మజుండంబు ఘోష సంభరిత మయ్యె సకలలోక మహాశ్చర్య జనక మయిన పుణ్యకాఖ్య వ్రతోత్స వాభ్యుదయమునను 67 ఉ. దానవఖేది సత్వయును దాను యధోచితవృత్తి మంగళ స్నాన మొనర్చి శుభ్రవసనంబులు గట్టి యనర్హరత్నభూ షానివహంబు పూని హరిచందన చర్చ వహించి వృద్ధ స భ్యానుమతి న్సులగ్నమున నా వ్రతదీక్ష వహించె నయ్యెదన్‌. 48 క. వ్రతక ల్పోచిత దాన ప్రతిగ్ర హార్ధముగ నిఖిల పరిష దనుజ్ఞం గృతనిశ్చయుండై సవినయ నతిచే సమ్మతిలం జేసె నారదమౌనిన్‌. 69 సీ. మదవతీ కరముక్త మణికుంభ సంభృత సౌర భోదకముల జలక మార్చి హిమధామ కిరణ విభ్రమ విడంబక శుభ కౌశేయ యుగళంబు గట్ట నిచ్చి ఘనసార మృగమద గంధ బంధురమైన గంధసారము మేనం గలయ నలంది విస్సమర పరిమళ (ప్రసవ మాల్యంబులు ఘన జటాజూటంబు మునుంగం జుట్టీ పసృటుల లం.

152 వపాదిజాతాపహరణము తే. లలిత మణిమయ భూషణావళులు దొడిగి యిష్ట రాజోపచార సంతుష్టుం జేసి బుత్విజులు గాంగ ధౌవ్వాది బుషుల నిలిపి వారి బూజించె సకలోత్సవంబు మెజియ. 70 శా. భద్రేభంబులమీంద నెక్కి వెనుకం (బ్రద్యుమ్న శైనేయ సౌ భద్రాదు ల్సన ధర్మజ ప్రముఖ భూపగ్రేణితో శౌరి తూ ర్య ద్రాఘిష్ట రవంబు లుప్పతిలం జేర న్వచ్చె సంపన్ననా నాద్రవ్యం బగు దానమండపము నంత న్సంభృతానందుందై. గా ఉ. (్రోవదియు న్సుభద్రయును దోంజనుదే విభవాగ తాన్యప్ప థ్వీవర కామినీమణులు వేడ్క భజింపంగ సత్యభామ ము కా వినిబద్ధ పంజరయుతం బగుపల్లకి యొక్కి వచ్చె వృ ద్దా విసరంబు మున్నుగ వ్రతప్రతిపాదన సావధాన యె. 72 చ. జలరుహపత్రనేత్ర మునిసత్తమ వృద్ధ సువాసినీ జనం బులు వెనువెంట రాం జని ప్రభుత్వముతో (వ్రతదానమండప స్థలమున నర్చితంబగు వదాన్య మహీరుహ సార్వభౌమమున్‌ వలగొని మొక్కి దేవమునివర్యున కిచ్చె యథోచి తార్చనల్‌. 78 చ. సతులు పదారువేవురును సంగడి రా వదనాంబుజంబునం గృతక వికాస మచ్చుపడల గృష్టుని పట్టపుదేవి యిందిరా ప్రతినిధి రుక్కిజీరమణి రాం దగ వౌ నని వచ్చెం బుణ్యక (వ్రతము గనుంగొనం గమలరాగ మణీ శిబి కాధిరూఢయె. 74 వ. అట్టియెడ నమ్మహావ్రత దానోచితంబుగా వేర్వేజ నేర్చరింపంబడు సాలంకార ధేనుసహ'హ్రంబులు విడువడు నిజవత్సంబులం బిలుచు నంభా రవంబులవలనం (బ్రత్యేకంబ పర్వతంబులుగాం గల్పింపంబడు కనక రజత తామ్ర కాంస్యాది లోహంబులుం, బద్మరాగ ప్రవాళ హరినీల మౌక్తిక మరకతాది రత్నములుం, దిల గోధూమ యవ (వ్రీహి మాష ముద్దాది ధాన్యంబులుం, గనక నిర్మిత చృత్ర చామర శయ్యా వ్యజన పాదుకా ద్యుపకరణంబులున్‌, గజ తురగ

పంచమాశ్వాసము 153 స్యందనాది వాహనంబులు మొదలుగాంగలుగు దాన ద్రవ్యంబులు సమకూర్చు నధికారుల సంభ్ర మాలాపంబుల వలన, నపూర్వ మహోత్సవ సందర్శన సంతోషిత స్వాంతులగు దిగంతమపీకాంతుల పరస్పర సరస సల్లాపంబులవలన, వివిధ దే శాగతంబులగు రాజలోక శుద్ధాంత వర్గంబుల కెడ గలుగ జడియు వేత్రహ స్తుల తర్జన స్ఫూర్దనంబుల వలన, సంయమీశ్వర తిలకంబుల వికస్వర సుస్వరంబుల నామ్రేడించు వేదమంటత్ర పరనంబులవలన, వైభ వాలోకన లంపటులై యాకసంబున గుంపులుగొని నిలింపు లగ్గించు సంస్తవ రవంబుల వలనం, బటహ ఖేరీ ర్సుల్ల ర్యాది వాదిత్ర నాదంబులవలన, నాసమయం బభ్యర్హ పూర్ణ చంద్రోదయ ఘూర్ణ మా నార్జవంబునుం గ్రేణి సేయుచుండె; నట్టియెడం దత్మలకలంబు వినివారించి నారదుండు సత్యభామ కిట్లనియె ;

క. వికచాబ్దనేత్ర! యీపు ణ్యక వ్రత విధానమునకు నాధుని ధారో దక పూర్వ మీవలయు ని య్యకొలుపుమా! యిపుడు యాద వాన్వయ తిలకున్‌. 76

శ్రీకృష్ణుని సత్యభామ నారదునకు దాన మొసంగుట

చ. అనవిని సత్యభామ హృదయంబున లఅజ్జ్ఞయు సమ్మదంబునుం వెనంగొనం బ్రాణవల్లభునిం (బ్రేమరసాలస వీక్షణంబునం గనుంగొని మోము వాంచి మధుకైటభమర్దన చిత్రగించితే! మునిపతిమాట నావుడును మోవిపయిం జిణున వ్విగుర్చంగన్‌. 77

మ. నవచంద్రాలిక! నీకు నేల యనుమానం బాగ మోక్తంబు గా న విచారింపక ధార వోయు మనిన న్లజ్ఞాభరాక్రాంతలై సవతు ల్వాంచిరి వక్రపంకరుహము, ల్సంబంధి భూపాలక (ప్రవరు ల్సల్చిరి నర్మగర్భిత వచఃప్రాగల్బ్యముల్‌ చెంగటన్‌. 78

చ. మునిపతి యానతిం జకిత ముగ్ధ మృగీ తరలాక్షి ప్రాణనా

ధుని గన కాంబ రాంచలముతోం గుసుమాయుధ వాగురా నిబం ధనమునుబోని క్రొవ్విరులదండం దగుల్మొనం జుట్టె వేడ్మం గ ల్పనగముం గూడం గంకణ రుళంరుళ మంజుల దోర్యు గంబునన్‌. 79

154 పారిజాతాపహరణము తే. పరమముని మాన సాలాన బంధనమునం

గుదురుపదడకుండు యాదవకుంజరంబు

వికచ రాజీవనేత్రచే వేల్చుమానం

గమ్మం బూవులదండచేం గట్టువడియె. 80 చ. బలి దనుజేంద్రుం గట్టి తని పల్మంగ విందుము గాని, నేయ మా

చెలి యిదె పుష్ప దామకముచే నినుం గట్టంగ గంటి, మింకనె

మ్మెలు పచరింప రాదనుచు మేలము లాడెడు సత్యబోట్ల స

న్నల నెసకొల్పుచుం గెలన నవ్విరి ధర్మజ భీమ ఫల్లునుల్‌. 81

• మ. సమయజ్ఞుం డయి గర్గ్దసంయమి మహాసంకల్పముం జెప్పం గ

ల్బ మహీజంబు సదక్షిణాకము నిజప్రాణేశుంగూడ న్సుప

ర్వమునిశ్రేష్టున కిచ్చె దానముగ ధారాపూర్వ మవ్వేళం “దు

భఖ్యమహం సంప్రదదే *నమో నమ” యటం చద్దేవి మోదంబునన్‌ 82 ఆ. ధారవోసి మజియుం తద్రతాంగంబుగా

చాన మిచ్చె నపుడు తలికుంబోండి

మణి సువర్ణ ధాన్యమయ పర్వతంబులు

గోసహ్ర వాజి కుంజరములు 83 క. ఇవ్విధమున దానము గొని

చివ్వల యోగిరప్తుం దపసి చెట్టును గూడం

బువ్వులసరులం జుట్టిన

యవ్విభుని చెజఖంగు విడిచి యల్లన నగుచున్‌. రి క. సత్యముగ నిన్ను నిప్పుడు

సత్యాసతి మాకు నిచ్చె సకలామ్నాయ

స్తుత్య! యింక మా యథీప్పిత

కృత్యంబులు సలుపు మనుచుం గేళిపరుందై. 85 ప నమానమమయంచడ్చేవి

పంచమాశ్వాసము 155 నారదుండు కృష్ణునిచే నూడిగములు సేయించుకొనుట సీ. మేళవించినవి సుమ్మీ దీని మెట్టని మాంసలాంసంబున మహతిం జేర్చి మిన్నేటి జలము సుమ్మీ తొలంకెడు నని దాచేత మణికమండలు వాసంగి యిది జపోచితము సుమ్మీ జతనం బని వలకేలం బద్మాక్షవలయ మిచ్చి యీశానుం డిచ్చెం జుమ్మీ మాకు నిది యని శార్జూలచర్మంబు6 జంకం జొనిపి తే. పొమ్ము పొమ్మని యొక కొంత పోవం బోవ రమ్ము రమ్మని మరలం జేరంగం బిలిచి కపట నటనా పరుందడైన కంసవైరి6 బరమముని నవ్వుటాలకుం బనులు గొనియె. 86 మ. నిగమాంత 'ప్రతిపాద్యు నాద్యు నభవు నిత్యు న్గుణాతీతు వి శ్వగురున్‌ జిన్న్మయు నవ్యయుం బరము నిశ్శంకం బనుల్గొంచు మౌ నిగరిష్టుండు కృతార్జుం డయ్యె నన సందేహింపంగా నేల! భ క్త గణాధీనుం డనంగ నవ్విభుండు లోకఖ్యాతిం బెంపొందండే! 87 సత్యభామ శ్రీకృష్ణుని మరలం గొనుట చ. అపుడు విరించిసూనుండు జనార్దను నెయ్యపు వాలుంగంటి6 జూ చి పడతి! నీ మనోహరునిం జేకొను మిచ్చెద నంచుం బల్మువో నపరిమిత ప్రమోద భరితాననయై వెస నిచ్చె వేలుపుం దపసికి నాత్మభూషణవితానము లన్నియు నిష్రయంబుగన్‌. 88 క. ఇచ్చి కయికొనియెం (గ్రమ్మణ నచ్చిగురుంబోండి విభుని నావైభవమున్‌ మెచ్చి కురియించి రపుడు వి యచ్హురు లచ్చెరువుగాంగ నలరుల వానల్‌. 89

156 పారిజాతాపహరణము సత్య సవతుల కందణకు వాయనము లొసంగుట

చ. తనుతరమధ్య యాగమవిధానము తప్పక యుండ మౌనిచే

ననుమతిం గాంచి (మొక్కి వినయంబున నందజ నామతించి క

ల్ప నగము క్రొవ్విరుల్మనకపాత్రములం దగ నించి యిచ్చె వా

యనములు రుక్మిణీ ప్రభృతులౌ సవతు ల్పదియాఖు వేలకున్‌. 90 క. ఈ చందమున నమానుష

గోచర మహిమాధ్యుండైన గోవిందుని స

త్యాచంద్రముఖీ వరు సుర

వాచంయమి పలికెం జతుర వాచా ్రాఢిన్‌. రే

నారదుడు చతురోక్తుల శ్రీకృష్ణుని నుతించుట

అనులోమ విలోమ కందము :

నాయశరగసారవిరయ

తాయనజయసారసుభగధరధీనియమా

మాయనిధీరధగభసుర

సాయజనయతాయరవిరసాగరశయనా! 92

(దీని నర్ధభ్రమక కందమనియు నందురు. మొదటి రెండు పాదములను దుది నుండి వెనుకకుం జదివినచో మూండు నాలుగు పాదములగును. అనంగాం బూర్వార్థమును ద్రిప్పి చదివినచో నుత్తరార్థమును, ఉత్తరాద్ధమును వెనుకనుండి చదివినచో పూర్వార్ధమును నగునని భావము.) పాదభ్రమకము : క. ధీర శయనీయ శరథీ

మార విభామమత మమత మమభావిరమా

సార సవన నవసరసా

దారద సమ తార హార తామసదరదా! 93

పంచమాశ్వాసము 157 (పాదభ్రమక మనంగాం (బ్రతి పాదమును వెనుక నుండి చదివినను నదే పాదమే యగును. దీనినే యనులోమ విలోమ పాదమనియు నందురు.) గోమూట్రికాబంధము : క. విదళితదైత్య రమాగ్భహ పదసారస వినతదేవ పతగేశహయా చిదమిత చైత్యశమావహ మదసరణ విమతభావమతపాశజయా! రడ వ చి మి చై శ వ మ వాణ మ భామ పా జ నాగబంధము : చ. జలదవితాననీల ఖలసాలకులక్షతివారణేశ ని శృలమునివారపాల సురచారణయక్షనవానుకూల కుం డలివరహారలోల నరనారదతత్పర భూవిధేయ యు జ్వలమనునీతిశీలితవశంవద శక్రరమానికేతనా! 9క్‌

158 పారిజాతాపహరణము ఛురికాబంధము : క. శ్రీవర వరవరహృత భవ

భావన వనజాయతాక్ష పాలితవిబుధా

ధావితదనుభవనియమి స

భావనచతురా సముద్ధృతార్ణవ వసుధా! 96 చక్రబంధము ; శా. చిత్రాకృత్యభినందిత వ్రజమృగాక్షీమధ్యగా యక్షరా

మిత్రోష్టద్యుతిదిద్ధచక్ర జనివల్మీకర్షపా కృష్ణభా

సత్రారాధ్య నుతింకు నిన్ను జగదీశా విక్రమాతిస్థిరా

రాత్రీ శాంచితభామితాబ్ద సదయా రాధానుభావాకరా! 97 (ఈ బంధమున మూండవ చుట్టున “కృష్ణ్ణాయకృతి” యనియు నావ చుట్టున “నంది తిమ్మకవి యనియుం గృతిపతి కృతికర్త నామములు గూర్చంబడి యున్నవి.)

పంచమాశ్వాసము 159 ద్వ్యక్షరికందము : మనమున ననుమానము నూ నను నీనామ మనుమనుమననమునునేమ మ్మున మాన నన్ను మన్నన మను మను నానామునీనమానానూనా! 98 (ఈ కందపద్యము “న, మౌ యను రెండక్షరముల తోడనే సాగినది. కావున దీనికి ద్వ్యక్షరి కందమని పేరు. ఆ రెండక్షరములనే (గ్రహించుటచే నయ్యది నమః పూర్వకస్తుతి యైనది.) ద్వికందక్రాంచపద వృత్తము ; క. అంకురితశ్రీసంగభు జాంకా హరిహయమణి మదహర తనువర్గా సంకటకృద్దెత్యాశయ శంకాజనన నిజచరిత శయధృతశంఖా! 99 క. పంకజనాభా భంజిత పంకా పరమపురుష భవపరీభవనామా శంకరభావా కిసలయ సంకాశపదయుగ కలశశరనిధిశయనా! 100 (పై రెండు కంద పద్యములను గలిపి వానిలోని రెండేసి పాదముల నేక పాదముగాం జేసి చదివినచో నది నాలుగు పాదములు గల క్రాంచపద వృత్తమగును. లక్షణము : ప్రతి పాదము నందును భ, మ, స, భ, నన, న య యను గణములుండును. పదునొకండవ యక్షరమునకును, బందొమ్మిదవ యక్షరమునకు యతి.) భుజంగప్రయాతగర్భ'్రగ్విణి : వాసుదేవా ఘనస్వచ్చకాంతీ రమా వాస వంశస్వరవ్యక్తవేద క్రమా

160 పారిజాతాపహరణము రాసలాస్యప్రకార ప్రవీజోద్యమా వాసవాది స్తుతవ్యక్తనామా నమః 101 (ఇది ('ప్రగ్విణీ వృత్తము. దీనిలో మరొక భుజంగ 'ప్రయాతమను వృత్తమిమిడి యున్నది. పద్యాంతమందలి “నమజో యను పదమును నమో యని మొదటం జేర్చి చదివినచో భుజంగ ప్రయాత వృత్తమగును. '్రగ్విణి లక్షణము : ఇందు6 (బ్రతిపాదము నందును నాలుగు “రి గణములుండును. ఏడవ యక్షరము యతి. భుజంగ ప్రయాత లక్షణము : ఇందుం బ్రతిపాదమునందును నాలుగు “య” గణము లుండును. ఇందు నెనిమిదవ యక్షరము యతి.) క. అని చిత్రగతుల నవ్విభుం గొనియాడి మునీంద్రుం డరిగె గోపవధూటీ జనతా వల్లభుందును మి త నికాయముతోడ నిజపురంబున కరిగెన్‌, 102 చ. నిజపురి కేంగుదెంచి ధరణీధరుం డప్పుడు భోజరాజ ధ ర్మృజ కురునాథ ముఖ్య మహిమండలనాధులం దక్కుంగల్లు బం ధుజనులం గల్ప్బక ద్రుమజ నూతన దివ్య విభూష ణాంబర (వ్రజము లాసంగి వీడ్మొని నిరంతర సౌఖ్యరసైక లోలుండై. 103 క. తలిరులతుదం జినుకులు జల జల వడియంగం దడిసి మెలంగు చలికరువలి ను న్చాలపమున విరియు పరువపుం దొలుమొగడల వలపుందెలుపు తోంటలలోనన్‌ 104 క దర దళ దంబుజ ముకుళో దర దళ మిళ దళికుల చృదప్రహతి సర త్సరన రజోధూసర పరి సర సరసీ తీర కుంజసదన స్టలులన్‌ 105

పంచమాశ్వాసము 161 క. మరకత గోమేదక పు ప్యరాగ విద్రుమ విదూరసంభవ ముక్తా హరినీల వజ కురువిం ద రత్నమయ కృతక భూమిధర కందరలన్‌ 106 సీ. భోజకన్యా సరి ద్రాజహంసము, సత్య భామా శుకీ కేళిపంజరంబు జాంబవతీ నిశా చంద్రోదయంబు, కా లిందీ సరోజి నీందిందిరంబు భద్రా కలాపినీ ప్రావృడంబుదము, సు దంతా రసాల లతా పికంబు మిీత్రవిందా వనీ చైత్రాగమము, లక్ష ణా హారయసష్టికా నాయకంబు తే. షోదశసహస్రకామినీస్తోమ ధేను కా రిరంసామదోత్మవారణేంద్ర మనంగ సౌఖ్యాంబునిధి నోలలాడుచుండెం గృష్టుం డఖిలావనైక వర్తిష్ణుం డగుచు. 107 కవి స్వీయచరిత్ర స్‌ కౌశికగోత్రవిఖ్యాతుం దాపస్తంబ సూత్రుం డార్వేల పవిత్రకులుండు నందిసిం గామాత్యునకు దిమ్మాంబకుం దనయుండు సకలవిద్యావివేక చతురుండు మలయమారుత కవీంద్రునకు మే నల్లుండు కృష్ణరాయక్షితీశ కరుణా సమాలబ్ధ ఘన చతురంతయా న మహాగ్రహార సన్మానయుతుండు

1652 తే. తిమ్మయార్యుండు శివపరాధీనమతి య ఘోరశివగురు శిష్యుండు పారిజాత హరణ మనుకావ్య మొనరించె నంధ్రభాష నాదివాకర తారా సుధాకరముగ 108 ఆశ్వాసాంతము శా. ఏకచ్చత్రిత సర్వభూతల! నృసిం హేంద్రక్షమాభృత్తపః పాక ద్యోతిత రూప! మౌక్తిక తులాభార ప్రదా నోన్నతా! కోకస్త న్యసమాస్త్ర సన్నిభ! హరి త్మూలంక షోద్య ద్యశ శ్రీకర్ణాటమహీశ! వైరి కరిరా ట్సింహ ్రతాపోదయా! 109 క భువనవిజయాఖ్య సంస న్నవరత్నవిభాప్రభాత నలినాప్త! రమా ధవ చరణకమల సేవా ప్రవణమతీ! వీరరుద్ర పర్వత వజ్రీ! 110 మంగళమహాశ్రీ ; చిత్తజభి దంఘ్రియుగ చింతన కళాధిగత జిష్ణుసమ వైభవవిశేషా! విత్తరమ జామరగవీ తరణిభూ జలద విశ్రుత కరాంబురుహ! గోష్టీ నృత్త మణిరంగతల! నీతి మనురాజనిభి నిర్భరదయారస పయోధి! మత్తగజ యూధ మదమగ్నసుఖి తాళి రవ మాన్యగ్భృహ! మంగళమహాతశ్రీ, క్షేమమే గద్యము ఇది శ్రీమదుమామహేశ్చర వర ప్రసాద లబ్ధ సార సారస్వతాభినంది నంది సింగయా మాత్యపుత్ర కౌశిక గోత్ర పవిత్ర సుజన విధేయ తిమ్మయ నామధేయ ్రణీతంబైన పారిజాతాపహరణంబను మహాఫప్రబంధంబునందుం పంచమాశ్వాసము పారిజాతాపహరణము సంపూర్ణము

పూ మ?) ॥ వా సాసన్వ్య్యై గ గ. సమా వ. ॥

గ వ నే (త్ర. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట అవతరణ స్వర్ణోత్సవాల సందర్భంగా " ళో తెలుగు సాహితీ ప్రియులకు ఎమెస్కో అందిస్తున్న అపురూప కానుక, ర్త? తెలుగు సొహితీ సరస్వతికి అక్షరహారతి, ం | ఎమెస్కోసంప్రదాయ స్తాహితి, మనుచరిత్రము అల్లసాని పెద్దనామాత్యుడు వసుచరిత్రము రామరాజ భూషణుడు ఆముక్త మాల్యద శ్రీకృష్ణదేవరాయలు పాండురంగ మాహాత్మ్యము తెనాలి రామకృష్ణుడు శృంగార నైషధము శ్రీనాథ మహాకవి పారిజాతాపహరణము ముక్కు తిమ్మనామాత్యుడు శ్రీకాళహస్తి మావాత్మ్యము ధూర్జటి మహాకవి ప్రభావతీ ప్రద్యుమ్నము పింగళి సూరన విజయ విలాసము చేమకూర వేంకటకవి హర విలాసము శ్రీనాథ మహాకవి శృంగార శాకుంతలము పిల్లలమళట్టి పినవీరభద్రుకవి మొల్ల రామాయణము =. మొల్ల వైజయంతీ విలాసము సారంగు తమ్మయ్య కళాపూర్ణోదయము-1(మొదటి భాగము) పింగళి సూరన కళాపూర్ణోదయము-2 (రండవ భాగము) _ పింగళి సూరన బిల్హణీయము పండిపెద్ది కృష్ణస్వామి _ అహల్యా సంక్రందనము సముఖ వేంకట కృష్ణప్ప నాయకుడు రాధికా సాంత్వనము (ఇళాదేవీయము) ముద్దు పళని శశాంక విజయము శేషం వేంకటపతి | క్రీడాఖిరామము వినుకొండ వల్లభరాయుడు ( అనిరుద్ధ చరిత్ర కనుపర్తి అబ్బయామాత్యుడు