Telugu oo niranthara spurthi - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ఫటల... పం. | |. 11:11: 11) నం. 11111. ఏ1, 11 (న |. (1 1గ్‌ గ 11 గ] 1... ల... || ; ఫి స... సళ! రా ఆ సక. 1 (ల! న. 1 ||| టు య. క ల! * తో! 11.111 క ఓ 15 ఇ 1! 111/1 న 1... న్‌ క కీ నో క్లో న [11/ ] / 1,1 11 1 లా ను. ॥/ "ఇ 'పు! | పళ 111111 న 11 | | 11, 1. స్ట వ... ఎన్ర'. | ళ్‌ (వ్ల). |; 11 ! | న్‌్‌ 1... "1 1111 సన. 0]. భే సగ | ఓ . | ఈ $11161 ము న్‌ా 1 11. | 111 || టీ. ? 1. న / 111,111 ,/ న్నా ! లు!!! | 111 స న్‌్‌ క్‌ / ,ో /] న స! ను 1) కు '! |. (11 1/11 |, = 1. ఉ ౯ సు క, లిం, భే ౩ హహ న 1... న్‌ నష? |“ 7 య శ! గ 1 11111111 1 [క 1 బి న పు. అ | టి పల... నా. ప... ం క్‌. 11111111 11111 న నర. వట సల 1 | 11,14 గే సే. 1 11 | ||| | స్ట 111 ను పసన న న్‌! నల ౧. 11) ఏ1 షు న! | . టో జీ1 నే . | 1 వ 2 ॥ 22002 1 న. న! త న న . .. [1/. వ. స క గ న! నీ ||| /// .... స్ట... స |. 111 11/1 1] నట గో న 03000000 . | | ర్త (1 న! 11 1 [1 ల యం! కి క 1411118141 ॥ లల / ఏ4! ల 141/1 / నే ఆం న [ ఓల ర. . అ శ ఆ వటసల! 411044 టు ర్స్‌ ఓ సో నం న. వ ల ' 11

1. టా ల మల్లెమౌ సేకరించిన సం (|. 11 00 [142 మచం చన్హాం [ కవి “లా తో యు కోస 1" 1110200 స 222 లాగ్‌ యాగ క్ట సహజ నుల య. స గ ॥ చ ; వ! డి ము భూ న. [య స వ. [౧ చునసుప హైత్యాణ కి 1. 2 (| సుప్తోనే ష్య వ క్‌ న్నిసా దాని ॥ ఒప | | ల! కఫ 1; ఇబ్యో క్‌ ధన. ్ట్‌ పుసకొా న కేంద్ర లం స ' ణ్‌ న 1 ఈపుస్త విజ్ఞా! సునాాం. ర. 4 ల/| ; ను జ! | యు న ను... “ఊత సుందర సలపూకరిస్తు ల కుటుంబం టు. / | స ఆ 1 క్ర స [| _ నస | మ. య హ్‌ [ నందంతో మల్లెమాల ర... 00000 వశ" గ్ర జ బీటు. | తా త ర్‌ న! "41 నం ల (భా . న న న న్‌ పంధ వ ఏ2! |? స 2 య ్‌. టై , య. స. (| (ఫ్‌ 141/1 14! (| ల! తష 1. న 1 న. గ న శ కాలా " న. ఇత... స్‌ స య. వీట ఫట . అ? లీ! . ల క్ర న | సం న న. న. ళా 1. శ న్‌. . న. 111... 4 111 (1 ॥| న. - లే వ న. 1 ॥ |. . పను. స || స ఖీ స యం. 1 న న! | ష్య 4111, య. క కష | ష్‌ | 1 స * థి కక లత క! , | న | క. షో .. | "110210, న్‌ . క. బా. + | నం... స , ల క ను! ౯. ల న. (1 . ఎహానట్ట కా జే. (గీ | (1124214 /! (14 హక. | పేడ 1) మం! 1104 | క శి ప. 12141014 న ం య న న 0? , శగ్‌ట . జ [0 న 111 గ శ క కి( స ట్‌ గయ. [1/1 1/॥ యు గ్ర [10 114 మ యగ 11 1 డన ల్లో శ 11 [1 ర మో మాలో (ళో 1 య... 6 నై నే 11 1,1! [| వ. శో ణు / య. గ్‌ 11 |! ధగ ర్ట. న్య ॥| ళో ము | + .:అ్నా!! 111 11! 11. | |. ము న!!! గ్‌ 'తోఖీ 1, ర్ల 1. య. క్ష వ్ల... | అత 1. 1. | కూ! ట్‌ త . శి (క | 1. గ క టా. లస , . నో శ క్‌ 1. | శ. ల్‌ 1! | 11 స |

“'మాస్తో శా॥ గజల్‌ త్రీనివాస్‌ థో ఓ నిరంతర స్పూర్తి రచన : వి.వి.ఆర్‌. కృష్ణంరాజు ప్రచురణ :

గజల్‌ ఛారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌

6-3-629/2, ఎ-2, కబీర్‌ నివాస్‌, ఆనంద్‌ నగర్‌, ఖైరతాబాద్‌, హైదరాబాద్‌ - 4. ఫోన్‌ : 040-66611580

“నూసఖ్ర్రై శా! గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఓ నిరంతర న్నూర్తి. 7/77/6672 వ్‌ కడ భన ర్ధీప్లే భీ నళ రచన : వి.తి.ఆర్‌. కృష్ణంరాజు | గతో (6

మొదటిప్రచురణ ; అక్టోబర్‌, 2006 మనమ ప్రతులు 1000 / .. 1 వెల :ఈూ. 100-0%్త వక్ష హైదాబా దల ప్రచురణ కర్తలు. : రజల్‌ ఛారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌

6-9-629/2, ఎ-2, కబీర్‌ నివాస్‌,

ఆనంద్‌ నగర్‌, ఖైరతాబాద్‌,

హైదరాబాద్‌ - 500 004

ఫోన్‌ : ౦40-66611530

క౬౧౫4|| : ౧౬౭౬80ల8/11201910499౪/2000.00.11 ముద్రణ & కూర్చు. : శ్రీ పద్మజా గ్రాఫిక్స్‌

ఇం.నెం. 102, కావేరి టవర్స్‌,

అమీర్‌పేట్‌, హైదరాబాద్‌ - 16.

ఫోన్‌ ; 66686788, 9246526788

హెచ్చరిక : అన్ని హక్కులు ప్రచురణ కర్తలు కలిగియున్నారు.

ముందువూట శ్రీనివాస్‌ గానం సమాజశ్రేయస్సుకోసం

వందలాది గాయకుల మధ్య గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ విలక్షణంగా ఎందుకు కనిపిస్తారు? ఆయన గాన మాధుర్యం వలనా? ఆజానుబాహుడు కావడం వలనా? భిన్న రకాల సంగీత వాయిద్యాల వలనా? (ప్రముఖ ప్రసార సాధనాలలో నిరంతరం కనిపించడం వలనా? ప్రముఖ నటులకు తనగొంతు అరువివ్వడం వలనా? ఇవేమీ కావు. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ నిరంతరం సమాజ (శ్రేయస్సుకోరుకుంటారు. సమాజహితాన్ని ఆశించే తన గజల్స్‌ గౌనం చేస్తారు. తన గాన (ప్రతిభను సమాజశ్రేయస్సుకు సాధనంగా వినియోగించుకొంటారు. తన విలక్షణ గాన ప్రతిభను సమాజ (శ్రేయస్సుకు అనుసంధానం చేయడం వల్లనే ఆయన సృజనాత్మకతకు మరింతటి వన్నె తెచ్చింది.

గజల్‌ శ్రీనివాసన్‌ (ప్రతి కదలికలోనూ అంతులేని ఆత్మవిశ్వానం తొణికిన లాడుతుంటుంది. ఇది తాను అమిత ప్రతిభావంతుడినన్న అతిశయంతో వచ్చింది కాదు. తాను నమ్మే సార్వజనిక విలువల పట్ల వున్న విశ్వాసమే ఆయన ఆత్మవిశ్వాసంగా రూపుదాల్చింది. శ్రీనివాస్‌ కారాగారాలకు వెళ్ళి వందలాది మంది ఖైదీలకు తన గానాన్ని వినిపిస్తారు. బండబారిన హృదయాలలో మానవతా విలువలను మొలకలిత్తిస్తారు. వారెన్నడో మరచిపోయిన (ప్రేమానురాగాలను స్ఫురణకు తెస్తారు. ఇంజనీరింగ్‌ సీటు వచ్చినా ఫీజు కట్టలేని నిస్సహాయ యువతకి నేనున్నానంటూ అభయమిస్తారు. గజల్స్‌ పాడడం ద్వారా వచ్చిన మొత్తాన్ని వారికి అందజేస్తారు. అనాధ బాలల కోసం అనేక గొన సభల ద్వారా వచ్చిన చందా విరాళంగా ఇస్తారు. అనేక వైద్య శిబిరాలు నిర్వహిస్తారు. ప్రకృతి వైపరీత్యాలు సంభవించినపుడు బాధితులకు బాసటగా నిలుస్తారు. భారత్‌ - పాక్‌ల స్నేహవారధికి తనవంతు ప్రయత్నం చేస్తానంటారు. ఇవన్నీ చేస్తోంది స్వచ్చంద సంస్థల ద్వారా కాదు. మరెవ్వరి ఆధ్వర్యంలోనో కాదు. కేవలం తన గాన ప్రతిభతో. తన గానం, గానం కోసమే కాదు. కొద్దిపాటి సమయం (ప్రేక్షకుల్ని ఉర్రూతలూగించడం కోసమే కాదు. తన గానం సమాజ శ్రేయస్సు కోసం. అందుకే గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఇతర గాయకులకు భిన్నంగా, విలక్షణంగా, విశిష్టంగా గోచరిస్తారు.

ప్రతి తరంలోను ఉన్నత మానవతా విలువల కోసం, మెరుగైన సమాజం కోసం, ఆత్మీయ మానవ సంబంధాలు నెలకొల్పడం కోసం, కవులు, గాయకులు, విధ్వాంసులు, మేధావులు, సంఘ సంస్కర్తలు నిరంతరం పరితపిస్తూండేవారు. కాని ఆధునిక కాలంలో ధనస్వామిక విలువలు రాజ్యమేలుతున్నవేళ ప్రతి ఒక్కరూ తమ ప్రతిభను, వ్యక్తిత్వాన్ని మరచి అతి త్వరితంగా డబ్బెలా సంపాదించాలి, పేరు 'పప్రఖ్యాతులెలా పొందాలని ఆరాటపడుతున్న వేళ అందరికీ భిన్నంగా శ్రీనివాస్‌ వంటి వ్యక్తి తాను ఎంచుకొన్న జీవిత లక్ష్యం వేపుకు మౌనంగా సాగిపోతుంటే, సమాజ శ్రేయస్సే తన గానమని ప్రతిక్షణం ఆలపిస్తున్నా అది ఎవరి తలకి ఎక్కినట్లు కన్పించదు. ఈ పుస్తకంలో శ్రీనివాస్‌తో ఎంతోకాలంగా పరిచయం వున్న వారు, ఆత్మీయులు, ఆతి సన్నిహితులు ఆయన ప్రతిభను వివరించారు. ఆయనచేపట్టిన 'సేవాకార్యక్రమాలను ప్రస్తావించారు. ఎంత పేరు ప్రఖ్యాతులు వచ్చినాయో, ఎందరు ప్రముఖులతో పరిచయాలు వర్చ్పడ్డాయో తెలియజేశారు. అయినా సమాజ క్రేయస్సే తనగానంగా, తిరిగి తనగానాన్ని సమాజానికి క్రేయోదాయకంగా మలచిన ఈయన విశిష్టతను ఎవరూ సరిగా గుర్తించినట్లు లేరు. తోటి సమాజంకోసం పాటుపడాలన్న తపన అందరికీ వుంటుంది. కాని అతి కొద్ది మందికి మాత్రమే అలా పాటుపడగల అవకాశం లభిస్తుంది. తిరిగి ఇటువంటి వారిలో విలక్షణ ప్రతిభావంతులు ఒకరో ఇద్దరో వుంటారు. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఈ కోవకు చెందిన వ్యక్తి. సమాజ శ్రేయస్సు లక్ష్యంగా సాగే ఈయన గజల్‌ గానం ప్రతి ఒక్కరినీ సమ్మోహితుల్ని చేస్తుంది. తాము అభిలషించే గొప్పవని నమ్మే విశేషాలనే గజల్స్‌గా రూపొందించి ఈయన చేసే గానం ప్రతి ఒక్కరి హృదయాన్ని నేరుగా తాకుతుంది. సమాజశ్రేయస్సు కోసం ఏ కొద్దిపాటి కృషి చేసేవారినైనా తోటి సమాజం అభిమానిస్తుంది. ఆదరిస్తుంది. అందలం ఎక్కిస్తుంది. రెండు దశాబ్దాల గాన యానంలో శ్రీనివాస్‌కు తాను ఎంచుకున్న మార్గంపట్ల, లక్ష్యం పట్ల ఖచ్చితమైన స్పష్టత ఏర్పడింది. ఈ పుస్తకం అతని జీవనయానం పట్ల మనకు స్పష్ట ఏర్పరచుతుందని నేను విశ్వసిస్తాను. రచయిత శ్రీ వి.వి.ఆర్‌. కృష్ణంరాజు గారు చేసిన గొప్ప ప్రయత్నానికి మనస్ఫూర్తిగా అభినందిస్తున్నాను. ఏ. నరసింహారావు మనో విశ్లేషకులు, “వ్యక్తిత్వ వికాస గ్రంధ రచయిత'

గజల్‌కు ఓ అక్షర నైవేద్యం జే నిజంగా గజల్స్‌ గురించి నాకేమీ తెలియదు. టాం

అయితే శ్రీనివాస్‌ గురించి బాగా తెలుసు. అందుకే ల డా॥ “గజల్‌ శ్రీనివాస్‌పై పుస్తకం రాయాలనే సాహసం (శ (౫), చేశాను. శ్రీనివాస్‌ పాడుతుంటే బాగుంటుంది. శ్రీనివాస్‌ (క ( య. -. మాట్లాడుతుంటే బావుంటుంది. శ్రీనివాస్‌ గజల్స్‌లోని | శ్‌ ఇకక య. |] మాధుర్యాన్ని విడమరిచి వివరిస్తూ గానం చేస్తుంటే ఇంకా బాగుంటుంది. మగువ, మధువులకే పరిమితమై రాజసౌధాల్లో మగ్గిపోతున్న గజల్స్‌ను స్వేచ్భా ప్రపంచంలోకి, సామాన్యుడి చేరునలోకి తెచ్చిన ఈ వ్యక్తిలో ఏదో విశేషముంది. ఈ వ్యక్తి తత్వంలో ఏదో ప్రత్యేకతుంది. ఈ వ్యక్తి మదిలో ఏదో మహత్యార్యాలోచనముంది. గజల్స్‌ లేకపోతే తాను లేకపోయేవాడినని శ్రీనివాస్‌ తరచుగా అంటుంటారు. అయితే శ్రీనివాస్‌ లేకపోతే తెలుగు గజల్స్‌ పుస్తకాలకే పరిమితమై క్రమంగా అంతరించిపోయి ఉందేవేమో ! గజల్‌ శ్రీనివాస్‌తో నాకు దాదాపు ఏడేళ్ళ పరిచయం ఉంది. ఐదేళ్ళ క్రితం విజయవాడలో జరిగిన నా పుస్తకావిష్కరణ సభకు ఆయన ప్రత్యేక ఆకర్షణయ్యారు. ఆయనపై ఒక పుస్తకం రాయాలనే సంకల్పం ఉండేది. ఆ సందర్భంగా ఏం చేసినా బావుండదు!. ఈ లోగా సందర్భం రానే వచ్చింది. కేశిరాజు శ్రీనివాస్‌ 'గజల్‌ శ్రీనివాస్‌'గా అవతరించి ఇరవై వసంతాలు పూర్తవుతున్నాయని తెలియడంతో పుస్తకం రాయాలన్న నా సంకల్పాన్ని ఆయనకు తెలిపి ఆమోదం పొందాను. ఇందులో నేను చూసిన, విన్న గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ను మాత్రమే ఆవిష్మరించాను.

వి.వి.ఆర్‌.కృష్ణంరాజు

విషయసూచిక శాంతి పతాక - స్ఫూర్తి పతాక..........0000000000000000000ఆ తా 6 గజల్‌ శ్రీనివాస్‌తో తొలి పరిచయం..........0400000 ౯10 గజల్‌ తొలి అడుగులు .........202200000000222002 2022200000 కేకే మేటి గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ గానం - ఓ విశిష్ట వినూత్న శైలి!.............. 17 - 24 గజల్‌ కవులకు పెద్ద పీట .............2000044020200000ఐ లర్‌ - ధైర్రి చిన్న నాటి నుంచే సాధన, సేవా భావం ..................... 29 - తత జైళ్ళలో గజళ్ళు ....౨.౨2౨.2౨౨౨౦౦౦44240020000000000000004444 తర్‌ - తిరి అన్నదాతల్లో ఆత్మస్థైర్యం ..........౧44౦444444444 ల తిరి = డ0 భారత్‌ - పాకిస్థాన్‌ల శాంతికోసం ......౨౨ 4460000000 డ్తీకే - ర్మీట్ర రాష్ట్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ గౌరవ సలహాదారుగా క... నెరవేరిన కల..........422402200000020 2220వ 22206262 20000602002000== జేరి - ద్రం 'సెనిక్‌ స్కూలు కోరుకొండలో.............22.220002000002 04 ర్‌కే - రడీ శ్రీనివాస్‌ గారితో రచయిత ఉదయం నడక (యథాతథంగా) .. 55 - 58 గజల్‌ను హత్తుకున్న హృదయాలు న దాక్టర్‌ సి.నా.రె. తో ఆత్మానుబంధ౦......................= 71 - 79 చిన్న నాటి కల నెరవేర్చిన వోస్యబ్రహ్మ జంధ్యాల ............... 78 - 76 దేవుడిచ్చిన అన్నయ్య డాక్టర్‌ యార్లగడ్డ లక్ష్మీ ప్రసాద్‌ .......... 77 - 78 అమ్మ - పతిభిక్ష - పుత్రభిక్ష................4= 79 - 84 ల్యాంకో సాంస్కృతిక రాయబారిగా ........4 రిక్‌ - 88 గజల్‌తో సాన్నిహిత్యం విలువైంది - అద్వితీయం................. 89 - 92 డా॥ గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ నిర్వాహకులు అభిమానించే కళాకారుడు. 93 - 96 సురేఖ దృష్టిలో గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ .......................... 87 - 100 పర్సనల్‌ టచ్‌ ............౨౨4౨220000 0004000250. 101 - 102 వారసత్వ 'సంస్కృతి ........౨౨౦౨౨4౭౦లల--ల 103 - 108 పురస్కారాలు - అవార్డులు - అరుదైన గౌరవాలు.......... 109 - 110 నిరంతర స్ఫూర్తి ..............20006లబలంచటటంంలలంంలల కేమీ - [కేడీ రచయిత గురించి ..............44424ం60060ంజ0టంంంల కేడేర్‌ - 116

శాంతి పతాక - స్ఫూర్తి సతాక

తేది 17, సెప్టెంబర్‌ 2006, ఉదయం 11 గంటలు. పాకిస్థాన్‌లోని లాహోర్‌ నగరం. ప్రెస్‌క్లబ్‌, అసెంబ్లీ భవనానికి దగ్గర మిక్కిలి జనసంచారం ఉన్న కూడలి. ప్రక్కనే రోడ్డు మీద ఓ శిబిరం కనిపిస్తోంది. ఆ శిబిరం చుట్టూ పోలీసులు, ఫోటోగ్రాఫర్లు వీడియోగ్రాఫర్లు, పత్రికా విలేఖరులు, జనం చుట్టూ వున్నారు. శిబిరం లోపల చూస్తే నిరాహారదీక్ష జరుగుతోంది. భారత్‌ - పాకిస్టాన్‌ల శాంతికోసం. అణ్వ'స్తాలు కాదు, అన్న వస్త్రాలు కావాలి అన్న బేనర్లు కనిపించాయి. పలువురు పాకిస్థానీయులు, మరో ఇద్దరు భారతీయులు ఆ శిబిరంలో కనిపించారు. అందులో ఎంతో చురుకుగా అటూ ఇటూ కదులుతూ అందరినీ పలుకరిస్తూ శాంతి నినాదాలు చేస్తూ ప్రముఖ గాంధేయవాది అయిన సందీప్‌ పాందేతో మాట్లాడుతూ, కంజీరా తీసుకొని భారత్‌ - పాకిస్థాన్‌ల మధ్య శాంతి కావాలంటూ, వాఘా సరిహద్దు తలుపులు తెరుచుకోవాలంటూ ఉర్దూ గజల్స్‌ను ఎంతో ఆవేశంగా, ఆరంగా పాడుతున్నాడు. అతని గాన పటిమకు, అతని అభ్యర్థనకు చుట్టూ మూగిన జనం హర్ష ధ్వానాలు చేస్తున్నారు.

| అయయోుటలతటటిటట స

స్త లంట. రన టం. . కు: చే 19 యం! నరము వ యక 1 .. వా

శ న న భా ఎ ము మ యు న స“ న్‌్‌

౩

“మట్టి వేరైనా మన మనసులు కలిసుంటే మంచిది చేతిలో తుపాకీ ఎందుకు? పూలగుత్తులుంటే మంచిది సరిహద్దుల్లో సాయంవేళ ఓ గజల్‌ పొడుకుంటే మంచిది అంటూ ఉర్దూ గజల్‌ పాడుతూ ఉంటే పాకిస్థాన్‌ ప్రజలు నంతోషంతో తన్మయులయ్యారు. అంతలోనే అతని వాం న స్ట! గజల్‌ వినిపించింది. దాని |. స్ట ఖ్‌. య. గల య. అర్భాన్ని ఉర్బూ, పొంది | శ వ్‌ ను ప్‌ . భాషలలో అక్కడి వారికి. |. చ . ల్‌ . అనువదించి, ఆ శిబిరంలో హవ లేట్‌ 1 సుం ప్‌ చిన్నారులను, పాకిస్థాన్‌ (సంహ మ ళ్ళ యఎఐవతీ యువకులను ముందుకు పిలిచాడు. తాను ఉర్దూ, హిందీ భాషలలో తొలిసారిగా గానం చేసి రూపొందించిన 'శాంతియాత్రి ఆడియో సి.డి.ని లావోరు నడిబొడ్డున భారత్‌ - పాకిస్థాన్‌ శాంతి కాముకుల సాక్షిగా, పాకిస్థాన్‌ చిన్నారులు, యువతీ యువకుల చేతుల మీదుగా విడుదల చేసారు. అనంతరం ఉద్వేగంగా ప్రసంగిస్తూ “ఈ రోజు నా జీవితంలో మరచిపోలేని రోజు ఈ పాకిస్థాన్‌ గడ్డపై అడుగుపెట్టి గజల్‌ వినిపించాలని నా చిరకాల వాంఛ, ఈ రోజున సిడి. విడుదల కావడం, ఈ గడ్డపై తెలుగులో గజల్‌ పాడడం, పాకిస్థాన్‌లో చారిత్రాత్మకంగా తొలినాల పాకిస్థాన్‌ - భారతీయులు కలసి చేసిన సత్మాగ్రహ దీక్షలో పాల్గొన్న భారతీయులలో నేను ఒకడిని కావడం అదృష్టంగా భావిస్తాను. భారత్‌ - పాక్‌ల భవివృ శాంతి ఉద్యమకారులు ఈనాటి చిన్నారులు, తీ

యువతీ యువకులు. వారి చేతుల మీదుగా నా సిడి. విడుదల కావడం - నా నుక్యతంగా భావిన్తున్నాను"”. ఈ శాంతి కార్యక్రమం మరింత ఉధథ్యతమవుతుంది. స్నేహ సంబంధాలు మరింత బలపడతాయి. ఇది మా అందరి ఆశ. మన మథ్య చిచ్చు పెడుతున్న తీవ్రవాదుల్ని తరిమికొట్టాలి, దానికి మనం జతకట్టాలి. ప్రపంచశాంతి వర్ధిల్లాలి అని నినాదాలు చేస్తూ - శిబిరం చుట్టుముట్టిన పోలీసులను కౌగిలించుకొని వారికి కూడా సి.డి.లు అందజేసి వారిచేతకూడా శాంతిని కాంక్షిస్తూ నినాదాలు చేయించాడు ఆ యువకుడు. శిబిరంలో మళ్ళీ పాటలు - నినాదాలు. ఆ గొంతుతో ఎంతో మంది శృతి కలుపుతున్నారు. శాంతి గీతికలు వినిపిస్తున్నారు. ఆ శిబిరంలో అందరూ అతని గొంతులో మాటలో, బాటలో గానంతో మమేకం ఎవరిదా గొంతు?! ఎవరా ఖ క సా యువకుడు? ఎవరాగజల్‌ |. జా “ నేక గాయకుడు? ఎవరాశాంతి త క శత

ఎక్కడ పాలకొల్లు ! ల్‌ ప్‌

/ స | ఎక్ష దడ | | 2 క. గ్‌ ( గడ పాకిస్థాన్‌ ! ఆ దేశం “ఎ బె, రు

చేరి కరుడు గట్టిన య. కన హృదయాలను తన గజల్‌ గానంతో, మానవీయ భావాలతో కదిలించిన ఆ యువ స్ఫూర్తి ఎవరు?

అతనే, తెలుగు గజల్‌ సారధి నేటి భారత్‌ - పాకిస్థాన్‌ శాంతి యాత్రల వారధి. మన తెలుగు బిడ్డ - మహనీయ గోపురం. 'యువ కెరటం తెలుగు గజల్‌ గాయకుడు, తెలుగు గజల్‌కు అందమైన చిరునామా “మాస్త్రో డా॥ గజల్‌ శ్రీనివాస్‌.

గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఓ నిరంతర స్ఫూర్తి - 1986లో తెలుగు గజల్‌ గానం ప్రారంభించి 5000కు పైగా ప్రదర్శనలు యిచ్చి, ఎన్నో దేశాలలో గానం చేసి తెలుగు గజల్‌ను ఇటు

వ్‌

పండితుల నుండి అటు పామరుల వరకూ తీసుకువెళ్తూ తెలుగు గజల్‌ను 'తెలుగీకరణ” చేసి తాను తెలుగు గజల్‌కు చిరునామాగా మారి కేవలం గాయకుడిగానే కాకుండా ఎన్నో గజళ్ళు వ్రాసి, స్వరపరచడమే కాకుండా హిందీ, ఉర్పూ, కన్నడ భాషలలో కూడా గజళ్ళు గానం చేసిన వాగ్గేయ కారుడు. గాయకుడు గానే కాకుండా తన గజల్‌ గానం ద్వారా సమాజ సేవ చేస్తూ ఎంతో మంది ఆర్హులను ఆదుకుంటూ మానవీయతకు ప్రతిరూపంగా మారి, భారత్‌-పాకిస్థాన్‌ల నడుమ వేల కిలోమీటర్లు పాదయాత్రలో పాల్గొని భారత్‌ - పాకిస్థాన్‌ల మధ్య శాంతికోసం కృషి చేస్తున్న ఓ శాంతికాముకుడు గజల్‌ శ్రీనివాస్‌. ఆదర్శప్రాయమైన తన జీవన శైలి, సందేశాత్మక గజల్స్‌తో ఎందరికో మార్గదర్శకంగా నిలుస్తున్న గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ స్ప్ఫూర్తిత్వాన్ని ఆవిష్కరించే ప్రయత్నమే ఈ పుస్తకం. డా॥ గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ - ఓ నిరంతర స్ఫూర్తి. న ర . నత వ న. ల నే . టు.

6

గజల్‌ త్రునివాస్‌తో తొలి పరిచయం నాణ్యమైన మాటంటే నట్టింట్లో దీపం కాదా

“మా గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ రేపు విజయవాడ వస్తున్నారు. ఆయన మీకు తెలుసు కదా? అన్నారు ల్యాంకో పరిశ్రమల అధినేత, ప్రస్తుత విజయవాడ లోక్‌సభ సభ్యుడు లగడపాటి రాజగోపాల్‌. ఇది సుమారు ఏడు సంవత్సరాల క్రితం నాటి మాట. అప్పట్లో ఈ పుస్తక రచయిత ఆంధ్రప్రభ దినపత్రిక న్యూస్‌ బ్యూరో ఇన్‌చార్జిగా, బెజవాడ ప్రెస్‌క్లబ్‌ అధ్యక్షుడిగా ఉన్నాడు. “గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ మీకు తెలుసా?” అన్న రాజగోపాల్‌ ప్రశ్నకు 'ఆయన పేరు విన్నట్లుంది. మాండలిన్‌ వాయిస్తారు. ఆయనేనా?” అన్నాను అజ్ఞానంతో. 'ఆయన కాదు. ఈయన మంచి గజల్‌ సింగర్‌. ల్యాంకోకు కల్చరల్‌ అంబాసిదర్‌గా ఉన్నారు. మా సోషల్‌ సర్వీస్‌ యాక్టివిటీస్‌ కూడా చూస్తుంటారు అన్నారు రాజగోపాల్‌. నా తెలియని తనానికి నేను మనసులో కొంచెం సిగ్గుపడ్డాను. 'అయినా ఎందరో కళాకారులు ఉన్నారు. అందరి గురించీ తెలియాలని ఏమైనా రూల్‌ ఉందా? అదీగాక పరిశ్రమలకు కల్చరల్‌ అంబాసిడర్‌ ఏమిటి? ఇదేదో వింతగా ఉందే! అంటూ నన్ను నేను సమర్థించుకోడానికి ప్రయత్నించాను. కానీ ఆయన గురించి తెలుసుకోవాలనే ఉత్సుకతతో రాజగోపాల్‌ పక్కకు వెళ్ళిన వెంటనే, అక్కడే ఉన్న అప్పటి ల్యాంకో కొండపల్లి పవర్‌ లిమిటెడ్‌ మేనేజింగ్‌ డైరెక్టర్‌ హరీష్‌ చంద్ర ప్రసాద్‌ను కలుసుకుని రేపు ఎవరో గజల్‌ శ్రీనివాస్‌గారు వస్తున్నారట. ఆయన ఎవరు సార్‌” అన్నాను. “ఏంటీ గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ తెలియదా మీకు? తెలుగు గజల్స్‌ చాలా బాగా పాడతారు. విజయవాడలో కూడా ప్రోగ్రామ్స్‌ ఇచ్చాదే! ఇంట్రస్టింగ్‌ పర్సన్‌. రేపు మీకు పరిచయం చేస్తాను లెండి. మీరు ఇంటర్వ్యూ కూడా తీసుకోవచ్చు” అన్నారు.

మర్నాడు రానే వచ్చింది. విజయవాడ బందరు రోడ్డులోని ఒక స్టార్‌ హోటల్‌ లాబీలో మిత్రులతో మాట్లాడుతూ ఉండగా, కారులో ఓ వ్యక్తి దిగారు. సుమారు అయిదున్నర అడుగుల ఎత్తు, చక్కటి ముఖవర్చస్సు కలిగి ఉన్న ఆ వ్యక్తి ఖరీదైన సెల్వార్‌, కమీజ్‌ దుస్తులు, ముంజేతికి స్వర్ణ కంకణం ధరించి ఉన్నారు. లాంజ్‌లో ఉన్నవారిలో చాలా

"7

మంది వ్యక్తులు ఆయనను గుర్తు పట్టి సాదరంగా పలకరించారు. హోటల్‌ సిబ్బందికి ఆయన చిరపరిచితమైన వ్యక్తిలాగే కనిపించారు. కొంతమంది మిత్రులు, అభిమానులు వెంటరాగా ఆయన తన హోటల్‌ గదికి వెళ్ళారు. అప్పుడే చెప్పారు ఎవరో నాకు 'ఆయనే గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ అని. మనిషిలో అహంకారం కనిపించలేదు. భేషజం లేదు. అందరితో స్నేహంగా, కలుపుగోలుగా ఉన్నారు. దీంతో ఆయనపై నా ఆసక్తి పెరిగింది. కొద్దిసేపటి తరువాత హరిష్‌ చంద్రప్రసాద్‌ నన్ను గజల్‌ శ్రీనివాస్‌కు పరిచయం చేస్తూ ఈయనకు నీ ఇంటర్వ్యూ కావాలట, వీలు చూసుకుని ఈయనతో మాట్లాదు' అని చెప్పి వెళ్ళిపోయారు. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ నన్ను ఆప్యాయంగా పలకరించి కొద్దిసేపు కూర్చుంటే విజిటర్స్‌ అందరినీ పంపించి, మీతో ఎంతసేపు కావాలంటే అంతసేపు మాట్లాడతానని చెప్పారు. విజిటర్స్‌ వెళ్ళిపోయిన తరువాత దాదాపు రెండు గంటలపాటు ఆయనతో మాట్లాడగలిగాను. మనిషి ఎంత ఆడంబరంగా ఉన్నాడో మనస్సు అంత నిరాడంబరంగా ఉంది. మాటలో అత్యంత స్పష్టత ఉంది. పాటలో గాంభీర్యంతో కూడిన మాధుర్యం ఉంది. రెండు గంటల పాటు ఆయన నిరవధికంగా మాట్లాడినా, గజల్స్‌ పాడినా ఎక్కడా ఏ చిన్న అపశ్చతీ దొర్హనీయలేదు. ఎక్కడా మొహంలో అలసట కనపడలేదు. హృదయస్థం చేసిన గజల్స్‌తో తనలోని మానవీయ కోణాన్ని ఆవిష్టరించారు. ఆయన ఏది మాట్లాడినా అది చివరకు గజల్‌ గురించే అవుతోంది. గజల్‌ ఆయన ఊపిరిగా కనిపించింది. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ పిల్ల కాలువ కాదు. మహాసముద్రం అనిపించింది. సముద్రాన్ని ఈదడం కష్టం. అలాగే గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ను అర్ధం చేసుకోవడం కూడా కష్టమే. సముద్రంలో ఉండేది ఉప్పునీరు. కాని గజల్‌ మహా సముద్రంలో ఉండేదంతా మంచితనమే. ఆ సముద్రం మిత్రులు, సన్నిహితులు, అభిమానుల సమూహమని నాకనిపించింది. “నువ్వు పుట్టిన ఘడియలోనే పుట్టినారు ఎందరో యత్నమన్నది చేయకుంటే ఏ జాతకమైనా వెలగదు” అన్న చరణాలను ఆనాడు ఆయన పాడి వినిపించారు. పాడడమే కాదు ఆచరణలో కూడా ఆయన దానిని నిరూపించారు. ఆయనో నిరంతర కృషీవలుడు. ఆయనో అద్భుత 8

స్ట ము. య కళాకారుడు. ఆయనో పెద్ద న. జె య శాంతిప్రియుడు. ఆయనో టైెండ్‌ నట స | సెట్టర్‌. ఆయునో సాంన్న్మతిక ు జట. న. రం. రాయబారి. ఆయనో ఆధ్యాత్మిక వేత్త (; సు. శక్‌ (. గ! శ్రీనివాస్‌లోని అనేకానేక కోణాలు ము మ 7 గ్ల ఆవిష్మరించవచ్చు. ల వ సు టు [4 ప ల సప సం నను ప స వ సమ్‌ తస్య భట. న. సు | చమ న షా [0 టై 1 స్‌ సై న న న స్య ల ఆ న న. న. గ. నల టం తం.

1. [న వ ం్ర

సతాం గ శ్రనవాన *వ నరక క మాం. స సు. మ. 0. టం. స స న. మ. న స్తు | ర. . వ మ న ల. మం! టే. న టు. న మ. సస హ్‌. 1 మ్‌ స... | ్‌ షం . న. | న. న. న ప షై. . శ న. న (స! | న. నం 1 శ శ షక వే న. మ శీ న స? [బ్‌ షా! సు స. న. స టం న. న ల గా టే. స ప న మక . స న.

1. (1 ్ట శ న. వ .! న. ప 1 స్‌ మ ర. ॥| న. స ం . య | 1; . గర . [ న. న. 1. ఖ్‌ (| . . నే. స య . 1. | య శ వ. యట. వు. స క కంస.

గజల్‌ తొలి అడుగులు రాణింపే ప్రతిభకు జరిగే శాశ్వాత సత్కారం ననా.

శ్రీనివాస్‌ గజల్స్‌ ఆరంగేట్రం గందరగోళంగా, నిరాశాజనకంగా ప్రారంభమైందంటే ఆశ్చర్యం కలుగక మానదు. ఇప్పుడు వేలాది మంది ప్రేక్షకులను తన సమ్మోహన గళంతో మైమరపిస్తున్న శ్రీనివాస్‌ ఆరంభంలో కచేరీల్లో గజల్స్‌ ఆలపించడం ప్రారంభమైన వెంటనే 'పేక్షకుల్లో గుసగుసలు మొదలయ్యేవి. క్రమంగా అవి కలకలంగా మారేవి. (ప్రేక్షకులు ఒకరొకరే పంచెలు, ప్యాంట్లు దులుపుకుంటూ అక్కడ నుంచి అదృశ్యమయ్యేవారు. నిజానికి గజల్స్‌ అంటే ఏమిటో తెలియని రోజుల్లో ఆయన వాటిని కంఠస్థం చేసి, పాడి ప్రేక్షకుల సహనాన్ని పరీక్షించారు. శ్రీనివాస్‌కు గజల్‌పై దృష్టి కలగడానికి (ేరణ పుట్టపర్తిలో జరిగింది. “కుటుంబం యావత్తూ పుట్టపర్తి సాయిబాబా భక్తులు. నిత్యం భజనలు, తరచుగా సేవా కార్యక్రమాలు చేస్తుండేవాళ్ళు. 1985లో సాయిబాబా జన్మదినోత్సవాలు పుట్టపర్తిలో వైభవంగా జరుగుతున్నాయని, అసంఖ్యాకంగా భక్తులు వస్తారని తెలిసి సత్యసాయి సేవా సమితి పుట్టపర్తిలో ఉచిత నేత్ర వైద్య శిబిరాన్ని నిర్వహించింది. ఆ రోజు అక్కడ సత్యసాయి సన్నిధిలో ప్రముఖ హిందీ గజల్‌ గాయకుడు అనూప్‌ జలోటా కార్యక్రమం జరగబోతుంది. అక్కడే ఉన్న భీమవరానికి చెందిన తటవర్తి వెంకన్నగుప్త “ఎప్పుడైనా జలోటా భజన్స్‌ విన్నావా? అని శ్రీనివాస్‌ని అడిగి భజనలు గురించి, అనూప్‌ జలోటా గొప్పదనం గురించి వివరించి, ఆ కార్యక్రమానికి తీసుకువెళ్ళారు. జలోటా పాడిన భజన్స్‌కు ప్రేక్షకుల నుంచి గొప్ప స్పందన లభించింది. మరుసటి రోజున గుష్తాగారు శ్రీనివాస్‌కు అనూప్‌ జలోటా భజన్స్‌ క్యాసెట్స్‌ కొని యిస్తూ, ఓ గజల్‌ కేసెట్‌ను కూడా ఇచ్చారు. జీవితంలో తొలిసారిగా “గజల్‌ అనే పదం విన్నారు శ్రీనివాస్‌. గుప్తాగారు గజల్స్‌ గురించి వివరించారు. ఈ ప్రక్రియ ఎలా ఉంటుందో చెప్పారు. ఉర్దూలో ఉన్న ఆ గజల్స్‌ అర్ధాన్ని అడిగి శ్రీనివాస్‌ తెలుసుకున్నారు, గొప్పగా అనిపించింది శ్రీనివాస్‌కు. అల్బాక్షరాల్లో అనంత అర్థాలు ఉన్నట్లు అనిపించింది ఆయనకు. అది ఆయనలో కొత్త

[1

ఉత్సాహాన్ని రేకెత్తించింది. పాలకొల్లుకు తిరిగి వచ్చాక గుప్తాగారు సింగపూర్‌ నుంచి తెప్పించిన కంజీర్తాను శ్రీనివాస్‌కు బహూకరించారు. హిందీ గజల్‌ ఆయనకోసం పాడితే తెలుగులో గజల్‌. పాడొచ్చుగా అని శ్రీనివాస్‌కు కొత్త ఆలోచన కలిగించారు. అప్పటికి తెలుగులో గజల్స్‌కు ప్రాచుర్యం లేదు. దాశరథి, సినారె రాసిన 'రెక్కలు”, *'నడక నా తల్లి గజల్స్‌ పుస్తకాలను దగ్గర పెట్టుకుని సాధన చేశారు. డా॥ సినారె రాసిన నడక నా తల్లి పుస్తకంలో పంజాబీ గజల్‌ అనువాదం 'నిప్పు రెక్కలలో ఎగిసి కొన నింగిని కుమ్ముతుంటానూ అన్న గజల్‌ సాధన చేసారు. జలోటా మాదిరిగానే హార్మోనియం సహకారంతో పాడడం ప్రారంభించారు.

*క మౌనం వినివిస్తే కుతజ్ఞతలు న నం

ఒక ధ్యానం వినిరేస్తే కృతజ్ఞతలు +" స

ఉఊొవిరిలో చిక్కుకున్న చీకటికి | ॥ నే | .

ఒక కిరణం అడవిస్తే కృతజ్ఞతలు... (౨.

ఇది 1986లో శ్రీనివాస్‌ పాడిన మ మొట్టమొదటి గజల్‌, ఇలా కొన్ని మ 5 నా గజల్స్‌ సాధన చేసిన తరువాత | శ రగ లా ఎక్కడైనా ఓ చోట ప్రోగ్రామ్‌ ఇచ్చి గి న. శోతల స్పందన ఎలా ఉంటుందో | 1 క. (4 చూడాలనుకున్నారు. కొందరం | | ॥; గ | , | మిత్రులకు ఆయన ఉద్దేశ్యం వివరించ (“హన్‌ డంతో మిత్రులలో ఒకరైన - వేణు |. గోపాల్‌ పశ్చిమగోదావరి జిల్లా ఆచంట న్‌్‌ లో మొట్టమొదటి కార్యక్రమాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. హార్మోనియం సహకారంతో గజల్స్‌ పాడడం ప్రారంభించారు. అరగంటైనా గడిచిందో లేదో (ప్రేక్షకుల్లో ఒక్కరుంటే ఒట్టు. అక్కడ మిగిలింది ఎవరంటే కుర్చీలు అద్దెకిచ్చిన వ్యక్తి, మైక్‌సెట్‌ బాయ్‌, వేదికపై ఆయన. 12

కనీసం కార్యక్రమ నిర్వాహకులు కూడా న కనివించలేదు. దీంతో శ్రీనివాన్‌ స! కంగుతిన్నారు. అయినా మరోసారి ( ౨ 111. ప్రయత్నిద్దామనుకున్నారు. కొద్ది రోజుల (కై ౫౫. | తరువాత వేరే ఊరిలో గజల్‌ కార్యక్రమం లో సమే! పెట్టి ఒక ఊపు ఊపేద్దామనుకున్నారు. స్క లొ | (. అక్కడా అదే సీన్‌. (శ్రోతలు బెంబేలెత్తి క్‌ క్‌, ప - పోయారు. దీంతో ఆయనలో అంతర్మ | - క్కు [| ధనం ప్రారంభమైంది. జరిగిందంతా స గ | తే | క! + స్‌ వెంకన్నగుప్తాగారికి పూసగుచ్చినట్లు స ౯/ 1 స స చెప్పారు. ఇదేదో మనకు తగని ( గ = న. వ్యవవోరంలాగే ఉంది సార్‌! అని /- అన్నాను. “ఒకసారి నా ముందు గజల్స్‌ ట్‌ పాడి వినిపించు అబ్బాయ్‌! అన్నారాయన. ఒకటెనుక ఒకటి అనేకం పాడి వినిపించారు. “లోపం ఏమిటో ఇప్పుడు కనిపెట్టాను అన్నారాయన. 'అదేమిటో తొందరగా చెప్పండి" అని అన్నారు శ్రీనివాస్‌. 'నీ గొంతు చాలా బాగుంది. కొనీ పొదే విధానంలో స్థానికత బొత్తిగా లోపించింది. నువు పాడుతుంటే తెలుగువాళ్ళు పెళ్ళిలో నన్నాయి వాయిద్యానికి ఐదులు షవానాయి వాయించినట్లు ఉంది. నీ తెలుగు గజుళ్టులో తెలుగుదనం కనిపించడం లేదు. వాటిని తెలుగీకరణ, ఆంధ్రీకరణ చేయాలోయ్‌/” అని సూచించారు. ఇక ఆ రాత్రి శ్రీనివాస్‌ పడుకోలేదు. బాగా ఆలోచించారు. చిన్నప్పుడు కంజీరా వాయిస్తూ ఆలపించిన సాయి భజనలు శ్రోతలను మెప్పించాయి. ఎదురుగా సింగపూర్‌ నుంచి వచ్చిన కంజీరా ఉంది. దానిని అందుకున్నారు. స్థానికతను దృష్టిలో పెట్టుకుని గజల్స్‌ రాగాలు అల్లారు. ఎక్కడైతే జనం పారిపోయారో అక్కడే మళ్ళీ పట్టుదలగా గజల్‌ కార్యక్రమం పెట్టించారు. మొదటిసారి అనేక వాయిద్యాలున్నాయి. హిందూస్తానీ రాగాలున్నాయి. అయినా జనానికి నచ్చలేదు. ఈ సారి ఒకే ఒక వాయిద్యం ఉంది. అది కంజీరా. రాగం మార్చారు. 13

ప్పాదయస్థం చేసిన గజల్స్‌కు స్థానికత అనే ఆత్మను చేర్చారు. మృదువైన కంజీరా చప్పుళ్ళతో ఆయన గొంతు ధైర్యంగా పలికింది. ఆ కంజీరాతో విశేషంగా కృషి చేసారు, ఆచంట లోనే కచేరీ చేశారు. ఇప్పుడు కంజీరాతో పాడడంతో చప్పట్లతో సభ మార్నోగి పోయింది. వాహ్వా..వాహ్వా మెచ్చుకోళ్ళతో ఆయన ఒళ్ళు పులకించింది. ఆ తరువాత ఆయనకెదురే లేకపోయింది. వెళ్ళిన ప్రతి చోటా (పేక్షకులు చప్పట్లతో అభినందనల వర్షం కురిపిస్తున్నారు. అలా ... 1987లో కేశిరాజు శ్రీనివాస్‌ నుంచి విశ్వాసం నిండిన గజల్‌ గాయకునిగా రూపాంతరం చెందారు”, ఇలా గజల్స్‌ రంగంలో శ్రీనివాస్‌ శకం ప్రారంభమైంది. య్‌! హం క తక్య్యా ౧ (ల (శ ః శ ట్ట స ఉ్న్యం క్త ః , నె (ప్రముఖ గజల్‌ రచయిత శ్రీ వెంపరాల నుబ్రవ్హాజ్వం గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ విళిష్రతకు ముగ్గదై “చక్కని గానంతోపాొటు శ్రీనివాన్‌ దగ్గర ఆకట్టుకునే వేషభాషలూ వోవ భావాలూ, అందమయిన ధారణా అనన్యమైన విశ్లేషణా వున్నాయి. అతని ధారణ అసాధారణం / ఎన్ని గంటలు పాదవలసొబ్చినా కాగితంవైవు చూడదు. తదుముకోదు/ ప్రతీ షేర్‌కి ముందు ఒకటి రెందు నిమిషాలాగి అతను చేనే విశ్లేషణ కూదా అనితరసాధద్యం అనే చెప్పాలి. ఆ విశ్లేషణ వల్ల (తోతకి విషయం అంతా అరటీవందొలిచి చేతికిచ్చినట్లుగా నుబోధకం కత

అయిపోతోంది / కార్యక్రమం ముగినేనరికల్లా రసదోలికల్లో ఓలలాడిన అనుభూతి చెందేవాళ్లం /

తెలుగు ఖాషతో అంటుకట్టి, ఈ అంటుమామిడి వందు తెలుగు వాడికి రుచి చూవీంచారు. ఆయన బాటలోనే ఎంతో నుంది కవులు తష చేస్తున్నారు. వాటిని గజుల్‌ శ్రీనివాన్‌ అందంగా పాది వ్రజలకందిస్తున్నారు. ఈ చిరంజీవి ఇరవయి ఏళ్ళుగా ఈ జ్ఞాన యజ్ఞం కొనసాగిస్తున్నాడు! పొందూ మున్లిం మై(త్రికి ఈ గజల్‌ ఎంతగానో సవాకరిస్తుంది. మనం ఇలా ఈ గజల్‌ వల్ల చల్లని ప్రయోజనాలు ఎన్నో సాధించుకోవచ్చు” అని పేర్పొన్నారు.

శ్రీమతి డా/ ఎంబిడి. శ్యామల తన అభిప్రాయాన్ని వృక్తం చేస్తూ...

“గజల్‌ శ్రీనివాన్‌ గాయకుదే కాదు ఒక మంచి కని, నవ్యుదయుడు కూదా, సందర్భాన్ననునరించి స్పాంటేనియన్‌గా అనేక విసుర్లు, చమత్శారాలు ఆయన నోటివెంట చొర్హ్జుతుంటాయి. అమ్మంటే నాణం పెట్టే శ్రీనివాన్‌ “బహ్హాదేవుడు ఎంతో ఆనందంగా వాళ్ళ అమ్మ ఒడిలో పదుకున్నవ్పుడు ఈ బొమ్మని నృష్టించి వుంటాదంటాడుగ అందుకే ఆయన జీవితం సంగీత సాపొత్య నేవా కార్యక్రమాల ముప్పేటగా సాగుతోందని అంటారు.

శ్రీనివాస్‌ని యువతకు ఏదైనా నందేళం ఇన్ముని అడిగితే

'బీడ్రల్లుగా బ్రతకకండి ఉఊదలుగా వ్యానీంచంది”

అని తన జీవితాన్నే సందేశంగా చెప్తారు. అటువంటి శ్రీనివాస్‌ ఇంకా ఇంకా విశ్వ నరునిగా ఎదగాలని ఆకాంక్షిద్దాం!” అంటారు.

పౌరాణిక నట (బ్రవ్మాగా పేరుపొందిన శ్రీ గువ్యుడి గోపాల కృష్ణ తాను గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ద్వారా పొందిన న్నూర్తిని ఇలా వివరించారు ... “2003లో నింగపూర్‌ (ప్రపంచ తెలుగు మవోనభలు అద్భుతంగా జరుగుతున్నాయి. మెగాస్టార్‌ చిరంజీవి గారు ముఖ్య

కే5్‌

అతిథి. ఆయన ఉపన్యాసాన్ని విని వరవళులైన (పేక్షకులు ఆయనతో పాటు వోలు ఖాలీ చేశారు. ననీ కమెడియన్ల కామెడీ షో గున్కుది గోపాలకృష్ణ శ్రీక్టుప్ణ ఏకపాత్రాభినయం... వోలులో జనం లేరు. ఆఖరి ప్రోగ్రామ్‌ గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ గారి గజుల్ఫ్‌. నాకు గజుల్ఫ్‌ అంటే అభిరుబి లేదు వరిచయం అంతకన్నా లేదు. ఎందుకంటే ఉర్పూ హిందీ ఖాషలలో నాకు పొవీజ్యుం లేదు కనుక.

శ్రీనివాన్‌ గాడూ జనం లేడు ప్రోగ్రాం మీది చివరిగా పట్టారు అని జూలివద్దాను. కానివ్వండి చూద్దాం” అన్నారు శ్రీనివాన్‌ ఎంతో ఆత్మవిశ్వాసంతో, శ్రీనివాస్‌ గాది కోసం వెనుక కూర్చుంటే బాగోదని ముందు నీట్లో కూర్చున్నాను. గానం మొదలయ్యింది. నాలో ఏదో తెలియని అనుభూతి కలుగుతోంది. రెందవ పాటకు నన్ను నేను మరచిపోయాను. ఆ తరువాత చప్పట్లు ఈలలు, కేరింతలు మొదలయ్యాయి. వెనుదిరిగి చూతును గదా వౌన్‌ ప్రలో వోబంతా (పేక్షకులతో కిక్టురిని పోయింది. అద్భుత మైన గానం వృదయాలను కదిలిస్తుంది. (పేక్షకుల్ని కట్టి వదేసింది. జెల్లనారు ౨ గంటలయినా అనటానికి వీళ్లేదన్సీ అభిమానంతో కూదిన ఆజ్ఞలను జారీ చేయిస్తుంది ఆ గంధర్వ గానం. అవ్పుదే ఒక నిర్ధయానికి వచ్చాను. నేను కూద పద్యం పాడితే ఇలా వృూదయానికి చేరువర్యోలా పాదాలని, ఆ తరువాత రోజే ఆచరణలో పెట్టాను. సింగపూర్‌లోనే ఆదరణ పొందాను. పొందుతూనే ఉన్నాను. ఆనాటి నుంది ఏకలవ్యుడిలా అనుభూతిని వంచే విద్య, వృదయాన్ని తాకే తీరు గమనిస్తూ ఆయన భాటలో సాగుతున్నాను” అని అంటారు.

ఆనాడు గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ వేసిన గజల్‌ తొలి అడుగులు ఈ నాడు వర్ధమాన గజల్‌ గాయకులకు అదుగుజాదలయ్యాయి.

16

గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ గానం - ఓ విశిష్ట, వినూత్న శైలి! కావ్యమెంత చదివినా కనిపించవు నీ ధ్వనులు వలా చదివి చెప్పావు నేను వ్రాయనిదంతా

తనింటిపేరు 'కేశిరాజూను కొక్షేనికి వేసి 'గజలొను తగిలించుకున్న శ్రీనివాస్‌ పాడేవన్నీ నిజమైన గజల్సేనా? అరబ్బీలో పుట్టి, ఫారసీలోకి దిగి ఉర్జూలోకి మళ్ళి, తెలుగులోకి వచ్చేటప్పటికి గజల్‌ స్వరూప స్వభావాలు బాగా మారిపోయాయా? ప్రియురాలి ఎడబాటు, విరహం, ఆమెతో గడిపే మధుర క్షణాలను పాడదమే ఫారసీ, ఉర్దూ గజల్స్‌ స్వభావం కాగా, తెలుగు గజల్స్‌ 'సూక్తి ముక్తావళిగా మారిపోయాయా? సమస్త మానవానుభూతుల్నీ స్పృశిస్తూ, తాత్విక సత్యాల వైపు ఎంతగా ప్రసరించినా గజళ్ళకు కేంద్రం విప్రలబ్ద శృంగారమేనని, అందుకే గజళ్ళను తెలుగులో మొదట ప్రసాదించిన దాశరథి

'వలపునై నీ వృాదయ సీమల నిలువవలెనున్నది

అంటూ వీటికి 'ఇంతులతో మంతనాలు” అనే పేరు పెట్టారని, కాని ఆ తరువాత గజళ్ళ స్వరూప స్వభావాల్లో మార్పులు వచ్చాయనే వాదనలు వినిపిస్తున్నాయి. ప్రముఖ కవి, విమర్శకుడు సదాశివ మాటల్లో చెప్పాలంటే ...

“గజల్‌ ప్రేమ, విరహాలకు సంబంధించిన కవిత. సూక్తులు, నీతులు, సామాజిక వ్యవస్థపై వ్యంగ్యబాణాలు విసరడం గజల్‌ స్వభావానికి విరుద్ధం. ఫారసీ, ఉర్జూ గజళ్ళలో లేని యతి ప్రాసలను, ప్రాస యతులను తెలుగు గజల్‌ కవులు పాటిస్తున్నారు. అయితే ఇది తెలుగు కవితా సాంప్రదాయమే కనుక పెద్దగా అభ్యంతరం లేదు. తెలుగు గజల్‌ కవులు మీటర్‌ (మాత్రలు) పాటిస్తున్నారు. కాని భాఫియా, రదీపులను ఇంకా గుర్తించడం లేదు. మళ్లాలు, మఖ్తాలు పాటిస్తున్నారు. ఖాఫియా, రదీపుల్లో ఏదో ఒకదాన్ని పాటిస్తే సరిపోతుంది. గీత్‌ అంటే పాట. గజల్‌ కవిత. అయితే గజళ్ళను చదువుకోవడమే కాక పాడుతున్నారు కూడా. గజల్‌ చదవదగింది కూడా కనుక మాత్రల హెచ్చుతగ్గులు షేర్లను కుంటి నడక నడిపిస్తాయి. ఇది సమర్ధించలేని లోపం”.

[7

అలాగే దాక్టర్‌ రెంటాల వెంకటేశ్వరరావు తెలుగు గజల్స్‌పై ప్రధానంగా రెండు అభ్యంతరాలు చెబుతున్నారు. ఒకటోది - తెలుగు గజల్‌ ఉర్దూ నుంచి గజల్‌ రూపాన్ని తెచ్చుకుందే గాని (ప్రేమైక వస్తుకమూ, తాత్వికమూ అయిన ఉర్దూ గజల్‌ స్వభావాన్ని వదిలేసింది. పై అభ్యంతరాన్ని రెంటాల వ్యక్తం చేస్తూనే గజల్‌ రూపాన్ని మూల సారాన్ని విడగొట్టడం ఉర్జూలోనే జరిగిపోయిందంటున్నారు. ఫైజ్‌ అహ్మద్‌ సైజ్‌, దుష్యంత్‌ కుమార్‌ వంటి ప్రముఖ కవులు ప్రేమ ప్రపంచాన్ని వదిలి ప్రపంచ (ప్రేమలో ఎప్పుడో పడ్డారని, కాలానుగుణంగా మార్చు రావడం తప్పేమీ కాదని అంటున్నారు.

ఆయన వ్యక్తం చేసే రెండో అభ్యంతరం ఏమిటంటే, ఉర్దూ గజల్‌ సూచ్యంగా ఉంటే తెలుగు గజల్‌ వాక్యంగా ఉంది. దీనికి కూడా ఆయన వివరణ ఇస్తూ, “ఒక కవి ఉర్దూలో గజల్‌ రాయడానికి ఇవాళ ఉపక్రమిస్తే ఇప్పటికే అతనికి ఎంతో సరంజామా సిద్ధంగా ఉంది. గజల్‌ కవితా పంథాని స్థిరపరచిన మహామహులు అతని వెనుక ఉన్నారు. ఎన్నో ప్రతీకలు అతనికి అందుబాటులో ఉన్నాయి. వాటి పరిజ్ఞానంతో ఏ గజల్‌ అయినా అందుకోగల (శ్రోతలున్నారు. తెలుగు గజల్‌ కవికి ఇవి లేవు. వీటిని అతను సమకూర్చుకోవలసి ఉంది” అంటారు.

తెలుగు గజల్స్‌పై ఏవో కొన్ని అభ్యంతరాలు ఉన్నప్పటికీ వాటిని పెద్దగా పట్టించుకోనక్కరలేదనే అంటున్నారు చాలామంది విమర్శకులు. తెలుగు గజళ్ళకు ఊపిరి పోసి వెలుగులోకి తెచ్చిన దాశరథి, దాక్టర్‌ సి.నారాయణరెడ్డి వంటి వారే గజల్‌ను ఇంటిపేరుగా ధరించడానికి సిద్ధపడలేదు. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ సాహసీకుడు, ధైర్యవంతుడు ఈ శకాబ్దిం నాది అని శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు ధైర్యంగా చెప్పినట్లుగా “తెలుగు గజల్స్‌ పాడడానికి గట్స్‌ కావాలి. నాలా పాడడం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు” అని గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ అంటారు. అప్పట్లో ఈ శతాబ్దం నాదేనన్న శ్రీశ్రీపై విమర్శలు వెల్లువెత్తాయి. ఆయనది అహంకారమన్నారు. మరికొందరయితే తాము కూడా శ్రీశ్రీ కన్నా బాగా కవిత్వం రాయగలమంటూ (ప్రయత్నించి విఫలమయ్యారు. కాని గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ను సవాలు చేసేవారే (ప్రస్తుతం రాష్ట్రంలో కరవయ్యారు. నాలా గజల్‌ పాడడం ఎవరికీ సాధ్యం కాదన్న గజల్‌

18

డ్లదా గల్‌ శ్రనాన నరుడి మ్మటోడ్ల శ్రీనివాస్‌ వ్యక్తిత్వంపై కూడా ఇటువంటి విమర్శలు, ఆరోపణలు రాలేదు. ఎందుకు? వాస్తవానికి రాష్ట్రంలో గజల్‌ గాయకుల సంఖ్య అత్యల్పం. గజల్‌ ప్రియులకు కూడా ఆ గాయకుల పేర్లు తెలియవు. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ అద్భుతంగా పాడతాడు. ఈ విషయంలో ఎవరికీ ఎటువంటి సందేహం లేదు. నిజానికి గజల్‌ కవితాప్రక్రియేగాని సంగీత ప్రక్రియ కాదు. అందుకే గజళ్ళు రాసి వాటిని వినిపించిన వారు కవులుగానే మిగిలారు గానీ, వాగ్గేయకారులుగా గుర్తింపు పొందలేదు. గజల్స్‌లోని కొన్ని పదాలు చెవికి కటువుగా ఉన్నావాటిని వినసొంపుగా మార్చే మహత్యం గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ గళంలోనే ఉంది. గజల్స్‌ను అందరు కంఠస్థం చేస్తారని, తాను మాత్రం పహృదయస్థం చేస్తానని శ్రీనివాస్‌ చెబుతారు. వందలాది గజల్స్‌ ఆయన మదిలో ఎప్పుడూ మెదలాడుతూనే ఉంటాయి. కేవలం కంజీరా సహకారంతో గజల్స్‌ ఆలపిస్తూ వేలాది మందిని మైమరపిస్తూ, మధ్యమధ్యలో శ్రోతలను భాగస్వాములుగా చేస్తూ 'వావ్వా..వాహ్వా అనిపించుకుంటున్నారు. ఆయనలాగా గజల్స్‌ పొడడానికి, శోతలను మెప్పించడానికి ఎవరికైనా గట్స్‌ ఉన్నాయా? అంటే అనివార్యంగా “లేవు” అనే సమాధానాన్నే చెప్పాలి. ఆయన గజల్‌ గానాన్ని అనేక కచేరీల్లో [న న్‌ న చూసిన తరువాత నాకనిపించింది, ఆయనది (| 1. న. య ు! ఓ విశిష్టమైన శైలి. ఆ గాన ప్రక్రియకు . | న ల వ. న! ఆయనే ఆద్యుడు. ఉత్తరాది భారతదేశంలో | సఖ టీ గ్‌ గజల్‌ సాహితీ ప్రక్రియ ఓ సంగీత ప్రక్రియగా |. |. . .. పరిణామం చెందుతున్నతరుణంలోశ్రీనివస్‌ [| 11 తెలుగు గజల్‌ను కేవలం సాపొతీ స్‌ మ. |. వ. ప్రక్రియగానే మనకు తన గానం ద్వారా | (. | న వినివిస్తారు. అక్షరాలను నృవ్చంగా [ పలుకుతారు. భావాన్ని ఎంతో గొప్పగా తన ( | | | + 1. న గొంతుతో పలికిస్తారు. గజల్‌ గానంలో పి ఒం 1] ఖే విపరీతమైన సంగీత సంగతులు 'నిషిద్ధం |. స /. శ 10

జరా దాల్‌ శ్రవవాన్‌ ౫ నరతర మడ అని యెరిగిన గాయకుడు కాబట్టి, గజల్‌లోని భావుకతను ఎంతో గొప్పగా ఆలాపిస్తారు. కొన్ని వందల గజళ్లు పుస్తకం వైపు చూడకుండా పాడతారు. ఆయన గజళ్ళు పాడుతూవుంటే ఆ సాహితీ సముద్రం ఆయన గొంతునుండి ప్రవహిస్తోందా! అని అనిపిస్తుంది.

ఒకే ఒక్కడు వేదిక మీద నుండి తన విశిష్ట వ్యక్తిత్వంతో వేలాదిమంది శ్రోతలను క్రమశిక్షణతో హాయిగా గజల్‌ వినడానికి రంగం సిద్ధం చేస్తారు, నా గజల్‌ గానంలో మీరు సంగీతం వినడానికి సిద్ధపడి ఇక్కడ కూర్చుంటే మీరు అసంతృప్తికి లోనవుతారు. కాని మంచి సాహిత్యం వినాలని కోరుకుంటే నా గజల్‌ గానం వినడానికి అసీనులు కండి! మీకు అద్భుతమైన అనుభూతుల గజళ్లు వినిపిస్తాను. గొప్ప కవిత్వాన్ని మీకు అందిస్తాను, మీకు ఆత్మానందాన్ని కలిగిస్తాను అని చెప్పి శోతలను గజల్‌ గానం వినడానికి సిద్ధం చేస్తారు. నచ్చిన చోట కవి ప్రతిభను మెచ్చుకుంటూ (ప్రతి స్పందనను కరతాళ ధ్వనులద్వారా తెలియజేయమని మనవి చేస్తారు. వారిని మొహమాటం అనే పరదా నుండి బయటకు తీసుకువచ్చి హుషారయిన రసిక శ్రోతలుగా మారుస్తారు. ప్రతి గజల్‌ ముందు ఓ నేపధ్యాన్ని వినిపిస్తారు. ఆ గజల్‌లోకి తాను ప్రయాణం చేస్తూ... శ్రోతలను ప్రయాణం చేయిస్తారు. చరణానికి, చరణానికి మధ్య వివరణలిస్తారు. అది ఎంతో హృద్యంగా ఉంటుంది. హార్మోనియం, సరోద్‌, తబలా వంటి ప్రక్క వాయిద్యాల సహకారం లేకుండా కేవలం 'కంజీరా' తోనే గజల్‌ గానం చేస్తారు. ఆయనే స్వయంగా కంజీరా వాయిస్తూ పాడతారు. చరణానికి చరణానికి మధ్య ఇంటర్‌ లోడు సంగీతం లేని లోటు కనిపించకుండా ఆలోటును తన వివరణలతో ఎంతో హాయిగా పూర్తిచేస్తూ గజల్‌ను ఓ సాహితీ ప్రక్రియగా ఆవిష్కరిస్తారు. మధ్యలో గజల్‌ సాహిత్యాన్ని (శోతలకు అన్వయించి స్థానికతను తీసుకువస్తారు. అక్కడక్కడ ప్రముఖులు చెప్పిన విషయాలు, ఉదాహరణలు మన జ్ఞప్తికి తెస్తారు. పవిత్ర గ్రంథాల నుంచి ఆయనకు నచ్చిన అమూల్యమైన విషయాలను సందర్భోచితంగా మనముందుంచుతారు.

తన గజల్‌ గానం ఓ ప్రయాణంలా సాగుతుంది. ఎక్కడా తడుముకోరు. తన గజళ్ళకు తానే స్వరకల్పనను చేసుకుంటూ... కిష్టమైన రాగాలలో కూడా గజళ్ళను స్వరపరుస్తారు. ఓ ప్రక్క సంగీతం నేర్చుకోలేదు! అని ఆయన అంటూనే తన గజల్‌ గానంలో చివరి

20

చరణంలో కేవలం 'తఖల్లూస్‌” దగ్గర చేసే రాగాలాపన, విన్యాసాలు, సంగతులతో గొప్ప గొప్ప సంగీత విద్వాంసులను కూడా ఆశ్చర్యపరుస్తారు. ఈ విషయాన్ని ఆయనను అడిగితే- “చిన్నప్పటినుండి సంగీతం నేర్చుకోవాలనే అభిలాష ఉండేది, కాని ఇంట్లో పరిస్థితులు అనుకూలించలేదు. మనసులో ఏదో బాధ, శాప్రీయ సంగీతం నేర్చుకోలేదని, కాని గజల్‌ గానంలో గజళ్ల సంఖ్య పెరగడం వల్ల వైవిధ్యం కోసం ఎన్నో రాగాలు సాధన చేస్తే బాగుంటుందని కర్టాటక, హిందుస్తానీ సంగీతం క్యాసెట్లు, సి.డి.లు కొని రాగాలను అర్ధం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించాను. అప్పుడప్పుడు డా॥ యల్లా వెంకటేశ్వరరావు, సంగీత దర్శకులు వీణాపాణిని సంప్రదించి రాగాల గురించి తెలుసుకుంటూవుంటాను” అని శ్రీనివాస్‌ వివరించారు. ఆయన ఎంతో శృతిపక్వంగా, లయాత్మకంగా గానం చేస్తూ ఉంటే శ్రోతలు పరవశించిపోతారు. ఓ శృతిలో గానం చేస్తూ మధ్యలో వివరణ ఇస్తూ, ఆ వివరణ కూడా లయబద్ధంగా సాగుతూ, ఆ వివరణ పూర్తయిన తరువాత మరలా గజల్‌ గానంలోకి ప్రవేశించి అదే శృతిలో గానం చేయడం (వ్రాత ప్రతి లేకపోవడం, ప్రక్కన శృతి పరికరం కూడా ఉండకపోవడం మధ్యలో చలోక్తులు విసురుతూ వివిధ తాళ గతులలో గజల్‌ గానం చేయడం అనితర సాధ్యం. ఆయన పాడుతూ ఉంటే చూసేవాళ్ళకి ఏదో కంజీరాతో ఒక్కడే పాడుతున్నాడు అని తేలికగా అనిపిస్తుంది. కొని ఆయన గాన ప్రక్రియలోకి మనసుపెట్టి వెళితే ఆయన ప్రదర్శనా విధానం ఎంత క్షిష్టమైనదో తెలిసి ఆశ్యరోరాం. న

మన పల్లె, ఇల్లు, మన వ: ప ప వ మనిషి తన జీవితంలో చేసే |. న ఉత్సావాం, మానవతా | . కీ | ప. | విలువలు, మానవ |. (| క స సంబంధాలు, దేశభక్తి ఇలా ఎన్నో అంశాలపై గజళ్లు గానం చేసి శ్రోతలను ఆత్మావిష్కరణ దిశగా తీసుకుపోతారు. అతను గజల్‌ వాగ్గేయకారుడు, ఓ గజల్‌ మాంత్రికుడు.

లే

కొన్ని గంటలపాటు గజల్‌ గానం సాగుతూ ఎక్కడా విరామం లేకుండా కనీసం మంచి నీక్షైనా తాగకుండా తన గజల్‌ గానంలో మమేకం అయిపోయి, శ్రోతలను కూడా భాగస్వాములను చేస్తూ సాగే ఆయన సృష్టించిన గజల్‌ గాన ప్రక్రియ అద్భుతం, అనితర సాధ్యం. ఆయన గానం నవరసాల హృదయ గజల్‌ జలపాతం. అందుకే ఆయన గజల్‌ గానంలో “గజల్‌ ఆత్మ అనంతంగా సాగుతుంటుంది. గజల్‌ కచేరీ పూర్తయ్యేసరికి గజల్‌ వ్రాసిన కవి, గాయకుడు, మనకు మహోన్నతంగా ఆవిష్ప్రృతమౌతారు.

ఒకనాడు “శ్రీనివాస్‌ పాడేది గజళ్ళేనా?” అన్న అనుమానాలు వ్యక్తం చేసిన వారు ఇప్పుడు “శ్రీనివాస్‌ పాడిందే గజలొ, అందుకే ఆయన గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ అయ్యారని అంటున్నారు. 'గజల్‌ను నిజానికి ఆయన తన పేరుకు తగిలించుకోలేదు. ఒకసారి ఆయన కార్యక్రమాన్ని చూసిన సుబ్బారావు అనే “ఈనాడు' దినపత్రిక విలేఖరి కేశిరాజు శ్రీనివాస్‌ను గజల్‌ శ్రీనివాస్‌గా అభివర్ణిస్తూ వార్త రాశారు. అప్పటికి గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఇంకా పాపులర్‌ కాలేదు. మాండలిన్‌ శ్రీనివాస్‌ పేరుమాత్రమే బాగా ప్రచారంలో ఉంది. 'ఈనాడు' దినపత్రిక పుణ్యమా అని కేశిరాజు శ్రీనివాస్‌ గజల్‌ శ్రీనివాస్‌గా రూపాంతరం చెంది ప్రపంచ వ్యాప్తంగా సంగీత, సాహిత్య ప్రియులను అలరిస్తున్నారు. అందుకే గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ గాన విశిష్ట శైలి వల్ల గజల్‌కు ఎంతో ప్రాచుర్యాన్ని విశిష్టతను తీసుకువచ్చాయనడం నిర్వివాదాంశం. తెలుగు గజల్‌ను తన ఒక్క గొంతుతో మోస్తూ, విశ్వవ్యాప్తం చేస్తున్న గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ గానం, ఆయన శైలి ముందు తరాలవారికి ఆదర్శప్రాయం. నంగీత దర్శకత్వంలో, ॥ షక! సాపాతేమిత్తసమాన. " గానంలో నేను-నాఇల్లు అనే . ఖే న... సమ . తెలుగు గజల్‌ గీతాల న్‌ న బ్‌ శ క్యాసెట్‌ సి. డిని వివదం ఫి శూ న.

,_ ఉశారు. అ 0 న! న ప ప్రజాదరణ పొందింది. ఆ గ క | 22

ఆల్బమ్‌ మానవతా విలువలు, అనుబంధాలపై ఎనిమిది గజళ్ళు గానం చేసారు. అందులో తన కూతురు చిన్నారి సంస్కృతి స్వరంగేట్రం చేసింది. ఆయన ఆల్బమ్‌లోని గజళ్ళను వీడియోగా చిత్రీకరించారు. నేనూ - నా ఇల్లు సి.డియే తెలుగులో వచ్చిన మొదటి తెలుగు గజల్‌ ఆల్బమ్‌గా నేను భావిస్తాను. ప్రముఖ కవ్కి విమర్థకుడు ద్వానా, శాస్త్రి గజల్‌ విశిష్టశైలిని వివరిస్తూ ఇలా అంటారు - “నిజానికి గజుల్‌ ఒక నల్లాపం. కానీ శ్రీనివాన్‌కి ఒక తపన - ఒక ఉచ్చ్వాన / తెలుగులో గజుల్‌ గానానికి ఒక మార్గం వేసినవాదు. ఆయన పొటలో... ఆయన స్వరంలో... ఆయన వ్యాఖ్యానంలో... ఆయన వాచికాభినయంలో ఒక మెరువు... మరొక నూతనత్వం. ఎన్ని సార్లు విన్నా నవనవోన్టేషమే £ నిన్నటిలాగా ఇవాళ పాదకపోవటమే శ్రీనివాన్‌ వ్రత్చేకఠలలో ప్రత్చేకత. వృద్ధుల్ని, యువకుల్నీ, అల్లరి కర్రాళ్ళనీ, బ్రీలనీ... అందర్నీ తనతో లాక్కొని వెళ్ళే గజలేంద్రజాలికుదు శ్రీనివాన్‌! ఇదంతా ఒక ఎత్తు! సావాత్యానికి సజీవత్వాన్ని కలిగింంచదం అసలైన ఎత్తు / నాయకో అక్షర భక్షక అంటారు. కానీ గజల్‌ నంగీతంలో అక్షరాలకీ (ప్రాణం వస్తుంది. కవి వృదయాన్ని ఆవిషరించటం అతనికి వెన్నతో పెట్టిన విద్య, గజల్‌ పాదేటప్పుదు కవికి సవృుదయ వ్యాఖ్యాతగా అవతారమెత్తుతాదు. (శోతల్ని గజులాభిషిక్తుల్ని చేసీ - ఆతర్వాత భావాంబరవనీధుల్లో వివారింపజేస్తాదు. ఆధునిక కవిత్వంలో ఎన్నో ఉద్యమాలు వెలువద్దాయి. ఇన్ని ఉద్యమాలు చేయలేని వనిని శ్రీనివాన్‌ తన గజల్స్‌ గానం ద్వారా చేస్తున్నాడు. “కదిలేదీ కదిలించేదీ - మారేదీ మార్చించేదీ, పాదేదీ పాడించేదీ, పెనునిద్దుర వదిలించేదీ%.. ఇంకేమిటి - మన శ్రీనివాసన్‌ గజల్‌ గానమే” నిర్జాత ఎం.ఎన్‌ రెడ్డి గజల్‌ అసభ్య . శ్రీనివాన్‌ను నిశితంగా కీ అ “క 6 యు! వరిళీలించిన తరువాత తన ర... ం శ టల్‌ స అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం క్ష (1 స స్‌ స... 23

“వదుగురు నదచెడు దారిని సం 1! నా జ్‌ పదపదమని సాగిపోక ప్రత్వేకముగా క | స ము వదిలమగుదారిగనుగొని . | |] శ్‌. - న్‌ వదుగురి మెవృందుకొనును పే జ ని ను. - య. వ ఒళ్ళరినీ అనునరించదు. వతి |. మ. విషయాన్నీ న్వతంత్రంగా ఆలోచిస్తాడు. |. [ న ల అ ఆలోచనలో తన్ను తాను బోరు ( (౧. ఎన్నుకుంటాడు. ఆ ప్రస్థానంలో ఎన్ని ప ర అధిగమించి అనుకున్నది సాధిస్తాదు నా

అలాంటి వారిలో (నఖ్యాత గజల్‌ గాయకుడు దా॥/ గజల్‌ శ్రీనివాన్‌ గారొకరు” అని అంటారు.

దాక్టర్‌ ఉమ్మారెడ్డి వెంకటేశ్వర్లు “గజల్‌ గానంలో దేశంలోనే (వత్యేకతను రంగరించుకొని “గజల్‌ శ్రీనివాన్‌” గా మానవాళికి సుపరిచితుదుగా ఉన్న దాః గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ మన ఆంధధ్రుదైనందుకు మనమంతా గర్వపదాలి. తనకున్న అసాధారణమైన కళకు, ప్రపంచ శాంతి దీక్షకు, అభాగ్యుల అభ్యున్నతికి తాను చేనే నిర్విరామ తృష్‌కీ, మానవ పరివర్తన పట్ల తనకున్న ఆరాటానికి ఒక దాక్టరేట్‌ మాత్రమే కాదు భవిషత్తులో ఇంకా జఉన్నతోన్నతమైన అనేక బిరుదులతో ఖారతదేళం చి॥ శ్రీనివాన్‌ను నత్యరించాలని ఆకాంక్షిస్తున్నాను” అని అంటారు. 24

గజల్‌ కవులకు పెద్ద పీట శంఖు చక్రాలు చూపకపోతే స్వామియే కాదంటావా,

సాధారణంగా సినీ సాహిత్యంలో గాయకులతో పాటు కవులకు కూడా సమాన ప్రాచుర్యం, కీర్తి లభిస్తున్నాయి. అయితే తెలుగు గజల్స్‌ విషయానికి వచ్చేసరికి వాటిని రాసిన కవులకన్నా గళాన్నిచ్చిన గజల్‌ శ్రీనివాస్‌కే అపరిమతమైన కీర్తి లభిస్తున్నదన్న వాదనలూ ఉన్నాయి. శ్రీనివాస్‌ వల్ల తెలుగు గజల్స్‌కు ప్రాచుర్యం లభించిందా? లేక తెలుగు గజల్స్‌ వల్ల శ్రీనివాస్‌కు కీర్తి లభించిందా? అన్న తర్మం కూడా వినబడుతోంది. ఈ విషయాన్నే ఈ పుస్తక రచయిత గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ వద్ద ప్రస్తావించినప్పుడు ఆయన న ఖు అత్యంత వినమ్రంగా తెలుగు (న | న శ తాను కేవలం కేళిరాజు [ ౧) ళ్‌ -' ల్రీనివానుగానో మిగిలిపోయి ః్‌ నం 2 " _ఉందేవాదిని అని అంగీకరిం | . ా . గో ౮.1 | చారు. దాక్టర్‌ సి.నారాయణరెడ్డి లా డా డాక్టర్‌ తటవర్తి రాజ గోపబాలం, డాక్టర్‌ రెంటాల శ్రీ వెంకటేశ్వరరావు, డాక్టర్‌ పెన్నా శివరామకృష్ణ డాక్టర్‌ వెంపరాల సుబ్రహ్మణ్యం, సూరారం శంకర్‌ తదితరులు రచించిన గజళ్ళు తాను ఉన్నత శిఖరాలు అధిరోహించడానికి ఎంతో సహకరించాయి. ఒక గాయకుడికన్నా నిస్సందేహంగా కవి గొప్పవాడని, అందుకే ప్రతి వేదీకపైనా గజల్స్‌ సమకూర్చి పెడుతున్న కవుల పేర్లు ప్రముఖంగా ట్రస్తావిస్తుంటానని గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ చెప్పారు. డాక్టర్‌ సి. నారాయణరెడ్డి గజల్స్‌ను కెరీర్‌ ప్రారంభంలో ఎక్కువగా పాడేవాడినని ఆయన గజల్స్‌లోని 'ఫైరొ తనను

“ఇన్‌స్పైరొ చేసిందంటారు గజల్‌ శ్రీనివాస్‌.

25

“ఎవరైనా అ శిశువెవ్వరిదైనా సుఖంగా ప్రసవిస్తే కృతజ్ఞతలు బ్రతికుండీ చావు కంపు కొడుతుంటే ఓ గ్రుక్కెడు విషమిస్తే కృతజ్ఞతలు” “మరణం నన్ను వరించి వస్తే వమంటాను..నేనేమంటాను.. పాలు పట్టి, జోల పాడి పడుకోమంటాను" ఇటువంటి అద్భుతమయిన గజళ్ళను తెలుగులో రాయగల సత్తా ఒక్క సినారెకే ఉన్నదని గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ అంటారు. సినారె తనకు దైవంతో సమానమని, ఆయన తనను 'మానస పుత్రుడుగా అభివర్ణించడానికి చాలా కాలం ముందే ఆయన నిలువెత్తు ఫోటోను తన రిహార్సల్స్‌ రూమ్‌లో పెట్టుకున్నానన్నారు. ఎవరి వల్ల ఎవరికి కీర్తి వచ్చిందన్న మీమాంస అక్కరలేదని, తెలుగు గజల్‌కు దక్కిన అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని మాత్రమే పరిగణనలోకి తీసుకోవాలని ఆయన అంటారు. తాను తెలుగు గజల్స్‌ను ఇప్పటి వరకూ దాదాపు 55 దేశాల్లో పాడానని, దాదాపు అయిదు వేల ప్రదర్శలనలిచ్చానని, కాస్మోపాలిటన్‌ అమెరికన్‌ యూనివర్సిటీ ద్వారా నాకు గౌరవ డాక్టరేట్‌, వందలాది అవార్డులు, రివార్డులు లభించాయని ఇవన్నీ నిజానికి తనకు కాక తెలుగు గజల్‌కు లభించినవేనని గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ చెబుతారు. గజల్స్‌ ఎంపికలో శ్రీనివాస్‌ ఎన్నో జాగ్రత్తలు తీసుకుంటారు. అలాగే తన ఆలోచనలు, భావనలకు తగ్గట్టుగా రచయితల చేత గజల్స్‌ రాయిస్తున్నారు. రచయితలతో గంటల పాటు చర్చలు జరిపి చివరకు ఆణిముత్యాల్లాంటి గజల్స్‌ సేకరిస్తున్నారు. అసలు గజల్‌ అంటే ఏమిటో కూడా తెలియని రచయితల చేత గజల్స్‌ రాయించిన ఘనత శ్రీనివాస్‌కే దక్కుతుంది. దీనికి ఉదాహరణ తటవర్తి రాజగోపబాలంగారే. 'హృదయం చిరునామా” అనే పుస్తకానికి ఆయన రాసిన 'స్వగతం-స్వాగతం'లో ఇలా పేర్కొన్నారు _.. "నాలుగైదు సంవత్సరాల క్రితం గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ నన్ను తెలుగు గజళ్ళు రాయమని టప్రోత్సవొంచాదు. అతని పొటీ కాదు మాట కూదా ఎదుటి వాణ్నీ లోబరచుకుంటుంది. నేనూ వద్దాను, ఎంతగా వద్దానంటే - నాకు ఉర్దూ సావొత్వం గురించి, గజుళ్ళు గురించి విమ్యతం తెలియకపోయినా, తెలియని దాంట్లో (వలు పెట్టకూడదని తౌలినీనా ప్రలోళవద్దాను* 26

గజుల్‌ శ్రీనివాన్‌ కవులను ఎంతగా (ప్రభావితం చేశాదంటే - జ్ఞానవీఠ్‌ అవార్డు (గ్రహీత సీ. నారాయణరెడ్డి కూదా తన గజుళ్ళలో శ్రీనివాస్‌ను కంటెంట్‌ చేయాల్సి వచ్చింది. నీనారె ఒక గజల్‌లో

“శ్రీనివాసు” పాడుతుంటే “సినారె” గజళ్ళు మునలి గుంవులో రసిక నమూవాం వుదుతుంది”

అన్నారు. ఆయన న్వయానా శ్రీనివాస్‌ను తన మానన వుత్రుదిగా అభివర్థించదమే కాకుండా అతని కోసమే అన్నట్టుగా గజుల్ఫ్‌ రాస్తున్నారు. శ్రీనివాన్‌ పొదదం (ప్రారంభించిన తరువాత కొత్త ఉత్సావాంతో తాను గజుల్ఫ్‌ రాస్తున్నట్లు ఒకానొక నందర్భంలో నినారె ప్రకటించారు.

ప్రముఖ గజల్‌ రచయిత శ్రీ వి నర్సింవోరెడ్డి గజల్‌తో తనకున్న అనుబంధాన్ని వివరిస్తూ “అంత్పంత దగ్గరగ్భా అత్యంత సన్నిపొతంగా మెలిగే అతి కొద్ధి మంది పొతులలో నేనూ ఒకడను కావదం నా అద్బ్భష్టంగా భావిస్తున్నాను. వారెంతటి సౌమ్యులో అంతటి కోపిస్టిగా కూదా నేనెరుగుదును అయితే ఆయన కోపంలో ఆప్యాయత ఉంటుంది. వారు అనుకున్నట్లు “పాట” రాకపోయిన్నా సమయసాలన లేకపోయినా గట్టిగా అరిచేస్తారు

• అలాగే ఒక పాట పుట్టుకకు సన్నివేశం వివరిస్తున్నవుడు, నటనతో వోవఖావాబు థ్రదర్భిస్తారు. దానితో రచయితకు పాట రక్తికట్టించదం సులువవుతుంది. ఒకోసారి పాట రాయదం అనుకున్న సమయానికి పూర్తి కాకపోయినా - ఆ నన్నివేళం మళ్ళి మళ్ళి వివరిస్తూ “స్ఫూర్తి” నింపేవారు వారికి వదైనా అలోచన వస్తే అది రాత్రి అయినా వగలయిన్నా వేరే ఏ దేశంలో ఉన్నా వెంటనే నాకు తెలియజేసేవాడు. అలా ఓసారి అర్ధర్యాతి మూదుగంటలకు ఫోన్‌ చేసి నన్ను నిద్రలేపి తన “థాటొను వివరించి, “గజల్టొ రాయమన్నారు. అలా రాయదం ఆ నమయంలో నా వల్ల కాలేదు. మళ్లీ తానే ఉదయం ఆరుగంటలకు ఫోన్‌ చేసి “రాసారా?” అని అడిగారు. నాకు రావడం లేదు అని చెప్పుగాన్నే వెంటనే నూ ఇంటికి రండి అని చెప్పగానే , నేను వారి వద్దకు వెళ్లాను, ఇద్దరం కలిని సంజీవయ్య పార్కులోకి నెల్చి నదవదం ప్రారంభించాము. ఇక వ్రాయాల్సిన గజల్‌ గురించి

27

శ్రీనివాస్‌ గారు వివరిస్తూ “ఇన్‌స్పైర్‌” చేయసాగారు, అంతే అరోజే సాయంకాలంలోపులోనే అ గజల్‌ పూర్తి చేసాను. అదే గజల్‌ను “నేనూ-నాజల్లు” క్యానెట్‌లో బ్రైటిల్‌ గజుల్‌గా “జీవితాన్ని వెలిగించే విలువల ఐడీ నా ఇల్లు మధురిమలే ఒలికించే మనసుల ముడి నా ఇల్లు” అని పాదారని” పేర్పొన్నారు. మానవతా విలువలు, మానవ (| ల! స స 1 స్ట న! సంబంధాలు, వ్యక్తిత్వ వికాసం, 1, య ల (| త్ర చ లౌకిక దృకృథం, సామాజిక ఉ స్పృహా, ప్రేమ, విహంఇలా (౧ న. అనేక సామాజిక, మానసిక (౨౨ వ! | అంశాలపై రచయితల చేత యు క... జీ గజల్స్‌ రాయిస్తున్నారు శ్రీనివాస్‌. ఎలా రాసి ఇచ్చినా బాణీ కట్టుకుంటానని రచయితలకు ఆయన భరోసా ఇస్తారు. ఏ ముహూర్తాన తెలుగు గజళ్ళు రంగప్రవేశం చేశాయోగాని శ్రీనివాస్‌ గజల్‌ గానంతో తిరుగులేని, అపారమైన ఆదరణను చూరగొంటున్నాయి. నిస్సందేహంగా శ్రీనివాస్‌ గజల్‌ రచయితలకు వాయిస్‌ శ్రీనివాయిస్‌. తన గానం ద్వారా కవిని హీరోని చేస్తున్న గజల్‌గాన దార్శనికుడు - దర్శకుడు. 28

చిన్ననాటి నుంచే సాధన, సేవా భావం “ఏ ప్రతిభా కనబర్భకపోతే ఈ నరజన్మం కోవాలా

అంటారు తటవర్తి రాజగోపబాలం. నరజన్మ పొందినందుకు ఏదైనా ప్రతిభతో దానిని సార్థకత చేసుకోవాలని గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ చిన్న నాటి నుంచే పరితపించేవారు. దీనికోసం ఆయన సుఖాన్ని వనాదూ దరి చేరనీయలేదు. శ్రీనివాస్‌ బాల్యంలో తనతల్లి శ్రీమతి రత్నావళి వెంట కంజీరా వాయిస్తూ సాయి భజనలు, నగర సంక్తీర్తనలకు వెళ్ళేవారు. అప్పటి నుంచే ఆయనకు సంగీతం, పాటలపై మోజు ఏర్పడింది. ఆధ్యాత్మిక భావాలు అలవడ్డాయి. లేత వేళ్ళతో కంజీరా వాయిస్తూ సాయి భజనలు చేస్తుంటే శ్రోతలు తన్మయత్వంతో వినేవారట. ఒక భజన తరువాత మరో భజన ఇలా రెండు గంటలకు పైగా పాడేవారు. ఆనాడు కంజీరాతో చేసిన సాయి భజనలే తరువాత తన అభ్యున్నతికి తోద్చడ్డాయని శ్రీనివాస్‌ అంటుంటారు. ప్రారంభంలో వివిధ వాయిద్యాల మధ్యన ఆయన. గజల్స్‌ ఏమాత్రం రక్తి కట్టలేదు. అప్పుడు సాయి భజనలకు వాడిన కంజీరా గుర్తుకు వచ్చి, సాయి ప్రసాదంగా తాను భావించి ఆ కంజీరాతో గజల్స్‌ పాడడం ప్రారంభించినప్పటి నుంచీ ఆయనకిక తిరుగే లేకపోయింది. భజనలు, నగర సంక్తీర్తనల వరకూ వారు అమ్మగారితో బాగానే ఉండేవారు. సినిమా పాటలంటే సహించేవారు కాదు. అయినా ఆయన సినిమా పాటలపై మక్కువ పెంచుకున్నారు. ఆ ఊరిలో ఏదైనా ప్రోగ్రామ్‌ జరిగి గ్రామ్‌ఫోన్‌తో పాటలు వేస్తే అక్కడ టక్కున ప్రత్యక్షమయ్యేవారు. రికార్డులు వేస్తానని మైక్‌సెట్‌ వాడిని బ్రతిమాలేవారు. ఆయన పోరు భరించలేక అవి వదిలి ఆ మైక్‌సెట్‌ బాయ్‌ టీకో, భోజనానికో పోయేవాడు. ఇహ చూసుకోండి. ఆయన కిష్టమైన పాటలను పదే పదే వేసుకునేవారు. చుట్టుప్రక్కల శ్రోతలకు విసుగు పుట్టి ఆయనపై దండయాత్రకు వచ్చేవారు. పాటలను ఇంట్లో ప్రాక్టీస్‌ చేస్తే శ్రీనివాస్‌ను అమ్మ వీపు చీరేసేది. ఈ భయంతో పోలవరంలో గోదావరి ఒడ్డుకు వెళ్ళి ఇసుక తిన్నెలపై గంటల కొద్దీ మనఃస్స్ఫూర్తిగా, హాయిగా, స్వేచ్చగా పాడుకునే వారు. గొంతు వరకూ నీళ్ళలో మునిగి గాత్ర సాధన చేస్తే

29

మంచిదని ఎవరో చెబితే చలిని సైతం లెక్కచేయకుండా గోదావరి నీళ్ళలో మునిగి సంగీత సాధన చేసేవారు న శ్రీనివాస్‌కు సేవా క్‌. సలిపి తు గజళగానల భావం కూడా చిన్న [మ ల న్‌ పా నాటి నుంచేఅబ్బింది. | ర. ర || | ల గజల్‌ శ్రీనివాన్‌ | శ. కం. కో చిన్నతనంలో ఆయన కి | గాకా క! (అప్పట్లో ఆయన బ్లాక్‌ డ్ర్‌ గం డెవలప్‌మెంట్‌ ఆఫీసర్‌ -బిడిఒగా పనిచేసేవారు.) డాక్టర్‌ కె.ఎ.జె.వర్మ, తటవర్తి వెంకన్నగుప్త, తదితరులతో కలిసి సత్యసాయి సేవాసమితి తరపున అనేక సేవా కార్యక్రమాలు నిర్వహించేవారు. ఈ బృందం వివిధ (గ్రామాల్లో నిర్వహించిన దాదాపు వంద ఉచిత నేత్ర చికిత్సా శిబిరాల్లో చిన్నతనంలోనే గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ పాల్గొన్నారు. వారి అమ్మగారు రోగులకు అవసరమైన కంటి గుడ్డలను కత్తిరించి గంటల తరబడీ కుట్టేవారు. ఆయన క్యాంపుల్లోని రోగులకు అన్ని సేవలు చేసేవారు. వృద్ధులైన రోగులకు స్నానాలు చేయించడం, వారిని మరుగుదొద్లకు తీసుకెళ్ళడం, గదులను శుభం చేయడం, ఇలా అన్ని పనులూ చేసేవారు. ఆనాడు సత్యసాయి సేవా సమితి శిబిరాల్లో అబ్బిన సేవా దృక్పథం గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ను మంచి మనసున్న మనిషిగా తీర్చిదిద్దింది. ఆధ్యాత్మిక, సేవా కాంక్షతో చిన్ననాడే ప్రారంభించిన యాత్ర నేటికీ అప్రతిహతంగానే సాగుతున్నది. దీనిలో భాగంగా ఆయన శ్రీశ్రీనివానసం, నాతండ్రీ శ్రీనివాస వంటి క్యాసెట్లపై వచ్చిన లాభాలను శ్రీశ్రీశ్రీ చినజీయర్‌స్వామివారి ట్రస్ట్‌, వికాసతరంగణి సంస్థకు అందజేస్తున్నారు. డాక్టర్‌ సి.నారాయణరెడ్డి పేరిట ఒక కళాపీళాన్ని స్థాపించి వైద్య శిబిరాలు, సేవా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తున్నారు. అంతేకాక ప్రతి సంవత్సరం రూ. 10,000లను దాక్టర్‌ సి. నారాయణరెడ్డి సాహితీ పురస్కారం పేరిట ఒక ్రజ్ఞావంతుడైన కవికి అందజేన్తున్నారు. వృద్ధ శరణాలయాలు, ఆసుపత్రులు, విద్యాలయాల నిర్మాణాల నిధుల సేకరణకు, ప్రకృతి 30

వైపరీత్యాల బాధితుల సహాయార్థం గజల్‌ గానం చేసి లక్షలాది రూపాయల నిధులు సేకరించి బాధితులకు అందజేశారు. పర్యావరణ పరిరక్షణ కోసం, శాంతి కోసం పొదయాత్రలు నిర్వహించారు.

సునామీ విపత్తు సంభవించినప్పుడు గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ వెంటనే స్పందించి రాష్త్ర వ్యాప్తంగా ఎనిమిది చోట్ల గజల్‌ ప్రదర్శన [మ త రూపాయలలో ప్రభుత్వ ౫ తా ననా సహాయనిధికికొంతు [| కొంత అందజేశారు. క చ / ఖా . తన ప్రదర్శన ద్వారా ఊచతాశాశా య ము న వచ్చిన డబ్బుతో విజయవాడలోని అమ్మ ఓల్డ్‌ ఏజ్‌ హోమ్‌కు రెండు లక్షల రూపాయలు, మున్నూరు కాపు పేద యువతుల వివాహానికి 1.75 లక్షల రూపాయలు, పాలకొల్లులో మ్యూజిక్‌ కాలేజీ పునరుద్ధరణకు ఏడు లక్షల రూపాయలు, అదే ఊరిలో మున్సిపల్‌ పార్కు అభివృద్ధికి 7.5 లక్షల రూపాయలు అందజేశారు. (స్పెడ్‌ ఇండియా ద్వారా కులమతాలకతీతంగా తనకు చేతనైన సాయాన్ని అందజేసారు. తన గడప తొక్కి ఎవరైనా సహాయం అడిగితే ఎప్పుడూ కాదనకుండా గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ అనేక సందర్భాల్లో ఆపన్నులను ఆదుకున్నారు. వారి జీవితాలను సరిదిద్దారు. వైజాగ్‌లో నాయుడు అనే గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ అభిమాని ఒకరున్నారు. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ మొదటి చిత్రం 'విచిత్రం) విడుదలయినప్పుడు అతనే దగ్గరుండి వాల్‌ పోస్టర్లు అంటించి తన అభిమానాన్ని చాటుకున్నాడు. ఏడాది తరువాత అప్పుల కారణంగా అతను ఆత్మహత్య చేసుకోవడంతో అతని కుటుంబం వీధిన పడింది. డబ్బు లేకపోవడంతో అతని ఇద్దరు పిల్లలూ చదువును అర్ధాంతరంగా

31

ఆపివేయాల్సి వచ్చింది. ఈ విషయాన్ని తెలుసుకున్న గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ రెండు సార్లు వైజాగ్‌లో తన కార్యక్రమాలను ఏర్పాటు చేసి వాటిద్వారా వచ్చిన దాదాపు 4.2 లక్షల రూపాయలను ఆ కుటుంబానికి అందజేశారు. ఆ డబ్బుతో ఇద్దరు పిల్లల చదువు పూర్తయింది. హిమబిందు అనే పెద్దమ్మాయి ఇంజనీరింగ్‌ పూర్తి చేసి ఇప్పుడు ఉద్యోగం కూడా చేసుకుంటూ తన కుటుంబాన్ని పోషిస్తున్నది.

గజల్‌ ప తీనివాన్‌ గారితో (|. న?!

. ఉన్న పరిచయం మూ న. వన్య న శ భవివృత్‌ గమ్యాన్ని నిర్ధారించింది మకు | ౨ |. జీవితాంతం న తస టీ. ప స నిలిచిపోతుంది. ల ఇ వారిని అభిమానించే ల్‌ ఓ అభిమానుల (శేయస్సుకోసం ఇంతగా ఆలోచిస్తూ వారికి సహాయాన్ని అందించే వారు ఎంతమంది ఉంటారు? ఉన్నా గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ గారి అంతటి వారు ఉండరు.

ఈ రోజు మేము మా చదువు పూర్తి చేసుకుని, మా కాళ్ళపై మేము నిలబడే స్థాయికి ఎదిగామంటే అదంతా కూదా వారి నలవోలు, సవాకారాల వల్ల సాధ్య మయ్యింది. గజల్‌ శ్రీనివాన్‌ గారి పరిచయమే లేకుంటే వఏమయ్యేవాళ్ళమో!?” అని అంటారు కుమారి హపామభిందు.

అలాగే ఆయన విజయనగరానికి చెందిన కృష్ణ అనే మేకప్‌ ఆర్టిస్ట్‌ కుటుంబాన్ని కూడా ఆయన ఆదుకున్నారు.

ప్రముఖ సినీ గేయరచయిత శ్రీ సురేంద్ర కృష్ణ గజల్‌ గొనగంధర్వుడిపై తన అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేస్తూ...

32

“గుందెను తాకే గజల్‌ నత్వం తెలిపే గజల్‌ చైతన్యం వంచే గజల్‌ క్వర్రవ్వం తెలిపే గజల్‌ స్వాంతన పంచే గజల్‌ శాంతిని పెంచే గజల్‌ మొత్తంగా ఆయన (్రతీ గజుల్‌ ఒక ఆణిముత్యం, జీవన నత్యం, గజల్‌ శ్రీనివాన్‌ నిబద్ధత క్రమశిక్షణ ద్వారా ఎంతో మందికి స్ఫూర్తిని పంచే వ్యక్తి తనని తాను నిర్జించుకునే ఈ పోటీ ప్రపంచంలో నస్వయంభువులాంటి శ్రీ గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ నమాజనేవలో కూడా ఆయన పాత్ర ఎంతో అభినందనీయం, వ్యక్తిగా మనం ఎంత ఎదిగినా దైనం మెచ్చే బాల్బం మాత్రం మనసులో పదిల వరుచుకోమనే వారి మాట అందరికీ ఆచరణీయం” అంటారాయన. ణం. న్న శో వివాస్‌ న్నా కసీ స్ప్‌మీణొ? ఘం వ ఎ / ణక 1 టన న న నారాజరార లట. బ్యం౭గకాది | . (న శ త్త. స గు ॥ న ట్‌. 33

న కఖాగ్రి రం 4 సర్‌?20 644241 5201140 టాం... శ శ కనన ల ఎక. కనా... " నాన. నానన వాం ననా ఖ్‌ ళ్‌ | లా! “?బ్లసల్లో కష ప. తనా సట త ఖీ ఫీ శ అనన. నం టు. ([ , .

జైళ్ళలో గజళ్ళు మరకలు పడితే ఉతుకులు తప్పవు మినహాయింపులు లేనేలేవు జైళ్ళను సంస్క్మరణాలయాలుగా మార్చాలని మహాత్మాగాంధీ పదే పదే చెబుతుండేవారు. జైళ్ళలో ఉన్నప్పుడే మహాత్మ్నాగాంద్నీ, పండిత్‌ నెహ్రూ వంటి మహానుభావులు నూతన ఆలోచనలకు ఊపిరి పోశారు. ఉద్ధంధాలు రచించారు. పండిట్‌ నెహ్రూ 'గ్లింప్సెస్‌ ఆఫ్‌ వరల్డ్‌ హిస్టరి అనే ప్రపంచ ప్రఖ్యాత గ్రంథాన్ని జైలులో ఉండగా రాసిందే. మన జైళ్ళు అపరాధులకే కాక నిరపరాధులకు కూడా నిలయాలుగా మారాయి. చేయని తప్పులకు కూడా జైళ్ళలో మగ్గుతున్నవారు కోకొల్లలుగా ఉన్నారు. వీరుగాక అండర్‌ట్రయల్స్‌ పేరిట వేలాది మందిని జైళ్ళలో ఉంచుతున్నారు. జైళ్ళలో ఉన్నవారికి ఏదో వ్యాపకం లేదా ఉపాధి కల్పించడానికి కిరణ్‌బేడీ వంటి అధికారులు ప్రయత్నించారే తప్ప వాళ్ళలో మానసిక పరివర్తన తేవడానికి వారిని సంస్కరించడానికి ఎవరూ పెద్దగా ప్రయత్నించలేదు. అటువంటి ప్రయత్నానికి గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ మొదటిసారిగా నాంది పలికారు. కరడుగట్టిన నేరస్తుల్లో మానసిక పరివర్తన తేవడానికి ఉద్యమ రూపంలో ప్రయత్నం ప్రారంభించి జైళ్ళలోకి వెళ్ళి ప్రదర్శనలు ఇస్తున్న ప్రపంచంలోని మొట్టమొదటి కళాకారుడు గజల్‌ శ్రీనివాసేనేమో! 35

గజల్‌ కచేరీల ద్వారా లక్షలాది రూపాయలు ఆర్జిస్తూ, విదేశీ పర్యటనలతో ఎప్పుడూ బిజీగా ఉండే శ్రీనివాస్‌ ఒక్క పైసా కూడా తీసుకోకుండా తన ఖర్చులతో జైళ్ళకు వెళ్ళి ఎందుకు పాడుతున్నారు? దీని వెనుక పెద్ద నేపథ్యమే ఉంది. అది ఆయన మాటల్లోనే ...రైలు వేగంగా ప్రయాణిస్తోంది. కదిలి పోతున్న పచ్చని పొలాలను చూస్తూ నాలో నేను రాగం తీస్తూ బయటకు చూస్తున్నాను. నా ఎదురుగా కూర్చున్న ఓ యువకుడు ఆసక్తిగా నన్ను చూడడం గమనించాను. కొద్ది సేపటి తరువాత అతను కాస్త చౌరవ తీసుకుని “సార్‌, మీరు గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ కదూ!” అని పలకరించారు. ప్రయాణం సందర్భంలో చాలా మంది ఇలా నన్ను వలకరినర్తానే ఉంటారు. |. | ” . న అటువంటి వారిలో ఈ (స. గజల్స్‌ నేను విన్నాను. బాల్యం క్‌ 2 నై జ్‌ ష్‌ - గరించి, అమ్మగరించిమీరు. |. ము. పాడే గజల్స్‌ అంటే నాకు గే లో / 1. చ యే! చాలా ఇష్టం. అనుకోకుండా లా లో ఇలా మిమ్మల్ని కలుసుకోవడం నాకెంతో సంతోషంగా ఉంది” అన్నాడా యువకుడు. దాంతో నాక్షూడా కాస్త సంతోషం వేసి ఆ అభిమాని వివరాలు తెలుసుకోవాలనే ఉత్సుకతో “చాలా థాంక్సండీ, మీ గురించి చెప్పలేదు...' అని అన్నాను. ' *నా పేరు వేణు, ఇంజనీరింగ్‌లో పట్టభద్రుడిని. మాది ఫాక్షనిజం రాజ్యమేలే గ్రామం. ఏ మాత్రం నా ప్రమేయం లేకపోయినా ఒకసారి జరిగిన గొడవల్లో నా పేరు ఇరికించారు. ప్రభుత్వ ఉద్యోగం పోయింది. జైలుపాలయ్యాను. మూడేళ్ళపాటు శిక్షను అనుభవించాను. నిజంగా ఆ జీవితం దుర్భరం. సరైన సౌకర్యాలుండవు. ఆప్యాయతలు, ఆదరణలు మచ్చుకైనా కనిపించవు. అండర్‌ ట్రయల్స్‌, చేయని తప్పులకు శిక్షను అనుభవిస్తున్న వారు మానసికంగా కృంగిపోతుంటారు. వీళ్ళకు ఓదార్చు అవసరం. జైళ్ళలో కూడా చాలా సంస్కరణలు

36

అవసరం. వీటి కోసం మీలాంటి కళాకారులు, మేధావులు ఎందుకు పూనుకోకూడదు?' అన్నాడు ఆవేదనగా. ఆనాడు అతను వేసిన ప్రశ్న నన్ను బాగా కదిలించింది. కొత్త ఆలోచనకు బీజం వేసింది. నాకు తెలిసిన విద్య గజల్స్‌ పాడడం. ఆ పాటల ద్వారా ఖైదీలకు కాస్త ఉల్లాసాన్ని ఇవ్వడంతో పాటు వారిలో మానసిక వరివర్తన, ఆత్మీయతానురాగాలపై వారికి మమకారం పెరిగేలా చేయాలనుకున్నాను. వారికి కల్పించాల్సిన సౌకర్యాలపై అధికారుల్లోనూ ఆలోచన రేకెత్తించాలని అనుకున్నాను. అలా అనుకోవడమే తరువాయి. నాకు అత్యంత ఆల్మీయ మిత్రులు హార్నోని కాన్సెస్ట్‌ సంస్థ అధినేత శ్రీ రామకృష్ణంరాజు గారితో చర్చించి అప్పటి జైళ్ళ ఐజి బాసిత్‌కు లేఖ రాశాను. ఐజి నుంచి సానుకూల స్పందన లభించింది. అనుమతి అయితే లభించింది కాని ఖైదీల కోసం ఎటువంటి గజళ్ళు పాడాలి? నేను పాడే గజళ్ళు వారికి ఎంతవరకూ అర్ధం అవుతాయి? అన్న ప్రశ్నలు నా మదిలో మెదిలాయి. బాగా ఆలోచించి వారి కోసం కొన్ని ప్రత్యేక గజళ్ళు రాయించాను. అయినా కరడుగట్టిన నేరస్తులకు నిలయాలైన ఆ జైళ్ళలో నా గజల్స్‌కు ఏ మేర ఆదరణ లభిస్తుందోనన్న అనుమానం కూడా నా మదిని తొలిచేస్తోంది. అనుమానాలు, భయాలతో జైలులో మొదటి ప్రదర్శన ఇచ్చాను. బాల్యం గురించి, తల్లి గురించి జైలులో ఉన్న వారిపై కుటుంబ సభ్యులు పెట్టుకున్న ఆశల గురించి, వారి ఎదురు చూపుల గురించి పొడిన గజల్స్‌కు విపరీతమైన స్పందన లభించింది. చాలా మంది ఖైదీలు తమ కుటుంబ సభ్యులను తలుచుకుని కళ్ళనీళ్ళు పెట్టుకున్నారు. క్షణికావేశంలో పొరపాటు చేసి జీవితంలో పెద్ద తప్పే చేశామని ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు. జైలు నుంచి బయటకు వెళ్ళిన తరువాత ఎటువంటి తప్పులూ చేయకుండా సన్మార్గంలో నడుస్తామంటూ కొందరు వాగ్దానాలు చేశారు”.

నేరాన్ని ద్వేషించాలే కాని నేరస్తుడిని కాదని, పుట్టుకతో ఏ మనిషీ నేరస్తుడు కాదని గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ తరచుగా అంటుంటారు. ఇదే భావంతో ఆయన జైళ్ళలో గజల్‌ ప్రదర్భనలు ఇస్తూ ఇక్కడ ఉన్నవారంతా ఖైదీలు కారు. మనసున్న మానవత్వం ఉన్న మనుషులు. క్షణికావేశానికి గురై ఎవరో మాట కోసం... మరెవరో పగలు, పంతాల కోసం బలై, శిక్షలు అనుభవిస్తున్న వారే ఎక్కువ. మీలో మార్పు వల్ల మీ తల్లిదండ్రులు, భార్యాబిడ్డలు తలెత్తుకు తిరగాలి అంటూ...

ప

ఒక్కసారి ఊరు పోయిరా బతికిన వల్లెల కోసం, అనుభూతుల మల్లెల కోనం అంటూ చెప్పే గజల్‌ ప్రతీ ఖైదీ కంటా నీరు తెప్పించింది.

నెల్లూరు జైలులో కూడా ఇటువంటి అనుభూతులే పునరావృతమయ్యాయి. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ పాటల అనంతరం మాధవయ్య అనే ఖైదీ మాట్లాడుతూ తాను తెలిసోతెలియకో చేసిన తప్పులకు శిక్షను అనుభవిస్తున్నానని, తన వల్ల కుటుంబం ఎంత బాధపడుతుందో ఈ రోజు గమనించగలిగానని శ్రీనివాస్‌ మాటలు, పాటలు తనలో అత్మధైర్యం నింపాయని, ఇకపై తాను ఎటువంటి నేరాలకూ పాల్పడబోనని వాగ్దానం చేశాడు. సుబ్రహ్మణ్యం అనే మరో ఖైదీ మాట్లాడుతూ, తాము కోల్పోయిన వాటన్నిటినీ తిరిగి పొందేలా గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ చేయగలిగారని ఆయన తనకెంతో మేలు చేశారని, ఆయన పాటల ద్వారా మా చిన్ననాటి జ్ఞాపకాలను గుర్తుకు తెచ్చారని కంట తడిపెడుతూ చెప్పారు. ఇటువంటి అనుభూతులు అసంఖ్యాకంగా ఉన్నాయి.

2008 జూన్‌ 28న గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ దాదాపు 1400 మంది ఖైదీలున్న వరంగల్‌ జైలులో గజల్స్‌ వినిపించారు. అక్కడి ఖైదీలు ఎంతగా స్పందించారంటే గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ను భుజాలకెక్కించుకుని జైలు ఆవరణలో ఉన్న రామాలయంలోకి తీసుకుని వెళ్ళి రాముడి విగ్రహం పక్మనే బలవంతంగా కూర్చోపెట్టి పాదాభివందనాలు చేశారు. ఏ కళాకారుడికైనా ఇంతటి ఆత్మీయమైన స్పర్థ ఏ ఉన్నత శిఖరాలెక్కితే లభిస్తుంది. మహారాజ సౌధాల నుంచి మామూలు హృదయాల్లోకి అక్కడి నుంచి జైళ్ళలోకి గజళ్ళను ప్రవహింపజేస్తున్న శ్రీనివాస్‌ నిజంగా ఘనుడే.

38

అన్నదాతల్లో ఆత్మస్థైర్యం వేలవేల జ్ఞాపకాలకు వేరువేరు ప్రయోజనాలు నీకై ఒక చుక్టరాలితే నిజంగానే స్టృృతి అంటాను ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అన్నదాతల ఆత్మహత్యలకు స్పందించి సేవా భావంతో తనవంతు బాధ్యతగా రైతులలో ఆత్మస్థైర్యాన్ని కలిగించడానికి, రైతుల పట్ల ప్రజల బాధ్యతను గుర్తు చేయడానికి కొన్ని పాటలు రచించి క్యాసెట్‌గా రూపొందించి విడుదల చేశారు. రైతులు ఆత్మహత్యలు చేసుకున్న ప్రాంతాల్లో పాదయాత్ర చేసి గజళ్ళు పాడి వారిలో ధైర్యాన్ని నింపారు. ఈ ఉద్యమ నేపథ్యం వై.ఎస్‌. ముఖ్యమంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన తరువాత రాష్ట్రంలో అనూహ్యంగా అన్నదాతల ఆత్మహత్యలు పెరిగిపోయాయి. ఇది శ్రీనివాస్‌ను కలవరపెట్టింది. కన్నీళ్ళు తెప్పించింది. “కంటి రెవ్సులాంటి రైతు అవ్పుల్లో ఉన్నాడు కదువునింపు మారాజు నిమ్హుల్లో ఉన్నాడు” అని ఆవేదన చెందుతూ అన్నదాతల కోసం ఏమైనా చేయాలని ఆలోచిస్తున్న తరుణంలో ముఖ్యమంత్రి వై. ఎస్‌.రాజశేఖర్‌రెడ్డి నుంచి ఒకరోజు పిలుపు వచ్చింది. అప్పటికే రైతుల ఆత్మహత్యలతో చలించిన వై.ఎస్‌. శ్రీనివాస్‌తో మాట్లాడుతూ, 'శ్రీనివాస్‌, రైతుల్లో ఆత్మస్థైర్యం నింపడానికి మీలాంటి కళాకారులే ఏదైనా చేయాలి" అన్నారు. ఆయన మాటల్లోని అంతరార్థాన్ని ప్రాధాన్యతను గుర్తించి గజల్‌ కవులతో చర్చించి అన్నదాతల్లో ఆత్మస్టెర్యం నింపడానికి సాహిత్యాన్ని సిద్ధం చేశారు. తరువాత వాటికి ఆయన గళాన్ని జతచేర్చి సిడిల రూపంలో వందలాది (గ్రామాలకు పంపారు. అంతేగాక , (గ్రామాల్లో పాదయాత్రలు చేస్తూ, జ్ఞ న, జీ || క్‌ . గజల్స్‌ పాడుతూ సమాజంలో వారి || ట్ర 1న! / | ల్‌ న. ఆవశ్యకతను వివరించారు. సం స్మ! ప క 39

అదుగేస్తే కదలైనా దారిస్తుంది మనసీస్తే శిలయైనా (పేమిస్తుంది నువ్వు వీండితే పొడియిస్సుకైనా నీరిస్తుంది వలదన్నా వలదన్నా ఆత్భాహుతి ఈ జనత చూడలేదు అన్నదాత చితి కష్టాల కదలి నీకు కొత్తదా రైతన్నా ఎదురేగి సాగితే రాజువు నీవేనన్నా ఈ దేశం ఈ మట్టి అంతా నీదేనన్నా నీవు నదవకుంటో దేశ ప్రగతి నున్నా అని రైతులను ఉత్సాహపరిచారు. రైతులకు మన సమాజం ఇవ్వాల్సిన చేయూత గురించి చెబుతూ అరుగు మీద జరుగుతోంది రోజూ అవమానం అతనికున్న సంపదే స్వాభిమానధనం మనమంతా తన కోసం ఉన్నామని చెబుదాం _ధతి రైదునూ బిద్ధలా కాపాడుకుందాం ఇది రైతు ఖారతం...ఇది రైతు భారతం... ఇది వేద భారతం...రైతు న్వేద ఖారతం... అంటూ గజల్స్‌ పాడారు. ఈటివిలోని అన్నదాత కార్యక్రమంలో రైతులపై పాడిన పాటలను పదేపదే ప్రసారం చేశారు. ఆయన గజల్స్‌ పాడిన చోటల్లా అనూహ్య స్పందన లభించింది. ఎన్ని కష్టాలు వచ్చినా ఎదుర్కొంటామే తప్ప ఆత్మహత్యలు చేసుకోబోమని అన్నదాతలు వాగ్దానం చేశారు. వారి వాగ్దానం ఫలించినట్టుంది. ఆ తరువాత క్రమంగా రాష్త్రంలో అన్నదాతల ఆత్మహత్యలు గణనీయంగా తగ్గాయి. ఒక కళాకారుడుగా ఈ కార్యక్రమాలు ఆయనకెంతో ఆత్మ సంత్యస్తీని కలిగించాయి. 40

భారత్‌ - పాకిస్థాన్‌ల శాంతికోసం

దాక్టర్‌ గజల్‌ శ్రీనివాస్‌కి, రామన్‌ మెగసెసె అవార్డు గ్రహీత సందీప్‌ పాండే అంటే ఎంతో గౌరవం. సందీప్‌ పొండే గొప్ప గాంధేయవాది అని, కొన్ని సిద్ధాంతాలకు కట్టుబడిన వ్యక్తి అని శ్రీనివాస్‌ ఆయనను అభివర్ణిస్తారు. సందీప్‌ పాండేను, శ్రీనివాస్‌కు పరిచయం చేసింది వార్మోని కాన్‌సెఫ్ట్స్‌ అధినేత రామకృష్ణం రాజు.

సందీప్‌ పాండే గురించి శ్రీనివాస్‌ వివరిస్తూ, సందీప్‌ పాండే చేసే ఉద్యమాల గురించి, ఆయన వ్యక్తిత్వం గురించి, రామకృష్ణంరాజు ఎన్నో రోజులనుంచి చెబుతూ వస్తున్నారు. ముందు ననన సందీప్‌పాందే అంటే యము స శ్రీనివాస్‌ పెద్దగా ఆసక్తి , స. . చూపలేదు. ఓ రోజు స్ట సన |

శా జా ఇ శ్రీనివాస్‌, సందీప్‌ ఓ ౯ | (వక్క (వక్కనే | జ్మి. న! ; - అతనిని బాగా] వనే వరిశీలిన్నున్నారా! ఆయన ఆ సభలో ప్రసంగించిన తీరు శ్రీనివాస్‌కు చాలా నచ్చింది. ఎవరో మంత్రులు ఉన్నారు అని ఏమీ రాజీపడకుండా తాను నమ్మిన శాంతి, లౌకిక భావాలను నిర్మాహమాటంగా వ్యక్తీకరించిన సందీప్‌ పాండే తత్వం శ్రీనివాస్‌ని ఆకర్షించింది. తరువాత సందీప్‌ పాండే సహాయ సహకారాలందిస్తున్న గుంటూరు జిల్లాలోని మైనంపాడు (గ్రామంలోనున్న 'నైస్‌' అనే అనాధ శరణాలయానికి శ్రీనివాస్‌ ఒక గజల్‌ గాన కార్యక్రమం నిర్వహించి రెండు లక్ష రూపాయల నిధులు సేకరించి ఇచ్చారు. టే

ఆ తరువాత సందీప్‌ హైదరాబాద్‌ వచ్చినపుడు శ్రీనివాస్‌ని కలవాలని కబురు చేశారు. వారి ఇంటిలోనే కలిసారు, భోజనాలు చేస్తున్నపుడు ఇండో-పాక్‌ శాంతి ఉద్యమం గురించి, తాను చెయ్యాలని తలపెట్టిన ఢిల్లీ-ముల్తాన్‌ 1588 కిలోమీటర్ల పాద యాత్ర గురించి చెప్తూ శ్రీనివాస్‌ని కూడా పాల్గొనమని ఆవ్వానించారు. ఒక్కక్షణం ఆలోచించి సందీప్‌తో తప్పకుండా నేనూ పాల్గొంటానని చెప్పారు. తన ఇల్లాలు సురేఖతో చర్చించి పాద యాత్రకు సిద్ధమయ్యారు. మార్చి 28, 2005వ సంవత్సరం శాంతి పాదయాత్ర ఢిల్లీలో ప్రారంభమయింది. ఈ పాదయాత్రకు మరింత స్ఫూర్తి కలగడానికై ఏదైనా పాటల సి.డి. చెయ్యాలని ఆయనకు అనిపించింది, అనుకున్నదే తడవుగా వెంటనే హైదరాబాద్‌ వచ్చి 24 గంటల వ్యవధిలో 'శాంతి యాత్ర అన్న ఉర్జూ, హిందీ శాంతి గీతాల ఆడియో సి.డి.ని తయారు చేసారు. ఆ 24 గంటలు కంటి మీద కునుకు వెయ్యకుండా సతీష్‌ శ్రీవాత్సవ అనే హిందీ గీత రచయితను దగ్గర కూర్చోబెట్టుకొని, భావాలను, సందర్భాలను వివరిస్తూ పాటలు రాయించుకున్నారు. సంగీత దర్శకుడు వసంత్‌ సహాయం తీసుకొని, ఆ: గీతాలను రికార్డు చేసారు. తన కూతురు సంస్కృతి చేత కూడా గీతాల మధ్యలో శాంతి సందేశాలు చెప్పించారు, పాటలు ఎంతో గొప్పగా వచ్చాయి.

“ఈ నేల కోరుకుంటోంది శాంతి కావాలని” ఈ ్రక్ఫృతీ కోరుకుంటోంది శాంతి కుసుమాలు వికసించాలని ఈ విశ్వం కోరుకుంటోంది శాంతి సృదయాలుగా మారాలని”

ఇలా-సందేశాత్మక గీతాలు వ్రాయించారు. ఆ సి.డి.ని తయారు చేస్తున్నప్పుడు, ఈ ఆల్బమ్‌ను నేను అభిమానించే రాష్ట్రపతి అబ్బుల్‌ కలాం చేతుల మీదుగా అవిష్కరించాలని కోరిక కలిగి, మిత్రులు రామకృష్ణం రాజుగారితో చర్చించి, ఆయన మనసులోని కోరికను ఫ్యాక్స్‌ ద్వారా రాష్ట్రపతికి తెలియజేసారు. “శాంతియాత్ర' సి.డి. తీసుకొని పాదయాత్రకు బయలుదేరుతూ ఢిల్లీ చేరుకొని రాష్ట్రపతి కలాం జవాబు కోసం ఎదురుచూసారు. ఊహించినట్టుగానే వారి అనుమతి లభించింది. రాష్ట్రపతి భవన్‌లో ఆయన ఛాంబర్‌లో శ్రీనివాస్‌ రూపొందించిన 'శాంతి యాత్రను ఆయన ఆవిష్కరించి ఆశీర్వదించారు. వారు ఆవిష్కరించడం ద్వారా పాద యాత్రకు ఎంతో గౌరవం పెరిగింది. రెట్టించిన ఉత్సాహంతో పాద యాత్రలో పాల్గొని, సి.డి.ని సహచర ఉద్యమ కారులందరికి అందించారు.

తై

పాదయాత్రలో నడుస్తూ శ్రీనివాస్‌ ఎంతో ఉద్వేగానికి లోనయ్యారు. అందరూ నడుస్తూంటే ముందు వ్యాన్‌ నుండి మైకులో శ్రీనివాస్‌ పాటలు వాటి వెనుక నినాదాలు. ఉదయం 6.30 నిముషాలకు పాదయాత్ర ప్రారంభమయ్యేది. నడకలో శాంతి సందేశాలు, నినాదాలు ఇస్తూఉండేవారు. కరపత్రాలు పంచిపెట్టేవారు. మార్గ మధ్యలో పాఠశాలలకు, కళాశాలలకు వెళ్ళి, భారత్‌ - పాక్‌ల మధ్య శాంతియుత వాతావరణ అవసరాన్ని చాటి చెప్పేవారు. పాదయాత్రలో శ్రీనివాన్‌, నందీవ్‌ పాండే అనేక విషయాలపై చర్చించుకొనేవారు. సందీప్‌తో మాట్లాడుతూ ఉంటే 'గాంధీయిజం'తో మాట్లాడుతున్నట్టు ఉండేదంటారు శ్రీనివాస్‌. ఎంతో మంది మార్గమధ్యంలో శాంతి యాత్ర బృందాన్ని ఆదరించి భోజనాలు పెట్టేవారు. రాత్రిళ్లు గురుద్వారాల్లో, మసీదుల్లో, చర్చిల్లో దేవాలయాల్లో పాఠశాలల్లో నిదురించేవారు. ఉదయం లేవగానే అక్కడే రోడ్డు పక్కనే ఉన్న బావుల దగ్గరే స్నానాలు చేసేవారు. పాకిస్థాన్‌ నుంచి వచ్చి మాతో పాదయాత్రలో పాల్గొన్న సయిదా దీప్‌, అక్చర్‌ మొహ్మద్‌, సఫదర్‌ అలీ, రఫీయా భానో, అస్లం ఖ్వాజా లాంటి ఉద్యమ కారులతో శ్రీనివాస్‌ మాట్లాడుతూ పాకిస్థాన్‌ గురించి అనేక విషయాలు తెలుసుకునేవారు. మార్గమధ్యంలో ఉర్పూలో వారికి గజల్స్‌ వినిపిస్తూండేవారు. ఉర్పూలో ఆయన చేస్తున్న కృషిని వాళ్ళు అభినందించేవారు. బౌద్ధ సన్యాసి, టెన్‌జింగ్‌ నడకలో “బుద్ధిజం' గురించి ఆసక్తికరమైన విషయాలు శ్రీనివాస్‌ తెలుసుకునేవారు. -

ఒక్కోసారి శ్రీనివాస్‌ తనలో తాను మాట్లాడుకుంటూ కొన్ని గంటలు నడిచేవారు. పాదయాత్రలో ఉన్న విశిష్ట ఆయనకు బాగా అర్ధం అయింది. అవకాశం ఉన్నచోట (శోతలు ఎక్కున ఉన్నపుడు హిందీ, ఉర్జూలో గజల్స్‌ పాడేవారు. పాలకొల్లులో ఇంటిదగ్గర అమ్మ బెంగపెట్టుకొనేదట. కాని సురేఖ మాత్రం చాలా ధైర్యంగా ఉండేదట. ఆమె ధైర్యమే ఆయనకు కొండంత బలం - తన కూతురు సంస్కృతి గురించి చెప్పనక్కర్రేదు. పాదయాత్రను కొనసాగిస్తూ అమృత్‌సర్‌ చేరుకున్నారు. స్వర్ణదేవాలయంలోని వసతి గృహంలో శ్రీనివాస్‌ బస. స్వర్ణదేవాలయం సందర్శించినపుడు ఆ ప్రాంగణం, ప్రార్ధనలు, శిక్కుల సేవాభావం, ఆధ్యాత్మిక చింతన, క్రమశిక్షణ శ్రీనివాస్‌కి ఎంతో నచ్చాయి. ఆ రెండు రాత్రుళ్లు స్వర్ణదేవాలయంలోని కొలను (ప్రక్కనే నిద్రపోయారు.

(క

పాదయాత్ర 'వాఘా' సరిహద్దువైపు సాగుతోంది. శ్రీనివాస్‌ పాదాలు బొబ్బలెక్కాయి. రక్తం కారుతూ ఉంది. రాత్రిపూట కాళ్ళకు వేజలేన్‌ రాసుకునేవారు. నడవద్దూ, వ్యాన్‌లో రండి అని సందీప్‌ చెప్పినా, ఆయన విన్లేదు. అలాగే నడిచారు. పాదయాత్ర పాక్‌ సరిహద్దుకు చేరాలని ఓ ఉద్వేగం. ముల్తాన్‌ చేరాలని పట్టుదల. శాంతి సందేశం ఇవ్వాలని ప్రగాఢమైన కోరిక. 'వాఘా” సరిహద్దుకు చేరిన తరువాత, సంతోషంతో నృత్యాలు చేశారు, పాటలు పాడారు. “వాఘా” తలుపులు తెరుచుకుంటాయి కదా అని ఆశగా ఎదురుచూసారు. వారి ఆశ నిరాశ అయింది. పాకిస్థాన్‌ ప్రభుత్వం వీసా ఇవ్వడానికి నిరాకరించింది. ఇందుకు నిరసనగా రెండు రోజులు నిరాహార దీక్ష చేశారు. సరిహద్దు దగ్గర వేలాదిమంది ఈ బృందాన్ని చూడడానికి వచ్చేవారు. వారందరి కోసం శ్రీనివాస్‌ తాను నీరసంగా ఉన్నా గజల్స్‌, హిందీ శాంతిగీతాలను పాడేవారు. మైక్‌ స్పీకర్లను పాకిస్థాన్‌ వైపు తిప్పి మరీ షాడేవారు. అది చూసి సందీప్‌ పాండే నవ్వుకునేవారు. శ్రీనివాస్‌ దగ్గరకు వెళ్ళి ఆయన్ని ఆప్యాయంగా తలనిమిరేవారు. చివరకు వారి ఆశ ఫలించి *వాఘా నుండి కాకుండా “ముల్తానొకు విమానం ద్వారా పాకిస్థాన్‌లోకి రావడానికి ప్రభుత్వం అనుమతించింది. సాగతి(! మి మ ఫి ప యం యనం తస డీ

ఎంతో సంతోషంతో పాదయాత్ర బృందం ముల్తాన్‌ చేరింది. వారి 'శాంతి సందేశం” ముల్తాన్‌లో మారు(మ్రోగింది. ఈ శాంతి ఉద్యమాన్ని మరింత కొనసాగించాలని నిశ్చయించుకున్నారు.

ఆ పాదయాత్ర మూలంగా సందీప్‌ పాండేతో శ్రీనివాస్‌ అనుబంధం మరింత బలపడింది. ఆయనమీద శ్రీనివాస్‌కు ఆరాధనా భావం పెరిగింది. భవిష్యత్‌లో సందీప్‌ చేసే ఉద్యమాలలో పాలుపంచుకోవాలని, అతనికి అన్నివిధాలా తోద్బడాలని శ్రీనివాస్‌ నిశ్చయించుకున్నారు. శ్రీనివాస్‌ శాంతియాత్రలో పాల్గొనడంతో పాదయాత్రకు ఎంతో ఉత్తేజం వచ్చిందని, ఆయన ఎందరికో స్ఫూర్తి కలిగించాడని, ఆయన శాంతికోసం చేసిన సేవలు చిరస్మరణీయమని, శ్రీనివాస్‌ “వాయిస్‌ ఈజ్‌ సోల్‌ ఫర్‌ అవర్‌ మిషన్‌” అని సందీప్‌ పాండే శ్రీనివాస్‌ గురించి ఎంతో ఉద్వేగంగా చెబుతారు. శ్రీనివాస్‌ తన మాటల్లో భారత్‌-పాకిస్థాన్‌ల శాంతికొరకు చేసిన పాదయాత్రలో పాల్గొనడం ఆయన జీవితంలో ఓ అపూర్వ ఘట్టంగా భావిస్తారు.

న్‌ మ తట. గ యయ న యీ క - న. త్‌

డా గజల్‌ శ్రనివాస్‌ ఎ సరంతర న్యూర్తోర్ల

• సం త్‌ 0 క ట్య క ర మళ త టా. ఖే నా నవా మళ చ స టలు బహ క. య గ భై చ స లా మ న మ టంత. [స “శ సగ ల స న న (ర్న ౯ ॥ సం ల్‌ జ పు టల న్‌ వన నిన ౧ క ఆ. ళా క కా జా ష్‌ “జై. సస సం ల యొ శనులు ౯ = ప | వాడా... మ హం శ. న మ లా ద క క వ ఇ. లు సా టా మ, ల మన 1 వ. న్ననా = తుం ణి క్ట / నీ ణ్‌ 'జా! ళం. సస స ॥ క యప గా యల్‌ మె | ను సట వా జీ న ర గ్‌ ళ య్య ఖా ట్‌ సం అ లలో గనే చం (1 టయ వళ లమ సో € టా స స. 7 స్యా స యనుట న మ యం క య! న ము? | సుకు డ్‌ షే మం టాం మిత (ల

రాష్ట్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ గౌరన సలహాదారుగా

రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి వై.ఎస్‌. రాజశేఖర్‌ రెడ్డి, (గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖా మంత్రి డి. శ్రీనివాస్‌ల ఆత్మీయ స్నేహాన్ని పొందిన వ్యక్తి దాక్టర్‌ గజల్‌ శ్రీనివాస్‌. కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వం ఏర్పడిన తరువాత గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖామాత్యులు &. శ్రీనివాస్‌, గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ప్రతిఫలాపేక్ష లేకుండా సేవా భావంతో చేసే సాంఘిక సంక్షేమ కార్యక్రమాలను గుర్తించి, ఆయనను రాష్ట్ర (గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖలో కమ్యూనికేషన్‌ సలహాదారుగా నియమించారు. ప్రతిఫలాపేక్ష లేకుండా ఆ పదవిని స్వీకరించిన శ్రీనివాస్‌ గ్రామీణాభివృద్ధికి తన వంతు కృషిని కొనసాగించారు. గ్రామీణాభివృద్ధి అంటే పంచాయితీ భవనాలు కట్టడం, రోడ్లు వేయడమే కాదు! గ్రామీణ మహిళలలో, యువకులలో వివిధరంగాలలో నైపుణ్యాన్ని పెంచి, వారి ఆర్థిక పరిస్థితి మెరుగుపడేందుకు శిక్షణ, అవకాశాలు కలిగించడం అవసరమనీ భావించి ఆ దిశగా కార్యక్రమాలు నిర్వహించడం (ప్రారంభించారు. పౌష్టికాహారం లోపంతో గ్రామాలలో జన్నిస్తున్న పిల్లలు అనేక రోగాలపాలవుతున్నారు. దీన్ని నిరోధించేందుకు పౌష్టికాహారా కేంద్రాలు, మహిళలచే ఆహార భద్రతా కార్యక్రమాలు నిర్వహించేందుకు సన్నాహాలు చేశారు. ఇదంతా ప్రభుత్వ చిత్తశుద్ధి, గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ కార్యదర్శి కె. రాజు, ఇందిరా క్రాంతి పథం ముఖ్య కార్యనిర్వహణాధికారి టి. విజయ్‌ కుమార్‌ స్ప్ఫూర్తే కారణమని గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ అంటారు. శ్రీనివాస్‌ విదేశాలలో గజల్‌ గాన కచేరీలు జ్ఞ జవాన్‌ హాహా (గామీణాభివృద్ధిపై (జై స. న ఫా అనక్తి కలిగించి జా నా /| నం " ల్లో ఈరోజున వారిని హక శ" జ 1

టే

భాగస్వామ్యులను చేస్తున్నారు. పల్లెల్లో ఉన్న మహిళా సంఘాలకు, ప్రవాసాంధ్రులకు ఓ సమన్వయాన్ని కల్గించి, గ్రామాలలో పేదల ఆర్థిక వికాసానికి శ్రీనివాస్‌ బాటలు వేసారు. స్ఫూర్తి అనే ఒక ప్రత్యేకమైన కార్యక్రమం ద్వారా రాష్ట్రంలో అన్ని జిల్లాలు పర్యటించి తన గజల్‌ గానం ద్వారా గ్రామ సంఘాలను మరింత బలోపేతం చేయడానికి నిరంతరంగా కృషి చేస్తున్నారు. అనేక సామాజిక సేవా సంస్థల సభ్యుల సేవలను గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ వైపు మళ్లించి సర్వతోముఖాభివృద్ధికి తోడ్చడుతున్నారు. వైజాగ్‌లోని (ప్రేమా హాస్పటల్స్‌ అధినేత, ప్రముఖ ఎముకల వ్యాధి చికిత్సా నిపుణులు అయిన దా॥ ఆదినారాయణచే ఇందిరా క్రాంతి పథం ద్వారా అన్ని జిల్లాలలో పోలియో వ్యాధి (గ్రస్తులకు శస్త్ర చికిత్సలు చేయించి, గ్రామాలలో పేద ప్రజలకు సరియైనటువంటి వైద్య సౌకర్యాన్ని కలిగించే దిశగా చైతన్యం కల్గిస్తున్నారు. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ తన సేవలను (గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖకు, గ్రామీణులకు అందించడం ఎంతో ముదావహం. శ్రీనివాస్‌ భావనలో దేశమనే తల్లికి, పల్లె ఆత్మలాంటిది. నమావోర నమగ (౨౨౨ ఈ న. స్వరూపం. న స హస

పాటను పాఠంగా గ్‌ క క మచ్చికతో చేనూ. (జలియన్‌ మనం పాలేనుకున్న న తననన మానవత్వపు విలువల్ని వెదకి పట్టుకొని దోసిళ్ళతో మనకందిస్తున్న శ్రీనివాస్‌ “గుండె ధైర్యంతో నిజాయితీగా మనిషి నిర్విరామంగా తనదారిలో పరి(శ్రమిస్తే ఎన్ని మహత్మార్యాలైనా చేయగలడు, ఏదైనా సాధించగలడు” అన్న దాక్టర్‌ తటవర్తి రాజగోపబాలం మాటలు అక్షరసత్యం.

జీ

నెరవేరిన కల ఎన్ని జన్ఫులెత్తిన ఏమీ ఎవ్వరికీ సేవ చేయక సినిమాలో హీరో పాత్ర వేయాలన్నది గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ మొదటి కల. అది 'విచిత్రం సినిమా ద్వారా నెరవేరింది. భారత దేశ ప్రధమ పౌరుడైన రాష్ట్రపతి సమక్షంలో ఆయన నివాసమైన రాష్ట్రపతి భవన్‌లో గజల్‌ ప్రదర్శన ఇవ్వాలనేది గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ రెండో కల. అది కూడా పాక్‌ , పీ గ్‌ా శాంతియాత్ర సందర్భంగా ( * ల నెరవేరింది. ఈ కల ఇంత క భ్‌ ' గణో శ్వరగా నెరవేరుతుందని జీ ఏట మ) [| [7 కాను ఊహించలేదని, తనకు [షా ఆదర్శపరుపదైన రాతి స సం గ్‌ా ( గంటసేవు గజల్స్‌ గానం కం కి క ల్ల చేయడం జీవితంలో మరచిపోలేనని గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ అంటారు. ఆయనతో ాాాతాాాానాాాడ పాటు వివిధ రంగాల్లో నిష్ణాతులైన |. న్‌ (లబ ల ల. - 48 మంది పాక్‌ సరిహద్దువరకూ | | _శషానోశ. 111. 1,588 కిలోమీటర్ల శాంతి జ్ర వ,/. ఖం! యాత్రను నిర్వహించారు, ఈ | జీ ర యాత్ర సందర్భంగా ఆయన తొలి || నో 7] యాత్రి ఆడియో సిడిని కూడా క. ు నీ త్న

రూపొందించారు. రాష్ట్రపతి అబ్బుల్‌ కలాంతో ఆనాటి భేటీని శ్రీనివాస్‌ వివరిస్తూ - “రాష్ట్రపతి దర్శనానికి అనుమతి లభించినందుకు ఉప్పాంగిపోయారు. అయితే కొద్ది నిమిషాలు మా(ళవే ఆయనతోపాటు గడిపే ౧ గా క అ [ నిరాశకు గురయ్యారు. శ్రీనివాస్‌ లోనికి , జీన. ల? వెళ్ళిన వెంటనే రాష్ట్రపతి సాదరంగా (క్షీ . ఆయనను ఆహ్వానించడం శ్రీనివాస్‌కు | ప్‌ క “వ ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించింది. శ్రీనివాస్‌ / ప్త కమ "| చేస్తున్న సేవా కార్యక్రమాలను శ్రీ అబ్బుల్‌ కడా మ కలామ్‌ గారు ప్రశంసించారు. ఖైదీల పరివర్తనపై గజళ్ళు పాడడం, రైతులలో ఆత్మస్థైర్యం కలిగించడం వంటి కార్యక్రమాలను ఎంతో మెచ్చుకున్నారు. మీలాంటి యువకులు ఈ దేశానికి ఎంతో అవసరం, మంచిపని చేసేవారికి తన మద్దతు ఎప్పుడూ ఉంటుందని ఆయన అన్నారు. అప్పుడు శ్రీనివాస్‌ ఎంతో ఉద్వేగంతో మీరు నాకు రోల్‌ మోడల్‌ అంటూ శ్రీ కలాం గారు శ్రీనివాస్‌ను వారిస్తున్నా సెక్యూరిటీ చూస్తున్నా పట్టించుకోకుండా (ప్రేమతో ఆయనకు సాష్టాంగ నమస్మారం చేశారు. ఆయన శ్రీనివాస్‌ను తన చేతులతో నా కాకక లేని ఆస్యాయంగా ఆలింగనం చేను (1 2 | కున్నారు. శ్రీనివాస్‌ రూపొందించిన గజల్‌

శ! క. సిడి శాంతి యాత్రను ఆయన ఆవిష్టరిం పీ చారు. గజల్‌లోని సందేశాలను పాఠశాల, శ వన్‌ కళాశాలల విద్యార్థులకు చెప్పమని సలహా నే న. ఖీ ఇచ్చారు. అలా కొద్ది నిమిషాలపాటు

చ నలు ఆయన సమక్షంలో ఉంటామనుకున్న శ్రీనివాస్‌ దాదాపు గంటసేపు అక్కడ గడపడం అలాగే శ్రీనివాస్‌ ఆరాధించే వ్యక్తి ఆ సమయంలో రాష్ట్రపతిగా ఉండడం ఆయన అదృష్టం. ఇలా ఆయన చిన్ననాటి కల నెరవేరింది. వ్‌0

సెనిక్‌ స్కూలు కోరుకొండలో...

1990లో సైనిక్‌ స్కూలు (గ్రంధాలయాధికారికోసం ప్రకటన పడితే శ్రీనివాస్‌, వాళ్ళ అమ్మగారి కోరిక మేరకు ఉద్యోగానికి దరఖాస్తు పెట్టుకున్నారు. వ్రాత పరీక్షలలో ఇంటర్వ్యూలో అందరికంటే ముందు ఉండటం చేత అప్పటి ప్రిన్సిపాల్‌ వింగ్‌ కమాండర్‌ ఎస్‌.ఎం. శుక్లా శ్రీనివాస్‌ గ్రంధాలయాధికారిగా ఉద్యోగం ఇచ్చారు. ఆయన ఆ ఉద్యోగం ఇస్తూ శ్రీనివాస్‌ గురించి “మీరు చూస్తే చాలా పాపులర్‌ ఆర్టిస్ట్‌లా ఉన్నారు! సైనిక్‌ స్కూలు చాలా క్రమశిక్షణ కలిగిన విద్యా సంస్థ, మీరు అస్తమానం కచేరీలు చేసుకోవడానికి కుదరదు అన్నారట! శ్రీనివాస్‌ నవ్వుతూ 'మా అమ్మ నువ్వు ప్రభుత్వ ఉద్యోగంలో చేరాల్సిందే అని అంటోంది! ఆవిడకోసమే ఈ ఉద్యోగంలో చేరుతున్నాన్‌ సార్‌! నా వల్ల సంస్థకు ఏ ఇబ్బంది ఉండదు అని వినయంగా చెప్పారట! దానికి శుక్లా గారు నవ్వుతూ శ్రీనివాస్‌ భుజం తడుతూ మీ గజల్‌ గానం మా గ్రంధాలయ పనికి అడ్డు రాకుండా చూసుకుంటూ మీ కచేరీలు చేసుకోండి అని అన్నారట.

1986 నుంచి 1990 వరకు భారతీయ సాంస్కృతిక నిలయమైన భారతీయ విద్యాభవన్‌లో పనిచేసి, తరువాత కోరుకొండ సైనిక్‌ స్కూల్‌లో 1991 నుండి 2000 సంవత్సరం వరకు ఆయన గడిపిన రోజులు ఆయనను ఒక ఆదర్శవంతమైన వ్యక్తిగా తీర్చిదిద్దాయి.

సైనిక్‌ స్కూల్‌ రక్షణ శాఖకు చెందిన పాఠశాల. క్రమశిక్షణ ఆ పాఠశాల ఆత్మ. ఎకడమిక్‌ స్టాఫ్‌గా తప్పనిసరిగా ఉదయమే ఆటల మైదానానికి వెళ్ళాలి. ఎక్సర్‌సైజ్‌లు చెయ్యాలి. (గ్రంధాలయానికి వెళ్లడం, మధ్యాహ్నం కేడెట్స్‌తో పాటు మెస్‌లోనే భోజనం, సాయంత్రం కేడెట్స్‌తో టెన్సీస్‌, క్రికెట్‌ ఆడడం, స్టడీ అవర్స్‌, రాత్రి కేడెట్‌ మెస్‌లో బోజనం, ఇది ఆయన దైనందిన జీవితం. యూనిఫాంతో యాంత్రికంగా గడిచిపోతుందిక్కడ. పాపులర్‌ ఆర్టిస్టు కాబట్టి ఆయన్ని స్టాఫ్‌ అంతా చాలా ప్రత్యేకంగా చూసేవారు. ఆయన (గ్రంధాలయాధికారిగా బాధ్యతలు చేపట్టిన తరువాత, గ్రంధాలయంలో ఎన్నో మార్పులు తీసుకొచ్చారు. సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలలో ఇంగ్రీషు నాటికలు వ్రాసి, పెద్దపెద్ద సెట్స్‌ వేసి, విద్యార్థులచేత బాగా ప్రదర్శన వేయించేవారు. ఆయన ప్రదర్శించిన నాటికలు హాలీవుడ్‌ సినిమాల్లాగా ఉండేవని స్టాఫ్‌, స్టూడెంట్స్‌ అనేవారు.

కేడెట్స్‌తో ఆయన చాలా సీరియన్‌గా, రిజర్వ్‌డ్‌గా ఉందేవారు. ఆయన (గ్రంధాలయంలో గాని, సైనిక్‌ స్కూలు ప్రాంగణంలోగాని, కేదెట్స్‌కు ఎదురుపడితే వాళ్ళ గుండెల్లో “డిసిప్లేన్‌ అలారం (మోగేది. విద్యార్భలు తప్పు చేస్తే సహించేవారు కాదు. పిలిచి తీవ్రంగా మండలించేవారు. కొద్ది రోజులలోనే సైనిక్‌ స్కూల్‌ ఫిలానథీని వంటపట్టించుకున్నారు. సమయ పొలన బాగా అలవాటైంది. రక్షణ శాఖ పెద్ద పెద్ద అధికారుల వద్ద సేవలు చేయడం మూలాన భాష, క్రమశిక్షణ, క్లుప్తంగా భావాన్ని వ్యక్తీకరించడం, ప్రవర్తనా నియమావళి బాగా అలవడ్డాయి. సైనిక్‌ స్కూలు అధికారిక “లోగోలో ఉన్న సందేశం 'యవ్వర్‌ ననన లాయల్‌-సదైవ్‌ విశ్వాసి ఆయన్ని బాగా " . ఆకట్టుకుంది, ఆయన గుండెను రె లు వ. వ. వట్టుకుంది. అధికారులందరూ గ్‌ సో ఆయన్ను బాగా ఇష్టపడేవారు. ప్రతి | | | || న షు కార్యక్రమంలోనూ, ఆయనను కూడా /| | | | || ఎ ను ఇ పాల్గొనమని, సలహాలిమ్మనేవారు. న. వా, శస 1993-1994 మధ్య వచ్చిన 6 న యా యుత సట ప్రిన్సిపాల్‌ ఎందుకో ఆయన్ని పెద్దగా ఇష్టపదేవారు కాదు. కొన్ని సార్లు ప్రిన్సిపాల్‌ ప్రవర్తనవల్ల ఇబ్బంది పడ్డారు కూడా. ఆయనకు కేటాయించే క్వార్టర్‌ విషయంలో కూడా ఆ ఫ్రిన్సిపాల్‌ వివక్ష చూపారు. శ్రీనివాస్‌ కన్నా జూనియర్‌లకు మంచి క్వార్టర్స్‌ కేటాయించి, శ్రీనివాస్‌కు పాఠశాల ప్రాంగణంలో ఉన్న ఓ రేకుల షెడ్‌ అలాట్‌ చేసి ఇబ్బందులకు గురి చేశారు. ఎన్స్‌టైటిల్‌మెంట్‌ ఉన్నా క్వార్టర్‌ ఇవ్వకుండా ఇలా ఓ రేకుల షెడ్‌ ఇవ్వడం ఆయనకు అవమానకరంగా తోచింది. అయినా ఆయన సహనంగా, మౌనంగా ఉండిపోయారు. ఆయన స్కూలు ప్రాంగణంలోంచి బయటకు వెళ్ళవద్దని నిబంధనలు విధించారా ప్రిన్సిపాల్‌. గజల్‌ కార్యక్రమాలకు అవరోధం ఏర్పడింది. దీంతో ఆయన చాలా బాధ పడేవారు. ఓ సారి ఈ ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేద్దామనుకున్నారు. కాని ఆయనపై అమ్మ పెట్టుకున్న ఆశలు గుర్తుకొచ్చి ఆగిపోయారు. ఆయన తనలో ఆత్మస్థైర్యం కలగడానికి, నాన్నగారి నిజాయితీని గుర్తుకు తెచ్చుకొనేవారు. ఆయన నాన్నగారు చాలా నిజాయితీ పరులు, ముక్కుసూటి మనిషి పెద్ద పెద్ద ఉద్యోగాలు చేశారాయన. ఏనాడు పైసా లంచం తీసుకోలేదు. ఎవరన్నా అరటిగెల కానుకగా తెస్తే తిరిగిచ్చేవారాయన, తనపై ఎంత వత్తిడి వచ్చినా నిజాయితీని వీడలేదు. తాను నమ్మిన ధర్మాన్ని ఎప్పుడూ

గై

విస్మరించలేదు. కొద్ది కాలం తరువాత శ్రీనివాస్‌ వ్యక్తిత్వాన్ని అర్ధం చేసుకున్న ప్రిన్సిపాల్‌ తన తప్పును తెలుసుకుని శ్రీనివాస్‌తో చాలా బాగా ఉండేవారు. ఇక్కడ సినారె రాసిన గజల్‌లో ఓ షేరు గుర్తుకు వస్తుంది.

“పై నున్న మంచు నీరు గారినా పర్వతం కరిగిపోదూ...” అని ఆయన ఏనాడూ క్లిష్టపరిస్థితులలో నిరుత్సాహపడలేదు. ఆయన ఏనాడు మాట కూడా తూలేవారు కాదు.

సైనిక్‌ స్కూలు స్టాఫ్‌ మధ్య సత్సంబంధాలు, స్నేహభానం, మానవ సంబంధాలు దృగవడాలని స్టాఫ్‌ క్లబ్‌లో కా కం కార్యక్రమాలు నిర్వహించేవారు. ్న్‌ ॥ పెద్దలు సీనియర్‌ టీచరు కెవిరావు [౯ టు! స్టాఫ్‌ టి.విరావువంటి వారి [ శస ౮ | సలహాలు, సహకారం తీసుకొని వారి | అన / ఆదరణతో ఆరోగ్యకరమైన, సీ జ గ్‌! లల ఆహ్హాదకరమైన సంబంధాలతో స్టాఫ్‌ ( “శవ పష య క్లబ్‌లో ఉత్సాహకర వాతావరణం - జే పూ నెలకొల్పారు. ఎప్పుడన్నా కచేరి ఉంటే సాయంత్రం 5 గంటల వరకు గ్రంధాలయంలో ఉండి, 5.10 నిమిషాలకు కారు ఎక్కేసేవారు. కచేరీకి బయలుదేరి, సమయానికి అందుకోవాలనే ప్రయత్నంలో నడుస్తున్న కారు వెనుక సీట్లోనే కార్యక్రమ కాస్ట్యూమ్స్‌ మార్చుకునేవారు. అర్ధరాత్రి వరకూ కచేరి చేసి, ఏదో కడుపులో పడేసుకొని, రాఢ్రంతా వెనుక సీట్లోనే పడుకొని, తెల్లారేకల్లా క్యాంపస్‌కు వచ్చేసేవారు, మరలా పొద్దున్నే ఉద్యోగం. ఇలా 10 సంవత్సరాలు చేసారు. మానసికంగా, శారీరకంగా ఎంతో అలసిపోయేవారు. ఎప్పుడన్నా ఉద్యోగానికి ఆలస్యం అవుతుందేమోనని టెన్షన్‌ పడేవారు. ఎందువల్ల అంటే అధికారులచేత మాట పడకూడదన్నది ఆయన ఫిలాసఫీ. భగవంతుడి దయవల్ల అటువంటిది ఏనాడు జరగలేదు. అప్పటి ప్రిన్సిపాల్స్‌ శుక్లా, రవీంద్రనాధ్‌, దే, వంటి వారు ఆయన్ని ఎంతో ప్రోత్సహించేవారు. ప్రాంగణంలో ఉన్న కోరుకొందేశ్వరి అమ్మవారి దయవల్ల, అంతా సజావుగా సాగేదని ఆయన నమ్మకం. సైనిక్‌ స్కూల్లో ఉన్నపుడే విజయనగరంలోని రోటరీ క్షబ్‌తో సంబంధాలు ఏర్పడి, గవర్నర్‌ ఆర్‌.కె. జైన్‌, ఆత్మీయ ప్రోత్సాహంతో రోటరీ గ్రూప్‌ స్టడీ ఎక్సేంజ్‌ కార్యక్రమం ద్వారా తొ లిసారిగా 1992లో అమెరికా వెళ్ళి 42 రోజులు గజల్స్‌ గానం చేసి వచ్చారు. ఆ కార్యక్రమంలో పాల్షొని,

క్‌

అమెరికన్‌ల సంస్కృతి, జీవన విధానాలను అధ్యయనం చేశారు. ఆయన గజల్‌ గానంతో భారతీయ సంస్కృతి, మానవతా విలువలు, ప్రపంచ శాంతులను ప్రచారం చేసి వచ్చారు.

విజయనగరం ఆయనను ఓ గజల్‌ కళాకారుడిగా హృదయానికి హత్తుకుంది. ఆయన గజల్‌ గానాన్ని ఎంతో ఆదరించింది, ప్రోత్సహించింది. 1992 వరకు ఆయన కేశిరాజు శ్రీనివాస్‌ అన్న పేరుతోనే పాపులర్‌. కాని ఎ.బి.సుబ్బారావు అనే ఈనాడు విలేఖరి, నాటక రచయిత శ్రీనివాస్‌ గజల్‌ కార్యక్రమం గురించి దినపత్రికలో వ్రాస్తూ ఆయన పేరును “గజల్‌ శ్రీనివాస్‌' గా మార్చి వ్రాసారు. ముహూర్త బలమో ఏమిటో ఆ పేరే ఆయనకు స్ధిర నామము అయ్యింది ఇవ్వాళ. మిత్రులు ఉదయగిరి నాగేశ్వరరావు, పసుమర్తి సన్యాసిరావు, ఎలిశెట్టి నగేష్‌ శివాజి రాజు వంటి సహృదయ మిత్రుల సహకారంతో విజయనగరంలో 'సంగీత నాటక అకాడమి” స్థాపించి రాష్ట్రంలో మొట్టమొదటి సారిగా వీధి నాటక వారోత్సవాలు నిర్వహించారు. విశేషమైన ఆదరణ లభించింది.

విజయనగరం రోటరీ వాళ్ళతో పరిచయం, మారుతీ పర్ణశాలలో అంజిరాజుగారి ఆత్మీయ భోజనం, పైడితల్లమ్మ ఆశీస్సులు, లెక్చరర్‌ స్వర్గీయ రమణయ్య మాష్టారి (ప్రోత్సాహం, మానాప్రగడ శేష సాయి గారి “ఒరేయ్‌ అబ్బాయ్‌” అన్న పిలుపులు ఇవన్నీ ఆయన గజల్‌ గాన గమనంలో ఎంతో ఉత్తేజాన్ని కల్గించాయి. సైనిక్‌ స్కూల్‌ లో పనిచేస్తున్నపుడే ఆయనకు 1995లో సురేఖతో వివాహం అయ్యింది. గజల్‌ కార్యక్రమాల కోసం ఎన్నో విదేశాలకు వెళ్ళే అవకాశం కల్గింది, 1999లో హాస్యబ్రహ్మ జంథ్యాల దర్శకత్వంలో 'విచిత్రం' సినిమాలో హీరోగా నటించే అవకాశం, ఆయన కలల పట్టి “సంస్కృతి జన్మించడం ఇలా... ఎన్నో... ముఖ్యమైన ఘట్టాలు జరిగాయి.

గజల్‌ గాన సాధనకు, చదువుకోవడానికి సైనిక్‌ స్కూలు వాతావరణం ఎంతో ప్రోత్సాహకరంగా ఉండేది. 20 ఏళ్ల ఆయన గజల్‌ గాన యాత్రలో 10 సంవత్సరాలు సైనిక్‌ స్కూలు ప్రాంగణం నుంచే సాగింది. అందుకే ఆ ప్రాంగణం ఆయనకు “ఓ గజలొ శ్రీనివాస్‌ సంపూర్ణమైన గజల్‌ గాయకుడిగా మారాలని, కొంతకాలం సెలవుపై ఉన్నా తరువాత ఆ ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేసేశారు. కాని ఆయన గుర్తుగా ఆ ప్రాంగణంలో ఓ ఆంజనేయ స్వామి వారి దేవాలయం, నూతన (గ్రంధాలయ భవనం వారి మి(క్రుల సహకారంతో నిర్మించారు. ఇప్పటికీ ఆ ప్రాంగణంలో ఆయన అనుభూతుల ముద్రలు కనిపిస్తాయి.

54

తునివాసప్‌ గారితో రచయిత ఉదయం నణక (యభథాతథంఠగా)

ఈ పుస్తక రచయితగా శ్రీనివాస్‌గారితో ఓ ఉదయం నడకలో కలుసుకుని అనేక విషయాలు ముచ్చటించాలని సమయం అడిగాను. అలాగే అన్నారు. మరుసటి రోజు ఉదయం ఆరు గంటలకల్లా బ్లాక్‌ సఫారి వెహికలు ఆయనే గైవ్‌ చేసుకుంటూ చాచా నెహ్రూ పార్కుకు వచ్చారు. స్పోర్ట్స్‌ సూట్‌లో వున్నారు. చేతిలో వాక్‌మన్‌, పండిట్‌ జస్‌ రాజ్‌ హిందుస్థానీ సంగీతం, ఫీల్‌ రాగంపై గానం చేసిన సి.డి.ఉంది.

ఆయన కారు టిగుతూనే, ఏం రాజుగారు నడుడ్డామా అన్నారు!? నేను నవ్వుతూ ఆయనను అనుసరించా.

ఇద్దరం చాచా నెహ్రూ పార్క్‌లో నడున్తున్నాం. మీ సంగీతానికి మీకు మధ్య నేనొచ్చానా ఈ రోజు అన్హాను? అలా అనకండి, పదండి అన్నారు శ్రీనివాన్‌. బ్రహ్మానంద రెడ్డి పార్కులో నడవచ్చగా ఇక్కడెందుకు ఈ నడక అని అడిగితే! ముందు అక్కడే నడిచే వాణ్ణి అక్కడ పరిచయనస్ష్లులు, అభిమానుల తాకిడి ఎక్కువై వాకింగ్‌ తగ్గి టాకింగ్‌ ఎక్కువై పోతోందని ఈ పషార్క్‌కి మారానని అన్నారు.

*గత 3౩ సంవళ్ణరాల నుండి ఇక్కడే నా నడక. శాస్త్రీయ సంగీతంలోని రాగాలు ఉదయం నడకలో తవ్సక వింటాను. ఇలానే కొత్త రాగాలు నేర్చకుంటాను. ఏమన్నా నందేహం వస్తే ప్రియ ఆత్మీయులు పెద్దలు డా॥ యెల్లా వెంకటేశ్వరరావు గారి అడుగుతాను. ఆయన దొరకకపోతే సంగీత దర్శకులు ఏజాపాతి గారిని సంప్రదిస్తాను. నా క్రొత్త గజళ్ళ ఇక్కడే పుడతాయి, వాటిని న్వర పరిచేది ఉదయం నడకలోనే” అన్నారు

ఏంటండి ఏం మాట్లాడటం లేదు అని ఆయన అడిగారు. మీ దిన చర్య గురించి చెప్పండిసార్‌! అన్నాను. “ఏముంటుంటి, ప్రొద్దున్నే 5.30 కి లేస్తా . అమ్మకి ఫోన్‌

వ్‌వ్‌

చేస్తా సురేఖ టీ యిస్తుంది. కాలకృత్యాలు తీర్చుకుని నడకకు ఇక్కడకు వస్తాం. జక్కోసారి సురేఖకు కుదరదు. తను వస్తే నాతో మౌనంగా నడుస్తుంది. నేను సంగీతం వింటూ ఉంటే, తను నే నడిచిన రౌండ్స్‌ లెక్కపెడుతూ ఉంటుంది. మధ్యలో ఎప్పడైనా కుటుంబ విషయాలు మాట్లాడుకుంటాం. నేను ఎవరైనా విమర్శిస్తే తనకు నచ్చదు! విషయాన్ని మరల్చిడానికి ప్రయత్త్మం చేస్తుంది. నేను చాలా సున్నిత మనన్కుడిని కావడం వల్ల తొందరగా బయటపడిపోతా, ఈ మధ్య కాస్త మారాననుకోండి! 'సురేఖ నోటి చివరి ఎవ్వరి పాపాన వాళ్లు పోతారు అనే పదం సిద్ధంగా ఉంటుంథి. తన వల్లే నా 'షార్ట్‌ టెంపర్‌ తగ్గింది. 10 రౌండ్స్‌ వూర్తయిన తరువాత నేను ఎక్సర్‌ పైజ్‌లు చేస్తే తను నవాయపవడుతుంది. తరువాత 15 ని॥లు 'ఛథ్యానరంి చేస్తాను. అదే నేను చేసే పూజ. “ధ్యానం నాకు చాలా యిష్టం. ధ్యానం చెయ్యకుండా నిదుర కూడా పోను. తరువాత స్షానం, ఉదయం 8.30 - 9.15 వరకూ కాస్త గాయత్రీ జపం, సూర్చ నమస్కారం, తరువాత కునుకు లాంటి రెస్ట్‌ తీసుకుంటాను. ఇక విజిటర్స్‌ ఫోన్‌లు, ఉత్తరాలు, ఫ్యాక్స్‌లు, మిత్రులు ఉదయం గడిచిపోతుంటబా. “హైదరాబాద్‌ నగరంలో ఉంటే తప్టని |] ర్‌? నష్ట... సరిగా లంచ్‌, డిన్నర్‌ నురేఖతోనే. లేకవికే (| లి. మధ్యావ్నాం ఇంటర్‌ నెట్‌ వున్నకాలు ప. పం | రచయితలతో మాట్లాడటం తదితరాలు. ల. .. న ట్‌. మధ్యాహ్నం న్కూలు నుంచి నంన్కృతి స ఖీ + వ. రాగానే తనతో కాలక్షేపం. సాయంత్రం (౧ కా... తవ్పని నరిగా ఏదో ఫ్రైవేట్‌ మీటింగ్స్‌ ( -.్త్ష్యైా 56

ఉంటాయి. అలాంటివేమ్‌ లేకపోతే సంస్కృతిని తీనుకొని ఐమాక్ట్‌కో, నెక్లెన్‌ రోడ్‌కో, ఫిలింనగర్‌ క్లబ్‌కో వెళతాము. సంస్కృతి గేమ్స్‌ ఆడుతూఉంటే ఎంజాయ్‌ చేస్తాను. సంస్కృతి, సురేఖ కొరకు షాపింగ్‌ చేయ్యడనుంటే నాకు ఇస్టం. నా షాపింగ్‌ అంతా సురేఖే చేస్తుంది.

“కొన్ని ప్రత్యేకమైన రోజులలో వ్యద్ధ శరణాలయానికి వెళ్టి కాసేపు వ్యద్ధులతో గడిపి, వాళ్ళకి పళ్ళు, శాలువలు ఇస్తాను. ఇంచుమించు వారానికి మూడు నార్లు రామకృష్ణా మఠ్‌లో ధ్యానమంధిరంలో ధ్యానం చేయడం తప్పనిసరి! రాత్రి 12 వరకు ఇంటర్షెట్‌ మెయిల్స్‌ వెబ్‌సైట్‌ అప్‌డేట్‌ చేసుకోవడం, కొత్త రచనలు, పుస్తక పఠనం తప్పక ఉంటాయి. అభిమానుల ఉత్తరాలకు జవాబులు ఇవ్వడం ఓ పెద్ద ప్రక్రియ. పి.ఎ. ఉన్నా నా న్వదన్తూరితో వ్రాయడానికే ఇష్టపడతాను! నేను హైదరాబాద్‌లో ఉంటే ఇవన్షీ తప్పకుండా చేస్తాను. ఎంత వత్తిడిగా ఉన్నా ఎన్ని ప్రయాణాలున్నా రోజూ పుస్తక పఠనం, శాస్త్రీయ సంగీతం వినడం తప్పని సరి. ఈ మథ్య ఎక్కువగా ఉర్దూ, హిందీ గజిళ్ళ పాతుండడంతో ఉరూ మాష్టారితో ట్యూషన్‌. ఎక్కువగా కచేలీలకు వెళితే రొటీన్‌ దెబ్బ తింటుంది. హైదరాబాద్‌ వదిలి కచేలీలకు వెళితే పాడటిం ఎంత ఆనందమో తిండి దగ్గర అంత భయం. సురేఖ 'భోజనం దగ్గర తిండి దగ్గర జాగ్రత్తగా ఉండమంటుంది. గత నాలుగు సంవత్సరాలుగా 'నెయ్యి' వేసుకోనివ్వడం లేదు. కారం ఎక్కువ తిననివ్వదు. నాకిష్టమైన 'పిజ్ఞా' మీద ఆంక్షలు విథిస్తుంది. కూల్‌ డ్రింక్స్‌ మద్యం, మాంసాహారం, సిగంెట్ట్లు, జూదాలకు నేను చాలా దూరం” అంటూ ఆయన దిన చర్యను వివరించారు.

మరి మీ కాలక్షేపం ఏమిటి? అని అడిగితే - “నంన్సృతి, కుటుంబం, నా ప్రెయమిత్రులు సినిమాలు చూడటం, టి.వి. ఎక్కువ సేపు చూడటం ఎందుకో నాకు ఇష్టముండదు. టీవిలో సినిమా చూడటం బోర్‌గా ఫీల్‌ అవుతాను. ఏ ఊరు వెళజ్చినా, ఆ ఊరిలోని గొప్ప రచయితలని, కళాకారుల్లి సంఘసేవకుల యింటికి వెళ్లి పలకరిస్తాను. ఎప్పుడైనా దూర ప్రయాణాలు కారులో వెళ్లాల్సి వస్తే! సురేఖ చేసిన పులిహోర, బిసీ టేలిబాత్‌, పెరుగన్నం, ఆవకాయ కారులో పెట్టుకొని దారిలో ఏ చెట్టు క్రిందో దుష్టటి పరుచుకొని ఓ గంటసేపు భోజనం

5్‌/

చెయ్యడం నాకు, సంస్కృతికీ ఎంతో యిష్టం. సంస్కృతికి కోపం వచ్చినా, అలిగినా తట్టుకోలేను. ఏది అడిగినా చేసేస్తాను. వేరే ఊళ్ఞ కచేరీలకు, ఐదేశాలకు నాతో తీనుకుని వెళతాను. బ్యాంక్‌ ఇంటి వ్యవహారాలన్నీ నేను పట్టించుకోను. అయినా నాకు చెప్పకుండా నురేఖ ఏమీ చెయ్యదు. నేను ఎన్ని దానాలు చేన్తున్నా పాకిస్థాన్‌ వెళ్టినా. నక్షల్ల్‌ ఉన్న ప్రాంతాలకు వెళ్చినా, థైర్శమిచ్చి ప్రోళ్సహిస్తుందే తప్ప నిరుత్సాహవరచదు. ఆమె నుంచి క్రిటిక్‌. సాధారణంగా రం రా న] / ఆమెకు కోపం రాదు.వస్తేళఅమె |, |. న (| మౌనం భరించలేం” అంటూ టే [ వివరించారు శ్రినివాస్‌. . వ. ||

నన్ను కాస్త వెయిట్‌ చెయ్యమని | తుకార్తో య | చెప్పి, పది నిమిషాలు ధ్యానం చేసి |... న. | వచ్చి, *మన (వ్రతి అడుగు ఆ న య . చ శ పరమేశ్వరుని దయే! అని శ్రీనివాస్‌ | న. 1 వం మ. ॥ ముగించారు. తరువాత ఇంటికివచ్చి (కీ ల సస్టప్ట్టన ష్‌ సంస్కృతి గారాలు - గానాలు- |. . (|. | చేసే మారాముల మధ్య ట్రేక్‌ ఫాస్ట్‌ ' య. [న / చేసాము. తరువాత ఆయన పాడిన వ. ౮ సిడిలు ఇచ్చారు. నేను బోధన్‌కు వ. వెళ్ళాలి కాబట్టి, ఆయన దగ్గర సెలవు |. [ర గ. తీసుకొని బయలుదేరాను. మళ్ళీ మ గ ఫోన్‌లో మాట్లాడారు.

వ్‌రి

గజల్‌ను హత్తుకున్న హృదయాలు ఈ జన్ఫుది కొదీ (ప్రేమ ఎప్పటిదో...రాజా!

పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా పాలకొల్లులో పెరిగి తెలుగు గజల్‌ సామ్రాజ్యాన్ని ఏలుతున్న శ్రీనివాస్‌ తనను ఎందరో మహానుభావులు హృదయాలకు హత్తుకుని తన గమనాన్ని మార్చారని, అభ్యున్నతికి కృషి చేశారని తరచుగా చెబుతుంటారు. సినీ నటుడు ఎం.ఎస్‌. నారాయణ, నిష్టల జ్వాలమాంబ, జ.ఎస్‌.నేగీ, తటవర్తి వెంకన్నగుప్తా వంటి మహనీయులు తొలినాళ్ళలో తనను ఆదరించడమే కాక, భయాన్ని పోగొట్టి కొత్త ఆలోచనలిచ్చి, అవకాశాలు కల్గించి గజల్‌ గాయకుడిగా తీర్చి దిద్దారని ఆ తరువాత దాక్టర్‌ సి. నారాయణరెడ్డి, లగడపాటి రాజగోపాల్‌, దాక్టర్‌ యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్‌ వంటి వ్యక్తుల సాంగత్య భాగ్యంతో కళా సేవా యాత్రలను కొనసాగిస్తున్నానంటారు.

ప్రస్తుత సినీ హాస్య నటుడు ఎమ్మెస్‌ నారాయణ, గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ గురుశిష్యులన్న సంగతి చాలా మందికి తెలియదు. భీమవరంలో గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ చదువుతున్న పాఠశాలలో ఎమ్మెస్‌ నారాయణ ఉపాధ్యాయుడిగా ఉండేవాడు. అప్పటికే శ్రీనివాస్‌కు మంచి పొటగాడుగా స్కూల్‌లో పేరొచ్చింది. అయితే అతనికి బిడియం ఎక్కువ. ఆ బిడియం వల్ల ఒక్కోసారి పాటను చెడగొట్టేవాడు. ఇది గమనించిన ఎమ్మెస్‌ నారాయణ 'ఒరేయ్‌ శ్రీనివాస్‌ నువ్వు పాట బాగానే పాడతావు గానీ బవిడియపడుతున్నావు. ఎందుకా బిడియం? బిడియం, భయం లేకుండా పాడు అంటూ భుజం తట్టి అప్పట్లో సెన్నేషనల్‌ హిట్టయిన అల్లూరి సీతరామరాజు చిక్రానికి శ్రీశ్రీ రచించిన 'తెలుగువీర లేవరా దీక్షబూని సాగరా అన్న పాటను నేర్పారు. ఎమ్మెస్‌ ఇచ్చిన ధైర్యంతో రెచ్చిపోయిన శ్రీనివాస్‌ ఆ పాటను అద్భుతంగా పాడి బడి పిల్లలను ఉర్రూతలూగించేవారు. ఆనాడు ఎమ్మెస్‌ అలా ధైర్యం చెప్పి ఉండకపోతే తనను ఆ బిడియం వెంటాడుతూనే ఉండేదని గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఇప్పటికీ అంటూంటారు. మరో విషయం ఏమిటంటే 25 సంవత్సరాల తరువాత గజల్‌ శ్రీనివాస్‌

వ్‌

జంధ్యాల దర్శకత్వంలో “విచిత్రం” అనే చిత్రంలో హీరోగా వేశారు. అదే చిత్రంలో ఎమ్మెస్‌ కూడా నటించారు.

గజల్‌ శ్రీనివాస్‌కు గజల్స్‌ అంటే ఏమిటో తెలియని రోజుల్లో వాటి గూర్చి వివరించి పాడమని ప్రోత్సహించిన వ్యక్తి తటవర్తి వెంకన్నగుప్త, ఆయన తనను గజల్స్‌ బాట పట్టించకపోతే తాను ఇంకా కోరుకొండ సైనిక్‌ లాలా క్‌ స్యూల్‌లో లైబ్రేరియన్‌గానే ఉండే వాడినని. న “మ. శ్రీనివాన్‌ అంటుంటారు. తటవర్తి | మ్న స ఈ ఫీ. వెంకన్నగుప్తగారు, శ్రీనివాస్‌ కుటుంఐ శ / నే ర... స్నేహితులు, సేవాతత్పరుడు. సత్యసాయి సేవా (శ క జ సమితి కార్యక్రమాలను బాగా ఆర్గనైజ్‌ నా క గ క్షే. చేసేవారు. ఈ కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన స్వీ న్లో . గుర్తించి దానికి పట్టంకట్టే పెద్ద మనసున్న (| |. ఘా. మంచి మనిషి ఆయన. శ్రీనివాన్‌ " . సాయిభజనలు చేన్తుంటే విని ఆయనే పా... శ్రీనివాస్‌ను గజల్స్‌ నేర్చుకోమని మొట్టమొదట చెప్పారు. అప్పట్లో అసలు గజల్స్‌ అంటే ఏమిటో శ్రీనివాస్‌కు తెలియనే తెలియదు. సత్యసాయి జన్మదినోత్సవం సందర్భంగా పుట్టపర్తి వెళ్ళినప్పుడు అనూప్‌ జలోటా గజల్స్‌ కార్యక్రమానికి శ్రీనివాస్‌ను వెంటబెట్టుకుని తీసుకుని వెళ్ళారు. తరువాత సింగపూర్‌ నుంచి తెప్పించిన కంజీరాను కూడా శ్రీనివాస్‌కు బహుమతిగా ఇచ్చారు. గజల్స్‌ గురించి వివరించి, పాడమని వెన్నుతట్టి ప్రోత్సహించారు. కేవలం గుప్తా గారు ఇచ్చిన ప్రోత్సాహంతోనే తెలుగులో గజళ్ళు పాడటం శ్రీనివాస్‌ ప్రారంభించారు.

తటవర్తి వెంకన్న గుప్త తరువాత తాను ఎక్కువగా జి.ఎస్‌.నేగీ అనే ఒక మహనీయుడికి రుణపడి ఉంటానని ఆయన తన అభ్యుదయానికి బాటలు వేసిన వ్యక్తి అని గజల్‌ శ్రీనివాస్‌

650

అంటారు. 1986లో జిఎస్‌ నేగీ భీమవరంలోని భారతీయ విద్యాభవన్‌ ప్రిన్సిపల్‌గా ఉండేవారు. ఒకసారి ఆయన గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ పాడిన సాయిభజనలు విన్నారు. వృద్యంగా, మనోహరంగా ఉన్న ఆ కంఠం ఎవరిదని ఆరా తీశారు. తరువాత ఎవరో గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ను ఆయనకు పరిచయం చేశారు. 'నీకు ఆసక్తి ఉంటే చెప్పు, మా విద్యాభవన్‌లో అవకాశం కల్పిస్తా' అన్నారు. దీనితో ఎగిరి గంతేసినంత - వని చేసిన శ్రీనివాస్‌ “ఎప్పుడు కలుసుకోమంటారు సారొ అనడం, 'రేపే వచ్చి కలుసుకో' అని ఆయన చెప్పడం వెంటవెంటనే జరిగిపోయాయి. మర్నాడు గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఆ విద్యా సంస్థకు వెళ్ళగా ఆయన గానాన్ని గాత్రాన్ని వరిళ్ళ్నించవలనిందిగా అప్పట్లో అక్కడ మ్యూజిక్‌ న. న! వ. టీచర్‌గా వని చేన్తున్న శ వం + జ్వాలమాంబను, ప్రిన్సిపల్‌ . గ్‌ = నేగి. కోరారు. ఎందరో ,. ల | మహానుభావులు అనే కృతిని వబ ॥ పాడి వినిపించారు గజల్‌ న క్ష శ్రీనివాస్‌. జ్వాలమాంబ “మీకు సంగీతం వచ్చా? ఎక్కడ నేర్చుకున్నారు? అని ప్రశ్నించారు. తనకు సంగీతంలో ఓనమాలు తెలియవని శ్రీనివాస్‌ చెప్పడంతో ఆశ్చర్యపోవడం ఆమె వంతైంది. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ పాటకు ముగ్దురాలైన ఆమె జిఎస్‌ నేగీ గారిని కలిసి శ్రీనివాస్‌ అద్భుతంగా పాడుతున్నాడని చెప్పారు. దీంతో ఆయన వెంటనే శ్రీనివాస్‌కు ఉద్యోగం ఇచ్చారు. అంతేగాక, ఒక మార్గదర్శకుడిగా ఆయన శ్రీనివాస్‌ను నడిపించారు. లైబ్రరీ కోర్సు చదవమని సలహా ఇవ్వడమే కాక ఆ కోర్సుకు అవసరమైన ఫీజు ఆయనే సమకూర్చారు. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఆ విద్యాసంస్థలో విద్యార్థులకు వేదాలు నేర్పడానికి, నగర సంక్తీర్తనం చేయడానికి ఏర్పాట్లు చేశారు. ఇది గమనించిన నేగీ గారు స్వామి చిన్మయానంద, స్వామి పరమార్థానంద వంటి మహామహుల కార్యక్రమాల ఏర్పాటుకు కో ఆర్డినేటర్‌గా గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ను నియమించారు. అప్పుడే భీమవరంలో శ్రీనివాస్‌ 6౮1

నెహ్రూ బాల భవన్‌ స్థాపనకు కృషి చేసారు. అంతేగాక వివేకానందుడు, అరవిందుడు, జిద్దు కృష్ణమూర్తి స్వామి యోగానంద వంటి గొప్ప వ్యక్తుల రచనలు ఇచ్చి చదవమని ప్రోత్సహించారు. వారి రచనల ప్రభావం తనపై ఎంతగానో పడిందని శ్రీనివాస్‌ అంటూంటారు. భారతీయ విద్యాభవన్‌లో జ్వాలమాంబతో కలిసి గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ విద్యార్థులకు చక్కటి పాటలను, సంగీతాన్ని నేర్పారు. అప్పట్లోనే ఆయన 'ఫోర్త్‌ మంకీ' అనే నాటకం రాశారు. బీహార్‌లో జరిగిన జాతీయ స్థాయి పోటీల్లో ఆ నాటకానికి మొదటి బహుమతి లభించింది. దాన్నే ఢిల్లీలోని జామియామిలియా ఇస్లామియా విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రదర్శించినప్పుడు కూడా ప్రథమ బహుమతి లభించింది. “వెయిటింగ్‌ ఫర్‌ మహాత్మా అనే నాటకాన్ని తయారు చేసి ఆయన తన విద్యార్థుల చేత వేయించారు. అప్పట్లో ఈ నాటకాలు విమర్శకుల ప్రశంసలను సైతం పొందాయి. ఇదంతా జిఎస్‌ నేగీ ప్రోత్సాహం, చేయూతతోనే సాధ్యమైందని ఆనాటి ఆయన సాంగత్యం, సహకారంతో తాను సంగీతంతో పాటు సేవ, ఆధ్యాత్మిక రంగాల్లో అపారమైన అనుభవాన్ని గడించగలిగానని, అటువంటి మహనీయుడి మార్గదర్శకత్వం లభించడం తన అదృష్టమని గజల్‌ శ్రీనివాన్‌ అభిప్రాయపడతారు. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ గతులను సవరించిన ముఖ్యుల్లో నిష్టల జ్వాలమాంబ కూడా ఉన్నారు. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ భారతీయ విద్యాభవన్‌లో పని చేసేటప్పుడు నిష్టల పార్ధసారథి అనే ఉపాధ్యాయుడు, శ్రీనివాస్‌ ఒకే రూమ్‌లో ఉండేవారు. అదే విద్యాభవన్‌లో జ్వాలమాంబ సంగీత ఉపాధ్యాయురాలిగా పనిచేసేవారు. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఎప్పటికప్పుడు కొత్త పాటలను సేకరించి, వాటికి బాణీలు కట్టి తప్పనిసరిగా వీరిద్దరికీ వినిపించి, వీరి సలహాలు, సూచనల మేరకు మార్పులు, చేర్పులు చేసేవారు. వీరి సాంగత్యం పుణ్యమా అని గజల్‌ గానాలకు పర్‌ఫెక్షన్‌ లభించింది. తన గజల్స్‌ విషయంలో వీరిద్దరి అభిప్రాయాలు ఒకటే అయ్యాయని గజుల్‌ శ్రీనివాస్‌ తరచుగా అంటూ ఒకనాడు జీవితంలో మీరిద్దరూ ఎందుకు ఖాగస్వాములు కాకూదదంటూ ప్రశ్నించి వారిలో (ప్రేమ బీజాన్ని నాటారు. “మా ఇద్దరి కులాలు వేరైనప్పటికీ శ్రీనివాన్‌ ఇచ్చిన నలవో, న్ఫూర్తి, థైర్యంతో మేము నిజంగానో జీవితంలో ఖాగస్వాములముయ్యాం, మా ఇద్దరి అభిరుచులూ అన్నిటా ఒకే రకంగా ఉందదంతో మా 62

నంసారం సాఖీగా . అనందంగా ఉన్నామంటో , న. (/ దానికీ కారణం గజల్‌ క // | / క్రీనాసే” అని నిద్చల మే ల్‌ చెళ్టపారధి - జ్వాలనాంల ఆ. | దంవతులు ఇవ్చటికీ | |. | చెబుతుంటాలు. గజల్‌ | శ్రీనివాన్‌తో ఆనాటి సాంగత్యాన్ని దంపతులిద్దరూ గుర్తుకు తెచ్చుకుంటూ 11జల్‌ శ్రీనివాన్‌ ప్రతిరోజూ వది నుంచి వన్నెందు గంటలు (క్రమం తప్పకుండా (్రాక్టీన్‌ చేసేవాడు. ఆయన స్వయం థృృషితో ఎదిగిన మనిష, ఎదుటివారిని గౌరవంగ్సా న్నేవాంగా చూనేవారు. కొత్త పొటలు నేర్చుకుని గదిలోని రైటింగ్‌ ప్యాడ్స్‌ గోద్రేజ్‌ కుర్చీలపై దరువులు వేస్తూ .. చక్ళగా పాటలు పాదేవారు. మేము వమైనా నలనోలు సూచనలు ఇస్తే న్వీకరించేవారు. నిజానికి వ గాయకుదడైనా పక్టు వాద్యాలు లేకుందా అరగంట లేదా ముప్పావుగంటకు మించి పొడలేరు. అటువంటిది గజుల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఒక కంజీరా సహాయంతో రెందు గంటల , పొటు ప్రదర్భనలు ఇవ్వదం నిజంగా అబ్బురపరనే విషయం, అవ్ప్సట్లోనే ఆయనకు వదో సాధించాలన్న తనన న్ఫష్టంగా కనిపించేది. గజల్‌ శ్రీనివాన్‌ ఎవ్సుడూ పాత న్నేవాతులను మర్చిపోలేదు. ఎదిగిన కొద్దీ ఒదిగే ఉంటున్నారు. విజయవాడ నబ్చినవ్టుదల్లా మమ్మల్ని తప్పుకుందా వలకరించి వెళతారు” అని వారు వివరించారు. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ సోదరుల్లో ఒకరు రాంప్రసాద్‌. ఆయన తన ప్రియతమ తమ్ముడి చిన్ననాటి విశేషాలను వివరిస్తూ 'మా నాన్నగారు ఉద్యోగరీత్యా చాలా ప్రాంతాల్లో తిరిగారు. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ పాలకొల్లులో జన్మించాడని చాలా మంది అనుకుంటూంటారు. అయితే ఆయన శ్రీకాకుళం జిల్లా టెక్కలిలో జన్మించారు. శ్రీనివాస్‌ ఈ లోకం వెలుగును చూసినప్పుడు ఆయన ప్రస్తుత అత్తగారు మా అమ్మగారి పురిటి మంచం పక్కనే ఉండడం విశేషం. శ్రీనివాస్‌ చిన్నప్పుడు బాగా అల్లరి చేసేవాడు. అందంగా ఉండేవాడు. నాలుగో 63

ఏట నుంచే అందరినీ అనుకరిస్తూండేవాడు. అప్పట్లో ఎన్‌.టి.రామారావు, అక్షినేని నాగేశ్వరరావు సినిమాలు చూసి వారిని అనుకరిస్తూ అందరినీ అలరిస్తుండేవాడు. రెండో తరగతిలో ఉన్నప్పుడే పాటలు పాడుతుందేవాడు. నాలుగో తరగతికి వచ్చేటప్పటికి భక్తి గీతాలు, సినిమా పాటలపై మంచి పట్టు సాధించాడు. భీమవరంలోని శ్రీ జూపూడి మా క్ట. గంగయ్య మెమోరియల్‌ హైన్మూల్‌లో ఏ న. చ్‌ చదువుతు న్నప్పుడు హీరో కృష్ణ నటించిన స చ. న మాయదారి మల్లిగాడు చిత్రంలోని 'సవ్వుతూ ప; డు. గ బతకాలిరా”* అనే పాటను, అల్లూరి అప ..! వ్‌ గ. సీతారామ రాజు చిత్రంలోని 'తెలుగు వీర ఊఊ మ న ఇచ. శ పాటు సినీనటుడు ఎం. ఎస్‌.నారాయణ భార్య | | | . ప -. చ. కూడా ఉపాధ్యాయురాలిగా ఉండేవారు. | | ను. | స్‌! వారు గజల్‌ శ్రీనివాన్‌ను బాగా ప. ్న.. | . . 'ప్రోత్సపొంచారు. అవ్పట్లో శ్రీనివాన్‌ వ్‌: ( స. / ( మె భజనలకు మంచి గుర్తింపు వచ్చింది. అతను (| ల . ఎక్కడభజనుకు వస్తే కడ భప్తటు పద్ద | | సంఖ్యలో గుమిగూడేవారు. పాటలతో పాటు. కీలకం _ మయసభ సీను కూడా అద్భుతంగా రక్తి కట్టించేవాడు. అతనికి పాటంటే వేదం. పాటంటే ప్రాణం. పాటే సర్వం. అందుకే ఆ భగవంతుడు అతనిని మంచి కళాకారుడిగా ఆశీర్వదించాడు అని ఆయన అన్నారు. పాటల పోటీకి తరుచూ వెళ్లి వస్తూవుంధేవాడు. మా అమ్మ వాడ్ని తిట్టేది, కొట్టేది అయినా సరే పాటలు పాడే విషయంలో చాలా మొండిగా ఉండేవాడు. 80 కిలోమీటర్లు దూరం కూడా సైకిల్‌ తొక్కుకుంటూ వెళ్లి పాటల పోటీలో పాల్గొని వచ్చేవాడు. ఎన్నో ప్రైజులు వచ్చేవి. ప్రైెజులు ఇంటికి తెస్తే అమ్మతిడుతుందని మిత్రుల ఇంటిలో దాచుకునేవాడు. ఎవ్వరికీ ఇబ్బంది కల్లించడు. అందరూ బావుండాలని 64

కోరుకుంటాడు. నాకు గుండె ఆపరేషన్‌ చేయించాల్సి వచ్చినప్పుడు తానే నన్ను హైదరాబాద్‌ తీసుకువెళ్లి తన ఇంటిలో పెట్టుకొని, ఆపరేషన్‌ మొత్తం ఖర్చు అంతా తానే భరించి కేర్‌ వోన్సటలొలో నాకు వైద్యం చేయించాడు. ఓ నమయంలో నేను ఆవరేవన్‌ చేయించుకోవడానికి నిరాకరిస్తే నాకు తను ఇచ్చిన భరోసా, స్ఫూర్తి మరిచిపోలేను. అన్నిటికి నేను ఉన్నాను అని చెప్పాడు. తమ్ముడిలా కాదు, ఓ దేవుడిలా నన్నాదుకున్నాడు. మా తమ్ముడు మా కుటుంబానికి ఓ గుండె ధైర్యం.

నేను వ్యక్తిత్వ వికాసం మీద పుస్తకాలు వ్రాస్తున్నపుడు చాలా సలహాలు ఇచ్చేవాడు. ఓ పది ఇంగ్లీషు పుస్తకాలు దగ్గరపెట్టుకొని తెలుగు మసాలా కాస్త కలిపి పుస్తకాలు వ్రాయకు! నీ వ్యక్తిత్వానికి నువ్వు వ్రాసిన పుస్తకం ఓ అద్దంలా ఉండాలి! ముందు నీ వ్యక్తిత్వానికి కూడా మెరుగులు దిద్దుకో అని చెప్పేవాడు. ఆలోచనలలో అడుగులు వేయాలని అంటాడు. ఏదన్నా చేయాలి అని ఓ నిర్ణయానికి వస్తే శ్రీనివాస్‌ను ఇక ఎవ్వరూ ఆపలేరు. ప్రభుత్వ విధానాల వ్యతిరేకంగా కార్యక్రమాలు చేయడం అతనికి నచ్చదు. రూల్సు పాటించాలంటాడు. ఓరోజు తాను ఎక్కాల్సిన (టైన్‌ ఏలూరు స్టేషన్‌లో రెండో నెంబరు ప్లాట్‌ ఫారం మీద కదులుతోంది, మిత్రులంతా ట్రాక్‌ దాటి టైన్‌ ఎక్కు అని సలహాలిచ్చారు. దానికి శ్రీనివాస్‌ సారి! టైన్‌ మిస్‌ అయినా ఫర్వాలేదు నేను మాత్రం రూల్సు అతిక్రమించను, అని ఓ రెండు గంటలు నిరీక్షించి ఎన్నో ఇబ్బందులతో మరో టైన్‌లో ఎ.సి. కోచ్‌లో రిజర్వేషన్‌ చేయించుకొని తన ప్రయాణాన్ని సాగించాడు. తాను నమ్మిన సిద్ధాంతాలను బ్రేక్‌ చెయ్యడానికి అస్సలు ఇష్టపడడు, తనకు ఎంతోమంది ప్రముఖులతో పరిచయాలు ఉన్నాయి. ఎవరైనా తన దగ్గరకు వెళ్లి, రికమందేషన్లు అడిగితే అది రూల్సుకు అనుగుణంగా ఉంటేనే సిఫార్సు చేస్తానంటాడు. వక్రమార్థాలు కూడదని చెప్తాడు. పైరవీలు చేయడానికి ఇష్టపడడు. ఆ విషయాన్ని నిష్కర్షగా చెబుతాడు. నాతో కుటుంబం గురించి ఆలోచించు! గొప్ప ఉద్యోగస్తులు అనిపించుకోవడం కన్నా గొప్ప అమ్మానాన్నలు అనిపించుకోవడంలోనే గౌరవం ఉందని ఫోన్‌ చేసినపుడల్లా చెప్తాడు. మేమేదన్నా పొరపాటు చేస్తే శ్రీనివాస్‌ తిదతాడేమోనని మా కుటుంబ సభ్యులలో అందరికీ ఓ భయం. కుటుంబం అంటే వ్యక్తులు కాదు ఓ ఫిలాసఫీ అని, ఓ జీవన విధానమని

65

అంటాడు శ్రీనివాస్‌. పాలకొల్లుకు చెందిన ఓ కళాకారుడు శ్రీనివాస్‌ దగ్గర రికమండేషన్‌ కోసం వెళ్లాడు. శ్రీనివాస్‌ తాను చేయగల్లిందంతా చేశాడు. కాని ఆ అబ్బాయి పని కాలేదు. కొంత కాలం అయిన తరువాత ఆ కళాకారుడు పాలకొల్లులో చాలా మంది దగ్గర బహిరంగంగా శ్రీనివాస్‌ గొప్ప న్థాయిలో ఉండి కూడా పాలకొల్లు కళాకారులకు ఏమీ చెయ్యలేదు అంటూ శ్రీనివాస్‌ను ఘాటుగా విమర్శిస్తూ వుంటే దానిని కొంత మంది మిత్రులు శ్రీనివాస్‌ దృష్టికి తీసుకువెళ్ళారు.

కొన్ని నెలలు అయిన తరువాత పాలకొల్లు వచ్చినపుడు శ్రీనివాస్‌కు ఆ కళాకారుడు ఎదురయ్యాడు మేమందరం చూస్తుండగానే అతని పిలిచి దగ్గర కూర్చోబెట్టుకొన్నాడు. ఆ కళాకారుడు వణికి పోతున్నాడు. శ్రీనివాస్‌ ఆప్వాయంగా అతనితో వమయ్యా! నన్న వదో ఘాటుగా అందరిదగ్గర విమర్చిస్తున్నావట! నేనేమి అనుకోవడం లేదులే / నా పాలకొల్లు బిద్ధలకు నామీద సర్పవాక్కులు ఉన్నాయి. మీరు కాకపోతే ఇంకెవరు అనగలరు నన్ను? అంటూ మంచి అవకాశాల కోనం ఎదురు చూదాలయ్యా/ జీవితంలో వదన్నా సాధించాలంటే సాధన ఎంత అవసరమో / సపానం కూదా అంతే అవసరం అంటూ నా గొనం కన్నా నాకున్న సహానం చాలా గొవ్పది అని హితబోధ చేశారు. మేమంతా శ్రీనివాస్‌ సమదర్శనానికి ఆశ్చర్యపోయాం. ఎన్ని క్లిష్టమైన పరిస్థితులు వచ్చినా కించిత్‌ అయినా ఆందోళన పడడు. ఎప్పుడూ నవ్వుతూనే ఉంటాడు. నాకనిపిస్తుంది - తన అందమైన స్వచ్చమైన నవ్వే తన మనసని రాంప్రసాద్‌, శ్రీనివాస్‌తో తన అనుభవాలను వివరించారు.

గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ బాల్య స్నేహితుల్లో రావూరి జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ (చాచా) ఒకరు. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌తో తన బాల్య అనుభూతులను వివరిస్తూ “గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ అసలు పేరు కేశిరాజు శ్రీనివాస్‌, అయితే పాలకొల్లులో అందరూ సాయిరాం అని పిలుస్తారు. ఆయన వేరే పేరులో ప్రసిద్ధికెక్కినా మేమంతా ఆయనను ఇప్పటికీ సాయిరాం అనే పిలుచుకుంటాం. చిన్నప్పటి నుంచీ నుదుట విభూది బొట్టు పెట్టుకుని నగర సంకీర్తనలు చేస్తుండేవాడు. అనేక నాటకాల్లో నేను గజల్‌ శ్రీనివాస్‌, బాలకృష్ణ సి. వెంకటేశ్వరరావు, కత్తుల రామ్మోహన్‌

66

కలిసి నటించాం. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ తండ్రి ఎంతో నిజాయితీ పరుడు. శ్రీనివాస్‌ చాలా కాలం రెండు జతల బట్టలతో కాలం వెళ్ళదీసిన రోజులు నాకు తెలుసు. బెన్నత్య పరంగా చిన్నప్పుడే ఉన్నత శిఖరాలను అధిరోహించారు. పాలకొల్లులోని మారుతీ టాకీస్‌ క్యాంటీన్‌లో మినపరాొట్టెలను మేము ఇష్టంగా తినేవాళ్ళం. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఇప్పటికీ పాలకొల్లు వస్తే అక్కడికి తప్పనిసరిగా వెళ్ళి టిఫిన్‌ చేస్తుంటాడు. అప్పట్లో చిత్తూరు నాగయ్య నటించిన భక్తరామదాసు చిత్రంలోని సీకారామస్వామీ నే చేసిన నేరములేమీ” అనే పాట పాడుతుంటే భక్తులు కళ్ళ నీళ్ళు పెట్టుకునేవారు. మా పట్టణంలోని పెద్ద పెద్ద కుటుంబాలకు చెందిన వారు కూడా ఆయనను పిలిపించుకుని పాటలు పాడించుకునే వారు. అతను ఎటువంటి పాటనయినా చక్కగా పాదే వాడు. నాటకాల్లో ఎటువంటి పాత్రలోనయినా తేలికగా ఇమిడిపోయేవాడు. నాటిక రిహార్సల్స్‌ వేస్తున్నంతసేపు శ్రీనివాస్‌ చాలా లీనమైపోయేవాడు, నాటిక ఎంపిక విషయం దగ్గరనుండి చాలా జాగ్రత్తలు తీసుకునేవాడు. మా నాటక దర్శకులు కత్తుల రామ్మోహనరావు గారంటే మా అందరికీ భయం. ఏదన్నా ఆయనకు సలహాలివ్వాలంటే మేమంతా జంకేవాళ్ళం కాని శ్రీనివాస్‌ మాత్రం చాలా చనువుగా, నిర్భీతిగా ఆయనతో అన్ని చర్చించేవాడు ప్రతిదానికి చక్కగా వివరణ ఇచ్చి చెప్పేవాడు. శ్రీనివాస్‌ మంచి రచయిత, దర్శకుడే కాదు గొప్ప నటుడు కూడా మా పాలకొల్లు ఎ.ఎస్‌.ఎన్‌.ఎం. ప్రభుత్వ కళాశాలలో తాను చదివినన్నాళ్లు 'అతనే ఉత్తమ నటుడు” గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ను ఏరా! ఒరే! అని (ప్రేమగా పిలుచుకొనే స్నేహబ్బందం మాది, తను పాలకొల్లు వస్తే ఎంతో ప్రముఖులతో తీరిక లేకుందా ఉన్నా మధ్యాహ్నం, రాత్రి భోజనాలు మాత్రం మాతోనే! వాళ్ళ ఇంటిలో వాళ్ల అమ్మగారు శ్రీనివాస్‌ పాలకొల్లు వస్తున్నాడు అంటే మా బాల్య మిత్రులందరికీ భోజనం సిద్ధం చేస్తారు. మా ఇంటికి ఎపుడైనా వచ్చినపుడు ఇరవై ఏళ్ళ క్రితం మా సాయిరాం లాగానే ఈరోజుకూ ఉంటాడు. తన బాల్య మిత్రులతోనే గడపడానికి ఇష్టపడతాడు. మేమందరం కలిసినపుడు వేరెవరూ ఉండడం తాను ఇష్టపడడు. నేను ఊహించినట్టుగానే శ్రీనివాస్‌ ఈరోజు ఓ గొప్ప స్థానంలో ఉన్నాడు. కాని శ్రీనివాస్‌ది పునాదులు మరిచిపోలేని హృదయం. నాకామధ్య కొంచెం అనారోగ్యం చేస్తే తప్పని సరిగా రోజూ ఫోన్‌లో నాతో మాట్లాడి, పరామర్శించేవాడు. 67

డృళ్త్యు గల్‌ శ్రనాన్‌ రోరహ్నాల్లోడ్డ తన మిత్రుల శ్రేయస్సు కాంక్షించే వ్యక్తి. శ్రీనివాస్‌ మా మిత్రుదైనందుకు మేమెంతో గర్విస్తాం. కన్నతల్లినీ, ఉన్న ఊరునూ ఎన్నడూ మరవని గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఉన్నత శిఖరాలను అధిరోహించిన తరువాత పాలకొల్లు, దాని చుట్టు పక్కల ప్రాంతాల అభివృద్ధికి ఎంతో కృషి చేశారు. మంత్రులు, (ప్రజాప్రతినిధులతో తనకున్న సాన్నిహిత్యాన్ని ఆయన ఉపయోగించి ఈ ప్రాంత అభివృద్ధికి సుమారు రెండు కోట్ల రూపాయలు మంజూరయ్యేలా చూశారు” అని రావూరి జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ తెలిపారు.

గజల్‌ శ్రీనివాస్‌కున్న ఆప్త మిత్రులలో అడ్డాల వాసుదేవరావు ఒకరు. ప్రస్తుతం

యలమంచిలి ఎంపిటిసిగా ఉన్న ఆయన గజల్‌ శ్రీనివాస్‌తో తనకున్న అనుబంధాన్ని వివరిస్తూ - “గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ కుటుంబానికి మా ప్రాంతంలో ఎంతో మంచి పేరుంది. శ్రీనివాస్‌ తండ్రి నిజాయితీపరుడైన అధికారి. తన పిల్లలను ఆయన చాలా క్రమశిక్షణతో పెంచారు. వారి కుటుంబం ఎప్పుడూ ఆధ్యాత్మిక సేవా కార్యక్రమాలతో తలమునకలై ఉందేది. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ పాలకొల్లుకు అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని తెచ్చారు. పాలకొల్లుకు అయిదు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న మేడపాడు గ్రామాభివృద్ధికి ఆయన ద్వారా కోటి రూపాయల నిధులు సమకూరాయి. ఇటీవల కోనసీమను ముంచెత్తిన వరదల కారణంగా నష్టపోయిన వారికి గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ నగదును, వస్తువులను పంపారు. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ నాకన్నా చిన్న అయినప్పటికీ ఆయనను గురువుగారూ అని పిలుస్తాను. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ వచ్చే నాలుగు ఐదేళ్ళలో అత్యున్నత స్థాయికి ఎదుగుతారని” అడ్డాల వాసుదేవరావు అంటున్నారు,

1998-2000 మధ్య శ్రీనివాస్‌గా తరచూ భీమవరం వెళ్లి వస్తూవుండేవారు. శ్రీనివాస్‌ అత్తగారు వారి రెండో అమ్మాయి చదువుకోసం భీమవరంలో ఉండేవారు. ఆ సమయంలో భీమవరంలోని సాహితీ మిత్రులు ఛార్జెర్డ్‌ అకౌంటెంట్‌ రాయప్రోలు భగవాన్‌ వారి ఆఫీసులో రోజూ కలిసేవారు. డా॥ తటవర్తి రాజగోపబాలం, వెంపరాల సుబ్రహ్మణ్యం వంటి కవులతో ముచ్చట్లు, వారందరినీ గజల్‌ రచన వైపు మళ్లించడం అన్ని రాయప్రోలు భగవాన్‌ ఆఫీసులోనే జరిగాయి. శ్రీనివాస్‌ గారు కూడా గజల్స్‌ వ్రాసింది అక్కడేనట. దానికి ముఖ్యకారణం భగవాన్‌ ఆఫీసు ఓ సాహితీ సత్సంగ పీఠం. భగవాన్‌ మంచి (శోత,

68

విమర్శకులు కావడం. డా॥ సినారె గజల్‌ కవితా యుగం తరువాత తరం రాయప్రోలు భగవాన్‌ ఆఫీస్‌లోనే ప్రారంభమయిందని, ఇందుకు కారణభూతులైన భగవాన్‌కు, శ్రీనివాస్‌ కృతజ్ఞతలు తెలుపుతారు. అందుకే భీమవరం వెళ్లినపుడల్లా రాయప్రోలు సాహితీ సత్సంగ పీఠాన్ని” తప్పకుండా దర్శిస్తారు. ఈ రోజుకీ ఏ కొత్త "గజల్‌ వ్రాసినా, స్వరపరచినా శ్రీనివాస్‌ తప్పక భగవాన్‌ గారికి వినిపిస్తారు. ఇది వారిద్దరిమధ్య ఉన్న బంధం “ఓ ఆత్మీయ గజల్‌.

1988-89 మధ్య గజల్‌ గాన కచేరీలు చేసినపుడు విజయవాడలో శ్రీనివాస్‌ కార్యక్రమం చూసిన విశాలాంధ్ర సంపాదకులు సి.వి. రాఘవాచారి శ్రీనివాస్‌ని ఎంతో మెచ్చుకొని, “నువ్వు చాలా బాగా పాడుతున్నావు. కంజీరాతో గజల్స్‌ ఏమిటి? అని ఎవరైనా అంటే పెద్దగా పట్టించుకోకు. నువ్వ కంజీరాతో గజల్స్‌ పాడటం చేత, మధ్య మధ్యలో నువ్విచ్చే వివరణల వల్ల నీ గాన ప్రక్రియ వైవిధ్యంగా ఉంది. కొద్ది రోజులలో నువ్వు పాదే విధానాన్ని అందరూ ఒప్పుకుంటారు. ముందుకు సాగిపో కాని నీ ప్రక్రియలో కాస్త జానపద శైలి తగ్గించి వైవిధ్యం కోసం కొన్ని విశిష్టమైన రాగాలు సాధనచేసి గజల్‌ని కుదురుగా ఆలపించు. నీ సాహిత్యం ఇంకా ప్రజలకు దగ్గరవుతుంది. రాబోయే రోజులు నీవేనోయ్‌! బాగా బిజీ అయిపోతావ్‌! ఈ ప్రపంచం పట్టేంత గాయకుడవైపోతావ్‌! అప్పుడు ఈ రాఘవాచారిని మాత్రం మర్చిపోకు” అంటూ ఎన్నో విధాలుగా (ప్రోత్సహించారు. తొలి రోజుల్లో రాఘవాచారి పోత్సాహంతోపాటు, ఈడ్పుగంటి లక్ష్మణరావు బాబాయ్‌, ప్రముఖ కమ్యూనిస్ట్‌ నాయకుడు మన్యం రాజు, ప్రజాశక్తి విలేఖరి తెలకపల్లి రవి వంటి ఉత్తమ వ్యక్తులు ఇచ్చిన ప్రోత్సాహం, సలహాలతో నడిపించిన తీరు ఆజన్మాంతం మరచిపోలేనంటారు' శ్రీనివాస్‌.

1991-92లో విజయనగరంలో పరిచ యమైన టి.వి. సాయి బాబా అనే అభిమాని గజల్‌ శ్రీనివాస్‌కు కుడి భుజంగా ఉంటారు. ఆయన గజల్‌ గమనంలో ప్రతి అదుగులోను ఉంటూ, ఆయనతోనే ప్రయాజం చేస్తూంటారు. తాను హైదరాబాద్‌కు బదిలీ చేయించుకొని మరీ గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ కెరీర్‌ అభివృద్ధికి ఎంతో దోహదపడుతున్నారు.

69

హైదరాబాద్‌ వచ్చిన తరువాత డాక్టర్‌ యార్లగడ్డ లక్ష్మీ ప్రసాద్‌, ప్రముఖ వ్యక్తిత్వ వికాస రచయిత, విమర్శకులు, సి. నరింహారావును ఓసారి శ్రీనివాస్‌కు వారి యింట్లో పరిచయం చేశారు. నరసింహారావు గొప్ప విమర్శకుడు, దార్శనికుడు. శ్రీనివాస్‌లోని సృజనాత్మకతను వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రశంసిస్తూ లల శ్రీనివాస్‌ ఎంచుకున్న సాహిత్యాన్ని ఎంతో = . మెచ్చుకునే వారు. కొత్త రచయితలవి క, శి ౫. ఎక్కువ పాడండి. గజల్‌ ప్రక్రియను | థ్‌ విస్తృతి చెయ్యండి అని ప్రోత్సహించేవారు. వ. “మీ గజల్‌ గానం ద్వారా మీ వ్యక్తిత్వాన్ని వాహన ఆవిష్కరించడం, మానవతా విలువలు, మానవ సంబంధాలను ఆవిష్కరించే తీరు అద్భుతంగా ఉంది. మసి అంటని మీ వ్యక్తిత్వం, మీ గజల్‌ గానానికి తోడవడం వల్ల శోతల గుండెల్లోకి మీ గజళ్ళు బలంగా దూసుకుపోతున్నాయి. వారు మీరిచ్చిన సందేశం విన్న తరువాత కార్యోన్ముఖులు అవుతున్నారు. కొనసాగించండి. ఈ దేశానికి కావలసినది మీలా అంకిత భావం ఉన్న సైనికులు మాత్రమే, మీలా ప్రతి కళాకారుడు సామాజిక బాధ్యత తీసుకోవాలి” అని నరసింహారావు నిరంతరం శ్రీనివాస్‌కు హిత బోధ చేస్తుంటారు. శ్రీనివాస్‌ ఈ రోజుకీ కూడా తాను చేయబోయే, చేసిన కార్యక్రమాల గురించి నరసింహారావు ఇంటికి వెళ్ళి ఆయనకు వివరించి సలహాలు తీసుకోవడం తప్పనిసరి.

తన 20 ఏళ్ళ గజల్‌ గమనంలో పాత్రికేయ మిత్రులిచ్చిన ప్రోత్సాహం మరువలేనిదంటారు శ్రీనివాస్‌. తనకు ఎవరూ గాద్‌ ఫాదర్స్‌ లేరని కేవలం పాత్రికేయులిచ్చిన టోత్సాహం వల్లనే ఈ స్థితికి వచ్చానని, జ ర ్యంా్యాభా లాలా ఈ క్రొత్త ప్రక్రియను ఆదరించింది [ఆవ . తొలుత పాత్రికేయులేనని శ్రీనివాన్‌ (| కీ జి, క స! . వివరిస్తారు. నన్ను వాత్తుకున్న |, ౮ కక హృదయాలలో అగ్రతాంబూలం పాత్రి [| . 4! న్‌ కేయులకే అంటారాయన. స జో గ్గ

70

డాక్టర్‌ సి.నా.రె. తో ఆత్మానుబంధం గుండె గుడిలోన నిన్ను కొలిచినా కోరికతీరు

దాక్టర్‌ సి. నారాయణరెడ్డి- గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ల బంధం ఆకూ - వక్క లాంటిది. ఆకూ, వక్కా కలిస్తే నోరు పండుకుంది. సినారె - గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ కలయికతో గజల్‌ నేడు సామాన్యుడి గుండెలో పండుతోంది. దాదాపు రెండు దశాబ్దాల క్రితం అంటే గజల్‌ ప్రక్రియపై పెద్దగా అవగాహన లేని రోజుల్లో డాక్టర్‌ సి.నారాయణరెడ్డి తెలుగు గజల్స్‌ రాయడం, వాటిని పత్రికల్లో చూసి శ్రీనివాస్‌ తన గళాన్ని జత పర్చడం జరిగింది. అయితే అప్పట్లో ఎవరూ కూడా ఈ గజల్స్‌కు ఇంతటి ప్రాచుర్యం లభిస్తుందని భావించలేదు. ఆ రోజుల్లో సినారె గజల్స్‌ సాహితీ ప్రియులకే పరిమితమయ్యాయి. అయితే శ్రీనివాస్‌ వాటిని అందిపుచ్చుకుని హృదయస్థం చేసి సామాన్యులకు సైతం అర్థమయ్యేట్లు విడమర్చి చెప్పి తెలుగు గజల్స్‌ను వైభవోపేత న్థాయికి తీసుకెళ్ళారు. దాశరథి, సినారె వంటి మవికవులు తెలుగు గజల్స్‌ రచనలకు నాంది పలికినప్పటికీ శ్రీనివాస్‌ స్వరం తోదైనప్పటి నుంచే ఈ సాహితీ ప్రక్రియకు స్వర్ణయుగం ఆరంభమైనందని నిస్సందేహంగా చెప్పవచ్చు. సినారె ఎలా ఉంటారో కూడా తెలియని రోజుల్లో శ్రీనివాస్‌ ఆయన గజల్స్‌ను సాధన చేశారు. వాటికి తనదైన శైలిలో బాణీలు కట్టి సామాన్య (శ్రోతలకు సైతం విందు చేశారు. శ్రీనివాస్‌ గజల్స్‌ పాడితే చూసినట్లు ఉంటుందనిపించాదు. తెలుగు గజల్స్‌ రంగంలో తనకొక ప్రత్యేకమైన గుర్తింపు, గౌరవం కలిగిందంటే దానికి సినారె కారణమని శ్రీనివాస్‌ వినమ్రంగా అంగీకరిస్తారు. ఆయనపై అపార భక్తి, విశ్వాసాలను చూపిస్తారు. సినారె గజల్స్‌ రాయకపోతే తాను ఉండేవాడిని కాదని అంగీకరిస్తారు. శ్రీనివాస్‌ గజల్స్‌ పాడే విధానం ఎంతో అద్భుతంగా ఉండడంతో సినారె తన గజల్స్‌లో ఆ కుర్రాడిని కంటెంట్‌ చేయాల్సి వచ్చింది. అంతేకాదు, గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ తన మానసపుత్రుడని అఖభివర్జించాల్సి వచ్చింది. సినారె తనను మెచ్చుకోవడం అనేది అనివార్యం చేయడానికి గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఎంతో కృషి సాధన చేయాల్సి వచ్చింది. తన గజల్స్‌ను శ్రీనివాస్‌ హృద్యంగా పాడుతున్నాడని సినారె ఆనోటా ఈ నోటా విన్నారే తప్ప శ్రీనివాస్‌ను చూడలేదు.

0

ఒకసారి శ్రీనివాస్‌ హైదరాబాద్‌ వచ్చి కలవాలనుకున్నప్పుడు పని వత్తిడి కారణంగా మరోసారి కలుద్దామని చెప్పి సినారె ఆ కుర్రాడిని పంపేశారు. అయినా ఈ ఏకలవ్య శిష్యుడు నిరాశా నిస్పృహ చెందలేదు. మరింత కఠోర సాధన చేశారు. రాష్ట్ర ప్రజలనే కాక జాతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో (శ్రోతలను ఉర్రూతలూగించారు. దీంతో ఒకసారి వైజాగ్‌లో తనకు జరిగే సన్మాన కార్యక్రమానికి గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ను తప్పని సరిగా ఆహ్వానించాల్సిందిగా సినారె నిర్వాహకులను కోరారు. ఆనాటి సమావేశంలో గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ సినారెను మైమరపించారు. సినారె మానసపుత్రుడిగా పట్టాభిషిక్తుడయ్యారు. సినారె పుత్రవాత్సల్యం చూపితే గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ గురు వాత్సల్యం చూపుతూ తన గురువుగారి పేరిట అవార్డును ఏర్పాటు చేసి, ప్రతి ఏటా ఉత్తమ కవికి పురస్కారాన్ని అందజేస్తున్నారు. ఆనాడు వైజాగ్‌లో సినారెను సతృరిస్తున్న సందర్భంగా గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఆయనకు ఒక చిన్న వెండి వినాయకుడి విగ్రహాన్ని జ్ఞాపికగా ఇచ్చారు. అప్పుడు ఆప్యాయంగా స్వీకరించిన సినారె ఇప్పటికీ దాన్ని తన జ్ఞానపీఠ్‌ పురస్కారం ప్రకృనే ఉంచడం విశేషం. 'సెనారె నాకు వ న. [1 పితృసమానుడు కూదా. నా జన్మ | 1 . 1 సి న మ అంటారు. విజయనగరంలో శ్‌ స్‌ శ, శ / లో నే న | జరిగిన ని.నారాయణ రెడ్డ శత్త్తో టప స్‌ |. మాట్లాదుతూ కడుణశ్రీ జంధ్యాల పాపయ్య శాస్త్రిగారు వ్రాసిన పువ్పువిలాపాన్ని గాయకులు ఘంటసాల గాడు గానం చేసి ఎలా ప్రాచుర్భం తెచ్చారో! చిరంజీవి గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ కూడా వుస్తకాలలో ఉన్న గజుల్స్‌ను గానం చేసి (ప్రాచుర్వంలోకి తెచ్చారు. అతనో ట్రెండ్‌ సెక్టర్‌ నాది మానవీయతా మార్గం నా అడుగుల ముద్రలు చరితలో మిగిలి పోవాలనుకుంటాను” అని సినారె పేర్చొన్నారు. నాలో సినారెపై ఉన్న భక్తీలో అనాటికీ ఈనాటికీ అణుమాత్రమైనా తేదా లేదు” అని వినయంగా అంటారు గజల్‌ శ్రీనివాన్‌: 772

చిన్ననాటి కల నెరవేర్చిన హాస్యబ్రహ్మ జంధ్యాల మాట కందని మనసు బాసలు

హాస్యబ్రహ్మ జంధ్యాల - గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ల మధ్య అనుబంధం అద్వితీయమైంది. ఆదర్శవంతమైంది. పరిచయం నుంచి స్నేహం దాని నుంచి పరిమళించిన గురు-శిష్య సంబంధం ఇదీ వారి అనుబంధం. జంధ్యాల్ల గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ను కన్నబిడ్డలా ఆదరిస్తే, గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఆయనను గురుతుల్యుడిగా ఆరాధించారు. తన జీవితంలో జంధ్యాలతో ఉన్న అనుబంధం ఒక అద్భుతమైన పుట అని శ్రీనివాస్‌ చెబుతుంటారు. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌కు ఏనాటికయినా సినిమా హీరో కావాలనే కోరిక బలీయంగా ఉండేది. విద్యార్ధి దశ నుంచే పరిషత్తుల్లో పాల్గొని హీరో వేషాలు వేసి అసంఖ్యాకంగా బహుమతులు పొందిన నేపథ్యం గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ది. తన స్వస్థలానికి దగ్గరలోని మొగల్తూరు నుంచి సినీ సామ్రాజ్యంలోకి వెళ్ళిన కృష్ణంరాజు, చిరంజీవి, పాలకొల్లు నుంచి వెళ్ళిన దర్శకరత్న దాసరి నారాయణరావు, అల్లు రామలింగయ్య నిత్యం ఆయన మదిలో ఉండేవారు. వారిలాగే తాను కూడా ఎప్పుడో ఒకప్పుడు సినీ జగత్తులో విహరించాలని కలలు కనేవారు. ఆ నేపథ్యమే ఆయనను సినిమా రంగంవైపు చూసేలా చేసింది. అయితే ఆయన ఏనాడూ సినిమా ఛాన్సుల కోసం వెంపర్లాడలేదు. సినీ నిర్మాతలను గానీ, దర్శకులను గానీ కలుసుకోలేదు. అయితే అనుకోకుండా 1994లో విజయనగరంలో జంధ్యాల, శ్రీనివాస్‌ తారసపడ్డారు. విచిత్రంగా జరిగిన వారి కలయిక తరువాత “విచిత్రం సినిమాకు ఊపిరి పోసింది. “విచిత్రం” సినిమాలో హీరో గజల్‌ శ్రీనివాస్‌.

1994లో విజయనగరంలో సంగీత, నాటక అకాడమీ కార్యక్రమాలు జరిగాయి. ఈ సందర్భంగా అకాడమీ నిర్వాహకులు జంధ్యాలను ఘనంగా సత్మరించాలనుకున్నారు. విశాఖపట్టణానికి చెందిన బాపన్నగ్గారి సహకారంతో జంధ్యాలను విజయనగరం తీసుకుని వచ్చారు. ఈ సత్మార కార్యక్రమంలో భాగంగానే గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ కార్యక్రమం కూడా

73

ఏర్పాటు చేశారు. గజల్‌ గానానికి జంధ్యాల ముగ్గుడయ్యారు. అమ్మ ప్రేమ, మానవతా విలువలపై శ్రీనివాస్‌ పాడిన గజళ్ళు జంధ్యాల హృదయాన్ని ద్రవింప జేశాయి. శ్రీనివాస్‌ మధురమైన గళం, హావభావాలు హాస్యబ్రహ్మ హృదయాన్ని హత్తుకున్నాయి. చెమర్చిన కళ్ళతో జంధ్యాల ఒక్క ఉదుటున స్టేజ్‌పైకి వెళ్ళి గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ను అక్కున చేర్చుకున్నారు. గొప్ప కళా చాతుర్యం, తేజస్సు, గానపటిమ ఉన్న కళాకారుడు శ్రీనివాస్‌ అని పొగడ్తలతో ముంచెత్తారు. తాను తీయబోయే తదుపరి సినిమాకి శ్రీనివాసే హీరో అని సభికుల హర్షధ్రానాల మధ్య ప్రకటించారు. జంధ్యాల ఆశీస్సులు పొందిన కళాకారులందరూ ఎంతో ఉన్నత స్థాయికి ఎదిగారు. అటువంటి మహనీయుడి ప్రశంసలు గజల్‌ శ్రీనివాస్‌కు ఆశించకుండానే దక్కాయి.

. స!

న క. న వ. య. వత 1. అయిదదుగుల అయిదం గుళాల పొదవున్న శ్రీనివాస్‌ నీనిమాలో పౌొరోనా అని కొందరు నోళ్ళు వెళ్ళుబెట్టారు. విచిత్రం నీనిమాకు తన కొడుకునే పారోను చేయాలంటూ ఒక చలనబిత్ర ప్రముఖుడు జంధ్యాలను వదేపదే అడిగాడు. అయినా జంధ్యాల ఇవేమీ పట్టించుకోలేదు. అన్ని అర్హతలూ ఉన్న శ్రీనివాస్‌కు తాను హీరో ఛాన్స్‌ ఇవ్వకపోతే నరస్వతీ క

దోవి తనను అనప్వాంభు న / కుంటుందని జంధ్వాల తన | కట నా. టో వోకు (| స న శ నన్నివాతులతో అన్నారు. ఇగ మా | న్న నీనీరంగంలోని రాజకీయాలు వ్‌ స త్త ప ల్‌ ణ్‌ చూనీన గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ తనకు (| సం (ట్రీ. |] అహీరో ఛాన్స్‌ వద్దని చెబితే య నీకు హీరోగా ఛాన్స్‌ ఇస్తున్నాను. వ [| . స ం శై నిరూవీంచుకునే బాధ్యత నీదే ( “ వ న అని జంధ్యాల అవమ్సుదవ్చుడూ. |. లా. (. గజల్‌ శ్రీనివాన్‌తో అనేవారు. విచిత్రం సినిమా అనూవ్వాంగా బాక్సాఖీను వద్ద విఫలమైంది. ఈ వైఫల్యానికి జంధ్యాల ఎవరినీ వేలెత్తి చూపించ లేదు. ఈ చిత్రం తరువాత కూడా జంధ్యాల, గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ మధ్య ఆత్సీయానుబంధాలు కొనసాగాయి. శ్రీనివాన్‌ పారోగా మరో నినిమా తీయాలని జంధ్యాల భావిస్తున్న తరుణంలో వాఠాత్తుగా ఆయన కాలధర్ధుం చెందారు. ఆనాడు తన కలను నెరవేర్చిన జంధ్యాలకు ఏదో రూపంలో కృతజ్ఞత తెలపాలనే నంకల్పంతో గజల్‌ శ్రీనివాన్‌ విజయవాదలోని తువ్ములవల్లి క్షేతయ్య కళా క్షేత్రంలో ఆయన విగ్రహాన్ని నెలకొల్పారు. ఆయన నా చిన్ననాటి కోర్చిను, కలలను సాకారం చేనిన వ్యక్తి నా జీవితంలో ఆయనో అద్భుతమైన వుట” ఆయన నిత్యం నాతోనే ఉంటారు నిరంతరం ఆళీర్వదిన్తూనే ఉంటారు అని జంధ్యాల గురించి శ్రీనివాన్‌ ఇంకా చెబుతూనే ఉంటారు. 'ఇటీవల శేఖల్‌ నూరి దర్శకత్వం వపొంచిన ఎ ఫిల్స్‌ బై ఆరవింద్‌ చిత్రంలో నటించారు. విమర్ధకులు కూదా ఆయన నటనను ప్రశంసించారు. నాడు నవ్వుకున్న జనమే నేడు మంచి నటుడంటూ అభినందించారు. జంధ్వాల నేడు మన మధ్యన ఉండి, ఈ నీనిమాలో ఆయన నటన చూని ఉంటే ఎంతో ఆనందించేవారు.

75

ఆ చిత్రంలో ఆయన నటనను ప్రశంసిస్తూ ప్రతిష్టాకరమైన 'సంతోషం - వీడియోకాన్‌ ఉత్తమ క్యారక్టర్‌ నటుడు 2005” అవార్డు ఇచ్చింది. అయితే ఆయన ఇంకా రెందంగుకాలు పొదుగు లేకపోవదం తెలుగు సినీ పరత్రమ చేసుకున్న దురదృష్టం! అదే తెలుగు గజుల్‌ చేసుకున్న అదృష్టం / అని అంటారు సాహితీ విమర్ధకులు శ్రీ రాయప్రోలు భగనాన్‌ 7/6

దేవుడిచ్చిన అన్నయ్య డాక్టర్‌ యార్లగడ్డ లక్షీ ప్రసాట్‌ విశ్వాసం లేకుంటే న్మర్రివాదినేనంటా

ప్రముఖ సాహితీ పరిశోధకులు, రాజకీయ నాయకులు అయిన దాక్టర్‌ యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్‌ తనకు అత్యంత ఆప్హుడని, సోదర సమానుడని, ఆయనను దేవుడు తనకు అన్నయ్యగా ప్రసాదించాడని గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ తరచుగా చెబుతుంటారు. దా॥ యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్‌ గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ను ఆప్యాయంగా తమ్ముడూ అని పిలిస్తే శ్రీనివాస్‌ ఆయనను అన్నగారూ అని సంబోధిస్తుంటారు. వీరిద్దరూ మొదట 1992లో వైజాగ్‌లో ఒక కార్యక్రమంలో కలుసుకున్నారు. తరువాత సి.నారాయణరెడ్డి సమక్షంలో అప్పుడప్పుడూ కలుస్తుందేవారు. అలా ప్రారంభమైన వీరి బంధం క్రమంగా మరింత బలపడి ఆత్మీయతానుబంధంగా మారింది. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఏ పని చేపట్టినా ముందుగా యార్లగడ్డకు చెబుతుంటారు. ఆయన సలహా ప్రకారం నడచుకుంటారు. డా॥ యార్లగడ్డ శ్రీనివాస్‌పై చూపే (ప్రేమాభిమానం రక్తసంబంధం కన్నా గొప్పది. రక్తసంబంధీకులకన్నా ఎక్కువగా వారిద్దరు కలిసిపోయారు. ఈ ప్రపంచంలో శ్రీనివాస్‌ను మందలించగలిగిన ఏకైక వ్యక్తి డా॥ యార్లగడ్డ. ఒకసారి శ్రీనివాస్‌ విజయనగరం నుంచి విశాఖకు యార్లగడ్డను కలుసుకోడానికి స్కూటర్‌పై వెళ్ళారు. అది చూసి ఆయన శ్రీనివాస్‌పై తీవ్ర ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశారు. నీలాంటి కళాకారుడు ఈ జాతి సంవద, అనవసరంగా రిన్స్‌ ఎందుకు లీసుకుంటావు. మధ్యలో ఏమైనా జరిగితే ... న్యూటర్‌పై తిరిగిజే దుమ్ము, ధూళి వల్ల నీ గొంతు కూడా దెబ్బతినో ప్రమాదం ఉంది. ఇంకెప్పుడూ నాకు స్ఫూటర్‌పై తిరుగుతూ కనివించకు” అని కోపగించుకున్నారు. ఈ కోపంలో ఆస్వాయత్క శ్రద్ధ (ప్రేమ, బాధ అన్నీ ఉన్నాయి. అన్నగారి మాటతో ఆ నాటి నుంబీ న్యూటర్‌ను వదిలేశారు. ఆయనకు కేంద్ర ప్రభుత్వం వద్దశ్రీ అవార్డును ్రకటించినవ్టుడు ఆయన చేసిన మొట్టమొదట వని శ్రీనివాన్‌ను వెంటబెట్టాకుని నేరుగా గుడివాద నమీవంలోని వానపాముల (గ్రామానికి తీసుకుని వెళ్ళారు. అకుడ ఆయన తన తల్లిదండ్రుల పాదాలకు నమన్మ్శరించ్సి తనకు

77

వద్దశ్రీ వచ్చిన విషయాన్ని చెప్పి వారి ఆళీస్సులు పొందారు. ఇటువంటి ఉత్తముడైన కొదుకుని కన్నందుకు ఆనాడు ఆ తల్లిదండ్రులు ఎంతగానో ఆనందించారు. యార్లగద్ద గొప్పు మానవతావాది అన్మి దార్బనికుదని ఆయన ఎంతో ఉన్నత స్థాయికి ఎదిగినవ్చటికీ ఒదిగి ఉందేవారని, పార్లమెంట్‌ సభ్యుడిగా ఉంటూ కూడా బస్సుల్లో తిరిగిన నందర్భాలు అనేకం ఉన్నాయని, ఏనాడు గన్‌వ్యూన్‌లను పెట్టుకోలేదని ఆయనను శ్రీనివాన్‌ గొప్పగా ఆరాధిస్తారు. అన్నగారితో ప్రతీరోజూ తప్పుని సరిగా ఫోన్‌లో మాట్లాదతారు. తనకేమన్నా ఆయితే ఆయనే చూసుకుంటారులే అన్న ధీమాతో నిశ్చింతగా నిద్ర పోతారు. శ్రీనివాస్‌ సోదరుడికి వ్యద్రోగ సమస్య వచ్చినవ్లుడు శ్రీనివాస్‌ దబ్బుల కోసం ఎక్టుడ ఇబ్బంది పదతారేమోనన్న ఉద్దేశ్చంతో అప్పుటికన్లుడు రూ. 2 60 లక్షలు తీసుకుని వచ్చి శ్రీనివాన్‌కు ఇవ్వబోయాడు. నిజంగా రక్త సంబంధీకులు కూదా ఇలా చేయరేమో! నందమూరి హరికృష్ణ రాజకీయ పార్టీ పెట్టినప్పుడు యార్లగద్దకు ఫోన్‌ చేసి నేనేం చేయాలి అని శ్రీనివాన్‌ అడిగితే వెంటనే ఆయన నువ్వు అందరికీ అతు బంధువువి ఇది నా స్వవిషయం ఈ నిరయంలోకి మన న్నేవాం అనుబంధం రావు, రాకూదదు నీ వని నువ్వు చూసుకో అని సున్నితంగా చెప్పారు ఆయన మాట న్వ్వ్యజవాణా యవన శ్రీనివాస్‌కు వేదవాక్కు శ్రీనివాస్‌ చేసే న. ప . అనేక ఉద్యమాలకు అన్నయ్య గయల మటు నలవోలు ఉంటాయి. ఆయన గా క స శ] ప్రాణమిత్రుడు, ఆత్మీయుడు, శ్రీ | శె హ్‌ కమిటీ షె చలసాని రమేష్‌ నిరంతరం శ్రీనివాస్‌ | య /? శ వెన్నంటే ఉంటారు. నా జీవితంలో | త్స ఠి క్‌ | గొప్పు ప్రభావం చూవీన వ్యక్తి ఆయన. య్‌! | స మామధ్య ఉన్న అనుబంధం ఎప్పటికీ ౫ క న్‌" - ఇలానే కొనసాగాలని కోరు ' త్‌ న ॥ కుంటున్నాను అని అంటారు గజల్‌ నో ల / 78

అమ్మ - పతిభిక్ష - పుత్రభిక్ష “వ్రపంచమంతా శాసించే ధన నంపాదన గొప్పే కాదు కోట్లకు కోట్లను పోస్తేనేం. ఆ అమ్మ మమతల్ని కొనగలమా?” గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ గజల్స్‌ విన్నవారికి ఎప్పుడైనా ఆయన పేరు చెబితే అమ్మ ఒకవైవు, దేవతలంతా ఒకవైవు సరితూచమంటో నేను ఒరిగేను అన్మవైపు” అనే గజల్‌ గుర్తుకు రావడం ఖాయం. అమ్మతనంలోని కమ్మదనాన్ని వ్యాద్యంగా ప్రచారం చేస్తూ కోట్లాది కళ్ళలో నీళ్ళు నింపి లక్షలాది కఠిన హృదయాలను ద్రవింపజేసిన ఘనత శ్రీనివాస్‌కే దక్కుతుంది. ఏ కార్యక్రమంలోనైనా ఆయన అమ్మపై గజల్‌ పాడకపోతే ప్రేక్షకులు ఆయన చేత అడిగి మరీ పాడించుకుంటారు. అయితే ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే తన మాతృమూర్తిపై తనకు యవ్వన ప్రాయం వరకూ కోపమే కానీ ప్రేమలేదని గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ స్వయానా చెప్పడం. అమ్మను ఆలస్యంగా అర్ధం చేసుకున్న ఆయన ఆ తరువాత అమ్మ మాధుర్యాన్ని కోట్లాది మందికి పంచారు. అమ్మలకు దూరంగా ఉన్న అనేక మంది బిడ్డలను తిరిగి అమ్మల వద్దకు చేర్చి వృద్ధాప్యంలో వారికి ఉపశమనం కలిగించారు. అమ్మను తాను మొదట ఎలా ద్వేషించిందీ, తన తప్పును తాను ఎలా తెలుసుకుందీ 2006 ఫిబ్రవరిలో 'ఆం(ధధ్రజ్యోతి'కి ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో ఇలా పేర్మొన్నారు. “అందరూ అమ్మలను ప్రేమిస్తే నేను మాత్రం ద్వేషించాను అదేమిటి? “అమ్మ ఒకవైపు - దేవతలంతా ఒకవైపు” అనే గజల్‌తో అందరిచేతా కంటతడి పెట్టించిన నేను అమ్మను ద్వేషించడమేమిటి అనుకుంటున్నారా? నేనేమీ సరదాకు చెప్పడం లేదిది. నిజంగానే మా అమ్మ రత్నావళిని ద్వేషించాను. అసహ్యించుకున్నాను. రాక్షసిలా చూశాను. ఆ రాక్షసి చివరకు నా పాలిట దేవత ఎలా 79

అయ్యింది? నా అజ్ఞానం ఎలా వీడిందో తెలుసుకోవాలంటే పాలకొల్లు, నర్సాపురం, పోలవరం వెళ్ళాలి. న గలా కః

అక్కడ... గోదావరి నీళ్ళు, వెన్నెల్లో య వ. | మెరిసే ఇసుక తిన్నెలు... అక్కడక్కడా శ | తిన | వినిపించే బెస్తవాళ్ళ పాటలు ... కొబ్బరి (రాలా య ల చెట్ల నీడలు... పాండురంగడి గుడి స ౮ అ ,

1. | నన

మైకు నుంచి వినిపించే పాట. (కు య స నిద్ర లేపలేదు? నాలోనూ అకళనిద్ర | స హో. న్లో లేచింది. పాట నన్ను ఊగించింది. నా శం... వ్‌ మ పాట ఇతరులను ఊగించింది. ట్ర. |

చుట్టుపక్కల ఎక్కడ ఏకార్యక్రమం క్ల షా జరిగినా నా పాట వినాల్సిందే. ఒకవేళ (. | నిర్వాహకులు అవకాశం ఇవ్వక పోతే న న. టు! బలవంతంగానో, బతిమిలాడో మరీ పాడేవాణ్ణి. అందరూ నా పాట విని 'ఆహా...ఆవి అంటుంటే మా అమ్మ 'వెధవ ... వెధవ అని తిడుతుండేది. మా అమ్మకు నేను పాడడం ససేమిరా నచ్చేది కాదు. 'ననకు ముందూ వెనుకా ఆస్తిపాస్తులేమీ లేవు. పాటలు పాడితే అడుక్కుతింటావురా వెధవా” అని తిట్టేది, కొట్టేది. ఒకరోజు త్యాగరాజస్వామి ఉత్సవాల్లో ఒక కీర్తన పాడి కప్పు గెలుచుకున్నాను. ప్రపంచకప్‌ గెలిచినంత అనందంతో ఇంటికి వెళ్ళాను. బహుమతిని అమ్మకు చూపాను. అభినందిస్తుందని అనుకున్నాను. అదేమీ లేదు. చాచి కొడితే చుక్కలు కనిపించాయి.

'స్టేజీలెక్కి మళ్ళీ పాడుతున్నావట్రా పాడు వెధవ. అడుక్కుతింటావు' అంటూ గదిలో వేసి కొట్టింది. ఆ కోపంతో నా గొంతును ప్రైజ్‌తో కొట్టుకున్నాను. పాట పాడని ఈ గొంతు ఉండడానికి వీల్లేదని బాదుకుంటూనే ఉన్నాను. నాన్న వచ్చి ఆపాడు.

80

అమ్మ అంటే బ్రహ్మరాక్షసి అని ఆ రోజు వందసార్లు అనుకున్నాను.

1990లో భారతీయ విద్యాభవన్‌లో లైబ్రేరియన్‌గా ఉద్యోగం. ఇంటికి ఎప్పుడో తప్ప వెళ్ళకపోయేవాడిని. ఇక నేను ఎక్కడుంటే అక్కడ (ఫెండ్స్‌ చుట్టుముట్టేవారు. 'శీనన్నా

నాకు అమ్మవారు పోసింది. అంతే ... అప్పటి వరకూ నా చుట్టూ ఉన్న (ఫెండ్స్‌ అందరూ మాయమయ్యారు. ఈ అమ్మవారు ఇతరులకు కూడా సోకుతుందన్న భయంతో ప్రిన్సిపాల్‌గారు నన్ను ఒక గదిలో ఉంచారు. బయటకు వెళ్ళనిచ్చేవారు కాదు.

కిటికీ నుంచి చూస్తే అమ్మ హడావుడిగా వస్తోంది. బాధగా వస్తోంది. నిజానికి మా అమ్మకు నా గురించి ఎవరు చెప్పారో కూడా తెలియదు. *నా దగ్గరికి రావద్దు ... అమ్మవారు సోకుతుంది" అని అరిచాను. ' వెధవ చాదస్తం ... నువ్వూనూ... లే అంటూ అమ్మ నాదగ్గరకు వచ్చింది. నా వళ్ళంతా తడిమింది. | తనతో తీసుకుని వచ్చిన (|. నో జో వళ్ళంతా రాసింది. నా శర ష్ష్‌ న న శం వంటి మీద పుండ్లు నాకే నా ధ్‌ అల్టైష్ట నాగ కా క్‌ అసహ్యమనిపించేవి. కానీ 1. ఇ. టి. క హ్‌. అసహ్యించుకోలేదు. చాలా శక న మిము కు ఓపికతో పుండ్ల మీద చల్లటి వేపాకు లేపనాన్ని రాసింది. తనతోపాటు ఇంటికి తీసుకెళ్ళింది. చిన్న పిల్లాడిని ఎలాగైతే చూస్తారో అలా చూసింది. రెండు నెలలు అమ్మను నిశ్శబ్దంగా గమనించాను. తల్లి ప్రేమ చూసి ఆనందం తట్టుకోలేక ఏడ్చాను. నా కన్నీళ్ళే నా అజ్ఞానపు మురికిని కడిగేశాయి. అమ్మను దేవతగా నా ముందు నిలిపాయి” అని వివరించారు. ఇక్కడ శ్రీనివాస్‌ వ్రాసిన అమ్మమీద పాట ఆర్థంగా ఇలా సాగుతుంది.

81

ఒక్కసారి నన్ను తిట్టి వందసార్లు ఏద్చింది

ఒక్కసారి నన్ను కొట్టి రోజంతా పస్తుంది

అది 'అమ్మే' కదా - నా కోసం ప్రవహించే జీవనదే కదా!.

అమ్మను ప్రేమించలేని వాడు భార్యను కూడా ప్రేమించలేడని గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ సూత్రీకరిస్తుంటారు. పెళ్ళాం మాటలు విని తల్లిని తిట్టి, కొట్టి దూరం చేసుకునే వాడు ఆ తరువాత పెళ్ళానికి కూడా అదే గతి పట్టిస్తాడని ఆయన అంటారు. ఈ ప్రపంచంలో పుట్టే ప్రతి ప్రాణికీ తల్లి ఉంటుందని, ఆమె లేనిదే ఈ సృష్టే లేదని అందువలనే తన గజల్స్‌లో తల్లికి అగ్ర పీఠం వేస్తానని శ్రీనివాస్‌ అంటున్నారు. తనలాగే తప్పు చేసిన వారు తన గజల్స్‌ ద్వారా తప్పు తెలుసుకుని అమ్మ పాదాలపై పడి తిరిగి వారిని ఆదరించడం చూశానని ఆయన ఆనందంగా చెబుతారు. మన దేశంలోనే కాదు, విదేశాల్లో కూడా ఇటువంటి సంఘటనలు అనేకం లాం నాం త స) హరణగా అమెరికాలో జరిగిన || | భ్‌ 1. .. తరవ్సన అమెరికాలో స కా | పర్యటించాను. ఆరిజోనా స్టేట్‌లో మ ల శయ్య 1:11. - ఓ ప్రోగ్రామ్‌ జరిగింది. కార్యక్రమం అయిపోయాక ఒక వ్యక్తి వచ్చి తనను తాను మోర్నమన్స్‌ చర్చ్‌ బిషస్‌గా పరిచయం చేసుకుని 'మా చర్చికి వచ్చి పాడతారా? అని అడిగారు. సరే అన్నాను. ఆ మరుసటి రోజే చర్చిలో ప్రోగ్రామ్‌. ఆ రోజు మదర్స్‌ డే. సందర్భోచితంగా ఉంటుంది కదా అని “అమ్మ ఒకవైపు అనే గజల్‌తో కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించాను. కార్యక్రమం ముగిశాక నన్ను తమ ఇంటికి లంచ్‌కి రమ్మని అడిగారు. నేను సందేహిస్తుండగా 'నేను చేసిన పాపానికి ప్రాయశ్చిత్తం చేసుకోవాలనుకుంటున్నాను.

82

ఆ సందర్భంలో మీరూ ఉంటే బాగుంటుంది" అని అన్నారు. సరే అన్నాను. విషయం మాత్రం అర్ధం కాలేదు. మధ్యాహ్నం వెళ్ళే సరికి వాళ్ళ ఇల్లంతా సందడిగా ఉంది. ముందుగా ఓ వృద్ధురాలిని పరిచయం చేశారు బిషప్‌... ' ఈమె నా తల్లి. నాలుగైదేళ్ళుగా హోంలో ఉంచాను. మీరు నమ్మండి, నమ్మకపోండి... నిన్న రోటరీ క్లబ్‌లో మీరు అమ్మ మీద పాడిన గజల్‌ విన్న తరువాత నేను చేసిన తప్పును గ్రహించాను. ఆమెను ఇంటికి

తీసుకుని వచ్చాను అన్నారు” ఆ చర్చి బిషప్‌”. ఇలాంటి సంఘటనలు అనేకం జరిగాయి. కొన్ని సంఘటనలకు నేనే ప్రత్యక్ష సాక్షిని.

ఒక సంఘటనకు ఈ రచయితే ఉదాహరణ. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ తల్లి లల్లాయి పాటలు పాడుతూ తన కొడుకు అప్రయోజకుడు అవుతాడేమోనని బెంగపడ్డారే తప్ప ఆయనపై (క్రేమలేక కాదు. ఇప్పటికీ ఆమె తన కుమారుడి శ్రేయస్సును వాంఛిస్తూ పూజలు, చేస్తుంటారు.ఆమె గత 80 యేళ్ళుగా ఉపవాసాలుంటున్నారు.తన కుమారుడి జాతకాన్ని తెలుసుకోవడానికై ఆమె జ్యోతిష శాస్త్రం అభ్యసించారు. తన కుమారుడిపై ఆమెకున్నటువంటి ఆప్యాయతానురాగాలు అటువంటివి. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ప్రతీ ఏటా ఫిబ్రవరి ౩న తన తల్లి పుట్టిన రోజును మాత్రమే పెద్ద పండుగగా చేసుకుంటారు. ప్రతీ ఏటా తాను ఆరోజున తన స్వస్థలం వెళ్ళి తల్లిదండ్రులకు, కుటుంబ సభ్యులకు బట్టలు పెడతారు, బీదలకు సాయం చేస్తారు. కొంత కాలం క్రితం గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ సోదరుడు, తండ్రి ఒకరి తరువాత ఒకరు హృద్రోగంతో తీవ్ర అస్వస్థతకు గురయ్యారు. శ్రీనివాస్‌ వెంటనే వారిద్దరినీ హైదరాబాద్‌ తరలించి మెరుగైన చికిత్సలు చేయించి స్వగ్రామం పంపారు. దీనికి ప్రతిగా ఆయన తల్లి గజల్‌ శ్రీనివాస్‌తో 'పుత్రభిక్ష పతిభిక్ష పెట్టావురా నాయనా" అంటూ కృతజ్ఞతలు తెలిపారు. దానికి సమాధానంగా 'నువ్వు లేకపోతే నేనెక్కడమ్మా, నీ చెట్టుకు కాసిన ఫలాలం. నా సర్వస్వం నీది కాదా? తల్లికి భిక్ష పెట్టే స్థాయి కొడుకుది కాదు. నా బాధ్యత నేను నెరవేర్చానంతే' అన్నారు గజల్‌ శ్రీనివాస్‌. తల్లి తనయుల అనుబంధానికి ఇది నిస్సందేహంగా పరాకాష్ట! అందుకే

83

ప్రముఖ కవి రసరాజు ఇలా అంటారు 'శ్రీనివాస్‌ ఈనాటికీ అరుజోదయంతోపాటే అమ్మనీ పలకరిస్తుంటాడు. శ్రీనివాస్‌ ఎప్పుడూ ఒక మాట చెపుతూంటాడు. “గజలు - ఆ ప్రక్కనే ప్రజలు అని ఆ అభ్యుదయ వీక్షణమే అతనిని ఇంతవాడి”గా తీర్చిదిద్దింది. ఆపాలకొల్లు బిడ్డ ఇప్పుడు ప్రజల బిడ్డ అతడ్ని అభినందిద్దాం. పచ్చగా నవ్వుతూ - పైపైకి ఎదుగుతూ - ఇలాగే ఎందరికో నీడ నివ్వాలని ఆశిద్దాం. తెలుగు గజల్‌ దిక్కుల్ని యా హ్‌! వెలిగించాలని కోరుకుందాం. | ఒక్క ప్రక్టు గజులు - ఒట్టు ప్రక్టు ప్రజలు... శ్రీనినాను తివియే రెందు కట్లు / అభ్యుదయమే వాని అవలోకనమ్ముగు; పాలకొల్లు భిద్ద - వ్రజల బిద్ద ళ్‌ న్‌్‌ స 0. మాల నం ల శీ సం లీ యో | మ! క్త క్ష స ₹ థన న న! ఈక. త్‌, మ! స న బి స్‌ స ల. 84

ల్యాంకో సాంస్కృతిక రాయబారిగా “వ్యక్తిత్సం జూరిపోతే వైభనాలు పైకెత్తవ రాజగోపాల్‌తో తన అనుబంధాన్ని వివరిస్తూ, “రాజగోపాల్‌ను మొదట శ్రీనివాస్‌ ఒక దేవాలయంలో చూశారు. అక్కడ శ్రీనివాస్‌ గజల్స్‌ విన్న ఆయన ఎంతో మెచ్చుకున్నారు. గజల్స్‌లో మానవీయతతో కూడిన విలువలు ఉన్నాయని అంటూ ఒకసారి హైదరాబాద్‌ వచ్చి కలుసుకోవలసిందిగా కోరారు. అప్పటికే ఆయన కుటుంబంలోని మిగతా వారితో శ్రీనివాస్‌కు ఆత్మీయతానుబంధం ఉంది. వారు కూడా హైదరాబాద్‌ రావలసిందిగా ప్రోత్సహించారు. అప్పట్లో శ్రీనివాస్‌కు ల్యాంకో కార్యకలాపాల గురించి ఏమీ తెలియదు. హైదరాబాద్‌లో రాజగోపాల్‌ను కలుసుకున్నప్పుడు విలువలతో ఉన్న మనిషి అన్నా, విలువలు (ప్రచారం చేసే వ్యక్తులు అన్నా తనకెంతో ఇష్టమని, తన కంపెనీలను కూదా ఉత్తమ (ప్రమాణాలతో, విలువలతో నదువుతున్నానని, వాటికి సాంస్ట్రుతిక రాయబారిగా రావాలన్మి ఎంత జీతం కావాలన్నా ఇస్తానని రాజగోపాల్‌ ప్రతిపాదించాడు. ఈ ప్రతిపాదన శ్రీనివాస్‌కు ఆశ్చర్యాన్నీ ఆసక్తినీ కూడా కలిగించింది. గజల్‌ కళారంగంలో ఇంకా ఎదగాలంటే కోరుకొండ సైనిక్‌స్కూల్‌ నుంచి హైదరాబాద్‌ వెళితే బావుంటుందన్న ఆలోచనలు అంతకు ముందే మొలకెత్తాయి. ఈ దశలో రాజగోపాల్‌ ఈ (ప్రతిపాదన చేశారు. శ్రీనివాస్‌ తన అర్ధాంగితో చేసిన ఆలోచనల అనంతరం రాజగోపాల్‌ ప్రతిపాదనను అంగీకరించి హైదరాబాద్‌ చేరుకున్నారు. అలా శ్రీనివాస్‌ హైదరాబాద్‌ రావడం ఆయన కెరీర్‌లో ఒక టర్నింగ్‌ పాయింట్‌, విజయవాడ పార్లమెంట్‌ సభ్యుడు, ల్యాంకో సంస్థల వ్యవస్థాపకుడు లగడపాటి రాజగోపాల్‌ దృష్టిని రాజకీయాలవైపు మరల్చ్బడంలో గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ పాత్ర కూడా కీలకమైందే. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ తన కార్యక్రమాలకు లగడపాటి రాజగోపాల్‌ను తీసుకుని వెళ్ళి సభికులకు పరిచయం చేసేవారు. సభల్లో ఎలా మాట్లాడాలో నేర్పారు. ఏ పదాన్ని ఎలా ఉచ్చరించాలో వివరించారు. 85

“ప్రార్థించే పెదవులకన్నా పాడె మోసే చేతులు మిన్న! వంటి కొటేషన్లు ఆయన చేత పలికించారు. రాజగోపాల్‌ జగ్గయ్యపేట, నందిగామ ప్రాంతాల్లో మంచినీటి సరఫరా పథకాన్ని ప్రారంభించాలనుకుంటే దానికి “సుజల వాహిని” అనే పేరు పెట్టారు. రాజగోపాల్‌తో పాటు అప్పటి ప్రముఖ కొండపల్లి పవర్‌ మేనేజింగ్‌ డైరక్టర్‌ శ్రీ హరీష్‌చంద్ర ప్రసాద్‌ ఆయా ప్రాంతాల్లో విసృతంగా పర్యటించారు. రాజగోపాల్‌ ఆం. క ఖగ. ట్ర (ఈ. "అతో. టీ కం శ స్‌ తాం. క ల త క విజయవాడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుంచి పోటీ చేసినప్పుడు ఆయనకు మద్దతుగా క్యాసెట్లను తన స్వరంతో రూపొందించారు. రాజగోపాల్‌ అంటే గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ అపారమయిన అభిమానాన్ని కురిపిస్తారు. రాజగోపాల్‌ మానవీయత తనను కట్టిపదేసిందంటారు. ఒకసారి రాజగోపాల్‌, గజల్‌ శ్రీనివాస్‌తో మాట్లాడుతూ, “బెంజి కార్లలో తిరిగే వాడికి గంజి నీళ్ళు తాగేవాళ్ళను చూపావు శ్రీనివాన్‌” అని అన్నారట. రాజగోపాల్‌లో వస్తున్న మార్చు, మానవీయత వైపు చూపుతున్న మొగ్గు శ్రీనివాస్‌ని ఎంతో ముగ్గుడిని చేసింది. ఆయన సాంగత్యం, సహచర్యంతో అనేక సేవా కార్యక్రమాల్లో

86

పాల్గొన్నారు. ఆస్తులకు అన్నార్తులకు సేవ చేసే భాగ్యం లభించింది. రాజగోపాల్‌ తొలుత రాజకీయాల్లోకి రావాలన్న అభిలాషను వ్యక్తం చేసినప్పుడు శ్రీనివాస్‌ కొంత కలత చెందారు. అయితే ఆయన స్పష్టమైన లక్ష్యంతో ఉండడంతో ఆయన నిర్ణయమే సరైందని భావించారు. కాంగ్రెస్‌ పార్టీలో చేరాలని భావించినప్పుడు ఆయనను శ్రీనివాస్‌ స్వయంగా నేదురుమల్లి జనార్ధన్‌రెడ్డి, దాసరి నారాయణరావు, కె.రోషయ్య, వి.హన్మంతరావు, జి.వెంకటస్వామి వంటి సీనియర్‌ నేతలకు పరిచయం చేశారు. మానవత్వం మూర్తీభవించిన వ్యక్తి అని వారికి చెబుతూ, రెండేళ్ళలో ఆయన చేసిన సేవా కార్యక్రమాలు వివరించారు. వారు కూడా ఆనందంగా రాజగోపాల్‌ను ఆశీర్వదించారు. రాజగోపాల్‌ దిటవు గుండె గలవాడు. తాను అనుకున్న లక్ష్యం నెరవేరే వరకు వి(శ్రమించడు. ఎన్ని అడ్డంకులు వచ్చినా లెక్కచేయడు. ఆయన ఏ పార్టీలో ఉన్నా ఏ జెండా కింద ఉన్నామా హృదయం ఒకటేనని శ్రీనివాస్‌ విశ్వసిస్తారు.

కాంగ్రెస్‌పై తనకున్న అభిమానాన్ని, దానితో తనకున్న అనుబంధాన్ని దాచుకోడానికి ఆయన ఏనాడూ ప్రయత్నించలేదు. తన కుటుంబం ఆది నుంచీ కాంగ్రెస్‌ను అభిమానించే కుటుంబమని, ఇందిరాగాంధీ, రాజీవ్‌గాంధీ అంటే తనకెంతో ఇష్టమని, రాజీవ్‌ మరణ వార్త విని తట్టుకోలేక రోదించానని, రాష్త్రంలో కాంగ్రెస్‌ అధికారంలోకి రావాలని మనస్ఫూర్తిగా కోరుకున్నానని, వైఎస్‌ పాదయాత్రలకు కళాజాతలను ఎంపిక చేసి తానే స్వయంగా శిక్షణ ఇప్పించానని, రాజగోపాల్‌ విజయవాడ లోక్‌సభకు ఎన్నికయినప్పుడు తానెంతో సంతోష వడ్డానని శ్రీనివాస్‌ అంటారు. తాను ఏ పార్టీకీ సభ్యుడిని కాకపోయినప్పటికీ తన మనసుకు నచ్చినట్లుగా నడుచుకుంటూ కాంగ్రెస్‌ విజయాన్ని కాంక్షించానన్నారు. ప్రత్యేక తెలంగాణా ఉద్యమంపై కూడా ఆయన స్పష్టమైన అభిప్రాయాన్ని కలిగి ఉన్నారు. తాను సమైక్య స్వర్ధాంధ్రనే కోరుకుంటున్నానని, రాష్ట్రం విడిపోవడం తనకు ఇష్టం లేదని చెప్పారు. ఒకవేళ తెలంగాణా పట్ల ఏదైనా తప్పు జరిగితే దానిని సరిదిద్దడానికి అన్ని పక్షాల వారు కూర్చుని ఒక పరిష్కారం కనుగొనాలని ఆయన సూచిస్తున్నారు. అదే విధంగా, ఆయన అన్ని పార్టీలకూ చెందిన కొందరు నాయకులతో సన్నిహిత సాంగత్యాన్ని కలిగి ఉన్నారు. ఇటువంటి సన్నిపితత్వం ప్రజ్ఞాశాలియైన గజల్‌

87

డ్లద్యా గల్‌ శ్రీనివాన్‌ ఓ నరయర మ్యూర్తడ్ల శ్రీనివాస్‌కు ఎంత వరకు అవసరం? ఇదే విషయాన్ని ఈ పుస్తక రచయిత గజల్‌ శ్రీనివాస్‌తో (ప్రస్తావించినప్పుడు:

“అందరినీ (ప్రేమతో వలకరించు మరలా ఈ దారిన వస్తావో రావో...

మూడు నాళ్ళ జీవితాన చిక్కుముడులు ఎవరి కొరకు

ద్వేషించేవారినైనా దీవించు మరలా ఈ దారిన వస్తావో రావో?

అన్న గజల్‌ను ఉటంకించారు. ద్వేషించే వారిని కూడా దీవించే తత్వం తనదని, తనను ్రేమించే, తనను దీవించే, తనతో కలిసి జీవించే వారి పట్ల అపారమైన విశ్వాసం కలిగి ఉంటానని స్పష్టం చేశారు. న న ౬ (|| (న. 88

గజల్‌తో సాన్నిహిత్యం విలువైంది - అద్వితీయం కవితకెంతటి ఆయువుందో వృదయముంటే ద్వనులుచెబుతాయి

గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ను దాదాపు 14 సంవత్సరాలుగా బాగా ఎరిగిన వ్యక్తి లోహిత్‌. మిమిక్రీ ఆర్టిస్టయిన లోహిత్‌ పేరు లిమ్మా బుక్‌ ఆఫ్‌ రికార్డ్స్‌లో కూడా చోటు చేసుకుంది. పలు టివి సీరియళ్ళు, సినిమాల్లో నటించారాయన. ల్యాంకో తరపున గజల్‌ శ్రీనివాస్‌తో పాటు సాంస్కృతిక కార్యక్రమాల్లో పాల్గొన్నారు. ఇద్దరూ కలిసి అనేక వేదికలపై ప్రదర్శనలిచ్చారు. లోహిత్‌ అభిప్రాయం ప్రకారం గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ అహంకారిగా కనిపిస్తాడే కాని అతనితో ప్రయాణించిన కొద్దీ కొద్దికొద్దిగా అర్ధమవుతాడు. పైకి కనిపించే శ్రీనివాస్‌ వేరు. లోపల ఉన్న శ్రీనివాస్‌ వేరు. లోపల ఉన్న శ్రీనివాసే నిజమైన శ్రీనివాస్‌. ఆయన తనను తాను సమాజ సేవకుడిగా అభివర్ణించుకుంటారు. సమాజం కోసం పుట్టానంటారు. ఆయనకేదో పెద్ద లక్ష్యం ఉంది. ఆయనో గజల్‌ తపస్పి. కళాకారుడిగా చాలా ఎదిగిన మనిషి కవుల్లో గొప్ప కవి ఎవరన్న మీమాంస పూర్వకాలంలో వచ్చింది. కాళిదాస మహాకవిని చిటికెన వేలుపై ఉంచారు. ఆ తరువాత పై వేళ్ళకు మవికవులు దొరకలేదు. అలాగే తెలుగు గజల్స్‌లో శ్రీనివాస్‌ను మించిన వారెవరూ లేరని మిమిక్రీ లోహిత్‌ అభిప్రాయపడ్డారు. హరికధా పితామహుడు ఆదిభట్ల నారాయణదాస్‌ లాగే తనపేరుకూడా చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోవాలనే ఆకాంక్షను ఒకానొక సందర్భంలో గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ వ్యక్తం చేశారని లోహిత్‌ అంటూ, ఆయన పేరు చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలవడంతధ్యమన్న భావనను వ్యక్తంచేశారు." ఒక ఆడియో సంస్థ యజమాని గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ పాటలను ఆడియో కేసెట్‌గా తేవాలనుకున్నారు. అయితే తెలుగు కళాకారుడొకరు గజల్‌ను కించపరిచే విధంగా మాట్లాడుతూ, అసలు గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఆడియో సింగరే కాదని కొట్టిపదేశాడు. దీనిని గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ సవాల్‌గా తీసుకుని శ్రీశ్రీనివాసం, నా తండ్రీశ్రీనివాసా, అయ్యప్పమాల వెయ్‌ వంటి చక్కని క్యాసెట్లను రూపొందించారు. దీనిలో శ్రీశ్రీనివాసం క్యాసెట్లు దాదాపు రెండున్నర లక్షలు అమ్ముడుపోయాయి.

8

ఈ క్యాసెట్లు అమ్మగా వచ్చిన డబ్బును ఆయన చినజియర్‌ ట్రస్ట్‌కు విరాళంగా అందజేశారని లోహిత్‌ తెలిపారు.

“ఆయన కావాలనుకుంటే తనగళంతో తెలుగు నినిమా పాటకు కూదా బొట్టుపెట్టి, జదవేని, అలంకరించి వదవోరణాల తెలుగు తనంలో చక్కటి “త్తదిబామ్మను” చేయగల నత్తా ఉన్న గొయకుదు కాగలడు. కాని వివుళ అంత తీరిక లేదేమో

తల్లి ఒడిలో పాలుతాగే వసీవిల్లాడిల్హా తెలుగు పాటల తల్లి చనుభాల రుచిని కల్తీలేకుందా, పవెల్తీ లేకుందా తెలుగువాడి చెవికి అందించగల ఓపాటల విచ్చోడు. అందుకే ఆతనికి ప్రపంచమంతా ఒక తెలుగు అక్షరం. కాని నేటి ఆధునిక ప్రవంచానికి గజులంటే “తెలుగు అక్షరాలన్నీ” ఉన్న తెలుగు తనంతో నిండిన ఓ పెద్ద బాలశిక్ష అని అంటారు వీణాపాణి!

“వేక్షకులలో చక్ళని స్పందన కలిగించి ఆలోచనలు రేకెత్తించదంలో గజల్‌ శ్రీనివాన్‌కు ఎవరూ పోటీరారని అనుకుంటున్నాను. (తోతలలో వక్యాగతను తీనుకువచ్చి వారిని కొర్వశ్రమంలో వూర్తిగా ఖాగస్వాములుగా చేయడం ఆయన అవురూవమైన వ్రతిభగా నేను భావిస్తున్నాను” అని అంటారు గజల్‌ అభిమాని అయిన ఐఎఫ్‌ఎన్‌ అధికారి త్రీ మళ్లికార్దునరావు.

రాష్ట్రంలో చాలా మంచి కళాకారులున్నప్పటికీ వారిలో కమర్షియల్‌గా సక్సెస్‌ అయిన వారు చాలా తక్కువ మందని, ఆ తక్కున మందిలో గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఒకరని లోహిత్‌ పేర్మొన్నారు. సోలో ఆర్టిస్ట్‌గా ఒక్కో ప్రదర్శనకు గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ తీసుకునే పారితోషికం చాలా ఎక్కువే. ఆ పారితోషిక వ్యయం వింటే మొదట ఏ అర్గనైజర్‌కయినా గుండె గతుక్ముమంటుందని కానీ, ప్రోగ్రామ్‌ పూర్తయిన తరువాత తాము ఆ మహాకళాకారుడికిచ్చిన పారితోషికం చాలా తక్కువనే నిర్ణయానికి వస్తారని, గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ రాష్ట్రంలోని కళాకారులకు దేశవిదేశాల్లో ఎంతో గౌరవం తెస్తున్నారని ఆయన అంటారు. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ పొగడ్రలకు లొంగే రకం కాదని, లోహిత్‌ అంటూ కొంతమంది కళాకారుల మధ్య జరిగిన

ఒక నంఘటనను ఉదవోరించారు. * రవీంద్ర భారతి ఆవరణలో నేన్సు గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ మరి కొందరు మిత్రులు మాట్లాడుకుంటుందగా ఒక కళాకారుడు మధ్యలో కల్టించుకుని శ్రీనివాస్‌ నువ్వ ఎంతో ఎదిగినవ్పుటికి బాలా సాదానీదాగా ఉంటావు కారణం ఏమిటి? అని ట్రశ్నించాడు. దానికి గజల్‌ నమాధానమిన్తూ ,చూడు మిత్ర + జెండా ఎగరాలే కాని జెండా పోల్‌ ఎగరకూదదు?” నానా అనడంతో తోటి మిత్రులంతా (| దారిలోకి తొచృకుని మ్రైనరవిందే విధానం కూదా |. క న. . గ ఆనక్తిజరంగా ఉంటుంది. స్ట టు న్న బ్‌ కార్యడ్రమాన్ని నూటికి ఊరు మ న. స శాతం ఆశ్వాదించాలని కోరు ౩ ॥ .] వ .“ శి కుంటారు... దీనికోనం ల టీ య. వలనిందిగా (శోతలను రన . వ ఆదోళిస్తారు. వారిని తన (| కా | కార్య్యకమంలో ఇన్వాల్వ్‌ | 1. . నే వ (| చేస్తారు. తన ఆధీనంలోకి య. (|. . స + 1. ఒక్టుసారి ఆయన స్వాధీనమైన ్రోతలు ఇక గజల్‌ వినువీధుల్లో వివోారయాత్రలు చేస్తారు. కార్యక్రమం వూర్తయినవ్పటికి ఇవాలోకంలోకి రావడానికి వారికి కొంత నమయం పడుతుంది. ఒకసారి గజల్‌ గానాన్ని (వ్రత్వక్షంగా విన్నవారిని ఆయన గళం వెంటాడుతూనే ఉంటుంది. * అంటారు మిమిక్రిలోహిత్‌, 0

గయ డళశ్రవన పటటా తిలా వాచ చాడా నా చాడా వానా డా చానా చా చానా వానో లా నానా చాలా లా వా నలో ల మలల క 22 ఇట్టి (₹ నా ఓ 1. ల ఎ. వ లై “న _ ఖీ మ్‌ నామన ౩ శల 02

ళా॥ గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ నిర్వాహకులు . అభిమానించే కళాకారుడు అతి తక్కువ కాలంలో 5000 కు పైగా కచేరీలు చేసి ప్రపంచంలో ఎన్నో దేశాలలో పర్యటించి అనేక ఇండియన్‌ మరియు తెలుగు సాంస్కృతిక సంఘాలు నిర్వహించిన అనేక కార్యక్రమాలలో శ్రీనివాస్‌ పాల్గొని గజల్‌ గానం చేశారు. ఏదేశం వెళ్ళినా ఆయా ఉశోతలకోసం ప్రత్యేకించి గజళ్ళు వ్రాయించి గానం చేయడం శ్రీనివాస్‌ ప్రతిభా విశేషం. ఎన్నో సంవత్సరాల క్రితమే మాతృభూమిని వదిలిపెట్టి విదేశాలు వెళ్ళి మన సంస్కృతి పరిరక్షణకు విదేశాలలలో ్రవాసాంధ్రులను చేస్తున్న కృషిని మరింత ఉత్తేజం కలిగించడానికి, తెలుగు భాషా సంస్కృతుల పరిరక్షణల ఆవస్యకతను చాటిచెప్తూ ఎన్నో గజళ్ళు విదేశీ వేదికలపై శ్రీనివాస్‌ పాడుతూ ఉంటే శ్రోతలు ఎంతో ఉద్వేగానికి లోనౌతారు. దా॥ రెంటాల వెంకటేశ్వరరావు వ్రాసిన గజల్‌ “ఒకసారి ఊరుపోయిరా! బతికిన వల్లెలకోనం, ఒక్కసారి ఊరుపోయిరా! అనుభూతుల మళల్లెలకోసం” వ్‌ “ తీక౦065 తాహతు 75. 2454 / హ్‌ సట స స టా / న్‌ సీనే భి 1 న ట్ల బబ న న సిం ప మం లా త 1 సీ రవము... 0

అన్న గజల్‌ గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఆలపిస్తూ (ప్రవాసాం(ధ్రులకు మాతృభూమి మట్టివాసనలను గుర్తుకు తెస్తారు. ఒక్కసారిగా వారందరూ మాతృభూమి వైపు ప్రయాణానికి పరుగులు తీస్తారు. ఎంతో వ్యయ ప్రయాశలకూర్చి శ్రీనివాస్‌ గజల్‌ గానం ఏర్పాటు చేసుకున్న నిర్వాహకులకు (డ్రేుక్షకుల కరతాలధ్వనులు వింటూవుంటే నూతనోత్సాహం వస్తుంది. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ కార్యక్రమం అయిన తరువాత (శ్రోతలు శ్రీనివాస్‌ని ప్రశంసించడం మానేసి నిర్వాహకులను ఇటువంటి హృద్యమైన కార్యక్రమం ఏర్పాటు చేసినందుకు ప్రశంసించడం, నేను అనేక సార్లు కళ్ళారా చూసాను. శ్రీనివాస్‌ కార్యక్రమం ఎప్పుడూ జనరంజకంగా ఉంటుంది. శ్రీనివాస్‌ ఎప్పుడూ నిర్వాహకులకు ఎటువంటి ఇబ్బంది కలిగించడని, అది కావాలి, ఇది కావాలి అని వారిపై ఒత్తిడి వనాడూ తీసుకురాడని, ఏ సంస్థకైనా తాను కార్యక్రమం చేయడానికి ఒప్పుకున్న తరువాత శ్రీనివాస్‌ ఓ కళాకారుడిగా కాకుందా ఆ సంస్థ కార్యకర్తగా ప్రవర్తిస్తారని,- నిర్వాహకుల సాధక బాధకాలు అర్ధం చేసుకుని, నిర్వాహకులకు ఎంతో తోడ్చడతారని పలువురు నిర్వాహకులు ఆనఎఎంగా వ్యక్తం చేస్తారు. భోరున వర్షం, తుఫాను వచ్చిన సందర్భాలలో కూడా శ్రీనివాస్‌ సమయానికి ముందే వేదిక దగ్గరకు చేరుకొని నిర్వాహకుల కార్యక్రమాలను నిరాటంకంగా సాగించిన " సందర్భాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. నరసన్నపేటలో వినాయక చవితి ఉత్సవాలలో తన గజల్‌ కార్యక్రమం జరుగవలసిన రోజున భోరున వర్షం పడుతూ ఉంటే శ్రీనివాస్‌ కొన్ని వందల కిలోమీటర్లు కారులో ప్రయాణించి కార్యక్రమ వేదిక దగ్గరకు చేరుకున్నారు. వేదిక అంతా వర్షంతో తడిసి ముద్దయింది. తన కార్యక్రమాన్ని చూడడానికి వచ్చిన ప్రేక్షకులు వేదిక ఎదురుగుండా వున్న వీధిలో, ఇళ్ల చూరుల క్రింద తడుస్తూ ఎదురు చూస్తూ ఉండడం గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ను కదిలించింది. శ్రీనివాస్‌ నిర్వాహకుల కోరికపై ఒకవైపు వర్షంలో తడుస్తూనే గొడుగు క్రింద మైకు పెట్టుకొని తన గజల్‌ గానాన్ని రెండు గంటల సేపు కొనసాగించారు. అది శ్రీనివాస్‌ అంకిత భావం.

మరో సన్నివేశంలో సెప్టెంబర్‌ 11, 2001 నాడు శ్రీనివాస్‌ మరికొంత మంది సినీ హీరోలు, నటులు కువైట్‌కు తెలుగు కళా సమితి కార్యక్రమానికి బయల్లుదేరి వెళ్ళాలి. కాని అదేరోజు అమెరికాలో వరల్డ్‌ ట్రేడ్‌ సెంటర్‌పై దాడి పరిణామంలో ప్రపంచమంతా

౮

అట్టుడికిపోయింది. ఎన్నో విమానాలు రద్దయ్యాయి. శ్రీనివాస్‌ బావమరుదులు రవి, సతీష్‌లు లండన్‌ నుండి ఫోన్‌ చేసి ఆయనను ఇటువంటి పరిస్థితులలో కువైట్‌ వెళ్ళవద్దని అభ్యర్థించారు. శ్రీనివాస్‌ కుటుంబ సభ్యులు కూడా వద్దని వారించారు. కాని కువైట్‌ తెలుగు కళాసమితి సభ్యులు మీరు తప్పకుండా రావాలి ఇక్కడ ఏమీ ప్రమాదం లేదు! కువైట్‌లో మీ భద్రతకు మాదీ [నారా బ్రో భరోసా అని హామీ ఇచ్చారు. క... కార్యక్రమాలకు రావలసిన సినీ కళాకారులందరూ నిర్వా కే హకులు ఎంత బ్రతిమాలినా // 1. న5ఖనుట్లత్రీ రాము అని చెప్పేసారు. | |! థి అప్పటి తెలుగు కళా సమితి శ న ఒం కార్యదర్శి రాజశేఖర్‌, గజల్‌ | | .్కి (= శ్రీనివాస్‌కు మరలా ఫోన్‌ | [1 మ చేసి మీరందరూ ప్రదర్శనకు న లా రాలేకపోతే ఒక నిర్వాహకుడిగా నేను చాలా ఇబ్బందుల్లో పడిపోతాను. నన్ను జైల్లో పెడతారిక్కడ అని ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు. దీంతో శ్రీనివాస్‌ “ప్లీజ్‌ మీరలా మాట్లాడొద్బ! నిర్వాహకులంటే నాకు దైవంతో సమానం. మీరు వేదికలివ్వడం మూలానే మాలాంటి కళాకారులకు భోజనం దొరుకుతోంది. మీరు మా వల్ల ఇబ్బంది పడకూడదు. ఎవ్వరొచ్చినా రాకపోయినా నేనొస్తాను మీకోసం నేను ఏ రిస్క్‌ అయినా తీసుకుంటాను' అని రాజశేఖర్‌కి భరోసా ఇచ్చారు. తన శ్రీమతి సురేఖకు పరిస్థితిని అర్ధమయ్యేలా వివరించి మిగతా కుటుంబ సభ్యులందరూ వారిస్తున్నా వారి మాటలు ప్రక్కన పెట్టి నిర్వాహకుల (శ్రేయస్సే కళాకారుల యశస్సుగా భావించి విమానం ఎక్కేసిన ఓ ధీరోదాత్త సహృదయ కళాకారుడు శ్రీనివాస్‌. కువైట్‌ చేరుకొని తన గజల్‌ గానం కోసం వీక్షిస్తున్న వేలాది మంది అభిమానులను తన గజల్‌ గానం ద్వారా అనందపరిచి, నిర్వాహక సభ్యులందరి చేత అభినందనలందుకున్నారు, శ్రీనివాస్‌. 'జైనందిన జీవితంలో వరిస్థితులను ఎదురొడ్డి 95

పోరాదేవాదే నిజమైన పరో ఇనాళ నీరు మా కువైట్‌ వచ్చి పాదదంతో మీలో ఉన్న హీరోయిజం, మ్యూమనిజం ఆవిష్టుతమైంది' అంటూ నిర్వావాకులు రాజశేఖర్‌ కృతజ్ఞతతో అన్నారు. శ్రీనివాన్‌ గారూ “యు ఆర్‌ ఎ రియల్‌ లయన్‌ అని రాజశేఖర్‌ ఆయనను సొగద్దలతో ముంచెత్తారు. శ్రీనివాస్‌ అందుకు సమాధానంగా “నిర్వాహకులకు ఇబ్బంది కలిగించే ఏ కళాకారుడికైనా ఉచ్చ స్థితి రాదు. కళనే కాదు, కళా సంస్థలను, కళాపోషకులను కాపాడుకోవడం అన్నది కళాకారుల అందరి బాధ్యత కావాలి. నిర్వాహకులను కూడా ఉద్యమంలో భాగస్వాములుగా భావించండి! అందుకే నేనెప్పుడూ నిర్వాహకుల పక్షమే! నేను నిర్వాహకుల కళాకారుడినే అని శ్రీనివాస్‌ సగర్వంగా నిర్వాహకులకు తన కృతజ్ఞత తెలియజేస్తారు. అందుకే ఈ పుస్తక రచయితకు అనిపిస్తుంది. శ్రీనివాస్‌ ఓ పరిపూర్ణమైన వ్యక్తి అని. అందుకే సాటి మనుషుల సాధకబాధకాలను అర్ధం చేసుకోగలుగుతారు. “హి ఈజ్‌ ఎ కంప్లీట్‌ పర్సన్‌” అండ్‌ “హి ఈజ్‌ ద ఛాయిస్‌ ఆఫ్‌ ఎవ్విరి ఆర్గనైజర్‌”. ల్‌! ల వ స్‌ వ “ య నా... 096౮

సురేఖ దృష్టిలో “గజల్‌ శ్రీనివాస్‌” జీవితమంటే ఎలా ఉండునో చెరినగమైతే తెలిసింది

గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ భార్య సురేఖ. భర్త మనసెరిగిన భార్య. ఆయన అభ్యున్నతికి సవాకరిస్తూ, ఎప్పుడూ బిజీగా ఉండే శ్రీనివాస్‌కు ఎటువంటి ఇబ్బందులూ కలుగని విధంగా కార్యక్రమాలు రూపొందించుకోవడంలో సహకరిన్తుంటారు. ఆమె తన అనుభవాలను, అనుభూతులను వివరిస్తూ ... 'నేను పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలో జన్మించినప్పటికీ మద్రాసులో స్థిరపడాల్సి వచ్చింది. శ్రీనివాస్‌ మా మేనత్తగారి అబ్బాయి. లైబ్రరీ సైన్స్‌ చదువులో భాదంగా క్లాసులకు అటెండ్‌ కావడానికి తరచూ. మద్రాస్‌ వచ్చే ఆయన మా బాబాయ్‌ గారైన మహంకాళిరావు, పిన్ని సుజుత గార్ల ఇంటికి కూడా అప్పుడప్పుడు వస్తుందేవారు. అప్పట్లో నాకు గజల్స్‌ గురించి ఏమీ తెలియదు. అయితే _తాను గజల్‌ ప్రోగ్రామ్స్‌ ఇస్తున్నానని చెప్పేవారు. ఒకసారి ఆయన మద్రాస్‌ వచ్చినప్పుడు చాలా ధైర్యంగా పెళ్ళి ప్రపోజ్‌ చేశారు. ఈ ప్రపోజల్‌ నాకు పెద్దగా ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించకపోయినప్పటికీ ధైర్యంగా ఆయన అడిగిన విధానం నాకు నచ్చింది. ఈ విషయాన్ని మా అమ్మ, అన్నయ్యలతో మాట్లాడవలసి ఉంటుందని చెప్పాను. మా వైపు నుంచి పెద్దగా అభ్యంతరం రాలేదు. శ్రీనివాస్‌ గారి తల్లి కొంత తటపటాయిస్తుండడంతో శ్రీనివాస్‌ ఆమెతో 'నేను పెళ్ళి చేసుకుంటే సురేఖనే చేసుకుంటాను' అని స్పష్టం చేయడంతో ఆమె కూడా అంగీకరించారు. వివాహం అయిన తరువాత కోరుకొండ సైనిక్‌ స్కూల్‌లో ప్రభుత్వ ఉద్యోగానికి అయిదేళ్ళపాటు నెలవు పెట్టారు. అప్పట్లో ఆయన నాతో తన కెరీర్‌కు సంబంధించి తరచూ మాట్లాడుతూండదేవారు. కళారంగంలో రాణించాలంటే మరింత కృషి చేయాలని, ఎక్స్‌పోజర్‌ రావాలంటే హైదరాబాద్‌కు మకాం మార్చాల్సి ఉంటుందని, అవసరమైతే ఇబ్బందులను కూడా ఎదుర్కోవలసి వస్తుందని చెప్పారు. నేను దేనికీ అభ్యంతరం చెప్పలేదు. ఆయన టాలెంట్‌పై నాకు పూర్తి నమ్మకం ఉంది. ఆయన టాలెంట్‌ ఆయనను విజయపథంలో నడిపిస్తుందని నాకు విశ్వాసముండేది.

97

ర్లద్యా గాల్‌ శ్రీసవాన్‌ 2 వరతరన్మాత్షాడ్త హైదరాబాద్‌ రావడానికి ముందు 'నెలకో ప్రోగ్రామ్‌ వచ్చినా చాలు మనం సాఫీగా జీవించడానికి అని తరచుగా అనేవారు. కాని ఆయన హైదరాబాద్‌ వచ్చిన తరువాత_ చాలా బిజీ అయ్యారు. అయినా ఎప్పుడూ కుటుంబాన్ని విస్మరించలేదు. ఆయన ఇంట్లో గజల్స్‌ రిహార్చల్స్‌ చేస్తూ, ట్యూన్స్‌ కడుతూ అవి ఎలా ఉన్నాయంటూ నా అభిప్రాయాన్ని" కోరతారు. నేను కూడా అవి బావున్నాయంటే, బాగా ఉన్నాయని లేవంటే లేదని నిర్మాహమాటంగా చెబుతాను. నా అభిప్రాయానుసారం ఆయన ట్యూన్‌లు మార్చుకున్న సందర్భాలు చాలా ఉన్నాయి. శ్రీనివాస్‌ కళాకారుడిగా ఎంత ఎదిగినా. మ ఆయనలో కొద్దిపాటి గర్వం గానీ స్స అవాంభావంగానీ నేనెవ్చుడూ య చూడలేదు. మొదట్లో ఆయనకు కొద్దిగా వు షార్స్‌టెంవర్‌ ఉండేది. మనిషి స్యా | సెన్సిటివ్‌గా ఉండేవారు. ఇవ్వడు (7 మారారు” అని నురేఖ అన్నారు. స ం న. ఆయనంటే ఒక నమ్మకం. ల (జ

గజల్‌ శ్రీనివాన్‌ - ఆయన క్ట జట మ పెనవేసుకున్న బంధం గురించి, తన | క్యా న. గజల్‌ వారనురాలు నంన్నతేనని | కై 1. శ్రీనివాస్‌ ప్రకటించిన విషయాన్ని ఆమె దృష్టికి తెచ్చినప్పుడు 'ఆయన అలా అన్నప్పుడు బయటివారికి కొంత ఆశ్చర్యం కలిగి ఉండవచ్చు. కాని. సంస్ట్రుతి తన తండ్రి అడుగుజాడల్లో నడుస్తోంది. శ్రీనివాస్‌ ఆమెకు గజల్స్‌ను ఎప్పుడూ నేర్చలేదు. ఆయన సాధన చేస్తుంటే శ్రద్ధగా వింటుంది. శ్రీనివాస్‌కు, ఎన్ని గజల్స్‌ వచ్చో అవన్నీ సంస్కృతికి కూడా వచ్చు. శ్రీనివాస్‌ మధ్యలో గజల్‌ పాడడం ఆపితే మిగతా చరణాలను ఆమె పూర్తి చేస్తుంది. తండ్రి వేసే జోక్స్‌ను ఇమిటేట్‌ చేస్తుంది.

౦్య

బయటి వారికి గజల్‌ శ్రీనివాస్‌తో ఎక్కువ సేపు గడిపి ఆయన వద్ద నేర్చుకునే అవకాశం ఉండదు. కాని సంస్కృతి ఎప్పుడూ ఆయన దగ్గరే ఉంటూ గమనిస్తూనే ఉంటుంది. అంతేగాక వారసత్వంగా కూడా ఆమెకు ఆ కళ ఎంతో కొంత అబ్బి ఉంటుంది. ఆమెను నిశితంగా పరిశీలించిన తరువాతే శ్రీనివాస్‌ తన గజల్‌ కళాయాత్రను సంస్కృతి కానసాగిస్తుందని చెప్పి ఉండవచ్చు” అని సురేఖ వివరించారు.

సురేఖ తన జీవిత భాగస్వామిగా లభించడం తన అదృష్టమని గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ అంటారు. 'ఆయన తన గజల్‌ యాత్రను సుఖంగా, సౌకర్యవంతంగా సాగిస్తున్నారంటే దానికి కారణం సురేఖే అని అంటారు. ఆయన పర్యటనలకు కావాల్సిన అన్ని ఏర్పాట్లను ఆమే పర్యవేక్షిస్తారు. ఆర్గనైజర్లతో మాట్లాడి, కార్యక్రమాలను ఆమే ఖరారు చేస్తారు. ఆయన దుస్తుల విషయంలో కూడా ఆమే ఛ్‌ద్ధ తీసుకుంటుంది. ప్రస్తుతం ఆయన ధరిస్తున్న సల్వార్‌ డ్రస ఆలోచన ఆమెదే. రాష్ట్రంలో ఈ దుస్తులను ధరించి కార్యక్రమాలిస్తున్న ఏకైక కళాకారుడు శ్రీనివాస్‌. ఈ దుస్తులు రాష్ట్రంలో బాగా పాపులర్‌ అవుతున్నాయి. ఇటీవలి గణపతి ఉత్సవాల సందర్భంగా హైదరాబాద్‌లోని ఒక గుడి వద్ద నిర్వాహకులు

99

డ్‌ శ్రసమన పనకతకన్ను ఒక బా క్‌ లుడికి స ఇ సల్వార్‌ కమీజ్‌ దుస్తులు వేసి వాస్‌ ాలుడికి సల్వార్‌ 5 స్తు, చేతికి కంజీరా ఇచ్చి గ యా శారు శ్రీనివాస్‌ ఆమెకే దక్కుతుంది. ఈ దంప త. గ వ అమె . ఈ దంపతులు మే ల. ల క సన ర్తి తెచ్చిన ఘన వ. అదర్‌. సంస్థ ం కుల ర్‌ సృృతి ప్రవేశంతో నివాస్‌ కాణాచిలా కళకళ ల ని 'లాడుతో, వ ది. మ. స వ. వ. స! న. మ మ శ్‌. వ. | - వష్మ్నిస్లే య్‌? 1 . . . న ప్‌ మ న. మ. ట్‌ వం న! య. 1. య. | ... స శే వ స వస న మ. .. వ మ వ య. ఫ్‌ య నై ప. ళా! న). టు. మ న క్ర. వ న. . స షణ ఆ వు ప. టం. న. పే | వూ). స స మ లి ప. . య. న. . ను. ( , స. నం! ॥ స్తున్న వు ల స్‌ న. న న. మ. స పహ. న | శ వాన రై న కళల? | వ... సం గ ల హ్‌ 1. న. ఓల ప (. ల్‌ ల 100

పర్సనల్‌ టచ్‌ జన్మ స్థలం వ టెకృలి, శ్రీకాకుళం జిల్లా స్వస్థలం వ పాలకొల్డు, పళ్చిమ గోదావరి జిల్లా పుట్టిన రోజు అక్టోబర్‌ 14 పొద్దున లేవగానే : అమ్మకు ఫోన్‌ చేయటం ఇష్టపడే ఆహారం ; మామిడికాయ పప్పు, వంకాయ కూర, రోటి పచ్చడి, ఏదైనా, పులిహోర. ఇష్టపడే విదేశం ; ఆఫ్టేలియా ఇష్టమైన పండుగ ; అమ్మ పుట్టినరోజు (ఫిబ్రవరి 3వ ఠేది) ఇష్టమైన గేమ్స్‌ ; టికెట్‌ మరియు టెన్సిస్‌ వంటలో ప్రావీణ్యం ం అదరగొట్టేస్తా... అభిమాన గాయకులు ;. నేనే, బాలు, మహ్మద్‌ రఫీ గార్లంటే అభిమానం అభిమాన నటులు ఏ సూర్యకాంతం, ఎస్వీరంగారావు గారు ఇష్టమైన దుస్తులు ;.. వైట్‌ కుర్తా పైజమా, బ్లూ జీన్స్‌ మరియు శైట్‌ షర్ట్‌ చికాకు కలిగించేవి ; గట్టిగా మాట్లాడటం, మనం చెబుతున్నది ఎదుటివారు సరిగా వినకపోతే బాధ కలిగించేది ; నా మంచి తనాన్ని వంచనచేస్తే ఆస్థి : మైతి సంపద, అభిమానులు ఆర్టిస్ట్‌ అయ్యాక సంపాదించినది : అభిమాన ధనం పోగొట్టుకున్నది ః. (వైవీ హాయిగా అనిపించేది ఏ. బాపు బొమ్మలు, ఎం.ఎస్‌. సుబ్బలక్ష్మి గారి గానం హాబీస్‌ ; సురేఖ సంస్కృతితో కారులో ప్రయాణం చేయటం, వారికి షాపింగ్‌ చేయటం (వీరే రాష్ట్రాలలో) ఖళీ సమయంలో : టివిలో గేమ్స్‌ ఆడటం లేదా నెట్‌లో క్రికెట్‌ ఆడటం సాధన 2 ఇన్నీ గంటలు అని ఉండదు... మనసుకి నచ్చినంత సేపు 101

రచనా వ్యాసొంగం వ తెలుగులో గజల్స్‌ రచన - 50 దాకా నాటికలు ఓ 10 స్వరపరచినవి వ. శ్రీశ్రీనివాసం, నేను - నాఇల్టు, నా తండ్రీ శ్రీనివాస, అయ్యప్ప మాల వెయ్‌, రైతు చైతన్య గీతాలు, హిందీలో శాంతియాత్ర, ఎక్కున ఆనందపడినది వ సంస్కృతి పుట్టినపుడు మానుకోలేని అలవాటు ; ఎక్కువగా సెల్‌ఫోన్‌లో మాట్లాడడం మీ బలం వ నా విశ్వాసం మీ బలహీనత నా షార్ట్‌ టెంపర్‌ (ఈ మధ్య కాస్త తగ్గింది) స్ఫూర్తి ప్రదాతలు వివేకానంద, గాంధీజీ, డా॥ అబ్బుల్‌ కలాం ఇష్టమైన సినిమా 2 గాంధీ (ఇంగ్లీషు - ఈ సిడి ఎప్పుడూ నాతో ఉంటుంది. ౫ మాయాబజార్‌ ఆశయం 2. తెలుగు గజల్‌ని భారతీయ సంస్కృతిలో భాగం చేయడం 'సంస్కృతిని గొప్ప పెర్ఫార్మింగ్‌ ఆర్టిస్ట్‌గా చూడటం, భారత్‌ పాకిస్తాన్‌ల మధ్య శాశ్వత మైత్రి - ప్రపంచ శాంతి నెలకొనడం. ముందు తరానికి అందించేది 2 విలువలతో నే నడిచిన బాట, నేను కట్టబోయే గజల్స్‌ గుడి 102

వారసత్వ “సంస్కృతి” స్వార్ధకాంక్షతో బిద్దలనైనా సాకీ విలువేముంది”

అర్హతలతో నిమిత్తం లేని వారసత్వ జాడ్యం అన్ని రంగాల్లోనూ కనిపిస్తోంది. తానెక్క్మిన గద్దెను తన తరువాత తన కొడుకో, భార్యో ఎక్కాలని చాలా మంది రాజకీయ నాయకులు ఆశిస్తారు. తమ వారసులు వెండి తెరపై వెలిగి పోవాలని నటీనటులు పరితపిస్తుంటారు. వారసులకు పెద్దగా అర్హతలు లేకపోయినా వాళ్ళను ప్రజల నెత్తిన రుద్దేస్తుంటారు. వారికన్నా ఎందరో ప్రతిభావంతులున్నప్పటికీ వారికి న్యాయంగా దక్కాల్సిన స్థానాన్ని దక్కనీయకుండా చేసేస్తుంటారు. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ కూడా తన ఆరేళ్ళ కుమార్తె సంసృృతిని తన వారసురాలిగా బహిరంగంగా ప్రకటించడం మొదట్లో నాకేమాత్రం (ఈ పుస్తక రచయిత) రుచించలేదు. చిగురుటాకులాంటి ఆ చిన్నారిని తన వారసురాలిగా తీర్చి దిద్దడానికి గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఆ బాల్యాన్ని ఏం కష్టపెడుతున్నారో ఏమోనని భయపడ్డాను. నేనొకసారి పంజాబ్‌లోని జలంధర్‌ వెళ్ళినప్పుడు ఒక సైనిక సర్దార్జీ తన అయిదారేళ్ళ పిల్లాడిని బెత్తంతో చావబాదుతూ, అతడు ఏడుస్తున్నా లెక్కజేయకుండా చదివించడం చూశాను. కొందరు ఉపాధ్యాయులు విద్యార్థులనుద్దేశించి 'తాట తీస్తాను” జాగ్రత్త అంటుంటారు. ఆ తాట తీయటం అంటే ఏమిటో ఆనాడు నేను జలంధర్‌ కంటోన్మెంట్‌ ఏరియాలో చూశాను. సంస్కృతిని తన వారసురాలిగా చేయడానికి గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ దండ ప్రయోగం చేయకపోయినప్పటికీ గజల్స్‌ను బలవంతంగా ఆమెపై రుద్దడానికి ప్రయత్నిస్తుండవచ్చని భావించాను. దీనికి తోడు ఒక తెలుగు దినపత్రికలో “చిన్న నాటి నుంచీ జన్మతః వచ్చిన సంగీతాభినివేశంతో చిరంజీవి సంసృతి తన రెండవ ఏట నుంచే శ్రీనివాస్‌తో పాటు వివిధ కార్యక్రమాల్లో గానం, చేయడం మొదలు పెట్టింది. ఆనాడే ఆ చిన్నారి పాపను తన నంగీత (ప్రతిభకు వారనురాలిగా గుర్తించి తీవ్రమైన శిక్షణ ఇవ్వడం ప్రారంభించారాయన”అని ఉంది. ఒక మంచి కళాకారుడికి ఈ పిచ్చి మమకారమేంటో అన్న అనుమానం నాలో ఏర్పడింది. ఓ ఆరేళ్ళ చిన్నారి మాత్రమే తన గజల్‌ యాత్రను

103

కొనసాగించగలదన్న శ్రీనివాస్‌ ధీమా స్వార్ధంతో కూడిన అహంకారంగా ఉందనిపించింది. నా అనుమానాలను, సంశయాలను నాలోనే ఉంచుకుంటే ఆ వ్యక్తిపై నా అభిప్రాయం అలానే కొనసాగుతుంది. సందేహ నివృత్తి తప్పేమీ కాదన్న నిర్ణయంతో గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ను నిర్మాహమాటంగా “మీ అమ్మాయిని మీరు వారసురాలిగా ప్రకటించుకోవడం వెనుక స్వార్ధం లేదా? మీ అమ్మాయి మాత్రమే మీ గజల్‌ యాత్రను సాగించగలదని ప్రకటించడం మీ అహంకారం కాదా? అని ప్రశ్నించాను. ఆ _ ్రశ్చకు గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ వమాత్రం ఇబ్బంది పడలేదు. మొహంపై చిరునవ్వుని చెరగనివ్వలేదు. దీనితో నాకు తటవర్తి రాజగోపబాలం గజల్‌లోని

ఎంత కసిరినా ఏమీ అనవు ఏమిటి నీ మానం?

ఠీవి చూపుతూ నవ్వుకు పోతే టెక్టని భావించాను” గజల్‌ శ్రీనివాసన్‌ నా ల. మరు శ ఫొ రో నా | అనువవానాలం, / ల సుష్మా నళ గ్‌ శ్‌! తీసుకుంటూ నాకు ప్త టం, స. స్వార్థం లదు జ్య 4 నంన్ఫ్యుతికి నోను ఏనాదూ గజల్స్‌ నేర్చులేదు. నేను ఇంట్లో సాధన చేస్తుంటే విని తానూ పాదుతుంది. అద్భుతంగా పాడుతుంది. నాలుగేళ్ళు వయనులోనే వేదికలమై వేలాది మంది సమక్షంలో నదురూబెదుడూ లేకుందా పాటలు పాది నారి వార్షామోదాలను పొందింది. నూ యింట్లో గజుల్‌ అనేది ప్రత్చేక అంళం కాదు. అది మా ఇంటి జీవన విధానం. ఒక కళాకారుడు తన కుమారుడు లోదా కుమార్తె కళాకారులు కావాలనుకోవడంలో స్వార్ధం

104

ఉందదనుకుంటాను. అయినా మనం యాక్తింగ్‌ స్ఫూల్ఫ్‌ వెట్టి యాక్షర్లను తయారు చేయగలం కాని కళాకారులను తయారు చేయలేం. సంస్పుతి మంచి కళాకారిణి కావాలనే ఉద్దేశ్చంతో ఆమె తల్లి కదువులో ఉన్నవ్పుదో అమెరికా నుంచి తెప్పించిన క్యాసెట్‌తో చక్టుటి శాస్రీయ నంగీతం తల్లి ద్వారా గర్భంలోని నంన్ఫుతికి వినినించాను. నంగీతాన్ని నేర్చుకునే భాగ్యం నాకు బాబ్వంలో లభించలేదు. అందుకే నేను నంన్ఫ్యతికి సంగీతంతో పాటు నృత్యం కూదా నేర్పిస్తున్నాను. ఆమె నాతో పాటు అనేక జైళ్ళను సందర్భించి పాటలు పాడింది. సంసృతి ఎంత ఇంటిలిజెంట్‌ అంటే హైదరాబాద్‌లోని నాజర్‌ స్ఫూల్‌లో తాయ) రంగేమిటని అడిగారు. (క్రై బ్రా రయ సంస్ఫుతి సంకోచించకుందా ఇన్‌సైడ్‌. | 12005 " శ్‌, ల ని! జం. ఆర్‌ బెట్‌ సైడ్‌కలర్‌?” అనిఎదురు టా లా (్రళ్షించదంతో (్రిన్సిపాల్‌ అవాళ్ళు పల య్యారు. మరింకేం వ్రళ్నించకుందా టే! ఆమెకు స్ఫూల్‌లో నీటిచ్చారు. ఆమె ఈ చిన్న వల్లయినా బీదాబిక్సీకి నవోయం . చేయ మంటుంది. నీగ్నల్స్‌ వద్ద లం! ఆగినప్పుడు పేదవారు వస్తే నా వద్ద . ఉన్న చిల్లరంతా ఇచ్చేయమని గొదవ . | చేస్తుంది. అంతేకాదు నేనెప్టుదయినా కక్‌! తనకు వది రూపాయలిస్తే దానిలో లా! నగం ఒక బాక్స్‌లో వోని అది . పేదవారికోసమని చెబుతుంది. మరో స్‌ు ల . అరగంటలో ఆమె న్యూల్‌ నుంబి వస్తుంది మీరే చూడంది ఆమె ఎంత ఇంటిలిజెంటో.. ఎంతబాగా పాదుతుందో అన్నారు శ్రీనివాన్‌.

105

సంస్కృతి అనే చిచ్చరపిడుగు రానే వచ్చింది. | (|. గ్‌. న. . చామనభఛాయ, బక్కపలచని శరీరం అయినా |] న. . మొహంలో కళ కొట్టొచ్చినట్టు కనిపించింది. | (/ దం ! . నేనామెకు ప్రతి అభివాదం చేస్తుండగా గజల్‌ న. న... ్ట | ణ్‌ శ్రీనివాస్‌ ఆమెతో 'సంస్పృతీ, అంకుల్‌ నీ పాట | . టో గ . హ్‌ వినడానికి వచ్చారు. ఒకసారి పాడవూ' అన్నారు _ శ]: య. న. బుజ్జగింపుగా. అయితే... పాదేమూడ్‌లోలేనిె స [| ఏమాత్రం సంకోచించకుండా 'సెడిలో ఉందిగా మె య

నా పాట అది పెట్టు అంటూ అమ్మ వద్దకు తుర్రుమంది. అయిదు నిమిషాల్లో ్రస్‌ మార్చుకుని తండ్రి వడిలో వాలింది. స్కూల్లో ఆనాడు జరిగిన విశేషాలు చెబుతుంటే తండ్రి ఏదో అడ్డు తగలడంతో 'ఏం నీకు పిచ్చి పట్టిందా! ఇంత పిచ్చి తండ్రిని ఆ దేవుడు నాకెందుకు ఇచ్చాడు అంటూ చిరుకోపం ప్రదర్శించింది. నాకు వివేకానందుడే హీరో, నీకు నచ్చిన హీరో ఎవరు? అని గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ప్రశ్నిస్తే నువ్వే నాన్న! అంది గోముగా. తండ్రి వడిలో ఆటలాడుతూ ఆయన భుజాలపైకెక్కి జుట్టు పీకసాగింది. అప్పుడనిపించింది, నా అనుమానాలు, అపోహల్లో నిజం లేదని. కఠోర శిక్షణ, తాట తీయడం వంటివేవీ ఇక్కడ పని చేయవని అర్థమైంది. అయితే ఇప్పుడు మరో కొత్త సంశయం పుట్టుకొచ్చింది. గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ తన కూతురుకి మరీ ఎక్కువ స్వేచ్చ ఇస్తున్నారేమో? నాలోని సంశయాన్ని గజల్‌ గ్రహించినట్లుంది. ఆయన ఇలా చెప్పుకొచ్చారు - 'కొందరు కుక్కల్ని మొక్కల్ని పెంచడానికి చూపిస్తున్న శ్రద్ధ కన్న పిల్లల్ని పెంచడానికి చూపించడం లేదనిపిస్తోంది. ఒకసారి వరంగల్‌లో కొందరు అధ్యాపకులతో మాట్లాడుతుంటే వారిలో ఒకరు “ఏంటి సార్‌ కాలం మారిపోయింది. స్టూడెంట్స్‌ ముదిరి పోయారు. లెక్చరర్లంటే వారికి ఎలాంటి భయం లేదు' అన్నారు. మరో అధ్యాపకుడు శృతి కలుపుతూ 'స్టూడెంట్స్‌ మాట సరే మన

106

కన్నపిల్లలే మనల్ని చూసి భయపడడం లేదు” అంటూ నిట్టూర్చాడు. కోపం నాకు చర్రున నెత్తికెక్కింది. వారితో వాదనకు దిగాను. “మిమ్మల్ని చూసి పిల్లలు భయపడాలా? లేక వారి ప్రేమాభిమానాలు కావాలా? అని కోపంతో ప్రశ్నించాను. తండ్రులను చూసి కొడుకులు భయపడితే ఒనగూరే ప్రయోజనాలకన్నా సంభవించే నష్టాలే ఎక్కువన్నాను. ఆ సమయంలో నేను అలా ఎందుకు రీయాక్ట్‌ కావాల్సి వచ్చింది? నా తండ్రితో నా సంబంధాలు, మనస్సు పొరల్లో పేరుకు పోయిన ఆవేదన ఆనాడు నాకు కోపం రూపంలో తన్నుకు వచ్చాయి. నా చిన్ననాడు నా తండ్రిని చూస్తే నాకు భయం. ఆయనకు ఎదురుపడేవాణ్ని కాదు. ఏమడగాలన్నా భయం. ఆయన నిజాయితీకి నిజరూపం, త్యాగానికి (ప్రతిరూపం. (క్రమశిక్షణ గల అధికారి.అదే క్రమశిక్షణ ఇంటిలోనూ ఉండాలను కునేవారు.తన కొడుకులు స్వయం కృషితో ఎదగాలనుకునేవారు. భీమవరంలో భారతీయ విద్యాభవన్‌లో లైబ్రేరియన్‌గా ఉద్యోగం వచ్చింది. మా నాన్న నన్ను అక్కడ జాయిన్‌ చేసి 80 రోజులకు సరిపడా భోజనం టికెట్లు కొనిపెట్టి వచ్చే నెల నీకు జీతం వస్తుంది కదా

• ఆ డబ్బుతో మళ్ళీ భోజనం టికెట్లు కొనుక్కో అనిచెప్పి వెళ్ళిపోయారు. అయితే అనుకున్న సమయానికి జీతం కాల భోజనం టికెట్లన్నీ పుటి న. న. క. లై అయిపోయాయి. వం | (న. మా కో మా క ౦

ని! స నో స 2 న పోలేదు. నా తండ్రిని య టి మం లో న్నాం డబ్బులడిగే ధైర్యం, వం ననా. క న స్వాతంత్ర్యం నాకు [| న న. గ్‌ రోజులూ నా గదిలో పచ్చి మంచినీళ్ళతో గడుపుతూ క్షుద్భాధను అనుభవించాను. అందుకే సంస్బ్కతికి తండ్రిని చూసే కాదు ఎవరిని చూసినా భయపడవద్దని చెబుతాను అన్నారు గజల్‌ శ్రీనివాస్‌.

107

ఆయన చెప్పింది అక్షరాలా నిజమనిపించింది. సంసృతి స్వేచ్భావాయువులు

ఆ(ఘ్రాణిస్తూ పెరుగుతోంది. తండ్రి నీడన నడుస్తోంది. తన తండ్రి గజల్‌ యాత్రను తానే కొనసాగించగలననే. ధైర్యాన్ని తండ్రికి ఇస్తోంది. సంస్కృతిని అలా చూడడం తన మూడవ కల అని గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ తరచుగా అంటారు. మొదటి కల సినిమాల్లో హీరోగా నటించడం, అది జంధ్యాల విచిత్రం సినిమా ద్వారా సార్థకమైంది. రెండవది రాష్ట్రపతి భవన్‌లో గజల్‌ ఆలపించడం. అదీ నెరవేరింది. నిస్వార్థమైన గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ మూడవ కలను కూడా కాలం నెరవేర్చుగాక 1

య.

వ... న

షం...

టం టు

సా నే త

108

పురస్కారాలు - అవార్థ్హులు - అరుదైన గౌరవాలు నిజానికి గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఇప్పటికే ఎంతో ఎత్తుకు ఎదిగారు. అసంఖ్యాకంగా ఆయనకు అవార్డులు, పురస్కారాలు లభించాయి. ప్రపంచంలోని వివిధ కళా , సేవా సంస్థలు శ్రీనివాస్‌ను గజల్‌ మాస్త్రో, గజల్‌ గాన గంధర్వ, గజల్‌ గాన ప్రపూర్ణ, గజల్‌ గాన విశారద, గజల్‌ గాన చిరంజీవి, గజల్‌ గాన సామ్రాట్‌ గజల్‌ గాన విభూషణ, గజల్‌ మొగల్క్‌ గజల్‌ గాయక పాదుషా, గజల్‌ గాన బ్రహ్మ, ప్రైడ్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా వంటి బిరుదులను ఇచ్చి ఘనంగా సత్మరించాయి. డాక్టర్‌ బీ. ఆర్‌. అంబేద్కర్‌ లైఫ్‌టైమ్‌ ఎచీవ్‌మెంట్‌ అవార్డు, రోటరీ ఇంటర్నేషనల్‌ వొకేషనల్‌ ఎక్సలెన్సీ అవార్డు, లయన్స్‌ ఇంటర్నేషనల్‌ హ్యూమన్‌ ఎక్సలెన్సీ అవార్డు, జెసీస్‌ జెట్‌స్టాండింగ్‌ యంగ్‌ పర్సన్‌ అవార్డులు ఆయనకు లభించాయి. అమెరికాలోని కాస్మోపాలిటిన్‌ యూనివర్సిటీ శ్రీనివాస్‌ గారిని ప్రదర్శనాత్మక కళల విభాగంలో గౌరవ డాక్టరేట్‌తోను, లేండ్స్‌ ఫీల్డ్‌ యూనివర్శిటీ సంగీతము &ఉ కళల విభాగంలో శ్రీనివాస్‌ చేసిన కృషికి గౌరవ డాక్టరేట్‌లను ప్రదానం చేశాయి. నీ, ్‌్‌ గ " గ అసు ం హయం 7. [7 సా ను . న టి (స 109

ఇన్ని అవార్డులు వచ్చినప్పటికీ తన గురువుగా భావించే ప్రముఖ కవి డాక్టర్‌ సి.నారాయణరెడ్డి ఎంతో ఆత్మీయంగా తనను 'మానస పుత్రుడుగా సంబోధించడాన్ని అత్యున్నత గౌరవంగా భావిస్తున్నారు శ్రీనివాస్‌. బెంగుళూరులో ఓసారి నా గజల్‌ కార్యక్రమం జరిగింది. మరసటి రోజు ఉదయం ఎవరో శ్రీనివాస్‌ ఉన్న హోటల్‌ రూంకు వచ్చి మేము “మాజీ రాష్ట్రపతి నీలం సంజీవరెడ్డిగారి దగ్గరనుండి వచ్చాం. వారిక్కడే ఉంటున్నారు. మీ గజల్స్‌ వినాలంటున్నారు. వారింటికి రాగలరా! అని అడిగారు. మహధ్య్భాగ్యం అని శ్రీనివాస్‌ అన్నారు. ఓ గంటతరువాత వారి ఇంటికి తీసుకువెళ్ళారు. శ్రీ నీలం సంజీవరెడ్డిగారు శ్రీనివాస్‌ని సాదరంగా ఆహ్వానించి, ఆతిధ్యం ఇచ్చారు.

వారి శ్రీమతి నాగరత్నమ్మ గార్ని పరిచయం చేసారు. వారికోరికపై ఓ గంట సేపు గజళ్ళు పాడి వినిపించారు. శ్రీనివాస్‌ గజళ్ళు విని ఆయన ఎంతో ఆత్మీయంగా ఆశీర్వదిస్తూ ఎంతో గొవ్పుగా ఉంది మీ (పెజణొంటేషన్‌ చూదాలనివీంచేలా ఉంది మీ గానం? వృాదయస్ఫూర్తితో గానం చేస్తున్నారు. మీ గజుళ్లు విన్నతడువాత నాలో చాలా నూతనోత్సావాం వబ్చింది అన్నారు. శ్రీనివాస్‌ వారి ఇంట్లోనే లంచ్‌ చేశారు. వారు తన బంగళాలోనుండి కారుదాకా వచ్చి శ్రీనివాస్‌ను ఆత్మీయంగా సాగనంపారు. అంతగా వారు ఆదరించి, గౌరవించి గజల్‌ వినడం గొప్ప పురస్కారంగా శ్రీనివాస్‌ భావిస్తారు.

ం" .. . /”. . _ ఇషనే. ఇ యే స... ... ౨౨. యఘు భభ ర. .. వ వాస సం 110

డ్లడా గాల్‌శ్రీనవాన్‌ చ వరతరమ్మత్తాడ్స నిరంతర స్ఫూర్తి

“కలలు కనండి - కలలను సాకారం చేసుకోండి అలా సాకారం చేసుకున్న వారే స్ఫూర్తి ప్రదాతలు” అన్న రాష్ట్రపతి అబ్బుల్‌ కలాం మాటలు ఈనాటి యువతరానికి స్ఫూర్తి

మరి చిన్ననాటి నుండి పాటలు పాడుతూ, కళారంగంలో తనకొక ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉండాలని భావించి, అప్పటి నుంచి తాను పాడుతున్న చలన చిత్ర గీతాలాపనకు స్వస్తి చెప్పి, తెలుగు వారి తెలుగు గజల్‌ గాన ప్రక్రియకు శ్రీకారం చుట్టి, ఆ గజల్‌ ప్రక్రియకు కొత్తదయిన విశ్వ వ్యాప్తిని, గ్లామర్‌ను తీసుకువచ్చి, గజల్‌కు చిరునామాగా మారిన శ్రీనివాస్‌ కృషి తపస్సు ఎందరికో స్ఫూర్తి

బాల్యం నుండి నాటికలు వేస్తూ, నా వెండి తెరపై హీరోను కావాలని కలలు ష్‌ ప , కన్న శ్రీనివాన్‌, ఎన్నో నాటికలు, | టీకి క ణ్‌ నాటకాలు వ్రాసి, ప్రదర్శించారు. ఎన్నో చో. వ స్త | | ఉత్తమ నటుడు బహుమకులు అందు (| . ల్లీ సు " కున్నారు. వెండితెరపై హీరోగా కనిపిం (న మ. గ్‌ ము చాలనే ఆ ఆశ నెరవేరడానికి, గజల్‌. త?! (1 ఖు న గ. గాయకుడిగా ఎంతో ప్రజాదరణ పొంది క ఆ. తనకున్న గానాఖినయ పటిమతో దర్శక త = [ జ్జ 1. బ్రహ్మ జంధ్యాలను మెప్పించి విచిత్రం ఒశే న్నన ౧. సినిమాలో కధానాయకు డయ్యారు. తన వేగి, న . . కలను సాకారం చేసుకున్నారు: ఇప్పటికీ జే! | శం గ్‌ చలన చిత్రరంగంలో తన నటనతో .. . “ మెరుపులు మెరిపిస్తూనే ఉన్నారు. అతని కలను సాకారం చేసుకున్న ఈ కళాతపస్వి ఎందరికో స్ఫూర్తి.

1

అమ్మ పుట్టినరోజును పండుగగా చేసుకుంటూ, అమ్మతనానికి తన గజల్‌ గానంతో కొత్త నిర్వచనం చెప్పి, అమ్మను ప్రేమించే ప్రపంచాన్ని సృష్టిస్తూ, అమ్మ విలువను పెంచుతున్న గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ అమ్మతనానికి ఓ స్ఫూర్తి.

అన్నదాతలైన రైతులు ఆత్మ హత్యలు చేసుకుంటుంటే భరించలేక తాను తింటున్న కంచంలో అన్నం వదిలేసి, ఆ రైతులలో ఆత్మ స్టెర్యాన్ని కలిగించడానికి గ్రామ గ్రామాలు తిరిగి, గజల్స్‌ పాడి రైతుల ఆత్మ హత్యలు ఆపిన గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ రైతన్నకు ఓ స్ఫూర్తి,

ఏ ఓదార్చు లేక జైలు గోడల మధ్య బ్రతుకుతున్న ఖైదీలలో మానసిక వికాసం కోసం రాష్ట్రంలోని అన్ని సెంట్రల్‌ జైళ్ళు తిరిగి గజల్‌ గానం చేసి ఖైదీ సోదరులలో పరివర్తన కోసం కృషి చేస్తూ జైళ్ళలో సంస్కరణలకు దోహదపడుతున్న శ్రీనివాస్‌ మానవీయ స్ఫూర్తి

అనాధ శరణాలయాలకు, వృద్ధ శరణాలయాలకు, ప్రకృతి వైపరీత్యాల బాధితుల సహాయార్ధం తన గజల్‌ గానంతో నిధులు సేకరించి నిత్యం ఆదుకునే శ్రీనివాస్‌ ఓ సౌజన్య స్ఫూర్తి క. ఏటీ. శ

న. త! ల! 1కే

ప్రపంచ శాంతి కోసం ఎల్లలు దాటి తన గజల్‌తో ప్రవహిస్తూ, శాంతి, (ేమ, అహింసలను ప్రచారం చేస్తూ విశ్వమానవ కళ్యాణానికి కృషి చేస్తున్న శ్రీనివాస్‌ - ఓ శాంతి స్ఫూర్తి.

తన జీవనగమనంలోని ప్రతీ అడుగులోనూ ఎందరినో చైతన్యవంతులను చేస్తూ, తొను నిత్య విద్యార్థిగా సాధన చేస్తూ, కొత్తదనాన్ని నిత్యం ఆవిష్కరిస్తూ, మానవతా విలువలకు పెద్దపీట వేస్తూ ఎందరికో మార్గదర్శిగా, ఓ దార్భినికుడుగా ముందుకు సాగుతున్న గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ ఓ గజల్‌ గాన సజీవ స్రవంతి - సౌజన్య నిధి, నేటి యువతరానికి ఓ నిరంతర స్ఫూర్తి.

ప. న యయ.

113

ర్డదాం గజల్‌ శ్రీనివాస్‌ *€ నిరంతర స్వూర్తి గగ

మ స మ. ఫా ఇ పొ చేతా లో మ జ ః వసా స, యు మట న్య న్నా న. రం. ట్‌ సే స్య క

రచయిత రురించి

వి.వి.ఆర్‌. కృష్ణంరాజు ఆంధ్రజ్యోతి, ఉదయం, ఆంధ్రప్రభ, విజయాంధ్ర పత్రికల్లో సబ్‌ఎడిటర్‌, రిపోర్టర్‌, బ్యూరో ఇన్‌చార్జి, మేనేజింగ్‌ ఎడిటర్‌గా పనిచేశారు. 1968లో జన్మించిన ఆయన విద్యాభ్యాసం భీమవరం, విజయవాడలో చేశారు. పలు విషయాలపై ఈయన రాసిన వ్యాసాలు ఈనాడు, ఉదయం, ఆంధ్రజ్యోతి, విశాలాంధ్ర, ఆంధ్రప్రభల్లో ప్రచురితమయ్యాయి. విజయవాడ నగరపాలక సంస్థ నిర్వహించిన రాష్ట్ర స్థాయి యువజనోత్సవాల క్విజ్‌ పోటీల్లో ఒక ఏడాది ప్రథమ స్థానాన్ని మరో ఏడాది ద్వితీయ స్థానాన్ని పొందారు. కళాశాల, విశ్వవిద్యాలయ స్థాయిలో నిర్వహించిన క్విజ్‌ వ్యాసరచన పోటీల్లో పలు బహుమతులు పొందారు. మాస్కో ఒలంపిక్స్‌, రాకేళ్‌ శర్మ అంతరిక్షయానం సందర్భంగా రేడియో మాస్కో నిర్వహించిన వ్యాసరచన పోటీల్లో ప్రథమ బహుమతులు లభించాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ జర్నలిన్టు యూనియన్‌ (ఎవిజెయు) వ్యవస్థాపక ఉపాధ్యక్షుడిగానూ, చిత్తూరు, బెజవాడ ్రెస్‌క్షబ్‌ల వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడిగానూ, జర్నలిస్ట్స్‌ అసోసియేషన్‌ ఆఫ్‌ ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ రాష్ట్ర కార్యదర్శిగానూ పనిచేశారు. ప్రస్తుతం నేషనల్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ జర్నలిస్ట్‌ (ఇండియా) జాతీయ కార్యదర్శిగా వ్యవహరిస్తున్నారు. విదేశీ లేడియో ప్రసారాలను వినే రాష్ట్రంలోని శోతలతో కలిసి రాష్ట్రంలో మొట్టమొదటి 'డిఎక్సర్స్‌” సమావేశాన్ని విజయవాడలో నిర్వహించారు. రిపోర్టర్‌గా ఉంటూ మన అడవులు అంతరించిపోతున్న వైనాన్ని టెర్మినేటర్‌ విత్తనాలు దొంగచాటుగా ప్రవేశిస్తున్న విషయాన్ని బడాబాబులు కొల్లేరును కొల్లగొడుతుండడాన్ని, అనంతపురం జిల్లాలో మోనోక్రోటోఫాజ్‌ తాగి ఆత్మహత్యలు చేసుకున్న కుటుంబాల దీనగాథలు వివరిస్తూ వ్యాసాలు రాశారు. “పెజెంటెన్స్‌-1 “ఢ్రైజెంటెన్స్‌-2, “ది లైలాయిస్ట్‌, 'ది మ్యాన్‌ హూ కాంకర్ట్‌ మిలియన్స్‌ ఆఫ్‌ ఆర్ట్స్‌, 'తెలంగాణా మేధావుల దృష్టిలో ఆంధ్రులు పుస్తకాలను రచించారు. వి.ఆర్‌. నార్ల, మర్రిపూడి మెమోరియల్‌ అవార్డులు పొందారు. జర్నలిస్ట్‌గా విజయవాడ, మచిలీపట్నం, చిత్తూరు, హైదరాబాద్‌, ఏలూరు, అనంతపురంలలో పని చేశారు. జర్నలిస్టుగా ఆయన కొనసాగుతూనే ప్రస్తుతం నిజాం దక్కన్‌ షుగర్స్‌ లిమిటెడ్‌. (ఎన్‌డిఎస్‌ఎల్స్‌లో సీనియర్‌ మేనేజ్‌మెంట్‌ ఎగ్జిక్యూటివ్‌గా పని చేస్తున్నారు.

[15

డ్రడా గజల్‌ శ్రీనవాన “క నిరంతర న్యూర్తాళ్ల నేను చూసిన గొప్ప, మంచి వ్యక్తులు మరో ముగ్గురున్నారు. వారిలో ఒకరు శ్రీ గోకరాజు గంగరాజు. ఎంతో ఎదిగినప్పటికి ఇంకా ఇంకా ఒదిగి ఉంటున్నారాయన. మంచి పనుల కోసం ఎప్పుడూ ముందుంటూ, సేవా సుగంధ పరిమళాలు వెదజల్లుతున్న పారిశ్రామిక తపస్వి ఆయన. తెలంగాణా ప్రాంతంలో వేలాది మందికి ఉచితంగా రోజుకు పది లీటర్ల చొప్పున మినరల్‌ వాటర్‌ ఇవ్వడం, బోధన్‌లో నిత్యం ఐదు వందల మంది నిరుపేదలకు ఉచితంగా భోజన సదుపాయం కల్పించడం, విజయవాడ సమీపాన కృష్ణానదీ తీరాన డాక్టర్‌ మంతెన సత్యనారాయణ రాజు నిర్వహిస్తున్న ప్రకృతి ఆశ్రమ వైద్యానికి కోట్లాది రూపాయల విలువైన భూమిని సమకూర్చడం, ఖమ్మం జిల్లాలో దాదాపు వంద ఏకోపాధ్యాయ పాఠశాలలు నిర్వహించడం, భీమవరంలో వందలాది మంది బాలబాలికలకు భోజన, వసతి కయ్యే భారాన్ని పూర్తిగా మోయడం... ఇలా అనేక సేవా కార్యక్రమాలు చేస్తున్నారు. నేను చూసిన మరో గొప్ప వ్యక్తి యార్లగడ్డ హరీష్‌ చంద్రప్రసాద్‌. విజన్‌ ఉన్న పారిశ్రామిక వేత్త అంతరించి పోవడానికి సిద్ధంగా ఉన్న కొండపల్లి బొమ్మలకు తిరిగి ఊపిరి పోశారు. నేను అభిమానించే మరో మంచి వ్యక్తి ఎం.ఎ. రహీం సైఫీ. విదేశాల్లో విద్యనభ్యసించి నిజామాబాద్‌ జిల్లాలో రాజకీయ, సేవా రంగాల్లో మంచిపేరు తెచ్చుకుంటున్నారు. ఈ నలుగురు అనేక విషయాల్లో నాకు ఆదర్భప్రాయులు. అందుకే వారికి పుస్తకం ద్వారా నా నమస్సుమాంజలి ఘటిస్తున్నా ఈ పుస్తకంలో డాక్టర్‌ తటవర్తి రాజగోపబాలం గారి గజళ్ళను విరివిగా వాడుకునేందుకు సహృదయంతో అంగీకరించిన ఆయనకు ధన్యవాదాలు తెలుపుకొంటున్నాను.

• వి.వి.ఆర్‌.కృష్ణంరాజు 116

వ. | | స, /.. 1! 11011 వ 1, . ... లే .. న. / 1. 1] [సై న... 1 0 ను న. 1 (1 11|| (1 ఏ, య. ను! కే ॥ న. స! ,| 11 నే. 1? | ్‌్న ల (1! [,/ 11/1 న. 1. గా? |. స. | | టి 4! "11! 1/1 1 న. వ. . నట వ. 101! 1 యం. 1. ; వ. 10 వ. [1010 ం!! 110 న. న. శ , . (స్ట! 1! | ప / 1... 1. |... ( ప! 1. 11. 1 111111, స . ఫి 1 | క్‌ | య. (2! | .. క. . ॥ స! [| (1 1,1 గన ?? 1 ంస1| 111 1. న. గ న. “స! 1 1] . (0 సో! 0 ;. గ్‌? క 111.7. || గ వ. నం! న. గ 11! ॥/ |. (|? 1౧) | స 1. క ం య. . య... 1 (| స. భ్‌ . 1/1 ప. |, స! 1/11 1. 14 11. రా! మం న 1100 | 1/1. 11, 11 // ఫీ వ. . క. 2] | 1 గ, 11 లా. మ... 21 (11 .. గ. [| 1. ! |! 11 గ 111/1 1/1. 1. . న అవల పల, 1|/ 111 11 11111 . . ఖ్‌ న... క! న. ల! వా న! 1 11111111 1 .. 11111 1... ల? న. న. న. 1 ఖీ (1 1 |. సం గ! (02 1 . 11 21] 1. 1. ం!! | వ. | వ. . . 12. 021027 గ? క 11111 11 | 101 1... 1 11 సట! || | 1! 1 హ్‌ గ |... ॥. | / సల స" స?! టం. / 1. | న. 111 షి 1 1 ./.. ప 101 01,111 111111 . .. న. న. గం ం/ 1" / ఖ1 $!, // 0 . . 11 1/1! .! | సన, య. , 1. గా 1, 6 న గ! 1 |. | .. న! . ీఃి బ్‌ / గ్‌ సస న. 411 నే 1110/ న... . 111 న... య. 1! 1! టి! |) 1 . ం!" ( టక ఓక ల వ. న! 0 వ... 11 |! ప. క. (.. . 1, . వశే న... స 1111 /1/| .. . 04 4/1, 111111 1/11 శ న... న!!! ॥ . త 4 (111 112020 న! ల . న. నస |! | | . | లం న... (11 1/87 కు ట్‌ | . 1 న. [1 (| (1005 1) 1 || . . | . 4 ల మ! 1110111211 + రం. టర | న... న. . . 1 , | ॥ న నం... [2 | ౯. కాలు | 11 12 1. న... 5. | 111,141 ; ల / క? లశ ప టల క [1 ర 111 (|| న! | |, న. న... 1. . . 1 / 4 ర్‌ న ల్‌ ల నన . స! 1 ! .. వ. స, శ మ... సలల. ము 11111. స స! స్‌ . 1 సే లో టల (1111 1 [1 | లి 1 11/1 7. 1111 || 1. | _ ప! గ! | | 4క్లల స! 11 స. 4, సల? న22 ర] 1) 1 0. ఫ్‌ 141] 4/11] స్‌, 1... 8 న య. | ॥ ॥ వ న. న... |. ? (0 (241220 11 [1 ౧. టో ౪ శ పు 1111111111 న. ౧ (1/1 ॥ | 11 స! ॥ న (| 111 | 11414 1111 [గ ॥. క కళ /4 ఫ్‌ ంః వః 44 | 1:11 ం ! || | 1. య. 11 1. నటకల (| లట /411/ (422 వ. (4 వ? శ 0411 4 111 (1 | |. || 121 /| టి! 1 నగల! |52/1042 | 111 క. | న సస 12/0 యీ ల 111 11... (1 ॥ 1. 1 శ ( 1 కన! ! (11! 1౯4 న. 4 (1 ఫల నస; 1 11, %/ 111! / వ! 111 లే 19/5 య... ఇ 7 న. వ్‌ శః న 1. 1 |. 111 ,| స్ట వేళకి] న! (1111 ( . ఇ ॥ ఖే శలాక న! 0 గ్‌] 011,011 1! . సీ లలో 111! య. ం గన [| ని వ రం! మ /. [11 11 ( (న? | ॥ (క, (| (1. | ॥ ౮ 4 జ, (ఏ4! ర్త | ) వ. ఏ 21 గ్‌, ఇ బే శ న వరన లల గ్‌ గన ౫4/ (1... క. 142 ఫంక్‌! (1, ," . . 1/1 స్‌ 4 స. న! కటట |. న్‌, ము శి 0 క వ /| న్‌ ॥ జ గ, 00 11. . శ డి [. 1] మ * న. న | వ" న + . క గ్‌... + జే ము న. న. క్‌ రన! 111,111. టం" . క 311. ల! 220102 న | కస్‌ సు మన ౩|| గ్‌ | 1/5! (సలం సన (1 (| ను ప (8 |. వలీ శ్‌ న ! న. న న! ॥ కల ఇ న. లవ! ; 14044 "804 న! ర] య. ₹227ఫ 12040 (1 న! 411 (1 థ్‌ ఏ . 4! (టిల్‌ వా. న య. 11 . గస మం" క! య. లకీ ఇగ ॥ న! స ల 4" న్‌ వశః ర ల | | లం. సప , ౮/8 వ్‌ గ 4 , క. ట్‌ 14] న? ఇ లీ 4 న. లల" ఇ న ప ఏసు క కం ౯" సా! గ న. వ 21) ఓ ఫటట 1 గ 1 (| నట ( న. క్ష 2 [1 న , మ. తమల * ల్స్‌! టి గ. న. స ల స 1 కనే 211 లా టం య / (విల మ్‌ 11 ంం. గ్‌. | థి ల వ. క . . క ళల / 1 వ్‌! 4 క! య. స" ఏలీ! 14 టి 4 ఎల ఏక సకన్‌ క 1 0/ (4081 య [ 1114080 4 న / (స ఎ ప్ల య. రం 0 య! 11 ఆ ఆక్‌ 1. 122 , మ / ట్రీ భన! 1 న (గ వ లా న 40! ఉట | [ 11010 ః యక! , 14౪ మ! /? లా అ .. గ. య. 12111 ₹ (1 ॥ 4 ళ న? (లిన య నటీ! 111 11 / 1 "2. కలై శ? న. స | కంస కీల [ల ను "శ! న... గగ వాజి! 4 షేజనే ౯; (| పక్క క స 4 పు. న్‌ ను జ్‌ క, న టిం . ఇ విత కల్‌ 24 21 ఫల 4,1 రిస లక్‌ కం క. ఇ మ | వ్‌ మఖా ౯218 ర. ల అననన 1111 814 1101 "0 ః లు వ. , ం ర! స [4 న. |? న. సల్‌ న లా స పస య" శః ఇడీ8 7, లక్‌ ల? ల ఓ 14 1 సల (2067 లట | గై న. శే ం మ? /॥ (. స లీ న! గ ద మం , శ ల 4 1 $క, గ సత 11 2వ 11/17 ర. 1 = . "4, స? | గ. 8 ల ॥ న 4 6 ళళ 2140" స్త నీ (రజనీ 162. ల లి = న. /. (౫ 78 క జై , 8,1 11% ళు శన? ఫలన8! న. ఏల . ఇట్లీ ఛళో (. గ్‌ న. స న్‌ 0 డడ. గి గ (ల య! క?! వశం 1 వ! , ౯” | క ను | ద్ని! గేస్‌! | " ట్‌! జి మ (“417 న్‌ా గ నం. 4” లి? నం. య! ర్డీ గ శ డు మ. జ 221 . (| నం న ॥ మట ? కుట టు! నః నం 'శచల క, క న. ్ధి ల క నష గ. వ్‌ క నం. . . న! లీ ఆ4/ (1/1 210 4 ర శ. క 1 (444 స /11 గన. |. క. (| వీక4ంళ/ 270140 (11/.. జీలం, గ్రాం ం న 1 4౨ న (లక్‌ న ళ్‌ [11 గళ 1 11/1 (8 111 4 గగ! ॥ 4 ఇ 4 44, ఈ ఏ” [| ంం. 4 లల 1 | సలరీఇన శం కీ, శీ శ! న. న. ఇతి గ ఈలి, క, 2 1 "౯4 క్త ళీ 18 బలీ, న $" కల్‌ 1112011 లక ॥8 (| 1111 గీ ॥] ఖ్‌ ల +! లుగు వేక్‌, [2 కీలక్‌ స్‌ ల ( లీ 4 (1 క్ష్‌ క్‌; (* ప. | న. వ న. గల మ శత, లి | స త! శన జ డీ 0). 1! ఆ! డు | క్ట సు | శీషస న 1 ర ( గ లస 1 ణే ని న. | మ... . ప లుగ ట్ట, గస ర 100 లో మ య... (న లలి 1 (4 11004 | 111026 గ్య ట్‌ శరస న! 0౯24) రంగ 0 1 ప . శాఖ నస్‌ గ! న. ఈ[ . (8 28 ఏ? 1 111 10141 (11/1 స! ఏ (॥1 ౧). టో శక 22 శ 6 | 21114 క. హల సక 0కే. ,క లీ స! 2 97 114 వత్‌ న. 4|8/ (144 11/1111 1! '8[1; రడ / గ్‌ ల వై న 100 [. క్షే య ళన [4 శీలత ఉల జీ 141 ము న భయము ॥ రే. న. 4౯ ॥ రం! (4 $! (2414 244 లో 1111ల న (లీ గ్‌ శంక ళ॥/ ల! ;* శ 11 లం! ంకీ లి వ? 8] క; ల్ల శీర 84.2 7 (న. 4 నీ (111111. గ ర్త టు క: లి శ, 14 ఏ4 124 11 నల 11 1 1111111111 (01 వ 1 (4! ర "వభ 4144 ఓ (41 న. న నిట వటం 4 శైల 8, కీ, 42 ఫ/1/ 12%, 111141! 4! 181 కక 2 ర. 21 (2౯ కక! ( యే... 1 న / పైట 0. (క 24 లః! 4 | 7 4 1 ము 0 న! ల! శ2 40 సే. రు! జో | ॥ , ఓట గవ కః (4కే 14 కి (024 ఏ 1! (1/14 మ |; క్‌ గ. కవన కీ 2క 11111 1 14 లగ వి! ల సస గ ళ్ళ ర... శ సు గ మప! నే కాలః ఇ? 111 ఓ ర. సిగ స్ట “ స నీల! గల్‌ టం, 114 11] రయ! 1! లగి ష్‌ న టు! 002 0 4040 | టల! 11 న. ( వని కళకళ |? త ఈ ఖగ, ఓ శరా || జ ్టి 2! జగ, స్య! ఇళ '(81/2రీ శ లీగాడి బ్ట న! 8/44, కక, ము! తెలుగు వ్‌ రభ ను! న. ను క 1! య. నే: న నో | ల ను 1 ౮! న... (| న. లి న. సం గ లే మున్‌ | స! 0 సిగగ గు 21 శి 0039 నం... స స 11. సో మ న 0 సం. 1111124 న. సన 0201 . కలీ; 14౯047 14 (|. రల శి? 11 సే 20102 రల ఇ స... భీ! ఏర్‌ 1014 న! 14237! వన గ 1204 న. 11/1 11/11 న. [112 రోం న్నా! ్లి స] క ప్‌ క్‌ సళ) రి (11 1110ల న (క శల! “కక్‌ ఫ1 క 08 న 2 కీ కీ నం. 1 4 త్‌ లు కల? ట్ల న... ను బలం? | 44 న! [11 (0౯1 1 లి, 8! (1 వ్‌ క్య॥ి ఓ! (4 2 ా ్మక1 న భీ కప వ | 1 (8 న? ఓ లక్‌ )4 08! (టీ ॥ ౭! 241 (గ. స8!! న. ళం. శ ర్‌ గళ్‌ నీల్‌ 1! 018 4111 శ లో య! 4 ఇక వళల* ట*ి 3వ 18080 క ఖత (2 | లక్‌ (528! ఃకీ +) 11 ర! 44/ ా 1 ల లర్‌ య. ఖల్‌ (౧' గ వో 15, (4/ 11114114 క్‌ క ఃే, ౯12 ల (ట్ల సీ లై ఇ" లః 4! ర! ఇస్‌ 2/76 (1 సగ ,2/4/2 ప స 1 క. రల న్‌! శ 01| | షు ట్‌ సీ (41 54! న 1 (30 6! వక్‌ 1 (8 (1 | గ 1౯ 4! కీ! ( న 1111 ల్లి స్‌ 1 1 (ఇ ॥ ల సంగం. (సో 1 న! (౯/8 ఖ(80 వ 41 లకీ! 18 ర లలి (61 లకీ నో న. లం (ఇ (| టం కోస గ గ్‌ 12 ర! (స ఓ (. గ + (111/1 [ మ. శ. వళ న 08! య్‌ ల స గ. [11 (50172 గ 117 శర(న్‌ (8 నీల 1! గ వళ 2 వీ 4 | . న. ౯స న. |. శనిని (ం శృ+నీ న సీటీ న. న వ ము. సల్‌ గ4 [8 కట న ల. ర న మ 1 4! న 4క్‌4 శీ 12 (1 లే స... కై! * క్‌! వ. క స | ల! స. 1 నగ. గ ళో సనన 4 / | న! 24] 111 శీల! కసక్‌ 2 , స 2 లో స! ల. న ల్‌ స? (1 (1 గ ఫి 14151 48080 మ! ॥ న న. వ 14/62 కం నం? క. కటి | + 9వ టీ ॥ [ (1వ , // 810 ల0 11071 1 [ల 1 పటే! గ (1 గ నన సో ॥| యల! / ర్‌ం | 21611] షయ! లో కట. క 90” గీ?! 2 కక లక 0! వ! స జ 4420 1 గ కో | 1" 4 లకి 811! , టూ శ య 1 | క18 ॥ే (0 ,. న స సస న. రే హాన్‌ వ. న. | న సట? ళ్‌ న జ ఇ గ 20కు నట క్‌, 1 కీ ॥/ నం. 1. ॥ న! ఖే? | 41 ॥ (4 టర?! 1 ( "11101" | శ్‌ క న 11 (51! కటక ఏన కీల . న. 1 |! సన న! న $?/ కే ల? ల! క 0 1 వ్‌ "క. స్‌ సల (కడ (4, ౨ . వ. ఠః వ... ని ఫ్‌ సు 1 య. ర. [0,4 4 ./ 1]. య్‌ గ నీ 41 ల ః, 112 (4, 1 '8/ ఓ ॥్ల ఖగ ఇత, గ్‌ ఏ4 కర గక! న! .. ప. శ. న! 105 న. ప భన. “స ర పేర 1 /॥ /. శ! 1. త "11 న! |. | గ 0,5 001 4 110 1102! గ లక ౪ లు 02 గ సత; (. 1 ||| |“! వ... న! |) షం; "1 గ | | శర! ॥/, (4/1 41:24 "4/4 12 శి 1... ౪ ఖ్‌ (1 ?క వీసీ గ ట్‌ ల4// న. 1011 క. న. / క్‌ ర టం షే... 1 జ4 ప్‌ శ న... య! క. ॥ 1. య! న 1401101, మ క. 7 ప. ఎ" ౪04 ఏపీ న! | ప. |! | వు 11111 గ్‌ ర న క /! ॥్‌ గ! శల స |! ॥ ॥ 1/1! న... గో (టం? ర! ( 1 ఇ, న 1

• ౧. వన! . గ. | యగ న. లలి | 21 ॥ . 112 ॥ . 1. [సగ ర్‌ సి 41 1. 7 శన [ల 2 కసే! య. ల స! వ. 1! ప ం క స్‌ 10001 . + ॥ గ. .. న. 11 1 గే! 1411114 గ ఖే $4ఫళ న న. 1 | న! సమే (ల తం! 1 1! /. ం! |. (. |. |. . 1 2న ॥ లల న. |. క |. . స |. [ 1 వ. . . . 1" (2/1 వ 1 / . | స్‌! |. 1! [1 . య... / న. . . ం ॥ ల ఎ న. 1 .. | , 12 . న