Telugu moukthithvam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ట్రై అణాటి ఒల్లో డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర న్‌ + న క స న . జ తమలో | శన క

• న. ల్‌ సిబి ఇరు మోక న గిన థల ౯ లా య. న హ్‌ బ్రా న

యయా 7 1 వాని య మౌక్తికం కా. ఆడొర్భ ఘకీవడ్ర ననా పాం. వై న ల న నూ మాన మాహ్ర్నోవ్లు మ మౌక్సిక౦ అటు డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర ళ్‌

మౌక్తికం అా=టి (ముక్తక పద్యాల సంపుటి) “పద్య కళాప్రవీణొ, “కవి దిగ్గజ” దా॥ ఆచార్య ఫణీంద్ర పూర్ణేందు (ప్రచురణలు హైదరాబాదు

కంలాదాయి జీ 00మ0ల12808 0 90బ0ు 00 ౪2గ043 120163 పే ఉలయుడజగ2 2820660422 అ) 4ఉంయజం/2 ₹0206ల62 వలా! కట/07./ 2021 0.0/ల6క్రలూ. 107 ఠఠ6త్‌ ” గ /0.0/ 00016 1000 ర్‌ స తిలందళ్ష150/- $ 10 డ్రం ర భో / ణీ బ్ర) వంగ రంలాటా ణో 6.ఏ22టిగ! "గణము, 1110: 6-34/48/1, 32112225 0౦100 000. 0 4021 9411648, జయణు21కు6ే2, డల2ర264 - 500 083 ౧౦12082022) యన షకేం0116: 9959882963 అయ లైన 138; 19614620 అ9ణు211.0000 యు న్న న సాగ ల్లో ఇ లో స తక ఒఅథం8 కెం0% 58009 న స. స. రయ త్త గ. సర్నా స్‌ో వొంంగిరాాండజంగంగ. సు ట్ర్‌ (ర్క్య/నిం 4/07 న్య రన న! సపుచ్చచాలి, 2-2028: 608076 ట్రిబ0211.000 వన్న... స “౮౪౬7 లట? ర్య 2260001202 క్ల తో య శీట్రాంజుల్‌ ల్‌ నెక్‌ 2801418 10666) ( వొజరిటాతిండో = వెం00ల044 20060210 క్యౌరల25026 - 500 083 తిాండంగి కం21099210 4 010600 (4011 00104౯ గం1ల౫ & 065160) 40, 4౨౫, గర టం2టం కరల2086 - 500 044 క: 040 - 27618261

న క. ముణం2ం2గా 145, (౧46) (ను 0116: 06 4౦11, 2020 గీట1507 10 [6 60౪76౧౯604 [1 ) న! 06 61202204 నాోనుడి? చాలు చఈ వుస్తకమే ఒక మృక్తక వద్యాల పేరు వున్తకం పేరే చూక్తికం” రెండు వందల యాళఖై వద్వాలతో విలనిళ్లే అఖండ ధ్వని కావ్యం. మానవాభ్యున్నతిని కాంక్షించే మవోజ్వుల కవితా నంవుటి ఉజగజ్జనీనతను ఎలుగెత్తి చాటో ఉత్తమ కవితా సంకలనం 'వద్య వుష్పాలతో సారస్వతార్చన' చేసే అణ్వింధన శాన్రవేత్త వరమభావుకుడైన కని మిత్రుడు, విద్వత్సవి - ఆవార్వ ఫణీంద్ర ణేనాక వద్యమై (జల నిర్జల మానన వీధులందునన్‌ వూని చరిస్తానని చెప్తూ- వద్యమె నిల్చి మానవత వట్టము గట్టి నవస వర్షములొ అని అగ్గలంగా ఉగ్గదించాడు తెలుగు భాషలోని అక్షరాలు - “అక్షరాలు కావవి- అవ్మవారి అక్షతలని అంటాడు కవి ఫణీంద్ర త్‌

శివుడి శిరోభూషణమైన నెలవంక తెలుగు అక్షరాల్లో తలకట్టుగా” మారింది

శివుడి శూలమే 'దీర్హమై'

శివుడి మెదలోని నాగేందుదే (గుడి దీర్తమై?

శివుడి వాహనమైన నందికొమ్ములే కొమ్ములై” భానిల్లా యని

ప్పాద్యంగా వక్టించాడు ఫణీంద్ర ఒక వద్యంలో

మరో వద్యంలో- ఫుట్టినవ్చుటినుండి గిట్టేదాక వద్చేగదా జీవితంలో- ఆ పదుల మధ్య ఒకింత నవ్వరా! అని నరునికి ప్రబోధించాడు.

నరుని జీవితంలో నీసొ'ల బంధాన్ని తెల్పాలని -

పాలనీను 6౦/44 నీను 4/60%0/ నీస

జెషధవు నీన; సెలైన్‌ సీన - నీనవద్యమె నరజీవితమ్మని-

మనిషి 542౫ గా నిష్తమించేవరకు ఈలోకంనుండి - ఇదొక చిత్రమైన బంధమని వివరించాడు.

మరొక వద్యంలో - “ఈశ్వరుని మించి 287౭౯ లేదు!

శాస్రమెంత వాని శక్తి ముందు” అని పలికాడు,

ఆచార్య ఫణీంద్ర. అక్షరసత్వమిది/!

ఆచార్యఫణీంద్ర నాన్నగారు శ్రీమాన్‌ గోవర్ధనం దేళికాచార్యుల వారు, మా నాన్నగారు మంచి న్నేపొతులు. దేళికోత్రములు! ఆచార్వవణీంద్ర నేనూ మంచి స్నేవొతులం. ఈ న్నేవామిలాగే ఆజీవనం కొనసాగాలని ఆ శ్రీనివానుని (పొర్ధిస్తూంటాను......

ఈ కావ్వాన్ని ఆచార్య ఫణీంద్ర మా చిన్నాన్నగ్గారైన మవోకవ్శి సాపహిత్రీ నుధానిధ్హి రుబాయీ కవి నమాట్‌డా/ తిరుమల శ్రీనివాసాచార్యులు గారికి అంకితం ఇవ్వడం నాకు ఆత్త్హానందాన్ని కలిగించిన విషయం,

6

'ఫులుగుకు రెందు రెక్టులని; వెలుగుకు రెందు దిక్సులని; ఉలధికి రెందు ఒడ్డులని; తెలుగు రెండు రాజ్ర్రాలని” చెవ్లూ..... “దివ్చముగా అభివృద్ధి చెందెడిన్‌' అని ఆకాంక్షీంచడమే ఆచార్చ ఫణీంద్ర నవ్చాదయతకు నిదర్భునం. వ్యానుడు ఫుట్టిన దినమే దానుడు వుట్టిన దినమైనదని - గురు పూజా దినమని - వవిత్ర గురువూర్ణిమయే తన జన్ఫుదినమనీ; 'వ్యద్యమైన కవితారన మెల్లరు మెచ్చగ రచించుచున్‌ కలము చేతను బూని కవిత్వ నీమలో సేద్వము నల్పుదునొ అని చాటుకొన్న ఆచార్య ఫణీంద్రకు.......... మా మైత్రీబంధానికి ప్రతీకగా....... శుభాకాంక్షలు తెల్పుకుంటూ..... నంకల్పతుద్ధి వున్న మా ఫణీంద్రకు నంకల్చు నిద్ధి కల్గాలని ఆ ఏదుగట్ల టేడుని వేదుకుంట్లూ....... కో ఠా (విరమణ, 7

కామిశెట్టి శ్రీనివాసులు వ్యవస్థాపక అధ్యక్షులు అన్నమాచార్య ప్రాజెక్టు మరియు శ్రీ వేంకటేశ్వర రికార్డింగ్‌ ప్రాజెక్టు తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానములు, అంధ్రప్రదేశ్‌. నెమలి పింఛం లాలా

నేనాక పద్యమై ప్రజల నిర్మల మానస వీధులందునన్‌

పూని చరించుచున్‌, తడిమి పుల్మరమొందెడునట్లు జేసియున్‌-

ఏ నిమిషంబునైన జనులెల్లరి జీవనయానమందునన్‌

ధ్యానమునందు నిల్చి, అజరామర కీర్తిని పొందగోరెదన్‌!

అని నిశ్వసించి విశ్వసించిన డా ఆచార్యఫణీంద్ర చిత్తవృత్తి వారి సంస్మారమునకు తార్మాణ. కావ్య ఫలాన్ని ఇంత మనోహరంగ కాంక్షించిన కవి హృదయము నైసర్గిక సుందరము, వ్యుత్పన్న బంధురము. పరిణతిని పొందిన కవితాశిల్పి మనః పరిపాకానికి అక్షరాకృతి.

“మౌక్తికం” అని నామాంకితంగ సాగిన ఈ (గ్రంథంలో కవి పొదిగిన మాక్తక పద్యాలు రెండున్నర శతకం పై మాటే. ముక్తక మంటే ఇందలి పద్యాలన్నీ దేని కవి స్వతంత్రము. స్వేచ్చగ కవికి కలిగిన భావాలను అల్లుకొంటూ పోవడం ఒక పద్యంతో మరొక పద్యం భావంలోగాని, ఛందస్సులోగాని, తీర్మానంలోగాని కలవాలని నియమం లేదు. రచన ఆత్న్మాళయంగ సాగుతుంది. ఇందులో అభిప్రాయాలు, వ్యక్తులు, సన్నివేశాలు అన్ని ఖిన్నమే. భిన్న దృక్చథాలతో విభిన్నంగ గోచరించే ఈ ముక్తకాలు స్వయం సంపూర్జాలు. అవి సీసాలైనా, ఆటవెలదులైనా, కందాలైనా, వృత్తాలైనా, తేటగీతికలైనా. ఇందులో ఎన్నో ప్రాచీన కవుల రచనల ప్రభావం గోచరించినా, కవి ఆత్మీయతా ముద్రను వేసుకొంటాయి. ఈ ముక్తక

8

రచనలో ప్రాచీన కావ్య సంప్రదాయాలు ఆది మధ్యాంతాలలో పొడచూపక పోవు. ఇష్టదేవతా ప్రార్ధన, ప్రాచీన కవి సంస్తుతి, సమకాలీన కవుల, రచయితల ప్రశంసలు మొదలైనవి.

మౌక్తికం అంటే ముత్యం. ముత్యం రూపంలో, స్టాల్యంలో ఒకటిగ ఉండదు. అటువంటి ముత్యాలనన్నింటిని కుష్పపోయకుండా ఒక దానితో ఒకటి సరిపడేటట్లుగ కూర్చడం మాలాకారుని ప్రతిభ. ఈ “మౌక్తికం'లో పద్యాలన్నీ అందంగ 'సూత్రపట్టి కూర్చినట్లు హృద్యంగ, మనోహరంగ అవతరించాయి. ఇందులో కవి అలంకృతిని, చమత్కృతిని ప్రదర్శించినాడు. దీనికి నిదర్శనం ఈ పద్యాలను వరుసగ చదివినప్పుడు పాఠకుడు ఏ మాత్రం విసుగుపడకుండా ఉత్కంఠతో ముందుకు సాగడమే. వేమన, సుమతి శతకాలు, గాథాసప్తశతి ఇత్యాదులు చదివినప్పుడు కలిగే ఉత్సాహం మనకు అనుభవానికి వస్తుంది. ఇది వ్యక్తిగతంగ నేను పొందిన అనుభూతి.

ఈ 'మౌక్తికంలో పద్యాలు ధారాళమైన శయ్యతో సాగుతాయి. యతి, గణ, వ్రాసాదులు ఒదిగొదిగి భావాన్ని ఆవిష్మరించడంలోనే పూర్తిగ నిమగ్నమౌతాయి. ఆంధ్ర భాషేతర శబ్దాలు కూడ ప్రయోగ సుందరంగ వాక్య రసాత్మకతను సంతరించుకున్నాయి. అక్కడక్కడా సమస్యాపూరణలు, ప్యారడీలు, ఆశువులు చోటుచేసుకొన్నాయి. పద్యాలన్నీ సరళసుందరంగ, నిరాటంకంగ సాగుతాయి. పద్యం నడక సొగసులు కురిపిస్తూ ఉదాత్తమైన భావాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది. అట్లా నన్నాకట్టుకొన్న పద్యాలెన్నో వున్నాయి. మచ్చుకు ఒకటి, రెండు -

(గ్రహ మండల మధ్యంబున దహియించుచు తన్ను తానె త్యాగ నిరతితో మపహికి వెలుంగుల నిచ్చును - ఇహ పరముల రవికి సాటి ఎవరిక? రవియే! (వద్యం 52) 9

ఒక శిల గుడిలో ప్రతిమగు -- ఒక శిల ఆ గుడికి ముందు నొదుగును మెట్టై - ఒకదానిని మొక్కెదరు - మ రొకదానిని త్రాక్కెద, రదియొక చిత్రమ్మే! (వద్యం 569) ఈ మౌక్తికం ప్రత్యేకత (ప్రతి పద్యానికి సమూలమైన శీర్షికను పెట్టడం ఉదాహరణకు - దడబ్బుపిచ్చి;

దబ్బు కొరకు పెద్ద “డ్రామాల” నాడేరు - ఒక్క మాట వెనుక, నొకటి ముందు! ఉన్న మాట పలుక ఉలికిపా టెక్కువ! గబ్బు రేపు జనుల దబ్బు పిచ్చి! (వద్యం 58) శునక నూక్తి ముక్తావళి; విశ్వాస హీనులై వీర్రవీగ, మనము

మానవులము కాము - మరచి పోకు! సాటి వారనిన ఈర్చ్యా ద్వేషముల్‌ గల్ల,

మానవులము కాము - మరచి పోకు! ఐకమత్య మొకింత లేక కాట్లాడగా,

మానవులము కాము - మరచి పోకు! యజమాని యెడ విధేయత వీడి వర్తింప,

మానవులము కాము - మరచి పోకు! శునకమన - కాస్త 'శునకత్వము” ను గలుగుచు, సాటి శునకాల గౌరవించవలె” - నంచు పిల్ల కుక్కకు బోధించె పెద్ద కుక్క శునక పరిభాషలో నీతి సూక్తులెన్నా! (ద్యం 82

10

వ్యాకరణము భావానికి సంకెళ్లు కాకూడదన్నది ఈ కవి చేసిన చక్కని తీర్మానం. వ్యాకరణంబే కవికిని కాకూడ దొక గుదిబండ కవన పథములో - నా కవితావేశమునకు నా కది యొక పట్టుగొమ్మ నా భావనలో! (పద్యం 29) కవి చెప్పినట్లే ఈ మౌక్తికంలో రచన సాగుతుంది. భావ వైవిధ్యంతో తీర్చిదిద్దిన ఈ కృతి స్వతంత్ర భావాలతో తొణకిస లాడుతున్నది. నాకు ముక్తక రచనలు చదవడం క్రొత్తకాదు. అన్నమాచార్యాదుల సంక్తీర్తనలన్ని ఈ కోవకు చెందినవి. నిరంతరం అన్నమయ్య పాటలలో నిమగ్నమైన నా ప్రవృత్తికి ఫణీంద్రుల ముక్తకాలు బాగా హత్తుకున్నవి. ఎవడు విజ్ఞుడను ప్రశ్నకు చక్కని సమాధాన మందించాడు. వరుల నెరుగువాడు వండితుండ్ర వెల్టు - అవని జను లతనికి అంజలిం(తు/ తనను తానె ఎరుగు ధన్యుండు విజ్ఞుందు - ఈశ్వరుందె అతని ఇచ్చ మెచ్చు!

(వద్యం 28) అక్షరముల గురించి ఈ కవి నడిపిన సీసం విలక్షణ సుందరముగ అమరినది. నెలవంక రూపమే 'తలకట్టు'గా మారె -

శూలమే 'దీర్హుమై శోభ గూర్చె - మెడను నాగేంద్రుడే 'గుడి దీర్ధమై వెల్లె - 'కొమ్ము'లాయెను నంది కొమ్ము లలరి - “ఏత్వంబు', *లోత్వంబూలే నాగ భూషణాల్‌ - “బుత్వాలు”' జంగమ బుషులు గాగ - “పూర్ణ బిందువె' అన్నపూర్ణ ముఖంబయ్యె - ప్రమథ గణపతియే 'ప్రణవిమయ్యె - క్షే

“ఓం నమశ్శివాయ” యటంచు నూని యట్టి అక్షరముల తొలుత దిద్దు నందు చేత - అక్షరములే తెలుగు వాని కక్షతలగు అలరి “అక్షరముగ” శ్రిలింగావనిపయి! (వద్యం 28) కవితను పెండ్లి కూతురుతో పోల్చి చెప్పడంతో తన కవితాత్మను ప్రదర్శించినాడు. అరయ కవనమన్న ఆలోచనమె గదా! ఊహ విస్తరించి దేహమగును - మేలి పదములన్ని మెరుగు భూషలగును - కూడి, కవిత పెండ్లి కూతురగును! (వద్యం త ఇట్లా చెవ్టుకొంటూ పోతే (గ్రంథమంత ఉదానారించవలని వస్తుంది. 'రవి కాననిచో కవి గాంచునటి లోకోక్తి. ఈ కవి చెప్పిన ఒక పద్వం గుండెను విండినక్రైనది. నిండియు నిండకుండనె కనీసము బాల్యము గూడ నాకు, మున్‌ గుండెకు చిల్లు బడ్డదని ఘౌల్గున యేడ్చిన నాదు తల్లితో - “ఉండవె అమ్మ! అంతగ మనోవ్యథ యేలనె? చిల్లు బడ్డచో, దండిగ లోని పద్య సుధ ధారగ కార” నటంచు పల్శితిన్‌! (వద్యం 267) డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర నాకు మూడు దశాబ్దాలుగ తెలుసు. వినయ సుందరమైన వ్యక్తిత్వం; మనసును కళ్లు చేసుకొని పలికెడి తీరు తన రచనల గురించి గాని, కవిత్వం గురించి గాని తానై పలుకక, మిత్రులు ప్రస్తావిస్తే తల పంకించి 'నా రచనలు సావకాశంగ చూడండని ముక్తసరిగ చెప్పడం- నాకు బాగా నచ్చిన గుణం. పారంపర్యమైన పండిత కుటుంబానికి చెందినా సుంత గర్వం పొడచూపదు. ఎన్నో సన్మానాలను, సత్మారాలను, బిరుదాలను పొందినా సాధారణమైన శైలిలో జీవన యాత్ర సాగించడం ఆశ్చర్యానందాలకు లోను చేస్తుంది. 12

పద్యం, గద్యం, గీతం, వ్యాసం ఇత్యాదిగ రచనలెన్నో చేసిన, డా.ఆచార్య ఫణీంద్ర కవితా కిరీటంలో ఈ “మౌకిక్తం” ఒక నెమలి పింఛం. ఆచార్య ఫణీంద్ర వృత్తిరీత్యా శాస్త్రజ్ఞుడు; ప్రవృత్తిరీత్యా కవీశ్వరుడు. ఇతని శాస్త్రీయమైన సంయమన దృష్టి కవితా వ్యాసంగానికి అలంకారమైనది. సంయమనము కవిత్వానికి ప్రాణం. ఈ కవి రచనల్లో ఆ ధర్మం విస్పష్టంగ గోచరిస్తుంది. దా॥ ఆచార్య ఫణీంద్ర తన కృతిని విజయజ్ఞుడు, వివేకవంతుడు, మీదు మిక్కిలి ఉదాత్త వ్యక్తిత్వం గల శ్రీమాన్‌ తిరుమల శ్రీనివాసాచార్యులకు అంకిత మిచ్చినాడు, భక్తి ప్రపత్తులతో. ప్రణయగౌరవాలతో కృతిపతిని గురించి చెప్పిన పద్యాలు హృద్యంగ, మనోహరంగ అవతరించాయి. కృతి భర్తను గురించి వ్రాస్తూ చివర చెప్పిన పద్యం నన్ను కదిలించి వేసింది. నా కళ్లు ఆనందంతో చెమ్మగిల్లాయి. నీదు వత్సలతను నిలువెల్ల తదిసి నే తన్మయత్వమందు తనయ సముడ! అంకిత మిడుదు నిదె - అస్మదీయ కృతిని పూర్ణ శశికి నూలు ప్రోవు వోలె! ఇంక వ్రాయడాని కేమున్నది. మీ ముందు “మౌక్తికం” ఉంది. ఆస్వాదించండి. “శ్రీనివాసో రక్షతు” తాసప్తు డ్రంణవల (కామిశెట్టి శ్రీనివానులు) 13

భారత్‌ భూషణ్‌, కవితిలక తెలంగాణ ప్రభుత్వ 'దాశరథి పురస్మారి గ్రహీత తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ “ప్రతిభా పురస్కార" గ్రహీత దాః తిరునగరి లోకాలోకనం ఈ “మౌక్తికం” కా వి వృం౦ లాడ “ఏ ఛందస్సును నన్నయాది కవులే యెంతే నుపాసించిరో- ఏ ఛందస్సున భారతాది కృతుల న్నింపార వర్ణించిరో- ఏ ఛందస్సు సరస్వతీ జనని కీదేరు సద్రూపమో- ఆ ఛందస్సున కైతలల్లు కవిగా నైతిన్‌ మహా ధన్యుడన్‌!” అని తన గూర్చి చెప్పుకొన్న వినయ సంపన్నుడైన విద్వత్శ్మవి ఆచార్య ఫణీంద్ర, తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని వర్తమాన పద్యకవులలో అగ్రేసరులు. రవ్వలు రాల్చి ఆంధ్రవాణికి గరగరలు పచరించిన కవి రాజహంస డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర. గంగార్సురీ సద్భశ్యమైన ధారాశుద్ధితో పద్యకవిత్వం చెప్పి, రసజ్ఞ లోకాన్ని ఉర్రూతలూగించిన ఫణీంద్ర ఇప్పటికే చక్కని పద్యకృతులు ప్రచురించి సాహితీలోకంలో ప్రశస్తిని పొందారు. నవనవోన్మేషశాలినియైన ప్రతిభతో కవితా సృజన చేస్తున్నారు. “కేచిత్‌ కవీనాం నవా దృష్టిః, ఆయన నవ్యకృతి “మౌక్తికం”. “మౌక్తికం” అంటే ముత్యం. స్వతంత్ర భావాన్ని వ్యక్తీకరించే శ్లోకాన్ని గాని, పద్యాన్ని గానీ లాక్షణికులు “ముక్తకం” అన్నారు. ఆచార్య ఫణీంద్ర “మౌక్షిక్తం” కృతిలోని పద్యాలన్నీ ముక్తకాలు. ఫణీంద్ర కవి లోకాలోకనం ఈ పద్యాలలో కనిపిస్తుంది. 'కంటికి కనిపించిందంతా కైతగా రాసేస్తున్నాను” అని మహాకవి దాశరథి గారన్నట్లుగా ఈ కవి తాను చూచిన ప్రతి దృశ్యాన్ని కవిత్వీకరించారు. క్షే

“దృష్ట పూర్వా అవిహ్యార్థే

కావ్యే రస పరిగ్రహాత్‌

సర్వే నవా ఇవాఖభింతి

మధుమాస ఇవ ద్రుమా

అన్నాడు కదా ఆనంద వర్ధనుడు. ఆచార్య ఫణీంద్ర ముక్తకాలంలో ఉపదేశం, సందేశం, భక్తి, రక్తి, నీతి, రీతి, తళుకు, బెళుకు, వ్యంగ్యం, హాస్యం సహృదయుల నలరింపజేస్తాయి.

విష్ణు కథ నాలకించని వీనులేల?

విష్ణు కథ నాలపించని పెదవులేల?

విదిత పావన మీ భువిని విష్ణు కథయే!

విష్ణు కథ మానవాళికి వెనుబలమ్ము!!!

(విష్ణు కథ” - 8- ఉపదేశం)

శివుడును, శివానియు కలసి

అవలీలగ ఏక దేహమందున నిముదన్‌-

“ఎవరెక్కువ?, తక్కువ?” యని

అవసరమా ఇక వివాదమాడ మనుజులన్‌?

(“ఎవరెక్కువ” - 18-సందేశం)

వలదు జన్మమ్ము నాకింక వలదు మరల-

“తగదు - జన్మమ్ము నాందక తప్ప” దన్న-

తిరుమలేశునికి సుగంధ పరిమళమిడు

“పునుగు పిల్లొగా నేనింక పుట్టదలతు!

(పునుగు పిల్లా - 22- భక్తి) ఫణీంద్ర కవి భావుకతను ఎత్తి చూపే మరొక పద్యం- విశ్వము నొక ప్రమిద యట్లు వెలయ జేసి, సకల సాగర జలములే చమురు గాగ, ఆకసమె వత్తి యనగ, సూర్యాగ్ని తోడ దీపము వెలిగించెద నీకు దేవదేవ!

“దీపారాధన” - 28 తాత్త్వికత) 15

ఆచార్య ఫణీంద్ర ప్రాచీన కవులను క్షుణ్ణంగా చదివిన వారు. ఆధునిక కపులనూ అధ్యయనం చేశారని ఈ కృతిలోని పద్యాలను చదివిన సహృదయులకు తెలుస్తుంది. శ్రీనాథుడు, పోతన, పెద్దన వంటి ప్రాచీన కవుల పోకడలు, విశ్వనాథ జాషువా, నండూరి, కరుణశ్రీ, దాశరథి వంటి ఆధునిక కవుల నదకలూ ఈ పద్యాలు చదువుతున్నప్పుడు గుర్తుకురావడం సహజం. అయితే, తనదైన ముద్రతో, “గిక్షనొతో పద్యాన్ని రచించడం ఈ కవిలోని సహజ ప్రతిభ. విశ్వనాథ వారన్నట్లు- “కవి (ప్రతిభలోన నుండును కావ్య గత శ తాంశముల యందు తొంబదియైన పాళ్ళు” ఫణీంద్ర కలం నుండి జాలువారిన పద్య మౌక్తికాలలో- “ఆకలైన వేళ అన్నమే కావలెన్‌- వజ్రములవి తినగ పనికిరావు! దాహమైన యపుడు త్రాగు నీరు వలయు- పసిడి ద్రావకమ్ము పనికిరాదు!” (42) వంటి సత్య సూక్తులు, “జీవితాంతమ్ము కష్టించి చెమటనోద్చి ధనమునెంతా సంపాదించి దానితోడ ఇల్లు నిర్మించు నొకడు- ఇంకెవడొ యొకడు అందు నివసించి సౌఖ్యాల ననుభవించు!” (84) వంటి వ్యంగ్యోక్తులు. “పూలును పరిమళముల వలె- పాలును, మీగడల వోలె- భాస్వంత శర త్మాల శశియు, వెన్నెల వలె- ఆలుమగలు కలసి మెలసి యలరారవలెన్‌”! (128) వంటి హితోక్తులు. “ఏరికి తల వంచను, నే ధీరుడనని పలికి పొడుగు దీర్షము తీసే వీరుడు సైతము నెలకొక మారును తల వంచు గదర మంగలి ముందున్‌గ”(66) వంటి వాస్యోక్తులు ఈ కృతిలో ఎన్నో ఉన్నాయి. విస్తర భీతి... ఉపోద్దాతం బంగాళాఖాతం కావద్దు కదా! 16

కన్బడి కూలును, నుయి పూడును,

వడి నీళ్ళన్‌ చెరువు తెగును, వనమున్‌ ఖిలమౌ!

చెడనిది పద్యమ్మొకటే!...” అన్నాడు గువ్వల చెన్నకవి. అంతటి ప్రాభవం గల పద్యాన్ని రక్షించుకోవాలని ఫణీంద్ర కవి ఉవాచ.

“మౌక్తికం” మనోజ్ఞ కవితా పేటి.

మహాభారతంలో లేనిదేది ప్రపంచంలో లేదు అన్నట్టుగా “మౌక్తికం”లోని రెండు వందల యాఖై పద్యాలలో వర్తమాన సమాజాన్ని చూపించిన (ద్రష్ట ఈ కావ్య స్రష్ట ఈ కృతి సంపూర్ణంగా చదివిన తరువాత, “మంచి కావ్యం చదివితే నిండుగా భోంచేసినట్లుండాలి. కొంచెం చించుకొన్నట్లుందాలి.” అన్న ఆరుద్ర గారి వాక్యం గుర్తుకు వచ్చింది. “మౌక్తికం” చదివిన వారు నిజమేనని అంగీకరిస్తారు.

“మౌక్తికం” కృతిని మహాకవి డా. తిరుమల శ్రీనివాసాచార్య గారికి ఆచార్య ఫణీంద్ర కవి అంకిత మివ్చడం సముచితంగా ఉంది. పసిడికి పరిమళ మద్దినట్లు ఉంది. మా తరానికి కవికుల గురువు తిరుమల శ్రీనివాసాచార్య గారు. వారు చేపట్టని ప్రక్రియ లేదు. సాహితీ క్షేత్రంలో పండించని పంట లేదు. అంతటి “కవితా సుధానిధి”కి “మౌక్తికం” అంకితమివ్వడం అంటే - లక్ష్మి, నారాయణుని దైపోవడం; పార్వతి, పరమేశ్వరునిదైపోవడం.

ఆచార్య ఫణీంద్ర కవి నా చిరకాల మిత్రులు, మేమిరువురం మహాకవి దాశరథి గారి అంతేవాసులం. వారి వాత్సల్యాన్ని దండిగా పొందిన అదృష్టవంతులం. ఆత్మీయతతో ఫణీంద్ర నన్ను నాలుగు ముందుమాటలు వ్రాయమన్నారు. “మౌక్తికం” నిక్కమైన మంచి నీలం. చదవండి. స్పందించండి. ఊహ తెలియంగల వారు లేఖక పాఠకోత్తములు.

“శబ్దార్ధ సహితౌ వ్ర కవి వ్యాపార శాలిని

బుధే వ్యవస్థితా కావ్యం తద్విదాహ్లాదకారిణి!”

(కుంతకుడు- వక్రోక్తి జీవితం)

దా, తిరునగరి క్ష

అంకితం చా క్రా కావ్యవువురిణిలో కమనీయ వద్వాల వడ్డాలు వెదజల్లు వరిమళమ్ము- నువిమర్భన, సుపరిళోధన, కృుతకృృత్య శేముషీ మపొత విశ్లేషణమ్ము- బ్రవ్మ్తోత్సువాదుల వ్యాఖ్యాన సరణిలో థానీల్లు పాండిత్య వైభవమ్ము- అధ్వావనమ్ములో ఆప్పాయతను జొన్ఫి విద్యార్థుల కిడు వివేచనమ్ము- (ప్రథిత 'యువభారతి” నునంస్థ రథిర ఘనత అన్ని కలబోయ రూపొందినట్టి నుకవి! 'తిరుమలాన్వయ సంజాత దివ్వ్చమూర్తి! 'శ్రీనివాసాబ్వాయ మవాో విశేష క్తీర్తి/ నభలను నమ్మోహపరచు విభవద్వక్షృత్వ శ్రక్తి విఖ్రాజితమై- నభ నమ సారన్వతమున (భవించిన సాహితీ ప్రభాకరు జీవే! 18

అత్రికితఠి ర న్‌ న. వు. సే. ల | | | | | , సాహితీ సుధానిధి, తెలుగు రుబాయీ కవిసమ్రాట్‌ తెలంగాణ ప్రభుత్వ తాలి దాశరథి పురస్కార గ్రహీత మాం దా నదట్‌) శసవాసాచాతు) నాటు న్ను డా తకుచుల (్రసవానశాచాత్య గారికి (మ ద్రాళ్సి వలదనాలత్‌' మామాట. + షి. ట్‌ మత్‌. =-ఆచార్య ఫణీంద్ర ళం “వంద వ హా ల

స! యా ). (11111 2 ఖై! . (1. “ 1 [1 న; షూ కలే! హి (1. చ? 18

తెలుగు సాపొత్య జగతిలో ధిషణ మీర

'దాశరథి” రుబాయీలకు తండి గాగ

ఇంపుగా వాని పెంచి పోషించి నీవు

భళి తెలుగు 'రుబాయీల బాబాయి” నైతి/

భవ దనమాన శేమువికి, ఖానీలు కావ్య తతార్థ శక్తికిన్‌-

ఎవరును సాటి రారనుచు నిచ్చెను రాష్త్ర (ప్రభుత్వ నేత యీ

నవ తెలగాణ రాష్ట్రమున నాందిగ 'చాశరథీ వురస్కుతిన్‌!

న్రవమును జేయుచున్నటులె నంస్థ అవెన్నియొ నల్సె నత్సుతుల్‌

నీదు వత్సలతను నిలువెల్ల తదిని నో

తన్ఫయత్వమందు తనయ నముడ!

అంకిత మిడుదు నిదె - అస్టుదీయ కృతిని

వూర్ణ శళికి నూలు ప్రోవు వోలె!

“సాహితీ సుధానిధి” , 'కెలుగు రుబాయీ కని నమాటో

దా/ తిరుమల శ్రీనివాసాచార్యులు గారికీ -

తేది: 16-12-2019 పాదాభివందనాలతో

19

సాహితీసుధానిధి తెలుగు రుబాయీ కవి సమ్రాట్‌ దా॥ తిరుమల శ్రీనివాసాచార్య తెలంగాణ ప్రభుత్వ తాలి 'చాశరథి పురస్మారి గ్రహ్‌త ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ పురస్కార గ్రహీత స్వీకారం ాటటకా

పద్యాన్ని హృద్యంగా సహృదయ నైవేద్యంగా రచింపగల్లిన విద్వతృ్మవులు దా. అచార్య ఫణీంద్ర గారు. వారు 'పద్య కళాప్రవీణుి, 'కవి దిగ్గజ అనే బిరుదములను సార్ధకం చేసికొన్నవారు. ప్రాచీన - అధునాతన పద్య విద్యా ప్రసూన వనంలోని సౌందర్య సౌరభ్యాలను గుండెనిందడుగా నింపుకొని, అవి- తమ కావ్యాలలో ప్రతిఫలించేలా, కావ్యసృష్టి చేయగల్లిన కవి విరించి శ్రీ ఫణీంద్ర గారు. “ముకుంద శతకం తో మొదలుకొని, 'సాహితీ సల్లాపాలు సాగిస్తూ - ఈ 'మౌక్తికం' కావ్యం వరకు, దాదాపు ఇరువై గ్రంథాలను రచించిన విద్వన్మూర్తులు డా. ఫణీంద్ర గారు. ప్రకృతిలోని, ప్రపంచంలోని పరిజామాలనూ 'ప్రమాణాలనూ పరిశీలిస్తూ, ప్రతిక్షణం స్పందించే హృదయవాదులు ఆచార్య ఫణీంద్ర గారు. వారు బహు సాహితీ సంస్థలకు అధ్యక్షులుగా, ఉపాధ్యక్షులుగా, కార్యదర్శులుగా సాహితీసేవ చేస్తున్నారు.

ఈ పద్య కావ్య నామం - 'మౌక్తికం”. ఇందులో రెండు వందల యాబై రెండు ఖండికలున్నాయి. ఇవి ఖండికలైనా ఈ కావ్యకర్త యొక్క అఖండ విశాల విజ్ఞానాన్ని ఆంధ్రపద్యకావ్య మర్యాదామాధురినీ ప్రకటిస్తున్నాయి. కావ్య గుణాలనూ శాస్త్ర లక్షణాలనూ - రెంటిని అత్మదఘ్నంగా ఆఅకళించుకున్న సత్మవీంద్రులు ఆచార్య ఫణీంద్రులు, “భుజమునగల్గు' - అంటూ పార్వతీ తనయుడైన శ్రీ గణపతి స్తవంతో (ప్రారంభమైన ఈ కావ్యం - “నేనొక పద్యమై' అనే ప్రజా హృదయాంతస్సులలో చిరకాలం జీవించాలనే, కవి ఆకాంక్షను అభి వ్యక్తం చేయడంతో భరతవాక్యం పలుకుతున్నది. ఈ సందర్భంలో -

20

“వరులకొజకు బావి తవ్వ - మంచినీరు ఊరుతుంది వరుల మేలు కోరి దున్న - మంచి వంట వండుతుంది దేశమ్మ్శుకె బతుకు బతుకు - ఆశయాలు వచ్చగిల్లు ట్రజకోనం కైతలల్లు - పేరు నదా వెలుగుతుంది” (సందేశ సౌరభాలు-96) అనే నా రుబాయీ స్ఫురణకు వచ్చింది. “కాంతా నమ్మిత కర్ణపేయ రనవాక్పృన్ఫూర్తి నొప్పారి ధ్వ న్యంతర్హర్భిత భావ వూర్హ రమణీయార్ద ప్రవంచాతి భా న్వంతం బౌచును కావ్యరాజమది విశ్వ(శేయ మొందన్‌ రసో దంతంబై మనుటొవ్హు, నవ్దుదది నత్మావ్యం బనంగాదగున్‌” అని చాటిన, 'అభినవ పోతన శ్రీమాన్‌ వానమామలై వరదాచార్యుల వారి పద్య లక్షణానికి, సరసమైన లక్ష్యం - ఈ “మౌక్తికం” కావ్యం. ఇందలి ప్రతిపద్యం ఒక ముక్తా ఫలమే. మిత్రులు డా. ఫణీంద్రగారికి నా పట్ల గల గౌరవానికీ సద్భావనకూ ఈ కావ్యాంకితం - అక్షరోదాహరణం. నిండు మనస్సుతో సౌహార్దంతో ఈ “మౌక్తికం” కావ్యాన్ని “అంకితరి గా స్వీకరిస్తున్నాను. ఇట్లు బుధజన విధేయుడు తిరుమల శ్రీనివాసాచార్య లై

నా పలుకు పద్యమై నా. టకా

మెదడులో ఒక మెరుపు మెరిసినప్పుడు.. హృదయంలో ఒక మంచి తలపు మెదలినప్పుడు.. కనులకు ఏదో వింతగా కనిపించినప్పుడు. కన్నీళ్ళతో మనసు ఆర్ధమైనపుడు.. ఆనందంలో అనుభూతి తేలియాడినప్పుడు.. నాలో పలుకు పద్యమై ప్రవహించడం పరిపాటి. అది ముక్తక్తమై అరచేతిలో నిలిచిన ముత్యంలా నన్ను మురిపిస్తూ ఉంటుంది. అట్లా పన్నెండేళ్ళ [ప్రాయం నుండి ఎన్ని మౌక్తికాలను దోసిలిలో పట్టుకొన్నానో... ఎన్ని పారేసుకొన్నానో...

కాని కాలక్రమంలో ఆధునిక సాంకేతికత అభివృద్ధి చెంది అంతర్జాలం అడుగు పెట్టాక, 2008 సంవత్సరం నుండి తొలితరం తెలుగు “బ్లాగు రైటర్లూలో ఒకనిగా, నేను నావంటూ కొన్ని “బ్లాగు”లను రూపొందించుకొని, వాటిలో వ్రాస్తూ ఆధునిక, యువ సాహిత్యాఖిమానులను అలరిస్తూ వస్తున్నాను. వాటిలో మొదటిది, ప్రధానమైంది “౦౧ తీయఖ2 ప2జం0ంలురః (4 00609” - సో” 1038210...)" రెండవది - మా గురువు గారు కీ.శే. డా.నండూరి రామకృష్ణమాచార్యులు గారి స్మారకంగా రూపొందించిన సాహిత్య పీఠం పేరిట నిర్వహించే బ్లాగుగనందూరి రామకృష్ణమాచార్య సాహిత్య పీఠం”. మూడవది - పైన పేర్కొన్న ముక్తక పద్యమౌక్తికాలను ఎప్పటికప్పుడు అంతర్జాల పాఠకులకు అందించే బ్లాగు - “మౌక్తికం”. నాలుగవది - నా దృష్టికి వచ్చిన, నాకు నచ్చిన మురియు నేను ముందుమాటలు వ్రాసిన ఇతర కవుల పుస్తకాల వివరాలను, సమీక్షలను పొందుపరిచే బ్లాగు - “పుస్తక పరిమళం”.

22

మొత్తానికి, నా “మౌక్తికం” బ్లాగు పుణ్యమా అని, నాదైన ఏ పద్య మౌక్తికం అప్పటి నుండి చేజారకుందా అంతర్జాలంలో అజరామరంగా నిలిచి ఉండడం నాకు ఆనందాన్ని సంతృప్తిని కలిగించే విషయం. 7220౮ 10 4860 1228, కం 31 010886 1 46 */0గేర, ౪ష0 0%66 2 *2/ 10 కాజు ఇంటు 100606. ఇప్పుడు ఆ నా బ్లాగులోని ఆ ముక్తక పద్యాలలో 252 మౌక్తికాలను ఏరి, అదే “మౌక్తికం” పేర ఈ గ్రంథ రూపంలో వెలువరిస్తున్నాను.

ఈ సందర్భంగా ముందుగా, కవిగా నా తొలిదశలో పద్యాన్ని ముక్తాఫలంగా తీర్చిదిద్దడంలోని మెళకువలను నాకు నేర్చిన మా గురువుగారు మహాకవి డా. నండూరి రామకృష్ణమాచార్యుల దివ్యస్మృతికి అంజలి ఘటిస్తున్నాను. అట్లాగే ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో నా పిహెచ్‌.డి సిద్ధాంత పర్యవేక్షక గురువు, సుప్రసిద్ధ విమర్శకులు ఆచార్య ఎస్వీ. రామారావు గారికి నమోవాకాలను సమర్పించుకొంటున్నాను.

తిరుమల వేంకటేశ్వరస్వామి నాకు పరదైవమైతే, నాకు ప్రత్యక్ష దైవం - సాంస్కృతిక బంధువు, సాహితీ సింధువు, తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సలహాదారు డా. కె.వీ. రమణాచారి గారు. ఈ నా కృతికి అమూల్యమైన పీఠికను సంతరించి, ఆశీస్సులనందించిన ఆ మహనీయునికి పాదాభివందనాలు.

రమణాచారి గారి పితృదేవులు స్వర్గీయ శ్రీమాన్‌ కె.వి. రాఘవాచార్యులు గారు మా నాన్న గారికి ఆత్మీయ మిక్రులు. వారి సోదరులు డా. తిరుమల శ్రీనివాసాచార్యులు గారు, దాదాపు ముప్పదేండ్ల (క్రితం “యువభారతి” సంస్థలో నేను బెత్సాహిక యువ సభ్యునిగా చేరినప్పటినుండి, ఈనాడు నేను “యువభారతి” అధ్యక్షునిగా ఎదిగే వరకు ఆ పండిత కవి నాపై అపరిమితమైన, అవ్యాజమైన వాత్సల్యాన్ని వర్షిస్తూ ప్రోత్సహిస్తూ ఉన్నారు. పితృతుల్యులైన ఆ మహాకవికి ఈ నా కృతి “మౌక్తికం” అంకితం. (ప్రేమతో “స్వీకారం” పేరిట ఆయన అందించిన ఆశీస్సులకు నా హృదయ పూర్వక కృతజ్ఞతాంజలి.

నా బాల్యం నుండి తిరుమల కొండపై శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామివారి దర్శనార్థం వెళ్ళినప్పుడు, శ్రవణ సుభగంగా అన్నమాచార్యుల వారి కీర్తనలతోబాటు ఒక గంభీరమైన కంఠం స్పష్టమైన వాచికంతో స్వామి వారి లీలా విశేషాలతోబాటు, ఆ పుణ్యక్షేత్ర వైభవాన్ని వివరిస్తూ వినిపించి నన్ను ఆలౌకికానందానికి లోను చేస్తూ ఉండేది. ఆ సుమధుర గళం తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానాల “అన్నమాచార్య ప్రాజెక్టు

ఐం

వ్యవస్థాపక అధ్యక్షులైన సారస్వత మూర్తి శ్రీ కామిశెట్టి శ్రీనివాసులు గారిది. తరువాతి కాలంలో “నవ్య సాహితీ సమితి” కార్యక్రమాలలో వారితో ప్రత్యక్ష పరిచయమై కృతార్ణుడనయ్యాను. అడిగిన వెంటనే ఈ నా ముక్తక సంపుటికి తన ఆశీస్సులను అక్షరాకృతిలో అందించిన ఆ మహానుభావుడు కృతి ప్రచురణ పూర్తికాకమునుపె పరమపదించడం నన్ను చాలా బాధించింది. ఆ దివ్యమూర్తికి నా నివాళి.

డా. తిరునగరి గారు మహాకవి దాశరథి గారి శిష్య ప్రముఖులలో ప్రముఖులు. దాశరథి గారు మా వదిన గారు శ్రీమతి “గోవర్ధనం శ్రీదేవి శేషాచార్య' గారికి సమీప బంధువు. దాశరథి గారు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వ ఆస్థాన కవిగా ఉన్న కాలంలో ఒకరోజు మా గృహాన్ని పావనం చేసారు. అప్పటికి, పదహారేళ్ళ వయసులో ఉన్న నేను వ్రాసుకొన్న కొన్ని పద్యాలను ఆ మహాకవి చూసి మెచ్చుకొని ”/611 1006 ౫౦౫౦8 ౧2౬1! 6౦0 21646" అంటూ వెన్ను తట్టారు. దాశరథి గారి బెన్నత్యం ఎంతటిదంటే, ఆ మహాపురుషుడు అంతటితో ఆగక, తరువాత తిరునగరి గారికి “యువకవి ఫణీంద్ర ప్రతిభావంతంగా పద్యాలు ్రాస్తున్నా”డని చెప్పారట. తిరునగరి గౌరితో నాకు పరిచయమయ్యాక, ఆయన నాకీ విషయం చెప్పి, నన్ను అక్కున జేర్చుకొన్నారు. అగ్రజ సమానులైన తిరునగరి గారు ఈ పద్య సంపుటికి అమూల్యమైన అభిప్రాయాన్ని అందించి ఆశీర్వదించారు. ఆయనకు నా నమస్కృతులు.

నాకు ప్రత్యక్ష దర్శన భాగ్యం కలుగకపోయినా, నా శ్రీమతి శ్రీవల్లి వైపు నుండి బంధువు ప్రసిద్ధ కవి వానమామలై వరదాచార్యులు గారు. వారి అంతేవాసి శ్రీ తాళ్ళపల్లి మురళీధర్‌గౌడ్‌ నాకు మంచి మిత్రులు. కవిగానే గాక, “పుస్తక శిల్పి”గా శిల్పిగా కూడా ప్రసిద్ధుడు. ఈ పుస్తకానికి కూడ రూపశిల్పి అయిన ఆ కవి మిత్రునికి నా ధన్యవాదాలు.

ఈ పుస్తకానికి అందమైన ముఖచిత్రాన్ని రూపొందించిన ప్రముఖ కవి, ముఖచిత్ర రూపశిల్సి శ్రీ వాధూలస గారికి, లే అవుట్‌ చేసిన యం. కవితా రెడ్డి గారికి కృతజ్ఞతలు.

ఈ ముక్తక కృతిలో నా అనుభవాలు, అనుభూతులు, ఆశ్చర్యాలు, ఆలోచనలు, ఆదర్శాలు, ఆవేశాలు, ఆక్రోశాలు, ఆవేదనలు, ఆనందాలు... అన్నీ... ఒక్కొక్కటీ నా అంతరంగం లోతుల నుండి వెలికి తీసిన ఒక మౌక్తికం. సాహితీ ప్రియులారా! ఇవన్నీ మీ కోసమే. ఎవరికి నచ్చినవి వారు ఏరుకొని గుండెలో దాచుకోండి. నన్ను ఆశీర్వదించండి.

ఆచార్య ఫణీంద్ర బడ

మౌకికం న క జ మా

1. పార్వతీ తనయ!

భుజమున గల్గు బాల ఫణి భూషణ మొక్కటి నీదు తొండమున్‌

నిజ కుల జీవిగా తలచి నెయ్యము సేయగ మేళగించ, ఆ

బుజిబుజి రేకు నాగు గని ముచ్చటగా ముసి నవ్వ రువ్వెడిన్‌

గజ ముఖ! పార్వతీ తనయ! కావుమటంచిదె నీకు మొక్కెదన్‌! 2. పద్య పుష్పములతో ఉం

నాజూకైన మదీయ భావ తతులన్‌ నాణ్యాంధ్ర శబ్బాళితో

తేజశళ్ళిల్బ మనోజ్ఞ ఛందముల నుద్దీపింప పద్యంబులై,

రాజీవాక్షుని ముద్దు గోడల! నినున్‌ ప్రార్ధింప పుష్పంబులౌ!

పూజింతున్‌ నిను పద్య పుష్పములతో పూర్ణేందు బింబాననా! 8. ఏక పద్య రామాయణం

“యాగ ఫలంబుగా జననమంది, మవాీస్త్ర కళా విదుండునై,

యాగము గావగా జని, శివాంకిత చాపము (ద్రుంచి, జానకిన్‌

తా గొని పత్నిగా, పిదప - తండ్రి వచః పరిపాలనన్‌ వనం

బేగి, దశాననున్‌ దునిమి, వలికయౌ రఘురాము (మొక్కెదన్‌!”

సెట్ల పమెల్ల " గా దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * (టో

శీ ఎవని గుండె చీల్చ ఎం ఎవని గుండె చీల్చ నెపుడు రక్తమునకు బదులు రామ నామ భక్తిసమమ రంద మేక ధార (్రవియించుచుండునో - అట్టి ఆంజనేయు నంజలింతు! 5. ఆదికవి “రామ - రామ” యనెడి రమ్యాక్షరాలను కర్ణపేయముగను, కవనమనెడు కొమ్మనెక్కి పలుకు కోకిల - వాల్మీకి! ఆదికవిని సతత మభినుతింతు! 6. శ్రీ యతిరాజ! (మొక్కెదన్‌! “సకల చరాచరంబులకు సద్గతి నిచ్చెడి మంత్ర రాజమున్‌, ఒకరినొ లేక ఇద్దరినా - ఉత్తములన్‌ గురులెంచి వారికే ప్రకటన చేయుటేమి?” యను భావనతో గుడి గోపురంబుపై చకచక నెక్కి లోకులకు చాటిన శ్రీ యతిరాజ! 'మొక్కెదన్‌! 7. శ్రీమదాందాళు మా తల్లి ... పాశురముల తోడ పరమాత్ము నర్చించి భక్తి సుధను ప్రజకు పంచినట్టి అమ్మ వారు ్రీమదాండాళు మా తల్లి పాద పద్మములను పట్టి విడువ! 26 + మౌక్తికం

& విష్ణు కథ విష్ణు కథ నాలకించని వీను లేల? విష్ణు కథ నాలపించని పెదవు లేల? విదిత పావన మీ భువి విష్ణు కథయె! విష్ణు కథ మానవాళికి వెను బలమ్ము!! 9. శ్రీ కైవల్యంపు వరషఫ్రదాత శ్రీ వైకుంఠపురాన క్షీరజలధిన్‌ శేషాహి దేహంబుతో నావృత్తంబగు దివ్యశయ్యపయి సౌఖ్యాసీనుడై, కేళి శ్రీ దేవీ మానస చౌర్య చిత్తుడయి, దేదీష్యంబుగా వెల్లు శ్రీ కైవల్యంపు వరప్రదాత - హరికిన్‌ కైమోడ్పు లర్పించెదన్‌! 10. ఇల వైకుంఠ పురంబులే! ఇల వైకుంఠ పురంబులే - నగరిలో నే మూల నే మందిరం బుల నేకాదళి దివ్య పర్వదినమున్‌ బోవంగ శేషోదర స్థల పర్యంక రమా సుసేవిత పరంధా “మోత్తర ద్వారా స ద్విలస ద్దర్శన భాగ్యము న్నమిత భక్తిన్‌ బొంద “పాహీ” యటన్‌ 11. సపత్నీ మాత్సర్యము .. !! “భ్రూదేవిం” గని మోహితుండయి తనన్‌ భోగింపడో నాథుడం చేదో సన్నని సందియమ్ము “సిరి”కి న్నే మూలొ! తానందుకే, ఆదేశించి వసింప నామె నహి శీర్నాగ్రమ్ముపై మాటు, తా పాదాబ్దంబుల బట్టి స్వామి కెదుటన్‌ వాసించు వాల్లూపులన్‌! డు యొ దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * ౭0/7

12, ధర్మ రక్ష కన్నులు నెత్తికెక్క నరకాసురు డీ భువి కంటకుందునై ఎన్నగ మానవాళి నతి హీనముగా నలిపెట్ట - నాతనిం గన్న ధరిత్రి కన్న మమకారము సైతము ప్రక్కబెట్టి, లో కోన్నతి నెంచి, కన్న తనయున్‌ వధియించెను ధర్మ రక్షక! 18. ఎవ రెక్కువ, తక్కువ యని ,.. శివుడును, శివానియు కలసి అవలీలగ ఏక దేహ నుందున నిముడన్‌, ఎవ రెక్కువ, తక్కువ యని అవసరమా ఇక వివాద - మాడ, మగలలో? 14 వాదే..! వాడే నను కాపాడెడి వాడని - వాడని తలంపు పారుచునుండున్‌ నాడును, నేడును, మరియే నాడును నాలోని జీవనాడుల యందున్‌! 15. వా డనునేదియో ... వాడు తలంప తిమ్మియగు బమ్మియె - బమ్మియు నౌర తిమ్మియున్‌! వేడుక లంతరించి మది వేదన నిండు క్షణమ్ము లోపలన్‌ - గోడులు, కష్టముల్‌ తొలగి కూడును మోదము నంత నంతలో! వా డనునేదియో - అదియె వర్తిలు నీ జగమందు సర్వదా! 28 + మౌక్తికం

16. విజ్ఞుడు పరుల నెరుగువాదు పండితుండై వెల్లు - అవని జను లతనికి అంజలింత్రు! తనను తానె ఎరుగు ధన్యుండు విజ్ఞుండు జూ ఈశ్వరుండె అతని ఇచ్చ మెచ్చు!
17. రామ భక్తి “ఇన్‌ ఎవిరీ వాక్‌ ఆఫ్‌ లైఫ్‌” వింతగ, రోజు ... 'ఆఫిసు'కు వెళ్ళిడి వేళ - కలమ్ము కాన రా; దెంతొ గవేషణన్‌ సలుప నెచ్చటొ యేదొ కలమ్ము జిక్కు - “అ ద్దింతకు వ్రాయునా?” యనుచు నేర్పడు శంకయె దీర, రామియం చంత లిఖించి చూతు! - అటు లబ్బిన చాలు నొకింత పుణ్యమే!
18. కీర్తి కవివరు డెప్పుడైన తన కావ్యమునందలి నాయకాగ్రణిన్‌ ప్రవిమల కీర్తిమంతునిగ భాసిల జేయును గాని - తా భువిపయి కీర్తి వెంట పడబోవడు! ఆదికవీంద్రుడైన ఆ రవికుల రత్నదీపమగు రాముని మించిన కీర్తి నాందెనే?
19. పిల్ల కోతి “కన్నులన్‌ జూతుమా? కడు పెద్దగానుండు - చిన్నగా నుండవు చిత్తమలర! ఒంటిపై జూతుమా? ఒక కొన్ని వెంట్రుకల్‌ కనుల కింపును గొల్బ కానరావు! మూతినే చూతుమా? ముత్య మంతే యుండు - ఉబ్బెత్తు సొగసుల నొలకబోదు! కటి క్రింద వెనుకగా కనిపించదాయెను - కూ య్‌ౌళ మై ఈ జాలా త్తి న్‌ా మ్స షై (9 భా డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * న్‌

బహు దీర్హముగ నొక వాలమైన! తల్లి జానకీ దేవిని తలచినంత లోక మెల్లయు కీర్తించు నేక ధాటి, యేల “జగదేక సుందరియే[? యని?” - యని విస్తుబోయెను మున్నాక పిల్ల కోతి! 20. పుష్కర గోదావరి తీర్ధం పావన వీచి హస్తముల “బాసర” వాణి పదార్చ జేసి, ఆ ర్తావన నారసింహునికి “ధర్మపురిన్‌” ప్రణమిల్లి, పూర్ణ స ద్భావన శోడ *భద్రగిరొ ధాముని రాముని పూజ సేయు గో దావరి! “పుష్మరాలొ మము ధన్యుల జేయుము తీర్థమాడగాన్‌! వక్ష పాంచజన్యం పాలిడెడి నెపమున వచ్చి 'పూతన' తనన్‌ చంప గోరి, నోట స్తనము గ్రుక్క - భావి నొత్త బోవు పాంచజన్యంబుగా తలచు బాలకృష్ణు గొలుతు మదిని! ఇ. పునుగు పిల్లి వలదు జన్మమ్ము నాకింక వలదు మరల! “తగదు - జన్మమ్మునాందక తప్ప” దన్న - తిరుమలేశునికి సుగంధ పరిమళమిడు “పునుగు పిల్లొ గా నేనింక పుట్టదలకు! 30 + మౌక్తికం

28. దీపారాధన విశ్వము నొక ప్రమిద యట్లు వెలయజేసి, సకల సాగర జలములే చమురు గాగ - ఆకసమె వత్తి యనగ, సూర్యాగ్ని తోడ దీపము వెలిగించెద నీకు దేవదేవ!

29. సుమనోహరునిన్‌ ... వేమరు నే భజియింతును భూమియు, గగనముల నిండు భూరి శరీరుం డై - ముఖమున నయనాల్‌ రవి సోములు గాన్‌ - జనుల గాచు సుమనోహరునిన్‌!

30. ఏ దివ్య పాదాలు .... ఏ దివ్య పాదాల నిల్లాలునై లక్ష్మి సతము సేవించుచు సంతసిల్లె - ఏ దివ్య పాదాల నింపుగా జన్మించి గంగా నది భువి కుప్పొంగి చేరె - ఏ దివ్య పాదంబు లెల్ల లోకాల్‌ నిండి దానవాధిపుని పొాతాళమంపె - ఏ దివ్య పాదా లొకింత తాకిన యంత శిల మారి యయ్యె సౌశీల్యవతిగ - ఎట్టి దివ్య పాదంబుల నెంతొ భక్తి (బ్రహ్మ రుద్ర శేష గరు డేంద్ర హనుమంత సురలు, మునులు గొలిచి పుణ్య రురుల దేలి రట్టి దివ్య పాదాలె నా కభయ మొసగు! మెష్‌ దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర + ప]

31. బంగారు గడ్డ సత్య వాక్చథ దీక్ష సాగించు క్రమములో సతిని, సుతుని అమ్ము సహన గుణము - పితృ వాక్య పాలన ప్రియముగా తలదాల్చి, వన వాసమున కేగు వినయ గుణము - ప్రాణ హానియునైన, వర కవచము జీల్చి దానమ్మొసంగు వదాన్య గుణము - పతి ప్రాణ రక్షకై భయ కంపములు వీడి సమునితో ఎదురించు సాధ్వి గుణము - రాజ్య, భోగమ్ము లర్జ్భాంగి, ప్రాణ సుతుని సత్య శోధనకై వీడు సత్త్వ గుణము - ఇన్ని సుగుణాల గల పుణ్య హృదయ వరుల బిడ్డలుగ గన్న బంగారు గడ్డ మనది!

32. అధిక రక్తపు పోటు నా దేశమున పూర్వ నాగరికత జూడ - నరనరమ్ముల బొంగును రుధిరమ్ము! నా దేశ సంస్కృతి నాణ్యమ్ము నెరుగగా - నరనరమ్ముల బొంగును రుధిరమ్ము! నా దేశ మహనీయ నాయకులను గాంచ - నరనరమ్ముల బొంగును రుధిరమ్ము! నా దేశ సంస్కార మాదర్శము లెరుంగ - నరనరమ్ముల బొంగును రుధిరమ్ము! ౩32 4 మౌక్తికం

నాదు జన్మ ధరిత్రి సౌందర్య దీప్తి, నాదు దేశ పతాక ఘనతను గాంచ - నిజము! మేనిపై రోమాలు నిక్క బొడుచు! అధిక రక్తపు పోటు సౌఖ్యమ్ము గూర్చు! 28. అక్షరములు! నెలవంక రూపమే “'తలకట్టుగా మారె - శూలమే 'దీర్దుమై శోభ గూర్చె - మెడను నాగేంద్రుడే “గుడి దీర్డుమై వెల్లె - “కొమ్మూలాయెను నంది కొమ్ము లలరి - “ఏత్వంబు,'లోత్వంబు'లే నాగ భూషణాల్‌ - “బుత్నాలు"' జంగమ బుషులు గాగ - “పూర్ణ బిందువె అన్నపూర్ణ ముఖంబయ్యె - ప్రమథ గణపతియే 'ప్రణవిమయ్యె - “ఓం నమ శివాయ” యటంచు నూని యట్టి అక్షరముల తొలుత దిద్దు నందు చేత - అక్షరములే తెలుగు వాని కక్షతలగు అలరి “అక్షరముగ” త్రిలింగావనిపయి! 29. తెలుగు వెలుగు భాష ఎయ్యది దేవభాషతో పెనగూడి జంట నాగుల నాట్య జతులు పలికె- దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర శ 33

భాష దేనిని యతిప్రాసలే ఒనగూడి కవచ కుండల దివ్య కాంతులొలికె- భాష ఎద్దానికిన్‌ ద్వ్యర్థి మరియు త్ర్యర్ధి సత్మాన్య నిర్మాణ సత్త్వ మమరె- కరము నే భాషరా కర్టాట సంగీత వాగ్గేయ కళకయ్యె పట్టుగొమ్మ- భాష దేనిలో అవధాన భాసుర కళ విశ్వ భాషీయులకు నెల్ల విస్తు గొలిపె- అద్ది నాదు తెలుగు భాషు అమృత ధార! తెలుగు గాక ఇంకెందు నీ వెలుగు గలదు? 80. పంచమాత్రా గణాల్‌ ..! ఆటవెలదులందు, తేటగీతులయందు ఇంద్రగణములందు నెప్పుడైన ఉంచవలెను పూని పంచమాత్రా గణాల్‌! తూగు కొరకు - హృదయ మూగు కొరకు! 81. కవితా శిల్పము “భావనియను శిలను పరిశుభ్రముగ జేసి, “బుద్ధిని ఉలి జేసి పూని చెక్కి అందమైన శిల్చ్పమటుల తీరిచిదిద్దు శిల్పియె “కవి”! “కవిత” శిల్చమనగ! ఏ4 + మౌక్తికం

82. సుఖ భోగము ... కలిగిన నవ్య భావనల కమ్మని పద్యములట్లు కూర్చుచున్‌, చెలగి కవిత్వ సాధనము చేయుచునుంటిని - అట్టి వేళలో... తొలకరి వానలో చినుకు తుంపరలై ముఖమెల్ల చిందగాన్‌, పులకర మందజేయు సుఖ భోగమునందున తేలి నట్లయెన్‌!

83. పెండ్షి కూతురు అరయ కవనమన్న ఆలోచనమె గదా! ఊహ విస్తరించి దేహమగును - మేలి పదములన్ని మెరుగు భూషలగును - కూడి, కవిత పెండ్లి కూతురగును! 34 పరుసవేది భావములను మార్చు బంగారు లతలుగా - పద్యమన్న దొక్క పరుసవేది! పాఠకుడును చదివి భాగ్యవంతుడగును - భాష యందు! బ్రదుకు బాట యందు!!!

84. పద్యము - మానవత ఆద్య కవుల్‌ జగద్ధితమె ఆశయమై రచియింప పద్యముల్‌, మధ్య కవుల్‌ రచించిరి సమత్వము భిన్న మతాల నెంచి; న వ్యోద్యమ పద్యకర్త దళితోద్ధరణంబును గోరె - ఇట్టులా పద్యమె నిల్బె మానవత పట్టము గట్టీ సహస్ర వర్షముల్‌! దా ఆచార్య ఫణీంద్ర +* 3లి

85. నీకు శిష్యుడన్న ఒకే పతాక చాలు! ఎవ్వాని భావాల కివ్వేళయే గాక భావియున్‌ తల వంచి ప్రణతు లిడును - ఎవ్వాని కావ్యాల నిముడగా వస్తువై ధరణిలో అణువణు తపన పడును - ఎవ్వాని మాటయే ఇలలోన చాటువై నరుల నాల్మల పైన నాట్య మాడు - ఎవ్వాని కీర్తి మహీ మండలమ్ముపై దళ దిశాంతమ్ములన్‌ దాటి సాగు - అట్ట “నండూరి” వంశార్జ వైక సోమ! “రామకృష్ణమాచార్య” సన్నామధేయ! నీకు శిష్యుడన్న ఒకే పతాక చాలు - ఎత్తి నడయాడి లోకాల నేలుకొనగ! (యూ గురువు గారు న్వర్జీయ నండూరి రామక్సృష్ణమాచార్వుల న్యుతిల్తో తిగ మూడు వన్నె లొలుకు ముద్దు జెండ! అగ్ర భాగమ్ములో అమరి కాషాయంబు, హరిత వర్ణ మమరి అడుగునందు, చేరి రెంటి నడుమ శ్వేత వర్ణ, 'మశోక చక్ర మమరి మధ్య చక్కగాను - పాతాళమందుండి పైపైకి ఎగట్రాకి ఆకాశ హర్య్యాల తాకునట్లు నిలువెత్తు ధ్వజముపై నిలుచుండి నింగిలో మన్ననల్‌ పొందెరా మన పతాక! కా జా కా ఫా '₹€ స్‌ కా 36 + మౌక్తికం

“పూర్ణ విశ్వమందు పుడమి భారతి మిన్న -

దీటు లేదు భువిని దీని కేదిగొ

అన్న రీతి నెగిర ఆకాశమందునన్‌

మూదు వన్నె లొలుకు ముద్దు జెండ! 38. బాపూజీ

సత్య, మహింస, శాంతి - భువి స్థాపన జేయగ నుదృవించి, త

తృృత్యము లూనుచున్‌, మదిని కీర్తన జేయుచు “నీశ్వ, రల్లలన్‌

నిత్యము బోధ గూర్చితివి - నిర్మల జీవన మార్గమేదొ! జె

న్నత్యము నెంచి (మొక్కెద ననారతమున్‌ నిను నోయి “బాపుజీ*! 89. పుణ్యభూమి

పలు దేశీయులు బట్ట కట్టనపుడే వస్తంబులన్‌ నేసియున్‌,

పలు దేశంబుల భాష పుట్టనపుడే వల్లించి వేదంబులన్‌,

పలు దేశాంతర కామ జీవులకు దాంపత్యంపు ధర్మంబులన్‌

తెలియంజెప్పిన పుణ్యభూమి గద నా దేశంబు! గర్వించెదన్‌!! శ౦. మధుర జ్ఞాపకాలు

కష్టములు మిగుల్చు కన్నీటి జ్ఞాపకాల్‌

నెమరువేయ నేల? నిజము! వలదు!

సాగిపోవ బ్రతుకు సంతోష మార్గాన -

మధుర జ్ఞాపకాలె మనకు మేలు!!!

ము్య్న్ను ఇ దా ఆచార్య ఫణీంద్ర * 3ై/

శక. ఒకింత నవ్వరా ! ఏడ్చుచు భూమిపై పడెద; వేడ్చెాద వా పయి అమ్మ పాలక ఏడ్చెద వన్నమున్‌ తినగ, ఏద్చెద వేగగ పాఠశాలకున్‌; ఏడ్చెద వీవు జీవనము నీడ్చుచు తాకగ నాటు పోటులున్‌; ఏద్చెద వట్లె చచ్చుటకు - ఏడ్పుల మధ్య ఒకింత నవ్వరా! 42. అకలి ఆకలైన వేళ అన్నమే కావలెన్‌ - వజ్రములవి తినగ పనికి రావు! దాహమైన యపుడు త్రాగు నీరు వలయు - పసిడి ద్రావకమ్ము పనికి రాదు! శత. వరియన్నము అప్పుడ వండి వార్చు వరియన్నము పళ్ళెమునందు నుంచగా గుప్పున వేడి యావిరులు కొల్లలుగా ముఖమందు సోకగా చెప్ప తరంబె ఆకలికి చిత్తయయున్నటువాని గుండెలో డప్పులు మైగినట్లగును - డాసినయట్లనిపించు స్వర్గమున్‌! శశ మత్తు మందు త్రావినపుడె మత్తెక్కునను మాట ఉత్త మాట! వట్టి చెత్త మాట! మంచి కవిత గ్రోల, మత్తిక్కు నాకెంతా - దిగదు మత్తు త్వరగ! దిగదు! దిగదు! ళ్‌ ఏరి + మౌక్తికం

45. బాలీవుడ్‌ టాస్‌ గ్లామరస్‌ హీరోయిన్స్‌ (1950- 2010) అందగత్తెగ తొల్త అలరించె 'నర్గీసు “నూతన్‌” చెలువము మనోజ్ఞమగును మధువులొలుకు రూపు 'మధుబాలా కే సొత్తు! అతి మనోహరి 'వైజయంతి నూలి భామలందున మేటి 'హీమ మాలిని చెన్ను 'దేఖ్బ సౌందర్య సురేఖ సుమ్ము! అందాల బొమ్మ 'జయప్రది యన చెల్లు దివ్య శోభలిడు “శ్రీదేవి సొబగు! మదిని దోచెడు కొమ్మ “మాధురీ దీక్షిత్తు' కోమలాంగి మనీష కోయిరాల విశ్వ విఖ్యాతమ్ము 'ఐశ్వర్య రాయి సొంపు ప్రీతి నందించు 'కరీని సొగసు - “బాలివుడ్దు సినిమ భవ్యదశలయందు భారతీయ పురుష వరుల మదుల దోచుకొన్నయట్టి దొరసానులే వీరు! కనుడు కన్నులార! కొనుడు ముదము! శ6, అనివార్య కుటుంబ నియంత్రణము మీరుచు నొక్కరిద్దరికి మించిన సంతును తల్లిదండ్రు లె వ్వారును గల్గియున్న చెడు వారికినిన్‌, మరి దేశ వృద్ధికిన్‌ - భారత దేశమందు ననివార్య కుటుంబ నియంత్రణంపు స్వీ కారమె కారణంబగు సుఖప్రద జీవన శైలి కెప్పుడున్‌! (ఇది ఒక మిత్రుడిచ్చిన “నమన్వ"కు నా వూరణం,) -ాాఆఅలాూారోలా-- దా, ఆచార్య ఫణీం(ద్ర * 3?

శీ. డబ్బు జబ్బు కనులు నెత్తికెక్కు - గర్జించు కంఠమ్ము - చెవుల దీన ఘోష చేరబోదు - పొరుగు వార లెల్ల పురుగు లట్లగుపించు - “డబ్బు” జబ్బు గలుగు డాబుసరికి ! శీ8. వక్కపొడి దాత చేయి ఎపుడు ధరలోన పైనుండు - పొందువాని చేయి క్రిందనుండు! “వక్కపొడొని ఇచ్చు వానిదే “ఖర్మాయో! చేయి క్రిందనుండు చిత్రముగను! 49, ఖేద భావముల... అంతము లేని ఈ భువన మంతయు నాదనుకొన్న వాడు ని శ్చింతగ నుండగల్లు! మది చేటును గూర్చెడి భేద భావముల్‌ - ప్రాంతము, జాతియున్‌, మతము, భాష, కులంబు లటంచు గల్గినన్‌, చింతల యందు మున్లరె కుచించుక పోయిన మానసంబుతో? 50. ఇంచుక బిందువు ... 'పెక్కుగనుండు వేయి, పదివేలని గాకయు లక్షలాదిగా చుక్కలు నింగియందు కనుచూపుకు తోచుచు, కంటి చూపుకున్‌ దక్కకయున్నయట్టి ఘన తారకలెన్నియొ విశ్వమందునన్‌ - ఎక్కడ మానవుండు? అతడించుక బిందువు సంద్రమందునన్‌! -ాంాఆయలూడొప్ర..__ 40 + మౌక్తికం

51. త్యాగ నిరతి గ్రహ మండల మధ్యంబున దహియించుచు తన్ను తానె త్యాగ నిరతితో మహికి వెలుంగుల నిచ్చును - ఇహ పరముల రవికి సాటి ఎవరిక? రవియే! 52, చిత్రం! ఒక శిల గుడిలో ప్రతిమగు - ఒక శిల ఆ గుడికి ముందు నొదుగును మెట్టై - ఒకదానిని మొక్కెదరు - మ రొకదానిని శ్రాక్కెద, రదియొక చిత్రమ్మే!
52. కృష్ణుడు- క్రీస్తు పుట్టినది జెయిలు - పుట్టె పసుల పొక- అతని పుట్టు కెటులొ, ఇతని దటులె! చంపు 'కంసుం'డంచు - చంపు 'హీరొదిటంచు అతని స్టుము మార్చి, రితని దటులె! మాయ ముందుగ జెప్పె - మరి, దేవదూ తిట- అతని జన్మ రహస్య, మితని దటులె! అతడు గోవుల గాచె - ఇతడు గొరైల గాచె - అతని తత్త్వం బేదా, ఇతని దటులె! శాంతి రాయబారి, శాంతి దూత యగుచు - గీత నతడు, మనుజ నీతి నితడు బోధ జేసి, ఆత్మ ముక్తి మార్గము జూపె - కృష్ణుని ప్రతి ఛాయ క్రీస్తు గాదె! జ దా, ఆచార్య ఫణీంద్ర 1 టీ]

54 కరుణ రసము బుద్ధదేవుని యొక్క బుద్ధిని కదిలించి మనసులో నిండిన మధుర రసము - ఏసు ప్రభువు జగమెల్లెడ చల్లిన హితబోధ సారమౌ ఇక్షు రసము - గాంధీ మహాత్ముని కన్నుల గిన్నెలు అనుదినం బొలికిన అమృత రసము - మాత థెరీస సమస్త మానవులపై చిలికిన చిక్కని క్షీర రసము - ఆకసమ్ము నుండి అవనిపై కురిసెడి చల్లనైన వాన జల్లు వోలె - ఒక్కరొకరి పైన ఒలికించి, మురిపించు కమ్మనైన రసము - కరుణ రసము! 55. వ్యూడలిస్టు బుద్ధి వామపక్ష భావ వాదిని “మార్చు”పై చిరు ప్రసంగ మొకటి చేయ బిలువ - కారు పంపకున్న కదలబోనన్నాడు! “ఫ్యూడలిస్టు” బుద్ది పోవు నెట్లు? 56. అదియేమి చిత్రమో! అంతరిక్ష నౌక నధిరోహణము జేసి అందుకొనెను మనిషి అంబరమును - అందలేడు మనిషి అదియేమి చిత్రమో! అతని చేయితోడ అతని వీపు! క ల | 42 + మౌక్తికం

57. కాంచనాభరణము సౌందర్య భావానుసంధానమౌ స్త్రీలు నిర్మాణ కౌశల నిరతి గాంచు - వస్తు ప్రధాన భావాథశ్రిత హృదయులు స్వచ్చత, భారాల సంగతి గను - ద్రవ్య వినిమయ చిత్తావేశ వర్తకుల్‌ ధన రూపమున దాని గణన సేయు - తస్మరణాశయ దారిద్ర బుద్దులు దొంగిలించుట యొట్లొ తొంగిజూచు - కాంచనాభరణంబును గాంచినంత, ఈ సమాజములో గల యెల్ల జనులు వారి వాది మనోవృత్తి పథమునందు వేరు వేరు భావాలతో వెలయుచుంద్రు!

58. దబ్బు పిచ్చి దబ్బు కొరకు పెద్ద “దామాల” నాడేరు - ఒక్క మాట వెనుక, నొకటి ముందు! ఉన్న మాట పలుక ఉలికిపా టెక్కువ! గబ్బు రేపు జనుల డబ్బు పిచ్చి!

59. దాలర్‌ డబ్బన పిచ్చి! అందునను, “డాలరొటన్న మరింత పిచ్చి! ఏ సుబ్బికి చూలు వచ్చినను, చూచును స్వప్నము - పుట్టబోవు నా అబ్బియె “కంప్యుటర్‌” చదివి, “అమ్మెరికా” భువికేగి, “డాలరుల్‌” దొబ్బియు పంపగా, నవియె దోపగ సంచులు నుబ్చినట్లుగాన్‌! ఉషా దొ, ఆచార్య ఫణీం(ద్ర అసి 6'

60. ఈల పాట వచ్చునట్టి వేళ వనములో కృష్ణుండు - ముందు, చెవిన బడును మురళి రవళి! అరుగుటకును ముందు నటులె నా తనయుండు - ఎపుడు చెవిన బడును ఈల పాట! (వత్రోత్సావాంతో ....

61. ధర్న్మో రక్షతి... ముందునెన్ని కష్టము లనుభవించిన నేమి? పోరి, పోరి, ఎపుడొ తుదకు ధర్మమది జయించు దైవ బలముచేత - పాప మడగు కర్మ ఫలముచేత!

62. మాలి పూవులునయ్యె తారకలు; పుష్ట ఫలమ్మయె చందమామ; నె త్తావులునయ్యె సాగు జలదంబులె; ఆ నిశ - నీల పాదపం బా వినువీధినయ్యె; వనమయ్యెను విశ్వమె; ఆ వనంబులో కావలి గాయు 'మాలి'గ అకారణ మీ సుకవీంద్రుడయ్యాడిన్‌!

63. శాక్య ముని ఆ నదురేయి శయ్యపయి యౌవన మాధురులొల్కు పల్పినిన్‌, కానగ ముద్దుగారు పసికందగు పుత్రుని, రాజ్య భోగముల్‌ - పూని విసర్జనన్‌ గరిక పోచలుగా యొనరించి పొందె ఖ్ర హ్మానుభవంబు శాక్యముని మానవ లోకము నుద్ధరింపగాన్‌! వం చాయంా శీల శ మౌక్తీకం

6క. వేసవి కాలమందు ... వేసవి కాలమందు నిశ వేళల ఆరు బయళ్ళ మంచమున్‌ వేసి వెలంది నవ్వి, వడి వీచెడి గాలుల పుల్మరింతలో - మీసము దువ్వుచున్‌ మగడు మేనును వాల్చగ (ప్రక్క జేరి తా నూసులు జెప్పు; చుంబనములుంచు మరెవ్వరు చూడనంతలో! 65. నరుని సీసాల బంధం పాలుగారెడినట్టీ పసిబుగ్గలనుగల్లు బాల్యమ్ములోపల “మెల సీసొ- బుడిబుడి యడుగుల నడకలు సాగించు డింభక దశను “కూల్‌ డ్రింకు సీస” మెత్తని నూనూగు మీసాలు మొలిచెడి యౌవనంబున “ఆల్మహాలు స్‌స” ఆరోగ్యమే కొంత అటునిటై, నడిమి ప్రా యమ్మునందున “బెషధమ్ము సీస” - ముదిమి వయసునందు ముదిరిన జబ్బులో ప్రాణ రక్షకై “సెలైను సీసొ- చిత్రమగును నరుని సీసాల బంధమ్ము! శ్పీస్త* ప్రద్యమె నర జీవితమ్ము! 66. నెలకొక మారును ... “ఏరికి తల వంచను -నే ధీరుడ!” నని పలికి, పొడుగు దీర్హము తీసే వీరుడు సైతము నెలకొక మారును తలవంచు గదర మంగలి ముందున్‌! చు డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర 4 జర్‌

67. కందములో అందముగా... కందములో అందముగా సుందరినే పొగడుచుంద చురచుర జూచెన్‌ ముందర గల ఆమె మొగుదు! మందుడ! నే చూడలేదు - మక్కెలు విరిగెన్‌!!

68. ఆధర్ధత ఎడ నెడ పృథ్వియందు రమణీయ కవిత్వము, సత్మళాకృతుల్‌, బుడుతల చేష్టలున్‌, కరుణ పొంగెడు దృశ్యములున్‌, చమత్కృతుల్‌ తడి గల నాదు గుండియకు దర్శనమై, కెలుకంగ తీయగా - వడి వడి జాలువారు కనుపాపల కొల్ముల నుండి బాష్పముల్‌!

69. భగతు త్యాగమ్ము పదవులందు నేడు పట్టాభిషిక్తులై కేళి పొంగు రాజకీయులార! తలచుకొనుడు *“భగతు” త్యాగమ్ము నొకమారు - నీతి తప్పబోవు నిముషమందు! (+ షహీద్‌ భగత్‌ నింగ్‌)

70. విస్ఫోటన ధ్వని భువిని విధ్వంసక క్రియల్‌ పూన వలదు - ఇల నహింసా పథము నిల్వవలయు గాని, చెవిటి వారికి వినిపింప జేయవలయు నన్న, విస్ఫోటన ధ్వని అవసరమ్ము! (భగత్‌ నీంగొ కు న్ఫూర్తినిచ్చిన ఫ్రాన్స్‌ అమర వీరుడు “వాయియో” నూక్తి వద్య రూవంలో) లాగ్‌ జీర షా వమాౌక్షికం

71. ఇనుప గోడలు అవ్వకు బుట్టువారె జనులందరు; అందరి కాకలైనచో బువ్వ భుజించువారె; మన బొందిని పారెడి రక్తమొక్కటే - ఇవ్విధి సత్యమున్‌ మరచి, ఈ ప్రజలందు కులాల్‌, మతాలటన్‌ క్రొవ్విన ధూర్తులే ఇనుప గోడలు కట్టుచునుందు రక్కటా!

72. కృతి మిగులును ... విజయనగర రాజ్య విభవమ్ము గతియించె - ధనము, మణులు, పసిడి, జనము పోయె - 'భువనవిజయా సభల భవనాలు నశియించె - కృష్ణ్ణూాయ డడగె - కృతులు మిగిలె!

73. గొడుగు కలిగి కూడ ... తడియు మిత్రునొకని దాతృత్వ బుద్ధితో అతడు గొడుగు క్రింద కరుగుమనగ, కొలది కొలది వాడు గొడుగెల్ల వ్యాపింప - గొడుగు కలిగి కూడ తడిసె నతడు!

74. జాగురూకత తప్పులు చేయరాదు - గతి తప్పిన సంఘమునందు సజ్జనుల్‌ తప్పదు జాగరూకతను దాలిచి కార్యమొనర్చ ! లేనిచో - తప్పులు చేయువారు తమ తప్పుల కప్పియునుంచుకొంటకై, తప్పుల నెంచి వారిపయి దాడియొనర్హురు ధూర్త బుద్ధితో!

దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర 1 తగ

75. దేవుడు ... ఆకలిగొన్నవానికగు అన్నప్రుముద్దగ - ఎండిపోయెడిన్‌ పీకను జారు శీతజలబిందువుగాన్‌ - దిశ గాననట్టి పెం జీకటినున్నవానికడ చేరును కాంతిగ, దారి జూపగాన్‌! లోకమునందు దేవుని విలోకనమున్‌ సలుపంగ జాలరే?
76. పోరు విజయమొందుదన్న విశ్వాసమే లేక పోరువాని పోరు పోరు గాదు - దాని కన్న సర్ది తట్ట బుట్టలవెల్ల ఇంటి కేగి, కూరుచుంట మేలు!
77. విచిత్ర మైత్రి అతడు నాదు మాట నంగీకరింపడు - ఏను నతని మాట నెప్పు డొప్ప - అయినగాని, సతము నతనితో మాటాడ గుండె లోతులందు కోర్కి రేగు!
78. వేదన వలదు రాజ్యమ్ము - భోగమ్ము వలదు నాకు - వలదు స్వర్గమ్ము - మోక్షమ్ము వలదు దేవ! దుఃఖ తప్పుల వేదన తొలగిపోయి విరియు చిరునవ్వునే గాంచు వరము చాలు! (మవోళ్ళ గాంధి మదిలోని నిత్య ప్రార్ధన) 48 + మౌక్తికం

79. సంబరముల హోళి! ఇంద్ర ధనువు కరిగి ఇల జారినట్లుండు - వసుధ చూడ నేడు వర్ణ మయము! సరస హృదయ కేళి - సంబరమ్ముల వోళి! భారతీయుల కిది పర్వదినము!

80. విజయ దశమి ధర్మ శాస్త్రంబనెడి “శమ్సీ తరువు నుండి సద్దుణంబుల మహాస్త చయము గొనియు చెడు గుణంబులపై పోరి, జీవితమున విజయమొందుటే - నరునికి “విజయ దశమి!”

81. శునక సూక్తి ముక్తావళి “విశ్వాస హీనులై విర్రవీగు మనము మానవులము కాము - మరచి పోకు! సాటి వారనిన ఈర్చ్యా ద్వేషముల్‌ గల్ల, మానవులము కాము - మరచి పోకు! ఐకమత్య మొకింత లేక కాట్లాడగా, మానవులము కాము - మరచి పోకు! యజమాని యెడ విధేయత వీడి వర్తింప, మానవులము కాము - మరచి పోకు! శునకమన - కాస్త 'శునకత్వముూ ను గలుగుచు, సాటి శునకాల గౌరవించవలె” - నంచు పిల్ల కుక్కకు బోధించె పెద్ద కుక్క శునక పరిభాషలో నీతి సూక్తులెన్నా! క యె. ఠాలి-------- దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * శం

82. స్నేహ సంస్కృతి “రాస్తా లందున ్రక్కలన్‌ వెలయు “యీరానీ కెఫే' లందునన్‌ “మస్తుం) డున్‌ గద “రద్ది, ఐన నట “ఛాయ్‌” మాధుర్యమున్‌ [గ్రోలరే - “దోస్తుల్‌” పల్వుర గూడి, రోజు యువకుల్‌ *దోతీను బా” రేగుచున్‌! ఆస్తుల్‌ గాంచగ స్నేహ సంస్కృతి కవేగా "హైదరాబాదులో!

83. ఖండనమ్ము

నేను చెప్పు మాట నీకు నచ్చనియెడ

ఖండన మొనదరించు కచ్చితముగ!

కాని, నాదు మాట కన్న మించిన మాట

చెప్పి ఖండనమ్ము చేయుమయ్య!

రక ఇల్లు

జీవితాంతమ్ము కష్టించి చెమటనోడ్చి

ధనమునెంతొ సంపాదించి దాని తోడ

ఇల్లు నిర్మించునాకడు - ఇంకెవదా యొకడు

అందు నివసించి సౌఖ్యాల ననుభవించు!

85, చావ పుట్టుకలు

ఒద్దికగా యోచించితి -

గుద్దులు గుద్దితిని నుదుట - గోకితి తలపై -

బద్దలు గొట్టితి బుర్రను -

మొద్దు, నెరుగనైతి - చావు, పుట్టుక లేలో?

మూడ! ం ర 0 + మౌక్తికం

86. రక్తాక్షరాలు విప్లవ కవి నణచివేయ, నాతని చేయి నరికి, వికట రీతి నవ్వె రాజు! కొత్త కవిత నపుడు గోడ నింకొక చేత కారు రక్తమె గొని, కవి లిఖించె!

87. సాహసం “ఒడ్డుపై నిల్చిన, ప్రమాద ముండబోదు పడవ కెపు” డంచు నుంతుమే వదలి యట్లె? పడవ నిర్మించుకొన్న ఆ పనియె వేరు! సాహసంబే వలయు కార్య సాధనమున!

88. అప్పర శిలను చెక్కుచున్న శిల్పితో నాక్కండు “'చేయుచుంటి వేమి?” చెప్పుమనిన - “అప్సర శిలనుండి ఆగమించ వెలికి సలుపుచుంటి నేను సాయి మనియె!

89. చింత చితి దహించివేయు జీవితమ్ము ముగిసి నట్టి వాని తనువు నంతె గాని - చింతయే దహించు జీవించియున్నట్టి వాని తనువు మరియు మానసమును! వా! దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * చి

90. ఎవడో యొక్కడు ... భువిపై వస్తువులేవియైన విడువన్‌, భూమార్గమందే చనున్‌! అవనిన్‌, కేవల మగ్గ్నికీల యెగబ్రా కాకాశ మార్గంబునన్‌! భువనంబం దటు రాలిపోదురు గదా భూమిన్‌ జనుల్‌ పాపులై - ఎవడో యొక్క డుదాత్తుడై ధ్రువుని తీ రెక్కున్‌ నభో వేదిపై!

91. ప్రతిభ గలుగువాడు... (ప్రతిభ గలుగువాడు ప్రాభవ మ్మీవొంద - ఇసుమంత గూడ తా నీర్యపడదు! ప్రతిభ గలుగువాని పరిహసింపగ నీవు - తిరిగి నీలో గాలి తీయగలడు! ప్రతిభ గలుగువాడు పలు నిందలను మోప - సత్యమ్ము వెలిదీసి చాటగలడు! ప్రతిభ గలుగువాడు పాతాళమున ద్రోయ - యత్నమున హిమాలయముల ౩గయు! (ప్రతిభ గలుగువానిని నెంత పాటుపడిన - కాలు, జుట్టుల నెవ్వాడు కదుపలేడు! ప్రతిభ గలుగువా దెవదైన - ప్రతిభ నెరిగి, గౌరవించుట యొక్కటే గతియె సుమ్మి!

92. నిద్ర లేని రాత్రులు ఏక రాత్రి యందె ఎంతటి ఘనుడైన ఉన్నతమగు పదము నొందలేడు - ఇతరులెల్లరు నిదురించు రాత్రు లవెన్నా గడుపు నతడు కృషిని, కడు తపించి! ష్ష్‌ చీల + మౌక్తికం

93. ఎగురవలయునన్ను... ఎగురవలయునన్న ఏ విహంగముకైన జంట రెక్కలున్న చాలబోవు! ఎగురవలెనటన్న హృదయేచ్చ, ఉత్సాహ మన్న రెండు రెక్క లవియు వలయు!!! $4& మెల్ల కన్ను భార్య ప్రక్కనున్న పడతి అందాలను రసికుడొకడు చూచి రక్తి నొందె - భర్త చూపు భార్యపై ననుకొనిరెల్ల - మెల్ల కన్ను వలన మేలు కలిగె!

94. తప్పు నీ తప్పు నెత్తి చూపగ, ఆ తప్పునె జేసినట్టి అన్యుల గనుడం చే తర్మమొ నీవు సలుప - ఆ తప్పిక అవనిలోన అలరునె ఒప్పై? 06 నిస్వార్ధ జీవనం పూవులు పూచి, దేవతల పూజలకై వినియోగ మొందురా! పూవులు నల్లి, దంపతులు పొందు సుఖంబు మరింత పెంచురా! పూవులునై యలంకరణముల్‌ కనువిందును సేయు; పంచునె త్తావుల గాని - స్వార్థమున తా మెది పొందవు జీవితంబునన్‌! దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * టాక

95. కొత్త కాపురం వెన్నెల కౌగిలింప శశి వెల్లులు చిందినయట్లు, భృంగమున్‌ క్రొన్నన తేనె జుర్రినటు, కోయిల మావి చివుళ్ళ బుగ్గలం దన్నున మెల్లగా కొరికినట్టు, ప్రగాఢ మనోజ్ఞ పేమసం పన్నుడునై వరుండు చెలి పాలిట మన్మథుదై సుఖించెడిన్‌!

96. గంటకు నొక్క మారయిన... అంటక ముట్టకుండ నిటు లామడ దూరము నిలు వేల? ని న్నంటక నెట్టు లుందు? గడియారము లోపల ముళ్ళ వోలె, నీ వెంటనె తిర్గుచుందు! వెను వెంటనె కాదు - కనీసమో చెలీ! గంటకు నొక్క మారయిన కౌగిలి నిత్తు వటన్న ఆశతో!

97. భారతీయ కవిత్రయము ఒకడు '“వాల్మీకి, 'కాళిదా” సొక్కడు, నవ యుగమా “రవీంద్ర నాథుడు... ఒక్క వీరె భారతీయ సాహిత్య ప్రభాకరు లిల! వారు గాక నెల్లరు గ్రహోప(గ్రహాలె!

98. పేరంటము... నింగి పళ్ళిరమున నింపి తా గొనితెచ్చె పసుపు కుంకుమలను (ప్రకృతి కాంత! పిలిచె రండు! మిమ్ము పేరంటమున కిదే - వనితలార! కొనుడు వాయనమ్ము!!

న 4 (6 నా. లీ ధ్‌ మ్మ లి4ీ + మౌక్తికం

101. అత్యంతో[గగ్ర సర్పాకృతి కన - నారాయణుడయ్యె కృష్ణునిగ; శ్రీ క్షామాతయే సత్యగాన్‌ వినతా పుత్రుడయెన్‌ రథంబుగ,; చనెన్‌ వేవేగ వైకుంఠమే ఘన సైన్యంబయి; దైత్యుడా నరకునిన్‌ ఖండింప - శేషుండునై ధనువే, సాధ్వి కరమ్మునం దలరె నత్యంతోగ్ర సర్పాకృతిన్‌!

102. బాల్యము నాకు వర ప్రసాదమే! కలయిక, తీసివేత, గుణకారము నింకను భాగహారముల్‌, చెలగి గుణింతముల్‌ మరియు చేయుట నేర్చితి వర్గమూలముల్‌! తలపున నాడు లే, దవియె దారులు వేయుచు నింజనీయరై బలపడజేయు నిట్టులని! బాల్యము నాకు వర ప్రసాదమే!

103. నిప్పులో నిలిచినప్పుడు ... నిప్పువలె యథార్థ మిపుడు నిలువ ముందు ఎవ్వరేమన్న గాని, నే నిదె యొనర్లు! ఒప్పు చేయుచుంటినని నే చెప్పలేను! తప్పు చేయుట లేదని చెప్పగలను!

104. ఇంటింటి భాగోతం ఇంతి అలిగి కించిత్తు, వంటింటి నుండి పేటొకటి చక్రమటుల గిరాటు వేయ - వచ్చి వాలులో గిరగిరా భ్రమణమొందె! నాథు డదరి, కుర్చీలోన నక్కి జూచె!! దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర శ ల్‌త్‌

105. ఆశంస మహిని గలిగియున్న మనుజులెల్లరు చాల మంచివారలగుచు మసలుగాక! మంచివారలెల్ల మహిపైన సతతమ్ము మోద, సౌఖ్యములను పొందుగాక!

106. వర్షము నింగికి నేలకున్‌ నడుమ నీరద పంక్తులు మధ్య వర్తులై చెంగులు కూర్చి రెంటికిని చేయు వివాహము వర్న మన్న ఆ మంగళ వేళలో నభము మంగళ సూత్రము నింద్ర చాపమున్‌ “బంగరు చేలు చేలమున భాసిలు భూమికి కట్టు (ప్రేమతో!

107. రైతు బిడ్డ కుండ పోతగా వర్షమ్ము కురియ నేమి? - దండిగా మేని వస్తమ్ము తడియ నేమి? - ఎవ్వ డతడు మోమున నవ్వు రువ్వి సాగు? ఆతడై యుండు తప్పక - రైతు బిడ్ద! 108 అధికారి కలముతో నొకరికి కలిగింప భాగ్యమ్ము సాధ్యపడని యెడల సరియ! కాని, 'ఎరెజి” రైన వాడి ఎవరి దుఖమునైన తుడిపివేసి తృప్తి బడయవలయ! నై! లీరీ + మౌక్తికం

108. మనోబలము క్రూరుడు దుస్ససేను డతి ఘోరముగా దద్రుపదాత్మజన్‌ సభా ద్వారము నుండి యీడ్చుకొని వచ్చి, మహాత్ముల మధ్య నిల్పియున్‌, చీరను లాగు వేళ - తన చెంగును గట్టిగ బట్టి సుంతయున్‌ జారగనీక పోరుచును, సాధ్వి జయించె మనోబలమ్మునన్‌!

109. హా! వాలికా! పంట చేలకు తెగు లంటినపుడు గాంచి అల్లలాడు గాదె హాలికుండు - ఇంట సుతునికి జ్వర మంటినపుడు గాంచి తల్లడిల్లు కన్నతండ్రి వోలె!

110. విజయము శాశ్వతమ్ము కాదు సాధించు విజయమ్ము! అపజయమ్ము సైత మట్లు గాదు! నరునికి ప్రతి గడియ - నవ యుద్ధమే గదా! పూని విజయ మొంద పోర వలయు!

111. మందహాసము “క విషాద వదన మేల” యని యడుగ - కారణమును దెలుప కష్ట మగును! చిందు టెంతొ సులువు మందహాసంబులే! మంద వాస మెపుడు చిందుమోయి! సు ఆవనాుడప్ప దా ఆచార్య ఫణీంద్ర * చీ/

112. వ్యాకరణము వ్యాకరణంబే కవికిని కాకూడ దొక గుదిబండ కవన పథములో - నా కవితావేశమునకు నా కది యొక పట్టుగొమ్మ నా భావనలో! 114 రసికత రసికత లేని వారలను రమ్య సుధారస పూర్ణ కావ్యముల్‌ కొసరుచు విన్ను విన్మనుచు కోరకుమో కవిరాజ! కోరినన్‌, విసుగును చూపి పొమ్మనిన - వేదన చెందక, యట్టి వారిపై “పసులని, భాగ్యహీనులని, పాపమయో!” యని జాలి చూపుమా!

113. ఏ.సి. ఎండ కాలమందు మండు వేడిమి నుండి మానవుండు తనను తాను గావ - శాస్త్ర శోధనమ్ము సలిపి తా సృష్టించె శీతలీకరణము సేయు “ఏ.సి.” 116 గొప్ప వాడు శత్రువును జయించిన వాని, జగతి యందు గొప్ప వానిగా కీర్తింప తప్పు లేదు! శత్వగుణుడు జయించు శత్రుత్వము నిల - వాని కన్న మించిన గొప్ప వాడు లేదు!! చీరి + మాక్తికం

117. భూసురుడు భూసురుడైనవాడు ఫల భూజము వోలె పరోపకారమే ధ్యాసగ నిల్చి, జ్ఞాన సముపార్టన సల్పి, జగద్ధితంబుకై భాసురమైన సత్కతుల బాగుగ చేసి తరించగావలెన్‌! భూసురు డట్లు కానియెడ భూసురుడౌనె? నిశాచరుం డగున్‌!

118. అప్రయత్న సూర్య నమస్కారం భూమి పయి నిలుచు ఖాగ్యమ దేమో - తద్విధి ప్రదక్షిణించుచునుం దీ వ్యోమాలయ సూర్య పరం ధామునకు, మదీయ జన్మ ధన్యత గాంచన్‌!

119. ఈశ్వరుడు ఈ తుషార వేళ ఇంత చల్లదనము ఎన్ని “టన్లూ ఏ.సి. ఈయగలదు? ఈశ్వరునికి మించి ఇంజనీరే లేడు! “శాస్త్రోమెంత వాని శక్తి ముందు?

120. మంచి ఆలోచన ఫలమునందు సగము పంచి నీకిచ్చుచో సగము నాకు మిగులు - సగము నీకు - పంచి ఇచ్చునెడల మంచి ఆలోచనన్‌ నాకు మొత్తముండు! నీకునుండు! “ఊాబ్రాాాా- దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * చి?

121. ఎరుక

ఎరుగక, తామెరుంగమని ఎర్గనివారలు మూర్చు లీ ధరన్‌ -

ఎరుగక, తామెరుంగమని ఎర్గినవార లమాయికుల్‌ - మరే!

ఎరిగియు, తామెరింగినటు లెర్గనివారలు నిద్రపోతులున్‌ -

ఎరిగియు, తామెరింగినటు లెర్గినవారలు జ్ఞాను లెంచగన్‌! 122. పట్టుదల

నూరు ప్రయత్నములు సలిపి,

కోరిన ఫలితమ్ము దక్కకున్న - విసిగి వే

సారకు! కలదేమొ మరాక

మారు ప్రయత్నమ్మునందు మధుర విజయమే! 123. హీరా

విలువలను కాల రాయగా కలిగినట్టి

విజయమది యొక్క విజయమా? 'విలనిజమ్ము”]

విజయమొందకున్న విలువల్‌ వీడకుంద

ఎవడు నిలుచునో, వాడె పో - 'హీరా' నాకు! క24 ఆత్ళ బలము

కురియు వర్షమ్ము నాపదు గొడుగు - కాని,

అందు నిలుచుండు ధైర్యమ్ము నందజేయు!

ఆత్మ బలమట్లై కష్టమ్ము నాపబోదు!

దాని నెదురొడ్డి పోరాడు ధైర్య మిచ్చు!

న =!

యానా. ద + మౌక్తికం

125. తెరచుకొనకున్ను.. చీకటి గదిని మూసియుంచి, మరి బయట ఎన్ని దీపాలు వెలిగింప నేమి ఫలము? తెరచుకొనకున్న హృదయమ్ము, నరయ నింక ఎన్ని గ్రంథాలు పఠియింప నేమి ఫలము?

126. సంక్రాంతి సంబరములు రైతన్న యేడాది భమశక్తి ఫలముగా చనుదెంచు సౌవర్హ్య సస్యలక్ష్మి - పడతి చేతుల నుండి వాకిళ్ళ ప్రవహించు రాటుదేలిన విద్య రంగవల్లి - బుడబుక్కవా దూదు బూర గానమ్ముతో ఘల్గుఘల్లున గెంతు గంగిరెద్దు - “హరిలొ రంగో హరీ హరి” యంచు కీర్తించు హరిదాసు మైోయించు చిరత రవము - గగనమున బాలు డాడించు గాలిపటము - పొంగలి, చకినా, లరిసెల పొడము రుచులు - పల్లె పల్లెన్‌ ప్రతీకలై పరిఢవిల్లి చాటును మకర సంక్రాంతి సంబరములు! (లొ దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * థ్‌]

127. సరదాల దసరా స్తంభమ్ములో హరి సాక్షాత్కరించి, దై త్యాగ్రణిన్‌ వధియించినట్టి దినము - రావణాసురుని శ్రీరాముండు నిర్దించి అవని భార మణచినట్టి దినము - పాండవ వీరుల పండ్రెండు మాసాల అజ్ఞాత వాసాంతమైన దినము - మహిషాసురుని జగన్నాతయే కోపించి అంతమొందించిన యట్టి దినము - తరతరాల సంస్కృతిని ఈ తరము ప్రజకు వారసత్వమున మరల పంచుటకును “దసర” వచ్చె - తిరిగి సరదాల తెచ్చె - భారతీయుల కిది మహా పర్వ దినము!

128. ఆలుమగలు పూలును, పరిమళముల వలె - పాలును, మీగడల వోలె - భాస్వంత శర త్యాల శశియు, వెన్నెల వలె - ఆలుమగలు కలసిమెలసి యలరారవలెన్‌! ర + మౌక్తికం

129. ముంగురులు లంచుబాక్సు పైన లలిత లావణ్యమౌ పొడుగు కేశమొకటి పొడను జూప - బాక్సు సర్జ్దునపుడు భామ మోమున (వ్రాలు ముంగురులను తలచి మురిసిపోతి!

130. చీర బొడ్డును తాకుచున్‌ నడుము మొత్తము గుంద్రముగాను చుట్టి, పై గుడ్డను నేటవాలు కుచ కుంభ యుగంబును గప్పి పైటగా, అడ్డముగా గలట్టి కడయంచును కుచ్చిలులట్లు చెక్కెడున్‌ దొడ్డ విశేష వస్త్రము వధూటికి అందము పెంపు సేయదే?

131. అందగత్తె అరటి బోదెలు రెండు నంబుజముల పైన - జత చేయు వాటినో జాజి తీగ - ఘన పరిమాణంపు ఘటములు రెండును తీగ పైకొస పైన తీర్చియుండు - తామర కాడలు తగిలించబడియుండు నటు నిటు నా రెండు ఘటములకును - శంఖమొక్కటి, పైన చంద్రబింబ మొకటి కుంభముల నడుమ కూర్చి, యందు “డవ దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర రం

కలువ రేకులు, మరి కైచిప్పలును రెండు, పండియున్న దొండపండ్లు రెండు, చక్మనైన యొక్క సంపంగి మొగ్గయే అమరియున్న నదియె అందగత్తె! 182. యౌవన వీణ ... యౌవన వీణపై పలుకునట్టి మనోహర నవ్య రాగముల్‌ - జీవన గీతిలో నిలుచు స్నిగ్ధ మనోజ్ఞ విశిష్ట భాగముల్‌' ఆ విలువైన రాగములె అంతకు ముందర రేపు కోరికల్‌! ఆ విలువైన రాగములె ఆ పయి నిల్పును తీపి జ్ఞాపికల్‌! 138. పెద్ద మనుషులు చీకటికి భయపడు చిన్నారు లుందురు - కలుగు వారి జూడ కరము జాలి! వెలుగుకు భయమొందు "పెద్ద మనుషు' లుంద్రు - వారి జూడ ఏహ్య భావ మబ్బు! 138% అసలైన చదువు చదివిన చదువుల యందున చదు వెది మస్తిష్మమందు న్థాపింపబడున్‌ - చదువరి కదియే చదువయి కదలుచు తన వెంట, తగిన గౌరవ మొసగున్‌! “పాంగ్‌ న. దీశీ మౌక్తికం

185. మహనీయ భావజాలము ... మనుజులు జనియింక్రు, మరణింత్రు; దేశముల్‌ పెరుగు, తరుగు మరియు విరుగు గాని - మంచి పెంచునట్టి మహనీయు లందించు భావజాల మెపుడు టబ్రదికియుండు!

186. లౌక్యముగ కైత లల్లెడి లౌల్య మేల? ఎవరురా నాలోన ఇన్నిన్ని భావాల వెలయించుచున్నది వెల్తువెత్తి - ఎవరురా నా నోట ఇన్నిన్ని శబ్దాల ఒలికించుచున్నది ఊట గట్టి - ఎవరురా నా చేత ఇన్నిన్ని పద్యాల పలికించుచున్నది వరుస బెట్టి - ఎవరురా నాకింత ఇలలోన ప్రఖ్యాతి కలిగించుచున్నది కరుణ గల్లి - అద్ది నా యమ్మ “శ్రీవాణి” అమిత కృపయె! ఇంక రచియింతు నిర్భీతి నెల్ల నిజమె! “ఎవ్వరొ - నిరాదరింతురో ఏమొ -” యనుచు లౌక్యముగ కైత లల్లెడి లౌల్య మేల? న. డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర శి దరి

187. పూవులకే పూజ పూవుల తోడ దేవునికి పూజలు సేయుట చూతు మెల్లెదన్‌ - పూవులకే యొనర్హు రిక పూజలు మా “తెలగాణ” మందునన్‌! కోవెల గట్టినట్లు, పలు కోమల వర్ణ సుశోభితంబులౌ పూవుల బేర్చి, సల్పుదురు పూజలు స్రీల్‌ “బతుకమ్మ” పేరిటన్‌! 138 పాల సంద్రము నింగి హర్షంబు వర్షంపు నీరు కాగ - కురిసి, పరవళ్ళ కృష్ణమ్మ గూడి పొంగి, పోటులెత్త -*సాగర్‌ డాము” గేటులెత్త - పాల సంద్రమ్ము చిలికిన భ్రాంతి గలిగె!

188. సైనికుని మనోగతం భూరి యశోవిశాలమగు భూమిని బుట్టిన వారలందు నీ భారత దేశ రక్షణము బాధ్యతగా గల కొల్చి మందిలో ధీరుడనై పవిత్రముగ దేశ సుభక్తిని మానసంబునన్‌ ధారణ జేసి, నిర్వహణ దాల్చెడు నేను నాకండ - గర్వమౌ!

189. ఉన్నతాధికారి పెద్ద చదువు చదివి, పెద్ద జీతము గల్లు “ఉన్నతాధికారి ఎన్నడేని నిలువరించకున్న నిరుపేద కన్నీరు - కాలనొ? అధికార మేలనోయి? రరీ + మౌక్తికం

190. సిగరెట్టు రగిలెడి నిప్పాక చివరన్‌- పాగ బీల్చెడి మూర్చ నరుని మూతొక చివరన్‌- తగ గల పొగాకు గొట్టమె 'సిగరెట్ట'ని పిలువబడుచు, చేయును హానిన్‌!

191. గొప్ప గురువు! విద్య నేర్పు గురువు విషయమ్ము వివరించు - వేత్తయైన గురువు విశదపరచు - ఆరితేరిన గురు వనుభవమ్మందించు - గొప్ప గురువు స్పూర్తి గొలిపి నడుపు!

192. బురద పంది తోడ ... మల్ల యుద్ధ మెపుడు మనుజులతో గాని, బురద పంది తోడ జరుప రాదు! మురికి మనుజు కంటు - ముదము పందికి గల్గు - ఫలిత మేమి గలదు గెలిచి కూడ?

193. గర్వము తొండ యొకటి తిండి మండుగా మేసెనో - తోక బలిసి, బలిసి, తొండ మయ్యె! దాని తోడు నింక దాని గర్వము హెచ్చె! తొండ ఘీంకరించె తొండ మెత్తి! సత్తా యాూమోల్‌ న్నా లో దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * ధ/

194. తల్లి! నీకు జై! పొట్టను రూపమిచ్చి, పలు పోటుల నోర్చుచు తొమ్మిదిన్‌ నెలల్‌, గట్టిగ వచ్చు నొప్పులను కాదనకుండ సహించి, బిడ్డకున్‌ పెట్టియు జన్మ భిక్ష తగు పేరిడి, (ప్రేముడి పంచి, పెంచి తా పట్టుచు పాలు, బువ్వ, గుణవంతుగ దీర్చెడి తల్లి! నీకు జై!

195. గుణ దోషాలు పూవుకు పూజ చేసి తన పుప్పొడి, తేనె- ప్రసాద మట్లుగాన్‌ భావన సేయు భృంగములు; భావుకతన్‌ ప్రణయంబు నొల్ముచున్‌ పూవును “ప్రేయసీ!” యనుచు ముద్దును జేసెడి భృంగముల్‌; కనున్‌ పూవుకు మాన భంగమును పూని యొనర్చెడి భృంగముల్‌ భువిన్‌!

196. కొలను తలయు, తోక లేదు - కలదు పెద్ద కడుపు! నింపుకొందు దాని నీటి తోద! కప్పుకొందు మేన - కలువ పూవుల “గౌను”! “కొలను” నేను - ముద్దు గొలుపుచుందు! 148, బట్టతల నా చెలుని కప్పుడే వచ్చె నడి వయస్సు - వయసు మార్చులు కనిపించె వానియందు - పోలి నీలి నింగిని పొద్దు పొడుపు, వెలిగె “బట్టతల”యె వాని వెనుక జుట్టు నడుమ! ఆసా” దది * మౌక్తికం

149. ఊయల స్వగతం

ఊగుచునుంటినో, జనుల నూపుచునుంటినొ గాని - నా మదిన్‌

రేగెను తొల్త సంతసము, రెక్కలు విప్పిన పక్షి వోలె! మే

మూగుచు నున్న వేళ - మము 'ఉట్టిని మోసిన యట్లు మోసి, తా

సాగెడు త్రాడు బాధ గన - సంతస మెల్లయు నీరు గారెడిన్‌! 150. అనుబంధం

ఈ యనుబంధమేమొ! పరమేశ్వర కల్పిత చిత్ర సృష్టిలో

పాయక నిల్చ్బె- మానవుని పాలిట వృక్షము జీవితాంతమున్‌!

ఊయలయాౌను వృక్ష మత డుద్భృవమొందగ, వాని నూపగన్‌-

మోయగ పాడెయౌను కనుమూయగ, చిత్రము! వాని దేహమున్‌! 151. జాబిలి అట్టు!

ఆకసమన్న పెద్ద “పెన” మందున “పున్నమి” పూటకూళ్ళదై

చేకొని “మౌని సప్తకము” చేరిచి, తీరిచి “అట్ల కాడ” గాన్‌

వేకువ దాక వేసి యిడె వెన్నెల పిండిని కూర్చి “అట్టు” మా

అకలి గొన్న (ప్రేమికులు హాయిగ “వెల్లు” రుచుల్‌ భుజింపగాన్‌! 152. అరోగ్య ధనము

ధన మార్చింప నరుడు యౌ

వనమున నారోగ్య మింత పట్టక తిరుగున్‌!

కొన నారోగ్యము నత డా

ధనమునె వెచ్చించు ముసలితనమున తుదకున్‌! --ంా-ఆఅాలఠెాలా-----

దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * రా

153. వృద్ధులు సిద్ధార్టు డేల గౌతమ బుద్ధుడుగా మారినాడొ బోధపడును - రో గోద్ధతితో రేయి, పవలు వృద్ధు లనుభవించునట్టి వేదన కనగాన్‌! 154 సగము ఖాళి సత్య మిదెయటంచు చాటిచెప్పగ లేము! నాదు దృష్టి వేరు! నీది వేరు! సగము నీళ్ళ కడవ సత్యమైనను గాని, అందు సగము “ఖాళ్ల” - అదియు నిజము!
154. సంకల్ప బలము వ్రేళ్ళ సందు నుండి వెలువడు పలుచని ఉదకమే - ఉదధిని ఓడ నెత్తు! సాధన కృషి యున్న సంకల్ప బలమున్న చేయలేని పనులు సృష్టి గలవె?
155. సుఖాంతమే ... ! ఎందుల కీ పరీక్ష లిటు లీవు విధింతు వటంచు బాధతో ... నిందలు వేసి మానవులు నిష్ణుర మాదుచునుంద్రు దేవునిన్‌! అందులకైన నుండు నెదొ అద్భుతమైన విశిష్ట కారణం బందున లేదు సందియము!! ఆపయి నెల్ల సుఖాంతమే యగున్‌! మన్న నట

70. • మాక్తికం

157. కాలము మొదట పాఠమున్‌ బోధించి పిదప పెట్టు గురువు శిష్యులకు పరీక్ష నరయ నెపుడు! మొదట పెట్టి పరీక్షను పిదప నేర్పు కఠిన గుణపాఠము ప్రజకు కాల మెపుడు!!

158. సుదినము ఉదయమె నిద్ర లేచి, బహుళోత్తమ కాయ పరిశ్రమంబుతో పదిలము జేసి శ్వాస, భగవంతుని గొల్చి, ప్రశాంత తత్త్వమున్‌ హృదయమునందు గూర్చి, మన వృత్తిని చక్కగ నిర్వహించుచున్‌, పదుగురికిన్‌ సహాయపడి, బాగుగ రాత్రిని నిద్రబోవుచో - అది సుదినంబుగా నిలుచు! అంతకు మించియు నేమి కావలెన్‌?

159. అంద మికెట్టుల బట్ట గట్టురో! పరమపదించె నయ్యొ మన “బాపు”- మహోన్నత కార్టునిస్టు; చి త్తరువుల సృష్టిలో యశము దాల్చు మహాద్భుత శిల్పి; అక్షరాల్‌ పరువపు కన్నె సోయగపు వంపుల రీతి లిఖించు స్రష్టయున్‌; తెర పయి తెల్లు సంస్కృతికి దృశ్య మనోజ్జత గూర్పు దర్శకుం డరయ - తెలుంగు లోకమున అంద మికెట్టుల బట్ట గట్టురో! (చిత్రకారులు, నీనీ దర్భకులు “బావు”గారు పరమవదింబిన వేళ ... ,) బా నం. అ వ. (సువ. లు దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * 1

160. మృతి యటన్న... భోజ రాజేంద్రుచే భూరి సన్మానాలు కాళిదాసొంద, నే కాంచ లేదు - రాజ రాజేంద్రు గౌరవ మెట్లు తానొందె నాడు నన్నయ, నేను చూడ లేదు - శీనాథ కవి తొల్లి చేయించుకొనె నెట్లు కనకాభిషేకమ్ము, కాన లేదు - పెద్దనార్యుకు గండపెండేర మెటు దొద్దె కృష్ణరాయలు, తిలకించ లేదు - భాగ్యనగర జనము వరదలై, వీధులన్‌ ముఖ్యమంత్రి స్వయము ముందు నడువ - కదలిపోవ గంటి కవి సి.నా.౦. 'చితికి! మృతి యటన్న నదియె బ్రతుకు లోన!! (మవోకవి నీ. నారాయణరెడ్డి అంతిమయాత్రపై నందన -)

161. ఘంటసాల అమృత ధార లతని ఆస్యాన పొంగెనో! జేనెవాక గొంతులోన గలదొ! మధుర గీతులెన్నా మా కిచ్చె - కమనీయ కంఠ శాల - ఘనుడు ఘంటసాల! (మధుర గాయకులు ఘంటసాల గారి న్యుతిలో ...) సత్తా ముర. 70 శ మౌక్తికం

162. అక్కా తమ్ముల బంధము అక్కా తమ్ముల బంధము చిక్కని స్నేహానుబంధ సీమల కన్నన్‌ మిక్కలి పై స్థాయిని పెం పెక్కిన చక్కని విశిష్ట ప్రేమామృతమౌ!

163. సత్యము నరకమైన నేమి? నగ్నసత్య మగుచో - దాని స్వీకరింతు ధైర్యముగను! స్వర్గతుల్య మది - అసత్యమైన యెడల - దాని ఛీత్మరింతు ధర్మమనగ!

164. నిండు కుండ! “సగమె నీరు గలదు - మిగిత 'ఖభాళీ కుండ” అనుట నిజము కాదు! అది మన భమ! సగము నీరు గలదు - సగము గాలి కలదు - నిండియుందె కుండ! - నిజము కనుము!

165. నిజము పలుకువాదు ... నిజము పలుకువాడు నిష్టురమ్ముగ తోచు - పిచ్చివాడని వెలివేయుచుంద్రు! నీతిగా వెలిగెడి నిప్పును ముద్దాడు ధైర్య మెవరి కుండు ధరణి మీద? ---ఆతవబాతోలా------- దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * 73

166. స్వర్షపతకం స్వర్ణపతకమన్న స్వర్ణకారు డెవండొ వెలయజేయు పసిడి బిళ్ళ కాదు - కార్యదీక్ష చెమట, గట్టి సంకల్పమున్‌ కలసి పోరి, పొందు “గెలుపు గుర్తు!

167. పద్య సుధ నిండియు నిండకుండనె కనీసము బాల్యము గూడ నాకు, మున్‌ గుండెకు చిల్లు బడ్డదని ఘౌల్లున యేడ్చిన నాదు తల్లితో - “ఉండవె అమ్మ! అంతగ మనోవ్యధ యేలనె? చిల్లు బడ్డచో, దండిగ లోని పద్య సుధ ధారగ కారు” నటంచు పల్మితిన్‌!

168. నివాళి! “ఈ నిద్రాణ నిశీధి, జాగృత మహా హేమ ప్రభా పుంజమై కానంగా నది నా తపస్సు! అటులన్‌ గానిచ్చుటే, భారతీ! ఈ నా జీవితమందు నా ప్రతిన!” యం చెవ్వాడు కష్టించెనో - ఆ నా ఇష్ట ప్రధానమంత్రి “నరసింహా రావు” కున్‌ మొక్కెదన్‌! (ఫూర్వ ప్రధానమంత్రి శీ వి.వి నరసింవో రావు గారి న్యుతిలో ...)

169. కాళోజి సామాన్యుండన దేవుడంచు మదిలో స్థాపించి సద్భావనన్‌, సామాన్యుం డిల నాందు కష్టములకున్‌ సంతాపమే పొంగగాన్‌, ధీమంతుండయి చాటి “నా గొడవ” గా దీక్షా నిబద్ధుండునై, తా మాన్యుండయెరా “ప్రజాకవి గ ప్రస్థానించి “కాళోజొయే! (మహాకవి కాళోజి గారి స్మృతిలో ...) సడ మైళ్ల. 7జీ శ మౌక్తికం

170. దాశరథీ కవీంద్రుదే! నాదు “నిజాము” భూపతి వినాశక దుష్పరిపాలనంబుపై పాడుచు “నగ్ని ధార” లుగ పద్యములెన్నియొ “రుద్ర వీణ”పై - “ఫ్యూడలిజమ్ము” పై నెదిరి పోరును సల్పి, మనుష్యు నింక కా పాడిన విస్లవైక కవివర్యుడు - దాశరథీ కవీంద్రుడే! (యవోకవి దాశరథి గారి న్యుతిలో ...)

171. రేయి కవుంగిలి సాయంకాలము ముగియగ వేయి పనులనన్ని మాని, విశ్వంభర తా రేయి కవుంగిలి నాదుగుచు హాయిగ నిదురించు - సూర్యు డగుపడు దనుకన్‌!

172. గూగులు వినదగు నెవ్వరు జెప్పిన; వినినంతనె దాని గూర్చి వివరము లెరుగన్‌ కను నెవ్వడు “గూగులు, నా మనుజుడె పో జ్ఞాని నేడు మహిని! ఫణీంద్రా!

173. మహిళలు తల్లిగ, అక్కగ, చెల్లిగ, ఇల్లాలుగ, సుతగ మహిళ లెంతయొ 'సేవల్‌ వెల్లువగ సలుప (ప్రేమను - చల్లగ జీవించుచుంద్రు జగతిని పురుషుల్‌] దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * /దీ

174 దివ్వెల పర్వము చిత్తము జేసి దివ్యమగు సెమ్మెగ, జ్ఞానపు నూనె నింపి, వ్యు తృత్తిని ప్రత్తిగా వడకి, వత్తుల భావము లల్లి, చేతనా వృత్తిని అగ్ని జేసి, సుకవిత్వపు జ్యోతులు వెల్ల - కావ్య సం పత్తిని గూర్చితిన్‌ బ్రదుకు భాసిల “దివ్వెల పర్వ” వృత్తమై! 175. వదియు ఏదియు గాదు శాశ్వతము, నీ భువి యందున మానవాళికిన్‌! ఏదియు వెంట దేరు, మరి ఏదియు తీసుకపోవ వీలు గా, దేదియునైన నిచ్చటనె యేదొ క్షణంబు సుఖింత్రు - దానికై ఆదియు నుండి అంతమగు నంతటి దాక తపింతు రేలనో? 176. అమ్మ (ప్రేమ యొకతె....! వర్షమందు తడిసి వచ్చిన నను జూచి, ఇంటిలో నొక్కొక్క రిట్టు లనిరి - “గొడుగు వెంటను తీసుకొనిపోవు టెరుగవా?” అనుచు కోపమ్ముతో అన్న తిట్టె! “వర్ష మాగు వరకు బయటనే ఒక నీడ నాగకుంటివె”” యని అక్క దెప్పె! జలుబొ, జ్వరమొ గల్ల - తెలియు నప్పు” డనుచు పలురీతి నాన్న చీవాట్లు బెట్టె! కాని, నాదు తలను కడు డ్రేమతో, కొంగు తోడ వడిగ తుడిచి ... “పాడు వాన! బిడ్డ డిల్లు జేరు వేళ వచ్చిన” దంచు - అమ్మ యొకతె వాన నాడి పోసె 6 జపా 6 + మౌక్తికం

177. ఎవడో యొకడు... మానవ జీవితమ్మన - ప్రమాదకరమ్మగు బావియందు లో లోనికి జారిపోవుటయె! లోపల మొత్తము మున్దిపోవుచో - దానినె “మృత్యు” వందురు! నిదానముగా నెవడో యొకండు పై 'పైనకు లేచి నిల్చుకొను ప్రాణము; వాని కథే చరిత్రయౌ!
178. ప్రజాస్వామ్యం “చాయి నమ్మువాడు సాధించి విజయాలు, “భారత (ప్రధాని పదము నెక్క “వచ్చె .. కుళ్ళి ... మన ప్రజాస్వామ్య” మనువారు మంచి సైత మందు నెంచవలయు!!
179. చెప్ప తరమె? కల్లు త్రాగిన మద కపికి కాయమ్ముపై వృశ్చికమ్ము కాట్లు వేసె పెక్కు పైన నావహించె పైత్య పిశాచమ్ము!! చెప్ప తరమె వికృత చేష్ట లింక?
180. రేపు “నిన్న గడిచె నెంతొ నిష్టరంబుగ నంచు వగచి, వ్యర్ధపరచ వలదు “నేడు” “నేడూ గడుపు నెడల “నిన్నును నిందించి - బాగుపడదు *“రేపు” బ్రతుకులోన!! దా. ఆచార్య ఫణీం[ద ళం //

181: తెలుగుకు రెండు రాష్ట్రములు పులుగుకు రెండు రెక్క లవి పూని ప్రపంచము చుట్టి వచ్చెడిన్‌ - వెలుగుకు రెండు దిక్కు లవి వెల్లడి జేయు ప్రదేశ మెల్లదన్‌ - జలధికి రెండు నొద్దు, లవి శాశ్వత లబ్బి ప్రజాళి కిచ్చెడిన్‌ - తెలుగుకు రెండు రాష్టములు *.. దివ్యముగా అభివృద్ధి చెందెడిన్‌! 182. అమరావతి శుభమగు గాక! ఆంధ్ర పద సోదరులార! వెలుంగు గాక - సౌ రభముల పూలతోటలును, రంగుల హంగులతో దుకాణముల్‌, నభమును దాకు పెద్ద భవనాల్స్‌ సువిశాలపు రోడ్లు, కొల్వుకు న్నభయ మిడన్‌ పరిశ్రమలు నా “యమరావతి” రాజధానిలో! (ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ నవ రాజధాని “అమరావతి” శంకుస్థాపన దినోత్సవం నాడు..) 188. మూలల్‌ మూడిట... శ్రీలం గూర్చగ దివ్య “భద్రగిరి” పై సీతమ్మగా “లక్ష్మియున్‌ - ఫాలంబందున జ్ఞానరేఖలు లిఖింపన్‌ “బాసర”న్‌ “వాణి”యున్‌ - “ఆలంపూరూన జోగులాంబగ శుభాలందింపగా “గౌరొయున్‌ - మూలల్‌ మూడిట నిల్చి ముగ్గురమలున్‌ బ్రోచున్‌ తెలంగాణమున్‌! 184. మమత చెట్టు కొమ్మ మీద పిట్ట వెలసె - నేను పిట్ట గోడ మీద వెలసినాడ - కూత నేను వేయ, కూత వేసిన దద్ది! మనసులందు నేదా మమత పుట్టె! సూ: గతి = ర్న లంట నా ఆ ్రైతో స్త్‌ )) శే ౪. 76 + వమాక్తికం

135. అఖంద దీపం ఆమె యొక వెలుతురు మొగ్గ! అది ధరించు నాత డొక బంగరు ప్రమిద! అంతు లేని స్నేహ మోహానుభూతులు - నేతి యూట!! కాపుర మఖండ దీపమై కాంతు లొలుకు!!!

136. శకుని పాత్ర మాట కోట దాటు - మనసు స్వార్ధము బూను - చెప్పు నొకటి - వెనుక చేయు నొకటి - నిందె మోస మెల్ల నేటి భారతమందు! “శకుని” పాత్ర లిపుడు చాల గలవు!

137. కాచు వారెవ్వరు? కుడి వైపు నిలుచున్న గొప్ప వీరుని పైన దాడిని గమనించు ధ్యాస లేదు! ఎడమ వైపున నున్న ఎత్తైన నరునిపై దాడి జరుగ - నేను చూడ లేదు! వెనుకున్న వానిని వెన్నుపోటు పొడువ - నా కెందు కనుకొంటి నాదు మదిని! ముందున్న వ్యక్తిని మోదగా బండతో - దాడిని ఆపి, కాపాడ లేదు! మీద నూహించ లేదు - నా మీద కూడ దొడి జరిగె - తప్పించుకోన్‌ దారి లేదు! చుట్టు ప్రక్క సాయంబుకై చూచినాను! కావగా నెవ్వ రిట నాకు కాన రారు!! ఇ ర దా. అచార్య ఫణీంద్ర * /9

138. త్యాగరాజు మరల పుట్టి ... త్యాగరాజు మరల పుట్టీ, ధరణి నెల్ల స్వరగతుల సౌరభాలను సంతరించి, తరతరాల రసజ్ఞుల మురియజేసి - అరిగె “బాలమురళి” గ నే డమరపురికి! (యవోగాయకులు డా. మంగళంవల్లి బాలమురళీకృష్ణ గారికి నివాళిగా ..

139. జీవితానుభవము కష్టము లవి యట్లె కలకాల ముండవు - అలల వోలె ఎగసి తొలగిపోవు! అవియె తొలగు పిదప, అనుభవాలుగ నిల్చు! జీవితానుభవము చెరగిపోదు!!!

140. చేరువ - దూరము - ఈర్ష్య, ద్వేషమ్ము, వెటకార, మీసడింపు - తోటివార నెట్టును నీకు దూరముగను! (ప్రేమ, గౌరవ, మర్యాదల్‌ వెల్లివిరియ - చేరువౌదురు జనులు నీ చెంత జేరి!

141. నీరము నీరము పుట్టి విష్ణుపద నీరజయుగ్మమునందు గంగయ, పారుచు దేవలోకముల పావనమై, శివశీర్షమెక్కి తా జారి, ధరిత్రి సాగి పలు స్థానములందు జనోపయోగమై, చేరె సముద్ర గర్భమున జీవనదీ, నద సంవిధానమై! వ “చాయ్‌ రో డ్‌ 80 + మౌక్తికం

192, దాసుడు పుట్టిన దినమది వ్యాసుడు పుట్టిన దినమది - భూసురులున్‌, కవుల, గురుల పూజా దినమై భాసిలు పవిత్ర దినమది - దాసుడు పుట్టిన దినమయె దైవము మెచ్చన్‌! గురు వూర్హిమ” నా జన్మదినం) 198. నాదు వాహనము ..! నే గమియింతు “నాఫిసు"కు నెమ్మదిగా తలపోయు చేదియో - “వేగము పెంచు - 'రూ మ్మనుచు వేడుకగా పయనింతొ మంచు తా వాగును నాదు వాహనము! “వద్దని నే కడు ప్రేమ దానికిన్‌ సైగను జేసినంత, నది చల్లబడుంజుమి బుంగ మూతితో! 194. మాటాడే మల్లె చెట్టు మా విరితోటలో పెరుగు మల్లియ చెట్టు - కరాల బోలెడిన్‌ తీవలు సాచి, ఆకుల మదీయ భుజంబుల దట్టి, పల్కునే వేవా గుసల్‌ గుసల్‌ చెవుల కింపుగ! ఆ మధురంపు పల్కులే పూవులు; వాని సౌరభమె పుల్మలు కేపెడి భాష యయ్యాడిన్‌! 195. తోడు నీవు నడచి వెళ్ళుచునుండ - నింగి, నేల, వెన్నెలయు, జాబిలియు నీదు వెంట నడచు! నాదు దౌర్భాగ్య మదియేమొ! నడచునపుడు - తోడు రాదాయె వెంట నా నీడయైన!! డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర చి 8]

196. ఫుల్‌ స్టాప్‌ భూగోళం బొక కావ్యము - వేగంబగు నరుని బ్రదుకు ప్రియ వాక్యంబౌ! రోగంబందున “కామా -= సాగక ఆగిన, కలిగెడు చావే “పుల్‌ స్టాప్‌”
197. కాల మహిమ శీత కాలమందు చేతుల్‌ ముడుచుకొంచు విశులు చూపుచుంద్రు వినయ గరిమ! ఎండ కాలమందు గుండీలనే విప్పి (ప్రజలు కానిపింత్రు “రాడొల వలె!
198. కాలం విలువ ఏడాది కాలాన కెంత విల్వొ - పరీక్ష తప్పిన యట్టి విద్యార్థి నడుగు! ఒక బుతు కాలానకున్న విలువ - రైతు పొలమునందలి కృషి ఫలము నడుగు! ఒక్క మాసంబున కున్న విలువ - గర్భ వతి పడె దాపసోపాల నడుగు! ఒక్క వారంబున కున్న విలువ - వార పత్రిక నుద్యోగి పొట్ల నడుగు! రోజు కూలి నడుగు మొక్క రోజు విలువ! గంట విలువను బడిలోని గంట నడుగు! నిమిషమును “పెటు మిస్‌” ప్రయాణికుల నడుగు! సెకను విలువ ప్రాణము దక్కు జీవి నడుగు! 822 + మౌక్తికం

109, ధర్మో రక్షతి రక్షితః ధర్మ మెటనుండునో, అట దైవముండు! దైవ మెవరి పక్షమొ, వారినే విజయము తప్పక వరించు! కావున ధర్మము నెపు డాచరించవలయు ప్రజ లవనియందు!॥! 200. భారత సైనిక! ప్రాణము బెట్టు దార సుత బంధుల వీడి, స్వదేశ రక్షకై ప్రాణము లెక్కసేయక తుపొకులు బాంబులు చేతబూని, మా త్యూణము దీర్చబూని, దృధ దీక్షను బోరుచు జేతువీవు నీ ప్రాణము కప్పురం బటుల! భారత సైనిక! నీకు మొక్కెదన్‌! 201. వీర సైనిక వాక్కు! గెలిచి వత్తునేని, కేల జొతీయ ప తాక ఎగసి యాడ దాల్చి వత్తు! ఓడి చత్తునేని, ఒడలుపై ఆ పతా కను స్థిరముగ కప్పుకొనుచు వత్తు! 202. ఈ శుభోదయ వేళ ఈ శుభోదయ వేళ ... నీవింక నిద్ర మేలుకొని చూడగా - నీకు మేలు గూర్చు దేవతలు వేచినటు, నీ హృదిని అనేక చిత్ర చిత్రానుభూతులు చేరు గాక! ఆతాసాయ్ట్రు.__ దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * 83

208. గుండె నిబ్బరము చుట్టు పొంచియున్న దట్టమౌ గుబురులన్‌ నవ్వు చిరుగులాబి పువ్వు గాంచి నరుడు నేర్వవలయు గుండె నిబ్బరమును! 204 కారుణ్యము ఒకరి కారుణ్య మాశించుచుంటి వేని - అమ్ముకొన్నట్లు స్వాతంత్ర్య మతని కీవు! ఒకరిపై నీవు కారుణ్య మొలికిన యెడ - చేసికొన్నట్లు నీ రాజ్య సీమ వృద్ధి!!

209. చరిత్ర పులులు తామే తమ చరిత్ర పుస్తకముల వ్రాసుకొనకున్న - వెలయు ప్రపంచమందు వేటగాళ్ళ ప్రశంసించు వీర గాఢ లెన్నా! నిల్చు చరిత్రగా నింక నదియె!

210. రాజ్యాధికారము తగవు పడి రాకుమారుందు దారిలోన ప్రభువు జంపి, కోపంబుతో పారిపోయి! అన్యుడెవ్వడో గొనిపోయి ఆ శవమును రాజ్యమున చూపి, చాటె తా రాజునంచు!! కూ గ్‌ వ దశ + మాక్తికం

211. పరువు హత్య నచ్చిన, నచ్చకున్న - సుత నచ్చిన వానికి కట్టబెట్టి, తా నిచ్చయె తీరనందులకు నించుక దూరము నుండు తండ్రినిన్‌ మెచ్చు జగంబు! కాని ఇటు మీరిన ద్వేషము తోడ అల్లునిన్‌ ('ముచ్చులతో వధించునును మూర్ధ పితన్‌ నిరసించగావలెన్‌! (మిర్యాలగూడలో 2029లో జరిగిన యువకుడు “వణయ్‌” వొత్యోదంతంపై నందన -

212. అంకమున పొత్రి లంకంత ఇల్లు గలిగిన, నింకెంతయొ ఆస్తి పాస్తు లెన్ని గలిగినన్‌ - అంకమున పౌత్రి గలుగగ నంకించు మహానుభూతి కసమానంబౌ!

213. స్నో ఫాల్‌ ఎవడో “పేంటరు”, “వైటు పేంటు” గొని తా నీ నేల “పేంటింగు” నే చివరల్‌ దా కొనరించె, మొత్త మెదియున్‌ చిత్రమ్ముగా కంటికిన్‌ వివరం బన్నది నేర్వలేని యటులన్‌, విస్తారమై “తెల్లోగా నవలీల న్నాక రాత్రి యందె! కని, “ఆహా!” యంచు నే విస్తుబోన్‌! (నా “న్యూజెర్సీ” వర్వ్యటనలో ఒకనాటి అనుభవం... లీ

214. పాత్రత కాలను నీర మొకటి - కొనెడు పాత్రలు వేరు! ఎంత పాత్ర యున్న నంత దక్కు గురువు బోధ యొకటె - కొనెడు శిష్యులు వేరు! పాత్రతలను బట్లి పాఠమబ్బు! స్టే క్యా లె | గా లాలా హ్‌ న్‌ా న లావాానునాయులాలం. దా ఆచార్య ఫణీంద్ర 1 8ల్‌

215. మహోద్యమాల చరిత్ర వారు గణింపబోరు మిము వాస్తవమందున ముందు; మీరలున్‌ వారికి ప్రశ్న వైచెదరు; వా రవమాన మొనగ్రు; మీర ల వ్వారిని పోరు సల్చి, తమ వక్రత నెల్లెడ చాటి, గెల్తురోయ్‌! వీర మహోద్యమంబు లెవి విశ్వమునందున జూడ నిట్టివే!!

216. లైఫ్‌ సైకిల్‌ సైకిలు త్రొక్కలేక నొక చక్కని బైక్‌ కొని, కొన్ని నాళ్ళ కా బైకును మార్చి కారు కొని, భాగ్యము, సాఖ్యము లింక నెక్కువై - నే కడు స్థూల కాయమున నేడ్చుచు వైద్యుని జేర - సూచనన్‌ నాకిడె - శ్రొక్కుమం చనుదినమ్మును సైకిలు, లావు తగ్గగాన్‌!

217. ముద్దగొలిపె! సభను కూరుచుంటి శ్రద్ధాళునై నేను హస్తములను మడచి, ఆలకింప - బడిని కూరుచుండు పసిబాలలను బోలి! నాకె ముద్దుగొలిపె నన్ను జూడ!! 2114 దివాకర్ల వేంకటావధాని పురస్కృతి బుషి వంటి యవధాని, రెండవ నన్నయ, తెలుగు వారల షాలి దివ్య వరము, “ఉస్మానియా మహితోన్నత పీఠపై అధ్యక్షుడై వెల్లినట్టి గురువు, వేలాది శ్రోతల వీనుల విందుగా అన్ఫుత ధార కురిసినట్టి వాగ్శి పరిశోధనాత్మక పరిపూర్ణ సాహితీ జ్ఞాన ప్రభల పంచు గ్రంథకర్త, “యెద. అమల 86 + మౌక్తికం

అమరులు “దివాకరుల వేంకటావధాని స్మారక పురస్కృతి"ని బొందు సద్విశేష భాగ్యమబ్బిన నే ధన్య పద్య కవిని! ఆదరించిన విజ్ఞుల కంజలింతు! (దివాకర్ల వేంకటావధాని స్మారక పురస్కృతి”ని పొందిన సభలో నేను ఆలపించిన పద్యం) 215. వైరస్‌ పలు యుగముల, దైత్య వరులు అల హరి వైరులుగ పుట్టి, హరిచే హతమై - ఇల మనుజుల పీడింపగ కలి యుగమున “వైరసై” ర 'కంప్యూటరులో!? 216. శ్వేత సౌధంలో కృష్ణ వజం నల్లని వాదు- లోతు నయనంబుల వాడు- మనుష్యులం దిలన్‌ తెల్లగ, నల్లగా యనుచు దేహపు వన్నెల భేద ముల్లమం దొల్లని వాడు- నిమ్న జను లుల్లసిలంగ “ఒబామ” శ్రేష్టుడై శీతెల్లని ఇల్లు”, సాక్షిగ అధీశ్వరుడయ్యె “అమేరికన్ల”కున్‌! (పోతన పద్యానికి పేరడీ)

• తెల్లని ఇల్లు = ౧7727766 024౮6

217. పానీ పూరీ చెండంటి చిన్న “వ్పూది”కి కుండ వలెన్‌ బొక్క పెట్టి, కూర్చి “మసాలా” నిండార నీరు నింపగ - పండుగరా [మింగినంత “పానీ పూరి”! ళ్‌ స నార దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * 8/7

218. చాతురి కూటికి లేని వాడిపుడు కోటికి తా పడగెత్తె! నాకునా బోటి స్వయంకృషిన్‌ సలుపబూనగ చేతయెగాక కాదు! నా సాటి సమర్ధవంతు డట - పట్టుచుకాళ్లు, స్తుతించి ముందరన్‌ చాటున గోతి త్రవ్వగల చాతురిలేక చరింతునిట్టులే!

219. శృశాన వైరాగ్యము ఎంత విమోహ జీవనము! ఎవ్వరి కెవ్వరు? దేని కేది? ఈ వింత జగమ్ములో తుదకు వీడును సర్వము మాయ మాత్రమై - ఇంతటి దానికై జనులదేటికి చింతిలుచుంద్రు మూర్చులై? కాంతయు, కాసులున్‌ కడకు కాటికి తోడుగ రావు కాదొకో?

220. సందేహము కదలివచ్చినా మెటనుండి గర్భమునకు; వదలిపోదు మెచ్చోటికో బ్రదుకు ముగియ - అవని నెవ్వాడు వివరంబు లరయలేడు! దేహమున్నంత వరకు సందేహముండు!!

221. విద్వదుత్తమ కవి “జగము లేలిన వాని సగము నివ్వెరబోయె “ నని కావ్య పరిమళా లద్దగలడు - “రాలిపోయే పువ్వ! రాగాలు నెందుకే ?” యంచు విషాదాళ్ళి ముంచగలడు - “అకు చాటున పిందె- కోక మాటున పిల్ల” జమ్‌ 88 + మౌక్తికం

యంచు శృంగారాగ్ని పెంచగలడు = “ఆరేసుకోబోయి పారేసుకొన్నాన” టంచు “మసాల” దట్టించగలడు - “సీత కోక చిలుక”, “సిరిసిరిమువ్వ”లున్‌ కేళి యాడు నట్లు గీతులందు - “శంకరాభరణము, *నాగర సంగమ” ధ్వనులు (మోగు నట్లు పాటలందు - విద్వదుత్తమ కవి - “వేటూరి సుందర రామమూర్తి ఘనుడు వ్రాయగలడు! (న్వర్జీయ వేటూరి నుందరరామమూర్తి గారి న్యుతిలో ...) ౨22. “పూర్ణ చంద్రుడు “అకలి రాజ్యమ్ముూ” నందు నిరుద్యోగ యువత కందించేె దివ్యోపదేశ - మభిమానవతులైన అతివల (బ్రతుకుల “అంతు లేని కథ”ల నరయ జెప్పె - మానవ సంబంధ మాలిన్యముల నల్లు “గృప్పెడు మనసుల గుట్టు విప్పె - అభ్యుదయ సమాజ మందు మార్గాలకై సవెడ్తూ అమా లీ నమా డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర ళం 89

ఒకొక “టిది కథ కాదు” - “మరో చరిత్ర”! - యన్న స్థాయిలో “చిత్రాల” నతడు తీర్చె - “బాల చంద్రూదా? కాదయ! భారతీయ చలన చిత్ర నభో పూర్ణ చంద్రు డతడు! (న్వర్గీయ కె బాలచందర్‌ గారి న్యృతిలో ...) 229, మహా నటుడు! అందమొ - దైవ దత్తమది! ఆ పయి వాచికమా - అనన్యమౌ! సుందర రూపమై వెలయు - చూడగ నెయ్యది వేషమూనినన్‌! అందు నటించెనా - హృదయమందున హత్తుకపోవు తథ్యమై! అందరు మెచ్చ - పొందె నజరామర కీర్తిని “నందమూరి” యే! (స్వర్గీయ ఎన్‌టిఆర్‌ గారి న్యృతిలో ...) 224 గురుః బ్రహ్మ ప్రతి రోజు మన యింటి ప్రహరి గోడకు ముందు వందల సైకిళ్ళు వచ్చియుంట - కుర్ర విద్యార్థులు కూడి, మీ రప్పు “ట్యూ షన్లూ బోధింపగా, చదువుకొనుట - మూడు నెలలు గూడ ముగియుటకు మునుపే “స్వీటు బాక్సులు” తెచ్చి చేతికిడుట - “ఇంజినీరింగు”లో ఎంపికైతిమనుట; “వైద్య శాస్త్రము సీటు” వచ్చెననుట - సట యొ. 004, మౌక్తికం

భక్తితో మీకు పాదాభివందన మిడ వరుసలో వేచియుండెడు తెరగు జూచి బాల్యమున నాన్న! నాకేమి పాలుబోక విస్తు బోవుటయే గుర్తు వింతగాను! (మా నాన్న శ్రీమాన్‌ గోవర్ధనం దేశికాచార్యులు గారి స్మృతిలో ...) 2285. “అట్లాంటాలో *నార్త్‌ అమెరికా తెలుగు అసోసియేషన్‌ ౧144” సభలు (2014) అపవ్చావధానంపు మృష్టాన్న భోజన మందించినట్టి మహావధాని, సంగీత సాగర సంగమ ర్వురులట్లు పద్యాల పాడు నవావధాని, సినిమాల పాటల చిత్రమౌ పాట్లను వివరించిన సినీ కవీశ్వరులను, స్వీయ రచనలందు శేముషీ విభవమ్ము తెలిపిన సాహితీ ధీమణులను, నృత్య గానాది విషయా లనేకములను కనుల విందొనర్చిన కళాకార తతిని - ఒక్కచో నిల్పి అతి వైభవోన్నతముగ సభల జరిపిన 'నాటా కు జయము! జయము!!! 226. క్షమించు జాషువా! నీ కవితా వధూటి రమణీయ ముఖాంబుజ దివ్య రూప రే ఖా కమనీయ వైఖరుల గాంచి, “భళీ, భళి” యన్న వారె నీ దే కులమన్న ప్రశ్న వెలయిం చవమానము సల్పుటన్‌ - వినన్‌ బాకున (గ్రుమ్మినట్లగును! వారి నొకింత క్షమించు జాషువా! (యవోకవి జూవవా గారి న్వుతిలో ... వ సడ రాగా దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర బ్గా న శే

227. బంగారు కడ్డి ఎవరి పేరు జగతి నెవరు విన్నను చాలు కనులు గర్వమ్ముతో కదలుచుండు - ఎవరి వాగ్విభవ మ్మొకింత కన్నను చాలు పులకించి కర్ణముల్‌ పురులు విప్పు - ఎవరి కైతల రాణి ఇంపు సొంపుల గాంచి రస రమ్య హృదయాలు “ఖుసి"ని బొందు - ఎవరి ప్రఖ్యాతి ఖందేతరంబుల గూడ మోద్చినట్టి కరాల మొక్కు లందు - ఎవరిచే కృతు లావిష్మరింప గోరు - ఎవరి కాతిథ్య మిడ సభ లిచ్చగించు - (ప్రియ సుకవి *సి. నారాయణ రెడ్డి” యతడు! కావ్య జగతిలో బంగారు కడ్డి యతడు! (మవాోకవి డా. నీ.నారాయణ రెడ్డి గారి స్య్రతిలో ...) 228, ప్రాజ్ఞ త్రయి కవిగా నా తొలి నాళ్ళలో విరివిగా కారుణ్య ప్రోత్సాహ వై భవ తేజంబుల, సాహితీ మణులు - *“సుబ్రహ్మణ్యము”న్‌, “పోతుకూ చి” వరుండున్‌, ఘనుడైన “తిర్మల” యు నా శ్రేయంబుకై వ్యాపరిం ప, విభాసిల్లితి నే కవిత్వమున! ఆ ప్రాజ్ఞ త్రయిన్‌ గొల్బెదన్‌! (ఆచార్య జివి. నుబ్రవ్హాజ్యం, డా పోతుకూచి సాంబళివరావు, దా. ఆచార్య తిరుమల గార్ల న్యృతిలో .... వూ మళ గ్‌ న్నా డం. 92 ౪ మాక్తికం

228. అనుభవాల రంగులు! లొంగదీసి స్నేహితులపై రంగులద్ది చెంగుచెంగున ఎగిరిన చిన్ననాటి అనుభవాల రంగులలోన మునిగి తేలి - పరవశించితి నీ “హోళి” పర్వదినము!

229. నీటి యాజమాన్యము పొంగిపొర్లు నదిని ముంచి, బిందెల తోడ నీరు తెచ్చుకొనెను నీదు తాత! బావిని త్రవ్వించి బక్కెట్ల కొలదిగా నీరు తోడుకొనెను నీదు తండ్రి! “నల్లా” ను పెట్టించి, బిల్లులన్‌ చెల్లించి, నీరు పట్టుకొనెను నీదు భ్రాత! పంపు బోరున దింపి, నింపి వాటరు ట్యాంకు, నీరు వాడుకొనును నీదు తరము! నీటి బాటిల్సు కొను నింక - నీదు సుతుడు! ఇంత కింతకు నిది యింక నెటకు బోవు? నీటి యాజమాన్య మెరిగి నెరపకున్న - నీరు కాదు... నీ కింక కన్నీరె మిగులు! నీరు గారిపోవు నరుడా! నీదు (బ్రతుకు! న | ఆనా దా, ఆచార్య ఫణీంద్ర * ఖం

230. కళ్ళజోడు సఫలమయ్యె నేత్రమ్ముపై శస్రచర్య! మార్గదర్శి, నలుఐదేండ్ల మత్సహచరి - “కళ్ళజోడు” ను విడనాడు కాల మిపుడు కలుగు నొక కంట ముద, మొక కంట బాధ!! (నా “క్యాటరాక్ట్‌ ఆవరేషన్‌ తరువాత ...

231. చమత్కార పద్యము తురక మతంబున బుట్టియు చిరకాలము పేరుగాంచె సినిమా నటిగాన్‌ ! తెరపై హిందూ ప్రీయై, వరలక్ష్మీ వ్రతముం జేసె వహిదా రెహమాన్‌ ! (ఇది ఒక నందర్భంలో నేను చేసిన నమస్వా వూరణం)

232. గర్భభార దివ్య గరిమ పురుషజాతి పెద్ద గరువమందును గాని - పురుషదెట్లు గొప్ప, పోల్చినపుడు? పురుషుడైన బుట్టు పులతి గర్భమునందిె! గర్భభార దివ్య గరిమ గనరా!

233. వెర్రి కోర్కి వసుధ నెల్లయు తన పాదాల చెంతన నిలిపి, పురుష వరుల నిద్ర చెరచు అందము, తెలివి గల అతివగా జన్మించు వెర్రి కోర్మి యొకటి వెలసె మదిని! -ంాంంతవనెిుాుాఊటాషబ్రాాాా 4 4 మౌక్తికం

234. అంగ వైకల్యము ఒక్క చేయి, చెవి “మొబైలు” కొప్పజెప్పి - ఒంటి చేతితో కార్యంబు లానరజేయ! ఒక చెవిని విని, మనకు (ప్రత్యుత్తర మిడు! అంగ వైకల్య మిడె మొబై లందరి కయొ!! 286, కంటి వెలుగు రాష్ట్ర మందు గల్గు ప్రజలందరి చూపు మెరుగుపరిచి, ఎంతొ మేలు గూర్చు “కంటి వెలుగు” పథక కర్తకు జోహారు! ముఖ్యమంత్రి దెంత ముందు చూపు!! (తెలంగాణ రాష్ట వభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన “కంటి వెలుగు” వథకానికి స్పందనగా

235. జీవితము గతమునకు విచారింపక గడుపవలయు! వర్తమానాన ధైర్యమ్ము వదలవలదు! భావియెడల నే మాత్రమ్ము భయము తగదు! జీవితమను శిల్చ్పమునిటు చెక్కవలయు!!

236. నీతి, నిష్ట ... నీతి, నిష్ట గలిగి నీవున్న - నీతోడ ఎంత కంతె యుందు రెల్ల జనులు! అగ్ని మండుచుండ నల్లంత దూరాన జనులు నిలిచి కనుట జగతి కనమె? ల నాలా ఆతా ్సి ా ( ళ్‌ వై దా ఆచార్య ఫణీంద్ర * రి

237. సత్మీర్తి (బ్రదుకు బాటలో సత్మీర్తి బడయు కొరకు కలిగి స్థిర చిత్తమున సదా సలుపవలయు - పగలు తల యొత్తుకొనగల్గు పనులు రాత్రి; రాత్రి సుఖనిద్ర నిచ్చు కార్యములు పగలు!

238. కీర్తిశాలి అతదు హిమాలయాద్రి శిఖరాగ్రము బోలుచు - నిత్య సాహితీ (వ్రతమును చేతబూను కవి, పండిత సభ్యుల సంస్థ లెల్లకున్‌ సతతము నండయె నిలిచి, సాయమునే సమకూర్చుచుండు! ఆ నుత ఘన కీర్తిశాలి - రమణోత్తమ నాముని కంజలించెదన్‌! (తెలంగాణ రాష వ్రభుత్వ నలవోదారు దా. కెవి. రమణాచారి గారిని వ్రశంనిన్తూ ఒక నభలో చెప్పిన పద్వం -)

239. పరమత సహనము కైస్తవుల్‌ పేదల కలుపుకొంచు తమలో అవమానపరిచిరి - హైందవులను! హిందువు లుద్రేక మెచ్చి, దాడులొనరిం చిరి - ముస్లిములును, మస్టిదుల పైన! ముస్లిముల్‌ ద్వేషమ్ము ముదిరి, “జిహాదంొచు జరిపిరి హింస - జైస్తవుల పైన! బౌద్దుల వెంటాడి పారద్రోలిరి నేడు కమ్యునిస్థులు “టిబెట్‌ గడ్డ నుండి! సడ మొల. ఆనడం (ద్ర శ మౌక్తికం

ఎవ్వరి యభిమతము నవ్వారిదని యెంచు “వరమత సహనమ్ము” పనికి రాదా? సాటి మతము పట్ల సానుభూతి కరువై మంట గలియుచుండె మానవతయె! (శీలంకలో 2029 ఈస్టర్‌ వర్వదినం నాదు జరిగిన వూరణవోమానికి కలచిన వ్రాదయంతో ...) 242, ఒక్క రీతి ... భిన్నమైన రీతి యున్నాడ నేనని నవ్వుచుందు రెల్ల నన్ను జూచి! ఒక్క రీతి ఎల్ల రున్నా రనుచు నేను పగులబడి నగుదును వారి జూచి! (స్వామి వివేకానంద ప్రవచనానికి తెలుగు పద్య రూపం) 2489. మంచితనము మంచి ప్రపంచ మేరుపడు - మంచిగ దేశము వృద్ధి చెందినన్‌! మంచిగ దేశ మేరుపడు - మంచి సమాజము రూపు నొందినన్‌! మంచి సమాజ మేరుపడు - మంచి కుటుంబము లెల్ల నిండినన్‌! మంచి కుటుంబ మేరుపడు - మంచితనంబును పెంపు జేసినన్‌! 244. విశ్వ భాషలందు వెలుగు తెలుగు! ఒక విదేశీయుడే ఉప్పాంగి స్తుతియించె ఇది 'ఇటాలియ నాఫ్‌ ద ఈస్ట్రటంచు ఆ ఒక విదేశీయుడే ఊడిగమ్మును చేసె న్ను మళ్ళ డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర + 9/

జీవితాంతము, దీని ఠీవి మెచ్చి - ఒక విదేశమునందు నుత్సవా లగుచుండె “ఆట”, “తానా” లకై ఆట పట్టు జా ఒక దేశమని కాదు - సకలావనిని నేడు తెలుగు భాషా జ్యోతి తేజరిల్లై - “దేశ భాషలందు తెలుగు లెస్సో యనుట ప్రాత వడిన మాట - శ్రోతలార! దేశ భాషలును, విదేశ భాషలు నెల్ల విశ్చ భాషలందు వెలుగు తెలుగు! 245. ఛందస్సు ఏ ఛందస్సును నన్నయాది కవులే యెంతే నుపాసించిరో - ఏ ఛందస్సున భారతాది కృతుల న్నింపార వర్ణించిరో - ఏ ఛందస్సు సరస్వతీ జననికి న్నీదేరు సద్రూపమో - ఆ ఛందస్సున కైతలల్లు కవిగా నైతిన్‌ మహా ధన్యుదన్‌! 246. కవిత్వ సీమలో పద్యము, గేయమున్‌, వచన పద్ధతు లన్నిట పట్టు గల్లి, నే హృద్యమునా కవిత్వ రస మెల్లరు మెచ్చగ నారచించుచున్‌, గద్యమునందు నన్య కృతికర్తల కావ్య విమర్శనమ్ముతో - సేద్యము సల్పుదున్‌ కలము చేతను బూని కవిత్వ సీమలో! ళా మొల న 9రి * మాక్తికం

247. హృద్య పద్య విద్య పాద పాదమందు ప్రతిభ, వ్యత్పత్తులున్‌ ద్యోతకమగు రీతి - ఉల్లమందు అమిత (శ్రద్ధ గలిగి అభ్యాస మొనరింప, పట్టువడదె హృద్య పద్య విద్య? వడలి. అత్మ పెద సమాసములను వేసి మురియు కవి “కండ గలుగు పద్య కవిత యనును - కందడలేల? సాము గరిడీలు సేయనా? ఆత్మ వంటి భావమదియె చాలు! 249, పాఠకులు లేనియెడ ... గంధవహుడు లేక కుసుమ గంధమునకు వ్యాప్తి రాదు! సార్ధక్య సంతృప్తి లేదు! కవుల ప్రతిభామయ కవితల్‌ గాంచి చదువు పాఠకులు లేనియెడ, కీర్తి ప్రాప్తి గౌదు!!
248. పద్యం రక్షతి రక్షితం! పెరిగినన్‌ మరవక పెదవుల నాడంగ పిల్లలు సులువుగా వల్లె వేయ- అక్షర జ్ఞానమే అబ్బని వానినిన్‌ వినినంత, విజ్ఞాన వేత్త జేయ - పండిత పామర ప్రజలకు నాస్తి సడ మెల్ల. డన గా డొ ామ్పాగవ్న్న గ దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * ంంి

కావ్య పఠనమందు కలుగ జూప - నిత్య జీవితమందు నీతి శతక సూక్తి తలపోసి, సరియైన దారి నేగ - పలు ప్రయోజనంబులు గదా పద్యమునకు - తెలుగు ప్రజలార! మేల్మ్కాంచి తెలుసుకొనుడు! ఆదరించుచో పద్యంబు, నదియె గాచు మన తెలుగును, తద్భాషా ప్రమాణములను!! 251. రసధార భావావేశము పొంగి పొర్లి నదియై పారంగ, పద్యంబులే వేవేలై ఎగసెన్‌ మదీయ హృది నువ్వెత్తున్‌ తరంగాలుగాన్‌ - నా వాక్కందున తోయమయ్యె రుచిగా నానా రసాల్‌ చిందగాన్‌! రావే కావ్య రసజ్ఞ! తేల - రసధారా స్నాన పానంబులన్‌! 252. నేనొక పద్యమై... నేనొక పద్యమై ప్రజల నిర్మల మానస వీధులందునన్‌ పూని చరించుచున్‌ తడిమి పుల్మరమొందెడునట్లు జేసియున్‌- ఏ నిమిషంబునైన జనులెల్లరి జీవనయానమందునన్‌ ధ్యానమునందు నిల్చి, అజరామర కీర్తిని పొందగోరెదన్‌! శస శ ట్ల సల్లూ మెల. క. 100 + మౌక్తికం

క కృతికర్త జీవనరేఖలు నా, దా. ఆచార్యఫణీంద్ర (కలం పేరు) (వికీపీడియా నుండి) అసలు పేరు : గోవర్ధనం వేంకట ఫణీంద్రశయనాచార్య చిరునామా : శ్రీకరం? 6-84/48/1, బాలాజీనగర్‌కాలనీ, దుబాయి బిల్లింగ్‌ ఎదురుగా, దమ్మాయిగూడ, హైదరాబాదు - 500088 దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర ప్రముఖ తెలుగు కవి, సాహిత్య విమర్శకుడు. వృత్తిరీత్యా శాస్త్రవేత్త. ఆయన తెలుగు కవిత్వంలో పద్యం, గేయం మరియు వచన కవిత్వంలో సుప్రసిద్ధులు. పరిశోధకునిగా, విమర్శకునిగా కూడ ప్రసిద్ధినాందారు. ఆయన కవితలు, వ్యాసాలు నాలుగు దశాబ్దాలుగా వివిధ పత్రికలలో, అనేక సంచికలలో విరివిగా ప్రచురించబడుతున్నాయి. జీవిత విశేషాలు: ఆయన తండ్రి గారు కీ.శే. గోవర్దనం దేశికాచార్య. తల్లి కీ.శే. ఇందిరాదేవి. ఆయన సతీమణి పేరు శ్రీవల్లి. సంతానం ఒక అమ్మాయి, ఒక అబ్బాయి. కూతురు కీర్తి కందాళ - అల్లుడు ప్రబోధ్‌ కుమార్‌ కందాళ. మనుమరాలు ఆద్య కందాక మనుమడు విరాట్‌ కందాళ. వీరంతా అమెరికాలోని నార్త్‌ కెరోలినాలో నివసిస్తున్నారు. కుమారుడు రోహిత్‌ గోవర్దనం అమెరికాలోని లాస్‌ ఏంజీల్స్‌లో నివసిస్తున్నారు. డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర + 10]

ఆయన తండ్రిగారి స్వస్థలం కరీంనగర్‌ జిల్లా బండలింగాపురం గ్రామం. ఆయన తండ్రి గారు వృత్తిరీత్యా నిజామాబాదు పట్టణంలో నివాసమున్న కాలంలో, ఆచార్య ఫణీంద్ర 27 జూలై 1961 (వ్యాస పూర్ణిమ) నాడు నిజామాబాదు పట్టణంలో జన్మించారు. హైదరాబాదులో ఉన్నత విద్యాభ్యాసం చేసారు. ఆయనది పండిత కుటుంబం. ఆయన పితామహులు (నాన్నగారి నాన్నగారు) “గోవర్ధనం నారాయణాచార్యులు”, మాతామహులు (అమ్మకు నాన్నగారు) “ఆచి వేంకట నృసింహాచార్యులు” సంస్కృతాంధ్ర పండిత కవులు. అలాగే అమ్మకు తాతగారు “ఆచి రాఘవాచార్య శాస్త్రులు గారు” కూడా పండితులు, కవులు. ఈ ముగ్గురి గూర్చి తెలంగాణ వైతాళికులు, సుప్రసిద్ధ సాహితీమూర్తి కీ.శే. సురవరం ప్రతాపరెడ్డి గారి సంపాదకత్వంలో ప్రచురితమైన “గోలకొండ కవుల సంచికలో ప్రస్తావించబడింది. ఆచార్య ఫణీంద్ర మెకానికల్‌ ఇంజనీరింగ్‌ లో పట్టభద్రుడు. తెలుగులో ఎం.ఏ. డిగ్రీని సాధించారు. తెలుగులో డాక్టరేట్‌ డిగ్రీని ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి *19వ శతాబ్ది తెలుగు కవిత్వం” అనే విషయం పై పొందారు. ముకుంద శతకం, పద్య ప్రసూనాలు, ముద్దుగుమ్మ, మాస్కో స్మృతులు, వరాహ శతకం, తెలంగాణ మహోదయం వంటి పద్యకవితా గ్రంథాలను రచించి మంచి పద్యకవిగా గుర్తింపు పొందారు. వృత్తిరీత్యా 1983లో కేంద్రప్రభుత్వ సంస్థ - 'అణు ఇంధన సంస్థా (ఎన్‌.ఎఫ్‌.సి.)లో చేరారు. (ప్రస్తుతం హైదరాబాదులో “ఎఫ్‌” గ్రేడు సైంటిస్టుగా కొనసాగుతున్నారు. ఉద్యోగపరంగా అనేక సదస్సులలో పాల్గొన్నారు. భారత ప్రభుత్వం దిగుమతి చేసుకొన్న అణు ఇంధనాన్ని తనిఖీ చేయడానికి రష్యాకు పంపిన బృందంలో ఈయన కూడా ఒకరు. ప్రవృత్తి పరంగా సాహితీవేత్త, తెలుగు సాహిత్యంలో “మాస్కో స్మృతులు” పేరిట 'తొలి సమగ్ర విదేశ యాత్రా పద్య కావ్యాన్ని రచించారు. తెలుగు వచన కవిత్వ సాహిత్యంలో “ఏక వాక్య కవితల” ప్రక్రియకు ఆద్యులు. ఆయన చూపిన మార్గంలో చాల మంది యువ కవులు, కవయిత్రులు అంతర్జాలంలో వేలాది ఏక వాక్య కవితలను రచిస్తున్నారు. “వాక్యం రసాత్మకం” పేరిట తెలుగు సాహిత్యంలో ఆయన రచించిన తొలి ఏక వాక్య కవితల (గ్రంథం '51216 5ల010%106 ౦11805 పేరిట ఆంగ్లంలోకి 102 + మౌక్తికం

అనువదించబడింది. ఆయన ్రీభ్రీ శతజయంతి (2010) సందర్భంగా, నిండు సభలో, మహాకవి (్రీశ్రీ “మహా ప్రస్థానం” సంపూర్ణ కావ్యగానం ఏకబిగిన వ్యాఖ్యాన సహితంగా చేసి మన్ననలందుకొన్నారు. “తెలంగాణ మహోదయం” పేరిట ఉద్యమ కవిత్వాన్ని రచించి, గ్రంథ రూపంలో పాఠకులకు అందించారు. ఇటీవలే “సాహితీ సల్లాపాలు” అనే సాహితీ ఛలోక్తుల సంపుటిని వెలువరించారు. రచనలు :

ముద్రితాలు 1.

1. ముకుంద శతకం (కంద పద్య కృతి)

2, కవితా రస గుళికలు (మినీ కవితల సంపుటి)

చె పద్య ప్రసూనాలు (పద్య కవితా సంపుటి)

4. విజయ విక్రాంతి (కార్గిల్‌ యుద్ధంపై దీర్హ కవిత)

5. ముద్దు గుమ్మ (పద్య కావ్యం)

6, వాక్యం రసాత్మకం (ఏక వాక్య కవితలు)

7. _ మాస్కో స్మృతులు (విదేశ యాత్రా పద్య కావ్యం)

8. "510816 5410006 0011806" (వాక్యం రసాత్మకం" అనువాదం)

9. వరాహ శతకం (అధిక్షేప, హాస్య, వ్యంగ్య కృతి)

10. తెలంగాణ మహోదయం (ఉద్యమ కవితల సంపుటి)

11. సాహితీ సల్లాపాలు (సాహితీ ఛలోక్తుల సంపుటి)

12. మౌక్తికం (ముక్తక పద్యాల సంపుటి)

అముద్రితాలు:

1 పద్య పరిమళాలు (పద్య కవితా సంపుటి)

2 సీతా హృదయం (గేయ కావ్యం)

83. కులీ కుతుబు కావ్య మధువు (పద్య కృతి)

4 భారత భారతి (వ్యాఖ్యాన గ్రంథం)

5, ఉషోదయ యుగం (పందొమ్మిదవ శతాబ్ది తెలుగు కవిత్వంలో నవ్యత)

(పిహెచ్‌.డి. సిద్ధాంత (గ్రంథం) 6. పాద రక్ష (పద్య కావ్యం ) 7, నీలి కురుల నీడలో (లలిత గీతాలు) 8. _ నవ్య పద్య విద్యానాథులు (ప్రముఖులతో ముఖాముఖీ) డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర శ 103

అవార్డులు;

ఆయన అనేక అవార్డులు, గౌరవాలు ప్రభుత్వం మరియు ఇతర సాంస్కృతిక సంస్థల నుండి పొందారు. ప్రధానంగా - “వానమామలై వరదాచార్య' స్మారక పురస్కారం, “దివాకర్ల వేంకటావధాని” స్మారక పురస్కారం, "పైడిపాటి సుబ్బరామశాస్ర్రి' స్మారక పురస్కారం, “ఆచార్య తిరుమల' స్మారక పురస్కారం, “బోయినపల్లి వేంకట రామారావు” స్మారక పురస్కారం, “రంజని - విశ్వనాథ” పురస్కారం, సిలికానాంధ్ర గేయ కవితా పురస్కారం, మూడు సార్లు విజయవాడ “ఎక్స్‌ రే పురస్కారాలు, 'కమలాకర్‌ ఛారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ నుండి “వైజ్ఞానిక రత్న పురస్కారం, '*శ్రీ గిరిరాజు ఫౌండేషన్‌ నుండి “అమ్మ పురస్కారం”, పలుమార్లు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 'ఉగాది సత్కారాలు పేర్కొనదగినవి. ఆయన 2012లో తిరుపతిలో జరిగిన ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలలోనూ, 2014 లో అమెరికాలోని అట్లాంటాలో జరిగిన “నాటా తెలుగు సభలలోనూ గౌరవింపబడ్డారు. ఆయన హైదరాబాదులోని “వి.ఎల్‌.ఎస్‌. లిటెరరీ అండ్‌ సైంటిఫిక్‌ పౌండేషన్‌” నుండి “పద్య కళా ప్రవీణ” పురస్కారాన్ని పొందారు. తూర్పుగోదావరి జిల్లా, ఏలూరు లోని “నవ్య సాహిత్య మండలి” నుండి “కవి దిగ్గజ” పురస్కారాన్ని పొందారు. హైదరాబాదులోని “నవ్య సాహితీ సమిరి” నుండి “ఏకవాక్య కవితా పితామహ” పురస్కారాన్ని కరీంనగర్‌లోని “శరత్‌ సాహితీ కళా స్రవంతి” నుండి “ఏకవాక్య కవితా శిలి, పురస్కారాన్ని పొందారు.

ఆయన ప్రస్తుతం “యువభారతి” సంస్థకు అధ్యక్షులుగాను, “వద్య సారస్వత పరిషకొ తెలంగాణ రాష్ట్ర అధ్యక్షులుగాను, “ఆంధ్ర పద్య కవితా సదస్సు"కు ఉపాధ్యక్షులుగాను, “నవ్య సాహితీ సమితి” సంస్థకు ఉపాధ్యక్షులు గాను మరియు “నండూరి రామకృష్ణమాచార్య సాహిత్య పీఠం” నకు ప్రధాన కార్యదర్శిగానూ ఉన్నారు. ఆయన “అంధ్రపద్య కవితా సదస్సు” యొక్క పత్రిక “సాహితీ కౌముది”కి పదేళ్ళపాటు సహసంపాదకులుగా వ్యవహరించారు. ఆయనకు 2018 సంవత్సరానికి గాను తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారు 'పద్య కవిత్వం”లో ఉ్తీర్తి పురస్కారాన్ని” ప్రదానం చేసారు.

2017 డిసెంబరులో తెలంగాణ రాష్ట ప్రభుత్వం హైదరాబాదులో నిర్వహించిన “ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల” లో పద్యకవి సమ్మేళనం అధ్యక్షులుగా వ్యవహరించి సత్మరించబడ్డారు.

104 + మౌక్తికం

దా. ఆచార్య ఫణీం(ద గురించి (ప్రముఖుల ప్రశంసలు పామర పండిత జన రంజకుడు ఫణీంద్ర.

• ఆచార్య సి, నారాయణరెడ్డి ఆచార్య ఫణీంద్ర సూర్యుడ్ని ఆకాశంలో గాలిపటంలా ఎగురవేసే కవి. ఆయన కవిత్వం అతి సాధారణ శబ్బాల్ని వాక్యాలుగా అల్లిన అద్వితీయ కళ. అతి సాధారణ భాషను కావ్య భాషగా శిల్పించడం విశిష్ట నైపుణ్యం. ఆయన విద్వత్నవి.

• దా. గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ చూడుమా! ఫణీంద్ర సుకవి మాత్రుడె కాడు - గుండె పండినట్టీ గొప్ప వ్యక్తి! సాహితీ తపస్వి! సాహిత్య కలశాచ్ది! ప్రతిభ రూపు దాల్చు (ప్రగతి యోగి!

= దా. నండూరి రామకృష్ణమాచార్య

ఆచార్య ఫణీంద్ర కావ్యశాస్త పరిచయం, అలంకారానుశీలనం కలవాడు. భాషా

సౌందర్యానికి, రచనా నైపుణ్యానికి ఉత్కంఠితుడవుతున్న ఆచార్య ఫణీంద్రుడు అనతి కాలంలో మహా కవీంద్రుడవుతాదని నా విశ్వాసం.

= శ్రీమాన్‌ ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య

డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర + 1] 0౨

సమకాలీన కవిత్వంలో సంక్షిప్తత, వ్యంగ్య గౌరవం, అభివ్యక్తి శక్తి ముప్పేటగా సాగుతాయి. అభివ్యక్తిపషరమైన మెళకువలను అనువుగా ప్రయోగించడం ఫణీంద్ర గారి (ప్రజ్ఞకు తార్మాణం.

• ఆచార్య జి.వి. సుబ్రహ్మణ్యం ఫణీంద్ర పద్యవిద్యపై అధికారం ఉన్నవాడు. అన్ని రకాల ఛందస్సులను అలవోకగా నడిపించగలవాడు. శక్తిమంతుదై పట్టుకొన్న ప్రతి పద్యాన్ని పదిలంగా నడపగల కవి.

• ఆచార్య చేకూరి రామారావు ఆచార్య ఫణీంద్ర ఛందోబద్ద పద్యాన్ని ఎంత సుళువుగా నిర్వహిస్తాడో, ముక్షచ్చందమైన వచన కవిత్వాన్ని అంత సునాయాసంగా రచిస్తాడు. కవితా శిల్ప రహస్యాన్ని గమనించి, వస్తు వైవిధ్యాన్ని గుర్తెరిగి కవిత్వపు ఆయువు పట్టు పట్టుకోగల కావ్యకర్త,

= దా. నాగఖైరవ కోటేశ్వరరావు ఆచార్య ఫణీంద్ర పద్యకళా ్రవీణుడే గాదు - విద్వల్లోకంచే విద్వన్మణిగా ప్రస్తుతింపబడే పద్య విద్యాధరుడు. హృద్య పద్యారాధకుడు,

• దా.కె.వి. రమణాచారి ఫజీంద్రగారికి వస్తు వరణంలో కవికి ఉండవలసిన చూపు ఉంది. అలాగే సహజ సిద్ధమైన భావుకతా ఉంది. ప్రాచీన కవుల పద్య నిర్మాణ రహస్యాలు వీరికి తెలిసాయి అనడానికి దాఖలాలు కనిపిస్తున్నాయి. వచన కవిత్వానికి పనికి వచ్చే వస్తువులతో పద్య కవిత్వం రాయడం ఫణీంద్రగారి ప్రత్యేకత. సమర్భుడి చేతిలో ఏదైనా దేనికైనా ఒదగవచ్చు

• ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం 106 + మౌక్తికం

చేజారి పోతున్న సంస్కృతికి చేయూత నిచ్చి భావితరాల కోసం భద్రపరుస్తున్నారు ఆచార్య ఫణీంద్ర. ప్రతిభకు వ్యుత్పత్తి తోడైన వీరి కవిత జిజ్ఞాసువులకు కరదీపిక కాగలదు.

• ఆచార్య సి. ఆనందరామం దా॥ అచార్య ఫణీంద్ర బహుముఖ ప్రతిభావంతులు పద్యాన్ని హృద్యప్రాఢంగా, గేయాన్ని మధుర లలితంగా, వచన కవితను రుచిర సరళంగా రచింపగలరు. సౌజన్యం, చైతన్యం రెండూ రెండు నయనాలు వారికి. హృదయం మానవతా సందీప్తం.

• దా. తిరుమల శ్రీనివాసాచార్య కాలంతో అనుసంధానం చేసి కవిత్వాన్ని ముఖ్యంగా పద్యాన్ని కదను తొక్కిస్తున్న ఫణీంద్రకు శుభాభినందనలు.

= చా. నందిని సిధారెడ్డి భావనా సౌందర్యం ఒక్కటే కాదు జీవితం పట్ల నిర్దిష్టమైన దృక్పథం, ద్రవించే హృదయం, ఆ తడిని అక్షరబద్ధం చేయగల కవితా సామగ్రి, అన్ని పుష్కలంగా ఉన్న కవి ఫణీంద్ర.

• ఆచార్య సి, మృణాళిని దా॥ ఆచార్య ఫణీంద్ర నిర్ద్వంద్వంగా అత్యాధునిక పద్య కవి (శ్రేష్ణులలో ఒకనిగ గణన కెక్కిన మేటి కవి, చైతన్య శీలి, అభ్యుదయ పథగామి.

• శ్రీ శిష్‌ట్లా వెంకట్రావు ఖ్‌

దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * 10/7

మా ఉంంానాణ ఖు. ఇ షార్రేరచ్తిర్తేడళ

[1061001120 0౫ ౫ 4404714 కర 476674/4 సై యో . వ ఛందస్సును నన్నయాది కవులే యెంతే నుపాసించిరో కా ఏ ఛందస్సున భారతాది కృతుల న్నింపార వర్ణించిరో ఏ ఛందస్సు సరస్వతీ జననికి న్నీదేరు సద్రూపమో న ఆ ఛందస్సున కైతలల్లు కవిగా నైతిన్‌ మహా ధన్యుడన్‌! వా భావావేశము పొంగి పొర్లి నదియె పారంగ, పద్యంబులే వేవేలై ఎగసెన్‌ మదీయ హృది నువ్వెత్తున్‌ తరంగాలుగాన్‌ నా వాక్కందున తోయమయ్యె రుచిగా నానా రసాల్‌ చిందగాన్‌ వో రావే కావ్య రసజ్ఞ! తేల -రసధారా స్నాన పానంబులన్‌! ఇ నేనొక పద్యమై ప్రజల నిర్మల మానస వీఢథులందునన్‌ పూని చరించుచున్‌ తడిమి పుల్మర మొందెడునట్లు జేసియున్‌ అ ఏ నిమిషంబునైన జను లెల్లరి జీవన యాన మందునన్‌ ధ్యానమునందు నిల్చి అజరామర కీర్తిని పొంద గోరెదన్‌! | | తొంంగ౭744 ల౮య|47272/07 ్‌ 06672024