Telugu mukthe_0 - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ఇ క ౨ంఅలల టు అణా2 రచన శాంతినాధ జేశాయ్‌ అనువాదం థ్రీ విరంచి” లూ నేషనల్‌ బుక్‌ (టస్ట్‌ ఇండియా, కొత్తఢిల్లీ

1983 ($84888 1905) (గ్ర శాంతినాథ దేశాయ్‌, 1874 తెలుగు అనువాదం (గ్రై నేషనల్‌ బుక్‌ టస్ట్‌ ఇండియా, 1988 గ ఇసర్తరితనత ఓ త్రి వ -' లో న జన వ మ / శ ఫం? "లి | భం ౫ రలథ2...? ( / గ్ర ఖధూ 2 10075 ల .* నా ప న్నన్య్యానుత్తర ర ఉగ ల 0210145 ౫78 : లక! గసగా4రి4) 51060 715 : లక! క401150664 0 (16 016610౧ స810౧81! 800% గుంట 1౧618. గీి-! 6660౧ 64 స*164 09101 - 110016 8౧06 ౧౧౧౧66 81 1140112 5/893, శతీ౧రగ!8 గ480118 58008, ౪160780608 గ/రయ6/89086 - 500 960.

పరిచయము

ఇతర భారతీయ భాషలలోవలెనే కన్నడములోకూడ నవల యిటీవల (ప్రవే శించిన సాహిత్య రూపమే అయినప్పటికీ, దాని పరిఐరి తగుమా్యతతం రమణీయం గానే రూపొందింది, కన్నడములో మొట్టమొదటి నవలా రచయితలు (శ్రీయుతులు వీ. వెంకటావార్య, వి. టి. కులకర్షి (గళగనాధు వీరు వరుసగా బంకించం(ద చటో పాధ్యాయ, హరినారాయణ ఆఫ్రేల రచనల వలన (ప్రభావితులయినందువల్ల వీరి రచ నలు కూడా ఎక్కువభాగం చార్మిత్రాత్మికమయినవే. (పధమంలోనే బహుళ (పచారం పొందిన గళగనాధుని నవల *మాధవ కరుణా విలాసము చార్మితాత్మిక యితి వృత్తమే. పరలాజుల పాలనలో వుండిన రోజులు గనుక గతకాలపు వై భవాన్ని నెమరుపేయడం, పూర్తిగా మరచిపోకుండా వుంచడం నవలావారుల కర్తవ్యం అయింది, ఇదే సంప్రదాయంలో (శ్రీయుతులు మాసి వెంకటేశ అయ్యంగార్‌ విటగేరి కృష్ణశర్మ, త: రా. సు., కె. వి, అయ్యర్‌ (వళృళులు (పశస్తమయిన రచనలు చేశారు. అయితే కన్నడ నవలా (నవంతిలో ముఖ్యమయిన అంతస్తు కె. వాసుదేవాచార్య వారి *ఇందిరో, ఎం. ఎస్‌ పుట్టజ్ఞ “మాడిద్దుజ్లోమహరాయ?” (చేసుకున్నవారికి చేసుకున్నంత) నవలలతో (ప్రారంభిమయినదని చెప్పవచ్చును. ఇది సామాజిక ఇతివృత్త ౦ తీసుకుని వ్రాయబడిన నవలలు కన్నడములో (ప్రముఖ నవలాకారులయిన ్రీయతులు శివరామకారంత్‌, కె. వి. పుట్టప్ప, వి. కె. గోకాక్స్‌ ఆ. వా. కృష్ణరాయ, రావుబహద్దుర్‌, యు. ఆర్‌, అనంతమూర్తి యీ రకమయిన పంపదాయంలో చెప్పుకోదగినవారు. వ్యక్తివాదం మొదలు అస్పిత్వవాదం వరకు పాళ్ళాత్యులు (వవేళ పెట్టిన ధోరణులు, వీటివల్ల భారతీయ సం(పదాయంలో వచ్చిన మార్చులు ఈ రచయితలు తమ రచనలలో బహు సుందరంగా చిథతించారు. వీరంద రికి స్ఫూర్తి యిచ్చిన భావము సమాజము, వ్యక్సి-ఈ రెంటికీ వున్న అవినాభావ నవందింధము. అయికే సమాజం పట్టుసుంచి తప్పించుకు యివతల పడిన వ్యక్తికీ మరో రకమయిన వవలల అవసరం తప్పనిసరి ఆయింది. ఈ మార్పు ఆ. సం

ఇ

కృష్ణరాయ నవలలతో (ప్రారంభమయిందని చెప్పవచ్చును. ఈయన (వాసిన నవల “పంథ్యారాగములో ఒక కళాకారుడు నాయకుడు, వ్యక్తిగతమయిన విలువలు (వతి పాదించడం ద్వారా యీ నవల ఒక కొత్త పం(పదాయాన్ని (ప్రారంభించింది ఆ-న-కృ గారిలో కళాకౌళశలం ఆంత (వబలంగా లేకపోవడంవల్ల ఆయన అంత్‌ లేష్రమయిన నవలారచయిళగా రూపొందలేదు. ఆయన వంపదాయం చవుకవారు (పజయ నవలలు పర్రకికి దిగజారింది. ఒక రకంగా చదువరులలో వీటికి ఆద౦ం౦ త్వరితగతిని లభించడమే యిందుకు కారణం కూడామ. ఈ పంశషదుయ్మం మంచివిడి విడి, కధా వస్తువుశ్లై లి మొదలయిన లక్షణాలలో కొత్తదనం కనపరున్తూ వచ్చాక వవల శ్రీ ఆద్య శ్రీరంగాచార్యులవారి "విశ్వామి(త్రనృష్టి'. ఈ నవలలో అనూ చానంగా వస్తున్న సామాజిక విలువలకు (ప్రాముఖ్యం యివ్వకుండా తాసు చిత్త శుద్ధితో నమ్మిన విషయాలను మామే విలువయిచ్చి జీవితంలో అనేక కష్టనష్టా లకు గురి అయిన కథానాయకుని అసహాయత బహు రమ్యంగా చిత్రించబడింది కొత్తతరిహా కధావస్తువుము తీసుకోవడంవల్లమ, మంచిశైలి ఉపయోగించడంవల్లను్థ ఈ నవల పేరు తెచ్చుకొన్నది. అయితే అనేక కారణాలవల్ల "“విశ్వామి(త పృష్టి నవీన పాంపదాయాన్ని సృష్టించడంలో పేరు తెచ్చుకోలేకపోయింది. ఈ రకమయిన (పచోగాత్మక రచవలకు యింకా కాలం పరివక్వం కాలేదు గమక ఈ వవల అలా తెరమరుగునే వుండిపోయింది. తర్వాత 1801లో శాంతినాధ దేశాయి విరచితమలయున “ముక్తి” వెలువడింది. అప్పటికి గోపాలకృష్ణ అడిగ మొదలయివ కపుల రచనల వవీన మయిన ఫక్కీ ఒకటి ఏర్పాటయింది. ముక్తిని అప్పటి (పకాశకులు యెంతో భయపడుతూనే (ప్రచురించారు. అయినా అనుకొవ్నదావికం టే ఎక్కువ కీర్తి పతిష్ట లను వంపాదించుకున్నది ఈ వవల. ఈ దృష్టితో చూపినప్పుడు ముక్తి కన్నడ వవిలలలో మొదటి నవ్య రచన అవి చెప్పడం యోగ్యమయిన మాటగా తోస్తుంది ల౦కేశ్‌, అనంతమూర్తి, గిరి మొదలయిన పిద్ధహస్తులయిన రచయితల (పోదిలో నపల అవేక తీరుల వెలుగును (వసారం చేసినప్పటికి కొత్త మార్గాన్ని వడిచి చూపిన కీర్తి శాంతినాధ దేశాయికే చెల్లవలసి వున్నది.

కధావికా రచయితగా శాంతినాధదేశాయిగారు పాపిత్య రంగంలో (ప్రవేశం చారు. 1838లో (ప్రచురితమయిన “మంచుగడ్డ” వారి మొదటి కధా నంప్పటము, ఈ

ఇ+11 వంపుటిలోవి కధలు “చెందు, *హోన తిలదాచిగ” ఉత్తమమయినవి. ఈ కథలలోని నూతనత్వానికి మెప్పుకోలుకు కారణం, పైకి చూడటానికి లై౦గిక పరమయిన “శచవ అఆయివుండడం అనిపించవచ్చును. అయితే నిజమయిన నూతనత్వము, కొత్త మార్గాన్ని చూపడంలోను = నవీన మానసిక సంశ్లేషణ (ప్రవేశ పెట్టడంలోను, వున్నా యవి చెప్పవచ్చును, -- శాంతినాధువి (పతిభ, విశిష్ట లక్షణములు ఈ కధలలో కొట్ట వచ్చినట్లుగా కనిపిస్తాయి. పరిణతి పొందిన తరువాతి ళలోజులలో ఆయన వాసిన కధలతో పోల్చి చూసినట్లయితే *'చందూ” ఉత్తమ కధగానే నిలుస్తుంది. లైంగిక సన్నివేశంలో చిక్పుకుపోయిన చందూ అనే కుర్రవాని మానపికొనై తిక,నం ఘర్షణ, యాతన ఈ కధలో బహుసూక్ష్ముంగా సుందరంగా చితీకరించినారు. అంతేకాదు, చందూపైని అతవి అక్క సుశీల ఆనంద్‌ల యౌవన జీవితం వేసే ముద్రలు _ యిటువంటి అనేక సన్నివేశాలు. చదువరుళు ఉత్సుకతను చివరికంటా తీసుకు పోతాయి. *వోనతిలదాచిగ కధలో *చందూ" కళధలోవలె నంకీర్షత లేకపోయినప్ప టికీ ఎంతో వాస్తవికత ఒదిగి ఉన్నది. కిళోర్‌ మానపిక పురోభివృద్ధికి దోహదంచేసే ఘట్టాలు, అతనిని తీర్చిదిద్ధే సన్నివేశాలు దీనిలో సుకుమారంగా చి్యతించబడినాయి. చుంచుగడ్డలోవి అన్ని కధలలోను కాసో కూస్తో లై0గికత కనిపిస్తుంది. ఆయితే ఆంతకు మించి మౌానపికవేదన, ఆంతరంగా తరంగాల చిితణ, అవ్య క్రమయిన రహస్యాలను సాంకేతికంగా చెప్పడంవంటి లక్షణాలు యీ రచనలలో విశిష్టంగా కనిపిస్తాయి. “ముక్తి నవలలోనూ యీ విశిష్టత స్పష్టమవుతుంది. కధలలో మానసిక విశ్లేషడాన్ని (ప్రవేశ పెట్టటం అనే (పయోగంద్వారా శాంతినాధదేశాయి కధానికలు ఆపూర్వమయిన పంధాను (ప్రారంభించినాయి. “మంచుగడ్డి తరువాత శొన్ని నవంవత్సరాలకు, 1801లో (వచురితమయిన “ముక్షి నవలకు *'మంచుగడ్డకు? కధావస్తువులోమ, వర్షనలలోను ఎంతో దగ్గరి పోలికలు వున్నాయి. ఈ సవలలో కూడా, జీవితంలో తటప్పపడే అనుభవాలను నెమరువేసుకుంటూ ఒకవ్యక్తి తన ఆఅంకఠరంగ వైఖరిని ఎలా పెంపొందించుకుందుకు _[పయత్నం చేస్తాడో వివరంగా వర్షించదిడింది. విలక్షణమయిన శ్రైలివల్లనయితేనేమి = నూతనమయిన మానసిక చీ్యతణవల్లవయితేవేమి సరికొత్త విలువలమ (ప్రతిష్టించడం ద్వారా “ముక్తి” శేష మయిన వవంగా రూపొందింది. సాహిత్య చ్యేతంలో కొత్త మెట్టుగా విలచిందిం

ళ్‌

1066లో ళాంతినాధదేశాయి రెండవ కధల నంపుటము *క్షిత్రిజి వెలువడినప్పుడు రచయిత (ప్రతిభ మరింతగా వెల్లడి ఆయింది. పాతల శీలనంపదనసు యధాతధంగా శెలివిడి చేయడంలోను, అనుభవ పూర్వకమయిన విషయాలను మూర్తి కట్టడంలోను ఈయన కౌళలం యీ కధలలో విశదమపుతుంది. “క్షితిజ” తప్ప యీ కధా సంపుటం లోని, తతిమ్మా కథలన్నీ వైవాహిక జీవితానికి సంబంధించినవే అవడం మరొక విశేషం, కాంతినాధదేశాయి (వ్రానస ఆళ్యుత్తమ కధ '"దిిగృమ” అనేది, కధా నంవిధానంలో చందూ"ను తలపింపచేపినా యిక్కడి పందర్భం విభిన్నమయివది. మొదటి కధలో చందూ మానసిక వేదన మబుకే వర్షితమయింది. ది(గృమలో బెన్షన్న అమాయకత్వం, ఎదిగిన (ప్రపంచంలోని రహస్యాలను (పగాఢంగా తెలుసు కునేందుకు చేసే పపయత్నం, ఇతర పాొ్యతతలతో సంబంధ బాంధవ్యాలు అన్నీ చక్కగా వివరించబడినాయి. “దిగృమ” లాగానే మరో మంచికధ “బేనర అనేది, మానపిక వృత్తులను చిత్రించడంలో రచయితకు ఉన్న కౌళలం, వివరముల దొచిత్యం, నీతిని బహు సూత్మంగా సూచించడం, పరిశీలన - యిలాంటివన్నీ యీ కధలో స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. కధా నంవిధానంలోసు, శ్రైలిలోసు యీ సంప్పటిలోని యితళ్ర' కధల కంట భిన్నమయినది “ఉితిజి. దీవిలో మందాకిని వ్యక్షిత్వంలోని విశిష్టత లసు సన్నివేశాల ధోరణిని కళ్ళకు కళ్హేముగా చి్యరించడం చెప్పుకోదగిన విశేషం. రచనలలో సూచనాత్యకత, (ప్రజ్ఞా (పవాహము, వర్ణన, ఘటనలను తీర్చి దిద్దడము = యిలా అన్ని సాధనములను రచయిత చాల సమర్థవంతంగా (ప్రయోగించి యీ కధను తీర్చి దిద్దారు.

శాంతినాధదేశాయి మూడవ పుష్తకం “దండె” అనే కధా సంప్పటము. మొదటి కధల సంప్పటుల వలెనే ముఖ్యంగా ముక్తి, క్షితిజ నవలోలోవి కధా వస్తువుతో యీ పుస్తకానికి అవినాభావ సంబధం పున్నది. ముక్తిలో గౌరీశ పాత చూపించే అనా సక్తృత వనిర్వికారత మొదలయిన నిర్లిప్త లక్షణాలు యీ కధలలోవి నాయకులూ (ప్రద ర్శిస్తారు. *దండె", ఏకాంగి" దీవిలో ముఖ్యమయిన కధలు. కీతిజ కధా సంప్పటం లోని కధలలో నైతిక విలువల గురించి మనసులో ఎన్నో గుంజాటనలు పడిన ప్యాత్రలు = యీ కధా సంపుటంలో ఒక రకమయిన *వరిణతి” పొండివట్లుగా పవ ల్నిస్తాయి. కనీపం పరిపూర్ణత వయిప్ప ప్యాతలు చేసే పయత్నం యిందులో ఐహు

స

న్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఉదాహరణకు యీ నంప్పటంలోని మొదటి కధ *దండె” పరి శీలిద్దాం. “దండె” లోవి కధానాయకునకు ఎటుపంటి అనుమానాలులేవు, (బతుకు, చావు అనేవి అతనికి ఒకే రకంగా ధ్వనించే మాటలు, ముక్తి, నిర్వాణము, యిటు వంటి మాటలు అతనికి కరతలామలకాలు. సముద్రంలో దూకటం ఆతనికి బహు తేలిక అయిన పవి. అతని పృదయ ప్టికత్వం, విశ్వానం కథా విధానంలో (పము అంగా అగుపిస్తాయి. అచంచలంగా నిలుస్తాయి. అతనికి ముక్షిపట్ల, ఆధ్యాత్మికత “పట్ల వున్న ఆసక్తి. దైహాఠ (ప్రవృత్తులపట్ల వున్న న్వభావసిద్ధత = పరస్పరం విథి న్నంగా ఆవిపించినప్పటికీ కథా స్వరూపానికి ఏమా్యతం లోపం తీసుకురావు. ఈ కధా సంపుటంలోవి అన్ని పాత్రలూ యేదో ఒక రకమయిన అనైతిక కార్యాలు చేస్తాయి. ఈ కధలలో సాంకేతిక నిర్లిప్తత (పస్ఫుటంగా అగుపిస్తుంది,

“దండ ఆయిన మీదట. "రాని, "ఐడుగడె అనే కొత్త కధానికలను శాంతినాధ దేశాయి రచించారు. అయితే యివి ఇంకా నసంపుట రూపంలో రావలసి వున్నాయి. (పస్తుతానికి వారి నూతన (గంధం విక్షేప" అనే నవల (187[). ఈ నవల కధా వస్తువులోనయికేనేమి లిలోనేమి “ముక్తి” కంటె భిన్నమయినది. ముక్తి వవలలోని నాయకుడు *గౌరీశ” దుర్చలుడు. ఇతరుల (ప్రభావానికి లోనయి పోయి తవ వ్యకి త్వాన్ని నిలుపుకునేందుకు తీీవమయిన పోరాటం చేస్తాడు. ళవికేపొ కధలోని నాయకుడు కేవలం అస్థిత్వవాది. ఇతనికి గౌరీళ మాదిరి మానసిక వేదన లేదు. ముక్తి అంతకన్న లేదు. ఒక వేషం నుంచి మరో వేషానికి ఒక సన్ని వేశం నుంచి మరో సన్నివేళానికి అమిత త్వరితంగా మార్చుకోగలగడం యీ నాయకుని _పధాన లక్షణం, నవలలోని (పధాన ప్యాతలు *మాఢవి” “వై దేహి” “ఆకందా లతో అతను "పెట్టుకునే సంబంధ బాంధవ్యాలు అతని ఉత్సాహానికీ ఉదబలాటావికీ సాక్షీభూతం అవడమే కాకుండా ఇతరుల (పధావం తన పయిని ఎక్కడ పడుతుందో అనే భయానికి (పతీకలు.*ముక్రి” నపలలోని కధకు ముగింపు వున్నది. కావి, “*వికశేపొ నవలలోవి కధకు అటువంటి ముగింపు సాధ్యంకాదు. అందుచేతనే యేమో, భూత వర్తమానాల నడుమ జరిగే పనులకు సంబంధాన్ని వదకడంలో ము క్రి మునిగిపోగా; మాసపతో సంబంధాల చుట్టూ సన్నివేశాలను నిర్మించుకుంటూ కధానాయ కుని విక్షేప మనః స్థితిని వర్షించడంలో నిమగ్నమయింది “విక్షేపో నవల,

2

ముక్తి గొరీశ ఆక్మకధ. దేశభష్ణుడయి, అన్ని సంబంధాలను తెంచి వేసుకొని నైరోజికి వెళ్ళడానికి ముందు గతజీవితానికి ఒక రూపకల్పనచేపి వదలాలనే ఆకాంక్షతో అతను ఈ శధను డైరీ రూపంలో వ్రాశాడు. ఈ పని కళాత్మకంగా జరిగితేనే బాగుంటుందని ఆతని విశ్వాసం. అయితే గౌరీశ కధ కేవలం పూర్వపు రోజుల చరి(త్రకే పరిమితమయిలేదు. జీవితంపట్ల యెంతో ఉళ్చుకత చూసే గొరీళకు మావవకా సంబంధాలను తెంచివేసుకోవడం అసాధ్యమయిన పని, ఆందుజేక అతని డైరీలో చాల భాగం అతవి వర్తమాన జీవితానికి నంబంధించిన వంఘ టనలతోనే నిండిపోయింది. నవ్యమయిన విలువల వెలుగులో తన (పగతివి రూపొందించుకోవాలనే గొరీళకు, తన గత జీవితాన్ని అర్ధంచేసుకోవడం ఎంత ముఖ్యషయిన విషయమో అలాగే “*డాలితో తనకున్న నిజమయిన పంబంధాన్ని శెణసు కోవడంకూడా ఆంతే అవనరం. నవలలో యీ వని వర్తమానకాలంలోనే నడిచినట్లు చూపబడింది. అంశపేయీ వనిపూర్తి న్వరూపం గొనీశకు (వ్రాఠకకు (వతిఫలంగానే యేర్చడిందన్న మాట. అంతేకాకుండా గౌరీశ ఆత్మ కధ నిజంగా ఆత్మ-కధగా రూపొందింది. ఆం 'పే తాను ఎవరు, తన స్వరూపప్వుభావాలు యేమిటి అనేది అచ్చుకట్టుగా తెలిసి వచ్చిందన్నమాట. మూడు మూర్తులు అయిన ఈ మౌనపిక వ్యాపారాన్ని అర్ధంచేసుకునే (ప్రయత్నంలోనే అతని ముక్తి, విమోచనము యిమిడి వున్నాయన్నమాట.

“ముదక్తి"'లో అనేక పాత్రలు ఉన్నప్పటికీ, గౌరీశ పాత చరి(తమీద యిద్దరే యిద్దరు వ్యక్తుల (పభావం వున్నది. ఆ యిద్దరూ ఆతని ఆత్మీయుడయిన మి్యతుడు శ్రీకాంత్‌, ్రీకాంత్‌ చెల్లెలు కౌమివి. అప్పడే (పాభవం పొందుతున్న యౌవన దళలోని గౌరీశకు (శ్రీకాంత్‌ _ కామివిలతోటి పరిచయం -- ఒక విధంగా ఆతవి ఆలోచనలకు, లైంగిక వికాసానికి దోహదం ఆయింది. మరోవిధంగా ఆతవి వ్యక్తిత్వ హోవికీ దోహదం అయింది. తన గత జీవన కర్తలయిన యీ యిద్దరి మంచి తాసు ఎన్నటికీ తవ్చించుకు అవతల పడలేననే లయం ఆతనిని ఎల్లప్పుడూ వెంటాడుళూ వృంది,

జః

గొరీళ, (శ్రీకాంత్‌ల స్నేహం నవలలో (పగాఢంగా చి్నితించ బడింది. తన న్వగామ మయిన సిర్సినుంచి కాలేజి చదువు నిమిత్తం ధారవాడకు వెళ్ళిన గౌరీశకు ఈన ఊరివాడయిన సత్యేం(ధ్రువి ద్వారా ఛ్రీకౌంత్‌తో పరిచయం అవుతుంది. మొదటి పరిచయంలోనే శ్రీకాంత్‌ వ్యక్తిత్వం అతన్ని అమితంగా ఆకర్షిస్తుంది. ఈ సంద 'ర్భాన్ని వర్షిస్తూ. గొతీశ యిలా అంటాడు, “మొదటి చూపులోనే నేను అతనికి ._అంకితుం.అఆయిపోయినాను, అతని వెచ్చని చేతులతో ఏదో (వగాఢమయిన శక్తి "సృన్నది.” ఈ మాటలలో శృంగార భావం తలప్పకు రావడంలో అనమంజసత ఏమీ లేదు. స్నేహ తీ(వతవల్ల వారిద్దరూ ఏక శరీరులు అయినారు. "గౌరీ. సహజమయిన ఆత్మనమర్చణ శ్రీకాంత్‌కు కొత్త శక్తిని _పసాదిస్తుంది.

జ గ్షౌగ్రి నీవు ఎప్పుడూ నాతోనే వుండిపోవాలి.”

ఆ జ్వల

“అలాగే”

“నావల్ల ఏమయినా తప్పులు జరగవచ్చుసు. (పమాదాలు సంభవించవచ్చును. అయినా నీ పేమ...”

“టర్టంచలంగా వుండిపోవాలి.”

“నీవు యెంతో మంచివాడివి. నయము, వినయము నీలో మూశక్తీభవించి వున్నాయి. గొరీఎ-సీవు ఆ చం్యదువి వంటి వాడివి.”

“ఆ చంద్రుని వెలుగంతా సూర్యుడిది” అంటూ నేను అతని పంక చూశాను. నా ముఖాన్ని మృదువుగా పైకెత్తి గడ్డం మీద ముద్దు పెట్టుకున్నాడు (శ్రీకాంత్‌.”

ఆతనిచేత (_ప్రభావితుడయిన గౌరీశ స్త్రీ సౌకుమార్యం పట్ల ఉత్పుకతను. ఉదా తృతను, ఆదర్శవాదిత్వాన్ని అలపరచుకుంటాడు. అదే గొరీళలోని దుర్చలత్వం, ,శ్రీకాంతువి, ప్టిరత్వంగానీ, ఉన్ముఖతగానీ, (ప్రాధమికంగా అతని స్వభావావికి వరి పడవు. ఆందుచేత కొత్తవాళావరణంలో తన వ్యక్షిత్వాన్నే మరుగు పరుళుకుని తాను ఉన్నదానికంచబ మరింత నీరసపడిపోతాడు గౌరీ. ఈ లోపల శ్రీకాంఠ్‌ చెల్లెలు కౌమివిపై అతవి మనస్సు లగ్నమవుతుళది. అయితే తామిద్దరూ పన్నిహాళ

నః

ళ్వాన్ని పెంపొందించుకోగల పామర్థ్యంగావీ అందుకు అవపరం ఆయిన (ప్రపంచ క్రానంగానీ, గొరీశకురేవు. అంతేకాకుండా కామివిది తన అన్నకు పూర్తిగా వ్యతి 'రేకమయిన మనస్తత్వం. అందుచేత గౌరీళ జీవితగమనంలో పరిష్కాారావికి సాధ్యం కాని దురంతమయిన సమన్య ఉత్పన్నమవుతుంది. ఈ నమవ్యతో అతను నతమకం అవుతూ వుండగా (శ్రీకాంత్‌కు టి. బి. తగిలి అతను గౌలీశనుంచి దూరం ఆవటానవికీ (వయత్నం (ప్రారంభిస్తాడు మరణం ఆపన్న మవుతున్నకొద్దీ అతవికి తతిమ్మా వమ స్యలు చాల పేలవంగా కనిపిస్తాయి. ఇది గౌరీశకు ధృతి కలిగించినా అతనికి తెలియ కుండానే అతని విమోచనావికి నాంది అవుతుంది. గొరీళ బొంబాయికి వస్తాడజ్యా బొంబాయి మహానగరంలో అతను ఆతి సహజంగా అనామధేయుడుగా మిగిలి పోశాడు. ఈ స్థితి అతని కించిజ్ఞతకు సరిపడిపోతుంది కూడాను. అయినా అతని మీద శ్రీకాంత్‌ (పభానం ఏ మాత్రమూ తగ్గిందనడానికి లేదు. (పతి ఆలోచనలో, భావనలో గౌరీశ ఆ _పభావపు ఛాయలను గుర్తించి మనోవేదనకు గురి అవుతాడు శ్రీకాంత్‌ ఆత్యహత్య చేసుకున్నాక ఆ ఆత్మహత్య ఒక విధంగా తన ఆత్మహత్య కూడాను అన్నట్లుగా అయ్యో - శ్రీకాంత్‌ - నేనూ చవిపోయాను.” అంటూ విలపిస్తాడు. గౌరీోశ+ యీ మృత్యువు అతని విమోచన విశేషమయిన ఘటనగా పరిణమిస్తుంది.

గొరీళను గతకాలపు స్మృతులకు గురిచేపి కట్టిపడచేపిపుంచే మరో వ్యక్తి కామిని. (శ్రీకాంత్‌కు తనలోనే అమరత్వం యిచ్చి, గౌరీశ ఆతని నుంచి విమోచనం పొందుతాడు. కాని కొమిని విషయంలో అలాకాదు. ఆమెను తిరస్కరించి ఆ(ఫికాకు డాలీతోపాటు బయలుదేరినా కూడా అతని అంతరంగం మటుకు కామనినే తలుచు కుంటూ “నీవే వావాలి, నీవే కావాలి” ఆంటూ ఆకోళస్తుంది. పూర్ణిమనాటి రాతి మధుర సంగీత నేపధ్యంలో గౌతీళ భావనా జగత్తులో పవేశీంచిన కామిని, అతని (ప్రపంవావ్ని పరిపూర్ణంగా ఆ్యకమించుకొంటుంది. అయితే నిజానికి “చెడ్డ పిల్లో కొమివికి గొౌరీశ కల్చనలలోని “దివ్య_పేమ ఆదర్శకారొ అయిన కామిని (ప్రతిమకు ఏ మాత్రం సంబంధం లేకపోవడం వల్ల, గౌరీశయొక్క రాగద్వేషాలకు ఎటువంటి అర్థమూ లేకుంగాపోతుంది. కొమినికి నిజంగా కావలసినది ఆమెను శాపించ గలిగి, ఆమె స్వైర (ప్రవృత్తిని యే మ్యాశం నపాంచకుండా నొక్కిపట్టి వుంచగల

౫111

భర్త; అంతేగాని యితరులచేత నులభంగా (వభావితుడయిపోయి తవనవ్య క్తిత్వాన్ని మరచిపోగల భావజీవికాదు. ఈ విషయం సూచనమా(తంగా గొరీశకూ తెలుసును. కావి ఆతను ఏమీ చేయలేడు. కామేడ్‌ ఆచార్య, గాంగక్‌లతో కామివి వంబంధఛి ఆభివృద్ధి అవుతున్నకొన్టీ అతి పవిత్ర _పేమ కల్చనామూర్తి కాన్న కాన్న కరిగి పోతూ వచ్చింది. ద్వేషము (ప్రతీకార భావము అతనిలో చోయిచేసుకుంటూ వస్తు న్నాయి. కామిని తనను వెతుక్కుంటూ వచ్చి వివావోనికి నమ్మతి తెలివినవ్పటికీ అతను తిరస్కరిస్తాడు. శ్రీకాంత్‌ మరణానంతరం, కామిని ఆధఃవతనం అవ డానికి --- ఆమె స్వభావంతోపాటు తన (ప్రవర్తన కూడా కొరాళ వరకు కారణం అవి అతను అంగీకరించడు. కాను దుర్చలుడు, కామినివి భరించగల శక్తి తనకు లేదనే మాటతో తనకు కాను నమాధానం చెవ్సుకుందుకు _(వయత్నిస్తాడు. కామివి (వ్న వచ్చినప్పుడు, గొరీశ నహజంగానే తన నిగవోన్ని కోల్పోతాడు. డాలి సత్యేం్యద్ర మొదలయిన వారికి అతి న్పష్టంగా కన్పిస్తున్న నత్య౦ అతనికి అణు మాత్రమయినా గోచరించదు.

(శ్రీకాంత్‌ కామినిల నుంచి విమోచనం పొందటానికి గౌరీశ బౌంబాయికి పారిపోతాడు. మహేంద్ర అండ్‌ కంపెనీలో వనిచేస్తున్నవ్వుడు ఆతనికి “డాలి” తో పరిచయం అవుతుంది. పరిచయం పెరిగి లైంగిక నంబంధము ఏర్పడుతుంది. డాలి మాతృత్వం, ఆమె మానవత, ఉద్వేగము, ఏ మాత్రమూ వింధాలు పెంచుకోవి ఆమె నహవానమూ = యివన్నీ గొరీళకు (ప్రతీకారము, సాను భూతి కూడా కలిగిస్తాయి. అయితే డాలి తన ఆట వస్తువు అవడానిశ్షి నూరుగా కానే ఆమెకు ఆటవస్తువుగా మారిపోతానేమోననే భయం కలిగి (వతిక్షణ౦ం అతనిని మెలుకువగా వుంచుతుంది. ఆమె నిరపేక్ష మమకారం -- (క్రిష్టియన్‌ నం(వదా యాలు, తెలిసి వచ్చినాక యా భయం మాయమయి ఆమె సామష్యం అతనిలో విమోచన భావాలను నింన నారంభిస్తుంది. డాలి తన వ్యక్తిత్వంలో ఒక భాగావకి మా(తమే సంతృప్తి కలిగించ గలుగుతుంది అన్న విషయం తెలిపిన తర్వాత కూడా అతను కొత్తగా లభించిన శాంతిని పోగొట్టుకోడు, డాలిద్వారా గొరీశ తిరిగి ('ప్రాసంచిక వ్యవహారాలలో మునిగిపోతాడు.

ఖే?

గౌరీశ సోధించిన ముక్తి ఎంతమా్యతం యదార్ధమయినది అనే నందేహం నవలలోనే ధ్వనిస్తుంది. తాను సాధిస్తున్నది ముక్తియా లేక సమస్యల నుంచి పారగ్ర పోవడమా అనేదే అతనికి స్పష్టంగా అర్ధంకాదు. కాని గౌరీశ విశిష్టమయిన సాధన ఆతని యాతనామయమయిన (ప్రయత్నం ద్వారా సంపాదించిన వ్వన్వరూప జ్ఞానం విషయంలో మటుకు ఎటువంటి సందేహములేదు. గొరీశ తన జీవితాన్ని పరిశీలనగా చూసుకోవడం నేర్చుకున్నాక తాను అల్బుడు, దుర్చలుడు, అందుచేతనే అందరూ అనుసరించే మార్గం తవకు సరిపడదు, తన దారిన తానే అన్వేషించి కనుక్కోవాలి. అన్న జ్ఞానాన్ని కమంగా పెంచుకుంటూ వస్తాడు ఈ క్రానమే ఆతవిశి- ప్వవ్వడూ పాన్ని వివరిస్తుంది.

• జీవన [సవాహంలో కలిసిపోయి _పవపొంచడం నాకు తెలుసును. స్వభా వతః నేను చాకచక్యమయిన పనిమంతుడిని కాదు. చిరుగాలి వీచి తొలగిపోయేంత వరకు ఏ పనివి ఎలా చేయాలి అనే ఆలోచన లేకుండా, ఆలోచన వున్న ఆ పవి చేయటానికి అవవరం అయిన మనోరన్దైర్యం లేక చిరుగాలి (పవాహాలు నన్ను యమెక్కడెక్కడికో తీసుకుపోతూ వుంటాయి, ఏమయినాకానీ నా ఆత్మ సంరక్షణ మే నా ధర్యం అనివిస్తుంది. బహుశ నా బలం ఆంకా దీనిలోనే వుందనుకుంటాను. బయటకు కనిపించే బలహీనశలోనే నా ఆంతరంగ శక్తి పుండి వుంటుంది."

ఈ జ్ఞానమే గొరీళను శ్రీకాంక్‌కు నంభవించిన దురంతం నుంచి అతన్ని దూరం చేస్తుంది. గౌరీశ సాధించిన ముక్తి కూడా యిదే.

ముక్తి గౌరీశ ఆత్మకధ అయినప్పటికీ జీవిఠాన్ని బహుముఖంగా చూపి దావి లోని సంకీర్ణతలమ గహింపచేసే సత్యనిష్టతను = రచయిత చక్కగా సాధించారు. మోతాదుకు మించకుండా శాత్త్వికత అంతర్గతంగా (పవపాస్తున్న ఈ కృతిలో రూపొందించిన “ముక్తి భావనను గమవించినా ఈ విషయం విశదం అవుళుంది. జీవనోత్సాహి ఆయిన గౌరీశకు ముక్తి అనేది పాఠ వంబంధ బాంధవ్యాల నుంచి విమోచనం పొందడం ఆయితే, ఆధ్యాత్మికవాది అయిన (శ్రీకాంత్‌కు అది మరణ రూపంలోనే సాధ్యం అయింది. సత్యేంద్ర సుశీలలు జీవికావికి సరళమయిన రూపు యిచ్చి (ప్రావంచిక సమన్యలను పరిహరించుకుంటారు. ఈ మీమాంపల జోలికీ పోని సరకాబాయి - తన స్వభావానికి సహజమయిన తాలిమి నహన ళక్తుల వలన

ఇ యా నమరవనత సాధిస్తుంది. కిస్టియన్‌ సాం్యవదాయంలో పెరిగిన డాలీకి ముక్తి (పేమలోను, కమలోను లభిస్తుంది. తనను తాను బలి చేసుకున్న కామినికి ముక్తి మార్గం మూసుకుపోశుంది. జీవితాన్ని వివిధ కోణాలలో చూడటానికి ముక్షిలోని పాతల ద్వోరా సుసాధ్యం అవుతుంది.

రచనా ౩ లిలో ముక్తి చాలా (పనస్తమయిన కృతి భూతకాలాన్ని అర్ధం చేసుకుని వర్తమానోన్ని రూపొందించుకునే గొరీశ ఉద్దేశ్యానికి ఆనుగుణంగా నవలలో కాలమానాన్ని నియమించే పద్దతి, కన్నడ సాహిత్య క్షేత్రంలో పూర్తిగా కొత్త పద్ధతి. దీనిని రచయిత బహు సమర్ధవంతంగా రూపొందించారు. గౌరీశ మాటలలోనే. “నా చరి(తలో గతము, వర్తమానము నము(ద్ర తరంగం మాదిరిగా ఒక దానిలో ఒకటి ఒరుసుకు ఫోతున్నాయి. *-- కాల (ప్రవాహము నదిలా (సవిస్తోంది. ఇప్పుడు (ప్రవ హిసోంది. అయితే ఎక్కడ కావాలం'పే అక్కడ ఆగి నీరు తాగగల స్వాతంత్ర్యం మనస్సుకు వుంది.”

ఈ (పయోగం తమకు “లారున్స్‌ డూనెల్‌" (ఓ8౪19౧06 064౧611) వాసిన జస్టిన్‌ (౮౮5+ ౧6) ఆనే నవలలో దొరికిందని శాంతినాధ్‌ నవలకు (వ్రాసిన ముందు మాటలోనే చెప్పారు. మహా పట్టణాన్ని కథాక్షేతంగా ఉపయోగించుకునే ఆలోచన కూడా వారికి బహుశా ఈ నవలలోనే దొరికి వుంటుంది. ఈ (ప్రయోగం ముక్తి వనలలోని వీషయానికి అతి నహజంగా నప్పింది.

ముక్తిలో ఉపయోగించిన భాషయొక్క లక్ష్యం “భావోద్వేగ సమన్వితమయిన తీనతి (పకిపా(త, భావన, ఆలోచన గౌరీశ. (వజ్ఞా వికాన సమయంలో (పకటితం అవడంవల్ల, యిది నవలకు సహజంగా సమకూడింది. గొలరీశ నత్య ళోధన (వగాఢతను, తీవతసు ఆతి ఆత్మీయంగా నిర్వపిస్తూకూడా యీ భాష తన సహజ మయిన శీవివి విలుపుకొన్నది. ధ్వని నియంతణం _- యింత జా(గ్రత్మగా (ప్రామాణ్‌ కంగా అమరిన నవలలు కన్నడభాషలో చాల తక్కువ.

ప్ర.

“మంచుగడ్డ*, సుండి *విక్షేపి వరకు కధానిక * నవలారచనలలో ఛశ్రీశాంతి

నాధదేశాయి, కన్నడ నవ్యబేఖకులలో విశిష్టమయిన స్థానాన్ని పంపాదించారు. వృత్తి

న!

చేత ఇంగ్లీషు ఉపాధ్యాయులు అవడం వర్ల వీరిపై ని పాళ్చాత్య సాహిత్య (వభావం వుండడం వహజం. ఆధునికత, నవ్యతల మేలు కలయికతోనే వీరు సాహిత్య క్షేత్రంలో అడుగుపెట్టారు. మొనటిరోజులలో (ప్రాయిడ్‌ మొదలయిన మానసిక శాస్త్రవేత్తల (పభానం వార్శిపెన వున్నది. తరువాతి రచనలలో కమూ, పార్‌ ్యడేల ఆలోచనా ధోరణీ కనిపిస్తుంది. కన్నడ సాపాత్య క్షేత్రంలో కొత్త గాలి వీచి, కధా విక = నవలలు, _పణయ భావోద్వేగాల పొరలనుంచి బయలుపరచి కొత్తరూపు, శైలి పంథాలను సంతరించుకుందుకు కార భూతులయన రచయితలలో దేళాం. గారు (పధములు, వారి “ముక్తి” ఈ ముఖంగా మొదటి మెట్టు. _ __

నవంబర్‌ 22, 1074 జి. యన్‌, ఆమూర.

ను క్తి (వవల) బాంద్రా బొంబాయి ఏటపెల్‌ 1. [9338 చివరకు చిట్టచివరకు = నేను గతాన్ని, గతకాలపు భూతాన్ని, ఒక్కమారుగా వొదిలించుకువి ఆవతల వడుతున్నాను. నా "పాస్‌ పోర్ట్‌" సిద్దం అయింది. ఎస్‌. ఎప్‌, ఒలింపియాలో వాకు ఒక “బె ర్స్‌” కూడా దొరికింది. “మంచి” ఉద్యోగం, మంచిదోంచెడ్డదో- ఎవరికి తెలనుమ? అక్కరికి వేమ వెళ్ళడం మంచిదేనా? ఇది మంచి-యిది చెడుంయిది తప్పు అని ఎవరు మాతం అచ్చితంగా చెవు గలుగుతారు? ఇరవై ర0డు రోజులలో నేను యీ దేశాన్ని విడిచి వెళ్ళిపోతున్నాను ఆందరూ “భరతమాత” అని పిలిచే యా మాతృదేశాన్ని వదిలి పురాతనమైన చీకటి కోణం ఆఫికా దేశావికి ఈరలి వెళ్ళిపోతున్నాను. “జననీ జన్మ భూమిళ్ళ్చ”" అని నానుడి. ఇది భాగ్యవంళులకు నర్తిస్తుందేమో కొని నాకు మాటత్రంకాదు.

శీ ముక్తి

నేను విదేశానికి వెడుతున్నాననీ, నాకు అక్కడ చాలా పెద్దజీతం అనీ కొంత మందికి అసూయ హైస్కూలు పంళులుకు నెలకు ఏడువందల జీతమా అని ఈర్ష్య నేసు డబ్బ సంపాదించడమే పధానంగా పెట్టుకుని అక్కడకు వెడుతున్నా నని ఎవరో అనేశారుకూడా. ఎవరో కాదు, లక్షెధికారి కావాలని అనవరతము కలలు కంటూ వుండే “రామ దావపై' (ఎం కాం. అనుకుంటాను సత్యేందద్ర యింటిలో మొన్న కలిసినప్పుడు అనేశాడు; “అక్కడొక పది నంవత్సరాలపాటు వుం'పే ఒక లక్ష రూపాయిలు తేలికగా సంపాదించేయవచ్చును ఆ తర్వాత యేదేనా స్వంత వ్యాపారమో లేకపోతే హైన్కూలో (ప్రారంభించవచ్చును. ఆ పైన-?

ఆపైన?

మనుష్యులు యితరులను గురించి కూడా కలలు కంటూ వుంటారా? డబ్బు! సున్న లోంచి సుందర భవిష్యత్తును ఊహించుకుంటూ కలలు కనవచ్చును. పాపం। వాళ్ళకు అంతకంటే యింకేం చేతనవుతు౦ది? నిజానికి వాళ్ళకు యేం తెలుసును?

నో వ |

నిజం చెప్పాలంటే = ఒక విధంగా చూస్తే నేను యిక్కడనుంచి పారి పోతున్నాను ఈ విషయం ఎంతమందికి తెలుసును? నత్యేంద కొంతలోకొంత ఊహించుకుని వుంటాడు, అదీ అన్నష్టంౌనే -_! అయినా తెలిసిమా(త్రం యేం పమోజనం?

నేను దూరంగా-బహు దూరంగా-పోవలసివుంది. గత జీవితపు నీడలు పడని చోటికి చేరుకోవలసి వుంది. జీవితంలో ఆశాపాళాలకు దూరంగా అవా నక్త్మంగా వుండటానికి వీలయే స్టలానికి వెళ్ళిపోవడానికి పరదేశావికి-అపరిచత మయిన స్టలానికి-వెళ్ళి అక్కడ నిర్వికారంగా నిరామయంగా జీవిత శేషాన్ని గడిపి వేయాలి. " .

నేను యిక్కడను౦చి వెళ్ళిపోనడం సత్యేం్యద్రకు యిష్టంలేదు. నా జీవితాన్ని నా ఆత్మను, యిక్కడే వుండి, అనుభవించాలని ఆతని ఉద్దేశ్యం, “ఎక్కడకు పోయినా, సీ మనస్ఫునుచి నీవు దూరంగా పోలేవు గదా, (ప్రాణం వున్నంత వరకూ

ముక్తి రి

జరిగినది మరచిపోవడం సాధ్యం కాదుగదా. దేనినీ మరచిపోకుండా, గతాన్ని జీర్తించుకుని దానిమీద విజయం సాధించినపుడే జీవితానికి సార్టక్యం. జీవితం అన్న తరువాత అనేక రకాల అనుభవాలు వస్తాయి. ఈ అనుభవాల నన్నిటిసీ రైర్యంగా ఎదుర్కొని-నవ్వుతూ ముందుకు అడుగులు వేసుకుంటూ పోవడమే నేర్చరితనం” అంటాడు.

ముత్యాల లాంటి మాటలు.

అతని (ప్రేరణ వల్లనే నేను యిదంతా (వాయగలుగుతున్నాను.. 'గౌరీశా, సీ బ్యురలో ఎప్పుడూ అనేక ఆలోచనలు గందరగోళంగా మెదులుతూ వుంటాయి. మవిషి అన్న తరువాత సృష్టంగా ఆలోచించుకోవడం నేర్చుకోవాలి. శ్రీకాంత్‌ తన దినచర్య అంతా *డెయిరి (వ్రాసి పెట్టినట్లుగా, సీవుకూడా నిన్ను గురించి స్పష్టంగా, విశేషాలను వేటినీ విడవకుండా పుస్తకంగా (వాయటానికి ప్రయత్నించు. దావి వల్లనయినా నీకు కాస్త మనశ్శాంతి, తెరిపి ఏర్పడ వచ్చును” అన్నాడు.

సత్యేం్యద్ర మాటలలో నిజం వున్నది. నిన్ననే నా ఉద్యోగానికి రాజీనామా యిచ్చివేశాను. ఇంక పడవ యెక్కేంతపరకు యీ పని అయినా చేయాలి. నా గత జీవితపు చరిత్రనంళా సేకరించి-దాని కంతటికీ ఒక ఆకారం యేర్చరచి (ఆ ఆకారం ఎటువంటి దయినా నరే) ఆ రూవం నానుంచి దూరంగా తొలగిపోయేట్లు చేసి పెళ్టైలో పెట్టి మూతవేసి. చేతులు కడిగేసుకోవాలి.

నిజం: ఇక్కడేవుండి యీజీవితాన్ని అనుభవిస్తూ, జీర్ణించుకుంటూ, నెగ్గుకు వస్తూ, శేషజీవితాన్ని కొనసాగించడం నాకు సాధ్యంకాదు. ఇటువంటి పని ఎంతో మనో దైర్యంవున్న వాళ్ళకు, స్పీత్యపజ్ఞుల వంటి వాళ్ళకు మాత్రమే సాధ్యమవు తుంది. నాది చంచలమయిన మనస్సు. ఊరికే అటుయిటు పరుగులు తీస్తూ వుంటుంది.

నామటుకు నాకుంనేను వుండేస్టలం చాల ముఖ్యమయినది. నేను ఆయా నగరాలలో వుండకపోయినట్లయితే యీ రకంగా తయారవగలిగే వాడినా? ఇన్ని రకాఅ అనుభవాలను చవిచూడగలిగే వాడినా? పిర్సి నుంచి ధరవాడకు వెళ్ళకుండా

శీ ముక్తి

వున్నట్లయితే యిం కెక్కడికయినా వెళ్ళనట్లయి డే శ్రీకాంత్‌, కామివిలతో పరిచయం అయివుండేదా? వాళ్ళిద్దరూ నాజీవితంలో (ప్రవేశించక పోయినట్లయితేంయిలా తయా రయే వాడినా? వాళ్ళ సహచర్యం తేకపోతే నేను యిలా 'నేనుిగా మిగిలే వాడిని కాదు వాళ్ళు నా హృదయంలో.నా ఆత్మలో _పధాన భాగంగా తయారయినారు. ఆపైన నేను బొంబాయికీ రాకుండా వున్నట్లయితే శళికళిను కలుసుకునే వాడినే కాదు* అంతేకాదు, బొంబాయికి కాక యిం కెక్కడికయినా వెళ్ళినట్లయితే "డాలిని కలును కోపషడం జరిగేదికాదు.

ఈరోజు మధ్యాహ్నం-యివాళ ఆదివారం-డాలి నాదగ్గరకు వర్చింది. అమెతో కలిసి "మేడమ్‌ బొవెరి” సినిమాకు వెళ్ళవలసి వచ్చింది. నవయవ్వనంలోని కలలను వాస్తవంగా రూపొందించుకుందుకు వయత్ని స్తే వినాశం తప్పదు-అవి మేడం బొవెరి నా చెవిలో రహస్యంగా చెప్పినట్లు అనిపించింది ఆమె మృత్యువుం అయ్యో! శ్రీకాంత్‌ -నీవు నా హృదయాన్ని విండేశావు! సినిమా ముగిసిన తరువాత “పురోహిత్‌" హోటలులో ఫలహారం చేయడానికీ వెళ్ళాము. తరునాత “మేరీనా (గ్రయిల్‌'లో ఆమెతోపాటు వీచిలో షికారు! పథుల కిచకిచల మోన్నరుగా మాట్లాడు కున్నాము. అవును కేవలం పక్షుల మాదిరే. వాటికి గతకాలపు బరువు తెలియదు. భవిష్యత్తు గురించి ఆలోచన వుండదు. వర్తమానంలో హాయిగా స్వేచ్చగా తిరు గుతూ వుంటాయి. మా యిద్దరి సంబంధంలో ఏరకమయిన కోరికలు, ఉద్వే గము, బొంధవ్యమూ, నిర్భందమూ లేవు,

(వస్తుశంవున్న స్నేహాన్నిమించి యింకేదో పొందాలనే 'తహతహ?” అవలే లేదు. మేమిద్దరమూ న్వఠం(కులము, జీవన సముద్రంలో కొంతసేపు కలిపి మెలిని (వయాణంచేస్తున్న కవైముక్కల వంటివాళ్లము. ఇరవై రెండు రోజుల తర్వాత మేమిద్దరం ఒకరికొకరం దూరమైపోతాం. బిహుళః జీవితాంతం అలాగే విడివిడిగా వుండిపోతాముమో। ఆయితే మా ఎడబాటులో ఎలాంటి దుఃఖమూ వుండ కూడదు; భృాదయారటం వుండకూడదు. కేవలం స్నేపాళులు విడిపోతున్నష్పుడు చేసే కరచాలనంశోనే మేము నిడిఫోవాలి.

ముక్తి త్‌ “నేను నీతో పాటు రానా?” ఆంది, ఆమె నవ్వుతూ హాన్యంగా. “ఎందుకు రాకూడదు?*- నేనూ అటువంటి (పళ్నవేళాను. నేను వస్తే యిక్కడ అమ్మమేమయిపోతుంది? నా యితర స్నేపాతులందరి గతీ యేమిటిః అంటూ నవ్విందామె, ఈ నవ్వు యేదో చిితంగా వుంది. *'పాపం: ఆ స్నేపాతులందరినీ మూటకట్టుకుని నీతోపాటు తీనుకురా అక్కడికి: . “అలాగయికే-అక్కడ నీ 'గతి యేమిటి? “మనమందరం కలసి ఆటఫికాలో జీవితాంతం' పిక్‌నిక్‌ చేసుకుంటూ వుండి పోదాం.” “ఆ తరువాత నన్ను పెళ్ళిచేసుకుంటావా?” డాలి ఉన్నట్లుండి గంభీరంగా మారిపోయింది “అలాగే: ఆయితే ఒక షరతు. నీవుమా(శం ఎన్నటికి నన్ను (ప్రేమించ రూడదు”. “ఒప్పుకున్నాను, నావ్రీ ఒక షరతు నీవు మాతం ఎన్నటికీ నానుంచి పిల్లలు కావాలని కోరుకో గూడదు.” “ఒప్పుకున్నాను?” "అయితే పెళ్ళి చేసుకుని మనముద్దం౦ తీరి కూర్చుని యేంచేయాలిట?ః" (ప్రత్యేకంగా చేయవలసింది యేమీలేదు. ఊరికే ఉండిపోవడమే. తాగడం, తినడం, హాయిగా కాలక్షేపం చేయడం=యింతకం టే యింకేం లేదు." మా ఆటకాయతనానికి మేమే నవ్వుకున్నాం, ఒకళ్ళనొకళ్ళం తేరిపారతూసు కున్నాం. తరువాత సము(ద్ర కెరటాలవై పు దృష్టి సారించాము. సాయంకాలప్ప వెలుగు మంద మందంగా (పసరిస్తోంది. సూర్యుడు కాష్చేపట్లో అస్తమంచ బోతున్నాడు. ఎక్కుడనుంచో గాని-చీకటి తెరలు తెరలుగా ప్రవేశిస్తోంది, అక్కడ వున్న వాళ్ళందరూ తమతమ కార్యకలాపాలలో మునిగిపోయారు. =రకరకాల మనుష్యులు; సముద్ర కెరటాలు

0 ము క్రీ

ఈ మహా నగరాన్ని చూపే వైఖరి యిప్పుడు ఆలవడింది.

ణి ్‌ ఠం

ఈ మహానగరానికి వచ్చిన మొదటి రోజుల్లో నాలో కలిగిన భావాలు, ఆలో చనలు యింకా బాగా గుర్తుపున్నాయి.

అప్పుడు విఫల (యేమకాలూకు దుఃఖం నన్ను వెంటాడేది. (పేమ విఫలం కావడం కాదు. కొని, సఫలం కాకుంగా వుండీపోతుంది. _పేమఫలించదు. ఇంత కం'పీ స్పష్టంగా ఎలా చెప్పాతో నాకు తెలియదు. దుఃభాంత నాటకంలోవి వాయ

నీ కుడిలాగ రోజులు గడుపుతున్నాను. ఆరోజుల్లో నా దుఃఖం అగాధమైనది. అద్వితీయ " మయింది అవి అప్పట్లో అనుకునేవాడిని,

జన సమూహంతో నిండి గందరగోళంగా వున్న బొంబాయి మహాసగరం నేనుపెన వేనుకున్న పెద్దమనిషి బుంథాకు మొదటిదెబ్బలా తయారయింది. ఇక్కడ ఘనిషికి విలువలేదు ఆళతవి ఆలోచనలకు భావనలకు యెటువంటి (ప్రాధాన్యమూ లేదు. ఈ జన సమూహం విందుమా్యత్రంగా ఉన్న ఒక్క మనిషికి పాముఖ్యంలో అన్నది ఏ మ్మాతం లేదు అనే పారం నేసు యిక్కడే నేర్చుకున్నాను.

ఆ రోజు దాదర్‌లో దిగి సత్యేం్యదతో కలిసి లోకల్‌ (శెయిన్‌లో 'చర్నీ రోడ్‌ "కు వెళ్ళాను సత్యేంద తాను వివాహం చేసుకోదోతున్న అమ్మాయిని గురించి యేమేమో చెబుతూన్నాడు. శ్రీకాంత్‌ కొమినిల క్షేమ సమాచార వార్తలు ఒకటి రెండు మాటలలోనే ముగిసీపోయినాయి. నేను అతను చెబుళూవున్న మాటలను చెవిలో వేసుకుందుకు (పయత్నం చేస్తున్నాను. అయితే బొంబాయిలోని మహా జనం నాకు తల బరుపుగా-తుఫానులా తోచారు నా అల్బజ్ఞత-నేను సముద్రంలో

• కొకిరెట్ట పంటివాడిననే విషయమూ నాకు ఆరోజే తెలిసివచ్చింది.

శ్రీకాంత్‌ నన్ను సోషలిష్టుగా తయారు చేశాడు. మానవసేవే మాధవసేవ, అడుగున పడిన (ప్రజని ఉద్ధరించడమే కర్తవ్యం, స్వాతం్యత్యం-పమానత్వ- సౌభ్రాతృత్వం మొదలయిన ఆదర్శాల విత్తులు యీ _పజాసమూహం౦లో, సము[ద్రం నంటి (పజా సందోహంలో వెదజల్లడం యెలా? "ఆదర్శ సమాజం”? అనేది

ము క్రీ (1 కలలోవి మాట అనిపిస్తుంది. జనం: జనం।: ఎక్కడ చూసినా ఒకపే జనం: (పవాహం౦ంలా ముందుకు పోతున్నారు. తమతమ చిన్న- పెద్ద కార్యకలాపాలలో మునిగిపోయి తీరుబడి లేకుండా సంచరిస్తున్న జనం నిమిష నిమిషానికీ కొత్త కొత్తముఖాలు కనిపిస్తున్నాయి ఏవైపు చూపినా ముఖాలే. ఇదిపరకు ఎన్నడూ చూడని ముఖాలను యీరోజు చూస్తున్నాను తమ జీవిత భారాన్ని మోసుకుంటూ, విర్వి కారంగా ముందుకు సాగిపోతున్న నాటకంలోని పా(తల వంటి వాళ్ళు ఈ పజ,

నా తల తిరిగి పోతోంది. ఈ స్వప్న (పపంచంలో, కణం నిరామయంగా వుండని గందరగోళంలో దేవికీ అర్థంలేదు; విలువళదు సిరిసం పదలు-= పేదరికం, పాపం౦ం-పుణ్యం, గొప్పతనం. అల్బత్వం, డేనికీ స్పష్టమైన అర్థాలు లేపు, దొరకవు*

జీవితానికి అర్థంలేదు, మరణానికి అంతకంటే అర్థంళదు,

ఎవరు చనిపోతే నేమీ, దొవరు మిగిలి వుంటేనేమి-_పపంచం మాత్రం విరవధికంగా నిశ్చింతగా బన్నిసశ్‌ పద్యంలో చెప్పిన రీతిగా-ముందుకు సాగి పోటావుంటుంది.

నేను ఎ చుం బహ్మ" లాంటి వాడిని; అల్బుడిని, యేమీ విలువ లేనివాడిని, నేను లేకపోయినా యీ (వపంచం సాగిపోతూనే వుంటుంది. నేను మటుకు ఎందుకు ఊరికే బాధ పడారి?--విచారాలు పెంచుకోవాలి? ఈ మనుష్యులందరూ అబ్బులు, విమిత్తమా్యతులు, ఎందుకూ కానివాళ్ళు, బస్సులో చోటు చిక్కింంచుకుని వెళ్ళేవాళ్ళు కారులో నిరామయంగా వెళ్ళేవాళ్ళు, (ట్రాములో యినుప కడ్డీలకు వేలా డుతూ (పయాణం చేసవాళ్ళు, రైట బళ్ళలో పరుగులు తీసేవాళ్ళ, - అందరూ సముద్ర కెరటాలను నిర్వికారంగా చూసినళ్లే; యీ జనాన్నికూడా నిర్వికారంగా నిర్లిప్తంగా చూడాలి, అంతే:

జనం ఎక్కడ చూసినా జనం: సపను.ద కెరటాల లాగ... 41

ఆరోజు సత్యేంద నాకు బొంబాయిలో స్వాగతం పలికాడు.

*గౌర్రీ(, నీవు బొంబాయికి రావడం చాల మంచిదయింది. ధారవాడలో వుండిపోయి ఊరికే బ్యుర ఖరాబు చేసుకుంటున్నావు. ఎందుకయ్యా. కామివితో

యీనరన సల్లాపాలు 'పారంభించావు. దిశ్చకం గిస్తూ కూర్చున్నావు? ఆ గీతలకు యింక పూర్తిగా స్వస్తి చెప్పినశ్లునా? అన్నాడు,

పత్తేంద్ర దృష్టిలో కామినితో నా సంబంధం కేవలం *“దిశ్చ(కం' లో గీతలు అయిపోయిందన్న మాట.

నాకు సత్యేం్యద్ర మనస్సు చిన్నతనం నుంచీ తెలుసును, అతను పరళజీవి. ఈన పనేమో తనేమో తప్ప తన చుట్టుప్రక్కల యేం జరుగుతుందో నాము మాశంగా నయినా గమనించటానికి (పయత్నించడు ధారవాడలో శ్రీకాంత్‌, చేమ రాజకీయా లలో పూర్తిగా మునిగి వున్నప్పటికీ అతమ మాతం రాజకీయాల వైపు తలఎత్తి చూసె వాడేకాదు. అంతేకాదు - కాలేజిలో = మంచి ఆటగాడు అనిపేరు. (పతిష్ట నంపా దించుకున్న తరువాత ఆ “దేశ్‌పాండే? గారి అమ్మాయి అతనిపైకి "వలి విసిరింది, ఇం కెవరయినా అయితే సంతోషంగా ఆ నవలలో యిరుక్కు పోయేవాశ్ళే ఆయితే సత్యేంద్ర యిటువంటి క్షణీకమయిన మోహానికి దాసుడు కాలేదు, తిన్నగా తన చదువు సంధ్యల విషయం చూసుకుంటూ “ఇంజనీరు. అయినాడు, మంచి అమ్మాయిని ఎప్పుడూ చిరునప్వులు చిందిస్తూ పుండే అమ్మాయిని చూసుకుని పెళ్ళిచేసుకుని, సుఖంగా సంసారం చేసుకుంటున్నాడు.

“ఇటువంటివాళ్ళు సంఘానికి మూలస్తంభాల వంటివాచళ్ళు. సంఘానికి అవనవరరం ఆయిన శక్తినీ ప్రిరత్వాన్నీ యిచ్చేది వీశ్శే* అంటూ భ్రీకాండ్‌ అప్పు డవ్పుడూ చెబుతూ వుండే వాడు, "ఇటువంటి వాష్ళు మంచి తండ్రులు అవుతారు. పిల్లలను కని వాళ్లను చక్కగా పెంచి పపంచ పౌరులుగా తయారుచేసి లోక కళ్యాణావికి దోహదం చేస్తారు".

నేను బొంబాయి వచ్చేటప్పుడు శశ్రీకాంల్‌ నాకు నీడ్కోలు యిస్తూ యిలా అన్నాడు, “నత్యేంద్రతో కొన్ని రోజులు కలిపివుండడం నీకు, నీ అభివృద్ధికీ సపాయంగా వుంటుంది అందులో యే మాత్రం పంశయం లేదు.

సత్యేంద్ర యింట్లో కొన్ని నెలల వుండాలనుకుంటున్నానని మా యింట్లో చెప్పినప్పుడు మా అమ్మా, నాన్నా చాలా ఆనందించారు. సత్యేంద్ర మంచి

ము క్రీ శీ కుర్రవాడు. అతని మూలంగా నయినా తమ కొడుకుకు కాన్న బుస్ధి, వివేకం యేర్చడితే చాలమంచిది - అని వాళ్ళ ఉద్దేశ్యం, కామినికీ నాకూ మధ్య నడిచిన “దిక్సకపు' సరన సల్లాపాలను గురించి అప్పుడప్పుడూ సత్యేంథద్రకు చెబుతూ వుండే వాడిని, యేమీ దాపరికం లేకుండా, అతని స్నేహ పూర్వకమైన ధోరణ్‌ వల్ల నా మాటలు సులభంగా త్వరగా తెమిలి బయటకు వచ్చేవి. నా ఆలోచనలు తమంత తామే మాటలుగా రూపొందుతూ వుండేవి. న! న! న! భ్రీకౌంఠ్‌-కామినింనా గత జీవితపు కేంద విందువులు- నా గత జీవితంలో (ప్రముఖ పాత్ర వహించింది వాళ్ళే, బహుళ నా భవిష్యత్తు కూడా వాళ్ళ (వకావం నుంచి తప్పించుకు దూరంగా పోలేదనుకుంటాను, శ ఈ అనుబంధం జీవితాంతం విలచి వుండేదే. శ్రీకాంత్‌ యిష్పుడు లేడు. అమయ్యోః భగవంతుడా! శ్రీకాంత్‌ మగణ్‌ంచినా నా జీవితంలో (పముఖ భాగంగా విల్చిపోయాడు. నా ఆత్మలో ఒక భాగంగా తయారయ్యాడు తేటోవంతము, మంచుకం పే న్వచ్చమూ అయిన అతని ఆత్మజ్యోతిని నాలో యిముడ్చుకోవడం సాధ్యమా? కేవలం స్కృతులు మాత్రం నాలో యిమిడిపోయినాయి నా శ్రీకాంత్‌ - అగ్నిజ్వాలలలో నిశ్శేషం అవుతూవున్న-ఆ ఆఖరు స్కృతి (పస్తుకానికి చివరి "పేజీ అవుతుంది. శ్రీకాంత్‌ చనిపోయి యేడునెలలు అయింది. అతనిది ఆతి భయంకరమైన మృత్యువు అతను చనిపోతాడని దాదాపు ఆందరికీ తెలుసును. అయితే ఆ చాపు యెలా వస్తుందో యెవరూ కలలోకూడా ఊహించుకోలేదు. అది అతి భయంక్క మయిన చావు పిడుగు వంటిది. గ గం గా (శ్రీవాంక్‌కు టి. బి. వచ్చింది, రోగం మొదటి దళలో వుండగానే డాక్టర్లు కనిపెట్టి దానికి తగిన చికిత్స చేశారు. చివరకు అతనికి ఆపరేషన్‌ కూడా అయింది

160 ముక్తీ కానీ మృత్యుదేవత ఛాయలు (శ్రీకాంత్‌ను విడవలేదు, అతనిలోని ఆళ ఎప్పుడో అంతరించిపోయింది. ఆయిశకే _పైకిమాతం యెప్పుడూ ఆళావాదిలాగా కనిపించే వాడు, నాలో మటుకు మొదటినుంచి భయం గూడు కట్టుకు కూర్చుంది, అయినా, థ్రీకాంత్‌ ఆరోగ్యవంతుడు కావాలి-ఆరోగ్యవంతుడు అయితీరాలి అనే దృఢమయిన కాంక్ష మఎికు చివరివరకూ ఉండేది.

శ్రీకాంత్‌ మరణం గురించి ఆలోచించినస్పుడల్లా నాలోని శక్తి అంతా అంత రించినట్లు అయిపోతుంది. పేగులలో విచితమయిన వేదన రూూణులన్నిటిలోనూ భయం ఆవరిస్తుంది. కళ్ళలో తీరని ఆవేదన అంతులేని ఆగాధంతో ముపిగిపోయినా "నేమో అనిపిస్తుంది. బుద్ధీ మందగించిపోయి. చెవిటిదయిపోతుంది హృదయం శిలా సదృశంగా తయారయి గుడ్డిదయిపోతుంది. జీవితపు అంతిమ ళూన్యం-ా రాక్షసిలా నోరు తెరుచుకుని కనివిస్తుంది. స్మళానంలోని అగ్నిశిఖలు అఖండతాండవ నృత్యం గోచలిన్తుంది అయ్యా-: నేను యిదంతా భరించలను, యిక్కడ నుంచి పారిపోవాలి నస్ను నేను రక్షించుకుందుకు ఎక్కడికయినా పరుగు తీయాలి; దూరంగా పారిపోవాలి. ఎప్పుడూ అలా పరుగులుతీస్తూ పుండిపోవాలి. అందువల్లనే నేను యీ రకంగా ఆఫికా డేళావికి పారిపోతున్నాను. అక్కడ - ఆ ఆజ్ఞాత దేశంలో నాకు ముక్తి లభిస్తుంది. నా కోవం అక్కడ ముక్తిద్వారాలు తెరుచుకుంటాయి. అన్న ఆలోచన నాలో బలంగా పెరుగుతోంది. వత్యేంద్ర అన్నట్లు యిదంతానా మే కావచ్చునేమో నాకు తెలియదు,

ళా న! న!

దారి తెన్ను లేకుండా పరుగులు తీస్తున్న యీ మవన్సుకు యేదైన వ్యాపకం కల్పించుకోవాలి. నేను పిచ్చివాడిని కాకుండా తన్చించుకోవాలం పే ఇది ఎంతో అవసరం, నా మనసుని జీవితంలో, జీవితంలోని విషయాలతో ముడిపెచ్చుకోవాం. ఇదే ముక్తి పొందటానికి అవసరం అయిన ముడిసరుకు

్రీకొంఠ్‌ ఇంగ్లీషు ముఖ్య పబ్దక్టుగా తీసుకుని ఎం. ఏ, చదివాడు. ఎక్క డయినా 'లెక్చరర్‌? గా చేరాలి అనుకుంటూ వుండగానే అతనికి తలవని తలంపుగా టి. వి. వ్యాధి సోకినట్లు తెలిపింది. అతని తండ్రింరు యిదే వ్యాధితో పరమ పదించాంట।

ముక్తి 11

నేను అప్పటికి వ. యస్‌. పి, పూర్తి చేశాము వత్యేంధద్రవి ఇ. పూర్తి చేసి బొంబాయిలో యీ ఉద్యోగంలో చేరాడు.

నేను బొంబాయి వెళ్లి ఎం ఎస్‌,పి చదవాలని నా (శ్రేయోభిలాషులు అందరూ అభిలషించారు నాకు ఉపదేశం యిచ్చారు. అయితే శ్రీకాంత్‌ను విడిచి వెళ్ళటానికి నాకు మనస్సు రాలేదు. శశ్రీకాంత్‌కి నేను తోడుగా వుండవలసిన అవసరం ఎంత యినావుంది, అయితే...

అప్పటికి మా యిద్దరి స్నేహం నాలుగేళ్ళ వయస్సును సంతరించుకుంది,

సత్యేంథద్ర శ్రీకాంత్‌ను నాకు పరిచయంచేసినప్పుడు నేను మొదటి సంపత్స రంలో వున్నాను. శ్రీకాంత్‌ బి, ఏ.లో వున్నాడు. సత్యేంద్ర సెలవుల్లో ఊరికి వచ్చినప్పుడు (శ్రీకాంత్‌ను గురించి అప్పుడప్పుడు చెబుతూ వుండేవాడు. అందు వల్లనే నాకు శ్రీకాంత్‌పట్ల కుతూహలం యేర్చడి (కమ(కమంగా దృఢపడింది.

ఛ్రీకాంత్‌తో పరిచయం అయిన రోజు న్లా హృదయంలో సు్యప్రతిష్టమయింది.

కాలేజి [ప్రారంభం అయి మూడు నాలుగు రోజులయింది. పరదేశంలో అపరిచితుని లాగ కొత్త (పపంచంలో అడుగు పెట్టినట్లు భావించాను. సత్యేం్యద అక్కడే వుండటం నాకు కౌస్తమంచిదయింది. అతను యిలాగ-ఆమె యిలాగ ఆంటూ అతను ఆందరిని గురించీ నాకు చెబుతూవుందేవాడు, నా మనసువిండా అన్పష్టమయిన కలలు నిండివుందేవి, నాట్యం చేస్తూవుం డేవి. అదిగో = అక్కడ - అటువయిప్పగా వెడుతున్న ఆందమయిన అమ్మాయి నాకు స్నేహితురాలు అయే అవకాళం వున్నదా--? ఆ ,కిస్టియన్‌ ఆమ్మాయిని నేను ఒక్కమారయిన ముద్దు 'పెట్లుకోగలుగుదునా? = నేను (పేమించి వరించే అమ్మాయి ఈ కాలేజీలోనే నాకు కళ్ళ ముందు అవళరిస్తుందా?. యిటుపంటి వగటి కలలు కంటూ, (పశ్నలు వేసుకుంటూ ఆరాళంలో విహరిస్తూ వురీడేవాడిని.

సత్యేంద్ర, నేను ఆ రోజు కాలేజి ఆవరణలో నడుస్తున్నాము. "జీవితం ఒకకళ, ఆ కళ కొాలూకు మొదటిపాఠం కాలేజీలోనే నేర్చుకోవాలి. ఇప్పుడు పారాణు నేర్చుకోవడం అనేది అంతముఖ్యమయిన విషయంకాదు. సావెత్తు అనుభవ పూర్వకంగా విహరించే విద్యార్థినీ విద్యార్ధల సంఖ్య “దెరిగి పోయింది” అంటూ పత్యేంధద్ర నాకు చెప్పాడు,

[1 ముక్రీ

“ఆవును. అనుభవంవల్ల కూడా మనిషి ఎంతో నేర్చుకుంటాడు కదా అని నా అభల్నిపాయం వెలిబువ్చాను.

అంతలో సత్యేంద్ర ఒక్కమారు నాచేయి వూపుతూ 'గొరీశ:-ఆటువయిపు చూడు. అతనే (శ్రీకాంత్‌: నీకు పరిచయం చేయనుంటావా? అన్నాడు.

ఎవరు? హో: అతనా? నా కంఠవ్వరం అఆ(పయత్న గానే కంపించ పొగింధి

“ఈ: ఆయికే ఆరనితో ఆ అమ్మాయిలు కూడా పున్నారుగదా: వాళ్లు ఆతన్ని వదిలిపోయేంత వరకూ వేచి పుందాము....కొకపోతే, ఆ ఆడపిల్లలను కూడ పరో చఛయం చేయ మంటావా?” అన్నాడు వద్దు వద్దు అన్నాను విడియవడుతూ.

మేమిద్దరమూ శీలావ్యిగహాల మాద్గిళి విలుచుండి పోయాము. నాదృష్టి అంతా శ్రీకాంక్‌ మీదనే వుంది....శ్రీకొంత్‌ కూడా నత్యేంద్రను చూశాడనుకుంటాను. తనతో పున్న ఆడపిల్లలను నవ్వించి ఆ నవ్వుల నాగస్వరంలోనే వాళ్ళను పంవిం చేసి చిదనప్వులు చిందించుకుంటూ మావయిపు రాసాగాడు. ఉత్సాహము, అఖి మానంతో ఐర్నువెన మనస్సు సంకోచంతో యింకాస్త ముడుచుకు పోయింది కొత్త దనాన్ని సంతరించుకుంది.

శ్రీకాంత్‌ రూవం ఆకర్షణీయమైండి. అంత పొడుగరి కాకపోయినా కొంచెం దిక్కపలచనివాడు కావడంవల్ల పొడుగ్గా వున్నట్లు కనిపిస్తాడు, ఆతని సుందరముఖార విందంలో కొంచెం ముందుకు వచ్చినట్లు అవిపిస్తాయి. అతని రెండుకళ్ళూ. ఎంత వారినయినా ఆత్మీయులను చేసుకోగల తేజస్సు అతని కళ్ళల్లోవుంది. అతని హాన్య పూరితమయిన మాటలు అందరినీ వమ్మోహిళులను చేస్తాయి, ఆకట్టు కుంటాయి,

అ క్షణంలో నా మనసుతో ఎటువంటి ఆలోచనలు విండాయో గుర్తు తెచ్చు కోవడం కష్టం. ఇది మాత్రం విజం, మొదటి చూపులోనే నేనతనిచే ప్రభావిశుణ్ణయి పోయాను,

శ్రీకాంల్‌ ముందు సత్యేద వ్యక్తిత్వం పేలవంగా కనిపించింది,

ముక్తి !

"హల్లో: అసత్య। ఎస్పుడువచ్చావు?”

“నాలుగయిదు రోజులయింది।ః

“నాలుగయిదు రోజులా? ఓహో; పండితుల వారికి యింకా మాయింటికి రావటానికి తీరుబడి కాలేదన్నమాట. ఇంటర్‌ _పెన్స్‌ ఆంజటే మంచివాళ్ళు కూడా స్వార్ధపూరితులు అయిపోతారు. కామేమో, తమ లేబరేటరీ (వయోగాలు యేమో।ః తమ చదువులో కూరుకుపోళారు. ఇంతకూ, యితనెవరుః కాలేజిలో కొత్తగాం చేరినట్టుంది?

“ఇతని పేరు గౌరీశ ఉపాసని. మాఊరినాడే. ఎవ్‌. పీ. తో చేరాడు.

"చాలా సంతోషం, మిమ్మల్ని కలుసుకోవటం ఆనందదాయకం” అంటూ ్రీకాండ్‌ 'షేకొహాండ్‌ కోనం చేయి ముందుకు చాచాడు. సంకోచంతో ముందు వెనక అవుతూ వున్న నేకు ఆతని చేతివి. అందుకున్నాను. అతని వెచ్చని చేతిలో విద్యుత్తు వంటి గూరమయిన శక్తివుంది. న్‌

“గ్లార్రీ! వీరే శ్రీకాంతరావ్‌. వీరివి గురించి యిష్పటికే చాల చెప్పానుగా.”

“యేం చెప్పావయ్యా? నా కాఠతం [డ్రుల దగ్గర్నుంచీ కొడుకులు మనవళ్ళ వరకు అప్పుడే చెప్పివేశావాః నా గురించి అంతా చెప్పి వేశావనన్నమాట. లీంలీ మనిషిని గురించి ఆతని వెనక చెవృడం శతేలికయిన పనికదూ। అవును గొరీశ! యీ అసత్యేంధద్ర నన్ను గురించి నీతో యేమేం చెప్పాడయ్యా' అన్నాడు శ్రీకాం్‌ నవ్వుతూ.

న్సీత్రో_? శ్రీకాంఠ్‌ యిలా యేశవచన (వయోగం జీయడం నా మనస్సుకు చాల ఆనందం అనిపించింది. ఆహా! నాభాగ్యం. ఇంత త్వరగా యింత ఆత్మీయత యేర్పడడం నా భాగ్యం కాక మరేమిటి? థ్రీకాంఠ్‌ (పళ్నకు జవాబు నేనే చెబుకాననే దోరణిలో సత్యేంద్ర యిం కేమీ మాట్లాడకుండా వుండిపోయాడు. ఏమయినా మాట్లాడాలి గదా ఆవి "అతను చెప్పిందంతా చెబితే ముఖస్తుతి కిందికి వస్తుంది అందుచేత--'” అన్నాను.

(శ్రీకాంత్‌ మనస్ఫూర్తిగా నవ్వాడు. -

క్లేశ ముక్తి

*వ్రక్యేన్‌। సీవు గొరశను మా యింటికి తీసుకురావాలి. ఇతను ముందు ముందు ఆతి మంచివాడుగా (పమోజనపరుడుగా తయారవుతాడనిపిస్తుంది అంటూ నా వంక ఆప్యాయంగా చూశాడు. నా శరీరం ఆనందంతో పులకించింది.

“యేం, యితన్నికూడా సోషలిస్టు చేయాలని చూట్తున్నావా?ి అనడిగాడు సత్యేం(ద్ర.

“కాదు సోషలిస్టును చేయడం అంటూ యేం వుంది" పతి యువకుడూ జన్యతః సోషలిస్ట్‌. కాస్త ఆలోచనా పరుడయిన మనిషికి సోషలిప్ట్‌ తత్త్వ పరిజ్ఞానం అతి నహజింగా వుంటుంది. మనస్సుకు సూటిగా చక్కగా హత్తుకుంటుంది:

"అయితే నేను సోషలిస్టును కాలేదే మరి?

“నీవు వేరే రకం. నీది శిలాసదృశమయిన సరుకు. మన నూతన సంఘా నికి పునాదిరాయి వంటివాడివి, మేము శిబ్బలము, చేతిపని వాళ్లము. గొతీశ, నీవు ముందు ముందు యేమవుదామను. కుంటున్నావు? పునాదిరాయి అవాలనా? శిల్చి అవాలనా?

ఇలాంటి వాృాక్పవాహ౦ నాకు బొత్తిగా కొత్త, ఇటువంటి _పశ్నలు యే పరీక్ష ప్యంలోనూ వుండపు. ఆ

ఎంతో (పయత్నంమీద "నాకు తెలియదు అని జవాబు చెప్పాను,

"ఆది అలా వృండసీ, నీవేం తీసుకున్నావు. ఆర్బ్సా, నయిన్సా,*

“వైన్స్‌! ఊ। మార్కెటులో దానికి వెల ఎక్కువ కదూ? ఎవరి సలహాతో యీ అభిమాన విషయం తీముకున్నావయ్యా? నత్యేంద్ర చెప్పివుంటాడు, అవునా? తను యింజసీరు కాబోతున్నాడు. నీవేం కావాలనుకుంటున్నావు. ఇంజనీరా? డాక్టరా? |

బి

“నాకింకా కెలియదు.”

“బొత్తిగా అమాయకుడిలా వున్నావు,” అంటూ శ్రీకాంత్‌ నవ్వాడు, ఆతని భాపంయేమిటో పూర్తిగా తెలియకపోయినా, తెలియదం పే సిగ్గుచేటు కనుక ఆ సిగ్గును మూవి పెట్టుకుంటూ నేను కూడానవ్వాను.

ముక్తి క్‌

“సత్యేంద్రః: ఈ ఆదివారం గొరీశను తీనుకురా ఊ భోజనానికే వచ్చి వేయండి, దుకంగా తీరుబడిగా మాట్లాడుకుందాం. ఏమంటావు, గౌరీశా:? ఆంటూ నా బుజంమీద చేయివేసి అన్నాడు శ్రీకాంత్‌.

గతరాలపు యాస్కృతుల తొలూకు బాధ యిష్పుడు నా నరనరాలలో నిండీ వున్ననాట నిజమే. అయితే కేవలం బాధకాదు. ఈ న్కృతులనల్ల వాటిని తల పోసుకోనడంలో ఒక రకమయిన ఆనందం కూడా యిమిడివున్నది, అంతే కాదు; ఈ స్తృతులను మాటలలోనికి మార్చి రూపం యిచ్చేటప్వుడు ఒక విధమయిన కళా త్య్మకమయిన ఆనందం కలుగుతుంది,

(వాయడం అంహే - యీ కథనానికి శబ్దరూపం చేకూర్చడం అన్నభావం పుంచేవి మొదట్లో, అయితే యిప్పుడు యిది విశిష్టుణున (పత్యతానుభవం అన్న విషయం తెలిసి వస్తోంది.

“కళ అంటే జీవితాన్ని అనుభవించే ఒక తీరు. వాస్తవికతను జయించటానికి ఒక మార్గం* ఆ) శ్రీకాంత్‌ ఒక మారు చెప్పాడు. ఆ విషయం నాకు (పత్యక్షంగా యిష్పుడు తెలిసివస్తోంది. ఈ క్లాపకాలు వచ్చినప్పుడు నా మనస్సు తనంతశానే యీ ఆనుభవాలతో పెనవేసుకు పోతుంది.

ఈ ఏరాాగతం ముక్తిమార్గంలో మొదటిమెట్టు,

అవును నా ముక్తిగురించి నేను (వాస్తున్నాను నా ముక్తి కోనమే ఆఫ్రికాకు పయాణం అవుతున్నాను.

అయితే యీ (వ్రాయడమే నా జీవితంలో సర్వ న్వరూవం కాకూడదు, కొందరు చక్కని రచయితలకు ఉదాహరణకు జే్స్‌ జోయ్స్‌, (పోస్టన్‌లకు చెప్పుకోవచ్చును --రచనయే జీవితంలో నర్వన్వం అయింది. ఆ కళయే వాళ్ళకు అద్ధ్వితీయమైన ముక్తిమార్గం అయింది. అందుచేతనే (పోస్టస్‌ మరణాంతరం రచనా వ్యాసంగంలోనే మునిగిపుండిపోయాడు, తన జీవితంలోని అనుభవాలన్నిటిని కళాత్మకంగా రూపొందించసాగాడు....యిలా (వాసుకుంటూ పోవటానికి నాకు నమయం లేదు. శకి అంతకన్నా లేదు. నేను జీవన మార్గం చూసుకోవాలి, మరణాంతం యేదో ఒక పని చేసుకుంటూవుండాలి. కళలలో మునిగి పోవటానికి

16 ముక్తి కుదరదు. కళ అనేది అనుభవం అనే మాట నిజమే. అయితే కళ గురించి నాకేమీ అనువాభలు అక్కరలేదు. నా అసుభవాలలో కళ కూడా ఒక అనుభవమే,

ఇవన్నీ నా స్వంత ఆలోచనలు కాపు, శ్రీకాంత్‌ ఆళోచనలు. అయితే అతని ఆలోచనలసు భావాలను పైపైన అడిగి తెలుసుకుని, అతని డైరీలు అ ప్పుడప్పుడూ చదివి పుండడంవల్ల-అతని ఆలోచనలన్నీ నా ఆలోచనలుగానే రూపొందుతున్నాయి.

దీన్ని శ్రీకాంత్‌ అమరత్వం ఆనవచ్చునా?

న! క! వి

ఈ రోజు సాయంకాలం నేను సత్యేం్యద్ర యింటికి వెళ్ళాను. ఒంటరిగా ముడుచుకుపోయి. కూర్చోవడం మంచిది కౌదనీ, న ల్యేం(ద-సుశీలల తాగరంజిత మయిన సుఖ నంసార పరిమళాన్ని ఆస్వాదింబాలని నా ఆశ.

ఇంతకు ముందు నత్యేందదుని సుఖ సంసారాన్ని తలుచుకుని నేను అసూయ పడుతూ పుండే వాడిని. అయితే యిప్పుడు అనూయలేదు. ఈ (ప్రపంచంలో ఒక మనిషి-యింకొక మనిషిగా తయారనటానికి సాధ్యం కాదు. (పతివ్య క్తి జీవన తత్త్వము ఆతనిలోనే ఒదిగి పకిప్తంగా నిగూఢంగా వుంటుంది దానిని జవదాట టానికి అకనికి సాధ్యంవాదు. సాధారణంగా, మనమందరము మన పరిధులలోనే తిరుగాడుతూ పుండే (గగ్రహాలము అనుకుంటాను.

ఈ మాటకూడా నేను శశ్రీరాంత్‌ నుండే నేర్చుకున్నాను. ఇక్కడ అతని డైరి నుంచి ఒక భాగం తె లియచెప్పడం అవసరం అనుకుంటాను. శ్రీకాంత్‌ టి. వి. తో బాధపడుతున్నప్పుడు అప్పుడప్పుడూ డైరీ (వాస్తూవుండేవాడు, ఒక మారు అసూయ గురించి అతను యిలా (వాశొడు:

నా జీవితం బహుళః చరమాధ్యాయాన్ని చేరుకుంది. రెండుకొనలూ కొలుతూ వున్న కొవ్వొత్తి లాటిది నా బతుకు యిప్పుడు, నాజీవితం-నేను=నాది-నాకు- యీమాటలు యిప్పుడు నాకెంతో అర్జవంతమయినవి. వజంలోని వెలుగులాగ ఈ మాటలు నాకు (ప్రకాశవంతంగా అనిపిస్తున్నాయి. నా ఉనికిని గురిరీీ, వ్యక్తిత్వాన్ని గురించి, యింత పరిపూర్ణమయిన అవగాహన నేను యింతకు ముందు యెన్నడూ పొందలేదు. నా రైనందిన కార్యక్రమంలో ఈ తీక్షణ (వష్ఞి ఒక (వముఖమైన విషయంగా రూపొందింది,

ముక్తి [7

“కః సాయంకాలం 'జడ్‌?' (ఈ డైరీలో కామిని (వసక్తి వచ్చినప్పుడల్లా "జడ్‌ * అనే (పకప్తాకరమే వాడాడు శ్రీకాంత్‌.) చక్కగా అలంకరించుకుంటూ వుంది. ఆదొ ఎక్కడకు వెళుతుందో నాకు తెలుసును. “క్షి తో కలిసి సినిమాకో: షికారుకో వెళ్ళసున్నది.

నాకు తెలియకుంగానే అసూయ కిరణాలు ఆకస్మాత్తుగా నా అంత రంగం లోనికి చొచ్చుకు పోయాయి, (ప్రపంచమంతా హాయిగా సుఖ సంతోషాలతో ఓలలాడుతూ వుంటే నేను మాతం ఒంటరిగా చీకటిలో చిక్కుకుపోయి. వున్నాను- అనే ఆలోచన పొగలాగ నన్ను కమ్ముకుపోతోంది,

“అయితే యిదంతా అక్షానం.”

“హాయిగా (బతకటానికి అవవరం అయిన ఆలోచనలలో అసూయకు ముఖ్య మయిన స్థానం వున్నదని కొండరి అభిప్రాయం. ఇతరులదగ్గర వున్నవ స్తువు నాకు కూడ కావాలి. నేనూ వార మాదిరిగానే తయారు కావాలి. అనే ఆలోచనల రూపమే అసూయ. అయితే యిది ఎవ్బటికయినా సాధ్యం అవుళులిదా?

-.. “వళి వ్యక్తికి (వతి ఆత్మకు (వత్యేకమయిన పరిమితి, శక్తి వుంటుంది, ఈ శక్తి ఎన్నో ఆటంకాలు - యిబ్బందుల (ప్రతి ఘటవలవల్ల యేర్చడుతుంది, అందుచేతనే నేను - వీవు ఆనే మాటల మధ్య భిన్నత వుంటుంది, నేను = “పీక ఆవాలి అనే కోరికకు మూలం "నేను అనే దానియొక్క అపలు స్వరూపం తెలియశ్ర పోవడమే, అజ్ఞానమే కాఠణం, నేను ఎవరు అనే విషయం పరిపూర్ణంగా తెలుసు కుంటే నేమ "నీవు కావటానికి తాష్య్యతయ పడడం ఎందుకు?

“వారి విషయమై నేనెందుకు అసూయ పడాలి. వారు నా విషయంలో ఎందుకు అసూయ పగకూడదు? ఈ (ప్రశ్న అతి విచిత్రంగా తోచవచ్చు అయితే యిది మటుకు విజం. వా అనారోగ్యావికి మూలం యేమిటో ఎందుకు తెలియడం లేదు: నాలో యుప్పుడున్న తీక్షణమైన ఆలోచనాళ క్తి నాస్వంతం ఇది జ్వాలలాగ వెలిగి పోతోంది. ఈ (పజ్ఞ వారి కల్పనకు అందదు. ఆత్మకు (ప్రతిరూపం అయిన కోహి నూర్‌ వ్యజం లాంటి _పజ్జనాది. యిది నా ప్యంత౦ ఇదే నాకు ఎంతో ఊరట కలిగిస్తుంది.

18 ముక్తి

=తి ఆత్మ శాలూకు జీవత త్త్యమూ దానిలోనే యిమిడి నిగూఢమయి వుంటుంది. అది ఆ ఆత్మను మీరి దియట పడదు. (పతి ఆత్మకు (పత్యేకకుయిన కక్ష్య వుంటుంది దావిలోనే ఆది కదలాలి, మెదలాలి, సోళలిపోవాలి, మిళితం అయి పోవాలి”

శ్రీకాంచ్‌ యిబువంటి శాత్న్విక చింతనలు తవ డైరీలో పదేపదే వెల్లడిం చాడు. -ా

శెండు మూడు పంవత్సరాల (క్రిందట నన్ను యితరులతో పోల్చి చూసు కోవడం అనే అభ్యాసం వుండేది. నాకు అతని కళ్ళు యెంత అందంగా పున్నాయి అటువంటి కళ్ళు నాహ వున్నట్లయితే: ఆశను ఎంత చక్కగా ఉవన్వ్యానం ఇస్తాడు నాకు కూడా అలా అనర్గళంగా మాట్లాడటం చేతనయితే యెంత బాగుండును; ఆతని (ప్రేమ కలాపం ఎంత సరళంగా నజావుగా నరవనంగా నడిచింది. నాదిమా(త9 అడుగడుగునా హంపసపొదంలాగ వుందేం! యిటువంటి ఆలోచనలు వుండేవి. హైస్కూలులో చడువుతూన్నప్పుడు, నత్యేంద్ర నాకు ఆదరం ఆ తర్వాత థ్రీకాంట్‌: ఆ పెన ఎందరో = వందలకొర్జీ ఇపుడు నా నిష్కర్ష్న అయిన అభి పాయం ఇది. *సీ కక్ష్య యేమిటో తెలుసుకో. వీ రూప్పనే నీవు రరించు' అనేది.

ఈ రోజు సాయంకాలం నత్యేంద్ర, సుశీల అతి ఉత్సాహంగా నాకు స్వాగతం చెప్పారు.

వాళ్ళిద్దరికీ నేను వస్తే చాలు = నూట్లాడుకుంటూ కూర్చుందుకు యెంతో వందిరం. ఇటీవల నేను అక్కడకు వెళ్ళినప్పుడు మానంభాషణలో ముఖ్యమయిన విషయం 'గొరీళంి అయికూర్చున్నాడు, -

*'చూడొండి, గొరీశః మీరూ కామినీ వివాహం చేసుకుంటీ యెంతో బాగుండే దనుకుంటాను. మీరేమంటారండీ? అవి సుశీం భర్తవంక చూపింది.

“అంకా బాగానే వుంప, అదేగో సామెత చెబుకారే అలా వుంది. తానొకటి తలిస్తే దైవం మరొకలా తలచాడని:”

“గొౌరీళః వీరు చెప్పేది చూస్తే కామినికి మీ మీర ఒకప్పుడు ఎంతో (కేన వుండేది అనిపిస్తుంది. అయినా స్లీ ఇంత మంచివాడిని పెళ్ళిచేసుకోవటానిక

ముక్తి 18 ఎలాంటి అమ్మాయి కయినా మన సెలా వ స్తుందబ్బా:ి

“మీ పొగడ్తలకు చాల ధాంక్స్‌, పత్యేంథద్రను రోజూ యిలాగే పొగడ్తలతో ముంచెత్తుతున్నారనుకుంటాను. అంచేతనే అతనీమధ్య చెడిపోతున్నాడు. అన్నాను వేళాకోళంగా.

“గౌరీశ, ఆమె యెక్కడవుంటుంది? ధారవాడలోనే కదాః అమెను యిక్కడికి రప్పించడం కుదురుళుందా?” _

సుశీల యింత సూటిగా అడగడం చూసి నాకు నవ్వు వచ్చింది. "మీ ఆలోచన బాగానే వుంది, సుశీలక్కా ఆఅయితే-”

ఒక రకంగా చూస్తే, మీరు శశికళ వివాహం చేసుకురిటేనూ బాగానే వుంటుందనిపి స్తుంది.”

“సుశీలమ్మ తల్లీ, నన్ను ఎవరయినా యునకుడినో, చతుష్పాద జంతువును చేస్తే తప్ప మీకు మనసుకు సంతోషంగా వుండదా యేమిటి?"

నత్యేం్యద చదువుతూవున్న పేపల్లోంచి ముఖం పై కెత్తి “చతుష్పాద జంతు వయినా = రెండు తలకాయలు వుండవు. నీ మెదడులోలేని వివేకం ఆమెలోనయినా వుండొచ్చునుగా * అన్నాడు.

“ఆమ మెదడులో కూడా శూన్యమే వుంటే' ఆంటూ నేను వచ్చాను.

“అప్పుడు దొండూ దొందే అనుకోవాలి;? అంది సుశీల, తను కూడా నవ్వుతూ.

లి థి న!

ఈ (పపంచంలోని విషయాలకు నరళరూపు యిచ్చి చూసే (వజలే ఎక్కువ మంది. బహుళ ఆదే సుఖజీవనానికి రాజమార్గం అయి వుంటుంది, అయితే జీవి శానికి పరమావధి సుఖం ఒక్కటేనా?

*“సరళమయిన కూప్ప యివ్వండి" అనేది మామూలు (పజల (పధాన తత్త్వం

అయితే జీవితం మటుకు = వీజగణీతంలోవి సరళరేఖలేదు, ఆఖరుకు రేఖా గణితం కూడ లేదు భయంకర నన్నివేశాల సముదాయమే జీవితము. దాని

విక ముక్తి ఆటుపోటులను ఆపలేషన్‌ టేబుల్‌ మీద “డిసె్ట్‌ చేసి చూడటానికి కుదరదు. మానవువి శరీరం ముక్కముక్కంలు చేసి పరిశీలించడం వేలిశే ఆయితే మసస్సుసు మాకం అలాచేయటానికి శక్యంకాదు. జీవితం అం ఎన్నో శరీరాలు ఎన్నో చిత్త వృత్తులు, పకియలు, న వీటన్నిట్‌ అనిరళ పవాహ౦: పత్మేండ్ర యంఎిసూంచి తిరిగి వస్తున్నప్పుడు నాకు మరో ఆలోచన కలి గింది సళళమయిన సుఖిజీవనం మనస్సును మందగింవ జేస్తుంక, వక్యేం్యడ్ర సుశీలల స్నేహం ఎంత ఉన్నళమయిన దయినా వాళ్ళు నన్ను సంపూర్ణంగా అర్జం చీసుకోళేరు, తెలుసుకోలేరు శ్రీకాంత్‌ ఎలా ఒంట:వాడో = నేనూ అంతే శేవలం చీకొకిని, ఆందు కోసరదే యీ రచన, నివేవనా పూర్వకమయిన ఆత్మ కథవం. ఉ ఠి న! వరళమయిన రూపు యివ్వండి జీవితానికి సరళమయిన రూపు యిచ్చి చూడడంలో తప్పేమీ లేదు. అయితే ముఖ్యంగా జీవిశం కష్టాలతో కూడినది అనే మాటను దృష్టిలో వుంచుకుని సరళ మయిన ఆకారం కల్పించుకుని చూడడంలో యేమీ ఆటంకం కలగదు. శ్రీకాంత్‌ నేనూ ధరవాడలో మొదల్లో అయిదు సంవత్సరాలపాటు కలిపి వుండటాన్ని యిలా యధాతథంగా పరిశీలించి చూస్తే ఎలా పుంటుంది? వక్యేంద్ర, నేను. శ్రీకాంక్‌ యింటికి భోజనానికి వెషన రోజునుంచే (శ్రీకాంల్‌కూ నాకూ చక్కవి స్నేహం కుదిరింది; సె5గింది, శ్రీకాంత్‌ చెల్లెణు కామివి యింకా అప్పటికి హైస్కూ-లుకు వెపతున్న పిల్లా అయినా ఆమెలో ఆదోరకమయిన విలక్షణత, ఆకర్షణ తొణికిసలాడుతూ వు టాయి. కామిని యింకా (పక్యేకమయిన వ్యక్తిత్వాన్ని నంతరించుకోళలేదు. ఆమె శ్రీకాంత్‌కు చెల్లెల, అంపే నాకూ చెల్లెలువంటిదేనన్నమాట. ఒక్క నెలరోజుల్లో (శ్రీకాంత్‌ నన్ను సోషలిస్ట్‌గా తయారు చేశాడు. ఆతను “శైగత ప్యతికకు సహాయ సంపాదకుడుగా పవిచేస్తూ వుండేవాడు. వ్యాసాలు (వాయమనీ, ఏమయినా ఆనువాదాలు చేయమనీ అప్పుడప్పుడూ నన్ను(పోత్సపాస్తూ వుండేవాడు, - ఎన్నోసార్లు పత్రిక అమ్ముకం విషయంలో కూడా నన్ను వియమిన్దూ

ముకి లి!

వుండేవాడు. స్వాతంత్యం వచ్చినమీవట మొదటి సాధారణ ఎన్నికలు సమీ పించడంతో -పార్టీ కార్యకలాపాలు ఎంతో స్ఫూర్తివంతంగా ఉత్సాహంగా జరుగుతూ వుండేవి.

ఇంటిదగ్గర్నుంచి మా ఈండిారు చివాట్లు పడుటూ వృళ్తరాలు వొస్తూ వుండేవారు. నీ కాలేజి చదువు కట్టిషెట్టావాి" అంటూ, థ్రీకాంట్‌ యిచ్చే కార్య శలాపాలలో మునిగిపోయి నేను ఈ హెచ్చరికలను అంతగా పాటించలేదు. ఎఫ్‌.ఏ* వైన్స్‌ పఠీకలో మొదటి తరగ రావడింవల్ల మా తంథడిగారి కోవం కూడా మటు మాయం అయింది. నత్యేం్యద మ్యాశం *యీ రాజకీయాలలో తలదూర్చి పాడయిపోకు, గారీశాః:” అని అప్పుడప్పుడు హెచ్చరిస్తూ వుండేవాడు, నిజానికి ఆతని నహాయంవల్లనే నాకు మెదటి తరగతి వచ్చింది.

మూడవ పంవళ్స్ళరం సత్యేం ద్ర యింజనీరింగ్‌ కాళజిలో చదవటానికి పూనా వెగ్శాడు. నా ఇంటర్‌ .న్స్‌ చదువు కుంటుటా నడుస్తోంది. థ్రీకాంక్‌ అప్పుడు వి ఏ సీనియక్‌లో పున్నాడు ఆ సంవత్సరమే-ఎన్నికలలో పార్టీకి అపకీర్తి నచ్చివమీదట-శ్రీరాంత్‌ ఆలోచనా ధోరణిలో కొంత మాద్చు వచ్చింది. పార్టీ నాయకులతో భేదాభ్విపాయాలు వచ్చి అతను పార్టీనుండి విడిపోయాడు. అతనితో పాటు అత్యంత విడేయుడివీ శిష్యుడినీ అయిశ నేసుకూడా యివతలకు వచ్చేశాను. వి ఏ పరీక్ష ఆయిన మదట శ్రీకాంత్‌ తానే స్వయంగా ఒక తత్త్వజ్ఞానాన్ని యేర్స రచుకువి, మలుచుకుని, (స్రత్యేకమయిన రాజకీయ ఆదర్శాలను ఎంచుకుని, వ్యక్తి గత సామూహిక ఏలువల అన్వేషణ (ప్రారంధించాడు ఇంటర్‌ వైన్స్‌లో నా చదువు ఆంత చక్కగో సాగలేదు, రెండవ తరగతి మాత్రమె వచ్చింది. అందు చేత “యింజనీరింగు' కు పీయి "చిక్కలేదు. నాకు అంతమా్రంచేత నిరాళ అయిశే కలగలేదు ఇంజనీరింగ్‌ లేకపోతే మానె- యిక్కడే శ్రీకాంత్‌తో పుండి వి. ఎప్‌. పి. చదువుకిందామ౨ సమా౯న పరుచుకున్నాను.

న 10కి తి నేను జూని (సా శిఖా నా "మనః ఫలకంపై కొమిని శరా అ నా వ్పష్టంగా ముద్రణేసామురది. ఆ్మెక్టర్డున్‌. సి సచ్ల్రస్మలో చేతవయినంత సాయం చేశాను. శ్రీం ఈ ఆలోభన్నాత్యా సంగం వాట్తులనీ రి పైకి వెళ్ళిపోయింది. స (న న్‌్‌

22 ముక్ర్తీ కొద్దిగా అతని తత్త్వక్ఞానం, సాహిత్యం వీటి ఆలోచన, అభ్యాసం, చింకకి నిరాఘాటంగా ముందుకు సాగిపోతున్నాయి.

మూడవ సంవత్సరం నా జీవితం పరావాష్టను అందుకుంది. కామిని కాలేజిన వచ్చింది. ఇక చెప్పబోయే కధనం సరళ గద్యానికి అందేది కొదు. శ్రీకాంత్‌ ఆత్మలో లీనమయిపోయి తన పరమావరిని ముట్టిన లం అది

ఆతరువాత నా ని, యస్‌. ఏ ముగినీంది. శ్రీకాండ్‌ ఎం. ఏ. అయింది. కొమివి "ఇంటర్‌లో (ప్రవేశించింది. ఇ తరువాత శ్రీకాంత్‌కు టి.” వి....! వా ఎం. ఎస్‌, * కుంటుతూ నడుస్తోంది. కామివి యింటర్‌ ప్యాస్‌ అయళతి ఆపైన= అందరి ఆశీర్వాదం తీమకుని నేను బొంబాయికి పచ్చాను

ఖీ! యూ నరళ రూపుకు, యదార్ధ రూపానికి అగ్గిపుల్ల అంటిస్తే దాగుండును:

చరిిత అంకే కేవలం సంవత్సరాల పట్టికయేనా యేమిటి?

ఖి న! న!

శ్రీకాంత్‌ ఒకచోట యిలా (వాళాడు:ః

“జీవితం సరళంగా పుందా? అగాధంగా పుందా? అనేది మన దృష్టికోణం మీద ఆధారపడి వుంటుంది. మెలకువూ గమనించితే జీవికంలోని చిన్న పెద్ద వ్యవహారాలు అన్నిటిలోసు అనంతమయిన సౌందర్యాన్ని అనంత వై చిడక్రివి గూఢ శ్వాన్నిచూడవచ్చుసు. బ్లేక్‌ యిలా (వ్రాశాడుకదా.

“7౦0 5696 8 ౪/0/14 ౧8 618 ౧ 01 58౧6

శీగిరీ 8 108౪9౧ ౧8 ౪/| ౮ [10౪691

౪ంర 1౧1/౧: 1 706 ౧8 గ ౦౪౪0౪౯ ౧8౧౮6

శిర 516/౧ ౧/ ౧ 8౧ ౧౦౪౯ (ఇసుక రేణువులో (ప్రపంచాన్ని చూ సేందుకు- అడవి పూవురో స్వర్గాన్ని చూసేం దుకు = అనంతొన్ని నీ చేతితో నిలుపుకో ఒక గంటత్లో శాశ్వత తత్వావిషి నిణవుకో ) ల్‌ వా.

అయితే మనం అక్ఞానమనీ వడవలో కూర్చుని (పయోణం చేప్రన్నాము. ఉదాహారణకు, దేహ వ్యాష్తారాన్నే తీసుకుందార- ఈ ళలీరంలో యెన్నో సంవత్స రాలు వృండీి, సుఖ దుఃభాళ్ళి ఫ్రారది;” ఇంద్రియాలద్వారా అనేకోఆటు పోటులను

ముక్తీ శ్రీ అనుభవించి ఈ దేహాన్ని గురించిన అజ్ఞానాన్ని విడవకు౦డానే-దేహ త్యాగం చేస్తూ వుంటాము అలాగే చూస్తే ళరీరంలొని (పతి అనయవమూ-చర్య-ఎంత ఆగాధమయినవి, విచిత్రమయినవి: డేళులు, కొను, వేళ్ళు. జీర్ణకోశం, రర్శ్యవసారం, మెవడు, ఆలోచనాళక్తి, కల్చనాళక్తి జ్ఞాపకళక్సి. యిటువంటివన్నీ ఎంత వి వ్యత్రమయినవి:ః ఏవీ పూర్తిగా అర్ధ్థంకొవు. ఆహా: కళ్ళు! కళ్ళంత ఆంద మయినవి, (పగాఢ (పవంచంలో యింకేమీ లేవు.

అన్నిటినీ మించిన విషయం మనస్సు: మాక్‌డోగల్‌ చెప్పినట్లు 'మెదడును ముక్కలు ముక్కలుగా కోపి (వతిభాగాన్నీ అత్యంత ఆధునిక యంక్రాల నహి యంతో పరిశీలించి చూనినా, ఎన్నో సంవత్సరాలు [వయత్నం చేసినా, మనస్సం టే యేమిటి? = అనే (పళ్నకు పరిపూర్ణమయిన నమాధానం దొరకడు. మనస్సును గురించి పరిశోధన జేసిన మహామభావులు మనస్సులో నాలుగింట మూడు భాగాలు అంతర్గతంగానే (౮౧౦౦౧8౦౦౮8) వుండిపోతుందవి చెప్పారు. మనస్సు అగాధ మయినదవి తేల్చారు

న! తి తి

ఆ రోజు పొక్టమి రాత్రి.

అక్షోబరు నెల = మధ్యంతర పరీక్షలు అప్పుడే ముగిపినాయి, శ్రీకాంత్‌ నేనూ విడిపోవడం, మొదటిసారిగా ఆప్పుడే జరిగింది. మూడు, నాలుగు నెలల మా 'స్నహం, గాఢానురాగం మూడు పూపులు ఆరుకాయలుగా విస్తరించింది.

ఆది ఎఫ్‌ . ఏ, సంవత్సరం అవడం వల్ల “పరీక్షలు అవడం తోపే యింటికి వచ్చేయి" అని మా తండ్రిగారు ఆదేశం యిచ్చారు. పూర్తిగా యిష్టం లేకపోయిన్లా యింటికి బయలుదేరాను,

ఆ రోజు సాయంకాలం భోజనానికి (శ్రీరాంల్‌ యింటికి వెళ్ళాను, నేను వెళ్ళే సరికి శ్రీకాంత్‌, గోరునార్‌ గోపాల్‌లతో మాట్లాడుళున్నాడు, అళతసు యేదో రాజ కీయ ముఠాలను (పప్తావిస్తున్నాడు. “ఈ ఎలక్షన్లలో మేము ఓడిపోవడం విశ్చయం* అయితే యీ ఓటమిని పరికించటంలో మాదృష్టి మాతం చాల సంకుచితమయిందవి చెప్పక తప్పదు. ఓడిపోతే మటుకేం!: సొమావ్య (పజల మనస్సును కొంతలో కొంత కదిరించగలిగాము. లోకంలో వున్న (పజలందరి విషయమూ = మనస్థితీ

£4 ముక్తీ ిదారించి మరీ వంశీలించవలసి వుంటుంది. మేము మటుకు యీ ఎన్నికలకు నుందు మా ప్రిణాశికలన్నింటినీ ప్రజల ముందు వుంచాము. ప్వాతం[త్యం కోపం సపెసుగు లాడడం, సత్యాగ్శిహాల చేయడం ఎంతో విశిష్టమయిన వవి. ఇప్పుడు స్వాతం్యత్యం తనంత తానే మన వాకిటి ముందు నిలుచున్నడి, ఇబువంటి సమయంల్లో మంచి యోచనకు విర్మాణాత్యుకిమయిన కార్యక్రమాలకు ఎక్కువ విలువ యిచ్చి నూతన సమాజ నిర్మాణావికి పియత్నంచేయాలి-' _

నా మబుకు నాకు -శ్రీవాంర్‌ మాటలు మహాళ్తరంగా అసిపిస్తాయి. ఆ మాటల తి)ఖభావానికి ముద్ధుడిసయి పోతాను. నా శరీరం పృలకిళమబిపోతుంది. షద్షి 'హీడు సంవత్సరాల లేత మనస్సుకు స్వాఠతం[్యము = ఆదర్శము- నవసమాజము -యిటువంటి మాటలలో యేదో మాంతి)కళక్సి వున్నట్లు అనిపిస్త్రంది. న ఇంతలో కౌమివి యివతలకు వచ్చింది. "అన్నా, ఆమ్మ పిలస్తోంది". అని శ్రీకాంత్‌తో చెప్పింది. (శ్రీకాంత్‌ కామని వెంట లోపలికి వెగ్గాడు

“కామిని యుక్త వయస్సుకు వస్తోంది కదూ”? అంటూ. గురునార్‌ కళ్ళు చికిలించాడు. శ

“తరుణ వయస్క- అయిన బొరిక చూపరుల హృదయాలను ఆరస్టుకుంబుండి కాలేజీలో చేరిందంటే కురివాళ్ళందరికీ మకిస్టిమిలిం తప్ప్చిపోతుంది" అన్నాడు. గోపాల్‌. ఉం = ॥ ఎ

“నేను ఇంకా రెండు సంపత్సరాలు చిన్నవాడిని అయివుఎడవలసింద్ని అప్పుడు-' లంటూ నాలుక చప్పరించాడు గురునార్‌ .”

“నీవు రెండేళ్ళు చీన్నవాడివయి కే? సీపల్లయేమవుళుంది?? "

వీళ్ళ మాటలు వింటూ వుంపీ నాకు పిగ్గనివించింది అయితే నోరు మెదప కుండా కూర్చున్నాను గట్టిగా మందలించి వాళ్ళనోజ్ళ మూయిగ్దామనిపించింది. రానీ యమేమనటావికీ దైర్యం చాలలేదు ఆ మాటల ప్రభావం నాకు తెరియకుండానే నామీద పడివుంటుంది. ఎందుకం'పీ -_ త్‌

నేను కామినిని యీ కొత్త కోణంలోంచి చూడటం యిదే మొదటిసారి: శౌమివి: చత్మంగా పెరుగుతూవున్న అందమయిన అమ్మాయి. కొత్త కొత్త అందాలను

ముక్తి వేత

వంతరించుకుంటూవున్న పదిహేను యేళ్ళ అమ్మాయి. ఆరమొగ్గ విడుస్తున్న కొమ పుష్పం।

గురునార్‌, గోపాల్‌ వెళ్ళిపోయిన తరువాత శ్రీకాంత్‌, నేను భోజనావికి కూర్చున్నాము. కామిని కూడ మాతోపాటు కూర్చుంది. అన్నా జన్లళ్ళ అమరాగం కన్నుల పండుగగా వుండి. నాకూ యిటువంటి చెల్లెలు పుంపే మెంత బాగుండును అనే ఆలోచన వచ్చింది.

భోజనం అయిన తరువాత (శ్రీకాంత్‌ గొమఫోన్‌ రిరార్డులు వేశాడు. నేను కోలిన మీదట కామిని ఒక హిందీ పాట, ఒక మరారీ పాట పారింది, కామిని నర శత్వం, ధైర్యం, ఆమె కళ్ళలో అప్పుడప్పుడు తళుక్కున మెరిసే అమరాగం నన్ను ఆకక్షితుడిని చేశాయి.

*నేన్తూ రానా షికారుకు?" అని అడిగింది; కామిని, అంత ఆందమయినః 'కొంకిణ్‌ భాష" ఉద్చారణ నేసంతవరకూ వినలేదు

"ఒద్దు మేం చాలడూరం వెషుతున్నాము,

కామివి ముఖం ముడుచుకు పోయింది అసంతృప్తి ఆ ముఖంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. ముక్కుపుటాణ కోపంతో ఉవిాాయి. _

థ్రీకాం్‌, నేనూ యిళ్లువిడిచి నాలుగయిదు అడుగులు వేసినామో లేదో కామిని గుమ్మం దగ్గరకు వచ్చి, "అన్నా, ఆమ్మ తొందరగా వచ్చేయమని చెప్పింది? అన్నది.

నేను వెనుదిరిగి చూశాను అంచమయిన దుస్తులలో ఆమె శరీరం చంద్ర (చకాళశావ్ని వంతరించుకుని మనోహరంగా రూపొందింది. విశావికి, నా అ౦త్ర రంగంలో అప్పుడే (పేమ వీజం పడివుంటుంది. అయికే థ్రీాంక్‌ (వభావం వల్లి ఆ (_పేమాంకురం అంతరంగంలోనే పెరుగుతూ రెండు సంవత్సరాల తరువత సందర్భం చూసుకుని, ఒరలోసుంచి బయటకు వచ్చిన కత్తిలాగా వెలికి వచ్చింది"

మేమిద్దరమూ రెండుఫర్లాంగుల దూరంలోపున్న స్టేషన్‌కు వెళ్ళాము. పదిగంటలు అయినందువల్ల అక్కడ ఎక్కువ జనం లేరు. దట్టమయిన ఆకుల నడుమనుంచి

2 ముక్రీ వడుతున్న చంద్రుని వెన్నెల గాలికి రోడ్డుమీద రాలుతున్న ఆకుల గలగల - ఫీటితో వాతావరణ అంతా కృతకంగొ-కలలోమాదిరిగా తయారయింది ఆప్పుడే “హుబ్లి నుంచి పచ్చిన రై లుబండికూడా కలలో భాగంగానే అనిపిస్తోంది. మేం కుడివయిప్ప తిరిగి కర్ణాటక కాలేజివేపు నడుస్తున్నాము తర్వాత విశాలమైన మైదానాన్ని దాటీ రోడ్డునుంచి చాల దూరంగా పోయి, చిన్న మెట్టమేద కూర్చున్నాము, మేం ఎక్కువ మాట్లాడుకోవడంలేదు. సమయం మౌనంగానే గడిచిపోతోంది. మెదడుకంటె హృదయావికే వేగం హెచ్చుకదాః వెన్నేల హృదయమంతటా విండిపోయింది. 'స్నేహానురాగం = పీకి యీ వెన్నెలలో మరింత పరిమళంతో ళోఖిల్లుతున్నాయా దూఠంగా కర్ణాటక రాలేజి భవనాలు అస్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. హృదయంలోని ఏవో అన్నష్ట భావాలకు (పతిరూపంగావున్నాయి, అవి దూరంగా వున్న చెట్ల వెనక దాక్కాన్నష్లుగా వున్నాయి ఇళ్ళు, /

ఆలోచనలతో విండిపోయిన వితావరణాలలో మాటలకం బ మౌనమే ఎంతో మంచిది. అయినా కొంతసేపటికి సంభాషణ (ప్రారంథిం అయింది. దేళోన్నరిం మానవ సేవ- లోకకళ్యాణం = ఆత్మోన్నకి- ఆత్మత్యాగం- నూతన సమాజ నిర్మాణం ఇవే మాటలు శశ్రీవాండ్‌ నోటివెంట వస్తున్నాయి. ఈ మాటలనే వింటూ ముస్టడినయిపోయి కూర్చున్నాను.

*గౌధీశ: నీవు ఎప్పుడూ నాతోనే వుండిపోవాలి:”

“ఈ?

“ఎప్పుడూ?”

“ఆలాగే:

*నా వల్ల యేమయినా తప్పులు జరగవచ్చును, (ప్రమాదాలు సంభవింద వచ్చును. అయినానీ (పేమః”

“ఆచంచలంగా వృండిపోతుంది"

సీవు ఎంతో మంచివాడివి, గొరీశ. నయము+వినయము నీలో మూరఠీ భవించి వున్నాయి. నీవు విజంా చంవివంటివాడీవి:* క్‌

"ఆ చందుని వెలుగంతా సూర్యుడిదేగదా:*

నా ముఖాన్ని మృదువుగా పైకెర్తి గడ్డంమీద ముద్దుపెట్టుకున్నాడు శ్రీకాంత్‌:

ముక్తి =“

*'గార్రీశ, ఇదే మన వారానం, ఈ హేమ పవిత్రంగా పవుండిపోవాలనీ ఉదాత్తంగా భాసిల్లాలనీ, ఉజ్వలంగా (_పకాశించాలనీ దేవునిముందున్న హోారతిలాగ ఎప్పుడూ. వెలుగుతూ పుండేట్లు చూసుకుంటామనీ మనం వైనం చేసుకుందాం. ఏమయినా జరగనీ, ఎన్ని ఆటంకాలయినా రానీ, ఈ స్నేహం= ఈ బంధం అనంతంగా యిలాగే వుండిపోవాలిః---

"అవును. అలాగే వుండిపోవాలి. ఖచ్చితంగా అలాగే జరగాలి."

పట్టరాని ఆనందంతో ఒకళ్ళనొ కళ్ళం కౌగలించుకున్నామ్లు. రెండు ఆత్మల పంయోగావికి (ప్రతీకలాగ వుంది ఆ కౌగళింత,

ఇంటికి వచ్చేసరికి ఒంటిగంట అయింది. ఆరా(తిమా యిద్దరి కౌగలింత లోనే ఉషా సందర్శనం అయింది,

న! న! లః!

మొన్న మొన్నటివరకు సత్యేంధ్ర ఒర ఆరోపణ చేప్తూ వుండేవాడు. శ్రీకాంత్‌కు అసహజమయిన స్వలైై౦గికతఠపట్ల వ్యామోహం వున్నదని, ఎంతో మంది గొప్ప రచయితలకు కళారారులకూ యిటువంటి వ్యామాహం వుంటుందట:

“గారీ: వీలో ఆ లకణం లేదు. ఆ అసహజత లేదు, నీలో ఆ దుర్గత్షణం లీదనటానికి కామివిండాలి. యింకా ఎందరో సాక్ష్యం, అయితే (శ్రీకాంత్‌కు మాతం." అంటూ సత్వ్యేం్యద్ర చెబుళూ వుండేవాడు.

“శ్రీవాంక్‌కు యిటువంటి సాక్యం 'సేకరించగలగటానికి ముందుగానే టీ, బి. వచ్చేసిందనుకుంటామం అన్నాను నేను.

“అయినా నా అనుమానం నాది!

అతను ఆలా అనేసరికి నాకు చాలా కోపం వచ్చింది.

“సీకేం. తెలుసు? నీవెప్పుడూ ఆతనితో ఒకే మంచంమీద పడుకోలేదు. పడుకున్నవాడిని నేను. నాకు తెలుసును. నోరు మూసుకో” అన్నాను.

(శ్రీకాంక్‌ చవిపోయిన తరువాతనే సత్యేంద్రకు యీ (భ్రమ పూర్తిగా తొలగి పోయింది, _

ఇ ఉ ఖ

ః/. ముక్తీ

నేను బొంబాయి. చేరుకున్న తరువాత తానునావిన మొదటి ఉ త్తథంలో ఛ్రీకాంత్‌ మాస్నేహాన్ని గురించి విశిష్టంగా (వాళొడు.

*గారీశ: నీకు నాకు స్నేహం ఎలా కలిపిందీ? ఈ స్నేహాన్ని ఎవరు విడ డీయ గలరు? నావల్ల కాదుసుమా: నీ ముగ్ధత, వయ వినయము, అమాయక్థత్వము యిటువంటి సర్షక్షడాలన్నీ నన్ను ఆకట్టుకున్నాయి. నీ సహవానంలో యెప్పుడూ సమంసమయన ఆలోచనలకే స్థానం వుంది. నిర్మొగ మాటంగా చెబుతున్నందుకు క్షమించు తీరికగా పరిశీలించి చూస్తే సీలో కొన్ని న్త్రీలకుకాలు వున్నాయి. వీ ముందు నాహృదయాన్ని విప్పి చెప్పాలనిపిస్తుంది. సీ మానవ నరోవరంలో చేప. మాదిరి యీదాలనిపిస్తుంది అందుచేతనే మన స్నేహం చక్కగా పెరిగి దృఢమయిన రూప్పబొందింది. * =

మన కుల్ములలో స్నేపొతురాళ్ళుకు యేమే లోటులేదు.. నాకు ఎంతో మంచి "స్నేహితురాళ్ళు వున్నారు అయితే పురుష సహజ మయన లైంగిక భావన మినహా యించి, అంతకు మించిన ఆత్మీయత ఎవరియందు. కలుగలేదు నాకు వాళ్ళది శేవలం స్వేచ్చవిహంగొల పంటి జీవితం. అటువంటి జీవితాపేకు నెరవేరక పోశే, వ్యభిచార జీవనం కూడా (ప్రారంభిస్తారు. - నీలో నా మానసిక ఉద్యేగావికి సుందర మయిస కేంద్రం దొరికింది, మన యిద్దరి స్నేహము కొందరికి అసహజంగా అనిపింవవచ్చును. -- అయితే వాళ్ళ అనుమానాలలో అణు మా్యతమయినా నిజం లేదని నాకూ నీకూ తెబసును.

*నీ ముగ్ధత, నిరామయళత, త్యాగశీలత ముందుగా సన్ను ఆకర్షించినప్పటికీ సీబు్రు) చురుకళనం' _పగాఢపుయన అవగాహన శక్షి, ఆత్యావలంబపం -తరువాత తరువాత మన స్నహాన్ని దిట్ట పరచినాయి-లాి

ఠి థి |!

(్రీకాంఠ్‌ ఉత్తరాల, అతని డెయిలీ-నొముందు పేబుల్‌ మద పడివున్నాయి

సర్చం లాగ పాకిపోతోంది, రాతి.

_. (శ్రీకాంత్‌ ఉపయోగించిన యీ వస్తువులు, యిప్పుడు నాదగ్గర నాఆథీనంలో వున్నాయి. అవన్నీ శ్రీకాంత్‌ నృర్శకోవరం వెంపర్లాడుళున్నాయి,

ము క్తి ల్లిఫి నా హృదయం వర్గాశాలపు మబ్బుల మాదిరి” అతిభారంౌా పుందిల “శ్రీకాండ్‌* --యింక వాయడం నా వల్ల కాదు. సో ల! వ ఇమొన్న రా(్రినుంవి యిప్పటి పరకు నేనేమి వ్రాయలేదు. కన్నీడ ఒకిపే ధారగా కారుతోంది. ఈ ధార తుడుచుకుంటూ తలఎక్కి, బల్లమీద అనించి, ఎలాగో లేచి కూచున్నాను. మా యింటి యాజమానురాలు “దీపాలు ఆరిపేయకుండా నిద్ర పోకండి అని హెచ్చరించింది. ఆ తరువాత చీరటి పొరలలోనే పొర్లాడుతూ పడు కున్నాను. జా నిన్న = యేమీ తోచక - పొర్దలో అటూఇటూపచార్లు చేశాను. ఎక్కడ చూసినా జననందోహం౦। గందరగోళం వేలకొర్చీ మునాలు (ప్రాణికోటులు: ఈ గందరగోళం నిత్యము అవిచ్చన్నంగా సాగుతుంది. ఇటువంటి గందరగోళంలో జీవిశానికి వున్న కొ స్త అన్యము వెండి మబ్బులా అప్పుడప్పుడు బియట పడుతూపుంది. అయినా యెవరికి తెలుసును గనుక జీవితానికి వున్న అర్ధం బహుశ యా గందర గోళం నుంచే -- సముద్ర మధనంలో బయటపడిన కాలకూట విషంలాగా బయట పడవచ్చును. జీవితం అంటే క్షణం విరామం లేకుండా శాస్యతయాలతో తిరుగాడుతూ వుండడం, చిన్నవి వెద్దవి అనేక కార్యకలాపాలు కల్పించుకుని వాటిని బుజం మీద చేసుకుని క్షణం తీరుబడి కుండా పరుగులు తీయడం! నేనూ ఒక _పయోజనాన్ని కల్పించుకోవాలి _పయత్నిస్తున్నాను “డాలి"వి కలుసుకోవటానికి మహేంథద్ర అండ్‌ 50పెనీ వారి ఆఫీసుకు వెళ్ళా అనిపించింది. ఊరికే అక్కడికి వెళ్ళి ఆమె కైపు పనికి యెందుకు ఆటంకం కలి గించోలి? నా ఖేదమంత ఆమె ముందు (ప్రదర్శించి ఎందుకామె మనస్సు కూగా పాడుచేయాలి?-- అని క్షణంపాటు తటపటాయించాను అంతలో నా పార్శీ 'స్నేఫాతుడు "నాయగామవాలా” కలిశాడు. అతని చిన్నతనపు చేష్టలు, ఆటపాటల ముచ్చ'్లు, టీ = పిగరెట్ల మధ్య చాలసేపు గడిచిపోయిండి. మూడోసారి టీ= సిగ రెట్లు 'సేవనం అయిన తరువాత 'పినిమాకు వెడదాం" అన్నాడు,

ఇ ముకి

“0|| &ీగి 18 8౧6 ౪/1౧ ౪06" (సతో ఒక ద్వీపంలో) పినిమాకు వెడదాం? బాల అద్భుతంగా వుంటుంది. ఆ పిమాలో ఈస్త్పర్‌ విలియమ్స్‌ నటించింది ఆమె అంద చందాలు = గౌందర్య (వదర్శనం - అంగాంగ వైఖరి = ఆహా! అద్భుతం, ఈ సినిమా చూడకపోతే జన్మవృధ ఆమిపోయినశ్తే. నాకు మటుకు ఎవరయినా తోడుకావాలి. టిక్కెట్లు నేనే తీసుకుంటాను పద అని తొందర చేయసాగాడు.

ఇప్పుడు సినిమాకు రాగల స్పితిలోలేను నా మనసు యేమీ బాగుంకలేదు. నేను త్వరగా యింటికి వెళ్ళాలి అన్నాను,

"యింటికి వెళ్ళి గుడ్డి గుత్జానికి పళ్ళుతోమాలా?' అన్నాడు,

“కొంత (వాతపని వుంది. ఈ మధ్య కన్నడంలో రచనలు ప్రారంభించాను.”

“అలాగా? ఇంగ్లీషులో చిన్న కథలు (వాయరాదూ? కారవాన్‌ పతికకు పంపుదాము. ఆక్క-డి స్టాఫ్‌లో నాకు తెలిసిన వాళ్ళు ఒకరిద్దరు పున్నారు* అన్నాడు,

“థాంక్స్‌ అన్నాను.

ఈ స్నేహితులు పున్నారే - వీళ్ళు మాతం పేరుకే స్నేహితులు!

'స్నేహంలోని దొన్నత్యం అనుభవించిన తరువాత యితరులను ' స్నేహిళులు” అని చెప్పుకోవడానికి మనస్సు అంగీకరించదు, ఒప్పదు. ఏ పద్గుణయిన అంతే! ఒకసారి ఒకభావంతాలూకు పరిమళం హృదయాంతరాళలలో కి చేరినట్లయితే ఆ భావానికి సంబంధించని యితర అనుభవాలన్ని అర్ధ్హహీనంగా నిరర్ధకంగా అని సిస్తాయి. యోగిని ఒకమారు సచ్చిదానంద స్పితి చిక్కిందం కే - (ప్రపంచంలోని యితర సుభాలన్నీ నిర్జీవంగా తోస్తాయి. అందుచేతనే యోగి పరమ సంతోషంతో యీ (ప్రపంచాన్ని విరాకరించ గలుగుతాడు. అంతే కదా!

“నయగామవాలా” నన్ను వొదిలిన తరువాత యింటివైపు నడుస్తూవుండగా బా౦(ద్రాస్టేషన్‌ సమీపంలో డాలీ కనిపించింది.

“హాల్లో: గౌరీళః విన్ను కలుసుకుని ఒక యుగం అయినట్లు వుంది. వీ ఆఫికాావయాణపు భడావడిలో అందరినీ మరచిపోయినట్టున్నావు. = రెండు మూడు రోజుల మంచీ నీ జాడే లేదు - నీవు రోజు రోజుకు దుర్మార్గుడివయి పోతున్నావు --- ఇప్పుడు విన్ను విడవను. నాకు దాహం అతోండి. కాన్తిటీ ళాగి *వీచి'లో షివారు వెళ్ళి వెద్దాం వది ఇంది

ము క్రి |!

ఆమె మాటలకు తిరుగుళేదు. కాదని (ప్రయోజనం దు. అంచేశాకా చిరగాలికి కూడ చిందులాడే ₹తాకు వంటి వాడిని నేను.

మేమిద్దరము "పి" బస్సు ఎక్సి- పాళకాండల (ప్రాంతానికి వెళ్ళాము పాటలు పాడుకుంటూ, మాట్లాడుకు9౨టూ, చేయికి చేయి కలిపి సము[దతీరాన తిరిగాము.

“ఆఫికా వెళ్ళిన తరువాత ఒక నీ(గోపిల్లను చూపి పెళ్ళి చేసుకో” అంది, ఆమె పాళనగా,

“ఎందుకు? అన్నాను.

“అంతర్జాతీయ సంబంధాలు సెరాలని నెహూ%ారు వదే పదే చబుతూ వుంటారు

“అవును = అలాగే శేస్తాను. డాక్టర్‌ కుట్నీస్‌ దైనా పిల్లను పెళ్ళి చేసుకుని అమరుడయినాడు గదా; నేను నీీగో పిల్లను చేసుకుని అమరుడినపుతాసు'

“ ఆమరుడీవి అవాలంటే ముందు చచ్చిపోవాలిగా”

“నీ గో పిల్లతో వివాహం అంటే చావే గదా: అంతకన్నా యిం కేముంది?”

ఇన్చరమూ నవ్వుకున్నాము ఇటువంటి మాటలతో కండు గంటలు గడీచి పోయాయి.

“ఈరోజు నీవు నాగదికి వచ్చి అక్కడే భోజనం చేయాలి అన్నాను.

“ఏం, టిఫిన్‌ కారియర్‌లో ఛాథాహారం౦ తినడానికా?”

“సీక మాంసాహారం కావాలంటే, నేనులేనా? నాశరీరం చేదా?

గారి తెరలు తెరలుగా నవ్వింది.

మేము నా గడికి చేరుకునేసరికి రాతి తొమ్మది గంటలయింది. వాకిలి దగ్గరే "టిఫన్‌ కారయర్‌'” నా కోనం ఎదురుచూసోంది,

డాలి సంతోషంతో ధోజనం చేసింది ఆమె ఉత్సాహం, ఆనందం అరబు వ్యాధిలా నాచేత కూడా ఎక్కువ తినిపించాయి.

“వన్ను పన్నెండు = ఒంటిగంటలోపుగా యింటికిచేర్చాలి, గౌరీ; అంది భమె,

క్రి ముక్తి

“ఇప్పుడు మే సినిమాకు వెడుతున్నావు??

“0౧ గగి 19804౪11౪0 అంటూ ఆమె సనప్వుతూ నా పరుపుమీద దొర్హపొగింది. “నన్ను యింటిదగ్గర దింసపేటప్పుడు నాకా నినిమాపేరు గుర్తు చేయ. అమ్మకు ఆలస్యానికి కొరణం చెప్పటానికి, సినిమా "పేరయినా జ్ఞాపకం పుండాలిగాః ఆహాహా .. ఎంత చక్కటి పేరు. ఆన్‌ యాన్‌ ఐలాండ్‌ నిత్‌ యూః. హాహాః ఏ ద్వీపానికి వెడడదామంటాపు?”

“ఆన్సీప్టంబేవి ద్వీపానికి ఇ నవ్వుతూ దీపం ఆర్బ్చివేశాను.

కొన్ని విమిషాల తరువాత కిటికీలోంచి ఎప్పటికీ తరగని బొంబాయి వెలుగు గదిలోకి పడసాగింది.

మా లైంగిక సంబంధంలో కామాతురత లేదు భావోద్వేగం అంతకన్నా లేదు. కేవలం 'స్నేపిఠపు వికాసం విస్తారం

ఆమె యిచ్చే ఆనందంలో సుందరమయిన సమరవిత వుంటుంది, విలక్షణ మయిన మాతృత్వం వుంటుంది. ఈ మాతృత్వపు లక్షణాలవల్లనే ఆమె పట్ల నేను ఆకర్షితుడినయ్యాననుకుంటాను.

వ న! ఖత

నా చర్మిశలో గకము వర్తమానము సముద్ర తరంగాల మాదిరిగా ఒకదానీలో ఒకటి ఒరుసుకు పోళున్నాయి.

కాల (వవాహం నదిలా (నవిసోంది. యిప్పుడూ (పవహిస్తోంది. అయికే ఎక్కడ రావాలంపే అక్కడ అగి నీరు తాగగల స్వాతం(త్యం మనస్సుకు వుంది*

న! న! ఠి

(వస్తుతం నా మననంకా (విజావికి - శకీరంలోని (వళి అణువూ) డాలితోనే విండిపోయింది.

ఇలాంటి న్యక్తిని బొంబాయిలో కాక ఇంకెక్కడ చూడగలుగుళాను: ఇటు వంటి సంబంధం బౌంబాయిలో కాక యింకెక్కడా యింత అనురాగ పూరితంగా సరళంగా, విరావక్తృంగా, సజావుగా సాగడం సాధ్యం కాదు చిన్న కుగ్రామంలో

ముక్తి య! అయితే మా నంబంధం పదుగురి నోటపడి అపహాస్యం పాలు అయిపోయేది: డాలి నాకు పరిచయం అయినది మహేంద్ర అండ్‌ కంపెనీలోనే, 'నేను ఎం. ఎస్‌. పి. పరీక్షలో ముందుగా ఊహంచినశ్లే మూడవ తరగతిలో మాత్రమే *ష్యాస్‌' అఆయినామ. ఆ పరిస్థితులలో ఎక్కడయిన గుమాస్తా ఉద్యోగం చూసు కోవడమే. శరణ్యం అయింది. నామీద మా తండ్రిగారి కోవం తారస్థాయికీ వచ్చేసింది. అందుచేత ఆర్థికంగా వారిమీద ఆధారపడటానికి లేదు. నా దారి నేను చూసుకోవాలి .......... సత్యేంది పహాయంతో “మహేంది అండ్‌ కంసెసీలొ *"సీల్ప్‌ ఆర్గనైజర్‌ "గా ఉద్యోగం దొరికింది,

“స్నేహ నహకారాలకు అక్షయ కలశంలాంటి “డాలి” కళ్ళు నాపై (వసరిం చడం అక్కడే జరిగింది. ఆమె ఆ కంపెనీలో బైపిస్ట్‌-కం-రి సెప్షనిస్త్‌గా పనిచేస్తోంది. అందుచేత ఆమె స్నేహం ఎక్కువ (శ్రమవడకుండా లభించింది. స్నేహ వహ వాసాల వల్ల సంబంధం యేర్చడింది.

మనుష్యుల సంబంధ బాంధవ్యాలు కూడ గర్భస్థశిశువు పెరుగుదలలాగ, బహు గోష్యంగా - పైకి కనిపించకుండా పెంపొందుతాయి.

నాలో ఆమెకు యేమి సద్లక్షణాలు కనిపించాయో నాకయితే తెలియదు, థ్రీకాంఠ్‌ చెప్పినట్లుగా నాలోవి పయవినయములో: ఎక్కువ చొరవగా లేకుండా బిడియంగా వుండడమో।ః నా అందచందాలో!: ఆమె ఒకమారు చెప్పినట్లుగా నాలో కనిపించే విశిష్టముయిన భిన్నతో: (నీవు అందరి వంటివాడివికాదు, గొరీశా: నీకు తెలుసునా? --- అంది ఆమె ఒకమారు).

ఆమెలో నాకు కవిపించిన వైశిష్టం మటుకు - ఎప్పుడూ చిరునవ్వులు చిందిస్తూవుండే నవ్వు ముఖం; నిజానికి ఆమె అంత అందమయినది కాదు. ఆ బక్క పలచని శరీరంలో యువకులను యిళ్హే ఆకర్షించే శక్తి అనలే లేదు. “జాన్‌ అఆలిస్‌" అనే సినిమా తారలాగ వుంటుంది ఆమె, ఎప్పుడూ నవ్వుతూ తుళ్ళుతూ ఉత్సాహంగా వుండడంవల్ల కావలసినంత మంది స్నేపాతులు - స్నేపాతురాళు వున్నారు ఆమెకు. వీళ్ళలో చాల మంది ఆమె మతస్ఫులే - అంచే కిస్పియన్లే.

చిన్నతనంలోనే తండి9 చవిపోయినం దువల్ల డాలీ మెట్రిక్‌ ప్యాపవడంతో శే యింటి బాధ్యతలు నెక్తిన వేసుకోవలపి వచ్చింది. మైపు, షార్టొహా;డ్‌ వరీక్షలకు

శి ముక్తి కూర్చుని, ప్యాసయి, మహేం(ద్ర అండ్‌ కంపెనీలో ఉద్యోగం వపంపాదించింది. ఆమె యింట్లో - తల్లి, హైస్కూల్లో చదువుతూన్న తమ్యుడు - వున్నారు. పెళ్ళి షయం ఆమె తన జీనితం నుంచి చాలా దూరంగా నెట్టివేపింది అందుకు మొదటి

కారణం. ఇంటి బాధ్యతలు తన మీద వుండడం. రెండో కారణం: ఆమె మాటల లోనే చెప్పాలం'పే *నాకు ఎంచరో 'స్నేహితులున్నారు. అయితే ఒక్కళ్లూ నన్ను (పేమించరు.. నా దగ్గర కురవాళ్ళను విచ్చిఎత్తించే అవయన ఫౌష్టవం లేదు" 'వైటల్‌ స్టాటిస్టిక్స్‌ శక్కువ నాకు ఆ "స్నేహితులకు నోరారా కబుర్లు చెవితే చాలును, ఒకటి రెండు సార్ల ఆకలి తీర్చుకునేందుకు మాథఠం చాలును నేను. ఒకసారి ఒక స్నేపాతుని పట్ల కొప్తమోహం యేర్చడింది నాకు, ఆతని మోటాపాళావికి చిక్కు కుని నేను కోరికలన్నీ తీర్చాను. ఆయినా, నన్ను పెళ్ళిచేసుకుంటావా అనే మాటమౌ్యతం అతని నోటి వెంట రాలేదు.. .....ఆ రోజు నుంచి నేను ఆ జన్మం వృద్ధకన్యలాగానే వుండిపోవాలవి తీర్యావించుకున్నాను.”

ఆమె యిల్లకూడా *చౌందా” లోనే = సెంట్‌ పీటర్స్‌ చర్చికి దగ్గర. అక్కడ నుంచి నా గది ఒక మైలు పైన వుంటుంది. నాగది “బొర్‌ రోడ్‌” మీద-అందుచేత ఎన్నోమార్లు మేం ఆఫీసుకు కలిపి వెళ్ళడం _ ఆఫీసునుంచి కలిసి యింటికి రావడం జరిగింది. ఆ తర్వాత = యింటికి వస్తూ సాయంకాలం వీచి షికార్లు యిత్యాదులు పా౦రంభం అయినాయి.

ఇదంతా ఎనిమిది తొమ్మిది వెలల కిందటి మాట. అప్పుడు నామనస్సు చాల విచ్వితకమయిన _ప్తితిలోవుండేది. ఇంటికి రావటంతో కే నేను ఎందుకూ పవికీ రావి వాడీననీ పిరికివాడిననీ ఆత్మనింద చేసుకుంటూ వుండేవాడిని. నేను విజంగా పిరికివి. అనమర్దుడిని, న్వశక్రిమీద న్వంత అభిప్రాయాలమీద విలదిడలేనివాడిని- అనే అభిప్రాయాలు నామనస్సులో ఎప్పుడూ నిండి వుండేవి. అన్ని రింగాలలోనూ అవజయమే ఎదురు అవుతోంది. ఆలోచనా రంగంలో చూసుకుందామంపే అవ జయానికి తోడు హృదయ విచ్చేదంకూడా ఏర్పడింది. వ్వ క్రిగత విషయాలు చూదా మం'పే, ఎమ్‌, ఎస్‌, పి. మూడో తరగతి: పరీక్షల విషయంలోనూ విధి నామీద ఎబ్బతీసింది. నా తెలివికేటలు నేలమట్టం అయిపోయినాయని ఈ మూడోతరగతి 'దెవటికప్పుడు నాకు గుర్తుచేస్తూ వుంటుంది. ్రీకాంట్‌ ఆ(శ్రయంకూడా

ముకి శక్‌ జక తప్పిపోయింది. అతను తనదేఅయిన న్వంత్యపపంచాన్ని సంపాదించుకుని మృత్యువు విలుపు అందుకుని పరుగెత్తాడు. అతనినీడలో నడపటానికి (పయిత్నిస్తూ మితిమీరిన ఉన్మాదం అతిశయాల మధ్య అస్తవ్యస్తంగా జీవితం నడుపుతున్నాను. ఒంటరి గాడినయి రోజులు నెట్టుకు వస్తున్నాను. వేరుతోసహా. పెకలించుకు పోయి నదిలో కొట్టుకుపోతున్న వృకంలా ఎక్కడెక్కడో దెబ్బలుతింటూ వున్నాను. అప్పు డన్సుడూ ఆత్మహత్య చేసుకుందానునే ఆలోచనకూడా కలుగుతోంది, ఇంత ఉన్మాద మనస్టితిలో-గందర గోళంలో-రెండు పరస్పర విరుద్దమయిన భాననలు బయలు చేరాయి. ఒకటి: యింతవరకూ వడిచిన దారికి వ్యతిరేకంగా యేదయినా అసాధారణ మయిన వనిచేయాచాలవి।; రెండు: అంతటినీ మరచిపోయి యేథ్తీ వొడిలోవో వొదిగి సుఖంగా నిద్రపోదామని: ఈ రెండు ఆలోచనలకు జవాబు అన్నట్లుగా నాకు “డ్రాలి' దొరికింది. ఆమె నహవానంలో ఓక విధమయిన అసాధారణ నూత్నాము భవం లభించింది. ఆమెద్వారా ఎండిమోడయిన నా హృదయానికి అవసరమయిన శృుశూష, సేవ లభించాయి. ఆటువంటి నంకట ప్తితిలో యింకేమీ మార్గంలేదు గనుక డాలి అనురాగ రంజితమైన కళ్ళకు నా కళ్ళను జోడించాను. నా హృదయ భారాన్ని కొంతవరకు తగ్గించుకో కలిగాను. మర్త్యలోకంలో అమృతం యేమీటీ ఆం ో---వ్రీ సాంగత్యమే: మా పరిచయం ఆయిన నెలరోజులకు ఒకనాడు “డాలిని సినిమాకు ఆహ్వా వించాను. ఆమె కళ్లు విప్పార్చుకుని నావంక ఒకమారుచూసి *నరే అంది. సినిమా అయిన తరువాత “ఏషియాటిక్‌” లో లోజనం చేశాము. తర్వాత లోకల్‌ (యిన్‌లో ఎక్కి యింటికి చేరేనరికి రాతి పదకొండు గంటలయింది. చుట్టూ వున్న స్థదబ్దత మా యిద్దరినీ ఒక చోటకి చేర్చింది. రోడ్డుమీద నడిచేటప్పుడు మాచేతులు మాటలమధ్య కలుసుకున్నాయి. బాంద్రా వంతెన దాటుతూ వుండగా .. నాలో యేదో తెలియవి చిలిపితనం (ప్రవేశించింది. ఒకపారి ఆమె రెండుచేతులనూ గట్టిగ పట్టు పట్టుకువి “డాలి; విన్ను అమాంతం నత్తి యా కాలువలో వడవేయ మంటావా?" అన్నాను.

88 ముక్తి “ఓవోో: అదేం గొప్పవిషయం: అలాగే చేయి. ఈ ప్రపంచంలో ఒక పాపిష్టిప్రాణ్‌ పీడ వొదిలిపోతుంది. రేపు ఉదయం వార్తా వ్యతికలలో పెద్ద పెద్ద అక్షరాలతో యీ వార్త ఆచ్చపుతుంది: “డాలి డిసౌ జా ఆత్మహత్య: (గేమ విఘాతం కారణంగా! ఓహో; ఎంత రొమాంటిక్‌గా వుంది:” అంటూ ఆమె హుషారుగా నవ్వింది. “చాలా బాగుంది అయితే యిప్పుడే కింద పడేస్తాను. ఆరటూ ఆమెను పైకి ఎత్తాను. అయితే అదేదో కధలో హంతకుడు చంపడానికి ముందు హతురాలివి ముద్దు పెట్టుకోవడం జ్ఞాపకం వచ్చింది. *నిన్ను ముద్దు పెట్టుకుంటాను ముందు అని [నగాఢంగా చుంబించాను. (కామివి "పెదవుల స్కృతి ఒక్కకణళ్య కలిగి-వెంటనే కరిగి పోయింది”) డాలి యేమా[తము తొణకకుంగా బెణకకుండా ముసి ముసీగ నవ్వుతూ నాలో లుటిడీ పోయింది, *డాలి:ి తక్షక? *'ముందు నా గదికి వెళ్ళి కాఫీ చేసుకు కాగుదాం, యేమంటావు? ఆల్రాగే వా గదికి వెళ్ళి కాఫీ చేసుకు తాగాము. డాలీ యింక వెసతానంటూ లేచి నిలుచుంది. "రైట్‌! ఉపాననీ। ధాంక్స్‌ ఈ సాయంకాలం బాగా హుషారుగా గడివ్‌ వేశాం. కాన్న నన్ను నందు చివరదాకా సాగనంపు అంటూ అరుగు ముందుకు వేసింది. నా బుర్రలో యేదో మెరినినట్లయింది. నేను అతి మామూలుగా మాట్లాడు ఈన్నట్లు “డాలి! ఈ పూటకు యిక్కడే పడుకోరాదూ?? అన్నాను. ఆమె నావంక (పళ్నార్ధకంగా చూనీంది. బహుళ ఆ చూపు నాకు ఉతేజం “శలిగించిందేమో: నా శక్తం వేడి ఎక్కసాగింది. ఏదో మొండి ధైర్యం, కాన రయం కూడా కలిగినాయి. ఆమె జవాది చెప్పేందుకు పెదవులు విప్పే లోపలే ఆమెను నాకు దగ్గరగా లాక్కువి గట్టిగా ముద్ద పెట్టుకున్నాను. ర0డు చేతులతోను ఆమె ముఖాన్ని మరింత దగ్గరగా తీసుకున్నాను, "*డాలి! డాలి! అన్నాను. నా కంఠం కొదిగా కంపిసోంది,

ముక్త తి?

డాలి కళ్ళలో స్నేహ పా(త్రతకు తోడు దయకూడా మిళితమై వుంది. “ఉపా ననీ! నీకు విజంగా ఆలా అవిపిస్తోందా?”

నేను చూపులతోనే జవాను చెప్పాను.

“ఇటువంటి అనుభవం బహుశ, నీకు పాతదేనేమో:ి

“ఉహు”* = నేను ముఖం కిందికీ దించుకున్నాను.

“ఇంతకు ముందు యిటువంటి అనుభవమే తెలియదా?”

“తెలియదు”

*"ఇంత మంచివాడివయి వుండిగూడా యింకా (బ్రహ్మచారిగానే వుండి పోయావా?

“అవును”

“క్లిశ. పెళ్ళిచేసుకోవా?”

“నేను ఎప్పటికీ పెళ్ళి చేసుకోను"

“ఏం, ఎందుకని: ఫలించని (పేమ ధ్వవిస్తోందే నీ గొంతులో”

“ఆలాగాఃి

“నిజం చెప్పు. భగ్న (పేమికుడివా?”

• ్త్రశ 9

“ఆ అమ్మాయి ఈ బొంబాయిలోనే వందా?”

*బ్చేద్స"

“ఆమెను మరచిపోయేందుకు (పయత్నిస్తున్నావాః*

“క్షి ఆనక తప్పలేదు.

“నీకు నేనం పే యిష్టమేనా?ః”

“ఈ&-సౌగసయ్‌న ఆమె చేతిని పైకెత్తి నా పెదవుల దగ్గరకు తెచ్చుకుని మృదువుగా ముద్దు "పెట్టుకున్నాను.

“స్సీవింక్రా పసివాడివి గౌరీశా!” అంటూ ఆమె నాపేదవులకు తన "పెదవులు అవపించి గాఢంగా చుంవించింది.

కృతజ్ఞతగా ఆమెవంక చూచాను. నా హృదయంతోనుంచి యేదో ఉద్వేగం బయటకు ఉరకలు వేసుకుంటూ వస్తున్నట్టు అనిపించింది. కన్నీరు ధారగా

11 ముక్తి కొరకోంది. నేనోసొరి కింద కూలబడి ఆమెతొడల్లో తలదూర్చుకుండిపోయాను. నా చేకులు అమె శరీరాన్ని చుట్టివేశాయి. మెత్తటి వేళ్ళతో నాతల నిమురుతోంది. ఆ కొరుణ్యము సానుభూతి కోమలత్వము యిదే స్వర్గం అనిపించేట్లుంది. ఆమెలో చేవకా సాషెక్కారం పొందుతున్నాను.

నన్ను మెల్లిగా లేవదీసి నా తలను తవ హృదయం చెంతకు చేర్చుకుంది. నా వీపు నిమురుతూ “నీ హృదయంతి' యింత అగాధమయిన దుఃఖాన్ని దాచుకుని ఉన్నావని నాకు తెలియదు. పైకి నవ్వుతూ కనిపిస్తున్నావు. కొవి ఆ నవ్వు వెనక పొమాలయాలంత వేదవ దాగివుంది, అవునా?” అంది ఆమె.

డాలి దయవల్ల ఆ రా్యత్రి-జీవితంలోనీ అగాధమయిన పొరలలో మధురమయిన వెలుగు (పసరించింది.

ఈన శరీరం నా శరీరానికి జంటగా నిలిపి ఊరట కలిగించి జోకొట్టి నిద పుచ్చింది,

ఈ మొదటి అనుభవం గడిచి బయట పడడం నాకు దిగృమ కలిగించింది. నాచుట్టూ శూన్యం ఆవరించింది.

నా ఆత్మలో అనంత కాలంనుంచి మూసివున్న తలుపులను ఒక్కమారు తెరిచి తోపలపున్న సుందరోద్యానవనాన్ని (యిన్నాళ్ళూ కేవలం కల మాదిరి అన్న ష్టంగా వుండిపోయినదాన్ని యిప్పుడు సొక్షత్కరింప చేనుకున్నట్లయింది.

నేను వామనావతారం ఎత్సినట్లయింది. ఆత్మచింత ఒక్కుమ్మడిన జారి పోయి ఆకస్మాళ్తుగా 'పెద్దవొడి నయిపోయినట్లవిపించింది,

“డాలి, డాలి నాకెంత మహోపకారం చేళావో, నీకు తెలియదు. నీకు పూర్తిగా తెలియదు” నాకళ్ళు కృతజ్ఞతతో నిండిపోయినాయి.

“ఏడవకు గొరీశ:” ఆంటూ ఆమె నా కళ్ళు చేల్తేంతో తుడిచి సొగనుగా ముద్దు పెట్టుకుంది,

ఈరువాత, తిరిగి మా ఆటకాయతనం =వరప సల్లాపాలు (పారంభమయినాయి.

“నీదీ, వీన్ను కాదన్న పిచ్చిపిల్లదీ కధ చెప్పవూ? భగ్న(పేమ కధలు విన డానికి ఎంతో వాగుంటాయి.*

ముకీ లలి నేమనా (వేమ కధను అతి మనోహరమయిన తీరులో ఆమెకు చెప్పాను: ము౦ందు=కామివి నన్ను గాఢంగా (పేమించింది.

ఎన్నోమార్లు నన్ను ఆలింగనం చేసుకుంది.

ముద్దు పెట్టుకుందికూడా!: ఆయితే నేను బొంబాయికి వచ్చాక ఆమెకు తెలియ కుండా యింకో అమ్మాయితో నరిసం సాగించాను. ఈ నంగతి కామినికి తెలిసి నన్నూ నా _పేమనూ, నిరాకరించింది. కొంచెం తేడాలో ధామస్‌ హార్డీ (వ్రాసిన "బెస్‌" పేమ కధ యిదేగా?

“పాఠ కధలు మరచిపోయి. కొత్త వేషాలు నేర్చుకోవాలి" అంటూ డాలి నవ్వుతూ నా తలను వకస్తల౦లో దాచుకుంది,

ఖి లి ఖ

గాలీకి చెప్పిన నాపేమ కథలో అబద్దాలపాలు ఎక్కువ. అయితే అపరి స్థితిలో నిజమయిన కథ చెప్పడం నాకు సాధ్యం కాలేదు.

“తోడి* రాగాన్ని తెల్లవారుజామునే పాడాలి. “మాల్‌ కోస్‌" రాగాన్ని ర్యాతి పూటే పాడాలి. ఆలా పాడేరాగం వాతావరణానికి సరిపడేదిగావుండాలి. క

“కామిని నన్ను గాఢంగా _పేమించిందె. ఎన్నోమార్లు నన్ను ఆలింగనం చేసు కుంది. ముద్దు పెట్టుకున్నది కూడా. ఈమాటలలో ఎంత విజంవున్నది, ఎంత అబద్ధం వున్నది: దీన్ని ఒకటి రెండు వాక్యాలలో విడమరచి చెప్పడానికి వీలపు తుందా? సత్యా సత్యముల వరిశీలన బాల కష్టమయిన పవి అగాధమయినది కూడా ఈ విషయంలో శ్రీకాంత్‌ ఒకమారు యిలా వాశాడు:

ఈ కుర్చీ వున్నమాట నిజమే. ఈ నిజాన్ని పర్షించటానికి సాధ్యం అవు తుందా? ఇది కుర్చీఅనడంతో కే-యీ కుర్చీతాలూకు లక్షణాలు, గుణోలు, ధర్మాలు చెప్పినట్లు అయిపోతుందా? కాదు, దీన్ని ఫొటో తీపి, పత్యక్షంగా చూపిస్తే కూడా నా మనసులో యీ కుర్చీయొక్క అనుభవాన్ని వ్యక్తీకరించడం కష్టం. కుర్చీ విషయంలో నామనసులో యెన్నో వాసనలు, అభిప్రాయాలు వుంటాయి. వాటి నన్ని టినీ వ్య క్తీకరించడం--కనీసం సూచించడం--చాలా కష్టం. ఈ కుర్చీవి (పత్యత్షంగా చూపివప్పటికీ, యిద్దరు వ్యక్తుల అనుధభూళులు వేరు వేరుగా వుంటాయి... ఎరిన

40 ముక్తి ఇం(దియానుభూతి, అనుభవం, మనసు పెని ముద్రలు- వారివే. అ౦దుచేత మనం నత్యం అవి వ్యవహరించే విశష్టుయిన ఒకానొక అనుభవం- కేవలం అనుభవైక వేద్యమయినడేగాని వర్ణనలలో కుదిరేది, యిమిడేదీకౌదు.”

ఆనాటిఅనుభవం యిప్పుడు ప్రత్యక్షం అనిపించింది ఎన్నోనంగతులు మరచి పోయాను. అయినా, అనువవాల సృ్యతులు అవిరళ మానసిక (ప్రపం వపుటాలోచ నలు, ఊహలు, రంగు రంగుల రూప్పలు ధరించి వికపించి మనసులో మెదులుతూ వుంకే, ఆ అనుభవ స్వరూపమే మారిపోతుంది.

నవయవ్వునంలో పిక్షిప్ప మనస్సుపొండే అనుభవం ఒకతీరు. ముందుగానే ఊహించుకుని రంగురంగులుగా చిథతించుకున్న నా జ్ఞాపకాలలోని అనుభపం మరో తీరు. ఇప్పుడు మరికాస్త వికసించిన వివేకంతో చూస్తే ఆ అనుభవ స్వరూవం ఆదృశ్యమయిపోతుంది. అంతే కాదు, ఆ అనుభవాన్ని గురించి మాటలలో చెపు కుం'పే రూపుక్టేస్వరూపం యింకొకటయిపోతోంది. వీటి అన్నిటిలో యేది వత్యం్య యేది అసత్యం?

ఇది మాత్రం నిజం --_

నేను డాలికి చెప్పిన కధ అసత్యం.

న! న! న!

కామిని అప్పుడు పదహారు సంపత్సరాల వయస్సులో వున్న తరుణి. నాకు పంధోమ్మిది నంవత్సరాలు. నా యింటర్‌ సైన్స్‌ పరీక్షపూర్తి అయింది. (శ్రీకాంట్ర్‌ బి. ఏ. పరీక్ష ముగిసేంత వరకు నేను “ధారవాడ లోనే పుండిపోయాను. అతను సీవియర్‌ బి. ఏ. లో అంత (శ్రద్ధగా చదవలేదు. రాజకీయాలు మెదడులో పిశాచంలా కూర్చుండిపోయి అతవిచేత ఆ నసంపత్సరం పిచ్చివాడిలా ఆడించాయి. ఎలక్షన్లలో ఎాముందు ఊహించినప్లే = పార్టీ చిత్తుగా ఓడిపోయింది. ఇక ముందు కొద్దిగా ఆత్మవరిశీలన చేసుకోవలసివుంది. ఈ పార్టీ వైఖరిలోను దీని తాత్త్విక పిద్దాంకాలలోను యేదో లోపంపుంది, దోషం వుంది. డానిని వెదికి వట్టుకుని నిర్మూ లించ వలసి వుంది. కేవలం ఎన్నికలలో పోటీచేవినందువల్ల 'జనం ఉద్ధరించబడరు, నిజమైన రాజతంత9౦ ప్రతివ్యక్తి యొక్క యోగ్యోతలమీద ఆథారపడీ వుంటుంది. నూ పాళ్టీ పిదాంతాలనే పమూల౦గా "మార్చి వేయవలసి పుంటుంది = ఇటువంటి

ముక్తి శ! ఆలోచనలు (శ్రీకాంక్‌లో ప్రారంభం అయినాయి. తరువాత పార్టీనాయకులతో అలి (ప్రాయ ఖేదాలు వచ్చి అతను పార్టీనుంచి బయటకు విచి సవేశాడు, _

“తరువాత కొన్ని వంవత్సరాలపాటు నేను ఊరికే చదువుకుంటూ వుండి పోతాను. జ్ఞానాన్ని నంపాదిస్తాను. కొత్త జీవన కేం [దాన్ని అన్వేషించి తెలును కునేంత వంకు నా మనస్సుకు శాంతి దొరకదు. అన్నీ తెలుసుకోవాలి. జీవితంలోవి పొరలన్నిటినీ వెదికి వెదికి చూడాలి. మనస్సు హృదయాల కవాటాలు తెరచి (వపంచంలోసి అన్ని గాలులూ (వవేశించటానికి అవకాశ౦ యివ్వాలి. అనుభవం అభ్యానం, చింతన = యివేనేను ముందు చేయవలవిన పనులు గొలీశ। నీవు నాకు యీ మార్గంలో నహాయం చేయాలి. నీపు నీ విజ్ఞాన దృష్టినుంచి వత్యాన్వేషణచేపి నాకు తెలిపి నా మానసిక కే్రాన్ని విశాలపరచినట్లయితే, చీవు యింతా అంకా నహాయం చేపినట్టు కాదు. నా జీవితం నగంపాలు నీ (పేమ, తెలివిమీద ఆధారపడి వుంది. గౌరీశ, నీవు నాకు --- * (లక్ష్మణుడి వంటివాడిని అని మవసులోనే ఆతవి వాక్యాన్నిపూర్తి చేసుకున్నాను.)

శ్రీకాంత్‌ చేత వి. ఏ, వరీకకు చదివించే బాధ్యత నా మీద వడింది. వతి రోజు రాత్రిచ్ళ అతని యింటికి వెడుతూ వుండేవాడిని, ర్యాతి పన్నెండు, ఒంటిగంట వరకు ఆతనికి నిద్రరాకుంగా చూసుకునే భారం నాది. ఆతవీకి విసుగు కలిగినప్పుడు కాస్పేపు కబుర్లు చెప్పి దృష్టి మళ్ళించే వాడిని. కాకపోతే కాస్సేపు షికారుచేపి విచ్చే వాళ్ళం. ఉదయం త్వరగా నిద్రలేవడం, అతనితోపాటు లేచి కూర్చోవడం, గా దైనందిన కొర్య్యక్రమం అయిపోయింది. ఈ స్నేహ వటాకారాల వల్ల ఉద్భవించిన మానపిక ఆనందం నాకు గడచిన మధుర క్షణాలను గుర్తుకు తెస్తుంది. (శ్రీకాంత్‌ పరీక్ష ముగియడంతో ఓ జోగ్‌ జలపాతానికి వెళ్ళి అక్కడ నాలుగయిదు రోజులు వుండిపోవాలని కార్యక్రమం వేసుకున్నాం. నకేంద) బి. ఇ. మొదటి నంవత్సరం పరీక్ష (వాసి ధారవాడకు తిరిగి వచ్చేశాడు. గనక అతని తోడు కూడా దొరికింది, కామిని తొనూ వస్తానని పేచీ పెట్టటంతో నా మనసులోనూ, యేదో అన్నష్పమయిన ఆశ ఆవరించుకుంది. ఆమె వచ్చేందుకు (శ్రీకాంత్‌ ఆనుమతించాడు. నాకు కొద్దిగా భయం పట్టుకుంది. కొమినికి తోడుగా ఆమె స్నేపాతురాలు రోపిణికూడా బయలు దేరింది మేం అయిదుగురం మొదటి బస్సులో ధారవాడ నుండి హుల్లీకి బయలు దేరాము. హున్లినుంచి ఎనిమిది గంటల బండిలో *“పిర్చి కి _పయాణ౦ అయినాము.

ఠి ఇ ళ

4కీ ముక్తి

నవయువకుల మనస్సులో యెన్నో విచిత్రాలు మెదులుతూ వుంటాయి. ఆసహజ మయిన ఆలోచనలు, ఊహలు కారట్లాడుతూ వుంటాయి. ఆతని నవమ యీ ఊహాపోహల స్టూడియో వంటిది" ఆ స్టూడియో కెమెరాకు సూక్ష్మము సువిశితము అయిన “ఆద్దం” వుంటుంది. జీవితోద్దేశ్యం, దాని నిజమయిస్కవిలువలు అతవి మన స్సులో యింకా స్థిరంగా రూపొందపు. అందుచేతనే చిన్న చితక విషయాలు కూడా అకవి భూతద్దాల కళ్ళుజోడుకు అర్ధయుక్తృంగా-విపరీతంగా కనిపిస్తాయి. అర్థం అవడం కంపే అన్నీ అనర్ధంగాను, వికృతంగాను, అపార్ధంగామ తోస్తాయి. ఆలోచనల గందరగోళం నిరంతరమూ పాగిపోతూ వుంటుంది. ఈ పంతలో తన ఆత్మ సాఇిత్కారం అవదు. అస్పష్టమయిన ఆళలు, కలలు, ఆపేక్షలు అవిరళంగా అతని మనసులో నాట్యం చేస్తూ వుంటాయి. మానసిక అనుభూతులను వర్షించడం కష్టం అయిపోతుంది.

నక! ళ్‌ |!

బస్సులో కూర్చుంటున్నవృడు అన్పష్టమయిన కోరిక-కోరిక తీరుతున్నవ్పుడు కలిగే గగుర్పాటు -- మనసులో ఎలుకలవటె పరుగులు తీసే దొంగ ఆలోచనలు - వీటిని తలుచుకుంపే యిస్పుడు కూడా నవ్వువస్తుంది.

హున్లిలో రైలు ఎక్కి, మౌ నూ వియమిత స్థానాలలో కూర్చునప్పుడు నా మనస్సు ఎలా వుందో యిప్పటికీ నాకు జ్ఞాపకమే. అందరికంచ ముందు రోపాణి కిటికీ దగ్గరగా కూర్చుంది. తరువాత సామాను సర్షటావికి శ్రీకాంత్‌ రైలు పెట్టె లోకి వెళ్ళాడు, రోహిణి నిరవధికంగా మాట్లాడుతున్న మాటలు వింటూ అతను ఆమె వక్కనే = అతి సహజంగా కూర్చుండిపోయాడు. *గౌరీశ। న్నీ స్నేషిఠుని పక్క సీటు నీది. నీనక్కడ కూర్చోవలపి వుంది" అని నవ్వింది కౌమివి.

“అవును” అన్నాడు నత్యేంద), అతని మాటలో వ్యంగ్యం వుంది, "అది నీ జన్మ హక్కు" అవి కూడ ఆన్నాడు.

“ఆయితే ఆతని చెల్లెలివి నీవు. అతని వెనక నీవే కూర్చోవాలనుకుంటాను? అని నా మాటలకు నేనే నవ్వాను.

ముజీ శరీ

అంతలో శ్రీకాంత్‌ లోపలకు రమ్మని పిలిచాడు నన్ను. ఆతని వక్కన కూర్చునే ఆవకాళం నాకే దొరికింది. కామిని నా ఎడమ వయిపు కూర్చున్నాక నాలో అనృష్టంగా వుండిన కోరిక వవలమయినట్లయింది. ఆయితే నశ్యేంద్ర కామివి ఎడమ పక్కన కూర్చోవడం తప్పవినరి కౌవడంతో నా మసన్సుకు కొంత బాధ కలిగింది.

నవయవ్వనంలో స్త్రీ న్పర్గ అం'ే శశీరం గగుర్పాటు కలిగించే విషయం, బస్సు తూగులాటకు కౌమివి తూగుతూ నా మీద పడుతూవుండడం, దిస్పు పక్కకు తిరుగుతున్నప్పుడు అకస్మాత్తుగా నామీద పడుతూన్న ఆమె చేతి నృర్శు నేను ఎడమ చేతిని సీటుకు ఆవించి చాచినప్పుడు ఆచేతికి తగిలే ఆమెకేశరాళి స్పర్గుంనా తనువును మవన్సును కూడా పులకరింపచేపివాయి. (ప్రేమకు న్పర్మేం్యద్రియాలకు ఎంతో సన్నిహిత సంబంధం వున్నది, (శ్రీకాంత్‌ చెప్పే తాత్త్విక విచారము లేక్ష ఇంగ్లీషు కవుల చరిితంయివన్నీ నా చెవులలో వడుళూ వున్నవ్పటికీ నా శరీరం మాత్రం కామిని శరీరన్పర్శ కోనం కాష్యతయపడుతోంది,

సతేం్యద్ర పూనాలో నేర్చుకున్న కొన్ని వినోద కథలను చెప్పాడు. ఇటు వంటివి చెప్పడంలో అతనికి హుషారు ఎక్కువ. కౌమినికి యిటువంటి జోక్స్‌” చాలా యిష్టం. ఆమె వవ్వులకు అంతే లేదు. వత్యేంగద అంపే నాకు అసూయ యేర్పడసాగింది. నేను కూడా యిటువంటి “జోక్స్‌ పోగుచేసి అందరినీ నవ్వించేం ముఖ్యంగా కామినివి-చాకచక్యం నంపాదించాలని మనసులోనే దృఢనిశ్చయం చేసు కున్నాను.

కామివి నవ్వుతూ వున్నప్పుడు మరింత అందంగ కనిపిస్తుంది. ఆమె నవ్వుకు ఆకర్షితులు కానివారు వుండరు. ఆమె నవ్వులో ఎన్నోభావాలు. వ్యక్తం అవుతాయి. అయికే నంపూర్ణ్షమయిన శ్రీశ్వాన్ని ఆ మెనవ్వులు సంతరించుకోవాలంపటే యింకా రెండు మూడు సంవత్సరాలు గడవాలి. ఆమె నిష్కారణంగా పోట్లాడే పద్దతి కూడా బహు రమ్యంగా వుంటుంది. కాలక్షేసంకోసం మేం “దా స్తసాము[దికం* వయిపు మాటలు మళ్ళించాము.

్రీకాంట్‌ 'యిదంతా గుడ్డినమ్మ కం? అన్నాడు.

44 ముక్తి

“గృడ్డినమ్మకం ఎలా అవుతుంది? చేతి గీతలనుబట్టి భివిష్యత్తు చెబుతూ వుంపే ఎన్నోసార్లు విజం అవుతూ వుంటుంది అంది కౌమిని.

"ఎన్నోసార్లు కాదు. కొన్ని సార్ల మాత్రమే ఆడదే అసలు కీలకం అన్నాడు థ్రీకాంఠ్‌” చేతిగితలలో భవిష్యత్తు రూపొందివున్నది-అనేది పిచ్చి కల్చన.*

“నీ వేమయినా చెప్పు నాకుమాత్రం హ_్తసాముద్రికంలో నమ్మకం వుంది. మీకు తెలుసునా? మా పిన్నమ్మ విధవ అవుతుందని భూ_స్తసాము[దికుడు ముందే చెప్పేశాడుట-* కొమివి యిలా వికార్పయిన అభిప్రాయాలు వెలిబుచ్చటం నాకు కస్త బొధ అవిపించింది,

“ఏమయినా-కాలకేపానికి మాత్రం చాల ఉపయుక్తమైన విద్య” అన్నాడు ఫఖ్రీకాండ్‌.

సత్యేంథద్ర కామినిచేతిని తనచేతిలోకి తీసుకుని ఆమె భవిష్యత్తు చెప్పనారంభిం చాడు.

“ఇది హృదయరేఖ అంటూ చేతిమీదొ పై గీతమ చూపించాడు వత్యేంద్ర.

“లీ; అది ఆయుర్దాయరేఖ,” అంటూ కామిని తను చెబుతున్నదే సత్యం అన్నట్లు తలఊపింది. "

“ఆది మీ భారతీయ హద్త సాము్యదికం (ప్రకారం, నేను చెబుతూవున్నది. “కీరో” పామి(స్టీ గురించి"

“సాము[ద్రిక శాస్త్రం (ప్రారంభమయిందే భారత దేశంతో, మీ కోరీ హీరో యివన్నీ అబద్దాలు” అంటూ కౌమిని ఖచ్చితంగా చెప్పింది.

“ఆయితే. కీరో చెప్పిన భవిష్యద్వాణీ నిజమయిందిగాదా।” " నత్యేం(ద దబొయింప్ప.

“ఈ (ప్రకారం గెండు రకాలు సాముద్రిక శానస్ట్రాలు వున్నట్లయితే, శెండూ ఆబద్ధమేనను కోవాలి. ఎందుకం పే” అంటూ శ్రీకాంత్‌ మళ్ళీ తన వాదం (ప్రారం భించాడు.

“ఎలా చెప్పగలరు? ఒకటి నిజం, రెండోది అబిద్ధం కావచ్చునుగా, (ప్రాచీనమయిన మన పద్ధతి విజం. కావి కీరో మాత్రం అబద్ధం:”-కామిని మాటలల్లో

ముక్తి 45 ఒకరకమయిన తర్కం వుంది. ఆమె అబద్ధం అన్న తీరు (కంరం ఎత్తి, కళ్ళు చికిలించి, నుదురు చిట్లించి) చూసి నాకుమటుకు వాద వివాదాలు యీ లక్షణ రేఖను దాటి పోదేమో ననిపించింది. ఆమె ఈ మాట అంటున్నరోరణిలో ఆంత బలమూ వుంది

కామిని “నీ అభిప్రాయం యేమిటి?” ఆవి అడిగింది నన్ను.

“నాకేం అభిపాయాలు లేవు, నాకు భారతీయపద్ధతి కావాలం పే. తెలుసును.” అన్నాను. నామాటలలో ఒక ఉద్దేశ్యం యిమిడి వున్నదనే విషయం నాకు అవ్పుడు స్క్ఫురింఛలేదు. ఆంత సహజంగా ఆమాటలు నా నోటినుండి వెలువడ్డాయి.

"అయితే నా భవిష్యత్తు చెప్పు. అంటూ కామిని తన అరవిచ్చిన కమలం వంటి చేతిని నాముందు చాపింది.

నా శరీరం మల్లెపువ్వులా వికపించింది. శ్రీకాంత్‌ వంక సగం పిగుతోం ఆరకన్నులతో చూసి-కేవలం మామూలు దోరణిలో (శ్రీకాంఠ్‌ ఆడవిల్లలతో సభా జంగా నరళంగా వర్సించే పదతిలోనే) కౌమివి చేతిని నా చేతిలోకి తీసుకున్నాను. (యిదే మంచి మహూర్త్యం అనుకున్నాను నా మన్‌సులోనే)

*న్సీవ్రి పరిపూర్ణ్వమయిన ఆయుర్ధాయం” అన్నాను.

"ముసలిదాన్ని అయేంతవరకూ వుండమంటావా? ముందే అజభం పలుకు చున్నావు”

“నీ ధనరేఖ మధ్యలో చీలిపోయింది. దాని అర్ధర--”

“యీమె భర్త యీమెను వాదిరేస్తాడు, అని.” అంటూ శశ్రీకాంక్‌ తమా _షాగా " నవ్వసాగాడు.

“నేననలు వివాహమే చేసుకోకపోకే, యింక మొగుడేంచేస్తాడు” అంది కామిని. ఆమె ఎదురు (పశ్నతో అందరూ నవ్వులలో వడిపోయారు

“ఆయితే నీ చేతిలో నలుగురయిదుగుడి నంశానం వున్నట్లు కనిపిస్తోంది అన్నాను; మళ్ళీ అందరూ నవ్వారు. రోషాణి కూడ విరగబడి నవ్వుతోంది.

“పెళ్ళి చేసుకోకపోతే యిక పిల్లల (ప్రసక్తి ర్ఫేముంది?” ఆంటూ రోహిళ ఆడగనే అడిగింది,

48 ముక్తి

కామిని పిగ్గువల్లనో కోపం చేతనో-ముఖం ఎ(రచేసుకుంది. తక్షణం తన చేతిని వెనక్కు. లాక్కుంది.

“ఇంకా దాల ఆనక్తికరమయిన విషయాలు వున్నాయిగదా: (పేమ-వివాహ౦- భ_ర్హచదుపు-సులము-సంతోషములా” ్రీకాంఠ్‌ కామినివయిపు చూశాడు.

“అదేం వద్దు. నలుగురయిదుగురు పిల్లలూ అనడంతో కే భవిష్యత్త౦తా తెలిపిపోయుంది" అంటూ కామిని నిరుక్సాహంగా అంది. అందరూ విపరీతంగా నవ్వారు.

ఠి ఠి న!

ఆప్పిర్సి*= చేరుకునేసరికి పన్నెండున్నర-జఒంటిగంట అయింది. నా మననులో ఆదుర్దా బియలుదేరుతోంది. ఎందుకం పే-వీళ్ళందరికీ మా యింటిలో బనలు ఏర్పాటు చేయాలి. మా యింట వుండే గందరగోళాన్ని గురించి, వైష్ణవ (శ్రాహ్మణుల కర్మ కాండలు, స్త్రీల సంకుచిత దృష్టిదురవగాహన. వేష భాషణలను గురించి నాలో మొదటిమంరీ ఏవగింపు వంది. ఆ తిరస్కార భావం యిప్పుడు పదింతలు అయింది, కారణ౦-/శ్రీకాంత్‌ మా యింటికి మొదటిసారిగా వస్తున్నాడని కొదు, అళవికి మా యింటి పరిస్తితి యెంతో వివరించి చెప్పాను. అయికే యీ ఆదుర్దా అంశా కామిని మా యింటికి వస్తూన్నది గనుకః కామిని వ'స్తేమటుకు యేమయింది, ఆమెను వివాహం చేసుకునే అవకాశం ఆఅ౦త౦తమా(త్రంలోనే వుందిగదాః:- అంటూ నాలో నేనే ననూధాన పడుతూ వున్నా ఆదుర్దామాాశం తొలగిపోలేదు: వదింశలు అయింది. మేమందరమూ మా యింటి సమీపానికి వచ్చేంతవరకు నా నోటినుంచి ఒక్క ముక్కయినా బయటకు రాలేదు. శ్రీకాంట్‌ మాట్లాడుతూ వుండడం మంచిదయింది. ఆతను రోపాణీవి పిర్సి చరిత్రము గురించి, (పాము ఖ్యాన్ని గురించి వివరిస్తున్నాడు, నేనాకవక్క శిరోవేదన అనుభవిస్తూనే కామివి ముగ్ధ మోహనరూవం గమనిస్తూ-కొద్దిగా చెదిరిన కేళపాశంవల్ల మరింత ఆకర్ష వంళంగా కవిపిస్తున్న ఆమె వయిప-అప్పుడప్పుడూ దొంగతనంగా చూస్తున్నాను. వత్యేం్యద్ర తన యింటికివెళ్ళి మళ్ళీ వస్తానని చెప్పి బజారుకి కుడివయిపు రాస్తా వెంట వెళ్ళాడు,

ముక్తి 47

మా తండిగారికి ముందే ఉత్తరం (వ్రాసి వుండడంవల్ల యింటి మేడమీది గదులు శుభం చేయించి వుంచారు. మేడమీది గదిలో రోపాణి, కామిని వుండేట్లు ఏర్పాటు చేశాను. "ఆ గదిని ఆనుకువి వున్న హాలులో మేమందరము వున్నాము. కామిని మా యింటిని చూడడంతో చే “మంచి యిళ్లు-చాల పెద్దది” ఆనడంతో నా మనస్సుకు చాలా నంతృప్పి కలిగింది.

ఇంటికి 'స్నేపాతులు - స్నేషితురాళ్ళను తీసుకురావడంవల్ల నాలో యేదో “పెద్దరికం” వచ్చేపినట్లయింది. మా బుంటిలో యిటువంటి నమారంభం జరగడం నా యెరికలో యిదే మొదటిమాటు, (వూర్వం మా శాతగారు తన హయాంలో ఓక మారు ఒక యువతిని తీసుకువచ్చి, యిక్కడే యీ మేడ మీదే సెట్టుకున్నారట:) మా యింట్లో తల్లి. అత్త అందరూ నన్ను సంశయ దృష్టితో చూస్తున్నారు.

శ్రీకాంత్‌ మొదటిచూపులోనే మా తల్లిదం(డ్రులచేత మంచివాడనిపించు కున్నాడు, శ్రీకాంత్‌ అరమరిక లేకుండా తిరగడం, మాట్లాడడం, ఆతను వేసే కుళల(పళ్నలు వారి మనస్సులను ఆకట్టుకున్నాయి.

కామిని = రోహిణులకు మాతం యింటిలోని ెద్దవాళ్ళుతో పలుకరింపుగా నాలుగు మాటలు మాట్లాడడం కూడ చేతకాలేదు. అమ్మ, ఆత్త -యేదో అను మావంగా వాళ్ళవైపు చూస్తూ వుండడంతో వారికి వీళ్ళతో కలివిడిగా మాట్లాడడం కుదరలేదనుకుంటాను.

భోజనాలు అయిన తర్వాత సక్యేం్యద్ర వచ్చాడు. అతను వచ్చాక మేడమీద సరికొత్త వాతావరణ౦ అఆలుముకున్నట్లయింది. నేను "టీ" చేయమని _ చెప్పటానిక్రి కిందికి వెళ్ళినప్పుడు మా అత్త 'ఎంత పిగ్గు లేవి పిల్లలమ్మాః మగపిల్లలతో యేమిటో మూటలు, ఆ యికయికలు = పక్రపకలు _ కాలేజిలో యిటువంటి పిల్లలే వుంటారా యేమిటి? ఎటువంటి కాలం దాప్పరించిందిరా నాయనా;” అంది. నేను నవ్వుతూ “కొత్తయుగం (ప్రారంభమయింది. అత్తాః ఇది స్వాతం(త్యయుగం, అ పిల్లలూ నాచెల్లెళ్ళవంటి వాళ్ళు, కెలిసిందా?*” అన్నాను ఆతి గంలీరంగా,

సాయంకాలం మేమందరం షికారుకు వెడుతున్నప్పుడు, ఒక రాజ్యాన్ని జయించినంళ ధీమాగా వుండేది. నా మనస్సు రోడ్డుమీద ఎవరయినా పాత

48 ముక్తి "స్నేహితులు కనిపి స్తే “యేనుగు” అంబారీ మీద కూర్చొని మాట్లాడినప్లేవుంది, నా వైఖరి (నిర్వికారమయిన బౌంబాయిలో ఆడపిల్లలతో చేయిచేయి కలిపి వాళ్ళ చంకల్లో చేయివేసుకుని నప్వుకుంటూ ముందుకుపోతున్నా యింత సాహనభానం మనస్సుకు కలగదు.

ఠి ఖి న!

మరునాడు సాయంకాలం నాలుగు గంటలకు “జోగ్‌” జలపాళకానికి చేరు కున్నాం. శ్రీకాంత్‌ ఆనంగోత్సాహాలకు మేరలేకుండా పోయింది, “(పకృతి గర్భంలో ఎటువంటి అగాధ సౌందర్యాలు యిమిడివున్నాయి” అంటూ అతను భావా వేశంతో మాట్లాడసాగాడు.

“కావాలంటే యీ సొందర్యాలను గురించి కవిత్వం కూడారాయి. ఏమీ అభ్యం తరం లేదు” అని నేను సూచించాను.

“ముందు (ప్రత్యక్ష అనుళవం తరువాత కవిత్వం. కవిత్వం ఆంపే ఏమి టనుకుంటున్నావు? అనుభవం అనే నృక్షంలోంచి చీల్చుకువచ్చే పూవు” అన్నాడు ఫ్రీకాంఠ్‌,

“కవిత్వం అంే - (పళాంతతలో స్ఫురణకు తెచ్చుకునే భావావేశం” అని తన ఎఫ్‌, ఎ. ఆర్ట్స్‌ పాండిత్యం వెల్లడించింది రోహిణీ.

“*నర్డ్స్‌వర్త్‌ మాటలలో అది నిజమే ననుకో, అయికే ఒక్కోసారి అను భవం పొందుతూ, వున్నప్పుడు కవిత్వందానంత అది ఉవీకిపైకి వచ్చేస్తుంది, మల్లె మొగ్గ సువావనలు విరజిమ్ముతూనే వుంటుంది. ఒకపక్క పృష్పిస్తూనే వుంటుంది....ఇదంతా తత్వశాస్త్రం ఆనుకుంటున్నావేమో। వర్డ్స్‌వ ర్త్‌ “జలపాతం నన్ను మోహావేశంతో తడమసాగింది అన్నాడు. ఆ మాటల అర్థం యిప్పుడు తెలిసివస్తోంది నాకు? ”

కామిని అతినింపాడిగా “నేననుకున్నంత గంభీరంగా లేదు యీ జలపాతం” అంది.

“గ్రీని లోతుపాతులు యిక్కడనుంచి తెలియవు కిందికి వెళ్ళినుంచుం తే తెలుస్తుందో.

“అక్కడీకి వెళ్ళడం సాధ్యమా?” కామిని కళ్ళలో కుతూహలం సాహసం రైర్యం =కనివిస్తున్నాయి.

ముక్తి 40

“*అవుసు, రేపు ఉదయమే వెడదాము.

నకేంద్ర రోపాజీకి మరో కొతృకోణంలో నుంచి జలపాతాన్ని చూపించ టానికి, మైసూరు బంగళా ఎడమ వయిసప్పగా తీసుకువెళ్ళాడు.

్రీకాంఠ్‌ దుస్తులు మాడ్చుకుందుకు బంగళాకు వెళ్ళాడు.

కామినింనేను-జోగ్‌ జలపాతం!

జోగ్‌ జలపాతపు తీవళక్తి నా అంతరంగంలోకి దూకుతున్నట్టుంది.

“ఎడమవయిపువున్నది” రావా: కుడిపయిపు *రోరర్‌” ఎంత అద్భుతంగా పున్నాయో చూడు తిరిగి కుడినయిపు పున్నది. “రోశెట్‌” చివరది “లేడీ”, నీకు యేది బాగుంది కామినీ?” అని అడిగాను.

“నాకయితే అన్నీ అందంగానే వున్నాయి. ఒక్కొక్క దానిలో ఒక్కో రకమయిన సౌందర్యం వున్నది.

“ రిన్నవాడిగా వున్నప్పుడు రోకెట్‌ను ఆప్యాయంగా చూసుకునేవాడీని* ఇప్పుదు “రాణి” ఫాల్స్‌ లోని స్త్రీ సౌందర్యానికి ముగ్గుడినయిపోతున్నాను” ఆంటూ ఆమె వంక నిశితంగా చూళాసు.

ఆమె నా మాటలకు ముసిముసిగా నప్వుతోంది, “మోనా వీసా నవ్వు గుర్తు వస్తూంది నాకు, “కొన్ని సంవత్సరాల క్రిందట భగ్నపేమికుడు ఒకడు ఆ రాజా జలపాతఐలో దూకినట్లుగా--” అంటూ నేను (ప్రారంభించాను. “ఆహా: ఎంత చక్కని మృత్యువుసు ఎంచుకున్నాడు నీవు కూడా - భగ్న(పేమికుడివి ఆయితే = అలాగే చేస్తావా యేమిటి?” అంటూ కామిని (పళశ్నించింది. (పశ్చించడమేకాదు" వేళాకోళంగా నప్వుతోంది కూడా,

నేనూ వెళ్లిగా నవ్వాను “నీకు అటువంటి చావు సుందరంగా తోసోంది, నాకు మటుకు అలా అనిపించడం లేదు” అన్నాను. ఒకవేశ (పేమ భగ్నమైకే యేం చేస్తాపు అని యీ మారు ఆమెనే అడిగాను.

“* నా్యప్రేమనే అక్కడికి విపిరి పారవేస్తాసు” అంటూ ఆమె విషపు నవ్వు నవ్వసాగింది. నేనూ నవ్వాను అయితేంయింత చిన్నపిల్లకు యిటువంటి భయంకర మయిన ఆలోచనలు వుండడం నాకు వివ్మయం కలిగించింది,

650 మక్రి

ఈ ఆలోచన, ఆమెలోని విదాణితమయివున్న శక్తికి సార్వికతకు (ప్రతీక

ఆయివుంటుందనుకున్నాను. |! ళ |!

ఆ రోజు సొయంకాలం మేమంఠా ఆ చుట్టుపక్కలే నవ్వుతూ, తుద్శతూ, గడీపివేశాము. కామినితో యేకాంతంగా వుండేందుకు ప్రయత్నిస్తూ ఆ మెతో మాట్లా డుతూ గరిపివేశాను ఏమేమి మాట్లాడుకున్నామో యిస్పుడు గుర్తు లేదుగాని - అవ్పుడు హృదయం ఎంత ఉద్వేగ పూరితమయివుండో బాగా గుర్తు, ఆమె హావ భావ _పకటనలన్నిటిలోను వర్ణనాతీతమయిన ఆకర్షణ వున్నది. మాటలకం'బ, సుకు మారమయిన 'పెదినులు కదిలేతీరు, చేతులు యిటూ ఆటూ తిస్పేపద్ధతి, ఎత్తయిన వవ్షోజాలమీద నిలవకుండా ఎరిగిపడే పమిట, దానిని అదుపులో వుంచుకుందుకు ఆమె వేళ్ళు పడుతున్న శమ-నా దృష్టి అంతా వీటిమీవనే వుండిపోయింది. నడుస్తూ యాౌధాలావంగా అన్నట్లుగా = ఆమె బుజానికి నా బుజంతాకిస్తున్నాను. ఆమె శరీరం శాలూకు మృదు స్పర్శ అనుభవించడమే నా లక్ష్యం. ఆలా చేస్తూన్నప్పుడు ఒకటి రెండు సార్లు ఆమెస్తనాలకు నామోచేయి తగిలింది, వాటి మెత్తదనం. గట్రితనం నా మోచేతికి అనుభవం అయింది నా శరీరం పులకితముయింది. నా మనన్సు నంధ్యాసమయంలో చెట్ల లేత ఆకులు అల్లాడినట్లుగా ఊగినలాడుతోంది. పెకి మాతం నేను మామూలుగా వున్నట్లుగానే కనిపిస్తున్నాను. శ్రీవాంక్‌ చెబుతున్న తియ్యటి కబుర్లను, భావావేళశపు మాటలను, సత్యేం(ద్ర చెబుతూన్న వినోద విషయా లను వింటూ మధ్య మధ్యలో నవ్వుతూ వాళ్ళలో ఓ మనిషిలాానే కలిసిపోయి వడుస్తున్నాను.

రోహిణికి మాతం తన లవ్యాన్ని సాధించడంలో ఎటువంటి జంకు గొంకు లేదు. ఆమెది సూటిదారి. న్సష్టమయిన సాధన (క్రమాన్ని అనుసరిస్తుంది. ఆమెది హృదయాన్ని కరలలామలకంగా చూపించే పద్ధతి. ఆమె ప్రవర్తన నాకు ఆంతగా రుచించలేదు. హైస్కూలు విద్యార్థివిలాగ శ్రీకాంత్‌ను క్షణ క్షణం యిదేమిటి, అదేమిటి అని అడుగుతూ వుండడం, “అటుచూడు ఎంత ఆందమయిన దృళ్య మో:” ఇటు చూడు, ఎంత ఇగాధమో: అంటూ (పతిసాథీ అళన్ని ముట్టుకుంట్లూ బుజం

ముక్తి శ్‌ బుజం కలుపుతూ వుండే ధోరణి నాకు ఎంత మాత్రము నచ్చలేదు. పైగా చికాకు కలిగించింది కూడా. రోహిణి చూడడానికి అంత రూపసిశౌక పోయినా ఆందంగానే వుంటుంది, పొడుగ్గా వలాకులాగ వుండే శరీరం ఆమెది. కామిని ఆమె ముందు కాస్త పొట్టిగా, నల్లగా లావుగా కనిపిస్తుంది. రోపాణిలో ఒకమో స్తరుఆకర్షణ వున్నస్ప టికీ - ఆమె యిలా విచ్చలవిడిగా (పనర్తించడంవ్యల్ల ఆ ఆకర్షణ ఆంతా నీరుగారి పోయినట్లు అనిపిస్తుంది. ఆమె (ప్రవర్హన చూపిన వాళ్ళందరూ ఆమెను శ్రీకాంత్‌ వ్రియురాలు అనుకుంటారు. అయితే (శ్రీకాంర్‌మా(త్రం తాను ఆమెకు అన్న అనే భావంతోనే మెలుగుతూంటాడు. తరువాత ఒకసారి - ఆంజే శ్రీకాంత్‌కు టి. జి, వచ్చినప్పుడు = ఏదో మాటల (వ్రస్తావనలో అతను యిలా అన్నాడు:

“కారణం యిదీ అని చెప్పలేనుగాని రోహిణి అం'పేనాకు యిష్టం. ఇష్టాన్ని మీ మరో అభిప్రాయం నాలో కలుగదు. ఆలా కలిగే అవసరం కూశా లేదు. రోహిణిలో వున్న సర్లక్షణాలు కామినిలో వుంటే ఎంత చక్కిగా వుండేది:లాన్వోీ హాగా రోహిణి అనాసక్త మనస్కురాలు, శ్రీ సహజమయిన కోరికలున్న మనిషి అందువలనే ఆ మెలో ఎటువంటి యుక్రికుయు క్రులు లేవు. అందుచేతనే మీకందళకికీ రోహిణ్‌ యేదో మూర్ధురాలులాగ అనిపిస్తుంది. పైకి దర్పంగా కనిపించాలనే తాప (ఈయం పుంది ఆమెకు. చెట్టుకు పొతకుపోయే లతవంటి జీవనోత్సాహం ఆమెది. ఆమె యిప్పటికీ నన్ను చూసేందుకు అప్పుడప్పుడూ వస్తూవుంటుంది. నిన్ను వివాహం చేసుకోవడం మంచిపని అని ఆమెకు చాలమార్లు సలహా యిచ్చాను.

నాలోమటుకు మొదటినుంచీ ఆమెపట్ల అసూయ, తిరస్కారభావం వున్నాయి. (శ్రీకౌంత్‌ను నాకు దూరం చేస్తున్నదనీ, దూరం చేయడానికి అనేక రకాలుగా (ప్రయ త్నిస్తున్నదనీ నా అభిప్రాయం.

అయ్యో: ఎవరయినా నన్ను యీ రకంగా (పేమించినట్లయితే: చేతులుచాపి “నన్ను చేపట్టు" ఆనేట్లయితే:; ఎవరర్హువైఎఉదును;ు కామినియే అలా అంపే, ఆ

యాస నను రకంగా బృాదయం వివ్చి గర్రకో ర నా. , శశికళనే యీరక్ష భ్‌ భావన్యన్టరేర అయికేచళ్లా్యా త. (టీ జం..నంయంంలే |

ర్‌? ముక్తి

మరునాడు తె ల్లవాకు జామున = తెల తెలవారుకు వండా మహః పాళః కాలంలో --

రాత్రి అంకా చెవులలో మారుమోగుతున్న జోగ్‌ జలపాఠం సవ్వడులు మం చిిదలేషడంతో పే జలపాతం లాగానే సాకెత్కరించాయి.

సూర్యోదయం ఆయింది. దేవుడు కళ్ళు తెరచినట్లుగా (పకృతి నగ్భ పొందర్యం మత్తుగా 'సేవించటానికి - (పకృతి పృలకితం అయి, చ్చైతన్యవంతం ఆయి = (పాణికోటీ అంతా మేలుకొన్నది.

శ్రీకాంత్‌ లేవడంతో కే నాతో రహన్యంగా యిలా అన్నాడు. “నిన్నరాత్రి జలపాతాన్ని చూడటానికి రెండు మార్లు లేచాను ఆప్పుడు నాకేం కవిపించిండను కుహ్నవు? (ప్రకృతితో దేవుడు రతి,కీడలు. చేస్తున్నాడు = నేను అతని మాటలకు నవ్వలేదు, ఎందుకం కే అతని మాటలలో అక్లీలపు ఛాయలే లేవు.

మేం టీ తీసుకున్నతరువాత ఆ రోజు కౌర్య(్యక్రమం (ప్రారంభడుయింది" జోగ్‌ జలపాతం కిందికి దిగటావికి పూనుకున్నాము.

నాగుపాములా మెలికలు తిరుగుతూ పోతున్న ఆ కాలిదారి వెంట బయలు దేరాక - నడవడం కం'మె పరుగె శ్తుటయే ఎక్కువయినట్లు అవిపించింది.

శ్రీకాంత్‌ మాకందరికం టె పషెద్దవాడనిపించుకోవడం కోసం ముందుగా నడు స్తున్నాడు. అందరికంటె వెనుకబడిన రోపాణికి సాయంగా సత్యేం్యద్ర అడుగులో అడుగు వేసుకుంటూ నడుస్తున్నాడు మధ్యలో నేను - నాకంటె ఉత్సాహంగా హుషారుగా పరుగె క్తుతున్న కామిని;

“కామినీ ఎక్కడయినా పడిపోతావేమో; దెబ్బ తగులుతుంది సుమా; అని 'హెచ్చరించాను

“పడిపోతే లేవదీపి ఎత్తుకుపోవటానికి నీవు వరననే వున్నావుగదా * ఆంటూ కౌమిని నవ్వింది.

ఈ మాటలలో యమేదూనా "అంతరార్థం వృరడటానికి వీలుందా అని ఆచో చిస్తూ వుం వపాచిాచు,

ముకి 58

జోగ్‌ జలపాతం (పచండత, గాంభీర్యము అనుక్షణమూ మా కళ్ళముందు

(ప్రత్యక్షం అపుటూ వుంది. జలపాతంనుంచి వస్తున్న శబ్ద తరంగాలలో పపంచ

మఎతా మునిగి స్తబ్ధమయిపోయినట్లు అనిపిస్తోంది నా శరీరము, మనస్సు ఆత్మ- యీ మూడింటిలోను యీ శంఖానాదమే నిండిపోయినట్లుంది.

రామినీ విదానం, ఈ రాళ్ళకు గారే స్వభావం వుంది సుమా చాల జాగ త్పగా అడుగు తీసి అడుగు వేయాలి.

"అలా జారే న్వభాఒజం వున్నయి రాళ్ళమీదినించీ జోరుగా కిందకు దూకడం లోనే మజా వుంది కామిని యిలా జవాబు చెబుతూ కంచుగంట మోగినట్లు నవ్వ సాగింది; చూడు, (శ్రీకాంత్‌ అన్నయ్య ఎంతదూరం వెళ్ళాడో”

ఆశ్రీకాంత్‌. పడుతూ లేస్తూ-ఏమీ లెక్కలేసట్లుగా-గబ గబ నీటి తస్పరలలో నుంచి దూసుకుపోతూ ముందుగా వెగ్గిపోతున్నాడు, తాను వొక్కడే.

సత్తేంద్ర-రోహీణి యింరా వెనుకబడే వున్నారు. చాల వెనుక-

కామిని, నేను-మ ధ్యే మార్గంలో పున్నాము.

కామినికీ వెరిఆ వేశం వచ్చినట్లయింది నా హృదయం విరామం లేకుండా దతదడ కొట్టుకొంటూంది.

్రీకాంత్‌ దూరం” ఒక బండరాయి మీద నిలబడి, ముఖంమీద పడుతూన్న సీటి తుప్పరలను తుడుచుకుంటూ, జోగ్‌ జలపాతం దివ్యత్వాన్ని వీక్షిస్తూ. దావిలో నిమగ్నుడయాడు.

సీటి చుక్కలు మా మీద పడుతున్నాయి. తల దిమ్మెక్కుతోంది.

కామిని జారిపడిండింసీళ్ళలో పడిపోయింది. పదిఅడుగుల కింద వున్న నేను ఒక్కడూకులో వెళ్ళి ఆమెను పట్టుకున్నాను. పూర్తిగాతడిసి పోయినందువల్ల దుస్తులు ఆమె శరీరానికి అంటుకుపోయి వున్నాయి. నాహృదయం కూడా ఆలాగే ఆమెకు పన్నిపాతమయి వున్నదని నాకు తెలుసును. అప్పుడు నాఆంతరంగంలోని చప్పుడు జోగ్‌ జలపాతప్పు ళబ్బాన్ని మీరిపోయినదన్న విషయం కూడా నాకొక్కడికే తెలుసు*

4 ముక్తీ ఆమె ముఖంమీద చెల్లా చెదురుగా అలుముకువున్న జుత్తుని, ధైర్యంచేసి, పరిచయ పాగాను. కౌమిని సిగ్గతో చిన్నగా నవ్వింది.

“నాకు ఎక్కడా దెద్చి తగర్లదు”

“విజంగానా? నా కంఠరన్వరం నూతిలో వదిఆమడల లోతులో వున్నట్లుంది.

“జం

“ఆక్రాప్సినీ *

“వన్ను కమించు” అన్నాను ఆమెను గట్టిగా కౌగలించుకువి ఆమె అధరాల మీద (ప్రగాఢంగా మున్దుప్టైకన్నాను.

వెంటనే, ఆమె నవ్వుతూ నన్ను పక్కకు నెట్టి మన్కధ బాణంలా ముందుకు దూసుకుపోయింది నాకొళ్ళకు ముందుకు అడుగు వేసే శక్తి లకుండా పోయింది

కామువి నప్వులు జోగ్‌ జలపాళఎ) ధ్వనులను మించి పోతున్నాయి నేను వెనక్కు తిరిగి చూసినప్పుడు, ఒకచోట నిలబడిపోయి షూావయిపు-జోగ్‌ వయిపు చూస్తూన్న సత్యేంద్ర- రోహిణి కనిపించారు,

ముందు, కొద్ది దూక౦లో శ్రీకాండ్‌ నిలచుని వున్నాడు రాయిని ఆనుకుని ఏకాకిగా అతని చెనుకగాంబోగ్‌ నమక్షంలోంఒక మహా వివ్లవం జరిగిపోయింది మూ వెనుక సదసవ్విచేకం తాలూకు కళ్ళలా సత్యేం్యద్రంరోహిణి వున్నారు,

ఆ క్షణానకీ.నా ప్రాణం ఒక్కమారుగా జారిపోతే ఎంత బాగుంటుంది అనే భావనంజోగ్‌లో కనిపిస్తున్న నీటి ధారలలాగ- ప్రసరిస్తోంది. ఒక్క క్షణం మాతమే ఆ భావన

మనస్సులో అంతులేని భయం,

నేను దిక్కుతోచని వానిలా అక్కడేంఆ రాయికి (వామివి వారిపడిన రాయిక్సి ఆంటుకుపోయి కూర్చున్నాను

నా కళ్ళ ఎదురుగా నీటి పర్వఠం దొర్లుతున్నట్లుంది. ఆ నీటి ుష్పరలు వొంటిమీద పడుతున్నాయి, అదే నీరు కాళ్ళకింద (గ్రవిస్తోంది.

ముక్తి కక్‌

శ్రీకాంత్‌ వెనక్కి. తిరిగి చూస్తున్నాడు. కామినితో మాట్లాడుతూ ఆమె చీలిని గట్టిగా పస్టుకుని నడుస్తున్నాడు.

నా భయం నిశ్చితమయిన రూపు ధిరించింది. కొమిని శ్రీకాంత్‌కు చెప్పి వేసిందాంసత్యేంద్ర రోహిణులు నా మూర్థపు _పవర్షన కళ్ళారా చూశారా?

శ్రీకాంత్‌. బిగ్గరగా నాతో అన్నాడు. (బహ్మాండంగా వుంది జోగ్‌ జీల పాతం. అట్టడుగున కూర్చుని తపస్సు చేసేట్లయితే, తొందరగా దైవదర్శనం అయి పోతు.ది. నామటుకు నాకు యీ రోజంతా యిక్కడే యిలాగే కూర్చుండి పోవా లని వుంది: “

నామనసులోని భయం కొస్త తగ్గినట్లయింది. ఒద్దిక అయిన కామిని ముద్దు ముఖంళో ఓ విధమయిన మృదు హాస్యం నాట్యం చేస్తున్నట్టుంది. ఈ హాన్య ధోరణిలో ఒక అన్పపష్టమయిన ఆదేశం వున్నట్టు అనిపించింది. ఆవేశంలో నేను "పెట్టుకున్న ముర్దు ఆమె హృదయాన్ని చేరిందనటానికి యిది చాలు: ఆ అస్పష్ట మయిన ఆదేశానికి తోడు స్పష్టమయిన అనుమానాలు కూడా వున్నాయి. నిజంగా ఆ ముద్దు ఆమె హృదయాన్ని చేరిందా? లేక జోగ్‌ జలపాతపు ధారల్లో కలిసిపోయి, కిందికి జారిపోతున్న నీళ్ళతోపాటు భూ పతనం అయిందా?

క! అ క!

నా జీవితంలో మొదటిమారు-నేను స్వంతంగా, కేవలం స్వాళ క్రిమీద అధారో పడి-ఒక *పవి” చేశాను.

అంతకుముందు.ఆ తరువాత కూడా-జీవన్నపవాహ౦లో కలసిపోయి ఈదటం నాకు తెలుసును. న్వభావతః నేను చాకచక్యమయిన పనిమంతుడిని కొదు. చిరుగాలి వీచి తొలగిపోయేంత వరకు, యే పని యెలా చేయాలి అనే ఆలోచన లేకుండా ఆలోచనవున్నా ఆ వని చేయడానికి అవసరం అయిన మనోరైర్యం లేకుండా-చిరు గాలి (పవావోలు నన్ను ఎక్కడెక్కడికో తీసుకుపోతూ వుంటాయి. ఏమయినా కానీ, నా ఆత్మ పంరక్షణమే నా ధర్మం అనిపిస్తుంది. ఐహుళః నా దిలం అంతా దీవిలోనే వుందనుకుంటాను. బయటకు కనిపించే బలహీనతలోనే నా అంతరంగ శక్తి వుంటుంది.

ఠ్‌కి ము క్రి

“నా జీపిళంలో మొదటిసారంనేసు స్వంతంగా స్వఃక్తితో ఒక పవి చేళాటు" అని కదా (వ్రాశాను ఇది నిజమేనా? కేవలం నా (భమాః ఆపని నేనే చేశానా? లేక జోగ్‌ జలపాతఎ ,పచండ శ క్తి-.మానపునిలోవున్న కామ (పవృర్తి-అంతా కలిసి నాచేత యీ పని చేయించిందా.

తరువాత ఎన్నో రోజులు నేను తపు చేళాననే భావం సన్ను, నా మససెుసు దహించి వేసింది. అయితే నారో యిమవంటి తప్పు చేయగల నైర్యం, శకి వున్నాయనే అభిమానం ఒక పక్క, ఆనందం మే పక్క నన్ను పిప్పి చేస్తు న్నాయి నా శకి తలుచుకుని నేసు ఆశ్చర్యాంబుధిలో మునిగి పోతున్నాను.

నేను ఆఫికాకు వెళ్ళిపోతున్నది నాజీవితంలో స్వశక్తి మీద ఆధారపడి చేస్తన్న రెండవ పని

ఆంపరూ వద్దు, వద్దు ఆంటూ వున్నా-మా యింటిలోని వారంతా "నీవు చవి పోయావనే అనుకుంటాం” అని అంయిన్నా-నా విశ్చయాన్ని మబుకు మార్చుకో కుండా వుండిపోయాను

ఇంత శక్తికి ఆధారం ఏపుటి?

శరావతి నదికి తెలుసునా?-కసుమ దాటి యివతలకు వచ్చిన తరువాత తనలో యింతటి (౬ చండళక్తి ఉల్పన్నమపులుందని-

అయితే నాలో ఆ శక్తి రావడానికి నేను _పవేశిందన కనుమ ఎటువంటిది?

జోగ్‌ కనుములో-నా ఆత్మ సరికొత జన్య ఎపైందేమో.

|! శ న!

అప్పుడు నేను నిజంగా ఒక తప్పుపని చేశాను ఒకరకంగా చూసుకుంపీ మిత్రద్రోహాం చేశాను స్నేహితుడి చెల్లెరిపట్ల మోహాచేళం (వదర్శించడం మ్యత్ర (దోహం కాదు, అయికే ఈ సంగతి ఆతనికి చెప్పకుండా వుండిపోవడం మబుకు మిషతద్రోహం

“నా హృదయము, మనస్సు అన్నీ నీసొమ్కు నీహృదనము, మనస్సు నా సొట్త* అంటూ మేం ఒకళ్ళుకు ఒకళ్ళం (పమాణంచేసుకున్నాం. నేను మొదటి సాం౦ంగా ఈ టఊుమావానికి భగ్మ్య౦ంగా నర్తించాను, ఉపమాణాన్ని జవదాపేననే ఊహూ

ముక్తి క్‌? నా మనసులో వుండటం వల్లనే శ్రీకాంత్‌ జోగ్‌ కసుషులలో నాప యేౌకిగా కని పించాడా?

శ్రీకాంత్‌ కామిని రోహిణులతో ధారవాడకు వెళ్ళిన తరువాత, ఓ ఉత్తరం (వాస్‌ నా సునస్సులోవి పంకోభం అంతా అతని ముందు 'పెట్టివేచూలవి. విశ్చ యించుకున్నప్పటికీ ఆ పవిమా[త్రం చేయనేలేదు. చేసుకున్న నిశ్చయాలను గురించి ఆలోచించుకుంటూ కూర్చుం'పే అవి బలహీసమయి పోతాయని = నీరుకరి పోతా యవి హాబ్లుట్‌ ఒక స్వగలంలో చెప్పాడు.

ఓహో అప్పటి నా ఆలోచనలు స్వగత రూవంలో కూరి తై ఎలా వుంటుంది?

“థ్రీకాంత్‌కు చెప్పాలా అక్కన్లేదా? శ్రీకాంత్‌ నా (ప్రాణ స్నేహితుడు అందు చేత నా అంతరంగాన్ని ఆతనిముందు విడమశరిచి చెప్పడం నా కర్తవ్యం, అయికే ఫ్రీకాంత్‌కు యీ మాటలు రుచించక పోవచ్చును. నా హృదయం మీన అతనికి పరిపూర్ణమయిస అధికారం వున్నది, నా హృదయానికి అతసు నియంత అయి నప్నుగ స్వంత వాధ్యతతో నేను చేసిన పనిని చూపి అతడు కోపపడకుండా

ఎతడు. అతనికి కోవం వచ్చిందంటే మా ఆదర్శ స్నచాం విచ్చిన్నమవుతుంది+ శా బార్య స్నేహానికి స్వస్తి చెప్పవలసి పుంటుంది. కౌమిని దూరం ఆయిపోతుంద్ని ఒకవేళ యేడగో ఉదార హృదయంతో శ్రీకాంత్‌ నేను చేసిన పనికి అంగీాారం తెలియపరినినా అప్పుడూ సంకటమే. (ప్రతిసారీ నేను అతని యింటికి వెళ్ళినప్పుడు ఆతని మనస్సులో నంళయం కలగకుండా వుండదు, “*గౌారీశ యిప్పుడు నా కోసం రావడంలేదు; కామినికోవం వ స్తున్నాడు” అవి ఇన్నాళ్ళు నాపట్ల కనపరుస్తూ వచ్చిన (పేమవిశ్వాసాలసు ఉపపంహరించుకోవచ్చును. అతని (పేమ, ఆదరం లేకపోతే నా (దితుకు వృధా, అర్ధరహితం అయిపోతుంది. కామిని దొరికినా = పట్టణాన్ని తఈగలబెట్టి బూడిదచేపి = జయించినట్లు ఆయిపోతుంది.”

(శ్రీకొంత్‌తో యిప్పుడు చెప్పడం అంత మంచిపనిాదు. ---అయితే "యేం చేయాలి? అతసంళట అఆతనికే కొమినికీ నాకూ వివాహం చేస్తే మంచిది అనే అభిప్రాయం కలిగేళ్లు నేను పవర్హించాలి,. కౌమివిపెన నాకు వున్న అనురాగం చూపి అతవికీ అభిప్రాయం కలగాలి, అలాగే ఊపొంచుకుని, తనంతటకానే

ర్‌కి ముక్తి

శ్రీకాంత్‌ నాతో యీ ప్రస్తావన తీసుకురావాలి. ఆయితే యిది కుటిలనీతి అవు తుందా? యుద్ధం = (ప్రేమ = యిటువంటి విషయాలలో యీ నీతులతో పనిలేదు _ ఇది కుటిలనీతి కాడు కరామినిపట్ల మంంత అనురాగంతో వ్యవహరించడం కుటిల నీతి యెలా అవుతుంది: ఒకసారి ఆమెను ముద్దుపెట్టుకున్న తరువాత - యింకో రకంగా (ప్రవర్తించటానికే వీలులేదు. అంతేకాదు మా మధ్య = అంపే కామినికీ నాకూ మధ్య పరస్పర సానుభూతి, అవగాహాన పెరగాలి. కేవలం మోహపాళాల్లో చిక్కుకుంే చాలదు పరస్పర అవగాహన పెరగాలంపే సోదర (_పేమలాటి ఏ అరిమర5లు లేని (ప్రేమ ఆవసరం, స్నేహం అవసరం. కామిని యింకా చిన్న పిల్ల. శరీరం పెరిగితే పెరిగి వుండవచ్చు, మనను-బున్ట యింకా వికసించాయని చెవ్ప , టానికి లేదు. ఆమె నా భార్యకావాలంపే-మా యిద్దరి ఆలోచనలు, హృదయము, మనను సమరిన స్థాయిలో వుండాలి. అందుకోనం యిటువంటి ధోరణిలో-యీ మార్గంలో ఆమెను నడిపించే (పయత్నం చేయాలి, ఆమెకు భావనాబలం చేకూర్చాలి. అంతేకాదు, కామిని హృదయమే నాకింకా సృష్టంగా ఆర్ధం కాళేద్దు నా ముద్దును _పేమతో ప్వీకరించిందా లేక.,......! లేక అనే రండో ఆలోచనే నేను పసహించళకపోతున్నాను.

--ఏమయినా యీ మధ్యే మార్గమే యోగ్యమమునదిగా నేను భావిస్తున్నాను. యోగ్యమో, అదోగ్యమో-నా దారి మాం యిదే:

ఈ రకమయిన న్వగతం నా మనసులో ఆ నెలవులలో (కమ (క్రమంగా సాగుతోంది. చివరకు నా మనో భావాలను ఎవరికయినా చెప్పివేయకపోతే భరించ లేని స్థితి వచ్చింది. సత్యేం్యద్ర ఆనందంగా అంగీకరించాడు అతనిముంయనా చృాదయభారం అంతా వెళ్ళగక్కాను. అయితే ఆ తర్వాత సత్వ్యేం్యద్ర ఉప దేశాన్ని నేను తప్పనినరిగా వినవలసి వచ్చింది:

“మరిన్దటూ యింకా చిన్నవాళ్ళు. రెండు మూడు సంవత్సరాలు ఆగండి. ఆ శర్వాత మీమీ హృదయాలను పరీక్షించుకుని చూడండి. వాటిలో యింకొ (పేమ చిహ్నాలు మిగిలి వున్నట్లయితే, ఊంఅలాగే కానీయండి. ఆంతవంకూ నోడు మూసుకుని కూర్చోండి. నీపు వ్మెరి వ్యామోళా ధోరణిలో ఆమెను ముదు

ముకి ఠ్‌కి

"పెట్టుకున్నావు, అంతవరకు నిజం దాని అర్ధ-ఆ మెపట్ల నీకు పరిపూర్ణమయిన (పేమ వున్నదని కాదు. క్షణికమయిన మోఛాము, (పేమంయీ శెంటికీ చాలా వ్యత్యాసం వున్నది, ఆమె--: అదేదో సామెత చెబుతారు చూడు, వయసులో వున్న పిల్లకు నేల కనిపించదని -ఆమె మనస్సు ఆమెకే తెలియదు. సరయిన అవగాహనకు రావటానికి రెండు మూడు సంవత్సరాలయినా పడుతుంది. అ౦త పెరకు మీ మీ చదువు సంధ్యల విషయం జా(గత్తగా చూసుకోండి. పరీక్షలో న్లూన్‌ వచ్చి మంచి ఉద్యోగం దొరకాలని కృషి చేయి. మీ మీ కర్య ధర్మముల సంయోగంవల్ల బహుశః మీ వివాహమే జరిగితేంమీరు _యింటిలోనుంచి వెళ్ళి పోవలసి వస్తుంది. నీ కాళ్ళమీదనే నీవు విలబడవలపి వస్తుంది. ఆందుకు మంచి జీతం వున్న ఉద్యోగం కావాలిగదా, అది లభ్యమయేంతవరకూ యీ వెర్రి తనాన్ని, మోహాన్ని పెట్టుపని బ్యుర ఖరాబు చేసుకోకు . ....నీవింకా బాగా అభి వృద్ధిలోకి రావలపినవాడివి:*

పఠ్యేంద టోఢలో వ్యవహార క్రానం-లౌకీకంపాలు చాల వున్నది. ఎంత యినా, హైడ్‌ మాష్టర్‌ కులకర్షిగారి అబ్బాయిగదా ఆతన.

వు వ తి

ధారవాడనుంచి శ్రీకాంత్‌ ఉత్తరాలు వారానికి ఒకటి చొప్పున వస్తూనే వున్నాయి. శ్రీకాంత్‌ మననము, అభ్యాసము, చింతన-యేమీ ఆటంకం లేకుండా సాగుతున్నాయి గనుక అతని ఉత్తరాలలో సాత్వికమయిన ఉపదేశాలే ఎక్కువగా పుంటున్నాయి. ఉత్తరం రావడంతోటే నా మెదటి ఆతురత 'కామిని” అనే మాట ఎక్కడయినా కనిపిస్తుందా ఆని వెనకటం: తరువాత రామినికి సంబంధించిన వాక్యా లన్నీ చదవడం హృదయారాటం తీశనమీదట తతిమ్మా ఉత్సరాన్ని చదువుతూ వుంటాను. (వతిసారీ ఒక రకమయిన భయంతోనే ఉత్తరాలను చదువుతున్నాను. కామిని శ్రీకాంత్‌కు చెస్పివుంటుందా? '* కామిని-.రోహిణీ-నేను సుఖంగా యింటికి చేరుకున్నాము, కామినికి యీ (పయాణం౦ చాల ఆనందం కలిగించింది. ఇప్ప టికి ఎనిమిది రోజులు గడిచిపోయినా-ఆమె మాటలన్నీ యింకా జోగ్‌ జలపాతాన్ని గురించే, కామిని కలలలో యింకా ఆ జలపాతమే బాత్తుపని వుంది. కొమిన్సి నీకు ఈన (పేమ పూర్వక వందనాలను తెలుపమన్నది "

(0 ము కి

యిఎింంట్‌.. వాక్యాలు బదువురూన్నప్పుడు నా మనస్థితి ఎలా పుంటుందో పర్ణించడం అసాధ్యం: చదపిటానికీ 'కేపలం మామూలు మాటలుగో కనిపిస్తాయి. కాని. వాటి అర్థం నా హృదయ (ప్రేరణకు సంబంధించినది శ్రీకొంత్‌ తార్విక చింతసలు కూడా కామినికీ నాకూ నడచిన ప్యవహారం ాతిపదికగానే చదుపు ళున్నాను.

్రీకాంఠ్‌ ఓ ఉత్తరంలో యిలా (వాళాడు*

"జోగ్‌ నుంచి వచ్చిన శరువాత నా జిజ్ఞాస మంంత పెంగింది. జీఏిళానికి ఆర్థం యేమిటి. ఆదర్శం యేమిటి అనే మీమాంస వచ్చింది. జీవిత్‌ విలువలను గురించి. పరిశోధనలు చేస్తున్నాసు. జోగ్‌ నుంచి వచ్చిన మీదట నాకు మొదట ఎదురయిన (సళ్న: సొందర్యం ఆంటే యేమిటి? అనేది. జోగ్‌ పౌందర్యం ఎక్కుడ పుంది? విశ్హాన దృషితో వస్తుపును ముందు. పెట్టుకుచూస్తే జోగ్‌ జక పాఠం ఆంటే ఉట్టి నీళ్ళే కదా: [120. విజమే, ఆయితే ఆ నీటి ప్రవాహం మస మనస్సు మీద పరిణామం తీసుకు రావడం ఆశ్చర్యం. ఆనందం, అగాధం: గూఢం అక్కడ పున్నప్పుడు యేమనుకుంటాము? "ఆహా. బోగ్‌ ఎంత మనో హరంగాపుంది” ఆవి కదా: సౌందర్యం అంపే జోగ్‌లో పుస్నదా? మన హృదయంలో పుస్నదా? లేక ₹0టిలోనూ వున్నదా?

(1) జోగ్‌ జలపాతంలో మేరో పంది. అందుపల్లనే ఆది. మన మనన్సును (పభావితం చేస్తున్నది.

(2) దానికి తోడు మనలో కూదా యేదో పంది. ఎందుకంటే జంతువు లలో యిటువంటి ప ణామం యేర్చడదు కదా: మనిషి విషయంలోనే ఈ పరిణామం సాధ్యం, దీనివల్ల మూడు విషయాటు కేలుళ్ళున్నాయిం

(1) (పపంచంలోనవి వస్తువులు మన మనస్సు; వీటి మధ్య ఒకరకమయిన నందింధం వున్నది.

(1) జీవితపు విలుపలు మన మనస్సుకు సంబంధించినవి. అందుచేత అవి ఆక్మ నిష్టమయినవి,

ముక్తి 6॥

(1) అయికే నేను-నాఆల్మ ఈ (ప్రపంచంలో విశ్వంలో భాగమే అను

కుంటే, జీవితప్ప విలువలు లౌకిక (పపంనికి చెందినవేనని చెప్పవచ్చును.

శ్రీకాంత్‌ (వాసే యిటువంటి వ్యాఖ్యానాలకు నాకు అప్పల్లో పూర్తిగా అర్థం తెలిసేడికాదు నేను మాతం నా ఊహా (ప్రేయనిని గురించే ఆలోచిస్తూవుందేవాడిని, “కామిని హౌెందర్యవతియేనా? కామిని సౌందర్యం కేవలం నా మనస్సు నాకు కలిగి స్తున్న _పలోభమా? కామిని సౌందర్యం నాలో ఎటువంటి మార్చు తీసుకువర్చింది? ఆమె నా స్వంతం ఆయిపోవాలనేంత స్వార్థం యేర్చడిందా నాలో? సొందర్యానికి యిటువంటి భావనలకు యమయినా సంబంధం వున్నదా? సౌందర్యానికీ (ప్రేమకు వన్న సంబంధం ఏమిటి?

జానా పశ్నల గురించి వివరంగా ఆలోచించుకుని నా ఉత్తరాలలో యిరికి స్తున్నాను. శ్రీకాంత్‌కు నా (పశ్నలు చదివి చాలా ఆనందం కలుగుతోంది, వాటికి పొవాబ్లు యివ్వసాగాడు:=

“సీ (పశ్నలు ఎంతో సబబూ పున్నాయి. సౌందర్యానికీ మనసులో మెదిలే ఆనండాడిధావనలకు (పగాఢమయిన సంబంధం వుంది. ఇంత ఆనందానుభపంలో నిరంతరం ఓలలాగాలనే యిచ్చ మ'ిషికి వుండడం సహజం, దాని అర్ధం జోగ్‌ జలపాతాన్ని నేను జేబులో వేసుకు తిరగాలనికాదు. అందమయిన శ్రీని వివాహం చనుకునే పురుషుడి ఆనందం *యీ సౌందర్యం మీద నాకు హక్కు వుంది” అన్న స్వార్థ భావనకు నందింధించినది. గాల్స్‌వర్తీ (వాపిన * 7౧6 18౧ 0 ౯006767” అనే నవలలోయీ పమెే ఉత్పన్నం అవుతుంది. సౌందర్యము, యాజమాన్యము వీటి ఘర్షణవల్ల యేర్చడే దుఃఖం,

“సౌందర్యము, (పేమ? సౌందర్యమును _పేమించడం నహజం సులభం కూడా. అంతేవాదు. నేను (పేమించే పస్తువులలో నాకెప్పుడు సౌందర్యం కనిపిస్తూ పుంటుంది అందుచేత యీ రెంటికీ (వగాఢమయిన నంబంధం వున్నదనుకోవ టానికి వీలుళదు. (ప్రజలు యిలా ఎందుకు (భమలలో పడిపోతాకో తెలునునా? లెక్క రూపంలో యిలాచెప్పవచ్చును.

62 ముక్తి

పొందర్యం = ఆనందం (నిజమయిన ఆనందం")

(యేమ = ఆనందం (నిజమయిన అనందం=)

ఈ రెండు రకముల ఆనందాలలోను వున్న భిన్నత్వం సామాన్యులకు తెలి యదు. అందుచేత పొందర్యానికి (పేమకు (పగాఢమయిన పంబంధం పున్నదని (ళమిస్తారు.

'మొదటి ఆనందము, రెండవ ఆనందము __ వీటి గురించి నేను యింకా నూక్మమయిన పరిశీలన చేయలేదు.

శ్రీకాంత్‌ ఉత్తరం చదివిన తరువాత నేను చేసిన ఆలోచనల తీరువేరు,

సౌందర్యం == ఆనందం!

(యేమ = ఆనందం* ఇలా అయినప్పుడు

పౌందర్యం -ఓ (పేమ == ఆనందం -( ఆనందం2........ అందుచేత అంకా సూత్యప్రాయంగా నమన్వయం చేపి చూపినట్లు ఆయితే మనమనోరధాలన్నీ యీడేరి నట్లయికే కామిని, (శ్రీకాంత్‌ యిద్దరి నాతో పష్నేహంగా వుంటే.

కామిని -. శ్రీకాంత్‌ = (సౌందర్యం +- (పేమ) -1- పీతి

= ఆనందం -(- ఆనందం౫ -[ ఆనందంక3

జ సచ్చిదానందం == స్వర్గం ఈ భావనలు నేనో కాగితం మీద (వ్రాసుకుని వుంచుకున్నాను. ఆ కాగితం యింకా నా దగ్గర వుంది.

ఈ వేళ నత్యేంద్ర “నీవు (వాసేది నేను చదవవచ్చునా?? అని ఆడిగాడు. నాలుగయిదు రోజులుగా అతని యింటికి వెళ్ళకపోనడంవల్ల నా యోగక్షేమాలు విచా రించటానికి వచ్చాగతను,

"దయచేసి ఇప్పుడాాపయత్నం చేయవద్దు" అన్నాను.

" ఎందుకని?”

“ఇప్పుడు వద్దు అన్నానుగా. నీవు యిప్పుతు చదివినట్ల యితే సీ అశ్నిపాయా లకు = ఉపదేశాలకు నేను విలువ యిన్వ వలసి వుంటుంది: నీవు వూరికే చదివేసి

ముక్తి న! యేమీ మాట్లాడకుండా పోయినా నీ మీద యీ మాటలు ఎలాంటి (వభావం తీసుకు వస్తాయో అని నాలో ఎన్నో ఆలోచనలు బయలు దేరుతాయి. నాకు (ప్రస్తుకానిక్రి (తమించు సుమా:) అన్ని (పభావాలనుంచి విడిపడి ప్రత్యేకంగా వుండిపోవాంని వుంది.

“కావాలంటే = దీన్ని (వ్రాయడం ముగించాక, ఆఫికకు వెళ్ళేముందు, నీకు దీనిని ఇచ్చి మరీ వెడతాను.

*"అలాగే సీయిష్టం” అని నత్యేంద నీరసంగా నవ్వాడు “అదలా వుంచు, మీ నాన్నగారి దగ్గర నుంచి నాకు ఉత్తరం వచ్చింది

"మా నాన్నగారినుందా?'* నివ్వెరపోయి అడిగాను.

"అవును ఆఫ్రికాకు వెళ్ళేముందు ఒకమారు సిర్పికీ వచ్చి వెళ్ళాలని వారి ఆకాంక్ష! మీ అమ్మగారు వాల బెంగపెట్టుకున్నారట. వారు చెప్పిన మాటలను, (వాసిన ఉత్తరాలను నీవు మరచి పోవాలవి మీ నాన్నగారి కోరిక:

నేనేం జవాబు చెప్పలేదు.

సత్యేంద యిలా అడిగాడు “ఎందుకట్లా చూస్తాపు? వెళ్ళివస్తావా లేదా?”

“ఆలోచించాలి:

“*ఆలోచించాలా? హు। నీ జీవితం అంళా యిలా ఆలోచనలతోనే గడిచి పోతుంది. అన్నిటికీ ఒకపే ఆలోచనలు, నిద్రపోవటానికి, నిద్రనుంచి లేవటానికి అన్నిటికీ ఒకచకే మాత-ఆలోచనలు: నీ జీవితంలో యింతవరకు ఒక్కమారయినా త్వరగా విశ్చయం చేసుకోగలిగావా?

“ఎందుకలా అంటావు. ఆఖఫికా వెళ్ళాలనే నిశ్చయం నేను తీసు కున్నదేగా;”

“నీవు కాదు. నీవు చేయలేదు గొరీశ! నీ కర్మ అలా చేయించింది. కర్మ పంయోగంవల్ల నైరుచినుంచి వచ్చిన ఓక సెట్టిగారి అబ్బాయితో పరిచయం అయింది. అక్కడ మంచిదే-డబ్బుదృష్ట్యా చూసుకుంటే భేషయినది= ఒక ఉద్యోగం దొరికింది. ఆసెట్టిగారి అబ్బాయి ఆతని పేరు ఏమిటి? ఆ ఈడాని = అతని (పభానం నీ మీద పడరేదని చెప్పగలవా?”

84 ముక్తి

“జక రకంగా చూసుకుం'పీ నీవుచెప్పేడీ నిజమే. అయితే. శడాని కేనలం నిమిత్తమాటకుడు, మధ్యస్తుడే గదా:

“*ఆదేనుయినా గాసీ, లోకవ్యవహారం చూసుకుని (పవర్తించాలి, మీ యింటికి వెళ్ళి అందరి అనుమతీ ఆశీర్వాదము తీసుకుని-ఆపైన ఆఫికాకు వెళ్ళిపో. నీయిష్టం.”

“ఆశీర్వాదమా? అంకా అయింతర్వాత యింశేమిటి?”

“వాల్లే ఊరుకో. ఎంతసేపూ నిరాశ, నిస్పృహ”

“నిరాశా? రాదు, నాకు ఆళలేదు-నిరాళలేదు. జరిగేడేదో జరుగుళుందిలే= అనే స్తిత (ప్రజ్ఞత:

“ఓహోహో! ప్రత పజ్ఞుడివా? ఆ స్తిత జ్ఞ నస్వరూపృడివానే ఒకసారి పిరికి కూడా వెళ్ళరా, చూద్దాం”

“ఆలోచిస్తాను”

“క్రావాలం'కే ధారవాడకుకూడా వెళ్ళి ఒకసారి కామినికి గుగ్‌చై కొ స్రేపిరా* ఇంకా-సీపు స్తితపజ్ఞుడివిగా। సీశేల? అందువల్ల లాభంలేదు, నష్టంలేదు. దుఃఖం లేదు.

నేను కిటికీలోంచి ఆకాశం వయిపు చూస్తూ పుండిపోయాను,.

నో ఖి ళ లాభంలేదు-నష్టం లేదు; సుఖంలేదుందుఃఖం లేదు.-అప్పుడు ఎంతనుఖంగా వుండేది?

ఎంతో దుఃఖంగా కూడా వుండేదేమో. అయికే ఆ దుఃఖంలోను ఒక విధ మయిన సొగసు వుంది. అర్భంవుంది.

నేను ఇంటర్‌ సైన్స్‌ పరీక్ష రెండోతరగతిలి ప్యాస్‌ అయినాను. కేవలం నూటికియాలై మార్కులు మాత్రమే వచ్చాయి. ఇంజనీరింగ్‌ కళాశాలలో సీటు చిక్కలేదు మా (ప్రాంతంలో. (పయత్ని స్తే ఎక్కడయినా దూర (ప్రాంతంలో డొరికేదేమో గాని-ఆటువయిపుగా మనస్సు పవిచేయలేదు. అంతేగాదు. నన్ను

ముక్తి" 805 ఢారవాడలోనే వుంచాలని దేవుడి నింకల్చమేమో అనుకున్నాను. బీ. ఎస్‌ సి. అయిన తరువాత బి, ఎస్‌. సి. (చెక్నాలజీ)కి, వెడితే ఉచితమని నా బుద్దికితోచి జూనియర్‌ బి, యస్‌. సి, లో చేరి చదవసాగాను, పైకిమా్యాతం విరాశ, ఇంజ సీరింగ్‌లో సీటు దొరికళేదని. అయికే లోపలమాత్రం ఒక విధమైన తృప్తి* శ్రీకాంత్‌ను వదలి, కాదు-/శ్రీకాంత్‌ కామినులను వదలి పోవాలంళకే ప్రాణం పోయినంత పని. ఇక్కడ ధారవాడలోనే వుండిపోవడంవల్ల నహవాసాసురాగాల "పెరుగుదలకు మంచి ఆవకాశం యేర్చడుతుంది.

(శ్రీకాంత్‌కు వి. ఏ లో మొదటి తరగతి వచ్చింది. ఒకటి రెండు యూని వర్శిటీ బహువతులుకూడా వచ్చాయి. “దీనికంతటికీ నీ కృషే కారణం గొరీళ;" ఆంటూ నా గడ్డం పట్టుకుని చెప్పాడు శ్రీకాంత్‌, "నీ సహాయము, స్ఫూర్తి లేక పోతే నేను యింత కృషిచేయగలిగే వాడిని కాదు",

శ్రీకాంత్‌ బాబాయిగారు ఆతనికి ధనసహాయంచేపి ఇంగ్లండుకు పంపటానిక్రి పిద్దపర్డారు. ఎం, ఏ. అయిన తరువాత ఆ విషయం ఆలోచిద్దామని, స్వాభిమాని అయిన శ్రీకాంత్‌ వారి ఆలోచసలకు అంత (ప్రాముఖ్యం యివ్వళదు.

అన్నిటికంచె ముందు జీవితానికి ఒక (ప్రాతిపదిక యేర్చరచుకోవాలని ఆతని ఉ ధ్ధేళ్యం.

జీవన (ప్రాతిపదిక అంకే-,పేమ అన్న సమాధానం నా నాలుక చివరివరకూ వచ్చింది. *నీ న్వంత తత్త్వ్వచింతన ఈయారు చేసుకుందుకు చాలకాలం పశ్తే ట్లయితే--' అని నేనన్నాను.

“ఎన్ని సంవత్సరాలయినాకానీ నాతత్వ్వచింతన రూపు రేఖలు తెలిసిరావడానిక్రి ఎన్నోయేజ్ళు అక్కర్లేదు. ఒకటి రెండు సంవత్సరాలలో ఆ రూపురేఖలు తనంత శామే స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి".

న! ఇం థి

కామిని మెటటిక్‌ పరీక్ష చదువు హుషారుగా సాగుతోంది. తస పనుల్లో మునిగిపోయిన శ్రీకాంత్‌ ఆమె చదువుపట్ల యేమీ (ళద్ద చూపించడం లేదు.

“గౌరీశ: సీవయినా మా కామినికి కాస్త సహాయం చేయనయ్యా:? ఆంది

668 ముక్తి ఆతని తల్లిగరు. ఈమాట సరళ పిన్నిగారినుంచి పచ్చేసరికి నా హృూడరయము ఎగిరి గంతువేపింది; ఆనందంతో విండిపోయింది.

్రీరాంఠ్‌ యింటికి రోజూ వెళ్ళడం (పారంధించాసు,

అప్పుడు అ రోజుల్లో నా మనసులో ఎప్పుడూ ఆమే నాట్యం చస్తూ పుండేది వందలకొద్దీ కలలు, ఆళలు, ఆసేకలు కోలికలు-కళ్ళలో యివన్నీ దోయాచులాడు శఈున్న సమయం, కామినికి జామెటీ చెబుతూ వున్నప్పుడు ఆమె బేతిమిద నా చయి వేయవలపివచ్చేది.

“నీవు చెప్పింది నాకేంబురకెక్క లదు. మళ్ళీచెప్పు- నా మెదడ.లో ఆంకా మళ్లే అనుకుంటాసు" అని ముఖం ముడుచుకొని మాట్లాడేటప్పుడు ఆమె సెదదృచో ఎలా దీనంగా, నాటకీయంగా అనిపించేవనిః: బటానీలబార్‌' అంటే నాకు యిష్టమని చెప్పినప్పుడు ఆమె సవ్విసరీతి సవ్విన తరువాత నా వంక చూసిస తీరు నా మనసులో దాత్తుకు పోయాయి. ఆమె చూపులలో యేమయినా విశేషార్థం వుందా? ఆమె సెదవుటతీరు 'లానా టర్నర్‌* లాగ వుందిగదాః: ఆమెకు చీర శోభాయమానంగా వుంబుందా, గొను బాగుంటుందా? చీరకప్టుకున్నప్పుడు తే చీర కుచ్చెచబ యెంత రహస్యమయంగా కనిపిస్తాయి. ఈ రోజు గురునాధ్‌ రావడం తోటే కామిని తన పమిటను వక్షస్తలం మీదికి ఎందుకు సవరించుకుంది? ఈ రోజు గోపాల్‌ వచ్చేప్పటికి ఆమె మాటలకు హుషారు ఎందుకువస్తుంది? గోపాల్‌ ఎంత నిర్భయంగా ఆమెను ముఖస్టులి చేస్తాడు పొగుడుతాడు. "కామినీ, నీవు డ్యాన్స్‌నేర్చుకోరాదూ*? అంటూ ఎంతో సహజంగా అంటున్నట్లు మాట్లాడు శున్నాడు. 'సీలో ఆ కళ ఉన్నదని నేసు దైర్యంగా చెప్పగలను. అంటాడు. గోపాల్‌లాగ నాకూ యిలా ముఖస్టుతి మాటలు చెప్పటం చేతరావటంగేదు ఎందు చేత? గోపాల్‌వట్ల అమె ఆకర్షితురాలు అయిపోతోందా! శ్రీకాంత్‌ ఆమె విష యంలో ఎందుకలా విరావక్తంగా వుండిపోతాడు?.... కామినిని యింకోసారి ముద్దు పెట్టుకోవాలి-- అనిపిస్తుంది నాకు, బొను =. అయితే ఎలా? ఎక్కడ? లీః అధైర్యం యింకోసారి నాకు కలుగకూడదు. ఒకసారి _ శ్రీకాంత్‌ కాలేజినుంచి యింటికి రావడానికి ముందే వాళ్ళు యింటికి వెళ్ళి కామివితో మూట్లాడి రావాతి,

ముక్తి 607 ఆయివే--- మనసులో కలుగుతున్న ఆలోచనలన్నీ యిలా ఒకే విషయం వైపు కేంటక్రీ కృళమయి పున్నాయి. శ్రీకాంక్‌లాా కామినికూడా నాకు ఏ౨స్ట వ్యక్రిక్వం పుస్నదానిలా తోస్తుంది.

ఠ న! న!

ఒకరోజు సాయంకాలం నేను థ్రీ?ంత్‌ యింటికివెళ్ళినప్పుడు అతను యింట్లోచేడు. రాయిష్ట్‌ పార్టీకి చెందిస ఒక స్థానిక నాయకునితో కలసి ఎక్కడికో వెళ్ళాడు. ఇటీవల ఆరనికి యం యన్‌. రాయ్‌ గారి ఈ త్ప్వ్వకడ్ఞానం పట్ల కాస్త అభిమానం యేర్చడుతోంది.

“కామినీ, యేమయినా కష్టమయిన పారాలు వున్నాయా?” అని లడాసు"

“విశేషించి యేమిళేవు ... యింట్లో అన్నయ్య లేడు... అయినా మనం కూర్చుని చదువుకుందుకు యేం ఆభ్యంతరం దు.”

ధాంక్స్‌ అన్నాను. నా హృదయంలో ఆసందం విరిసింది. *

కామిని కబుర్లు చెప్పడం (పారంభించింది. ఆ కబుర్లలోవి ముఖ్య విషయం

• ఆమె స్కూలు - స్కూలు మాష్టట్లు * ఆమె స్నేషితురాళ్ళు పగ్రైరా.

“కామినీ, నిన్న మీ బడిలో (డ్రాయింగ్‌ మాష్టరు నీతో మాట్లాడుతూ వుంగగం చూశాను అన్నాను.

“ఎక్కడ?” "

“సిల్వర్‌ జూబిల్‌ (కాన్‌ దగ్గర: -

“తరువాత?” |

“ఏంలేదు. ఊరిశేనే అడుగుతున్నాను. అతినేం చెబుతున్నాడు?”

"ఎందుకంత కుతూహలం నీకు?"

“ఏంచేదు, ఆతన్ని గురించి బైటి అంత మంచిగా చెవ్చుకోరు |

*దై టవాళ్ళకేం, యేమయినా అంటారు.”

అయినా ఎవరూ నిష్కారఐ౦గా యేమి అనరుగదా. ఉక్తుత్తి మాటలు విపరంటారు? అయినా అతను నీతో యేంమాట్లాడు శున్నాడు. చెప్పగూడదా??

608 ముక్తి

ఆమె నానంక విశితంగా చూచింది, నవ్వింది. ఆ-నప్వుతో నా కుతూళూలం౦

వట్ల జొగుప్ప వందా, లేక కుతూహలమే వుందా? -- నాకయితే అర్థం కొళదు*

“వా చదువు ఎలాసాగుతోందని అడిగారు.”

“సీ వేం జవాబు చెప్పావు?”

“ఓహో; నీవు ఒకే (క్రాస్‌ ఎగ్జామినేషన్‌ చేస్తున్నావే!” కౌమిని మశ) సవ్వింది

“ఇందులో తప్పేసుంది””

“ఆలాకాదు. నేను వారితో యిలా చెప్పాను. *నా చదువు అతి మామూఆగా జరుగుఠుతోంది. మా అన్నగారి వపరమళక్తుడు - కాదు కాదు - మి్యుడు శ్రీమాన్‌ గారీశరాయ ఉపాననీ గౌరు నాకు అవ్పుడప్పుడు తమ అమూల్యమయిన సహాయాన్ని అందిస్తూపుంటారు -” కామిని నాటకంలో మోన్నరుగా యులా మాట్లాడడం నాశేం దుకో అనేక సందేహాలను కలిగించింది,

“*ఆ తర్వాత”?

“యింకా తృప్తి కలగలేదా? ఆ పైన- నేను కుందా కుసురేశ్వర్‌ కు ట్యూషన్‌ చెబుతున్నాను మీ కాలనీలోనే, కావాలంటే నీవూ అక్కడికి రావచ్చును. నేనేం నీ దగ్గర (ప్రత్యేకంగా డబ్బు తీసుకోను = అన్నారు"

“డ్రబ్బు తీసుకోకుండా = యేకంగా విన్నేతీసుకుంటాడటనా?” - నా మాట లలో నాకు తెలియకుండానే యేదో వ్యంగ్యం ధ్వవించింది,

కామినికి కోపం వచ్చింది. ఆమె యేమీ సమాధానం చెప్పకుండా అందు బాటులో వున్న పున్నకాన్ని తీసుకుని చదువుళూన్నట్లుగా నటించ సాగింది.

“నేనలా అడగడం తప్పయిపోయింది. పాఠాలలో యేమయిన ఆనుమానాలు వంపే అడుగూ అన్నాను.

కామిని తలఎత్తకుండానే “లేవు” ఆంది.

ఆమె సీరన న్వరం నా మనస్సుకు గుచ్చుకున్నట్లయింది.

“ఆయితే నేసు వెళ్ళిపోవచ్చునా?”

“లాగే!

_ముకీ శ్రీ

నాతల తిరిగినట్లయింది. ఆడపిల్ల లతో సరదాగా మాట్లాడడం, వాళ్ళకోప

తాపాలు తగ్గేట్లు ప్రవర్తించడం నాకు చేతకాదు. వాళ్ళు యింటినుంచి బయటకు

వస్తా గుమ్మం దగ్గర ఆగి “కామినీ క్షమించు అన్యధాభావించపొ అన్నాసు, ఆయితే యీ మాటలు నా నోటిలోనే కరిగిపోయినాయి.

ఆ రోజంతా నేము ఒంటరిగా అటూయిటూ తిరిగాను, ర్యాతి అంతా మనసులో ఒకే గుంజాటన. ఎంతో పళ్ళాత్తాపపడ్డాను. ఏదో అన్సష్టమయిన భయం, వనంశయం = నా గదిలో భూతాకృతివి ధరించి తిరుగుతున్నట్లు ఆనిపించింది.

అయితే నా దుఃఖంలో ఒక విధనుయిన పరిమళం వుండి = _పేమ తాలూకు ఆగరువత్తి పొగవుంది,.

న! న! |!

దీపావళి పెలవుల్లో నేను పిర్చికి వెళ్ళినవ్వ్పుడు కామిని కుందొ కుమళేశ్వర్‌ యింటికి చదుపుకుందుకు వెళ్లడం (పారంఖించింది, నేను ధారవాడకు తిరిగి వచ్చిన తరువాత యీ విషయం నాకు తిలిసింది.

నాకు కలిగిన బాధ యింకా అంతాకాదు.

గమ అంపే-రోమియో జులియట్‌లలాగ సరళము శద్దము అయిన మార్గంలో నడవాలని నాకు అప్పటిలో ఆలోచనలు వుండేవి. (పేమ దివ్యమయిన క్రాన. అది సుందరంగా అనురాగ రంజిత౦ంగా ఆదర్శప్రాయంగా వుండాలి. (పేమ మార్గం ఆంపే వికసిస్తున్న మళ్లెపూవులాంటిది. ఆ దారికి నకత్రాలే దీప స్ట్రంకాలు. ఆ దారిలో చికొకు. దుఃఖము- బాధ- విరాశలకు స్థానంలేదు మరణం కతూగా యిటువంటి (పేమ పధానికి అడ్డుగా విలువశాలదు. ఆ దారిలో మరణం ఆం'పే అనంతత్వమే

కామివి (ప్రవర్తన వాకు చాల బాధ కలిగించింది. అప్పటికి యిటువంటి బాధ కొత్త, పూర్వపు అసుభవం లేదు. ఈ బాధ శాకిరికి నా హృదయం కమిలి పోయింది. మనన్సుకు దిక్కుతోచకుండా పోయింది. నా దుఃఖాన్ని ఎవరికి వివేదించుకోగలను? శ్రీకాంత్‌కు నా హృదయంలోని ఆరాటం సూచన (ప్రాయంగా నైనా తెలియదు. అప్పుడు నేను ఒక పాత నోట్‌మీక్‌ చివరి సృటలో యిలా తత

70 ముక్తీ

అక్ర రా కౌ! ఎందుకు యిలా చేస్తెన్నాపు? సీవు యెందుకు ఆ మాస్టరుదగ్గరికు వెడుతున్నాను? నేసు అంత చెప్పినా సీవు వెళ్ళావంటే నాకు తీరని అపమానం కాదా?

“క్రా-నీ ప్రేమకు (ప్రతీకగాంరాదు న్యాప్రేమకు తగినట్లుగా ఒర్కమాట మాట్లాడితే నా జీవితమంతా కారపోయటానికి సిద్దమయికార్చున్నానే. నిన్ను పూవులా హృదయంలో ధరించి పూజించటానిక్‌ తయారుగా వున్నానే లం 960 అ ఎవంటి సమయంలో నీవు యిలా-నామాటకు యేమీ విలువ యివ్వకుండా సింహం గుహలో నీ అంపద నీవే ప్ర వేళస్తన్నావే। ఏదో భూతం నాహృదయాన్ని పిండి పప్పిచేబ్యన్నడిగదా ..

ఇప్పుడు ఆలోచించుకుంటే అప్పటి భాఒపలు ఎంతో హాస్యాస్పదంగా తోస్తాయి. ఎందువల్ల? మనను విరసించిపిందుపల్లనా? అసుభివం 'ెరిగినందు వల్లనా? పిశసు. వికవంచినరొస్త, సూళనానబుభవాలు కరిగినకొస్టీ గతమంతా అవి వేశంగా హాస్యాస్పదంగా కనిపిస్తూ వుంటుందా?. ఇదేవిదంగా. ఆలోచిస్తే డేపుడి (దృష్టిలో మానవాతీళుల దృష్టిలో మామూలు మనుషులమమున సునం చేసే పనులు '3పలం పిల్లల ఆటల లాగ, తెలివితక్కువ పసులలాగ పుంటాయి

_. మానవ వికానము= హాస్యాన్సదమయిన పస్తువులకు అ్యశయం యిచేే షత వికాసణలు

ఈ నిత్వః నం సరయినడేనా?

|! న! |!

నామిని మెటిక ప్యాన్‌ అయింది. ముఖ్యంగా నా నహాయంవల్లి ప్యాస్‌ అయింప, కామినిఎిద నాకు ఎక్కువ అధికారం వచ్చిందా అనిపించింది నాకుః అయినా శోగ్‌ వెళ్ళి వచ్చిన తరువాత కామినిని ఒక్కసారికూడా కౌగలించుకో లేదు ముద్దు పె్టుకోరదు.

నా (పేమను పవత పరుచకోపడమే (పస్విత క్వవ్యం అనిపించింది* ఆలింగని చుంటనాలు కేవలం శారీంక మోహోవేశ చే ఈ శారీరక మాహంసుంచి నేను వ్లైటపడాలి. నాది “ఆదగర్యంపేమి గా రూపొందాలరి. హృదయము = మసెసుు సమంరసంగా తియారేంతి వంకు యిం్య్రియ వ్యాపారాలకు స్వస్తి చెప్పాలి.

ముక్తీ 71 --కామినికి కూడా బుస్టివికొనం కలిగే మార్గం చూడాలి. తత్స్వక్ఞానము, ) ౯ వ్యము, విష్ఞానము, పమూజ విప్లవయి-యిటువంటి విషయాలలో ఆమెకు ఆసక్తి కలిగే వ్ల చూడాలి. అప్పుడే న్మాపేమ కల్చవృక్షం అవుతుంది. నా జీవితంలో పూలవాన కురిపిగట్లపుతుంది. నా మొదటి “చుంబనం? లోని అల్బత్వాన్ని తొలగించి దానికే ఆదర్శపు ర0గు పూయవానికి పయర్నంచాను. “కామిని, జోగ్‌లో నేనుచేసిన తప్పుపనికి నన్నుక్షమిస్తావా? విజంగా కిలుంచగలవా?' అన్నాను ఒకసారి ధైర్యంచేపి వీకది తవ్పపని అనిపిసోందా?” కామిని (పళ్న నన్ను చకిళుడిని చేస్తోంది. . "అవును, కేవలం శరీరవాంఛలకు లోనయి (పవదర్తించడం మూర్థత్వం కావా! అదీకాక అలాదయడానికి నాకేంహక్కు. వుంది గనుక? “సీలో యేదో విశిష్ణమయిన ఆలోచన వచ్చివుండ వచ్చును అప్పుకు? “కామినీ, నీవు చాలా తెలివయిన దానివిసుమూ:' _ కామివి నవ్వింది, గూఢమయిన నవ్వు. “ఆపుసు నాకు కలిగిన ఆలోచన పవితమయినదే. అన్నాను నిదానంగా. 'కాదన్నడెవరు? పవి_తభావనకు, తప్పుపనికీ యేం సంబంధం వుంది?” “హృదయ భావన పవి్విత్రమయినది _దెపాక మోసోవేశం నీచనుయినది. వొహాం మూర్ధత్వ మే?” “ఆయితే అంటూ (ప్రారంభించి అక్కడితోనే ఆగిపోయింది కామిని* "అయిజే-? యేమిటి చెప్పబోయావు?" “యేమో చెప్పటానికి చేతకావడం లేదు. ఇంత నూత్రం చెప్పగలను. వీ అభ్నపాయం సరికాదనుకుంటాను. “కామిని జ డ్రథో “నీలోనూ అటువంటి పవిప్రైమైన ఆలోచస కలిగిందా అప్పుడు?”

72 ముక్తి

నా జీవనజ్యోతి ఆమె యివ్వబోయే సమాధానం మేద ఆధారిపడి వుంది.

అక్షప్ప్యా *

ఆ

“ఏమన్నావు?”

“వాకేమి. తెలయదు. నేనింం చిన్నదానివి దయచేసి యిటువంటి (వళ్నలు వేయకు గౌరిశ:' అంది ఆమె. నా ముఖం చిన్నపోయింది. శరీరం లోని శక్తిఅంతా నోడ్చుకుపోయినట్లు అయింది మనస్సులో కలవరం జఇయలు దేరింది, కామిని వంక ఒకసార3 తిన్నగాచూపి పక్కనే పేబుల్‌ మీదవున్న ైమ్స్‌ పృతికను చేతులలోనికి తీసుకు న్నాసు

ఠి న! అ

“నాాకేషి తెరియదు* అంటుంది కామిని.

నాకు మాత్రం యేంతెలుసునని అప్పుడు? (పేమస్వరూవం, కామన్వడాపం నాకు మటుకు వాస్తవంగా తెలుసునా? లేదు = ఊహాజవితమయిన ఆదర్శముల మాయా మందిరంగా వుంది నా మనస్సు, ఆదర్శ_పేమ - హృదయము మనసు నవురసంగా తయారవడం - సప్లేటోనిక్‌ (పేమ _- యిటువంటి “ఉదాత్త మయిన ఆలోచనలు నన్ను ముంచివేసి, వాస్తవికత నుంచి దూరంచేశాయి. నా ఊహాజనిత మయిన మాసిపిక భావనిలలోనే మునిగిపోయి, యింక రెండవవయిప్త చూడలేక పోయాను, దుఃఖిళుడినై నాను

థ్రీకాంట్‌ మలో సందర్భంలో చాపి వుంచిన మాటలు ఎంత యదార్థ మయినవి

, “కథ-రావ్యము-సవలటల చదివి: పెద్ద పెద్దవాళ్ళ ఉపన్యాసాలు విని, గురు వులు - పెద్దల ఉపదేశాలను విని మన మనస్పుల్లోనే ఆదర్శశిఖరాలసు నిర్మించు కుంటాము జీవితంలో (పల్యక్ష అనుభపం పొండేటప్పుడు = యీ ఆదర్శాలన్నీ శ్రవలం పేక మేడలలా కూలిపోయిపన్నుడు దుఃఖిస్తూ కూర్చుంటాము ఇది తపు దారి. ఇది దుఃఖానికి దారితీసేది మనం “ఇండక్టివ్‌ లాజిక్‌ "సు అనుసరించాలిగాని

ముక్తి 78

“*డిడక్టీవ్‌ లావిక్‌” ను కౌదు. మన స్వంత అనుధవములమీద ఆధాంపడి ఆదర్శా లను నిర్మించుకోవాలి. (ప్రతివ్యక్తి తన స్వంత ఆనుభవముల మీద (అతని అను భవం - ఆతని తెలివి, కల్చనాళక్తి, జీవన్యపడ్డ జ్ఞాసము = యిటువంటి వాటీని అసుపరించి వుంటుంది తన ళక్తికి తగినట్టి ఆదర్శాలను విణవలను కల్పించుకుని తస్ర జీవన (ప్రమాణాన్ని పరిధిని కనుక్కొని తన ఆత్మోన్నతి సాధించాలి. లేదా ఆత్మ నృందనాన్ని పొందాలి!”

(ఫ్రీరాంత్‌ చివరి రోజులలో స్వాసుభవాలకు ఎంతో ఉస్నళమయిసస్తానాన్ని యిహ్తైావుండేవాడు.

అతని చెల్లెలు కామిని ఆతని తత్త్సృదర్శనానికి ఎన్నో సంవత్సరాలు ముందు గానే యీ “ఇండగక్షివ్‌* పద్దతిని ఆనుసరిస్తూ వుండేది, “నాకేమీ తెలియదు, నాకు చెప్పటానికి మాటలు రావడంలేదు” --యీ మాటలు యిండక్టివ్‌ పద్దతికి చిహ్నాలు కదా

నో న! ళ్‌

కౌమివికి కాలేజి యిటువంటి “*యిండ కక్రివ్‌ ” పద్ధతికి _పయోగశాల అన్న మాట.

పద్ధెనిమిది సంవత్సరాల పరిపూర్ణమయిన ఆమె శరీరం, ఆమె అంగాంగాల లోను తొణికిసలాడే గురుత్వాకర్షణ (పవాహము, వయసులోని చంచల మనస్సులో (ప్రసరించే రక్తము--- యివే ఆమె సాధన సామాగి,

కామివికి. ఎందరో స్నేహితులు, స్నేహితురాళ్ళు, వాళ్ళలో స్నేహితులే ఎప్కన మానపి॥క శాస్త్రజ్ఞుడు వాళ్ళను “ఎలుకలు” అంటాడు,

ఆ మె(పమయోగశాలలో శాఖలు” పక్నిక్‌లు, (పయాడాలు, నాటక సమూహాలు, రాఫీహోటళ్ళు, సినిమాహాళ్ళు, = కాలేజి వరండాలు:

ఖీ ఠి ఈ

అప్పుడు నేను కూడ ఒక “*ఎలుక” వంటివాడినే. ఎలుక మాదిఠే కామిని

వెనరాల తిరుగుతూప్తన్న గుప్తచారుడను,

శ ముక్కీ అప్పటి (పవర్తన యిప్పుడు తలుచుకుంటే, నాకే విచ్చితం అఆనివిస్తింకి. సవ్వువస్తుందికూడ. అనూయ, సంశయాలు భూతాలలాగ మెదడులో నిస్వరామంగా సంచారం చేస్తున్నాయి. నా ఆత్మ చిక్కులలో మునిగిపోయి. నీరసవడుతోంది. అయితే జీవితానికి ఒక విశిస్టత యేర్చడింది. హృదయం. అగ్నివలయం "మీడ గిరగిర తిరుగుతున్నట్లుంది. కామిని యేం చేస్తోంది = యెపరిపరితో మాట్లాడుతోంది = అనే వివరాలు తెలసికోవటానికి నా క్లాసులనుళూడా ఎగగొట్టి తిరిగేవాడిని. ఏరో ఒక వెపం చూచుకుని ఆమెతో నాలుగు మాటలు మాట్లాడుతూ పుండగేవాడిని, ఆమె కాలేజిసుంచి యింటికి వెశ్శేటప్సుడు, శ్రీకాంత్‌ దగరకు వెళ్ళే నెపంతో. నేనూ ఆమెను కలుసు కుని ఆమెతో మాట్లాడుతూ నడుస్తూవుండేవాడివి, దారిలో ఆమె స్నేహితులు కలి వారు ఆజుతో మాట్లాడుతున్నప్పుడు నా హృదయం ఆరాటంతో పెల్లుబుకుటూ పుందేది అయినా మర్యాదళోసరం కాన్న దూరంగావెళ్ళి నిలుచుండేవాడీవి. “నామిని, వీకు స్నేహవర్గం ఎక్కువయినట్లుంది కదూ?” “దానిలో తప్పేముంది?” కామిని జవాబులో అధినూసం (ప్రస్ఫుటంగా ఉనిపిస్తోంది, “ఆయితే ఆందటా మంచివాళ్ళే అనుకునేందుకు లదు” “మంచి అయితేనేమి, చెడు అయితేనేమి, వాళ్ళ లక్షణాలతో మసకేంపని?* “రాదు, ఊరికే. చెబుతున్నాను. నీ వంటి ఆడపిల్లలు చాల జా్యగత్తగా ,ండాలి.ో “నీ పంటి అంపే ? -* కామని రటూచాలం హెచ్చింది, “నీ పంటి అందమయిన = అని” “సహో, నీవూ పొగడ్తలు నేప్పకున్నావే!” “అంతే కాదు, నీలా మనను విస్పి మాట్లాడడం, విచ్చలవిడి” తిరగతం + తరులలో కొన్ని అపార్థాలకు దోహదం చేస్తాయి. --బాల రోజులనుంచి అనా నుకున్న మాటలు ఒక్కసారిగా పైకి వచ్చశాయి.

ముకీ ?క్ర్‌

“*అందుతో నా తప్పేంవుంది? వైటవాళ్ళు అనుకోపడం-గిరించి మనమేం బేయగలం? వాళ్ళు యేమసుకుంటేనేవి?” కౌమిని మాటలు కాస్త కటుపుగా పున్నాయి,

*ఆల్రాకాదు, నీవు = నా-నాకు--” నా మాటలు నోటిలోనే మిగిలి పోయినాయి.

“నేను సీ స్నహిళుడి చెల్లెలిని తరువాత?”

“*లఅ౦తేనా ”

“నీవు _ ఒకసారి వర్టివాడిపయి, ముద్దు పెబ్టుకున్న విన్లను.”

“అది వెళ్టీతనం కాదని నీవే అన్నాపుగాఃొ

“లది వెల్టితనమనని నాకు యిప్పుడు తెలిపిపస్తోంది ”

“ఎలా? చెప్పు ఎ”

“పయసులో పున్నవాళ్ళందరికీ ఒక మోస్తరు వై వుంటుంది?

“ఎనిమిది నెలలలో యింత అసుభవం పచ్చేసిందా/”

*డః” అంటూ ఆమె మరోవైపు ముఖం తిప్పి సవ్వనౌగింది,

నప్వులలో రకరకాల భావాలను వ్యక్తం చయగలళక్తిని యీ రండు నంవ త్సరాలలోసు నామిని సంతరించుకున్నది. హు ఎటునంటి అనుభవం? ఎక్కడ? ఎప్పుడు? ఎవరు? ఎందుకు? ఎలా? = అంటూ అడగాలని కుటూహలంగాలేదా?” అంది ౯మివి వ్యంగ్యధోరణిలో యింకా సవ్వుళూనే.

“అంత కుతూళలం మంచిది కాదేమో! అదీకాక “కుతూహలం పిన్లివి చంసేపింది. (0647050 గ్‌ 66 706 6484 అనే నానుడి కూడా నాకు తెలుసును.” --=నా హృదయంలోని బాధను దాచుకుని నవ్వే (పయల్నం చేశాను, నా కుతూ బాలాన్ని అధికంచేసి తర్వాత తగ్గించే ప్రయత్నం చేయగల శ్రీ సదజణళ్వాన్నినా మనసుతోనే మెచ్చుకున్నాను.

కామిని అనుభవాలను ఆమె నోటివ్వారానే విననక్స_క్లదు. రహన్యంగా నేను కని పెడుళూపున్న విషయాలు = &ళహా కల్పసలు యీ లోటును తీరుహ్తూనే వున్నాయి. వీటిద్వారా కనుగొన్న అనుభవాలు ఎన్నో నా మనసులో గూడు కట్టుకునివున్నాయి.

78 ముక్తీ

ట్రీడాారుడయిన “శిపరాము కులకర్ణి” (కేవలం ఆటలలోనే వేర్చీరి ఆతమ) కొమినితో స్టేషన్‌ రోడ్డు మీద పవార్లుచేస్తూ వుండడం, నా కళ్ళారా ఎన్నోమార్లు చూశాను నా క్లాసులోని వాడే ఒకడు వాళ్ళిద్దరూ చేయి చేయి కలిపినడవడం చూకొ నని చెప్పాడు కూడా. “కంబావగణి” పిక్‌నిక్‌లో (డ్రామా సెక్రటరీ అయిస "మదార్‌ తో ఆమె సరసోక్తులు ఆడడం, చెంగు చెంగున గంతులు వేయడం చూస్తే దీని వెసక ఏదో కధ పున్నదని పిల్లలందరూ అనుకోవడం - నేను చెవులారా విన్నామ. సారస్వత యువకులు “నాదకర్ణి”, “లవండె*” మొదలయిన వాళ్ళతో కాఫీహోటళ్ళతో రహవ్యంగా కొంకణి భాషలో మాట్లాడడం నేను చూశాను. కొంకణి నాటకం జరిగినప్పుడు (గీన్‌ రూంలో హీరో “*ోనాదకర్షి” సైడు హీరోయిన్‌ పాథత్ర ధరిస్తున్న కామిని పమిట చెంగును సరీగ్గా అఆమరుస్తున్న ధ్యృృశ్యాన్ని నేను తెర వెనుక నుంచ్చి రహస్యంగా చూడటం జరిగింది

కాలేజిలో జరిగే యిటువంటి విషయాలకు అంతగా (ప్రాధాన్యం యివ్వ కూడదు. కాలేజిలో కాస్త స్వరం[త వాయువులు (ప్రపరిహ్హావుంటాయి. యువతీ యువకుల పరిపూర్ణ వికాసానికి యివి ఆవసరం. అందుచేత యిటువంటి చేష్టలు కమార్హమయినవే = ఆవి వా మనస్సును నేను సమాధాన పెప్టుకున్నాను అయినా పూర్తిగా సమాధాన వడ్డానని చెప్పడానికి లేదు.

్రీకాంఠ్‌ స్వతహాగా స్వాతం క్ర్యాన్ని హర్షించే మనిషి. (పతి వ్యక్తికీ తప్పు చేయడానికికూడా స్వాతంత్ర్యం వుండాలని చెప్పేమనిషీ, న్యక్తి వికాసావికి ఆటంకం కలిగించే అన్ని విర్భంధాలను తొలగించడమే స్వాతం(త్యం. ఒకసారి నేను ఆపరో కంగా *న్వైర విహారిణుల” విషయం (పస్తావించాను.

“ఆడపిల్లలు కౌస్త్ర న్వతంటతంగా తిరిగితే తప్పేమిటి?” అన్నాడు (శ్రీకాంత్‌,

“దానివల్ల వాళ్ళు నైతికంగా పతనం చెందరా?

“నైతిక పతనానికి వాళ్ళు ప్వైర విహారం కారణం కాదు. మనము, వమన సమాజము కారణ౦”

“పలా?”

ముక్తి ట్‌!

“వాళ్ళ స్వైర విహారం, "స్వేచ్చా వర్తనం -వాళ్ళలోని జీవళక్తికి చైతన్యానికి (ప్రతీక. మన కలుషిత దృష్టి దానిమీద సోకి వాళ్ళలో మనం తప్పుటాలోచనలు (పవేళపెడతాము........ముందు కాము చెడ్డమార్గంలో నడుస్తున్నామనే భావం వాళ్ళలో (పవేశిస్తుంది. తరువాత-కొమాసక్తులయిన వ్యక్తులు వాళ్ళనుఅనుస స్తారు కుతూ బాలం వల్లనో సహవాసం వల్లనో తాము చెడ్డవాళ్ళం అన్న భావం వుండడంవల్లనో ఎయిలా కామానకులయిన యువకుల మూలంగా వాళ్ళు మానభంగం పౌొందేట్లయితే= యీ నమాజం వాళ్ళకు తీరుబడిగా ఆలోచించుకునేందుకు, స్వన్నత కూర్చుకునేం దుకు ఆవకాశం యిస్తుందా? యూరపులోలాగ, ఆ మెరి కాలో లాగ-కన్యాత్వాన్ని గురించి మనలోగూడా అంత పట్టింపులేని రోజులు వస్తేగాని వ్యక్తి వికాసానికి అసనరమయిన స్వేచ్చ వాళావరణాన్ని కల్పించడం సాధ్యం కాదు"

“ఆయితే నీవు సూచిస్తున్నది అరాజకత్వం. ఎటువంటి నిబంధనలూ లేని అరాచకత్వం (ఉీగిడి'౦౧ 9౧౫) కదూ?”

“కాదు. పెళ్ళీ పేరంటం అవతల వుంచి కాస్సేపు ఆలోచించు. శ్రీ పురుషు అందరికీ స్వైర విహారం చేసే లైంగిక స్వాతంథత్యం యివ్వమని నేను చెప్పడం లేదు. (పేమ-సెళ్ళ-సంసారం యివన్నీ పసహజమయినవి. అయితే యువక రక్తం పొంగి పొరలుతూ పున్నప్పుడు జీవ వైతన్యం తొణికిసలాడుతూ వున్న వ్యక్తి-పురుషుడు కానీ స్త్రీ కానీ-తప్పుచేసినట్లయితే, వాళ్ళను సమాజం శపించ రాదు. బహిష్కరించరాదు. ఆనుభవంద్వారా జ్ఞానాన్ని పొందగల అవకాశం వాళ్ళకు కలిగించాలి.=ఆంటాను[!”

“నీవు చెబుతూ పున్నది యుటోపియన్‌ సిద్ధాంతం ఆదర్శయుగంలోనవి మూటలు యివన్నీ!”

“ఆదర్శ యుగాన్ని అనవరతము మన కళ్ళముందే వుంచుకుని, మన జీవన విధానాన్ని మార్చుకోవాలి, దృష్టికోణాన్ని సవరించుకోవాలి. పవి(తత్రపరుచుకోవారి, అయితే నేనుచెబుతూ వున్నది ౪దర్శ్మయుగం నాటి మాట కాదు -నసీవు ఇంగ్లీమ నవలలు చదవాలి. అప్పుడు లై౦0గిక వ్యవహారాలలో పవితత అంత అవవరం ని విషయేనుని తెలిసి వస్తుంది, (పేమ నహాకారాలకు లైంగిక శుద్ధత అనే

78 ముకి నిర్భంధాన్నితగిలించగూడదు. అప్పుడేవిధవా వివాహానికయినా మార్గందేర్పడ తుం 3, లన్ని విలుపలూ ఆత్వనిష్టకోపమేగదా: అందుచేత_స్వాతం (త్రాన్ని పెంపొందించే విలువలను మనం ఆరాధించడం మంచిది”

్రీకాంక్స్‌ ఈన కార్యక పాళరలలోంచి తవ్విన ఆలోచనలకు, అతని (ప్రత్యేక విశిష్ట ఆంతరంగిక విలువలకు ఎంతో వ్యత్యాసం వుంది=అన్న విషయం నాకు తరువాత తెలిసింది.

ఠి 4 = టి

శ్రీకాంక్‌ ఆ వంవత్సరం సీనియర్‌ యం ఏ చదువులో మునిగిపోయినాడు' వారంలో రెండు మూడు రోజులుమాతతం నాతో షిారుకు వచ్చేవాడు, అతనో మాటలలో గూగా చదువుతున్న సాహిత్యాన్ని గురించేగాని యితర (ప్రస్తావన యేమి రావడంలేదు, బెర్నార్ల్‌షా, హెచ్‌. జి, వెళ్చొ, టి. యస్‌ ఇరియట్‌, హాప్కిన్స్‌ కీట్స్‌ షేక్స్‌వియర్‌-వీళ్ళు సాహిళ్యము తత్తజ్ఞానముజీవన వైఖరి (పస్తావిస్తూ వుండేవాడు.

“ఈ సాపాత్యకారులు ఒక్కొక్కరికీ తమదే అయిన స్వంత తత్వ (ప్రణా శక పున్నది., స్వంత జీవన విధానరూపం వున్నగి. “షా” ఫిలానఫీ వేరు, "వెక్చొ” విచారం వేరు, “ఇలియట్‌” ది వేరే తీరు. వీళ్ళ ఫిలానఫీ అంటేన్వళక్సి, జ్ఞానము ఆనుభనముల (_పేరితమయిన వ్యక్తిగత తత్వ (ప్రణాళిక = జీవన మార్గమును! ఉత్క్భష్టనుయిన జీవనం వజ్ఞ ముఖ్యం. ఉదాహరణకు చెబుతాను షేక్స్‌పియర్‌ కీ తత్త్వజ్ఞానం లేదు. అంటే అతనిదీ అని చెప్పుకోగల వశిష్టమయిన ఫిలావఫీలేదు" అళవి నాటకౌలు = అతి నృష్టమయిన సువిశాలమయిన జీనిత (పతివింబాలు. ఈ జీపన దర్శనం వెనుక, ఉత్కృష్టమయిన శీవన (ప్రజ్ఞ (వికానము) = కీట్స్‌ అంటాడే అటీనంటి విరాకారమయినళక్తి, లేక వాల్టర్‌ పీటర్‌ చెప్పే ధ్యానవిష్ట, ఆలోచనా శక్తి, వున్నాయి.

థ్రీకాంఠ్‌కు అప్పడే బహుశ టి బి. పారంభమయివుంటుంది. ఎందు కంపే ఎక్కున మాట్లాడినా, ఎక్కువనడిచినా, ఎక్కువసేవు చదివినా, ఆతనికి అలసట వస్తూ పండేది,

ముక్తి

ఆశ్రీకాండ్‌ సీ ఆరోగ్యం విడిపోయింది నుమా” అని నేను ఒకటి ₹0 సార్లు అన్నాను.

“చదుపు పల్ల (శ్రమ ఎక్కువయింది, పరీక్షలు ఆయికే అంతా ఆదే స కుంటుంది.”

“చదువు కొద్దిగా తగ్గిస్తే మంచిదేమో :?

“లీ! వి. ఏ. లో వచ్చిన ఫస్తర్షాన్‌ము ఎం ఏ, లోకూడా సారించాలి కద ఎం. వీ, లో ఫస్టుకాస్‌ అంపే మామూలు విషయం కాదు. యాభై అయిదు పె రావాలి మార్కులు నూటికీ,*

“ఇటువంటి మహతక్వాకొంక్ష మంచిదికాదని సీవే వబుతూవుంటావుగదా అన్నాను.

నాలో మహత్వాకాంక్ష లేదు, ఫస్టుక్రాస్‌ నంపాదించితీరాలనే తీ వమయి కౌంళకూడా లేదు. విజం। ఎలాగో ఆలా లవ్యాన్ని సాధించడమే కాదు నాకు కా సింది. ఆ అక్యాన్ని పొందాలం పే చేయవలపిన త్మీవసాధన ముఖ్యం. ఈ పండదెంలి నాకు తవ్పకుంగా గెలుపు కలగాలనీ, ఈ విజయగర్వంతో నేను రొమ్ము విరుచుక తిరగాలనీ, నాకేం లేదు, అయితే పరుగు పందెంలోని వేగం, హృదయన్నందన ఏకా([గత-వీటిలో దొరికే ఆనందం శరీరాన్ని మనస్సును పులకరింప చేస్తుంది గుజ్జంలా ముందుకే చూసుకుంటూ. పరుగుతీయటం నాకు నచ్చదు. అయి! గుజ్జంలా వడివడిగా పరుగులు మాతం తీయాలని పిస్తుంది:

ఒకసారి శ్రీకాంత్‌ షికారుకు వెడదామని కబురుచే స్తే వాళ్ళు యింటికి వెళ్ళాను (రామిని స్నేహితులతో కలవి వూళ్ళోకి వెళ్ళిందట.) (డ్రాయింగ్‌ రూంకి ఎడమ

వయిపు వున్న గదిలో శ్రీకాంఛ్‌ కూర్చుని పున్నాడు. నేనాగదిలోకి అడుగుపెట్టాను" ఒక్కసారి గుండె ఎగిరిపడింది.

(శ్రీకాంత్‌ మంచంమీద పడుకువి వున్నాడు రోహిణి అతని పక్కన పహడద్చంవుంది. శ్రీకాంల్‌ బతులు రోహిణి చేతులలో పున్నాయి.

నా కాలి సవ్వడికి వాళ్ళేం విభాంచులయినట్లులేదు. (రోహిణి శ్రీకాంథ్‌ యుంటికి వాలిసొర్లు నహ్హే వుంటుంగి థ్రీకాంర్‌ పలహా మేరకు ఆమె వీ, ఏ,లో

08 ముక్తి యింగ్లీషు మెయిన్‌ సబ్దిక్టుగా తీసుకుంది (శ్రీకాండ్‌ సహాయం కావాలనే నెపంతోం కామిని స్నేహితం ఆసరాగా చేసుకుని అతని సహావాసాన్ని సంపాదిస్తోంది.)

“రా గొరీశా: నీ కోనమే. ఎదురుమూస్తున్నాను” అన్నాడు శ్రీకాంత్‌. ఆతని కంరస్వరంలో ఎటుపంటి సంకోచము లేదు. నాకళ్ళలో మరో (పళ్న మెదిలింది*

అధభ్రీకాంక్‌కు ఈ రోజు జ్వరం వచ్చింది. జ్వరం వచ్చినా పిచ్చివాడిలా యింకౌ లై(బరీలోనే కూర్చుని వున్నాడు నేను బలవంకంచేపి యితన్ని యింటికి తీసుకురావలసి వచ్చింది.” అంది రోహిణి. క్‌

“ఎంత జ్వరం?” = నేను దగ్గరగా వెళ్ళి నుదురుతాకి చూశాను “నూరు కం'కే ఎక్కువే, బహుశ నూటవకటి వుండచ్చు! రోహిణి గంభీరంగా జవాబు చెప్పింది.

“అబ్బే, ఉత్తజ్వరిమే. ఆడపీల్లలలో మాతృత్వ భావన వుంటుంది చూడు. కాస్త నలతగా వుంపే కొండంత చేసి చెబుకారు. అందుచేతనే వాళ్ళు మంచి “*నర్బులు అపుకారు అన్నారు (శ్రీకాండ్‌.

నేను ఆదుర్దాగా “డాక్టరు దగ్గరకు వెళ్ళి నుందు తీసుకురానా” అన్నాను,

“డాక్టర్ను యిక్కండి'కే పిలుస్తే బాగుంటుంది” ఆంది రోపాజి.

అఛ్ర నీ పిచ్చికి అంతులేదాయేమిటి? నాకేం అన్వస్టతలేదు. విన్నర్యాతి విద లేకపోవటం వొళ్ళు కాస్త వెచ్చబడింది అంతే. గొరీశః పద, మనం షికారుకు వెడదాం. రోహిణి నీవుఇంటికి వెళ్ళిపోయే.మైం అయింది కదూ?” అంటూ శశ్రీకాంథ్ల్‌ లేచి నించున్నాడు.

“ఇక్కడే కూర్చుని మాట్లాడుకుందాం” అన్నానునేను. రోపాణిని ఒక క్రెనే అక్కడ వదలి డాక్టరు దగ్గరకు వెళ్ళి మందు తీసుకురావటానికి నాకు మనన్యరించ లేదు.”

“నొకు (ఇం యేముంది? ఎవరయినా ఆడిగేవాళు) వుంపేగా యీ గొడవ లన్నీ మానాన్నగారు బ్యాంకునుంచి యింటికి రావడంతో కే ఒక కప్పుటీ తీసుకుని క్స్‌బ్చుకు వెళ్ళిపోతారు ఆక్కడ “రమీీ” ఆడటంతో మునిగిపోతారు. అమ్మగారు

ముక్తి 81 లక్ష్మీనారాయణ గుడికో ఊల్లోకో వక్కయిళ్ళకో వెగతారు ... నిజానికి నా అంత "స్వేచ్చ యింకెవరికీ వుండదనుకుంటాను * ఆంది రోపాణి,

నేమ మనస్సుదృఢం చేసుకుని “వెంటనేవెెళ్లి డాక్టరు (వధుదగ్గర మందు తీసుకువస్తాను. తర్వాత మాట్లాడుకుంటూ కూర్చుందాం” అంటూలేచాను. రోహిణి యింకా ఆమంచం మీదనే కూర్చువి వుండడం నాకు ఎంతమా(త్రం రుచించలేదు,

లి ఖి ఖ్‌

శ్రీకాంక్‌కు అవ్వడప్పుడూ జ్వరంపవస్తూ వుండేది. అయినా అతను పూర్తిగా ఆరోగ్యాన్ని నిర్లక్ష్యం చేశాడు. తానేమో తనచదువుయేమో, తమ ఆలోచనా పరంపరయేమో -- అంతలోనే వుండిపోయాడు. ఎలాగయికేనేం ఎం. ఏ పరీక్షలు దగ్గరకు వచ్చాయి.

నా బి. ఎస్‌,సి. పరీక్షలు దగ్గర అవడంతో నేను (శ్రీకాంత్‌ గురించి పూర్తి _ోర్డ వహించటావికి కుదరలేదు.

జూనియర్‌ చిన్‌ పరీక్షలు ముగించిన రోహిణి శ్రీకాంత్‌ యింటికి వెడుతూ శ్రీకాంఠ్‌ కామినులతో కాలక్షేపంచేస్తూ పుండేది. కామిని ఎఫ్‌ ఏ. ఆర్ట్స్‌ పరీక్ష ముగించి (వ్రస్తుతం కాళీగావుంది. రోహిణి తరుచువస్తూ వుండడంవల్ల (శ్రీకాంత్‌కు "న్ఫూల్తి 'ఉత్సవమూ” కణగసాగినాయి.

నేను వారానికి రెండుమూడు సార్లు శ్రీకాంత్‌ యింటికి వెడుతున్నాను. అతని క్షేమనమాచారాలు విచారిన్తూ కామిని కాలక్షేపపు కబుర్లు వింటూ ఆమె చర్యలు గమవిస్తూ (వయత్నిస్తూ కాలం గడుపుతున్నాను.

శ్రీకాంత్‌ ఎం ఏ, పరీక్ష పూర్తి అయింది నా బి, ఎస్‌సి. కూడా పూర్తి అయింది.

శ్రీకాంత్‌ అరోగ్యం నరిగా లేకపోవడంవల్ల మేమందరం ముందు అను కున్నట్లుగా ఆ(గా (ప్రయాణం చేయళేకపోయాం

కాలేజి విద్యార్థి విద్యార్థినులు యేర్పాటు చేసిన మైసూరు, బెంగుళూరు (టివ్సలో కామిని వెళ్ళింది,

శని ముక్తి

నేను లోలోపలే కృంగిపోయాను.

సిర్సికి వెళ్ళిన తరువాత సత్యేంద్ర ముందు నా దుఃఖమంతకా నివేదించాను? బరువు తూచుకున్నప్పుడు బయటపడే కారులో భవిష్యత్తు గురించి ఉపదేశం వున్నట్లుగానే --- సత్యేం్యద్రనుంచి నీకు ఉపదేశం అతి సహజంగా సిద్ధించింది.

“క్రామిని విషయంలో యింకా నీ మనసులో ఆశలు పున్నాయి. వాటిని నీవు పూర్తిగా తొలగించుకోవాలి. ఆమెను మరచిపోయేందుకు (ప్రయత్నించు. ఆమె నీకు తగినది కాదనే విషయం రూఢీ! నీవు ధారవాడ విడిచి రావడమే మంచి పని నాతో పూనాకు రా = లేకుంటే బొంబాయి వెళ్ళి ఎం.ఎస్‌పి.యో- వీ.ఎస్‌సి "బక్నాలజీయో చదువు. నీవు అనవసరంగా చెడిపోతూ వృంశే నేను చూస్తూ వూరుకోలేను.

సక్యేర్యద ఉపదేశం నాలో యేమీ కొత్త వెలుగును తీసుకురాలేదు. వత్యేం్యద్ర నన్నుగురించి మా తల్లిదండ్రులతో ఏంచెప్పాడో గాని ఒకరోజు మా అమ్మగారు యిలా ఉపదేశం (ప్రారంభించారు.

“గార్రీశ; రెండు మూడు సంబంధాలు వచ్చాయి, వెళ్ళి పిల్లలను చూపి రారాదూ? పెళ్లిచేసుకున్న తరువాత కూడా చదువుకో వచ్చును గదా..... మాకందరిక్త కొవలసింది నీవు సుఖంగా వుండడమే మీరు ఎక్కడున్నా ఏంచేసినా కులాసాగా వుంపే అంతే చాలును నీవు ఉద్యోగమే చేపినా డబ్బు సంపాదించాలని యేమీలేదు* దేవువిదయవల్ల మనకున్న ఆస్తి పాస్తులు చల్లగా వున్నాయి ... .... జోషిగారి అమ్మాయిని చూసి వస్తావా? విల్ల లక్షణంగా వుంటుంది. మంచి అమ్మాయి అని నేను విన్నాను పనీ పాటా వచ్చిన పిల్ల, ఏమి? (పేమ అంటావా? (పేమా గీమా ఆంే యేమిటో నాకు తెలియదు, వివాహం అయిన తరువాత అంతా స్వయంగా నడిచిపోతుంది. సంబంధం కలిస్తే (పేమ దానంతట అదే కలుగుతుంది. ముందు అమ్మాయిని చూసిరా, నీ పరీక్ష ఫలితాలు తెలిసిన తరువాతనే సీకు అంగీకారం అయికేనే, వివాహం చేసుకుందవుగాని। ఈ కాలపు పిల్లలకు, సినిమాలు, నాటకాలు చూసి కధలు నవలలు చదివి మెదడంతా చెడిపోతూ వుంది. జాతి మతం కులం యినన్నీ (కమంగా చెడిపోతున్నాయి, యీ రోజుల్లో కనుముక్కుతీరు వున్న

ముక్తి శ్రి అమ్మాయినీ చూసుకోవడం .... బోగంపిల్లల లాంటి వాళ్ళను మెచ్చుకోవడం ఆపైన (పేమగిమ ఆంటూ తిరిగి చివరకు ఎవరో నీతిమాలిన పిల్లను చేసుకోవడం -... యిదీ జరుగుతున్న వ్యవహారం. ఇందులో నీతి యేమిటో రీతి యేమిటో ఎవరిక్తీ తెలియదు. మాకు కావలసింది నీ సుఖం, నీ సంతోషం, నువ్వింక చిన్నవాడివి, [పపంచానుభవం లేదు, ఇంకా మీతండ్రిగారికే తెలివిరావడం లేదు, అనుభవం ఆయికేనేగా .... బుద్ధి తెలిసేది?”

తండ్రిగారు నిష్కర్షగా యిలా చెప్పారు!

“మేము చెప్పినట్లు వింపేనే మంచిది, లేకపోతే నీకు తగినట్లు ప్రాయశ్చిత్తం చేయవలసి పుంటుంది నీ ఆట పొటల వ్యవహారాలు నా చెవులకూ సోకాయి. పిల్లి కళ్ళుమూనుకు పాలుతాగినట్లుగా = మిగతావాళ్ళు అలాగే చేస్తున్నారా? నీవు రెండేళ్ళ కిందట స్నేహితులను వేసుకుని యిక్కడికి వచ్చినపుడే అనుకున్నాను _ ఇదంతా ఏమీ నవ్యంగా నడిచే వ్యవహారం కాదని. నీవు దారితప్పిన బాటసారివి అయిపోయావని నాకు ఆనాడే తెలిసీపోయింది. ఇంక నీవు ధారవాడ మకాం ఎత్తే 'పెయ్యి. కావాలంటే పూనాకో బొంబాయికో వెళ్గిచదువుకో, లేకపోతే మీ అమ్మ చెప్పినట్టుగా హాయిగా పెళ్ళిచేసుకుని యిక్కడే ఉండిపో. పెళ్ళికూతుళు అనేక మంది ఉన్నారు. ఇంటివరకూ వచ్చి కాళ్ళు కడిగిపోయేవాళ్ళున్నారు. నీ సరన సల్లాపాలన్నీ అచ్చుటోసిన ఆంటోళులా సాగుతున్నాయి. తాళికట్టిన తరువాతనే నీకు బుద్ధివచ్చేది. వత్యేం్యద్ర నీ మాదిరే చేస్తున్నాడా? ఇతరుల్ని చూసయినా నేర్చుకోవాలి. మా గౌరీశ మంచివాడని మేమనుకున్నాం. ఇప్పుడా మంచితనం అంతా ఆకాశం లోకి ఎగిరిపోయింది. ఏవేవో వ్యవహారాలు నడుపుతున్నావు. ఇటువంటిదేమీ నేనుండగా జరగటానికి వీల్లేదు. తెలిసిందా?”

అప్పుడు నా మనోగత భావాలు యిలా వున్నాయి.

“అజ్ఞానం. వీళ్ళకు నన్ను గురించి యేమీ తెలియదు. వీరి వంకానం అయితేనేమి, రక్తమాంసాలు పంచుకుని పుడితే మటుకేమి. వీళ్ళ రోజులువేరు - ఇప్పటిరోజులువేరు. తండ్రి చెప్పినట్లుగానే ఆడే గాడిలో గానుగెద్దులా. కొడుకు నడుచుకుంటూ వెళ్ళాలం'పే, యింక పురోగమనం ఎలా సాధ్యం:

84 ము క్రీ

జీవితాన్నీ నా యిష్టం వచ్చినట్లుగా మబచుకోగల స్వాతంథత్యం నాకు వుంది. ఆ మాత్రం స్వేచ్చ లేకపోతే యికయీ జీవితం ఎందుకు? వృధా!

నా హృదయంలోని ఆశలు మనసులోవి ఆలోచనలు, ఆత్మ ఎంచుకున్న ఆదర్శాలు = యివన్నీ నా స్వంతం . వీటి _పేరణతో సడిచేదే నా జీవితం,

నా దొరిని వదలి వీళ్ళ చెప్పే అక్జాన (పేరిలమయిన లౌకిక వ్యవహారాల సాం(్రదాయాల దారిలో పోపడం అంటే = అంతకన్నా మూర్ధత్వం, పిరికితనం యింశేం వుండదు,

నా *హితంి వీళ్ళక్రేం తెలుసును?

నా *సుఖం” వ్‌ళ్ళ నేం తెలుసుసు?

నా "దుఃఖం? ఎవరికి మ్మాతం యేం తెలంబినసు?

నా మసను చెప్పినట్లుగా నేను నడుచుకోవాలి. ఆయితే నా మనసు చూపిన వాటలో నడిస్తే తిరిగి లూ యింటిలోకి ప్రవేశించే ఆస్కారంలేదు. లేదంకే తదు అంతే!

నొ కొళ్ళ మీద నేను నిలబడే శక్తి లేదా నాకు?

ఆయితే నేను పైకి మాతం యిలా జవాబు చెప్పాను.

“ఇంత త్వరగా వివాహపు యేర్చాట్లు చేయకండి. నేను యింకా బోలెడు చదువుకోవలపి వుంది. ధారవాడ వదలి బొంబాయి. వెళ్ళటావికి (వయత్నాలు చేస్తున్నాను 9

అవును బొంబాయి వెళ్ళటానికి నేను తయారుగానే వున్నాను, శ్రీరాండ్‌ ఎలాగూ యేదో ఉద్యోగ (పయత్నంమీద ధారవాడ వదిలి వెళ్ళిపోతాడు. అతను లేకపోయిన తరువాత, నేను ధారవాడలో పుండిపోవాలనుకోవడం ఎందుకు? ఆయినా నా స్వంత వ్యక్తిత్వాన్ని పెంపొందించుకునే పయత్నం చేయాలిగదాః కామిని కూడా బహుళ శ్రీకాంత్‌తో వెడుతుంది, ఒకవేళ ఆమె రారవాడలోనే వుండిపోయినా నాకేం ఒరుగుతుంది? నాపట్ల ఆమెకు అభిమానము, ఆదరము ఏర్పడాలం పీ నేను ఆమెకు దూరంగా వుంటేనే మంచిది.--సత్యేంథద్ర చెప్పినట్లుగా నేను జీవితంలో

ముక్తీ శ్రీ స్థిరత్వాన్ని సంపాదించుకోవాలి. అందుకోసం కామిని విషయం వదిలివేసి యేకా(గతతో చదివి ఎం. ఎస్‌. సి, లేదా వి. ఎస్‌. పి. 'జక్నాలజీ పూర్తిచేయాలి, కామిని విషయం మరచిపోవాలి. అది సాధ్యమా? -అయికే ఆమె విషయం నస్ఫృహకు తెచ్చుకొన్నకొర్దీ యిప్పుడు యేమీ ఆనందం కలగటం లేదు. మనసుకు నమాధానంగా లేదు. ఆమే వ్యవహార వర్తనలు సరయిన దారికి వచ్చేంతవరకు _నాకింకో అవకాళం లేదు. ఆమెకు వివేకం కలిగేంతవరకు నేను వేచి వుండ వలసిందే. త న! న!

జూన్‌ ఏడవతేదీ : మధ్యాహ్నపు ఎండ తీవ్రంగా వుంది, వెన్నెలకోసం ఎదురు చూస్తున్న చకోర పక్షీలాగ-నేను (శ్రీకాంత్‌ నుంచి ఉత్తరం వస్తుందేమోనని కాచుకుని వున్నాను. వరండాలో న్యూస్‌పేపర్‌ చదువుతున్నట్లు నటిన్తూ కూర్చు న్నాను. పోస్ట్‌మన్‌ కోపం కవు కాయలు కాసేలా చూస్తున్నాను. చివరకు అతను రానే వచ్చాడు. "గొరీశ ఉపాసనీ? అని పేరు చదువుతూ వా చేతిలో ఒక ఉత్తరం వుంచి వెళ్ళాడు. నేను మామూలుగా ఏమీ ఆదుర్దా పైకి కనబరచకుండా-- ఆ ఉత్తరంతో నా గదిలోకి వెళ్ళిపోయినాను. మంచంమీద కూర్చుని చదవ వారంభించాను.

వయ గొరీశాః

వి. యస్‌. పి, రెండవ తరగతిలో ప్యాసయినందుకు నిన్ను అభినందిస్తున్నాను, నేను యీ ఉత్తరం నాలుగురోజుల కిందటే (వ్రాయవలసి వుంది. ఆయితే-ా

గారీశ; నీకు తెలివితేటలు, సామర్థ్యం పుష్కలంగా వున్నప్పటికీ వాటికి తగివ ఫలితం యింకా చేతికి రావడంలేదు. నీకు మొదటి తరగతి రావలపివుంది. అనుకుంటే యీం లాభం రాలేదుగా!

విన్ననా పరీక్ష ఫలితాలు కూడా వచ్చినాయి, నాకూ రెండవ తరగతే వచ్చింది. యీ సారి,

ఇప్పుడు యే తరగతి వస్తే మాతం యేంలాళం?

గొరీళ: వీకు ఎలాచెస్పేది,

$( ముక్త్తీ

నాకు టి, వీ, వ్యాధిటః

నేను చవిపోతానట: గొరీళ .......నీవు సాధ్యమబునంత త్వరగా రా....నీవు దగ్గర వుంపే నాకెంతో ధైర్యంగా వుంటుంది.

ధైర్యం పోగొట్టుకోవలవిన కారణం యేమీ లేదు. డాక్టర్‌ విష్కంర్షగా చెప్పారు. చెప్పివేశారు.

గౌరీశ! వేను రైర్యం కోల్పోను, ఆఖరికణంవరకూ. పోరాడుళూనే వుంటాను.

గొరీళ సీ _పేమ, సహకారం కొవాలి. నీ (పోత్సాహం కావాలి. నాతలలో రైళ్ళు పరిగెడుతున్నంత గందరగోళంగా వుంది.

వీలయినంత త్వరగా రా --

అయితే నాకోనం నీవేం విచారించవద్దు. కుంగిపోపద్దు.

జీవితాన్ని ధైర్యంతో సాహనంతో గడపాలి మీన స్థయిర్యంతో వుండాలిలా

భవదీయుడు ఛ్రీంకాఠ్‌.

ఈ ఉత్తరం చదవడం తోంపే (ప్రపంచమంళా శకూన్యమయి పోయినట్లని పించింది.

గోడమీద తగిలించి వుంచిన శ్రీకాంత్‌ ఫోటో చూసేనంికి, మళ్ళీ యీ లోకంలో వచ్చి పడినట్లయింది. నాకు యీ (పపంచమంతా ఆవరించి అతనే కవి పిస్తున్నాడు, ఒక్కోసారి =. యీ (ప్రపంచమంతా ముందుకు దూకి థ్రీకాంత్‌ను మింగి వేస్తున్నట్లుగా అనిపిస్తోంది. (ప్రపంచం శూన్యమయిపోతుంది. కన్నీటితో నిండిపోతోంది, యీ (ప్రపంచమంకా,

అప్పటి నాపరిస్టితివి నేను వర్షించలేను.

అప్పటి వాధః ఒళ్ళంతా ముష్ళుగుచ్చివట్లు బాధ అవిపిస్తుంది. నాలో యేదో తెలియని భయం ఆవరించింది.

|! |! ఇ దేవుడు పంపించినట్లుగా నిన్ననే రావాలా "డాలీ" కూడా; ఆమె వచ్చీ రావటం

ముక్తి 87 తోనే నాచేతిలోని నోట్‌బుక్‌ తీసుకువి మూసివేపి బల్లమీద పడేసింది.

*ఆ(ఫికాకు వెళ్ళిన తరువాత (వ్రాద్దువుగానిలే. ఈ రోజు ఆదివారం. ఎక్కడికయినా షికారుకి వెడదాం పదః:' అంది.

“డాలి. నన్ను క్షమించు ఇప్పుడు షికారుకు వచ్చే ఉత్సాహంలేదు నీకేం అభ్యంతరం లేకపోతే యిక్కడే కూర్చుందాం"

“ఏం? యేమయింది నాచిన్న గౌరీశకు? అయినా యేమిటి సీవు అంత తరగా (వాస్తున్నది?

“నా ఆత్మకథ. నా చరిత (వ్రాస్తున్నాను.

“ఓహో, అప్పుడే నీవంత గొప్పవాడివి అయిపోయినావేం? అతాగయిశ్రే నేను చాల జా(గత్సగా వుండాలనుకుంటాను, అయితే ఆత్మకధ (వాయడం అప్పుడే (ప్రారంభించావేమి, నీవేం రిమైర్‌ అయిపోయావా? ముసలివాడివయిపోయాహ? ”

=ఆవుసు ఒకరకంగా నా జీవితం యింతటితో ముగిపిపోయిన, ఫ్రే. మిగఠా ఆయుర్దాయాన్ని మూటగట్టి ఒకచోట పారవేసే పని చేస్తున్నాను. అవునూ, గొప్ప వాళ్ళు ఆత్మకధలు (వ్రాస్తారు, ఎందుకు? ఈమ గొప్పతనం, తమ అఆద్వితీయ జీవితంపట్ల స్వాభిమానం వుండి వుంటుంది వాళ్ళకు. ఆంతేకాక తమ గొప్ప తనాన్ని విశిష్ట్కను (వపంచంముందు (వదర్శించాలనే ఆకాంక్షకూడావుంటుంది వాళ్ళలో, నావంటి అల్బులు (వ్రాయాలనుకుంటే అందుకు కారణం, తమ హృదయారాటాన్ని ఎలాగయినా తీర్చుకోవాలనుకోవడమే. తమను బాధించే జటిల సమస్యలనుంచి బయట పడడంకోనం (వ్రాస్తారు నేను వాయడానికీ రెండు కారణాలు వున్నాయి. అందుకోసంా-లా” ఉత్సాహంతో నవ్వుతూన్న డాలి కళ్ళవంక చూపి నా మాటలు అంతటితో ఆపివేళాను.

“టపశౌ, గొరీళ! ఎంత చక్కగా ఉపన్యాసం యిస్తున్నావుః నీ ఉపన్యాసం మెచ్చుకుని కానుకగా ఒక ముద్ద యిస్తున్నాను, తీసుకో” అంటూ డాలి తల్లి తన కుమారుడికి పెట్టినట్టు నా మదిటిపైన ముద్దు పెట్టుకుంది.

“నాకు చదివి వినిపించాలి నీ ఆత్మకధను. నీ హృదయారాటం. నీ భరించ రాని సమస్యలు యేమిటో నాకు తెలియాలి. అవేమిటో తెలుసుకోవాలని నాకు

88 ముక్తి కుతూహల౦ కలుగుతోంది. గొరీశ, యిన్నాళ్ళూ నాకు యీ విషయాలనే చెప్పావు కావేం?”

“ఆలాగే చదివి నివిపిస్తాను. నేను ఆ(ఫికొకు వెళ్ళటానికి ముందు తస్ప కుండా ఒకమారు చదువుతాను”

“*గ్లారీశ వీ ఆత్మకథలో నేనూ వున్నానా:

• అక్కడక్కండ--కొద్దిగా*

“ఉహం. దయచేసి నన్నుగురించి ఏమీ రాయకు*

“పీం? ఏ విషయమూ దాచివుంచగూడదని అన్నీ బట్టబయలుగా (వ్రాసేస్తు న్నాను.

ఉహ విషయమంకానీ పున్వ్నకంలో రాస్తే జేనో నీతిలేనిదానిలా బరితెగించిన

విన కవిపిస్తాననేది నిన్సందేహం:” " ఛీః నిన్ను నేనలా కేవలం కాముక దృష్టితో చూస్తున్నాననుకుంటున్నావా? డాలీ పీ ప్మాతను వేరేకోణంనుంచి నృష్టిస్తున్నాను. అపాక్ర గుణ వైశష్ట్యాలన్నీ యివృడు యేకరువు పెట్టలేమ. అయినా-యీ పుస్తకం అచ్చు వేయించనుగా, శేవలం నా తెలివిడికోసం (వ్రాసుకుంటున్నాను.. నా మెదడును పదును పెట్టుకోవ డమే యిందులో ముఖ్య వుద్దేశ్యం”

“ఆయితే నీ కధలో యేమీ రమ్యత ఉండడు"

"అలా కాదు, నాకు కాస్త కళాదృష్టి వుంది. ఆ విషయం యిటీవలే నాకు తెలిపి వచ్చింది. నా ఆనుభవాలను కళాత్మకంగా (వాస్తే నే వాటికి యేమయినా విలువ వుంటుంది, అర్ధం వుంటుంది ఆ ఆనుఖవాలు భావాతీతంగా వెలుగుకాయి.”*

*గొరీశ। ఇటీవల నీవు చాల మారిపోయినావనిపిస్తుంది. గడచిన పదిహేను రోజులలో మూడు నాలుగుసార్లు కలుసుకున్నాం మనం. నీవు _కమంగా మారిపోతు న్నావనీ, పెరిగిపోశున్నావనీ, పెద్దవాడనయిపోతున్నావనీ అవిపిస్తుందినాకు. నీ రచనా కార్య(కమానికి, యీ పెరుగుదలకు యేమయినా సంబంధం వున్నదా?ి

“ఉండవచ్చును. నా పెరుగుదల గురించి నువ్వు చెప్పేదంకా నిజమేనా?

ముక్తి 80

• ఈ ఆయితే చూడు. నేనుకూడ నా ఆత్మకధ (వస్తాను. వా కధనీ దానికన్నా పసందుగా వుంటుంది”.

“ఉప్ప-కారం జోడిస్తే యేదయినా రుచిగానే వుంటుంది.”

*వీ కధలో ఉవ్వుంకొరం లేదా యేం"

“లేకపోలేదు. కాకపోతే నేనువాటిని కావాలని గుప్పించలేదు.”?

“గొరీశ; ఈ రోజు నీకు ఆస క్రిదాయకమయిన విషయం ఒకటి చెప్పాలని వచ్చాను." అండి డాలి-కళ్ళు చికిలిస్తూ.

నేను ఆతినహజ ధోరణిలో "యేమిటది?” అన్నాను.

"యిప్పుడు చెప్పను. నీకంత కుతూహలంగా వున్నట్లులేదు.”

“కాదు చెప్పు డాలి నాకు నిజంగానే కుతూహలంగా వుంది?

“ఉహం, ముందు లెమన్‌ జ్యూస్‌ తయారు చేయాలి. ఆ తరువాత చూద్దాం.

రెండు నిమిషాలపాటు నిమ్మరనం తయారు చేయడంలో మునిగిపోయింది డాలి. ఆమెనాకు ఆటువయిపుకు తిరిగి వుంది. ఆమె శరీరం నన్ను ఆహ్వానిస్తూ వున్నప్పటికీ దానితోపాటు యించశేదో ఆశ్వాననంకూడా వున్నట్లుంది. ఆమె ప్కర్డ్‌ వేసుకోవడంకం జ చీర కట్టుకుంటే యింకా బాగుంటుందని పించింది. ఆమాట ఆమెతోనూ చెబుదామనుకుంటూ వుండగా శెండు గ్లాసుల నిమ్మరనం రెండు చేతుల్లోనూ పట్టుకుని ముసిముసిగా నవ్వుకుంటూ నావయిప్ప వచ్చింది. ఒక గ్లాసు నాకు యిస్తూ “నేను తయారుచేసిన యీ లెమన్‌ జ్యూస్‌ నీకు ఎలా వుంటుందో యేమో;” అంది.

"ఎలా వుండటానికే ముంది? వేసవిలో యిదే అమృతం. నీ అధరామృతం వంటిదే యిదీవి: కొంటెగా సమాధానం చెప్పాను.

“గొరీశ ఇప్పుడు వేళాకోశాలు వద్దు. ఇటుచూడు నాకో ఆలోచన వస్తోంది.

*ఊ& ఏమిటది?”

“నేను తల్లిని ఆవాలవి బలమైన కోరిక కలుగుతోంది.”

“అఆః” నేను ఆశ్చర్యపోయాను, కాస్త భయపడ్డానుకూడ,

“ఇందులో అంత నివ్వెరపోవలపిన దేముంది?"

క్ర ముక్తి

*“అంజే వివాహం చేసుకోవాలని కోరిక కలుగుతోందన్నమాట:”

“వివాహమా? భీ: అదంటేనే నాకు ఆమగదూరంి

“వివాహం పద్దా. పిల్లలు కొవాలా? బాగానేవుంది:”

“అవును ఇటీవల నా కెందుకో అలాగే అనిపిస్తోంది, నాది అని చెప్పుకో గల చిన్నపిల్లాడు కావాలి. వాడిని నేను ఆడించాలి, పొడించాలి, పెంచిసెద్దచేయాలి, అ పిల్లవానికోసమే జీవించాలి. అప్పుడే నా జీవితానికి ఒక సార్ధకత యేర్చడు శుంది. నా తల్లి యిప్పుడు బాగా ముసలిదయిపోయింది. ఏక్షణంలో అయినా గుటుక్కుమనవచ్చును. నా తమ్ముడు ఒకటి రెండుసంవత్సరాలలో స్వతం(తుడయిం తన దారి తను చూసుకుంటాడు. హైస్కూలు పరీక్షఅవడంతోటే మెకానికల్‌ వర్క్‌షాప్‌లో చేరతాడట, ఇవ్పటికప్పుడే అ పెంటిస్‌షిప్‌ పూర్తయింది, “గారీ! ఆపైన.... యికముందునా జీవితానికి ఒక ధ్యేయం అంటూ వుండాలి" కదాః

డాలి యింతన్పష్టంగా తన వేదనను నాకు చెప్పడం, నన్ను కదిలించి వేసింది.

"డాలి సీవంటివాడే నాకో ఆత్యంత (పాణమ్మికుడు వుండేవాడు

“యిస్పుడతను యెక్కడున్నాడు??

, “పెన ఆంటూ నేను ఆకాశం వయిప్క చేయిచూపించాను.

“పాపం, యేమయింది?”

“టి వీ. అయికే ముందు- అతను” ఎలా చెప్పాలో తెలీక అక్కడే ఆగిపోయాను.

“అలాగా పాపం! కొద్దిసేపు మౌనంగా వుండి తిరిగి ఆమె యలా అంది.

• గౌరీ చావడం అనేది ఎప్పటికయినా తవ్పదు. అందుకనే నా వంశాంకురం ఒకటి యీ (వపంచంలో విడిచి వెళ్ళాలని నా ఆశ: ఆమె నా వ౦క సూటిగా విశితంగా చూస్తూంది.

“బాగానే వుంది కౌని = ఆఅ[(కమసంశానం వల్ల సమాజానికి కొత్త వనున్య యేర్చడుతుంది కదాః*

“దానికీ ఒక ఉపాయం ఆలోచించాను;

ముక్తీ రీ

“ఏమిటది?”

“ముందు పిల్లవాడీవి రహూస్యంగా వుంచి - ఆ పైన దత్తత స్వీకారం చేసు

కుంటాను. ఆ రకంగా (పజల కళ్ళల్లో దుమ్ముపోస్తాను.”

డాలి నవ్వు నాకూ ఆంటువ్యాధిలా సోకింది.

"ఇంకో అయిదారు, నంవళ్సరాలు పోనీ, ఆప్పుడు నీ ఆలోచనలు కార్య రూవంలోకి తీనుకుపద్దువుగాని,”

డాలి ఆలోచనలు నాలో అనేక నంశయాలను, భయాలను కలిగించాయి.

ఆ రోజు ర్యాతి ఆమెతో పడుకున్న తరువాత, ఉన్నట్టుండి నా మెదడులో ఒక ఆలోచన కలిగింది దాంతో భయం కూడా అనిపించింది.

ఈమె తన (పణాళక నెరవేర్చుకుందుకు నన్ను సాధనంగా ఉపయోగించు కుంటుందా యేమిటి? నా మంచితనాన్ని ఉవయోగించుకుని నన్ను మోసం చేసియీ విషయంలో యిరికిస్తుందా?

నేమ సాధ్యమయినంత త్వరలో ఆవికాకు పారిపోవాలిా-అన్న ఆలోచన నాలో బలవత్తరం అయింది.

నేను గత జీవితంనుండి పారిపోతున్నప్పుడు “జీవితం నా కొలు పట్టుకు గుంజి తిరిగి నమ్ను యీ ఊబిలో పడవేస్తూందా?

|! |! వు

(పాణం రూపం పోనుకుందుకు యెంతో పమయం అవనరంలేదు. సహజంగా = మొక్క ఆకులు వేసినట్లుగా = మనకు యేమీ తెలియకుండానే మనుష్య రూపం యీ లోకంలోకి రావచ్చును. విన్నరాకే యీ సృష్టికార్యానికి వీజం పడిందేమో: ఎవరికి తెలుసును? సము[ద్ర పవాహంలో రెండు కరముక్కలు కలుసుకున్నట్లుగా మేమిద్దరం నిర్నిమిత్తంగా దగ్గర ఆయినమాట విజం: ఆయితే ఒక్కొక్కసారి రెండు క్యరముక్కుల నంఘర్షణవల్ల ఆగ్ని ఉత్పత్తి అవుతుంది కదా! నా మనను హృదయం ఆత్మలను ఎంత విర్లిప్తంగా ఆ సఫ్రేపెట్టీనా నా శరీరంమటుకు జీవళక్సి పసారావికి అవసరం అయిన బానిన అయిపోయింది. ఆయ్యోః నేనే మయినా గుడ్డివాడినాః కాదు. ఎన్నటికీ = యిష్పడే కాదు = యిం కెష్పటికీ కూడా

రీ ముక్రీ మరో (ప్రాణిని యీ లోకంలోకి తెచ్చేందుకు దోహదకారివి కాకూడదు. ఒక జీవి సుఖముందుఃఖము. ఆళ-నిరాశ, కలలు-స్కృతులు, (యేమంద్వేషం; జయం, అపజయం. చివరకు మృత్యువు-వీటి అన్నిటికీ నే నెన్నటికీ కారణం కొకూడదుు ఒకజీవికి జన్మ యివ్వడం అంయపే ఆ జన్మతోపాటు షృత్యువును గూడా యివ్వడం . అన్నమాహేగా: మృత్యువంటే యేమిటో నాకు స్పస్టృమయిన అఆలిప్రాయం ' వున్నప్పుడు మరణం, యదార్ధ్థము విశ్చితము, అనివార్యమూ భయంకరమూ అని ఏంతో చక్కగా తెలుసుకుని వున్నప్పుడు = నేను యిలా కళ్లు మూసుకుని మూర్ధంగా (వర్షించవచ్చునా? మృత్యువు = శ్రీకాంత్‌ మృళ్యు హృదయంలో జ్వలిత జ్వారలాగ నిరంతరమూ... .... " . ఠి వ అ --థ్రీకాంఠ్‌ చనిపోవటానికి కారణం యేమిటి? దొవి బీజం ఎక్కడ. వుంది? మొట్టమొదటిగా ఆతవి జన్మలోనే మృళ్యుపు కూడా యిమిడి వుందా? అవును, యిది ఆందరూ అంగీకరించే వత్యమే. రెంవవమాట = ఆతనికి అకాల మృత్యువు రావటానికి కారణం -టి. వీ. వ్యాధి. (ఆయితే యిది పూర్తిగా విజమేనా?) ఇక మూడవమాట = అతవి మనసులోనే మృత్యు వీజం వుందిాలాలేక యీ మూడు మాటల యమేకీకరణమే ఆతని మృత్యువుకు కొరణం కావచ్చును. అయితే సామాన్య (పజలు మటుకు టి. బి. యే కారణం అవి దానినే విందిస్తారు. త నో - న! ఛీకాంల్‌ నుంచి ఉత్తరం వచ్చిన మూడవరోజే నేను ఆదరా బొదరా బయలుదేరి ధారవాడ వెళ్ళాను. టి. వి భూతం శవంలో చిక్కుకుపోయి నిర్వీర్యు డయి థ్రీకాంత్‌ ఒకమూల పడుకుని వుంటాడని నేననుకున్నాను. నేను వారియింటికీ చేరుకుని తలుపు తశ్రేంతవరకు ఓ రకమయిన దిగృ్యీమ శూన్యముతో నా మనస్సును ఆవరించి వున్నాయి. తలుపుతీపిన వ్యక్షి కామిని కామినిః ఎందుకోగాని నాకు మరీ దగ్గరకు వచ్చినట్లు అనిపించింది. -

ముక్తి ఫ్ర న

నా చేతి నంచిని తలుపుదగ్గరే గోడకు ఆనించి పుంది కామినీ, "శ్రీకాంత్‌ ఎలాపున్నాడు" అనడిగాను.

"బాగానే వున్నాడు. పడుకుని చదువుకుంటున్నాడు. ఈన గదిలో:

కామిని మాటలలోగాని ముఖ కవళికలలోగాని ఎటువంటి వ్యాకుల చిహ్నము క్రవిపించలేదు మనసు కుదుటపడింది. అప్పుడే కొమినిని గురించి నా మనోఫలకం విచ్చుకున్నట్లయి - ఆమెనంక కాస్త నిదావంగా తాపీగా చూశాను.

“నీవు కులాసాగా వున్నావా?”

“నాకేం వచ్చింది మాయరోగం:”

ఆమె*ోమాయరోగంొ అనే మాట వాడడం నాకు కష్టం అనిపించింది. కుర్చీలో కూర్చుని బూట్లు విష్పసాగాను.

ఆన్లీ సెలవులు బాగా గడిచాయా? నీ మైసూరు టిప్‌ జయప్రదంగా జరిగిందా?” అనడిగాడు,

“ఆ (టిప్పు అంటూ ఆమె బయటకు చూడసాగింది.

ఆమె మౌనంగా పుండిపోవడం నాకు అర్ధం కాలేదు. అన్నష్టమయిన కల్లోలం (ప్రారంభమయింది నా మనసులో. అయితీ ఇది ఒకనిమిషంపాటు. ఆమె యింకేమయినా చెబుతుందో, కనీనం కళ్ళతో యేదయినా సూచన చేస్తుందేమో నవి ఆమెవంక చూశాను. బూట్లు పక్క-కు విడిచి లేచి నించున్నాను. ఆమె ఆలోచనలలో మునిగిపోవడం ఆ ముఖ సౌందర్యానికి మరింత శోభ చేకూర్చినట్లా అనిపించింది. అవలే గాబరాగా వున్న నా హృదయంలో అనుకంప కూడా చోటు చేసుకుంది. ఒక్కసారిగా ఆమెకు దగ్గరగా నడిచి ఆమె చుబుకం చేతితో పైశెత్తి ముఖాన్ని నావయిపు తిప్పుకొని అతి _పయత్నంతో “కామినీ, నీ (పదూణం౦ వివరా లన్నీ తరువాత నింపాదిగా చెబుదుపుగావి, ఏం?” అన్నాను. “పద శ్రీకాంత్‌ను చూద్దాం" అంటూ గబగది థ్రీకాంఠ్‌ గది వయిపు నడిచి లోపలకు అడుగు పెట్టాను.

“*థ్రీకాంత్‌.” నా పిలుపులో వణుకు నాకే స్పష్టంగా తెలుస్తోంది. ఈ వణుకును గురించి ఆలోచించాను. దీనికి కారణం కొమినిని స్పర్శించి వుండడమా లేక శ్రీకాంత్‌ను చూడడంతో కే కలిగిన మనోవేదనా లేక రెండూనా?

రీ ముక్తీ

“పాలో; గొరీశాః అంటూ శ్రీకాంత్‌ మంచంమీదనుంచి కిందకు దూకినంత పనిచేశాడు. “*వచ్చేశావా, మంచిదిః:” అంటూ నవ్వుతూ చేయి చాచాడు.

విరాశతో కుంగిపోతున్న ముఖాన్ని చూస్తావనుకున్న నాకు ఆతని ఉత్సాహ పూర్వకమయిన నవ్వు చూ సేవరికి కొద్దిగా ఆశ్చర్యం అనిపించింది. నేనేం మాట్లా గాలి, యేం అడగాలి అనేదే నాకు తెలియలేదు. అవాక్కయిపోయి- ఆతవివంక ఒక్కసారి తీవ్రంగా చూశాను, అతని చేతిని నాచేతుల్లోకి తీసుకువి ముఖం కిందికి వాల్చుకున్నాను.

“*గ్గౌరీశ్రా, పీచ్చివాడాః ఎందుకలా ముఖం కిందికి దించుకుంటావు? నేవింకా చవిపోలేదు--యింకా ఆ (పయత్నమీ [ప్రారంభం కాలేదు.

చావుమాట రావడంతో ఒక్కమారు ఉలిక్కిపడ్డాను.

“చావు (పసక్తి దేనికి? అన్నాను అతికష్టం మీద.

“కాదు. చావును గురించి మాట్లాడటావికి జంకు దేవికి? మవిషి అన్న తరువాత ఎప్పుడో ఒకగర్చుడు చావవలసిందేగదాః మృత్యువు నిత్య సత్యం. దాన్ని (వతివాడూ ఎప్పుడో ఒకప్పుడు కలుసుకోవలపిందే"

“అదంళా నిజమే. ఆయికే సీ చావుమాట దేవకి అని. నేను ఆనేది”*

“ఏం నేనూ ఒకరోజు తప్పనిసరిగా చనిపోవలసిన వాడినే. అయితే నేను యిస్పడు యీ టి. వీ. మూలంగా చనిపోవడం లేదుగా:

“అదే నాకు కొవలసింది. నేనెంత భయపడ్డానో తెలుసునా?”

హృదయ భారంగా వున్న రాతిని ఒక్కసారి తొలగించినట్లయింది. మనసుకు హోయి అనిపించింది. శ్రీకాంత్‌ తిరిగి మంచం మీద కూర్చున్నాడు. నేనూ ఆతవి పక్కనే కూర్చున్నాను.

“*ఆఅయితే ఒక మాట! నేను డాక్టరు చెప్పినట్లుగా యే యే సమయావకి ఆ ఆ మందులు ఉపచారాలు తీసుకుంటూ వుండాలి.”

అమ్సర్రి_”*

ముక్తి 86

“గ్రార్టరు నలహా (ప్రకారం నేను మీరజ్‌ దగరి “వాన లెస్వాడికి” వెళ్ళి వుండాలి.”

ఖత న! న!

పైకి ఎంతో ఉళ్సాహము ఉక్తేజము చూపిస్తూ వున్నప్పటికీ అతని మనస్సు మృళ్యువుపై కేంద్రీకరించి వున్నదన్న విషయం నాకు తరువాత నంభాషణలవల్ల తెలిసి వచ్చింది. దాదాపు ఆ రోజులలోనే కాను (వ్రాసిన డైరీలలో ప్లేటో (వ్రావిన “ప్ల కటీస్‌ చివరిరోజులుూ అనే పుస్తకాన్ని గురించి ప్రస్తావించాడు.

“మరణం అనేది రెండు సత్యాలలో ఒకటి: మరణం అంటే వంపూర్ణనాశం, ఏమీ మిగలకుండా పోవడం, చనిపోయిన వ్యక్తికి యేవిధ మయిన పజ్ఞ వుండదు. లేక-మరణం ఆంటే కొంళమంది అనుకునేట్లూ ఒక విధ మయిన మార్చు-పజ్ఞ ఒక స్థాయినుంచి నవోస్టాయికి చేరుకోవడం. ఈ[_పపంచం, నుంచి మరోపపంచానికి మరణం ఆం'పే (పజ్ఞనాశనమవటమే అయేట్లయికే--అది సుషుప్తి (కిందికే వస్తుంది. అలాగయితే మరణం ఆత్యద్భుతమయిన _(పయోజనాన్ని యిస్తుంది. గదాః లేక _ యింకో పక్షంలో మరణం అంటే ఆత్మ మరో(పదేళా వికి వెళ్ళడమే అయితే, ఆ (ప్రదేశంలో మరణించిన వాళ్ళందరూ. గుమిగూడి పుండేట్లయితే, ఆ స్థలంలో వుండడంకన్న గొప్ప అవకాశం యింకేం వుంది? --- అపును, యిప్పుడు మనం (ప్రారంభంచేశాము. నేను చనిపోవడం, నీవు (బతకడం. అయితే ఎవరి భవిష్యత్తు సుఖమయంగా వుంటుంది అనేది ఎవరికీ తెలియదు తెలిస్తే, దేవుడికొక్కడి కే తెలియాలి.”

ముందు ముందు (శీకాండ్‌ “మృత్యువూ అనేవిషయం మీద ఎంతో యోచవ చేసి తనదేఆయిన ఒకతాత్న్విక దర్శనాన్ని రూపొందించే (పయత్నంలో పడ్డాడు.

ఖత న! న!

నాజీవితంలో ఆది సంధియగం అనుకుంటాను, నా తల్లిదండ్రులు నకతేంద్ర ఉపదేశించినట్లుగా బొంబాయి వెళ్ళాలా లేక (శీకాండ్‌ శుుకశూష చేస్తూ ధారవాడలోనో, యింకా ఆతను ఎక్కడుంటే అక్కడే వుండిపోవాలా? నేను యీ విషయంలో యేదోవాక నిర్ణయానికి రావలపి వచ్చింది. (శ్రీకాంత్‌ను వలహా అడగ టానీకి కుదరదు, ఒకవేళ అడిగినా అతను యిలా జవాబు చెబుకాడను కుంటాను;

00 ముక్తి (లోగడ అనేకమార్ల్షు యిలాగే చెప్పాడు) “నీవు బొంబాయి వెళ్ళి వి. యప్‌. సి, “టక్నాలజీ చదువు లేదా మంచికాలేజీలో చేరి ఎం. ఎస్‌. పి. చదువు? అతను యిప్పుడు కూడా యిలాగే చెప్పి తన ఉదార బుద్ధిని ప్రదర్శిస్తాడు. శ్రీకాంత్‌ యిక్త్రడ యిలా పడివుం టే నేను నాకేం పట్టనట్లు బొంబాయికి వెళ్లడం అనహ్యంగా అని పించసాగింది. ఉహు అలాచేయంను, నేను యిక్కడే వుండిపోతాను. యిక్కడే పుండి ఎం. ఎస్‌. సి. చేయవచ్చును గదాః బక్నాలజీ యేగంగలోనయినా దిగనీ. (శ్రీకాంశ్‌కు యిప్పుడు ఎవరో ఒకరు సాయం చేయాలి, నేనే చేయాలి. కాదు, నాకే ఆతను కావాలి. (పస్తుకానికి అతనితో వుండిపోవడం నాకర్తవ్యం కాదు, నాఆత్మ (పధోదనాకిని యిది అవసరమయిన అవస్థ, ---యిలా నాలో నేను ఎన్నో రకాలుగా ఆలోచించుకున్నాను. అంతే కాకుండా నా అంతరాంతరాల్లో నేను ధారవాడలోనే వుండిపోవటావికి యింకొక కారణం కూడా వున్నది. ఆ కారణం “కామిని.” ఆమె మేద (పేమవల్ల నేను యిక్కడే వుండి పోవాలనుకోవడమూ సహజమే. మనస్సులోపలి యీ భావం, నాకు సత్యేంద్ర ఉత్తరం మూలంగా సృష్టంగా తెలిసివచ్చింది. నేను ధారవాడలోనే వుండిపోపడావికి విశ్చయించుకుని కూడా = యీ విషయంలో పత్యేం(ద యేం సలహాయిస్తాడోనని అతనికో పుత్తరం (వ్రాశాను, ఆఅతనినుంది యిలా జవాబు వచ్చింది.

“సీపు ధరవాడలోనే వుండిపోవడం - (శ్రీకాంత్‌కు నీకువున్న స్నేహానికి కార్కాణంగా వుంటుంది తగిన రీతిగానూ వుంటుంది. శ్రీకాంత్‌ అనారోగ్యాన్ని గురించి నీలాగే నాకూ చాలవ్యాకులంగా వుంది. ఆయితే నీవు ఆక్కడ వుండిపోయి యేంచేయగలవు? శ్రీకాంత్‌కు యిప్పుడు కావలసింది మంచి నిపుణుడయిన వైద్యుడు అతను వానలెస్వాడిలో వుండిపోవలపి వస్తుందని సీవే (వాశొవుకదా। [పస్తుతానికి అతని యోగక్షేమం చూడడానికి డాక్టర్లులేరా, అతని తల్లిగారు లేదొ, చెల్లెలు లేదా? సీవేవుండిపోవాలవి యేం సిద్ధాంతం లేదే! నీవు యీరకమయిన క్యాగం చేయవలసిన అవనరం నాకేం కనిపించడంలేదు. ఊ ... నీవు చెవ్సకపోయినా నాకు తేలుసును, యింకో కారణం గూడా వున్నదని! కామిని: ఊిః అవునా, కొదా? గౌరీశ నీవు వ్యర్ధంగా చేతులు కాల్చుకుంటున్నావుసుమా: జ్నాగత్తగొ వుండు”.

ముకి శి

ఈ ఉత్తరం చదపడంతో టే నా మనసులో ఒక రకమయిన కోపం రాజుకో సాగింది. ఇతని సానుభూతి, సహకారం యేమాతం అర్థంలేనివి, ఇతని హెచ్చరిక జీవిశాన్ని నాశనంచేసేది. ఇతనికీ, శ్రీకాంత్‌కు నాకు వున్న 'స్నేహంపట్ల అసూయ, కడుపుమంట! కొమినికి నాకూవున్న సంబంధం అధి ఎటువంటి దయినాకానీ, దానిపట్ల అతనికి అసూయ! అంతరంగంలో తీరని ఆసూయ॥।

న! చా |! ఖి

మొన్న చదివిన అమెరికన్‌ వతత్రికలో యిటువంటి అసూయ చి(తించే కధవొకటి వుంది. మధ్యవయస్కులయిన భార్యాభర్తలు అందులో పాత్రలు" భర్తకు స్నేపితుడు ఒక కళాకారుడు వుంటాడు. తాగడం, న్రీలతో చరించడం" మధ్యమధ్య రచనా వ్యానంగం = యివీ ఆ స్నేహితుడి హేయ దినచర్య. ఇటువంటి వాడు మ్మిళుడు అని చెప్పుకోవడం అవమానం, తల ఎత్తుకు తిరగడానికి వీలు లేనంత అవమానం, ఆని భార్య ఎన్నిరకాలుగా చెప్పినా ళర్తవినడు. ఎలాగయినా యీ 'స్నేషాతంను౦చి వొదిలించుకోమని భర్తకు ఉవదేశిస్తుంది. అయితే ఆ భర్తకు తన స్నేహితుడి (కలర్‌ఫుల్‌ లైఫ్‌) చిమతవిచి తమైన జీవితంపట్ల సుషమనస్సులో ఎంతో అసూయ వున్నది. భార్య ప్రేరణ మీదట ఆతను మేల్కొంటాడు. అప్పుడు ఆతని సుప్త మనస్సులోవి అసూయబయట పడుతుంది. అప్పుడు తన థార్య కోసం తీసుకువచ్చిన బంగారుగాజులు నిజానికి తనదగ్గర పనిచే సే ఖైపిస్ట్‌ పిల్లకోనం తెచ్చినట్లు అవిపిస్తుంది. ఆ మైపిస్ట్‌పట్ల ఆతని సుప్త మనస్సులోవున్న (పేమ, కాముకత యివన్నీ అఆతవిలో బయటపడతాయి.

వ |! |

జీను బొంబాయికి వెళ్ళాలని అనుకున్నానని శ్రీకాంత్‌కు తెలియదు, ఆ విషయం నేను పిర్చినుంచి అతనికి ఉత్తరం (వద్దామని అనుకుంటూ వుండగా పిడుగులాంటి అతని ఉత్తరం అందింది. అందుచేత అతనికి నా ప్రస్తుత మానసిక సందిగ్ధత గురించి యేమీ తెలియదు. నేను ధారవాడలో కాలేజిలో ఎం. ఎస్‌. నీ సీటుకోవం దరఖాస్తు పెట్టడం చూసి యేదేడో వహజంగా జరుగుతున్న పనిగానే భావించడంలో యేమీ ఆళ్ళర్యం లేదు. మా తండ్రిగారికి మాతం యేదో అబద్ధపు కారణ చెబుతూ వుత్తరం (వాళాను:

08 ముక్తి ఎనొంబాయిలోని మంచి [పొౌఫనరు ఒకాయన యిక్కడికి బదిలీ అయి వచ్చాడు, అందుచేత నేను యిక్కడే ఎం ఎస్‌. పి, చదవాలని నిశ్చయించు కున్నాను ఇక్కడి లేబరేటరీ కూడా యీ సంవత్సరం చాల అభివృద్ధి చేస్తున్నారు, తక్కువ ఖర్చుతో అయిపోశుందన్న ఉద్దేశ్యంతో. ధారివాడలో వుండడమే వంచి దనుకుంటున్నాను. కాలేజి యింకా నాలుగయిదు రోజుల్లో తెరుస్తారు. దయచేసి నా కాలేజి ఫీజు కోసం మూడువందల రూపాయలు పంపించండి" అవని [వాళాను* “ఆక్కున ఖర్చు అనేమాట వారి హృదయానికి హత్తుకుంటుంది అనుకున్నట్లు గానే వారినుంచి వెంటనే ఏమీ అభ్యంతరం ఇదు అలాగే కానీ" అని జవాబు వచ్చింది, (పస్తుతానికి నూటయాలై రూపాయలు పంపుతున్నానవి కూడా (వాసారు. థ్రీకాంత్‌ ఆతని తల్లి, నేను వెంటనే వాన లెస్వాడికి వెళ్ళడానికి నిశ్చయం అయింది, వారి యింటిలో కామినికి తోడుగా వుండటానికి హుల్లినుంచి నళల్యభె= నలభ్రై అయిదు సంవత్సరాలు విధవావిడ = ఒకదూరపు బంధువు వచ్చింది. థ్రీకాంక్‌ శల్లిగారు ఆ గ్యార్రీజ్ఞ్య నిన్ను దేవుడే యిక్కడికి సమయానికి పంపించాడు (శ్రీకాంత్‌కు, మాకు నీవల్ల యెంతో సహాయం! వానలెస్వాడికి. వెళు టావికి అతని బాబాయిగారికి ఉత్తరం [వాద్దామనుకున్నాను. ఆతనికి అసౌకర్యం కలిగించినట్లు అవుతుంది. నీ ఉపకారం నిన్నటికి మరిచిపోం- అంటూ యేమేమో తెప్పారు. ఆమె మాటలకు మధ్యలోనే అందుకుని నేనూ యిలా అన్నాను. “పిన్ని గారూ! ఉపకారం = గిపకారంలాంటి మాటలు యేమీ అనకండి. నా విధి నేమ విర్వపాస్తున్నాను, అంతే నా స్నేహ ధర్మం యిది; ఇందులోనే నాకము ఆనందం!” శ్రీకాంత్‌ తల్లిగారు నరళాబాయి గురించి యింతవరకు నేనేమీ వ్రాయనేరేదు, వారి విల్లలలో వున్నలాటి జీవితాన్ని గురించిన విపరితప్తు అభ్నిపాయాలు ఆమెలో ఎంతమాత్రమూ లేవు. వారి జీవితం శాంతియుత జీవనానికి (పతీకః భర్త్నపోయిన తర్వాళ ఆమెకు జీవితంలో ఆసక్తి నశించిపోయి వుంటుంది. ఆమె భర్తగాని తీసుకుంటూపోయిన టి. బి. వ్యాధియే శ్రీకాంత్‌కు కూడా నర్మకమించిందే అవి ఆమె మనసులో చాలా బాధ పడుతున్నారు పైకి మ్మాతం ఎంతోశాంతంగా గంలీ రంగా మౌనంగా వుంటారు. జరిగేదేదో జరుగుతుంది. వచ్చింది అనుభవించే తీరాలి = అనే తాత్త్విక ధోరణి వారిది, వారి ఓరిమి, నజూనళ క్తి అద్భుతసుయినని.

ముక్తి 00 చిహుశ యిటువంటి మనోభావంలోనే ముక్తికి మూల బీజం ఉన్నదేమో। అయితే యువతరంలో (_పసరిస్తున్న వేడిరక్తం వల్ల యిటువంటి మనోవృత్తి సాధ్యం అవుతుందా? ఇంద్రియ నుఖాలతో జీవిత విధానం సమరనపడిన తరువాత రక్తంలోని వేడికాస్తా చల్లారిపోయిన మీదట యిటువంటి మనోభావనకు కాస్త వీలు యేర్చడివుంటుంది. సరళాబాయి పిన్నిగారు కనబరచే (ప్రశాంత గాంలీర్యంలో మరణభాయలు కూడ అగుపిస్తాయి నాకు, వీటిని చూసి నా హృదయం చెప్పరాని బాధతో కుంగి పోతోంది. ఈమె ఊరికే చూస్తూ వుండిపోతుంది. ఏమీ మాట్లాడదు. ఈమె కళ్ళు శిలాసదృశాలు - అనిపిస్తుంది నాకు, ఆమె కళ్ళల్లో ఎప్పుడూ ఒకే భావన గూడు కట్టుకు వుంటుంది. అది *ఎందుకు యీ జీవితం? ఈ జీవితంలో యేం పారం వున్నది? ఆదికొవాలి యిది కావాలి అని ఊరికే తపన పడడం ఎందుకు? ఎలాగోలా మరణం చేరువ అయేవరకూ కాలం గడిపివేస్తే సరిపోతుంది. అంగలార్చటం వల్లి "యేమీ (వయోజనం లేదు. జరిగేది జరిగేపోతుంది, వచ్చేది ఎలాగూ వస్తుంది, ఆంకా దేవుడి దయః” అ ౭ ఠి “దేవుడు? దేవుడిదయ:” భారతీయుల మనస్సును పట్టి పల్లార్చే గహామే యీ దేవుడు. చుట్టూవున్న శక్తి (పనృత్తులపట్ల అజ్ఞానము, ఎంతసేపూ తన

• సుఖదుఃఖముల పట్లనే విచారము, యివేగదా దైవాన్ని సృష్టించినవిః (ప్రతి ఘటనళూ ఏదో కారణం వుండనే వుంటుంది. శాస్త్ర దృష్ట్యాగావి తార్కిక ధోరణితోగాని చూపినట్లయితే ఒక చిన్న నంఘటనకయినా వేలకొద్దీ కారణాలు వుండటానికి అన కౌశం వున్నది. ఆయికే సామాన్య మానవుడికి వీటినన్నిటిని వివరించి చూడగల సామర్ధ్యం వుండదు. ఆంత నసహనం-ఓపిక వుండవు, అందుచేత తన కంటికీ కనిపించిన కారణాలన్నిటికీ “దేవుడు అనే మాటనే వాడతాగూ అన్నాడు, (శ్రీకాంత్‌ ఒకసారి దేవుని (పస్తావన వచ్చినప్పుడు, “దేవుడనే ఆలోచన సామాన్య మానవుడికి కొంత సమాధానం, ఊరట కలిగిస్తుంది గదాః:” అన్నాను నేను. “ఆవును అయితే యింత గుడ్డి వమాధానం అంత మంచిది కొదు,

100 ముక్రి

ఉదాహరణకుంఒక వ్యక్తి మోటారు కారు కింద పడీ చనిపోయాడనుకుందాం. అది అతని కర్మ ఆసుకున్నందువల్ల లాభం ఏమిటి? మనిషి చనిపోయిన మాఖేమో యదార్థం అన్నిటికీ కర్మ దేపుడు అని నమాధానం చెప్పుకుంటే సామాన్యపజల వాస్తవ జీవితం పట్ల, సత్యం పట్ల ఉదాసీనత యేర్చ్పడుతుంది. నిజనుయిన జీవి కాన్ని ఉపేకీంచడం ఒరుగుళుందని నా పుక్రైశ్యం.”

“మన భారతీయ తాత్త్విక చింతనలోనే కర్మకు = దేవుడికీ (పముఖమయిన స్థానం వున్నదిగా అయితే మన తాత్త్విక ఛాస్త్రవేత్తలంకా మూర్థులేనంటావా?” రైర్యంచేపి యీ (పశ్నవేశాను.

“ఒక దృష్టితో చూస్తే మూర్చుచే ఆనుకోవలపి వస్తుంది. ఆత్మ అమరమయి వది, పునర్జన్మ పుండితీంవలసి౦దే---అనేది వాళ్ళ సిద్ధాంతం ఈ సిద్ధాంతం ఎలా (ప్రారంభమయిందో తెలుసునా? మరణానంతరం యేదో “ళూన్యం” (తెలియ విది) వున్నదనే సత్యం శాశ్వత జీననాసక్తుడయిన మనిషికి మింగుడు పడదు, పునర్షన్మ కల్పనను బాగా రూపొందించిన తరువాత యింకొక (ప్రశ్న వస్తుంది. పునర్జన్మకూ యీజన్మకూ యేదయినా సంబంధం వుండాలిగడదా! అక్కడే "కర్మ పిర్ధాంతం వచ్చికూర్చుంటుంది. పాప పుణ్యాల వివరణఅంతా ముందుకు వస్తుంది" ఈ జన్మలో నీవు చేసినపని యొక్క ఫలితమే వచ్చేజన్మలో అనుభవిస్తావు కర్మ విషయంవేరు, దేవుని విషయం వేరు, కర్య్మశద్ధాంతం విషయంలో మనిషికి కాస్తో కూస్తో స్వాతం(త్యమయినా వుంది. కాని దేవుని విషయంలో మటుకు అటువంటి ఆలోచనకే ఆస్కారంలేదు. భూత భవిష్యర్వర్త్వమానాలన్నీ ఖచ్చితంగా ముందే

(గ్రానీ పున్నాయి నేను నీతో యీవిధంగా మాట్లాడడము విధిలిఖితం! నీవు వింటూ వున్నప్పుడు మథ్య మధ్యలో కిటికీవయిప్ప తలుపువయిపు చూస్తూ వుండడం కూడా విధిలిఖితమే ఈ “విధిలిఖితం” అనేభావన మీవనే మనదేశంలో జ్యోతిష్యం, హస్త సాము(దికం - యిటువంటి అనేక అబద్ధఎ శా(స్తాలు బయలుదేరినాయి. ఆంకా విధి లిఖితం అనుకున్న-మీదట భవిష్యత్తును తెలుసుకునేందుకు యేదో ఒకమార్గం వుండే వుండాలిగదాః హు: ఆవేశంలో అనంతంగా తిరూడే నక్షక్రాలు లెక్కలేనన్ని వున్నాయి.ఆ నక్షత్రాలకు మనకూ యేదయినా సంబంధం వృష్టించినట్లయితే మన భవి ష్యత్తును తెలుసుకునేందుఫ ఒకమార్గం యేర్చడుతుంది, ఇది వాళ్ళ కాత్త్య్వికచింతన,

ముక్రీ 101 తెలిసిందా? ఇటుచూడు, యిష్పుడు నేను మరణావస్తలో వున్నప్పటికీ యా అవస్త కల్పించినందుకు దేవుడిని విందించను జగత్తులో అన్ని రకొలరోగాలకు కౌరణ భూత మయిన, హూక్కుజీవులు అనేకం ఉన్నాయి. టివి.కి సంబంధించిన సూక్ష్మ జీపులు వున్నాయి. అవి యేదోవిధంగా నా ళఠీరంలో చేరాయి; రక్తంలో చోటు చేసుకున్నాయి. పరిపూర్ణ్వమయిస శోధన చేసినట్లయితే అవి ఎలా చేరుకున్నాయనేది తెలుసుకోవడంకూడా సాధ్యం అవుతుంది. ఇప్పుడు నేను ఆ సూక్ష్మజీవులను ఎదిరించి యుద్ధంచేయాలి. యుద్ధం అనగానే ఒకపక్షం జయిస్తుంది, మరోపక్షం ఓడిపోతుంది. జయాపజయాలు ఎలావుంటాయో ముందుగా ఊపొంచ లేకపోయి నప్పటిక, శక్తి సపవృట్తల సంఘరక్షణపల్ల యేదోపరిశామం, ఫలం యేర్చ్పడే తీరుతుంది.

ఉ జ చ “మరణం” అనేది బుద్ధికి నహజమయిన విషయంగానే కనిపిస్తోంది. అయితే మరణమనే సత్యాన్ని _పత్యక్షంగా చూసినప్పుడు హృదయం పొందే అఘాతం విషయం ఏమిటి? అఘాతం వల్లనే జీవితంయొక్క నిరర్థకత, శూన్యమూ ఆంతా ఆకాశంలో వ్యాపించి పపంచానికి వెలుగునిచ్చే సూర్యుడినే మింగేట్లు అయితే ముందు యింకేం దారి? “ఆల్ఫర్ట్‌ కామ్‌* (వ్రాపిన *ది బౌట్‌ సైడర్‌” అనే నవలలోని పాతలాగం జీవితంను౦చి తానువేరు అయినట్లు, పడుతూ లేస్తూ యీ జీవనయాత్ర సాగించాలి. కేవలం మనసుతో ఆలోచిస్తే జీవితానికి ఆర్ధంచిక్కుతుందా? లేకపోతే జీవికావికి అర్థాన్ని (పతిపాదించే ఆత్మ మూలళక్తి అంటూ వేరొకటి యేదయినా వున్నదా? ఈ ఆత్మళకియొక్క మూలం యిం కెక్కడా కాకుండా గుడ్డిగా యిలా బళకాలనే కాంక్షలోనే వుందా? ఈ ళ తి ఎక్కడనుంచి ఎక్కడకు పరుగెత్తతున్నాను?: తత్త్వజ్ఞానం గురించి ఆలో చించడం (ప్రారంభిస్తే యిం రసు క్‌ ద్రు....శ్రీకాండ్‌ తాత్విక వివేచన అనే “బాట్‌” తో యందిక “బంకి డు, ఆతని అవి కొంత నాకూ అంటట 'జ్ఞభ్పరం క్షా: టు ఉగ్‌ 6 గం... క్‌ క 1]

101 ముక్తీ

అయితే నాప అర్ధంరానిపళ్న యిదొకటి. మరణము-మరణానంతర కూస్యమూ యివి విజమే అయితే ఇంతజీవిరేచ్చ కలగడానికి కారణంయేమిటిః జీవితానికి ఆర్థంయేమిటి?

అదలావుండనీ--

అవును, నేను ముఖ్యంగా చెబురూ వున్నది నరళాబొయిగారి విషయంకదా: ఆమె గంభీరంగా వుండిపోవడాటానికీ, కామిని (పవర్తనకు ఒకవిధమయివ వంబంధం యేదయినా వుందా ఆని నా ఆనుమానం: ఉన్నక్లే ఆవిసిప్తోంది నాకు. (థిళంకుస్వర్గంలాంటి ఆలోచనా (ప్రపంచంలో తిరుగుతున్న అన్న, శిలామయ మయిన కస్నులతో తల్లి, ---వీరిద్దరూ యిలా పున్నప్పుడు కామిని స్వేచ్చ స్వాతం (శాలకు విచ్చలవిడి (ప్రవర్తనకి ఆటంకం ఏముంటుంది?

ఏదో ఒకటిచేసి నా కామినిని నేను దక్కి౦చు కోవాలి; రక్షించుకోవాలి ఆనిపించింది నాకు. ఆమె జీవితాన్ని యేదో తెలియని రాళ్ళ సమూహానికి అవ్పగించి చూస్తూ ఊరుకోవడం తప్పు. ఆమెను రక్షించాలి. = నేను దక్కించుకోవాలి, నన్ను ఏమా్యతపషుయినా ఆమె (ధేమిహ్తా వున్నట్టయితే--అవును, నా యపేమలో నా పర్వ స్వాన్ని ధారపోస్తాసు, నా శక్తి అంతా ఉపయోగిస్తా-అని వాన్హైనం చేసుకున్నాను.

ఆరోజు యిటువంటి నిర్ణయానికి రావటానికి కొరణం౦ యేమిటి?

ధారవాడకు వెళ్ళిన యేడెనిమిది రోజుల తరువాత ఒకనాడు శ్రీకాంత్‌కు చుందు తీసుకు రావడంకోనం ఊల్లోకి వెను. అప్పుడునాకు గోపాల్‌, గురు నాధ్‌ కనిపించారు. వాళ్ళు నాకోవ్నార్త చెప్పారు, మైసూరు (టిప్పులో జరిగిన నంఘటన అది. శివరామ కులకర్షి, కామిని మైసూరులో మధ్యాహ్నం నుంచి రాత్రి వరకు ఎక్కడకి వెళ్లారో ఎవరికీ తెలియకుండా మాయమయ్యారు. మాటమాత మయినా ఎవరికీ చెప్పకుండా పరారయినారట:

“ఈ సంగతి నీ కెవడ-జెష్చైరు? వ్‌.

“కాలేజి ఆంతా యీ విషయమే " ఇెప్పుకుసాట్టున్నారు. ఆదలావుంచు, ఫ్రీకొంత్‌కు ఎలావుందీ,”

ముక్తి 1038

“*ోపస్తుతావికి బాగానే వున్నాడు, రెండు మూడు రోజుల్లో వానలెస్వాడికి వెడదామనుకుంటున్నాము, శివరామ కులకర్ణి ప్యాస్‌ అయాడా?”

*అత్రనేం చదువుకోసం కాలేజీలో చేరాడుగనుకనా? హాయిగా కాలక్షేపం చేయడంకోనమే చేరాడు. జీవితపు పుష్పాన్ని ఆ్యఘాణించడమే అళనిపవి, నాకతనం కే కొద్దిగా అసూయ కూడా: అదేమిటో సామెత చెబుతారే, అలా, అశని, స్తానంలో నేనువుంపే ఎంత సరదాగా వుంటుంది __ అనుకుంటూ వుంటాను, అవ్వ్పుడప్పుడూ ...” అన్నాడు గోపాల్‌ నవ్వుతూ,

“నీకేం చిక్కి౦ది? కనీనం కామిని కాలిజోడయినా చిక్కి౦దా?” అన్నాడు గురునాధ్‌. గోపాల్‌ భుజంమీద ఒక్క చరుపు చరుస్తూ.

ఇద్దరూ నవ్వారు.

వాళ్ళ నవ్వులాటకు నాకేం కోపం రాలేదు. ఎందుకం శే, అప్పటికే శివరామ్‌ కామిని మైనూరులో మధ్యాహ్నం సుంచి రాత్రివరకు అంటే ఏడెనిమిది గంటల పాటు ఎక్కడో యేపార్కులోనో, హోటల్లోనో గడిపివేసి వుంటారు = అని ఊపహిం౦చుకోవడంలో మునిగి పోయాను. ఆలోచనలతో తల దిమ్మెక్కింది.

“మందుల షాప్పకు వెళ్ళాలి, మళ్ళీ కలుసుకుందా” అంటూ ఎలానో వాళ్ళతో మర్యాదగా చెప్పి తప్పించుకు అవతలపడ్డాను,

అయ్యోః ఆమె యేమవుతుంది-చివరకూ? ఎలాంటి పనులు చేస్తోంది?---అవి నన్ను నేనే (పళ్నించుకున్నాను.

డాక్టర్‌ చీటి చదివి, షాపు ఆసామీ మందుసీసా నా చేతిలో పెట్టాడు. నేను సీపాపైమీద (వ్రాసిన మాటలు చదువుతూ వుండగా ఎ(ర్రటీగీతల మధ్య "విషము అన్న ఆక్షరాలు కనిపించాయి. “విషము అని అప్పుడు చదివిన అక్షరాలు యెందుకో యేమోగాని నా హృదయంలో ముద్ర వేసుకువ్నాయి.

త ఠి |! నేనప్పుడు శ్రీకాంత్‌ యింటిలోనే వున్నాను. ఇంళా కాలేజి తెరవలేదు గమ హోస్టలులో గది తీసుకునే మాట యిష్పుడిప్పుడే అనుకుని లాభంలేదు, పోనీ యింకే క్కడయినా ఊళ్ళోగది తీసుకు పుందామా అంపే థ్రీకాంఠ్‌ అవారోగ్యంగా

! మక్కీ వున్నప్పుడు యీ (ప్రస్తావన అసందర్భంగా ఉంటుంది. ఆందుచేత శ్రీవాంత్‌ చెప్పినట్లుగా, ఆతని యింటిలోనే మకాం వేసివున్నాను. అయితే నేను ఆతని గది లోనే వుండి = పర్వకాల పర్వావస్తలలోను అతనికీ తోడుగా వుండటానికి మాతం అతను అంగీకరించలేదు. గొరీశ అది చాల అన్యాయం అవుతుంది. అయితే మా(తం మనమేం చేయగలం? నీవు మాతం బయటి వరండా దగ్గరవేపిన మంచం మీదనే పడుకోవాలి!” అని అతసు నేను ధారవాడకు వచ్చిన మొదటిరోజునే చెప్పి వేశాడు. “నాకు పూర్తిగా నయం అయ్యేవరకూ - వీపు నా గడిలో ఎక్కువసేపు వుండకూడదు. అంత మంచి పవి కాదు, నీవు యింకా బతికివుండాలి. ఈ టి. వి, సూక్ష్మజీవులు మహా దుర్యార్గపువి ....” అంటూ ఆ ర్యాక్రి నన్ను తనగదిలోంచి బయటి వరండాలోవికి తరిమేశాడు. అప్పటిసుంచీ ఆ మంచానికీ నాకూ సృహితం ఉపాఠరంభమయింది. ఠి వ ఖ ఆ ఖావాపేశమే వేరు. కాళ్ళు నేలమేద ఆనడంలేదు. ఏదయినా అర్డు తగిలిన దానిని దాటుకుంటూ, దూకుతూ వదీ పవాహంలాగ ముందుకు వరుగులు తీయడమే: కందకం తగిలిందంపే ఒక్క ఎగురువేపి పైకి దూకివేయడమే, ఆంతేం *, భావా వేశం కలిగిందంటే అప్పట్లో దానిని విగ్రహించుకో వడం గావి _- అందుకు లన ధైర్య సాహసాలు గానీ లేవు. అందుచేత ఆ రోజు ర్యాతి కూర్చుని కామినికి ఒక ఉత్తరం (వాళాను. రాతి యేకాంతంలో నేను వెలిబుచ్చిన భావనా పరంపర అంతా నాకు యిప్పుడు గుర్తులేదు, ఉత్తరం (వాయడంలో ముఖ్య ఉద్దేశ్యం: చాలు -= యిలా లోలోపలే కుంగిపోవడం యింకచాలు ........ నా నహనళక్తి తగ్గిపోతోంది. కామివికి నాకూ మధ్యవున్న సంబంధాన్ని నమస్థ్టాయికి తీసుకురావాలి. ఆది యింతటితో ఆగిపోయినా యేమీ యిబ్బంది లేదు. కాని యేదో ఒక విషయం తేలిపోవాలి. ఈ నంబంధం కుదరదను కుం'పే యేడుస్తూ కూర్చుని వుండిపోగలను గాని (ప్రస్తుతంవున్న అవిళ్చిత స్థితిని యింకెంత మా్యతమూ భరించలేను. కౌమినివి చివరి(పశ్న వేశేయాలి. ఆమె జవాబు

• యేమిటో తేబ్బకోవాలి. అవును --- కాదు -- యీరెంటిలో యేదో ఒకటి వెంటనే తేల్చుకోవాలి.

ముక్తి 105

ఆ వుత్తరింలో నా (పేమ మెప్పుడు ఎలా ప్రారంభమయింది ఎలా పెరుగుతూ వచ్చించీ దావి వ్వరూవము = నాటి చిత్రమనో భావనలు = భవిష్యత్తు గురించిపన్న ఆశాపాశాలు, = - వీటవ్నిట్‌ గురించి చాల వివరంగా (వాశాము. చివరికు, “కామినీ! సీ కోవం నర్వన్వం ధారపోయడానికి సిద్దంగా వున్నాను, నా హృదయాది దేనలవు సీవు. నా హృదయాన్ని నీకు నమర్చించి నీ అముగళూం కోనం కాచుకు కూర్చున్నాను. కామినీ, చెప్పు, నన్ను గురించి యేమనిపి స్తే ఆది నిర్మొహమాటంగా చెప్పు. అటుయిటు కేలని యూపందిగ్ధంలో నేమ ఎక్కువకాలం వగలేకపోతున్నాను- నా (ప్రాణానికి యిది చిళ్రహింనలా తయారయింది. ఏదో నిశ్చయమయిన మాట చెప్పివేయి. అవును = కాదు = అవిః నన్ను విరాళ పరున్తున్నానన్న భయం పెట్టు కోకు, అఆనుమానించకు. ముందు యీ నందిగ్ధ వలిస్టితికి స్వస్తి చెప్పివేయి, తరువాత విషయం తరువాత చూసుకోవచ్చును.” అని (వాళాను.

వ ఠి ఇ

మూడవరోజు సాయంకాలం కామిసి చక్కగా అలంకరించుకొని ఎక్కడికో వెళ్ళిపోతోంది ఇదే అదను అని (గ్రహించి నేను పోస్టాఫీసుకు వెళ్ళే మిషతో ఆమె వెశనే బయలుదేరాను.

"కామినీ, ఎక్కడికో బయలుదేరా వే:

“బయటకు వెడుతున్నప్పుడు = ఎక్కడికి - అవి అడగకూడదు. అలా అడుగుకే వెడుతున్న పని జయ్మపపదం కాదటొ కొమిని నవ్వింది. ఆమె అలా నవ్వడం నాకు మాత్రం యేమీ రుచించలేదు. అసూయ నా మనసులో, అ౦ంతఈకర ణంలో, గూడు కట్టుకువి వుంది.

“సారీ ఆలా అయితే యిలా చేద్దాం. నేమ ఫలానాచోటుకు అని చెబుతాను* సీవు అవును = కాదు = అవి జవాబు చెప్పు.

“నీక కుతూహల9 ఎక్కువ సీవిట్లా ఊపించుపోవడం నేను అపుసు కొదు అంటూ పాట పాడడం ఎందుకు? ముందే నేను ఎక్కడికి వెడుతున్నానో చెప్పేయడం మంచిదనుకుంటాను. నేను సినిమా కని బయలుదేరాను. ఏ సినిమా? ఎవరితో కలిసి?

106 ముక్తీ యీ (పళ్నలన్నీవస్తాయి నీకు. నా కొత్త స్నేహితురాలు లీలా శరోడ్‌ కర్‌తో కలిసి =*మహల్‌' సినిమాకు వెడుతున్నాను.”

నేయి యింక ఆగలేక పోయినాను. “నన్ను తెలివితక్కువ వాడివిచేయకు కామినీ: పిల్లికన్ళ మూసుకు పాల్యుశ్రాగుతూ (ప్రపంచమంతా కళ్ళు మూసుకునే వున్నదను కుంటుందట! అలాం-=ఎి

నా ముఖంలో (పన్ఫుట మవుతున్న భావం ఆమెకు కాస్త కొత్తగా అనిపించి వుండవచ్చును. అయినా నేను చెబుకున్నది తనకేమీ తెలియనే తెలియ దన్నట్లుగా “నా మాట నిజం” కావాలంటే నా వెంట వచ్చి చూడు. లీలా శిరోడ్కర్‌ను నీకు పరిచయం చేస్తాను విన్ను గురించి రెండు రోజుల (కితం ఆమె అడుగుతూ వుంది గూడా! అంది,

లీలా శిరోడ్కర్‌ (పథ్యాత చరిత్రవున్న కాలేజి విద్యార్థిని. కాలేజి కంతటికీ ఆమె క్సియో పాటా

కొమినితో యిలా మాట్లాడినందుకు నాకే పిగ్గు అనిపించింది. తలదించుకువి లేదు కామినీ; నీలో నాకు పంపూర్ణ నిశ్వాసం వుంది, అన్నాను,

ఆ తర్వాత కాను చూడటోతూన్న 'మహల్‌” పినిమా గురించి ఒకటి రెండు మాటలు చెప్పింది, డైరెక్టర్‌, నటులు, నటీమణులు, పాటలు వీటన్నిటివీ గురించి చెప్పింది.

నేను చెబుదామను కుంటున్న మాటలు నాలుక చివరివరకూ వచ్చాయి. తీరా మాట్ల్టాడటోతే నరాలు కంపించాయి. అయినా ధైర్యం చేసుకుని (ప్రారంభించాను:

“కామినీ; నీ విషయంలో.... యేమనుకుంటూ....” “అందరూ యేమ కుంటున్నారో కెలుపా?”* --- అనినా అభిిపాయం.

“నా విషయంలోనా? ఏమి?'* కామిని నా కళ్ళలోకి. సాటిగా చూచింది; వికాన్న్మకంగా అడిగింది, ఆమె ముఖం మీది నవ్వుమటుకు చెరగకుండా వుంది.

ఆమె ఆలా సాత్త్విక భావాభినయం చేయడం నాకు చాల ముచ్చట అనవిపిం చింది. నన్ను నేమ సవరించుకుంటూ, నాటకంలోని పాతలాగ---యిలా అన్నాను, "నీ విషయంలో నా అభిపాయం యేమిటో తెలుసా?”

ము క్ర 10?

“చెల్లెలివి గురించి అన్నకు వుండే అనురాగమే,” అంటూ ఆమె యింకా వవ్వింది.

“ఆటువంటి ఆభి[ప్రాయాలు యిదివరకు వున్నమాట నిజమే కొని యిష్పుడు ఆ భావనలన్నీ మీరిన యింకొక భావం --)*

*గ్లార్రీళ; అలా అయితే మా అన్నకు చెబుతాను, చూడు.” కొమిని సూచ్యా రకంగా నవ్వింది.

*“సీ కంట ముందుగా నేనే చెబుదామను కుంటున్నాను.

“ఆతనికి చెబితే [కేం లాభం?

“యేం చెన్న వద్దంటావా?ి

“చెప్పినా ఒకళే -- చెప్పకపోయినా ఒకటే.”

ఆమె మాటల ఆంతరార్థం యేమిటో నాకు తెలిసిరాలేదు. (ప్రస్తుతానికి యింకా వివరాలు అడిగి తెలుసుకునే కుతూహలం కూడా లేదు. ఆ విషయాన్ని అంతటితో ఆపుచేసి "కామినీ - ఈ కాగితం తీసుకో. నీకు విరామం చిక్కినప్పుడు యిది చదువుకో, నీవు అన్నట్లు యిప్పుడు సినిమా చూపి ఆనందించు. నేనిక వెనక్కు వెడతాను అంటూ ఆమె చేతితో నేను రాసివుంచిన ఉత్తరాన్ని ఉంచి, తిరిగి ఆమె వంక చూడకుండా గబగబ వెనక్కు వచ్చేశాను.

ఉత్తరం ఆమె చేశితో పెడుతూ వుండగా ఎందుకోగావినా శక్తి, రైర్యం, ఒక్కమారుగా ఉడిగిపోయినట్లనిపించింది. ఏదో తప్పుచవిస వాని మాదిరిగా పరుగు (ప్రారంభించాను. కొంఒం దూరం వెళ్ళిన తరువాత నా ఆళక్తతకు నామీద నాకే కోవం వచ్చింది. తరువాత యిలా ఆలోచించు కోసాగాను.

*క్య్క సారికి ఆమె నా వుత్తరాన్ని తెరిచి చదివి వుండవచ్చును. పైనించి కిందిపరకూ ఒకమారు గబగబ చదివేసి వుండవచ్చును. ఆమెలో ఆలోచనా పరం పరలు (ప్రారంభమయి వుంటాయి. ఆహా; గౌరీశ యింతృటివాడని నాకు తెలియనే తెలియదు, -= అనుకుంటూ ఉత్తరాన్ని సావకాళంగా వున్నప్పుడు జాగ్రత్తగా చదువుకుందామని (పస్తుతానికి పర్సులో భద్రపరచి వుండవచ్చు. మరిచిపోయి పరున

100 ముక్తీ లోనే వుండిపోతుందో యేమో ఆ వుత్తరం ఎ” యిలా నాలో నేను ఏవేవో ఊహించుకుంటూ శ్రీకాంత్‌ యింటికి చేరుకున్నాను. |! న! న! కామిని సినిమా నుంచి యింటికి వచ్చేసరికి, నేను భోజనం ముగించి శ్రీకాంత్‌తో మాట్లాడుతూ కూర్చున్నాను. కామినికూడా రోజులాగే తన భోజనం అయినమీదట (శ్రీకాంక్‌ గదిలోకి వచ్చి కూర్చుంటుందని ఎదురుచూస్తూ వున్నాను. ఉత్తరం చదుపుకున్నాక ఆమె హావభావాలు ఎలా మార్చు చెందాయో చూడాలని నాకు చాల కుళూహలంగా వుండింది. ఆయికే కొమివి భోజనం అవడంతో టే --- యిటు పక్కకు రాకుండానే -- తన గదిలోకి (ఆదే ఆమె తల్లిగారి గది కూడా) వెళ్ళిపోయి పడుకుంది. థ్రీకాంక్‌ "ఈట్సొ” కవిత్వం చదివి వివిపిస్తున్నాడు. ఈ కవిత్వం కంటె

• ఈట్స్‌* యొక్క అసఫల(పేమ, భగ్న హృదయం నాకు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి, నా మనసులో ఆ ఆలోచనలే నిండివున్నాయి. ఈట్స్స్‌కవి *మోడగాన్‌” అందాన్ని చక్కగా వర్షించి మెచ్చుకున్నాడు. అయితే యిదంతా ఆతనికి సాఫల్యం కలుగలేదు. ఆపేమ భళంగంలో నిరాశనుంచి దుఃఖంనుంచి = అతని కనిత్వం, ఉత్తమ కవిత్వం “110 5600౧6 7/0” ఉద్భవించింది. శ్రీకాంఠ్‌ యీ గీతాలను చదుపుళూ ఈట్స్‌ చూపిన నిజమయిన (పేమ . దాని బొన్నత్యం. ఆదర్శము = ఆ కవితలోని ఆకాంక్ష, సౌందర్యము - వీటివి గురించి ఉపన్యపిస్తున్నాడు. నా మనసుకు నాకు కామినిని “ మోడగాన్‌” తోను, నన్ను 'ఈట్స్‌ తోను పోబ్బుకోసాగాను. ఇలా నా మననులోనే పోల్చుకుంటూ తీరుబడిగా కూర్చుని వింటున్నాను. అప్పుడు సాహాత్యంపట్ల నాకున్న అభిరుచే అటువంటిది. కధలు, కావ్యాలు వర్ణించి చెప్పే భావనలకూ నా భావనలకూ యేం వ్యత్యాసం అనే విషయమే నన్ను ఎక్కువగా ఆకట్టుకుంది. సాపాళ్యాన్ని పరిస్తూ దానితో నన్ను పోల్చుకుంటున్నానే తప్ప, నిష్టతో సాహిత్యాన్ని అధ్యయనం చేయడంలేదు. నేను ఆ ర్మాతి న్నిదపోయేముందు ఈట్స్‌ కవిత్వంలోని మూడు పాదాలు నాకు స్పష్టంగా గుర్తుకు వచ్చాయి;-=

ముకి 100 “దెల( 1 ౨691౧0 ౦౦౧, ౧8౪6 ౦0౧౪ గ౫/ ర/68౧25; 1 ౧8౪6 90/986 గ౪ రే/88గ5 ౮౧౮6? 70౪6! 186 7686 50111/ 0608656 ౪౦౮ 170806 0౧ ౧౫౪ ర౯98౧౧5”

(నేను వీదవాడిని; నా కలలు తప్ప నాకింకేం ఆస్పిలదు, వా కలలన్నీ నీ పాదాలచెంత పరిచాను; నా కలలపై నడుస్తావు గనుక, దయచేని అడుగులు మెల్లిగా వేయి)

ఖి న! తి

పడుకుందామని మంచం దగ్గరకు చేరి దిండు సర్దుకుంటూ వుండగా దానికింద ఉంచిన కౌగికం ఒకటి కంటబడిం౦ది. ఆ కాగితం తీసి చదవబోయాను. నాగుండె పంజాబ్‌ మెయిల్‌లా వేగంగా కొట్టుకుంటోంది. నా భవిష్య త్తంళా ఆ కాగితంలో (వ్రాసిన జవాబుమీద ఆధారపడి వుంటుందని తెలుసు గనుక. చదవబోతున్నప్పుడు ఎలక్ట్రిక్‌ షాక్‌ తగిలినట్లయింది, ఆ ఉత్తరంలో యేం (వాసీపుందో।

“గ్లార్రీశ1 రేపు మధ్యాహ్నం సుమారు రెండు గంటల (ప్రాంతంలో చ్రైషన్‌ దగ్గరకు రా, అక్కడ కలుసుకుందాం” కామిని.”

ఆంతే! నా రక్తం మంచులా చల్లబడినట్లయింది. కామినితో _పేమసంచారం (పారంభించబోతున్నా నన్నమాట. ముందు ముందు ఏమపుతుండో ఆమె ఏమి చెప్పటోతుందో. నేనెలా జవాబులు చెబుశానో! ఇదేమయినా రహన్య సమావేశమా? వసంత సేన = గారుదత్తుల సమావేశం వంటిదా? మధ్యాహ్నమాః: శ్రీకాంత్‌ విశ్రాంతి తీసుకునే నమయం అది. అతని తల్లిగారుకూడా నిదపోతూవుంటారు అప్పుడు, “స్రేషన్‌ దగ్గర-” స్తేషన్‌ దాటామం టే ఎంతో బయలు (ప్రదేశం. కొంచెం విచారించి చూడగా ఆమె యిలా రహస్య సమావేశం యేర్చాటుబేయడం యేమంత మంచి పనిగా కనిపించలేదు. నాకు ఇటువంటి రదాస్యాలంపే చికాకు- - = జరిగేదంతా బపారంగంగానే విర్చీతిగానే జరగాలి. (శ్రీకాంత్‌కు యిప్పుడే యిదంతాచెప్పి వేయాలి. అతనినుంచి యీ విషయాన్ని రహస్యంగా వుంచడం నా పల్లకాదు, ఆతనేం పూర్వపు ఆచారాలను అంటిపట్టుకు వుండే మనిషికాదు--- మా (_పేమకు అడ్డురాడు. నిజంగా చూసినట్లయికే... అతని అంగీకారము, సహకారము, స్పూర్తి వల్లనే

110 ముక్తి మా యిద్దరి _పేను కొనసాగుతుంది.-ఇలా ఆలోచించుకుంటూ నేను మంచంమీదనే ఏడో పుస్తకం చదుపుకుంటూ వి(దపోయినాను.

ఆరోజు ర్యాతి సరిగా న్నిదరాలేదు. క్షణక్షణానికీ కలలే. ఆర్ధరా(తి ఒకమారు 'మెలకువన వచ్చింది. తలుపు తట్టిన చప్పుడు వినిపించింది. తెలిసీ తెలియని కుతూహలంతో నేను కళ్ళుతెరచి తీదంగా చూశాను, ఎవరో చీకటిలోనే నావయిపు వస్తున్నట్లు అనిపించింది. నాగుండె కొట్టుకోవడం ఆగిపోయింది ఒక వీమిషం పాటు! కట్ల బాగా తెరచి చూశాను. అంతలో కుర్చీ కదిలించిన చవ్పుడుం వణుకుతూ వున్న 'పెదిమలు దాటి మెల్లిగా యీ మాటలు దియటకు వచ్చాయి. *ఎవరు....? థ్రీకాండ్‌....?

“స్‌ ష్‌!

శ్రీకాంత్‌ అయినట్లయితే దీపం 'పెద్దదిచే సేవాడు,

ఎవరు మరి? కామినియా?

కిటికీలోంచి వడుళున్న కొద్ది వెలుతురులో ఆ నచ్చినది శ్రీ ఆకృతిగానే గోచరిస్తోంది. ఇదేమి? కలయా? కొమినియా?

“పరు? కామినీ;

యా

ఆవ్యక్తి నా మంచంవయిీపు రాసాగింది. నేను గబుక్కునలేచి కూర్చున్నాను అవును. ఆ వ్యక్తి కామినియే-- అనేది న్నష్టం అయింది. శరీరమంశటా వెగలు కక్కుతున్న పాములు తిరుగుతున్నట్లుగా వుంది.

కామినీ-- నీపు అతి వింపాదిగా అన్నాను.

• ద్రశ9

• "ఏమి? -* నోటివెంట ధ్వవి బయటకురావడమేలేదు, నా ఉత్తరానికి జవాబు

“అవును- ఊ' అనే మాటలలోనేవచ్చినట్లు ఆనిపించింది. ఆలా అనిపించడంతో కే ఆమెకు నాకు అంతరం నపించరానిదిగా తయారయింది. (పపంచమంకా బూడిద అయిపోయినా ఫరవాలేదు. ఈ అంతరాన్నిమటుకు మటుమాయం చేయాలి, లేకుండా చేయాలి--- అనే ఇచ్చ (వదలంకాసాగింది నాలో. నేను వెంటనే శక్థి అంధా

ముక్తి 111 కూడగట్టుకుని మాంతత్రికుని ధైర్యంతో-- అది ధైర్యం అని చెవకుందుకే వీలు లేదు,-- ఇవబలమయిన భయం ఆయివుంటుంది- ఆమె చేతులు దగ్గరకు తీసుకుని ఆమెను బవిగియారా కౌగలించుకున్నాను శరీరమంతా వేడితో ఉడికిపోతోంది. ఇలాగే యిక్కడ నేను కాలి బూడిద ఆయిపోవాలనిపిస్తోంది.

• గౌరీళ;

ఆమె మంద స్వరంతో పిలిచినప్పటికీ నా మనస్సుకు యీ పిలుపు సూటిగా భాళ్ళుకుంది.

• డత?

ఆమెను యింకా నా కొగిలిలోనే విగించుకుని ఉన్నాను గనుక ఒక రకమైన రైర్యం స్ఫూర్తి కలుగుతున్నాయి. ఆమె వక్షస్థలంమీద నాచేయి వేసి- ఆ చేతితోనే ఆమె కంఠాన్నికూడా స్పర్శించి ఆమె పెదవులకు నా పెదవులు ఆనించాను.

అదేమి ఆనందమో-- నిర్వాణ మో-- వేదము నాకు వర్ణించటానికి చేతకొదు.

అది విశిష్టమైన అనుభూతి *నభూతో నభవిష్యతి" అని మాతం చెప్పగలను.

కామిని ఈనను కాను పవరించుకుని-- నన్ను, నా శరీరాన్ని కొద్దిగ దూరంగా నెట్టింది.

“గౌరీశ: ఇదేమిటి యీపవి, ఇటుచూడు, నేనెందుకు వచ్చానో తెలుసునా? సీకు నా కాగికం ఆందిందా?ి

“ఊం”

“ఆ కాగికం వీ తలగడకింద వుంచాను. బహుళ నీవు దానిని చూడలేదేమోం రేపు నీకు అక్కడకు రావడం కుదురుతుందో లేదోనని నేనే వచ్చాను.

“ఇంత రా్యతింాి

"నాకు ఉన్నట్లుండి మెలుకువ వచ్చింది. తరువాత నిద్రరాలేదు. వెళ?) మాట్లాడివిస్తే వరిపోతుంది అనుకున్నాను. మంచిది. హాయిగా. పడుకో వెళ్ళి వస్తాను

“కామిసీ!"-- నా జీవిళం కాలూకు నిద్రాణితమయిన కోరికలన్నీ ఆ పిలుపు లోనే విండి వున్నాయి.

“౦ అమె దాల కళోరంగా అన్నది. [ఈ ఇంగ్లీషు మాటలో బాకువంటి

112 ముక్తి పదునుతనం వున్నదని నా జీవితంలో మొదటిసారిగా తెలిపివచ్చింది ]]

ఆమె కఠోరంగా చెప్పిన '*0' అనేమాట నా కోరికలన్నిటినీ కుదించి వేసేంది. నా జీవికాశ కేవలం కామేచ్భగా రూపొందిందని నేను సిగ్గుపడ్డాను ...

ఆ ళరువాత మౌన౦ం

రాతి కాలూకు నీరవతలో నా మౌనం కరిగిపోయింది, అర్ధ్హహీనం ఆయి పోయింది.

కామిని నింపాదిగా తన గదిలోకి వెళ్ళిపోయింది. ఏమీ దిక్కుతోచడం లేదు, నిర్వీర్వుడిని అయినట్లు అనిపించింది.

ఆరోజు మొదలు నాకు నిద్ర ఆంటే ఒడిలోవి అద్దంలా ఆయిపోయింది. ఎన్నో ముఖాలు నా మనసులో-కలలలో-=నాట్యంచేయసాగినాయి. ఆ నాట్యం యింక పూర్తికాలేదు. -

ఫి ఖ వ

అప్పుడు కామేచ్చ అంళే సిగ్గుపడే విషయంలా అనిపించేది,

నా ద్శష్టిలో *కమలం'” విరిసిపుంది. కమలం కింద ఉన్న “బురది నాకు కవిపించడంలేదు.

సుందరము అనంతము ఆదర్శవంతను అయిన దివ్య [పేమ నక్ష్యతంలాగ ఎప్పుడూ నా మనస్సులో హృదయంలో వెలుగుతూవుంది, కామినిని ఆ నక్యతపు వెలుగులోనే చూడాలని నే నేప్పుడూ _(పయత్నం చేస్తున్నాను. పగటి వెలుగు నాకు సరిపడదు. కామివియొక్క విజ న్వరూపం నాకు చాల బాధ కలిగిస్తోంది. 'అయినా కానీలా

న! న! |!

నిన్న సాయంకాలం డాలి వచ్చింది.

ఆమె మేకప్‌, కొత్త స్కర్ట్‌, బ్లివుజ్‌ -- యివన్నీ మనోహరంగా వున్నాయి ఆమె శరీరం ఒక్కమారుగా లావయినట్లనిపించింది,. ఆమె నవ్వు నా మనస్సును శరీరాన్ని ఒక్కమారుగా పులకింపచేసింది.. ఆమె గడిలోకి అడుగుసెట్టటంతో కే ఆకలిగొన్న పులిలాగ ఆమె మీదికి విరుచుకు పడ్డాను, అయిదు నిమిషాల సుదీర్ష చుంబనం అయినమిదట కొంత తృప్పికలిగినట్లయింది మత్తు వొదిలినట్లయిండి*

ముక్తి 110 ఇద్దదమూ ఒకే మంచంమీద- చిన్నసిల్లల్లాగ కబుర్లు చెవ్సకుంటూ. పరవ్చరం అంటుకుపోయి కూర్చున్నాము.

“గారీ నీవు నాకు కొవాలి; ఆమె కంఠన్వరం మార్టవంగావుంది. ఎన్సుడూ లేవి గాంలీర్యం (వస్ఫుటమవుతోంది

'"అపుమ. ఎందుకుట?” ---నా ముఖం....

“నాకు తెలీదు, నీవుచూ(తం ఆ(ఫికా వెళ్ళవద్దు."

*డ్రాలీి

“ఆః

పిచ్చిపిల్లా నన్ను _పేమిస్తున్నావా యేమిటి?

“వా కదేం తెలియదు- లేదు." ఒక్కమారు తల ఆడించింది,

డాలీ; నీవు యిప్పుడు చాల మనోహరంగా వున్నావు"

“ష్టం?

“నాకు తెలీదు”

ఇద్దరమూ నవ్వాము, నవ్వులతోపాటు కోరికకూడా తలఎ్తింది. ఇద్దరిలోనూ విగహళక్తి లేదు. నిగహించుకోవాలనే తాష్కతయంకూడా లేదు,

కొద్దిసేపటి తరవాత- యిద్దరం లేచి కూర్చున్నమీదట- నాకు ఎక్కడలేని నవ్వు ఒక్కసారిగా వచ్చింది. ఏదో కొంచతనం నాలో (ప్రవేశించినట్లయింది.

“డాలీ; రా. పద వెడదాం, మనమిద్దరం సపెళ్ళిచేసుకుందాం?

“డ్రి

“హు: పెళ్ళి పెళ్ళి. పెళ్లి అంటూ బిగ్గరగా నవ్వాను. ॥

దేటూ తృప్తిలో ఎటువంటి గారడీ వుందో చూడు. ఎక్కడలేని బొదార్యం పానుభూతి, నహకారం ముందుకు వచ్చి కూర్చుంటాయి. నాకేం వద్దయ్యా నీతో పెళ్ళి

“పీం? అన్నాము.

“ఎందుకంటే - సెళ్ళి అవడంతో కే అన్నితమాషాలు = గారడీలు మాయమై పోళాయి. అంతా యాంత్రికంగా గడిచిపోతుంది. రోజూ ఒకే దినచర్య -చి కొకు- వళ్ళాత్తాపం -- వద్దు = నీవు ఆ(ఫికాకు వెగ్గిపో. నన్ను గుర్తుపెట్టుకో మరిచిపోకు

! ముక్తి ఆంకేచాలు నాకు.” -- ఒక రకమయిన విలక్షణ ఉదాసీనత ఆమె మాటలలో ద్యోతకం అయింది.

నేనేదో చెబుదా మనుకుంటూ వుండగానే 'గొరీళ, రా. మన, మిద్దరం టీ తయారుచేద్దాం * ఆంటూ ఆమె లేచింది నేను నవ్వాను. *ఊ = నేనే తయారు చేస్తాను టీ. టీతోపాటు యింకేమయినా కౌవాలా. లేక మన ముద్దులే కేకులా? * ఆంటూ ఆమె కూడా నవ్వసాగింది.

“ఒకటి ర0డు రోజులు నేను ధారవాడ = సిర్చి వెళ్ళిరావాలనుకుంటున్నాను. వాతోపొటు నీవు వస్తావా?”

“నాక జోగ్‌ ఫాల్స్‌ చూపిస్తావా మరి?”

ఒక్కక్షణం మనస్సును కలిచివేసి వట్లనిపించింది. జోగ్‌ జలపాతంలో కామినితో గడిపిన కణాలు గుర్తుకు వచ్చాయి. అయినా నేనే తమాయించుకుని "ఓహో అదేం గొప్ప విశేషమా? తప్పకుండా చూపిస్తాను? అన్నాను.

“ఆలోచించుకో నేను నిజంగా వచ్చేస్తాను సుమా?” అంది,

“అలాగే రా నాకేం భయంలేదు, ఎవరేమయినా అనుకోనీ నేను చేయదలుచు కున్న పనులు విరాకేపణగా చేసేస్తాను. ఈ దేశమే వదిలి వెళ్ళిపోవాలనుకుంటున్న వాడికి యివన్నీ ఒకలెక్కా? ఆలోచించుకుని నీవే చెప్పు = వచ్చేట్లయితే రా. ఇవ్‌ యేంవారం? ఊ = మంగళవారం కధ - చెప్పు. ఆదివారంనాడు బయలుదేరుదామా?ి

“ఏదో శమాషాకు అం'పే ఎంత సీరియస్‌గా తీనుకున్నావు? నీవు విజంగా విలేవాడివయ్యా: నీ మంచితనానికి కాసుకగా యిదుగో - యీ ముద్దు తీసుకో! ఆయితే నేను మాతం నీతో రానులే. ఊరికే తమాషాకు అన్నాను ఆంతే! నీవు ఆఫికాకు వెళ్ళటోతున్నావు. నీ తల్లిదం _డులను చూసిరావటావికి పిర్చి వెకుతున్నావు మధ్యలో నేను ఎందుకు పీడ! ఆపైన ధారవాడలో నీ (పేయసిని కలుసుకుంటాపు+ "పార్టింగ్‌ కిస్‌' యిచ్చి గుడ్‌ వై. కొ స్రేసీ వద్దామమకుంటున్నావా?"

డాలీ యిలా అనూయ లేకుండా = కవ్వించే మాటలతో విర్వికారంగా టవళ్నించడం చూసి నాకు నవ్వు వచ్చింది. |

“అవును ఊరికే ముద్దుపెట్టుకు రానడం కాదు*, పార్టింగ్‌ షాట్‌గా అమెతో వో, , హో.”

ముక్తీ 115 “అల్లరి పిల్లాడాః అందరూ సీలిగే వుంటారనుకుంటున్నావా! పిచ్చివాడా: ఇ |! |

డాలి మూలంగా నా వ్యక్తిత్వంలో యేదో ఒకభాగం సంపూర్ణంగా తృప్తి పొందినట్లుకనిపిస్తూంది!: ఆయినా నన్ను పూర్తి తృప్పి పరచలేక పోతోందను కుంటాను. "నీవే కావాలిః నీవే కొవాలి!” ఆని నా ఆత్మక్షోభించడంలేదు. ఎంక్సు చేతః

కామిని నన్ను ఛీత్కరించి = నొదిలించుకుపోయినా ఆమెతో యింకా "నీవే కొవాలి! నీవే కావాలి:"అని చెప్పటానికి సంసిద్భడన్వై వున్నాను. _ఎందుచేత?

“వద్దు, యేమీ వద్దు నాకేమీ వద్దు

ఏమీ పద్దనుకునే కదా ఆ(ఫికాకు వెడుళున్నాను!

య ఖి న!

ఆ రోజు అంళా బట్టబయలు ఆయిపోతుందనే ఉ ద్ధేశ్యంతో ఆశతో = కౌమిం వెంట వెడదానునుకున్నాను,

మధ్యాహ్నభోజనం ఆయిన తరువాత కామిని, (శ్రీకాంత్‌, నేను కొంతసేపు మాట్లాడుకుంటూ కూర్చున్నాము. మాట్లాడుకుంటూ కూర్చోవడం అం'కే - శ్రీకాంత్‌ ఇప్పేది వింటూ కూర్చోవడనమన్నమాట. ఆ రోజు అతను అప్పుడే చదవడం ముగిం చిన "ఎర్నెస్ట్‌ హెమింగ్వే* నవలను గురించి మాట్లాడాడు. హెమింగ్వే నవలలలోని వాయకులందరూ మృత్యువు, సంకటముల పరిధిలోనే జీవిస్తూవుంటారు. జీవితంలో ఎన్నో కష్టాలు = యిబ్బందులువడి తను ఉనికిని సార్ధకపరుచుకుంటారు = అని చెబు తున్నాడు.

ఆతని ఉపన్యానం ఒకస్థాయికి వచ్చిన తరువాత = కామిని నా వంక చూసి కన్నగీటింది. (నాకు అస్పుడు ఎలానో అనిపించింది) కొద్ది నిమిషాలు ఆయిన మీదట ఆమె “రోహిణీ ఊరునుంచి వచ్చిందేమో చూసి వస్తాను **” అంటూ బయ టకు నడిచింది. ఆమె వెళ్ళిన తరువాత నా ఆతురత మరింత ఎక్కువయింది. నా ముఖంలో బహుళ యీ లక్షణాలన్నీ చదివి ఉంటాడు శ్రీకాంత్‌, *గొరీశ। (పౌసె పర్‌ జోషిగారు ఏవో పుప్తకాలు యిస్తానన్నారు, తీనుకువస్తావా?ః ఆలాగే యూరపు

116 ముక్తి

సాహిత్యంలో మంచివి = ఉత్కృష్టమయినవి = పున్నకాల జావికా తయారు చేయ మవి చెప్పు నేను కాస్పేపు విశ్రాంతి తీసుకుంటాను. అలసటగా వుంది. ఎక్కువ మాట్లాడలేను" అన్నాడు.

“మంచిది, నేను వెళ్ళివస్తాను అంటూ. దుస్తులు వేసుకుని బయలుదేరాను,

స్టేషనుకు వెళ్ళేదారి చేరుకున్నాను తలనిండా ఆలోచనలు వుండడంవల్లనో- లేక కామినిని కలుసుకోవాలనే ఆతురత పల్లనో, నా నడకలో యింతకు పూర్వం ఎన్నడూ లేనంత వేగం వచ్చేసింది. = = శ్రీకాంత్‌కు ఏదో సందేహం కలిగి వుంటుంది. ఆందుకే తనసంతతాను నన్ను బయటకు పంపివేశాడు. అందుకనే “అల నటగా వుంది, మాట్లాడలేను, అన్నాడు. అఆయికే అతని మాటకు నేనేమీ జవాబు చెప్పలేదని యిప్పుడు గుర్తు వచ్చింది. నాకు నేనే యిలా చెప్పుకున్నాను.

"ఇంకా నన్ను నా ఆలోచనలకు పరిశీలించే శక్తి, తీర్చి దిడ్దేశక్తి ఆతనికి ఎక్కడుంది? .... థ్రీ కొంత్‌కు యీ సరికే అంకా చెప్పి వుంగవలసింది. నా వణయ విషయమంతా వివరించి వుండవలపింది. అతనికి చెప్పకపోవడం మూర్థత్వమే కాకుండా మిత్రద్రోహం కూడా! ఈ రోజు రాత్రి ఎలాగయినా అకనికి చెప్పివేయాలి. అప్పుడుగాని నా హృదయం తేలికపడదు. అతనిని క్షమాపణ కూడా కోరుకోవాలి. ఆతనికి తైలియకుండానే అతవి అనుమతి లేకుండానే నా హృదయం కామినిపట్ల ఆకర్షణ పెంచుకున్నది, (శ్రీకాంత్‌ వివేకము, నబూకారము, బౌదార్యము విజంగా అగాధమయినవి, విజానికి మొదటినుంచీ యీ విషయాన్ని ఆతని ముందు దాచకుండా ఉండినట్లయితే, యీ నరికి కామిని నాది ఆయిపోయేది, ఆతనా యేర్పాటు చేని వుండేవాడు ఏమో: ఎవరికి తెలుసు?)

నిజానికి శ్రీరాంత్‌ అంయే నాకు భయం. అతనికి నా ఆలోచనలు రుచించక పోయినా చెల్లెలి గురించి యీసరికే అతనేదయినా విర్ణయాలు చేసుకునివున్నాలేక ఆతనిలో అసూయ కలిగినా నా వని చెడిపోతుందని నా భయం. ఇంతకంటే యిం క్రేంలేదు. ఈరోజు మధ్యాహ్నం స్లేషనుకు వెడుతూన్నప్పుడు నేను ఒక దృఢ నిశ్చయం చేసుకున్నాను. “శ్రీకాంత్‌కు ఆంకా చెపవ్పివేయాలి. అతని అనుమతి ఆశీర్వాదం తీసుకోవాలి, ఆశను లి, భీ అవి తిట్టినాస్తరే = ఫరవాలేదు, మిత(దోషా

ముక్రీ 111 వీగా భావీంచీ యింట్లోంచి వెళ్ళగొట్టినా సరేః... నా పని మాత్రం నేమ చేసితీరాలి. నా భృాదయాన్ని విప్పి అకీని ముందు పెట్టాలి".

న! ఠి న!

స్టేషన్‌ చుట్టు పక్కల అంళటా వెలికాసు. ఎక్కడా కామిని జాడ కెరయ లేదు. మనను చికాకు పడింది. కోపం వచ్చింది. అనుమానంకూడా కలిగింది. ఆశ్చర్యం వేసింది. భయం వేపింది. పదిహేను నిమిషాల సేపు అక్కడి చెట్టుపుట్టల నడుమ వెతుకుతూ వేచి వుండిపోయాను దూరంగా ఏ చీర కనిపించినా కనిపించి నట్లు ఆవిపించినా- కామిని వచ్చేస్తోందని హృదయం ఆరాటపడుతోంది. నాకంటె ముందే రావలసిన మనిషి; యింతవరకు రాకపోవడం యేమిటి? ఒకవేళ వచ్చి తిరిగి వెళ్ళిపోలేదుగదా! నా సహనావికి పరీక్షపెడుతోందా? లేక.... యిలా ఒకటా రెండా ఆలోచనలు! పదొహేను విమిషాలపాటు పదిహేను యుగాలుగా అనిపించింది. వా పాలిటికి.

చిట్టచివరకు = అదుగో _ దూరంగా వస్తూ కనిపించింది. ఇప్పటికయినా పుణ్యంకట్టుకుంది అనుకున్నాను, దారిలో ఎక్కడ ఆగిపోయిండో, ని(దదపోయిందో మహారాణిగారు = అనుకున్నాను. ఆమె నడకలో యెటువంటి తొందరపాటుగానీ బాడావుడిగానీలేదు. ఆలన్యంగా రావడం = తనకోనం గౌలీశ కాచుకునుంటాడులే అన్న భరోపా = తన జన్మ హక్కు అన్నట్లుగా సావకాశంగా నడిచి వసోంది, బహు (ప్రశాంతంగా, ఆత్మవిశ్వాసంతో = యేమీ కలవరపాటులేకుండా కాపీగా నడిచి వస్తోంది, ఆమె రూపు రేభావిలానం, వక్షస్టలంమీద ఆడుకుంటున్న జడ, జడలో శురుముకున్న పూలచెండు, గుండవి ముఖంలోని చంచల దృష్టి, నుదిటిమీద అవ్పుడప్పుడు ఉబ్బి కవిపిం౦చే గీతలు, యింకా ఆ చిత్రం నా మనసులో మెదులు తూనే వుంది. ఆమెను చూడడంతో యింతవరకు నా మనసులో వున్న అవందర్భ మయిన ఆలోచనలన్నీ మంచులా కరిగిపోయాయి. వచ్చేపోయే జనం. జట్కాల వాళ్ళు, చుట్టూవున్న చెట్లు చేమలు = యివన్నీ దృష్టిపధాలనుంచి తప్పించుకు పోయాయి. కామిని యిలా జన్మాంతం నాకోసం వస్తూవుంటుందన్న భరోసావుం జే చేను ఎంత సేపయినా వేచివుండగలను, ఈ ఆలోచన నా హృదయంలో న్పందితి చింది. నాకు తెలియకుండానే (పగాఢమయిన విట్టూడ్పు నాత్లోంచి వచ్చి గాలిలో

110 ముక్తీ కలిసిపోయింది. ఆమెకు స్వాగతం చెప్పడంకోసం = నా ముఖంలోకి కొం ఇతనపు చిరునవ్వులు తెచ్చుకున్నాసు.

ఆమె దగ్గరకు వస్తూనే = తుంటరిలా నవ్వి “నాకంబ ముందు వచ్చావా? అంది.

“నాకం ప ముందే బయలుచేరావుగా:”

“అన్న నిన్ను యింత త్వరగా వదులుతాడనుకో లేదు."

“అం'పీ?ి

“ఏమీలేదు. ఎటువయిపు వెడదామంటావు?”

“నీవు ఎటు అంపే అటే:

“ఓహో: అంకా నేనే చెప్పాలేం?

“అవును ఇక్కడకు రమ్మని చెప్పింది నీవు. ఇకముండు జరగవలపింది గూడా నీవే ఆజ్ఞాపించు"

“మనం మాట్లాడుకుందుకు అనుకూలంగా ఉండాలి. ఆంతేగాః'

"అవును, ఇంటిదగ్గరే మాట్లాడుకున్నా సరిపోయేది.”

“"ఇంటిదగ్గరా? నీ అంత అమాయకుడిని నేనెక్కడా చూడలేదు, పద, రైలు పట్టాలవెంట బొంబాయి రాస్తావరకూ వెడదాం' అంటూ ఆమె తన హాస్యానికి తానే నవ్వుతూ నేను పళంళిస్తున్నానా లేదా అని నా వంక చూసింది.

నేనుకూడా కాస్త మోతాదు మీరే నవ్వాను, ఆమె మెప్పుకోనం. స్టేషనుకు కుడినయిపు రైలు పట్టాలు దాటి బొంబాయి వెళ్ళే మార్గానికి చేరుకున్నాము, రైలు పట్టాలు సమాంతరంగా నడుస్తాయి. ఎంతదూరం వెళ్ళినా కలుసుకోవు నాకు అనిపించింది. మే మిద్దరం కూడా యిలాగే నడుస్తున్నామా --- అని

“కామినీ, నిన్నర్వాతి చివర నేను కామినీ" అని పిల్చినప్పుడు నీవు నన్ను అపార్ధం చేసుకున్నావా?”

"ఆ

"ఆందుకే నీవు 0” అని నమాధానం చెప్పాపు. నీవు వెళ్లింతర్వాత నాకు విద్రపట్టనే లేదు, శ్మవేనున్నా ఆనుకున్నావేమోనవి నాకు మవసులో దిగులుకలిగింది,”

ముక్తీ [1 కేక “రాతి నా (వ్రవ్హ్తనవబ్ల నీవు = ఏమీ మనస్తాపం కలగలేదు గదాఃి “ఉహు ₹దు." ఆమె లేదవి చెప్పడం నాకు కాస్త ఉత్సాహం కలిగించినట్లయింది. ఆమెను దగ్గరకు తీసుకుని కౌగలించుకుందామనిపించింది. కనీపం ఆమె చేతినయినా చేళుల లోకి తీసుకువి మృదువుగా నొక్కాలనివంచింది. అయితే యింకా స్టేషన్‌. దాటి ఎక్కువదూరం రాలేదు గనుక ఊరుకుండిపోయాను. కామివి ర్లైలు పట్టామీద అడుగులు వేసుకుంటూ నడవసాగింది, “కామిని జారిపడతావు సుమా: 'హెచ్చరించాను. ” నేను ర్రైలుపట్టాల మధ్యన నడుస్తున్నాను ఇంతలో ఆమె నేనున్న వయిప్పకు జోగింది, ఆమె యిలా చేయడం కేవలం నటనోనవి గచునించటానికి నాకెంతో సేపు పట్టలేదు, ఆమె ఎక్కడ పూర్తిగా కిందికి పడిపోతుందోనని నేను రెండు చేతులతోను ఆమెను గట్టిగా పట్టుకున్నాను, ఆమెకు తెచిసేట్లుగానే ఆమె బుజాన్ని మృదువుగా నొక్కాను. "కిందపడి తల దిద్దలుకొట్టుకునే దానివి, చూడు" అన్నాను, *ఠల బద్దలయితే బాగుండేది” “ఎందుకని?” “ “ఎందుకంటే - నా తలే విచ్వితమయినది, అన్నయ్య చెబుతున్నట్లుగా దీవిక్ర ప్తమిళం అనేదే లేదు.” *“ఛ ఆటువంటి మాటలు నీరియన్‌గా తీసుకోకూడదు” "నేనెక్కడ సీరియస్‌గా తీసుకున్నాను? అన్నయ్య అనేది గూడా ఆదేగాః వేనేదీ సీరియస్‌గా తీసుకోననే:? “ఆది మంచి లక్షణమే” అన్నాను నేను, (వ్రియడు తన (ప్రియరాలి మెప్పుపొందటానికి ఆమెలోని అవలకజాలనే నద్లక్షణాలుగా యేకడవు పెట్టటం, నహేతుకంగా బుజువు చేయడానికీ (వయత్నిం చడం యిదేనేమో: నేనింకా యిలా అన్నాను,

శ2( ముక్తీ

“ఎందుకం టే, జీవితాన్ని గురించి ఎంతో సీరియస్‌గా ఆలోచిస్తూ హర్చుం'ే జీవితంలోని రసాన్ని, సారాన్ని అనుభవించేది ఎప్పుడు? కొందరు ఆలోచిస్తూ కూర్చుంటారు. కొందరు ఏకంగా అనుభవించేస్తారు.”

“అంటే = నేనేం ఆలోచించము, నా మెదడంత కాశీ అనేనా నీ అభి పాయం.

“అదికాదు, కామివీ; ఏదో అపార్ధం తీస్తావుగదా నా మాటలలో....నీకు యీ సంవత్సరం యింటర్‌ పరీక్షలో లాజిక్‌ (తర్కశాస్త్రం] గూడా వుంది గదూ? శ్రీరే తార్కిక జ్ఞానానికి భాలదూరం అవని ఎవరో చెప్పార్లే, అదే నిజషమవి నీవూ విరూపించకు.”

నేనూ నవ్వాసు, ఆమే నవ్వింది.

కామిని మళ్ళీ తూలి పడింది, ఇంకా ఒంటి పట్టామీదనే నడుస్తోంది.

ఈ సారి కావాలనే నా మిజం పట్టుకుంది. నా శరీరం తన్మయత చెందింది,

“గౌరీళః సీ వుత్తరంలో నన్ను గురించి యేమేమో (ఛాళౌవే....డానిలో వీకు విజంగా విశ్వాసం వున్నదా?

*నా మనసుకు తోచిందే వ్రాశాను.”

“చేను నిజంగా నీవు (వాసినంత ఆందంగా ఆకర్షనీయంగా వున్నానా?”

“కామినీ, నామాట అలా వుంచు, ఇతరులు కూడా, నీ సౌందర్యాన్ని గురించి వీకు చెప్పే వుండాలే!”

“ఊ అదంతా ముఖస్తుతి. ఈ రోజుల్లో యువకులు ఎలా మాట్లాడతారో మనకు తెలియవని విషయం కాదు గదా?

యువకులతో ఆమె అనుభవ వివరాలన్నీ ఆడగాలవి నాలుక చివరివరకూ వచ్చింది గాని - యిది సమయం కాదని ఊరుకుండిపోయాను. ఇటువంటి సునంద్ర రృంలో ఆమె మనస్సు నొప్పించడం మంచిపనికాదు.

“నా జీవిత వికాసాన్ని గురించి ఒక కొవ్యమే వ్రాసావు గదా, ఆ ఉత్తరంలో”

*అపును నీలోని ముఖ్యమయిన లక్షణం అదే. నీ జీవిత ఉత్సాహం వర్ల, వికానం వల్ల యితరులకు స్ఫూర్తి కలుగుళుంది. నీకు తెలియదు అ సంగతి;

మ క్రీ [ల్లీ]

“స్పూర్తా? వహ్వా ఏ పనికి స్ఫూర్తి? కవిత్వం రాయడానికౌా? ఆయితేనా మీద కవిత్వంరాయి.”

నేను ఆర్స్‌ విద్యార్థిని అయిపుంకే --- శ్రీకాంత్‌ మాదిరి సాహిత్య విష యాలు చదివి వున్నట్లయితే -- సీ మీద (వతిరోజూ కవిత్వం అల్లి వుం డేవాడీని:”

కామివి నవ్వింది. ఆమె నవ్వు ఊళగా తీసుకుని నా పెదవులు ఆమె పెద వులమీద - చక్కని కావ్య రచన చేయవచ్చు ననిపించింది. అయితే బొత్తిగా పట్టి పగలు అవడం వల్ల ధైర్యం చేయరలేకపోయినాను.

“గారీశ ముందు నాకో విషయం చెప్పు. నామీద నీ కింత (యేమ ఎందుకని?”

"పేమ ఎందుకా? ఈ (ప్రశ్నకు ఎవరూ సమాధానం చెప్పలేరు"

“ఏదో ఒకటి చెప్పువూద్దాం నేను స్నేహితుని చెల్లెలి నేనా?

“ఒక దృష్టితో చూ స్తే ఆదీ కారణమే”

"ఆదే ముఖ్య కాంణం:* ఓరకంటితో నా వయిపు చూసింది,

“నేను ఆలోచనల్లో పడిపోయాను.

“నేను శ్రీకాంత్‌ చెల్లెలిని కాకుండా యిం కెపరినయినా అయిపున్నట్టయితే-?”

“ఈ అయితే గియితేలకు అంతులేదు = నేసు పుట్టకుండానే వున్నట్లయితే-?=

రైలు పట్టాలకు కుడివయిపుగా చిన్న ఫొదలపంటి చెట్లు పున్నాయి. ఆమె వాటి వైపు చూపింది.

"ఆ చెట్ల నీడల్లో కూచుందాం. ఇంకా ఎండ పొడ తగటావికి చాల ప్యవధి పుంది ఇప్పుడునాలుగు గంటలయింది, అంతే.” అంది. నాకు కౌపలసింది గూడా ఆదే!

ఒక చెట్టు నీడలో నేలవాలుగా వచ్చిస ఓ కొమ్మ వుంది కామివి ఆదేతన ఆననం చేసుకుని కూర్చుంది. నేసూ ఆమె పక్కనే ఆ కొమ్మ మీదనే కాస్త దూరంగా కూర్చున్నాను.

“ఇక్కడ చాలా చల్లగా వుంది గదూ?”

"ఆవును

“మధ్యాహ్నం పూటలు యిక్కడ కూర్చోవటానికి రోజూ వస్తే ఏంతో బాగుం టుంది గదూ?”

“అవును, మధ్యాహ్నం షికారు నరదాగానే వుంటుంది”

12 ముక్తీ

సీకూ యిష్టమేనా?”

“ఆహా; కొమిని వున్నచోట ఎండకూడా వెన్నెలలా వుంటుంది

“వహ్వా విజంగా కవివి అయిపోతున్నావు. (పేమ ఎంతమంది కవులను సృష్టిస్తుందో: మా సంస్కృతం (పొ 'ఫెసర్‌ చెప్పినట్లుగా (పేమ విషయం మినహా యిస్తే యిక సాహిత్యం అనేదే మిగలకుండా పోతుందిోో

“జీవితం కూడా హరించిపోతోంది.ో

“మా సంస్కృతం (పొఫెసర్‌ శర్మగారు తెలుసునా నీకు? చాల నాగా ఉప న్యాసొలు యిస్తారు. శృంగార రసం చక్కగా బోధిస్తారు.”

“అలాగాః” అన్నాను అనాస క్తంగా

“డి, నాకు ఆయసం పే చాల యిష్టం చూడటానికీ అందంగా వుంటాడు"

“*ఆయనకు వివాహం అయిందా?”

“*ఆయ్రిందట అయితే యిద్దరికీ సరిపడదుట *

*అలాగా ఈ సంవత్సరం ఇంటర్‌ న్లానులకు కూడా వస్తున్నారా ఆయన”

“*అపును, ఆయనే మొన్న చెప్పారు. కాళిదాసు కాకుంతలం చెప్పటావికి ఆయనే వస్తారటః”

“*మొస్న చెప్పారా? పెలపుల్లో యింత తొందరగా ఎందుకు వచ్చారాయన? సీకెక్కడ కలిశారు? .

“పదో పనీ వుందని తొందరగా వచ్చేశారు. భార్యసు అక్కడే వదలి వచ్చారు. ఆయనదంతా అదో తరహా. తమ యింటి విషయాలు, వ్వంత విషయాలు అన్నీ యేమీ దాపరికం లేకుండా మాట్లాడేస్తారు. నన్ను చూశారం కే ఒక అంగ౦ట వరకూ నూట్లాడకుండా విడవరు, ఆ కబుర్లు = ఈ కబుర్లు, నవ్వులాటలు, ఏనోదాలు- తమాషా కధలు = ఆయన నిజంగా ఓ విశ్ఞాన సర్వస్వం అనుకో.”

నా హృదయంలో ఆనూయ సర్పంగా పడగ వివ్చకొవి బయట పడుతోంది, దానిని ఆతికష్టంమీక పడుకోబెట్టి నోరుమూపి బుట్టలో పడేశాను.

ఒక్కసారిగా హృదయంలో యేదో చెప్పరాని వేదన 'పారంభళం ఆయింది. భయంకరమయిన బాధ బయలుదేరింది. మా పరన్పర సంబంధాన్ని గురించి ఆంతిమ నిర్ణయం యిప్పుడే - సాధ్యమయినంత త్వరలో తీసుకోవాలని నంకల్పం కలిగింది,

ముక్రీ 128

“కామినీ”

ఊళ?

నేను కిందికి దిగి నీ కాళ్ళదగ్గం కూర్నోనా?” ఆమెకు ఆపుకోలేనంత నవ్వు వచ్చింది. *కొవాలం పే కూర్చో” ఆంటూ అనుమతి యిచ్చింది.

నేను ఆమె కాళ్ళదగ్గర ఆమె తొడలకు ఎడమవయిపు = కొళ్లు చాచుకుని కూర్చున్నాను.

“కామినీ, నీ పొదాలు చాల తెల్లగా ఉన్నాయి గదూ?”

“*“విజంగానా?”

“అవును. చాల అందంగాకూడా వున్నాయి.” అంటూ నేను ఆ పొదాలమీద బేతులు వేశాను. ముఖం పైకెత్తి ఆమె వయిపు చూసినప్పుడు ఆమె కళ్ళలో ఒక విధమయిన ఆనందం తొణికినలాడుతూ కనిపించింది. ఆమె కళ్ళల్లోని వెలుగును చూపి నేను ఉత్తేజితుడినయినాను.

“సీ పాదాలను ముద్దుపెట్టుకో నా?”

“పిచ్చితనం-- * ఆమె కంరస్వర౦లో మటుకు ఆలాగే చేయమని ఆహ్వానం ధ్వనిస్తోండి. నేను ఆమె పాదాల చెంతకువంగి పెదవులు ఆన్ని ముద్దుపెట్టుకున్నాను.

కామివి నవ్వుతూంది. ఆమె నవ్వులో కొంటెతనం వున్నదో పిచ్చితనం వున్నదో నాకయితే అర్ధంకాలేదు.

ఎంతోసేపు ఆమె పాదాలమీద నా తల పెట్టుకుని ఆలాగే వొరిగి పడు కున్నాను. ఆమె చీఠ అంచులు నా తలమీద మృదువుగా అంతటా తేలియాడుతూ యేవేవో రహస్యాలు చెబుతున్నాయి.

“గొరీశ * కామిని ధ్వనిలో మార్దవం ఆగువిస్తోంది.

నా శరీరమంతా విజయోన్మాదం పులుముకుంది. నా తలను యింకాస్త పెకీ జరిపి మరింత దగ్గరగా చాపి ఆమె తొడలమీద తలపెట్టుకున్నాసు. ఆమె చేతివేళు? నా తలను విమురుతున్నాయి.

ఎ=ఆ క్షణ౦లో నేను చవిపోయినా ఎంతో హాయిగా వుంటుందనిపించింది, అప్పుడే నేను ఒక్కసారిగా శూన్యంలో కలిపిపో తున్నట్టనిపించింది.

124 మక్రీ

మెల్లిగా ముఖం పైకెత్తి కామినీ, నీవు నన్ను (ధేమిస్తున్నావా? అనీ అడిగాను.

ఊ”

చెప్పు నిష్కర్షగా నీ జవాబు ఏమిటోచెప్సు నా భవిష్యత్తంతా నీ జవాబుమీద ఆరారపడి వుంది.

ఒక్కసారిగా యంత గంభీరమయావెందుకు? ఊం నీ ఉత్తరంమటుకు నన్ను గందరగోళంలో పడేసినమాట యదార్ధం, రాత్రంకా నిద్ర పట్టనేలేదు. ఇంకా కళ్ల మండుతున్నాయి అంటూ కామిని కనురెప్పలు తీవ్రంగా ఆడించింది.

“*కామినీ ఏమయినావరే। సీవుమా[కం జవాబు చెప్పితీరాలి.”

*ఏం జవాబు చెప్పాలో నాకు తోచడంలేదు నాకు నీవంకే ఎంతో యిష్టం. విజం.”

“శేవలం యిష్టమేనా?” నా కంరంలోని గొద్గదికతను ఆణిచేందుకు (పయ త్నించాను. కామినీ! నీ ధోరణియేమో నాకు అర్థంకావడంలేదు, జోగ్‌ జలపాతం సాక్యుంగా నా హృదయాన్ని షీకు సమర్పించాను - నా జీవనధార నీవే... అప్పటి నుంచి యిష్పటి వరకు విగపాంచుకుని, వి[గషపాంచుకోలేక చచ్చిపోతున్నాననుకో. ఇంక విగహించడం నాచేత కాదు. కామినీ, చెప్పు. నిజంగా చెవ్వు, వన్ను (దేమిస్తున్నావా?

“గ్గౌర్రీకాః రా. పైకి వచ్చి కూర్చో

నేను లేచి ఆమె పక్కన కూర్చున్నాను.

“*ఊ నన్నాకసారి ముద్దుపెట్టుకో” అంది కామివి నవ్వుతూ కూర్చువి. ఆమెలో నాకు మోనా లీసా నవ్వు కనిపిస్తోంది.

నేను పిచ్చివాడిమాచిరి ఆమెను చుంబించాను. అది ముద్దు ఆనడంకన్నాం ముద్దుయొక్క ఛాయ అనడం మంచిది:

గొరీళశ. నా కరీరం పులకితం కావడం లేదు. నీవు ముద్దుపెట్టుకున్నప్పుడు నా శరీరంలో (పేమ కరెంటు[విద్యుత్తు] (పవహించనేలేదు, నాలో ఏదో దోషంవుంది. నీవు మంచి పిల్లవాడివి. సాధువువు. నేనో చెడ్డ పిల్లము --దుర్మార్లురాలివి।

ముక్తి 1265 ఆమె యీ నంవత్సరంలో నంపాదించిన వివేచన ముందు నేను తలవంచ వలపి వచ్చింది.

ఆమె నన్ను “ పిల్లవాడు" అనడం నా వ్యక్తిత్వాన్ని తృణీకరించడంలా అనిపించింది. చెడ్డపిల్లను అని చెప్పటానికి నీవేం కూడని పని చేశావు? అన్నాను*

ఆమె ఆకాళంవయిపు చూసింది కొంతసేపటితర్వాత ఏమీలేదు. అవి ఊరుకుండిపోయింది. ఆమె వక్షస్థలం తీవ్రంగా కదలడాన్నిబట్టి ఆమెకు తెలియ కుండానే (పగాఢరమయిన నిట్టూర్పు ఆమెలోనుంచి దియటకు వచ్చిందన్నిపించింది. మళ్ళీ _పళ్నవేసీ నమాధానం పొందుదామన్న ధైర్యం లేదు నాకు,

*పఏముయినా కానీ. నా గేమ మాతం ఆచంచలమయినది = కామినీ:”

ఆమె మాట్లాడలేదు నేను మరింత ఉత్సాహంతో “కామినీ చెప్పు = నన్ను వివాహం చేసుకోవడం యిష్టమేనా?” అని అడిగాను.

“ఏకంగా 'పెళ్ళివరకూ వచ్చేశావే?”

“*ఆవ్ఫన్త్లు దానికంటె యిం కోమార్గం లేదు నాకు. నీవు నన్ను వివాహం చేసుకుం'పే ఎంత మంచిదో తెలుసా? ్రీకాంత్‌--నీవు నేను. ఆద్భుతం। శ్రీకాంత్‌కు త్వరగా ఆరోగ్యం బాగుపడుతుంది. తరువాత మనం హాయిగా వుండవచ్చును.” అంటూ యింకా యేమో చెప్పాను.

“ఊఉ, అయితే శ్రీకాంత్‌కోనమనా నన్ను సపెళ్ళిచేసుకుంటానంటున్నది?” ఆమె మాటలలోవి ఆసూయ, కౌఠిన్యం నాకు తీవ్రంగా తగిలింది.

నాకేం జవాబు తోచలేదు.

“అవును. (శ్రీకాంత్‌కోనం- వాకోనం- నీకోసంం”

“నాకోనమా? నేనేం 'షెళ్ళకావాలని నోరుతెరుచుకు కూర్చోలేదు.”

“*క్రామిని నీవు యేమయినా చెప్పు, నీకేం కావాలో యింకా నీకే బాగా తెలియదుఃో

“ఓహో: ఆపైన?”

నీకు నా అంత- కాడు - నా (పేమే కావాలి. సృదయపూర్వకంగా నన్ను నేను నమర్చణ చేసుకోవడం కావాలి; అపుడదే- [నీవు దగ్గరకు వచ్చినప్పుడుం నాకు

120 ముక్తీ . సుఖం నీకు సుఖం = నీ జీవితం చక్కగా కొనసాగేదీ అప్పుడే. అవి మవసులో మాత్రం చెప్పుకున్నాను ]]

“నీశ్ర్యాగం నాకేం అక్కరలేదు _

“అయితే యేం కొవాలి?ొ

“ప్ట్పమో నాకు తెలియదు”

“క్రామినీ। నేను నీకు తగిన వరుడిని కానా?”

తగినవాడా తగనివాడా అనికాదు (పళ్ళ, ఆ _పశ్నకు సమయం కూడా యిది కాదు. గొరీశ, నీవు యింకాన్త దృఢమయిన వాడియితే = వీలో మరింత సామర్థ్యర్ష వుంపే = (ఒక్కమారు కొమినికి తాను చెప్పకూడని మాటలు చెబుతున్నాననిపించి నట్లుంది. వాక్యం పూర్తి చేయనేలేదు)

కామివి యిట్లా అనడం నన్నూనా అంతఃకరణనూ ఒక్కమారు కదిలించి వేపినట్లయింది. నేను నిర్చలుడినాః: ఈ నిజాన్ని సాక్షాత్తు కామివి నోటి వినవలసి రావడమా? = ఆయినా కామిని తెలివి తేటలను మెచ్చుకున్నాను. ఆమెను దగ్గరకు తీస్త్రక్షోవాలని తీవ్రవాంఛ కలిగింది.

“*సీవు (పేమించినట్లయితే నీ (పేమ ఆసరాలో నా శక్తి విజృంభిస్తుంది. చెప్పు, నృష్టంగా చెప్పు నన్ను (పేమించలేవా?”

ఆమె మౌనం నన్ను కించపరుసోంది. అంతలో యింకొక ప్రశ్న స్ఫురిం చింది. నాకు నేను ఆమె తొడమీద చేయివేసి కనీనం (పేమించటానికయినా (పయత్నించలేవా? అని అడిగాను _

చాలసేవటి తర్వాత ఆమెతోడమీద నీరనంగో పడివున్న నా చేతిని వొత్తుళూ కామిని నాలో కొంచెం పాణం పోస్తున్నట్లుగా “కం (వయత్చిస్తానుల” అన్నది,

ఒక్క నిమిషం = స్వర్గం కాస్త దగ్గరకు వచ్చినట్లనిపించింది.

“కామినీ, నా బలహీనత నాకూ తెలుసును. ఇకరుల మీద ఆధారవడవలపీ వస్తూవుండడం నాకు మొదటినుంచీ ఆలవాటు అయిపోయింది. (శ్రీకాంత్‌ ముందు నేను విర్భలుడినయిపోశాను. అల్బుడిలా భావిస్తాను. నీ కోవం నేను - యిక ముందు

ముక్తి 12? “పెరగటానికి దృఢచి త్తుడివి అవడానికి (వయత్నిస్తాను. గట్టిగా (వయర్నిస్తాను ఎ”

“నీవు ముందు ముందు యేం చేయాలనుకుంటున్నాపు?” _

“నం. ఎక్‌ పి ముగించాలి గదా ముందు. ఆపయి విషయం తరువాత ఆలో చిద్దాం. నీకేం అనిపిస్తోంది? నీకు నేనేం ఆవాలని వుంది.

“*ట పెద్ద ఆఫీసర్‌! ఐ ఏ. ఎస్‌.కి కూర్చోరాదు?”

“సీక్షు యిష్టం అయికే నీవు _పోత్సాహమిస్తే అలాగే కూర్చుంటాను, కామినీ ముందు నీవేం ఆవాలమకుంటున్నావు?”

“నేనా? యిది బాగావుంది. ముందు యీవబి, యే. ముద్ద దిగనీ. తరువాత చూసుకుందాం.”

న! ఓ ళ్‌

ఆ రోజు సాయుకాలం కాలేజి అయిన తర్వాత నేను తిన్నగా యింటికి వెళ్ళలేదు నప్తాపురం రోర్డుమీడ కాస్సేపు ఒంటరిగా షికారు తిరిగాను. శరీరమ్సు మనను అంతటా ఓ అపూర్వ భావన నిండి పోయివుంది. కృతలాంటి పెద్ద పెద్ద మబ్బులు మనసులో నాట్యం స్తూ వున్నప్పటికీ ఆనుభవం మీద పొందిన “నమా ధానం” నంధ్యా(పకాశంలా వెలుగుచూపిప్తోంది.

ఎ-కొమినితో షికారుకు వెళ్ళాను, ఆమెతో జీవితం (పేను = పెళ్ళి విష యాలు (పస్తావించాను. “*టపేమిస్తానూ అనే ఒక్క మాటచాలు నాకు నమాధానం కలిగించేందుకు.

--అఆయికే యీ ఒక్క సంభాషణలోనే ఎన్నెన్ని (పశ్నలు, విశేషాలు బయట పవర్షాయనేది నాకు అప్పుడు బాగా తెలిపిరాలేదు. ఉదాహరణకు (1) ఈ నాటి యువకుల తీరుతెన్నులు నీకు తెలుసుగదా = నేను చెడ్డదానిని - యీ మాటల వెనక పున్న అంతరార్జం యేమిటి? (2) నీ (పియ మితృడి చెల్లెలిని గనుక (పేవిస్తు న్నావాః ఆదే ముఖ్యకారణం = ఈ మాటలలో అసూయ వ్యక్తృంగావడం లేదా? (9) పొఫనర్‌ శర్మ విషయంలో ఆమెకు ఆసక్రి వున్నట్లుంగి. శర్మ విషయం తెలిపిన వాళ్ళకు యీ విషయం విడ్డూరంగానే వుంటుంది. (4) నీవు ముద్దు పెట్టు కున్నప్పుడు (పేమ విద్యుత్తు నాలో (పవపించడం భేదు ---పేమ ఆంపే ఆమె

128 ముక్తి దృష్టిలో శారీరక వ్యవహారమా? లేక నిజంగా ఆమెకు నా పట్ల (పేమభావాలు యేమీ లేనేలేవా? అదీగాక ముద్దుల వ్యవహారం ఆమెకు బాగా అలవాటయిపోయి, నా చుంబ నంలో యేమీ (_పక్యేకత అనిపించలేదా? (5) నీవు మంచివాడివి - మంచి ప్‌ల్ల వాడివి = అనడంలో తాను చాల పెద్దదానిననీ, నాపట్ల ఆమెకు ఒక ఉపేక్షభావం వున్నట్టూ వ్యక్తృమౌతూవుంది. నీవు కాస్త దృఢంగా వుంటే = అన్నదంళజే నా బల హీనత యేదో ఆమెను వేధిస్తున్నదన్నమాట. (6) ప్రయత్నిస్తాను - ఆమె యిలా ఆనడం కేవలం గాలి మాటగా అనేసిందా లేక గీనికి యేదయినా విలువ యివ్వదలుచు కున్నాదా? (7) నేను పెద్ద ఆఫీనర్‌ అవాలని ఆమె కోరుకోవడంలో కేవలం (పాపంచిక వాంఛలే కవిపిస్తున్నాయిగదా!

ఈ ఏడు పశ్నలు మరునాటికి నా చుట్టూ సప్త (పాకారాల కోట క'ప్టేశాయి.

దీనికంతటికీ ముఖ్య కారణం (శ్రీకాంక్‌-్రీకాంత్‌! ఆ ర్వాత్రి నా మనసులో కొత్త దుమారం లేవదీసాడు,.

థి వ అ

ఆ రోజు ర్నాశి పదకొండున్నర అయింది. నేను ఉండబట్టుకోలేక పోతు న్నాను. శ్రీవాంత్‌కు యిప్పుడే చెప్పివేయాలి. ఆంకా ఆతనికి నివేదించాలి-- ఆని అతని గదిలోకి వెళ్ళొిను. ఆతను మంచంమీదే తల దిండుకు ఆనించి పడు కుని * షెల్లీ కవిత్వం చదువుకుంటున్నాడు.

“రా గౌరీశ।; యింకా నిద్రపో లేదా?

• భ్రేద్సు?

ఇదిచూడు. షెల్లీ కవిత్వం యిదివరకు యెస్పుడయినా నీకు చడివి విని వించానా?'

“ప్ప ద్రి*

“౧6౧ 106 18/౧ 9 5081167696"

“గుద్త లేదు.”

“అతను చదవనారంభించాడు.”

“ఈ060౧ 1౧6 18000 1౧ 8౧81167696"

“ఆ కవిత్వంలోనే”

“౧69 1౧6 |! 19 ౧8౪6 30016౧ 106 10౪94 8006019809 300౧ [070౯

ముక్తి 120

యింకౌంా

"060౧ 1౧6 ౧6818 ౧8౪6 ౧౧౧౮ 66

ఓ౦౪8 [5 168౪69 118 ౪61 00౪1 1 ౧౦౩౪

ఈ పంక్తుల అంతరార్థం పరోక్షంగా నా హృదయాన్ని కదిలించింది. (యేమ నిజస్వరూపం యింత కణ భంగురమయినదా అనిపించింది. (పేమ దుఃఖ. భారం దుర్చల హృదయాలను పీడిస్తుంది

“గత్రి 645 0౧6 198 ౧౮166

0 6౧6౮6168 ౧8 1 0౧౦9 ౧౦95653966”.

నేను దుర్చలుడిని నా పాలిటి యింత దుఃఖం (వాసివుంది, ఈ అవగాహన నన్ను యింకా బలహీన పరుపోంది.

“టి, ఎట్లా వుంది కవిత్వం”

“ఆవ్రాగుంది ఇంతకుముందు ఒకసారి నీవు చదివి అర్థం కూడా చెప్పావను కుంటాను.”

“*ఆల్రాగా”

కో జో

"అయితే ఉత్తమ కావ్యాలు ఎన్నిమార్లు చదివినా విసుగు అనిపించవు, విజావికి - మనం ఎన్నిమార్లు చదివితే అంతగా సునంపన్నంగా అర్ధం అవుతుందిం కవిత్వం. షేక్స్‌పియర్‌ నాటకాలు జీవితాంతం చదువుతూ వుండిపోవచ్చును. ఆ; నాదో పద్దతి వుంది. షేక్సొపియర్‌ నాటకోలను మన జీవితంలో వివిధ దళలలో చదువుకోవాలి. అవ్వుడుగాని వాటి-ఆర్ధం మన మనస్సులకు (పగాఢంగా హత్తు కోదు. మన వ్యక్తిత్వాన్ని పెంపొందించుకునేందుకు యీ నాటకాలను పదే పదే చదవాలి. ఆందుకనే నేనంటాను, షేక్స్‌పియర్‌ అంకే మానన వ్యక్తిత్వానికి కొలతదిద్ద ఎ ఆవి?

షేక్స్‌పియర్‌ మీద జరుగుతూన్న సంభాషణను కొమిని మీదికి ఎలా మళ్ళిం చాలో నాకు అర్ధం కావడం లేదు. కామిని నా క్షియోపాాతా, నా జూలియట్‌, లేడి మాక్‌ బెత్‌, గొనరిల్‌ --. అన్నీ కౌమివియే ప్రస్తుతం నాకు.

ఇది నా దౌర్బల్యం. రైర్యం చేసి నా వ్యక్తిత్వాన్ని నేను _ప్రతిపాదించు కోవాలి. ఈ విధంగా యితరుల వ్యక్తిత్వపు బలానికి లోంగిపోయి నమ్ము నేను

180 ముక్తి

కించబరుచుకోగూడదు” --- అనుకున్నాను. ఎంతో ఆలోచించాను. ఇటువంటి సమయంలో చేరువలో మధ్య వున్నట్లయితే దాని సేవనం ద్వారా కృత్నిమ శక్తిని సంపాదించుకోవచ్చును.

(శ్రీకాంత్‌ ఉపన్యానం యింకా సాగుతూనే షేక్స్‌ఫియర్‌ నుంచి ఇబ్‌ పెన్‌ శాల వయిపు మరలాడు అయితే నా ధ్యాన ఆతని మాటలమీద ేగవి తెలిసిపోయి నట్లుందిలా “గొరీో, నీ ధ్యాన యిం కెటయినా వున్నట్లయితే ఇ వింటున్నట్టుగా నటిస్తూ కూర్చుంటావు ఎందుకు?”

నేను ఇరుకున పడ్డాను. ఇదే నమయం అనుకువి - సావకాశంగా నా మాటలు (ప్రారంభించాను.

“లేదు, నా మనసులో ఒక కలవరం బయలుదేరింది అందువరల్ల---”

“ఆ వంగతి నీ ముఖం చూస్తేనే తెలిసిపోతోంది.”

"అవును. అది నీతో చెబుదామనే యిప్పుడు వచ్చాను-*

చ్‌-చ్‌=చ్‌= పాపం చెబుదామని వచ్చి, వింటూ కూర్చుండిపోయావన్నమాట-= సరే, యిష్పుడు నీవు చెప్పు నేను సావధానచిత్తుడనై. వివియెదం ఆంటూ అతను యక్షగాన పద్ధతిలో రాగం తీస్తూ అన్నాడు.

అతవి వ్యంగ్యం నా కెందుకో రుచించలేదు, నా భక్తి ఆంకా ముక్క ముక్కలయిపోతున్నట్టుంది. అయినా గత్యంతరం లేదు గనుక ప్రారంభించాను.

“థ్రీకాంఠ్‌ చాలరోజులుగా నీకు చెప్పాలని (ప్రయత్నం చేస్తున్నాను. అయితే ధైర్యం చాలకుంగపోయింది. ఇస్పుడుమబుకు-- ఇంక ఆలన్య౦ం చేయకుండా చెప్పివేయాలని తీర్మానించుకున్నాను.”

అప్ప విషయమయ్యా నానుంచి నీవు దాచింది? అలా గుట్టుమస్టులు పున్న మనిషివి కొదే నువ్వు"

“దయచేసి నన్ను అపార్ధంచేసుకోకు. నేను మాట్లాడబోయేది కామిని విషయం”

“కామిని విషయమా? ఏమిటది? యే యేమయినా చెడ్డదారిని వెడుతోందా, కాస్త జారగిత్తగా వుండండి అవి మా అమ్మగారికి కూడా యెవరో చెప్పారట,

ముక్తి 101 నలుగురు పిల్లలతో కలిపి తిరిగి వుండవచ్చును. జనం ఆంతమాశక్రాని కే అవవాదులు వేయటానికి తయారవుకారు. కౌమినికూడా కాస్త తలతిక్క మనిషే. ఎవరినీ లెక్క చేయదు, ఎవరి నలహాలూ పాటించదు. ఇంతకూ కామిని యేం చేసిందంటావ్యు మంచి ఉత్సాహంలో వున్న మనిషి, చూర్తానికి కాస్త ఆకర్షనీయంగానూ వుంటుంది యిక స్నేహితుల సంగతి వేరే చెప్పాలా?”

నేను నోరు విప్పి చెప్పకముందే శ్రీకాంత్‌ ఉపన్యానం (పారంభనుయి౦ది. ఆలా పరుగులు తీస్తున్న ఆతని మనస్సును ఒక్కసారి నిలిపివుంచే ఉ ేశ్యంతోనో-ా లేక భయం వల్లనో యిలా ఆశేళాను, “లేదు, నేను నా గురించే చెబుతున్నాను. కామినిని వివాహం చేసుకోవాలనుకుంటున్నాను-నా కంళం వణుకుతోంది, నోరు కంపిస్తోంది.

“ఓహ: అప్పుడే అంతదూరం వచ్చిందన్నమాట కధ:” అంటూ నోరార

" నవ్వుతూ నాకు కొన్ని రోజులుగా యిదే విషయం అనుమానంగా వుంది. అయినా గౌరీ తన మనసులో యేదేనా ఆలోచన వచ్చిన వెంటనే నాకు చెప్పివేస్తాడుగదా అనుకుని, అతను యింకా చెప్పలేదూ అంళకే నా అనుమానం నిజం కాదన్నమాట ఆఅసుకున్నాను.

“మంచిది. ఈరోజు మద్యాహ్నం ఆమె బయటకు వెబ్ళుతున్నప్పుడే నీ (పాణంకూడా వెంటవెళ్ళినట్లయింది. ఏం, ఆమెతో ఎటయినా షికారు వెళ్లావా? (ప్రొఫెసర్‌ జోషిగారి దగ్గరకు వెడుతున్నానని ఎందుకు అబద్ధం చెప్పావు? రెండు సార్లు వెళ్ళాను, ఆయన ఇంట్లోలేరు, అవికూడా చెప్పితివే!”*

“వీవు చటుక్కున (ప్రౌ॥ జోషిగారి (పస్తావన తెచ్చి పుస్నకొల గురించి. అడిగావు. అప్పుడుగావి నాకా విషయం గుర్తుకురాలేదు. నోటికి వచ్చిన జవాబు చెప్పివేశాను. అంతే!”

“*న్షరే - పోనీ; సత్యేం్యద మొన్న నాకు (వ్రావిన ఉత్తరంలో నాటి. బి. గురించి రెండు సానుభూతి వాక్యాలు (వొస్తూ యింకొ యేంరాశాడో తెలుసునా? “గ్గౌర్రీథ బొంబాయి వెళ్ళాలనుకున్నాడు. నీకోసరం ధారవాడలోనే వుండిపోయినట్లు

189 ముక్తి అవిపిస్తోంది -- అవని: విజంచెన్ను, నీవు యిక్కడ నాకోనం వుండిపోయావా- కామివి కోవరమా?”

నా హృదయంలో శూలం గుచ్చినట్లయింది.

“థ్రీకాంత్‌, యేంమాటలివి? (ప్రయత్నపూర్వకంగా ఆరిచాను. శ్రీకాంర్‌కు యింత సేపూ తను వ్యకంగానూ న్యంగ్యంగానూ మాట్లాడుతున్నట్లు యిప్పుడే తె! న్‌ వచ్చీంది “సారీ, గౌరీశ। నేను అలా మాట్లాడవలపింది కాదు? అన్నాడు.

.... అన్దేన్స యిక్కడ వుండిపోవటావికీ, కామివికీ ఏమీ నంబంధంలేదు ఆది శీవలం కాకతాశీయం! నీ ఊహలు తప్ఫు నీమీద మమత వుండబశ్లే కామిని విషయంలోకూడాా”

“ట్టపో; నేను ఎలానూ కొద్దిరోజుల్లో దావటోతున్నాసు. అందుచేత నామీద వున్న మమత ఎలాగూ వృథా అయిపోకుండానా చెల్లెలు కామిని మీదికి గిటాన్స్‌ఫర్‌ చేస్తున్నావన్నమాట.” ఈ మాటలలో యిష్పుడేమీ వ్యంగ్యం ర్వనించడం లేదు.

నా గొంతుకలో పచ్చివెలగ కాయ పడినట్లు అయింది. కళ్ళలో నీరు చిమ్ము తోంది, అక్కడ కూర్చోలేక పోయినాను. చటుక్కున లేచి- ఆతనికి యేమీ చెప్ప కుండానే- బయటకు రాబోయాను, నేను తలపు దగ్గరకు వచ్చేసరికి, (శ్రీకాండ్‌ వెనుకనుంచి పరుగెత్తుకు వచ్చి నన్ను పట్టుకున్నాడు, చేయి పుచ్చుకుని గిదిలోకీ యీడ్చుకు వెళ్ళి కుర్చీలో కూల వేశాడు,

“గ్గొలీశ! నేను యిలా అవాచ్యాలు ఎందుకు మాట్లాడుతున్నానో నాకే తెలియదు, ఒకవేళ జీవితంపట్ల కసీ- విరాశ నన్ను యిలా మాట్లాదేస్లుచేస్తున్నా యేమోః లేకపోతే అసూయ వన్ను పట్టిపీడిస్తూ విచ్చివాడివి చే సేస్తోందేమో: క్షమించు. నేను తవ్పుచేశాను గౌరీశ.... లేదు, ఇందులో నీ తప్పేంలేదు.' నీది యెదుగుళున్న వయను, నీముందు ఎంతో భవిష్యత్తు వుంది, కామివిగూడా ఎదిగిన పిల్ల, ఆమెపట్ల నీవు ఆకర్షితుడివి కావడం వహజం: నువ్వు యేం చెవ్చదలచు కున్నావో అదంతా నివ్సంకోచంగా చెవు, వింట్టాను. నీవు తస్ఫకుండా చెప్పాలి, గౌరీ

ము క్రీ 188 నా కన్నీటి (ప్రవాహం కట్టటాని కే ఎంతో నమయం పట్టింది. నా మౌనం ఛ్రీకాంఠ్‌ మనస్సుసు కరిగించి వేపినట్టుంది.

ఎగ్గౌగ్రిక; విజంగా నీకు కామినిమీద అంతప్రేమ యేర్చడిందా?* = ఆతని కంఠవ్వరం గంఠీరంగా వుంది.

నేనేమీ మాట్లాడగదు,

ఆగ్షాగ్రీ; ఎందుకో చెప్పలను గావి నాకుయీ నంళశయం మొదటినుంచీవుంద్సి నీవు ఉహా లోకంలో సంచరించే యువకుడిని, నేని అంటున్నానవి అపార్ధం చేసు కోకు. విజం చెబుశున్నాను నత్యం౦ం కటువుగా వున్నదానినే అనునఎంచాలి, అవునా? కామివి విషయం నీకు పూర్తిగా తెలియదు నేను చిన్నప్పటినుంచీ గమవిన్తూ వస్తు న్నాను. చిన్నతసంనుంచీ చాలా మొండిపిల్ల, ఒక వస్తుపు కొవాలంపే అది చేతికి చిక్కేంత వరకూ నానా ఆగం చేసేస్తుంది ఏడ్చి అయినా సాధిస్తుంది. = ఆందరూ తననే మెచ్చుకోవాలి. అందరూ తనమాటపే వినాలి, తాను మారం మహారాణిలా వుండాలి = అనేదే ఆమె పద్ధతి. తన స్వార్ధం ముందు యితరులు యేమయిపోళున్నారన్న _పవక్తే వుండదు - కామినికి అటువంటి దాన్ని పెళ్ళిచేసు కునేవాడు. అట్లాంటి ఇట్లాంటివాడయితే చాలదు!”

నా దుఃలం తీరిపోయింది గనుక థ్రీకొంత్‌కు నమాధానం చెబుదోమను కన్నాను.

“అదంకా నాకు తెలసును అయితే ఆమెను సుఖపెట్టటానికీ మామూలు మవిషివి చేయటావికీ మంచి మవిషిగా తయారుచేయాటానికీ ఆమె పట్ల (పేమ వున్న మవిషికే సాధ్యం అవుతుంది.”

"ఆవును ఆది వీజమే. అయికే-ా"

వేను మధ్యలోనే అందుకుని ఏమయినా కానివ్వు. నాకు అమె కావాలి ఆమెవట్ల (పీతి మమకారం వా బోలెడంత వున్నాయి. వీ చెల్లెలు ఆయినమీదట ఆమె సులదుఃఖముల భారం కొంతవరకు నామీద కూడా వుందనుకుంటున్నానుం' అన్నామ,

184 ముక్త

తనీ త్యాగబుద్ధీ (పళంసనీయమయింది గౌరీశ।! ఆయితే యిటువంటి మాట లకు లొంగే పిల్లకాదు కామిని. నీవు యింత త్యాగం చేసీ ఫలితం దక్కకుండా పోతుందేమోనవి నా భయం, సోమర్‌ సెట్‌మామ్‌ (వ్రాసిన "ఆఫ్‌ హూమాన్‌ బొండేజ్‌' నవల చదివావు గదూ. ఆందులో నాయకి “మిల్‌ (డెడ్‌” గుర్తు వుంది కదూ!.... కౌమిని నాకు చెల్లెలయినా ఆమె విషయంలో నాకంత (ప్రేమ, ఆసక్తి లేవు. నిజానికి యిటువంటి మనిషి మా కుటుంబంలో ఎలా పుట్టిందా ఆవి ఆశ్చర్య పోతూ వుంటాం, చూడు, ఆలోచించు, తొందరపాటు వద్దు. దూకటోయే ముందు లోళు చూసుకో.

*ఆదంఠకా నేను ముందే ఆలోచించాను.

"ఆలోచించి వుంకే సరే. ఇక నామాట దేవికి? నా నలహా, సంప్రదింపు యెందుకు? = = యిష్పుడు వీకు యేం కొవాలంటావు?”

"పీ ఆంగీకారం

“నా అంగీకారమా? దావితో యేంపని? ఇది నీకూ-కామివికీ సంబంధించిన విషయం. మూడో మనిషి సమ్మతి-సలహాల (ప్రసక్తి యేమున్నది? వివాహం అనేది యిద్దరి స్వంత విషయం ఆవినా ఉద్దేశ్యం. ఇతరులు సమ్మతి యిచ్చినా యివ్వక పోయినా యేం ఫరవాలేదు.”

“ఏమయినా నీ అంగీకారం, నహకారం నాకు తప్పనివరిగా కావాలి, ఆది నరేఃమీ అమ్మగారు యిందుకు ఒప్పుకుంటారా?

“మా అమ్మగారి విషయం దేనికి నీకు? కామినికి తల్లిదగ్గర యెక్కువ ఆదరం లేదు. తల్లి మాట ఆమెకు లక్ష్యమే లేదు. తనతై తాను ఆలోచించుకోగల వ్యక్తత పొందిందిగదా: * = ఆదలా వుంచు, మీ యింటి సంగతి యేమిటి?” ॥

“మా తల్లిదం్యడులు ఎలాగూ వమ్మతించరు. ఆయినా (శ్రీకాంత్‌, నీవు యూ విషయంలో యింత అనావక్తంగా వుంటున్నావు యెందుకనిః నీవు కాదు కూడదు అంటపే నేను -- నాకు -” నా కంఠం మళ్ళీ పూడుకుపోయింది కళ్ళల్లో నీను నిండాయి.

ముక్తీ 108

*శ్‌ చ్‌ నా మాటలకు విలువ యిచ్చి నీ_పేమను అణచుకోకు, నీవు నిజంగా దృఢంగా _పేమిస్తున్నావా?

"అవుసు"

“ఆయితే ఇంక బెదిరిపోపడంచేనికి? కామిని విషయం నీకు పూర్తిగా తెలియడం మంచిదని యింత డూరం చెప్పాను. ఇదంతా తెలిపిస మీదట కూడా నీ (యేమ దృఢంగా వున్నట్లయితే -- అది విజమయిన (పేమ అన్నమాట.

౨ ఓ0౪8 15 ౧౦1 10౪6

అఇగంగి 2165 ౪౧6౧ "+ 8116810౧ ₹ ౧౮౪,

0౯ 56౧69 ౪/10 19 ౧6%079 10 ౧౧౦౪9

0 ౧౦, 11 58 8౧ 9౪951 1606 ౧౧8౯౬

[81 100%0 0౧ 19౧౧6919 8౧4 9 ౧9౪6౯ 8గ8%00 .....-.

అని షేక్స్‌పియర్‌ చెప్పాడు, - = ఆమెకోనం యేం చేయటానికయినా నీవు పీద్ధంగా వున్నావు గదాఃి

*అవును.” యాంత్రికంగా పమాధానం చెప్పాను.

“అలాగయితే నేసు అడ్డుపుల్లలు వేయను. కానన్త పఠీక్షపెట్టి చూళానంతే, వీ _పేమను కామివికి వ్య క్త్రపరిబావా- లేక ఎ

"ఆమెకు అంతా తెలుసు. ఓ ఉత్తరంకూడా (వ్రాశాను. ఈరోజు మధ్యాహ్నం (వళ్యకంగా మాట్లాడుకున్నాంకూడా :”

"ఆమె యేమంటుంది? ఆమె కూడా నిస్ను (పేమిసోందా?”

“ఆమాట యింకా చెప్పలేదు. నోటిమాటగా రాలేదు. ఆయితే ఆమెకు నాపట్ల (పేమ సానుభూతి వున్నాయనిమాత్రం గట్టిగా చెప్పగలను, ఆమె ఆంతరంగం పూర్తిగా నాకు అవగతమయిందని చెప్పలేను"

*వపర్రికి తెలుసు? ఆమె ముఠదే ఎవరినయినా (ఢేమిస్తూవుం'పే-” శ్రీకాంత్‌ యిలా తాపీగా మాట్లాడడం నాకు నచ్చలేదు- “నాకు అలా అనిపించలేదు. ఒకవేళ ఆటువంటిదేమయినా వున్నట్లయితే. నాకు మొదటి ముక్కలోనే చెప్పివేసేది:” ఆడ పిల్ల హృదయం అంత శేలికగా ఆంచనా వేయటానికి లేదు, హామ్లెట్‌ యేమన్నాడు, క్‌/8110 700 గి8గ౫6 18 క₹ంగాతిగి! గొరీశ, జాగ్రత్తగా మసులుకో.”

106 ముక్తీ

"ఆదంతా అలావుంచు. నేనామెను వివాహమాడటం సాధ్యమా?

“ఫ్రీక్సు దృఢవంకల్పంవుం కే తప్పకుండా సాధ్యం అవుతుంది. దృఢంగా ఆమెను (పేమిస్తూపున్నట్లయితే మార్గం అన్వేషిస్తావు. = - కులం (ప్రసక్తి పచ్చి నవ్ఫుడు నేను వుండనే వున్నాను, అయికే ముందు. నిన్ను ఆమెగూడా మి సోందా లేదా అనే విషయం గమనించు. ఈ విషయంలోమాషతం నేను నీకేం సహాయం చేయలేను. నీమార్గం నీవు వెతుక్కోవలసిందే. అంతా విశయం అయిన ఈర్వాళ నా దగ్గరకు రా, తరువాత ఏం చేయాలో ఆలోచిద్దాం”

నాకు చాల ఆనందమయింది. శ్రీకాంత్‌ చేతులను -(8మంగా బలహీగ మయిపోతున్న ఇతులను -- వా చేళుల్లోకి తీసుకుని మృదువుగా న్గాఖ్థాను. _

“థ్రీకాంచ్‌ నీవు రోజురోజుకు అళక్తుడవు అయ్రిస్త్య్యాన్షాపు. కీ సససక్డి ఫోతున్నావు, మనం త్వరగా వానలెస్వాడి వెళ్ళడం మంచి.

'రీపవు ఆదివారమే గదా మన (వభూజణం?ి

“ఉశ. ఇది స్నేహితుడి ఆదేశమా? బావగారి ఆదేశమా?”

“రెంటిలోనూ యేమీ వ్యత్యాసం లేదులే, శ్రీకాంత్‌, కామివిని వివాహం చేసుకువి సీ యోగక్షేమం చూసుకుంటూ వుండటం కంటే నాకువేరే ధ్యేయం లేదు. యీ (_పపంచంలో నీ సుఖమే నా సుఖం. ఈ వివాహం౦వల్ల మనందరం ఎంతో నుఖపడతాము",

“పిచ్చివాడా! గౌరీశ నీవు ఊరికే కలలుకంటున్నావు. ఈలోకపుతీరు తెన్నులు యింకా నీకు బాగా తెలియవు. పూలదాటలాగా జీవితం వెళ్ళిపోతుందనుకుంటున్నావు జీవితం అంక నరళ రేఖ కాదు. నీవు పిచ్చివాడిని. నీవింక పెద్దవాడివి కొవాలి. (వపంచాన్ని గురించి, (ప్రజల గురించి బాగా తెలుసుకోవాలి, నీవింకా చిన్న పిల్లాడివి"

“అందుకనే నీ సహవావము, బంధుత్వమూ నాకు అవసరం.”

*గౌరీళ 1 నీమీద నాకెంత (పేమవుందో ఎరుగుదువా? ఎవ్పుడూ నీమంచినే కోరుకుంటూవుంటాను నేను. నీవు ముందు సర్వతోముఖమయిన అభివృద్ధిపొందాలి, తరువాత సుఖంగా సంసారం సాగించాలి. ఇదే నా ఆకాంక్ష: అయికే- కామివి

ముక్త 18% వీకు తగిన భార్య కాదు. సీలోవున్న ఆశళలన్నిటినీ ఆమె పీల్చి పిప్పిచేస్తుంది, ఆమెకు-- నదా సౌందర్య _పళంనచేసే భర్తకావాలి. ఆమెకున్న అనేక ఆళలు, ఆళయాలు తీర్చగల ధనికుడయిన ఆఫీసరు కావాలి, చూడు, నీవే ఆలోచించుకుని చూసుకో. ఎంత ఆలోచించినా ఆమే నీకు కావాలనిప్తై- ఆమె లేకుండా నీకు జీవితం నిస్సారం అఆనిపిస్తే- అలాగే చూద్దాం, నీమార్గం మంగళకరం కావాలనే కోరుకుంటున్నాసు నేను- గౌరీశ! వీ మనసుకు పమాధానం ఆయిందా?. = అదుగో చూశావా- అప్పుడే ఒంటి గంట అయింది. చీకటిలోనే కొ త్తరోజు (ప్రారం మయింది?

్రీకాంఠ్‌ నిట్టూర్చాడు కిటికీ బయటనుంచి కనిపిస్తున్న చీకటివయిప్ప చూశాడు.

, చాల ర్యాకి అయింది, ఇంక వెళ్ళి పడుకో అన్నారు, వున్నావు గ, నాాక్స తెలియకుండానే పూడుకుపోయినట్లు అయింది. (శ్రీకాంఠ్‌: చీకటిః కొత్తరోజు. న! న! |!

ఒక దివ్య భవనం, ఆ ధవనంలో అందంగా అలంకరించిన గది. ఆ గది మధ్య చక్కని మంచం. చుట్టూ కన్నులపండుగగా చక్కగా తీర్చిదిద్దిన బొమ్మలు. ఆ గదిలో ఒక మూలనుంచి మృదుమధురమయిన సంగిత ధ్వసులు వస్తున్నాయి. బయట చీకటిగా పున్నా మపకమసకగా తోట కనిపిస్తూనేవుంది. గాలి వీస్తోంది. కామిని చేతులు నా గొంతు చుట్టూ విగుస్తున్నాయి,. ఆమె స్తనాల కోమలత్వం నా ఆఅంగాంగంలో విద్యుత్తు (వవహింపచేస్తున్నది. *"కామిని- కౌమిని= నా (పేయసి. (వియమయిన కామినీ - నా దేవత = నా రాక్షసీ =” అపును అంతలోనే కామిని రాక్షపిలాగ తయారయింది. పొడగాటి గోళ్ళతో నా పీక నులిమివేయసాగింది. ఆమె రాక్షవకృత్యం చేస్తువున్నా నాకు వీనసుకు ఎంతో హాయిగా వుంది. ఆమె మీద లవ లేశమయినా కోపం కలగడం లేదు. ఆమెను బిగియారా కౌగలించుకుంటు న్నాను; ముఖమంతా ముద్దులతో వింపివేస్తున్నాను. కామినీ. నీవు యేమి చేసినా నిన్ను విడువసు- చచ్చినా విన్ను విడువను. అంటూ అంతలోనే నిద్రలో మువిగ పోయాను, * = చీకటిలో ఒంటరిగా మిగిలి పోయాను,

188 ముక్రే

ఆ క్షణంనుంచే ఒంటరితనం నా మనస్సును ఆ_శయించిందనుకుంటాను, ఆ సమయంలోనే శ్రీకాంత్‌ ఆ్యశ్రయంకూడా తొలగిపోయింది. ఆతను తన భావనా (ప్రపంచంలోనే వుండిపోతున్నాడు. కామిని _పేమ యింకా అనిశ్చిత రూవంలోనే వుంది. వేరుపురుగులా సన్ను వేధించుకు తింటూంది. వేనెటే వెడుసన్నాను, ఎక్కడికి చేరుకుంటున్నాను? -యీ ఊళహలుకూడా యిప్పుడు నేసున్న స్తితిలో ఎంతో ఆసాధ్యం అయిపోతున్నాయి.

(వస్తుకానికి శ్రీకాంత్‌ వ్యవహారం గమనిస్తూ వుండిపోదామనుకున్నాను, ఆదే నా కర్తవ్యంగా నిర్ణయించుకున్నాను.

న! ఖ |!

మేము వానలెస్వాడికి రేపు వెడతామనగా తన పర్యటన ముగించుకుని రోహిణీ ధారవాడకు వచ్చింది. ఆమె తన తల్లిదం.డులతో పూనా. బొంబాయి నగరాల పర్యటన చేపి వచ్చింది.

అశ్రీకాంచ్‌- నేనుకూడా రానా అక్కడికి?” ఆని అడీగింది రోహిణీ, అతి ఉత్సాహంగా.

“ఒద్దు. థాంక్స్‌” అన్నాడు శ్రీకాంత్‌.

“మా తల్లిదండ్రులకు చెప్పేశాను అంది.

ఆప్టవ్సిటి?”

“నా _పేమ వ్యవహారం”

“ఎవరిమీద (పేమ? ”

“వహ్వా, నీమీదనే*

(శ్రీకాంల్‌ నవ్వాడు. “నీకుగాని మతిపోయిందా? యేం?” అన్నారు.

“మతి ఆసలు వుంేగా పోవీగానికి?” అన్నాను నేను మధ్యలో కలుగ కేసుకుని.

“ఏం, గొరీశ. నాకసలు మతే లేదంటావా? పోనీలే, మతిలేకపోయినా నాకు హృదయం వుంది. ఆందువల్ల (శ్రీకాండ్‌కు యేం అఘాతం వచ్చినా నా సేమమా(తం....”,

ముక్తీ 1300

“చాలు చాలు- అదలావుంచు. నీ (ప్రయాణం ఎలా జరిగింది? బొంబాయి పూనోలలో ఎవరూ చిక్కలేదా నీకు, నీ పేమ తూకం వేసుకుందుకు?” (శ్రీకాంఠ్‌ నవ్వుళూనే అడిగాడు.

“చూడు. పూనాలో మా పిన్నిగారి యింటికి పక్కవాటాలో ఒక యువకుడు వున్నాడు అందగాడు, ఆతడు నాతో మాట్లాగాలవి చాల (ప్రయత్నం చేకాడు, ఆ తర్వాత- బొంబాయిలో. ఆహాః బొందాయి ఎంత పెద్ద నగరం -- నేనునా "స్నేహితురాలితో కలిసి సినిమా చూసేందుకు వెళ్ళాను. నా పక్కన కూర్చున్నాడో “లఫంగ్‌” మంచి ఖరీదయిన దుస్తులు వేసుకున్నాడుంమళ్ళీ నా కాలుకు తన కాలు తాకించాడు తరువాత సావకాళం చూసుకుని నా తొడమీన చేయివేశాడు-ా

“రోహిణి, కాస్త యింట్లోకి వెళ్ళి అమ్మతో చెప్పి త్వరగా “టీ తయారు చేయించి పట్టుకురా” శ్రీకాంఠ్‌ ఆజ్ఞను ఆమె భర్వమాట జవదాటనేరిని భార్యలా యింటిలోకి వెళ్ళిపోయింది. ఆమె అలా వెళ్ళడంతో పే మేషుద్దరం ఒకళ్ళనొకళ్ళం చూసుకుని నవ్వుకున్నాము,

న! |! న!

“వానలెస్వాడి"లో డాక్టర్‌ విల్సన్‌దగ్గర చికిత్స, విశ్రాంతి (ప్రారంభం ఆయాయి. కనీసం యిక్కడ ర0డ&ు నెలలయినా వుండిపోవాలన్నారు.

“గారీశ, నీ కాలేజి (ప్రారంభం ఆయిందిగదా. నీవు ఢారవాడకు వెగ్గిపోం* అన్నాడు (శ్రీకాంఠ్‌,

“*లెక్చర్స్‌ (ప్రారంభం కావటానికి యింకో నెలరోజులు పడుతుంది, 'పాక్టి కల్స్‌కు యింకా రెండు నెలల _పెముంది. ఇప్పుడే యేం తొందర లేదు. కనీసం ఒక నెలరోజులయినా యిక్కడే వుండిపోతాను” అన్నాను దృఢంగా.

సరళాబాయిగారికి ఎంతో సంతోషం అయింది. *గొరీశ; నీకు (పత్యుపకారం ఎలా చేయగలమో తెలియకుండా వున్నదయ్యా:” అన్నారామె.

“*పిన్నిగారూ: (పత్యుపకొరం మాట తలపెట్టకండి.” అన్నాను.

క! న! |!

ఒక నెలరోజులపాటు. శ్రీకాంత్‌కు జకూష చేశసు. ఆ స్నేహ

వహవాసాలలో ఒక రకమయిన ఉదాత్త్మత-భయం =సార్ధకత కూడీ వున్నాయి. నాలో

140 ముక్తీ నిస్వార్థం నిండివున్నందుపల్ల నాకు కొత్త శక్తి, బలము వచ్చినట్లనిపించింది. ఒక రకమయిన అభిమానం కూడా నాలో గూడుకట్టుకోపాగింది. శ్రీకాంత్‌కు తప్పకుండా నయమవుతుందనే ధైర్యంతో వుండడంవల్ల మొదట్లో వున్నంత దిగులు యిప్పుడు లేదు. అంతా చక్కగా జరిగిపోతుంది, (పస్తుతానికి ఓరిమతో మన పని మనం చేసుకుంటూ పోతే చాలు అవిపిస్తోంది.

థ్రీకొంత్‌కు డాక్టర్‌. పూర్తిగా విశ్రాంతి తీసుకోవాలవి చెప్పడంవల్ల యిష్పు డతను “చదవడం” మానివేశాడు. అయితే ఎక్కువసేపు మాట్లాడుతూ వుండే వాడు. అతని మాటలలో ఎప్పుడూ మరణం విషయమే ప్రస్తావిస్తూ వుండేవాడు, ఆకని రెండుమూడు సంభాషణలను యీ రకంగా సంకిప్తీకరించవచ్చును:

“*గ్గారీశ, నీవు చార్లెస్‌ లాంబ్‌ (వ్రాసిన “600౧౪816506౧06“ ఆనే వ్మానం చదివావా? అందులో లాంట్‌ చెప్పే విషయం యిది: “జబ్బుపడిన మనిషి పూర్తిగా స్వార్ధవరుడయిపోతాడు అతనికి శరీరమే తన సర్వప్వం అయిపోతుంది, తతిమ్మా వ్యవహారాలన్నిటిపట్ల ఆతను గుడ్డివాడయి పవర్తిస్తాడూ.... ఇది అబద్ధం అవినా వుదేశ్యం. విజావికి ప్రాపంచిక జీవితాన్ని గురించి ముఖ్యమయిన (వళ్నలు వేసు కని తన మేధాశక్తిని పూర్తిగా సానబట్టగలగడం- జబ్బుపడిన మనిషికే పాధ్యం అవుళుంది. రోగంతో మంచంలో పడినప్పుడే ఆతనికి తన అల్ప్బజ్ఞత, విస్సహాయత గోచరమవుతాయి. అంతేకాదు జీవితము, మరణము ముఖ్యంగా రెండోదిం ఆం'పే ఏమిటో ఆలోచించుకునేందుకు ఆతనికి అదే మంచి అదను. గొరీళ: మరణం గురించి ఆలోచించి ఆలోచించి నాతల చెడగొట్టుకున్నాననుకుంటాను. ఒకవేళ నేను యీ సుస్తీనుంచి బియటవడి బట్ట కట్టగలిగి తే. మరణం గురించి సుదీర్ధమైన వ్యానమో = ప్లేటో నంభాషణలవంటిదో తప్పకుండా (వ్రాస్తాను. తీవంగా ఆలోచించినందువల్ల, యిప్పుడు మరణం ఆంటే భయంకూడా తొలగి పోయింది. సూక్ష్మంగా చెప్పాలంపే నా ఆలోచనాధార యిలా వుంది: “మరణం ఆం'పే ఏమిటి? నేను. నాది అనే భా.నలు నాశనమవడం!: నేను చవిపోవడంతో పే నేను నాది అనేదంతా పోతుందిగదా. అందుచేత “నేను చవిపోయాను, “నా జీవితం అయిపోయింది అవి నాపి అనిపించదూలా నాకు దావి విషయం

ము క్రీ కీట! యేస్థితిలోనూ నృహకు రాదు, నా వృృహకు రాని ఆనుభవం నాకు లేన శ్లేగదా। నా చావు గురించి నేను భయపడవలవిన ఆవనరమే వుండదన్నమాట.... చావు మిగి లిన వాళ్ళకు కొద్దిగా దుఃఖం కలిగించేమాటా నిజమే. అయికే వాళ్ళు అలా దుఃఖ పడుతున్నారన్న విషయం కూడా చచ్చిపోయిన తర్వాత “నాకు” తెలిపిరాదు. ఎందు కం'ే “నేనూ అనే వజ్జ యింకాయీ లోకంలో మిగిలి శ₹దు. అందుచేత నా ఆద్రావ్యు*్క నాది కాదన్నమాట. నాదికాని విషయానికి నేనెందుకు చింతించాలి? విచారించాలి? నా వాదం నీకు అర్ధమవుతోందా?”

“థశ్రీకాంఠ్‌: నీకు రోజుల తరబడి యీ మరణం గురించే ఆలోచన అయి పోతోంది. ఎందువల్ల? నీవేం మరణ మార్గంలో (_పవేశించడం లేదనుకుంటాను... సీవు తవృ్ఫకుండా ఆరోగ్యవంతుడివవుతావని నాకు అనిపిస్తోంది. డాక్టర్‌ పూర్తి విశ్వాసంతో యీ మాట చెప్పారు అన్నాను నేను.

"రోగం నయంఅయి యిల్లు చేరుకుని మాతం యేం లాభం? ఎప్పటికయినా చవిపోవలసిందే గదా: మనిషి అన్న తరువాత ఎప్పుడో ఒకవ్పుడు యీ చావును ఎదుర్కోవలసిందే. ఈ (పపంచం అనవిత్యమయినది. మరణానంతరం అంతా శూన్యం అయిపోతుంది. ఈ ఆవగాహన మనుష్యులందరికీ కలుగవలసిన అవ సరం వున్నది. మృత్యు మార్గంద్వారా మనం కూన్యాన్ని చేరుకోగలగడం గురించి బాగా ఆందరికీ తెలిపినట్లయితే = యీ (ప్రపంచంలో యింత మోహం, అనహనం, స్వార్థం, దుఃఖం, (కార్యం వుండవనుకుంటాను. అందరూ ఒకే పగవలో (వయాూణం చేస్తున్నారని తెలిసిపోయినట్లయితే ఆందరిలోనూ ఒక రకమయిన “భాతృభావస” కలుగుతుంది. బెటాండ్‌ రసెల్‌ (వ్రాసిన “*_ఫీమాన్స్‌వర్షిష్‌” అనే వ్యాపం చదువు చాల బాగుంటుంది. రనవత్తరమయిన కావ్యం చదువుతున్నట్లుగా వుంటుంది ఆ వ్యావంలో ఆ మహాతార్త్వికుడు యిదే విషయాన్ని నొక్కి చెప్పాడు, నీకోసారి చడివి వివిపిస్తాము = తరువాత నాకు గుర్తుచేయి రసెల్‌ ఆలోచన ధోరణే వేరు. మానవ జీవితం _ కవిపించవి శ్మతువుల మధ్య కాళరా[8ైలో సాగిపోళుం దంటాడు ఆయవ. వరమార్థం యేమిటో ఎవరికీ తెలియదు. మృత్యువు = శూన్యం అవే వాటి (వజ్ఞ వున్నట్లయితే కాళరా[తిలో అదృశ్యం అవడానికి ముందు - లేక అపారపాగరం వొద్దుకు చేరుకోవటానికి ముంగు ఒకరికొకరం సహాయం

142 ముక్తి చేసుకుంటూ కొంతకాలం మోహం౦లోను-ఆనందంలోను- _పేమలోను = (శద్ధలోను = సహాకారంలోను జీవించాలని బుద్ధిపుడుతుంది. అందుకనే నేనంటాను = (పతి మనిషికీ తన మృత్యువు తాలూకు అనగాన తప్పని సరిగా వుండాలని: ఆంతే కాదు. ఈ (ప్రచండ విశ్వంలో మనిషి తన స్వరూపాన్ని తాను చూసుకోవాలవి = స్పష్టంగా దర్శించుకోవాలనీ అంటాను తాను ఎంత అల్బుడు, ఎంత నిస్సహా యుడు అనేది ఆతనికి తెలిసిరావాలి. ఆంటే తనలోని ఆత్మజ్ఞానాన్ని నశింప చేసు ' కుని నిరాళశావాదిగా తయా:వాలని కాదు నేననేది. నేను చెబుతున్నది విరాశావాదం కాదు, సత్యవాదం (గ98116గ0) విశ్వం యెంత విశాలమయివది. (పకృతి ఎంత ఆందమయినది. మృత్యువు, శూన్యము, యీ మూడింటి అవగాహన మవిషిీ!. విజంగా వున్నట్లయికే అతని జీవితం సుగమంగా పరళంగా నడిచిపోతుందని చెప్ప గలను. అతనిలో స్వార్ధలాలసలు తగ్గిపోకాయి. (పేమ, సహకారం, అవగాహన (క్రమంగా సెరుగుతాయి. జీవితంపట్ల ఒకరకమయిన నిర్లిప్తత యేర్చడుతుంది* మనిషికి యిటువంటి విన్లిప్తత బాల అవసరం. (పపంచంలో యే మహానుభావుడి నయినా తీసుకో. అతనిలో వుండే మహత్తర లక్షణం యిదే నిర్లిప్తత: గొప్ప గొప్ప రచయితలలోను, కవులలోను, కనిపించే దృష్టి యిదే ఆధ్యాత్మవాదం , జీవన విధానానికి యేదయినా కానుక యిచ్చిందీ అంటే అది యీ నిర్లిప్తతే అని చెప్పు కోవాలి.”

“నీవు చెప్పిందంతా బాగానే వుంది. ఆయితే ఈ దృష్టికోణం జీవితంలోని రైనందిన సమన్యలకు ఉవకరించదనుకుంటాను.”

“అంపే?” శ్రీకాంత్‌ కుళూహలంగా అడిగాడు.

“అం పే-వ్యక్తి నమాజముల నమన్య, వ్యక్తికి విత్యవ్యవహారంలో రోజూ ఎదురయ్యే చిన్న "పెద్ద సమస్యలు, -ఉదాహరణకు, మానవతాపం౦బంధాలు, తం డీ" తల్లి దబింధువులు- చెల్లెలు భార్య-భ ర్త -కొడుకు-పై అధికారి-కిందిపనివాళ్ళు - స్నేసా శులు. స్నేహితురాన మొదలయినవారివట్ల మానవతా నందింధాలు యేర్చరుచుకునే విషయంలో = సాంఘిక వ్యవహారాలను రూపొందించుకునే విషయంలో - నీవు చెప్పిన దృష్టికోణం అంతగా ఉవకరించదనీ నా. ఉద్ధేశ్యం. ఆయినా మృత్యువును

ముక్తి 148 గురించి యింతగా చర్చించుకుంటున్నా మనం సుఖంగా = ఆళశావాదులుగా పుండ వచ్చునుగా1”

ఆన్లా దృష్టికోణమే సీకు అర్థమయినట్లు లేదు. గొరీశ; నేను చెబుతున్నది అదీ! మానవతా సంబంధాలు కానీ = సాంఘిక బంధాలుకానీ జీవితం తాలూకు కొన్ని మూల సిద్ధాంకాల మీద ఆధారవడి నిలవాలి! జీవితాన్ని నమ్యగ దృష్టితో చూసినప్పుడే మనకా మూలపిద్ధాంతాలు స్పష్టంగా కొట్టవచ్చినట్లుగా కనిపిస్తాయి. జీవితం తాలూకు అఆన్నిలోపాలను దుఃఖాలను కళ్ళు తెరుచుకుని చూసినప్పుడే మనకు యీ మూలసిద్ధా* కాల అవస5ం గోచరించేది అందుచేతనే నేను చెప్పేది యేమం'పే - జీవితంలో ఆపచండ రూపం ధరించి భయంకరంగా నిలచిన “మృత్యువు ను అందరూ కళ్ళు తెరుచుకుని చూపి = దానితో రాజీవడాలి.

ఈ రోజు సాయంకాలం షికారుకు వెడదామనుకుంటూ వుండగా నత్యేం్యద్ర వర్చొాడు. అతడిని చూడడంతో కే మనస్సు ఎంతో తేలికపడింది.

“ఓహో। గొరీశ ఒక్కసారయినా మా యింటిపక్కు ముఖం చూపించ గూడదా? మనం కలుసుకుని అప్పుడే అయిదారురోజులయిపోయింది. నీవు భలే వాడివిలే ఆత్మకధ రాసుకుంటూ కూర్చోడంలోనే నమయమంతా గడిసివేస్తున్నావు* నేనేదో తమాషాకు ఒక సూచన చేస్తే, దాన్నే ఎంతో సీరియస్‌గా తీసుకుని తప్ప కుండా ఆలాగే చేస్తావని నేను అనుకో లేడు.”

“క్షమించు సత్యేందద్రా. విజానికీి యివాళో రేపో మీ యింటికి రావాలను కుంటున్నాను సుశీలక్కకు ముఖం చూపించి ఓ యుగం ఆయినట్లుంది. రెండు మూడు రోజులు సాయంకాలం పూటలు డాలి వచ్చింది. తతిమ్మా సాయంకాలాలు రచనా కార్యక్రమంలో మునిగిపోయింది. (వాయడం అంపే ళరీరమంతా యేదో భూతం ఆవేశించినట్లు వుంటుంది”,

“ఆది వరే. నేను రెండు విషయాలు (పస్తావించటావికి వచ్చాను. ఒకటి: సీవు సిర్సికి వెళ్ళడం విషయం యేం ఆలోచించావు?

• ఈ ఆదివారం వెడదామనుకుంటున్నాను.”

“మంచిది, అలాగవి మీ తండ్రిగారికి వుత్తరం (వాశావా?,”

కేశ్ర4ీ ముక్త

“లేదు. బయలుదేరేముందు 'జెలి(గాం యిద్రామనుకుంటున్నాను.”

“సీ ఆలోచన అంత బాగాలేదు, నేను యిప్పుడే మీ తండ్రిగారికి వుత్తరం (వాశౌను- అన్ని రకాలుగానూ (ప్రయత్నం చేవీ నిన్ను ఎలాగయినా అక్కడికి పంపుతానని.”

“పరే. రెండో విషయం యేమిటి?”

“అది కాస్త ఆత్మీయమబున విషయం, గొరీశ।; మొన్నళ+కళ కలిసింది. ఆమె నీ చిరనామా అడిగి తీసుకుంది. అంతేకాదు. నీ గురించి వివరాలన్నీ విబారించింది. నీ వివాహ విషయం కూడా అడిగింది.”

“సీవేం చెప్పావు?”

“ఆఫ్రికాలో వధువుకోనం వెదుకుతావని చెప్పాను.*

“*కాంక్స్‌”

, “ఆపైన. ఆమె వివాహం గురించి _పస్తావించాను.”

“* ఆలాగా”

“*ఆతమె యింకా వివాహం చేసుకో లేదట

“పాపం. అలాగా: తర్వాత?”

“ఈరోజు మా ఆఫీసుకు ఆమె బాబొమో- ఎవరో దగ్గి బంధువు. వచ్చారు ఆయన నాకు నృష్టంగా చెప్పారు. మీరు గౌరీళ ఉపాననికి పరమ మితృలట. మా శశికళకు అతనిమీద మనసుంది. ఎం. ఎస్‌. సి, లోనేకదా వాళ్ళిద్దరూ కలపింది, అనలు ఈ కాస్త వ్యవధానంలోనే యిద్దరికీ 'స్నేహితంయేర్పడినట్లుంది .. ఇవ్పుడు ఆయన అఆ(ఫికాకు వెడుతున్నారగదా మంచి ఉద్యోగం దొరికిందట: శశికళకు ఆ(ఫీరాకు వెళ్ళాలని వుంది. కాస్త మీరు _(పయత్నం చేసేట్లయికే యిద్దరికీ పొళ్తు కలుస్తుందని ఆనుకుంటున్నాను--” అంటూ యేమేమో చెప్పాడు. దీనికి సీ నమా ధానం యేమిటిమరి?.*

“సారీ, ఆమెను వివాహం చేనుకోలేను. నాకు సెళ్ళిమీద మవసు లేనే లేదు.”

“ఏమో. డాలివంటి అమ్మాయిలు చిక్కుతూవుం "పీ జీవితం సుఖమయంగా జరిగిపోళుందవి నీ నమ్మకం.”

ముక్తి 145

“జీవితం సుఖమయంగా గడపడం విషయంకాదు- నేను ఆలోచిస్తున్నది.”

“న్టి స్పిత్యవజ్ఞుడి న్వరూవంలో- శశికళ పేరు చెప్పగానే నరేనంటావేమో అనుకున్నాను. ఇటుచూడు గొరీళ. నీవు నిష్కారణంగా పిచ్చివాడినూదిరిగా (వవ శ్మించకు,. ఆది వివేకమయిన పనికాదు. శశికళకూడా ఎం ఎస్‌.పి. చేపింది గదా. ఆమెకూడా నీలాగా యేదయినా ఉద్యోగం చూసుకోవచ్చును. ఆమెం చూపులకు అంత ఆందంగా కనిసించకపోవచ్చును గాని నీ కామినిలాగ దుర్వర్హన వున్న మనిషికాదు. ఆమె తెలివితేటల విషయంలోను వ్యవహారజ్ఞానం విషయం లోను యేమీ ఆలోచించపలసిన పనిలేదు, నిన్ను తల్లిలాగ చూసుకుంటుంది. నేను సూటిగా మాట్లాడుతున్నందుకు అపార్ధం చేసుకోకు. నీ అంత దుర్చలుడికిం చఛంచలుడికి తీరుతెన్ను లేనివాడికి అటువంటి మనిషి ఆనళ్యక్తత ఎప్పుడూ వుంటుంది. నామాట విను-! శశికళను చేసుకుంటే నీవు తప్పపండా నుఖపడ కాపు. వీ జీవితం హాయిగా జరిగిపోతుంది. నీ ప్రతిభకు, శక్తికి మంచి మార్గం దొరికినట్లవుతుంది. "

“స్టీవ్సు చెస్పేదంకా నిజమే, సక్యేందద్ర. అయితే మనిషి కేవలం తెలివి శేటల తూకంమీద నడిచే యంతం కాదు. ఎన్ని వాదనలు తార్కాణాలు, చెప్పినా.- వేమ ళ4కళతో సంసారం చేయడం అనేది పొసగని పని, నాకు ఎవరూ వద్దుం నన్ను ఒంటరిగా బతకనివ్వు. ఆంతేచాలు- నాముక్సి నాకు కావాలి. ఆఅంహపే ఈ వసంళంతో నా అనుబంధం పూర్తయిపోయింది. ఇంకే కొత్త అనుబంధాలు అక్కరలేదు. ఒక సంవత్సరంపాటు వనహవాసం చేపినా నా భృదయం ఒక్క మారుకూడా స్పందించలేదు. అటువంటి శశికళతో సహవాసం నాకు అసలే వద్దు ఒకవేశ (బతుకు మరీ దుర్భరం ఆయేట్లయితే డాలి కాళ్ళు పట్టుకుని పాకులాడతానే తప్ప. ఆమె జ్ఞాన భండారం-దేహ భండారం = (ద్రవ్య భండారం అన్నీ నా ముందు కుప్పగా పోసినా శశికళను మటుకు చేసుకోను. నా వల్లకాదుా.

“చాల్లే యిక, నీ కావ్యం: నీవు ఆకాశంలో తిరిగే మబ్బుల్లో జీవించడం లేదని గుర్తుంచుకో, వ్యావహారిక జగత్తులో వున్నానని మరచిపోవద్దు. నీ ముక్తి కోనం హిమాలయ పర్వతాలకు వెళ్ళి తవస్సు చేయి. ఆధఫికా వెళ్ళి అక్కడి “కిలి మంజారో” లోనో ఎక్కడో తపస్సు (ప్రారంభంచేయి. ఇంతకూ నా రెండో

146 ముక్తి (వళ్నకు నీ నమాధానం "నో* అని కదూ వరే. అక్కడితో ఆపేద్దాం-దీవి గుంది ఇంత చర్చ ఎందుకు?”

“చర్చ (ప్రారంభం చేపింది నీవే:”

“త్రప్పయింది, నేను నా న్వంత (పయోజనంకోపరం యీ చర్చ (ప్రారం భించాను కదూ:”

“*వమయోజనం అంపే ఏమిటి? ఎవరికి రావాలి? ఎవరి వ్రయోజనం వాక వేరుగా వుండవచ్చునుగా :”

“అవును- నాదే తప్పు నీవు మానవాతీతుడివి,. మానవులకు హిరమని పించేది నీకు నీచం: నీహితం యేదో న్వర్గంనుంచి ఊడి వడిన రమ్య పదార్ధం, నరే, అది అలా వుండనీ- పద అర్ధంలేని వాదనకం పే రుచికరనుయిన లోజనం మంచిది!”

“*క్షమించు-సత్యేంథద్ర. ఈ రాగకికి డాలి వస్తానన్నది. చర్నీరోడ్డుడాక వచ్చి భోజనం చేసి తిరిగి యిక్కడకు వచ్చేసరికి డాలి వెళ్ళిపోతుందేమో అన్యాయం. రేపు తప్పకుండా వస్తానులే నరేనా?”

ఖు ఇ న!

గాలి వెళ్ళిపోయి అరగంట అయింది. కళ్ళు మొద్దుబారినాయి. అరుగా విద రావడంలేదు. శరీరమంతా ఆలనిపోయివుంది. ఒక విధమయిన నీరనం ఆవహించింది శరీరాన్ని. “ఆత్మ నంపిద్ధంగా వుంది. కాని దేహం మటుకు పిద్దంగా లేదులా” అన్న విచిత్రమయిన వరిస్టితిలో వున్నాను మానవుడికి తనను తను తెలుసుకోవడం అనే న్వ(పజ్ఞి ఎందకు ఉంటుందో: ఈశతిమ్మా 'ప్రాణులలాగే మనిషికి ఆహారం ని(ద్ర- మైధునం మాత్రమే లక్షణాలుగా వుంచినట్లయితే ఆఅతవి జీవితం ఎంత సరళంగా నడిచిపోయేది: మనిషికి యేవో కొత్త శక్తులు- యుక్తులు ఎందుకు ఇవ్వబడినాయో:

ఈ గ్భార్రీజ్ఞు నిన్ను (గేమిస్తున్నాను. గాఢంగా (సేమిస్తున్నాను.” అ గ్గార్రీజ్ళ నన్ను వదలి వెళ్ళకు-” ఆమె మాటలు- తృప్పిపొందిన మీదట ఆ చీకటిలో వెలు వడిన మాటలు నా రక్తంలో యింకా కలవరింతలు పెడుతున్నాయి. చృాదయంలో- కాదు, మెదడులో నాట్యం చేస్తున్నాయి.

వ 4! ళఉ

ముక్తి 147 “కామినీ! నన్ను (ప్రేమించే నీ _పయత్నం ఎంత వరకు వచ్చింది?" నీ జ్ఞాపకాలే యింకా నా హృదయాన్ని పట్టి పల్లారుస్తున్నాయి. దయచేసి భంగపరచకు- నిరాశలో ముంచివేయకుఎ నీ గురించి నాలో ఎన్నో అనుమానాలు నందేహాలు- వున్నప్పటికీ వాటి నన్నిటినీ పారదోలాను. (పేమకు రెండు కళ్లు వుంటాయి. ఒకటి సానుభూతి, రెండు క్షమాబుద్ధి. “నీకోనం- నీ _కేమకోనం నేను యేం చేయడానికయినా సిద్ధంగా వున్నాను, (పేమ హృదయం, త్యాగం-లాి వానలెస్వాడినుండి పై అభ్విపాయాలను విశదంగా ఒక వుత్తరంలో (వావి కామినికి పోస్టుచేశాను. " ఆమెనుంచి జవాచేం రాలేదు. (శ్రీకాంత్‌కు మటుకు ఆమెనుంచి ఉత్తరం వచ్చింది. దానిలోని విషయాలు యివి : “నే నివ్వుడు (శ్రద్ధగా చదవడం (ప్రారంభించాను ఈ “నంన్కతం పాఠాలకు (పౌ॥ శర్మగారి నహాయం తీసుకుంటున్నాను, “ఇక్కడ అందరూ నీ ఆరోగ్యం గురించి ఆడుగుతున్నారు. "ఎనిమిది రోజులనుంచి కమ్యూనిస్ట్‌ స్టడీ సర్కిల్‌ కి స్నేహితురాళ్ళతో కలిసీ వాళ్ళు దిలవంత౦మీద- వెళ్ళినస్తున్నాను. కా్యమెడ్‌ ఆచార్యను చూశాను-ఆయన నక్తృత్వం వ్యక్తిత్వం, బుద్ధికుశలత (పగాఢమషయినవి. ఆయన లెక్చర్‌ విన్నావం పే నీపుకూడా కమ్యూనిష్ణువు ఆయి "పోకావు. కమ్యూనిప్తు పార్టీ సిద్దాంతాలు, కార్యకమాలు చాల ఆకర్షనీయంగా వున్నాయి. అందరూ మెలకువతో వుండి విప్లవం చేయాలనడం, నూతన నమా జాన్ని విర్మింంాలనడం, నమత్వం, అందరూ కలిపి పరిస్థితులు మెరుగుపరచటానికి" (పయత్నింవాలనడం - ఎవరికిమాత్రం ఉత్తేజం కలిగించదు? నీవు సోషలిజం గురించి మాట్లాడుతూవుం డే - చిన్నప్పుడు వింటూ వుండేదాన్ని. నీ ఆలోచనలలోని విశిష్టత నాకప్పుడు అర్ధం అయేది కాదు--- ఇప్పుడు నేనుకూడా రాజకీయరంగంలో

148 ముక్తి ఆసకక్తిచూపి యేమయినా కార్యభారంపపాంచాలని అనుకుంటున్నాను. ఈ విష యంలో నీ సలహా యేమిటి?

“గౌరీశ కు _పేమపూర్వక వందనాలు' ఈ ఉత్తరం చదివాక మేమిద్దరం చాల ఆశ్చర్యపడ్డాము వెంటనే శ్రీకాంఠ్‌ పరిస్థితిని వివరించసాగాడు.

“అదంతా హం౦దిగ్‌ పిచ్చితనం అఆన్నపట్ల- తనకే తెలియకుండా మనసులో దాగివున్న మత్సరం బయటపడుతోంది, తాను అన్నకం'పే యింకో మెట్టు పైకి వెళ్ళాలని ఆమె అభిలాష: తెలిసిందా: తెలిసీ తెలియని యీడులో యేదోచేయాలనే ఉత్సాహానికి యీ కమ్యూవిజ౦ంలో ఆమెకు స్థావరం చిక్కినట్లుంది. ఆమెలో యింకా బుద్ధికుశలత పెంపొందలేదు. చిన్నప్పటి నిర్లక్ష్యం. యేమయికే అది ఆపుళుందిలే అనే విర్లిప్తత- యింకా అలాగే వున్నాయి ఆ స్టితికి యా కమ్యూనిజంలో మంచి అవకాశం వుంది."

*కామెడ్‌ ఆచార్య ఎవరు: హున్లీలో పనివాళ్ళ (బేడ్‌ యూనియన్‌ స్థాపిం చిన ఆతనేనా ?

"అవు. ఆ 'లఫంగ్‌” వాడే. నేనోసారి అతనితో మాట్లాడాను అన్ని (వళ్నలకు అతని దగ్గర రెడీమేడ్‌ నమాధానాలు పున్నాయి. ఆతని దిట్టళనం, గర్వం, మూర్జ్చత్వం, ఉత్సాహం చూపరులకు ఆశ్చర్యం కలిగిస్తాయి.

“ఆతనికి వివాహం అయిందా;

“కమ్యూనిష్టలు వివాహం చేసుకోరు, దప్పక అయినప్పుడు మంచినీళ్ల కాగికే చాలు ఆనే తత్వం వాళ్ళది.”

ఠి తి ఠి

నా మనసులో తిరిగి నందేచా పిశాచం నృత్యం (పారంభమయింది. (పొఫెనరు శర్మ యీమెకు నంన్కత పారాలు చెబుకాడట, పొఠాలు!

“మాంచి శృంగార పురుషుడు,

“అతనంటే నాకెంతో యిష్టం.

“ఆయన పర్సనాలిటీకూడా బాగుంటుంది,

"నేను కనిపి స్తే అరగంట సేపు వదలరుం

ముక్రీ 140

--ఆమె లోగడ చెప్పిన యీ వాక్యాలు నా మెదడును పురుగులా తొలుస్తు న్నాయి. వెంటనే ధారవాడకు వెగ్గిపోయి. -అయ్య్యో: యేంచేయను?ః యేం విడనను? మతిమాలినవాడీలాగ, విర్వీర్యుడిలాగ చేతులుచాపుకు కూర్చుండిపోయాను.

"కామెడ్‌ ఆచార్య వక్షృత్వం, వ్య క్రీత్వం, బుద్ధికుళలత (పగాఢమయినవి" “ా(పొఫెనర్‌ శర్మమీదనుండి కా_మేడ్‌ ఆచార్యమీదికి మళ్ళింది కోతివంటి మనసు నేనుమ్యాతం బుద్ధిహినుడిలాగ నిన్సత్తువకు లొంగిపోయి చేతులు కట్టుకు కూర్చున్నాను.

వెంటనే ధారవాడకు వెళ్ళాలి. (పత్యక్షంగా అక్కడ ఏం జరుగుకుందో చూవిరావాలి. ఒకశే తుపాకిగుండుకు శర్మను, ఆచార్యను గురిచేవి ఆ ర్నక్తంతో....!

రక్తం ఉడికిపోతోంది, ఏచ్చె త్తినట్లపుతోంది,

గా గ్రీక క్ర (పేమపూర్వక వందనములు!" (పేమ పూర్వక = = అలవాటు అయిపోయి (వాసీన మాటలా లేక నిజంగా దీనిలో ఆర్థం వున్నదా?

న! |! |!

రైలు లోండా స్టేషన్‌ దాటి ధారవాడ వయిపు పరుగుతీస్తోంది. రా్యత్రంకా విద్రరేకపోవడంవల్ల శరీరమంతా అలనటగావుంది. కొంచెం వెచ్చగాకూడా ఆవిపిం చింది; నా చేశి స్పర్శకే, బహుళ జ్వరం వున్నదేమో: ధారవాడ చేరుకోవడంతో కే ఎక్కడికి వెళ్ళాలి? శ్రీకాంత్‌, అతని తల్లిగారు చెప్పినట్లుగా వాళ్ళ యింటిలోనే మకాం వేయాలా లేక గురునార్‌ గడికి వెళ్ళడం మంచిదా? (భ్రీకాంత్‌ లేనప్పుడు ఆతవి యింటీకీ వెళ్ళి ఓ£బాణావేయడం బాగుంటుందా? నలుగురూ యేమనుకుంటారు? కొమివితో సన్నిహిత సంబంధం యేర్చడబోతున్నప్పుడు = నా సదా సద్వివేశ మిద్ది యేం చెవితేమటుకు - శశీరం వింటుందా? ఉడుకు రక్తం అదుపులో వుంటుందా? శ్రీకాంళ్‌ తిరిగి వచ్చేవరప = అం'పే ఒళ నెలరోజులపాటు ఆతని యింట్లోనే పుండిపోవటావికి యేమీ ఆటంకం కవివించడంలేదు.

నేను వారి తలుపు తట్టి బయట వించున్నాను. వారి తాలూకు *సులూ” వ్‌న్ని గాడ తణప్పతీకారు, “కామిని ఎక్కడ? అనీ అడుగుదామని నోటివరకూ వచ్చింది, చయత్నపూర్వకంగా ఆపుకున్నాను,

160 ముక్తి

ఒబ్ళు యింకా వెచ్చగానే పున్నట్లుంది. ధోజనం చేయకుండా & కవ్పు కొఫ్లీ మటుకు కాగి (శ్రీకాంత్‌ గదిలోకివళ్ళి మంచంమీద పడుకున్నాను. బృాదయం శూన్యమయిపోతోంది. ఘడియకొకసారి నిట్టూరుప్తూ యింటి కప్పువయిపుచూస్తూ అనాలోచితంగా పుండిపోయాను. నాకు తెలియకుండానే నా చెవులు తలుపుదగ్గర యేం జరుగుతోందో గమనించడంలో నిమగ్నమయినాయి,

మూడయింది. నాలుగయింది. ఆయిదయింది. మధ్య మధ్య (పయో జనం లేని కలలు వస్తున్నాయి కామిని వచ్చి నా సుదుటిమీద మృదువుగా చుంవించిసట్లు = కామిని తన కొత్త "స్నేహితుడు కౌ(యమేడ్‌ ఆచార్యతో కలసి వచ్చి నట్లు --- కామిని నా హృదయం కామినిపట్ల ఎంత (పళొవితం ఆయి వున్నది నా జీవితం

పైవి ఆమెకు ఎంతో హక్కువున్నట్లుంది. ఇవన్నీ ఆమెకు ఎలా సం్యకమించి నాయి, నా ఆత్మను పిండి పిప్పిచేయగలశ క్షి ఆమెకు ఎక్కడనుంచి వచ్చింది? వొద్దు -- యేమీ వొద్దు నాకు ఇప్పుడు యిక్కడ పడుకుని వుండి - ఉన్నవా ఉన్నట్లుగా, (పాణం విడిస్తే చాలు, అనిపించింది. నాలోని (పాణం పక్షీలాగ ఎగిరిపోగలిగికే చాలు. కామినివచ్చి చూసేసరికి ఆమెకు నా (పేతం మాత్రమే కనిపించాలి. ఆమె హృదయం ఖేదంతో నిండిపోయి -- ఆమె 'గొరీశః నా గొరీశః:;! అంటూ నా పేతం మీద పడి విలపించాలి. ఆమె పిలుపులకు నా (యేశంలో తిరిగి 'పొాణం” పవేశించాలి కళ్ళు తెరిచిచూపి “కొమినీ: నా కామినీ: అంటూ సావకాశంగా సిలవాలి నేను, కామిని తన ముఖొన్ని నా హృద యానికి ఆనించి వుండిపోవాలి “గొరీశ, ఎక్కడికి వెళ్ళావు? _.- నన్ను వదిలి ఎందుకు వెళ్ళావు? నిన్ను విడిచి ఒక్క క్షణమయినా వుండలేను అంటూ నన్ను ముద్దు పెట్టుకోవాలి ఆ ముద్దులలో సూర్య (పకాశపు తేజస్సు నిండి వుండాలి. ఆప్పుడు - అప్పుడు = నేను మళ్ళీచనిపోవాలి. అత్యానందంగా ఈ తనువు చాలించాలి.

ఆయిదున్నరకు చెప్పుల చప్పుడు అయింది.

“గారీశ:

నేను లేచి కూర్చున్నాను,

ముక్రీ 161

*బస్న రాశిన ఉత్తరంలో నీవు రేపు వస్తున్నట్లుగా వుంది:”

థ్రీకాంత్‌ ఆమెకు వ్రాసిన ఉత్తరం నేనూ చదివాను ఆమె చెప్పిన విషయం అబద్ధం అయినప్పటికీ మాట్లాడుతున్న పద్ధతిలో యేదో కమావిక్ష వేడుతున్న ధోరణి వుండడం వల్ల నాకు పాతవు అనిపించింది,

“అవును కొవి యివాశే వచ్చేశాను.

“భోజనం చేయలేదట!”

“లేధు కొద్దిగా జ్వరం వచ్చినట్లుంది.”

*చూడనీ:” అంటూ ఆమె నా దగ్గంగా వచ్చి చేయిపట్టుకు చూసింది.

“ఊ. ఒన్న యింకౌవెచ్చగానే ఉంది ' -- ఆమె చేయి.యింకొ నా చేతిని- వష్టుకునే వుంది, నేనా చేతిని ఎడమ చేతితో బంధించి నా నోటి దగ్గరకు తెచ్చి ఒక్క- ముద్దు పెట్టుకున్నాను.

*ఖదేమిటి? జ్వరానికీ మందా?”

“శ

"టీ చేషి తీసుకురానా? టీతో ఆవ్పీరిన్‌ మాత వేసుకుందువు గాని:”

“అలాగే

టీ కాగుళూ తీరుబడిగా అడిగాను, "కామినీ నా వుత్తరానికి జవాబే వ్రాయ లేదేం?”

• అన్నకు తెలివి పోతుందేమోనని"

"వేను శ్రీకాంత్‌కు ఆంకా చెప్పివేళాను

“ఊఊ! ఆదే కారణం అయివుంటుంది = అన్న ఉత్తరంలో నీకు యిక్కడి యేర్చాట్లన్నీ చక్కగా అమరేట్లు చూడమని వొస్తూ గౌరీశ విషయం నీకేమీ వ్ర)త్యే కంగా చెప్పవలసింది లేదుకదా అవి సూచనగా వ్రాళాడు:”

“అలాగా!” బహుళ నేను ఉత్తరం చదివిన మీదట, యీ వాక్యం కాజా కలంగా (వ్రాపీవుంటాడు = అనుకున్నాను * నిజానికి నేను యింశేక్కడికయినా వెళ్ళివుండవలవింది.” 002కు

'ఆలాగా' ఆ ో ర నిర్యాళం గా సాయిిత్తూన్తూ.

“ఈ - ఆధీళ్తేగ.. వీవయూగా సళ,

€(ని 6 హై0....2406 4040690000 602 30 శ జీ

152 ముక్తీ

“తమాషాగా కుదిరింది గదూ నీవు, నేను కావలసినంత యేకాంతం:*

నా మనసులోని ఆలోచవలను చదివేసినట్లుగా ఆమె యిలా అనడం నాకు ఆళ్చర్యం అనిపించింది, ఆమె ఆలోచనాశక్తికి, కమ్యూనిజంతో పరిచయానికీ యేమయినా సంబంధం వున్నదా = ఆవి అనుమానం వచ్చింది. ఆమే ధ్వనిలోని వ్యంగ్యం నా హృదయాన్ని తాకకపో లేదు.

“క్షమించు, నేవిప్పుడు పినిమాకు వెళ్ళాలి.”

“ఎవరితో”

"కా_మేడ్‌ ఆచార్యతో, ఆదేదో రష్యన్‌ ఫిల్మ్‌ “బాటిల్‌ ఆఫ్‌ స్టాలిన్‌ గైడ్‌ * నీవూ వస్తే బాగుంటుందనుకుంటాను, ఆయినా నీకు జ్వరం”

“ఊ సరే, వెళ్ళిరా" అన్నాను

ఆమె వెళ్ళిన మీదట నాళరీరంలోని నర్వ అంగాలూ నిన్సత్తువతో కృంగి పోయినట్లు అనిపించింది. కొమిని వెళ్ళిపోయింది: ఇలా _పతీసారీ = నదీ (పవా హంలా = దూరదూరంగా వెళ్ళిపోతూనే వుంటుంది. ఈ మెలో తొణ్‌కినలాడుతూన్న శ్రీ శక్తిని తట్టుకోవడం నాకు చేతనవుతుందా; నాలో అంళ సామర్దం్య్య వున్నదా? ధైర్యం వున్నదా? = యిలా ఆలోచిస్తూ కూర్చుండిపోయాను.

“ఏం గౌరీశ, యిప్పుడు ఎలా వుంది?” అని అడిగారు సులూ పిన్నిగాము.

“ఇప్పుడు కాన్న తేలికగానే వుంది:”

“కామిని సినిమాకు వెళ్ళి వస్తానంది:

• అవును"

“ఏమోనబ్బా ఈ అమ్మాయి పద్ధతి వేరుగా వుంది, ఈ కాలపు ఆడపిల్లల విషయం నాకేం అర్జంకాకుండా వుంది ఎంత విచ్చల విడితనం! మా కాలంలో యిలాలేదు కొ లేజిల్లో చదివే ఆమ్మాయిలు అంతా యిదే పద్ధతి అనుకుంటాను-ా"

“ఏం కామిని యేం చేసింది?"

"యేమీ చేయలేదు, మంచి అమ్మాయే పాపం నాకేం లోటులేకుండా చూసు కుంటూ వుంటుంది. ఎన్నోసార్లు నన్ను పినిమాకు కూడా తీసుకుపోయింది.

“కా్యమేడ్‌ ఆచార్య ంిక్కడళు తరచు వష్తా వుంటాడా?

ముక్రీ 18

*'ఆః: ఆయన కమ్యూనిస్ట్‌ లీడర్‌ట = మంచి మనిషి. ఎన్నో సార్లు యిక్క- డికి వచ్చాడు, వీళ్ళిద్దరి మాటలకు ఆంతే వుండదు. ఒకసారి వీళ్ళు మాటల్లో పడి పోవడంవల్ల అతను (పయాణం చేయవలసిన రైలు కూడా తప్పిపోయింది: ఆ రాతి యిక్కడే వుండిపోయాడు, అతను, మంచి హుషారయివ మనిషి --'

ఆమె మాటలలో యేమీ వ్యంగ్యం ధ్వనించలేదు,

న! తి తి

ఆ రోజులలో అమకణమూ యేం జరిగిందో (వ్రాయాలని వుంది. జీవితంలో ఉర్కృష్టత చవి చూపింది. అప్పుడే _పేమ ఉంపే = దావి వల్ల ఉత్పన్నం అయ్యే ఆసూయ, జీవితావ్ని మరింత దుఃఖ భోజనం చేస్తుందనే విషయం నేను అప్పుడే తెలుసుకున్నాను.

జీవితోధ్ధేశ్యం దుఃఅ భోజనమేనా?

ఇస్పుడు దుఃఖం వద్దు. పరుగుణ = ఉరుకులు - వద్దు జీవితం శాంతంగా నరళంగా గడిచిపో తేచాలు. గడిచిపోకపోయినా ఫరవాలేదు, అలా నిశ్చలంగా వుండి పోయినా మంచిదే: నరోవరం తాలూకు _స్పన్ధిత, విశ్చింతకావాలి. ఆకాశంలో యెప్పుడూ కవిపించే సక్షత్రాలు = సూర్యుడు - చందుడు = మబ్బులు = మంచు - వీటివి చూస్తూ విశ్చలంగావుండే వరోవరంలాగ యిలా పడుకుని ఉండిపోతే చాలును; అనే విర్ధారణకు వచ్చేశాను, ఇంత నిశ్చలత - స్తృన్దిత - ముక్తి ఆ(ఫికౌ దేశంలో నొకు యే మాృాాతమూ వంబంధం లేవి (ప్రాంతంలో, ఏ మాతం ఎరుగని జనం మధ్య = _వకృతి మధ్య, = దొరకడానికి అవకాశం పవున్నదవిపించింది. అక్కడ నేను పాఠాలు చెప్పవలసీంది, లెక్కలు, ఫిజిక్స్‌, కెమిస్ట్రీలలోనే మానవ హృదయా లకు, ఆలోచనలకు, వికారాలకు = వాటికీ ఏమీ వంబరీధంలేదు. చాలా దూరం వుంది ళూడా.

బొంబాయిలో = యీ మధ్యాహ్నపుజండలలో తలలో వున్నదంతా కరిగి పోతుందేమో అనిపిస్తోంది. ఈ చెమటలో నేను కరిగి నీరయిపోవద్దా?

ఈ లక్ష్యం = యిదంతా *- యీ ఆత్మవివేదన ఆంకా కేవలం మాటల వొందికలావనే, భృాదయ మధనం అంకా వ్యర్థమే = అనిపిస్తోంది నాకు, ఊరికే

1క్ర్‌4 - ముక్తీ యింకో ఎనిమిది రోజులు హాయిగా హుషారుగా తిరిగితే సరిపోదా? డాలితో గడిపి వేయవచ్చును. తరువాత పడవ ఎక్కి. ఆ(ఫికా వెళ్ళిపోవచ్చును. అక్కడకు వెళ్ళి చేసేదేముంది? (త్రాగడానికి నిషేధం లేకపోతే విస్కీకాగుతూ యీ ఎనిమిది రోజులూ హాయిగా గడిపివేయవచ్చును. టెన్నినన్‌ "లోబస్‌ ఈటర్‌* పద్యంలో చెప్పిన రీతిగా పుంది నా పరిస్థితి. ఒకటే ఉపాయం కాస్పేషు పడుకోపడం: థి ఈ జ!

నిద్రః విద రావడంలేదు.

రాతి శ్రీకాంత్‌ గదిలో ఒంటరిగా వడుకుని వున్నప్పుడు మసస్సు పచ్చివాడ్తి వర్క్‌షాప్‌లాగ వుంది. ఒకటీ ఆశ-కోరిక ఎప్పుడూ కవిపించని తారమాదిరిగా మిణుకు మిణుకువుంటూ వుంది. లోగడ ఒకమోళు కొమివి నా దగ్గరకు వచ్చినట్లు యిష్పుగుకూడ వస్తే (ఎంయకు రాకూడదు.?).... ఆమె వచ్చినప్పుడు నేను గురక పెట్టి నిద్రపోతూవుంకే;. ఊ! ఛీ ఆపలు పడుకొనేగూడదు. యివాళ కాకపోతే రేపయినా కామిని నా దగ్గరకు తప్పకుండా వస్తుంది.

ఆశ్చర్యమేమిటంపే కామివి తనంత తానుగా నా దగ్గరకు రావాలని అను కుంటున్నాసు. నేనే ఆమెదగ్గరకు వెళ్ళి మాట్లాడటానికిగానీ ఆధికారపూర్వకంగా ఆమెను పిలవడానికిగాని దైర్యం బాలండ౦ లేదు, అంతమాత్రం దైర్యం నాకుంటే ...!

నేను యేకాంతంగా వున్నప్పుడుంనా మవనులో ఇతర ఆలోచనలు యమేమీ లేనప్పుడు ఒక్కోసారి కొమివిని తలుచుకుంటూ కోపం తెచ్చుకుంటూ వుండే వాడిని ఈ పిచ్చిపిల్ల నాకెంత మవస్తాపం కలిగిపోంది: నా హృదయాన్ని విప్పి ఆ మెముందు వుంచినవ్వుడు, తన కేమీ సంబంధం లేదన్నట్లుగా వ్గిపోతూందేం? నా (పేమం దాని తాలూకు విళష్టత- ఆమేకేమీ లక్ష్యం లేదవ్నట్లుంది. ఇదేమీ ఆమెకు తెలియనప్పుడు, లెక్కకు రానవ్వ్పడు, ఆమెను వివాహం చేసుకువివమూ(తం నేనేం సుఖపడగలను? ఒద్దు .... ఈవిషయమై ఆలోచించనే వద్దు ఇక్కడితో విడిచి పుచ్చటమే నబబు, ఆమెపట్ల యిన్నిరోజులుగా (పేమ చూపించడమే తప్పయింది। కాదు! కామివిని అలావిడిచి పోకూడదు; దగ్గరకు తీసుకోవాలి. మంచి మార్గానికి శీసుకురావాలి. ఆమెకు యేదిమంచో యేది చెడో యింకా తెలియదు. అలా

ముక్త్తీ 10ీక్‌

వదిలి వేనినట్లయితే- ఆమె యింకా ఎంత మంది జీవితాలతో చెలగాటాలు ఆడుతుందో యీ వెరి యింకెంతమందికి ఎక్కిస్తుందో: అంటువ్యాధిల్లా ఇది ఒకళ్ళనుంచి మూకళ్ళకు సోకుతుంది. ఆయితే ఆమెను మంచిమార్గానికి తీసుకువచ్చే పనినా వల్ల అవుతుందా? నాలో అంత శక్తి లేదు. నేను చెతకానివాడిని- ఆంత సామర్ధ్యం లేనివారిని. నా మీద (ప్రేమ వున్నట్లయితే యేమయినా చేయవచ్చుసు. అయితే ఆమె నన్ను తిరస్కరించదు అన్న మాటమ్మాతం నిజం. అంతేకాక నా (పేమకు ఎంతో (ప్రోత్సాహాన్ని కూడా యిస్తుంది, ఊ- = ఆమె మనస్సు _పణయోన్మాదం నుంచి దుర్చలమయినాక మెత్తనయినమీదట, ఆమెను దిలాక్కరించాలి. ఆ తరు వాత తవ౦త తానే దారికి వస్తుంది ఆ బలాత్కారం ఫలితంగా ఆమెకు యింకొక దారిలేకుండా పోతుంది. నబ్ను వివాహం చేసుకోవడం తవ్ప యింకో దాం లేకుండా చేయాలి. మా థల్రిదం్యడుల అనుమకికూడా దానంతట అదే లభిస్తుంది= ఎక్కువ " ఆత్మీయుడివి అనడంకం మె, (పేమ దానంతట అదే 'ెరుగుతుందని కని పెట్టుకు కూర్చోవడంకం'ట, కామినిమీద అధికొరం చెలాయించడమే మంచిపనిగా తోసోంది. ఒకసారి ఆమె శరీరం నా అధీనం అయిందంటే మనస్సుకూడా తనంత తానే నాకు వశమయిపోతుంది--- ఇటువంటి బలహీనమయిన ఆలోచనలు ఎన్నిసార్లు వచ్చినప్పటికీ- కామిని ఎదురుపడేటప్పటికి నా ధైర్య3 అంకా నీరుకాతి పోతూవుండేది. కామిని మనస్సును కదిలించేటట్లు మాట్లాడటానికి భయము, ఆమెను గురించి ఎక్కువ (వళ్నలు వేస్తే కోవడుతుందేమోనన్న బెరుకూ, నన్ను యిబ్బంది పెడుతున్నాయి.

“కామినీ ఈ సాయంకాలం ఎక్కడకు వెళ్ళావు?”

“క్ర్మామేడ్‌ ఆచార్యతో కలిపి పార్టీ ఆఫీసుకు వెళ్ళాను.”

“అలాగా! నీవు యిప్పుడు పార్టీ సభ్యత్వం కూగా తీసుకున్నావా?”

“ఆ: ఒకరకంగా తీసుకున్నస్లే లెక్క

“*క్రామివి: ఆచార్యను గురించి (ప్రజలు ఆంత మంచిగా చెప్పుకోరు”

“వాబ యేం చెప్పుకుంటే మనకేం? కమ్యూనిజం గురించికూడా జనం న్య్వగా చెప్పుకోరు, వాళ్ళకి యిదంతా నరిగా చెప్పి, వాళ్ళలో వికాసం విప్లవం

184 ముక్రీ తీసుకు వచ్చేందుకు (పయత్నించడమే మా ధ్యేయం. గౌరీశ। నీవుకూడా కమ్యూ విష్ణు పార్టీలో చేరరాధూ?”

“ఆ పీద్ధాంతాలు నాకు నచ్చవు.

*బ్రేక్ష (శ్రీకొంఠ్‌కు కమ్యూనిజం అంశే నచ్చదా? నీవు మాట్లాడి తెలుసుకునే ట్లయికే ఒకసారి ఆచార్యను పిలిపిస్తాను. నీ అనుమానాలన్నీ తీరిపోతాయి.”

“ఆయితే సీ అనుమానాల కన్నిటికీ జవాబు దొరికినశ్లేనా? ”

నా వ్యంగ్యం ఆమెకు సహించరావిదయింది.

"వాకేం అనుమానాలు లేవు. ఎక్కువగా ఆలోచించి మనస్సును గందర గోళంలో పడవేయడంకం అ హృదయానికి తగిన రీతిని (వ్రవర్తించడం మంచిదన్ని నా ఉధైళ్యం 49

“వహ్వా: కొమినిః కామేడ్‌ ఆచార్య దయవల్ల నీలో ఎంతో మార్పు వచ్చేసింది. అప్పుడే కాన్న తత్వ్వజ్ఞానం మాట్లాడడం కూడా నేర్చుకున్నావు!కో

“అదేం గొప్పనంగతి కాదు. కమ్యూనిజం యిచ్చేస్ఫూర్తి యిదంతా:”

“శేవలం కమ్యూనిజం యిచ్చేదేనా?”

-నా వ్యంగ్యం ఆమెకు సూటిగా తగిలింది, హృదయంలో గుచ్చుకుంది, వెంటనే ఆమె ముఖంలో కాఠిన్యం కనిపించింది, నేవది పపొంచలేకపోయినాను, అంతేకాదు. ఆ కారిన్యం నాకు భయం కలిగించిందికూడా,

“త్రప్పయింది కొమినీ! మాటల ధోరణిలో నీమనసు నొప్పించాను" అన్నాను నింపాదిగా. ళ్‌ ళ ఠి

“శ్రీకాంత్‌. నీకు (క్రమంగా ఆరోగ్యం కలుగుతున్నదని వివి ఎంతో వంతోషం కలిగింది.

“విన్ను వదిలి యిక్కడకు వచ్చినదగ్గర్నుంచీ నా మవస్సుకు ఎంతమా(త్రం ఊరటగా లేదు.

“నీవు వెంటనే వచ్చేస్తున్నావని తెలిసి చాల నంతోషమయింది, నీవు వచ్చేలోపల ఒకసారి సిర్సి వెళ్ళివద్దామనుకుంటున్నాను. ఏమవుతుందో చూడాలి,”

ముకి 15?

“కామిని యిప్పుడు కమ్యూూనిన్లు పార్టీలో పూర్చి నధ్యత్వం కూడా నంపా దించింది. ఆ విషయమై నీ ఆభలిప్రాయం కెబుపుతూ ఆమెకు ఉత్తరం (వ్రాయడం మంచిడనుకుంటాను.

“*క్రాామేగ్‌ ఆచార్య ఆమెతోపాటు మొన్న వచ్చాడు. కొద్దిగా చర్చకూడా నడిచింది. సీవు చెప్పినట్లుగా అతనివద్ద అన్నింటికీ రెడీమేడ్‌ నమాధానాలు వున్నాయి. రష్యా కమ్యూనిజంలో యే లోవం చూపించినా “అదంకా కాశ్కలికం, (వస్తుకానికి అవనరం” అని జవాబు చెబుతాడు, “మారుతున్నపరిస్తి తుల దృష్ట్యా డీస్చేబర్‌షివ్‌ తవ్చ యింకో మార్గం లేదంటాడు. క్యాపిటలిజం తరువాత కమూ్యూ నిజం నచ్చే తీరాలి. మీరంతా ఎంత గుంజాటన పడినా యివాళకాక పోతే రేపయినా కమ్యూనిజం వచ్చే తీరుతుంది. అందుచేత యిప్పటినుంచే (పజలలో అటువంటి _ భొవాలను వ్యాసింపజేయడం మంచిది. (పజల హృదయాలలో గూడు కట్టుకువున్న అనంతృప్తినంతటినీ నంఘటితపరచి యీ పాతరాజ్యపు కోట గోడలు బద్దలు కొట్టి కొత్త రాజ్యాన్ని స్థాపించాలి. అందుకు యువతీ యువకులు పూమకోవాళి. రష్యా మాకు ఆదర్శం అన్న మాట నిజమే. అవును. రష్యాయే మాకు _పోత్సాహం౦ం యిచ్చే కేంద్రం- ఆనీ చెప్పుకుందుకు మాకేమీ భయంలేదు? సిగ్గులేదు”. ఆవార్యమాటలలో ఒకరకమయిన చమక్కారం వుంది; సూటిగా మన నుమ కాకే ళక్తిపుంది. కామివి కొన్న ఎక్కువగానే ఆతని (వభావావికి లోనవడం శోచనీయమయిన విషయం.

“శ్రీకాంత్‌, నీ నహాయం లేకపోతే కామినియొక్క నంపూర్ణ (ప్రేమను నంపాదించగలగడం నాకు సాధ్యం కాదు. ఈ విషయం నాకు యిప్పుడిప్పుడే అెలిసినస్తోంది. "

“తతిమ్మా అందరూ కులాసా- కాలేజికి వెళ్ళి నస్తున్నాను.

అప్టీ జ్యద్రట్రో నేనొక్కడినే శు ఆధారమూ లేకుండా వుంటున్నానం పే దాని లోని బాధ నీకొక్కడికే తెలుసు *

నేను ఈ ఉత్తరం ,శ్రీకాండ్‌కు రాశాను, అయితే ఉత్తరంలో (వ్రాయని నంగళులు కొన్ని నా బృాదయంలో చేరి నన్ను అంపపు కోతకు గురిచేస్తున్నాయి.

తళ థి ఠి

1686 ముక్తి

ఆచార్య కామినల సంబంధం అన్ని స్థికిలనూ మీరిపోయిందన్న విషయం నాకు నాలయగయిదురోజులలో నృష్టంగా తెలిసింది.

ముందు గోపాల్‌, గురునాధ్‌లు నాకు స్పష్టంగా చెప్పివేశారు. “ఆదినిజం, ఆచార్యకు భయం యేమిటి? అతవికి తసపార్టీ, తామ తప్ప యింకేమీ జోక్యం లేదు. ఈ పార్టీ నైతిక విధానాలకు విరుద్దముయిన పనిని ఆతణేమీ జేయడంలేదు, వంపూర్ణ వ్యక్తిస్వాతం్యత్యం- లై ౦గిక విషయాలలో పాశ్చాత్యుల లాగ హాయిగా తిరిగే మనోభావం; ఈ కమ్యూవిన్లులకు లై ౦గిక విషయాలలో ఒక విధమయిన అభిమానం వుంది, పాఠ నమాజాన్ని ధిక్కరించడంలో అదో మెట్టు

“క స్వాతం (ళ్యాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకుని, అయినా సాకు కమ్యూపిక్తు పార్టీలో చేరాలనిపిస్తోంది. కాన్న కొమివికి రికమెండ్‌ చేసి చూస్తావా? అన్నాడు గురునాద్‌.

నాకు కోవం వచ్చింది. “నాలుక వున్నదిగదా అని యిస్టం వచ్చినట్లు

| మాట్లాడకండి. (పత్యక్ష సాక్ష్యం లేకుండా మీమీ స్వకపోల కల్పితాలు చెబు

తున్నారు కామిని ఎటువంటి మనిషో నాకు తెలియదనుకుంటున్నారా?” అన్నాను,

గురునాధ్‌ నవ్వాడు “సీపు భగవంతుడివయ్యా? అన్నాడు.

నేను గురునాధ్‌ నోరయికే మూయించగలిగాను గాని జూ మనస్సులోని ఆలోచనలను చెరివివేయలేకపోయినాను. (పౌ॥ శర్మవిషయంలో నాకు ఎటువంటి సాత్యాలు దొరకకపోయినా ఆచార్య, కౌమినుల విషయంలో వూతం అనుమానం శ్రేవలం అనుమానంగానే వుండిపోలేదు. కామేడ్‌ ఆచార్యకు, యీ వంబంధం గుప్తంగా వుంచుకోవాలవి అనిపించినట్టులేదు. పైగా దీన్ని బహిరంగపరచుకో వడం లోనే యేదో గొప్పతనం, దర్గా వున్నట్లు ఆతనికి ఆవిసించి వుంటుంది.

బయట మంచంమీద కూర్చుని రెండు-డిండ్లు గోడకు ఆనించి వాటిమీద ఆనుకుని కాళ్ళను ఒక కుర్చీలో జారగిలపడేపీ నోట్లో సిగరెట్‌ తో గుప్‌గుప్‌ మంటూ పొగవదులుతళూ తన చర్చ సాగిస్తున్నాడు కాజ ఆచార్య. మధ్యలో పెద్దవాళ్ళు చిన్న పిల్లలకు పురమాయించినట్లుగా “కామినీ, మాంచి స్ట్రాంగ్‌ కాఫీ తయారుచేసుకురా" అన్నాడు,

ముక్తి 160 రష్యన్‌ బ్లాక్‌ కాఫియా ?* అన్నాను నేను నవ్వుతూ

“బ్లాక్‌ కాఫీ అంత మంచి కాఫీయింకొకటి లేదు. అయితే అదిచేసే పద్దతి చాలా మందికి తెలియదు. అదలా వుంచండి. నేనేం చెబుతున్నాసు? ఊ- బూర్జువా నాగరికతలోని విధ్వతనక నిరుపయోగ వృత్తులను గురించి కదూ-ాి

ఆతను పొడిన పాకే మళ్ళీ పాడుతున్నాడు. అందువన్ల నాకు దానిలో యేమీ సారన్యం కనిపించలేదు, కామిని కాఫీ తయారుచేసి అతవికో గ్లాసు అందించి* నాకో కప్పు యిచ్చింది.

ఆమె = ఎదురుగావున్న కుర్చీలో కూర్చుందామని అటక మళ్ళుతూ వుండగా ఆచార్య ఆమె బుజం పట్టుకుని మంచంమీద తన పక్కగా కూర్చోబెట్టుకున్నాడు,

“కామివి, ఈ వాదనలన్నీ నీవు బాగా వినాలి, అర్థం చేసుకోవాలి?, అన్నాడు ఆచార్య. ఆమె నవ్వింది. ఆ నవ్వులో నిస్సహాయత స్ఫురిస్తోంది. ఇటువంట్ర లక్షణం = ఆమెలో కొత్తగా అనిపిస్తోంది!

'మీ అన్న వున్నట్లయితే ఆతన్ని యీ నరికి కమ్య్యూనిష్ణును చేసివుం దేవాడివి= గౌలీశ మంచివాడు. అతను విన్ను వివాహం చేనుకోటోతున్నాడన్నావుగదూ. మంచిది ఆలాగేకానీ, ఆయికే వివాహానికి ముందు అతనికి కమ్యూనిష్టు దీక్షమాతం తప్పకూడా యిష్పింవాలి. గౌర్రీళశ। కామిని మంచి అమ్మాయి, ఇంకా చిన్నపిల్ల. కాని ఆమెలోని విప్లవళ క్తి మాత్రం విపరీతమయినది సుమా." అంటూ కామిని వంక చూపి ముపీ మువీ నవ్వులు నవ్వసాగాడు, ఆతని ముఖంమీద తుపుక్కున వుమిశ్త

_ వేయారినిపించింది నాకు. మప్రై అయిదు-నలల్లై సంవత్సరాల మనిషి (ప్రవర్తియ్య ,వలపిన తీరేనా ఆది?

“కామినీ ఈ సాయంకాలం = (పెన్‌ కార్మికుల మీటింగ్‌ వుంది, అది చూసుకుని కొన్త ఆలస్యంగానే యిక్కడకు భోజనానికి వస్తాం. ఆయితే మాకోనం ఎక్కువప్తేష్ప కాచుకుని వుండకండి. నాకు అన్నం చల్లారిపోయినా ఫరవాలేదు” అని తర్వాత నావంక చూపి ఏదో వివరించటో తున్నట్టుగా గొరీశా। ఈ సమావేశాలు ఫలానా సమయానికి ఆయిపోతాయనుకునేందుకులేదు వీటిలో మునిగితే బయట పడడంకష్టం, ఈ రోజు హుబ్లీ వెళ్ళాలని అనుకున్నాను. అయితే రేపు మా సభ్యుల సమావేశం వుంది. ఒక వ్య్యిక చచురొంచే ఉద్దేళ్యం వుంది

160 మకీ

ఈ విశదీకరణ ఉద్ధేశ్యం మటుకు ఒక్కటే; రాత్రి శాను యీ యింటిలోనే వుండిపోతానవి న్పష్టపరచడం!

క! న! ఇ

ఆ సాయంకాలము, రాతి = నేను పొందిన ఆనుభవం నరకపాయనుయి నది. దానివి మూటలలో వినరించడం సాధ్యమా?

కొంతసేపు అయిన తరువాత కిటికీ దగ్గర విలబడి కిటికీ చెక్కమీద చేయి వేసి బయట తోటలోవి వచ్చనిచెట్లమీద దృష్టి నిలిపాను. ఆ పాయంకాలం = ఆరతి గొరీశ మనన్సును జ్ఞాపకాలమంచి పైకిలాగాలని (ప్రయత్నించామ. అయితే క్‌ శుని మనస్సు స్పష్టంగా మూ ర్తీభవించకుండా పుంది; యేమికారణమోగావి; " ర్యంలో యేరో ఆటంకం వుంటుందన్న (ఫ్రాయిడ్‌ సిద్ధాంతం నెమరుకు తెచ్చు కున్నాను.

ఆ సాయంకాలం "కామిని, నేను కాస్సేపు బయటకు వెళ్ళివస్తాను అవి కామేడ్‌ ఆచార్య వెళ్ళిపోయిన వదినిమిషాలకే కానూ మాయమయింది. తరువాత నేనేం చేశాను? ఆ; ఊరికే న్నంలించిపోయిన వాడిలా కూర్చుండిపోయాను. నాశ మ్మాతంగా చేతిలో వార్తావ్యత్రిక వట్టుకునివున్నాను. అరగంట అలాగే గడిసివేశాము, బహుళ కౌమిని త్వరగా తిరిగి వస్తుందేమో అనుకున్నాను. తరువాశ? తరువాత ఆమెమీద ఆశ వదులుకుని షికారుకు వెళ్ళిపోయాను, స్టేషన్‌ వయిపునడిదాను, అక్కడ రైల్వే ప్లాట్‌ఫారం మీడ వున్న బెంచిమీద కూర్చున్నాను = ఆలోచించు కుంటూ హుబ్లివయిపునుంచి ఒక రైలు వచ్చింది. స్టేషను కాస్త గందరగోళంగా తయారయింది. ఎక్కేదిగే జనంతో. నాలుగు నిమిషాలలో అంతా సద్దుమణిగింది. తరువాత పూనావయిపు వెళ్ళే రైలు బయలుదేరింది. నాకు ఒక్కమారుగా రైల్లు ఎక్కాలనే కోరిక తీవ్రంగా కలిగింది. ఈ కోరికకు కార్యరూపం యివ్వాలవి లేచి నిలుచున్నాను కూడా. అయితే రైలు బాడావిడిగా ముందుకు వెళ్ళిపోయింది. యింజిన్‌ చేసే చప్పుడు, చ(క్రాల రణగొణ ధ్వవి = యివన్నీ నన్ను బంధించి వేశాయి పరుగెళ్తుకు వెళ్ళి ఆ బండిని అసివేయాలి అనుకున్నాను.

తరువాత నేనేం చేళాను?

ముక్తి 181

ఊ: నాకు అక్కడే ఆ రాతి ఆంకా కూన్యంగా ఒంటరిగా కూర్చోవాలని పించింది. ఎందుకు? రాత్రి పన్నెండున్నర ఎక్స్‌్యపెస్‌ వచ్చేంతవరకు నిశ్చింతగా విదపోతే యేం? అవిపించింది,

సుమారు ఎనిమిదిన్నరకు లేబాను ఈ సందిగ్ధ స్థితిని జ్యాగత్తగా దాటాలి. ఒకవేళ నా ఆశలు, అనుమానాలు, ధైర్యము ఊహలు, కలలు అన్నీ కరిగిపోయినా. వరేః ఆదీ ఒక రకంగా మంచిదే, ఈ కామిని కలలు - కధలు - ఊహాలోకంలో నిండిపోయి వున్నాయి, అవి నిజమయే ఆవకా.0ఉన్నా వాటిని పరీ్షించగల అవకాశం యేమీలేదు. ఎవరిని ఆడగాలి? కామినినాః కామినిని అడిగికే ఆమె ఉరుకులు = పరుగులు చేస్తుంది. నా సంబంధమే వొదులుకుంటుంది. ఈ కధల లోవి నాయకులను ఆడగడమా? లశీ-ఆది జరగనిపని. అలా చూసుకుంటే గొరీశం కామిమల కధ కూడా (పచారంలో వున్నదని గోపాల్‌ - గురునాధ్‌ చెబుతారు!

ఇవ్సుడు = యీరోజు అది నంభవించేటట్లయికే నాకళ్ళ యెదురుగా నా నమ కంలో జరగాలి గదా; కాదు, ఆది నంభవించకుండా నేను చూసుకోవాలి. ఆతను వా గదిలోనే వడుకునేట్లునూడాలి. అది తేలికే అనుకుంటాను. అయితే దానివల్ల (వమయోజనం ఏమిటి? ఈ సరికే ఆ పని ఎన్నోమార్లు జరిగిపోయి వుండవచ్చును. ఈ రోజు నేను అవకాళం యివ్వకుండా అడ్డునిలచినా అది యీరోజు కాకపోతే రేప యినా జరిగేదే! ముఖ్యంగా కామిని మనోనృత్సి మీద ఆధారపడివుంది అంతా. ఆమెలో యిటువంటి చెడ్డఠలంపు లేకపోయినట్లయితే ఆతను ఈ యింటిలోనే వడుకున్నా యేమీ జరగదు. ఆమె మానసిక (వవృత్నిని గురించి పరీక్షించి తెలుసుకోవలపిందేం ఆ పరీక్ష యివేశే ఎందుకు చేయకూడదు? ఒకవేళ ఆమె చెడ్డదారిలో వెడుతున్నట్లు వృష్టంగా వెల్లడి అయిందంటే యిక నాకూ ముంద్గు కర్తవ్యం యేమిటో తెలిసి పోయిన్లే. కామివి బంధం తెగిపోతుంది. ఆ తరువాత? ఈ దారి యిక్కడీతో మూసుకుపోతుంది. ముందు యింకేం దారిః అనే విషయం కొంత నృ్పష్టంగా అవి పించింది.

ఇలా ఆలోచించినమీదట నాకు విలక్షణమయిన స్టిరత్వంచిక్కినట్లు తోచింది. ఏదో చాలా గొప్పవని = కష్టమయిన పని చేయబోతున్నాననుకుంటూ యింటి వైపు దర్జాగా వడీచాను.

ళ ఖి 0

142 ముక్తి

మేం ముగ్గురం ఒకేసారి భోజనంచేశాము, ఆచార్య విధి విరామం లేకుండా మాట్లాడుతూనే వున్నాడు. కామిని ఏమేమో (పళ్నలు వేస్తోంది, నవ్వుతోంది. అతన సమాధానం చెబుతున్నాడు భోజనానంతరం వరండాలో కూర్చున్నాం. తిరిగి" అక్కడకూడా చర్చ (ప్రారంభం. ఆచార్య అడపదడప కాఫీ తీసుకుంటున్నాడు. సిగరెట్లు తాగుతున్నాడు. ఆ (వ్రదేశమంకా పొగతో నిండిపోయి. అనహ్యంగా తోయారయింది.

“కమ్యూవిజంలో -- నీతికి స్థానం యేమిటి?” అవి అడిగాను.

“నీతి, ఊ!: మార్క్స్‌ ఏంచెబుకాడం'పే ఒక సమాజంయొక్క ఆర్టికస్థాయి మీద ఆధారపడివుంటుంది = దాని నీతి, రీతిని మనం చరిత్ర పరికించి ఊూవి నట్లయితే న్యాయం-అన్యాయం, మంచించెడ్డ సీతింఅవినీతి యివన్నీ ఆయాకాలానొకో అనుగుణంగా రూపొందినట్లు అగుపిస్తాయి, ఉదాహరణకు- పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ తీనుకుందాం. ఈ వ్యవస్థ ఎక్కడ చూసినా విచ్చిన్నమయిపోతోంది. దీవి తర్వాత నంఘం మారిపోయి కమ్యూవిజావికి దోటూదం చేస్తుంది. కమ్యూనిషు సమాజంలో (వజలందరికీ పవమాన హక్కులు వున్నాయి. సమాన బాధ్యతలుకూడా వున్నాయి సమాన స్వాతం్యత్యం పుంది. శ్రీ పురుషులలో సాంఘిక దృష్ట్యా ఎటువంటి భేదము బేచు. ఇద్దరికీ ఒకేరకమయిన స్వాతం(త్యం వున్నది. పురుషనిలాగా స్త్రీ గూడా నంభనంపదను వృద్ధిపరచటానికి కష్టపడి పవిచేస్తుంది. అర్జిక స్వాతం త్యం కూడా పొందిన తరువాత స్తీ పురుమల వంబంధ స్వరూపమే మారిపోతుంది. స్తీ పుఠరుచుడికీ వానినగా వుండదు. అంటే వివాహాది వ్యజహారాలు వుండవని కాడు. వాటి తీరుతెన్నులు మాతం బాగామారిపోళాయి. వివాహం అనేది సాంఘిక ఖరారుగా- మ్యాతమే వుంటుంది. పరన్పర్శ (శద్ద విశ్వాసాలలో కొంత నడలింపు వస్తుంది, దానిదేముంది? పురువువిలాగే స్త్రీకి లైంగిక స్వాతం(త్యం వుంది. ఇద్దరూ తమతమ జీవితాలకు తామే బాధ్యులవుతారు,”

ఈ మాటలు అవి చెప్పిన తీరు చాల దృఢంగా వుంది. ఆతను చెప్పినదంకా 'హేతువాదానికి నరిగా నరిపోయి నిజంగా అలాగే జరుగుతుంది అనిపించేట్లువుంది. అతని కార్కిక ఉదాహరణ యిచ్చేతీరు = నిన్సందేహంగా తూచినట్లు పశిమాటా అనడం = వీటిలో ఒకరకనుణున ఆకర్షణ వుంది,

ముక్తి 1808

“వతి ఒక్క క్షణిక మోహానికీ బొనివలయిపోతూ వుంటే యింక సంఘం కుడురుగా ఎలా వుంటుంది?

“నంఘం కుదురుగా వుండడం అనేది ఆర్ధిక న్యవహారాలమీద ఆధారవడీ వుండే విషయం దానికీ నీతికీ యేమీ సంబంధం లేదు. రెండో విషయంయేమం సేం క్షణిక మోహానికి దాసులయిపోవడం ఆయా వ్యక్తుల వ్వభావంమీద మనోవృత్తుల మీద ఆధారపడి వుంటుంది, క్షణికము- దాసులవడము- యీ మాటలున్నాయ్‌, యివి అర్ధహీనమయినవి, కామిని, ఒక గ్లాసు మంచినీరందుకో. బాగా దస్పికగావుంది-”

ఎక్కువగా చత్చించి ,పయోజనం లేదు. ఆచార్యను వాదనలో వోడించడం ఎవరివల్లా కాదు.

నా ఆలోచనలు, భావనలలో కొంత అన్పష్టత వున్నది. ఈ అన్పష్టతే నన్ను బలహీనుడివి చేస్తోంది. నరకంలోనికి తోని వేస్తోంది.

కామిని ఆచార్యను హోలులోనే వుంచి *మంచిది. ఒకటి రెండు ఉత్తరాలు (వాసుకోవాలి నేను, అదీగాక నిద్రకూడా వచ్చేస్తోంది. ఆచార్లుగారూ = మీరుయీ హోలులోనే పడుకుంటారా" అని చెప్పేసి లోపలికి వెళ్ళిపోయింది, నేను శ్రీకాంథ్‌ గదిలోకి వెళ్ళి తలుపు దగ్గరగా వేసుకుని భవిష్యత్తును గురించిన ఆలోచనలతో భార మయిపోయిన బృదయాన్ని ఒక్కుమ్మడిన మంచంమీద వాల్చాను.

హ్ళాదయం గాజుతో విర్యాణం అయినట్లయితే = యీ చప్పుడు కుదుప్ప కౌమినికి వివిపించి వుండేది.

రాత్రి ఒకటిన్నర = రెండు గంటల (ప్రాంతంలో - వొణుకుళున్న చేతులతో తలపు తెరిచి టార్చలైట్‌ వేసి చూశాను. కన్నీళ్ళతో వేగిపోతున్న కళ్ళతో చుట్టూ వెతికి చూశాను,

ఆచార్య నేను ఊహించినట్లుగా అక్కడ లేడు. కామిని గది తలుపులు నా నరక కూపానికి ముందు వాకిళ్ళలాగ గట్టిగా వేసి వున్నాయి.

గొంతు అరడ్చుకుపోయేట్లుగా ఆరవాలనిపించింది,. వరుగెక్తుకుంటూ వెళ్ళి తలుపులు బలవంతంగా బద్దలుకొట్టి వాళ్ళు యిద్దరి పీకలూ నౌక్కాలనిపించింది....

ఈ జగత్తుతో సంబంధమంళా ముగిపిపోయింది.-- యింక నాకు ముందు వెవక యేమీలేదు.

164 ముక్కీ

బయటివాకిలి తెరుచుకుని బయలుదేరాను. అనాలోచితంగా స్టేషన్‌వయిప్ప నడిచాను. స్టేషన్‌లో స్మశాన (ప్రశాంతత విన్తరించివుంది. అక్కడక్కడ కొందరు మనుష్యులు ఆస్తావ్య స్తంగా పడుకుని వున్నారు, గురకలు పెడుతూ. వాళ్ళందరినీ దాట్‌, సాయంకాలం నేను కూర్చున్నచోటుకు పోయి మళ్ళీ ఆక్కడే కూలబడ్డాను

చెట్లు వవ్వడీ చేస్తున్నాయి.

శైబణపట్టాలు నల్లగా చీకటి చారికలలాగా ముందుకుపోయి -- చీకటిలోనే కలిసిపోతున్నాయి.

నాలుగున్నర గంటల ఎక్స్‌(పెస్‌ వచ్చి నాకు మెలకువ తెప్పించింది.

విందుకో యేమో లేచి నించున్నాను.

ఇంజను నయిపు నడిటాను.

అంతలో ఇంజను చక్రాలు ముందుకూ వెనకకూ ఊగి _రలు ముందుకు వడిచింది.

నేను కేవలం నిర్విర్యుడినయిపోయి - అక్కడే నిలబడిపోయినాను.

|! ఖ ఠి ఎ-'శ్రీకాంఠ్‌, ఈభయం కరవంకిలంనుంచి బయటపడటావికి యేదయినా దారిచూపించు. నహాయంచేయి, నీ బుద్ధి- సహకారం నాకు అందించు.

"వీ చెల్లెలు అధఃపతనాన్ని గురించి నీవేం చేయదలచుకున్నావు? నేనేం శేతకానివానిలాగ కూర్చోవాలా? తలుపులు బద్దలుకొట్టాలా? = = లేదు, అటువంటి అనాగరిక (పవర్తనవల్ల యేమీ లాభంలేదు.

“ఆత్మహత్య చేసుకుందామనే ఉద్ధేశ్యం హృదయంలో తళుక్కున మెరిసింది" ఆక్కడే విలచిపోయింది. ఈ విచ్చి పిచ్చి ఆలోచనలవల్ల యేమీ (పయోజనంలేదు* ఏమీ అర్థంలేదు,

ఇంకేం చేయాలి నేను? ఇక్కడ వుండటం మాగత్రం నావల్లకాదు, యిక నేను పూజించ నారంలించిన దేవుడు శనిదేవత అయికూర్చున్నాడు.

“నేను వానలెస్వాడికి వచ్చేసేదా?* _

"ముక్తీ 106

ఛ్రీకాంల్‌కు అన్ని వివరాలతోపాటు (వ్రాపిన ఉత్తరంలో వె వళ్నలుహడా వున్నాయి. ఆ ఉత్తరాన్ని నా హృదయంలోని రక్తంతో (వ్రాశాను. ఇంటికి తిరిగి వెళ్లి - ఆచార్య కామిని యింకా ఆ గదిలోనే వున్నారు- ఆ ఉత్తరంలో నా హృద యాన్నే కరిగించి పోశాను. ఆదే మార్గం అనిపించింది. అలాచేయకపోతే పిచ్చి వాడినయిపోతాననిపించింది.

థి |! థి

మరువటి రోజు నేను పెందలాడే లేవలేకపోయాను. తల తిరిగిపోతోంది. దాన్ని (ఫ్రీకొంత్‌ దిండుమీద అనించి యేవేనో పీడకలలమధ్య, కవృమూనుకుని రెండు చేతులూ (క్రీస్తులాగ బారచాపుకున తలకు చేతులకు కొళ్ళకు ఎవరో మేకులు దిగ గొడుతున్నట్లుగా బాధపడుతూ అలాగే వడుకున్నాను. అక్కడనుంచి లేవ గూడదు; జీవిత పర్యంతం అక్కడేవుండిపోవాలి - అని యేమేమో అనుకున్నాను

నుమారు ఎనిమిదిన్నరకు కామిని గదిలోకి వచ్చింది. ఆమె వచ్చిన సవ్వడి వివిసించికూడా నేను కళ్లు తెరవలేదు,

“గారీ; యింకా లేవలేదేం? టీ తయారయింది. ఆచార్లుగారు సీకోనం కాచుకుని కూర్చున్నారు.

నేనేం మాట్లాడలేదు. కొద్దిగా కబ్ళుతెరచి చూకాను. నా కళ్ళలోని అగ్ని జ్వాలలు ఆమెను దహించి వేస్తాయనుకున్నాను.

"గౌరీళ?---మళ్ళీ పిలిచింది ఆమె, ఈమారు ఆమె కంఠంలో ఎంతో వివారం వున్నట్లుంది.

తడి?

“ఏం, ఒంట్లో కులాసాగా లేదా?”

నేను పూర్తిగా కళ్ళు తెరిచి కామిని ములం నంక చూశాను, మనిషి ముఠఅం వంటిది యింకొకటి పుండదు, ఆమె ముఖం పాపాలన్నీ కడిగి వేసుకున్న ఆత్మలా నిర్మలంగా వుంది. నేననుకున్నభావం ఒక్కటీ ఆమె ముఖంలోలేదు. నేను దిక్కూ తోచని వాడినయిపోయాను.

$86 ముక్తీ

“జ్వరం వుందేమో చూస్తాను.” అంటూ ఆమె తన చేతివి నా నుదిటిమీద వుంచింది. ఏదో పురుగును విదిలించివేసినట్టు ఆ మె చేతిని విసిరికొట్టాలముకున్నాను. అయినా ఆలా చేయలేకపోయినాను. “అవును ఒళ్ళు వెచ్చగా వుంది. నూరూ మాట ఒకటి డి్నిగీల జ్వరం పుంటుంది. నేనుటీ యిక్యడికే తీసుకురానాః' అవి వర్పులా ముసిముసిగా నవ్వుతూ మాయమయింది కామిని. ఈ “నర్సు వచ్చేలోపల వేను చచ్చిపోతే బాగుండు ననిపించింది.

అవార్య తన మీటింగ్‌కు వెళ్ళడంతో పే కామివి (ఆమె యిప్పుడు చక్కగొ అలంకరించుకుని ముస్తాదియి అందంగా కనిపిస్తోంది వా విషయమై కాస్త ఈర్ద చూపించసాగించి. శా

“నేనూ మీటింగ్‌కు వెళ్ళువలషివుంది. అయితే నీకు యంత జ్వరంగామది గదా అవి మానేశాను.”

“థాంక్స్‌.” రెండోసారి అన్నాను. ((మొదటిమారు ఆమెటీ తీమకు వచ్చి నప్పుడు థాంక్స్‌ చెప్పాను.

“డాక్టర్ను తీసుకు రమ్మవి వక్కయింటి అహమ్మద్‌కు చెప్పిపంపాము."

“డాక్టర్‌ ఆవసరం యేమీలేదు. అంతేకాదు నీ అవవరంకూడా యేంలేదు.? నా ధ్వని గంభీరంగా కరోరంగా వుండడం నాకే ఆశ్చర్యం అనిపించింది. “నీవు గొప్ప విప్లనవాద పార్టీలో వభ్యురాలివి. విష్రవంచేయడానికి పోకుండా నాదగ్గరే ఎందుకు కూర్చుండిపోయావు?”

“ఎందుకా? --నీకు జ్వరం వచ్చిందిగదా పాపం, అనిః”

జ్వరం వస్తే నేనేం చచ్చిపోతానా యేమిటి? చచ్చిపోయినా విప్లవం ఆగి పోతుందా?”

*గొరీశ జ్వరం తీత వఏ్కావగా వున్నట్లుంది దయచేసీ మాట్లాడకు, ఆమె చేయి మళ్ళీ నా నుదుటిమీదికి వచ్చింది.

ఆమె చేయి నా నుదుటిమీద ఉంచినప్పుడు, నా హృదయం ఎందుకోయేమో తరిగి నీరయిపోసాగింది.

కళ్ళలోంచి ఒకే ధారగా నీళ్ళు కారుతున్నాయిం

ముక్తీ 161

*గొరీశ --- యిదేమిటి యీ కన్నీరు?

కొంచెం కష్టవడి కన్నీరు నిలుపుకున్నాను.

“ఎందుకీ కన్నీరు? నీవెప్పుడూ యిల్లా చేయరలేదేః!”

“గొర్రీశ ఆమె ఎడమచేయి నా గొంతుమీద వుంది. కుడిచేయి రొమ్ముమీద వుంది.

తిరిగి ఆమె మాతృత్వపు అభినయానికి ఆమ్ముడుపోయాను. తిరిగి కన్నీరు ధారగా (ప్రవించింది.

*'ఏమయింది గొరీశ;? ఆమె కంరంలో ఆతురత, విచారము. వొణుకు కానవస్తున్నాయి.

“ఏమీలేదు. అని చెబుతూవుండగనే - నాకు కోవం వచ్చేసింది. నా చిర్పలతమీద నాకే కోవం వచ్చింది. వెంటనే ఆరిచాను.

“విన్నరా,తి - కౌమిసీ! నీవు = = నీవు = యేంచేళశావు?

“నేను - -? ఏమిటి నీవు అనేది?” ఆమె గొంతులో యేదో ఆశ్చర్యం. నేను దిక్కుతోచనివాడి నయిపోయాను, ఆమె నటనకు మళ్ళీ కోపం వచ్చింది నాకు.

“ఎందుకు యీ నటన? నేను నా రెండు కళ్ళతోను చూశాని అంటూ అరిచాను.

“ఏమిటి?” ఆమె అతి (స్రళాంతంగా అంది.

"ఏమిటా? ఆ ఆచార్లుగారు రాతి ఆయన పక్కమీద లేడు:*

ఒక్కసారిగా గట్టిగా వవ్వింది కామిని,

“ఆదా సంగతి? అవును రాతి ఆయన వచ్చారు నిజమే, నా గదిలోకి వచి నన్ను పిలిచారు. ఆయితే నేను ఆయన పిలుపును నిరాకరించాను-”*” అంటూ కౌమిని కిటికీవంక చూడసాగింది.

“నేను తిరిగి వచ్చేటప్పుడు -- మతిచెడీపోయి ప్రేషనువయిపు వెళ్ళాను వేను తిరిగి వచ్చినప్పుడు కూడా ఆయన తన పక్కమీద లేడే!”

“*అవ్పటికి ఆయన లేచి బయటకు వెళ్ళివుండవచ్చును. లేదా నీలాగే షికారుకు వెళ్ళిపుండవచ్చును, నాకేం తెలుసు?

180 ముక్తీ

ఆమె యేం చెప్పినా నమ్మే స్టితిలో లేను నేను. అఆంటతే అమె చెప్పుతూ వున్నది కాదనటానికి సాధ్యమా?

“*ఆలాగాః అంతేకావచ్చును. = - నా పాడు తర్కం తప్పు అయివుండ వచ్చును. ఆదలావుంచు = ఆతను నీ గదికీ వచ్చి నిన్ను పిలిచినవ్పుడు నీవెందుకు ఆరవలేదు?”

“అరవడానికి ఆయనేం నన్ను బలాక్కారం చేశాడుగనుకనా? ఏమో అవి పించవచ్చును. నాపైన ఆయనకు _పేమకలిగి వుండవచ్చును; ఆకలి అయివుండ వచ్చును. వచ్చి అడిగిపుంటాడు అందులో తప్పేముంది?”

“నీవు ఆయన ఆకలి తీర్చకపోయినావా? అందులోమా(త్రం త ప్పేంపుంది?*

నా వ్యంగ్యోక్తి ఆమెకు ఆర్ధం అయివుండాలి. |

“వహ్వా: అందులోమా[తం యేమీ తప్పులేదంటావా? ఏం, నన్ను బీరెక్ష చేస్తున్నావా? ఎవరికయినా ఆనునూనం వచ్చెట్లుగా ఆచార్లుగొరు నా గదిలోకి వచ్చిన మాట విజమే. ఒక గంటసేపు నాతో మాట్లాడుతూకూర్చుని నన్నూ కామాసక్సురాలివి చేయడానికి [వయత్నించడమూ నిజమే. అయితే నేను దృఢమయిన మనసుతో -- యిది మంచి పవి కాదు నేను ఆడదాన్ని, ఒకసారి కాలుజొరిందం కే అధోపతనమై పోతాను, అంటూ ఆయనకు బుద్ధిచెప్పి బయటకు పంసివేళాను-ా”

“విజమా? అయితే అంత సేపూ అతను నీకు దూరంగానే వుండిపోయి వీ మనస్సులో విప్లవం లేవదీయడానికి చూశాడా?"

*'ఆవును ఆయన చాల మంచివాడు, పిచ్చివాడిలా యేదో చేయాలనే తపన అతనికి లేదు. అంత మూర్చుడు కౌదు. తరువాత్క కొప్త చేయీ కాలూ తగిలితే ఆందులో యేం దోషం?

ఏం లేదు"

“గారీశ: డాక్టరుగారు వచ్చినట్లున్నారు.

వ అ తి కొమివి మాటలలో నాకు విశ్వాసం లేదు. ఇప్పుడు కూడ ఆమె చెప్పిన మూల

• లను నేను నమ్మలేదు. అయికే ఆమాటలలోని చమత్క్యృతికి నేను గాలివదిలిన బెలూన్‌లా అయిపోయినాను, నిర్వీర్యుడి నయినాను.

మక్తీ 160

పర్వతమంత వారీ నిశ్చయం మాతం యేర్చడింది. ఇదంళకా ఆయి పోయింది, కామినివి నాహృదయంలోంచి నమూలంగా-కూకటి వేళ్ళతో నహా తొలగించి వేయాలి. ఇప్పుడు కొమిని నాహృ్శాదయరాణి కాదు. కేవలం నాస్నేహి ళుడి చెల్లెలు. ఆంతేః

(శ్రీకాంఠ్‌నుంచి ఉత్తరం వచ్చినది. (అతనికి నేను యింతకు ముందు ఆవేశంలో (వ్రాసిన ఉత్తరం వంపించనే లేదు.) ఆతని ఉత్తరం యిలా వుంది;

“డాక్టర్లు నాతో కొత్త కొత్త (వయోగాలు చేయబోతున్నారు. నాతో రేపు ఎల్లుండిలో "నూ మోనెక్టమీ' ఆపరేషన్‌ చేస్తారట. అందుచేత నేను యింకొక రండు నెలలు యిక్కదేవుండవలసి వస్తుంది. .... .... ఆ్యళద్ధ చేస్తే లాభంలేదు. ఒకే ఊపిరితిత్తి వున్న మవిషి బతుకవచ్చునట .... ... వీవు రావలపిన ఆఅవనరం యేమీళేదు. ఇక్కడి డాక్టర్లు నర్సులు నన్ను చాల (_కద్దగా చూసుకుంటున్నారు* 'స్నేహితుడిలా మనలుతున్నారు. .... .... వెనకటి ఉత్తరాలలో నేను (వ్రాపిన పుస్తకా లన్నీ సాధ్యమయినంత త్వరగా పంపించు .... .... ౨.

కొమిని నా దారిలోకి వస్తుందా? వస్తే అదృష్టవంతుడినే. రోహిణ్‌ దగ్గద్నంచీ వుత్తరం వచ్చింది. ఆమెది విచ్చిన మల్లెపూవు లాంటి నరళముయిన మనస్సు, కాను కొన్నాళ్ళపాటు వానలెస్వాడి వెళ్ళవచ్చునా?. అని ఆడిగింది. కారణం ఏమిటో గాని శ్రీకాంత్‌ ఉత్తరాలు చాలా క్లుప్తంగా అయిపోతున్నాయి. ఒక్కసారి అతవి దగ్గరకు వెళ్గాంకలుసుకుని-యిక్కడి నమాచారాలన్నీ స్వయంగా వివేదించి శుచినై అతని వ్యక్తిత్వపు వకాశంలో మెలిగి తిరిగి నాలో చైతన్యాన్ని నింపుకుని రావాలని వుంది.

ఆయితే ఏవని చేయడానికి నాలో శకి లేకుండా వుంది. నాహృదయంలోనే ఒక తిత్తి తొలగిపోయినట్లయింది. గాలి తీసివేసిన బెలూనులా ఈయారపుళున్నాను నేను,

ళ |! ళ

“శ్ఞామివి, శ్రీకాంత్‌ రావడానికి యింక ఒక వెల పడుతుంది, నేను క!

ఎల్లుండిలో వేరే యింకెక్కడయినా గది చూచుకుందామనుకుంటున్నాను.

170 ముక్తీ

“ఏం యిక్క-డేమయినా అసౌకర్యంగా వుందా?”

“ అపౌకర్యమా? యేమీలేదు. బాల రోజులనుంచి వున్నాను గదా: (్రీకాంత్‌ ఒక నెలరోజులలో వచ్చేస్తాడు గదా ఆని ముందు యిక్కడ వుండి పోవటానికి అంగీకరించాను. ఇప్పుడు అతను....”

“అన్నయ్య విన్నేం యిక్కడ వుండ వద్దవ లేదుగా?”

“ఛంఛం శ్రీకాంత్‌ అలా ఆంటాడా?”ొ

ఆన్సర్రిి*

నేమ జవాబు చెప్పకుండా 'పేబుల్‌ మీదికిచూస్తూ అక్కడి పేపర్‌ వెయిట్‌ చేళుల్లో ఆడిస్తున్నాను.

“మరి ఎందుకూ వెళ్ళిపోతానంటావు?”

“కామిని” .... నాలోంచి వేడినిట్టార్చు బయటికి వచ్చింది.

• ఊఊ?

“నావల్ల నీకేం అసౌకర్యం కాగూడదవి".

*నాఠొ? నాకేం అసౌకర్యం?”

“వా పేమ వల్లి నీకు అసౌకర్యం

“సీవేం ఆటువంటి అసౌకర్యం కలిగించలేదే; పురుషుల "కొమం' శ్హీలకు అసౌకర్యంగా పరిణమిస్తుంది. అయిఠే “పేమ వల్ల అసౌకర్యం ఆనేమాట యిప్పుడే నీనుంచి వింటున్నాను

“అవును. నాపిచ్చి _పేమలో నీకు అపౌకర్యం కలగవచ్చు. నేను వానలెస్వాడి నుంచి (వ్రాసిన ఉత్తరానికి నీవు జవాబు (వ్రాకావా? లాంఛన ప్రాయంగా “స్య పేను వందనాలూ అన్నావు ఆంకేగాః .... ... ఇక్కడికి వచ్చిన తర్వాత ఒక్కరోజ యినా నీకళ్ళలో (పేమ కాలూకు మెరుపు కనిపించనే లేదు నాకు సీచూప్ప యిం కెవరి మీదో వున్నదని నా ఉద్ధేశ్యం”,

“గ్గారీశః యిష్పట్లో నన్ను దయడచేని = (పేమ పెళ్ళి అనే విర్భంధాలలో యిరికించకు, నేనింకా చిన్నదానిని నీవు చిన్న వాడివే. కొంతకాలం - కొన్ని నంవళ్సరాలు = న్నేహితులుగా వుండిపోదాం, కడరదా? పొళ్చాత్యదేశాలలో -

ముక్తీ [11 అక్కడిదాకా ఎందుకు? = బొంబొయిలోనే యిలా స్నేహిఈళం చేస్తూ వుండడం ఆలవాటున్నదటగా: శ్రీకాంత్‌ వీ స్నేపాతుడు నేను, వీ స్నేహితురాలిని"

“'స్నేహితురాలు:....” సీరవంగా ఓ నవ్వు వివిరోను. ఆమె వెలిబుచ్చిన యీ కొత్త అభిప్రాయం నన్ను ఆశ్చర్యంలో ముంచెత్తింది. ఇదంతా క్యామేడ్‌ ఆచార్య (పభావం అనడంలో యేమీ అనుమానం లేడు, నా జీవితం - వా ఆశలు- యిలా పాతాళంలో కూరుకుపోతాయని కోపగించుకున్నాను.

“డి ఇందులో తప్పేముంది?”

“కాదు తప్పేమీలేదు” = అవి ఒక్కక్షణం ఆగి అయితే యిందునల్ల _పయో జనం యేమిటిట?”* అన్నాను.

*అవ్రయోజవనమా? ఆలా చూడుకుంతే నీ (ప్రేమ .... పెళళ్ళలో మటుకు ఓ1వమయోజనం యేముంది?ొ

“ప్రమీలేదు. వెరసి సున్నః*

"గౌరి! ఎందుకిలా ఉదాసీనంగా మాట్లాడుతావు? జ తీవతలో నీకు యిట్లా అనిపిస్తోందేమో! ఈ రోజు కాస్త కులాసాగావుంది గదూ, వద, కాస్పేపు షికారు వెడదాం --- రటాస్యంగా అక్కర్లేదు. బహేరంగంగానే వెడదాం.

చా అస్నేహికులలాగ!”

కా పది

నేనింక నీరవంగా మంచంమిీదే కూర్చునివుండడం గమనించి, నా దగ్గరగా వచ్చి జబ్బ పట్టుకుని లేవదీయటానికి (వయత్నించింది.

“కామినీ సాధ్యంగాదు* అన్నాను -హీనన్వరంతో.

*వేను సాధ్యమయేటట్లు చేస్తానుగా. నీ ఉదాసీనళ తొలగిపోయేట్లు వీలో స్ఫూర్తి కలిగేట్లు చేస్తాము పద” అని-మూడురోజులనుంచి నేను చేసుకోకుండా వున్న “గడ్డం” మీద ఓ ముద్దుకురిపించింది. నా వికారాన్ని చూచి యేదో మ(్యతం వేస్తున్నట్లుగా ముసి ముపిగా నవ్వుతూ నా ముఖాన్ని పై కెత్తి నాపెదవులకు ఈన గులావీరేకులవంటి పెదవులు కలిపీ మరో ముద్దు యిచ్చింది. నాశరీరమంజా రోమాం చితమయి ప్పులకించటానికి బదులుగా నాకు తీవమయిన కోపం వచ్చింది.

122 ముకీ

*వీ 'స్నేహితభావంలో యీ చర్యలన్నీ భాగమేనా యేమిటి? ముద్దులు ఆలింగనాలు .- యింకొ ౨"

“వహ్వా నీవుమా(త్రం యేం తక్కువచేశావు. జోగ్‌లో నన్ను ముందుగా ముద్దు పెట్టుకున్నావు గదాః ఆలెక్కన చూసుకుంటే యీ వ్యవహారమంతా నీవే పారంభించావుంముందుగా”,

“అదే నా తప్పు. క్షమించు యేదో అజ్ఞానం నన్ను గుడ్డీవాడినిచేసి యిలా తప్పుదారివి నడిపిస్తోంది, యిన్నాళ్ళుం”

“తప్పుదారినా?*

• జక?

“తప్పుదారి అని యిప్పడెలా తెలిసింది? అకస్మాత్తుగా వివేకోదయం ఆయిందా?ి

“సీ చర్యలన్నీ చూస్తూవుం 'పే---వివేకోదయం అయింది, విజమే.*

*నా వల్లనేనా?

"అవును

“నేమ” ్రీకాంత్‌లాగ జ్ఞానివి కాదుగదా;”

“అయితేనేం? (శ్రీకాంత్‌లో వున్న యోగ్యళ నీలోనూ వుంది-ాఆనుభవం!”

“* అనుభవమా? అదెలా?”

“(డ్రాయింగ్‌ మాష్టరు, శివరామ్‌ కులకర్ణి ,-వీళ్ళుతో (ప్రారంభమై (పా ఫెసర్‌ శర్మంకౌ(యమేడ్‌ ఆచార్య వరకులా” నా మాట గాద్గదికం అయింది.

కౌమిని తటాలున లేచి నిల్చుని “నీవంటి సిచ్చివాడితో మాట్లాడడం కూడా తప్పే. నీవింత మూర్టుడననీ అనుమాన విళాచివవి అనుకోలేదు నేను. నీ వంటి మొగుడు దొరికితే యింక సంసారవిషయం చెప్పనే అక్కర్లేదు. ఎనిమిది రోజుల్లో ఉరిపోసుకుంటుంది ఆడది.” ఆమె మాటల్లో రోషం, పౌరుషం వున్నాయి. ఆమె ముఖం రక్తహీనంగా వుంది.

ఈ మాటలు వింటూపుంపాాఎందుకో తెలియదుగాని--నాకు నంతోషం కలిగింది,

ముక్తి 178

కామిని చక చక తన గదివయిపు నడుస్తూ “మంచిది, ఇక్కడ వుంటావో

వెళ్ళిపోశావో నీ యిష్టం. నీకు ఎలా తోస్తే అఆలాచేయి.* అన్నది. ఆమె గదిలోకి వెళ్ళి తలుపులు వీగించుకుంది.

ఈ లోపల 'నేను *ఎందుకూ-యింతలోనే మనస్నేహం తీరిపోయిందా? చ్‌ చ్‌.....నా (వియ స్నేపాతురాలి మనసును కష్టపెట్టి నేను యిక్కడనుంచి వెళ్ళి పోవచ్చునా? అన్నాను. ఒక్క నిమిషంపాటు-విజయోన్మాదం కాలూకు ఆనందం నా రక్తంలో సంచరించినట్లయింది.

అ ఈ అ

మరుసటిరోజు ఉదయమే సూట్‌కేస్‌లో నా వస్తువులన్నీ సర్దుకుంటున్నాను, అంతలో కామివి వచ్చింది.

“*గ్గార్రీశ; యిలా నీవు వెళ్ళిపోవడం మంచివవిగా తోచడంలేదునాకు, అన్న యేమంటాడు? అమ్మ యేమంటుంది? ప్లీజ్‌....

“సీవేం భయసడకు - నేను ఎవరికీ యేమీ చెప్పనులే నా అంతట నేనే వెళి పోయానని చెబుతానులే:”

“*భయపడడానికినేనేంచేసాను గనక? నీలోవి అబద్ధాల అనుమానాలు అన్నకూ అమ్మకూ చెప్పి ఆ తరువాత”

“భయం ఎందుకు? ఏ తప్పూ చేయనివాళ్ళకు, యే కోరికలూ లేనివాళ్ళకు భయం ఎందుకుంటుంది?”

“గ్లారీశ. ఉట్టినే నీలో నీవు విరాశపెంచుకుంటున్నావు, నీ (పేమతోపాటు నా (పేమ యింకా జతగూడలేదు గదా అవి-కుంగిపోతున్నావు. విజానికి వీలో ఆశక్తివుంది, (శద్ధపుంది, మమత వుంది. (పేమకావాలం సేం”

=నాకు చాలా దగ్గరగావచ్చి క్షమాపణ చెప్పుకుంటున్నట్లు నాకు పమర్చణ అయిపోతున్నట్లు నా ముఖం వంకచూసింది.

నేను యిక తట్టుకోలేకపోయాను, నేనుచేసిన పనికి సైతాను నన్ను వరకంలొో పడవేపినా ఫరవాలేదు. ఈ అమూల్యమయిన కణాలను వృధా చేయలేను, పాము కాటు వేసినా. ఫరనాాలేదు, కాని చేతికి చిక్కుతున్న అమూల్య రత్నాన్ని

ట్‌! ముక్త వొదులుకోలేను, .ఏదో తీవ్రమయిన విరంకళశమయిన భావం నా మెదడును లోగొన్నది. చూస్తూవుండగానే కామిని నా కౌగిలిలో దింధితురాలయింది. నాతోపాటు మంచం మీద పడిపోయింది, తీవ్రమయిన ఆవేశంతో ఆమె శరీరాన్ని యిష్టంవచ్చినట్లు నలిషి వేస్తున్నాయి. అమె పెదవులమీద నా పెదవులు వొత్తి ఆమెను కొరికి వేస్తున్నాను.

“గ్లార్రీక” ఆంటూ ఆమె నానుండి విడిపడటావికి [పయత్నం చేసోంది. కాని యా (వయత్నం యేమా్య[ం జయించలేదు. వీరనంగా కళ్ళు మూసుకుని గాఠాలింగనంలో కరిగిపోయింది.

“క్రామిని”

జ క్ర ౫

*యిిదేనా నీ పేమ?”

ఆ ద్తష్ళగ

“క్రామిని, నీవు యేంచేపినాంఎట్లా మాట్టాడినా-నీవే కొవాలి నాకు. నాకు నీవే కావాలి

జ్‌ క్త్యక

ఆ ద్ర

నా చేతులు ఆమె శరీరంనీద నాట్యం చేస్తున్నాయి. ఆమె బట్టలను చెల్లా చెదురు చేస్తున్నాయి. (ఆ క్షణంలో యేం జరిగిందో నాకు నిజానికి స్పష్టంగా తెలి యదు.) కౌమిని నిశృలత, తట్నన్సత ఐహులకణంగా వున్నాయి, ఆమెనుంచి యెటువంటి అనంగీకారము వ్యతిరేకత రాలేదుంఆమె ముఖంలో కనిపిస్తున్న ఆలో చనా వరళి చూనీ విర్చాంతపోయినాను,

నాశక్తి, అంకా-నా ఉన్వాదం, మదం-అంకా ఒక్కమారు పైకి ఉబికి వచ్చినట్లయింది. ఇంతలోనే చిల్లాపడిన బెలూనులా అయిపోయాసు. నీరసించి పోయాను

ఆక్రాన్చిన్నిో

ఎ క్ష్యైల

“లే. క్షమించు, ఏదో-,వమాదం జరిగిపోయేడే; శీ! ఇటునంటివని- కలతో నఖుచా చేస్తావనుకోలేదు... నేను నిన్ను బలాత్కారం చేస్తున్నాను. అయ్యో: ఎంళ

ముక్తి [76 తప్పుచేస్తున్నాను కామినీ! నన్ను త్షమించుంనీ స్నేటాభావం వల్ల యేమీ ఉవయోగం లేదు. చూళావా....నాకు కానలసింధి వివాహం, మన నంబంఢం ఆజన్మాంతం వుండిపోవడం:-”*

కామిని లేచి కూర్చుంది; ఆమె ముఖం మ్లానమయింది,. ఏడో తప్పు చేశానన్న భానం-లేక విరాశపొందిన భావపంంఆమె ముఖం మీద స్తాపరించుకుంది. అదేమిటో వివరంగా తెలియడం లేదు నాకు,

“గారీ; యేంచేయబోయావు?ొ

ఆమె [వళ్నకు నేను పిగ్గుపడిపోయూను. ముఖం కిందికి వాల్చుకుని ఆమె చేతులు పట్టుకుని “కామినీ, క్షమించ అన్నాను,

కామిని ముఖంమీద ఒకరకమయినంవిలతణ మైన ముపీ ముని నవ్వు కని పించించింది.

ళి అ తి

ఇప్పుడు సంఘటన గురించి వివరంగా అలోచించుకుం'టే తెలిసివచ్చేది యిది : కామివి నన్ను బెన్తవాడు చేపను పశ్హేరీతిగా పట్టుకోవాలనుకున్నదేమో? ఆమెలో కామాతురత కనిపించదు. ఓపిక, నిదానం అగుపిస్తాయి. ఆమె ఉద్దేశ్యం వఫలంకాలేదు గనుక ఆమె ముఖంలో విలకణనుయిన నవ్వు పైగా నామీద ఆరోపణ చేస్తున్నట్లుగా (వళ్న “గొరీశ, యేం చేయటోయావు అని:

నన్ను కౌగలించుకోవడంతో ఆమె కేదయినా ఉద్దేశ్య౦ వున్నదా? ఉండ వచ్చును, తన అనుభవాల ఫలనుంతా-నా గొంతుకు చుట్టాలమకుంటుందా? ఒకవేళ తను యీ సరికేంలేక, యిక ముందుంగర్భిణి రావడం తటప్తిస్తే దానికి నన్ను బాధ్యుడిని చేయాలని ఆమె ఉద్దేశ్యమా?

తరువాత = శ్రీకాంత్‌ వచ్చిన తరువాత-ఒకసారి నన్ను ఉ క్తేజపరవాలని (వయత్నం చేసింది. అప్పుడు కామేడ్‌ ఆభోర్యతో వంబంధం లేదు. అతడు పార్టీపనిమీద బెంగుళూరువెళ్ళి అక్కడే వుండిపోయినాడు. అప్పుడు యేదో భయా వేళశంతో నా దగ్గరకు వచ్చి-ఒక మధ్యాన్నంపూట-*గొరీళ। విన్ను వివాహం చేసు కోవడం నాకు యిష్టమే” అన్నది. తనను తాను సంపూర్ణంగా నివేదన చేసుకునే (సయత్నం జేసింది, నా అంతరంగిక నైర్యల్యం, ఆమె వట్ల వున్న ఆదరభానం

176 ముక్తి నన్ను యిబ్బందిలో పడవేయబోయినాయి. ఆంతేగాఠ దైహిక వంబంధం పట్ల నాకు వుండిన హేయభానం నన్ను నిర్చలుడివి చేసింది.

ఆ తరువాత నన్ను కామిని పనికిరానివాడుగా ఆటటొమ్మగా చూడసాగింది.

ళ తి న! నిన్నర్వాత్రి డాలి వచ్చివెళ్ళింది. డాలి నాకు ఆటవస్తువువంటిడి---ఒక రకంగా చూనుకుంపే అయితే “పిగ్మాలియన్‌* మూర్తిలాగా యిమె తయారవుతోంది నేను ఆఫికాకు వెశే నమయం ఆసన్నమవుళున్న కొద్దీ డాలి మానసిక స్పితిలో ఎంతో మాడ్చు వస్తూన్నట్లుగా తోస్తుంది. అమె మాటలలో నిరాశ స్పష్టంగా వ్యక్తం అవుతోంది. ఆమె యిస్టే దైహిక నుఖంలోటూడా యేవో విచారరేఖలు వున్నట్లు అనిపిస్తున్నాయి. నిన్న ఆమె ఎవ్సుడూ లేవంతగా యేడ్చింది.

“ఏం? యేషయిండి?” అని అడీగితే నా (ప్రశ్నలకు జవబేచెప్పదు. బహుళ, జవాబు కన్నీరులోనే వున్నదేమో! చివరకు ఒకమార్చు కన్నీటి ధారలను కట్టిపెట్టి ముసి ముపిగా నవ్వుతూ గౌరీ! అయాంసారీః .... .... ఊరికే ........ నా(ప్రేమాయణానికి భంగం కలిగించాను. లేదు, ఇక ముందు యిలాయేడావను ఇదుగో సీప యిష్టం అయిన చోట ముద్దుపెడుతున్నాను-” అంది,

ఆ మె (ప్రేమచేష్టలలో యేడో ఆరాటం, ఆవేదన వున్నాయి. వీటివెనుక మరో బాధ, న్లైరాళ్యం వున్నాయని నష్టం అవుతోంది.

“డాలి నీవు నొ పట్ల బాలదయగా (ప్రేమగా వున్నావు. నీకేదో బాధగా వున్నట్లు నా కనిపిప్తోంది. ఏమిటి దానికి కారణ౦? నేనేమయిన చేశానా? నీవే కారణమా! లేక మనమిద్దరము కారణ మేనా? బొంబాయియా? ఆ(ఫికాయా?? అని అడిగాను,

“ఎవరూ కాదు. జీవితమే కారణం .... అయినా నాకేం బాధఃి అంటూ ఆమె నవ్వింది. ఎక్కడ, చూపించు - హృదయంలోనా?; తలలోనా? శరీరంలోనా?ః పొట్టలోనా? ఎక్కడ? ఎక్కండాలేదు,

“పొట్టలోనా?” అనే మాటలు నాకు సూటిగా తగిలినాయి. ఆ విచారం అంత టీతో వదిలివేళాను.

“డాలి

అట్ల

ముక్తి 1771 నేను ఆమె పొట్టమీద - పొత్తికడుపు మీద చేయివేసి నిమురుతూ “డాలీ యిక్కడ యేముంది? తలం లం" అన్నాను.

ఆ బ్రేద్సృ”

“నిజం చెప్పు"

“డ్మం్లీ నేం?

“ఉంటే నేమో? చనిపోళాను ... దుర్మార్గురాలా!”

= గాగ్రీశ్రాా ఎమిటా అవందర్భపు మాట!”

“నాకు యిది అక్క న్లేదు. నీకు ముందే చెప్పానుగా? మన మర్య ఎటు వంటి నంబంధము వుండకూడదు. నిజం చెప్పు ... .

“ముందే చెప్పానుగా ఏమీలేదని. ముమ్మాటికీ లేదు. యివృటికయినా నమ్మకం కుదిరిందా? ళూడు బయట ఎంత చీకటిగా వుందో. శ్రీట్‌లైట్స్‌ ఆరిపోయినాయా యేమిటి? నేను త్వరగా యింటికి వెళ్ళాలి” అంది.

“క్క రోజూ యిక్కడే వుండిపో”

“అమ్మ యేమంటుదో"

“*య్వేవయినా ఆననీ”

• మంచి మాట చెప్పావు. గొారీళ! ఉన్న ఒక్క శల్లి యొక్క ఆనరా, నహ కారమూ గూడా పోగొట్టుకోమంటావా? (కీస్తులోను, పావ పుణ్యాల లోను అమెకు చాల పట్టింపు. నేనంటే ఆమెకు ... .. నరే, ఆదలావుండనీ, నేవిన్సుడు త్వర్రగా యింటికి వెళ్ళాలి”

“జ (క్రాస్‌ రోడ్‌ డాకా నేనూ తోడు వస్తాను వదః"

బొంబాయిలో అపురూపంగా అనిపించే ఆచీకటిలో మేం కలిసి నడుస్తు న్నప్పుడు మాలో యేదో కొత్త ఆత్మీయత, కారుణ్యము (పవేళశించి నట్లయినాయి. నేను కుడిచేతిన ఆమె నడుంచుట్టూ వేశాను. మా యిద్దరి శరీరాలు అంటుకు పోయినాయి. నామననులో అపురూపమయిన ఆలోచస్ల*+ ఒకటి కలిగింది. ఆ ఆలోచనలో సుఖమూ వున్నదీ, దుఃఖమూ వున్నది. ఆనందమూ వున్నది. ఆవేదన వున్నది,

178 ముక్తి

“*గ్గార్ర్‌, మనం తొమ్మిది నెలలపాటు కలసి వున్నాం-ఈ సహవాసం సుఖ్యపదంగానే వెళ్ళిపోయింది, నీవు ఆథఫికాకు వెళ్గన తరువాత నాకుానా నంగతి అలావుంచు, నీకు యేమనిపిస్తోంది? మనకు కాకుండా పోయిన “ఎడనీ ఆత్య్మశాంతికోనం ఒక్క కన్నీటిచుక్క అయినా రాలుస్తావా? గౌరీశ. నీవు నాకు యిచ్చిన-దీన్నియేమనాలి' మమతా లేక వొట్టి కామమా, (పేమా?-వహవాసానవికి 'స్నేహశీలతకు నా బృదయ పూర్వక వందనాలు. థాంక్స్‌ తప్ప యింకేమీ చెప్ప గల స్థితిలో లేను, యింకేమీ యిన్వగల స్థితిలో లేను.” ముఖంఎత్తి కళ్ళు తురుచు కుంటూ నా కళ్ళలోకి చూసింది.

నాకు నోటమాట రాలేదు. హృదయంమా(తం నడుస్తన్నకొద్దీ భారం అవ సాగింది. "

(కాస్‌ రోడ్‌కు రావడంతో శే డాలి నాకు దూరంగా జరిగింది. "నా దారి యిది. చాలు గొరీశ నున్విక వెనక్కుపో-యింకా పెకి రావలసిన అవసరంలేదు. గుడ్‌బై -గుడ్‌ నైట్‌ -హాయిగా నిద్రపో” ఆమె కంరం కంపీస్తోంది.

ఆమె వెనక్కు తిరిగి చూడకుండా తనదొరిన తను గది గది ముందుకు వెళ్ళి పోసాగింది

చీకటిలో ఒంటరిగానానుంచి దూరంగా వెళ్ళిపోతున్న ఆమె ఆకృతిని చూవ్సి నా అంతరాళంనుంచి _పగాఢమయిన నిట్టూర్పు వచ్చింది. కళ్ళలో నీరు నిండింది ఒక్కమారుగా వీచిన గాలికి యిలా అయిందముకుంటూ. వేను వెనక్కు తిరిగి. యేకాంతంగా చీకటిలో ఆగుగులు వేయసాగాను.

ళం త ళ

సెప్టెంబరు నెలలో ఒక్క నాలుగు రోజులు '“సిర్సి"కి వళ్శివచ్చాను. పిర్చిలో మా తండ్రిగారు యిలా అన్నారు:

“ఆందరినీ వదిలేసింనీ స్నేహితుడికి భశ్రూష. చేస్తూ కాలం గడిపేశావన్న మాటః'

“ఒక నెలరోజులు మాతం వెళ్ళాను. అంతే"

“మంచిపనే. కొన్త జ్యాగత్తగా వుండు, నీకూ టి. వి. వచ్చేమః నీకు వ్వంత వ్యవహారా;లో యేమయినా (శ్రద్ధవున్నదా ఆనలు? ఇతరుల పని నెత్తిన

ముక్తి 178 వేసుకుతిరగడం, యితరులకు సేవ చేయడంతో సరిపోతుందనుకుంటున్నావా? విన్నసణు ధారవాడాలో వుండనివ్వడమే తప్పయింది, బొంబాయికి పంపిస్తే సరి పోయేది. ఇంతకూ చదువు ఎలా సాగుతోంది?”

“బాగానే వుంది".

--విజానికి నా చదువు ఎంతమాత్రం బాగా సొగడంలేదు కాలేజీకి సరయిన టైములో వెళ్ళి వస్తుంపేగదా ఆవలు: కెమిస్ట్రీ (పాక్షికల్స్‌ రండు మూడు చేశాను* అంతే: నేను పరీక్షకు వెళ్ళడం కుదరదనుకుంటాను, బహుశ యీ సంగతీ యెవ కేనా తండ్రిగారికి చెప్పివేశారే మో।

“నీ స్నేహితుడి చెల్లెలిని విడిచిపెళ్టువా లేదా?”

ఆ ఊ&ః?* (ప్రశ్న అర్ధంకానట్లు నటించాను,

“*ఆవ్ఫన్తూయింకౌ వాళ్ళయింట్లోనే ఎందుకున్నావు?”

ఆథశ్రీకాంత్‌ వచ్చిన తరువాత వేరే రూం చూసుకుంటాను

= ప్రస్తుతం ఎవరెవరున్నారు ఆ యింట్లో”.

“వాళ్ళ దింధువు ఒకామె వుంది,

“ఏమయినా = (పేమలగొడవలో పడేవు-కలికాలం. ఈనాటి యువకులను ఆనలు నమ్మటానికి లేవు. ఉడుకురక్తం* అంటూ నావంక తీక్షణంగా చూశారు.

వాకిలి దగ్గరే నిలుచుని మా సంభాషణ ఆంకా వింటూవున్న అమ్మగారు నాకు మాట సాయానికి వచ్చారు.

“మీది ఒకటే చాదస్తం ఉట్టినే అనుమానాలు పెట్టుకుని వాడిని వేధిస్తున్నారు, మన గొరీశ యేమయినా అలా పిచ్చిగా (ప్రవర్తించాడా?”

• ఆ ఉట్టి కబుర్లు నాకు చెప్పకు. పైకి అమాయకుల్లా కనిపి౦చేవాళ్ళలో అగ్నిహో,తం వుంటుంది. యువకుల స్వభావం నీకేం తెలుసును?-ా. నీకు వయసు వచ్చేటప్పటికే యిద్దరు విడ్డల తల్లివయిపోయావు!”

“*బాల్లెండి ఎవరయినా వీంశే నన్విపోతారు.. అదికాదురా, గారీశ: నేనో మాట చెబుకాను విను”

182 ముక్తి

ఎచ్తూగు, అమ్మా. నీవు చెప్పటోయే మాట యేమిటో నాకు తెలుసు. పెళ్ళి వషయమేగా! ఇప్పుడిప్పుడే నేను పెళ్ళి చేసుకోదలచుకో లేదు” అన్నాను కోపంగా

“పెళ్ళి చేసుకోవా? అచ్చుబోపిన ఆంటోతులాగ ఊరంతా చెడ తిరుగుతావా? అన్నారు తండ్రిగారు త్టీవమయిన కోపంతో.

నేనేం మాట్లాడలేదు. ఏం మాట్లాడినా రాతి వ్యిగహుంముందు పురాణ పఠనం చేసినట్లయిపోతుందని వూరుకుండిపోయాను.

ఆల్రల్రా చేయకూడదమ్మ్యా గారీళ: పురోహితుల యింటివారు కబురు మీద కబురు చేస్తున్నారు. ఈ సారి నీవు కనీసం పిల్లనయినా చూసుకురావాలి:”

ఆనేవటువంటి పని యేమీ చేయదలచుకోలేదు. నస్ను అనవవరంగా కవ్వించకండి”

“పరే &శరికే వుండు. వాడంతటవాడే దారిలోకి పస్తాడులే. ఇంకో సంవ త్సరం ఆగు.” తండ్రిగారు అనుభవంమీద చెబుతున్నమాటలు.

“లేదురా. ఈసారి పిల్లను చూసుకో సీవేం వెంటనే ఆవును.కాదు అని చెప్ప వలసిన పనిలేదు. అమ్మాయి చాల అందంగా వుంటుంది. లక్షణమయిన వ్‌ల్లం కాకపోతే చదువుమాతం కాస్త తక్కువనుకో. అయితేనేం, యింటి పనులలో దిట్టం” అన్ముగారు అనునయ పూర్వకంగా చెబుతున్నారు.

“ఆమె, నీకు కోడలు” సరిపోతుందేమో గావి-.నాకు కావలపినది “నీ కోడలు కాదు.

“నోరు మూసుకు వుండరాదపే. నీ ఎన్నిక నచ్చదట యీ అబ్బాయిగారికి. ఏం, నీక్కావలసిన అమ్మాయిని నీవే యెంచుకుంటావాః అదయిన వృష్టంగా చెప్పి వేయి. మాకేం సంబంధం లేదని కూర్చోవయినా కూర్చుంటాం-”*

“నేసు పెశ్ళేచేనుకోవడం లేదంటే, వధువును వెతుక్కునే (వశ్న ఎక్క డుంది”

“ఎందుకయ్యా యింత వైరాగ్యం? ఎవరయిన అన్యూయి నీ అందాన్ని వేళాకోళం చేసీ పారేసిందాయేమిటి? ఈ కాలపు యువకులు (ఢేమ అంపే యేదో అమృతమన్నట్లుగా దానివెనుక పరుగెత్తుతూ వుంటారు” అంటూ మా తండ్రిగారు ళను హాస్యానికి తామే నవ్వసాగారు.

ముకీ సో 183

“మీరు మాట్లాడకుండా వూరుకోండి” ఆమ్మగాడు మందళించాక్షే, _ చూడయ్యాయయింకా నీ ఎం. ఎస్‌ సి. గిమ్మెస్సి నాటకం చాలు- సీర్చి ౨ దుకాణం వ్యవహారాలయినా చూసుకో. డబ్బు సంపాదించు. పెళ్ళిచేసుకోఎ

ళా విల్లలను కను, యిదేగా మీ ఉపదేశం? ల

“వహ్వా, అదంతా సంసార తాప్యతయంలో వుండనే వుంటుంది:

ఖ ఉ ఠి 1

వాళ్ళ (ప్రపంచం వేరు, మన (ప్రవంచం వేరు, వాళ్ళ విలువలు వేరు, మన. విలువలు వేరు, వొరి మాటల అర్ధంవేరు మన మాటల అర్థం వేరు, ఒకవేళ ఒకే మాట ఉపయోగించినా, దాని అర్ధం మ్యాతం వేరు వేరుగా వుంటుంది. ఇలా వారికీ, మనకీ మధ్య ఏదో గోడవంటి అంతరం వున్నట్లు అనిపిస్తుంది. వాళ్ళ మాటలు వివాహం, (పేమ, సుఖం, పంసారం -- యివన్నిటి గురించి వాళ్ళకూ నాకూ వున్న అంతరాన్ని గురించి ఒక 'పెద్ద (గంధమే (వ్రాయవచ్చును. మనకు ఉత్కృష్ట ఆమభనం అనిపించింది. వాళ్ళకు విరర్ధకంగా తోస్తుంది. మనం యేం చెప్పినా దాన్ని పేలవంగా తీనిపారవేయడము వాళ్ళ పద్ధతి. వాళ్ళ మానపిక జగత్తుకూ మన భావనా (ప్రపంచానికి చాల దూరం వుంది. అటువంటి సందర్భంలో వాళ్ళతో పంధాషణ కూడా అసాధ్యం అయిపోతుంది. ఒకళ్ళ నొకణ్ళు అర్థం చేనుకోవటానికీ విదులు అపార్జాలు ఎక్కువయిపోతాయి.

ఉ నో ళం

'రెండుమూడురోజుల తర్వాత నేను సిర్చికి వెళ్ళనున్నాను. పెళ్ళిచేసేదేముంది? గాజుగోడకు యిటుపక్కం నుంచుని ఒకమారు దర్శనం చేసుకుని నమస్కారం చేవ్సి పచ్చివేయడమే గదా! అసొకర్యమయిన యీ సందర్శనంకంపి అసలు వెళ్ళ కుండా ఉండడమే మేలు, అయితే వెళ్ళకుండా చివరి సాష్టాంగ నమస్కారం చేయ కుండా - గత జీవితం నుంచి పత్యక్షంగా ముక్తి పొందకుండా = నేను ముందుకు అడుగులు ఎలా వేయగలను? లేదు, ఒక్కసారి వెళ్ళిరావలపిందే! ఇంకా ఒకటి , ఆరగా మిగిలిన వేళ్ళను పెకిలించి వేప, నా హృదయాన్ని శూన్యం చేసుకోవాలి. నా చిన్నతనం, యవ్వనంలోని అనుభవాలన్నిటినీ భావరహితం చేసుకోవాలి, అ౦ద్రు కోసమయినా యీ (ప్రయాణం చేయక తప్పదు.

జ! అ న!

182 ముక్తీ

శ్రీకాంత్‌ను కలుసుకునేందుకు వానలెస్వాడి వెళ్ళాము. అతని ఆరోగ్యం యిప్పుడు చక్కగా వుంది గనుక = అతనితోపాటు పండుగ ఉత్సాహం = ఆనందం 'పంచుకుందానునుకున్నాను. అతడిని కలుసుకోవడం అంటేనే యేదో ఉత్సాహం _ విజమోళ్చాహం౦ - కలుగుతుంది మనస్సుకు.

“శీకాంక్‌ మససులోని భారం ఒకటి తీరిపోయింది. ఒక ఊపిరితి త్తుపోతే పోయిందిగాని, యికముందు నీకు ఆరోగ్యం చేకూరుతుందన్న విషయం తెలిపి ఎంతో సంతోషం అయింది నేను యీ ఆనందాన్నినా ముఖంలో కొంతలోకొంఈత చూపించ గలిగాను.

శ్రీకాంత్‌ ముఖంమీద ఉదాసీవత యింకొ తెరకట్టుకుని వుంది. మబ్బులా “ఎందుకో ఏమోగాని నాకు యింకా పూర్తి నమ్మకం చిక్కడంలేదు మరణం గురించి ఆలోచించి ఆలోచించి, దానిని నా స్వంతం చేసుకున్నాను. ఇక జీవితం గురించి, భవిష్యత్తు గురించి ఆలోచించుకునేందుకు కొంత విరామం చిక్కింది పీమయినా, మరణానికీ, నాకు యింకా యేదో నంబంధం వున్నదన్న విషయం మటుకు మరచిపో లక పోతున్నాను. జీవితం గురించి, భవిష్యత్తు గురించి, కలలు కనడావికి 'పయత్నించడం అంటే = కళ్ళముందు శూన్యమ వికృతారారం దాల్చి కవిపిస్తోంది. అఖండంగా కనిపిస్తోంది. ఇదేదో “దివ్యదృష్టి లాగ వుంది. ముందు జరుగవోయే సంగతులు కళ్ళముందు. ఇప్పుడే కదలాడుతున్నాయి. ఉండీఉండనట్లు మసక మనకాి

“ర్రీకాంక్‌, నీ ఆత్మవిశ్వాసం జీవనోత్సాహం౦ బాగా తగ్గిపోయినట్లు అనవీపి స్తోంది".

“ఆడేంకాదు, చనిపోయేంత వరకు హాయిగా నిండుగా బతకాలనే అభిలాష కొద్దిగా కూడా తగ్గిపోలేదు. అయికే మాత్రం నాలో శక్తి ఎక్కడ వుంది? ఇక ముందు యేం జరుగుళుందోననే ఆరాటం కొంత। ఇవ్పటిలాగ ఎక్కువ చదివి నట్లయితే, ఆలోచించినట్టయితే మెదడుకు అలసట కలుగుతోంది. ఇకముందు ఒకే ఊపిరితిక్తితో పనిచేయాలి గనుక ఈ శరీరానికి ఎక్కువ విశ్రాంతి యీాయవలసి వుంటుంది. ఇలా ఎంతకాలం తోసుకుపోళానో తెలియడం లేదు. అందుకనే యీ ఉదాశీనత - అనుకుంటాను:”

ముక్త 183

“సీ మనస్సుకు అలా అనిపిస్తోంది అంకే. ఒంట్లో ఓపిక లేకపోవడంవల్ల కలిగిన 'సీరవం” యిది. సీకు పూర్వపు శక్తి తిరిగివస్తే నీ చ్చైతన్యం యిదివరకటి లాగ, జ్వాలలాగ, వెలిగిపోతోంది.”

“వ్ర్వాలలాగ వెలిగిపోతుందా? ఇప్పుడు అది కేవలం కల - అనే అను కోవాలి. గౌరీళః నా స్వంత చై తస్యంమీద జీఎంచే రోజులు అయిపోయాయి. ఇకముందు గొప్ప గొప్ప వాళ్ళ పుస్తకాలు చదువుతూ ఆక్షానంలో, వెలుగులో, ఆ (పతిభాశాలుర చైతన్యం ఆసరాగా తీసుకుని జీవించాలి. నా జీవయా[త్ర ముగిసే పరకూ మార్గం అదొక్కటే = మరేం లేదు:

“3 రీరిపోషణ?”

“ఆ (ప్రశ్న ఎందుకువచ్చింది నీకు? (ప్రస్తుతానికి నాకేం అనిపిన్వన్నదం'పే

శరీరం మనస్సును అమవరించి వెడుతూ వుంటుందని, ఒకదృష్టితో చూస్తే యిది శరీరము = మనస్సు అవి విభజించడమే తప్పు. రెండూ ఒకే వ్యక్తిత్వం యొక్క రెండు మథాలు, ఊ = నా శారీకక జీవనం అనేదీ యిక ముందు యేమీ లేనశ్తు లెక్క. ఊరికే విశాంతితీసుకుంటూ వుండడమే అంపే-సగం మరణించినకళ్లు లెక్క. దైపాక జీవితం అంతా _పేమలోను, లై ౦గివానుభవంలోను, సాహసకార్యా చర*లోను, జఏగిపోతుందనే విషయం యిష్పడిప్పుదే నాకు తెలిసివస్తోంది.”

నాకు కుతూహలం ఎక్కువయింది.

“సీ స్వంత అనుభవంవల్ల ఏవయినా కొత్త నంగతులు = సత్యాలు - ఎలుక అపుతున్నాయా ?”

“ఆవును, గొరీశ: మొన్నమొన్నటిమాట .... .... ఏడెనిమిది రోజుల కింద యిదే మంచంమీద యిలాగే పడుకుని కళ్ళు మూసుకున్నాను. మనస్సును యేదో పొర కమ్మేసినట్లయింది. శాంతంగా వివృత మనస్సుతో పడుకున్నాను. అప్పుడు, ఆ సిస్టర్‌ మేరీ = ఆమెను నీపు చూశావు కదూ: బౌషధం తీసుకువచ్చింది. మొదటి నుంచి నాపై ఆమెకు ఆత్యీయత, అనురాగం వున్నాయి. ఆమె మాటలలో - నాతో మాట్లాడేటప్పుడు = ఒళ రకమయిన ఆకర్షణ = మోహం వున్నాయి. చూపులకు ఆమె యిక్కడ నర్పులందరిలోనూ, ఆకర్షణీయమైనది. ఆమె మెల్లిగా వచ్చి, యిదే కుర్చీ = యిష్పుడు నీవు కూర్చున్న కుర్నీలో కూలబడింది. నా రొమ్యుమీద్‌

184 ముక్తీ

కుడిచేతితో సావకాశంగా నిమురుతూ వన్ను ని్యద్రలేపుతోంది. “శ్రీకాంఠ్‌* అన్నది. నేను కళ్ళు తెరిచి చూసేసరికి.ఆమె మనోహరమైన వప్వు-ఆమె కూర్చున్న తీరు నా జూవ్యమనస్సులో ఆకట్టుకుపోయినాయి. ఒకవేళ నాకు తెలియకుండానే నారక్త్యం వేడి ఎక్కిందేమో: మహాశ్వేతను పుండలీకుడు చూసినప్పుడు కలిగిన భావాలలో దిహుళ ఒక అ౭ళం నాకూ అప్పుడు అఆసగాహన అయివుంటుంది. నేను పిచ్చివాడిలాగ ఆమె నవ్వు ముఖాన్ని - బరువయిన వక్షస్తలాన్ని అందమయిన కంటి తీరును _ మత్తెక్కిన మనిషిలా చూస్తూ పుండిపోయాను. కేవలం శారీరకమైన ఆకర్షణకు “వేసు యింశగా లోనుగావడం నా జీవితంలో యిదే మొదలు. శరీరవాంఛలు ఊహా జనితం అనేది నాకు తెలిసివచ్చింది.” ల

“అయితే నీవీరోజు ఆమెకో--' అంటూ వాక్యాన్ని మధ్యలోనే నిలిపి వేశాను,

“సీ ఊహలు యింకా ముందుకు వెడుతున్నాయేమిట్‌? అటువంటి పందర్భం యేమీ జరగబేదు జంగదుకూడా .. ఆయితే యేమయిందనే విషయం స్పష్టంగా చెప్పలేను. ముఖ్యమయిన నంగతి మటుకు యిది : లైంగిక ళక్రియొక్క (ప్రత్యక్ష ఆవగాహన దాని గుడ్డి ఊహాపోహలు గీకు పురాణాలలో కామానికి ప్రతీకగా ధనుర్ధారి అయిన ఒక తుంటరి కుగరవాడిని చ్యితించడం ఎంత సమంజసమో నాకు ఆ శణంలో తెలిసిపోయింది. అదలావుండనీ. కళ్లుమూసుకుపోయిన లలెంగికో ఉన్మాదానికి నేను దాసుడినయిపోయినాను. = = యికముందు యిది కేవలం ప్పస్తకో లలో చూసి చదువుకోవలసిన అనుభవమే:”

నాకు ఎందువల్లనో కొవి - (శ్రీకాంత్‌ కిందపడిపోతున్నట్లు అతవి ఆత్మ ఆధోగతిపాలు అవుతున్నప్ణు అనిపించింది. ఆరోజున, లెంగిక సందింధాలను గురించి ఎన్నడూ మాట్లాడి ఎరుగని శ్రీకాంత్‌ యివాళ యిలా చెప్పడం నాకు వివ్మయం కలిగించింది.

మవం ఆదర్శంగా ఎంచుకున్న వ్యక్తి నెతికంగా పతనం జయిపోతూవుం టే కలిగే బ్రొర, విచారం అంతా యింతా కాదు మన న్వంతజీవనం. యెంతఛండాలంగా యేడ్చినా, మనం ఆదర్శంగా పెట్టుకున్న వ్యక్తి జీవితం మటుకు సత(ఠంలాగా (చకౌళవంతంగా వుండిపోవాలని ఆశిస్తాము, పర్వసామాన్యులపట్ల చూపించే

మక్రీ 188 పహవం, మనం యీ ఆదర్శ పురుషుల విషయంలో చూపించలేము ఎందువల్ల, బహుళ ఆదర్శ వ్యక్తులు మన అంతరంగ జీవితపు విలువలకు బొహ్యపతీకలుగా పుంటారు. ఆ వ్యక్తుల _నెతికద్యుతివల్ల మన (వతీకకు భంగం కలుగుతుంది, మన విలువలు పాతాళంలో పడిపోయినట్టు ఆయిపోతుంది.

ఠి ఈ ఠి

శ్రీకాంత్‌ నీ గురించి ఎక్కువ ఆసక్తి చూపలేదు. కామివికో వ్యవహారం ఎలా నడుస్తూందన్న విషయమే (పస్తావించలేదు. ఆతని విచ్యిత ఉదాసీనత చూపి నా హృదయం లోలోపలే కుమిలిపోసాగింది. నా అంతట నేను యీ విషయం చెవ్పదలచుకోలేదు (శ్రీకాంత్‌కు నా పట్లవున్న స్నేహ వనహకొార భావాలలో ఏదో కొజత యేర్చడినట్టు అనిపించింది.

“కామివి కమ్యూ నిప్పు పార్టీలో చే.న తరువాత నీకో ఉత్తరం (వాళాను. అందిందా??' (_జయిన్‌లో కూర్చున్న తరవాత ఒక నిమిషం చిక్కీంచుకుని శ్రీకాంత్‌ను అడిగాను.

“క్షశ. అందకుండా వుంటుందా?

*దావికీ జవాబు యేం [వాశావుకాదేం?ి

“జవాణు? ఏమవి జవాబు? తన యిష్టం వచ్చినట్లు చేసుకునేందుకు కామినికి స్వాతం (త్యం వుంది ఆ (శ్రీకొంత్‌ జవాబు నన్ను ప్తంధింపచేపింది, _దెలు చ్మనాల చప్పుడు నా చెవులలో హోరెత్తుతోంది,

శ్రీకాంత్‌ యింకా యిలా అన్నాడు: 'గొరీశ క్రామిని స్వతంత్రురాలు. ఆమెలాగే నీవూ ప్వతంశ్రుడివి. మీ అనుభవాల గురించి. ఆలోచనల గురించి ఉపదేశాలు చేయడావికి నేనెవరిని? (పతి మవిషికీ తనదే ఆయిన స్వంత అనుభవం పొందే హక్కు వుంది. ఆ అనుభవంవల్ల పొందే సుఖదుఃథాలకుకూడా అతనే కారకుడు:

"ఇంత విర్లి ప్తడివయిపోతున్నావేం? శ్రీకాంత్‌!” అనీ నేను క్షణమయినా విరొమం యివ్వకుండా అనేశాను.

"నిర్లిప్తత తప్ప యింకో మార్గంలేదు.” శ్రీకాంత్‌ వీరనంగా నవ్వాడు. “వా బడలిక = వేదన - ఆలోచనలథారం నాకు ఎక్కువయిపోతోంది. ఇతళులకు

186 ముక్తీ దారిచూపించగల స్టితిలో లేను, నేను యిప్పుడు. మరోమాట-- యిళరుల నమస్య లను విచారించగల శక్తిగూడా తగ్గిపోతోంది నాలో, మృత్యువు సమీపిస్తున్నకొన్టీ ససుష్యలవ్నిటినీ తృణీకరించడమే. అయిపోతుందేమో: గౌరీళశ, యింకో విషయం చాల రహన్యమయినది -- చెప్పమంటావా? నీ ఉత్తరంలో కామినిని గుఏంచ్చి ఆమె (ప్రేమ కలాపాలను గురించి నీ వేదన - యివన్నీ ఏవేవో వ్రాావుగదా! = _ విజం చెప్పాలంటే ఆ ఉత్తరం చదివిన తర్వాత కామినిపట్ల నా కోరకమయిన అసూయ కలిగింది. నీపట్లగూడా అసూయే: మీ సుఖదుఃభాలు, సమస్యలు మీ జీవితోత్సాహంతో జరుపుకునే కార్యకలాపాలు తలుచుకుంటే - నేను అసూయతో మునిగిపోతున్నాను.- = నీకు యేంకావాలనుకుంళే అలా చేసేయి. గొరీశః అవ్నిటికీ నా ఆశీర్వాదం పుండనే వుంది. విజంగా - నీవంటే నాకు ఆసూయ, నీపట్ల నాకు మాత్సరం =!

ఆతని యీ విచారధారలో నొకేబువంటి _పతిపత్తీ చిక్కలేదు. నాకు ఉత్తేజ కరమబున మాటలు అవసరం లేదు. సానుభూతి, సహకారం, మార్గదర్శకత్వం అవపరం. "నీ నిరాశ- దుఃఖం - అంతా మంచిదే. నీ అనుభవాలన్నిటిలోను నీవే కుమిలిపో. నీ అదృష్టం చాల గొప్పది. వీవే ధన్వుడివి. అన్నిటికీ నా ఆశీర్వాకి వుంది. నీవం'పే నాకు ఆసూయకూడా.... యిలా అనివుంటే బాగుండేది ఆతను:

అతని మాటలు విన్నమీదట నా వేదన పది.తలయింది. అన్నిటినీ మించి (శ్రీకాంత్‌కు నాకు నడుమ ఒక గాజు గోడ నిర్మాణం అవుతోందా అనిపించింది- పేమయినా నపాంచగలము గాని యిటువంటి అడ్డుగోడలను మాకం సపించలేమ.

వ థి ఠి

దీపావళి వెలవుల్లో సఠత్యేం్యద తన బి. ఇ. పరీక్ష ముగించుకుని పిర్చికి వెడుతూ ధారవాడలో దిగాడు. ఆతనే బలవంతంచేపి నన్నూ సిరికి తీసుకువెళ్ళాడు. ఆతని సహవానం నా హృదయానికి కొంత ఊరట కలిగించింది. శాంతియుత జీననంలో మాధుర్యం వున్నది. కలవరపాటు జీవితంలో లేని నిర్లిప్తత ఊరట-ా దీవిలో వుంటాయని నాకు ఆవగాహన అయింది. పత్యేం్యదకు కామిని విషయం మినహాయించి తతిమ్మా సంగతులన్నీ చెప్పాను. ఆమె చివరి “పాపం” గురించి

ముక్రీ 18 చెప్పడానికి నా మనస్సు జంకీంది. అంతకుముందు నా హృదయం విప్పిచెబుతూ వున్నప్పుడు నా ఆలోచనలు, భావనలు వర్షిస్తూవున్నప్పుడు నా ఆంతరంగంలో తిరుగాడుతున్న ర_క్రరంజితశల్యాలు అతనికి చూపిస్తున్నప్పుడు నేనేదో కఠానాయకుడ్తి ననే భావం ఏర్పడింది. నా అనుభవం అపూర్వమయినది గదా--అన్న సంతోషం కూడా కలిగింది. ఈ రచన చేస్తున్నప్పుడు కూడా యిదేరకమయిన అలిమానం, సంతోషం కలుగుతున్నాయనే అనగాహన నాకు కలుగుతోంది. ఇటువంటి భావనలు విర్హిపష్తతవ్లు వస్తాయా లేక అహంకారంవల్ల యేర్చడుతాయా?

సత్యేంద్ర నాకో మార్గం చూపించాడు.

"నాకు త్వరలోనే బొంబాయిలో ఒక మంచి ఉద్యోగం దొరకనున్నది* ఉద్యోగం కావడంతో చే అక్కడ ఒక యిల్లు తీసుకుంటాను. నీపు జూన్‌ నెలకల్లా అక్కడికి వచ్చివేయి.నీ ఎం.ఎస్‌.సి. పూర్తిచేసుకో. లేదంటావా వి.ఎస్‌,సి. 'బక్నా లజీ చమపు. కామినివి పూర్తిగా మరచిపోయే _పయత్నం చేయి - నీ జీవితంలో ఆ ఘట్టం ముగిసిపోయిందనుకో. ముందు బోలెడు జీవితం వుంది. సుఖవడడానికీ ఎన్నో అవకాశాలున్నాయి. ఒకిడారి మనసు అరణ్యానికి తీసుకు వెకుతుంది. ఆలా తీసుకు ఎళ్ళిందిగదా అవి ఆ అరణ్యంలోనే యేడుస్తూ కూర్చుంటామా? మరో దారి కోపం వదకవద్ధూ?”

--అతని కార్తిక అభిప్రాయాలు నాకంతగా వచ్చలేదు. బొంబాయి వెళ్లే ఆలోచన మాతం ఆంగీకారయోగ్యంగానే వుంది. ఇకముందు ధారవాడ వెళ్ళడం అంపే పులినోట్లో తలకాయ పెట్టినళ్లు: బొంబాయి వెళ్లి వేరే రకమయిన జీవితం ఎలాపుంటుందో చూస్తాను. కావాలంటే పార్టీపనిలో ములిగిపోతాసు- (శ్రీకాంత్‌ నాయకత్వంనుండి విముక్తిపొంది.) ఆత్మబలం 'పెంచుకుని వ్యక్తిత్వం పంపాదీంచు కువి దృఢంగా తయ్యారె ఆ తరువాత కామినీకోవం తీరుబడిగా (సయత్నించ వచ్చును. లేక కామివి- ఆవరికి- తనంతతానే నాకు చేరువగా వచ్చినారావచ్చుసు, అయికే యీలోపల కామిని ఎంత (కష్టరాలుగా తయారయిపోతు౦దో,.... యిలా ఆలోచించుకుంటూ కాలంగడిపాను.

ఖ ఖ థి

108 ముక్తీ

దేవిని పాపం అనాలి, దేనిని అనగూడదు - అన్న విషయం నాకింకా తెలియదు. హత్యచేయడం పాపం బలాత్కారంచేయడం పాపం; అపును = అంగీకరిస్తాను ఇతరుల స్వాతం(త్యాన్ని అపహరించడం పాపమే. ఆత్మహత్య పాపం. కౌమార్యం పాడుచేసుకోవడం పాపం. మద్యపానం యిత్యాది భోగలాలన్స లలో మునిగిపోవడం పాపం. ఎందుకని? తన స్వంత జీవనం -- యితరుల స్వాతం (శ్య్యావికి అడ్డురాకుండా జీవించడంలో పాపం మెందుకు తలదూరుస్తుంది? ఇది మంచి = యిది చెడ్డ అని ఎలా నిర్ణయించుకోనడం? అంతా ఆ వ్యక్తి మనసు మీద ఆధారపడి పుంటుంది. -- అని (శ్రీకాంత్‌ చెప్పినమాట గుర్తు వస్తుంది. నరకాన్ని స్వర్గంగాను, న్వర్గాన్ని నరకంగానూ మార్చగల చాకచక్యం మనసునకు వుంది. ఆలాగే యిది మంచి - యిది చెడ్డ అవి విర్ణయంచేయడంగూడా మవసుచే సే పనే: -- అంపే కొమిని పాపాన్ని నేను "పాపం * కాదు అనుకుంటు - యింక పాపం ఎక్కడుంది? కామినికీ వివశోదయం ఆఅయినమీదట, ఆమెకు పళ్ళాత్తాపం కలిగినన్నుడు ఆమెను క్రీస్తుమాదిరిగా క్షమించి ఆమె చేతులు పట్టుకుని యీ (పపం చపు వెలుగులోకి తీసుకురాపలసిన కర్తవ్యం నాదేగదొ: -- ఇలాంటి ఆలోచనలు నాకు అప్పుడప్పుడూ కలుగుతూ పుంటాయి.

ఇటునంటి ఆలోచనలకు ముఖ్య కారణం కామిని: ఆమెమీద నాకు ఉన్న ఉన్మాద (పేమ: అప్పుడు నా హృదయంలోను, మనసులోను అంతటా కొమిని నిండివుంది. అందుచేత బౌదార్యం (ప్రదర్శించి కామినిని క్షమించాలి. ఆమెకు నా నిజమయిన హృదయృవైశాల్యం చూపించాలి. ఆమెకోనం యేం చేయటానికయినా వీద్దంగా వున్నాననే విషయం నిరూపించాలి. = = ఇటువంటి పెద్ద పెద్ద ఆలొచనలు రావడం అసహజం కాదు గదా।

ఠి థి వ

పీమయినా యింకా ఒక “టరమ్‌” ధారవాడలో వుండక తప్పదు. ఏమేమి జరుగుతుందో చూద్దాం - ఆంతా అనుభవిద్దాం, నహించుదాం అని ధారవాడవెళ్లాను. ఛ్రీకాంఠ్‌ నన్ను తన యింట్లోనే వుండమవి బలవంతం చేసినా నేనుమాత్రం అంగీకరించలేదు, వేరే గది తీసుకున్నాను. 'ఉళని బపప్పకొండి మీద వకీలు క్రావేగారి యింట్లో గది.పతిరోజూ తప్పకుండా (శ్రీకాంత్‌ దగ్గరకు వెళ్లి వస్తున్నాను,

ముక్తి 180 మా సాయంకాలం షికారులలో మాటలకన్నా మౌనమే ఎక్కువగావుంటుంది. నేనేదయినా (పశ్నవేపినప్పుడు-అప్పుడే వి్యదలేచిన వాని మోన్తరుగా ఉలిక్కిపడి “ఆ*' ఊ ఆంటాడు, ఈమాట యివృడు చెప్పవచ్చునా లేదా. యీ (పళ్న యిప్పుడు వేయవచ్చునా లేదా ఆని నాలో నేనే గుంజాటన పడి శ్రీకొంల్‌ మనస్థితిని గురించి ఊహాపోహలు చేసుకుంటూ ఒకరకమయిన ఆవేదనతో నలిగి పోతున్నాను.

“శ్రీకాంత్‌ ఈరోజు ఏం చదివావు?”

'ఆ?ి

“యీరోజు యేం చదివావూ అని అడుగుతున్నాను.”

“ఈ రోజూ? ఆ: డాన్టవస్కీ (వావిన “106 [160 నవల చదవ నారంభించాను."

తరువాత డాస్తవస్క్టీవి గురించిగాని ఆ నవల గురించిగాని యేమయినా చెబుకాడే మోనని ఎదురుచూశాను అయితే (శ్రీకాంత్‌ తన మనను గూడు కట్టుకున్న గోడలు దాటి బయటకు రావడంళదు. అది అనాస క్తతో - ఆలోచనా పరత్వమో నాకు తెలియరావడంలేదు

అతను యింత వొనంగా వుండిపోవడం నాకు బాధ కలిగిస్తోంది. ఒకరోజు రైర్యంచేపి ఆడిగాను.

“శ్రీకాంత్‌: నాతో మాట్లాడాలం పే నీకు చికాకా?"

“భీ అదేంలేదు.”

"ఆయికే మరి యిదివరకటిలాగ నాతో హాయిగా మాట్లాడడం లేదేం?"

“మౌట్లాగడం అంతా నా వొంకేనా యేమిటి? ఇన్నాట్లూ నేను మాట్లాడుతూ వున్నాము, నీవు వింటూవున్నావు. ఇప్పుడు నీవు మాట్లాడు. నేను వింటూవుంటాను.”

నా నోరు మూతపడింది. నా ముఖం . నేనేం మాట్లాడగలను? విద్యార్షి ఒకవేళ అధ్యాపకుడు కావచ్చును. అంతేగాని ఆధ్యాపకుడు విద్యార్థి అవుతాగా? క

“నీకు నా సహవాసం భరించరానిదిగా వుంటే చెప్పు, నేను తప్పుకు తీరుగు శాను.” అఆ౦దామనుకున్నాను. చాల _పయత్నంచేసికూడా అనలేకపోయినాను,

100 ముక్తి

ఒకరోజు నేను బొంబాయికి వెళ్లే విషయం (ప్రస్తావించాను.

“మంచి ఆలోచన: ఇంతకంటె మంచి ఆలోచన యింకేదీ వుండదు. నాకోసం నీవు పడ్డకష్టం యింతటితోచాలు. నేను యిప్పుడు ఎలాగో సరిపెట్టుకో గలుగుతున్నాను. ఇంకా ఒకటి రెండు వంపత్సరాలు విశ్రాంతి నీవు నాకోసం యిక్కడ వుండిపోవడం ఎందుకు?

“ఇదేం మాట, శ్రీకాంత్‌!

పోయిన జూన్‌లోనే సీవు బొంబాయి వెళ్ళిపోవాని ఆనుకోపడం నాకు తెలును నత్యేం(ద్ర నాకంతా చెప్పాడు. నాకోనం నీవు సంవత్సరం పాొడుచేసుకున్నావు.* నీవు అప్పుడే వెళ్ళివున్నట్లయి తే కామివి విషయంలోకూడా నీకు యింత విచారం ' సంటప్రాప్తించి వుండి వుండేదాదు. అన్ని రకాలుగా నీకు మంచి జరిగి వుండేది. సర్యేం్యద వంటి మార్గదర్శకుడు కావాలి నీకు, నా వంటి తలతిక్క. మనువులతో కలసి తిరిగితే చెడిపోవడమే గతి. కామిని విషయంలోకూడా నేనేం సహాయం చేయలేక పోతిని!__ మొత్తంమీద యిక్కడి వాతావరణం నీ పెరుగుదలకు సరి సడేదిగాలేదు. ఒక రకంగా యిది మృత్యు వదృశమే ఇక్కడ = యువకులకు (ఫపోళ్సాహం యిచ్చే వాకాసరణం లేదు. వివిధ అనుభవాలకు అవకా-౦ లేదు, ఇక్కడి జీవన పరిధి చాల యిరుకయినది. బొంబాయి మహా విశాలమయిన నగరం, మనస్సు బహుముఖంగా పెరగటానికి విప్పతి పొందటానికి ఉ_శ్తేజం కలగటానికి అక్కడ అవకాశాలు ఎక్కువ. ఆ తరువాత నా సహవాసం (ప్రస్తుతం నీకు యేమీ పన లేనిదిగా తయారయిందిగదా! ఎన్నోమార్లు యేం చేయాలి, యేం మాట్లాడాలి అనేదే నాకు తెలియకుండా పోతుంది. ఆరోగ్యం మళ్ళీ సరిపడేంతవరకు కొలనులో నీటిలో యిక్కడే వుండిపోకాను. ఆ పైన-కామివివల్ల నీమనసుకు ఏమీ స్వాస్య్యత చిక్కదు. ఈన మూర్థత్వంవల్ల బంగారంలాంటి యుపకుని వేమను పార దోలుకుంటూంది. ఆ విషయం ఆమెకు తెలియదు. నేను నీకు ముందే చెవ్పాను గదూ = అమె నీకు యోగ్యమయినది కాదని; బొంబాయిలో (ప్రాణశక్తి తొణికిస లాడుతూ వుంటుంది. ఆ మహానగరంలో ఆమెను వదిలిపోవడం వాల తేలిక. సీ (పేమవిలువను తగ్గిస్తున్నానవి అనుకోకు, నేను కోరుకుంటున్నది నీ భావి జీవిళం కాలూకు సుఖం, సుఖం కంపే అభివృద్ధి (పళసస్తి. అవును నీవు

ముక్తి [181 బొంబాయి వెళ్ళి తీరవలసిందే. ఏరకంగా చూసినా సీవు బొంబాయి. వెళ్ళటమే యోగ్యమయిన పవిఃొ = అతని ఉపన్యాసం యింతకంటపే చాల సుదీర్టంగావుంది.

“ఆయితే అక్కడి ఒంటరితనం = నేను నరిపుచ్చుకో లేను” అన్నాను,

ళ్‌లిక్ర దృష్టితో చూస్తే = నీకు యిప్పుడు ఆవనరం అయినది ఒ౦టవతనమే+ వానలెస్వాడిలో ఒంటరిళశనం యెలా వుంటుందో అనుభవించాను మనిషి ముఖ్యంగా ఒంటకితనంలోనే తన పెరుగుదలను సాధిస్తాడు జీవితంలోని అన్ని నృజనాత్యక కార్యాలు యేకాంతంలోనే జరుగుతాయి. పిండం (పాణం పోసుకోవడం గర్భంలో థేకాంతంలోనే కదాః: (పేమ సృష్టి రూపం ధరించేది యిద్దరు వ్యక్తుల యేకాంతం లోనే కదా. ఏకాంతంలో మనిషి మనస్సు తన చర్యలమ తానే గమనిస్తుంది? తన ప్యకక్తిర్వాన్ని తనే పమీక్షీంచుకుంటుంది. తెతివికేటలు, నూళ్యుత, (వజ్ఞ' యివన్నీ ఒంటరితనంలోనే పెంపొందుతాయి. గౌరీశ = నీవు వెళ్ళు. ఒక సంవ తరంలో వీలో మార్పు రాకపోఠే అప్పుడు నన్నడుగు.”

“మ్రార్చా? మంచికొ ౨ చెడ్డకా?* అన్నాను నేను నవ్వుతూ.

“ఎట్రయినా మంచిదే. అనుభవం ముఖ్యం మనిషికి. ఆలా చూ సేట్లయితే చెడ్డదిక్కుగా కలిగే అనుభవాలే ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తాయి" ఆంటూ శ్రీకాంత్‌ కూడా నవ్వాడు,

న! ఖ

జనవరినెలలో ఒక ఆదివారం. మధ్యాహ్నం మంచంమీద వాలి విథశాంళి తీసుకుంటున్నాను. శిలున ఎక్కిన (కీస్తులాగ కాళ్ళూ చేతులు బారచాపుకువి విద పోవడానికి (పయత్నిస్తున్నాము నిద్ర మరణానికి చెల్లెలు. మరణం అనేది వ్వవ్నం బెడదలేని దీర్చ నిద్ర -- ఆని ఒక మహాకవి వర్ణించిన మాటలు నామనసులో మెదులుతున్నాయి,

ఆంతలో మెల్లిగా శలపుతట్టిన చప్పుడయింది.

= ఎవరూ?”

“నేన్స *

నేను తటాలున లేచాను. కొమిని?ః ఈ నమయంలో? నా దగ్గరకౌ? నామొదటి

అలోచన; శ్రీకాంత్‌కు యేమీ కాలేదుగధా

192 మక్కీ

“వస్తున్నాను అంటూ వెంటనే చొక్కావేసుకుని తలుపు తెరిచాను కామిని ముసీ ముసిగా నవ్వుతూ వుండడం నన్ను దిగృమలో పడవేపింది.

“పం నన్ను చూసి అఆశ్చర్యపోతున్నావా?”

• ఆప్పన్లు”

ఆనేన్సు లోపలకురా నా?”

ఆథ్రీకాంఠ్‌ కులాసాగా వున్నాడు గదా:”

“ఆహా; హాయిగా నిద్రపోతున్నాడు.”

“వ్సంచం మీద ఎందుకు? కుర్చీలో కూర్చొందూో అన్నాను. తలువు తెరచి పుంచాలా, మూసివేయాలా అని ధర్మనందేహ౦ వచ్చిందినాకు. నా గదిలో ఒక అమ్మాయి. (ప్రవేసించడం చూస్తే, “కాలో యింటివాళ్ళు యేమనుకుంటారు? అయినా తలుపు మూయడమే గాక గడియకూడావేశాను.

కొమిని నవ్వసాగింది. మంచం మీదనుంచి లేవలేదు. నేను కుర్చీలో కూర్చున్నాను.

“ప్పమి సమాచారం?” అన్నాను.

“న్టన్లూచారం = గిమాచారం యేమీలేదూ.

నన్ను ఆమె గూస్తూవున్న చూపులు = అంతగా రుచింపలేదు.

“ట్రీ శేయమం౦టావా?”

“ఇప్పుడేం వద్దు. నీకు కావాలపే నేనే తయారు చేస్తాను = టీ;

“వద్దు నా గదికి వచ్చినప్పుడు నీవు అతిథివి. అతిథికి ఆతిథ్యాన్ని స్వీక రించటానికి మబుకే అధికారం వుంటుంది.”

“నం[పదయాల మాబెందుకు? నేనేం పరాయిదానినా?”

“*పరాయిదానివి కాక ఇంకేమిటి?

“*యిదేంచాట గొరీశ 1”

“*ఆదలా వుండనీ = మూడు టీ చేస్తాను.

“నీవు స్టా వెలిగించు నేను తరువాతి పనిచేస్తాను.”

ముక్తి 198 మూలనున్న టీ 'వీబుల్‌మీద మా _వయోగం (ప్రారంభమయింది. నా గదిలో ఆమె అటూ ఇటూ తిరుగుతూ వుండడం. చిన్న చిన్న (పశ్నలువేస్తూ వుండడం- (రెండు కష్పలు నీరుచాలా? చక్కెర ఎక్కడ? ఈ చెంచా క్యుభంచేసి ఎన్నియుగాలు అయింది? ఈ కప్పుకు చెవి లేదేం? (స్టాంగ్‌ గా కావాలా లైట్‌ గానా?) యిదంళా నాఅంతరంగాన్ని నఖ డోలికలలో ఓలలాడించింది, హాయి. అనిపిస్తోంది. ఆమె వయిపు ఒకవిధమయిన నిర్వికార భావంతోనే చూస్తూవున్నాను. విజానికి ఆమె మోహన స్వరూపానికి మగ్గడినయిపోయి యీ సరికే ఆలింగనం చేసుకోవలసింది. అయితే అటువంటి (ప్రమేయం పెట్టకోదలచలేదు. టీ తయారు చేస్తున్నప్పుడు మూ చేళులు కాళ్ళు ఒకరినొకరివి స్పర్శిస్తూ వున్నా శరీరం యేమీ యుమ్మ్యనలేదు పులకితం కాలేదు. హృదయం ప్పూర్తిగా స్వాధీనంలోనే వుంది.

మేమిద్దరం మంచంమీద కూర్చుని టీ (త్రాగే నాటకం (ప్రారంభం చేశాము.

“గ్లారీశాా, వీవు పూర్వంలా నాతో మాట్లాడడమే లేదు, ఎందుకనిః మా యింటికి నచ్చినప్పుడు కూడా నన్ను చూస్తే నే ముఖానికి గంటు పెట్టుకుని కూర్చుం టావు, ""*006 8౯6 ॥08113/ & 69109 4” అంది.

“51౮014 మాత్రమే కాదు, సోీ&రి' కూడా అన్నాను.

"అవునూ = నీకు యేమయింది? ఈ '" పెరహ్‌' కాలేజికి కూడా వరీగా వెళ్ళ లేదట. నిన్ను పరీక్షకు కూర్చోనివ్వకపోతే? అయినా యేమయినా చదుప్పతున్నానా ఆసలు? నీఐల్ల మీద ఓక్కపుస్తకమూ కనిపించదేం? ఏం చేస్తున్నావు?

“జీవితాన్ని అంతం చేసుకుందామని చూస్తున్నాను”

“వహ్వా: జీవితాన్నే అంతం చేసుకునేంత యేం జరిగింది?

“అది నీకు తెలియదు"

“అదంతా నాకు తెలుసును. మొన్న అన్న అమ్మకూ చెప్పాడు. వాళ్ళు మాట్లాడుకోవడం నేను విన్నాను.”

పిమువి?

“మా అమ్మగారు అన్నను యిలా అడిగారు;* ఇటీవల గొరీశ యిలాయెందుకు (వవర్తిస్తున్నాడు. భోజనానికి వుండమంజే వుండడు, టీ= గీ తెచ్చేలోషలే

! ముక్తి

చైస్పకుండా పారిపోతాడు. ఏమన్నా గుచ్చిగుచ్చిఆడిగినా యేదో ముభానంగా నవ్వేవి ఊరుకుంటాడు.” అప్పుడు అన్న ఆమెతో యిలా బదులు చెప్పాడు. “గొళీశ యిలా తయారవడానికి నీ కూతురే కారణం. నీ కూతుర్ని అతను (పేమించాడు. అయితే ఆమె యీ (ప్రేమను దగ్గరకు చేరనివ్వలేదు.” అంతేకాదు, యింకా నన్ను గురించి యేమేమో చెప్పేశాడు. అవన్నీ అన్నకు ఎ౮ తెలిళయో మరి:”

ఏం? నేనే చెప్పాను

' అఆంళానా?ి

“వా (పేను అతనిముందు దాచి ఉంచాలని నా కనిపించలేదు. అశదుచేత---

నా (పేమ కధలోనే ఆమె శాలూకు కధలన్నీ యిమిడి వున్నాయని ఆమెకు తెరి యదు. ఎంచేతనం టే = నా జవాబుతో ఆమెకు సమాధానం అయినట్లు ఆవిపించలేదు.

“నీవో పిచ్చివాడివి. అన్న అంక దేవుడితో సమానం నీకు. అతని ఆశీ శ్వాద౦ం ఉసదేశ౦ లేకుండా నీ బండి ముందుకు నడవదు."

*'ఆలా అనుకోకు - -- నేనివ్వురు ధారవాడనుంచి బొంబాయికి వెళ్ళి పోతు న్నానవి నీకు బహంళ తెలిసే వుంటుంది. నా న్వంత కొళ్ళమీట నిలబడటానికి వయత్నం చేస్తున్నాము. ఇది మొదటి మెట్టు.”

“వహ్వా బాగుంది నాకూ బొంబాయిలో వుండాలనీ చాలాకాలంను౦చి కోరిక.”

నేను మనసులోనే అనుకున్నాను, అవును, బొంబోయిలో నీ శకి యుక్తులు (వదర్శించటానికి బోలెడు అవకాశాలు చిక్కుకాయి,

కొంత సేపు అయిన మీదట ఆమెతోఅన్నాను. అయికే సతోపాటు వచ్చే స్తావా యేమిటి, బొంబాయికి.”

“ఆహా: దానికేం? నీవు రమ్మంటే తవ్చకుండా వస్తాను?

“ఈ రకమయిన ఆహ్వానంవల్ల యేం లాభం = అంతా ఆయిపోయిన తర్వాత?”

“ఆంతా యేమయిపోయిందంటావు?'

'లవీ = నాం నందింధం -ా నా గొంళులో నాకే అర్థ కొని కంసనం

బయలుదేరింది,

ముక్తి శీఖిర్‌

“సీ విచితమయిన యీ విరాశకు కారణం యేమిటో తెలియడం లేదు. నీలో నాకు ఆవక్తి లేదవి నీవెలా అముకుంటున్నావు? .... నీవు విచిత్రమయిన వ్యక్తివి - ఇదంకా అయిన మీదట యింకేం నిదర్శనం కౌవాలి నీకు? -- ఈ మగాళ్ళందరూ యింతే. గొరీళ....విజంగా నన్ను పెళ్ళి చేసుకుందామనుకుంటున్నావా? చెప్పు -"

కామిని టీ కప్పు "పేబుల్‌ మీద పెట్టి నాకు మరీ దగ్గరగా జరిగి జా చేయి తడుతూ మళ్ళీ అడిగింది. *'బప్పు.

నాకేం దిక్కుతోచలేదు. మోహనరూపంలో వున్న యీ శూర్చణఖ ముందు నేను నిర్పలుడిని అయిపోళున్నాను.

“చెప్పు

ఏం చెప్పాలి? నా ముఖం: ఆమె నా చేయి విగించి పట్టుకుంది. నా చేయి వొదిలిందుకుని = రెండో చేత్తో పట్టుకున్నామ.

*గ్లొరీశ, ఎందుకలా శిలా విగ్రహంలా తయారయ్యావు?ః ఎందుకిట్లా చెదిరి పోతున్నావు? నా ముఖాన్ని తనవయిపు తిప్పుకుని నా కళ్ళలోకి గుచ్చిచూస్తూంది. ఆమె కళ్ళలో ఆహ్వానం వుంది. "రా, కళ్ళూ కళ్ళూ కలుపు, తొడలు తొడలు చేర్చు” అన్నట్లు.

ఎక్రామిని, నన్ను మోహవరవకుడిని చేయకు. దానివల్ల యేమీ ఉవయోగి లేదు.” అన్నాను (వయశ్నపూర్వకంగా.

“గ్గారేశ, అయింది. నిన్ను వివహమాడటానికి నేను ఆంగీళరిందాను. నా "అంగీకార సూచకం యిదుగో *- * అంటూ అమె నా సెదవులపై తన "పెదవులను కలిపింది,

రుం దూం మారుతంలో చిక్కుకున్నట్లుగా నా శరీరం కంపిస్తూ వుంది, నా నిర్చ్భలతను కప్పిపుచ్చుకుందుకు = నాటకీయంగా ఆమెను గట్టీగా కౌగలించుకువి "పెదవులు కొరికి శరీరాన్ని వలిపివేసి నా నుంచి దూరంగా కూర్చోబెట్టాను.

ఆనా గ్రజ్ఞ్య ఆ

ఎక్రామ్సిని పీవు = సీవు. = సీదారివేరు, వా దారీవేరు, లేక * నా కనలు దారి అంటూ యేమీ లేదేమో;”

1046 ము క్రీ

“పీకు దారి చూపించేదా? గొరీశ, రా సీవు నాకు కావాలి, తప్పకుండా కావాలి:* ఆమె నా చేయి పట్టుకు కదపడంతో కే నేను ఊగిపోయి ఆమె మీద పడిపోయాను. ఆమె చేతులు నన్నుబంధించాయి.

“కామినీ, యిదంతా అదిద్దం. నా హృదయం నాకు స్పష్టంగా చెబుతోంది = యిదంకా అబద్ధమని! నాపేమ యిటువంటిది కాదు. కానేకాదు” అని ఆమెనుండి తప్పించుకుని యివతల పడ్డాను.

నా మాటణ అమెకు అఘాతంలా అనిపించాయి. ఆమె అవమానింపబడి నట్లుగా ముఖం కిందకు దించుకుని చాలసేపు కూర్చుండిపోయింది.

నేనూ ఊరికే కూర్చున్నాను. నా మౌనంలో ఒక ఆరోపణ పుంది. (ఒక్కొ క్కసారి మాటలలో కంపే మౌనంలోనే ఎక్కువ శక్తి పుంటుంది.)

కొద్దిసేపటి తరువాత కౌమిని ఇలా అడిగింది. “ఆలా అయికే యిన్నాళ్ళూ సీవు నడిచిన తీరు, చెప్పిన మాటలు = యిపన్నీ నాటకమేనా?”

“ఆలాగే అనుకోకావాలం పే: లేక అనుకోవడంలోనే బాకచక్యం వున్నదేమో =---కౌమినీ, నీవూ, నేనూ కేవలం స్నేపాతులం గదాః:” ఆమె చేత్తో ఆమె కన్నే పొడిచాను. గాలిపోయిన బెలూనులా తయారయింది ఆమె. కామిని ఉన్నట్లుండి - కూర్చున్న వోటునుంచి లేచింది. సూటిగా 'పేబుల్‌ దగ్గరి ఆద్దం ముందుకు వెళ్ళి దాన్లో చూసుకుంటూ వెంటటుకలు = పాపిడి సరిచేసుకుంది. తరువాత నా వయిపు తిరిగి కోపవ్వరంతో “నీవు మోనగాడివి = నిన్ను ఎన్నటికీ క్షమించలేను. నేను రావ డమే తప్పయిందనలు క్షమించు -” అనేసి చెప్పులు వేసుకుని బయటకు వెళ్ళి పోయింది.

అ ఠి అ

ఆమె వెళ్ళిపోయిన తరువాత మాత్రం తలుపు మూసివేసి ఆమె శరీర నృర్శతో వెచ్చనయిన పరుపుమీద పడుకుని వెక్కి వెక్కి యేడ్చాను. కన్నీరు మున్నీరుగా యేర్చాను.

“ఇంతటితో అయిపోయింది. దేవుడా! ఇంతలో అంతా ముగినిపోయింది. నా కామిని అరచేతిలోని నీరులాగ = వేళ్ళు సందుల్లోంచి కిందికి జారిపోయింది = = లుంకా ఎంఛగా దిగజారిపోళుంగో యేమో। నాలో శక్తి పుందా * అమెను దగ్గరకు

ముక్షీ 101 తీసుకుందుకు? నా నహాయం వావాలని వచ్చింది, పాపం, ఆయితే నేసు నిర్పలుడివి, ఆమె (వవాహానికి ఆనకట్ట తయారు చేయడానికి సామర్థ్యంలేదు నాకు = = నా దుర్చ లత్వం దాచుకునేందుకు ఆమెను దూరంగా నెట్టివేశాను.”*

|! థి ఇ

సత్యేంద తరువాత యిలా అన్నాడు :

“నీవు చేపింది భాగుంది, ఆమెకు మంచి శొస్తిచేకావు, బాగా (పతీకారం తీర్చుకున్నాపు.”

(ప్రతీకారం; నాకు (పతీారం తీర్చుకోవాలనే ఉధ్ధేశ్యం లేదు స్వాలి మాసంతో గుడ్డివాడినయిపోయిన మనిషి, తన స్వావిమానం దెబ్బతగిలినట్లయితే (ప్రతీకారం చేయాలని సంకల్పించుకుంటాడు. నాలో ఉన్నది = నా దుర్చలత మాత్రమే. ఇది నాకు బాగా తెలుసు, నాలో (పతీకారం తీర్చుకోగల శక్తి వున్న ట్రయిజేంనా వ్యక్తిత్వం ఆంత (వ్రతిభావంతమయినదయితే కామిని మొదటినుంచి నా గుప్పిటిలోనే యిమిడి పోయేది. ఆమె యింత నిరంకుళంగా (పవర్తించగలిగి పుండేదికాదు. “నిన్ను వివాహం చేసుకునేందుకు అంగీకరి స్తున్నాసు.” అనే మాటలు ఏదో యితర కొారణంవల్ల ఆమె నోటివంట వచ్చిపుంటాయనిపించింది. ఆమె ఆంతరంగంనుంచి వచ్చిన మాటలు కాపు యివి. ఒకవేళ మేం వివాహం చేనుకున్నామా మొదటి వైరుధ్యపు రూపురేఖలు పూర్తిగా చెరిగిపోపు. మానవతా సంబంధం కూడా చెట్టులాగానే పెరుగుతుంది. బీజంలోవి రూపురేఖలే మొక్కగా తయారపుతాయి. బీజంలోవి ఐక్షణాలు మార్చటానికి భగవంతుడికికూడా సాధ్యం కాదు. మా యిద్దరి వందంధం జాలూకు రూప్పరేఖలు అప్పుడే విశ్చయమయినాయి, కేవలం వివాహం వీటిని మార్చగలగడం అసాధ్యం:

ఆ; ఒక్కమార్ల్గం పుంది, నా న్వరూపంగావీ, ఆమె స్వరూపంగానీ ముందుగా (ప్రయత్న పూర్వకంగా మార్చుచేసుకున్నట్లయితే మా యిద్దరి మధ్య సంబంధాలు మెరుగు పడడానికి అవకాశంవుంది, అటువంటి మార్పు = వ్యక్తిత్వంలో మార్చు = (శమంగా రావాలంపే దానికీ ఒకటే మార్గం _- అదే : కాలం.

ఫి ఠి త కాల (వవాహం సాగుతోంది. ఈ నాటి గౌరీళశ యిది వరకటి గౌరీశ కాదు,

(ఫీ ముక్రీ

ఈనాటి కామినీ యిదివరకటి కామివికాదు. గొరీశ కామిమరి సంబంధం ఒనగూడా అంటే = అటువంటి సందర్భం యేర్పడుతుందం కే - అలా మార్చురావలసిందే. చూడాలి. యమవుతుందో. రెండుమూడురోజుల తర్వాత ధారవాడలో కొమినివి శలుసుకోవలనివుంది, అయికే సౌజన్యంకోసం “గుడ్‌ వై” చెప్పడమే నాపవిం సంబంధం యేర్చడీనా = కొద్ది సమయం మామే. అందువల్ల ఎటువంటి భయం లేడు అనుమానం లేదు

జ! న! న!

ఈ రోజు ఉదయం - లేవడంతోకే పై యేడెవిమిది పేజీలు (వాసేపి స్నానావికి వెళ్ళాను. మనసులో యేదో ఆరాటం. రాతి పన్న సీరవ వాతావరణం లోంచి పుట్టినదయికే దానికివేరే రూపం పుంటుంది. రాత్రిపూట ఆలోచనణ వృష్టంగా స్ఫుటంగా కనిపిస్తాయి. పగలు అంత స్పష్టంగా వుండవు కామివి ఆ రోజు మధ్యాహ్నం రాకుండా రాతి పూట వచ్చినట్లయితే మా పరస్పర సంబంధం వేరే దారిలో నడిచేదో యేమో।

నేను స్నానం చేస్తూన్నప్పుడు నా గది తలుపులు ఎవరో తట్టినట్లు అవివిం చింది. త్వరత్వరగా స్నానం ముగించి = దుస్తులు వేసుకుని నా గదిలోకి వెళ్ళాసు. అప్పటికే తలుపులు తెరుచుకుని లోపలకు వచ్చి కూర్చుంది శళకళ,

“గుడ్‌ మార్నింగ్‌ శశీ ఏం యిలా హటాత్తుగా వచ్చావు?”

ఆ=ప్‌ం? మాకెవఏకీ చెప్పకుండా ఉడాయి౦ చేద్దానమునుకున్నావా?”

“చెప్పకుండా పారిపోవటానవికి నేనేం నేరం చేయలేదేః

“నిజంగానా?” ఆమె కంఠంలో అర్ధపూర్ణమయిన వ్యంగ్యం వివివిస్తోంది.

తెల్ల కాగితంమేద పెన్సిల్‌తో సూటిగా గీతగీపినట్లుగా ఆమె నా మనస్సు మీదో గీతలు గిసోంది. ఆమెముందు ఏం చేప్పటోతుందో నా ఊహకు అప్పుడే అందుతోంది. నీవు నాతో స్నేహితం చేశావు. నాకు ఆశ చూపించాపు. అదే నీవు చేసిన నేరం ఈ నేరావికి *క యేమిటంపే - నమ్న వివాహం: చేసుకోవడం: ఆమె యీ మాటలు అనేందుకు అవకాళం యివ్వకుండా యింకో (వస్తావన తీసుకు వద్దా మనుకున్నాను.

“ఫీ, టీ తయారుచేయమంటావా?”

ముక్తీ 18

“*యిప్పుడేం వద్దు”

“ట్రీ వద్దం పే ఎట్లా? ఒక్క విముషంలో తయారవుతుంది.”

“పరే, వేనే చేస్తాన్లే”

“ధాంక్స్‌”

టీ త్రాగడం పూర్చి అయినాక నేనే నేరుగా విషయం (ప్రస్తావించాను. ఆజ్ధస్ట సీపు యెందుకు వచ్చావో నాకు తెలుసు, మొన్న వత్యేం్య్ర చెప్పాడు. శశీ, నుప్వు నన్ను ఎందువల్లనో సరిగా ఆర్థం చేసుకోలేదు. మన “స్నేహం"లో యేమీ విశేషం ₹దనే అనుకుంటున్నాను. నా (పవర్షనలో యేదయినా విపరీత ఆతీీ యత చూపించినట్లు సీకు ఆవిపిప్టే = దయచేసి నమ్న క్షమించు”

శశకళ కిటికీవయిపు చూచింది. బాగా ముస్తాబుచేనుకున్న ఆమె ముఖంలో అరత సౌందర్యం లేకపోయినా = మోహకమయిన ఆకర్షణ లేకపోయినా బుద్ధి = వివేకమూ కనిపిస్తాయి. సహకరించే భావం కనిపిస్తుంది.

“చ్రీ నేను అపార్థం చేసుకోవటానికి పదిహేసు - పదహారుయేళ్ళ పిల్లనా యేమిటి? నేనే ఒక మెట్టు ముందుకు వెళ్ళి నీలో అసక్తి చూపించాను. సీవు కొత్తగా వచ్చినప్పుడు నీ ముఖంలోని ఆలోచన - వివారరేఖలు చూసి ఆకర్షితురాలిని ఆయాను. నీకు క్రాపకం పున్నదా = ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో పని ముగిసిన తర్వాత మన మిద్దరం కలిసే యివతలకు వచ్చాం. ఒకరోజు అప్పుడే నేను అడిగాను. ఎలా వెళ తాపు యింటికి? ఐస్సులోనా? (-పెయిన్‌లోనా అవి. నీవు నడిచి వెడతానని సమా ధానం చెప్పాపు. “ఓ - ఆలా అయితే మీకు తోడుగా నేనూ వస్తాను - మీకేం అభ్యంతరం లేకపోతే” అన్నాను. మెరీనా డై9వ్‌లో = చేపట్టాలో ఆ నడవడంలో మనం ఆనేక విషయాలు చర్చించుకున్నాం. నీ శాంతం = ఉదాసీనత నాకు వరికొత్త లక్షణాలుగా అనిపించాయి. నీ నిష్క్యాపట్య మనోఖావం నా హృదయాన్ని తాకింది. ఆ రోజునుంచి వాలో (ఢశేమ = సంవత్సరం మనం తరుచు కబుసుకుంటూ పుండడం లెక్చర్లకు కలిసి వెళ్ళడం, (ప్రాక్టికల్స్‌ కలిపిచేయడం.యింకా కలిసి చదువుకోవడం యిదంతా జరిగింది. ఈ "స్నేహం వివాహంగా మారుతుందని అందరూ ఆపేడీం చారు. మా బాబాయి మాతం ఆలానే అనుకున్నాడు నిన్ను ఒకసారి మా యింటికి తీసుకువెళ్ళి ఆందరికీ పరిచయం చేశాను చూడు. మా యింట్లో అందరికీ నా పైన

తీ[| ముక్తీ ఎంత అభిమానమో - నీ పైన ఎంత ఆదరమో = _పేమో = = అంతా నీకు గుర్తు వుంది గదూ?”

“ఆయితే శశీ, నాలో _పేమభావం పొరపాటునకూడా ఉదయించలేదు. నీకూ పీ యింటిలోని వారికీ యిలా అనుకుందుకు అవకాశం కల్పించినందుకు క్షమించు, ఇంత స్పష్టంగా చెబుకున్నానని నన్ను గురించి చెడ్డగా యేమీ అనుకోకు”

“*ఆప్పను తప్పంతా నాదే గొరీశ? నీకు పేమ అంటే యేమిటో తెలుసునా ఆసలు?”

నాకు నవ్వాలో యేడవాలో తెలియదు.

ఎగ్షాగ్రీశ్ఞు సీవు డాలిని ఏవాహం చేసుకుంటావా?”

“డ్లాలిని గురించి నీకెరు చెప్పారు?*

పిల్లి కళ్లుమూసుకుని పాలు తాగుతూ తననెవరూ గమనించడం బేదను కుంటుందిటః: అదలా పుంచు - నా _పళ్నప సమాధానం చెప్వ్పు”-

ఎఫ్టన్లూద్రానం = లేదు = అనిః అయితే దానికీ నీకూ ఏం సంబంధం?”

“ఆమెసు నీవు _పేమిస్తున్నావా?ొ

“ఉన్నట్టుండి బరేగా లాప్‌ ఎగ్జామిచేషిన్‌ చేస్తున్నావే సీ 'పళ్నక జవాబు చెప్పను.”

"అలాగయితే నీవు నన్ను ఆ(ఫిరాకు తీసుకుపోతావా?”

“ఆః

“అస్సీరడోవం ర్వ్ఫోం చేయడానికయినా సిద్ధంగా వున్నాను. నీవు నస్ను (యేమిం చక పోయినా సరే. కేవలం నీకు స్నేహితురాలిగా వుండి పోతాసు. వీ స్నేపాతంలో నేనెన్నో సంగతులు నేర్చుకున్నాను. నీ సహకారం వుంటేచాలు, నా జీవితం సార్ధకం అయినప్లే. నా స్నేహాన్ని ఒక నంవత్సరం థరించిన నీకు, ఆజన్మాంతం నన్ను (ప్రేమించడం కష్టం గాదు

“ఖశిక్రళా "స్నేహం వేరు, _పేమ వేరు నాకు యీ రెండూ అవనరం లేదు. నా జీవిళం ముందుకు సాగడం, జీవితం సార్ధకం కావడం = అనే _పళ్నలు లేనే లేవక

ముషక్రీ క్లీగ్రీ1

అజ్లీవితంపట్ల యింత చికాకు ఎందుకు? ఇంత ఉదాశీనత ఎందుకు?*

“చికాకు కలిగినట్లయితే ఆత్మహత్య చేసుకునేవాడీవి, లేక మద్యపానంలో మువిగి తేలేవాడిని!”

ఆ అలాగయితే. ?”

“నేస్సు ఆ(ఫికా వెళ్ళడంలో యేదో అంతరార్థం వుంటుందని వీప అవి పించడం లేదా?”

“ఆఅంతరార్థమా?” ఆమె కంఠంలో ఆశ్చర్యం ధ్వవిస్తోంది.

ఆ క్ర్యక

“* ఎటువంటి ఆంతరార్థం?”

“వివరించి చెప్పడం అంత తేలికయిన పని కొదు.”

“కనీసం సూచనగా వయినా--”

“సూచవగా చెప్ప మంటావా? నేను వెళ్ళేది - ముక్తి కోనం”

“ముక్తి! అంపే? తపస్సు చేయడగావికా?”

“నీవు సూచనగా చెప్ప మన్నావు, చెప్పాను. ఇంకా ఏవరాలు చెప్పడం నా నల్లకొదు”

“నవీ తపళ్చర్యలకు ముక్తికి నా నల్ల యేనుయినా ఆటంకం కలుగుతుందా?"

“చిన్నపిల్లలాగ అడుగుతున్నావు శశీ - క్షమించు. నీతో ఒక సంవత్సరం పాటు వహవానం చేయడం = నా జీవితానికి - ఒకరకంగా చూసుకుంటు = ఆవనర మయిందేమో! అందుకు నేనెంతో కృతజ్ఞుడివి. మన స్నేహం మధురన్యృతిలా యిలాగే వుండిపోతుందనడంలో యేం సందేహం లేదు. శశీ: నీకు నా కంపే అన్ని విధాల మెరుగయిన భర్తలభిస్తాడు, యేం నందేహం లేదు. నీ జీవితం సుఖంగా సాగిపోవాలని కోరుకుంటున్నాను--” నా కంఠం గద్గదమయింది.

శశికళ కంతఠంలోవి నరాలు ఉబ్బాయి, ముఖం పక్కకు తివ్పుకుని కింది పెదవిని పంటికింద నొక్కిపెట్టి యిలా ఇం నేనేం చెప్పాలో తెలి యడం లేదు గొరీళః నేనన గ్య కంలో సరో గిర ల్రస్న” ఆమె కన్నీరు మున్నీరుగా ఏడుస్తోంది. వ్‌ ఇడా జు

తా 6 130..2202 ౭౯౯౭౭౯౪౯ గ్గ |

తీ0 ముక్రీ

నేను వెట్టివాడిలా ఆమె ముఖంపంకచూస్తూ కూర్చుండి పోయాము, విర్వి కారంగా = యేం చేయాలో తెలియని వాడిలా = ఊరికే కూర్చుండిపోయాను.

ఇ ఉ ఠి

ముక్తి సులభ పసాధ్యమయిన విషయం కాదు. నిస్వార్థతవల్ల లభించేది కాధు. గౌతమ బుద్ధుడు భార్యసు కొడుకును వదలి వెళ్ళేటప్పుడు నిజంగా నిస్వార్జు డుగా వుండి వుంటాడా? తన స్వంత ముక్తి కోసం (పయత్నించడంలో ఒక రక మయిన “స్వార్ధం” లేదా?

శశికళకు నేను స్వార్ధపరుడిలా అనిపించి వుండవచ్చును.

ఆమె దుఃఖంపట్ల అలోచనలపట్ల నా కెంత మాత్రము సానుభూతి లేదు, దయ లేదు = అనిపించవచ్చును. ఆమె ద్శష్టిలో నేము కేవలం నా న్వవిషయం చూసు కుంటున్న అహంకార వాడిలాగా అనిసించవిచ్చును --- వేరే వుపాయం లేదు.

శశికళపట్ల ఎటువంటి (పేమ భావనలు లేవు కసుకనే ఆమెతో అలా విర్మల మైన మనసుతో తిరగ కలిగను ఆమెతోపాటు హోటలుకు వెళ్లాసు. షికార్లు తిరి గాను. సినిమాలకు వెళ్లాను. --- మామూలు స్నేపాళకులతో ఎలా వర్తిస్తామో అలాగే [వవర్తించాను. నా విషయంలో ఆమెకేదో ఆశక్తి వుందని నాకు తెలుసు. బహుశ ఆమె మమత నా అంతర్గత అహంకారాన్ని త్పస్తిపరచి వుండవచ్చునుం

అయికే ఆ మహా పట్టణంలో యిటువంట్‌ నందింధాలు ఎన్నో కోట్లు? కళళ కళ కన్నీరు = వెళ్లేటప్పుడు ఆమె ముఖంలో సృష్టంగా కనిపించిన నిరాశంవిస్పృహ నా హృదయంలో ముద్రితమయినాయి. బస్సులో కూర్చున్న తరువాత ఆమె నా వంక చూవిన చివరిచూపు హృదయ విదొరకంగా వుంది. దాన్ని నేను ఎన్నటికీ మర్చి ఫోలేను, నిజం ... ... అయితే, అంతా అనివార్యంగా జరిగిపోతుంది, ఇంకేమీ మార్గం లేదు.

శ ఖ ఖత

అనివార్యం: జీవితం పహరించలేని భాగం చాలా పుంటుంది. వ్యక్తులు షవ్నివేశాలు ఒకసారి తట్నష్ట్రపతనాతతువుక్ష్య్న తిరిగి పరిళారించటానవికి వీలులేదు.

నేము ధారవాఢ ఇవడల్‌- బొంబోయి చేరీకోవలసి రావడం అనివార్యమే ఆయింది గదా: జరగనలపినదంతా ఆఖున మీదట ్రీకాంచ్‌ నుంచి కామిని నుంచి

ము క్రీ 208 దూరంగా దూర దూరంగా ఎక్తండికయినా వెళ్ళ్గిపోవలవి రావడం ఒక విధంగా తవ్చవిసరి అయిపోయింది,

“మంచిది కామినీ; నేవిక వెళ్ళివస్తాను నా కంఠం పూడుకు పోయినట్ల యింది. “*పిచ్చితనంలో నేను చేసినదంతా మరచిపో. నా తవ్పులను క్షమించు సాధ్యమయితే।

ఆమె యేదో చెప్పటోయే లోపుగా శ్రీకాండ్‌ తన గదిలోనుంచి ఇవతలకు వచ్చాడు. అంతలో వరళాబాయిగారు కూడా వచ్చారు అక్కడకు.

“గ్గారీళ; సీ ఉపకొరం నేను ఎప్పటికి మరచిషోలేను. త్వరగా ఎం. ఎప్‌పి, పూర్తిచేసుకుని ఉద్యోగం సంపాదించి వివాహం చేసుకో. నీ వివాహానికి నేను ఎక్కడ వున్నా ళప్పకుండా వస్తాను " - సరళావాయి పీన్నిగారి నవ్వులో ఎంతో పాముమూతి, దయ వున్నాయి.

ఆమెకు నమన్కరించాను. “విన్నిగారూ: 'పెళ్ళి వంగతి ఎవ్పటిదో ఏమో।॥ మీ ఆశీర్వాద ఫలంగా ముందు ఎం. ఎప్‌పీ, ముగియనివ్వండి. తరువాత చూసు పండాం. .... మంచిదండీ, వెళ్లివస్తాసు.

(శ్రీకాంట్‌ నేనూ వెళ్లి గుజ్జపు దిండీలో భూర్చున్నాం. వారి యింటి గుమ్మం

• దగ్గర నరళాబాయి సిన్నిగొరు కామిని విలుచుని వున్నారు, కామిని కళ్ళతో ఒక్క చుక్కయినా నీరు చూసి ధన్యుడివి అవుదామనుకున్నాసు. కొని ఆమె పెదవులమీద హేళనగా చిడనప్పు లాస్యం చేస్తోంది. అంతే!

“గారీ, ఎల్లుండే మా పరిక్ష ఫలితాలు తెలిసేది బొంబాయిలో నీకు ఫలి తాలు ముందుగా తెలుస్తాయి. తెలియగానే ఒక టెలిగాం యిస్తావాః ప్యానవుతాననే ఆళ యేమాతం లేదనుకో. అయినా ఎవరు చెప్పగలరు? ఒక వేళ = పొరపాటున ప్యాప్‌ అయికే---” కామివి అన్నది,

“తప్పకుండా టెలి.గాం యిస్తాను” అన్నాను.

వెంటవే “వెళ్ళివస్తానూ” అంటూ చెయ్యి ఊపాస. కొమివి గూడా చేయి ఊపింది. చై - బై అంది. సరళాబాయి సీన్నిగారు “మంచిది.వెళ్ళిరా నాయనా॥” అన్నారు.

శీ04 ముక్తీ

దారిలో (శ్రీకాంత్‌ నాతో యేమీ మాట్లాడలేదు. స్టేషన్‌లో కూడా “సామా నంతా సరీగా వుందికదూ!” *ఈ రోజు బండి సమయానికి వచ్చిందేః:” “కూర్చోవ టావికీ తగినంత స్తలం వుందాః” “చదువు కోవటానికి దగ్గర పు స్తకాలేమన్నా వున్నాయా?” తరచు ఉత్త్సరాలు (వ్రాచ్తూవుండు.” అంటూ కేవలం వ్యావహారిక మయిన మాటలే మాట్లాడాడు.

ఆతను చెప్పదలచుకున్నదంతా (కితంరోజు రా్యతే చెప్పేశాడు.

మన దారులు వేరవుతాయని నాకు అనిపిస్తోంది .. పరిశీలించి చూస్తే (పతి మనిషిదీ (పత్యేకమైవ దారి; ఒక్కొక్కసారి యిధ్రరు వ్యక్తుల దారి కొంతమర కలసి సాగవచ్చుసు ..., కొౌలము, స్టానము = ధర్మం మూలంగానో వాళ్ళ మధ్య వున్న అనుబంధం వల్లనో ఆలా జరగవచ్చుసు. ఇవ్వడు నాదో కోరిక. మవ దారులు వేరయినస్పటికీ మన 'సస్నేషపాతం మాతం యిలాగే వుండనీ. మన స్నేహ బంధం యిలాగే వుంటుందనడంలో నాకేం నంశయంలేదు. ఒకే ఊరిలో వున్న సప్పుడు స్నేహం నిర్నిమిత్తంగా గట్టిపడుతుంది అయితే వేరు వేరు ఊళ్ళలో వుంటున్నప్పుడు స్నేహబంధం విడదీయరానిదిగా తయారవాలం టే కొంత గట్టి (వ్రయత్నం అవసరం! నీవు దూరం వెళ్ళిపోతున్నానని నాకేం కోపంలేదు నీ చదువు కోవం, వికానం కోనం వెడుతున్నాపు. నీ వికానంలోనే నా విరాసం కూడా వుంది. మన (పేమ తాలూకు వికానమూ పుంది. ఇదే స్నహంలోవి రహస్యం. నా అనుభవాలన్నీ శ్రేవలం నావేకాదు. నా స్నహితుల అసుభవాలు, అనుభూతులు ఒకరకంగా చూసుకుంటే నావి కూడాను ఈ రకమయిన అనుభూతి కే్యతాన్ని విస్తుత పరుచుకోవడ మే "స్నేహం యొక్క-మానవతా సంబంధంమొక్క = పమయోజనం ఆయినా ఇది కిళ్ళకు కనించేదిశాదు. మాములుగా అర్ధమయేది కాదు గౌరీశ హాయిగా నవ్వుతూ తుళ్ళుతూ వెళ్ళు, కన్నీరు పెట్టుకోకు ముఖం కిందికి దించుకోకు. నా కోసంయేమీ సంతాపం పెట్టుకోకు నేను విశాంతి తీనుపని ఆరోగ్బాన్ని సరిచూసు కుంటాను. తరువాత నేనూ బొంబాయికి పస్తాను. ఏదో ఓ కాలేజీలో ఉద్యోగం వ౦పాదిస్తాను. తరువాత యేం జరుగుతుందో చూద్దాం”.

ఈ విధంగా శ్రీరాంల్‌ నాకు ఊరట కలిగేట్లు మాట్లాడాడు. తత్వజ్ఞాన బోధించాడు. వీడ్కోలు యిచ్చాడు ... దూరంగా వెళ్ళిపోయాడు.

శ ఠి ఖ

ముక్తి లి05్‌

దూరం వెళ్ళిపోయాడు, శ్రీకాంత్‌ తను నిర్మించుకున్న ,తిశంకు లోకానికి వెళ్ళిపోయాడు.

ఆతని డైశీలంపే ఆ _తిశంకు స్వర్గానికి సంబంధించిన చరిత: శ్రీకాంక్‌ మనస్సులోని చృకవ్యూహం కాలూకు కథ అతను (వ్రాసింది. ఇంగ్లీమలో వాటిని ఎప్పటికయినా మనభాషలోకి అనువిదం చేయాలని. అయితే నాకు ఈ భాషలో ఛాయటానికి అంత నైపుణ్యం లేదు.

కైఠీ మొదటి భాగంలో అంత కొ త్తవిషయాలు యేమీ లేవు. ఆతని ఆలోచ నలు అవిప్రాయాల వివరాలు పున్నాయి. కావి అంతటిలోను అతని సూక్ష్మ మనస్సు చేసే విశ్లేషణం, నత్య సంశోధన దృష్టి పున్నాయి. అన్ని అనుభవాలను, ఆలో చసలనము న్వయంగా తన హృదయము మనస్సులమీద సానబట్టి చూసుకునిగాని స్వీకరించ గూడదన్న అభిప్రాయం = (ప్రతి పేజీలోను కనిపిస్తుంది. కీట్స్‌ ఉత్త రాలలో కనిపించే బుద్ది - శక్తి. కల్చన - శక్తి. -_ యితని (వాతలలో కలసి కట్టుగా వుంటాయి,

మొదటి అయిదు ఆరు నెలలు - డైరీ అంళా నిక్కచ్చిగా రోజువారీగా లేదు. నెలకు రెండు ముడుసార్లు యేదో ఉత్సాళూం వచ్చినప్పుడు మంచి పుస్తకం చదివినవ్వుడు ఏదయినా కొత్త విషయం, ఆలోచన స్ఫురించినప్పుడు - ఎవరితో నయినా చర్చించినప్పుడు అతనికి ఉత్సాహం కలుగుళుంది. అనిపిస్తుంది - అతను ఈన డైరీలో ఆలోచనలు ఆ ఆశయాలు (వాసి పుంచాడు,

జనవరి నెలలో ఒక్కమారుగా అతని వైఖరిలో మార్చు వచ్చేసినట్లు కవి పెస్తుంది:--

91.1852.

ఈ (పవంచ బంధం యిక్కడితో ముగిసింది.

ఇక భూత భవిష్యత్తులు లేవు.

“ఓ మృత్యువాః నా కోనం కాచుకువున్న నవవధువా।ః

వీ కెలా స్వాగళ౦ చెప్పమంటావు?

సీ ఆంళట నీవే వచ్చావా?

వి0 ముక్తీ

నా (ప్రాణం కావాలని నా (పేమ పొందాలని?

రానే వద్చాపు, కన్యా = ఈ కుర్చీలో కూర్చో

కొద్దిసేపు మాట్లాడు, అన్ని సమాచారాలు చెప్పు

నప్వుః వవ్వించుః

నమయం ముగియగానే = విలపించుం

చేయి పట్టుకు నడిపించు

మృత్యు ద్వారం వయిప్ప

నా [పాణం నాకు తెలియకుండానే వెనుదిరిగి చూసేముందు

నీ అమృత చుందినం అందించు.

ఆలింగన మధ్యంలో మునిగి మ క్రిక్కి

కళ్ళు మూసుకునే వరకూ

తలుపులు మూసి వేసివుంచు

ఆ పుష్పక విమానంలో =నీ

సంగిత లహరిపై విభారించనీ అది -

ఆకాశ గంగళలాగ దూకనీ

కారామంతల మధ్య కేంద్రాన్ని శేరనీ

సీ స్మామాజ్య శూన్య సింహాసనం మీద

ఓ మృత్యువాః: మృత్యువా! మృళ్యువా।

(శ్రీకాంత్‌ యీ భావావేశావికి కారణం డాక్టరు ఆ రోజున తిరిగి వానలెస్వాడేం వెళ్ళనని చెప్పడమే! ఆతనికి మిగిలిన ఒక్క. ఊపిరితి త్రికి కూడా రోగం అంటు కున్నదట. ఆది తీవరూపందాల్చి (ప్రాణభయం కలిగించడానికి ముందుగానే యేదో ఉపాయం చూడాలి = అని ఆయన సూచించారు. ఈమాట శ్రీకొంత్‌ ఎపరికీ చెప్ప లేదు. నాకూ చెప్పలేదు. *చెక్‌అప్‌ కోపం వెళ్ళివస్తాను అని యింటీ దగ్గర చెప్పి బయలుదేరాడు. వానలెస్వాడికి వెళ్ళి అక్కడనుంచి నాకో ఉత్తరం(వాళాడు. ఆ త త్తంలో ఆపూర్వమయిన ఉల్లానకరమయినభావాలు వున్నట్లన్చించింది,

ము క్రీ చిం?

“గ్లారీశ సీవు కులాసొగొ వున్నావా? నీ పరీక్షలు దగ్గరపడివుంటాయి. బాగా శఉదుపుకో సుమా, ఫస్ట్‌క్లాస్‌లో ప్యాప్‌ కావాలి.”

'జేను కులాసాగా వున్నాను ఇక్కడికి రెగ్యులర్‌ చెకప్‌ కోవం వచ్చాను, ఇంకా తిరిగి వెళ్ళలేదు. వెళ్ళటానికి మనసు రావటం లేదు. కారణం? ఇక్కడి సుందర వాతానరణమాః కావచ్చును. ఇక్కడి స్వచ్చంద యేకాంతమాః కావచ్చును. ఆయికే ఏమిటి ముఖ్య కారణం? నీకు ఊహించటానికి వీలు అవుతుందా? నీకు లోగడ ఒకమారు నీవు యిక్కడికి వచ్చినప్పుడు-నేను చెప్పిన విషయం గుర్తుందా? ఆదే, నా “మహాశ్వేతి విషయం. ఊ. నా విషయంలో ఆమె చూపే ఆళక్తికి అంతురేదు. నాకు ఆమెపట్ల అదోరకమయిన ఆత్మీయత యేర్పడింది - యిందులో యేమీ నందేహంలేదు. దీన్నే (యేమ అంటారేమో: అమె (ప్రతిరోజూ తీరుబడి అయినప్పుడు నా గదికి వస్తూవుంటుంది. ఎంతోసేపు సాహిత్యము, థర్మము జీవితము మొదలయిన విషయాలను గురించి చర్చిస్తూ కూర్చుంటాము. అమెకు ఇంగ్షీము నవలలు చదివే ఆలవాటు ఎక్కువ. నవలల విషయంలో నాఠం'శే ఎక్కవ శిలను ఆమెకు అమె శ్రీష్రాయన్‌ మతస్తురాలు అయిసా, ఆ మతం౦వట్ల అమెకంళ అభిరుచిలేదు, ఆమెలో జీవితోశ్సాటాం తొణికిసలాడుతూ వుంటుంది. ఆమె నవ్వు ఆమె మాట ఆమె ఆంగవిన్యాసము - ఇమె వ్యక్తిత్వం అంతటిలోనూ చైతన్యాని పెంపొందించే శక్తి వుంది. ఆమెవట్లవున్న కుతూహలమే నమ్ను యిక్కడ కట్టి పడేస్తోంది. నేను యింకా యేడెనిమిది రోజులలో ధారవాడకు తిరిగి వెఠకానను కుంటాను

బహుశః ఆరోజే అయివుంటుంది, (శ్రీకాంత్‌ తన శైరీలో బలా (వ్రాశాడు,

• గౌ రీశకు వుత్తరం (వ్రాశాను. బాధ! అబద్దాల కధః మేరీ నిజంగా నేను వర్షించినళ్లే వున్నట్లయితే? గౌరీశ సత్యేందులకు ఎంతో ఆశ్చర్యం అనిపించే మాట వాప్తవం। అబద్ధం చెప్పకూడదు = మోసంచేయగూడదు - నిజమే. ఆయినా నా దుఃఖం వాళ్ళందరికీ ఎందుకు వంచిపెట్టాలి. గొరీశళు పరీక్షల వనమయం కూడాను. అదీగొాశ యింక యెవరి ఉపయోగమూ నాకు లేదు. సొవల్ల కించిత్తు ఉవయోగమూ యితరులకు లేదు. హా। హోః మేరీ ఉపయోగం?

ఖ థి ఇ

208 ముక్క

నత్యేం్య్ర = నేను నవ్వుకున్నాము., ఈ పెద్ద చేపకూడా వలలో చిక్కు కుంది గదా అని! నక్కేంద తన వివాహ ప్యత్రికతోపాటు (శ్రీకాంత్‌కు *కం(గాచు లేషన్స్‌" పంపాడు. నేనుకూడా ఆతని (_పేను వ్యవహారం యింకా పెంపొందాలవి కోరిక చెల్లడించాను నా ఉత్తరంలో,

ఛ్రీకాంఠ్‌ మా ఉ త్తరాలుచూసుకుని నవ్వుకువుంటాడు లేదా యేడ్చివుంటాడు.

ఆరోజు మా నవ్వు నా న్మ్మతిపధంలో గాఢంగా ముదితనుయింది. అది గుర్తుకు తెచ్చుకుం'పే నాకు యిప్పటికీ కలవరపాటు కలుగుతుంది.

కో శ క

వత్యేంగద్ర వివాహానికి (శ్రీకొంత్‌ రాలేదు. అతని ఉత్తరం, దానితో ఓ పెద్ద పెళ్లై వచ్చాయి. సెజ్టైలో (శ్రీకాంత్‌వి యిరవయి పుస్తకాలు వున్నాయి. ఉత్తరంలో "క్షమించాలి; నా ఆరోగ్యం సరిగా లేనందువల్ల నీ వివాహానికి రాలేకపోతున్నాను మీ యిద్దరి _వెవాహిక జీవితం సుఖ్యపదంగా సాగాలవి కోరుకుంటున్నాను. నా క్లాపకార్ధం నావి యిరవయి పుస్తకాలు సీకు కానుకగా యిస్తున్నాను. దయచేసి, స్వీకరించాలి. నీ ఇంజనీరింగ్‌ _వెళవంలో = సాహిత్యం ఈ త్త్వజ్జానం సంస్కృతి మొదలయిన జీవితం కాలూకు "బుద్ధిలోకం" "ఆధ్యాత్మిక లోకాల"ను మరువవద్దు.

ఆతని ఉత్తరంలో “నా జ్ఞాపకార్థం” అనే మాటలు, నా బృదయాన్ని అప్పుడే చీల్చివేశాయి.

(శ్రీకాంత్‌ రాకపోవడరివల్ల నాకు ఎంతో నిరాశ మాకమే కాక వ్యధ కూడా కలిగింది. అయితే ఆతని ఆ నారోగ్యం తీవరూపాన్ని పొంది వుంటుందనే ఆలోచన నాకు కలుగ లేదు - కలలో కూడా అలా అనుకోలేదు.

ఆక్కడ (శ్రీకాంత్‌ మాత్రం ప్రాణంకోనం పోరాటం (ప్రారంభించాడు.

“నా సామర్థ్యం అంతా కరిగిపోతోంది. విశాంతి- విశ్రాంతి విశాంతి- అయితే మనస్సుకు విశ్రాంతి ఎక్కడుంది? - ఈ శూన్యత్వంలో యింకేమిటి ఆధారం? చీకటిలో మూసుకుపోయిన యీగుహలో నేనొక్కడినే చిక్కుకుపోయాను, భగవాన్‌ ఎక్కడ పీ అమృళహ స్థం?

ముక్తి 200

ఆ వా మవస్సు నాకు తెలియకుండానే శధిలముయిపోతూవుంది ఒక్కొక్క సారి సుష్తాంత రంగంలోని కోరికలుకూడా పైకివచ్చి భూతాలమాదిరి తయారయి కూర్చుంటాయి, వాటిని గమనిస్తూ, సాధిస్తూ నేను యిలాగే ఒరిగిపోవాలి. ఇలాగే ఎంతో కష్టపడి వాటిని తరిమి వేయడానికి _(పయత్నం తేసే బదులు, కొన్ని రోజులు యీ భూకాలతోనే నవ్వుతూ కాలం గడిపవేయాలి. నేను 'భూతం' కావడానికి ముందుగా యీ పవి ఎందుకు చేయగూడదు? జీవితంలోని యీ భూకాల లోకాన్ని ఎందుకు చూడగూడదుః చానటానికి ముందుగానే ఆ అనుభవం నంపాదించవచ్చు. అన్నిటికీ ముఖ్యంగా కావలసింది అనుభవం. జ్ఞానం ముఖ్యం, జ్ఞానం శరీరాన్ని అజ్ఞానంలో వుంచి యేం (ప్రయోజనం? నా ఆలోచనలు నాకే సరిగా కెలిసిరావడం లేదు. ఇది ఆలోచనల విషయం కాదు- వికారాల విషయం! నేనెందుకు యిలా నామంచి పారిపోతున్నాను? ఈ వికారాలను ముభాముఖి ఎందుకు దర్శించలేక పోతున్నాను? ఊ- ఈ ఆళ కోరిక యేమిటి? భూతం యేమిటి? వికారం యేమిటి? స్పష్టంగా ఆలోచించవే ఓ మనసా: వంకాయలా మగ్గిపోతున్న ఓమెదడా:”

== ఈ రోజు మేరీ నాతో నవ్వుతూ మాట్లాడుతూ వున్నప్పుడు ఆమెపట్ల తీవ్రమయిన కౌంక్ష బయలుదేరింది. ఆమె చేయి గట్టిగా పట్టుకుని కళ్ళు మూసుకుని ఆకాంక్షను లోలోపలలే ఆణచి వేసుకున్నాను. కళ్లుతెరిచేనరికి నీళ్లు నిండి కనిపించాయి, మేరీకి తెలియదు యీవిషయం.

“శ్రీకాంత్‌ మీరు ఊరికే బాధ పడుతున్నారు. మీరు నిజంగా ఆరోగ్యంగానే వున్నారు. రైర్యం కోల్పోగూగదు. మీ ఆంత (ప్రాజ్ఞులు, యేమీ తెలియనివాళ్లలాగ అమాయకుల్లాగా (ప్రవర్హిప్తే యింకేమి దారి ఆంది ఆమె.

ఆమెకు ఆ సమయంలో నా మనప్తితి ఎలా వుందో తెలియదు కొని నేను నా (భ్రాంతిమంచి విడివడి నృహలోనికి వచ్చేటప్పటికి నా తల ఆమె హృదయంపై విశ్రాంతి తీసుకుంటూవుంది.

వ ॥! |!

(శ్రీకాంత్‌ యింకా యెందుకు వానలెస్వాడీలోనే వున్నాడో మాకు తెలియదు"

నా పరీక్షలు దగ్గరపడుతున్నాయి గమక నేను (శద్ధగా చదవనారంభించాను. సత్యేం(ద

శ10 ముక్తి

వివాహం అయినమీదట నేను కాలేజి హాష్టలులో చేరిపోయాను, మొదటి సంవత్సరం పరీక్షలు ఆయిపోయి, ఆ కురవాళ్లు అందరూ యిళ్ళకు వెళ్ళిపోయారు గనుక నాకు హాష్టల్లో గది తేలికగానే దొరికింది శశికళ (ప్రతిరోజూ సాయంకాలం మూడునాలుగు గంటలు నాతోపాటు చదువుతోంది. ఆమె ప్నేహం నా హృదయంమీద చల్లవి మలాము పట్టీ వేసినట్లుగాపుంది కామిని అనే పుండు తగ్గుతూపస్తోంది. ధారవాడ నుంచి గురునాధ్‌ వ్రాసిన ఉత్తరంలో కామినిని గురించి ఒకటి రెండు మాటలు వున్నాయి. “కామిని మళ్ళీ పరీక్షకు కూర్చుంటుందట. చదువుతున్నట్లు ఆమె ఆడు తున్న నాటకం చాలా హుషారుగా నడుసోంది. పోయిన సంవత్సరం బి.ఏ. ఫిలాసఫీ మొదటి నంవత్సరంలో ప్యాసయిన *రామగోశ యీనారు కమ్యూనవిను పార్టీలో చేరినాడు. అది కామిని (ప్రభావం వల్లనే అనీ చెప్పుకుంటున్నారు. అతనామెకు పాఠాలుచెప్పే నిమిత్తం రోజూ ఆమె యింటికి వెడుతున్నాడు. శ్రీకాంత్‌ వానలెస్వాడి వెళ్ళి అక్కదే వుండిపోవడం యీ మెకు రొశైై విరిగి నేతిలో పడీనట్లు అయింది. -- ఈ ఉత్తరం చడివినమీదట దాన్ని వుండచుట్టి నలిపి చెత్తబుట్టలో పడ్రవేళాను.

|! న! న!

ఏ్మపియల్‌, 21.

“కామం? అనేది కేవలం శరీరాలకు వంబంధించినది కాదు. వ్యక్తుల వంఘర్షణవల్ల యేర్చడుతుంది. నావంటి గుడ్డివాళ్ళుకు అది ఒక్కమారుగా స్వాధీనం ఆఅయిపోతుందనుకోవటానికి లేదు. నా పిలుపుకోపరమే వేచిపున్నట్లు ఆమె ఒక్క సారిగా అంగీకరించింది. ఆమె ఆంగీకరించటంతో నాలో ఒక్కసారిగా తిరస్కార భావం యేర్పడింది. ఆమెపట్ల తిరస్కారంతోపాటు కొద్దిగా పిగ్గుకూడా అనిపించింది.

ఇద్దరం మంచం మీద కూర్చున్నపుడు, నా శరీరం నాకు తెలియకుండానే కరిగి పోసాగింది. “నీ ఒబ్ళు వెచ్చగా వుంది” అవి ఆమె కనికరంగా నా వైపు చూపే సరికల్లా ఆమె దయ నాకు హేయంగా నహించరానిదిగా అనిపించింది. ఆమె కళ్ళలో విజయోన్మాదం వున్నట్లనిపించింది. అమె శాంతము = ఓర్చు నన్ను పీనాతి

ముక్తి వ|

హీనుడివి చేపివేపినట్లు అవిపించింది. ఈ అవమానాన్ని సహించలేకపోతున్నాను. నా వ్యక్తిత్వం తాలూకు మూలళక్తి కే ఇది అవమానం: నా పౌరుషం అంకా నీరు కారిపోయింది. ఆమె బట్టలు తీసుకుంటున్నప్పుడు = నా చేతుల్లోను, వేళ్ళల్లోనూ, (వతీకార వాంఛ పాములా బుసలు కొడుతోంది నా నోటికి తన నోటిని అందిం చడం లేదు. “ఒద్దు, నీ జబ్బు -నా (వతీకార వాంఛ అంతా కరిగిపోయింది. నేను విర్పలుడిని ఆయిపోయినాను. “అలా అయికే అన్నాను యేమీ దిక్కుతోచని ఆర్భకుడిలాగ: ఆమె "పెదవులమీద “మీనా లీసా” నవ్వు పొడగడుతోంది. ఆమె విజయం నన్ను కుంగతీసోంది. చేయిచాపి "పద, వద్దులే, క్షమించు' అన్నాను. ఆమె ముఖంలో కారిన్యం కనిపిసోంది. “రా యిక్కడ ముద్దుపెట్టుకో' ఆంటూనన్ను తవ రొమ్యుకువేసి అదుముకుంది. ఒక్కమారుగా నాకు ఆమెపట్ల ఆమె మాతృ భాననవట్ల ఆదరభావం. యేర్పడింది. కళ్ళలో వీళ్ళు నిండిపోయినాయి. మనసు (వ్రశౌంతమయింది. దేహం చల్లబడింది. *- ఇటువంటి పోరాటంలో నేను -- కలవరం నా మనస్సును ఆవరించింది, బాధ నా ఆంతరాంతరాలలో ఖఇగ్గంలా చొచ్చుకుపోతోంది -- అయ్యో: అన్నాను. చీకటివెలుగుల అప్పష్టపోరాటం - ఈ "ఘోరమయిన పోరాటంలో శరీరం యం[తవతుగా తయారయింది. నా పాణం ఆ యం(శ్రంలో చిక్కుకుపోయి గాయపడుకుతోంది. రక్తం చిమ్ముతోంది. కళ్ళు చీకట్లు కమ్మినాయి. నేను ఒంటిరిగా మిగిలిపోయాను, నిశ్చేష్టుడినయినాను. మరణం దూరంనుంచే నవ్వుతూ పలుకరించి వెళ్ళిపోయినట్లయింది.

శ్రీకాంక్‌ ఎవరినీ గురించి [వాస్తున్నాడు? ఆమె ఎవరు? బహుళ “మేరీ, అయివుండవచ్చునా?

ఆతని పథము _లెంగికానుభవం తాలూకు యీ కధనం విలక్షణంగా వుంది,

(వజ్జాజ్వాల (ప్రతిఫలం = యింత త్మీపమయిన వేదన = ఆతి సూక్మ్‌మయిస వేదన ....

(ఫ్రీకాంల్‌ డెయిరీలో చివరిభాగం చదవడం అంటే నాకు సుడిగుండంలో చిక్కుకున్నట్లు పుంటుంది.

మృత్యుద్వారంలో విలబడి, (ప్రాణం నిలుపుకునేందుకు అతడు చేసిన (చవయత్నం, భయంకరపోరాటం = అసాధారణమయినది।

వ ముక్తి

మే 1.

ఈ రోజు కాప్త విశ్రాంతిగా హాయిగా వుంది. డాక్టర్‌ యిచ్చిన యింజక్షను వల్ల కొవచ్చును. ఒకదానిపై ఒకటిగా ఇంజక్షన్లు ఆక్సిజన్‌ ఎక్కించడం = లేకపోతే నా జీవితం కొనపాగదు.

కామిని పరీక్షలు అయిపోయాయి, కామిని అమ్మ యిక్కడకు వచ్చారు. నా (వస్తుత స్తితి వాళ్ళకు పూర్తిగా తెలియదు. మొదటికం టె రైర్యంగా కవిపిస్తు న్నాను గనుక (కమంగా నయం అవుతుందనీ = ఆరోగ్యంగా ఉన్నాననీ అనుకుంటు న్నారు. నా స్నేహితులకు యీమాతం వివరాలుకూడా తెలియవు. అదే మంచిది- అనుకున్నాను.

ఇక్కడే డాక్టరుకు దగ్గరగా వుంకే-- మహా బతికితే యింకో సంవత్సర మో-- నంవత్సరంన్నరో (బ్రతుకుళాను. అంతే! ఈ కొల నియమాన్ని కళ్ళముందు వుంచు కుని (ప్రవర్తించాలి. (పపంచంలోని గొప్పగొప్ప పుస్తకాలన్నీ చదవాలి. మంచి నంగీకాన్ని వినాలి - అన్న మొదటి నిర్ధారణ యింకొ అలాగే వుంది. అందుకు అవసరమయిన శక్తి యివృడు నాలో లేదు. ఎక్కువగా ఆలోచించానం పే ఆరోజు వొళ్ళు వెచ్చబడుతుంది. తత్త్వజ్ఞానంలాంటి గంభీర విషయాలను యికముందు గూరంగా వుంచుకోవాలి, జీవితపు _పక్షిప్త (పశ్నలణు ఎంత ఆలోచించినా _పషేప్తం గానే వుండిపోకాయిగదా।; సూర్యోదయం సూర్యా న్తమయంలాంటి సుందర దృశ్వ్యా లను ఏమీ ఆలోచన అక్కరలేకుండానే (ప్రత్యక్ష సాషొళ్కారం పొందినట్లుగా _ జీవితం కాలుకు (పకి స్త విలువలను గూడా అలాగే అనుభవించాలి. వీటన్నిటికీ జవాబులు వెతి కేపని తల'పెట్టగూడదు, నక్షతాలనుచూపి వాటి సౌందర్యంలో తన్మయు ఢ్నీనై విలనవలసిందేగాని = నక్షత్రాల వెనక యింకా యేమున్నది = అని (పశ్న వేసుకోగూడదు.

ఆ రకంగా చూసుకుంటే సాపాత్యం చదవడంకూడా యిప్పుడు చికాకు ఆవిసిస్లోంది. గొప్పగొవ్చ రచయితల పున్తకాలు ఎన్నో యిన్సటికీ చదివాను. వారి జీవన దృష్టి ఆనుభవ వ్యాప్తి జీవితపు విలువలకోవం అన్వేషణ = మొదలైన విషయాలన్నీ చదివి, ఆలోచించి, మాట్లాడి = యిష్స్కగు అలుపు వచ్చేసింది. ఇక

మకీ వ్ల[ 8 బాలు: చాలు: ఈ గందరగోళం అంతా యిప్పటితో ఆవివేస్తాను. ఊరికే హాయిగా వడుకని పుండిపోతాము. మెలుకువగా వున్నప్పుడు సంగీతం వింటూ గడివివేస్తాను. ఎవరయినా వచ్చి పలుకంస్తే నవ్వుతూ మాట్లాడి - అంతా బాగా వున్నదనే భావన వాళ్ళుకు కలిగేస్లు చూసుకుంటాను. ప్రాణం పోయేంతవరకు యిలాగే చేస్తాను, అంతే శ

మే, 5,

విన్నరా_తి అంతా దగ్గుతో అవ_స్తపడ్డాను. ఇంత అవవ్హ పడిన తరువాత కూడా యింకా (పాణం మిగిలివున్నదీ అంకే - అది ఆళ్చర్యం; అమ్మ చాలా భయవడింది. తినగూడని పదార్ధం ఏమిటో తిన్నందువల్ల యిలా దగ్గు ఎక్కువయిం చవి ఆమెసు సమాధాన వరిచాను. ఆమెకు యిక్కడ వుండవలపిరావడం చికాగ్గా అనిపిస్తున్నట్లుంది. మే నెలలో యిక్కడ ఎండలు తీీవంగా వుంటాయి... ధారవాడ వెళ్ళిపోవడం మంచిది, గౌరీశ, ఆతని వరీక్షలు అయిపోగానే బహుళ ఎల్లుండికల్లా యిక్కడికి వచ్చేస్తాడు.

“మేరీ: ఇంక యిక్కడపున్నది చాలు. విడువు, నన్ను విడిచిపెట్టు. నీచేతులు, కొళ్లు, హృదయం, కళ్లు, పెదవులు -- వీటినుంచి నన్ను విముక్తుడినిచేయి. నా ఆక్కలో ఒక భాగాన్ని నీవు చంపుకు తినేశావు. ఇక చాలు: నేను మరణించే వమయావికి నాదంటూ ఆత్యలో కొంత భాగమయినా మిగిరేట్లు చేయి.”

ఠి వః |!

నా పరీక్ష అంతబాగా వాయలేదు.

నా (ప్రాక్టికల్‌ పరీక్ష (ప్రారంభం అయినప్పుడు (శ్రీకాంత్‌ ఉత్తరం వచ్చింది.

“గ్లార్రీళ: నీ పరీక్షకానడంతో పే" వానబెస్వాడికి వచ్చేసేయి. మనమందరం కలిసీ ధారవాడ వెడదాం. కామిని వచ్చింది, అమ్మకూడా ఇక్కడే వుంది. నాకుకొ వ్ల సులువుగానే వుంది. వీ ఉత్తరాన్నిబట్టి చూస్తే నీవు నా విషయంలో చాలా భయపడు తున్నట్లు అవిపిస్తోంది. విశేషం ఏమీలేదు. ఎడను ఊపరితి త్తికీకూడా = నిజమో కొదో యింకా నిర్ధారణగా తెలియదుగాని - రోగం అంటుకున్నదట। ఇప్పుడు అంకా

క్రీశ ముక్త

సుగమంగానే వుంది. - = నీకు మేరీని పరచయం చేస్తాను, నీవు ఆనందిస్తావను

కుంటాను. నీకూ ఆమెకూ స్నేహం ఏర్పడుకుందనడంలో యేమీ ఆనుమావంలేదు. |! ఛి |!

“శ్రీకాంత్‌, బాగా వున్నావా?”

"నాకేం రోగం? బాగానే పున్నాను. మంచిది, సీ పరీక్ష ఎలా (వ్రాశావు. ఫస్ట్‌క్లాస్‌ వస్తుందా?”

*ప్యాసవుతే అదృష్టవంతుడిని అనుకుంటున్నాసు.

శ్రీశాంత్‌ చూడటానికి కాస్త లావుగా తయారయ్యాడు. డాక్టర్లు యిచ్చే యింజక్షస్లు, టానిక్‌లవల్ల అతనిలో (ప్రాణశక్తి చేరుకుంటూందవి = ఆ తర్షహత తెలిపింది. నాకు హాయనిప్‌ంచింది మనసులో నేను ఊహించుకున్న పీడకలలన్ని తొలగిపోయాయి మనసుకు హోయి అనిపించింది.

"ఇల్లు కసుక్కో-వడం కష్టం అయిందా?”

"ఏంలేదు. ఈ (ప్రాంతం బాగానే పుంది. ఊ- కామిని ఎక్కడ?* నా బొంబాయి విచ్చలవిడి మనస్సును నిస్పంకోచ ధోరణిని _ప్రదర్శించటావికీ కామివివి గురించి సూటిగా అడిగేశాసు. నేను యిప్పుడు కాస్త ఎదిగాను, పెంగొను. మొదటి భయం = లజ్జ యిప్పుడు నాలో లేవు - అవి (వదర్శించడమే నా ఉద్దేశ్యం.

“ఆమె లోపలి గదిలో వుందసుకుంటాను. కావాలటే లోపలకు వెళ్ల”

నాకు చెంప దెబ్బ కొట్టినట్లయింది.

“అక్యంరన్లదు. ఊరికే అడిగాను, ఊ = ధారవాడకు ఎప్పుడు వెడదాసు కుంటున్నావు?”

“మూడు నాలుగు రోజుల్లో నీకేం అసౌకర్యం లేదుగా”

“లేదు

మోబుద్రరి మధ్య ఒక రకమయిన తెర యేర్చడుతున్నట్టుగా అనిపించి నాకు వొధ అయింది

ఆరోజు మధ్యాన్నం - కామివి ఒక్క _శ్తే ఎక్కడికో బయలు దేరింది ్రీకాంళ్‌ న్మిదపోతున్నందున నేసు ఆమెసు అనుసరించాను.

ముక్తీ తీర్‌

*క్రామివి: ఎలావున్నావు?”

అబ్రాగ్గానే వున్నాసు. వీవు?”

“బాగానే వున్నాసు. పరీక్ష?”

“రక సంవత్సరం కూడా తప్పుతానసు కుంటాను. నీవు?ో

“నేము ప్యాసవుతాను. తతిమ్మా అందరూ”

“*ఆందరూ క్షేమం, ఆన్న ఆరోగ్య విషయంలో నిజం నీకు తెలుసా?”

"*ఏమి'పేమిటి?” నేసు గాబరాగా అడిగాను.

“ఉన్న ఒక్క ఊపిరితి శ్రీకి రోగం”

“ఆయితే అదంతా క్షియర్‌ అయిపోయిందని వాళాడేః”

“*అదిద్ధం: మాకూ అలాగే చెబుతున్నాడు. అయితే నేను డాక్టరు ద్వారా విజం తెలుసుకున్నాసు.లొ

“*ఆయికే ఇప్పుడతని స్తితి?”

చాల సీరియస్‌ డాక్టరు చెప్పిన (పవారం - వి(కాంతిగా వుంటే యేమయినా గుణం కనిపిస్తుంది. అంపే - సంపూర్ణంగా వయం అయే ఆశలేదు.”

నా హృదయం కుంగిపోయింది.

• ఆలాటప్పుడు ఇప్పుడు ధారవాడకు తిరిగి వెళ్ళడం ఎందుకు?”

“ఎక్కడన్నా ఒకటే (టీట్‌ మెంటు తీసుకుంటూ వుండాలి. పూర్తిగా విరా మంగా వుండాలి!”

“మి అమ్మగారికి యిదంతా తెలుసా?”

ఎక్రొద్దిగా తెలుసు ఆతమ కోలుకుంటాడనే ఆమె యింకా అసుకుంటూంది.ో

కామిని దేహసౌష్టవం యిదివరకటికం టే పెరిగింది. శరీరం = చేతులు = ముఖం లోగడకం పే పృష్టిగా తయారయినాయి. ఆమె కళ్ళలో యిదివరకు వున్న “చంచలత” చాల వరకు తగ్గిపోయి “స్థిరత్వం” చేరుకున్నట్టుంది.

“సీ వింకా కమ్యూూనిమ్హపార్టీని వదలలేదటగా !”

*ఆ, యింకా వదలలేదు. అంటే యేమిటి నీ ఉద్దేశ్యం: నేను మోజుకోనం దాన్లో చేరానాః”

ఓ16 ముక్తీ

“ఆం క్రీ = సీపు గొప్ప ఆదర్శవాదివి ఆఅయిపోతావన్నమాట:”

“ఆదర్శం కేవలం అన్నయ్య సొత్తే కాదుగా!”

“అదలా వుంచు, నీ _పభావంవల్ల ఎంతమంది కమ్యూనిష్టు పార్టీలో చేరారు?ో

ఆల్రద్రంతా సీకందుకు? నా వళావానికి లోబడి సీపు చేరేట్లయిడే చెప్పు" ఆంటూ ఆమె హుషారుగా నవ్వింది.

“నేదు, ధాంక్స్‌ * అన్నాను.

అ అ |!

థ్రీకాంత్‌కు నాకు వున్న పందింధంలో యేగో మార్పు వచ్చివనట్లయింది" అలాగే కౌమినికీ నాకుసు, బొంబాయిలో ఒక సంవత్సరంపాటు వున్నందువల్ల వాకు యేకాాగత - బుద్ధికుశలత యేర్పడీనట్లయింది. శక్తి = అవగాహన కాస్త మెరుగు అయినాయి. శశకళ సహవానం వల్లనో యేమో = కామినితో సాన్నిధ్యం యిప్పుడు నన్నంత కలవర పరచడం లేదు. కామినిపట్ల నాకున్న (యేమ ద్వేషంగా మ్య పోయింది గనుక ఆమెతో మాట్లాడడంలో నిర్భీతి వచ్చేసింది. ఆమె పూర్తిగా నాశనం అయిపోవడాన్ని చూడడమే నా ధ్యేయం - అన్నట్లు వుంది యిప్పుడు, నన్ను కాదన్నది గనుక యీమెను పాతాళానికి నొక్కివేయడమే నా యేకైక ధ్యేయం, వాంఛ! అప్పుడే నా ఆళ్మకు శాంతి = - యిటువంటి _పతీకార వాంఛలు నాలో విప రీతంగా కదలాడుతున్నాయసుకుంటాను, అప్పుడు,

గ చి తి

మే, 9

• ౧6 606౧56 61 5౧"౯1 "9 8 ౪/83516 0 90౧8౧౫6 1$ 83514 '౧ 801 0౧:-

ని851 ౧6౭8౦౧ ౧౮౧166, 8౧64 ౧౦ 500౧9 ౧86,

న851 (68500 ౧866 :--

తీ 1౧9౧౧6౪064 ౪61 ఓ౧౦౪|3. 761 ౧౦౧౦ కగంళ5 ౪6||

0 3000౧ 1౧6 ౧6౭౪6౧ 1౧81 6869 ౧౧6౧ €0 1౧ 9౪6 1." "షిక్సాపియర్‌ చెప్పిన మాటలలో ఎంత సత్యం వుంది! మొదటి పంక్షిలోనే అనుభవ సారం అంతా గుదిగుచ్చినట్టుంది.

కామసుఖంకోసం వెంపర్లాడడంలో నరకాగ్నివుంది.

ముక్తీ వ్ర?

ఈ అసహనం, దుఃఖం తీవమయిన (సేరణతో ఎందుకిలా వెనువెంట వస్తాయో తెలియదు. ఈ వేదన కామాతురడయిన వ్యక్తికి పుండదనుకుంటాను. వ్యక్షిత్వాన్ని పక్కకునెట్టి కేవలం కామంలోనే ఆవక్షుడయి. వుండడం మనిషికి సాధ్యం కాదనుకుంటాను. జంళువులకు యిది సాధ్యం అవుతుంది. ఎందుకం 'పే వాటికీ పత్యేక వ్యక్తిత్వ (పనక్తి లేదు. అసహనంతో కూడిన యీ కామాన్ని నహించే ప్రితికి తీసుకురావాలం పే - దీనికి (పేమను జోడించాలనుకుంటాను,

పేమ, నా జీవితమే అర్థం లేకుండా తయారవుతోంది, ఇంక (పేమ (వనక్కి యేముంది? జీవితమే వశుప్రాయమయినప్పుడు యీ అవగాహనను పక్కకు నెట్టి వయడమయు మంచిది కదూ? -- అందుకు ఒకటే దారి-- యేమిటది? దానికీ ఫలానా అవి పేరువద్దు. పేరులేని వ్యధః ఈ వ్యధ నేను అనుభవించాలి తప్పదు, నేనిలా వుండిపోవలపిందేనా? పరువు, విశ్రాంతి, మందు, యింజక్షన్లు, ఆక్సీజన్‌, తల్లి, చెల్లెలు, పుస్తకాలు, మేరీ, పక్క = యీ చ్యక్రవ్యూహానికి తుది ఎక్కడవి? ఎప్పుడు? దీనివి ఊపాంచుకోవడం కూడా నాకు కష్టమయిపోతోంది. భయం. భయం: ఇది నన్ను ఉన్మళ్తుడివి చేస్తోంది పిచ్చివాడినవటానికి ముందు, మృత్యువు _ మృత్యువు = మృత్యువు - మృత్యువు-మృత్యువును జపంచేసి మృత్యుంజయుడిని కావాలి.”

|! న! థి

నేసు మేతీవి చూళాను. ఆమెతో మాట్లాడాను. ఆమె మరేదో లోకానికి చెందిన దేవతలా అవిపిస్తుంది, (బహుశ నర్ఫులకు విధాయకమయిన తెల్లని దుస్తులు ధరించడం వల్ల ఆయినా కావచ్చును) ఆమె ఆంగ విన్యానంలో నర్హకులకు పుండవలసిన తీరుతెన్నులు వున్నాయి. ఆమె దేహ సొస్పవంలో సౌందర్యంలో యువ కులకు మతి చలింపచేసే లకణాలు వున్నాయి. ఆమె నవ్వులో మత్తు వుంది = ఆమె ఆకర్షణలో గాంభీర్యం వుంది ఆమె కేరళప్రాంకానికి చెందిన మనిషి, ఇక్కడిళొష ఆమెకు కొద్దిగా వచ్చుమగావి, ఎక్కువగా ఇంగ్లీషులోనే మాట్లాడుతుంది. నాకు మటుకు ఆమె ఆంజే గౌరవం: నా ఆంతట నేను ఆమెతో మాట్లాడగలిగేవాడినికాదు! ఆమె (పళ్నలకు జవాబులు - క్లుప్తంగా - చెబుతూ వుండేవాడివి, (శ్రీకాంత్‌ _పేయ పిగా ఆమెను చూసివ దగ్గర్నుంచీ = నా మనసులో కలవరం -- ఆందోళన-ాకలి గింది. బహుశ యిందుకు చాలవరకు ఆసూయేకారణ౦ అనుకుంటాను,

త1$ ముక్తీ

రెండు నెలలు ధారవాడలోవున్న తరువాత తిరిగి “వానలెస్వాడి” కి వచ్చే షరతుమీద డాక్టర్‌ (శ్రీకాంత్‌కు (పయాణానికి అనుమతి యిచ్చారు.

శ్రీకాంత్‌ యిప్పుడు మేరీ దగ్గర్నుంచి పారిపోతున్నాడా, లేక మేరీ సాన్ని ధ్యంలో బయలు పడిన తన నూతన వ్యక్తిత్వం నుంచి పారిపోతున్నాడా? - అన్న విషయం యిప్పుడు అశని డైలీ పరిశీలిస్తే తెలుస్తుంది.

“పాపపు మాట కొడు యిది నారక్తం అంతా కలిసిపోయినమాట. నేను చ్యుతి అయిపోయే ప్రసంగం రాదుయిది. నా వ్యక్తిత్వం శిధిలమయే (వ్రపంగం, నా అంతరంగంలోని వ్యక్షిత్వాన్ని నూరి పొడిచేపిపోళుందన్న వేదనంయీ టి. వి, కంటె ఎక్కువగా నాకు బాధ కలిగిసోంది

“*__ధారవాడ వళ్ళాలి. అక్కడి నా గదిలో యేకాంతంగా కూర్చుని యీ పృలిపిల్లను చంపివేయాలి. నేను విముక్తుడను కావాలి, నేను నేనుగా తయారు కావాలిః”

క! |! |!

మీరజ్‌ స్టేషన్‌కు మేరీకూడా వచ్చింది. రైలు నచ్చిన తరువాత కొమిని, తల్లిగారితోపాటు లోపలకు ఎక్కి. కూర్చుంది. నేను సామాను లోపలకు చేరుస్తు న్నాను. మెరీ శ్రీకాంఠ్‌ యింకా కిందనే వున్నారు. _౩లు వచ్చేంతవరకు ఆమె మాట్లాడుతూ వుంది. "ఏమీ భయంపెట్టుకోకండి ఇక్కదే వుంచే బాగుండేది. పోనీలెండి _- యింతకంజ మార్గంలేదు. ఏనుయినా కొద్దిగానైనా అసౌకర్యం అనిపిస్తే. వెంటనే యిక్కడకు వచ్చేయండి. - -- మీ చెల్లెలు చాలా అందంగా వుంది. మీ స్నేహితుడుకూడా అందగాడే హ్‌ిద్దరి మధ్య (ప్రేమంగీమ యేమయినా వడుస్తూవుందా? నాకుమాత్రం అలా అనిపించింది సుమా -హా,హా, హా-మంచిదిః వుంచిది: ఉత్తరం (వాస్తారు కదూ వీలయినంత త్వరగారండి. నేను క్షమంచాలా? = = ఏందుకు? అందరినీ కమించేవాడు ఆ (క్రీస్తు పైన వున్నాడు పదండి, గార్డ్‌ యీళ వేస్తున్నాడు. ఎక్కండి శైలు. - = జీవితం ఆతి విచిత్రమయినదిం మీరూ విచ్వితమయిన మనుషులే. గుడ్నొబె- గుడ్‌ బె మిస్టర్‌ గౌరీశ। గుడ్‌బై ఆల్‌:”

చేతిరుమాలు ఊపుతూ ప్లాట్‌ఫారంమీడ నిలదిడిపోయింది= మేరీ. ఆమెవంక పిచ్చివాడిలా చూస్తూ వుండిపోయాడు శ్రీకాంత్‌- తెరచివున్న తలుప్పల దగ్గర నిలబడి

ముక్తీ శ్లీ[0ీ

వున్నాడు గనుక తూగి కిందికి పడిపోతాదేమోనన్న భయంతో - పక్కనే ఆసరాగా నిలబడ్డాను నేను, రైలు బయలుదేరాక అతవి చేయి పుచ్చుకుని లోపలకు తీసుకు వచ్చే [పయత్నం చేశాను. ఏదో కలలోనుంచి యివ్సడే మేల్కొన్నవాడిలాగ ఒక్కసారి తల ఊపి 'ఆ। ఏమయింది?" అన్నాడు.

“ఏమీ అవలేదు. వీవసలే వీరపంగా వున్నావు. లోపలకువచ్చి కూర్చో అన్నాను,

"సీవు వెళ్లు -- కూర్చో. నేనిక్కడ కాస్సేపు విలబడి వస్తాను అన్నాను. ఆతని ముఖంలో నిరాశ కనిపిస్తోంది.

ఉ న! జ లి

ఈ రోజు నా మనసులో యేదో ఉద్వేగం. డాలి నిన్ననయినా రావలసింది. విన్నసాయంకాలం అంతా నా మనసులో నాకు తెలియకుండానే యేదో నిరాశభాపం కలవరపరుస్తోంది. రాతి (వాసుకోవటానికి కూర్చున్నప్పుడుకూడా యేదో కలవరమే ఆరేడు పిగరెట్లు బూడిదచేశాను. చివరకు (వాత మానేసి మంచంమీడ పడుకున్న తర్వాత నాకు తెలియకుండానే నిద నన్ను ఆవరించింది. ఆ వి(దలో విచిత్రమయిన న్వప్నంకూడా వచ్చింది. ఆ కలలో డాలి - నేను మెట్లు ఎక్కి ఎక్కడికో వెళ్ళిపోయాము. 'ఆ పైన యేముంది?" అని అడిగాను నేను. ఆమె నవ్వింది. మేం మెట్లుఎక్కి. అటువైపు చూశాము. ఒక కొలసు కవిపించిందిం *ఇది ఎంత ఆందంగా వుంది. పద. ఈదుదాంి ఆంటూ డాలి సూచించింది.

ఆమెకు యేం నమాధానం చెప్పాలో ఆలోచించుకునే లోపలే డాలి తన బట్టలు వివ్సుకుని నగ్నంగా తయారయింది. అంతలో కొలను సన్నుదం అయింది "అటు చూడు, నీ పడవ. ఎక్కడుంది?” అంది డాలి "వెళ్ళు. చాలసేపు అయింది. పడవ వెళ్ళిపోయింది". "వెంటనే దుస్తులువేసుకో- పోదాం? అన్నాను నేను. అయితే యింతలో దుస్తులు మాయమయలుపోయినాయి. నేను విర్దాంతపోయి అటు ఇటు చూడ సాగామ = దూరంగా రైలుబండి చప్పుడు. కాదు. రైలు ఇక్కడే ఆగిపోయింది. జనం హడావిడిగా దిగుతున్నారు. ఏమీ దిక్కుతోచడం లేదు నాకు = అంతలో డాలి నీటిలో తేలుతూ కనిపించింది. ఇదేమిటి, డాలి ఈదుతోందా లేక చనిపోయి పైకి కేలుతోందా = అనుకుంటూ నేను నీళ్ళలోకి దుముకటోయినాసు.. నేను నీళ్ళలో పడబోతూ వుండగా (శ్రీకాంత్‌ (ప్రత్యక్షం అయినాడు, శ్రీకాంత్‌ నవ్వుతూ *యేమిటిది,

వైథ0 మక్తీ పిచ్చివాడిలా పరుగెత్తుతున్నావు?* అన్నాడు. నేను ఆటువయిపు చేయి చూపించాను, పరుగెక్తే శక్తి లేదు. విలచున్నవాడివి అక్కడే పుండిపోయాను. == ఓహో; యిదంతా స్వవ్నం మాత్రమ అవి ఎరుక అయింది. అంకా కల. కలలోనే డాలి శేలుళూ కవిపించింది. ఇది కల గనుక ఆమెను రశీంచటావికి వీళ్ళలో దుముక వలపివ పవిరేదు. ఇది నా కల! నాకు కావలపినట్లుగా దీన్ని రూపొందించు కుంటాను - డాలి ఆ నగ్నావప్తలోనే వీళ్ళ్లలోంచి బయటకు రానీ--అవి నా కోరికా ఆ: ఆమె వచ్చింది. ఒక్కసారిగా ఎంత సుందరంగా మనోహరంగా కవిపిపోంది ఆమె! (గీకు అందాల దేవత “వీనప్‌"లాగవుండి. నేనామెను ఆలింగనం చేసుకునేంత వరకు వ్వప్నం ఆలాగే వుండవీ. -- అవి కోరుకున్నామ. అంతలో నేవ వక్క మీద అటుమంచి ఇటు దొర్లాను. కల చెదిరిపోయింది - నిన పూర్తయింది.

ఈరోజు తెల్లవారిన దగ్గర్నుంచీ డాలికోవనం ఎదురుచూస్తూ కూర్చున్నాను. ఆదివారం = ఉదయమే ఆమె పరుగెత్తుకు రాగూడడూ? విహుశ చర్చికి వెళ్ళిందేమో! *ఓ భగవంతుడా: ఓ టీన్తూః నా పాపాలన్నీ పరిహరించి అవి (పా్థస్తూ వుంటుంది.

లీ: నేమ యిలా ఎదురుచూడడమే తప్పు. ఏదో కారణంచేత ఆమెకు వచ్చేందుకు కుదరివుండదు. ఆ: .. బయట కూచువి వుంటుంది: "ఓ, భగవంతుడా! ఆలాడేయి. సన్ను కష్టాలలో పడవేయ వద్దు - నాకు ముక్తి (ప్రసాదించు అవి (పార్టించాను.

ఈరోజు సాయంకాలం పరకు ఆమెకోవం ఎదురుచూడాలి: ఆ తరువాత....? కౌదు, యా సాయం్యతం ఆమె తప్పకుండా వస్తుంది, ఆమె అలా వస్తుందవి వా కోరికా? నా ఆంతరంగంలోని పగాథ వాంఛా? లేక యిదంతా ఆమెపట్లవున్న మమతా? (ప్రేమా? ఏమిటిది?

ఠి తి ఖి

“గౌరీ: వీ పంగతి యేమీ తెలియకుండా వచ్చింది?

“వన్నుగురించి తెలుసుకోవాలకే కోరిక ఎందుకపలు?

“మొదటినుంచి స్నేహం వుండి = (కమంగా పెరుగుతూ వున్నప్పడు-ా”

“స్నేహము (పేమ యిదంతా ఆయిపోయిందిగా కామినీ.

ముక్తి కే.

“అయితే అదంకా వీవు ఆడివ వాటకమేనా? - ఆమె యా (వశ్నవేయడంతో వాలో -- నా హృదయంలో యేదో కల్లోలం, అవహనవం రేగింది. బొందాయిమంచి తెచ్చుకున్న కొత్త దైర్యం = అంతా కూడగట్టుకువి చెప్పాను.

“వాటకమా? ఎవరు ఆడింది నాటకమో వీవే విచారించిచూడు.ి

“మొన్న చెప్పిన శశికళ కధ విన్నమదట = నీవు ఎటువంటి వాడివో తెలిపి వచ్చింది:”

ఆమె ఆలోచనారోరణి యేమిటో నాకు వృస్త్టంగా తెలియదు. “శశికళ నాతో చదువుకునేందుకు వస్తూ వుండేది, ఆవి మాతం చెప్పాము.

“తరువాత ఏం జరిగిందో మాటలతో చెప్పవలవిన వవిరేదు. అమాత్రం ఊమహాంచుకోలేవి వపిపాపమ కాదు”

=అంే అమెతో సరన పల్లాపాలు ఆడానవి వీకు చెప్పాలంటావా? ఒకవేళ అలాగే చేశానమకో. దావిలో తప్పేముంది?”

“తప్పేమీలేదు, నీవు ఎంతటివాడివయినావనేది తెలిపివస్తూంది-అం తే; *

“అలాగా. ఏంతెలిపింది నీకు, చెప్పు-చూద్దాంొ

“*నామద, నీవు వుందవి చెప్పిన (_పేమంతా బూటకం. వీ ఉద్దేశ్యం కేవలం లోగలాలవకోవం నన్ను ఉపయోగించుకుందామవి:”

“అయికే- హా- హా- వేను మోవగాణ్ణననే విషయం నీకు పూర్తిగా తెలిప పోయిందన్నమాట. వీ కుశా(గబుద్ధి చాల మెచ్చుకోతగినది. కామినీ; ఆ తరువాత ఏమిటి, చెవ్చుల

“నేను నీ వలలో చిక్కళేదవి విరాశపొందావు. తరువాత నీ _పేమ-వివాహం మాటలన్నీ నేను విజం అనుకుని వాటి విషయం (ప్రస్తావించగానే భయపడి పారిపోయినావు.”

“అవును. నేమ భయవడిపోయాను. నీ వలలోనుంచి తప్పించుకుని పారిపోయినామ.”

“వా వలః”ొ కామివికి తీవమయిన కోవం వచ్చింది. ఇది అవమానం: తీరని అవనూనం? కావాలని నన్ను అవమానం చేస్తున్నావు, నుపు.

222 ముక్తి

నేను సవ్వవలపింది కాదు- కాని నవ్వాను. ఆ తర్వాత ఒక్కసారిగా గంభీర ముద్ర ధరించి *కామిని- నీవు నీవే నన్ను ఆవమానం చేశావు, నా ఆత్మను, పూర్తి వ్య క్తిశ్వాన్ని, నీందించావు, విన్ను ఎప్పటికీ క్షమించలేను, ఈ జీవితం పొడుగునా నిన్ను ద్వేషిస్తూనే వుంటాను. అగ్నిలో వేలుపెట్టి ఒళ్ళంతా కాల్చుకునేట్లు జేశావు ఇదే అనాగరిక సమాజం అయినట్లయితే = మనం ఆ(ఫీకాలాంటి అనాగరిక జాతుల వాళ్ళమయితే _ నేసు నిన్ను చంపి ఆపైన ఆత్మహత్య చేసుకుని వుండే వాడిని. --” నా మాటలు నాకు తెలియకుండానే బయటకు వచ్చివేశాయి.

ఈసారి కామిని నవ్వింది. నేను చెప్పినదంతా ఆమెకు “*నినోదంోలా తోచిందేమో “రా. నన్ను యిష్పుగయినా చంసివేయి, మువిగిపోయిందేమీలేదు, మించిపోయింది అంతకన్నా యింశేంలేదు. నీవు చెప్పే మాటలు చాల బాగున్నాయి గొరీశ;” ఆమె కళ్ళు అఆగ్నికడాలలా మండుతున్నాయి.

“నీ పొగడ్త కు చాల ధాంక్స్‌”

“దొంబాయి(పభావం నీమీద బాగా కనిపిస్తోంది. సీవు చాల “యింట శెస్టింగ్‌ "గా తయారయావు.”

*హుః బొంబాయికి ధాంక్స్‌”

అంతలో (శ్రీకాంర్‌ బయటనుంచి వచ్చాడు. అతను చాల అఆలిపిపోయి నట్లున్నాడు.

ఆధశ్రీకాంత్‌. చాల దూరం వెళ్ళావా ఏమిటి షికారుకు? నేను ఊలళ్లోంచి వచ్చే నరికే నీవు రోహిణితో కలివి వెళ్ళిపోయావు” అన్నాను.

“రోపహ్రాణి ఏదీ?” ఆంది కామివి.

“ఇంటికి వెళ్ళిపోయింది.”

“ఆమె యిక్కడికి వచ్చి, తరువాత యింటికివెళ్ళడం అలవాటుకదూ; రోజూ అంతే చేపోందిగాః”

“ఆమెకు--కాదు. నాకు తల నొప్పివచ్చింది. నేనే ఆమెన యింటికి వంపి వేశాను, కామివీ: కావ్ల దాహం తీసుకురా. _ గొరీళః దయచేపి ఆ ఎ(రసీసాలోది ఒక మాత్ర తీసుకు వస్తావా?

ముక్తి తి

మా[ళ వేసుకున్న తరువాత శ్రీకాంత్‌కు కౌన్త న్వస్తత చిక్కినట్లయింది. ఆతను పేలనంగా నప్వుతూ “కానీండి: మీరేదో మాట్లాడుకుంటున్నట్లున్నారు. మీ సంభాషణ సాగించండి నేను వెళ్ళి విశ్రాంతి తీసుకుంటాను" అంటూ తన గదిలోకి జళ్ళిపోయాడు.

(4 ఠి ఓ

ఆరోజు మే £8వ తేదీ. అనాటి డైరీలో శ్రీకాంత్‌ యిలా (వశాడు.

*శ్రవేళశ, నా దృక్పధమే మారిపోతోంది. -- కలుషితం అయిపోతోంది, ముఖ్యంగా యిది నా దృక్పధం కాదు ఈ ధోరణిలో ఆలోచనలు లేవు, భావనలు ₹వు సదసద్వివేకం అంతకన్నా ₹దు ఏమీలేదు, విగ్దీవంగా తయారయింది, ఇంద్రియాలు కేవలం యిం(దియాలుగానేవుండిపోయినాయి. ఆమె చేతిమెత్తదనాన్ని కోమలతను నా చేత్తో నృర్శించి చూశామ, నృర్శానుఖం వల్లనే ఆనందంతో తల తిరిగిపోయింది. ఆమె దీనికే *_పేమ” అని నామకరణం చేపింది. ఆమె చేతిని నా పెదపులకు చేర్చుకున్నప్పుడు నా హృదయానికి తల అనుకుని నిలుచుంది. ఊ ... నా శరీరమంతా పులకరించింది. ఆమె తలను అక్కడే పుంచాను, శ్రీ కేళ పాళంలోనూ ఎంత “*మాదకత” పున్నది. జీవితంలో ఆవేశంపాలు ఎక్కువయి పోతోంది. ఆచే ముఖ్యమయిన భాగం అయిపోతోంది. ఇదంతా మేరీవల్లః ఆమె వల్లతే - చవిపోబోతున్న నా శరీరానికి యీ అనంత పురాతన పిపాసాశాపం తగిలింది.

కాదు = వాకు పిచ్చి ఎక్కుతోందనుకుంటాను - నా మనోమందిరం నాకు తెలియకుండానే కుంగిపోతోంది. నిన్న *స్పినోజా ప్పుప్తకం చదవడం (ప్రారం భించాను. అయిదు నిమిషాల తర్వాత ఏమీ తెలియని అయోమయంలో పడి పోయాసు. కళ్ళుమూసుకుని అలాగే పడుకున్నాను. ఎవరితోనయినా మాట్లాడు దచామని నోరు విప్పితే ఏవిషయమూ తోచకుండా పోతుంది. ఇలా అయిపోయి మాట్లాడటం అంకా స్తంభించి పోయింది. ఈ డైరీ ఒకటి నా ముక్తికి సొధనం, మానసిక శాస్త్రవేత్తలు వికృతమయిన మనస్సును సరిచేసేటప్పుడు ఆ మనస్సుకు ఈన యిష్టం వచ్చినట్టు చరించే స్వేచ్చ యిస్తారట ముందు. ఈ డైైరీరాయడం నాకు అటువంటి అవకాళావ్ని కల్పిస్తోంది. -- మృత్యువాః నీవు జీవితం శకాలూళ

లిన 4 ముక్తి అర్థాన్ని అంతటినీ పిండి సారాన్ని ఆ౦ందించడం లేదూ. ఈ రెండు సంవత్సరా లయినా ఎందుకు బతకాలి? రెండు నంవత్సరాలయినా, డెబ్బయి సంవత్సరాయినా చివరకు మృత్కుపును చేరుకోనలసిందే! ఆ శూన్యంలో (పవేసించ వలసిందే: అపును, మరణం విశ్చయం. ఆందువల్ల యిప్పుడే ఖాలీగా హుండాగా జీవించాలి. హంందాతనంలోను, ఉదాత్తతలోను జీవితానికి సారక్యం వున్నదని లోగడ అనిపిస్తూ పుండేది. అప్పుడు శరీరంలో చైతన్యం వుంది. ఉత్కంర - ఉదాత్తత సార్ట్‌ క్యము - అన్నీ ఆ చైతన్యంలోనుంచే పుట్టుకువస్తాయి. ఇప్పుడా వైతన్యం మంద గించిపోయింది మనస్సు నీరపబడి పోయింది. అందువల్ల శరీరమ నన్నీ జీవి కానికి కట్టీ పడేస్తున్న పగ్గం, నేను ఇంకా జీవించి వున్నాననే అవగాహనను = అంపే నా జీవన (పజ్ఞ నిలిపివుంచే పని, బహుళ యీ లైంగిక శక్తి చేస్తూవుఆటో పుంటుంది. అయ్యో! జీవితానికి నాకు వున్న బంధమంతా వదిలివేసి యీ లైంగిక శక్సికి లొంగిపోవలసి వచ్చిందా? అవును, ఈ సృజనాత్మక శక్తియే శివుడి పతి రూపం, జీవితం కాలూకు ఆదిళ క్తి. ఆంచేతనే ఎన్నో ధర్మశా(స్తాలలో దై వళకిని లై0గిక (వతీకగా రూపొందించి చెప్పారుకూడా. నా లై౦గిక (పేరణ జీవితపు ఆదిళ క్తి ఆయివుండ వచ్చును. అయితే దానితోకూడా వచ్చే మనుష్యుల వంబంధం. పోరాటం అసహనీయ మయిన మనోవేదన నా జీవిత పరిధిలోని మాటలు కావు బహుశః ఈ లైంగిక (పేరణకు (పేమను కూడా జత కూర్చినట్లయితే = జీవితం వన్యంగా జరిగిపోతుందేమో: బహుశః (_పేమించే భార్య వున్నట్లయితే ఆమె ముక్త (పేమ, ముక్త అర్పణనా శరీరానికి ఆత్మకి 'ముకి"ని (పసాదిస్తుంది. ఆయితే ఆ రకమయిన జీవితం (ప్రారంభించటానికి ముందే నా ఆంతరంగం ఇంకా అనుభ వాల (పమోగశాలగా ఉన్నపుడే నా జీవితంలో *“చరమాధ్యాయం”? (పారంభం కౌవాలా?

నహించు. వహించు, సహించు....

ఒక దివ్యశ క్తిలో - దేవునిలో - నాకు విశ్వానం వుంపే ఆ విశ్వానమయినా నన్ను నిలిపి వుండేదేమో!: తమసోమా జ్యోతిగమయ" అంటూ ముందుకు పోవచ్చును ఆవీ శక్యం కాదు. ఇదంకా అనివా్యామయిన కర్మలాగ అనిపిస్తోంది. ముఖ్యంగా యివ్ఫుడు నాకు కావలసింది ధైర్యం!

ముక్తి 225 దైర్యం: క ళ్‌ ఓ

“ధైర్యం అనే మాటకు ఆతను చెప్పుకున్న అర్ధం తరువాత తెలిసివచ్చింది.

అతని వేదన, ఊహలూ మాకు ఎవరికీ తెలియవు. అతను కోలుకుంటు న్నాడనీ, విశ్రాంతి తీసుకుంటూ - మంచి మందులు వాడుతూ పుంపే తిరిగి మామూణు మనిషి అయిపోతాడనీ అనుకుంటున్నాం, అందరమూ. పైకి చూడ డానికి ఎ్యరగా పుష్టిగా బాగానే కనిపిస్తున్నాడు. అంధడేకాక - మేరి అతనిలో (యేమను, న్ఫూర్తివి కలుగజేసింది. ఆమె (పేమ అతనిలో కొత్త ఉత్సాహాన్ని నింపి ఆతన్ని త్వరగా ఆరోగ్యపంతుడు ఆయేట్లు చేస్తుందని నేననుకున్నాను,

జూన్‌ మొదటివారంలో *"సీర్సి' వెళ్ళాను, తల్లిదండుల మనన్సంతోషం కోసం.

“ఎం. ఎస్‌సీ. అయాక ఏం చేదామనుకుంటున్నావు?*

“ఫలికాలమీద ఆధారపడి ఆలోచించుకో వాలి:*

“చదువు యిక చాల్లే--” తల్లిగారు:

“క్లాసు రాకపోతే ఏదయినా ఉద్యోగంలో చేరిపోదామను కుంటున్నాను.”,

“ఉద్యోగం దొరికిందా" తల్లిగారు కుతూహలంగా అడిగారు.

“ఇంకా లేదు. నత్యేం్యద ఒకటి రెండుచోట్ల (పయత్నం చేస్తానన్నాడు. చూడాలిః”

"మంచిది. ఒళదారీకి వచ్చివట్లవుతుంది.”

“మంచిజీతం యిస్తేనే ఉద్యోగం చెయ్యి. లేకపోతే సిరికి వచ్చేయి అన్నారు ఈంథడిగారు.

"తరువాత ఆలోచిద్దాం లెండి.”

తొ జి ఖి |!

నేనింకా “*పిర్సొలో వుండగా సత్యేందనుంచి 'బెలిగాం వచ్చిండి; “క్రర(గాభులేషన్స్‌ = ధర్న్‌క్లాస్‌ = వెంటనే బయలుదేరు. (ప్రయివేట్‌ కంపెనీలో ఉద్యోగం" అనిః

తిన( ముక్తి

మూడవ తరగతి మాతమే వచ్చినందుకు నిరాశఅయింది. అయినా యీ పీడ యిక్కడితో విరగడయిపోయిందిగదా అని నమాధానం చెన్సుకున్నాను. ఇంక పరీక్షల గొడవలేదు.

నేను “ధారవాడొ కు వెళ్ళేసరికి శ్రీకాంత్‌ అక్కడ లేడు. అతను “వాన లెస్వాడి*కి వెల్లడట, ఆతనికేమైనా సుస్తీ హెచ్చయిందా?” అని అడిగాను ఆతురత కొద్దీ,

“పం లేదు = ఊరికే వెళ్ళి వస్తానని చెప్పాడు.” అంది కామిని.

*ఎప్పుడు వస్తాడు?”

“రెండు మూడు రోజుల్లో వస్తానని చెప్పాడు.”

అప్సీ ఫశ్రీక్ష యేమయింది? నీ నెంబరు నాకు తెలీదూ

“మళ్ళీ తప్పాను.”

“*ప్రారీ - ముందు యేం చేస్తావు?

“యేం చేయడానికి యేముంది? మళ్ళీ [వయత్నిస్తాను"*

“మంచిది! పార్టీని విడిచి పెట్టరాదా? ”

“విడిచి యేం చేయాలి?

“ళద్దగా చదువు.”

“నాక్సు అన్నిటిమీద చికాకు కలుగులోంది. నేను మగవాడినయితే = ఎక్కడి కయినా పారిపోయి వుండేదాన్నిగో

“*ఆయికే నాతో వస్తావా యేం, పా౦పోదాం” వేళాకోళంగా అన్నాను.

“లేవదీనుకు పోయేంత శక్తి వచ్చిందానీకు?” ఆమె కూడా నవ్వింది.

"నాకు బొంబాయిలో ఉద్యోగం దొరికేట్లు వుంది. ఈ రోజే బొంబాయి వెడుతున్నాను,”

“అలాగా = మంచిది?” అంటూ ఆమె నావంక నిశితంగా చూసింది, “అదృష్టవంతుడివి. నీకు కాళ ఇంకెవరికి దొరుకుతుంది.” ఆమె కళ్ళలో యెంతో 'శళూహలం వుంది. “ఉద్యోగం దొరికాక వివాహమేనా? శశికళనే చేసుకుంటావా?” ఆంది,

ముక్తి |

వివాహం గివాహం యేమీ లేదు. ముందు కెరియర్‌ చూసుకోవాలి. ఈరువాశతే యేదయినా!”

*"అరంకా అబద్ధం శశికళ నిన్ను చొదిలి పెడుతుందా యేం?

ఒక నంవత్సరంపాటు ఆమెతో గడిపావు గదా!”

“కామిని, నీకు తెలివితేటలు ఎప్పుడు వస్తాయో?”

"ఎందుకబ్బా ఆంత కోపం? నా ఊహ నిజమే గదా?”

“దశ = తర్వాత?

“జభ్రోళ్చవాత యేముంది? కుభనుస్తు- శ్రీఘం.” ఆమె నవ్వులో ఎంతో నీరసం వుంది, నాకు ఆ నీరస మందహానంచూసి కడుపు విండినంత నంతోషం కలిగింది.

“ధాంక్స్‌! నా "పెళ్ళికి తప్పకుండా వస్తావు గదూ?” అన్నాను నవ్వుతూ.

"నేన్సు లేకుండా నీ వివాహం ఎలా జరుగుతుంది?”

|! న! ఖత

ఛథ్రీకాంఠ్‌ కలవలేదని నిరాళపడ్డాను దారిలో వానలెస్వాడిలో దిగుదామా అను కున్నాను. మేరీకోనం యితగాడు వెళ్ళాడు, నేను ఊరికే వెళ్ళి వాళ్ళిద్దరినీ కలల పరచటమెందుకు? అవిపించింది. వినాశకాలే విపరీత బుద్ధిః,

బొంబాయిలో వకేంద్ర నా ఉదోగ్యం గురించి అన్ని ఏర్పాట్లో చేసేళాడు. మహేంద్ర అండ్‌ కంపెనీలో సేల్స్‌ ఆర్గనై జర్‌గా ఎంతో తేలికగా ఉద్యోగం దొరికింది. బాం(ద్రాలో గది కూడా దొరికింది.

డాలీ నా జీవితంలో (ప్రవేశించింది.

న! |! న!

మధాహ్నమయినా డాలి యింకా రానేలేదు. చర్చికి వెళ్ళినట్లయితే (ప్రార్ధనలు అయాక వచ్చేసేది, ఆంశటే చర్చికి వెళ్ళలేదన్నమాట: అయితే ఇంకెక్కడికి వెళ్ళి వుంటుంది? ఆ; ఆమె యిం కెపరితోనై నా 'స్నేశజాం చేసుకుని వుంటుందా? అతనితో పిక్నిక్‌ కు (ఆమెతో నేను వెళ్ళివ పిక్నిక్‌ సుందర దృశ్యాలు గుర్తుకు నచ్చాయి) వెళ్ళివుంటుందా? ఈ ఆలోచనవల్ల నాలో ఏదో వేదన (ప్రారంభమయింది, అసూయా? ఆమె మీగ నాకు బాక్కువున్నదనే స్వార్థధావమా?

న! ముక్తి

అసూయ నరకం యింకా నా హృదయంలో వున్నదా? అసూయతో యిప్ప టికి పొందిన ఆనుభవాలు చాలవా? లేదు, డాలి సంపూర్ణ న్వతం(తురాలు, తనకు ఎవరితో కావాలం పే వాళ్ళతో ఎక్కడికి కావాలంటే అక్కడికి వెళ్లగలదు నేను ఎందుకు కళనళపడాలి? నా మటుకు నేను ఆమెను విడిచిపెట్టి ఆఫ్రికాకు వెళ్ళి పోవడం లేదూ? ఊః డాలికి నావల్ల యింక యేం లాభం? నాలుగయిదుసార్లు శరీర సుఖం! ఆంతేకద! ఆమె విజంగా తెలివిగలది. అయికేయీ సరికే యిం కెవరినైనా 'స్నేటూం చేసుకుని తన భవిష్యత్తు సుఖపదంగా జరిగిపోయేట్లు చూసుకుంటుంది. అన్నివిధాల అదే మంచిపవిః: ఆమె దృష్ట్యా నా దృష్ట్యా కూడా ఆదే మంచి పనిః

ఓ క్రీస్తు; ఆమెకూ ఓ మంచి భర్షను (ప్రసాదించు, ఆమె జీవితాన్ని సుఖ (వదం చేయి. నీ ఆశీర్వాదం ఆమెకు సర్వదా లభ్యమయేట్లు చేయి-

నేనెందుకు యిలా వాళ్ళ దేవుణ్ణి ఆమె గురించి (ప్రార్థిస్తున్నాను?

వ ళ ఓఏ

నేను వానలెస్వాడి చిరునామాకు (వ్రాసిన ఉత్తరానికి ్రీకాంళ్‌ చిన్న (పత్యు త్తరం యిచ్చాడు.

ఆక్షం[(గ్రాచ్యులేషన్స్‌! నీ జీవనం సుఖమయం అవుగాక, నీవు ఎన్పుడూ సీ లాగే వుండిపో .... నా ఆరోగ్యం కాస్త కాస్త మేలవుతోంది, మేరీ కృప -- అప్పు డవ్వుడు ఉత్తరాలు (ాస్తూవుండు.”

తరువాత ఒక నెలవరకు అతన్నుంచీ ఉత్తరాలే లేవు. నా నాలుగు ఉత్త శాలకు, నత్యేంధద్ర రెండు ఉత్తరాలకు అతను జవాబు (వాయనే లేదు.

తరువాత ధారవాడ నుంచి ఒక ఉత్తరం వచ్చింది.

“నేన్స కులాసాగా వున్నాసు. సంపూర్ణంగా విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నాను. మీరేం బెంగపెట్టుకోకండి. బయటకు షికారుకు కూడా వెళ్ళడంలేదు. త్వరలో +థొంబాయికి రావాలని కూడా అనుకుంటున్నాను.ో

ఉత్తరం చిన్నదయినా అనేక అనుమానాలను రేకెత్తిసోంది. అతను బొంజా యికి రావాలనుకుంటున్నందుకు మనసులో ఆనందం; బయటకు షికారు కూడా వెళ్ళడంలేదు. అం పే అతి నీరనంగా అన్వస్తృతగా వున్నాడన్నమాట!

ముక్తీ లికి

ఆ రోజు నత్యేం్యద్ర యింటికి వెళ్ళాను. అతనితోనే భోజనం చేశాను. అతను నాకు ఊరట కలిగేట్లుగా “మరేం బెంగవడకు. ఆతను నిజంగా ఆరోగ్యంగానే వున్నాడేమో!” అన్నాడు.

“ఇంత చిన్న ఉత్తరం (వాకాడేం మరి?

“మనసంతా మేరీ మయమై వుంటుంది:

“ఈ ఉత్తరంలో ఆమె (పనక్తే లేదు

“ఫ్సీక్రంత్ర విచారంగా వుంటే కామినికో ఉత్తరం రాయి. లేదంపే ఒకటి రెండు రోజులు నెలవు పెట్టి వెళ్ళిచూపిరా.ొ

“ఆ _ అలా చేయడమే నుంచిదనుకుంటాను?”

“ప్రాధ్యమయితే అతన్ని బొంబాయి తీసుకురా

“ఆ; మంచి ఆలోచన ఆయితే = శనివారంనాడు బయలుదేరుకాను. సోమ వారం యేదో సెలవు వుంది. మంగళవారం కూడా కాజువల్‌ లీన్‌ తీసుకుంటాను.”

“డాలి యేమంటోంది?” సత్యేంద్ర నవ్వుతూ ఆడిగాడు.

“న్దాగానే వుంది. ఆమె గురించి యింకా శ్రీకాంత్‌కు రాయలేదు ఓ: ఇప్పుడు గుర్తు వచ్చింది. ఆదివారం మేం యిద్దరం “మడ్‌ ఆయిలండ్స్‌” కు వెడదామను కున్నాం. ఆయితే ఆ పిక్‌నిక్‌ వాయిదా వేయాల్సి వుంటుంది.”

“దానికేం ఆలాగే చేయి, ఒక మాట: డాలితో కాస్త జా(గత్తగా వుండు సుమాః ఆమెతో మించిన వ్యవహారాలు యేమీ పెట్టుకోకు

నేనేం మాట్లాడలేదు. (అపరాధి మౌనంగా వుండక యింకేం చేస్తాడు?) ఆ ననూచారం ఇంకా ఆతవికి చెప్పలేదు.

ఆ రోజు ఇంటికి వచ్చేసరికి రాతి పన్నెండు అయింది.

వద రాలేడు, విచ్విశమయిన కలవరం నా హృదయంలో ఒకే తీరున కలుగుతోంది.

మూడవరోజు ఉదయం ఎవరో వస్తున్న చవుడు, తలుపు తట్టిన చవుడు నేమ చప్పునలేచి తలుపు తీశాను. ఇంటి యజమానురాలి చేతిలో ఒక పెలిగార్మ ఆ ఎ(ర్‌ కాగితంచూసి కళ్ళలో చీఠట్లు కమ్మినాయి. వెంటనే ఆమె చేతిలోనుంచి

తీశ[ీ ముక్తీ "ఒలిగాం తీసుకుని ఆమెకు “ధాంక్స్‌” చెప్పడం కూడామరచి, తలుప్పమూపీ చేసుకుని బెలి(గ్రాంచించి చదివాను,

హృదయం ఆరాట పడుతోంది.

అతి భయంకరమయిన కబురు:

“*థ్రీకాంర్‌ ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు, రావాలనుకుంపే వెంటనే రా -- గోపాల్‌ 1”

ఈ సమావారం యిప్పుడు (వాస్తూవుం పేకూడా చేతుణ వణుకుతున్నాయి.

“అయ్యో దేవుడా: = నా శ్రీకాంత్‌ = నా ప్రాణం. ఎంతోసేపు ఆలాగే కూర్చుండిపోయాను. దుఃలం పొంగి పొరిలి వస్తోంది, నాలుగయిదు సిగం౦€్లూ తాగి, శంవస్తూన్న నరాలను (వయత్నపూర్వకంగా పశాంత పరుచుకువి = మ కలత చేతిలోకి తీసుకున్నాను”.

ఆరోజు అలా ఎంతసేపు పిచ్చివానిలాగ యేడుస్తూ కలవరిస్తూ వుండీ పోయానో తెలియదు. ఇంటి యజమానురాలికి ఏదో సంశయం వచ్చి తలుపుళట్టి చప్పుడుచేసి నమ్నుపిలిచినప్పుడే నాకు మెలుకువ వచ్చింది.

“పూలో ఉపాసనీ ఏమయినా --- యెవరయినా,..”

ఆ*వ్రమ్సీ లేదు”

*ఏమయినా సహాయం కావాలా?”

సత్యేం్యద్రకు యీ విషయం చెప్పాలని స్నురించింది. తలుశృతీసి యింటి యజమానురాలితో “మీకేం యిబ్బంది లేదనుకుం కే, కాస్త పక్క ఇంటికి వెళ్ళి నా స్నేహితుడికి బెలిఫోన్‌ చేసి వెంటనే యిక్కడికి రమ్మని చెప్పండి” అన్నాసు. ఓ చిన్న కాగితం మీద నత్యేం్యద్ర పేరు, బలిఫోన్‌ నెంబరూ (వాసి యిచ్చాను.

“అలాగే = యింకేం ఆదుర్దా లేదుగదాః:” ఆమె కుళూహలం ఎక్కు వయింది.

|! ఠి న!

దుఃఖం - దిక్కుతోచని దుఃఖం. 1పపంచాన్నే మరుపుకు తెచ్చే దుఃఖం వేదన, పేగులు పెనవేసుకుపోయేంత అంతర్వేదన దీవికం కే మృత్యువేనయం అని పిస్తుంది।

ము క్తీ లి! చుట్టూ చిమ్మ చీకటి. గాడాంధకారపుహోరు.

“ఆయ్యో = అమ్మో - అయ్యో.” ఇదొక్కటే యీ చీకటి తెరలను ఉవళ మింప చేసే మంతం:

ఛ్‌ |! న!

మరునటిరోజు వత్యేం్యద్ర, నేము ధారవాడ చేరుకునే స౦కి మధ్యాహ్నం అయింది. (కీతం ర్మాతి యిక్కడ విపరీతంగా వర్షం కరిపినందువల్ల అంతటా బురద = నీరు - నిలచి వున్నాయి. ఆకాళంలోని మబ్బులు సూర్య (పకొళాన్ని అంతం చేపి విగ్ణీపంచేపి నాట్యం చేస్తున్నాయి...

గోపాల్‌కు ముందు పెలి(గాం ఇచ్చాం మేం వస్తున్నట్లు, అతను స్టేషన్లోనే మమ్ముల్ని కలుసుకున్నాడు, అతసు సమాచారం ఆంకా విశదంగా తెలియపరిచాడు.

“*థ్రీకాంత్‌ నిద్రమాత్రలు ఎక్కువ మోతాదులో తీసుకుని ఆత్మహత్య చేసు కున్నాడు, ఉదయం తల్లిగారు టీకప్పు తీసుకువి ఆతనిగదిలోకి వెళ్ళినప్పుడు తెలిసింది, వంగతి. నిన్న ఉదయమే శవ పంచాయితీ అయింది. అనంతరం పోస్ట్‌ మార్టిమ్‌ కోనం శవాన్ని ఆన్న్యతికి తీసుకువెళ్ళారు. ఈ ఉదయమే తిరిగి అప్పగించారు. ఇప్పుడే శవాన్ని వ్మళానానికి తీసుకువెళ్ళారు. మనం తిన్నగా అక్కడికే వెడదాం = పదండి.”

మేం కాళ్ళూ చేతులూ స్టేషన్లోనే కడుక్కువి టాంగా చేసుకువి వ్మళానావికి వెళ్ళాము.

“కారణం తెలిపిందా?” నక్వ్యేంథద్ర అడిగాడు.

“అతను (వాపివుంచిన చిన్న చీటీ దొరికింది ఓేబుల్‌ మీద. నా ఆత్మ హత్యకు నేనే కారణం. వంపూర్ణ బాధ్యత నాదే = అవిః పోలీసులు అతవీ డైరీ తీసుకువెళ్ళారు.

“*ర్రీకాంత్‌ బంధుపులు ఎవరయినా వచ్చారా?”

"అకని బాబాయిగారు. యింకెవరో బంధువులు కొందరు వచ్చారు. నాకు యేమీ (పళ్నలు వేయబుద్ధి కావడంలేదు. మృత్యుపు సాకెత్కంరించినప్పుడు యిక ఓవళ్నలకు అవకాశం ఎక్కడుంది?

ఇ ఠి థి

21 ము క్రీ

జనం చుట్టూ జనం. (పాణంకోనం కొట్టుమిట్టు ఆడే జనం-ా-

చితిమీద శ్రీకాంత్‌ పృబ్ధ ముఖం.

ఆకొళశంలో స్త్ర్దత। శూన్యం 1%

మంటలు, జ్వాలలు: అగ్నిజ్వాలలు కాండసనృత్య౦.

అగ్నికి కూడా పాణం పున్నది.

గ! త

ఎవరో నా చేయి పట్టుకుని లేపదీశారు. సత్యేం్యద్ర “అంతా అయిపోయింది, పోదాం పద, (శ్రీకాంత్‌ యింటికి వెడదాం” అన్నాడు.

“శ్రీకాంత్‌ ఇల్లు:” మాట ఎగిపిపడుతోంది-

ముఖం రెండు చేతుల్లోను దాచుకుని “అయ్యో, శ్రీకాంత్‌ నేను ఇత్వి పోయాను - నేను...” అన్నాను

న! |! క!

్రీకాంత్‌ తల్లిగారు గోడవయిపు ముఖం పెట్టుకుని నీరసంగా పడుకున్నారు, ఆమె దగ్గర ముగ్గురు నలుగురు స్త్రీలు కూర్చునివున్నారు, ఉన్నట్లుండి ఆమె శరీరం వణుకుకోంది. నేను ఆమె పాదా౨చెంత చేతులుంచి *ోపిన్నిగారూ!” ఆవిపిలిచాసుం ఆమెస్తబ్దురాలయింది ముఖం మాతం యిటు తిప్పలేదు,

ఎటుసుంచో ఒక్కసారి ఆ(క్రందనం వినవచ్చింది. గదిలో ఒకమూల కూర్చొవి కామివి ఏడుస్తూంది; “అన్నా! అన్నా; మమ్మల్నందంినీ ఏం చేవ పోయావు, అన్నా!”

యాంత్రికంగా ఆమె వయిపు నడిచాను. ఆమె చేతులు మృదువుగా నొక్కాను, ముఖాన్నీ పైకి ఎత్తాను ఆమె యింకా యేడుస్తూ ముఖాన్ని నా పొట్టను అదుము కుంటూ, నన్ను ఆలింగనం చేసుకుని వెక్కుతూ “గొరీళ: నీ స్నేషాతుడు శ్రీకాంత్‌ పీడీ? ఎక్కడికి వెళ్ళాడు? చెప్పు - చెప్పలా” అంటూంది.

ఆమె శలమీదడ చేయివేసి నిమురుతూ అలాగే పుండిపోయినాను. కళ్ళు మూసుకున్నాను.

సత్యేం్యద్ర జబ్బ పట్టుకులాగినప్పుడే నాకు తిరిగి నృహ వచ్చింది. ఆత నేమీ మాట్లాడకుండా నన్ను బయటి గదిలోకి పిలిచాడు. శ్రీకాంత్‌ గది తలుప్పలు

ముక్రీ ల్లీశీర్ర మూపి వున్నాయి. అటు ఇటు చూస్తే = కుర్చీలమీద = మంచంమీద = ఆట్బో ఎందరో జనం: కొందరు పరిచితులు, కొందరు అపరిచితులూను:

వారిలో ఒక్కరు న్యూతం యేం సంకోచం లేకుండా జరిగిన ఘటనను గురించి వ్యాఖ్యావిస్తున్నారు. వారు ఆ ఊరిలో పేరన్నికగన్న శ్రీమంతులూ సంఘ "సేవ పరాయణులు అయిన శ్రీయుత గాంగల్‌గారు అని గుర్తుపట్టాసు.

మరునాడు పోలీసుల దగ్గరద్నుంచి (శ్రీకాంత్‌ డైరీ యింకా కొన్ని కాగితాలు వచ్చినాయి. వాటిలో నన్ను ఉద్దేశించి (వాపిన ఉత్తరం ఒకటుంది.

“గ్గారీశ, క్షమించాలి, నన్ను అర్ధం చేనుకోవడం వీ వొక్కడికే సాధ్యం. అందుచేత నా డ్రైరీలను నీకు సమర్పిస్తున్నాను - దయచేసి స్వీకరించు....! వాటిని కాల్చి వేద్దామనుకున్నాసు, కౌని .... ఎలాగయినా నా జ్ఞాపకాలను కాల్చివేయడం వాకు చేతకాలేదు. నీ దగ్గర వుండిపోవలసిన ఆ జ్ఞాపకాలు, నా వ్యక్తిత్వానికి విజ మయినరూపు కట్టటానికి ఉపకరిస్తాయమకుంటాను. ఈ పనిలో యేమీ స్వార్ధం లేదు. నీ మీద మమత వుంది. నా కోసం సీపు వ్యర్థ్య్వపయానలకు గురి కాకూడదు. అస్పష్టమయిన కల్పన, దురవగాహనలవల్ల నీకు మవోవ్యధ కలుగగూడదుా అని యీ డైరీలు నీక వమర్చిస్తున్నాను.

“జీవితంలో నీకే ఆత్మపిద్ధి దొరుకుతుంది, గొరీళశః సీవు పరిపూర్ణుడివి అవుతావు. పడిపోవటావికి ముందు వీ ఆత్మ పండనీ - తరించనీ, నేనెలా గయికేనేం ముక్తుడనయినామ.”

ఫీ న! థి

మరణంవల్ల ముక్తి దొరికేట్లయితే దానివి లభ్యం చేసుకోవడం ఎంతో సులభం:

చనిపోవడం చాల సులభం.

చావడానికి ఎన్నో మార్గాలు పున్నాయి నిద్రమా_తల మొదలు, విష్పుల్లో దూకడం వరకూ:

చనిపోయిన తరువాత ముక్తి ఫలితం యేమిటి?

చవిపోయిన తరువాత “నేను” అనేది ఎక్కడుంటుంది?

ఠి ఉ ళ్‌

వలీ 4 ముక్తీ

సాయంకాలమయినా డాలి రానేలేదు.

ఆమె యింటికి వెళ్ళనా?

ఊహు. ఈ విచిత్రమయిన మనస్టితిలో-మరణభయాలు నా అంతరంగంలో నిండి పున్నప్పుడు = వొద్దు = ఎక్కడికీ వెళ్ళవద్దు. రేవు ఉదయం అంతగా కొవా లసుకుంపే ..

'శేపు ఉదయం టెలిగ్రాం యివ్వాలి, సిర్చికి = *మంగళ వారం వస్తున్నాను” అనవి।

వరే, రేపటి సమాచారం రేపు:

న! ళు ల!

అ_దేప్పు నా జీవితంలో ఆఖరి రోజు.

ఒకమారు ధైర్యంగా నిర్దారణ చేసుకున్న తరువాత _ మసస్సు ఎంత (పశాం తంగా పుందిః తేలికగా పుంది: శుచిగావుంది.!... మానవ సరోవరంలోని నీటి లాగ -- న్వచ్చంగా వుందిః

ఇన్నాళ్ళూ పిచ్చి రక్షంలో తారట్లాడిన సర్బం ఇప్పుడు బయటికి పోయింది, దానికి తోడు తడబాటు - కలవరం -- కోళ = చైతన్యం = యివన్నీకూడా నన్ను వదలి వెళ్ళిపోయాయి. నా (ప్రాణం యిప్పడే నన్ను త్యజించినట్లయింది. లేదు నా కింక (వజ్ఞ వుంది. ఇందియాలు వున్నాయి. బుస్టీపుంది: (ఇప్పుడు (వాస్తున్నాను గదా: అవును, అయితే నా జీవితపు ముఖ్య తంతి (మెయిన్‌ స్విచ్‌) మూసుకు పోయింది!

ఇంక రెండు మూడు సంవత్సరాలు జీవించవచ్చును.

_ ఇంతే, నేను నాలారాదు, ఇం3ెవరి లాగానో: నేను మొదటి నుంచి ఆ యిం కెవరిలాగానో పున్నట్టయితే అందుకు అభ్యంతరం వు౦దేదికాదు. మేరియేమి, రోహిణీ యేమి * ఇంకొ ఎందరో శ్తీలతో ఆ “*యింకెవరో రాజూలాగ పాషా లాగ సుఖం అనుభవించి తీరుబడిగా చనిపోవచ్చును. అయితే నేమ నేనయినందు వల్ల నన్ను యింకో వ్యక్తిగా చేసే (పపయోగం = లేక యీ వయోగం తనంతళతానే నా మీద వచ్చిపడింది- నా పీఠకకు ళుట్టుకుంది = ఉరిపాశంలాగ! ఇంకేమ్లీ ఉపాయంలేదు.

ముక్తీ కీ$5 వాలో ఆ “ఇంకొకరు మొదటినుంచి లేరని చెప్పటానికి ఎట్లా కుదురుతుంది? శరీరము మవస్సు శిధిలమయిన తరువాత సహాయం సాధించి ఆ యింకొక వ్యక్తి నా మీద వర్చస్సు (వ్రనరించి, నన్ను బొమ్మలా తయారుచేసి వుండ వచ్చును, అదీ సాధ్యమే: అయితే ఇలాగే బానినగా పడిపుండడం నా మనస్సుకు నరివడదు. ఆ 'యింకొకరుి = మేరీమాట వేరు = రోపాణివి కూడా ఆహుతి చేసు భున్నారా? అందుకు రోపాణే కారణం, ఆమెతన ప్య క్రిత్వాన్ని-ఆమెలో యిటువంటేది ఒకటి వుంటపే కాపాడుకోవలపి వుంది. నా వేదన బాధ అదికాదు. ఆ యింకొకరుతమ (చళావాన్ని పూర్తిగా నా పైని రున్దుతున్నారు. ఈ సంగతి రోహిణిద్వారా నాకు తెలియ వచ్చించి అదే నా బాధ దీనిని కొందరు *“అవనశి" అనవచ్చును. నా ఉద్దేశ్యంలో యిది “ఆవనతి” యా “ఉన్నత” యా అనేది (ప్రశ్న రాదు. రెండు శక్తుల పోరాటం = నంఘర్షణ - దీవికి కొందరు పాపపుణ్యముల పోరాటమనీ. దేవదానవుల యుద్ధ మనీ, యోగ్య అమయోగ్యముల పంఘగక్షణ అని రాగద్వేషముల ద్వంద్వమనీ, మంచి-చెడ్డ అనీ వేరు వేరు పేర్లు పెడతారు. అయితే ఇటునంటి విలువలు నిర్ణయించ గలళక్తి నా కింకా లేదు. శరీర ఆరోగ్యము - శక్తి నాకు నహకరించేట్లయితే యీ ద్వంద్వముల పోరాటం నాకు తట ప్తించేదే కాదు. తట స్పించినా పరిణామం వేరుగా వుండేది. నా గురించి చెప్పాలంటే నారోగం నా జీవితనాటకంలో "విలన్‌" వంటిది. రోగం మృత్యువును సాక్షత్కరింస చేస్తుంది. దుర్చలమయి పోతోంది. శరీరం కోరికల వత్తిడి ఎక్కువవుతోంది. "ఇంకొకరి" దాడి ఎక్కువ అయి పోతుంది. అందువల్ల నేను యింకా *నేసు"గా వుండగానే యీ జీవితరంగంనుంచి విష్కమంచాలనుకుంటున్నాను, ఇలా నిష్క్రమించడం నైతిక విలువల ద్సృష్ట్యా నరయినదేనా? కోరికల దృష్ట్యా నరయినది కావచ్చును. నా జీవితంమీద . దీనికి నేను బాధ్యుడికాను = నాకు అధికారంలేదా? ఆయితే ఎవరిది ఆ అధికారం? దేవుడిదా? నమాజానిదా? తల్లిదం (డ్రులదా? టి. వి. సూత్మజీవులదా? ఎవరి అధికారం అయికేనేమి - నాలో కొద్దో గొప్పో వుండే వుంటుంది గదా! నీతి - నైతిక సమాజం -- యిది పాపేక వాదరీత్యా నిజం అయినట్లయితే - దేశంకోనం ఆదర్శంకోనం సిద్దాంతాలకోసం ఆత్మబలిదానం చేసుకోవడం అత్యంత గర్వకారణంగా చెప్పుకోవడం = వింటూనే

208 ముక్తీ వున్నాము. రోమియో జ్యూలియట్‌లు, ఆత్మహత్య చేసుకున్నారు. క్షియోపాకా ఆత్మహత్య చేసుకున్నది. ఒధెల్లో ఆత్మహత్య చేనుకున్నాడు - వీళ్ళంతా చరితలో అమరులుగొ మిగిలారు గదా:

ఛీ: సమర్భ్థనకోనం ఇంతగా వెదుకులాడడం దేవికి; ఒకమారు విర్ణయంచేసు కున్నతరువాత = ఇక దానిగురించి సమర్థనకోవం వెంపర్లాడనవసరం లేదు. కావి - ఇదంతా కేవలం సమరక్టించుకోవడంకాదు. మనస్సు యాంథతిక ధోరణిలో తర్కి౦చు కుంటూ వుంది, అంతే:

వాకు ఈ జీవితం ఆంటే అసహ్యం కలుగుతోంది. “ఇంకొక వ్యక్తో (వభాపం నా మీద ఎక్కువయిపోతూ వుండడం నేను సహించలేను. జీవన కూన్యత్వం కం పే మరణ కూన్యతే మంచిది మొదటిదానిలో వేదన వుంది: రెండవ దావిలో “ముక్తి వుంది. వేదన ఇకచాలు. వేదనను అమ్మతమయం చేసే చైతన్యం ఇప్పుడంతా కరిగి నీరయిపోయింది,

రేపురాత్రి నేను ప్రశాంతంగా పడుకుంటాసు = ప్వప్నములు లేని ప్పితిలోవిక్ర ఒరిగిపోశాను. ఆలాగే దీర్చని్నిదలో కరిగిపోతాను.

“అంకా సిద్ధంగా వుంది.”

అమ్మా, చెల్లెలు, "స్నేహితులు = వీళ్ళందరికీ ఎలాగూ రావలసిన దుఃఖం, కొన్త ముందుగా వస్తుంది అంతే: అందుకు మరో మార్గంలేదు.

నాకు దుఃఖం వస్తోంది. భృదయమంకా దుఃఖ సముద్రములో మునిగి పోతుంది.

నేను ఈ రోజు "అయ్యో'* అనుకుంటున్నాను నాళ్ళందరూ ఆ మాట రేపు అనుపంటారు.

జీవితమా! నీకు అనర౮త వందనములు! మృత్యువు నీకున్న అనేక ముఖా లలో ఒకటి! నేను వీ బిడ్డవి:ి ఆట పాటలు = అన్నీ చాలనిపిసోంది, యిప్పుడు. విద్రవస్తోంది. నీ ఆనంత హృదయంలో నన్ను చేర్చుకో. అక్కడ కచ్ళమూసుకువి ఈ జీవిత ఆధ్యాయాన్ని ముగిస్తాను.

ముక్తి త్రి? అహ. నేను ముఖ్యంగా యింకా "నేను" నేనుగానే వున్నాను = ఈ రోజు. రేపటి సంగతి ఎవరికి తెలుసును? దేవుడికా? న ఈ ఠి థ్రీకాంఠ్‌ = యిప్పుడు నీవు లేవు, విజం: అయికే నేను నీతో మాట్లాడవలసివుంది. నీతో కలసి వుండాలి. నేను ఉండేంత పరకూ-= ఏడో (ప్రాణళక్తి ఈ సృష్టినంకా వ్యాపించి వున్నట్లయితే నీ ళక్తి నా ఆత్య అంతటా వ్యాపించివుంది. ... న్‌ కొద్దిగా నయినా నీవు నా వాడివికా: శాస్త్ర విజ్ఞానం ద్వారా భౌతిక స్వరూవంలో నేను దీనిని చూపించలేను. విరూపించలేను. అయినా ఆలా నిరూపించ వలసిన అవనరం మాతం ఏమున్నది? విజం। ్రీకాంక్‌. నీవు లేవు! నీవు వున్నావు! నీ ముక్తి మార్గం వెపేనా ముక్తి మార్గంకూడా! సీవే నాకు మహాద్వారం! అ ఠి తి ఎవరో తలుపు తడుళున్నారు. పదకొండు గంటలయింది. ఎవరు? డాలిః తి ఖి బొంబాయి ([పాతఃకాలంలో ఒక్కొక్కసారి _(వనన్నత నిండి వుంటుంది, ఈ (పవన్నతకు కారణం ఏమిటి? డాలియా? డాలి నిదపోళశున్న నీ ముఖం ఎంత ముగ్ధ మోహనంగా వుంది; ఎంత పౌందర్యం: నేను దీవినే సౌందర్యం అంటాను. ముక్కు చివర కొస్త పైకివచ్చి వుంచే మటుకేం? ఆమె ముఖంలోని ముగ్దత. కోమలత, శాంతము, ఆమె పెదవుల మీద ఎప్పుడూ నాట్యం చేస్తూవుండే మృదుహానం, నుదుటిమీదపడే వెంటుకలు = వీటి దర్శనంనల్ల నా హృదయం ఆనందంతో నిండిపోతుంది. ఆ ముఖాన్ని హృద యానికి చేర్చుకోవాలన్న కోరిక కలుగుతుంది,

208 ముక్తి

“గారీశ: నేను లోపలకు రావచ్చునా?? కాస్తంత హాస్యం వుంది, ఆమె ముఖంలో. “నావల్ల నీకేం అసౌకర్యం లేదు గదా?

“నేను నిన్న ఉదయంనుంచి నీకోసమే వేచి వున్నాను. ఇవాళ సాయంకాలం మీ యింటి వయిపు వెతుక్కుంటూ వద్దామనుకున్నాసు కూడా: డాలి: ఇన్నాళ్ళూ నీవు లానే లేదు” ఆమె చేతిని నా చేతిలోనికి తీసుకున్నాను.

ఆమె చిన్నగా “రానే రావద్దనుకున్నాను* అంది.

“మరయితే ఎందుకు నచ్చావు? అదీ యింతర్నాత్రి వేళ"

"ఇంటినుంచి పారిపోయి వచ్చేశాను.” డాలి నవ్వింది.

“పారిపోయి?

“& ఏ౦ ముఖం అలా భయంగా బెదురుగా పెట్టావు?" ఆమె తెరలు తెరలుగా నవ్వుతోంది.

“డ్త;రికే ఆటకాయతనం చేయకు. నిజం చెప్పు

“ఊహించుకో. నీ కల్చనాశక్తి ఎంతవుందో చూద్దాం

“నీవు ఎవడినో వేసుకువి సిక్నిక్‌కి వెళ్ళి యిప్పుడే తిరిగి వస్తున్నావు. ఓ అరగంట సేపు నన్ను జోకొట్టి వెడదామను కున్నావు. అవునా? కాదా?”

“వహ్వా. గౌరీశః నీ కల్చ్పనాళక్షి ఎంత అద్భుతంగ వుందయ్యా:'*

“ఆయికే చెవ్వు, ఇంకెనరయినా నిన్ను కొట్టుకు పోయినారా లేదా?- నా అదనుతప్పి యీ (పళ్న బయటకు వచ్చేసింది.

“ఆనూయ. ఎందుకయ్యా యింత అనూయ। నేను యిం కెవరితోటన్నా వెడితే సీమూట యేం కరిగిపోతుందీ నన్నేం మవ్వు కాళకట్టి పెళ్ళి చేసుకున్నావా??” ఆమె కళ్ళునా ముఖంలోకి లోతుగా చూశాయి.

“డాలి. దయచేవి కోపం తెచ్చుకోకు. నా ఊహ తప్పయింది:”

“నీకు ఎలా తెలిసింది? తస్పయిందని నేను అనలేదే!

“వాకు యిక్కడ అనిపించింది, అలాగవి:ొ* అంటూ ఆమె చేతిని నా హృదయం పై వాత్తివుంచాను.

“విజంగానా?”

ముక్తి 2388

జ క్షార

"అలాగయితే, నీకు హృదయం వున్నగనే అనుకోవాలి” డాలి నవ్వింది నేనేమీ మాట్లాడలేదు.

ఒక్కసారిగా డాలి ముఖకవళికలు మారిపోయాయి. ఆమె గంలీరురాలు

పోయిందేం? యింది.

“గౌరిళ; వీ వొళ్ళుకొంచెం వెచ్చగా వుంది, నీ ముఖం బుంత పీక్కు

ఆ బ్రేద" అన్నాను.

“నేనేం ఆటకాయతనానికి అనడంలేదు. ఏంజరిగిందో, చెన్ను

“ఏమ్‌ులేదు. బహుళ రోజంతా (వ్రాస్తూ కూర్చున్నందువల్ల అలనట అయిందేమో!

“పం (వ్రాళావు, రోజంతా?”

“థ్రీకాంఠ్‌ మరణం విషయం.”

“డ్రి! ఆదే నీ శరీరంలో మార్చుకు కారణర అయివుంటుంది. గౌొరీళ; నీవు దాచిపుచ్చటానికి ఎంత (ప్రయత్నం చేసినా సీవు ఆలోచనామయమయిన మనిషివి. నీ ఆలోచనలన్నీ కోమలంగా మృదువుగా వుంటాయి.”

“నీకెలా తెలుసు?”--- ఆశ్చర్యపోయి అడిగాను.

ఎన్సాక్రా?” ఆమె అతి హుషారుగా నవ్వింది. *గొరీశ: సీవు నిజంగా వనీ పాపవు నసీఅంత పావడు కొవాలి నాకు, గౌొరీళ: కాన్న నేను చెప్పినట్లు చేయి, చూద్దాం. నీవు యిక్కడే మంచంమీద పడుకో. ఊ.... యిలా... నేను రెండు విముషాలలో స్ట్రాంగ్‌ కాఫీచేపి తీసుకు వస్తాను. ఆ తరువాత నీవు భాషాంతరంచేపి ఉదయంనుంచి వానినదంతా నాకు చెప్పుల”

“అయితే సీవు తొందరగా వెళ్ళనక్కగ్లేదా?”

“లేదు, యీరోజుకు యింక వెళ్లేది లేదు.”

“ఆద్భుతం: ఎలా సాధించావు?ొ

“నా స్నేహితురాలు విజీ సుస్తీగా వుంది. ఆమెను చూసుకునే వాళ్ళు యెవరూ లేరు. ఆమె దగ్గర యీ ర్యాతంకా వుండి వస్తానని చెప్పి -_ బయలుదేరాను,”

“మీ ఆమ్మ ౦బదగంతా నమ్మిందా?”

వి(లీ ముకి

“*న్సన్ముసీ = మాననీ ఆమె ఏమనుకుంశే నాకేం?ో

“*ఆయితే నీవు చాల గట్టిదాననయినా వన్నమాటః”

“ఒక ముద్దు పెట్టుకో ముందు, చూద్దాం. నీ మెచ్చుకోలుకు వహ్వా ముద్దు కూడా అడిగే పెట్టించుకోవాలి. నీ దగ్గర సిల్లీగూప్‌!”

మా కాఫీ అయినమీదట డాలి మంచంమీద నా పక్కన పడుకుని ఆజ్ఞాపిం చింది *ఊ గొరీశః; చదువు, యింకా

“ఎక్కడనుండి (పారంభించను?"

“= యిష్టం వచ్చిన చోటునుంచి

“మ్సెదటినుంచి చదవాలంటే మూడు నాలుగు గంటలయినా వడుతూంది.

“కాస్త క్లుప్తీకరించి చెబుదూ”

నేను శ్రీకాంత్‌ మృత్యుపు వరకూ చెప్పేసరికి రాతి ఒంటిగంట అయింది. డాలి ముఖం గంలీరంగావుంది. ఆమె కళ్ళు సాసుభూతితో అళ్ళవులు కారుస్తున్నాయి. నా హృదయం దుఃఖంతో నిండిపోయింది. ఒక విధమైన ఆనందంకూడా నా హృదయాన్ని ఆపరిసోంది. ఆది కళాత్మకమైన ఆనందమో లేక డాలిలో సానుభూతి 'రేకెత్తించ గలిగినందుకు యేర్చడ్డ ఆనందమో లేక రెండింటి సృమ్రైగమో। ఇది మాత్రం నిజం. డాలి నన్నిధానం నాకు ఒక విధమయిన ముక్తి భావనను కలుగచేపోంది. నా గత చరిత = జీవితం అంతా చాల దూరమయినట్టు అనిపిస్తుంది. ఆమెకు యీ కధ చెబుతూన్నన్పుడు నాకు తెలియకుండానే ఆమెవైపు చూస్తూవుండడంవల్లనో యేమో నా గతచరిిత తాలుకు యేకా(గత - వస్తునిష్టత _ నాలో యేర్చడింది, అందువల్లనే ఓరకమైన విమోచనభావం, ముక్తికాలూకు అనుభవం నాలో ఉత్పన్నమై వుంటాయి

తరువాత ఈ నోట్‌బుక్‌ను పక్కనపెట్టి డాలిని దగ్గరకు తీసుకున్నప్పుడు అడిగాను. “డాలి నా కధ వివి నీకు యేమనిపిస్తోంది?ి

డాలిలో ఒక లక్షణమైన మృదుత్వం వచ్చింది. నా హృదయంపై ఈల ఆన్చి రహప్యంగా యిలా అంది, “గొతీశః విన్ను నేను నిజంగా (పేమిస్తున్నాను* గొరీళ! విజంగా-' “నేనడిగింది ఆ సంగతి కాదు. (శ్రీకాంత్‌ను గురించి కౌమిని గురించి నీకు యేమవిపిస్తుంది?

ముక్తి 841

“వారిని గురించి నేనేం చెప్పగలను? థ్రీకాంఠ్‌ గొప్ప వ్యక్తి, అయితే అటువంటి మహావ్య క్తిని (పేమించే భాగ్యం నాకెలాగూ చిక్కలేదు, నాకునా గౌశిళయేకావాలి. = = కొమివి గురించి నాకు నృష్టమయిన అభిప్రాయం యేర్చడ లేదు - యింకా. అయితే ఆమెను నీవింకా (పేమిస్తునే వున్నావనేదిమా[త౦ విజం. గొరీశ: నీవు ఆమెను వివాహం చేసుకోగూడదూ?ి

“డాలి నీకు బొత్తిగా తలకాయలేదు. అదేదో సామెతవుంది మా భాషలో! రామాయణం అంతా విని సీతకు రాముడేమవుకాగని అడిగాడట! నీకు యీ కధ అంళా నృష్టంగా చెప్పినా అర్ధంకాలేదన్న మాట! నాకూ కామినికీ మొదట వుండిన నంబంధం -- యిప్పుడు వున్న వంబంధం =

“ఏమయినా రెంటికీ పల్లవి ఒకటే. అదే ఆమెమీద నీకున్న (పేమ. నాదగ్గిర సీవెంతగా దానిని దాచాలని [ప్రయత్నం చేసినా, అణచుకోవాలని చూపినా = అడి నిన్ను వదలదు. నేను అన్నది నిజమో అబద్ధమో చెవ్వు చూద్దాం?

“వీవు చెబుతూ న్నది విజమేనవి నాకు అనిపించినా ఆమెను నేను వివాహం చేసుకోవడం మటుకు = జరగవి పని; ఆమెతో కాపురం అంశే నరకం; యింకేమీ కాదు!

"ఆమెనుంచి నీకు సుఖం దొరకని మాట యదార్ధమే. అయికే ఆమెద్వారా తప్ప యితర్శతా కూడా నీకు సుఖమనేది దొరకదు.”

“*న్సుఖం నంగతి కాదు నేనడుగుతున్నది. నా ముక్తి గురించి

ఎస్సీ ము క్తికూడా నీకు దొరకదు” ఆమె చెప్పింది వేదవాక్కులా వుంది,

"మూర్థంగా ఏదోవొకటి చెప్పివేయడం కాదు. న్రీలోనే నాకు ముక్తి దొరికే ట్లయితే - అది నసీవంటిదాని దగ్గర కావాలి. కాదు నీదగ్గరే దొరకాలి.” నేనూ అమెలాగే విష్కర్షగా చెప్పివేశాను.

“ఆలాగయికే నీవు మొదటినుంచి నన్ను (పేమిస్తూవుంగాలి. నన్ను ఆ(ఫికొళు తీసుకు వెళ్ళమని నేను బలవంతం చేయవలసి వుంటుంది సుమా;

నేనేం జవాణు చెప్పలేదు,

వై ముక్తి

“గ్లార్రీశ; ముక్తి = గిక్రిలాంటి పిచ్చి మాటలు విడిచిపెట్టు. తిరిగి కామివి దగ్గరకు వెళ్ళు, ఆమెను వివాహం చేసుకో ఆమెతో సంసారం చేయి. వివాహం ఆయిన తరవాత అన్నీ పరిపడతాయి.

“ఆది అసాధ్యం” నేను _పతిఘటించాను.

“థ్రీకాంత్‌ కోసరమయినా అతని చెల్లెలిని ఉద్ధరించవలసిన బాద్యత వీమీద వుంది,”

“డాలీ. చాల మంచిదానివి = నీవు: నీలో యింత మంచితనం ఎవరు కూర్చారో: ౩) స్త్‌ చేసివుండాలి ఈ పని, కై౦స్స్‌ క్షమాబుస్టి, త్యాగబుద్ది తాలూకు పారాలు నాకు దోధిస్తున్నావ:”

“అవును. నీవు ముక్తి ముక్తి అవి కూర్చుంటున్నావు; మాటమాట్లాడిచే. ముక్తి అనేది అన్నిటినీ వదిలి పారిపోవడంలో లేదు. (పేమలో, దయలో, _ వితర ణలో, క్యాగంలో, క్షమాబుద్ధిలో నిజముయిన ముక్తివుంది. ఆలోచించుకునిచూడు-*

“డాలి అది గొప్పవారి మార్గం, నేనంత గొప్పవాడినికాదు,. కేవలం దుర్చలుడిని. చిన్నవాడిని. నాదారి నేనే వెదుక్కోవాలి డౌలిః డాలి! ప్లీజ్‌ నాకు ఉపదేశాలు చేయడం [పారంభించకు. వేరే మనుషుల ఉపదేశం యిపష్పటికే ఎక్కువయిపోయింది నాకు. చికాకు కలిగిస్తోంది, అటువంటి ఉపడేశం -- వారి జావిళాలో నీవుకూడా చేరకు.” --నేను చాల ఆవేశంతో యీమాటలు అన్నాను.

“ఇలా కోపగించుకోకు, గొరీశ!; నాకేం అవిపీించిందో చెప్పమన్నావు. చెప్పాను. దీన్ని యంత తర్క వితర్కాలు దేస్తానెందుకు? నీకు ఉచితం అని పించింది నీవు చేయి. గొరీళశ: నీవు నర్వన్వతం (తుడివి *

నాప ఎందుకు బాధ అనిపించిండి “డాలీ నా కోపం సీ మీద కాదు. నా మీదనే!” అన్నాను.

• ఆదెలా?ొ

“సీ మాటలకు సరయిన జవాబు చెప్పడం చేతకాక నేను నామీదే కోపం తెచ్చుకుటుంన్నాను. బహుళ, నీవు చెప్పిన మాటలలో కొంత నిజం వుండ వచ్చును”

ముక్తి 1248

“గారీ సీవు భాల అలసిపోయి పున్నట్లున్నావు. రోజంశా ఆలోచనలలో మునిగిపోయి, (వావీ వ్రాసి విసిగిపోయాపు. నేను వచ్చి నీచేత యిుదంకా చది వించాను. ఆంతా ఆయేటప్పటికి నాకు నుతి చెడిపోయింది, నాచే తప్పయింది గొరీశ: రాః యింక పడుకో యిలాగే నా హృదయం మీద తల పెట్టుకో ఎవడుకోః”

“డాలీ: అద్భుతమయన మనిషివి; నీవెంతో అందంగా వున్నావు. నికు తెలసా ఆ పంగతి?”

ఈ ఆల్రాగా”

“&1” అంటూ ఊపిరినలపకుండా ఆమెను ముద్దులు పెట్టుకున్నాను"

“గారీ; నా ముద్దు గొరీశః ఊరికే కదలకుండా పగుకో, చూద్దాం. నా చిన్నారి గౌరీశకు ఆయాపమయింది ముందు కౌప్ప నిద్రపోవటానికి _పయత్నిందు = (వియాః”

ఎప్పుడు వి్యద్ర వట్టిందో నోకు తెలియదు.

మధ్యలో ఎప్పుడో మెలుకువ వచ్చినప్పుడు చూస్తే దీవం యింకా వెలుగుతూ వుంది. డాలీ ఒక చెయ్యి నా వీపు కింద వుంది. రెండో చేయి నా రొమ్ము మీద వుంది. ఆమె ఉచ్చ్వాననిశ్వాసాలవ,ల్ల యింకా వి(దపోవడం లేదని గమనించాను" ఒక్కమారు “డాలీ! యింకా నిద్దరరాలేదా?' అనడిగామ.

ఆమె నుంచి జవాబు లేదు.

ఆగ్రాలీః డాలీ!

ఆమె దుఃఠథం భరించళక్యంగాక బయటపడిపోయింది.

“*డ్లాలి ఏమయిందిః”ొ అంటూ ఆమె ముఖం మీద చేయనేళశాను. ముఖమంళా కన్నీటిముద్ద,

“ప్రన్సీ లేదు గౌరీశ:; ఏమీలేదు”

ఏమీ లేకపోవడమేం? ఈ కన్నీళ్ళు---

“శ్రన్నీరా? ఏమీ విశ్రేషంలేదు. నీవు త్వరగా అ(ఫికా వెళ్ళిపోతున్నావు గదాం అని దుఃఖం ముంచుకు వచ్చింది. నీవేం మనసులో బాధ పెట్టుకోకు,

“డాలి, డాలి, వేను ఆఫ్రికా రమ్మవి విన్నుకోరితే - ప్రార్ధిస్తే యేం చేస్తావు? =

య! ముక్తి

డాలి జవాబు చెప్పలేదు. ఒక్క విట్టూర్చు విడిచింది.

“మౌనంగా వుండి పోయావేం?”

ళ్‌ క్షల

“నా _పళ్నకు జవాబు చెప్పలేదు.”

ఆనేన్సు కలలలో నిహరించే మనిషివి కాదు.*

• ఆం"క్సే?ో

“"క్షిశహా (పశ్నలకు జవాబులు చెప్పను.”

ఆమె మనసులో యిష్టంగా వున్నక్లే ఆనిపించింది నాకు, “చూడు; ౪ (పళ్న విజమే అనుకో ముందు జవాబు చెప్పు.

డాలీ నోరు మళ్ళీ మూతపడింది.

కొద్దిసేపు ఆయిన తర్వాత డాలి చెప్పింది. “*గొరీళః ఈ విధమయిన గై హిక సామీష్యంవున్న వాతావరణంలో యింత గొప్ప (ప్రశ్న వేయకూడదు. వేసినా అఆటునంటిదానికి జవాబు చెప్పగూడదు. శరీర సుఖంలో ఆలింగన నమ యంలో ఆలోచనా శక్తి తగ్గిపోతుంది. రా గొరీశ! ఇంక మాటలు చాలును. మాట్లాడ కుండా పడుకోవటానికి (ప్రయత్నించు! ఈ సారి నేను నీ రొమ్ము మీద తల పెట్టుకు పడుకుంటాను యేం?”

ఈ ద్ష్య”

ఆమె పసీపాపలాగ నా శరీరానికి అంటుకుపోయి = నొ రొమ్ము మీద ముఖం పెట్టుకుని పడుకుంటే - నా హృదయం వికి ఉబికి పైకీ వస్తోంది. కళ్లు నీటితో నిండిపోయాయి।

ఆడ్లాలి*

ఆ జ్మ్యాణ

“నీవు అద్భుతమయిన వ్యక్తివిః”

అద్మ్యణ

“నిన్ను (పేమిస్తున్నా ననుకుంటాను. నాకు అనిపించేది --- విన్ను _పేమిస్తు న్నాననే -- అ

ముక్తీ వీవీ జల

• “విన్ను (పేమిస్తున్నానని పిసోందా: ” “డ్తిశ = కొద్దీ కొద్దిగా” --- చాలిసేపటి తరువాత “అయితే కౌమినివి _పేమిం చడం లేదన్నమాట --”అని హాయిగా విట్టూర్చు విడిచింది. నేను ఆలోచనలో పడిపోయాను. ఎప్పుడు విదలోకి జారిపోయానో వాకే తెలియదు. మెలుకువ వచ్చేసరికి ఆరున్నర అయింది, డాలి గాఢనిద్రలో వుంది. = ఇప్పుడు ఎనిమిది గంటలయింది, ఆమె యింకా మధుర సుషప్తిలోనే వుంది ఆమెష లేవవా? వద్దు, ముందు టీ తయారు చేస్తాను. ఆ తర్వాత లేపటమో లేదో ఆలోచిస్తాను. డాలి, నీవు అత్యద్భుతమయిన వ్యక్తివి: ఖ ఇ ళ నేను విన్నరాతి బొంబాయికి తిరిగి వచ్చాను. వెళ్ళకుండానే వుండవలసిందేమో = పిర్చి,ధారవాడలకు నత్యేం్యద్ర బలవంతంమీద వెళ్ళాను. కామివిః కామినీ; కొమిని।ః శి కః 4 ఆ రోజు ఉదయం డాలి కానే మేలుకున్నది. నేనూ ఆమే మంచం మీద కూర్చొని “టీ” (తాగాము మా సంభాషణ యేవో చిన్నవిషయాలతో (ప్రారంభమయి తిరిగి రాతి విషయం మీదకు మళ్ళేట్లుగా తోచింది, “గ్లార్రీశ! ఇంత పెందలాడే లేచి ఏమేం (వాశావయ్యా:” “*ప్రమ్సీలేదు నిన్నర్శాతి మనం మాట్లాడుకున్న విషయమే!” “*అలాగాః; ఈమాషావాడీవే! ఏం (వ్రాళావో చదివి వివిపించు.” “మన నంభాషణతస్ప యింకేం రాయలేదు. అదీ నాకు గుర్తు వున్నంత వరకే (వాళొను.” “ఏమయినా కానీ, వీవుచదివి వినిపించు, నాకు బాల కుళూటాలంగా వుంది. “ఈ రాత్రి

244 ముక్తీ

“ఓహో; ఈ ఆళచూపించి మళ్ళీ యీ రాత్రికూడా నన్ను రప్పించు కుందామనా?”

“తశ కొంటెగా నవ్వుతూ ఆమె వంకచూశాను.

“పిడుగా = అదేం కుదరదు. ఇప్పుడే చదువు-* అంటూ ఆమె. నాతొడ గిల్లింది.

అప్పుడు తలుపు తట్టిన చప్పుడు: ఇంత పెందరాశే సత్యేం్యద్రను చూపి నేను కొంచెం జంకాను. లేని నవ్వు తెచ్చుకుని *ఏం పొద్దున్నే వచ్చాపు రారా = ఉండు ఐదు నిమిషాలపాటు బయహే నించుందాం, లోపలగదిలో డాలి వుంది అన్నాను. డాలికి ఆంతా సజావుగా ఫర్టివేయమవి సూచన యిచ్చి నేను దియేబ॥ నడిచాను. సత్యేం్యద్ర ఆలోచనలలో మునిగిపోయి = నిలుచున్నాడు.

“సారీ నేను సమయం కావి సమయంలో వచ్చినట్టున్నాను విన్న సాయం కాలమే రావాలనుకున్నాను. అయికే సుశీల పుట్టివింటికి వెళ్ళవలవీ వచ్చిందిా దాదర్‌ కు, గౌరీశ. డాలి రాత్రి అంతా యిక్కడేవుందా?”*

పద్మని

“అలాగా ఊ అంటూ అతసు కొద్దిసేపు సాలోచనగా నించున్నాడు. ఈరు వాత “నేను ముఖ్యంగా ఎందుకు వచ్చానం కే = విన్ను పిర్చికి పంపటానికి, మీ తఈంఉ(డిగారి దగ్గర్నుంచి బెలి(గాం వచ్చింది = నాకూ ఆన్నాడు.

“నాకూ ఒక ఉత్తరమో - టెలి(గామో యి స్తే.”

“ఎవరినీ సం(ప్రదించకుండా ఆగఫికా వెళ్ళిపోవడానికి నీవు నిర్ణయించు కోవడంతో - నీకు బహుళ విచ్చి ఎక్కిందేమో అని అనుకుని వుంటారు వాళ్ళు, అందుచేత సూటిగా నీకు వాయకుండా వున్నారు జంకారు, నరే, అదలావుండనీ, నీవు యీ రోజే బయలుదేరాలి.”

“ఆలోచిస్తాను?”

"ఆలోచన పాలోచన యేం లేదు. నీవు పడవ ఎక్కడానికి యింకా ఆయి దారు' రోజులే విరామం. మీ అమ్మగారు నిన్ను తలుచుకుంటూ కూర్చున్నారట _ పగలు ర్యాత్రీని .- మీ అమ్మగారి కోసరమయినా.”

డాలి తలుప్తు తెరిచి మమ్మల్ని లోపలికి పిలిచింది.

ముక్తీ ఓ41

“*గ్సడ్‌్‌ మౌణింగ్‌ మిష్టర్‌ కులకర్ణి - మిమ్మల్ని చూపి ఓ యుగం అయింది

మేం ముగ్గురం టీ తాగిన తరువాత డాలి యింటికి వెళ్ళిపోయింది. “మంచిది గౌరీళ; నీవు తిరిగి వచ్చాళ కలుసుకుందాం. నీకు నా శుభాకౌంకలు, బైదై, చైదై మిష్టర్‌ కులకర్ణి

డాలికి సత్యేం(ద్ర రావడం వల్లగానీ, యే మాతం నంకోచం అనిపించిసట్లు లేదు. తాను ఏదయినా తస్పుగానీ, నీతి బాహ్యామయిన పనిగానీ చేసి పట్టుబడి పోయిన “ఆపరాధి మనోభావం” ఆమెలో లేనేలేదు. ఆమె మాటలలో వర్తనలో స్వాభావికమయిన పరళత చూసి నేను మనసులో మెచ్చుకుంటూ పుంటాను, అంతే కాదు, ఆమి సహజంగ, ముక్త మనస్సుతో యి సంబంధాన్ని యేర్చరచడం చూసి = నాలో అపూర్వమయిన ఆత్మవిశ్వాసము, శ క్రికలిగినట్టయింది. ఆళక్సిమీద ఆధారపడే నేము ఆరోజు సిర్చికి వెళ్ళడానికి ముక్తమననుతో అంగీకరించాను. ఆమె (పోత్సపాంచింది. “అవును, గౌరీశ; నీవు యిప్పుడే యీ రోజే వెళ్ళాలి. మీ తల్లిగారికోపం = తర్వాత నీ కోసం --* అని చెప్పిఆమె నావైపు విశతంగా చూసింది. ఆమె చూపులలో “*కొమినివి కలుసుకురా” అన్న ఆదేశం యిమిడివుంది.

ఆమె వెళ్ళిన తర్వాత వత్యేంద్ర డాలి గురించి (పస్తావన తెచ్చాడు.

“డాలి ఏమంటుంది? మీ నంబంధం = నేను అనుపన్నట్లు పై'పెన మాళశ్రమే లేదు”

నే నతవివంక అర్థవంతంగా నప్వుతూ చూళాను.

“ముందు యేం చేయాలని? వివాహమా” అన్నాడు సత్యేం(ద్ర.

“నీ బుజ్ఞలో వివాహ౦ తప్ప యింకేం వుండదా యేమిటి?"

అలా చూస్తే డాలి యేమీ చెడిపోలేదన్నమాటః ఆఫికాలో వీ భార్య కిష్టి యనో, వీగో యువతో అయి వుంటుంది - అంటూ నవ్వాడు.

ఆతవి నవ్వువి కోపాన్ని పక్కకు నెట్టింది. నేనూ నవ్వాను. ఆతని మాట లకు నా మనసులో బాధ అనిపించినా “ఇతనికేం తెలుసులే: అనే అహంభావం ఏర్పడింది.

"మా స్నేహితం ఆ విధమయినది కాదు. వివాహ (పళక్షి రాలేదు. మా నొంబంధం ఎంత ఆత్మీయ మయిందనా, దొవికి వివాహబంధం కల్పించే ఆలోచన మాకు లేదు”.

248 ముక్తీ “వివాహం బంధన మని ఎవరన్నారు?” “వీవు!” = హుషారుగా అన్నాను, వవ్వుతూ = "నీవు చెప్పలేదనుకో చేపీ చూపించావు. హాః హోాఃి కి ఓ ॥ పిక్సి చేరేసరికి రాతి అయింది. మోటారు స్టాండులో నా కోనం పదేళ్ళ మా తమ్ముడు, మాయింటి నౌకరు కాచుకువి వున్నారు. ఇంటికి వెడుతూ వుండగా మా తమ్ముడు అడిగాడు. 'అన్నా. ఆ(ఫికొ ఎంతదూరం?” " "ఏందుకు? భూగోళం యేమీ చదువుకో లేదాఃి మాకు భూగోళానికి యింకా మాష్టరే రాలేదు. అన్నా నీతోకూడా నేనూరానా ఆఫ్రికాకు? సీవూ ఆఫ్రికాలో మేష్టరు ఉద్యోగమేగా చేసేది నీవు వెడుతున్నావంటే అమ్మ ఎందుకింత యిదిగా యేడుస్తోందో నాకు అర్ధంకాదు. అమ్మను కూడా తీసుకుపో . అన్నారు వాడు. ॥ ః శ మా యింటి ఆరుగుమీద తండిగారు స్నేహితులతో కూడి - కూర్చుని వున్నారు. “వచ్చావా. చివరకు?" వారి మి(ుల ఒకటి ర0డు _పశ్నలకు ఉచితమయిన జవాబులుచెప్పి వారి కుతూహలాన్ని సమాధానపరచటానికి (ప్రయత్నించాము. "నాకు మంచి ఉద్యోగం చిక్కీంది. ఆఫికా అంతదూరంకాదు ఎనిమిది, పదిరోజుల్లో వెళ్ళిపోతాం అక్కడికి. అక్కడి వాతావరణం అవీ సరిపడకపోతే వెంటనే తిరిగి వచ్చేస్తాను. ఒకటి రెండునంవత్సరాలు ఆక్కడ వుండి - హాయిగా గడిపేపివద్దామనే నా ఉద్దేశ్యం "పెళ్ళిచేసుకుని వెడితే అక్కడ హాయిగా గడపటావికి ఎలా కుదురుతుంది? వివాహం చేసుకుంటే యింక అక్కడకు వెళ్ళడం మటుకెందుకు?....” నా జవాబులు వారం దరికీ సంతృప్తి కలిగించినట్లు అనిపించింది. శి ఠి ళీ

ముక్రీ శ్రీ

ఆ రోజు రాతి పడుకునేముందు - నా గదిలోకి వెళ్ళాను పయాణపు బడలిక వల్ల తొందరగానే న్విదపట్టింది. ఉన్నట్లుండి పక్కమీద ఎవరో కూర్చున్న ట్లయింది. కళ్ళు తెరచి చూళకాసు.

మా అమ్మ కన్నీరు కారుస్తూ వుంది. నాకు ఆళ్చర్యం = కాన ఆపళకునం కూడా ఆవిపించింది.

“ఎందుకమ్మా యేడుస్తున్నావు?' అనునయంగా అడిగాము.

ఎందుకూ లేదు. నీకు యిటువంటి దుర్చుద్ద్ధి కలిగిందేమయ్యా! అందరినీ విడిచి ఆ పరదేశంలో వుండిపోవడం అం'ీాి

“అందులో తప్పేం వుందమ్మా?ి

“నాకు ఒక్కోోమారు అనిపిస్తూ వుంటుంది, అంకా వదిలిపెట్టి పరలోకానికి ఎందుకు వెళ్ళకూడదూ = అనిః”

“అమ్మా: అలా మాట్లాడకు:”

“అవునా నీకూ జీవితం ఆంటే కాపెక్కిపోయింది, నీవు పరదేశాలకు వెడు తున్నావు. వారు నన్ను వదిలివేశారు.

“అంపే”

*ఆదెవరో మహాకాళ - చంటది ఆట దాని పేరు = గుడి ముందు వయ్యారి. రోజంతా అక్కడే వారి వివాపం. ఇప్పుడు వీవు వస్తావని యింటికి వచ్చారు, అంతే”

నేను సాలోచనగా దీపం వంక చూశాను.

--ఎందుకోయేమో నా తల్లి ఒక్కసారిగా చాల సంవత్సరాల తర్వాత *వజీవవ్యక్షి” గా రూపొందింది, నా కళ్ళ ముందు. ఈమెకూ తనదీ అయిన "వ్యక్తిత్వం" ఉంది. ఈమెకు జీవిత నమస్యలు వున్నాయి” ఒక్కమారు ఆమె నాకు చాలా పన్నిపాతమయినట్లు ఆవిపించింది.

నేను ఆమె చేయి పట్టుకుని చెప్పాను.

“అమ్మాః మనసు కష్టపెట్టుకోకు. అంతా సరిపోతుంది, ఏడో పిచ్చితనం వల్ల కొన్ని రోజులు అలా చేయవచ్చును గాని, ఎప్పటికీ ఆలాగే ఉంటుందా? వారివి వారి దారికే వదిలేపెయ్యి. నీవు చింత పెట్టుకోరు. వ్యర్థం -” అమ్మకు నేను ఉపదేశ౦ చేయవలపీరావడం నాకే ఆశ్చర్యం అనిపించింది,

260 ముక్త్తీ

అగ్గార్రీశ। నీవు యిక్కడికి దగ్గర్లోనే పుంకే = నీ దగ్గరకయినా వచ్చి పుండే దాన్ని.”

“ఆవునన్య్యూ కాని ... యిప్పుడు లాభంలేదు. నీచేం బెంగపడకు. అంతా సవ్యంగానే జరుగుతుంది. సహనం కావాలి అంతే:”

“గారీ! నీ వొక్కడివే అంతడూరం”* ఆమె కంరం రోదనతో నిండి పోయింది. చెరుగులతో కనీళ్ళు తుడుచుకుంది

“నా గురించి విచారం పెట్టుకోకమ్మా: నేను నిజంగా హాయిగా ఉంటాను, బొంబాయి కంబ మరిశాప్త దూరం అంతే”

“విచారం. విచారం. విచారం ఈ జీవితంలో దానినిమించి యింశేముందీ? మాతృమూళూ అం'పేనే విచారం పేగుల (పేమ అలా అనిపిస్తుంది. పో నాయనా, నీ యిష్టం వచ్చిన చోటుకు వెళ్ళు, ఎక్కడికి వెళ్ళినా సుఖంగావుంపే అంతే చాలు. = పెళ్ళి చేసుకుని వెళితే బాగుండును - దేనికయినా భగవదేచ్చవుండద్దూ-?”

“*డ్షశ అంతే అనుకో.”

ఓ ్‌ కీ

నాలో యేదో (ప్రత్యేకమయిన మార్చు.

-ఇతరుల సుఖదుఃఖాలు తెలిసివస్తున్నాయి.

ఇటీవల (ప్రతివ్యక్తియొక్క విశిష్టతా నాకు _పత్యక్షంగా అవగాహన అవు తోంది.

రైల్లో వయాణం చేస్తున్నప్పుడు, స్లేషన్‌లో, స్టేషన్‌నుంచి వచ్చేబప్పుడు = (వతిముఖమూ ఏదో ఒక కధ చెబుతున్నట్లు అనిపిస్తుంది. బాంధద్రా స్టేషన్‌ మెట్ల మీద కూర్చుని తన పసిపాపకు రొమ్ము అందిస్తున్న ఛిషుకి కూడా ఒక అవ్యక్త నాటకంలో ముఖ్య పాాతధారిలాగానే అగుపిస్తోంది. ఎందుకోగావి = ఒకమారు కామిని గుర్తుకువచ్చింది. తీవ వేతన హృదయాన్ని కదిలించి వేసింది.

“గార్రీ నస్ను కాపాడు:

శ శీ శి కామిని నా కోనమే ఎదురు చూసోంది, "

ముక్తీ లీక!

నేను సిర్సినుంచి ఆమెకు ఉత్తరం (వ్రాశాను బహుశః ఆఖరిసారిగా

కలుసుకునేందుకు వస్తున్నాననీ ఒకరోజు మాత్రమే ధారవాడలో వుండేందుకు కుదురు

తుందనీ ఉత్తరం (వాయడంలో ముఖ్యతఉద్దేశ్యం - ఆ రోజు ఆమె ఎవరితోనూ కలిసి యింకెక్కడికీ వెళ్ళుగూడదని ,

సాయంకాలం ఎనిమిది గంటలు. నా *టాంగా” శ్రీకాంత్‌ = కాదు, కొమిని యింటి ముందుకు చేరుకుంటుండగా నా హృదయంలో విచి్యిత్రమయిన కలవరం, శూన్యత, జడత్వం చోటుచేసుకున్నాయి,

వారీ యింటిముందు టాంగా ఆగడంతో పే నరళావాయి ఫీన్నిగారు తఅుపులు తీసి నొకు స్వాగతం చెప్పారు. *రా గొతీళ: ఇచేమిటి ఎవరికి చెప్పకుండా పెట్ట కుండా ఆ(ఫికా పయాణం పెట్టుకున్నావు!"

"అపును పిన్నిగారూ। మంచి ఉద్యోగం” అన్నాను.

“*రామివి = చాలసేవయింది _ నీ కోనం కాచుకుని కూర్చుంది. ఆదుగో ఆ గదిలో వుంది =”

వారు చేతితో చూపించిన గది శ్రీకాంచ్‌ది. ఎందుకో నాకు గుండె గుథేలు మన్నట్లయింది, “ఎందుకు పడుకుంది? ఏమయినా అనారోగ్యమా?” నా గొంతు వొణికింది.

“కొన్ని రోజుల (క్రితం సుస్తీ శేపింది. ఇవ్ప.డు ఆరోగ్యంగానే వుంది కాస్త నీరసం ఆంతే:”

్రీకాంత్‌ అనారోగ్యం యీమెకూ అంటుకున్నదేమానవి భయపడ్డాను, అయినా అలా అడగడావికి ధైర్యం చాలలేదు.

“నేను నీకు భోజనం సిద్ధంచేసి పిలుస్తాను. అంతవరకు కామినితో మాట్లా డుతూవుండు” అని చెప్పి సరళాబాయిగారు వంటింటివై పు వెళ్ళారు. ఆమె ముఖం మీద దుఃఖపుపొర కమ్మివుస్నప్పటికీ మాటలలో దానిని కవివించనీయకుండా పయత్నిస్తున్నారు. ల ఛ1ర08 08 ఓ నేన థ్రైాంక్‌ భా ననకషాస్సుడం చేసుకున్నాను. శ్రీకౌంత్‌ గదిలోకి అ [స్టాపట్టాను. మళళ గ్రీకాంత్యాంయంచంమీద. పడుకుని వుంది. నా హదయం శన /

ర క న టు “ఓ

ల$? ముక్రీ

కామినీ అవి పిలిచాను నా గొంతు వొణుకుతోంది.

“గారీశ। రా సీ కోవమే ఎదురు చూస్తున్నాను.

నేను లోపలకు వెళ్ళి ఆమెకు దగ్గరగా నిలబడి “కామీవి ఏమయింది? యేమిటి సుస్తీ" అని అడిగాను.

“ఇప్పుడు కులాసొగానే వున్నాను. రా ఇక్కడ, దగ్గరగా కూర్చో ఆమె వన్ను మంచం మీదనే కూర్చోమని సంజ్ఞ చేపింది. ఆమె = తనదిళచ్ళు మంచం వెనగ్గా వేసుకుని వాటిని ఆసుకుని కూర్చుంది.

“ఒద్దు, యిక్కడే కూర్చుంటాను. అవి నేను ఎదురుగావున్న స్టూభుమిద కూర్చున్నాను. ఒక్కసారి గదంళా కలయచూళాను గొంతులో యేదో అడ్డం *వటీ నట్లయింది. కొద్దిసేపు ఊరికే కూర్చుండి పోయాసు, విగహించుపంటూ,

“క్సామివి[$”

ఆన్ష్యణి

“సవ యీ గదిలోపలపడుకునుండకూడదు.”

=క్ర'స్పేమిటి? శ్రేకాంత్‌ అన్నయ్య పోయిన తరువాత నీవు రావడం యిది 'మొదటిసారి. అందుకనే నీకలా అనిపిస్తోంది?”

“ఆది సరే నీకేమయిందో చెప్పనేలేదు”

"నాకా? అపెండిసైటిస్‌

“*ఆంయే = అపరేషన్‌ అయిందా?”

“ఆవును, అమ్మ యేం చెప్పింది?

*ఏమ్లీ లేదు, ఊరికే సుస్తీ అన్నారు

“మంచిది! నీవు ఆ(ఫికా వెళ్ళేది ఎప్పుడు?”

“నాలుగు రోజుల తర్వాత :”

“నాలుగు రోజులేనా? శ హేళాతషనన్లి ఎప్పుడు బయలుదేరుతావు? * “*స్తాధ్యమయితే యవాకుర్తా[ే ల జాయే ప

= శ = అంతావవిలి = = ఇ: ణివలు ఎందుకు వభ్చావు?” “న్లిజంగా చస 3 నేను పచ్చేవాడినే కామని ల

ముక్తి ! =ఆదే బాగుండేది. ఎందుకొచ్చావు మరిఃొ ఆమె కంఠంలో ఉద్వేగం తొణికినలాడుతోంది.

“పిర్సి వెళ్ళాను. దారేకదా: - నీవు - రాకుండావుండలేకపోయాను. = చివరి వమావేశం: ఆంతా - అన్నీ విడీచి వెళ్ళడానికి ముందు-”

“ఆఫ్రికాకు నీవొక్కడివే వెడకావా లేక యింశకెనరినయినా తోడు తీసుకు వెడుతున్నావా?” ఆమె ఆతి నిశితంగా చూస్తూ అడిగింది.

“నేనొక్కడినే:

ఎందుకలా నిర్ణయించుకున్నావు? ఇక్కడ = యిందరిని వదిలి -”

“అందరూ యిదే ప్రశ్నవేస్తున్నారు. ఒక్కొక్కరికీ ఒక్కొక్క సమాధానం”

“నాకు గ్రోనుని?”

“"సీక్రా? నీకు జవాబీ చెప్పను

ఆమెకు అవమానం అయినట్లు అనిపించిందేమోః “నేనేం ఆంత ఆపరాధం చేశాను?” అంది.

“"పీీవ్చు = సీవు ఏమీ అపరాధం చేయలేదు - కామినీ; ఇంతే, నాకు యేరక మైన జవాబు చెప్పడానికి నమనస్సురావడం లేదు. ఆమాపే వొద్దు యిప్పుడు - కాన యిక్కడి = అక్కడి నమాచారాలు చెప్పుకువి పరస్పరం గుడ్‌ బె చెప్పుకుందాం”,

కామిని ముఖం ఒక్కసొరి ముడుచుకుంది. మౌనంగా తన చేయి చాచింది. నేను = నాకు తెలియకుండానే ఆమె జాపిన చేతిని నా చేతిలోకి తీసుకున్నాను.

“గారీశః ఆమె గొంతు నూతిలోనుంచి వస్తున్నట్లుంది.”

• డత?

ఆమె (ప్రగాఢంగా నిట్టూర్చింది. తరువాత "*గుగ్‌ బొ అంది. నేనేమీ మాట్లాడలేదు, కామిని చటుక్కున తన చేయి వెనక్కులాక్కువి, రెండు చేతుల్లోను ముఖందాచుకుని వెక్కి. వెక్కి యేడవసాగింది,

నాకేం చేయాలో తోచలేదు.

“క్రామినీ* అన్నాను.

ఇంతలో సరళాబాయిగారు వచ్చి పిలిదారు,

కిర్‌ 4 ముక్తి “గారీ; రావయ్యా. నీవు (పమూణంలో అలసీ వుంటావు బాగా ఆకలిగా వుంటుంది. రా-ా” - తరువాత ఆమె కామిని వంకచూపి “కామిని యిదీమిటి-౪*” అన్నారు. ఆర్రా. గౌరీళ, ఆ పిచ్చిదాని గొడవ యేం పట్టించుకోకు” న |! |! న! భోజనం చేస్తున్నప్పుడు నరళాబాయిగారు నా దగ్గరే కూర్చుని వడ్డిస్తున్నారు. గ్గారీశ దూరడేశ౦ వెడుతున్నావయ్యా * అక్ష ౯ “మళ్ళీ ఎప్పుడు చూస్తామో నిన్ను” నేను కొమినిగురించి ఆలోచిస్తూ ఆమె మాటలు మనసులో నెమరువేసుకుంటూ కూర్చున్నాను పరళాబాయిగారి “ఆ పిచ్చి గొడవలు” అన్నమాట అర్ధవంతం అనిపించింది. ఏదో సంళయం కలిగింది. ఏమిటి యీ మాట అంతరార్థం? నేనే అన్నాను “పిన్నిగారూ! కామినికీ త్వరగా వివాహం చే సెయ్యండి-” “ట్ల = ఆదే ఆలోచిస్తున్నాను. ఆమె వివహం అయిపోతే నేనొక్కదాన్నే - ఏకాకినయిపోళాను.” ఆమె ముఖంవంక చూడగల ధైర్యం లేకపోయింది నాకు. అమె అన్న “ఏకాకి అనే మాట నా మనసులో ముల్లులా గుచ్చుకుంది. నన్ను ఓదారుస్తున్నట్లుగా ఆమె యిలా అన్నారు. “ప్పక్రాకినయిపోతానని నాకేం చింతలేదు. ఇవాళకాకపోతే రేపు అయినా అలా జరగాల్సిందే, “దేవుడి దయ లేకపోయిందిగా।” “ ఎవరినయినా వరుణ్ణీ చూశారా?” ఆమె నా ముఖంవంకే చూశారు. నేను బెదిరాను. ముఖం కిందికి దించు కున్నాను. “ఇ౦కౌ లేదు. ఆమెకు ఎవరు పాప్తం పున్నారో యేమోః” “ఆమెకేం? మాంచి మొగుడు దొరుకుతాడు సందేహంలేదు.” “అయినా దానికొ ప్రాప్టం పుండద్ధూ?

ముక్తి ల్లిగ్ర్‌5్‌

“ఆం పే?”

*గారీశ: సీకుకాక యింకెపరికి చెప్పుకోను.

నేను ఆమె వంక చాలా సాదరంగా చూళాను,

“ఏం సుస్తీ అని చెప్పింది-నీకు కామిని:”

“ఆపెండిసైటిస్‌ = అంది చాల యిబ్బందిపడిందా? ఇంతకు ముందు ఆమెకే బాధ వున్నక్లే తెలియదే. ఒక్కసారిగా ఆపరేషన్‌ అనగానే ఆశ్చర్యపోయాను.”

“ఎవరికీ చెప్పకు గౌరీశ। అసలు విషయం వేరు.

నా కుతూహలం హెచ్చింది. ఆమె ఏదో భయం కరమైన మాట చెబుకారనే ఆలోచన దృఢపడింది.

“నీవే మాకు అత్యంత నన్నిహిత ఆత్మీయుడివి. అయినా ఎవరికీ చెప్పవి మాట నీకు ఎందుకు చెబుళున్నానో నాకే తెలియదు. శ్రీకాంఠ్‌ - = గొరీళ: నిన్ను చూస్తే .... నీవు నాకు కొడుకులాంటి వాడివి. ... అందుచేతాా-” ముఖం పక్కకు తిప్పుకుని దుఃఖం సంబా?0చుకున్నారు.

నేను చెయి కడుక్కుని తువ్వాలుతో చేతులు తుడుచుకుంటూ కూర్చున్నాను.

“థ్రీశాంత్‌ పోయిన తర్వాతా” సుడీరమైన విట్టూర్చు విడిచి ఆమె యిలా చెప్పారు; "ఈతర్వాతం ఏడెనిమిదిరోజుల్లో వాళ్ళ బాబాయి, యింకా యితర బంధువులు ఎవరి ఊళ్ళకు వాళ్లు వెళ్గిపోయారు. ఆతర్వాత = గాంగర్‌ = నీకు తెలుసుమగా వారి విషయం, -'పెద్దాయన మమ్మల్ని కనిపెట్టివుండే బాధ్యత తీసుకున్నారు. రోజూ ఒకసారి వచ్చి చూపివెడుతూ వుంటారు- యివాళ యింకొ రాలేదు = వస్తారు”

“తెలిసింది పిన్నిగారూ:ః తరువాత . చెప్పండి? నేము యిట్లా తొందర పెట్టటం చూసి ఆమె ఆశ్చర్యంగా నాపంకచూశారు. కొద్దిసేపు యిద్దరమూ మౌనంగా కూర్చున్నాం. నా తలలో కామివి గాంగర్‌ల సంబంధం గురించి ఊహలు రేగు తున్నాయి. పినిమాలో దొమ్మల్లా నా మెదడులో యేవేవో చిశ్రాలు ముదితమవు ళున్నాయి. కళ్ళు తుడవడానికి వచ్చిన గాంగర్‌'గారు కంట్లో యింత దుమ్ముపోళారు, = కొమివితో ముందు రాజకీయ విషయాలు చర్చించడం ఆరంభించి సావకాశంగా (పేమ విషయాలలోకి దింపారు ఊ,, అంకా తెలిసిపోయింది తధువాత గర్భం

ల్‌6 ముక్తి పచ్చింది - ఆపరేషన్‌ ..., హా హా హా ఆసెండినైటీప్‌ .... అంతా స్పష్టం అయిపోయింది నాకు.

నేను నరళాబాయిగారి వంక చూసేనరికి ఆమె ఆలోచనలో మునిగిపోయి వున్నారు.

“కామిని యింత పీచ్చిపని చేస్తుందని కలలోగూడ అనుకోలేదయ్యా.”* ఆమె దీనంగా అన్నారు.

నేను మనసులోనే నవ్వుకున్నాను. నాకు యిదంతా ముందే తెలిసిపోయిందని గర్వంగా వుంది.

“ముందు యేంచేయాలని అమకుంటున్నారు?*

“ముం౦దేంచేయడం, గొరీళ. కామివికి ఎలాగో 'పెళ్ళిచేసేస్తే = = నేను-”*

“ఆయితే వివాహం ఆమె సమన్యలన్నిటినీ తీర్చేస్తుందా?”- నా (పశ్న ఆమెకు అర్ధంకాలేదు. |

“ఆమె నమన్య అంటూ యేముంది? (పస్తుకానికి - ఆది పరిహరించి పోయిందిగా ఏదో గొషధం తివి తన పాపాన్ని బయటపడేసింది, తరువాత ఆమెకు విపరీతమయిన బాధ మొదలయింది నేను చాలా భయపడిపోయాను. అయికే గాగల్‌ గారి దయవల్ల = అం'పే ఆయన వెంటనే వెళ్ళి డాక్టర్‌ను తీసుకురావడంవల్ల = ఆమె పాణం దక్కిది. ఇవ్పుడామెకు వళశ్చాళ్తాపం కలిగిపుంటుంది. బుద్ది వచ్చి వుంటుంది. మంచి కుురవాడు ఎవరేనా వివాహంచేసుకుంటానంళే యిప్పుడు వద్దనదనుకుంటాను."

నరళాబాయిగారు ఇంత వివరంగా వరళంగా చెన్పడం చూని నాకు యెంతో జొలి కలిగింది. ఆమెది మాతృళ్ళాదయం. పిల్లల పాపాలను క్షమించి వారి (శేయన్సుకోవం వెదుకులాడడమే తల్లి స్వభావం కదా!

క డీ క

నరళాబాయిగారు ఇంటి పనుల్లో మునిగివున్నారు.

కామిని నాకోపరమే యెొదురుచూస్తోంది. ఆమె ముసిముసి వవ్వు నన్ను అహ్వానిస్తోంది. నేను వెళ్ళి ఆమె ఎదురుగా స్టూల్‌ మీద కూర్చున్నాను.

ముకి £్‌?

ఒకటి రెండు నిమిషాలు ఆమెను కరువుతీరా చూళాను, జుట్టు ఆస్తావ్యన్నంగా ముఖంమీదికి వడుతూ మరింత అందాన్ని కూరుసోంది. ఆమె విశాల నేత్రాలలో యిప్పుడు కొత్త గాంభీర్యం కొట్టవచ్చినట్లు కవిపిస్తోంది. ఆమె గులాబి రేకులవంటి "పెదవులలో మందహాసం దాగివుంది. ఇక్కడ పడుకునివున్న యీ గంధర్వ కన్యను చూశాడం శే యే బుషి తపోభంగం కాకుండా వుంటాడు?--- అసుకున్నాను* అయితే నేను ముక్తికోనం తవస్సు చేస్తున్న బుషిని కానుగసుక కదలకుండా కూర్చోగలిగాను. ఆమె ఎదురుగా-స్టూలుమీదే--!

"గారీళశ। ఏమిటి తీ వంగా చూస్తున్నావు?"

కామిని మృదువోన్య౦-కొంచెం ఉబ్బిన కనుబొమ్మలు-ముక్కు పుటాలు వఖఫీపీంచిన కళ్ళు నవా ఆంతరంగంనుంచి పాతకాలపు గౌరీశను ముందుకుతెచిఎ కూర్చోబెట్టాయి.

“ఏమీలేదు. నీ= = సీ = భవ్య సౌందర్యాన్ని-నేను పోగొట్టకున్న నా న్వప్ప్నాన్నీ ...*

“ఊరుకో చాలుగాని: ఏమిటి నీవు పోగొట్టుకున్న నృప్నం”

నేను జవాబు చెప్పలేదు.

“నేనడిగే _పళ్నలకు జవాబులు చెవ్పగూడదని నిశ్చయించుకున్నావా, గౌరీశఃి

*"పశ్నలూ జవాబులూ అవవరం లేదు. జరగవలసిందంతా జరిగిన తర్వాత !”

“అం'పే?*

"మళ్ళీ ర్‌

“ఇక (సశ్నవేయను.” అయిందా. అయితే (పళ్నోత్తరాలు లేకుండా మాట్లాడుకోవడం ఎలాగు? ఒకవేళ నీ దృష్టిలో అనలు మాట్లాడుకోవలసిన అవపరమేలేదా?

టం?

“నీకేమో కోవం వచ్చింది. అమ్ము నీకేం చెప్పింది?”

2566 ముక్రి

“చె ప్పృవలపిందంకా?”

“ అంటీ!”

ఆమెను చీల్చివేస్తున్నట్లుగా చూస్తూ “విజంచెప్పింది” అన్నాను.

కామినిదృష్టి నామీదనుంచి గోడమీదికి మళ్ళింది. ఆమె ముఖంలో విచారం, దుఃఖం అవగళమవుతున్నాయి ఆమె అభానం ఎప్పటిలా నన్ను ఆకర్షిస్తోంది.

“న్చేన్సు చనిపోతూ-చనిపోతూ-మిగిలిపోయాను, నేను చచ్చిపోయి వుండ

లపింది-” కామిని సావకాశంగా గోడకు చెబుళున్నట్లుగా అంది.

“ఛీ! అట్లా మాట్లాడకూడదు కామినీః”

“నేను చెడ్డపిల్లనన్నమాట నాకు బాగా తెలుసు.... నేను ఎక్కడ బయలుదేటి తున్నానో, ఎక్కడికి వెడుతున్నానో నాకు తెలియడం లేదు.”

“పిన్నిగారు నీ వివావా విషయం ఆలోచిస్తున్నారు”

“పహ! అయితే ఎవరినీ మోపంచేసే ఉద్దేశ్యంలేదు నాకు,”

“ఆయితే యేం చేద్దామనుకుంటున్నావు?”

“ఆన్నలాగే ఆత్మహత్య:ః" ఆమె కంఠన్వరంలో నాటకీయత వున్నట్లు ధ్వనించింది.

నేను కాస్పేపు మౌనంగా కూర్చున్నాను. ఏమయినా మాట్లాడాలనే ఉద్రే శ్యంతో “అందుకే నేను చెప్పేది! శ్రీకాంత్‌ గదిలో, ఆతని మంచంమీదం-నీవు వడుకోగూడదు,. నీవు యిక్కడ యిలా వుండబళ్లు నీకూ ఆత్మహత్య గురించి ఆలోచనలు వస్తున్నాయి” అన్నాను.

కామిని తనచేత్తో నా చేతిని పట్టుకుని “లేడు! గొరీశ; నేను సీరియస్‌గానే చెబుళున్నాను” అంది,

“అయికే నీకు విజంగా పశ్చాత్తాపం కలిగిందంటావా?”

“వళ్చాత్తాసం. అది ఎలా వుంటుందో నాకు తెలియదు*

“యిది చేయవలసింది కాదు చేశాను. తస్పయింది- అనే భావననః

“నీక నిజంచెప్పాలం పీ నాకు అటువంటి భావన కలగనేలేదు, అందుకనే

ముక్తి 250 నేను చెడ్డదానినని ఆలోచన వస్తోంది. అలా చూస్తే అంతకూ నేనే కారణమా? జనం నన్ను మోనం చేశారని ఎందుకు అనుకో గూడదు.

“ఒక చేతితో చప్పట్లు కొట్టటం కుదురుతుందా?” నాచేయి యివతలకు తీసుకుంటూ అన్నాను.

“నా ఫొందర్యం, నా వివృత మనస్సు, విన్సంకోచ (పవర్త్నన- జనం తలల్లో వివరీత బుద్ధులు పుట్టిస్తే ఆ తప్పు నాదా?”

“*క్రామినీ. నీవు చిన్నపిల్లవు. నిన్ను కాపాడటానికి తం్మడివంటి దృఢ మయిన వ్యక్తి కొవాలి. గంగల్‌ గౌరికి భార్య పందా?”

“లేదు. ఆ మనిషి పేరు నా ముందు ఎత్తకనలు!”

“ఏందుకు?

“ఎందుకా? ఎంత స్వార్ధం ఎంత ఆత్మ విశ్వానం, ఎంత సిగ్గుమాలిన ఈనం!। ఆ మనిషిలో యివన్నీ గూడుకట్టుకు వున్నాయి, గౌరీశ (ప్రపంచాన్ని గురించి యిష్పుడివ్వుడే తెలిసీ వస్తోంది నాకు

“సీ సరించి?”

కామిని నిరుత్వరురాలయింది. కొద్దిసేపు ఆలోచించి *నా గురించి నీకు శలిపసే వుందిగదా:” అవి నా ముఖంలోకి విశితంగా చూచింది.

“*కరువాత;:” అన్నాను యింకేం అనలేక,

ఆగ్లాగ్రీశ్య నా మీద (పేమ అంళా మాయమయిపోయిందా, యింతలో కే?

నా హృదయం వేగంగా కొట్టుకుంటోంది. యాం్యతికంగా “తరువాత?” అన్నాను.

ఆగ్లార్రీక | నీ (ప్రేమతోనే అంకా పారంభం అయింది. అసలు నీటి _వవాహ, మధ్యంలో నన్ను వొదిలేశావు. నేము నిన్ను వివాహం చేసుకునేందుకు సిదమయ్యాక కూడా నీవు అశ చూపించి మోనం చేశావు = - నేనునూ(తం నీటిలో మునిగి పోయాను. నా. వయిపు బాచిన బూప్తాలన్నీ కలుషితమయినవే। స్వార్ధం పైశాచిక తనం! ఘాతుకం! నేను యింకా ఎందుకు చనిపోలేదు, గొరీళశ: నన్ను రశీందు నన్ను కాపాడు. గౌరీశ[”

260 ముక్తి

కామిని భావావేశం కన్నీటి [పవాహంలోకి జారింది. గోగడవయిపు ముఖం పెట్టుకుని వెక్కి వెక్కి ఏడుస్తోంది. నా చేతులు వాటంతట అవే ఆమె వయిపు వెళ్ళాయి. మృదువయిన ఆమె దేహాన్ని నాకు దగ్గరగా తీసుకు వచ్చాను.

“క్రామివి ఏడవకు దయచేసి ఏడవకు”

ఆమె యేడుపు తగ్గిపోయింది. ఆమెకు యేమవిపించింగో యేమో నా చేతులు తన చేతుల్లోకి తీసుకుని వక్షస్థలంమీద వొత్తుకుంటూం౦ది. నా చేతులను గులావిరేకులనంటి "పెదవులతో ముద్దాడసాగింది. తరువాత కన్నీరు కారుతున్న కళ్ళను నా చేతులతో కుడిచి ఎంతో సేపు విరామయంగా పడుకుంది.

ముడుచుకున్న ఆమె శరీరం (వళ్ళ్నార్శక చిళ్నాంలా నా ముందు నిలచి

జడమయిన నాతల ఆమె తల దగ్గరగా జరిగింది. నా శరీరమూ (పళ్నా ర్ధక చిహ్నం ఆయిందేమో?

క క క

“నేను ఆలోచిస్తాను కామినీ; ఆలోచించటానికి ఆవకాశం యివ్వు, ఉన్న ట్లుండి ఒక్కసారి బలవంతం చేయకు. శ్రీకాంర్‌ వున్నట్లయితే అతనిమీద ఆలో చించే భారంవేసీ నిశ్చింతగా కూర్చుండేవాడిని. = = నేను ఆ(ఫికొకు వెళ్ళేదేమో నిశ్చయం; ఈ వడవలో అయినా సరే- తరువాతి వడవలో అయినా సరే: = = కామినీ = = కొమిని - - యింకా నిన్ను చూడడంతోపే నా హృదయం ఎగపి పోవడం, విన్ను గారాలింగనం చేసుకోవాలనిపంచడం. అంటే యింతే: నేను యిదివరకటి గౌరీళను కాదు = = అయినా (ప్రయత్నిస్తాను. ఆలోచిస్తాను.”

అగ్షార్రీశ యిప్పుడు నీలో సామర్ధ్యం పెరిగింది. నీవు యెక్కరడికి వెడితే అక్కడికీ వస్తాను, ఏం చేయమం'కే అది చేస్తాను. = నీ పొదదాపిగా నన్ను స్వీకరించు. శ్రీకాంత్‌ కోనమయినా నా మీద దయచూప్తాంా*

“*క్రామిని. ఊరికే చింతించకు, నా హృదయాన్ని కెలకళు. నేను వెళ్ళి ఆలోచించుకోవాలి. ఆసాంతం- అన్ని విషయాలూ పరామర్శించుకోవాలి. ఓక వేళ నీవు నాతో వచ్చేట్లయితే- ఊ- యే విషయమూ వెంటనే ఉత్తరం (వాస్తాను, గుడ్‌ వై

ముక్తీ ! ఆగ్లార్రీక, నాకో ముద్దు యిచ్చివెళ్ళూ నేను ఆమె పెదవులకు నా పెదవులు చేర్చాను. హృదయంలో యేదో. ముల్లులాగ- కలుక్కుమంది। న! ఠి ళ్‌ ఈ రోజూ ఉదయమే నా షిప్పింగ్‌ కంపెనీకి వెళ్ళాను. ఇంకొక బెర్త్‌ కూడ బుకొ చేయడానికి. రెండు బెర్తులున్న ఒక క్యాబిన్‌ నిన్ననే “కాన్సెల్‌” అయినందువల్ల మాకిద్దరికీ ఆ క్యాబిన్‌ దొరికింది. ఆది మా భాగ్యం: మహా పాగరంవంటి ఉయ్యాలలో మా మధు చందోదయం! నా ముక్తికి యిది నాందిః ఎక్కువి సమయం లేదు. విన్నటి కధ త్వరగా (వాసి ముగించాలి. | రేపు ఈ సమయానికి నఠ్యేం్యద్రకు సమర్పించాలి. అతని (పేరణి వల్ల ఆరంభం అయిన ఈ ఆత్మకధ అతనికే చేరాలి. అయినా . = = శ ఠి ళీ నిన్నపాయంకాలం డాలి యింటికి వెళ్ళి ఒక ఉత్తరం యిచ్చి వచ్చాను. “నేను వచ్చాను. దయచేసి యివాళ రాత్రి పదిగంటలకు ఒకసారి రావలవింది అవి. డాలితల్లి “నీవేగదా మిష్టర్‌ ఉపాననిః* ఆంది. “అవును ఇదివరకోమారు మీ యింటికి వచ్చాను. అప్పుడు పరిచయం” “గ్లాలి మిమ్మల్ని చాల మెచ్చుకుంటూ వుంటుంది. మీరు ఆఫికౌకు వెడు తున్నారటగా:” “అవును. ఎల్లుందే వయాణం, మంచిడి. ఈ కాగితం దయచేసి డాలికి యిస్తారా? బై-వై-” “వీ [ప్రయాణం హాయిగా జరగారివి నా ఆకాంక్ష; ఆధా౦క్స్‌!” భి ఈ జ వత్యేం్య్ర యింటికి వెళ్ళేసరికి ఆతను యింకా రాలేదు ఇంటికి. మశేల ఆత్మీయంగా నాకు స్వాగతం చెప్పింది.

ల్లీథిత్లీ ముక్తి

ఆన్సీర్రు వచ్చి ఎన్నిరోజులయింది? మామీద దయ తప్పింది, సిర్సినుంచి ఎప్పుడు వచ్చారు?”

“విన్నరా తి"

“ఆంతా కేమమా? (ప్రయాణం ఏర్పాట్లు, వీడ్కోళ్ళు అన్నీ-”

ఆ: అంకా బాగానే వుందా

“ఇంకా మీతో మరెవరయినా వస్తున్నారా? డాలీ [ప్రకరణం నాకు యిదివఠకు తెలియదు.”

నేను ఊరుకుండిపోయాను.

“*ధారవాడ వెళ్ళారా?

ఆఆ

ఆక్రాన్సిని యేమంటుంది*

“తసుకూడా వస్తుందట నాతో”

“ట్రహో। బ్రహ్మాండంగా వుంది. ఇంతకూ మీతో మెవరవరు?

“ఎవరూ లేరు

“*ఖదేంమాట. ఎవరినయినా తీసుకు వెళ్ళడం మంచిపని:

*ష్పిరే మంటారు? ఎవరివి తీసుకుపోను?- అం 'పే ఎపరిని వివాహం చేసుకో మంటారు?

“మ్సీ [వళ్నకు సమాధానం నేనెట్లా చెప్పగలను: మీరే నిర్ణయించుకోవాలి. వివాహం చేసుకునేది మీరు

“స త్యేం(ద్రను అడుగుకాను"

“ఆయన కేం! పలహాలు యివ్వడానికి ఎప్పుడూ సిద్ధమే. ఆయినా మీ మన సుకు నచ్చినట్లుగా మీరు నడుచుకోవడం మంచి మార్గం ఇదంఠా తేల్చుకోవడం మీకు కొంచెం కష్టమే ఆ

ఆ వ్లన

“వారు వచ్చే వేళ అయింది. నేను తొందరగా టీ తయారు చేస్తాను. ఈ పూట యిక్కడే భోజనం చేయాలి సుమా”

మకీ ల$ మనశీల లోపలికీ వెళ్ళిన పది నిమిషాలలో నత్మేంద వచ్చాడు.

=భ్రలే. గొరీశః ఎప్పుడు వచ్చావు? టెలిగాం యివ్వగూడదూ? స్టేషన్‌కు వచ్చేవాడీవిగాః

“నిన్న రాతి"

“ఆంద్రా బాగున్నారా

క్‌

“చూడు ఊరికే యిబ్బందుల్లో చిక్కుకోకు. యికముందయినా- కామినివి కలుసుకున్నావా?”

అంతలో టీ తీసుకువచ్చిన సుశీల “కామిని మీతోకూడా నేనూ వస్తానుం -అంటున్నదటా అవి చెప్పింది.

సక్యేంద్ర గబాలున “యిది బలే తమాషాగా వుందే మరి సీవేం నిర్ణయించు కున్నావు?” ఆతనికి కుతూహలం ఎక్కువయి అన్నాడు.

“వారు, పాపం, యేమీ విర్ణయించుకోలేక పోతున్నారు మీ నలహా కోసమే వచ్చారు” ఆంది సుశీల.

“*గ్గార్రీశ . ఏమయిందో ఆంతా వివరంగా ఒక్కమాటయినా పొల్లు పోకుండా “బెన్ను. సుశీలా అవనరం అయితే నీవు వంటపని చేసుకో. గౌరీశ యిక్కడే భోజనం చేస్తాడు. ఇంకా యేమయినా కార్య(కమం వుందా గొరీశ!

“ఉంది. ఆయికే భోజనానికేం ఆటంకం లేదు. సుశీలక్కా=- మీరూ కూర్చోండి. నేనుప్ల్షప్తంగానే చెప్పేస్తాను.”

నేను భారవాడకు వెళ్ళినదగ్గర్నుంచి దారవాడ విడిచేంఠతవరకు జరిగినదంతా నవివరంగా విశదంగా యేమీ దాచకుండా చెప్పేశాను.

నుశల ముఖంలో ఆమె మనస్సులోని గందరగోళం ఆంకా వ్యక్తమవు తోంది.

అలకే విచిత్రమయిన పరిస్తీతీ. నా మటుకు నాకు యిదంకా వింటూం పేనే యేమో అనిపిస్తోంది. కామిని యిలా వుంటుందని చేస్తుందని నేమ అనుకోలేదు. మంచిదే, నేను యింకా యిక్కడే కూర్చుంటే యీ పూట మనం భోజనాలు

లీ(ీ4 ముక్తి

చేసినప్లే, నేను వంటపనిలోకి వెడతాను- మీరిద్దరూ తీరుబడిగా ఆలోచించుకోండి. రటాస్యంగా చర్చించుకోండి. నాకుమాత్రం మీతుది విర్ణయం చెప్పండి. ఇది విజంగా విచ్యితమయిన పమస్య. కధల్లో నవలల్లో యిటువంటి సనుష్యలే వస్తూ వుంటాయి.”

“గారీ. నేను ఏం చెప్పటానికీ పమర్ధుడివి కాను. వీవే విర్ణయించు కోవాలి.. కామిని యింతగా దిగజారిపోతుందవి అసుకోలేదు. ఆమె యిలా అవి నీతిపని చేయకుండా వున్నట్లయితే ఆమెను ఉద్ధరించవలసిన భారం నీ మీద వుండే దేమో!ః శ్రీకాంత్‌ కోనరం = ఆమెమీద నీకు పూర్వం వున్న (పేమ కోసరం, అయికే--” పత్యేం్యద్ర తల గోక్కున్నాడు. బహుళః యిదే మొదళ్లు నాకు తెలిసినంతవరకు అతను అనిశ్చితంగా వుండడం.

“నీతి పశ్న నాకంత ముఖ్యమయినదిగా కనిపించడం లేదు ఆమె పాపో లన్నిటినీ క్షమించగల ళక్తి నాలో వున్నదసుకుంటాను -”

“డాలి నీకు (కీస్తుమత ధర్మం నేర్పిందా యేమిటి? కామినిని అంత సుల భంగా క్షమించగలిగితే ఆమెను వివాహం చేసుకునేందుకు అభ్యంతరం యేమిటి? ఈమె పాపాలు కరిగించుకుని గొంతులో పోసుకోగలంత నసీలకంఠుడివయికే యిలా బెదరడం దేనికి?- ఎలాగూ ఆఫికాకు వెళుతున్నావు, కనుక సంఘం యేమంటుంది అన్న ,(పశ్నలేదు. నీవు నీ వ్వప్నసుందరి కౌమివి: ఆమెకు వివకోదయం అయితే నీకు నర్వ సుఖాలు అందించగలుగుతుంది. ఆమె సౌందర్యం చైతన్యం సీలో స్ఫూర్తిని కలిగిస్తాయి కూడా! ఆ హాం హాః స్వార్ధము పరమార్ధమూ కూడా చిక్కుతాయి. రోగీ పాలే కావాలన్నాడు, వైద్యుడూ పాలే పుచ్చుకోమన్నాడుం అన్నట్లయింది, చివరకు, "

“ఆలాగయితే నా గతి యేమిటి? నా ముక్షిగతి యేమిటి?

“నీవు బలే సన్యాసివే. మహాత్కుడివి! పెళ్ళిచేసుకుని ఒకళ్ళిద్దరు ఏల్లల్నీ కన్నాక ముక్తిమార్గం దానంతాట అదే ఏర్పడుతుంది.”

“డాలి

ఓహో: టట్రాజిక్‌ పరో: మొన్న నీవే చెప్పావుగదా:ః డాలికి వివాహానికి యేమీ సంబంధం లేదని: నీది అదేదో “ప్లేటోనిక్‌ _పేమ” కదూ? ఆమె (పశ్ళే

ముక్తి తీ6ీఠి యిక్కడరాదు,. అ(ఫికాకు ఒంటరిగానయినా వెళ్ళాలి. లేదా కొమివిని జతగా తీసుకు వెళ్ళాలి. ఇదే వరిష్కారం[” హాహా కావాలం కే గాలిని కూడా తీసుకుపో వత్యేం్యద్ర హుషారుగా నవ్వుతున్నాడు.

వేనూ నవ్వాను. నీరవపు నవ్వు నవ్వాలిగనుక: అయితే నా హృదయం మా్యతం అతి గంలీరంగా వుంది. వత్యేంద్రతో చర్చించి లాభంలేదు. నా విషయం యిళవికి ఆసాంతం తెలియదని నిర్ధారణ ఆయిపోయింది. అయితే ఆతని మవమ్సు నొప్పించడం యిష్టం లేదు. నేను యింతే చెప్పాను:

“=పత్యేం[,ద: ఒక దృష్టితో చూసుకుంపే- నీవు చెప్పేది వరిగానే పుంది. అయితే నేను- నా అంతట నేను- ఆలోచించుకు చూసుకోవాలి. రేపు ఫోన్లో నా అ౦తిమ విర్ణయం యేమయిందీ తెలియపరుస్తాను తరువాత రేపు-ఎల్లుండి నేను వెళ్ళడావికి ముందే (ఎవరి జతలోనో-ఒంటిగానో) నా ఆత్మకధమ నీకు నమర్చి ప్తాను. వీ _పేరణపల్లనే దాన్ని (పారంభించాను. నన్ను నేను తెలుసుకోవడానికి అది బగా ఉపయోగించింది నాకు. ఆః: అంతేకాదు! ఒకరకంగానా ముక్సికి= దయచేసి నన్వవద్దు- నా ముక్తి మార్గానికి ,వధమ సోపానం. యీ రచనా కార్య (శ్రమమేనేమో। వీవు చదివిన తర్వాత సీకంతా తెలిసివస్తుంది. ఊ= ఒకమాటః నిమ్న గురించి నా ఆత్మకధలో ఎక్కడయినా పరుషమయిన మాటలు వుంపే మటుకు నన్ను క్షమించు:

శి న ల

“డ్రాలి. నీవు వస్తావో రావో అని చూస్తున్నాను. ఇంతలో రానేవబ్బావు?*

“స్సేన్సు గ్రాక్రపోకే యేం చేసేవాడివిఃా

“ఆత్మహత్య;” అంటూ విగ్గరగా నవ్వామ. ఒక్కసారిగా శ్రీకాంత్‌ గుర్తుకు వచ్చి వవ్వు ఆపేకాను. “సారో అన్నాను.

"భద్రి చాల కేలికయిన పనికదూ?”

ఆదలా వుండవీ: ఇంత ఆలచ్యం అయిందేం!”

ఎనీవే కారణం! అమ్మక నీవు ఉత్తరం యిచ్చి వచ్చావుగదాః ఆమెకు నేను పేమనవి చెప్పిరావాలి?”

“సారీ: నాకు వేరే మార్గం తోచలేదు. ఫోన్‌ చేపి మాట్లాడి వుండవలపిందేమో లేక వేవే ఆఫీసుకు వస్తే వరిపోయేది! అయితే నీతో ప్రత్యక్షంగా మాట్లాడాలని

వ4( ముక్తీ అవిపించలేదు. ౨౨ ఈ రాతి, మొదలు. = ఏం చెప్పి వచ్చావు మీ అమ్మగారికి

“గంటసేపు ఆలోచించినా యే ఉపాయమూ చిక్కలేదు, చివరకు సూటీగా విజం చెప్పేశాను; నేను గొరీశ దగ్గరకు వెళ్ళి వస్తాను. అని: అబద్ధం చెప్పడం పాధ్యంకాదు ఆమ్మతో. ఆమె యిక కవి పెళేస్తుంది:”*

“*సీవు యింత న్పష్టంగా చెప్పాక, అంగీకరించిందా మరి?ొ

“ఆమె అంగీకారంకోసం వేచివున్నదెవరు? నేను త్వర త్వరగా (గెవ్‌ చేసుకుని తరువాత అమ్మతో చెప్పాను. “ఇంత రాకా? అంది. ఊ” అన్నాను. “నీ బుజ్జ నుగ్గా పనిచేస్తున్నదిగదాొ అంది ఊ: అన్నాను, “తిరిగి ఇన్టుడు వస్తావు?” అంది. నాకు తెలియదు. అన్నాము. నా దృఢ విశ్చయం వివ్వెరపోయింది. “దేవుడే నిన్ను కాపాడాలి * అని లోపలికి వెళ్ళిపోయింది,

“దైర్యం అంపీ నీది”

"ఆది సరే ఏమిటి వమాచారం? చెప్పు.”

“*నమావారానికేముంది? ౭0డు రోజుల్లో పడవ ఎక్కి. పారిపోవడమే?”

*ఆ మాట నిశ్చయమై నెలరోజులయిందిగా। కౌమిని సనూచారం చెప్పుకో

“ఆమె నాతోపాటు రావాలనుకుంటూంది"

డాలి ఒక్కనిమిషం కళ్ళు మూసుకుని యేదో తీవ భావాన్ని తనలోనే అణచి వేసుకుంది, *తరువాత” అంది.

“తరవాత యేముంది? ఆమె అన్నముక్క చెప్పాను"

“కాదు. ఆంకాచెప్పు ఆమె చెప్పిందీ, నీవు చెప్పిందీ అం౦తాకొంా డాలి కంఠంలో ఆతురత కనిపిసోంది.

“మనం పక్కమీద కూడ్చుందాం. తరువాత అన్నీ వివరంగా చెన్వుకో వచ్చును.

“ఉహుం. కుర్చీ హాయిగానే వుంది. అంకా చెప్పు గొరీశః

నేను సావకాశంగా అంతా చెప్పాను. నా కధ చెబుతూ వున్నప్పుడే ఆమె ఉత్కంంఠం మాయమయి దానిస్టానంలో కేవల కుతూహలం చోటు చేసుకుంది. బిహుళ& నేను చెప్పే పద్ధతిలోనే ఆమెకు కావలసిన జవాబులు దొరికి వుంటాయిం

ముక్షీ రీ? నేను చెవ్నడం పూర్తి అయినమీదట *పావం: ఆభొగిని;” అంది. ఆమె మాట లలో నిజమయిన కరుణ వుంది!ొ

“పీక చ్రాల యిబ్బంది కలిగించిందిగడూ: నా చిన్న గొరీళ చిక్కుల్లో పడి పోయాడు.”

అత్తో

“ఉత్తరం లాశావా కొమినికీ? యే విర్ధారణకు వచ్చావు?” డాలి శాంతంగా అడగడం నాకు ఆశ్చర్యం అనిపించింది.

తొఇంకా రాయలేదు. రేపు రాస్తాను

“ఏమని. నా జతకు రా అనేనా? ఆమె నా కళ్ళలో దేనికోసమో వెతుకు

ఇఅత్రోలిది.

“డ్రాలి. నన్ను ఆట వట్టించకు: దయచేసి ఆమెకు అలా చెప్పేట్లయితే ఆ రోజునే అక్కడే చెప్పి వచ్చేసేవాడిని. హృదయానికి సంబంధించిన విషయం, హృదయమే. విర్ణయాలు చేస్తుంది. బుద్దికొదు చేసేది. హృదయం యిచ్చే జవా బులు తక్షణమే తెలిపి పోతాయి. నేను ఆలోచించుకోవాలి అని కామినికి చెప్పి నప్పుడే, హృదయం నాకు జవాబు చెప్పింది. ఆయితేయీ సందర్భంలో నా హృదయం నాకు సృష్టంగా అర్ధం కాలేదు.”

“వీ దృాదయం ఎస్పుడో సృష్టంగా అర్ధమయింది?”

*ఈ రోజు మధ్యాహ్నం యీ ఆత్మకధ (వాస్తూన్నప్పుడు తరువాత తిరిగి ఒకసారి చదువుతూన్నప్పుడు”-- తరవాతనే మీ యింటికి వచ్చాను ఉత్తరం యిభ్బానుం”

“నీ పృాదయం అర్ధం కొవటావికీ మాయింటికి రావటానికీ యేమిటి నందింధం:”

“డాలి: వీ మూలంగా నా హృదయము నాకు అర్ధమవుతోంది. నీవు యిచ్చిన నేత్రాలద్వారా నా హృదయ పరిచయం నాకయింది. ఆందుచేతనే కొమివి నాకోవనరం కాదు; నేను అమెకోనరం కాదు. ఆమెదారి వేరు, నా దారి వేరు. అన్న అవగాహన నీ మూలంగానే నాకు ఏర్పడీంది. నీవు యిచ్చిన హృదయ ప్త్‌రత్వం సుమా యిదంతాః ఆమె విషయం “అయ్యో పాపం" అనిపిస్తుంది.

వీ(8 ముక్తీ జాలి కలుగుతుంది. ఆయితే ఆమెను ఉద్ధరించే పనిమాత్రం నాది కాదు. ఆమెను ఉద్ధరించేవాడు ఎవరో కొద్ది రోజుల్లో రానే వస్తాడు. ఎవరికి తెలుసును? లేళ ఆమె లోని విశిష్ట చైతన్యమే అతన్ని వెదికి పట్టుకోవచ్చునేమో:*

డాలి కళ్ళు అప్పగించి నావంక విట్టూరుస్తూ కూర్చుంది, నేను చెబుతున్నది శరీరమంతా చెవులు చేసుకుని వింటూంది.

ఆ గా గ్రీజ్ఞ ౫

అట్ష్య అ

“విన్ను _పేమిస్తున్నాను. డాలి: సీకు అన్నీ నేను చెప్పాల్సి పంది, సీ ఎదురుగా హృదయాన్ని తెరిచి చూపుతాను, నహజంగా'జలిలంగా: తదూవరెమోత్నను శము, సంశయను, నందిగ్ధ్రమూ లేకుండాం ఈ విధంగా నీముందు కేటతెల్లంగా చెప్పివేయడంలోనే నా ముక్షి వున్నది--ఆనిపిసోంది. డాలి, మొన్న నేను వీతో ఆఫికాకు వస్తావా అని అడిగిన (ప్రశ్న కల్పితమయినదని నీకు అనిపించింది. శరీర సుఖంలో దుర్చల మనస్పితిలో వేపిన (పళ్న ఆనిపించింది. అయికే యీ రోజు సీవు ఆ కుర్చీలో, నేను యీ కుర్చీలో వుండగా. మళ్ళీ అడుగుతున్నామం స్పష్టంగా విను: “డాలి. నీవు నాతో రా. నా భార్యవు కాః నా వహధర్మచారిణీగొ తయారవు. చెవు. వస్తావా?”

డాలి కళ్ళలోంచి నీరు ధారావాపాళకంగా (వవిస్తోంది. ప్వర్గంనుండి గంగ భూమిమీదికి వస్తున్నట్లుగా వుంది. డాలి కదలకుండా కూర్చుంది. కన్నీరు ఈుడుచుకోవాలన్న ధ్యాపే లేదు-- ఆమెకు, నేనూ ఉన్మళ్తుడినయి ఆమె వంక చూస్తూ కూర్చున్నాను,

నేను చేయి చాచాను.

ఆమె చేయినా వయిపు వచ్చింది.

వేను ముందుకు నడిచీ మోకాళ్ళమీద నిలచి ఆమెను కౌగలించుకున్నాను. నా తలను ఆమె ఒడికి తాకించాను.

ఆమె చేతి (వేళ్ళ నా తల వెంట్రుకలను నిమురుతున్నాయి.

ఎంతో సేపు అలాగే తఈన్మయులమయిపోయి పరవకులమయిపోయి వున్నాము*

ముక్తి 200 తరువాత నా హృదయంలోనుంచి చీల్చుకు వచ్చినట్లు డాలి మాటలు వివి పించాయి. “గౌన్రీశ | అక్కడ ఏముండో తెలుసునా?" *క్ర్రడ?” అన్నాను. “స్సీవు తల ఆవించిన చోట” “ఎక్కడం యిక్కడా?” అంటూ తల ఎత్సి, ఆశ్చర్యంతో ఆమె పొట్టమీద చేయి వేశాను. అత్తల జీను లేచి నించున్నాను. ఆమెను దగ్గరకు తీసుకువి ఆమె ముఖాన్ని చేతితో పైకి ఎత్తాను. అమె ముఖంలో ముగ్ధమయివ చిరునవ్వు వుంది. మేరీ కన్య దివ్య చిద్విలానంలా వుంది. ఢీ ఘం మి /| స శ? న ట్‌గిల ౫౦ ను క / మే ల్‌ యయలో