Telugu na gadhava - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

లీ న్‌ా శ! ఖీ | వ 7 మా న్న | ష ( శ . నాన టీ ్‌ా ఖే బ్‌ ల్త ణ్‌ - (1 న ల. వల | న. 2? ॥ ఇ. ఇహనా | పెజ్లీ స్రీ / య. జె స గ్ర లే న. నం న వ్‌ య. | న ( నీ ల గి. . స - | ఖ్‌ . చ నేం / న: ఇభ 4వ. న! లి త... ల ల , ం కల ళోళ్తు . " సీస స గ ం॥గ లం న శో శం ॥ క ల స శ న్‌ క లం ళీ జా. శ్‌ ల నో యీ యే య ₹ త్త. యన్‌ నే క,” | ట్‌ స్ట న లే 1 శ య! గ ్‌? న | న! నట ఈ ప్న ల “ఖ్‌ | జ శ లా 1 " థ్క ॥ టై ఖల. సక. క ఖః (| న. శ న క్‌ నా ఆహనోల ॥ , శ జ ళ్‌ ళో నా. 1 2 న టట ॥ శస! ఆ | సం జ ఇ " ర హ్‌ న. యు లతో గలు స నాశనకన నవలే స్ట గా... ల వగా! లీ ఇ కో "1 గా న. ల ఆ న.

కాళోజీ కవితల సంపూర్ణ సంకలనం పో కాళోజీ పాండేషన్‌ వరంగల్లు / హైదరాబాదు గగ ల౮గ/4 800% ౧౮౮5౯. కానా

నా గొదవీ కాళోజీ కలితల సంపూర్ణ సంకలనం ముద్రణ ? జూళ్తై లైట్టగ్షల్లు / య గ 'ప్రళులు : 1000 లగా జ్జ ర భీ న ల శ య్‌ (ప్రచురణ : శి కాళోజీ ఫాందేషన్‌, వరంగల్లు & హైదరాబాదే ఓ. కాభోజిఫాయేన్‌ టీక ్రడ్తల ష్టాట్‌ నెం.268, నో! ఎన్సెజ్‌ కాలనీ హన్మకొండ, సత్తా ర _ వగ వరంగల్లు - 586 001 కీన్‌ భానల్‌, ఇం.నెం. 6-3-634, సన్‌ స్మూల్‌ ఎదురుగా, ఫ్లైరజొబాద్‌, హైదరాబాద్‌ - 4 ముత్ర ; అసుపము ప్రింటర్స్‌ గన్‌ వ్యూ 126 శాంతినగర్‌, హైదరాబాద్‌ - పశ వోన్‌ , 20301304 25304194 మట యమలరనం టి సమంళచిరు ల

కాళోజీ రామేశ్వర్‌రావు (2908 - 2996) ఎన్నేండ్లు వచ్చినను చిన్నవాదనటంచు అతిగారవముతోడ అన్ని నసమకూర్చుచు ఆటలకు వాటలకు అవకాశమిచ్చిన అన్నయ్యకీ గొడవ” అర్చితము చేతు.

గురులఘువులు గార్హపాటి రాఘవరెడ్డి అక్షర జగత్తు యావత్తు గురు లఘువుల నొత్తు గురు లఘువులకు మాత్ర మాత్రమే థోదము గురులఘువులు స్వయంభువులు గురులఘువుల నొంగత్వము ననాతనము సార్థకము నత్యము శివము నుందరము గురు లభువుల లక్షణము అక్షరము అక్షర జగత్తులో లఘువు ఆది గురువు చూడ వరమావధి అక్షర జగత్తులోన గురు లభఘువుల నమాగమము (ప్రతి ఫలము (్రతివదము గురువునందు లఘువుల చేరిక కలయిక లఘువులందు గురువు జాడ పోలిక లఘు గురువు నువ్రనొదిత రఘురాఘవ శక్తి వస్తి 1966 సం॥లో కాళోజీ కవితా గురువు గార్లపాటి రాఘవరెడ్డి గారిపై గౌరవంతో రాసిన గేయం. “దేవా! నాదగు దృష్టి నీవగుము, నీ దృష్టిన్‌ విలోకింతునే నీ విశ్చంబును, నాదుకేలగుము తండ్రీ! దాన యీ ధాత్రికిన్‌ సేవల్‌సేయుదు, నాకుంజిత్తమగుమా చిత్రంబునన్‌ నత్వబో ధావిర్భావము6గూర్తు నీ జగతికన్నా/ వేణుగోపాలకా! (గార్లపొటి రాఘవరెడ్డిగారి వేణుగోపాలశతకం నుండి) ళ

ఈ ముద్రణ నేపథ్యం సార్వజనీన నత్వాలను, సామాజిక వాస్తవాలను అక్షరీకరించి (నజా వైతన్వాన్ని కలిగించిన కవిత్వం (ప్రజల నాలుకల పైనో ముద్రాక్టృతి రూపంలోనో కాలంతోపొటు కదులుతూ ఉంటుంది. అందుకే వేమన్న కవిత్వం, కాళన్న కవిత్వం కాలంతోపాటు కదులుతూ ఉంటుంది. నజీవమౌతూ సమకాల సామాజిక వాస్తవాలకు సాక్షీభూతమౌతూ ఉంటుంది. ఇట్లాంటి కవిత్వానికి కొరత ఏర్చద్దవ్దుడు నమాజు (శ్రేయోభిలాషులు, (నజా వ్రైతన్య కాంక్షులూ అయిన సవ్చాదయులు ఆవేదన చెందుతారు. ఈ నేపథ్యంలో 2౨0122 మార్చి [46 27 తేదీలలో ఆంధ్ర విద్యాలయ కళాశాల తెలుగుశాఖ, తెలంగాణ భాషా సాంస్కృతిక మండలి సంయుక్త ఆధ్వర్భంలో “పజాకని కాళోజీ - సాసొత్య నమాలోచన” అనే అంశంపై రెందు రోజుల జాతీయ నదస్సు నిర్వపొంచి సదస్సు సంచికను బృవాణ్‌ రూపంలో ముద్రించింది. సదస్సు నిర్వహణలో భాగంగా తేది ₹6-08-2022 దదయం జాతీయ నదస్సుకు ముఖ్య అతిధులుగ్కా సమావేళ (ప్రారంభకులుగా విచ్చేనిన సువ్రీంకోర్టు విశ్రాంత న్యాయమూర్తులు జస్టిన్‌ శ్రీ లి. సుదర్ధన్‌రెడ్రి గారు కాళోజీ కవిత్వం దొరుకుతుందా అని వాకబు చేశారు. కాళోజీ ఫొందేషన్‌ తరఫున వేసిన (న్రతులన్నీ అయిపోయాయి. (వ్రస్తుతం మార్చెట్లో అలభ్యమే అని విషయం వారికి తెలినింది. తెలంగాణ (జల జీవన (ేయస్సును కాంక్షించి, తెలంగాణ రాష్ట్ర వర్చాట్టుకె జీవితాంతం పోరాడిన వ్రజా చైతన్య ప్రయోజన కవిత్వం రాసీన కాళోజీ కనిత్సం అలభ్యామనో విషయం (్రజా చైతన్య కాంక్షులైన మాన్యత్రీ జస్టిన్‌ బి సుదర్శన్‌రెడ్డి గారికి ఆవేదనను కలిగించింది. నీరి ఆవేదనకు హైకోర్టు నీనియర్‌ అద్వకేటు శ్రీ టి. ప్రకాళరెడ్డి గారి ఆకాంక్ష తోడైంది. వీరిరువురూ సంయ్యక్తంగా విశాల మానవతా వృదయంతో కాళోజీ కవిత్వం వునర్ముదణకు ముందుకు వచ్చారు. అందుకు వీరి సొజన్యానిక్కీ వదాన్వతకూ ధన్యవాదాలు తెలువుకుంటున్నాం. ఇట్లు టి, ప్రభాకర్‌ కాళోజీ ఫౌందేషన్‌ డాక్టర్‌ గంటా జలంధర్‌రథ్రి కార్పదర్భి, తెలంగాణ భాషా సాంస్కుతిక మందలి ౮/11

అల నా గొడవలో పడక ముందు (మొదటి ముద్రణకు రచయిత వీఠిక్రు

ఆనందమో, ఆవేదనో కలిగినవ్హుదు వచ్చిన భావాన్ని వెలిబుచ్చదం జరిగింది. అది యితరులకు కాకున్నా వెలిబుచ్చిన వానికి బాగా నచ్చింది. ఇతరులకు కూడదా నచ్చుతే విశేషం. ఈ విశేషధర్భం క్రైతకే మాత్రం ఆధారం కాదు. దానికి మూలం (పాణం కవికి అవ్సుదవ్లుదు కలిగిన ఆవేదన ఆనందం మాశ్రమే.

ఎన్నో నంఘటనలు జరుగుతుంటవి మన చుట్టుపట్టు. ఒకే నంఘటన అందరినీ (్రభావితుల చేయదు, ఒకే రీతిగ అనలే చేయదు.

(్రసారయంధత్రం ఒకటే అయినా న్వీకరించే యంత్రాలు తమతమ శక్తితో దానిని (పొస్తవి. యంత్రాలలో అన్ని విధాల నమాన శక్తిగల వరికరాలను నిరించవచ్చు. మానవుల నిర్జాణం అట్లా జరగలేదు. మనకు ఏదైనా “శ్తక్తిని బట్టి సాక్షాత్సారం, భావానుగుణ్యం రూవం* తేది : 1-2-2953 శ్రే

[గ

నేనూ-నా గొడవ!

జరిగినదంతా చూస్తూ ఎరగనట్లు పడివుండగ సాక్షీభూతుణ్ణిగాను, సాక్షాత్తు మానవుణ్ణి అని నా గొడవలో చెప్పుకున్నా. అగో ఆ మానవుణ్ణి కాబట్టే చుట్టుపట్ల జరిగే ప్రతి విషయానికి స్పందించడం, ఆలోచన-అసమ్మతి, నిరసన -ధిక్కారం, ప్రతిఘటన, ప్రతి ఘటనా కార్యక్రమం. నేననుకున్న అవకతవకలను సవరించే ప్రయత్నం. నావలెనే అవకతవకలను సవరించే వారితో సహకరించే ప్రయత్నం. ఎవరితోనూ సంపూర్ణంగా ఏకీభవించకపోవడం-మరెవరూ నాతో ఏకీభవించక పోవడం. నాకనిపిస్తుంది-ఒకరితో ఏకీభవించే ధోరణి కన్నా ఒకరిని మనతో ఏకీభవింపజేయాలనేదే పరస్పర సహకారానికి గొప్ప లోటేమోనని ఇంతకూ మనస్సెమో క్షణమో తీరున మారి రకరకాలుగా అడిస్తున్నది. దాన్ని అచలం చేసే నా ప్రయత్నం ఎప్పుడూ ఫలించలేదు.

మానవ సమాజంలో ప్రతిదీ తప్పుడు (ప్రయోగమే. ప్రయోగాత్మకం బతుకు. బతుకు ప్రయాణం నిండా అడుగడుగున ప్రయోగాలు. బతుక్కిబతుకు తప్ప మరో సిద్ధాంతం లేదు. పెద్ద ఆపదలను అపాయాలను, పప్రాణాపొయాన్ని తప్పుకొని చిన్న అపాయానికి, హానికి తలజఒగ్గి బతుకు సాగించడం. అదే ప్రాణి ధర్మం. అది ప్రతి ప్రాణికి సహజంగానే అబ్బుతుంది. ఎన్నో రకాలుగా తమతమ ఆలోచనల పరిధిలోనే మార్గాన్ని నిర్ణయించి, ఆ మార్గాన్నే మనిషిని నడిపింపజేయాలనే మేధావి వర్గంలోని వ్యక్తుల కృషి దానికి ఎన్నో 'ఇజాలు*, *చాదస్తాలు. ఇదంతా ఎందుకంటే మనిషి సహజంగా ఆలోచించి స్వంత నిర్ణయానికి రాకుండా చేయడానికి.

ఈ గందరగోళ బతుకులో పోలు పొంతనలేని ఆలోచనలలో, సమకూర్చుకున్న అస్తవ్యస్త అవగాహనతో, వ్యక్తిగతమైన మనుగడలో క్రమం స్టెర్యం లేక తికమక. మన ఆలోచనలతో సరిపడేవారితో మైత్రి, లేనివారితో వైరం. వారిని సరిదిద్దాలనే ప్రయత్నం. మెట్టుకు బతుకు వైరుధ్యాల పుట్ట. ఈ చీకట్లోనే ప్రమిదలు వెలిగించాలనే తహతహ. స్నేహం మాత్రం లేదు. గీసిన అగ్గిపుల్లలు మాత్రం కాలి ఆరిపోతున్నాయి. కొద్దిపాటి వెలుగు. అంతే, మళ్ళీ చీకటి. క్షణక్షణం రకరకాలుగా ఆలోచన.

దగాకోరు దుండగిడు దర్జాగా బతుకుచుండ సక్రమ మార్గాయానము సహియించెడి వాదెవ్వడు? “అవనిపై జరిగేటి అవకతవకలు చూచి ఎందుకో నాహృదిని ఇన్ని ఆవేదనలు. పరుల కష్టము చూచి కరిగిపోవును గుండె మాయమోసము చూచి మండిపోవును ఒళ్ళు”. మరి అవకతవకలను సవరించే శక్తిసామర్జాలా? అవి లేవు. “తప్పుదిద్దగలేను, దారి జూపగలేను, తప్పు చేసిన వాని దండింపగాలేను అవకతవకలనేను సవరింపలేనపుడు పరుల కష్టాలతో పని యేమి నాకనెడు అన్యులను జూచైన హాయిగా మనలేను.” ఇట్లా వుంది నా మతి-గతి, అంటే బతుకు వ్యక్తిగత వ్యవహారాలైనా, ప్రజా జీవితంలోనెనా అడుగడుగడుగునా సందేహాలు, చాలీచాలని అవగాహనతో రకరకాల ప్రశ్నలు. ఏవో సమాధానాలు, నిర్ణయాలు. నిర్ణయానుసారంగానే నడిచే ప్రయత్నం. ఏదో కొద్దిపాటి సఫలత, దాని విషయంలో మనకే సందేహం. ఆశించిన ఫలితాలు అనుకున్న రీతిలో కలుగక పోవడం... అది చూచి మరో ప్రయత్నం - మరో రీతిలో. ఇదంతా నా గొడవలో రికారు చేసుకున్నాను. సామరస్యం స్వభావానికే సరిపడదు. కాబట్టి అడగడుగునా సంఘర్షణ. సామరస్యంతో బతకడంలో సంఘర్షణ

తగ్గడం నిజమేగాని, దానికి కావలసిన పరిస్థితులు వుండి దానికి మనసు సిద్ధముకావలె గద-అయినా బ్రతుకు తప్పదు

బ్రతక్క తప్పదు. బ్రతుకు సాగిపోతున్నది. దాన్ని ఏదో ఒక సూత్రానికి బిగించి వేలాడి బతుకుదామనుకుంటే ఆ సూత్రం

పుటుక్కుమనగానే చతికిలబడటం. నాగతిని ఆకట్టడానికి, నన్ను అదుపులో పెట్టడానికి ఎన్ని శాస్త్రాల కట్టడాలు. ఎన్నెన్ని

ఇజాల గతులు. ఏదో సూత్రానికి తత్వానికి, ఇజానికి కట్టుబడిపోయి జీవిస్తున్న ప్రాణులకు స్వేచ్భాజీవనం సున్న పరాయి

భావాలు, పరాయి చూపులు, పరాయి చెవులు, పరాయి బాస, పరాయి నడక, పరాయి చేతలు అన్నీ పరాయివే. అట్లా న

కాకూడదని నా తిక్క చిరకాలం బతకాలని వుండగా చావొస్తే ఎట్లా అని కాదు ప్రశ్న. అనుక్షణం చావుకై నిరీక్షిస్తూ బతకడం ఎట్లా అన్నది ప్రశ్న పరిస్థితులెట్లావున్నాయని కాదు. వున్న పరిస్థితుల్లో మనమెట్లా వున్నాము అన్నదే; ఇట్లా వుంది మానవుని మనుగడ. ఇదంతా మమతలేని మనుగడ అని నా గొడవ.

శాంతిని అందరూ కోరుకుంటున్నట్లు మాట్లాడతారు. “శాంతిగ మెలగుటమంచిదె. కాని, శాంతి పరిస్థితి కలదా సఖుడా!” అన్నది నా ప్రశ్న “శాంతి శాంతట శాంతి గుండె మండిపోతుంటే, కండ కరిగిపోతుంటే, బతుకు చితికిపోతుంటే, ఎముక విరిగిపోతుంటే శాంతి శాంతట శాంతి.” హింస, హింస అని వూరికే అంటుంటారు. నా దృష్టిలోనూ హింస తప్పు. రాజ్యహింస మరీ తప్పు. ప్రతి హింస తప్పుకాదు. “ఏకీభవించనోని పీక నొక్కు సిద్ధాంతం” అంటే మరేమిటోకాదు అచ్చమైన ఫాసిజం అన్నాను నాగొడవలో. హిరణ్యకశిపుడు అచ్చమైన పాసిస్టు. ప్రవ్లోదుడు సత్యాగ్రహి. సత్యాగ్రహంవల్ల ఫాసిస్టుల్లో పరివర్తన జరగనప్పుడు నరసింహులు అవతరించి ప్రతిహింస చేయక తప్పదు. అధికృత హింస చెలరేగినపుడల్లా, సత్యాగ్రహం విఫలమైనపుడల్లా నరసింహుల్లా ప్రతిహింస తప్పదు. “చెల్లినోనికి నేరం చెల్లుబాటు అవుతుంటే/ చెల్లనోనికి నేరం చేయక తప్పకవుంటే/ చట్టవిరుద్ధం చర్యలపుట్టెపోదా దేశం.” మానవుని మానవుడు మానవుని మాదిరిగ మన్నించలేనంత మలినమైనాది జగతి మలినమైనాది. ఈ హృదయ మాలిన్యం పోవడం ఎట్లా? మైత్రి. అది అక్కర తీర్చుకోవడానికి వేసే వల కాకూడదు- జీవిత విధానం కావాలి. అదిలేకనే మానవ సమాజంలో ప్రతిరంగంలో సోటీ బడికాటులాట. ఈ కాటులాటకు 'నేను” *నా” అనే అహంభావం ఒకటి - అదే నా ఇజం. నేనింకా 'నా' నుండి 'మా'వరకే రాలేదు. మన అన్నప్పుడు గదా ముందడుగు- “నానా ఇజాల అడుగున జూడ నా ఇజందే కనిపించును జూడ” ఇదంతా నా గొడవలో చెప్పుకున్నది. అసమ్మతి - నిరసన- ధిక్కారం - ఇవీ నా గొడవ లక్షణాలు.

ఎటా జీవించాలని కోరిక? ఆ కోరిక ప్రకారం ఎట్లా జీవిస్తున్నాననే విషయం నా గొడవలో చెప్పుకున్నాను. “ఇచ్చయే నా ఈశ్వరుదని ఖచ్చితముగ నమ్ముతాను. ఇచ్చ వచ్చినట్టు నేను ఆచరించి తీరుతాను, జరిగిన దానిని తలవను, జరిగే దానికి వగవను, ఒరగనున్నదిదియదియని ఊహగానము చేయను, సంతసముగ జీవింపగ సతతము యత్నింతు గాని ఎంతటి సౌఖ్యానికైన ఇతరుల పీడింపలేను”- ఇది అభిలాష, ఆదర్శము. ఈ అభిప్రాయాల కనుకూలమైన ధోరణితో సమాజంలో జరుగుతున్న అలజడుల (సాంఘిక-రాజకీయ సాహిత్య)లో రాజ్యాంగబద్దంగా పాల్గొంటూ వస్తున్నాను.

నా గొడవి అంతా మళ్లీ అచ్చవుతున్న సమయంలో నేను తప్పనిసరిగా యాది చేసుకోవలసిన వాండ్లలో మా గురువుగారు గార్లపాటి రాఘవరెడ్డి గారు మొదటివారు. మా అన్నగారు కాళోజీ రామేశ్వరరావుగారు. ఆ తర్వాత నా గొడవ ప్రకటింప నాందియైనవాడు సురవరం ప్రతాపరెడ్డి, పుస్తకరూపంలో రావటానికి కారణం కె.సి. గుప్త, వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామి, తర్వాత పరాభవ వరుస పుస్తకాలు అచ్చు వేయించిన వేనముద్దల నరసింహారెడ్డి,

మిత్రమండలి, మిత్రులు విద్యార్థి పొట్లపల్లి, పేర్వారం సుప్రసన్న వగైరా, యువభారతి విశ్వనాథం, ఏలూరు మిత్రులు రామక్రిష్ణ తదితరులు.

కథలు మళ్ళా అచ్చువేసిన వరవరరావు. ఇదీ నా గొడవ, అచ్చువేసిన విశాఖ కృష్ణాబాయి ప్రసాద్‌, తిరుపతిరావు, ఇంకా రత్నమాల, తూర్పు మల్లారెడ్డి, రామశాస్త్రి, ప్రభాకర్‌, నర్సింగారావు, నారాయణ రెడ్డి, గోపాల్‌ హరినాధ్‌, ఎంద స్నేహితులు. అ స్నేహాదరణతోటే ఇప్పటివరకూ నెట్టుకు వస్తున్నాను. హనుమకొండ జం. 2-8-2001

౫1

నమో మహద్దో నమో మహద్నోో - పెద్దలకు దండం ఏది కావాలన్నా తొలుత మనిషి కావాలి. కాళోజీ మనసున్న మనిషి కవి, రచయితా కావాలంటే బుషి కావాలి. కాళోజీ కానగల బుషి కాళోజీ మనసునిండా కవిత ఒకప్పుడు మనసు నిండుతుంది. కాళోజీ కన్ను కవితను రాలుస్తుంది. కాళోజీ స్పందనకు కాళోజీయే సాటి. కాళోజీ కాళోజీ అంతటివాడు. అంతటి సామాన్యుడు - మాన్యుడు - అసామాన్యుడు కాళోజీ. “గగనం గగనాకారం,. సాగరస్సాగరోపమః కాళోజీ కవినిరంకుశుడు. అతనిని నిలువరించగల అంకుశం కలుగనే కలుగదు! అతనికి దురాశలు లేవు. ఆశల ఉచ్చులు లేవు. అతడు దేనికీ చిక్కడు - వేదనకు ఆవేదనకు నివేదనకు తప్ప. కాళోజీ కవిత అక్షరం కాదు నాదం - నినాదం. నాదం - నినాదం పెదవులు పలుకవు, గుండెలు పలుకుతాయి, గర్జిస్తాయి. నిప్పులు రాలుస్తాయి. పూలు రాలుస్తాయి. కన్నీరు రాలుస్తాయి. కాళోజీకి కల్ల, కపటం, ద్వేషం, కార్బణ్యం, పగ, వగ తెలియవు. అతడు నిర్మలమైన అద్దంలాంటివాడు. అతని ప్రతి పలుకు, ప్రతి పదం స్వచ్చంగా, నిర్మలంగా ఎండలా, వెన్నెలలా, అగ్గిలా, ఆరాటంలా మందహాసంతో దర్శనం ఇస్తాడు. కాళోజీ గొడవ-లొల్లి, ఆగంకు హద్దులు లేవు, అది విశాలాచప్పధ్వీ, అది గాలి వంటిది. కాంతి వంటిది. దవానలం వంటిది. మందానిలం వంటిది. దాన్ని దర్శించే కన్ను కావాలి! ఎడద కావాలి! కాళోజీకి ఆడంబరాలు లేవు! కాళోజీ కవితకు అంబరాలు లేవు. కాళోజీ మంది మనిషి కాళోజీ కవిత ప్రజల పరువం. కాళోటీ రూపాన్ని దర్శిస్తే మానవతా మూర్తిగా, ఎడద స్వరూపంలా, కవితా శిల్చంలా, సామాన్యతా విలక్షణంగా, కన్నీటి కన్నులా, పన్నీటి మాటలా కనిపిస్తారు. కాళోజీకి జరామరణాలు లేవు. నాస్తితేషాం యశః కాయే జరామరణజం భయం! శతం జీవ శరదో వర్ధమానః శతం హేమంకానృతమ్‌ వసంతాన్‌ నమోమహద్బోో ఇది కేవలం పెద్దలకు నమస్మారం. ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః అక్షర వాచస్పతి దాక్టర్‌ దాశరథి రంగాచార్య సికిందరాబాదు 28-08-2001 ౫||

కాళోజీ జీవన నది

ఇవ్వాళ కాళోజీ ఎనఖై ఎనిమిదవ పుట్టినరోజు. ఇన్నాళ్లకు ఆయన 'నా గొడవి కవితలన్నీ ఒక చోట సంకలనమవుతున్నవి. పరాభవ సంవత్సరమంతా వచ్చిన ఆరు రుతువుల పేరు మీది కవితలు; భారత, చైనా యుద్ధ సమయంలో రాసిన 'తుది విజయం మనది నిజం' (1962) భారత పాకిస్థాన్‌ యుద్ధమపుడు 'కలము కుంచె కదలాడెను" (1965) శీర్షికలతో వచ్చినప్పటికీ కాళోజీ తానేది రాసినా అది 'నా గొడవి గానే భావిస్తాడు. ఇంకా ఇందులో ఎమర్లెన్సీ (అంతరంగిక ఆత్యయిక స్థితి - 1975-77) సందర్భంగా రాసిన కవితలు; తెలంగాణా రాష్ట్రం ఏర్పడాలనే డిమాండ్‌తో వచ్చిన ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమం ( 1968-69, 1972, మళ్లా1997 నుంచి)లో రాసిన కవితలు కూడా ఉన్నాయి.

కాళోజి ఏడు దశాబ్దాల సుదీర్హకాలంలో రాసిన కవితలివి. చెప్పిన కవితలివి. కాళోజీ తెలిసినవారికి (ఆయన చాలా మందికి తెలుసు. తెలిసిన వాళ్లందరికీ స్ఫటకంలా స్పష్టంగా తెలుసు) ఈ కవితల సేకరణ ఎంత కష్టమో తెలవడం కష్టంకాదు. ఆయనకు ఒక ఇల్లు లేదు. “అతిథివోలెవచ్చినాను” - అని ఆయనే ఒక కవితలో చెప్పుకున్నాడు. వుట్టగానే కొంతకాలం తలిదండ్రులకు, సుదీర్ధకాలం అన్న రామేశ్వరరావుగారికి (షాదొ గా ఉర్జూలోను, తన పేరుతోనే తెలుగులోనూ కాళోజీకన్నా భావ గంభీరమైన కవిత్వం రాసిన సున్నిత మనస్కులు) తెలంగాణ, ఆంధ్ర, రాయలసీమలలో, దేశంలో ఎందరెందరికో అతిథిగా ఆయన సహాస్రాధిక మాస జీవితాన్ని గడిపాడు. తనదంటూ ఒక వస్తువు లేదు. కవిత్వం కోసం ఒక మంచికాగితాల నోట్‌బుక్‌, అందంగారాసే కలం పెట్టుకునే అలవాటు లేదు. బహుశా చాలాకాలంగా తన చేత రాయడమూ లేదు. చెప్పడమే కానీ, ఎక్కడ ఎప్పుడు ఎట్లా తోస్తే అట్లా కైత చెప్పడమే. ఈ సంచార జీవి వెంట అంతటికీ రామశాస్త్రి వంటి డిక్టేషన్‌ తీసుకునేవాడు వెళ్లలేడు కదా. ఆయన మాటను, రాతను తెలంగాణా నిధి వలె పదిలపరచే ప్రభాకర్‌ ఆయన వెంట పరిగెత్తలేడు కదా. ఒక దశలో రత్నమాల ఆయన రచనల సేకరణకు పూనుకున్నది. మల్లారెడ్డి సరేసరి, పరిశోధకుడు. కాళోజీని ఒకచోట కుదురుగా పదిలపరిచాదు. ఇంకా నాకు తెలియని ఎందరో అజ్ఞాత అభిమానులు కాళోజీ రచనలు ప్రాణంకన్నా భద్రంగా దాచుకొని ఉంటారు. కాని ఏ పద్ధతికీ, నియమానికీ లొంగని కాళోజీని సమ(గ్రంగా అచ్చులో ఆవిష్కరించడం కష్టం. అనితరసాధ్యమైన ఈ పనిని కాళోజీ ఫొండేషన్‌'గా ఏర్పడి చేసిన, చేస్తున్న మిత్రులు, ముఖ్యంగా రామశాస్త్రి (హనుమకొండ), ప్రభాకర్‌ (హైదరాబాద్సిలను, వాళ్లకీ పనిలో నిరంతరం సహకరించిన, సహకరిస్తున్న తూర్పు మల్లారెడ్డి (భువనగిరి) వంటి మిత్రులను ముందుగా అభినందించాలి. కాళోజీ ప్రసంగాలు, సంభాషణలు, పథత్రికలకిచ్చిన ఇంటర్వ్యూలు, రాసి ఉంటే డైరీలు సేకరించి ప్రచురించాల్సిన మహత్తర బాధ్యత ఉంది.

కాళోజీని వేమనతో ఇప్పటికే చాలా మంది పోల్చారు. ఆ పోలిక చాలా సరియైైందే. వేమనకు వందల సంవత్సరాల తర్వాతనయినా లభించిన సి.పి.బ్రౌన్‌, రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, బంగోరే, ఎన్‌.గోపీ వంటి సమర్భులయిన పరిశోధకులు, వ్యాభ్యాత్యలు కాళోజీకి సమకాలీనంగా కూడ లభించకపోవడం కాలంలో వచ్చిన మార్పు అనుకుందామా? ఎందుకంటే కవిత్వమే ఇన్ని ప ఖో సంపుటమైతే, డెబ్బై ఏళ్లకుపైగా ఒక నడుస్తున్న చరిత్రవలె, నిద్రలో తప్ప ఒక మాటల నదివలె ప్రవహించే కాళోజీని అచ్చు! పునరావిషురించుకుంటే అది మనకు ఒక శతాబ్లకాలజ్ఞానమవుతుంది.

ల్‌ు ఈ కవితల్లో కాళోజీ చెప్పినట్లు-పాండిత్యంలోని తెలివిడి, తెలివిడిలోని వివేకం-ఏమిటో విడమరచే ఒక ప్రపంచ దర్శనాన్ని మనకిస్తుంది. “గడించిన అలౌకిక శాస్త్రీయ జ్ఞానవిజ్ఞానం ఎంతనికాదు. పోగొట్టుకున్న సామాన్యజ్ఞానం ఎంతని? (ప్రశ్నలు పే.196).

అందుకే ఈ దేశంలో ఒక సంప్రదాయమైన సంచారజ్ఞానం విషయంలో వేమన, సానె గురూజీ (కాకోజీపై ప్రభావం వేసిన వాళ్లలో ఖలీల్‌ జీభ్రాన్‌తో పాటు ఇతణ్ని కూడా పేర్కొనాలి - అథ్రువులు-1951-పే. 59) వంటి వాళ్ల పోలిక తెచ్చినా, కాలం రీత్యా కాళోజీలో ఒక అంశం అదనంగా ఉన్నది. ఆ స్పృహ అనండి. చైతన్యం అనండి. ఆయన నిరంతరం లేవదీసే పౌరుడు-చర్చ సోరనివా, పొరునివా అని వేసే ప్రశ్న గ్రీకు, రోమన్‌ చరిత్రల్లో సోక్రటీసు రెండువేల ఏళ్లకింద వేసిన ప్రశ్న అప్పటి సిటి స్టేట్‌కు, సిటిజన్‌, సబ్జెక్టులకు, (ఫెంచి విప్లవం తర్వాత ఏర్పడిన విశ్వజనీన-సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం, స్వేచ్భాభావాలకు ఒక రెండు పెద్ద గెంతులు (16203 2౧6 006౧09) వేసింది ప్రపంచం.

౫||

కాళోజీలో ఆ దినుసు కూడా ఉంది. సోక్రటీసు, రూసోల ప్రశ్న-అఆకాంక్ష ఆ విషయంలో కాళోజీ ఈ దేశకాల పరిస్టితులకన్నా చాలా ముందున్నాడు. జయప్రకాష్‌ నారాయణ్‌ వలె (ఒక ఆకు ఎక్కువేనేమో-ఎందుకంటే ఆయన సంపూర్ణ విప్లవాన్ని ఆశించి బీహార్‌, గుజరాత్‌ ఉద్యమాలు నిర్వహించి, పార్టీరహిత ప్రజాస్వామ్యాన్ని అసెంబ్లీ పార్లమెంటులకు బయట గాంధీమైదాన్‌లో ప్రయోగించాలని చూసినా ఎమర్జెన్సీ తర్వాత జనతాపార్టీ ఏర్పాటును ఆశీర్వదించాడు. స్వయంగా ఎమర్లెన్సీకన్నా ముందే హక్కుల సాధన కోసం పీపుల్స్‌ యూనియన్‌ ఫర్‌ సివిల్‌ లిబర్టీస్‌ అండ్‌ డెమొక్రటిక్‌ రైట్స్‌ వంటి సంఘాన్ని తార్కుండే వంటి వాళ్ల సహకారంతో స్థాపించాడు. కాని కాళోజీకి సంఘం, పార్టీవ్రత్యం, నిర్మాణం ఎంత చీదరో ఒక్క చోటకాదు ఈ కవితల్లో అవకాశం వచ్చినప్పుడల్లా, కాదు తెచ్చుకొని కూడా చెప్పకుండ వదలడు). ఆయన ఇంగ్లండు, ్రాన్స్‌వంటి పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యాన్ని రూల్‌ ఆప్‌ లాను ఇక్కడ అసాధ్యమని గుర్తించడంలేదు (ప్రజలతో ఉంటూ ఒక అడుగు ముందుకు-అని చెప్పబోతే 'అగొ, గా సిద్ధాంతాలే నాకు చెప్పొద్దు అని కుండ బద్దలు కొడతాడు). ఆయన కవిత్వ పరామర్భ్శకన్నా ముందు ఆయన జీవన దృక్పథం ఏమిటో చూద్దాం. *నేను ప్రస్తుతాన్ని. నిన్నటి స్వప్నాన్ని రేపటి జ్ఞాపకాన్ని, గతానికి శిఖరాన్ని, భావికి ఆధారాన్ని-నేను గతిని, ప్రస్తుతాన్ని. ఉన్నదాన్ని, బ్రతికున్నదాన్ని. గతాన్ని స్వగతంగా గలదాన్ని, భావిని స్వభావంగా గలదాన్ని - అని చెప్తూ ఒక్కమాటలో తన వస్తుతత్త్వాన్ని చెప్తాడు. 'నేను జీవనాన్ని జీవనదాన్ని? 1965లో రాసిన ఈ కవితలో | 2౫ 6/94 0 ౪6816168 &౧6 గంగాంగ/ 0 10గాంగ౦౪ - అనే ఖలీల్‌ జిబ్రాన్‌ పంక్తులు అనువాదం చేసాడు కాళోజీ. ఇది కేవలం అనువాదమే కాదు. ఆయన జీవన దృక్పథం. (బ్రతుకు బ్రతుకు-అంటాడు. జీవించడం ఆయన జీవన దృక్పథం. నదివలె, ప్రవాహంవలె, వర్తమానంవలె, అల్బర్ట్‌ ప్విట్టర్‌ మరణించినప్పుడు రాసిన కవితలో ఈ దృక్పథం మరింత స్పష్టమవుతుంది. 1964లో స్విట్టర్‌ మరణాన్ని తలచుకొని రాసిన “ఆల్బర్ట్‌ ప్విట్టరొ (1.56) కవితలో “బ్రతికున్నదోట, (బ్రతుకున్నచోట' ఆయనదేకాదు, తనదే చోటని చెప్పినట్లే మనకు తన ఈ కవిత అంతటా అల్బర్ట్‌ స్విట్టర్‌దే కాదు, తన జీవన దృక్పథం ఏమిటో కూడా వివరించి మనకు కవిత్వం ద్వారా ఆకళింపు అయిందో లేదోననే సందేహంతో (పండొలిచినట్లు విడమరిచి చెప్పడం కాళోజీ సంభాషణల్లో, ప్రసంగాల్లోనే కాదు కవితల్లోనూ ఉన్న ఒక లక్షణం) ఆయనే స్విట్జర్‌ సిద్దాంతం-గ6౪౭/2002 10 1/6-అని వివరించాడు. స అనువాదంలోని పూజనీయం అనే మాటకన్నా రెవరెన్స్‌ను బతుకు పట్ల గురి అందాం: జీవితం పట్ల ఈ రెవరెన్స్‌ కాళోజీని రోమారోలా, ఖలీల్‌ జిబ్రాన్‌ వంటి తత్వవేత్త లయిన రచయితలకు దగ్గర చేసింది. ఖలీల్‌ జిబ్రాన్‌ కవిత్వాన్ని 'జీవనగీత'గా అనువాదం కూడా చేసారు. ఈ సంకలనంలో ఈ ఇద్దరి ప్రభావంతో రాసిన కవితలున్నాయి. రోమారోలా రాసిన జీన్‌ క్రిస్టోఫ్‌ నవల ఆయనకు అత్యంత ప్రీతి పాత్రమయినది (బహుశా ఒకే నవయవ్వన సాహచర్యంలో కాళోజీ, పొట్లపల్లి రామారావుగారలపై రోమారోలా, విక్టర్‌ హ్యూగోల ప్రభావం పడి ఉండాలి. కాళోజీ వలెనే ఉద్యమజీవి, ఆలోచకుడు, రచయిత అయిన రామారావుగారు కాళోజీ వయస్కులు. తేడా అల్లా ఆయన ఇంట్రావర్డ్‌ ఈయన “మాట్లాడితే ఆరునెల్లకు చస్త, మాట్లాడకుంటే ఇప్పుడే చస్త' అని దాక్టర్‌ను ధిక్కరించిన వాక్‌ ప్రవాహం): అందులో గ్రాండ్‌ డ్యూక్‌, క్రిస్టోఫల మధ్య జరిగిన సంభాషణను కవిత రూపంలో ఎమర్జెన్సీలో రాసారు (1-4-1976). అందులో క్రిస్టోఫ్‌ ప్రకటించిన జీవనతత్వం కాళోజీది. నరుడనేను, నరుడ నేను, మనిషి బ్రతుకు బ్రతుకుతాను నా ఇష్టం వచ్చినట్లు నా మనసుకు నచ్చినట్టు / మాట్లాడుతా రాస్తా ప్రకటిస్తా / నా ఆలోచన నాది అభిప్రాయ ఖేదానికి అవకాశం లేకున్న / సభ్య ప్రపంచం సున్నా నా మతమును ప్రకటిస్తా / ఆది నా స్వతస్సిద్ధమైన హక్కు / జన్మ హక్కు ఆ మాత్రం లేకుంటే నీ బ్రతుకెందుకు? (సంభాషణ-పే. 206) జీవితం-జీవనం-ఇందులో శ్వాస, ఆహారం, రక్తచలనం, ప్రాణం, స్పందన-సమాహారంగా ఏర్పడే మనుష్యత్వం-ప్రకృతి, సమాజుల సంపర్శంలో, సంలీనంలో, సంఘర్షణలోంచి రూపొందే మానవసారం-పట్ల కాళోజీకి వల్లమాలిన మమకారం. ఈ తన జీవన దృక్పథానికి, అస్థిగతమైన స్వభావానికి రోమారోలా, ఖలీల్‌ జీభ్రాన్‌ల దగ్గరికి వెళ్లడానికన్నా ముందు ఆయన జీవిత అనుభవం ఉంది, పరిశీలన ఉంది. ఎంతో అందమైన పాట, తెలంగాణలో మాత్రమే సంప్రదాయంగా వున్న బతుకమ్మ పండుగపై రాసాడు. బతుకమ్మా! బ్రతుకు! (పే.109). 1966లో బతుకమ్మ పండుగ సందర్భంలో- య

ఎంతో అర్ధవంతంగా తెలంగాణలో బతుకును ఒక అమ్మగా, దేవతగా మలచుకొని ముందుగా తొమ్మిదిరోజులు బొద్ద్గెమ్మ, ఆ తర్వాత తొమ్మిది రోజులు బతుకమ్మ పండుగ చేసుకునే స్త్రీల నుంచి జీవన దృక్పథం హృద్యంగా అందుకున్నారు కాళోజీ (ఆ స్రీలు అంత స్పష్టంగా, స్వచ్చంగా, అచ్చంగా బతుకమ్మ అంటుంటే కాళోజీ ఎందుకు మరి రత్వంతో కూడిన బతుకు-బ్రతుకు రాస్తున్నాడు. ఆయన వ్రాస్తున్నాడు అని కూడా రాస్తాను).

గుమ్మడిపూలు పూయగ బ్రతుకు / తంగెడి పసిడి చిందగ (బ్రతుకు

గునుగుతురాయి కలుగగ (బ్రతుకు / కట్లనీలిమలు చిమ్మగ (బ్రతుకు అంటూ తెలంగాణ పల్లెటూరి వాతావరణం ఎంతో అందంగా కనులగ్గడుతూ

బతుకు బ్రతికి బతుకుల ట్రతికిస్తూ / బతుకమ్మా బ్రతుకు అంటాడు.

(ప్రాణం పట్లనే కాదు, బళుకు పట్ల ఇంత మమత, విలువ, గౌరవం ఉన్నవాడు తప్పకుండా ఒక పోరాటయోధుడు (క్రూసేదర్‌) అవుతాడు. కాళోజీ ఈ జీవన దృక్పథమే కాళోజీ నారాయణరావును మనందరికీ తెలిసిన కాళన్నను చేసింది.

ఈ జీవన దృక్పథం నుంచి వచ్చిందే సంఘాలు, నియమాలు, సిద్ధాంతాలు, నిర్మాణాల పట్ల ఆయనకున్న నిరసన ఇవన్నీ మనిషిని కట్టడిచేసే, కట్టిపడేసే సాధనాలని ఆయన నమ్మకం.

సంఘాలు నియమాలు సంప్రదాయాలు / మనిషిలోని కుళ్లు మారురూపాలు (మారురూపాలు-1951-పే. 73)

అన్నంత తీవ్రంగా రాసిన సందర్భాలు కూడా ఉన్నాయి. “పార్టీ వ్రత్యం' గురించయితే ఆయన నోరునొచ్చేంత చెప్పి ఉంటాడు. వేళ్లు కాయలు కాచేంతగా రాసి ఉంటాడు. సిద్ధాంతమన్నా అంతే. ముఖ్యంగా ఒక ప్రాపంచిక దృక్పథంతో సమాజాన్ని విశ్లేషించి, నిర్వచించి, భవిష్యత్‌ మార్గాన్ని సైద్ధాంతికంగా సూచించే (జరగాలని కాదు, ప్రజల అకాంక్షతో, ఆచరణతో, అది కూడా వాళ్లు కోరుకున్నట్లుగా కాదు, భౌతిక పరిస్థితులపై ఆధారపడి జరుగవచ్చునని) మార్చిజం అంటే అయనకు చట్రం అని ఒక ఉద్దు గూర్చుకున్న మానసికవైఖరి.

ఆయన మనిషి ప్రకృతి. ప్రకృతి అంటే స్వభావం కూడా - ప్రాకృతంగా, స్వాభావికంగా జీవించాల్సిన మనిషి గురించి ఆయన స్వప్నం ప్విట్టర్‌ పై రాసిన కవితలో చూడవచ్చు.

కాని, విచిత్రంగా పదిహేనవ వటనుంచే కాళోజీ సంఘజీవి. బహుశా అంతకుముందు కుటుంబజీవి అనుకుంటాను (ఆయన మీది మొదటి ప్రభావం వాళ్ల నాన్నగారు రోజూ ఎంతో ఇష్టంగా చెప్పే భాగవతంలోని ప్రమాద చరిత్ర) విద్యార్థి జీవితం నుంచి సంఘాలు పెట్టాడు. ఆర్గనైజ్‌ చేసాడు. కర్ర తిప్పాడు. ఆర్య సమాజ్‌లో క్రియాశీల కార్యకర్తగా పాల్గొన్నాడు. గణేశ్‌ ఉత్సవాలు నిర్వహించాడు. అందుకోసం సెలవుకావాలని కాలేజీలో సమ్మె నిర్వహించాడు. అమరుడు మొగలయ్య చేసిన పనులన్నీ కాలోటీ కూడా చేసాడు. దాక్టర్‌ నారాయణ రెడ్డి మొదలు దాక్టర్‌ రామనాధం వరకే కాదు, ప్రభాకర్‌రెడ్డి వరకు పౌరహక్కులవాళ్లు, వకెళ్లు చేసిన పనులన్నీ చేసాడు, చేస్తున్నాడు. కానీ, ఆయన ఏ సంఘంలో, నిర్మాణంలో లేదు. ట్‌

అట్లాగే రాజకీయాలు - ఆంధ్ర మహాసభ నుంచి, మొదటి సార్వత్రిక ఎన్నికల నుంచి, వెంగళరావుపై అసెంబ్లీకి పో (1978) నుంచి ఇన్నాళ ప్రత్యేక తెలంగాణలో తెలంగాణా రాష్ట్ర సమితికి ఓటేయమనేదాకా బహుశా ఆయనంత క్రియాశీలంగా రాజకీయాల్లో పాల్గొంటున్న, పాల్గొన్న కవి తెలుగు నేల మీద మరొకరు లేరు (1955 ఉపఎన్నికల్లో మాత్రమే శ్రీత్రీ పిచ్చెక్కినట్లు పిచ్చెక్షేదాకా కమ్వూనిస్తు పొర్షీ ప్రచారంలో తిరిగాడు;

ల్‌ మో తరు నుంచి అయితేనేమిటి ఆయన ఒక దఫా శాసనమండలి సభ్యుడు కూడా. కాని అయన

ఎన్నడూ ఏ రాజకీయ పార్టీలలో లేడు. రాజకీయ నిర్మాణంలో కూడా లేడు. మొదటి సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్‌ తరుపున చేయడం తాను రాజకీయాల్లో చేసిన మొదటి, ఆఖరి తప్పని ఆయన జీవితచరిత్రలో చెప్పుకున్నాడు కూడా. తక్కువ

నిర్మాణాలు వ్యవస్థలుగా చెప్పుకునే వాటిలో ఒక్క కుటుంబం పట్లనే ఆయన నిరసన వ్యక్తం చేసిన సందర్భాలు చోట్ల కనీసం ఈ కవితల్లో. స్రీ, పురుష సంబంధాల గురించి, వలపు గురించి, (ప్రేమ గురించి - కొన్ని చోట్ల ప్రాకృతికమైన, ల్‌ కేవలం భౌతికమైన అభిప్రాయాలు వ్యక్తం చేసినా (కన్ను గీటినా, కవర్‌రాసినా, వలచిన దానిని పిలుచుటకే కదా) ఎక్కువ చొట్ల దాంపత్య జీవితం, మాతృత్వ భావనలపై ఆరాధన కనిపిస్తుంది. ని

కవిత్వం కదా - కాళోజీ స్రీ పురుషసంబంధాల గురించి, ముఖ్యంగా ్రేమ గురించి కవితలేమయినా రాసారా - అ ప్రత్యేకించి అసక్తిగా చూసాను.

౫/

(పేమ గురించి హిందీకవి మవాదేవివర్మ ఛాయావాద కవిత ఒకచోట, కీట్స్‌ 101౧9 0! 08260 15 )0౫ 10? 6౪౭౯ అన్న వాక్యం ఆధారంగా ఒక చోట రాసినవి తప్ప మిగతావి దాంపత్య జీవితంలోని ప్రేమ గురించి రాసినవే.

తలపు వలపు అని 1965 ఫిబ్రవరి 2న ఒక కవిత రాసారు.

ఎవౌెవరికో ఎన్నో ఉత్తరాలు రాసే రోజుల్లో కూడా / మొదటి ఉత్తరం నీకే వ్రాసేవాణ్ని

మళ్లీ ఉత్తరం వ్రాయడం అంటూ ఉంటే / మొదటి ఉత్తరం నీకే వ్రాస్తాను అని ప్రారంభించి

నా తలపుల చూపుల్లో నీవె కాన వస్తావు... /... అక్కడ నా తలపుల చేతులు నీ కొప్పులో

పూదండను సవరిస్తున్నపుడు / ఇక్కడ నీ తలపుల మునివ్రేళ్లు / నా మెడను గోము చేస్తుంటాయి- అని మనోజ్ఞ అనుభూతిలోకి వెళ్లిపోతారు.

నా కాలు జారితే / కోపతాపాలతో కూడిన నీ దయ

గాలిని చేరి నన్నాదుకొని కాపాడుతుంది / సీతారాముల కన్న మనమే మిన్న

కవిత్వంగానే కాళోజీకి వివాహ జీవితం పట్ల ఉన్న విలక్షణ దృక్పథానికి మాత్రమే ఇంత ఉదహరించాను. “బతుకమ్మా! (బ్రతుకులో కూడ ఇటువంటి సంసారజీవనం, మాతృత్వం, సంతానం-గొప్ప విలువలుగా ్రతిపొదిస్తారు.

అమ్మను మరవని సంతానము కని బతుకమ్మా, బ్రతుకు.

అయితే మరి దాదాపు ఆయన రాజకీయ దృక్చథాన్ని వివరించే అన్ని కవితల్లోను పూసల్లో దారంగా సాగే ఒక నియమం ఉంది. ఆయన రాజకీయాల్లో, బహుశా సమాజంలోను ఒక నియమాన్ని కోరుకుంటాడు. అది నియంత్రణ కాదు. అది ప్రకృతిలోని నియమం, అందుకే ఆయన రూల్‌ ఆఫ్‌ లా గురించి అంత పట్టుదలగా ఉంటే మనకు ఆశ్చర్యం కలగవచ్చు కాని ఆ ఆకాంక్షకు, అవగాహనకు పునాది-ఆయనకు ప్రాథమిక హక్కులపట్ల ఉన్న అవగాహన నుంచి వచ్చింది. భావప్రకటన స్వేచ్చ, సంఘం పెట్టుకునే స్వేచ్చ, విశ్వాసాలు కలిగి ఉండే స్వేచ్చ మనిషి నైసర్గికంగా, సంఘజీవిగా, పోరాడుతూ నిలుపుకుంటూ సాధిస్తూ వస్తున్నాడని. ఇవి నైసర్గిక (౧౭) హక్కులని, అందువల్లనే మళ్లీ ప్రకృతిలోకి పోవాలని (020% 10 ౧౭/8) ఆశించిన రూసో కూడా (థ్రెంచి విప్లవంలో ఇటువంటి హక్కుల (స్వేచ్చ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం) కోసం పోరాడాదు.

ఈ జీవన దృక్పథం నుంచి వచ్చిందే కాళోజీ ప్రాపంచిక దృక్పథం. మార్కిస్టు పరిభాషలో చెప్పాలంటే ఆయన ఆదర్శవాది (1682199 లేదా మానవతావాది (౧౮౬౧190. ఈ వాదాలను మార్క్చిజం భావవాదంలోనే చేరుస్తుంది. బహుశా వ్యక్తివాదంలో కూదా చేరుస్తుంది (ఇట్లా వాదాలుగా విశ్లేషించి ముద్రలు వేయొద్దంటారు కాళోజీ), ఆయన జీవన దృక్పథం వల్ల డెబ్బెఏళ్లకుపైగా నిరంతర స్థృజనలీలి, సంఘర్షణానురక్తుడు కూడా కావడం వల్ల ఈ సమాజంలోని “వ్యత్యాసాలు ఆయనను అన్నిటికన్న వ్య[గ్రతకు గురి

సత్తువయంతింకొక చోట పెత్తనమంతింకొక చోట / అనుభవమంతా ఒక చోట అధికారంబది యొకచోట

అన్నప్రురాసులు ఒకచోట ఆకలిమంటలు ఒకచోట / అలసిన దేహాలొకచోట సంపదలన్నీ ఒకచోట

ఈ “వ్యత్యాసాలు” - ఆయన ఈ ప్రపంచంలో 'కుటిలమతులు-దేబెమొగాలిను అణచివేసి దోచుకుంటున్నందువల్ల వచ్చాయని భావిస్తున్నారు. ఉత్పత్తి సంబంధాలు, (శ్రమపాత్ర, అదనపు విలువ దోపిడీ-వర్గాలు, వర్గపోరాటం వంటి పదజాలం లేకుండానే దోపిడీ పడీనల గురించి కాళోజీ తన జీవితమంతా రాసాడు. తన కవితలనించా రాసాడు. పోరాటమే పరిష్కారంగా చెప్పాడు. ఆయన అణచివేత, దోపిడీ, పీడనలపై పోరాటం, తిరుగుబాటు, విష్లవం-అన్న పదాలకు భావజాలానికేకాదు, ఆచరణకూ విముఖుడు కాడు. పూర్తిగా ఆ పక్షం నిలుస్తాడు. ఈ కవితా సంకలనంలో విశాఖ జైలునుంచి ఒక నక్సలైటు ఖైదీ 'కాళోజీ కన్నీరును కత్తిగ మలచుకొమ్మని” రాసిన లేఖను ఒక వినమ్ర స్వీకారంగా ప్రచురించారు.

కాళోజీ ప్రాపంచిక దృక్పథాన్ని ఒక్క మాటలో నిర్వచించాలంటే ఆయన ఓ “చమ్మగిలిన కన్ను.

అవనిపై జరిగేటి అవకతవకలు చూసి / ఎందుకో నాహృదిని ఇన్ని ఆవేదనలు? సరులకష్టము జూచి కరిగిపోవును గుండె / మాయమోసము జూచి మండిపోవును ఒళ్ళు- ఈ రెండో గుణం కూడ ఆయన నిండుదనానికి, గుండెబలానికి కారణం-కరిగిపోయే గుండె మాత్రమేకాదు, మండిపోయే ఒళ్లు కూడా ఉంది (ఎందుకో నా వ్యాదిని ఇన్ని ఆవేదనలు-1942), ౫||

కాళోజీని చూసినా, విన్నా చదివినా, హోచిమన్‌ (ఆయన హృదయానికి ఎంతో దగ్గరివాడయిన విప్ష్రవనాయకుదు. బహుశా తెలంగాణాకు, వియత్నామ్‌కు ఉన్న పోరాటానుభవాలు, పోలికలవల్లనేమో) ఆవేశించిన గాంధేయవాదిలా ఉంటాడు.

కాళోజీ గాంధేయవాది - అటువంటి గాంధేయవాదిని మాత్రం నేనింకెవరినీ చూడలేదు. గాంధే స్వయంగా “హరిశ్చంద్ర నాటకం చూసి అబద్దం ఆడకూడదని బాల్యంలో నిర్ణయం తీసుకున్నాడు. పెరిగి రాజకీయాల్లో, సామాజిక, వ్యక్తిగత జీవితంలో కూడ సత్యంతో ప్రయోగాలు చేసాడు. కాళోజీ, 'ప్రమ్లాదచరిత్ర' తండ్రి దగ్గర విని, తండ్రి చెప్పిన డైమెన్సనల్‌ వ్యాఖ్యలతో ప్రభావితుడై (బహుశా కాళోజీ ప్రహ్హాదచరిత్రను జీవితానికి, రాజకీయాలకు అన్వయించినంత అపూర్వంగా, అద్భుతంగా, వైవిధ్యంతో పోతన కూడ రాసిననాడు ఊహించి ఉండడు) సత్యాహింసల మార్గాన్ని ఎంచుకున్నాడు.

కాళోజీ గాంధేయవాది కావడంలో ఇద్దరి, బునియాదిలో ప్రభావంలోనే కొంచెం తేడా ఉన్నది. గాంధీ-నేను పిరికితనంకన్నా హింసను బలపరుస్తాను అనే మాటను కాళోజీ తరుచూ ప్రస్తావిస్తాడు గానీ కాళోజీ ప్రహ్లాద అదర్శం ఉగ్రనరసింహస్వామి హిరణ్యకశ్యప వధ దగ్గర సాఫల్యం చెందుతుంది. ఆయన అధికృత హింసకు ప్రతిఘటనగా (ప్రతిహింసను ఇవ్వాళ కాదు పుట్టి బుద్ధి తెలిసిన దగ్గరి నుంచీ సమర్ధిస్తున్నాడు. యాదగిరి లక్ష్మీనరసింహస్వామి పై రాసిన కవితలోగానీ, పాల్కురికి సోమన్నపై రాసిన దండకం వంటి కవితలోగానీ, కాళోజీ ఒక సమగ్రమైన ప్రాకృతిక మానవుడుగా మనకు సాక్షాత్మరిస్తాడు. అవి సుదీర్ణమైన కవితలు కనుక పేర్కొనడం లేదుగానీ, ఒక తాత్వికుడు, కవి-ప్రపంచం గురించి ఎట్లా తనలోతాను సంఘర్షణ పడుతూ, డిస్టర్చ్స్‌ అవుతూ, సమాజాన్ని యథాతథస్థితిని విలువలను డిస్టర్బ్‌ చేయాలని, కదిపి కుదిపి మార్చాలని చూస్తాడో, అందాక ఎట్లా ఉన్మాదివలె మానసికస్థితిలో కొనసాగుతాడో- ఎంచుకున్న కవితారూపాలు, భాష శైలితో సవా శక్తివంతమైన ఉదాహరణలు - కాళోజీలో ౧౭౦1౦2 925గ- మంత్రనగరి సరిహద్దులు చెరిపిన తిరుగుబాటు ధోరణి. ప్రహ్హాదచరిత్రను, నరసింహస్వామిని, శివుణ్ని మాత్రమే కాదు భారత, రామాయణ, పురాణాలను కాళోజీ రూపురేఖలు మార్చి వర్తమానానికి అన్వయిస్తాడు. తన అనుభవాన్ని పరిశీలనను, అధ్యయనాన్ని తన అవగాహన నుంచి ప్రపంచగతికి అన్వయించే విషయంలో కాళోజీకి అస్పృశ్యమూ నిషేధమూ ఏదీ లేదు.

ప్రమాణమల్లా ఒక్కటే - మనిషి - బతుకు.

కవిగా కాళోజీని ఆయన దృక్పథం నుంచి వేరుదీసి విశ్లేషించడం అంచనా వేయడం అన్యాయం. శ్రీశ్రీ అనితర సాధ్యం నా మార్గం అన్నాడు గానీ శబ్దశక్తితో సహా ఆయనమారాన్ని అనుసరించిన వాళ్లు, అనుకరించిన వాళ్లు చాలామంది ఉన్నారు. శ్రీశ్రీ ప్రభావం నుంచి బయటపడడానికి ప్రయాసపడవలసి వచ్చింది ఒక తరానికే,

కాళోజీ ఎవరినీ అనుకరించలేదు. కాళోజీని ఎవరూ అనుకరించలేరు. ఆయన ప్రభావంలేని తెలంగాణ కవిగానీ, సామాజికులు గానీ లేరు. ఎందరెందరో జీవితాలను కూడ ఆయన అనితర సాధ్యంగా ప్రభావితం చేసారు (చలంవలె) కాని ఎవ్వరూ కవులైతే ఆయన వలె రాసిన వాళ్లుకారు.

అయినా ఒక కేటగిరీలో చేర్చాలంటే కాళోజీ వేమన-గురజాడల వంటి కవి. ముగ్గురూ ప్రజా ప్రయోజనాలను, లేదా సమాజం పట్ల తమ అవగాహనను, బాధ్యతను, కవిత్వంకన్నా. రచనాశైలికన్నా (ప్రథమ స్థానంలో ఉంచినవాళ్లు. అందువలన సులభంగా, సరళంగా, సందేశపూర్వకంగా చెప్పడానికి ఎంచుకున్నారు. కాళోజీ కవితారూపం గురజాడకు దగ్గరగా ఉంటుంది. లేదా దేశి ఛందస్సుకు దగ్గరగా ఉంటుందని చెప్పడం ఉచితం. ఈ సంకలనంలో ఒకచోట చూసినపుడు మాత్రం ద్విపదకు దగ్గరగా ఉందే దేశిఛందస్సు మాత్రమే కాకుండా తెలంగాణలో ప్రచారంలో ఉన్న జానపదపాటల బాణీలలో రాసిన పాటలు కూడా చాలా ఉన్నాయి. తెలంగాణ పలుకుబళ్లు, నుడికారాలు, సామెతలు కోకొల్లలు.

కవులు (ఎన్నికల్లో పోటీ చేయకుండానే) ఎన్నికయిన (ప్రజాప్రతినిధులు అని చెప్పిన షెల్లీనుంచి, మనిషిగా కవి జీవితంలో, సమస్యలో ఉంటాడు గనుక మనిషితోపొటు పరిష్కారంలో కూడా ఉండాలి అని సాగ్రేదాకా కవులకు, బుద్దిజీవులకు ఇచ్చిన అన్ని నిర్వచనాలకు ఇంకో ఆచరణాత్మక నిర్వచనాన్ని చేర్చుకునే చెప్పుకోవచ్చు కాళోజీ గురించి.

కవియే నిజమైన ప్రపంచపొరుడు. కవి అంటే ఎప్పుడూ ్రతిపక్షంలో ఉండే వాడు. తనకూ సమాజానికీ సామరస్యం కుదిరేదాకా అంతర్‌బహిక యుద్ధం చేస్తూ యుద్ధరావాన్ని కవిత్వంగా గొంతెత్తి ఆలపించేవాడు. రాజ్యం మీద-తన ఎనఖైఎనిమిది ఏళ్ల జీవితాన్ని కత్తిగట్టి-పోరాడుతున్నవాడు. కవి అంటే పక్షిమీద ప్రేమతో, హంతకునిపై కోపంతో శోకం శ్లోకమైనవాడు-అంటే అవన్నీ కవిగా కాళోజీ అవుతాడు.

గగ!

కాళోజీ తన కవిత్వం ఎలా ఉండాలని కోరుకుంటాడో చూద్దాం. నాకున్నది కోరిక / నా గొడవ నీకు రాసిన ఉత్తరంగా ఉండాలని / చదువురులకు కవిత్వంగా ఉందాలని భావుకులకు మెదదుగా ఉండాలని / మేధావులకు ఎడదగా ఉండాలని తార్మికులకు కరుణ పుట్టించేదిగా ఉండాలని / అమాయకులకు ఆపద గుర్తించేదిగా వుండాలని .... (ఈప్స-పే. 150) కవిత్వం కేవలం భావోద్రేకం, ఆవేశోద్వేగంకాదు కాళోజీకి. చదువురుల వరకు అది ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు నెమరేసుకునే ఆవేశం' (6గ౦[0౧ (8001160166 1౧ ౪౬౧6441/0)గానే ఉండాలి గానీ భావుకులకు బుద్ధిబలాన్నీ మేధావులకు హృదయస్పందలను, తార్మికులకు భావోద్వేగాలను కలిగించేదిగా ఉండాలని అరుదయిన సమ్మేళనాన్ని ఆయన కవిత్వం నుంచి, తన కవిత్వం నుంచి ఆశిస్తున్నారు. పింగళి సూరన వలె ఆయనకు కవిత్వం గురించి సౌకుమార్యమైన భావాలు కూడా ఉన్నాయి. ఆయనకు సాధ్యం కాని సమకాలీన ముందుచూపు కూద ఉంది. గాలిలో తేలే పరిమళంగా ఉండాలని / పొదుగుల్లో చేపులుగా ఉండాలని / అమ్మ కంటి చూపుల్లా ఉండాలని రైతు చూపు కాపుల్లా ఉండాలని / క్రుంగిన ఎదకు దిలాసాగా ఉండాలని /(బ్రతుక్కి బాసటగా ఉందాలని...(ఈప్ప-పే. 150) ఈ సంకలనం నిండా గాలిలో తేలే పరిమళాలు, పొదుగుల్లో చేపులు, అమ్మకంటి చూపులు, రైతుచూపు కాపులు- అక్కడక్కడా ఉన్నాయి. అంతటా మాత్రం తప్పకుండా కుంగిన ఎదకు దిలాసాగా ఉంటూ బతుక్కి బాసటగా ఉన్న కవిత్వ బావుటా ఇది. మళ్లీ ఆయన జీవన దృక్చథాన్ని వివరించే తాత్విక చరణాలతో ఈ కవిత ముగుస్తుంది. ఇది 'నా గొడవ'లోని కవితాతత్వాన్ని వివరించే చరణాలు. గంగకు జీవనంగా ఉండాలని / జీవనమునకు తీరంగా ఉండాలని ధాత్రిని ధాత్రిగా వుంచేదిగా ఉండాలని / మనిషిని మనిషిగా చేసేదిగా ఉండాలని - (ఈప్ప-పే. 150) ఇది కాళోజీ కోరిక మాత్రమే కాదు. నిండు జీవితంలో నెరవేర్చిన కోరిక కూడ. కాళోజీ కవితకు ప్రేరణలు అశ్రువులు, ఆగ్రహం, అశ్రువులు నన్నెపుడు ఆదుకొని ఉండాలె / ఆశ్రువులె లేనట్టి ఆసువులేలా నాకు కన్నీరు కలదేని ఎన్నైన వున్నట్లే / కన్నీరు బరికించు కన్నీరు కదిలించు / కన్నీటి చుక్కలో కడలులుప్పొంగు- సానెగురూజీ మరాఠీ కవితకు అనువాదమైనా కాళోజీ 'ఈప్స'లో కూడా “వేదన తన వేదంగా చెప్పుకున్నారు. ఈ అ(శ్రువుల నుంచి వచ్చేదే ఆయన రైటియస్‌ యాంగర్‌ (సత్యాగ్రహం), ఆసన యట్‌ కవితలు వస్తు నిర్దిప్టాలు. సంఘటనలు, సందర్భాలు, స్పందనలు సమకాలీన సమస్యలపై ప్రతిఘటన 2 హాం న ఏంకడించాలంటే 1 ఆంధ్రమహాసభ (1930ల నుంచి) 2. నైజం వ్యతిరేక పోరాటం - రజాకార్లపై భ్రమ. గాంధేయవాదిగా లిన సంస్కరణలు - కుహానా బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వం 4. రాజ్యహింస 5. స్వాతంత్ర్యం - తొలగిన ఇండియ న్‌ స్‌ పాలన, ఆర్థిక రాజకీయ విధానాలపట్ల తీవ్ర ఆందోళన 6. నెహ్రూ కుటుంబపాలన-ఇందిరా పి సంరరణ ఎ ర్జైన్సీ-ఒంటరిపోరాటం 8. చైనా, పాకిస్థాన్‌లతో యుద్ధాలు 9. ఎమర్జెన్సీ అనంతరం ఇప్పటిదాకా జ్ర స్థితిగతులపట్ల, పరిపాలన పట్ల, పాలకుల పట్ల తీవ్ర ఆగ్రహం. రాజ్యహింస-'్రతిఘటన. 10. తెలంగాణ- ప్రత్యేక తెలంగాణ ఆకాంక్ష-పోరాటం. స్థూలంగా ఇవి. ప | ఇవే కాకుండా ఆయననొక సామాజిక తత్త్వవేత్తగా, ఆలోచకునిగా, దార్భనికునిగా, కవిగా ఎల్లకాలాల కొరకు నిలపగలిగిన వితలో కూడా మరెన్నో ఉన్నాయి. నః అయితే ఒక నిర్దిష్ట కవితా వస్తువులోని సార్వజనీనత వల్ల కాళోజీ ప్రజాకవి అయ్యాడు. కాళోజీ రాజకీయ కవిత్వం, ప్రజాకీయ కవిత్వం (ఆర్‌. ఎస్‌. సుదర్శనం-సృజన) అయ్యింది. రవీంద్రుడు విశ్వకవి ఎందుకయ్యాడో బెంగాల్‌ వెళ్లి చూడాలి. ప్రతి ఇంటా ఆయన బెంగాలీ గీతాలు ఇప్సటికీ పాడుకునే తరం ఉంది. భాష, సంస్కృతి, జీవితం గురించి చెప్పాలంటే బెంగాలీలకు తాగోరు ప్రస్తావన లేకుండా సాధ్యం కాదు. సత్యజిత్‌ రే 'పథేర్‌ పాంచాలిలోని ప్రత్యేకత్వంలో విశ్వజనీనత ఉన్నది. కాళోజీని ప్రపంచకవిగా అర్థంచేసుకోవాలంటే ఎండాకాలంలో తెలంగాణలో హనుమకొండలోని నక్కలగుట్టలో ఒంటిమీద అంగీ కూడ లేని కాళోజీ ఒంటి ఊపిరి ప్రాణం - ఏక కాలంలో వ్యక్తిగా, వరంగల్‌గా, తెలంగాణాగా, దేశంగా, ప్రపంచంగా, పీడిత ప్రజగా పడుకున్న భౌతిక మానసిక వేదనను చూడాలి. నం.

భౌతిక పరిస్థితులు పరిపక్వమైనప్పుడు భావాలు మంటలయి రగులుతాయి అనడానికి కాళోజీ నా గొడవ మొదటి సంపుటాన్నంతా ఉదహరించవచ్చు. అవి నైజాం వ్యతిరేక మహా ఉద్యమంలో ఆంధ్ర మహాసభ నాయకత్వంలో తెలంగాణ తిరుగబడుతున్న రోజులు. ఒక వైపు వరంగల్‌ కోటలో రజాకార్లు సభలు జరిగే పందిళ్లు కాలబెడుతుంటే మరొకవైపు నవయువకులు దాశరథి, కాళోజీలు గొంతెత్తి తెలంగాణ విముక్తి గీతాలు ఆలపించారు. జాతీయ జెండాను ఎగరేయదానికి పూనుకున్న మొగిలయ్య తలను రజాకార్లు కత్తుల కోలాట మాడతుంటే ఆ ఊరేగింపులో కాళోజీ తన గొంతును, కలాన్ని జెండాగా ఎగిరేసాడు. అందుకే 'మన కొంపలార్పిన, మనల చెరపట్టిని 'మానవాధములను' - గుర్తుంచుకొని శిక్షించాలని కాళోజీ ఎలుగెత్తి ప్రేరేపిస్తే, వివ్లవశక్తులు ఆయన కవితా చరణాలు తమ డైరీల్లో రాసుకొని 'కాలమ్ము రాగానే కాటేసి తీరాలి అన్నట్లు అమలు చేసారు.

ముల్కీ నిబంధనల నాటి నుంచి, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ అవతరణ నాటి నుంచి, ఇవ్వాల్టిదాకా కాళోజీ తెలంగాణా అనుభవంలో ఒక పేగుబంధమై 1968 నుంచి కూడా ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్ర ఉద్యమాన్ని బలపరుస్తున్నాడు. కాదు నిర్వహిస్తున్నాడు.

“విశాలాంధ్రలో (ప్రజారాజ్యం ఏర్పడాలని సుందరయ్యగారు ప్రణాళిక రచిస్తే దాశరథి, శ్రీశ్రీలతో పాటు ఆ స్వష్నానికి పులకరించి ఆకారం నర్సింగం తోటలో శ్రీశ్రీతోపాటు విశాలాంధ్ర తీర్మానం చేసి, రాళ్లు విసురుతున్న “అఖిలాంధ్ర కవిగా శ్రీశ్రీయే చెప్పినట్లు యుద్ధభూమిలో లూయీ ఆరగాన్‌ వలె నిలిచిన వాడు కూడా కాళోజీయే.

కాని ఆ మధురానుభూతి చేదు రుచిగా నోట్లో మిగిలింది. ఆ పులకింత ఒళ్లంతా విషజ్వరపు పులకరంగా వణుకు పుట్టిస్తున్నది. తెలంగాణాపై రాసిన - ప్రత్యేక తెలంగాణ ఏర్పడాలనే స్పష్టమైన రాజకీయ అవగాహనతో రాసిన కవితలన్నిటికీ ఒక్కటే పల్లవి-

“ఎవరనుకున్నారు ఇట్లానని ఎవరనుకున్నారు” అన్న దగ్గర ఒక న్యాయమైన సహజమైన విచికిత్సతో ప్రారంభించి-

నమ్ముకొని పెత్తనము ఇస్తే / నమ్మకము పొగొట్టుకొంటివి / కుష్పకావలి ఉండి కట్టలు

తప్పదీ స్తివి ముద్దెరేస్తివి / సాటివాడు చేరదీస్తే / నోటి నిండా మన్ను గొడివి- అని ఒక కష్టజీవి అనుభవంతో తేల్చుకొని

దోపిడి చేసే ప్రాంతేతరులను / దూరందాకా తన్ని తరుముతం

ప్రాంతంవారే దోపిడి చేస్తే / ప్రాణంతోనే పాతరవేస్తం- అని

రెండున్నర జిల్లాల, రెండున్నర కులాల కేవలం రెండున్నర అగ్రవర్ద దళారుల అణచివేత, దోపిడీలను, వాళ్లతో మిలాఖతయిన (ప్రాంతం వారిని నిర్ధంద్వంగా ఖండిస్తున్న కాళోజీతో పులిచింతల, పలనాడుల నుంచి, ఉత్తరాంధ్ర, రాయలసీమలదాకా ఏకీభవించని వాళ్లు ఉండరు. అంతమాత్రమే కాదు ఆ రెండున్నరలో కూడా స్వార్థ్ధప్రయోజనం (వెస్టెడ్‌ ఇంటరెస్ట్‌) లేని వాళ్లు ఎవరూ ఆయనను సమర్థ్ధించకుండా ఉండరు.

అయినా ఇక్కడ నేను తెలంగాణ రాష్ట్ర సమర్ధనలో ఈ ప్రస్తావన తేవడం లేదు (1968 నుంచి కూడ (ప్రత్యేక తెలంగాణలో ప్రజారాజ్యం కావాలని చెరబండ రాజుతో గొంతు కలిపినవాణ్ని నేను). కాళోజీ కవిత్వంలోని భాష, శైలి, రూపం, వస్తువు తెలంగాణవి అయి సర్వజనీనమెట్లయినవో చెప్పే సందర్భంలో చెప్పాను.

ఆధ్రీకా కవుల రచనల్లోని చిన్న తెగ మారుమూల సమస్య కూడ వాళ్ల సంఘర్న్ష్నమయ జీవితం వల్ల ఎట్లా అఖిల ప్రపంచానిదయిందో, వియత్నామ్‌ విశ్వమంతా వ్యాపించి వియత్తాలనికెగిసి అమెరికన్‌ సామ్రాజ్యవాద యుద్ధ విమానాలను ఎట్లా కూల్చిందో ఇవ్వాళ తెలంగాణ 'గ్లోబల్‌ సంగ్రామంలోని ఒక విప్లవ కుగ్రామం" అయితే అందులో కాళోజీ వ్యక్తిగా ఎంత స్పష్టంగా రూపుకడుతాడో శక్తిగా అంత (ప్రభావ మవుతాడు.

కవులలో ఉందే మరొక సార్వజనీనత - ఒక సందర్భంలో వాళ్లు రాసిన కవితలు ఏళ్లు పూళ్ల తర్వాత మరో సందర్భానికి అంత బాగా అతుకుతాయి. ఏఖై ఏళ్ల క్రింద కరువు వచ్చినప్పుడు - వేల గ్రామాల్లో తాగడానికి నీళ్లు లేవుగానీ సోడా లెమన్‌లు ఏర్పాటు చేస్తున్నారు-అని రాసారు కాళోజీ. అపుడింక మన పాలకులు కావలసినంత దళారీలు కాలేదన్నమాట. ఇప్పుడయితే అదే స్థితిలో పెప్సీ కోక్‌లు అందిస్తున్నారు. నలగొండ జిల్లా నీటి సమస్యను కలర్‌ టి.వి.తో పరిష్కరిస్తున్నారు.

అయితే కాళోజీ అయినా కొడవటిగంటి కుటుంబరావు అయినా -మా సాహిత్యంలోని మానవ సంబంధాలు, విలువలు, స్వభావాలు-భవిష్యత్తులో సాహిత్యంలో సమకాలీనంగా ఉంటాయంటే అర్ధం చేసుకుంటాం - అవి ఆదర్శప్రాయమైనవయితే సంతోషిస్తాం కానీ పరిస్థితులు కూడ డెబ్బై ఏళ్లయినా, ఏఖై ఏళ్లయినా మారలేదంటే అది మా సాహిత్యానికి సర్జిఫికెటు అవునో కాదో కానీ

1

సమాజానికి మాత్రం “ఆగిపోయిన కాలం ఇచ్చే మాయనిమచ్చ అని భావిస్తారు. “ఇంకెన్నాళ్లు ఈ పెత్తందార్ల, పాలకుల అరాచకాలు, హింసలు అని కాళోజీ రాసినపుడు చదువుతుంటే సభావేదికపై కూర్చున్న ఒక పెత్తందారు “ఎన్నాళ్లయితే అన్నాళ్లు' అని అందుకునేవాడట. “ఒకే ఒక్కసిరా చుక్క లక్ష మెదళ్లకు కదలిక' తెచ్చేది నిజమే ఐనా అది మెదళ్ల కదిలికగా, హృదయావేశంగా, చైతన్యంగా, పోరాటంగా మారితే తప్ప సాహిత్యమే సమాజమార్చుకు మూల(్రేరకం కాదు.

భారత్‌, చైనా యుద్ధం గురించికానీ, పాకిస్థాన్‌తో యుద్ధం గురించీ గానీ కాళోజీ రాసిన కవితల గురించి ఒక మాట చెప్పాలి (ఈ రెండు సందర్భాల్లోనూ కాళోజీ ఎంతో ఆర్ధంగా ఎలిజీ రాసిన నేనరె కూర్చిన కవితా సంకలనాల్లో కాళోజీతో పాటు నేనూ ఆవేశపడి కవితలు రాసాను. పాకిస్థాన్‌తో యుద్ధకాలంలో-1965-కాళోజీ కలం కుంచె కదలాడెను-అని జనధర్మలో ధారావాహికంగా వ్యాసం రాసాను),

ఈ యుద్ధాల్లో భారత ప్రభుత్వ కవ్వింపు ఏమీలేదా! ఈ యుద్ధాలు ఈ దేశపాలకులు ఆంతరంగిక సమస్యలు పరిష్కరించలేని తరుణంలో (ఆ దేశాల పాలకుల వలెనే) 'దేశభక్తిని రెచ్చగొట్టడానికి తెచ్చినవి కాదా?

అట్లూరి రంగారావుగారు చైనా యుద్ధకాలంలో ఒక (ప్రశ్న వేసాడని కాళోజీ చెప్పంటాడు - ఈ దేశంలోని ఆంతరంగిక సమస్యల గురించి మన పాలకులు, ప్రభుత్వం చెప్పిన ప్రతిదాన్నీ మీరు శంకిస్తారు కదా - మరి ఈ ప్రభుత్వ విదేశాంగ నీతిపై - ముఖ్యంగా యుద్ధనీతిపై మీకంత విశ్వాసం ఎందుకు?- అని.

కాళోజీ ఉదుత భక్తి (1966-పే. 188) చదివితే కార్గిల్‌ దాకా వచ్చిన మన దేశభక్త్యావేశాన్ని పాలకులు ఎంత కొల్లగొడుతున్నారో అర్థమవుతుంది.

ఈ విషయంలో కూడ 80ల నుంచి కాళోజీ అవగాహనలో మార్పు కనిపిస్తున్నది. ఈ సంకలనంలోనే ఎనఖైటన్నుల దొంగ ఉక్కు పట్టివేతపై కవిత రాసినట్లుగా, స్వర్ణదేవాలయంపై సైనికదాడి జరిగినపుడు కాళోజీ-ఒక వేళ ఆ స్వర్ణ దేవాలయంలోకి ట్యాంకులు, రాకెట్లు పాకిస్థాన్‌ నుంచి చేరి ఉంటే - అవి ఎట్లా వచ్చాయి, దానికి ఎవరు బాధ్యులు అనే ప్రశ్నను లేవనెత్తి రాజ్యహింసను ఖండించాడు.

సోనార్‌ బంగ్లాకు ఖాజీ నజ్రుల్‌ ఇస్లాం వంటి కవి తెలంగాణాకు కాళోజీ. బంగ్లాదేశ్‌ ఏర్పడిన తర్వాత అప్పటికి మానసికంగా మనలో లేకుండా మతిస్థిమితం చెడి మూగవాడయిన నజ్రుల్‌ ఇస్లాంను బంగ్లాదేశ్‌ (ధాకాకు) తీసుకుపోయి తమ జాతీయకవిగా ప్రకటించుకున్నారు వాళ్లు. మనం అదృష్టవంతులం. కాళోజీ ఎనఖై ఎనిమిదవ ఏట కూడ - మన అందరికన్నా - గుండె, మెదడు ల నన సనేతనంగా , క్రియాశీలంగా ఉన్నాడు. యవ్వనంలోనే క్షయవ్యాధి వల్ల ఊపిరితిత్తి తొలగించడంతో ప్రారంభిస్తే, ఆయన ఒక వది ల ల్లీ వినరాకపోవనడం, మరచిసోతున్నాను, జ్ఞాపకాలు తెగిపోతున్నాయి- వంటి షికాయతులు చేస్తూ కూడ వరతనుకుంటాను ర్‌ వహిస్తూనే వున్నాడు. ఆయన వ్యక్తిత్వాన్ని ఆవిష్కరించగల-ఆయన ఆత్మకథ-మొదటి సంపుటం 1966

| థలు, ఇప్పుడీ కవితాసంకలనం మాత్రం వెలుగు చూసాయి. ఇటరు వైవిధ్యం గల సంపూర్ణ జీవితాన్ని ఆవిష్కరించగల సంభాషణలు (రికార్టయిన మేరకు), ప్రసంగాలు, పత్రికలకిచ్చిన ॥ గురించిన ఆయన అసంఖ్యాక మిత్రుల జ్ఞాపకాలు కూడా వెలువడితే తప్ప ముందు తరాలకు ఆయన వ్యష్తవనోో లాడు. ఆ పని 'కాళోజ్‌ ఫౌండేషన్‌" ఒక్కటే చేయగలదా? తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం చేస్తుందా? రేపు లంగాణ దాకా వేచి చూడకుండా) తెలంగాణా రాష్ట్రం చేస్తుందా?

ఎవరో ఒకరు లేదా అందరు కలిసి చేయాలి, హామీని వాసుదిదాకా భౌతికంగా కూడా కాళోజీ మనలో బతికే ఉంటాడని, ఉండాలని కూడా ఆకాంక్షిస్తూ, ఆ మేరకు కాళోజీ నుంచి

“నేను బ్రతికే వుంటాను / నా పరాయితనం పోగొట్టే ఆర్ధత / చెలిమి చెలిమలో / చిందునన్నాళ్లు

నా ఇరుకుల చేరి దూరి / అడ్డమైన మురికినంతా / తన్నేసే జీవననది శ

జీవనదిగా ప్రవహించుచున్నన్నాళ్లు" (నేను బ్రతికే ఉంటాను) 9, సెప్టెంబర్‌, 2001 = వరవరరావు ౧0

నానా భావన నది - కాళోజి కవిత్వం “రంగ 0౧౧| ౧ం0గర0/0/0% సూ గ64/40/ 27078. శిండ/గు బా 066004 తజ! 2 సా ఉగాం 107//0739 = లైం7ళ6 112/00/%

మిగతా భారతీయ భాషా సాహిత్యాలకు లేని ఒక మంచి నేపధ్యం ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యానికి వుంది. ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యం నిర్దిష్ట రాజకీయ, తాత్విక ఉద్యమాల నేపధ్యంలో రూపు దిద్దుకుంది. న్థాయీ భేదాలు వున్నప్పటికీ ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యం అనేక రాజకీయ ఉద్యమాల ఫలితం. ఏదో ఒక స్థాయిలో ప్రత్యక్ష రాజకీయాల సంబంధంలో తప్ప ఆధునిక, ఆధునికానంతర సాహిత్యాలను ఊహించలేం. నిజానికి అటువంటి స్థితి ఒకటి తెలుగులో లేదు. మిగతా భారతీయ భాషలకంటే తెలుగు సాహిత్యం ఒకటి రెండు అడుగులు ముందు వుండగలగటానికి ఈ రాజకీయ వాతావరణం ఒకటి కావచ్చు.

కాళోజి కవిత్వం కూడా సరిగ్గా ఈ పైన చెప్పుకున్న నిర్ధిష్ట రాజకీయ నేపధ్యంలోంచే మొదలైంది. కాళోజి మౌలికంగా రాజకీయ కార్యకర్త. రాజకీయాలు, అవి స్వాతంత్రోద్యమానికి సంబంధించినవి, నైజాం పాలనకి వ్యతిరకమయినవి అయినా లేక పౌరహక్కుల ఉద్యమానికి సంబంధించినవి అయినా, ఆయన వ్యక్తిత్వంలో విడదీయలేని అంశాలు. రాజకీయాల్ని కాళోజి తన ప్రధాన క్షేత్రంగా ఎన్నుకున్నారు. ఈ క్షేత్రంలో వున్న ఆయనకి కవిత్వం అదనపు బలమే కానీ అదే బలం కాదు. కవిత్వ విషయంలో కాళోజికి మిగతా వచన కవులకి మౌలిక వ్యత్యాసం వుంది. మిగతా కవులలాగ కవిత్వ రూపం పట్ల ఆయనకేం ప్రత్యేక శ్రద్ధ లేదు. అలాగే విషయ సంబంధమయిన పరిమితి లేదు. కవిత్వం అనేది కాళోజికి అనేక భావ వ్యక్తీకరణ రూపాల్లో ఒకటి మాత్రమే. కవిత్వానికి 0౧౦౬౧ ౦౯71411639 లో విశేష స్థానమేమీ ఇవ్వలేదు కాళోజి, అందువల్లనే కవిత్వంలో సాంద్రత గురించి ఆయన ఆలోచించలేదు. విలక్షణ వ్యక్తిత్వమున్న కాళోజికి ప్రైవేట్‌ జీవితం అనేది లేదు. అంతా సాంఘిక జీవితమే. ఆయన కవిత్వమూ అంతే నిరంతరం సామాజిక సంఘటనల్ని ఆశ్రయించి వుంటుంది. అసలు కాళోజిది ౯6౧6041 119. ఈ 6౯/6౧64| 16లో ఆయన ప్రతి ౯౧ ఆయన విత్వక రూపంలో రికార్డ్‌ చేశారు.

కాళోజి జీవితాన్ని కవిత్వాన్ని వేరు వేరు పాయల్లో వుంచకపోవటం వల్ల ఆయన జీవితంలో (ప్రతి సంఘటనని ఆయన కవిత్వంలో చూడవచ్చు. విష్లవోద్యమాల్లో వున్న ఒకరిద్దరు తప్ప కవిత్వాన్ని వైయక్తిక జీవితంలో సమాంతరంగా నడిపిన కవులు తెలుగులో అరుదు. వైయక్తిక జీవితానికి కవిత్వానికి మధ్య ఏవిదమైన వైరుధ్యం లేకుండా చూసుకోవటం వల్ల ఇది సాధ్య పడింది. కవిత్వాన్ని ఇంత సహజ విషయంగా భావించటం వల్లనే ఆయన కవిత్వంలో వీ విధమయిన నగిషీలు కన్పించవు. ఇటువంటి కవిత్వం పాఠకుణ్ని కదిలించ గలుగుతుందా? ఈ ఆలోచన ఆయనకి అనవసరం. ఆ విషయాన్ని ఆయనెప్పుడు పరిగణనలోకి తీసుకోలేదు. తన భావాల్ని వీలున్నంత సులువుగా వ్యక్తం చేయటమే కాళోజి లక్ష్యం.

కాళోజి నిజమైన గాంధేయవాది. గాంధీవాదాన్ని కాళోజి మొరటుగా అర్ధం చేసుకోకపోవటం వల్ల మనం 60గ౧౧౦౧ 86౧58 తో అర్థం చేసుకునే గాంధీ యిజానికి ఆయన భిన్నంగా కన్పిస్తారు. ఈ గాంధీవాద చేతన ఆయన వేషభాషల్లో కన్పించినట్టుగానే కవిత్వంలోనూ కన్పిస్తుంది. గాంధీవాదంలో వుండే 91101010 కాళోజి కవిత్వంలోనూ ప్రతిఫలించింది. దీనివల్లనే కాళోజి కవిత్వంలో ఒకానొక 170౧౫౫ 30/19 కన్పిస్తుంది. మౌలిక సాహిత్య లక్షణాల్ని తన సంస్కారంలో భాగం చేసుకోవటం వల్ల కాళోజి కవిత్వంలో అనివార్యంగా ఈ 11107021 90/19 వచ్చింది. పందొమ్మిది వందల డెబ్బై తరువాత తెలుగు వచన కవిత్వంలోకి ఎక్కువగా దూసుకు వచ్చిన మౌఖిక సాహిత్య లక్షణాలు నలఖభైల నాటికే కాళోజి కవిత్వంలో (ప్రవేశించాయి. తెలుగు వచన కవిత్వం పాశ్చాత్య ౪6156 019 లో కొట్టుమిట్టాతున్నప్పుడు, కాళోజి తన కవిత్వాన్ని ప్రాంతీయ స్పర్శలో వుంచటం ద్వారా ఎంతో కొంత పాశ్చాత్య రూపాన్నించి తన కవిత్వాన్ని కొంత దూరంలో వుంచగలిగారు. తను రాసింది వచన కవిత్వమయినా మామూలు వచన కవిత్వ లక్షణాలన్నీ కాళోజి కవిత్వంలో కన్పించవు. సజీవమయిన భాషని తన కవిత్వరూపంలో భాగం చేయటం మూలంగా కాళోజి తన సమకాలీన కవుల

(1

కన్నా భిన్నంగా కన్పిస్తారు. తెలుగు వచన కవిత్వాన్ని ముఖ్యంగా రూపాన్ని ఆంగ్ల కవిత్వం నిర్దేశిస్తూ వున్న సందర్భంలో కాళోజి - “కలిమి లేమి చేత వెలయు గాదె లోకము / మంచి చెడ్డ జంట పేర్ల మాయలోకము / కలిమి గలుగువాని తప్పు గనక లోకము / వానికెపుడు బ్రహ్మరథము బట్టులోకము” అని రాయటం ద్వారా వేమన లాంటి దేశీయ కవుల్లో తన కవిత్వం రూపాన్ని వెతుక్కున్నట్టు అన్పిస్తుంది. కాళోజీ మీద చేతనంగానో, అచేతనంగానో వేమనలాంటి శతక కవుల (శ్రేరణ వుంది. శతక కవుల కవిత్వం చదవటానికంటే వినటానికి బాగుంటుంది. అందువల్లనే శతక కవిత్వం చెప్పబడింది అంటారేకాని రాయబడింది అనరు. కాళోజి కవిత్వం కూడా కూర్చుని తీరిగ్గా రాసినట్టుగా కాకుండా అలవోకగా చెప్పినట్టు వుంటుంది. శతక కవుల్లో కన్పించే సామాజిక విమర్శు, తాత్విక చర్చ. మందలింపు ధోరణి అన్నీ కూడా కాళోజి కవిత్వంలో కన్పిస్తాయి. ఈ లక్షణాల వల్ల కూడా కాళోజీ కవిత్వంలో ఇంతకు ముందు చెప్పుకున్నట్టుగా 1౧10౯781 8616౧1 కన్పిస్తుంది. కాళోజికి శతక కవులకి వున్న సారూప్యతకి గల కారణాల్లో మరొకటి నైతికత గురించిన వేదన, విమర్శ లేక నింద. అమలులో వున్న సమాజాల మీద ప్రవృత్తుల మీద, నైతిక పతనం మీద, హిపోక్రసీ మీద తీవ్ర దాడి శతక కవిత్వంలో కన్పిస్తుంది. కాళోజి కూడా ఈ త్రోవలోనే నడిచారు. అందుకు సాక్ష్యంగా ఈ సంకలనంలో అనేక కవితలు కన్పిస్తాయి. “పైకి నుడివెడు పలుకు ఒకటి / చేయదలిచిన చేష్ట యొకటి / మనసులో గల మాట యేదో / పైకి పల్కుచు పల్మినటుల / చేసి చూపెడు శీలముగల / మాయయెరుగని మానవునకు / సొటిలేదిల / చోటు లేదిల”* (లోకం) అని ద్వంద్వ ప్రమాణాలను గురించిన కాళోజి ఆందోళనలో ఆయనకి శతక కవులకి సారూప్యం కన్పిస్తుంది. పదాల పొందిక, సుదీర్హ పద బందాల్ని వాడక పోవటం శతక కవుల్లో మంచి లక్షణం. ఈ లక్షణాన్ని కాళోజి తనలో జీర్ణం చేసుకున్నారు. నిజానికి కాళోజి మీద శతక వాజ్ఞయ ప్రభావం చాలా వుంది. మనం రోజువారీ వ్యవహారాల్లో ఉపయోగించే పదాలకి, పద బంధాలకి సాహిత్య ప్రతిపత్తి కలిగించటం శతక కవులు చేశారు. కాళోజి కూడా అదే దారిలో నడిచారు. ఆరుద్ర తన 'సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం” (సంపుటి ఎనిమిది)లో వేమన గురించి చేసిన నిర్ధారణ ఇది - “ప్రపంచాన్ని కళ్ళకి కట్టినట్టు చేయటమే కవిత్వ లక్షణం, దీనికి భావనా శక్తి కావాలి. అందులోనూ స్వతంత్ర భావనాశక్తి అవసరం. ఈ సుగుణం తెలుగుకపులందరిలో ఒక్క నేమన గారిలోనే కొట్టవచ్చినట్టు కనపడుతుంది. ఆయన తమ సమకాలీన జీవితాన్ని, సాంఘిక న్యాయాలను, మతాలను అభిమతాలను - అంచెలంచెలుగా అయినప్పటికీ - సంపూర్ణంగా పరిశీలించారు. సమగ్ర అవగాహన ఏర్పరుచుకున్నారు. తాము తెలుసుకున్న సత్యాన్ని ప్రజలందరికీ ప్రబోధించారు.” (పే-44) వేమన గురించిన ఆరుద్ర అభిప్రాయం కాళోజికి కూడా వర్తిస్తుంది. తన చుట్టూ వున్న ప్రపంచాన్ని విశ్లేషించటం, దాని అపసవ్య మార్గాన్ని విమర్శకు పెట్టటం, ఆ సమాజాన్ని గురించిన జ్ఞానాన్నీ ప్రజలకు ఎరుక పర్చటం కన్నా మరే ఇతర భారీ సంకల్పాన్ని కాళోజి నిర్దేశించుకోలేదు. కాళోజి కవిత్వం ఈ రకంగా గత ఎల రాణ తెంగు సమాజ జీవితం మీద, దాని ద్వంద్వ విలువల వ్యవస్థ మీద వ్యాఖ్యానం, విమర్శగా భావించవచ్చు. ఈ ఆరు ఖ్‌ వ ంత రం మారుతూ వస్తున్న సాంఘిక భావాల్ని భావజాలాల్స, ఉద్యమాల్ని పౌరహక్కుల స్థితిగతుల్ని వాటిలో తాను పాలోటు వన్న సంటూ వాదీ మీద తన స్పందనల్ని కవిత్వపరంగా వ్యక్తీకరిస్తూ వచ్చారు కాళోజి. ఈ ఉద్యమాల్లో శరాశే యటానికి అయన క్ర యిన అంశాలే ఆయన కవిత్వానికి ముడి సరుకు అయింది. అయితే ఈ ముడి సరుకుని ధ్ధ సుకున్నట్టు కనపడదు. అసలా ఆలోచన ఆయనకు లేదు కూడా. కాళోజి కవిత్వం ప్రధానంగా ఒక అపసవ్యత మీద లేక చరిత్ర క్రమపు అపసవ్యత మీద ఒక మంచి మనిషి - నిర్ధిష్ట నైతిక దృష్టిని - జీవితంలో విడదీయరాని అంశంగా చేసుకున్న మనిషి - ప్రకటిస్తున్న నిరసగా, విమర్శగా, అక్కడక్కడా హేళనగా కూడా అర్ధమవుతుంది. ఇంగ్లీషు సాహిత్యంలో లాటిన్‌ అమెరికా నుంచి వచ్చిన 7౪81౧00 & అనే రచనా రూపంలో వాకటుంది. ఇది కథనాత్మకంగా నడిచే నవలో, నవలికో ఏదయినా కావచ్చు. ఇందులో కథకుడు తన కళ్ళముందు జరుగుతూవున్న సంఘటనలకి కేవలం సాక్షిగా వుండటం కొక ఆ సంఘటనల్లో భాగంగా వుంటూ, ఆయా సంఘటనలను గురించిన వ్యాఖ్యానం చేస్తూ వుంటాడు. జీవితంలోని ఒక సన్నివేశమో, సందర్భమో ప్రతి వ్యాఖ్యానానికి ప్రాతిపదికగా వుంటుంది. ఈ వ్యాఖ్యానంలో వ్యాఖ్యాత చదువుకున్నవాడు లాగా ౧06

కాకుండా నిరక్షరాస్యునిగా వున్నట్టు అన్పిస్తాడు. ఈ వ్యాఖ్యాతలో వృత్తి రచయిత లక్షణాలు కానీ, మేధావి స్వభావంకానీ కన్పించదు. కేవలం ఒక సామాజిక బృందపు సామూహిక అనుభవంలో పాలు పంచుకుంటున్న వాడులాగా వుండి ఈ వ్యాఖ్యాత తన స్వభావాన్ని కొనసాగిస్తూ వుంటాడు. ఈ తరహా రచనలు ఇంతకుముందు తెలుగులో లేవా అంటే చెప్పటం కష్టం, కానీ ఐరోపా ఆధునిక సాహిత్యం తెలుగు సాహిత్యం మీద దాడి చేయటానికి ముందు తెలుగు సాహిత్యంలో ఈ ఛాయలు తప్పకుండా వుండి వుంటాయి. ఇవి ఒక రకంగా అమలులో వుండే ప్రధాన సాహిత్య ్రవంతులకి విడిగా, కొన్ని సందర్భాలలో వ్యతిరేకంగా కూడా వుంటాయి. ఇవి ఆ రకంగా అన్ని భాషా సాహిత్యాలలో వుండే ఆస్కారం వుంది. అటువంటి వాటినే మనం 'ఉపథ్రేణి కంరాలు' (లేక ఉపశ్రేణి వాద కంరాలు) ($602 16గ ౪౦ ౧85) అంటున్నాము. సరే, ఈ విషయాల్ని ప్రక్కన బెడితే కాళోజి కవిత్వంలో పైన చెప్పుకున్న 199[గ0౧౫ లక్షణాలు చాలా వరకు కన్పిస్తాయి

“పార్థివ వ్యయం' అనే కాళోజి కవిత ఈ 16810౧4 తరహా రచనకి ఒక్క ఉదాహరణ మాత్రమే. వాస్తవానికి ఈ లక్షణాలు కాళోజి కవిత్వం మొత్తంలో కన్పిస్తాయి. ఈ క్రింది వాక్యాలు సాహిత్యంలో 188[%0౧& గురించి మరికొంత వివరణనిస్తాయి - 7౧౪ ౪/06 169110౧౫ 36986315 (౧౦ 201 0 1691 స/ ౧౦ ౦ 0682౧9 ౪ (౧౪5౩ !౧ & 002 0౯/6 9౦643 36౧౩6 ౮౩[౧౩6450 ౧౩ [170/౫ 5 ౧౧౯/8 (3001696 ౧౭గ 0 40180 4౧2౪6 ౧ గింగ౦ ౮౬33 ౧౧౧256 [15 2 *గ౧డగ2ం 0౧ రేం ౪౯96౧౦4 - & 510౧/ 1౧41 ౧౦౪౮౩ (0 068 10 ర “౧౪౦/౧ ౧/00 8౧1 01 8007855 0౧ ౧౦౪౭గ/ 5650416౧౧6 6/ 6౫0౦ 1240౧ 0 8౧౧000 [౧99/6 10 96౧/౪ *0100 9 గ౫౧ 02136 ౧ 1౧68 26౦! ౧౭౯౭10౧ [561 * (0౧ గల 00౧౦౩౧6 ౧ ౧౦5(00 0౧ &| 316699 -231 0౪ 8 గంగం?౦గ, 6290 6౧౯౧9 &౧6 01౧96). ఈ తరహా రచనలు సహజంగానే వాటి సమకాలీన రచనల నుంచి వేరుగా వుంటాయి ఈ లక్షణాన్ని కలిగి వుందటం వల్లనే కాళోజి కవిత్వం మిగతా తెలుగు వచన కవుల నుంచి విభిన్నతలో వుంటుంది

లిఖిత సాహిత్యం - మౌఖిక సాహిత్యం, సాహిత్యం - చరిత్ర, స్వీయ కధనం - సామాజిక చరిత్ర అనే జంటల్లో కాళోజి కవిత్వం ఏ తరహాకి చెందిందో నిర్జారించి చెప్పటం అసాధ్యం కావటానికి కాళోజి తన కవిత్వంలో వీటన్నింటిని సమ్మిళితం చేయటం మాత్రమేకాక ఇంతకుముందు చెప్పుకున్న 7391౧0౧1 లక్షణాలు కూదా కారణం ఈ లక్షణం కాళోజి సామాన్య రాజకీయ ఉద్యమాలకి నిరంతరం సంపర్కంలో వుండటం ద్వారా పొందగలిగారు. నైజాం నవాబు పాలనకి వ్యతిరేకంగా తాను ఉద్యమిస్తున్న కాలంలోనూ, ఆ తరువాత, ముఖ్యంగా అరవై, డెబ్బైలలో ప్రత్యేక తెలంగాణాను గురించి కాళోజి రాసిన కవిత్వంలో ఎక్కువగా కన్పిస్తుంది. దీన్ని కేవలం నిబద్ధతగా కొట్టివేయటం సరికాదు. విష్లవోద్యమాల పరిభాషలో చెప్పాలంటే ఇది నిబద్ధత నిమగ్నతల సమ్మేళన ఫలితం తన సమకాలీన కవులు, శ్రీశ్రీతో సవా, చాలామంది తెలంగాణాలో నైజాం కాలంలో జరుగుతూ వున్న బీభత్సాలకి మౌనం వహించారే తప్ప, కనీసం కవులుగా స్పందించలేదు. ఈ సందర్భంలో గాన్‌కోర్ట్‌ సోదరులను గురించి సార్ర్‌ అన్న మాటలు గుర్తుకు వస్తాయి. ఫ్రాన్స్‌లో రక్రఖీతావహం నడుస్తున్న కాలంలో ఆ హింసని కనీసం ఖండించక పోవటం ద్వారా ఆ తర్వాత జరిగిన ఉచకోతలో గాన్‌కోర్ట్‌ సోదరుల పొత్ర కూడా వుందంటాడు సార్ర్‌. శ్రీశ్రీ లాంటి కవికూడా ఎక్కడో స్పెయిన్‌లో జరుగుతున్న అంతర్యుద్ధానికో, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధకాలంలో రష్యన్‌ వైమానిక దాడికో స్పందించారే తప్ప కళ్ళ ముందు జరుగుతూవున్న భీభత్సాన్ని గురించి పెదవి విప్పలేదు. కనీసం దానికి సాహిత్య వ్యక్తీకరణ లేదు. రాయని దాన్ని గురించెందుకు, రాసిన దాన్ని గురించి మాట్లాడు అంటుంటారు కొందరు. ఇది వాళ్ళ అతి తెలివి తప్ప మరేమీ కాదు. ఏ రచనయినా రాయటానికి వున్నట్టే రాయకపోవటానికి కూడా ?0116 వుంటాయనేది ఇవాల్టి అవగాహన. తెలంగాణ మీద రాయక పోవటానికి, ఎమర్జన్సీ మీద రాయటానికి శ్రీశ్రీకి ౧౦ [09 లేవని అమాయకులైతే తప్ప అనుకోలేరు. ఇవేవి కొత్త పరిశీలనలు, ప్రశ్నలు కాదుకానీ, సమాధానాల్ని ఆలోచించే ప్రయత్నం మాత్రం ఎవ్వరూ చెయ్యలేదు. ఈ చర్చంతా దేనికంటే కాళోజి సిద్ధాంతానికి, ఆచరణకి మధ్య వైరుధ్యం పాటించలేదని చెప్పటం కోసమే. నిజానికి ఈ సంకలనంలో తెలంగాణా పోరాటంలో ఏవిధంగానూ పాలు పంచుకోలేదని రాయప్రోలు మీద విమర్శ పెడ్డూ కాళోజి రాసిన కోకిలా! అనే కవిత రాశారు. ఈ విమర్శ శ్రీశ్రీలాంటి వాళ్ళకు కూడా కొంత వర్తింప చేయవచ్చు

ఆ మధ్య ఎవరో సామాజిక శాస్త్రవేత్త గాంధీని భారత రాజకీయల్లో మొదటి ఆధునికానంతరవాదిగా అభివర్ణించారు. ఇది కొంత అతిశయోక్తి అన్పించినా, కొంత నిజం కూడా వుందనిపిస్తుంది. ఐరోపా రాజకీయ, సాంస్కృతిక విలువల చట్టాల్లో మన

న.

ఉద్యమకారులందరూ ఇరుక్కు పోతూ వున్నప్పుడు, మంచి చెడ్డల విచక్షణ లేకుండా దేశీయమైన అంశాల్ని ఐరోపా కేంద్రక దృష్టిలోంచి విశ్లేషించుకుంటూ వున్నప్పుడు, వేష భాషల్లోనే కాక సామాజిక సన్నివేశాల్లోనూ ఐరోపా కేంద్రకత్వాన్ని సాధికారీకరిస్తూ వున్నప్పుడు దాన్ని ధిక్కరిస్తూ, దేశీయతని 29961 చేస్తూ ముందుకు వచ్చిన గాంధీలో ఆధునికానంతర చేతనని చూడటంలో తప్పేముందని పిస్తుంది. ఆధునికతని నిలదీయటంలో గాంధీ వాదపు చేర్చు (00౧186410౧) కొంత వుంది. ఈ ఛాయలు కాళోజి లోనూ కన్పిస్తాయి. అధునికతవాదంమీద, దాని నైతిక చట్రం మీద కాళోజికి కూడా తీవ్ర అభ్యంతరాలు వున్నాయి. దాని మీద విపరీతమయిన కోపం కూడా వుంది. కాబట్టే కాళోజి ఇలా అనగలిగారు - “ఆధునిక ఆర్భాటమందణిగి అవనియే / ఆత్మజచ్చీ జనుల అడవియైనాది / మానవుని హృదయంబు మలినమైనాదోొ (హృదయమాలిన్యం).

ఐరోపా ఆధునికత మౌలికంగా వలసవాద తత్వంతో నిండివుంది. ఇది మిగతా ప్రపంచ సంస్కృతుల్ని, వాళ్ళ విభిన్నతల్ని చిన్న చూపు చూడటమేకాకుండా ఆయాప్రాంకాల ప్రజలు తమకి తాముగా తమ సంస్కృతుల్ని, జీవన శైలుల్ని చిన్నచూపు చూసుకునేటట్టు చేయగలుగుతుంది. అలాగే వలసవాదం పూర్తిగా నింపుకున్న ఆధునికత మిగతా భాషల్ని ద్వేషించటమే కాకుండా స్వయంగా ఆయా ప్రాంత ప్రజలు తమ భాషల్ని ద్వేషించుకొనేటట్టుగా చేయగలుగుతుంది. ముఖ్యంగా ఆధునికత సంపర్కంతో ఈ దేశంలోకి దిగుమతయిన ఇంగ్రీషు భాష వలస వాద తత్వాన్ని స్థానికులు అంతరంగీకరించుకునేటట్టు చేయగలుగుతుంది. భాషకు సంబంధించిన ఈ వలస వాద తత్వాన్ని నిలదీస్తూ కాళోజి ఇలా అంటారు. “ఏ భాషరా నీది యేమి వేషమురా? / ఈ భాష ఈ వేషమెవరి కోసమురా? / ఆంగ్లమున మాటలాడు గలుగగనే / ఇంతగా గుల్మెదవు ఎందుకోసమురా? / అన్య భాషలు నేర్చి ఆంధ్రంబు రాదంచు / సకిలించు ఆంధ్రుడా? / చావవెందుకురా?” (ఆంధ్రుడా). భాషకు సంబంధించిన వలసవాద ఛాయలు ఇంకా కొనసాగుతూ వున్న నేపధ్యంలో కాళోజి ఇలా రాయటం ద్వారా వలసవాద ఆలోచనా నిర్మితిని బహిర్గతం చేయగలిగారు.

ఏ అపసవ్య చరిత్ర క్రమానికయినా ప్రతిఘటన స్థూలంగా రెండు రకాలుగా వుంటుంది లేక రెండు రూపాల్లో వుంటుంది. ఒకటి నిర్భష్ట ప్రతిఘటనకి భౌతికంగా వెలుపల వుండి తాత్వికంగానో, సాహిత్యపరంగానో ప్రతిఘటించటం, రెండు అసలా ప్రతిఘటనలో స్యయంగా వం. ముందే చెప్పుకున్నట్ట కాళోజి ఈ రెండింటిని సమ్మిళితం చేసి రెండు రూపాల్లో తన ప్రతిఘటనని రాజకీయ ఆచర్య అయన నైజాం వ్యతిరేక పోరాటంలో ఈ అంశం చాలా స్పష్టంగా కన్పిస్తుంది. వాస్తవానికి కాళోజి ప్రతి సంక్లిష్ట సందర్భములో జ్‌ బకరానితో వేరొకదాని సంబంధంలోంచి తప్ప వేరుగా అవగతం చేసుకోవటం కుదరదు. నాజీ వృత్తుల / నగ్న నృత్యమింకెన్నాళ్ళు / పోలీసుల అండను దౌర్ష అప ద | ఖం న ప క, తరలిస్తావా? / సంఘవిద్రోహ శక్తులనుచు / జను ను చ | ప ౧ మళమంటిగా, కా / రాంతి భద్రతల ఎర పెనాన్ని కాళోజిలో ఒక ౦66 వ జనులు | ంపిస్తావా? అనిర జాబీ కేసులో చెన్నారెడ్డిని నిలదీసినా ఎక్కడా కూడా అసలు కొంతమంది రాయటమే అవసరంగా అన్పిస్త షి ళో న; విషయంద రవిశ్వముంగా లేదా అని ఆల్క ించటం కంటే అసంఖ్యాకంగా కవితలు ఆధారాలుగా నిను కా జీఈ అవసరాన్ని ఎప్పుడు మర్చిపోలేదు అనటానికి ఈ సంకలనంలో రాతలు యి. అసలు కాళోజి ఏ నిర్దిష్ట సామాజిక ప్రేరణ, అవసరం లేకుండా కవిత్వం

కాళోజి తన జీవితంలో కవిత్వాన్ని ఒక అవసరంగా భావించారు. ఆయన జీవితకధ 'ఇదీ నా గొడవి చదివితే ఆ పుస్తకంలో

ప్రతిపేజిలో మనకు కన్పించే కవీతా పంక్తులు కవిత్వంపట్ల ఆయనకున్న ఆపేక్షని తెలియజేస్తాయి. పదిపన్నెండు ఉపన్యాసాలు

చేయలేని పని ఒక కవితో, కధో చేయగలుగుతుందని కాళోజి నమ్మకం. ఈ నమ్మకంలోంచే ఆయన కవిత్వ రచనకి పూనుకున్నారు.

అయితే కాళోజికి తన కవిత్వం మీద మితిమీరిన మమకారం లేదు. ఆయనే స్వయంగా తన ఆత్మకధలో ఇలా చెప్పుకున్నారు -

“మంచి కధకుడ్ని కావాల్ననీ, మంచి వ్యాసకర్తని కావాల్ననీ, లేకపోతే మంచి కవిని కావాల్బనీ నేను ఈ సాహిత్య రంగంలో (0౪

ప్రవేశించలేదు. ప్రజా ఉద్యమాల్లో పాల్గొనేటపుడు 10,22 ఉపన్యాసాలు ఇచ్చేదానికంటే ఒక చిన్నపాటి కధ మోస్తరు రాస్తే దాని ప్రభావము ఎక్కువగా వుంటుందనే ఉద్దేశ్యంతో సాహిత్యరంగంలో ప్రవేశించినానే కానీ, అందరికన్నా గొప్ప కధకుడిని అనో, కవిని అనో, అనిపించుకోవాలని కాదు. అందుకని నా కధలు కానీ కవిత్వంకానీ చూసి నవ్వుకుంటూ “ఏమిటిది కవిత్వమా?” అంటారు కొందరు ఇవాళ నేను కవిత్వం చెప్పేది నా గొడవగా. దాంట్లో కవిత్వ మేదైనావుంటే మంచిదే” (ఇదీ నాగొడవ పే-125)% తన కవిత్వాన్ని గురించి ఇంత వినయంగా చెప్పుకున్న కవెవరూ వుండరు. అలాగే కవిత్వాన్ని ఇంత స్పష్టమయిన లక్షణంతో రాసిన వాళ్ళు కూదా అరుదుగా కన్పిస్తారు.

ఎక్కువ సందర్భాలలో ఆధునిక వచన కవిత్వం స్థల కాలాలను పట్టివ్వదు చాలా తెలుగు కవితలు ఇంగ్లీషులోకి అనువదించి చూస్తే అవి ఏ ప్రాంతానికి చెందినవో చెప్పటం కష్టతరమవుతుంది ఆధునికతని అనివార్యంగా అంటి పెట్టుకుని వుండే విశ్వజనీనత ఇందుకొక కారణం కావచ్చు. మనిషిలోనూ, ప్రాంతాలలోనూ కొన్ని సార్వత్రిక లక్షణాల్ని ఎప్పుడు ప్రతిపాదిస్తూ వుండే ఆధునికత అసలు లక్ష్యం ఒక నిర్దిష్టతని సార్వత్రికం చేయటం ఈ నిర్దిష్టత నిన్న ఐరోపా వాస్తవికత అయితే ఇవ్వాళ అమెరికన్‌ వాస్తవికతగా పరిణమించింది. ఆధునికత ముందుకు తెచ్చిన ఈ తప్పుడు సార్వత్రికత సాహిత్యంలోనూ ప్రవేశించింది మౌఖిక సాహిత్య వారసత్వపు పేగు తెంచుకొని ఆధునిక తెలుగు వచన కవితం ఈ సార్వత్రికత ప్రభావంలోకి చాలా వరకు వెళ్ళింది. అయితే పాట దీనికి వెలుపల వుండగలిగింది. అలాగే మౌఖిక సాహిత్య లక్షణాల్ని తనలో సంలీనం చేసుకోవటం ద్వారా కూడా తెలుగు వచన కవిత్వం ఈ సార్వత్రికత ప్రమాదంనుంచి దూరంగా వుండటం సాధ్యపడింది. ౫! 68811616 ౩౧౦౮ 6 ౧0106 ౧ ౧16౯౧౭60౧౬ 50/6 ౧ ౧౦6౧” అన్నాడు ౪/11 44661. తెలుగులో వచన కవిత్వాన్ని తమ నిర్దిష్టుయిన మాండలిక భాష ద్వారా, మౌఖిక సంప్రదాయాన్ని ఏదో ఒక స్థాయిలో కవిత్వంలో ప్రవేశపెట్టటం ద్వారా కాళోజి లాంటి వాళ్ళు తెలుగు కవిత్వాన్ని ఉ466॥ చెప్పిన ౧16/౧240౧2 50/6 నుండి కాపొడారు.

దేశీయంగా చూసినపుడు కోస్తా ఆంధ్రభాష మొత్తం రాష్ట్రానికి ఒక సాధికారిక భాషగా కావటానికి చేయాల్సిన కుట్రంతా చేసింది ఈ కుట్రని తొలినాళ్ళలోనే గుర్తించి, ఏదోఒక రూపంలో ఎదుర్కోవాలని ప్రయత్నించిన వాళ్ళలో కాళోజి ఒకరు. తెలుగు భాషంటే ఆంధ్ర, రాయలసీమ, తెలంగాణాలతో పాటు మిగతా ప్రాంతాలకు సంబంధించిన మొత్తం భాషగా కాళోజి చూశారు తప్పు, కోస్తా ఆంధ్ర భాషే తెలుగుభాష అన్న వాదాన్ని కాళోజి ఏ మాత్రం అంగీకరించలేదు. 'ఏ ప్రాంతంవారు ఆ ప్రాంతం వాడుక భాషలోనే రాయాలె' అనేది కాళోజి నినాదం. కాబట్టే తెలంగాణా మాండలికాన్ని తన కవిత్వంలో సగర్వంగా ఆయన ప్రవేశపెట్టారు. అలాగే “రెండున్నర జిల్లాలదే దండి బాస అయినప్పుడు / తక్కినోళ్ళ నోళ్ళ యాస / తొక్కినొక్క బడ్డప్పుడు / ప్రత్యేకంగా రాజ్యం పాలు/ గోరడం తప్పదు" అని హెచ్చరించగలిగారు కాళోజి.

వలసవాదాన్ని వలసవాద ఆలోచనల్ని కేవలం విదేశీయుల్లోనే చూస్తూవుంటాం మనం బహుళత్వం నిండిన మనలాంటి దేశాల్లో ఒక (ప్రాంతం ఇంకొక (ప్రాంతాన్ని వలస వాద దృష్టితో చూడటం జరుగుతుంది చాలా సంవత్సరాల పాటు వలస పాలనలో వున్న మనకి వలస వాద చాయలు ఎక్కువగానే సోకాయి. ఒక ప్రాంతపు సంస్కృతిని, భాషని ఉన్నతీకరించి, మరొక ప్రాంతానికి చెందిన భాషా సంస్కృతుల్ని కించపర్చటంలో, అసలు అలా ఒక సాంస్కృతిక కేంద్రం నుంచి వేరొకదాన్ని నిర్వచించటంలోనూ మనం వలసవాద తత్వాన్నే కొనసాగిస్తున్నాం. అలాగే లిఖిత, మౌఖిక సాహిత్యాల మధ్య చాలా కాలంపాటు మనం చూపుతూ వచ్చిన విభజనలోను వలసవాద ఛాయలే కన్సిసాయి. ఇదంతా ఒక ప్రాంతపు సంస్కృతిని, భాషని కేంద్రం చేసి మిగతా ప్రాంతాల భాషా సంస్కృతుల్ని 0౪౪16 చేయటానికి మనం చేసే ప్రయత్నంలో బాగంగా అర్ధం చేసుకోవాల్సి వుంటుంది. ఈ కుట్రని కాళోజి లాంటి వాళ్ళు చాలా ముందే గ్రహించి నిలదీయటం వల్ల ఇవ్వాళ తెలంగాణా నుంచి 'కక్కలాంటి నవలలు పూర్తి స్థాయి మాండలికంలో రావటానికి ఆస్కారం ఏర్పడింది. ఈ భాష గురించి కేవలం కవిత్వం రూపంలో చర్చించటం కాకుండా స్వయంగా ఆయన “కోస్తా పండితులితో తలపడిన సంఘటనలు వున్నట్టు ఆయన 'ఇదీ నా గొడవ లో రికార్డు చేశారు.

“నాది పలుకుబళ్ళ భాష, బడి పలుకుల భాష కాదు” అని సగర్వంగా ప్రకటించే కాళోజీలో భాషలో వుండే ప్రవచనాలను గురించిన అంచనా కూడా వుంది. అందుకే శ్రీశ్రీ తనని లూయి అరగాంతో పోల్చినప్పుడు (చూ-ఇదీ నా గొడవ, పే-148) 'మనం

౫౮/

వున్న సమాజంలోపటి వాడిని గురించి చెప్పదల్చుకుంటే మనసాటి వాడితో పోలిస్తే అందరికీ తెలుస్తుంది. ఈ లూయి అరగాం (ప్రజా ఉద్యమాల్లో జైలుకి కూడా పోయిన కవి అట... అది ఇక్కడ ఎవ్వరికి తెలుస్తుంది? అని ప్రశ్నించారు కాళోజి. కవిత్వంలోనూ, రాజకీయాల్లో చాలా స్వల్ప విషయాల్లో వుండే వైరుధ్యాలను బహిర్గతం చేయటం కాళోజిలో కన్పిస్తుంది. మామూలు జీవితంలో చాలా ఉద్వేగ భరితంగా, సున్నితంగా వుండే కాళోజి కవిత్వంలో భావ ప్రకటనల్లో చాలా తార్కికంగా కన్పిస్తారు. ఇందుకు శ్రీశ్రీ మీద వ్యక్తపర్చిన అభిప్రాయం ఒకటి చాలు. ఈ తార్మిక దృష్టి కవిత్వంలో కూడా మితిమీరి వుండటం వల్ల చాలా సందర్భాలలో అది కవిత్వం పలుచబడటానికి కారణమవుతూ వుంటుంది. దీనెక్కడా కాళోజి ఖాతరు చేసినట్టు అన్పించదు. ఇవ్వాళ తెలంగాణా మళ్ళీ తెరమీదకు వచ్చింది. అయితే తెలంగాణా సమస్యను చాలా ఇ996గ౪6గా కాళోజి 1970లలోనే 'ప్రతిబింబించారు. తెలంగాణాని దాని సమస్త పార్ణ్వాలలో కాళోజి తనలో ఇంకించుకున్నారు. అందువల్లే ఏ సందర్భంలోనయినా తెలంగాణాని గురించి అంత సాధికారంగా మాట్లాడటం జరిగింది. ఈ విషయం ఈ సంకలనంలో “తెలంగాణ కవితా సంకలనం అచ్చయిన కవితల్లో చూడవచ్చు. తెలంగాణా మీద కాళోజి (ప్రేమ నైజాం కాలం నుంచి ఇవ్వాల్టిదాకా అదే స్థాయిలో కొనసాగుతూ వుంది. ఈ క్రమంలో ఆయన రాసిన కవిత్వంలో తెలంగాణాను గురించి ఆవేదన, ఆవేశం రెండూ వ్యక్తమయ్యాయి. ఒక వ్యక్తి వయస్సుకి, అతని భావాలకి మధ్య సంబంధం అనివార్యంగా వుంటుంది. వయస్సు పెరిగే కొద్ది ఆ వ్యక్తి భావాల్లో పట్టు సడలుతుంది. ఎంతో కొంత ఆ వ్యక్తి వ్యవస్థీకృత భావాలకి అనుసంధానం కావటం జరుగుతుంది. కాళోజి ఇందుకు అతీతం. ఇందుకు స్పష్టమైన ఆధారం ఆయన కవిత్వమే. రాజకీయ అభిప్రాయాలు, విశ్వాసాలు ప్రబలంగా వున్న వ్యక్తుల మూర్తిమత్వాల్లో 'మొండితనం” అన్నది ఒక అంశంగా వుంటుంది. దీన్ని అవగతం చేసుకోవాలంటే కాళోజి ఆత్మకథ చదవాల్సిందే. ఆయనెంత 'మొండివారో' మనకు అవగతమవుతుంది. కాళోజి 'మొండితనం” ఆయన కవిత్వంలోకి కూడా విస్తరించింది. అసలు అరవై ఏళ్ళపాటు ఆయన కవిత్వ లోకంలో అలాగే కొనసాగటంలోనే ఒక మొండితనం వుంది. ఎమర్జెన్సీ కాలంలో ఆయన రాసిన కవిత్వం ఈ 'మొండితనానికి' పరాకాష్ట. అప్పటిదాకా శుద్ధ సామాజిక కవిత్వాన్ని రాసిన కవులు కూడా లొంగుబాటు గీతాలు రాసున్న సందర్భంలో కాళోజి తన 'గొడవిని కొనసాగించాడు. “ఓసీ ప్రభుత్వమా! ప్రతి హింస తప్పెట్లానో చెప్పు / హిరణ్య కశిపుని పొట్ట చీల్చి / నరసింహుడు చేసిందీ ప్రతిహింస / నువ్వు మి 1 రనోటపని అధికృత హింస / నాది అక్షరాధికారం” అని 1971లో ప్రకటించిన కాళోజి, సరిగ్గా 1974లో అంటే / ప్రతిహింసకు వ్ర నను సందర్భంలో “అధికారం వున్నోడే అన్యాయం చేస్తుంటే గ అదుపులో పెట్టే రాజ్యం ఆసరగా వెనుకుంటే పలుపు పత్రికలే న్న ప్రతి నరుడూ నరసింహుడే” (జన్మహక్కు మర్యాదను కాపాడగ) అని చాటి చెప్పారు. అలాగే “సృజన, వున్న కాంగ్రెస్‌ ఇధాన్ని ఖండిస్తూ కవిత్వం రాశారు. ఇందిరాగాంధీపై వ్యంగ్యంగా గేయం రాశారు. ఎమర్జెన్సీలో అధికారంలో స్‌ పార్టీ ప్రవర్తనను నిందిస్తూ "ఇంతకన్నా మార్షల్‌ లా నయం” అని రాశారు. వంద ల్ని గాంధేయవాది అయినా ఆయనలో 'అరాచకవాద' ఛాయలు చాలా వున్నాయి. సంస్థలకి కట్టుబడి 1 ని వదిలివేసి మంది ఆలోచన చేయటం కాళోజికి సరిపడదు. కాళోజి ఏ సంస్థలో సభ్యుడు కాకపోయినప్పటికీ సంస్థలకి వెలుపల వుంటూనే చాలా క్రియాశీలంగా పని చేశారు. కాళోజిలోని ఈ “అరాచకత్వానికి సమాధానాలు ఆయన కవిత్వంలోనే చెప్పారు. “సంఘాలు నియమాలు సంప్రదాయాలు / మనిషిలోని కుళ్ళుకు మారు రూపాలు” అని భావించారు కాళోజి. ప్రాతివ్రత్యం మీద ప్లే చేస్తూ 'పార్టీవ్రత్యం” అనే వ్యంగ్య కవితని కూడా ఆయన రాశారు. సంస్థల నిర్మాణాలలో ఆయన ఇమడక పోవటానికి ఆయన స్వయంగా వివరించిన కారణాలు అనేకం “ఇదీ నా గొడవిలో దొరుకుతాయి. వయస్సుతోపాటు సహజంగా వస్తూ వుండే చాదస్తాలు కాళోజీలో కన్పించవు. ఒక వయస్సు దాటిన వాళ్ళంతా వర్తమానాన్ని అర్థం చేసుకోవటంలో ఘోరంగా విఫలమవుతూ వుంటారు. “కొత్త చీపురొస్తున్నది / చెత్త కేడుపొస్తున్నది” అనే స్పృహలో ఎప్పుడూ వుంటూ వచ్చారు. “ప్రగతి తరుముకొస్తున్నది” అనే భావనలో ఆయన వున్నారు. కాళోజికి సామాజిక ప్రగతి మీద స్థూలంగా నమ్మకం వున్నప్పటికీ దానికి మార్గం శాస్త్ర సాంకేతిక రంగాలనే భ్రమ ఆయనలో ఎప్పుడూ లేదు. గాంధీ అంత తీవ్రంగా కాళోజి )004/

సాంకేతికత్వాన్ని నిరసించక పోయినప్పటికీ దానిమీద సంశయాన్ని వ్యక్తం చేస్తూ వుంటారు. ఈ సంశయం చాలా కవితల్లో కన్పిస్తుంది. అంతరిక్షంలోకి 1965 రష్యావాళ్ళు లైకా అనే కుక్కని పంపారు, అయితే అది చచ్చిపోయింది ఈ సంఘటనకి స్పందనగా 'శ్వమేదయాగం” అనే కవిత రాశారు కాళోజి దాంట్లో ఆయన ఇలా అంటారు. “పోటీపడి కాటులాడ పుడమి చాలదాయిె నీకు / ఏడిచి ఏడ్పించుటకు/ ఎందులకీ అడియాసలు / రోదనీమండలాన / రోదనలకేమి కొదువ ... రోదసీమందలాన / కుక్క మొరుగులోని మెరుగు / చిక్కెనిటుల కైత బిసకు / స్వమేధ యాగానికి / శ్వమేధ యాగంబిది”.

ఇంతకుముందే చెప్పుకున్నట్టు తన సమకాలీన రాజకీయ ఉద్యమాల నుంచి కాళోజిని విడదీసి చూడలేము. అయితే ఏ ఉద్యమంలోనూ ఆయనది 'గొరైదాటు వ్యవహారంకాదు” ఉద్యమాల్లో నేను నాయకున్ని కాను, అనుచరుణ్ణికాను, గొర్రెదాటు వ్యవహారం వుండకూడదని ఆయన స్వయంగా తన ఆత్మకధలో చెప్పుకున్నారు జీవితం, కవిత్వం, రాజకీయాలు అన్నింటిలోనూ కాళోజి ప్రజాస్వామిక వాది. ఇంకా చెప్పాలంటే తీవ్ర ప్రజాస్వామికవాది కేవలం పౌరహక్కులకేకాదు, సమాజంలో ఏ దారుణం జరిగినా ఖండించటంలో ఆయన ముందుంటారు. ఈ ఖండనల్లో కవిత్వం మొదటి రూపంగా వుంటుంది. నక్సలైట్లను పోలీసులు చంపినప్పుడు ఎంత ఆవేదన చెందుతారో పోలీసుల్ని నక్సలైట్లు చంపినవ్పుడు కూడా అదే ఆవేదన వుంటుంది. రెండు సందర్భాలలోనూ మనిషి మరణంపట్ల ఆయన కన్నీరై చలించిపోతారు కాళోజి మానవతావాదంలో కొంత అమూర్తత వున్నప్పటికీ ఆయన దృష్టిలో అక్రమానికి వర్గస్పృహలేదు. అయితే కాళోజి కవిత్వానికి వచ్చిన స్పందన, ముఖ్యంగా తెలంగాణా జిల్లాలనుంచి వచ్చిన స్పందన ఆయన ఆళించిన లక్ష్యాలకి అతీతంగా కూడా వుందని కాళోజి ఆత్మకధ “ఇదీ నా గొడవికి ముందుమాట రాస్తూ వరవరరావుగారు ఉదహరించిన సంఘటన బట్టి తెలుస్తుంది. ఆయనిలా రాశారు- “స్త్రీలపై, పేదవారిపై అత్యాచారాలు, హత్యాచారాలు చేసేవారిని ఎట్లా శిక్షించాలో కాళోజి రాసిన గేయాన్ని తమ దైరీల్లో రాసుకున్న కమ్యూనిస్టు గెరిల్లాలు ఒక భూస్వామిని ఆ చరణాలు చదువుతూ అట్లాగే అదొక కవి ఆదేశం అయినట్లు వధించారట”. ఈ విషయానికి కాళోజి ఎలా స్పందించారో కానీ మనకు మాత్రం కవిత్వం భౌతిక రూపంలోకి మారటం అంటే ఇదే అనిపిస్తుంది. భాష మన భావాల్ని దాటి ప్రవహిస్తుందనటానికి ఈ పై విషయం ఒక ఉదాహరణ. కవిత్వ విషయంలో ఈ ్రవాహవేగం మరీ ఎక్కువ.

నడుస్తున్న చరిత్రని చాలా తీవ్రంగా దాని సూక్ష్మరూపాల్లో కూడా పరిశీలిస్తూ రావటం వల్ల ప్రతి ముఖ్య సందర్భాన్ని కాళోజి తన కవిత్వంలో రికార్డు చేశారు. తెలంగాణా గురించి ఆయన రాసిన కవితల్లో విషయాల ఆధారంగా ఈ ఆరేదు దశాబ్ధాలలో ఏ రాజకీయవేత్త ఎటువంటి వైఖరి తెలంగాణా విషయంలో తీసుకున్నాడో చెప్పటం అంతకష్టం కాదనిపిస్తుంది. అంత తీక్షణంగా కాళోజి వేరువేరు వ్యక్తుల వైఖరుల గురించి తన వైఖరిని కవిత్వంలో రికార్డు చేశారు. ప్రతి సందర్భంలో కాళోజి చేసిన విశ్లేషణలు ఇచ్చిన తీర్పులు ఒక రన్నింగ్‌ కామెంటరీ లాగా అక్షర ఐద్ధమయింది. ఈ సంకలనంలోని “పరాభవ వసంతం, ఓయి! భారత ప్రధానీ' 'ఓటర్లు'లాంటి కవితలేకాక మొత్తం తెలంగాణా గురించి రాసిన కవితలన్నీ రన్నింగ్‌ కామెంటరీ తరహాలో రాసే కవిత్వానికి ఉదాహరణలు. కాంగ్రెసుపార్టీ కీలక సమావేశాలు జరిగిన ప్రతి సందర్భంలో కాం గైస్‌వాళ్ళు గాంధీవాదానికి ఏవిధంగా తిలోదకాలిచ్చారో ఇహిర్గతం చేస్తూ కాళోజి ఈ రన్నింగ్‌ కామెంటరీ తరహా కవిత్వంతో చురకలు వేశారు, అనేక వ్యంగ్య బాణాలు విసిరారు. ఏ ఒక్క కాంగ్రెస్‌ నాయకుణ్ని ఆయన స్పేర్‌ చెయ్యలేదు అందరి మీద సెటైర్స్‌ గుప్పించారు గాంధీవాదులు మరోపేరు కాంగ్రెస్‌ నాయకులు ప్రచారం చేస్తూవున్న ప్రవచనాల్ని, శాంతి సందేశాల్లోని డొల్లతన్నాన్ని నిలదీశారు “గుండెపగిలి పోతూవుంటే / కడుపు మండి పోతూవుంటే /కందకరిగి పోతూవుంటే ఎముక విరిగి పోతూవుంటే / శాంతి శాంతట శాంతి!” అని అధిక్షేపించారు అలాగే గాంధీ, నెహ్రూ వాదాలలోని ద్వంద్వ ప్రమాణాల్ని ఖండిస్తూ- “గాంధీ పేరుతో భజన చేయండి, వీలైతే తోడుగ ఖాదీ వేషము దాల్చి తిరగండి .. / నాయకుడు నెహ్రంటు చాటండీ, చిన్నంగా మీమీ నాయకత్వం పాడుపెట్టండ అని పాట రాశారు ఇదే అధిక్షేపణ, వ్యంగ్య ధోరణిలో “రఘుపతి రాఘవ .., ఓ బాపూ! లాంటి కవితలు రాయటం జరిగింది.

పై కవితలో చూపినట్టుగా కాళోజి తన కవిత్వంలో ఎక్కువ భాగం వ్యంగ్యం మీద ఆధారపడి రాశారు. ఈ వ్యంగ్యం వెనుక కాళోజి గొప్ప వేదన వుందనేది మనకి ఎప్పటికప్పుడు అవగతమవుతూనే వుంటుంది ముఖ్యంగా గాంధివాదం ఆయన కళ్ల ముందే

౮0/

నిరంతరం ఓటమికి గురవుతూ వుండటం కాళోజిని గొప్ప ఆవేదనకి గురి చేసింది. దీని ప్రతిఫలనం కాళోజి రాసిన చాలా కవితల్లో కన్పిస్తుంది. తాను నమ్మిన విలువలు, విశ్వాసాలు ఛిద్రమవుతూవున్న సందర్భంలో ఆ వ్యక్తిలో కలిగే బాధ, వచ్చే అసహనం అన్నీ కాళోజిలో కన్పిస్తాయి. ఈ అసహనంలోంచి కాళోజి తన ప్రవృత్తి విరుద్ధాలయిన తీవ్రతతో, నిందాపూర్వకంగా కవిత్వం రాయటం కన్పిస్తుంది. ఉదాహరణకి 'ప్రజా గజేంద్రుని మొర' అనే ఈ కవితలోని వాక్యాలు “బాపూ! నువ్వేడున్నావు బాపూ / చూపు మాకెవ్వడున్నాడు కాపు? / నీవు పూద్చక వదిలేసిన సంస్థశవం / పోయింది కుళ్ళి / కారుస్తున్నది కంపుల (ద్రవం / కుక్కలు, నక్కలు, కాకులు, రాబందులు / మెక్కుతున్నాయి పైబడిమజాగా విందులు” ఈ '“పూడ్చక వదిలేసిన శవం), కంపుల ద్రవాన్ని కారుస్తున్నది 'కాం(గైెసు పార్టీ అని తెలిసినప్పుడు కాళోజి వేదనకి కారణం అవగతమవుతుంది.

ఏ కవయినా తన సమకాలీకుల మీద ఏమాత్రం జంకు లేకుండా, నిర్భయంగా తన అభిప్రాయాల్ని వెలువరించటం అంత తేలికయిన పని కాదు. వ్యక్తుల మధ్య సంబంధాలు మరీ పలుచగా వుంటున్న వర్తమాన స్థితిలో ఇది మరీ అసొధ్యం. ఈ విషయంలో కాళోజి చాలా స్పష్టంగా వున్నారు. మొహమాటం, నంగితనం, ఆయన కవిత్వంలో కానీ, జీవితంలో కానీ వున్నట్టు అన్పించదు. కుండ బ్రద్దలు కొట్టినట్లు భావ వ్యక్తీకరణ చేయటం ఆయన పద్ధతి, కవిత్వంలోనూ అంతే. ఈ విషయంలో ఆయన తనకున్న సన్నిహిత మిత్రుల్ని కూడా వదిలిపెట్టలేదు. వాళ్ళ వైఖరులలో వచ్చిన మార్పులకి దిగులు పడకుండా వాళ్ళని కవిత్వంలో నిలదీసే పని చేశారు కాళోజి. సంస్కృత పదాల ద్వారా వాళ్ళని సంబోధిస్తూ అదే సమయంలో వాళ్ళ మీద వ్యంగ్యంతో కూడా తీవ్ర విమర్శ పెడ్తూ వచ్చారు. నీలం సంజీవరెడ్డి గురించిన వాక్యాల్లో ఆ విషయం మనకి స్పష్టంగా తెలుస్తుంది - “ఖ్యాతమాన గాంధీధృత / శ్వేతాంబరధారీ / _..-తిమిరాంతర్య విభూషిత / సమశోభాకారీ.

ప్రస్తుత సమాజంలో ఒక వ్యక్తి తెలివి తేటల్ని శ్త్తి సొమర్థ్యాల్ని అతను సంపాదించే డబ్బుని బట్టి నిర్ధారించటం జరుగుతోంది. దబ్బు సంపాదన చేయలేనివాళ్ళు పనికిమాలిన వాళ్ళుగా గుర్తింపబడుతున్నారు. పెట్టుబడి మానవ సంబంధాల్లో దాని వికృత

రూపంలో సంచయిస్తుందనటానికి ఈ క్రమం ఒక ఉదాహరణ. దారుణమైన ఈ క్రమాన్ని కాళోజి చాలా తీవ్ర స్వరంతో ఖండిస్తారు. 5/006గ/ 8116 అని మోర్గాన్‌ అంటే కాళోజి ఇంకొక అడుగు ముందుకెళ్ళి “అసామ్య సంఘంలో/ ఆర్దనయే దౌర్జన్యం” అంటారు. ఈ వాక్యాన్ని కమ్యూనిస్టులతో సహా ఎవ్వరూ వొప్పుకుంటారనిపించదు. ఇట్లాంటి నినాదం ఇవ్వగల ఆత్మిక చైతన్యం ఒక్క కాళోజిలో మాత్రమే చూడగలం. కాళోజికి ప్రధాన రచనా రూపం వచన కవిత్వమయినప్పటికీ ఆయన పాటలు కూడా రాశారు. మౌఖిక సాహిత్య ఛాయలు ఆయనలో వుండటం వల్ల పాట రాయటం ఆయనకేం కష్టం కాలేదనిపిస్తుంది. ఈ సంకలనంలోని పాటలు కేవలం పాట అనే రూపాన్ని అనుసరించటం కాక పాడుకోవటానికి అనువుగా వున్నాయి. ప్రతి పాటలో వ్యంగ్యం, శ్లేష మామూలే. ఎక్కువ సందర్భాలలో ౧౧౧౪౫౦ గా వుండే కాళోజి కవిత్వం పాటల్లో చిక్కగా అన్పిస్తుంది.

చాలా ఎక్కువగా ప్రాంతీయ స్పర్శతో వుండే కాళోజి కవిత్వంలో అక్కడక్కడా పాశ్చాత్య సాహిత్య, సాహిత్య కారుల (ప్రేరణలు కన్పిస్తాయి. ఈ ప్రేరణలు బైరన్‌ కవిత్వ పంక్తులుగానో, ఒక ఇంగ్లీషు సామెతగానో, ఒక కధలోని సంఘటనగానో, ఫైజ్‌ అహ్మద్‌ ఫైజ్‌ లాంటి ఉర్చూ కవుల ్రేరణగానో ఎలాగయినా వుండవచ్చు మొత్తం మీద కాళోజికి విసృత సాహిత్య అధ్యయనం వుందని ఈ కవితా సంకలనం నిరూపిస్తుంది. ఆయన చేసిన అనువాదాలు కూడా ఈ విషయాన్నే బలపర్చుతాయి. అలాగే మార్టిన్‌ లూధర్‌కింగ్‌ లాంటి నల్లజాతి ఉద్యమకారుల [్రేరణలు కూడా ఆయన కవిత్వంలో కన్పిస్తాయి.

ఈ పై విషయాలన్నిటితోపాటు కాళోజి పరిమితుల్ని కూడా కొన్ని చెప్పుకోవటం తప్పని సరి. ఇంత విస్తృతంగా కవిత్వం రాసిన కాళోజి తన సుదీర్హ అనుభవం నుంచి కవిత్వ సాంద్రతని పెంచే ప్రయత్నం చేయలేకపోయారు. ఎక్కువ సందర్భాలలో కవిత్వం చాలా పలుచగా వుంటుంది. ఆయనే చెప్పినట్టుగా ఇది కవిత్వమా! అనే సందేహాలు అక్కడక్కడా పారకుడిలో తలెతుతాయి. కవిత్వంమీద అంత (ప్రేమ వున్న కాళోజి ఆ కవిత్వాన్ని ఒక కళా రూపంగా ఎందుకు సాదన చేయలేకపోయారు అనే ప్రశ్న పారకుడిలో సహజంగా తలెత్తుతుంది. అలాగే ప్రతి సన్నివేశానికి కవిత్వ పరంగా స్పందించాలా? అనేది కూడా ఆ సన్నివేశాన్ని

ప.

కవిత్వీకరించి పారకుడిలో కూడా అదే స్థాయిలో స్పందన కలిగించగలిగితే వేరు విషయం. అయితే కాళోజి ఈ విషయాన్ని ఎప్పుడూ పరిగణనలోకి తీసుకోలేదు. కొన్ని సందర్భాలలో రాసిన విషయం మీదనే మళ్లీ మళ్లీ రాయటం కన్పిస్తుంది. కవిత్వానికి ప్రాణం భావుకత. అయితే కాళోజి కవిత్వంలో అది చాలా స్వల్చం. భారత-చైనా యుద్ధ కాలంలో ఆయన రాసిన కవితలు మామూలు కామన్‌సెన్స్‌తో రాసినట్టుగా వుంటాయి తప్ప, విషయాల్ని వాటి లోతులకి వెళ్ళి తెలుసుకుని రాసినట్టు వుండవు. 'భవార్జవంబులో / నా వరకు నేను / మునకలేసి యెంతో / మురిసి పోతాను' అని ప్రకటించే కాళోజి పాఠకుల్ని ఆ భావనా ప్రపంచంలో ్రవేశపెట్టటంలో విజయం సాధించినట్టు కన్పించదు. (ప్రాస కోసం వాడే పదాలు కూడా కాళోజి కవిత్వంలో ఇబ్బందికరంగా వుంటాయి “పండువెన్నెల దాల్చి / ప్రసవవేదనతోడ / నెలవంక కనబోవు / నిండుపొద్దుల రేయి” (తిమిరజ్యోతి) అని రాయగల్లిన కాళోజి ఎందుకని కవిత్వ రూపం మీద (శ్రద్ధ చూపలేదనే ప్రశ్న ప్రతి పాఠకుడిలో సహజంగా కలుగుతుంది.

సరే, ఈ పై పరిమితుల్ని ప్రక్కన బెట్టి చూస్తే కాళోజి సర్వ కవితా సంకలనం మనకి అందుబాటులోకి వస్తుందుకు సంతోషం. ఈ సంకలనంలో 1953లో మొదటి సారిగా అచ్చయిన కవితా సంపుటినుండి, 1966-67లలో జనరల్‌ ఎలక్షన్లను దృష్టిలో వుంచుకుని రాసిన 'పరాభవ వసంతం, పరాభవ శిశిరం మొదలైన వాటితోపాటు 1962లో చైనాతో యుద్ధ సమయంలో రాసిన గేయాలు 1975-77లలో రాసిన అనేక కవితలు వున్నాయి. అలాగే 1969లో తెలంగాణ ఉద్యమం అప్పుడు రాసిన చాలా కవితలు వున్నాయి. ఇవ్వాళ తెలంగాణా వాదులు వేస్తున్న అనేక ప్రశ్నలు 1969-70లలో కాళోజి వేశారనటానికి ఈ సంకలనంలో తెలంగాణా మీద రాసిన కవితలు సాక్ష్యాలుగా నిలుస్తాయి.

చివరిగా కొన్ని వ్యక్తిగత విషయాలు. ఈ సంకలనానికి ముందుమాట రాయటానికి నేను సాహసించటం వెనుక కేవలం కాళోజి ఆదేశం తప్ప వేరే కారణం లేదు. నిజానికి కాళోజి జీవితాన్ని దగ్గరగా వుండి పరిశీలిస్తూ వచ్చిన వాళ్ళు చేయాల్సిన పనిని నేను అంగీకరించటానికి కారణం “మొత్తం 273 పేజీలు కారియర్‌లో పంపుతున్నాను. కాళోజి పౌందేషన్‌ వాళ్ళు సెప్టెంబర్‌ 9న రిలీజ్‌ చేద్దామని అన్నారు .. కనుక వీలైనంత తొందరగా, సమగ్రంగా ముందుమాట రాసి పంపవలసింది...* అన్న కాళోజి రాసిన లేఖని ఆదేశంగా భావించి ఈ ప్రయత్నం చేశాను. ఎనబైఎనిమిది సంవత్సరాల వయస్సు వున్న ఒక సాహిత్య వేత్త, దాదాపు పూర్తి జీవితాన్ని సామాజిక కార్యక్రమాలకు వెచ్చించిన మహామనిషి నైతిక సాధికారతకి జేజేలు చెపుతూ ఈ వాక్యాలు రాయటం జరిగింది. వరవరరావుగారి లాంటివాళ్ళు కూడా కాళోజి ఆత్మకధకి ముందుమాట సంశయిస్తూ రాసిన నేపధ్యంలో నేను చేసిన ఈ ప్రయత్నం 66౪ 9౧౩౧ ౧ అనటానికి ఒక ఉదాహరణ మాత్రమే.

= బి. తిరుపతి రావు తెనాలి అధ్యాపకులు, 19.2001 సిద్ధార్ధ కాలేజి, విజయవాడ ౧06%

నా గొడవ నడిచిన తీరు తూర్పు మల్లారెడ్డి, తెలుగు ఉపన్యాసకుడు, ఎస్‌. ఎల్‌ ఎన్‌. ఎస్‌.కళాశాల, భువనగిరి ప్రతీ వ్యక్తి కవిగా ఎదగడానికీ అతని కవిత్వం వికాసం పొందడానికీ కొంత నేపథ్యం ఉంటుంది. అలాగే కాళోజీకి కూద. బాల్యంలో గృహవాతావరణం, విద్యార్ధి దశలో విద్యావాతావరణం కాళోజీకి మరాఠీ, ఉర్జూ, ఇంగ్లీషు, తెలుగు భాషా సాహిత్యాలతో పరిచయం కలుగడానికి తోద్బడ్డాయి. అందుకే ఆయన కవిత్వంలో మరాఠీ, ఉర్టూ, ఇంగ్లీషు కవితల అనువాదాలు, అనుసరణలు కూడా కన్పిస్తాయి. విద్యార్థి దశలో వయసుకు మించిన నాయకత్వ లక్షణాలతో రాణించే కాళోజీకి అవసరమైన ఉపన్యాసకత్వ లక్షణం అబ్బింది. గణపతి ఉత్సవాలు, గ్రంధాలయోద్యమాలు, ఆర్యసమాజ కార్యక్రమాలు, ఆంధ్రమహాసభ కార్యక్రమాల్లో చురుకైన కార్యకర్తగా పనిచేస్తూ తన విశిష్ట వ్యక్తిత్వాన్ని ప్రదర్శించసాగాడు. సమకాలీన రాజకీయ వ్యవస్థపట్ల ప్రజల్ని చైతన్యవంతం చేయడానికి తాను చేసే ఉపన్యాసాల కంటే కవితలే శక్తివంతంగా ఉపయోగపడతాయని కవిత్వానికుండే చైతన్యశక్తిని గుర్తించి కవితారచన సాగించాడు. ప్రజలను కదిలించడానికి తన కవితలను భావస్ఫూరకంగా, జనాకర్షణీయంగా చదివాడు. ఆ రకంగా జనచైతన్య ప్రయోజనాన్ని ఈడేర్చే ఉపన్యాసానికి ప్రత్యామ్నాయంగా కవితారచనను తీర్చిదిద్దుకున్నాడు. చిన్నప్పుడు కాళోజీకి సాహితీ సంపన్నులైన గార్లపాటి రాఘవరెడ్డిగారు అనే గురువుగారితో పరిచయమైంది. వారి పరిచయం ఆత్మీయంగా మారింది. గురువుగారి శిక్షణలో గురులఘువుల కలయికల్ని గుర్తెరిగాదు. కాళోజీ కవిత్వాభివ్యక్తి క్రమంగా మెరుగులు తీరింది. మాత్రా ఛందస్సుల్లో గేయాల్ని అలవోకగా రాయడం అలవడింది. అందుకే “గురువు నుభ్రసాదిత్త/ రష్లురాఘువ శక్తి వ్రనక్తి” అని గురులఘువులు' అనే కవితలో గురువుగారికి కవితా నీరాజనాలు అందించాడు. అనంతరం అవనిపై జరిగేటి అవకతవకలు ఆవేదన కలిగించగా సద్యఃస్ఫూర్తితో గేయాలు రాసి ఉపన్యాసక ధోరణితో సభల్లో వినిపించడం మొదలు పెట్టాడు. అందుకే కాళోజీ కవిత్వానికి మౌఖిక లక్షణం అబ్బింది. రాసి వినిపించడమే కాళోజీ పనిగాని రాసిందాన్ని ఆయన వనాడూ భద్రపరచలేదు. ఈ మనస్తత్వం కారణంగా కాళోజీ కవిత్వం చాలామటుకు కాలగర్భంలో కలిసి పోయింది ఈ విషయాన్ని గమనించిన గురువుగారు రాఘవరెడ్డిగారు ఇంట్లో రాసి పారేసిన కాళోజీ కవితల్ని ఏరి, సరిదిద్ది అందమైన దస్తూరితో రాసి భ్యద్రప్రరిచేవారు. వారి ప్రయత్నం కారణంగానే మనకు కాళోజీ తొలి నాళ్ళ కవితలు లభ్యమయ్యాయి. అయితే ప్రజాకవిగా లబ్ధిప్రతిష్టడైన కాళోజీ మొదట్లో ఉత్తమ కథకుడు. వరంగల్లులో ఇంటర్మీడియెట్‌ చదువుతున్నప్పుడే (1984 “చిట్టి సంసారాలు అనే కథానిక రాశాడు. ఆ తరువాత ఆయన ప్లీడరీ చదవడానికి హైదరాబాద్‌ వచ్చినప్పుడు సహాధ్యాయులైన వెల్చుర్తి మాణిక్య రావు, వెంకటరాజన్న అవధాని, గంటి లక్ష్మీనారాయణలతో కలిసి "వైతాళిక సమితో అనే సాహితీ సంస్థను స్థాపించాడు. కాళోజీ, వెల్చర్తి అవధాని” పేర కథలు రాసేవాడు. అవేవీ లభ్యం కాలేదు. కాళోజీని కధకుడుగా రంగంపైకి తెచ్చింది ఆనాటి అణా గ్రంథమాల. 1940లో అణాగ్రంధమాల వారు ప్రకటించిన “అజా కథలల్లో” కాళోజీవి మూడు కధలున్నాయి. 19438 ఏప్రిల్‌లో అణా(గ్రంథమాలవారే ప్రత్యేకంగా 'కాళోజీ కథలు” అనే కథాసంకలనాన్ని ప్రచురించారు. వీటితో పాటు మరారీ, ఉర్జూ, ఇంగీషు భాషల్లో ఉన్న అభినివేశం కారణంగా ఆయా భాషల్లోని కథల్ని కూడా అనువాదం చేశాడు. ఇటీవల ప్రముఖ విప్లవకవి ల నూరు నాలోట కథలనన్నింటిని సమీకరించి కాళోజీ కధల పేర ప్రచురించి కాళోజీ ఫౌండేషన్‌ పేర ప్రకటించాడు. కూడుకొని మానవ న కొద్దిగా ఉన్నా వాసిలో విశిష్టమైనవి. చమత్కారం, వ్యంగ్యం, అధిక్షేపం మొదలైన లక్షణాలతో స్తత్వ వైఖరిని, సామాజిక వాతావరణాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటపు తీరుతెన్నులు భావి భారత పౌరులకు తెలిపే రచనలు కావాలని దేశోద్ధారక (గ్రంథమాలవారు చేసిన సూచన మేరకు కాళోజీ తన అభిప్రాయాలకు సన్నిహితమైన భావాలతో టైయిల్స్‌ ఫర్డ్‌ రాసిన “౫౯8౬౬ ౫౦ గొ అనే యాత్రాచరిత్రను నా భారతదేశ యాత్ర పేరుతో అనువదించాడు. దీనిని దేశోద్ధారక గ్రంథమాల వారు 1941లో (ప్రచురించారు. కాళోజీ కథానిక ప్రక్రియనే చేపట్టి ఉంటే ఈనాడు ఉత్తమ కథకుల వరుసలో నిలిచేవాడే. వాటి బీజాలు ఆయన రాసిన కొద్దిపాటి కథానికల్లో నిక్షిప్తమైనాయి. కానీ అన్యాయాలను, ప్రజల గొడవను చూసి ఆవేదన పొంది ప్రజలకు ఎప్పటికప్పుడు తెలిపే ఆయన హృదయం సహజంగానే కవితా రచనకు చేరువైంది. నిజాం నిరంకుశ పాలనకు ప్రజలు విసిగి, (బ్రతుకు చితికి ఎదురుతిరుగుతున్న రోజుల్లో కాళోజీ 'నా గొడవను ప్రకటిస్తూ తలెత్తాడు. ఆనాటి గుం

సంఘర్షణాత్మకమైన, సంక్షిష్ట తెలంగాణా సామాజిక జీవితంలో భాగంగా ఉంటూ పౌరహక్కులకు ఏ స్థాయిలో భంగం కలిగినా ప్రతిఘటించసాగాడు బాధితులను చూసి సున్నిత మానవీయ హృదయంతో కన్నీరు కారుస్తూ చలించిపోసాగాడు. ఆ చలన తరంగాలే కవితలుగా రూపుదిద్దుకొన్నాయి.

నిజాం సంస్థానంలో ఉర్దూ భాష రాజ్యమేలుతున్నప్పుడు 'కోడిపుంజై తెలుగు జాడను పాడి” తెలుగు భాషా సాహిత్యాల వికాసానికి 'గోలకొండి పత్రిక ద్వారా నిర్భయంగా విశేష కృషిచేసిన మహనీయుడు కీ; శే సురవరం ్రతాపరెడ్డిగారు. ఆనాడు ఆయన ప్రజ్ఞావంతులై ఇతర రంగాలలో స్థిరపడ నిశ్చయించుకున్న ఎంతోమంది యువకులను తన స్ఫూర్తితో, వాత్సల్య రస సేచనంతో తెలుగు భాషా సాహిత్య రంగాల్లో కృషి చేసేట్లుగా చేసి వారి రచనల్ని గోలకొండ పట్రికల్లో అచ్చు వేసేవాడు. ఆ తరుణంలో కాళోజీ కవిత్వాన్ని గోలకొండ పత్రిక ద్వారా ప్రకటించాడు, సురవరం ్రతాపరెడ్డిగారు. అందుకే కాళోజీ సురవరం వారిని “నా గొడవ ప్రకటింప నాంది అయినవాడు” అని ప్రస్తుతించాడు. ఇలా తొలి దశలో కాళోజీ కవిత్వం నైజాం నిరంకుశ పాలనను ధిక్కరిస్తూ, వివిధ సందార్భాలకు చెందిన వేదికలపై వినబడుతూ, గోలకొండ పత్రికలో కనబడుతూ ఉండేది. 1946లో బైటిషు వారికి వ్యతిరేకంగా భారతీయ నావికులు తిరుగుబాటు జరిపారు. స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో పాలు పంచుకుంటున్న కాళోజీ నావికులు జరిపిన తిరుగుబాటుకు హర్షించి వారి పోరాటస్స్ఫూర్తి ప్రజాచైతన్యాన్ని కలుగజేసే విధంగా “పార్ధివ వ్యయం” అనే పేర 74 చరణాలున్న సుదీర్హ గేయాన్ని కరపత్ర రూపంలో ప్రచురించి పంపిణీ చేశాడు. అంతకు ముందే 1948లో రెండవసారి జైలులో ఉండగా సొనె గురూజీగారి మరారీ గ్రంథాన్ని 'భారతీయ సంస్కృతి పేరుతో, ఎన్‌.సి.ఫడ్మే గ్రంథాన్ని “అంజలి” పేరుతో, ధాట్స్‌ ఆఫ్‌ అర్మేలియస్‌ గ్రంధాన్ని “పరమాత్ముని ఆత్మ కథ' పేరుతో అనువదించాడు. అవి ఇప్పుడు దొరకటం లేదు.

ఆనాటి నిజాం సంస్థానంలో “నా తెలంగాణ కోటి రత్నాల వీణ “ఈ నిజాం రాజు జన్ఫుజన్నాల బూజు” అంటూ నిజాం పాలనకు వ్యతిరేకంగా పోరాడుతున్న దాశరథి ఉద్యమ సహచరుడుగా కాళోజీకి సన్నిహితుడయ్యాడు. నిజాం రాచరిక పాలనకు రజాకార్ల పైశాచిక కృత్యాలకు స్పందించి కాళోజీ రాస్తున్న గేయాలను (ప్రచురించి ప్రజలకు పంచాలనే ప్రయత్నంలో భాగంగా దాశరధి కాళోజీ కవితల కట్టను తూర్చారబట్టి, దిద్ది, పలుకుబడుల కాళోజీ కవితలకు బడి పలుకుల శీర్చికల్ని పెట్టి దేశోద్దారక (గ్రంధమాల తరపున 1958లో ఆలంపురంసభలో శ్రీశ్రీ చేత ఆవిష్కరింప చేశాడు. కావ్యావిష్కారం చేసిన శ్రీశ్రీ “యుద్ధంలో ఫొన్స్‌ కవులంతా చెల్లాచెదురుగా పౌరిపోతే లూయీ అరగాన్‌ ఒక్కడే దేశంలో నిలబది మవోవ్రజా విశ్వాసాన్ని వెల్లడించే గీతాలు రాశాదు. కాళోజీ లూయీ అరగాన్‌ వంటివాడు. తెలంగాణా మూగ బీవాల వ్యాదయాల్ని (నతిభింభింవజేశాడు” అని ప్రశంసించాడు.

మొదటి ముద్రణ ప్రతులు ఐదు నెలల్లో అమ్ముడుపోగా దేశోద్ధారక (గ్రంధమాల తరపున వట్టికోట ఆళ్వారు స్వామిగారు మరికొన్ని గేయాలు చేర్చి 1958 డిసెంబర్‌లో రెండో ముద్రణ వేయించారు.

ఈ రెండో ముద్రణ ఎడిటింగ్‌ పనులు *'నయాగరా” కవుల్లో ఒకరైన ఏల్చూరి సుబ్రహ్మణ్యంగారింట్లో సాగాయి. ఆ సందర్భంలో చెలిమి” అన్న గేయాన్ని చదివి ఏల్చూరిగారు కాళోజీని మీరు 'ఖలీల్‌ జిబ్రాన్‌గారి రచనల్ని బాగా చదివినట్టున్నరే అన్నాడు. కాళోజీ “అతనెవరు?” అన్నాడు. “అదేమిటి ఖలీల్‌ జిబ్రాన్నే ఎరుగరా? అంటూ ఏల్పూరిగారు తన వద్దనున్న జిబ్రాన్‌ 7/5 ౧౫౦౧౫౯౯ను ఇచ్చాడు అప్పటి నుండి కాళోజీ పదిహేనేళ్ళపాటు ఖలీల్‌ జీబ్రాన్‌ రచనల్ని అదే పనిగా చదువుతూ, మిష్రులకు వినిపిస్తూ, జిబ్రాన్‌ భావాల్ని ప్రచారం చేస్తూ “బ్రతుకు బాటిగా ఖలీల్‌ జిబ్రాన్‌ 74౯ ౧౫౦౧౬౯ ను అనువదించారు. శశాంక దీనికి జీవన గీత అని పేరు పెట్టాడు. యువభారతివారు దీన్ని ప్రచురించారు.

1962లో భారత్‌పై చైనా దురాక్రమణని నిరసిస్తూ కాళోజీ చివరకు విజయం భారత్‌నే వరిస్తుందని తెలుపుతూ “తుది విజయం మనది నిజం” అనే కావ్యాన్ని రచించాడు. దీన్ని ఒక ప్రెస్‌ వర్కర్‌ చేత 8-1-1963నాడు ఆవిష్కరింప చేశాడు ఇందులోని మొదటి గేయం శక్తవువ్సులిలోనే ఎంతో ప్రత్యేకతను కనబరిచారు కాళోజీ. భారతదేశానికి ముప్పు వాటిల్లినప్పుడు భిన్నత్వంలో ఏకత్వాన్ని ప్రదర్శించేతత్వం భారతజాతికి సహజమనీ జాతియావత్తు ఐకమత్యంతో యుద్దాన్ని ప్రతిఘటించవలసిందిగా ఆ కావ్యంలో కోరాడు కాళోజీ. 1965లో కాళ్ళీర్‌పై పాకిస్తాన్‌ దురాక్రమణ జరిపినప్పుడు మళ్ళీ మరో కురుక్షేత్రం జరిగి ఆయూబ్‌ దుర్యోధనుల తొడలు విరిగి భుట్టో దుశ్శాసనుల తలలు పగలడం తధ్యమని తెలుపుతూ మళ్ళీ మవోభారతం' అనే కవితను రచించాడు.

కాళోజీ ప్రజాస్వామ్యవాది రాజ్యాంగబద్ధంగా ప్రజాస్వామ్య సూత్రాలకనుగుణంగా పాలన జరగాలనేది ఆయన నిశ్చితాథిప్రాయం కాని ఆచరణలో అది జరుగలేదు. స్వతంత్ర భారతంలో పదేళ్ల కాలంలో మూడు పర్యాయాలు ఎన్నికలు జరిగే నాటికే స్వాతంత్ర సమరయోధుల ఆశలు అడియాసలయ్యాయి. ప్రజాదోపిడీ, పీడన నిత్యకృత్యమైంది. ఈ పరిస్థితికి కాళోజీ హృదయం గాయపడ్డది

గ00

కంరం శంఖమైంది. కలం ఆయుధమైంది. 1966లో నాలుగో పర్యాయం జరుగనున్న సాధారణ ఎన్నికల్లో కాం(గైసు పాలనను అంతమొందించి, ప్రజా సంక్షేమానికి పాటుపడే కొత్త పాలకులను ఎన్నుకోవలసిందిగా కాళోజీ కవిసైనికుడై పోరాడాడు తెలుగు సంవత్సరాల ప్రకారం అది పరాభవ నామ సంవత్సరమైనందువల్ల ఓటు వినియోగం పట్ల ఓటర్లను జాగరూకులను చేస్తూ, పరాభవంతో పొటు ప్రజాస్వామ్య పరాభవం తాలగిపోవాలంటూ రుతువుకొక్క కావ్య సంపుటి చొప్పున పరాభవ వసంతం (23-3-1966), పరాభన గ్రీష్మం (21-5-1966) పరాభవ వర్షం (19-7-1966) పరాభవశరత్తు (15-10-1966) పరాభవ హేమంతం (13-12-1966) పరాభవ శిశిరం (ఫిబ్రవరి 1967) ఇలా ఆరు సంపుటాలను పరాభవ సీరిస్‌గా ప్రచురించాడు. పరాభవ శిశిరంతో పాటు 1967లో నా గొడన' మొదటి సంపుటం తృతీయ ముద్రణ కూడా వెలువడింది. ఈ ఆరు సంపుటాల ముద్రణతోపాటు నా గొడవ తృతీయ ముద్రణలో వేనముద్దల నరసింహారెడ్డిగారు నిర్వహించిన పాత్ర ఏనాడూ మరువలేనిది. కాళోజీకి అత్యంత ఆల్మీయుడు, (ప్రఖ్యాత సాహితీవేత్త అయిన వేనముద్దల నరసింహారెడ్డిగారు 1966లో కాళోజీ రాసిన కవితల్ని ఎప్పటికప్పుడు సేకరించి సవరించి రుతువుకొక్కటి చొప్పున వచ్చేలా ముద్రించడానికి ఎంతో (శ్రమించాడు. ఈ ప్రయత్నంలో వీరికి నాగిళ్ళ రామశాస్త్రి చేదోడు వాదోడుగా నిలిచాడు. వరంగల్లు మిత్రమండలి కూడా ఈ సీరీస్‌ ముద్రణలో తన వంతు సహకారాన్ని అందించింది. ఇంతలో తెలంగాణోద్యమం రగులుకుంది. నిజాం పాలనలో నిస్తేజమై ఆర్థికంగా సాంస్కృతికంగా వెనుకబడి వున్న తెలంగాణా "పెద్దమనుషుల ఒప్పందం (481609౧9 గం/96గా౭౧ఏ ద్వారా వర్పరచుకొన్న కొన్ని ప్రత్యేక రక్షణలతో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో లీనమైంది. ఆంధ్ర ప్రాంత నాయకుల, ఆంధ్రప్రాంత ముఖ్య కార్యనిర్వాహక వర్ణాలు పకద్బందీ వ్యూహంతో పెద్దమనుషుల ఒప్పందాన్ని ఆచరణలో ఘోరంగా విఫలం చేశారు. “పెద్దమనుషుల ఒప్పందం” ప్రకారం ఆనాటి ఆంధ్ర పాలకులు తెలంగాణా ప్రాంత మిగులు నిధుల్ని తెలంగాణా ప్రాంతాభివృద్ధికి వాడలేదు పై పెచ్చు అవి ఆంధ్ర ప్రాంతాభివృద్ధికి తరలించబడ్డాయనే నిజం బయటపడింది. నకిలీ ముల్కీల ద్వారా తెలంగాణా ఉద్యోగాల్ని ఆంధ్రప్రాంతం వారు కాజేస్తూ తెలంగాణా యువతను నిరుద్యోగారణ్యంలోకి నెట్టి వేశారు. తెలంగాణా ఎన్టీవోలకు (ప్రమోషన్లు ఇవ్వలేదు. సంవత్సరాలు గడిచినా సీనియారిటీ లిస్ట్‌ తయారు చేయలేదు. తెలంగాణా భాష యాసను తక్కువగా చేసి తెలంగాణీయులను తెలంగాణలోనే శక్కునవారుగా పరిగణించసాగారు. అప్పటినుండే తెలంగాణా చాలా వ్యూహాత్మకంగా ఆంధ్రప్రాంతం వలస దోపిడికి గురైంది. తెలంగాణా ప్రాంతాభినృద్ధికి, సాంస్కృతిక భావాలకు, భాషకు గూడా బలమైన దెబ్బతగిలింది, ఈ నేపథ్యంలో 1968 చివరలో తెలంగాణా ఆందోళన ప్రారంభమైంది. అది క్రమంగా ఉద్యమ న్థాయిని పొందింది. (ప్రత్యేక తెలంగాణాలోనే తమకు న్యాయం జరుగుతుందని వేలాది మంది యువకులు ఉద్యమంలోకి దూకారు. వందలాది మలో వలో మరణించారు. ఈ ఉద్యమంతో కాళోజీ తీవ్రంగా (ప్రభావితుడయ్యాడు. తెలంగాణోద్యమంలో జరిగిన ప్రతి ప్రచు రుల రు స్తూ దాదాపు వంద గేయాల్ని రచించారు. ఈ కవితల్లో కొన్ని “జనధర్మ” వరంగల్లు వారు ప్రత్యేక సంచికగా వెలవలోనీ కల్లీల మ్‌ పత్రిక కూడా కాళోజీ తెలంగాణా కవితల్ని కొన్నింటిని ప్రచురించింది. ఈ కవితలన్నీ తెలంగాణోద్యమ ల టాలు. ఈ కవితలన్నింటిలో కాళోజీది ఒకే కంరం. అది ఈ ప్రాంతం వారికి జరిగిన అన్యాయాలకు ప్రతీఘాతంగా నినదించిన ఆక్రోశకంరం. ఆ కంరంలో ప్రాంతీయాభిమాన ధ్వనులకంటే స్వార్ధరాజకీయవేత్తల వివక్షకు ప్రతిగా హన! ప్రాంతాభివృద్ధికి ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్రం తప్ప అన్యధాశరణం నాస్తి అని కాళోజీ ముస్పైఅయిదేళ్ళ హైం - అది సెడు నిజమైనది. అందుకే “కానున్నది కని కాళోజీ కవి కైత లోవల ఘాటుగ చెవ్లున్‌” అనే మాట షహరు బర్తల మస్తు నిదాయి. శ్రీకృష్ణదేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయం తరపున ఎం.ఎల్‌.నరసింహ రావుగారు | ర్‌పున ఇరివెంటి కృష్ణమూర్తిగారు. విశ . జనధర్మ పత్రిక వరంగల్లు కూడా ప్రల్యేక సావనీర్‌ను ప్రచురించింది. యువభారతి త్‌ రు, విశ్వనాథంగారు కాళోజీ సరికొత్తగా రాసిన కవితల్ని సేకరించి, ముద్రించి షస్ట్రబ్దిపూర్తి కానుకగా సమర్పించారు. దీనికి దేవులపల్లి రామానుజరావు పీఠిక రాశాడు. ప్రత్యేక తెలంగాణా జై ఆంధ్ర ఉద్యమాలు చల్లారుతున్న సమయంలోనే 1975లో ఆత్యయిక పరిస్థితి ప్రకటింపబడింది. పౌరహక్కులు కాలరాయబడ్డాయి. మీసా, నాసా చట్టాల క్రింద ఎంతో మంది జనం నిర్చంధింపబడ్డారు. రాక్షసపాలన పదఘట్లనలో జనం నలిగిపోతున్న సమయంలో అప్రజాస్వామిక పాలనకు వ్యతిరేకంగా కాళోజీ కలాన్నీ గళాన్నీ ఎత్తాడు. జయప్రకాశ్‌ నారాయణ చేపట్టిన ప్రజాఉద్యమానికి స్వాగతం పలికాడు. ఆత్యయిక పరిస్థితిని వర్ణిస్తూ “ 'లా” నాక్షింతయులేదు / 'ఆర్హరు* విలోలంబయ్యె/ (ప్రాణములో రావుల ప్పైను /మూర్చిల్లె రాజ్యాంగమున్‌/రావే ధీ' క్రోధశ్ర*/ నంరక్షించు పొరాత్డుకా” అంటూ ప్రజల్లో తిరుగుబాటు ౫0

చైతన్యాన్ని (ప్రేరేపించే కవితల్ని రాశాడు. ఏలూరు సంక్రాంతి మిత్రులు ఈ ఎమర్జెన్సీ కవితల్ని “నా గొాదవ 2976-77” అనే పేరుతో అచ్చువేశారు. టేపుల్లో రికార్డైన కాళోజీ జీవిత చరిత్రను “ఇదీ నా గొడవ” పేరుతో విశాఖ "స్వేచ్చా సాహితి” వారు 1995లో అచ్చు వేశారు.

ఎమర్జెన్సీ ముగిసిన తరువాత చాలాకాలం పాటు కాళోజీ నా గొడవ ప్రజావేదికల మీద మోగుతున్నా అచ్చు రూపం పొందలేదు. మళ్ళీ 1995లో “బాపూ! బాపూ! బాపూ!” అనే కవితా సంకలనాన్ని కాళోజీ ఫౌండేషన్‌ తరపున ప్రచురించారు. ఇందులో 1948లో గాంధీజీ హత్య జరిగిన నాటి నుండి అప్పటి భారత ప్రధానమంత్రి శ్రీ పి.వి. నరసింహరావుగారు ప్రకటించిన 'నవగాంధేయ మార్గం” వరకు గల దేశ పరిస్థితులను గూర్చి బాపూతో కాళోజీ చెప్పుకునే 'నా గొడవ ఉంది. ఇలా 1934 నుండి 94 వరకు అరవైఏళ్ళపాటు ప్రభుత్వ పాలనను- సమాజ పోకడల్ని నిశితంగా గమనిస్తూ అన్యాయాలు, అక్రమాలు జరిగినప్పుడు, పొరహక్షులకు భంగం కలిగినప్పుడు, అధికృత పొంస చెలరేగినప్పుడు, ధిక్కరిస్తూ పీడిత జనధిక్కార కంఠమై సాగింది 'నా గొడవ.”

భాష విషయంలోనూ కాళోజీకి కొన్ని నిశ్చితాభిప్రాయాలున్నాయి. ఆయన దృష్టిలో భాష రెండు రకాలుగా ఉంటుంది. ఒకటి “బడిపలుకుల భాషు. రెందవది 'పలుకుబడుల భాషు. మొదటిది గ్రాంధిక భాష రెండవది వ్యవహారిక భాష. ఇదే జీవభాష ఏ భాషకైనా జీవధాతువు మాండలికమే. కాళోజీ ఎప్పుడూ జీవ భాష వైపే మొగ్గు చూపాడు. గేయబాణీలల్లో రాసిన ఆయన కవితలు రూపపరంగా నిర్మాణాత్మకంగా ఉన్నాయి. వచనకవితారూపంలో రాసిన కవితలు సకృత్తుగా వచన కవితా రూపాన్ని పొందలేకపోయాయి. కొన్ని కవితలు మిశ్ర రూపాన్ని పొందాయి.

కవిత్వాన్ని కవిత్వం కోసంగాక జన చైతన్య ప్రయోజనాన్ని ఈదేర్చే ఉపన్యాసానికి ప్రత్యామ్నాయంగా చేపట్టాడు కాళోజీ. అందుకు కవిసమ్మేళనాలను ఆయన వాడుకున్నాడు. వ్యక్తిత్వం కవిత్వం వేర్వేరు కాని మనీషి కాళోజీ. బాధితుల్ని చూసి సున్నిత మానవీయ హృదయంతో కన్నీరు కారుస్తూ చలించిపోతాడు. ఆ చలన తరంగాలే నా గొడవ కవితలుగా రూపుదిద్దుకున్నాయి. ఆ ఆవేదన ఆయన కవితాత్మయై జీవితమంతా అల్లుకొని నిజాంపాలన నుండి మొదలుకొని స్వతంత్ర భారతంలో నేటి వరకు ప్రజావ్యతిరేకమైన, పౌరహక్కులకు భంగం కలిగించే సమకాలీన సామాజిక, రాజకీయ విషయాల్నెన్నింటినో రాజ్యాంగ పరిధిలో నిరసిస్తూ, ధిక్కరిస్తూ, ప్రతిఘటిస్తూ, సాగుతూ వచ్చింది. కాబట్టే కాళోజీ కవితకు ప్రజాహృదయ పీఠిక లభించింది. ఒక రకంగా కాళోజీ కవిత కాలం (ప్రసవిస్తున్న వ్యథ. ఆయన నా గొడవ ప్రజల గొడవ. అది సమకాలీన సామాజిక, రాజకీయ, ఆర్ధిక, సాహిత్య చరిత్ర పరిణామానికి గచ్చద్వ్యాఖ్యానం (26౧౧1౧9 ౦౦గ౧6౧|౧).

“మనకేమని అనరాదు / మనదికానిదేమున్నది

దేళము దేశీయులదే / దేళీయులమన్న మనమే” అన్నది కాళోజీ అభిమతం.

నేను 1984లో కాళోజీపై ఎం.ఫిల్‌ చేస్తున్నప్పుడు కాళోజీ రచనల్ని డైరీలను సేకరించాను. ఆ సమయంలోనే శ్రీకృష్ణదేవరాయాంద్రభాషానిలయ కార్యదర్శి ఎమ్‌. ఎల్‌.నరసింహారావు, ప్రతాపరెడ్డి తదితరులు పూనుకుని కాళోజీ రచనల్ని సేకరించే ప్రయత్నాన్ని ప్రారంభించారు. ఈ పనిని రత్నమాలగారు ఎంతో కష్టపడి కాళోజీ మీది అభిమానంతో, నిరంతర కృషితో, కష్టసాధ్యమైన కాళోజీ రచనలనన్నింటిని సేకరించి శ్రీ కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషానిలయంలో భద్రపరిచింది. అవి కొన్నాళ్ళు అక్కడి అలమరాల్లోనే ఉన్నాయి. కాళోజీ అనుమతితో నేను వాటిని భువనగిరి తీసుకెళ్ళాను. నేను సేకరించిన వాటితో సరి చూశాను. డైరీల్లో కొన్ని వందల సంఖ్యల్లో అచ్చు కాని కవితలు కన్సడ్డాయి. వాటి నన్నింటిని సేకరించి నా శిష్యులు చిరంజీవులు కె.కమాలాకర్‌, సిరిగిరి శ్రీనివాస్‌, చంద్రగుప్త్పల సహాయంతో ముద్రితాముద్రిత ప్రతుల్ని ఎత్తిరాసి మేలు ప్రతుల్ని సిద్ధం చేసి కాళోజీ ఇంటికి 1990ల్లో చేర్చాను. మమ్మల్నివరు ముద్రించరా అంటూ అవి ఆనాటి నుండి నేటి వరకు వారి బీరువాల్లోనే ఉన్నాయి. ఆమధ్య 1995లో కాళోజీ అన్నగారు కీ॥శే॥ షాద్‌ రామేశ్వర రావుగారి సూచన మేరకు “కాళోజీ ఫౌండేషన్‌” పేర కాళోజీ రచనల ప్రచురణ సమితి ఏర్పాటైంది. స్వల్పంగా అందిన నిధులు ముద్రణకు సరిపోక జూష్యం జరుగుతూ వచ్చింది. ఇప్పుడు కాళోజీకి సన్నిహితుడైన తెలంగాణ ఇన్ఫర్మేషన్‌ ట్రస్టు ప్రభాకర్‌ కాళోజీ కవితల ముద్రణకు పూనుకొని ఇతర మిత్రుల, కాళోజీ అభిమానుల సహకారంతో దాదాపు 500 పుటల్లో సిద్ధం చేసిన కాళోజీ కవితల్ని ఛాయాచిత్రాలను కాళోజీ ఫొందేషన్‌ తరఫున ముద్రించారు. ఈ ప్రయత్నములో వీరికి హరినాధ్‌, నాగిళ్ళ రామశాస్త్రి, నేను తగిన సహకారాన్నందించాము.

ఇది 'నా గొదవి నడిచిన తీరు. ఇలా నా గొదవి వికసించటానికి తోద్బుడిన నవ్భుదయులందరికీ క్రుతజ్ఞతలు మరోమారు. ౫0(|||

/? [1 జ్‌ 15 ౪9 ల! 1 సెల స్త్‌ ష్‌. ఖ్‌ స జాలళాటిాాం బీ నళ ఎ న న శ గ. న ఖ్ధి ళ్లు న్‌ ళ్‌ 1 (గ్గే సె నం గ ౪ గే గ్త్‌ నో జో లై సా భి ఇ క్‌ న జ స్‌ లో |. ళు 9 1 దు జ ఖ్లి న్‌ పటే (2 స ళల క ట్ల రి బి గ్‌ ఓ క 6ం థి! షి గా య శె రో ఓ ఖ్‌ కస్ట గ్గ టే గ్‌ వీ తేత్తీ లై టో గ్రే స నా రి ళో సే వ ్గ జ సీ వం శ్ర సి | గో 1. ఖీ నే 00 స్త్‌ ఛే 1 ఖై నో ఛ్‌ శే (॥ ణ్‌ జే స్‌ నే ఛ్య్‌కే శే జ్జ నే ర

సంపాదకుల మాట ఖ్‌ కోకిలా, 22 ప్రచురణకర్తల మాట ఛ్‌ నేను 22 నా గొదవలో పదకముందు 12 మారు రూపాలు 22 నేనూ - నా గొడవ య సరస్వతీ భక్తుల్లారా 23 నమో మహద్బో్యో క. కాలగతి బ2ైడ్త కాళోజీ జీవననది 31 నేతాజీ 25 నానా భావననది కాళోజీ కవిత్వం 00 ఓటిచ్చునప్పుడు 2 నా గొడవ నడిచిన తీరు 2004 ఈ అలజడి కొన్నాళ్ళు 26 నా గొడవ మొదటి సంపుటం శ-44 ఖర లై నేనూ-నా గొడవ టై మాంధాతల నాటి నుండి 27 మాతృదేశము తె కన్నీటిలో ఎన్నెన్నో కలవు 28 లోకం తి మహా మహా మేధావులు బరి ప్రపంచము శ చెమ్మగిల్లిన కన్నులలో 29 అల్పాత్ములు-మహాత్ములు త్తే నరుడనేను! నరుదనేను. తె0 వ్యత్యాసాలు ర్‌ సంధ్యారూపం 831 ఆంధ్రుదా, ర్‌ చంద్రుని సాక్షిగ 31 దీపావళి దీపావళి 6 నా వరకు నేను. , 82 ఎందుకో నా హృదిని. . 6 పోటీపడి కాటులాడ. . 82 ఇంకెన్నాళ్ళు? 7 కన్ను పడినంతనే .. తపి కర్షకా 8 ఎవరనుకున్నారు ఇట్లానని? రక్ష చాదస్తం 8 నిన్ను నీవె చూచుకొని రి పార్థివవ్యయం 9 మనం మనమే త్రిశ్త ద్వైతజగత్తు 12 గణరాజ్యం 35 వసుధవీడ 138 ఒంటరినినేగాను 36 వ్యర్థం 13 బతుకు 36 ఏటేటా ఎందుకు నీ పాట కక్ష 1947 36 నా ఇజం కైత్మ స్వాగతం స్వాగతం!. త్ర? అవసరాల వేట 15 ఇస్లహాత్‌ ఎందులకు? 88 లేకుంటేమి 15 బలదేవ్‌పతంగే 40 చాలింక 16 పింగిలి వెంకట్రాంరెడ్డి త్త్నే కోటగోడలు నేల కూలుతున్నాయి 16 జస్టిస్‌ లక్ష్మారెడ్డి 42 ఓ రాజా! 17 గట్టి గుండె గలవాడు నం! తీర్పు [7 రా! దుర్శతి-రా తేడ జంటసింగిణీలు 18 పరాభన వసంతం 47-65 హృదయ మాలిన్యము 1ేరి గురులఘువులు కాటేసితీరాలె . కి నా గొడవ శం దేవతలెరుగని దివ్యానుభవము 19 గణనాయక 50 అవసరము 19 శ్రీ ర్‌2 మంచిచెడ్డల అండ 20 నేను ప్రస్తుతాన్ని! ర్‌8ి నగ్న సత్యాలు 20 కొత్త చీపురు ర్‌ కాలయాపన 21 స్వాతంత్ర్యము ర్‌ర్‌ ఏదైననేమి? . ర్న ఆల్బర్ట్‌ ప్విట్టర్‌ 56 వయసు ర్న సామరస్యం కా 0(/

శాస్త్రదాస్యం ర్‌8ి పరాభవ శరత్తు 97-116 ఓ గాంధి! 59 ప్రజాగజేంద్రుని మొర 99 అ(్రువులు 5కి మోసం 101 శ్వమేధయాగం 60 కర్తవ్యం 101 యాదగిరి యాది 81 సలామతక్‌' 102 అంధ పరదేశ అగాధమీ 63 నేనూ నా అవసరాలు 103 లోటు రక నరకాసురుని మూర్చ 104 ఎపుడో? 65 ముక్తకాలు 105 పరాభవ వసంతం 65 ఓయీ భారత (ప్రధానీ! 105 పరాభవ గ్రీష్మం 67-74 మానవుడే హరిహరుడై .. 105 శాంతి శాంతట! శాంతి!! 69 విర 105 ఎవరిదేమి పోతున్నది? 70 వృధా! వృధా! 106 భుక్తి మార్గ కీర్తన 71 అసామ్య సంఘంలో 106 రఘుపతి రాఘవ ..! 79 దిగులు 107 మారు రూపాలు 73 బతకమ్మా! (బ్రతుకు! 109 పార్టీ వ్రత్యము 78 అద్వైతం 110 అధికార రాజకీయాలు (క్‌ ఒకేనాడు ఒకేజట్టు 110 పరా త్న శరత్కాల చంద్రునితో 111 వర? 77-95 తలపు వలస్త 112 . 79 భువనేశ్వర తీర్మానం 113 నైన బిక వుంటాను 79 000106 కేడర్‌ ఎదమెదడుల క 80 మన భూతం కేషే6 న లయిక 80 పరాభవ శరత్తు 1ేశే6 విశ్వవి 81 పరాభవ హేమంతం 117-144 పంచశీల 81 చెలిమి 119 భావుకత 82 ఎన్నాళ్ళు? 120 పురిటిప్రా 62 బ్యాలెన్స్‌ 121 గీటురాయి 85 కలం కత్తి 121 కవిత-వనిత 883 అయోమయోదయం 122 -లత 88 జీవిత్తము 123 'పజాస్వామ్యమంటే? కో అమ్మత్యా! ఆ ద 8డీ మిగిలే నీ మాట 124 దాం గగార్మి సయం! 84 మహాంధ్రంలో మహాకవులు 124 కొత్త నడక ద్భు 86 ఓటెవరికి 125 బానిస బలగం 87 ఉన్నవారు 125 కూతలు-చేత్రల్స తిరి శోకం-శ్లోకం 1265 ఓటరు కాపన్నా 89 లంకల గారడి 126 ఓట్లతిన్నని బాపేకద్డ రాకండి 89 నేస్తం మనకేమి భయం .. 127 స్వగతం 129 వ్యక్తిత్వం 90 దేశపుగోడు 180 తమ్ముడూ! రై తలపు-పలుకు 134 మళ్ళీ విప్లవం రావాలె రై ముదిమి 134 పరాభవ వర్షం క్ర అహం బ్రహ్మాస్మి 135 చాలును 95 తిమిరజ్యోతి 185 జాగ్రత 95 కాలం మారింది 136 ౫00/

ఇకచాలు 136 హరహరహర మహాదేవ 167 శ్రీరామరక్ష 186 పునర్జన్మ 168 అవినీతి నుతి 137 తుదివిజయం మనది నిజం! 168 స్వదేశీ 137 ఎమర్జెన్సీలో నా గొడవ 169-223 ప్రజాకీయాలు 137 కలం గారడీ కైతల వలలల్లకు శ్రే7మే ఉడుత భక్తి 2188 మార్చ్‌ అన్‌ కై ఎన్నిక సంరంభం కేశ0 తిరుగబడమంటే తప్పా? 173 పరాభవమా? ్రారబ్ధమా? మెత్త పోలీసురాజ్యం 178 అర్థశాస్త్ర విజయశ్రీ కై41 కంచం మంచం అందని మనిషికి శ్రైగత్త పరాభవ పరాకాష్ట కే42 ఆవారా కుక్కలు 174 మళ్ళీ మహాభారతం 142 మావోదడు చెప్పినా మావో చెప్పినా. 175 పుట్టిన గిట్టిన దినాలు 1తతి ప్రజాస్వామ్యం 175 ఓటుగీత [శత తెరచాటు భాగోతం 176 పరాభవ హేమంతం కశడ తెలివి ప్రమాదం (ప్రళయం 176 పరాభవ శిశిరం 145-155 మానవుణ్ణి 176 గొరైెదాటు కేత్త7 కుట్రకేసు క్షే/? అస్తికుడా! 148 ఓటులేమోకాని 177 26వ జనవరి 148 సాయుధ సన్నద్భుడు 178 అంతా నిదురపోతున్నారు 149 శాంతిగ మెలగుట మంచిదె కాని 178 ఈప్స 150 హోచిమిన్‌ 179 శిశిర పరాభవం 150 విష్లవవహ్ని 180 మరి. ... 151 జన్మహక్కు మర్యాదను కాపొడగ 181 వ్యావహారికం 151 సృజన-పిలుపు 181 రుతువు మారుద్ది 151 ఇదీ ఈ దేశం కధ 182 తస్మాత్‌ జాగ్రత్త జాగ్రత్త! 151 ప్రాణం తి, వద్దా? 1ేరి4 వం 152 ర్‌ అండ్‌ న నె 1రెర్‌ దేశానికి మేలుకొలుపు ఎప్పుడు? 152 ఏ యెండకా గొడుగు 185 మనిషీ 158 నెత్తురు వరద 186 కల్తీ మహిమ 158 నడవడి తప్పిన నడక 186 తేలిక 158 మార్చిన్‌ లూధర్‌కింగ్‌ 187 పుకార్లు 158 చెక్క భజన 186 పరాభవ శిశిరం 154 నా జాతికి... 189 పార్టీ 15్‌కీ శ్రీశ్రీ 189 దశావధారాలు 155 నువ్వు 189 ఆకళ్ళు 155 రాజీలోచనుడు 189 తుది విజయం మనది జయం 157-168 కవిగూడ నేతగాదే 190 రక్తవప్పలి 159 భూమిపుందు 190 జైసేనా జైహింద్‌ 160 ఇవ్వేనా మన బతుకులు 190 భారతమాతకు జైజై 160 తినలేక తినలేక 190 మన లక్ష్యము 161 సహజీవనం 191 రణ విరమణ 161 సూర్యుడ? శంభుడ? 19] కలముకుంచె కదలాడెను 168 నేనిప్పుడు రాస్తున్నది 19] పదపదపద! 16% కైతల కధనం-బెతలపని 192 పాహి పాహి పాహి 165 సూత్రం 192 భారతమాత పూల్‌దేవి 166 ఉన్నది కేవలం మానవుడు 193 )06/

నన్ను వదరనియ్యి 199 ఇతరములు 237-335 కళ 194 సురవరం ప్రతాపరెడ్డి 239 హళక్కి 194 కేశన్నా. 240 ప్రతిభగలవానికి 194 బాపూ! 240 షష్టిపూర్తి 194 ప్రజలు ప్రజలు 242 అయ్యయ్యో మన బతుకులు 195 నీ కళ 243 నా గతిని ఆకట్ట 195 జగన్నాధునకు కూడా అరువదేళ్ళా! 243 ప్రశ్చలు 196 కాంతయ్యకు జోహార్లు బైశత నాకేమైనది 197 పసిడి మిసమిసల భారతం బైత్తడ్మ క్షణ క్షణం-మరో క్షణం 198 నా మనస్సు మహా తమస్సు 2త్వశ గతీ-మతీ 198 దించు దించు రంగుల తెర 24క జయంతి 199 జాతిపితా ఓ మహాత్మా 245 వర్ధంతి 201 కిష్టగౌడు భూనున్న 246 నేనెవరో చెప్పగలరా? 202 తస్మాత్‌ జాగ్రత్త! 247 సిరాచుక్క 203 స్వేహమొకటే 248 లా 203 ఏమిగాను స్వాఖిమానం 249 నరుడా! 204 ఏమి జనం ఎంత జనం 249 నల ఉగాది 205 వాణీ విలాసం 250 సంభాషణ 206 బతుకు సూత్రం 255 మంత్రగాడు మర్రిచెన్న 207 చంద్రశేఖర్‌ 256 బడితెబుద్ధి 208 సత్యమేవ జయతి!.. 257 డెమోక్రసీ డిరేలైంది 208 నందామయా ఆనందమయా 258 ఏమంటుంది ఇందిరమ్మ? 209 వార్టిస్టే ఆర్టిస్టు 258 మిటి ఈ దేశముగత్రి? 210 ఒప్పందం 259 అమ్మోరి పాదాలు 212 ఎంతమంచి దానివి నీవు 259 పౌరుల ధీ క్రోధి 218 రాజకీయ సాలెగూడు 260 ఎన్నాక్లైనది చెప్పు! 218 మనిషి ఎంత మంచివాడు 260 ఇంతకన్నా చావనయం 216 సతమతం 260 సంభవామి పదే పదే 217 వ్యర్థం-అర్ధం 260 రాష్టపతీ ఏమంటవ్‌? 217 ముక్తకం 260 ఇరువై సూత్రాల దండి 218 స్వార్థం 261 ఇందిరమ్మ హుకుంతోడి 219 కాలము ఎదమీద 261 ఇరువై ఆరు జూన్‌ 219 నీయాది 261 జాలిని నాషాడుటకు... లైల2ం అబ్బబ్బ ఎన్నినాళ్ళు 269 న ంగశ్రావ్‌! 228 విశ్వశ్రేయం కావ్యం 263 ద 225-236 హృదయమా! 268 ముజీల్‌ జిం టు 227 బతుకు 264 దాబాద్‌ 228 నిజము 265 జైజైజై బంగ్లాదేశ్‌ ల2ం0 ఆశనిరాశ 265 విజయోస్తు 230 కాంక్ష 265 ఉగ్రనారసింహా విను 280 జాగ్రత్త 265 ఇటు ఓట్లు 285 ఊహ 265 అటు షాట్ల 225 భాగ్యం 265 అన్నీ సభ్య దేశాలే 286 అర్పణ 266 ౧06/1

అశాంతి 266 శ్రీశ్రీ 3800 ఆవేదన 266 శత యువకుడు 301 సంకోచం 266 చిరంజీవి దాశరధి 802 ఎడబాటు 266 చిరంజీవి సినారె 302 నివేదన 266 (గగ్రంధాలయోద్యమ జడి 302 దుర్గన్న 267 కరిగే వెన్నముద్ద 303 స్వాగతం 267 కొత్వాల్‌ తాత 304 చూస్తున్నాను 268 కానుక 305 బ్రతుకలేక బడిపంతుక్షైన 269 తీరుస్తావా వెత 306 ఎవరినందును? 269 సంగడికాడా. 807 పాలకుర్తి సోమనాధ 270 ఏశ్రీ ఈ శ్రీశ్రీ 808 మరో కుమార సంభవము 273 అరువదేండ్ల హరిసర్యోత్తమరాయా! 809 జగన్మాత దుర్గ! శివా! 277 మేము ముగ్గురం 310 పొరులమా? పురుగులమా? 278 ఎటు చూచిన అటు 811 తళుకు తళుక్కుమను తారను 2786 ప్రజాసేవ నమూనా 812 అత్మీయత 280 హోషియార్‌ 818 నెలవంక 281 యువపోరాటం 313 తలపు వలపులు 262 ఓ బాపూ! జాతిపితా! తెషేడ నేస్తం 283 కలితీ కామయ్యలు 317 ఇంకా బ్రతికే వున్నాను 284 ఈనాడు త? గప్పాలు 284 ఆర్థిక మాంద్యం 818 అందరివాడు 285 దాసుల ఘోషణ 319 ప్రభలు వెలిగిపోతున్నవి.. 285 కుటుంబ నియంత్రణ 320 కాల పురుషుడు 286 పేరు వరకే 820 నరేంద్రసింహం 287 ఏం మనిషి 3921 మూడుముడుల ముద్దుముచ్చట 287 కూలోళ్ళ పైకెత్తి ౩21 అక్షరాక్షతలు 289 50వ గజాననోత్సవం 822 సాధారణ ఉగాది 290 దేవుడు 822 వసంతం 291 సత్తుపల్లి ఓటర్లూ 823 అవేదన 292 ఏమంటవ్‌ మర్రిచెన్నా! 3824 దాస్య జీవనం 292 పొభికేకలు 325 విరహము 292 అన్యాయం అంతరించాలె 326 ఎదురుచూపు 292 డెమోక్రసీ 827 బాధ 292 నల్లన 827 నిరీక్షణ 292 విరాగం 327 అమ్మ 293 సార్ధకం 328 ఎవనికివాడే 298 నీడ 828 ఆనిగా. 293 పీడ 3828 జాకిరు జికరు 294 నడత-నాణ్యం 8286 శాస్త్రం పద్ధతి 295 పోతన చేతన కథనము 329 కనుబందము 296 చెన్నయ్యా! ఎంత దయ? 330 ఇజాలు సమాజానికి రహదార్లు 297 అమాయకం 832 మరజీవితం 2ం9 వేచి చూడండి 882 నాటినుండి నేటిదాక 300 నవగాంధేయ మార్గం 388 ౫4 .-

లోకనాయక్‌ 884 గుడుగుడుగుంచం గుండేరాగం 375 భారత భారతి 335 వీర తెలంగాణ నాది 376 తెలంగాణా ఉద్యమ గేయాలు 337-419 తెలుగు బాస ఎన్నితీర్లు 376 ఎవరనుకున్నారు! ఇట్లౌనని.... 339 తెలంగాణ ప్రజాసమితి 381 నిర్వాకం 840 మృతవీరుల స్మృతి సైతం 388 ముఖ్యమంత్రి సిగ్గుచేటు 340 తెలంగాణలో మళ్ళీ 383 కలము ఐడికె రూపాయి 343 తెలంగాణ ఏర్పాటును 385 కూళ చేతిలో తాళపు చెవులు తెడిడ కాముడా! వలలో 386 తెలంగాణ వరైతే 345 మనిషివన్నది మరువకన్నా 387 నిరసన చాటగ చెప్పు 345 దొంగముల్మి పట్టణాలలో 388 ప్రజావాణి త46 గోంగూర గోబ్యాకను... 389 ఓట్లు-షాట్లు 347 ప్రమ. శ్రీమతిగాంధీ ౩89 అష్టసూత్ర ప్రణాళిక 947 మునిగి మురిగి చస్తున్నది తీరం 390 పల్లెకు పొయ్యొచ్చినట్లు 348 ఇదేరోజు ఇదేరోజు 391 అభినందనలు 849 ఎంత దయ 391 కలదు కలదు 850 మరోసారి మరోసారి 392 ధర్మ సాగర మెండిపోయెను 351 కాదెద్దుల రాజ్యం మసి 393 పల్కుపల్కు చిలుక పలుకు 851 హైద్రాబాద్‌ వీధుల్లో 293 దండి ఉపాయం 852 ఓట్లకు షాట్లకు సమరం 394 నిదానము 852 తొమ్మిది జిల్లాల (ప్రజలు 394 ప్రధానమంత్రి ప్రకటన 858 బద్రీవిశాల్‌ పీటీ 3995 అల్చుల ఆధిపత్యము ౩54 అబద్దాల లింగప్పకు 396 నలుఐదైదు సంతకాల నటుడా? 855 అరవై చెబ్బె స్టేటులు 397 ఫూలు చెప్పులు 855 అ.భా.కా. ప్రకటన ౩98 అనే | 356 కేంద్ర రాజ్య ప్రభుత్వాలు 398 శ్రీమతి రాయరర 857 ప్రత్యేక తెలంగాణ 399 చ్యుతాంది! 359 నిజలింగప్ప అభీష్టం 400

అయ్యయ్యో ఆంధ్రావని! 360 దామోదర సంజీవుడు 401 డై హే నన 361 స్వతంత్ర పార్టీ తప్ప 401 గాణ 362 ప్రజాస్వామ్య పద్ధతిలో శత02

ధారత రాజ్యాంగం 368 తెలంగాణ మంత్రి శృ౦02 ఎన్నికలు జరిపించు 364 శాంతిని కాపాడగ.... త౦03 ఇప్పుడు తెలిసొచ్చింది 365 పివి., జె.వి., కే.వి. 404 ఉచినిధుల సభ 365 ఏమనాలి?.. 404 అనూ మి చేసే. 366 నిర్బంధం ఉద్యమాన్ని ఆపదు 407 ఓట్లన్నీ ఒకవైపు 367 ముల్మిమంత్రులంతా... 409 పోదాం పదరా! 868 చాలుబాబీ నాటకాలు త్త్షేక్షే 868 అడ్డుపడితే బడితె బాటే శ12

జాజిరి జాజిరి జాజిరి జాజా 369 ఆంధ్ర సారధ్యాలు 422 పార్లమెంటు ఎందులకు? 871 నవ్యాంధ్ర నిర్మాతలు తతి ఓట్లుషాట్లు ౩72 కలంగారడీ కాడా శ1ేశ్న ఇందిర ప్రజాస్వామ్యం 372 సంజీవులు రెడ్డయ్యలు 415 నన్నే కాదంటే ఎట్ల 873 కొత్వాల్‌సాబ్‌ శ1ేరి ఇందిర ఉవాచ 874 చెడిన తెలుగుతనం 419 రా.పా.లో ఆం.ప్ర, 875 తెనుగునాడు మనది ఐననాడు 419

గు

నా గొడవ మొదటి సంపుటం

నేను-నా గొడవ “నేనంటో నేదు

నా గొదవంటో నాడు “నిజమో కాదోకల రుజువు

నీవూ నేనూ వాడూ

నేనంటొ నేటి మనం

నా గొడవ మనస్థితి వైనం

నేనంటోభారత పౌరుడు

నా గొదవ ఆపౌరుని స్టీతి

నేనంటే ఒక వోటరు

నా గొదవ వోటేసేవారుళ

నేనంటే తిరుగుబాటుదారు

నా గొదవ మన తిర్హురులాటు

2

మాతృదేశము లోకం మాత్చదేశము మాట ముచ్చట కలిమిలేమి చేత వెలయు గాదె లోకము ముదము గూర్చుదు మదికి ననియెది మంచిచెడ్డ జంటపేర్ల మాయలోకము. వరమనీచుదు ధరణినంతట కలిమి గల్లువాని తవ్హు గనక లోకము లయ బెదకేన గ్రైగనగునా? వానికెవుడు బ్రవ్మారథము బట్టు లోకము. వాన వరదల వసతియైనను వేదపైన లేని తన్హు బెట్టి లోకము జ్‌ ఎచట నెత్తి గొట్టి నిల్వనీదు లోకము. అగ్గికొందల అవనిర్షైనను రా 6 మాత్పదేశము మాత్చదేశమె నీరులు గల్టువాని చుట్టు చేరి లోకము దేశదేతము తిరిగి చూడుము తైవమనుచు కొల్చు కోరు దయను లోకము. కొంత వోయియె కూర్చు మదికిని ధనివిపాను జోరనీదు దరికి లోకము నాల్గురోజులు నచ్చదేదియు వళువటంచు వాని గొంచెవరచు లోకము. న్వర్థమే నవవర్ధమేనియు. అన్ని లోట్లు పేద తీర్చినట్టి లోకము తల్లి వడువు తంది కోపము కూలివెట్టికొంటిననును కొంటెలోకము, ఖార్వబిడల వ్రణయపాశము తమ్హులెక్తు తవుకొలత తపుతూకము భ్‌ స్ట్రరాక్టు తవ్టు స్ట ఇంచ్చుకైన గణింవనీయదు సాధనముగ ధనము గూర్చు చతుర లోకము మాతృదేశము మాత్చదేశమె. ఉవ్లుకొరకె పేదలొందుచుంద శోకము లాఠిదెబ్బుల లక్ష్యమేమీ తన విలానమునకె కుందు ధనిక లోకము. కఠిన ళిక్షయె కాదు కాదు కులము గుణము ధనము జూబి కొలచు లోకము చావ్వకైనను జంకనీయదు * పేదకేమి కట్టునయ్య విలువ? లోకము. మాత్చదేశము మాత్చదేశమె. ఓగ్గుకైననేమి కల్ళియున్న లోకము వొట్టకన్నము, కట్తుబట్టాయు అవి ఇవేల ఇవావరమ్ములమ్ము లోకము. లేని (దితుకును లెక్కనియక మాయలోకము మానజనుల యెచ్సటిం రచనను మననులోగల మాట యొకటి మూత రము - పైకి నుడివెడి వలుకుజకటి స్వర్గ అజ క్‌] అభ నరులవళమున నరకకూవము కవ పవి ను కన్న హేయము కఠినతరము' చా రాం 4 ప్‌ చేసీ చూవెదు శీలముంగల తం్రోద్యమంలో భాగంగా దేశభక్తి ప్రభోదాత్మకమైన గేయాలను ల... ఉద్దేశ్యంతో సర్‌ వాల్టర్‌ స్కాట్‌ రాసిన మాయ యెజుగని మానవునకు “౭/0 19 1181 ౧౫౧88 అనే గేయం లోని సాటి లేదిల 5821163 106/3 & గొాడగి, ౪1౧ 50౪41 50 ౮686 చోటు లేది ల. ౪౧0 ౧౭9 ౧౦1 5216 ౮౧౦ ౧|౧౭౭|ఓ|౧15 19 ౧౫౫ ౦౪) ౧౭6 12౧0 పైచరణాలను 1940 సం॥లో వారపటత్రికలో ప్రకటించి అదే భావంతో ల ాలలలలలలలలాలలాలాలాల్లా వ్రాయమని ప్రకటించగా రాసిన గేయమిది. ఈ గేయ ప్రారంభంలోని ఓ తెలుగు పత్రికలో నాలుగు పంక్తులు పై చరణాలకు అనువాదాలైనా మిగిలిన చరణాలన్నీ “వుష్య మాసమందు జూడ రాత్రికాళిక మాతృదేశభక్తిని వ్యక్త పరుస్తూ స్వీయభావంతో రాసినవి. శీతమందడంగి యున్నద్షశవము పోలిక” ఈ గేయం-26-6-1948 నాడు రె హాస్టల్లో జరిగిన-దశమా అనే పంక్తులిచ్చి అదే ఫక్కిలో గేయం రాయమని ప్రకటించగా మవాసభ సమావేశంలో సో పరిషత్తు స్తాపనోతృవం కస కాళోజీ వీరేశలింగం గారి “ఎలుకతోడ పిల్లి యొకటి చెలిమి జేసే” అనే జరిగిన మహాసభలో _వినిపించినది. గేయం లయలో ఈ గేయం రాశాడు. క!

ప్రపంచము అల్పాత్ములు - మహాత్ములు గడియ గడియకు మారు ప్రవంచము శాశ్వతము కానట్టి నంవదల నమకూర్చి గవ్వకునూ కొరగాని ప్రవంచము స్వార్ధాలు సాధింప నమకట్టి భూనాధు పారదోల పై ఐదెడు ((వంచము మన్ననల బదయుటకు మార్హముల వెదకుచు కోరగనే కొమ్మెక్సు ప్రపంచము వడరాని యగచాట్లు వడునట్టి (ప్రాణుల వలదనగా మెదనిఐడెడు (స్రవంచము అల్చ్బాలగు మానవుల నడిగేదెవందు?” వలచినచో వైదొలగు వ్రవంచము గ పొరమార్ర్రము పేర (ప్రావంచికము కోరి వరలోక (ప్రాన్లికె వరమాత్ళు సేవించి ఆనపెట్టి యాడించు (న్రపంచము న్వర్ధసంవదలన్ని శాశ్వతముగా తమకు మోనవుచ్చి మొరవినని ప్రవంచము (సావ్రించవలెనంచు పాటువడు (పాణుల నమరాలకు సై యనెడి వ్రవంచము అల్బులగు మానవుల నజిగేదెవందు? శాంతి శాంతియని చాటు ప్రవంచము గ ధరనేలు వ్రభుగనక దైవచింతన లేక ఇనామైన వరమైన ఇల మానవులెయంచు వడక్రమార్గ వర్తనల వ్రవంచము స్వార్ధ భావము వీడి నకల మానవసేవ సక్రమ బోధలు నల్చు ప్రపంచము యొనరించు యోగులే ఉర్వి దేవతలయి నీతిరహితమై నెగడు ((వంచము ట్రజల వూజలనాంది నవభుమన్ననల బదని నీతి నియమముల నేర్చు వ్రపంచము గ వరమాత్ము దయకును పాత్రులగు పావనులు నిలువు దోవీదుల నిత్వ ప్రపంచము పే. 1940 బిల వల్కుల నల్ఫు వ్రవంచము వియ్యాలకు విన్చేసి ప్రవంచము కయ్యానికి కాల్టువ్వు ప్రపంచము గః దయాధర్శముల దండి ప్రపంచము తడిగుద్దల మెడగోయు వ్రవంచము మనుజుల చేతనె మనెదు వ్రవంచము మానవునో మననీదు ప్రవంచము గ టబ ళం లీ

వ్యత్యాసాలు ఆంధ్రుడా! అన్నవురానులు ఒక చోట ఏ భావరా నీది యేమి వేషమురా? అఆకలిమంటలు ఒక చోట, ఈ బావ ళవేష మెవరి కోనమురా? వాంనతూలిక లొకచోట ఆంగ్రమందున మాటలాడ గలుగగనే అలనీన దేవో లొకచోట. ఇంతగా గుల్ఫెదవు ఎందుకోసమురా? నంవదలన్నీ యొక చోట నూటుబూటు వ్యోటు షోకుగా దొడుగ గంపెడు బలగం బొక చోట. ఘనతేమి వచ్చెరా గర్వమేటికిరా? / వ భావరా / వానననూనియ లొకచోకు జర్దు మాటలాడి యుబ్బుత్చివదుటకు మానీనతల లింకొక చోట. కారణంబేమిటో కాస్త చెవ్చుమురా? కమ్మని చకిలా లొకచోట లాగు షేర్వాణీలు బాగుందుననుచు గట్టి దౌద లింకొక చోట, మురినీపోయెదవంత మురివమేమిటిరా? / వ భావరా / బావ్వా బంధనము లొకచోట నీ వేషఖాషలిల నిగ్గుదేలినవన్న భావ బంధనము లొకచోట. విషయంబు నీవేల విశ్చనీింవవురా? కామిని వాంఛలు ఒక చోట నీ భావ దీనతకు నీ వేష దుస్పితికి కౌగిలింత లింకొక చోట, కారకుదనీవయని కాంచవెందుకురా? 4 వ భావషరా / తనువులు ఉందే దొకచోట నీ వేషభావలను నిిర్లక్యముగ జూచు తలవులు ఉండే దొకచోట., ఖావదాన్యంబెవుడు బానీపోవునురా? కాన్యగానము లొకచోట నీ భాషయందును నీ వేషమందును కావ్య వీపానువు లొకచోట. స్వాభిమానముడిగిన చవటవీవేరా? ॥ ఏ భాషరా 4 కళా (ప్రదర్శన మొకబోట తెలుగు బిద్దదవయ్యు తెల్గు రాదంచును కళారాధకులు ఒక చోట. సీగ్గులేక ఇంక చెవ్చుటెందుకురా? సాపొతీ నిలయ మొకదోట దేశ భాషలందు తెలుగులెన్సయటంచు చదువువరులంతింకొకచోట. తెలుగుబిద్దా! యెవుడు తెలునుకొందువురా? పెత్తనమంతా ఒకచోట తెలుగుబిద్ధవురోరి తెలుగు మాట్లాడుటకు నత్తువయంతింతొక చోట. నంకోచపడియెదవు నంగతేమిటిరా? అనుభవమంతా ఒక చోట అన్ఫభాషలు నేర్చి అంధ్రంబురాదంచు అధికారంబది యొకచోట. నకిలించు ఆంధుదా! చావవెందుకురా? ॥వ భాషరా / 1942 సం లో నిజాం రాష్ట్రంలోని తెలుగు ప్రజలు తెలుగు భాష పట్ల చూపే నిరాదరణకు స్పందించి ర్‌

దీపావళి దీపాలు ఎందుకో నా హృదిని ఇన్ని ఆవేదనలు? అమవన చీకట్ల నాకాశమునకంవి అవనిపై జరిగేటి అవకతవకలు జూచి మిఖుమిట్లు గొల్బేటి మెటువు దీపాలు ఎందుకో నా వాదిని ఇన్ని ఆవేదనలు? మిద్ది మేడల మిద మింటిచుక్టులదాక వరుల కష్టము జూచి కరిగిపోవును గుందె వేయు రంగుల వెల్లు వింత దీపాలు మాయ మోనము జూచి మండిపోవును ఒళ్లు ఊరి వెలుపలనున్న వూరి గుడినెల దూరి వతిత మానవుజూచి చితికి పోవును మనను లోని చీకటి బావలేని దీపాలు ఎందుకో నా వ్యాదిని ఇన్ని ఆవేదనలు? దోచి దాచినదెంతో దుర్భాగ్యులకుజూవప తప్టుదిద్దగలేను దారి జూవగ లేను ధనవూజు చేయించు ధడ్ధు దీపాలు తవ్హు చేసిన వాని దండింవగా లేను రక్ళునుని చావుచే రంజిల్లై జగమంచు కష్టవడువారలను కాపాడగా లేను కోటి వెల్లులుచాటె నాటి దీపాలు ఎందుకో నా వాదిని ఇన్ని ఆవేదనలు? రక్కృసులు బాధింవ రక్షణోలేదంచు అవకతవకలు నేను నవరింవలేనవుడు కోటి రీతుల చెవ్చు నేటి దీపొలు “వరుల కష్టాలతో వనియేమి మాకొనెడు లా అన్యులను గనిర్రైన వోయిగా మనలేను మే 3కి45సం లో ఎందుకో నా వృదిని ఇన్ని ఆవేదనలు 1 1942సం లో 60657%1వ్యాసం “౦ (1/౧ 9౫1౯6౭౦౪” చదవగా కలిగిన పేరణతో రాసిన గేయం. 6

ఇం5న్నాళ్లు? నవయుగంబున నాజీవృత్తుల నగ్న నృత్వ మింకెన్నాళ్లు? నంఖఘ సేవకులపై దౌర్హన్యము పోలీను అందను దౌర్హన్యాలు సాగనిచ్చుటింకెన్నాళ్ళు? పోషణబొందే దెన్నాళ్లు? వివ్లవగాథలు వినుచు అందరు దమననీతిలో దౌర్ధన్యాలకు వేచియుందురింకెన్నాళ్ళు? దాగిలిమూతలు ఎన్నాళ్లు? ఆగ్గికొండలో నగ్నిజ్వాలలు కంచెయి చేనును మేయుచుందగా అణగియుందు నింకెన్నాళ్ళు? కాంచకుందుటింకెన్నాళ్లు? ఫలితము లేక పొవుల కొరకీ దొంగలు దొంగలు ఊళ్ళు వంచుకొని వాదు కష్టమింకెన్నాళ్ళు? దొరై వెలిగే దెన్నాళ్లు? (వజాశ్తక్తికి వరీళక్ష నమయము భాధలు పెట్టి వలుకనీయని (థలీకళ్ష్ల మన కింకెన్నాళ్లు? పొవులభయ మింకెన్నాళ్ళు? దౌర్ధన్యము నెదిరించక మనకీ పొంనపావమని యెంచు దేశమున దాసోవాం ఇంకెన్నాళ్లు? వొట్లరత్పమింకెన్నాళ్లు? వురువులపై కావురువులు వగటి దోపిదుల నాపగలేని విజయం పొందుచుందురింకెన్నాళ్ళు? (్రభుత్వముందేదెన్నాళ్లు? నండక్రాంతి వురువుడు దుష్టతపైన (ప్రజాదరణ గోల్పోయి దేశమును స్వారీ చేయ డింకెన్నాళ్ళు? పొలనవేసే దెన్నాళ్లు? కలముపోటున కదవజాలని వగటినేషములు యెన్ని వేసినా కావ్యగాన మింకెన్నాళ్ళు? పావము దాగే దెన్నాళ్లు? కాళోజికవి కైతలు వినియు పొపవుకుంద (బ్రద్దలు కాక కదలకుందురింకెన్నాళ్ళు? భదంగుండే దెన్నాళ్ళు? నాలా ల యకుల (వకటన 1944లో జనగామ, నల్లగొండ (ప్రాంతాలలో రైతు కూలీలపై జరుగుతున్న (జానా ల (టై దౌర్జన్యాలను, అణచివేతలను దృష్టిలో ఉంచుకొని రాయబడ్ధది. ప్రత్యేకించి తవ్పును వ్రభుత్వవత్రాలెన్నాళ్లు? అరుట్ల లక్ష్మీ నరసింహారెడ్డి గారిపై జనగామ ప్రాంతంలో జరిగిన దౌర్దన్యకర తిష్ట పేరిట తవ్దుల దాచే సంఘటనకు ప్రతిస్పందించి రాసింది. గేయం మొదటి పాదంలో కవి పొడువ ద్రతింకెన్నాళ్లు? “నల్లగొండలో నాజీ వృత్తులొని ప్రారంభిస్తే దాశరథిగారు మొదటి పేర దువతను ముద్రణలో దాని భావమును విస్తృతపరచదలచి “నవయుగంబున శాంతిభద్రతల పె టో నొజీవృత్తులొ అని చేర్చారు. నమర్ధించుటింకన్నాళ్లు? ్‌ తత్వభేదమని మనలో మనకే తన్నలాటలింకెన్నాళ్లు. 7

చాదస్తం కర్షకా! థతీ చాదస్తం దేదే నర్తకుని నాట్యాలు గాయకుని గొనాలు ఏదో ఒక రూవంలో గోక్షుడ్ర వాదిత్సని వాద్యాలు శిల్చకుని శిల్పాలు వట్టుకతోనే వుట్టునీవుందు చిత్రకుని చిత్రాలు అంగనల అందాలు అగవడక అంతరంగాననుందు. కందర్భు కయ్యాలు కనిరాజు కొవ్యాలు భావానుగుజ్యం రూవం కద్షకా! నీ కజ్టు కదలినన్నాళ్లే శక్తిని బట్టి సాక్షాత్కారం. దాంభికుని ధ్యానాలు ఛాందనుని జాప్యాల్లు సగము వూనిన్తుందీ వ్రవానన తాల్వికుని తత్వాలు మాంట్రికుని మంత్రాలు గప్టదు గిట్టదు నురొక వాన. గురువుల గోప్వాలు గుడుగుడు గుంచాలు రామభక్తుదైన వొనుమదు ళ్లు దివ్యనది తీరాలు తృన్టుని ఆనవాలు వట్టడు, దేవ్తళ్ల తిరునాళ్లు ౩ నస్యం జూస్తై డ్రోకం్యు కర్షకా! నీ కళ్ళు కదలినన్నాళ్లే జర్దా ర్రూక్యల్రో గట్టునుకంవు, ధార్జికుని దానాలు వందితుని భాష్యాలు నామరూపాలు అనంతం వర్తకుని వ్యాజ్యాలు, వక్శీళ్ల వాద్రా ఎవనిది వానికే క్యంత్ర పైనికుని శౌర్యాలు యాంత్రిక యంత్రాలు అనుభ్రూత్రి వర్ణనాతీత్రం యోధుల యుద్ధాలు రాజుల రాజ్యాల్సు “సత్యం శేవం నుందరం* కర్షకా! నీ కళ్టు తదలినన్నాళ్ల (పతి రంగాన దీనిదే చికు గౌయానికి కట్టనీద్రు వక్షు ణల నావా వోయి, గోకినా క్రాద్ద్విళ్చు “04గ౬ రకం 611౫6 లోని 700 గిం మంటన్న లెక్షింపని స్థాయి, వనన వ్యసనాలు, మవావత్రా 78458 6 కి య 10005” అనే వాష్యాల్సు వ్యక్తిగత్ర చాద్రన్హాల్సు చరవగా కలిగిన ప్రేరంత్ర అ గ్య దరిదావున చేరిన మాద్యం వ్యాపింవజ్ర్య్సృళ్ళి జాధ్య్య్న ముఠాబంద్ర్‌ నీద్దాంతాల్ప ఈ జొద్యానివ వ్యాతక్రర్ర్యన్హ్య్ట ఒక నిద్దాంతము సొనినవ్చుద్రు క మరొక దానిని శ్య్మ్వ మని, న! నినాద్రాలై పొర్టు గొలాలన్స దావ్చే ఎరల్ష్ర 'బమరకీటక న్యాయం రంగు రృద్థుటక్ష సాయ ఊఈభిల్రో వడిన (సతివాడ్ర ఆనందా్థి క్ర అంటాడు రి

పార్టివ వ్యయం యుద్ధ కాలమునందు ఉబ్బించి దీట్ఫించి ఉత్సావా వరిచారురా? పాలకుల పాలితుల భేదాలికుందవని వ్రకటనలు చేశారురా! ఫానిన్టు వ్యతిరేక పాటలతొ ఆటలతొ బానినల రేపారురా! వర్థభేదము మాట వౌరస్వతములందు వర్తించద న్నారురా! దండి ఆవదల పాలైన పెద్దలకొన్నో ధర్జాలు నేర్చారురా! పాలకులు ఎలుగెత్తి చాటిన మాటలను పాలితులు నమ్మారురా! యుద్ధంబు గెల్వగనే దాన్యంబుబోవునని ఉబలాట వద్దారురా? ఆవదల పాలైన పొలకుల కొరకెంతో ఆరాట వద్దారురా! “లేమి” తమకుంచుకొని వారలకు యేకొరత లేకుంద జోసారురా! మోనపోయినవారు మురిని సేనల జేరి ముందంజ వేశారురా! స్వాతంత్ర్రీమబ్బునని కొందంతయానతో సమరంబు జేశారురా! గంజైనత్రాగకపోరుచూ శత్రువుల గడ్జీ కరివించారురా! అవసరాలను దీర్చు సామా(గి అంతయును అన్యుల పొలాయెరా! తింది గుడ్డలు కూడ కరువౌట దేశంబు దీనతకు గురి ఆయెరా! కూటి కరువుకు జెంగాలుయంతట వీన్సు కువ్చులే వద్దాయిరా! బరిమేనులకు రోసి మానినులు బళ్ళిరై ప్రాణాలు చూశారురా! వీన్లులైన తల్లి చన్నులను కుడుచుచు విల్లలు చచ్చారురా! దేశాలుతిరిగినా దేహాలనవ్మినా తిండియే లేదాయెరా! వట్టెదన్నంబుకు మానంబు చెరిచేటి బలము చేకూరిందిరా! పాలితులు ఈవొటి ఇడుములను 4ఓర్చినది ఖావియుజ్ఞలమంచురా! దొరలు మాత్రము నిండు దుర్చుద్ధితో పాత ధోరణో జూపారురా? రంగుఖేదము పేర జీతాలభత్వాల రంగులే వేరాయెరా! నమ్మినందుకుగాను నమ్మిన పొలితులు నమ్మనే సాగారురా! యుద్ధసమయమంచు హెచ్చు తగ్గులసైచి ఓర్చునే జూపారురా! మానాభిమానాల న్యూటైన యెంచక మందుతూ గజిపారురా?

9

మంచి ఆవోరంబు తెల్లసేనలమేవీ మలమలా మాడారురా/ తుఫానులో జిక్సీ త్రోవదప్సిన నౌకల్రై తునకలై పోయారురా!

ఉత్తుత్తి మాటలకు జిబ్సీసాయము జేయ ఒద్దెక్సి పోయారురా!

మీ ఇంటీ వెలుగుకై మా జ్రావ్వ కాలింది మీ వత్తి వెలిగెందిరా! మాట మీరక మేము ప్రాణాలు ఒడ్జినా మాకేమి ఒరిగిందిరా? యుద్ధంభు ముగినీంది ఉత్సావాముడిగింది ఓరువింకెట్లుందురా! జీతాలభత్యాల వ్యత్వానమును నల్లనేనెట్లు భరియించురా! మానవత్పముపేర మన్నించుదనినంత మండి పోతున్నారురా!

మా వాక్ళులివి మాకు ఇచ్చి కదులుండన్న మాట నెటులోల్సేరురా! విజ్ఞవ్తలెన్నియోజేనిననుఇనుమంత వినువారుల్తేరైరిరా!

గొంతెమ్మ కోరికలు నావికులు కోరిరని కూతలే కూశారురా! కోరికలు కోరుటకు (వ్రతినిధులు వెళ్ళగా కూతలే కూశారురా! కోతి విర్రా రంగు వాడైన మీ'కింగు” కుక్కలని తిట్టాదురా!

సమ్మె జేనినయంత నర్వనాశము జేయ నంనిద్ద వద్దారురా! నావికుల నమ్మెకు “తిరుగుబాటను” గొప్పు నామంబు నిచ్చారురా! నమ్మెనణుచుట కంచు సాయ్రాజ్వశక్తిని నమకూర్చు కొన్నారురా! “గాదు(ఫేగి అబ్లీలు నివ్హుతొక్టినయట్లు గంతులే పెట్టారురా! గడియలో బాంబేసీ బుగ్గి జేసెదమంచు గర్జనలు చేశారురా! సానుభూతిని జూప నమకూడ (ప్రజలను చంవీ పారేశారురా! పారశాలలలోని విద్వార్థులనుబట్టి (పాణాలుతీశారురా! బాలురుబాలికలు నావికులతో బాటు బలియౌట చూచామురా! కరుణయన్నది లేక క్రమళిక్షణము పేర కంరములు నులిమారురా! పొలకుల నెదిరించు గుందెయామీకంచు పాతరలు వేశారురా! (పాజాలు బలివెట్టిపోరినా పోరునకు ఫలితంభు దెల్బారురా! తౌల్లనల్లారంగు తేదాలు యెన్నటికి తీరవని తెలిసిందిరా!

సైనికులు పౌరులు బానినత్వమునందు నములంచు తేలిందిరా! ఎదిరించు ఫలితాన వారిర్తక్తము కలినివరులై పొరిందిరా!

10

యుద్ధంబు ముగినినను బానినత్వము మిగిలి ఉందనే ఉన్నాదిరా!

పాలకులు యుద్ధంబు జేసింది యెందుకో బట్ట బయలైనాదిరా!

నొామాజ్య్వ రక్షణకు బానినలనమ్మించి నమరంబు జరిపారురా!

వలనరాజ్వాధివత్యంబును మరియింత భ(దంబు జేశారురా!

వజల యుద్ధంబనుచు కనబడ్డదంతయు వగటి కలడ్రైనాదిరా!

మం(్రులు ముగ్గురు నం(దింవులకనుచు మన దేశ మొచ్చారురా!

పొత మాటలు మరిచిపొమ్మనుచు పాలితుల (బతిమాలుచున్నారురా!

మన ఇల్లు నవదించి మనకంత యిచ్చేసి మరలి పోతారంటరా?

నమ్మకము పోగొట్టుకున్నట్టివారలను నవ్ములేకున్నామురా!

మానాభిమానాల మంటగలిపిన గతము మరువ లేకున్నామురా!

(పొణాలు పోయినా ఏమైన ఓవీకను బట్టలేకున్నామురా!

భరతభూమిని వదలిపోవుదాక వీడబాయెదని చెప్పామురా!

వరుల వరిపాలనము భరియింవజాలని భారమని చెవ్పామురా!

నంవూర్హ స్వాతంత్ర నముపార్ధనముదాక శాంతి యెట్లోనగూడురా!

కేట్‌ ఇండియా” మంచి మాటలతొగాకున్న కీడు తప్పుడు మీకురా!

'జైపొంద్‌' అన్నాము 'జైపొందొతో తుదకు 'జెపొందొ చేకూరురా!

వరిపాలనా శక్తి పాలితులకబ్బెనిక పాలకుల వనియేమిరా!

వదమూదడు మాసములు వనిలేక వదియున్న వార్దివుడు వ్యయమాయరా!

బానిసత్వము లేక బానిసలు వృ్యయ'లోన వృ్వయమౌట తధ్యంబురా!

వరుల పాలనకు తలయొగ్గి జీవించు బాబతే ఇక లేదురా!

కాళోజీ మాట ఇది కలగాదు కధగాదు కాలమే పలికించెరా! ఇది వ్యయనామ సంవత్సర ఉగాదికి 1946లో(నావల్‌రాటింగ్స్‌) నావికాదళసిబ్బంది జరిపిన తిరుగుబాటు సందర్భంగా రాసింది. రెండో ప్రపంచయుద్ధానంతరం బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం నావికాదళంలోని భారతీయులకు కూదా తెల్లవారితో సమానహోదాలు, జీతాలు, భత్యాలు కల్పిస్తానని చెప్పింది అయితే యుద్ధంలో ఇంగ్లాండు విజయం సాధించినా నావికాదళంలోని భారతీయ నావికులకు సమానహోదాలు జీతభత్యాలు కల్పించక యధాపూర్వ స్థితిని కొనసాగించింది అందువల్ల నావికాధికారులపై భారతీయ నావికులు తిరుగుబాటు చేశారు 9 గాద్‌(ఫే - 56546140/ 106016 5(41801 ౧౮4 9 అట్లీ - ఇంగ్లాండు ప్రధానమంత్రి ఓ కింగ్‌ - ఆనాటి అడ్మిరల్‌ (నావికాదళాధిపతి)

[11

ద్వైత జగత్తు

కుటిలమతులు దేబెమొగాలు

జగతిలో రెండే రెండు రకాలు. పాలితులపై జరిగే శోవణ చతురవర్హ విలానం కొరకు పాలకనర్ధం చేసే పోషణ.

దేజెల నర్వన్వం ముడినరుకు. జనులకు సపొంవరాని అన్వాయం లోకమెనవుడు చతురునిదే సొత్తు శాంతి భద్రతల కాపాడే న్యాయం, లేదమాయకున కందుల పొత్తు. మంచి తలపెట్టిన కొందరమాయకులు శాస్త్రకార్డు శాసనక్తర్తలు థాగిరి విషం కొట్టించుకానిరి మేకులు, జనులకు తాలీకట్టని భర్తలు, చెంవపై కొట్టజూబి రెందవ చెంవ చేయుటకై సామాన్యుల లూటీ కొట్టుమన్న జ్రైస్తునెత్తిన కంవ. బాజక్యుల మధ్యన పోటీ. నత్వ్యాపొంనల యేబదేంద్ల కృషి బిక్టమొగపు జనసముదాయం క్షణంలో అయిపోయెను మనీ. టకురి బృందానికి తృణ(పాయం. ట్రతికినవుడు లేదు తోదునీద చతురులు చతురులు పోటీవడ్రి చచ్చిన అనువించెను పోయే వీద మూఢ నముదాయాలకు గూర్తురు రావిడి. కలిగిన నంతోష్తాన్ని కప్పీవుచ్చి చతురునిదే అన్నింటా పై చేయి మొనళ్ళ కన్నీళ్ల వెళ్లబుచ్చి.

అతదన్న నగలు క్షూడ్రా రేర్చు సానుభూతి నంతావక నభల దండెగొట్టు తెల్రినే వ్రాలు శాంతింవజేస్తున్నారయాయకుల. జోకవచ్చు గింజలు తాలు, నవ్విరే కుట్ర, చలాకీ

మేధావుల కార్యాచరణము అందించిరి గోద్సేకు తుపాకీ. సామాన్యుల పాలి మరణము అతదు అజాతళ్యతువు యేకాకీ, టక్టృరిద్ర అన్నింటా జ్లోర్రు

నూరారు ఆరౌత్రవిన్తూర్త

పేర్ల మార్చు కలగించును మత్తు

తరబిచూడ్ర సామాన్యుడె తొత్తు.

(ప్రజాస్వామ్యం గణరాబ్బుం

చళుర నాయకమ్మన్యుల భోబ్యం,

తోడేలు అందనున్న మేకలు

బ్యా” అన్న ఊడిపోవు వీకల్సు

తోదేలును చంవీ బిరుతవులి మేకల (మింగి తీర్చుకొనునాకలి.

12

వనసుధవీడ వ్యర్థం లేదులేదు టకురితనమెవ్దుదుందదు పొంగక? మాకది బిక్సమొగా లెవ్హుడుందవు లొంగక? మచ్చుకైనను అనాదిగా రుజువగుచుంద నీ మాట లేదంటె ఎందులకో కవి వ్రాయుట ఈ పాట? కలదు కలదు బలం తోడుగా లేని న్వాయం వృది కలదు కవి కనిపెట్టిన గొప్పు ఉపాయం. రును *జ్రరద్రి”పోసిన వందివిల్ల అరువు వరివ్ర్తన వరుస్తా ఫూజారికి చేయగలదా చెరువు? సనుచుండిన గంటములెన్నియో అరిగెను వ్యర్ధజేవి కంటకము లేమాత్రము తరిగెను? వనుధవీడ మిన్నుముట్ట మున్న బెట్టిన కేకలు వదిలెవీద వడక్రతలకు వేయజాలెనా (బోకులు? సాటి థజల ఎలుగెత్తి వాటిన కంరాలు లూటి జేయ ఏపాటి తీర్పె లోకుల తంటాలు? పోటీవడి ఇకపై చెల్లవని శ్రీశ్రీ అనినంత కోటికి పదగలెత్తిన మోనం, దౌర్ధన్వం త్థనదెంత? సేటుకద “ఇంకానా! ఇకపై చెల్లవు” కూటిపేద వమ్రైనది ఎందుకు చెల్లవు? వకొలత్తు బుకాయింవు “కవులకసలు లేదు బుద్ధి” శంఖనాదం అన్నవాడు మవోనుబుట్ధి నందదణిగె వృ్యవవోరజ్ఞాన శూన్యులు నన్నగిలె. అలౌకిక శిఖామణులు. స్వార్ధం అకాళశహార్భ నిర్జాతలు జీవితసారం గగన కునుము ఆభ్రాతలు. (ౌణికాధారం లేని నంనొరం 1951 సం లో "౮45108౪ (0610046౯ 5 గ౧౧౦(౪౧౦౫ నిం 110౮1 గొవ్పుదని చాటెడి త౮5[09 9 1/4%/ అన్న ఇంగ్లీష్‌ సామెతను దృష్టిలో పెట్టుకొని రాసిన అలౌకికుందంతమగుట గేయం అద్భష్టం. ఛీ ఊరడి = బలి ఇచ్చుట గాంధీజీ మరణానంతరం వరంగల్లులో గాంధీజీజయంతి (2-10-1948) సందర్భంగా ఏర్పాటు చేసిన సభలో వినిపించిన గేయం

13

ఏటేట ఎందుకు నీ పాట “నా ఇజం” వదు మారినా ఈడు ముదిరినా నాది నిత్వనూత్న వికసిత జ్ఞానం వమి మారినది యీ లోకంలో? మోది “బుద్ధిజాద్య జనితోన్మాదం* తాయి రువ్వినా రాకెట్‌ విసరినా నేనున్నదే నిలువదగిన చోటు గిట్టని వానిని కొట్టుటకే కద! అటునిటు పోయినచో లోటు. కాలనదచినా కారుయెక్సినా ననుదాటిన (భప్పాచారం కోరిన చోటకి చేరుటకే కద? వెనుకవడిన చాదస్తం. పోయి చెవ్పీన్హా ఫోను చేనినా నాొకోవం న్వభావనిద్దం తలబినదేదో తెలువుటకే కద/ మాకైనను ఓర్పుందొద్దా?

• గ్నేళ్పు క్రొర్రికినా క్రేక్రు నమిలినా నా కందినది నాది ఆకలిమంటను ఆర్భుటకే కద! నా కందనిది మనది కేకపెట్టినా కేభులిల్చినా నాకున్నవి అన్నియు వోబీలు ఆవదాపదని అరుచుటక్రే క్రద్ల/ మోకున్నవి వ్వృసనాలవి తగవు. కన్ను గీటినా కమ్మ న్రాసినా నాదంతయు ఉ0-10-62/9 6౮/64/6 కాముకవృత్తిని కదట్లక్ర కద 7౧౮5 2/7 4౧౮ ౧౦ (4౧6౯ ఆకు కట్టినా కోక చృట్ట్వి ఇదిగిదిగో చెలియలికట్ట తోచిన కాడికి దాన్సుల్రక్రే క్రద/ కాదన్నవాని కన్నులు లొట్ట. వోరత్రిన్చిన్నా అగ్రెనిల్చినా నానా ఇజాలి అదుగున చూద పొగడ్లిమున్నన్యల పొందుటకే కద! నాఇఖజందే అగువదడును జూద. శ ళ్‌ గేస్‌ = తాటి లేతమొక్క కోస్తాంద్రలో తేగ

శత

అవసరాల వేట లేకుంటేమి? జీవి కవసరాల వేట కనుల గుసగుస కనులు వినగల్గినాక చీకటిలో పునుకులాట పలుకుల తేనియలు చిలకకుంటేమి? ఎత్తువంతులది దారి మనసు మనసూ కలిసి మనగల్లినాక ఎరుగక పారు సవారి దేహాల దావాలు తీరకుంటేమి? పుట్టుదాది గిట్టు వరకు ఆత్మ సౌందర్యాల నరయ గలిగాక వెట్టిమోత కొరకు వురుకు కన్నులూ అందాల కాంచకుంటేమి? గగన కుసుమంబుల కొరకని వావివరసలు లేక వర్తించినాక నగము (క్రిందత్రవ్వుట గని “సప్తపది” ఘనతలన్‌ చాటకుంటేమి? పారే మేఘాలనీడ పదునవెల్ల వ్యర్ధపాటులయ్యాక బాపలేదు ఎండపీడ తారుణ్యకాండను దాచకుంటేమి? ఎపుడో యొకింత హాయి పండించు ప్రాణాలు పస్తుపడ్డాక ఎడతెగని కష్టాల స్థాయి పాడు రాజ్యాన్ని కాపాదడకుంటేమి? ఈర్ష్యా స్పర్ధల సరదా కనులు మూసియె అంత కాంచగలిగాక హితభావన నామరదా వెలుగు కోరుచు వాని విప్పకుంటేమి? వనుక నుయ్యి ముందు గొయ్యి రక్షించు వారలే భక్షించినాక 'పెనము బైటపడిన పొయ్యి. విష్ణువని రేని సేవింపకుంటేమి? 1942సంలో 15

చాలింక కోట గోడలు నేలకూలుతున్నాయి వాధ్యతలేని (ప్రభుత్వభటులు అధికారమున్నదని వాద్దువద్దులేక

పెట్టే బాధలు చాలింక అన్వాయమార్తాల నార్ధింవబూనిన

జాధ్యత గల పరిపాలన లేక చే రో

(బతికిన బ్రతుకులు చాలింక అబ్బి వచ్చే రోజులంతమైనాయి

వాద్దుమోరి అధికార వర్గము అచ్చి వచ్చే రోజులంతమైనాయి.

ఆడిన ఆటలు చాలింక కాజేయువారలను కష్టించువారల

పేరిట చమునకు

రాజూ ౨౮౧ ఆరాజు కంటబదనీకుంద కాపాదుచుంటిన

జరిగిన వూజలు చాలింక

దొరికిన రక్షణ చాలింక కోట గోడలు నేల కూలుచున్న్హాయి.

మావిరెడ్డిలో ఆకునూరులో శ్యస్తాలు నిర్హించి నైన్యాలు నమకూర్చి

దోచిన మానము చాలింక క

పాలన పేరిట వలెవలెలో ఉర్వినంతయు గెల్వ యుద్దాలు (కటించి

జరిగే పావము చాలింక దుష్టశక్తులు పోరి దొర్లివొయ్యాయి.

రక్షణకై ఏర్పడ్డ బలగమే దొరల దెబ్బలు తినుచు గురువుసాపెన వినుచు ను ధవ 'బాంచెనయ్యాయనుచు (పణమిల్లు ప్రాణాలు

మ!

చేసే బేరము చాలింక ఇవ్దుదివుడె తొవరిల్లుచున్హాయి

విచ్చల విడిగా ప్రాణఖమానముల ఇవ్టుడివ్లుడె తొవ్చరిల్లుచున్నాయి.

పాడిన వేలము చాలింక

దొంగలంత దొర జే తతత చేసిన దోపిడి "నము ఖెరిట 1945సం లో రెండో ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసిన తరువాత ఫాసిస్టు

ర,

వగటి వేషములు వేని భిన్నముగ శక్తులకు ఓటమి (ప్రజాస్వామ్య శక్తులకు విజయం కలిగిన సందర్భంగా దాచిన వొవము చాలింక రాసిన గేయం

వాస్తవంబును దాచిపెట్టిదు

తప్పుదు వ్రాతలు చాలింక

లంచము దొరికిన యంతనె న్యాయము

తలను వంచదము చాలింక

'మూతులునాకుచూ అత్మవంచనతో

కట్టిన మూటలు చాలింక

శైల చేత మేల్గొల్చకున్న

కాళోజికాయము చాలింక

నిజాం రజాకార్లు, బ్రిటిష్‌ మిట్టీ దళాలు జనగామ తాలూకాలోని

మాచిరెడ్డిపల్లె ఆకునూరు గ్రామాల్లో స్త్రీలపై జరిపిన అత్యాచారా లను

నిరసిస్తూ రాసిన గేయం 1945 తెలుగు స్వతంత్రలో ప్రచురితం

16

ఓ రాజా! తీర్చు రాణి వానములోన రంజిల్లు రాజూ (జూనంస్థపై వగసాధించిన రైతు బాధలదీర్చి రక్షింప లేవా! థలితము తప్పుక బయటవడున్‌ వట్టణవు సొగన్నుకై పొటుబదు రాజా నిక్కుచునీల్లే నిరంకుళత్వము వళ్రైకందము గూర్చు వ్రతిభయే లేదా! నిల్వలేక నేలను గూలున్‌ భూములన్నియు నీకు భ్తుక్తమైనట్లు చిలివి చేప్టక్రి చిల్లి పొడిచినను వల్లె బీదలబాది వన్నులాగెదవా! స్టీరమగు కట్టయు ళిధిలమగున్‌. పోషించువాదవని వూజించు జనుల ఎట్టకేలకు గట్టి గోడలును వీఠమెక్సినదాది వీడించుటేనా! తట్టుకొనక భూమట్టమగున్‌ సామాన్య జనులకు వచైతన్యమొదవ కూర్చొనియున్న కొమ్మును నరికిన చతురంగ ఐలముంద జంకేల రాజా! కూలదెట్లు కొమ్మయు తానున్‌, ప్రజలను పొంనించు వ్రభువు మాకేల తానితరుల్తకె తవ్విన గోతిలో వధియింవ భక్షింవ వనరాజు లేదా! తనకే తెలియక దబ్బునకూలున్‌ (ప్రజాశక్తిపై వందెము వేసిన 1945సం లో ఇంద్రగంటి హనుమచ్చాస్రిగారు రాసిన ఉపనిషత్తులలో (భుత్వ మేపాటిగ నిల్చున్‌ ఊరేగు దేవా/ఉర్వి దౌర్జన్యాలను చూసి ఊరకున్నానా అనే గేయం లయలో నివురుగప్పిన నివ్లును వూదిన రాసిన గేయం నింద వెలగి నింగిని ముట్టున్‌. టేజారైన భీదల వోవిక పెల్దలపై వీదుగయిరాలున్‌ అయ్య బానినను అనిన పౌరుదే అయ్యగొంతుక నట్టే అదుమున్‌ భస్మృమొనర్చే వరముల బొందిన భస్తొనురుదే భస్థంబాయెన్‌ కానున్నది కని కాళోజీ కవి తైత లోవల ఘూటుగ చెవ్లున్‌ 1946 సం రంలో నిజాం ప్రభుత్వం కమ్యూనిష్టు పార్టీని నిషేధించి నప్పుడు నిజాం ప్రభుత్వ చర్యను నిరసిస్తూ వ్రాసిన గేయం 1/7

జంటసిందిణులు కాటేసి తీరాలె దానిమృగింజలో దాగిన యెరువు మన కొంవలార్చిన మన న్రీల చెరచిన లేత అరిటాకు పైవూతల నునువ. మన విల్లలను చంవీ మనల బంధించిన (కొత్త మఖమలులోని మెత్తందనాటు మానవాధములను మందలాధీశులను కన్న తల్లీ పాల కమ్మందనాలు మరిచి పోకుందగ గురుతుంచుకోవాలె గోదుద్ధ్ర ధారల గోర్వెచ్చదనము కనీ ఆరిపోకుందడ బునకొట్టుచుందాలెే ద్రాక్ష వలములలోన (ద్రవియించు తీవీ కాలంబురాగానే కాటేస్‌ తీరాలె వువ్వు పొదుగుల్లోన పొంగేటి తేనె 'సతృమ్మపొంసయని నంకోచ వదరాదు ముని ముని నవ్వల కునుమముల సొంన్త 'దయయు ధర్భంశునుచు తదుముకో వనిలేదు అందచందాలొల్ము ఆనందర్లురులు శాంతి'యని చాటినను శాంతింవగా రాదు చంటిపావని పెదవి జంటనీంగిణులలో క్షమ'యని వేడినను క్షమియింవగారాదు అన్ని చేరి ఆటలాడుతున్నాయి. 'ాణక్క నీతి” నాచరణలో పెట్టాలె కాలంబదురాగానె కాటేని తీరాలె. 1 ఇతకనంరం లలా తిట్టిన నాల్గులను చేవట్టి కాయ్యాలె కొంగులాగిన వేళ్ల కొలిమిలో పెట్టాలె హృద య మాలిన్యము కన్నుగీటిన కళ్ల కారాలు చల్లాలె తన్నిన కాళ్లను చాకలి1గ వాదాలె మానవుని మానవుడు మానవుని మాదిరిగ కండ కందగ కోసీ కాకులకు వెయ్యాలె మన్నించలేనంత మలినమైనాది కాలంబురాగానే కాటేసి తీరాలె, మానవుని వృదయంబు మలినమైనాది. జాతియని రీతియని దేశమని వేసమని 1948 సంరంలో గుల్బర్గా జైల్లో ఉన్నప్పుడు రజాకార్లు జనగాం వినముగ్రక్ళే వింతభినగ మారినది తాలూకాలోని బైరాన్‌పల్లి (గ్రామ (ప్రజలపై మూకుమ్మడిగా జరిపిన మానవ్యని వృదయందు మలినమైనాది అత్యాచారాల వార్తలను చదివి ఆవేదన చెంది రాసిన గేయం. ఆధునిక ఆర్భాట మందణిగి అవనియే ఆత్సజబ్చీ జనుల అదవియైనాది మానవుని వాదయంబు మలినమైనాది. 18

దేవతలెరుగని దివ్యానుభవ్రము అవసరము చెలిమియే కలిమిగా గలిగియుందుటను నేడు నీ కింతటి నిగ్గు బిడియంబు చెలిమి మపాొమను కొంత చెప్పెదను వినుము ఈదుమోరిన నిన్ను అదిగేదెవందు. అనల దివి అదుగనకృరలేరు ఏ చూవులకు కసిరి తల వినురుతావో అదుగకయె పొందినను అవచారమునుగాదు ఆ చూవులను తలచి నిట్టూర్చుగలవు చేయి క్రిందాయెనని చింతింవ వని లేదు తేవ తేవకు వీలు బిక్క దివ్యులమా? చేయి మీదాయెనని చెప్పి యుబ్బుట లేదు. రేవు ఈపాటికి ఎవ్వరెక్టదనో? వీలువకయె పోయినను తలవంచ వని లేదు తుఫానులో తెవ్పు దోనాల జంట వీలువు రాదాయెనని అలుకబూనుట లేదు ఏపొటిదో ఏమో చెవృనవనరమా? కులముతో వనిలేదు గుణము తోదను లేదు కామత్చళ్ణల తృప్తి కోరు దేవోలు అందచందాలతో నావశ్చకము లేదు (పేమగీమల గొదవలోన వదనేల? వయనుతో వనిలేదు వరునతోదను లేదు దేవోల దావోలు తీర్చ జంకేల? కలిమిలేములు రెందు కలిని నయ్యాటాదు మోవోలు జనియింవ మొగమూటమేల? వండితుడు పామరుని వలించి మాటాడు (వ్రతము వ్వ్యననము కలనీ వల్లించు పాఠాలు ఆకలికి అన్నంబు దొరకవలె కాని ఎట్టి వృత్యానమ్మొకించుకద్డము రాదు అదుగుకొని తింటేమి అత్తపెడితేమి? వంచింవ వనిబూని పొంచియుందుట లేదు అరువు సామ్మైతేమి, అవ్హుడైతమి? తీయ తీయగబల్సి మాయజేయుట లేదు తడిగుడ్డ వదనుతో మెదలు గోయుట లేదు మొనలి కన్నుల నీటి మోనమించుక లేదు. నాటకవు వేషాల బూటకంబును లేదు నచ్చడెమ్టుటె కాని రచ్చకీద్చుట లేదు నీది నాదను ఖేదవాదమే లేదు నంవూర్ధ సవాకార నంఘంబు మైథతి స్వార్ధరపితంబైన చరితంబు మైతి వూర్వజన్మము నేత వుజ్వముల వంట నేటీ జన్నములోన నెచ్చెలుల..జంట మిట్టమధ్యావ్నోమున దట్టమగు నీద మందు వేనవిలోన మలయమారుతము (క్రుంగు యెదలకు శాంతి (గుట్జి బతుకుకు కాంతి మానవత్వము మెణుగు వృర్త్రలోకవు వెలుగు దేవతలె యెరుగని దివ్యానుభవము

19

ల్ల అలసి మంచిచెడ్డ్దల అండ నగ్న సత్యాలు దేశాలు తిరిగితేనేమి ఉత్తమాటలు కట్టిపెట్టి పెత్తనాలకు దేవులాదక రాగాలు మారితేనేమి చేతలెల్ల ఘటించినట్లే వేగాలు పెంచితేనేమి న్యాయమును పొటింవనాల్లని నా మంచిచెడలు ఆధివత్వము అందయుందిన నన్సంటి యండంగ వాత్య, దోవీడి మానభంగాల్‌ లం ల౫౦దం,.. నిత్వకర్థుల చేరినట్లే ఏరి ఏరి క్రొత్త రక్షణకు వర్పద్ద బలగము పేరు పెట్టినయంత రక్సనుల వక్షంబు చేరిన వేరు మారునే రాక్షముల ఇష్టానునారం గుణము వేరొట శకృమే? రాజ్ఞమును నడివీంచినట్లే వట్టవగలే వట్టణంలో వట్టి నా మంచి చెడ్డలు పౌరుల కొట్టి చంవిన డి నన్నంటి యుందంగ దుష్టకూటమితో (ప్రభుత్వం మతము మారిననేమి దొంగజేరము చేనినట్లే మరము మారిననేమి దువ్చులకు తావిచ్చి తోడ వ శిషులను పొంనీంచు తులువల రంగు చు నేని ఆధివత్వములోన కులజులు రిననేమి అనదలై జీవించినట్లే, నా మంచిచెడ్డలు కదువునిందని కావు కొదవలి " 'రలూ న్‌ రిననేమి కంవమెత్తి చచ్చినల్లే మారిననేమి బూజువట్టిన రాజ్బఖభారం రూఫు మారినన్నమి మోయజాలక జానవదులు దావు మారిననేమి రోజుచుందే దేశమేలడు రాజు రోజులు నిండినట్లో నా మంచిచెడ్డలు క్‌ నన్నంటి కల్లగాదిది, కైతగాదిది లంట యుందంగ కాలదేవత గర్భవేదన వీతాంబరము వీడి అరని; కాళోజీ వచించుట పేగు చుడితేమి అనుభవమునకు వచ్చినట్లే కొంవ ననన ౦వగోదు వదలి 1946సం లో వరంగల్లుకోటలో శ్రీహయగ్రీవాచారి నాయకత్వంలో కొండెక్షితేనేమి జరుపతలపెట్టిన జాతీయ పతాకావిష్కరణోత్పవాన్ని రజాకార్లు నిలుపుచేయదలచి, నానాభీభత్సం సృష్టించ ఏకైకవీరుడై వీరోచితంగా నా మంచిచెద్దలు పోరాడిన మొగిలయ్యను దారుణంగా హత్య చేశారు ఆ సందర్భంలోనే శబ్బానుశాసనగ్రంధాలయ వేదికపై నిలుచున్న పసిబాలుని పొడిచి అతని నన్నంటి యుండంగ పేగులను కత్తులకు తగిలించి ఊరేగారు మరికాంత కాలానికి డా నారాయణరెడ్డిఅనే వైద్యుని కూడా పాశవికంగా హత్య చేశారు. రజాకార్ల ఈ అమానుష చర్యలను నిరసిస్తూ రాసిన గేయం 20

కాలయాపన ఏదైననేమి? కూలిపోయిన కోటగోదలను జూనీ విలవింవగా వేదనేదైన నేమి? శిధిలమైన గుళ్ళ శిల్పముల జూవీ చితిని చేర్చగ చింత వదైన నేమి? వగిలిపోయిన దైవ (వ్రతిమలను జూని కొల్ల గొట్టగ కొంవ వదైన నేమి? వొతచిత్రము వి చినిగిపోయిన (టముల జూం కోయదలచిన గొంతు వదైన నేమి? మానిపోయిన రాజశాననము జూని క న బాకుదూయగ ప్ర “శ వురుగువుట్టిన తాటి పొత్తముల జూపి సాకు వదైన నమి వూర్వగాధలు చెప్పి పొంగేటి నీకు తిట్టదలచిన దివన మేదైన నేమి? (వస్తుతావస్థ యేవగిది నున్నదియో చంవబూనిన నమయమేదైననేమి? ఎట్లు కన్ఫట్టు నీకేమి చెవ్సుదును? వ్వ్యభిచరింవగ వరున వదైన నేమి? ట్రన్తుతవు దీనతను పాటించకుండ దన్నతిని పొందుటకు ఉబలాటవదక అన్వ్యాయమైనను అలజడియే లేక వయసు డార్ధన్యములకోర్చి దాన్యజీవనము న వంక గవ! జ్య గడువు నీకలనాటి గాధలేటికిరా? న్న వంకల దిద్దిపోయేటి మిషతో ఆత్మవిశ్వాసము ఆత్మగౌరవము లేని వంకల తెబ్బి పెట్టేటి వయను, వనాదొ కోల్పోతిమీనాడు మనము కంద్ల గంతలతోడ గంతులిదుకుంటూ భావదాన్యముచేత బంధాల చేత కాంచేటి కండ్లలో కదలేటి వయను. వీన్నలము పెద్దలము వీరికిపందలమై ఆకాశనార్వ్యాల అందు నాశలతో స్వార్ధాలు సాధింవ నందేవాపదక అవనిపై కాల్బోవలేనట్టి వయను. వమేమి చేయుదుమొ ఎట్లు చెప్పుదును? గడియలో లోకాల కరగించు గర్వాన వరంగల్లులో 1944సం రంలో ఆంధ్రసారస్వత పరిషత్తు ప్రధమ కనురెవ్టుపాటులో కరగేటి వయను. వార్షికోత్సవం సభల సందర్భంగా ఏర్పాటు చేసిన కవి సమ్మేళనంలో జంకినల్లే జంకి బెదరినట్లే బదరి చదివిన గేయం రజాకార్లు సారస్వత పరిషత్తు ప్రధమ వార్మికోళ్సవ సభలను... ఒంక్రులిడియము లేక జంగలిదు వయను. భగ్నం చేయదలచి సమావేశాల రెండోరోజున వరంగల్లు కోటలోని ఏర్పాట్ల నన్నింటిని ధ్వంసం చేశారు. ఈ సందర్భంగా ఖుషీమహల్‌లో కవి సమ్మేళన గడనుగుందెల్లో గగుర్దాటు జనియింవ ఏర్పాటుకు పురావస్తుశాఖ వారు అనుమతి నిరాక రించడం వల్ల గజగామినుల గంతు లేయించు వయను. కాలికూలిన పందిళ్ళ చోటనే కవిసమ్మేళనం విజయ వంతంగా జరిగింది శ ఈ కవి సమ్మేళనానికి ముసిపట్ల వట్టాఖి రామారావుగారు అధ్యక్షత కంటి చూవుల వాడి కవ్వాలనాడించి వహించగా సురవరం ప్రతాపరెడ్డి గార్లపాటి రాఘవరెడ్డిగారు దాశరధి గదును గుందెలలోతు కన్పెట్టు వయను సభలకు హాజర మొదలైన ప్రముఖులు కూడా అనాటి సభలకు వోజరయ్యారు దాదాప... కూటమంతీ” లేక మంత్రాలు లేక ఏబై, అరవై మంది కవులు కావ్యగానం చేశారు ఇది గోలకొండ పత్రికలో ప్రచురితం మానసాంబుధులనే మధియించు వయను. 21

కోకిలా! నేను లేమావి చివురులను లెన్సగా మేసేవు వీలున్న (గ్రతివోట విజ్ఞవీగుచు అవర బుతురాజు వచ్చెనని అతి నంభ్రమము తోడ పొటరౌతాను నే పాటరౌతాను. మావి కొమ్మల మోద మైమరచి పౌదేవు తలదన్ను వానికడ తలవంచి దయ యనుచు తిన్న తిందెవ్వారిదే కోకిలా! ను నీ గాంధినౌతాను (0; / పాడు పాటెన్వారిదే కోకిలా! గాంధినౌతాను న గా | పేరు ఊరూ లేని వీచ్చుకన్వు దయదలబి మంది తప్పుల ఏరి మననుఖాతా నింవి చేరదీనీ నిన్న గారవము చేనినా వడ్డి వడ్డీ కట్టి వల్లించుతాను. మావిగున్నల మాట మాటవరునక్షునైన నా తవమ్హులను దాచ నానా రకాలైన ఎన్నదైనను ఈ చితే కోకిలా! ధర్మ నూత్రాలతో దడికట్టుతాను. ఎవ్హుడైనను పాడితే కోకిలా! ఇంపైనా 'కూకూ'ల సొంపైన రాగాల నిండుగా నీ గొంతు నింవీనా మామిళ్ళ మాటయే మరచి; మాలోని కొందరు చేర (వేమ పేరిట కాదట కోకిలా! మారురూపాలు పెత్తనము నిచ్చారవో క్రోక్రిలా! ఆమె నాదరియండ నోరు చేకూర్చెదవు సంఘాలు ని మారురూపాలు విడిపోరు మేమేద్వ విరవోగ్ని పెంచెదవ మనిషిలోని కుళ్ళు ఆమె నాదరి యంద వోయి చేకూర్చుటకు లంచాలు మంచాలు లాంఛనాలు కంచాలు అన్యసాధన లేటైతే క్రో! మనిషిలోని కుళ్ళు మారురూపాలు అల్పభాధలనవేటిక్రే క్రోక్రిల్లా! నేతిలోని కంవు నూనెలోని మడ్డి నొటి సుక్టతమొ? ఏ విశ్వకవి చలువా? కూరలోని గడ్డి పాలలోని నీళ్ళు ఈ। నాడు నిన్నింతదానిగా చేసినది మనిషిలోని కుళ్ళు మారురూపాలు అంతక్తే నీవ్రేడ్ర ఆగలేక్షున్నావు? లేకున్న నీలెక్ష యెందులో కోకిలా? లేకున్న నీవేడ నుందువో కోకిలా? నానన 1943 సం; లో వరంగల్లులో శబ్దాను శాసన గ్రంధాలయ వార్షికోత్సవాలు జరిగాయి ఆ సందర్భంగా జరగిన కవి సమ్మేళనానికి రాయ'్రోలు సుబ్బారావుగారు అధ్యక్షులు నిజాం వ్యతిరేకోద్యమం ముమ్మరంగా సాగుతున్న ఆ రోజుల్లో తెలంగాణా (ప్రాంతంలో ఉంటూ ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ తెలుగు శాభాధిపతిగా పనిచేస్తూ తెలంగాణా ప్రజల పోరాటంలో పాలు పంచుకోలేదనే విమర్శ ఆరోజుల్లో రాయప్రోలుపై ఉండేది ఈ సందర్భంగా రాయప్రోలును అధిక్షేపిస్తూ రాసిన గేయం 22

సరస్వతీ భక్తుల్లారా! తైతకు లక్షణాలున్నాయి కోటొక్షుటి, వానిలో వ్యాకరణం కూడా ఒళ్ళుటి మెరువువలె వరుగిడు మోకు దాని నూత్రాలే నర్వన్వం. మా ఊవో తరంగాలకు గొంతుకు పోనుకుని వ్రేలాడి నతతం, బక్క్సెద్దులనాపే చేస్తారు ఆశ్రందను అంటారు కవిత్వం. వగ్గాలు వనికొస్తాయా? “తకు వ్యాకరణమే వరమావధి హైద్రాలిక్‌ బేక్సు కూడా ఫేలవుతున్నవ్హుడు! కాదు అనలే కాదు” అన్నాదు దాశరథి; (ప్రళయ జలధిని నింవదలచిన (వ్రవావోన్ని మా రచనలో వ్యాకరణం మాత్రమే లేదు ఆవదానికి మీ ఆనకట్టలు వనికొస్తాయా! మీ రచనంతా వ్యాకరణం; మరేమీ కాదు. వొమాలయ వర్వతవంక్తులే తలలు వంచుకుంటున్నవ్హుడు వ్వాకరణ నూత్రాలు పెట్టితే భట్టి ఎన్నెన్ని జన్నాలెత్రి కాదెవ్టుడు క్రైతపాొకం గట్టి. ఎంత పొంకంగా రానినా లేఖకుడు పొతబాటల బట్టియే నదువగలరు మీరు. మవోరచయిత అనబదదు. మా నడకలో వదుతుంది క్రొత్త త్రోవలకు తీరు. వలయాలూ, చతుర్చుజాలూ శతాబ్దాల తరబడి వ్రవావాంలో వడి వివిధ కోజాకారాలు రావిడి వుణ్యాన రూవురేఖలు దిద్దుకొన్న నీటుగా వ్రాసే రేఖభాగణితజ్ఞుడు ముద్దు వచ్చే రాళ్ళను శివలింగాలని మవో చిత్రకారుదనబదడు కన్నుల కద్దుకొని భక్తులు వూజకై దాచుకొన్నట్లు చిత్రకారుడు గీసిన మా నోట రాలిన మాట జీవితముట్టివదే చిత్తరువులో ఆనోటా ఆనోటా అవయవాల సొంవునుజూపే వినవిందై, మననుకు వనందై ఎత్తువంవుల కాధారమైన గీతలు జవించి జవించి వంకరటింకరగా ఉన్నాయన్న లేఖకుదు- సూత్రాలలో బిగించి మా రచనల్లో తమ్హులున్నాయనే వైయాకరణి సారస్వత వూజూద్రవ్యంగా 3052సం రంలో శ్రీ కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయ స్వర్జోత్స వాల భద్రవరుచుకున్నారు మీ వైయాకరణులు సందర్భంగా ఉపన్యసిస్తూ శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్రిగారు కన్నీటి కబురు మీ అవ్పుకవీయం, కౌముది. సమ్మేళనంలో శ్రీపాదకృష్ణమూర్తి శాస్త్రిగారి విమర్శకు ప్రతివిమర్శ్భగా రాసిన నరన్వతీ భక్తుల్లారా! గేయమిది (బ్రవ్మానే వెక్సిరిస్తారా! 23

కాలగతి

ఆ యేడు పోతేమి

ఈ యేడు వస్తేమి జగము విక్పతమాయె.

మా వడుజేదియో ఆగుటన్నది లేక

మా శ్రోదనేయుండ సాగిపోయెదు కాల

తరలి వచ్చినయలట్లో నరణిపై ఒక కొన్ని

మరలి పోయెనుగాని గురుతురాళ్ళను నాటి

తారణ రవంతైన టఅభవయని విభవయని తరియింవ జేనెనా? వాదుకొనుటో గాని పాలింవజాలకయె ఇట శుభాశుభవు

పార్ధివయు వృయనమాయె మాటెలేదు నిజమెన్న. వ్యయము గూర్చిన మాట రాకపోకలు

వచియింవ వనిలేదు వత్సరంబులకు వరిపొటి నర్వజిత్తను పేరు విధివాతయని

నార్ధకళకై తాను యేడ్చు విధములను విడనాడి పొడిబి గెలిచినదేవి? తన బాధ్యత నెరంగ గడచి చెరిబినదేమ్లి? తన విధిని నెరవేర్చు చింతాకు మందమున క్రమశిక్షణకు చేయజాలక్ర మార్చు ఐద్ధకంకణుండగు నాదె సర్వధారియు తాను లోకమున శుభము చనియె నందరియల్లె, చేకూరు నంతియెగాని ఏడాదిపాటుండి ఆ యేడు పోతేమి యెటుపోయెనో పాప ఈ యేడు వస్తేమి మా విరోధి విరోధ మన వడుపేదియో మావంతయును తాను మన వెంటనే యుందు. వెంటగొని రాలేదు న వెంటగాని పోలేదు 1951 సం ర వికృతినామ సంవత్సర ఉగాది సందర్భంగా ఏర్పాటు ఈనాడు వికృతి చేసిన కవి సమ్మేళనంలో పాడిన గేయం. తానేతెంచుచుందెనని

దిగులేల/ శేనాదా

24

నేతాజీ! ఓటిచ్చునప్పుడు..... బానినత్వవు కారుబీకటి ఓటిచ్చు అధికార మున్నట్టివారు పారదోలగ నుదయ మొందిన ఎన్నికల నమయమున తిన్నగా వినుడు. భారతజాతీయ జీవిత భానుదా! మట్టిబానలు కొనిన కొట్టి చూచెదము. ఓ బోసుబాబు! లా వట్దవగలే ప్రొద్దుగుంకినదా? ఆ నరుకుకొన వీధెల్ల తిరిగి చూచెదము. పాదుచానుకు కండ్లు గుట్టినవా? వందు పండెనో లేదో వట్టి చూచెదము. పేడు వూరు లేక వృథ్వికి వరునన్ని విధముల తరచి చూచెదము. ఖారమైన క్షుద్రజీవులు ఓటు వేయుట విల్లలాట యెట్లగును? విరికివందలు వేలు లక్షలు సొరకాయ కోతలకు మురినిపోతారా? చిరంజీవులుగా చరింవగ కరకొారకని జీలకర్ర గాంటారా? వీరుడా నీకింత వేగిరమా? లేక చెరుకు తీవని వంటచెరుకు నములుదురా? కరుణలేని కాల నిరయమా? జవ్లుకవ్టురంబులుండు నాక తీర్చు శుక్షపక్షపు రోజులందును గుణముల జూచియే గుర్తింవవలయు. చూడ వున్నమరేయినాదే అభ్వర్థులై ఓటులదిగేటివారు వదద రోమ్ముకొ న. వ వమేమి జేనిరో ఎటువంటి వారో? మందభాగ్యమె కొంవముంచినదా? వురుషులెవ్వారు తావురుషులెవ్వారు మా చందురునకమవాస్వ వచ్చినదా? గుర్తించి ఓటులను గురివింవవలయు. గాంధితాతతో జగదమాటి ొణతుల్పము (వ్రజాన్వామ్యమున ఓటు గద్దెనెక్సిన గదునుతనము వినియోగవరచుటకు అనువైన ఘడియ మాయకారి ఆంగ్లనీతిని ఏతెంచె నేతెంచె నిన్నాళ్ళకైన. మాయజేనిన ఇంటద్రజాలము అనుచుంటి నీ మాట అనుభవము కొద్ధి చావుకే చవిచూవ జంకిలతివా? చాలు ఓటిచ్చునవ్దుడే ఉండాలె బుద్ధి ఈ భవమని తలంచితివా? ఎన్నకొని తలభాదుకొన్న నేమగును? చచ్చు వనులను చేయలేదని తర్వాత వద్చినను తప్పదనుభవము. చచ్చునాదవు కానెకావని చావలేదని చావులేదని పోలీస్‌ యాక్షన్‌ తర్వాత 1949 సం రములో స్టేట్‌ కాంగ్రెస్‌కు జరిగిన చాటి చెప్పుచునుంద వుదయము-ఈ సంస్థాగత ఎన్నికల సందర్భంగా వ్రాయబడిన గేయం చచ్చు వార్తల నమ్ముమంటావా? స్వామీ! వచ్చి దర్భనమివ్వనంటావా? 1945లో నేతాజి మరణించాడనే వార్త విని

25

ఈ అలజడి కొన్నాళ్ళు బాపూజీ బ్రతికిన యవ్పటి నత్వాపాంసల దువ్పుటి ఎరిగిన ఎర ింగవు చేవలు బొంకుల జొంతగ మారెను విరిగిన తెర ఆవదు చూవులు ఘనతలు సాంతము దీరెను కట్టాలిక క్రొత్త యెర దానికి వద్దవి బిల్లులు దించాలిక (క్రొత్త తెర దాచలేదు మన కల్లలు పాత ఆట రక్తి కట్టదు భక్తుల భజనల బడాయి పాత నరుకు ధరగిట్టదు యుక్తుల అలజడి లదాయి మారాలిక లేబిల్‌ పాకింగ్‌ జయఘోషలు నినాదాలు మారాలిక స్టేజుల సెట్టింగ్‌ ఆటలు బ్రాతలు వదాలు ఏదు తిరిగిన పంచాంగాలు వానికి జన తగ్గుతాంది చూవవు తిధి వారాలు. దండె యెటో మొగ్గుతాంది వినండి వినండి (మోత శివముబూని ఆడినను మన నవనాయకుల కూత ఒళ్లు మరచి పాడినను దున్నే వానిదే భూమి వినువారలు తలలూవరు అన్నవాదే వురోగామి. చనువారలు నదకావర్సు, వుందే వానిదే యిల్లు నిలబెట్టిన విగ్రవోలు అంటేనే మాటలు చెల్లు మార్చలేదు మన (గ్రవోలు అమ్మేవానిదౌ నరుకు వుట్టిన గిట్టిన దినాలు అనంది సొగదు (బ్రతుకు బొపలేదు మన భ్య్యాల్లు తోలేవానిదె బండి ఉఊయంతులు వరంత్రులు ఇది కూద నిజము నుమంటి/ బాప్రలేద్రు మన చిం తలు, కోసిన వానిదె పంట కట్టిన స్మారక్ర గృవోలు అనకుంటే రాదా తంట? తీర్చలేదు అవసరాలు, లేవినవానిదె మూట రోగము పాత్రదేయ్యను చు అంటే మాత్రము చేటా? రోగయు పరిచితుదనచు ఈ అలజడి కొన్నాళ్లు మందులు పాతవి వా డిన కొత్త దేవర తిరునాళ్లు వరిణామము నిండును న్న మళ్ళీ అదే పాత కత థలితము లేదుర: యన్న కాళోజీకేల వెత? కొత్తది వింతల వ్తూత ఆచరణరహితమైన నినాదాలు, రకరకాల సిద్ధాంతాలు, ఊకదంపుడు ఉపన్యాసాలు, పరస్పర నిందారోపణలతో కాలం గడుపుతున్న ఆనాటి నాయకుల వ్యవహారాలనుద్దేశించి రాసిన గేయం 26

ఖర మాంధాతల నాటి నుండి నరుని కాలమానంలో ఖర నంవత్సరమొకటా! (వంచ చరిత్ర సాంతము గాడిద పేరటగూడా వదాదొకటుండాల్నా? (కటించు వాళ్ళు విషయము (అతుకుల సామ్యం చూపే భావతైతె కాదు గదా మాంధాతల నాటి నుండి చాకలి మారుటె గానీ చాక్షిరైతే తప్పుదనా! మార్చు లేదు ఈ జగాన ముస్తాబుల తీరు మార మూటబరువు తగ్గదనా! దృతర్శాన్హులు దుర్వోధనులు ఓవీక తగ్గాయు మనిషి ఓం వల పెట్టడనా! కృుతవర్శలు శకునులు శల్చులు ఖ్యాతి కొరకొ మేత కొరకా చేతగాని చేతజేని దుశ్చాననులు జయద్రథులు చ్వేటైనను రోతైనను మూటయేల దింవడనా! (బోణులు భీష్ములు కద్దులు అరవదేంద్ల కొకసారి ఆదరబాదర వదుతూ వొంచాలులు కుంతులు తన మాదిరి దీనులపై దయచూవగ రాదుగదా! పొందవులు శిఖందులు కార్యదీక్ష నహనశ్తక్తి కలిగిన చాలదు చాలదు వదే వదో వుట్టుచు పెరుగుచు పేరు (వతిష్టలు ఐదనిన వారలకే గౌరవాలు, వదే వదే తరుగుచు విరుగుచు అనామకుని ధీశక్తిని అడిగేవాదే లేదు - శల్చరాజు నారథ్యము ఆదంబరయిుక్తమైన పేదబొమ్మయైన చాలు. కౌరవవతి కౌగిలింత (హ్మారథం పల్లకీలు వగటి దివిటి గౌరవాలు. వూతననతి పోతపాలు ఇంటింటా వ్యగ్రవోలు వటేటా ఉత్సవాలు. కంసుమామ గారవంబు మాదుపొట్టతోడ తాను గాడిద చాకిరి చేయగ పైమెరుగులు లోమరుగులు తోకవూవీ మూతినాకు తుచ్చులకే వైభవాలు. విషవునవ్వ వెక్టిరింత వెన్నవూన బొక్ళు విరుగ తన్నకొని మోనీనను దొంగనవ్వ దొంగేదువు అనాదరణ అవహేళన ననాతనము ఈ జగాన. మునుగుల్లో గునగునలు తు (గ్రవంచచరిత్ర సాంతము 1952 ఖరనామ సంవత్సర ఉగాదికి రాసిన గేయం. (వ్రకటించునొక నిషయము

వమాంధాతల నాటి నుండి

మార్చులేదు ఈ జగాన//

27

టే ఆగి కన్నీటిలో ఎన్నెన్నో కలవు మహా మహా మేధావులు కన్నీటిలో ఎన్నెన్నో కలవు స్వార్థాన్చుత నీద్ధికొరకు కన్నీటిని గన కన్నులు కలవు. ధ్రవంచ నముద్రం మధ్య మనిబారిన ఎదదల రునరునలు ప్రజా మందరం చుట్టు కసితీరని వదగల బునబునలు వినుగెత్తిన జీవుల వినవినలు వథకాల పొములు చుట్టి వసిగొంతుల నలిగిన వినవీనలు మవో మవో మేధావలు రసనమూదెడి చూవుల గునగునలు మధనం జేయుచునుందురు - తన్నీటిలో ఎన్నెన్నో కలన కన్నీటిని గన కన్నులు కలవు. అవ్లుడు - ఇవ్దుడు - ఎవ్జుడు సెలవేసిన వీడల ములములలు ఒకే ఒక (్రవంచ నినాదం మొలవదలిన వలువల విలవిలలు ఒక్సాక్కనిదొ! క క్త వ్రవంచం తలనూపెడి వదనుల జలజలలు ॥ అలలెత్తిన నవ్వుల కిలకిలలు 'ర్వే జనా నుఖినోభవంతు” లక్ష్యం వలచిక్సిన చేవల తళతళలు స్వార్ధం! నుర్ణో ఈర్షలు (్రత్వక్షం! కన్నీటిలో ఎన్నెన్నో కలవు కన్నీటిని గన కన్నలు కలవ్స, మతి చెరిపెడి పూర్వవు నృృతిగతులు వెత చెప్పుక చెప్పడు చతురతలు దయకోరెడి గుండెల కుయకుయలు నయమనుకొన కలిగెడదు లయలయలు కన్నీటిలో ఎన్నెన్నో కలవు కన్నీటిని గన కన్నులు కలవు. మటుమాయము జేసెడు మిటమిటలు ఎటుతోనక క్రల్రిగెడ్రు కటకటలు కిటుకెరుగని కోవపు చిటవటలు ఆటమటవడి దాబిన గుటగుటలు కన్నీటిలో ఎన్నెన్నో కలవు కన్నీటిని గన కన్నులు కలవు, వాదలెత్తిన ఎడదల గదగడలు తదబాటులో దాగని దదదదలు ఎదబాటులో కలిగిన గదబిదలు మిదిమేలవు వంతల నదవడులు కన్నీటిలో ఎన్నెన్నో కలవు కన్నీటిని గన కన్నులు కలవు. 1952సంరం లాం 28

చెమ్మగిలిన కన్నులలో చెమ్మగిలిన కన్నులలో కమ్మలెన్నో చదివినాను చెమ్మగిలిన కన్నులలో ఒలికిపారలేని బాధ కవ్మలెన్నా చదివినాను. వలుకు జూరనీని గాధ బిత్తమెవుదు నీదెసాత్తు చిలికి బయటవడెడి గుట్టు చెత్త ఇవుడు వరుని తొత్తు బలిమినెటులో దాచినట్టు వల్లేరులు మదిని కెలక చెమ్మగిలిన కన్నులలో మళ్లెవూల మీది వదక కమ్ములెన్నో చదివినాను. చెవ్మగిలిన కన్నలలో మననసుమాట మారలేదు కమ్మాలెన్నో చదివినాను. ఉనికి తప్పి జారిపోదు చేరుకొంటి వరునివంచ తనువు యివుడు నీది కాదు కోరిగాదు వడకు కించ 'మునువు” తిరిగి రాదు రాదు తాళొ పేర తలుగు వదగ చెమ్మగిలిన కన్నులలో శీలి పేర గేలి జరిగె కమ్ములెన్నో చదివినాను. చెవ్ముగిలిన కన్నలలో లోగా ఆడిన ఆట కన్మలెన్నో చదివినాను. సొగదనెడు గట్టి మాట చెదరలేదు (పేమవటము నైగజేయ వీలువదక వ్రీదులలేదు ్రీతిఘటము మూగనుడుల జూలినదక ఎదుట ఉంతు ఎదదవలక్ష చెమ్మగిలిన కన్నులలో చదువుకొనుము చెలిమివాలక కమ్ములెన్నో చదివినాను. చెవ్ముగిలిన కన్నులలో నలుగురి వలె మనము కూడ కమ్మలెన్నా చదివినాను. వెలితివడుట తగదు తగదు తతత 19351సంరం

కలితి లేని (పేమ మనది కలకాలం మనగలదు

29

నరుడ నేను, నరుడ నేను చెవ్మగెలని కనులు బతుకు “వోయి” జూద కనకుండనె కష్యరనము బాలల అవని విడిచి వెళ్ళలేను చెమ్హుగీలని కనులు (బ్రతుకు నవలుదీర (తము ౭8 కషద్దనము దాదలేన ఛావదలనినాను నేను నా చొవు రాకమున్ని వీరికి విప్పారదు మనసు మబ్బు వాన రాకమాున్న నిర తలవులన్ని తీరనిదే వాన నావలన నేన తలుపులేవి తెరచికొనవు వన క బిడియవడుచు జీవించిన మ ఎడదమొగ్ల్గ వికసింవదు. చమ యన ముదము తీర ఆదనిదే యణ తీద్యకొందు ఎద కదలదు కదవలేదు మరలా జదలలేని కదపలేని స్త ఎవుడొ వచ్చు బాధ కొర్రక్రు ఎద బరువును మోయల్రేన్పు వ పరవా మాయమమత ల్రేలి వట్టి ఇపుదె బాధ వష పరిణామము ఏడైనను దొయము కట్టిల చేటు దై పరవా చేయన్స చేయను మమతయున్న వృన్షపుభ్రో కోటి బొధలైన దరూర్రు సమతొభానము క్రబ్బగ్యన్న లైన యోర్తు కోరిక తీరిన చాలును చున్ను కొనెక్రాన్సు శ్వ మననువున్న వమాూనన్రద్హ్యక్భు లోకేశునకున జడియను విగునస్ముడ్త నై గాన్సు ఆ శబన్ని యధుగునట్లు నర్టగలను పద్వలను హోయిగ జీవించుత్రాన్చ నరుధన్స్వృ నరుడన్సన్స ఇచ్చయె నా తశ్చరుదని అనుభ్రూత్రిత్చ్ర ఎరుగనట్టి ఖచ్చితముగా నమ్ము తాను అమరత్త్యన్సు న్హే గోరను, ఇచ్చవల్చినట్లు నై మనసులేని ఫ్యజ్యృజ్క ఆచరింబి శ్రీర్రజ్ర్య్యు శమవనెపుడు కర్ధ యువి గడిచిన దేద్వ్య తలవను తనివిలేని ్వ్య ట్రితుక్షు నడినేద్తార వ భనమ్రని భావించల్లేస్పు పెరగనున్న ద్రిద్ధ యది యని పగ హారారుగురమచ్చు ఊహాగా్వ్షు చేయను చగలమాటలాడియ్రాడ్డి సంతనమ్సృణ జీవింప్రగ మననులొని బాధ దాన్సి సత్రత్ర్వ్స 'యన్నీంత్తగ్యా ననుచు రొజు చావలేస్త, ఎంతటి సౌఖ్యాన్నిక్ష్యై స ఆకరుల పీడిర్వక్ర్య (ొన్వలోన లోన కరిగి ననూ. వ

సంధ్యా రూపం చంద్రుని సాక్షిగ ఎన్నాళ్ళ ఎదబాటొ “వలవు తలవుల ఏనాటి (గ్రవాపొటొ ల తొలిచూవు (తోవుతో వేలవు పాటలు తొలిగె నన్యతలన్ని వతి వల్నీవ్రత చిరకాల వరిచయవు భంగవు ఆటలు బివాముల్‌ పొదనూపె

“మెదేదరుతయ వింత నికసింవని నుమ ఎదకెల్ల విదితంబు” గంధవు దోవిజె స్తామీవ్యమే గాని వక పక న్వెడి సారూవ్యమెరుగని

వెలుగునీడల జంట పొపవు అలజడి వలె నుంటి మిన్నాళ్లు జరగని చోటు ఎఏకరూవత నొంద కని ఎరగం” అని లేకనే యిరువురకు

వేరు వేరుగ దోచి చంద్రుని సాక్షిగ భారమాయెను (బ్రతుకు చుక్ళలు చెమ్టును. వేలుపెట్టి చూవి

వెళ్ళిరించుటకైన 195సంఠరం లాలా వేరువేరుగనుందగా

వీలువడునంతె

నేను నీవూ కలియ

నేనెవరొ? నీవెవరా?

ఎరుగు సామర్హ్యంబు

ఏరికుందును నఖుద?

నంధ్యరూపమునెంత

క్షాలించి చూచినను

దినమేదా రాత్రేదొ

కనుగానగ తరమౌన?

ఉన్న వాస్తవ మేదొ

కన్నవారే లేరు!

చూచువారలు తమకు

తోబినట్లనుకొనిరి

నేను నీవూ ఆనలు

లేనెలేనవ్చుడు

నిన్ను నన్న ఎవ్వ

రెన్నన్న నేమి?

ధోరణి ప్రభావంతో రాసింది

31

నాపరకు నేను పోటీపడి కాటులాడ... ఖావార్హవంబులో చాపబింవు - సొయమాజ్వం, నా వరకు నేను కోడిగుడు - కోపొనూరు మునకలేసి యెంతొ డ్‌ పాటీ మురినిపోతాను పాటిమన్న - ప్లాటీనం అఆటలూ-వొాటలూ మాటలూ-వనులూ పోటీవడి కాటులాడ ఎవుదెవుడు యేవేవి వదైతేం? ఎటుల జరిగినవో అడవి మనిషి - ఆచార్వుదు ఎదలోన ఆటులనే జ న నలి వదిల వరిచాను. వనిబాలుదు - పందుమున న్థ్రతిచేత వానినే బిచ్చగాడు - లచ్చిమగడు వెతికించుతాను, తొత్తుకొదకు యు పెత్తన్‌దార్‌ వెతికించి మనసులో ణ్‌ ఇ అతికించుతాను, ఎవడ్రెైతేం? ఎవదైైతేం! తలచుకొని తలచుకొని పోటీబడి కాటులాదో ఉలికి వదతాన్సు, ఎవడైతేం? గొట్టు కనవిడనీక తం(ి-కొడుకు, తల్లి-బిద్ద ట్టూర్భుతాన్సు, మునీముని నవ్వలను అన్నదమ్ము-దక్పుచెల్లె విసురుకుంట్రాన్న బావమరిది భార్భభ్తర్త ఖావార్థవంబులో ఇరుగు-పొరుగు ఎరుగనోరు నా గా చరకు నేను ఎవరైతేం? ఎవరైతేం? నువు గలిగినయట్టి గ అనుభవావ్రై పోటీవడి కాటులాద అనుకుంటె అయ్వనట్లు ఎవరైతేం? ఆానినించుతాయి., వివణివీధి - తపోవనం ల గ కనిప టక న్‌ ట్లు చాకిరేవు - శానననభ వీనులకు విందుగా సానికొంవ - సాధుమరం ఎచ్వబెతేం? ఎచ్చుుతేం? నా వరకు నేన్స స్‌ కు మునకలేసినయుంత్ర పోటీవడి కాటులాద 'మునువు 'యివుదాను. ఎచ్బ్లైతేం? వక 1952 6260 09%లో క్రిష్టమస్‌ సందర్భంగా ప్రచురించిన గ్రీటింగ్‌ లలా కార్డులో ఉన్న “41 10 ౧౫౪౭౯ అన్న వాక్యం చదివి సద్యః ప్రేరణతో 9-1-52 వ్రాసిన గేయం. 32

కన్నుపడినంతనే కడదొల్లి దాగెదవు పావీనా నావంత పావిన్టికండ్ల? కన్నుబడినంతనే కదదొల్లి దాగెదవు. పావీనా నావంత పావిష్టికంద్ల? అందాలు చూచుటకు అల్లాడు నా మనను కన్ను వడినంతనే కదదొళ్లి దాగెదవు. అందమగువదగానె ఆగిపోయెద నేను. అగువదని అందాలు ఆనంద మెట్లానగు అందమా నా వల్ల నవచారమేమాయ? అగువదని మాత్రాన అందానికేమాను అందమా నాయందు అవరాధమేముంది? అన్వుదను గాబట్టి అంతగా భయమున్న పావీనా నావింత పాపిష్టి కండ్ల? ఆదరించక నన్ను అంటరాదనవచ్చు కన్నుబడీనంతనే కడదొలిగి దాగెదవు. పావీనా నావంత పొవిష్టీ కండ్ల?

అన్ని కాలములందు ఆనందదాయియగు కనులనదినంతనే కడదొఖ్లి డాగెదవు. నందమగు వస్తువని యనె నొక ఆంధగ్రకవి ఇందసంళంత నాన దానన సాం నుం అందచందాలన్ని ఆ(శయించెను నిన్న ౪౪౭౯ అన్న వాక్యం ఈ గేయ రచనకు కొంత వరకు (ప్రేరణ. కనుల విందైననూ కాగూదదా నాకు?

పావీనా నావింత వాొవ్‌ష్టి కంద్ల?

కన్ను బడినంతనే కడదొల్లి దాగెదవు.

జింక కన్నులు చూచి చెదరు నా గుండె

చూవులా సొగసైన చూడలేనా నేను

ఒయ్యారవున్నదల కోర్వలేనా నేను

నెమలి నాట్టము జూచి నిల్వదా నా మనను

పావినా నావంత పావిష్ట్‌ కండ్ల?

కన్నువడినంతనే కదదొల్దదాగెదవు.

నా జూద గనుదాక నాట్యాలు చేసెదవు

నిగ్గొచ్చి నవ్వెదవు చిలివిగా కుల్ళెదవు

నొజాద గనినంత నడుము జన్వాదగా

బెదరి బెదరీ చూబి బిరబిరా పోయెదవు

పావీనా నావంత పావిష్టికంద్ల?

కన్ను వడినంతనే కడదొల్లి దాగెదవ.

నెమలి నాజూడగని నిల్పునా నాట్యాలు?

చిలుక నే విందునని వల్కుటే మానునా?

వారిణి నే నెదురేగ అదరునా పారునా?

కోకిలలు ననుగాంచి కూయుటలు మానునా?

33

న్నునీవే చూచుకొని ఎవరనుకొన్నారు ఇట్లానని? నిన్ను ఎవరనుకొన్నారు? ఇట్లొనని ఎవరనుకొన్నార్లు? నిన్న నీనే వానాకొలంలోను చేనులెందిపోత్రాయని చూచుకొని మండే వేనవిలో వలె ఎండలు కాస్తుంటాయని మురిసిపోక్సు ఎవరనుకొన్నారు? ఇట్లౌనని ఎవరనుకొన్నార్తు? నన్ను చూచి నత్తా రాగనే కన్నులు నెత్తికెక్సిస్రోత్ర్యని హేళనగా నవ్వక్తు, త్యాగులు నైతం గడియలో భోగులద్యుపోత్రారని నీ ప్రస్తుతం పైన ఎవరనుకొన్నారు? ఇట్లాన్సన్సి ఎవరనుక్రొన్నార్రు? నేను వడను ఈర్ష్య త్రివర్ధ పతాకచ్భాయలో శ్రిశ్రక్ష న్వర్ధం గలదని నీ భవితవ్యంపై అరచేతిలో న్వర్ధం జూస్తూ నర్రక్ర్రృల్రో పదతాన్సుని నాకు కలదు జాలి, ఎవరనుకొన్నారు? ఇట్ల్వాన్సి ఎవరన్సక్షొన్నిర్ష్య ఒకే ఒకే మ్రబ్ర వెర్రి తలల విజ్ఞానమె వినాశన దెన్తుందని ఉవీకతో వైరు కాన అణువు చిల్లీ బ్రవ్మ్జండమే అ్రంత్రగ్రం్చి పోతుందని నా గతం నీ ధ్రన్తుత్రం శ ఎవరనుకొన్నారు? ఇట్ఞ్యా ఎనరన్ఫక్ర్యార్ష్యం నా వ్రన్హుతం నీ ఖాలి స్వాతంత్ర్య దినోత్సవమ్ము థోద్ధలేని తద్దినన్పని టో తెల్లఖొది తెరవ్ర్య్బ్య్యా నల్లబజాగ్రు నాటకమని 19వ్రక్ష దేశోద్దారణమంతయ్య వేషాలన్ని మోసాల్రన్సి ఎవరనుకొన్నార్య? బజ్ఞ్య్యా ఎవరన్సక్ర్యార్ర న్నారు? కాంగ్రెస్‌ నాదులన్ర్యన గొంధీయిజం చస్తుంద్రన్సి మ పా. న కూత్రల న్యు చేతల మార్మీజం వస్తుందని ఎవరనుక్రొన్నార్ప్య ఇట్లానని ఎవరనుక్రొన్నార్ప మనం మనమే... కంట్రోలు నర్భక్షుల్ప కనబడకుండా ా్వ్య్య్య నిండిన గోద్స్య్యా ముందట త్రిండ్రిశ్రజ్ఞ చస్తామృన్సి అభిమాన్సుల్బ సమర్పించు భ్రుజక్రీర్హుల తోడ్దోడుగ తరసకొన్నాడ ట్ల ఎవరనుక్రాన్న్య్యృ అన్యులు వెదజల్లు దొలిబుక్షగులాలును తవ్చువ క్షు న స నీద్దాంతానిక్ర బీవ్సు ఏన్లు శ్రేద్య్య్య్య్య స్తుతి మంగళ్ర్య్య్య్య్ట ఆకాశానికి ఎత్తును వట సావ్షిశ్రీ (వ్రతము వొరక్రాంత్ర చేస్తుంద్ర్యు అపనింద్రల నెల్రికైక్రి క్‌ ఎవరనుక్రాన్న రు? ఇట్లాన్సు యు శరొర్థు పొత్రాబ్రల్భిక్రి (తొక్సును స ఎవరనుక్రాన్నార్ర్ర ఆక్రాన్చల్భిక్తి మన్నై ప్రా్రాల్ట్యిక మిన్న 1953లో తే౦ గై నంతరం వెలయ్యన్ర్య పుట్ల న స క నిరసిస్తు బో క కణ స్వదేశీహైంక్రల పాలన్గా తీరుతెన్నులను ఇ నదమి నాస్తవముగ మనమున్నది పీ

గణరాజ్యం పునారావృతి వాక్ళుల వట్టిక లెక్ళు తవ్పక ఉదయం ఒవ్పజెప్పెడి ఉత్సావాం. కానే కాదనుకోదం బాధ్యత అంటే బానినత్వమని నిరాశ తర్భం, వనిలో తాత్సారం. ఉదయించి జరిగే వనిలో పొరవులు జూవీ అట్లానే వుంటుందనుకోదం అద్దు తగిలెడి ఆచారం. దురాశ తాయకష్టము చేయడమంటే ఈ బీకటి ఉందదు. దేబెతనంబని తీర్జానం. నూర్యుడు చాటుగ నేటుగ చేటును గూర్చే తవ్చుక ఉదయిస్తాడు. (థాతలు, కోతలు వ్యాపారం. ఆ వెలుతురు నిలవదు. వట్టి తన్నిన పౌరనత్వములు సూర్యుడు చెదరె నలిగెనని బీత్శారం. మళ్ళీ అస్తమిస్తాడు. ఎవనికి వాదే (వ్రవక్త వాని చీకటిలో వలుకే జ్ఞానవు భాండారం. కనువివ్పీన వారికి కర్శకఠోరం కళావేత్తలకు తగదని, వెలుతురంటె బూచి. వనికే ఎగనామం. వెలుతురులో వూర్వ భారతా వూర్వ వైభవ కనుతెరచిన వారికి గోష్టి గాధా గుణగానం. చీకటంటే విశాచి. రష్టా అమెరిక రవాదారులపై ఇదే జరుగుతూ వచ్చింది సర్వోదయ భావ నంచారం, ఇంతకు ముందు.

ఇదే జరుగుతుంది 26-1-1953 తవుక ఇక ముందు.

లాలా

35

ఒంటరిని నేగాను బ్రతుకు సాగిపోవుటె బతుకు ఏ న్లితిలో ఉంటేమి? వుటె (క ల ఆగిపోవుటాొ చావు లి ఎచటనుంటో నేమి? సాగిపోదలబిన ఒంటరిని నేగాను. ఆగరాదిచబెవుడు జంటగా నా వెంట ఆగిపోయిన ముందు కంట తదిబెట్టుకొను సాగనో లేనెవుడు దంట నాకున్నాది. వేబియుండిన పోను (బ్రతుకు బరువులు తరిగి నోచుకోనే లేవు ఐంతిగా నున్నాది. తాలగి తోవెవడిచ్చు పోని కప్పాలేవి పోకుంటె నేమి? (తోనుకొని పోవలయు. తకు పో! రాని సౌఖ్యాలేవి రాకుంటె నేమి? (౬ రాటము వదకు ఆరాటము. ఒంటరిని నేగాను. ట్రతకదలచిన పోరు లి త్యాగాల నలిగి నే జోగినైపోతేమి! నుతరాం తవ్పుదు. భోగాల మరిగి నే రోగినైపోతేమి? చూవతలచిన జోరు సాదరంబున నన్ను రేవనుట ఒవ్చుదు. ఆదుకొని ఎల్లవుడు అలలా తోడున్నీడై మెలగు 195] జోడు నాక్షున్నాది చిరవరబితులు నన్ను 194/7 మరచిపోతేశ్నమి స్టేటు కాంగైను లక్ష్యనిద్ధకై మనకు కొత లంకెలు ఏవి మొగలయ్యా చూవిన మూల్యమే వదము. న లంతాలు శాంతిదూతల మనుచు చాలెంజ్‌ జేయ శ్ర త్తకుంటేనేమి నవాచరుల అన్యుల నమ్మతము చేత ఒంటరినినేగాను. జయము మాకూ చావు చవట సాములకు లు నింద మోపిన వాదే నిందితుదుకాగా 1953 లో ౧౦౧౫౧౧౦ &16అనే (ఫ్రెంచి రచయిత తత్వవేత్త జీన్‌క్రిస్టోప్‌ మా నాూరికే మేము మరలివచ్చితిమి. అనే (గ్రంధంలో రాసిన 16 9 ౪౦గ10% 2 18 $0%6౧009 1 116/9 ౬6 మూదు నెల్లాకాంక్ర ముందమోనీనది. 110 1౧06069 10 ౪6౪౦ ౪ 68 అనే ఆ వాక్యాలు చదువగా పొందిన కత కన స్ఫూర్తితో వెళ్లగొట్టిన వెధవె వెళ్లిపోయినాడు. ౩నెలల నగరబహిష్మారశిక్ష ముగిసిన తర్వాత వరంగల్లు వచ్చినప్పుడు 36

స్వాగతం! న్వాగతం!! స్వాగతమయ్యా! స్వాగతము” స్వాగతము మీకు మా స్వాగతము మీకు విన్నలు పెద్దలు వరాధీనులై వీరికివందలైరి త్వాగ గుణాలంకారులు మీరు, తరలివబ్చినారు అకటా విరికివందలైరి మీరు తరలి వబ్చినారు జాత్యుద్దరణ మికెట్లో కదయని నంళశయవడువేళ పోతన నాగలి చాలుబారిన వుణ్యక్షేతంబు మదిని నంళతయవదువేళ మాది వుణ్యక్షేతంబు నిత్యము మనకీ దుర్రశయని నెవ్వ*ను గనువేళ ఖ్యాతి చరిత్రని విద్యానాధుని గాంచిన దేశంబు ఎంతో నెవ్వనుగను వేళ మాది కాంచిన దేశంబు ఆం(ధ్రవీతామవాు దాం(ధ్రోద్వ్యమ మవుడంకురింవజేనే ఘనత దెచ్చిన యాంధ్రజాతికి కాకతీయులిందు అల్లన అంకురింవజోసే మూ కాకతీయులిందు ఇది ఆంధ్రమవోనభయనెడి పేరన వినువారలకు వారిచరిత్రము వీనులకు విందు అమరతరువు ఆయె మా వీనులకు విందు ఇవుడు అమరతరువు ఆయె (థతాప రుదుడు వరిపాలించిన వట్టణరాజంబు (వతావరెడ్డి, రామక్టుమ్ణుడు రంగారాయుందు మాది వట్టణ రాజంబు వుల్లెాల రంగారాయుందు వతాక నెత్తి ఆం(ధ్రతేజము (వకటించెనతదు మందుముల సోదరులు, రావి, మాదిరాజునారు (్రకటించెనతదు మా మాదిరాజు వారు తొమ్మిది లక్షల ధనుర్ధనులకు దొరర్రైవెలుగొందె అందరు వూనిక నదిష్టించిరి అగమనోననము అతదు దొరై వెలుగొందె జాతీయా[గ్రమవోసననము కొమ్ములు తిరిగిన యోధులెందరోకొల్పుచుండిరతని వదియవ సభకు రంగారెడ్డికి వట్టముకట్టిరి ఎవుదు కొలుచుచుండిరతని మరలవట్టము కట్టిరి నీతి నివుణులౌ యుగంధరాదుల నిలయము నూ భూమి మదికి నబ్చితివి మాకందరికి ఇది నిలయము మా భూమి మవానీయుదనీవు వూత చరిత్రలు ధీరులు వీరులు వుట్టిన మా భూమి రెడ్డి మవానీయుడవీవు ఇది వుట్టిన చోటిద్ది వల్లెల నుండి, వురములనుంటి, (వ్రజూవతినిధులు పాడివంటలకు బెట్టిన పేరై వర్థిల్లినవుడమి ఆయా (వజూ (వ్రతినిధులు ఇది వర్ధిల్లిన వుడమి ఎల్లరు మీరు దయచేనితిరి వకకాలమందు పైడివానలు కురినిన నుమనీత భాగ్యనికేతనము స్వాగతమయ్యా! న్వాగతమయ్యా! కాలవశంబున వూర్వవైభవము గంగను గలినినది స్వాగతము మీకు మా స్వాగతముమీకు కోలుపోయిన మా నర్వన్వంబును కుందుచునున్నాము త్యాగగుణాలంకారులు మీరు దయచేనినారు యివుడు కుందుచునున్నాము మీరు దయచేసినారు అన్న వస్త్రముల కొరకే అంతట వోవోకారములు కలిగె వికానము మీ బోధనలు నిందను వోహాకారములు కారణములు గాగ

37

ఇస్తహాత్‌ ఎందులకు? ఎందులకు? ఎందులకు? లద ఫా ల్లా కొంచెము తెవ్పరిల్లదొదగె అయ్యలు మెచ్చున్తి మియ్యలు వాల్లని శక్‌ తళ ఆధ గ: ణి కష్టనుఖంబుల కలనియుందురు, కలినీ ముచ్చటింవ ఇస్తవోత్‌” ఎందులకు! సవ ॥ అందరు కలన ముచ్చటింవ ఇష్టవకారంచేసే దానికి ఇస్ల ందులకు! వ్యష్టిమతంబు నమష్టి విషయమున (వ్రకటింపగోరి మొలకకు పుట్టిన నురుగును వెదకగ మీరు స్రకటింవగోరి మువ్పుది ఇద్దరు ఎందులకు! రాజకీయ సమస్యలు మరియు రైతులబాధలును జాలరులకు తగు నలవోలివ్వగ రోజురోజు కూలీల బాధలను రూవుమూవర। య్య శానననభ అది ఎందులకు? మీరు రూవుమావరయ్య అనారోగ్యతను పారదోలుటకు ఎనుబది లక్షల ఆంధ్రుల తరవున ఎను: న్నకొన్నవారు అట్టవోనమది ఎందులకు? మీరు ఎన్నకొన్నవార్రు అన్వాయాలను దాచిపెట్టుటకు జనులకు గలుగు కష్టముబావు మీశక్తి గలుగువారు అట్టవానమది ఎందులకు? మీరనుర్తక్తి గల్లుగువాడు - వల్లె వల్లెలో వ్రభుత్వబలముతో వచ్చినారు మీరందరు త్యాగభావము దీవింవ (చారమింతగ ఎందులకు త్యాగభావమ్స దీపింవ రంగుబైట వదునన్న భయముతో వ లా ఇచ్చుచుంటిమి స్వాగతమిదిగో హెచ్చిన న దృక్తీ రహన్యపతాకమెందులకు: మీకు హెల్చిన నద్భక్తి ఉన్ననంగతిని బైటపెట్టక ఊరకుందుట ఎందులకు? వ్యయము (ప్రయాసములోర్చివచ్చి నా దువ్హులుచేసే దౌర్ధన్వాలకు రతి దూరమునుండి దోవాద మిచ్చే దెందులకు మీరు అతిదూరము నుండి కుయ్యోమొగ్రోయను బీదసాదలకు పవయనమెనర్చిన అలనట ఇంకను క(రదెబ్బలవి యెందులకు? బాయకుందె మీక్షు చీటికిమాటికి చిర్రనువారితో ఇంకను భాయకుందె మీకు న్నేవాభాషణము లెందులకు? మానవర్వలు కదుకొంచెములు కత్తులు దూనీ వచ్చేవారితో మన్నించరయ్యా మెత్తని మాటలు ఎందులకు? మీరు మన్నించరయ్యా వద్దు వద్ధనె నారినెత్తిన మాడు స్వాగతము అంగీకార్వము మాన్యులారమీకు న వయత్నంబెందులకు? నజ్జనమాన్యులారమీకు /స్వా/ ఆధివత్యము అందరిదం అనలే వద్దను టెందులకు?

• ఆంధ్రమహాసభల సందర్భంగా - 1-21-2932 రైతాంగం మెన్టులేని ఓ భయము రాజ్వాంగంబెందులకు? 38

పలుకరాని నభకు నేగి అధికారము జోరుజూవీ విలవీించుట ఎందులకు? ఆవ్వోనంబొందులకు? పొందువులతో ఆధివత్వ లోపాలను చూవీనంత మిదిగా యనుట ఎందులకు? కోవమింత ఎందులకు? ఏలికతో నరిదూగే వారితో చేటు గూర్చు నీటు కొరకు ఎదురుజేరములు ఎందులకు? వోటు ఇచ్చు టెందులకు? అయ్యో అన్న మియ్యలకు కల్లను కల్లని చాటకుండిన అభయ వాస్త మెందులకు? కాలోబీ కవి ఎందులకు నేటు గాను రెందు కంద్ల కాళోజీ మాట వినక మేటి మాట లెందులకు? కష్టమందు టొందులకు? కాదు” అనుచు చాటుగాను కన్ను గీటు టెందులకు నిజాం 1989లో (ప్రవేశపెట్టిన 'ఇస్స్నవోత్‌ (రాజ్యాంగ వంక్తి భోజనంబు బెట్టి సంస్కరణలు) వల్ల హైదరాబాద్‌ సంస్థానంలో వృత్తుల ప్రాతిపదికను 'నర్బెఖాను ' మూదు సీట్ల మనుగడ అన్నికేవలం నిజాం ఇష్టాయిష్టాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది నంభావన యందులకు? ఈ '“ఇన్లహోత్‌ మత వక్షపాత వైఖరిని కలిగినవి. (ప్రజాస్వామ్య నున్నవు కుందకు మెతుకులు బూసి వ్యతిలేకమ్రైనవి. బాధ్యతాయుత ్రభుత్వస్థాపనకు వీలు కలిగించనివి ఉమ్హు సరికి సరివేని వండిన వవ్లు భోజనం బెందులకు? ద్వారా ఈ ఇస్లహాత్‌ ను బలంగా ఖండించాడు గుద్దను బట్టి మనిషిని కోసే ఎడ్జి దర్జీతనమెందులకు వదితో తొమ్మిది నరియగుననెడి బాలగణిత మెందులకు? తొంబదితో పది నరియగుననెడి తురక లెక్ష ఎందులకు కలవాము వలదను కాంగ్రెనువారికి కారాగారము ఎందులకు? వలుకువలుకునకు అనుజ్ఞఅయితే (పతినిధులగుట ఎందులకు? ఆధివత్పమియ్య లేని 'ఆయీన్‌” అది ఎందులకు 39

బలదేవ్‌ పతంగే వల్లె వల్లె తిరిగి వతితలౌ వారిని ఎందమావుల లోన పైకి తెచ్చుట యందు దండు నీరును తాగ (ప్రఖ్యాతి గాంచిన ఉరికేటి దువ్చివలె బలదేవుదే నేడు ఉబలాట వడుచున్న ఖభంగవడినాడా? నేటి బలదేవుదే జంకు బిడియము లేక నాటి బలదేవుదా? సత్యంబు వచియించి కూయనీయని చోట దౌర్థన్య శక్తులతా కూత బఐలముంటేమి థైర్య్భంబుతో పోరి కోటి పెగ్గెలు దన్న చెరసాల బాధలను మేటి మగడైతేమి చిరునవ్వుతో వోర్చి బలదేవుదైతేమి త్యాగ భావము తోడ్ల భగవంతుడైతేమి ధన్యుదైనా నాట్రి భంగపాటు దవ్హు బలదేవ్చదే నేదు ఖావతే లేదంచు భంగ వడినాద్రా? బలదేవునకు దేవు ఇంటి యజమానుల తెలియ వచ్చును గాక ఇక్కట్లు తొలగింవ్ర చిరకాల మొకచోట ఎలుగెత్తి వ్రా్బాన్ర చేరి వనిచేనీన ఓటు నమయమురాగ పరిచయము వలికింవ పోటి నిలివిన వ్రాన్సి వలికిన కాళోజి మాటలకు కోటి యుక్తులు వన్ని కలవరము చెందైన నీటు వలదన జేసె పొదు నంన్ఫురణలకు ఎన్నికై గెల్రి వ్రైన్దో (బ్రమనిపోయిన నేటి ఏనుగెకిన యట్లు బలదేవుదే తిరిగి బైటపదకుందునా? సామాన్య జీవివలె 2009లో నిజాం ప్రవేశపెట్టిన ఇస్తహక్‌ (రాజ్యాంగ సంస్కరణలు) వల్ల నంభిరము వదుచున్న వృత్తుల పరంగా విధాన సభకు ఎన్నికలు జరిగాయి ఈ ఎన్నికల్లో ఇంటి నేటి బలదేవుదే యజమానుల ప్రతినిధిగా బలదేవ్‌పతంగే ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యాడు. బలదేవ్‌పతంగే ప్రసిద్ధి పొందిన ఆర్యసమాజ కార్యకర్త వ్యక్తిగతంగా కాళోజీ నాటి బలదేవుదా? ఆయనకు సన్నిహితుడు అందువల్ల ప్రజల సమస్యలను గూర్చి మాట్లాడే 'ఆయానులో లేని అవకాశం లేని నిజాం అసెంబ్లీలో ఉండి ప్రయోజనంలేదని స్వయంగా పతంగేకు చెప్పడమేగాక కవిత్వరూపంలో పత్రికా ముఖంగా (ప్రకటించాడు. అవకాశ మంతయును ఒకటి రెండు నెలల తర్వాత ఒక విషయంపై జరిగిన చర్చల్లో గొడవపడి వినియోగ వరచుటకు కాళోజీ అన్నట్లుగా పతంగే రాజీనామా కూడా చేశాడు. విడియంబు అందుకొన త౦

పెంగిలి వెంకట్రాం రెడ్డి లు

ఎట్టి (వెట్టి) తీర్పులు జెప్పి

ఇన్నాళ్ళ బట్టి పోటి లేక నీటు దొరుక

వెలగ బెట్టినదేమొ పాంగిపోవు టేల

తెలియ జేసెదవా? ఇంత పొటి బులువు తీర్ట

ఇంటిలోన లేదవీట?

పగి శాసననభలో ముగ్గొయ్యతో దుడ్డెిపోయి

ఇక ముందు నీవు పొదుగువైవు మూతి సాచ

ముళ్ళె గట్టేదేమొ చేవివున్న తల్లి నైతము

ముచ్చటించెదవా? చెంగు నెగిరి తన్న దెటుల?

వడ్డె వళ్లిలో గొవ్పు మూతికున్న బుట్టి గానక

చెడ్డ పేరుతో వెలయు మూత లేదని వట్టి కుందలో

దొద్ద మేదల దొరకు మూతి పెట్టి జురుకొనుటకు

గద్ద బలినినదా? మోజు వజినావా యింతగ

గౌంధద్లగుది సెల మీది ఊరు వారలు ఊరివైవు

గడ్డి సైతము అమ్మి చేరిపోయిన యేమి మనకు

చిక్సుబట్టిన సొమ్ము దానరయ్య తాళ్ళవైవని

లెక్టు జెప్పైదవా? తరలిపోయితివా?

1989ఎ

ఎంగిలి విస్తరికన్న ఇనిజాం ప్రవేశపెట్టిన 'ఇన్లహాత్‌” ద్వార అసెంబ్లీకి పట్టేదార్ల తరపున హేయమైన నంన్మరణలు ప్రతినిధిగా ఎన్నికైన పింగిలి వెంకట్రామరెడ్డి (వీరు డిప్యూటీ వీంగిలి వాడా నిన్న 'పైంమనిస్టర్‌గా గూడ నియమితులయ్యారు) గారిని కూడ నిజాం పేరు బెట్టి వీలిచినావా? విధాన సభలో కొనసాగకూదదని సూచనగా రాసిన గేయం. ఎవడో వీవు యింతవరకు

ఏమి ఏమి చేనినావ

వట్టెదార్ల వైవు నుండి

వంపెనెవదడు? పోతివెటుల?

.

జస్టిస్‌ లక్ష్యారెడ్డి చీకట్లో వుట్టితివి నీమలో చదివితివి చెరకు తీవి వంట సర్భారు వనిచూవ చెరుకు నుందేమో సై అంచు చేరితివి నిక్పంబు వబియింతు ఒక్కొక్క మెట్టెక్సి నీ వ్రజాపార్ధలో టక్కు టక్కున నీవు మంద్భుకైనా లేరు పేకాట రాజు వలె మంది అనువారు పేరు గాంచితివి నంన్యరణల పేర ఆట ముగినెను తిరిగి సర్భారు వారు ఆకులను పంచగ నల్లపషర్జుల రోము కురువు మారెను అంత నాయకుని తీరు తరిమి వేస్సిం్ర నిన్న 'అయీను” యిచ్చి కుర్చి మాయముకాగ ఆవ్వోానమంవగనే కృంగిపోయితివి వట్టెదార్లకు నీవు చీకట్లలో తిర్రగ (్రతినిధివి యగుచు చేరిసోయతివి ఎదురు ఎవ్వరు లేక ఎన్నికయె లేక కండ్ల గంతల తోడ స్టేటు కాంగ్రెను వారు గౌను గెద్దూ రోట్లు భీ భో యన్నట్ది ఆమడలు నడిచినా మియ్యల మజ్లిను అదుగు దిగజార్రునా మెవ్లు లేనట్టి గంతవెలుపలి జగము కుర్చి దొరికిన దంచు కాంచగలిగేనా? కులుకుచున్నావా? ఇల్లు, కోర్టు వేట బార్లి గంజితో నీదు ఇంతెగా మన ఎర్పక్ర బాల్వ మీదేరె గమనించగా కొరత కేకు పేట్టీనూపు కాళ్ళయందేనా? లేక వెళ్లదుగా లేక లేనిది 'నిర్చు? ఈ రోజు వరకును తోక ఒకటేనా? ఇంగ్లీషు వానివలె నేతి ఖీరలో కాస్త ట్రతుకు నీకు పొడి నెయ్యి కలదేమో వంటలే మెరుక 42

గట్టిగుండెకలవాడు రాజరికము మోజులేక దుళ్సి ఎరుగని నీకు తేజరిల్లు నాయకుడా దున్న టోమెరుక రాజనీతి కోవిదుడా “జేరు” బావుల సేద్యమేమెరుక రామక్భృవ్లా మాత్వా+ కర్ర ఎరుగని నీకు, వుట్టెదు బుద్దులే కాదు కార్తె లే మెరుక గట్టి గుందె కలవాదవు మాలువారి మాములాలువ మెరుక మువాదాశళయ మభబ్భుదాక ఉజమాబందీ షరవా మంత్రివదవి అయిన నరే నంగతే మెరుక కాలదన్ను? మనుటె కాదు తలఫ్‌ మాళ్ళవి తగాదాలేమి ఎరుక కాలదన్నగళ్లి నావు వల్లెబీదలు వడుపొటు లేమరుక నంన్థురణలు నమకూర్చిన వరి పొలములో ఎత్తు శాసననభ బోనులోని వంత లే మెరుక? చేటు గూర్చు నీటు అదియు గరినె, గాబులును పోటి లేక చిక్సైననుచు బొట్లిరునులే మెరుక? ఉబ్బి పోవు వారలున్న వమి ఎరుగని నీవు ఎలగ బెట్టేదేమి ఉర్విలోన ఇట్టి వార్త శానన నభలోన తెలియ జేసిదవా? నమ్మవీలు కాని దాని నమ్మునట్లు జేసినావు ముకు ము కూడా నిజాం అసెంబ్లీలో ఖ్వాతిగన్న దగుట నీవు కొనసాగకూడదని కాళోజీ పై కవిత ద్వారా సూచించారు. (తలఫ్‌మాల్‌ నొటి వలెనె నేదు గూడ అంటే శిస్తు మాఫీ బొట్లిదుసు అంటే ఆనాడున డబ్బును అంకెల్లోదాసే మేటి (వజ చూవీనా, పద్దతి. ద్రవ్యమానమన్నమాట) ఆగు వారు ల తిరుగు నట్లు జేసినావు శాఖపేరె కాదు కాదు జూతి వేరె నిల్ఫినావు కాలోజీ నుండి కత కాన్ఫనంద గల్లినావు 15-02-2947 బూర్గుల రామకృష్ణారావుగారికి నైజాం మంత్రివర్గంలో చేరదానికి ఆహ్వానం రాగా తిరస్కరించారు ఆయన స్వాభిమానానికి అభినందిస్తూ రాసిన గేయం తప

రా! దుర్మతి - రా! రా! దుర్శతీ రా! మాలో సుమతెవదన్నా ఉంటే గదా రామరాజ్వం కలలుగన్న మా బావూ వాత్వ నువ్వొస్తున్నావని ఇబ్బందివదుటకు ఐతే ఏం? నేడతదడు జూతివిత, అతనిమాటల మాటుననే రా! దుర్శతీ ర! మా మాటలు, అతని నూత్రాలతోనే నీకూ వ మాత్రం ఇబ్బంది ఉందదు మా నేతలు, మా చేతలు. ఏదాది పొటుండి నీ దారిన నువ్వ పోతావ అతని తత్వాల దళ్ళ మునుగుల్లో వశ్ఫీ నీ రాక ఆరవదేళ్ళ తర్వాత గదా! మా పంచతం(్ర కుతంత్రాలు రా! దుర్జుతీ రా! నవాకారం పేర అంతా స్వావో పోయినసారి నువ్వొచ్చినవ్దుడు ఇన్సుదన్ని అవకతవకలూ “దేశీ” ఇక్కడ పరాయి (ప్రభుత్వం వతాకం మారింది వద్దతి పొతదే దాని వన్నీ అవకతవకలే “ధర్భచడ్ర” ముద్రాంకిత ధ్వజాన్ని మోసే దందం విదేశి ప్రభుత్వానికి 2 నంవూర్ధ అనహకారం నాదిర్షా నాటిదే మతి లేని మా నమ్మతితో దుర్దుతులు 2 విదేళీవస్తు బవ్యొన్టురణు మా వతినిధులై దతాధికారాన్ని గుత్తాబట్టి తి అపొంసాయుత నంఘర్షణ రామరాజ నంస్థావన టబ్రయానంలో బొహోటంగా త్రిర్రుగుభ్రాట్రు సాగిన్తున్నాడు నిధులు కాజేయడంలోనే రామునినన్నిధిగన్న గన్నాతో లౌకిక మెరుగని అర్జదిగంబరి మోహన్‌దాన్‌ కరంచంద్‌ పల్లె నుండి ఢిల్లిదాక అనాటి మా బాపు మవాోత్నాగాంధి మమ్ముల ఏలుతున్నారు ఊరేగుతున్నారు తర్వాత 1 పందూ ముస్లిం వకత దేబె మొగాలతో మేము చవ్పుట్లు కొట్టి 2 అన్ఫృశ్యతా నివార్య వారికి “జౌ అంటున్నాము. తి ఖాదీ ధార్రు * కుటీర పరిశ్రమ జాతివీత ఆత్భ్ఫశాంతికి పోర్‌ఐందల్‌ రాజఘాటిల్లో ఇవి ఆనాటి స్వాతంత్ర్య నమరయోధుని 2వ అక్టోబర్‌ తిర౦వ జనవడి నాదు [ “మళిక్షణ జీవితవిధానం. వటేటా “రఘువతిరాథఘువరాజూరాం” భజన జేన్తూ అనాదు మళ్ళీ వస్తున్నావు నూటికి నూరు పొళ్ళు కల్తి జీవితం గదువుతున్నాము భనదంతా తారుమారు దేశంలో దేశాభిమానం, దేశభక్తి, వ్రజూస్వామ్యం ల దంటవాదైన “పార్ధివ వ్యయంతో నర్వనత్తాక గణరాజ్వం అంతా కల్తీ ఎరాయి (పభుత్వం పరారయింది ఇవ్టుదేదీ విదేశతీయం గాదు అంతాదేళీ, కుటీర వరిశమ “క్వేటిండియా” నినాదంలో బావూ అన్ని అవకతవకలకు (వ్రభుత్వ ఆటవట్టు తుది పోరాటం ఫలించింది (భ్రష్టాచారాల లోగుట్టు మూడువంతులు మా జీవనానికి “జాపొంద్‌” సమకూరింది. (్రన్తుత కల్తీకి మా అందరి వరివూర్హ నవాకారం దానితో బాటే నత్యాపొంసలక్షు న్వన్తి అనలు (బ్రతుకే న్ధగుల్దు మేమువాదేవి న్మగుల్జు నరుకులు యాంత్రిక జీవితం ఆరంభం మా రాజకీయాలే న్మగుల్డు స్థగుల్డు మాఫియా విధానం నీతి నిజాయితీలకు నిలువుపాతర, దానికి న్వదేశీ లేఐల్‌ “మేడ్‌ ఇన్‌ ఇండియా” ము(ద్ర 44

ఏమని చెప్పేది వ్రస్తుత స్థితి నుజలాం నుఫలాం అని (టగామన్వరాజ్వం పేర మలయజు శీతలాం అని బంకించంట్రుదు భక్తి బింకముల పర్చాటుచేనుకున్న వంచాయితీరాజం పాడిన భారతదేశం వందేమాతరం వందనీయమని బూజువట్టింది ఎన్నికళ్లేక వల్శిన దేశం థవంచ మవోనభలవేదుకలు ఉజరువుకుంటున్నాము శుభజ్యోత్న్నతొ వులకిత యామిని గల ఆ దేశం ఐతే కాదు అంతర్జాతీయ రంగంలో ఊవీరి యాడక దోమల కాటుతో మాదేశం పేరు(వ్రతిష్టలు ఆకాశాన్నంటుకుంటున్నాయి మురికీ కంవుల చిమ్ముతు ఉన్న ఈ నాదేశం మాది వ్రవంచంలో కెల్లా గొవు వ్రజాస్వామ్యం బంకించం(దుడు భక్తితో పాడిన ఊరి వాదల్లో, వట్టణవు వార్డుల్లో సుజలాం, సుఫలాం ఐతే కాదు పౌరనదుపాయాలు (విల్‌ ఎమినిటిన్‌్‌ లేవు వందేమాతరం అనివార్యం అది పౌొరనత్వాల (నివిల్‌ రైట్స్‌) మాటే ఎడుగం ఎటుల ఉన్ననూ వందనీయమే వందేమాతరం అని అన్నాను తిండి సంగతి దేవుడెరుగు తాగ నీళ్ళులేవు అంటాను ఎవ్హుడు అనుటకు నందేపొంచను ఎమ్హుడు (ప్రజలందరికీ “సోదాలెమన్‌” నీళ్ళు అనుటకు నంకోచించను ఎవ్హుడు అందించే వదకం ఆలోచిన్తున్నదట (్రభుత్వం అదురుబెదురు లేక వల్ఫెదను దుర్శతీ! వందేమాతరం వందేమాతర మని ఆస్తీక ప్రవంచంలోని ఒక మాట కాని దేవుడు మానవునికి తీరని దుఃఖం కలిగించాలన్నవ్హుదు వందేమాతరం అని బంకించంద్రుడు వాడి మతిని వారిన్తాదట భక్తి బింకముల పొడిన భారతి (జాకో ద్రభు దుఃఖ్‌ దేవే తాకీ నుధబుధ వారలేవే నుజలాం నుఫలాం ఐన భారతి మా అందరి మతి ఆ దేవుడు వారించినల్లే ఉంది శుభ్రజ్యోత్నుల వులకిత యామిని గల ఆ భారతి ఇంట్లో వ్యవవార మంతా అంతర్‌ జాతీయ వరిధిలో (పన్తుత భారతి ఐతే కాదు కాస్టొపాలిటన్‌ స్థాయిలో మా సౌభాగ్యం నిందుకుంది ఏనాదో యు.యన్‌ వోలో మాత్రం నక్ధులగుట్టకూతలు వర - పతితో క్రాలం గదువుతున్నాము అల్లుళ్ళ బావమర్హుల క్షేమలాభాల లావాదేవీలు సర్వనత్తాక న్వతం(త్ర ప్రజాస్వామ్య ఘన రాజు పౌరులు మా కవులు మవొళిల్పులు అ(గరాజ్యాల అదుపాజ్ఞలలో (బ్రతుకు సొగిస్తున్నాము లత్తగువ్వల జూతిరత్నాలుగా చెక్టే (ప్రవీణులు అందరి రంగులు వులుముకున్నా మాకే రంగూ అంటదు అలనాదు మన్తిష్టుంలో “లెభారెటరీ”కలిగి మేము అవర్జులము దేంట్లో లీనం గాలేక జనవాణికి “మైక్‌” అమర్చిన ధీర విజ్ఞాన నంవన్నులు దేన్నీ లీనం చేసుకోలేక తిలతందులన్వాయంగా నేదు దర్శ్భారీ కవిరత్నాలు ఆ రాజరికాన్ని నపొంవక అలీన సూత్రాన్ని వల్లిన్తున్నాము. నాడురాజునే ఎదిరించినవారు మై(టీముఖ వైరాంతకంతో గుండాల గూబ లదరగొట్టినవారు ఈద్చుకొస్తున్నాము కూవచైన దేశంబండిని కంకకట్టెలతో, కత్తుల నెదిరించిన వారు

జీ5

నేడు అధికారానికి వోరతి వట్టుతున్నారు అందుకే జాతివిత - ఆనాటి మా బావు అందుకే అంటున్నాను నేను-నీవు దుర్శతివి మవోత్మాగాంధి “ఈశ్వర్‌ అల్లాతేరేనాం మతి ఉన్నదానవు నబ్‌కో నన్ఫుతి దే భగవాన్‌” అని పాదే వాడు నుమకైనా దుర్చతైనా మత న్న దుంటేగద! పొడించుకునేవాదు. ఆ కోరిక తోనే (తికినాదు దుర్శతీ! కోరిక తీరాలని పాటువద్దాడు ఆపాట్లకే మేము వినిగి నీరాక నేను రెండో సారి చూస్తున్నాను అతడ్ని వాతమార్చి అద్దంకి తొలగించుకున్నాము నువ్వ నన్న చూడడం రెందన సారే ఇవ్చుడు (బ్రతుకుటకే నంఘర్షణ మళ్ళోసారి నువ్వాస్తే (నవ్వు తవ్ఫకుందా వాస్తావు) ఎదుటివాని ఇబ్బంది గుర్తించక (బ్రతుకుటకే నంఘర్షణ నే నుందను కాని జనం ఉంటుంది దేశం ఉంటుంది నవాజమైన (ప్రాణి ధర్భం పాటిన్తూ వోయి అవేక్షతో మళ్ళీ నువ్వాచ్చిన్నాటి కైనా మాకు మతి కలుగుతుందని వోవో!లతో తవాతవా లాదుతూకాలం గడువుతున్నాం మానవ జాతికి వ్రగతి లభిస్తుందని దుర్చతీ ఇది మా కథ ఆ నాటికి నీపేరు స్పముత్రిగా మారుతుందని ఆశిస్తాను (ద్రన్తుత భవంచవు కథ కాలమానంగా వెలనిన నీవు అందుకే మా మద్ధ్య ట్రస్తుత్రాన్సికి దుర్శతివైనా నీకు స్వాగతం మా (బ్రతుకు తీరును రా నిన్ను సంతోనంగా ఆదరిస్తాము రా! మానవ చరిత్రలోని మాయని భాగంగా సరదాగా వడ్రాద్ర పాటుండి వెళ్ళిపో నీ దారి నువ్వు నమోదు చేనుకువెళ్ళు నీకు మా మధ్య ఏ మాత్రం వరాయితనం అనిపించదు రాబోవు నమాజానికి గుణవొరంగా రా! కాలమానంతో వొటు “రీ నిష్యతైన తుదకు కూటి కొరకు అన్న మా (బ్రతుకుల మూల్యాంకనం చేస్తూ న్‌ (ఆదర్శం) మా కళ్ళముందుఎవ్చుడు అనంతంగా సాగిపోయే కాలానికి నీవు (వతినిధివి అట గదచు మాట్రలత్రో నీ మూల్యాంకనానికి ముదినరుకు మానవజీవితం వదువు విందు లారగించే మమ్ము చూసీ వవగించుకోకు అనాదిగా నీకూ మాకూ ఉన్న నంబంధమిది “పాజిధర్థం” సాటిస్తున్నాము మేము ఆ చనువుతో (్రుతుకుటకై సంఘర్షణ తప్పుట లేదు మాకు నీతో చెప్పుకుంటున్నాను నా గొదవ మానవత్వం మాట వరనక్రైనా మా ధ్యాసలో లేదు ఓవీకతో విన్నందుకు 7౧౭౧|౩ పౌరధర్శ పౌరవిధి న్వవ్యరుషార్థం అన్న మాటలు మరోసారి నీకు స్వాగతం చెవుతూ మా ధ్యానకే రావెళ్టుడూ ఒక్క ఇంటి ప్లాటుకై ముగిస్తాను రా - రకు ఇంట్లో ఎన్ని ప్లాట్లు వేస్తున్నాము (దుర్మతి ఉగాదినాడు రాయబడినది. కు ఖ్లైట్స్‌కై ఎంత ష్ట్ర పోతున్నాము ఒకు “వ్రిజొతై ఎంతగా శ్రీజై పోతున్నాము ఒకు ఫ్వాన్స్‌కై ఎంతటి “డాంకీ హెడ్స్‌” ఫ్యాన్స్‌మై గిరగిర తిరుగుతున్నాము 46

పరాభవ వసంతం (1066

నా గొడవ నా గొదవనునది కాళోజీ అనునది నమ భావన నది నా గొదవనునది నమరన భావన నది వాగుదు అనువించునది నా గొదవనునది ఎడతెగని వాగుదుది కాళోజీ అనునది ఎదతొెగక నొాగునది ఎద చించుక పారునది అక్షరబజీవన మనునది ఎదలందున చేరునది నా గొదవనునది ఎందరాగబట్టినను కాలమునకు (వతికూలముగా ఎక్సి ఎక్సీ వచ్చునది నతతము పారునది పోరునది (్రతి ఒక్కడు ఓవలేక పారావారము ముట్టెడి లోలోవల వద్చునది వారిని సైతము ఢీకొని కనుకొలకుల చిలుకునది ఎదురీతతో పొంగి పారి కనురెవ్చుల తడువునది ఎత్తువైవు పారునది ఎదద ఊరి పొరునది నా గొడవనునది ఎడద చేరి ఊరునది కాళోజీ అనునది ఎదద చింది పొంగునది కాలమునకే కాదు మవిో ఎదదను బిందించునది కాలునకును వనాడును నా గొడవను నది జీ అనని కలేజాతో కాళోజి అనునది కాళోజీ అనునది నతని అం ట్ర. కవులను సన్నానించే కార్యక్రమంలో భాగంగా 1966లో నా గొదవనునది వరంగల్లులో కాళోజీగారికి జరిగిన సన్మాన సందర్భంగా వ్రాసిన గేయం 'నఖరాలు” లేనట్టిది ఇందులోని క్రియాత్మక పదాల్లోని *నది అనే పదాలను 'నది' అనే అర్ధంలో నాజూకుద కానట్టిది చదువుకుంటే మరింత సొగసుగా ఉంటుంది. నాగొదవనునది అక్షరాల జీవనది నానా భావన నది నీనా భావన లేనిది మన భావన నది వి

గణనాయకా! గణనాయక! అధినేతా! అద్ధంకుల దొద్దోదా! నీ వావాన దర్భనమున వంకర మొగము కలాదా! మా గుందెలె ఆగిపోవు ఒంటి వంటి మొనగాదా! భయభవ వారమగు ఖీక్తితొ కదలి కదువుసామి/ దొరా! గణనాయక నిన్నెవ్లుదు వూజింతుము అధినేతా! వినాయకా! గరికపోచలైన నరే పెరికి నీకు అర్చింతుము నీ బొజ్జను నింవనిదే (ప్రళయ భఖీకరాకారుదు ఆరుదుడు మా నాయన బాబూ మా వని సాగదు భూత (వేత వీశాచాల కతదునేత సాక్షాత్‌ వళువతి. మొదలు నిన్న మెవ్పీంపక అట్టి దొరకు వావానమగు మొదలే కాదే సనియును నందీళుని బలగానికి నీ అద్ధము రాకుండగ అందెదు చాకిరి చేయగ నీతి నేర్చు: చాలు మాకు ముక్కుకు ముగుదాదేసెటి నీ అద్దము లేక్షుండిన బలము మాకు అలవదినది ఏ అద్ధము లేదు మాక్తు నీ వావానమగు మూషిక ఉంద్రాక్షైనను సరిశ్ర్రో ఓర్చుతోడ మెక్కుతావు ముష్కరాల నంతానము ఉమ్మెంతలు చప్చరించి నెమ్మది చెడకుంటాను క్షుదపాణి నముదాయము నిద్ధి రిద్ధి కళ్యాఖుల నేర మురున్తుంటావు నిజ్బరముగ మా తలపై గణవతి నీ ఫూజ్రల్రేజ్ర కాదు దేనికారంభము తైతక్కలు ఆడుతోంది అందుకే ఏ పన్లికైనన్సు నీ వావానాన్ని, దానికున్న బలగాన్ని ముందు నీకు తాంఖూలము బలగం ఎఐల్లాన్ని దాని ఉద్హుతాన్ని చేదుగొంతు అయ్యకన్న నీ వన్ననె భయము మాకు వోవలేక ఉన్నాము ముక్తి మార్త మరయలేక ఏదో ఎన్నదో ముంధు ఏనాదో వ్రళయమందు నీ నవారి బారి నుండి మమ్ముల తప్పించి కాయ! కొసరు కన్ను తెరచినపుడు కనిభూనుచు మంటలెగయు విఘ్నేశ్వర! గణనాయక! అధినేత మవోకాయ (సొణాలతో ఆనాటికి లక్షణముగ మిగిలియున్న నీకె కాదు నీ అబ్బకు శక్తి చాలదనివించును వారికి కద! అతని భయము వారి చింత మాకెందుకు బిట్టెలుకలు పొట్టెలుకలు ముందుగ నీ బారి నుండి బ్రతికి బయట వడవలె కద నందికొక్కు సమూవోలు దినగందము అడుగడుగున అదవెలుకలు కొందెలుకలు కనబడని నీ అల్రుకలు అద్దంకులు చుందౌెలుకలు మెత్తనగాళ్లు కనుల బదెడి ఈ ఎలుకలు వేలూ లక్షలు కోట్లు తొలగిపోవు నీ పూజలు సలివీన కద! వీల్లుల చెవులనె కొరుకుచు ముందదుగు; బతుకుతెరువు ఎల్లెడదలను తిరుగాదగ నీవన మాకెంతో భయము తల్లడిల్లు సామాన్యుల నీ గణమన మా గుందెలదరు నంగతి పమని చెవును? 50

ఉంద్రాళ్లకు మిగులకుంద నీ తలగల దేవోలను మవో మవో కాయాలను ఉదయాస్తమానాలూ మకరితోద పోరిపోరి వారి కృువచే ముక్రమైన నీ నవారి చాలించుక గజరాజుల బలగాలను లొంగదీనినట్టి మేము తిరుగాడెడి మూవికాలు నీ ముష్టుర మూవికాల నీ వావానమగు ఎలుకల మెక్కుచుంద ధాన్యమంత నెదురలేక ఉన్నాము తెల్లమొగాలేనినాము వట్టవగలె మా యింద్రలొ మా గతి మా ్రస్తుత దుస్థితి కన్నాలు వేయుచుంద వమిటి గతి? కారకమగు ఈ ఎలుకలు నీ అలుకలు

మా జేబులు కత్తిరించు చిరు'వన్నులి కత్తెరలు తమ (వ్రతిభతో నేనినట్టి

ఏపకదంతా! నీ దంతి నంతానమునకు కలదు మా గోదలకన్నాల్లో తలయెత్తుచు

ఏది ఎక్టుడుంచిననూ క్షణంలోన మటుమాయము మా చూర్లబట్టి పరుగులిదుచు

నీ గణమున కందెంతో అనుగుణమగు వజ్జానాట కిచకిచయని ఇగిలించును

వదంతికాదు వాస్తవమగు మమ్ముజూచి నవాల్‌ జేయుచున్నట్టుల ఉదంతమిది వకదంతా! నీ వావాన బలగాలగు ఈ ముష్టుర మూవషికాలు

మా పెరళ్లన్ని పొలాలన్ని (మింగలేక వదిలేసిన దేమున్నది?

నీ వావాన బలగానికి

నేల బౌొయారాలు వివోరాలు వళ్లేరులు, జిల్లేడులు

భూగతమగు భవంతులు కోటలు గడీలు ఉమ్మెత్తలు, గన్నేరులు

నందీశుని కష్టథలము గరిక వరక విల్లివినరు

దిగ్యయింగెడి మూషికాల అవియైనను నీ కొరకని

నమ్హుడవుడు చవ్చరించు వదలెనేమో దయదలంచి

మూ నాయన భూషణాలు

వణిరాజుల సమూవోలు ఇంక మాకు మిగిలినట్టిదేమున్నది

ఆయిననేమి నీ నవారి గరళము, వచ్చి విషము, పాషాణము

నరవ్రసాదిగా తోచును అదిరైనను మో నాయన గొంతులోన దాగున్నది

దాని సంతానము ఎదతెగనిది గణనాయన! వడ్రతుంద! విఘ్నేశ్వర!

దానికెవుడు ఎదుగె కాని లొదుగులేదు ఏకదంత! లంబోదర! వినాయకా!

ఎటు జూచిన అటు అగువదు నీ అలుకలు

కోటలో సైతం పాగా వేసెను నీ ఎలుకలు ఇది మా వెత

నీ మువ్టరమూవషికాల బారి నుండి దాడి నుండి అనగా నీ కత

మా ఆవోరము ఆచ్చాదము జ్ఞానరురీభాందారము

కాపొదెడీ దిక్కులేదు లో మవ. 1965 వినాయక చవితికి రాయబడ్డ గేయం

శ్రీ తైనల్యము శ్రీపదమున కలదని భావింతునేను* ట్రతిమాలుచు కాళ్లబడిన శ్రీ లేనిదె బ్రతుకలేను (వ్చా భాగమమించద తీ లేనిదె వలుకలేను యాచన ఫలమున చేబదు శ్రీ లేనిదె చావలేను అమృతమైనను విషమె శ్రీని ఐడియ నదైనను యాయవారమున కన్నను చేయ సావానింతు నేను అనువులు బాయుట మేలు శైవల్వము శ్రీ పదమున ఎదురుబోయి వముంకరించి కలదని భావింతునేను ఎదిరిపోరి వాతమార్చి విజయుదవై శ్రీని పొంది హరియురమున పాము నీద వేడుక వదదలచినాను చెరవడియున్నదినాశ్రీ శ్రీని బదయ వడైనను బమ్మపంటి వంజరాన చేయసావానించినాను కిమ్మన కున్నదినాత్రీ కైవల్యము శ్రీ వదమున వారు గళమ్సన ప్రామ్సుక్రట్ల కలదని భావింతునేను నురివిడియన్నదినాత్రీ వారిని చీల్చినాల్రీకి లీక నా దేవులాట చెరబాపెద; శ్రీ కంరుని నాకై శ్రీ దే్రల్రాట్ర విగళు జేసినాత్రీకి జైవల్యము శ్రీ పదమున ఖెగడు భావి కాపాదెద కలదని భావింతునేను బమ్మ వంద్లూదదన్ని ఐయట పెట్టుకొనెద శ్రీని శ్రీ కొరకని ఎవని ఎదుట చేయి చాచలేను నేన్స శ్రీ లేనిదె బ్రతుకలేను కోరిక తీరగ పొత్తుల శ్రీ లేనిదె వలుకలేను బేరమాడలేను నోను శ్రీ లేనిదే చావలేను వారి వార (బవ్జోదులతో క్రైవల్పము శ్రీ వదమున కలదని ఖావింతు నేను అవార్ష్నిళము పోరాడెద శ్రీని పొంద వీదైనను చేయ సావానింతు నేను నంవూర్ధముగా శ్రీని నంపాదించెద కూదెద 1966 సం వారిని వేడ దయజూదద పోతన శ్రీ కైవల్యపదంబు జేరుటకునై చింతించెదన్‌* అంటే ఇందులో కైవల్యము శ్రీసదపపుస్త్‌ కిలదనడంలో చమత్మారం వారుని వేద కరుణింపడ వ 652

నేను ప్రస్తుతాన్ని నేను ప్రస్తుతాన్ని గతానికి శిఖరాన్ని గతాన్ని స్వగతంగా గలదాన్ని వర్తమానాన్ని భఖావిని న్వభావంగా గలదాన్ని భావికి ఆధారాన్ని నేను జీవనాన్ని జీవనదాన్ని నేను నేదనెదు దాన్ని భావనదాన్ని నేను నవాన్ని “నిన్నటి న్వష్నాని నేను కవనాన్ని నేను వ్రస్తుతాన్ని రేపటి జ్ఞాపకాన్ని” నేను అక్షరాన్ని నేను సాగేదాన్ని నేను ప్రస్తుతాన్ని నేను నా దాన్ని నేను క్షణాన్ని ఇవ్పుటి క్షణాన్ని కంలో వబ్చినదాన్ని క్షణాన్ని తెచ్చేదాన్ని

నేను గతిని నేను (పస్తుకా న్ని గతించిన గతానికి వుట్టినదాన్ని గతి వుట్టించి గతించేదాన్ని గతానికి కాలుజ్ణే నేను గతిని వ్రన్తుతాన్ని కాదు బాలుణ్జే నేను ఉన్నదాన్ని భావి గర్భితుణ్ణి (్రతికున్నదాన్ని నేను వ్రన్తుతాన్ని గతి ఉన్నదాన్ని మతి ఉన్నదాన్ని నేను కలను జ్ఞాపకాన్ని” అనే పంక్తులు ఖలీల్‌ జిబ్రాన్‌ గారి " ౩గ౫ 6725 ౦! నేను కలకాలాన్ని ౪89137608౫ 2౧6 ౧౪౧౫౧౦౧/ ౦! 10గ00౪” "అన్న వాక్యాలకు ఉండి ఉన్న దనాన్ని అనువాదాలు ఉన్నదాన్ని ఉందేదాన్ని నేను వ్రస్తుతాన్ని నిన్న నివురుకప్పిన నివు కణాన్ని నేటి రాజిన రోజుని నిగనిగలాదే జగణ్ఞి? రేవును రేపే 'దగణ్ణి? మునువు చెల్లించిన ముడువును ఇవుటికి మనుగదువును రేవును దాల్చిన కదువును నేను వ్రస్తుతాన్ని వర్తమానాన్ని

రి

కొత్త చీపురు కొత్త చీవురొస్తున్నది చెత్త కేడు పొస్తున్నది (గతిలోని గతిగానని ఉంది ఉండి ఉన్నచోటు జగతిలోని గతిగానని చందాలంజేని యివుడు న్వగతి వరగతి గానని” వీక్ళుబలం చూవుచున్న (వగతవాద వ్రగల్బ్టాల వడు నడుం విరుగదన్న వరువు మునుగు తొలగించి వన్తున్నది తరుముకొని రిమ్మ వదలి పోవునట్లు వన్తున్నది కొత్త ఏడు + కొత బీ/ దుమ్ము దులివి వేసేందుకు / కొత్త బీ 4 పాతదనం పోతున్నది న్‌ పాతాట ముగిని పోతున్నది కొత్తదనం వస్తున్నది కొత్తాట మొదలు కానున్నది ఇవుడున్న దినం పోతున్నది తిరిగ్‌ అందిన ఆకుల ఇంతకు మిన్నదినం వస్తున్నది తురువు* మారిపోతున్నది పుట్టుకొచ్చు కొత్తవిగుర్తు (క్రొత్త ఎక్కు వస్తున్నది చెట్టులోని కదలికలక్రు పాత నక్సి చస్తున్నది జవచచ్చిన బ్రతుకు గద్తు్యు (ప్రగతి తరుము కొస్తున్నది నిందుకొన్న పందుటాక్రు (్రగత మురికి చస్తున్నది అంత్యకియలు జరువుటకని ॥/ కొత్త బీ / పాతకమో ఉంది ఉంది నట్టు దొరికినట్టి క్రా్మ ల్‌ వట్టుతన్సీ పోతున్నది వట్టును ప్రాణం జేస్తుక క్రొత్త కేమో నరిక్రాత్తని వండీ ఎండీ రాలక్ర వట్టుదొరికి పోతున్నది దండిగాను కులుకు చున్న వచ్చే నవతకు అనువుగ రంద్వా ఆకుల రాల్బగ కాత లీ మారే ఇష్టంబు లేక వుటుక వట్టుకొస్తు న్నది / కొత్త పైఐడి వచ్చే నవతను చావు చావు చస్త్యానీ అవే జోరైన లేక నిరుటి వెరడు చిరుగు చివర పాత వరుగు తీస్తున్నది చిగురు తొంగి చూస్తున నవత తరుముకొస్తున్నది ప్రగతి వాదం వస్తున్న గ (వ్రక్చతి బయట వపడుత్నుది (గత వాదం చస్తున్నద వికృతి మాయమవుతున్నది ముసలితనం చన్నున నవత నగుచు వన్తున్నది గ్రున్నది నవిత వెంట వస్తున్నది ఊవిరి గొట్టం శ్వానను పల లి శ్వాను యువత ఈల వేస్తున్నది ఓవలేను అంటున్నది కవిత భవతు అంటున్నది ఎగబీల్చిన శ్వాననైన కొత్త బీవురొస్తున్నది దిగజార్సను అంటున్నది చెత్త కేదుపొన్తున్నది కొత్తగాలి కరుకుతట్టి వానలా గురక పుట్టుకొస్తున్నది // కొత్త బీ/ జ్‌ లో రాన య 02౧0౮ అని అర్ధం. ర్‌

స్వాతంత్ర్యము

స్వాతం్థత్రంబన నఖుడా

స్వైర వివారంబు గాదు వళుధనము కాజూాలవు

వ్వైర వివారుల కెవుడు వచ్చని చేలనుమేయుచు

స్వాతంత్రం బచ్చిరాదు విచ్చలవిడిగా తిరిగెటి

బాధ్యత ఎరుగని స్వేచ్చ దొంగగొడ్లు యేర్షికైన

బానినత్వ లక్షణము బెంగబెట్టు చేటుగూర్చు.

బాధ్యత యెరిగిన స్వేచ్చ వనిదొంగలు వరభఖ్బతులు

న్వాతంత్యవు రక్షణము. (వతి వదేండ్లకాక్షుసారి

విచ్చల విడి వర్తనమే జనాభాలో చేరువారు

స్వేచ్చా స్వాతంధత్ర్రంఐని జూతిధనముగాజాలరు.

భావించెడి వారెవ్వరు విచ్చలవిడి వర్తనంబు

భాధ్వత గల పొరులవరు. విశ్చంఖల జీవనంబు

నీతియుక్తమైన (శ్రమము నంఘ జీవితమునకెవుడు

చేతకాని వారందరు నంక్షోభము నంవోరము.

జాతి ధనము దిగ్మమింగెది ఆర్హించెడివారు లేక

బాతాఖానీ నేతలు, ఆరగించు వారుండిన

రాజకీయములు 'నట్టా అమరతరువు కుబేరాస్త

జాజూారనుకొను వారికి ఆగలేవు అంతమొందు.

చేజిక్కిన కాని కాను శక్తిమంతులగువారలు

కాజేయుటె కర్తవ్యము శక్తి వంచనంబు లేక

విత్తనాల గింజలతో (శనుల కోర్చునాడు గాని

విందులారగించువారు జూతిధనము పెంపొందదు.

బిత్తి పెంచి వండించెడి తంజావూరీ రాజుల

చిత్తవృత్తి మెచ్చలేరు తరవో లాలన గలిగిన

నూటికి యెనుబదిర్రైదు లాంభనాల ఓవోలే

మేటి కావులుండు వుదమి రమ్యనవ్వ్య కవిత్వాలు.

కూటికి బిచ్చము నెత్తుట స్వాతంత్ర్రంబన నఖుదా!

లోటెగాదు నిగ్గుచేటు న్వెర వివోరంబు గాదు

ఉమ్మడి సంసారంభఖున స్వెర వివోరుల కెవ్టుడు

నవ్మకంబు లేనివారు స్వాతంత్రంబచ్చిరాదు.

నమ్మకద్రోహాము తవ్చని

నమ్మరు నమ్మంచుతారు 14-8-1958 శ్రీ కృష్ణదేవరాయాం ధ్రభాషానిలయంలో ఆంధ్ర యువజనో

పొదీకి కాడికి అందని త్సృవాల సందర్భంగా ఏర్పాటైన కవి సమ్మేళనంలో చదివిన రం

దూడలు, కోడెలు రైతుకు ల సరా సమితి = హైదరాబాదు

వశముగాని వనరాలు 'పరివ్రాటో వారపత్రిక - హైదరాబాదులల్లో ప్రచురితం 55

అష ఆల్టర్ట్‌ ప్వెట్టర్‌ మనస్సు ఆధునిక ఆర్భాటాలకు అతి దూరంగా మాననీక ఖీలనల న్థానమీజగము వట్టణ వాసాల వాననైనా సోకని చోట మాననిక ఖేలనలకేనా? ఈ జగము నాగరికతా సాగరాల చెలియలి కట్టకు కదుదూరంగా మాననిక ఖేలనలె యీను యీ జగము (కృతి కన్నెరికము పోగొట్టుకొనని చోట మపొని చిత్రాలన్ని మనను చిత్రాలె విక్ఫతి దుర్వానుల మంత్రోవదేశాలు పారనిచోట మపొని పేబీలన్ని మనను పేచీలె ఈనాటికీ గ్రీలూ ఫురుషులు రాగవైరాగ్యాల సాగరము మనను నిన్నంటే నిన్న నందనవనం నుండి (పేమ వైషమ్యాల వీరంబు మనను తరుమబద్ద ఆదిమదంవతుల వలె మెలగుచోట దాతృత్వ లోభత్వ ధామంబు మనసు వ్యక్తిత్వం తొణికిసలాడేచోట కారుణ్య కారిన్య కందంబు మనను ఈవణ(త్రయం కాలూనని చోట ధీరుత్వ భీరుత్వ దేశంబు మనను షద్వర్గాలు నగబూనని చోట న ల కదలే కుటుంబాలు వల్లెకైనా వట్టుబదని చోట బైరుధ్ధు భావాల - వనతి యీ మనను (బ్రతుకే భగవంతుడైన చోట నంకోచ వైశాల్వ న్థానంబు మనను ఇచ్చయే ఈశ్చరుడను ఇంగితమున్న చోట కారణము లేని వికారమీ మనను చావుకు జడియని చోట స్థైర్య చొంచల్యాల న్థావరము మనను చంపుటకు వెనుదీయని చోట అన్ర్ష్రనానక్తి అంకంబు మనను నుతి భూతము లేని చోట నవ్వించి అంతలో నావ్వించు మనను థావి భీతి రాని చోట తేళ్ళు కుట్టినయట్లు (త్రిప్పించు మనను వర్తమానమే కాలమైన చోట కల్లు ద్రాగినయట్లు కవ్వించు మనను (పవర్తమాన వర్తమానాధీనమైన చోట అగ్గి తొక్టినయట్లు ఆదించు మనను (దితికున్న చోట (బ్రతుకున్న చోట లలా (బ్రతుకు పారాలు వల్లింప నాగరికత పొపాలక్షు (పాయళ్చిత్తం చేసికొన ఆది మానవులలో ఒకదై (బతుకును వూజిస్తూ (బ్రతికి మానవసేవయే మాధవసేవగా ఎంబి (ట్రవంచానికి బ్రతుకుబాట చూవిస్తూ అమరత్వం సాధించిన మానవుడు అల్బర్‌ వ్విట్టర్‌ 1964లో ప్విట్టర్‌ మరణాన్ని తలుచుకొని రాసింది ప్విట్లర్‌ సిద్ధాతం ౧౪౪౭188061 16 (బ్రతుకు పూజనీయము) అనునది 56

సామరస్యం చిన్నారి అణువు అందంగా మన మధ్య అవూయకంగా మన (ప్రాంతాల మధ్య సొలబుగ్ధల (పాక్‌ వళ్చిమాల మధ్య బాలకృృమ్ణుని వలె దగాలన్ని ఆరిపోతాయి ఉడినినట్లు నటిస్తూ అణుత్తక్తి కొంటెతనంగా ఆయుధాల రూవుదాల్పడం లోలోన నవ్వకుంటూ మానేస్తుంది యళోదాంబ బలానికి కాదు అందరికి అవృుతాన్నందిస్తుంది యశోద మాతృత్వానికి నా నీ మధ్య లొంగిపోయి మైథో లేకుంటే లోన నవ్వుకుంటూ చిన్నారి అణువు నోరు తెరిస్తే బీమకాలు విశ్వరూవ నందర్భనం నూది మొన శాంతి మ్ముక్తి బూది రవ్వ పాలబుగ్గల ఉథ్‌ అంటే ఎగిరిపోడ్యే అణువు బాలకృృమ్ణుని వలె నీటి చుక్టలో మునిగిపొయ్యే అణువు శాంతి కోరే చిట్లిందంటే వైజ్ఞానికుని శివని మూడవకన్న చేతుల్లో వడి అ-ర దేశాలు బిన్నారు అణువు మర దేశాలు నోరు తెరిస్తే అరమర దేశాలు విశ్వరూన నందర్భనం శాంతి. అన్నీ క్షణంలో భస్మం రచయిత వలె నా నీ మధ్య విశ్వపౌరుని వలె మైత్రే లేకుంటే విజ్ఞానవేత్తకు వలె రక్తంలోని అణువణువు రాజకీయ నాయకునకు రణం రణం అని అరున్తుంది నియంతకు శరీరంలోని కణం కణం వూంజీదారునకు గరళంబై కురున్తుంది వివణి నొామాట్టునకు వలు విషవున్ఫృత్సిక్తై మెరువు వంటి వ్యాదయాన్నే కరుస్తుంది మెదడుతో కనులు నుండి మండి చూవు మెలి వేసుకొన్న 'లావాచలె కురుస్తుంది చిన్నపాటి యెదదేవుంటే అగదువడ్డ మననుకొండ

• చిట్టి ఎదద చెలిమిలో బిలువ నోరు తౌరున్తుంది చెలిమి ఊటలు బిమ్మితే నీకు నాకు మధ్య 1959, అ-ర-దేశాలు = అమెరికా రష్యా దేశాలు. 57

బీ జి శాస్త్రదాస్యం మమత నెరుగక నమతనొల్లక స్వార్ధబుద్ధితొ వ్యష్టి నిష్టతా చిన్నియణువును చిట్లగొట్టిన చిటికయున్నది మరలు గూర్చిన నిరుల మురియుచు కామధేనువు కల్పవ్టక్షము ఎరుక కులుకుచు మెరువు వరుగుల అమరతరువు అమృతంబు మరల మరర్రై కరుడు గట్టిన అన్ని శక్తులు అన్ని యుక్తులు నరుడు దయ్యపు వురిటి పోరదు అణువు లోపల అణగివున్నవి నూర్యచంట్రుల చుట్టి వచ్చిన అన్ని నరునకు అందుబాటులొ రక్తిగట్టదు ముక్తి గిట్టదు అదువు ఆజలో అమరియున్నవి ఇరుగుపొరుగున నిరుకువాదల ఇన్ని యున్నను వమీ జేోయక మరుగునెరుగని మురుగు అరుగుల చేయనొల్లక నిగ్గుజౌందక మురికిపేటల నరులు పారలగ నరుడు దయ్యవు వురిటి పోరదు నరక మనదగు వరిసరాలలో నూర్చ చంద్రుల... ఇంతమందికి యిన్ని కరువులు మరల చెరగును మరిగి మురియుచు ఇన్ని నీడలు యిన్ని బాధలు మరల మాదిరి మారిపోయిన ఉన్న సంగతినన్ని రీతుల నరుల మరలను మరల నరులుగ నెరిగి, విరుగుడు నెరిగి శమియు మరులు మమతలు గరివీ మార్చగ చేయనొల్లక్ర న్నిర్ణుత్రైంద్రక్ర మమత మార్గము నమత మార్గము నరుడు దయ్యపు వురిటి పోరడు చూవుకందియు చూవజాలక సూర్యచంద్రుల... కవులు నపొతము కలముగారది ఉన్నదున్నది యైన్న ద్రో జేసి యూవాల నేని మరలై బపనదున్నది ఉన్నదున్నది నూర్వచంధ్రుల..... రిగియు మరుగు పరచినదున్నదున్నది నరుని యెరుకను యెరుక గూర్చిన ఉర్వపాలిటి అన్ని కరువుల మరుల నిరులను మరుగువరచక తెన్ను మూసెడి శాస్త్రమున్నది ఎల్లజనులకు చెల్లజేసిన ఉర్విపొలెటి అన్ని బాధల నాడు లోకమె నాకలోకము నున్న జేసెడి జ్ఞానమున్నది మమత మపొమల నమత బలమున ఉర్విపాలిటి అన్ని వీడల మనుజులందరు మవొని వలిగెదు తన్ని వేనెడి శక్తి ఉన్నది శక్తి సూర్యులు చలువ చందులు ఉర్విపాలిటి అన్ని లోట్లన్సు నాడు మనుజుడు తోడి మనుజుల ఎన్ని తీర్చెడి నంపదున్నది తోదపాదుచు కూడి యెగురుచు ఇన్నియున్నను యేమిజేయక నూర్యచంద్రుల చుట్టి వచ్చిన చేయనొల్లక నిగ్సుజెందక రక్తిగట్టును మ్రుక్తిగిట్టును నరుడు దయ్యవు వురిటి పోరడు నూర్చచందుల..... 959 సంథ్రాంతినాడు యాాలా నరుదు యెరిగియు మరుగువరబిన దున్నదున్నది ప్రచురణ గోలకొండ పత్రిక (రిపల్లిక్‌ సంచిక) 26-1-1959 58

ఓ గాంధీ! అశ్రువులు ఇంకేమి కావాలె” ఇంకేమి చేయాలె? ఆశువులు నన్నెవుడు ఆదుకొని వుందాలె బతికినన్నాళ్లు నిను బావు అని విలిచితిమి ఆ్యకువులె లేనట్టి అనువులేలా నాకు చచ్చిపోయిన నిన్ను జాతివిత జేనితిమి ఇంకేమి/ కన్నీటి కొరకునే పెక్ళు భంగుల నిన్న చెక్తి నిలవేనితిమి న్ల్నైన వదలెదను వేద్డుతో ఇంటింట (వైలాడ దీనితిమి /+ఇంకేమి॥ కన్నీరు కలదేని నీ పేరుతో టోవి నిత్వమై పోయినది ఎన్నెన వున్నల్లె నీ నూత్ర భావ్యమే నిలువెల్ల దాచినది /+ఇంకేమి// కన్నీరు వులకించు నీ మాట మాటుననె మా మాట వలికితిమి కన్నీరు నవ్వించు నీ అదుగులను జూపి మా అడుగు వేనితిమి /ఇంకేమి/ కన్నీరు (బదికించు నీ వేతి సూత్రాలు మా చేతి మగ్గాలు కపాదు కదలించు లి కాలానుగుణ్యదు కూలముల ధరలెరిగి న్నీరు కదలిం అనుకూలమగు నేతలను నేని వెలనినవి ఇంకేమి/ ఖలీ చుక్కలో కదలు లుప్పాంగు వనాడొ నిను మేము భనుగా జేసితిమి కన్నీటిలో మునుగు కైలానగిరులు ఎవని చేతనో నీవు వనగుట జూచితిమి 4 ఇంకేమి కన్నీటిలో తేలి కాయాలు ఆదు! నీ నీదగా మెలిగి నిందార వెలిగితిమి కాళోజి మాటలకు కదువుబ్బ నవ్వితిమి /ఇంకేమి॥ 1951 సానె గురూజీ వ్రాసిన మరారీ కవితకు అనువాదం ఈ గేయం. సానె లా గురూజీ కవి, కధకుడు, వ్యాసకర్త సోషలిన్టు పార్టీ నాయకుడు ఈయన 1965 “భారతీయ సంస్కృతి” అనే పుస్తకాన్ని కాళోజీ 1946లో జైలులో అనువాదం చేశాడు ప్రస్తుతం అది అలభ్యం. 5కి

శ్వమేధ యాగం “కుకు తోక వంకరయని కుకృబుద్ధి కుత్సితమని ఎందులకీ అడియానలు కూతలు కూసే మనిక్షీ! రోదసీ మందలాన కోతలు కోసే మనివీ/ రోదనాలకేమి కొదువ నీ మనస్సులో మెలికలు ఎంకత్రైనను పద్వవచ్చు నింగి ముట్టుచున్నాయి నితరులనేచ్చించవచ్చు సామాన్యము కాదు కాదు కాటులాదయందు మీతో జను జన్భాంతరాల పోటీవదగలము గాని జాతి వైర గుణ సామృము ఎండ్రెనను మీ స్థాయికి చేత చెలిమి నీకు నాక్షు ఎగురలేము మేము నిజము కలకాలము నాటి నుండి దూరద్బష్టి దూర (శ్రవణా ఇలపై నీయడుగుజాడ కారకయత్రాంగ మపొమ విడనాడక నదచినాను కావల చేరిన 'లాయికొ , కదకు నీవు మోనవుబ్చి అంతరిక్ష శ్రీ దూతిక నమ్మిన చెలికాని నన్న చచ్చి (్రతికినట్టి కుకు 'కవ్మి' పైకి వినరినావు ఇచ్చుచున్న సందేశము నన్నాగము చేయబలే ఎక్షజెతే నేమి నేను వన్నాగమ్లు వ్రన్నిన్వ్యా ననన కుకు చావో చచ్చినాను కరుణొంతో చూవీనావు నీ ధోరణి మారకున్న కన్నీళ్ళను గార్చినావ్య నీక్షు కూడ తవ్పదదియ చెవుల బలము పెంచి పొంచి గోళంబుల గోల మధ్య చవులు దీర విన్నావు వేళాకోళము గాదిది జూచినావ్ర యెక్సి మురిని పోవుటగని నా జాదను అనునరింవ తాళలేక తల్లదిలుచు నానావిధ యంత్రశ్తక్త కాళోజీ మూల్లిన ధ్వని కలదు నీకు రమ్ము రమ్ము మోదము ఆవంత లేని థలము జుర్రు కొనగవ్రేగ రోదసీ మందలాన నీవు మరబినావు గాని కుళ్ళు మొరుగులోని మెరుగు మున్నెవ్హుడో నీ తాతను న్వమేధ యాగానికి వెన్నంటిన మార్గమె ఇది శ్వమేధ యాగంబిది. పోటీవడి కాటులాద వుదమి చాలదాయె నీక్షు 1965లో రష్యావారు మొదటిసారిగా అంతరిక్షంలోకి '“లాయికా” అనే వజిబి వద్చించుటకు కుక్కను స్ఫుట్నిక్‌లో పంపారు. 'లాయికా” చనిపోగా ఆ సంఘటనకు స్పందించి రాసిన గేయం. 60

యాదగిరి యాది

(వ్రవ్లాదుని రక్షింవగ (వ్రళయ ఖీకరాకారము

తాల్చి వచ్చి దనుజేశుని చీల్చ్పినట్టి 'ఆసామివి" ఈనాడు అమ్మచేత నా చేత, బాల్వన్నేపొతుల చేత

యాదగిరి శ్రీలక్షీనరసింవాస్వామి పేర బాబూ అని నంబోధితుదగువాడు

వెలయుచున్న నీవేనా? ఆసామివి? నైరణలో వుడమికి అతనికి ఉన్న తేద కదునన్నది

దేవస్థానం కమిటీ 'నత్తఅమలొ అధికారి కందిరీగ నదుమునుటయు మోటగునను భయమున్నది

చేతనన్న విలువనంవి నా గొదవను వినగోరిన ఇక నేనో!

యాదగిరి శ్రీలక్ష్మీనరసింవాస్వామి పేర నీ పేరున వనాడును ముదుపేదియు కట్టెరుగను

వెలయుచున్న నీవేనా? అ సామివి? గట్టు చూని చేతులెత్తి నిన్నెవ్దుడు (మొక్సారుగను

నీవేనా? నీవేనా? కాళోజీ వంశజులకు శిరము వంచి వనాడును వరమివ్ముని అజిగెరుగను

కులదైవంబుగ వెలని బీదరులో జలతలగదకద' కనులు మూనుకొని మదిలో నిన్నెన్లుడు తలచెరగను

కొందసారికె లోలోవల 'వెన్నుచూవు దర్శనాల వదో వివోరార్థంబని మిత్రులతో చేరి వచ్చి

వైభవాల తులతూంగెడి ర్సుర్జీ నరసింవుడవూ-నీవేనా? ఒకటి రెందుసార్లు నిన్న చూచుట జ్ఞావకమున్నది

నీ గుడినే కూలగదోని విజయగర్వ చివ్నాముగా మాతో నీవు వేగలేక అదవిబట్టి ఏకాకిగ

ఆ చోటనే ఆ రాళ్ళతో 'అల్లా” ఇల్లొకటి కట్టి గట్టునెక్టి నివసించుట నవాజమెకద నరనింవుడ!

ఉంచిన వైరికి వీరము చూవకుండ బింకముతో మేము నిన్న వెన్నాదుచు గుంవులుగా దరిచేరుచు

బీదరులో జలతలగదకద కొందసారికె లోలోవల నిను వీదక, నీ తోడుగ నివనింపగ నీవు మళ్లి

వెన్నుచూవు దర్భనాల వైభవాల తులతూగెడి ఎక్టుడనో మరోచోట చళ్ళు చూచుకొన్నావని

రుర్జీ నరసింవుదవూ నీవేనా? ఆనాదే నేనంటిని సాక్ష్యముగా గిరి ఉన్నది, విన్నది.

మా చిన్న తాత కాళోజీ నరసింవుదు. నీ నివానమైతేమా శ్రీనివానమైతేమో

మా నాయన మా నివానముగ మారిన

లక్ష్మీ నరసింవారంగరాయనామ శోభింతుడు మరు నిమునములో అయ్యది మట్టికి నైతము భారము

ఆయనకు అచ్చంగా నీ కోవమే. సుమతి కన్న వేమన వద్వాలకన్న అక్షరాలు రాకమున్నె

దుమ్హలను ఎదిరి పోరు నలువుటలో నీ వైనమే. పోతన్నవి ఒకటి రెండు వద్వాలే నా కబ్బెను

భక్త రక్షణంబందున నీ నైజమే. అవి కూదా నీ విషయములే!

నత్యనిస్టయందాతడు ్రవ్లోదుడు కాళోజీ వంశజులకు కులదైవముగా వెలనీన

వాత్యానేరము పైఐదు వ్వృవవోరంబున సైతము నరనింవుడలీవేనా? నీవేనా? నీవేనా?

మా నాయన బొంకెరుగడు. ఆసామివి నీవేనా?

పోతన తెనిగించినట్టి వ్రమ్లోదుని చరిత్రంబు అనాడు! వేయి యుగంబులు గటిచిన

మా నాన్నకు నాల్టు చివర యవుడు గాని రాకూదని కోవమేదొ నీకొచ్చెను.

నాన్న నోట చిన్ననాట వ్రవ్లోదుని గాధయంత దున్ఫవాతేజుందగు దితివుతుని బీలిచి చెందాదిననూ

లెక్టుకు మించిన మారులు నే వింటిని, నీ కోపం పోదయ్యెను ఆనాదు/

రుర్జీ శ్యామరాజు కొనరు పేరుతో వెలసే లక్ష్మీ సైతము తడబడి నీ చెంతకు చేరవెరచె

రామేళశ్వరుదను నరహరి మా అన్నయ్య, అట్టి నీ కోపము దైత్వనుతుడు ప్రవ్లోదుడు చేరి మొక్క 61

చవ్హున చల్లారెను. మా కొంవలు ఆరెను. నలగి నలగి నర్భనులో కుక్ళులట్లు ఇక ఆనాటి గోలె ఈ నాటికి వ్రవ్లోదుల మాటెందుకు? తోక ముదుచుకొని వున్నవి. వాని అయ్య, విన్నయ్యల వంటి వారు ఇక నీ మొందెము తలలేని నరదేవాము

వారి బంట్లు, వజంట్లూ ప్రతి ఒక్ళుడు నీ కదకు నీ దేవాము

(సవ్లాదుని చనువుతోడ వ తెంచుట నే చూబితి ఈనాటికి తలను తిరిగి దాల్బునట్టి సౌభాగ్యము లేకున్నది ఆనాదు నిను చేరగ భయకంవిత యగులల్చియె నరవ్ఫుకు నరజంబుకాల జిత్తులకు, ఎత్తులకు

ఈనాడు నీతొడపై వోయిగ కూర్చొని ఉన్నది! బిత్తెపోవుచు నతతము కుక్పుతోక వంటి దేదో

పాదసేవ యెనరించుట కూడ మరబినట్లున్నది! మెదపై దాలిచి వున్నది.

ఈనాటి దితివుతులు అతి చతురులు! గుందె బలముతో మెలిగెడి నరుదనలే మొండివాడు

నీ నామ నంక్తీర్తన చేయుటక్షును వెనుకాడరు! వాని మొందిఘటము దాల్చి కాని దనుజేళుని బీల్చలేదు నీ ఉనికిని సవాల్‌ చ్రోన్స తద్ధినాన్ని కొనుక్తోరు. నింగము తల మొండిథఘుటము చేరినకద నీరూవము

నీ లక్ష్మీని వశవరుచుక లోకమున కొనివేతురు! ప్రళయ భీకరాకారము.

(పవ్లోదుడు భక్తితోడ్ర పర్రనశ్రడై పాడుచుంద నరవ్ఫుక్క నరజంబుకాల జనకంటక బలగంబుల పక్కతాళ వేస్తారు నిన్ను నవ్మిస్తారు. బాధలకు తల్లడిలెడి జనమంతయు బండబారి

నాకేమో వ్షళ్ళీ మళ్లొక్తసార్ర న్‌ వడియుందిన నిన్నే ఆ దొరవనుకొని నిన్నే ఆదరువనుకొని పవ్లోదుని రక్షింపగ ప్రళయ భీకరాకారము చేరి వచ్చి ముదుపుకట్టి కావు కావు మనుచున్నది తొల్చివన్చి దన్సత్హ్యన్ళి చీల్చినట్టి ఆ రూవము బావురుమని నోరు తెరచి భోరున పడున్తున్నది చూడాలని బులువున్నది. గుందె వగిలి పోవునట్లు బందకరిగి పోవునట్లు (కమవికార పరిజామ్షన్సు ఫలితంగా ఈనాడు కరుణచింది పారునట్లు కరుడు గట్టుకొని పోయిన నరవృక నరజంబుకాల నరసింవుద! నీ వేమో అరయకుండ జన్నావ సమూహాల, మురాబందిబఐలగాల వోయిగ కూర్చున్నావు.

బానిసలై అమార్రుక్షులు వదుచుండిన అగచాటు ఈనాటి నీ వైనము జూచి పౌతువాతనుబటి

ఆనాడు ప్రవ్లాదుడ్తు చరి మైకు కోపమంత గోరా నురమౌజులు' నిను లేవు లేవు అనుచుందిరి చల్లారిన నరసిం ఎరుగవీవు అందుకనే నాకేమో మళ్లీ మళ్లొక్టుసారి

నీకేదో మాయ ఆవరించినట్లున్నది ఆనాటి నీ రూవము వ్రళయ భీకరాకారము

ఇదిగో విను! నీక్షు తలను అర్రులిచ్చిన చూడవలెను అనెడి బులువు!

వనరాజము నంతానము ఇనువ కటకటాల వెనుక

నరవ్ఫుక నరజంబుకాల వసికూనల వినోదార్ల 1966లో శ్రీయాదగిరి లక్ష్మీనరసింహస్వామి వారి (బ్రహ్మోత్సవాల సొమ్యాగిగ వడి ఉన్నది. న సందర్భంగా ఏర్పాటు చేయబడిన కవి సమ్మేళనంలో చదివిన గేయం వీన్గుపెంట, మురుగుళ్లు మాంనఖంద అభక్ష్యాల కాళోజీ వాళ్ల కులదైవం బీదర్‌లో వున్న ర్సుర్డీ నరసింహస్వామి ఆరగింవు నేవించుచు ల హేతువాతి అనే పద బంధం మృత్యువాత అనే పదబంధాన్ని

62

అంధపరదేశ అగాధమి"* ఆకాళశవీధి ఉన్నాదస్వామి! అంధవపరదేశ స్వామితాగాధమి తెలంగాణీయుల తృవ్తీ వరచు కారకు రానుక్టుష్ణోవట్టాభిరామోదైత్యం వెలనీనాదు కార్వదర్భిగ కొంతవరకు ర్యాష్టేతర వెంకటేశ్వర మవోత్యం నాయమాట్టును జారి ఐనాను యువరాజు “సర్వనంన్థాః వరిత్వజ్య ఛాన్సుంది తవ్చుక జెతాను రాజు” నచివం మాం శరణం (వజ” దయ్యాల గూదెం రాముని తమ్ముడు దిల్లిబాబోసంబీవిని తోదచారు” పొణ్యూడు వుత్తనూకలగీకమ్ముడు తెలిసి తెలియక తలువులు తెరిచినారు వల్మీకం వామన వూర్వరావు” వూజుపేరిట గటిరి మాటమ్మగుడి వలజిక్సిన యెందుకు వనికిరావు. వూజారులీ మజా వాడానుడికి దడి నగం చాణక్యం నగం సావాత్వాచారో “పొతినిధ్యం యిచ్చితి కులాలవారి” అగాధమి కర్త భర్త నూటత్రధారి రాజ్యాంగానికి తీరి తెచ్చుదారి రనం తొణికినలాదు ఘటం చూచి వంగ సాహిత్వసారం చిటకో రనలివ్రులకు కావలనినంత తూలుడు విద్వాభూషణధ్వని (పేలినబారు మంచినీళ్ళు అయిపోతాయి వితికిన పాలు వింటిమి 'ఇంటిపేరు కస్తూరివారు" సాపొతృకులు వీధిలోని దద్దమ్మ ఆవుపాల దొద్దన్న వ్రసంగం నరకారు మెంటకంటికి బ్రవ్మా అన్ని సాపొత్వాల మాడిన వులగం కేంద్ర సంఘం తీర్జానం నెపం బియ్యం వవ్టు ఉవ్దు చింతపండు తింకవీందులకు ఫలించింది తవం ఇయ్యదియే 'సాపొత్వం? ఇక వండు నంన్దా న్థావన చేనిన బదాయి అర్థికమౌ సాపొత్యానికి దారి నంస్టానాధీశ్వర వాసనన్థాయి

కౌటిల్బం తొణికినలాదే బుజ్జి సార్ధకమౌ సాపొత్వం వరారి ట్‌ లోకనాధ నత్వనరనఖ కవిో కూటికీ తహతవాలాదే బొజ్జ వట్టి పేకాట మాటలతనివి ఈర్జాద్వేషాల తతంగం “దినవెచ్చం ప్రయాణం పెచ్చు ఆర్ష నం(వ్రదాయాల వ్యంగ్యం

ణి 4 (1 ఘనంగా మంత్రులవలె తిరగొచ్చు ఏది యెట్లా వదుస్తే యేం ఖాయి! జాతీయ సాపొత్యాల విచ్చ” ముందు ఎవని మట్టుకు వానికే వోయి. చేతగాని రామానుజుడు వనికందు సాపొత్వకుని కుందయిక్షింది పొయ్యి

నిరా వని " వాలా యరూంి నరన్వతి నెత్తిన లక్ష్రృవ్ము చెయ్యి 63

ఏమని చెవుకొనేది గొడవ లోటు ఎట్లో మునిగిపోతున్నది వదవ (ప్రజానంస్థకు పోటీనవాలు (్రమిదలు కోటానుకోట్లు వరిషత్తుకోోపాతరతీసే క్రమాలు వత్తులు కోటానుకోట్లు కాళోజీ” కూదా వద్దాడు తికమక శాంతి జ్యోతి వెలిగంపగ కావలనినోరు నవ్వంగ వకపక నమిధలు రోటానుతోట్లు ననన వవ చీకళ్లును పార(దోల 1957లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమి ఏర్పాటు సందర్భంగా చేష్టలు కోటానుకోట్లు రాయబడిన గేయం కాళోజీ కూడా ప్రభుత్వం చేత నామినేట్‌ వెలిగీ వెలగక మున్నె చేయబడ్డ సభ్యుడు. విరగబడి చల్లార్చుగ శ అంధపరదేశ అగాధమి = ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమి మిదతలు కోటానుకోట్లు క్‌ రం శన్నాదస్వామి = చదలవాడ పిచ్చయ్య వత్తులు వెలిగించినాము క కా మ ఎత్తివట్టి ఉంచినాము న్‌ ఎలో రా ్యగావు కొడలు దులివి చూచినాము ఓ. వేంకటేశ్వర లొ ద విద్యామంత్రి దడులు గట్లి దాచినాము స్తా ప్పట్లో మద్రాసులో ఉన్న నార్ల వెంకటేశ్వరరావు లు గట్ట " జో = నార్ల వెంకటేశ్వరరావు వెలవెల పోవుటే కాని 6 సంజీవిని - ఫ్‌ ్యందపసార్‌ (అప్పట్లో భారత రాష్ట్రతి) ___వెలగదాయె వ వత్తియు 7 తోడచారు = న. యడ న మతంర. ట్రమిదలకు లేవు తూట్లు క. పూజారులు = ఇంజగం0 అంధ్ర 2న వత్తులలో లేవు లోట్లు 8. మసాల = సా న '0గ౧గా 166 116౧06/5 సమిధలు కోటాను కోటు 10 వంగసాషర్డ్‌ నా రులు స్ట చిటక = బెజవాడ గోపాలరెడ్డి శాంతి జ్యోతి వెలిగంవగ 11 సర సహక అకాడమి అధ్యక్షులు) చేష్టలు కోటానుకోట్లు 12, అవుపాల దొ పాకం బిరుదు చీకట్లను పార(దోల 18. లోకనాధ సత్యనరసఖకవి = విశ్వనాధ సతనారాయ తీరు తీరు వత్తులు, వేరు వేరు రూపాలు (అప్పట్లో ఆం.ప్ర.సా! శ్వనాధ సత్యనారాయణ అన్నీ కాలుతున్నాయి 4 దయ కహ, హిత్య అకాడమి ఉపాధ్యక్షులు) లల సాయంతో 15. నూకల = నకు తమ్ముడు = దేవులపల్లి రామానుజరావు అ్గఖ)ల్లల 0 16. వల్మీకం వామన పూ ర వెలుగు మాత్రం లేదు (మాజీ భారత ప్రభాష్‌ = పాములపర్తి వెంకటనరసింహారావు వెలవెల బొయ్యేకొదలు 17 _ సాహిత్యం = సాహిత్య పుస్తకములని, తెలంగాణా మాండలికంలో అర్గివుల్ల వెలిగినవుదు .ప్ర,సాహిత్య అకాడమి ఏర్పాటుకు ముందే కాళోజీ వెలుగు నిలిచి వుంటుందని మొదలైన కవిపండితులు కలిసి “అఖిలాంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తు వేడుక వదుతున్నాము స్థాపించాని ప్రయత్నాలు చేశారు ఇంతలో ప్రభుత్వం ఆం ఫ్ర వుల్లకాలి పోగానే క (్రమిదలలో కాలుచున్న 64

పరాభవ వసంతం నరవ్చుక నరజంబుకాల వత్తికొదలు కాళరాతి 'తరవో' కలయిక వురుడు ఎత్తు వళ్ళ వలె తోచును ఛభలమును బలమని యంచెటి ఫక్కున నవ్వచునుందెను. కులమున ఎదిగిన నరుడు ఫుల్లల గీన్తూ వత్తుల అరివద్వార్థాది రాజూ మళ్ళీ మళ్ళి వెలగిస్తూ అతిరధుదూ మవోరధుడు ఎత్తివట్టి వుంచినాము కౌటిల్బము ధర్జముగా వత్తులారి పోకుందగ' పొటించెడి మర్భరాజూ బీకటి భరించలేక బీకాకువద్దాము వరివోసానికి నైతము కాలుటె కమురుటె తాని వలుకడు నత్వంబెన్నడు పెలుగలేదు ఎ వత్తియు అన్ఫత వాక్ళుతురుదతడు కటి చీకటిగానే చీకాకు పెట్టింది కారణంబు గానలేక్ష - అతదే సాక్షాత్‌ బుతవారి కారకుడని” ఒకరినొకరు శాద్ర వటిమతో నతతమ కసరికొనుచు కాటులాడి నత్యమాడు వ్రతనిష్టుడు (ప్రమిదెలు వగలగొట్టినాము అన్ఫతామృత ధారల వతులు లాగేసినాము దతనిరనన ఆమూలము “బిలివి చేష్లలావంది మాంధాతలనాటి గొలును స్నేవాంగా మెలగండి” చాందనొల లంకెనాదు చిన్నగ అన్నారెవరో పాతచింతకాయ బూజు మిన్నుల నుందో వమో బాబతు అతి నదాతనుడూో న్నేవాం వుంటో యింతటి చీకటి వుందేదేనా? కాక్‌టేలు” పుంజుతోక స్నేవాం వుంటే వత్తులు నిలిచి వెలగకుందేవా? కాకలు తీరిన వీరుడు పార్టీ వత్యానుగుణ్య 1966 జనవరి టప్రాభవాల మెలగునేత తానా న పొలిక పేబీ శకునుడు ఎపుడో? వందెము ముట్టిన విజయుదు ఉల్లంబుల పల్లేరులు పొరలగ అధికారము మత్తెక్సిన కల్లబొల్లి నవ్వుల వెదజల్లుచు అంధుడు అవర కబంధుడు తల్లడిల్లు బానిస ప్రాణాలకు ఉటార్థని నవ్యనాచి గొల్లున యేద్చే స్వాతంత్ర్యంబెపుడో? మేటిమాట నంగనాబి ] 1951 నిండికేటో నూత్రధారి 65

నీవిల్‌ రైటు కపకారి వదు వడ్చు మారాలిక ముఠాబంది వరశుధారి వరాభవము పౌరసత్వం శరకీటక మవోమారి పరాభవము అంత్యక్రియలు పరాభవము; ఈ యేడు ఒకే రోజు - వరాభవము; జనధర్శము చూదాలిక చూడాలక వరాభవమ్యు ఓటువాక్ళు ఆదాలిక పాదాలిక పరాభవము; పౌరసత్వ పౌొరన్వత్వ గణరాజ్యము పరాభవము; (ప్రజాస్వామ్య (టాభవంబు వెలగాలిక పరాభవముు ఏదాదితో కాళోజీ 'కలేజూ'తో పరాభవము ఆసాంతము మేళవించి మెలగాలిక. కానున్నది, అవకాశము రానున్నది, మరోసారి 1966 క్షణకాలము నిజాయితిగ 1 _ అరిషడ్వర్గాదిరాజు = కామరాజు సణము వట్టి దీక్షదని ప ను మయినవాదని వజాస్వామ్య రక్షణక్రై 4. సిండికేటు = రాజకీయాల్లో ఆనాడు సిండికేట్‌గా పిలువబడ్డవాళ్లు (పాణతుల్వమగు ఓటును 1 కామరాజు నాడార్‌ 2 నీలం సంజీవరెడ్డి 3. బిజూ పట్నాయక్‌ వినియోగింబిన చాలును 4 నిజలింగప్ప 6. యస్‌ కె పాటిల్‌ కనివిని యెరుగని మార్చు చూడవచ్చు ల నీటుతో దక్సెడి వీభవము వోటు వాక్షు పరాభవము వరాభవాంతంబున వర్తీక్ష ఓటుకు తిరిగ మూడుసార్లు ఫేలైనది ఈదేరున ఈసారి? తిమిరమార్థ గాములకా తిమిరారికా మన ఓటు? తేలాలిక ముఠాబంది కాలాలిక ఉటుబలము వపాటిదా చూడాలిక 66

పరాభవ గ్రీష్యం (1066

శాంతి-శాంతట! శాంతి! గుండె పగిలి పోతుంటో కదడువు మండి పోతుంటే గుందా లీడరౌతుంటె కండ కరిగి పోతుంటే జండా దిగజారుతుంటె ఎముక విరిగి పోతుంటే జనము జదము బెతుంటె

(బ్రతుకు చవితికి పోతుంటే ఎన్నిక యిగిలిస్తుంటె

శాంతి - శాంతటో శాంతిః (బతుకు బితికి పోతుంటే ఎర గాలం దాస్తుంటే శాంతి - శాంతట?/ శాంతి// దొర దొంగల 'దోస్తుంటే” కాదెద్దులు మేస్తుంటె నేత కుట్ర నేస్తుంటో కావు వస్తు వదుతుంటో కంచె చేను మేన్తుంటే కర్రు చిలుము వదుతుంటె

(బతుకు చితికి పోతుంటే గొర్రు పొదె కదుతుంటె

శాంతి - శాంతట/ శాంతి/ (బ్రతుకు చితికి వోతుంటో పొదుగు వివం చేపుతుంటె శాంతి - శాంతట! శాంతి! కావు పొలం మేవుతుంటె “దాదాగిరి మెరున్తుంటె గాంధి వీక నొక్షుతుంటె దగాకోరు మురున్తుంటె లచ్చి బిచ్చు మెత్తుకుంటె నల్లబజూరు విలున్తుంటె

(బ్రతుకు చితికి పోతుంటే తెల్లటోవి వలున్తుంటె

శాంతి - శాంతట/ శాంతి (బ్రతుకు చితికి వోతుంటే కాంతి తిమిని చిందుతుంటె శాంతి - శాంతట/ శాంతి// శాంతి ఉచ్చు లల్లుతుంటె నీండికేటు పొదున్తుంటె రక్షణ భక్షిస్తుంటె కామరాజు నదున్తుంటె రాజ్యాంగం చూస్తుంటె గాంధి నీద జదున్తుంటె

(బ్రతుకు చితికి పోతుంటే స్వే చ్భ తోక ముదున్తుంటె

శాంతి - శాంతట! శాంతి. (శతుకు చితికి పోతుంటే దేవుడు దయ్యమవుతుంటె శాంతి - శాంతట?/ శాంతి// శివుడు నీలువ కదుతుంటో కామలో రాజై ఉంటె యా 'నీలం* గొంటెత్తుతుంటె

(బ్రతుకు చిలికి పోతుంటే ఘోష భేషు అంటుంటి

శాంతి - శాంతట!/ శాంతి కడి.” తిరిగి వన్తుంటె నిజము మొగం దాన్తుంటె (్రతుకు చితికి పోతుంటే ఇజము మొగ లేశుంటె శాంతి - శాంతట/ శాంతి! ఓటు బీటు కు తుం టె గులానందో మందుతుంటె నీటు సేటు జేబులుంటె నదాచారి జారుతుంటె

(్రతుకు చితికి పోతుంటే నొధు 'చిలం” వదుతుంటె

శాంతి - శాంతట/ శాంతి/ అవినీతి మురుస్తుంటె

69

ఎవరిదేమి పోతున్నది? ణి (బ్రతుకు చితికి పోతుంటే ఎవరిదేమి వోతున్నది: శాంతి - శాంతట? శాంతిగ్లో ఎవరికేమి వస్తున్నది? వీకె” 'సైం అంటుంటె వగబూనిన వద్వర్ధం బిజస్టో బిన నొక్సుతుంటె వరిపాలన చేస్తున్నది. /ఎవరిదేమి॥ యళోవంతుడూబ్బుతుంటె పాటిలో దిగజారుతుంటె నా చెల్లెను వెన్నాడెదడు (బతుకు చితికి పోతుంటే రౌజీలకు 'సొలావై శాంతి - శాంతట! శాంతి! రౌడీ తోబుట్టువులను భూదానం మింగుతుంటె విన్నాదుదు బావనౌచు. +ఎవరిదేమి॥ (శమదానము వేస్తుంటె జీవనము కాలుళకుంటి నా కబళము కాజేయగ 'సర్వాస్తముో జరుగుతుంటె కదలాదెడి వది చేతులు (అతుకు చితికి పోతుంటే వది నోళ్ళలొ మన్ను గొట్ట శాంతి - శాంతట! శాంతి! నా చేతుల కదలికలు, /ఎవరిదేమి॥ వ్యక్తిత్వం నశిస్తుంటె పార్టీబలం పెరుగుతుంటె నా మేదను కూలద్రోయ మురాబలగ మేలుతుంటె గునపాలెత్తిన చేతులు శరము ఊరేగుతుంటె మురికిపేట యజ్ఞానికి (బతుకు చితికి పోతుంటో నా చిటికెలో అగ్గివుల్ల /(ఎవరిదేమి॥ శాంతి - శాంతట! శాంతి కాళోజీ (పేలుతుంటె నా గరిశెకు నివ్టుపెట్ట నా గొదవ లావ చిందుతుంటె అన్నార్తుల బఐదబాగ్నులు ము న్నాలు బు న్‌ గలు బెదురుతుంటె కదువులో చిచ్చుపెట్ట లు కదలక వింటే నా ఎత్తుల జెకముకలు /ఎవరిదేమి॥ (బ్రతుకు చితికి పోతుంటే శాంతి - శాంతట! శాంతి/! నీటు నుండి నన్ను దింవ తత్తర పెనుగులాద వది తలలు 20-4-1966 ల 1... కామం = కామరాజు _ 2. నీలం = నీలం సంజీవరెడ్డి వది తలలను చితగ్గొట్ట 8 ఘోష = అతుల్యఘోషు 4. కే.డి. =కెడి. మాలవ్య మురాకొందో దొరను నేను. /ఎవరిదేమి/ 5 _ గులానంద = గుల్టారిలాల్‌ నంద 6 సదాచారి = అఖిల భారత సదాచార సమాజస్తాపకుడు 7 వి.కె. = వి.కె కృష్ణమీనన్‌ 8 బిజు = బిజూసేట్నాయక్‌ వక్రతుండ తామనలను 9. యళశోవంతుడు = యశ్వంతరావ్‌ బిల్వంత్‌రావు చవాన్‌ నక్రమముగ దాచగ నే 10. పాటిల్‌ = యస్‌.3.వాటిల్‌ ఎరబెట్టిన ప్రాణము నా స ము = సర్వోదయకు వ్యతిరేకార్ధంలో 11. సర్వాస్తము = సర్వోదయకు వ్యతింకార్థ ఎద కదలిక కానవుడు, /ఎవరిదేమి! 70

భుక్తి మార్ల కీర్తన ల్‌ కా! (ప్రజానేవన పేర (బ్రతకండీ, తిన్నంగ మారు ఎరకొరకని పెర [ప్రాణము (జల సొత్తును మీదెయనుకోండి ఏరి తోరణాలు (గ్రుచ్చు నులభమైన భుక్తి మార్గము ఆసామే లేనవ్టుడు, /ఎవరిదోమి!.... ట్యశ్రర్రన వాని జూడండి - మెల్లంగ వాని కోటి విద్వలైన తుదకు తీరు తెన్నుల ననుకరించండి కూటి కొరకె' అను లక్ష్యము అక్షరాలు నేర్వకుందనే అనుకణము అందరికిని లక్షలను గడియించు మార్గము “వజూ? కనుల ముందు ఉన్నవ్హుడు, /ఎవరిదేమి/ ఉన్న సంస్థను ఆక్రమించండీ, లేకున్న మోరో చిన్న నంస్థను లేవదీయండి గందాగలి దాదాగిరి పైరవీలకు నుగము మార్లము దందము చేతబట్టి వధవులను ఇవ్పీంచు మార్గము /ప్రజా॥ దగాకోరు దుందగీళ్ళు దర్జాతో ఉన్నవ్దుదు /ఎవరిదేమి॥ గాంధీ పేరుతో భజన చేయండీ, వీలైతె తోదుగ ఖాది వేషము దాల్చి తిరగండి ఖలునే అధినేత మురా చిల్లిగవ్వ చేత లేకనె బలునే తమ బ్రియతముగా చల్లగా (బ్రతికేటి మార్గము జా! మెచ్చి ఎన్ని ఏరి కోరు / నాయకత్వం వాదు పెట్టండి మానమన్న వుంటే కద వరువు మర్వాదలతొ గూడిన వోని భయము, భంగపాటు (బతుకు తెరువు వున్న మార్గము /(మజా// కప్పార్ధిత దైతముంటే గద ఎవందేమి?.... ఉటులగు నమక్పూర్చి వెట్టండీ, ఆ వొక్తు మాటే / ప్రనూయె నన్న బింత. ఇ " లోటులన్ని తీర్చుగుట్టండి లూటీ సొమ్మును మన వట్టుదలతో ఎందరో చే మే రేటుకు అమ్మితేమి వట్టి నడిచిన విజయ మార్గము //వపజా/ దొంగ నాణొమునకు బదులు బరువ, పాకిస్తాన్లు వేరండీ, ఆ నాయకులకు దొరికిన దంతయు ధనమే /ఎవరిదేమి?.... జీ య్రాళీస్సులేవంది? ఎవరిదేమి పోతున్నది? ఎవరికేమి వస్తున్నది? నెహ్రూ నద్దము పెట్టుకొనుచు నే నివుణులు నడిచేటి మారము *(ట్రజా॥! వగబూనిన వద్వర్ధం వరిపాలన చేస్తున్నది. గ చం లాలా క్షే 1964 సం రము 71

రఘుపతి రాఘవ... రఘువతి రాఘవ రాజారాం రాం త్రోవకు రానే రాం కులాలు పొంటించం అందాం వతిత పావన నీతారాం కులాలకే విలువలు కదదాం వతితుల మార్గాన్నే పోతాం /రఘు/ వెనుకనున్న వారిని నెడదాం వుణ్యాత్యుల చరితలు విన్నాం ముందునున్న వారిని కదదాం పుణ్యానికి బ్రతుకుచు వున్నాం అడుసులో రాయేని దాటేద్దాం బకముల గురువులుగా కన్నాం అది జారిపోతే గోవిందా” అందాం /“రఘు॥ దిగమింగుట నేరుచుకొ; న్నాం “రఘు॥ నర్వోదయ నాదం విందాం పంద న్తలను అయినాం నర్వం దాంట్లోనే కందాం ము లౌధివతులు జ్‌ '0 అంబట్లో తెడ్డి వుందాం మరధిచతు మైనాం అ-ర- దేశాలను వడదాం భాదీ నవు తలదన్నాం గరఘు/ అరువులు అవ్హులు వుట్టిడ్దాం గాంధేయుల కంద అదమర లేదని చెప్పురా “యు గాంధీ పేడుతో ముంద “రము. అయిదు నీతుల ధాటడాం కష్టాలన్నీ మరివద్దాం =“ క గాంధీపేర టోక్టీ స్త న “రఘు/ అయిదేంధడ్లు దేశమును ఏలేద్దాం గాంధీ పేర చేదాం అయిన కాటికి కొట్టేద్దాం టు లాట్‌ పూద్దాం అంతు చూచుటకు యత్నిద్దాం లోటులన్ని ఉర గన్నాం అంతక్రెతే ఆవల పదదాం /శరఘు॥ వథకాల వేసుకు శరఘు/ నుదువులతో నదవటి దాడ్డాం అవ్చుల ప్రాభ్రెశ్ర ఆవుదా ఓటుల కోటల్లో వుందాం తప్పు దాస్తు దాట్రుక్షవైల చేటు గూర్చి నీటుగ వుందాం “రఘు! అవ్పు దో దాటుకపోదాం కావు కూలి గోదుల విందాం తింది కరువు తటే శ్రైందాం కాని పోని సాకులు చెవుదాం లక్షలాది మొక ల్‌ దాం రఘు! కాళోజీ మూటలు విందాం అవి ఎండి పోరీ నాటాం కమ్యూనిష్టు ధోరణీ అందాం /రఘు/ లక్షలాది బావులు త్రవ్వాం " + న. అవి నిందకుంటె ఎ ట్లా ఛస్తాం? 1969 గొంధీజయంతి సందర్భంగా రాసింది గోలకొండపత్రికలో అచ్చైయ్యింది. వేలకోట్లు ఖర్చులు చూ పాం 1. ఆనకట్ట = కదెం ప్రాజెక్టు (1959 ఆంధ్రప్రదేశ్‌ మాస పత్రిక జోల దన్ని లోటను వూ, ల మొదటి పేజీలో అప్పటి (ప్రజాపనులశాఖామంత్రి జె వి.నరసింగా (న్య ద్భాం “/రఘు/ స అంకెలతో గారడి చేదాల రావు కడెం ప్రాజెక్టు ప్రారంభోత్సవ చిత్రాలు, అదే సంచిక చివరి చిటికెలతో వందిరి మూ ం పేజీలో ప్రాజెక్టు కొట్టుకుపోయిన దృశ్య చిత్రాలు ప్రచురితమైనాయి. ఆనకట్లో మటితో పో దాం ఆనకట్ట కొట్టుకుపోవడానికి కారణం గత రెండువందల సం రాలల్లో ట్‌ స్‌ో చ పడని వాన ఆ సంవత్సరంలో పడిందని ప్రభుత్వం వారి వాదన ) వాన మోద తప్పును తోద్దాం దీనికి ప్రతిస్పందిస్తూ కాళోజీగారు “ఆనకట్ట మట్టితో పోద్దాం/ వోవోకారాలను విందాం వాన మీద తప్పును తోద్దాం'* అని అధిక్షేపించారు వోయిగ శ్రేనున్తూ పందాం “రఘు/ ” 72

మారు రూపాలు పార్టీవ్రత్యము* నంఘాలు నియమాలు సాంద్రదాయాలు పార్టీ దేవుడు దైవము మనిషిలోని కుళ్ళు మారురూపాలు పార్టీయే నర్వన్వము పార్టీకిష్టము కాని అంచాలు మంచాలు లాంఛనాలు కంచాలు (వ్రతము, పూజ వనికి రాదు. మనిషిలోని కుళ్ళు మారురూపాలు పార్టీ తప్పుంటే తవు చెనులోని తుక్కు గుద్దలోని వక్కు' పార్టీ ఒవ్చుంటె ఒవ్టు వాతలోని చిక్కు కజ్టలోని మకీ పార్టీ అదువులో చేనిన ( . ళం పావము నపొతము వుణ్యము. వరువు దవ్పిన చెక్కు పార్టీ వలదను వుణ్యము మనిషిలోని కుళ్ళు మారురూపాలు పాపము కన్నను హేయము నూనెలోని మడ్డి కూరలోని గడ్డి పావపుజ్యముల చల్చ పార్ల వ్రతలకు తగదు. గోదలోని నలు వె ఖో నడ్డి అనలు వెంబడి వట్టి పార్టీ మినవో వేరొక మనిషిలోని కుళ్ళు మారురూపాలు పాట, ఆట వనికి రాదు. పాలలోని జలము దారిలోని మలము ఆత్ళు విమర్చన శ్తక్తి అలుకలోని బలము వచ్చిపోయే కులము ఆలోచన అనుమానము

• వత్వము మనిషిలోని కుళ్ళు మారురూపాలు సోకిన పార్టవ్రత్య శ నున్నయగుట మరువరాదు. బోడితలపై విగ్గు జోకోలోని మొగ్గు పార్టీ కనునన్నలందె పైటజారుడు నిగ్గు ప్యాంటు నర్దుడు దగ్గు పార్టీనతలకు న్వర్ధము మనిషిలోని కుళ్ళు మారురూపాలు ఎట్టి పావఫలమైనను ఇంచుకేని అంటనీక లలా కట్టుదిట్టములు చేయగ 1... పక్కు = గుడ్డలో చిరిగిన భాగం కంకణదద్ధము “పార్టీ 2ఓ _ మక్కు = కర్ర రంధ్రాలను మూయుటకు వాడే పదార్ధము. “వ్రివు” చేయు చమ్హుళ్ళకు ౩... జోకు = తూచడం వీవు చెదర గుండె బెదర పార్టీనత్యము నతతము పాలించుటయే ధర్మము. భటమే శాశ్వతమనుకొని ముఠాతత్వమున మెలగెడి అధికారవు రాజుకీ యములందలి దీ మర్మము 9-4-60 ఈ 'పాతివ్రత్యం' అన్న మాటకు వ్యంగ్యార్ధ సూచకం పార్టీవ్రత్యం 73

అధికార రాజకీయాలు పరాభవ గ్రీష్మం వ్యక్తిత్వముంటేమి? వరాభవం చితి మంట వైదువ 7 బైడుప్పుముంటేమి? కాల్బాక మాద్దుక తినటం వకృృత్వముంటేమి? కరత్వముంటేమి? వరాభవ వనంతం పార్టీలో లేకున్న విశాచాల తాందవం వరమానందం. చి వనికి మాలిన వాడు వనంతమే ఇట్లా పడిస్తే వైరి వర్గము కన్న ్రీవ్టుం మాట ఎత్త వనిలేదు దూరమైనా వాడు శ్‌ గవ మంచివాదని పది వరాభవ (వుం మంది డొంబిన నేమి? భగ్హున మండిపోతున్నది ఎండ యుజువ్రర్తమందనుచు మిరుమిట్లు గొలిపే వెలుతురిది లోక మెంచిన నేమి? చిమ్మ చీకట్లను వ్యావీంవ జేనేది పార్టీలో లేక్షున్న నిమెంటు భవనాల కాచేది వనికి మాలిన వాడు వూరి గుడిసెల దగ్దం చేసేది. వైరి వర్థము కన్న న యళ దూరమైనా వాడు ఆకతాయి రాళ్ల రాయళ్ళొ తొకట్టు వడనట్టి (మోతుబరీ” వీతిరి పొతర్ల (నెన్టిక్‌ టాంకు తలవాని క్షుంట్రే్సి? మురుగుళ్ల వదును జోలికి పోక రారట్టు పెట్టని కసితో-ముద్దెండిన జను తలవాని కుంటోమి? గ న పం జనుల మంచినీతి గోలవుటడుగుల పార్టీలో లేకున్న నో వనికి మాలిన వాడు దాకా నాకేనేదీ గ్రీవ్రాతవం. వైరి వరము కన్న వరాభవం పొయ్యే దాకా దూరమైనా వాడు తవ్పుదు మనకీ నరకం తప్పేదో? ప్ప్రేద్రో గ్ల బి చెవ్సగలిగిన నేమి? వరాభూతులు చావనంత వరకు గొగర్రెదాటున వదని తిరుగబడి పోరే వరకు ఖుర్ర గలిగిన నేమి, వరాభనం తవ్పుదు. పార్టీలో లేక్షున్న నరిగా ఓటు వాదే వరకు వనికి మాలిన వాడు వరాభనం తవ్పుదు. వైరి వర్హము కన్న నక య వజూస్వాన్వుం వెలినే వరకు దూరమైనా వాదు (ప్రజాస్వామ్యం వరాభవం తవ్పుదు. 1960 గుందాలకు జదుస్తుంటే న్నీ

వరాభవం తవ్పుదు.

నత్యం వలుక వెరిచే వరకు వరాభవం తవ్పుదు.

మూళ్ల కిరీటం ధరించేదాకా వరాభవం తవ్పుదు. విషపానం చేసేదాకా వరాభవం తవ్పుదు. “పరాభవ గ్రీవ్టుం” నిండా అవమానవు టగ్లి సెగలు ఆతతాయి మందే చూవులు అర్ధత దిగమింగే తావం అన్యాయం కంపునెయ్యి రేపెడి పెనుమంట సెగలు. పరాభవం ఎందాకా? భరించే దాక,

వరాభవం ఎవ్వరికి వరాభూతులై (బ్రతికున్నోరికి,

పే. గోలెము = నీటితొట్టీ

75

పరాభవ వర్షం (190660)

ఏరి? నేను బ్రతికే వుంటాను ఏరివారు నా వారలు? ఆనాటి ఆ శూరులు? నేను బ్రతికే వుంటాను వీరేనా నా వారలు?” ఆనాటి ఆ శూరులు. నా వరాయితనం పోగొట్టే ఆన్రత నేడు కూడ ఆదే ఊర ఈదు ముదిరి అదే పేర చెలిమ చెలమలో వీరేనా నా వారలు? వీరేనా ఆ శూరులు? నా ఇరుకుల చేరి దూరి దుందగీళ్ల గుందెలదర జందాలెత్రిన ధీరులు అద్దమైన మురికినంతా దూసిన జంబ్వాల ముందు దూకిన బరి రొమ్మగాళ్లు తన్నేసే బీవన నది పైబడి వచ్చిన గుండా గూబ వగుల చరిచినోరు జీవ నదిగా వీరేనా నా వారలు వీరేనా ఆ వీరులు? (్రవపొంచు చున్నన్నాళ్లు నేను (బతికే/ కంక కట్టె చేతబూని కత్తుల నావీన మల్లులు ఆఅతతాయి వాతావరణంలో కూడా కుత్తుక తెగుదాక వైరి నెత్తురు చిట్లించి న్‌ు నా షడ్వర్గం తన శీలాన్ని పెత్తందారీ బలాల చిత్తుచేయ బూనినోరు తోడు వాద్యాల విల్లలకోదట్లు ఎగసి దేగతలను తన్నినోరు తవ్హుడు చప్పుళ్లకు “ఈనినావు” రోషంతో వూని వులిని డానినోరు నమ (కుతిగా వీరేనా నా వారలు? వీరేనా ఆ వీరులు? నా గాత్రం వరివారు? వరివారు? వదా కనబదరు నేదు? పెకల నన్నాళ్లు /నేను (బతికే/ వదునెనిమిది వండద్ల నుండి పరికిన్తూ వెదుకుచుంటి కంచం మంచం రెందే నా బావతు వారేరని నా ఐలగం ఏదేదని నర్వమ్మను వాదానికి నా గొడవను వినువారలు నా గుండెలొ మనునారలు వరివారు? వరివారు? ఏడా కనబదరు నేదు? నా తెలివితేటలు ఇంతింతై ఇంతింతై ఎంతోవైకి లేచి నిలచి తలవొద్ద టేకులైన' బూరుగులు మేకులైన (ధూదియాగేలు నిరాకరించినన్నాళ్లు గనేను అతికే/ అలనాటి నా వారలు అనవోయ శూరులు వీరులు నా జీవనానికి పోలీసాక్షనుకు ముందు వూసిన కెంవు గులాబులు పాతాళం అదుగంట దిగజారే దేశభక్తి వ్రజానేవ దీక్షగ బూనిన త్యాగులు చొరవ, నత్తువ, ధైర్యం ఏరివారు? ఏరివారు? వడా కనబదరు నేదు? అకాశానకాశాలను వ్యావింన అలౌకికులు అమాయకులు అన్నార్తులకు ఆఫవ్తులు నన్నజూచి ముందుదూక న్‌ా తడబదనివారు ఆవిరియె పొయ్యేంతటి ముందుదూకు నన్నజూబి మురిసి ముందు దూకువాడు. తపన, తహతహ, నంనీద్ధత వరివారు? వరివారు? వదా కనబడరు నేదు. సావాసం జఉన్నన్నాళ్లు నేను (బతికే! 1554 ౫ టేకు = టేకుమల్లరామచంద్రరావు 1 ఈళ6ళసంరంయ 2 బూరుగు = బూరుగుల రామకృష్ణారావు ౩ ధూదియా = రామకృష్ణధూత్‌ 79

జోషీ ఓ బాపూ! ఎద మెదడుల కలయిక నీ వారనో రాజ్యంలో నీతికి తావేది బావు? ఎద మెదదుల కలయికతో వదం వదం కదం ్రొక్టు నీ మా న్‌ ఆద టలు విని ప్రాణము నిలువుకునేదెట్లు బావు? ఆవేశము, ఆలోచన అద్వెతస్తాయి వెలయ లంచము ముట్తొదంటావు వ నా బద్రంటావు వంచన చెయ్యెద్దంటవు కె తేర్చదు, కవి వెలువడు కలకాలము భువి నిలబడదు. నీతి నిజాయితీలు అంటవు ఖ్యాతి వ్రతిష్టలు అంటవు మోన చుకుంబజా' యించురాత ఓ కారము” వంటి రాత నం చెయ్యొద్ధంటవు వేసం వెయ్యొద్ధంటవు న్వు నీంయయచరిత బావోటము చే త అన్యాయం వద్ధంటవు వ్యభిబారం తప్పుంటవు భావదాస్వ స్వీయచరిత జా యురా అంతా అందరిదంటవు అందరు ్రతకాలంటవ అర్ధము ఆర్థించు రాత న్వార్హము హోషించు రాత. పృాదయం మారును అంటవు పొంనకు దిగవద్దంటవు గుణం గణం బేరీజుతో (గుణంవుట్టిే* వలువరింత నీ వారసు రాజ్యంలో నీతికి తావేది భావు? యతి ప్రాసల ప్రానయతుల మతి చెదిపెడి కలవరింత నీ మాటలు విని (టొణము నిలువుకునేదెట్లు బావు? నోటి దురద లోగుట్టులు మాటల గోదా'వట్టులు. అదుగుద్‌క్షి దేని అడుగేస్తే అవినీతి తప్పనినరి నెమిషేయమను గడోవై నోముల దొమ్మరి ఆటలు. ఆడంబర మా న్న వ్యవవో ర్భాటము అభివృద్ధికి మారుపేరు వోలపాన మదమ్మున లోలావుత్త తాయాక్షుదు రం దక్రత। అధునాత్రవ క్షతకు వంచనయ్యే కొలదిద్ద లీలావతితో కేల్‌ లీలల దేలంగ” సంఘము కలిగివన్స గ ౦దు వ్యభిచారము జీవగర తాళయ్యక్త రాగబద్ధ మేళము నమకూర్చురాత, ఏ తిభ లెల్ల కల్లలాదకుంటె డుల్ల అదుగ్యద్రీన్సి క్త ఎదుటివాని మన్నన్నకె ఎదురుచూచు పొటిరాత అదుగేస్తే అనివార్యము ఆత్మహత్య బొపూ మార్తమ్చు నుడుల నుదుల మునిగి తేలు నుడుల వదుచు కాటిరాత నీ మయ గొలిము బాపు మార్గమన్నట్లా? వౌర, జన అన జర శే స్ట ను చేతి చల్చ్వు న్‌ ఆత్మకు అగచాట్లా? కూలికలం నదకలు నమ కూర్చినట్టి వదడువురాత. మాటలు విని ప్ర్య్బు నిలువుకునేదెట్లు బావు? ఆవేశము, ఆలోచన ఆద్వెత స్థాయి వెలయ దత కలకాలం నిలుకద గల శై తేర్పుడు, కని వెలువదు. శనీవారసు: చా వారసు: గాంధీజీగారు నెహ్రూను తన రాజకీయ వారసుడుగా (8౧౧ 1965 5/00 [0% ౧6౧) పేర్యాన్నాడు క్షే ఓకారము = వాంతి ముందుకలిగే తీవ్రత ల గుణము పుట్టి = అపస్మారక స్థితి (06 ౯౮౧ 51209) తి గడ = మూలుకోల 80

దేబెల దౌర్భాగ్యం విశ్వబ్రహృ్మ కుటిలమతుల ధిక్సరించు వటుత్వంబు లేని దీన (బహ్మ్హాందానికి బదులుగ గట్టితి దేశీయుల అగచాట్లను దేబెల దౌర్భాగ్యంబును బొమ్మరిల్లని పొంగులు వారే నూటిగవచ్చిన మాటల చాటి చెప్పుచుంటి నేను. చిలివి తల్లికీ జేజేలు...

వ్యక్తిత్వము చచ్చి మనిషి శక్తినంత కోలుపోయి భూత భవివ్యత్‌ ఖ్యాతికి జదియక కిటుకెరిగిన వాని చేతి కీలుబొమ్మ అయి ఆదును. లేములు లేని నోములు నోదే జానెడు పొట్టకు కరువని బానెదు నమకూర్చుకొనగ నిద్ధ వాస్తకు జేజేలు... దౌర్ధన్యము చేయు దొరకు దానులు దేబెలు దీనులు లలా భీముడు లేనట్టి చోట బేరమాడి రాతమునకు 1965

బకానురుని మెవ్చించుక (బ్రతుకుట తవ్పనినరియగు

కోటివిద్యలైన తుదకు కూటికొరకె అని అనుకొను

చిత్తవృత్తి యేర్చడి ్రజ చీడపురుగు వలె (బతుకును.

వంచన జేసెడి వారికి మంచము వాల్చుచు చేతులు

జోడించుచు అక్షరాల పేదులొచు (బ్రతుకు జనము

నేటి శాననాలు రాతి నాటి శాసనాల వలెనె

కదలిక మెదలిక నిలిచి కాలగతిని తిలకించును.

అపరాధము బట్టి గాక అవరాధిని బట్టి జరుగు

అభియోగము, న్యాయవిచారణ, న్యాయాధీశుల తీర్పులు.

కుటిలమతుల ధిక్సరించు వటుత్వంబులేని దీన

దేశీయుల అగచాట్లను దేబెల దౌర్భాగ్యంబును

సూటిగ వచ్చిన మాటల చాటి చెప్పినాను నేను. 1965 81

(తితూలం ఆదిస్తూ గుందె కొట్టుకున్నంత సేపే (బ్రతుకు మూడోకన్ను తెరుస్తానని శివుడు నాడి ఆజడిందాకే (పాణం చక్రం న్‌ు లాదాగత అని వివ్హువు కండ్లల్లో వదనున్నంత వరకే చూవు నురానురుల బెదరింబినట్లు ర్‌! నేటి నత్తాదారులు జనం దన్నంతనువి జగత్తు ఇదిగో ఆటంబాంబు. ఇదిగో 1” బాందిని ఇవన్నీ ఒక ఎత్తు భావుకత యత్తు జదివిస్తున్నారు జనాన్ని. భావుకత లేకుంటే బందబారుతుంది (బ్రతుకు ఇదంతా మా మపొమవ్షేనని కంటిలోని తడి ఆరిపోతుంది కులుకుతున్నారు విజ్ఞాన (బ్రవ్మాలు. గుందెలు చిమ్మే రక్తంలో బలముందదు అటు రావసలకు వరాలిబ్చి నాదుల ఆటలలో వన ఉందదు న తకు మద్దైనిల్చి జనంలో జవ ఉండదు అ చె హరివారబవ్వ్నోదులు అవని కనలు పన్సికిగ్రార్ర ర ఉగత్తులో మవాత్తుందదు - ఐనా రాక్షసులూ దేవతలూ క్రాన్సి భావుకత నంజీవిని వంటిదే సామాన్య మానవ్రలదీ జగత్రు ఆహారం మాత్రం కాదు బుద్ధుడు, క్రీస్తూ గ్యాద్ధ మూర్చిల్లిన యోధుజ్ణి లేపి యుద్ధం చేయిస్తుందది అవనికి క్రిమ్సూర్రుల్ప సాక్షాత్తు వూటవూటకు వుట్టుకొచ్చే ఆకలిని తీర్చే అన్నం కాదది చూగోళం వుకిట బట్టే. గుండె కొట్టుకొనేందుకు ఆవోరం భూపావళి - పరాక్రమానికి నాడులు ఆదేందుకు ఆవోరం ము (60) కందలు బలిసేందుకు ఆవోరం గౌనిందీలకు, వ్యక్తుల స్వార్ధస్వత్వాలకు వులు కదిలేందుకు ఆవోరం (స్త సామ్రాజ్యాల పోష్షణకు జనం (బ్రతుకు ఆవోరం 'చాణక్తనీకి ప్రాం జగళ్తు గతికి ఆవోరం 'కౌటిల్యార్ట శాస్త్రం జగత్తుకు, జనానికి, గుండెకు, నాదికి, వ్యక్తి స్వార్థాల కాపాడే గుట్టు కందకు, కంటికి పౌరసత్వాలకు గొద్దలిపెట్టు ఆఅనోరం ఆదీ వునాది శాంతివ్రీయుల చేతుల్లో భావుకత శిఖరం, వరమావధి. అణుళ్తక్తి కామధేనువు, (వంచశాంతిక్రి ద లాలా (జానీకం (శేయన్సుకు వనికొన్చేది వంచళీలం! 21954 నెహ్రూ చౌ-ఎన్‌-లైలు చేసిన 'పంచశీలో ప్రకటనను దృష్టిలో వుంచుకొని రాసిన గేయం ఆంధ్రజనతి, గోలకొంది పట్రికల్లో అచ్చెయ్యింది 82

పురిటిపాప గీటురాయి

నేటి రాత్రి ఏ పావడు భూమిపై వద్దాదో నీవు వూనీన వూతలందున

అతని నోట తెలినిందే వార్త నీవు గీనిన గీతలందున - నీ అతనికి దొరికిందొక వ్రవేశవ(త్రం ఊవాకందిన బొమ్మ వెలనిందా? అందుకనేవాడు విశ్వ కవాటం వద్ద ఎలుగెత్తి నీవు

తన అధికారాన్ని వెల్లడిన్తున్నాడు. కలల గాంచిన అందమొలకిందా? వీడికెడంత లేదు కాని నీవు కూర్చిన మాట నూటిగ వీడికిలి మాత్రం బిగించే ఉన్నాడు. నీవు పొడిన పాట నీటుగ - నీ ఏదో తెలియని (ప్రతిజ్ఞ వెతలు మలచిన కతను చెప్పిందా? ఆ భావ ఎవరికీ బోధపదదు. నీ మనను యెరిగిన చిక్కు విష్సిందా? కొందరు నవ్వుతారు

కొందరు చిన్న చూవుతో చూచి పెదవి విరుస్తారు. 1965

కాని - నేనా భావన ఎరుగుదును “జ్యోతిర్మయి లిఖిత జ్రైమాసపత్రికకు కవితరూపకంగా రాసిన అభిప్రాయం రానున్న కాలవు నివరాల వట్టిక

నాకు దొరికింది.

భూమిపై వడిన పావని నజీవ నేత్రాలలో కవిత-వనిత-లత

వాని వరిచయ వ(తము చదువుకొన్నాను. తలక్రిందులైన తలకు

క్రొత్త శిశువు వచ్చినాడు ఆశ్రయ శోభనము

వాన్నికై నీటు ఖాళీ చేయాలె తలడ్రిందులైన తల-లత

వొదు వద్ద వ్రవంచం నుండి లతకు లేదు తల

చెత్తా చెదారము వీవున వేసికొని నేను వెళ్ళిపోవాలె వనితకు గల తల

నేను వెళ్ళి పోతాను, కాని తల లేనిది లేదు కవిత

ఎంత వరకు దేవాంలో (ప్రాణం ఉన్నదో ఆశ్రిత లత తలెత్తు

టప్రవంచంలోన చెత్త ఆ(శ్రయించిన వనిత తలెత్తలేదు మిగులకుందా చేస్తాను ఆ(్రితర్లై కవిత తావెలయ

ఆ వని వూర్తి చేని కవి తలదీయు

నా రక్తంతో అతణ్ణి

ఆళీర్వదించి వెళ్లిపోతాను. శ9ళ ౨న తర్వాత నేను చరిత్రనైపోతాను.

మూలం . బెంగాలి

83

ప్రజాస్వామ్యమంటే అమ్మ్మయ్యో! అభ్యుదయం]! వ సౌజన్నాలకు రక తలచుకుంటి ఒళ్ళంతా సా మర్యాద క్ష జెర్లుపప్రాకు జలదరింవు నవాకారోలకు రక్ష షాలవండ్లు ఊదనట్టి నవాజీవనానికి రక్ష పావం వుజ్వుం ఎరుగని (జాస్వాన్వుమంటే అది పాపలు ఒయ్యారంగా (ప్రజారాజ్యమంటే అది! కన్నుగీటి ఒళ్ళువిరిచి మానవత్వానికి మనుగద (గుత్తి వంకాయ పొటు” దానవత్వానికి ఎద దడ (మొకృజాన్న తోట పాటో గుండాతనానికి దగడు చెట్టు మాద విట్ట పాటే గూడువుఠానికి బెగడు/ నఖరాతో నాజూకుగా కుట్రదారులకు వాడలు వలుకుతుంటొ తలిదండ్రుల పు వస్‌ దలు తాతవ్వల-చచ్చిన తలవులు తిరిగి న్వైరవివోదునకవ్హా దయ్యాలుగ లేచి నిలువ “అమ్మయ్యా? మురాబందికి మత్తు వగలే వెన్నెల బిందుచు శరవీఠముల లే వగిలే గుండెల దూరగ ముల శ్యతువు ఆతతాయి నంవారణ జగమే వూయల మాదిరి అనామక్షుని సంగ్రక్షల్య/ తలదిరుగుదు బినక్రైవడి న్యాయవర్తనులకు వోమి లాభనస్టముల ఎరుగని మాయముడుత లేని సామి క్షేమం క్షామం తెలియని పతిభకు సరివడువెల అయోమయం నీద్ధవరచ /అవమ్ముయ్యోః। రసముల చిలికెడ్రు జల! సార్వభౌమ వ్రజానత్తయ్యుక్తంబగు గణరాజ్వం నిజాయిత్రీక్రి ప్రోత్సావాం నూటికి ఎనుబదిరయైదు మేటి కావులున్న వుదమి వృసానరిక వమృత్యూహం చూదాకబళం” అనుచూ వనిదార ల కాటకట్టు అ-ర-ీ దేశాల ముందు కాయువు వట్లు! నా నంరక్షిత పారమత్న దోసిలొర్లి దేవురింవ / అమ్మయ్యో/ భీటునిక్కు దీక్షబూని స్వాతంత్ర్రమునకు పొతము శ దిక్షబూని, వొక్షుల కాప్రాదు కోట కాబాయ'ల శివ్యత్వం మక్కువ వికనించు తోట! న్వీకరించి భారతీయ నెయ్యము పెంచెడి మడి నవయువతా (తినిధులు నీతుల నేర్బెడి ఐడి చంకలోని (ట్రాన్సిస్టర్‌ తత ఆరని తడి వలుకుల కనుకూలముగన్ను అమ్మకదువు దాచిన ఒడి! కూనిరాగ మాలవించి థటఉజాస్వామృ్యమంటే అది గంతులిడుచు మధువనమునో (జారాజ్యమంటో అది చొబ్చిన వానర బలగంబును మించిపోవ /అమ్మయ్యో/ కజ్టువదును చేనువదును 1963 84

కంటివదును మింటివదున్నుకై విడువని నదకల వైనం యేద్సెడీ కావుబిద్ద కంద్ల ముందు కాదెద్దుల నేతృత్వం బిననాగలి బొమ్ములాడ మెచ్చి, ఎన్ని, వరి, కోరి బిజిలివంవు వధకాల మనమిచ్చిన ఓటుఫలం /అమ్మయ్యో?॥ వంచాయితీ రేడియోల కోతివీర వూతలతో కవికోకిల కూజితాలు కుళ్ళినట్టి దొందపండ్లు చెవులనింద వాలికింవగ /అమ్మర్యూ/ చెట్టావట్టాలాడుచు మణికట్టుల నంటి వెలయు కాలమానము బిళ్లలు కొట్టొచ్చే నోటి తెరలు చూదనైన తీరుబజిని నాచుకోని తిరుగుదు మూతికి నరితూగు కూత తివృుకాయ తిమ్మన్నలు నీతాకోక(లు చిలుకలు నీతాకోకల కాకులు /అమ్మయ్యో॥! వేళాపాళా ఎరుగని కాలాతీత (వతనిమ్హలు ఉల్లిపారల దదుల వెనుక దేశము లేమిని పెంచెది ఉన్నదంత బట్టబయలు దక్షతలో అతి దక్షులు /అమ్మయ్యో/+ కొదవలి నాజూకు నుళ్ల అన్ని యిటుల పఏద్భుచుంద మెదదాటని మొండినిగలు ఎన్నికతో తృప్తి వదుచు లోవెలుతుల వూరింవగ కట్టుదిట్టముల జేసుక 'మేకమ్ణు'లపై కవులు మెలగునట్టి స్థిత వ్రజ్జులు స్నో పౌడర్‌ మెత్తుబీల్చి సాక్షీభూతులు మంత్రులు 4 అమ్మయ్యో/ చూచెడి రోమాంకురములు అమ్మయ్యా ఇవ్వన్నీ చాలనట్లు ఆరుమూళ్లు పోక ముడికి వొందీయా? ఇంగ్లీషా అందని ఏనుగు నడుములు అన్న తెగులు మరియొక్టుటి వేషము కుదరక మిజికెడి దేశం నాశనమొందగ ఫ్యాషను గోదావదతులు జాతీయత, రాష్ట్రయత మిజిమిడి అందాలతోనె పెంకమోద పేలాలుగ మిడిని వదెదు మను పెయ్యలు దేశీయులు చిట్లివదగ చిత్తకార్తె వడీకట్లకు ఇరుగుపొరుగు వైరులంత చిత్తెపోయడి చెత్తలు నంతోషం వట్టలేక భరతమాత వ్రతినిధులుగ ఇ” హీ? పాయని ఇకిలింవగ /అమ్మయ్యో/ చరియించెడి మన వనితలు వెన్నంటిన కడువునింవ జగన్మాత జగజ్జనని జావురుమని తెరచిన నోళ్ళకు తెగలకు చెందిన నతులు /అమ్మయ్యా॥/ అన్నం ముందా? లేక వీనుగు కళ మూతుల నిగనిగపెంచగ 1966 నున్నం ముందా? 8. మూగమనసులు సినిమాలో “గోదారి గట్టుంది. * పాట నెహూబీ అదుగుజూడ 4 పూజాఫలం సినిమాలో పాట 5 అ-ర-దేశాలు=అమెరికా రష్యాదేశాలు 6 మధువనం=సుగ్రీవునితోట 85

దొంగగొడ్డు-గంగిరెద్దు (అన్వావదేశము) అవినీతికి బిరుదుపట్ట లానవుటిను*కును మనకు అందుకొన్న కోదెరాజు కానంతయు లేదు తేడ అవినీతుల నీతులుగా “అందరు ఎరిగిన పావమె నవరింవగ బైటవదెను అందరు జేనెడి పావమె ఇక లోటేమిటీి మనకు అందరి వలెనె 'బఐనవదు” ఇక భయవడుటొందులకు? ఆచరించె తప్పేమిటి? కొట్టానికి పెద్ద కావు మోసాలకు నేతగాదు దిట్ట గట్టి కారుదున్న కానంతయు వెనుదీయదు విడిపోయిన బనవనితై నీతి రాజనీతిలోన వుదిసెడు కన్నీళ్ళు కార్చె నేతిబీరలోన నెయ్యి 'ఒదుదుదుకులు నవాజమౌట కౌటిలము కుంటువదుటు బెడదగొనుట తగదు తగదు” కనిపెట్టిన తోటిదాంగ 'కులతవ్హును మావుటకు బనవని నాబోళు జేసి కుండెడు కల్లెన చాలు” వచ్చని చేలను వదిలెను “చాకలి మాటకు నీతను గందాలను తప్పించుచు సాగనంవి చింతిల్లగ గుండాలను రక్షీంవగ చేతగాని రాములమా? 'స్వావోకార నంభుంలో నేతలము భూతలముని నవాకారము నర్జుభాటు మూర్భిల్లినవాడు రా మనకేమని అనరాదు ముని తమ్ముడ్తొ ఇంటదజిత్తా మనది కానిదేమున్నది 'సంజీవనోడ్పో మెరుగక దేశము దేశీయులదే సంరక్షించును పావము దేశీయులమన్న మనమే దొంగతనమృ వ్రిటబిడిన నష్టము కష్టము రెండును బెంగలేదు లోటులేద్రు నాయకులకు వర్తింవవు దొంగల గుంపులో గం వారిక్షేమి నాల్దునాళ్లు దొంగ పెద్దరికము పోదు స్వారిచేని దిగిపోదురు రంగ రంగ రంగ రంగ అందరు ఎరిగిన మాటలె రంగ రంగ టింగు రంగ అందరు అనుకొను మాటలె అహురూపుల రంగోనీదు కాళోజీ అక్రరాల మపొమలు (ప్రత్యక్షమాయె ఆకారము అందుకొనెను నీగముబూని కల్లు విదత్రో నాగలికి వనికి రాని దిగదిదువు తీయగనో నందిరాజు నాగొదవకు దొంగగొడ్డు క్షజములోన సామాగిని నమకూర్చెను గంగిరెద్దు ఐపోయెను శాశ్వత కీరితి గాంచెను అంతేలే మన చేతలు 1. కోడెరాజు=వల్లూరి బసవరాజు 2. సంజీవని=సంజీవరెడ్డి తంతే వరువున బడేటి వనర రరం న అపర నా టు రంలిను కమిట్‌ అద్యక్షుడు) చనెదినావము చెపి అవన క్యు లూ నియమించిన సందర్భంగా 66

క్రొత్తనడక చదరంగం ఆటకు కూర్చున్నాడు నవీనుడు కొత్త కొత్త ఎత్తులు వేస్తాడని ప్రతీతి సామాగ్రి మాతం పాతదే ఆకు దర్ధనీయంగా ఉంటుందని నవీనుని నిబ్బంది మవోర్భాటంతో ఉన్నది అందరూ కూడినారు కుక్క వెనకకు తగ్గి మొరిగింది ఆట విషయం ఎరిగినవారు ఎరుగనివారూ కవ్ఫలు బెక బెక మన్నవి ఎరుగని వారికి ఆశ్చర్యం తాబేళ్లు కాళ్లు తల ముదుచుకొన్నవి ఎరిగిన వారికి నవ్వ వచ్చింది ఏనుగులు ముందుకు సాగలేదు నవీనుడు పొవులు కూడా ్రొత్తవే వాడుతానన్నాడు గాడిద ఉన్న చోటనే ఓండ్ర పెట్టింది రాజువొవుకు బదులుగా గాడిదవొవు (వత్యర్ధి వొవులు ముందుకు సాగి వచ్చినవి మంత్రిపావుకు బదులుగా కుక్ళపావు నవీనుడు గాంభీర్వంగా నవ్వుతూ కూర్చున్నాడు. సీవొయీల వంతుకు కవులు లాజు” అన్నాదు వ్రత్యర్ధి గుజ్టాల చోట తాబేళ్లు కాదు (గాడిదా అన్నాడు నవీనుడు ఒంటెల చోట వనుగులు పెట్టినాడు “ఆటకట్టు” అన్నాడు (వత్వర్థి ఇదేమిటి అంటో కొత్తకాలానికి రెందో ఆటలో ఇంకోరకమైన

కొత్త నీబ్బంది అంటాడు పొవులు వాడుతానన్నాడు' నవీనుడు ఇవేం పావులు అని అడిగితే కొంతమంది తలలు వంచుకున్నారు పొవులేవైతేనేమి? మిగతా వారంతా బలే నవీనుదని

నడిపేది మనం కదా అన్నాడు నవీనుడు చవ్పట్లు చరిబినారు. ఒంటెల చోట వనుగులెట్లా వని చేస్తాయని అజిగితే గాంభీర్వం వపొంచినాడు 1952 మొదటి సార్వత్రిక ఎన్నికల కాలంలో. గాడిదల మోద (పేమ అన్నారు కొందరు కాదు కాదు రాజుగారి మోద కోపం అన్నారు మరి కొందరు అనలు ఆటగతేం కాను? అన్నాడు ఒక వృద్దుడు. అభివృద్ధి నిరోధకమైన నందేవాం అన్నాడు ఒక ఆధునికుడు (వత్వర్జి మాత్రం పాత పావులతోనే ముందుకు వబ్చినాడు ఆతడు ఆధునికుదే కాని 68/7

బానిస బలగం నేతాగిరి ఎత్తుకొలత వూల ఉజదలు శోభింవవు నీతి కడలిలోతు పాతు (జాన్వావ్వు వ్రధాబద్ద శాసనాల అధికారము రాజ్యాంగం నమకూర్చిన (సామాజిక అంతస్తులు మూలభూత నూత్రాలను న్యాయబద్ధమైన తీర్చు జాలరి వలగా మారిచి తీర్చు అమలు విశ్వాసము ఉజగన్నాధ రధ చ(క్రాలొ అంతస్తుల వ్రమాణాలు నా సన * రవాదారుల రుజువర్తన ఆదరణ ర్త వుండ (పొదెౌక్షుల ర భూమివుందడ్ల (బొజెక్టు పెరిగిన పోరడె పౌరుడు, కల భ్లాకుల తరిగిన పౌరుడు పోరడు ముళ్లదాం న వటిష్త పెరుకు సత్తాదాగ్రుడ! పార్టీ బలగం బలాల, ఆ యి వెత్తన్‌దార పోరడు నవామత నంఘీభావన స్మా రాయదా! మవొమతోద వర్ధిల్లెది నామ్‌ కె వాస్తే ప్రార వరిపాలన అరిపాలన బానిన భల్రగంల్రో్య్పు ఉరి ఊయలగల లాలన చేపకులందే కట్టడి బానినత్వ లక్షణాలు తరతమ బేధ నిశ్చ పోని న్వరాజ్బుం బోదీది. తొవొత్తు క్రోక్రల వ్రజ్రిద్ర నేతాగిరి ఎత్తు ఎదుగు బొనిస ఖల్రగ్య రొచ్చులో నీతి కడలి లోతు వాతు పెత్తందారీ వైత్తల్రో శాననాల అధికారము మురుగృల మడుగుల నాదులో (ప్రామాణిక అంతస్తులు మురికి అడుగులో ప్రాక్రల్రో యబద్దమైన తీర్చు అందరు అందరికందర్రు గగ అమలు విశ్వానము వం ఆకళ్ళతో అంతస్తుల ప్రమాణాలు ల ల మాదేవార్రే రుజువర్తన ఆదరణ అవ్జుదాల గుగ్రాలే ఎరిగిన పోరదె పౌరుదు బానిన వడికట్ల బర తరిగిన పౌరుదె పోరదు, గూని వంపు పెంవుక్రే్య / వీని భుజంపై వాదు వదునా వెందుకు టాడా? స్వతం(త్ర పౌరుదా! ఓటొదా న హం క్త స్‌ ఊడిగం మానిచూడదు బుడ్డోదా/ వీణ్ణి జూస్తై వానికదురు క్‌ బానిసత్వ లక్షణాలు 9కి పోని న్వరాజ్యం బోడిది 1958 88

కూత-చేత ఓటరు కాపన్నా! ఖ్యాతమాన గాంధీద్ధుత ఓ ఓటరు కావన్నా! శ్వేతాంబరభారీ! ఎద్దుల తప్పేమి లేదు సావువాద రామచిలుకో కాది పెట్టుకున్నందుకె గ గానాలఐలక మురినిపోయి దేబెవోలె ఉఓట్లకొన్తావా యీ మలక? ఓట్లు మేవీ పంటమాట బాతాఖానీల నేతా! నీవ వన బభీమారీ! గోమారీ! మరచి నివు వస్తుంటివి (్రజా గజవు టమాదీః జంట వీదకుంద మేసి చీకటి చేతల (వవారీ! రంకెవేన్తు తిరుగుచుందె దొంగ వనుల రవాదారీ! వనాడైనను కాటికి నల్లని ప్రాణాల దాతా" బండో, గొర్రో నాగలో చల్లగవుంది నీ రాత కట్టిన పాపాన వదక ఏ (బతికి పోతున్నావు తాత గోమాతకు ధవుదనుకొని తిమిరాంతర్య విభూషిత కాడెద్దుల వూజచేసి నమశళోభాకారీ! వ ల గా నీవౌతున్నావు మాకు భారీ వైవెద్యాలంద జెన్‌ దింపేస్తాములే నవారీ ఉత్సవాల జరువుకుంట రానీ పెట్టుకో ఈ మాట ఊరేగెంవులు తీస్తూ కాసంతే మిగిలింది భరాటా పొరపాటు, (గవాపాటు సాగదికముందు నీ ఆట అలవాటూ అన్నట్టుల ఆగి పోతుందిలే బేటా! మూదుసార్లు ఓల్లేని 'డామిటొ అన్నా తప్పుదు వ్యధ న్వర్గానికి ఉట్టికట్టి అద్దం తిరుగుతుంది కథ లొటకలేస్తు చస్తుంటివి ఛోటా నాయకుల కోటా! అయో్లో ఖర్తం అంటూ పోటీవడి కట్టిన మూట న్‌ు ల కు పేకముక్సల మేద నెత్తంతా బాదుకుంటూ. మూకపాొలిటి వీడ న. మెడలో చెవుల వోరం 1966 మెట్టుకో తవ్పదు నీకు 1966

1. నల్లని ప్రాణాల దాత, తిమరాంతర్య విభూషిత అనే పదాలు నీలం సంజీవరెడ్డి నుద్దేశించి వాడినవి.
2. తెలంగాణా ప్రాంతంలో 'మొత్తానికి అనే అర్ధం వచ్చేట్లు వాడే పదం. 69

ఓట్ల తిన్ననిబాట కద్డురాకండి వ్యక్తిత్వం ఓట్ల తిన్నని బాట కద్దురాకండి 204/6 3 ౧౦౮౧ [0/౧ 2౧6౮ 1౪/06 6 08 &05016 10 ౪౫ షా ళ్లు తో మిముదింవ వురికొల్పకండి 10 1౧౧౦౩6 ౦౮6౧౦2 ఓ2౪/ ౮౧౦౧ [౧౪ ౧౮౦4గ5 0 4 గంగి ౧౦౧౬౧ [౧౦ 12౧6 (వ్రజాన్వామ్యము చవట నిద్గాంతమనెటి న వరిసరాలందరికి ల వక్ఫతి నిద్ధ విభవోలు ఉరి నరాలండి. ఒకే పోతలోవి కావు (పొణతుల్బము వ్రజాస్వామ్యమున డఓటు రకరకాలవీమఘటాలు ఉపాణాల బిగపట్టి బ్రతుకలేమండి. పొతత కూడా వేరు ఉచ్చ్వాన నిశ్వాన స్వేచ్చలేకున్న వుగరై వు(రైకొక బుద్ధి ఊపిరెందుకు” నాసిక ఎందుకండి ? నాల్బబట్టే దుచిచమాడు దు గొ(ందాటు మొగమున కొట్టొచ్చు ముకు వుండినను అం (1 మొనోజద వర్తించదు ఇద్దరికిని న ఆదకున్న వీనుగు శోళయండి వేరు వేరు వ్వక్తిత్వం త్తులతొ జిత్తులతా అధివత్వముతో తీరు తీరు అస్తిత్వం ఎన్నికల వరువున్సు వ్రున్రివ్వేర్రుక్ర్యడ్రి ఆన్తిత్వం వ్యక్తిత్వం రాజ్యాంగమున్స క్రన్ష గుజ్య శీలముతో (వతి వృక్తికి మూలధనం రాణించి అందరినీ ఒకే తీరు జీటులను నాభనీయండి స్వచ్చంద 0 చశ్రములో బిగియించుటు స్వా శక్తితో కురినిన ఇట్ల కానివని, కూడని వని సమొకసారి ఒలక్రలీయండి వారణ్యాక్ష పొట్లరు వని, చెప్పులేదనకండి చెన్టనీయండి స్టాలిన్‌ వని మావ్‌ సోతుంగ్‌ చెన్పుదెబ్బల దాక్ర రా నీయకండి చౌ ఎన్‌ లై శీబురవని ఓట్ల తిన్నని బ్యా కద్తురాకండ్డి బుద్ధి చితివి మానవులను షాట్లత్రో మిమృది ల్‌ మొద్దులుగా జోనెడి వని వ పురికొల్పకంది. మేతను ఎరగా వాడుచు లా మెదదుల మొత్తెడి వని 1 న నన వరులను మరగా మారిచి ( మొస=శ్వాస్త నంచాలకులర్యుడి వని వివేకాన్ని వాదకుంద తలయొగ్గొడి నమాజాన్ని గొరెదాటు నమూవాోల్ని కజంధకోటి వర్గాన్ని నిర్జాణము జేనెజి వని ముక్షిపేర యమయాతన ఆత్మకు చేకూర్చువని 8-5-1966

• గింగ&౧ [౦ 2౧6 = (ఫ్రెంచి తత్వవేత్త 90

తమ్ముడూ...! ఎంత తొందర వద్దావోయి తిలక్‌ నేను చచ్చినా నీ మాటలబడి నడవడి 'వస్తాదానా" (ట్రతుకుతాననుకున్నాను తమ్ముడూ! రచన కవిత పాదాలపారాణి, పావట బొట్టు నీ ఎదలో అతి నాజూకైన ఒక మూల శారద నుదుటి తిలకం నాకు విడిదిగా ఉందేది. రనీకతకు రాణింవు, ధ్వనికి గుఖాళింవు నువ్వే చెవ్పుకుందా దేరా ఎత్తివేస్తే “ట్రాన్సురెంటు చీకటి” 116)4 ౧౭ 1 ఎక్టుడో చెవ్సకుందా దాటేస్తే వానికి వాదేసొటి. నే నెక్కడికని వెతుక్కుంటూ రాను? నాజూకు ఎరగని నా ఎదలో వద్ధెన్టిది నంవత్సరాల నుండి పొంచివున్న మృత్యువు నువ్వో వ్వూటైనా నిలువలేవని తెలుగు ఖారతిపై దయదలచి ఊరుకుంది. నాకు తెలును యమునితాకీదుల నావల నెట్టింది. ఇబ్బందైనా నావాడవు కాబట్టి యముని దర్భారులో ఏ నియమాల భాందనుడు ఎలాగో ఉండిపోతావనుకున్నాను అక్కుదనే విషయం తేల్చమని ఆవుదల తీర్థానం తెచ్చాదో ఇంత నుకుమారివై పోతావనుకోలేదు రసికలోకంలో చీకట్లు కమ్మినయ్‌ గృవాలక్షి ఇందిరను వదిలి వృత్యువునకు కూదా వొాణనంకటమయింది..... ఒక్కు క్షణం ఉండలేని వాడివి శుష్టు కవిరాట్టుల రొట్టె నేతిలో వడింది ఎట్లా పోగలిగావు చెవ్పుక చెయ్యక? ఇక రాయమనండి చెత్త చెదారం ఊపహాలకందని లోకాన్ని చూదామని వెళ్ళావా? వూర్ణం చేనుకోమనండి కళను ఉన్న లోకం ఊవాలకందక పోకూడదు నుమా? (వ్రచురణ కర్తలూ? కవి తిలకుదు లేడు మోకు లొంగని వీరుడు నేలకొరిగినాదు. కవితాక్షేతం వద్దది బీడు మో చుట్టూ దేవులాదే దేబెలు మిగిలినారు ముద్దులొలికే మోము మో ఇష్టం వచ్చిన బేరానికి మోముకు ముద్దొచ్చే వలుకు కొనెయ్యండి కలాలకులాలను నలుకుకు అందాలు గూర్చే నాజూకు నుదుల వడుచు తనాలను నాజుకు తనానికి తాళింవు వంటి నఖరా గుడ్డిగువ్వకు వేలం పొడెయ్యంది. మళ్లెవువ్వు వంటి శరీరం సోలెదు గంజికి ఊడిగం చెయ్యమనండి అంతకన్నా తెల్లని ముస్తాబు కన్యాళుల్దుం వుచ్చుకొని మామలు కమ్మనండి నలుబది దాటినా దేవతల(ప్రాయం నిగనిగ మో అయ్యలతో వియ్యాలు కుదర్చండి దబ్బవందు కాంతి తళతళ దేవరకొండ (కుంగింది. మనిషి వూలరంగడు బాలగంగాధరుదు మాయమైనాడు, మనను 'నదా బవోరొ కవికుల తిలకుదు లేదు. నదక (చస్తానా?

1966 తిలక్‌ మరణవార్త విని

91

మళ్ళీ విప్లవం రావాలె ఇంతకూ చెవుదలచుకున్న దేమంటే ఏ మాత్రం చెప్పేటట్లు లేదు వరిన్ధితి మరో తిరుగుబాటు చేయలేదు అయినా చెప్పుక తప్పుదు. చెప్పుకుంటే అంతా మనవారే కాబట్టి తప్పుతస్తున్నర కాబట్టి చెపుతున్నాను. దద్దమం అవసరమే కాదు జాతివీత చెవ్పినాడో వూట, జ్ఞాపకానికి తెస్తానా మాట అనుచితమని అనుకోబట్టి నాకు తెలుసు ఈనాడు ఈ నాడులో లేదెవ్వుడు 47 చివరి రోజుల్లో బావూజీ కొచ్చిందో జాబు నా మాటనవినవాడు, ననుఅనునరించేవాడు, అయినా “భావూ భరించలేకున్నా మో న్దితి న్నాను వరిస్థితులిట్లా ఇవమ్లుద్తే ఈ స్లితిలోనే, ఇంకా మూ రీ మాట్లాడలేదు, రోగం ముదరక ముందే, (ప్రాణాంతకం చరిత్రకెక్త వట్టి కూర్చున్నాడని కాక ముందే, వదో చెయ్యాలె చికిత్స శు కూడదని చెవుతున్నాను, అంతే” నీవు మళ్లీ దూకాలె రంగంలోకి, అం, నూ ఇక జనాన్ని నడివించాలె ముందుకి గ చానా చెప్పు తూ షోయినాడు, నీవు లు నడువు ముందు, మంత్రివరాలక్షు - ఎ సాయ్యేదాకా చెప్పినాడు మేమంత నీద్దం నిన్ననునరించేందుకు; * రౌజుకీయాలక్రు అ ఎరవోయినా చెప్పినాడు చాణక్యం వన్న చృరాకున్నా చెప్పీనాదు దానికి బావూజీ రానిన జవాబు ఆరికాల వ చెప్పినాడు భీ జూబులోని మాట అక్షరాల నిజం చెప్పక తవు మునుగుతున్నా చెప్పినాడు నేను ముందుకు దూకితే మారంతా చెవ్పక్తు ంట న. చెప్పినాడు కలువుతారు బుజం బుజం అన్నమాట కూద నిజం అయినా ఆ వన తప్పున్నర కాబట్టి చెప్పినాదు కాని నేను దూకదలచుకోలేదు అంతా మనూ శేదొ క ధీమా అధికారంలో వున్న వారంతా నా వారే కాబట్టి మనవాంిక్ర విరు. తానొక్షృడు చెప్పితే చాలని నేను వారికి విరుద్ధంగా వమి చేయను అనవసరమ్షేక్హా దు తని నెలకొల్పడం మారు కూడ.చేయకూదదనే నా నలవో అనుకున్నాడా మ్రూనవ్రద్తు ౦ దానని వేచి చూడండి, గమ్మున వూరుకోండి. జాతివీత అయ్యిపూాం మాత్చ(పేమ గలవాడు కాలగమనాన్ని గమనించండి గోద్సే గుండెకు చ జాలిగుండె గలవాడు ఆ గడియృకె వేచి చూడంది. రికాక ముందు ఆ గదియ వస్తుంది అధికార వర్హం జాతివీత గుంద్రా ఎన్నిసార్లు , గు ( ప్రజామందరాన్ని నె న ఎంతలో ఎంతాయెరా”* అని ఆగుందెచు ష్‌ ఆడించింది! అనుకోనంతలోనే వన్తుంది పొలనీల ప లాడు మహో మనో మేధావులు అంతా తారుమారై పోతుంది ట్టి ప్రజామందరాన్ని కవ్వంగా ఆ గడియ వస్తుంది ఆడించినారా గుందెపై అయినా భావు చిరునవ్వలు ఆ గడియ్యకై వని చూదండి” ఒలకపోస్తూ అమృతాన్ని వంచుతూ, 926 నుండి 47 దాకా (ప్రజూపోరాటాలకు గరళం మింగుతూ (్రవ్మవలె వలుకుతూ పాతినిధ్ధం వపొంచి (బతికినన్నాళ్లు పోయినాదో కాని ఆనాదే బావూ అని వీలువబడి గ్‌ 92

చట, జాతివీతగా వెలనీన గాంధీ, ఎరుగని వారు తిరిగి ఎరుగుతారు ఒరుగుతారు (21950) అవరబుద్దుడై, అభినవ జ్రైస్తె అంతేలే మన చేతలు అంతేలే మన నీతులు నత్యాపొంనలను నిత్యజీవితంలో " తంతే వరువున బడేటి దర్హాగల జాతకాలు వ్రయోగరీత్వా సాధించిన గాంధీ చాకలి మాటకు నీతను సాగనంవి చింతిల్లగ చెపిన మాటలు మనవారు వినలేదు చేతగాని రాములమా, నేతలము భూతలమున (19589) ఆయన చచ్చినా వినలేదు. మళ్లీ ఒక దుమారం రేగాలె మళ్లీ ఒక వుప్పైన రావాలె ఆయన (బ్రతికి వుందగా వినలేదు మళ్లీ జనం తిరుగుబాటు చేయాలె ప్పాదయ వరివర్తన కాదు కదా మళ్లీ నంఘటిత దౌప్టాన్ని లొంగతీయాలె, పరిస్థితుల గమనించి (ప్రవర్తనలో జనాన్ని జదువు వదిలించి నిర్దయులను చెయ్యాలె కూదా వరివ్రర్తన రాలేదు అవినీతిని దించాలె నీతిని పెంచాలె అధికార దుర్వినియోగం సాగుతూనే పోయింది మళ్లీ ఒక దుమారం రేగాలె ఢిల్లీ నుండి వల్లె వరకు ఈనాడు తేళ్లవి ఉదుత మొగాలు అవినీతికి అధికారరీత్వా ఈనాడు నాగులు అనివిన్తాయి కుందేళ్లు చలామణి వర్పాట్లు జరిగినాయి. ఈనాడు వులుల మొగాలపై లేళ్ల తోళ్లు (గామ వంచాయితీ నుండి కేంద్ర ప్రభుత్వం దాకా ఈనాడు వాంతకులే కావలాదార్లు వకైక చలామణి ఈనాడు దొంగ కూడ మనయింటినాదు అఖండ భారతంలో పక్రెక ఆధివత్యం ఈనాదు వరాయివాదెవడూ లేదు. అవినీతికి రాజ్యం అవినీతిది అధికారం అంతా బట్టబయలు వట్టవగలే దోవిళ్లు సొరసత్వాల వంద్లూడి పోయినాయి. దొరలై తిరిగే వారంతా దొంగరాయళ్లు చట్టాలు చుట్టేనుకొని మూలన మూల్దుతున్నాయి. చట్టం చుట్టం వలె చల్లని చూవు చూస్తుంటే శాసనం అంటే అమలులో లేనిదని తాత్పర్యం నల్లబజార్‌ బావోటం జోరు; వున్నది వున్న చోటనే ఫరారు అందుకే అన్నాను, అంటూ వున్నాను విచ్చలవిడితనం హెచ్చింది. న్వైరవివోరం హెచ్చింది. నైజామునాడు అన్నాను, నెవూ నాడూ అన్నాను = _నలభైవదులో వచ్చింది, అరవైవడులో వూడేట్టుంది ఈనాడు అంటున్నాను. (ప్రజలే వ్రజాస్వామ్యాన్ని రక్షించుకోవలనింది దగాకోరు దుందగీదు దర్హాగా (బ్రతుకుతుంటే లేవండి! లేవండి! జూగ్రత్త వదందిగ! _ నక్రమ మార్గాయానం నపాయించే వాడెవ్వధు (28947). మళ్లీ అనలేదనకండి కాళోజీ మాట వినండి వట్టవగలే వట్టణములో వట్టిపౌరుల కొట్టి చంవీన మళ్లీ ఒక దుమారంగా రేగండి దుష్టకూటమితో ప్రభుత్వము దొంగబేరము చేసినట్లే మళ్లీ ఒక ఉప్పెనగా లేచిదూకండి. బూజువట్టిన రాజ్వభారము మోయజాలక జూనవదులు మళ్లీ ఒక తిరుగుబాటు చేయండి రోజుచున్న రాజ్బమేలెడి రాజు రోజులు నిండినట్లే (21946) నిర్భయులు కండి. నీతిని నిలువ (దొక్కుకోంది. తవ్హుచేసి దిద్దుకొనని దండిదొరల మొండిదొరల అవినీతిని గద్దెదించండి. లేవండి! లేవండి/ అధికారం చిరకాలం ఆగదు అంటుంది చరిత వొట్లరు రజ్వీల చరిత ఎరిగినదే, ఒరిగినదే, 1966

1. ఈపంక్తులు గాంధీజీ ఉద్యమంలో పాల్గొన్న ఒకఉపాధ్యాయిని రాసినవి.

93

పరాభవ వర్వం వానా! వానా! వానా! మెరువుల చూవుల చానా! నాయకుతుంవరల జల్లు ఉరుముల వలుకుల జూడా! నాన్ఫుగలద పెల్లొకటి జీవనదుల జీవనమా! సెలయేరుల వరుగా? (ీవ్టుం రేవీన అవిరి వమైనావు? వదదాక్ళున్నావు? భీష్టించినదా పమిటి? నీవు వస్తావన్న నూచనలైనా లేవు వనంతాన్ని తరిమేనిన మించు దివిటీల తళతళలు లేవు (గీష్టం చేనినదేమిటి? గందుళిలలు దద్దరిల్ల ఉరుముల కైవారాల వటవటలు లేవు కదలిబాయు ఆవిరులను నీంగిణీల కమాన్ల కట్టడాల కార్యకలాపాలు లేవు. వుదమి వీచు గాడ్భులతో కలవకుంద కాంగిరేను పరాభవంలో కురియుట కాదెద్దుల వలె బాధ్యత పావంభని ఎంబితివా? ఎరుగకుండ వర్రించెన? వంచన రాయుళ్ళవోలె ఎవరిది పాలన అక్ళుడ పొంచి పొంచి చూస్తావేం? అజిగే నాధుడు లేదా? ఘనరూపము దాల్బ వీలు కనపడదా నీక్షు క్రూడ్రా? వరిపాలన పాపాలను వండింపగ దక్షిణ పవనము నీపై (్రజలపై సాధించుకుంటానేం వగ? కక్షభూనెనా వి? ఆర్హ్ర వృాదయవు అవకు పెట్టు దయాభఖిక్ష వర్షమా! దయదలచ్వ్య అవరాధమెవరిది? అందరికెందుకు శిక్ష? కర్షకలోకమ్షు మైన్సు అలుక బూనినావెనరి మోద చెవ్లు కాస్త ఆర్టత చూపెట్టలేన్సి అద్ధంకులేవయినా ఉంటే తొలగిన్తా. అంశళకాదుకద్రా నీద ఈ యేదెందుకు నీలో ఇది ఏమిటి వివరీత్రక్చృ ఇంతపాటీ వింత మార్చు ఇటుల బండ బారినావ్ర (క్రొత్త అవలక్షణాలేవైనా ఉలదమ?/ ఏదేది జలము? చూచావా చెన్సు? ఆకాశము చూవి చూలవ్రి కాయలు కాచెను కన్నులు, జదభరతా! విను వందు నంటి తార్తెలవి మాదాకబళం జూతికి రెందును ఎండలె కావెను, మాగాణుల నొగెందుకు? తాయము కార్చెదు చెమటలు పరాభవం కురునస్తుంటె చేయగలవ?” మడులను తడి, వానెందుకు వరమెందుకు? ర

చాలును

నాతల నీతల నానారాతల తలలెందుకు? అరువు అన్నమందుతుంటె నేతల తలలున్నవి గద! మన తలల నున్న జేయుటకు అరకెందుకు ఎద్దెందుకు? ఈ తలమోతలు, మేతలకు కూతలకు చేయూతలు కావు నీటు నంత నర్శుకెతే ఈ తలమోతలు మన రాతల వైవూతల మూతలైన కావు ఓటు భూతు మరుగెందుకు? కుక్ళతోక వంటిదేదో మెడపై నుండిన చాలును తల కోనుక పోతుంటే చెవిపోగుల వడ్చెందుకు? 1966 'దయజానీతి” పలుతుంటె '(వజామతయు వలుకెందుకు? అనాటమో చూవుంటో అను, ఆలు 'ఫరకాందుకు? జాగ్రత పాలపొడీ నీళ్ళుంటే మన కలానికి కన్నాకృట్టి పొలగేదె బింతెందుకు? కలవు నాలుకలు రెందు రూల్‌ అఖ్‌ లా” లేనపుడు వదువుకూడు మజా మెందు ప్రభుత్వాల ఫొర్సెందుకు గుటగుట మేనేటవ్హుడు దుద్దున్నోదిది బజ్జై లొటకలు వేసేటవ్హుడు రవాదారి బీటెందుకు? - ఉన్న కన్ను కూడ నున్న ఏద్చు ఏయిడొ ఇస్తుంటే జాగ్రత జాగత/ జాగత॥ ఇంటి లచ్చి రేటెందుకు? పరువు కుదువ బదుతుంటే మరియాదల యాదెందుకు? మానమమ్ముకుంటుంటే మామగారి ఆజ్ఞెందుకు? నూదాకబళం జాతికీ మాగాణుల సాగెందుకు? పరాభవం కురుస్తుంటె వానెందుకు వరదెందుకు? 19ళథ నూ

85

పరాభవ శరత్తు (1066

ప్రజా గజేంద్రుని మొర

బావూ! నువ్వేదున్నావు బావూ!

చూవు మాకవడున్నాడు కావు? సాంగోపాంగంగ్యా నద్వినియోగం చేసికొనుట

నీవు వుట్టిన రోజుని అంటాడు నేడు (ప్రతి వ్యక్తికి న్వతనిద్దంగా

నేను చెవ్పుదలబినాను దేశపు గోడు నండక్రమించిన విధియని-నంప్రావ్రించిన వాళ్ళని

నీవు పోయిన వన్నెందోదీ యేదు అయినా నర్వం దైవాధీనంబని-అన్నది అనాది వాణి

నీవె కాదు మాకు దేవుడు కూడా లేదు “ధనవంతుల ధర్భకర్పృత్వ దీక్ష

నీవు వూడ్చక వదిలేనిన నంస్థ శవం ధనహీనులకు శ్రీరామరక్షో

పోయింది కుళ్ళి, కారున్తున్నది కంవుల ద్రవం పేరామ నామాంతుద! నీవన్నావా మాట

కుక్టులు, నక్ళలు, కాకులు, రాబందులు అనాది నత్యం ననాతన మా వొట

మెక్కుతున్నాయి పైబడి మజాగా విందులు నర్వం దైవాధీనం నువ్వున్నవ్హుడు

రాజకీయాలకు పెద్దెన నీ వారసను నర్వం వ్రభుత్వాధీనం యివ్హుడు

వాజన్నలకు నేత దేశం జేవారను కట్టు, కలవ, కలం, నూది, నలాక

కలుగజేస్తున్నాడు 'అవును'ల'కనకాశాలు కదలవు, వడంది ప్రభుత్వ వతాక

'కాదు'లో ప్రాణాలకు బీగించి పాశాలు వివాహాం, విరవాం, ప్రణయం, యావత్తు

చెట్టు పేరు చెబ్పి అమ్ముతున్నాడు వండ్లు వివాదాల వేదిక (వభుత్వం సొత్తు

గెట్టకున్నా కొంటున్నాము లేవు కండ్లు న్వవురుషార్రంతో పాటువడు జనానికి

స్వాతంత్రం వచ్చి దాటినాయి యేండ్లు వన్నెందు నర్వం దైవాధీనం అనే (వ్రజానీకానికి

బానినత్వము నుండి బయట వడలేదెవండు వంన్నెందేంద్ల పాల వండ్లూడని (వ్రభుత్వం

చదువ వేస్తే వున్న మతి పోయినట్లు బైట పెట్టింది మేటి రాజకీయ తత్వం

స్వాతంత్రము పేర సొంతానికి కట్లు చాటేస్తున్నది బావోటంగా న్వవురుషార్థంతో వనిలేదని

బయట వడనీయ దలచుకోలేదు (వ్రభుత్వం నర్వం వ్రభుత్వాధీనం అని

కూటముల కోటల్లో అధికారాల తత్వం డైవాధీన నిద్దాంతం దివాలా తీనిందని

రాజకీయ వేదాంతుల నాస్తీకత్వవు మంకు 'అ”రి దేశాల అద్భుతాలు కనివిని

మోజులు దీర విడిచింది నీగ్గు, బిడియం, జంకు అబ్బురవడి హేళన చేస్తున్నారు దేవుణ్ణే

ఆర్థిక (శ్రేణులు క్రొత్త క్రొత్త కులాలు చెమ్టుకుంటె నీగ్గుచేటు కాని

అంతఃకలవోలకు కత్తులు నూరే స్థలాలు ఒవ్టుకోక తవ్పుదు గూడువురాణి

ఉమ్మడి నంసారాలను విచ్చిన్నం చేసిన నభ్యత వభుత్వం వంచవర్జాల రామచిలుక

దమ్మిడికి కొరగాని నీటూ నాజూకు నవ్వత పొదుతున్నది తలక్రిందుల పొటల వలక

ఈర్వ్యా న్పర్హల వుట్టించి పోషించే వ్యవస్థ శృతి మించిన వంచళీల రాగాలాపన

ఏరికోరి ఎన్నుకాన్న జనానికి అవస్థ మితి మారిన పోకిరి పారుగుల వ్రలావన

వరవీడన లేకుండా, వరులనీద వదకుందా అవ్హుల పాలై పోయింది జనత

(భుత్వానిదైనా నర్కే వ్రభుత బరువ లేకుండా తప్పుల కుప్పై పోయింది ప్రభుత

న్వ వురుషార్జాన్నీ, నయం పోషకత్వాన్నీ (సాజెక్టులకు వడుతున్నాయి గండ్లు

ఆత విశ్వాసాన్నీ, ఆత్మ సాక్షాత్సారాన్నీ రాజ్వాధికారుల కగవదతవు కండ్లు, ఊదవు వంధ్లు 99

పరస్పరం వడని భస్మానురులు కూడా వంచనర్డ వరిపాలన ప్రణాలికలు దరిజేరి చూచుకొన్నారు బలాబలాల తేదా. (పాణాంతకమైనాయి, జనులకు తిక్రమకలు కొట్లాడితే లాభం లేదని తెలుసుకొన్నారు చలామణి అయిపోతుందచలానుణీ కూడి (అతకదమే శరణ్యం అంటున్నారు కులుకుచున్నది నిపణీలో అధికార ఫణి ట్రళయబాంబుల వనజైట వదుతున్నది బిచ్చగానికి సైతం లేదు భరోసా భస్మాసుర వరం అయికూర్చున్నది ఇచ్చినా తీనుకోడు నయాప్లైసా కనిపెట్టిన అణుజ్వాల గోళాలవీద దోషం వుడీతే గుణం పుట్టిందన్నట్లు కాటేస్తానంటున్నదీ కనిపెట్టిన వారిని కూద భేషజాల నేతృత్వానికి కంకణాల కట్లు న్‌ మరాలు మానిన మర్త్యలోకానికి అణుశక్తీ నాడు నీనాడు (ప్రజాసేవ (పస్‌వత్రి శాంతి సౌభాగ్యం అమరత్వం మ్ముక్తి నేదు అయికూచున్నది దొంగవ్టత్తి భూగోళం చాలకుంటె వరగోళాల కూద బ్‌ వృత్తి శూన్యం తరగనీ ఆదాయం జాగ వుంది బోలెడు అణువు చూవుతుంది జౌ! నిత్తకుందానే గుట్టెడు ఫలసాయం రోజు రోజు చెప్పిజేమి రాజాజీ వదని లేకుందానే జోడు అధికారం రాజీకి రాని వాని మాటి మాజీ చదువు లేకుండానే అన్నవూర్ర నంభారం గ. శ గడచిన రోజల నీవ విడు లోకంలో క్షారం వృత్తి రాదెన్చుడ్డు సంతక్షారం పొడుసుకొచ్చింది మాడ్చు త్రాసు తూకంలో ణ్‌ గాద ల చేసూ ౦ (్రైతుకును కష్టతరం చేసెడి విజ్ఞానం ద్ద మూలమును క్లిష్టతరం చేన్పెడ్డు వ్యాఖ్యానం నా గొడవ వినేవాడు క్షూడ్ర ల్రేడ్రు ఎక్కు కొలద్రి (కుంగిపోవ్రు సోపు ఎవనికేన్సి పట్టింది దేశం గతి విలుకానినె హతమార్చెడు విష్షభ్యం ఎవని గొడవ వానిది సోయింది మతి తరలిపోత్తున్నాయి కరల్సు! భూమి వట్టువీడి బావాజీ పేర క్రాభ్రోబ్టై వంవిన జాబు మరలి వస్తున్నాయి రనిచంద్రులతో మ్రూటల్ర్యా లోపల దేశవు దుఃఖం, ఖైట నవ్యల గిలాబు జం చంద్రయ్య చలువకు, సూరయ్య వేద్తికి క్రూర్హ నిజం బాపూ నిజం న్లే వానిందంతా ని భు సాధ్యంకాదట మానవునికి క్రబ్టగత్త్యు నీడ నీవు కనుక్కో ండారు నాయకుని తట్టీ అందని చందమామ చెంవన ల్రిట్రైక్ష్యి పొరుగింటి పెద్ద మన్సిల్ష నీకదకే వస్తున్నాడు అందించింది మర భూమి రొనుక మైన్సి మరళ్తుప్తాక్రి యానంలో నా వుత్తరం తెస్తున్నాడు ల తరిగిపోయింది భూభారం గడిచి నెల వభుతా మకరగ్రన్య ప్రజాగజేందుని మో పెరిగిపోయింది చందగోళ్య భార వెల (పొణంబుల్‌ రావుల్‌ తవ్షునాయిరా దొరో తూడి ఆడుకుంటున్నాయి విరోద్ధి (వోలు వా కూదదని మానుకొని ఆగు 1ట2 అవను రన గేయం పార్లమెంట్‌ పరిభాష కోటి వుఖ్లెల యాగం జోన్స్‌ యాజ్తుల్రు స మం పదాలకు తెలుగు జంటోలో రుధిర సరోవరాల నిర్మాణం వ్ర యోధ్లుల్సు తె గారరీజీగారు రజివలశులు ధనప ట్రఫ్టీలుగొ టళయాట్టవోన నునజ్ఞిత్ర సయోధ్లులు ద అత ిననినా దం అర్ధంలో కంలో అధికార వాంభాజ్రోశిత విర్రోదుల్ప క్‌. బండారనాయద టరు స్తన 1 చంపబద్భార్స 100

జ మౌసం కర్తవ్యం తీమిరమా, | ర్లగాములకు నెనుకకు చూస్తే భూతం పొవలియే త్యాజ్బము పస్తువండ్రు వారలక్షు కనివించును చూడకు అటు పా ధు, ఎండుగపర్వము 'వూజ్యము” లభ్యం కాని భవివ్యం హెచ్చుతగ్గులున్న చోట లక్ష్యిస్తూ రభన వదకు చచ్చిపోవు సమభావము వర్తమానం వ్యర్థం చేయని నమ, గం. లేని చోట్‌ కర్తవ్యం నీదని మరవకు వాదము వవస్వమ్య ౮ ళ్‌ మాట బ్రచార దానులు ట్రవణకుమారులు గ జ్వాంగవు వ్‌ గల దేశము న్వయం వివేచన నంగతి ఎరుగరు జా / పొర్టా ఎట్లుందును? ప్రస్తుత మెరుగని వృక్తులు వృద్ధులు దగాకోగ్రు దుందగీదు చర్జాగ బ్రతుకుచుంద 5-2-1960 “కవు మార్గాయానము 1. పశ్చాత్తస్తులు అనే పదాన్ని బట్టి పూర్వళస్తలు అనే పదం రకే న ట్ర మ్య (యోగ చ ని ౦చు నేత స్‌లదీ అదే రత్త గు అద రం, గన గుణము గుణియించుట (గు లోడి తన్ని శ్రిష్యల ళు ముట్టరాద్రు? అనుట (ష్య ఖై [ వ గ్య | [| రాస్స్యి | యం జాగీర్చ (/ | జే | 10 న ఫో / లి హైరరాబిర్‌ డో 101 ర

సలామత్‌ ఖారత్‌-బీనా భారత-పాకుల దౌత్వము-బాంధవ్వాలు 'సలామత్‌ వామాంగముతి విషనాగు నలామత్‌ రణము నలామత్‌ నంధి నలామత్‌ దక్షిణాంగ మంటత్రంబు నలామత్‌ (వణము సలామత్‌ మందు సలామజ్‌ బీనా '(డ్రాగను” కోర నలామత్‌ వడగల వైరం తోకల మైత్రి రష్వ్పా విరుగుడు వేరు నలామత్‌ నానుడి వేడి వాడి నలామళ్‌ (గామ రాజ్యముల కలలు నలామత్‌ వడగలకేమో పగలు నలామత్‌ చీనాపాక్‌ల దాడి నలామత్‌ తోకలకేమో వగలు నలామత్‌ ఖాయీ భాయీ మాట నలామత్‌ (ప్రభుత్వాలకు నీతి సలామత్‌ విడికిలిలో (గెనేదు నలానుత్‌ (ప్రజలందరికి భీతి సలామత్‌ కైలాసంలో శివుడు నలామత్‌ నరివాద్దులపై వటాలములకు చీనా అభిషేకంబు నలామత్‌ మాటు నలామత్‌ వేట నలామత్‌ వామాలయాల వరువు నలామత్‌ 'యూనో (్రేక్షక నంఘ నభ్యులకు గంగమ్ముకు వుట్టిల్లు నలామత్‌ తోలు బొమ్మల ఆట నలామత్‌ దూవ్‌సే” ఇల్లరికంబు సలామత్‌ కాళ్ళు చేతులు విరుగుచుందగ పొమాలయాల ఈవలిదాక వీక నలామత్‌ భాక నలామత్‌ జరిగిన బీనా వరిధి నలామత్‌ పామృన్స తొడని శమింవజోసే టిబ్బౌటు చీనా తొత్తు నలామత్‌ (ప్రచార శక్తికి మోజు సలామత్‌ దలైలామా జైట నలామత్‌ రకసి తపనకు వరము నలామత్‌ లాన్‌ ఆఫ్‌ కచొ వియ్యాలు నలామత్‌ దేవతకు మద్దత్తు నలామత్‌ కాళ్ళీరము కయ్యాలు నలామత్‌ టైరులకు ఏకెన్సి! సలామత్ర్‌ చెల్లో చేవల మడుగు నలామత్‌ జాతికీ ఏమర్‌జెన్సి? సలామత్‌ వంట పొలాలకు 'నవారూ” నలామత్‌ వగళతురకు రవాదారి నలామత్‌ పంపులు కార్చెడి ధార నలామత్‌ (ప్రజలకు డి ఐ.అర్‌ 2 నలామలత్‌ దొంగ దోపిడికి రేయి నలామత్‌ రాజభాటు'లో గాంధి నలామత్‌ (వజాస్వామ్య వధకంబఖు నలామత్‌ శాంతివనం”లో నెనూ సలామత్‌ సామ్యవాద మెక్‌ నటామత్‌ నర్య్వోదయ నంథంబు నలామత్‌ గర్జిసెల్లో (గగ్రానంబు నలామత్‌ సామ్యవాద కమ్యూను నలామత్‌ మూదువూటల తిండి నలామత్‌ 102

నేనూ నా అవసరాలు నేనూ నా అవనరాల వకు నలామత్‌ మేకు నలామత్‌ కట్టిన మూల్చాన్ని బట్టి వేణువు, నాదం, వరాలు కదురు నలామత్‌ మిల్లు నలామత్‌ గొట్టం ఊపిరి నరాలు రావణుతో స్నేవాంబు నలామజ్‌ వర్తమాన వరినరాలు నీతవ్శుకు చెరవిదువు నలామత్‌ అన్తీ నాన్తీ యివావరాలు /నేనూ/ నేతలకు తెర మునుగు నలామత్‌ కోడిగుడ్డు-కోపొనూరు చావచింవు-నసొాయాజ్బుం నీకు నాకు వినుగు నలామళత్‌ పాటిమన్ను -స్లాటినం వోలింగులకు బూత్‌ నలామత్‌ బన్సునీటు-బ్రవ్మారథం నేనూ? ఎన్నిక “వ్లష్‌బాతు” నలామత్‌ నేను వలచినది రంభ రణము నలామత్‌ నంధి నలామళత్‌ నేను మునిగినది గంగ కసీబూనిట (పాణిధర్భ (వ్రణము నలామత్‌ మందు నలామత్‌ నైరణ వళిస్ణ కర్ళ ననూ వవ్వోరే వారే వవ్వోరే విన్సన్నన్నదె వేదం నవ్వే వారందరు బేజారే పావవుజ్వముల ఖేదం కా తఅుతి నుతుల ఆమోదం వాస్తవమన్నది ఉన్నది మూయే గామ టం శ్రోదం “నేనూ? లేదు లేదు అన్నది నిజమాయే విధులు కూడ నిషేదాలు నిషేధాలు కూదా విధులు 1965 మధ్యే మార్గం సాకులు 1 యూనో = ౮.1.0. (౮౧166 1180009 042౧15800౧) వైకల్సి క జ్ఞావకాలు /॥ నేనూ! 2, డి.ఐ.ఆర్‌. = 061900౪0! 11618 ౧౮199. బొండు-రాజనీతిజత ౩. వామాంగము = 1610513 శా 4... రాన్‌ ఆఫ్‌ కచ్‌ = భారత పాకిస్తాన్‌ సరివాద్దు ప్రాంతం రంకు-రతి విషయజ్ఞుత శుక్రనీతి ఆనరాలు వురాణోతి వోసాలు వనుదేవుడు గాడిదకాళ్లు కుక్ళు మెక్ళు గాధేయుదు తార్జికుడు -ఛందాలుడు కుక్సగొదుగు ఛత్రాలు బీవుర్లే చబామరాలు నేనూ! ఎదుటివాని అవనరాలు వ్యననాలు నఖరాలూ చావల్పము చాణకృ్యము వేనికొన్న బురఖాలు /నేనూ/ 103

నరకాసురుని మూర్చ “నా చుట్టూ ఇంకా బీకట్ల ముట్టదే” నేనూ నా అవనరాలు అంటున్నది వెలుతురు కట్టిన మూల్యాన్ని బట్టి “కొంతైనా ఊవీరి నలవటానికి చోటు దారికింది తొందర వాటి వీటి మాటేమిటి వదకు* డవ దేవుడు నైతం ఒక వరి వ అంటున్నది దివం శూన్యుడు వూజ్యండు ఆది 'మా చోటంతా ఆడ్రమించుకొన్నదీ వెలుతురు మధ్యాంతంబుల రపొతుడు కిరణాలు మమ్ము తరిమి కాదుతున్నాయి; కలదు కలదు లేదు లేదు ఇదంతా ఈ దీవందే దౌర్థన్వం దాన్ని మలిపేస్తాం” కలదు కలందనెడు వాడు అంటున్న చీకట్లు కలదో లేడో అనియెడి మిదతల దండు దిగుతున్నది వెలుతుర్లోకి నందియంబు కూడ కలదు /+నేనూ దీవకళికపై వాటి నిగా” లింగమె నర్వేశ్వరుండు పొంచుండి గంతేస్త మాయా మోనము విన్ణువు ల ర న్నాయి రప్పా దేవుడు కాలి కూలి చస్తున్నాయి భక్తుల ఐంటు విధేయుడు దీవం శివంబూని తూలిపోతున్నది తలాతోక లేనివాడు వెలుతురు తవహాతవాలాదుతున్నది నిరాకార నిర్గుణుందు “ఇంకొన్ని మిదతలు దూకితే దీవం వని ఖలాన్‌” సొకారుడు నద్గుణుందు అని నంబర వడుతున్నె బీకట్లు నరంధర్వామి వాడు మిదతలు చవక బారుగ చస్తున్నె 'వ్వరిక్‌ కానరాడు దీవం పక్పువక్కగా మరెన్నో దీపొలు ఎవ్వరి జోలికి పోడ్రు సా మిదతలు నమిధలై పోతున్నాయి క్షీభూతుడు వాడు /4నేనూ/ తో దీపావళి నేనూనా అ వనరాలు జ్వాలా రణంగా వుంది కట్టిన మూల్యాన్ని బట్టి వెలుతురు పెంచుకొంటున్నది విధి దేవుడు సైతం ఒక వం చీకట్లు మరింత ముడుచుకొంటున్నాయి లేడంటే నొచ్చుకొనడు “పొడు దీవమారిపోను” అను సావెనలు వినబడుతున్నాయి దన్నడంటె మెచ్చుకొనడు ఎక్టుడో దూరాన నతికిన చీకట్ల ఆక్రందన (వ్లాదుల బితగ్గొట్టి ఇకళ్ళుడ దీపాల చుట్టూ, వెలుతుర్లో అజామీళుల (బోచువాడు బాలానందం వాదావుడి, మతాబాలు, బిచ్చుబుధ్లు న్వాయాత్ముదు ధర్మాత్ముడు జాణానంచ వార్షోన్థాదం; ధాం ధాం ఫటథఫటలు దయామయుడు కరుణాత్ముడు కట్టిన మూల్యాన్ని బట్టి గేయం 12-8-2965 104

ముక్తకాలు మానవుడే హరిహరుడై... 1810590113 106 ౪9206? వికటంబై ఫలియించెను వెరి తలల విజ్ఞానుల దీక్ష అమృతము వోలావాలమ్ము థ్రక్ఫృతి మాత స్తన శల్వ వరీక్ష అణుశ్తక్తిగ తలనూపెను వెలుగునీదల కలయిక ఆదుకొనగ వారివారులకు వెలుగు నీదలకే మెరుక? అవకాశము లేదిన్టుదు మూక వ్రజల పాలిటికి వారివారుడై మానవు నడవడి దాచే నుదువులు లు 1966 అదలిని దాచే ఉదువులు ఆద్యంతములందు నముదు ఆదిత్యుని నోలె ఘనుడు ఓయీ! భారత ప్రధాన్‌! ఎర ఓయీ! ఖారత ట్రధానీ! 'కశ్ళీర నమస్వావూర్హం చేనిన నూతశ్రాలతో కొవ్వు బలనినోరికి చెన్టు నేతలు నేస్తున్నారవ్దుడే వట్టు శాలువలు నెయ్యి మానెయ్యమని రాబోయే ఎన్నికల్లో గెలచి కప్దుకునేందుకు ధనం దాబినోరికి చెవు వళళ తియ్యమని అమర జీవుల జీవనంతో తటిభారిన పొలాల్లో బజారకు చెవ శ నందా” దీవం లా చమని స్వార్థాల వంటక వక్ష బీజాలు ఎగజుల్ల ముప్పూట మెక్సే బొర్రలకు చెవ్హు వీదికిళ్ళు నడలిస్తున్నారు పార్టీ నరదారులు వస్తుందమని టు మిన్నంటిన ధర దారులకు. చెవ్టు 1966 మన్నంట దిగమని జల్సారాయుళ్లకు చెమ్లు రవ్మీ విన్టీలు మానమని, 19ళఠర నా *పొదుపు చెయ్యండి" అన్న లాల్‌ బహుదూర్‌ శాస్త్రి గారి పిలుపును పురస్మరించుకొని వ్రాసిన గేయం

1. ధరల దారులు (౧416 ౪౭౪) అనే అర్ధంలో 105

వృధా వృధా అసామ్య సంఘంలో చూవు నిలివి పోయినాక అసొవ్వు నంఘభంలో వచ్చి నిలిబి (పేయని కార్చిన కన్నీళ్లవలె ఆర్ధనయే దౌర్హన్వం ఐయటవజిన ఫిరదౌసి కొసవూవపిరి నాదుకొనగ

ఎదురై వచ్చిన గజనీమవామూద్‌ బెదార్యం వలె అసొవ్వు నంఘంలో ఎన్నుకొని తలబాదుకొనే ఓటరు పాలిటి బుద్ధి వలె కదలక వజియున్న లబ్చ్బి కురిసింది వరాభవ వర్షం వాదావుడిగా వినమై పోతుంది వుచ్చి ఒక్కొళ్ళు చినుకు వడ్డది వ్యర్థంగా నిర్లక్ష్యంగా

మూడు సార్లు ఎన్నికల్లో ఓటువలె అనసామ్యు నంఘంలో నదులు వడ్డ బినుకులతో ఐలం వుంజుకుని అద్దెకో అమ్మకానికో ఉఊళ్ళకూళ్ళు నాశనం చేసినాయి. ఆతతాయి నేతల వలె ఆహుతి యౌతుంది నర్వం తడియారని నేలనిండ నిలచిన చినుకుల నీళ్ళకు దబ్బున్న వానిదే వర్వం మిగిలిన వునాస మురిగిపోయింది

సంత సరుక్షుగా మారిన కవితా ప్రతిభ వలె శళళథ మవాోవక్షాలు తమకేమి ఎందడగానినవ్చుడు

నిగలార వేసుకుంటున్నాయి

ఆతతాయి ఆధివత్యంలో తమక్షేమాన్ని

చూచుకుంటున్న గూడువురాణీదారుల వలె

దోమలన్ని మనువ్యులజోరి నెత్తుటి విందులారగిన్తున్నాయి

అధికార రాజకీయాల ఆనరాలో

దౌర్ధన్వాలు సాగిన్తున్న ముఠానాయకుల వలె

అపురూవమై పోయిన ఆవోర వదార్జాలు

కల్తీ మపొమతో రోగాల పెంచుతున్నాయి

విషయ వరిజ్ఞానం లేకున్నా

వర్తీక్షపత్రాల నమాధానాలెట్లున్నా

బొరుకుచున్న నర్టిఫికేట్ల వలె

నీటి వనరులు ఏర్పద్దా వంటగింజలేదు

విశ్వ విద్యాలయాలు వెలనినా చేకూరని విద్య వలె

విక్ఫతిగా మారుచున్నది (గ్రక్ఫృతి (జూన్వాన్యుం దాలుస్తున్న నియంతృత్వ రూవం వలె 196.

106

దిగులు మనం ఇంకెక్కడికి దిగజారుతాం పాతాళం అదుగులు మన తలపై కాలివైలితో చెరిపేస్తే ఇంకా (క్రిందకి పోవదం అళక్యం మనకే దిగులూ లేదు. దిగులుతో నతమతమౌతున్నాం కొస ఊవీర్షికైనా ఆటంకం ఉందదు దివాలెత్తినా దిలాసా లేదు మనకు స్వేచ్చగా చావడమైనా గెలుపేమరి బోడి (పెన్టీజు గుదిబంద లొంగదీన్తున్నది మెడను ఆ మాత్రం నోచుకోలేదు వంద(నషండులు తలెత్తే ధైర్భం లేదు దిగులు వదటం మానుకుంటే చాలు భయం భయంగా (బతుకుతున్నాం వోయి కోకొల్లలు రోజు రోజు ఛన్తున్నాం దిలాసా కుదిరితే బ్రతుకుబాట నుళువు వెధవ నంఘం, దివాలాఖోరు నింటికేటు మనదిగులు కసలు అర్ధం లేదు అదుగడుగునా దాని శ్రీ ముఖాలు జీవితాన్ని వ్యర్ధం చేయడం తప్పు తుడిచి పారెయ్యలేని మనం భయదానులం, (్రవణకుమారులం భఖూరెల మూకుదుకు మని అంటుతుందన్న దిధులు బోనను, అదనవు లాభాలు అటుంచి పేలాల పెంకకు కాలుతుందన్న దిగులు అనలు వాటా ధనం కూదా 'ి వాల్వూ” బొంగరానిక్తి చడ్రానికి గిరున తిరుగుతే అయిందన్న నంగతి మరచి పెయ్యి తిరుగుతుందన్న దిగులు పొత్తుదార్లమైన మనం కంపెనీ వాటాలు గర్భాదానం గదిలో పెండ్లి విల్లకు మళ్లీ చిగిర్చి మూడు వూవులు ఆరుకాయలు తన్వాత్వం పోతున్నదన్న దిగులు కాన్తాయన్న పేరాన అంచనాలతో నడిస్తే కాళ్లరిగిపోతాయన్న దిగులు పెన్నిధి మునిగిపోతుందని నమిలితే దౌదలరుగుతాయన్న దిగులు నంఖథూన్ని మింద మొగనిగా వింటో చెవులు చిల్లులు వదుతాయన్న దిగులు భావిస్తూ జదున్తూ తుమ్ముతే ముక్కూడుతుందన్న దిగులు దిగులుతో చస్తూ మొన వదిలితే మళ్లీ వీల్చలేమన్న దిగులు బతుకుతున్నామంటే నిద్రపోతే మళ్లీ లేస్తామో లేదోనన్న దిగులు మన జీవిత వ్యాపారానికి లొటుకంటూ లేదు లేస్తే దిగులు లేవకుంటే దిగులు దివాలా తీనీన వానికి అంతా గిట్టుబాటే ఈ వూటకుంటే మావటికెట్లా అన్న దిగులు పెట్టుబదిలేని వ్యాపారానికి తుట్టుందదు మువ్ఫూటలకుంటే రేవటి దిగులు ఒక్కసారి నంఘం నిండికేటును ధిక్ళురిస్తే తరతరాలకు నరిపోడోంత వుంటే దయ్యంగా భావిస్తున్న ఆ చెవుల విళ్లిని గిరాటోస్తే ఉంటుందో ఊదుతుందో నన్న దిగులు 'లక్షణరేఖ1గా అగువిస్తున్న వరిధిని దాస్తే తరుగు పోతుందని దిగులు

107

దొంగలు దోచేస్తారన్న దిగులు (బ్రతుకు నిందా దిగులు వన్ను కట్టి లాగేస్తారన్న దిగులు మనన్సు నిండా దిగులు కడువున పుట్టినోరు కాపాదుకోరన్న దిగులు దిగులు దిగులు గుబులు గుబులు కావలసీనోరు కాజేస్తారన్న దిగులు దిగులుతో నమిలిందంతా చాప్పా కొదుకులు బిడ్డలు లేకుంటే మరీ దిగులు మింగిందంతా చేదు చస్తే వద్దేవాడు లేడని దిగులు రుచి లేదు వచి లేదు పుడిసెడు నీళ్లు విడిచేవాళ్లు లేరని దిగులు దిగులుకు అర్ధం లేదు వోయి ఆశాశ్వతమని దిగులు (్రుతుకును వ్వర్జం చేయడం తప్పు ఆనందం అందుబాటులో లేదని దిగులు చేజిక్టింది చింపిరి తలదని దిగులు బెరడు చిట్లిందన్న దిగులుతో నీలిమేఘాల జదకుచ్చులు చిగిర్జిన ఆనందం తుడుచుకు పోతుంది బారకు దూరంగా ఉన్నాయని దిగులు ఆకురాలినదని ఏదున్తూ కూర్చున్నవాదు చూపుల్లో దిగులు వనంతానికి స్వాగతం వలుకలేదు గొంతు పెకిలితే దిగులు వరినరాల దర్భనానికే కళ్లు మూతలు వజి బీమ చిటుకుముంటే దిగులు జదువు మంత్రాల కోనం దేవులాదే వాడు కిమ్మన్నాన్తిగా ఉంటే మరీ దిగులు విశ్వరూవ దర్భనమూపొస్తే చస్తాడు బుతుసంచారం, శ్రతుక్షు వ్యాపారం వురుడు పోనుకుంటే చస్తానన్న మనిషికి రెంటికీ నిలదక లేదన్న దిగులు పొత్తిళ్ళలో పావ వనిడి మినమినలు కనివించవు మార్చంటే మనిషికి మారకమన్న దిగులు వుడమితల్లి కడువు కోతలు వదుతుందని బతుకుతే ఆయువ్యం అయిపోతుందన్న దిగులు దిగులు చెందే రైతుకు సేద్వం లేదు, నైవేద్యం లేదు గాత నంగీతసాధనక్షు ౫ అంటే యజ్ఞం తపనకు దిగులువడితే వర్హన్యం నాస్తీ ఊవిరెళ్లి పోతుందని దిగులు కన్ని తెరలు చిరుగుతాయన్న దిగులే యావనానికి చెర వత్తి వెలిగిస్తే చమురు తాలుతుందన్న దిగులు దిగులుతో (బ్రతుకు (బతుకే కాదు రెక్టులు మొలిస్తే నేలపై కాలూనదని దిగులు ఖ్రాంతిలో ఎరుక ఎరుకే కాదు రెక్టులు లేకుంటే అకాశం అందదన్న దిగులు (్రతకదలిస్తే దిలాసొగ (బ్రతకాలే తింటే దోకౌొచ్చినట్లు (భ్రాంతి లేని ఎరుకతో (్రతకాలే పేగుల్లో చెయ్యేని దేవినట్లు గొంగళివురుగుపై చెడ్యోనినట్లు వరిక్తుంవపై పాదం మోవినట్లు 1966 వల్లోర్లపై కాయం వాల్చినట్లు 108

బతకమ్మా! బ్రతుకు

గువ్మడివూలు వూయగ (బ్రతుకు

తంగెడి వనీడి చిందగ (బ్రతుకు మక్ళులరానుల వనిడిగ (బ్రతుకు

గునుగు తురాయి కులుకగ (బతుకు గేగుల కందల జవగా బ్రతుకు,

కట్లు నీలిమలు బిమ్మగ (బ్రతుకు సీతాఫల' కనుగుద్దుగ (బ్రతుకు బతకమ్మా! (బ్రతుకు పొాలుపట్టి గెంజూరగ (బ్రతుకు

అమ్మను మరవని నంతానము కని బతకమ్మ! (బ్రతుకు బతకమ్మా! బ్రతుకు నల్లపూసల నదుమనె బ్రతుకు

వచ్చని పసరిక బయళ్ళ (బతుకు వాలతిన్నియల దావునె (బ్రతుకు

వల్లె పట్టుల వంటల (బతుకు నొసటి మధ్య మందారమః! (బ్రతుకు -

వనువుతోట మరియాదగ (బ్రతుకు కాళ్లననువు పారాణీ బ్రతుకు

వున్నమ వెన్నెల మాదిరి బ్రతుకు బతకవ్మూ! (బ్రతుకు బతకమ్మా! (బ్రతుకు వపొటపాడీ పొటల వాడిన్తూ

మూడుముళ్ల బిగియింతల వద్దుల ఆటలాడి ఆటల ఆదిన్తూ

జంట (బ్రతుకు తావాత్తుల వాద్దుల జంటగూడి జంటల కూరున్తూ

మమతల, మమతల పెంచెడి నుద్దుల బతుకు (బతికి బతుకుల (బతికిన్తూ

తీరుతీరు చవులూరెడి చద్దుల అబతకమ్మూ! (బ్రతుకు బతకమ్మా! (బ్రతుకు చెలిమి చెలమలు ఊరేదాకా

వనువు కుంకుమల వనతుల తేలుచు చెలిమి కలుములు నిలిచే దాకా

పొరాణిలొ మారాణిగ పారుచు చెలిమి వెన్నెలలు కానేదాకా

ఆలమంద గొంతుల 'అంబా'డుచు చెలిమి రాగములు ఒలికేదాకా

దాంవత్యవు దివ్వెల వెలయించుచు బతకమ్మా! (బ్రతుకు బతకమ్మా! (బ్రతుకు మన్నూూ మిన్నూ ఉందే దాకా

తండ్రుల తాతల జేయుచు మురియుచు నూర్యుడు చంద్రుడు వెలిసే దాకా

కొదుకుల తండ్రుల జేయుచు వెలయుచు చుక్ళులు మింటిలో కులికే దాకా

అమ్మల అవ్వల జేయుచు కాయుచు కాల చక్రము తిరిగే దాకా

బిద్దల తల్లుల జేయుచు సాకుచు బతకమ్మా! (బ్రతుకు బతకమ్మూ! (ట్రతుకు అమ్మను మరవని సంతానము కని

నొసటి కుంకుమల తళుకుల నీనుచు బతకన్ళూ! (బ్రతుకు

మంగళసూత్రము వలవుల పేనుచు

గాజుల గలగల నవ్వుల తేలుచు

కొలి మట్టియల వలుకుల కులుకుచు బతకనూ! (బ్రతుకు 1966 'బఐతకమ్మ పండుగ" సందర్భంలో

109

అద్వెతం ఒకే నాడు ఒకే జట్టు యా నీకూ నాకూ వానికి దావలి* వలవలో వగ్గుళ్ల నీతుల్లో ఉన్న తేద (సామ్యవాదం నోదరుడా? కూతల్లో ఉన్న తేడ ఉజననంఘం పేర మొలచి చేతల్లో కనబడదేం? పెరుగుచున్న దీవకుదా! కాడెద్దుల తరిమికొట్టి జ్ఞానకాండ ఏదైనను వూనుకొన్న న్వతం(తుదా? గాననరళి వదైనను ఇజూల బరువుల నలిగెడ్‌ కర్ణుకాంద ఒకటేనని వుస్తకాల మొనగాదా! కనిపించును కలయజూడ అయోమయంలోన వదిన కులదైవం బేదైనను సామాన్యుద/ ఓటరుదాః విన్నావా! విన్నావా! కొలచు తీడు వేరైనను ఎన్నికలకు కాదెద్డుల కలదయ్యం బొకటేనని మందలోన చున టబ్రధాని” కనివించును కలయజూడ కాంగిరేను మురాబలం పెంవు కొరకు చూపెట్టిన మనిషి మనిషి వేరైనను గోసాయి చిట్టు ఒకటి ఉనికి స్థాయి వదైనను ఒకే నాదు ఒకే జట్టు” మనసు మాత్రమొకటేనని (1 0౧4 ౧04౧|౧/ 0౧౭ 7౭౭గ 2౧౮ 0౧౭ [92 రోణగీ కనిపించును కలయజూడ కాంగిరేను వ్యతిరేకులు నీక్లూ నాకూ వానికి కలిసికట్టుగా మైలగక ఎన్నికల్లో కాదెద్దుల నీతుల్లో ఉన్న తేడ ఓదించుట సాధ్వవడదు కూతల్లో ఉన్న తేద రాబోయ్యే ఎన్నికల్లో చేతల్లో కనబడదేం? కాదెద్దుల నోటికొక్ళు ఉఓటుపోచ అందకుంద ననన ననన చేయగ ఏకము కావలె కాదెద్దుల తిరిగి గద్దె నెక్టకుందు ఓట్లన్నియు కాంగ్రెను వ్యతిరేకుల పాలబడిన అవుదు గాని (వజాస్వామవృమను దీవము ఖారతాన వెలగొందదు ఇజూల కావళ్ళమోత ఆటంకం ఎన్నికలకు 110

శరత్కాల చంద్రునితో అధ్వాన్నవ (ెర్గులు వరాభవం వేవుకు తింటుంటే ఏకం కాలీ్వ వై నం (్రణయకలాపాలు చేయవచ్చానా శరత్తు? గజ బలము నన్నోరిన శ్రీశ్రీ మాటలు విని, చల్లని శరళ్ళుందికలతో స్‌ దీనుల ఉవ్పనదీర్పు వచ్చావా జూబిలీ! తగాదాలు వోనిగొలువ ఈ యదు వసంతం గిలిగింతలకు లే తీరుగ రాణించును? (్రీష్టుంలో కానరాలేదు వనంతుని వయన్సు -విజ్బంభణ ణందు మూట బందుచేసి వర్షంలో ఉన్న కాస్త జవసత్తువలు నీరుకారిపోయాయి (ప్రజామతము పొదువుచేని ఇకనీతో ఏం చెప్పేది? జాబిలీ! విఖేదాల మరచి కలసి ఇది వర్పిట్‌ కోట్లా ల్రైనెన్సుల రాజ్యం రాబోయ్యే ఎన్నికల్లో సామంత నాయకుల మొనావలీ కాదెద్దుల నొటికొళ్ళు కుబేరుల కుబేరాల గుత్తాధికారం ఓటువోచ అందకుంద అన్ని సోర్సులు, రిసోర్సులూ చేస్తామా? బుద్ది గలిగి ఓటు నరఫరాదార్ల కైవనం మూడుసార్లు ఎన్నికల్లో వమి చూచి ముచ్చట వదమంటావు పొమాంశూ! వేరు వేరుగా నిల్చి (వ్రభుత్వం నుండి వణయం దాక అంతా కల్తీ కాదెద్దుల మందదబలము అదుగదుగునా పరాభవం గద్దెబలము, కంపెనీలు వాక్కులకు దిక్కులేదు చేకూర్చిన దబ్బుబలము మక్షువలకు అఆస్తారం లేదు అవకాశం లేదు వకంబై కుమ్మినవుడు గుండాలపై చర్చ తీనుకోవదం పొంన ఈ దేశంలో, చిత్రైపడి గజడియించిన అది జాతివీత ఆత్భశాంతికి భంగం అనుభవమ్ము గుణపారము నేర్చేనా? (జల (బ్రతుకంతా, ప్రభుత్వం వారి ఆధీనంలో భద్రం రాబోయే ఎన్నికల్లో కుంవట్లో దాచుకున్న ఏకులు మన నదవడి మన ధోరణి ఇక్కడి అశేష విషయాలెన్నని చెవను! మారేనా? మళ్లీ ఎప్పుటి ఆటా? చళ్ళని చుక్టుల మక్కువ చెలికాద! ఇక్కడ-- వా “వికసించని నుమగంధం దోవిడి జరగని చోటూ 1967 ఫిబ్రవరిలో జరిగే సార్వత్రిక ఎన్నికల్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని అప్పటి వనకపక నవ్వే పావం అలజడి వినబదని చోటూ ప్రధాని శ్రీమతి ఇందిరాగాంధిగారు. 0౧6 001౧10/ 0౧9 1౪2%” అన్న ఎక్సడైనా చూస్తే ఒట్ట"ని నినాదమును పురస్కరించుకొని రాసిన గేయం చుక్ళులు నీ సాక్షిగా చెబుతున్నవి విను! 1 దాపలి =గ౩|౫|౩ 2 వలపలి = [615 ఈత లూ 8 సామ్యాదం = సామ్యవాదం 1111

తలపు వలపు ఎవరెవరికో ఎన్నో ఉత్తరాలు రాసే రోజుల్లో కూడా మొదటి ఉత్తరం నీకే వ్రానేవాజ్జే తలవుచూవుల బాట నాంతము మళ్లీ ఉత్తరం వ్రాయడం అంటూ వుంటో చిమ్మ చీకట్లు కమ్మినవుడు మొదటి ఉత్తరం నీకే వ్రాస్తాను మన చెలి స్థుతి చమ్హున నా మనను వేలందుకాని నా ఎద తలువులు తోస్తూలోనికి ముందుకు నీ వద్దకు నడివిన్తుంది నన్న తొంగిచూన్తూ ఎవరెవరివో తలవులు ఈనాటికి తలవుల్లో మన కలయిక కలకాలం నా తలవుల చూపుల్లో నీవె కానవస్తావు తలపుల నందుల తొంగి చూచే మొదటి ఆక్యూలో క్షుద్రజిజ్ఞాని చూవులకెవ్చుదూ నిరాశ నాఎద ఇరుకుల్లో ఎవర్డికైనా ఆతిథ్యం ఇచ్చే అవకాశాకాళమే అకుడ నా తలవుల చేతులు నీ కామ్లులో వర్పడితే మొట్టమొదట నీకే అకుడ వనతి వూదందను నవరినస్తున్నవ్హుడు నీ ఎద తలుపులు కూడా నాకగువడవు ఇకుడ నీ తలవుల మునివైళ్లు అక్కడ జనం రద్ద) (వ్రయాగతీర్థం ఎద్దడి నా మెడను గోము చేస్తుంటాయి క్యూ” వర్పాటు చేసే దిక్కులేదు అక్కడ నిలువటద్దం ముందట ముందుకు త్రోసుకుని వచ్చుట నీవు నింగారించుకుంటున్నవుదు మనకు నమ్మతము కాదు ్రతిభింబం కళ్లు నా చూవులతో మనకా దుర్చుద్ధి పుట్టకూడదు ఓనాటీకి నీకు నవరణ నలవోలందిన్తుంటాయి ఆనాదు రద్దిచేనే మొనగాళ్ళ మునిద్రేళ్ళెనా ఇక్కద వోయి నునువుల బడి మిగలవు అంత్వేస్టిక్స్‌ మనకది ధర్మం కాదు నా కాలు జారితే లీలానికి కట్టుబడి వున్న ధీరుల కోవతాపాతాలతో కూడిన నీ దయ వలవు బులుపంతా తలపఫుల్లోనే మరి గాలిని చేరి నన్నాదుకొని కాపాడుతుంది ఒందౌరుల ఇబ్బందిని గుర్తించడమే స్నేహం నీతారాములకన్న మనమే మిన్న బలిమి రాకానికి బిలికానిదే ప్రభఖయవీరం ఈ నాటికి మనకు లేదు ఏనాటికి మనకు రాదు లేమిని తొలగించుకొన లాలూబీవడదం దాస్యం 'తేపినో దివసాగతా” అను దుర్లతి. ఆతతాయి వరిస్థితులకు తలొగ్గుట ఖీరుత్వం అనంగహేలకు లొంగుట వురుషార్థం కాదు 22-2-1965 మరవు మెరువు మెరిని జిగేలుమని క. నాదు ఆకాశవాణి జాతీయకవి సమ్మేళన కార్యక్రమంలో 112

భువనేశ్వర తీర్మానం నలుబది నాలుగు కోట్స్టు చెట్లూ గుట్టలు కావు నలుబది నాలుగు కోట్లు, పక్షులు వనరాలు కావు రాజ్యము (వ్రజలందరిది భోగము (ప్రజలందరిది నలుబది నాలుగు కోట్లు, నల్లులు దోమలు కావు నీవు నేనూ వాదు ఉంటేనే లోకసభ రాధాక్టుమ్లుదు, న్యవూ, రాజాజీ, కరంజియా నీవు నేను వాదూ అంటేనే “భరతమాత” కృుపాలనీ, మెనన్స్‌ పొరశ్‌, కామరాజు, డాంగేజీ అందరు రాజులు అయ్యే అవకాశము లేనవ్హుదు మెహతా, మున్నీ కైరాన్స్‌ గోపాలన్‌ ఉపాధ్యాయ అందరికీ చాలినంత అన్నము దొరకనియవ్టుదు కామత్‌ గాయత్రి, పాయి, నంతానం, రంగసామి అందరికి ఉండి చావ భవనాలు లేనవ్టుడు మోరిను, దుర్గావ్రసాదు, రంగ్కా రంగయ్య ని.వి. పాతినిధ్వ (పొతివదికపై వంవిణీ జేసుక ఎల్లయ్య, మల్లయ్య, వుల్లయ్య, విస్తరయ్య కష్టనుఖాలను వంచుక లాభనష్ట్రముల నోర్చుక కొమరక్ష్ర మైనమ్మ, రోడామిస్తీ, కుముదిని ప్రజాస్వా్యు నీద్ద్ధాంతము రాణించెది నిష్ధతోడ వీటరు, యాకుబు, జూన, చాకోవ్స్‌ అబ్బుల్లా, కెది. శాస్త్ర బద్ధ వద్దతిపై ఆచరణకు యోగ్యంగా ఇందిర కాంతమ్మ, నరన, ఇంకా ఇంకా ఎందరో రాజ్యాంగంలో సైతము నర్జుబాటు నవరణలతో వరనగ అందరు కలిసి నలుబది నాలుగు కోట్లు వాటంకొద్దీ వైషమ'న్న నంప్రదాయంగా నీవ, నేను, వాడు నలుబది నాలుగు కోట్లు ఏ ఎందకు ఆ గొదుకూు అన్న రాజనీతి తోద నీవు, నోను, వాడు ఉంటేనే లోక్‌నభ వూర్చోత్తర వద్ధతుల నవూర్వముగా మేళవించి నీవు, నేను, వాడు అంటేనే భరతమాత” అర, నీద్ధాంతాలను వకముగా అరగదీని అందరికందరు పౌరులు అన్ని వాొక్కులందరివీ నర్య్వోదయ అనుపానం మరచిపోక తోడుజేని (తివారికి వ్యక్తిత్వం ఉంటేనే పౌరత్వం సామ్యవాద (వ్రజాస్వామ్వ నమ్మిళణ పేటెంటును వ్యక్తిత్వం భద్రంగా ఉంట్‌నో వ్వక్తి బ్రతుకు వదవోరేదుల నుంజీ వ మరక వాజినాము వ్యక్తిత్వం భద్రంగా ఉంటేనే జాతి (బ్రతుకు రోగం తిరిగింది శాన మందు ప్రభఖానం గొవ్పుది వ్వక్తి వృక్తి కున్న శక్తి కూడితేనే జాతి శ్తక్తి వధకాలకు ఫలితంగా వరిశ్రమలు వెలనీనాయి అన్నీ నున్నాలైతే అన్నీ కూడిక నున్నా మరల అమల ఫలితంగా మనిషి మలు తగర్గినాయి లెకుకు రానట్టి వారు ఎందరుంటె ఏమి ఫలం? వధకాలకు ఫలితంగా వరవతెంతో వెరిగినాది. శతు, కూలి చవరాని, ఎల్‌డి.ని, యు.డి.ని, వరవతికీ మారకముగ అరువు అవు వుట్టినాది ఎన్‌జివో, బడివంతులు, డ్రైవర్స్‌ ఐన్‌ కండక్టర్‌ వధకాలకు ఫలితంగా (తుకు స్పాయి పెరిగినాది వెందల్స్‌ రిక్షావాలా ఎం.వీని, యం నియం. జాతియొక్సు ఆదాయం ఖాతాలో పెరుగుతాంది ఎం.యల్త్‌ ఎ, ఎం.ఎల్‌ సి , బిచ్చమెత్తుకొను బీదలు అధినేతల అభిభావణమందు ఎదిగి పెరుగుతాంది పెత్తందారీ నేతలు, కుంటీ, గుడ్జీ అవటీ భారతాన యీ రోజున వ్రతి ఒళ్ళుడు ప్రతి రోజుకు నన్నానుల్లు సాధువులు, నీవు, నేను, వాడూ మూదణాలు గజియించెడి మొనగాదయినాదు కదా? నలుబది నాలుగు కోట్లు అందరికందరు పౌరులు జాతీయాదాయాన్ని ననూజ కళ్వాణానికి అన్ని వొక్ళులందరివి బాధ్యతలూ అందరివీ ఎత్తివట్టి, గుంజి, లాగి, ఎంతో పైకెత్తినాము

113

నూటికి ముగ్గుర్తికైనా నీటుగాను (బ్రతుకుటకు లేములు లేకుండ ఆగును కలుములు తొణికినలాదును వీలైనది ఈ నాటికి మేలైనది ఈనాటికి ఇంతవరకు ఈ స్థాయికి తెచ్చినట్టి కల్పాలలో తక్సినోరు, తక్కువోర? నూటికి తాంబైవడ్డురు మూదవది-నగం యీడు పోయి గంతులేస్తున్నది స్ట బైఏద్దు స్తున్న, జాతీయులు, సార్వభౌమ నత్తాధికార నంవన్నులు కదుగదునుది శ్రౌదద్బుష్లీ వ్రభల నొలకబోస్తున్నది జాతివీత (బ్రతుకు తీరు జాతీయుల పరమైనది నాట్టం ఆదుచున్నది నఖరాలను చేన్తున్నది వరిపాలన చేయునట్టి బాధ్యత మాపై బడ్డది వన్నెండేంద్లంతలోన వరినమావ్తమైపోవును అదిరైనను మిోరందరు ఓటులేసి నీటులపై “నైన్‌టీన్‌ డైటీ” ఎంతలో ఎగురుకుంటు దరిజేరును కూర్చుందే అధికారం దయతో మాకిబ్చినదే! అంతవరకు సంతనముగ ఆదుచుపాడుచు మనము ఇష్టంగా లేకున్నను, మననుకు కష్టంబైనను దూరద్బుష్టి గల నేతలు చేయుచున్న కృృషికెవ్పుడు మేము కూడా భారతీయ వగ్రజలమన్న తృప్తీ తోద చేయూతగ ఉందామూ ఫలితాలను కందామూ మోరిచ్చిన అవకాశం మో అందరి (వ్రతినిధులుగ అనుభవించు చున్నారము యధాశక్తి ఉదుత భో భువనేశ్వర తీర్జానం భయ భవవారణం, తరణం వోయి (బ్రతుకు ష్‌ చేని నూ చుచునారము పార్లమెంటరీ అలజటితో కూడిన దెమోశకనీ ఖు మారందరు న థ్‌ టికి తొంభె ళ్లు న 'సోవలిస్టికొ స్టేటు నెరయును తవ్పుక వెరసి రాజులు రడ్రుయంరు అడుగు జాదలో అదుగు 'తిరో' కాదు 'వురో?” కాదు కష్టాలను ఓర్చుకొనుచు నష్టాలను ఓర్చుకొనుచు 'లెల్ట్‌ రైటు” ఉన్న చోట మార్గం వెదుకుట లేదు ధీరులుగా వీరులుగా అడుగడుగున చావుతోద పోరాడుచు జీవించుచు గ్రయోగాలు నలువువారు వీళ్ళు బలం పెరుగుచుంట మార్హం తవ్పుట ఉందదు త రీతిగ ఈ రోపున భారతాన (ఆమ విభజన అదుగు ఎత్తి అడుగేయుట రావలెకద మనకు ముందు జు, 'ర్ర్‌రం, ి ఖాంతాని ( ఇంతే కద నడక గుట్లు ఏ మారమునందైనను లాభ నష్టముల విభజన కష్ట నుఖంబుల విభజన ల ల్‌ రా పాలక పాలిత విభజన వోఖు అవనల విభున నడక వచ్చినాక మార్ధమేరుకొనుట ఎంతసేవు 'యు అమడుగ్గుల కోటా వాటా వభ న నీటు ఓటు విభజన మరుక్షణమున గవ్వుం చేరుకొనుట ఎంతలోన ఎవౌటా జి, వాక్కు బాధ్యతల విభజన నవాజీవన నవ విభజన ఎవ్పటికవ్టుడు తవ్పుక నమాజంబునకు నడ్రమ వంట చేయు శ్రమ మోది ఆరగించు (తమ మాది కళ్యాణము జరిపెది విధి (శ్రేయోరాజ్యముదే మరి వక్సులు మొరేయండి పందుకునే (శమ మాది ఊరి ఊరిలో బావులు? ఆరిపోవు ఇకగొంతులు వల్లకి మోయండి మోరు ఊరేగే టమ మాది వాగు వాగుపై వంతెన; ఆగవింక వ్రయాణాలు కైలాసం మో కొరకు నైకుంరం మా కొరకు 'ప్రతి వల్లెకు దవాఖాన) లేవు లేవు ఇక బావులు ౯” “కుటుంబాల నియం(ణ జనాభాకు ఎదుగుందడదు అందుకొరకె పంచవర్ష వ్రణాళికలు - వరిపాలన జ్‌ ప్రాతినిధ్ధ ప్రాతి న వంవిణి విభజన 'అంగాంగమునకు దాక్టర్‌ రోగమొ స్తే భయముందదు 2౧) ౨౦౦ అంద న లు ప లమాసొంతంై పోగనె ప్రత్యామ్నయ వ్యవస్థలో అవయవాల కొదవుండదు జి డి.టి. వర్షించునుు దోమలు న వుట్ల బదుగుతనం మానీపోయి బలిని బాగువడు దేశము షం లు నల్లులు వుట్టవు 'మూల మూల మరుగు దొడ్టిి వందుల నోట్లో మన్న 114

00౦ ౦1 16 00 0/58 అని జఉనాన్నీ 'అ(ర్ర అ(ర్రకొక నల్లా? చెంబు బిందె ఖర్చుందదు “౧4/6/౧62“/ అని మనని వరాభవించే ఐలగాన్నీ 'మర నాగళ్ళతో సేద్యం; ఎడ్లతో దున్నుట ఉందదు హెచ్చరించిన మొనగాదొకడుందేవాడు ఈ దేశంలో 'లారీలే నరుకు మోయు? భర్రి ఎడ్ల బలాదూర్‌ 'బావూ? అని వీలువబదే వాదు బస్సులు అంతట నదుచును? కాలి నదక ఇక ఉందదు నలువది లందు అగస్పులో (పేల్చాదొక శాంతి బాంబు 'పొటంతయు 'మరదే ఇక మనిషికి బోలెడు తీరిక అతని పేరున మళ్లీ అదే మాట అనుచుంటిని (గ్రామ్గగామమునకు (ట్రాక్టర్స్‌ కర్రు, దుంవ దుంవ తెగిరి ఆగస్టు నలుబది రెందు, న్ధృతికని కృతిమ ఎరువులు అంతట? పెంద మురుగు బాధుందదు రిం07 0/80 అని జనాన్నీ బిట్టెడు అలికిన పుట్టెడు? రావు రావు ఇక కరువులు 04/20/97౯4 అని మనని వరాభవించే బలగాన్నీ ాత్రి కూదా వగటి వెలుగు? దొంగ వనికి మునుగుందదు ఉగొబీవ వత్సరం ముగిసేనాటికి ॥ శ (ప్రజాస్వామ్య వరాభవం తొలగాలని ట్యూబు బావి ఊటజిమ్ము” మొగులు మొగము చూడడెనడు.... ప్ర్యైద్రస్మున్నాను జనాన్ని 'ఎటుబడితే అటు కాలువ? కన్నీటికి తావుండదు హెచ్చరిస్తున్నాను ప్రభుత్వాన్ని 'అంతర్వాపాని మోరీ” అత్తరుతో వనివుందదు 950 0/5/87/ బిననాక్షితే బిజిలీ పొయ్యి? పొమ్మనుటకు పొగ వుండదు 0౮/1 గ04౭గ అన్ని దొరుకు రెడిమేడ్‌? “అయ్యె! ఎట్లు?” అనుటుందదు ఉరో ఎప్పటికప్పుడు కొత్తది? దాచుట కాచుట వుందదు ఏమైనా చేయండి! లేకుంటే చావండి? కః ఎన్నికల్లో మా ఓట్లను నక్రమంగ వాడండి 'ఫుజ్వవు చదువులు ఉండును ఖర్చుందదు (మ వుందదు గుత్తాధికారమంత చేజిక్సిన ముఠాబలం పిల్లలకు బడే యిల్లు? తల్లులకు పోరుందదు గద్దెజారితే గాని (వ్రజాస్వామ్యం (బ్రతుకదు వగటి భోజనాలుందున్సు గుడిసె మూల పొగచూరదు నమదాంధతకు అంజనమేయున్నది*? 'కలువుగోలు వ్యవసాయం? కావలి వండుట వుందదు దారిద్రము పొత్తుల బేరం” కనుక వ్యక్తికి నష్టం ఉండదు ఆధివత్వమదాంధతకు అంజనమేమున్నది? ఉండవచ్చు ఎచటనైనా న్వంత యింటి బెగదుందదు వదవుల తొలగింవు ఎక్కడైన తినవచ్చును” ఇల్లు చేరు వని వుండదు టట్లు కరువుతో చచ్చును పెత్తనాల పెనుభూతము పెత్తనాల పెనుభూతము చిత్తెపోతే కాని నంగనాబి వుప్పైనలో లోకులు వూచిక వుల్లలు (ప్రజారాజ్యమే ర్పదదు; శాన్మ్తాలు రాణించ వ వళ్లె నుండి ఢిల్లీ వరకెల్లదడ కల్లలు కొల్లలు స్వవోకార నంఘాలకు నట్ఫిడీల నంభావన 1966లో 1967 ఫిబ్రవరిలో జరిగే సార్వత్రిక ఎన్నికల సందర్భంగా నర్యోదర స్వాములకు ఆదాయము పొదవూజ ఓటర్లను హెచ్చరిస్తూ రాసిన గేయం, 1.“ధనమదాంధతకు అంజనమేమున్నది” పోతన భాగవతంలోని పద్య నత్యమేవ జయతి జయతి” నిత్య మన్ఫతాల జగతి వాదం. భత 1968 భువనేశ్వర్‌లో జరిగిన కాంగ్రెస్‌ వార్షికోత్సవాల తీర్మానాల ఆధారంగా అధిక్షేపణతో రాసిన గేయం. 115

మన భూతం పరాభవ శరత్తు మా భూతము కదుగొప్పది అధికారం మత్తుతోద మా భవితవ్యము పూజ్యము రాజకీయ వేత్త తూల మా (్రన్తుత మెట్లుంటేం? అధికారులు సొత్తు మింగ మా కెవడూ సాటిరాదు నత్రెవీత్తులై వెలయగ' నూ ర్యుని చంద్రుని చుక్టుల ప్రజాపొతము (బ్రతుకు నీతి ఆర్యులె కద మొట్టమొదట చూచుట్క అనార్యులకు బరువుల చితుకుచు మూట్లగ చూపించుటు ఎంత ఘనత॥/ (జాస్వామృమ్మునుగు జారి అనార్యులంత మా చదువుల నిరంకుశము వడగ వివ్హ నునాయానముగ నేర్చుక నిత్వ నాగపంచమిగా అన్నిట పైకొచ్చినారు నా నా అనలు వారికేము న్నది? విషనాగులు వూజలొంద మా వీతరులు చంద్రలోక నత్యవాది విషము త్రాగి స్తూపాలై వూజలొంద తత్వాలను చిలుకుచుంద చరకుంకలకు నేటికి ఇది పరాభవ శరత్తు స్టైలు పుట్టె చూతామని క వండిన మతు ఇంట్రలోక అవ్పరసలు నావము వండిన మత్తు ఈ భూమికి దెగివచ్చిరి అధికారవు రాజకీయ తావసులౌ మాతాతల మదము చేయు కసరత్తు దావునక్రె దేవురించి ఎళ్తుకు పై ఎత్తు వేసి అగువీంచెడి చందురుదే ఒకన్నాకడు చేయు చిత్తు అందుకొనెడి సౌభాగ్యము ఆతతాయి ఆస్తీ కొరకు అబ్బని యీ జేజెమ్ముల అబ్బకు అందున న్వర్ధము కవల విశాచాల దత్తు మా వురూరవుని కొరకు కాముని భూతము కులుకు పొత్తు మరియెవ్వదో కాదు ఖుద్దు ఇది పరాభవ శరళ్తు. ఇం(ద్రుదె నయముగ పంపెను ఎవ్వరు చూడని యానము శత య మా భూతము కదుగొవ్పది మా భవితవ్చము వూజ్యము మా (స్తుత మెట్టుంటేం? మాకెవడూ నాొటిరాదు, 1966 116

పరాభవ పహామంతం (19066

చెలిమి

ఆత్మీయ వియోగబాధ

అణువు చిట్లి వలుకు గాధ దీక్షగా యెదజేరి మోక్షమైన గురుతు ఏ స్నేవామున మనలి ఇంత వెలిగితిమో లోకమును మరవించి నాకమైన గురుతు ఆ స్నేవామును బాసి ఆరిపోదామా? ఎదిగి యెదిగీ ఒదిగి ఎదనిండ నీ గురుతు కంటకాలకు బెదరి జంట విడిచి మనము ఒదిగి వాదిగీ ఎదిగె ఎదనింద నీ గురుతు వూలవోయిని గూడ కోలు పోదామా? చెలిమితో గదవీనది కలదు కాలము కొంత ఆత్మీయతను వలబి అన్ని ఓర్చిన మనము చనమనుచు మెలగినది యునువు'వున్నది కొంత అంటు వ్యాధిగ తలచి అంట వబెదరుట వింత కలయికను ఎరిగిన బలగమున్నది కొంత క్షీరాన్నముగయెంచి కోరికోరీ కుడిచి సామరస్య్యము కనిన సాక్ష్యమున్నది కొంత చేదు (మింగిన వగిది ఖేదమొందుట వింత పాదుకొని ఆదుకొను 'యాది” వున్నది కొంత నేటి కలతల నోటి కోటి కోరలు నాటి ఆత్మీయతను చాటు ఆన్తివున్నది కొంత మేటి మమతల తాకి కాటేయుటయువింత తోదునీడై వదిన జాదవున్నది కొంత ఏనాడో వోనాదు ఈనాటి బీకట్లు కూడి కూర్చినయట్టి గోడువున్నది కొంత వెలుగు సోకగ తిరిగి తొలగి పోవును మనల వకమై పాడినది శోకమున్నది కొంత ఆనాటి వెలుగులో యీనాటి (భ్రమలన్ని వకమై చూబినది నాకమున్నది కొంత విడిపోయి మనమగుచు కదజేరి మనగలము చెరవీనను చెదరని నరుకు వున్నది కొంత వడు అడుగుల నేల కూడినదబినయంత మరవు [మింగగలేని కరకు వున్నది కొంత కలకాముండేటి చెలిమి చేకూరునట ఇరువురము మోనినది బరువువున్నది కొంత నడుమంతరవు చిలిపి గదబిదలు ఎడబాట్లు (బ్రతుకు బరువుల బావు క్రతువు వున్నది కొంత ఆలుకలు-అగచాట్లు చెలిమిలో నహజమట కలని పేర్చిన చరిత నిలబి వున్నది కొంత వ త్రోవ నదచినను ఏ మోల నిలచినను యునువునివ్పుడు జేయు దినును వున్నది కొంత అదుగులేనిన నాటి ముడి మనల వీడదట ఆ కొంత ఆ వింత అమృతంవు వుంత ఈనాటి మన నడత పేనుచున్నది కలత మరచిపోవుట యెట్లు మరచి బ్రతుకుట యెట్లు బిడియమేనీన గజియ ఎదమొగము పెదమొగము 'మునువు” మావి మారుమనువు పోదామా? గడియ కాలవునగము వడినవ్వటకు జగము మనువు మారుటకేని మనకు తరమౌనా? కదజేరగా లేక మిదుకులాదెడి మనము

ఆనాదు నర్వన్వమైనట్టి నేను నా యెదద నిలిచిన నీ యెదద గురుతు ఈనాడు వమియును ఎందులకు కాను? ఆనాటి ఆగురుతు నేనెటులు మరుతు? ఆనాడు న్నేవోల నింవీనది నీవే మాయ మమతల గురుతు మాయజాలని గురుతు ఈనాడు స్నేవోల (్రెంవినది నీవే నాణ్యమై నా నృృతుల నాట్యమాడే గురుతు ఆనాడు నాముంధ్లు మొనలరగ లేదు 119

భి ఎన్నాక్ష్ళు? బదుగుజాతి వదిస్తే ఈనాదు నా వూలు ముకుళించలేదు బలినినోడు ఎయిడ్‌ ఇస్తే వమి తరిగినదంచు ఈ తారుమారు? బత్యాలకు నరివుచ్చుక ఏమి పెరిగినదంచు ఈజెరుసౌరు? తుకు బేరయెనాాళు? లం, న ఆఅనాటి'నాతనము” నాలోన లేదా? (6 న్నాళ్ళు ఆనాటినీతనము' నీలోన లేదా? విత్తనాల గింజలతో తరుగు పెరుగుల మాట ఎఖుగునా న్నేవాంబు విందులారగించి త్రేన్చి న్నిగ్ధతను వీడునా స్నేహామెవుదైన? వ్యవసాయము సాగదనుచు చెలిమి-లే, చెలిమి-కలుముల (మింగి బలిమి(గ్రక్కుట యెట్లు? /౯ మన మననులో మమత మనలెనెప్పుడు తొలుత కర్రు ఎద్దు లెదనుచు నీకు మాత్రము యెరుక నాకు మాత్రము యెరుక కుగర్రో మొగర్రో అను రైతును చదలవాడలో చుక్తు మొదట మొలచినదెచటొ మరనాగలి వివరాలతో చదలవాడలో చుక్సు మొదట పొడిచినదెవుడొ మాయజేయు టెన్నాళ్ళు? అందాలు చూవులను విందారగించుమని బావి వూద్మాౌ తీయలేక వెలుగు విస్తరి జేరి విలిచబినది యెవుదొ? బావురుమను కావన్నను కు మాత్రము యెరుక నాకు మాత్రము యెరుక వ వవర్‌వంవు తీగలతో అూలవాసన తీవి గాలి మోనిన దెవుడా వాసనల నాసికలు శ్వాన చేసినదెవుడా భంగవరచుటెన్నాళ్ళు? నీకు మాత్రము యెరుక నాక్షు మాత్రము యెరుక తతత ఆత్మీయతను పొంద ఆత్మ తవతహయేల? 1966 అన్వత్వమున ఆత్మవానన మొందుట యేల? నన్ను నీవీనాడు ఎన్ని అన్నను, అవ్హు దన్న మాటకె యెవుడు చిన్నెమై వుంటాను. కాలమేదైతేమి కాళన్న కాళన్నే నాదు నేదు రేపు నాగొడవన నాగొదవే, 14-2-1969 గోలకొందలో ప్రచురితం 120

బాలెన్స్‌ కలం కత్తి ఓ రామ చక్సుదనాలదానా! గౌరవముతో (బ్రతుకు గదువుటకే కాదు నీతను కన్నట్టి చానా! ఊర్చుట కేని వీలుందవలెనన్న అందాల బరిజా! గుండాల చేసట్టి చెందాదుటకును అన్నవూర్హా! మెత్తనగు నా వాళి కత్తి కావలెను మ ఇంతకున్‌ దవ్చు గత్వంతరము లేదు భూలచిమీ వుడమి తల్లీ క్‌ ఆతతాయుల తదీయానుయాయులను అందచందాలవల్లీ దొంగ దోపిడిగాండ్ర దుష్రజాలమును మంచు వర్వతాల నవాళ్ళకు కలియవెదకి వారు కనబద్ద చోట అగ్గికొందల కుంవట్లు. విక్ళటిల్లగ దిశల్‌ విడుగులన్‌ రాల్ఫి కొండ కొనలకు జవాబుగా తల్లడిల్లగ జేసి తలయెత్తకుందో కదలి కదువు లోతులు అదుగుజూడైనను ఆగువించకుంద నముద్రాల అలలతో పోటీవడు తుదకు నీదయు గూదతోదుంద బెదర ఎదారుల ఎండమావులు నకలంబు మనిజేసి శాంతించునట్టి ఉవ్ముడి చావుల భయపెట్టు కారుమత్చ్రై నాదు కాయమిోదాలె వీదుగుల బరువుతో పెనురొదల్‌ జేయ (నూతి గృవోల వురిటి కేకలు కన వమరువు కోవవు దృష్టి మిరుమిట్లు గొల్బ ఈదరనూదుల మొనలరిగి విరుగ కారుమజ్సె నాదు కా యమీదాలె ఇనుక రవ్వల నివ్హులు చెరిగే నవ్వులు (ప్రాంత (ప్రాంతాలకు వరువులెత్తాలె చీకటి దయ్య్వవు మొగాన నకలమ్ము మనిజేని శాంతి జెందాలె వెన్నెల చానివీ జల్లులు కలము దూనితినేను కలము దూనితిని శోషితులౌ వారి జూచి వారలను 1966 కాపాడ వేయారుకత్తులకు ఐదులు కలము దూనితి నేను కలము దూనితిని పొరనత్వాలకై నోంెత్త లేక చేటు గూర్చిన వారు మాటాదలేక యోజింవ గలమన్న యోజనే లేక చావు (బ్రతుకుల మధ్య నన్నగిలుచున్న అనదలౌ మానవుల అందరు యొవ్దు కలము దూనితి నేను కలము దూనితిని. 121

అయోామయోాదయం జేసే ములను మాస్కోలో కన్నాకట్టిన ముదుపు దువ్త టి దుర్వార పస్తులు రాజ్యా కరా కర్హిగ సోకిన దుమారం ఆతతాయులు గూర్చు అన్వాయములను జా గోముఖ వ్యాభ్రాల గూఢచర్యలను దూర్వానుని వరం క్రూరులౌ భీరువుల కుటిల నీతులను కరాబీ కాంగ్రెన్ముక్రెంది కదువు ధర్మరక్షా దీక్ష ధైర్సంబు తోడ ఆవడి లో వేసిందే గంతు బట్టబయలొనరించు భదపూరుషుల ట్‌ దిగిందో తరవో నరుకు నీచాతి నీవాల నీతి రీతులను ప నమవాదం గొంతు ఘోరాతి ఘోరాల క్రూర తంత్రముల వర్చడింది నమవాదం గొం కనివూని వాతమార్చ కత్తులను దూయు పాముల వేటలో మరో జంగ అధికారులను వారి ఆధివత్వమును నవాకార సేద్వారంభం వేనోళ్ళ గొనియాడ వివ్చుదురు గాని రెతులు గోవిందా అనంగ పౌరనత్హ్య్వాలకై నోరెత్త లేరు ల చేటు గూర్చిన మారు మాటాదలేరు జైవూరులో నిందు పొద్దుల వురుదు అట్టి అనాధల అందర్లై యొన్చు (్రవాచారం మారింది జనతకు కలము దూసితినేను కలము దూసితిని థజాస్వావ్యు సామ్యవాదోదయం పొపాల నెదిరించు తూఫాను రేగింది అయోమయం గందరగోళం ఎదలోన పుట్టింది ఎదలోనొ యెదిగింది న శాంతింపలేనింక్ర శాంతింవలేను 1963లో కాం(గైసు వారు వివిధ కాం(గెసు మవాసభలల్లో (అవడి, నిశియెన దినమెన నాగపూర్‌, జైపూర్‌) తీసుకున్న విభన్నములైన తీర్మానాలు కలగాపులగమై ం లూ నెమ్మదిక లేదు ప్రగతికి బదులుగా అయోమయం ఉదయించిందని భావించి రాసేింది. శాంతికై యత్నింస సావాసము లేదు దుష్టతకు దుష్టుతికి ద్రోపూ చింతనకు కుటిలతకు క్రూరతకు కుత్సితంబునకు ఎదురుబడి నిలుచుటకు కదలు నా కలము గేయాలు గీతాలు వ్రాయుటకు గాను ఆరుటెరుగని వృదయాగ్నిలో కాలి అణుశక్తి యుక్తి (వ్రత్యక్షరము పెకిలి కరుణ యింతయు లేక కఠినతను బూని వరువులిదు నిక కలము మెరువు వేగాన శత ననన (హారీంద్రుని 779 60569 ౬00% 0౧ కి అనుసరణ) 122

జీవిత్తము మిగిలె నీ మాట “బీవిత్తము' చాలకున్న వతితుడను నేను

| 92 జీవితమున మజా'కమ్మి వతిత పావనుడ వీవు బీవితమున మజా అంత ల బీఐిత్రముతోనె కాదు ఇట్టి వ్రఖ్యాతి కలదు ట్రమిదను ముంచెడి తైలము మనకిర్వురకును (పజ్వలింవలేదొత్తిని (తము నిలబెట్టుకొంటి వత్తికి తలఎత్తు చోటు నా వరకు నేను ట్రమిద కట్టుపై మిగిల్చి గెట్టునా నీకు వరువు

ను చెలి కట్టును చెలియలి కట్టగ పోగొట్టు కొనుట? గమనించునదే న్నేవాము ట్‌ ్రమిదను ముంచెడి తైలము మిగిలెనీ మాట్‌... (ప్రజ్వలింవలేదాత్తిని. వత్తికి తలమునకలైన 1966 ఎత్తును బీకటి తనతల చమురు వత్తి మిగులు కాని తిమిరారి జ్వలియింవడు వ్రమిదను ముంచెదు తైలము ప్రజ్వలింవలేదొత్తిని (ఉపొణబొనమైన వ్రమిద నూనె త్రాగి నున్న బారు జీవిత్తము అమితమైన జీవితమునకె ప్రమాదము జీవిత్తము చాలకున్న జీవితము అచిరమంతె (ప్రమిదను ముంచెడి తైలము (జ్వలింవలేదొత్తిని. పెద్దల పోషణ వీన్నల దద్దమ్మల జేయురీతి ఆన్తీపొన్తులందు కలదు జీవితమే మునుగు భీతి (ట్రమిదను ముంచెడి తైలము (్రజ్వలింలేదొత్తిని 1966 1 కమ్మి = ఇది ఉర్జూపదం (తక్కువ అనే అర్ధం) 123

మహాంధ్రంలో మహాకవులు మవోంధతోలో మవోంధాలకు మవానందము మవోంధ్రంలో మవోకవులకు మంచి గజియలు మవోం(్రంలో మవోకవులకు మవోంధతలో మవోంధాలకు వదవి వదముల వడుట మోక్షము మాటు లేకనె వేట నిద్ధము కలము గారడి కల్పవ్చుక్షమూ* మవోంధ్రలో మవోకవులకు మవోంధ్రంలో మవోకవులకు ఓటు లేకనె నీటు ఖాయము నుడులనుందరి వదువు విందులు మవోంధతలో మవోంధాలకు కామ మపొమలె (పేమ మపొమలు లోటు లేదు గూటికొక్సడు మాట కొంగుల చాటు బేరము మవోంధ్రంలో మనవోకవ్రలకు మారుబేోరము సారవంతము లోటు లేదు పేటకొక్సడు మవోం(ధంలో మవో కవులకు వోంధతలో మనోంధారిక్షు తోక టూటను బాకు నాలుక వే రద రేలు మెరయునూర్యులు మవోంధ్రంలో మవో కవులకు వోకవులకు ధూళోధూవం పాళి వూజులు మంత్రులందరు మవోపురుషులు మవోంధ్రంలో మభ కవులకు మవోంధ్రంలో మవోకవులకు అమర వృత్తుల క్రమము నైజము అజాగళముల మజూ చేవులు నేస్తులందరు నీటి బుడగలు మవోంధ్రంలో మవో కవులకు నారుమనువులు మనో యిష్ట్రమ వామ మార్గమే క్షేమమార్లము మవోంధ్రంల్రో మహోకవ్రులక్షు వామరాజ్యమే రామరాజ్బుము మేతకనువుగ క్షూత్రమ్రూర్రును మవోం(ధ్రంలో మవోకవులకు రోటికను్యగ పాట్ల మారును తోకవూవుటె చాకచక్యము బోటు కనువుగ మాట మారును నువోం(ధ్రంలో మవోకవులకు నెలవకనువుగ చెలిమి వారును వదవియెదతిన మెదదు యెదుగును మవోంధ్రల్రో మవోకవులక్షు ఇలిని బలిగొాను భలము తెలియును పొము వద్తగ్వ సాము తెలియును భుక్తి మార్ధమె ముక్తి మార్రము బుజ్జి ఊదిన బుజ్జలూగును నిరుల మార్లమె వరువు మార్రము మవోంధ్రంలో మవాో క్ర్యలక్తు బూజు మార్గమె రాజమార్హము వ్యష్హి వైభవ ఇస్టి' ఇష్టము వానా వలి వలో చ దన బైవము 1 మహాంధత = దివాంధత అనే పదమును బట్టి రూపొందించినది ధూళి = విశ్వనాధ శిష్యుడు ధూ శ్రీరామమూర్తి 124

జిటెవరికి? శోకం - శ్లోకం వటసావిత్రీ వూజల వారకాంతకా ఓటు”? ఒకడు తనకు గల శోకము పార్టీ వధకాల డాబు దలాదీలకా ఓటు? నాలకించెను శ్లోకముగను సారా కూరా పోఠీ చోపోతమై శరము చెను శోభించెను బేరాలక మన దిటు? క్ష్‌భి వేదన ఆవేదనయే వేదము, నల్లబజార్‌ భవనాలకు తక్కిన దంతయు రోదన, వెల్లవేయనా ఓటు? అక్షరబలగము యోత, నేటు బ్వాంకు నోటు కాయు కూత (శ్రుతికి రోత కూటమికా మన వోటు? వదముఖముల చి(త్రితమగు లూటీ చేయగ వర్శిటు ఎదబరువే అమరకవిత చీటియా మన ఉఓటు? రకుని బులవుల తీర్చెడి (వ్రజాస్వామ్యు అంత్యక్రియల రచన కాగితాల చేటు సామగ్రియ మన వోటు? కాగితాల బీవుమండ కలము గోట గీకి గీకి వేటకాని వని నులువుకు రతిమనుథ కేళిపేర మాటు మంచెయా ఓటు? మితి మోరీన మతి (భ్రమణము పొరమతము నున్న జేయు శతనవాన గ్రంధరచన నేతాగిరికా ఓటు? (వతినబూని నెరవేర్చుట నుడులరాణి అందాలకు 1966 గుడియని కాష్టము పేర్చుట నుడికారము ఘాటగు మామిడి కారమ్మొకటేయన నోరు కండ్లు ముక్కు ఒళ్లు ఉన్నవాడు ధారవోయు కావ్యరనము గతాన్ని గతికే వాదివుట్లో లేనివాడు ఒకనికి కలిగిన శోకం భవిష్యత్తులో (బ్రతికే వాదింకను వుట్టలేదు బొలకగ శ్లోకం బాయెను ఇప్పట్లో వున్నవాడె (బ్రతికున్నవాడు శోకము శ్లోకం బాయెను ఉన్నవాడు - క్షోభ శోఖళగా మారెను న ననన 10-5-1965 125

అంకెల గారడి అంకెల తోడను గారడి ఆర్థికాలపై 'ప్యారడి” ఆదాయము చూవుటిక్రె అంకెలు అంకెలు అంకెలు అట్టే యెదిగెడి అంకెలు వంకల దాచెడి అంకెలు తుద్టిని చూ పెట్టుట్సక్రె లొటుకులు లేవను అంకెలు అట్టే ఒదిగెడి అంకెలు చిటికెల వందిరి అంకెలు 'కామరూవులీ అంకెలు అంకెల తోడను గారడి కానుమూయలీ అంకెలు /(అంకెలు॥ అర్ధికాలపై 'ప్వారడి” బవుళము ఐవాళ వితుద్ధము లోటు-మిగులు అద్వౌతము అమవాుళార్ధ సాధకము రుజువుచేయు పొడి అంకెలు బపొరంతరములనేకము అంచనాల వంచనలక్షు 'బ్రవ్రోనందము” బడ్దెట్‌ వంచిన తలలో వ్రంక్రబ్చు అమురూవులుూ నివుణతలో బోసినోటి నద్ర వన్న (బవ్మాంతటి నీ అంకెలు అంకెలు! ఆనించెడి వెరి అంకెలు /అంకెలు// (నజకంతకు 'కనుకట్టు" విర్ర క (5 చిదిమి గణవతయ్య (గ్రతివక్షుల ఆటకట్టు బొర్రను మెత్తెడి అంకెలు కాటులాటకెగపెట్టు కటుమోవను*లకు వట్టు లేని ఖర్చు పద్దులేస్త “కాను” ఆటలోని గుట్టు కాళోజీ వనిగట్టు లేని నరు నరుకు (ప్రోట్సవ్రన్లి 'ఫెను” ఫైనుల గారడి తూనిక జేసెడి అంకెలు /అంకెలు/! 1959లో కాళోజీ ఎం ఎల్‌ సి గా ఉన్నప్పుడు ముఖ్యమంత్రి కాను (బ్రహ్మానందరెడ్డి ప్రవేశపెట్టిన బడ్జెట్‌ ప్రతిపాదనపై ప్రతిస్పందిస్తూ రాసిన గేయం,

1. కటుమోషన్‌ = చట్టసభలో ప్రవేశపెట్టే బడ్జెటొపై కోత తీర్మానం 126

నేస్తం మనకేమి భయం! నేతలు ఇవ్వగ అభయం నర్వోదయ!' లోకసేవ నంఘమ్ములు నిలచి వుంద నావొత్యము, లలితకళలు భారత నేవక నమాజీ నంగీతము, నాటకాలు (ప్రాభవమ్ము వెలయుచుంద మువ్వాగుల అగాధముల నేస్తం మనకేమి భయం ముచ్చటగా మునకలేయ /న్తేస్తం/ నేతలు ఇవ్వగ అభయం దంజిగ జరిగే వనులకు వంచళీల వంచవర వెండి తెరల వ్రచారాలు న జ క న ఘనాపాటి నవాపారుల ప్రణాళికలు, వరివాలన వినవిందగు వ్రసంగాలు +న్తేస్తం/ వంచభూతముల వలె మన (ొణాలను సాకి వుంద /న్తేస్తం/ కలియుగ ధర్జనుచ(క్రం గాలిలో రెవరెవలాదగ (గౌామగ్రామమున జరుగగ ట్రచందముగా పాలింపగ /నేస్తం/ జనుల నీతి మరమ్మతుకు కేంట్రేక్సత అధికార, సాధు నమాజం ఉందగ శన్తేస్తం/ వికేంద్రీకరణము ఫలితము బో, బావూ ఆళీస్సుల వంచాయితి వవరుహౌజ్ఞా వరకతులో వర్ధిల్లిన వల్లెవల్లెలో వెలయగ “నేస్తం/ చాచా నెహ్రూ చల్లని వంచాయితి అధికారము ఛశత్రఛాయ మనకుండగ /+నేన్తం/ (ప్రజాసేవకులు వాదగ ఎచ్చట చూచిన అచ్చట వవరుషాకుతో ((్రజలకు అచ్చంగా నెవ్రూ వలె (ప్రాణాలే ర్లుల్లుమనగ /నేస్తం/ ముచ్చటగా పలుకునట్టి వల్లెపల్లెలోన వ్రగతి బచ్చా నేతలు ఉందగ “న్తేస్తం॥ వట్టీపట్టీకో బ్లాకు డబుది నమనిపోగ సామ్యవాద తరవోతో స్వార్ధబుద్ధి గ నమయోచిత కళ్యాణం 4నేస్తం/ (మ, జీవన, భూ, గామ దానంబులు, శిబి బలి బిజిలీ వెలుగులు వట్నవు టదానంబుల జరుగుచుందో /న్తేస్తం/ మజా వల్లె కందింవగ చిరుదివ్వెల వెలయించెడి స్నేవాము, పోపుకు మిగులక /నేస్తం/ 12/

వల్లె నుండి ఢిల్లి వరకు వరవతికి మారకముగ (ప్రాంత (ప్రాంతమున మనకు వరదేశాలందు దొరుకు బవాుళార్ధ నాధకముల అవ్హుల అరువులతో మన వథకాలెన్నో వెలయగ /నేస్తం॥ వవ్దలుదుకుచుందగా /నస్తం॥ వయో వృద్ధులకు వసతులు ఎవరి విధానం వారిది వరిత్వక్తలకు నీడలు ఎటులుండిన మనకెందుకు వ్యభిచారము మాన్చింవగ తన్నులాడుకొను జగతిని వనితలకు చేతివనులు శనేస్తం/ తాటస్త్రం మన వైఖరి /న్తేస్తం/ వూరిగుడినె గర్భిణులకు నవాజీవన వధకంలో పురుడుపోయు స్థావరాలు నవానము రాముని బాణము చేక్షెకిలి తల్లులకు నరివాద్దుల రక్షణగా శిశురక్షణ కేంద్రాలు నేన చెనా సాకిస్తానము */నేస్తం/ ల! ౨౦ తూ టక న కూటి కరువు విరుగుడు కని వరివర్తన శీల జగతి కూటిపేట కుటుంబాల పరివర్తన శీల (వ్రక్ఫతి నియంత్రబక్షు కోట్లధనం వరివ్రర్తనయే (వగతికి నేల ఈనినట్లు జనం? ॥నేనం (్రత్వక్ష భ్రమాణంబు +న్తేస్తం/4 గుట్టల తలదన్ని ఆన న నరివాద్దుల తగాదాలు కట్టలెన్నో ఎదుగుచుండ ఇరుగు పొరుగు దేశాలకు బీళ్ళూ ఎదాొర్లు క్రూడ్ర నవాజము; ఈ మాట మనకు భేషుగ్గా వండుచుండ ॥నేస్తం/ ననాతనము (తి నిత్యము /నేస్తం॥ సేద్యానికి ముష్టు తెచ్చు జీవన దాన (ప్రసాదము చీదవురుగు సమూవాం జీతము ఐత్తిము జీవులు నంవారణక్తు మందుజల్లు నత్యననాతన జాతికి ఆకాశపు యానాలు ॥నేస్తం॥ నంరక్షణ కాలనియతి /నేస్తం/ ఎదిగిన కోదెకు వెంటనే ఆమోదిత శాసనాల వృషణాయాని నివారణ అమలు రోజు జరుగుచుందడ వృవభరాజు వీర్యంతో అధినేతల నిజాయితికి తృ(్రిమ గర్పధారణ ॥నేస్తం/ అధికారులు తోదువదగ /న్తేస్తం/ 1268

స్వగతం బొంగరాలు మాని బుడుత ఆతిథివోలె వుంది వుండి బుదడుత కదురులాడింపగ అవని విడిచి వెళ్ళుతాను బడిలో చదువుకు తోదుగ వల్లె వట్టణంబులనక మదులు కూడా అలుకుచుంద /న్తేస్తం/ వల్తేర తిరిగినాను మురికిపేట నదుమవున్న చిత్తమునకు చిత్తమనుచు ఇరుకులలో యిరికినాను చెత్తదారి చెత్తనడువ కూటిపేద తన కబళము చదలవాద గనుచు నేత నోటికీయ గుజిచినాను వదయా(త్రలు సాగింపగ 7న్తేస్తం॥ వూలనాననలు నిండిన వోటకా నినీమాల పాలరాతి మేదలలో మోటార్చన్సుల రైళ్ళ ఆయానము కలఠిగించెడి నాటకాలవోళ్ళ నీట్లు పాయసాలు మెక్సునాను నై నై అననీని నోట్లు /నేస్తం/ వాయువుతో పోటీవడు వావానాలు ఎక్సినాను మూగకు వాచాలత్వం కంటకాల మధ్య నేను ఈగకు గరుడ గురుత్వం కాలినదక నజిచినాను 'చేవిోోకి యోజన గంధం కాలుబైట పెట్టకుంద చేదుకు చిరజీవనము ఓట్లు /నేస్తం॥ కాలమెంతో గడివినాను నత్వమేత జయతి జయతి గుట్టలపై యెక్కి యెక్కి నిత్వమన్ఫతాల జగతి గట్టుల దిగజారినాను బ్రతి జనాభాల ట్రగతి లోయలలో దూకి దూకి లోతులెన్నో చూచినాను (వజలకు ఇక కాలుదెగతి 7న్తేన్తం/ నే ప్రొకని ఎత్తులేదు వాస్తవానికేమున్నది నే జారని లోతు లేదు నాస్తి జగత్తంత నానస్త్‌ మూలజేరి మునులవోలె కనుల గనక కాళోజీ మూగనోము బట్టినాను కనులు మూనుకానుటై నయం 7న్తేన్తం ఈగవోలె దోమవోలె వాగుచు తిరుగాడినాను 1065ల దంచదర్ష పడాళళం తల నత్‌క్షూ రవష్థంత వాస్తవంగా... అతిథివోలె వుంది వుంది జరిగే సమాజ పురోగతి తీరుతెన్నులను సమిక్షిస్తూ వ్యంగ్యంగా రాసిన అవని విడిచి వెళ్ళుతాను గేయమిది.

1. వినోభాభావే సంస్థ 2. గాంధీజీ సంస్థ 9, భారత సేవక సమాజం లలా
2. “బా=కస్తూరి బా 5, ఫార్సీ పదం=ప్రాంతం అని అర్ధం 6. అడచేప 26-1-58 “ఉషస్సు” పత్రికలో ప్రచురితం 129

దేశపుగోడు (తారణ - ఉగాది బానినదేశవు బానిన (వజుకు తలకొక దారి తంటా తెచ్చుట (్రవేళ౭ింవగనె ఫలితము కలదా? తెలినీ యుండియు తెలియనియట్లో ఆయుధములు మనకసలే లేవు ఏకత లేక యెవరికి వారే ఎరువిచ్చే వారెవరూ లేరు వదే పాటునకు ఫలితము శూన్యము కత్తిబట్టు నధికారము లేని భారతీయుల బానిన భోగము బానినదేశము బానిన ప్రజలు కడచే యోగము కానము కొనము తన భుజశ్తక్తిని తమ సామర్హ్ర్యము కమ్యూనిష్టులు : విదేశీయుల విజయము కోనము “వ్రపంచయుద్ధము ప్రభువుల యుద్ధము వ్యయము చేయుట వ్యర్ధముకాన రపష్యాదేశము రణరంగమున నల్లవారిపై నమ్మిక లేని వ్రవేశింపగనె ప్రజాయుద్ధముగ ఆంగిలేయుల ఆధీవత్యము మారినదంచు మాటి మాటికి ఉందేదాక యుద్ధములోనికి ఆగప్టులోని యల్లరియంత దూకేమాట దూరమటంచు వంచమదళపు ప్రచారఫలమని గాంధీగారి కాంగ్రైనుగానము దానినాపుటకు దారుణమెనను ఖారతీయుల బానినభోగము (ప్రభుత్వ చర్యలు పసందైనవని కదచే యోగము కానము కానము గౌంధీతప్పు కాంగైెను వూర్తిగ మున్లింలీగు . శత్రు మిళితము జపాను వక్షము “'ఖారతదేశము భారతజాతి సోషలిస్టుల సూత్రములన్నీ అనే మాటలకు అర్ధము లేదు ఫాసిన్ఫువాదుల వరమ శత్రువుల జాతికి మూలము జాతికి (ప్రాణము విజయము కోసము వినియోగించే మమతనుమాట మరువదగినదా? సాధనలేయని నవిస్తరంబుగ మతము వేరు నూ మంథత్రము వేరు జయదన్రకాశుని చర్యల వలన తవము వేరు మా తత్వము వేరు తేటతెల్లముగ తెలియవచ్చెను బోధవేరు మా బుద్దులు వేరు (పజలముక్తికి ప్రజాశ్తక్తిని (మోక్కువేడు మా మొక్షము వేరు ఉవయోాగిందే ఉత్తమ సమయము కులము వేరు మా కోర్డెలు వేరు ఏతెంచింది వకముకందని (్రతము వేరు మా వ్యననము వేరు ప్రజాయుద్ధమున పాల్గొనుదోయని తిట్టు వేరు మా దీవెనె వేరు కామరేడుల కంఠారావము వావి వేరు మా వరున వేరు భారతీయుల బానిసభోగము వాక్కు వేరు మా వ్రాతలు వేరు కదచే యోగము కానము కానము చదువు వేరు మా నంధ్యలు వేరు కాంగ్రెను : పనులు వేరు మా పాటలు వేరు “వ్రభువుల యుద్ధము ప్రజాయుద్ధముగ ఐలము వేరు మా బలగము వేరు మాటల చేతనె మార్చు చెందునా పాదివేరు మా వంటలు వేరు 130

థణయము జూపే వద్ధతి వేరు మొన్నటిదాకా మున్లింరాజ్ఞము విరహము జూపే విధమే వేరు దఉందెనటంచు దివ్విళ్ళూరుచు కరుణవేరు మా కరినత వేరు తిరిగిదాని నేతీరుననైన నీతివేరు మా నివుణత వేరు స్టావించాలను నంకల్పముతో నడత వేరు మా న్యాయము వేరు చెప్పిన మాటలు చేసిన చర్వలు చర్య వేరు మా చరితము వేరు వొందూజూతికి యెంతో నష్టము చావు వేరు మా న్వర్ధము వేరు కలుగజేసీనను కాం[గెనువాదులు భయము వేరు మా భక్తియు వేరు మాటిమాటికి మవావ్ముదీయుల నభ్యత వేరు మా నంన్యృతి వేరు మన్నన చేయుట మానరు మానరు దైవము వేరు దయ్యము వేరు మున్లింలీగు మోనం చూచి సుఖము వేరు మా శోకము వేరు “మారుజఒవ్సీతే మోతో కలసి మేత వేరు మా మెదదే వేరు లేకపోతే మిము లెక్టుసేయక పొందూధర్శము ఇన్లాం మతము అడ్డుతగిలితే అంతమొనల్సి మూర్తి వూజనము మూర్తి ఖందనము స్వాతంత్ర్రంబును సాధించుటకు భారతమంతా పాకిస్తానుగ చాలిన శక్తి సామర్హ్యములు మొన్నటిదాకా ముస్లిం రాజ్ఞము వొందూజాలికి యింకా కలవని హిందూ దేశమని వొందూ రాజ్యము ఎన్నట్సికైనా ఎవ్పట్టికైనా స్టావీంచాలని నలిపే యత్నము వొందూ దేశమిది పొందూ భోజ్వమని సాగనీయము సాగనీయము చాటి చెప్పె మా సొవర్హారుడు వాొందూ ముస్లిం వకతయనునది వాందూ దేశము పొందూధర్థుము కలలోనైనను కానేకాదని హైందవజాతి హైందవ వేషము పాకిస్తానే పరమానధి"యని హైందవ నంన్భుతి హైందవ నభ్యత మున్లింలీగు మొంజివాదము హైందవ శౌర్యము హైందవ ధైర్యము భారతీయుల బానినభోగము వూర్వ వైభవము వునరాగమనము. కదచేయోగము కానము కానము వొందూ దేశమున పొందూ రాజము వాందూమవోనభ .: స్టావీంచందే సాధ్యము కాదని “హిందూ ముస్లిం వకత తవ పొందూ మవోనభ పొతోవదేశము ఆంగిలేయుల ఆధివత్వము పొందూ నాయకుల పొందూరాగము అంతమొనర్చే అన్వసాధనము ఆలకింవనిదె ఆర్వావ్తము కానరాదనే కాంగ్రెనువారి వూర్వవు భాగ్యము పొందేమార్హము మూర్టతవల్లనె మున్లంలీగు వేరేలేదని విచిత్రవాదము ఎంత యిచ్చినా యింతేనా యని పాకిన్తానుగ పంచియిచ్చుటకు ఇది చాలదు మాకింకా దెమ్మని పొందూదేశమున ఇస్లాం భాగము భారతమంతా పాకిస్తానుగ కలదను వాదన ఖందన కోసము 131

అఖింద ఖారతమనెడు నినాదము* మోతో కలిని మిడుకుటయనిన భారతీయుల బానినభోగము ఉండి ఉండి ఊదినయట్టి తదచే యోగము కానము కానము పొంనలు పెట్టే వొందూరాజ్యమును అంబేద్భురీయులు న్‌ న్యవాస్తాలతో స్థావించుటయోే మాదిగయటంచు మూలయటంచు అంతకన్న మాకావ్తలు అయిన ఛూథూయనుచు దూరముగొట్టి ఆంగిలేయుల ఆధివత్వమే పొందూజాతి పొందూ ధర్భము వాంఛనీయము వరదానమ్మని పెట్టిన బాధలు పేర్ధొన జాలము అంటేద్ధురుని అమోభతర్థము నవర్థ జాతుల చరిత్రసాంతము భారతీయుల బానినభోగము చావై జేసిన మారణవోవము కదచేయోగము కానము కానము గుళ్ళు వలదు మో గురువులు వలదు కాం(గగ్రను నోషలిమ్టులు చ్‌ దయా వలదు మూ ధర్భము వలదు “రప్పాదేశవు రాజునీతినే మా కొరకై మో మాటలు వలదు పాగదునట్టి యీ వురుషాద్ధులకును ఫూర్వ్వము పొందిన పోషణ చాలు తేట తెల్లముగ తెలియని విషయము నన్మితె జేసిన న్యాయము చాలు స్టాలిన్‌ పొట్లర్‌ నఖ్వము ఫలితము అందరు మాక్షు ఆవ్రలమనుచు ఉర్హున్‌ సేనల సొవానక్టుత్వము పాతినిర్యమును వపొంతమను రాక్షసలీలలు రక్తదవావాము చెవ్స్‌న ర్రీత్రిగ చేసెదమనుచు యుద్ధమునోజిన యూరవునాంతము చేసినదానికి చెంపలు వైచుక ఫొనీన్టు మిత్రుని పాదాజ్రాంతము పాచితమునకై వస్తు వందుకొని విజయోత్సావాము విజయోన్నాదము (కొత్త ఎత్తులు క్రొత్త టక్కులు కన్నులు గవ్చుగ గంతులువెట్టుచు ఎన్ని వన్హిను ఇంక్ర మొదట నమ్మకమైన నాజీనాయకుదు సవర్ధజాతుల చాతుర్యంబులు రష్వాపైకి రంయని దూకిన సాగివచ్చుట సాధ్యముకాదని ఫానిన్టు మికుని వరమశ్వతువుగ హారిజనులని మొరనిన మాత్రమున మరునిమిషంబున మారెనటంచు మాలో గలిగిన మ్రార్చద్రేమ్సిట్రో ఆది నుండి ఆ ఆవదవరకు మనోళ్ళునైనా మరెవరినైనా యూరవు వ్రజలు యుద్ధములో దిగి అడిగి చెన్టుడు సాక్రాశ్రమృగ స్వాతంత్ర్యానికి నలివిన పోరు ఆంగిలేయుల ఆధిపతృమున (ప్రజాయుద్ధమని వరిగణింవక చదునగల్లుట సాధ్ధ్యమగుటచే జర్జను రపష్వా నంఘర్షణతో సమాజమందున నంచరించుటకు టథభువుల యుద్దము టగ్రజాయుద్ధముగ అందరినలెనే ఆచరించుటకు మారినదనుచు మాటికి మాటికి కలిగె వీలు యీ కాలముకైనా తవాతవాలాదుచు తమలో తాము న్వరాజ్యానిికె నలిపేపోరులు తనివిదీర తందాన పాటలు 132

నిలిచి నిక్సి బవు నినాదములను భారతీయుల బానినభోగము ((్రవంచయుద్ధము ప్రజాయుద్దమని కదచేయోగము కానము కానము (వ్రజాశక్తిని వయోగించమని (వభుత్వము : (ప్రచారమంతయు పార్టీశక్తికి బలేవారయా భారతీయులు (్రభుత్వ్సపోషణ బదయుటకేనా? మోలో మోకు మితత లేక యుద్దవునిధికి ఉవ్చునదీర జాతి వైరములు నమాజకక్షలు చేతులార నొక చిల్లిగవ్వయు భావ తగాదాల ప్రాంత బేధములు ఇచ్చిన పావము నెవ్దుదైనను ఒకరి నమ్మకంబొకరికి లేదు చేనియుండిన చెవ్దుడుచూతము ఒకరి కోర్టె ఇంకొకరికి గిట్టదు దీనమయమ్ముగు దేశముపైకి వకత లేక ఎవరికి వారే దూకుచువచ్సే (ోముల పావుల (ప్రభుత్వమిమ్మని (ప్రాకులాదెదరు ఫానిన్టు సేనల వరమశళతువుల ఎవరికిచ్చినంతేమి మూడునో మార్గములో మదమణచుటక్రై మోలో మోకు మై(త్రియెకుదిరి భారతనేనలో భ్తర్రీయయినా వరిపాలించే వ్రతిభనుపొందిన ధీరులు వీరులు దేశభక్తులూ మరునిమునము సాయాజ్వము వదలి కామరేదులు కలిగియున్నదో మా దేశానికి మరలిపోదుము తెలియవజేయుడీ తీరిక వెంట అంతవరకు మోరలజడి లేక జనసామాన్యము జంకుచేతనే పాలితులైయిట వడియుందుందని వంచమదళము (వ్రజాకూటమున ఆంగిలేయుల ఆప్త్రవచనము గాంధీనెవూ కలియలేదనే భారతీయుల బానిన భోగము బపొరంగముగా వలుకు వచనమా కడచేయోగము కానము కానము మవామ్మదీయుల మన్ననవడయ నయం నిరయము శంఖారావము మార్గముజూపే మవోనాయకుల మార్గములోనే మాయము జేనిన (ప్రభుత్వ చర్యల పరిణామముగా 1944 తారణ ఉగాదికి రాసింది. దేశ స్వాతంత్ర్య సంపాదనకు వివిధ దీనమయంబగు దేశంబొల్లను రాజకీయ సంఘాల అభిప్రాయాలపై నమయమిదేయని నల్ఫిన యత్నము పంచమదళము (వ్రచారఫలమని చాటి చెవ్పుదురు స్టాలిన్‌ శిష్యులు ఆవదజిక్తున ఆంగిలేయుల ఆధివత్వము నంతమొనర్పు మా మార్లంబే మవానీయంబ”ని జయ(కాశుని జట్టు (ప్రబోభము

133

తలపు = పలుకు ముదిమి (ప్రాణాలే రఖుల్లుమనుచు నేనాక శిధిల కళాఖందాన్ని

గుందెమువ్వు ఘల్లుమనుచు శరీర చరిత్ర ఫలితాలీ ఎముకలు

వలవు భిగువుల బిగింవు నృర్ణజ్ఞాన వూరితాలీ ముదుతలు

కలకందను వలబి వలచి కలలుదీర (బ్రతికినదీ ముఖము

తలప్రాణం తోకకొట్చి

చెరుకుగడను ఆశ్రయించి కలలు కరిగిన మదికి ఆముఖము నారిగమారిన నారిని కళలు తరగిన గనుల తళతళలు నా కనులు కాలికి మిటాలని మోటగ కలలు కరిగిన కునుకు విలవిలలు నా కనులు పూలబాణమెక్సింవగ తరుణానుర వధకు దథీచిని అయినాను నేను శివుని మనను నొచ్చుకొనెను న | చిచ్చుకన్న విత్భుకొనెను చావులేని చావు నేడు రేపెవుడూ అమవననిళి నతి మనస్సు బిన్య్యవునన్సు జీవన చంద్రునికి ముదిమి నిత్వ బవుళ చతుర్హళి రతి మతిచెడి కెవ్వుమనెను /తలచి/

తలువులన్ని తెరివ్‌స్తే చాశరధి బాల్యం విషయంలో, దా సి.నా.రె యవ్వన విషయంలో రాస్తే మలువుల్లన్ని చూవిస్తే ముదిమి విషయంలో కాళోజీ అభిప్రాయాలు

అగ్గి వాస్త కెల్రిక్రిస్ణు

నీగ్గులన్ని ఒలిక్రిస్తే

ముద్ధమనసు పెక్తిల్లిసే

పువ్వులు రిక్షల రువ్వును

(తము చితిని పేర్చుకొనును

మనువు మతము మార్చుకొనును

మనిషి మనుట నేర్చుకొ నును /తలచి॥

(పొణాలే ర్లుల్లుమనుచు

గుండెమువ్వ ఘల్లుమనును

గురు శునకము గుగ్రుమనును

శివ్వుకోటి చిర్రుమనును

గురునాగము బున్సుమనును

శివ్యకోటి కస్ఫుమనును /తలబచి/

20-3-1965

134

అహం బ్రహ్మాస్మి తిమిరజ్యోతి అవాం (బ్రవ్హోస్సి గానికి వందువెన్నెల దాటి ఇంద్లిరైన వ్రియదర్భినిగాదు (్రనవవేదన తోద (బహ్మెనా ఆనందుదుగాదు నెలవంక కనబోవు అవాం ట్రమ్మోన్మీగాడు నిందుపొద్దుల రేయి ఆత్మానందుడు లచ్చి మొగన్నికైనా ఒక వంక తెగతెంవు ఆత్తార్దణ చేయడు ఒక వంక బిగియింవు వ బవ్మోన్నికైనా వోవో ల చెలిమిలో తాకట్టు ఐదడదు వోయి తాణికినలాదు ఏ శివయ్యకైనా లోకువకాదు ఆవాం (బ్రవ్మ్హోన్మివాదు తిమిరాల కదువులో అందరినీ అదే కమ్ముంటాదు తేజాలు జనియించు 'ద్భాష్‌లవై మంటివదుతాదు అమావాస్వ నిళికింత బానినల చూచి చీదరించుకుంటాదు వొాదలేల బెగదేల? అవాం (బ్రవ్న్మోనస్సులలో అత్శదర్ధనం లేనీకుంటాడు 195కి వానికి కానంటే దవ్మిజీ కూదా కాదు నంజీవిని వూచిక వుడైనా కాదు 1959

135

కాలం మారింది శ్రీరామరక్ష ఎవని మాట ఎవడూ నవ్మని కాలంలో రాజ్యాంగము నవరణలకు నత్యము చెవ్చుటమే ఎదుటి వానిని మోనగించదం, వంచతంత కౌటిల్పము అందరు ౪/03 8 68 పోతుంటే దేజెల నంత్భవ్తి వరచ 366 పాటించే వాదే అవఘాతాలకు కారకుడు; వంచవర్ష వథకాలు తవ్హుదు లెక్టులు వ్రాసే చిట్టాలో ఎన్నికల్లో నిలిచి కాయ ఒవ్హువద్దులు చేర్చేవాడే నేరస్తుడు; ఓటు నరథరాదారులు నూర్చుని వలె దీపాలు వెలుగుతుండగా అధినేతల ఘనతచాట చాంద్రమానం (వ్రకారం చంద్రోదయం దాకా నలుమూలల నామంతులు దారికనబదడదని ప్రయాణం ఆవుకునేవాదే మూర్దుడు ఎన్నిక ఖర్చుకు, లెక్టుకు లు మించిన బీకటిమూటలు [966 అవినీతిని తరిమివట్టు న్యాయము కాళ్ళకు బంధము థియదర్భిని నదవజికి నిండికేటు వీడివాదము వషద్వర్హం విభవానికి రఘువతి రాఘవ భజనలు స్వావోకార నంఘాలకు ఇక చాలు నబ్సిడీల నంభావన లీలకొరకేనా ఈ కల్పన నర్య్వోదయ స్వాములకు చాలు చాలు ఈ నృష్టి రచన - ఇది నంథఘనేవ ఆదాయము నైనికుల వరిపాలన _ జన జీవనదానము ఫలితము మాన ప్రాణాలతో ఖేలన - ఇక జీతము, బత్తెము, జీవులు చాలు చాలు ఈ నృష్టి రచన నల్లబజార్‌ లాభాలకు తెౌల్లటోవీ శ్రీరామరక్ష ర ననన 1966 136

అవినీతినుతి ప్రజాకీయాలు నర్వవ్వావి! నర్వేశ్వరో నర్యాంతర్వామి! (ప్రజాకీయాలీ నాటికీ వయోగదశకు రాలేదు వ్వశ్షి సమవ్షి మూ 'పేరణ! (వ్‌ ప్రీ నమస మూలభూత (రణ రాజకీయాలే కొరివిదయ్యాలై నర్వ సంస్టాంతర్హత చేతన! కులుకుతున్నాయి. నకలజన బిత్తవార మనోరంజున! రాజరికాల భూతం నేతల నాడిన్తున్నది. నంకటవార/ దందన భయ. న క్‌ నం: దన భయభంజ, సోకు రాయుళ్ళు నర్వాధార' నకలపావ భక్షక కోటలో పాగా వేస్తున్నారు. ప్టాగేసర అజామిళ రక్షక! వంచతంత్ర వ్యాఖ్యానాలతో గు.లా.నంద" భయం నీకెందుకు? రాజ్యాంగం వంచన. మపొషానుర ఆధికృత కు- బేరాల కోట దాగేందుకు కారుదున్నల బలం. నంఖ్యదబలం లంకెబలం. 1966 మురాబలం జోరుబలం. కే గుల్టారీలాల్‌నంద గొత్టొదాటు అంకెబలం. ఆబోతుల కందబలం రంకెబలం స్వదేశి స్థానబలం పాచికపేచిల బలం *ల్టా రచ, అదకొత్తుబలం న్వదేళి రాజఘాటు వూజబలం అంతా న్వదేళి శాంతివనం తోటబలం ఆకలివేస్తే అమెరికన్‌ ఫుడ్‌ *ల్తాబ, శా చావుబలం అరగటానిికై రప్పున్‌ 'సలైవా” నిందికేటు కాటుఐలం బ్రియదర్శి వుబలం నమిలేటందుకు ఇంగ్లండ్‌ దౌడలు రాజరికాల మూలంట బెరికినవారు నాసర్‌ నదకలు, టిటో నుడువులు రాజకీయాలో మోజులో న్వీట్టర్‌లాంద్‌ అలీన సంగీతం మునకలేస్తున్నారు సామ్యవాద నాట్యం (వజలకు (ప్రజాస్వామ్యం ఒక ధ్యానం (్రజాస్వాన్యుంలోని ప్రజలకు అంతా న్వదేళి (ప్రజాకీ నన నేతలకు అలవడింది దండిగ రాజనీతి సాధ్యం న్వదేళి కానవ్హుడు అదే రాజరికాల నాటిది సాధన (ప్రసక్తి ఎందుకు? వంచతంత్రం బావతుది ఖాద్యం విదేశీ అయ్యాక రాజునీతికి బదులు నేతకు సాధ్యం వ్రసక్తి ఎందుకు? ఉందవలనింది వ్రజాఖీతి 1963 లలల 1966

• భారత రక్షణ చట్టం _ + లాల్‌ బహుదూర్‌ శాస్త్రి 137

ఉడుత భక్తి వారధికని వచ్చివదెడి రాయికి రాయికి మధ్వ-వ దాదియమ్ము భరతమాత రాయితనము తర్గింవగ నూటానలుబదిరూకలు జడుత రాల్చినట్టి ఇనుక కాని రోజు కఠటుకటతో రామన్నకు కన్నతల్లి పోరాటము నలివీ ్రతుకు లాలన గుర్తుకురాగా బిచ్చమెత్తుకొను లచ్చిమి బోని నోటి అవృ్భతాన్ని దయతో పెట్టిన నూకలు నేవించిన రేగుపండు కాళీనగర నివాని ఊనులు తోడిన కన్నలు కావుబిద్ద, కరుణమూర్తి రక్తము కారెడి శివునకు శివన్నోశివవ. బూని తాళవాస్తిలో కన్నద్తు ఇచ్చేసిన ఒంటెద్దు కోసిబ్చిన కన్నుదోయి వైయాకరుణులు నవ్వగ ఆకలిగొన్న ట్టి అన్న ఛాందనులు ఇకిలింవగ కందింపగ మిగిలి ఉన్న అతరపడి ఎడదచించి వూరిగుడినె ద్రావదన్మ ..... కట్టిన అక్షర రక్ష అంట్ల గిన్నెలోని అంటు వటూరు నాగారం కోయదార అతిథిని నంతృన్తి జేయ అతి నవీనయం( తంత్ర ఆయోజిత నంజయునో అవరిగవానవ్రత్రుని గృహిజ్రి వలుకు చెవికి సోకనట్టి వలువురు దృతర్యామ్తులకు అన్నపూర్ణ అందించిన కనులగువడ చెవివినవడ మననుకరుగ జోసెనెవదు? పరిగె గింజ పిండి వంట రేజియోల కోజికూత కూద చేరలేని చోటు గాయవడిన అన్న ట్రేలు వాదాతదు, వారిజనులకు తోదాతదు చుట్టేయగ చెల్లాల్పు గిరిజనులకు జోదాతడు, కనులులేని వాదాతడు చేతులార చించుకున్న కనులు ఉన్న ఎందరికో కనబదనిది ఒంటిమోద చీర అంచు ఎంతో చూచెను అతదు కూటిపేద కుచేలయ్య ఎవదువాడు? ఎచటివాడు? ఏమిజేోనె? ఏమికథ? తదబాటును లెక్టింషగ ఏటూరు నాగారం అచ్చిమొగని నోర్రూరగ ఏమిటది? ఓ ఊరా? ఎచటున్నది? చేసిన, పిడికెడు అటుకులు గోదావరి వటొడ్డా? వటూరీ నాగారం బేచిరాగో చిట్టదవుల నదిబొద్దా? కోయదొర యుద్ధనిధికి ఆదిమవానుల నేలా? అక్పుడ ఒక కోయదొరా? అందింవగ వటేటా అంధుదా? కర్షకుడా? అతివుద్దుదా? కూదేసిన లచ్చివెలుగు మూదేంద్ల ఆదాయం యుద్దనిధికి ఇచ్చేనీనాడా! శరజార్ధిని అని అనబదు నాగరికులు ఎరుగని వటూరు వురుషార్ధిని వూలదేవో నాగారం వాదా అతదు? 138

రావణు బలగము నెదురగ తోరినట్టి యే కరుణో రామన్నకు లచుమన్నకు కాళవాస్తీలో కన్నడు” సాయవడిన కోయదొరల కన్నుతీని శివుని కిదగ నంతతివాద? ఆతదు రాలినట్టి యే త్వాగమొ బౌనౌను టౌను అతదె జీనతుబీ" మవోరాజ్ణి అదవుల నివసించు వాదె చేజారిన వివ్లవార్ని అధునికుల మనుకొను మన రేవినట్టి యే క్రోధమొ? అవాంకారమును బావీన రణరంగములో దగ్లూన్సీ ఆదిమానవుడు అతడె లక్షకి తగిలిన గాయము ఆదిశక్తి ఆదివురువ రాల్చినట్టి యే ధైర్యమొ? దాంపత్యమునకు ఫలము లేక అన్నిటి కన్నియు జైవకార్య నిర్వవాణము వక్రమౌచు అతదాయెనా? లోని లోతు తెలినికాన్న కాళీలో నివనీంచెడి కాఫువాడు ముషి అతదె ఒంటెద్దు బాయిగాదు ఆకనమున ఎగిరివోవు రావణుని వాని వొలము వల్లకాదు ఎగిరి ఎదిరి తాకినట్టి శివ్వన్నవాదు జటాయువతదె భారతంబ సంరక్షణ నంకల్పము బూనినాడు నేదు- తన నందీశుని జాతి కొరకు దానం బొనరించినాడు చౌ ఎన్‌ లై వటాలాల ఒంటెద్దును వల్లకాటి పాలుజేయ నీలకంఠు, నావుట్టకై కట్టుబదెదు ఒంటెద్దుకు జంటగాను వంవీనాడదు, అంతేనా? కోట గోద కూడ అతదె కాదు కాదు, ఆ నందీశునకు కాళిలో నివసీంచెడి కావువాదు తోదుగ-తన ఒంటెద్దునకు జంటగ కాళీలో నివసించెడి కావువాడు నిలిచి వైరి నెదిరిపోరు ఒంటెద్దు భాయిగాదు నలిపెదనని చెప్పినాదు వాని పొలము వల్లకాడు వరమళివుడు కాళీలో ఎనదువాడు? పరమశళివుదా? నివనీంచెటి కావువాదు కాదు కాదు మరియెవ్వదు? ఒంటెద్దు ఖాయిగాదు శివ్వన్నా! నిజముగానే కావన్న? వాని పొలము వల్లకాదు. నిజముగానె ఒంటెద్దు భాయిగాదా? అవునవును, నిజముగానె అనామకుడు 1962 తాళీలో నివనించెది కావునాడు శివ్వన్న ప్‌ో ంగల్యు జిల్దలోని రారారా అడవి డు భారతసైనికుల శిభికాయము కోసియిడగ యుద్ధనిధికి విరాళమందించిన త్యాగధనులు ఉబికి బైటవడి వుడమిని 6 అడవి ఉన్న ప్రాంతం పేరు ? బీగం జీనత్‌ మహల్‌ (1857) 139

ఎన్నిక సంరంభం నవ్ముకాల బొమ్మలు శవభక్తులు నాయకులకు వర్తింవదు ఖభయదానసులు వారికేమి నాల్దునాళ్లు టభవణకుమారులు స్వారి చేసి దిగిపోదురు పత్రికల్లో వద్దదంత వరిపాలన పాలనీల నిజమని నమ్మే మనుషులు నరిదిద్దెడి బుద్ధి, చదువు దరించిన కళ్యాణం నిజాయితీ వున్నవాడు (దర్శించు బోడిగుండ్లు లక్షమందిలో ఒకడూ ఇవాపర కళ్యాణానికి లేదనదం నిజము కాదు ఇజంవనడన వ్రయాణికులు (ప్రజాస్వామ్య వద్ధతిలో నక్రమ వరిపాలనకు గురుపీఠం దీవెనలు ఓటరు జాగ్రత్త ఆత్మ గుందాబలగం ఆసర ఓటర్లు కునుకు తీస్తు కూచుంటే నల్లబజారు పెట్టుబళ్ళు నేతగాడు ముదువులన్ని కాజేయుచు మురాబంది డినిన్లిన్లు తలలు బోదిచేస్తాడు దేబెల చేజోడింవులు నైవేద్యము చాలకున్న నీండికేటు బెదిరింపులు గుడి, లింగము మేస్తాడు తెల్లదొరల వదడిక్రట్లత్రా ఓటరయ్యా! నీకు కూడా తెల్లటోవీ నల్లదొర్రల నేతాగిరి లూటిలోన ధర్భచక్రాంకితమగృ వాటావుంటె దొంగకె మువ్వన్నెల అంబరములొ ఉటేస్తవ, నాగొదవను తలనిదుక్రొన్సి నిలిచివున్న లెక్టుంవవు నే నెరుగుదు దందము నాదిరుషాహాద నేతాగిరి లూటీలో చట్రములో బిగిసివున్న వాటా వజ్జెలేని ఓటర్లకె చక్రము చలనములేనిది (్రజాస్వామ్యు వరాభవము రెవరెవలాదెడు జందా నపొయింవని ఓటర్లకె ఉదయాస్తమానాక్రందన పెత్తన్‌దారీ బలగము అధికార రాజకీయ నేత్ర నెదిరిపోరు ఓటర్లకె చతురంగము పౌరునిగా ఓటుచేయు కర్ర బుర్ర బొగర్ర తొర్ర ధైర్వమున్న ఓటర్లకె నా గొదవి అనుగుణ వినియోగ వ్రత్రిభ (ప్రజాస్వామ్య మనుగడకే నా గొదవ అనదకు వాడలు, ఆశ్చర్యము వరాభవముతో బాటు ఉటు విలువ నెరిగినవాదు (జాస్వామ్య వరాభనము తొలగివోవ నాదే ఇలకనివించదు సక్రమముగ ఎన్నికలు ఎన్నికల నంరంభం ఓటర్లది జరుగుటకే నా గొదవ?” నష్టము కష్టము మాట 14-5-1966 140

పరాభవమా? ప్రారబ్బమా? అర్థశాస్త్ర విజయశ్రీ భయం భయంగా (బ్రతుకుట కాదెద్దుల రాజ్యంలో తన్ని చెవుమాటకు తలజఒగ్గుట ల క పదగెత్తుటి అర్థశాస్త్ర విజయత్రీ శాంతిభద్రతల ఉనికికి రుజువా? మిరియాల పొటు ఖర్చు దొడ్డిగడ్డి కాదెద్దుల కుందుట వుచ్చిన జొన్నల నేద్యం (టపభుత్వాలు గుందాలకు లొంగుట వజ్రాల తూకానికి ఉఓటరులు ఇదుములబడి నలుగుట ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగం గురుతా? తాలు కొనెడి వ్యాపారం తిండికొరత, వృ్యవనాయము వెరుగుట బంగారం నరియెత్తుకు నీటికొరత జలధారలు పారుట కాలని ఇటుకల బేరం నూనెకొరత, బావులు ఎగజిమ్ముట వంచవర్ష కల్పాల విజయమా? సాలెగూళ్లు కూలద్రోయు బలమదమున పార్టీ వర్తించుట వఏన్లగుంవు కుమ్మలాట (ప్రభుత్వంబు కవచంబై నిలుచుట ఈగతలల నరుకుళ్ళకు (వ్రజామతము వాడిని కోల్పోవుట ధర్భచడ్ర వరిపాలన క్రమమా? వజ్రాయుధముల దిగుమతి జూతిని అవ్లుల పాలొనరించుట ఇల్లువిచ్చి వందిరేయ థవ్రజలను 'మిత్తికి ఎరగావించుట ఓట్లుదోచి నీట్లను రక్షించుట చురుకుబుద్ధి వరవళ్ళు కాదెద్దుల వకైక లక్ష్యమా? కాదెద్దుల రాజ్యంలో మురాతత్వ దీపకులై వెలయుట అర్థశాస్త్ర విజయశ్రీ వదవీ వ్యామోహముతా మెలగుట పో బీవడికా యా. నజ ధోరణా! 1962లో ప్రథమ పంచవర్న ప్రణాళిక సమీక్షపై ఓట్లకు గాంధీభజనలు చేయుట నోట్లకు సేటుల జేబులు తదుముట నీట్లజేరి బుల్తేట్లను వాడుట అగరు అభ్రిత కాంగైనీయమా? గాలిలోన దీసం పెట్టుట విత్తనాల గింజలు కాజేయుట చీకటి “ఆకలి” కేకలు పెట్టుట అర్ధశ్యాస్త వురుషార్థ నారమా? మూదుసార్లు వలికలై చేసిన నడ్రమ(శ్రేయన్ముర 'కల్వాణమూ” చాలక మళ్లీ మిమ్మే ఎన్నుట (ౌరబ్ధంబా? బుద్ధిజాద్యమా? 1966 1141

పరాభవ పరాకాష్ట మళ్లీ మహాభారతం నా దేశం పాలించేదీ కన్యకుమారింటడుగే నా జాతిని రక్షించేదీ కళ్చీరమునకు వునాది నా శక్తిని పోషించేదీ కదలిబాయు ఆవిరులే నా ఓటును శాసించేదే గంగ జీవనమునకాది గందాలా? తుపాకి గుండా? చీర అంచు అంటుకుంటే నట్టా వ్యాపారం దిండ్లా? ఆపాదమస్తకం అలజుటి (ఏజాన్వామ్య లక్షణ రక్షిత కొవువట్టి లాగితే భారత రాజ్యాంగం కంద్లా? అరికాళ్లు నిమ్లులు (తాకినట్లు ఇంతేనా ఈ దేశం గతి? దుండగీదు కన్నుగీటితే &టర్లకు పోయిందా మతి? శీలవతి కన్నుల్లో నవ్వ్యామగునా అభిమానక్షత్రి? శివుని చిచ్చుకంటి మంటలు వరమా? ఏవిటి మనకీ దున్లిత్రి? న సైరం(ధ్రీ అవమానిత అయినవ్టుడల్లా ఈత లాలా క్రీచకవధ జరుగక తప్పుదు (దౌవది అభిమానానికి క్షతి జరిగినమ్హుదల్లా దుర్య్చోధనుల తొదలు విరుగక తవ్పుదు దుశ్చాననుల ఎదలు వగులక తవ్చుదు ఎన్నిసార్లు కీచకవధ జరిగినా దుశ్చాననుల గుందెలు వగిలినా దుర్యోధనుల తొడలు విరిగినా కర్డుల రధచక్రం భూమిలో క్రుంగినా ఎన్నిసార్లు కృన్ణులు రాయబారాలు జరివినా మళ్లీ మవోఖారతం మళ్లీ మళ్లీ కీచకులకు నుధేప్టల అంద దుశ్చాసనులకు దుర్వోధనుల ఆదేశం దుర్యోధనులకు దురాళ దురభిమానం కర్ణులకు వగ సాధించే కసి 142

పుట్టిన గిట్టిన దినాలు పోరుబందరులోని వురుటికేక పేరట మళ్లీ కమ్ణుల రాయబారాల అవనరం రెండవ అక్టోబరు మళ్లీ మవోభారతం రాజఘాటులోని తిరుపాళమూ పేరట మువ్చుదవ జనవరి మళ్లీ మళ్లీ భీవ్టదోణుల మూగనోము మాకు మిగిలినవి దృతర్యాస్తుల గుడ్డి (పేమ వ్యామోవాం ఈ రెండే రెందు దినాలు, శకుని మామల పాచికల పేబీలు మళ్లీ ద్రౌవదికి తలవంవులు నీవు సాగించిన డెబ్బది తొమ్మిదేంద్ల మళ్లీ మవోభారతం జీవిత యాత్రలో సాధించిన ఫలితాలన్నీ మళ్లీ మళ్లీ దిగ్యమింగ౧ కూర్చున్నాం నైంధవులకు వరాలు విత్తనాలైనా మిగల్చకుండా ఆచార్వుల వద్దువ్య్వూవోలు దినవారాలు పొటిన్తూ... యోధానుయోధుల వన్నాగాలు మళ్లీ అభిమన్యుల చిత్రవధలు 1966 మళ్లీ మవోభారతం 1. సమాధి మళ్లీ మళ్లీ కళ్ళీరముపై దురాక్రమణ బఐరాన.నంధి వరామర్థ కాల్పుల విరమణ ఒవ్హుందం ం విరమణ ఒవ్చుందం కాల్టులు ఖారత ధర్భజుల ఓర్చులు మాన్‌ సేతుంగ్‌ పాచికల పేబీలు ఆయూబ్‌ దుర్యోధన దురాశా దురభిమానం భుట్టో దుశ్చానన దురావేశం మళ్లీ దుర్వోధనుల తొడలు విరుగక తవ్పుదు దుశ్చాననుల ఎదలు వగులక తప్పుదు మళ్ళీ కురుక్షేత్ర యుద్ధం తవ్పుదు మళ్ళీ మవోభారతం తప్పుదు. 19 డా 143

ఓిటుగీత పరాభవ హేమంతం

((పజామతము అనాది శరత్‌ చంద్రుని మొగం నిందా

అది నేతాగిరికి వునాది కారుమబ్బుల మసి

ఆతతాయి ఆగదాల వరాభవం తీర్చుకుంది కసి

నావు, అణచు, దాలు, క్తత్తి ఆశ్వయుజ కార్రీకాల్లో

అరాజకాల 'అయినుబర్లు” శావణ భాదవద ఆకాళం

కరిగించెడి కొలిమితిత్రి అంతా అస్తవ్వన్తం

భారత రాజ్యాంగసూర్య అకాల బుతున్వాపారం

కిరణము వొక్తాక్టు వోటు అనావృష్టి దోష వరివోరార్డం

వదవీ మద వ్యామోపాత అతివృన్లీ దోషాచరణ

గణపతి తలపోటు, వోటు నుజిశగుందా'ల నంచారం

వరాభవ హేమంతము నిలువెత్తున పైరుందే జ. కరుగజేయు నివు, వోటు కాళ్ళీర ఖందాల్లోనూ పౌమంతము ఉరువుకొన్న పొమవంతుని దేశీయులు కర్షకుల గుండెలవలెనే వరాభూత సంపన్నులు పరబ్బుతులు, వనిదొంగలు వగుళ్లు వారింది నేల గొరెదాటు రకమువాగ్రు భయదానులు, జదభరతులు చూవీనది వరాభవ శరత్తు. న్యు పరాభవము కానలేని దద్దమ్మలు హేమనంతుడు ఉవ్వెత్తున మనదల్ల చేజార్చిన పార్టులు కర్తవ్య విమూఢులు పొంగినిలువ హేమంతము కాంగిరస్‌ గదునుతనము తవ్పని నరియని యెరుగరు పొమవంతుడు నింగి బీల్చి త్యాగప్పూరన్తు నదైనను కాడెద్దుల పూర్వగాధ తలదూర్చగ పేమంతము నేకాగిర చు అయినను స్వాతంత్ర్యము వచ్చినాక జీవనదుల జీవనముల కాదెద్దుల న గడ్డిమేనెనుకద, మూడుసార్లు నమకూర్చుగ హేమంతము ప్రజా మతము కట్టిన ఓటుల ముదువులు శివశిరస్సువై గంగను కన్నులారా కంటే క్కుబళ్లు వికటంబై ఫలియించుట కట్టివుంచ పేామంతము ఆచార్యులు కూ గద క్తర్తవ్యము పాలింవగ అన్నలు, తమ్మ శ్రలు చిన్నయ్యలు పెద్దయ్యలు హేమంతము నిలిచెగాని భక్తి పేర వా ల్‌ కత్తి దూసి ఎదుటనిలువ వరాభవము వాతనుబడి జారవిదుచు స నో దీ వచ్చి, గాండీవము తలవంచెను పామవంతుడు ఆదేశమునకు తమి దుర్యోధన, దుశ్చానన బీనా 'చవనుల” అదుగుల నూతాలకు వారందరు శకుని మామ అడుగునవదె పొమవంతుడు

(తాలకు బద్భులు అని నీతిళీలుడగు కృవ్ణుడు ూవు” నీడపార బెదరి రాజ్యాంగము లోగుట్టులు ఎరిగిన చతురుడు, ధూర్తుడు కరదుకట్టె గంగారురి రాజనీతి అంజనమును తాజాగా అరగదీని భగీరధుని తలపోయుచు వాదగ కనువివ్చు కలిగి పారుడు మౌధ్యము వీదెను నిలచిపోయే గంగారురి మవోభారతము నదచెను ధర్మము విజయము వడసెను ఇది వరాభవ (్రభావ వరిణతి య... భారతికిక తికమకయే గతి 1966 లాలా 1966 144

పరాభవ శిశిరం (1966)

రక్తవుష్పలి ఈ అమవన నిశి దీపావళి కాదు ఎరువుచుక్టు కిరణం మన పాలిట రక్తవువ్చులియె మవోలయ అమావాస్య మొలున్తుందని అనుకోలేదు వారు నీద్దాంత రాద్దాంతాల వడి వంచళీల ఒవ్చందం (ప్రధమ నంతకదారుడు గుణింతం అ్య్బు *ర సిద్ధాంతులు వంచతంత్రం వ్యవవారిస్తాదని అనుకోలేదు వాడు. చవనల్రా వరమమి(త్రుడు కాదు కోటొక్క వూలు వికసిస్తేనే శోభని వివరించినవాదు (పక్పలోని బల్లెం. పొరుగువాని పెరట్లో వూలు తొక్సేస్తాదని ఆవలిస్తే (పేవుల్ని లెక్కించే అధినేతలు అనుకోలేదు వారు. శ్‌, పొరుగువాని తియ్యని (ప్రానలో బెడినిందని మిడినివడి మాద వదతాడని నుడున్సలు వనాల కాని అనుకోలేదు వారు న్యా శైలాసాని కావల మానస నరోవరానికి మరీ ఆవల నదవది కన్నారు కాదు. మించు మెరయ వెరబే మంచుకొందల కావల వాని దేశ వటం వాద్దులు మోరితే వటేటా లక్షలాది జనాన్ని ఉవ్పురాళ్ళ వలె ముద్రారాక్షనమళ వాంనపాదు పెట్టుకొన్నారు తాని చవ్ప్సరింవ నోరూరే వైతరణుల దేశం వాదు అది వాని వాద్ధుమీరినతనాకి తరతరాల నల్లమందు మత్తుకు తోడుగ వేసుకున్న దుర్భుద్ధి వూర్వకమైన చేజిక్సిన స్వాతంత్ర్యం నత్తా తలకెక్టున వాడు వధకం అని అనుకోలేదు వారు. ప్రాచీనత పోని అర్వాబీనుడు వాదు వాదు వానికి రహదారులు మజిలీ స్టావరాలు నిర్మిస్తే, నరక చతుర్జళి పొలిమేరల్లో వర్తక వ్యాపారుల యా(తికుల రాకపోకల యేదో వివరీత బుద్ధి వుట్టింది వోయి కొరకు అనుకున్నారే కాని వాద్దు మోరి వచ్చేస్తున్నాడు దేశంలోకి, అవి- చేయదలచిన దాడికి ఈనాదు అనువగు దందుభాటలు ఈ నాదులో కృష్ణులు, నత్యలు లేరనుకుంటున్నాదు వైనిక స్థావరాలు అనుకోలేదు వారు జూతిలో మునలం వుట్టిందనుకుంటున్నాడు మన వర్తన వాని కా భ్రమ కలిగించింది. వానిని జపొన్సు, వక్షులో బళల్లెంబై పోట్లు పొడుస్తుంటే వాని (భ్రమను తొలగించాలె ఎగిరిపోర్లు గాయాలకు కట్లు కదుతూ ఆ (మ తాలగించిన నాదే కాయాన్ని చాలించిన 'కోటినీను” మనకు దీపావళి గూటిమోద కత్తయి కూలుతాదని అనుకోలేదు వారు. అందాక మనకు (ప్రతిరోజు బీనా చీకట్లు బావ వెలనినట్టి అరుణతార నరక చతుర్దళికి వూర్వ దినం. 159

ఆస్తికుడా! 26వ జనవరి 'సోవాం'” అని జవీయిస్తూ సార్వభౌమ గజణరాజ్యము కతుదుని వలె జీవిస్తావెందుకు? భారత ్రజలది రాజ్యము ఆత్మ అమరత్వాన్ని కరువు వెదుతూ ఇదే రోజు ఇదే రోజు ఐవాకాల్గకై తోకాడిస్తావెందుకు? నతృమేవ జయ త అంటూ వదిపేౌదేదుల ముందు అనత్వాలతో రాజీవదతానెందుకు? ఇదేరోజు ఇదేరోజు వృత్యుంజయు నారాధిన్తూ ఎడదలు మెచ్చిన డూవును చావంటే బెదిరి చస్తావెందుకు? మెదడులు తీర్చిన రోజు శివభక్తుల ముస్తాఖుతో కుటిల మతుల దాడి నుంటి శవారాధన చేస్తావెందుకు? దేబెల కాచిన రోజు హా ఇదేరోజు ఇదేరోజు ఇరువై ఆరవ జనవరి (జలది రాజ్బుంబనుచు (గ్రజలను సేవింతుమనుచు ద్రజలమేలు కొరక ప్రజలు పాలన జేసెదరనుచు పౌరుల వాక్కులరక్ష్మణ ఏమరక చేతుమునుచు ఏ వ్యక్తికి అన్వాయము జరుగకుండ జూతుమనుచు వ్యక్తికి వ్యక్తికి నదుము 148

అంతా నద్రపోతున్నారు కసాయి కత్తీిమోద తేడా పొటించమనుచు గద్దం ఆనించి మేకపోతు వుట్టుక వదడికట్లు తోద కన్ను ములిగింది తచ్చు హెచు తూచమనుచు వగలు తెగిన పోతన్న య బి వాబ్బు నెత్తురు వానన కనరి కాదుతున్నది మూయబదవు ఎవరికనుచు వీట్ట నిద్ర పోతున్నది నేరాలకు శిక్షలందు కుకు కావలి కాచేవాడు బేరాలిక వుందవనుచు గోదకు చేరగిలవడ్డాడు ని తీ కిక్ళు కెక్టుమనకుంద జాయిలికి గురితింవు వానికాగతి వట్టినాక తవ్పకుండ వుండుననుచు లోనికి దూరుదా మనుకొన్న దొంగ ఖారతము నార్వభౌమ మూలన నతికున్న వాదు గణతంత్రం బాయెననుచు అంతకు ముందే మునిగిపోయాడు నిద్రలో దువులయ్య వల్లె వేస్తున్న మాట వదిహేదేడుల ముందు చదువులయ్య వల్లె వస్తున్న గొంతు పెకలక ముందే ఇదేరోజు ఇదే రోజు ఆవులింతలో మటుమాయమైంది ఇరువై అరున జనవరి కండ్లు మూతలు వడ్డాయి పొద్దు పొాడుచుచుంద మొద్దబ్బాయి అబ్బాయితనం ఒట్లూ నత్యాల తోద పోగొట్టుకొని అవటీికే కు ది వేసిన చాలానేపైంది ట్లు దిట్లాలు తేని ఫ్రై దిట్టాలు జెనినది లబ్చికి కూడా వచ్చింది నిద్ర ఇదేరోజు ఇదేరోజు పెద్దమ్మ అవ్చటికే గుర్రు పెడుతోంది ఇరవై ఆరవ జనవరి అంతా నిద్రపోతున్నారు యోగానికి నమాధి కుదిరింది 1967 జనవరి 26 ఖోగానికి గోరీ జరిగింది రోగానికి రోగం కుదిరింది (బతుక్కి చిట్టి చావు మూడింది అంతా నిద్రపోతున్నారు 1966 149

ఈప్ప శిశిర పరాభవం నాకున్నది కోరిక యువు నిండిన ది, జిన ఆ నాలువ నా గొడవ నీక్షు రాసిన ఉత్తరంగా ఉండాలని న లు ఐం చదువరులకు కవిత్వంగా ఉండాలని ఆకులు మిగులక రాలును తవ్చుక ఖావుకులకు మెదదుగా ఉండాలని శేయము వండిన దినాలు నిండిన మేధావులకు ఎదదగా ఉందాలని మోళ్ల్ళుకు వురుళృవోతలు తవ్వక తార్థుకులకు కరుణ వుట్టించేదిగా ఉండాలని 6 ళ్బ అలాల ల అమాయకులకు ఆవద గుర్రించేదిగా వుండాలని వరాజయాల ఇరులను తరుమగ చౌకబారు ఇగిలింతలకు గౌంభీర్చం గూర్చేదిగా ఉందాలని ట్రజాస్వామ్య (ప్రభ వెలుగును తవ్పుక గాం! ద భీర్యాడంబరాల నైతంచిరునవ్వ నవ్వించేదిగాదందాలని వరాభవాల వండ్లు రాల్బుటకు మూర్చిళ్లిన స్నేహోలకు నంజీవినిగా ఉందాలని న్‌ రగిలిన కనులను చల్లార్చేదిగా ఉండాలని వ్లవంగ చేప్టలు జరుగును తవ్చుక విచ్చలవిడి ఆంబోతుకు గుదిబండగా ఉందాలని గూడువురాణీ కొటల కూల్చెడి గాలిలో తేలే నరిమళంగా ఉండాలని ఉఓటుల వూటలు చిమ్య్మును తవుక పొదుగుల్లో చేవులుగా ఉండాలని లే బి అమ్మకంటి చూవుల్తా ఉందాలని వదవుల కోరలు ఊడిన నేతల ైతుచూవు కావుల్లా ఉందాలని మోరలు చూదగ ముచ్చట తవుక (కుంగిన ఎదకు దిలాసాగా ఉందాలని 'యోహరమున తానెక్సిన పారని (థితుక్సీ బాసటగా ఉందాలని యమునికి ఫాతంగా ఉండాలని వాయమునుూ' నవారు విడుచును తవ్పుక ఎదారులక్షు చెలిమెగా ఉందాలని పెత్తకాదారీ వదగలు చితువగ మ నా చుకు కుంవటిగా ఉండాలని వోటుల బదితెలు ఆదును తవ్పుక పొతికి నీతిగా జ్రండాలని శత్రువుకు భీతిగా ఉందాలని (శూంతి వ్రభావము తొలగించుటకని సరిహద్ద్భుక్తు రక్షణగా ఉండాలని క్రాంతి భానుదుదయించును తవ్చుక శిబి శరీరంలా ఉండాలని అలి త్యాగంలా ఉందాలని 67 రణవీరు అఎిరుల ప్రాణంలా ఉండాలని అమరుల వోరంలా ఉందాలని వేదన వేదంగా ఉందాలని గంగకు జీవనంగా ఉందాలని జీవనమునకు తీరంగా ఉండాలని పొతాళాన్ని పైకి లాగేదిగా ఉండాలని దివిని భువికి దించేదిగా ఉండాలని ధా(తిని ధాత్రిగా వుంచేదిగా ఉందాలని మనిషిని మనిషిగా చేసేదిగా ఉండాలని నాకున్నది కోరిక 18-1-67 150

మరి...? రుతువు మారుద్ది తలగల నేత్సత్వము సా మకరము గల వరిపాలన ఈదరీసుద్ధి యీనుద్ధి బీదరేనుద్ధి లేకుందుట్క మనకు తిండి లేకుందుట లోగుట్టని ఆకువందుద్ది ఊగుద్ధి ఊగిరాలుద్ధి రాష్ర్రవతులు, ఆచార్యులు రాధాక్టుమ్టులు నుడివిరి బతుకు వోరుద్ది పోరుద్ది రుతువు చూరుద్ది తలగల నేతల నెన్నెడి తెలివికి ముమ్మారు వీలు డోలు మోగుద్ది మోగుద్ద నందణుగుద్ది నద్దుమణుగుద్ది వబ్బినవుడు మన బుద్ధులు వుచ్చెను, ఫలముల నిచ్చెను వత్తి వెలుగుద్ది వెలుగుద్ది వెలిగి మలుగుద్ది మళ్ళీ ఓ అవకాశము మనకిప్పుడు వస్తున్నది మరి? బ్రతుకు పోరుద్ది పోరుద్ది పోరుమానుద్ధి చినుకు జారుట్ధి యింకుద్ది కెలకవూరుద్ధి 1966 వరు చేవుద్ధి తావుద్ది వరుపారుద్ధి చేనుయింకుద్ది ఎండుద్ది గింజరాలుద్ది (బ్రతుకు పోరుద్ధి పోరుద్ది రుతువు మారుద్ధి మోదు ఎందుది ఎందుది బెరదు బిట్లుది వ్యావహారికం కొమ్మ మురునుద్ధి మురునుద్ధి చిగురు విత్తు వ్యవవోర శిష్టత లేకున్నా (టతుకు పోరుద్ది పోరుద్ది రుతువు మారుద్ధి శిష్టవ్యవనోరికం దాకా వచ్చింది తలా మన వ్యవవోరానికి లేంది 1967 వనవారించే బానకెందుకంటా విళిష్లత? కుదువుల వళవుల నదవదికి తీ తస్మాత్‌ జాగ్రత్త! జాగ్రత్త! వ్యవహరించే బానకు యాడినుంచొన్తది విశిష్టత (భ్రష్ట వ్యవవారానికి కంకణం కట్టుకొన్న గరివులు అభ్యర్థి ఏ పార్టీ వాడని కాదు దయతో అంగీకరించారట శిష్ట వ్వృవనోర బానకు వ పాటివాడో చూదు ఏదన తరగతి వరకేడ్చి చూన్తారట ముందు ఎన్నుకుంటె వెలగబెట్టడం కాదు రాగం కుదురుతుందో లేదో ఇందాక వం చేసిందో చూడు తాళం వదుతుందో లేదో ఇవ్ఫుదు కట్లో ముదువులు కాదు శాస్త్రబద్ధ గూనిరాగాలకు ఇందాక చెల్లించింది చూడు న్యా శీ డు, గ్రాంధికం ల గ్‌ పెట్టిన టోపీ చూడు శిష్ట న్యానవోరిక భాషట ఎగరేసిన జందా కాదు చాటున ఆడించిన దండా చూదు తత మనిషిని చూడు, చరిత్రను చూదు నుదువులు కాదు, నదవడి చూడు. 1967 151

వావిలాల దేశానికి మేలుకొలుపు ఎప్పుడు? నంతత దరిద్ర నారాయణ “1/౧6/౭ గా/౧౮ 5 440౧06౮8 ౧22/7 చింతామ్బుత న్వాదనంబు ఉీగిరో ౧౭౭6 ౨ ౧౭/6 ౧/౬౧ " - 72౦/6 విశ్వేశ్చరు మరివించెదు వూ? విరాట్‌ రూవ దర్భనంబు మనను నీచే వురోగమింవ బడినవ్దుదు కద విదెకెడు ఎముకల లోను విశాలమగు చిత్తవత్తికి వీదుగుల రాల్చెదు తుఫాను దఉదారమగు కృతికి ఆన్ఫారం చెదుగు బలుల తలదన్నెడు అవ్హుడు కద వడిగల అడుగుల వడుగు నా దేశము మేల్తానుటకు తగిన రాజకీయాధికార స్వాతంత్రవు న్వర్హనీమ వర్పదునది గజరాజము మదమణచగ అందాక శాస్తబద్ధ అంకుశంబు మననుకు భయం తవుడు సంధించెడు మావటీడు మనిషికి తలవంవులు తవ్పువు మజానీతి మునిగితేలు అందాక వాజారంబు దద్దరిల్ల జ్ఞానానికి తప్పుదు (పజాకోటి పొతము మాట బానిన చదువుల నంకెళ్ల వీదో బజాయించి పలుకు మేటి మనిషిని మనిషిని వీదదీసెడి అద్ద్డుగోద తవ్పుదు మనిషికి మనిషిగా మనుటకు అందాక నత్యానికి దగ్గుత్తిక తప్పుదు అనువగు వనరులు వర్చడ దాని గొంతు నుండి వమాటయు పెకలదు మనుగడ చేబూని మనలు అందాక మొనగాడు సేవావ్రతుడు అలనిన క్రుషి వరివూర్హత వైవు గౌదిచర్ల చెరుకువాద చేతులు చాచలేదు జాదదెలుపు నంప్రదాయ అందాక న్‌ద్ధుడతదు, (ప్రజల మనిషి చాదస్తాల ఎదారిలో వివేకాల శీలధనుదు త్యాగమూర్తి విల్లవాగు ఇంకిపోక తవ్పుదు స్వాతంత్ర, నమరయోధ అందాక నమూవాంపు చేవ, ధీమ లేదు లేదు అమరిన అమలిన వర్తన నా దేశానికి మేలుకొలువు వీలు లేదు కానవాలు వావిలాల, తాతతో 1967 శ9ళళ వావిలాల షష్టిపూర్తి 152

మనిషి తేలిక మనిషి ఎంత మంచివాదు" తాలు తేలిక చనిపోయిన వాని చెదును తాలు కన్నా బాతాలు తేలిక వెను వెంటనే మరుస్తాదు బాతాల కన్నా బాతాల పోళు తేలిక కని మంచినె తలుస్తాదు వానికన్నా తేలిక మరేది లేదంటే నేనున్నానని చెవులు కోసుకునే మనిషి ఎంత చెద్దవాదు/! ణి వాదొస్తాడు ముందుకు బతికి ఉన్న వాని మంచి గుర్తించడు కాని వాలి 1966 చెదును వెతికి కెలుకుతాదు 1966 పుకార్లు కల్తీ మహిమ వుకార్లు కూడా అపొరుషేయాలు రోగాల చూచి జడుసుకుంటున్నాయి మందులు పేడిమూతులు ఆయాచిత నందేశాలు రౌడిమూకలతో పోలీసులకు తన్నులు తలవంవులు అమాయకుల కర్ణగర్భితాలు ౪/71లకు నలాము అంటున్నారు టిక్సెటు చెక్టుర్లు అయోమయం జివ్వాచాసల్యాలు (వశ్చ్నావత్రాలకు నమాధానాలందిన్తున్నారు ఇన్విజిలేటర్లు కాకమ్మ వార్తానాపొనులు రాసిన నమాధానాలకు ఎన్ని మార్కులు ఎండి వరురైన సామాన్సుని ద్వేషానికి వేయాలని అడుగుతున్నారు వరీక్షకులు అగ్గిపెట్టించే రావీళ్ళు నర్వర్ల జూచి బెదురుతున్నారు పాసెంజర్లు లా 1966 గుందాలజూచి బెదిరిపోతున్నది ప్రభుత్వం దైనందిన క్షేమాన్ని స్టానిక ఆతతాయి వర్ణం దగ్దర కొనుకొాంటున్నారు (వ్రజలు 1966 1 ౪/11 04610614 (2౪6 655 153

పరాభవ శిశిరం పార్టీ ఇల్లలుకంగనే వండుగ కాదు రాలిపొయ్యే ఆకులను వలుకుబడ్‌ జాగురంటిన్తున్నది పార్టీ విందు ముచ్చట్లు కూదా తీరాలె వజిపొయ్యే మానులను టికెట్ల చేకులు కొల్లి లిలబెడ్డున్నది పార్టీ శిశిరం రాగానే నరిపోతుందా పొనిపోయిన చద్దులను గతం గరం మనాలాలు జల్లి న పనస ఆకులురాల ఈదర పెట్టాలె గుబాళ్‌ంవడోస్తున్నది పార్టీ పాత గాలాలకు నరికొత్త ఎతఎఎ కిడుకున్నది పార్టీ వరాభవం వపండ్లూడాలె కో + ట్‌ మబుతుధర్భాన్ని అడ్డుకొనే ౨ ౧౬ అన్నది పార్టీ వ్లవంగం వలె చిగుళ్ళు తలెత్తాలె హా ్‌ రా క్‌ లో నమ్ము నానబోస్తే వుచ్చి బు(గర్రయిల ) వాథి వరాభవంతో పాటు జూతిక్షేమం మరచి మురాకు ఐందీ అయింది పార్టీ (జాస్వామ్య పరాభవం కాదెద్దుల చివ్నాంతో వూర్తిగ మొడ్దొంది పార్టీ తుడుచుకుపోర్యోట్టు అధికారం చేబట్టి మదాంధతకు గ్నురైంది పార్టీ ఓట్ల బీపురాడాలె నీట్లు గెలువటమే నర్వన్వం అనుకుంటున్నది పార్టీ నేతల సొలీళ్ళగూళ్ళు రాజం (వ్రజలదన్న మాటే మరచింది పాక్టీ బూతుల మురుగుళ్ళ కుళ్ళు రాజ్వాంగం అస్తిత్వాన్నే ఎరుగనంటున్నది పార్టీ అన్నీ తుడుచుకు పోవాలె ఎన్నికలంటే యుద్ధం అంటున్నది పార్టీ బావూజీ పేర మళ్ళీ కాదెద్దులకు వరాభవం రాలిపోవాలె వట్టం కట్టమంటున్నది వా రా అధికారం చెలాయించుకు వే ఒటం తమకే వుందంటున్నది పార్టీ ప్రత్వర్థుల (వభుత్వాన్ని ఎన్నదం ఆత్మవాత్యంటుంది పార్టీ కాదెద్దుల రాజ్యంలో (వజకు అసౌకర్యం లేదంటున్నది పార్టీ 1967 154

దశావథారాలు ఆ కళ్ళు జీతం బత్యాఃం దిగమింగి ఆకళ్ళు కళలు ఆకళ్ళు దొక్టులు తేలేసిన చేవలు ఆకళ్ళు కళల ఆకళ్లు వరిపాలన కవ్వానికి వీవిచ్చిన తాబేళ్ళు. ఆకళ్ల కలలు ఆకళ్లు కలల ఆకళ్లు ఆకళ్లు అశుద్ధం మేని (వనిద్ర్దంగా తిరుగాదు వరావోలు వువ్వుల్లో ముళ్ళు ఆ కళ్ళు టవజల మొందాలికి అధికార లలాటం దేవుళ్ల గుళ్ళు ఆకళ్ళు తగిలించుకున్న నామాన్య నరనింగాలు దయ్యాల నెగళ్ళు ఆకళ్ళు క్షాతాన్ని నిర్యాలించిన పేదుగొడ్డలిగామాలు (అతుకుల బయళ్ళు ఆకళ్ళు ఓట్ల బిచ్బంతో రేగి (తుకులకు దళ్ళు ఆకళ్ళు ్న తం మరియాదల మళ్ళు ఆకళ్ళు వ్రజల తలెక్కి తైతతృులావె మరుగుజ్జులు యాది ఎద గూళ్ళు ఆకళ్ళు స్వార్ధం మాటున నక్సే శ్రత్వధ్ధుల నదవళ్ళ కళ్ళు ఆకళ్ళు వాతమార్చే కోదందపాణులు నుడువళ్ళు దళ్ళు ఆకళ్ళు నగటికన్లాలకు చీకటి వన్నాగాలకు ఆకళ్లు మళ్లె వందిళ్లు పేరుగాంచిన కన్నయ్యలు ఆకళ్లు ముల్లె విష్టుళ్ళు మనిషి మాంనం (మింగుచు ఆకళ్ళు వరువు సౌవళ్ళు ఆకళ్ళు బరువు కావళ్ళు లేన్చెడి బౌద్ధ ముఖాలు ఆకళ్ళు నిగ్గు వినురుళ్ళు కలికి” బాత్‌ అబద్ధం కల్తీలం కల్ఫీలం ఆకళ్ళు పెగ్గు మెసలుళ్ళు మేమేనని నిక్సే రకముగ కనబదు కాదెద్దులు ఆకళ్ళు మమత వినురుళ్ళు ఆకళ్ళు సమత దొనగుళ్ళు 1966లో పాలనా యంత్రాంగంలోని అవినీతిని దశావతారలకు ఆకళ్ళు కొంగు తావిళ్ళు సమన్వయించి రాసిన కవిత ఆకళ్ళు కొంగ తావళ్ళు ఆకళ్ళు (వ్రణయాల అంగళ్ళు ఆఅకళ్ళు అకళ్ల మూకుళ్ళు ఆకళ్ళు (బ్రతుకు దోవిళ్లు ఆకళ్ళు బిచ్చవు దోనిళ్లు ఆకళ్ళు వీనాని విదికిళ్లు ఆకళ్లు కదువు కదలినుళ్లు ఆకళ్లు ముచ్చట దీర్చు ముళ్లు ముడుచుకున్న మొగుళ్ళు ఆకళ్ళు రగులుకొన్న నెగళ్ళు ఆకళ్ళు సెలవేసిన వుళ్ళు ఆకళ్ళు 155

ఆకళ్ళు కంచాల ఆకళ్ళు ఆకళ్ళు కడువు తరుగుళ్ళు ఆకళ్ళు మంచాల అకళ్ళు ఆకళ్ళు కనుల మురుగుళ్లు ఆకళ్ల మొదళ్ళు ఆకళ్ళు అకళ్ళు బులువు చిదమళ్ళు ఆక్షళ్ల కుదుళ్ళు ఆకళ్ళు ఆకళ్ళు వలువు అదుముళ్ళు ఆకళ్ళు చదువుల ఆకళ్ళు ఆకళ్ళు నలుకులకు బళ్ళు ఆకళ్ళు పెదవుల ఆకళ్ళు ఆఅకళ్ళు కులుకులకు ఇళ్ళు ఆకళ్లు అనువుల ఆకళ్లు ఆకళ్ళు తోకళ్ళు వూపుళ్ళు ఆకళ్లు వసువుల ఆకళ్లు ఆకళ్ళు డేగ దూకుళ్ళు (అతుకు చట్టాల నవరణలు ఆకళ్లు కొరగాని కంకుళ్ళు ఆకళ్లు (బతుకు చట్టాల వివరణలు ఆకళ్లు ఎరమింగ వూరిళ్లు ఆకళ్లు పోషణాల కావళ్లు ఆకళ్లు మునిగాని వూరిళ్ళు ఆకళ్లు శోషణల వేవిళ్లు ఆకళ్లు మొనగాని దోపిళ్లు ఆకళ్ళు దూషణల వాగుళ్లు ఆకళ్లు గిజిగాని దూగుళ్లు ఆకళ్లు శాననల సాలీళ్లు ఆక్రళ్లు రుజువర్తనకు గాళ్ళు ఆకళ్ళు కష్టాల వాకిళ్లు ఆకళ్ళు అద్దరేతిరి వగళ్లు ఆకళ్లు ఇష్టాల కౌగిళ్ళు ఆక్రళ్లు ముద్దబంతుల జోళ్ళు ఆకళ్ళు ఆగ గదుముళ్ళు ఆక్రళ్ళు నద్దుమణిగిన దోళ్ళు ఆకళ్ళు సాగముగుదాళ్ళు ఆకళ్ళు శ్రాంతి ఎదుగుళ్ళు క్రాంతి ఒదుగుళ్ళు ఆకళ్లలో దాగలేని ఆకళ్ళు ఎందమావుళ్ళు వానవదగళ్ళు ఆకళ్లను దాచలేని ఆకళ్ళు (బ్రతుకు మురికి బాత వుతుకుళ్లు గొట్టు ఆనకట్ట పగుళ్ళు ఆకళ్ళు (బ్రతుకు చాకిరేవు చాకళ్లు ఆకళ్లు వెన్నెల సెలయేళ్ల జాళ్ళు అడివి అమ్ముళ్లు కౌరివి కొనుగోళ్లు పైర్ల చాళ్ళు కనులదాగుళ్ళు బునల వొాకుళ్ళు ఆకు గాంతులకు సరిపోని తాళ్ళు దినల నదడవళ్ళు దాగ వాగుళ్ళు సు మొలకల వే విలనతకు విదుదళ్లు ఆకళ్ళు ఆకళ్లు చటుక్కున కాటేస్తే ప్లే సానకు గంధాల తావిళ్లు అ కళ్లు ఆరళ్లు బ్రతుకు సూత్రం తెగుళ్లు సానికి రాబళ్ల తావీళ్ళు ఆకళ్ళు కం. (న హాలం అమళ్ళు విర్యాదుల దోళ్ళు న్వాయంకొండ చెవుళ్ళు వ్రళయాలరుమాళ్ళు నేలబాకోళ్ళు నింగి నిట్టాళ్ళు అకట దూ ళ్ళు చిచ్చుకంటి దగళ్ళు రత్తి కన్నీళ్ళు ౦ ఆకళ్ళు కోరికల గోళ్ళు తీరికల నీ కొంగజపానికి దళ్ళు ఆకళ్ళు అడివి న్‌ కొరివి ల ళ్ళ అరలు వరూధిని కళ్ల అక్యు బైరాగి రాగాల గునునుళ్ళు ఆకళ్ళు సావురాల వచ్చడి రోకళ్లు లే రాగివైరాగ్యాల పొగులుళ్ళు ఆకళ్ళు గోముతొక్కు లాటరోళ్ళు ఆకళ్ళు రా 156

తుది విజయం మనది విజయిం

గొర్రిదాటు దగాగడ్డి కరుస్తాంది గారె వగలగాలి వీలుస్తాంది గాగె మందలపది మురున్తాంది గా(ె వగల నీళ్ళు తాగుతాంది గొగై తెగ బలుస్తాంది గొర్రె మందలవడి మురున్తాంది గొగ్రె అయళ్ళగడ్డి గొల్లన్నే మొలివీస్తాందనుకుంటాంది గొగ్రె తొగ ఐలున్తాంది గారె సెలయేళ్ల నీళ్ళు గొల్లన్నే ఒలికిస్తాందనుకుంటాంది గొభె బళ్ల యాకరణం నెమరేస్తాంది గారె గొల్లన్న పెయ్యోలిబిన గొంగడిబొచ్చే 'ల' ఈల అభేదం గురితిస్తాంది గొర్రె తనమెయినిందా మొలుస్తాందనుకుంటాంది గొగె గొల్లన్నను గొరన్ననుకుంటాంది గొగైె మందలవడి మురుస్తాంది గొర్రె మందల వడి మురున్తాంది గాగ తెగ బలుస్తాంది గొగె తెగబలుస్తాంది గొగ్రె గొల్లన్న యాతనంతా తన కోసమే అనుకుంటాంది గొర్రె గొల్లన్న గొద్దలి పేదే తన కొవ్మునుకుంటాంది గొగైె గాల్లన్న కొలిచే మల్లన్న తానే అనుకుంటాంది గొగె గొల్లున్న వీడికిలే తన తలముట్టెనుకుంటాంది గొౌగ్రె మోనంలో వడి మోచ్చుం చూస్తాంది గొర్రె గొల్లన్న గొంతుల వాన్‌తుర్లేతన కాళ్ళనుకుంటాంది గొగైె మందలవడి మురుస్తాంది గొర్రె మందలవడి మురున్తాంది గారె తెగబలుస్తాంది గొంగైె. తెగ బలున్తాంది గొగైె గాల్లన్నే గొర్ల పాణాలు నిలువుతాందనుకుంటాంది గొర్రె గొల్లన్న తొక్కుందే బాటనుకుంటాంది గొర్రె గొల్లన్నవై వంచపొనాలు నిలువుకుంటాంది గొగె తలవంవుల్లో అదుగుజాడ కంటాంది గొ గొల్లన్న పాదాలవడి పొణాలు వదలొలనుకుంటాంది గొర్రె వనీబట్టి పాదం మోవుతాంది గాగ మందలవడి మురుస్తాంది గొగె మందలవడి మురుస్తాంది గొగ్రె తెగబలున్తాంది గొగ్రె తెగ బలుస్తాంది గొర్రె గొగ్రెదాటు కనుకట్టు నిలువుకుంటాంది గొగె మందకుకది విచ్చి మొరుగుదనుకుంటాంది గొ (వ్రవంచం సాంతం గొల్లన్న కట్టిన గవ్వకు దాని దౌదలు దగ్గర వడితే వోయనుకుంటాంది గొధ్రె కొరగాదనుకుంటాంది గొర్రె మందలవడి మురుస్తాంది గొర్రె లోకమంతా గొల్లన్న కట్టిన గడ్జాకు తెగబలుస్తాంది గొర్రె వజ్టోనుకుంహీంది గొగైె గొల్లన్న జెకుముక మిరుగుడు వడి దగా గడ్డి కరుస్తాంది గొర్రె రగిలిన కున్నే2పొద్రనుకుంటాంది గొగ్రె వగలగాలి వీలుస్తాంది గొగ్రె మందలవడి మురుస్తాంది గొగై వగలనీళ్ళు తాగుతాంది గొర్రె తెగ బులన్తాంది గొగె మందలవజి మురున్తాంది గొగె తెగబలున్తాంది గొగైె గొల్లన్న ధర్బాన్ని చూన్తాంది గొగైె గొల్లన్న దయను తలున్తాంది గ్యొరై 18-1-1967 1 కమిషన్‌ 2 రాజుకున్న పిడుక గొల్లన్న త్వాగం కొలుస్తాంది గొగె 3 పెయ్యి+ఒలిచిన = శరీరము నుండి ఒలిచిన 147

జై సేనా జైహింద్‌ భారతమాతకు జైజై నరివాద్దును కాపాడే జైసేనా! జైపొంట్‌ భారత మాతకు డై జై భారత జనతకు డై డై అద్దాకును కాపాడే లచ్చన్నా! జైపొంద్‌ నరివాద్దును రక్షించెడి నైనిక ఢేణికి జై జై ఈశాన్యము రక్షించే ఎంకన్నా! జైపొంద్‌ సైనికులకు సాయవదెడి జనతకు జై వై వై మంచుల్లో మెరుస్తున్న మల్లన్నా జైపొంద్‌ ఆవదలో ఆదుకొన్న ఆత్మీయులకు తై జై /భారత॥ బావును బెదిరిస్తున్న సాయన్న! జైహింద్‌ ఆయుధాలకు అందించిన ఆవ్తులకు జై జై జై బీనా రళ్ళనీ పాలిటి నింగన్నా! జైపొంద్‌ (పాణాలను లెక్సించని వంజాబీ! జైపొంద్‌ దేళ రక్షగార్ధ నమర దీక్షావరులకు డై వై అరచేతిలో తలయున్న అస్సామో! జైపొంద్‌ వోషియారు అమరజీవి వుందాతనమునకు జై జై 4భారతః ర్లూన్ఫీ ఖెర్యము గలిగిన నాదోబా! జైపొంట్‌ ననింగు జుగేందరుల ధ్రైర్వానికి తై శై మవానోజీ! జైపొంద్‌ మల్లార్‌! జైపొంద్‌. న వీన ఓరువు పెద్దరికమునకు జై జై నలుబది కోట్లకు నెమ్మది కలిగించిన అన్నలార? వీటరు చూవీన ఓరువు వెద్ద న దేశవిదేశాంగ నీత్రి వైళద్భము కాపొడుడు దాది అవ్ము ఫూల్‌ దేవి దానవీరతకు డై జై ఆబాల గోప్రాల్రము ఆశలన్ని మీ మీదనె ఆతతాయి నమూవోల అన్వాయాలను ఢీకొని మ్‌ లందరి నర్వన్వం మట్టిపొలు కాకుంద అనువులు కొల్పోయినట్టి అమర వీరులకు శై జై /భారతః యులు న్‌ నా గ వాష్తలార మొ వలే సత్వము, నభ్యత, నఖ్యము నంరక్షణ మన లక్ష్యము సరితూగెడి రీత్తిగాన్స సంన్సిదులమౌత్రాము మానవులము మానవులుగ మనుచుండుట మన లక్ష్యము నుఖా లాలన కనిపెంచిన నఖరాలను మానుతాము జొతిని రక్షించు ఖ్యాతి నీతో వంచుకొంటాము. బిరుతింద్లను మానుకాన్న చిట్టి చేతుల చిల్లర రేసుకోర్సు మానుకొన్న లేడితార బ్యాంకునోటు పకాటలు మానుకొన్న బీకటన్న పొతరలు రంగేలా మానుకొన్న రమ్మో విన్మీ పైకం బిచ్చగాదు దులువుకొన్న లబ్చి పారాణి పైన మంత్రాగం చేత పొదువు మపానుతో మిగిలిన కోట్లు యుద్ధనిధికి సమక్షూర్చెడి ఉత్సావాం నీకెంతో ఉత్సావాం, (పోత్సావాం చిరకాలము మైత్రిపేర నరివాద్దుల చేరవబ్చి (నొకారము దాటుచున్న పగటిదొంగలను మన పొలిమేరల బైటిదాక పొడిచి తరిమి వేయుచున్న జైనేనా! జైపొంద్‌ 160

మన లక్ష్యము రణవిరమణ మానవతకు నరిదూగెడి మనుగదయే మన లక్ష్యము చవనులై భల కవటముల ట్రై! నశ్రమమార్గుల శిమ్హుల సంరక్షణ మన లక్ష్యము ఛాభా! భీ ఛీ స్వైరవివోరుల దువమ్హల నంవోరము మన లక్ష్యము (వవోరి నుండి యింటి గోదలదాక వూరీ రామేశ్వరము ద్వారక బదరీ కాళీ తంతూ తరుముతూ వచ్చి, వంచ మవోధామంబుల వవిత్రాత్హు చైతన్ఫ్నము వారాత్తుగ రణవిరమణ అంటే అఖిల భారతావనికి అఖందము అవిభాజ్యము మేము ఒవ్చుకుంటామా? నంవూర్హమయు సనాతనము నకలశ్తక్తి సంవన్నము భా భా ఎంత మాట/ భారతీయ నముదొాయము బావ్వొ జీవితవిధాన మాకు రణవిరమణ వివిధత్వము వైచిత్రము వేవభాష నంవ్రదాయ నిన్న పొలిమేర దాట మందె కాని నిజము చూడ అంతర్యము నందు తన్నీ తరిమిన నాదే అంతా ఏకత్వమే నలుబది నాలుగు కోట్ల భారతమాత న్వరూపము భారతాంబ నర్వన్వము గొంతులు ఎలుగెత్తి నీవు జనుల భానైక్యత లోనున్నది జనుల ఆత్సెక్కత లోనున్నది. చేనిన రణ విరమణకు భుజం భుజం కలివీ ముందంజ వేయవలనిన నమయాన ఇచ్చే నమాధానం యింతే ఇజాలూ అద్దువదతాయా తమ్ముడా! ముందు నడువు బైటకి వక్ళలోని బల్లెమైన పొరుగువాని పోరుతో మాక్‌ మవాన్‌ గీత కావలికి ఇదివరలో పెనుభూతాలై మనలనావరించిన నదవనా? తన్ని బైటకి వంవీస్తాం ఆతిక్షుద్ర విభేదాలు క్షణంలో వటావంచలై పోయినాయి చూచుకో తదాఖా చూచావా తమ్ముడూ! ఇదే గమ్మత్తు! రణానికి నిద్దంగా లేకున్నా జీవితం లోని చిత్రం - మజా - ఆకస్మాత్తుగా నీవు చేసిన దాజిని ఎదుర్శొన్నామేే మరి భాషా ప్రయ్యుక్త ర్యాష్ట్రాలు తెచ్చి పెట్టిన ఖేషజాలన్నీ ఇవ్హుడు నలుబది నాలుగు కోట్ల పార్టీవత్యులు పర్పరుచుకొన్న అరిష్టాలన్నీ జనం దేళరక్షణకు నిద్దంగా ఉన్నది రాజకీయ మురాల గూడువురాణీలన్నీ మిత్ర దేశాలు కొదువ వద్ద పేరు ఊరు లేకుండా పోయాయి యుద్ధ సామాగ్రిని వంవుతున్నాయి చూచావా నేన్తం// ఇమ్టుదా మేము యుద్ధం ఆపేది? కీదులోని మేలంటో ఇదే నుమా భూమిలో రధచక్రం దిగపద్దాక కర్డునికి ధర్భునందేవోలు వుట్టుకొచ్చినట్లు నీకు చరిత నంవ్రదాయం మనం అందరం ఆనీయావానులం 161

అన్నదమ్ములమన్న తుదకు దాడి చేసినా జాపాను వాదే నంగళతులు కైప్తీకొచ్చినాయా? ఉఓజిపోయినాదే సామరస్యంతో పొట్లరు మాస్తో వరకు నరివాద్దు తగాదాలు తీర్చుకొందాం తరుముతూ పోయి అని అంటున్నావా? రప్పా సాంతం ఆక్రమించుకున్నా ఇందుకు తోడు మేము నీ మాట తుదకు విజయం రప్వాకే దక్ళుందే! వినకుంటే ఇంకా ముందుకు వమైపోయినాదు వొట్లల్‌?” చొచ్చుకొని వచ్చి ఆత్మ నంరక్షణార్థమై నీవింకా వ్రవారి దాటి అదుగు పోరాడుతామని బెదరిస్తున్నావా? పెట్టావో లేదో అప్పుదే ఛా ఛా! ఖారతజాతి పొదాశ్రాంతాం ఎందుకు ఈ కారుకూతలు? అవుతుందని భావిస్తున్నానా? నిగ్గులేని పొాగరుపోతుతనం భాఛా! లోకం నాలుగు మూలల నుండి నీ దేశం నంగతి నిన్న భీ థూ అంటుంటే గత యుద్ధంలో క్యూబాలో గదబిడ వదక యిరుగు పొరుగు (వంచ శాంతికై కృశ్చేవ్‌ దేశాల నంగళతి సామరస్య ధోరణి అవలంభిస్తే జ్ఞావకం తెచ్చుకో నీవు చేసే వని మంచిదని నీకు నమరం అంటే సంబర వదువారు వోమీ ఇవ్వకపోత్రే ఇక ఎట్లారైనా రక్తదావాం తీరని తోక మదవడం తప్పదని నరహాంతకులు వమైపోయినారో చూడు ఈ వేషాలు వేస్తున్నావా? నేదు వారి అదుగుజాదల్త్లో ఛా ఛా! నదవదలచబిన నీకింకా నల్లమందు మత్తు నీకు అదేగతి తప్పుదు వదలనట్లున్నది మానవజాతి శత్రువుల నీకింకా వోద్మానిషా దిగనట్లున్నది? జాబితాలో నీ పేరు నరే చూచుకుందాంలే- చేర్చబదక తవ్పుదు ముందున్నది మునళ్ళ వండుగ నరహాంతకులు ఎదుర్చొన నీదేశంపై వండ్ల తరబడి దాడి జరిగినా తుది విజయం సాధించి ఎంతో జననష్టం కలిగినా మానవజాతి నిందు గౌరవం ఎన్నో పోరాటాలలో నీ మరోసారి నిలువుకొనుట దేళీయులు ఉడిన్నా మాకు తప్పుదు. 162

కలము కుంచె కదలాడెను వగటి దొంగ సమూవోల పొగరణచెడి మొనగాదా? నరివాద్దును కాపాదే నైనికుదా! వినుము! వినుము! నుఖ లాలన కనిపెంచిన నఖరా'లను మాని జనము కొందచాళ్ల మంచు మోద కొంకర్లు పోవు చలిలో జాతి రక్షణార్థము తగు రీతిగాను సాయవడగ వీరోబితముగ నీవు వైరులతో పోరుచుండ కొందచాళ్ల మంచు మీద కొంకర్లు పోవు చలిలో అస్ట్రవదుల జావలీల ఆలావన మాని నేడు ఇదరీనాధుని రక్షకు మదురను కంచిని కదువగ' గళము కూడ రణ దుందుభి కళల బూని పాడుచుంద కాళ్ళీరమునకు జంటగ కన్వాకుమారిని నిలువగ కలము కుంచె కులము వారుకామిని చేలాంచలముల బినోరీల రణఖేరిగ మవోర్యాస్రము వుంకరింవ కదలించెడి దొంగచాటు కలలే చితిస్తారా? గురుగోవిందుని గర్హన ఘూర్జరులను కదలింవగ వార్దిడలో నల్లత్రాచు వాలకమును కను కనులకు కర్నాటక చాముండియె కలకత్తా కాళి కాగ (ప్రాకారము ప్రాకివచ్చు వన్నాగము లగువడనా? ఎశైలానము విలువును విని కాకతి చిందులు (తొక్టుగ క్రీగంటి చూవులకే క్రిందు మొదులౌ యెదదలు బారావుటి రక్షణకై భద్రకాళి తలయెత్రగ వగబూనిన కోరచూవు దగడుల గమనింవ లేవా? రెంటచింత మంటలెగనీ మింటీ మంచు మంజడింవగ నిగా బెట్టి వగలాదుల 'దగాలెన్న చతురులకు ఉత్పకీయ ఉత్సావాము ఉత్తరాన్ని ప్రోత్సపాంవ వంచతంటత్ర కుతంత్రాల వంచన “అంచన?” లేదా! వదుకొండ లెలుగెత్తుచు పామవంతుని వురికొల్చగ శీతకరునిచే నివ్చులు చెరగించెడి మూంభ్రికుల గంగోతీ పావిత్రము వంగీయులు కాపాడగ శివుని కొసరు కంటిలోన చిచ్చును రగలింవ లేదా? థఠొవ్మావుత్ర రక్షణకై వంజాబీ వరుగులెత్త కునుమాలకు కూదా అమ్ము కొసల వదును వెట్టువారు శ్రీనగరము చేయూతకు శ్రీరంగము ఎగిరి దుముక కలమును క్షుంచెను మెత్తని కత్తిజోసి వాడలేరా? శ్రీశైలము గంతులిడుచు శీతనగము నాదుకొనగ వాత్స్యాయన నిగూఢాల వాస్తవ మెరిగిన ఘనులు బోమిడిలా వరిసరాల బొబ్బిలి పెడబొబ్బలిదగ వర్తమాన వరిస్థితుల న్వరూపాల నరయలేరా? అద్దాఖును చేరి కాయ వుదుచ్చేరి కదం (తొక్కు వగటిదొంగ నమూవోల పొగరణచే మొనగాదా కలము కుంచె కదలాడెను నరివాద్దును క్రాప్రాడో సైనికుదా! వినుము! వినుము! గళము తోడుగా పొదెను కొండచాళ్ల మంచు మోద కొంకర్షుపోవు చలిలొ విరోలితముగ నీవు వైరులతో పోరుచుంద కలము కుంచె కదలికలును కలవి, శక్తిత్రయము గలవి థటతినబభూని అవార్నీశలు బలము గూర్చు నీ గుందెకు తంజావూరీ రాజుల తరవో లాల మాని సమయోబిత వీరావే శమును బూని వూనింవగ కలము కుంచె కదలాదెను గళము తోడుగా పాడెను 163

పద పదపద ఇల పుట్టిన నాటి నుంది ఇలవేల్పుగ నిల్సి మనల ఇరుగుపొరుగు దుందగాల కొరగాకుందగ కాచిన వామవంతుని కావదయట ఎంతమాట? వమిటికథ? పొమవంతుని కావదయట ఎంతమాట? ఏమిటికధ? వద వద వద ఆదుకొనగ వద వద వద కాపాదగ పద వద వద ఆదుకొనగ పద వద వద కాపాడగ టైనీయుల దురాక్రమణ మానవతకు అవమానము నేలకాళ్లు నెరయదన్ని నింగిముట్ట తలనిగుద్చి స్నేవా వూర్హమగు మన నవా జీవనమున కవమానము అస్తాదిని ఉదయాద్రిని అంటగ బారలను సాది సత్యానికి అవమానము నభ్యతకు అవమానము ఖారతావని రక్షణ భారతమాత తనదేనని వామవంతుని కావదయట ఎంతమాట? వమిటికధ? ఇన్నీనాళ్లు వకాకిగ ఎన్నోదాడుల నెదిరిన వద వద వద ఆదుకొనగ వద వద వద కాపొదగ వొామవంతుని కావదయట ఎంతమాట? వమిటికథ? పద వద వద ఆదుకొనగ వద పద వద కాపొదగ పుణ్యభూమి పోవ్షక్రని వుజనదుల కనిపెంచుచు కర్షక జన జీవనమగు వర్షాంబుదముల నిలువుచు నందన వన వాటులతో అందరినీ ఆఅదుకొన్న హిమవంతుని కావదయట ఎంతమాట? వమిటికథ? పద వద వద ఆదుకొనగ పద వద వద కాపాదగ కన్వాకుమారింటడిగే శైలాసానికి పునాది కదిలిబాయు ఆవిరులే గంగజీవనాని కాది ధనుప్తోటి టంకారమ్రే ఘనగర్జ్హన వుంకారము నలుబది నాలుగు కోట్ల బలగము కలవాడు వాదు వామనవంతుని కావదయట ఎంతమాట? వమిటికథ? వద వద వద ఆదుకొనగ పద పద వద కాపాదగ శివతాందవ రంగస్థలి శివాలాన్య సాంగణము గణవతయ్య వణ్ముఖులు కదము (కొళ్టినట్టి సఫలము శైలానము తలనిదుకొని కదలక నిలిబిన వాటిక 164

పాహి పాహి పాహి ఖాయీ భాయీ భాయీ భాయీ చవనులాయీ! నీ భాయితనము జూచి నీళ్లు నిలచి మందుతాయి ఉండి ఉంది యెంత వనికి ఒదిగట్టితివోయీ! 'భాయీ/యని వలుకరిస్తై ప్రాణం రుల్లంటుంది. 'బూటను” బాకును వాడిన (బూటాగ” చవనులాయి (భాయీగయని వలుకరింవ నాలుక తదబడుతుంది ఆప్తుని వలె మాటాదుట ఆఘాయిత్యమోయీ 'భాయి' మాట బలే మాట వాదినావు భాయీ! కంనమామ మమత (మేము కన్నట్టిదె భాయీ? రామాయణార్ధంలో వడి రభనవదితి మోయి దృతర్యామ్హుని కౌగిలింత ముతకగాధ భాయి, తవ్పుమాది, నీమాట ఒవ్చుమాటె భాయి ఆతతాయి ఆంతర్భము అర్ధ్హమాయె భాయి ఖాయిమాట కర్ణము “మవోభారతీ"య మోయి, బపారంగము అంతమాకు బఐవురూవుల భాయి పాందవులకు-కౌరవులు భాయిలే భాయి గణవతయ్యు నిందు బొజ్జ గిల్లినావు భాయి, మత్స్యగంధి మనుమరాలి మాత్సర్యము స్టాయి, నందీళ్వరు తోకబట్టి గుంజినావు భాయి, వాల్మీకీయము కాదిది వ్యానష్రోక్తమోయి, గంగమ్మను కన్ను గీట దలబినావు భాయి, థాయి మాట వన్నాగము వన్నినావు భాయీ! మవాంకాళి వులిపొదను కదవీనావు భాయి

పొర్వతమ్ము వైట చెరగు లాగెినావు ఖాయి సై నైం అని వంచళీల నంతకాల ఘాయీ, కైలానములో చిచ్చుకంట ట్రేలు గుచ్చినావు భాయి వంచతం(త కుతంత్రాల వంచనకా భాయీ]! ప్రళయాన్ని పేరుపెట్టి విలిబినావు భాయి యుద్దానికి దిగివచ్చుట ఉన్మాదము భాయి, నరసాలు వాద్డుమోరి, విరసాలైనాయి దాడి చేస్తై ఊరుకొనుట దద్దమ్మల స్థాయి తొలిగెలువును జూబి తూలి-సోలిపోకు భాయీ, ఇటుక నీవు వినిరినావు ఇదో రువ్వతామురాయి. ముందున్నది ముందున్నది మునళ్ల వందుగోయీ రణము మధ్య సామరస్య గీత మేలనోయి? నిజము గెలచి తీరు తుదకు నిజము నిజము భాయీ శాంతి నమర నమ్మ(ిత చావు మావు భాయి అంతిమ విజయము మాది ఆగిచూదమోయి అర్వాచీనము అంటే అర్ధమిదా? భాయి! గజదొంగల గుంవు తుదకు గడ్డి కరచు భాయీ చంగేజు వాలాకుల నంవ్రదాయమోయి పాదాల వడి అనెదవు పాపా పాపొ పాపా నీయిల్లు గుల్ల జేనుకున్న నల్లమందు భాయి, కల్లకాదు, కధకాదు కలకాదిది భాయీ, మాయిల్లు కొల్లగొట్టుటకు యేల ఇంత ఘాయి? కానున్నది కనగలిగిన కాళొజి వలుకుస్తాయి. ఉఓడ్డా' తలకెక్టుందా? ఓర్వలేని ఖాయీ్రా

165

భారతమాత పూల్‌దేవి దధీచి తోబుట్టువు దాదమ్మా వూల్‌దోవి! వూలదేవీ/ కన్నకడువు వెన్నవూన మార్ధవాలు కలదానివి జననీ! అంబవు!-వజ్రవు గుండెగల చందివి నీవేనమ్మా! వుట్టుకతోనే పొదువు నేర్చినట్టి, గృపాణివి భవానీ! నీ ఎముకలు అరగదీనిన గంధం పరిస్థితుల పెద్దమ్మను దద్దమ్మగ జేనినట్టి న్‌ నెత్తురు వండించిన వంట యం దొద్దయిల్లాలవు నీవేనమ్మా! మవోసాధ్వీ! ఆదా కై చించి, పాకిసాన సువోసాద్య వరిగె ౧౦౫ లేరినట్లు పైసా మైనా జమచేనిన ఓ గన! ను. న | (వబుద్దుల అదూర దృష్టికి ఫలితంగా అర్ధరాద్ర పారంగతవు నీవేనమా జరిగిన ఘోర్రాలత్రో పోర్రాడ్రి అభయాః! క తుదకు ఢిల్లీ చేరుకున్న దయమంతివి/- నీవేనమ్మా ఆకస్మిక అవనరాలకని దాచిన నూటనలుబైరూకలు నీ రెక్టల కష్టంతో, నీక్షు-యుంచాన మూల్లుతున్న నీ నర్వన్వం-జాతి రక్షణనిధికి ఇచ్చేనినావా తల్లి! నీ కొదుకుకు చేయి దాచు అవమానము లేని ఇవ్వవు మరి? (అతుకు సార్రించైజి శకి నీకున్న ది నీ నంతానము-మంచాన మూల్దుతున్న త్తి స్వరూవిణివి-నీవేనమ్తూ మా అన్నేనా? కాదు కాదు పురుషార్ధిన్ల! త మేమంతా నలుబది కోట్లు నీ నంతానమే/ అదుది ఆనర్రాల్రేక్ర మానినిర్లై బ్రతుకజాలదనెడి నిజముగ భారతమాతవు నీవేనమ్మాూ తల్లీ/ వట భ్రూట్రీక్రమ్పన్లి బుజువు జేసినట్టి అరుషార్ధినివి ధీరోదాత్త నీవేనమ్మా జననీ! ఖారత రాజదాని ఢిల్లీ బ జార్లో కాలిబాట తిన్నైమ్లాద ిన్నినన త్రదకల నీద నీ ఎముకల గూడును కాపొడగ కుంవటివై మనులుతున్న చమురులోన గోలైడ్రి వ్రేగడ్రి వడ్రి వడ్డి వ్రక్రోజ్రీలు చేరవచ్చు సామాన్యుల ఆకలిగొన్న కదువులకు ఆదరవుగ అందించి వారందించిన చిల్లర గొని ఆళీస్సులు (క్రుమ్మరించే వొటక జన జననివి నీవేనమ్మా (బతుకు భవివ్వుత్తు ఉజ్ఞలమని గి నవ్ముకము గల బతుకమ్మవు నీవేనమ్మూ! 166

హర హర హర మహాదేవ కన్వాకుమారీ కన్నులు రుద్రాక్షలు - ఎందులకని” గణవతయ్య క్షేమమేనా?

• ఉత్తరదిశలో దరుయులు - ఆతతాయి తొలిగెలువు ధనుష్తోటి 'వర్వత'” పార్వతిరైు టంకారము - ఏమిటి కద? కదలిపోవుచుందె

• వాయవ్యములో అరువులు కొంగుతో కన్నులద్దుకొనుచు రామేశ్వరు కలవరింత వొమవంతుని ఇంట అంత కుశలమెకద? కనుల మెరువు ఏమిటి” జరిగిందేమిటి” - మవొషానుర మలిగెలువు

• ఈశాన్యములో ఆ(క్రందన లేపాక్షి బసవయ్య భ్యూకైలానము వరుగులు లేచి నిలచి కాల్దువ్వుచుందె ఉత్తరదిశ ఎందుకు? ఏమైనది? రోషముతో బునలు కొదుతు

• కైలానములో కుదువులు జరిగిన దోషంజేమిటి మోనాళ్లీ రక్తాక్తిగ ఎవదు దోషి? కలదెచ్చట? మారినది ఎందుకు? కలిఘోరము ఘోరకలి/ మధురలో జరిగిందేమిటి? కలి కలి కలి

• అస్తాదిలో ఆర్రి అదియమిటి కామాక్షి కన్నులలో ఆ నందీశ్చరు గంగదోలు నింద క్రోధాగ్నులు - కారణమేమిటి? రక్తము చారలు

• ఉదయాదిలో అవమానము - గిళ్లైెనవదు? చాముండీ రణచండిగ తోకనింద ఆ కాట్లేమిటి? వాుంకరించె - కాలము మూజినదెవరిక్రి? కొరికె నెవదు?

• మంచు కొండపై వీదుగులు వార వర వార మవోదేవ మంబాదేవీ దాల్బెను ధ్యాన ముద్రలో వుంటివ? మనోంకాలీ ఆకారము ముక్ళుంటికి లెక్టేమని వులిపొదను కది పెనెవదు? చెక్కు చెదరకున్నావా?

• కైలానము వరినరాల ఆతతాయి అందుకేన వాద్దులేని కలకత్తా కాళి ఆఅతతాయి దుందడగాలు మవొషాసుర మర్లన్నియై కొరకానును చేతబూని మన్ను మిన్ను దద్దరిల్ల కొరివి దయ్యముల గంతులు గర్జించెను - అవుడే కలి కొనరుకంట ఒకసారి పొవము వండినదా? కొసరి చూవు వినరితివా? వళయమెకద

• ఆతతాయి పొలికేక వార వార వార మవోదేవ! భవాని కనుకొలకుల వార వాఠ వార మవోదేవ/ నెత్తురు చుక్టులు

167

పునర్జన్మ తుది విజయం మనది విజయం కంటిని కాచెడి రెవ్టుల వంటి జాగరూకతతో అన్నా” అని అప్తని వలె తిన్షగ నరివాద్దు చేరి లద్దాకు నరివాద్దును రక్షించిన దళముపైన కొందచాళ్ల (పాకి వచ్చె కొండ చిలువ నరదారుడు ఆతతాయి సమూవాోలు అకస్పాత్తుగ జేసిన భాయి మాట వన్నాగము వన్నినట్టి వళ్నాగము దాడికి దడియై నిలచిన ధ్యాననింగ్‌ రాకూరు. చవునులాయి వాదు మావు సాదినట్టి చెడుగు పాము వీరోచిత నమరగాధ వివరాలను వినుడు వినుడు నేస్తములో నెమ్రూ చాచ నిన్న మొన్న అందించిన వేలాది శ్యతువులను లీలగ ఎదురుచు ఆవుచు పొలుత్రాగి 'విషవుకాటు' మేలు చేయవచ్చినాదు తోటి సైనికులు ఆపద దాటిసోవ అనువానగుచు చిలివి చేస్టలన్ని మాని కలిని కదలినిది దేశము వకాకిగ నిలచి ఎదుటి మూకల గుందెలు అదరగ మొదటి గెలువు వగవానిది తుది విజయం మనది విజయం విరోచితముగ పోరుచు వైరి నమూవోల దూరి

చుట్టుకొన్న వగతుర తుదముట్టంచిన అభిమన్యుడు

నేలతాను కూలుదాక నేల ఈనినట్లు వైరి

సేనల తలలను రాల్చిన సింగము మన ధ్యానసింగు

వీర స్వర్హమును చేరిన శూరుడు, భారత మూత

రుణము దీర్చుకొన్నవాడు, రణధీరుడు విక్రముడు

వరకువీర చక్రంబును మరణోత్తర గౌరవముగ

పొంది అందరి జోహార్లు అందినట్టి ధ్యానసీంగ్‌

వీరన్వర్గమును వీడి విచ్చేనును తిరిగి భువికి

“మానవత్వ శత్రువులు దానవత్వ రక్షకులు

దగాకోర్గు దుండగులు మిగిలే ఉన్నారు కనుక

ఆగలేను నేనిచ్చట” అనుచు ధ్యానసింగు.

వీరస్వర్థమును వీడి విచ్చేసెను తిరిగి భువికి,

వరమవీర చక్రంబును మరణోత్రర గౌరవముగ

అరతమాత నంరక్షణ వన్రతఫలము అనదగునిది.

168

ఎమర్జెన్సీలో 'నా గొడవ' (1975 - 1977

కలం గారడీ కైతల వలలల్లకు కలం గారజీ కతల వలలల్లకు మాట మాటు వైనాల వేటాదకు కుటిల మతుల నలువుబావు భటల గూర్చు గాలాన్ని దాచెడి ఎరగా మారకు మలి నంజల వెలుగు దివ్వె మలవబోకు మవోకవివి వూటగదచు మాటాదకు కోరి కోర్చెతీర వదువు కూడు తినకు దోమల సంగీతాన్ని సామ మనకు పోర్కి పోరి చావు - జడినీ పారివోకు దొరతనాల దోవిడిని దోస్తీ అనకు వజీ వదక విడిపోయిన చెదుట అనకు నరకాసురుని ఏలుబడిని నాక మనకు క్రాంతి భ్రాంతి గొల్పు వికారాలు మాను వదువు కూడు గౌరవమని భావింవకు ధేయమ్మును మరచి వరుల దేహీ అనకు (వభుత్వాల మోసాలను (్రతిభ అనకు రవి కాంచని చోటు లరని రపొని చూడు తిరగబడిన (వ్రజలమైన విరగబదకు మానవతకు రాణించెడి మాట చెవు అధికారానికి మంగళనోరతనకు పాలవెల్లి మునిగి చూడు పాతాళము మురాబంది వినము దాచు మునుగు కాకు నివురు గవ్పిన నివ్హుగ నింగి ముట్టు చేతనైతే మింగు -చేదు చిందింవకు జాననదుల సావాసాన్ని శంకించకు భూతాలను చూచి సానుభూతి వదకు అజ్ఞానంతో భయమును అందింవకు ఏగోలమ్సు ఇగిలింతను హేల అనకు కలం గారజీ కతల వలలల్లకు

శాంతి భక్షక శాననాన్ని సౌమ్యమనకు ఉగాది నాదైన కాస్త దగా మాను (పజామతము గప్పివుచ్చ పాటు వదకు లా దితి వుతుల పాలనను దివ్వమనకు 1969 కీలకనామ సం ర ఉగాది

భన్మానురు చేతి చలువ రళ్ళి అనక్షు

బాన్‌ పేర సాల్రైగూడు భదమనకు

'కీలకొ కీలలు వనంతాలు అనకు

చతుర మతుల'కు” బేరాలకు సాయమనకు

వగలమారి పొత్త మవోవరము అనకు

కోడెలకు, దూడలకు జోడు అనకు

దాదాగిరి ఆరాధన ధర్భమనకు

దేబెల కనువివ్చుగు భీణు వాదు

171

మార్ట్‌ ఆన్‌ తిరుగుబాటు మనిషి (బ్రతుకు (ట్రతకనదగు (బతుకు తిరుగుబాయు, (బతక దలచినట్టి మనిషి (బ్రతుకు యెద కురిబదినను నేను తిరుగుబాటు. గళకమును తాకట్టు పెట్ట” మతము యిజము వదైనను అని అనగల మలిషి బతుకు - ఏక్షీభవించనోని వీక నొక్షు నిద్ధాంతము తిరుగుబాటు, వూని మిడిసీవడినవ్హుడు నా చేతులు నరికినను ఎదిరి నిలుచు మనిషి బ్రతుకు నా కలమును తాకట్టు బొట్టు తిరుగుబాటు. అని అనగల మనిషి బ్రతుకు - పార్టీ వ్రత్యము బోనుల వగల చీల్సి తిరుగుబాటు. మతముల గోతుల మూతులదాక వూడ్సి దోవిడి దౌర్హన్వానికి కారకులగు భావదాన్య పరంపరల కుళ్ళంతయు దుష్టుల దొంగల మురాల వుల్లాకుల వలె ఎగురగ రక్షించెడి అధినేతల 'రుంర్లూో రూపాన బీవి అనప్యాంచి, కనిబూని ఎవ్పుటికమ్హుడ్రు రూవు మావు ధీమాతో కొత్త బీకట్లను పార్రదోల (బ్రతుకదలచినట్టి మనిషి (బ్రతుకు - ఉదయించెడి నూర్యుని వలె తిరుగుబాటు. వెలుగుతున్న దీపము వలె పా తల ఎతుక 1968 పో 1 రుంరు 2 మార్చ్‌" అనేవి తిరుగుబాటుదారుల కవితా సంకలనాలు. 'మార్చ్‌ ఆనొో అను మనిషి బ్రతుకు - తిరుగుబాట్లు, తల వూడినను నేను తలను తాకట్టు బెట్ట అని అనగల మనిషి బ్రతుకు - 172

తిరుగబడమంటే తప్పా? పోలీసు రాజ్యం ఓనీ ప్రభుత్వమా! గుండె లేని బ్రభుత్వం దోపిడి వర్గాల నువ్వు అదువులో పెట్టజాలనవ్చుడు గూందా వోం మంత్రి వీడిత వర్గాల నేను తిరుగబదమంటే తప్పా? రాకాన్‌ చేష్టలకు బ్లాకు మార్ఫెటుదార్ల నల్లబజారు కుబేరుల కాళ్ళూ చేతులు పోలీసులు నువు ఉరిటీయ లేనవ్చుడు దేశానికి గుందె వంటి వ్రజలను చీల్చి తొళ్తేస్తరు

(పజానీకాన్నే కనిదీర్చుకొమ్మనడం తవ్వా? కౌటిల్యవు కళ్ళ వత్రికలకు ఇదంతా కలిలతీ గత్తర వీశాచాల నువ్వ చితపలేనవ్హుదు “దౌర్ధన్య - ప్రజ్వలనము” కూలీ లేని నుత్తైెల నా వని కాస్తా చెయ్యమంటే తప్పా? “పోలీసులతో - సంఘర్షణ” రౌజీ నాయకుల నువ్వ వట్టి ఖంధించలేనవుదు “శాంతి భదతల రక్షణ” ధ్రజల్నే సాయుధులు కవ్మునదం తప్పా? “ధ్రజాస్వామ్య వరిపాలన” దోవిడిదార్లకే నువు సాయవదుతున్నవ్హుడు నీ అన్తిత్సం లేకుందా చెయ్యమని జనాన్ని (ప్రేరేవిస్తే తప్పా? చెన్ట. బ్రతి పొంస తప్పెట్లానో చెవ్దు పొరణ్యకళ్యవుని పొట్ట చీల్చి నరనసింవుదు చేసిందే గ్రతిపొంన నువ్వు చేస్తున్నది పొరణ్యకళ్చువుని అధిక్పుత వొంన నాది అక్షరాధికారం 1971 సం॥$రం

173

కంచం మంచం అందని మనిషికి ఆవారా కుక్కలు మానవుని మనుగద న్ధాయికి ప వని లేక కంచం మంచం వరకే వరిమితి వాద వాదలా తిరిగే ఆవారాకుకులు ఉందకూదదు నిజమే కాని బిచ్చవు దేవులాటో వరంగా పొందిన దీనులు అవి ముందు తీరితే గద ముందడుగు. వాని వీని చెను దెబ్బలే నంవద అందాకా లోకం 'భీ? దూల వాటి నంవాదన ల , రాత్రిళ్లు శాంతి లెదు దక న రలు వగలు వి(శ్రాంతి లేదు ఫ్‌ నెస్తం? " మురికిపవేట పెంటకువ్పులే యిళ్లు శాననాల ఏనుగులూ కంచెలూ మురికి కాలువ మదుగులే వాకిళ్లు నీతుల కందకాలూ గోతులూ అవ్పుదవ్దుదు వదో అలజుటి (వచనాల బాత్స్‌డ్‌ వైర్లూ వాటిలో వాటికే కాటులాట 'షూట్‌ ఎట్‌ సైటొ హెల్లిష్‌ ఫైర్లూ ఎవదైనా వినిరినాదేమో కంచం మంచం అందని మనివ్షిక్రి గుంన నదుమ రొట్టెముక్కు - అద్ధంక్షులు కాజాలవ్యు నేస్తం! అందరి రోక్షర్లకు గురైన యీ కుక్ళులే- ననా అన్ని వీదలకు గురయ్యే యీ క్షుద జీవాలే- 050 ఆకల్లకు తల్లడిల్లి చచ్చే యీ (పాణులే ఒక్షునారి తిరగబడితే పెత్తనాలు సాగించే మనువుల దౌర్థన్యం తల దించేసుకుంటుంది వారి అవాంకార దీవం చవ్చున చల్లారుతుంది ఈ కుక్సులే తలచుకుంటె (ఏ ఒక్కడు నిలువలేదు లోకం పెత్తనం వాటిది వాటికి తిక్సే లేస్తే యజమానులు ఎముకలు నమిలేస్తయ్‌ ఎవద్రైనా వాటికి కాన్తా వాటి అవమానకరమైన (బతుకు గుర్తింవచేస్తే - భయంలో ముదుచుకొన్న వాటి తోకల్ని గిల్లి కాస్తా తిక్టు రేగిస్తే - తిరుగుబాటు. 1966 సం॥ ఫైజ్‌ అహమ్మద్‌ ఫైజు ఉర్దూ కవితకు అనువాదం. శ74

మావోడు చెప్పినా మావో చెప్పినా... ప్రజాస్వామ్యం మంచి మాట మావోడు చెప్పినా కలదందురు లోకనభను ూవో' చెప్పినా ఒక్కటే కలదందురు వ్రభుత్వలోన వంచాయితిలో (ొచీనమైనా అర్వాచీనమైనా కలదందురు రాజ్యాంగమున మంచి మంచే చెడ్డ చెడ్డే కలదు ్రజాస్వామ్యమనెదు వింత కలదో? లేదో? ఎవరి మాటబ్రైతేమి - ఏ మాటకు ఆ మాటే వాట ఎవరిదని కాదు - మాటేమిటని చూదు కలదందురు నంస్థలలో ఇంటీ తేలును చితపదానికి కలదందురు సంస్ధ జేయు తీర్చానములో నరాయి చెవృయితేం కలదందురు అడుగడుగున మనం బరికాళ్ళ నున్నవ్హుదు - కలదు కలదు అనెడు వింత కలదో? లేదో? కాటెయ్య వదగెత్తిన నాగన్నల ఒట్టి చేతల శుద్ధ బుద్దావతారాలకు కలదందురు మననులలో అందుభాటులో ఉన్న గలమందురు చేసి చూవ కడు చేతలల్లో వోచిమిన్‌ గుతుపై తేం? ఫలమందురు వోటులకిది మావో తుపాకీ మదిమైతేం? కలదు ్రజాస్వామ్యమనెదు వింత కలదో? కలదో? వారేక్టష్ణ వారేరామ అనో అమెరికన్‌ యువభఖోగీషులు లా తలలు బోడి చేనుకాని తందానాలాదితె 1973 అమెరికన్ల వనుదోవునికి లేని గాభరా పోతన 'కలడందరు దీనులయెడ'* అన్న పద్యానికి పేరడీగా మావ్‌ గెరిల్లాగా మారిన మన కుర్రాళ్ల జూనిన భారతీయ బుద్ధదేవునకూ - ఆపరబుద్ధుడ్యు క్రీస్తుగా వెలనిన జాతివీత గాంధీకి- ఎందుకూ అంటి, 1978 సం రంలో తిరుగుబాటుదారులు చైనా, రష్యాల్లో శిక్షణ

పొందుతున్నారన్న ప్రభుత్వ ఆరోపణకు స్పందించే

175

తెరచాటు భాగోతం తెలివి ప్రమాదం ప్రళయం తరతరాలు అద్డునిలిచి (( మ. చరిత రవాన్వాలు కావాడిన ఈ తెరను-- మంతుల భాగ్యం వనరులు మన మాడిన బాగోతం ని.బిఐ.యే ఎరుగదు. దాబినట్టి యీ తెరను - నొమాన్యుదు తెౌలినికొనగ లేవనెత్తు మాటెత్తకు. సావానించ రాదెన్నదు. కొరినితో తల గోకు కొనకు తెలివి వమాదం వ్రళయం మన శైతకుల పరువంతయు శాంతి భదతలకు భంగం దించి ఉన్న తెర వెనుకనె ఏ కలితిలో ప మంతున్నదో వి(గ్రవోల మవాత్తంత కెలికిలినవా కన్ఫంటడు తెరచాటునె-తెరమాటున, వెలికి తీస్తే బున్ఫంటడు. ఎత్తక్షు - మాటెత్తితె కాటేస్తదు. గర్భగుడికి అడ్డమున్న తెరనెత్తకు తెలివి ప్రమాదం ప్రళయం తెరమాటున వూజలందు బందరాయి శాంతి భదతలకు భంగం బదుగు ప్రజల కంటఐిడిన బందారము బయటవదను 20-2-2974 న అక ఇద్ద కాలేజ్‌, వలూరు రతోతృవ సద్యనా జరిగిన కవి సమ్మేళనంలో చదివిన గేయం. చట తతా ప్త ననా. సతూందూం అన్న ఉరూ కవితా సంకలనంలోని సహాయ్‌. 0. ఫిరాఖ్‌ గోరక్‌పూరి అసలు పేరు రఘునందన్‌ మానవుజ్ణి జరిగిందంతా చూస్తూ ఎరగనట్లు వడి ఉందగ సాక్షీభూతుణ్ణీ గాను సాక్షాత్తూ మానవుణ్ణి 1968 సం 176

కుట్రకేసు ఓటులేమో కాని నలబై మందో నలుగురో నక్సలైట్లు ఏదేడ తిరిగితివి? ఏమేమి చూనితివి? రవాన్యంగా అతి రవాన్యంగా ఎన్నాళ్ల కెన్హాళ్ల కిల్లు జేరితివి? వన్నినారు కు[్ర! చాకచక్య్యము తోద - చందాలు దిగ్యమింగి అసలే భూగతులు- దాంట్లో రవాన్యం! పాత అవ్దులు తీర్చ - పారి వబ్చితివా? కుభ్ర! లూటి చేసిన సొమ్ము - చాటుగ అమ్మించి (ప్రమ, ఇందిర (ప్రభుత్వాన్ని భార్య పేరిట నగదు - భద్ర వరచితివా? మూలంట పెరికి వేయడానికి కుగ్రు పైన చేతిలో లేక - బన్సు ఎక్ళని నీకు బావోటంగా సాయుధ పోరాటం జరవదానికి కుట్ర! మోటార్ల ఊరేగ - ముల్లె యాడిదిరా? అయినా ఆవు దూడ (వ్రభుత్వ 'మరిచిపోయిరి జనులు - మనకేమి భయమని రవాన్య వరిశోధక నిబ్బంది వరి వరి శోధన చేసి అభ్యర్ధివై నేదు - అవతరించితివా?” తెలుసుకుంది కుట్రను మోనమాయెను నాడు - మోనపోమిక నేదు పెట్టింది కేసు కోడ్డులో మాటి మాటికి నీ ఆట సాగదురా? సాక్షులు ఐదు వందలు చేటు గూర్చిన నీకు వోటులేమో కాని అయిదు వందల సాక్షుల నమక్షంలో బూటు దెబ్బల కేమి లోటు వుందదురా! రహన్యమైన కు[్ర! భయంకర [్రమాదం కు్ర్ర 1949 సం రంలో పోలీసు యాక్షను తర్వాక స్టేట్‌ కాంగ్రెసు సంస్థాగత అయిదు వందల మంది నొక్షులుు ఎన్నికల సందర్భంగా అవినీతుపరులే అభ్యర్భులై ఎన్నికల్లో పాల్గొన డం భలే కు[్ర! ప్రభుత్వం కుగ్రు చూసి రాసింది. కుట్రకేను విచారణ ఉజరవవచ్చు కోర్టులో నాలుగైదేళ్లపాటు మరణళిక్ష జన్మాంతర శిక్షలు వదే నెక్షన్ల కింద నేరం చేసినారని అభియోగం వదకపోతాది కొందర్సిక్రైనా దరి - మరి కొందరికి యావజ్జీవ శిక్ష - తత్ఫీనోరు నిరపరాధులని విడుదలయితే మానే - నాల్సురైదేళ్ళయితె సెక్షన్ల క్రింద జేలు వానం తప్పుదు భయంకరమైన కుట్ర - బ్రభుత్వం కుగ్రు కేసు ట్రజాణశ్రేయం కోనం - కుట్ర! (ేయోరాజ్వం కోనం - కుట్ర! 1978 సం రంలో విప్లవ రచయిత వరవరరావు మరికొందరిపై ప్రభుత్వం పెట్టిన 'సికింద్రాబాదు కుట్రకేసు' సందర్భంగా.

1/77

సాయుధ సన్నద్దుడు శాంతిగ మలగుట మంచిదె కాని... నువు చెప్పింది విని ఏమి నభ్పుతిది? ఏమి విజ్ఞతిది? నువు వదేనింది తిని ఎనరి (పేరణల ఫలితం నఖుదా! వడివుండ నిరాకరిన్తున్నడు ఆదిమానవు మాదిరిగున్నది నేటి సామాన్యుడు. అచ్చంగా మన నడవడి నఖుదా? తల తల తాకట్టు బెట్టి నాటి మతము వలె నేటి ఇజూలును తన రెక్టుల కష్టం దోపిడికి బలిపెట్టి కాటులాట పెదుతున్నవి నఖుదా? వదివుండ్‌ నిరాకరిన్తున్నడు. మత గురువుల వలె మురానాయకులు సర్వోదయ నినాదాలకు సామ్యవాద ఆర్భాటాలకు మనుషుల కుక్ళల జేనిరి, నఖుదా! (ప్రజాస్వామ్యం ఖభూటకాలకు తలొగ్గి తనదై తానై మెలగవలనీన తల పడివుండ నిరాకరిస్తున్నడు. తాకక్టుయి పోయెను, నభఖుడా! పార్టీల వకడ్‌భందీలకు (ప్రభుత్వం థీరంగీలకు ఆలోచనలకు నంకెళ్ళొద్దను భయవడి వడి ఉంద నిరాకరిస్తున్నడు. ఆలోచనె లేదాయిను, నఖుదా? చందగోళం యాత్రలకు అణుశక్తి ప్రయోగాలకు మేధావులమని తలచెడి పెద్దలె అధినేతల పగల్భాలక్షు దిగ్భ్రమ జెంది మెదదును అంగడి జేనీరి నఖుడా? వదివుంద నిరాకరిస్తున్నడ్తు. తనతో నవ్ముతి తెలువని కాొదికె అంతేక్రాద్దు _ తలదీయించుటది నభ్యతు నఖుదా?/ మన బొజ్జల ల్రీల్చి తన మాటను కాదన్న మాటకే మన బుర్రల బ్లిద్స్యి తగాద వడితె ఎట్లా నఖుదా! మన బొక్టృస్క్య ిద్దలు కొట్టి బవురూవుడైన మనిషిలో కుళ్లు వోయ్యిగ టతుకుదావ్రవి బావోటముగ వెలినెను. నఖుడా! సా మేధ నన్నద్ధడాత్పన్నద్ద నీత నిజాయితి లేని జీవితము ఫ్టెడు నేదు జాతికి సవాజంబాయెను, నఖుడా! థజల (గ్రభుత్వము టజుకు గందముగ 9 స వరిణమించుటది చోద్దము, నఖుదా! దోవిడి రావిడితో జీవనమే 178

హోచిమిన్‌ నీ వలె తలెత్రి నోరి దుర్పరమగు యమయాతన నఖుదా! శస ప్రాణాలను నమిలేస్తూ ఈ నమాజమున మార్చుదెచ్చుటకు క్‌ నీ పేరిట నతమస్రక ఏదో చేయక తవ్పుదు, నఖుదా! రచక ముదాంకిత మనిషికి, మనిషికి వదకుందైతె ధర్శచక్ర ముద్రాం ధ్వజము నేడు, వోచిమన్‌! మనుగద వ్యర్థం కాదా నఖుదా! తిరుగుబాటు బాట కదుగుజాద శ పజల బాటు బా జా న్నేవోనికి ఆన్మారం లేని స్థితిలో నీదేనట! (్రతుకుట సాధ్యమ నఖుడా! వాల శరాగిం నీడనట జన సామాన్యము వ న్థితినున్నదో విప్తవాల రాం ట్‌ జన కంటకులకు వట్టదు, నఖుదా! ఎంతమాట, వ్‌ బిమిం దేబె మొగాలను లూటి చేయనిదే ట్రవంచెతివో। సమందు దాబు జీవితము సాగదు, నఖుడా! (ప్రథమంగా పెర్ఫొనదగు శాంతిగ మెలగుట మంచిదె కాని తరగునాయు కథలల్లో శాంతి వరిస్థితి కలదా, నఖుదా?! న్పైనాము నిన్నగూ, ద్‌ నత్యాగ్రవామా? సాయుధరణమా? ఎంరోయా డు వో చిమిన్‌! చవ్చున వదో తేల్చుము, నఖుదా! జాదను అనునరించు నత్యాగ్రవహమున దుశ్చాననులను జాడ నీద హా డ పన నంభవమ నరిదిద్దుట నఖుదా! మా పొలిమేరలు వోవలేవు వదనీయము, వోచిమిన్‌! 1967 సార్వత్రిక ఎన్నికల తర్వాత ప్రభుత్వ పరిపాలన తీరుతన్నులను నీ వలె తలెత్తినోరి చూసి (ప్రాణాలను నమిలేస్తూ నీ పేరిట తల వంచెను ధర్జుచక్ర ముద్రాంకిత ధ్వజము నేడు, వోచిమన్‌! 1973 సం॥రము లో వియత్నాం నేత వోచిమిన్‌ మరణించినపుడు భారత (ప్రభుత్వం 15 రోజుల పాటు పతాకాన్ని అవనతం చేసి నంతావదినాలు పాటించింది. ఒక వైవు తిరుగుబాటుదారులను అణచివేస్తూ మరోవైపు తిరుగు బాటు వీరుడు హోచిమిన్‌ మరణానికి సంతాప (ప్రకటన. ఈ వైరుధ్యాన్ని ఎత్తిపాడుస్తూ. 179

జి విప్లవ వహ్ని తొత్తు ద్వేషమై రగిలిన విన్లవాగ్ని ట్‌ తొత్తు బాకుగా మెదిలిన తిరుగుబాటు చేయి జారదు” అను ధీమ చేత నేటి తొత్తు అభయుదై మారిన క్రాంతి వెలుగు మేటి బలగమ్ము అధిక్పుత పొంనబూని తొత్తు చిత్తమే మండిన వ్రళయనంధ్య నాటి దితివనుళులను మించి నంచరింవ (జలు నిద్ధంబుగ లేరు లేరు. అనుచు వట్టభ్యదులు పాట వల్లించు వీరికి మేధావులెల్ల దానదాసొను దాన వదవీ కులీన దతం ద లో నో వట్టవగ్గాలు లేక వర్తించు దుష్ట ద్యాన క్తీర్తన, సేవన, నామన్మరణ కూటముల యింటిలో కూలి లేని బంట్లు (దట్టభదోత్తర నైవుణిలోన నవాజు ఖావదాన్యమ్ముతో కట్టుబడిన తలలు పాంజితితో వెలయు మేధావి గణము) (భమలగంతలె రెవ్సలై వెలయు కళ్లు వీజీ స్థాయికి మించిన ' నవొజవటిను దాన్య మాపాద మస్తకంభైన ఒళ్లు పాటవంబుల వెలయు ఛావిగణము పార్టీవత్యమే శీలమైనట్టి ఘనులు న్‌ కాలానుగుణ్వ వాతుర్య న ఓ చిలకవలుకుల నాల్డుల నలుకుబళు యముగా బూని (ద్రభు, బట్టి వెల 6) య అభ మ్‌. గు కర్రలు వన్నచున్న రంచు మోషించు మదముబూని ౦టనక్షృల కూటమి నెదురుకొనగ ఎదురు ఎవరం షి యూ, శీలమును బూని సావాన ఎదిగి, తలయెత్తు శ్తక్తికి భయము జొంది స గరిమజూవు వాని వరియించ్లు వి; క్ల మూడు లోకాలు లొంగినను ఖీతి లేక గదును గుండీయ్ప వం. డజల మనము నాడు వ్రవ్లోదుదొక్ళుడే ఎదురు నిలిచి (జల మేలును మయ నిజము ఆత్మగౌరవ న్ధాయి నిర్ద్ణయత గరిమ వదిలవరవ్రి జంకు బిడి స్వాభిమానము, పౌరుని మూలశ్తక్తి తృజీయించి కష్తమోరి యము పాటవంబును నత్యాాగవాంబు బూని ఆతతాయుల తు చాటి చెప్పెను పారజుకళ్వవునికి విప్లవ వష్నా రేవ నాడొకందె చాలు - శాంతి వచనాలు నత్వాపొంన ధర్జు కాలికాల్బగ ఎండి వరు ధోరణి నివ్ఫుల మగుట జూచి, వినిగి వేసారి దినును నిద్దమెవుడ్డు న నరుని, వ్రవ్లోదుదైన నరుని కాయ జనుల మనన టు దిన నరుడ్శె మొండివాడైన నరుదె. సులోని విసుగు ఎర్హుయెదడలను ఎ దితి వు(తు వొట్ట జీబ్చి పంతొాలల ల వరురైన దినును నరనింవా రూవు దాల్చి (2 ఇ శాలు ఉల్లములందు వేర్చి పాొంన వారియింవ (్రతిపొంన బూనినాదు. జనులు రగులగ తవా తవా జెందుచుండె లి న కనవ? మంది మండించు, అగ్గివుళ్లైన కావ? 1978 సం రంలో ప్రజలు విప్లవానికి సిద్ధంగా లేరు అని భారతదేశం 'చేతికందిన అధికార బలము ఎపుడు మేధావి వర్గం ఒక (ప్రకటన చేసింది ఆ ప్రకటనకు స్పందించి 180

జన్మహక్కుమర్యాదను కాపాడగ... సృజన - పిలుపు అధికారం వున్నోదే అన్వాయం చేస్తుంటో పాతికేళ్ల బట్టి చూస్తున్న ఆదువులో పెట్టో రాజ్వం ఆనరగా వెనుకుంటే ఈ దేశంలో ్రతిపొంనను వూనుకొన్న (వతి నరుడూ నరనింవాదె, ఎన్నుకోబద్దవాదు సత్యాగ్రవాము అపొంన నత్తాదారుల దృష్టిలో కూలబడి పోళున్నదు చవట విధానం మాదిరి అవహేళన పాలైతే ఎన్నుకున్నోల్లంతా ప్రతిపొంనను చేబట్టిన వ్రతి నరుదొక నరసింవుదు నిలబడే వున్నరు - శాంతి బద్ద పౌరులు సావానముతో ఊరేగగ వెగ్రిమొగాలేనుకొని ధి నిర నీల్దుతున్నరు రక్షణ బలగం ఎద్నురై లారీలతో బాదుతుంటె య లై పోటీబడి కాటులాదు కుంటున్నరు ్రతిపొంనను చేబట్టిన ్రతి నరుదొక నరసీంవుడు. చాటబిద్ద ధరకేమీ దొరకదు ఆత్మరక్షణంబనునది ఆది మానవుని వాక్కుగ చాటు ధరకు కొను క్కునే తొవాతు లేదు ఆదరించి సాయుధుడ్రై అధిక్టుత పొంనను ఎదురగ లూటీ చేద్దామంటె గుండెలు బాలను ప్రతిపొంనను చేబట్టిన వ్రతి నరుదొక నరనింవాడు. వుట్టుకొస్తుంది తిరుగుబాటు ఆవుదూడ రాజ్యంలో అధిక్టుత పొంసే పాలన అది వోడు వుట్టించేది కాదు అన్వాయం నిత్వకర్ణు అయినవ్హుడు వినిగిరేగి సృజన నాపే బలం ట్రతిపొంనను చేబట్టిన (వతి నరుదొక నరనీంవాడు. ఇందిర భక్త బృందానికి లేదు మూంధాతల మూట్రైతేం మావ్‌నూతుంగ్‌ నూక్తయితేం 'విలువు' రాకుండా జేస్తె మానవుని జన్నవాక్కు మర్యాదను కాపొడగ పెండ్లే ఆగదు వ్రతి పొంనను చేబట్టిన వతి నరుడొక నరసింహుడు వీదుగాగుతుందా? దితివుత్రుల నెదిరి పోర తిరుగుబాటు చేయువాక్కు నంఘటనలు జరుగుతాయి వత్రికలు వార్తలు వ్రకటిస్తాయి మాంధాతల ధర్భవధము మర్శము కాళోజీ మతము వార్తలు రాకుంటే మాత్రం థ్రతి పొంనను చేబట్టిన వ్రతి నరుదొక నరసింమాడె. నంఘటనలు ఆగుతాయా? 'దేశయంటొ మబట్టికాదు దేశమంటిె (వజలు” కనితో మండిపొయ్యే నమిధలు పౌరులను పొంనించెడి పాలనను రూవువూవ నమనమాజ నిర్జాణానికి ప్రతిపొంసను చేబట్టిన వతి నరుదొక నరసింవాడె సాయుధులైన యోధులు లా... ఓలువ' రాకుంటే 1974 సం రంలో కాంగ్రెసు చీలిక తర్వాత ప్రభుత్వ పరంగా (ప్రజలపై విదుగులై రాలకుంటారా? దౌర్జన్యాలు జరుగుతుంటే రాసిన గేయం వ్రవ్ల దుల నత్యాగ్రవాము వరివోసం పాలైనవన్దుదు నవ్చజెవ్పితే పొరణ్వకళివుదు నొచ్చుకుంటున్నవ్దుడు 181

ఇదీ ఈ దేశం కథ అధిక్టుత పొంనకాందే నూరు టన్ను! వరివాలన అయినవ్టుదడు బంగారం వంటి ఉక్కు! (వతిపొంన తప్పుదు దొంగ నరుకు వట్టుబడౌను నరసింవుదడు వదో భేష్‌ భేష్‌ పోలీను! & రూవు దాల్సి ఇందుకు జోవోర్లు మీకు ఆవుదూడ గుర్తు ఆ(హ్రరా. ఇందస్రీన్‌ పీరణ్యకళ్వవు రాజ్యాన్ని శాఖకు చెందిన టిక్కు ఇందిర జాలాన్ని తెల్వే శాఖకు చెందిన అంత మొనర్హ్చక తప్పుదు బంగారం వంటి ఉక్కు గూదువురానీ దారులు బ్లాకులో అమ్మేద్దామని కూడ ఐలుక్కొని భ్లాకుగ నంవాదించెను ఏదు పాపాలు” చేయ ఒక్క ఘనుడు ఆవు దూడ మార్చుతో అతనికి నవ్తయ్‌చేసిన అధివత్యము చేపట్టినప్పుడు మవోమమాలు తిరు, వ గుబాటు తప్పుదు ఇరవై జట్లుగ కలరట తిరుగుబాటు ఈ పరిస్థితిలో రైల్వేశాఖకు చెందిన ల లో పుట్టుకొస్తుంది వారందులో ఎంతమందో? బొ, నీ 0 జ ని ఎవరెవరు ఎంతమందో? లువ) "కొన్న కకనుద ఇంకా లోతుకుపోతే వ, హా ఎవరెవరు దొరుకుతారో? వీ వుటిన ఆ ం సబ్దిస్తంది పోలీనుకు ఆ పాటి వరిళోధన లురు త తానె ళా అందుతుంది స్థోమతుంది! వా ప్‌ో (వభుత్వాలు అడ్డువడవ? శ్‌ వ లీడరు వ మంతిరి 'మైన”వ్భు మోనం సాగదు చల్లని భత్రచ్భ్చాయలో తిరుబాటు ఆగదు, తౌల్లని ఖాదీ మునుగులో ముఠాతత్వ వరములాంది 1974/75 సం రం న 1... గాంధీజీ శేర్యొన్న వదుపాపాలు నల్లని మార్దెట్‌ వరిధిలో 2,3 సృజన - పిలుపు పత్రికలను అప్పుడు (ప్రభుత్వం నిషేధించింది 'కు' బేరాలు సాగిస్తూ త్త కీ! రడి - 112 ౧121౧42౧09 0 ౧67౧౧౭ 5600౯0/ 4౦ కోట్లు ధనము ఎన్నికల్లో 182

వోట్ల కోనరం యిన్తూ బావోటంగా నల్లని థతిసారి అన్ని చోట్ల బేరాలకు వాదుతాందో నీట్ల మెజారిటి బదయగ ఎవరికెరుక జేస్తున్న వర్గమును ఎన్ని నూర్లటన్ల ఉక్ళు పట్టుకొనగ పోలీనుకు ఈ పొటికి అమ్మినాడో తావాతుంద? ఎంత ఉందో గత చరిత్ర నూరుటన్ల ఎవరు బైట పెట్టగలరు. బంగారం వంటి ఉక్కు ఎంత మంది నీఎం.లో దొంగ నరుకు వట్టుబదెను ఎంత మంది మినిస్టర్లో ఇటువంటి వార్తలెన్నో ఇటువంటి లాభసాటి వెలుస్తాయి బేరాల బెవారీలు తీరా కొనెళ్ళ జూస్తే ఎవరు బైట పెట్టగలరు ఎవనికి శిక్ష వుండదు అంతర్వాపొనిదార్లు ాలానుూ పేమ కాక గ్రీ చరిత్ర రవాస్యాలు కేను బుట్ట దాఖలగును వురువుని భాగ్యం సోర్చులు పట్టుబట్ట నరుకు తిరిగి దేవతలకే తెలియవంట దొంగ మురాలకే జిక్సును మనుజులు - సామాన్య మానవులు ఇది ఈ దేశము కధ తెలునుకొనకూడ దెవుడు! (్రభుత్వాల పోషణలో తెలివి ప్రమాదం! వ్రళయం॥! జరుగుచున్న శోవణ కధ శాంతి భదతలకు భంగం/ కంచె చేను మనెను” అను సామెతకు గ్పుర్తగు కధ 14-10-74 దక్కన్‌ క్రానికల్‌ మొదటిపేజీలో 'నూరుటన్నుల ఉక్కు వవర్‌ పాలిటి క్స్‌ పట్టివేత” అన్న పతాక శీర్షికతో ప్రచురించబడిన వార్తకు స్పందించి పార్టీ (వత్వము కథ ఎన్నాళ్లకు పోలీనులు ఇంతైనా జేసినారు అందుకు వారికి నలాము బోవెన్‌ వల్లిలో ఘనుడు ఎన్నేళ్ల బట్టి బంగారం వంటి జీక్ళు దొంగ నరకు

183

ప్రాణం తియ్యాల్నావద్దా తెల్లోని పెత్తనము తల్లకిందులు జేయ వైజాము దొరతనము నక్ష్సిళ్ళు పదతన్న వట్టి తన్నాల్న వద్ద? పౌరులందరితోద - జేరి ఒకుడు అయ్యి ఇందిరమ్మ ఆనరాతో ధీరుదుగ వీరుడుగ - పోరినా కాళోజీ ఎన్నికైన బద్భామల ఆ నాటి వలెనె యీ నాడు - థైర్బము బూని గద్దె దిగేదాక తన్ని ఆనాటి వలెనె యూ నాడు - పొరుల జేరి బుద్దీ చెప్పాల్న వద్ద? ఆనాటి వలెనె యీ నాడు - బేజారయ్యి ఇంత మంది గుందాలకు (ప్రళ్నించుచున్నాడు - వ్రధమ పౌరుని గిరిని ఇందిర అధిన్గేతై తే (ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగము ఆయమ్ము నిజాయితీని పౌరుల క్షేమం వరవతి అనుమానించాల్న వద్ద? రక్షించెడి సత్తాగల ఒకే దేశమొకే జట్టు రాష్ట్రవత్సీ పమంటవు? ఒకే నేత” అనెజి కూత (జాస్వామ్య వాంతకులను (థజాస్వామ్యు వాననానికి మజానీతి తత్సరులను (ట్రతిపొదన అవున కాద? వమిటి చేస్తవో చెన్టు పార్లమెంటులో నభ్యుడు ఏమిటి చెయ్యాల్నో చెన్చు ఖావాలను (వ్రకటింవగ అది చేస్తా నిది చేస్తా (ప్రమ. గాంధి నియంత్రణము నని ఓట్లను పొంది గెలిచి (ప్రజాస్వామ్య నమ్మతమా? ఇప్పుడేమి ల్రేదంట్రె వంగినోని ఇష్టంబని చెవ్పుతో కొట్టాల్న? వద్ద? వంచినోని యిష్టంబని పాలనాధికార మంత రాజ్యాంగము వరాభవము లాలించి చేత్రబ్రూని రాణించుట కందామా? 'ధోకే బాజీ చేస్తే ప్రజల మేలు చేస్తామను లోకర్‌ కొట్టాల్న వద్ధ? (్రమాణంతో వదవులంది అయిదేండ్లదాక తనక్షు ్రజలకు ద్రోవాం చేస్తే అన్యాయం చేసే హక్షు (పాణం తియ్యాల్న వద్ధ? చిక్సిందను లీడరు మెడ రాజ్వాంగము నమకూర్చిన తొక్కు పెట్టాల్న వద్దా? (వ్రజాన్వామ్యు సార్వభౌమ వోటుతో దొరికిన నీటు నత్తంతా ఖచ్చితముగ చేటుగూర్చు వర్థిటుగా జనగణముది అవున? కాద? వాడుకునే గుండాలను పార్టీనత్యము పేరట 184

లా అండ్‌ ఆర్టర్‌ 'లా” వాళ్ళింతయు లేదు వొరుల దానులుగ మార్చి 'ఆర్ధరు” విలోలంబాయె పొలన వేనెడి ధోరణి 'శమముల్‌ రావుల్‌ దప్పెను (వజూదోవాం కాదా? మూర్చిల్లె రాజ్యాంగమున్‌ 'భజాకోటి విజ్బంభణ రావే భీ క్రోధశ్రీ” బద్దాషుల అలజ'చన్న నంరక్షించు పౌరాత్ళకా! ముఠాకోరు పార్టీవతుల మూతిలో పొదవాల్న వద్ద? 1973 సం॥ షాట్లతొ వోట్లను మలిపేవాణ్ణి బూటు క్రింద (తొక్కాల్న వద్ద? ఏ యెండకా గొడుగు ఖాసింరజ్వీ చర్చల వాణ్ణి కరకర మెద కొయ్యాల్నా వద్దా? ఆంధ్రనారధ్యాలు అరువు కౌలులకా? మురా మనిషిగ ము.మ.* వర్తిస్తే దానా, నుదాసులై మోనపోవుటకా? ముక్సలుగ నరకాల్న వద్దా? బొమ్మకంటి బఐం-ఖోల నాయకుడా నర్రావు దర్చంబు చవి చూచినావా? నడక్రమ అలజడి కద్దుతగిలితే నవతితల్లివేమ - నన్వాసోప్రేమ అడక్రమంగ సొగాల్న వద్ద? నర్జారు కేశన్నో* చాలెనా నీకు (లేదా? ప్రమ.*ను ము.మ.లు చుట్టేసుకువుంటె వయెందకాగొడుగు - ఎత్తేటి బ్రతుకు 'సహేంద్ర తక్షక” అనాల్నా వద్ధ వాయగ్రీవాగ్‌ యెంతొ - బ్రియము కాలేదా? కుక్కు కాటుకు చెప్పు దెబ్బ అను వరుల బలగము జేరి - తెర వెనుక బేరాలు న్యాయం వర్తించాల్నా వద్ద? మాదపొటి చందో - మానవా ఇంక? ప్రజాస్వామ్యము ముఖ్యమా? శక్తి సామర్దాలు - నన్నగిల్లినవా? పార్టీవత్తము ముఖ్యమా? మానాభిమానాలు - మంటగలనీనవా? ప్రజాభీష్టం ముఖ్యమా? అన్ని నరియేకాని - అల్లునీ నోట పార్టీ క్రమళిక్షణమా? శని ఉన్నదన్నట్టి - సామెతే నిజమా? నియోజక వర్థం ముఖ్యమా? నియంత నియం(త్రణమా? 1949 సం కాం(గైసులో సంస్థాగతమైన కుళ్ళును దృష్టిలో నుంచుకొని తెలుగువాళ్ళు ల నాయకత్వం వేరొకరికి అప్పగించిన సందర్భంలో రాసిన గేయం. 1971 రిపబ్లిక్‌ డే సందర్భంగా ఫీల్డ్‌ పబ్లిసిటీ వారు ఏర్పాటు చేసిన 1. _ బొమ్మకంటి సత్యనారాయణ ప్రభుత్వ కవి సమ్మేళనంలో రాష్త్రపతినుద్దేశించి చదివినది. పై వ న. 1 ముమ ముఖ్యమంత్రి 4 సర్టార్‌ జమలాపురం కేశవరావు 2 ప్రమ ప్రధానమంత్రి 5 టి హయగ్రీవాచారి 6 మాదపాటి రామచందర్‌రావు 185

నెత్తురు వరద నడవడి తప్పిన నడక నా మననుకు జఉల్లానం లేదెందుకు? నరిగ నడవలేను ఈ మౌనము నాకెందుకు? ఇది నడవడి తప్పిన నదక పోనీలే యీ కథ ఎందుకు? ఎన్నాల్లీ టకటక కటకట ఇంతకు నా స్థితి మెరుగే ఒకందుకు. ఎవరైనా ఆపేయ్యండి

నా యెదవెతలకు గురయితేమిటి? దయచేసి మళ్లీ కీ ఇయ్యకండి జగము నింద వున్నది వెతలేకద? ఎలాగో నడిస్తే చాలని ఈవెత నీదీ నాదని కాదు వర్తమాన గత శ్రతీకగా అందరి భోగము యీ వెత నేస్తం! రిపేరి ఆక్సిజన్‌తో

కోరిన యెదదల కూరిమి జంటలు నన్నెందుకు చంవుట? కూడిన తీరవు లోకము వెతలు నదవడి తప్పిన నదక పావవు వలలు, ఊబులకట్లు ఎన్నాళ్లీ కటకట టకటక? అనుకున్నంతనె వెత ఈదేరదు ఎట్లాగో నదవదమెందుకు? వెత - అది ఎమ్టుడు ప్రాణాంతకమే ఉన్నకీ” కాన్త తీసెయ్యంటి

మనదైనను మరి యెవ్వరిదైనను వమైనా చెయ్యండి

వద్భులు ఆర్చులు ఎదదల మంటలు నన్నాపెయ్యండి

ఇటులైనను మనవే అటులైనను మనవే నదవడి తప్పిన నదక

లోకము వెతనే మనవెత జేసుక ఎన్నాళ్లీ టకటక కటకట?

ఆ తదువరి జూత్రము తీరు ఉపాయము

అప్పుదు సుఖస్వృప్వాలు గాంచుదము 1970

స్వవ్నఫలంబది వదో చూతము

చీకూ చింత లేని కొందరికి

ఎందుకు వారికె సౌఖ్యము సాంతము?

వారి సౌఖ్యమును వంచుదమందరికి

వారును అందరి వంటి వారె కద?

తెలుసును పోరాటమ్ము కఠినమని

తలలు వగిలి నెత్తురులు పారునని

మనలను మన వెతలన్నిటినీ

తన్నుకపొయ్వే వరద వరమెకద+!

1974 ఉర్దూ మూలం " ఫైజ్‌ అహమద్‌ ఫైజ్‌

186

మార్చిన్‌ లూథర్‌ కింగ్‌ అమ్మా! మారిన్‌నతి! సాక్షాత్‌ నర్వమయంగళ న్యృతివి నీ నువుత్రు భవితవ్యం నీ వెరుగవు (ప్రాణాంతకమగు దారినిబడి ఎరిగుంటో ఆనాదే పయనించే వతి నావవు ఎందుకు? పాత్తిళ్లలోనే గొంతు నులిమి అపాయమున్నది ఎరుగవా?” బుతుస్త్నానం చేనుందువు) ఎరుగకేమి? కొంగ రంగు బోయోడా! నర్వమంగళ నూత బద్ధవు, నాధ్వివి అ్ళ42ఏజెంటా నవాధర్హము నెరవేర్చుచు విను వతిని ప్రాణాంతకమగు మార్గము బట్టీ నడువజేనినావ మారిన్‌ మనీషి కలలు విశ్వానికి శ్రేయమ్మొన గూర్చునదే నిజమౌను నత్వరమున కావ్యవ్మట మానవమాత్రుని సౌఖ్యము మార్టిన్‌ నతివతులు జంట గౌరవ(వద జీవనము 'భీదమ్‌ మార్చ్‌” అను కావ్యము కోరి చేయు యజ్ఞంలో ఎవడో ఆ కొంగ రంగు బోయవాడు నమిధ మార్చిన్‌ లూధర్‌ మారిన్‌ లూధర్‌ కింగ్‌ అను పేరుతో పూర్ణావుతి నంబరాన రెక్సార్పుచున్న శాంతి క్రాంచమునుగూల్సెను (వ్రజ్వలించుచున్నాడు. కన్నయ్యను చంవీనట్టి విలుకాదా? చూూఆంధ్ర మవోభాగవతము; అష్టమస్థుంధం; గోద్సే గోతీకుడా? వోలవాల పానం అమరన్‌లోకపాతార్థమంచు రోమన్‌ నభవుందౌగాక యంచాదెబో యమరుల్‌ భీతిని వొట్లర్‌ విళిష్టజాతి గర్వ్చభూయిష్టుదా? (మింగివేయనిరివో యంభోజ గర్భాదులు 'పనన్న అరచేతులకు మేకులు కొట్టనవాడా? దము గావన్‌వారలెమ్మ లెమ్మనిరిబోతాజూచి కన్టంట అ ఎవడువాదు? య్యమ ్రాణీశ్చరునెట్లు మింగమనె అమ్యుగ్రానల జ్వాలలన్‌ కేనడీని కాజేసిన భూతానికి వ్రస్తుతుడా? (మింగెదు వాడు విభుందని భూతల న్వర్ధం కూలిన థింగెడిదియు గరళమనియు మేలని (వజకున్‌ కనుల వందుగా వానికి? థింగుమనె నర్వమంగళ రంగుల తేదా మానిన మంగళ నూసత్రమ్ము నెంతమంది నమ్మినదో! బ్రతుకు వంగు లేనివాదా? ఎవడు వాదు? 1972సం తోటి మానవుడు బానిన కాకుంటే 1. _ మార్టిన్‌ లూధర్‌ కింగ్‌ నీగ్రో ఉద్యమనాయకుడు “ప్రీడంమార్చ్‌ మజా లేదా? ఆయన ఉద్యమం పేరు వారి దాంపత్యమే ప్రీడంమార్చ్‌ కావ్యమని ఏ విశాచి వురుడో అది! ణి నష్టం నప్పదం అమెరికాలో నీగోల హక్కులను కాలరాయ (కన్నళల్లి నను క్షమించు వేలసిన రహస్య సంస్థ 187

చెక్కభజన రాత క ఏమయినా రాయొచ్చు నర్వోదయమన్నా బ్యాం అంటే బ్యాం అని వివ్లవమన్నా ఎంతైనా పొడొచ్చు. కోధం క్రోధం అన్నా అనిమొన కామడ దూరాన శాంతన్నా (క్రాంతన్నా ఉత్తర కుమూర టవజ్ఞలు, వట్టితాలు కన్నా విప్లవాన్నికైనా నర్వోదయాన్నికైనా తేల్నికైన బాతాలు. కావలనీంది గుండెనిబ్బరం. అయ్యో రాత/ అడుగడుగునా వుంది రాతకేం వమైనా రాయొచ్చు? రెంటికి కత్తుల వంతెన. నీ విలువందింది - ఎటువైవు అడుగేసినా యోధుదే రవ్మున్నావు నన్న భయపడి ఉన్న చోటనో నువ్వన్న చోటికి అయ్యా రాత నీ నలవో విన్నాను రాతకేం వమైనా రాయొచ్చు చెయ్యమన్నావు నన్ను 'బ్యాం అంటో బ్యాం అని నువ్వు చేసేది ఎంతకైనా పాదొచ్భు, ఏమిటీ అయోమయం! గోళం మట్టం మీద అర్ధం లేని వీలువూ, నలవో! పొగడ్రొచ్చు తెగడొచ్చు ఎంతైనా ఇద్దరం ఒకే చోటనే వున్నామని కలం గారడీ కైతల ఏమీ చేయటం లేదని గౌంధీకయినా మావోకయినా రాతకేం వమైనా రాయోచ్చు! చెక్క భజన వెకభజన్నే లా బర లసనకు చుక్ళులు వ మండలిలో చదివిన 'విప్లవగేయాలు' విన్నాక జరిగిన దీర్ధమైన నంగీతానిక్రి చింతకాయలు రాలవు. చర్చల పర్యవసానంగా రాసినది. వరిస్థితుల సాక్షుత్రో నత్వమైన నీ జీవిత రంగంలో నిత్హం దాసాను దానుదడవై నానా గడ్డి కరున్తూ మోచేతి గంజి గతుకుతూ జావ్లూ/ భావూ! అన్నా మావో! మావో! అన్నా 188

నా జాతికి... నువ్వు నా జాతికి నువ్వు నమయం నవృద్ధి నువ్వు గంజంతయినా స్నేవాం లేక నంభాషణ సామర్ర్యం. నవ్వుతూ నేస్తం” అని వలకరిస్తే అనవరత (వతం నేను మండే మనను మోది మూకుదుగా నందేశాల నంతర్హుణ మొగం పెట్టి ఆలకిస్తే వరోపకార నూ(తపొారాయణుదు నువ్వు గింజ వంటి స్నేహం అనేమాట (ప్రతివాడు అవరనారాయణుదు. మాడి మనికొాక మరేమౌాతుంది ఎమ్సుడూ అచ్చి మీదనే కన్ను తర్వాత - తర్వాత - ఎంత మజా! వోయి! నిద్రా యోగము లేదు నన్న నువ్వు నిన్న నేను లోలోవల ఆడిపోనుకుంటూ యోగ నిద్ర నటన “బ్రతుకంతా దగా మోనం” అని నిష్పుర్ష జేస్తూ బొవోటము “'హెనసో వోయి షో అంటూ న బండ (బ్రతుకు ఈదుడద్దాం 1970 సామ్యవాదము చేస్తూ

నమభావన ఏదుద్దాం

వద ముందుకు

కాదు అదుక్ళు శ్రీశ్రీ 1972 స్నేహం, నిజాయితీ లేని బ్రతుకుల గూర్చి- నీవు కోరేది నర్వమంగళమైనవుడు నీ ముడువు దేవుదెవడైతే మాకెందుకు నీవు రానీ పొరేనిన కవితలు గుబాళిస్తున్నవ్హుదు నువు తాగి పారేసిన నీసాల కంవు మాకెందుకు? రాజీలో చనుడు మెవ్పీంచే భావనా బలం నీకున్నమ్హుడు నేనెవ్టుడూ గెలిచినోని బావతు నీ భావాల కులగోత్రాలు మాకెందుకు? ఓడినోనితో జలనూతకాలు రద్దు తెనుగు వాడిని వాదే వ్రతిభ - నీకున్నవ్హుడు రాజీలోచనుణ్ణి నేను. తెగివడుతున్న దుష్పాంగాలపై జాలెందుకు?

1972 1970 విశాఖ మునిసిపల్‌ స్టేడియంలో జరిగిన శ్రీశ్రీ షష్టి పూర్వుత్సవ సభలో చదివిన గేయం

189

కవిగూడ నేతగాడే ఇవ్వేనా మన బతుకులు కవిగూడ నేతగాదే వ్యక్తిత్వం కుదువబెట్టి బమాు చక్ళుని సాలెగూడు అల్లువాదే తెచ్చిన అనుకూలాలతో రాజకీయ బల్లీ(యుల వోయిగ ఊగెడి ఊయల నోటికి అందక ఎగిరెడి వక్షీ(యుల తూగు ఆగిపోకుండా చూవుల కనువీంచనట్టి అనుక్షణం అభిమానము సుకుమారపు నూత్రాలతొ - మొక్కుబళ్ళు చెల్లింవులు అమా చక్ళుని సాలెగూడు అల్లువాదె దవ్వెత్తున కగిరి తిరిగి కవిగూద నేతగాదా దిగువ చేరు క్ష్రణమందున రాజకీయ బల్లీ(యుల (పాణాలు జివ్వుమనగ రక్తస్తిక్త వాన్తాలతా ఎగరేసిన అవమానవు వినురుళ్లూు తలతెల్లని కవోతాలు వాలగ్య కూర్చొని పాదగ

శెత; నింగిణీల దీర్చు ఇవ్వేనా మన (బతుకులు?- కవిగూడ నేత గాదె ఆత్భవాతము కాగ వోయి అవా చళ్ళని సాలెగూడు అల్లువాదే చిమ్మెది ఆళల గతుకులు. లన ననన భూమి పుండు తినలేక / తిన లేక కదువులోని చల్లయేని ఒకదు కుతికెలదాక కదలకయె (బతుకుటకు మెక్సినోడు

ఏమెరుగని ఆంగాలోను మరొకడు మింగమెతుకు భూమిపుందు, సాలెగూడు లేనోడు

బావ్వ్యోలతో గోము చేసి ఇద్దరికీ గొంతు పెకలదు భంగవరచు నైపుణ్యము ఇద్దరికీ ఊవీరాదదు కావాలోయ్‌ కావాలి. ఇద్దరి అవస్టకు

ఒకే కారణం - 1974 తినలేక క్షే జంగాలు= మెల్లగాచరించునవి 1974 190

రు సహజీవనం నేనిప్పుడు రాస్తున్నది వలు తలు నోనివ్హుడు రాస్తున్నది రాత్రి మలు నల్లులు గుణగణాల్లో వదైనా థన్తుతం నా నవాచరులు గ ౬ ఇన్నాళ్ళు నా నహచరులు గేయం మాత్రం కాదు నన్న నపొంచినట్లో నేనిమ్దుదు గడువుతున్నది ఈనాటి నవాచరుల న్థాయి వరిణామాల్లో పదైనా నేను నసొస్తున్నాను (బ్రతుకు మాత్రం కాదు మెట్టుకు జీవికి జీవుల నా వర్రమాన గమనంలో నవావానం తవ్పుదు గ సక నవాజీవనం అంటే శం ఎంతున్నా కలినీ బ్రతకదం లక్ష్యం మాత్రం లేదు కాదు - కని తీర్చుకోవదం నా ముడువుల దేవుడు మవోత్యాలలో ఎంతటి వాడైనా 1974 నా వదువు దేవుడు వేరు ఓ. చివరకు నేను చేసే భావన ఎంత భవ్వమైనా దివ్యమైనా సూర్యుడ? శంభుడ? నా న్వభావానుగుణ్యం కాదు నేనివ్ల స్తున్నది . అనుకున్నది అయినవ్యుడు వ్పుడు రాస్తున్న మొగం మీద గుణగణాల్లో ఏదైనా తొలిసంజల వెలుగుజూద గేయం మాత్రం కాదు కాలౌకీకానంద రేఖ నేనివ్టుడు గదువుతున్నది ర్‌ి ప ల న్లాయి వరిణామాల్లో వదైనా తానే (్రహ్హైన కులుకు ల ల్లా ఎద అనుకున్నది కానవ్పుడు (తుకు మాత్రం కాదు. (వేతుకళ దిగులు ఈనుతున్నమొగం 1973 దాన దాసానుదాన , వదముల నలిగెడి వైనం అంతకన్న వెయ్యిరెట్లు పెందలో వుర్ణుగైన నయం ఎంత అవాం! ఎంతదకువ?! మనిన మరి సామాన్యుడ? తొలి మలి నంజల ఒక వరినుందగ నూర్వుడ? శంభుడ? 1974 సం॥రం లో 191

కైతల కథనం - బెతల పని సూత్రం నేస్తం! బంద (బతుకును మన మననుల కుళ్లంతా వదో ఓ నూత్రానికి నీరో రానువుటిను మాదిరిదే బిగించి, వ్రేళ్ళాడ మన మాత్సర్యం దుర్వోధనునిది బడదాం అనుకునే " మాటచ్చుం గాంధీ మాదిరిదో వాజన్నలకు చేతలు నరకానురునివె కాని నూత్రం వుటుక్కుమనగానే కూత మాత్రం శుకుని మాదిరిదే చతికిల బదదం తవ్హ కష్టం (మ గోమారి మాదిరిది మరేమి ఉందదు. కాయం కాదెద్దుల మాదిరిదే ఏదైనా నూశత్రం అది పాతది శైతల కథనం విశ్వ(శ్రేయము (్రతుకు బరువు నావుతుందా జౌతల వని రాకానీ మాదిరిదే ఉక్కు గొలునులే తెంపేసేది బంద(బ్రతుకు దుష్ట చతుష్టులమే లోలోవల (బ్రతుకు నూత్రబద్ధం కాకుంటే | స్పష్టము విదురుల మాదిరిదే ్రమళిక్షణ, నభ్వత, నమాజుం దాని (వ్రగతి ] ముఖాముఖిగ నభ్యత్ర సౌమ్యత సాధ్యం కాదని పెద్దలు | ముడ్డి వెనుక వగనాగు మాదిరిదే (కుతుల్కు న్యుతులు, మతాలు, సాంమికశ్యాస్తాలు | మాత్సర్యం గాంధారి కొడుకుది చేస్తున్న ననాతన ఘోష ఇది

• మాటచ్చం గాంధీ మాదిరిదే ఇంతకు నేను (బ్రతుకు సాగించాల్నా? స్త లేక . హిపోక్రసీ _ తీంభాన్ని నిరసిస్తూ వ్యంగ్యంగా. నమాజం (వ్రగతి కని | | రెండూ మాభ్రం వనాడు నొధ్యం కావు / 1974 | 192

ఉన్నది కేవలం మానవుడు నన్ను వదరనియ్యి దేవ దానవుల వాయాములో ఇన్నాళ్లు భరించి శిష్ట రక్షణ దుష్ట సంవోరం చేయ చివరకు అవతారాలెత్తి యెత్తి నన్న వదరకు అంటే విసుగెత్తిన దేవుడు ఊరుకుంటానా? నేస్తం! మానవుణ్ణి నృష్టించి ఉంటాడు నీ ఎడ్జి కాన్సి- అంతటితో వదరక చేసేదేముంది? చెమ్లు దేవతలు రాక్షసులు వ్యవవోరం ముదిరినాక మటుమాయమై వోయినారు తీరని వ్యననం శిష్ట దుష్ట అనే నిర్ధిష్ట రూవం నశించింది. ఉన్మాదన్థాయికి చేరినాక దేవునికి అవతారాలెత్తే (ఈమ తప్పింది (ప్రళయం దావురించుదాక మానవుని వాయాములో వదరక చేసేదేముంది? చెవ్లు శ్రీమన్నారాయణుని యోగనిద్రకు భంగం తప్పింది నీవు నీ వ్వంగ్యంతో ఎన్ని వ్రళయాలు వచ్చినా కళాత్భుకంగా అతజిక లేవడు లోక కళ్యాణం చెయ్యి దేవుడు, దేవతలు, రాక్షసులు ఎవరూ లేరు నున్నగ ఏర్చడకుందా ఉన్నది కేవలం మానవుడు - నిద్ర వచ్చేటట్టు ఉండాలె వని* వాడే అంతాను. నూరు - నూరు - నూరుతూ కూర్చో - 173 కత్తి అరిగే దాక . నాకు లేదు ఓవీక నన్ను వదరనియ్యి ఇన్నాళ్ళూ భరించి చివరకు నన్ను వదరకు అంటే ఊరుకుంటానా? నీ ఎడ్జి, కాని. 1978 బు

1. క్షవరం 193

కళ ప్రతిభగలవానికి అనుభవం క్షణ భంగురం (ప్రతిభ గలవానికి బ్రతుకు తెరువేది? తదనుభూతిని అంగ బలమున్నను అవకాశమేది? అక్షరం చేసే గారడి కళ సామక్ర్రృమున్న కద నవాకారమేది? నన్నివేశానికి ఆవేశం నాస్తి వయను మళ్ళిన చోట వాతృల్యమేది? నన్నివేశానికి ఆవేశం తావి వేషాల నరిదూగు విజ్ఞానమేది? సామాజికునికి ఉత్తేజం ఉత్సావామున్న కద (ప్రోత్సావామేది? రేకెత్తించే గారడి కళ వ్చాదయంబు గల చోట మెదదన్నదేది? న న అన్యాయమరికట్టు నధికారమేది? ఓం వెత్తనముగల చోట చిత్తశుద్దేది? బాల్బంవుటెడదలో భక్ష్యన్నదేది? వకృృత్వమున్న కడ కర్పత్వమేది? తిభ గలవానికి బ్రతుకు తెరవేది? హుళక్కి లాలా చావు వంటి నిద్ర (కుకు వంటి జాగ్భతి దేనికది - కలగావులగం గాన్సిద్రి _ ఉంటేనే వోయి జ్రినిక్తి _ స + జాగ్రత్తగా నిది. లబ్ద ఆ్రూర్తి నిద్రిన్తూ బ్రత్రిక్రినా శశ [= అది వుళక్ష శ్రీ 7 శ్రీవ తీ వోయి లేక్షుంటో దీనికెందుక్షు? త0 + త్రిగ్రి= త్రిగ్ర న అరవై అబద్ధం అవుడూ ఇప్పుడూ ఎన్హుడూ కవికి వయస్సు ఎల్లవ్హుదూ ౩0 దాటదు - త్రర్ధద్రు 194

అయ్యయ్యో మన బతుకులు నా గతిని ఆకట్ట ... భౌర 'దాకలి' మీద బ్యుర నమ్మెట పోట్లు నాగతిని ఆకట్ట నదుము మిదుకుచునలుగు ఎదద ఏడువుకాట్లు నన్నదువులో పెట్టి ల్‌ (తివాని ఎదదలో పొంగి ప్రారెజి అగడు ఎన్నాన్ను నీతుల గోతులు (తివి ఎన్ని ఇజూల ఊోబులు ప్రతి మొగములో చిందులాదెది బెగదు ఎన్ని అంతళ్ళాఖల దొంక తిరుగుళ్ళు ఈం నొకడు తాళికట్టిన మొగడు ఎన్ని కులాల అనుపొతాలు వష నిలువెల్ల కాలి కాల్పెడు నెగడు ఎన్ని కులగోత్రాల మడికట్లు శే ఈలేని మనుగడ మహిలోన మానవునిదే గడబిడ ఎన్ని నంప్రదాయాలనాచు గం కొన్న కర కాలు నిట్ల ను నొకదు అబ్బబ్బ నొ వాతం పేరట చసక్రా్ట క్ష నా షద్వర్గాన్ని శీల వివొనం చేయ నవ్య ను వందె నిట్లను నొకడు వి ఫా న్‌ దోవ అ 0 ర పర షై వఇమని నకలించు మరియొకడు ఎన్ని న్వర్థనుఖాల ఆకర్షణలు న చున చు భావించు మరియొకడు ఎన్ని నరకయాతనల భయాలు న లేని” ఫలమనెడి వాడొకడు ఎన్ని పాలనలు గ అల్య భి అచు శవియించువాదొకడు ఎన్ని ఆవత్సాల ధర్భాలు క్రి ల్య్వో ల రా న్య చు వరిగణించును ఒకదు ఎన్ని గం. మూ ల్నిన్యూ వ్య ల శక్తి టన అవు కియను వాడొకడు ఎన్ని నిత్వ నైఫ్టీకాలు నిత్య నైమిత్తీకాలు స్ట శ్త్తి్య ౨ రార్రమని అనునొాకదు ఎన్ని కర్షోవచారాలు నిత్యానువ్టానాలు న్న (సౌణి కాధారమను నొకడు సు జ్ఞారోవరేాలు గ్‌ 0 (నిమ్మల మ, వాదొక ఎన్ని ప 'అవాం బ్రవ్వోస్తి' కోలావాలాలు ష్య షే ని వుంకరించును ఒకదు ఎన్ని మరా పం! వి శ్ర ల స్యా గాయ మోసమను వాదొకడు ఇంత గలొక్క త్మ ్మేక్తిర్య నేను పేరుకున్నాను నర్‌ వ్యు గి గొల్లుకెత్తును ఒకడు న నుకున్నాను ల్ని శరీ నేవ్యు జేయ అంత మాయను నొకడు ఇంకి పోతున్నది జీవనం గ్ర క్చ్య య్‌ నేవపేరిదు నొకదు దగ పోతున్నది టతుకు ః మం. వ్య గొదవ వినివించు వాడొకడు నేను నేను కొను న్య్య్య్య కన మాట మెవ్చించువాదొకదు కన్నులు నొవి గదఖ్లి వ మనుగద ఇలు వరాయి గా - ఇది అంత మమళత లేని చూవు గ స చెవులు నావి 195

ప్రశ్నలు కాళ్ళు నావి వరిస్థితులెట్లా వున్నాయని కాదు నడక మాత్రం నాది కాదు వరిస్థితుల్లో మనమెట్లా వున్నామని? , చేతులు నావి కొత్త ఏదెట్లా వుంటుందని కాదు చేతలన్ని పరాయి మనం కొత్త ఏట్లో ఎట్లా మునిగి తేలుతామని? గోళ్ళు నావి (బ్రతకాలనే ఆరాటముందగా చావదం ఎట్లా అని కాదు గోకుడు మరొకరిది అనుక్షణం చావాలనివిన్తూ (బ్రతకదం ఎట్లా అని? ఖుగ్ర నాది “గడించిన అలౌక్రిక శాస్త్రీయ జ్ఞాన విజ్ఞానం ఎంతని కాదు ఆలోచన మాత్రం కాదు పోగొట్టుకున్న సామాన్య జ్ఞాన మెంతని?” నా ముక్కు వుటాల్లో వరాయి ఉఊవీరి (బతికి వున్నామని నా చర్జం నిందా చచ్చేదాకా (బతికి వుంటామని + మరోని రంగు చావువేళ తప్పేది కాదని నా మెయి నిందా ముందుకూద రానే రాదని” పరాయి ముస్తాబు మనకెంత మాత్రం తెలినిందని (వళ్ళ, నా తనువుకన్నా అనుక్షణం చావ్సక్రా నిరీక్షించే చనువు వరాయి మనం (్రతికి చచ్చిందెవ్హుదు? నా నాలుక ఇంతకూ మనం ఇవ్లుదు చావడం మాత్రం ఎట్లా? వంజరంలో చిలక మనం వడే పాట్లొన్నని కాదు నేను నేను కాదు ఈ పాట్లన్నీ ఎందుకూ అని (వళశ్న? ఎ ఒక్షృటి నాది కాదు ఎవ్పుటి వద్దు అవ్హుడు ఏడిస్తే నరిపొయ్యే దానికి నేను ఆపాదమస్తకం తాకట్టు ఎట్లా వదిస్తే నాకున్నవి శ్యాస్తాల కళ్లు అనలు వద్దున్నది లేకుందా పోతుందని వడ్చు ఎల్లవ్హుడు నాకున్నవి యిజాల చెవులు వమిటీ వివరీత బుద్ధి! నాకున్నవి తెగ తగాదాల బుర్ర జిట్టెదు పొట్టకు చేరెడు నేల వండిస్తే చాలు నాకున్నది కులగోత్రాల గొంతు. చిట్టెడు అలికితె వుట్టెదు నా మననంతా రీతి రివాజు చీకటి ఈ మాథళం తెలిస్తే బ్రతుకు తోలిక కోవాం? తత్ప్వమని. సోవాం- ఖారీ మనుషులకు టతుకు తేలిక కానదం గిట్టదు ఇంతకు వందది? 'చురే'ందులు వారు (నేనేమిటి అనే అనుమూనం చేతుల, చేతలు వారి మరలకు నరివదవు వెనుభూతమై సోకింది “కుబేరులు వారు మరుక్షణం నేను నేను కానని వంటలు వారి బేరాలు సాగనీయవు అనుమానం కలిగి వారనామాన్యులు వమిటి అని ఆలోదిన్తే) సామాన్యులంటే వారి కనవ్వాం సామాన్యుల నంఖ్వు పెరిగితే వారికి భయం 1974 తమ ఆటకట్టకుందా చూనుకుంటారు నేను అనేది ఏమిటి అనే ప్రశ్న వేసుకొని ఎమ్టుదు సరికొత్త ఎత్తులు వేస్తారు 196

నాకేమైనది? యూ దన్నవారికి (బ్రతుకు లేకుండా చేస్తారు వమైనది? నాకేమైనది? ముందు వారిని పుట్టకుండా చూస్తారు దౌర్థన్యం దేళీయని ఇదంతా మన కోసనమంటారు దయతలబితినా నేను? కా న మనం దీన్ని నన్యుదం ఎండల వళ్ళు తెల్లదొరల నెదిరించి న్న దాన్ని - వూటవూటకు వుట్టుకొచ్చే దా, ఎప్పటికప్పుడు తీర్చుకుంటే తీరేడాన్ని ల నల్లదొరల నేవించుట అనలు లేకుందా చేద్దామని ఆరాటం, ఏడ్చు, ఎందుకని వ్రశ్న ఎదులకని ఏమైనది? ఏదో అదుగు తీని అదుగేసే దానికి నాకేమైనది? వ అదుగెట్లా వడుతుందోనని ఆనాటి రజాకార్ల వతి అదుగూ ఆచితూలి వేద్దామని రూవువావినట్టి నేను కంటకాలు లేకుండా చూబి ఈనాటి రజూకార్ల వూల మీదే పాదం మోవుదామని 'నాయక్‌నై వెలున్తుంటి వూలబాటే ఏర్పడ్డాక ట్‌ ఎందులకని? ఏమైనది? నాకేమైనది? టయాణం ష్రారంభిద్దామని ద సెక్ష ఎదద మేక్క మెదడు నక్త టకాలు లేని బాటే లేదాయెనని నద్చు ఎల్లప్హుడు మనను తోడేలు, కుకు మరల మపొమా (వాబల్వమెంతని కాదు మాదిరిగా (బ్రతుకుచుంటి ముడుచుక కూర్చున్న చేతులది (వళ్ళ ఎందులకని? నాకమ్షైనది? తుడిచిన అద్ధం వంటి వట్టణ వీధులది కాదు ఇంతకన్న ఏదో ఒక ముక్కు వుటాలను బీల్చే మురికి వేటలది వళ్ళ వళశువునైతే మేలు కద. చంద్రమందలంలో ఆవానమెమ్సుదని కాదు న భూమండలం మోద ఆదిమవాన మెన్నాళ్ళని (వళ్ళ 1974 మరేంద్రుని మజా ఎంతని కాదు అధికార రాజకీయాలతో రాజీపడ్డ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల ్రవర్తన సామాన్యుని (బ్రతుకు యిరును, గీరలకు మధ్య చూచి బాధతో - ఉజనుమూ ఆముదం ఎంతని (వ్రశ్న వరిన్దితులెట్లా వున్నాయని కాదు వరిస్టితుల్లో మనం ఎట్లా వున్నామని కొత్త ఏదెట్లా వుంటుందని కాదు (వళ్న కొత్త వట్లో మనమెట్లా మునిగి తేలుతానని (వళ్ళ న్థాయి జంగనుమై కూడ నీతి గతి లేక స్ట్థావరమెంద్యుక్షైందని (ప్రశ్న వాదెవదో బోదంతా చేస్తున్నాడని కాదు మనం వాని చేతులో తలెందుకు పెడుతున్నామని 1973 - ఉగాది 197

క్షణక్షణం - మరోక్షణం గతీ - మతీ క్షణక్షణం - మరోక్షణం వరుగులు తీనే నాగతి తప్పించుక (బ్రతికి బయటవద్దానను నా మతినన్నది “దగతీ! మురిపెము ప్రతి ప్రాణికి నువు కూర్చో ఆలోచిన్తూ నంబరము ్రతి జీవికి నువ్వేం వస్తావు నా తోటి, నీ మొవాం!/” ఈ ఎదడ్జితనం కాలిపోను అంతకు ముందే నామతన్నది అమాయకం మంజిపోను నా గతిని జదగతీ! ఇంకా తన వంతు రాందె తొందరవదకు (తికి బయటవద్దానను నా నలవో వినదాన్నిక్రైనా స్త్‌ ఆగు (మ, మురిపెము, శమ ర్యా ఆ హేళన, 1 ఇద్దరం కలిని కదులుదాం” కనుల ర దతల నవ్వుచు గతితో వరుగిదలేని మతితో - చెవులల్లో గెంగుడు వు నీడలు మతితో వదుండలేని గతితో - ల్లా ౧0 మననుల్లో న నతమతమాౌతున్నాను నేను క్షూక్ష ననుగుళ్లు నా గతిని చేసినవారు నన్ను లప౦0 - (తికి ౦ మరోక్షణం మతిలేని వాదని - ము బయటవద్దానని నామతి నెరిగినవారు నన్ను రిపెము, క్రమ, తము గతి లేని వాదని -

97 టా... భ్రమవదతారు

నిజం చూస్తే

నాకు గతీ మతీ రెందూ లేనట్లో

974

198

జయంతి (జాతిపిత జయంతి)

బాపూ! నీ మార్ధం

మా ప్రాణం బావేమార్లం వమిటీ? నువ్వనేది

నత్యమేవ జయతి జయతి నిరంధిస్తారా? నితృ్వమన్ఫతాల జగతి నంఖథుం భరించదంటానా? (ట్రతుకు తవ్చుదు చంపేస్తారా?

(బతక్థు తవ్పుదు 'వడినీనట్లే ఉంది

మితిమీరిన అవనరాలు నత్వాపొంన [వయోగాలు అవకాశాల వరిమితి చేస్తవి కద?

రాబడి చాలదు ఏమిటీ! సాధించింది నువ్వ? తీరుబడి లేదు ఈ నంఖఘం

నత్వంతో వయోగాలు నిన్ను మాతం మన్నించిందా? అపొంసావ్రతాలు భరించిందా?

నీతి నిజాయితీ వూల కిరీటం పెట్టిందా? వవేవో శుకోక్తులు వద్దంటే విన్నావా? ఏం జుజ్టుకున్నావూ? మాకెందుకు? గుండ్లు గుండెలు దూనుకుపోయే గుంద్లు నవాజీవనం తుపాకి గుండ్లు

అస్రేయం వదోలే చచ్చినోడివి! ఈశావాసోవనివత్తు మరీ పడివీంచను

ఈ చెంవ చరిస్తే దాంట్లో ఈ రోజు

రెందోది ముందుంచదం నీవు వుట్టిన రోజు వందుగ మాకేం వీచ్చా? చాదస్తమా? మాకు జరువుకోక తవ్పుదు అవన్నీ నీకే ముభారక్‌ మేమేది చేసినా

వడిస్తివి కద అవన్నీ 'బవుళార్ధ్ర సాధకం

దాదావు ఎనభై వళ్ళు నా గొదవకిదో అవకాశం వూదిన్తీమి కద నిన్ను, వాటినీ బందిలో ఎక్సేటందుకు రాజఘూట్‌లో వైభవంగా టికెట్టు కొనుక్కున్నంతనే తవ్వను, ఆ వీనుగు పెంటలు 'వాక్ళు వుట్టుకాచ్చిందని ఈనాడు నీ జయంతి పోరాటం సాగిస్తివి

నత్యం వలికి కొరివతో తెల్ల నల్ల తేదాల

తలగోక్సో దలచలేదు పొటించే చట్టాలను

(తక దలచినాను, వోయిగా లెక్టు చేయను అంటివి అబద్దాల ఆనరాతో తొల్లరంగు చాకలయ్య వొంనా వ్యానంగంతో నల్లమనిషి ముస్తాబును కరువులో వాంతిగ ఇస్త్రీ చేయను అంటే అవొంనవ్లూవి నీవే చేసుకొంటివి గద జీన్న కాసింత వోయిని తెల్లరంగు మంగలయ్య కొాలదన్న దలవలేదు. నల్ల మనిషి కల్యాణం కత్తిరింవు

199

అబద్రమాదను నుమా

చేయనంటో ఆవనియు నాకేం (తం కాదు నీవె చేసుకొంటివి కదు నత్యం వలకొద్దని తెల్లనాని ఇంటి బయట అపాయం లేకుంటె

కాలు తిన్నె మీద నీవు నష్టం కలుగదు అంటె కాలు బెట్టి నడిస్తేన నత్వం వలుకులె వలుకుతా మెదబట్టి నెట్టబడితె పొంనంటే నాకూ వవగింపే నడి రోడ్డున వడితివి గద! వదో తవ్పనినరి అయినవ్టుదు అన్సృుశ్వత నివారీంవ అయిష్టంగా చేవదతా అంటరాని అతిథులను నీవు చేనింది ఇంటబెట్టుకొంటివా? నత్యంతో (ప్రయోగం చాకిరంత చేస్తివి కద నీవు నడిచింది

ఇది నీ నంగతి. అపొంసా మార్గం

మరి నా నంగతి అవే నీకు ప్రధానం గ్యాస్‌నూనెకై క్యూలో నాకట్లాకాదు

తన్నులు తింటున్నమ్లుడు నాకు వ్రధానం (బతుకు

బస్సు రాడ్‌ వ్రట్టుక్రాన్సి దానికి కావలనింది నులువు మార్గం థేలాడుళు నలిగెన్వ్యుడు పొందవలనింది వోయి

నడి వీధిలో పద్డన్చుద్రు నీకు వఖీ అక్ళర్లేదు

నీనినూ టికెట్టు కొద్రక్ష నీ అవసరాలు కదు న్వల్సం ఎంటలో మాద్రిన్యృద్తు తీరదానికి కావలనిన చూస్తూనే ఉన్న్యా క్రదా సామాగ్రీ అత్యల్పం

నొ ఓవీక్క నా సవ్రానం మేకపాలు, వెల్లిపాయ, వచ్చివబ్లీలు లేనిప్రోన్సి నిజాయితిని మోకాళ్ళు దాటని మొలగుడ్డ దాలిబి నృ పెకి అంగవస్తం

అంతా సహీస్తున్నాన్సు నులక మంచం

నీవలెనా వొంసకు గ్వం్ర అవుతున్నాను అయిపోయింది సామా(ి జూబితా తిరగబడితే 'చస్తానన్న భయం మరి నాకో

నీంవిల్‌ ఇంజరి భరిస్తున్నా బోలెడు కావాలి

నీరియన్‌ను తప్పించుకొంటున్నా ఎన్నెతే నిందాలి నా జోలె ఆతు నుండి కూడ ప్రల్య అందుకే నేను

అంతరించి పోరయుంద్రవి జూనెదు కదువునింవ

అంటే అబద్ధమౌత్రద్రి బానెదు నమకూర్చుకుంటాను నీతో చచ్చిన నీత్రో నీకు మరోవూట ధ్యాసే లేదు నీవు వుట్టిన రోజున నాకేమో దూరద్చష్టీ బోలెడు అబద్ధమాడలేను ఖార్వా వీల్లల నంగతి

200

వర్ధంతి

వ. జాతిపిత వర్షంతి) వట్టించుకోని నీవు ( న

తరతరాల క్షేమం బావూ ఈ రోజు ముఫ్హై జనవరి చూదదధలబినాను నేను నీవు చంవబడిన రోజు అందుకే నేను చేస్తున్నాను అదే శుక్రవారం మళ్లీ (టతుకుతో వ్రయోగం న్‌

అబద్దాల యోగం క్రీస్తును శిలవేసిన రోజు మవోాయోగం దొంగతనం దాని పేరు (గుడ్‌ ఫైదే” దోవిడీ - కుట్రా - మోసం బభాగున్నాదా నరనం? అవినీతి అదుగదుగునా (ాణావాతి ఇచ్చిన ధాంట్లో ప్రతివాడూ నాకు పోటీ అమరవీరుల రోజుగ

నీ సత్యాపొంనల వ్రయోగాల్లో వాటినును దివ దిన నీతో పోటీవడలేదెవ్వదూ న్తున్నా దవ్వు ఉణల అందుకే సాగంద్రి రెందు నిముషాల మౌనం నీ వ్రతం - వ్యవవోరం అంతా గవ్‌చివ్‌ చట్టాలను నీవే కాదు రవాదారుల బంట్‌ నేనూ వ్‌ శామికుల వని బంద్‌ బావోటం నీ చర్తలు స శిక్షకు అన్వోనాల రెందు నిముషాలు ఆఖీనుల్లో నాదంతా చాటుమాటు వ్వృవవోరం చాజ్వం కలాల కాళ్ళకు బంధాలు శిక్షను తప్పించుకుంటూ రెందే రెందు నిముషాలు లాభం సాధిస్తాను నరం లేని నాలుకలకు నిజం చెవునా బావూ! గుల తీర్చుకోలేని విరామం ఏదో ఆనరదేశ్ర రేందే రెందు నిముషా నర్భ్జార్‌ కాఇట్టి లు సాగింది నీ ఆట పావం వుణ్యం ప్రసక్తి లేక వదో ఆ తెల్లోడి రాజ్యం కాబట్టి అన్ని వృవవోరాలు బంట్‌ (్రతకనిచ్చినాడు నిన్ను, నీ కమానో అంతే బావూ అంతే అబద్ధమంటావా? రెందు నిముషాలు స్వరాజం రాంగానే

రెండే రె

కట్టించామా నీ అట? 0 ( దు నిముషాలు రాజఘాట్‌లో 'స్ణారకం” తదువరి

నీ భ్రయోగాల నమాధి మళ్ళీ ఎవ్పుటి ఆట కాక మరేమిటి? ఎత్తుకు పై ఎత్తులు నం. వాన్త లాఘవాలు 2-10-197?5 ఎమర్లెన్సీలో గాంధీ జయంతి సంద రేడియో కవిసమ్మేళనంలో మల ల సందర్భంగా కనికట్టు విద్యలు

1. నీకమాన = న్లీ ధోరణిలో జేబుల కత్తిరింపు

201

నేనెవరో చెప్పగలరా? కళ్ళుకాటుక తీయటం నేనెవరో చెప్పగలరా? కల్తీ వ్యవవోరాల మవాత్తు వకీభవించను అనేవాని వీకనొక్షు నిద్దాంతం? మోసపోయి యేద్వదం నా నీద్దాంతం మోనవుచ్చి ఇకిలించడం నేనెనరో చెప్పగలరా? ఆడిపోనుకోవదం నా నీద్ధాంతము నమలు జరువు అమరుల (ప్రాణఖావాుతి ప్రభావం అధికారము నాకున్నది రెండే రెండు నిముషాలు నేనెవరో చెవ్పగలరా? బావూ! ఏటారెందే రెందు నిమిషాలు నేనున్నది వఏకాలమో చెవృగలరా? నీపేర నిర్హంధనీతి - నిజాయితి నా మాటలను మెవ్పించెటి వతి ఏటా ఈ రోజున అందరితో ఒవ్చించెడి రెండే రెండు నిముషాలు ట్రచార సాధనాలు న భూగోళం స్థాయిలోన 30-1-1976 ఎమర్జెన్సీలో గాంధీ వర్ధంతికి రాసినది. నాకు గలవు నేనెవరో చెప్పగలరా? నేనంటో దాదావు అందరికీ అదురు బెదురు నా అందన ఉంటే చాలు అందరికి వోయి నుఖములు నా మాటకు ఎదురు చెవ్చుకుంటే చాలు గౌరవము, మర్వాద నేనెవరో చెవృగలరా? 20-10-1975 అత్యయిక పరిస్థితిలో - ఇందిరాగాంధీపై వ్యంగ్యంగా రాసిన గేయం. 202

సిరాచుక్క “లా "4 52816 0900 0 [11% (ప్రచార మపొమ - మవాళ్తు 4ణజ6 6 9111003 10 (10౯ 2ఇ0గె. నిత్య కళ్యాణం, వచ్చ తోరణం ఒకే ఒక సీరాచుక్ళు ప్రబోధ నినాదాలు లక్ష మెదళ్ళకు కదలిక వర్చ దని దోవిడి అన్నాడు బైరన్‌ తాత్సాలిక ఉవశమనం నిజమేనా అది? శాళత వోని మరి నేను ఒలక బోనీన హెచ్చరించేవాడు శత్రువు నీరా నీసాల కొద్ది గాదు వెలవటి తొందరపాటు వీపాల కొద్ది మోరుదోప్ర*తనం వ ఒకు మెదడు కదిలినట్టు లేదు దాపని అడ్డంకుల చాదస్తం మొదట నా మెదదులో ఉంటేగా కదలిక వదో అభాందం మరోద్ని కదిలించ (ప్రచార మపొమ - మవాళ్తు అన్ని నాధనాలు చేవట్టిన నత్తా ఎదురూ బెదురూ లేని అధికారం ఓట్లు రాబట్టుకునే చాతుర్యం పైకంతా రాజ్యాంగానునారం వక్తీభవించనోని వీక నొక్కు నీద్ద్ధాంతం అనలు నీనలైన ఫానీజం ఇంతకన్నా 'మార్షల్‌ లొ నయం 18-9-1975 ఎమర్జెన్సీలో అధికార పార్టీ అయిన కాంగైను ప్రవర్తన గురించి.

1. మోరుదోపు = మొరటు 203

నరుడా!

ఇది కావ్యం కాదు

నా గొదవ గట్టి బలం వుంజుకొన్న నొక్షాత్తూ విశ్వనాధునోకద ఉట్టు చేతిలో దేశం నాదెవుడో ఆనాదూ జల్టుకున్న వీదడికెడంత జుట్టు శివుడు గరళకంఠదగుట నేత వీదికిటిలో

మంగళ నూత్రంబునెంతొ మదినమ్మిన కాలము రాక్షన

జగదంబ, బైతన్వరూవ లాలన పాలన రాక్షన (పొణవిభుడు చేదుమింగ అవినీతి అబద్దాలు

తానై నమ్మతి తెలువుట అదుగదుగున జరుగుచుంద దేవతలు, తప్పతాగి ఆనాదు పోరాదుచు అవ్సురసలతో కూడి కన్న కలలు ఇవియేనా? తైతళ్ళులు ఆడుటకా? విశ్వనాథుడా? నరుడా? మరి ఈనాడు నా విశ్వనాధుదా? నరుదా? 19-10-1975 ఎమర్జెన్సీలో విశాఖపట్నంలో తెన్నేటి విశ్వనాధంగారి

క 81వ జయంతికి

సొక్షాత్తు మానవుదా 1... తెన్నేటి విశ్వనాధం స్వాతంత్ర నమరయోధ!

అవినీత్రి దౌర్ధన్యంతో

కూడిన వరిపాలన

దత్తిడికి తలవాగ్ధక

తిరుగుభాట్టు

అనహాకారోద్తమము

నత్వాగవా వ్రతము నిష్ట

నత్వాపొంనలతోటి

జాతివీత (్రయోగాల్వు

ఏబదేంద్ల పోరాటము

దానికి నీ నవూకారము థలితం మాకు న్వరాజ్యం ఈనాడు ఈ రీతిగ మూరుటకా

204

నల ఉగాది వంశానికి వంగదము?” తప్పని నరి మురినీపోవు వంశము మరి. వదునుంటో నరి నళ నాళము, గొట్టము, బొంగు వంశానికి వంగదడము?” వంశానికి వంగదము తప్పునినరి నవాజము మరి అందుకే (వతి వంశానికి చంగదమనే ముద్దుపేరు ఎంజీ వర్శురైతే మానె వరాభవ రాక్షసమున కాస్త తదువు ఇదా* వింగళళపరాయి వంగదము/! నవాజుమైన వంగదము, అత్వయిక వరిస్థితి మరి నుషువ్రీ కాదంటే జరి. నంశమంత వుట్టుకొచ్చు తడుచు, తదువు ఎంత పొదుచుకాని నిక్సే వంశమైనా ఇష్టమొబ్చినట్లు వంగు చిట్లక చెదరక వంగు 1202976 ఎమర్జెన్సీలో నల సంవత్సర దగాదకి కష్టము ఎరుగక నంగు ఇడా, పింగళ - అనేవి ఉచ్చాస్వ, నిశ్వాసాలు తీసుకొనే సందర్నాలు రకరకాల భంగిమల్లో వంగు వంశం నిలువెల్ల వంగు ఆవాదనుస్తకం వంగు వంగదమే కాదు వంశమెట్లంటే అట్లు వలుకు నిలువెల్ల అవ్పుగించి వంళి తొలిబిన చెక్కిన మైమరువుతో నందిరవడి బిల్లులు పొడిచిన చేతిలో ఒదిగి మెదిగి నునువు దేలి మరీ పలుకు. “ఉఫ్‌ అని ఊదినకాదికే (పొణాలు వుంజుకొని వరాయి ఊవిరికి నరివద నం8గమ వదనిన వదగమనము చేయుచు 205

సంభాషణ రోమేరోలా (న్రానీన జీన్‌ కిస్తోఫ్‌ నవలలో నా ఇష్టం వచ్చినట్టు (గాండ్‌ ద్వ్యూక్‌ొ క్రిస్టోఫ్‌ల మధ్య జరిగిన నంభాషణ నా మననుకు నచ్చినట్టు మాట్లాడుతా, రాస్తా, వ్రకటిన్తా డ్యూక్‌: నోరు మూనుకౌని వడి వుందదం తప్ప నరుద నేను, నరుడ నేను మరొక్టు వాళ్ళు లేదు మనిషి బ్రతుకు బ్రతుకుతాను ఎవరికీ నా రాజ్బంలో నా ఆలోచన నాది నా అనుజ్ఞ లేని దెవదూ అభిప్రాయ భేదానికి (వాయగూడ దేదియును అవకాశం లేకున్నా నా దయతో (బ్రతుకువాదు నభ్య వ్రవంచం నున్నా (తివాడూ నా దయతో (తుకువాదు నాకు కూడతల ఉన్నది ఎవ్వడును నా విషయం తలతలవుల ఈనుచుంద నా వంశం మర్యాదకు (ూణ వాత్య వెం(టటుక వాసైన నరే వనీ తలవుల వీక వినుకు లోటు వాటిలు రాత విశాచాన్ని కాను నేను భంగము చేకూర్చు కూత నా మతమును (వకటిస్తా వెల్లడించి బ్రతుకలేదు అది నా న్వత నిద్ధమైన వాక్కు ఖబర్జార్‌ జన్మవాక్కు జాగ్రత్త ఆ మాత్రం లేక్షుంటే దేశం, జాతి వంశం, పాలక వర్ణం నే బ్రతికెందుకు? తరతరాల నుండి జాతిని పాలించే న మా వంశం జనులకు అతి ప్రియమైనది 1-4-1976 ఎమర్జెన్సీలో జాతి గౌరవం ప్రతిష్ట" మాతోనే నిల్రివ్లి ఉన్నది మా మోచేతి గంజి గత్తిక్ర (బతికేటి కుకు ఎవడు మా వ్వీదికి భౌ” భా? అంటే వణ్ళూడ బెరుకుతాము విషం పెట్టి చంవుతాము జాగ్రత్త ఖబద్దార్‌ జాగ్రత్త థిన్లోఫ్‌:నీ బానినను కాను నేను తొత్తుకాదుకు నసలే కాదు 206

మంత్రగాడుమర్రిచెన్న మంత్రగాడు మ(ర్రిచెన్న మంతిరి గాకుంటె మానె రంకు రాజీకీయాల్లో మాయల మారాణి మపామ బొంకే రాజనీతిజ్ఞత? భాయల వెదజుల్ల రాజ్య అవినీతికి బిరుదు పట్ట పాలుదాయె, బవుగుణునకు అందినోడె అధినేత? అబవురూవుల చ(త్రభాయ కొంగుచాటు కుబేరాల భేష్‌ భేష్‌ ఆవదూద రంగస్థలమా? కేంద్రము 'పొష్‌” రాజకీయ శ్రీద. రాజకీయ వ్యభిచారము కాడెద్దుల మందలోన రాణించెడి భగేం్యద్రము గత్తర పుట్టించిననోదె అధికార రాజకీయార్భాటము : ఎన్నాళ్ళు? ఆవుదూడ ఎగిరితంతె (ట్రజాకీయాధికార వరాభవము : ఎన్నాళ్ళు? ఆమాంతం వరువునబదె. లా బల్లి వలుకులెన్నా వలికి 20-10-1974 ఢిల్లీ పోచమ్మ మెచ్చ జిల్లేదుల వందిరికే మల్లెలు పూయించినాడు. గణాచారిగా మారి గణనకు మళ్ళొచ్చినాదు పార్టీవత్వము ఫలము బజినీనాదు బలనినాదు ఎన్నిక చట్టం నిజాయితీ నున్న జేసినట్టి మేటి ఆరేళ్ళ వోటు ఫలము అంతరించిన యయాతి ఆం.వ రా, ముఖమంత్రి ఆరణిని మండించి వెలయ ఆవుదూడ మంద మళ్ళి వోరతులెత్తెను అతనికి 207

బడితె బుద్ధి డెమోక్రసీ డిరేలైంది

వెర్రి వెంగళవ్చ బదితెకు డెమోడ్రసీ డిరేలైంది

ఆలోచనంటేనే అనవ్వాం (జాస్వామ్వమునకు నేను

వ వుగెకే బుద్ది వుడుతుందో విడాకులు ఇయ్యలేదు

ఏ బుద్ధి వ తిరుగుబాటు తెస్తుందో? వరమ అనవ్వ్యాం కాదు.

బు(రలన్ని బద్దలు కొదదామని ఆ మాటే నిజమైతే

ఐదితె కెళ్ళుడలేని బులువు రెండేళ్ల బట్టినేను ఇట్లు నవొంచేవాన్నా.

తలవుల మలిపేద్దామని కానీ నేను నెన్ఫిటివ్‌నే

తలలు (బ్రదలు కొటడం దళం గురి అయినవుడు

శాంతిభ్యదతల కాపాదడం అలన రార నూల

ఒకటే బడిత అవహేళన జరిగినవుడు

ద్ది నేను సెన్సిటివ్‌నే దేశము నిజరూవము విక్ఫతముగ (ప్రకటిస్తే నేను సెన్సిటివనే. దెమోశ్రనీ డిరేలైంది దాని బాధ్యులు నిజము చూద టవలు మాత్రమె నేను కాను వారటు చేయుచుంద సవానం మారుకున్న నాపై కూదా భాధ్యత ఎంతో ఉంది. దెమోడ్రసీ అంటే దేశంలో (వ్రజుల పాత ట్రజావాణి ధ్రన్ఫుటమగు వజావాణ్‌ ఆద్దాశవణము ట్రజావాణి వెల్లడింవు సౌకర్యము వెల్లడియగు (వ్రజావాణి ఆలకింపు వారి అక్కరల దీర్పెడి బాధ్యత విధి 208

జాతికి నత్వర 'కళ్వాణం' చేసెడి ధ్రతివక్షం, వక్షమయి యోగము డెమోడ్రనీ నావైన వ్రభుత్వ చర్చలపైన దానిని విడనాదుటెట్లు కనివూని లేనిపోని అఖాందాలు వేసినారు అంటాంది ఇందిరమ్మ. వారిని అదువులో పెట్టగ అందుకే నేనంటున్నా ఎమర్జెన్సి అంటాంది ఇందిరమ్మ. టవ్రజాన్వామ్వమునకు 'నత్యమేవ జయతి జయతి” నేను నిత్సమన్ఫతాల జగతి విదొకులు ఇయ్యలేదు వల్లె నుండి ఢిల్లీదాక దేశంలో కల్లలు కొల్లలు కొల్లలు దెమోడ్రసీ డిరేలైంది కల్లనమ్మే అంటాంది ఇందిరమ్మ థవతివక్షులు లేనిపోని అబద్దాలు చెప్పుకుంటూ దేశంలో దెమోశ్రనీ ట్రభుత్వం చెప్పిందంతా బూటకమని మటుమాయం చేయుటకు వెల్లడించి ప్రభుత్వం తలపెట్టిన కుట్ర వన్నినారు సక్రమ కళ్యాణానికి” అద్దు తగిలి '్రతివక్షులు (్రజలకు దెమోడ్రసిపైన ఆ కుట్రను ఎదుర్శొనగ బిశ్వానం లేకుండ ఎమర్జెన్సి చేసను, వ్రతివక్షులు డెమోడ్రని చేకూర్చి న అంటాంది ఇందిరమ్మ. (ప్రాథమిక నత్వాలను 1. ప్రషులు = ప్రతిపక్షులు దుర్వినియోగం చేసుక (్రజాస్వామ్య విదోహులు కుడ్రీ వన్నినారు. పోరాటాలు సాగనిస్తే భారతమే విచ్చిన్నం జాతికి తీరని నష్టం. వ్రజాస్వామ్యమే నున్న అందుకొరకె ఎమర్జెన్సి. ప[్రికలు కూద తమ భాధ్యతలను ఎరుగకుండ 209

ఏమంటుంది ఇందిరమ్మ ఏమిటి ఈ దేశము గతి పమంటుంది ఇందిరమ్మ ఏమిటి యీ దేశము గతి ఏ రోజుకు ఆరోజు వమైనది నరం మత అటో, రౌ 0౧౧౦ ఏదో వర దేశీయని వ న నేత్రం, వత్రికా వేత్తనో వీలువించుక రోజుకోమాటంటుంది ఇందిరమ్మ ఎంవీ వ్రివిలేజు ఇది ఎమర్జెన్సి పేర తాను తలపెట్టిన ఇందిర నీతినిజాయితి మేటి (ప్రణాళిక సావి గౌరవ నీయులు అందరు లోలోవలి రవా స్యాలు గణవతులు గుణరపొతులు మర్మాలు విడదీని, టీకా తాత్సర్వాలతో కోళ్ల మింగి శివ్వులను విడమర్చి మరీ చెవ్తది (గ్రుడ్డు ముట్టరాదందురు. దేశీయులతో మర్చం పార్టీ బ్రతలకు పామర జనులకు దాచుంచి డిప్లామనితొ వర్తిన్తది, ఎంవీలకు ఎంవల్‌ఏలకు వరదేశీయులతో వివరణ ఎంత నమ్మకం ఎంత నమ్మకం విదమర్చి మరీ చె్తది, ఇందిర అంటే ఎంత నమ్మకం. వరవారితో ఇంటివెసి వమన్నది ఆ ఇందిర ఇంతకు న్వీయ (పజతో డిహ్లోమెని ఇంకా నార్భల్‌సే? రాలేదట ఇందిరమ్మ డెమోడ్రస్సి నార్భల్‌సే' వచ్చిందని తనకు అంటే ఇల్లంత మని నమ్మకము కుదర లేదట. జ వాని బ్‌ మారన తానమ్మిన బంట్లకు జనములో తన ప్రస్తుత పోర్రాటై స్థానం చేకూరనె లేదట ల 0 నమ(్రవాదులు వేదులు వార్‌ ఆఫ్‌ ఐడియాన్‌' అట తమ తమ (ప్రాంతాల చేరి పార్టీ కతీతమైన వంచసూత్ర ప్రణాళికను వృవవోరం చేస్తుందంట. వంచవీలు కుదరాలట. శాంతి (వపంచం శాంతి (గతి వక్షాలతో చేరి శాంతి కొరకు (వకటించిన వ్రజామతము దేళీయుల అభివృద్ధికి దోహదమగు తప్పుని మువ్చుని అందరు ఐడియాస్‌ కోసమె తన త్రృషి అట. ఒవ్వుకొని తీరాలట. ఎంత మంచి మాటలివి, తిరిగి ఎన్నికల దాక ముద్దొచ్చే అభిభాషణ దేశంలో వదైనను తా గెలిచిన పార్టీ నేతలు “575 తలచినట్లు సాగాలట. 210

ప్రతివక్షం వాళ్ళేమిటి తేనె వూసీ ఇందిరమ్మ పొర్రమెంటు వంజరాన కరువు కాటకాలకేమో వలుకుబది అంత తనది వారణ భగవంతుడు. పార్టీ నభ్యులు చిలుకలు (టజాక్‌ టి విజ్బంభణ వల్ఫినట్లు వలుకుతారు. బద్భాముల అందోళన. స ప్రగతి దారి కద్దువదెడి గరీబి వాటావ్‌” ఎరలో (గ్రతి వక్షాల కుతం(త్రము. గాలం (మింగిన ఓటులు పెతన్‌ దారీ శేషుడు మళ్ళీ ఎన్నికల దాక జ క్‌ తల్లడిల్ల వలనిందే. ఎత్తిన పడగల విషము. నల బైటి గోపు ముఠాబద్ధ మూద్దే్ల తన పాలన రైటురియాక్షను కు. ఈదేరి ఆనాటికి లెఫ్టు అద్వెంచరిజము (ప్రతి వక్షాల్‌ (బ్రతికుంటే దుష్టత్వము చిలిపి చేష్ట అలా బలమునకు వరక్ష ల కాం(గెన్తు ని.వి.ఐ అందాక తానన్నదే కాక ఇంక (వ్రజలెన్వరు న్యాయం తరుణోపాయం దేళ క్షేమము ఎదగల మార్చుకు, చేర్చుకు, రద్దుకు దేశీయులు మరి వేరెవ్వరు. మంత్రం తంత్రం తాను వారిద్దరు కౌగిలి లో పార్టీ వ్రతులు కాంగగ్రెన్‌ చేరి చెప్పు మాటొక్టటి పార్టీ నభ్వులు అందరు వారి వారి కూటముల్లో ఒకే దేశ మొకే జట్టు చేరి కూయు కూతొక్ళుటి. ఒకే నేతి కూత తనది. తీర్థానం ఆలావన ప్రతి వక్షము తలపెట్టిన తీరొక్టుటి వలుకొక్టటి (్రజాందోళనము అణచగ రాగం తాళం వల్లవి బుల్లేట్లు బాంకు నోట్లు లక్షణము రనమొక్ళటి. బోలెడు తన అదువులోన దేశమంటె ఉభయులకా. బాంగ్లాలో యావోయాఖాన్‌ దేళం ఒక చోటిది బాహటముగా వాడిన పార్టీ పేరట ఉభయులు మార్షల్లా చురకత్తినో పాటించే వ్రత మొక్సుటి మర్ణంగా వాడుతాంది. ఒకే దేశ మొకే జట్టు తియ్య తియ్యని నినాదాల ఒకే నేత కూతొక్ళుటి 211

అమ్మోరి పాదాల అమ్మోరి పాదాల వడిమొక్సితే నరీ. గట్టి బలం వుంజుకొన్న వదిమొక్కి బములో చేతిలో దేశం ఆ పొదాల జక జట్టు వదవులీనే ర్లురీ, జట్టుకున్న విటికెదంత జట్టునేత విదికిటిలో పాదాల వాలితే నేతంటే జగత్‌ జెట్టి వదవి తలపై మొలచు నేతంటే భగవంతుడు పాదాల కొలువులో నేతగాని నంకల్పము వదవి తలపై నిలుచు. చేతకు నీద్ధము జట్టు. అమ్మోరి నలుకులే చెలామణిలో కలనాజాము వలికి నాలుక కులుకు ఇలము విలువ కేమిలోటు అమ్మోరి తలవులే నీ.షిఐ., కాంగిరేను తలనిండి పై కొలుకు. గడె, జర, ఆ నాణెము బొమ్మ, బొడును వది మొక్సితే చాలు తకిన దంతయు చెత్త మొక్కుబఐళ్ళూ తీరు లెక్టుకు రానట్టి దినును వది మొక్కుతుంటేనే ఇది ఈనాటి భారతము చెక్కు చెదరదు పదవి. కౌరవసభో వర్ధనము, లా అమ్మోరి దయ వుంటే భీవ్య చార్యులు, ద్రోఖులు (పతి వనరు మన పొంటే శకునులు, దుశ్ఞాననులు అమ్మోరి దయ వుంటే కర్డులు, అశ్వత్థామలు (ప్రతి వానరు మన పొంటే పౌచార్య జయద్ర తుపొచార్య్య జయగదఢులు. అమ్మోరు దయచూస్తే రాష్ట్రవతీ ధృత రాథ్దుడ్రు కామితాలూ వండు ఘనులు మనా కానీనులు అమ్మోరు కోవిస్తే దిలులు మవో బలనీయులు అన్తిత్వమే మండు గౌరవ నభో వర్ధనమ్షు లే ఇది ఈనాటి భారత్రమ్రు అమ్మారు కం్చటై న ఇందిర దర్భారు షాను లోకమంతా కం అమ్మోరి యువదండు మింద మొగడై చెండు 1977 కాంగైసు పార్టీ 'సంస్కృతి"పై 212

ఆష్‌ పౌరులధీ క్రోధ శ్రీ ఎన్నాళ్లైనది చెవు (కటించెదిదీ నిరసన రాష్ర్రవతీ కాస్త చెవ్దు దోవీడి దావరికాలను నార్జుల్ఫీ నిండు నున్న రూవుమావ జన (వకటన. ఎమర్జెన్సీ నువ్రనన్న పొలక వర్హం కుట్రల లెలశ06/40 సి 6046 పాలిటిక్రి యమదర్థన 078 [06 857607౧610 (పజారాజ్య స్టావనక్రె ఎవ్వడు వింటాందు దీన్ని (జలు బూనినారు వ్రతిన. ఎవ్వడచ్చు వేస్తాడు ఉనవాపాని సైన్యదీక్ష రాష్టవతితో మాట చవి దర్చణమీ నిరనన (జాస్వామ్య వద్ధతిలో కక, చు నాద నీతో మాటాడుటకు రతమంతట (వ్రభుత్వ ఎమర్జెన్సీ అద్ధమైతే న వ నీవు కూడ చబ్చినట్టే (్రజాకోటి మానముద్ర నీవు చస్తై వకటించిన (థదర్భించు ఘన నిరనన. ఎమర్జెన్సీ అమలు జరువు వాదెవ్వడు? ఉజనకంటక్ర అధికారము ఎన్నాళ్ళయినది చెవు కనువిప్పుగ (వ్రదర్భన దేశంలో ఎమర్జెన్సీ యంత్రాంగము కుతంత్రాల వెలని నిలిచి వుందబట్టి మాయా మోసము నిరనన ఎన్నాళ్సెనది చెప్పు అవినీతికి ఎదురు నిలిచి దేశానికి విదేశాల నా. దాది భయం వందబట్టి విరాట్‌ రూవ నందర్భన. ఎన్నాళ్ళయినది చౌమ్టు 'పౌరాత్ళక పోరాటము చునకూ పాకిస్తానుకు (కటించెడి దీ నిరనన. కాటులాట సాగబట్టి అన్వాయాన్నాదిరిస్తే ఎన్నాళ్ళయినది చెవ్లు? నాగొదవకు నంత్బప్తి. చీనా బార్టరు వైన అన్యాయం అంతరిసే కాదు కాదు మన భూమిలో సయవ్రకా వళ. చీనా సైనిక బృందం. జై జై జనతా జనార్డన. స్థావరాలు నిలివి వుంచి జై జై జై జననాయక ఎన్నాళ్ళెనది చెను జై భారత ఫౌరాత్ళక మన భూమిలో చేం నిలిచి 1975 మన నైనికులను తరిమి 213

విజయమొంది సంతనింబి అని చెప్సిన వమ. ము.మ.ల ఎంతో దయతలబినట్లు (వకటనలే వథత్రికంత ఇంకా లోనికి రాక ఎంద రరెస్టయినారో ఏక పక్ష విరమణతో కాల్పులావి చెప్పేపాటి ధైర్యం మనచే ఆవీంవజేని కూడ లేదు వమ. గాంధికి బీనా నైనిక బృందం (వజలంతా ఆమెవైపే మన ఎదపై నిలిబివుండి రాష్టవతి (ప్రకటన ఎమర్జెన్సీ? ఎన్నాళ్ళయినది చెప్పు ఆమెకు తోదే భారతీయ జనులమీద మరి ఇక భయమెవ్వరిది నూటికి తొాంభయి పౌరులు ముర్దాబాద్‌ (వతివక్షులు కూటికి గుద్దకు లేక తోయబడిరి జేళ్లలోకి ఆది భిక్షుకుని వోలె సైనికులు, పోలీసులు భౌతిక రూవును దాల్చి దేశభక్తి వరివూర్జులు కాటకాల వటి నలుగుట (క్రమశిక్షణ నంవూర్డులు ఎస్వా ళ్ళయినది చెవు మరి ఇక భయమెవ్వరిది ముర్చాబాద్‌ ప్రతివక్షులు ఇంటర్నల్‌ ఇన్‌ సెక్పూరిటి దేశ సముద్ధరణ జేయ్యు వర్పడింది ఎవరినుండి పౌలక వర్జానికెంతో రాష్టవతి కాస్త చెన్డు అద్దువడతాన్నయంటే బ్రధమ పొరుడవు నీవు నమ్మవంటవా చెవు నేను కూడ పొరుదనే రాష్ట్రవతీ చెప్పు స్వాతంత్ర్రవు నమర యోధుదడను, నేను కూడ నేదు వత్రికల నోళ్ళు తాయ వత్రధారి న్నే ఎమర్జెన్సీ ప్రకటనలకు మూయిస్తే ఏమైతది? ఎదురునిల్సి నట్టివాణ్ణీ నంపొదక వ్యాసాల ఇందిరమ్మ వుట్టుకతోనే చోటంతా బావురనుచు (సజాసేవ జేసిందా, తౌల్లమొగం వేనీనాద్తి ఈ రోజున ఆగర్భ వజాసేవా పారీజు అను విక నిందా నీ వ్రతిభ బిరుదును ఆమెకిస్తే బాగుంటది వెలిగి పోతున్నది రాష్ట్రవతి ఏమంటవు. నీ వ్రకటన ఎమర్జెన్సీ నిన్న ఏ.ఐ. ఆర్‌ హైదరాబాద్‌ అది ఎంతో భేపైనది (సాయంత్ర 6655 గం/కు,) 214

మాట మంతి అంటె విన్న చదవవచ్చు ఇందిరమ్మ, తాత, తంది, తాను పౌరుడెనడైనా లభ్యమైతే ట్రజాసేవ జేనినోళ్ళు వానికి వినివించవచ్చు మూదు తరాల ఆస్తిని ఇచ్చేనిన్రు దేశానికి ఎమర్జెన్సీ చచ్చినాక ఆస్తంటే కాస్త కూస్త బోలెడంత ఆస్తి వత్రికోళ్ళు ఇది (గ్రామీణులకు ఏ.ఐ. ఆర్‌. (గ్రస్తుతము నోళ్ళలో కుక్టుబదిన నిజం చెప్పే వద్దతి గుద్దలన్ని తీయబడి (బతికుంటే నెవూ ఆస్రీలో తమతమ నంపాదకీయ వ్యాసాలతో పమేమి ఎవరెవరికి ముట్టిందో? ఖాటు దీన్ని ప్రకటించవచ్చు మోతిలాలు ఆస్తీ నుండి అందాకా నీకు నాకే వున్నది నెవూ కెంత ముట్టిందో? ఒకరితో ఒకరం మాట్లాదే వాక్కు నెవూ నుంది ఇందిరమ్మ రాష్ట్రపతి ఏమంటవ్‌ కెంతదాక ముట్టిందో? జ్రైపొంద్‌ అని అంటావా? నెహ్రూ ఆన్తంత దేశానికి ఇచ్చినట్టు జైపొంద్‌ అనమంటావా ఏఐ. ఆర్‌ అబద్దాలు ఆదుతుంటే ఎమర్జెన్సి క్రింద అదియు నెహూ చచ్చిన నాడు నేరం అనుకొంటావా ఆయన విల్లు (ీలునామా (సకటింవబడ్డనాదు) అడిగి చూదు ఇందిరను నేనన్నది నీ కెరికేన ఏమంటదొ అడిగి చూదు (ఆయన ఆస్తిపొన్తులు ఇందిరకి నీకును ఆమె ఆజ్ఞ తప్పుదంటె ఆయన బూజిద ఇండియాకి) అని నీవైనను నాతో మాటాదకుంద రాజ్ట్రవతి ఏమంటవు. వుంటేనే నాకు ఇదంత నేను రానుంబిన పౌరునిగా నా గౌరవతకు నన్ను గూడ నీ బలగం వట్టుకుంటే ఎంతో మేలు రేవు కోర్టు ముందు.... ర్యాష్ట్రవతి పమంటవు. నా వీబ్చిగాని ఇంకా కోర్టెళ్టడిది? ఇది అంతా నష్టం ధ్వంనం 25-6-2975 ఎమళ్జెన్సీ ప్రకటించినారు. 27-6-75 న రానీన గేయం రాష్ట్రవతినుద్దేశించి

కాకుంటే మళ్ళీ ఎమర్జెన్సీ ఎత్తేనినవుడు (వ్రజాన్వామ్యం (బతికి తిరిగి బయట వద్దవ్దుదు

215

ఇంతకన్న చావు నయం ఇంతకన్న చావు నయం ఇంక నేను (బ్రతికున్నన? రాజ్యాంగం నమకూర్చిన నా గొడవకు నివ్లుపెట్టి అవకాశమె ఎమర్జెన్సీ నా గొంతును అదిమి పట్టి ఎమర్జెన్సీ, వరిపాలన ఎమర్జెన్సి సామ్రాజ్యం కూడ (ప్రజూస్వామ్యంబే ఎదిగి మిడిసి పడుతుంటే అని ఇందిర చాటితేమి ఇంతకన్న చావు నయం పౌర జీవితమ్ము కాలి ఇంక నేను (బతికున్నన? కమురు కంవు కొడుతుంటే పౌరునిగ పలుక వీలు లేనవ్చుదు ఎమర్జెన్సీ అత్తరుతో (ట్రతికందధుకు? కాళోజీ పమాత్రం ఆవగలవు ఎమర్జెన్సి సబబె అంటె రాష్రవతి వమంటవు. ఇందిరకు జై అంటె వటతికల్లో పదవచ్చు ఎమళ్టెన్సీల్లో [27-75 బాగా సుఖవపదవచ్చు వక్షీభవించనోని వీఠనొక్కు నిద్దాంతం అంటేనే ఎమర్జెన్సీ అంళెనా? రాష్ట్రపతి ఆవు దూడ ముద్దిరతో యావద్భారతమున జరుగు ఆర్భాటం నిజమైనా ఆ మాటను ఎదిరించే అవకాశం లేనవ్టుడు భిన్నాభిప్రాయ మేమి ఉన్నదో లేదో కాలిన ఆస్కారం లేనవ్టుడు అంతా భేష్‌ అనే మాట కర్టమేమిటి అంటా? థొనిజం కాదా ఇది? (జూన్వావ్యు ముందా? 216

సంభవామి పదే పదే... రాష్ట్రపతి ఏమంటవ్‌ భారత రాజ్యాంగం ౩52 (2 రాష్ట్రవతి వమంటనవ్‌ ఎమ్పుడెవ్లుడు వోట్ల గెలిచి వ్రజూస్వావ్వు దేశానికి బైటిదాడి వ్రమాదం వరములంది (వమ. అయ్యి ఏర్షదడ్తదో పొరణ్వ కళివుని శక్తి ఎవ్టుడెన్పుదు ఇందిరమ్మ పొంది నిలిచి దేశంలో నంక్షోభం నంభవించు దౌర్హన్యం అన్వాయం వరిస్థితి వర్షద్తదో తలపెట్టి ఏలుతాంది రాష్ట్రవతి వకీభవించనోని ఎమర్జెన్సీ చాటేస్తదు వీక నులిమి వదతాంది తక్సిన కాళ్ళన్ని ముడిచి జరుగుతున్న అన్వాయం ఒంటికొలిపై నిలబటీి భరియింపను, వమైనను తొండవంలో నటరాజు దౌర్జన్వాన్నెదిరిస్త నువ్రనిద్ద భంగిమ వలె అన్నవాదు వ్రన్లోదుడు రాజాంగం వెలున్తుంది దౌర్థన్యాన్నెదిరించే 852 (1) మీద నిలిచి దమ్ములుంటె నత్వాగ్రపొ 'యదా యదాపొ దేశస్య నక్సలైట్లు వారి వారి వోని రృవతి పొరక నీద్ధాంతం వారికుంది ఎమర్జెన్సీ నంభవామి ఎవరెవరు వమేమి ఖారతాన వదే వదే” చేస్తారో మాకెందుకు నరనింవాని భక్తులేమి ఇందిర (ప్రకటించిన ఎమర్జెన్సీలో 29-6-2975 న రానింది చేస్తారన్నది వ్రత్న నత్వాపొంసల బలగం వవ్లైనది అన్న (వళ్న నత్యాగపొ వడున్నదు? ఉంటే చేస్తున్నదేమి? అన్నదే న్నూటైన ప్రశ్న ఎగరకు ఇందిరమ్మ ఎగరకు! వొట్లరెగిరిందు శాన కాళిం రజ్వీ కూద ఎగిరిందు శాన, ఇం 21/7

ఇరువై సూత్రాల దండి

ఇరువై సూత్రాల దండి

ఇందిరను వథకానికి ఇందిరమ్మ మాటలన్ని బూటకమని ము.మ లంత డూడూ బనవన్నలవలె ఆమె ఆట నాటకమని రుజువౌతది అవును భేష్‌ అన్నారు ఇందిరమ్మ భక్తులకు చచ్చినంత వని అయితది అమలు చేస్త మన్నారు ఆనాటికి అయినాగాని

దీన జనతోద్దరణ (మలో వున్న వారంత

ఏనకేన దీక్షతోద మేలుకొంటే నయమేమరి.

(సమ. గాంధీ ప్రకటించిన ఆనాడు ఎమక్జెన్సీ

నూత్రాలు ఎంతవరకు ఇందిరమ్ము నైనా నఠె

అమలు నోచుకుంటాయిు? ఆదుకొన లేదు

చూద్దాము వేచి ఉండి లాగి తన్ని గద్దె నుంది

(వభుత్వాలు తలపెట్టిన దింపెయ్యర (ప్రజలు అంట.

అభివృద్ధి నూత్రాల వెయిట్‌ అంద్‌ నీ

అమలు జరుగ నీకుంద వపమౌతదో

అద్దొచ్చే ప్రతివక్షము ఎస్‌.నీ. (ుభ్రీంకోర్టు) అవ్సీలు తీర్పు 'అదువులోన ఉన్నవ్దుదే వస్తుంది ఈ లోవల

దీన జనత్నో ద్ధరణము అవ్హుదేమి అంటుందో

జరిగి పోతే సంత్రోక్ట్యం చూద్దాము ఈ ఇందిర

జౌవీ. కూడ తృన్తిగ ఎన్‌.ని. తీరువు కూడ

చావవచ్చు డిటెన్షన్‌లో ఎ హెబ్‌ని. (అలవోబాద్‌ కోర్టు) వలెనె ఉంటె (పతివక్షం బలి అయినా సెంట్రెల్‌ కాబినెట్‌లో చేరగలరు ఫలితంగా భాఠరతాన విభిరాజ్తు మర్రి, డి.వీ.,. మిశ్రాలందరు దీన జనతోద్ధరణ అవినీతికి బిరుదు వట్టి

జరి౧తె మంచిదెక్రద అందుకున్న వారే

అబిద్దాలు అయినా నరై మన కేంగద్రవ్రభుత్వ

(పతివక్షం ఆటంకం మంత్రి వర్గంలో చేరుటకు

అన్నమాట రుజువు చేసుకొంటుందా అర్హులైన వారౌతరు.

దీన జనతోద్ధరణ వవ వవ వ వవాస్రావ నవన్‌ వాస్తవంగ చేసి చూవి ప్రకటనకు స్పందించి ఇందిరమ్ము ఈ దెబ్బతో అట్లచేయ లేకుంటే

218

ఇందిరమ్మ హుకుంతోటి ఇరువై ఆరు జూన్‌ ఇందిరమ్మ వుకుంతోటి ఇరువై ఆరు జూన్‌ ధరలు దిగుతున్నవట తౌెల్లవారుటకు ముందే నర్భారీ గోదాముల (్రతివక్షులు శైలైరి నరుకు బైటి కొస్తాందట ఇందిరమ్మ ఎమర్జెన్సీ ఇన్నాళ్ళు ఎవరి వుకుం (వ్మ్చోస్తం వ్రయోగించి చేత నరుకు దాగున్నది (ప్రతివక్షుల బెడద దిగులు ఇన్నాళ్ళు ఎందుచేత ఖావు కొనెను, ఆమె మాట నరుకు ఖైట వదుతలేదు “చజాన్వామ్యమునకు తీరని ధరల నదువులో పెట్టగ (ప్రమాదం వట్చింది కాన ఇన్నినాళ్ళు ఇందిరవ్ము (్రతి వక్షుల వట్టివేత బలం లేక వూకున్నద పొతమాయిను దేశానికి” ఎమర్జెన్సీ వెలని నిలిచి అదే ఇందిరవ్ము నేడు వారం తిరుగనె లేదు అంటాంది ఎలుగెత్తి వానలు వద్దాయంట ఎంగ్‌ లాయర్స్‌ కాంగెన్‌ వంటలు వండినయంట అనే నంస్థ వుట్టుకొచ్చి అందుకె ధరలు దిగటానికి అంబాడు కుంట వెట్టి వీలు కలిగిన దంటా ఇందిరమ్మ ఒడి దూరెను నరుకు దావరికం చేస్తే ఇందిరమ్మ దయగలమ్ము నరాడు శిక్ష అట వసిగుడ్డును (వేమతోడ ఇన్నాళ్ళూ దాచుంచితె జోకొట్టి బుజ్జగించి బహుమతి ఇచ్చిన ఇందిర? వలికినది చిలుక వలుకు ఈనాటి నుందా వమ.కు 'బాలలార వ్రజాస్వామ్య ఇట్టి వీలు కలిగిందా? పాలధారనోచుకోని భాలలార ఎమర్జెన్సీ జిందాబాద్‌ జాతికి భారత జూతికి వమంటవ్‌ రాష్ట్రపతి. భీతి ప్రమాదం ఏర్పడ వళన్స్‌లో తతా (ప్రజాస్వామ్యమును కూడ క్‌ వంజరంలో దాచుంచిన ఆక్సిజన్‌ టెంటునలే ఎమర్జెన్సి నెలకొన్నది. ఖారత జాతికి ఇమ్సుడు తీరని ఆవద ఉన్నది 219

డెమోడ్రనీ సాగనిస్తే జాతివీత గాంధితాత

జాతి భద్రతకు మోనం జ్ఞావక మున్నద జాతికి

వాటిల్లే తరుణమిది (ప్రతివక్షులు ముక్జీభర్‌ ప్రతిపక్షులు డెమోడ్రనిని (్రతివక్షులు లేనిపోని దుర్వినియోగం జేసుక వుకాడ్డ్లు లేపె, దేశంలో

(ప్రజలను వెద మార్గంలో అమాయకుల రెచ్చగొట్టి పెట్టినారు ఇన్నినాళ్ళు జ్లాకు మార్చెటు దార్లకు

బయటి దాడి బెదద మనకు న్మగ్లర్లకు నంఘ విరోధ శక్తులకు ఉందనే ఉన్నది కద గూడుపుఠానీ దార్లకు

దానికి తోడు దేశంలో మద్దత్రె నిలిచి ఎదిగి,

అల్లరి జత అయితే... (్రజాస్తావ్వుం వేర భ్రజాన్వామ్యూనిక్షె ఆవుదూడ ముద్దెరోరు మువ్దువాటిల్ల జేనీనారు

దీన జనోద్దరణక్షు నన్న జంవ ట్రయత్నాలు దీక్షబూని చేయుటకై తలపెట్టిన కార్వమంత' ఎన్నెన్నా జేసినారు

ఎట్ల సొగు నజక్రమముగ నన్ను గడ్డెనుండి దింవ

నాపేరు ఇందిరమ్మ వన్నాగం వన్నినారు

ఆవుదూడ నామ్సద్దెర విదేశీయ కుట్రదార్ల

నేను ప్రమ, నావాయూము బలం అందుకున్నారు.

(జాసేన వ్రత్ర బద్ధము ని.ఐప అందదంద

ఆగర్భ నేవావ్రత్ర దీక్షా కూదా వారికి ఉన్నది

పరురాలను క్రమ్రల్రజన్సు ఖభారతాన జనంలోన అన్లిర్లు లేవదీని మా అయ్య నెహ్రూ నేత్ర పొలక వర్గం పొలన

జాతి కంత అత్రడ్రు శ్రాత్ర పాటవమును అద్దగించి

సాక్షాత్తు జాతి వీత్రవ దేశాన్ని నాశనము చేయదలబినారు భారత జాతిని వ్రబగ వారి ఆటలు సాగకుంద రాజకీయ వారసునిగ చేయుటకే ఎమర్జెన్సీ

పేర్ణాన బద్ధట్టి వాదు నాయోజన కార్యశ్రమం

మా తొత మోతిలాలు సాగుటకే ఎమర్జెన్సీ

జాతి వీతకు సన్నిపొతుడు ఆవుదూడ మార్యువారు

ఆయన చస్తే తాను అధికారం ఉన్నోళ్ళు ముండమోనెనని చెప్పెను

220

వోట్లు గెలచి వదవిలోన కూచున్న దెమోగ్రసీ మనకెందుకు

డెమోక్రాట్లు అందరు జాతివుంటే పదో ఒక

నా యోజన కార్యక్రమం వద్ధతిలో అతుకవచ్చు

భేషంటూ చాటినారు ఆవు దూడ మార్యుతో

విదేశాలలో పెద్దలు అదుపాజ్ఞలో పెట్టవచ్చు

తమ తమ దేశాలలోన ఎమక్టన్సీ ఆనరాతో

దెమోగ్రనీ సోవలిజం నా యోజన సాగవచ్చు

కాపొడెడి అధినేతలు దీన జనతోద్ధరణ

నే తలపెట్టిన కార్యక్రమం నా వథకం అనునరణ

మంచిది నబబైనదని సాగుతుంది నేటి నుండి

చెప్పినారు చెప్తుతున్నరు. ఇంజియంటే ఇందిర

టిటో చేనీంది అదే ఇందిరంటి ఇండియ

అమెరిక బ్రీటనులు మాత్రం అని అన్నదు ఆవుదూడ మారు

సాయాజ్య వాద ధోరణితో మార్చు దేవాంతక బారువయ్య

నాకు విరుద్ధంగా ఉన్నారు అ.భాాక అధ్యక్షుడు అనువరకు

ట్రజలంతా నా వక్షం నా శక్తే నేనెరుగను.

అన్నది ఏనాదొ రుజువు చేసుకొన్న ఆ మాటతో నాకివ్లుదు

నా మాటను కాదంటే జైలుప్రాప్తి అత్మ సొక్షాత్భారము

బావోటంగ నాపై ధ్వజమెత్తిన ఇండియాను రక్షింప

గూడదు వుఠానీ గుంవుల ఇందిరమార్లం ఒకటే

వారి వారి నిజ సంస్థల దేశానికి నకల శాంతి

ఆంక్షకు గురిచేసినాను. భూమండల (శ్రేయానికి అనివార్యము

నా దేనాడో మా నాయన దేశదేశాల నుండి వినవచ్చిను ఇదే మాట

గొంధీని చంవిన ఆర్‌ ఎన్‌, ఎస్‌ను జై ఇందిర

కొన్నాళ్ళు నిషేధించి దేశాన్ని కాపాడెను ఈబీక్వల్డూ

నేనివ్లుడు ఆధోరణి బూనినాను జై ఇందియ

డెమాడ్రనీని వాత్యజేయ ఎమర్జెన్సీ జిందాబాద్‌

తలవెట్టిన నంస్థలన్ని తివక్షులు ముర

ఒక్కు దెబ్బతో ఇవ్లుదు ఎమర్జెన్సీ ప్రకటించిన తర్వాత, యంగ్‌లాయర్స్‌ కాంగ్రెన్‌ అనే ఎంస్ట

ఉఊవీరి లేకుండయినవి ఒకటి ఎమర్జెన్సీని పొగదింది. వాళ్ళ నభలూ, ఇందిర ప్రనంగించిన

విధానం దాని పైన వ్యంగ్యంగా €-7-765న రానీన కవిత

221

జాతిని కాపాడుటకు జాతిని కావాడుటకు

జూతికి వచ్చిన మవో ఇందిరకు అవయాంగాలు (ప్రమాదాన్ని తొలగించుట అంతేనా వెంగ(్రావ్‌ ముఖ్యాతి ముఖ్యమైన కర్తవ్యంగాబట్టి వట్టియ్యి కాళోజిని

ఎంతో వ్రియమైనట్టి దెమోడ్రని థియరీని మెద కొట్టెయ్యి కాళోజిది మూలకు బెట్టిందంట ఇందరవ్ము నేటి నుండి నా గొదవ సాగకుంద (పతివక్షుల దాడినుండి జాతిని కాపాదుటిక్రె చేసెయ్యి వెంగ(్రావ్‌ తీసుకొన్న చర్చలకు కానీం రజ్వీ నీవలె

డెమోడ్రసీ అడ్డేమిటని తోసి రాజని ఎగిరిండు నీ ముందర ఎమర్జెన్సి వెలుస్తాంది చంవిందు నాముందర లేకుంటే దెమోడ్రనీ నన్నూ నాబోటోళ్ళని

అతి ప్రియమట ఇందిరకు జేళ్లవేసి కుక్సిందు ఇండియఅంటొ ఇందిర ఉజనమంత బైటవున్న జనమంత ఊరుకాంది ఇందిర అంటె ఇంటియ కుక్సిన పేనై ఉంది

అన్న మాటతో ఆమెకు ఎన్నినాల్ఫు నాగింది

ఆతు సాక్షాత్భారము అయి అఆ ఆట ఆనాదు

అహాం బ్రమ్మోన్టీ వలె ఎగిరి నోళ్ళు యాదున్నరు వెంగణ్రావ్‌ అవాం భారతం అన్నది నేనున్నా ఈ నాటికి

ఏమంటవ్‌ వెంగళ్రాన్‌ నా గొదవ కూడ వున్నది మరి ఇందిర అన్నదె రైటంట్ర నీవుందవ, నీ మాటుందదు

ఆ(హ్రర్హా బంట్రులక్ర నీ ఆనరవైన ఉన్న

ఆవుదూడ ఏజెంట్లకు ఇందిరమ్మ ఉందదనలు

ఎంత బలం భైరృమ్ము నా మాటుంటది

ఎమర్జెన్సి విభవమ్ము ఈనాడు కాకున్న

ఇందిర అంటె ఇండియ నువులేనినాడు

ఉలగం అంటో ఆంధ్రభ్రదేశ్‌ నీమాటలేని నాదు

రే నీద్దార్డుడు బెంగాల్‌ నా మాటి నిలిచి ఉంటది శెట్టియే మధ్య్రదేశ్‌ బ్రతికి ఉన్న (్రజవింటది. చవానంటో మవోరాట్టం అంతేనా వెంగణాద్‌

*“వరమర అంటె పొమాలయ అంతేనా ఇందిరవ్ము! బమవుగుణంటే యు.వి,

మిత్ర అంటే భీవోర్‌ వద్దిన్స్‌తో వంద్రాన పకదంచన ఇంద పిర్తావై వూగ్యాగా నీన్హా అంటె అస్సాం రాసిన గేయం 5-7-75, 1. పర్మార్‌ ఇవి అన్ని ఇండియాకు అంగాలు

222

విన్నావా? వెంగళ్రావ్‌...

ఢిల్లీ నగరానికి (ప్రాంత (పాంతాల నుండి

15 లక్షల జనం తమఖర్చుతో వచ్చినారు పార్సీ వర్ణానికి తోడు నీడ నీవేనని

వనులు వదిలి వచ్చినారు ఖానింరజ్వేకి దారాబ్బీ చనాము

రెళ్ళెళ్సీ వచ్చినారు శాలువ కవ్పీందంట.

బన్సుల్లో వచ్చినారు కిరస్తాని దొరలకంత (పాణం జీవం రక్షణ విమానాల్లో వచ్చినారు ఖానీం రజ్వేనంటూ దాక్టరు మోరినునాదు ధనం ఉన్న బవుజనులు మెచ్చుకుంటు వలికెనంట.

వని పాటలు వదలుకొని పొందువులతో వినీగిన వారిజనులంతా ఇందిరమ్మ మీది (పేమ ఖానిం రజ్వీ జై అని నినాదాలు చేనిరంట. అభిమానం ఉట్టివదగ' ఇక మున్లిం లెంతమందో చెప్పలేని సంఖ్వలోన జై ఇందిర అన్నారు వెంగ(ావ్‌ ఖానిం రజ్వీ జిందాబాద్‌ అని అరబిరంట. అంతటి సౌభాగ్యం నంజీవరెట్టికేది ఇది చరిత్ర వెంగణభ్రావ్‌

నువ్వంటే సాక్షాత్తూ ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా వున్నావు నెల దాటక ముందే అంతవాదు

కైకలూరు అయితేమి? ఖాసీం రజ్చే అయిపోయెను శైలు. కాకినాడ అయితేమి? నేను బైట వదు అవకాశము చేకూరెను. క్లబ్బు జల్ప్సు అయితేమి? విన్నావా వెంగశ్రావ్‌

జనం విరగభిడి వస్తరు ఈనాదు నజీవరెడ్డి నభను

అంతేనా వెంగథ్రావ్‌ ఏర్పాటు చేయువాడు లేదని

అధికారం ఊజినాక అనహేళన చేయబోకు.

ఒక్కడు కూడా కానడు నీ సభకు తొత్తులంత

అను నత్యం గుర్తించక చేరి భజన చేస్తుంటో

వాగుతావ వెంగణ్రావ్‌ నీవై గల (ప్రేమ యనుచు

ఖానీం రజ్వి అనేవాదు (బ్రమనీ పోకు మిజినీ వదకు

వలిందు నిజాం అంత. కాళోజి (బతికున్నడు

ఇరవై ఎనిమిది రోజుల చరిత్ర చూచి నట్టివాడు.

లోన పోలీస్‌ యాక్షన్‌ అంటో నీ గతి ఏమిటో రేవు

ఆగస్టు 15 వందొమ్మిదివందల చూస్తుంది వజాత్తక్తి

నలభై ఎనిమిదినాదు నా గొదవ ఇది వెంగ(ళావ్‌

విక్టరి ప్లే గ్రాందులో కానున్నది కని కాళోజీ

ఇనుకపోస్తే రాలని జనం శైతలల్లు చున్నాడు.

మూదు లక్షలొచ్చిండద్రట. అన్వాయాన్నెదిరిస్తే నా గొదవకు నంతృశ్తీ తూరులు వీరులు నిక్షులు తమను అన్వాయాన్నెదిరిస్తే నా గొదవకు మక్తి (ప్రావ్తి. కాపొదేటోడు ఖానీం రజ్యేనంటూ తతత కరవాలము (తల్వారు) అందజేనినారంట క 1975 ఎమర్జెన్సీలో వెంగశ్రావునుద్దేశించి

బంగ్లాదెశ్‌ కవితలు

బాంగ్లా తిరుగుబాటు సైన్యాలు వ్రజల బట్టి నంవోరం చేస్తుంటే పమైతద? బాంగ్లా ప్రజు సొరజ్బకళివుదు కొడుకును పొంసకు గురిచేస్తుంటే వ్రజాత్తక్తి విజ్బంభణ పాలన జేసెడి దువ్చుల ఏమ్లైతది? గుండెలదర తిరుగుబాటు (వకటించిన బాంగ్లా (వ్రజ వళ్చిమ పాకిన్తానము బాంగ్లాను దోస్తుంటే వంజాబీ దితి వుత్రుల రొమ్ము బీల్చి ముక్తి నొానగ వమైతది? ముక్తి బాపొనీ పేరట రూపెత్తిన బాంగ్లా వ్రజ బంగ్లా బంధువు ముజీబు 'బందీ' నభ్య గ్రవంచం సాంతం సాక్షీ భూతమై పోతే ఓట్ల జయాన్ని కాదని షాట్ల వ్రయోగం చేస్తే యూ ఎన్‌ వో కంటికి ఇది ఇంటి గొడవైపోతే ఏమ్రైతది? ఏక్తీభవించనోని వీక నాక్టబదుతుంటే అధిక్సుత పొంసాకాందకు వాద్దు వద్దు లేకుంటే అభిప్రాయ భేదానికి ఆస్కారం లేదంటే వమైతది? పాలనాధికారాన్నే వీడనాధికారనుంటే పొలనాధికార మంత వీడనాధికారమైైతే (ప్రాంతానికి ప్రాంతాన్నే మరో (ప్రాంతమణుస్తుంటే ఎమైతది? వంజాబొక్కటె తాను పాకిస్తానను కుంటే ఉపజాదరణ పొంద (వ్రభుత బందూకులు చేబడితే బాంగ్లా (్రజలను వూర్తిగ బానినలుగ భావిస్తే ఏమైతది? వంజాభీ ఆబోతులు బాంగ్లా చేన్లను మేస్తే. (ప్రజల ఓట్లు గెలుచు కొన్న మిన్న బాంగ్లా బంధువును భుట్లో 'దోళదోపా? అంటుంటే ఎక్క వ్రజానమితి బలము వుంజుకొన్న తిరుగుబాటు వడున్నర కోట్లమాట మూడున్నరకాదంటో ప్రజాశక్తి విజ్బంభణ పరిణామము తిరుగుబాటు ఎడతెగని మార్షల్లా శాశ్చతమై కూర్చుంటే అధిక్టుత వొంసాకాందకు వ్రతిపొంసే తిరుగుబాటు విసిగిన ప్రజ కనితో (వజ వదున్నర కోట్ల ప్రజల అభిమతమే తిరుగుబాటు వభుత్వంతో పొనగని వ్రజ దితివుతుల గుందెలదర జేయుమాట తిరుగుబాటు వీదనంతో విసిగిన వ్రజు భాంగ్లా బంధువు (పేరణ బాంగ్లా బంధువు కున్నది రేకెత్తిన కసితో (ప్రజ ఐక్క వ్రజాసమితి బలము యావ్టో మార్షల్లాకు కాటేసెడి బునతో వ్రజ పండించిన వాని కదువు నిండింవని వంట చేను బాంగ్లాదేశము (ప్రజ వంట గింజ గింజు ఏరి మంటబెట్టి మనీ జేయము బంగ్లా వ్రజ బంగ్లా (వ్రజు ఆత్మబలము రగిలించి నిరుపేదల నెత్తురును (ప్రన్లోదుని కాపొదగ విశ్వానవు టరణి వట్టి కనితో మనలగ జేయుము థతిపొంనను బూని ఎగిరి దేగ తలను దన్న వీచ్చుక గుందెను రేవుము. వెలయు నరసింగము లలా బంగ్లాదేశ్‌ అవిర్భావానికి ముందు తూర్పు పాకిస్తాన్‌లోని ప్రజా పోరాటానికి స్పందించి 227

ముజీబ్‌ జిందాబాద్‌ కానున్నది (ప్రపంచ విభజన (గ్రామ న్వరాజ్యం మేరకు మార్షల్లా మపొషానుర వెలయనున్నది లోకంలో ర్తక్తదావా వీదనంత ఐక్య (్రజా నమితి ఒకటి సైన్యాలకు తెలియనట్లు యాల్దాలో పెద్దల ముఠా (్రజాస్వామ్యము మవాత్తు వంవకాల వటం నేదు దేశమంటె మట్టనుకొని తారుమారు అవుతున్నది (వభుత్వాల కూటమిలో (వజల కోర్కెలకు నరివద మట్టికి పెట్టిన వాద్దులు (ప్రాంత (ప్రాంతమున వజలు (జులకు గిట్టని వద్దులు (ప్రభుత్వాల షాట్ల నెదుర వదున్నర కోట్ల (వజల ఓట్లను చేబట్టినారు తిరుగుబాటు విజయము సాధించినారు పడున్నరకోట్ల వ్రజల ముజీబఐంటొ ఒకదుకాదు (ప్రేరణ ఏడున్నర కోట్లువాడు ఏదున్నరకోట్ల వ్రజల (పవంచమంతట నేదు ఎదదల దడ ఎటు చూచిన అటు అగువడు ఏడున్నరకోట్ల (వజల అధికృత పింసాకాండను గుండెగుట్టు ఎదురు (వజల త్రిర్రుగుబ్రాట్ట ఏదున్నరకోట్ల ప్రజల జట్ల నద్దు (ప్రభుత్వాల ఎన్నిక షాట్లతో క్షూల్చెడి వద్ధతి వడున్నరకోట్ల వ్రజల రేచుకుక్టు లేచు (వ్రజల తియ్యని కల టైన్యం (ప్రతి కందరాలు జొమ్మకట్టి వీకి చంవు దృశ్యాలు వెలసినట్టి ఎయు చూచిన అటు అగువదు, (ప్రజాస్వామ్య ఎవరు ఏమి అనుక్షున్నా సార్వభౌమ గణరాజ్యము ఎక్క (వజూనమితి యందు సొనార్‌ బాంగ్లాదేశము వర్యరాజ్య నమితినున్న ముబీబంటె ఒకడు కాదు తుపాకి గొట్టం వట్టుక పదున్నరకోట్లు వాడు. అధికారం చేవట్టిన ముజీబంటే వ్యక్తికాదు నియంతలకేమి తెలును ట్రజల తిరుగుభాటువాదు (వజాకోటి ఓటు మపొమ ముజీబంటో ఒకదనుకొని 2286

జైజైజై బంగ్లాదేశ్‌ ఏదున్నర కోట్ల వ్రజుల గుండె గుట్టు బాంగ్లాదేల్‌ కటకటాల వెనుక నెట్టి ఏడున్నర కోట్ల (జల మార్షల్లా వార్షమొంద ఎడదలదద బాంగ్లాదేజ్‌ గాంధ్రించెను సైన్యము వులి వడున్నర కోట్ల వ్ర జల దేళమంటే మట్టేనని తియ్యని కల బాంగ్లాదేల్‌ తుపాకి గొట్టం వట్టుక వదున్నర కోట్ల గ్రజల వోకే న తిరుగుబాటు బాంగ్లాదేళ్‌ (జల మట్టిపాలు జేని ఏడున్నర కోట్ల ప్రజలు మట్టికి వొద్దులు పెట్టి బాంగ్లాదేజ్‌ భేష్‌ ఖేష్‌ నీల్లే దితివుతులకు (పొంతేతరుల దోవీడి బాపెడి దేశమంటె మట్టేమరి. వద్ధతి చూపెను బంగ్లాదేశ్‌ లారా... వీదిత ద్రజలకు దివ్వాదేశము బంగ్లాదేశ్‌ పోరాట సందర్భంగా జై జై జై జై బాంగ్లాదేళ్‌ అధిక్ళత వొంనాకాంద నెదుర్కొన వొంన బూనినది బాంగ్లాదేజ్‌ ఓట్ల నిరయము కాదను ్రభుతను కాలదన్నినది బాంగ్లాదేజ్‌ మట్టికి వాద్దులు పెట్టి దేశమను మాట చెల్లదనె బాంగ్లాదేశ్‌ మార్షల్లాకు ఎదురై నిలిచి తిరుగబడినది బాంగ్లాదేళ్‌ దోవీడి జేసే ప్రాంతం వారిని పాతర కప్పే బాంగ్లాదేల్‌ (జలంటేనే దేళశంబౌనని వెల్లడి జేసెను బాంగ్లాదేశ్‌ దోస్తుగ వుందే వారితో తానై దోన్తి చేసినది భాంగ్లాదేళ్‌ కోటాను కోట్ల ప్రజల గుండె గుట్టు బాంగ్లాదేజ్‌ కోటాను కోట్ల వ్రజల ఎదడదలదడ బాంగ్లాదేళ్‌ కోటానుకోట్ల ప్రజల తియ్యని కల బాంగ్లాదేశ్‌ కోటానుకోట్ల ప్రజల తిరుగుబాటు బాంగ్లాదేశ్‌ 229

విజయోస్తు ఉగ్రనారసింహా విను బభాంగ్లాదేశ వాతావరణము ఉ(నారనీంవో విను ప్రపంచ వ్రజలకు విజయము. మరోసారి నా కోరిక వదున్నరకోట్ల (వ్రజల ఇదివరకే ఇచ్చటనే తిరుగుభాటునకు విజయము చెప్పితి కద నా గొదవ ఐక్క (ప్రజానమితి సేన నీ కోవం చల్లారిన కథ ముక్తి వాపొనికి విజయము మా కొంవలు ఆరిన వెత (వజాశ్తక్తి ఆత్హుబలము (ప్రవ్లోదుని చరిత్రంత ఈ నాటి దితివుతులు మానవతా మూలాలను బధ 20 ఈం ల... తమ లు నాగించుక జయము వోయిగ శ్రుతికెడి వైనం ఆతతాయి వర్గాలను అంతమెనం విదమరచి చెప్పితికద, దువ ర్చిన విజయము (ట్రజాకోటి యీ నాదును ట్‌ రూవుమావు నరవ్ఫుక నరజంబుకాల ఎరంపరకు ఘన విజయము ఆకతాయి వినోదాల నా విజయము నీ విజయము పాలై నలిగెడి వివరం నానా ప్రజలకు విజయము చెప్పితి కద చెప్పితికద అధిక్సుత పొంనను అణబిన అవని యంత చెలరేగిన (పతిపొంసక్షు ఘనవిజయము అధిక్టుత వాొంసాకాందకు నిళ్వపౌరస్థాయిలోన గురిల్రైన సామాన్య (ప్రజలు బాంగ్లాదేశ వాతవరణము ఎరుగ దలచవా ఏమిటి? వొకిస్తానుకు నళయమృ, శిష్ట రక్షణార్ధంబై పారణ్యు కనివుని చీల్చిన దువ్హుల నాళం తయ నరసింగమునకు విజయ నంభవామి యుగె యు ము అంటివి గద! ఎవ్హుడు మరి॥ పొరజ్యకళివుదా నాదు చేసిన ఖోరము వమిటి? అభిప్రాయఖేదానికి ఆన్మారము లేదనుట వకీభవించనోని 230

వీక నొక్సీ పారేయుట తిలోక నంచారి బువ్ని అవునులకు అడిగినంత నారదుడు దిగజారిన అవకాశము కల్పించుట న్థాయి ఏమిటో విందువ. కాదుల (పాణాలకేమో నేచెప్టుట ఎందులకు యమపాశం బిగయించుట. నారద వచనమె చెప్పెద. తన మాటను కాదనెడు “లీలో ద్యాన లతా నివానములలో లీలావతీ యుక్తుద్రై కన్న కొదుకు శిక్షార్హుడు వోలాపాన వివర్థమాన మదలోలాన్ఫత్తతా(మాక్షుదై తన మాటను అవునంట్‌ె కేళిందేలగ నేను దుంబురుడు నంగీత (ప్రనంగంబులన్‌ వరుడైనను తనవాదు వాలాయంబు గరంగజేయుదుము దేవద్వేషినుర్వీశ్వరా” అభిమానమునకు యోగ్యుడు నాదు అందరు అందరికందరు ఆదరమునకు పాత్రుడు పారణ్యకళివుని మాటకు ఆటకు ఇంతే కద ఇంతే కద వక్శతాళమేనినోరె పొరణ్వకళివుని చరిత్ర, కోపానికి గురి గాక ముల్లోకాలలో నాడు తప్పించుక తిరిగినోరె పొరణ్వకళివుడు జరివిన ముల్లోకాల్లోనందరు అధిక్టుత పొంసాకాందకు “దితి వుతుందు జగత్రయైక విభుదై దేవేంద్ర నింవోననో గురియైన వాదెవ్వదు ద్ధతుదైయంద వారాచ్యతాంబుజభవల్‌ దప్పుంగ భీతిన్‌ నమా వలిక మాటను కాదని గతులై తక్కిన యక్ష కిన్నరమరుద్దంధర్వ నిద్ధాంతులా తన మాటను పైకి వలుకు నతులై కానుకలిచ్చి కొల్తురతనిన్‌ నానా వ్రకారంబులన్‌” పాటి ధైర్బమున్న వాడు ముల్లోకాలలో ఒకదు ఈ లోకం ఇంతేనా ఎవ్పుదైనా! ఒక్కడు ఒకదంటె ఒకడు దేవేంద్రుని దర్చారులో తండ్రి అయిన ఏలికకు వమానో నేనెరుగను కొడుకు అయిన (ప్రవ్లాదుదు దేవతలు ఇంధ్రునికదడ వాడు తప్పు ముల్లోకము నాటులుందురొ వమోకాని దితివుతుని ఉల్లానము మా మానవలోకంలో కొరకె వేచి వుందెనాదు. (సొంత ప్రాంతమున కలరు. వారిన్సరణమాని అంత అధికుత పాంసాకాందతో పొరజ్య కళివుని భజనకు విర్రవీగు అధినేతలు ఇయ్యకొనిన వారేను. వకీభవించనోని సామాన్యుల మాటెందుకు వీక నొక్కు అతిశూరులు. బ్రవ్మామానన వుత్రుడు 231

భూగోళం బుర్గిజేయు ఉ(నారానింవుదవై అణ్వాస్ర నజ్జితులు దున్సవా తేజుని చరువుకు అంతరిక్ష (వ్రన్ఫానము గుంజుచిట్ల బైటి కొచ్చి జేయ నమర్జులు విజ్ఞులు శిషప్టరక్షణంబు జేయు భూయేతర (గహోాలందు దువ్దునెదురు రొమ్ము బీల్చి వసతి జేయగల శక్తులు (పేగుల వోరంబు దాల్సి (బ్రతుకు వనరులన్నింటిని కనిదీరక రోషానల గువ్పిటిలో వట్టి వుంచి నిశ్వానముతో రొవ్పుచు సామాన్యుల దైనందిన బిత్రపొంన జేసినావు అవసరాలు తీరకుంద అధిక్టుత వొంసాకాండకు కట్టుదిట్టాలు జేసి (్రతిపొంనను బూనినావు తమ కనునన్నల మెలిగితిన అవ్హుడు కద అధికార బదుగు ప్రజల (బ్రతుకు ఆట బలమదాంధకార మంత దిక్కు సక్షిలేనివారు తొలిగెనది, న్యాయము కోటి విద్దైలైన తుదకు ధర్శము వెలిగినది కూటి కొరక అనుదర్థన ఒక్టునివై జరిగినట్టి దార్జినిక్షులు అన్యాయానికె నీవు తిరు.ఏబాటు జేయు పాటి అంతగ కోపించినావు సొవానంబు లేివార్రు ముల్లోకాలను గెలివించిన పెత్తందారీ బలగాల వానిని ఎదిరించినావు. యజమానులు ఛీ థూలకు నిన్నగాక మొన్న చూడు మారాదక తలవంచుచు బాంగ్లాదేశము (జులు క్షుద కీటకము కన్నా అధిక్టుత పొంనకు గురియె పీనులౌచు బ్రతుకుచుండ ఎంతగ అల్లాడినారో దీన రక్షక దుష్టనంవోర బాంగ్లాలో ప్రవ్లోదుడు దనుజమర్ధన జనార్ధన కోటాను కోట్ల ఓట్లు శత నవా భిరుదాంకిత గెలుచుకొన్న ప్రజానమితి ఎవుడో మరి నీరాక్ర మార్షల్లా అధినేతల వారణ్యకళివు దానాదు కంటికి చట్ట విరుద్ధం తన మాటను కాదనిన (ధాని కావలనినోడు (గ్రవ్లాదుని చెరబట్టి షేక్‌ ముజీబు రవామాన్‌ నానా వొంనలు బెట్టగ ఏడున్నర కోట్ల వ్రజల ఆ(గవాంబు బూనినీవు మిత్రుడు బాంగ్లా బంధువు 232

నెట్టదిడెను జేలులోన. యోగీశ్చరుడు కృష్ణుడు ఓ జనమలోన నీవు కూడ నీవేనని నవ్మిస్తే జేలులో వుట్టిన వాడివి ఎట్లు నమ్మగలను నేను కారాగార నివాసము భారత (వజ నీ వేరట వమిటో తెలియద నీకు మానవతా రక్షణ పేర్లట మేనల్లుడు పుట్టుకొచ్చి మానవ నంస్యృతి పేరట తనను చంవునని కంనుదు ననాతన నభ్యత పేరట దోవకి వనుదేవులను నీ గీతా బోధల పేరట నిర్హంధించుట ఎరుగవా? శిష్టరక్షణార్ధంబై మాయ మోవాన వరద దుమ్హులను శిక్షించెడి వుట్టి జేలు బైటవడి నీ నంవ్రదాయమును నిలుపే కంసుని అందనె పెరిగి భారత (వ్రజ తమ సేనలంవి వాని రక్షకుల చెండి నీ పేరును నిలబెట్టెను దువ్టుదైన మామయ్యను తెలియజేయ నన్నం పెను. చంవీతివట నిజమేనా? పెత్తన్‌దారీ ముఠాల అధిక్టుత వపాొంనాకాందకు ఆరాధన నడుమ నీకు నరకానురు జంవి వాని (ట్రవోత్సవ నంబరాలు చెరబడియుండిన వనితల మీ ప్రాంతంబున నిత్వము రక్షించినది నీవేనని దురాచార వర్రనలు విశ్వసించమని అందువ? సొగనేను వగచుచుంటి బాంగ్లాదేశము మహిళల నీ దర్హారు విలువుగంటి పాకిస్తానీ సేనలు నిలిబితిని ముఖాముఖిగ చేనిన మానము దోవిడి ఉ( నారనింవా విను నిన్ను కదువ లేదెందుకు నురోసారి నా కోరిక కౌరవ నభలో నాడు వొరణ్య కళివుని ధాటికి ఒక్క (దౌవదికి జరిగిన ఆగలేక వరారైన అనమానమునకు మారుగ ఇంద్రుని నతి శచీదేవి దుర్వోధన దుశ్చానన అంతఃవుర వరిచారిక నూర్గురు వారి అనుచరుల నాడు ముల్లోకాలకు రూవుమావ కురుక్షేత వారణ్యకళివుడొక్ళడైతే సంగ్రామము చేయించిన నేడొక్సొళ్టు ప్రొంతానికి రాజనీతి చతురజ్ఞుడు ఒక్సొక్టు పొరణ్యకళివుడు ఆ(శిత జనవక్షపాతి

233

ఆనాటీ వలె నేటి గాంధీ భక్తులు వట్టి బీల్చిన నీవైనా కన యువులు నిద్దులు మానవులు వదుంటె నిన్నడిగి వుందనా? (ప్రజావళులు కిన్నరులు అధిక్సుత వాంసాకాందను ఎదురగ చారణులు గంధర్వులు రోషముతో వతివాంనను బూనె యక్షులు వైతాళికులు (్రజల శక్తియే (పన్తుత దశలో విద్వాధర కింవురువులు నీవెత్తెిది అవతారము తీరా? విమ్హనసేవకులు అందరు ఉట్యుల తిన్నని బాటను అద్దే (ప్రాంతంలో పెత్తనమంత ్రజుస్వామ్యము వరమ శ్యతువుల చేవట్టిన దితివుతునకు షాట్లతో దింపెడి కార్యక్రమము దాసోవాం అని జీవించుట చేబట్టుట నిన్ను కొలుచుట అవునా? (పొంత (్రాంతాని కొకదు పెత్తన్‌దారుల దౌర్ధన్వానికి

పారణ్య కళివుడు నేదు తిరుగబడండని (ేరేవించుట పొరజ్యకళివుడు తన రాజ్యంలో (ప్రతివొంనకు దిగమని రేకెత్తించుట తన ఇంట్లో తన న్వంత కొడుకును నీ గుణ కీర్తన చేయుట అవునా? అదుపులో పెడితే నీవెవ్వదవని అందుకే నాకేమో మళ్లీ

జోక్యం జేసుక పోరాడుటక్షు మళ్లీ మళ్ళాక్టుసారి

పారణ్యకళిపుని అధికారం యెడ ఆనాటి నీ రూవము

అతని పెత్తన్‌దారీ వరిధ్ధుల (్రళయఖీకరాకారము

సార్వభౌమ సత్తా గిరినీక్షల చూద వలెను అనెజి బులువు

నీ జోక్యం అన్వాయం కాదా? ఉ(నారనింవో విను

బాంగ్లా కాయగ భారత సేనలు మరోసారి నా కోరిక

జరివీన యుద్ధము దురాశ్రమణమని రా! ఆనాడు ట్రవ్లోదుని

అభియోగించే శాస్త్ర వ్రవీఖులు రక్షింపగ (ప్రళయ

ఆమెరికా బీనాల అర్వాచీనులు భీకరాకారము దాట్సి

వెత్తన్‌దారు వచ్చి దనుజేశుని

వుడమి అంత కనబడుచున్నది బీల్చినట్టి ఆ రోషము

నంభవామి యుగే యుగే అని నను వూసగరా!

నీ విచ్చిన అభయం చూడగ ఆ ్రళయ భీకరాకారము అనంభవమని వీస్తున్నది చూవవయా మరోసారి

ఆనాడా (వ్రవ్లోదుని కాయగ రా! నను వూనగ రా

(్రళయ భఖీకరాకారము దాలివి ఉ(గనారసింవో రా!

దున్సవా తేజుండగు దానవుని లలా

యాదగిరి లక్ష్మీనరసింహస్వామి బ్రహ్మాత్సవాల సందర్భంగా 234

ఇటు ఓట్లు అటు షాట్లు ఇంక్పిలాబ్‌ జిందాబాద్‌ గుందెబలము లేని షాట్లు చొవడు ముజీబు చావదు ముర్దాబాద్‌ ముర్దాబాద్‌ ముజీబంటొ ఒకడు కాదు కోట్ల ప్రజల వాతమార్చెది వదున్నర కోట్లువాదు ఆతతాయి అధినేతలు తిరుగబడిన వులి ఒక్కుడు ఆయుధాల బులువుతోద బాంగ్లా బంధువు ముజీబు విర్రవీగు దద్ధమ్మలు ఇంక్విలాబ్‌ జిందాబాద్‌ గుండెబలము లేనిషాట్లు చావదు ముజీబు చావడు, ముర్దాబాద్‌ ముర్దాబాట్‌. భూగోళం నలుమూలల ఉక్కు కోట్ల ముస్తాబులు రగులుకొన్న వివ్లవాల బులెటు” చొరవలేని కార్డు గుండెబలము చేదోదుగ చుట్టు మిషన్‌ గన్‌ కంచెలు వపొందివున్న శ్రీమంతుడు ఉండి కూడ (్రతుకలేరు ఇంక్విలాబ్‌ జిందాబాద్‌, గుందెబలములేని షాటు చావదు ముజీబు చావడు ముర్దాబాద్‌ ముర్దాబాద్‌. మార్షల్లా మంటలందు నవ్ముక (దోవులు ఎవరు తిరుగుబాటు మొనలుదేల నమ్మరు నవ్మిస్తారు మందుచున్న (ప్రజలగుందె షాట్లఐలం బోలెదుంద మొండివాడు వాడివాదు క్షణ క్షణం జదుస్తారు ఇంక్విలాబ్‌ జిందాబాద్‌ గుండెదిలం లేనిషాట్లు చావదు ముజీబు చావదు. ముర్దాబాద్‌ ముర్దాబాద్‌. ఇంక్విలాబ్‌ అభిలాషుల దితివుతుల గుందెలదర నంఘర్షణ అణగారదు తిరుగుబాటు మాటచ్చాలు క్రుంగుట ఎరుగని ధీరులు ఉరికంబము చిభ్లివుట్టు అనుకొన్నది అయితీరును. ప్రతి నరుడొక నరనింవుడు ఇంక్విలాబ్‌ జిందాభాద్‌ గుండెబలములేని షాట్లు చావడు ముజీబు చావదు. ముర్దాబాద్‌ ముర్దాబాద్‌. 235

అన్నీ సభ్యదేశాలే అన్ని నభ్బదేశాలే ఎన్నుకున్న తత్వాలే భవ్వ్యదివ్య న్వష్నాలే (వజోద్ధరణ లక్ష్వాలే ధ్యానలో మాత్రం ఎవ్పుడు-తత్వాతీత రవాన్యం ఎవరికి వారికి నిత్వం స్వార్ధం స్వార్ధం న్వార్ధం వకీభవించనోని వీకనాక్షు నిద్దాంతం. అందరికగపదకున్నది అంతమైన నీద్ధాంతం. నంరక్షణ పేర ప్రళయ సామాగికి ఉబలాటం యుద్ధ వరిణతి నీతిచాటగ యూ యెన్‌ ఓ నభ్యత్వం వాంగేరీ జెకోస్లెవేకియా బయాఫరా పరంవర లామాలను టిబెట్టులో రక్షించెను మావోదార మావో ఇజం మారుపేరు. యాహియా మార్షల్లా అన్నీ నభ్యదేశాలే, ఆతతాయి యుగానికి యాపోపాయా ఆధ్వర్యం బాంగ్లా భూభాగమంత భగ్గున మందే కుందం గాయవడిన వ్రజాకోటి గాయాలే నమిధలు. తర్చణకు నెత్తురులే - అర్చించెను వరదలూ కోరుకున్న అధినేతకు కోర్టు మార్షల్‌ శిక్ష నభ్యవ్రపంచం సాంతం సాక్షీభూతము దీనికి ఐరా.న, దృష్టిలో-ఇది అంతరంగిక నమన్య ఇతర (నభుత్వాలకిది ఎదిరిస్తే అణచివేత కవులకలాలకు ఇది నవకవితకు ఆవ్వోనం ఏక్షీభవించనోని వీక నొక్కు నీద్ధాంతం. శాంతి, భదత, న్యాయం జనులకు నర్వ అన్వాయం నింహళములో గోలనణచగ నిద్ధము నవోయము బంగ్లాదేశము రేవటి బయాఫరా నిజంనిజం 236

ఇతరములు

సురవరం ప్రతాపరెడ్డి (ప్రాథమిక నత్వాల వధము జూవీన మనిషి, నాల్మీకమున డ్రొత్త వార్త లేరిన మనిషి పేద సాదలు వద్దమోదమందిన వారు. నంథఘుపరమౌ చరిత నంగగహపించిన మనిషి కంచె చేనును మేయు” కథకు గుర్తగువారు (ంథాలయోద్వమము గాథ చెప్పిన మనిషి బానినత్వము (్రతుకె ఖాగ్యమను కొనువారు. ధర్మవీరుల గాధ టత్రవ్వితీనిన మనిషి, బూజువట్టిన రాజు వూజ చేసెడివారు. భావ దాన్యవు (భ్రాంతి బాప వుట్టిన చునిషి, దుష్తకూటమి కృపా దృష్టి కోండి వారు. కోడివుంజై వెలుగు జాద పాడిన మనిషి ఎందరెందరో అతని ముందు సుఖముల నొంద వొందువుల వండుగల ఎంచి చెప్పిన మనిషి కష్టాల కోరుకొని నవ్హాల కోర్చుకోని మననులో ఎలాంటి మబ్బులేని మనిషి (ప్రజల వక్షము జేరి, (బతుకు (బ్రతికిన మనిషి వీడ జాదా లేని పిడుగు వంటి మని్షి మరవరానీ మనిషి మరపురానీ మనివ్షి మురినీ పోవగ కనుల మెరినీ పోయిన మనిషి లక్ష్యనిద్ధికి అక్షరాల వాడిన మనిక్షి దరబారు కాయు చౌదరికాదు కాదతదు. వలుకు వలుకున ఆత్సబలము కలిగిన మనిక్షి నరకారు మోయు చౌదరికాడు కాదతడు ఊపిరిని ఆత్భబలముబుకుచుందిన మనిషి వరువు గిర్వెడెడి చౌదరికాడు కాదతదు చిత్త బైతన్యమై చిందులాడిన మనికి వరుల కీడెంచెడి చౌదరికాడు కాదతడు కరుకత్తుల వదును కలములో గల మనికి. దారులడ్డెడి చౌదరికాడు కాదతదు. దాస్యమునెదిరించె వ్రతావుడాతడు నిజము దారి కొనక తిరుగువారి కాదరు వతదు బ్రాంతులను తొలగించె వ్రభాతమాతదు నిజము. దారి వెళుకుచు తిరుగువారి చౌదరి అతదు కదలి కదలించె మము కాన చౌదరి అతదు గోలకొందను అక్షరాల కట్టిన వాడు కాంచె కాగల దాని కాన చౌదరి అతదు. నదమంతరపు దొరల నాదలగొట్టినవాదు కదిలించి ఎందరినో కవుల జేనిన వాదు. (బ్రతుకు అనదగు బ్రతుకు (బ్రతక గలిగినవాడు కవుల మాటల కెంతో కదలి పోయిన వాడు. చచ్చి బ్రతుకుతున్న న్థాయి తవ్పునివాదు. నాగొదవి వ్రకటింవ నాంది అయినవాదు. “అరువు కౌలుల” కళల మురిని పోలేదతదు. మాదపొటి తాతయ్యకు తోడు నీడ అయిన వాడు వరపింఛముల దాల్ళి మెరినీ పోలేదతదు. రెడ్డి పేరుకు తగిన దొద్దబుద్దీ గలవాడు మరుగు జేరాలాదు సిరి కోరలేదతడు. కావు దలకు వన్నె తెచ్చు కలువుగోలు తనమువాదు. వరుల పొవవు తొనలు వరదాన మనుకొనుచు కులము పేరున ఏ మనిషిని కొలచి ఎరుగని వాడు. వలికి కులుకుచు (బ్రతుకు చిలుక కాలేదతదు. కులము మాట గుణము కొలువ తలచి ఎరుగని వాడు కొకి పొాదగగ చిట్లి కావుకావనలేక మునుగుల్లో గుద్దులాట ముచ్చటయే లేనివాడు. కాకి బలగము కాయు కోకిలయు కాదతదు. మాయ, మోనం, కు[్ర మచ్చుకైన లేనివాడు. అతదు మేల్హాని చూద ఆ నాటి నంఘమున పేదనాదుకొనగ దొరల మీదికురికినట్టి వాడు. ఇరుగు పొరుగును తుడిచిపెరిగి పోయినవారు. క్తీర్తిశషుదడను మాటకు గీటురాయి అయినవాడు. మరుల బేరాలాడి సిరుల దేలినవారు ఏ పావము ఎరుగనట్టి పావయ్య వటేలు గుత్తాలతో కోట్లు కొల్లగొ బట్టిన వారు పాపొల కోటలను వదగొట్టు పొట్టేలు. 239

ముద్దులొల్భెడి మోము దిద్ధీ తీర్చిన జుట్టు బావూ! బావ! బావ! పెద్దవానికి లోటు కావన్న బాగున్నావా? బావూ/ మొంజిచేతుల అంగి మోకాళ్లు దాటని వది హేన్నోశ్రాందనుకుంట మొలగుడ్డతో తిరుగు కేశన్నా/ మరతుపాకి యానంతో ముస్తాబు జేసుకొని మోటార్ల వూరేగు నీ వలనే వయనించిన మురిపెంబు నీకేమి లేదన్నా! బందారు నాయకే ద్వారా వల్లెబాటల బాధ థజలతోబాటు జాబొక్తుటి వంవించిన నీ బరికాళ్ళకే బాగ గురుతన్న/ అందే వుంటుంది నీకు ఉబ్బులేని వాళ్ళ గబ్బులేని మనసు నా గొదవ ఆనాంతము. దబ్బులేని జేబు నీదన్న/ తుపాక్సి గురైన నరే అటుకులూ వుటనాలు ఆరగిన్తూ దేశ చేవట్టను తుపాకి మంతటా అగుబిద్ధ కేళన్నా/ అన్వాయాన్నిదిరిస్తా న్నేవాభావము తోడ నేవ జేయుట ఒకటే ఆఖరు వూవిరిదాకా! చేతనాయెను నీకే కేశన్నా/ అన్నమాట నిలువుకొన్న నర్దారు నామంబు నవాజనామంభుగా బావ్లూ బాగున్నావా? నరిపోయినది నీకు కేళశన్నా! నీ మాటను పాటించే జమలాపురం కేశవరావు గూర్చి. మాటోయీనాడు లేదు. నీ బాటను ఐట్టి నడచు చోటే అగువీంచదిల నీ అడుగుజాడ, నీ చేతలు నీమాటలు, నీ వలెనే మటుమాయం అయిన యంటే నమ్ముతావో? లేదో? నువ్వు. నీవు వుడమి మీద వుట్టీ వెయ్యి నెలలు వెలనీనావు. వమేమో జేనినావు. అన్న మాట రుజువు జేయు చిన్నాము, గుర్తు నిషాని ఒక్టవైన మిగిలివుంటె చాలెంజు నీకు నాకు ఎంతటి వర్తంటొ అంత. 240

మా అందరి చేతి చలవ నీ పేరును చాటుచుందు. మా నదవడి తీరు తెన్ను ఇంత్కే పేరుకు మాత్రం మిగిలిన నీ పేరొక్ళుటో అనవరతము అవినీతికి ఇంకా యీ దేశంలో నువ్వన్నావన్నా కంకణ బద్దులమైన మేము రుజువులు మాత్రమ కలవు బావు. నిత్య విధిగ నెరవేర్చి న భఘనతలకు నీవులేవు అనదానికి రుజువులు. గుర్తుగ ఖారత దేశము కోటానుకోట్లు వెలుస్తున్న దీనాదు. వతి ఒకుడు, భారతీయుదనెడి వ్రతియొక్ళుడు నభోవాణి వినుమేరలో నువ్వంటివి అనలు నీవు సట్టినావో లేదో? నే వలికెడి సాయి చేరద కడి అనదానికి, వుట్టితే ఒక్టుక్షణ పొలిమేరల కు సెతము మైనను (బ్రతికి వుంటివో లేదో ఇక్కద మా . వడు అనదానికి చచ్చి ఎన్ని యుగాలైందో బ్రయి

పేరుకు మాత్రమె మిగిలెను నీ పేరొక్ళుటి, అనదానికి అన్నట్లు ్రతుకుచున్న జాతివీతగ మారినట్టి బిరుదొళుటి. వ్రతిఒక్కడు నీవు లేవు లేవు క ట్‌ అనుమాటను రుజువు చేయు (తి జుమ్మా గుద్య్‌ఫైదేగా దలంచి వురుషార్ధియే. శుక్రవారం పొద్దున్నే వారంవారం తప్పుక ఆకాశవాణి భజన, మా బాటను బట్టిమేము రఘువతిరాఘవరాజారాం మా వీలును బట్టి మేము అని వినబడు టేవు నిలువ జేనుకున్న మా తీరును బట్టి మేము.

పది జనవరి నాదు నీ మాటో మరబినాము, అమరనవీర నంన్మురణము అరనిమునము ॥ ఖామోమ్షీ నర్శారీ లాంఛనాల టెలివిజనో కన్న మిన్న తి యేడు జరుగుచుండు. 'టెలిపతి విజనొకటున్నది రెండవ అక్షోబరాొన్తై వందుగ అందుబాటులో వుంటే రఘువతి రాఘవ భజనలు నీ కళ్ళకు కట్టినట్లు చూవిస్తామనుకున్న. చరఖాగిరగిర చన్హుడు అరవై దాటితే మని్నీ రాజఘాట్టు దర్భునాలు, అటో ఇటో అని సామైత నీ జయంతి ఉత్సవాలు తవ్పుకుండ జరిగి జరిగి

241

ప్రజలు ప్రజలు వ్రజలు ప్రజలు మేటి వ్రజులు! నేనే వస్తానేమో నీతానికి ్రజాస్వాన్యమందు ప్రజలు! యీలోగా: మరతుపాకి యానమొకటి మౌనంగ వున్నారేం? మరణాంతర స్థితి మాదిరి. వర్పడు నూచనలున్నవి, (గ్రజాస్వామ్య జీవనాడి వట్టు తప్పు లేదుకద? అధిక్సత పొంసాకాండకు వాద్దులు లేకుందైనను. అనవరతము జాగరణము అనివార్యము (ప్రజలకను నత్వాగ్రహమంటె వట్టి నవ్వు లాటగా వున్నది. ్రజాస్వామ్యు మూలమంత్ర పాఠమేల మరిచెను ప్రజ? (వతిపొంనకు ఓవీకంటు లేదన్న నూచనలే ఎటుజూచిన; పౌరులంత పోరలౌచు? బ్రతుకు గదడువుచున్నారేం? ఇది కూడ ఓ మార్గమే. ॥ప్రజు “ఇరిక్రిపంద (బ్రతుకు కన్న పౌరుని విధి నిర్వవాణము పేరుక్రైన కనివించదు. వొంన వెయ్యిరెట్లు మిన్న” వోట్లకు వుట్టిన (వ్రతోడు నోట్ల పాట పాదుటేల? నువ్వన్నది గుర్తున్నది. మందకుక్ళు వైనాలతో ఎందుకు మొరగదు? వ్రతినిధి. నా గొడవకు గుండె వుంది. టగామపంజు మొదలుకొని ర్యాష్టవతి వరకందరు గుండెకు గుందుకు వదో రాజ్యాంగం మాటమరవి రాణించుట ఎందులకని? వీడని సంబంధముంది. వ్యక్తి నిష్ట వ్యక్తి వూజు 'వ్యక్తికి దాసోవాం” అని గుండాలను ఎదిరించే వ్యక్తిత్సం నున్నజేయు వ్వవవోరం ఎందులకని? గుందెబలం బోలెదుంది. ఎవరి కుట్ర వలితమ్మిది? ఎవరి చేతి చలన ఇది? వస్తా బావూ వస్తా వ పాలన వరిణామం? ఏలాలన దోషమిది? సంగతంత వివరిస్తా “వజ న బావూ! బావూ! బావూ! వ్రజూస్వామ్యమేది? చూవు. చర -2975 అసావ్యు నంఘంలో ఆర్ధనయే దౌర్ధన్యం అన్నమాట గుర్తున్నట్లనివించడు ఒక్ళుడైన; సామ్యనంఘ నిర్జాణం సౌమ్య నంఘ వరిణామం పొలిమేరల జాద్రైనను కలదిక్సెటో? ఎరుగదెవడు. మన పయనం ఎటువైవు? మన గమ్యం వదిక్కున? మన నడవడి వడి నవ్వడి మనలను చేర్చేదెచటికి 4జి! భావూ! బావూ! బావూ! థధజూస్వామ్యుమేది చూవు? అధిక్ఫుత వొంసే పాలన అధినేతన్నదే న్యాయము పార్లమెంటు అధినేతకు బానినయా? జాగీరా! పార్టీవత్యమె ముఖ్యమని (వ్రతినిధులు పాలింవగ వజల వోట్ల వరిణామము మజా చేయు అధికారమా? 242

జగన్నాథునకు కూడా ఆరువదేళ్లా! జగన్నాధునకు కూడా అరువదేళ్లు ఇవుదేనా? ఎవ్వరి భయమెందులకు విరికి వంద (బ్రతుకుళన్న శ్రీమన్నారాయణుడూ నత్మరించనున్నాడా? పొంన వెయ్యిరెట్లు మిన్నని నువ్వన్నది గుర్తున్నది. కృష్ణదేవరాయల వారాన్థానమందు నభా? వ్రతిపొంనకు బూనుకున్న ప్రజలది తప్పెట్లాతది? వీరమాచినేని ఉనికి గౌరవమబ్బున నభకు? వరిస్థితుల కల్పించిన వ్రభుత్వానిదే బాధ్యత: ఈ అందరి మధ్య ఇంక కాలి ఎందులకు? శాంతి భద్రతల పేరిట క్రాంతిని తలెత్తనీయని (ప్రియమిత్రమ జగన్నాథ! ఇవే నీకు జోవోరులు. నిర్మాణాత్మక శీలా! నేనెరుగను అది ఏమిటో? పెత్తనాల మదమణచగ నత్తాదారులు (వజలు స్రైభాల్య స ల నర్యోదయ నంవన్న దేశంలో అదే నున్న? నర్వోదయ స్వాములంత శాంతి మాన సాధకులుగ ర = ఆశ్రమాల వీడకుంటె అధిక్తత పొంనను ఎదిరే స్వాతంత్రవు నమరయోధ! గడియించిన వెన్నిధేది? | తు బ్‌ నమనమాజవాది నఖుడ నీకేనుకు గెలుపెవ్పుడు? ఆళ్ళశక్తి ప్రదర్శించు అలజది చె సెదొవ్వరు. ప్రజానేవ తత్పరుదా! నేవల వరిణామమేది? లు మేధావీ నీ రచనల నమ్మేద్దామ నునట్లు? 1975 చక్రభరా శిశుపాలుని (పేలుడు ఆగుట ఎవ్పుడు? వికి వంద (బ్రతుకు కన్న పొంన వెయ్యి రెట్లు మిన్న నీకళ జాతివీత గాంధీ బావు మాటేోనా? నా గొదవ? నర్యోదయ స్వాములంత శాంతిమౌాన సొధకులై ఇతి వృత్తం వదైనా ఏనాటి ఇతివోసమైనా ఆ(మాల వీదకుంటె ఆత్మశక్తి మపొమచాటు క్తి మానవతా వికాసానికి దానవతా నిర్మూలానికి (పేరణ నీకళ నత్యాగ్రవా నమరము జేయబూను నాథుదెవడు? కోటి విద్దైలైన తుదకు కూటి కొరకౌ అను భావన అధికత పొంనను వల్టే ననగ పారుకును కంచంమంచం కావల కాలిదలేనట్టిబతుకు; నిరనన నీకళ . “౧ క్‌ వొంగ పాలన! వాగ్రవత్యవమ ముఖ్యము: ల్‌ అధినేతన్నదె న్యాయము తదితరులది అన్యాయము ఏకీభవించనోని వీక నొక్కు సిద్ధాంతం పార్లమెంటు అధినేతకు బానినయా? జాగిరా? ఏనాటిదైన నరే పొరణ్యకళివుని దేనని నిరూవణ నీ కళ ఉళికు నట్టిన వ్రతోడు నోట్ల పాట పొదుటేల? అయినా ఈ మాటలన్ని ఇవుదెందుకీ నాడు మేటివ్రజల పాటిమాట చాటి చెవ్పుగుందె గళం అరునది వళ్లూ నీకని అన్నమాటలే నథకద? ఆతతాయి మదనుడంచు చేతల (బ్రతికిన దళం నంకీర్తన నీకళో బ్ర మాట వాస్తవము, చేజిక్సిన అధికారం చేయి జారదన్న ధీమ అందుకు నీ కభినందనలర్చిన్తూ నా గొదవను ముగిన్తున్న అందుకో శ్రీ జగన్నాథ! బైనట్లి ప్ర కసా, వు మావ కల్లినట్టి ప్రభత్వాల కనాయి తనం రూవు మావు జనతా జనార్దునుని మరవకుంద తిరుగుబాటు నీకళో.. ఒ్వక్రట్లక్షు కంఠాన్ని గమనిస్తూ చక్ర ప్రయోగం జేస్తూ కలందైన, కుంచెదైన, గళందైన ఉలినుత్తెల కులందైన మరో వష్తివూర్తి దాక మనవలెనని నా కోరిక మనిషి బ్రతుకు విలువల దర్శన శీలము ప్రదర్శనము నీ కళ లాలా సర్వోదయ నాయకులు జగన్నాథం షష్టిపూర్తి సందర్భాన 243

కాంతయ్యకు కాళోజీ జోహార్లు నామనస్సు మహా తమస్సు ఇంటిపేరు వరకే చెరుకు రాజీ ఎరుగని కరుకు నా మనన్సు మవో తమను ఖరా ఖందితం నరుకు అమ్ముడుబోదే ధరకు విశ్వంలో (వ్రకాశించు అనంత నూర్యగోళాలు నాయకుడంటే లుచ్చా మోనగాడు అనేమాట నా మనస్సు బీకట్లలో అచ్చటచ్చుట వెలుగుచున్న కవవాదుగ జనుల మధ్య మనలుచున్న నాయకుడు అగరొత్తులు; ప్రజాసేవ ధందాను చేపట్టని మవానీయుడు నా మనసు తీరని కని; కోటికి వదగలెత్తు ఆళ కుటిల నీతి లేనివాడు కామరూవ బల్‌రక్ళని; వురపాలక అధ్యక్షుడు అయినను ఆర్ధన ఎరుగడు రాం కపోతాల తొద చెలగాటం దాని ఖుషీ పౌరుడు, నజ్జనుడు, వురోపొతుడు, విజ్ఞుదు నా మనస్సు కుకృత క స చక్ళు బెట్టు గొట్టాలకు చిక్కనట్టి విద్వుల్లత; కార్యకర్త నాయకుడు అందుకే గౌరననీయుదు మనస గోగో ళయుల వెలనెజి నా న్ను అనె అన్యాయం తలపెట్టిన ప్రభుత్వాన్ని అయిన నరే ఊబుల త్తమ గాబు | ఎదిరి నిలిచి నవాల్‌ చేయుజోదు నిజమగు ఆర్యుడు టిక్కుటక్కు లాస్వాల సామరన్యవు నెమళ్ల తెలంగాణా నణచ జూచు ఖాది మునుగు ఖాయి గాళ్ల వివ్లవాల తాందవముల మైమరచి గజరాజు ఖబర్‌దారొ అనగల్లిన న్యాయవంతుడు, మిత్రుడు నా మనన్సు ఊబిన వడి మటుమాయము క్షణంలోన, ఆతతాయి ఆగడాల ధిక్సరించు పురుషార్ధ నా మనన్సు మవోతవన్సు, నీతి నిజాయితి మనిక్షి ఖబ్చితముగ నిస్వార్ధి నా మనస్సు ఇగముకు షష్టివు*ర్తి నన్హానం అందుచున్న మనవాడు మంచే కొంకర్లు పోవు చ్‌ స్నైవాళీలి కాంతయ్యకు కాళోజీ జోవోర్డు. నా మనన్సులో వేడికి ఆదిత్యుడె తల్లడిల్లు. ల్లుడీల్లు వరంగల్‌ మున్సిపల్‌ ఛైర్యన్‌ చెరుకు కాంతయ్య గూర్చి 48765 ఆళిళ్ళూ, ఆతల్లి పసిడి మిసమిసల భారతరమ దించు దించు రంగులతెర వనీది మినమినల భారత రమ దించు దించు రంగుల తెర దించు ఆవుదూడ కాడెద్దుల (శమ ముంచు ముంచు ముఠాను దేబె మొగాల ముంచు నొధించిదంతా వ్రమ దంచూ దంచూ ఉవన్వానం దంచు గెలువంతా వమ. పేర జమ వంచూ వంచూ దారిద్వాన్ని వంచు అభివద్ధి లేదనడం (భ్రమ పెంచు పెంచు పార్టీ బలాన్ని పెంచు (వతివక్షాల వ్రచారం సుమ మించు మించు శకుని మామని మించు ఒకేదేళ మొకే జట్టు ఒకేనేత మండించు కాష్టం, వొలికించు నెయ్యి వందిందంతా పొలకవర్గం మేత, మళ్ళీ మవోభారతం కానియ్యి. 244

జాతిపితా! ఓ మహాత్మ! జాతివీతా/ ఓ మవాోళ్ళు/ కలితీ న్నేవాం నాది వాక్కుల ఆనక్తి నాకు యుగ ధర్జం కూడ అది బాధ్యత అంటే చీదర రాజిల్లనె మనను చుట్టు నీ ఆరాటం ఆసాంతం పొగబారిన వరినరాలు మానవ కళ్ళాణానికి, దీవ శిఖ తల యెత్తదు నా పోరాటం ఉబలాటం కాలి కమరుచున్న కంవు నా వోయికి క్షేమానికి; భారతి నీరాజనముగ దోవీడి లేకుంటే ఎత్తుచుంటి నా గొదవను. వోయిగా (్రతుకుటెట్లు? నత్యాపొంనల ఖ్యాతి వోయిలేని బ్రతుకెందుకు? వెలిగించిన (బ్రతుకు నీది జన్ఫుంత ఇక్టుట్లే వదుటకంటె ద్వేషం ఎరుగని సైరణ చావునయం, వమంటనవు? సామరస్య నరలళి నీది ఎన్నో మొద్దు ట్రతుకులకు నీక్షు నాకు చుక్సైదురు వున్న ముద్దు ముచ్చట్లు సామ్యం మాటే లేదు. మంటిపాలు అవుతేనే మా బ్రతుకు ముద్దు ముచ్చట్లు.

అయిననేమి మా వాదవు వాడుక వేడుక తప్పుదు న్‌ా జాతివీతవు అయి కూద తల్లి గుండా కలవాదవు మూ తప్పుల వొడి నిదుకొని ప్రాచితముగ వన్తువండి జాతిని భారత జూతిని దయజూచిన వాదవుమరి గుంద్లతో తుపాకీ గుంద్లతో వజ్వరిల్లు నీ గుండెకు నా గొదవైనను నమ్ముతమే భారతి నీరాజనమే. బాధ్యత మరవని వాక్కుల పోరాటము నీ బ్రతుకు

245

కిష్టగౌడు భూమన్న కిష్టగౌడు భూమన్న వివ్లవ కాలీ నత్తా కన్న తాతా మనుమలూో కూర్తాని కవల(లా ఓరన్న “కిష్టగౌదు భూమన్న॥ తవాతవాతో లోలోవల చావు అంటే భయం లేని కసితో మనీ కాజూలని మొండివాళ్లు దండివాళ్లు మని చేయగ నిద్ధవదని సాయుధ పోరాటానికి స్థితి జెప్పెడి నాగొదవిది దిగిన నాడె మొండివాళ్ళు. /కిష్టగౌదు/ క్షమంచగలద కృష్ణమ్మా? * /కిష్టగౌదు! అన్వాయాన్నెదిరిన్తూ “కాళోజీ (పేలుతుంటే చేయగలిగినంత చేసి నా గొదవ లావ చిమ్ముతుంటో అన్నమాటొ నిలువు కొన్న దద్దమ్మలు బెదురుతుంటే ధీరుబ్రంటె వారు అన్న /కిష్టగౌదు/ దేబేలు కదలిక వింటే ఉరిళిక్షకు గురి అయ్యి శాంతి-శాంతట శాంతి?” /కిష్టగౌదు/ (సాణభిక్ష కోరనట్టి అంతేనా కృష్ణమ్మా? ధీరులు వీరులు కళ్ళను తిరుగుబాటు వనాదో దానం జేసిరి అన్న /కిష్టగాదు/ జరుగుతుంది అది నిజము అమ్మాయీ అందించిన ఆ ఉదయము నీవు నేను కోపం, కనీ, ఆవేదన చూడలేము గదనమ్మా /కిష్టగౌదు? విప్లవాన్ని పోష్షించెడి కిష్టగౌడు భూమన్నలు దుఃఖం రక్తంరన్న /కిష్టగౌదు/ కోజివుంజులై పాడిన ఇంకనేను బ్రతికున్నన వెలుగుజాద నిజమైనది ఇంతకన్న చావునయం పొద్దు పొడువు తప్పుదన్న /కిష్టగౌదు! మళ్లీ మళ్లాక్టృసారి వారి కళ్ళు పొందినోళ్ళు అనివించెను ఉఓరన్నా “కిష్టగౌదు॥ ఆనాటికి (థ్రతికినోళ్ళు పేదవాని కోవమంత చూదగలరు చూదగలరు పెదవి చేటో కాదన్నా విష్షవాల ఉదయాన్ని /కిష్టగౌదు! కనితో మందుతు పోతే, అగ్గిరగులుతుందన్న /కిష్టగౌదు/..... శ్రీకాకుళంలో రామకృష్ణ ఇంట్లో ఉన్నప్పుడు రాత్రి విశాఖపట్నం నుండి ఈ దేశం, దేశీయులు కృష్ణాబాయి, భూమయ్య కిష్టగౌడుల్ని ఉరితీశారని ఫోన్‌ చేయగా, కృష్ణా బతికి చచ్చినళ్లేన? వాసనే మూ అప్పటి కప్పుదే రాసిన గేయం. ఎంజిన వర్శుగై రేగుచు 2 రామకృష్ణ భగ్గున మండర అన్న /కిష్టగౌడు/ 246

తస్మాత్‌ జాగ్రత్త!

అన్వాయాన్నెదిరించే

అవగావాన వట్టుదల కలువు మొలచి ఎదగకుండ కలిగియున్న (నతిమనిషి జాగ్రత్తగ (బ్రతుకుతాడు కిష్టగౌదా భూమన్నే. విశ్వ కుటుంబము నెలకొని

భూతల న్వర్ధం వెలని

కిష్ట్ణౌడు భూమన్నలు విశ్వశాంతి చేకూరగ తిరుగుబాటు మానధనులు నమతాభావం మమతతో తలలెత్తుక తిరుగుతారు (బ్రతుకును నొగించుతాదు. అధిక్పుత పొంనను ఎదురగ

టతిపొంనను బూనుతారు. అందాకా నా గౌదవే ఉరిత్రాళ్ళును (తెంచుతారు. అన్వాయాన్నెదిరించుటే ఉ(రూతలు ఊగుతారు, కిష్టగొడు భూమన్నల పొరణ్యాక్ష సోదరులు ఒరవడిలో (వ్రయత్నాలే పొట్లరు మొన్ఫలీన్లు ట్రయోగాలే

వారి క్రొత్త ఎదీషన్లు తస్మాత్‌ జాగ్రత్త! జా(గ్రత్త/ మమమాయం అవుతాయి

తిరుగుబాటు గెలున్తుంది

నమవాదం మొలున్తుంది

అరుణోదయమవుతుంది

సామాన్వుని మేలుకొలువు

తవ్పుకుంద జరుగుతుంది

కిష్ట్ణౌాదు భూమన్నల

కలలు నిజమవుతాయి

(థజల వ్రభుత వెలుస్తుంది

దోవిడీ దౌర్ధన్యాలూ

రూవుమాని పోతాయి సామాన్యుడు జూగ్రత్తతో ఎవ్పుటికవ్టుదు వంటకు చీడవురుగు లేకుందు

247

స్నేహమొకటే స్నేవామొకటే స్నేహమొకటే పోటీవడి కాటులాదు కరుడు కట్టుకొని పోయిన మాటే లేనట్టి మేటి జీవనమును సన్నేవామొకటె న్నేవామొకటె చుక్ళు చుక్క బిగిసి బిగిన్‌ స్నేహమున్న జీవనమ్ము కరుడు కట్టుకొని మంచై (్రతుకు బొమ్మ (వ్రన్ఫుటమ్ము గతిగానని జీవనమును స్నేవామొకటె స్నేవామొకటె మైతి వెచ్చదనము గూర్చి నత్యము, శివము, నుందరము ట్రగతి వథమునందు జేర్చి న్నేవామొకటె స్నేహమొకటె, నంతోషముతో గంతులు వూర్వ జన్గు కనిన కలలు వేయుచు పరుగిద చేసెడి యీ జన్ఫులో నిజము జేయు వాదెవ్వడు? మి(తుదెకద? న్నేవామొకటె స్నేవామొకటె న్నేవోనివే స్నేవోనివే కన్నతల్లి కదువు చలవ రామ చళక్ళదనాలన్నీ కనిపెంచిన చేతి చలవ న్నేవోనివే న్నేవోనివే స్నేవాము పెంపొంద ఎదిగె (గుడ్డి అతుకులో వెలుగు అలని సొలసినట్టి జీవి మర్చ లోకమున. సేదదీర్చు ఆరామము స్నేవామొకటొ న్నవామొకటె దరిచేరిన కొదవలెల (కుంగు ఎదలకు శాంతి దీర్చు మొదవు ఆ (్రవ్మాము గుడ్డి (బతుకుకు కాంతి కనకం పేరుకు మర్త్య లోకము వెలుగు కనకమయా అవురూవము మానవత్వం మెరుగు కాదు కొంగు బంగారము స్నేవామొకటె స్నేవామొకటె స్నైనోనికి మారువేడు తనుకనే వద మానాన వష కనకం రామం (్రవ్మాం లో యంద అహ్మంగారి పప్టిహర్తి అభినందన సం కనకనే రామట్రహ్మంగారు కాళోజీ ఏలూరు సంక్రాంతి మిత్రుల్లో ఒకరు, స్నేవోనికి మారుపేరు వాత్సల్యం, (ప్రేమ, భక్తి జీవనమును వెలిగించెడి స్నేహము చేవనత్తువ స్నేవాము 248

ఏమిగాను స్వాభిమానం? ఏమి జనం - ఎంత జనం తమ్ముడూ?" వమి జనం-ఎంతజనం-వమిజేయ ఇంతజనం వదో సామాన్వునివలె ఇంతజనం-వింతజనం-నేల యీనినట్లు జనం నిన్నూ సామాన్యుదవనుకొని కనివించుట కనుట తప్పు వనిపొటలు లేని జనం అభినందించనా? నిగ్గుచేటు ఇంతజనం-వుడమిచేటు ఇంత జనం /వమి/ బిరుదులూ, బిళ్లలూ ఏంతింటది ఇంతజనం-ఏదుంటది ఇంతజనం పెత్తనదారీ రోజుల అవశేషాలు ఏం బ్రతుకు ఇంత జనం ఎట్ల బ్రతుకు ఇంత జనం ఇప్పీంచిన వారి ఘనతను చాలదేది-అంతజనం జూగలేదు-అంతజనం బాటే ప్రతీకలని తిండిలేదు-అంతజనం నీళ్ళులేవు-అంతజనం _ /వమి/ పుచ్చుకున్నా మురిగి తలనంవులు బళ్లల్లో చదువులేదు బావుల్లో నీళ్లులేవు అందజేస్తాయని పొయ్యి క్రింద మంటలేదు ఆనువ(త్రి మందులేదు నీకైనా తెలియకపోతే ఇదిలేదు అదిలేదు ఏమిలేదు అంతబణందు నంగాను దినదినాభివృద్ధి చెందు పుటకొక్ళుటి కాదు బందు ॥/పమి॥ స్వాభిమానంగతి కావురాల నాపవద్దు కానుపైన ఆవలేరా? ఎంతలోకువ ని్యిగపొంచకుంటెమానె నిరోదైన వాడలేర? కవిబ్రవ్హాన్టాయికి? వానెక్టమ్హి టూబెక్టమి ఆనైన పొందలేర? వాణి నారాణి” అన్ననోట మితిమీరితేమానెకాని మతిగలిగి మెలుగలేర? /వమి॥ ఎట్లన్నావు కామునాటి మీ న్వంతదే కళాకేళి మీ వంతుదే వొంగలయ్య” రాజకీయాల గురువని. వదకటింటి కష్టనుఖం వట్టువిడువు మీ జంటదే. కరువు కాటకాలవెంచు కటకటలను ఇనుమడించు, ఓ దాశరధి సంతానము వొనగూర్చెడి సంతాపము నంఘానిది. /వమి॥ 2. వెంగళరావు ఎవదెట్లు వుట్టినను ఎగబడు దేశం మీదికె వమి చేయ లేకున్నను ఏమి చేయ రాకున్నను ఎదుటి వాని కష్టఫలము ఎట్లాగో ఓ తీరుగ వుణ్యం, పొవం అనక పొంది బ్రతక వలనినదే ॥/వమి॥ వంజించదు వుట్టినోదు ఉన్నది వంచుక తింటడు నెయ్యడు జూనెదు నెయ్యడు నేనిందే తెమ్ముంటదు కట్టదేది గూడ్రైనను మెట్టుకు యాదనో ఉంటదు. /ఏమి/ కుటుంబనియంత్రణగురించి. 249

వాణీవిలాసం వుట్టి మూగనోట మనుట గిట్టుటకన్నను ఘోరము భారతీ శారదా, వాణీ ఆ వట్టున ఆదుకొన్న వీణా పాణినీ రాణీ ఎరుకలది మాత్తా రనమయి (బ్రవ్మోణీ, తాత కెరుక చెప్పు పాటి నోటిమాట లేక మనెడి ఎరుకలది. తాతయ్యకు, మాటవఐన్ని తాతను మాటాడింబిన నేర్చి, వేదము చెవ్పుగ మాటలది జేసిన మనురాలు వాణే. తాతకు మాటలు నేర్సెడి మం మాటలది వుట్టించుట ఖఘనమ? మాట నేర్చులది వుట్టించుట ఘనము కాని తాతకు వేదాల నేర్చు (బవ్మాకన్న బవ్మోణియె నేర్చులది. ఘనురాలు ముమ్మాటికి. విద్దాలది, గణపతికి, బృవాన్సతికి నాటి, నేటి రేవటివగు ఆదిశేషునకు, (బవ్వాకు విద్దలది. మాటలు నేర్పిన మమతయే నిత్యనూతన, సనాతన మన యెడలను ఈ నాటికి చూపెదిది. వైభవోపేతవాణీ వండిత పామర భేదము స్నేహశీలావరదాయినీ ఎరుగని నవ్చాదయవాణి (థటనాద వృాదయ శోభినీ అర్జాంతర లావణ్వము చెవిసోకిన వాణి ళృతిగ బిందించెడి జాణవాణి తలనిలిచిన వాణి 'న్భృతిగ రంగుడూవు వ్యత్వానము తాతనోటి నాటి నుండి చేయక న్నేవొంచి వాణి నానాటికి చెలామణి కలిమిలేములను గనక వేద, వేదాంగములందున చను కుడిపెది తల్లినాణీ. విదితమైన వేడ్డుతోనె అక్షరశ్రీ విభూషవాణీ జానవదుల నాల్గులపై నానావర్హ నుమమాలినీ నాట్వమాడు నదవదిది, అనంత వద శోభినీ రన(ోతస్విని, ఐహ్హాణీ. 250

మనుజులపవై మమత గలది తాత నోటినుండి బైట చనుబాలతో నోటికంది వదిన దాది, నానాటికి చనిపొయ్యేదాక మనునది. నోట నోట బైట వడుచు చుట్టవు చూవుల వేడుక మూటమ్మది నిగ్గు దోలు వరిపాొటిది. నర్వమంగళ పార్వతి, దయాద్భట్ది. నానా వర్థముల మాలతో వినుట కాని కని ఎరుగము. అనంత వదముల శోభతో గిరిజనులకు గిరిజకన్న అర్ధవంతమగుచు వివిధ రనము లొలుక జేయునది. మాటమ్మే కడు దగ్గర, లు జనతా జనార్ధనునకు వుటుక తోనె నాల్దునోళ్ల చంచల శ్రీలక్ష్మి కన్న రాణించిన రాణి వాణి మాటమ్మే కదుదరగ్గర: యానల విన్వాన విలానిని వర్ల వంగదాల కన్న వాణి నర్వత్ర నుభాషిణి, వాణి వంగదాలు శాని తాతనోటి నాటినుండి తాత తాన నాతాన నానాటికి నోటి నోటి నీ తాన వాణి అికాన వాడుక వేదుక వాణికి బహువిధ రూవవిలానిని వరిమితి వూజ్వము దానికి, యానల వయ్యారముగల భూమిని తాత మాట తెలువు రామ చక్ళుదనాల చిలక జ్ఞానము నొంతము అక్షరరవ్యుత వాణిది వేదుల నింగారి రసిక తాతమాట, మాటతేట నర్వమంగళ నమేతుదు వరమేశుడు పరచిన జ్ఞానము వాణిది శ్రీయుతుడు శ్రీమన్నారాయణుడు తాతనాటి పలుకుల వన నకల నృష్టిక్తర్త బ్రహ్మ ఇత్యాదులు నుడికొరము వాడి (తోద) నాడి, సాక్షాత్తుగ వాగీశ్చ్వరి వదజునితులు. నానాటికి నుడులనదితో ్రతినోటికి వట్టుబడియు ముఖే ముఖే నరస్పతీ. పనోటను వడియుందక నింగిణియను నేలముట్టి రకరకాల యానలతో వర్ధమాల నసొగనులగను బైట బదెడి వైనాలది. మాట చమక్కుల లోగొని చుక్క చుక్టు తకుక్కుమను. 251

ఏమాటకు ఆమాట అదిలోవము ఇది అధికము ౭ఒకటె కాని దాని ఆట అని వగచుట ఆధమత్వము కోటి తీర్లు మాటాదెది తమ తమ రుచి వచిని బట్టి నోళ్లు కోట్లు, కోటానుకోట్లు. వద్దన జేనిన విస్తరి యాసల వయ్యారాలతో ఎన్నుకొని తినుట అందచందములు వుంటుక విందుల నభ్వతకు మాన్యము. వంజన వ మ వమిటి సాపొత్వమంటె వమిటో ఇంతకు తేలెనా సృంజన, వ్యంగ్యము, కాకువు (ప్రాభవమున వెలయురాజి. రసమున కేదైన ఒక్కజాద వాతవనతున్నదా తాతనాటి గోలి, కోట్‌ వాడుక భాషా? లేక గ్రాంధికమా? కోట్ల గొంతులు పెకలగ అది ఇది కలినిన వులగమా? వులివోరా? జిన్వోగ్రము నాట్యభూమి శర్చర పొంగలా లేక దద్దోజనమా? జేసుక నర్తించు వాణి, సొందెలా? కొబ్బరివక్టులా? అరటివంధ్లా కందమ? చంవకమాలా? శార్జూలమా! అన్ని వర్ధములు వాణివి గద్వమా? వద్యమా? లేక బుర్రకథా వదములన్నియును వాణివి వచనగేయమా? లేక ముక్తకమా? రల యునల లాభువమ కల్పవ్ఫక్షమా? లేక నాగొదవా? = ంఫన వాణిది. శృంగారమా? వైరాగ్యమా? నీతి బోధా? అక్షర శ్రీవిభూష్షిత వది (వసాదమేది? ఏదికాదు వదవిన్వాన విలానిని వది సాపొత్వమేది? ఏదికాదు. పుటుకతోనె నాల్గునోళ్ల వమిటి సాహిత్వమంటె వమి ఇంతకు తేలద? రాణించిన మారాణి కళేబరాన్ని బట్టి ఆత్మను ఎంచుట నబబా? వండించిన వంటంతయు ఆంతర్వము స్థాయి, కొలత తలతల తలవుల తీరు బావ్వా స్వరూపమును బట్టా? వండించిన వంటంతయు పానము చేసెడి వట్టుకు జివ్వా జివ్వా రుచుల తీరు, పొాత్రరూవు అద్దంబా? వ్యంజనముల వెలితి వది పొత్రను బట్టే పానము లేకుంటెనె సాహిత్యము వనను నికయిణామా? ము వలచిన రసమును తనదిగ నూ టకు బే తమా? జేనికొనుట రనికత్వము. లాకణికుల కభిమతమా? 252

పొండిత్వ వ్రదర్భనమా? కనులు చెవులు ఎనిమిదేసి నవ్ఫాదయతంటె ఇదేనా? కాని వాణియేలేదు రనీకులమనుటకు రుజువా? మాటను అవమానించుట నరసతకు నిదర్ధనమా? మనకు వ్రతమా? కుతియా ముఖే ముఖే నరస్వతీ వాణీ విన్యాన మపొమ వొతదంత చాదస్తమా? ల శ్రొత్తదంత ్రష్ట్రత్వమా? ఏ రూపము లోనైనను

అమ్మ అమ్మ కాకుందునా? వాజ్టేవీదు, వీజ్ఞివాదు మన తెల్పికి అందనిదే వెక్ళీరింంచుకొనుటె నీతియ? సాపొత్యమ? కావ్యరసమా? మనము, సాపొత్వ కులమేనా? మనము, మేధావులమేనా? నిఘంటువు” తప్పమరే

కంఠము వాణికి లేదా? ప్రతిభంటే మనదేనా? కంఠస్తము కాకూదదా? పాండిత్వము మనదేనా? వాణీ శప్టజాలమంత శైతంటె మనదేనా? కోశములందలి దేనా? శ్రీవాణి సామ్రాజ్యము వ్యాకరణము నూత్రాలతో మన రచన వరిధికధీనమా? వాణీని బంధించ గలమా? మాటలంటె మనవేనా? వాణిని బంధించు పాటి మాటంటె మనదేనా? వారము అయినామ మనము? ముఖే ముఖే నరస్వతీ మదమా? ఇది మాత్సర్వమా? అనతాత్సర్యం బేమిటి? వరంవరా? ఇది (ప్రారభ్ధమా? తాతనోటి నాటి నుండి కడగొట్టు తమ్మునికబ్చిన మాటలు నానాటికి నోటి నోటి అమ్మవికావా? అమ్మకు కటువా? వాడుక వేడుక వాణికి నమ్మతరూవము కానిదేదియును పరిమితి ఫపూజ్వము దానికి అన్ముది కాదనుటుబితవ్ముగునా? వావ్శావ్యావాలవాదు శ్రీవాణీస్తన్చేతర మనదగు వాక్కులేక అల్లల్లాడు మాటేదైనా వున్నదా ఏమిటి? వాణీ వుటుక తోనే వాదు అయా మాటల బీధూ అంటే బ్రహ్వైభానించి నాడు. అమ్మను ఖూనీ” చేయుట కాదా? నాల్లు దెక్క్సులందు వెలయు రెందున్నర శాతము వారిదే నాలుగు మొగములు, తలలు దండివాదుక అదేన భావ?

253

తక్షినోళ్ళను, నోళ్లయానలను తొదలంటే రంభవేనా? (తొక్కుటయేనా? నాక్షుటరడోనా? మేనకదేనా మేను? మాటమాటకు తప్పులు వట్టుట వలవు వరూధినిదేనా? వాణీవూజా? ఆరాధనమా? గాంధర్వమునకు ఒవ్దు ముఖే ముఖే నరన్వతీ కణ్వా[[్రమమందేనా? నోటి నోటి మాట కాదా? ఆదయీడ జరిగేది చిలుక పలుకుల సాముల్లారా? బందబూతు వంచాంగమా? శ్రీవాణీ వాణిజ్బము చాలు ఎంకిదంత వవగింవు నొపొత్యము నంబారము అనుకొని రాధామాధవమింవా? సాగించిన సాపాటులు చాలు ఇంతకు ఊర్వశికున్నది కళేబరత్వమె నర్వస్వమ్మని మల్లిదమరి ఏమన్నా? కళలను పెట్టిన పొంసలు చాలు దుర్చోధనునిదె ఈర్భ్యా? ఆత్మవంచనతో లాక్షణికులుగ కోపము ఖీమన్నదేనా? అమ్మకు చేసిన ద్రోహము చాలు, టౌవదిదేనా కనంత? కావ్యాత్డును దర్భించక మాటల పాచిక వేచీలన్నీ కామమువై వడి చ శకుని మామయ్యవేనా? వ వజ చచ్చుట చాలు 'కూప(గస్త మందూకము” విశ్వమంతట వెలసెడి వాణికి న వికార కారావానము బాలు వంటిదే మన ధోరణి " చుట్టువట్ల చూచువాొటి “వనికినాదు అందినకాడికి చూవు; దోషమా మనకు? ను తడిమి చెప్త 5: ద్‌ క. అన్నింటినొక్పుటిగ చూచు సాగెడి సాహితి చ్ర్ర పాండితి మనకేనాటికీ? బలు చాలు, మాటమ్మని, అమ్మమాట నోట నోట బైలెళ్లెడి వాజి కాదనుటేపొటి ఒవు? మాట్‌ మాట తెల్లంబగు వాణికి వదముల వదును చెమర్చగ చోటు జూవి బంధించుట చాలు నుడికారము ఘాటొవ్టుగ నూత్రాలతో బిగియించుట చాలు, వడి, వాడి వాడుకబడి శద్దకోశ నంగ్రహణము మాటల వేడుక తీరగా బుద్భుద (ప్రాయము వాణికి నోటనోట మాటమ్మ వాణిని భే భఖంధన నూత్ర ముఖే ముఖే సరస్వతీ! (ొయము మాతము వాణికి వాణీ నడవడికి. 254

బతుకు సూత్రం వలవు తలవుల బులువు ముచ్చట తెలినీ కోరుకొని కలిని (బ్రతుకగ గుణము నచ్చితే ఏ గుణమైతేం దంటగ మెలగగ దంటగ (బ్రతుకగ మనను కలిస్తే ఏ మనువైతేం యువతీ యువకుల ఒవ్చుందాలకు కోరిక తీరగ ఏ కోవైతేం మను శాన్తాల అనుమతెందుకు? ఆలుమగలుగ వోయిగ (బ్రతుకగ కుల గోత్రాల (ననక్రెందుకు? మను శాస్త్రాల అనుమతెందుకు కులగోత్రాల (ప్రనకొందుకు? వధువు నుగతికీ వరుడు భారవి (బ్రవ్హా నరన్వతుల కులమేమిటి? నియంత వరునకు నకలం వధువూ శివపార్వతుల గోత్రాలేమిటి? ఒకరిని ఒకరు వరించి తోదుగ లక్ష్మ విష్ణువుల వర్ణాలేమిటి? కష్టసుఖాలను వంచుక (బ్రతుకగ ఆలుమగలుగా వోమిగ బ్రతుకగ మనుశా(స్తాల అనుమతెందుకు? మను శాస్త్రాల అనుమతెందుకు కుల గోత్రాల వనక్తిందుకు? కులగోత్రాల (పనకెందుకు? వరునకు కన్వే వరకట్నంబభై ఎదిగిన మొగోదు-ఎదిగిన ఆదది నధువుకు కన్వాశుల్బము వరుడై మదిమది కలిని ముదమున (్రతుకగ ౭0దు జంటలూ కనుల వండుగగ వరునకు వధువూ వధువుకు వరుడూ పెళ్ళి చేసుకొన వెళ్లి చూచుటకు నచ్చి మబ్చికలు హెచ్చి బ్రతుకగ మను శాగ్తైల అనుమతెందుకు మను శాస్త్రాల అనుమతెందుకు కులగోత్రాల (వనకెందుకు? కులగోత్రాల (పన్ర్తిందుకు? వదుగు పేకకు వ వత్రెతేం జంటగ వెలుగగ ఏ వక్రెతేం గోరా కుటుంబ సభ్యుల రెందు పెళ్ళళ్ళ సందర్భంగా జంటగ మెలగగ వ పొత్తైతేం ఆలుమగలుగా వోయిగా బ్రతుకగ మను శాన్తాల అనుమతెందుకు కులగోత్రాల (వనకెందుకు? నవ్మతమైతే ఏ మతమైతేం అనుకూలానికి ఏకులమైతేం నరసం అయితే ఏ వరనైతేం ఆలుమగలుగ వోయిగ (బ్రతుకగ మను శాస్తాల అనుమతెందుకు కులగోత్రాల వ్రనకెందుకు? 255

చంద్రశేఖర్‌ రకరకాల మొగము బెట్టి వక వక నవ్విస్తాడు. ఏమి (వతిభ ఎంతటి కళ (బ్రతుకు కదలిలో గుట్టులు అవురూవము ఈ నాధన బట్టబయలు జేస్తాడు. వకపాశత్రాభినటన విద్యానివుణుదు రాజకీయ మోనగాళ్ళ నాటకాల యుగంధరుడు రచ్చకీడ్సి చూవుతాడు చంద్రశేఖరము* పేరు సామాన్యుని బంద(ట్రతుకు నాటకాల ఉవనివత్తు” నొవాసాన్ని చాటుతాదు. ఆటను ఆడిన్తాదు బవురూపుల వేవగాదు వ్వ్యంగృ్యరచన వ్వంగృ్వనటన కాని మోసగాదు కాదు. కాచార్యుదు మవానీయుడు స్టేజు వరకె నటన బైట నాటకమున కర్ణయోగి సామాన్యుడు, సజ్జనుడు. మర్శము (వ్రకటిస్తాదు. నాటకాలు రాసాదు అతనికి వోరతులెత్తుట నాటకాలు వేస్తాడు. నా గొదవకు అభిమానము, తగిన తీరు. కోతలు కోసే నేతల య చేతలు (ప్రకటిసాడు, 1. ఫన్‌డాక్టర్‌ చంద్రశేఖర్‌ మద్రాసు వాస్తవ్యులు. మేకప్‌ కళలో అద్భుతమైన ఆరాటం కలిగినూ నేర్పగల అంతర్జాతీయ కళాకారుదు. ఆనందం పంచుతాడు. నేటి సమాజం పెద్దల చెంప చెదర చరుస్తాడ్డు. దోపిడి దొరలకు ఊవిరి ఆదకుందో జేస్తాడు, నాటకము రమ్యమనెడు మాటను తీనుకుంటాడు, జీవితము నాటకము కన్న రవ్వుమంటాడు, ఏ వేషము వేనినను అచ్చంగా అదే రూపు అనలు మనిషి బ్రతికి వచ్చి ఎదురుగుందడ నిలిబినట్లు 256

సత్యమేవ జయతి... నత్పమేవ జయతి జయతి నితృమన్ఫతాల జగతి ఎన్ని కరువులొచ్చినను నిజం గెలుస్తుందని రేవు ఎంత బాధ కలిగినను నేడు అబద్ధం గెలువు జన సామాన్యం ఓర్పుతో వస్తు వదుకుంటె ఇవుడు ఘనముగ జీవిస్తున్నది మనస్తుగ ఉంటది అవుదడు నత్యా(గ్రపొ వోలె శాంతి వఏతీటా వంట ఎంతో సొవాసాల చూపుతాంది పోటీవడి పెరుగుతాంది. గంటల తరబడి క్వూలో బఫర్‌ న్థాకూ నర్భారూ ఒంటేలు అవుకుంటూ గోదాముల నింవుతాంది. ఫేరు (ఫైను షావు ముందు నల్లభిజార్‌ నొవుకార్ల బారులుగ నిలుచుంటది గరిసెల్లో దాగి ఉంది జాతివీత గాంధితాత ఇప్పుడువనానం వుంటే ఖ్వాతిని వ్రకటిన్తున్నది తిండి కరువు రేవుందదు ఏమైనను వజనూ(తం పాలకులకు దూరద్బుష్టి పొంనకు దిగనంటున్నది. బోలెడు, కాబట్టో వారు సాలనాధికారాన్ని వంచవర్ష వ్రణాళికల బడయలేని వ్రతిపక్షులు వథకంలో నడుస్తాను. (ప్రజల రెచ్చకొట్టి శాంతి అగువదని అనుకానని భంగము తలపెదుతున్నరు. అవాంతరాలు ఎన్నెన్నో పాలక వర్ణం పైన దూరద్భష్తి కడ్డాస్తే లేనిపోని నిందమోవి వారు మాతమేంటోేస్తరు. నంథు విరోధక శక్తుల

(శ్రామికులు (స్రైకంటరు సాయమ పేక్షిస్తున్నరు.

నజ్జనులంతా వాలక

నంఘం (కమళిక్షణలో

దేశాన్ని భాగుచేయు

దిశలో వయనిన్తున్నరు. నర్భారు నిబ్బంది పాలక వర్గం అదువులో శాంతి భదతలకాయగ (త్రమలకు గురియౌతున్నది.

257

నందామయా ఆనందమయా హార్టిస్టే ఆర్టిస్టు నందమయా ఆనందమయా వ్యోర్ధినస్తు కానివాదు ఆనందనామము మరువామయా ఆర్థిన్దు కాగలదా? ఆనందలో అనుకొన్న మాటకు ఎద వదును లేనివాని ఆనందలో ఆరంభమాయెనయా వదము వదును చిందేనా? అందరు ఎరిగిన బానకు యివుడు కోతకు అక్టురకొచ్చే అధికార మొచ్స్చెను చూడండయా వదును కాదు ఎద వదున్ను, (జల రాజమున (వ్రజల భాషలో కోతల కక్ళరకొత్చే పాలన కివుదారంభమయా వదును కాదు మాటవదున్ను, తప్పుదు రాతల తవ్పుడు కూతల గాయవదిన ఎద వదము వదును దగాలు ఇకపై నాగవయా చెవ్ముగిలిన కంటి వదము వదున్సు, బానకు వట్టము గట్టిరయా భారతి శ్రీమతి ఆమెనయా కదువు చెరువై పొంగి పొంగి నందమయా ఆనందమయా పారినప్పుడు కైత ఒలుకు ఆనందనామము మరువామయా మనను రగిలి రగిలి మండి వెలిగినవుదు కత వెలుగు. ప్రభుత్వ స్థాయిలో తెలుగును అధికార భాషగా ప్రవేశపెట్టిన సందర్బంగా. ఆవేశము ఆలోచన వేవుదైన మజాకవిత. ఉ(దేకం వరాకాొష్ట జొందినవుడు మనిషి ఊవా నింగి వదిలి శివుని తలను దూకెడి గంగను బోలును. వోర్టిన్టు కానివాడు అర్టిన్టు కాగలదా? 250

జప్పుందం ఎంతమంచి దానివి నీవు!

పెదవులకెవుడూ మాట వురుదు నా న్యుతికి

వేలాది గాంధారుల వలె, వునాదివై

నాలు సవాన ఫలకాల పొర నా న్వగతానికి

దానికి తోవుడుకుతి ఆదినై ,

వృాదయం నా భవితవ్వానికి ఫలరూవం

నెత్తురు చిమ్మే బుద్ది దాలున్తున్న నీతో

అమ్మ ఎదపై పాలతిత్తులుగల కావురం చేన్తున్నానంటే

భినబొమ్మా, చాలు చాలు

తంట్రిదర్భినీ నుందీకి కట్టిపెట్టు గప్పాలు

పైకం చెల్లించే అంటుంది లోకం.

తిజోరీ కబంధుదు

వంతులు పాఠ్రాఖ కాని

వల్లించే కూలివాడు. ఎంతమంచి దానవు నీవు

పెండ్లి ఎన్నాళ్లనుంది

ఇతరత్రా సాధ్యం కానప్పుడు వుంటున్నావు నావెంట.

పరస్పరం తోడువడక ఒవ్చుందం. అనుభవాల కదువుల్లో వడి అనుభూళుల్లో వుట్టి వర్తమానంలో వదం వదం నిలువదొక్షుకొని రేవటి దావుజేర మునిమాపే నన్న నడవజేస్తున్నదానా ఎంత మంచి దానివినీవు,

259

రాజకీయ సాలెగూడు వ్యర్థం-అర్ధం అధికారము; కూటి నమన రాజకీయ బలం గూటి నమన్య అల్లేసిన గూదుదాటి జంట నమన్య ఉటీగలు దైనందిన తీరక నతమతమే మనుజులకు జీవనము గదువలేవ. సాలెగూడు దాటేసిన శొతలమోజు కళాజీవనము దబ్బుదుకాణం బందు నీతి నిజాయితి, వరమార్ధము గతి చెట్టుకింద మక్షుబుట్ట ఇజాల నూక్షుం, త్యాగ మవాత్ముం చిటవట కుంవటి వెలగదు శాంతి భదతలు శాననన్వాయం కాలుతిన్నై దుకాణాలు వుణ్యం పావం వురాణ త్రవణం రాకపోళఠలకు అద్దన క ర్త యోగము, గీతా బోధలు, చాలాను కోర్షులోన సేటుగాని లారీలు అప్పాక్షరి మంటత్రాంతర గోవ్వం నందునిండ నిద్రపోవు వ్యర్ధం, వ్యర్ధం, వ్యర్ధం వ్యర్థం కూటి నమన్య ల్సి గూటి నమన్య మనిషి ఎంత మంచివాడు గూటిలో గువ్వల మనిషి ఎంతమంచివాదు జంటనమన్య చనిపోయిన వాని చెదును తీరి తీరుఐడి గలమనుజులకే వెను వెంటనే మరుస్తాడు. వశైతల మోజు కలాజీవనం కనిమంచినె తలుస్తాదు, అర్ధం అర్ధం అద్ధం అర్దం మనిషిఎంత చెద్దనాదు ధ్‌ టతికివున్న మనిషిలోని మంబినెవుడు గృర్రించద్తు చెదును వెతికి కెల్పుక్షుత్రాడ్చు ముక్తకం సతమతం ఎరుగుదువా నేస్తం ఎన్ని మొద్దు (బ్రతృుక్షుల నా పేరే అనుమాంద్లు ముద్దులు ముచ్చట్లు నాదంతా నంకోవం రంవవు కోత్రల పాలైతే వదనా కొంచెం కొంచం మన ముద్దుము చ్పట్లు నేనెవ్టుడు నతమతం దివుశ అదేనా మతం 260

స్వార్ధం వనాదో టం ౧ గొడ స గదని ఒక్కదీసము వెలిగిద్దామా? ముంద్రద్తుగ్వ చడం నిద్రించెడి వుడమి కణము కు బం కణమును మేల్గొ పదామా?

మళ్జీ అదుగడ్రు ధమ్మని అఫఘోరినూ శనగ నర్మిక్ర్యా గున ళో పాజుట్టు దులిపీ కొస్తె

= నాదు కొతరంగు వూద్దామా” నీ నరక ౪ వెందుకు? క్రొత్తరంగ ఎడ్‌ నీవల్పక్షం మొలిచిన నాడుల వ - పొటలలో పతి అదలిని నీ త ఇగిలించె నాదు వరిక్టుంవలు తోటగ మాల్చేడ్దామూ? నా పొడసూపే దుల నాగవాముటి నదబిన ప్రతిబాట వక్క నిత్యం న్య వర్జిల్లాలని పెనుభూతాలు వూలను వూయిడ్దామా? తరత లదాలని కొడ గ నదవే భాబ్రక్షు సరికి ల ని నీ యాది కక్కు ప చేస్తావెందుకు ఎడబాటు అవిరుల తదినీన రెప్పలు స వదో టే చెప్పు గండి నిండి నిందీన కలిబివులు

క్ర

న్య నే వున్నావా? నిట్టాద్పులు నరముగ రాలెడీ చుక్కలు న్‌ సాధిం చుక్ళల్లో నీ యాది' తళుక్కులు

ని బ్రమ్సిిజ్హ్యా ఏటి ఎదలో ఈదెడి దివ్వెల చలే

స్తున్నావా? పె రెండు సవళలు ఉిర్టూ కవి ఫ్థిరాఖ్‌ గోరక్‌పురి సతోారియాంలోని కవితలకు అనువాదం 261

అబ్బబ్బ ఎన్నినాళ్లు అబ్బబ్బ ఎన్నినాళ్లు రేవు రేవంచు (బ్రతికిన ఇన్నినాళ్లు ఇన్నినాళ్లు. ఎన్ని రాళ్లు క్షణాలుగా గదచినవెన్ని యుగాలు, దేవుళ్లుగా భాసించి నిద్రలోనే కాదు నాచే కొలువులు కళ్లు తెరుచుకొనే చూబిన కొలువులు చేయించుకొన్నవెన్ని రాళ్లు వెన్ని బంగారు కలలు వజ్రాలుగా భాసనించి భూగోళం మీదనే కాదు నాచే నిలువ జేయించుకొన్నవెన్నిరాళ్లు అనంతాకాశంలో వాటన్నిటికీ నాజోవోర్లు నిర్హించుకొన్న వెన్ని గోపురాలు. కాని ఈ మధ్యన కొన్నాళ్లు ఎత్తినవెన్ని బావుటాలు అభాన తొలగిన నేడు రేవు రేపంటూ వద్దు వద్దు. కొన్ని నాళ్లు ఆ నేదుకన్నా చావు నయం ఎన్ని ఇజాలు అందుకే తొలగిన నిజాలుగా దోచి (భ్రమతో బాటు రేపటి తమ భుజాలపై ఆశను వదిలి నన్హాత్తుక ఆడించినవెన్ని ఇజూలు వూర్వవు ధ్వానలో బడ్డాను. రేపు రేవంటూ యాదివైపు దృష్టిని మళ్లించి ఇన్నినాళ్లు ఎన్ని నూత్రాలు (బ్రతుకుతున్నాను. పెనేనుకొని ఇప్పుడు ఇన్నాళ్లు టూగుటుయ్యాలలై చూచిన ఐంగారు కలలే ధర్మవన్నాలు జెపుతూ మళ్లి చూస్తున్నాను మజాగా వున్నాను. నన్నూగింబి స్త్ర నిద్రబుబ్చినవెన్ని సూత్రాలు. ఇన్నినాళ్లు ఎన్నిసార్లు ఆళించిన తొలినంజు తిరణాల జాద కనులు నలువడేనిన దెన్నిసార్లు 262

విశ్వశ్రేయం కావ్యం నీ తలవుల్లో లేనిది నీ భావనకు రానిది దేన్నో ఓదాన్ని వట్టుక వ్రేలాదితే ఎవని తలవుల్లో లేదని (బతుకు సాగుతుందా ఎవని భావనకు రాదని రాకూడదని అనదం నీ వెరికాని. దౌర్జన్యం కాదా నేస్తం? గీతం రానుకో నహ్చాదయుడవని చాటిన్తూ పాడుకో అలా అనదం మరీ అన్వాయం కాదా నేస్తం? పొంనైనా అపొంసైనా ఒకటే థ్రాంతిగేయాలు పాడుకో నంగీతానికి చింతకాయలు రాలవ. రేగు చెలరేగు విశ్వశ్చేయం ఎవరొద్ధన్నారు నిన్న ఆయితేనే కావ్యం, నీ ప్రాణం నీది. గొంతు బినుగ శాంతిపాఠాలు వళ్లించు హృదయమా! కంఠం నీది ఎవరొద్దన్నారు నిన్న. వృదయమా! అనాదిగా ఇది వ్రణయవుటిదారి! మానన సాపొత్పంలో ఇట ఉత్సావాము ఆనేళము నరికినది సొదుకొన్న (క్రాంతిగేయాలకు గాలిలో రేగి ఎగిరెడి కణ కణమ్ము వల్లించిన శాంతి పాఠాలకు అన్ని వివరాల దెల్పెడి కవిలె నుమ్ము కొదవేనాదైనా ధూళి స్తూపాలు నుడిగాడ్బు వంకల నెలవులయ్యు వున్నదేమో చూదు. చూడముచ్చట గొల్టు దృశ్యాల నిధులు వొంనైనా! అపొంనైనా! బొమ్మ కట్టిన తపాతవా ఈ బుద్భుదమ్ము వూర్తిగా వృగ్యమైన జ్ర సజ స్ట నింవుకొన్నది ఆవేశమెంతొలోన జీవిత వథం వెలినిందా? మానవుని కాలమానంలో వ చోటైనా? ఆదుచున్నది దేవుడు వూనినట్లు వద్వర్థంలో పదో ఒకదానికే వెట్టుచున్నది గంతులు నిగము బూని లొంగిందా మనిషి బ్రతుకు వవ్వూటైనా; మిడినీ వడి తేమి? ఆతు శరీరాల జంట అదువుల్లో నాశనమ్మైతెనేమి? బ్రతకవలనిన మనం 263

బ్రతుకు నవాజత్వాన్ని తొక్సివట్టి మానము తప్పుతుంది నభ్యత ఎదిగి కులుకుతుంది వుణ్యము తప్పుతుంది నవాజత్వం తల్లడిల్ల ((్రళయము తవ్పుతుంది నభ్యాత పెల్లుబుకుతుంది. నాధన తవ్ష్హుతుంది నభృ్యతకు నహాజత్వం గిట్టదు. వాదన తవమ్హుతుంది బ్రతుక్సి నభ్బత ఇముడదు. రాజము తమ్జుతుంది (బ్రతుకు ఆగితే గాని మతము తవ్చుతుంది నభ్వత సాగదు. నందెము తవ్హుతుంది నంఘమత (వ్రభుత్వ వ్యూవాము తవ్హుతుంది న్యాయాలకు వట్టుదల వ్యూనిఫెన్లో తవ్హుతుంది ఎలాగైనా నభ్యతను (స్పాటెజీ తవ్హుతుంది నాగిద్దామని. ఇజం తవ్పుతుంది (ట్రతుకు ఆటకట్టిద్దామని (ట్రతుకు తవ్పుదు (బతుకు ఆగేది కాదు (అతుకంటే (బతుకు అందుకే మనకు నసభ్యాత అలవదదు. (బ్రతుక్సీ సాటి (బ్రతుకు నభ్ళత ఆనకట్ట (బ్రతుక ఆట (బతుకు పొంగిన జలాశయం బతుకు (బ్రతుక న్యాయం (బ్రతుకు అందిన దాన్ని తోచుక్షు పొడ్యో (బ్రతుక కావలనీంది (బతుకు (ట్రయత్నం మానదు. (టతుకు బ్రతుకుతుంది (బతుకుకోనం. (బతుకు ఆగదు. అన్నింటిని ఆవి నభ్యత సాగదు, సాగుతుంది (బతుకు (టతుకు ఆగినవుడే తానాగదు. నభ్యతకు మనుగడ అన్నింటిని మావి నభ్యత పాటించే మనం (్రతుకుతుంది బ్రతుకు (బతుకుతో వేగలేక తాను మాయదు సతమతమౌతున్నాము; ఏడున్తున్నాము. (బతుకు (బ్రతుకు. (్రుతుకు తప్పుదు నభ్యత తవ్షుతుంది ఉర్దూ కవి ఫిరాఖ్‌ గోరక్‌పురి 'గుల్‌కారియాయలోని కవితకు అనువాదం నంభుము తప్పుతుంది వేదము తవ్లుతుంది 264

నిజము జాగ్రత్త అతి

వినురు చిరునవ్వు చెవ్ముగిలియు కనులచూవు కలవు ఆ కళ్లు మనను నంతలో బేరమాడబోకు వరమానందము గూర్చు వ్యధకూడ కలదు కలదు (బ్రతుకు పెన్నిధిని గవ్వల కమ్ము బోకు మొద్దయై విచ్చు దుఃఖవు చిచ్చు ఉండును వాస్తవమ్ము నిన్ను మించినదేముంది కోరుకొనగ వరమ దౌర్థన్యము ్రీతికి నాందియగుట నిజము. ఆశనిరాశల వసతి మనను కాగూడదెవుదు ప్రణయ మందున ఇటులౌట నిజము నిజము కలము గారడి చేయకు కవితనెవుదు. చెవ్టుచుంటిని నీ మీద ఆన నిజము.

ఊహ

విరబోసనిన సిగతో (శ్రావణ గీతము ఆశ-నిరాశ (రావణ

వర్షమేఘము కదలిక దృుశ్చము ఆళనిరాశలు -గుందెదడ-వోయి రెవరెవలాదెడి చేలాంచలము కదస చేరువ అగుట అంతలో దూరమగుట ఉయ్యెల రువ్వడి పెంచెడి ఊవుల అన్ని గడియల ఎదను వళ్లేరుపొదలు దీవ శిఖ నిగమెత్తిన మాదిరి. యవ్వనోన్నాదమున వోయి తలబాదుకొనుట మళ్లీ నెత్తురు పరుగున యీవడి ఉందిన ఉండకపోయిన ఒకటే, భాగ్యం

వరుల కభఖిమాన యోగ్యము

నా మధుపొన గరిమ అనునరించి కాంక్ష నా పాన నరళినంత నాదాల మునిగి ఆనందాలతేల మాటలా ఆటలా అలవదగ (వతిభ వటిమ వాసనలదీర్చు నువాననల (గోల కాలు నేనిడద మధుశాల కదవలోన జన్మించెదను దేవా నర్ఫమైనేను సాఖి చూవులు నా వైవు మరలుచుందు జన్హుంచెదను దేవనర్సమైనేను చషకమే స్వాగతవ్ము నెడిపాటి త్రాగుబోతును

భాగ్య్భమింకేమి వలదు (్రోలు భాగ్యమ్మునాదె పై కవితలు ఉర్జూ కవితలకు అనువాదం

పై కవితలు ఉర్జూ కవితలకు అనువాదం

265

అర్పణ సంకోచం వరము వసంత అద్దమైనట్టి నసంకోచమేదో ఒకటి నమీరాగమన నమయ అద్దమాయెను నీరాక కద్దమాయె వరము ఫలియించె తెరచి వుంచిన ద్వారమ్ము వలె (వియనమాగమము వరము నిన్ను యెదదన కాదనలేరెవ్వరచట ఫలము యుగ యుగాల నిరీక్షణ తపము ఫలము. వచ్చి, చూచిన క్షణమున తెలియవచ్చు, కత్తి దూనీన చెయ్యెత్తి వచ్చె వరము ఇల్లు నీదను మాట నీ యెడి కాని శుభము ధన్యోసి అనుచు అర్చింతు శిరము. అశాంతి ఎడబాటు లేచిపోదురు ఓనాదు జగము బీడి కోటి తృష్ణల తవాతవా లుబుక నేను వుదమి జనులంత వరమనెడి వదము జేర పోవుచుంటివ బ్రియా ననువీడి అనగ దుఃఖ జలధిని రోసి ప్రాణాలు వినిగి (ణయ విన్వాన లాన్వ లాలిత్య మొలక చాన్నకైనను నిద్ధమే మనము కాని లీలగా పలికె అవునిదే పోవుచుంటినని” చబ్చినను శాంతి లేకున్న ఏమిటి గతి? ఆవేదన నివేదన కట్టి బొగ్గౌట బొగ్గు బూదౌట జూచి ఎదబాటులోని తవా తవా తగ్గింవ మూడుకాలాల బాటు రేయింబవళ్లు విరవా వ్రనంగము ఉవకరించునని కాలితిని నేను కోరిక దీర కాని విరవా (్రసంగము విరవా వేదనము బొగ్గు నేనైతి బూడిదనైన కాను బావు మంత్రమని నిశ్చయించుకొని నాది కాఠిన్యమో? విరహవుటగ్గి చలవా? రేతిరి ఆఖరు గడియలు రావని (పేయనీ ఇక నా దరి చేరదు అని పై కవితలు ఉర్పూ కవితలకు అనువాదం కదకు వలికితిని చుక్టుల వినుమని మలినంజ నుండి ఆనరై వెలుగుచున్న (పేయనీ గడియ వరకు రాలేదు అనుచు. పై కవితలు ఉర్జూ కవితలకు అనువాదం 266

దుర్గన్న! స్వాగతం

డుర్గన్న! స్వాగతం చిన్నతనంలోన మనం జయ(్రకాశ నారాయణకు కనురెవ్చులాగ దినం దినం న్వాగతం కలిని మెలిని కావించిన నమ(గ వివ్లవానికి చిలివి వనులు గుర్తేకద? నా నంనిద్ధత అని అంటవ? దుర్లన్న! అవినీతి నిర్మ్జూలనానికి అయితె విను. నా అనవరత లన్ని గుర్తున్నవి అన్వాయాన్నెదిరించే మరువరాని గుర్తులవి నా ఆళ్ళ విశ్వాసం మరువురాని గుర్తులవి దరిద్ర నారాయణుని ననకసనందాదులమై ఉద్ధరణకు నా ఆత్మార్పణ నొక్షాత్తు రూవమందు స్వాగతం శౌనకేయ మనస్థితో? జయ(్రకాశ నారాయణకు చచ్చుబందలో తెలియదు స్వాగతం. కుకు తిరుగుదౌటి నిజము.

267 ,

చూస్తున్నాను ర శాంతి భదతలు, సామాన్య స్లితి ను గంగమ్ము దర్భనానికి అంతా నక్రమంగా వుందనదం చూన్తున్నాను. తవన్సు చేన్తూ; (వజాస్వాన్యుం ర

నీటి చుక్సుకు నోచుకోక పౌరధర్భుం వెయ్యికాళ్ల జ్య( న వాటిలో అవే ఢీకొని భూమాతను నమన్త పాదాల ॥ చిట్లడం; కుందలోళ్ల అంటి పారాదుతుందడం చూస్తున్నాను. తలలు కుంకమలీనదం పాలక వర్లం మార్చు వస్తే

ముందర్తాళ్ల ముఖాలకు థటళయం జరుగుతుందని

కూడ విపరీతమైన (ప్రకటన, ఇరుగు పొరుగు

కళలు చేకూర్చడం చూస్తున్నాను. ఐదుగు దేశాల కన్న మన మండిపోతున్న ఎండలో జనయిత్రి భారత మాత |

చివ్పరి వెంట్రుకలు తల ఎంతో నయం అని లెక్టులేని

చింపిరి ముస్తాబులు, చూవిస్తున్న (భుత్వాన్ని చూన్తున్నాను.

తోలు తొడవుల ఎముకల గూళ్లు

గ్వానునూనై నిలబడ్డ క్యూలో

ఒళ్ల రావ్రిళ్లక్ర

మంటలు రేగి తగాదాల

వడగాద్దులు తిట్ల చిటవటలు,

కోవతాపాల నన్నిపాతాల్లు

నూనెదబ్బాల గడబిదలు

చిట్లిన సీసాల చిటవటలు చూస్తున్నాను.

లా అండ్‌ అఆర్దర్‌ లాఢ్ర్‌ల

వట్ట వగలే చీకటి బజ్రాగ్రు

కనుకట్టు చాతుర్యాలు

తిరుగబడ్డారని పౌరులపై

విరగబదే (జేయోరాజ్యాన్ని చూన్తున్నాను.

నత్యాపాొంనల? వునర్నిర్భాణ చేష్టలు,

ధర్భు నంస్థావన చర్యలు

268

'బ్రతుక లేకి బడిపంతుళ్షెన ఎవరినందును? చూ 'బ్రతుకలేక” బడి వంతుళ్లైన ఎవరినందును? పమనందును? మీరు; వంతుళ్లె బ్రతుక లేక వమీ అనక ఎటుల వుందును? తికమక వదడుచుంటి రేల? గొలునుకట్టు పెత్తనాలకు వంతులయ్యు (బ్రతుకలేని ఏ ఒళ్ళు 'లంకౌది తవృనందును పరిస్థితికి బాధ్యులెవరు గద్దెపైనున్న వారు రక రకాల విద్యల్లో పెద్ద మనుషులే అందరు లక్షణంగ విజ్ఞానం నీతినిజాయితి కీరితి గటియించిన విజ్ఞానం కూతలతో ఉఓట్లుపొంది గరువు బలం నామర్చ్రం గదెల మీదున్నవారు ణి గల వారలు బోధకులు పెద్ద మనుషులే అందరు. జాతికి గురువులు శిష వులు శిష్యుల ఏమి చేయచేతగాక

జాతకాల చూచితాచి

లేనిపోని ఊవాలతో పాఠ్య గ్రంథ వరిచయము

తలా తోకలేని రచన పొరమతము విధిధర్దము

సాగించెజి కవులు కారు. థట్రజాస్వామ్వు రక్షణము ఎరుకనంత సమకూర్చి మవోదాంధ్రోదయము ఎరుగునట్లు భోదించే విశాలాంధ్ర నిర్మాణము వూజనీయ వర్జీయులు ఆం(్రప్రదేశవతరణము వూత చరిత్రలు మీరు నమగ్రాంధ్ర సాధనము మీ గొదవల వినివిన్తూ వమనక ఎటులనుందు? నా గొడవను వింటారా? ఎవరినందును? వమనందును? ఎన్నాళ్లకు ఎన్నాళ్లకు గొలునుకట్టు దోవిడిలో మళ్లీ వంతుళ్ల నభలో వ 'లంకెది తవ్పనందు నా గొదవకు చొరవ, వీలు కబంధ సొాంవ్రదాయులలో ఎన్నాళ్లకు ఎన్నాళ్లుకు ఏ చేతిది నేరమందు? ఐడి వలుకుల పరిషత్తులో ఏ తల తెగినదందు? వలుకుబళ్ల వ్రతిధ్వనులు ముఠారాజకీయులలో

ఎవని తమ్హు పట్టుదును?

ఎనడు తప్పు జేనెనందు?

రావీదీతో పుట్టు నివు

ఏ వుల్లది అని అందు?

269

పాలకుర్తి నోమనాథ! పాలకుర్తి సోమనాథ! వరమళివ! విశ్వనాథ! తగినవాదవు మొండి మగదవు నేనన్నది నువు విన్నది నగము ఆదది నగము మగదై కలకాలం వుందుకథ వెగటు గొల్పెడి వింతరూవము నరవ్ఫుక నరజంబుకాల కాడో పాదో కూద ఎరుగక రాజ్వంలో ఎల్లమ్హుడు తోదుగా త్రైతక్కలెప్పుదు వకీభవించనోని వీకనొక్కునిద్దాంతం ఏమి రూవము వమి అందము అమలగు పాలకుర్తిసోమనాథ ఎంత చల్లని చూవు సొాగనులు వరమళశివ/ విశ్వనాథ! నారాయణ అన్నందుకె ఏమి నెలవు ఎట్టి తొడవులు శ్రీమన్నారాయణ పొదవద్దు పమిటా ముస్తాబు మురిపెము యుగలీచింతానృత స్వాదనము ఫుగ్రెచే గాని తిరిపెమెత్రగ అంటెను జూగన్నందుకే ఎందు కోసం ఇంతబభింకము (మ్లాదుని, వాని తంట్రి దితి పుత్రుడు చేదుగొంతులొ వింతకులుకులు నరవ్ఫుక నరజంబుకాల బాబతు మూలవిరాట్టు ఎన్ని ఎరుకలయ్యా అనాది వాడవు బాధలెట్టినాదో! ముల్లోకాలనుగెలబినాడు పారణ్యకళివుడు! ఎవ్వడీ జంగమ్ము ఎవ్వదు/ దేవేంద్రుని గద్దెనెక్టి ఎంతొ మురనిపోతుండగ ఏమిటా శైతక్టు లాటలు విగ్రవీగు చుండంగ నర్వ మంగళకితదు ఎవరో మీ ముగ్గురు హరాచ్యుత అంబుజభవుల్‌ మినవో చరాచరులకు ఇతడె శివుడు తక్కీన వారందరును నారాయణ అనవెరవి ఇంతపాొటికె శివుడో శివుదని నమోపారణ్యకత్చవ అని భానిన బ్రతుకును చెంతజేరి గంతులేయుచు (బతికిన వారెగద పరమశ్రివ/ పాపొపొవాని జనగణంబులు చిచ్చుకన్ను కాటినెలవు వొంటినింద బూది వూత భక్తి గొలుచుట చూడ చోద్దము జదలు కట్టిన బిరుసుక్షురుల్లు కాటినెలవులవాదు శివుడా? నదుముచుట్టు ఏన్లుతోలు చిచ్చుకంటి అగుట శివుడా? చేదునిండిన గొంతుచాలక వు బిచ్చవుచివు శివుడా? మీద నాగులపాము పట్టిద బూదివూతలవాద శివుడా? బునలు కొట్టెడి విషవునాగులె ఉజదలుగట్టిన సీగతొా శివుదా? ముద్దుగొల్పెది బాజుబందులు తిరిపెముత్తుచు తిరుగు శివుడా? మనిషివుగరైను చివ్చుచేనుక పామునగలవాడదు శివుడా? బిక్షవెత్తుచు తిరుగు వాదవు నగము ఆదదిగాన శివుడా? తొెగనవాదవు ఎంత్యకెనను ఇంత పాటికె శివుడు శివుదన 270

చెంతజేరి గంతులేయుచు శివుడా! శివుదో! శివుడ? పొపొపావాని జనగణంబులు పొలకుర్తిలోని శివుడా! భక్తిగాలుచుతు చూడచోద్యము సోమేశ్చరుడ! శివుడ! ఎవరు నువ్వ ఎరుకలయ్యవ? గట్టుమీద బండ కింద ఎవటివాడవు యానాది వాదవ? ఒకవైవు నున్వంటే ఎల్లయా నీవెచటనుందువు? బందకింద మరోవైపు అజ్జులగు యీలోకులందురు లక్షీ నరసించుదట నిన్ను ఎరిగిన వారిమాదిరి వారుదే వారియని వారిడో నారుదని 'నర్వజ్జుదవని నిను కొలుచుచుందురు వొారవార మవోదేవ నత్వమా? అని నందియంబు శంకరుడె శ్రీమన్నారాయణుడను నిత్వమూ నాదెందమందున? వారియని శ్రీమన్నారాయణుదే వారుదని కొసరు కంటను నీకు మంటలు శ్రీవారి రూవమే శివుని యెడదదయని నొకనులు రెందును మండుకొలుములు శ్రీవారి యెడదరో శివుని రూవమని నీకు కంఠము నందె గరళము తేట తౌల్లముగ చాటగ నిలువెల్ల వినమై నేను కులుకుదు నీటుగ నొక గట్టుపైన నీకు గల దర్ధాంగి యొక్షుతే చెరియొకవైవు బొమ్మా బొరునుల నాకు గల అర్జాంగు లెందరొ? మాదిరి నెరని నువ్వాది భిక్షుడదవగుట గొవ్పు? భక్తుల్లో విఖేదాలు నాది బిచ్చవు బ్రతుకె అబ్భము తొలగించి చక్ళుదిద్ది నరసంగ మెలగనేర్చ వురైగదా నీ చేతిలో శివుడ శివుడో శివుడ వారుడ వరమేశ్చరుద! బిచ్చవు చివ్సై వున్నది వురైగదా పాలక్షుర్తి గట్టుమీద నా బివ్చువు బతుకుకు ఆధారము బందకింద మరోవైవు నీ దంటగ మాకొరక్షు మనవోకాలుడవు నీవు కాలుదంటేో నాకు భయం లక్ష్రీనరసింవులను వనెలయంచుక వెలనినావ వారోం వారోం వార! వారి వారి నరవారి/ శివుడ శివుడో శివుడ పాలకుర్తి సోమేళ్చర! శంభోశంకర! నారాయణ వారి! శివుడ ళివుడో శివుడ పాలక్షుర్తి సోమేళ్చర! నారాయణ వారి! వారవారి/ శివవారి! నీ భక్తుల నిరనీంచి నీ ఘనతను తించి నారాయణళివ! శివనారాయణ! లక్ష్మినరనింవునెవదు కొలువలేడు యీ గట్టున వారిహర! వారవారి! శివుడ ళివుడో శివుడ వారిహర (బవ్మ్హోాదులు అన ఒక్ళుటి/ నిన్నెష్టుడు కొలువలేదు వారోం వారోం వార! వారివారినరహరి! శివం బూని యీ గట్టున

271

(బ్రవ్మాకూడ ఇక్కడనే బనవలకు నోట నాలుకలేని అమాయకులకు మీ తలపై గల గుందులోనె గందాదీవము ఎత్తుక నీ చుట్టు తిరుగు తలవాగై వెలనీ నిలచి వోచమ్మ మైనవ్మ సోమక్షులక్షు నిద్దమ్ములకు శిష్యులకు వారివారులు ఒక్టుచోట వెలని వున్న యీ చిత్రం కొమరన్న మల్లన్న మైనన్నలకు తిలకిస్తూ నలు మొగముల నంబ్రమము వెల్లదిన్తూ నీ గట్టు చుట్టు బండ్ల తిమ్టు జనవన్నలకు వుందక ఎట్లుండగలడు? ఐంద్లనింద నంబరాల తేలియాదు గణవతులకు విశ్వంభర విశ్వనాధ! పాలకుర్తి సోమేశ్చర? కుమారయ్యలకు అమాయకులకు నీ మపొమలు! నీ ఘనతలు! నీ మవాత్తు నీ ఘనతలు చాటిరుజువు చేయనిచట (వతినిత్స్వము న్వానుభవము (్రత్యక్షము! పాలకుర్తి సోమనాథుడు దయించెను శివుదా శివుడో శివుడా! నతతము నిను సేవించెను కాదమరీ ఎందవేజికిచుర్రుచుర్రని మంది పొల్వో నిను తలనిదుకొని మురినెను, నేలమీదనే కాలుమోవగ లేని మనిన్ని గట్టువద ఘట్టము కద చండ్రనివ్పులు భర్గు భర్గని కాలివెలిగెడి అగ్గి గుందము నంబరవడి ఉగత్రంతో లోన దూకి వూల బాటగ ఎంచి తిరుగుట శరభ శరభ భళి భళి అన ఎనని చల్లని చూవు మామలు నిండు ప్రాణజములతోన్త వరమళివ/ సోమేశ్వర! వారహర వరమేశ్చరః! మిత్తికి దండిముగండ్తుగ పాలక్షుర్తిలోని శివుడ నమాధ్యస్తుడై నిలన్రైన్సు లక్ష్రీనరసింవులను జంటగ నీకడ నిదుకొని వృత్యుంజయ మవాద్వ్వ శివుడ శివడోశివద! ఒకే బండపై ఇద్దరు బొమ్మబొరునుగ నెరసి వారుడ?! వరమేశ్చర్పడ్త పాలకుర్తి సోమనాథ! వెలయుచున్న వారివారులు ఒక్పుటేను నోమేశ్వర ఈ గట్టున యీ రీత్తిగ నీ వెలని కొలువుదీర్చి వారవార వరమేశ్వర! శివుడ శివుదో శివుడ! నీను కొలిచెడి భక్తులను దయ్రచూచుట వారివారి ఖైరవుడ శ్రీకంఠుడ కోరికలను నెరవేర్చుట శివనామము సారకమని బునలుకొట్టు విషనాగుల భుజకీర్తులు గలవాద వదే వదే రుజువు పర్రచై న ఎక్కిన ఎద్దునె జండా కెళ్టించిన మొనగాద ఎరుకలయ్య అనాదయ్మ్యః ఎవటినుందొ ఎవరికెరుక అర్జాంగికి తోడు నిలచి అర్జాంగుడవైనవాద అది అంతయు చరిత్ర క్రదని విషయము మంగళనూత్ర నిబద్దుడ అర్థనారీశ్వరుడా అగమ్యము అగోవ్రర్రమ్సు నా బోంట్లకు అతిశయోక్తి అందుకే ఆ జగజ్జనని నర్వమంగళ పార్వతి పరిణామము అనుమానము అయోమయము! కాని! నిను నీనతి సకలచరాచరములకు గతి విళ్చనీంచు భక్తులక్షు ఎరుకల యానాదులకు శివుడ శివుగో శివుద' పాలక్షుర్తి సోమేశ్వర! వనచరులకు లంబాడీలకు గిరిజనులకు వారవార శంభోశంకర! మృత్యుంజయ]! రుద్రళీవ వారిజనులకు జంగాలకు దానరులకు వల్లెటూరి ఎన్నాళ్లు బ్రతికినను, ఏదోద తిరిగినను పామరులకు ఖోలాలక్షు పేదలకు గొెదాటు నేజేరుకొనుచోటు నీవున్న నెలవేను 272

మరో కుమార సంభవము

శివుడట నీ నతి సాక్షాత్తుగ నర్వమంగళయట

మీరిద్దరు వాక్సృటట తలవంతుకు మెదపైన

నగం ఆడ నగం మగ ఆకృతి గలవాదట కుక్ళతోక వంటి దేదో మోనుకు తిరిగే వాణ్ఞా?

ఎరుకలయ్యవు నీవట యానాదయ్యవు నీవట ఎరుకలయ్యవు నీవెరుగవ? అనాదయ్యనవు నీవెరుగవ?

నేనెరుగను నువ్వెవ్వరొ నేనెరుగను యీ నంగతి న్వయంభవుడవైన నీవు

నువ్వెరుగవ? నిన్నెకాదు నన్నుకూడ నేనెరుగను నీ విభూతి వైభవము చాటిచూవి నంబరపదు

వద్వర్గం అదువులొన ఎవ్టుదేమి చేయుదునో శంభుడ భోలానాథుడ నాగతి

నేనెరుగను వద్వర్ధం అదువులోన నా ప్రస్తుత దుస్థితి ఏమిటో? ఇంచుక ఎరుగవ?

ఎందులకు ఇన్నినాళ్ళు వర్తిస్తీనొ నేనెరుగను ఎరుకలయ్యవు నీవట అనాదయ్యవు నీవట

నేను చేయుచున్న వనుల వర్వవసానము ఫలితము నిన్ను కోరి చేరవచ్చి తన్ను కోరమని వేడిన

ఎట్లుందునో పముందునో నేనెరుగను పార్వతిని బాల (త్రివురసుందరిని

కించిత్‌ మాత్రము ఎరుగను ఈ నంగతి నీవెరుగవ? కళ్ళెత్తి చూడకుండ మూడు కళ్ళు మూసుకొని

ఎరుకలయ్యవు నీవట! ధ్యానము(దవేనితివని నేనెరుగను

అనాదయ్యవు నీవట ఆ నంగతి నీ వెరుగవ?

నేనెరుగను మరి యీ నంగతి నీ వెరుగవ స్వయంభవుడవైన నీవు

ఏమైనను ఎరుగుటకు అనలు నాకు బుర్రన్నది వుంటెకద' నర్వజ్ఞుడవైన నీవు చిచ్చుకంటివైన నీవు

మొదటి బిచ్చగాదవట పూ విలుతునివొక్సుతోవు తోనె బలే తికమక వడి

తిరిపె మెత్త నీ చేతిలో బిచ్చవు చిప్పే వున్నది కొనరు కన్ను కాస్త తెరది కాముళ్ణే చూసితినట

ఏమిటది? మనిషి వురెగా వన్నది ఆ కాముడు ఆ కాస్తకె భన్మంబైకూలెనట

ఆ మనిషిని నేనెకద నేనెరుగను ఆ నంగతి నర్వజ్ఞా నీ వెరుగవ?

నీ వెరుగవ? బుగర్రలేక వడివుందిన భస్థుంబై కాముడెంతా పుటంబెట్టి నట్లాయెన?

నా వుగరైను బిచ్చవు చివ్పుగ జేనుక కాముడు కాలిన బూడిద కణకణమున

తిరిపెమెత్తు వరమళివ నీ వెరుగవ కామశ్తక్తి సారము విజ్బృంభించెన?

బ్యరన్నది నాకెన్నడు లేనే లేదను విషయము ఉవ్పని ఊదితే గాలిలా ఎగిరి తేలిపోవు బూది

ముందుకూడ నాకు ఖుగర్ర వుండబోదు అనెడు బోధ కాముని కణకణ మైనది?

వరమళివ నీక్షులేదా నీవే నర్వజ్ఞుదవట నీవలెనే కామశ్తక్తి విశ్వమంత నిండున్నది

ఆనంగతి నేనెరుగను నీ వెరుగవ? కామము కాముని భఖూజిద కామము

వరమశళివ నీవె చెవ్సు మెదదన్నది నాకుంటె నకలన్ఫష్టి ప్రధానము కామము

యీ మాతం తెలినుందద? నేనెరుగను ఆ నంగతి నర్వజ్ఞా నీవెరుగవ?

మనిషిని యిట్ల గొర్రె బ్రతుకు కామభవుడను నేనట

(బతికుందున నే నిట్టుల? ఆ కాముదు నీచే వుటంపెట్టబడి భస్తురూవుడైవెలిసెది 273

ఆ కాముడు (ప్రొణికోబినంత సోకి రేకెత్తించుట ఒక్కటి చేసినవాడూ వీదేనట కామము, నకల న్ఫష్టి బ్రధానము కామము నేనెరుగను ఆ నంగతి యీ సంగతి నీ వెరుగన? అను మాటను రుజువు చేయ నేమో మరి నేనెరుగను బిచ్చమెత్తుకొన నీకు చివుగ వనికొల్చినది ఆ నంగతి నర్వజ్ఞా నీ వెరుగవ? నా వుర్రై బుర్ర లేని వట్టి వుగ్రె కామము నిశ్చేషమైన నృష్టి క్రమము ఆగున? వరైె లేక దానిలోని బుర్ర లేక తిరుగాడెడు ఆనాడు కొసరు కంట కోపమొబ్చి చూచి కూడ నన్న జూచి బుదగరించి వెన్నెముకయు కాజేనిరి. ఆ కాముని బూది చేసీ నావెకాని కామాన్ని దేవతలనబదునారల్కు మేధావులు, చతురమతులు. నిశ్చేషము చేయలేదు ఇంద్రుడు చేవట్టినది వుటం చేసి బూది చేసి మరింత దాని శక్తీపెంచి వుత్రాసురు జంవగ వజ్రాయుధమై వెలనిన విడనాడుట వరమశళివ ఏమిటి ఈ నాటకము అవూర్వమైన ఆయుధము దానిలోని వరమార్హము వమిటియో నేనెరుగను వూనలతో వెలున్తున్న నర్వజ్ఞా నీవెరుగవ? వెన్నెముక ధధీచి ఇచ్చినదట ఆ దధీచి మానవదే. వుటం పెట్టబడి కాముదు కామశక్తి సారమంత ఎంత బుద్దిమంతుడైతే ఎంత మొండి ఘటమైతే బూదిరైన కణకణమున పొంది వెలుగునొందకనే వెన్నెముక తీని చేతి కందిస్తడు? కేవలము నైజముగ వూ విలుకాదై వేసిన వృత్రానురిని జంవీ వదోఒక కళ్యాణము జేస్తానని వొగ్థితప్టు ఆ కొద్దిపాటి (పేరణకే తలలేని నరునికున్న వెన్నెముకయు కాజేనీన పార్వతితో నీ క్రల్ర్య్బుక్ర చాతుర్యము ఆపాటిది. అరనారీశ్వర రూపము కుమారస్వామి జననము వృత్రానురుని వధ ఏదో లోక కళ్యాణము ఫలితము తారకాసురని వధ సర్వలోక కళ్యాణము తలలేని మానవుడు వెన్నెముకయు లేని వట్టి దౌరభ్రిగ్యుదు. న్వయంభువ కూటన్టుడ స్థాణురూవ రుగ్రాక్ష వాదు ఎట్లున్నడో ఎంత వంగి వడి వున్నదో? నీ చలనము, చాంచల్యము మారుని అపార వ్రతానము స్వానుభవము నేనెరుగుదు నర్వజ్ఞా నీ వెరుగవ? ఆట్‌ నిజమగుట నేన్రెర్షగ్యు నర్వజ్డా నీ వెరుగవ? స్వయంభవన! వరమళివ? ఆ కాముదె బూది అర్వున ఆ కాముదే మమ్మెష్పుడు వూబాణం మొనతా కెలికి నీ కులుకెత్తించిన కొముదె నోకి రేగిన్తుంటడు చిచ్చుకంట నీవు చూద బూదై కూలిన కాముదె తక్కిన ప్రాణుల మాత్రము ఖుతువులందే కెలికిస్తదు వుటం పెట్టినట్లు రేగి భస్తుందై కణకణమున కులిక్షిన్తదు కామశక్తి యుక్తుదయ్య కామ భవులమైన మమ్మా వళువతివి యీ రహాన్యమేమో నేనెరుగను? నీ వెరుగన? నోకి రేగిస్తుంటడు. వాని పేరు కాముదెనట ఎవ్లుడు కాల్చుక తింటదు త్రైతక్కులు ఆడిస్తదు. ఆనాదు నీ చూవుతో భన్మమైన కాముదె అట. ర్యుదుద! ఓ రు(్రాక్షుద! వూబాణమ్మొకటి వేని నిన్నూ ఆ పార్పతిని నీవు వాని బూది చేని పారేస్తివి అని, విని, 274

మేమును రుద్రాక్షలు దాల్చి వానికనిరి కొట్టి భయపెట్టి వుట్టినవ్రతిపోరదును కుమారుడే తల్లిదండ్రులకు

దూర ముంచ యత్నింతుము. మా నంతతి మా వలెనే

మెదలోని రుద్రాక్షలు మెడలోనే వడివుంటయ్‌, తలలేనిది, అభిమానము లేనట్టిది.

ఆ కాముడు, కాలి బూది దెనవాదు వెన్నెముక కూడ లేని దూదేకు మాదింిది.

వానికి రుద్రాక్షల భయ ములేదు వంగదడమే వంశంబని నిగ్గులేక అంటుంటది.

కొంటె నవ్వు లొలికిన్తు వాడు మమ్మె కాల్పుకతిను. కుడువదమే విందను కొని మురిని మురిని పోతుంటది.

మవోకాలుదవు నీవు, కాలుదడంటె మాకు భయము. కంవునె వరిమళమనుకొని జోరుగ వీలుస్తుంటది.

నీ భక్తులమగు మేము నీ విభూతియని మురియుచు అవ్సుదవుదు పుడుతుంటరు జనకంటకులు కొందరు

కామముతో వులుముకొన్న బూడిద కుటిల మతులు ఎత్తులతో చిత్తులతో బలము, నత్తా,

అది, కాముదు కాలిన బూడిద కాదు కద కొంపదీసి. ధనము మన్తుగ నంపాదిస్తరు.

రుద్రాక్ష ఏమిటది నరవ్ఫుక నరజంబికాలు వారందరు.

మూనుకొన్న కొనరు కన్ను తెరచి కొనుట ఎవ్పుడు మరి? తక్సిన కోట్లాను కోట్లు దేబె మొగాలు గొగ్రెలు,

వబేటా కామదావా మగుచున్నది, జనకంటకుల చేతిలో నలిగి మిదుకులాదతారు.

వుటంపెట్టినట్లు వాదు మరింత రేగి పోతున్నడు. వెన్నెముక బలము లేని నీరుకట్టి ఐలగ మోరు

ఎల్లెదలను నిండివాదు నిత్యుదయ్యిపోతున్నదడు. తలలేని తలవులేని గొర్రైదాటు బావతోరు,

మానవ మాత్రులందరిని వట్టుక వేధిన్తున్నడు. గొల్లన్నకు నర్వన్వం అర్చించి (బ్రతికెటోరు.

పరువులు తీసేస్తున్నడు మజాలంద జేస్తున్నడు. మపొషాసురుడెవదొ వుట్టి

మారుని మపొమల జోరుకు లొంగి మజాలందుకొని జనకంటకుదై విశ్చమంత కొల్లగొట్ట

లింగమయా! మేమంత భంగవడి పోతున్నము జగజ్జనని పార్వతియే

భంగుతాగినట్లున్నము. మవాంకాళి రూవుదాల్ళి

అర్ధనారీశ్వర! శివ! ఈనిన వులి నెక్టి వచ్చి వానిని వాతమార్చిందట.

జగత్తంత అదమగ ఒకరి నొకరు వాత్తుకొని, నేనెరుగను ఆ నంగతి,

అతుక్కొని పకమయి పోదామని చూన్తున్నారు. నిజమొ కాదొ నీ వెరుగవ వరమశళివ?

మారుని (ప్రేరణ ఫలితము పార్వతితో నీ కలయిక ఆ మపొషాసురుడెట్లు పుట్టె?

కుమారస్వామి జననము తారకాసురుని వాననము వాని తల్లితండ్రులు కామునిచే (పేరేవితులైతెనెకద?

సర్వలోక కజ్చాణము. దితి వుతుల పుట్టుకంత మారుని వ్రతావమే కద?

మా కలయిక కారణము ఆ కాముని (వేరణయే పొరజ్యాక్ష పొట్లరులు మున్ఫలిన్లు, నరకాసుర,

కాని దాని వరిణామము వివరీతము మా యందున. కంసులు, దుర్యోధనులు, దుశ్చ్ఞాననులు, శకునులు,

మా నంతానము విపరీతము తాటకులు, పూతనలు, నాయకమ్ము నాగమ్మలు,

కుమార స్వామి బోలిన సంతానము మేమెరుగము. యాపొయాల్సు తద్రూవులు దుమ్హులు జనకంటకులు 275

వుట్టిరటుల నీ వెరుగవ? జనులను దేజె మొగాలను వారివారి తలితం(డ్రులు కామునిచే (పేరేవీతులైతెనెకద? నరవ్చుక నరజంబుకాల దాడినుంటి బారినుంజి తమ తమ తల్లిదంద్రులకు వారు 'కుమారు'లె కద? కాపాదగ మరోసారి కుమార నంభవము తవ్పనినరి. 'కుమారొలె కద? అందుకె మళ్ళాక్టుసారి అవవాదుగ ఎవ్వడైన యుగయుగాలకెవుదైన కుమార నంభవమునకు తగిన వరిస్థితి ఏర్పడి తలవున్న వానివలె తలఎత్తే తలవుగలిగ పార్వతి వరమేశ్చరులను వెన్నువూన బొక్టు తనకు వున్నట్లు వరిస్తే అనాటి ఆ కాముడే (పేరేవించక తవ్పుదు. అన్వాయాన్నెదిరిస్తే కాముని విశ్వమంత వెలని నిలిచి, ఉజనకంటక ఐలగంచే బితుక మొత్తబదుచుండుట నీచే వుటం పెట్టబడి తిరుగుబాటు వూవాలకే చెరసాలలొ నెట్టబిడుట, కణకణమున కామశక్తియుతుదయ్యి సత్యము వలికిన తప్హుకే విష్షమ్లు మింగవలసొచ్చుట నిత్వము శ్రీ వురువులను (పేరేవించెడి కాముడు సత్వాపొంనల (ప్రయోగము చేని చూవీనందులకే జగద్రక్షణార్థంబని మాపై తన గుందె దూసుకొని వగా త్రృప్రాక్రి గుండ్లు (పేలుచుంటి; సామర్హ్ర్వము చూవకుంద (థహ్లోదుల అపొంనంత నివ్ఫులమై పోవుచుంట; నీ ఐలమంత వుంజుకొని ఆకతాయి వర్ధానిక్రి వ్యాదయవరివర్తనము కలిగే పార్వతి పరమేశ్వరులను మిమ్మే మళ్ళాకసారి సూచన కూడ్ర లేక్షుండ్తుట్ర నర్రశ్శింవ్యాని ధ్రతిపొంనకు కుమార నంభవమునకు నిద్ధము చేయించమని ఆస్కారం లేక్షుండ్ర నరవ్ఫుక నరజంభఖుకాలు కాముని కోరాలని నాకున్నది. కట్టుబాట్లు వకద్భంది ఫర్హాటు చేసుకొని జనకంటకులై వెలయుచు తిరుగాడెడి ఉవతారకులను ఇలమురున్తుంట్ర వాతమార్చెడి వీరుని కుమారస్వామి అంతటోడి కను యుగయుగాల నుండి ఇలత్రజనము నిన్నూ పార్వతిని (పేరేవించగ వచ్చెడి (దా మాటమీదు కోటానుకోట్లు దేబెమొగాలై మెలగుట ఆ కామున్సి దయజూదడమని నా (ప్రార్ధన ఉన కంటక సత్తబ్ర నరవక నరజంబుకాలు నర్వజ్ఞా! నా గొదవిది నేనెరిగినది; విచ్చలవిడిగా తిర్రగృట్ట నీవు ఎరగనట్లున్నది దయతో ఇవ్దుడు విన్నది. తలలేని వెన్నెముక్ర క్ర్యూ లేని సామాన్యుని అనుభవము లు నర్వజ్ఞా నీ వెరిగినట్లు లేదు, 29.2.76 పాలకుర్తిలో చదివినది. ఇది మానవ నమాజ్ఞ చరిత్ర పషళువతివి/ భోలాశంకరుడవు యీ నంగతి మా సంగతి నీవెరిగియట్లు లేవు. అందుకె యీ నంగతంత నా గొదవగ వెలువడినది. ఈ జనకంటకుల తునిమి తలలేని, వెన్నెముక కూడలేని 276

జగన్మాత దుర్గ శివా

జగన్మాత దుర్గ శివా

నర్వ మంగళా అంబిక (బ్రవ్హాచేత వరములొంది పార్ప్యత్తి చండిక్క కాలీ (మ్బ్జోండము గెల్పుకొని నత్హీ మహిషానుర మరని శివని వివ్రువుని కూడ అమ్మా, అంబ్బా తల్లీ | బితుక బాదినట్టి ఘనుని బాలా క్రిఫుర సుందరీ విర్రవీగు దానవుని బతకమ్మా, బొద్దెమ్మ విక్రముని అజేయుణ్ణ అందరినీ పోక్షిన్తవు అంబా నీవేకదమ్ము అందుకే పోచమ్మంటం అవలీలగ దునుమాదుట. మపొషానుర మర్హనీ మపొషానుర మర్ధనిగ మాటో గొట్టని ముద్దుగ మపొని కీర్తి ఆర్థించుట మైనవ్ముని తలన్తుంటం నీవేకద నీవేకద

గువ్మడి వూవులో బొద్దెను నీవే కద దిక్ళు మాకు, బొద్దెమ్మని ఆదిన్తం నీగుణగణముల వెల్లడించు కుంకుమ వనువద్ది పెండ నీ శక్తి సామర్ర్రమును చాటు గొబ్బిమ్మను పెట్టుకుంటం పేర్లున్నవి బోలెదన్ని వనువు ముద్దజేసి దాన్ని అమ్మా, అంబా తల్లీ గౌరమ్మని వూజిస్తం గోదగూటిలో నీవో వసువు కొమ్ము మెదలొకట్టి కొంద సారికెలో నీవో మంగళ నూతం అంటం కట్ట కొమ్ముకూ నీవే నర్వమంగళమునీవు తూము నోటిలో నీవే అందరి క్షేమం కోరి వేపనీడలో నీవో అందించె తల్లి నీవు. పొవచూవులో నీవో అందుకె కద నిను వెళుకుచు (బతుకు రూవు దాల్చినట్టి ఇందరు నీదరి చేరుట దబతకన్మువు కూడ నీవే, మపొషాసుర మర్ధనివని మా (బతుకుకు అద్దువదెడు మపొనికాయు దానవు అని మపొషానురుదెవడైనను అన్వాయం తలబెట్టిన మా మధ్యన చెలరేగితే అధమాధములను బట్టి మమ్ముల గాచెడి తల్లివి. అంతమొనర్చెడి దానవ.

277

పారులమా? పురుగులమా? తళుకు తళుక్కను తారను... మనమెవరము-మనమెవరము నింగి గుదారం నీలిమ (జాన్వామ్య-రాజ్టాంగము నుండి వంగి వంగి చూస్తు వరిపాలనగల-భారత పౌరులమా? వుడమితల్లి ఒడి చాచిన లేక మనం ఆతతాయి-ఆగడాల ఆకువచ్చు తివాచీల దైనందిక చర్యలకు - జడని జదసి పైరాలిన దాన్ని నేను. దేబెల వలె బ్రతుకుచున్న వురుగులమా? మొగులు వెలుగుల బానను నీలి గుదారం నుండి పౌరజీవితము స్థాయి-దిగజారిన దేస్టాయికి ఆకువచ్చు తివాబీపై రాలిన ముఠా రాజకీయాలకు-పరివారమై గుందాలు దాన్ని నేను. వట్టవగలు వట్టణములో వీరవివోరం చేయగ నేనొక కరుణ కోమలమెన మాటను చట్టబద్దులగు దేబెలు . గొర్ల మందలై పాఠగ ముచ్చటలు దీర్సెటి మూటను. టీలను బ్‌ (్రక్ఫతి నుందరి గళము వెలువడి లూటల వానాలను ల దోయబదెదు మానాలను మాటి మాటికి బైట వదుదానను. పోలీనులు దావునుండి తళుకు తళుకుమనుదానను దండపాణులై చూడగ మినుకు మినుకుమను దానను. తెరవెనుక నూత్రధారి నింగి గుడారం నీలిమ నళ్లు బిగువు చాకచక్య నుండి వంగి వంగి చూస్తు ధోరణితో చేజిక్సిన అధికారం ఆకువచ్చ తివాబీలపై 'సక్రమ” దుర్వినియోగం రాలిన దాన్ని నేను. గందె కొట్టు వైనంతో హేమంతము నీమంతము కల దానను గుండాయిజం అఆవుదలకు వనంతాన వురుదు పోనుకొను దానను (ప్రభుత్వ గుందాయిజం చేబట్టగ చలికాలుని మరిగి కూడి మనమెవరము-మనమెవరము పంచ నువ ప్రాణాలు (జాన్వామ్య రాజ్యాంగము కనిపెంచిన గారాబాల బోడి నేను. వరివాలనగల భారత పౌొరులమా! లేక మనం అఆతతాయి ఆగదాల వాసంతిక మంధ్రనాని దైనందిన చర్చలకు జడని జదసి చేతి చలవ అందాలు, నుకుమారము దేబెల వలె ్రతుకుచున్న వురుగులమా? ఒయ్యారం, ఒలుకుతాదు ఒదలంతయు నునువు బటి (ీవ్టుం వెళ్ళుని మెత్తని తొదపైన 278

నే ఎదిగి దిగ, వర్షంలో జలకమాది (పేమికుల కలయిక కానుకను నేను. శిశిరం చల్లని ఒడిలో నవ దంవతుల కంఠమాల నేను. తలదూరిచి నిద్రింతును. ఒకానాక సుఖానుభూతి న్థృతి చి నేను, ముద్దులొల్ము రంగులతో జో న? తీరు తీరుగా చనిపోయిన వారి కర్చించెడి వేసిన ముగ్గు బాళ్ల శోభ గూర్తు తుది కానుకను నేను మైదానాలకు నేను. నో నుఖదుఃఖముల భాగ న్వామిని, నే నెప్పుడు పైకే చూస్తాను బయళ్ళన్ని నా రంగుల శోభల కేనలము వెలుగ గల వైపే నా దృష్టి తో విరాజిల్లు నా నీధను చూచుట్టికైనా నా కవ్మని కౌగిళ్లతో నేను నా చూవును దించను. గుబాళిస్తు గాలిగాదు మనిషి నా నుండి నేర్చు వూలరంగదై తిరుగును కొనవలనీనదింతే కలతెరుగని మత్తునిద్ర పైరగాలితోడ జేరి వోయిగ నను వాత్తుకొనగ ఎదురేగుచు లేపొద్దుకు వేయి కనులతోడ రేయి బాకా వదతాను నేను కాబినన్ను కాపాదును. వక్షుల కిలకిల దూరి మలి నంజును వీవు తట్టి పైరగాలి గిలిగింతలు, పెట్టి వీడు కోలు వలుకుతాను. నన్ను మేలుకొలువ, (ప్రొద్దు నా నీడను చూచు కౌనగ పొడువునో చూతున్సు రెన్టనైన చూదను క్రిందికి ఎవ్హుడు వాల్చకుంద, దినముఖమున వెలుగును గన నా చూడ్డుల వెలయుచున్న, కన్నాకటి ఆకసాన నిలువు దెవ్టుడు. సూర్చుదౌగద. వైర సార తప్ప త్రాగి, వక్షి 1967 కల కూజితాల వినుచు, ఆకులు తప్పెట్లు కొట్ట ఊగినలాదెడు గిలితో రాగ తాళ లయ బద్ధముగాను నేను నర్హింతును. 279

ఆత్మీయత ఎవ్వరు తినకుంటే తిండి రుచించదో రోగము భోగంబగునో తిన్నా వచించదో ఎవ్వరు నంతువులైన ఎవ్వరు కలియకుంటే ఆకళ్లన్నీ తీరునో కనురెవ్చులు కలియవో వెలుతులన్ని వూదునో కలిసి కంటకాలగున్నో ఎవ్వరు (పేమిస్తే ఎవ్వరు ఏడిస్తే అద్వైతము నిద్దించునో గుండె గిజగిజ లాదునో అవాం (్రవ్మాగా మారునో నరనరాల చితి రగులునో ్‌ ఎవ్వరు నిట్టూరిస్తే ఎవ్వరు రచిస్తై నిట్టాడు విరిగి పైబదునో వాక్యము రసాత్మకమో నట్టేట మునిగి నట్లేనో శబ్బము శివ సుందరమో ల్‌ ఎవ్వరు నడిస్తే ఎవ్వరు తలిస్తే వాంన నదక నేర్చుకొనెనో ఎక్సిళ్లెక్టక్సొచ్చునో గజు గమనము వర్పుదెనో చెక్సిళ్ల కుంకుమ లౌలుకునో ఎవ్వరు కన్నులు వివ్సీతే ఎవరు కసురుకుంటో ఆకారము దాల్సి చేవ వెన్నిల మంటలు రేవునో తనువున తళుకుల నీనెనో వువ్వే పున్నాగ మానో ఎవ్వరు తల విరయ ఎవ్వరు నవ్వితే నీలి మొగులు పర్పడినదో అమవననిళి పున్నమానో నెమిలి నాట్ట మొనరించెనో గండు శిలలు వెత్తబదునో ఎవ్వరు వలు వరున జూచి ఎవ్వరు తాకితే పోటీ వడి దాళింబము తనువు చనువుల చేవునో గింజ దొంతరలు కట్టెనో అవ్భుతంబు వర్షించునో ఎవ్వరి నడుము ఎవ్వరు మాటాడితే నమూనాగ కందిరీగ చెవులకు వండుగగునో వుల్ల నడుము ఏర్పడెనో మననుకు నుఖమనివించునో ఎవ్వరి ముఖమును ఎవ్వరు దవ్వన వుండిన పోలిక చందురుడు ఆవద నంవద యగునో మచ్చ బావుకొన చూచునో, 280

నెలవంక వమిటీ నెలవంక? ఎందుకీ నెలవంక? నిలవేని నిలవనా? ఇనుడు మాడ్చిన పెంక నిట్టూర్చి యేడ్వనా? ఇరులు యీనిన వంక తొలి చూవు కానుకా? చుక్త వలవులు చొక్తు మలి చూవు వేడుకా? చళ్సి చూచెడి వంక తుది చూపవు నాపెనా? లెక్టు కొచ్చిన చుళ్ళు మది చెరచు తొవమా? ధ్రక్క చేరెడు వంక (ఏమిటీ! తొలిచూవు వూర్ణిమ? వలవు తనికతన తల చూవు శూన్యమా? వెలసెనా నెలవంక? నవ్వనా? నెలవంక వలవు తీరిన కతన వద్వనా? నెలవంక /వమిటీ॥ వెలనెనా నెలవంక? మురియనా? నెలవంక వలవు వంటలజాద మడియనా? నెలవంక తెలపనా? నెలవంక +వమిటీ॥ అరిగి తిరిగి మాని వలవు వాగుల పొంగు తిరిగి మొలచిన వంక వొలకనా? నెలవంక తిరిగి పెరిగీ పెరిగి రంకు నాలని జాణ అరిగి పోయడి వంక. ఏమిటీ బొంకనా? నెలవంక బింకమును సదలింవ అధికమా? నెలవంక +వమిటీ॥ మాత్చ భావన గొలువు మార్గమా! నెలవంక వాగర్ధముల తెలువు వొచ్చమా? నెలనంక దొంగ రీతిని తోడు దొంగనా? నాలవంక మదన కదనము సావు అదనమా? నెలవంక *ఏమిటీ॥

281

తలపువలపులు జ్‌ తలవుల్లో కలిని భుజిస్తే వెలితి కదువు గొంతులు వూదవు కలనినవుడు కలని భుజిడ్డాం వ్‌ కాదనను కా నందాకా బావురనెదు (వేగుల నింవగ క క కావాలోయ్‌ కబళం సేరుది. ముదువు చెల్ల మనముంటామా? దయ్యంగా వూనిన ఆకలి బీలమంద కండల నందదిలో శౌ

వియ్యాలను సాటించకపోతేం శీలం మాటినబదుతుందా:

వ్‌జివను చుం రాలు

నంఖష త్తుకను జవ్‌జివ్వ గదనంఘమ నీతి కు కోసం నువ్‌ లేవని మననుంటుందా? శ్రలని అనివిస్తేం, కోస్తేం. బస్తీ వై బి తలవు వలవు కూతలు కుయ్యకు వరాం ప లాగా కలవనిదే కాయము ఆగదు జె రులు యులువటీర భరిస్తే కానీ వ వే కలిసేదాకా గా, సి తలవుల్లో న్వర్ధం వెలయదు, తాణద్దా విరవోగ్నిలో మందుట కంటే విఘ్నం మండిన్తూ చస్తేం లేనిది లేదని వదక వన్న దానిని వోయిగ పొందితె తప్పేం? దవనివత్తు శుక్ర పాండిత్యం ఉజవజాద్యం శఠవషందత్వం మేని మూగ నోముల అలక్రా షద్వర్ధం సహాజాస్తిత్వం శ(తుత్వాపాదిత నైజం లొంగ దీయ నెవని (బ్రతుకు తరమే భంగపాటు వారివార్రులకు (బవ్మాకు చేతకాని జేజమ్మల భాషలో తాపము తీర్చుక (బ్రతికే వీరులు వొపొలకు భైరవులే మరి 282

నేస్తం అతి

నం! మన చేళులు కలిసే వున్నవి మండె దివిటిని చేబట్టుము మన మననులు కలిసేవున్నవి, ఎత్తుము, చూడుము మోదుగు మందను మన శ్వానలు కలసే వున్నవి, చూడుము, ఏపి వువ్వలెలా వికనించెనో చూడుము మన అడుగులు కలసే వున్నవి. మల విడుగై, మూ ప్తి చేరిరి దానిలో గమ్యము, మజిలీ ఒక్కుటే మనది. చెల్లా చెదరై పోయిన మిత్రులు.

ఎంతో దూరము లావోరనునది, ఎత్రైనవే మరి రావి నీళ్ళు తియ్యగ వుందాలె జేలు కుద్యములు, బూటకాల గంగదరులు చల్లంగా నుందాలె

"గ రాజ్యాంగం ఎల్లలు మందే

పాల పొదుగులు పాల ధారలను అదవుల్కు కాలే గుట్టలు, ఎదదల విడదీయు అగడ్తలు. వర్ష మేఘముల వలె చిమ్మాలె. బ్‌ న్‌ పొలాల ఒడి వచ్చంగుందాలె నిన్నటి దాక నేనొంటరిగా ఖైదు లోపల

వడి వుందగ మేఘాల అందెలె మైగాలెప్పుడు మంచు కఫన్‌ చుట్టబడిన నా చిన్నారి పాటలు గుండెల దద వుట్టాద్దెవుడు జేలు రాళ్ల శవపేటీకలో కడువుల ఆకలి రేగొద్దెవ్పుడు నల్లని నలాఖలు (ఇనవవూచల) గోధుమ వెన్నుల తలపై ఎవ్పుడు అదవిలో యిష్టమిత్రుల వలకరింవు వనీడి కిరీటము మిసి మినిలాడాలె లన్నీ అరణ్య రోదనమైనవ్పుడు విల్లల రెవ్సులు నవ్వాలెవ్టుదు నీ పాటలేనన్నంటి పెట్టుకొని వున్నది. పాలిళ్లు చేవుతో వుందాలె నీ పలుకుల ధ్వని మంచుగా కురిని పొవల రెవ్సలు నవ్వుతూనే వుండాలె గడ్జి పరక పెదాల తడివీ నీవు ఈనాదు జైలులో ఒంటరివైనావు వూల గిన్నెల నిందెటిది. నేడు నా వలుకుల మంటను నంధ్యారాగం రంజితమై వుడమి మొగాన నా గర్జనలు మించును. వులిమేది. గీతాల వట్టు రుమాలు పెట్టి న్నీకై వంవుతున్నాను. వెన్నెల ముస్తాబులో చింతగున్నలపై యిది నా గొంతు పెకిలిన వల్గుకైనను మామిడి తోవుపై అలని సొలని నిద్రపొయ్యెడి నా వొక్ళుని వలుకు మాత్రము కాదు నేను నీ నాజుకు రాగాల తియ్య పాటల జోషు, థిరాఖు, ఆనందు, బేది మనోహర గీతాల 'గుల్దస్తాను దదదదలాదే ఇస్టుత్స్‌ సాగరు, కృవ్ణుడు, శైఫి నా ఎదపై నిడుకొని వివారిన్తూ జేలు ఖైట వదేవాళ్లే నా గొంతున వలుకుచున్నారు. లా న్యా న్‌్‌ ళ్‌ భారతదేశపు కనులు, గాయకులు కొని నేస్తం యీనాడు నీవు ఖైదీగా వన్నావ. నొట్యాచార్యులు, మేధావులు మరి వివ్లవయోధులు తమ తమ (ప్రేమల గుల్‌దస్తాల నీ కొరకని జైలులో ఉన్న సజ్ఞాద్‌ జహీర్‌కి సర్టార్‌ జా(్రు రాసిన 'నజ్షోకు అనువాదం. నా మాటలు వంవిన్తున్నారు.

283

ఇంకా బ్రతికే ఉన్నాను... గప్పాలు ఇంకా (బతికే వున్నాను దేవుని మాట గప్పాలేనో కాదో నిక్కచ్చిగా ఎరగను రేపెవుదేది కావలనీ వస్తుందోనని కాని గప్పాలు మా(తం దేవునంతటిని. అది ఇది సేకరిన్తూ వచ్చినాను. మానవ సమాజంలో వ్రతిదానికి ఆధారం గప్పాలు అవ్పుటికవ్పుడు దేన్నీ వాడకుండా దాచినాను. వాని ఆధారం శూన్యం. నేటి వసినోటికి జొటనేల'ందించి అందరూ విశ్వనించేది గప్పాలను చనుబాల మారకంతో దేవుని వలెనే గప్పాలు తర్హానికి లొంగవు. రేవటి నోటి కందింవ గోటి ముద్దలు జమచేనినాను. అంతటా వెలుస్తాయి 'అటి” మొనతో చొరవ కాని ఈ నాటికి ఆ రేవు" నాదావునైనా రాలేదు. చేసుకుంటాయి. వ్రభావం చూవుతాయి. రేపట్సికై బలికాఐడు ఐదుగు 'నేదో వ్రత్వక్షం, ప్రతినిత్వం. ఆన్తీక మఠాలకు, నాస్తిక ముఠాలకు ఈ నాటికెనా ఆ 'ేవు” వనాటికి రాదని మూలాధారం గప్పాలు. నేను కాటికి చేరే నాదు కూడా నదే గప్పాల బలం, నుపొమ, (పొబల్వం గొవ్పుది. అవుతుందని తెలిసికొన్నాను. గప్పాలు 'ఉల్స్‌' ని ఊదితే పామాలయాలు సేకరింబిందంతా నేడో ఊగినలాదుతాయి. అనుభవిద్దామనుకున్నాన్ను కాని పాదం మోవితే పాతాభాని కణుగుతాయి. ఏం అనుభవిస్తాను నా మైగం, గప్పాలు గోటితో మీటితే పాతాళంలో పడివున్న శక్తులన్నీ ఉడిగి పోయినాయి. బలి అమాంతం ఎగిరి ఇంద్రుని తలపై తైతక్ఫు లాదుతాడు, జ నెకరించిన వస్తుచయంతో పాటు వదిచస్తున్నాను. “మూ కంకరోతి వాచాలం వంగుం లంథఘమతే గిరిం ఇంకా (బ్రతికే వున్నాను, దేవనివలెనే గప్పాలు వూనుతాయి జనాల్ని (వత్వేకించి మనాన్ని. 1990ల... దేనని వలెనే గప్పాలు సాక్షీభూతాలు. వది ఎటులైనా నిర్లిస్తత వాటికి, (పేమా, ద్వేషానికి మూల కారణమని (పేమా, ద్వేషం లేనివి. శాంతికి క్రాంతికి బీజూలవి వానికి వదున్నా ఒకటో వానిది నిర్హేతుక జాయ మాన కటాక్షం ద్వేషం కూడా! అందుకే అంటాను దేవుని మాట గప్పాలేనో కాదో నిక్తుచ్చిగా ఎరగను కాని గవ్వలు మా(త్రం దేవునంతటివి గప్పేమార్‌నా = కోతలు కోయడం అని అర్ధం 284

అందరివాడు ప్రభలు వెలిగి పోతున్నవి...

అందరి వాడైనవాడు (్రభలు వెలిగి పోతున్నవి.

ఏ ఒక్ళునికి అంకితమ్ము కాజాలదు (వతిభ మలిగి పోతున్నది

ఏ ఒళ్ళునికి అంకితమ్ము అయినవాదు ముస్తాబులు తాండవింవ

అందరికి అయినవాడు కానేరదు. నొగను నలిగి పోతున్నది. /[్రభలు॥

అందరికి అయిన వాళ్లే ప్రభల (ప్రాభవం ధాటికి

ప్రతి ఒక్కడు నా వాదని దిక్కు దివాణం కానక

వాడు నావాడు కాకుందవుతున్నాడని దిగ్రజాలు తలలువంబి

పదుచుందును ఆరాటము, తెల్ల మొగం వేస్తున్నవి /“వభలు/ (్రభలు రంగరించుకొన్న

అందరి వాదైన నాడు రక రకాల రంగులగని

వ ఒకనికి అంకితమ్ము కాజాలడు నీంగిణీలు క్షితిజాలను

అందరి వాడైన వాడు అంటి సలామంటున్నవి /థభలు/

వ ఒకనికి మన్నను తన్నేని నిలిచి

అన్ని తీర్ల అనుకూలుడు కాజులదు. మొగులు బీల్చి తలలెత్తిన

అందరి వాడైన వాణ్ణి (్రభలకు అవకాశమిబ్చి

థ్రతి ఒక్కడు మిన్న తవ్ఫుకుంటున్నది /ట్రభలు॥

అన్ని తీర్లతనకే అనుకూలుదు కాదని వదు ఆరాటము నన్న గిలిన ట్రతిభ తాను

అంత తుదకు వివరీతము, నున్న గాక ముందె (ప్రభకు

యా నదవటి వరిణామము శరణాగతి" అందామని తావత్రయ పదుతున్నది /టవప్రభలు॥

ఆరాటము తీరనట్టి ప్రతి ఒకుడు ఎటు చూచిన అటు వ్రభలు

అందరి వాడైన వాజ్జి పోటీ వడి వాదావుడిగ

తనవాదసలే కాదని తైతక్సలు అది ఆది

తరిమి కొట్టి తృప్తి జొందు. (టతిభను తొక్కేన్తున్నవి. /వ్రభలు/

అందరి వాడైన వాడు బిక్సు మొగం వేసి ప్రతిభ

వకాకే ఎల్లవ్ఫుడు నళ్సి బక్టు చికు ఏద్వ

అయినా అందరివాదె (ప్రభలు కీర్తి గౌరవాల

ఏ ఒక్టునికి అంకితమ్ము కానివాదె. మజా జుర్రు కొంటున్నవి “ప్రభలు! శతం లలనా

285

కాలపురుషుడు గంటము లెన్నో అరిగినా కంటకాలు తరగలేదు ఏటికొక్టుటి ఏట ఒక్కటి వూయు, ఎలుగెత్తి పాడిన కంఠాలు వూనిన వువ్వ వువ్వకు వేరు వేరుగ పేరుకొని, తీర్చలేదు లోకము తంటాలు" అని దండ ఒక్కటి కాలవురువుని మెదలో వెలిసెది గొణుగు కున్నాను కూడ దండ ఒకటి దందతో నిందార &నాదు నీవు వచ్చిన క్షణాన, వెలిసెడి కాల వురుషుని కంఠమొకుటి అయినా ఓ ఉగాది దంద వాదదు, కాల వురుముని నీవు రావదం మానలేదు ఏటేట మెడలో నిందుగ చేరి ఉండిన దంద వాదదు. నేను నాముచ్చట దీర వువ్వ వూయును, వూనీ వాడును పాదడం మానలేదు, ఆవూట వాడి రాలును, వాజి రాలిన వువ్వ వంతుకు ఎవరి వరివాటి వారిది వూనీ మరియొక వువ్వ జోరును. పాటిస్తునె ఉన్నాం మనం. కాలవురుమని మెడలొ దండగ ఉనికి ఏమాత్రమైన కాల వురువుని మెడలో వెలిసెడి మనం లేని క్షణం లేదు, దండ వాదదు. అన్నిటి కున్నై హద్దులు దందడతో నిందార వెలిసెడి మనకు హద్దు పద్దు లేదు కాల వురుమని కంఠమొక్కటి. వాద్దును మీరిన మనుగడ మూడును ఎవ్వర్షికైనను. మన మనుగడ బట్టి అన్ని పొద్దులు మారుచునుండును. మాటకొక్షు తీరునాది వూటకొక్ళు తీరునాది. మచ్చుకొక్షు పేరునాక్షు పొద్దు కొక్షు పేరునాక్షు కాల వురువుని కంఠంలో లిప్తల మాలవు నీవు కావ్య వధువు కంఠంలో అక్షర మాలను నేను/ కాల వురుమని మెడలొ దందగ జేరి వెలిసెడి వూలు అరువది 286

నరేంద్రసింహం మూడుముడుల ముద్దుముచ్చట చీటికి మాటికి చిర్రను వారికి సింవాన్వవ్నంబభీనాడు. మూడు ముదడుల ముద్దు ముచ్చట గట్టి గుండె గల విట్ట మానవుని ఘననన్మానంబీనాడు. పెళ్ళి మురిపెము కళ్ళు వందుగ కుక్సులు మొరగవు నక్పులు కూయనవు కోతులెగురవు ఈనాడు. తెనుగు నుడుల తీరు తెన్ను కారణమా? మన నరేంద్ర సింవాము వలుకు బడుల కులుకు సొగసులు గర్హన జేయును ఈనాదు పాలు మీగడ ఆలుమగలు యువక వృదయ సాయాట్టు వచ్చె తోదు నీదై కూడి బ్రతుకగ మన ఉఓరుగంటికీ ఈనాడు మూదు ముడుల ముద్దు ముచ్చట యువకులు చూచుటకువ్విళ్ళూరిన పెళ్ళి మురివము కళ్ల వండుగ ఉత్సవమాయెను ఈనాదు. వమి ముడులివి ఎవ్పటి ముదులివి ధైర్యము లేని దద్దవ్ములకు ధైర్యము చెవ్పుటకీనాడు ఎవరు ఎవ్వరి కెవుడు వేనిరి దయానందునీ దండి భక్తుడు దయతో వచ్చెను ఈనాదు మూడు ముదుల ముచ్చటేమిటి బుర్ర బలముగల కుర్ర నాయకుని వూజ కోసమని ఈనాడు మూడు ముడుల మురిపెమేమిటి కాళోజి కవి గంటము రాల్చిన కైత వువ్వలివి ఈనాదు. మూడు ముడుల వేడుకేమిటి పెళ్ళి మురిపెము కళ్ల వందుగ 1964లో వరంగల్‌ పండిత నరేంద్రజీ రాకను పురస్కరించుకొని. వలుకు బదుల కులుకు సొగనులు తేట తెలుగు తెలువుటేమిటి వేరు వేరుగ వెలిని తిరిగెడి ముగ్గురయ్యల ముగ్గురవ్వల మేలు మేలని ఆలుమగలుగ తోడు నీడై కూడి (బ్రతుకగ మూదు ముదుల ముద్దు ముచ్చట పెళ్లి మురిపెము కళ్ల పందుగ తెలుగు నుదడుల తీరు తెన్నులు వలుకు బదుల కులుకు సొగనులు. జంట లేక ఒంటి వాదై తిరివె మెత్తెడి పరమళివుని పార్వతమ్మ వంచ జేరిచి తిక్టు బాయగ చళ్ళదిద్ది అర్ధ నారీశ్వరుని ఆకృతి నొందజేసిన నాటి దొకముడి 287

ఆలు మగలను కాయ మందున తేనె లూరెడి తెనుగు నుడుల ఒకటి జేసీన సాటిదాముడి. వలుకు బడుల కులుకు సొగసుల విశ్వ వ్యావీతుదయ్యు మూడు ముడుల ముద్దు ముచ్చట విమ్ణువు శూన్య వృాదయుదు పాలు మీగడ ఆలుమగలు. చంచలత్వము తోడ తిరిగెడి వడిన మూడు ముదుల మపొమతో లచ్చి (అనలే) నెలవే లేని పేదది. మనను ఒకటై మాట ఒక్షటై

అట్టి యెడదలో ఇట్టి లబ్చిని కాయమొక్తటై న్వీయ మొక్షలై వట్టి వుంచిన నాటి దొకముడి. శీలమొకటె ఆలు మొగలె ఆలుమగలు మనను ఒక్కటి పాలు మీగడ వోలె ఒకటి

జేని నిలిపిన పాటిదాముడి. నలు మేలన మేలు మేలుగ నాలు దిక్సుల నాల్గు మొగములు తోడు నీడై కూడి (బబ్రతుకుదు. గలిగి ఉందియ వలకజాలని డీవెనలివి

వ

మాట చ ఆత్మీయుల దీవెనలివి.

నోట నాలుక జేసి నిలిపిన అక్షతలివి

నాటీదొక ముది అలుమగలను అక్షరమగు అక్షతలివి

మాట ఒక్కటి జేసి వెలన్సిన పాటిదాముడి న్నేహాంగా మెలగండి

క్షేమంగా (బ్రతకండి.

ఇన్ని నాళ్ళు ఎవరి బ్రత్తుక్తు

వారు ్రతికిన వారలిద్ధరు 142.1976న పెద్ది అంజయ్య కొడుకు పెళ్ళి సందర్భంగా జరిగిన కవి ఇన్ని నాళ్ళు ఎవరి చక్మిన సమ్మేళనంలో....... ..

వారు మనలిన వారలిద్దరు

ఒకరి ఎరుకింకొకరు ఎర్రగక

వుట్టి పెరిగిన వువ్వవిందెలు

తెనుగు నుడుల తీరు తెన్నులు

వలుకు బడుల కులుకు సొగసులు,

మూడు ముడుల వేదుకలతో

వేలు మేలున ఆలుమగలుగ

తోడు నీడై కూడి బ్రతుకగ

పెళ్ళి మురివెము కళ్ల వందుగ

288

అక్షరాక్షతలు ఇన్ని నాళ్ళు అవరిబితులు మీరిద్దరు వేరు వేరు ఊరపేర ఎవరికి వారై ఒకముడి ఆనాడు (్రతికిన మీరిద్దరు ఇన్ని నాళ్లు అవరిచితులు. పార్వతి వరమేశ్వరులను కాయమందు ఒకటి మీరిద్దరు ఈనాడు మూడు ముదుల ముచ్చటతో జేసిన పొటిది. ఆలుమగలుగా మారిన మీరిద్దరు కారిద్దరు ఒకముడి అలనాడు ఈ క్షణం నుండి మూదు ముదుల వడిన లక్ష్మీ నారాయణుల ఈ క్షణం నుండి మీరిద్దరొకటి మననుల ఒకటి మీకాయమొక్కటి మనసాక్టుటి మాటొక్షృటి జేసిన పొటిది. ఈ క్షణం నుండి ఒకటైన మీరిద్దరు ఒక ముది ఆనాదు అన్నిట అంతటా ఒక్కటి. (న్నా సరస్వతులను మాట యందు ఒక్కటి చేనిన పాటిది. మానవ మాలు అందరు వ దేశము వారెన ల లా అందుకె మన తెనుగనాటి వారి వారి రంగు రూవు ఏదైనను పెండిలి వబ్బానికి గుణగణముల వ్యత్వానము ఎంతైనను మూడు ముడుల ముద్దుపేరు. రీతి రివాజుల నీతి ఏదైనను ఈనాడు ముజి వజిన ఎదిగిన ఆదది మగోడు మూడు ముడుల వ్రభావాన ఆలుమగలుగా (్రతుకగ ఆలుమగలుగా మారిన మీరిద్దరు. వదో ఒక వద్దతిలో వధూవరులు అయి మురియుచు ఇన్ని నాళ్ళు అపరిచితులుగ కర పేర వేరు వేరుగ బ్రతికిన మీరిద్దరు పెళ్ళీ సంబరాల సె ఈ క్షణం నుండి కారిద్దరు ఇప్పులతో కూడి కలని ఈ క్షణం నుండి మీరిద్దరొకటి ఆనందముగా వెలయుట మీకాయ మొకటి మానవ మాత్రులకు పెళ్ళి మాటొక్కటి మనసొకటి తప్పని నరి చాటుట మీరిద్దరు ఈ క్షణం నుండి అన్నిట అంతట ఒకటి. మంగళ నూత్ర నిబద్ధము ముదావహము క్షేమకరము. ఒక్కటైన మీరిద్దరు ఒక్టుటిగ (బ్రతకండి. తెనుగునాట పెండిలి వబ్బానికి మూడు ముదుల ముద్దు పేరు 11.276న గోవిందరావు బిడ్డ లలిత వివాహ సందర్భంగా ఈనాడు ముడులు అతి వాతవి ఎవ్పటికవ్చుడు వదుచు నరిక్రాత్తగ వెలుస్తున్న వరిపొటివి. 289

సాధారణ ఉగాది కాలో మవోన్‌ కావ్యము మవాత్‌ ఒకటే కోటి తీర్లు మాదానిగ మాతానికి సాధారణ రూవమెత్తి ఆటాదెడి జనం కోట్లు మా నీరనమగు జీవితాల కోటాను కోట్లు నీరసాలు బిందిన్తూ ఏ మాటకు ఆ మాట ఏతెంచుట నీకే తగు. ఒకటే, కాని దాని ఆట కోటి తీర్లు మా (్రతుకుల నిండియున్న మాటాదెడి నోళ్లు కోట్లు చేదు వులువు తీవుల వలె కోటాను నక క అనాధారణ ముగ కాలమా! ఇంతకు ఓ సాధారణ నొధారణ రూవ రా దూవనత్తి సాధారణ రూవమెత్తి వచ్చిన వ తెంచుట నీకే తగు, &ఓ ఉగాది చానా 'మవోన్‌ొ అయిన కాలంలో నీవు నేను వ్వక్తిత్వం ఉన్నోళ్లం నీవొక లిప్తవు వనాడూ వ దానికి మ హత్తయిని కావ్యంలో ఏ మాత్రం లొంగనోకళ్లం. నొక తరంగాన్ని 'వర్షాచలో మన్నట్లు కాలవరంవరలో న్వీ్ర క డి ధం లచ త దగా! కావ్వపరంవరలో నేను నీవు వన్తుంటవు వటేట సగ 'వర్షాచల” మన్నట్లు వావ ధర్మం నాద్రి ఓ ఉగాది వాలమానంగా నీవు నేను 'సదుకుంట రావ్యమానంగా నేను, నీ మీద ఓ పాట కాలమన్నిటికీ ఆతీతం " కావ్యమతీతం కాలానిక్రి సైతం. వటేటా ఎందుకు నీ పాట (ప్రతి లిప్తకాలాన్ని వదు మారినా ఈడు ముదిరినా మవాోన్‌ వోనేదే, వమి మారినది ఈ లోకంలో? తతి తరంగం అని (వళ్నించుకున్న భువిని దివిని కలిపేదే & దగాది/ నీవు వచ్చిన ఈ వూట, ఏ లివ్రకు అ లిప్త 290

వసంతం మధువుతో గాలిని మస్తుగ జేస్తూ నారా నారాంశము చిందినూ మపొమ లూ తాల లైమా రాంగదాటు పొరా వారమునే లంఘీన్తూ అనివార్యమ నికు గూడ? పాలవెల్లిలో మునకలు వేస్తూ నీ మపొమతో మా వర్తన పాతాళము తలగొని ఆదిన్తూ నీ నర్తన కెవరి మవామ? అందానికే అందాలను ఇన్తూ కాల వైవరీత్వమయనుట?” ఆనందానికి వార్షము కలిగిన్తూ కాలానికి చెల్లదు గద? నయను వంకలకు సొగసుల వూన్తూ నామ మాత్రానికేన? ముక సుఖములు తొదనుల నేస్తూ జగా, ల గంతులు వెయినూ ఛి మ దానవా వ ॥ కను చూవుల కవ్వములాడిన్తూ వును మా నెతల వలె; మంటిని మింటిని అంటగ జోస్తూ 'సౌమ్య” మంత గోలుపోయి ఎడబాటును మటు మాయము జేస్తూ సొాధారణమై పోతివ? కొల చక్రముగ నూర్భుని మాదిరి వరాభవము ముగియదాయె బుతు చక్రములో దోచు వనంతం, వ్లవంగ వర్షము దాటెను మొగ్గమొగ్గలో చిటికెలు వేస్తూ చేష్టలు మాత్రము మారవు. లక్షవ్రూలు బాటల వూయిస్తూ కీలక కీటుకు చూపదాయె నిద్రించిన వుడమిని వులకిన్తూ కలగ మండంచదూయె ముసి ముని నవ్వులను ఒలికిన్తూ అ ౧౬ దు! న శ, సొమ్యము పేరుకే సౌమ్వము లజ్జిస్తూ నఖరాలను జేస్తూ ఫి ఫ్ర వయ్యారంతో వచ్చె బవోరు. నర్వము తల తిరుగుబాటు. (స్రింగుకాళ్లతో గంతులు వేస్తూ, రోకలి తల పొగ చుట్టి గంతులు గంతేస్తూ, సాధారణ” ఆగమనము ఎంతొ బవోరుగ వచ్చె వసంతం. అనాధారణమగు కాలమా! చిగురు మొనల (మోదుల చిట్లిన్తూ మా దానిగ మాతానికి వయారాల మౌసల చూవిసూ యారాల అం; అంటుగూ. సాధారణ రూవమెత్రి మ వచుట అవుడూవము నుమా! నాజూకుగ రాగాలను దీన్తూ ల్లి వతికిరణము బల్లెవు మొన అనువీంచును. థతి మోదు మొగాన చూడు (టీవు వథము (ప్రాణాంతక మనివించును మూదు వూలు కాయలారు ధూళి కణము నజవు కణమనివించును ఏమిటి ఈ నంబరమా? చేరెడు నీదయె నాకయి అనివీంచును ఉగాది నేదు, ఉగాది నేదు. పేదకు (వ్రవానము వ్రళయమనువించును లు సాధారణ ఉగాది సందర్భంగా ౨ ఉర్దూ నుండి అనువాదం 291

ఆవేదన ఎదురుచూపు నీ ముఖ వద్డుము చూచుపాటి కనుల వదనా? అందాలరాళి నీవు భఖాగ్యమైన నాకు లేదు చేరవస్తేమి? చేర రాకుంటే నేమి (పేయని నేనింతకు ఏ వరాయి (ప్రణయ భావన, భావనా దర్భునాలు వాడనైన కాద్యు రుజువు అయితేమి, భ్రమయంచు తేలితేమి నేనే గతి పాలైతినో గడియలవి కొన్న నేను కనక వినగ పోనీ అఆ కథలెందుకు; నానట వుంటోమి? రానీ లేకుంటె నేమి? నీవులేక నే రాతిరి మాట యిచ్చినది లేదు నమ్మకమ్ము లేదు గడివితెట్లో అదుగబోక్షు; ఆశ పేరాన అణుమాతమైన లేదు ఆ (వశ్న యివుడు వది ఎటులైతెనేమి? కాకున్న నేమి? వ్యర్థము ప్రియ ఎదురు చూబితి నీ కొరకు అదే వ్రతము నాకు. గడిచె రాత్రి నను మిగిల్చి బాధ దాస్యజీవనం వ్వధల నమన్వలు మరింత నిగూధమాయె; ల్‌' ౬) గు, బ్ర లే దాన్య జీవనమె శిధిలావశేషము జెదరి ఉ(దేకములు తెబ్లమొగము వేసె; దాశుల నుఖ దఃఖములకు లేదర్ధము వృాదయ తంగత్రులకు కంవనమ్ము హెచ్చి; నళిగిన వెత - గానాలావము (ణయ కాఠిన్యముల మాట నేనెత్తినంత ఎదలో స్వేచ్చల స్వైర వివోరము చింతయా నీకు కనులొత్తు కొనెడియంత ఏటిలో చుక్టులు చూపు చెమక్షులు విరహము నిరీక్షణ చెవ్పనే లేదు ఎవరు నీ గాధ నాకు మలి నంజునుంటి చూవనేలేడు తలపు నీ రూపమైన ఆనరై వెలయుచున్న తెలియలేదయ్యో నీ స్థితి విరహమందు వ్రీయ చేర రాలేదు గటిచె కాలము నీ తలంపైన లేక తొలి నంజ చేరవచ్చె. నిన్ను మరచిన లిప్త ధ్యాసైన లేదు. ఈ గేయాలన్ని ఉర్జూ కవితలకు అనువాదం 292

అమ్మ.. ఆ'నిగా”! నీ పొత్తిళ్ళెత్తి ఉతికి దగా వడిన గుందౌ కొసల మాదిరిగా నిన్ను యెదకు వాత్తుకున్న అమ్మకు పొందిక ఆనిగాః ఆనిగాా నీ చెత్త చెదారం పనులకు యుగాదిగా వేచియున్న మోస్తరుగా వీపు చెదర చరిచే అధికారం గ చా నంగా 'లఅుఎవుల్ల బాబతుగా ఎక్కడిదని అదుగకు. ఎగాదిగా అనిగా, అదిగా కొంగుతో నీ ముడ్డి తుదిచినవ్దుదే కలకాలము కాచియున్న చివ్నాముగా కొనగోళ్ళకు నీ విజ్ఞ గిల్లే అధికారం వబ్చింది ఎగాదిగా ఆనిగ్యా ఆనిగా? ముక్కు బీమిడి తుడిచినవుదే చిరకాలవు నంచయాల ముద్దెరగా మూతి మీద గొట్టే అధికారం వచ్చింది. పొందిన ఆఅనిగ్యా ఆనిగా ఉగదంబకు మపొషానురుడు కూదా వుతుదే కణ కణమును దపియించెడి నిట్టూర్చుగ నంవోరం జేనినవుడు ఎగాదిగ ఆనిగా ఆనిగా? అంబ పేరు మవాంకాళి ఎదబాటు ఇకలేదను వోమీగా ఆదుకొన్నా అంతమొందించినా ఆమెలో మరి ఎగాదిగ ఆనిగా ఆనిగా? న్నా ఆ + నీవు నేను ఒకటేనను గుర్తింవుగ ఎగాదిగ ఆనిగ్యా ఆ'నిగా” ఎన్నాళ్లకు దర్భనమని అన్నట్లుగ ఎగాదిగా ఆనిగ్యా ఆనిగా? ఇక వదలను వదలకు (సుమ అన్నట్లుగ ఎవనికి వాడే ఎగాదిగా అనిగ్యా ఆనిగ్యా అనాదిగా అంతులేక ఉన్నట్లుగ ఎవదూ ఎవణ్ణి అదుగదు ఎగాదిగ ఆనిగ అనిగా? పమిటి నీ నంగతి” అని; శివ్మా శివుని జూచుచున్న వేడుకగా ఎవడూ ఎవణ్ణి ఎరుగదు ఎగాదిగా ఆనిగ్తా ఆనిగాా ఎవనికి వాదే అవనిలో దగా వదని గుందె కొనల మాదిరిగా మనిషికీ మనిషికి తగాద ఎగాదిగా అనిగ్యా అనిగా మనను కుళ్లు చుట్టు దళ్లు; వలవంతా వాలికించే వొడావుడిగ ణి ల ఎగాదిగా అనిగ్యా ఆ'నిగాా ఎ ఎద తలువులు తట్టిన కనురేవ్సులు వలువరనల న్యాయముగా లోపల గడియ బిగించ్వే ఎగాదిగా ఆనిగ్యా ఆనిగాా ఎవని గొదవ వానిద థల ఎక్కుపెట్టి వదులుచున్న తూవులుగా మెద తెగని మిదుకులాటి; ఎగాదిగా అనిగాా అనిగా” వ్యధిత వృదయమా! నీ కథ తియ్య దనాలందించెటి తీవులుగా విను వాదెవ్వడు? ఎవనికి చెవ్పును. ఎగాదిగా ఆనిగా ఆనిగా” 293

జూకిరు - జికరు వుదమి వీదునెట్లువాడు భూపుత్రుడు భూవుతుడు వుడమి ఒటిని దూరినాడు భూవుత్రుడు భూవుత్రుదు (మళిక్షణ కనుగుణమగు విశ్వమానవుడు వేది మవోనీయుడు మవోనీయుడు శీలము అతనికి ప్రాణము. విద్రవినయ నంవన్నుడు శీలధనుదు శీలధనుడు శక్తి యుండియును చేసిన తద్ధ బూని చదువుకొన్న నచ్బాతుదు నచ్చాత్రుడు సైరణ అతనికీ బాణము. తద్దగలుగ చదివించిన ఆచార్యుడు ఆచార్యుడు మానవ నందన వనాన చదివిన చదువుల చవి చూబినాదు చూనినాడు అడం ఇనా, వాదని నలగని గులాభి బడ్‌ వంతులుగా శ్రతుకుట గాంధీ, నరివాద్దు గాంధి భాగ్యమంచు ఎంచినాడు సాఖీలు జాకీరుషరాబి వదవి (ప్రభావము నోకని ఎద మెదడుల మొనగాడు ఎదమెదదుల కలయికతో మెలిగినాదు, మలగినాడు భూమికి భారము కాని ఇవా వరముల వెలుగులకే వెలుగు వాదు వెలుగు వాడు భారి (బ్రతుకు (తికినాడు వుడమి నెట్లు వీడు వాడు భూవుత్రుడు భూవుటుడు నమతా భావము వాక్కు వుదమి ఒడిలో దూదినాడు భూపుత్రుడు భూవుథుదు. ఆచరణము గలవాడు, మానవతయే అలక్ష్యము సొతురన్వ ధోరణితో మంచికి తన నర్వన్వము నతతము వ్రర్తించినాడు. వ్రళయ మొచ్చినను నరియె గాంధీ రాజన్‌ బాబుల మారని దృఢ నంకల్పము కోవకు డెందినవాడు, చేవ గాంధీజీ భ్రమాణాల వనరు దీరిన జవతో నిర్జాణాత్సక నరళి ల అందాలతో నీతి నిజాయితి ధోరణి ఖారతము వర్ధిల్లగ | వ థ్‌ ఖ్యాతి ప్రతిష్టల మనిషి జూచి మురియ దలలినాడు గ భారతమే తనక్షు ఇల్పు పొండీ, సౌఖీనద్‌ పొంది అతదు భారత జనత కుటుంబము వొందుస్తానీ అతని మాత్పభఖాష భారత పౌరుల సేవే విద్య అతని విద, నయీ తాల్‌ము” తన విధి సౌభాగ్యవ్మని వని పొటల తోడోదుగ పొండిత్వము. ర్యాష్హ్రవతిగ వలికినాడ్కు జాకిర్‌ వున్ఫేన్‌ గతమును మరవని గతి గల శోదము మోదమ్ములేక్ర ఒరనడి నదవడి అతనిది వదిజ్రీదించెడి నెమ్మది. (ప్రజాస్వామ్య జీవనము కలిమి లేములను కనరక వరిణతి జెందిన మనిషి మది వలబిన జవసాన్మది. 294

శాస్త్రం పద్ధతి శాస్త్రం వద్ధతి చెవుతుంది. గాంధి నమూనాల వెలుగు ఆచరణ (బ్రతుకు చాటుతుంది. తాగడ మలిగెను, బీకటి ల రాష్ట్రవతి జాకీర్‌ వుస్సేన్‌ శాస్త్రం ఆదర్భుం వల్లె వేస్తుంది వెలిగెను మలిగెను, చీకటి, ఆచరణ సాధ్యం నిరూవిస్తుంది. భారత రాజ్యాంగ శక్తి వ్యాకరణం రాజబాటి వేస్తుంది. బావుటమోనిన జాకిరు వాదుక వీల్లబాట తొక్షుతుంది. ఉకరు” మానవ చరితలో నమ్మాత రూవదర్భు నాభిలాషి వండితుడు నిలివి యుందు ఎల్లవ్లుడు అగువద్ధ రూవమె నమ్మతము సామాన్యునికి. ఆత్బీయుడ/ అల్లావాకు ఎవనికో నచ్చునట్లు వలకడం నాడు అవ్పుగించినాము నిన్ను ఎవనికి వాడు వచ్చినట్లు వలకడం ఖాయం నేదు. అపార కరుణా నము(దు దతదు నిన్ను దయ జూచును. ఎదుటి వానికి తెలినిందా? అనే వ్రశ్న వలికే వాడు వేనుకోవలసింది ర్యాష్ట్రవతి, చచ్చినాదు వినేవాడు కాదు. ర్యాష్టవతి జిందాబాద్‌ (జాన్వామ్య రాజ్యాంగము ఖారతము జీందాబాట్‌ జూకీరు జికరు” నలామత్‌ జూకీరు వముస్సేన్‌ జిందాబాద్‌, రాష్ట్రపతి జాకీర్‌ హుస్సేన్‌ మరణ సందర్భంగా

1. హిందీ = భారతీయుడు
2. సౌఫీసద్‌ = నూటికి నూరుపాళ్ళు
3. నయిీ తాలీమ్‌ = బేసిక్‌ ఎడ్యుకేషన్‌ గాంధీగారి విద్యావిధానం.
4. జికరు = ప్రసక్తి 295

కనుబందము చేవలు దీరిన జవతో జీవకళల అందాలతో భవ” భయవారమైన కిటుకు భారతమును వర్ధిల్లగ, జోసెడి బావోటము అయితె ముప్పా? భారము బాద్యత దంవతులది శవము వంటి దంవతులకు దంవతులదె ముమ్మాటికి. 'కను'ంధము పెడితె తప్పా? కుడువలేని కొమ్మ, కదుపు ఆవుట, వుట్టుక నావుట కదవ జేసుకొనుట నిగ్గు. ఆవు మనుట పావమగునా? ఎండిన వని గొంతు తదవ వుట్టినోరు, లేమినోట కుండిన తల్లికి పాపము. వడి నలుగుట వుణ్వమగునా? చనుబాలైనను చేవని వరము మాట, ముత్తాతల చనులతోడ కనుటనిగ్గు, తరము మాట, మనకెందుకు? తన పొట్టకె లేనివాడు 'కను'బంధము, మనిషి మనిషికి కనివెంచుట సిగ్గు సిగ్గు కలియుగమున గల నిజము సొకలేని వాదు; తండ్రి అనివార్యము. అనివార్వ్యము. కాకుంటెనె మొనగాడు దాంవత్వములో కలయిక సాకలోని బోడ్సి తల్లి ధర్శము తవ్పుదు కావున. కాకుంటెనె ఘనురాలు, నెలతప్పైదడి వ్రమాదంబు దరిద్ర దాంపత్యానికి గలది; కలయిక గావున వురుడు పోత వదకెందుకు కనుబందము తప్పుని నఠి 'కనివించెడి భర్తెందుకు మనిషి మనిషి కలియుగాన. కని'పెంచెడి భార్వెందుకు, ఒకరిద్దరు వెడితె చాలు 'కామీ'కామరయ్యులకు ఊదలు వంశము మశికి, కామము తవ్పుని అవ్చుడు మవో అయితె మూదంతకు కనుబంధము తవు మరే మించినచో మనుగడయే మూదు. అనుబంధము లేదు మనకు, పొట్టకు, బట్టకు, కూటికి కనుబంధము పాటించక దిట్టమగు ఏర్పాట్లను కరువుల నెదిరించగలమా? కల్పించక్క కనేవారు “కను” బంధము పాటించని కసాయిలా? తలిదం[దులా? మనిషికి మనగద గలదా? 296

వద్చెడి వనీకందు నోటి కనుబందము అనుబంధము కెండిన రొమ్మందించెది అనివార్థ్యము కామానికి బోడి అసలు కనుటెందుకు? కనుబందము అనుబంధము బీడు పోవునా లోకము? అనివార్యము ధర్మానికి పాలు చేవి చిమ్ముపాటి కనుబంధము అనుబంధమ ఆవోరము నదువాయము అనివార్భము అర్జానికి చేయలేని భోడివెదవ కనుబందము అనుబంధము భార్యను, కనివించి నేల. అనివార్వము మోక్షానికి. అవ్యవస్థలు అలజడి అయోమయం మాదంటుకు ఆముదమున్నదా? అదుగేయచోటులేని బాటంతా మలువులమయం మాదమీద నీడై నున్నదా? తోచిన కాడికి నర్దుబాటు అయితేనే ప్రయాణం ముడ్డి మోప తావైనున్నదా? నోచుకున్నంత ఫలం కాదు. మురికి తుడువ పేగైనున్నదా? చేతే ఫలం వ్రమాణం కనుబందము, అనుబంధము జేసుక కనుఐంధము, మనిషి మనివ్ని అనివార్యమ్మగు కామేచ్టిని అనుబంధమ్ము కలియుగాన, ఆలుమొగలు సాగిస్తే జూతికి కనివీంచుట కనుట ఆఫు మేలు మేలు మేలగు ముమ్మాటికి, కనుబందముతో బిరాన. మానవ మాంగళ్యానికి కుమార సంభవ వ్రమాూదము థపగతి ప్రయాణం గతికి తప్పించును, కనుబందము ఆలుమొగల నొంగత్యానికి. దాంవతృములో కలయిక కనుబంధము, నర (వసాదము ధర్హానికి అనుబంధము, మితి, అన్నిట మితి ళుభమైతే వుడమికి భారము తగ్జెడి మతి వుంటే నమ్మతమైతే మర్శానికి; కనుబందము. నంతతికి మితి వుండొద్దా? వుదమిని న్వర్ధము జేసెడి సతికి వతికి మతి వుందొద్దా? వుణ్యానికి, కనుబందము వత కామేస్టీ బదులు కనివించే తావాతులేకనె ఇష్ట వ్రకారం నంతతి 'కను* నత్తువగల తలిదండ్రుల వుడమి మీది దంవతులకు కామేస్టికి అనుబంధముగా సౌఖ్యము గూర్చెడి ఒరవది. కనుబందము యోగ్యము గాదా?

297

(వక్ఫతి నిద్ధ ధర్మానికి వరంవరను కాపాడిన తదువరి (్రతికూలము కాని నదక వరిమితి సంతానానికి వరిమితి నతీవతుల సౌఖ్యానికి ఆలుమగల సౌఖ్యానికి అనుమతి నంకటము తేని నడక అందుకె కనుబందానికి, సమ్మతి. కనుబఐంధము అనుబంధము మిత్సి అన్నిట మితి పాటిస్తే, మనిషి మనిషికి మనివోయికి అతి'నన్నిట విడి వర్తిస్తే; కనుఖంధము అనుబంధము సౌఖ్యానికి కొదవే మున్నది? మానవ మాంగళ్చానికి, సౌమ్యానికి లోటేమున్నది? వెనుక ముందు ఆలోచనలేక్ర 'ఇదమిద్ధం' లేని బతుక్కి , కనివీస్తూ కంటూనే పోత్రే ఎల్లవ్టుడు ప్రయోగ దశయే లేమి గూర్చు ఇదుములు తవ్హు మతి తవ్ఫక మనము చరిస్తే ఏముంటది నంతానానికి? మంగళ శ్రీ మనకెప్పుడు వళమే తలిదండ్రుల కామోల్బణమున వుల్లేవారి పొట్టకు బట్టకు మొలకెత్తిన పాపల్కు పాపము దిట్టమైన వర్పాట్లు వవియును, భరియిన్తూ జన్మ వ్రదాతల కల్ఫించక కనిపించుట, కనుట పరము(ను పండిస్తారా? కసాయితనము, విశాచి వైనము. తినుటకు తిండైనను లేక్రన 'కనుబందము” తవుని నరి కనివీన్తు కనుతలిదండ్రుల మనిషి మనికి కలియుగాన, కామేస్టికి అనుగుణముగ శవము బోలు దంవతులకు కనుబందమ్ము యోగ్యము క్రాద్రా? కనుఖందము పెడితె తవ్వా? కనిపించే తాహత్తు లేక్రన భవభయవారమైన కిటుకు కను నత్తువగల తలిదండ్రుల బావోటము చేస్తె ముప్పా? న. మ ఎరిగిన వానమకాంద బానదాళ్ల 169ర కటుంం నదంత్రవై వాన కవి సమ్మేళనంలో ఇద్దరు అంతకు అయితే ముగ్గురు ఇంతే నంతానమ్మున ఇంతే ఆ తదువరి మొగదొవ్వడును కనివించద్యు. పెండ్లాం కనదు. 298

ఇజాలు సమాజానికి రహదార్లు మరజీవితం ఇజాలు నమాజానికి రవాదార్లు మనిషి నృష్టించింది మరు అయినా నడిచిన చోటల్లా మరకు లేదు మమత, వీల్లబాటలు వర్పుదుతునే ఉంటాయి. లేదు లేదు ద్వేషం రోత,

నంకోచం లేదు, లేదు భయం (యాణాలు సాగుతూనే వుంటాయి. లేదు కదువునావ్పీ, పేగుల్లో మంట... రవాదార్లు (గుత్తాధికారానికి కైవన లేదు గుండెదడ లేదు ఉ(దేకం, లేదు భావుకత, మైనప్పుడు పిల్ల భాటలు మరీ ఏర్పడతాయి మనిషి బ్రతకాలనుకుంటే అయిపోవాలె మర విల్లబాట ఎర్చదరాదను ఇజాల దానులు మరగా మారిన మనిషే వలుతాదు నమాజున్ని గుండెలు బాదుకున్నా (ప్రయాణం ఆగదు. పతి నియంత తన పొలిమేరల్లో ఒక (బ్రవ్టిందమైన మర

ఆఅత్మార్చుణం చేసుకున్న కళాకారుడు,

(కుక్కి ఇదమిద్ధం లేదు ఒక 'కళావూర్హ యంత్రం” యర రవాదార్లు సమయోచితాలు సాధారణంగా ఈ క్రమవికానం జరిగిపోతుంది వీల్ల బాటలు నవాజాలు మనిషికి తెలియకుందానే! వుృటికవ్టుడు వుట్లు కొచ్చే | ఎప్పటికప్పుడు వుట్టు కొచ్చి దారులు మొదటిసారి మరగా వృవవారించినవుడు (బతుక్టి నదకనవాజం 'అల్పబాధి అనుకుంటాడు మనిషి నదక ఆగిపోనంత కాలం అవ్పుదే (క్రమ వికాసానికి” లొంగిపోతున్నవని అంతరాత్ము విల్లబాటలు వర్చుడుతూనే వుంటాయి. బోధిస్తుంది. రవాదార్ల వివరాలకు నరివదకుంటే ఉదయాన్నే చంవుకుంటే వీల్లభాట తప్పుదారి అని అపోవా భావుకత గొంతు నులిపేస్తే వదతారు ఇజూల వానులు. ఏ బాధ ఉండదు.

ఆ నూంధాతో ఎవరైనా ఈ మాటలు వ్రధూణం ఆగదు - (బ్రతుకు ఆగదు రాబిన్‌స్టోన్‌ గురించి చెబితే నవ్వేన్తుంది. “(సాగిపోనదమే (బ్రతుకు కారణం ఆమంధా ఆర్‌ ఎన్‌. ను (పేమిస్తుంది. ఆగి పోవదమే చావు” రాబిన్‌ స్టోన్‌ మవో అందగాదు. రహదార్లు ఆగుతాయి అతడు పెదవులతోనే చిరునవ్వులు వొలికిస్తాదు వీల్లబాటలు ఆగవు. అతని తలవులన్నీ మెదడువే ఇజాలు రవాదార్లు వానికి ఎద ్రసక్రేలేదు.

(బ్రతుకు నడకతో పర్పదేవి. ఆమాంధాతో అతని భోగమంతా తనువుదే

1972

299

నాటి నుండి నేటి దాక నాటీనుండి నేటిదాక మాటి మాటికీ మాట మార్చుచు సాధు జనుల (ప్రశాంత జీవన వాత్య దోవిడీ నిత్వ కర్షగ సాధనంబగు శాననంబుల ఆచదింబిన బూబి బఐలగము నిండు కొలువున దుందగీడుల పేరుమూరుగ మారుగురుతుగు కుండ స్థానము - ఉండబోదని ముందు వచ్చిన మొండి చెయ్యి" +నాటినుండి// ఎరిగి గతమును మరుగు చేయగ ణా పేరు మారగ మారు గురుతుగ మెడలు కోసీన కొదవలేది? ముందుకొచ్చిన మొంది చెయ్యి నాటినుండి నెత్తి మొత్తిన నుత్తై వదీ? మా కంధ్లు వీకిన కారు ఏదీ? కువ్చు కూల్చిన కొరివి వద్‌? శ+నాటినుండి॥ వమి ఎరుగని గ్రామ వాసుల 'అంత మీదని ఆళోపెట్టుచు భయము లేదని బాన చేయుచు తోట దెబ్బకు బాట అద్దము మోరపొతక భీరు చరితుల తీరు తౌలిపెడి క్రూర కరమా! /నాటినుండి॥ శ్రీ శ్రీ తోటి కడుపుల లోటు తీరెడి లి వంట పొలముల మంట పెట్టుచు వీడిత జనవక్షపాతి కొండలన్నీ కూల దోయుచు దోవిడి వర్గం విరోధి అందిపోటుల చందమున మా అక్షరాల వరకే శ్రీ. తీ వట్టి సాంతము మట్టి జోనిన దబలునిరి, కానేకాదు అనుకునేరు. ప వారల వట్టుకొమ్మై అతనికేమి (9 చ్చిన మొండి చెయ్యీ! /నాటినుంటి॥ శ్రీమంతుదే కాదు రక్తపొతానక్తి తోడను దబలు శ్రీమంతుడు మన శ్రీతీ శస్త్రముల్‌ గొని - అస్త్ర హీనుల మాటల వాజీ వేద్‌ ఎరిగినట్టి కటిక వానికి కామరేడుకు ల నీటు కొర్టా ఓటు ఇమ్మని . ముందుకా నిన మొంటి చెయ్యీ! +నాటినుందిః/ 2౧౧

శత యువకుడు శత యువకుడు చితి జేరెను చివికి చినిగి జీర్హమైన చీదర కలిగించునాదు వనికిరాని తనువు నిచట చాలించెను. వలచి వటి లబ్బినొని

ణ్‌ దు. చిరకావీము పర(ప్రభుత్వ చిలివి గంతు లేయునా మర నిరికి మను చుండియు రోగాలకు వసతి జూవు చెర వీదెడు తెరువు లేక భోగాలకు మరగు నాడు గతి గానక సతమతమౌ జోగి చేనీ శ్రివు జేయు (సజాకోటి రాణించెటి త్యాగాలను జేయునాడు గతి చూవీన శతయువకుడు.

కోర్టులోన వాదించుచు వుడమి మీద వద్దప్తుదు కూత బలము జూవునాదు వురిటికేక పెట్టినాడు బరి రొమ్ముతా బయోనెట్ల దఉగ్గువొలు లేక నేద్వ కరుకు మొనల తాకునాడు. దగ్గుత్తుక వడ్డవాదు. వేలు నెలకు గడియించెడి మాడు నూనె లేక ఎండి, నృత్తి వదలి వేయునాడు మాడి బాధ పెట్టునాడు ముతక గుద్ద మొలకు జుట్టి పొత్తిళ్లలో బీదరతో ముని వృత్తిని బూను నాడు. చెత్తను దొర్లించునాదు జ్రైలుకేగి (భ్రమలెన్నియొ కూదు గుడ్డ గూడు కూలీవలె నోర్చునాడు కూడా కరువైననాదు ఒకే ఠీవి ఒకే నదక వలక మీద బలవముతో ఉన్నవాడు ఒకేఒకదు చిలివి గీత గీయువాడు. ఉండె - అతదు లేదివ్పుడు. వీధి బడిలో వంతులయ్య టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులును స్మరిస్తూ... వీవు చిట్ల కొట్టునాడు స్వైర వివోరం జేయుచు వయను వొలక పోయునాదు. చెదలు వోలె శరీరాన్ని ముదిమి వట్టి మేయునాడు చెంత కాను తోక ఎన్నా చింతల పాలైన నాదు " 301

చిరంజీవి దాశరథి ర్రంధాలయోద్యమ జడి... తమ్ములువున్నారు నాకు తమ్ములు వున్నారు వందేమాతరమనగనె కమ్మని కైతలురాని ఇమ్ముగ వినివించిమురియు వచ్చి తీరు యెవని పేరు? తమ్ములు వున్నారు నాకు తమ్ములు వున్నారు. వయాజనుల విద్యనగనా కాళన్న* అన్నమాట కలకాలం వుందునట్లు వబ్చితీరు యెవని పేరు? కాళన్నాయని పిలిచెడి తమ్ములు వున్నారు టామ (గ్రామమున వెలసెటి కరుణకు, కన్నీళ్ళకు, కావ్యానికి కయ్యానికి (గ్రంథాలయ మెవనికి గుడి? “దమ్ము” కాళన్నాయను తమ్ములు వున్నారు అరగని తరగని వాదవని విందుకు, విమర్శనలకు వినోదానికి వికటానికి అక్షరదానం బెవనిది? సొమ్ము కాళన్నయను తమ్ములు వున్నారు అరవదేండ్లు వ్రజల కొరకు అరిగిన కాయం బెవనిది? తన బరువును మోయలేని చిరంజీవి సినారె వ తనువును చాలించెనెవదు? కాళన్న మననును కాజేనినావు తరలుచు పొరలుచు నుందును? స్నేవామాలను తేరి స్నేహమాలగమారి అందరికెవనితో పొత్తు మనమనెడి మననులో మనగలిగినావు అఖిలాంధ్ర బెవని సొత్తు? కమ్మకమ్మని కెతలిమ్ముగా వెదజల్లి ఏ స్థాన కవిని నేనో తమ్ముడా ఎల్లెదల కమ్ముకున్నావు ఆన్టానాధీళుదెవడు? అన్నలందరుజేరి చిన్నారి తమ్ముణ్ణి వయో వృుద్దుడగు యువకుడు ణా దివ్యకవితలు జల్లి దీవించు తున్నారు వాస్తవ జీవిత మతనిది మనను సర్వోత్తముని జీవితం అనే మాదాల వీరభద్రరావు గ్రంధం 1965లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సినారెకు కరీంనగర్‌లో జరిగిన సన్మానసభ సందర్భంగా. (గ్రంథాలయ సంఘం తరఫున ప్రచురించబడింది. అందులో 226వ పేజీలో 25వ ఆంధ్ర దేశ గ్రంథాలయ మహాసభ 1944 ఆగస్టు 24-96 తేదీలలో ఇల్లెందు (సింగరేణి కాలరీస్‌),లో అత్యంత వైభవోపేతంగా జరిపారు. 229 - 230 పేజీలలో :మరియు తెలంగాణాలో ప్రధమముగొ జరిగిన ఇరువదియైదవ ఆంధ్రదేశ (గ్రంధాలయ మహాసభ ముఖ్య బాధ్యతలు నిర్వహించిన కార్యనిర్వాహాకుల నభినందిస్తూ, సభల అనంతరం రావ్వగారు (గాపొ.స.రా) ఇలా రాశారు.

“ఖచ్చితముగా మాట్లాడి, ఖచ్చితముగా కారము డోసే ఆవ్వోన నంఘు కౌర్చదర్భి శ్రీ కోదంటి నారాయణరావు ఇందులో మొదటివాడు, ఇంకిద్దరు నారాయణరావు లున్నారు. న్పోదయాన్ని రెచ్చగొట్టే గేయాలు కవిత్వం వ్రానేవారు కాళోజీ కొమరగిరి నారాయణరావు రెందు మూడు,

302

కరిగేవెన్నముద్ర లు

తాపసిర్లు కైతగమారిన రసికుదు

దారిని తీర్చుచు నడిచిన వథికుడు చుట్టూ గంజుయి వనము

వ్యక్తిత్సం కోల్పోని సాంఘీకుదు నట్టనదుమ తులసి మొక్షు

ఆయానము వడనట్టి సాధకుదు వలెవాదు మనమధ్యన

మిత్రుడు లేదు మందలి మిగిలెను వెలనె మదనె నిలువలేక

మిగిలిరి అందరు వగచుట మిగిలెను నవనీతమువంటి మనను

స్నేవాము ము॥ినెను వ్రమిదలు మిగిలెను నవనీన ఎముకలరావిడి

నేస్తము లేడను దుఃఖము మిగిలెను నొప్పెనెట్లు ఇన్నినాళ్లు

నామమాత్ర నరసింవుడు ఊవోతీతము చిత్రము

నరుడు అవర (వ్రవ్లాదుడు మననుతో (్రతికినవాదు

వరపాతరతమతియుతుడు తనువునెటుల లెక్సుచేయు

భయము (భ్రాంతిలేనివాదు అద్దమైన తనువువీడి

జీవునివేదన ఎరిగిన దేవుడు 'అతనుడు” కాకుందుటెట్లు

చావుకుసైతం వెరవని బీవుదు మనిబారిన మన మననుల్లోని నలువంతా

ఆగత న్నిగ్రత గల నవ్చాదయుడు కనితీరని మన మననుల్లోని కుళ్ళంతా

అందరి ఆస్తదు న్నేవోసక్తుడు తన పెయినిందా వులుముకున్నట్లు వాని బావ్వ్యారూపం

సాధుశీలుడు సారకజీవుడు వాని ఆచ్భాదనమంటితే మానిపాయ్యే తెలువు వాని ఆంతర్యం

థి

సౌమ్బుదు (ప్రాబీనుదు-నవ్యదు రోజూ వాని మొగం చుట్టూ వాని నద్వర్తనల తేజోవలయం

మమతను నమతను వీదని ధీరుడు ఆకళ్ళలో ఎప్పుడూ లాన్యం చేనేవోన్యం

మర్వాదగ వరించిన మానవుడు ఆపెదవులపై ఎవుడూ చిరునవ్వుల అలలు

చదువులు మానని వాదాచార్యుడు వలుకుల వినయవీచికలు

వదవీధరుదయ్యును వాదార్యుడు కలయికకు పాచికలు

వ్వక్తుడు తోడ్తోదుగ గంభీరుదు నెణ్యులతో వియ్యాలొందే నడవడి

అన్నిటనక్తుడు వరమవిరక్షుడు నిష్టామకర్శకు వాడొక ఒరవడి

ఇంతకు యీ మువ్పుది మూదేదులు కాళోజికి మిత్రుడు, సన్నిహితుడు, కాళోజీ రచనల సేకరణ సంకలనకర్త,

ఎవ్సుడు ఎనరిదొ వదో ఒక వెత సృజన సాహితీ మిత్రరత్నం, మిత్రమందలికి కేంద్రబిందువు, నిత్యస్నేహశీలి,

ధీర్చుటతోనే తృవ్తీని చెందిన పరోపకారగుణశాలి, అఖిల భారతీయ విద్యార్థి పరిషత్తు రాష్ట్ర ఉపాధ్యక్షులు, వరవరరావు లాంటి వారికి అత్యంత ఆత్మీయుడు, సాహిత్యజీవి, “పాలకుర్కి

ధీరునకు తన ధ్యానెక్కడిది సోమనాధుని కృతులొపై పరిశోధన చేసి, మరణానంతరం డాక్టరేట్‌ పొందిన ధీశాలి, శ్రీ వేణుముద్దల నరసింహారెడ్డి 27.01.1973 నాడు హృద్రోగంతో మరణించినపుడు.

303

కొత్వాల్‌ తాత

తాత! కొత్వాల్‌ తాత!

కత చెప్త ఇంటవ కట్టూ దిట్టాలన్నీ

కతంటె కత ఎన్నాళ్ల కత జరిగినాయి అనుకున్నాం.

యాఖాయ్యేళ్ల కళ అయితాయెగాని తాత

నువ్వు పెట్టించిన వోస్టలే వున్నది. నీ నద్‌సాలా జవషన్‌

నువ్వ చూచింది కొంత బలే మోఖా మీదొబ్చింది,

నువ్వు నూదడంది శాన తెలంగాణ మనిషివి మడి

ఆదవిల్లల బళ్ళు నువ్వ పెట్టిన బతికితె ఇజ్జళ్ల బతికినవు

తపహితానియా, వస్తానియాలు కావు చస్తై ఇజ్జత్ల చచ్చినవు.

ఇవ్పుడు వస్తు గ్రేడు కాలేజీలు. వేలాది తెలంగాన నౌజవాన్ల

కొండా మాధవరెడ్డి నీ వలెనే తయార్‌ జేసినవు

మన థీల్‌ ఖాన రంగారెడ్డి అందరు నౌజువాన్లతో

వకీల్‌సాబ్‌ కొదుకు తాత అనిపించుకున్నవ.

ఇవ్లుదాయ్న హైకోర్టు జజ్‌ ముల్ళీ పోకడ నీది

ఈ ఉవన్ల వర్చ్పాటుకు నదరు, వల్లెటూళ్ల పొంటీి

నన్ను రవ్మన్నడు తెలంగాణ పొల్లగాళ్లు

నా గొడవ చెవ్హుకొన్మున్నడు ఆవారాల్రై తిరుగుతాంటె

వినుతాత విను మా వెత దవాఖానీ కిసాన్టైమిద్భుతాంటె

చేతులారపెట్టుకున్న నీగుందె నీరైంది

కోస్తా మెదకోణం కత: అనలే భారీ మనిషివి

పెద్ద మనుషులొన్హుందం నీకంటే నీగుండె భారీది.

తూచ తవ్పదనుకున్నం ముళ్ళీలకే నర్హారు నౌకరీలని లైర్‌ ముళల్ళి నంబంధం థర్మాను జారీ చేనిందు నవాబు భనత తెస్తదనుకున్నం, ఫార్ఫీలో వున్న దఫ్రర్‌లన్నీ జెవి. నరనింగరావ్ర ఉర్జూలోకీ వమార్చిందు నవాబు మం చెన్నారెకి అవ్హుదవ్దుదే జామె ఉన్తానియా బూర్గు రామకృష్ణరావు నెలకొల్టిండు నవాబు నంతకాలు వోమీలు ముల్ఫీలకు చదువు రావాలని పెట్టని కోటనుకున్నం. ముల్ళీలకే నౌకరీలుండాలని తెలంగాణ భాయిలను తన రియానత్‌ మాములా అవుతలోరు దోచకుంద అంతా ముల్ళీల చేతుల్న

304

కానుక తాతకు అరువది యేండ్లు నిందెనని తందనాలు పాడందోయ్‌ న్రందాలని తపా రాదా ననాదుకు తాత యొనర్సిన మేలు తలచుకొని ఆ తా నీవంటి న్‌ ల నలవోలు తాందవ న్ఫత్వము చేయందడోయ్‌ నున్న చూనినవ ఆం(ధ గౌరవము తెలంగాణమున శ్వ న అతదే నిలివిన వాదందోయ్‌ ముల్సీవర్మానైతె వచ్చింది పెద త్‌ ని ల్‌ ంలోవునె ఆం(ధ్ర వీతామవాుదని అందరిచే పలెటూళ ల న యూ లె యా అదరింపబడినాదందోయ్‌ వయ 7 గలావా ఆం(ధ్రోద్యమమును తెలంగాణమున వో వన | వనసె యాదుంజి అంకురింపజేశాడండోయ్‌ వి ఉండు ఆం(్ర మవోనభ పేరనందరకు ణ్‌ క హాస అమరతరువు అయినాదందోయ్‌ రాం. దాఖలా మాత్రం అందరికీ. వితామువుండు చెప్పిన మాటలు విన్న పెద్దలకు తగునందోయ్‌ ఎందుకో నీకందరి మీదింత (వేమ వీన్న పెద్దల కు 0 వారినంటే వమున్నది విన్ననాటనే పెబ్బగ నిలిచి తవ్పంతా మనదేమరి పేరు వజినిన వాదందోయ్‌ డు ఖభావకాదు ఆం(ధవితామవు నాధిక్యంబును ని ది ముల్మి భావ అవనినంతా చాటండదోయ్‌ అ షు న్‌ న వటి జ 8గి తెలంగాణులు తాత బముణంబును తా, వై బ్‌ దరి సం ఖావ తీర్చు మార్గమిది మిదియే నందోయ్‌ క ల. తొత చూనీన మారము వదలి దాని కాదని మనమే ర్ల లేనిపోని ఇంగ్రీవును తస్పుదు (టోవల బోకందోయ్‌. దత్హర్లలో చేర్చినాము తత్వ భేదమని తాతకు మనుమలు త. దగ్గునేర్చుట తగదండోయ్‌. హైద్రాబాదులో రెడ్డి హల స్థాపించిన వెంకట్రామరె్డి గరంచ్‌ 2... శ్రబక్రొక దారి తంటా తెచ్చుట 1969 / 70 తద్యమటంచును తలచంటోయ్‌ దారులు వేరని మనలో మనము తఈన్నులాదుట తగదందోయ్‌ కామరేదులు కాంగ్రెను వాదులు కలనిన కానిది లేదందోయ్‌ 305

తీరుస్తావా వెత? ఆం(్రవశ్రికా నీవు తాత పేరటనైనను మనుమల తాళీనాథుని ఆతృజువు తంటాబాసిన చాలండోయ్‌. దేశోద్దారకుని (మజువు వష్టిపూర్తి యుత్సవమును చేయగ నాగేశ్చరుని తలకట్టును అనకక్టుగ జేసుకొని నన్నావోలు చేయందోయ్‌ వాలికి పొరిన తెలుగు గంగమ్ము తల్లివి. వల్లె పల్లెలో ఇంటి ఇంటిలో తెలుగుతల్లి నిగ వువ్వువు వందుగవలె జరుగాలందోయ్‌ నీవొక వార్తా వాపొనివి లక్ష రూవ్వములు తెలంగాణమున విజ్ఞాన నరస్వతివి లభ్యమౌట ఘనమా నండోయ్‌ అలనాటి తెలుగు నోళ్ళ నాలికవు లక్ష్యమునకు (పప్రాముఖ్యమొసంగిన వారిగుందెలో దాగున్న ఆకాంక్షల్ని లక్ష లక్ష్యము కాదండోయ్‌. అక్షర రూవంలో గ్రకటించిన ఆం( వితామవుదన్న ఆంధ్రులను వర్ధమాలా నుందరిని ఆదరమెంతో చూపందోయ్‌ ఆంధ్రాభ్యుదయాన్ని అభఖిలభారతాభ్యుదయంలో ఆం(ధ్ర గౌరవము నిలువ భేదములు భాగంగా విశ్వనీంచిన ముఖేముఖే నరస్వతీ రూపొంతరవు అద్దము రావని తెలువండోయ్‌ తెలుగు భారతివి విశామమాని యెద భక్తి భావము చూన్తున్నావా నేటి దేశం స్థితి? (సేరేపించుటచే నండోయ్‌ దేళోద్దారకుని కలలకు వట్టినగతి? కాళోజీ నారాయణరావు చేకూరున్తావా అతనికి అవరగతి? కానుకగేయము (న్రాసిందోయ్‌ వస్తున్నావట అవర దేళోద్దారక తాత కరువది ఏండ్లు నిందెనని అవతారం దాల్చి తెలంగాణం గుందియ నుండి పెల్లుబికి తందనాలు పాదందోయ్‌ భారతి తీరుతెన్నల తీర్చిదిద్దుతావా? తాత చేసిన మేలు దలచుకొని తీరుస్తావా వెత? తాందవ నృత్యము చేయండోయ్‌. చూదదలవింది నాగొదవ. లా అందుకే నీకు స్వాగతం. 1946 మాడపాటి హన్మంతరావు షష్టిపూర్తి సందర్భంగా రాసింది. గోలకొండ పత్రికలో అచ్చెంది. 27.8.1975 ఆంధ్రపత్రిక హైద్రాబాద్‌ నుండి ప్రారంభమైన సందర్భంలో రాసింది. 306

సంగడి కాడా!

నంగడికాదా! వరదా?

మన నంగడి ఇవ్చదిదా? అవుదంతా బట్టబయలు ఈ అంగటి లోకంలో దాచుట తోచని రోజులు మన నంగజి వరముకదా? తనువుకు వలదన్న మునుగు నిన్న నేదు” రేవులలో మననున కేపాటి పొనగు? మాటవరునక్రైన తేద ఈ అంగది లోకంలో పొటించని నాటిది కద? నంగడి మాటే కరువు

గాలి ఎండ వాన మన్న చెలిమిని కలిమిగ ఎంచిన చనువుతో పెరిగిన మనము క్షణమున క్షేమము కొల్లలు మొలత్రాదే జూరిపోతె నంగజి కాడా! వరదా? సాక్షాత్తూ భైరవులము మన నంగది ఇవ్చుదిదా? గోబీ లేదన్న ధ్వాన ఈ అంగజిలోకంలో చూసేవారికి సైతం మన నంగడి వరము కదా? రాని వయను నాటిది కద? అంగటి (బ్రతుకుల తిరిగి నంగజి కాదా! వరదా? నంగడిగా మార్చగోరు మన నంగడి ఇవ్పడిదా? మన నంగటి అంగటిగా ఈ అంగజిలోకంలో చూర్చు చెందరాదు నుమా? మన నంగడి వరము కదా? నంగడి కాదా! వరదా?! వేబీ లెరుగని మనను మన నంగడి ఇవ్చదిదా! నభ్బుత తెలియని వయను ఈ అంగడి లోకంలో పడ్చునవ్వు కనీ తావము మన నంగడి వరము కదా? ఏదైనను క్షణ మా(త్రము త తతతతతతతతతలంతపతవయోాండా వర్తమానమే నర్వము

కొలాలీతము ధోరణి

నంగడీ కాదా! వరదా!

మన నంగడి ఇవ్చుడిదా?

ఈ అంగడి లోకంలో మన నంగజి వరము కదా?

30/7

ఏ శ్రీ ఈ శ్రీశ్రీ? మనవంటివాడు సామాన్యుడు మనవనలె బతుకుతున్నవాడు. మనవలె (బ్రతికున్నవాదు ఆఅవవాదాలకు గురియై మనిషికి మననీవ్చినవాదు బతికి వున్న వాదతడు. మనందరికి నచ్చినవాడు కీర్తికి గుర్తయి మెలగగ బువ్షి అంతటివాడు కాదు చబ్చిన వీనుగు కాడు. దేవుడు కానే కాదు నీ వంటివాడు, వాదు అందుకే మనవాడు (టతికివున్న మానవుడు, మనవలె (బతికున్నవాదు సామాన్యుని జీవితాన్ని కాళ్ళబడుట కీయకొనదు ఇడ్డించిన విస్తరిగా కౌగిలికి తగినవాడు చూచుకోర్ణె వున్నవాడు. మన మితుడు, నమాగతుడు మనవంటివాదు నామాన్యుదు మన వూరికి కాదు కాదు మనవలె బతికి వున్నవాడు. తన వూరికి వచ్చిన వాదు శరీరాన్ని మరిచిపోవు మనవంటివాదు సామాన్యుడు మపొతాత్ముదు కాడువాడు మనవలె (బతికున్నవాడు. ఆత్మ విన్ఫరించి (బ్రతుకు మానవులకు జేజేలు కళేఖరము కూడ కాదు గానము చేసినవాడు ఆత్మ శరీరాల జంట జగన్నాథ రథ చశ్రాల్‌ అదుపుల్లో మెలగువాదు వన్తున్నా" యన్నవాడు ఆత్మ శరీరాల నరస జనార్హనునికి, జనతా సంయోగము రాణింనగ జనార్హనుని నేస్తగాదు (బతికివున్న మానవుడు మానవుడు సొమాన్యుడు మనవంటివాడు సామాన్వుడు. మననలె (బ్రతికున్నవాడు వ్యక్తిత్వము వున్నవాడు ఎండిన డొక్టుకు కూడు దాసుడు ఎవరికి కాడు తడిసిన నెత్తికి గూడు వ్యక్తిత్వము కోరువాడు దినమొల గప్పుగ వలువ దానునొకని చేనుకోడు సామాన్యుని కోరికలు శిష్యుడు కాలే డెవనికి తీరుజాడ కోరువాడు గురువు ఎవ్వరికి కాడు మనవలె (బ్రతికున్నవాడు మనవంటి వాడు నామాన్యుడు మానవుడు నామాన్యుదు. 308

అరువదేండ్ల హరిసర్వోత్తమరాయా షష్టివూర్తి ఉత్సవమట-నంగతేమి బాబయ్యా?

చచ్చిన వారికి మొక్టుగ అరువది ఏండ్లా నీకు-వారినద్యోత్తమ రాయా వసందైన వంటకాలు అలనట అన్నది లేకనే-వోవోకారము లేకనే వీనుగు పెంటకు నీదగ ఆగక సాగుతు పోగా-అరువదేండ్లు నిందినవా? పాలరాతి కట్టడాలు వందేమాతరమనగనె-వయోజనుల విద్యనగనె గాలైపోయిన అతుకు వయోవ్చద్ధుదవగు యువకుడ-వబ్చితీరు నీ పేరు. అవవర్ధనీమ వైభవాలు నలుబది ఏండ్లకు ముందే-నానా బాధలు ఓర్చి న్వర్ణానికి నిచ్చైనలుగ నాటి నుండి నేటి దాక-నడువు చుంటి వయ్య దీక్ష బద్ధట్టు (గాంటులు స్థుములు జీవిత వథమున నీవు-చేయుచున్న వ్రయాణంలో వ్యర్థంబని (బ్రతికివున్న చీకాకు వడుటెరుగవు -నేదదీర్చుకొనుటెరుగవు. మానవులకె భూలోకంబున (గ్రంథాలయ ఉద్యమమున-గ్రామ (గ్రామమున తిరిగి న్వర్థము నిర్జాణము చేయు గట్టి వునాదులు వేస్తూ-కదలిపోవు బందినీది

గట్టి సంకల్పము వున్నవాడు ఆంధ్రదేశ (గ్రంధాలయ -అన్టాన కవిగనన్ను దతికివున్న మానవుడు ఆదరించబినట్టి రాజ-ఆళీన్సులనందికొనుము. మనవంటివాడు సామాన్యుడు

వబ్చినాదు మనవుూరికి హరిసర్వోత్తమరావు షష్టిపూర్తి సందర్భంగా

వబ్చినాదు మన శ్రీశ్రీ

ఏశ్రీ యీ శ్రీశ్రీ

దమ్మ పంటి వంజిరాన

బందీగా వున్న శ్రీయా?

వారియురమున పామునీద

చెరబిదియున్నట్టి శ్రీయా?

వారుగళమున పాముకట్ల

ఉరిబడియున్నట్టి శ్రీయా?

ఈ శ్రీ కా దాత్రీత్రీ

(జల నీరి యీ శ్రీశ్రీ

థ్రజా క్రోధత్రీ యీ శ్రీశ్రీ

/మనవంటివాదు/॥ జనశక్తి ప్రచురణ : శ్రీశ్రీ సన్మాన సంచిక ఫిబ్రవరి 1, 1970, విశాఖపట్నంలో. గేయం మాత్రం 18. 11.63న శ్రీశ్రీ వరంగల్‌ వచ్చిన సందర్భంగా రాసింది, 309

మేము ముగ్గురం కాళోజి కోదాటి కొమరగిరి వేరు వేరు వ్యక్తిత్వం (ప్రత్యేకత ఏకరాళి జనితుల వలె “ారాయణ త్రయం” అనే మా ముగ్గురి వ్వువవోరము ఉమ్మడి పేరు పతిష్ట పక గర్భ వాసనులవలె అతివ్వావ్త, అలనత్వం మా ముగ్గురి నొంగత్యము. వకా(గ్రత రాపొత్వం మాడపాటి నడవడి బది అనమగ(గత్క మాముగ్గురి (గాడిచర్ల అలజుటి వడి నవాజ లక్షణాలు : ఈనాటికి ఉద్వమాల లౌక్యం ఎరుగము, అందుకె వలుబదే ముగ్గురిపై. జోక్యం భతి విషయమందు తెలంగాణ గడ్డ మీద చిక్కుల పాలౌతాము. వెలనిన వ్రజోద్వ్యమాల లెక్సజేయమేమాత్రము. బ్రజల వక్షమున జేరి తికుభాయిగాళ్ళము, లేదు పెనవేనుక మెలగినాము. దిక్సు చక్ళి మాక్కె వ్రజల నైన్‌టీన్‌ థర్టీ లగాయతు చక్షుదిద్ద ఖూనుతాము ఈనాటికి, యీ (ొంతం వురోహితులమై ఎప్పుడు, ఇతివోనాని కొకింత మశ భాష్క మనదేశము ఇతి వృత్తము మా (బ్రతుకులు. మన (ప్రజల్సు అనే ధ్యాన ఏక్రీభవించనోని వది వన్నెంద్తేళ్ల వయను వీకనాక్సు నిద్దాంతము నాదే మా ముగ్గురికి. పొరజ్వకళవునిదని మా ముగ్గురిదొకే యీడు మా ముగ్గురి నిద్ద్ధాంతం ఆరువదులు దాటినాము అభిప్రాయ బేధాలు నలుబది అయిదేళ్లపైన అనివార్వము జీవితమున నలిగినాము అలజళ్లల్నో వథకాల వివాదాలు పోటిపడి కాటులాడు (గ్రజాస్వామ్య లక్షణాలు. మాట మరచి ఎదదల్లో మేటి పజల పాటిమాట చలిమ చెలమ చిందులాద చాటీ చెవ్పుగ నిందె బలం (బతుకుతాము ఇకనైనను. అన్వాయాన్నెదిరెంచెడి బీవితమున అందుకున్న ధైర్వ్సం మా మూల ధనం. ఉమ్మడి కానుక స్నేహము వష్టివూర్తి నంబరాల వంచెడి కానుక న్నేవాము, 310

ఎటు చూచిన అటు ఎటుచూబచిన అటు- ట్రజూసేవ 'ధంధా'గా (తివునాది అట్టదుగున చేవట్టొడి దౌర్భాగ్యం దూర్చిన వీవులో వంవులు దుర్చుద్ధి కలుగకుంట; ఎటుచూలిన అటు- మా ముగ్గురి సౌభాగ్యం. (వతికొటారి కొానలందున (ప్రజాస్వామ్య రాజ్వాంగం చాచా చూవుల సొంవులు రాణింబెటి వరిస్థితులు ఎటు చూచిన అటు- నమకూర్చుట ఎటులెటులని వురుషార్ధ్రము వండింవగ మా ముగ్గురి ఆరాటము. వూలతనము కోలుపోయి మేము ముల్లె కట్టినది కాయలు గానిన చేతులు ఏమీ లేకుంటె మానె ఎటు చూచిన అటు- దేశోద్దారణ జరిగిన కష్పాలకు వెనుదీయని తృప్తైనను లేదాయెను. కందశరీరము నిండ అరువది దాటితె మనిషి (శ్రామికులకు అందడదంద అటో ఇటో అని సామెత ఎటు చూచిన అటు- ఇన్నాళ్లు (బ్రతికి మేము విఖేదాల చేదుయింగి ఏమి జేసి నట్లింతకు. ఆత్మీయత నొలకబోయు జోదుగుందె కానీ మా ముగ్గురికి రాలగుందెలను సైతము దేశమంత అందరిలో కనికరాలనూర జేయు స్నేహమార్దవాల కందె ఏర్పడిన స్నేహామొకటె ఎటుచూచిన అటు- చాలు జన్ము జనులకు తగాదాల దిగులు బావు రేపటి వెలుగుల జాడలు తప్పు చేసిన ఎరుగమనుట ఆశాజ్బోతులు కన్నులు శాంతికపోతీ కాంతులు ఒవ్పుదు, మేము కూడ మనుషులమే ఎటు చూచిన అటు. జరిగిన తవ్హును వొమ్లుగ పనాడును బాఖెరుగము. మన్నంటగ తలక్రిందై మిన్నంటగ కాళ్లునాచి న నాకంబును తన్నేనీన లోకారాధన రీతులు ఆ న్నేవామే ఉజనుల మధ్య వరన్పరం ఏర్పడితే ఎటుచూబిన అటు- నవాజీవన సౌభాగ్యం ఒక చెంనను చరిచిన వేరొకటి చాచగల క్రైన్తము చవిచూచుట ఎంతలోన. ఒంటిచూవు గురువచనము కాదనగల బలివంతము ఎటుచూబిన అటు- 1974కోదాటి అభినందన సంచిక... లౌకికాల బీకట్లలో మందుటెదద చిమ్మురవలు వలుకుల తారాజువ్వలు 311

ప్రజాసేవ నమూనా (వజాన్వావ్వు రాజ్వాంగము ఎటుచూచిన అటు- వరిపాలన పేరసాగు అధ లూం చే? “=” 'ర” తత్వాల కున్న ఎదమరయని థజానవ నరానా ర న తధాగతుని పట్టింవులు అవనరాలు క్ష న్‌ రన సభుపే ర ఎటుచూచిన అటు- ఏబది శాసనకర్తల కడలెరుగని ఎదద కలిగి కేఐది వంపులు కాదు వుడమి చుట్టు యాత్రలకు ఏదు నూర్ల నల్లాలు" కుడి ఎదమల అననరాలు ఇరువది నాలుగు గంటలు ఎటుచూచిన అటు. ఎదతెగకుందా కార్చును రాజకీయ నుడిగుందము వదునూర్ల కూలీలకు లో నళ్లులు పై బిగు ల బదబాగ్గు క్‌ టా 'ఇంటల్‌,” అయిటక్‌, “హైటెక్‌” 2 లల బిల్లార్చుగ అంటక ముట్లక వుండగ రాలుచున్న నగవువూలు న నవాజీవనళీలి బ్రతుకు లోక కర్ణుశాఖోలకు ఎటు చూ లోకుల గొదవెందులకు? ని చిన అటు- నమాజ కళ్యాణంబుతొ రా ఆనితి కౌటిల్బము నతమతమైపోవుచున్న లో ఖుపాట్లు అవకతవక శాననక్తర్తలకిది స్థిత ప్రజ్ఞత కూటస్థము అతి సామాన్వంబగు విషయము భావుకత ఆవేశము కం(్రాక్టర్‌ నేమందుము ఎగరేసిన గుమ్మటాల సింగిణీలు కానుల బేరంబతనిది ఎటు చూచిన అటు- కాసుల మంతికో యియ్యది ఆబాల గోపాలం కన్న కడువు గారబాల కనభదకుందడుట నవాజము చూరగొన్న కన్నయ్య చిలిపి తనము ఏబది శాననక్రర్తల ఎటు చూచిన అటు కేడునూర్ల నల్లాలు క్ల వడునూర్ల కూలీలకు ఎమున్నది రుజు వేమున్నది వదుస్తేనే నీళ్ళు చాచాన్యవూ చచ్చెను అన (వజాన్వామ్య రాజ్యాంగము ఏమున్నది రుజు వేమున్నది వరిపాలన పేరసాగు అతని వెలుగు మన నీడలు వజూసేన నమూనాగ ఎటు చూచిన అటు అగువడ వదికాలాలుందు ఘటన ఏమున్నది రుజు వేమునుది. న. ల ల 1 పంపులు 2. ౧.4/.0 3. ఆర్థిక శాఖామాత్యులు కాసు (బ్రహ్మానందరెడ్డి 312

హోషియార్‌ యువ పోరాటం దేశమంటే మట్టి కాదని అన్వాయాన్నెదిరిస్తే నా గొడవకు నంత్బ్రప్తి దేశమంటే మనుమలు నుమా అని అన్వాయమంతరిన్తే నా గొదవకు ముక్తి ప్రావ్రి వలికినట్టి కవి దేశంలోనే ఆరవ వవ్రియల్‌ నేడు అత్వాచారము నిరనన మనుషులను చంవి, ఖారతమంతట [వ్రభుత్వ (భప్పాచారము నిరసన /అన్వాః మట్టిని కాచే ((్రజాకోటి మాన ముద్ర వ్రదర్భించు ఘన నిరసన పొదువ్రభుత్వం జన కంటక అధికారము కనువివ్చుగ (వ్రదర్భన ॥అన్వా॥ రాజకీయగూండాల (వభుత్వం యంత్రాంగము కుతంత్రాల మాయ మోనముల నిరనన ఛాందసాల సన్నాని వ్రభుత్వం అవినీతికి ఎదురునిలిచి అఖిల జనుల సంఘర్షణ 4అన్వా/ నొగుచుందుట జనతా జనార్ధనుని విరాట రూవ నందర్భున సాగనిచ్చుట పొరాత్ళుక పోరాటం, ్రకటించెడిదీ నిరనన ॥/అన్వా/ రాజ్వాంగానికి పాతర వేయుట జయట్రకాల్‌ నారాయణ తై జై జనతా జనార్హనా ద్రజాస్వామ్యము వీకలు నులుముట జైజైజై జననాయిక జై భారత పౌరాత్డుక //అన్వా/ పౌరుల వరువును మంటగలువుట పొరులధీ కోధశ్రీ (పకటించెడి నిరసన నాలాల... దోవీడి దావరికాలను రూవుమూవ జన వ్రకటన 5-7-1985 మయూరి వారపత్రికలో అచ్చైంది. పొలకవర్లపు కుగ్రుల పొలిటికి యమ నందర్భన (ప్రజారాజ్య న్థావన్రె (జలు ఫవూనినారు (వ్రతిన జనవాపొని సైన్య దీక్ష జననత్తువల నిదర్భున /అన్వా/ (వ్యాజ్యోతి సౌవన్యంతో) ఆంధ్రవ్రదక్‌ రాష్ట్రానికి జయవ్రకాత్‌ 64. 75న రానున్న సందర్భంగా రాసింది. విశ్చజ్యోతి నతశ్చేక సంచిక (7-5-2975) లో ్రచురితం. నంపొదకులు వీ ముత్వాలరావు 313

ఓ బాపూ! జూతిపెతా!

ఓ బావూ! జూతివితా! ఓ నువోత్మా!

నీ జీవితము ఆసొంతము నత్యంతో వ్రయోగాలు నడచి జయము సాధింవగ, నీతి నిజాయితి మనుగడ నమూనాగ నీ నదవడి. భయదానులు అగు బదుగుల,

ల ల పెత్తందారుల ఎదుట దిగులుతో శ్రుంగెడి నలునసుల, నీ ఉద్యమాల థలితాలు; నభా యుగాల భయం బావి దిగులు దులివి, నిలివి పోరాదజేసి, మానవతా మవోాయాత్ర మార్గములో త్రైలురాళ్ళు. కనివిని ఎరుగని నేర్పుతో విజయము సాధించినాన. వెలుగ్యల వలి రక నలి న్ను స్తంభాలు రవాస్యాలు, మునుగులు, ఎరుగదు నీ రాజనీతి జావూ! ని జీవితమె నత్వంతో ప్రయోగాలు. నత్యాపొంనలు, శాంతి, వీదదు నీ యుద్ధ నరళి న్‌ అడుగు బాధల టైతన్వ (్రవంతులు. భూగోళం యావత్తు బానినలు తమదాన్యం

వాడిన మాటల్లో దుఖితులకు ఓదార్జులు. బావుకొనగ పెత్తన్‌ దారీ రూవుమావీ సోమరులకు హెచ్చరికలు (శ్రామికులకు ప్రోత్సావాం స్వేచ్చగ (్రతుకగ నీవేర్పురచిన నత్చాపొంనల మార్లం పొరవొటున జూరివదెడు పామరులకు చేయూతలు. ఆకతాయి పొంసార్నికి న్వీయ రక్త తర్పణము బాపూ నీ వ్యవవారం మానవతకు మణివోరం. వారవడి నదిచే నడవడి. బావూ నీ జీవిచక్రం నత్యంతో ప్రయోగాలు. నా విమ : వృధ్వవతి" అని , "పేదవాని ధి బ్రాతని” భోగం గడవాలంటే యోగం రావాలని తొ టైప్టవుడని నాదేనాదో పొదినాడు 'ెల్లదొరలి సేవించిన నల్లమొగం భారత టు

'నరసీ” భక్త కవీంద్రుడు తవ్పుకుంద ఆనాదే నీ మంత్ర గ్రభావంతో నీ తంత్ర నవోయంతో నీవంటి వానినెవనో చూనే వుంటాడు అతదు నీ జాదను బడినదచెను, నత్యా(గ్రహ (పేరితమై మానవ మాంగల్యానిక్రి నిర్మల జీవ నమే సాధనమని, అవాంనసాయుధమ్మును గొని, ఆ నదవడి ప్రత్తి వ్యక్తికి సాధ్యమని అస్త్ర స్త నజ్జిత నామాజ్యు శక్తి నెదిరెంచెను. తలచ్చి చెన్టి వన్ని చూపి, లాఠీదెబ్బకు తలలు ర్తక్తము బిమ్ముతు వున్నా, ముప్పేటల ఒకే రీత్రి అయోనేట్లు బరి రొమ్ముల దూరి తొంగి చూస్తున్నై నత్వాపొంనల నీత్రి గుర్రం దెక్కల క్రింద, ఎముకలన్ని, ఫెళఫెళ మంటున్నా, బానినత్వం బాసి జ్రత్తుక్రగ నత్యాగ్రవోల గళాల,

పెత్తనాలను రూసప్రుమవూవప్రగ (భారతమాతాకీ జై

రక్తము బిందని విన్లవ గాంధీ మవోళ్నాకీ జై"

మార్గము ఏర్పరచినావు నినాదాలు ఏ మాత్రము

వినిగిన (వతి ఐందీకి బావూ! నీ మవోత్యాన,

నీ నదవడి ఒరవదైంది నీ అదువుల్లో చక్కఐడిన మా వర్తన ఫలితాన,

314

పొరతంత్ర్ర శ్చుంఖలాలు, వదలై నేలకు జారెను పోరాటం నలివీనవుడు; (భారత్‌ ఛభోడో” నినాద మంథతము, నాదంబాయెను. నూటా పాతిక వడులు (్రతుకాలను నీ కోరిక మలి ఒకచో కూద మార్చుకొన్నావు వారే రామ వారే రామ హంసాత క్‌ భగవంతుని వీలువు, ఎంత తొందరగ వస్తే శ్రిత బలగాలు, శ అంత మంచిది” అని ధీమాగా పోర సరమళమా బె రానికి న్వస్తిచెప్పు ఆత్మీయుల కడ నీవే వెల్లడించుకొన్నావు. భూనుట వలను ఖారతము రాజకీయ స్వాతంృము సాధించెను ఏమి చేయలేని స్థితిలో ఎందుకు బ్రతుకుట అనుచు రక్తము చిందని, విప్లవ మార్గము, రూపము దాల్సెను. లేవనెత్తుకొని పొమ్మని” వరమాత్ముని ఎన్నిసార్లు ఆంగిలేయు (బ్రతిమిలాదుకాన్నావో? ఎవరికెరుక లానాడు; వారేరామ వారేరామ రామ రామ వారే వారే ఇన్నినాళ్లు భారతాన, ఆయుధాల నవోయాన 'మురోవెన : వారేరామ, వారేరామ చేజిక్సీన అధికారము, సాంతము మనకిబ్చివేని, న తోనా క్ష ఘోరశక్తి (ప్రేం త వివరీత బుడి 'భారత్‌ ఛభోడో అను మంత్రానికి అణుగుణముగ వర్తించిరి వ నిలివి నీ ఉనికిని ఇంకి ంను కాని మేము -వారే రామ వారే రామ . నీ అనుచరులము, నీవు వలదు వలదన్నది వారేరామ ఆ వారేరామ. (థతిన బూని వేసినాము. వెలుజెందిన నీ గుండెను, ధాం ధాం అనుచు మూడు దూనుక పోయెను గుండ్లు నీ బాటల గుర్తులన్ని చెరవ సావాసించినాము స్‌ ల రానా వారేరామ రాను” అనుచు నీవు మూనితివి కం వార్షోన్మాదము మమ్ముల వశము జేసుకొనెనేమో! డ్డ థక్ఫుతి నిద్ధమైన కసికి దానులమై పోతిమేమో? వారేరామ వారేరామ మమ్ముల మేమే మరచిన స్థితికి జారతిమో వమో? కూలిన నీ శరీరాన్ని కనలోకము గుమిగూదెను నీ జినికే మరిచినాము, వమి జేసితిమో ఎరుగము. కన్నీటి కడలి మునిగి భూగోళము కంవించెను నీవు గడించిన నిధి” అను నంగతినే మరచినాము. ర్‌. లను రా నే రామ వారే వా స్వైర వివోరం చేయుచు, నంబర వడ సాగినాము. మ దున ని ఆత్మకు స్వాగత మిచ్చిన అవినీతికి దాసులమె. పొంనకు పాలుడినాము వారలెటుల మెలిగినారో? ఊవోతీతము మవోత్మా! గంలిబైం, 'ల్లుటనాము. క్రమ స్వరాజ్యమ్ము, న్వరాజ్యముగ రూపొందక్క మాలోకములో మాత్రము అనుర రాజ్యమ్ముగ మారుచుంట నీ నడవడి, నీ చరిత్ర, నీ కీరితి చూడలేక తల్లడిలుచు, ఇన్ని నాళ్లు మా మధ్యనె ఐలియజ్ఞు వాటికలో నూటా అరవై అయిదు, రోజులు జీవించినావ వామనునిగ మెలగుచున్న నీ చేతన; నీ పాలిటి కవి అన్నే (ప్రాణాంతక మగు యుగాలు వారేరామ హారేరామ, వద్చె మా కనుల ఎదుట స్వరాజ్యం” పొందాలను, ఆరాటం గలిగినీవు నేల కాళ్లసాచినెరయదన్ని, నింగిముట్ట తలని 315

ఉదయాద్రిన్సి అస్తాద్రిని, అంటగబారలు సాచి చూ భయాల చిమ్మ బీకట్లలో విరాట రూవమును దాల్చెను. వారేరామ వారేరామ నీ అభయవాన్తవు మెరువులు; ఎనుబదేంధ్లు బ్రతికి కూడనీవు చేయలేని వనిని తళుక్కుమంటాయి బావు తళుకుమంటాయి. చేరలేని గమ్యానిన్సి సాధించలేని లక్ష్యాన్ని నేటికి ఆదంబరాల మునుగుల్లో

మా యందున గాంచలేని ఫలితాన్ని ఊవీరి నలువని మా బానిన (బ్రతుకు,

మాపై వేయలేని వ్రభావాన్ని నీ నిరాడంబర న్వేచ్చా నిశ్వననవు

ఆ క్షణాన నీ చావే నమకూర్చెను అనువీంచెను. వినుడు

వారేరామ, వారేరామ, " సోకినట్లాతుంది బావూ

ఆ క్షణాన అవినీతికి*ుందె ఆగినట్లాయెను, నోకినట్లువుతుంది.

మాయ మోసము ఛలము వసతి లేక దిగులు వదాను. నీవు కనిన

విభేదాలు అనవిరిరై శూన్యాలను వెతికి కొనెను. న్వరాజ్వవు భవ్వనవ్వు న్వప్ప్నాలను నిజం జేయ

దె పగిలి మే మేద్వగ మేము సాధించిన చిన్నపాటి విజయాలకు,

ఇది నమయమన్నట్లు పగలన్నియు (తీకలుగా, ఎవరెన్టు శిఖరంపై వతాకటెత్తి; చుటుమాయెమ్మై పోయెను. వారేరామ, వారేరామ నిను తలుచుకుంటూ దిగుతుంటే

వగ

వ లు జగమునే వీదాను. అదుగదుగున మా అవరాధ పొమాలయాలు

ల ర్వేషాల కొలిమి చప్పున చల్లారినట్లు; గోచరిసాయి భావూ గోచరిసాయి.

లా | ౯0 యానళ్తు ఒకే వ్యక్తి అయినట్టు అందుకే అనివిన్తుంది, బావూ!

ఖారతమాతే జగతికి గుందె కాయ అయినట్లు; జాతి బతికే వుందని

ఆ గుందెయు వ ం +

చుక పగిలినట్టు; నీ మార్గము ననునరించు

లన్ని భూగోళం కన్న లౌచు వద్చినట్లు ఆశ మిగిలియే వుందని

ఆకాళం మొగంనిండా దిగులు అచ్చు కమ్మినట్టు, ఈ అలనత్వం పోతుందని

ఆఅ క్షణాన సా, న '

ఆ క్షణాన జీవని శ్ర చథయ్యి ఆలోచన శక్తి మళ్లి ఉలికివడి లేస్తుందనిి ర దన సొంతము నీవు లేవు లేవనియ్యే; నీ ఆత్మకు శాంతి గూర్చు నదవది మందౌతుందని;

కావగ రావు రావు రావనిర్యో; న్‌ ముం గెలునుందని. వారేరామ వారేరామ (్రజాన్వామ్యం గెలున్తుందన్‌; టీ ల్‌ మానవత్వం నిలుస్తుందని;

ఆనాటి మలినసంజల నీత్రో (కుంగెను నూర్యుడు నిన్ను మరవనన్నాళ్లు

కానీ! వ ఇంట గూడ వెలగలేదు చిరుదివ్వాయు అనివినుంది బావూ అనివిన్తుంది. వారేరామ వారేరామ రామ రామ వారే వారే పకా య. ఇరువది ఏడులు గదిచెను, ఎంతలోన వారే రామ 1969 గాంధీ శత జయంత్యుత్సవాల సందర్భంగా రాసింది. అయినా; బెజవాడ “గాంధీ స్మారక సమితి” వారి సంచికలో ప్రచురితం. 'ఆకాశవాణి ఈ నాటికీ నీ పేరు తలచుకుంటె చాలు, లో ప్రసారం

316

కలిత కామయ్యలు ఈనాడు కలితీ కానమయ్యలంత అవాళార్ధ నాధకము మలంలోని వురుగుల వలె ఈనాడు వడైనను స్థలం జేసుకుంటున్నరు గృ(ధ్రజంబుక నాదాంశము. ఫలం జు(రుకుంటున్నరు. ఈనాదు వదైనను ఐలే చాకచక్తంతో కాస్టాపాలిటిక్‌ సారము దిలానొగ వుంటున్నారు ఈనాడు పదైనను విలాసాలతో (బ్రతుకులు వరోవకార పారాయణ వెళ్ల దీనుకుంటున్నరు. మీనాడు వదైనను (ప్రజాన్వావ్యు విధానాన్ని వాచ్యము కానట్టి వ్యాఖ్య థజీత పాలు జేస్తున్నరు ఈనాడు ఏదైనను (జల కేమో (వజాస్వామ్య వ్యూర్‌ పొయిట్రీ స్థాయిది. వద్ధతి చూవిన్తున్నరు. ఈనాడు వదైనను (జలు చెయ్యి చేనుకుంటె శైముపాొను బావతుది పనికి రాదు అంటున్నరు ఈనాడు వదైనను బాధ్యత గల వీఠమెక్షి అంటని ముట్టని వైనము ఐద్బానీ చేస్తున్నారు. ఈనాడు వదైనను వోమీలు ఇచ్చి వామ తామరాకు మీది నీరు. వాస్తము చూవిన్తున్నారు. ఈనాడు వదైనను తమ ఉనుక మన అటుకులు కుతికూడ శీల రపొత నమము నగటు అంటున్నరు. మీనాడు వదైనను 317

ఆర్థిక మాంద్యం రూవాయికి నూరు నుమవూ! వొవలు పాొవం పైనలు రూపాయల రవాదారిలో అంగటి పాలై మిడికెటి పొపలు వచ్చుడి వచ్చుడి అర్దరపిత జీవనులూ రూపాయికి అంగట్లో (గుడ్డి గవ్వ వపొటి విలువ పొవల ఉమ్మడి పోరు కూడలేని సామాన్యులు. పాయలుగ బీలివున్న బిచ్చవు చూవులు నైతం పావలంటె రూపాయికి మెచ్చని లక్షణ రూవులు రోత అనవ్వాం కోవం మట్టిలో బడి పొర్లుతున్న ఖ్యాతి వోనీ అనుతావము. ముట్టి లేవ నెత్తదెవడు లావాలా ాావాాాాాడా రూపాయికి నూడు నుమూ యూనిట్‌ అంటే స్మాల్‌ కాయిన్‌ అవాలె కాని రూపాయినే యూనిట్‌గా క్ట చలామణి చేస్తున్నారు. 1/2 రూ., 1/4 రూ.అని. వొవలు పాపం పైనలు. ద్రవోల్బణాన్ని సామాన్యున్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని రాసిన గేయం. ముద్దకట్టి బొమ్మ బొరుసు ముద్దెరతో నాజ్బమైన రూపాయికీ నూరుపాళ్లు వొవం పొవల జ్లోర్రు ఉవ్మడి అలజడి ఖదాయి (కమ్మిన క్రమరహిత స్థాయి రూపొయికి నూరు నుమ? వావలు పావం పైనలు పాయలుగా బీలివన్న వైనా పాపాయీలక్షు రూపాయల ఖాతాలో ఉఊవీరి మాత్రమే (అతుకు ఉనికి మనికి శైట ఐదితె దన్న (్రుతుకు తాస్తస్తున్న 318

దాసుల ఘమోషణ

దొంగల దొరలని ఊరేగిన్తం

డల్లేస్తం ఓట్లను వేయిస్తం గెలిబినోని బాబతు గాళ్ల

గద్దెక్సించి జై వై అంటాం తలచినరూవు దాల్బేటోళ్లం

వబ్బుతి వదతం బాంచెను అంటం మైతిని అంగడి నరుకనుకుంటం నిండ మునిగి నోళ్లం బాంచెను దాన్వం (తుక్కీ వనరనుకుంటం చలిమ్నాబైనా ఎత్తము బాంచెను, రంకును రతి నిషయజ్ఞిత అంటం మీరెట్టంటె అట్లనె బాంచెను బజొంకును రాజునీతిజ్ఞత అంటం ప మనుమంటరొ చెప్పుదు బాంచెను వంగదమే వంశం అయినోళ్లం

పెల్లాం, మిందడు కేళిందేలితే కుడువడమే విందనుకునే టోళ్లం

రాధామాధవ గానం చేస్తం. కంపే వరిముళమన్నం, అంటున్నాం

శక్తి (కద్ధలు వూని న్తుతిన్తూ అనన్వామెరుగని బాబతుగాళ్లం.

నజీవ మోక్షం సాధ్యం చేస్తం. కరువు కాటకం పెరిగినకొద్ది తిరుగుబాటును తలతికుంటం కలితి వెలితి వూడ్చిన కొద్ది తలవంవుల్లో బతుకును గంటం వారిత క్రాంతి వ్రభావం తలచుక తంతే చిత్తం చిత్తం అంటం మురున్తూ కాలం గడి పేటోళ్లం ఇంతే ఆ (బ్రతుకింతే అంటం, వరాభవాన్ని నహించినోళ్లం

పాలక వర్ధం దయ బాంచోళ్లం వ్లవంగాన్ని భరించినోళ్లం

పొత్రత బట్టి (ప్రావమనుకుంటం (ప్రమాదీచ ఆగమనానికి

తరతరాలుగా సాగుతువచ్చే ప్రమోదమొందక టగ్రమాదమేమిటి భయవదతామా?

నంవ్రదాయమును పొటిన్తుంటం బానిన బలగం మాది బాంచెను గాంధిని బావూ బావూ అన్నం చేవకులందే కట్టు బాంచెను నెవ్రూను చాచా నెవూ అన్నం తరతమబేధం నోటిది బాంచెను ఇందిరను “అమ్మా” అంటున్నం తావాతు కోరలపాొటిది బాంచెను ముందెవ్వరినో ఏదో అంటం వన్తులు వంటం మస్తుగ వుంటం అంతర్వాణీ అక్టుర బాంచెను. ఎంగిలి గంజి గతికి మురుస్తం

జట్టుది దేశం జట్టుది అంటం తంతే వంగీ దందం అంటం

జుట్టేమో జట్టుకు అందిస్తం వంగుతె తంతం వహనా అంటం

ఎట్టాడిస్తే అట్ట ఆడతం వూలంటో - ఫపూలనిభావిన్తం

ఇట్టం నేతది ఇట్టం అంటం బేవాయా అంటే వమయ అంటం శాస్తం చెప్పే సాముల భార్య చిత్తం చిత్తం బాబయ్యంటం చాకలోనితో కావురముంటే అయ్య బాంచెను యస్సారంటం. అదేమి నోమో (తమో అనుకొని (వభవాదులకు బాంచెను నరిబెట్టుక నదచెప్పుతు వుంటం క్షయవ్వాధులకు బాంచెను

వొరణ్యకళివుని దేవుడు అంటం ఖరనందనులకు బాంచెను

(నవ్లోదుని తెలివిని లెక్సిస్తం బాంచెను బాంచెను బాంచెను,

319

కుటుంబ నియంత్రణ పేరు వరకే... కామునాట మీ న్వంతదే - కళాకేళి మీ ఇంటిదే పేరు వరకే జగన్నాధుడు వదకటింటి కష్టనుఖం - వట్టువిదువు మీ వంటిదే పేరు వారయ వారు కూదను కరువు కాటకాలు పెంచు - కటకటలను ఇనుమజించు అంధ వరదేశ అగాధమిలొ తా సంతానము వొనగూర్చెడి - నంతావము నంఘానిది వాత్తు గల ఉవకార్యదర్భులు ఎవడు ఎట్లు వుట్టినను - ఎగబదుదేశం మీదికే భళిర/ ఏరీ వవ్వళించిన

వమి చేయలేకున్నను - ఏమి చేయరాకున్నను పొము వదకల అదుగునందున ఎదుటివాని కష్టపలము - ఎట్లాగో ఓ తీరుగ అలల రువ్వడితోద ఊగిన పొంది (బ్రతక వలసినదే - వుజ్యం పావం అనక లాడు సాగరు పేరదయతో వండించడు వండిందే - వంచుక తింటను అంటదు. నరననల్లావాలు నరివద నెయ్యడు జానెడు నెయ్యడు - నేనిందే తెమ్మంటదు న్వరవు సారనస్యాలు ముదివద కట్టలేదు గూదైనను - మెట్టుకు యేడనో వుంటదు. పాడితిని నంగీత మవోవో

వేదుకలు తీరంగ జనులకు.

కామిని కామయ్యలకే - కటకట (వ్రతిదానికిచట.

కనబోయె నంతతికి - తినకుడువ మన్నో దుబ్బ పేరు వరకే జగన్నాధులు

కట్టి వుంచినాము ఇల్లు - పుట్టినోళ్లు వుంద చావ పేరు వారము వారు కూడను వుట్టినోళ్లు కట్టుకొనగ - బట్టలు పెట్టె లో వున్న అట్టివారలు, అంతటోరు వమాదకు ఆముదమున్నద - మాదపైకి నీడున్నద. అబ్బు! ఇంతటి నాని చూదగ

పొత్తిళ్లకు పేగున్నద - మూరెదంత తానన్న ఏగుదెంచితి రంచు వింటిని.

కరువు పెంచకనుటెందుకు - కామునాట సాకెందుకు వమి చేయుడు నేమి నేయుదు.

అజలాం అఫలాం దేశం - ఆవు ఆవు నంతానం తప్పిదము క్షమింవరానిది

కామునాదు ఆసమనను - కనుట ఆవు అంతెచాలు. ఒవ్పుకొను యివుడు గలవిధి

కనిపించుట ఘనము కాదు - తినివించుట గొప్పతనము... ౯ బడా సగన్నాధుడ

తలకొరివికి ఇంతముందా - తెలివి వున్నదా లేదా? (బ్రతుక నేర్పిన బాటె జూద. కదువు కడవ చేసికొనుట

ఉగ్గువాల కేద్సి ఏడ్చి - దగ్గుత్తుకపడి చావక పేర్వారం జగన్నాధం

వీల్లలకన్నట్టి తల్లి - తల్లి కాదు అది డాకిని,

320

ట్‌ి ట్స జ ఏం మనిషి కూలోళ్ల పైకెత్తి ఆత్మకు అవమానం జరిగినా కూలోకళ్ల కాపాడి కొదవలన్నీ దీర్చు దవడ వళ్లు రాలతాయన్న భయంతో కూలన్న ఏలుబడి కూచాయెరా పెదవి వివ్చులేని మనిషి ఏం మనిషి? శ్రెతు బాధల దీర్చ రప్పున వైకొన్చె లాభం కారకు తైతన్న ఏలుబడి ఇక చూదర్నా లాభంతో నమకూదే వోయి కొరకు అంధ వరదేశాన అమ్మోరి వుణ్యాన ఇష్టంలేని వనిచేస్తూ, ఆరు నూరూ నూరు ఆరాయెరా, నష్ట భయంతో అమ్మోరు ఆడించె - అందరీ ఆట వరిణామంగా ఎదురయ్యే అమ్మోరు పొడించె - అందరీ పాట కస్పానికి జుటిని అంధ వరదేశాని - అమ్మోరి మపామా ఇష్టమున్న వని మానుకునే మనిషి ఏం మనిషి? వచియింపరాదురా - వర్ణింవ తరమా, ఎకద బున్సని వడగ వివ్చుతుందోనని యాడ చూస్తే ఆడ అమ్మోరి మపామా పగబట్టి కాటేస్తుందని 'భక్తకోటి' మోము - భయథభక్తులీనంగ గనకే జావా ఆపాద మన్తకం వణికిపోతూ ఆరునూరు నూరు ఆరాయెరా నాగన్వరాల ఆనరాతో మెవ్పిన్తూ కూలోళ్ల కాపాడి కొదవలన్నీ దీర్చు వూజిస్తూ నాగుల చవితి మొక్పుబళ్లు చెల్లిన్తూ కూలన్న ఏలుబడి కూచాయెరా చబ్చిన పామును ఐడితల్లో బాది తైతు బాధల దీర్చ రప్పున పైకొచ్చె నిరనన జూవి, భర్చన జరివి కెతన్న ఏలుబడి రాణించెరా విషనాగుల్ని చితక పొదవాలె పౌరుడు 'పోరదై” వడుపాట్లు అగచాట్లు అని నినదించే మనిషి ఏం మనిషి? పాలకులు లెక్టంవ వని లేదురా, ఆంధ్రప్రభ దినపత్రిక 29. 9. 77 321

50వ గజాననోత్సవం దేవుడు గణవపతీ దేవుడు దేవుడు దేవుడు అదృష్ట జాతకం నీది దేవుదులేం దెవరికి? కన్నతల్లి సర్వమంగళ ఎవరి దేవుడు వారికి కన్నతం(ి సాక్షాత్‌ శివుడు. మనిషి మనిషి కొక్సాళ్సు మనను నీ క్షేమానికి సౌఖ్యానికి లోటోమిటి? మనను మనను కొక్సొక్సు దేవుడు ఏనుగు తలవున్నా కానంత ఆలోచనకు | డే ఎన్నడూ వ అవనరం వట్టినట్లులేదు. ఒక్పొక్టున్టుడు ఒక్సొక్టు దొవుదు. ఉన్నారుగా వురాణ దంపతులు ఎవ్సుదూ ఏదో ఒక దేవుడు అన్ని విషయాలు చూచుకోదానికి వివీలికం నుంది (బ్రవ్మా వర్యంతం దేవుడు గణువతివి కదా! అన్ని నుఖాలకూ మూలభూతం దేవుడు నీ గణం మాట పట్టించుకున్నానా అన్ని దుఃఖాలకు మూలబీజుం దేవుడు ఎవ్చుదడైనా! ఏటేటా వెలుసావ (బ్రతుకంతా దేవుళ్ళు నంఘర్షణ శఉకూటా వలు, | ఊరేగుతావ. మనం జేస్తున్నది దేవుళ్ళకు ఆత్మార్పుణ నీ దారిన నీవు పోతావు దేవుడు లేకుంటే వ చిక్సూ లేదు మా సంగతి దేవుడు లేకుంటే (బ్రతుకే లేదు గమనించినావా వినాయకా ఒకరి దేవుడు మరొకరి దేవుడు తీరిస్తే మరో నాయకుణ్ణి చూచుకొమ్మంటానా! ఒకరి దేవుడు తీరడంలో మరొకరి దేవుడు తీరుతే వద కి రాజీనామా పెట్టు రక్తి - ముక్తి. గౌరవంగా పెట్టించుకొని అవ్రతిష్టపాలుగాకు ఈ రోజులు పోయినాయి. ఫలానావారి అబ్బాయివని వారసత్వంగా అధికారం దకదు సుమా ఈ రోజుల్లో గణం వినిగిపోయింది ఇదే 'ఆల్హిమేటం” ఇస్తున్నాను వచ్చే ఏదు మళ్లీ నీకు ఆవ్వోనం లేదు ఈసారి ఉద్వాసన మాత్రమే తుదిది 1970 నూతన గజానన మందలి, వరంగల్లు-యాఖైవ వార్షిక మహోత్సవ సందర్భంగా రాసిన కవిత ఇది. 322

సత్తుపల్లి ఓటర్లూ! నత్తువల్లి వోటర్ల నత్తువెంతో తేలాలి- అధికారం లేనమ్మకు గుత్తా జలగం నత్తా ఎదురు తిరిగి (పేలుతాందు మత్తు వదల గొట్టాలె. పెత్తనదారీ పెచ్చెను నత్తువల్లి ఎన్నికల్లో చిత్తుగా వోడించాలి కాళోజీ అభ్యర్థి నత్తువల్లి ఎన్నికలల్లో గుర్తు సైకిలు గుర్తు కాళోజీ అభ్యర్థి (జాస్వామ్వ శక్తులన్ని కాళోజీ అభ్యర్థి కాళోజీకి మద్దత్తు గుర్తు సైకిలు గుర్తు అన్వాయాన్నెదిరించుట (వ్రజాస్వామ్య శక్తులన్నీ రాలోజీ ధర్హుసూ(తం కాలోబీకి మద్దత్తు గుత్తా జలగం నత్తా అన్వాయాన్నెదిరించుట మత్తు వదలగొట్టాలె కాళోజీకి వున్న సొత్తు నియంతృత్వ ధోరణుల నత్తువల్లి వోటర్లు నిలువున పొతెయ్యాలి నత్తువెంతో తేలాలి వ్రజాన్వామ్య శ్తక్తి బలం గుత్తా జలగం నత్తా (పాభవం వెలగాలె మత్తు వదలగొట్టాలి. వ కాంగ్రెను అయితేనేమి ఎమర్జెన్సీ కాంగైెన్‌ 2978లో నత్తువల్లి నియోజక వర్ణం నుండి, జలగం వెంగజ్రావుతో అధికారం ఉన్నవుడు వ్రత్వర్థిగా ఎంఎల్స్‌షగా పోటీ చేసినపుడు రానిన గేయం. అన్వాయం చేసింది అభయ మిమ్ణుడంటున్నది అదిమి అదిమి పెట్టిందే (మలు పెట్టి మోనవుచ్చి వోట్లు పొంది గెలిచిందే పాలన పేరిట వ్రజలను భరతం వపట్టించిందే కాంగ్రను మునుగుల మనిషి జలగం వెంగగ్రావు అధికారం వున్నవ్రుడు ఇందిరమ్మ బం[టోతు 323

ఏమంటవ్‌ మర్రిచెన్నా? వోట్లకు బుట్టీ వోట్లన షాట్లతో మలిపేన్తావా? 'రెట్‌ రియాక్షన్‌ ఇదంత ముఠా మనిషి మ(ర్రి చెన్న/ అన్నదెవరు? మగ చెన్న/ ముఖ్యమంత్రివా? నీవు. 'లెట్టు అడ్వెంచరిజం” నిరసన దాలివిన వజలను అన్న మాటలెవరి వన్న. నీతి బావ్యులంటావా? కాళోజీ అదుగుతాందు శాంతి భద్రతల పేరట పమంటవన్‌? మ(గ్రిచెన్న. సైన్వం తరలిస్తావా? కాళయుక్తి” ఆగమనా- నంఘ(ద్రోవా శక్తులనుచు ను కూలవ్ర్తన ఇది? జనులను చంపేస్తావా? 'పోలీను కస్టదంటె (వజలిచ్చిన అధికారం 'స్రేలను చెరుచుటేనా? (పజలను చంవుటకేనా? 'పోలీను కస్టదంటొ పోలీనుల అవినీతిని చితకబాది చంవుటేనా? నర్హి చెప్పి రక్షింవన? ఎవరి పలుబడి ఇవమ్లుడు? కర్ఫ్యూ కవచం వేసుక వొలన వద్ధతి ఎయ్యది? రాజ్యం పాలిన్తావా? నైన్‌బీన్‌ సెవంటీ యైటులో (పజల మాన ప్రాణాలను నైన్‌టీన్‌ నైటీనేనా? కబళించే పోలీసుల నిరనన దెలువుటకైనా నమర్థ్ధించు ముఠాతత్వ వరవళతి లేదా ప్రజలకు? పెత్తన్‌ దారీ నాయక! వమంటవ్‌- మర్రి చెన్న పమంటవ్‌ శానన నభ చుట్టువట్ల కాళోజీ అదుగుతాందు, వన్‌ఫార్ధిఫోరు” కంచా? ఉ(్రిక్తుల జేసి వ్రజల శానన బద్ధత” అంటే 'నుగవాదు” లంటావా? చచ్చినట్లు పడివుండుట? 'మతోన్నాదో ధోరణి అని 'వాత్య మాన భంగాలు” కతలల్లి చెపుతావా? జరిగిన గమ్మున వుండుట అమరిన్చి' నబబన్న పాలక వర్ధం కుట్రను ఎత్తుగదేనా? మళ్లి. బాజనీతి” అని పొగడుట కాంగ్రెన్‌ “ఐ” అధినేత్రి వ ఘోరం జరిగినను కాలఛాయలా మభ్లి? దునకెందుకు”?? అని అనుట. 324

పొలికేకలు అద్దిర అద్దిర అదిర

ఏమి జరిగినను అలజడి గద్దర్‌ వొాటల ముద్దెర చెందకుంద వటి వుందుట? (జల మనోభావాలకు ఇధావి” అంటె విరికి అద్దంపట్టే పాటలు

వంద వోలె (బదుకు వాడా? వజల గుండదెలవినీ అవినీ అన్వాయా న్నన్వాయం ఎగజిమ్మే కసీ పాటలు అనుట్టకెన వీలు లేదా? వలుకలేని కష్టబీవి ముఠాకోరు పాలకుల మననులో మూల్లెడి పొటలు శఠమేనా ఎల్లవ్లుడు? 'కల్లోలిత* ప్రాంతాలా? కాదు కాదు వమంటవ్‌- వల్లె వ్రజల కల్లోలిత పృాదయాల పోలీసుల దౌర్హన్యమే"” పొలికేకలు ఆ పాటలు పొలకులకు రక్షణయా? ఆరాటం బావుకొరకు తలలు చితకబాదుటయే పోరాటం సాగించెడి

శాంతి భద్రతలు రక్షణా? జనం జనం జనం జనం నిరనన దెలువక (బ్రదుకుట ఇకుడ అక్కుద అంతటా 'పౌరధర్ధమా”?? విధయా? నేల ఈనినట్లు జనం నర్సలైట్ల' బూచిపేర జననాట్టం సాగిస్తూ (వతివక్షాలతో నంధా? గొంతులన్ని రణభేరీలైనట్లు “ఉన్న వదవి నిలువుకాన్న నినదిన్తూ

దన్ను గన్న మాటకేనా? అదిర అద్దిర అదిర మోసాల రాజకీ గద్దర్‌ పాటల ముద్దెర యాల నుండి లేద ముక్తి?

'వరాభవ రాక్షసము” 1968 వరమావధా కాళయ్యుక్తి? కాళోజీ అదుగుతాందు వమంటవ్‌ మర్రి చెన్న?

325

అన్యాయం అంతరించాలె ఈనాదే కాదు ఏ నాడైనా నేను దొంగలకు బంటు పాల్పడ్డది సెడీషన్‌ కే! చీకటి బజారు వజెంటు పాలనాధికారం దుర్వినియోగం చేసే పోలీను దౌర్హన్యాన్ని గుండాలకు నేను ద్రోహినే. శాంతిభద్రతలని చాటింవుచేసే దొంగనాకొదుకు వరిఖాషలో దమ్హుకొట్లే వెట్టి తొత్తు- “దోవాం” అంటే అవక తవకల్లో అన్వాయాన్నెదిరించదం- వంచ(ప్రాణాలుగల రాక్షని అన్వాయాన్నెదిరించదం యీ దోవిడి పాలనా వ్యవస్థ నా జన్మువాక్కు - నా విధి. దానికి వరికరంగా బతుకు అర్జినెన్సుల ద్వారా మేధావి వర్షం మోసాలను గుర్తించు నీవే చేసే నిర్వచనాలు వీరనారి మన ఇందిరి అని నీవి - నీ అస్తిత్వం కాపాడుకునేవి పాడినవాని నిలదీని అడుగు కాగితాల గుర్రాల దెక్సులు ఆ పాటకర్టమేమిటో. నీ వ్రభుత్వాదేశాలు ఇందిరా చెన్నన్నల చేతికింది నీ రంకురాట్నం ఎక్ష్రీ గంజి గతుకు గిరగిరకు మురినిపొయ్యే చతురమతుల చేతుల్లో నల్లబ జారు సామంతులు కీలుబొమ్మవై ఆదకు రాసవ్రాల కాజ్ఞా 'సవార్డ్లు మనిషిగ బతుకు యంత్రాంగం ఉట్లకు వేలాదే గణవతి ఉత్సవాలలో చూవీన ఉత్సావాం అధికార నిషా తలకెక్సిన దినం జరిగే అన్వాయాన్నెదిరించదానికి నిశాచర గబ్బిలాలు; వాడుకునే చిత్తవృత్తి అలవర్చుకో భైర్యంగల చిన్నపాటి ౧౦0/016 అని అన్నాడు గాంధి 1942లోనే నూర్యకిరణం వంటి 2980లో కాళోజీ మాట - స్వాతంత్ర సమరవీరులు గ 6 అఖ1౦01%0! &౧౮ అయిదుగురున్న చాలు- 1౪76 16 ౪1100041 ఉఆ*01011౧0 ౦౧6/5 మీ కౌరవుల మదపు 71115 16660౧ మీ శకుని పొచికల బందారం నా గొదవకు నంత్బవ్త బైటపెట్టి, తలతిక్టును అన్వాయం అంతరిస్తే చిత్రిక వట్టడానికి- నా గొదవకు ముక్తిప్రొప్తి 'రమీజా? 'వకీలా'ల అన్వాయాన్నెదిరించినోదు అవమానక్షతికి (ప్రతీకారం చేయడానికి నాకు ఆరాధ్యుడు. నొమాన్యుడా మేలుకో ఈ కొజ్జా (వభుత్వం తొలి తరం స్వాతంత్ర సమరయోధుల ఉపేక్షా భావాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని 326

డెమోక్రసు విరాగం క 'యలనీమలో కరువుకాటకఊ ఇదెక్టుడి దెమో(క్రసీ రా న న్‌ా వుకాటకం ల అచ్చమైన 'చెమనాడ్రని” రాజ్వాంగం ముందంతా బూటకం వరవారితో ఇంటిమని 1. మాగాణులన్నీ వద్దాయి బీదులు (జలతోటి డివ్రమని ౨ మాకున్నాయి మంత్రాంగవు గోడులు (మ.గాంధి వూనిన కని 2... వళువులు చస్తున్నయి - లేదు మేత ఫలితంగా ఇల్లు మనీ 2 వరువు పోళున్నది - పార్టీకి లేదు నేత వ్రుదవ్దుదు - ఎన్నిక - & టక అల్హూదిర్వం బక్‌ - ఉట్ల నాటరం 1... వూటవూటకు మాదుతున్నది దొక్ట రాజ్యాంగం మునుగు - డెమోడ్రనీ నాటకం & నూటా అరవైనాలుగులెక్టు 14-1-1975 1... పర్తీ కోరీ వేసినాము ఓటు ౨ మారిన మంత్రాంగం తీర్చును లోటు 2. మలమల మాడుతున్నాము మేము 2 కలకత్తా వెళ్ళి వస్తాము మేము నల్లన 1... కన్నీళ్ళు తప్పు కానరావు నీళ్ళు 2 కొ తదువుకొంది నో రాజకీయాలు నల్లన న్నాళ్ళు తదువుకొంది నాళ్ళు వూజనీయాలు నల్లన 1952 ఎన్నికలు, కాంగ్రెసు ఓటమి, రాయలసీమ కరువు సందర్భంగా నీతినియమాల నల్లన రాసిన గేయం. ఖ్వాతి విజయాలు నల్లన పై గేయంలో 1 సంఖ్యగల పాదాలు ప్రజల ప్రశ్నలు; వంచ(ప్రాణాలు ర్లుల్లన 2 సంఖ్య గల పాదాలు (ప్రజాపతుల సమాధానాలు టోనీ ఒకటో తెల్లన జైటికన్నోడు అభివద్ధి నిరోధి పాలకవర్థానికి విరోధి 1975 327

సార్టకం పీడ చిన్న వస్తువు పెద్ద చేతబదగానె గొప్పోని చాటున చేరీ కొదువలన్నీ తీరి గుణము రాణించి తవుడు కూతలు కూసే చేపట్టువానికే చేకూర్చు గనత విన్సున్నలు గవ్వురపాత బిట్టివేలుతో వట్టి గట్టు లేబట్ట వవ్చున్నలు కవ్పున్నలు... గోవర్టనంబాయె గోకులము మెచ్చ... నచ్చిన వానిని గొవ్పుని పార్ధసారథియగుచు పగ్గాలు వట్టు మెచ్చుకొనగు మంది మనను ధర్భ్శంబునకు జయము ధరణి చేకూరే... నొచ్చుకొనగ మాట్లాడుట వెదురు గొట్టము సామి పెదవి కలయికతొ మెచ్చుకొనగ వీలులేదు వేణుగానంబాయ విప్పార వృదయాలు... గుండెల్లో గూదుకట్టి నత్తురేకును బట్టి సత్తు” జతపరచి దంజిగ కూర్చున్న రచన చడక్రపాణిగ వెలనె చతుర కృమ్ణుందు... దండుగ రచనని చాటుట కదురు తిప్పుచు గాదె గాంధి తాతయ్య మొండి వాదమే అనదగు ఖాది నూలుతొ గట్టె కణిక యంత్రాల... క(రుసాయము చేయ కర్షకుడు జనుల నడత - నాణ్యం అడుగులేని కడువుకడలి నింవుటయు... వదుగు పేకగ నూలు విదుల జతవరచి దొంగవలె అందాల తాంగిచూచుట తవ్టు మనరక్షణ సేయు మపొవు చేకూరె... అగువజిన అందాన్ని అరయకుందుట తము బిన్నలకు పెద్దల చేయూత వున్న కనవద్డ (ప్రతిదాని కానవడుటయు తపు సామరస్యము వున్న నవాకారమున్న భంగవడి వాంఛలకు లొంగిపోవుట తన్లు స్నేహఖావము లేక చెడిన లోకంబు కినుకతో మదిలోన ్రుంగిపోవుట తవు నకల సౌభ్రాగ్యాల నెలువ నాకంబు, పైకి వ్రవ్లదువలె వలుకుచుండుట తప్పు నవాజు ట్రవ్ఫత్తులను చంవివేయుట తపు నీడ సవాజమని వృత్తుల చంకచేరుట తన్లు (పేమగీమ వమిలేదు నామమాత్ర నంయోగమె (సజకు వ్రజావ్రతినిధులకు ఉఓటుల వరకే కూటమి ఛాయామాతము యోగము మాయామోనము త్యాగము వృథ్వికి ఖాన్సురునకును పేరుకు మాత్రమె వణయము. 328

పోతన చేతన కథనము బాల రసాలసాల నవ పల్లవ కోమల కావ్వ కన్యకన్‌ జ్వాలగ మందు టెండ నదిజామున జబైటికినీడ్సి వేడుకన్‌ వోతన నీ దారిన బడి లాలన జేయు కామితము రళ్ళుని మాననకోమలత్వమా? యాతన నెదురించు గుండె లబ్బవు మాకున్‌ వలిన వారి మాటకెదురేమిటి యన్న యమానువత్వమా? మా తరమా (బతుకీద్వగ చేతున? చేయుటకు సెలవ? చెవి యొగ్గుదురా? నంస్థాన వ్రభులన్‌ గణించని మవో చైతన్వమూర్తీకవీ చేతన గలదా చెయ్యగ నంస్టాధీశులు నేటి పెద్దబు మవో నంరంభ మొప్పారగా కూతల కసీ వినెడు వేద్దు కుతి దీరుటకా? సంస్థ్టాపించిరి కీర్తి మందిరము యుష్టుత్‌ స్థారకార్థంబుగాన్‌ వూతన చనుబాల రాజపోషణయేనా? రాజుల మేలుకున్‌ ఐనికిరాని దరిద్రవు కాలమాయెనా రోత జనించుట చేతనె రోజులు మళ్లిరావని యెరుంగుటె చళ్ళని రాజనీతి మా బూతులతో రాజవరుల వూజించితివా? పోజులు వేరు, మేము గొను పూజల తీరులు వేరు, గానమా లేదని యెవ్వరి నదుగవ మోజులు తీర్చు మంత్రముల మూలములున్నవియెన్నా రాదను చాతైన లేద రవ్టించ పరుల్‌ మాకదన్‌ కాదని యేదియు మానవ రాజ్యము పేరుకు వ్రజలది ఖేదము మాదంబు లేని శ్రీదే బ్రతుకా? వూజ్బము రాజ్యాంగ మపొమ బుద్ధి గరిమతో అజగరమును జుంటీగను భోజ్యవ్మగు యీ వసుధను నిజ గురువులుగా దలంచి నిశ్చలమతివై వ్యాజ్యములో గెలిచి యేలవలయున నుమ్మీ విజన స్థలి కర్ణంబుల అనాదు నీవు రాజుల గజిభిజి లేకుంద మనుట గౌరవ(వదమా? పోనాడగ అన్యకవులు బులువున వారిన్‌ అక్కర వూర్తి న్నేపితము అక్పురదీరిన వెన్మ నన్వతన్‌ వేనోళ్ల నన్నతించిరి చక్కగచాట గల్లిననె చాలు జగంబున సౌఖ్య నంవదల్‌ గొటీకీ కనలకున్న ఇబ్బ లవేనా? చిక్కు దదమంతతామా యని చెపుచునుండ సమాజ వైఖరుల్‌ వంచశతి ఉత్సవాలకు తక్కిన నీతిబోధనల ధర్జుమొకించుక నిల్వనేర్చునా? ఎంచక్సని వేళమీర లెన్నితి రయ్యా తను దా నెరుగక నర్వము గనినను కొరగాదు (గుడ్డి గవ్వకునైనన్‌.

329

చెన్నయ్యా! ఎంత దయ?

(్రజాశక్తిపై వందెము వేనిన

సభుత్వమేపాటిగ నిలుచున్‌ ట్రజల నీవు దయతలచి (జాసంస్థవై వగసాగించిన వమాటలాదనిన్తున్నవ? ఫలితము తప్పుక బైటవదున్‌ కూడి వలుకనిన్తున్నవ? “అయ్య బాంచెను” అన్న పోరదే వాట వొదనిన్తున్నవ? అయ్య గొంతుక నట్టే అదుమున్‌ నయం నయం నయం నయం జేజ్లారైనా బీదల వోవీక ఎంత దయ ఎంత దయ “పెద్దలపై విడుగై రాలున్‌ వీక నదిమి వట్టినోడు కానున్నది కని కాళోజీ కవి వట్టు కాస్త సడిలించి కెతలోన ఘాటుగా జెప్పెనో ఊవిరాద కాస్త వీలు

అని 1946లో అంటినిగద తమ్మయ్యా కలిగిస్తిని అన్నట్లు వినలేదా చెన్నయ్యా మర్రి చెన్న మాట వరన ఆవోవో ఎంత దయా ఇన్నాళ్లకు, ఇన్నేళ్లకు పందయా? వందయా? మాటలాదనిన్తున్నవ? ము.మ, ముుమ. పందయా? ట్రజల పాట పొదనిన్తవ? ముఠామనిషి ఏందయా? నభల కూదన్నిస్తవ?

ఈ మాట వరన వందయా? అయితె ఓ మాటదుగుత నీ మాట వరస ఏందయా? ఇన్నాళ్లు, ఇన్నేళ్లు ఎందుకయా ఇంత దయా? (ప్రజల నోళ్ళ మూయించిన ఏనాటిదీ చింత దయా? ఘనతెవరిది?

ఏపాటిది ఇంత దయా? (వ్రజాస్వామ్యు రాజ్వాంగం ఏనాటిది నేటి దయా? గౌరవ మర్వాదలను ఆవోవో వందయా? మటుమాయం చేసిరెవరు? మర్రి చెన్న ఏందయా? నిఫెన్లో వ్రగల్భాలు (పజల మీద ఎంత దయా? ప ము లలు (ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగం బులేట్లు బ్వాంకు నోట్లు మీద నీకు ఎంత దయా? అవోవో ఎంత దయ గౌరవము ఎంతదయా? ఎంత దయ ఆ.(వరా.దెంత దయ? అమలు (ద్ద ఎంతదయా? ముఖ్యమంత్రి దెంత దయ? ఎన్నాళ్లకు ఎన్నేళ్ళకు ముఠామనిషి దెంత దయ? (ట్రజల మీద ఇంత దయా?

330

ఆ(్ర రాజ్యం ఏలికదెంత దయ? వాత్యలెన్ని జరిగినను పొలించే పార్థిదయా? ఆధివత్వ మద విశాది ఎన్నకున్న ఓటుదయా? దౌర్థన్వం దమనకాండ (్రజాస్వామ్య వథముదయా? ఎన్నాళ్ళు సాగినను గణరాజ్యం గుణందయా? థటజాళ్త్తి ఉత్సావాం రాజ్బుంగ మవామదయా? తగ్గమాట అటుంచి శతమానం గజిచినట్టి ఎన్ని రెట్లు పెరిగినదో మవోసంస్థ మపామదయా? వ పొటి ఎదిగినదో చూస్తున్నవ? న్వాతంత్ర్ర నమరయోధ ఆ(హరా. నలుమూలల శూరుల భమథలందయా? నీ బలగం బుగులు బుగులు మర్రి చెన్న ము.మ. నీ నీ గుండెల, నీ గుందెల మాట వరన ఏమిటయా? నీ బలగం గుందెలదర, ట్రజలను నీవా? నేడు

మాటలాదనిన్తున్నది వామపక్ష ఉద్యమ సంస్థలపై ఉన్న నిషేధాన్ని చెన్నారెడ్డి సడలించిన కూడి పలకనిన్తున్నది సందర్భంగా

పాట పొడనిన్తున్నది

రాజ్వాంగంలోన వెలయు

పౌరవాక్కుల వట్టిక ఏనాటిది?

ఇన్నాళ్లు నోళ్లు మూని

గొంతు నులిమినట్టి మనత ఎవరిది?

ఊరేగెడి వ్రజలవైన

ఐడితెలు ఆడించినట్టి

చేతలు ఏ చేతులది

టభుత్వాల చరిత్రంతా

నూటానలభైనాలుగు

సెక్షన్‌ అమలూఆర్భాటమే గదా

తలలు ఎన్ని వగిలిననూ

(భుత్వ బలగంబులెట్లు

గుండెల చెండాటినను

ఎదురుకాల్పు ఖూటకాలు

331

అమాయకం వేచి చూడండి ఎనుఐదేండ్లు (తికి కూడ నీవు చేయలేని వనిని ఎన్నాళ్ళ నుంచో అన్ను కుంటున్నాను చేరలేని గమ్వూన్ని సాధించలేని లక్ష్యాన్ని చివరి గేయం ఒకటి మా యందున గాంచలేని ఫలితాన్ని అన్నింటికన్నా మంచిది మాపై వేయలేని (వభావాన్ని రాని పారేద్దామని లా రచన ఆవేదామని ఆక్షణాన నీదావే నమకూర్చెను అనివించెను- (ఏది రాసినా చివరకు ఆ క్షణాన అవినీతికి గుందె ఆగినట్లాయెను మొదటిగేయం కన్నా రా సనంద తలం త ల న్నంగా డం అం మాయా మోనము, భలము, వనతిలేక దిగులువడెను రానేన్తున్నాను నిలువక ఆహాటినుంచి ఈనాటివరకూ) విభేదాలు ఆవిరిదై శూన్వాలను వెదకికొనెను ఒకసారి నేను ఇంద్రుణ్ణి ఇదే నమయమన్నట్లు వగలన్నియు ఈ ట్రక్ఫుతి ఇంద్రాణి మటు మాయమై పోయెను, వగలు జగమునే వీదెను మోరాది పోరాది అలనీన నా ఇంద్రియ గణం ఇంద్రగణం మూల్టుల్నికూదా బరికి పెట్టింది. ఈర్చా ద్వేషాల కొలిమి చమ్హున చల్లారినట్లు ఒకసారి ఈ గుం జ్ర భూగోళం యావత్తు ఒకే వ్వక్తి అయినట్లు న్వర్ధాల నిర్ధంచుకుంది మురినింది ఖారతమాతే జగతికి గుందెకాయ అయినట్లు నరకాల నిలద్రాక్షి నిలిచింది నవి స్వెంది ఆ గుండియ వగిలినట్లు ఇంకా ఈ జీవనంలో చుక్సులన్నియు భూగోళం కన్నలౌచు వద్పినట్లు ఎన్ని దరులరావిళ్ళు/ ఆకాళం మొగంనిందా దిగులు అచ్చు కన్మినట్లు ఎస్సి వదును తావిళ్ళు/ వ 1 ఆ క్షణాన సాగరాల వోరంతయు మానవమాత్రుని దుఖమే ఏన్ని మం జారుళ్లు పలు, ముళ్లు ఎగినివోతలు/! ఆ క్షణాన జీవుని వేదన సొంతము నీవులేవు లేవనియే ఎన్నెన్ని ముళ్ళు, వరుగుల్లు/ మముకానగ రావురావనియే నాగిన ఈ జీవనవాపొనితో పాటు ఇరువది వదులు గటిచెను, అయినా ఈనాటికి నీ పేరు నాొగిన్తున్నాను రచన తలుచుకుంటెచాలు ఎన్నాళ్ళనుంచో అనుకుంటున్న రచన మా భణాల చివ్మబీకట్లో నీ అభయవాన్తవు మెరువులు ఎన్తుదో లి పారేస్తాను. చివరి ౦ అన్నిటికన్న మిన్నగారాని తళుకుమంటాయి భావూ! తళుక్కుముంటాయి. ఛమంటాయి బావ! తకుక్కువు రచన ఆపేస్తాను. ఆం(ధ్రయునివర్సిటి వారు తీసిన 'నవకవిత' నవంబరు 1980 (ఈ అంచనా నా రచనల వరకే నుమందీ! కవితాసంకలనంలో 'లేకుంటేమి'* *ఈప్ప్సు కాటేసి తీరాలె అనే గేయాలు ఖీ రచనలతో వాటిని ఎన్నడూ వోల్చుకోలేదు నేను అదెనాయ క నే శ్రోత జనని వేదనను భలల్లో అట్లా చేస్తే రెండు విధాలా చిక్కే అ 0 అనె శాంతిని వుని పలుసభలల్లొ శ్‌ న కాళోజీ కవితాగాన మొనర్చి యువ కవి ఆశలకు వసంతాన్ని కల్పించాడు. మీ రవన బాగన్నదనివినే నేనేమొగం వెట్టుకుని వ్రాయను? అది ఆయన నిగర్వత. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సమాచార పౌర సంబంధ శాఖ నా రచనే బాగుంటే ఇంకేం ప్రచురణ, అర్చన కవితా సంపుటి (10/71) లో ప్రకటితము. ఆ మురిపెం మళ్ళీ కలంవట్టనిన్తుందా/ ఎవ్హుడు? అని అదడగకంది వేబి చూదండి! ఫిబ్రవరి-ఏప్రిల్‌ 1968 సృజనలో (ప్రచురితం. 332

నవగాంధేయమార్ల్గం! నవగాందేయమార్ధామేనట శరణ మింక వట్టణాల మురికివాద భేష్‌ భేష్‌ వి.వి. భేష్‌ వట్టులుగా మార్చినదని ఖేష్‌ భేష్‌ నీ మాటలు గాంధీ - మవోత్మగాంధి - మాజీ గాంధేయమంతో అన్నాడట ఏనాడో అవుటవ్‌దేట్‌ మార్గమ్మది ఈ నాడు ఆ మాటను యాభైవడులనాటిది ఈనాటి వమ. వీవి. ఈనాటికి నాగుతాంది. యాూదిజేనుకున్నాదు కొలం మారింది శాన తొంభైకోట్ల ప్రజలకు కాలానుగుణ్యంగా చెమ్సి తల్లడిఖ్లినాదు. మార్చాలే మన వద్ధతి గాంధి మాజి కలలన్నీ 'నవ గాంధేయమార్లో మేనట కల్లలు, కథలైపోతే శరణ్య మింక (గ్రాముల ఉద్ధరణకు (నబోధాలు వ్రబోధాలు కట్టాలిక మనం నడుము. (వమ. వి.వి. వ్రబోధాలు. ఖేష్‌ భేష్‌ వివి. భేష్‌ జరిగినదంతా మాజీ భేష్‌ భేష్‌ నీ మాటలు. అవుటీఫ్‌దేట్‌ అధునాతన భారతాన్ని వనికిరాదు వనికిరాదు ఆదుకొనగ ప్రమ.గ నీవు అధునాతన కాలానికి ఎన్నాళ్ళకు ఎన్నాళ్ళకు ఈ తరమును ఉద్ధరింవ (్రగతివాద నంక్తీర్తన, ఇదే తరణోపాయము (గ్రామ న్వరాజ్యం మాట ఈనాటిద? నవ గాంధేయ మార్గాన్నే గాంధీ - మన గాంధీ - వనాదో చెప్పినాడు. వట్టాలిక గట్టిగాను మనము మరచిపోయినాము (మ. వి.వి. అభిభాషణ మన శ్రేయము కోరునట్టి (పగతివాద నంకీర్తన ఘన కాంగ్రెసు పొలకులూ ఎన్నాళ్ళకు ఎన్నాళ్ళకు మరబినారు ఆ నంగతి. (గామన్వరాజ్యం ఘోషణ. వక్‌దమ్‌న యాదికొచ్చి వళ్లెలన్ని వాడు పాడు తల్లడిల్లిపోయినాదు పాడ్రె బీడై పాయినయ్‌. థమ. వివి మనవాడు (బతుకు తెరువుకోనం వ్రజ ఐన్తీలకు తరలిపోయి 333

లోకనాయక్‌ వుటుక నీది బావూజీ తలపెట్టిన (గ్రామాల ఉద్ధరణ చావు నీది అధునాతన వద్ధతిలో (బ్రతుకంతా దేశానిది జరపాలని బెవ్టుతాందు మేధావి మన వి.వి లోక్‌నాయక్‌ జయద్రకాల్‌ నారాయణ్‌ మరణించిన నందర్భంగా 'నవగాంధేయమార్ల' మేనట శరజ్వుమింక భేష్‌ భేష్‌ వీవీ భేష్‌ ఖేష్‌ ఖేష్‌ నీ మాటలు. ఎన్నాళ్ళకు ఎన్నాళ్ళకు (గతివాద నంక్తీర్తన వ్రధాని వి.వి ఆధునిక యంభత్రవరికరాలతో గ్రామగ్రామాన లఘు వర్యితమలు న్థావీంచి (గ్రామీణుల ఉపాధి పెంచదమే నవ గాంధేయ మార్గం? * అని పొజ్యం నగరంలో ౩౦ ఆగను 21994 అభిభాషించినట్లు ఆగన్డు ౨1న వతత్రికల్లో వార్త చదివి 334

భారతభారతి వాణీ ఆకాశవాణీ? నీ క్రేక్ర అరువదేళ్ళ నుండి సాగు (ారతభారతి' శీర్షిక నా గొడవ కూడా అదే (భారతీయ భావుకత మానవుడు మానవుని నభ్వత-నంన్భుతి వూరిత మానవుని మాదిరిగ మానవతగల కవిత్ర మన్నించుటై మానవత వినువారల నందరిని మాలిన్యం లేని ఎడద ఆకట్టుకొను విధంగా చాలు చాలు ఆ ఘనతకు నా (ఆ కవిత ఉండాలని మేలు మేలు ఈ జగతికి నాలుగు నిమిషాలలోన ఆ మాటే మరబినట్టి నా గొడవ ముగియాలని వివరీతంబైన బతుకు అక్షరరూవం దాల్చిన బఐతుకుచుంటి మేమివ్లుడు నీ కేక అందింది. పాణిధర్భ పాలనగ (పవ్లోదుడు వలికినట్టి భారతీయ భావనలా? వరివదని మాటలు విని వమిటవి? ఎటులబ్బును? తండ్రి పారణ్యకశివుడు ఖారతీయ నంనుతియా? “నాకున్‌ చూదగ చోద్రమయ్యెడి గదా యాదున్నది? ఎట్లుంటది? నా తండ్రి ఈ బుద్ధితా 'మూనవత' అనే మాట నీకున్‌ లోపల తోచెనో? వరులు మా బతుకుల వయాణాలు దుర్నీతుల్‌ వఠింవించిరో? సాగుచున్న రవాదార్లలో వక్రాంతంబున భార్లవుల్‌ తెలివిరో?” అని కనవదనే లేదెమ్హుదు. అడిగినట్లు నేను నిన్న (పాణిధర్భు ఆచరణకు అదగాలని అనిపించెను. కావలనీన ప్రతిభ నీ మాటలు? పాటవాలన్నియు వమిటి మరి - మానవత? వుట్టుకతోనె అబ్బును అవి ప్రతిప్రాణికి, భారతీయ భావుకత? బతుకుతవ్చు మా బతుకు నభ్వుత నంన్మృతి వూరిత లేదు మరో గమ్మమేది కవితా? మేము వది చేసినను నీ ఈ కోర్కెలు గొంతెమ్మవి, కదుగొవ్చవి? ఐతుక్సొరకే తీరితె కొదువేమున్నది? (పాణి ధర్జమొకటి తవు మరో దర్శమేది లేదు, 335

'జిస్మి లాఠీ ఉస్పీ ఖైంన్‌' వోరతులెత్తే వారము 'మైట్‌ ఈజ్‌ రైటొ అన్యాయానికి తలొంచి అను సూక్తులు మా ముందట అవమానాలను భరించి కోటి విద్దైలైన తదకు కూటి కొరకే” వోయిగ జీవించి కులుకు అనేమాట మేటి మాట కవికుల కోకిలలము మేము అదే మాట మానోట మమ్మారిగియు కూటి కొరకు కోటి విద్దెలేలని మా వ్రజ్ఞాపాటవాలెరిగియు కీటకము మననదిగితె మా కైతల వరంవర యెరిగియు నమాధానమేమిటన్న దూనవత)ు భారతీయ భావాలు” ధ్వానకూద లేదు మాకు. నంన్ముతి” (తిబింబించే మానవుని మానవుడు కవితల వెలయించమనే అదేశమా? మానవుని మాదిరిగ రామరామ పావము శమియించు గాక మన్నించలేనంత మలినమైనది మానవుని పృదయయని ఇంతచళ9ళ అన్నది నా గౌదవెవ్హుదో భారతీయ సంస్కృతిని ప్రతిబింబించే కవితలు రాయాలనే ఆకాశవాణి 'భారతఖారతి శీర్షిక అదేరాన్ని పురస్కరించుకొని వరంగల్లులో జరిగిన కవి సమ్మేళనంలో భారతీయ భావములు . సంస్మృతి నభ్యతృ మానవత (వతిబింబించే కవిత రాయమనెడి ఆదేశం అందినవుదు - నాకు తోదె పై వద్యము వాణీ! ఆకాళవాణీ! ఏమిటి నీ అదేశ్రు మా బతుక్సీ వనికిరానివే కాదు (సొణాంతక మా మాటలు. ఆ మాటలు మా కవితకు వనికి రావు ముమ్మాటికి పొరణ్యాక్ష వరాలొంది ఇవ్చారాజ్వం చేనెడి పాలకులకు పాలనకు ఎవుడు మేము 336

తెలంగాణా ఉద్యమ గేయాలు

ధి ఎవరనుకొన్నారు? ఇట్లానని ఎవరనుకొన్నొరు! ఎవరనుకున్నారు ఇట్లౌనని ఎవరనుకున్నారు. ఆంధ తెలంగాణలకు అన్యత ఏర్పడుతుందని విశాలాంధ్రులను సైతము విషాదులను చేస్తారని వోమీలిచ్చినవారే అంత స్వావో చేస్తారని / ఎవర+ తెలంగాణ వేర్చుటుకు తీరులు కల్పిస్తారని / ఎవర 4 అన్నలు ఒవ్చందానికి నున్నా చుట్టేస్తారని తీరవానులైనంతనె తీరంకరులౌతారని వరిపొలనతో తమ్ముల 'ఫజీతల” పాలు చేస్తారని /ఎవర తెాలంగొణు వాసులను దేభ్యాలుగ చూస్తారని 4 ఎవర ॥ ముఖ్యమంత్రియే న్వయముగ నఖ్యత ఛేదిస్తాదని అభయమిచ్చి కుత్తుకనే అదిమి అదిమి వడతారని టొ ంతీయాధ్యక్షుండు (వక్క తాళమేస్తాదని 4 ఎవర॥ అడ్రోకిస్తే శాంతికి అంతరాయమంటారని 4 ఎవర కావలి ॥ సవ - కుక్పులు” దొంగల గంజికానవదతాయని తెలంగాణ వేరంటిె కౌలివి లెక్టు పెడతారని కావలినాడే దొంగల కావళ్ళను మోస్తాదని 4 ఎవర* వా అత్మవాత్వ ధోరణంచు వాంగామా చేస్తారని 4 ఎవర నిబ్బందిలోగల తమ్ముల ఇబ్బంది పెడతారని శ అన్నలమను మాట మరచి అవాంకార వదతారని /ఎవ॥ ముల్కి వాం మున దొజ్లిదారి వదవులతో దొడ్రవారు అవుతారని ఎవర! తమ్ముని తల బోడిచేని దక్షత అనుకుంటారని శ ర్‌ శ తంతే-తమ్ముదు అన్నను తన్నిందని అంటారని /ఎవర/ (తినిధులు (జల మరచి వదవిపథము వదతారని తప్పుడు లెక్షతా త మ్ముల నెవ్పుడు ఒవ్చిస్తారని (బమహ్హోనందునివదమున (బ్రవ్మావదముకంటారని “*ఎనవ/ అంకొల గారడి చేన్తూ చంకలు ఎగిరేస్తారని ఎవర! విచ్చలవిడి ఖర్చులతో విలాసాలు చేస్తారని పోచంపాడు, శకుని పాచిక పాలౌతుందని కేంద్రంపై నిందమోవి కేరింతలు కొడతారని /ఎవర॥ తెలంగాణవాసులకు (త్రిశంకున్థాయి వస్తుందని /ఎవర॥ బార్థరువీరులు ద్రోవుల ఆర్ధరు పొటిస్తారని (ప్రాంతాన్ని పాడుచేని శాంతి శాంతి అంటారని చేటుగూర్చినోనికి తమ ఓట్లు అందజేస్తారని /ఎవర॥ కదువుల్లో చిచ్చు పెట్టి కళ్ళు తుడున వస్తారని ఎవర చేతకు నిద్దాంతానికి బీమ వన్గు తేదాయని అధికార వ్రకటనలో అబడ్దాలె ఉంటాయని వట సావిత్రి వ్రతము వారకాంత చేస్తుందని బాధ్యతగల మంతికూడ బాతాలే కొదతాదని /ఎవర! ఎవరనుకున్నారు ఇట్లానని ఎవరనుకున్నారు. మంతి అయిన మురిపెముతో మనిషి దయ్యమౌతాదని (్రజాస్వామ్య విధానాన్ని ఐదనాము చేస్తాడని /ఎవర॥ 1. ము.మ. = ముఖ్యమంత్రి ఉట్లుపొంది నీటు దొరక నోట్ల మన్ను పోస్తాడని నమవ్ముక్షదోవాం చేన్తూ గమ్మున కూర్చుంటాదని / ఎవర / జాస్వామ్యమీ తీరుగ పాదుచేయబడదుతుందని శాసననభో వుండికూడ మోనమె సాగిస్తారని 4 ఎవర/ 339

నిర్వాకం ముఖ్యమంత్రి-సిగ్గుచేటు నమ్ముకొని పెత్తనము ఇస్తే రాజ్యాల విభజనకు నవ్మాకము పోగొట్టుకొంటివి. రాజ్యాంగం ఒవ్వున్నది రాజాల విభజనకు కువ్చుకావలి ఉండి కట్టలు వధా రీతి - నీతున్నది. తవ్పుడీస్తివి ముద్దెరేస్తివి ([ సాటివాదు చేరదీస్తే రాజ్యాల విభజనకు నోటినిండా మన్న గొడ్తివి (పజల మనను మెవున్నది వదవి అధికారముల బూని రాజ్యాల విభజనకు వదిలముగ తల బోడి జేస్తివి లక్షణంగ నిద్దున్నది దావునకు రానిస్తె చనువుగ రాజ్యాల విభజనకు టోపీ పెడితివి లాభవడితివి (వజాశక్తి జాదున్నది అన్నవై తమ్ముళ్ల తలలను రాజ్వాల విభజనకు నున్న జేస్తివి మురియబిదితివి పార్లమెంటు మెప్పున్నది తొత్తులను చుట్టూరజేర్చుక అలనాటి ప్ర. మ. నమూ పెత్తనాలు చేయబడితివి అంగీకారము వున్నది 'పోచంపాదూో వథకము అలనాటి ము. మ. గార్ల కూ వికూచి చేనేన్తివి అంగీకారము వున్నది “దొంగ ముల్ళి? ననదులిచ్చి | దొరతనమ్ము వెలిగిస్తివి, అప్పటి అ. భా, కా అ ల- అంగీకారము వున్నది తమ్ములను ఇన్నాళ్లబట్టి అవ్సటి నిజలింగప్పుల వమ్ముజేస్తివి తిన్నగుంటివి అంగీకారము వున్నది ఎన్నిసార్లు మొత్తుకున్నను అన్నవయ్యును గమ్మునుంటివి రాజ్యాలను విభజిస్తే రత సమైక్యతకు అన్న అధికారమునకు తగిన గము ది న్యాయబుద్ధిని కోలుపోతివి వాడు అబద్దాలకోరు చిలివీ చేష్టలు చేని ఇవ్చుడు శ్‌ చిలుక పలుకులు వలుకుచుంటివి (్రజల మోనవుచ్చువాదు ముఠాబలము రాబందువు రాజ్వాల విభజనకు రాజీపడి ఫజల్‌ ఆలీ" 340

కమీషన్న ఏర్పరచిన (వ మ. వదవి శాశ్వతమని ఖథరాన ఘనత మరచి (ప్రలోభాల వదుతున్నది కేంద వ్రభుత్వం నేదు ముఠాబంది ఐందీగ కేరింతలు కొదుతున్నది ముచ్చట్లు చెన్తన్నది ఒకేనాదు ఒకేజట్టు '(దత్యేక తెలంగాణము వివాదాన శ్రద్ధబూని దక్షిణ పాకిస్తానము” పార్టీ దేశము అనుకొని అంటాదొక మవోకవి (వమాదాలు తెస్తున్నది. వొవము శమించుగాక తెలంగాణ వేర్పాటు (వజాస్వామ్య లక్షణాలు 'ఆత్మవాత్య నద్ధుళమ్ము” పొటించక మనలుతాంది అంటాదు ము. మ. చేది? ఆంధ్ర ము. మ. బెదిరిస్తే వాదలివడి లొంగుతాంది రోకలి తలపాగచుట్టి ప్రదేశములో వెలయుచున్న కైధమం్రి న్‌ పార్టీలు -వేర్చాటుకు వ్యతిరేకము , - కాదెద్దుల ముద్దెరున్న (పార్టీ (్రత్వము” వారిది ఏవి యం.వీ. లల్లో కాబట్టి ఇద్దర్షికైనా తప్పక ప్రతేక తెలంగాణ ఇవ్వకుంటే చూడంది ప్రశ్నే లేదంటున్నది అంటడు (బవ్జీనందుడు టమ. 'శ్రీమతి' గాంధీ ముఠాబంది దాదావలె న్యెవూ గారాబాల బిడ్డ ము. మ. అతదు నీగ్గుచేటు ఇందిరా వ్రియదర్శిని” (పజాస్వామ్యు రాజ్యాంగం (వదేశాన వెలయుచున్న నటావంచలై పోగా పార్టీలంటే ' మకు వ న్యూతము ననునరించి? ఇంతపొటి ఆదరణ వ నభ్వత ననుసరించి? ఎన్నాళ్ళకు? ఎన్నాళ్ళకు? వప్పావంవిన లేఖలు కేంద్రమంత్రి మందలిలో ప్రకటించిన రూవకాలు లా చెద్దుల మధదన్న (పపంచేతివోసఛభటలు] ళన వ ఇద్దరైన లేకుంటే మరుస్తాంది వీలుబట్టి దా పశ]

(వదేశానికి న్వాయం పెట్టిన అ. వి. వాలనలూు ఉజరగదన్న ఆరోవణ లెక్టుపెడ్టు వేమమ్మా? చేస్తున్నాడు (దిహ్తోనందుడు (జాన్వాన్వు రాజ్వాంగం ఆ (వ్ర రాజ్యము పఏర్చుడి ఏ న్యూతం ననునరించి? వువురమ్ము దాటినాక్ర నిన్నకాక మొన్ననెకద కేంద్రమంత్రి మందలిలో “పెంట్లీ వీలువు” వేర (వ మ. నెరిని, వూజలందుభున్న ఏడుకొండలెక్సి నిలివి మవోమవాలు, మవానీయులు తెలంగాణ ్రజల ఏడ్చు యావద్భారత మంగళ తీరికగా ఆలకించి మాళించక (ఫ్రాంతపక్ష (బహ్మ్హోానందుని విలిచి పాతబుద్ధ వాతనుఐడి నిలువదీనీ అడిగిందట మెలగుచున్న వారనుట- “లంగాణ మునువటివలె అనుకొనుటకు వీలిచ్చుట వెనుకబడిన దుస్థితిలో ఎందుకుంది ఎందుకుందిజీ” (పజాన్వొవ్వు రాజ్యాంగం వ్యభిచారము అవున కాద? వినినంతనే వేగిరవడి ము. మ. ్రవ్మోనందుడు (వవేళములో పార్టీలు 'శెలినె తెలిసె ఇవుడు తెలినె (కాడెద్దుల గుర్తు మినవో) తెలంగాణ వెనుకబడిన (దిహ్చానందుడు పెబ్బగ దుస్థితిలో నన్నమాట నదువుతున్న వభుత్వాన్ని (వ మ. తెలువ తెలిసెనాకు శాంతి భ్యదతలు రక్షణ” ఇకనుండి తవ్చుకుంద చేయలోద్రు లేదనుచు ఆ (వ రాజు విధానము (టౌంతంవారీ రక్షణ తెలంగాణ అభివృద్ధికె చేయలేదు లేదనుచు అనుగుణముగ జరుగును” అనె న్యాయమైన వరిపాలన చేయలేదు లేదనుభు ఎంత దూర దృష్టి దయ? జాస్వామ్య దృష్ణిగలిగి ఎంత నిజాయితి నత్వమం? వమాలగలేదు లోదనుచు ఎంత అమాయకత, మమత? ఒక్టుక్షణం గద్దెనుంద ఎంత రాజనీతిజ్ణతు నమత? వీలులేదు లేదనుచు శానన నభలో థ్‌వేశ 2.. 101౧౧096౯0 ౪౦0౧6 13100" 8. అవిశ్వాస తీర్మానాలు 342

కలము బడితె రూపాయి

కలము-బడితె-రూపాయి

(భమలు-భయము -అనక్తి కలము బడితె రూపాయి

బద్ధమైన మన ఓట్లు ఎన్నికలొచ్చేదాకా

నిద్ధ్రముచేయగ నీట్లు వలుతాము అంటున్నయి

కబింధుని వేళ్తుల్లో గడ్డి దిగందని అదుగుతె

కలము-బడితె-రూపాయి. ముద్దుగ ఇగిలిన్తున్నయ్‌

కలినీకట్టు వ్యాపారము ఓటు వేనీనవుడె బుద్ధి

గొలుసుకట్టు వృ్యవవోరము ఉందొడ్డా అంటున్నయ్‌

నుకళువుగ సాగిస్తున్నాయి. మళ్ళి ఓట్లనాదు మనల కలము ఐదితె-రూపాయి. మళ్ళి చూస్తమంటున్నయి కొలువుదరి కూర్చున్నయి అందాకా మా అదువులొ కలిసి మనల దోస్తున్నయ్‌ ఎందుకుందరంటున్నయి కలము ఐదితె-రూపాయి చు చా అంటే టేలు'

చూవీస్తమంటున్నయి

కలనికట్టు వ్యాపారము

గొలుసుకట్టు వ్యవవోరము అయిదుగురొకచో చేరితే నుళువుగ సాగిస్తున్నయ్‌. ఖైదు చేస్తమంటున్నయ్‌! కలము బడితె రూపొయి ఎన్నుకున్న వ్రతినిధులు కొలువుదీరి కూర్చున్నయి. అన్నదె రైటంటున్నయ్‌ కనిగ మనల చూన్తున్నయి (ప్రతినిధులు చేసిందే మనిగ మనల చేస్తున్నయి ద్రజాస్వామ్య మంటున్నయ్‌ కసాయికోత కోస్తున్నాయ్‌ విశ్వానం లేదంటే కాలనేని రాన్తున్నయ్‌ వ్యరికూతలంటున్నయ్‌ కలము-ఐడదితె-రూూపాయి.

తెలంగాణ వేరంటె వలలు వన్ని వదుతున్నయి తెలివి లెక్టు బెడుతున్నై భయము చెంద చేస్తున్నయ్‌ ఇంత జరుగుతుంటె ధరలు గల్డు కొంటున్నయ్‌ అంత ఓరుస్తూ కూర్చున్న కబంధుని చేతుల్లో మనమెవరము? కలము బదితె రూపాయి. మనమెవరము? కలనికట్టువ్వాపారము పౌరులమా? చుక్‌. వురుగులమా? నుకువగ సాగ్గిన్తున్నయి పే. 244 సెకన్‌ 343

కూళ చేతిలో తాళపు చెవులు

రాజ్యాంగం సమకూర్చిన

రవాదారుల కద్దువడితె (దజాస్వామ్వు వద్ధతికే దేబెలకు బడితెబాట (ప్రాణతుల్వమగు మాట దేవుడేసి పెట్టినదే,

'న్నుకొని తలలు బాదు దోపిళ్ళకు కానూరు” కు కొన్న ఏమికాదన్నది దోస్తి కుదిరి వెలున్తుంటె నాల్డుస్తార్ల ఎన్నికల విసుగెత్తిన వారలంత నాజ్యమైన అనుభవమ్ము వికటవర్తనులె బౌతరు.

ఓట్ల బాటలడ్రి దోచి అధికారము ఆనరాతో నీట్టన్నీ కాజేస్తే వాంగామా చేస్తుంటే గేట్లను కాజేనినోరె చాటుమాటు చేష్టలతో షాట్లతో దింపే మార్లము చేటుగూర్చటం తప్పుదు చదును డేని పెట్టినట్లే

గచదునుచేసి పెద్తున్నరు”ు “తాళపు చెవులూ ఖాతా”

'కూళో చేతిలో వుందగ రొక్టుం తప్పించిలెకు 'వక్కా” చేస్తే దిక్కుండదు చేజిక్సిన అధికారము చేయిజారదనెడు ధీమ నీతి రీతిలేని వాణ్ణి నియంతకజేసి ఆడించును 'ళుచ్చబుద్ధ” అయినోనికి మెచ్చి -అధికారమిస్తే దుర్వినియోగం చేయక నిర్వాకం చేస్తాడా? ఉటిన్చైటవ్చుదెమన కుందాలొ బుద్దన్ని

344

బటి తెలంగాణ వంతే నిరసన చాటగ చెప్పు తెలంగాణ వరైతే ముఖ్యమంధతి వదవిధరా? దేశానికి ఆవత్తా? ముఠా మనివీ ఎన్నాళ్ళకు! తెలంగాణ వేరైతో ఎన్నాళ్ళకు తెలంగాణ తెలుగుబాస మరుస్తారా? కన్నులారా చూచుకోర్కె తెలంగాణ వ్వేరైతే తెలంగాణ స్తుత స్థితి తిల్మో (గాము మారుతుందా? తిరిగిచూచు నద్భావన తెలంగాణ వ్వరైతే ఎన్నాళ్ళకు! ఎన్నాళ్ళకు! తెలివి త్థపోతుందా? ఎదమెదడుల మెనలె నీకు /| తెలంగాణ వ్లేరైతే ద్రజాన్వవష వాంతకుదా! చెలిమితుట్టి వదుతుందా? రాన్టీ వానవదక వుంటుందా? ముఠా మనిషి ముఖ్యమంత్రి! చెలిమలెండి పోత్రాయా? కథవాఠములుగల కుతంత్రి/ రా! మాట నిలుపుకొని రా! కులము తగ్గిపోతుందా? రా! బూటకాలు మాని రా! అఐలము నన్నగిల్లుతుందా? వండించిన వరికరల నిన్ను ఎదుర్శొని కాయగ గింజరాలనంటుందా? ఉన్నారేజంట్లు బంట్లు

• పోలీసుల వటాలాలు రూపాయికి వైనాలు బాలీనులో లాలి స్టంట్లు, నూరు కాకపోతాయా? తెలంగాణ నంవదను ర్హు అమలు అధికారము దిగమింగిన కోస్తోరు ఐ.వీ.నీ. మారుతుందా? వారందరు కట్టింతురు పాకాల, లఖబ్నవరం తీరుతీరు నింగిణీలు పారుదలలు ఆగుతాయా? వారందరి స్వాగతాలు గండి పేటకేమైనా వాడ వాడలందు నీకు గండితూటు వదుతుందా? (వత్వేక తెలంగాణా ప్రాబెప్టలు కట్టుకున్నా గ్రతనిష్పులు ముల్ళీలు నీరు ఆగనంటుందా? తమ తమ ఇంద్లల్లోజేరి పోచంపాడు వెలనికూద తలువులు మూనుక వుందురు పొలములెండి పోతాయా? (ప్రజాస్వామ్య హంతకుడా? రా! న్దితి కనులారా చూద! రలలాల మతే మురుగు టమాటాలైనను ఆలత్త్రా, దండుగ చేయము నీక పానుషావు కూడుందదు 345

పజా వాణి పాపోనుల మోతుందదు న్‌ రిక్షా తమ్ముడు గుడిసెల (వజావాణి వ్రతినబూని దీక్షబూని నిద్రించును నిజము వెల్లడిన్తున్నది 'సైమను” మాదిరి నీవును (వ్రజావాణి వ్రతినబూని పఫైరుచేని వెళ్ళిపొమ్ము! నజా సునాయిన్తున్నది నీ ప్రాణము తీయరెవరు వతేకళ నిర్పతిగా మాత్రము రా! తెలంగాణ ్రత్య వచ్చి వెళ్ళి-చూచినట్టి తొలి నంజల వూస్తున్నది వాస్తవాలు వెల్లడించు. (వజామతము న్థాయి బలము గోబెల్సు కూతమాని బావోటము జేస్తున్నది నోబుల్‌కా ఒకసారి తెలంగాణ బలము జూద రా! మా ఊరికె రా! ముందు కా రా! రా! వోమీగా నేనుందు ఇలకదువున మెదలుతోంది (పజలశక్తి దజ్వలించి మమత అదను నాక్షున్నది మాట నిలువుకొన రా తెలంగాణ వుట్టి ఎదిగి బూటకాలు మాని రా బలము జూవదలుస్తోంది మరచితి నుమా! ఒకమాట (జలరాజ్వ (పొభవమును మా నిరసన తెలియచెవ్స (ప్రదర్భింవ జేస్తున్నది అచ్చటచ్చట (వేలాదుచు మ ముచ్చటగా వాత చెప్పు తెలంగాణ” కున్ణుదివలె ఉండు సుమా-నీ సిబ్బందిని మొలుస్తాంది జేలులోన ఊదదీయవద్దను! అంతే చాలు బ్రవ్మ్ఫోనందుదు కంనుడు నిళ్ళలముగ పాత చెప్పు బలుస్తాందు జేలినతల నిరననను చాటి చెప్పు నా గొడదవిది నేడు రేవు కలము బటితె రూపాయి నాడుకాయ జవవున్నది కలినినకని రాబందువు జైపొంద్‌ జై తెలంగాణ పోలీనుల 'రజాకార్ల” తెలంగాణ జిందాబాద్‌ పోలిక జేస్తున్నాదు 'రాజవుతో లాంఛనాల ల రాణించెడి దాదా? విను రాజ్యమంత కాన'య్యల (్రత్వేక తెలంగాణ రాజ్యము అనుకుంటున్నడు (్రజావథత్ర వ్రకటన ఇది (హ్చానందుని కాను 'బదనామైనది బజార్లో

1. పరుపులు 2. "సైమను కమీషన్‌ 346

అష్టసూత్ర ప్రణాళిక తెలంగాణ వేర్చాటును చెల్లని రూపాయి ఎటుల తేల్చనిదీ అయితెమానె చెల్లును వ్వ్యవవోరానికి అప్టనూత్ర (వణాళిక కాంగెనుదే రాజ్యమ్మని అందముగా రుజువుజేయు కానూనేమియులేదు. వన్నిందేదుల పొలన కాదెద్దుల ముద్దెరుంటె భలితాంశము నిక్కచ్చిగ కాదు చలామణి” కాదు. కల్నెవీల్లల అన్నయ్యల కళ్వాణ లాఘవము ఫిరం౧” వట్నము బావతు (్రహ్హోనందుని అండన దొరతనము చలాయిన్తు (్రతుకుచున్న ముల్ఫిమంత్రి ఆనంద నిలయంలో అష్టకానికాక్సొక్కటి వోయి మజా చేన్తున్నవ్పుడు అందెను ప్రమాణ వత్రము దొంగ ముఠాకోర్లజూచి వన్నెందేదులు ప్రాంతము బెంగవదరు పౌరులెవుడు బాగోగులు అరయకుంద బద్భావుల వట్టితన్న ఊరేగిన ఘనత చాటి వపొల్పాన్లు వల్లీయులు పేరు ప్రతిష్టల నిలువ జలియన్‌ వాలాబాగ్‌ గ అష్టకానికొక్కొళ్ళుటి “తెలంగాణ” మును జోని అందెను ప్రమాణవ(త్రము జనరలు దయ్యరు మాదిరి ఒవ్చుందాలను మరచి భనతలొంద దలచినాదు. తప్పుడు కూతలుకూస్తూ (ప్రాంతాన్ని పాడుజేయు నైన్‌టీన్‌ నీళ్లీనైను వన్నాగవు బాబాల ఖీరంగి పట్నం కాదిది అష్టకానికొక్సొక్పటి వీరతెలంగాణ భూమి అందెను వ్రమాణవత్రము నత్యమేవ జయతి అని శాననము అదేశమయు తెలంగాణ ఉధ్యమ తీవ్రతను తగ్గించడానికి వ్రభుత్వం అష్టనూత్ర ధర్మచ [క ముద్రాం కత ప్రణాళికను ప్రకటించిన సందర్భంగా- 1970 ధ్వజముక్రింద ఖారతము 1969లో భూకంపం రాగా ఆ సంఘటన తెలంగాణా పుట్టడానికి జరిగిందనే భావంతో

1. ఫిరంగిపురం నియోజక వర్గం నుండి కాసుబ్రవ్మానందరెడ్డి ఎన్నికయ్యారు. 34/7

పల్లెకు పొయ్యొచ్చినట్లు కౌటిల్బం రక్కును తీరు కరుకు కసాయి మనను వీలు” వున్నంత వరకు ముఠామనివి ముఖ్యమంతి ఊరు పేరు రానుకొనెద్రి (రాజ్వాంగానికె నిగ్గు ఉఓర్చున్దాయి వున్న వరక్షు శతముబూని వర్తి స్తే మేజ్యిస్టేటుల నంఖ్య రాజము ఎట్లుంటది? మేరకు వని గంటలకు జలు ఏమౌతరు? జేళ్లల్లో వున్న ఖాళీ వూరించే వరి మూదు నాలు నెలలబటీ వూరెంచ ఎరివితికి గ్ర ట్ర నరిపొడ్యోవార్షి వట్టి మూదు నాడులల్లో (గతుకు దు ళా తక్కినోళ్ళ వదిలేసి ఎట్లున్నది? ముందు బ్రతుకు ఖ్‌ నీతో ఎక్షుంటుది? వమైతది? నత్యాన్ని దాబి ల నిగ్గులేక చెప్పినాద? ధిల్లికి పొయ్యొచ్చినోళ్ళు కల్లురివ్ము హెచ్చినట్లు నత్యాగవుల నంఖ్య శైపెక్టి వబ్బుతాం్యడు వెయ్యికి మించనె లేదని డి.జివీ.* జయరాముదడు అడాయిల (వ్మాన్నా అవర వారిశ్చందునివలె, వొవాల జఖైరవన్నా. పేలాల పెంకనోలె ఏమో నీ మాటలు విని నవ్ము నేను నవ్మదెవదడు కాలుచున్న ఎందలోన స జ (సిగము బూనినట్లులేచి ఢిల్లికి పొయ్యొచ్చి నీవు వేలు-లక్షలాది జనులు వల్లెకు పొయ్యెచ్చినట్లు కల్గురివ్ము హెచ్చినట్లు తెలంగాణ జిందాబాద్‌ కన. న ఖారతమాతక్రీ వా వైవుతో వల్ఫుతు వున్నవు జైపొంద్‌ జై తెలంగాణ “తెలంగాణ” కద్డ్దువదకు " దివానాగ మాటాదకు థువ్చాన్నా డౌను” శ్రాన్సః బదొయిల (బ్రహ్బాన్నా/ నినాదాలతో తొవ్మిది పాపాల జ్రైరవన్నా/ జిల్లాలల్లో పోరేగితె “పొంద్‌ జై తెలంగాణ” ఇంటింటి వినేత చేయు కోటిన్నర (ప్రజల కోర్కె వంటి వరిస్థితి వబ్చి ఖారత మాతాకీ జై ఏమి చేయలేక తుదక్తు తెలంగాణ జిందాబాద్‌ వదో నీ ఓదార్చుకు లాలా పోలీను ని బంది: కి 1. 0116000" (6౧౪4! ౦1 ౧౦||౮6 348

అభినందనలు అష్టన్యూత ట్రణాళిక అందించిన ( మ. (వతిభ ఒవ్చందాల ను మలివి కభినందన తెలంగాణ తన్పందు కూతలు కూన్తూ అభినందన వరంవరలు. ప్రాంతాన్ని పొడు జేయు తెలంగాణ వేర్చాటును వన్నాగము బాబా” ల తేల్చనిది అయితెమానె అష్టకాని కొక్సొక్పుటి అప్టనూత వ్రణాలిక్ర అందెను ప్రమాణ వ్యతము. అందముగ బుజువు వరిచె అప్టనూత్ర ప్రణాలిక ఒవుందాలను చంవీన అప్టకానికె అరిష్టము గొప్పు ఘరాన వైఖరి తెలంగాణ వేర్చాటును కాడెద్దుల ముద్దారున్న తేల్చనిది అయితేమానె బాడుగ వ్యాపార నరళి ఈ మాశ్రము జేని ప్ర. మ. చతురమతుల దీ దీతి ఆమెకు అభినందనలు. “చాణక్యం” కల్యాణం గూడువుతాణీ వైనం గృుర్తింవగ ఒక్కొక్తుటి అషప్రనూశత వ్రఖాలిక అందముగా రుజువువరుచు (అహ్హోానందుని అందన ణ్‌ తుకుచున్న యుల్ళి” మంత్రి ఆఅప్ట్రకాని కొక్సొక, టి అందెను [ప్రమాణష (త్రము వన్నెందేదులు (ప్రాంతము బాగోసులు ఆరయకుందో ఊరేగిన ఘనత చాటి పేరు (తిష్టలు నిలువ అఫప్రకానికొక్కొక్ళృటి అందెను (వమాణ వత ము. 349

కలదు కలదు ఖారత రాజ్యాంగ శక్తి పౌరుల కాపొదలేదా! నీటు గెలుచుకొనుట వ్రజల ఖారత అధ్యక్షునకు లూటి చేయుటకు చీటా? వొౌరుల మొర వినబదదా? అయిదు పంద్ల దోవిటికి రాష్ట్రపతికి దేశ (వ్రజల అంతరాయమే లేదా? రక్షించెడిలావు లేదా? శానన నభకూ, (వజుకు రాష్ట్రవతికి దేశీయుల నంగతి కుదరకపోతే రక్షించెడి స్థాయి లేదా? అయిదు పండ్లు శాస్తి” వోలె పార్లే దేశము అనుకొను అనుభవించు 'రాతే? నా? పావుల దండించలేదా? మధ్యన (్రజలను కాచే ముఠాదే రాజ్ఞుమ్మను మందెరగద? రాజ్యాంగం? మూర్చుల నరికట్టలేడా? థతినిధివర్గాలు వక కట్టు దొట్టములు వుంటే వథము బూని పోతుంటే- చట్టాలు వనిచవేయవా? (్రభుత్వాలు (ప్రజలమేలు ఉట్టులుగాచేరి దోస్తె పొటించక పలుతుంటే: - వట్టగ వగ్గాలు లేవా? (్రజామతమునకు భిన్నము కలము, బడితె రూపాు ప్రతినిధుల మతమైతే. - కలిని కుడితె మందు లేదా? రాద్రవతికి తన నత్తా ఎన్నికల్లో గెలిచినోరు (్రకటించే వనరు లేదా? ఏది చేసినను నబభా? భమ. ము. మ. లు ఏమనుకొని ఎన్నుకొన్న పొప్రానిక్రె (ప్రవర్తించుచున్నారు? అన్ని అనుభవించాల్నా (ట్రభుత్వాలు ఏమనుకొని అయిదు ఏండ్లు ప్రభుత్వాల (పజల నేలుచున్నాయి. వొంగామా కదువు లేదా? (జల మతము ధిక్టురించు శానననభ మెవ్టుంటె బలము వారికెవడిచ్చెను? చాల? వ్రజల భక్షింవగ వ ధథీమాతోద వారు జనతా సంవోరానిక్రి ఈ రీతిగ ఎగురుతాదు. శాసనసభ మెవ్టు చాలా? ఈడ్సి బైటవడ లాగే జనుల అభీష్టము కాదని ఇంగితమును నూచించే శానననభ మనగలదా? వాంగుదారి రాజ్వాంగం జనతా ఉనార్ధనునికి నందుకలదు; రాష్ట్రవతికి శానననభ ఆటంకమూ? అధికారము కలదు కలదు (్రజామతము పాటించని భారత మాఠారీ దె డ్‌ (దతినిధి మాటకు విలువా? | మళ్ళి ఓట్లనాటిదాక చెల్లద వోట్లమాట? 350

ధర్మసాగర మెందిపోయెను పల్కుపల్కుచిలుక పలుకు

వోమి ఒవ్పుందాల అమలుకు వల్కు వల్ము చిలక వల్ఫు

వామవాస్తము చూవి, ఇవ్చుదడు పార్ధీ పంజరాన వల్ళు

దివ్వ వాస్తాక్షర నుశోభిత ముఠామత్తు ఎకి వల్ఫు

నవ్వనూతన క్షేమ వ్యతము శఠము వాఠము బూని వల్ళు

ధర్బసాగర మెండిపోయెను. (ప్రజల మాట వినకు వల్ఫు వలుకు వలుకు కులుకు కులుకు

అన్న తనమును ఊతగాగాొని

దన్నతానన మందుకొని వ్ర నిండికేటు ఇంటికేటు

చృన్న మువ్టుర వాన్త లామఘవ చేనినటుల ఆడు వలుకు

నంధ్రదాయ (శ్రేణి నిద్ధము ముఠా రాజకీయాల

మర్శఘాతక చర్వ ఫలితము మురిపెముతో మరీ వలుః)

ధర్హసాగర మెంజిపోయిను. పార్టే దేశము అనుకొని

నీతి బావ్వాంబైన మార్గము (నగల్ఫాలుకొట్టు వలుకు

రీతి నవలంభించి వదవుల ఉఓట్లు వేని వంవినోర్ని

చేరి పాలన పేరజేసిన షొట్లతా చంపేనీ వల్ము

వారి వన్నెందేంద్ల రాజ్వము ఎన్నికలిక జరగొద్దని

మర్చ ఘాతక చర్య ఫలితము ఎగసి ఎగసి వడుచు వలు

ధర్శసాగర మెండిపోయెను. వదవి ఊడకుంద చూడు వదలి వీదకుంద వలుకు -

౩51

దండి ఉపాయం నిదానము వెనుకటికో అమ్మగారు ఢిల్లీ దర్చారీలకు విచారించి విచారించి వల్లీయుల అలజదంత వందిరి చుట్టూర్త మడీ ముఠా రాజకీయాల బట్ట ఆర కట్టిందట శతమని తోచుట నవాజము కాకర కాయల దొంగ డ్‌ తాకదు మడి బట్టననుచు. పార్టే దేశము అనుకొను పొటిది వారి నిజాయితి ఢిల్లీలో [ప మ. నేడు ముఠాదే రాజ్వమ్మను వల్లీయుల రక్షణకు శతము బూనినోరువారు. కథలో అమ్మగారివలెనె కదడతాంది మడి బట్టలు పార్టీవత్యము, వారిది ప్రదేశాల రాజ్యాల వందిళ్ళకు పావము దాచెడి నడవడి (ప్రదేశాల దొంగదొరలనదిగి మరీ (ప్రజాస్వామ్యు రాజ్యాంగం" ఫక్తు నినాదము వారిది. అవినీతికి బిరుదుపట్ట అందుకొన్న పీనహేయ శైరానును వెనుకేనుక నన్నావులు, దురాచార్డు కాపొజిన భూతాలని అధికార దందధరులు డి వీ మిశా శీలము అధమాధమ వర్తనులు డివాజిట్టు వైనాలవి, (వస్తుతము ప్ర, మ. విలువు నత్తా రాగనె కన్నులు ప్యాతులగుట దారుణమ్ము. నెత్తి కెక్సు చూవులు అవి ్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగము పెత్తనాలు చలాయించ పాలనగల భారతాన కుత్తుక అదిమెడి వనులవి. వట్టవగలు యీ పావము జాతివీతకు శతవార్షిక బెట్టావట్టాలాడుట జయంత్యుత్సవాలా ఇవి? జూతివీతకు గౌరవమా? భారత రాజ్యాంగ మపొమ నేత న్యెవూ కాతృశాంతా? బావోటివు విధులా ఇవి? లాల్‌ఖనాదూల్‌ మతమా? తతా. గం నముతమా? 1. 'ప్రతాపసింగ్‌ కైరాన్‌కు, 34 నేరాలున్నా ఇతన్ని మన్నించి వెనుకేసు కొచ్చారు. 352

ప్రధానమంత్రి ప్రకటన ఫిర్దోనీ” చచ్చినాక గద్నీ మవామూద్‌ కానుక రాయలనీమయు వేరుగ ఎందుకమ్మా? ఎందుకమ్మ? రాణించునా వమోనమ్మా? వీనుగు శోభకమ్ము? వ భకమ్మ కోస్తావారితో వారికి ద్ర మ. శ్రీమతి గాంధీ! కుదరదు యికపైనమ్మా. (కటన ఎందులకమ్మ? థు అ. క నివేదించి రక్షణ ఒవ్చుందాల వద్నాలుగేంద్లయిందమ్మూ. రక్షణ యివుదానమ్మ? తిరుగ తోడుటేమి లేదు ఆన్తిత్సము మానినాక తీరినదే ప్రశ్నమ్మా. అవృతమెందుకు తల్లీ? కేంద ప్రభుత్వం కోర్కెయె లె గః కీదుగూర్చె మాకన్నూ. ఆంధ (ప్రదేశము రాజము అయినది తునకలు అమ్మ, ఒవ్చందాలను నన్ని ఒప్పుకుంది చాలన్మూ. మూదుముళ్లు తెగిపోయెను ఎవరి ప్రొంతమును వారిని మూదునాదులివుదమ్మా. ఏలనియ్యి ఇందిరమ్మ. వన్నెందేదుల పొత్తూ వేరు వేరుగ వుంటే పొదైపోయింది తల్లి, పోరు వుండబోదమ్మ? చేటుగూరినోక పాతు మరో రాజ్యమొకటి భరత చేయము ఇకమీదటమ్మ మాతకు బరువానమ్మ? పార్టీ పేరు వ్రతిష్టకు వడీ వదక వేరుబదుట (పాంతము బలి పెట్టకమ్ము. చెడుట ఎట్లు అగునమ్మ? తెగేదాక బిగియిస్తే కోటిన్నర గ్రజల మేటి తగును తాడు గదనన్ము, కోర్టు యివుడువేరమ్ము. ల వేర్తాటు తవు యివుడు ఆంధరాష్ట్ర మన్నదొకటి ర్సా ర్స లూజు అయివున్న దేనాదన్మూ. వేరుమాట లేదమ్మా తెలంగాణ వేరువదితె తెలంగాణ వేర్పాటుకు తీరిపోవు నమన్యవ్మ. తెరువేర్చుడి వుందమ్మా, 353

అల్పుల ఆధిపత్యము తొమ్మిది జిల్లాల వటము మధ్యయుగం భూమీశ్రుల నెన్కదగా మ్మా మాదిరిగా ఈ నాడును క్కులేమి లేవు అల్పులు అధినేతలగుచ్తు (డ్‌్త చి ల్‌ అనదల ఉట్లన్ని దోది కోర్టె పాతదేనమ్మా రాజ్యాంగం నూత్రాలను మెప్పించిన ఒవ్పుందమె లాంఛన్మపాయము చేసి తవ్లి చచ్చిపోయెనమ్ము అధికారము చేతభఖూని చబ్చిన ఒవ్చుందమివుడు అలయం డోస్తుంటో దయ భా తౌచ్చె తెలంగాణమమ్ము అంగ నూ దా. బడితున్నోనిదె ఇరా? అష్రసూత వ్రణాలిక (వజాస్వామ్యు నీద్దాంతము అరివ్టాల బావతవ్ము, వైన నవ్మకములేని ఆలంగాణు వర్పాటో ముఠాబంది స్వార్ధపరులు తెలుగోరికి తుభమమ్మా. మొక్కుబళ్ళు తీర్చేందుకు నదురక మెలిగితె చాలు ట్రజాన్వావ్యు రాజ్యాంగం కుదిరిపోవు రోగమవు రాతియుగం అమలు తీరా? జ్ర ఫిర్లోనీ? చచ్చినాక కోటిన్నర మేట్యివజల గజ్నమవామూద్‌ కానుక గొంతొక్కటి గోదొక్పృటి ఎందుకవ్మ? ఎందుకవ్ము? ఇలంగాణ వలని నలిని వ వీనుగు శోభకమ్వు? ల రరొన ట్రై భారత నూతాకీ జై (ద మ. శ్రీమతి గాంధ/ తొలంగాణ జిందాబాద్‌ (కటన ఎందులకన్ము? ఖారతమాతకి జై తెలంగాణ జిందాబాట్‌ 1 ఫజలలీకమీషన్‌ 354

అడ జే న! నలుబదైదు సంతకాల నటుడా? పూలు - బేప్పులు నా నోటికాడి బుక్తును మూడున్స్నర కోట్లు మేలు నాణ్యంగా కాజేసిన ముందు చూపవు వన్నోదే నాగరికుడా? విను? ముఖ్యమంత: వానికి మన నా నాగటి చాలులోన వూల మాల జోవోరులు, నాజూక్రుగ వ అయి, నాగరికుదా విను? ముఠా మెదలో చెవ్పులపేరు నావారల చేరదీని నడి వీధిలో భీ భూలు. నానా విధ బోధలతో నాజ్బుంగా నన్ను కొరిగి ఉవనాసము చేసినోజ్జే నలుబదైదు సంతకాల ఉరిపోనుక చన్తాందని నాటఉకమాడిన నటుదా చొలాను చేయించే నాగరికుదా విను? చాల్చాజీ ముఖ్యమంతి కోటిన్నర మేటి (వజల నల్ల జెండా జూవినోజ్జి గొంతొక్తుటి గొడవాక్షుటి వక్ళలిరగ తన్నించే తెలంగాణ వెలిని నిలిచి నకు నల్లి, తోదేలు థఫలించాలె భారతాన న భారత మాతాకీ డై ఫక్సి జీవా: ముఖ్యమంత్రి! తెలంగాణ బిందాబాట్‌ : వన్నెందేదులు వాక్కుల (గ్రక్టుతోవ వట్టించి వగోలంఇగిలింతల దగాకోరా: ముఖ్యమంత్రి? (ప్రత్చేక తెలంగాణ రాజ్యము కోరుట నైతం భారతదేశ నమైక్యత భంగమనుట ఏ విజ్ఞత? తెలంగాణ (వత్యేకత తెలంగాణ వేరు ఉనికి 355

ఊరా? అడవా? రాజీ కుదరని పాజీ ఫజల్‌ ఆలీ కమీషను మాజీ భావుల మధ్య (గ్రజాక్షేమ దృష్టికాదు? తాజా - వ్రస్తుతాల వస్తు నాజీ వర్తనులు మస్తు. వీ ఒవ్పుందాల ్రామా ఆడకపోతే (వజాస్వామ్మ రాజ్యాంగము పార్లీముఠాల అధీనము ఆ. ప రాజ్యన్థావన ప్రజాస్వామ్యమున వలము అనలు జరిగి వుందేదా? పాట - బదితేపాలు - ఓట్లు వోమీ ఒవందాల (గ్రజాస్వామ్యమున నేతల అమలు నున్న అయినవపుదు మజా దీర్చుటకు నీట్లు తెలంగాణ వేరైతే చట్టాలు చుట్టాలై మెలగురీతి దేశము పొదౌతుందా? చట్టబద్దులకు ఎకుడలేని భీతి నీలము నంజీవరెడ్డి తెల్లఖాది మేలి మునుగు శీలానికి ఇది పరీక్ష నల్ల ఐజార్‌ కొండా రంగారెడ్డి నల్లజంద చూవిన్తే నక్కులిరుగు దండితనానికి నవాలు, పార్టీవత్యము వదువువిందు-మజా వనిలేని కాదెద్దులు బలిని తిరుగ ఖారత రాజ్యాంగంలో ఓట్లు నకమంగా వాదు జాదలేదు (నజాపొతము కొలత రీతి షాట్ల ప్రయత్నం వమో చూదలేదు. నా గొదవి ను నాడు నేడు నడివిన్తున్న అభఖీతి పార్టే దేశము అనుకొను (జయ దేళదోవాము ముఠాదే రాజ్యమ్మను మూర్ధులు దేళ్ళదోవులు, 356

రావి నారాయణరెడ్డీ! వీర తెలంగాణ నమర వీర్యాగేనర? రావి? ఆంధ అన్న మాటలను మవోనథభల మేట్మివజుల అన్నా! నీ వంటవ? నీ వంటవ? మనిషి వాణ నఖుద? నారాయణ! నారాయణ] రెండున్నర జిల్లాలదె తీరా యీనాదు నీవు దండిబాన అని అంటవ? ఏమిటి మాట్లాదునది? తక్తునోళ్ళ నోళ్లు యాన ఏ భురాని పాట ఇది?” ణొక్క పెట్టవలెనంటవ? 'ఆంధమవోనభను! రెందు ఆంర్మధమవో నభల జోన్‌ 'బాలానందము” కోస్తా ఆలంగాణా తొలుగన్నల భాలల ఆనందానికా? తెలిని బలము పెంచె నెవదు? సెల్ఫిలాగొ పెట్టిన్నని నీదందిలొ ఒకదంటొ బీలికలే' అభివృద్ధికి ఆధో్లన్నద ల నో అ పోదువు నీవను మూలికన్న వేది ఎవడు? ఇక్ళదంత తుర్భమ్ముని " ఇంగ్లీషులో అభఘోరించు నందలేంధ్లు తెలంగాణ ఆంగ్లాంధుల? నమ మంది వేరుగున్నవ్వుడు (గాం నభ్యత నంరక్షకులు. తెలంగాణ తౌన్సు తనము దినును గుణము పోయిందా? తెలంగాణ (ప్రాంతమందు కృష్ణ దేవరాయలెవదా? 'తెలుగుతనమూ వృగ్యంబని కృష్ణమూర్తి శ్యాస్త్‌ ఎవరా? తెలంగాణ రిక్షన్నలు తెలియకనో వున్నారా? తెలియక ఆంధధమ్మ తోడ తెలంగాణ కితాబీలు 'చారానా' 'భెయ్యానల నన్నయ్య తిక్టున 'ఫేరు రేటు అంటానని నారాయణభట్టు లెవరా? అ (వ రాజ్యావతరణ ఆ. (ప. రాజము వెలయగ ఆనందోత్సవ మందున అందినదా “కబురు” మనకు నాట్ట నంఘాయోజిత నినీ పాట గవ్ముత్తుల నట కవి గాయక సభల శనినారొ మన తమ్ముదు నిరుదు అయిదు నెల్లకింద బీర తెలంగాణ నాది నిండిన 'రవీంద ఖారతి” వేరు తెలంగాణ కాదు” నిందవున్న ఆంధన్నల 357

కుండ వగిలినట్లు నవ్వ ముఠాకోర్ల వట్టి తన్న తెలంగాణ వీరులంత 'ముల్సి' శక్తి నళిస్తుందా? తలలు వంచుకాని ఏద్వగ అన్నది నీ వెరుగుదువా తెలంగాణ కామరేద్లు అలము కోలువోతార్రా? అందమైన వచనకవిత శీమల గీతలు మారితె తెలంగాణ 'జూలాముణి” చీమల గతి మారుతుందా? తొలి జవ్వన వయ్యారము “చుడీదార్‌ పాజామా” కుందలు వేరైనంతనా తొడిగి నడిచి వోతొందటీ తిండి సరుకు మారుతుందా? అబిదు నర్జుల్‌ పొంటు తొమ్మిది జిల్లాలల్లో ఆనాదే ఆ నభనే తెనుగు తనము పోతుందా? ఆంధ మవోకవి ఒకదు అనాంకారమున వలికె తొమ్మిది జిల్లాలల్లో ఆంధన్నలు ఇగిలింవగ 'కాదవిలాడ నంటుందా? అనమానముచేత మండి తొమ్మిది జిల్లాలల్లో తెలంగాణము కోపించగ 'ుత్తై” మొట్టనంటుందా? తెలిసిందా రావన్న. తొమ్మిది జిల్లాలల్లో ఖాన వేర సాలెగూడు” “'రక్తవర్హ” మే మారునా? ఖ్మధమనకు రావన్న! తొమ్మిది జిల్లాలల్లో “మార్చ్‌” మార్కు మారుద్దా? వన్నెందేదుల ఆం్యధుల ట్రగల్భాలు బ్రలాపాలు తొమ్మిది జిల్లాలల్లో తెలంగాణను ఆంధను బాన మానీపోతుందా? కలినీన కుట్లన్ని (తెంవి తొమ్మిది జిల్లాలల్లో మనువులను మననులను వనిఫాటలు వేరౌాతాయ? తనకలు జేసేనినాయి అతకదింక కుంది వగిలె తెలంగాణ వ్వేరైతే ఉతకదింక రావన్నా కామరేడ్ల కేమైతది? తెలంగాణ వ్యర్రెటే తెలంగాణ వ్షైతె కూలి నాలికేమైతది? నీర తెలంగాణాని కొదవేమిటి వంకేమిటి తెలంగాణ వేరైతే నీమదిగల శఉంకేమిటి? క్మరుదుంవ కేమైతది? వెత్తన్‌దారుల నెదుర ఆ బ్ర. రాజ్యము పేరట నత్తువ లోవిన్తుందా? జరిగిన అన్వాయాలకు 358

అలీ శ్రీనుతి గాంధీ చెప్పుతాంది! జ్ఞాపకాల చివ్నాంగా (ప్ర ము. శ్రీమతి గాంధీ ఆ. (ప నిలచి వుండాలా? శమయనక దయ దలచి తెలంగాణ వేరైతే ( తీరిపోవు (వళ్ళలన్ని ఢిల్లీలో కూర్చుండి మోసగాళ్ల పొత్తు పోతె వల్లీయుల విషయంలో నీ కెందుకింత దిగులు? విచారించి విచారించి విధాన తొలంగాణమున కూదా విధి విధానముగ నెంచి దొంగలుంటె వార్ని మళ్లీ మిట్టచదను మాటో మంతి ఎదిరించి బుద్దిచెప్లు పెట్టి: వీలువు లందజేని వీరులు తెలంగాణ (జులు వట్టీల వాదీగా ఆంధ బూర్జువాల నల వోమి ఆనరాలు కోలు వట్టి వట్టి తెప్పించి పోయి కోరలు దీనిన చిట్ట బివరి మాటంచు వొముల కోరలు మళ్లీ చెవ్పుతాంది రోజుకొకటి, వస్తే కోరలూదడదీయ వెనుకాదెదరా మన వీరులు? (మమ. శ్రీమతి గాంధీ వరోవకార ధురీణ వీర తెలంగాణ (జులు బ్రచంద రాజ్యాంగ యుక్తి వీర తెలంగాణ నమర బీధర (వ వీరాగ్రేనర రావి: ఆంధ వదవీధర ప్రజ్ఞళీల. మవోనభల మేటి “వజల కాని పార్టీ అధీన మనిషి” ఉణసనఖుడ. నారాయణి నారాయణ కాదెద్దుల వంగదాల తీరా యీనాదు నీవు దాడికాగలేని దీన వమిటి మాట్లాదునది? దయనీయ స్థితి అమెది వ ఘరాన పాట యిదీ? ్రత్వేక తెలంగాణ *.. సిల్సిలా = వరుసగా (వళ్నే లేదంటున్నది.

1. 1-11-69లో ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమ సంధర్భంగా 'వీర తెలంగాణనాది - వేరు తెలంగాణ కాదు' అని సి.నా.రె.రాసిన గేయాన్ని మిట్ట చదును మాట మంతి ఉటంకించి రావి నారాయణరెడ్డిగారు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ అవతరణ దినోత్సవాలో తుట్టతుదకు “ఆెలంగాణ చేసిన థసంగానికి స్పందించి రాసింది. వీతామవాుని” ఢిల్లిదాక 2, తెలంగాణ భాషను, యాసను అపవాోస్యం చేసినవారిపట్ల నిరసన తెలుపుతూ. రమ్మన్నది కాని అచట ప్రతేక తెలంగాణ 359

అయ్యయ్యో అంధావని!! టల్‌ ఆంధ్యవదేశము చొదిది నం. (వ్రశ్న మాత్ర మెత్తొద్ద్ధట (బ్రహ్మానంద విచితవురి ఆనంద నిలయము 'దాదా” అందుకు తగినట్టె వుంది అదువులోన ఆ ంధ్రా వని దరికి ఫు డన అంం లల “గహన మూదునాళ్ల మంత్రులంత తెలంగాణ వీతామవాుంని ముఖ్యమంత్రి వ్రాషు” బంట్లు 'తటతెల్ల” నిరాకరణ. బఇిన్సన్నన్నదే వేదము” విశ్వానముగల స్టంట్లు. ఢిల్లీలో మాట మంతి శ్వా రా వల్లీయులదని చాటుచు కాదెద్దుల ముద్దిరతో 'వ్రత్వేక తెలంగాణ గౌరవనీయులు ఎందరో (గ్రత్నే. ఎత్తొదంటే 'అవునులు” ము. మ. అయినోనికి. వళ్లెనుండి థిల్లికేగు ఆ. వ్ర కా. అధ్యక్షుడు వశే లేదనె తనకు ఆ (వ రాజ్యము కాంగైను తెలంగాణ వితామవుడు రాజ్యవ్ముని తలుస్తాందు రాజ్వాంగమ్ముతదెరుగడు. తెలంగాణ జిందొబాద్‌ ముఠా రాజకీయాల

1. ౧9౧ 1461129 ముల్లె పెంవకాలల్లో
2. కొండా వేంకటరమణారెడ్డి వాటా కోటా పేబీ వొటిదివుదు ఆంధ్రావని. ఆంధ్య్మవదేశము కాదిది బ్రవ్మోనంద విచితవురి ఆనంద నిలయము దాదా అదువులోన ఆంధధావని. ముఠాకోరు అయిన ము. మ వుటావాటిగ ఢిల్లి నుండి (్రంక్‌ టెలీఫోన్‌ మాటల “లింకుల” కాదేళశించెనా? ఆంధ రాజధానిలోనే నదుగిదు లోపల మీరు మీ మీ జిల్లాల కరిగి ఇబ్లిట్లని అంతా కని 360

ఓ శాసన సభ్యులారా! కాదెద్దుల ముద్దెరతో హైద్రాబాదులో మళ్లి నాడు నీట్లు గెలుచుకొన్న వోజరు కమ్మన్నాదా? & గౌరవనీయులారా! వరంగలు ఆ మాదిరి & శానననభ్యులారా! వజ్రా 'బారుడు*ో ఒకడు మీ మీ ఓటర్లు మిమ్ము వటి వార్ని వీర్నీ కలిసి ఇచ్చకాలాదేగినాదా? మీ నియోజకాలయందు వెతుకులాదుతున్నారు. ఆంధ్రవాంతులు కొందరి వేరు మతము బూని యివుడు మీరే దౌర్జన్యాలకు గురి మీరేమో వట్నంలో కారని చెప్పినాదా? వేరు తెలంగాణొద్దని పత్రికల్లో జోరుదారు ఇకమీదట నాటకమున ్రకటనలు చేస్తున్నారు. ఒకటో రంగము దానిలొ రేళ్లు-పోస్టు దవానాలూ ఉఊళ్లల్లో వీరజనులు రేగిస్తామన్నాదా? ఊరేగింవులు దీస్తూ ఆనొటినుందే రేళ్లు తెలంగాణా వేరువడి అచటిచట ఆగె కాలె నిలవాలని కోరుతాం. గ్రామీణుల మతము నరని రేల్వే వారోత్సవాల నా గౌదన మరియాదగ ముఖ్యమంత్రి నంభాషణ సాగదీసీ అదుగుతాంది లోని ప్రెస్సు గమనిస్తే లోక విదితమగు నర్వము ఓ గౌరవనీయులార! అయ్యయ్యో ఆంధ్రావని ఓ శానననభ్యులార! అయ్యయ్యో ఆం(్రావని ఓటర్ల మతమేమిటో న. నీటర్లు తెలునుకొనక

1. (ఇవ్మానందరెడ్డి ప్రారంభించిన సినీ స్టూడియో పేరు (గ్రకటించే వ్రకటనలకు ఒ హయగ్రీవాదార్యులు. (ప్రజాస్వామ్య న్థాయి ఎంత? ప్రాతినిధ్వ వరవతెంత? 361

ల్ఫౌ,

జైహింద్‌ జై తెలంగాణ

కాంగ్రేసుదే రాజ్వమా? తెలంగాణ వితామునోో తెలంగాణ పాత చింతక?!

కాడెద్దులదే బలగమా? తెలంగాణ ఉద్దారక

ముఠా కుమ్ములాటె (బబ్రతుకా? తెలంగాణ జిందాబాట్‌.

మోవేతి గంజే మెతుకా? తెలంగాణ స్టితిగతులను

& గౌరవనీయులారా! తెలంగాణ ప్రజల వ్యుథను తెలిని చెవ్లుచున్న తాత

ఓ శానననభ్యులారా?! తెలంగాణ జిందాబాద్‌

ఏ (బ్రవ్హాము గారడి యిది? (త్యేక తెలంగాణ

గ ట్రనక్తే లేని ద్ర మ.

త లె డూ]

రాజకీయ వైఖరి యిది; విలువును విన ననిన వీర

ఏ రాజ్యాంగ నూ(తం యిది? తెలంగాణ జిందాబాద్‌

ఏ వ్రజాపొత కార్యం యిది? కనులు, చెవులు వండి కూడో

వపొంద్‌ జె తెలంగాణ కనని వినని వారెందుకు?

య - తెలంగాణ ధీమంతుద?

తెలంగాణ జిందాబాద్‌ తెలంగాణ జిందాబాద్‌

ఖారత్‌ మాతాకి జె కాదెద్దుల ముద్దెరున్న

తెలంగాణా జిందాబాద్‌ కాను” గులాపోళ్లెందుకు? కనని కండ్లు వినని చెవులు గల ముల్ళీ మంథత్రులేల? నిజా నిజము లరనీ తెలిని నిజమును చాటించి చెవు ధీరుదు ధీమంతుదడొకదు తెలంగాణా వీతామమాదు. తెలివొక్ళటి వుంటె చాలు తెలంగాణ తాతయ్య తెలివుంది తెలంగాణ తెన్తాము తాతయ్య తెస్తాము నీవుందగ తెలంగాణ తాతయ్య జైపొంద్‌ జై తెలంగాణ తెలంగాణ జిందాబాద్‌ భారత మాతాకీ జై తెలంగాణా జిందాబాట్‌ కావు. కనులు కనబడేవి కావు.

362

భారత రాజ్యాంగం ద జి వన గళగాటుమైన వరీక్షించు గీటురాయి ఇంకే మత శ్యాస్తమైన కోటిన్నర మేటి వ్రజల వలుతు లేదు మనల్ని. గొంతొక్టుటి, గొడవాక్టుటి తెలంగాణ ఎెలిని నిలిచి భారత రాజాంగమొకటి ఫలించాలె భారతాన. పౌరుల శానీన్తున్నది. భారత మాతకీ జై రాజ్వాంగమునకు వోని తెలంగాణ జిందాబాద్‌. రక్షించెడి కూత చేత పౌరుల నవమానించెడి ఎవడు వాడు తెలంగాణ పొటి శక్తీ సామర్ర్రము నీనడించ దలచినోదు ఎవనికుంది, ఎవనికుంది? ఏ వదవిలో వుండి నన్న హేళనగా చూస్తున్నడు? ఈ రోజున ఖారతాన? ఎవ్వదన్న ఉన్నదంటా రాజ్యాల విభజనకు ఎవ్వదన్న అనుకుంటే రస్తా లేనే లేదా? దన్నదనుకొని కూస్తే రాజ్యాల విభజనకు డఉన్నదనుకొని చేస్తే రాజాంగం ఒవ్హుకొనదా? కోర్టు కీడ్చ్పి బుద్ధి చెప్పి గుణము గరపవలసిందే, కేంద్ర ప్రభుత్వము పార్టీ శ్రీనీడల నదవడి దా వ మక్రానము. మ. కైన ఉన్నత వదవుల జేరి (దజూకవి సామాట్టుకైన ఊనరవెల్లి విధానమా? బైబిల్‌ ఖురాను, మనువు బావతు గురువెవన్నికైన భారత పౌరుల వాక్షుల పౌరుల నవమానించెడి భంగాపాటు తొలగింవగ పొటి శక్తి సామర్హ్ర్యము ఖారత రాజ్వాంగములో ఎవనికుంది ఎవనికుంది బందోబస్తే లేదా? గో ఈ రోజున భారతాన। నలుబిదేదు కోట్ల వ్రజల థట్రజాస్వామ్యమున వేలము నాయకుడు, ఖారతాని పొటి బడిత్తే పాలి ఓట్లు కధ్యక్షుడు, రాజ్యాంగం ద్రజాస్వామ్యమున నేతల అమలు బావుటా 'జాకీరు” మజా దీర్చుటకు నీట్లు పార్టీ పార్టీలో ముఠా కోటిన్నర మేటి వ్రజల పొటిదేన నిజాయితీ? గొంతొక్ళుటి గోదొకటి (భుత్వాధికార బలము తోలంగాణ వెలిని నిలిచి పార్టీ కుతికా ఆవాుతి? ఫలాల చ భార్గరాన థ్రడాన్వామ్యు రాజ్యాంగం తెలంగాన జిందాబాద్‌. 363

ఎన్నికలు జరిపించు

(ప్రత్యేక తెలంగాణ

వనికిరాదు అంటారా? రాజ్యాంగం రాణించగ

(వత్వేక తెలంగాణ ామ(గ్రామమున వ్యోంత్రో రానే రాదు అంటారా? జరుగనున్న ఎన్నికలను

వ. మ. వల్కుము. మ. వలు జరుగనీయనిది రాజ్యామా, రాగము తాళము ఒకటా? (గామ వంచాయితి ఎన్నిక (ప్రమ. ము.మ.లు చెవుల్లొగ్గి (వమ., ము.మ.లు జరివిసే (ప్రజల వట్బు వినలేరా? తెలంగాణ అటో ఇట్రో (ప్రజల వలుకు లాలించెడి తొాలియవచ్చ్చు క్షణంలోన, బాధ్యత వారికి లేదా? (వజూస్వామ్య్వ రాజ్యాంగం రాజ్యాన్ని విభజిస్తే (వర్ధిల్లు సాధనమిది (వ్రజకు మువ్దు వస్తుందా? (పమ. ము.మ.ల నిజాయితీని 'వ్రత్వేక తెలంగాణు వరీక్షించు మార్గము ఇది, థఫ. అ. క తేల్చలేదా? ఏడాదీ పొడిగించిన

ఆ. (టై. రా. వుట్టుకకు గూడుపుఠానీ ఆజ్ఞను అనలు కారకులు ఎవరు? రద్దు చేసి వంచాయితి వోమీ ఒవ్పుందాల రాజ్వవుటెన్నిక జరువుడు. (దామా నాడింది ఎవరు? (గామ (జలు, జూనవదులు ఖ్లాంక్‌ చెక్కు ఇన్తామని (్రజాన్వావ్యు సార్వభౌక్షు ఖాకాలూదింది ఎవరు? రాజ్బుం నత్తాధికార్లు వన్నెందేడులు ము. మ. అది వూజ్యులు తేలుస్తారు. బాధ్యత గల పాలనేన? తెలంగాణ అటో ఇటో పార్టీవత్యము పేరట తేట తెల్ల వరుస్తారు, పావము దాచిన దొవ్వరు? ఖఫ. అకు నూచనల (ప్రాంతాన్ని అణచిపెట్ట థలితాంశము బైటబడును రాజ్వాంగం ఒవ్హుకున్నద? వోమీ ఒవ్చందాల పార్టే దేళము అనుకొను (దామా వన బైట బడును, (మల రీతి భదంబా? ఉళ్లు తోటి తీరుదాన్ని ముఠాదే రాజ్బమ్మను పొట్ల దాక రానిచ్చుట ము.మ.ల రీతి క్షేమంబా? (థ, మ. కైన ము. మ. కైన చెల్లని ఒవ్పుం దంపై రాణించదు రాణించదు పెల్తుబుకిన ఆం(ధ(దేశ్‌ (జాస్వామ్వ రాజ్యాంగం అస్తిత్వం చెల్లుననుట రవాదారి చీట్లు - జట్లు అమాయకతా? దాదాగిరా? (టజూన్వామ్యు రాజ్యాంగం

(ప్రాణవోనికరము షాట్లు? 364

ప లసభ ఇప్పడు తెలిసొచ్చింది ప్రతినిధుల ౯౪ వోషీ ఒవ్చందాల తెలంగొణ పెద్దల నబ అచగారాంబి (దామాకూ మోనపోయి జతల జతల ఎప రినాయి టీ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాజ్యమే ఏ దొడ్లో ఉం అందరికీ క్షేమంబని తీర్చానం చేస్తాన్నయ్‌. ఒవన్దుకున్న 'తెలంగాణ' విశాలాంధ్ర దొడ్డిలోన కిప్పుడు తెలిసాబ్చింది. విరిగిన కాళ్లను లెక్కిస్తున్నయ్‌ కోదెను దూడను ఒకే విశాలాంధ్ర దొడ్డిలోన కాడికి కట్టాద్దు అనిన కుమ్మిన ఆంబోతుల న్మరిస్తున్నయ్‌. ఫజల్‌ ఆలీ కమిషను న్వాయం నాల్డుపాల్లు నడవని న ధర్భన విశిష్టత తీరుకు, వోమీ ఉండాలంటున్నవి [గామ వంచాయితి” ఎన్నిక యెద్దు - ఎల్లెద్తూ గదువు దాటి పోతుంటే వయ్యెద్ద ణ్‌ది పదాది గడువు వెంచు గుడ్దెద్దూ - గజ్జెద్దూ పేడిది రాజ్యము కాదిది దొంగెద్దూ - దొరకోడే పెట్టించు, పెట్టించు అన్నీ రంకెలు వేస్తూ పెట్టించు ఎన్నికలు తీర్జానిస్తున్నని. తాదో పేడో తేల బెద్‌ కట్టుబాటు లేని తీరు జూదకు అద్దము రాకు. దొడ్డిదారి చూస్తున్నవి పంచాయితి రాజ్యము వ వనగద తీసుంటో “వంజొల ఎన్నికతోనే ఆ దొద్దే మాదని తెలంగాణా అటో ఇటో ధోరణి కనివిస్తున్నది. తేటతెల్లమైపోవును తెలంగాణ ఎద్లన్నీ కోటిన్నర మేటి (్రజల కటికవారి కమ్ముడైన తీరుని గొంతొక్కుటి గోడ్రాక్షృటి ఉమ్మడి దొడ్లో విధిగా తాలంగాణ వెలిని నిలిచి ఫలించాలె భారతాన. విబారిస్తున్నవి. భారత మాతాక్రీ జై ఉమ్మడి నభ జోనినవుడు తలంగాణ జిందాబాద్‌ తవుడు కుడితీ వుండేదట 365

ప్రాంతం వాడే దోపెడ్రి చేస్తే... 9, చే తెలంగాణ ఎద్దుల నభ వేరైనవ్టుడు దోపిడి చేసే ప్రొంతేతగులను దూరం దా వచ్చినీళ్లు కరువేనట ఠా తన్ని తరుముతం తీరులో భేద ద (సాంతం వాదే దోపిడి చేస ఈ తిరు ౧ చాల ప్రాణంతోనే పాతర వే్తం సమైక్యత వ్యమ్మైందనుటకు దోస్తుగ ఉందే వారితా మేమును ఆ ఎద్దూ ఈ ఎద్దూ అంబా అంటున్నా దోస్తే చేస్తం - (ప్రాణ మిన్తం జీవరాశి ఆరాటం ఎంతకు అంత అన్న ధోరణితో స్వేచ్చా జీవన పోరాటం చింతమాని (బ్రతుకును సాగిన్తం తలంగాణముది - తెలంగాణమిది ఎద్దు (బ్రతుకు తీరానికి దూరాన వున్నది ఎద్దోవన కాక ముందు ముంచే యత్నం చేస్తే తీరం మంచి (బ్రతుకు మనగల్లేందుకు మునుగును తానే - మునుగును తవ్పుక వేరు దొడ్డి పెట్టాలని పెద్దెడ్లే చెప్పాలని ప్రత్యేక తెలంగాణా ఉద్యమం సందర్భంగా 1-5-1969 వరంగల్లులో లేగలు, కోదెలు ఆరాటం జరిగిన ప్రజాసమితి సదస్సులో చదివినది. చెందుతుంద ఇరువది వదాద్గతా వద్దు నంభుమేశాయట గుద్ద గుద్ద కరుచుక దొడ్డి వీకి వేస్తాయట ఎన్నికైన ఎద్దు గౌదవ మళ్లీ టిక్టుటు కొరకే తప్పు ఎదగని బుద్ధికి - మతి ఎద్దేవం కాదా మరి! 366

అన్యథా శరణం నాస్తి ఉఊౌంతం వాడ రక్షణ వనికిరాదు అన్నవ్హుదు టవ్రమాదాల పొలగుదురు. థుత్వేకంగా రాజ్వం ఉప్రాంతంవారీ రక్షణ పాలు కోరడం తవ్చుదు. వనికిరాదు అన్నవ్పుడు ముఖ్యమంత్రి ఆదర్భుం (వత్వ్యేకంగా రాజం ముఠాతత్వమైనవ్చుడు పాలుకోరదం తప్పుదు. ముత్స్‌ీమంటతులు మైతం త ట(మ.కి బంట్లు ఐనవ్చుడు /(వత్వేకః జైజలంగాణ పత్రికలో ప్రచురితం తూర్చు నాటి &వ్ప్చుదం బుడ్దుదాఖలైనవ్పుడు విను నాధుడే లేనప్పుడు “(తేక తెలంగాణ నీబ్బందద “(తిళంకు”గతి అయినవ్పుడు 'జానచాన” వయ్యారం యాన కంటు అయినవుడు //(వత్వేక మాందలికపు మర్వాదల మాటలు చేదయినవ్చుడు “జూాలానందం” కోస్తా బాలల నొమ్మైనవ్వుడు /వత్వేకః తెలంగౌలు రాళ్ళనీమ వెలివొలై వున్నవ్హుడు వక్షవొత బుద్ధిలేని రెండున్నర జిల్లాలదె దంజిబాస అయినవుదు తక్కినోళ్టు నోళ్ళయాన నొక్తు పెట్టబద్దవ్చుడు /(వత్వేక! మోచేతి గంజి గత్రికి మోసము జేసెడి నేతలు (జల మెవ్టు కోలుపోయి 36/

కట్లన్న్‌ ఒకవైపు వోదాం పదరా! జట్లు ట్లు (్రజూన్వావమ్వు వదరా వదరా పోదాం వదరా శట్లున్నీ ఒకవైవు తెలంగాణ సాధిద్దాం వదరా వాట్లు షాట్లు ఫాళిన్తుల ఆ.-(య. రా దొంగల దూరం కొడదాం వదరా షాట్లన్నీ మరోవైవు వేరే రాజ్వం చేద్దాం వదరా /“/యదరా॥॥ శట్లేమో వేరు వేరు షాట్లకు జెదరక చెదరక వదర్రా రాజాలు అంట్యున్నై పారణ్వకళివుడు వాడలగ వదరా షాట్లోమో (పేలి (పేలి నర్సింవుదవై ముందుకు వదరా శల్లును మలిపేస్తున్నై వదరా వదరా...................../ వదరా?/ షాట్లు (పేలి (పేలి కుక్లును మలిపే న్తున్నై అధిక్టుత వాొంననే పాలన అంటే షాట్లు (వేలి అయిపోతే (మవ్గాదుని పౌళన చేస్తుంటే ట్లు మిగిలి పాలిస్తే (వత్వక్షంగా నర్సింవులమై ఆం(ధ - తెలంగాణ వేరు (థతివాంనకు వాల్చదదాం /వదరా॥॥ రాజ్వాలై రాణిస్తే పారణ్యకళివుల వొట్టలు బీల్చి తై జై జై తెలంగాణ పేగుల మాలలు చేద్దాం వదరా జై వై వై ఆం వదరా వదరా ............. దయ్యర్‌ ఖాసీంరజ్వీ వేర్చుడదామని ఇద్దరికుంటే దౌను డౌను, డౌన్సు డౌను కాదను వారిని కాలదన్నమా (జూాన్వామ్యు సార్వభౌమ వేరే రాజ్యం చేయబూననమూ రాజ్యాంగం శై తై వై వదరా వదరా.............. జైపొంద్‌, జైపొంట్‌, వైపొంద్‌ లా తా జనగణ జై జై వై జై జైతెలంగాణ పత్రికలో ప్రచురితం 366

జాజిరి జాజిరి జాజిరి జాజూ

జాజిరి జాజిరి జాజిరి జాజూ

ఆవూ దూదా కాం(గెను బాజూ ఢిల్లీరాణి మాస్ఫోరాజా

పారి గాదురో పార్టీ వ్రతృం కలగాపులగం మన్శా లాజా దొరలు గాదురో దోపిడి దొంగలు గాంధీ సమాధికి పొట్లరు వూజా దేవత గాదుర దొంగల రాణి జాజిరి జాజిరి.........

ఇందిర తొత్తుల గూడువురాని ఆవూదూడా కాం(గెను బాజా జాజిరి జాజిరి _...... రాట్నం గిరగిర కొదవలి కోతా ఉట్లది గాదురా సేట్లది రాజ్యం నడిస్తై రష్టా మదిమెల మోతా జళ్లుది గాదురా నోట్లది రాజ్వం (జల [వ్రభుత్వం యావ్యా చేత ఉీట్లది గాదురా షాట్లది రాజ్యం మార్షల్లాకు ఇందిర పూత (టవజులది గాదురా పార్టీ రాజ్యం జూబజీరి........

జాజిరి జూజిరి.......... ఢిల్లీ వట్నం వల్లెకాదురో నత్వా(గ్రవులను చంపే రాజ్యం ఇందిరగాంధీ గాంధీ కాదురో జీక్లును షాట్లతో మలివే రాజ్యం మంత్రికాదురో (ప్రధానమంత్రి నమ్మెల బూట్లతో అణిచే రాజ్యం మనిషి కాదురో కామినిభూతం రాముని పేరిట రావణ రాజ్యం జాజిరి జూజిరి.......... వొట్లరు నదక ఇందిర రాజ్వం కాంగెను మునుగుతో కామరేడులు (జులది రాజం నర్భారెవ్వరు తెల్లని తెరలో నల్లబజారూ వపల్లెది రాజ్యం ఢిల్లీ ఎందుకు రాముని పేరట రావణరాజ్యము మందకాదురో మనుషుల గుంవు శ్రీమతి గాంధీ నీరంగ నీతులు గుండాలెవ్వరు వజలూ పౌరులు జాజిరి జాజీరి.........

జూజిరి జాజిరి,,.........

ఇంటి గట్టుకు ఇందిర ఎవ్వరు శ్రీరంగ నీతులు తాజా తాజా పరిపాలనకూ పటాల మెందుకు “వేర్చడి బ్రతికితే వంశం పాడు చింత చిగురుకూ చీటి ఎందుకు ఇండ్లు పెరిగితే వాడలు పాడు వరు విదుకలకు బేరాలెందుకు వాడలు పెరిగితే ఊరే పాదు జాబీరి జాజిరి.............. ఊళ్లు పెరిగితే పట్టే పాడు”

శ్రీమతి గాంధీ నీరంగ నీతులు జాజిరి జాబిరి........... 369

(గామ న్వరాజ్వం జనులకు కీదు వీధిల వ్రజలు అలజడిదారుల వంజుల రాజ్యం దేశం బీడు వీధిల వ్రజలు గుండాలందర్వు రాజ్యాలు పెరిగితే దేశం పాదు పార్టీనభ్యులు నత్తువిత్తులు శ్రీచుతి గాంధీ నీరంగ నీతులు థవజుల ఓట్లకు పుట్టిన పెద్దలు జాజిరి జాజిరి........... (పతివక్షాలైతే దేశదోవులు వీకులాటకు తెగతెంపొద్దట శ్రీమతి గాంధీ నీరంగ నీతులు వదివదకున్నా కలినుందాలట విడిపోతేనో చెడిపోతామట వడి వదకుంటే మగణ్ణి వదలిన శ్రీమతి గాంధీ నీరంగ నీతులు ప్రసక్తి ఎత్తే ప్రశ్నే లేదట జూజీరి జాజిరి.............. శాస్తం చెప్పే సాముల భార్య చాకలయ్యతో నరసాలాదితే పంక్తి భేదము వుంటేమానే క్రొత్త నమోనా నోమూ (వతమట మోపాొని వడ్డన చేస్తేమానో శ్రీమతి గాంధీ సీరంగ నీతులు కస్టం నష్టం జరిగితే మానే జూజిరి జూబిది......... ఇష్టం లేకేదుస్తే నూనే పాత్తుల బేరం విత్తుక జచ్చి యారాళ్ళ నీగవట్లను ఓర్చుక దానికి దీనికి సీగవట్టాచ్చే తోవం మానీ మనునులు మార్చుక వోమీలన్ని మంటల గలిస్తే అన్నదమ్ములు కలినుండాలట అన్నదమ్ములకు అగచాట్లాచ్చే శ్రీమతి గాంధీ నీరంగ నీతులు ఆ(్ర్రొా రాజ్వం ఆగంబాయె జాజిరి జాజిరి............ జాజిరి జూజిరి.......... ఆం(్రులు మనమూ కలినుందాలట గరీబి వాటావ్‌ గప్పాలమ్మా ఆం(్ర(వదేశం వెలినుండాలట ధాకిని శాకిని డాకూలమ్మా టోవిజి మార్ధం తెరినుండాలటు, నల్ల బజారు గాంధీబొమ్మా ముల్సీ మన్లా మెద నులుమాలట కల్తీసారా నర్భారమ్మా ఇందిర మాటకు ఎదురే లేదట విషవు చేవులా చనుబాలమ్మా కాదంటే దేళం నాశనమౌనట, జవురూవులది దయ్యాలమ్మా శ్రీమతి గాంధీ నీరంగ నీతులు తప్పుదు కూతల తంటాలమ్యా జూజిరి జూజిరి............ సాకుల మేటి బొంకులబొమ్మా అంతర్వాణీ అక్టుర్లమ్మ రంకు రాజకీయాలది రిమ్మ 3/70

పార్లమెంటు ఎందులకు? ఇందిర క్రిథ్టం లేదట ఇంకొక్ష్రుది తెలంగాణ రాజ్బుం చేసే ఇందీర ఎందరెంత్ర జవ్పీతేమి దూ దూ బనవన్నలంత ఇందిర కిష్టం లేదట ఇంకెక్కడి తెలంగాణ ఇంకెక్సుడి తెలంగాణ వొర్లమెంటు ఎందులకు శంకర దయాళుశర్థు టప్రజల మాట ఎందులకు ఇందిర ఇష్టం అంటాడు అందరి దొకటే ఖోషణ రాద్ర్రవతి వెంకటగిరి ఇందిరకిష్టం లేదట ఇందిర ఇప్టం అంటాడు ఇంకెక్కడి తెలంగాణ మాజీ ము.మ. ఇవ్పుటిక్తీ న. ఇందిర ఇన్టం అంటాదు జైతెలంగాణ పత్రికలో ప్రచురితం నీవీఐ కాయమ్రేదు విభజన నష్టం అంటాడు ద్వేషం, ఉజగదం, అలజడి తోడి పోవాలంటదు ఎందరెంత చెప్పితేమి ఇందిర కిష్టం లేదట ఇంకెౌక్కుడి తెలంగాణ గుం(్ర బల్ల కాన్ఫరెన్సు గాడువుఠానీ చర్చలు విభజన వద్దని తేల్చు గ తతంగాలు - కుతంత్రాలు అందరి దొకటో భోవ్షలు 'ఇందిరకిష్టం* లేదట? ఇంకౌక్టుడి తెలంగాణ ఇందెర అంటే కాంగ్రెను ఇందిరయే సోవలిజం ఇందిర అంటో ఇండియా ఇంకెక్కడి తెలంగాణ టజాన్వామ్యు దేశంలో 371

ఓట్లు - మాట్లు ర షు - వాట్లు ఇందిరా ప్రజాస్వామ్యం ఓట్లు ఓట్లు తెలంగాణ చట్టంతో చుట్టరికం (జల ఓట్లు వొకవైవు చలాయిన్త మంటున్నరు పాట్లు షాట్లు ఆ. (వదేళ్‌ కనితో కాట్లాడు కొనుచు రాజ్బం షాట్లు మరోవైవు కలినీ వుంద మంటున్నరు. వదవాోరేళ్లనుభవము ఓల్లేమో తెలంగాణ ఫలితము పమ్లైనట్లు? (వత్చేకం అంటునై ఆం(్ర తెలంగాణ మధ్య షాల్లేమో (పేలి (పేలి ఆత్మీయతెంతెదిగినట్లు? ఉట్లును చం పేన్తున్నై వైరము తగ్గింవ మైత్రి వనరులెన్ని వెలసినట్లు : అనలు జట్లు ఎన్నున్నై? వారి వీరి మధ్య కొత్త అనలు వాట్లు ఎన్నున్నా? వైరమెంత పెరిగినట్లు? షాట్లు” అన్ని (పేలి తుదకు ఇండియా వృ్యవవోరమంత ఎన్ని ఓట్ల చంపేసై? ఇందిరమ్మ ఇష్టమేనా? శానన నభలకు తమ తమ షాట్లు అన్ని ఒడినీనాక నలవో నత్తువ లేదా? మిగిలిన ఓట్లెన్నుంటై? ము.మ.లంత ప్రమ.కు బంట్లా? జైప్‌ంద్‌ జై తెలంగాణ ము.మ,. లకు మంత్రులు బంట్లా? తెలంగాణ జిందాబాద్‌ మా ఓట్లకు వుట్టి ఇవుడు భారత మాతాకీ జై మవ్మే కాదంటారా? తెలంగాణ జిందాబాద్‌, నవ్వమైన వ్రజామతము ల నాగాలన్నరు - అంటరు (ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగం రాజ్యాంగం ఆనరాతో వాలనగల భారతాన రాజం ఏలెడి న్వార్ధులు ైన్టేన్‌ నిళ్సీనైనులో (గ్రజామతము కాదనుచు జల్లుకు షొట్లకు నమరం ట్రగల్భాలు చేస్తారు. మళ్ళీ ఎన్నిక దాకా జట్లు జట్లు వాట్లు షాట్లు తామన్నదెా న్యాయం అని (జల జట్లు దభుత్వ షాట్లు నీ. ఆర్‌ వీ. ఆనరాతో జైవపౌంద్‌ వై తెలంగాణ చేస్తం అంటరు పాలన తెలంగాణ జిందాబాట్‌ ట్రజాస్వామ్య ళీలులెవరు (గ్రజామతము ధీరులెనరు ట్రజూదోవా పాలనమును నజీవుగా సాగనీరు. 372

నన్నే కాదంటే ఎట్ల? నా ఓటుకు వ్ర [| కాదంటే ఎల మం వ్రజలదన్న మాటెరుగవ మా ఓట్లకు వుట్టి మమ్మె మమ కన్న ముము కర్న కాదంటే ఎట్ల కొడు క ప్రజలే కద ఎన్న మిన్న ష్‌ పజాభీప్తము కనుగొను మా అభిమతమును కాదను మ లే మందబుది మదోనుత! పొటిడైన బుద్ధిలద ప్రజాసా వ న్‌ ప్ర పార్టీ వ్రత్వము ఐరటు ఒ్భ వొాంతకుడా/ ్రజలకు ట్రోహం చేస్తువ? భారత రాజ్యాంగ (దోపొ? గౌరవ నీయుదవని ని నీటంటో చేటు గూర్చు న్నేతీరుగ వీలువగలను? చీటి అనుకుంటెట్ల కొదుక? ఇందిర బూట్లది రాజ్యం తినేదేమో మొగని సొమ్ము వ నూత్రం అనునరింబి పొడు పాట మిందనిదా? గ్రజలను మోనము జేనెడి (జాకోటి టబతుకులతో వరమ నీచుడా ఖలుడా? బెలగాటము చేయు చెనటి నిలువెల్ల విషము తోద గద్దొనెక్కు గణ (శేయము నీల్లెడి అధమాధముడ నుద్దారుగని ముఠామనిష్ని తరతరాల క్షేమానికి మా మధ్యన వచ్చి నిలుచు క్షరము కూర్చు ఆతతాయి మా(తము ధైర్యము లేదా? తెలంగాణ (ప్రజల మీద ఎం.వి.వా లేక నీవు తీరని కనీ ఎన్నాళ్ళది ఇందిరమ్మ చిలుకయ్యవ? వనాటిది వనాటిది పార్లమెంటులో నభ్యుద! ఈ తీరుగ వూనిన వగ పౌరుడవా? పోర్రడివా? నా ఓటుకు వుట్టి నన్నే ఖారతీయ రాజ్వాంగం కాదంటే ఎట్ల కొడుక? బద్దుదవా? ఇందిర బంటువ? తినోదేమో మొగని సొమ్ము పెత్తందారీ రాజుల పొదు వొట మిందనిదా నత్తా గుత్తా దారుదడ లాలా ఒకే జు ట్టు ఒకే నేత జైతెలంగాణ పత్రికలో ప్రచురితం ఖుకాయింవు గులాపోద భరత భూమిలో నత్తా 373

ఇందిర ఉవాచ

నథింగ్‌ ఇబ్‌ కన్‌సీదెద్‌ - నథింగ్‌ ఇజ్‌ డినైడ్‌ వదీ ఇవ్వబడలేదు -వదీ కాదనలేదు. నమ(్రాంధ్ర కావాలను జనుల అభిమతమ్ము బైట రాజ్వాల విభజన ధోరణి వదకుండా ఆవీనారు ప్రాంతమంత దుందగీళ్ళు రాష్ర్రానికె మువ్చుదెచ్చు నెమ్మదిగా నిళ్ళులంగ - నిర్హయాను నారంగా నిరయాధి కారమంత-నిక్టుచ్చిగ వ్రభుత్వాంది కేంద్ర వ్రభుత్వము తనిఖీ చేన్తున్నదంత (వతివక్షులది కాదు-రవాదారులలో తేలదు. ఆం.(టరా, నాయకులు-ఆవుదూడ గుర్తువారు అలజదులకు లొంగినది-అనలు (వ్రభుత్వం కాదు తవ్పుడు తోవలో వడిన - తప్పును గుర్తించినారు ప్రపంచంలో ఎటుచూచిన-్రళయ వరిస్టితి నూచన భరతజాతి నిర్మాణము - పార్లమెంటులో జరుగును (ప్రతిరంగంలో అస్థిర - క్రాంతి బ్రాంతి రూవురంగు బజారులో దానికొరకు వాను” చర్య వనికిరాదు జీప్పాతి క్షిప్ర పరిస్థితుల - లిస్టులో భారతదేశం బవానంఖ్యలో నీట్లు గెలిచిన - ప్రభుత్వాన్ని వడివదని ఇరుగు పొరుగె ఎపుడు వమిచేస్తారు కాంగిరేను అధికారము కాదనుట తవ్పుతప్పు భారతదేశం (ప్రగతి భారమైన ఈర్ష్యతోడ (ప్రజాసొవ్యు రాజ్యాంగం - వరిపాలన కీయకున్న (ప్రతివక్షులు ఎన్నికల్లో పరాభవము చెంది ఇవుదు భారతాన ఇంతకన్న పావం మరోటి లేదు. లేనిపోని సాకులతో - లేవాలని చూస్తున్నరు. మళ్ళీ ఎన్నికల దాక మామాటె చెల్లవలెను (ప్రజలకు కవ్చాలు కలవు- (వభుత్వాని కంత తెలును మమ్ముల నెదిరించు దమ్ము మచ్చుకు లేదెవ్వరికీ అవకతవకలేమి లేని - ఆధివత్యమే డున్నది విదేశీయ గోవ్వదళం - విన్వానం సాగదిచట. కాం౫రేను గడియించెను - కనివిని ఎరుగని విజయము

ఎన్నికైన రాజ్యం ఇది-తన్నుక పోలేరెవ్వరు జైకెలంగాణ పత్రికలో ప్రచురితం

పోకిరి వ్యవవోరాలకు - బూటక ఆర్భాటాలకు

బందులకు (స్రయ్‌కులకు - భయపదనూ నోనన్సలు

నాలుగు నెలల అలజదంత - నాకెరుకె అనలేమిటో

కొంతమంది నాయకులతో-ఇంతవరకె మాట్లాటిన

ఇంక కొంతమంది తోడ-ఇంకా మాట్లాడుతాను,

ఆం.(వరాా నంబింధిత అంశాలన్నిటిపైన

నమగ్రంగ చర్చిస్తా శాంత పరిస్థితిలోన

అందాకా ఆ విషయం అనలే ఎత్తను వలుకను

బలవంతం జబర్దస్తీ - బావతురాతలు ఉన్నై

బలవంతం జబర్దస్తీ - బావతు ప్రకటనలున్నై

బలవంతం జబర్దస్తీ - బావతు (స్టెకులు వున్నై

జలవంతం జబర్దస్తీ - బాపతు బందులు వున్నై

374

రా.పా.లో - ఆం.ప్ర.రా గుడుగుడు గుంచం గుండే రాగం రాష్ట్రపతి పాలనలో నల్ల బజార్‌ నాటకాలకు ఆం(్రవదేజ్‌ రాజ్వము (వ్రభుత్వ రంగము రంగస్థలము రాణిన్తున్నది భేషమగ? కలితీ మందుల కార్థానాలకు హెచ్‌ నీ యన్‌., ఐకె ఆథత్‌ అందదండలు అధికారులని వదంటో అది నూను. లంచగొందులకు లండెదిబ్బలకు నీవీ.ఐ. నమ(్రతకు ఆనర అంతా ఆఫఖీనర్లది నిద్దము వేదిక వేదుకళ నరుకు కరువుకు ధరల పెరుగుకు రంగా, తెన్నేటి, గౌతు లచ్చన్నల ఆటకట్టు. నరకా రోరిదె ఘనకీరితి శ్రీరాములు దందంతో వో జువ్వేబాబీ రూమ్‌ షరాభీ జారై రాజి వదద? పోజుల అదుగున పోలిస్‌ ఫోరను కొంగిరేసు వదల లేని సారాబట్టి నరాబరాపొకీ (నన్లయికి ఖథనుల మార్చు ఎంతలోన? తంత్రం సొంతం మంత్రాంగానిదె నీవీ.ఐ కాంగిరేను దగాకోరుల దర్జా బ్రతుకుకు ఎటు చేరితే దేశము అటు రకణ పోషణ వ్రభుత్వానిదె తక్కినోరు వ్రజలు కారు స్ట ల్లో నొక్సితే మూస్తరు నోరు? వారెవా వవ్వారె ప్రభుత్వం దేశము ఎల్లల కివ్చుదు పెరుకు మాత్రం వ్రజల ప్రభుత్వం వ దేశము భయము లేదు థ(్రజల దోవిడికి వల్లిక్‌ సెక్టరు సైనిక దళాలు ఎవ్వుడు నర్శీట్‌ కోటా పాచిక వందెం సై అంటో స్రైం అంటున్నయ్‌. పెత్తందారీ ఎత్తు జిత్తులకు ఆం(ధ్రంతట మాటింగు నత్తాదారుల నత్తువ (ప్రాణము అభ్వానము మూడునెల్లు గుడుగుడు గుంచెం గుండే రాగం అలజుటి దారులు అందరు గూడు వుఠానీ గుండా రాజ్యం అదువులోకి వచ్చినారు పాలక వర్లము - వదువువృత్తుల తిరుగ బడిన నళ్సలైట్లు గిట్టు బాటుకు పెట్టని కోట విరుగదయ్యి పోయినారు సేటు శేబులో నీటు వునాది అయిదు జిల్లాల నుండి అదనవు నైన్వం తరలెను తిన్నగ జూస్తే ఎన్నిక హేళన రాపాలో ఆభ్ర.రా బ్యాలెట్‌ పేవరు బ్యాం బ్యాం బ్యాం రాణిన్తున్నది భేమగ/ బ్యాంకు నోటుకు బుల్లెటు ఆనర వోట్ల మలువుకు షాట్ల (ప్రేలుడు జైతెలంగాణ పత్రికలో ప్రచురితం రా.పా- రాష్ట్రపతి పాలనలో గుడు గుడు గుంచెం గుందే రాగం ,ప్ర.రా, ప షం మె క బక మి శ ల సు రట న్‌ గూదువుకానీ గుందా రాజ్యం. తెన్నేటి = తెన్నేటి విశ్వనాథం. తం జైతెలంగాణ పత్రికలో ప్రచురితం 375

వీర తెలంగాణ నాది తెలుగుబాస ఎన్నిత్రీర్లు వీర తెలంగాణ నాది వేరు కెలంగాణ నాది తెలుగుబాన ఎన్నితీర్లు వేరై కూడ తెలంగాణ వీరతెలంగాణ ముమ్మాటికి తెలుగు యాన ఎన్ని తీర్లు తెలంగాణవేరై నిలచి భారతానవెలయు ముమ్మాటికి వాదుకలున్నన్ని తీర్లు వీర తెలంగాణము వైనంతో భారత పౌరుని థీధైర్యంతో వాడుక ఏ తీరుగున్న ప్రజావాణి నా గొడవ మిన్న “ప్రజా ప్రకటన జేస్తున్నది. తెలుగు బాన వాదుకయ్యే వీర తెలంగాణ నాది వేరు తెలంగాణ నాది. అన్ని తీర్ల వాదుకకు వేరై కూడ తెలంగాణ వీర తెలంగాణ ముమ్మాటికి వరవతి పెత్తనమొకటో తెలంగాణ వేరై నిలిచి భారతాన వెలయు ముమ్మాటికి. ముఖే ముఖే నరస్వతి దోపిడి జేసే ప్రాంతేతరులను నోట నోట మాటమ్మ, దూరము దాక తన్ని తీరుతం అన్ని తీర వాడుకను ప్రాంతం వాడే దోపిడి జేస్తే ఒకే తీరుగా చూచుట ప్రాణం తోనే పాతర వేస్తం ఎవరి వాద వారిది అని దోస్తుగ వుండే వారితో మేమును ఎవరి వేద్డు వారిది అని దోస్తే చేస్తే ప్రాణం ఇస్తం. ఎవరిద్రైన వాడుక అని, “ఎంతకు అంతి అన్న నీతితో అందరికి వేడుకగ తలుస్తే. చింత మాని (బ్రతుకును సాగిస్తాం తెలుగు బాన అభివృద్ధి తెలంగాణ '“బాషిందా' బ్రతుకు ఒకే బాస మాటాదే తెలిపిన తరతరాల సత్యమిది తెలుగు వారిలో నమైక్యత కన్నడులు మహారాహఘ్ల్రలు తుర్కీ లేకుంటే తన్నులాట అన్నయ్యల తరతరాలేరినది. తవ్పుదు వనాట్షికైన గుజరాతీ, మార్వడి పారిసీ రెండున్నర జిల్లాల గుజ్జన గూళ్లు అనుభవించినది రెండుమూడు తెగలోంద్లకు కాబూలీ ఈరాని భాయిలకు ఇడివలుకులి” బాబులకు కనువిప్పుగ మెలిగిన విధమిది. వంజరాల బిలుకలకు తెలంగాణమిది తెలంగాణమిది ఎవ్టుడు తెలున్తుందంట తీరానికి దూరాన ఉన్నది ఎన్నడు తెలిసాస్తుందంట ముంచే యత్నము చేస్తే తీరము వాదుక భావంటే వందో? ముసుగును తానే తీరము తప్పక ఎవరి వాదకం భావో? జైహింద్‌ జై తెలంగాణ తెలంగాణ జిందాబాద్‌ - భారతమాతాకీ జై తెలంగాణ జిందాబాద్‌. 376

(్రాంధికాన్ని వద్రంటూ ఎవని యూనలో వాదు రెండున్నర జిల్లాల మాట్లాదుతున్నల్లే చదువుకున్న తెగలో ఎవని మాందలికము వాడు వాడుకనే గౌవ్పుశ్రని వొదుకొనుచున్నట్లే దానికె వట్టం గట్టి ఆ యానతోో ఆ విరువుతో గురజాడ ౧దుగు'పేర ఆ యమకం గమకంతో మనీబూనీ ముందమోవి రాస్తై. తప్పేమిటంట? రెండున్నర జిల్లాలదె అన్ని వాదుకలు కూడా దందిభావ అంటు చాటి (ప్రామాణిక స్థాయి తోడ తక్కినోళ్ల నోళ్లు యాన వెలున్తుంటె తప్పేమిటి? తొక్షి నొక్షి పెట్టి వుంచి కొళివట్నం రామారావు భాన బాన కాదా? రెండున్నర జిల్లాల రాచకొండ విశాస్రి యానరాత బానకాదా? చదువుకున్న కుటుంబాల ౨. “దయ్యాల వన్లడది మెదక్‌ పలుకు బానకదా? రెందుమూడు తెగలోళ్లదె 2. 'అంగుడుపొద్దులో' వున్నది కరినగరం బాన కాద? పౌొమాణిక భావు అని ఈ సోమరాజు 'పొద్దు'లున్న బానకు వట్టంవద్దా? శివ్హుల వ్వావవోరికమని శ. కొడుకువుట్టాలె” విస్తవల్లె బాన భాన కాదా? అందరి తలపై ర్పుద్రితే రాయలసీమ వాడి బాన ఇవుడు యాడున్నది? ఎక్సుడి న్యాయం అంట శ్రీకాకుళో గిరిజనుల తెనుగు తేనెలెచటున్నవి? ఇంతకన్న అందరికి బొబ్బిలి దిబ్బల” వులుల గాండ్రింవులు వినరావేం ఒకే తీరు ఇబ్బంది (కలిగించి) అందరిచే చిత్తం” సార్‌ అనివీంచే చిత్తవృత్తి రెండున్నర ఒకే తీరు సాధన కలిగించే (గగాంధికము జిల్లాల 'బుల్లోరికి ఎందుకంట? సాధ్యమైన (గాంధికము ముద్దాయి అన్నమాట నయమనివిస్తది అన్న ముద్దయి 'ని మధ్యక్షర దీర్ణంతో వాడుక బాన అంటె గుంజిలాగి వల్ళితేనో రాయవబ్చినోడు రాసే ఫ్లేంటిఫ్‌ అక్యూజుదైతడ దస్తూరి వలె కాదా? 'యుల్లిం” అక్కూజుదు అనుకోందని దస్తూరిలో లివి వలనే అధికార రాజకీయ దుర్శదాంధం మాటల్లో యానకాదా? ఏ ప్రాంతం సౌలభ్యం కోసరమని దూస్తూరిలో అక్షరాల యేమనవలె ఏటింకా దౌర్థన్యం, రూవువలెనా మాటల ఉచ్చారణ అవును కాదా? 377

ముద్దాయి అని అంటే 'మందలించు'ని అంటో దావా చేసిన వాదు తమ వాడుక బట్టి దాన్ని దావంటె ఫ్లేంటుకాద? “'బీవాట్లని” అర్ధించుకో దావా చేనినవాడు 'వరామర్థు” వలకరింవు” ముడ్డాయి అవునాకాద? అను అర్థంలో వాదుక “అక్పూజుడు” అనుమాటకు తఆలంగాణ (వాంతంలో 'యుద్దాయి” తెలుగుజేనీ ఉన్నదన్న 'తెలివిడి” కూడాలేక్ర 'యుళ్టిం” మాటకు మారుగ కయ్యానికి కాలుదువ్వు 'నవ్చాదయం” వరంగల్లు అదాలత్‌లో నేమనవలె? జోరు పెట్టి ముద్దాయంటో పోయిందంటే చచ్చిపోయిందని నీబాంచెను శులావొణ్ణి అనుకొనుట ఎందులకని అన్నోనికి చిత్తంసార్స్‌ చిత్రంసార్‌ నకుల గుట్టలో వున్న అన్నోనిక్తి వరఖేమిటి, భేదమేంది? 'లాండ్‌మార్జుగేజు” జ్వూంకు 'రోద్దంటో తవ్వుకాని వేత్త్రలంత 'అరాజీరవాన్‌ బాంకు” బోర్టేమంటది. 'నదకంటొ' చెవులు మూనుకొనుటెందుకు భూమి తనఖా బాంకట” దానిపేరు. 'టీ” వోయిగ చవ్పరిస్తు- 'తనఖా” అంటో జీతం “చా అంటే భా ఛా” అని తెలంగాణ వాదుకంత మొగ మేదో తాగినట్లు తనఖా అంటే జీతం టేలాదించదమెందుక్షు? పారనీ వదం అది కోర్టుని 'హైకోర్టుని” గౌరవంగ నర్భారు వరిభాషలో వలుకన్నలుు, నిజామంత వందలేళ్ళు “అదాలత్‌ అని అంటెను వాదుకకెక్సున వదమది న్యాయన్థానము వారికి కోటిన్నర తెలుగోళ్లకు అవమానం జరిగినట్లు తనఖా” అంటే జీతం దలికి ఉలికి వదుటెందుకు? వారిని తనఖా అంటే 'రవానని (భూర్తగేజని యూ అవ్ము వబ్చిందని అనుకుంటూనే అర్ధం చేనుక చావందని మా నాయిన వబ్చిండోని అన్నందుకె ఈ తీరుగ లొంగదీనైై చెవులు మూనుకొనుటెందుకు? అదీగే వాదే లేడా? 3/78

దర్దాయన, మేరాయన అందుకె రాష్ర్ర నమైకృతను ఆంటోనో ఏవగింవు ఎందులకని? నిలివుంచే ఘననంకల్పంబట? శూలరు”* ఎక్పుడి తెనుగు? (ట్ర తెలుగు మవోనభలట “నేగెదార్రు” తెలుగుకాడదు. (టు తెలంగాణ థదేశం శ్ష్లరకు” అంటో తెలుగా? రాజ్య మొకటి ఏర్పదితే గలారి. ౬0.6, ౮౯౧.౧ అంటే తెలుగా? భారత జాతి నమైక్కత బిడియ చేరుమను, 7.14 21/7. 64౯ కేమిటి అవకార మంట? ఆన్నమాటలే తెలుగా? రాజ్యాల విభజనము హైద్రాబాద్‌ దుకాణం వేర్ల బోర్జులన్ని (్రామ న్వరాజ్యం మేరకు ఇంగ్రీవులో వున్నాయని అవునా కొదా? వడ్సిందట ఒక (వ్రతినిధి తెలంగాణ ప్రదేశమంత తెలుగు మవో నభల. వేరే రాజ్యంగా వుంటే దుకాణం దుకాణమంటే భారత రాజ్యాంగానికి ముష్పాస్తద? ఎందుకన్న అదరిపాటు, ఆ కోరిక వుండటమే దేశదోవామా? కొట్టు” షావంటో మెన్ట తెలుగు భాషతో వైరమా? కులుకు పాటు ఎందులకని? ఇవి యన్ని దొంగమాటలేన కాదా? పెల్‌సెలాగా పెట్టిన్నని (వ తెలుగు మవోనభల మునుగేనుక సేగెదారు అంటేన తెలంగాణ” ఏర్పాటు వేరియలొను దూ 'వధవ'లు ఆ.ధ్ర. రాజ్వవిభజన కల్‌సెలా అంటానని కోరికయే (దోవామ్మని వెళక్టురించు రెండున్నర జిల్లాల చాటించే అధికారం బిలుక వలుకు అధికార్లను ఆధ్రరా. ముఖ్యమంత్రి | తెనుగు భాష మాట్లాదే . జలగం వెంగళరావుకు ఎవడిచ్చెను? భావ నమైక్యతకై కృృవ్ని చేసే ఇది అధికార దుర్వినియోగంబౌనకాదా? చన్పయ్యని ౨ లవాల్బా? రాజ్యం విభజన కోరెడి వారందరు _ చళ్లు విరగ తన్నాల్నా; థారత పౌరులు అవునా కాదా? ఇ(వ్ర రాజ్వ నమైక్యత చెదరి పొయ్యే దుర్రటన వర్పదెనట ఆ(్ర. రాజ్యానికెంతో పొాణాంతకమై పోయిందట. 379

తెలుగుదేశ మను మాటకు తెలువండి నలిగెటోళ్లు ఆలుగుజాతి” అనుమాట కర్ణమో హైద్రాబాదు తొలుగువట్న మోలె మనందరది భారతజాతే జూతని లేదంటె అది తెలుగుజాతికె ని గు ఖారత దేశ మొక్కటే ఆ మవోనుభావునకు తెలియదింక మన అందరి దేశమవ్మని హై(దాబాదే కాదు ఆ మాటకొస్తె. ఖారతదేశం లోన తెలంగాణ మరాట్వాద పొందీ భాషీయులంత కర్ణాటక జిల్లాలతో వెలనినట్టి ఒక రాజ్వంలో లేరని (దేశమంత వివిధ భావలకూదలి ఖారతీయులే వారని వివిధ నంన్కుతులకు కూదలి తెలుగుబాన మాట్లాదో వమీనియేచడ్‌ ఇండియా వారుకూడా రెందు మూడు హై(దాబాదను నగరం రాజ్యాలుగా విడిపోతే నేటికి భారతమను మనదేశం భారతదేళ నమైైక్పుత రూపానికి చివ్నాము, (నతీక ఖావం ఇసుమంత్రైనా కుంటుబఖదదు తైపొంద్‌ జై తెలంగాణ. అను నంగతి తెలుగుజూతి 1. “దెయ్యాల పన్లడ' వెల్దుర్తి మాబిక్యరావుగారి మెదక్‌ మాండలికంలోని తెలుగుదోతంలోని వారికి వాదం గుడు పొద్దు - సురమౌళి - సిరిసిల్లా మాండలికం నచ్చజెవ్చు విధమేది? ॥॥ వు _ య! ఆ విశాఖమాండలికం తలినికూద త్త 'కొదుకుపుట్టాల' - గణేశ్‌పాత్రో నాటకం - విశాఖమాండలికం. రెందున్నర జిల్లోళ్లు రెండు మూడు తెగలోళ్లు చదువుకున్న కులపోళ్లు రెండున్నర జిల్లాలదో దంజిజాన అని అంటే అధికార మంత గూడ తామే వంచుక తింటే తక్సినోళ్ల నోళ్లయాన తొక్సిపెట్టి నొక్టుస్తే తిరగబడాల్హ్న వద్దా? 380

తెలంగాణ ప్రజాసమితి తెలంగాణ (వజూనమితి తలదించుకాన్నదెవుడు? పార్టీవత్వ రాజకీయ “తెభర్‌కోవన్‌ డిమాండు చదరంగంలో బంటువు బైలుదేరది*క అనుటకు మంత్రి గదిలో చేరినావు ముఠా తత్తోద్ధువ మరవకు నీ మూలస్టాయి శలకేతనమన్సు అలని నేద దీర్చుకొనుట వమంటివి? ఇకమీదట తలను దించుకొనుట గాద? న లే లై ఫర్‌కేషన్‌ ఎంతపెద్ద స్టేటనుతో లి ఎత్తద? ము.మ.నిరినీ కంతటి ఇంతటి మాటన్నావు? ద్‌ విశ్వాసము కూరెనా? ఉలగం వెంగళరాయా న్ద్‌ర మా? నీ ప్రస్తుత నితి? కులతత్వము మదికాన (పభుత్వాధికారమంత ఆ.ట్రరా దైవ విభజన వట్టుబిడిన బలము దగున అనేమాట తల ఎత్తద? వాట్లరుగ వరించే ఎవ్ఫటికీ వనాటికి మీనరాజకీయ వేత ఎవ్వరు ఆ మాటలెత్తర? టజుల కోర్చా తీరుదాక వెర్రి వెంగళప్పవోలె థట్రజల ఉద్యమం సాగును గుర్రు గరు అన్నావా? (ప్రభుత్వాలు కూలుకాని 'చెన్నావట్నం' చేరీ ధ్రజులు కూలిపోరెన్నడు. తిన్నంగా కూనీనావా? రెందున్నర వళ్లపాటి తెలంగాణ వేరుమవూట వంద (్రభుత్వం చేకొని తల ఎత్తదు అంటావా? చంద (థచండునివలె అఆ మాట 'తలవంబిందని? నందజి చే స్తావెందుకు. అనుకుంటివా ఎగ్రోడా? మొండితనం రాణించగ టి.వి. రావ్‌ చెప్పిందే దంజిగ కూసేన్తున్నవ్‌ టివి.యస్‌ మాట నీకు యాపాయాఖాన్‌ మార్షల్లా ము.మ వెగ్రి వెంగళప్ప అంతరించి పోలేదా? ముఠాతత్వ తొత్తుకొదక బాంగ్లా (ప్రజకోర్ణు తీర నువ్వండవు నిన్న కన్న బతికి బైట వదలేదా? టబమ. కూద మిగిలుందదు. ఏపాటి కాడ నీవు? భారతదేశము వుండును ఎన్నాళ్లు నీ ఆటలు? భారతాన తెలంగాణ అందే వే కీ జర్జీ? వేరి వలయును నిలుచును అంతరించలేదింకను 381

కోటిన్నర మేటి వజల జైఫర్‌ కేషన్‌ ముచ్చట గుందొక్ళుటి గుండెలోని అనలే తలెత్తదనెడి గుట్టాక్టుటి మేటిప్రజుల నీర విశ్వాసానికి మాటొక్షుటి మనసొక్టుటి ధీమా ఆనరహేతువు ముఠాతత్ప్వమే ముస్తాబు వమున్నది? శళమే న్వఖానం టివీ.ఎన్‌. వదవే శ్తక్తిసామర్జాలు తెలంగాణ (వదేశ్‌ స్టేటు (తిభావిశేషాలు గల్లినందుకే ఏర్పుడ జేనుకునేందుకు నత్యా(గ్రవుల కాల్చిచంవదమే వరమలక్ష్రృం ధృడ నంకల్టులు (వజలు అన్రిత్వంలోలేని ఆ(్రరా ఆ ముచ్చట ము.మ. జలగసున్న వెంగళన్హు తలెత్తదు అనేమాట స్టీరవిశ్వానంతో వున్నాడట. బైఫర్‌కేషన్‌ ముచ్చట ఆ.(వ.రా. ద్వవిభజన తనతలను మాటే తలెత్తదట తన రాజ్యంలో దించుకున్న దెప్పుడుని ఆస్తిత్వం కోల్పోయిన అఆ. (య రాముమ. టి.వి. రావ్‌ మాటలను త్రీజలగనున్న వేంగళ టివి యన్సుంటా, త్రీ జలగనున్న వెజీరోగళరావు మర్రిచెన్నారెద్దన్నదే ఆస్తీత్వం లేని ఆ (వ్ర రాజ్యానికి టివి. రావ్‌ చెప్పింద? దాయ నాం వదీరు నయనా గ్‌ రన రాజ్యంలో ఎప్పుడూ ఏ నాటికీ శో కూనుటన్న. ఆధ్రర్హా ద్వవిభజన (వశ్చ్నేతలెత్తదన్న భయప గమా దు నీర విశ్వానంతో వున్నాడట. వైభరోసనా డినూం ము.మ.గ మురినిపోతున్న నుకున్న వారెవ్వరు. వెంగళప్పా నీ వాయాము తక్ఫాళ్లపలి మగ్రా? మా వంటో రెందోళ తెలంగాణ (వ్రజూనమితి ఇ బైోఫర్‌5వ, 0 ఎ నీవిల్‌ నెవర్‌ భి రేజ్హ్‌ తలెత్తదు అని అనుటకు ఇన్‌ మై స్టేట్‌ ముభ తలెత్తదు ఇక యట తలె నీ సేటు నిలిచే దెన్నాళ్లు ౦ -

1. టి.పి. రావ్‌ = టి. పురుషోత్తమరావు 2. బరాయెనాం = పేరుకుమాత్రం 11-10-1974 ఓరుగల్లు పత్రికలో అచ్చయ్యింది. 382

తెలంగాణలో మళ్లి అల న! న్‌ా మృతవీరుల సృృతి సైతము న తెలంగాణలో మళ్లి త వీరుల నుతి సెతవ ల్ల ైరనీరుల న్పుతి సైతము “డార్ధన్యము (్రజ్వలనము మితి మీరిన దౌర్హన్యము ర్ట క పోలీనుతో సంఘర్షణ” వవ్వోరే (కోన్తాంయల ౫) తా.(బ. రె" ఆ.[ప. వత్రిక రాజము మతి చెదరిన వరిపాలన వతాక ళీర్షిక ప్రకటన మేయరు, పేరుల్లో మొదటివాడు న పజలంటే గాణ ప్రజల మవో వురపాలక నంథాదేశము మేరకు జ సూ గ్‌ వృతవీరుల న్ధ్రతి చివ్నాము ద హెచ్‌ఎమ్‌నీ వరిధుల్లో నిలువలేదు స్లోరు నౌమ్యులు ఏ పొవము చేనెరుగరు వాడు (బెప్సుపానడు కేంట్రవ్రభతం చమక వవ్వోరే (కోస్తాంధులు) కా.బ్ర.రె. సూరనలు ఆలనా మతి చెదరిన వరిపాలన, పెద్దమ్మల ఒవ్చుదం తెలంగాణ మృత వీరుల స్పిరిటు లెటరుకు మించి న్హుతి చివ్నాము పోయినవట, వెలయుటన్న అమలు కాన్‌ ఒవ్చందం శాంతిభద్రతలు నున్న ఓవలేని కసండ్రులు భరెయించడు వోముమం(ి కేంద్రం చేనెడి నూచన వీగ్‌ ఐరన్‌ మనిషి అతదు కొవ్హుకోరు ఒవ్చుకోరు ఇంటింట నిలవేయు నతని బొమ్మ చలవతి గౌరవనీయుదడు కొ. రె కతదు న! చలాకీగ (వ్రవచించె న తెలంగాణవారు వబ్చి ప కాసు (బ్రహ్మానందరెడ్డి రౌజీలు, మళ్లి రేకె తినారు గొర్లు మేకలనలె అమాయకులు . కోస్తాంధ్రులు వమైపోతారోపావం వోంమంత్రి ఉన్నాడుగా శాంతిభదతల కాయగ పోలీసుకు కన్నగీట్రో తెలంగాణ రౌడీలను కాల్చేసే దెంతలోన 383

వీ. ఎమ్‌. మన మనిషాయెను ఆందోళన మాని మీరు కేంద్రం మనమన్నట్టుల కా(.రె అదువు లోన తల ఊవెది స్టితి దానికి తివ్మున్నాన్తి అనుకుంట కా.(.రె కేమి టద్దు వజివుందుదు చస్తే చస్తారు కలో గంజో అంబలో తెలంగాణ మెట్టంతట మాగాణము చేయతలపెట్టిన ఏదో పోస్తాను మీకు కోస్తా వంటకు ముఫై మీ పొలాలన్ని దున్నని వెలుస్తున్న బీడవురుగు వంగడాలు మేమే వండిస్తాము తెలంగాణ దుందగేళ్లు మీకెందుకు (మ ఆం(్రద్రదేశ్‌ విభజనను వర్తకాలు, ఆఫీనులు మాటో లేదనుచు మొన్న వని పాటలు ఏదైనను కా(బరె ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ముఖ్యమంత్రి మీ రెరుగరు ఆ వనంత మవోరాష్రముకు ఎదుటి మేమేదో మా వారికి అన్నమాట విని కూడ అవ్పుగించి చేస్తేస్తము మళ్లీ తెలంగాణ అనుచు మీరు మేమన్నట్లు ఎగురుతాను ఎంతటి మూర్ధులు వమెలగంటి అంతెచాలు. జ్ఞవాన్సుతిని మరివీంచు ఇంతైైనా వినకుంటె విద్యావంతుడు మీ అనుభవిస్తారు మీరె వీవీ విద్దాల మంతి అణిచేస్తము, వత్రికల్లో తెలంగాణ వేర్పాటు వద్దంటడు (కటిస్తము, తెలంగాణ అంతకన్న వీకెరుక దౌర్థన్య వ్రజ్వలనము తెలంగాణ పొతము మాటి. పోలీనుతో నంఘర్షణ జేవీ నర్సింగరావు ఆ.(. వత్రిక రాజము (జాపాతము తరతరాలు (కటించుట అబద్దాల దృష్ణు యందు గల భూకామందుల నిజంగానె (కటిన్తుంది వంగదచమునకు తోభ అతదు “యృతవీరుల అతజ్హడిగి జూదుదు న్యుతి చివ్నాము మామాటబద్ధమైతే మితిమీరిన దౌర్ధన్వము” వవ్వోరే కాబ్రరె మతి చెదరిన వరిపొలన. 384

తెలంగాణ ఏర్పాటును తెలంగాణ ఏర్వాటును తెలంగాణ (ప్రజల రక్షించెడి వ్రతి ఎదంద వట్టి ఒప్పించిన ఘన వత్రము తెలంగాణ వ్యృతవీరుల ఒవ్చందమె లేకుంటె న్హుతి ఫలకమ్మై వెలయగ' ఆధ్ర.రాజ్బు మేలేదు వ్యతవీరుల నతి చివ్నాయము తెలంగాణ ఏర్పాటు మితిమీరిన దౌర్హన్యము జరిగినది ఏనాడో టపజ్వలనముగా జ్వలించు ల ఆ. (వ్ర. రాజ్య వ్రభుత్వము కేంద్ర థభుత్వము నూచన వవ్వోరే కాబ్రరె తెలంగాణ విషయంలో చతురనీతి వరిపాలన అనాటి ఒప్పందం రోకటి తల పాగచుట్టి న్పిరిటును లెటరును రేగిన మతి విజృంభణ మించి పోతాందట (వత్వేక తెలంగాణ అమలు కూడ నోచుకోని 'దక్షిణ పాకిస్తానము” ఆపాటి ఒవ్ప్చదలనె అంటాడు 'కరుణశ్రీ"” ఓపలేక కాలరాచి థటజాన్వామ్యధీ వూజ్యుడు. పొరేసీన చాణక్యులు ఒవ్దుందం అమలులేక ఈ నాటి కేంద్రీయ వన్నేందేదులు గడివి నూచనలకు ఓవుతార ఆతరపడినట్లు లేచి ఎంతమాట-ఎంతమాట ఇదిగో ఇవ్చుటినుంచి చలనతి” గౌరవనీయుదు వరతులన్ని అమలు జురివి (ప్రవచించె ముద్దుగాను తెలంగాణ మరమ్మత్తు తెలంగాణ మాటెందుకు చేస్తామని కాబరె (వజామతము వనికిరాదు వెల్లదింప, ఒకే రాజ్వమందున్న అది అర్ధము లేనట్టి పదము ఏ (ప్రాంతము వార్షికైన ప్రజామతమునకు మవాత్తు వజ్చేకంగా వాక్కులు ఇచ్చిన ఒకపరి వారు చెల్లవు అని కోన్తంత తిరిగి అలనాటి బూజు థటదర్హునలు, అలజడులు నైజామువరిపొలన రిట్‌పెటీషన్‌ తీర్చులు కోరిన రాదా వ్రళయము ఇంతకు ఆ ఒవ్పందమె అంటాదొక ఎంఎల్‌ఏ ఆ(దదేల్‌ రాజ్యానికి జై ప్రజాస్వామ్యానికి జై 385

కాముడా వలలో కాముడ కొముదా వలలో చేజిక్తి పోంగా వలలో ఇక్ళుడీ యా సంతా వలలో గరీబీ వాటావంచూ వలలో హేళన పాలాయె వలలో గక్హనలు చేస్తూ వలలో రెందున్నద జిల్లాలదే వలలో ఇందిరన్యూ ఇందిరమ్లూ వలలో దంజి బాన ఆయె వలలో ఇండియా కాయంగా (లంగా వలలో బతుకమ్మ బతుకమ్మ వలలో ప్రజల రాజ్యమంచూవలలో వండుగ కాదాయె వలలో గ్రకటన జరుగంగ వలలో కట్టమీది మైనమ్మ వలలో (జల ఓట్లుతోనే వలలో కానరాదాయే వలలో (్రతినిధులుందగా వలలో రెందే జిల్లాల వలలో పొరుల కోరికలూ వలలో రేడియో బాసాయె వలలో పాజించబదన్తూ వలలో నర్భార్‌ ఆం(ధ్రులకే వలలో తెలంగాణా వ్రజలు వలలో నర్చార్‌ నౌకరిలు వలలో దిక్సుమొక్ళు లేక వలలో తెలంగాణా ధప్రజలా వలలో వమిటి గతి అంచు వలలో సంజీవారెడ్డీ వలలో పదున్తూ పోతే వలలో నగము బోడీ చేసె వలలో ఆం.(ప. రాజ్యమ్ము వలలో కాసుబ్రహ్హున్న వలలో అలమబభించిపోతో వలలో కాజోసెను సాంతం వలలో ఆంధ్రుల దోపిడీకి వలలో సాగదు పొత్తంటూ వలలో అంతకోలుపోతే వలలో సాగదీనినారూ వలలో ఒవ్చుందాలన్నీ వలలో తెలంగాణా వేరూ వలలో నివ్ఫుల పాలైతే వలలో తేల్చిచెప్పినామూ వలలో మల్ళీ రూల్చన్నీ వలలో వేరు రాజ్వమంటూ వలలో ముంద మోసిసోయె వబలో కోరిక తెలిపామూ నలలో జాలబాలికలకడు వలలో పొత్తులో దాజ్వంబు వలలో చదువులు లేవాయె వలలో వుత్తది అన్నాము వలలో చదువు నంధ్యలు ఉన్నా వలలో బళ్ళుబందు జేసె వలలో పొత్తుల రాజ్బంలో నలలో ఇళ్లలో వుంటీ వలలో లా దేవల వలుకాయె వలలో 386

మనిషివన్నది మరవకన్నా మనిషివన్నది మరవకన్నా కోటి థజలమేటి కోర్టును మనసువున్నది మరవకన్నా వాటు పెట్టగ చూడకన్నా ఎదుటివాదును మనిషె అన్నా పెదవి విశ్వాసమును చూపెడి ఎదుటి వానిది మనసె అన్నా వదవి దానుల నమ్ముకన్న మంచినెవ్వడు మరవదన్నా అభయమిచ్చి తమ్ము కుత్తుక ముంచితే క్షమియించదన్నా నదిమి వట్టిన ఘనుదవన్న మాట ఇబ్బి తప్పి మళ్లి వేరు వదితె ఆత్మవాత్యని మాట ఇస్తే నమ్మదన్నా వెక్టిరిస్తవు ఎందుకన్న నమ్మకము పోగొట్టుకున్నా ఎన్నుకున్న దేబెతమ్ముని నమ్ముడెవ్వదు వానినన్నా వెన్ను పొడిచినదెవడు? అన్న ము.మ. మాటలు భబూటకాలని వేవుకుని ఇన్నేండ్లు ఇవ్వుడు మూడునాడుల వెల్లడన్న వెధవ కూతలు కూయకన్న శాఖ దక్కు” వాత్వకాందల నికృకిప్పుడు, వదలి వూడిన వీశాచి ఎవడో తెలును అన్నా కుక్క సైతము కానదన్న రక్షణల ఒవ్పందమెవర దొంగ వేషాలెన్ని వేసిన లక్ష్య పరచిరో తెలును అన్నా భంగపాటు తప్పదన్న ఉప్పాధ్యాయుల నమ్మె జేయగ వదవి వదలక చిలక పలుకులు ఉనికొల్పిరెవరో తెలును అన్నా వలికితే రాణీంచదన్న ఆంధ్రలో (వతి ఉద్యమాన్ని (ప్రాంతభావము తోడ నెన్వడు? అమలు జరివినదెవని అన్న? వక్షసాతము జూపెనన్న తెలంగాణోద్యోగి (గతికి కోస్త'పేరట తెలంగాణను తిలజులాలు ఎచటి వన్నా? గొంతుకోసిన దెవడు అన్నా మోనమెప్పుడు సాగదన్న ఏమీ ఒవ్పందాల అమలుకు కాసే” నర్వము కాదురన్న అద్గ్లు వచ్చిన దెవడు? అన్నా? ధర్శవన్న' వల్లెవేస్తే అరోవణలు లేవంటే లేవని దౌడ పండ్లురాలునన్న కక్షబూనినదెవడు? అన్నా కుటిలమతితో శాంతి పేరట రకణలు లేవంటె లేవని కుంబినాకులు చెప్పుకన్నా కక్ష బూనిన దెవడు అన్నా! 387

దొంగ ముల్కిపట్టణాలలో దొంగ ముల్సి వట్టణాల్లో అన్నా? అన్నా? అన్నా? నంగనాచివై మెలగుచు అన్నా? అన్నా? అన్నా? ఉద్యోగం తేని 'ముల్ళి? అంతా దోచుకాని, అన్నా? ఉ(ేకం కాదనకు, వోమీ లెగబెట్టి, అన్నా? (బ్రతుకు తెరవులన్ని ఆంధ్ర గోమారై వట్టి అన్నా? బాంధవులే కాజేనిన దగాజేనినోడు, అన్నా? తెలంగాణ, రాళ్లనేమ 'వగోడు” నయమింతకన్నా తింటికి గుతువలు ఎత్తవ? అన్నా? అన్నా? అన్నా? దోవిడి దౌర్ధన్వాలకు తమ్ములను చెడగొట్టి అన్నా? దోనిలొగి జీవించుట తమ్ములను విడగొట్టి, అన్నా? పొరుషంబు కాదనుచు 'అన్నతనం” ఇది అయితే వలుకలేద గాంధి తాత 'అన్యతః దేన్నంటరన్న? “దిత్తశుద్ధిగా అపొంన గొర్లమంద మంద కొకడు వృత్తి బూనలేనవుడు గొల్లన్నుంటేమిటన్నం ఐబడితెబూని దువ్దుని మొసలి కంటి తడి బెట్టుక కదతేరమనెను గాంధితాత, 7 వ చున్న కసాయన్న నర్వోదయ స్వాములంత వేసరతమ నర్యోదర స్వాములగుచు పన్నెం్రద్తు చాలన్నా ఆతతాయి వర్గాలకు పడ్డష్తాట్రు లు తమ్ములు అధికారము అవ్పుగించి మంచ్చి వు నత్వాపాంనల బోధలు పంచుక్షోవ్సి కిపుడైనా నలువుటె వృత్తిగబూని తిన్నంగా య ట్‌ నంచరించు ఆశ్రమాల “ఉన్నది: ఎరు నంటే స్వాములార నిజమేనా? వ అన్నా (్రజాస్వామ్య వద్దతిపై పాలన చేయక మందిని దోచుకొనెడి కాంగిరేను దొరలారా! నిజమేనా! 388

ప.మ.శ్రీమతి గాంధీ గోంగూర గోబ్యాకను ప్రమశ్రీమ - గోంగూర గోబాకను (మ. శ్రీమతి గాంధీ గతి మూలమున ఉన్న వరమ నన్నివొతుడు వాడు నదీపారు? గోబాకను కాంగ్రైను సంస్థను కాయగ నాద మూలమున ఉన్న కంకణ ఐద్దుదు వీరుడు ఆంధ్రా” గో గోబాకను నిలువెల్ల రాజనీతి అలజడిలో దాగున్న న్‌ న్‌ చాగుడు మూతల ఆలి" నిజాయితీకి మారుపేరు 'ర్భాచరణము” కన్న. దేశము ఎల్లలకివ్టుదే దారుగ్రుమ్సు అన్వాయము దేళము భయము లేదు శ్రల్టలకు రాధుర అన్న నైనిక దళాలు ఎప్పుడు 'లూటీ” చేయుట తెలివి తేటలా అన్న స్రైం అంటే సైం గున్నవి వదవి బలముతో 'లూటీ' ఆం(ధ్రంతట మాటింగు పౌరువషమెట్లగ్య నన్న అభ్వానము మూడు నెల్లు వ్‌తేక తెలంగాణ అలజడిదారులు అందరు మన పనీస్తానమా స అదుపులోకి వచ్చినారు చెత్త చెత్తగా కాటిన తిరుగబడిన నక్సృలైట్లు కంకణమ్మ కట్టుకు న్న విరుగుదయ్యి పోయినారు. కామరేద! నిజమేనా? అయిదు జిల్లాల నుండి న్వయం నిర్ణయము రైటు” అదనపు నైన్యం తరలెను, తెలంగాణకే తేద్రా? శై కరా? అయిదు ఆరు జిలాలకే రాప్తా' లోఆంవరా అంతమింగు అధికారమా? రాణిస్తున్నది భేషుగ కోన్లా (పాంతం బూర్జువ ఎజ్‌. నీ.ఎన్‌., వికె ఆర్‌ కోడెనాగు వడగనీద వదంటో అది న్యూజు, రంగాని, రాళ్లసీేమ నివీ.ఐ, నమ(గ్రతకు బాన సచెరి నాద నిద్ధము వేదిక వేడుక (్రతుకు బ్రతకమంటావా? రంగా, తెన్నేటి గౌతు పొట్లరు బులేట్లు కన్న లఅబ్భన్నల ఆటకట్టు, రజో దొంబ్యాల కన్న శ్రీరాములు దందంత జే టం రే ము జారై రాజీ వదద? ముఠాకోరు బలగాల కాంగిరేసు వదలలేని చేజిక్సి అధికారము ఘనుల మార్చు ఎంతలోన? వరివొలనతో వ్రజలకు జరుగు ((్రమాదం గొవ్పుది. 389

మునిగి మురిగి చస్తున్నది తీరం మునిగి మురిగి చస్తున్నది తీరం

ని.విఐ. కాంగిరేను ఎటు ఎందిమాడి చన్తుందా కాకత్రి?

చేరితే దేశము అటు. బిత్తూర్లో త్రాగే నీటికి

తకానోరు (వ్రజలు కారు ఇన్తానట నర్భార్‌ బీట్స్‌

నాకితే మూస్తరు నోరు. అరదేశాలు మరల్లో

తెలంగాణ నంత మళ్ళీ పోత్యానట భూగోళం వదలి.

మెల్ల మెల్లగ అదువులోకి అణుశక్తి వ్రభావంలో వడి

తెలంగాణ తెనానని ముందుకు పోతాందాలోకం?

టలు ఎగిి

వేరుపాటు ధోరణితో మనిషి మనిషి విశాది జ.

వేరౌతానన్న ఘనులు తనను తానె మల పేస్తాదా?

పార్లమెంటు ఆ నభ్యులు ఆది వానము కన్న వూర్వన్లితి

(వ మ. గాంధీతో మాట భూగోళానికి మళ్లోస్తుందా?

ముచ్చటకు ఈనాడే స్నేవాం ఉడిగినా ప్రమిదల వత్తులు

చచ్చినట్లు వచ్చినట్లు కమిలి కమిలి తిమిరం పాలా?

వార్త కూద తెలిసొచ్చెను మనిషిని మనిషి నిలువున చీలిచి

వంగదమే వంశము కద చేతుల నిందా నెత్తురు జూనుక

న తిమిరవేణీ నంవోరానికి

1969 కనుబును లాదుచు మనీ అవుతారా?

1. రా.పా = రాష్ట్రపతి పాలన. 1978

2. ఆం.ప్ర.రా = ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం నవాజు ధోరణికి నంస్సారానికి

3. ఎచ్‌.సి,ఎస్‌ ఎచ్‌.సి.సరీన్‌ నవాన యోజనాల దూరము

వికె.ఆర్‌. వి.కెరావ్‌ అప్పటి సలహాదారులు నభ్యతు నంస్భుతి, మర్యాదలకు నందులేదు, మాటెత్తుట కైనను, నర్వనాశనము కానిదె లేదిక నంన్యారానికి - వేరే మార్రము. 'దయ, ధర్మం, నహకారం, సాయం” అమలులో లేని మాటలు ఎవ్పుడు. ఎవనికి వాదే నర్వేనర్వా ఎవ్వనినవ్వడు చేయదు ఫర్వా చంవుతా, చంవుతూ చస్తా అనునదె వన్తులు వ్రచలిత మానవ నిక్ల (ప్రస్తుత సాంఘీక న్యాయం నియమం. 390

ఎంత దయ ఇదే రోజు ఇదే రోజు ఇదో రోజ్లు ఇద్ర రోట్లు ఎంత దయ ఎంత ధీమ తెలంగాబ్ర పోర్రాటము ఆం[ధట్రదేశళ్‌ ముఖమంత్రి మరో మలువు తిరుగు రోజు, కెంత దయ ఎంత ధీమ. (బిహ్మనందుడు ఢథిల్లికి వ్లోతె మరి తిరిగ రాదు నైన్‌టీన్‌ నెవంటీ టూలో ముఖ్యమంత్రి మోజు పోజు నైతం తనకే మెజారిటీయట ఉందు ఉందదు వానికి. ఇవ్చడైతే నరే నరి రోగమో నాప్పో గాయమో అవ్ఫుడు తనకే వట్టం ఏదో ఒకటొచ్చి తీరు ముఖ్యమంత్రిగా వెలగగ ఈ మాటకు లేదు తిరుగు ఇక వారవ్వ్చు తిరుగదంచు అయినా దయ తలనచితాను బెవ్పీలి నేనిదే రోజు, తెలంగాణ కాదెద్దును ఇదే రోజు ఇదో రోజు. ము.మ. వదవి చేరి నిలువ న్నారెడ్రి వైనం ( టా కణిచి కాన్తాదట. జైట్‌ వదేదిదో ర్వా, శిక్షడిచ్చు కొందా లక్హుణ్‌ కాంగ్రెస్‌ ఎంత దయ ఎంత ధీమ కాడొద్దుల రాజ్వానికె దొడ్లా కట్టి వేస్తాడట. మువ్పు, మొదలు ఇదేరోజు. ఉక్లుకు షాట్లక్రు సమరం. దిట్టల వీలివించి మళ్లీ తీవమగుట ఇదో రోజు. మిట్ట చదను మాట మంతి తుది విజయము డఓట్లది. తుట్ట తుదకు తేలేది ఏమిటిది? క్రపవంద ఎంగ లేరు. ద్రత్యేక తెలంగాణ మన కోరిక ౧(దౌొనకి బుది లేదు కు మీనవో లేదిక పార్టీవత్యము తత్వము అంత ముఠా రాజకీయాల్లో చెన్నారెడ్డి వైనం బైటబడును వడి మునుగును దేశమంత: కొండా లక్ష్మణ్‌ ధైర్యం బైటఐడును థజానివృ రాజ్యాంగము ప్రజా నమితీ మర్యాదను కాపాదని లం రు తిరిగ వాయ వాడెవ్వడు ఢిల్లీ వదలి, మర్యాదల గనలేడు నన్నావాము నేటినుండి క తెలంగాణ దృీళ్షబూని హైద్రాబాద్‌కు వచ్చిన మానము దక్ఫుదు. మెలిగెనవుడు బెంగలేదు. ము.మ. వదవి కోలపోయి ం మాటము (సాణాలు ధారబోని కాబో మరి ఎటు పోతడు ఏమో నురి. ల ర్లాటుకు జొ ర! ళ్‌ నద్దము అందరీకందరు మగ్రి కొందా మాత్రం ఏ మాత్రం భారత మాడ్రాక్రీ వ్ర మొగ్గినను, ప్రజల కోపార్నీని చవి తెలంగాణ జిందాబాట్‌ చూదక తవ్పుదు వారికి 1969 - 70 391

మరోసారి మరోసారి మరోసారి మరోసారి కాదెద్దుల మందలోని పేరుకు మాత్రమె నిజము వూర్వనువానినులు వారు. పేరున మాత్రమె నిజము మారు మనువు దేవు లాట ధరియించిన లింగవ్పు' చీరరైకె సంవదాయ అ.భా.కా. అధ్యక్షుడు శీలమునకు వాతబడితె న్పష్టవరిబి చెప్పినాడు. కలదు తెలంగాణ బఐటితె పా, క పా క లో ముఠా తన్మాత్‌ జూత్ర జాగ్రత్త పొటిదె ప్రన్తుత కాంగ్రెను. జైపాంద్‌ డై ఎలంగాణు కాదెద్దుల గురుతంటెనె గాల దం పాటింవదగిన (ప్రాణి ది జూ - జౌ ఎలింల జోడెద్దుల బరువంతటి ఆ బాలాగోపాలము య భారి మనిషి బనవన్న నత్వా(గ్రవాము జేసి జేళ్లు రాజాంగం కాలదన్ను నింపి వేయుచున్నారు క్ష ధీమంతుదు శ్రీమంతుడు. హై న్మూళ్లు, వోస్పిటల్స్‌ రోగుల నివాన గృవోలు. (్రజాస్వాన్యు నూత్రాలకు నత్యా(గ్రవులతో నిండి వట్టుబదని కోడెగాడు జైళ్లుగ మారుతున్నవి. నిండికేటు పెట్టి అతదు ఆం(్రవదేశము కాదిది ఇండికేటు చేనినాడు (బ్రవహ్జానంద విచ్చి వురి (ప్రత్యేక తెలంగాణ ఆనంద నిలయం దాదా (పళ్ళే లేదన్నాడు అదువులోన ఆంధ్రావని, రాష్ట్రవతి పాలన ప్రతి జైపొంద్‌ ఖై తెలంగాణ. పాదన లేదన్నాడు మరోసారి మరోసారి. న

1. కా.బ్ర = కాసు (బ్రహ్మానందరెడ్డి 2 మర్రి = మర్రి చెన్నారెడ్డి వా నం
2. కొండా = కొందా లక్ష్మణ్‌. 392

కాడెద్దుల రాజ్యము మసి హైద్రాబాదు వీధుల్లో కాదెద్దుల రాజము మసి హైద్రాబాదు వీధుల్లో కానున్నది కానున్నది. వేలకొద్ది తెలంగాణ ట్రజాస్వామృమునకు జవ వీరులు, అబద్ధాల లింగప్పు రానున్నది రానున్నది. మాటలతో వుద్రిక్తులు. తెలంగాణ బిందాబాద్‌ ముఠా రాజకీయాలు నినాదాల వూరేగి ముందమోని పోనున్నవి. మిలటరి అదువులొ నగరం (ట(జాకీయముల వథము గాంధీ 'సెంటినరి” జరిగెను, ఖావోటము కానున్నది. ఖారత మాతా కీజై రాద్రవతి ఎన్నికలకు తెలంగాణ జిందాబాద్‌ రాద్దాంతము నంఘర్షణ అద్వకేట్లు తెలంగాణ ఉరుగునండి, జరుగునండి. నివాస్తులైన అద్యకేట్లు గవర్నరు దర్హారులో ఘర్షణలో కాదెద్దులు మెమరాండం మొరబెట్టిర, గుర్తు మాని వోనున్నవి. రాద్రవతి వరిపాలన ఎన్నబడీన రాష్హవతి థత్వేక తెలంగాణ (వ్రతిపాదన తిన్నగ వర్తించి ఎదిగి రెందే రెందు టిమాందులు, టజాస్వావ్యు రాజ్యాంగము బెంగుళూరులో అవ్చుడు మర్యాదల కాపాదును. అ. ఖాక్కా అధ్యక్షుడు మరోసారి మరోసారి శారతావనిలో తిరిగ మైమరచి వలికినాడు శాంతి భదతలు వెలయును. కాదెద్డుల (కార్పవర్థు మందకివ్వుడు ఆవాటి ఇంగితము గలవానిని తెలంగాణ కోరికలను ఎన్నుకుంటే చాలు చాలు మనకు. మన్నించుట కష్టంబని. నెశ్‌టీన్‌ నిక నైన్‌ స్వాతం(త్ర్రుము ్రత్యేక తెలంగాణ (ప్రతిపాదన నాొద్రైనను భారతము (వ్రజాన్వామ్యు రాష్ట్రపతి వరివొాలన వద్ధతి అమలుకు నిద్ధము అవునేమో ఈ రెందు దక్ళ మరేదైన చూదాము. చూదాము. చూదాము. చేయుటకై అ.ఖా.కా అధ్యక్షుడు దయతో నంనిద్దుందట లా ఎంత దయ ఎంత ధీమ వి.వి. గిరి సంజీవరెడ్డి ల మద్య రాష్ట్రపతి ఎన్నిక సంధర్భంగా మంత్రుల ము.మ, గానితో నవో ఉద్రిక్తులు అయిన వ్రజలు బీల్చి చెండాడినను లేదు దిక్కు 393

ఓట్లకు షాట్లకు సమరం తొమ్మిది జిల్లాల ప్రజలు జట్లు ఓర్లు తెలంగాణ తొమ్మిది జిల్లాల వజల్రు (జల జట్లు ఒకవైవు చేసిన పొవంజేమిటి? షాట్లు మటు పైన్‌ బలగం తొమ్మిది జిల్లాల వజలు ర్త బైవు. షాట్లన్నీ కోర్టెలో తప్పేమున్నది? ఆం(ద(వ్రదేశము కాదిది (బవ్మ్బోనంద విచి(తవురి నె .5్‌టీన్‌ నిక్సనైనలో రాజ్యాంగం ఏనూ(తమ్సు జట్లకు వాట్లకు నమరం. బట్టి వారిదవరాధమ్లు అనలు ఓట్లు ఎన్నున్నై, కేంద్రానికి ఇబ్బంది జట్లేమో తెలంగాణ (వత్వేకం కలిగించుట ఒక నేరమూ? అంధ్యున్నై షాల్లోమో (పేలి పేలి ఓట్లను మలి పేన్తున్నై. కాదెద్దుల వ్యతిరేక్రత్ర షాట్లన్నీ (పేలి (పేలి అన్నది కూడని పావమూ? ఎన్ని ఓట్లు మలిపేస్తై పార్టీ పొతమును చూదని షాట్లన్నీ ఒదినినాక వ్యవవోరము నేరమా? త్రవ్వై? మిగిలిన ఉఓల్లో మంట్రె ఖఛారత మాతాకీ జ్ర తెలంగాణ జిందాబాద్‌ సౌరాష్రము, జారఖందు మిలిటరి అదువులో రాజం విదర్భా, యు.వి విభజన కంటబడితె కాల్చెయ్య మైనూరులో మరో స్టేటు అమన్నదె మిగిలిందొక్షుటి వెలిసే అవకాశాన్ని అది గూదో చేని చూదు తలపెట్తె అవరాధమూ? కాదెద్దుల అనవన్న అది గూడ చేని చూడు కదకు నీవెమిగలకుంద రాజ్యాల విభజిస్తై పోతవు అది ఒకటి నిజము రాజ్యాంగానికి లోకమ్లూ? ఖారత మాతాకు శ్రా తొమ్మిది జిల్లాల ట్రజల్పు తోలంగాణ జిందాబాద్‌ చేసిన పావంజోమిటి? 394

బద్రీ ఐశాల్‌ పీటీ బట్రీ విశాల్‌ పీటీ ఫా మ్య కొండా లక్ష్మణ్‌ బొపొ కాంగ్రేసు వరింగ్‌ కమిటీ నిర్భంధం, ల. కాంగైను పాలన పార్టీ క కో శరం పార్లమెంటరీ వర్ల, బ్రహ్మాన ర్రయు అనుకూలము కాదనుటేో ఓ చర రాజ్వాంగము, (వజూ భయా వ స్వామ్య వరిపాలన అబద్దాల లింగప్ప బుకాయింప్తు నీండికేటు ఇందికేటు సంజీవరెడ్డి మనకు రాబోయె జంటు సిండికేటు జిందాబాద్‌ చేసినదె న్యాయం ధర్శమా? త్‌ . భారతము కాద్రె ద్దులు వీడ రెండు ఆగష నుంటి బైట వదగ వర ల కాదెద్దుల గుర్తు మాయ మలం వ్‌ న ర్తు స్తాయిలో తెలంగాణ (ప్రజలు టన దాదేచేదా? ళం ఆంగ్లేయుల దమన నీతి సాయిలో రాజ్యం కేంద్రం కాదెద్దుల అస్తిత్వము - వకతవకల

• కల పైనన ఓట్లకు షొట్లకు సమరం నరె అయితే అదికూడ వైన్‌టీన్‌ సెకీ వైన్‌లా ఎంతలోన జనులు తలిస్తె బాగున్నది బాగున్నది భారతమాతాకీ శ్రై ప్రజాస్వామ్య భారతము. తెలంగాణ జిందాబాట్‌ సిండికేటు తిరిగి బలం పుంజుకొని లేస్తాంది పాటిల్‌, అతుల్యఘోషు అబద్ధాల లింగప్ప కలిసి ఏలెదరు దేశం. 395

అబద్ధాల లింగప్పకు అబద్దాల లింగవ్చుకు

కటిపుత్లీ అయిన సరె (పజామతము అనమ్మతమట ప్రమ. పదవిలో వుంటె అనలు అట్టి మాటలలో చాలనుకుంటుంది తాను నమ్మకమే లేదట అతనిక్రి, శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ నిండికేటు మనిషి అతదు జన సంఘం కూడ తోడు మొండి వాడు, నిజలింగము అవుతదట సంజీవరెడ్డి దవు మరే ధ్యానలేదు, రాష్ట్రపతి జేయుటకై వానుమంతయ్యోను మింగిన సిండికేటు జిందాబాద్‌. మేటి అతడు, గులానందో కనపడితె కాల్చెయ్యి నన్యానము వుచ్చుకానుట కొదవలేదు ్రజలకేమి లింగని వుణ్యమెమరి. ు అట్టినాడు తాదెద్దుల

1. కె. అచ్యుతరెడ్డి వేటి నేదు అ.భాకా
2. ఖండూబాయి దేశాయి అప్పటి గవర్నర్‌ అధ్యక్షుడు, (టవ్హానందుని ౩. కాయ్య బొమ్మ, తోలుబొమ్మ ఆనర వ్రన్తుత అధినేత

వమంటడొ విన్నారా?.

కొట్ర కు కేంద్రము

విచ్చలవిడి వ(తమిసైై

రెండు రోజులల్లో అంత

అదువులోకి తేగలదడట.,

కా(్ర పమంటదంటె

తానేది వలుకదుఅట

అ.భఖా.కా అధ్యక్షుడు

వలికినదే తన మతమట

ఎంతటి సవోకారదవ్రతము

దొంగలు దొంగలు ఊళ్లు

వంచుకొన్న సామెతిది

రుజువు చేయుచున్న వ్రతిభ

((జాన్వావ్యు రాజ్వాంగం

వరివాలన విధానంబు

వవ్వోరె కాదెద్ద్డులు.

396

జ అరవై డెబ్బై స్టేటులు థివ్మనంద వివ్యిత్వురి అరై డెట్తై ప్రేటులు యందోమైనను క్రావచ్తు-న వాలిస్తేమి భారతౌన ష్‌ వచ్చును డ్‌ తొదెద్దుల రాజ్యమ్మే భారతము ఒకటి, దాంట్లో మైలేక్‌ నెనంటీ యూ లో గ్రామ న్వరాజ్యం వేరవ వర తాదెద్దుల గుర్తు రాజ్యాల వభ కతొనరాని ఎర్జాట్లను స్థానిక న్వవరి చేస్తున్నది నిండొకేట్సు, గ్రామ వంచాయిలి రాజును వేలో ఎన్ని రాజ్యాంగము ఒప్పుకుంది. కో జరుగు కొన్నాళ్లు సీందికేటు చై సౌరాష్ట్ర విదర్భః జూర్‌ఖందు (అ [పం డ్‌ స్‌ తె ఏమిటి మరి. మై పంప. ౮” పడాస్వామ్యు లింగవ్చు అబ్బసొమ్మ ళ్‌ తుడు తగటాలడు గురి అగులు. బౌవోను తొత జాగీరా గాంధీ న ౨ హరేరామ వారేరామ విదర్భంటే? తెలంగాణ తైన్‌టీన్‌ నెక్సీనై క లా కోన్తన్న వలన రాజ్యమా ఏవిటి? చట్లికు షాట్లకు సమరం ఎందులకోయీ కూతలు వస ఆక దౌద్దుల వుణ్యబలము నమైక్వాంధభ్ర నినాదాలు. గారతమాతాకీ జొ దోపిళ్లకు, రవాదార్లు లంగాణు జిందాబాద్‌ మానిపోతే ఎట్లాగని నానా గజదొంగల బెడద అంతె ॥| క్‌ హనుమంతయ్య కర్నాటక ముఖ్యమంత్రి. అ.ఖా.కా, అధ్యక్షుని ల్టారీలాల్‌ నందా. నూక్తి వరంవర గొప్పది. ాా క్ష వైబి. చవాన్‌ 397

అ.భా.కా* ప్రకటన కేంద్రరాజ్య ప్రభుత్వాలు

7 “భారత విచ్చిత్తి చాలు కేందరాజ్వ (భుత్వాల అందువేరు తెలంగాణ నదువుచున్న కాదౌద్దులు (వళ్ల లేదు లేనే లేదు అనుకుంటున్నై పావము

ఇ 'వజామతము"” నాకనలే తెలంగాణ ఉద్యమాన్ని నవ్మతమ్ము కాని మాట అణబివేని, ఉందామని ర మతములో ఎన్నడు నాయకులను వట్టుకుంటే నమ్మకము లేదు నాకు అలజదాగి పోతుందని తెలంగాణ వేర్చాటుకు ఎంత అమాయకత వారిది డప్రజామతము సేకరణము అయ్యగారు లేకుంటే మాటే ఎత్తుట తవ్టు అమానాగి పోతుందా? తెలంగాణ మందే కాదు. ఎచ్వబైనను ఏ విషయము ఉద్యమాన్ని నది పేది నందైనను (ప్రజామతము నాయకులా అనలు కాదు నేకరణము వనికిరాదు. నడుస్తున్న దద్రమంలో

2... బ్రవ్జీనందుడు ఒక్కడు దూకిన వారే అందరు. చాలు ఆఅంధ్రానికి మేటి మగదు తెలంగాణ వేర్పాటును విచ్చల విడిగా అతనిని వదిలి కోరేది పార్టీకాదు వేస్తె చాలు చాలు, రెన్నాళ్లలో పదో ఒక ముఠాకాదు తెలంగాణ నదువులోక్తి తెస్తాడు. తెలంగాణ (భజలందరు

• తెలంగాణ (వ్రజలారా! కోరేది తెలంగాణ

అలజడి విరమించుకోండి* (వత్వేక తెలంగాణ.

1... అ.భా.కా. ప్రకటనపై వ్యంగ్యంగా తొమ్మది జిల్లాల (వ్రజల తీవ్రమైన కోరిక ఇది నాయకులను జేల్లెస్తే అణగే అలజడి కాదిది. కోటిన్నర (్రజలల్లో ఒక్కడు మిగిలిన నరియే తెలంగాణ వేరనుచు అలజడి నాగిన్తాదు.

398

జి ప్రత్యేక తెలంగాణ అంటే ఆరునొల్ల నుండి సాగు ప్రత్యేక తెలంగాణ అంటే తొమ్మిది జిల్లాలలోని పక్పృలిరగ తన్నేందుకు ఆందోభ్ర్ర అలజదంత అధర వ. ఆణిగే దసలేక్రాదు అధికారము ఎక్కడిది? రాం? ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగం విధ్యార్థులు యన్‌, జి. వోలు సరిపాలిన గల దేశము లాయర్లు ద్రాక్టర్లు ప్రజా మళము ట్రకటి్తె వట్ట భ్మదుల్లు, వర్తక వట్టి కొట్టి చంపేస్తద? వాణిజ్య వదులు వేలు లక్షలు ప్రజలు జా వరులు, చిల్లర జొన వ అం వా అందరు లారీచార్జి వరిపొలన? క్ష కందరు కోరేది కాడెద్దుల ధోరణిలో ర్వేక తెలంగాణ. కూడని వనియే లేదా? పోలిన నారి జన తెలంగాణ సిగ కేంద్రానిది బాధ్యతంత లేం ఉద్యమంలో -.. భ్రైన్టేజో పేర పొంన నను చేరవచ్చు. ప్రభత్వాన్శి నబబైతె పాణిధర్లు పొంసకాంద జులు నేల లక్షలాది ప్రార కూడా సబబే ఆ్రంటో మమ్మంచు న పాటి చంవుతావో ముందుకు వస్తున్నప్పుడు తూటాలు ఎన్నున్నయో వదో & కొందరిని పేల్చుకో ఆబాలం గోపాలం వట్టి జోలు కంవినంత " తంత చంపు బ్‌ క. ఫచ్చేక తెలంగాణ రి లనే ఏదురుతాడు గరిక ఆగేది కాదు. ఒకటో రెండో వుంచుకో 7లంగాణ (్రత్యేక తుదకు ఆత్మవాత్వకైన ఇంంగాణ వెలయుదాక కా! శి నా లం/గల (జలు చిక్సితే నీకున్నది కుక్కబాన. ఇటులె అలజడి నాగిస్తారు. త్‌స్కాల్‌ జాగ్రత్త జాటేత్త భారతమాతాకీ జై భారతమాతాకీ జై ?0ంగాణు జిందాబాద్‌ తెలంగాణ జిందాబాద్‌. 399

నిజ లింగప్పు అభీష్టము నిజ లింగవ్చు అభీష్టము తీరుగ (బ్రవమ్తోనందుడు (జలు కూదా సిద్ధంగా కేంద్ర నవ్ముతము బడిని ఉన్నారు ఎదిరి నిల్వ తెలంగాణలో శాంతిని చేత ఏమి లేని జనత నెలకాల్పగ ఉద్దూక్తుడు. చేత కానిదా కాదు. (బ్రవ్మానందుదు శాంతిని పాణాలొద్జైన తుదకు నెలకొల్పిన తక్షణంబిె ధేయము సాధిస్తారు. కేంద్రము తెలగాణీయుల జాతివీత శత జయంతి క్షేమమరయ నున్నాదట నంవత్సర నంబరాలు (్రవ్చోనంద ఉవాచ దీట్లకు షాట్లకు నమరం నాయకులను రాజమంట్రి ఈ దెబ్బకు భారతాన జేలులో వడవేనినంత కాదెద్దుల గుర్తు మునుగు, వచ్చిందా (బవ్మాన్నకు పార్టీ రాజకీయాలకు ఈ పొటి బలము ధీమ. కాలూనే చోటుందని తెలంగాణ అలజదంటె (సజాస్వామ్యు రాజ్యాంగం నాయకులేనా వమిటి? రాణించే శుభదినాలు (అవ్మాన్న బడితె బాట రానున్నవి. రానున్నవి. బట్ట బైలు వదనున్నద? దాని కొరకు (వ్రజాస్వామ్య (జల రెచ్చి పోయ్యేందుకు (తనివ్రులు తెలంగాణ (టఅమహ్మానందుని బడితె పౌరుల (ాణాలు బలి మరో నమిధకానున్నద? అయితే అయితాయి. వోవాల్నని (టవభుత్త్వంబు వృుషభానుర బలగాలు చాలు బాజి ధోరణితో రూవుమూని పోతాయి. ముందుకు మళ్లొస్తున్నద? నిందికేటు మటుమాయం ఈ సారి ఓట్ల నెదుర కానున్నది కానున్నది. వాళ్లుకె వని పెద్తారట ఆరి పాయ్యె దీపము వలె మూడో జూన్‌ నాటి నుండి కాంగిరేను వెలుగుతాంది. తూటాలతో నీద్దంగా సైనికులు భారతామాతాకీ శై. ఉన్నారట. వారికివుదు తెలంగాణ జిందాబాద్‌. చేతులనిండా వని. 400

టే స్వతంత్ర పార్టీ తప్ప

దామోదర సంజీవుడు

దర నంజీవు స్వతంత్ర పార్టీ తప్ప దొమో, నంబివుదు నేదు మళ్లి ఢిల్లీలో తక్కిన పార్టీలన్నీ చౌవోను, మురార్ధీల కాదెద్దుల పక్షమునే దర్భనంబు చేనుకొని కాపొడుతు వున్నాయి. అ.(్ర.రా విషయంలో టును ముచ్చటించినాడంటి. రల చేల రోము నగరు కాలుతుంటొ వృతిచేకిస్తున్నారు. నీరోఫిదేలు, వాయిద్యము పార్టీ నాయకత్వాలే బెంగుళూరులో అప్పుడు తెలంగాణ వ్యతిరేకము తెలంగాణ అలజదంత కూ అపీవేయమని (వజులను అనుచరులందరు కూద మరోసారి కోరిందట. తెలంగాణ అభిమానులే టమ్చానందుదు ముమగ (ప్రజల మతము తెలంగాణ మళ్లి నోరు ఎత్తిందట వక్షాన ఉన్నవుడు రాజ్యంలో శాంతి తాను క్త

త టభగల్సాలు అద్దును గమ్యము చేరగ కేం్యద్రమమో తెలంగాణ తమాతాకీ జై క్షేమానికి వోమీ అట ఖార అలజదడంత అదువులోకి తెలంగాణ జిందాబాద్‌ తెచ్చి అవ్పుగిన్తాడట. కేంద్రము తెలంగాణ (ప్రజకు క్షేమము చేకూర్చునట, బిలిపిచేష్ట దగాకోరు బిలుక వల్ము వల్చుతాడు. తూటాలతో వల్ముతాందు కోటలో కూర్చిండి తాను చావు (థగల్ఫ్భాలు వలికి జనతను బెదరిస్తాందు. రెందు మూదు రోజుల్లో తేలివోవు అటో ఇటో కేంద్రపాలన నైతము వనికి రాదు. మనకివ్చుడు తెలంగాణ (పక్వేక తెలంగాణ తప్పు వేరు మందు లేదు రోగానికి గరళము పోసే నమయం కూద దాటి పోతాంది. భారతమాతాకీ శై తెలంగాణ జిందాబాద్‌. 401

ప్రజాస్వామ్య పద్ధతిలో తెలంగాణ మంత్రి (జాస్వామ్వ నద్ధతిలో తెలంగాణ మంత్రి ఒకడు (జులు కాదనెడు పార్టీ బివి గురుమూర్తి పేరు రాణించున? రాణించదు రాజినామా ఇచ్చి (్రజాస్వామ్య వద్దతిలో బెటికి వచ్చిండు నేదు. (జలు కాదను (భుత ఆలస్యంగా నైతేనేమి నిలుస్తుంద? నిలువదు య బుద్ధి వచ్చినది వానికి, తెలంగాణ (వజులు నేడు ల్లో వ పార్టీతో కలినున్నారు. వభుత్వ అత్యాచారము క్‌ జోధ వదెను నేటికైన వ పార్టీకి ప్రజల మతము లా అందగనున్నది నేదు. తెలంగాణ (వజలమతము ప్రజల మతము కాదనుచు కేంద్ర మం(ుల కన్న కాదెద్దులు, కామరేడ్లు నూక్షు బుద్ధి అన్నమాట జన నంఘములు, యన్‌.వి తక్కిన మంతులు ఎవ్పుడు వి.యన్‌.వి. ఇత్యాదులు రాజీనామ ఇస్తారో నమైక్వాం(్ర నినాదాల వేచి చూడవలనివుంది. సన్నాయిలు ఊదుత్యాను. తెలంగాణ వీర (వజలు ఇత్రెబోదు నాయకులు ఉద్రిక్తులు, (ప్రాణిధర్భు కుత్తుకతో పౌత్తులేదు. ఆడ్రోశము ఏమంటదో నొమాన్యులు అయిన తురక చూదాలే వేచి చూడాలే (పజలందరు (వజానమితి అందుకె అంటాను నేను బీవి గురుమూర్రిని (్రజాస్వామ్యు వద్ధతిలో క్షనుతో చూచిన మంచిది. తెలంగాణకే విజయము తక్కిన మందులు కూడ పార్టీలన్నియు మాస్తె బ్రైట్‌ వదితె మరి మంచిది. మాయునేమో కాని తుదకు ప్రజలు అమాయకులు నారు వటి తీరు తెలంగాణ (దోవామంత మరుస్తారు. ఖారతమాతాకీ డ్రై మంత్రులు ముందుకు వచ్చి తెలంగాణ జిందాబాద్‌ లెంవలేనుకుంటొ చాలు. 2. పి.ఎస్‌.పి. ప్రజా సోషలిస్టు పార్టీ 402

శాంతిని కాపాడగ బ్రహ్మానందుడు (బ్రవ్వోనందుడు శాంతిని కాపొదగ చీక్షబూని స నేటికి రెందవరోజు రగా ల పరద మంత్రి వర్థములో మరోడు మన్నది. రాజీనామా ఇచ్చెను. థఅవ్చానందుని బదాయి. తెలంగాణ కొవాలని రూవుమానిపోనున్నది ట్రజల వంక్రిలో జేరెను. నిజలింగవుకు చెవ్చు. ఇరే ధేటుతో ట్రడు దెబ్బతగిలినట్లున్నది. జూలై ఒకటో క్త జూలై నెల తెలంగాణ ఆ(ప. రాజ్యము కలాస్‌ మొదటి నెల కానున్నది. జ్డ్‌పొండ్‌ జ్‌ లంగాణ లఅంగాణ జందాబా, ఇందిరమ్మ వచ్చెలోగ వేరువేరుగా వుంది కేంద్రము కొంవమునగ నన్నిపొత భావన వెలయ కుంద చూచుకౌను బాధ్యత అద్దువదే అట రాజ 0 'వ్ఫుదు. మురార్ట న. ని నంస్థలు నభ్యతలందు సహ నమైక్యాంధద్ర నెలయు పోకుండ చూదుకునే చుందె వేలాది పళ్లనుండి బాధ్వతలివుడు కేంద్రానిది. రాజుకీయముగ వేరుగ జవాంద్‌ ప్రై తెలంగాణ వందలాది ఏండ్లు నిలిబి లా లా తెలుగు ఖాష వెలుగొందెను. తెలంగాణ జిందాబాద్‌ వన్నెందేద్దాయె తెలుగు లాలా... భాషకు మువ్ఫు వతెంలి ఇందిరాగాంధీ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ను సందర్శించడానికి స్వయంగా వస్తానని వన్నెందేడ్డాయె తెలుగు ప్రకటన - గురుమూర్తి రాజీనామా తర్వాత రాసిన గేయం. నఖ్యము పెడదారి వట్టి

• వన్నెండేంధ్లాయే పోతన తిక్టన వేరు వేరు పడి; మళ్లీ తెలంగాణ వేరు అయితేనే సమ(గాం(ధ్ర మళ్లి ఆంధ్రరాష్ట్రము వేరు . అయితేనే నమగ్రాంద్ర ముఠాబందీ వ్వ్యవవోరం ముల్లె వంవకాల విధము. నమని పోతి నమగ్రాంధ్ర భావన వకత కుదురును. జైపొంద్‌ జై తెలంగాణ తెలంగాణ జిందాబాద్‌ 403

పీవీ, జేవీ, కేవీ ఏమనాలి? వీవో, జేవో కేవో జాతివీతను కాల్చిచంవి బీవీ గురుమూర్తి జాడ నోడు, బావడు కావున వట్టి వైట్‌ బదలేరా? భారతదేశములో వున్న ఇవ్చుట్మికైన పదవుల (ాన్నాలంత వాంతకులా? విడిచి వైటవదలేరా? జాతివీతను కాల్చిచంవి ఆ.(్ర. రాజము ముగినిన నోదు, మవోరాథ్హుదు తర్వాత మీ గతేమి థారతదేశాన వున్న కానున్నదో తెలునుకొండది. మవోరాధ్చులు వాంతకులా? ట్రజలు అమాయకులు వారు జాతి వీతను కాల్చిచంవీ ఇవ్పుట్సికైనను బైటికి నోడు, పొందూ* నభ్యుడు వచ్చి లెంవలేనుకుంటె కావున హైందవులంతా మిమ్ముల మన్నిస్తారు. వాంతకులా? ఎంతమాట వోమీ ఇది చెవ్పుతున్న జూతివీతను చంవినోదు తెలంగాణ (బ్రజల కోర్ళె భారతీయుదే కావున కద్దు వడిన మీ తప్పును ఖారతీయులందరును క్షమకో మన్నిస్తారు. వీతను జంవు వొవొత్ములా? అంతపాటి ఘనులు (్రజలు రంగాచార్యుని ఎవదో కాని మీరు వ్యాన్నను నూనెపోని కాల్చినాడు తుది దాక వీదకున తెలంగాణీయుదె వాదని ల నా (బ్రవ్మాన్న తో బాటుగ తెలంగాణ వానులంత మీకు తవ్పుదు శిక్ష వాంతకులా? ఎంతమాట గోదలపై బూతుమాట కుక్ళునావు చావకండి రానిననాదడు తెలంగి చళ్ళుగ జైైటకి రండి కావున తెలంగాణ జనత తెలంగాణ (త్చ్వేకత బూతువాత వడినదేన? కోరుచు బైటికి రండి. ప్రీలను అవమానవరచు జైపొంద్‌ శై తెలంగాణ నినాదాల బ్రానసినోదడు తెలంగాణ జిందాబాద్‌ ఎవడో తెలంగాణ మనిషి న కావున తెలంగాణ జనత వ ప్రవ. వ. 2. జె.వి. నర్సింగారావు మాత్చదోసా వదిపాటిదా? 404

తెలంగాణ “(యాని నెపుడు రంగాచార్యుల చంవీన యీనడించు భాషీయుల వారలను వట్టి బంధించి 'నువ్చాద్భావని ఎంతని శిక్షింవగ రాదనుచు వర్ణించుట నిగ్గుచేటు. వలికిన వొాపాత్ముదడెవదు? - లూటీ దవానాలు జరుగ వాక్ళంలో మూదుపొళ్లు నంభరవదు వారినంత ఇంగ్లీషు వాదుకుంటు శిక్షించిన తవ్పనెది తెలంగాణీయుల మాటలో తెలంగాణీయుడు ఎవ్వడు? ఉద్దూవదం దొర్లగానే వభత్వాన్ని ఇన్ని జడుగ హిహీ అని ఇగిలించెడి చూస్తువున్న ప్రభుత్వాన్ని సవగాంధ నారా త్వాగ్మ్మ స్‌ వదము నీదమని ఎందుకు ఏమనవలెనో తోచదు. (౮ 'రోదని” వలికేవారికి అదడుగరు తీరంకరులు? గ (- నదకంటెి వవగింవు (వ్చానందుని బంట్లు మెదడు లేదు అంటారా? నీరియలంటే లెలుగ నంజీవయ్య మాట్లాడితే నిల్చిల అంట ఉడు నబబుకాదు అంటారా! సొల్టు షుగర్‌ టిఫిన్‌ తెనుగు వషర్శర, నాష్తంటె కొంప మునుగు. ఆంధ్రజ్యోతి మాటలను టీ అంటే తేట తెనుగు ఆలకించు అంధుదేటి? చా అంటే 'తౌరక్యముూ' తెలంగాణ ఉద్యమాన్ని తోలడమంటే వళువు రౌజీ అలజడి అంటూ దొబ్బడమంటే బూతు బజాకాలుదెదడి ఆం(్రుల కడప అంటే ఊరి పేరు దౌంతపాటి నభ్యతంటః (తో వంటె తప్పు తప్పు నమక్యాంధ్ర తెరదాటున దోవంటేనే దారి. (జుల (ద్రవ్య అవవారణ చేయుచున్న అగాధముల ధోరణి ఏ నభ్యతది? 405

బొక్కంటే ఎముక కాదు కట్టు బొట్టు మాట మంతి బొక్టుంటె పొళ్ళు తెలివి నదక ఉనికి ఒకటేమిటి మందలిస్తె తొట్టినట్లు ఎగుడు దిగుడు ఊవిరిలో బీవాట్లు పెట్టినట్లు కొట్టొచ్చే తెనుగు తనము వరామర్భు కానేకాదు గోపాల కీర్తనమే జీవిక బ(ర్రంటె నవ్వలాట పావము అతనికి గేదంటోనే పాలు ఉర్హంటే మండి వదెటి పెండంటె కొంవ మునుగు పొటి తెనుగు ఆవేశము పేదంటేనే ఎరువు జూనవదుని లేఖ లేవో రెండున్నర జిల్లాలదె జ్ఞాన రహీత (ాయంబున దండి భాష తెలుగు. (వానీనాదు అంతెకాని తెలివిన వడి, వుద్ధదళలో

తక్కినోళ్ల నోళ్ల యాన కాస్టా పాలిటన్‌ బ్రతుకును (తొక్కి నొక్కి పెట్టు తీర్చు, సాగిన్తూ తెనుగు తనము వవ్వోరే! నమగ్రాం(ధ్రం శిఖరారోవాణ అనుకొని వాదుల బెదార్యమ్ము పరిణతి దశ నందు కొనగ ఎంత చెవ్పీనా తీరదు తొావత్రయ వదుచున్నడు స్నేవాము సౌవార్ధమ్ము భోయి భీమన్న ఒకడు ఖోయి భీమన్న ఒకడు తెనుగును రక్షించువాదు తొనుగును రక్షించువాడు సమ్లైక్యాంధ్ర వాదివాదు భోయి భీమన్న ఒకడు భీమశాస్త్రి అని నాతో బెజవాడ గోపాలుని వీలువించు కొన్నవాదు నభ్యత నెర్ధిన ఆంధ్రుడు జానవదుని లేఖావళి భోయీ భీమన్న ఒకదు నాటి నఖుడు భీమన్న. వదారణాల ఆంధ్రుడు

తెనుగు నభ్యాత నంస్టుతి

ఆనొద మన్తకంబు

నోరు విప్పితే చాలు

తెనుగు తనము గుబాళించు

406

నిర్ణంధం ఉద్యమాన్ని ఆపదు (్రముఖుల వట్టోస్తై ఎవుడు టవజల దద్యమము ఆగదు. అధికారము మదము బూని ఉద్దమము (వజులదైతె అవినీతితో వర్తిస్తూ (థట్రతి ఒక్కడు వ్రముఖేదోను. (బతుకుతెరువులన్ని మూని ఛటత్రి ఎత్తి వట్టినంత ప్రజల బానినగ జూస్తె వాన వరద ఆగదెవుడు వరిణామము తిరుగుబాటు. దప్పెన మాదిరి ఉదమ తిరగబడిన వ్రజలనావు మువ్వెత్తున ఎగినీ పార శక్తి వభుత్వముకుందదు కట్టుకాలు వలె కాదు నర్వనాళశనము జరిగిన తర్వాతనె ఆనకట్టులును ఆగవు. వును నృష్టి నవయుగాది అధికారము మదముబూని వఫునః శాంతి; నభ్యత నంన్భుతి, అవినీతితో వర్తిన్తూ (వత్వేక తెలంగాణ (బతుకు తెరువులను మూస్తై (పావ్లీంచిన్నాడు కద థటజల బానినగ జూసైై మనకు శాంతి జనతా జనార్టనుని మన మననుల రగులచున్న మననులోన కని రగిలి ఇష్టీకి వూర్హత ఇవుదా? రగిలిన కసితో మనునులు (వత్చేక తెలంగాణ ్రాన్తించిన అగ్గికొందలై వగిలి నాదుకద మనకు శాంతి. వరినరాల నింద “లావ?” బ్రా శనందుడు వదవికి చిమ్ముతు శాంతిన్తాయి. రాజీనామా పె ట్ట్‌ను. నక్రమమా? అ(క్రమమా? పార్లమెంటరీ బోర్డు అనుమాటకు తావుందదు. వర్శిట్‌ లైసెన్సు రాజ్య వమి కాలె” ఏమి కూలె/ నీండికేటు పమంటదో అను నంగతి గుర్తుందదు. చూస్తాదట్క వీరేనట ఎవదు చచ్చి? ఎవదు మిగిలె? యజమానులు, వవ్వోరే అనే చూవు అనలుందదు. (్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగం (గ్రజలు తిరుగుబాటు దళకు నంప్రదాయ నరళలి ఇదా? రానఫ్వుడౌ అధికారము థజలు ప్రభువులు కారా? నద్వినియోగము జోేసిడి (వ్రజలమతము ఎట్లున్నదో నద్బుద్ధితో (ప్రభుత్వాలు అరసే వ్రశ్నేలేదా? వ్యవ వారించవలె కాని, పార్టీ ్రత్యమె ముఖ్యమా? ముఠా దాస్యము (బ్రతుకా? 407

(ప్రత్యేక తెలంగాణా ్రశ్నేలేదట తనకు కేంద్రంలో అధికారము ఎవదు వీడు, ఎంతపాటి ఘనుదైనను చేబట్టిన వారికివుదు ఒకే ఒక ఓటుగల అగ్ని వరీక్షా నమయం మనిషే కద. (దేశాన్ని పాదుజేసి కోటిన్నర ప్రజల మతము భస్మానురునిగ వెలిని కాదను వాదెవదైనను వరమిచ్చిన నెత్తి మీద కాదెద్దు మందలోని చెయ్యి పెట్టి నాదు ము.మ. ఆబోతైనను ఏమిటి కేంద్రంలో అధికారము కోటిన్నర (ప్రజల మతము చేబట్టినవారికివుడు కాదను తాహతుగలాద? అగ్ని వరీక్షా సమయం. పొట్లరు, ఖౌసింరజ్వీ తొమ్మిది జిల్లాల (జలు ఇంగితమా నేదు కూడ ఆ బాల గోపొలము నైన్‌టీన్‌ నిక్స్రీ నైన్‌లో (ల్వేక తెలంగాణ ఓట్లకు షాట్లకు సమరమా? పరమావధి అంటున్నారు. జాతిపీత శత జయంతి ప్రభత్వ సంవత్సర నంబరమా? బలగాల నుంటి (పత్చేక తెలంగాణ అలజడిని ఆపుటకని (సకటితమయ్యో దాక్ర నూట నలభై నాలుగు తెలంగాణ ప్రజలు తమ నూట యాభై ఒకటి ఉద్యమాన్ని నడుపుతారు, వీడి. ఆక్టు అమలు కోటిన్నర మేటి వ్రజలు లాఠివార్డు, కన్నీటి గొంతొకుటి గొడవాక్షుటి టపాకాలు, ఫ్రైరింగులు తెలంగాణ వెలని నిలిది చాటుమాటు గుందాల ఫలించాలె భారతాన తోలు బూట్లు, అన్నైనవి. ఖారతమాతాకీ జౌ అయినా తెలంగాణ (ప్రజల తెలంగాణ జిందాబాద్‌ అలజడి మాత్రము ఆగదు విల్లల చేష్టలు అన్నా గుండా చర్వలు అన్నా అనంత్భవ్లీ వర్ధాల చాణక్య్కము అని అన్నా 408

ముల్కిమంత్రులంతా... ముల్ళి మంత్రులందరును ము.మ చేతిలో బెట్టిరి ముఠా రాజకీయాల తమతమ రాజీనామాలను ముల్లె వంవకాలన్నా రాజీనామా ఇచ్చియున్న గోబెల్ట్బును మించి పోవు ము.మ చేతిలో బెట్టిరి (ప్రకటనలు చేస్తున్నా ము.మ ఇంకముమగానె జిల్లాకు కోటి ధనము అని అన్న, వున్నాడన్నదె వ్రశ్న వెదజల్లు వేలాదిగ తెలంగాణ రాజీనామా ఇచ్చిన ము.మ ఉద్యోగాలిదిగో అన్న ముమ రాజీనామాలో అందరి మంత్రుల వాయాము టజలు ఉద్యమాన్నావరు. ముగినీనదే. వత్వేక తెలంగాణ ఆంధ్రకు, రాయలనీమకు వస్తేనే శాంతి, అందాక చెందియున్న మంత్రులంత థజల ఉద్యమము ఆగదు రాజీనామా ఇబ్బినట్లె (నజావ(త ((కటన ఇది ము.మ రాబజీనామాలో తెలంగాన లం పార్లమెంటరీ బోర్డు అంగాణ జిందాబాద్‌ ఆమోదము రాదన్న ధీమాతో కేంద్రంలో అధికారము ముల్సి మంత్రి వర్యులను చేబిట్టిన వారికివుడు వదనుల తొలగించుటకని అగ్నివరిక్షా నమయం ఈ (త్రోవ బాగున్నది. 'కనబదితె కాల్చియ్యి” ముల్ళి మంత్రి రాజీనామా అదికూడ చేసి చూడ గవర్నరుకు అందించెన. మోజుంటో కానియ్య పొడమెంటరే బోర్డు నిరయము ందె [ల ఉద్యమము మాత్రం గవర్నరు ముల్సి మంత్రి జ్వలించు ఆరకుండ రాజీనామా వత్రాలను (త్వేక తెలంగాణ మంజూరు చేనేన్తే ఉొవ్తించిన నాడు కాని తెలంగాణలో ఆ( శాంతిల్లరు శాంతిల్లరు (్రత్వేక తెలంగాణ భారతమాతాకీ జై టైస్తంచక తవ్పుదు ఇక జె (దం ఇంతా జరిగిన లంగాణ జిందాబాద్‌. మంకువట్టుతో వుంటే (వదేశములో ఘరోరాలకు బాధ్యత కూడా వారిదే, 409

కేంద్ర (్రభుత్వం అలజడి ప్రజా ఉద్పమము ధాటికి ఆవుటకు ఏమి క్రొత్త తాళలేక మంత్రి వర్గ ఏర్పాట్లను చేస్తుందో నభ్యులంత బెగడు జెంది చూదాలిక చూదాలిక. పొయ్యారనుటకు రుజువు (్రజలు చావుకు నీద్ధము మంత్రుల రాజీనామాలిచ్చుట. చావుకన్నా భయమేమిటి ఏమైతేం ముల్మిమంటత్రి వర్యులకు కనబదితె కాల్చు)” నేటికైన త్రోవ కొచ్చుపొటి బుద్ధి వున్నందుకు అన్నదొక్టుటి మగిలింది ఇక అభినందన తెలియజేయుచున్నాను. చూదాలి కేంద్రమ్మ రాణించెడి వైనాలకు భారతమాతాకీ జా తల యొగ్గుట మంచిదెకద తెలంగాణ జీందాభాద్‌ ఎవరికైన, ఎప్పుడైనా ముల్లి మంత్రులు తుదకు మంత్రుల భవనాల చుట్టు జరిగిన పొరపొటునకు (వజాస్వావ్వు రాజ్వంలో లెంవలువేసుక వారు నీగ్పుచేటు నిగ్గుచేటు తెలంగాణ ఏర్పాటుకు ఆరునెలల బట్టివారు నిద్ధమైతె దాలు, (వజ శ్రైదులోనో బ్రతికినారు. గతమునంత మాడుస్తుంది, ప్రజలంటె భయవదుచు (జలు అమాయకలు వ్రజలు (బతుకులు నొగించినారు. దొడ్డ మనను గలవారు ఈనాటి నుండి వారు ఖైదు తెలంగాణ మంత్రులను ఖైట వడినారు, (ప్రజలతోద తవ్పుక మన్నిస్తారు. కలినినార్హు సాయుధ పోలీసు ముమ. కూడా నక్రమముగ వవార లెందుకు? వ్రజలలో కలినిన ముల్చిమంత్రి వర్యులిచ్చు ముల్గి మంత్రులారా రంది. రాజీనామా వత్రాలను తప్పిదాన్ని ఒవ్పుకొంది. గవర్నరుకు అందజేసి లెంవలు వేసుక బ్రజుతో ముళ్ళిమంధ్రి వర్యులకు కలినీ మెలనీ (బ్రతుకండి. వేలే ఒనరించినాదు (జల క్షేమమే మీమీ పార్గమె 0ట దీ జోడు క్ష్లేమమంచు తలచండి. నిరయించు దాక ర్ట భారతమాతాకీ టె రాజీనామా వత్రాలను తెలంగాణ జిందాబాట్‌. తనవద్దనే పెట్టుకుంటె ఆన మిగిలి వందడేది. అనుమానం ఉండేది. 410

చొాలుబాజి నాటకాలు ఇంతకు ముల్ళి మంతులు నీవి గురుమూర్తి మినవో మోనపొయ్యె మాట లేదు రాజనామలిచ్చుట వగటి వార్త బట్టి మీరు సమైక్యాంద్ర కోసరమట. గురుమూర్తి మాదిరిగనె యాదున్నది గొంగదంటె తెలంగాణ కొరఠె నీ కా, రాజీనామా ఇబ్బిగ్రని ఇక ల నున్నట్టుల భఖావింబితి న మంత్రు విదనే సమైకాంద మోజు లినదైన లెంపలేసుకొని ట వారికి. ౬ లె నిలిి, ధజలు క్షమించమని న. విషయంలో తెలంగాణ కోరుతరని జపటి నీరు గార్చి ఖావించితి అయ్యెయ్యో స్య జనానికి ఎంతమాట, మళ్ళి ఎప్పటి ఆట దీక్ష (గ్రాంధ్ర నిలువుదలకు నమైక్యాంధ్ర కోరికుంటె క్ష వపొంచున్నారట. రాజీనామా ఎందుకు , పజలను పొం, సాతృక (బ్రవ్మాన్నను మెప్టింపన చర్చలావ (ప్రారనయట పార్లమెంటు బోర్డు అతని సన్నాళ్టు తామందరు రాజీనామా వద్దంటే లగించిన (వభుత్వంలో లలా మళ్ళీ అతని గ బ్రల్‌ కార్యాదారము ములో దా గుందా ఇజాల న్‌టు స్టో కారనా టస్తైన చేయలేదు. ఈ భూటక నాటకము ఎంతటి నత్య గరిమ్హులు రాజీనామా టామాలో (జులు తెలంగాణ (వజలంటో మీ లెక్టమిటి మీరేమంటే ఎంత (పేమ ఆదరణ మాకేమిటి, ఖీ క్షేమము దేశ క్షేమము దయా కొరకె మీరు తెలంగాణ జ (౮ న్‌ వదవులు విడుచుట నైతము మీరేమంటె మాకేమిటి బ్రైివ్మాన్న ఇంట్ల వలెనె బ్రవ్మానందుదె లెక్తకు వవ్వోరె మీ బుద్దులు రానివాదు అయినవ్చుడు చాలుబాజి నాటకాలు వాని ఒంట్లదో లెక్కు తొమ్మిది జిల్లాల (జలు వజంట్లకు ఇంక దిక్కు? మిమ్ము బాగ ఎరిగినోరు భారతమాతాకి జై నమ్మరు నమ్మరు మిమ్ముల తెలంగాణ జిందాబాద్‌. (బవ్మాన్నను చూచినల్లొ మమ్ము గూద చూస్తారు. ము మంత్రుల రాజీనామాలు సమైక్యాంధ్ర 'రకేనని ప్రకటించిన వార్తలిని, క 1. కాంగ్రెసు లెజిస్లేటివ్‌ పార్టీ

అలసి అడ్డుపడితే బడితె బాటే ఆంధ్రసారథ్యాలు రాజ్యాంగం సమూ! రె ఆం(ధ్రసారథ్వాలు అరువు కౌలులకా? 'దాయిల 6౫!

5 న న ల దేబెలకు బిడితె బాట దానాను దాసులై మోన వోవుటకా? దేవుడె నిర్జిస్తాడు (దేవులాటు) బొవ్మకంటి*' బం-భోలానాయకుడా?

దోపిళ్లకు 'కానూరుకకు నర్రావు దర్భంబు -చవిచూబినావా? 'దోస్తి? కుదిరి వెలున్తుంటె నవతి తల్లి (పేమ-నన్వాని (పేమ వసతిని నారలంత సర్దారు కేళన్నాొ-చాలెనా నీకు (లేదా? వాంగామా చేస్తుంటె వోయగ్రీవగో యెంతో-వ్రీయము కాలేదా? చాటుమాటు చేష్టలతో వరుల బలగము జేరి-తెరవెనుక బేరాలు చేటుగూర్చడం తప్పుదు. మాడపాటో చంద్ర-మానవా ఇంక “తాళపు చెవులూ ఖాతా” వూ 7 'కూళో చేతిలో వుందగ శక్తి సామర్చాలు -నన్నగిల్లినవా; వక్ష వేస్తె దిక్షుందదు. అన్ని నరియేకాని-అల్లునినోట చేజిక్సన అధికారము శని ఉన్నదన్నట్టి-సామెతే నిజమా? యి జూరదనెదడు ధీమ నకి రేతి లేన వాణ్ణి 1. బొమ్మకంటి శ్రీనివాసాచారి 0 గ్గ ని ఆడించును 2, గోవిందరావు 'తుచ్చబుద్ధి” అయినోనికి 8. జమలాపురం కేశవరావు మెచ్చి అధికారమిస్తే 4. హయగ్రీవాచారి రనియోగము చేయక 5. మాడపాటి రామచంద్రరావు నిర్వాకం చేస్తాడా? ఉఓటిచ్చెటప్పుదెమన కుందాలెబుద్ధన్నద (పజాస్వాన్యు వద్ధతికే (పాణతుల్వ మగుమాట ఎన్నుకొని తలలుబాదు కొన్ననేమి లేదన్న'ది నాల్టు సార్ల ఎన్నికలు నాణ్యమైన అనుభవంబు ఉల్లు బాటలడ్డీ దోచి నీట్లన్నీ కాజేస్తే “షాట్ల” తో దింపే మార్హము చదను జేసి పెట్టినట్లో ఖానూన్‌ - చట్టం నాల్గు సాధారణ ఎన్నికల తర్వాత 1969-70 లో 412

నవ్యాంధ్ర నిర్మాతలు నవ్యాం(్ర నిర్జాతలు అఖిలాం(ధ్రము అధినేతలు మున్నాడుల వాసులెవరు భోగరాజులా?”* కాదు ఎరుగని నత్యము ఒక్ళుటి బులునునాంబులా”* కాదు జైట ఐదెను ఈ నాటికి ఆం(్రవీితామవులో? కాదు ఎంత వుణ్యమాంధ్రులది. తెలంగాణ వీతలో? కాదు 1 భోగంజుపట్టాభిసీతారాయ్య నర్వోత్తముదా? కాదు 2, బులుసు సాందిమూర్తి అమరమూర్తియా? క్రాదు 3. మాడపాటి హనుమంతరావు న్‌ నే 4, కె.వి. రంగారెడ్డి (కొండా వెంకట) నాగొదవా? కానేకాదు. 5. హరి సర్వోత్తమరావు తలా తోక లేని రచన 6 పొట్టి శ్రీరాములు పాొందీ రచయిత దూనజ్‌ొ వీటిని ప్రధాని శ్రీమతి ఇందిరాగాంధి ఆవిష్కరించారు. అసలు నిర్మాతలను కీయ వ మరిచి సంజీవరెడ్డి, (బ్రహ్మానందరెడ్డిలను నవ్యాంధ్ర నిర్మాతలుగా రాజలయ వకడుబంది పేర్మానుటకు స్పందించి రాసిన గేయం. వైశాల్యము వరిశోధన తో గూడిన (తమలకోర్పి కామరహిత బుద్దితోద చారిత్రక దృష్టితోద రెందు మవ్యోగంధాలను దంజిగ (వ్రచురించనాదు భాగ్యనగర భాగ్యమనగ (పమ, కరకమలములు (ంధరాజములరెంటిని ఆనివ్చరణమువేసెను. నవ్వాంధ్రము నిర్జాతల వరునలోన (నవధముడు నీలము నంజీవరెడ్డి ద్వితీయుడు కానుబ్రవ్హోనందరెక్డి ఆంధ్రుల వేరుకు ఆంధ్రులు నవ్వాంధము నిర్జాతలు ఎవరో తెలిని ఆంధ్రులు 413

కలం గారడీ కాడా! కలం గారడీ కాదా! కన్నీటి పాటగాదా! దాశరధీ, నినారేలు, ఆర్వుద్ర రంధి సోమయాజులు కదువుల్లో బిచ్చు పెట్టి కౌగిలించుకుంటావా? విద్వాన్‌ తెన్నేటీలు పాడినారు జావళీలు నీధోరణి బట్టి నేను నవాల్‌ చేయచున్నాను గుందెవగిలి వద్చినారు కన్నీళ్ళను కార్చినారు (పౌరస్థాయి విదనాడి ట్రలాపించుచుంటిని నుమా చెల్లాచెదరైపోయిన తెనుగుగూడు వుల్లలన్ని అనలు సంగతేమొ నీకు తెలియాలనె ఈ వద్దత్శి ఏరి ప్రోగుచేయుటకని వోడున గొంతెత్తినారు వన్నెందేదుల నుండి తెలంగాణ ఖాగమంత ధూళిధూనరితమైన 'ఆంధ్రకమలం'దళాల 'కచ్ము” స్థానము, రెడ్డి” రాజుల” స్థానము ఆయెను? ఏరివరి తిరిగి అతక బూనుచు గొల్లెత్తినారు కనులు మూసుకుంటావా, కమ్మగ నిిదిస్తావా? అందరినీ అదే (వ్రశ్ష అడుగుతాను కరుణశ్రీ ఈనాడు కరుణశ్రీ" బిలకరింవ వబ్చినావా? వన్నేందేదులనుండి తెలంగాణ భాగమంత వరిస్టితులె ఎరుగకుండ తీర్చు జెవ్పు వబ్చినావా? కమ్మస్థానం లెక? రాజులన్టానం బాయెనా? ఖారతపొరుద వనెడి బాధ్యత గ్పురించినావ? (వత్చేకతెలంగాణ పాకిన్టానంబౌనా? మానవునిగ నీగుందె కరుగలేదు ఈనాటికి తెలుగుతల్లి పేర నేడు (పేరణ కలిగింద నీకు తెలంగాణ ఉద్యమంలో 'ఫ్రత్యేకతెలంగాణ', దక్షిణ పాకిస్థానం” అన్న భారతమాతను మరచి వలవరిం చు తున్నావు “కరుణశ్రీ” గేయానికి స్పందించి జవాబుగా రాసిన గేయం 1969. “వ్రత్వేక తెలంగాణము -దక్షిణ పొకిన్టానము” అనుటలోని బొబితృభంగమ్మును ఎరుగవీవు (పదేశాల వునర్నిర్మాణము లక్షసార్డు జరుగవచ్చు తవ్పులేదు-కోరుట నేరమ్ముకాదు తప్పుని కోరుటనేరమ్మని జరిగిన విచ్చిత్తిచాలు చాలని అభా కా అధ్యక్షుడె (పేలుచుంద కరుణశ్రీ” (అక్షరాల ముద్దువళని వదలాలిత్యం మినవో రాజ్యాంగం లావజుం ఎరుగని మాటమ్మ కొదుక్షు) (వత్వేక తెలంగాణ దక్షిణ పొకిన్టానము” అంటే ఆళ్చర్యమేమిలేదు కాని ఆవదుంది. , తెలుగుతల్లి వీల్లలమను మాటలోనె మునలముంది తొలుగువూటలాడేటి వెలుగు వులుగులంత చేం కలినిమెలని బలిని నికి కౌలుగే తరులను తరుము తయ్యారౌదామన్న తలవున్నది, ధ్వని వున్నది ట్సేత

జ గుంజీవులు-రెడ్డ్దయ్యలు నంజీవులు -రెడ్రయ్యలు నంఘర్షణ మానుకొనుట లాలబీలే నీ నా క్షేమానికంట ఇద్దరికిద్దరు మాజీ ఖూనీ న తృ్యమేవ జయతే ము.మ.గాళ్ళే! ఎదురుకాళ్ళే! ఖూనీ జూతినిజూయితీ్‌. ఇద్దరికిద్దరు మాజీ ఆరేంద్ల నంఘర్షణ అ,ఖాతా. అధ్యక్షులే! పోటీబడి క్రాటులాట ఇద్దరికిద్దరు మాజీ నడివీధిలో నడుంగటి ఉన సేవకులే! నేతలే! నెలతవ్చుని ఉతుకుళ్ళు ఇద్దరికిద్దరు మాజీ ఈర్చాద్వేష్టాబ్ర రాయల (ప్రాంతపు రాళ్టె/ గర్భ(సావమ్చు ఇద్ధరికిద్ధరు మాజీ బిపొరాంగబామున గాంధేయులే నక్రములే! వుదమి మింగలేక ఉమిని అధికార రాజకీయ వారించిన మురుగుళ్ళు. ఆనుషంగిక ఫలాలే! (శ్రాటజీల కాలువ్యం ఇద్దరికిద్దరు పెత్తందారీ మునుగ్తుల్లొ గుద్దులాట చేవద్దవారే! పల్లేరుకాయ రకం ఇద్దరికిద్దరు కులమత వక్పులో బళ్లు నైజం భూతం గుడి వూజారులె ూటను పోటు వైనం ఇద్దరికిద్దరు (ప్రస్తుత అయ్యరెడ్డి సంజీవుల కేంద్రమంత్రి వదవిధరులె ఆరేంద్ల నంఘర్షణ ఇద్దరును (వమ. వీఠళ ఎవరి కొరకు జరిగినట్లు? మెక్కు బులువు ఉన్నవారె. ఏమి ఒరగజేనినట్లు? ఇద్ధరునూ మఠాధివులె నంజీవులు రెద్దయ్యలు “ఇద్ధరునూ బవురూవులె నంఘర్షణ మానుకొనుట నంజీవులు -రెద్దయ్యలు నీ నా క్షేమానికంట ఇద్దరుకిద్దరు యిద్ధరె. ఖూనీ" నత్యృమేవజయతే ఇవ్చుటి కాంగ్రెను గిత్తలె ఖూని జాతి నిజాయితి, నత్వానికి బవ్వోనికి ఇద్దరికిద్దరు ఖద్ధరు నంఘర్షణ వబ్చినవుడు థఖాయిగాళ్లే! దామోదర నంజీవం శ్షేమదాయకంబాయెను. 415

'ము.మః వదవి వదలిపోగ అలని సొలని పోయినారు. అ.భా.కా. అధ్యక్షుడు అయ్య నంజీవయ్య నంజీవారెడ్డికవుడు ము.మ. వదవి అఖభిలాంధ్రుల నత్యాన్నీ తోసివుచ్చు పొలిటిదను మాట మరచి అనువు, నెవము చేజిక్సైను నాలుగు కోట్లకు (శేయము కాడెద్దుల మందలోని గూర్చు విధిని బలిజోని బానినబంట్లకు అదనుగ వారిజనులకు మేలు గూర్చు వహారిజనోద్ధరణ కీర్తి బులువుకు బలి అయ్యాడను 'జోనను?గా లభించెను నెవముమీదు ముఠాబలము “వారిజనుదు ఆంధ్రంలో వుంజుకొన్న రెడ్డి సంజీవరెడ్డి ము.మ, వీఠమందుందుట కొడెద్దుల మందలోని జాతి వీత న్వవ్నాలకు కావు, క్కు, రెడ్డి రాజు న్వరూపంబు ఏర్పదెను, రావు, రాయుడు, నాయుడు వారిజనులా గిరిజనులా బలగాలను వురికొలివీ ఆత్హీయుడ్యు వేదసాద వారిజునుని గాంధి బావు అనామకుల నాదుకొన్న అత్సీయుని లాగేయగ గౌంధ్కి బావు మవోత్మని కివ్మన లేదెవదు కూద ఆత్మకు శాంతి లభించెను, అక్రమాల కాలవాల ఆంధ్రకు గౌరవమవ్చెన్ను, మైన ఆంధ్ర రాష్టంలో ఆం(ధ్రరాష్ట్రమందెకాదు అరవై రెండవ మార్చి ఆనాడ్తూ దూనాడులో వన్నెందున అధినేత అఖిల భారతావనిలో నీలం సంజీవరెడ్డి కలం గారజీ గాళ్ళు ము.మ. వదవి ఎక్టేసెను నరంలేనినాలికోళ్ళు రాష్ట్రంలో అవకతవక వతికల్లో నిలువుదార్లు మటుమాయంబై పోయెను?? ఆకాశారామన్నలు అరువదిలో పాదనూవిన వ్యానరచన వ్వానంగం నంఘర్షణ ఘోర రణ వటిమల శైకూలిగాళ్ళు” నంగ్రామముగా మారెను గద్దెనెక్టై సోయి దప్పి అ.భా.కా. అధ్యక్షుడు వూరించెడి శంఖగదడులు రెజ్టి నంజీవరెడ్డి అవాువిధముల పొగజి పొగటి ము,మ. కాగ అంతవరకు తీ16

ము.మ. లైన వారిజనుదు వాడి వాడి చూచుకొన్న అయ్య నంజీవయ్య మెదడు వదును కౌటిల్వ అ.భాకా. అధ్యక్షుడు నిన్ను నన్ను అడించే కాదెద్దుల మందలోన చేతబళ్లు, గారజీలు బానిన గొడ్లక్షు బంట్లకు అధికొరము ఊడుదాక వారిజనోద్ధరణ కీర్తి అంతులేని ఆగడాలు గానము జేయగ సాకు నజ్జనులగు అభ్యర్థుల చేజిక్కెను, మరోసారి నెన్నుకొన్న కాని నోటిదురద కుతి దీరెను. నీట్లు పోయి అధికారము నంజీవుల రెద్దయ్యల కోరలూది, మాజీ నంఘర్షణ సామరస్య గాంధేయులయ్యు, ఆంగ్లేయుల కందూతిని వెనురోగవు నెదుర్శొన్న నాటి సావాసాలతోడ గాధలను అఖిలాంధ్రకె నంజీవులు రెద్దయ్యలు కాదు అఖిల భారతమున వర్తింతురు. కంటగట్టి వ్వాసోక్తము నీనా క్షేమము కొరకు గాజేోయగ భూనినారు దేశములో (ప్రజాస్వామ్య నంజీవులు రెద్డయ్యలు వరిపాలన స్టావనకు సొమరన్య నెవముపేర అరునైయేడులో నక్రమ రాబొయ్యే ఎన్నికలకు ఎన్నికయే ఆశ ఆధారము రాజకీయ (స్టేటజీగ వరాభవము వర్షానికి కాదెద్ద్డుల గడ్దెలన్ని 'వరాభవము” తాపాదో బిట్ళాగా బవాువరాక్‌ జాగ్రత్త తామరాజు వొబిక్రగా దొంగలు వున్నారు నుమా (గామరాజ్వ వంచాయితి నంజీవుల రెద్ధయ్యల రాజ్యాలకు దోవాదముగ నంఘర్షణ సామరస్య “పేనుకొరకు” దాచివుంచ కండూతి పెనురోగము పెట్టుకున్న టోవీగా కాదెద్దుల ఆబోతుల దేశాన్ని గుల్ల చేయ కార్తెకాదు నాటకాలు వేసుకొన్న ఖబురఖాగా ఓట్లు చిక్సుబట్టి నీట్లు ప్రత్యేక తెలంగాణా ఉద్యమ సందర్భంగా దామోదరం సంజీవయ్య, నీలం కావజోనెడి మండ్రంగా సంజీవరెడ్డిల పాత్రను, కాంగ్రెసును దృష్టిలో ఉంచుకొని రాసిన గేయం. 417

అంధేల్‌నగదీ పౌపటీరాజూ ముల్లి నివింధనలు పెట్టించి ఆ రోజులు గాదిట్టీ ఖైటోరికి భుక్తి లేకుందా చెయ్యదం (తికిపోయినవు కోత్వాల్‌సాబ్‌ ఎంతపాొటి దుద్చుద్ధి జమేదార్‌కాదు కదా చుభవ ట్రభువరేణ్యులకు వుట్టినా, పోలీషఘు జవాను వౌదువా ఈ రోజుల్లో నువ్వనలవో ఇళ్ళి అనలు నీ ఎత్తెంత? నబ్బజెవ్పువద్దా ఆయన్ను ఆమాటకొస్తే హైసియతెంత థర్మాన్‌ బనుర్‌వా చెప్పు అని చదువుకున్న చదువెంత నర్భార్‌ ఒవ్హుందాలు నింవుటకు చౌరాస్తా నద్దనడుమ ముల్చీ నరకులేదని తెలినికొని ఊదలబమం(రివలె ఆడోళ్లకు బళ్లు తెరవీంబి అమీన్‌కచేరీ ముంగట పల్లెటూరి ముల్ళీలకు వల్నంలో కదలక మెదలక నిలిలి పెద్దచదువు నదుపాయంగా రెవ్టుయ్యకుంద చూత్తాన్నవుకద వోస్టల్‌ పెట్టిస్తావా? మూ నంగతి తెలంగాణ నౌజువాన్లంటొ నీకింత వక్షపాతం మాట పెకలకుండైపోడింది ముల్శీరూల్చ్సు యాభైర్యోళ్లవి వాదెనడో వోంకింగ్‌సాబ్ల్‌ నీవు వెటిన వోనలు అన్నేళ్లదె వా డ్నీకన్నా పొట్టి ఎంతకుడ్రు న వాలి మెన్టుబిడిని నీవు మాడపాటి వానుమంతరావు, జమేదార్‌ నుంది నురవరవు ప్రతావరెడ్డి లేకుంటే ఆమీనువయి ఆంధ్రజనకంద్ర నంఘము దొంగలదోవిడిగాల్ళ నణ్‌చి భంథాలయోద్భమం ఇంట్రె అంతె ఎదిగి వర్తక నంఘాలు కోక్వాల్‌సానై పోయన ఆదోళ్లకు దిళ్లు లకట్రామరెద్ది ఏ వనీలేక ఎంత వోయిగా ఉండేది ఎవదంటున్నారు నేటి నౌ జవాన్లు నాన్‌ ముల్ఫీ గోబాక్‌ అనో మాటే వుందకపోయేది ఈనాటి నీటీ పోలీకు కకీవ్షనర్‌ బైల్‌ ముల్ఫీ వెల్‌కం అనుందుము అందరం కలిని అని వెన్లాదుంటె న్థ్ధైపోతాంద నాకు లైర్‌ ముల్ఫీలతో మాకు పోటీ ఉందేదికాదు నరేగాని కోత్వాల్‌ సాబ్‌ ఇది మా (ప్రాంతం ముత్సీ దూల్చుట్‌ ఈ ప్రాంతంలో మాకు (బ్రతుకు తెరువు కావాలె నీ నాటివట టోవిడి చేసే (ప్రాంతేతరులను ఇంకా శ్రుతికున్నాయని దూరముదాక తన్ని తరుముతం యన్‌.ని, తీర్చు జొప్పంది (ప్రాంతం శాదో దోపిడి చేస్తే నువ్వేను కచ ఆనాదు (పాణం తోలే పాతర పెడ్రం, ఎందుకు పెట్టమన్నావు వాటిని |

చెడిన తెలుగు తనం తెనుగునాడు మనది ఐననాడు నిజాం నవాబు వొలన క్రింద చెడిన తెలుగుతనం అనాడూ ఈనాడూ వనాడును లోటులేదు గదచిన వది హేనేండ్లలో దిద్దబడెను చాలావరకు వ్వక్తి వ్వక్తి స్నేవోనికి మనికి మనిషి (శ్రేయానికి ఇవుదు తెలంగాణ అంతట ఆం(్రత్వం ఎటుచూచిన న్‌ బా? 'టీ' అయి మనలుతాంది, నరకు' రోడ్డె సాగుతున్నది “పగుల నొఖ్యానికి భారత సౌభాగ్యానికి అదాలతు 'కోర్టాయెను ముల్టీం ముద్దాయాయెను ఆ ఈ నాదుల మధ్య లంకె కుదిరి మెలగునాదు వక్ళుర నుగరయి పోయెను ఉవ్దు సాొల్దుగా మారెను ఆంధ్రుని అభ్యుదయానికి వనాడును లోటులేదు వచ్చిందని పోయిందని అంటలేదు ఎవడివ్హుడు ్రక్ఫృతిమాత ఆర్రవృదయ వచ్చాడని చచ్చాదని అంటున్నరు చచ్చినట్లు కరువు కాటకాలతోడ (ప్రజలు తల్లడిల్లుచుండ 'వనువుకుంకుమలు” ఇవ్లుదే “పేరంటా'లవుచున్నవి అమెకు నిద్దుర పట్టదు ఆం(ధుల నంన్ఫృతి నభ్యత తెలంగాణ కబ్బుతాంది (ప్రకృతిమాత అర్రహృదయ రెందున్నర జిల్లాల యానంతట వెలుస్తాంది వుడమి పావ వనీనోటికి అందగచేనెడి చన్నులు తెలంగాణ బంజరంత కృృష్ణనింది పొర్గుతాంది తెలంగాణ జంగలంత “గోరి గంతులేస్తాంది ఆర్ధత పైకుబికి పొంగు కొండల రొమ్ముల తిన్నెలు; ఎంతలోన తెలంగాణ ఆంధ్రతనం నేర్చుకుంది తిండికరువు రూవుమావు పొటిమన్ను విత్తనాలు ఖావ నమైైక్కృత ఎంతలో అందరిని వూనినాది కర్రు వదునుగలకావు కందరాల చెమటజాలు పెద్దమనిషి ఒవ్చుందం ఎంతలో ఫలమిచ్చినాది ఏదేదని వెదకి కొనుచు నవ్వ్యోద్రి గుండెవగుల లాగూ షేర్వానీలు మాని తెలంగాణ వారు యుగయుగాలనుండి కృష్ణ కడువు చెరువుగా వద్వగ తీరపోని దారి బట్టి వేషాలు వేస్తున్నరు కడలిదాక ఒకేధార, అందరికీ “ఆం(ధత్వం:'నోకి ఆడిన్తున్నది తెలుగువారి రాజ్యం ఇద (ప్రాంతం మాటెత్తొద్దు శ నా పెత్తనము రెందున్నర జిల్లాలది మరవొద్దు యుగయుగాల తృష్టతోద దరిదావుల వుడమితాను భాషా నంన్భుతి యాన రెండున్నర జిల్లాలది మాగాణిగ మారలేక నెర్రైల నిట్టూర్చులతో విద్యావిజ్ఞానమంత రెందున్నర జిల్లాలది మండుగాలి నింగిదాక :- కథలు కతలు అన్ని రెందున్నర జిల్లాలవి లోయల్లో చేరిదూరి దొంకల్లో దాగి పారి బాలానందం సొంతము రెండున్నర జిల్లాలది వ(్రల్లో గెంతిపాకి అద్దమైన గట్లుదూకి రేడియోలు నీనిమాలు రెందున్నర జిల్లాలవి “అయ్యో నా బీవనమ్ము వువ్ణరాల తీర్జాలక? వైవుజ్యం చాతుర్యం రెండున్నర జిల్లాలది అయ్యో నా తీరమంత అవర కరకాందకేన?” యనం నా అని ఏధెడి కృష్ణ నీదు ఇనినన్సు దరలిపాలు ఆంద్రుల న, నంన్న 0 జిల్లాలది ఆటలు పొటలు అన్నీ ట్ల! న్న జల్ల మన్నీటిని చేడనీని ఆనకట్టి వుంటె చాలు తక్షానోళ్ళు తెలుగుతనం కోల్పో యిన దౌర్భా గ్యులు జీవనదుల పారునీరు నన్యాలకు చనుబాలు, ఆం(ధత్వము వద్దంటు నాన్‌ తెల్లూన్‌ అయినట్లు ఈనాదా ఏనాడో వేలాది వంద్ల క్రింద తెలంగాణవోళ్ళు మరీ పోక్షిరై పోతున్నరు ఆగుట్ట ఈగుట్ట సాగికలనీ నిలచినట్లు ఆంధ్రులు అలజడి జేస్తే వ్రజావెల్లువనివించును. కట్టలు పోనెను ఆంధ్రుడు. పాకాల, లభఖ్నారం రామవ్చవంటి వెన్నో సాగరాల బోలు చెర్లు. ప్రత్యేక తెలంగాణ ఉద్యమ సందర్భంగా 1969-70 లో రాసిన గేయం త]9

వుట్టుగుణమోో మట్టిగుణమో? ఆంధ్రాభ్యుదయమ్ము అందరిమేలున్సు గన్ననాడు నీటి గుణమో, గాలిగుణమో? మనది తెనుగునాడు అన్నవూర్హ నామాంకిత ఆంధ్రావని సౌభాగ్యమొ? దేశమంటే మట్టికాదు మనువులు అన్న మొదటినాదు నేద్వమంటె సంబరవడు కావుబిద్ధ తెనుగువాడు. మనది తెనుగునాడు చెట్టు కొట్టి మొట్టు తవ్వి, కంవ పొదలనరికి కాల్చి మనిషి మనిషిగ బ్రతుకవీలు సౌకర్వమ్ము ఉన్ననాదు వుదమిదున్ని వండించిన మొదటివాడు తెలుగువాదు మనది తెనుగునాదు వనరులున్న వాడొక్టుడ వుడమి కరువు తీర్చగలదు. థ్రతుకు మంగళనూత్రబద్ధ బతుకమ్మరైై వెలయునాదు శ్రీరాములు ఆత్హార్చుణ ఫలితం భారతి శ్రీమతి మనది తెనుగునాదు మాటమ్మను కొలువ లబ్చివేడ్డులు, నత్రికి వరవతి, కొదువ వూజ్యమ్ము, గొడవకు తావులేదు, రకరాల నభ్యతల (ప్రభల వెలయు భాగ్యనగరి ముదము మురివము వబ్బాల నంబరమ్ము భక్తుల దోసిళ్ళ నింవు మార్గళి వులగంతో నరి. అన్నవూర్థమ్మ మన ఆంధ్ర వూర్ధకుంభ ఎదవదును కంటివదును గలభీదలు వడుపాటులు నుజల నుఫల నన్యశ్వామలాంది, నుడులతీవి తేటతెల్ల మొనరించెడి వనిపాటలు, లోటేమున్నది అక్షరమగు చేతజేయ నోవిన లక్షల చేతులు అంధధ్రుని అభ్యుదయానికి ఏండ్లువూంద్ల కట్టడితో గుట్టల వరునగ కట్టిన భారతి సౌభాగ్యానికి ఆనకట్ట ఫలితంగా రన నీద్ధుని నాటి కలలు లోటేమున్నది? నిజము చేయబూని కలినీ నిలచి గర్వముగా శిరములెత్తి నాగాధడ్డున సాగరమై వెలయుచుందె కృష్ణవేణి, అందానూ నింగిదద్ధరిల్లి పోగ ఆకలితో ఆకులవదు వనిలేదిక కలని నిలబి థక్తితోద గళములెత్తి పాడుదామా? భారతాంబ తిరిపమెత్తు వనిలేదిక్ష పాడుదాము వందేమాతరమని తెనుగన్ని విద్దెలన్‌ గరిపెడు బాసగా అయిననాడు సుజలాం నుభలమ్మని మనది తెనుగునాడు నన్యశ్యామలమ్మని నెరైలై నిట్టార్చు నేల చేరెడు గూడలేనినాడు వందేమాతరమని మనది తెనుగునాదు వొడుదాము వొదుదాము వని దొంగలకు (టతుకుతెరువులన్నియు బందు అయిననాదు తెనుగునాడు మనది అయిననాదు మనది తెనుగునాడు జైపాంద్‌' వనిమంతుదెవ్వదును ఏలేమికిని గురికానినాడు వందేమాతరం. నునది తెనుగునాడు ఖారతావని బ్రగతిభావనా బలముతో మెలగునాదు మనది తెనుగునాడు 420

పరిక (ప్రధమ ముద్రణ కాళోజీ కవితం నమాజూనికి పౌొచ్చరిక వంటిది. అతడు ఒక్కమాటు నమాజుం వైవు కన్నెత్తి నిశితంగా చూస్తే నమాజం నిలువునా స గజా వణకిపోయి తనలో తరతరాలనుండి దాచుకున్న కుళ్లును ఒక్టుమాటు బయటపారేస్తుంది. అట్లా చేయకుండా ఇంకో రహన్యంగానే వుంచటం అతని ముందు సాధ్వంకాదు గనుకు అతనికి గుడ్డి ఆశలు లేవ. తాను చూస్తున్నదే, తనకు తోస్తున్నదీ రాస్తాడు నిజం ఆలోచిస్తే కాళోజీ శాస్రజ్ఞుడు-శాస్రజ్డుడు గర్భితమై వున్న కలి. కాళోజీ వ్యత్వానాలను గూర్చి. “కమ్మని చకిలాలాకచోట, గట్టిదవద లింకొక చోట; వానననూనియ లొకచోటు, వమూనిన తల లింకొకచోట” అని రాన్తూ లోకాన్ని రెండుభాగాలుగా నిర్హొక్షిజ్తంగ? నిర్భయంగా బద్ధలు కొట్టిననాదు లోకమంతా ఆళ్చర్భపోయి అతని వంక చూచింది. ఎందుకంటే కాళోజీ “సొవ్యువాదో కాదు. “కుటిలమతులు, దేబెమొగాలు జగతిలో రెండే రెందు రకాలు” అంటాదు ఈయన. ఎందుకంటాదో విన్నారా! ఈనాడు కుటిలుడుకాని అమాయకుడల్లా దేబెముఖం కీంద లెక్కగనుకనూ, కుటిలమతి కానిది స్వార్ధం చేకూరడంలేదు గనుకనూ, ఈ గేయం ఆసాంతం చదివితే నసముద్రమథనం జ్ఞావకం వస్తుంది. ఇదేగా అనాడు “వాళ్ళూ” చేనింది. ఈనాడు “బీళ్ళూ” చేస్తున్నది? అతనిలో కకలు కలో శకిలేదు. అతడు చెప్పినవి, చెబుతున్నవి, చెప్పునున్నవి సత్వాలు -న్థూలద్భష్టికి కూదా నులభంగా ళు టే అందే నిజాలు. ॥ జగత్తులో సామాన్యులను దగా వేయడం ఎంత నులభమో, దానికి కావలనీన కొద్ధిపొటి చాకచక్సం వమిట్లో “దందెకొట్టు తెలివే చాలు జోకవచ్చు గెంజులు తాలూలో చెప్పాడు. రవాస్యాల్ని బీల్చి చూడడంవచ్చు. కాళోజీక్షి రవాన్యంగా మన గుండెకు అందేట్టు చెవ్పదమూవచ్చు. వేమనకూ, ఈయనకూ రేఖామాత్రంగా వ్యత్యానం ఉందేమోగాని ట్‌! అతను చెవ్పడానికి వీలుగానివి కాళోజీ చెన్పింది తప్పులేదు. అందుకే కాళోజీ 20వ శతాబ్దంలో తెలంగాణా భభ్రథమ (్రజుకవి. కాదనదం సాహానం. జెననదం నిజాన్ని వర్యగ్రపాంచదం. లుప్తంకాని వన్తువూ, లోవం లేని నష్ట వుండవు. కావ్య నంసారములోనూ లోపాలు వుంటాయి. అవి (వతిభావంతుదైన కవిబ్రవ్హా కవితాలేజస్సుకు లొంగిపోయిన శ్రీనీదలవలె వడి వుంటాయి. కవిత్వానికి ఏవి లక్షణాలో వని కావో తన “నరన్వతీ భక్తుల్హారాగలో సున్పష్టంగా చెవ్సీ నున నందేవోలకు నమాధానాలు నమకూర్చి పెట్టాదు. రో కాళోజీ కావ్యనంవుటి చదివాక (ప్రజలకు దగ్గరగా పోగల కావ్యరచనా విధానాన్ని గూర్చి కవులు చేనే వరిశోధన థలించిందనివించక తవ్పుదు. కాళోజీ అనగా కల్లలకూ కవటాలకూ లాలోబీవదని జీవితం అని అర్థం. అతని గేయాలకుగాన్సీ అతనికిగానీ అర్ధం చెవ్పువలనీన అవసరమే లేదు. అనలు అవే అర్ధంగాని ఈ నమాజవు మవ్యోర్రంథానికి వివులమైన టివ్చణివంటివి, ఆదంబరంలేని అలంకారాల ఆరభి లేని నినర్హమైన కుతి కాళోజీ కావ్యనంవుటి. తెలంగాణా రచయితల నంఖథం 6-2-7953 దాశరథి తం]

నమస్కియ (రెందవ ముద్రణ వీఠిక వడాది తిరగకముందే కాళోజీ కవితాసంవుటి రెందవ ముద్రణను అందుకున్నది. ఏండ్లు వూండ్లు దాటినా అన్మదాదుల వుస్తకాల్లో ఏదీ రెందన ముద్రణకు రాలేదు. నా గొడవి కాళోజీ గొదవేగాక యావత్‌ వ్రపంచం గొదవ అని శ్రీశ్రీ ఈ (ంధాన్ని ఆవిష్టురిన్తు ఆలంవురం నభల్లో అన్న ఒక్కమాట దీని వునునః (్రచురణావసరాన్ని చెప్పడానికి చాలును, రెండో ముద్రణ మరీ నుందరంగా నునంవూర్జంగా జరుగుతున్నందుకు వార్షిస్తున్నాను. ఒక నూరు ముద్రణలు జరిగి నూరేళ్ళ పాటు ఈ కావ్యం జనానికి అందుతూపోయినా దీని వని ముగినిపోదు. ఇది సార్వకాలికం, సార్వజనికం, క్రాకోజ్రీ రచనల్లో తధ్యగవేషణాత్ధుకమైన శక్తి వుంది. ఈ శక్తీ కవిని నివ్పాక్షికుణ్ణీ చేన్తుంది. నిష్టాక్షికుదైనవాదే ఒక వస్తువును నిశితంగా అన్ని వక్షాలనుంచీ చూదగలుగుతాదు. అట్లా చూచినవ్హుడుగాని అందులోని మంచీ చెడూ నున్పష్టంగా కంటికి కనివించవ. దర్శనం అంటే ఇది. మనోవిశ్లేషణవాదం భూత వర్తమాన భవివ్వత్‌ కాల వరిధులను ఒవ్దుకోదు. మనను నిన్సీమంగనుక కాలమూ నిరవధికమె. మనోవర్థనం తెలినీన కాళోజీ వంటి కవులు నిరాశాదురాశలను నిళ్చిత దృష్టితో చూదగలరు, “ఉదయం కానేకాదనదం నిరాళ ఉదయించి అట్లానే వుంటుందనుకోడం దురాశ అంటున్నాడు కాళోజీ మనవూరి వళ్ళున పారేనది శతాబ్దాలు వ్రవపొన్తూ వుంటుంది. ఆదేగట్టు. అదేచెట్టు, అదేమిట్ట, అయితే నదిలోని జలం ఒకు క్షణం ఒకచోట ఆగదంలేదు. కాలమూ ఇంతే అని చెబుతున్నాడు కాళోజీ ఈయన చెబుతున్న వర్షధారా జల నిర్దలమూ, నిర్వర్థమూ, నిర్ధంధమూ, ఆయిన నత్యం మానవత్వం వదికాలాల పాటు లోకంలో నిలిచి వుందదానికి జీవన (దానం చేస్తుంది. “నరుద నేను” అనే శీర్షిక క్రింద “ఇచ్చయె నా ఈశ్చరుడని ఖచ్చితము గ నమ్మతాను* అంటాడు. “మూనవుదికి గల “ఇచ్చ” తారకమండలంవలె అతి (ప్రాబీనమూ, అత్యంత (క్రమబద్ధమూ” అంటాడు క్రిస్టాఫర్‌ కాడ్వెల్‌ ఇచ్చలేక మానవత లేదు. ఇచ్చయ్వే ఈశ్వరుడు, నిజం. త్రుతిమాల బరువుల క్రింద నలిగిపోయిన నినర్ధ నత్యాలు కాళోజీ కవితా తం(తులనుండి విద్యుత్తు వలె వ్రనరింబి మన అంతల్చేతనను తటాలున కదల్సివేస్తాయి. తృ(త్రిమాల బరువులతో కదలలేకుందా ్తభ్ధమైపోయిన వృదయభారాన్ని సరించలేనంటాదు. నంచలనం లేని వ్చాదయం అక్కరలేదంటాడు. బైరన్‌ వలె “నరుద నేను” అనో గేయంలో- “కదలలేని కదవలేని ఎదబరువును మోయలేను* కన్నీరంటే వూరికే రాదు. వృదయం వేదనా వష్నాజ్వాలా దగ్ధమై అందులోంచి కరగి జారిన బాధాకణాలు కన్నీరు. ఆ కన్నీటిలో ఎన్నో వున్నాయి. 422

“కన్నీటిలో ఎన్నెన్నో కలవ” అన్న గీతి మనలో మనం పొడుకుని వింటే కన్నీరు పొరలి పొరలి వస్తుంది. కాళోజీ వానకాలం మబ్బు వంటివాడు. కరుణారనం మెండు. దీనికి శోకం స్థాయి. లోకంలో ఎకుడ న దౌస్ట్రం జరిగినట్టు విన్నా, కన్నా భరించలేదు. కన్నీరే కరగిపోతాదు. అయితే కారుణికుడు విరికివాడుకాడు. నిర్దాక్షిజుంగా నిజం చెబుతాదు. రవాస్యాన్ని బద్దలుకొట్టి మనకు అందిస్తాడు. “ఎవరికి చేపని ఎండిన చన్నులు రనవిహీనములు రాజతీయములుడ “అన్ని బాధలకన్న అధికమౌ బాధ ఉన్న బాధల నోర్వలేనట్టి బాధః “'బావూజీ (బ్రతికిన యవ్పుటి నత్యాపొంనల దువ్పుటి బొంకుల బొంతగ మారెను థునతలు సాంతము తీరెను* “శాంతి నభలు నంధి చర్చ ని శాలి ను ఈయన కవితలో అడుగడుగునా చూపవచ్చు. తెలంగాణంలో వలువురి మన్ననలందిన “ఏటేటా ఎందుకు నీ పాటా “పోటీవడి కాటులాడగ “బిక్ళతి? “మారురూపాలు% “మంచిచెడ్డల అందో మున్నగునవి వ్యంగ్వాత్ధుక విమర్థాయుత గీతాలు. చాలా నున్నితమైన ఈయన గేయాల్లోని వ్యంగ్యం నూదంటురాయి వలె పాఠకుడి వృ్రూదయాన్ని అంతలో లాగివేసుకుంటుంది. కున నవ్వుతాడు పాఠకుడు. ఆ నవ్వలో ఎక్కుడి నరాలు అకుడ నడలిపోయి వృాదయం మోద భారం జారిపోతుంది. మానవడి ఆంతల్చేతనలో ఖైదీగా వదివున్న “నత్యం* ఒకు గంతులో ఖయటవడదుతుంది. వ్యంగ్వాత్సక విమర్ధాయుత వోనగీతికలు రచించి కాళోజీ కవితా జగత్తులో క్రొత్త విప్లవాన్ని కలిగించాడు. ఇది నిన్ఫందేహంగా మానవుణ్ణి వికాసోన్ముఖుణ్ణి చేస్తుంది. ట్రజాబావుళ్బానికి ఆదరణీయంగా వుంటుంది. తెలంగాణం మధ్యయుగాల ఐబర్బర పాలన జ్రీంద నునినుని అయిననాదడు వజశంఖం నంటి తన కంఠాన్ని మైోయింబిన కాలాన్న ఈ నందర్భాన న్మరిన్తున్నాను. “తీర్చు” అన్న గేయం తెలంగాణా సాపొత్య విన్లవానికి మూల(్రోతన్సు. కాళోజీ చెవ్సీందంతా అయింది. ఈనాడు చెబుతున్నదంతా అవుతున్నది. అతడు చెవ్పునున్నదే కానుంది. ట్రికాలజ్ఞుడైన మవార్షి కాళోజీ తెలంగాణా రచయితల నంఘం, పైదరాబాదు 22-72-7953 దాశంతేో 423

ప్రజాహృదయ పీఠిక (యూదవ ముద్రణ వీఠిక్రు కాళోజీ! (జా వృాదయ వీఠిక లభించిన నీ కవితకు మరెవరి వీఠికా అక్టర్లేదు. ఒక వువ్చురం (క్రితం (2953లో) అన్పైన నాగొదవ” ఇప్పుడు ముచ్చటగా మూదవ ముద్రణగా వెలువడదం కవులకందరికీ, కవితాభిమానులకందరికీ, ముఖ్యంగా నాకు వరమానందకరమైన విషయం. ఈ వుష్ణురంలో యెన్నెన్నో మార్చులొచ్చాయి. వూర్వ కాలంలో కొన్ని యుగాలలో జరగని మార్చులు ఈ కాలంలో ఒక దశాభ్రంలో జరిగిపోతున్నాయి. కాల (వవావాంలో వేగం హెచ్చిందా? లేక ఈ వేగగముంతా మన ఆలోచనల్లో నేనా? ఎన్ని మార్పులు వచ్చినా మారకుండా కొండల్లా స్థిరంగా నిలచి వుండేవి కొన్ని కనివిస్తాయి నాకు. వాటిల్లో నీ నిశ్చల వృాదయం వొకటి. పరినరాల (్రభానానికి లొంగకుందా వుందగలగదం అనవాజమే. అయినా అందుకు చాలా నిగ్రవాం కానాలి. దబ్బుకీ అధికారానికీ, క్తీర్తికీ దేనికీ లొంగలేదు నీ వదయం. అయిత్తే కాళోజీ! నా గొడవి వరంవరలో ఇవ్చటికి ఆరు వుస్తకాలు వెలువద్దాయా! (యుతువు బుతువునా వచ్చే వ్రచురణలు కలివి “వరాభవళిళశిరం” వస్తే అది వదవ వుస్తకం అవుతుందేమో! ఈ సందర్భంలో మొదటి వుస్తకం మూడవ (వ్రచురణ రావడం నీ మొదటి వున్తకానికి గల (సాచుర్యాన్ని చెవ్సక చెబుతుంది. కవిత్వాన్ని నిర్వచించడం ఇష్టం లేనివాణ్ణి నేను. అయినా-నీ కవిత్వం గురించి ఆలోబించనవ్హుదల్లా మనస్సులో కొన్ని రూపాలు న్ఫురిస్తాయి. ఏడువారల సొమ్ముల గాడిద బరువుతో వచ్చే పేరంటాలులా కనవదదు నీ కవిత నాక్సు, నీ కవిత నగ్నసుందరిలా అనివిస్తుంది, తృళోదరి! నాకలా అనివించదానికి కారణం యేమంటే - నీ కవిత్వాన్ని వీతాంబరాలత్తో ఆభరణాలతో నీవు ఆచ్చాదించవు,

కవిత్వం అంటే వద్యం అనే శ్రమను పోగొట్టినవారిలో శ్రీశ్రీ ఆరుద్రలతో పాటు నీ వొకడవ. శ్రీశ్రీ ఆరుద్రల రచనల్లో ఎక్కడన్నా కొద్దిగా శజ్ఞాల ఆదంబరం కనిపిస్తుందేమోగాని నీలో అదీలేదు. కనుక నేనీ కవితను నర్ననుందరిగా ఊపోొస్తాను.

నీ కవిత్వం ఈ వువ్చుర కాలంలో చాలా మారింది. యెంత మారినా-విశ్వనాధవారు రామాయణ కల్పవ్ఫుక్షం వ్రాసినా “కిన్నెరసానిని మించలేనట్టు “నాగొదవ” యేడు భాగాలు వచ్చినా మొదటి వుస్తకమే నాకూ పాఠకులకూ ఎక్కువ అప్యాయంగా వుంది. అందుకు కారణం-నాగొదవ యొదటి నంవుటంులోని సూటిదనం, నిందుదనం, ఎత్తుదనం, లోతుదనం, వెచ్చదనం, న్పుష్ణత, క్లుప్తత ఆవ్తత్య గుస్తత్త

ఇటీవల (జనవరి 26నాడు) నీ కలయిక విన్నాను. నాగొదవిలో వదపదాన వద్య వద్వాన కాళోజీ కనవదితే 'కలయికిలో మరెవరో కనివీంచారు. నీ కవితలో-ఇదివరకెన్నడూ లేని వెరైవేదాంతం, అయోమయవాదం, అన్పష్టత, న్వవచన వ్వాఘాతం (్రవేశించినందుకు చాలా విచారపద్దాను. ఇలా అన్నానని నొచ్చుకోవుకదూ?

'తలవుల్లోనే మన కలయిక అంటూనే *“తలవుల్లో కలిని భుజిస్తే వెలితి కదడువులు గోతులు వూదవు” అనడం వరస్పర విరుద్ధ భావన,

వూర్వ భాగంలో “నంగహేలకు లొంగుట వురుషార్థం కాదు” అంటూనే ఉత్తరఖాగంలో “తలవు వలవు కూతలు కుయ్యాకు కలువనిదే కాయం ఆగదు* అన్నావు. ఇది న్వవచన వ్యాఘాతం,

త24

పొఠకుటిగా నేను నీ నుండి ఆశించేది - “ఫోను చేనినా పోయి చెప్పినా తలచినదేదో తెలువుట కేగద! రాయి వినిదినా రాకెట్‌ వినిరినా గిట్టని వాడిని కొట్టుటకే గద/ వంటి కవితా ఖండికలలో గల నూటిదనం, గాంఖీరం, ధ్వని, అంతేగాని ఇతరుల వెరి వేదాంతాన్ని నీ కవితలో బంధించడం కాదు. నీ కవితలో నీ ముద కనివీంచాలి. అన్యుల ముద్రకాదు. నీ భవివ్యద్‌ రచనలకు నీ తాలి నంవుటి ఒరవడి కావాలి. త్రీ శ్రీ అన్నట్లు “నిన్నటి మవోకావ్వం వద్దెనిమిది వర్వాలైతే నేటి మవోకావ్యం వద్దెనిమిది పేజీలే” అలాటి వద్దెనిమిది పేజీలు నీ నుండి ఆళించే

• నీ దాశరథి 4255

ప్రజాకవి కాళోజి (కాళోజి షష్టిపూర్తికి 9-9-74 యువభారతి వారు ఎంపిక చేసి ప్రచురించిన నా గొడవకు పీఠిక) కాళోజి నారాయణరావు షష్టివూర్తి నందర్భంలో ఆయన కవితా నంపొతను మా యువభారతి (వ్రచురించదంలో నందర్భ శుద్ధీ, శోభా రెండూ ఉన్నవి. కాళోజి నమకాలికులైన మావంటివారికి ఆయనకు వష్టిపూర్తి అంటే కొంత ఆశ్చర్యం కలుగుతున్నది. ఎందుకనగా సవోధ్యాయులైన నావంటి కొందరి దృష్టిలో కాళోజి ఇంకా యువకుడే బాప్వా న్వరూవము మాట యెట్లున్నవ్పటికిని ఆయన అంతరంగము యౌవనోద్రేక భరితం. నాకు కాళోజితో మొదటి వరిచయం 1980వ సంవత్సరమున, అనగా నలభై నాలుగు నంవత్సరాల క్రిందటిమాట. ఆ నాడు కాళోజితో నహవానము చేసిన వారెనరూ ఆయన తెలుగుకవి కాగలదని అనుకోలేదు. కారణం ఆనాటి ఆయన వివిద వ్యానంగాలే. 21980 నంవత్సరంలో ఆయన వానుమకొంద హైస్ఫూలులో ఇంగ్రీషము మీడియం నాలుగవ ఫారంలో (ప్రవేశించినపుడు ఆయనకు తీవ్రమైన సాంఘిక రాజకీయ అభిప్రాయాలు ఉందేవి. అంతకుముందు హైదరాబాదులో చదువుకొని, ఉర్జూ, మరాఠీ భాషలలో తగినంత వ్రవేశము నంపాదించి, ఆర్భ నమాజములో కొంతకాలము ముఖ్య కార్యకర్తగా వనిచేనిన ఉత్సాహముతో కాళోజి హనుమకొండ రంగ ద్రవేశం గావించి, స్థానికంగా రాజకీయ సాంఘీక ఉద్యమాలతో నంఖంధాలు కల్పించుకొని యువనాయకుడుగా రూపొందినాడు. ఆనాటి ఆయన వేషభావల్లో ఆర్భనమాజు ఆదర్శాలు శ్రతిభింబించేవి, విద్యార్ధిగా ఉంటూనే ఆయన స్టానికులైన పెద్దలతోనే కాక రాద్ర్రన్దాయి నాయకులతో కూడ నమానంగా మెలగుతూ దేశనేవ చేస్తుందేవాడు. చిన్న వనయనులోనే కాలోజి అఖిల హైద్రాబాదు నాయకస్టాయిని అందుకోగలిగినాడు. ఆనాటి ముఖ్యమైన రాజకీయోద్యమము ఆంధ్రోద్దుమము : తరువాత యీ ఆం(ధ్రోదమము కాంగ్రెన్‌ కమ్యూనిస్టు దద్భమాలుగా లీలిపోయినది. ఆంధ్రోద్యమ, కాంగ్రెస్‌ ఉద్యమాలతో గాధసంబింధము కలిగిన కాళోజి ఆనాటి జూతీయోద్యమా అన్నింటిలోను వని చేసినాడు, ఆంధ్రోద్యమం ఆయనను తెలుగు సాపొత్యానిక్కి నంన్భుతికి దగ్ధరగా తీనుకొనివబ్చినది. ఆశాటి జాతీయోద్యమంలో ప్రముఖమైనది (గ్రంథాలయోద్యమం. గ్రంథాలయ వార్షిక నభలలో పొల్గొనిన తెలుగు కవి పండితుల సహవాసము కాళోజి కవిగా అవతరించదానికి దోవాదం చేనింది. గాఢమైన దేశాభిమానం, భాషాభిమానంతో వాటు ఉత్సావామూ, ఉద్రేకమూ తొణికిసలాడే వృదయం కలిగిన కాళోజి నవాజంగానే ఒకమారు కవియైనాడు. ఆ కావదం సాధారణమైన కవిగాదు : (ప్రజాకవి డైనాదు. చిన్నవుటినుంది స్వాతంత్ర్య భావ వూరితుడ్రై వివిధ జాతీయోద్యమాలచే (పభావితుదైన కాళోజి దెందమును ఒకమారు కందళింవ జేనినది, నాయకుడు కానలనిన వ్యక్తి అదృష్టవశాత్తు కవియైనాదు. క్రమక్రమంగా రాజకీయ రంగాలలో విజ్బంభించిన శక్తులమధ్య యిమడలేక కాళోజి వూర్తి నమయాన్ని సాపొత్యానికి వినియోగిస్తున్నాడు. కాళోజితో చిన్నవ్పుటి వరిచయం కలిగిన నావంటివాని దృష్టిలో యిది సహజ వరిణామమే -_ వాంఛనీయమైన వరిణామమే. కాళోజి యెక్సుడ ఉన్నా యేమి చేసినా ఆయన వ్రజల మనిషి - (్రజల గొదవే కాళోజి గొదవ. ఆయన కవితా నంవుటాలలోని బ్రతి పేజీ ఇందుకు ఉదాహరణము. ప్రజల నమన్యలే ఆయనను కవిగా వలికించినవి. కాళోజి కవితా దర్చణాన్ని అవలోకించిత్తే గడచిన మువ్చది సంవత్సరాల జాతీయోదమాల ప్రతిభింబము, ఆ ఉద్వమాలచే (పేరిత్తుదైన (పజావ్రాదయాల న్వరూవము యిందులో నమగ్రంగా మనకు కనిపిన్తుంటవి. కాళోజి తొలిరచన 2942 (ప్రాంతంలో జరిగినదని చెప్పు వచ్చును. నాటినుండి నేటికీ అనగా ముఫ్పై రెండు సంవత్సరాల కాలంలో యీ (ప్రాంతంలో జరిగిన చరత అంతా కాళోజి కవిత్వానికి యితివృుత్త మైనదని చె్పువచ్చును. ప్రజల భాషలో ప్రజల వృాదయాలను ప్రదర్శించిన నేటి తెలుగు కవి కాళోజి ఈ మార్గంలో యీయన అద్వితీయుదేమో! నాకు బాగా జ్ఞాపకం ఉన్నది 1946-48 మధ్యకాలం హైద్రాభాదు రాష్టంలో రజూకారు శక్తులు విజ్బంభించినమ్టుడు కాళోజి ఆ శక్తులను అన్ని విధాల యెదుర్శొనినాడు. నల్లగొండలో “నాజీ వృత్తుల నగ్న న్ఫత్వ మిం కెన్నాళ్లు? పోలీను 426

అందను దౌర్జన్యాలు పోషణం బౌందే దెన్నాళ్లు?” అని గర్ధించినాడు. ఈ గర్జన నాటి తెలంగాణ మంతా (వ్రతిధ్వనించింది. నల్లగొండ జిల్లాలో నిరక్షరాన్యులైన రైతులు పొలాలలో నాట్లు వేస్తూ కలువుదీస్తూ యీ గేయాన్ని ఆలవించిన నంఘటన లెన్నో ఉన్నవి. ఒకమారు కాళోజి కవిత్వాన్ని పరిశీలించండి. ప్రతి పంక్తిలో ఆయన హృదయాన్ని పోల్చుకోవచ్చును. ఇంచుమించుగా ఇదేకాలంలో వరంగల్లు కోటలో రజాకార్లు మొగలయ్య అనే కాంగ్రెస్‌ కార్యక్తర్తను వట్టబగలు దారుణవాత్య గావించిరి. తరువాత వుందుఖీద కారం చళ్లినట్లుగా కాళోజి కొంతకాలం వరంగలు వట్టణములో (వ్రవేళించరాదని ని షేధాజ్ఞను (ప్రభుత్వము జారీ చేసింది. అవ్హుడు నర్‌ మిర్దా ఇన్యాయిల్‌ హైద్రాబాదు ముఖ్యమంత్రి, మొగలయ్య వాత్య జరిగిన కొన్నాళ్ళ తరువాత వరంగలు వట్టణం నందర్భించే కార్వక్రమం నర్‌ మిర్దా ఇన్మాయిల్‌ వర్చాటు చేసికొనగా కాళోజి హైద్రాభాదునుండి ఆయనకు గ్రాసీన కవితాలేఖ మన లేఖా సాపొత్యంలో చిరస్థాయిగా నిలువదగినది. ఆ లేఖలో కాళోజి -

“కోట గోదల మధ్య ఖూని జరిగిన చోట-గుండాల శక్తులు గోచరించినవా?

బాజార్లా బాలకుని బల్లెంబుతో బొడుచ్చు బద్భావు నేమైన పనిగట్టినావా?”

“మొగలయ్య భార్చతో మొగలయ్య మాతతో

మొగమాటమును లేక ముచ్చటించితివా?ొ

అని వేసిన (వ్రశ్నలు ఆ నాటి తెలంగాణ మంతా మారుభైోగినవి. అవ్సటి (గ్రభుత్వము కొన్ని రాజ్యాంగ నంన్ఫురణలు ప్రవేశ పెట్టగా ప్రజల సంస్థలు వానిని నిరాకరించినవి. ఆ సందర్భములో కాళోజి వ్రాసిన గేయము మన జాతీయ వాజ్బయములో శాశ్వతంగా నిలువదగినది. అధిక నంఖ్యాకలైన పొందువులకు అల్ప సంఖ్యాకులైన ముస్లింలతో నిజాం (ప్రభుత్వము యిచ్చిన నమాన రాజకీయ ్రతివత్తిని గూర్చి న్యాఖ్యానిన్తూ కాళోజి “తొందిదితో వది నమమను తురకలెక్ళది యెందులకు?” అని (్రళ్నించినాడు. ఈ విధంగా జ్ఞవ్తీకి తెచ్చుకుంటే ఆనాటి కాళోజి గేయములు అనంఖ్యాకంగా ఉదవారించనచ్చును. ఇవన్నీ కాళోజి (న్రజల మనిషి వ్రజాకవి అని అనందిద్ధంగా బుజువు చేస్తున్నవి గదా! (ుజువే అవసరమైతే,

కాళోజి రచనలలో అడుగడుగునా ఒక విశిష్టత గోచరిస్తుంది. ఆ ప్రత్చేకతే కాళోజి ముద్ర. సంఘములోని వృత్వాసాలను గూర్చి వ్రాసిన గేయంలో “గట్టి దవద లొకవైవు కమ్మని చకిలా లొకవైవు” అన్న పొదాలు ఇందుకొక మచ్చుతునక

రెండవ వ్రపంచయుద్ధం తరువాత వచ్చిన ద్రవ్యోల్బణాన్ని గూర్చి “యుద్ధము మూలమున చలామణులకు ఉబ్బుల రోగము వచ్చిందీ” అన్నాదు కాళోజి - ఇది మరొక మచ్చుతునక

కాళోజీకి బవు భాషలతో వరిచయ మున్నమాట నత్యమే. అయినా ఆయనను వండితుదని చెప్పడానికి వీలులేదు. అనేక విషయాలను గూర్చిన అవగావాన ఆయనకు జిన్నది. అయినా యే విషయములోనూ పొరంగతుదని చెప్పడానికి వీలులేదు. స్వార్ధాన్ని గూర్చి ఆలోచించక అన్ని జాతీయోద్యమాలలో పాల్గొనిన త్యాగమూర్తి ఆయన. అయినవ్పటికిని ఆయనను యీనాటి వరిభావలో నాయకుదని చెవ్పుదానికి వీలులేదు. దేశసేవకు జీవితాన్ని అంకితము చేనిన కాళోజి అన్నిటికన్న మిన్నగా కరుణార్ర వృదయుడైన కనీశ్వరుదు. ఎక్కడ యే అన్యాయము జరిగినా ఆయన కంద్లనుండి జలజల నీరు రాలి గాయవడిన వదయములోని భావాలు గేయరూపమున వెలువదును. ఆయన కవిత్వమంతా యీ విధంగా ప్రకటితమైనదే, నమాజములోని వ్యత్వాసాలను, దౌర్థన్వాలను నపించే మనిషి కాళోజి కాడు. ఆయన జీవితమంతా యీ మార్గములోనే నడిబినది. అందుచేతనే ఆయన నూటికి నూరుపాళ్లు ద్రజాకవి. జాతి, మత, విచక్షణ పొటించక నమస్త ప్రవంచాన్ని తన కుటుంబంగా భావించుకొనిన నుకుమార వృాదయుడు. ఈయన వ్టీపూర్తి సందర్భములో మా యువభారతి ప్రకటించిన యీ కవితా నంపొతకు నా వృదయవూర్వకమైన నుస్వాగతము. 9-9-2974 దేవులపల్లి రామూనుజరాన హైద్రాబాదు

427

అష ఆ శ్రీ శ్రీ పశ్రంస

“కాళోజీ నిఖిలాంధ్ర కవి. అందులో యెట్టి నందేవాం లేదు. ఆయనకు తెలంగాణా అంచులు గోదలుగా అద్దు నిలువజాలవు. ఆయన తన ఖండకావ్య నంవుటానికి నా గొదవ' అని పేరుపెట్టారు. అదే కవి యొక్క వ్రతిభ అదే కవి చెవ్సవలనిందీని. ఇది కవి గొదవగానే ననివించి నవ్చటికీ చదివినవారికి ఇది తమ గొడవగానే అర్ధమవుతుంది. ఇది విశాల జగళత్తు గ్రజలందరిగొడవ. ఇది మనం మననం చేనుకోవాల్సిన వున్తకం.

“యుద్ధంలో (ప్రొన్సు కవులంతా చెల్లాదెదరుగా పారిపోతే లూయీఆరగాన్‌ ఒకడే దేశంలో నిలబడి మవో (వ్రజావిశ్వాసాన్ని వెల్లడించే గీతాలు వ్రాశాడు. కాళోజీ లూయీఆరగాన్‌ వంటివారు. అలా ఎవరికీ తెలియకుండా అజ్ఞాతంగానో ఉండి రచనను సాగించాడు. తెలంగాణా మూగజీవాల వ్చాదయాల్ని (వతిభింభింవజేశాదు. ఈ వుస్తకాన్ని ఆవివ్చరించడానికి నాకు ఎంతో నంతోవంగా ఉంది

(నా గొడవ” (ప్రధమ ముద్రణ) ను ఆఅవిష్టరణ జరువుతూ 22-2-53 ఆలంవురం నభలో)

428

శుభాకాంక్షలు ఆరువదులు నిండెనంట నారయః/ నీ కాయమునకు- ఆరా? వదియా? మనస్సుకనెడు నందియము తోచును! నూక్తులు శావములును వునర్వుక్తి దోషమందకుండ జగత్తునభిళంనించుచు శతవత్సరములు దాటుము! నోటి కస్సుబున్సుకు కన్నీటి వింత జతగూర్చుచు అంతరంగనవనీతము ననారతము వంచియిమ్ము! (వ్హానీకు పొరపాటున పావులవయనిచ్చుగాక కాలుదు మా కాళయ్యను కలకాలము మరచుగాక = పె,వినరసింహారావు (కృష్ణదేవరాయాంధ్ర భాషనిలయం కాళోజి షష్ట్య్రపూర్తి సంచిక నుండి - 1974) త29్రి

మన కాళోజీ అక్షరత్రయి జనులమేలు తనమేలుగ కన్నీటి చుళ్ళులు మూడు జనులకీదు తనకీదుగ కాలం చెక్పిట రాలినవ్దుడు నమ్మిన శ్రీకాళోజీ మూడో నేత్రాలు మూడు నారాయణకవి ధన్వుండు మాడు వెనక మండినప్దుదు కులములేదు మతములేదు నంధృ్యలు మూడూ కది గోత్రము నూత్రమును లేదు చైతన్య చర్చలో వద్దమ్హుదు ఉజగమంతయు నొక్టుతల్లి కాలాలూ మూడూ కలిని నంతతియే కాళోజీకీ, కవిత్వంలో తదున్తున్నప్తుదు కవితా నృష్టియొనర్పిన అనుకోండి అక్పదెక్టుడో ఖైదునకున్‌ బరుగెత్తినం అక్షరత్రయి ఉంటుందని. (్రజకొణకే సర్వందిని దానినే మన తెలంగాణం భావించిన త్వాగి యితందు, కాళోజీ అంటుందని. బద్దులేని మనిసి కాన -డొః సి, నారాయణరెడ్డి బెద్దపీంట అంతం దిండు వనన? ఐననమి ప్రజలయెదం। లన్నియు నీతనిగద్దెలె. (పేను కరుణ నత్ఫనిస్ట కామాదుల నణంచు బల్ళి పొవన బీవన కళగా ఖావించిన యోగి యితందు. అఖువదేండ్లు నిండెన యీ యన్నయ్య కిదేమి లెక్టు తొనుంగువల్బు భూంగుదాంయక మనవలె మనకాళోజీ

• తుమ్మల సీతారామమూర్తి జనధర్మ వారపత్రిక కాళోజీ ష్టాపూర్తి అభినందన సంక 9-3-1374 430

మా కాళోజీ మరో వేమన మిత్రులలో శ్యత్రువులుందవచ్చు. శత్రువులలో కూడా మిత్రత్వాన్ని చూడగలిగిన దిట్ట కాళోజీ నారాయణరావుగారు. కవిగా నాకు 7964నుండి వారు వరిచయం. కసితో కరుకుదనంగా నమాజ విశ్లేషణ చేనే కవి అఆయినవ్పటికీ శ్యతుభావాన్ని ఉర్చుతో నవానంతో, న్నేవావాత్సల్వంతో సంయమనం చేయగలిగినవారు కాళోజి. అందుకే అంటాడు - “అబద్దాల లోకంలో నత్యంతో ప్రయోగాలా? వొంసే బ్రతుకను జగతిలో సైరణ కవచం? డాలా? రాజకీయాల్లో నీతినిజాయితీలా?” శ్యతువును న్నేవాంగా మిత్రుణ్ని చేసుకోజూస్తాదు. “వ్రతి ఒక్కడు భారతీయుదనబడదెడి ప్రతి ఒళ్ళుడు అనలు నీవు వుట్టినావో? లేదో? అనటానికి వుడితే ఒకు క్షణమైనను (బతికి ఉంటివో! లేదో? అనటానికి చచ్చి ఎన్ని యుగాలైందో అనటానికి (వతి ఒకడు నీవు లేవు లేవ లేవు అనుమూటను రుజువు చేయు వురుషార్ధియె మా బాటను బట్టి మేము మా వీలును ఐట్టి మేము మా తీరును బట్టి మేము మా బ్రతుకులు సాగిస్తూ మారాజుగ వున్నాము నీ మాటో మరచినాము....” అంటాడు “పురుషులందు వుణ్య వురువుల్ని” వేరు చేయాలనే తవన కాళోజీది, ఆయన తెలంగాణ ర్యాస్ట్రం కావాలంటాడు. అనలు భారత్‌ నుందో తెలుగుజాతి వేర్పాటు పొంది వేరుగా ఒక దేశం కావాలంటాను నేను, అయినా మా వీలును బట్టి మేము. మా తీరును బట్టి మేము బ్రతకటం లేదు. అదే మా ప్రత్చేకత: వైజాం దొరతనాన్ని ఎన్నో తీరుల నిరసించి జైలుపాలయిన కాళోజి ఎన్నటికీ ఆరాధ్యుదే అతదు వ్రజాకవి. అందరి గోడును నా గోదంటాడు. అదే ఆయన ట్రత్వేకత శ్రీశ్రీ చువోవ్రస్థానానికి చలం ముందుమాట గ్నావకమొస్తోంది - “శ్రిస్రశాస్రీగారు తన గౌదవను అందరి గొడవగా నృవ్టిస్తే శ్రీశ్రీ అందరి గొడవ తన గొడవగా గొంతు చించుకున్నాడు” అని. ఒక వేమన, ఒక శ్రీశ్రీ, ఒక కాళోజి అందరిదీ వజల గౌదవే దాక్టర్‌ గురుకుల మిత్రా 431

కాళోజీ జీవన రేఖలు జననం ; 09-09-1914 తల్లిదండ్రులు : శ్రీ కాళోజీ రంగారావు, శ్రీమతి రమాబాయి విద్యా విషయాలు ; మడికొండలో ప్రాథమిక విద్య వరంగల్లు, హైదరాబాద్‌లలో ఉన్నత విద్య అభిరుచులు ? కవిత్వ, కథాసాహిత్య రచనా వ్యాసంగం. సామాజిక, రాజకీయ, పౌరహక్కుల ఉద్యమాల్లో పాల్గొనడం. ముద్రిత రచనలు ; క్ష అణాకథలు - 1941 2. _ నా భారతదేశ యాత్ర -1941. (బ్రైయిల్‌ఫోర్డ్‌ రచించిన “రెబల్‌ ఇండియా” పుస్తకానికి అనువాదం.) 3. కాళోజీ కథలు - 1943 4. పార్ధివవ్యయము - 1946 ర్‌, “నా గొడవి మొదటి సంపుటం మొదటిము(ద్రణ - 1/1958 6. “నా గొడవి మొదటి సంపుటం రెందవముద్రణ - 12/1958 ల తుది విజయం మనది నిజం - 19062 8& నా గొడవ పరాభవ వసంతం - 23/03/1966 9. నా గొడవ పరాభవ గ్రీష్మం - 21/05/1966 10. నా గొడవ పరాభవ వర్షం - 19/07/1966 11 నా గొడవ పరాభవ శరత్తు - 15/10/1966 12. నా గొడవ పరాభవ హేమంతం - 18/12/1966 18. నా గొడవ పరాభవ శిశిరం - 2/1967 14 నా గొడవ మొదటి సంపుటం మూడవ ముద్రణ - 41967 15. జీవన గీత - 1968. (ఖలీల్‌ జిబ్రాన్‌ రచించిన “7౫6 న|0౧౧౪౯కి అనువాదం.) 16. తెలంగాణా ఉద్యమ కవితలు - 1969/70 432

17. నా గొడవ (యువభారతి - 1974

18. నా గొడవ - 1975-77

19. ఇదీ నా గొడవ - 1995 (కాళోజీ ఆత్మకథ)

20. బాపూ! బాపూ! బాపూ!!! - 1995

21. కాళోజీ కథలు - 2000

అముద్రిత రచనలు ;

1. అంజలి (ఎన్‌.సి.ఫడ్మే రచించిన గ్రంథానికి అనువాదం)

2. _ ఖలీల్‌ జిబ్రాన్‌ కవితలకు అనువాదాలు

3. _ భారతీయ సంస్కృతి (సానె గురూజీ రచించిన మరాఠీ (గ్రంథానికి అనువాదం.) పదవులు ;

1 1958 నుండి 1960 వరకు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ శాస్షనమండలి సభ్యత్వం

2. _ ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు సభ్యత్వం

3. _ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమి సభ్యత్వం

త్త తెలంగాణా రచయితల సంఘం అధ్యక్షత

పురస్కారాలు :

మ 1972వ సంవత్సరములో భారత ప్రభుత్వముచే స్వాతంత్ర్య సమరయోధునిగా సన్మానం, తామపత్రం బహుకరణ. 2. 1968వ సం॥లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వంచే “జీవన గీతొకు ఉత్తమ అనువాద రచన అవార్డు. 8. మొదటి బూర్డుల రామకృష్ణారావు మెమోరియల్‌ అవార్డు,

శ. మొదటి ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వ సన్మానం,

ర్‌ 1992వ సం॥లో భారతప్రభుత్వ పద్మవిభూషణ్‌ పురస్కారం. 6. _ 1992లో కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం, వరంగల్లు గౌరవ డాక్టరేట్‌. భా 1996లో సహృదయ సాహితి, విశాఖవారి గురజాడ అవార్డు. 8. 1996లో కళాసాగర్‌ మద్రాస్‌వారి విశిష్ట పురస్కారం. 9. _ 1997లో ఉండేల మాలకొందారెడ్డి విజ్ఞానపీఠం అవార్డు. 10. 1996లో నాగపూర్‌ యూనివర్సిటీవారి సన్మానం. 11. 2000సం॥లో రామినేని ఫొౌందేషన్‌ వారి అవార్డు. 12. ఇవేకాక అంధ్రప్రదేశ్‌లోని అనేక సాహిత్య, సాంఘిక సంస్థలచే సన్మానం.

433

కంర ఉం

తంటైలో ఉరు 0౧ 0000 4/0 2047 ౧44/6 గా గగ 072 1%0712 ౫౦౫ 7౭౧౫ 20726028 066 ఏ౦ ౧౫72౯ 0% &66 04 276 ౫౦౧౧౭౬ ఎండ 2/9 ౧0౧౧౯౬

2 లిం౦7/6హ 3౮26 ఎండ ౨4 2 బా 74 వ ౫0/70 గూ 207 ౮/4. 70482 646 674 4/6 067 ౧6 [066 6 బ్రిడ[6 64౫ 27 ౧06 4 24/6 ఏం౫ 64% ౫౦౧ ౨4౮

• శడ/ర/7 (౧13 ౧1606 ౪/25 0010003566 09 51 162101 00 116 62౪/0 0 154 ఉ3రైం56 1947, ఇంం 016 12402 04606 6౫/61 (0 116 1250 96691 న 0. తఈ2/07 ౯04౧4270౫7 600200/6డ606టూ ౧౧౦౧ (౮66266 0240240 గిడ0 (07 00060022 2న ౧౮6౧? తంల

గుండోం కీ జై గుండోం కీ జై గుందోం కీ జై ఖాయద్‌ కీ ఖిదాయత్‌ కర్‌తే హైం ఖుష్‌ గుండోం కో కర్‌తే కర్‌తే వాయద్‌ ఖీ వాజ్‌ సునాతే హైం దమ్‌ గుండోం కా భర్‌తే భర్‌తే హకీం ఖీ హుకూమత్‌ కర్‌కేహై పర్‌ గుండోం సే డర్‌తే డర్‌తే బస్‌ రహమో కరం పర్‌ గుండోంకే సబ్‌ జీతే హై మర్‌తే మర్‌తే గుండోంకీ జై గుండోంకీ జై అల్లాహో అక్బర్‌ లబ్‌ పర్‌ హై షరియత్‌ సే భలా కర్‌ కర్‌నా హై రామ్‌నామ్‌ కీ మాలాహై యమరాజ్‌ సే ఫిర్‌ క్యోం డర్‌నా హై పాప్‌ హీ కర్‌తే ఆయేహై పాప్‌ హీ ఆగే కర్‌నా హై గుండా బన్‌కర్‌ జీనా హై గుండా బన్‌కర్‌ మర్‌నా హై గుండోంకీ జై గుందోంకీ జై (అబ్‌ గుందే హీ రాజ్‌ కర్‌తే హై గుండోం కీ జై, గుండోం కీ జై) (కలంపేరు)తో కవిత్వం వ్రాశారు. వారు 1940లో రాసిన ఉర్జూ కవిత. 43ైర్‌

కాళోజి చేతిరాత ఇన్న్‌ ఆపడనగలు గ అవనిపై అరషేటు. అవరఆ వల మూల ఎంకడువోడావూది ౧ ఆ వ్నవ్రుషైడ నలు 2 ఎీరంలలకీయి మ్మ యాాచం౨ మసిలు ఫస్టు వా దుష చీ షు లలా త వయ మంచి రండీ వర్త మ క్త మలి ళమండవ్చలా పు ఆ అతపోప్పుఢు కువ సు ఎం దం వశాక్క్చూ పి ? 2న ఆహాదగ్రు క తఈత్వుని దృగదతనా జా9 జావ సతొణు ఆతవ్న గా నధ్యాని దండంవూతోొను కటు వడా వాళలనాో కొఫా శణా తోసా ఎండు వోకంవ్యూ ది ౧ కషి ఆ శేదడ లు ణ అవక తవరఆంయొగం దవఠంవ తనన్చ డు లఅరలక్‌యంలలో పని మఖరూ కళా అన్ఫులదు వామే శ భాిియిగ కున తాను చల్‌ గ] ఎంవువా నావ్వాషి ని- ఏల ఏననలుం 436

బీ క ళ్‌. శ య | ॥ . శ. సు వ క 1992లో పద్మవిభూషణ అవార్డు స్వీకరిస్తూ రాష్ట్రపతి డా॥ ఆర్‌. వెంట్రామన్‌తో

| ష్ట్ర . /. స్‌ 1 1 ( ళల || లో వాం లంగని “ 1. ల భీ స లో వా జ్‌ గి // ళు వ్‌, క ల వ / | యము ః/ ై |, [గ + 15 శ /. + -ఫ | స్‌ | 11. గో ము [ |” వె గ్‌ టా స 1 ల త్తే | ఎట్ల 1 ” స్ట |. ఆజా స త స ( నే ల స. జ లో | స ము రాయులు కనా ష్‌ నమామ ప లు 1946 మ పండిత్‌ నర్లేవ్‌ శాస్తితో నుమ క జ. నీ న. 1 ల లో గ ౭ స్లో ప స పట్లా న్‌ (7 (న్న జా సం | వ న ల. ల్‌ న్న ప ట్ల క... ( . ళో న. / / గ శ? గా . శే . య న. (షు క ల స టీల త. ఇ | క. - నస తి శ క్‌ న గ్య | పు ఎత్టైఖ - లే | ॥ వ. / 1 లో కం. న. ఖీ 1, స య! స లీ ర య. . నం 2 క్త నలం. ల ట్య మం గస్టో ల్సి [11 టం. క న శ లుం స న య | ణన త టే న న న. మ. ళం. న. న ॥ న్‌ య. ని టి వన మం లు / న! జీ న్లో? ఓ న ఖో 1 పా సట ల్‌ గ. మ నా. స న న న; లు నో స. గ్‌ చం... ! నన న శ 2 టి! 1 స్ట వ. ల య. మ ఫస నం స్‌ ల ]లో / స జు నో | ం న భమ టే. న నో 3 జ నం శ న. ష్‌" ః (|; గ్రగల గ కా లక. | శ స్‌ య. క. ల క మంట శ న“ స్త గళ్ల 1 స. బళ్లు! హహ... గ. గ! త ంికసి + - న. న... ల! 1 . లే న కాళోజీ, కాళోజీ శ్రీమ యం రర! |. న! హ్‌ శ్రీమతి, అన్నగారి కూతురు, సరదేవ్‌శాన్లీ రానాడు కె శాస్త్రి అమ్మ రమాబాయి, రామేశ్వర ॥ స్వరరావుగారు, వారి శ్రీ

టి. గ య గ *భట్టై.! | త్త షత , 4 1 చ ల టి! న శ చ నం. |. క / / వు | || య! 1 న. | యుష్తో యం. స... ల సమన ఇ. టా [| స నా హై. 4న టి! కం లా [సు కా పెళ్ళి గ్బిఫాటో (1940) కాళోజీ, రుక్మిణిబాయి లి శ్ర క. స్‌ో సె 1 1 శ 2 న. ల ఫశ శ ] య. సం 0. (స వ మ ల అన్నదమ్ములు - న్నదమ్ములు - కాళోజీ చెల్లెలు కమలపాగె

” ఇ భ్‌ 7 (| శీ ము దిమిలో అన్నదమ్ములు 1 ట్‌... 1... చ. సి ర | ఫి ; గ స . ల. యం. ం న, టై! హాల ,,- ౨ ల అ టే గ (| ం భ్‌ జ శి శ లై రో న. [ఎద్మష్తో. || జ షు! ష్‌ , | /లీ ఓ ట్‌ ్ట్‌ లీ! స న్‌ /] మ క గ. సా వం ఎ ్యు 5 - మాటేటి రామప్తు, మీ [1 " న ప్ప, మీర్‌ అజీజ్‌! న్‌ా ఖాన్‌ (ప్రిన్సిపాల్‌), మిగతా మి న్‌ త్రులతో కాళోజి

[2 =! గ గ * | న కా స! స | ళా “ లం గం ౧. ం సు ఫో న / మ టా ల ల్‌. ప. 7 మ న్న ప్రి గ గ ఎ ర ॥ శ శి క ఇమ నె ల ్ల్‌ ్‌ ప సై | పనో / [౫ | త | గ ! వజ న్న్న స! | ఫ్‌ న. న! , వచన ॥ న. 1999 నేషనల్‌ కాన్ఫరెన్స్‌ వరంగల్లు కమిటీ స్వామిరామానందతీర్థ, గోవిందరావు నానల్‌, రావి నారాయణరెడ్డి, గార్లపాటి రాఘవరెడ్డి తదితరులతో ్ట్‌/ పౌ శశ “షష! న్‌ యం! బయం. సల | క్‌ న్‌ు ్‌ రు చల (ఎన 2 జో శ్‌ గ ౪ | ల" స డో క ౯ (అం లే కన కాళోజీ, కోదాటి, కొమరగిరి (పరాభవ వసంతం - 1966) ను య చక స త | వానమామలై వరదాచార్యులు తదితరులతో .

4 టీ సీ 1 27-11-1974 షష్టిపూర్తి సందర్భంగా ట్ట న. ల | గ శ్లో! కృష్ణదేవరాయాంధ్ర భాషానిలయంలో వం. క్షే. య! ఇ ణ్‌ | కాళోజీ దంపతులు సస పంకా న త. న్‌్‌ “ | ల | టా స బా త్‌ న నటనలు | త రా, | షష్టి పూర్తి సందర్భంగా కొండపల్లి వాసుదేవరావు, ఎం. ఎల్‌ నరసింహారావులతో రై కన | న య .. షష్టి పూర్తి సందర్భంగా పి.వి, శే జో చు గనే | || రే షి అటే ॥! స్‌ ఏన జ [స . య్‌ 4 మ దేవులపల్లి రామానుజరావు, 2 ఊఊ లు య. దలగువారితో కంల ఆ

.. న జా టా. నాలా (1 ఇ తస ే జు ; (= “పహ _ చా... గ్‌ సాన. 11 నా టు. ఉన ల ధర ల స స క! ల స + గ స మ |! టాం బసు ఇ గా డమ సు ల మ గో త్తే లో షష్టిపూర్తి - న ల. నా గా క రామరాజు త న్‌ న భ్‌ ము. . , వరదాచార్యులు మ న. 1 | పెఠ్వారం జగన్నాథం న స్ట | న / మ్‌ వు ( త్‌ ల నో ఉ... న. ఫా క ళ్‌ ణి వ్‌ అ . (శ్ర . సపతుపష క ఉకితిత కం తట ల్‌ వంశీ 1 9. | ో . చ 2; ఎలి (స 1 క్‌ న మజ లట (సీ. మ (5 - , ల | య |. గ సో | చతోతను [్‌ రజ! ..-. ర్ట టు మ టియు న టి షి ఖు | , ర్‌ న్న ల్‌. | గ! స ..! గ హ్‌ ఖీ షః ల 1 =! __ ౭ సంక్రాంతి మిత్రులతో నాగిళ మశాసి, ప స. (న ( 0 (్ర గృ రామశాస్త్రి, హరనాథ్‌, న ప శ న్స క మ ప్రభాకర్‌, తూర్పు మల్హారెడ్డిలతో “డై ౧ ఆట్తీస్ట్‌

| ” జూ . ॥ . టో. గ్‌. | ల స క | ( ॥ ః = ప " . ర (శ్రీః శస్ట్టటి 1 ఆ | " ద య 1. ప్రా.ఎన్‌.గోపి కుటుంబసభ్యులతో గ్‌ వ మ ల! | + ఫి | త |. గ్‌ 1. | / న గ్లో చః క్‌/ స్నా / వ్‌ సం ష్‌ లో / వ గుంటూరులో సన్మానం - ఏలూరిపాటి అనంతరామయ్యతో వ. | స [ [క్ష | ట్‌ య, (నక షయమ తా న |] మి యం... చలసాని (ప్రసాద్‌తో గో న న. ప సో? టు. నా

భం లయ క కృష్ణాబాయి, వేణుగోపాలరావులతో . | | శ ఖ్న్య న్‌ 1 “| లట మున! స జ్స ల్ని సి.నారాయణరెడ్డి, నేరెళ్ళ వేణుమాధవ్‌తో న సం) జై ఇ న న. య . పొట్లపల్లి రామారావుతో | న ళీ జ క్‌ స క ్‌ వ. .

ఓ కళారంజని కమర్షించు వృజెన ప్రయష్స్‌ హ్‌వ్ల రా రయం లాలి శు గర! ళు గరాఫె రం రచ నా వక రై స యాటో విడుదల 7251.967 ౨హల్య్యో ౧౧౮ (ఎల్యతతోలసురపబాబు గ స న. జ, లీ న్‌ [నై సా స టయ ము స్త || [. |" హన నాం ప. ల సాచి గ్త్‌ .| రవీందర్‌రెడ్డి, కె జయశంకర్‌, జి.కృష్ణలతో మమా పూ వ తల వా టె వ స ఏర జీ ళ్‌ జ లీ తక్‌ శ్‌ న సన కన ( 1. * న్‌ా పం. 1. నా /. |. ళ్‌ / / గ్‌ న ట్ర. శప ల ల క. | ట్ల సత స. ఎ టోయయాా డర సల్‌ సవ, సం ర ల లలి న | (౮ ట్య ఇ జ | / / న ఆాణదంాటంానలాలలి ఆర టి (51 ఖో . వ ణ్‌ కా వ్‌ 1 ఫ్‌ నక శ భు. + 2 స్ట న. | ఛ్‌ లీ న. శ న భీ కా కట్టల స్‌ ణ్‌ న్లో న క. క ట్రశా నుచు భక కా భనం నంట ద. ఈతను శ స స్త న... ఎ సగ - 7 ॥ 1 బై లోలో 1... దగి ల ౯ " వ్‌ చనల త వ్పాంల ధ్‌ | ం శ " కాళోజీ రామేశరావ త న హాసం. రా శ్వరరావుగారి 'కాయ్‌నాతే షాద్‌” పుస్తకావిష్కరణ సందర్భంగా జస్టిస్‌ సర్టార్‌ అలీఖాన్‌, మీర్జా షుకూర్‌ బేగ్‌, కలెక్టర్‌ శాలినిమిశ్రా, సియాసత్‌ సంపాదకుడు జాహిద్‌ అలీ పప్రభృతులతో [వే టి నో ల్ల గో నీ | న) య్‌ ల ॥ |. త గ్య జ ॥ క త క సై ఆ | వ చి జా ॥/ షష న్న జనధర్మ సంపాదకులు యం. యస్‌. ఆచార్యకు సన్మానంచేస్తూ |. * లో స్ట ఉత జి ట్టు = య వీలీ ల్‌ ళో గో ర.

భం! న నం. వత్‌ ౫ న నవ ముం. ॥ ఎ టి న్‌ పం టం టి టి న " ఇష 44 టీ న వా నే | సే ఎట న స్మ ఆప్పుడు డా॥ రామక లక్ష్మణమూర్తి, లే మ్మైణహక్తాా త జ మ. మిత్రులు లోచన్‌, పామర రామగోపాలరావు, పింగళి గోవిందరావులతో న మా 2, [టి వ. టు న 3 ఎట ల . ్‌ మ. తు న మ శ ను! న నక. యళ లత నా ర జ మ న్‌! భక 1 న భగవాన్‌దాస్‌, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం | - షి స్యా సనా యళ లే. జానపదపీఠం ప్రా॥ భక్తవత్సలరెడ్డిలతో స స స! య. కశ |

జై స్‌ కా న శ పం న న్‌ స నసనరంా చ్‌ జౌ న న పం సస నుం సం. ము 1 హల్లో సం స్‌ ॥ | టీ న ఃళ్లే నల. ను. నే. లే లో న / గ [ఏ1 టం?! | 1 ] గ | నా నలా (114041 న ట్ల కాకతీ ప య విశ్వవిద్యాలయం గౌరవ డాక్టరేట్‌ ప్రదానం చేస్తున్న అప్పటి గవర్నర్‌ శ్రీ కృష్ణకాంత్‌ బెజవాడ గోపాలరెడ్డితో | / మ. శకము, | | క వ త్ను. (| |

కా క స ర ల్ల ॥] / క [0 శ గ్‌ [న్న షే స 1 ష్‌. ఖ లె చంద్రశేఖర్‌, స స అ ము. న కం టా (| ఏ న | గ శ వ్‌! ల ఇ మ! సయ ౯ 1 వగ గ్‌ా లో గం ల్‌! గ్గ “క! న న టి బళ నే సే నం ళ్‌ ౬ [ సో న. ల్‌ నం ॥ కరా య ర ల బట? ్‌ సంర నపీఠ పురసాా, అలాకాక 0. క _ న గ స ల్ని (( | లో న శ్రు' జీ య | | క కాలిప ॥ ఛా | అంబాలా డీ క్రీ ఛా 1 “త్‌ ల్‌ | 1 | | |

స్‌ శో న పా శో! న! న ప మ. సస!.... గ శ | న క న నా... / ఏ (నుం కాన్న = స్యైట 1 ఇ ళ్ళ థ్‌ నుం షో స్రత్తు ఆ|| క. స / మ గ్‌ వూ, హ్‌ జ భు క య ర. | రామలక్ష్మి, ఆరుద్రలతో గ లనీ క సస |! 1; ॥ ఫి ఈం టో ట్‌. | 1. 1 1 హు స ప న్‌ స్టే న్‌ 1 [ క్ష నా కు |. బ్‌ | [ ర ప . చేసెట | న 1 " రూన్సీ, రత్నమాల, రేణుక, దక్షిణామూర్తి తదితరులతో ర్మ) నచ ఆ ము (1. 11 శ న న ళు 2 క్ట ల, || జ స్య ర న్‌! (| ల! న్‌ [౧ కా! 4 య పనా ఎ. ఆర్‌.కృష్ణకు ప + శాం (సనా | శం కృష్ణకు పద్మత్రీ | ఈ మ జ నఖ. నా క | ర అ యు. | స! సందర్భంగా న. | ఏ. స నం యే? 7 య! యన మ న...

• నం. శ శం. స ఫు.

మము 'ఉ. ల ౩ తట: చహల్‌ కో మీ | న్‌ె కూర్చు మల్గాడ్డి ఎం.ఫిల్‌ పరిశోధనా మ. న మ ర మట శె (గ్రంధం 'కాళోజీ జీవితం-సాహిత్యం' షణ వ. (7 | | జ 1 1 అవిష్కరణ భువనగిరి, శ్రీలక్ష్మీ నరసింహ పతక. | క్‌ క స్వామి కళాశాలలో 24-9-1989 =? /| * ప 1. నాడు జరుగుచున్న సందర్భంలో న త్‌ రకు యా న! య అ! | న్‌ త '.. | ( ణా ః ఎ" సట 1! మన ల (ఎట క జ్‌! త న ఫ్‌ న నం... ల ను అవార్డుల మధ్య కాళోజీ క న క క్‌ ం ఇం స్త గ వరంగల్లు మిత్రమండలి సభ్యులు వం పరయ లీ. . పొట్లపల్లి శ్రీనివాసరావు, జితేంద్రంవు (శ్రి . వి.ఆర్‌. విద్యార్థి, లోచన్‌, | ల టు! క. స మ. (| మొదలగువారతో ' శ్రీ, శ ౯. (య (

పన. గ శస |. ల న హస న గ అలా ్ట గ | 4 పం సం. సి 1 టో బండారు అంకయ్య, అనిశెట్టి రజితల క తీ లాట్‌ ; మ. ల షే తకు సల. న్‌ ాపకకా తానే చ యె మండల లాలూ! సడి స ్వడీష్‌ పార్లమెంటు సభ్యురాలు మరియం అండర్సన్‌, మరో మానవహక్కుల కార్యకర్తతో శ్ర మ సీ గ నా . నయన యస్‌.పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యంతో కాళోజీ (1 మ ప ఎ చ న |

యల్‌ తమాయవ వ క ఆ 1111 న యారో [1 | . (1. గ న సమన లగ 1 30-1-95న 'బాపూ] బాపూ!! బాపూ!

1. య స టీ / సందర్శంగా మాదిరాజు నా రం అ ఈ. స. కావ్యావిష్మరణ సందర్భ లే. (1 ళ్ళ సనా. శ టై గ | రంగారావు, ప్మాజీ, జయళంకర్‌లతో నాల ఆశే రాం స. క గాురొలో గ న! | డ్‌ ము బ్రభ్రా న . గ్ల నే తుఖణ ను నన జీ |. పధం గ జు ఫిలిం నిర్మాత-దర్శకుడు ప్రేంాజ్‌ కది ప... ణా. న . (మం. రా గ. న న ్న్‌ (1 గ్‌ టీ స _ ప న నం లో పేర్వారం జగన్నాథ | వా

న? | ప ॥ /, వరవర రావుతో ॥ ణ | మ గీ యు. ా్ట్జ ్నకా ఇండి9 న న (స్మ ల ర్య న నో చాలి. | ఉష సమా సినదపలను శిక్షింతాో. స్ట్‌ స్తే గ మనా.. నువ శ న కారా సు కనా | న మం ననన రు ఉహ న గద్దర్‌పై దాడికి నిరసనప్రదర్శనలో వరవరరావు, నవీన్‌, చంద్ర, నమ్ము, కత్తి పద్మారావు, కంచ అయిలయ్య తదితరులతో స్యా ట్స డద . టో న ళళ చి అతో ల పష స నగల గ్‌ ైోప్టయ'౯ ఖత 0 నో నవన్‌ ధర్‌ప్రై పా నాన. న త ళ వ స్త ఖ్‌ నన తనం. ఎనీ తుస్‌ 7! ల రత్నమాల, అంబిక, జ్వాలాముఖి, ణే కీ | పంల. గె ణే | -

వౌ ఖీ ళీ కా పయత ("| బ్‌ స్ట క ఖత... క్‌]. స శీ! నేషనల్‌ అలయెన్సు ఆఫ్‌ వుమెన్‌ ని నా జ వి వై ఎన. క | ళ్‌ లళ ట్‌ (య త్ర శభ ( ట్‌ న. య. ళ్‌ శ ల లో వీజింగ్‌ ప్రపంచ మహిళా సభ అనంతరం ద ౮ అము అ శ / ట్ర శ దక్షిణ భారత మహిళా సదస్సు ( హా యు * గె శశ. | కాగడా ప్రదర్శకులత్‌ -హై “ ంతంంణ!! నాం 20% క. [| గ్ర శ సరిహద్దులు లేని సంధ్యలు పుస్తకావిష్కరణ సందర్భంగా ష్‌! 1కు మో షీ [యా ఖీ స “అస్మిత కార్యాలయ ప్రారంభోత్సవ నం చ్‌ భ్‌. సందర్భంగా కల్పన, క | ం వ కన్నాభిరాన్‌ తదితరులతో శ [6 క్‌ . బా

శ శీ ం. న . మహిళా రచయిత్రుల కవి సమ్మేళనంలో ,. వా | న! ] (1 | ళ్‌ “మా తెలంగాణా' పత్రిక ఆవిష్కరణ సందర్భంగా ఆనందరావు తోట, జయశంకర్‌, శ్రీధరస్వామిలతో నల జో లీ “మా తెలంగాణా ఆవిష్కరణ సభ- వ ణు (గి న. లు 1 వ్‌! భో 2 చా. వ జస్టిస్‌ మాధవరెడ్డి, ప్రాతిప్పారెడ్డిలతో లే “టే! 1.

శ న | 1; న్‌ ను ౮ స నారాయణరెడ్డితో ళ్ల ఎ న్న ్ట కుం 1] సా. యానా , నీ న. న శీ (( గ వ్‌ స |. య | వ. న స తు గ క ఓ ౧ 1. వ / లకు సస ఫి న్న ప. / . 1జీ యస్‌.ఆర్‌ స గ్‌ - .శంకరన్‌, వసంత, కన్నాభిరాన్‌లతో న 1 క గ్‌ శే | జయధీర్‌ తిరుమలరావు | న. వ్‌ 2 న! జ్య లి, మో స భయ స! | సన్మానం సందర్భంగా సినారె, శాప్‌, | / కం. కె.సి.గుప్త, తిరుమలరావు, కవన షె షో . 1 ల [1 క ల. , 1... ॥ 17 ళు కతాలో ల్‌ ల! 1 1 వా చం అ

| న న న నవ నా. ... శ (| మ 1 . / శ వ లప లొ అ కీ

• తశ . ఖీ యు గ 4 ,.. ఉండేల మాలకొండారెడ్డి విజ్ఞాన పీఠం మ నీల్‌ శ. యయ యు క ౩: వా గ్‌ ప మ్‌. త మనల కసా న తు? జపా భ్‌ | ప ల కసం స్త. నో శ (రసా. సక. ల డు ] న న పసల క న లు (| శ్రీమతి సరస్వతి - పిల్లలతో కై] న న! క్షా గ్‌ ఖల . వో ॥ మ్‌ జహ ఖ వీ! టీ 1 ఇ లా డా గురుకులమిత్ర |. . ( ఇ య ఆది ” కో ల్‌ బొల్లిముంత శివరామకృష్ణలతో శీ సా . యు స. త్‌

న్‌్‌ ర ఎ వ న్‌్‌ ల్‌ మ న ల వ. న. (1 ( | న కుం జు (బబ. | న సల ణల ల" న స్యాం న్‌. న న! స. నేం అమ్‌. నకం టై న జ! భన - వ్యా ల్పటక్ష్టైరే..! నార ధ్‌ చ న శ న. ళా న టీ _ . రై 1 న్‌. 1 జీ చా జో క గ ట్‌ నట లా నూ తెలంగాణా ని ఈర యా. థ్‌ ణ్‌! య్‌ | ఖే వీ క్‌ు ( యో న ల? బామ ల టలతతుంలాన జ్‌ అక్టోబర్‌ సంచిక ముఖచిత్రం క్ట నిరసన పుదర్శన ఒ..ఇఖ = కసా. ఇ. జు వ తాయ్‌... య | | న్‌ సన 1. శా | న్ని త యనం నం తలా క. ఎట్‌ 1 *ే 1. శెలంగాణా ఐక్వవేధవ్యి! సట ౦౬ సీసం వట ఛ్‌. స్‌! వ్యకి శ సస 1 కేశవరావు జాదవ్‌, జయశంకర్శోళ్ట కై శ స శి: | =. చంద్రశేఖర్‌, ప్రకాష్‌ తదితరులతో “1 | న న పళ! | . క.

పే ల టా య ప వవ! న. న మ. ర త! కా ల ఆలోచనలో... టో శ్‌ శ ట్‌" గ్ర వు, వ్‌ || (ఈ 0 | “ జీ . ఖ్‌ శ కరో లి లు వ్‌ న...

క నా స క వ ర క న ర ల ల న న ల రుల యా లను న సంతం, నక టి టబ రం. వపను స్ట యల! న కక టా! సతయ చ వు మాస్‌ హస ర న నహ స ల్‌ వ న ర టం న ల య ద మో. నా సయ క స సల ల గాము టన ల) రన లా చదు పటు ము నని ల వా నం! స పం) స శన మి హన వాట. రన చై వ చ ర డుం ర. యల్‌ చ యా ర న సల త న్‌ న నా. న. శో లే కన క య? కన ప నే? తము... ప య నే. తనన య నాం. మ న పపం ప హహహ పయేన ద ప ర తార న నో వరా నా నచ చావు నం నన తినే! న్‌ న న పవనం లన కనన న రాగో ను నహ టన నై న ల ఏ నటం? నానో సడ ర లన నళ టా చం త్య టన న టను న్‌ా త టు మానే న వ ర య త చున నో కమ యలు! న యం నా? పనో రంల పా సో న న వం క నున చున తత యర నే యన న పసం న. జ క హు: (రా కంర ర ర న! న సన సనా ననవే. హిట్‌ నా! 12 మరం ర నా నమో న కం: కం యన న భా ఎ వ యా కం సా ర! య న త గ ర నన ను యా ననన నన ల డాం టి / న ర య నర ర ర?! ము సల నట యన _ గన కు ర మ నా స. దం లు మహన. శ్ర రా స ర ప ననా నన ళన క నా? న యాలు. జు లో పపం! కట ను. న టం నేన గనం చు. క యాట స్ట క మ చా రన వ్‌ న హు నప టా! వక రం న న టు (| (| . శ మ మ ప రను నడ నాగా న న. టా యుల నప న రు రో టన్‌ న స మర 1

1. క న. యాం లి. హరు గుర. డు యంలో ల న స న? న మం 3 సన క న నట న వ మో 1]. వచనమ్‌ నయ లీ కాట? రా నను (యారు మ నక లా న ల రా రం సే లు న న నాం ల రం యానం యే నం నం అ! న న న? వ న్‌ నో వనమా! హు క న ట్‌. స న. [పం “వచం ము త ను టు రు చర తు స న యం హా రా? .. మ మ న న న. | దలు తు నో గ్‌ రు రన్‌ డా. య నన నా నో మ వన యా వాళ్లూ ' లట న ను టి నా సదసి నా రట రాల నంగా టు గే ళ్‌ నల! ర కన చ కాగ గ సంతం ం సలసల నన

ల ర సాక తా ల ర గా సమా అలారం స సంచ ప రు. టూ ల ప రలనుంద తాల లు ను ల. ర తను మ! ఖా నునన తన ర చల ా న య నయా 1 స్‌ న | న న య! ప నిను ను | ప క - జ! నందన 1 న 1 రకరయన యయా కోట న తన. ఉక యా కాం స ప _ ర చం యాం నా భే నంలో వ.. రా! న్‌ రం రాల ర నన రాం య సట. చయ రు | తనీ ర న వపను నన. నం సా ల కన పం త్రం సచవషా వ) న. రు సాం! (| మ స 2 క హన. గ ద్రవ నాం యం లం తరచూ. మంతం. టా ఆ! న పరీ. ఘన (బస వన శలళ్తు చుం టా. న లీ ల కన న నాళ లు ప. వ + మో ల రన గ స న్‌ సదనం. ఈచమువాంిసుా..1 నా కన గ నాలు యానం ను... వ్‌ బాం హా లా అం లు రు (1 నా లలా టో వపు కా ల చవర శ న. మ. |

ము " జచుదకి వలం కాం యం ల్‌ సన స... య వ నా?! లు వు హనద ] ప్లైన్‌ య హైప న! టి రు! రం వాలు తారలా 'ాల లం యా గ? ఛమనదం నన ర మంత ధాయ్‌ పపం స ోళ హంటా త్‌ య ననన సం మ. సాన ఫ్‌ వ... ప. సద ఆత. తం ర. న న య్‌ ల. న స! వ నం! నల నుం ట్‌ వం పాడా తంతి ర కకక యనా టర నన టి నాటే ఖ్‌ నా. ర నం య న. కనున స న సరసు ల ను! ప నాయ మ వ ప ర ర . య , మ. మ న న స స్‌ | ( (| | ర స న న నా! డం లి రు ల న ను సు. న ఇ ॥ న నల్ల ట్‌ రం ప న! ర ఫి! సన. న లం మ్‌ ల ళో! శ న లో కో యము నన న్‌ ర. రాన లు నట. న న. వ న య! టం ? స ళీ క ప న న మ. వ. (మ ॥ న తత హన ర నామా త లం మ ర మ న న నాం? మన క తనా న న టన న హవ న టా! న భా ధన ల ప! వ. " బ్‌. వ. సిగగ. మామ లంంట ల స రాం శీ. న ప య బ్‌ క్త చ? నాడా పోలో టం చ! నా ప ల టా స త పస) నం. త న ర హు రక ను. మ హ్‌ ల ము న నన గ? ॥ లాం న రి తాప ర యి. మం ల ను! పనస డ్‌ న నం. పం రల 2 నంటు మో యా న మ టన, 2! లం. + రు సట ర ర. పనన న న ॥. న న లం ఫే గి న న! ను సు మం టం స్‌ న. యయ లలో ర మాక యనం బం న శ “మ మ య! గ్‌ మ వా. న. స టు నా