Telugu maxim gorky kathalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ననన వ ర / |. ఎ ” ం నా ఆఫ కమలా | - . స్ట. ను న్య . తో కా లం టే... వ్‌. డి టు రే! సరన్‌ ట నం 2 న. హాం హ్‌ తా. ను (1 శ స డం... 1 య. “పా! యాం న. * ర న చిత్తా... వన్య స మం లాం ౧ ట్‌ గ యానా క ల్‌ [0 ణ్‌ కా టీం భట న న -

త్న క ల / ంల ల గ్గ శ నళ గడం ,

మశ్సీమ్‌ గోర్కీ కడులు

అనువాదం: రాచమల్ను రామచం(దారెడ్మి అట్టమీది. బొమ్మ “చెల్కాన్‌” కథకు సంబంధించినది. (పసిద్మ రష్యన్‌ చ్యితకారుడ్లైన కుస్తోదియెవ్‌ చ్యితానికి (పతికృతి యిది. ల / వళ్ళ స్‌ ట్టు ళ

(గ గంధాల ఠకి ఆ య్య జ్ధలోం- టో గ ఓ. - ఈ0 కప! | ఖ్‌ న్‌ సీ న కూ గ ఘు 1 02పికిటమ వగంయ321 త వంగల గొల+డళిటో

యిందులో

మకార్‌ చ్ముదా *, ౨౨౯౨ ల ల 2 ర్‌ డేపిటు . ౨౨౨౨ ల ల ల ల ల అ 20 ముసఠి ఇజెర్సీల్‌.. ౨.౨౨౨ ఎ ఎ ఎ 62 యిరవ్హై ఆరుమంది పురుషులూ, ఒక అమ్మాయీ ౨ ౨. ౨౨౨౨ ౨ 2106 తుఫాను పతీ పిట 444 ల ల 1122 ఇటలీ. గాధలు ॥ అ 124

పార్మా పిల్ళ్టలు. . ౨౨ ఎ 12ైక్తీ

సొరంగం ౨౨౨౨ ల ల ఎ 128 కడుపులో చెయిపెట్టి . ౨౨౨౨, ం. ౨ కల్తీ6 ఒక మౌనవుని జననం ఎ ల ఎ 4 ౨ 166 భరత వాక్యరి ౨౨౨౨౨ ఎ ల ల ల ౨ కై79

మకార్‌ చుదా

సము దంనుండి తడి చలిగాలి వీస్తున్నది -- ఒడ్డుకు తగిలి చిందిపడే అలల విచార సంగీతాన్నీ బీచిలోని పాదల సవసవనూ మై దానాలమీదికి మోసుకొని వస్తూ. అప్పుడప్పుడు ఆ గాలి విసరుకు యెండిపోయిన పసుపురంగు అకులు వచ్చి నార్కలు చాసే నెగడులో తిరిగి పడుతున్నాయి, మంటను (పజ్వలింప జేస్తూ. మాచుట్టూ వున్న శర్యద్యాతి చీకటి వణికి వెనక్కి తగ్గినప్పుడు, ఆ న్వల్ప తణంలో యెడమ వక్క అనంతమైన మైదానమూ, కుడి పక్క అవధిలేని సము్ముదమూ, యెదురుగా ముసలి జిప్సీ మకార్‌ చ్యుదా అకారమూ కనపడుతున్నాయి. మేము కూర్చున్న చోటికి యాబై అడుగుల దూరంలో గుడారాలు వేసిన జిప్సీ మకాం గ్యురాలను చూసుకునేవాడు మకార్‌ చ్యదా.

అతని కకేషియన్‌ కోటును తెరిచి రోమ సంకీర్మమైన అతని లొమ్ముమీద దాడి చేస్తున్న ఆ చలిగాలి దెబ్బలను అవ్యపెట్టకుండా అతను నావైపు ముఖం తిప్పి ఒక స్నిస్ట బలసూచకమ్హైన భంగిమలో వాలి కూర్చున్నాడు - తన పెద్ద స్టైపును ఒక (కమ పద్దతిలో పీలుస్తూ, నొటిగుండా, ముక్కుగుండా దట్టమైన ధూమ తరంగాలు వదలుతూూ నా తలమీదుగా మృత్యు నిశ్శబ్బ అంధకారంలోకి తేరి చూస్తూ తెరపిలేకుండా మాట్టాడుతూ, (యూర వాయు (పహారాలనుండి రక్షించుకోడావికి కించిత్తు (పయళత్నం కూడా చేయకుండా,

“దేశాటనం చేస్తున్నా వన్నమాట? భేష్‌! అద్భుతమైన పని యొన్నుకున్నావు బాబూ, అదీ పద్దతి: దేశమంతా తిరుగు, అన్నీ చూడు; చూడదలచుకున్న వన్నీ చూసిన తర్వాత, ఒక చోట సండుకొని చచ్చిపో-అంతేకో

“అంతో అన్న మాటకు నేను వెలిబుచ్చిన వ్యతిరేకతను అతను నమ్మకుండా యిలా కొనసాగించినాడు: “జీవితమా? యితర్శా?ి హుణ ఆ దిగులు నీ కెందుకు? నీవు మాతం జీవితం కాదూ? యితర్హు నీవు లేకుండా జీవిస్తున్నారు, నీవు లేకుండా తమ బతుకులు తాము బతుకుతారు. యెవరిక్సైనా సీ అవసరం వుందని అనుకుంటున్నావా? నీవు లాఖ్బవూ కొధు, కజ్టువ్లూ కాదు యెవరూ కోరరూ నిన్ను.

ర్‌

“నేర్చుకోవడమూూ, _ నేర్పించడమూనా? యితర్శను యెలా సంతోష పెళ్ళుదీ నీవు నేర్చుకోగలవా?. ఊహూం నీచేత కాదు. నేర్పడంగురించి మాట్టాడడానికి ముందుగానే నీ ఈల తెల్లబడుకుంది. నేర్చేది యేమిటి? (పతి వొకనికీ తెలుసు తనకు కావలసిం దేమిటో, తలివిపరులు యేది. దొరికితే అది తీనుకుంటారు,. మూర్వులకు యేదీ లభించదు, కానీ (వతి వాకడూ తనకు తానే నేర్చుకుంటాడు.

“*చ్మతమ్హైనవాళ్ళు, నీవు చెప్పే మనుషులు. అంతా మందగా చేరి ఒకరి నొకరు తొక్కుకుంటూ వుంటారు, యింత విశాలమ్హైన (పపంచంలోో” అంటూ అతను చేయి సాచి మైదానాలనైవు. విసరినాడు. “యిక, జన్మంతా (శమపడడం. దేని కోసం? యెవరి కోసం? యెవరికీ తెలియదు. ఒక మనిష్ని పాలం దున్దుతుంటాడు చ్లూడు. వాన్నిగురించి యోచించు -- వాడు ఆ పాలంమీద తన శక్తిని ఒక్కొక్క బొష్టే చెమటగా కారుస్తున్నాడు తరువాత ఆ పొలంలో పండుకొని కుళ్ళిపోతాడు. వాడు వదఠిసపోయే దేమీ లేదు ఆ పొలంనుండి వాడు తెలుసుకొన్న దేమీ లేదు, యెలా పుట్టినాడో అలా గిట్టుతాదు - మూర్వుుడుగా.

“భూమిని (తవ్వడానికి పుట్టేనవాడు తన కొరకు ఒక గోరీ చన్వుకోకుండానే మరణిస్తా డంటావా? స్వేచ్చ అంపే యేమిటో వానికి తెలుసునా? యూ విస్తార (పశస్త మైదానంగురించి వాని కేమైనా తెలుసువా? నము(దపు అలల సంగీతం వాని హృదయానికి ఉల్ళాసం కలిగిస్తుందా? వాడు బానిస, పుట్టిన క్షణంనుండి బానిస్క జన్మంతా. బానిస -- అంతే. వాడు. తన కొరకు తాను చేయగలిగిం దేమిటి? వాడు చేయగలిగిం దల్శా ఉరి పోనుకోవడం, కొంచమైనా జ్నాన మనేది ఆర్జించి వుంచే,

“నన్ను చూడు; యాజై యెనిమి దేండ్స వయస్సుకు. నేను యెంత చూసినా నంటే, అదంతా కాగితంమిద రాస్తే అక్కడ వుందే నీ సంచి అలాంటివి వెయ్యి సంచులు నిండుతాయి... నేను చూడని స్టలాలు యేమిటని అడుగుతావా? అలాంటి న్పలాలే లేవు, నేను చూసిన స్ఫృలాలు నీవు ఊహించలేవు. జీవించే పద్దతి అదే -- దేశాటనం. అంతే. ఒక చోట చాలా కొలం వుండొద్ను, లాభం లేదు. ర్యాత్కి వగలూ ఒక దాన్నాకటి భూమి చుట్టూ తరుముతాయి చూడు, అలా జీవితపు టూలోచనలకు దూరంగా నిన్ను నీవు తరుముకుంటూ స్కో జీవితమంకే. వెగటు కలక్కుండా.. విరిచి ఆలోచించినావాా. జీవితంమీద వెగటు కలుగుతుంది -- యెప్పుడ్డైనా అంతే, నా క్కూడా ఒకసారి కలిగింది. హుం! నిజంగా కలిగింది బాబూ,

“అప్పుడు జ్లైల్మో వున్నాను గఠీషియాలో యీ భూమ్మీద దేనికోసం బతుకుతున్నాను? - అని ఆలోచన కలగసాగింది _ వినుగు లాంటిది, జ్రైల్ళో వినుగ్నా వుంటుంది బాబూ మహా విసుగ్గా వుంటుంది! కిటెకీఫండా పాలాలవైపు చూసినప్పుడు గుండెలో గుబులు కలిగేది యెంత గుబులంశ్కే యెవరో నా సంజెను పట్టుకొని పిండు

గ

తున్నట్టు, యెవడు. చెప్పగలడు తాను దేనికోసం బతుకుతున్నదీ? యేవడూ చెప్పలేడు బాబూ! దాన్నిగురించి. నిన్ను నీవు (పర్నించుకొని లాభం లేదు. బీవించు - అంతే. దేశం తిరుగు, చుట్టూ చూడు, నీ కెప్పుడూ మనసులో బెంగ వుండదు. అప్పుడు. నేను దాదాపు నా బెల్టుతో ఉరివేసుకున్నాను, నిజం!

“హుహ్‌! ఒకసారి ఒక మనిషితో మాట్ళాడినాను. గంభీరమైన మనిష్కిి మీవాడే రష్యన్‌ నీవు జీవించనలసింది నీ యిష్మ్య్యపకారం కాదు, థేవుని ఆజ్ఞ (పకారం అంటాడు అతను. భగవంతుడు. చెప్పినట్టు నడుచుకో నీవు అడిగిందల్లా యిస్తాడు. అతనే చింపిరిపాతల్నో వుండినాడు.. ఒక కొత్త సూటు దేవుని అడగరాద్యా అన్నాను అతనితో. అతను ఉ్యగుడ్డై నన్ను తరిమేసినాడు, శొపనార్దాలు పెడుతూ. అతను అంతకుముందే నాతో చెప్పుతూ. వుండినాదు, మనిషి తన తోటి (పాణులను తమించాలన్సీ (ేమించాలనీ, నామాట ఆ (పభువుగారికి నాప్పి కలిగించి వుంప్రే అతను నన్ను క్షమించి వుండవచ్చు కదా. యిలాంటివాళ్ళు బోధకులు! తక్కువగా తినమని నీకు బోధిస్తారు, తామేమో రోజుకు పది సార్ము తింటారు”

అతను మంటలోకి వుమ్మేసి పైపు మళ్ళీ నింపుకుంటూ మౌనంగా వుండిపోయినాడు, గాలి మెళ్ళిగా. యేడుస్తున్నట్లు మూలిగింది. చీకటిలో గురాలు సకిలించినాయి, జిప్సీ మకాంనుండి సంగీతపు మృదువైన ఆవేశభర స్వరాలు సైకి తేలుతూ వచ్చినాయి. మకార్‌ కూతురు అందమైన నోన్మా, పొడుతున్నది. ఆ మంద్ర ఉదాత్త కంరన్వరం నాకు తెలుసు. అదెప్పుడూ యెంతో వింతగా వుంటుంది అసంతృప్తిగా, సాధికారంగా -- పాట పాడినా అంత్తే పలకరించినా అంతే. ఆ మృదునైైన రాగిరంగు ముఖంలో ఒక రాణివాసవు రీవి వుంటుంది. ఆ ముదురు గోధుమరంగు కన్నులు తన పౌందర్య సంపద దుర్వారమైన దనే యెరుకతోనూ, తాను కాని సమస్తమూ క్ష్యుదమైన దవే నిరసన భావంతోనూ మెరుస్తుంటాయి.

మకార్‌ ప్పైవు ముందుకు సాచినాడు.

“ోయిద్యో పాగ తాగు! బాగా పాడుతుంది కదూ, ఆ పిల్ళ” ఆం) బాగా పాదుతుంది! అలాంటి అమ్మాయి నిన్ను (ేమించాలని వుందా? లేదూ? భేష్‌! ఆడపిల్ళలను యెప్పుడూ నమ్మవద్దు, వాళ్ళకు దూరంగా వుండు. నాకు "పైపు తాగడంకంయె వాళ్ళకు ముద్దుపెట్టు కోవడం బాగుంటుంది హాయిగా వుంటుంది. కానీ ఒకసారి ఆడపిల్సను ముద్దు పెట్టుకున్నావా, యిక నీ స్వేచ్చకు స్వస్తి చెప్పు. అదృశ్య బంధనాలతో నిన్ను తనతో బంధిస్తుంది. వాటిని మళ్ళీ తెంచుకోలేవు. నీ ఆత్మను ఆమె పాదాలవద్ద అర్పిస్తావు. నిజం! ఆడపిల్నల విషయంలో జాగర్త! వాళ్ళందరూ అబద్దాల కోర్ళే! (సపంచంలో అన్నిటికంకు. నిన్ను యెక్కువగా (ేమిన్తున్నా. నంటుంది. కానీ గుండుసూదితో అలా వూరక గుచ్చి చూడు, నీ గుండె

(బద్బలు- చేస్తుంది, వాళ్ళ సంగతి నాకు చాలా తెలుప్కు నిజంగా తెలుసు! చూడు బాబూ, ఒక కత చెప్పమంటావా నిజంగా జరిగిన కత? చేతనైతే జ్ఞాపకం పెట్టుకో, జన్మంతా గాలిజీవంలాగా స్వేచ్యగా వుంటావు,

“అనగనగా ఒక జిప్సీ యువకుడు. అతని పేరు లోయ్‌కొ జొబార్‌. హంగరీలో, బొహీమియాల్సో స్ఫావోనియాలో, నమ్ముదంచుట్టూ అందరికీ తెలును అతను; భేష్నైన క్యురవాడు! ఆ (పాంతాల్నో ర్మ పూర్చైనా యెత్తుకో, అరడజను మందైనా వుంటారు, అశని చంవుతానుని (పతిజ్ఞ చేసినవాళ్ళు. కానీ లోయ్‌కా చావలేదు. అతనికి యేద్దెనా గు్గరంమీద మననుపడితే చాలు దాన్ని కాపాడుకోడానికి నీవు ఒక "సైన్యాన్ని కాపలా పెట్టివా నర్మే ఆ గ్యురమెక్కి జొబార్‌ దొడుతీస్తుంటాడు! ఓహ్‌! అతనికి యెవరన్నా భయం లేదు-- అసంభవం! అంతెందుక్కూ సైతాన్‌ తన మంది నంతా వెంటబెట్టుకొని వచ్చినా అతను "సైతాన్ను కత్తితో పాడిచేస్తాడేమా; తవ్ఫకుండా "సైతాన్ను నోరారా తిట్టి మంద నంతా తరిమేస్తాడు, వాళ్ళ చెవుల్లో జోరీగలు దూర్చి. నేను. చెవ్పున్నానుగా, నమ్ము!

“జిప్సీ మకాము అన్నిటికీ అతను తెలుసు, లేదా వినైనా వుంటారు. అతను (ేమించిందల్లా గ్మురా లన్వే మరి దేన్నీ ('పేమించి యెరగడు. వాటినైనా చాలా రోజులు కాదు. కొన్నాళ్ళు అటూ. యిటూ తిరిగి వాటివి అమ్మేస్తాడు. ఆ డబ్బు యెవరడిగితే వాళ్ళకు యిచ్చేస్తాడు. అతనికి (పియతమమ్షెంది. యేదీ లేదు. అతని గుండెకాయ కావాలని వీవు అడుగుతా. వనుకో-- రొమ్ము. చించి యిచ్చేస్తాడు,. నీవు సంతోషపడితే. చాలు, ఆలాంటివాడు బొబ్యూ అతను.

మా బిడారు బుకొవీనలో. సంచారం చేస్తూ. వుండింది అప్పుడు - సుమారు పదేండ్శ నాటి సంగతి, ఒకనాడు - వసంత రుతువులో ఒక ర్యాతి-- అందరమూ చుట్నూ కూర్చొవి వున్నామ్ము నేన్కూ కోషుత్‌ కింద యుద్దాలు చేసిన మునలి సిపాయి దనీలొ ముసలి నూర్హొ యింకా తక్కెనవా శ్ళందరూ -- దనీలొ కూతురు రాద్భా కూడాం

“మా అన్మూయి నొోన్కాను యెరుగుదువు కదూ? అందమైన పిల్ల! కానీ రొద్దాతో పోల్చలేం -* అంత. గౌరవమా! రొద్బాను. వర్ణించడానికి మాటలు చాలవు. బహుశౌ ఆమె అందాన్ని ఫిడేలుమీద వాయించనచ్చునేమో, అప్పుడ్డైనా అ. ఫిడేలును తన ఆత్మలాగా యొరిగిన వాడే ఆ పవి చేయగలడు.

“ఆమె చొంతోమంది. మంచి క్యురవాళ్ళ హృదయాలను కాల్చింది -కొన్సు యెంతోమందిని! మొరేవియాలో. ఒక షావుకారు, వయనుమళల్ళిన గంప తలకాయ మనిషి, ఆమెను చూసి నిలువునా చలించిపోయినాడు. గ్యురంమిద కూర్చున్నాడు గుడ్డు బిక్కిరించి శిలజాన్తున్నాడు, చలిజ్వరం వచ్చినట్టు వణుకుతూ. పండగపూట "సై తానులాగ ముస్తాబై నాడు అతన్ము ఖరీద్దైన కోట్సు బంగారు జరి నగిష్న్‌ చేసింది వేసుకొని; పక్కన వేలాడుతున్న

శ

ఖడ్డానికి తాసిన రత్న మౌణిక్వాలు మెరుపు మెరిసినట్టు తళుక్కుమంటున్నాయి, గు్యురం అడుగు యెత్తి పెట్టెనవ్వుడల్బా; చోపీ నీలి మొహమల్‌ ఆకాశం ముక్క లాగుంది -- పెద్ద జమీందారు. ఆ వయసుమీరిన ఆసామీ! నిలజూసి నిలజాసి అతను రాద్దాతో అన్నాడు: “ఓయ్‌, ఒక ముద్దియ్యి, నా డబ్బు సంచీ యిస్తాను! ఆమె ఒక్క పలుకు పలక్కుండా అవతలికి తిరిగింది! “నిన్ను నొప్పించి వుంటే మన్నించు, కాస్త దయగా చూడలేవూ అన్నాడు ఆ నయసుమళ్ళిన షావుకారు, వెంటనే ఒక మెట్టు దిగివచ్చి. డబ్బు సంచి అమె పొదాలవద్దకు. విసరివేసినాడు -- బరువైన సంచి, తమ్ముడా! ఆమె. దాన్ని కారితో అలా తోసింది దుమ్ములో, నిర్శడ్యంగా -- అంతే. ఓ యేం పిల్ట అని అతను బాధతో మూలిగినాడు. గ్యూరాన్ని కొరడాతో అదిలించ్హి ధూళి మేఘంలో కలిసిపోయినాడు.

“మరు. దినం అతను మళ్ళీ వచ్చినాడు. “ఆమె తం్మడి యెవరు” అని మకాం అంతా గర్జ్మించినాడు. దనీళొ ముందుకు వచ్చినాడు. 'నీ కూతురును నాకు అమ్ము నీ క్రేం కావాల్నో తీనుకో[్‌ మరి దనీలొ యే మన్నాడంళే: 'జమీందార్డు మ్మాతమే అన్నీ అమ్ముతారు పందులు మొదలుకొని అంతరాత్మల దాకాం నేను కోమత్‌ కింద యుద్దాలు చేసినవాణ్ని, యే వన్తువూ అమ్మను.” ఆ సెద్దమనిషికి అ్యగహం. వచ్చింది, ఖడ్గం తీయబోయినాడు. యింతలో ఒక క్కురవాడు గరం చెవిలో. కొరివి గుచ్చినాడు. గురం రౌతుతో నహి మెరుపులాగా నూయమ్హెంది. మేము. గుడారాలు యొత్తేసి బయలుదేరినాం. శెండు శోజులు కాలేదు, అతను మళ్ళీ (సత్యకష్ణా నాడు! “ఓయ్‌, వినండి," అన్నాడు అతన్సు “జీవునితోడు, మీతోడు, నా అంతరాత్మలో కల్మషం లేదు. ఆ పిల్ళను నా కిచ్చి పెండి చేయండి, నా అస్తి అంతటిలోనూ సగం మీ కిస్తాను. నేను చాలా ఐశ్చర్యవంచుల్ని!) మనిషి మహా ఉ(దేకంలో వున్నాడు, గాలిలో గడ్డి పోచలాగా జీనుమీద డిళిపోతున్నాడు. అందరమూ అలోచనలో పడినాం.

'మర్కి యేమంటాన్‌ అమ్మాయ్‌” దనీలా మీసాల చాటున గొణిగినాడు.

“ “తకనంతకు తానే కోరి కాకి గూట్నోకి పోయే రాబందు యేమౌతుంది?ి రాదా అడిగింది మమ్మర్ని,

“దనీలొ నవ్వినాడు;, అందరమూ నవ్వినాం.

౪ భలే అన్నావు అమ్మాయ్‌! విన్నారు గదండ్‌? అదేమీ కుదరదు! పొవురాలలో వెదకు -- అవి యింకా అణకువగా వుంటాయి). మేము సాగిపోయినాం.

“ఆ. పెద్దమనిషి టోపీ తీసి నేలకు వినరికొట్టి యెంత రదంగా దౌడు తీసినా డంప్రే భూమి దద్బరిల్మింది. రాద్నా అలాంటి. పిల్ళ బాబూ!

జ్ఞాన! అం-- ఒక ర్యాతి మేము చుట్టూ కూర్చున్నప్పుడు మై, దానంమీదనుండి సంగీతం. తేలుతూ. వచ్చి వినపడింది. యింసైన సంగీతం. అది నీ రక్తంలో జ్వాలలు

౦

కేపి అజ్జాత లోకాల్బోకి నిన్ను ఆకర్షిస్తుంది. మూ కందరికీ మనసులో యెలా వుందంకే- ఆ సంగీతం. వింటుంటే. దేనిమీదనో తీరని కాంక్ష కలుగుతుంది; అది చేతి కందిత్తే ఆ తర్వాత, బతికితే యీ భూమండలాని కంతటికీ రాజుగా బతకాలి, లేకపోతే బతకడం దండగ అనిపిస్తుంది బాబూ!

*ఆం-- చీకటిలోనుండి. ఒక గు్య్యురం వెలువడింది. గ్యురంమీద ఒక మనిషి కూర్చున్నాడు, వాయిస్తూ మమ్మల్ని సమిపిస్తున్నాడు. మకాం నెగడు వద్ద ఆగినాడు, సంగితం ఆప్కి మావైవు చూసి చిరునవ్వు నవ్వినాడు.

*ఓ్క నువ్వా, జొబార్‌! దనీళొ అరిచినాడు సంతోషంగా. చాన్సు అతను లోయ్‌కా జొబార్‌!

“అతని మీసాలు భుజాలమీద పడి తల చెం్యడుకలతో కలఠిసిపోయినాయ్యి. అతని కన్నులు చుక్కల్నాగ కాంతిగా వున్నాయ్యి. అతని చిరునవ్వు సూర్యకాంతిలాగుంది, దేవుని తోడు! అతన్తూ అతని గ్యురమూ. ఒక యినుము ముద్దనుండి తయారుచేసినట్ళున్నారు. అక్కడ నిలబడినాడు అతను మంట వెలుతురులో రక్తంలాగ య్యొరగా; చిరునవ్వులో పండ్లు మెరుస్తున్నాయి! అప్పుడు నన్ను నేను (పేమించుకున్నంతకంకు యెక్కువగా అతన్ని (పేమించినా ననే మాట నిజం కాకపోతే నా తల ముక్కలౌతుంద్కి అతను నాతో ఒక్క మాటకూడా మౌట్ళాడక ముందే నే నక్కడ వున్నట్టు అతను గుర్తించక ముందే కూడా!

“శాన బాబూ అలాంటి మనిషి అతను! అళను నీ కన్నుల్నోకి చూసి నీ ఆత్మను వశంచేసుకుంటాడు.. నీవు కించిత్తు కూడా సిన్తపడప్యు సైగా అందుకు నీవు గర్విస్తావు. అలాంటి మనిషితో నీకు మరింత ఉదాత్తత వచ్చినట్టు అనిపిస్తుంది. అలాంటి మనుషులు అరుదు, మ్మితమా! బహుశా అదే మంచిదేమో. యూ (వపంచంలో మంచి దనేది అతిగా వుంటే మంచిగా దాన్ని యెవరూ చూడరు. జౌను! అం కత కానీ.

“రాద్దా అన్నది: “బాగా వాయిస్తావ్వు లోయ్‌కొ! యింత మధురన్వరంగల సుతారవు ఫిడేలు నీ కెవరు చేసీ యిచ్చినారు? అతను నవ్వినాడు -- “నేనే చేసుకున్నాను! యిది చేసింది కొయ్యతో కాదు, నేను యెంతో (సేమించిన ఒక వయసుపిల్హ రొమ్ముతో చేసినాను; నేను వాయించే తంతెలు ఆమె హృదయ తంతులు, ఫిడేలు కాంచం అపస్వరం పలుకు తుంది, కానీ కమాను యెలా చేయాల్సిందీ నాకు తెలునుి

“మా జాతివాళ్ళు పున్నారే, వాళ్ళు వెంటనే ఆడపిల్ళి కన్నుల్లో మబ్బులు కమ్మేటట్టు చేయడానికి (పయత్నిస్తారు, మగవాని హృదయం చరించకుండానే మగవాని కోసం విషాదకర కాంతతో ఆడపిల్సి కన్నులు మసక అయ్యేటట్టు. లోయ్‌కొ పద్దతికూడా అదే. కానీ రాద్దా అలా దొరికేది కాదు. ఆమె ఆవలిన్తూ వక్కకు. తిరిగి యిలా అన్నది:

*జొబార్‌ తెలివిపరుడనీ వేర్చరి అనీ అన్నారు, పచ్చి అబద్బం[ ఆ మాటతో ఆమె వెళ్ళిపోయింది.

“శివో, అందమైన పిల్టా నీ కోరలకు పదును వుందేగ్‌ అన్నాడు లోయ్‌క్‌ ఒక కంటిలో మెరుపుతో, గ్యురం దిగుతూ. 'నమస్తే, సోదరులారా! వచ్చినాను మీవద్బకు!
'ఆత్రిధికి స్వాగతం! జవాబిచ్చినాడు దనీలె. మేము ముదు సెట్టుకున్నాం, మౌట్టాడుకున్నాం, తరువాత పండుకున్నాం.... మేము గొఢంగా న్మిదపోయినాం. (పొద్బున లేచి చూస్తే జొబార్‌ తలకు పాతగుడ్న కట్టబడి వుంది. యేమిటది? ఓ -- అతను నిద పోయేటప్పుడు (పమాదవళాత్తు అతని గు్య్రరం తొక్కింది, గిట్ట తగిలి తలకు గాయమైంది.

“హాహ్టా! మాకు అర్బమైంది గ్యురం యెవర్డెంది. మీసాల చాటున నవ్వుకున్నాం. దనీలొ కూడా చిరునవ్వు నవ్వుకున్నాడు. సరే మరి లోయ్‌కొ తగడా రాద్దాకు? తగుననే అనుకుంటాను, ఆడపిల్బ యెంత అందమ్హైనదైైనా సర్కే. ఆమెకు సంకుచితమైన, శ్యుదమైన ఆత్మ వుంటుంది. ఆమె మెడలో మణుమున్నర బంగారు. (వేలాడవేసినా సర్వే అమె గుణం మారదు. ఆం అది సరేలే!

“ఆ స్ఫలంలో మేము. చాలా కాలమే వున్నాం, అన్నీ అనుకూలంగా వుండినాయి. జొబార్‌ మాతోనే వున్నాడు. సహచరుడంకే అతను! వృద్దుల లాగా యెంతో విజ్ఞడు, (వతి. విషయమూ. అతనికి తెలున్కు రష్యన్‌ భాష్సా మగ్యార్‌ భాషా చదవనూ రాయనూ వచ్చు. అతను మాట్ళాడడం (ప్రారంభిస్తే, న్మిద మరిచిపోయి అలాగే వింటూ వుంటావు యుగాలు గడిచినా. యిక ఫిడేలు వాయిస్తేనా - నాచర్మం వొలిచి వువ్పులో వూరబెట్టు; అతని లాగా వాయించేవాడు యీ భూ్యపపంచంలో మరొకడు కనిసిస్తే! అతను తంతెలమీద కనూను వేసి లాగితే నీ గుండె రెపరెపలాడడం (ప్రారంభిస్తుంది. అతను మళ్ళీ కమౌను లాగితే నీ గుండె ఆగిపోతుంది, నీవు వింటూ వుంటావు. అతను వూరక వాయిస్తూ వుంటాడు, చిరునవ్వు నవ్వుతూ వుంటాడు. అతని సంగీతం వింటూ వుంకే నీకు యేడవాలనీ అనిసిస్తుంది, నవ్వాలనీ అనిపిస్తుంది, రెండూ ఒకేసారి. వింటూ వుంకు, యిప్పుడు యెవరో అర్హనాదం చేస్తున్నట్టు, సహాయంకొరకు వేడుకొంటున్నట్న్ళు, వీ గుండెను కత్తితో లాగా చీలుస్తున్నట్టు వుంటుంది. యింతలో మైదానం ఆకాశానికి యేదో దేవ కన్నెల కథ విషాదభరితమ్హైనది చెప్పున్నట్నుంటుంది. యింతలో యెవరో ఆడపిల్ణ (పియునికి వీడ్కోలు యిస్తూ యేడుస్తున్నట్ను వుంటుంది! యింతలో యెవరో సాహస యువకుడు తన (ప్రేయురాలిని మైదానంలోకి రమ్మని పిలున్తున్నట్టు వుంటుంది. మరు తృణంలో -- హాయహాయ్‌. థ్ఞైర్యోల్భాసాల రాగం గాలిలో నిండుతుంద్కి ఆ సూర్యుడే అకాశంలో నృత్యం (పారంభించ బోతున్నట్ళు! జౌను బాబూ అలా వుండేది. అది.

కన్సీ దేహంలోని (పతి అణువూ ఆ గానాన్ని అర్హం చేసుకునేది; వీవు -- శరీరమూ ఆత్మా, అంతా -- అతనికి బానిస అయ్యేవానివి. అప్పుడు లోయకా. “కత్తులు దూయండి, మ్యితులారా!” అని. కేకవేస్తే అందరమూ ఒక్కుమ్మడిగా కత్తులు పుచ్చుకొని గుడ్డిగా

అతనివెంట పోయేవాళ్ళం. అతను ఒక మనిషిని యేమ్హైనా చేయగలడు. (పతివొకడూ అతన్ని (ేమించేవాడు, యెంతో గొప్పగా (మించేవాడు -- రాద్బా మాషతమే అతన్ని గుర్తించలేదు. అద్జెనా పరవాలేదు; స్టైగా ఆమె అతన్ని అపహాస్యం ఛేసింది. అమె ఆ క్యురవాని హృదయాన్ని గాయపరిచింది -- జొన్కు బాగా గాయపరిచింది! వళ్ళు కొరికేవాడు అతను, మీసాలు కారుక్కునేవాడు.. చీకటి గుహాల్హాంటి అ కన్నుల్నో ఒకోసారి తళుక్కునునేది, అత్మను ఖండభిండాలుగా చేయజాలింది యేదో. రాాతివూట మ్టైదానంలోకి దూరంగా పోయేవాడు లోయ్‌కొ. ఉదయందాకా అతని ఫిడేలు రోదన చేసేది, లోయ్‌కా స్వేచ్చ మరణించి నందుకు అది రోదన చేసేది. మేము వింటూ పండుకొని ఆలోచించేవాళ్ళం: యేం చెయ్యాలి? కెండు గుండ్డు ఒకదానిమీది కొకటి దొర్భుతూ వస్తుంఘే, వాటిమధ్యకు పోవడం లాభం లేదు -- నీవు నలిగిపోతావు. అలాంటి పరిస్టితి అది,

“వర్కే ఒకసారి అందరమూ కూల్చొని వున్నాం, యేవో విషయాలు మాటాడు కుంటూ. వాతావరణం నిరుత్సాహంగా తయార్జైంది. అప్పుడు దనీలా లోయ్‌కొను అడిగినాడు: “యేడ్దెనా పాట పాడు లోయ్‌కొ, ఆత్మకు కొన్హ ఉల్లాసం కలిగించేది! అల్లంత దూరాన ఆకాశంచ్లై పు ముఖం తిప్పి పండుకొని వున్న రాద్బావ్హైపు ఒక చూపు విసరినాడు ఆ కురవాడు, ఫిడేలు తంతెలమీద కనూను వేసి లాగినాడు. నిజంగా కన్నెపిల్హ హృదయంలా పలికింది ఫిడేలు. లోయ్‌క్‌ పాడినాదు:

“పా _ పో! హృదయం అ్టిని జ్వలింపజేసెడు అపార విస్తర మీ మైదానం!

వాయువేగి నా థీర తురంగం

బాహు బలాన్వితు డాశ్వికుడూ!”

“రాద్దా తల తిప్పి మోచేతిమీద లేచి గాయకుని కన్నుల్నోకి అవహేళనగా చిరునవ్వు నవ్వింది. అతని ముఖం యెరుసెక్కింది ఉదయ సూర్యునిలా,

గష్టా. పో _ హై! లెమ్ము మ్మితమా లే! ఉరుకుతు ముందుకు సోదాం పదపద! గాఢ తమోవృత దిబ్మండలమున వేచియున్న దదె ఉషన్సు కౌగిలి ష్టా--హా 1! యెగురుతు పోదాం దినకరు కెదురుగ మైదానం ప్లై ఆడుతు పోదాం! 12

పోయేటప్పుడు జాగర్నోహోయ్‌ సుందర మగు శతి తగలకు తలతో “పాటా అది! అ మాదిరీ యిష్పు డె్వడూ. పాడలేదు! రాడ్డా యిలా అన్నది ఒక్కొక్క. మాటే జారవిడుస్తూ: " “వు అంత యెత్తు యెగర కూడదు, లోయ్‌కొ. బోర్టృపడి బురదలో పడవచ్చు, మీసాలకు బురద జొతుందిి జాగర్త. లోయ్‌కొ భీషణంగా ఆమెవైపు చూసీనాడ్సు కానీ యేమీ అనలేదు. కోవం దిగమింగి పాడసాగినాదు: “స్పై -హో స్టో! పదపద సదవపద బాలార్భద్యుతి నిదముఖాలను చూడకుండగా అజ్బాభరమున శిరనులు వంగగ లోకం నవ్వకముందే పదపద[

“ఓహ్‌ యేమి పాటి అన్నాడు దనీల్ళౌ “యిలాంటిది నా జన్మలో యెప్పుడూ వినలేదు. నా మాట అబర్బ మైతే స్టైతాను నా శరీరంతో సైవు చేసుకుంటాడు గొకి

“ముసలి నూర్‌ మీసాలు యెగరేస్కి భుజాలు కుదించినాడు, (వతి వొకరికీ ఉల్లానంగా వుంది జొబార్‌ పొడిన ధీర గానానికి. రాద్దాకు మ్మ్యాతమే యిసష్కృంలేదు అది.

“ “ఒకసారి. ఒక కందకిగ అలాగే జుమ్ముని (మోగింది, రాబందు కూతను అనుకరించాలని,” అన్నది ఆమె. మా ఉత్సాహంమీద మంచు చ్చిన టై ంది.

“దనీలా లేవబోతూ అన్నాడు. “కొరడా రుచిచూడాలనీ వుందా రాద్బాగ్‌ కానీ జొబార్‌ టోపీ తీసి నేలమీద పారేసి మట్టిముద్దలాగా నల్నగా మాడిన ముఖంతో యిలా అన్నాడు;

*్‌ 'వుండ్కు దనీలొా, అణగని గ్యురానికి ఉక్కుకళ్ళెం. కావాలి. నీ కూతురును నాకిచ్చి పెండ్లి చెయ్‌!

“యిప్పుడు. అడుగుతున్నా. వన్నమాటి.. అన్నాడు. దనీలొ, చిరునవ్వుతో. “చేసుకో చేతనైతే!

“భరి అంటూ లోయ్‌కొ రాద్దాతో యిలా అన్నాడ్రుః

“ట్రూడ్కు అమ్మాయి నా మాట కాస్త విన్ను డంబాలు విడిచిపెట్టి! నా జీవితంలో నీలాటి ఆడకూతుర్ధను. చాలామందిని చూసీనాను, చాలామందినే చూసినాను! కానీ నీలాగ యెవరూ నా హృదయాన్ని కదిలించలేదు. అం రాద్బా నీవు నా ఆత్మకు

[13

ఉద్చువేసినావు! సరేనా? జరగాల్సింది జరక్క తప్పదు, మరి... తననుండి తాను తప్పించుకో దలచినవానికి యే గ్యురమూ. బాభంళేదు!... దేవుని యెదుట, నా అంతరాత్మ యెదుట, మీ తండి యెదుట, యీ పెద్ద అందరి యెదుటా నిన్ను భార్యగా స్వీకరిస్తాను. కానీ గుర్హుపెట్టుకో, నీవు నా యిస్క్టనికి యెదురు చెప్పకూడదు. నేను స్వేచ్చగలవాణ్ని నా యిష్టృం. వళ్చిన పద్దతిలో జీవిస్తాను!? తరువాత అతను అమె దగ్గరకు పోయినాడు, బిగబట్టిన పళ్ళతో, మెరిసే కన్నులతో. ఆమెవైపు అతను చేయి సాచడం మేము చూసినాం. చూసి అనుకున్నాం, యిప్పుడు మ్హైదానపు గ్యురానికి రాద్దా కళ్ళెం వేసింది. హఠాత్తుగా అతను. చేయి సై కత్తి కింద పడినాడు, ఈల వెనుకభాగం దభామని నేలకు కొట్టు కుంది!...

“చ్చితం! ఆ క్షరవాని గుండెలో తుపాకిగుండు దూరినట్టు. జరిగిందేమిటం కే, రాడ్డా కొరడా రుళిసించి, అతని కాళ్ళకు తగిలించి లాగింద్కి అతన్ని కింద పడవేస్తూ,

“రాద్దా. మళ్ళీ వెలకిల పండుకొంది, నిశ్చలంగ్యా ముఖంమీద అసహాన్యవు చిరునవ్వుతో, తరువాత యేమి జరుగుతుందో అని మేము కాచుకొని వున్నాం. లోయ్‌కొ నేలమీద కూర్చున్నాడు, చేతులతో ఉల అణగ పట్టుకొని తల (పేలిపోతుందేమో అని భయపడినట్ళు. తరువాత అతను మెల్గగా లేచి, యెవరివైపూ చూడకుండా వెళ్ళిపోయినాడు మైదానంలోకి. నూర్‌ నాచెవిలో ఫెప్పినాడు: “అతనిమీద ఒక కన్ను వుంచి నేను జొబార్‌ వెంట నక్కుతూ. పోయినాను మైదానపు చీకట్లోకి, అదీ విషయం, బాబూ!”

మకార్‌ "స్టైపులోనుండి బూడిద రాల్చి, మళ్ళీ సైవు నింపుకోవడం (పాఠరంభించినాడు. నేను కోటు యింకా చుట్టూ బచిగడీసుకొని యెండకూ. గాలికీ వాడిపోయిన అతని ముసలి ముఖంనైపు చూస్తూ వున్నాను. అతను తనలో తాను గొణుక్కుంటున్నాడు, కటువుగా తల అడిస్తూ; అతని తెల్బి మీసాలు కిందికీ "పైకీ ఆడుతున్నాయి, శలమీది వెం్యడుకలు. గాలికి కదలుతున్నాయి, పిడుగుదెబ్బకు కమలిపోయిన పాత ఓకు చెట్టులా, కానీ యింకా బలంగ్యా భ్యదంగ్కా తన బలానికి తాను గర్విస్తున్నదానిలా, వున్నాడు అతను. సమ్ముదం యింకా తీరంతో తన గుసగుస సంభాషణ సాగిస్తున్నది, ఆ గుసగుసలను గాలి యింకా మైదానంలోకి మోసుకపోతున్నది. నోన్కా పాట ఆసీంది. అకాశంలో కూడిన మేఘాలు ఆ శర్యద్యాతిని యింకా చీకటిగా చేసినాయి,

“లోయ్‌కొ భారంగా కాళ్ళీడ్చుకుంటూ పోయినాడు, తల వంచుకొని; అతని చేతులు యెముకలేని తోలుచేతుల్లా (వేలాడుతున్నాయి. యేటివక్కన. వున్న లోయలో అతను ఒక బండమీద కూర్చూన్మి బరువుగా మూరిగినాడు. ఆ మూలుగుకు నా గుండె జాలితో నీరైంది, కానీ నేను అతని దగ్గరికి పోలేదు. దుఃఖానికి మాటలు వూరట కలిగించలేవుగా? అదంతే! అతను ఒక గంట సేపు కూర్చున్నాడు, మలొక గంట్క యింకొక గంటు వూరక కూర్చున్నాడు చలనం లేకుండా.

కల్తీ

“నేను దగ్గరలో నేలమీద పండుకొని వున్నాను. ర్యాతి కాంతివంతంగా వుంది; మైదాన మంతా వెండి వెన్నెాలలో మునిగి వుంది, చాలా దూరానికి చూపు పారుతున్నది.

“హరాత్తుగా నాకు రాద్బా కనపడింది, మకాంనుండి మాచ్చైపు వడివడిగా వస్తున్నది.

“నాకు ఉత్సాహం కలిగింది! 'హా అమోఘం! గుండెలుగల పిల్ట్య రాద్బా లీ అనుకున్నాను. ఆమె దగ్గరికి వచ్చింది. కానీ ఆమె రావడం అతను వినలేదు. ఆమె అతని భుజంమీద చేయి. వేసింది. లోయ్‌కా ఉరిక్కిపడినాదు; చేతులు జారవిడిచి ఈల యెత్తినాడు. చణంలో లేచి నిలబడి కత్తి. పట్టుకున్నాడు. *ఓ్క పిల్ణను పొడిచేస్తాడు, అనుకున్నాను, మకంలోని వాళ్ళకు వినపడేటట్ను కేకవేస్తి వాళ్ళవద్దకు పరుగెచ్తుదా మనుకునే లోపలనే మాటలు వినవడినాయి.

“క్రింద పడెయ్‌! నీ తల (బద్దలు చేస్తాను! నేను చూసినాను - రాదా చేతిలో పిస్టల్‌ పట్టుకుంది, జొబార్‌ తలకు గురిపెట్టింది. సివంగి అంటే అదీ! నేననుకున్నాను, యివ్వుడు యిద్దరూ బలంలో సరితూగుతారు తరువాత యే మౌతుందో మరి?

“యిటు చూడు!” - రాదా పిస్టల్‌ నడుములో జొనిపింది - “నేను వచ్చింది నిన్ను చంపడానికి కాదు రాజీ చేనుకోడానికి -- కత్తి కింద పడెయ్‌.” అతను కత్తి కింద పడవేస్కి పొడిచే యెద్బులాగా ఆమె కన్నుల్నోకి చూసినాడు! అది చూడవలసిన దృశ్యం తమ్ముడూ! యిద్దరు వ్యక్తులు పోట్టాటకు ఈలపడే జంచువుల్జాగా ఒకరివ్లైపు ఒకరు బ్యిరుగా చూస్తూ వున్నారు మరి యిద్దరూ అంత మంచి, ధ్హైర్యంగల వ్యక్తులు. పైన చందనూమూ, కింద నేనూ చూస్తున్నాం, అంతే,

౫ బిన్సు లోయ్‌కొ,. నేను నిన్ను (పేమిస్తున్నాను. అన్నది రాద్దా, అతను కేవలం భుజాలు. కుదించినాడుు కాళ్ళూ చేతులూ కట్టి సేసినట్ను.

5నేన్సు ధ్నెర్యంగల యువకులను చూసినాను. కానీ నీ ముఖంలోనూ ఆత్మలోనూ సీవు వాళ్ళకంయె. ధ్నెర్యం గఅవానివ్మి మేల్చైనవానివి. నేను కేవలం కన్ను గీటితే చాలు, వాళ్ళలో యెవరైనా. మీసాలు గొరిగించుకునేవాళ్ళు.. నేను కోరితే వాళ్ళందరూ నా పాదాల వద్బ వాలేవాళ్ళు. కాన్సీ యేం లాభం? వాళ్ళు ముందుగానే అంత ధ్నెర్యస్తులుకాదు, వాళ్ళందరినీ నేను ఆడంగి. వాళ్ళను చేసేదాన్ని. యీనాటి (పపంచంలో ధ్నెర్యంగల జిప్సీలు కొద్చి మందే వున్నారు, చాలా కొద్చిమండే వున్నారు లోయ్‌కొ, నేను యెప్పుడూ యెవరినీ (ేమించలేదు, లోయ్‌కొ.. కానీ, నిన్ను (పేమిస్తున్నాను.. కానీ నేను స్వేచ్చను కూడా (ేమిస్తున్నాను... నిన్ను (పేమిస్తున్నంతకంళె. యెక్కువగా స్వేచ్చను. (పేమిస్తున్నాను, లోయ్‌కొ. కాన్కీ నీవు లేకుండా బతకలేను, నీవూ నేను లేకుండా బతకలేవు. అందుకని నీవు నావానివి కావాలని కోరుతున్నాను, నీ శరీరమూ నీ ఆత్మా, సర్వమూ, వింటున్నావా? అతను వంకర చిరునవ్వు నవ్వినాడుం

“* “వింటున్నాను! వీ వాక్యాలు వింటుంటే హృదయానికి ఉత్సాహం కలుగుతున్నది! యింకా చెప్పుక్‌

“ “యింకొకటి చెప్పాలి లోయ్‌కా: నీవు యెంత గింజుకున్నా సరే నా యిష్ట పకారమే నేను నీతో వ్యవహరిస్తాను, నీవు నావాని వౌతావు. కనుక కాలయాపన చేయవద్దు -- నా ముద్దులూ అలింగనాలూ సికోసం కాచుకొని వున్నాయి, నిన్ను తియ్యగా ముద్దు సెట్టకుంటాను, లోయ్‌కా! నా ముద్దుల మధ్య నీ సాహన జీవితం మరిచిపోతావు.... జిప్సీ క్యురవాళ్ళను అంత అనందపరిచే నీ ఉల్లాసపు పొటలు యీ షాదానంలో యిక వినపడవు -ానీవు యతర పాటలు పాడుతావ్వు నా కొరకు, రాద్దా కొరకు, సుతిమెత్తని మ పాటలు పొడుతావు.... కాలయాపన చేయవద్ను యిక -- నేను చెప్పేది ముగిసింది, కనుక పెద్దవాళ్ళు చెప్పినట్లు నడుచుకునే యువకునిలాగా. రేపు వేను చెప్పినట్లు నడుచుకో. జిప్సీ మకాంలోని వాళ్ళందరి యెదుటా నీవు నా ముందర మోకాలు వంచి నా కుడి చేయి ముద్దు పెట్టుకో -- అప్పుడు నీ భార్యనౌతాను.

“అదన్న మాట అమె కోరేది మతిచెడిన పిల్ట! కని విని యెరగనిది! అది యెప్పుడో మౌంటిన్మెగిన్సలో ఆచారంగా వుండేదని ముసలివాళ్ళు చొప్పేవాళ్ళు, కానీ జిప్సీలలో యెప్పుడూ లేదు. చూడు బాబ్లూ యింతకంళు విడ్నూరమై నది నీవు ఊహించగలవా? యేడాదిపాటు నీ తల (బద్బలు చేసుకున్నా ఊహించలేవు!

“లోయ్‌కొ దిమ్మెరవోయినాదు,.. అతను. వేసిన కేక మైదానంలో మార్మోగింది, యెదురు రొమ్మున కత్తి దిగబడిన మనిషి 'కేకలా, రాద్బా చలించింది, కానీ బయట పడలేదు.

గనర్కే సెలవు రేపటిదాకా. రేపు నేను చెప్పినట్టు చెయ్‌. విన్నానా లోయ్‌కా”

“ “విన్నాను. నీవు చెప్పినట్టే చేస్తాను" బరువుగా మూలిగినాడు జౌబార్‌. ఆమెన్హైవు చేతులు సొచినాడు. ఆమె తలకూడా తిప్పకుండా. వెళ్ళిపోయింది. తుఫానుకు వేర్ము కదలబారిన చెట్టులా అతను ఊగి నేలకు రాలినాడు, యేడున్నూ, నవ్వుతూ,

“పాపిష్టి రాదా ఆంత పని చేసింది ఆ కురవానికి, అతన్ని స్పృహఠతోకి తేవడం నాకు కష్యృష్టైంది.

“డ్రారా! మనుషులకు యింత దుర్గతి యెందుకు కఠగాల్నో భగవంతునికే తెలియాలి. బాధతో, వేదనతో కుమిలిపోయే మూనవ హృదయాన్ని చూడాలని యెవరి కుంటుంది? నీకు జేతన్టైతే యీ ముడి విష్పు!...

“వేను మకాంకు పోయి. జరిగిందంతా "పెద్దలకు. చెప్పినాను. వాళ్ళు ఆలోచించి నిర్ణయానికి వచ్చినారు, యేమి జరుగుతుందో వేచి చూడాలని. మరి జరిగిం దేమిటంళ్సే యిది. మరుదినం సాయం్యతం మేమందరమూ నెగడు చుట్టూ గుమికూడినప్పుడు లోయ్‌కా వచ్చి మూతో చేరినాదు. అతని ముఖం ముడుభుకొని వుంది. ఒక ర్యాతికే మనిషంతా రూపు

మారి తడిసిన దూడలా అయినాడు. కండ్బు లోతుకు పోయినాయి. దిరచిన కండ్లు యెొత్తకుండా మాతో యిలా అన్నాదు అతను:

“సోదరులారా మీ కొక విషయం చెస్పాలనుకున్నాను. ర్యాతి నేనునా హృదయంలోకి చూసుకున్నాను. అందులో యెక్కడా నా పొత బేజనాబుదారీ బీవితానికి తావు కనిపించలేదు. రాడ్డా ఒక్కతే అక్కడ విహరిస్తున్నది - అంతే! అక్కడ వుంది” ఆమె అందమైన రాద్దా, రాణీలాగ చిరునవ్వు నవ్వుతూ! ఆమె నాకంళ యెక్కువగా తన స్వేచ్చను (పేమిస్తున్నది. మరి నేను నా స్వేచ్చ కంళె యెక్కువగా ఆమెను (పేమిన్తు న్నాను. కనుక ఆమె ఆజ్జ్య్యపకారం నేను అమె ముందర నా మోకాలు వంచుతాను - ఆమెను చూసిందాకా నీటి కొంగలతో రాబందు ఆడుకున్నట్టు ఆడ పిల్లలతో ఆడుకున్న వీరుడు లోయకొ జొాబార్‌ను అమ అందం జయించిందని మీరందరూ చూడగలరు. తరువాత ఆమెనా భార్య జౌతుంది, నన్ను ముద్దు పెట్టుకుంటుంది, నన్ను లాలిస్తుంది. ఆ తరువాత్క మీ కొరకు పాటలు పాడాలని నాకిక యెంత మాటతమూ కోరిక వుండదు, నా 'స్వేచ్చ పోయినందుకు విచారం వుండదు! సరేనా రాద్దాగ్‌ అతను కన్ను లెత్తి ఆమెన్హైపు తీవంగా చూసినాడు: అమె మౌనంగా కఠినంగా తల వూప్రీ తన పొదాలనైై వు చేయి చూపించింది. మేము చూస్తూ వున్నాం, యేమీ అర్బంకాలేదు. "పక్కకు పోదా మని కూడా అనిపించింది మాకు, ఒక అడసిల్లముందు. లోయ్‌కొా జొబార్‌ సాష్కాంగపడడం చూడలేక ఆ పిల్ళి రాద్దాయే " అయిన ప్పటికీ. మాకు యెలా వుందంటే-అవమానమూ, విచారమూ, దుఃఖమూ పెనవేసుకొన్నట్సు వుంది.

“* కానీ! రాదా బిగ్గరగా అన్నది జొాబార్‌తో,

“న్లో తొందరపడక్కు కాలం దండిగా వుంది నీకు కావలసినంత కంళు యెక్కువగా వుంది... అతను వడ్శి ంచినాడు, నవ్వుతూ, ఆ నవ్వులో ఉక్కు(మోత వినిపించింది.

కస్త చెప్పాలనుకున్న దంతా యిదే సోదరులారా! తర్వాత యేమిటి? తర్వాత పరీత చేయవలసి వుంది, నాదగ్గర చూపించినంత గట్టి. గుండె రాద్దాకు వుందా అని. పరిక చేస్తా ను -- మన్నించండి సోదరులారా*

“యీ మాటల లోతు నూకు అర్భంకాకముందే నేలమీద బోర పడివుంది రాడ్డా, అమె లొమ్మున పిడిదాకా దిగబడివుంది వంకర బాకు. మేము భయకంపసితుల వ్టానాం,

“రాదా బాకు వూడబెరికింది పక్కకు విసరివేసింది, తన నల్సని కురులు గాయానికి హత్తుకొని చిరునవ్వుతో బిగ్మరగాః స్పష్టంగా అన్నది:

“సను లోయ్‌కొ! వాకు తెలుసు నీవిది చేస్తావని!... అంతే, అమె (పాణం విడిచింది.

“ఆ పిల్ళ యెలాంటిదో (గహించినావా బాబూ? స్టైతాన్‌లాంటి పిల్చి! అబద్దమ్టాతే నాకు నకల పాపాలూ చుట్టుకుంటాయి గాక!

2-2488 17

“ఓ యిప్పుడు నీ పాదాలవద్ద మోకరిల్టుతొనుు. రీవిగల రాణీ! అన్న లోయకా కేక మై దానమంతా (వతిధ్వనించింది. అతను వేలమీద పడి, చచ్చిన రాద్డా పాదాలకు తన "పెదవులు హత్తి, నిశ్చలంగా పండుకున్నాడు.

జవ్చేమ్సు టోపీలు తీసి మౌనంగా నిలబడినాం.

“దీవి కేమంటావు బాబూ? జౌము, అంతే అది! నూర్‌ అన్నాడు: 'మనం యితన్ని కట్టివేయాలి!..” లోయ్‌కొ జాబార్‌ను కట్టివేయడానికి యెవరి చెయ్యో అేవదు, నూర్‌కు తెలును యిది. అతను చేయి వూప్కి పక్కకు తిరిగినాడు. రాదా పక్కకు విసరిన బాకును దవీలా తీనుకొని, చాలాసేవు దానిన్నైపు నిలజూసినాడు, అప్పుడు అతని మీసాలు యెగిరి పడుతూ వుండినాయి. అంత వంకరగా, అంత వాడిగా వున్న ఆ బాకు వాదర రాద్దా రక్తంతో యింకా తడిగా వుంది. తరువాత దనీలా జొబార్‌ వద్దకు పోయి అతని వీపును గుండెకు సరిగ్యా బాకు దించినాడు. అతను రాద్దా తంటడి గదా ముసలి సిపాయి దనీలా!

కన్ని అన్నాడు లోయ్‌క్‌ స్పష్వృమ్లైన కంఠంతో, దనీలావైపు తిరిగ. వెంటనే వెళ్ళిపోయినాడు. రాద్దా అడుగుజాడల్నో,.

“ము చూన్తూూ నిలుచున్నాం. రాద్దా అక్కడ పడి వుంది, ఒక పాయ నల్జని కురులు రొమ్ముకు హత్తుకొని, మూతవడని కన్నులు నీలాకాళంలోకి తేరిచూస్తున్నాయి. ఆమె పొదాల వద్ద సొగిపడివున్నాడు వీరుడు లోయ్‌కొ జాబార్‌. అతని ముఖాన్ని జుట్టు కప్పేసింది, ముఖం కనపడకుండా.

ఆద్బమ్సు ఆలోచనలో మునిగిపోయి నిలిబడి వున్నాం, ముసలి దనీలొ మీసాలు వణకు తున్నాయి, దట్టమైన కనుబొమలు ముడివడివున్నాయి.. అతను అకాశంవైైవు గుడ్డు అవ్పగించి చూస్తున్నాడు, ఒక్క పలుకు లేకుండా. నూర్మ్‌ తల నెరిసిన ముఫఠి నూర్న్‌ బోర్శపడి ముఖం నేల కానించి యేడున్తున్నాడు, వెక్కిళ్ళతో అతని ముసలి శరీరం విలవిల లాడుతున్నది.

“ర్యేడన వలసిన సమయమే కదా అది బాబూ!

“ఓ అయితే. నీవు దేశెటనంమీద పోతున్నా వన్న మాట--సర్కే నీ యిష్టం వచ్చినట్టు పో దారి వదలి పక్కకు మళ్ళవద్దు. ముక్కుకు సూటిగా పో. బహుళా నీవు (భష్మువట్ట వనుకుంటాను, అంతే బాబూ!”

మకొర్‌ మౌనం వహించినాడు, సైవు తీసి తి్తిలో పెట్టినాడు లొమ్ముమీద కోటు కప్పుకున్నాడు, వాన తుంపర పడపాగింది,. గాలి యెక్కువౌతున్నది, నమ్ముదం. కోపంతో గర్జిస్తూ ఘుర్చురిస్తూూ వుంది. గ్యూరాలు ఒకటొకటు ఆరిపోతున్న నెగడువద్దకు వచ్చినాయి, తమ తెలివైన "పెద్ద కన్నులతో మమ్మల్ని గమనిన్నూూ నిశ్చలంగా నిలివినాయ్యి మా చుట్నూ దట్టమైన వలయంగా యేర్చడుతూ.

“హ్మే హే పో[ మకార్‌ దయగా కేకవేసినాడు. తనకు యిష్మృమ్రైన నల్ల గ్యురాన్ని మెడమీద తట్టుత్తూ నాన్టైవు తిరిగి అన్నాడు: “న్మిదపొద్దు అయింది!” ఆ మాట అని అతను కోటు తలమీదికి లాక్కొని, తన పొడుగాటి శరీర మంతా నేలమీద సాచి, మౌనంగా పండుకున్నాడు.

నాకు న్మిదపోవా అనిపించలేదు. నేను మైదానవు చీకటిలోకి నిలజూస్తు; న్నాను. నా కన్నులముందు. తేలుతూ వుంది రీవిగా వున్న రాద్దా రాణివానవు మనోహరాకారం. తొమ్మున వున్న గాయానికి ఒక పాయ తలవెం్మడుకలు హత్తుకున్నది. ఆమె నుతారపు రాగిరంగ్యు వేళ్ళ సందున రక్తం కారుతూ చుక్కచుక్కే నేలమీద పడుతున్నది, చిన్ని జ్వాలారుణ నడ్షతాలలాం

"ఆమె. వెనుకనే వీరుడ్డైన జిప్సీ క్మురవాడు లోయ్‌కొ జాబార్‌ ఆకారం తేలుతూ పోతున్నది. అతని ముఖాన్ని దట్టమైన నల్మవి వెండుకలు కస్పినాయి. ఆ వెర్యడుకల చాటుననుండి. చల్లని "పెద్ద కన్నీటిబొెట్టు ధారగా వడుతున్నాయి....

వర్షం యొక్కుచైంది. సమ్ముదం విషాదగంభీర సంగీతం ఆలపిస్తున్నది అభిమాన సంపన్నులైన జిప్సీ (సేమికుల జంటకు -- లోయ్‌కొ జాబారొకూ, ముసఠి సిపాయి దనీలా కూతురు రాద్దాకూ.

వాళ్ళిద్దరూ. నిళ్ళుబ్బంగా ఆడుతున్నారు దట్టమైన చీకటిలో, జంకులేని లోయ్‌కొ యెంత (వయత్నించినా లీవిగల రాద్బాను అందుకోలేకసోతున్నాడు,

1892

డేగపాట

అనంతమైన సము(దం, తీరరేఖను తీరికగా రాచుకుంటూ, దూరాన నిశ్చలంగా నిదిస్తూ, యిం్యదనీలపు వెన్నెల కాంతిలో మునిగిపోయి వుంది సమ్ముదం. మెత్తగా, వెండిలాగా మెరిసిపోయే. సమ్ముదం దిబ్మండలంవద్ద _ దశ్నిణాకాశపు నీలిమలో లీనమైపోయి గాఢంగా వి్యదిస్తున్నది. ఆకాశంలో తనలాగే నిశ్చలంగా నిలివ్మి నక్ష్యతాల బంగారు ముగ్గుకు అరచాటు. ముసుగు వేస్తున్న పల్చని దూది పింజల మేఘాల వలిపాన్ని (పతిబింబిస్తున్నది సమ్ముదం: వ్యిశౌంతి యెరగని తరంగాలు అలవోకగా ఒడ్డును తాకుతూ చెప్పే గుసగుసలను వినడానికి ఆకాశం సమ్ముదంమీదికి వంగినట్టుంది.

గాలికి వంకరపోయిన.. చెట్సతో అచ్చాదితమ్హైన పర్వతాలు తమ. శిలా విషమ శిఖరాలను. "పైన అకాళవు మరుభూమిలోకి నిటారుగా చాచుకొని వున్నాయి. దక్షిణాది నిశౌంధకారపు వెచ్చని ఆలింగనంలో పర్వత శిఖరాల విషమతలాలు తమ కరకుదనం కోల్పోయి సమళల రూపం సమకూర్చుకున్నాయి.

పర్వతాలు గంభీర ధ్యానమ్ముదలో వున్నాయి. వాటి నల్గని నీడలు తోసుకొని వచ్చే అకువచ్చ తరంగాలను బంధించే వ్మస్త్రాల లాగున్నాయి, నమ్ముదపు పోటును నిలువరించ దలచుకొన్నట్టు, నిరంతరమైన నీటి గలగలన్తూ నురుగు నిట్నూర్చునూ నోరు మూయించ దలచుకొన్నట్టు - ఆ ధ్వనులన్నీ భంగపరున్తున్నాయి. ఆ (కృతిని ముంచేసిన అసంవేద్య నిళ్శబ్బాన్ని; పర్వత శిఖరాల వెనుకనుండి యింకా బయటికి రాని చం(దుని యిం్శదనీలపు తళతళలు కూడా అలాగే ఆ (కృతిని ముంచేసినాయి.

“అల్బా అక్బర్‌” విట్బూర్చు మెత్తగా వెలువడింది వృద్ద ((క్రైమియన్‌ గొరెలకాపరి నదీర్‌ రహీంఒన్సీ నోటినుండి. అతను. దక్షిణాది యెండలకు కమలిన శరీరం గల వృడ్డ జ్ఞాననంపన్నుడు, తెల్లని వెంటటుకలతో, సన్నగా పొడవుగా,

అతన్నూ. నేనూ యిసుకలో పండుకొని వున్నాము, ఒక "పెద్ద శిలపక్కన. ఆ శిల, నీడల ముసుగు కప్పుకొన్ని దట్టంగా. పాచి పట్టింది. మాత్ళ సర్వతంనుండి విడిపోయి దిగులుగా. విచారంగా వున్న శిల అది, దానికి ఒక పక్క సమ్మ్యుదవు మొక్కలూ, నీటి మొక్కలూ. అల్సుకున్నాయి, " సమ్ముదానిక్కీ వర్వతాలకూ మధ్య వున్న చిన్న యిసుక వీకకు

ఆ శిలను కట్టి వేస్తున్నట్టు. మలొక పక్కను మా నెగడు జ్వాలలు వెలిగించినాయి. జ్వాలలు కదిలినప్పుడు నీడలు అటూ యిటూ నృత్యం చేస్తున్నాయి, అనేక లోత్తైన న్మెరల గాయాలు గల దాని పురాతన శరిరంమీద.

రపహొమ్మూ, నేనూ అప్పుడే పట్టుకొన్న చేపలు ఉడకబెట్టుకుంటున్నాము, (వతిదాన్నీ విస్పష్క్టంగా, సజీవంగ్యా బుద్దికి అందేబట్టుగా చేసే మనస్నితిలో వున్నాము మేమిద్చరమూ. మా హృదయాలు తేలికగా అమాయకంగా వున్నాయి. యిక్కడ వండుకొని ధ్వానం చేయడం తప్ప మా కింకే పనీ చేయాలని లేదు.

సమ్ముద తీరాన్ని స్పృశించే అలల చప్పుడు యెంత మెత్తగా వుందంటే, అవిమా నెగడువద్ద చలి కాచుకుంటా మని (పాఠధేయపడుతున్నట్నుంది. సమ్ముదం చేసే నమమ్హైన మర్మరధ్వనిని మించి ఒకోసారి మరింత బిగ్మరగా, మరింత ఉల్సాసమ్హైన ధ్వని వినపడుతుంది: మా పాదాల దాకా (ప్రాకి వచ్చిన అల అది; మరీ ధ్ఞైర్యం గలది.

రహీం సమ్ముదంవైపవు తిరిగి పండుకున్నాడు. అతని మోచేతులు యినుకలో దిగ బడినాయి. చేతులలో తల "పెట్టుకొని అతను నీడలు నిండిన దూరంలోకి సాలోచనగా నిల జూస్తున్నాడు. అతని గొరెబొచ్చు టోపీ తల వెనుక భాగానికి జారిపోయింది. సూక్మ రేఖలు నిండిన అతని విశాల ఫాలభాగాన్ని సమ్ముదంమీదనుండి. అవ్వుజే వచ్చిన మంద పవనం చల్లగా స్పృశిస్తున్నది. అతను తాత్విక (పవచనాలు చెప్తున్నాడు, నేను వినేదీ లేనిదీ లక్య పెట్టుకుండ్సా తాను సమ్ముదానికి చెప్తున్నట్టు.

“భగవంతుని భక్తితో "సేవించినవాడు స్వర్గానికి పోతాడు. మరి, భగవంతునిగానీ, (వవక్తృనుగానీ "సేవించనివాడో? బహుశా వాడు అక్కడ వుండవచ్చు- ఆ నురుగులో, వొడేనేమో నీళ్ళమీది ఆ తెల్లని మచ్చలు, యేమో, యెవరికి తెలును?”

పైకీ కిందికీ ఊగే నల్మని సమ్ముదం మరింత కాంతివంతమ్హెంది. దాని ఉపరి తలంమీద వెన్నెల పొడలు అడ్నదిడ్డంగా వెదజల్సబడీనాయి. మొరటు పర్వత శిఖరాల వెనుకనుండి చందుడు బయటికి జారుకొని యిప్పుడు పరధ్యానంగా వెన్నెలసోన కురున్తున్నాడు సమ్ముదతీరంమిదా, మము పండుకొన్న చోట పక్కన వున్న శిలమీదా తన్ను అందుకోడానికి చిట్టి నిట్టూర్పుతో ముందుకు వచ్చిన సమ్ముదంమీదా,

“రహీం యేద్దెనా కధ వెప్పు"” అన్నాను నేను వృద్దునితో.

“మెందుకు” అన్నాడు అతను, తల తెప్పకుండానే,

“ఓ నీ కధ లంఘే నాకు యిష్టం గనుకనే” వన.

“అన్నీ నీకు చెప్పినవే, నాకు యింకేవీ ఆయ రా మ్చా

ల బ్‌ ఖు... అక | అతన్ని బుజ్జగించడం అవసరం. బుజ్బగించి గున్నా -౯ ఇ. |

“క్రావాలంకే ఒక పాట చెప్తాను” అనీ చు ఖా 810 లిఖ వ

21 వ గ న వ తో సం,

అళని పాఠ పాటలు ఫీనడం నాకు ఇష్పుం, ఆళను రాగధాటిలో గొంతు సారించి చెప్ప పాగివాడు, ఆ (ప్రావీన చేయవు లయకు అనుసుణంగా.

“ప్టైన యెత్తాన పర్వతంమీద ఒక పాము సరసర (పాకుతూ వచ్చింది. పొగమంచుతో నిండిన కోనలో చుట్ట్రచుట్టుకొని ఆగింది అదె సమ్ముదంవైపు చూస్తూ.

“స్టైన. ఆకాశంలో. వెలుగుతున్నాడు. సూర్యుడు... వెచ్చగా. వేడిగా లేస్తున్నది ఆకాశంలోకి పర్వతాల ఊర్పు, కింద పర్వత ,శిలలమీద బిగ్గరగా (బద్బలౌతున్నాయి. సమ్ముద తరంగాలు,

“కోననుండా (పనహిన్తున్నది సెలయేరు... వేగంగా - చీకటినీ పొగమంచునూ చీల్చుకొంటూ -- సమ్ముదంపై వు పరుగులిడుతూ -- అడ్డుపడిన రాళ్ళను గలగలా అతలకుతలం చస్తూ,

“నురుగు కిరీటంతో తెల్బగా బలంగా పర్వతాన్ని ఛేదించుకుంటూ అది సమ్ముదంసైవు దుముకుతున్నది -- కొపంతో గర్జిన్తూ,

“ఉట్టృపాటుగా ఊడిపడింది అకాశంలోనుంచి. ఒక డేగ- రొమ్మున గాయంతో , వెత్తురుమరకల. రెక్కలతో -- పాము చుట్టచుట్టుకొని సండుకొని వున్న లోయలోకి,

“భూమిమీద పడిన పాటుకు అది ఇెవ్వున కేక వేసింది - వేతగాని కోపంతో లొమ్ము రాళ్ళకు కొట్టుకుంటూ వడుకుంది,

“పాము. భయంతో వక్కకు దూసీంది - అంతలో గమనించింది వతికి కాలం తీరిందని - అది యీ తృణమో మరుష్షణమో మరణిన్హుందని,

ఉవెనక్కి. (పాకింది. పాము, గాయపడిన డేగవద్నకు -- దాని ముఖంలోకి అవపాళనగా

ళ4 త్వ చస్తా వన్నమాట?

“ 'జ్తాన్సు _ చస్తా నన్నమాట్నిో అన్నది. డేగ నిట్టూరుస్తూ. *ఐనా -- ఓ -- నేను యెలా బతికినా నని! నేను ఆనందం రుచిచూసినాను, గొప్పు పోరాటాలు చేసినాను! నేను ఆకాశంలో విహదించినాను! పానం నీవు -- యెవ్చుడూ అకాకొన్ని నాలాగా చూడలేవుగా!

'ఆకాశమా? యేమిటది? అం- శూన్యం. ఆకాశంలో (పాకవచ్చునా నేన? యీ కోన యేంత మేలు--యింత వెచ్చగ్కొ యింత చిత్తడిగాత

“అలా అన్నది పాము స్వేచ్చా (పియుడైన డేగతో. డేగ థీర వచనాలకు అది నవ్వుకుంది ఈన మనసులో,

లలి

“అది తనలో యిలా అనుకుంది: “యెగిరితే యేముంది, (పాకితే యేముంది? అందరూ భూమిలోనే చేరుతారు-- అందరూ. మట్టిలోనే కలిసిపోతారు.

“హరాత్తుగా ఈల యొగనెత్తింది. డేగ-- బాధా దృక్కులతో చీకటి కోనను కలయణాసింది.

“కొండ వ్మరెలలోనుండి నీరు వూరుతున్నది, కోనలోని గాలి కుళ్ళు వాసన వేస్తున్నది -- మృత్యువు వాసన వేస్తున్నది,

“శరీరంలోని శక్తినంతా కూడగట్టుకొని. గొంతెత్తి ఆరిచింది. డేగ దుఃఖంతో కాంక్షా పరిపీడనతోః

“ ళ - ఆకాశంలోకి యెగరగలిగితే-- మలొకసారి యెగరగలిగితే!... శ్యతువును పట్టుకుంటాను... వాని తంను నా రొమ్మున అదుముకాను.... నా నెత్తురుతో వానికి వూపిరాడకుండా చేస్తాను.... ఓ -- పోరాటం యెంత ఆనందం[ి

“పాము అనుకొంది: *డేగకంరంలో అంత బాధ ఒలుకుతున్న దం, ఆకాశంలో జీవించడం యెంతో హాయిగా వుండాలి!

“అది. స్వేచ్భాపియుడ్డైన.. డేగతో అన్నది యిలా; 'కొండకొమ్ము అంచు దాకా (పాకుతూ పోయి, కిందికి దూకు. బహుశా నీ రెక్కలు నిన్ను తేల్చవచ్చు - మళ్ళీ నీవు అకాశంలో విహరించవచ్చు."

“ఒళ్ళు జలదరించింది చేగకు. సగర్వంగా _కూతవేసి ఆది కొండకొమ్ముమీద (పాకుతూ పోయింది పాచిమీద పట్టు సంపాయించుకుంటూ,

“అంచుకు చేరి అది పూర్తిగా రెక్కలు సాదింది - లొమ్మునిండా వూపిరి తీనుకొని = మెరుపు చూపుతో కిందికి దూకింది.

“వేగంగా - రాయిలాగ పడిపోయింది. డేగ. వతనవేగానికి యీకలు రాలి పడినాయి -- రెక్కలు కోనుకపోయినాయి.

"= “ఒక అల చేకు లెత్తి వట్బకొంది డేగను- దాని నెత్తురు కడిగింది - నురుగు పొత్తిళ్ళలో చుట్టింది - సమ్ముదగర్భంలోకి మోనుకపోయింది.

“కొండ దరికి కొట్టుకొని ముక్కలయ్యే అలల కంఠంలో విషిదం సఠికింది, పోయింది పక్షీ కంటికి కనపడకుండా -- అపార విస్తార సమ్ముదంలో అదృశ్యమై.”

“చాలాసేపు. చుట్టచుట్టుకొని కోనలో అలాగే వుంది పాము-- పక్కి మరణాన్ని

గురించి యోచిస్తూ -- దాని ఆకాశ (సియత్వాన్ని గురించి యోచిస్తూ. ౭

“క్రి. చూసింది పాము - అసంతృప్త హృదయాలకు ఆనందం కనిపించే ఆకొళంలోకి,

౯ “క్తేమి కనపడింది. దానికి ఆ దురదృష్టపు డేగక్కు యీ శూన్యంలో -యీ అంచులేని ఖాలీ స్పలంలో? యిలాంటివాళ్ళు తమ ఆకాశ విహార కాంక్షతో యితరుల మనశ్శాంతికి యెందుకు భంగం. కలిగించాలి? ఆకాశంలో తెలియ వచ్చే దేమిటి? యిదంతా నేను ఒక్క యెగురులో తెలునుకోగలను -- అది ర్పొంత చిన్న యెగురైనా సరే”

“యిలా అనుకొని అది, యింకా గట్టిగా చుట్టచుట్టుకొని యెగిరి దూకింది -నల్డని చారలాగా యెండళలో మెరిసింది.

“పాకే జీవులు యెన్న్షడూ ఆడలేవు ఆకాశంలో, పాము అది మరచిపోయింది, రాళ్ళమీద పడింది. కానీ-- ఆ ప్లాట్రుకు అది చావలేదు. నవ్వి యిళా అన్నది అది:

““యిదన్న మాట అడడంలోని ఆనందం: కింద పడడంలోని ఆనందం. తెలివిలేని పక్షులు! యీ భూమి వాటికి తెలియదు --.యిక్కడ _సుఖపడలేక ఆకాశమెక్కి;, ఆ (వకంపమాన. విశాలావధుల్నో జీవించాలంటాయి. అకాశమంళే. శూన్యం కాక మరేమిటి? వెలుగు, పుష్కలంగా వుంటుంది. కానీ శరీరానికి ఆధారం యేడీ లేదు. మరి యెందుకింత గర్వం? యెందుకింత యేవగింపు) తమ ఉన్మాదపు కాండ్షలన్తూ జీవిత వ్యవహారంతో సరితూగలేని తమ ఆశక్తతనూ లోకానికి తెలియకుండా మూసిసెట్టుకోడానికా? అసహాస్యకరమైన పకులు! మీ" మాటలు ల్పుక యెప్పుడూ. నన్ను మోసగించలేవు, నా కిప్పుడు అంతా తెలుసు -- ఆకాశం చూసినాను. అకాశంలోకి పోయి. పరిశోధన చేసినాను. అక్కడనుండి కింద పడినాను-ఆ పొటుకు చావలేదు గానీ. నా ఆత్మవిశ్వాసం యివ్పుడు మరీ బలపడింది. యౌ భూమిని (సేమించలేని వాళ్ళు (భమలతో జీవించనీ, నేను సత్యం తెలునుకున్నాను. పతుల సవాలును యిక యెప్పుడూ అక్య "పెట్టను. భూమిలో పుట్టిన నేను భూజీవిని"

“అలా అంటూ పాము ఒక రాయిమీద చుట్టచుట్టుకొంది -- ఒళ్ళంతా గర్వంతో.

“సమ్ముదం. తళతళ మెరుస్తున్నది -- కన్నులు. మిరుమిట్సు .. గాలిసే కాంతితో. తరంగాలు భీకరంగా ఒద్డును కొడుతున్నాయి.

“వాటి సింహగర్హనలో (మోగింది డేగపాట. వణికివాయి శిలలు సముదపు దెబ్బలకు. వణికింది ఆకాశం పాట స్వరాలకుః

సాహసవు ఉన్మాదాన్ని మేము గానంచేస్తాము!

“సాహనపు ఉన్మాదమే జీవితవు విజ్ఞత! ఓ వెరపెరుగని డేగ! శ్యతువుతో పోరాటంలో నీవు కార్చినావు నీ రక్త మంతా, కానీ నీ రక్త బిందువులు జీవితాంధకారంలో మిణుగురు ల్భాగా - వెలిగి ధీర హృదయాలను స్వేచ్చా (పియత్వంతోన్నూ. కాంతితోనూ. వెలిగించే కాలం వస్తుంది,

ర.

“నీవ మరణించినావు, నిజమే! కానీ థీరుల పాటల్నో నీవు బీవిస్తూనే వుంటావు -- "స్వేచ్చ కొరకూ కాంతి కొరకూ పోరాటం చేయమని సగర్వంగా సవాలుచేస్తూ!

“ోస్తాహసపు ఉన్మాదాన్ని మేము గానంచేస్తాము.”

== నిళ్ళబ్బంగా వుంది యిర్యదనీల ఫలకంలాంటి సమ్ముదం. మందంగా ఆలాపన చేస్తున్నాయి ఒడ్డును ఒరసుకునే తరంగాలు, నేను కూడా మౌనంగా వున్నాను - దూరంలోకి నిలజాస్తూూ.. నీళ్ళమీద యిప్పుడు వెన్నెల వెండి పొడలు యింకా యొక్కువైనాయి.... మా కెటిల్‌ మెల్లగా మూలుగుతున్నది.

ఒక అల తన సోదర తరంగాలను దాటివచ్చి, రహీం తలను తాకడానికి ముందు కెగురుత్తూ పరిహాసంగా చిన్న కేక వేసింది.

“ప్రా వెనక్కి! యెక్కడ _ పోదామనుకుంటున్నావుగ” అరిచినాడు రహీం, చేయి వూపుతూ. బుద్దిగా వెనక్కి మళ్ళింది అల,

అలను రహీం సవేతనంగా చూడడంలో నాకు వినోదంగానీ, విడ్శూరంగానీ కనిపించ లేదు. నూ చుట్టూ వున్న (పతిదీ అసాధారణమై నంత సజీవంగ్యా మృదువుగా, మనశ్శాంతి కలిగించేదిగా వుంది. సమ్ముదం (వశాంతంగా వుంది. పగటి వేడిమిని యింకా కోల్పోని పర్వత శిఖరాలచ్చైపు సమ్ముదం ఊదే చల్చని నిశ్వాసాలలో శక్తి అనుభూతమౌతున్నది. ఆకాశపు నీలి యవనికమీద నక్ష్మ్యతాలు సువర్భాష్షరాలతో యేదో గంభీరమైన సందేశం లిఖించినాయి -- ఆత్మను సమ్మోహితం చేస్తూ -- విశ్చరహస్యం తెలియబోతున్న దనే మధురమైన నిరీక్షణతో మనస్సును సంచలింపజేన్నూ,

సమస్తృమూ మళ్తుగా వుంది - న్మిదతో కాదు, వ్య్యగమ్హైన స్పృహతో -- మరుక్షణంలో సకల వస్తువులూ తమ న్నిదను పారదోలి, గొంతు లెత్తి వర్శనాతీతమ్తైన మహా మధుర బృందగానం పొడుతాయేమో అన్నట్టు. యీ సంగీఠం జీవిత రహస్యాలను గురించి చెపుతుంది, వాటిని మనస్సుకు వివరిస్తుంది, ఆ తరువాత దీపకళికను అర్స్పెవేసినట్టు మనస్సును అర్చివేసి అత్మను నిశీధి నీలి అవధులలోకి యెత్తుకపోళుంది -- అక్కడ నక్ష్యతాల నుతారవు ముగ్గు అదే విశ్చరహస్యపు దివ్య సంగీతం పాడుతుంది... 1895

చెల్కామ్‌

దక్నిణాది నీలాకాశం ధూళితో కప్పబడి మసకగా కనపడుతున్నది. పల్చని బూడిదరంగు తెరవెనుకనుండి చూసినట్టు వేడి సూర్యుడు పచ్చదాటు నమ్ముదంవైపు కిందికి చూస్తున్నాడు. సూర్య కిరణాలు. నీళ్ళలో. ఇంచుమించు... (పతిఫరించడమే లేదు-- తెడ్మ దెబ్బలతోనూ, స్పేమర్శ (హిసెల్సిర్ణతోనూ, టర్కిష్‌. "ఫెలుకాల వాడి ముందు భాగాలతోనూ, నంకీర్శమైన రేవులో దిక్కుదిక్కులా నీళ్ళను. చీల్చుకుంటూ పోయే యితర నౌకలతోనూ నీరు అల్నకల్టో లంగా. వుంది. సమ్ముద తరంగాల్కు తమ వీపులమీద జారే అపారమైన బరువులకింద శేవు రాతి గోడల మధ్య అణగిపోయి. ఒడ్డుమీదా, ఓడల పార్శ్వాలమీదా యెగిరి దుముకు తున్నాయి. -- ఘీంకరిన్తూ. నురుగు కక్కుతూ యెగిరి దుముకుతున్నాయి.. రకరకారి. చెత్తా చెదారమూ. రెండు పక్కలా నింపుకొని, -

ఈాంగరు. గొలుసుల గలగల ధ్వవ్మీ గూడ్సు. వాగెన్స బఫ్ఫర్ను ఢీకొన్న చప్పుడూ, చప్ప. రాళ్ళమీద. దిగవేసే. యినవ. రేకుల. ఇంగుఖంగు మూలుగూ. కలప మొదుమీద మొద్దువడే దబదబ వాదమూ, బండ్న లొడలొడ రొదాా రోదనతో మొదలై. గావుకేకగా మూతే స్ట్రీమర్హ కూతలూ, కళానులూ, సరంగులూ, కన్టమ్స్‌ భటులూ చేసే కేకలూ - అన్నీ కలిసి రేవుమీది ఆకాశంలో ధిక్కారంగా. ఉబుకుతూ, ఇెవులు దిమ్మెక్కించే పనిదినపు నంగీతమై నాయి, దానికి యెదురుకోలుగా యిటు కింద భూమినుండి కొత్త శబ్బ తరంగాలు 'సైకి లేన్తూన వున్నాయి-- ఒకో సాఠ8ి భూమిని దద్బరిల్శజేసే ఉరుములాంటి ధ్వనీ, ఒకో సారి ఉమ్మలపవు గాలిని చీల్చుకొని వచ్చే ఢాంకారమూ,

నర్చిరాయ్యా ఉక్క్యూ. కలప్కా. చప్టా. రాళ్ళూ, ఓడలూ, మనుషులూ - అన్నిటినీ ఆవరించినాయి. పారవళ్యంతో పాడే యీ మెర్కూరీ**. క్రీర్హిగానపు ఉత్తాల ధ్వనులు. యీ

“చెల్కాష్‌కు మూలమైన ఒదేన్స దేశ్యదిమ్మరిని నికొలాయెవ్‌ నగరంలోని ఒక అన్స్యతిలో గోర్కీ కలుసుకున్నాడు. అదే వార్డులో రోగిగా వుండిన ఆ (దిమ్మరి గోర్కీకి చెప్పింది యీ “వెళ్క్ళామ్‌”. కథలోని ఘటన, -- సం.

** మెర్కూరీ - రోనున్‌ వురాణాలలో వాణిజ్య దేవుడు, -- సం,

సార్వతిక బృందగానంలో మానవ కంఠాలను గుర్తుపట్టడం అసాధ్యం; అవి అంత దుర్చలంగా వున్నాయి, అంత అనసహాన్యకరంగా కూడా వున్నాయి. యిక అఆ మనుషులు -- యెవరి కృషివల్సి యీ శబ్బ 'మంతా ఉత్పన్నమైందో ఆ మనుషులు -- అపహాన్యకరంగా, దయనీయంగా వున్నారు. ఆ దుమ్ములో ఆ వేడిలో అ ఠరొదలో అటూ యిటూ ఉరుకుతున్న ఆ మనుషుల చింపిరిపాతల మడ్డి దేహాలు వీపులమీది బరువులతో నేలకు వంగినాయి. ఆ ఉక్కు భూతాలతో ఆ సరుకుల కొండలతో, ఆ గలగలల రైలు పెప్టైలతో, ఆ మనుషులే నృష్మించిన ఆ వన్హువు లన్నిటితో పోలిస్తే వాళ్ళు తృణ్యపాయులు, వాళ్ళే సృష్టించిన ఆ వస్తువులు వాళ్ళను బానినలను చేసినాయి, వాళ్ళ వ్యక్తిత్వాన్ని దోచుకున్నాయి,

ఇంజన్ను అడుతూ. నిలబడి వున్న (బహ్మాండమ్హైన స్టీమర్భు కూతవేన్తూూ బుస కొట్టుతూూ పెద్ద నిట్నూర్సులు నిట్బూరుస్తూూ వున్నాయి. అవి వెళ్ళిగక్కే (పతి శబ్బంలోనూ అవహేళనతో కూడిన యేవగింపు వుంది; తమ దాన్య (శమతో తయారుచేసిన సరుకులను ఈ ఓడల కడుపులో నింపడానికి వాటి డెక్కులమీద (పాకుతూ పోతున్న ఆ దుమ్ము నిండిన త్యదజీవుల పట్ట ఆ యేవగింపు. ఈమ కడుపులకు నాలుగు రొళ్ళె ముక్కలు సంపాయించు కోడానికి గాన్కు వేల బస్తాల ధాన్యాన్ని తమ వీవులమీద మోనుకొని పోయి ఓడల యినన కడువుల్లో వుంచుతున్న యీ కూలీల దీర్చ (శేణులను చూస్తే కడుపు పక్కలయ్యేటట్ళు నవ్వు వస్తుంది, వేడితో, లొదతోో (పాణం కడబెట్టించే (శమతో దిమ్మరవోయిన యీ చింసిరి బట్టల, చెమట కారే మనుషులకూ యీ మనుషులచేతనే సృష్మింపబడి యెండలో తళతళ లక్ష్మీకళ చిందుతూ. నిలబడి వున్న యీ శక్తివంతమైన యం(తాలకూ మధ్య వున్న భేదం గమనిస్తే ఆ భేదంలో ఒక హృదయ నిర్చేదక వ్యంగ్య కావ్యం ధ్వనిన్తుంది; యెన్ని చెప్పినా చివరకు, యీ యం్మతాలు నడిచేది అవిరితో కాదు, వాటిని తయారుచేసిన మానవుల రక్త మాంసాలతో.

రొద వేనరిక కలిగిస్తున్నది ధూళి కండ్శలో దూరుతున్నది, ముక్కులలో నస కలిగిస్తున్నది; వేడి. శరీరాన్ని మాద్చేసి (పాఠం తోడేస్తున్నది; (వతిదీ వ్య్యగంగా వున్నట్ళు కనపడుతున్నది ఓర్పు తుదముట్టి యేదో ఉత్పాతం నంభనించబోతున్నట్టు - మనుషులు "స్వేచ్చగా, సుఖంగా ఊపిరి పీల్చుకునేటట్టు గాలిని శుభంచేసే ఒక (పచండమైైన (పేలుడు సంభవించబోతున్నట్ను. ఆ తర్వాత (పపంచంమీదికి (వశాంతి దిగివస్తుంది;. చెవులు దిమ్మెక్కించ్మి మనుషులను లొష్సుపెట్డి మతి పోగొట్టే ధూళీ, అలజడీ యిక యెంత మొ్యతమూ వుండవు; పట్టు ణంల్మో నము(దంల్నో ఆకాశంలో గాలి శుభంగ్యా స్వచ్చంగా, అందంగా వుంటుంది...

ల్లి

గంట వంటడెండు సార్భు నమంగా (మోగింది. యిత్తడి ఘంటా నాదవు చివరి తరంగాలు మాసిపోయిన తర్వాత శరీర కస్ట్టవు ఆటివిక సంగీతం అణగిపోయి వుంది. మలొక నిముషంలో అది వట్ట అసంతృప్తి సణుగుడుగా మారింది. యిప్పుడు మానవ కంఠాలూ, సమ్ముదపు మర్మర ధ్వనీ మరింత స్పష్టంగా వినపడుతున్నాయి.

శేవు కూలీలు పని నిలిప్కి బిగ్సరగా మాట్టాడుకుంటూ. గుంపులు గుంపులుగా చెదరిపోయినారు,. తిండి పదార్హాలు అమ్మేవాళ్ళవద్చ యేద్దెనా కొని "సవుమెంటుమీద వీడగల మూలల కూల్చొని భోజనం చేయడానికి, అప్పుడు (పత్యక్షమ్లైనాడు (గీష్క చెల్కామ్‌. శేవు కూలీల కందరికీ అతను. బాగా తెలును, ఆరితేరిన తాగుబోతు అతను, ద్దె్యమ్తూ తెలివీ గల దొంగ. అతను వుత్త కాళ్ళతో, వుత్త తలతో వున్నాడు పాఠ (డిల్ను షరాయీ మడ్డి వోడే నూలు చొక్కా వేసుకున్నాడు; చొక్కా కాలరు చినిగిపోయి యెముకల ళొమ్మూ గోధుమరంగు. చర్మమూ కనపడుతున్నాయి. అతని యినుమురంగు వెం్ళుడుకలు చిందం వందరగా వుండడమూ, గద్ద ముఖం నలిగిపోయి వుండడమూ అతను యిప్పుడే న్మిదలేచినాడని తెలుపుతున్నాయి. ఒక యెండు గడ్డి ముక్క అతని మీసాలలో యిరుక్కుంది, మలొకటి యెడమ చెంపన మాసిన గడ్నంలో యిరుక్కుంది. చెవి సందున నిమ్మ ఆకు చెక్కుకున్నాడు. జెండా కచ్చైలొగ పొడవుగా వుండి, కాస్త వంచుకపోయిన ఆ మనిషి చష్టా వీధివెంట మెల్టగా తిరికగా అడుగులు. వేసుకుంటూ వచ్చినాడు, తన వంకర ముక్కు ఆ వైపుకూ యీ వైపుకూ తిప్పుతూ, రేవు కూఠీల మధ్య యెవరి కోనమో మిలమిల మెరిసే కన్నులతో వెదకుతూ.. అతని పొడుగాటి నల్ఫని మీసాలు పిల్ళి మీసాలలాగ చలిస్తున్నాయి. వీవు వెనుక చేతులు. పెట్టుకొని రుద్దుకుంటూ, నేర్చుగల వంకర వేళ్ళను నలుపుకుంటూ. వున్నాడు అతను. ఆకాశంలో ఆడే. గద్బలాగ్యే (పశౌంత బాహ్యాకారం చాటున ఒళ్ళంతా కండ్భుగల వ్య్యగమైన జాగత్తను మూసిపెళ్ళు కూరజంతునహజమ్టైన సన్నని నలాకలాంటి దేహమూ, ఒక అత్యంతో నడిచే నడకా అతనికి గద్పతో గల పోలికను వ్యక్తం చేస్తు న్నాయి అందువలన వందల కొలది మొరటు మానవులున్న యిక్కడ కూడా అతను వెంటనే దృష్టి నాకర్షిన్తున్నాడు.

ఒక బొగ్గు గంపల గుట్ట నీడన కూర్చొని వున్న ఒక కూలీల గుంపువద్దకు అతను రాగానే నుచ్చలు గల పాలిపోయిన ముఖమూ, యింతకు ముందుగానే జరిగిన కొట్బాటను సూచించే. మెడమీది రక్కులూ గల ఒక దిట్టమైన పొట్టి యువకుడు లేచి, అతన్ని సమీసించినాడు. అతను చెల్కాష్‌ పక్కన్నే నడుస్తూ అతి మెల్టగా అన్నాడు:

రెండు. బేళ్ళ బట్టలు. పోయనాయని గడంగు కావలాదొర్ము కనుక్కున్నారు... వాళ్ళు వెదకుతున్నారులో

“అబుతే యేంఫ అన్నాడు ఇెల్కొష్‌, పశౌంచంగా షొట్టివాల్నీ యెగాదిగా చూస్తూ

“ అరుత్తే యే మంటే యే మర్శం? వెదకుతున్నారని చెప్పలేదూ?”

“వాళ్ళతో కలిసీ నన్నూ వెదకమంటూరా?”

ఛెల్కామ్‌ చిరునవ్వు నన్వి గడంగువైైపు ఒక చూపు విసరినాడు.

కడ్షుట్షో. వడి చావుకో

పొట్టేవాడు. నెనుదిరిగినాడు.

“వుండు! మెడమీద ఆ అందాలగుర్హులు యెవ రిచ్చినారు? నీ దుకాణం తలవాకిట అలా గలీజు కొవడం అన్యాయం... మీష్కును చూసినావా?”

“వాలా కొాలమ్హెంద్కి” అని పొట్టివాడు ఆరిచినాడు, తన మ్మితులతో చేరుతూ,

చెల్కాక్‌ను కలిసిన (పతివాడూ అతన్ని పాత పరిచయనస్తునిలాగ పలకరించినారు. కాన్సీ మామూలుగా యెంతో ఉత్సాహంగా, చేళాకోళా లాడుతూ నుండే అతను యీ దినం చిరాకుగా. వుండాల్సి అతని జవాబులు కటువుగా ముక్తసరిగా వున్నాయి.

ఒక సరుకుల గుట్ట వెనుకనుండి హారాత్తుగా ఒక కస్టృమ్భ్స్‌ భటుడు (పత్యక్షమై నాడు ఎ ముదురు. పచ్చ. దుస్తులతో. దుమ్ముతో నిండి భికరమ్హైానంత నిటారుగా వున్నవాడు. అతను. చెల్కాన్‌ కెదురుగా నవాల్‌ చేసే ధోరణిలో అడ్డం నిలబడినాడు యెడను చెయ్యి కత్తి. పిడిమీద పెట్టుకొని, కుడిది చె్కాష్‌ కాలర్‌ కోసం చాచుతూ.

“*ఆగు! యెక్కడ నీ (వయాణంో

చెల్కాన్‌ ఒక అడుగు. వెనక్కి వేస్మి భటుని య్యెరని ముఖంనైపు కండ్శెత్తి (వశౌంతంగా చిరునవ్వు సవ్వినాడు.

ఆ ముఖం, బిత్తులమౌారిదే కానీ మంచి స్వభానం కలది, భయంకరమైన భంగిను ధరించడానికి (సపయత్నం వేసింది: బుగ్గలు తెగ వుబ్బి వూదారంగు తాళ్చినాయి, కనుబొమలు ముడినడినాయ్యి. కందు చ్మకొల్బాగా తిరుగుతున్నాయి, అన్నీ కలిసి ఫలితం మహా తమాషాగా తయార్హెంది,

కోన్సి కొకసారి. చెప్పినాను, యూ. రేవుకు దూరంగా వుండకపోతే నీ బరియెముకలు విరగ్శాడతా. నని, మళ్ళీ యిక్కడ (చత్యక్షమ్లైనావు[”. అని అతను గర్జించినాడు.

“బాగున్నావా, "సెమ్యానొవిచ్‌! చాలా కొలమెంది నిన్ను చూడక్క”. అన్నాడు కొండలు మీదవడినా చలించని వెక్కాష్‌, అతనిన్హైవు చేయి. చాచుళూ.

తల్లా జన్మంతా నిన్ను చూడకపోయినా. నాకు యేడుపు రాదు. వెళ్ళు వెళ్ళుల

కానీ చావిన చేయి అందుకొని కరచాలనం చేసినాడు.

లం

నిన్ను అడగా లనుకున్న దేమిటంపేో చెప్పుకుపోయినాడు. వెల్కామ్స్‌ తన చేర్చుగల (వే తో భటుని చేయి పట్కుకొని ఆప్యాయంగా వూపుతూ, “ోమిష్క యెక్కడైనా కనిపించి నాడా?

“యే. మీష్కతి మీష్కు యెవరూ వాకు తెలియదు. వెళ్ళవోయ్‌, లేకపోతే గడంగు కాపలాదోొరుడు నిన్ను చూస్తే, ఆ తరువాత-

“పోయిన. సారి 'కొస్తామోాి పడవలో నాతో కలిసి పనిచేసినాడే ఆ య్మొర బొచ్చువాడు,” పట్టుదల వదలకుండా అన్నాడు పెల్కాష్‌.

“కలిని దొంగతనం చేసినవాడను. అతన్ని ఆన్న్యతిలో "పెట్టినారు నీ మీష్కను - యేదో యినపదానికింద వడి కాలు పచ్చడ్డైంది, వెళ్ళు యిక్కడనుండి, చెవ్పున్నాన్ను. వెళ్ళ కపోతే నీ మెడతోలు పట్టుకొని యెత్తి పారేస్తాను.”

“చూడు చూడు! మీష్క యెవరూ ఆలియదన్నావు?. బాగా తెలును అన్నమాట! యీ రోజు యింత అధ్వాన్నంగా యెందుకు తయారై నావు 'సెమ్యూనావిచ్‌

“మూటలు కట్టిపెట్టు! దాటు బయటికి!”

భటునికి కోపం వస్తూ వుంది. అతను వక్కచూపులు చూస్తి చేయి వదలించుకో డానికి (పయత్నించినాడు.. కానీ చెళ్కామ్‌ అతని చేయి వదలకుండా తన దట్టమైన కనుబామలకిందనుండి అతనివైపు (పశాంతంగా చూస్తూ మాటలు సాగించినాడు:ః

“యేం తొందర? నాతో కాస్త కులాసాగా మాటాడాలని లేదూ వీకు? క్షేమంగా వున్నావా? మీ అవిడా, పిల్లలూ యెలా వున్నారు? బాగున్నారా" అతని కండ్లు మిలమిల లాడినాయి, పళ్ళు మెరిసినాయి, వెటకారపు నవ్వుతో యిలా అనేటప్పుడు: “యన్నాళ్ళనుండో అనుకుంటున్నాను మీ. యింటి కొకసారి రావాలని, కానీ వీలు పడడం లేదు, తాగుడువల్న--

“చాలించు. చెవ్లున్నాను!. నీ హాస్యాలు కట్టిపెట్టు, జెండాకళ్బై. వెధవా. వెళ్ళ మన్నానంచే వెళ్ళమనే అర్హం. మరి నీవు కన్నాలు వేస్తున్నావేమో లేక వీధిలో మనుషులను దోచుకుంటున్నావేమో?” "

“యే. మవనర మొచ్చింది" ఒక జన్మంతా నీకూ నాకూ వేతినిండా వని వుంది యిక్కడ నిజంగా సెమ్యోనొవిచ్‌. మరి నీవు మళ్ళీ రెండు బేళ్ళ బట్టలు కొళ్టుసినా వని అంటున్నారు. జ్యాగత్త, యెప్పుడో ఒకసారి యిరుక్కుంటావు!”

'సెమ్యానొవిచ్‌ అగహంతో వణికిపోయినాడు. అతను మాట్టాడబోతే నోటీవెంట తుంపర పడింది. చెల్కా మ్‌ అతని వేయి వదలిపెట్టి _(పశౌంతంగా తన పాడుగొటి కాళ్ళతో రేవు గేట్టచైవు అంగలు వేనుకుంటూ సోయినాడు. భటుడు అతని మడమలు తొక్కుతూ అనుసరించినాడు, నోరార తిడుతూ,

చెల్కాష్‌. యిప్పుడు. హుషారుగా. వున్నాడు. వండ నందున ఈల వేసుకుంటూ,

చేతులు జేబులో "పెట్టుకొని అతను అడుగుల వేగం తగ్గించినాడు, చమత్కార బాణాలు కుడి యెడనులకు. గురిగా వదలుతూ పోతున్నాడు. అలాంటి బాణాలే అతనికి యెదురు వచ్చినాయి.

“అధికార్డు. నిన్ను యెంత జ్యాగత్తగా- చూసుకుంటున్నారో చూడు (గిష్కకో అన్నాడు భోజనానంతరం వ్యిశాంతి తీసుకుంటున్న మి్యతులతో కలిసి నేలమీద ఒళ్ళు వాల్చిన ఒక లేవు కూలీ.

“నాకు వుత్త. కాళ్ళలో యెక్కడా చీలలు దిగబడకుండా చూస్తున్నాడు సెమ్యోనావిచ్‌,” అన్నాడు చెల్కొన్‌,

వాళ్ళిద్దరూ. గేట్ల వద్దకు. చేరినారు,. యిద్దరు. సిపాయిలు చెల్కాన్‌ దుస్తులు తడిమి చూస్కి అతన్ని వీధిలోకి తోసినారు,

అతను రోడ్డు దాటి ఒక హోటలు కెదురుగా వున్న దిమ్మెమీద కూర్చున్నాడు. ఒక వరుస సరుకుల బండ్లు బడబడ (_మోగుతూ రేవు 'గేట్టుగుండా బయటికి వచ్చినాయి. మలొక వరున ఖాళీ బండ్భు లోపలికి పోయినాయి, బండ్బుతోలే మనుషులను కిందికీ పై! క్తి యెగరేన్తూ.. రేవు గర్జా ధ్వనులన్తూ ఒళ్ళుకు అంటుకపోతున్న ధూళినీ 'లేన్చిందిం

యీ తలతిక్క రణగొణ ధ్వనిలో వెల్కాష్‌కు న్వన్సృత చిక్కింది. ఆ ర్యాత్తికి బాగా తన వంట పండుతుందని అతను యెదురుచూస్తున్నాడు - (శమలేని పంట్క కానీ దానికి యెంతో వేర్చు అవసరం. తన కున్న నేర్చు చాల దనే అనుమానం లేదు అతనికి. మరుదినం (పొద్దున తన _బాంకి నోట్టన్నీ యెలా ఖర్చుసెట్ట బోయేదీ ఊహించుకుంటూ అతను ఆనందంతో గుడ్డు తేలవేసినాడు.... తన సహచరుడు మీష్క జ్ఞాపకం వచ్చివాడు. అతవితో యీ ర్యాతి మహ చెడ్డ అవసరం యేర్పడింది. సరిగ్హా యిప్పుడే ఆతను పోయి కాలు విరగ్శాట్టుకొని కూర్చున్నాడు. చెల్కాష్‌ లోలోపలనే తిట్టుకున్నాడు, తాను ఒక్కడూ. వని నెకవేర్చలేనెమో నని భయం తగిలి. వాతావరణం యెలా వుంటుందో? అతను తల యెత్తి అకాశంనైపవు చూసినవాడు, ఈలదించి వీధివంట చూసీనాడు.

అయిదా రడుగుల దూరంలో పేవుమెంటుమీద ఒక వయసు కురవాడు కూర్చొని వున్నాడు, బండ్భు కట్చినేసే ఒక స్తంభానికి. వీపు అనించి; అతను నీఠలి ముతక చొక్కా; షరాయీ. వేసుకున్నాడు కాళ్ళకు తాట చెప్పులూ తలమీద చినిగిపోయిన గోధుమరంగు టోపీ వున్నాయి. అతని పక్కన ఒక చిన్న మూటా, గడ్డిలో చుట్టి చక్కగా దారంతో కట్టిన ఒక పిడిలేని కొడవలీ వున్నాయి. క్యురవాడు భ్యదంగా వున్నాడు, విశాలమైన భుజాలతో లేత గోధుమరంగు జుట్టు తో; గాలికీ యెండకూ ముఖం కప్పువేనుకపోయింది; అతని పెద్ద నీలి కన్నులు చెల్కామ్‌వైపు మి్యితభావంతో నిలజూన్తున్నాయి.

తే

చెల్కామ్‌ పళ్ళు తెరిచి నాలుక బయటకు వెళ్ళబెట్టి, జడిపించే ముఖ భంగిమత్కో గుడ్డు మిటకరించి అతనిన్లైపు చూపులు నిలిపినాడు.

క్మురనాడు మొదట అచ్చెరువుతో రెప్ప లార్బినాడు; తరువాత పగలబడి నవ్వుతూ, నవ్వుల మధ్య “పిచ్చి చేష్టలు.” అని కేకలు వేసినాడు. లేవకుండానే అతను చెల్కా్‌ కూర్చున్నచోటికి జరుగుతూ వచ్చినాడు, మూట దుమ్ములో యీడ్చుకుంటూ, కొడవలి కొనతో చష్టా రాళ్ళమీద ఖంగు ఖంగు చప్పుడు చేస్తూ.

“చుక్క. వేనుకున్నావు కదూ?” అన్నాడు అతను చెల్కాష్‌తో, అతని షరాయి పట్టి లాగుతూ,

“జ్తాన్కు పసిముఖమ్మా నీవు చెప్పేది నిజం” చెల్కామ్‌ ఒప్పుకున్నాడు చిరునవ్వుతో, పసిపిల్ళలలాంటి స్వచ్భమైన కన్నులతో, మచ్చలేని సౌజన్యం గల యీ క్యురవానిచేత చెల్కాన్‌ హృదయం అకర్షింపబడింది. “గడి కోస్తున్నావా?ో

“డ్తాన్సు. కోసివాను.. గానీ డబ్బు లేదు. రోజులు బాగా లేవు, యింతమంది జనం యెప్పుడూ లేరు! కరువు _జిల్హాలనుండి అటు తిరిగి యిటు తిరిగి అందరూ యిక్కడ చేరుతున్నారు. యీ కూలికి పనిచేయడం దండగ. కుబాన్‌ (పొంతంలో అరవై కొపెక్కులు -- యేమైనా అర్బ్భ ముందా! మునుపు మూడు నాలుగు రూబుళ్ళు యిచ్చేవాళ్ళ, టి అయిదు రూబుళ్ళు కూడా

“మునుపు! మునుపు మూడు రూబుళ్ళు యిచ్చేవాళ్ళు వూరక రష్యావాని ముఖం చూడడానికి! పదేండ్ల నాడు నేను ఆ సంపాదనతోనే బతికినాను. ఒక కోన్సక్‌ (గామానికి పోయి. “యిటు చూడండి బాబుల్బారా నేను నూటికి నూరు పాళ్ళూ రష్యావాణ్న” అనేవాణ్నే. వాళ్ళు నాచుట్నూ మూగ్మి నన్ను యొగాదిగా చూస్తి నన్ను చేతులతో గుచ్చి, (చేతో గిచ్చి. ఓహ్‌ అవ్‌. అని మూడు రూబుళ్ళు యిచ్చేవాళ్ళు. పైగా తిననూ, తాగనూ యిచ్చేవాళ్ళు, నా యిష్టం వచ్చినన్నాళ్ళు వుండమనవాళ్ళు.”

మొదట క్యురవాడు. పెద్దగా నోరు తెరచినాడుు తన గుం్యడని ముఖంమీద అశ్చర్యవు మెచ్చుకోలు మ్యుదతో. కానీ చెల్కామ్‌ కల్పన చేస్తున్నాడని (గహించిన వెంటనే అతను. కకీమని నోరు మూసుకొని, మళ్ళీ పగలబడి. నవ్వివాడు. చెల్కామ్‌ ముఖం గంభీ రంగా పెట్టుకున్నాడు, చిరునవ్వును మీసాలలో దాచుకుంటూ,

“చ్మితమ్హైన మనిషివి పచ్చి నిజంలాగ నీవు వెవ్లూ వుంళే, నేను నోరు తెరచి వింటున్నాను. కానీ దేవుని తోడు, మునుపు అలా-”

“*నే నన్నది అదే కాదూ? మునువు అలా”

“ఆం పొల అన్నాడు క్మురవాడు, చేయి అలా వూవుతూ, “నీ వేం పని చేస్తావు, చెప్పులు కుడతావ్కా బట్టలు కుడతావాా యేం చేస్తావుపో

త౭

“నేనా?” చెల్కాన్‌ ఒక తక్షణం యోచించి యిలొ అన్నాదు: “నేను జాలరివాణ్ని”

“జారరి? భలే. నీవు చేపలు పడతా వన్న మాట, కదూ

“చేప లెందుకూ? యిక్కడ జాలరివాళ్ళు చేపలు మొతమే పట్టరు. యెక్కువగా శవాల్తూ పాత అంగర్నూ మునిగిపోయిన పడవలూ, అలాంటివాటికి (పత్యేకమ్హైన గాలాలు వున్నాయి”

“మళ్ళీ అబడ్బమే. బహుళా నీవు యీ పాట పాడతారే అలాంటి జాలరివానివేమోః

*"వలలు విసరుతాం తీరంమీదొ సంతలోని అంగళ్ళల్నో తెరచి వుంచినా వాకిళ్ళల్నోి ”

“అలాంటి జాలరివాళ్ళను యొప్పజ్ణెనా చూసినావా?”.. అడిగినాడు చెల్కొన్స్‌ కుురవానివైపు పరీక్షగా చూస్తూ పళ్ళు యిగిలించి,

“లేదు. కానీ వాళ్ళను గురించి విన్నాను”

“లిషయం బాగుందా?

“అలాంటివాళ్ళ విషయమా? యెందుకు బాగుండదు? కనీసం వాళ్ళకు స్వేచ్చ వుంది; తమ యిష్వృమొచ్చిన పని చెయ్యొచ్చు”

కనీ 'కేమిటి "స్వేచ్చ? స్వేచ్చ కావాలని ఉబలాటంగా వుందా?”

“యెందు. కుండదు? యెవరి అదుపులోన్నూ లేకుండా యిష్కృ మొచ్చిన చోటికి పోవడం, యిష్ట మొచ్చిన పని వేయడం అంతకంళు బాగుండే దేముంటుంది? తప్పుదారి పట్టకుండా. మెడకు గుది బండలు తగులుకోకుండా మాళం చూసుకోవాలి ఆ "సైన వెనక్కి. తిరిగి చూడకుండా హాయిగా బతకొచ్చు, దేవువిక్సీ నీ అంతరాత్మకూ తప్ప దేనికీ భయపడకుండా

ఇెల్కాష్‌ యేవగింపుతో వుమ్మేసీ పక్కకు తిరిగినాడు.

జనా యిబ్బంది విను అంటూ కురవాడు _ చెప్పుకుపోయినాడు. ళా నాన్న దాదాపు యేమీ వదలిపెట్టకుండా పోయినాడు. మా అమ్మ ముసల్చి. పాఠం చీదవడిపోయింది. నేనేం చెయ్యా లని? వేను బతకాలి. కానీ యెలా? దేవునికి తెలియాలి. నా కొక నుంచి సంబంధం వచ్చే అవకాశం వుంది. పిల్ళకు వాళ్ళు ఆమె భాగం పంచి యిస్తే సరిపోతుంది. కానీ వాళ్ళు యివ్వరు. ఆ ముసలివాడు ఆమెకు ఒక అంగుళం భూమి కూడా యివ్వడు,. కనుక నేను అతనివద్ద పనిచేయాలి, చాలా కాలం పనిచేయాలి. యేండ్శ తరబడి. అదీ విషయం, ఒక నూటా యాబై రూబుళ్ళు గనుక దొరికితే ఆ సిల్ళి తండి కెదురుగా నిలబడి యిలొ చెప్పగలను: “మీ మారాను నేను పెండ్సి చేసుకోవాలని వుందా నీకు? ఆమెకు భూమి యిస్తు న్నావా? యివ్వవాఃి అలాగే కానీ యీ వూర్మో ఆమె ఒక్కతే కాదు ఆడపిల్ళ, 3-2488 శ!

దేవుని దయవల్మ” నేను స్వతం్యతంగా వుంటాను, చూసినావా? నా యిష్ట మొచ్చినట్టు చేయొచ్చు క్మురవాడు నిట్బూర్పు విడిచినాడు. జోక్రాన్టీ యిప్పుడు చూస్తే పోయి అతని అల్బునిగా అతనివద్ద వూడిగం చేయడం తప్ప మార్గం వున్నట్టు లేదు. కుబాన్‌ (పాంతంనుండి. రెండు వందల రూబుళ్ళు పట్టుకపోవచ్చు నని అనుకున్నాను. ఆం అదీ నేను కోరేది! అప్పుడు గౌరవస్తునిగా చలామణి బొతాను.. కానీ నేను ఒక గడ్డి పరక సంపాయించలేదు.. ఒకరి కింద జీతగాడుగా వుండక తప్పడం లేదు. నా సాంత పాలం యెందుకూ పనికిరాదు. అదీ విషయం.

ఆ మనిషికి వూడిగంం వేసే పరిస్పితిని తలుచుకొని క్మురవాడు కంపించినాడు, ముఖం (వేలబడింది, |

“*యివ్వుడు యెక్కడ పోతావ్‌ చెల్కాష్‌ అడిగినాడు.

“యింటికి మరెక్కడికి?””

“నాకెలా తెలుస్తుంది? నీవు టర్కీకి పోతూ వుండవచ్చు గదా?”

“ోటర్క్‌”” క్యురవానికి ఆశ్చర్యం కలిగింది. “మంచి (కైస్తవు డెక్కడైనా టర్కీకి పోతాడా? భలే మాటన్నావ్‌[”

“నివు శుద్ద మొద్చువ్కు”. గొణిగినాడు చెల్కామ్స్‌ మళ్ళీ "పక్కకు తిరుగుతూ. కానీ యీ శుభమైన పల్ళెటూరి క్యురవూడు ఆతని అంతరాంతరంలో దేన్నో కదిలించినాడు. అన్నష్టృషమ్టాన ఒక అసంతృప్తి భావం అతనిలో నిదానంగా యేర్చడుతూ వుంది; అది అర్నుపడుతూ వుంది ఆ ర్యాతి కర్షవ్యంమీద ఆతను కేందికరించకుండా.

చెల్కాన్‌ మాటలు క్యురవానికి గుచ్చుకున్నాయి. అతను తనలో తాను గొణుక్కొన్సి చెల్కామ్‌వైవు ఓర చూపులు చూసినాడు. అతని బుగ్మలు హాస్యాస్పదంగా ఉబ్బినాయి. మూతి ముడుచుకొని "పెదవులు ముందుకు వచ్చినాయి కండ్లు చిన్ననైై వడివడిగా రెవృలార్చినాయి. యూ మీసాల దుష్కునితో తన సంభాషణ యింత హరాత్తుగ్కా యింత అనంతృపీ కరంగా అంతమౌతుందని. అతను అనుకోలేదు అది అతని ముఖంలో వ్యక్తమైంది.

కానీ ఆ (దిమ్మరి యితన్ని పట్టించుకోలేదు. ఆ దిమ్మెమీద కూర్చొని తనలో తొను" యీలు వేసుకుంటూ, తన మడ్డి బొటన్మ వేలితో లయవేస్తున్న అతని మనన్సు మరొకదానిమీద వుంది, క్యురవాడు అతనికి లొంగిపోకూడదని అనుకున్నాడు.

“ఓయ్‌ జాలీ! నీవు తరుచుగా తాగుతుంటావా” అని అతను మొదలు పెట్టినాడు, కొనీ అదే తణగలో జాలరీవాడు హఠాత్తుగా వచ్చిన ఆలోచనతో అతనినైైపు తిరిగి యిలా అన్నాడు:

“మూడు, పసిముఖమ్కా యీ ర్యాతికి నా కొక పనిలో సాయరగా" రావడం నీ శిష్టృమేనా?ి నిర్ధయం చేసుకో త్వరగాకో

రశ

“యెలొంటి వని? కుురవాడు అనుమానంగా అడిగినాడు.

“ *యెలాంటిదీ?' నేను మెలాంటి దిస్తే అది. చేపలు పట్టన్ను పోదాం. నీవు తెడ్డు వేయాలి.”

“ట్క నాకు అభ్యంతరం లేదు. పనంకే నాకు భయం లేదు. కానీ-- నీవు నన్నెక్కడై నా యిరికొస్టే యెలా? నీవు విడ్నూరపు మనిషివి, నీతోపల యేముందో యెనరికి తెలుసు”

చెల్కొన్‌కు కడుపులో వాతలు పెట్టినట్టు అనిపించింది.

“నోరు పారేనుకో వద్చుు” అన్నాడు అతను తీీవమైన శ్యతుభావంతో. బహుశా నెత్తిమీద ఒకటి. గట్టిగా తగిలిస్తే నీకు బుద్ది వస్తుంది.”

అతను యెగిరి నిలబడినాడు, కన్నులు _ మెరున్తున్నాయి, యెడమ చేయి మీసాలు పట్టి లాగుతున్నది, కుడి చేయి గట్టి పిడికిలిగా బిగిసింది.

కురవానికి భయమైెంది, క్షణంలో చుటూ చూసి అతను కూడా యెగిరి నిల బడినాడు, అందోళనతో రెప్ప లారున్తూ, యిద్దరూ మౌనంగా నిలబడినార్కు ఒకరి నొకరు కన్నులతో తూకం వేసుకుంటూ,

“ ఊణో. అన్నాడు. చెల్కామ్‌ కటువుగా, అతను లోపల ఉడికిపోతున్నాడు యీ క్కురకుంక వేసిన అవమానానికి ఒళ్ళంతా వణికిపోతున్నాడు. యీ కురకుంకను యింత వరకు ఆతను యెంతో యేవగింపుతో చూసినాడు, యిప్పుడు అతన్ని సర్వాత్మనా ద్వేషిస్తున్నాడు; యెందుకంటే అతనికి అంత స్వచ్భ్ళమైైన నీలి కన్నులు వున్నాయి ఆంత ఆరోగ్యంతో నిండిన కవ్వువేసిన ముఖం వుంది అంత చిన్న దిట్టమ్లైన చేతులు వున్నాయి; యెందుకంకే అతనికి ఒక సొంత వూరు వుంది అక్కడ ఒక. యిల్టు వుంది ఒక ధనిక రైతుకు అల్జుడు కావడానికి ఆహ్వానం వుంది. ఆ క్యురవాడు గతంలో జీవించిన విధానానికీ భవిష్యత్తులో జీవించబోయే విధానానికీ అతన్ని అతను ద్వేషించినాడు. కానీ అన్నిటికంచె యెక్కువగా అతను ద్వేషించింది యెందుకంళే, ఇల్కాష్‌తో పొలిస్తే అర్భకుడ్డైన ఆ క్మురవాడు స్వేచ్చ కావాలని ఉబలాటపడుతున్నాదు, తాను విలువ. (గహించలేన్మి తనకు. అవసరంలేని "స్వేచ్చ కావాలని, నీకంళు తక్కువవా డనుకున్న మనిష నీవు (సేమించినవాటినే ('పేమించి, నీవు ద్వేషించినవాటినే ద్వేషించి తద్వారా నీతో ఒక పోలిక వున్నట్టు రుజువుచేసినాడని తెలిసిరావడం యెప్పుడ్డైనా మనస్సుకు కష్టంగా వుంటుంది.

క్యురవాడు చెల్కామ్‌ వైపు చూస్తూ అతనిలో తన యజమానిని గుర్తించినాడు.

“నాకు నిజంగా -- మరి -- అభ్యంతరం. లేదు” అన్నాడు అతను. “యేమైనా నేను పని కోసం చూస్తున్నాను, నీకింద పనిచేసినా మలొకరికింద పనిచేసినా యేం భేదం వుంది? ఆ మాట యెందు కన్నానంటే - మరి - నీవు కార్మికునిలాగా అంతగా కనిపించవు. నీవు తో 8ర్‌

అంత -- మరీ -- అధోగతిలో వున్నావు. అది యెవరికైనా జరగవచ్చులేే నాకు తెలును, దేవుని తోద. నేను యింతకు ముందు తాగినవాళ్ళను చూడలేదా? యెంతోషందిని చూసినాను నీకంటె అధ్వాన్నమై నవాశ్ళను కూడా చూసినాను.”

“నర్కే సరే, వీకు యిష్టమే నన్నమాట?ో అన్నాడు చెళ్కాష్స్‌ కొంత మెత్తబడిన కంరంతో.

*ల్చంత్రోష్తంగ్రా. నీ ధర యెంతో చెప్పుల

“పనిని బట్టి ధర వుంటుంది. మనకు దొరికేదాన్ని బట్టి, నీకు అయిదు తూబుళ్ళు రావచ్చు. సరేనా?

యిప్పుడు డబ్బును గురించిన మాటగనుక్క కచ్చితంగా వుండా అనుకున్నాడు రైతు; తన్ను కూలికి పెట్టుకునే మనిషినుండి కూడా అదే కచ్చితం కోరినాడు. మళ్ళీ అతనికి అనుమానాలూ సందేహాలూ వచ్చినాయి,

“ఆది కుదరదు భాయీ.”

ఇెల్కామ్‌ తన ప్యాతను స్మకమంగా నిర్వహించినాడు:

“దాన్నిగురించి యివ్పుడు మాట్ళాడవద్చులే. హోటల్‌కు పోదాంరా”

యిద్దరూ. ఒకరి. పక్కన ఒకరు నడుస్తూ వీధివెట పోయినారు, చెల్కాన్‌ యజమాని ధీమాతో మీసాలు మెలివేస్తూ -- కురవాడు భయపడుతూ, సందేహిస్తూ, కొనీ చెప్పినట్ను వినడానికి అంగీకరిస్తూ

కల్సి ఉ్పేర్రమిలో అడిగినాడు చెల్కాష్‌,

“గ్యవీల” అన్నాడు కుురవాడు.

పొగచూరిన ఆపరిశుభపు హోటల్‌ (పవేశిస్తూనే వెల్కాన్‌ కౌంటర్‌ వద్దకు పోయి నిత్య పరిచితునిలాగ ఉపొద్దాతంలేని ధోరణిలో ఒక వోద్క సీస్కా కాబేజి సూపూ, వేపుడు చీప్యూ టీ అర్హ రిచ్చినాడు. పట్టీ మలొక సారి పేర్కొని అతను (పశౌంతమైన కంధంతో “డబ్బు తర్వాత యిస్తాను” అన్నాడు. దానికి సమాధానంగా సర్వరు మౌనంగా తల వూపినాడు. యిది చూసి గ్యవీలకు తక్షణమే తన యజమాని పట్ట గౌరవం కలిగింది, అతని అకారం అపతిష్యాకరంగా వున్నా అందరూ అతన్ని యెరుగుదురన్తీ అందరూ అతన్ని నమ్ముతున్నారనీ కనపడుతూనే వుంది,

“యిప్పుడు. కడుపుకు. కాస్త వేనుకొన్మి వ్యవహారాలు మాట్మాడుకుందాం. యిక్కడ కూర్చో. నేను వచ్చిందాకా. శణంలో వచ్చేస్తాను.”

ఆ మాటతో అతను బయటికి పోయినాడు. గ్మ్యవీల చుట్టూ చూసినాడు. హోటల్‌ బేన్‌ముంటులో* వుంది. అది చీకటిగా, చమ్మగా వుంది? కుళ్ళు వనోద్కాా సిగరెట్ల పాగా

జజ్చేస్‌ముంట్‌ ల్యయింటిలో భూమి మట్టానికి కింద వుండే అంతస్తు. - సం,

లారూ, అలాంటిదే యేదో ఘాళైన మలొక వస్తువూ, వీటి వాసన వూపిరాడనీయనంత బరువుగా వుంది. కైపెక్కిన య్యెర గడ్డం నావికు డొకడు, ఒళ్ళంతా తారు బాగు మరకలతో గ్మవీల కెదురుగా వున్న "పేబుల్‌వద్ద కూర్చున్నాడు. వెక్కిళ్ళ మధ్య యేదో పాట అతని గొంతులో గురగుర మంటున్నది; ఆ పాటలోని మాటలు ఒక నిముషం అన్నీ ఊమ్మాలుగా వెలువడుతాయ్యి. మరు నిముషం అన్నీ కంఠ్యాలైతాయి.. అతను రష్యన్‌ కొదని తెలుస్తున్నది.

అతని. వెనుక యిద్దరు మోల్చావియా (స్రీలు వున్నారు. రాగిరంగు శరీరాలతో, నల్పని వెం్యడుకలతో, చినిగిన బట్టలతో, వాళ్ళు కూడా కై పులో యేదో పిట బుసనకొడు తున్నారు.

నీడలలోనుండి యితర ఆకారాలు బయటపడుతున్నాయి్యి అన్నీ గోలచేస్తూ, అలజడిగా, చిందరవందరగా, కైపెక్కి...

గ్యవీలకు భయం. పట్టుకుంది. తన యజమాని తిరిగివస్తే చాలు! హోటల్‌ లోని ధ్వనులన్నీ ఏక కంరంగా మిళితమైనాయి్యి యీ రాతి గుంతలోనుండి తప్పించుకోడానికి వ్యర్శ (పయత్నం. చేస్తూ, అనేక నార్కలు గల 'పెనుమెకం యేదో గర్మిస్తున్నట్టుంది. గ్యవీలకు ఉత్సాహం నశింపదేసే మత్తు నిదానంగా యెక్కుతున్నట్టు అనిపించింది -- ఆతని తల తిరగసాగింది భయంతో కూడిన కుతూహలంతో ఫపోటల్‌ కలయజాసే కన్నులు మబ్బుగమ్మినాయి.

యెట్ట'కేలకు చెల్కామ్‌ వచ్చినాడు. యిద్దరూ తినడం, తాగడం, మాట్మా, డుకోవడం (ప్రారంభించినారు. మూడవ గామ వోద్కతో గ్మవీలకు క్రైస్టైంది. అతనికి హృషా రెక్కింది, యీ రాజాలాంటి మనిషితో యేద్దెనా ఒక మంచి మాట అనాలని ఉబలాటం కలిగింది. కాన్హీ గొంతులో పొంగి వచ్చే మాటలు నాలుక దాటి రావడం లేదు అక్కడ అవి మంద మెక్కి ముద్ద అవుతున్నాయి.

చెల్కా్స్‌ జాదార్యపు చిరునవ్వుతో చూసినాడు అతనివైపు.

“అప్పుడే మెత్తబడినావా?. హుం--చద్చి బట్ట ముఖం! ఐదు గుటకలకే. రాతి కెలా పనిచేస్తావ్‌?”

“టి పెద్పన్నాకో గ్యవీల తడబడినాడు.. “భయపడాకు.. చేసి చూపిస్తాను. ముద్దుపెట్టుకో - ఊం”

“సరేలే. యిద్కో యింకో చుక్క. వేసుకో”

గ్యవీల తాగుతూనే వున్నాడు. చివరకు అతనికి చుట్నూూ వున్న సమస్తమూ అయబ దృమ్మైన అలలుగా కిందికీ స్టైకీ కదలుతున్నట్టుంది.. యిది అతనికి మనసుకు కష్టంగా వుండి వెగటు. కలిగించింది. అతని ముఖం మూర్వుుని గంభీర ముద ధరించి, గార

ముఖంలాగుంది. అతను యేదైనా చెవ్పదలచుకున్నవ్వుడల్భా "పెదవులు హాస్యాస్పదంగా రకీమని మూనుకపోయి, వాటిగుండా కలబిసికిన ధ్వనులు వస్తున్నాయి. ఇెల్కామ్‌ దేవిమిదనో మనసు అగ్షంచేస్తి పరధ్యానంగా అతనివ్లైవు నిలజాన్తూ మీసాలు వడబెట్టుతూ, ముడుచుకపోయిన ముఖంతో చిరునవ్వు నవ్వుతున్నాడు.

హోటల్‌ యధాతధంగా కైపుతో గర్జిన్హూనే వుంది. యె[ర బొచ్చు నావికుడు 'సేబుల్‌మీద చేతులు ముడుచుకొని గాఢంగా ని్యదపోతున్నాడు,

“యిక పోదాం” అంటూ చెల్కాన్‌ లేచినాడు.

గ్మవీల కూడా లేవడానికి (వయత్నించినాడు, కానీ సాధ్యం కాలేదు. ఒక తిట్ట తిట్టి మూర్యపు నవ్వు నవ్వినాడు అతను తాగుబోతు అందరిలాగే,

“పనికి మాలిన వధవ గొణుగుతూ చెల్కాష్‌ మళ్ళీ కూర్చున్నాడు.

గ్యవీల నవ్వుతూనే వున్నాడు, తన యజమానివై పు మసకలైన కన్నులతో చూస్తూనే వున్నాడు. చెల్కాష్‌ అతనివైపు పరిశీలనగొ, సాలోచనగా చూస్తున్నాడు. తన ముందు కూర్చున్న మనిషి భవితవ్యం తన తోడేలు పంజాలాంటి పేతిలో వుంది. అతన్ని తాను యేమైనా చేయవచ్చునని. చెల్కాన్‌. (గహించినాడు. అతన్ని "పేకముక్కలొగ తన చేతిలో నలిపివెయ్యవచ్చు, లేదా అతని స్టిరమ్మైన రైతు జీవితానికి అతను తిరిగి పోవడానికి తాను తోద్చడవచ్చు. అతనిమీద తనకు గల శక్తిని గుర్తించి చెల్కాన్‌ అనుకున్నాడు, తన నొసట రాసిన బతుకులాంటి బతుకు బతకవలసిన అవసరం యీ కురవానికి యెప్పుడూ వుండదని. క్యురవానిమీద అతనికి అసూయ కలిగింది జాలి కలిగింది. క్యురవాణ్ని అతను హీనంగా చూసినాడు, కానీ క్యురవాడు తనలాంటి యెవరి చేతుల్ళోనైవా పడతాడేమో నని అతనికి విచారం కరిగింది. చివరకు వెల్కాన్‌లోని వివిధ అనుభూతులన్నీ మిళితమ్హై ఒకే అనుభూతిగా రూపుదాల్చినాయి; అది పిచత్చనాత్సళ్యంగానూ వుంది, కార్యశీలంగానూ వుంది. కురవానిమీద ఆతనికి జాలి వుంది, క్క్మురవానితో అవసరమూ వుంది అతనికి, అందువలన అతను గ్యవీల చంకలకింద చేతులు వేసి యెత్తి నిలబెట్టి మోకాలితో మెల్టగా తోస్తూ బయటికి హోటల్‌ అవరణలోకి అతన్ని నడిపించుకపోయినాడు, అక్కడ ఒక కళ్ళెల గుట్ట చాటున అతన్ని పండబెట్టి అతని పక్కన "సైవు తాగుతూ కూర్చున్నాడు చెళ్కాన్‌. గ్మవీల కాసేపు అటూ ముటూ మసిల్కి నాలుగైదు సార్టు మూలిగ్కి న్మిదపోయినాడు,

“పోదామా?” చెల్కాష్‌. గునగున అడిగినాడు తెడ్దతో. తంటాలు పడుతున్న గ్యవీలను.

“ఒక నిముషం, తెడ్డు ఉంగరం వదులుగా వుంది. తెడ్డుతో ఒక దెబ్బ వేయనా?

“వదు! చప్పుడు గానీయకు! చేతులతో తొయ్యి. సరిపోతుంది”

యిద్దరూ. నిళ్ళబ్బంగా. పడవ పనిలో మునిగిపోయినారు.. ఓకు వంవులతో నింపిన నరుకు పడవరూ, తాటి మొద్చులూ, " చందనం కొయ్యా, లావు "సై(వన్‌ మొద్దులూ మోసుకపోయే టర్కిమ్‌. 'ఫెలుకాలూ. వున్నచోట అందులో ఒకదాని వెనుక భాగానికి కట్టి వేయబడి వుండిన పడవ అది,

ర్యొతి చీకటిగా వుంది, మేఘ ఖండాలు గుంవులు గుంపులుగా ఆకాశంలో పరుగెత్తు తున్నాయి. సమ్ముదం నిశ్చలంగా నల్బగ్భా నూనెలాగ బరువుగా వుంది. ఆది తడి ఉప్పు వాసన వేస్తూ, ఒడ్డున్తూ ఓడల పార్శ్వాలనూ ఒరసేటప్పుడు మృదువైన చిన్న ధ్వనులు వేస్తూ; చెల్కామ్‌ వడవను మెల్లగా ఊవుతున్నది. ఒడ్నుకు కొంత దూరాన ఆకాశాని కడ్మంగా ఓడల నల్నని బాహ్యాకారాలు కనపడుతున్నాయి, వాటి స్తంభాల కొనన రంగురంగుల దీపొలు వున్నాయి. యీ దీపాలు సముుదంలో (పతిఫరించి నలిని మొహమల్‌ మీద అల్ఫాడుతూ మహా అందంగా కనిపించే అసంఖ్యాకమైన పసుపు మచ్చలు వెదజల్సబడినట్ళు వున్నాయి. పగలంల్తా సనిచేసి సొమ్మసిల్సిన కార్మికునిలాగా సమ్ముదం గాఢంగా న్మిదిన్తున్నది.

“పోదాం” అన్నాడు గ్మవీల్క ఒక తెడ్డు నీటిలోకి దించుళూ,

“పోదాం?” చెల్కాన్‌ చుక్కాని తెడ్డుతో గట్టిగా తోస్కి పడవను "ఫెలుకాల మధ్య సందులలోకి పోయేటట్టు చేసినాడు. అది నీళ్ళమీద వేగంగా జారుతూ పోయింది. తెడ్డు తగిలినచోటల్లా. నీళ్ళు నీలవు మిలమిల కాంతి వెలిజిమ్ముతున్నాయి. పడన వెనుక ఒక కాంతి (సనాహాన్ని సృష్టిస్తూ.

“ని తల యెలా వుంది? నొప్పా” అడిగినాడు చెల్కామ్‌్‌ అనునయంగా,

“ర్రోదో ఘోరంగా వుంది, సీసంలాగ భారంగా వుంది. యిదో, తడువుకుంటాను”

“యెందుకు? కదువ్సీ తడుపుకో, త్వరగా బాగుంటావు” అన్నాడు చెల్కాన్‌ ఒక సీసా అందిస్తూ.

“ఆ -- దేవుని దయం”

గుటగుట శబ్బ మయింది,

“హ్హీఫ్స! చాలు చెల్కాన్స్‌ అడ్డం చెప్పినాడు,

మళ్ళీ పడవ ముందు కురికింద్హి యితర నౌకల మధ్య వేగంగ్యా నిళ్శబ్బంగా దారి చేసుకుంటూ, యింతలో అది వాటిని దాటిపోయింది. సమ్ముదం -- మహాశక్తి గల, అపారమైన సమ్ముదం -- వ్యాపించి వుంది అనంత దూరంలోకి సాయ్యద వీల దిగంతం దాకా; అక్కడనుండి లేన్తున్నాయి. దొంతరలు దొంతరలు మేఘాలు: పసుపు నురుగు అంచులతో బూడిదరంగూ, వూదారంగూ కలిసినట్టున్న మేఘాలూ, సమ్ముద జలంలాగ పచ్చదాటుగా వున్న మేఘాలూ, నీసంరంగు. మేఘాల్యూ నల్గని, విషాదకరమైన నీడలు నృష్మిస్తూ. మెళ్ళిగా ఆకాశంలో

కదలుతున్నాయి మేఘాలు, ఒకదాని నొకటి అందుకుంటూ రంగులో రూపంలో ఒకదానితో ఒకటి కలిసిపోతూ, కరిగిపోతూ భీకర మనోజ్ఞమైన కొత్త రూపాలలో మళ్ళీ అవతరిస్తూ. యూ అచేతన రూపాల మంద గమనంతో యేదో ఉప్యదవకరమ్హైంది వుంది. సము(దపు అంచున అవి అసంఖ్యాకంగా వున్నట్టుందిి అకాశంమీద అనంతంగా (పాకుతూ వుండేటట్టుంది

సజీవంగా. విచార దీస్తివంతంగా (వేలడుత్తూ తమ స్వచ్చ కాంతిని అమూల్యంగా యెంచే మానవ హృదయాలలో ఉన్నత ఆశయాలను రగిలించే కోటానుకోట్మ బంగారు గుండ్సు అనే రంగురంగుల నక్మతాలు గల అకాశం, కింద నిదించే సముుదంమీదికి చూడకుండా అడ్డుపడాలనే విషపు కోరిక వున్నట్టుంది ఆ మేఘాలకు.

“బాగుంది సమ్ముదం, కదూ?” చెల్కాన్‌ అడిగినాడు.

“బానున్నప్నే వుంద్కి కానీ వాకు భయం కలిగిస్తు న్నది” అన్నాడు గ్యవీల్స తెడ్డు బలంగా సమంగా లాగుతూ, తెడ్డు తగిలినప్పుడు. నీళ్ళు అన్పష్క్టంగా ధ్వనిస్తూ చెదిరిపోతు న్నాయి యింకా ఆ నీలపు మిలమిల కాంతిని వెలిజిమ్ముతూ.

“భయం! నీ వొక మొద్దువ్వు” గునిసినాడు చెల్కాష్‌.

అతను దొంగ, అతనికి నమ్ముదంమీద (పేమ. అతని అశొంత, నిత్యాందోళిత స్వభావం నిరంతరం కొత్త అనుభవాల కొరకు ఆరాటపడుతూ, అంత స్వతంతమ్టైన, అంత శక్తివంతమైన, అంత అపారమ్హైన ఆ సము దపు నల్సని విస్తీ ర్భాలను యెంత మననం చేసుకున్నా తృష్తిపడదు, తాను (సేమించినదాని సౌందర్యంగురించి తాను అడిగిన (పళ్ళకు అంత. నిరుత్సాహపు సమాధానం రావడం అతను విరసించినాడు. పడవ వెనుకభాగంలో కూర్చొని, చుక్కాని తెడ్డును వీటిమధ్య కోసుకపోనిస్తూ (ప్రశాంతంగా ముందుకు చూస్తూ వుండగ్కా. అతని మనసంతా ఒకేఒక కోర్కెతో నిండిపోయింది - ఆ మొహమల్‌ సమ్ముదోప రితలంమీద సాధ్యమై నంతదూరం, సాధ్యమైనంత సేపు (పయాణం చేయాలని.

పమ్ముదంమీద పున్నప్పుడల్లా అతని కొక వెచ్చని ఉత్సాహం కలుగుతుంది. అది ఆతని జీననాడు అన్నిటా నిండి నిత్యజీవితపు కల్మమెన్ని కడిగేస్తుంది. యిది అతని కొక సంతృప్తి నిస్తుంది; నిత్య జీవితపు టాలోచనలు తమ పదును కోల్పోయి, జీవితమే తన విలువను కోల్పోయే యీ సమ్ముద తరంగాల మధ్య, యీ ఆరుబయట తాను ఉత్తమ మౌనవుడు కావడం అతనికి సంతోషం కలిగిస్తుంది. ర్యాతిపూట న్నిదించే సమ్ముదపు మెత్తని ఊపిరి నీళ్ళమీద మృదువుగా తేలుతూ పోతుంది, ఆ శబ్బం మానవ హృదయాన్ని (వశాంతితో. నింప్కి హృదయంలోని ఇడు కోర్కెలన్నిటిని తరిమేస్కి మహత్తరమైన స్వప్నాలను సృష్టిస్తుంది...

“చేపల వల యేది? హరాత్తుగా. గ్యవీల అడిగినాడు ఆందోళనగా పడవంచా కలయజూస్తూూ,

త్త

పల్కామ్‌ ఉలికిపడినాడు.

“వల? యిక్కడుంది వెనకల

యీ బోళా యువకునికి అబద్భం చెప్పవలసిరానడం అతని కిష్టం శేదు. తన ఆలోచనలూ, అనుభూతులూ యిలా హరాత్తుగా చెదిరిపోవడం అతనికి కష్టం కలిగించింది, అతనికి. కోపం. తెప్పించింది. అతనికి మళ్ళీ గొంతులోన్యూ లొమ్ములోనూ మంటలాంటిది కఠీగింధి. అతను కరినంగా గ్‌ర్చి! ంచినాడు;

“బ్దిన్సు నీవు అక్కడే కూల్చొని. నీపని చూసుకో, నిన్ను తెడ్డువేయడానికి కూలికి పిల్చుకున్నాను, కనుక తెడ్డు వెళు. నోరు మెదిలించినావా నీ అంతు తేలుస్తాను. అర్జ్య మైదా”

పడవ చిన్న కుదుపు యిచ్చి ఆగింది. తెడ్డు యీడిగిలబడుతూ, వీళ్ళను గిలకొట్టినాయి. గ్యవీల అస్తిమితంగా తన స్పానంలో నుసిగినాడు,

“తెడ్డు వెయ!

ఒక భీకరమైన తిట్టు గాలిని కంపింపబేసింది. గ్యవీల తెడ్డు యెత్తినాడు, పడవ భయపడినట్ను ఆందోళనగా వడివడి అంఘనాలతో ముందు కురికింది, దానితో నీళ్ళు గలగల లాడినాయి.

“నిబ్బరంగా పోవీకో

చెల్కాష్‌ చుక్కాని వదలకుండా సగం లేచి, పాలిపోయిన గ్యవీల ముఖంమీద తిక దృక్కులు నిలిపినాడు. ముందుకు వంగి. నిలుచున్న అతని భంగిమ అంఘించబోయ పిల్ళిలాగుంది. అతను పండ్లు కొరకడం వినవడుతున్నది, గ్మవీల కీళ్ళు పటవట లాడడం కూడా వినపడుతున్నది.

“యెవరక్కడ- అరుస్తున్నదిో సమ్ముదమీదనుండి కటువుగా. 'కేక వచ్చింది.

“శెడ్డు వెయ, లంజకొడకా! తెడ్డు వెయ్‌! ష్స్‌! చంపేస్తాను, చర్మం వాలిచేస్తాను! తెడ్డు వెయమంటున్నాను! ఒకట్కి రెండు! నోరెత్తినావా జాాగత్త!ీ కండలు తరిగేస్తా నుక చెల్కాన్‌ బునకొట్టినాడు.

“తంగడీ, భగవంతుడా!” గొణుక్కున్నాడు గ్యవీల, భయంతోనూ ఆయాసంతోనూ వణికిపోతూ.

పడవ. సుడి తిరిగి వెనక్కి రేవులోకి పోయింది ఓడల లాంపులు రంగురంగుల దీపగుచ్చాలుగా యేర్పడివున్న _ చోటిక్సి ఓడల స్తంభాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్న చోటికి

“వో! గ్రొవరు అరుస్తున్నది?ొ కేక మళ్ళీ వచ్చింది.

కానీ యీసారి దూరాననుండి వచ్చింది. చెల్కామ్‌కు మనసు కుదుటబడింది.

ల!

“నీవే అరుస్తున్నది[ో అన్నాడు. అతను జవాబుగా. తరువాత అతను యింకా భగవంతుని స్మరించుకుంటున్న గ్యవీలనైవు తిరిగినాడు. “యీ సారిని అదృష్టం బాగుంది, అబ్బాయీ, ఆ భూతాలు మనల్ని తరిమివుంకే నీవని ముగిసి వుండేది. మొట్టమొదట నిన్ను చేపలకు ఆహారంగా వేసేవాణ్ని”

చెల్కాన్‌. శాంతించి హుషార్టైన మనస్ఫితిలో వుండడం గమనించి, వణుకుతున్న గ్యవీల అతన్ని (పాధేయపడినాడు:

“నన్ను పోనీ! నీకు పుణ్య ముంటుంది, నన్ను పోనీ! యెక్కడో ఒక చోట నన్ను దింపెయ్‌! ఓఓఓ, నేను మోససోయినాను. నీకు దేవుడూ దయ్యమూ లేర్మా నన్ను పోనీ! నాతో యేం కావాలి నీకు? నే నీపని చేయలేను, యిలాంటి వ్యవహారంలో నేనెప్పుడూ దిగలేదు! యిది మొదటి సారి.... దేవుడా నా పని అయిపోయింది! నన్ను యెలా వాప్పించినావ్‌? యిది. పానం, దీనికి నీవు పరలోకంలో అనుభవిస్తాన్‌. ఓ, యేమి వ్యవహారం!”

=... వ్యవహారం)” చెళ్కాన్‌ త్మీవంగా అడిగినాడు. “యేం వ్యవహారం?”

క్కురవాని భీతాహం చూసి అతనికి వినోదం కలిగింది; దాన్ని మననం చేసుకోవడం తోన్సూ. తాను యెంత భయంకరష్మాన మనిషి అయింద ఆలోచించడంళలోనూ అతనికి అనందం కలిగింది.

“డ్ష వ్యవహారం అన్నయ్యా... నన్ను. పోన్కీ వీకు పుణ్య ముంటుంది. నాతో యేం కావాలి నీకు? నీవు మంచివానివి _

“నోరు మూసుకో! సీతో అవసరం లేకపోతే నిన్ను తీసుకొచ్చేవాళ్నీ కాద్సు. తెలుసా? యిక నోరు ముయ”

“భగవంతుడా కి. గాణిగినాడు గ్యవీర,

“నీ అంగలార్చు కట్టిపెట్టు! వెళ్కామ్‌ త్మీవంగా కసరుకున్నాడు.

కావీ గ్మవీల యిక యెంత మాతమూ నిగహించుకోలేకపోయినాడు;. అతను సన్నగా కుసిరించినాడుు దగ్నినాడు, యెగజీదినాడు, గింజుకున్నాడు, కానీ నిరాశచే కలిగిన బరింతో తెడ్డువేస్తున్నాడు. పడవ ముందుకు దూసుకపోయింది. నులొకసారి వాళ్ళు ఓడల నల్మిని ఆకారాల మధ్యకు వచ్చినారు, నీళ్ళ యిరుకు సందులగుండా వాళ్ళ పడవ అటూ యటూ మళ్ళుత్హూ వడదిరుగుళూ, ఆ వర్శిని ఆకారాలలో కలిసిపోయింది.

విను యిక! నిన్నెవరైనా (వశ్న అడిగితే నోరు మూసుకొని పడివుండు, (పాణంమీద తీపి వుంచే, తెలిసిందా?”

“దేవుడా! నిశ్వసించినాడు గ్యవీల్క వెంటనే బాధతో “నా పని అయిపోయింది” అన్నాడు.

య్‌

“ఆంగలార్పు కట్టిపెట్టు” చెల్కాష్స్‌ మళ్ళీ గుసగుసలాడినాడు.

యీ గుసగున గ్యవీల మానసిక శక్తిని హరించింది. యేదో మ పోత్పాతం జరుగబో తున్నదనే భయదాయకమ్షైన. సూచనతో అతని మనసు జడమైపోయింది. వూనకంలో వున్నవాని మాదిరీ అతను చూపులు తన తాట చెప్పులమీద నిశ్చలంగా నిలిపి, తెడ్డు వీళ్ళలో వేస్తూ, వాటిని లాగేటప్పుడు వెనక్కివాలుతూ, వాటిని యెత్తి మళ్ళీ నీళ్ళలో వేస్తున్నాడు.

అలల నిద్రమత్తు సంచలనం విషాదకరంగ్యా భయంకరంగా వుంది. వాళ్ళు యివ్వుడు శేవులో వున్నారు.... గోడ అవతలినైవునుండి మానవ కంఠాలుు పాడుతున్నవీ, యీలవేస్తు న్నవ్కీ వినపడుతున్నాయి. నీటి గలగల కూడా వినపడుతున్నది.

అఆగు”. గువగుస. అన్నాడు. చెల్కామ్‌.. “తెడ్డు కెంద పెట్టు. గోడమీద చేతులు వేసి తొయ్‌. మ్మ్‌ చావు క్‌నుగాల

పాచి పట్టిన గోడమీద. చేతులు. వేసి గ్యవీల గోడవెంబడి పడవ నడిపించినాడు. పడవ నిళ్ళబ్బంగా కదిలింది పడవ గోడకు తగిలిన చప్పుడును పాచి తినేన్తున్నది.

“ఆన!... తెడ్డు నా చేతి కియ్యి! ఇయ్యి నా చేతి కన్నాను. నీ పాన్‌పోర్డు యేదీ? _ మూయెలో వుందా? యిలా జే. త్వరగా. యిది నీవు పారిపోకుండా వుండడానికి భయ్యా యివ్వుడిక ఆ భయంలేదు. తెడ్డు లేకున్నా పారిపొతావేమ్నో కాని, పాన్‌పోర్డు లేకుండా పారిసోవు, యిక్కడ కాచుకొని వుండు. మర్కి. గుర్తుపెట్టుకో, కయకుయమన్నావా, నమ్ముదం అడుగున దాక్కున్నా నిన్ను వదలను[”

వంటనే చేతుల మోవున సైకి (ప్రాకి వెల్కామ్‌ గోడ అవతలికి అదృళ్యమ్లైనాడు,

గ్మ్యవీల ఉలికివడినాడు; ఇదంతా అంత శ్మీఘంగా జరిగింది. అతని హృదయంలోని భారమూూ ఆసన్నని, మీసాల దొంగ కలిగించిన భయమూ అతనిమీదనుండి తొలగిపోయినాయి, "పైమీది బట్ట జారి పడినట్టు. యిక తాను పారిపోవచ్చు!... స్వేచ్చగా ఊపిరి తీనుకొని అతను చుట్నూ కలయ - జాసినాడు, అతనికి యెడమపక్క ఒక నల్బని ఓడ శరీరం తిందనుండి స్టైకి నిటారుగా వుంది, స్త్పృంభంలేకుండా, (అహ్మాండమ్హైన ఛవపేటికలాగా, ఖాళీగా పనికి రాక వదలిపెట్టబడింది.... అలలు దానికి తగిఠినవ్పుడల్హా, అది ఒక బోలు శబ్బం వెలిగక్కుతున్నది, అది మూలుగుతున్న దేమా అన్నట్టు. కుడి పక్కన పాచిపట్టిన గోడ వుంది. నీటిమీద పండుకున్న భారమ్హైన సర్బంలాగా. అతనివెనుక యితర నల్సని ఆకారాలు. వున్నాయి. ముందర గోడకూ శవసేటికకూ. మధ్యవున్న జాగాలో సమ్ముదం అతని కంటబడింది. నిళ్ళ్శబ్బంగా ఎడారిలాగా వున్న _ దానిపైన దొంతరలు దొంతరలుగా వున్న నల్టని మేఘాలు ఆడుతున్నాయి. భారంగా, విస్తారంగా ఆ మేఘాలు ఆకాశంలో మెల్ళగా కదలుతున్నాయి,. చీకటిలో. భీతి కలిగిస్తూ తమ గొప్ప బరువుతో మానవులను నలిపివేయడానికి పూనుకుంటున్నట్ళు, (పతిదీ కరుకుగా నల్ఫగా, 1కూరంగా వుంది. గ్యవీల

కపి

భయపడినాడు.. అతని (వస్తుత భయం. చెల్కాష్‌వలన కలిగిన భయంకంళ యెక్కువగా వుంది. అది అతని రొమ్ముచుట్ళూూ బిగిసింది, అతనిలోని (పతిఘటన నంతటినీ పిండేసింది, అతన్ని కూర్చున్నచోటనే కట్టేసింది.

అంతా నిళ్ళబ్బం, సమ్ముదపు నిట్నూర్పు తప్ప ఒక్క చప్పుడు కూడా లేదు. మేఘాలు యెవ్సటిలాగే నిదానంగా, భారంగా సాగిపోతున్నాయి. అవి సమ్ముదంలోనుండి యెన్ని ఉత్పన్నమౌతున్నాయంకే, ఆకాశం సమ్ముదంలాగే వుంది, యూ నున్నని నిదించే సముుదం పైన తలకిందులుగా వున్న ఘూర్జిత సమ్ముదంలాగ. మేఘాలు అలలలాగున్నాయ్యి నురుగు కిరీటాలతో భూమిమీది కురుకుతున్న అలలలాగ్క తాము యెక్కడ ఉద్భవించినాయో అగుహల్ళోకి తిరిగి ఉరుకుతున్న అలలలాగు అప్పుడే వుట్టి యింకా కసాయి ఆగప్పు పచ్చ నురుగును పొందని పసి అలలమీదికి ఉరుకుతున్న అలలలొగ,

తన చుట్టూ వున్న యీ కఠోరమైన నిళ్ళబ్బమూూ సౌందర్యమూ గ్మవీలను అణగదా క్కినాయి. తన యజమాని తిరిగిరావాలని ఆరాటం కలిగింది అతనికి చెల్కాన్‌ రాకపోతే యెలా? కాలం. నిదానంగా కాళ్ళీడుస్తున్నది - ఆకాశంలోని మేఘాలకంయె. నిదానంగా, ఆలస్య మయ్యేకొద్దీ ఆ నిళ్ళబ్బం మరింత ఉత్పాతకరంగా పెరుగుతున్నది. యెట్టకేలకు గోడ అవతలినుండి నీటి గలగల శబృమూ, ఒక రవరవ శబ్దమూ. ఒక గుసగునలాంటి ధ్వనీ వినపడినాయి. గ్యవీలకు తన చావు సమీపించినట్టు అనిపించింది.

“ఏయ్‌! న్మిదపోతున్నావా? యిద్కో యిది పట్టుకో! జాగర్హ్క” వెల్కాన్‌ గొంతు బిగబట్టి అన్న మాటలు వినవచ్చినాయి.

బరున్హైన చదరవు వన్తువేదో "ప్టైనుండి విడువబడింది. గ్యవీల అది పడవలో 'పెట్టేనాడు. అలాంటి మూస మలొకటి వచ్చింది. తరువాత జండా కబ్బలాంటి చెల్కామ్‌ ఆకారం కిందికి దిగింది, తెడ్డు కనిపించినాయి, గ్యవీల మూపె అతని కాళ్ళవద్ధృ పడింది. చెల్కామ్‌ గసపెడుతూ. పడన వెనుకభాగంలో తన స్టానంలో కూర్చున్నాడు.

గ్యవీల జంకుతూ. సంతోషపు చిరునవ్వు నవ్వినాడు.

“అలసీపోయినావా?” అతను అడిగినాడు,

“ఆ -- కొరి గా! సరే తెడ్డు తగిలించు. నీ బల మంతా చూపించాలి! నీకూ ఒక చిన్న గట్టి మొత్తం నన్తుందిలే, యిక చేయవలసిం దల్హా ఆ అంజకొడుకులను దాటుకొని పోవడం -- తరువాత నీ భాగం తీసుకొని నీవు యింటికి పోవచ్చు నీ (పియురా లివద్దకు, నీ కొక (వియురాలు వుందనుకుంటాను, కదూ?”

“లే-దు” గ్మ్యవీల తన శక్తినంతా తెద్గమీద చూపిస్తున్నాడు, ఊపిరితిత్తులు కొలిమి తిళ్తులలాగ పని చేస్తున్నాయి, చేతులు ఉక్కు (స్పింగులలాగ పనిచేస్తున్నాయి. పడనకింద నీళ్ళు గళగరిస్తున్నాయి,. నడవ. వెనుక నీలి మిలమిల కాంతి జాలు యింకా

శీడ్డే

వెడల్పెంది.. గ్యనీల చెమటతో తడిసి ముద్ద అయినాడు, కానీ తన పనీని యేమాాతమూ పడలించలేదు. ఆర్మాతి. రెండు సార్భు అతనికి మహా భితి కరిగింది, మూడవ సారి అది మళ్ళీ కలగడం అతనికి యిష్టం లేదు. అతను కోరే దల్భా యీ పాపిష్క్సి పని వీలైనంత త్వరగా ముగించుకొన్మి వట్టి గడ్నమీద అడుగు. పెట్టి (పాణంతో వుండగానే జైలులో పడక ముందే, యీ మనిషినుండి తప్పించుకోవడం, అతను గట్టిగా తీర్మానించుకున్నాడు -- యితనితో మాట్టాడకూడదు, యితన్ని ఒక మాటకూడా వ్యతిరేకించకూడదు,; యితను చెప్పిన పనల్హా చేయాలి, చేమంగా బయట పడగలిగితే (పొద్చున్నే అఘటనాఘటన మహత్తు గల సెంట్‌ నీకొలన్‌కు వపూజచెయ్యాలి, ఒక భక్తిపూరితమ్హైన (సార్బన అతని నాలుకమీదికి వచ్చింది, కానీ అతను దొన్ని దిగమింగుకున్నాడు, రైలింజనులాగ. బుసపెడుతూ, ముడివడిన కనుబొమల కిందనుండి చెల్కామ్‌ను యెగజూన్తూూ.

చెల్కామ్‌ పొడుగ్నా? సన్నగా యెగరడానికి సిద్బపడుతున్న పక్షిలాగా వంగి వున్నాడు; అతని గద్ద కన్నులు ముందరి చీకటిని చీల్చి చూస్తున్నాయి అతని గద్ద ముక్కు గాలిని మూచూనస్తున్నట్టు యెగబీలుస్తున్నదిి ఒక చేయి. చుక్కానిని పట్టుకొని నడుపుతున్నది, మలొక చేయి మీసాలు మెలివేస్తున్నది, అతని పల్చిని పెదవులు చిరునవ్వుతో విస్తరించినవ్వుడు అ. మీసాలు అల్లాడుతున్నాయి.. చెల్కొష్‌ తృప్తిగా వున్నాడు, తనకు దొరికినదానిత్కో తనతో, జడిపించి తన బానిసగా చేసుకున్న యువకునితోనూ, (శమపడుతున్న గ్మవీలను చూస్తూ అతనికి ఆతనిపట్ట విచారం కలిగి ఒక (పోత్సాహ వాక్యం యిద్దా మనుకున్నాడు.

జజ్బస్టో | మెలిగా నవ్వుతూ. అతను మృదువుగా అన్నాదు, “బాగా జడుసుకున్నావు, కదూ?”

“ర్చోద్రో లే” గ్యవీల ముక్కినాడు,

గయిక. శమ. పడాకు. (పమాదం దాటిపోయింది. యిక ఒక చోటమాళం మనం తప్పించుకోవాలి. కాస్త వ్యిశౌంతి తీసుకోలే

గ్మవీల వినయంగా తెడ్డు వేయడం మాని, చొక్కాతో ముఖంమీది. చెమట తుడుచుకొని, తెడ్డు నీళ్ళలో వదిలినాడు,

కాసే పున్న తరువాత చెల్కాన్‌ అన్నాడు:

“యిక మెత్తగ నడుపు, నీళ్ళను నోరెత్తనీ వద్దు. యిక ఒక గేటు దాటుకోవాలి. క్ష్‌! అక్కడున్నవాళ్ళకు మంచీ చెడ్డా యేమీ తెలియదు. యెప్పుడూ తుపాకులు బారుచేసుకొని వుంటారు. నీకు అర్బమయ్యేలోపలనే గుండు నీతలలో దూరుతుంది.

యిప్పుడు పడవ. దాదాపు నిళ్ళబ్బంగా నీళ్ళలో జారుతూ పోతున్నది. తెద్గమీదనుండి జారిపడే నీటి బిందువుల సీరి తళతళా, ఆ బిందువులు సమ్ముదంమీద వడినవ్వుడు యేర్పడే నీలి నిగనిగలూ తప్ప పడవ కదలుతున్న సూచనే లేదు. ర్మొతి మరింత చీకటయింది,

జర్‌

మరీంత (పళొంత మయింది. అకాశం యిప్పుడు ఘూర్చ్మీత సముుదంలాగ లేదు -- మేఘాలు నలుదిక్కులా. విస్తరించి కిందికి వాలి నిశ్చలంగా, నీటిమీద కప్పిన బరువైన కంబళిలాగ వున్నాయి. సమ్ముదం అంతకంటె (వశాంతంగా, ఆఅంతకంళు నల్సిగా వుంది; దాని వెచ్చని ఉప్పు వాసవ మరింత ఘాటుగా వుంది అది యిప్పుడు అంత అపారంగా కనిపించడం లేదు. జోవర్షం. వస్తే యెంత బాగుండుక.. చెల్కాన్‌ గొణుక్కున్నాడు. “ముసుగు లాగ మనల్ని కప్పేస్తుంది పడవకు. కుడి యెడమల పెద్ద ఆకారాలు నీళ్ళలోనుండి స్పైకి నిలువుగా వున్నాయి. అవి నౌకలు -- వల్గగా విషాదకరంగ్యా నిశ్చలంగా. ఒకదానిమీద వెలుతురు కదులుతూ కనిపించింది: యెవరో. లాంపు చేతబట్టుకొని తిరుగుతున్నారు. సమ్ముదం నౌకల గోడలు తట్బ్టుతూ చిన్న (పాధేయపూర్వక ధ్వనులు చేస్తున్నది; అవి బెట్టుగా, బోలు జవాబులు యిస్తున్నాయి, తమను కోరిన కోరికలు తీర్చడానికి యిష్కంలేనట్టు, కస్ట చెళ్కామ్‌ వినపడీ వినపడనట్ను అన్నాడు. మెత్తగ నడవమని అతను చెప్పినప్పటినుండి గ్యవీలకు మళ్ళీ భయం పట్టుకుంది. కండు చిట్నించి చీకటిలోకి చూన్తున్న అతనికి తాను "పెరుగుతున్నట్ళు' అనిపించింది -- యొముకల్తూ. కండరాలూ సాగుతున్నట్బు నొప్పి'పెడుతున్నాయి ఈల నొప్పిస్తున్నిది, ఒకే ఒక ఆలోచవతో నిండిపోయి. ఆతని. వీపుమీది చర్మం వణికింది, పాదాలలో సూదులు గుచ్చిన ట్బుంది. చీకటిలోకి అంత త్మీవంగా. కండ్సు చిట్లించి చూడడంవలన కండ్శు పగిలిపోతొ యేమో అన్నట్టుంది అ చీకటిలోనుంచి థు తణంలోన్టైనా యెవరో లేచి, “ఆగండి, దొంగలు! అని అరుస్తారేమో అనిపించింది అతసికి. చెల్కాన్‌. “గనీ” అన్న మాట భెవుల బడుతూనే గ్యవిత వణికిపోయినాడు.. ఒక భయంకరమైన ఆలోచన అతని మెదడులో మెరుపులా. మెరిసి అతని బిగిసిన నరాలమీద తాటించిందిః సహాయం. కొరకు కేకవేయాలనే ఆలోచన. అతను నోరుకూడా తెరిచినాడు, ల్‌ ఊపిరి పీల్చుకున్నాడు, కానీ యింతలో కొరడా దెబ్బ తిన్నట్టు వాడు. విహ్వలుడ్డై కంద్భు మూసుకొని తాను కూర్చున్న స్పా! నంనుండి జారి వంతి ల నము దూరాన దిబ్మరడలంవద్ద నల్బని వీళ్ళలోనుండి మండుతున్న నలి ల "పైకి లేచింది; లేచి అది ర్యాతి చీకటిని -రెందుగా చీల్చింది, ఆకాశంలోని మేఘాలను కోనుకొని పోయింది, తరువాత ఒక విశాలమ్మైన నీలి కాంతి జాలుగా సము(దం రొమ్ముమీద వ్యిశమించింధి.. ఆక్కడ ఆది ఫండుకొని వుంది దాని కిరణాలు యింతవరకు కనిపించని ఓడల ఆకారాళను. చీకటిలో వెదకి పట్టు సుంటున్నాయి -- నిశాంధకారవు మునుగులో వున్న నల్మని నిళ్ళబ్బ ఆకారాలను, "యూ ఓడలు రుంర్లూ (వభంజన శక్తు లవేత సముుదవు డగ

అడుగుకు తోయబడీ, చాలా కాలంగా అక్కడ వుండి, యివ్పుడు సమ్ముదంనుండీ ఉద్భవీంచీన యీ జ్వాలా ఖడ్మంయొక్క సంకల్పంచేత్క ఆకాళశౌన్నీ, నీళ్ళకు పైన వుండే. సమస్త వస్తువులనూ చూడడానిక్కి పైకి లేవనెత్తబడినట్టున్నాయి. ఓడల స్తృంభాలకు వున్న తాళ్ళు సమ్ముదపు నాచులాగున్నాయి -- సముుదపు ఆడుగున యీ "బహ్మాండమె! న నల్నని ఆకారాలను వలలోలాగ బంధించి, యిప్పుడు వీటితో పాటు "పైకి వచ్చిన నాచుళాగున్నాయి. తరువాత మళ్ళీ యీ భయ్యుపదమైన నీలి ఖడ్గం సముుదం లొమ్ముమీదనుండి మెరుస్తూ లేచింది, మలొకసారి ర్యాతిని రెండుగా. చీల్చి మళ్ళీ నీళ్ళమీద పండుకుంది, యీసారి మరొక చోటు మళ్ళీ యింతకుముందు కనిపించని ఓడల అకారాలు. దాని వెలుతురులో కనిసించినాయి.

చెల్కామ్‌ పడవ ఆగి నీళ్ళలో ఊగుతున్నది - యేం చేద్దామా అని యోచిస్తున్నట్టు. గ్యవీల పడన అడుగున పడి వున్నాడు చేతులు ముఖంమీద పెట్టుకొని. ఇెల్కాన్స్‌ అతన్ని కాలితో పొడిచి (కూరంగా గుసగునలాడ్‌నాడు:

“బ్బధవ్యా అది కస్ట్రక్సు నౌక! అది సర్చిల్హైటు,. లెయ్‌. యింకో కణంలో మనల్ని కనుక్కుంటారు. నీవలన నీవూ నేనూ యిద్దరమూ నర్వనాశన మౌతాం. మొద్దువెధవా, అము

బలమైన కొలితన్ను ఒకటి వీవున పడడంతో గ్యవీల లేచి కూర్చున్నాడు. కండ్ను ఇరవడాని కతని కింకా భయంగానే వుంది; అతను కూర్చొని, చేతులతో తడిమి” తెడ్డు పట్టుకొని పడన నడపసాగినాడు.

“మెల్టగ! మెల్ళిగరా, స్టీనుగా! యెందుకురా అంత భయం, వంది ముఖమా? అది లారివు - అంతే. తెడ్డు మెల్సగ -- మెల్టిగర్కా నిన్ను తగలెయ్యా! వాళ్ళు దొంగవర్హకుల కోసం వెదకుతున్నారు.. మనం కనవడంల్మే_ వాళ్ళు. చాలా దూరాన వున్నారు. ఓహ్‌, మనం కనపడంలే. యిప్పుడు మనం-” చెల్కాన్‌ విజయోత్సాహంతో చుట్టూ చూసినాడు, -- మనం (పమౌదం దాటినాం. హాయ్‌! మరే, నీవు అదృమ్చ స్పీనుగవురాా మొద్చువెధనచై నా

గ్యవీల పడవ నడుపుతూనే వున్నాడు, యేమీ అనకుండా బరువుగా ఊపిరి తీసుకుంటూ “సకీ కిందికీ లేన్తూ వడుతూ వున్న జ్వాలా ఖడ్మంవ్లైపు పక్కచూపులు చూస్తూ. చెళ్కాన్‌ అది. లాంపు మా్యతమే అన్నాడు, కానీ 'చనకు నమ్మకంలేదు. సమ్ముదాని కొక తెల్జని నిగనిగను యిస్తూ, చీకటిని చీలున్తున్న యీ ముష్కర నీల కాంతిలో యేదో ఆతిందియ మైనది వుంది. గ్యవిలను మళ్చీ భయం గుప్పిట. పట్టుకుంది. అతను యాంతికంగా వడవ నడుపుతున్నాడు, ఆతని కండరాలన్నీ బిగుసుకపోయినాయి. సై! నుండి దెబ్బ పడుతుందని యెదురుచూస్తున్నట్టు. అతవి కిప్పు జేకోరికా లేదు; మనిషి అంతా లొట్ట అయినాడు, జడపదార్చం అయినాడు. ఆ ర్యాతి కలిగిన అనుభవాల ఉద్వేగం ఆతనిలోని మానవ సంబంధ మ్లైనదా న్నంతటినీ తోడేసింది?

తీగ

కానీ చెల్కామ్‌ ఉల్లాసంగా వున్నాడు: ఆందోళనకు అలవాటుపడిన అతని నరాలు త్వరగా నిమ్మళించినాయి. అతని మీసాలు సంతృప్తిచే మిడిసిపడుతున్నాయ్యి. కందు ప న్నాయి. అతని మనస్సు హాయిగా వుంది అతను పండ్డ సందుకుంది యీఠల ఛౌ , సమ్ముదవు తడి గారిని దొమ్మలనిండా సీల్చుకున్నాడు, చుట్టూ కఠలయజాసినాదు, హార్చికం చిరునవ్వు నవ్వినాడు, అప్పుడు అతని చూపులు గ్మవీలమీద నిలిచినాయి. .

గాలి లేచింది, నమ్ముదాన్ని కదుపుత్తూ నీళ్ళమీద చిన్న చిన్న తరగలు సృష్టిస్తూ. మేఘాలు పలుచబడి, నలుపు తగ్గినాయ్యి. కానీ యింకా ఆకాశ మంతటా వున్నాయి. గాలి నము(దంమీద ఆటు యిటూ మెల్టిగా పరుగెళ్తు, తున్నది, కానీ మేఘాలు నిశ్చలంగా ఆకాశౌనికి అంటుకొని వున్నాయి పస లేని చిల్లర ఆలోచనలలో దీర్జంగా మునిగిపోయినట్ను.

“యిక కాస్త కుడుటబడు, తమ్ముడూ, యెవరో నీ (పాణం తోజేసినట్టున్నావు - వట్టే యెొముకల గూడులా వున్నావు, అంతా అయిపోయింది. లే”

గృవీలకు సంతోషం కలిగింది మానవ కంఠం వినబడినందుకు, అది చెల్కాష్‌దే అయినా,

సరే సరే నాతిగినాడు గ్యవీల.

“యేమిటి సరేసరే! కళేబరంలా వున్నావు. యిదుగో, చుక్కాని పట్టుకో. నేను తెడ్డు వేస్తాను, నీవు అలసీపోయినావు.”

గ్యవీల యాంతికంగా లేది స్టానం మారినాడు. నూరేటప్పుడు చెల్కాన్‌ అతని పాలిపోయిన ముఖం చూసినాడు, అతని మోకాళ్ళు వణుకుతుండడం గమనించినాడు, అవి ఆతన్ని నిటారుగా వుంచళేకున్నాయి, చెల్కాన్‌కు అతనిమీద యెప్పుడూ కలగనంత సొనుభూతి కలిగింది అశని భుజం శట్ట్సి యిలా అన్నాడు;

“యదుగ్కో ముఖి మెళ్తు! పని చక్కగా చేసినావు. నీకు మంచి బహుదుతి యిస్తాను. యిరచ్హై అయిదు రూబుళ్ళు యిస్తాను సరేవా”

గోనాశేమి వద్చు. ఒడ్డు చేరితే చాలు.”

చెల్కామ్‌ చేయి అలా విసరి ఉమ్మేస్తి పడవ నడపడం (పారంభించినాడు తన పొడుగాటి చేతులతో తెడ్డు బాగా వెనక్కి లాగుతూ,

పమ్శుదం యిప్పుడు బాగ్గా న్మిదమేల్కొంది. అది ఆట్బాడుకొంటున్నద్యి చిన్న చిన్న అలలు చేస్తూ వాటికి నురుగు నగిషీలు పెడుతూ. వాటిని ఒకదానితో ఒకటి ఢీకొట్టి నీటి తుంపురులు సృష్టిస్తూ. నురుగు బుసకొడుతూ నిట్బూరున్తూ కరిగిపోతున్నది; గాలి (శౌవ్యష్టైన ధ్వనులతో నిండింది. చీకటి కూడా మేళ్కొన్నట్టుంది.

చెల్కామ్‌ అన్నాడు,

“అయితే మర్కి మీ పల్ళెకు పోతావన్న నూట, పోయ్యి. సెండ్సి చేనుకుంటావు

తతి

వ్యవసాయం చేస్తావు పంటలు పండిస్తావు, నీ సెండ్నాం పీల్ళల కంటుంది, తినడానికీ తక్కు. వొస్తుంది, జన్మంతా యెముకలు. కుళ్సేటట్సు పనిచేస్తావు. యేమి నుఖముంది అందులో?

“యేమీ లేదు” గ్మవీల అన్పష్కంగా జవాబిచ్చినొడు, కొంచెంగా వణుకుతూ.

అక్క. డక్కడా గాలి మేఘాలను చించి నీలాకాశవు ముక్కలను వ్యక్తం చేన్తున్నది, ఒకటి రెండు నక్షతాలతో సహా, యీ నక్మ్యతాల (పతిబింబాలు నిళ్ళలో నాబ్యమాడుతున్నాయి, ఒకసారి అదృశ్యమౌతూ, యింతలో మళ్ళీ మిలమిల మంటూ. |

“క్సడ్తిపక్క్యకు. పోనీ” అన్నాడు చెల్కాష్‌. “దాదాపు వచ్చేసినాం. హుం పని అయి పోయింది. మంచి పని. చూడు, ఒక్క ర్యాతికి అయిదు వందల రూబుళ్ళు 12?

“ఐదు వందలు?” అచ్చెరువుతో మాటలు గ్మవీల నోటివంట వెలువడినాయి. ఆ మాటలు అతనికి భయం వుట్టించినాయి; ఆ మూళఘెలను మెల్టగ కాలితో తంతూ అన్నాడు; “య్సేముంది. వాటిలో?”

కచ్రాలా ఖరీద్దైన వస్తువు లున్నాయి. వాటికి సర్షైన ధర వస్తే వెయ్యి. రూబుళ్ళు వస్తాయి, కానీ ఆ బాదరబందీ పడలేను. ఉపాయమ్మా కదూ?”

కారి దేవుడా” నమ్మలేని కంరంతో అన్నాడు గ్మవీల. “నాకే అంత వుంకునాకి నిట్టూర్చి అతను తలపోసుకొన్నాడు; తన పల్సెటూరినీ, దర్శిదవు పొలాన్నీ తల్చిన్సీ వేటికోనం తాను పని వెదక్కుంటూ బయలుదేరినాడో ఆ దూరపు (పియతమ వస్తువులకూ; వేటి కోనం ఆ ర్యాతి. నరక యాతన అన్నిటినీ అనుభవించినాడో వాటెని. తలపోతల ఉప్పెనలో ఉక్కిరిబిక్కి. ర్లైనాడు అతను -- కొండ నానుకొని పైనుండి నదిదాకా విస్తరించిన తన వూరూ, నదికి యెగువన వున్న అడవిలో బర్బ్‌ చెట్లూ విల్లో చెట్లూ రొవాన్‌ చెట్ళూూ చ్చెరీ చెట్లూ. “నాకుంటే. యెంత బాగుందు!” దీనంగా నిట్బూర్చినాడు అతను.

“నిజమే. వెంటనే రైలెక్కి యింటికి. వుడాయిస్తా వనుకుంటాను. మీ వూర్మ్చో ఆడపిల్ళ లందరూ నీవెంకే. పడతారు! నీవు కోరిన పిల్ళను యేకుకోవచ్చు. కొత్త యిల్ళు కూడా కట్టేంచుకుంటావ్వు యిల్ళు కట్టుడొనికి యీ మొత్తం. చాల దనుకోం"

“క్తిప్తూర యిల్లు కాదు. నూ పక్క కలవ చాలా ఖరీదు”

“పాత్ర యిళల్సె నా. బాగు చేయించుకుంటావు. మరి, గ్యురం మాటేమిటి? గుర ముందా?” న

“వుంది - మునలి బక్క గురంపో

“అయితే కొత్త గ్యురం కొనాల్సిందే. మంచి ఒకో రకం గ్యురం. యిక అవూ... కొదిగా గొ రెలూ... కోళ్ళు కూడా యేం?”

క్న ఓ యిక చెప్ప వద్దు! అన్నీ మహరాజులా అమరుతాయి”"

శ-2498 శ్రి

“అమరుతాయి. తమ్ముడూ. జీవితం కేళీ విలాసంగా వుంటుంది. యీ విషయాలు నాకూ. కాస్తా కూస్తా తెలుసు. నాకూ ఒకప్పుడు సొంత కొంప వుండేది. మావూర్నో మానాయన పెద్ద షావుకారు”

చెళ్కాష్‌ (శద్చగా. తెడ్డు వేయడమే. లేదు. అలలు చిలిపిగా పడవను తట్టుతూ, ఊయెల ఊపినట్ళు ఊపుతున్నాయి. పడన ముందుకు సాగినట్నే లేదు, ఆ నల్జని నీళ్ళలో, కృణతణమూ చిలిపితనం యెక్కువాళున్న ఆ నీళ్ళలో, ఆ యిద్దరు మనుషులూ పడవలో ఊగుతూ. చుట్టూ కలయ జూస్తూూ కూర్చున్నారు, యెవరి కలలలో వాళ్ళు లీనమ్హైపోయి. గ్యవీలను శాంతపరిచిి ఉత్సాహపరచాలనే ఉద్చేశంతో, అతని పల్సెటూరిని చెల్కాష్‌ జ్ఞాపకం చేసినవాడు. ఆ పని వేయడంలో మొదట పెల్కాష్‌ నటన చేసినాడు. కానీ యేనాటినుండో తాను విలువ యివ్వని (గామజీవిత అనందాలను గురించి యీ తక్షణం వరకి లాను సంపూర్తిగా మరిచిపోయిన వాటిని గురించి, జ్ఞాపకం చేస్తూ తన సహచరుని యొత్తిపాడు స్తున్న చెల్కాన్‌, (శమంగా ఈన మాటలకు తానే మైమరిచి ఆ క్కురవాణ్ని అతని గామం గురించీ అతని వ్యవహారాలను గురించీ (పశ్నించడానికి బదులు, రానే ఆ విషయంమీద ఉపన్యాసం సాగించినాడు.

“ర్దైత్రు. జీవితంలో అన్నిటికంళు. (పశస్త్రృమ్టైన దేమిటంటే, మనిషి స్వతంటతుడు, స్వయంరాజా స్వయంమంతీ అన్నట్ళు. బీద కొంప అయినా మనిషికి సొంత యిలు అనేది వుంటుంది. సొంత పాలం వుంటుంది -- జానెడు పీకే కొవచ్చుు అయినా అది తన సాంతం. మహరాజా అనుక్కో సొంత పొలం వున్నవాడు. తన వూర్చో అత నొక మనిషిగా వుంటాడు. అందరి దగ్గరా అతనికి గౌరవం వుంటుంది వుంటుంది కదూ” అంటూ అతను ఉత్సాహంతో ముగించినాదు.

అతన్ని గ్మవీల చ్మితంగా. చూసి. తాను కూడా ఉత్సాహం పొందినాడు. తమ సంభాషణలో చెల్కామ్‌ యెవరైందీ అతను మరిచిపోయినొడు)ు అతనూ తనలాంటి ర్లైతులాగే కనిపీంచినాడ్డు అతనికి తరతరాల పూర్వీకుల చెమటవేత పొలానికి అంటగరుచుక పోయిన రైతు, బాల్యస్మృృతులచేత దానికి బంధింపబడిన రైతు, పాలంతోనూ పొలం పనితోనూ స్వబుద్ధిగా సంబంధాలు తెంచుకొని, దానికి తగిన శాస్తి పొందిన రైతు,

“నిజం అన్నయ్యా. అక్షరాలా నిజం! నీవే వున్నావు చూడు; పొలం లేకుండా నీ విలువ యేముంది? పొలం వుందే ఆది తర్శీ లాంటిది అన్నయ్యా; దాన్ని యెన్నటికీ మరిచిపోలేంగ

చెల్కామ్‌ మన లోకంలోకి వచ్చినాడు, మళ్ళీ అతనికి గుండెలో జ్వాలలు రేగినాయి, తన ఆహంకారం -- జడుపెరుగని గుండెలు తీసిన బంటు కుండే అహంకారం -- దెబ్బతిన్నప్పుడు, ముఖ్యంగా తన దృష్మ్టీలో అనామకుడై నవానిచేత దెబ్బతిన్నప్పుడు, రేగే జ్వాలలు.

“మరీ (ేలుతున్నాన్‌. అన్నాడు ఆతను భీకరంగా. “నే నన్న దంతా నిజమను కున్నావా? నీ యోగ్య తేమిటో తెలుసుకో కుక్కిన * పీనుగా!”

నేను నిన్నుగురించి అనలేదు,” అన్నాడు గ్మ్యవీల్క తన మొదటి పిరికితనానికి మళ్ళీ లోబడి. ' నీలాంటివాళ్ళు చాలామంది. వున్నారు. భగవంతుడా, (ప్రపంచంలో యంతమంది దౌర్భాగ్యులు వున్నారో! దిక్కులేని దేశ్ళదిమ్మరులు....”

“్పుద్కో యీ తెడ్డు తీసుకోో చీదరించినాడు చెల్కాష్స్‌ నాలుకదాకా వచ్చిన తిట్ట (సవాహాన్ని దిగమీంగుతూ.

మళ్ళీ. వాళ్ళు స్పృలాలు మారినారు. మూయెలమీద యెక్కేటప్పుడు చెల్కొాష్‌కు అణచుకోలేనంత. కోరిక కలిగింది, గ్మవీలను నీళ్ళలోకి ఒక్క తోపు తోయాలని.

వాళ్ళమధ్య. మళ్ళీ సంభాషణ సొగలేదు, కానీ గ్యవీల మౌనంగా వున్న అతని చుట్టూ పల్సెటూరి వాతావరణం ఉత్పన్నమౌతున్నది.... చెల్కాష్‌ తన గతస్మృతులలో గాఢంగా ఫీనమ్టైపోయి,. పడవ నడపడం మరిచిపోయినాడు. పడన గాలికి దారితప్పి సము(దంలోకి మళ్ళింది. వడవకు సరంగు లేడని అలలు (గహించినట్నుంది, అవి దానితో ఉల్బాసంగా అడుకుంటున్నాయి. దాన్ని తమ మూపులమీద యెగరేస్తూూ తెడ్మ్గవద్ద చిన్న నీలి జ్వాలలుగా "సై కెగురుతూ.. చెల్కాష్‌ తన మనోన్మేతంలో గత కాలపు రంగురంగుల బొమ్మలు చూస్తున్నాదు, సుదూర గతకాలపువిి పదకొండేండ్ధ్య దేశాటన జీవితపు అఖాతానికి ఆవలి వొడ్డున వున్నవి. అతనికి తన చిన్నతనం కనిపించింది, తన న్స్యగామం కనిపించింది తన ఈర్మి కనిసించింది -- య్మెరని. చెక్కిళ్ళ తో, చర్చని, బూడిదరంగు కన్నులు గల లావుపాటి యీ + తన తంగడీ కనిపించినాడు - కరుక్షైన ముఖం గల యర గడ్నపు ఆజానుబాహువు అతనికి తన సెండ్శికొడుకు వేషం కనిపించింది, తన సెండ్హికూతురు కనిపించింది -- నల్ధని కన్నులతో వీపున బారెడు జడతో, మెత్తని నిత్య సంతోష స్వభావంతో, బొద్బుగా వుండే అన్ఫీసా, మళ్ళి అతనికి తన రూపమే. కనిపించింది, యీసారి అందమైన సిపాయిగా? మళ్ళీ తన తండి కనిపించినాడు, యీసారి పండిన తలతో, (శమ భారంతో వంగి; మళ్ళీ తన తల్మి కనిపించింది, యీసొరి ముడుతలు పడిన దేహంతో, నేలకు వాలిన నడుముతో. తన సైనిక కొలువు ముగించుకొని యింటికి వచ్చినప్పుడు తన (గామం తనకు యిచ్చిన స్వాగతం కనిపించింది; చన తండి యీ అందమైన, ఆరోగ్యవంతమైన, మీసాల సిపాయి కొడుకును యిరుగు పారుగులకు చూపించి యెంత గర్వించిందీ కనిపించింది. జ్ఞాపకశక్తి అదృష్టం చెడినవాళ్ళకు యమదూతలాంటిదిి అది గత కాలపు రాళ్ళకు కూడా (పాణం పోస్తుంది యేనాడో తాగిన విషంలో కూడా ఒక తేనె బొట్టు కలుపుతుంది.

తన స్ప్ముగామవు. గాలి మృదువుగా వచ్చి చెల్కాష్‌కు సోక్సుతున్నట్టుంది; అది తన తర్మి మెత్తని మాటలన్తూ తన తండి రైతు నిజ్హా మై బ్రనేక

చ నా న్‌ ర్‌ భంగ ణ్‌ మో (1 6 సం! నో |? లోభ

యితర విస్మృత శబ్బాలనూ తెచ్చి చెల్కామ్స్‌ చెవిలో వేస్తున్నట్టుంది; మంచు కరిగినప్పుడూ, పొలం దున్నినప్పుడూ, మొలకపైరు పచ్చ శాలువా కప్పుకున్నప్పుడూ భూమాత వెదణల్సే పరిమళాలను మోనుకొనివచ్చి అది చెల్కావ్‌, ముక్కులకు అందిన్తున్నట్టుంది.... ఒంటరి వాడ్డైనట్టు, పుట్టిన గడ్మనుండి పెకఠించివేయబడినట్టు, తన శరీరంలోని రక్తాన్ని ఉత్పత్తి చేసిన జీవిత విధానంనుండి శాశ్చతంగా వెలివేయబడినట్ళు అనిపించింది అతనికి.

“ఓయ్‌, యెటు పోతున్నాం మనం? కేక వేసినాడు గ్యవీల.

వెల్కామ్‌ ఉలికిపడి చుట్టూ చూసినాడు, వేటాడే పశ్నికి సహజమైన జాగరూకతతో.

“దారి తప్పినాం, ఛీ వెధవది. కాస్త గట్టిగా తెడ్డు వెయ్‌.”

“మగటి. కలలు కంటున్నావా?” గ్య వీల చిరునవ్వుతో అన్నాడు.

“*ఆఅల్రసిపోయినానులో

“యీ. సరుకుతో పట్టుబడం గదా? గ్యవిల అడిగినాడు మూయెలను మెల్సిగా కాలితో తంతూ.

“ఆ. భయం లేదులే. వాటిని యివ్వుడు యిచ్చేసి డబ్బు తెచ్చుకుంటాను.”

“అయిదు వందలు”

కజ్రక్సీప, సా

“తం్ళడీ, యెంత డబ్బో! నాకే వుంచే! దానితో మంచి పాట పొడగలను!”

“జానవదమా?”

“మరేమిటి? నేను....*

గ్మవీల ఊహా పష్షాలమీద యెొగిరిపోయినాడు. చెల్కాష్స్‌ యేమీ అనలేదు. అతని మీసాలు వాలిపోయినాయి,. అతని కుడిపక్క. ఒక అలతో తడిసిపోయింది, కండ్డు లోతుకు పోయ్యి. కాంతిహీనంగా. వున్నాయి. అతనిలోని జేగతన మంతా పోయింది, అంతా పిండివేయ బడింది లజ్బాకరమైన అంతళ్ళోధనచేత్క లోపలినుండి ఆతని మురికి చొక్కా మడతల గుండా కూడా చూసే అంతళ్ళోధనచేత. _

అతను పడవను తటాలున వెనక్కి తిప్పి నీళ్ళలో నిటారుగా వున్న ఒక నల్మని అకారంనై వ్ల నడిపినాడు.

అకాశం మళ్ళీ మేఘాల ముసుగు కప్పుకుంది, సన్నని, వెచ్చని వర్షం (పారంభమైంది, చినుకులు నీటిమీద పడినప్పుడు ఉల్లానకరమ్హైన సరసర చప్పుడు. చేస్తూ,

“ఆగు! అవు[ చెల్మా్‌ అజ్నాపించినాడు.

వడవ ముక్కు ఒక నౌక సార్మ్శ్వానికి ఢీకొట్బెంది.

“న్మిదపొతున్నారా యేమిటి, ముండాకొదుకులు”” చీదరించుకుంటూ చెల్కామ్‌ పడవ కొత్కాం. నౌకపక్కన_ వేలాడుతున్న తాళ్ళకు తగెలించినాడు. “నిచ్చెన దించండి! వర్షం సరిగ్గా యిప్పుడే తగలబడాలి. హేయ్‌, దద్దమ్మల్హారా! హేయ్‌! ”

“సెల్మాష్‌?” డెక్కుమీదనుండి యెవరో రాగం తీసినారు.

“నిచ్చెన యేదీ?”

“కఠిమెర్సా. సెల్కాష్‌”

“నిచ్చెనరా, చావుపీనుగా!”

“ఓ యీపూట యేం చిటపట లాడుతున్నాడు! యిదుగో!”

“యిక్కు. గ్యవీల”. అన్నాడు చెల్కాష్‌ తన సహచరునితో,

మరు నిముషం వాళ్ళు డెక్కుమీద వేరినారు. అక్కడ ముగ్గురు రాగిరంగు, గడ్డం మనుషులు తమ నౌక అంచుమీదుగా చెల్కాన్‌ పడవలోకి చూస్తూ ఉద్విన్నంగా) నత్తిగా మాట్నాడుకుంటున్నారు.. పొడుగాటి వదులు కోటు తాడుక్కున్న నాల్నవవాడు చెల్కామ్‌ వద్దకు పోయి మాటలేకుండా కరచాలనం చేస్తి తరువాత గ్మవీల వైపు (పళ్చార్భకపు చూవు వినరినాడు,

“*పొద్చుటికి డబ్బు సిద్దంచెయ్‌,” అన్నాడు చెల్కాన్స్‌ ముక్తసరిగా. “నేము. కునుకు తీస్తాను. ర్కా గ్మ్యవీల, అక లౌతున్నదా”

“నాకు నిద వస్తున్నది,” అన్నాడు గ్మవీల, మరో ఐదు. నిముషాల్లో అతను బిగ్మరగా గురక తీస్తున్నాడు; చెల్కా్‌ అతని పక్కన కూర్చొని, యెవరివో బూట్ళు యెక్కించుకుంటున్నాడు, ఒక పక్కకు ఉమ్మేస్తూూ పండ్గసందున విషాదకరమైన రాగం యీలవేస్తూ. కాసేపున్నతరువాత అతను గ్యవీల పక్కన ' పండుకున్నాడు, తలకింద. చేతులు "పెట్టుకొని యెగిరెగిరి పడుతున్న మీసాలతో,

నౌక అలలమీద ఊగుతున్నది ఒక చెక్క జాలిగా కిరుమన్నది, వర్షం డెక్కుమీద టపటపమంటున్నది, అలలు నౌక గోడలను బాదుతున్నాయి.. అన్నీ. కలిసి చాలా విషాద పూరితంగా వున్నాయి, తన బిడ్డ సుఖపడుళుందనే ఆశ లేని తల్ని పొడే జోలపాటలాగ.

చెల్కాష్‌ పండ్సు యికిలించి తల యెత్తి చుట్టూ చూస్తి తనలో తానేదో గొణుక్కొని, మళ్ళీ పండుకున్నాడు.... కాళ్ళు దూరదూరంగా పారజావుకొని, (బహ్మాండమైన కత్తైరలాగా కనపడుతూ,

]11

అతను ముందు న్మిదలేచినాడు ఆందోళనగా చుట్టూ చూస్తి వెంటనే కుదుటబడి, గ్యవీల వ్లైవు చూసినాడు.. గ్మ్యవీల హాయిగా. గురక తీస్తున్నాడు తన ఆరోగ్యవంతమైన, యెండకు కమలిన కు్యురతనపు ముఖమంతా విస్తరించిన చిరునవ్వుతో. చెల్కామ్‌

*క్షరిమెరా -- (గీక్‌ భాషలో నమస్తే, - సం,

ర్‌3

నిట్టూర్పు విడిచి ఒక యిరుక్షైన తాటినిచ్చెనగుండా సై కెక్కినాడు. ఒక ముక్క సీసంరంగు ఆకాశం గవాకృంగుండా తొంగిచూసింది. వెలుతురుగా వుంది కాన్మీ పగలు మందకొడిగా, కాంచిహినంగా వుంది, వర్షాకాలంలో తరుచుగా వుండేటట్టు. చెల్కాష్‌. రెండు. గంటల్ళ్లో తిరిగి వచ్చినాడు. అతని ముఖం యెరగా వుంది, మీసాలు సగర్వంగా ప్టైకి వడదిరిగినాయి. అతను వేటకానిలాగా కనబడుతున్నాడు. యెత్తు బూట్లూ, తోలు కోట్లూ తోలు షరాయీ వేసుకుని దుస్తులు కొత్తని గాకపోయినా, మంచి స్పితిలో వున్నాయి. ఆ దుస్తు! లో అతను అందంగా వున్నాడు -- అవి అతని ఆకారానికి నిండుదనం యిచ్చి కొసదేలిన అంచులను నునుపుచేస్కి అతని కొక విధమ్మైన యోధుని ఠూపం యిచ్చినాయి. అతను గ్యవీలను మెల్షగ కాలితో తోస్తూ “లెయ్‌, పిల వెధవా” అన్నాడు. గ్యవీల యెగిరి కూర్చున్నాడు, సగం మెలకువగా సగం ని్యదగా. అతను భయం నిండిన కన్నులతో చెల్కామ్‌న్లైపు నిలజాన్తున్నాడు, అతన్ని గుర్పుపట్టృలేకు. వెల్కామ్‌ విరగబడి నమినాడు.

“ట్స అద్భుతంగా. వున్నావ్‌” అన్నాడు గ్మ్యవీల చివరకు చిక్కగ నవ్వుతూ, “షాస్పవాళ్ళ లాగున్నావ్‌ ౯” “యిది యెంతో కాలం వుండదులే. మరి నీవేమా వట్టి పిరికి పందను. రాతి యెన్ని సార్భు పాణం పోయేవానిలాగ వున్నావో తెలుసా?” “నన్నం'టే యేంలాభం? యిలాంటి పని యింతకుముందెప్పుడూ నేను వేయలేదు. బహుశా నా అంతరాత్మను చంపుకున్నానేమో.” “యీ పని మళ్ళీ చేస్తావా “మళ్ళీనా? యేమో, చెప్పలేను. చేస్తే యెంత వన్హుంది? “రండు. పచ్చనోట్లు వస్తాయనుకో?” “రండు వందల రూబుళ్ళా? అయిత్తే ఒప్పుకోవచ్చు” శ్‌మ్సర్రి అంతరాత్మ యేమౌతుంది “అంతరాత్మకు తేమీ కొకపోవచ్చులే,”” అన్నాడు గ్యవీల యిగిలిస్తూ, ట్‌ అంతరాత్మ చావక పోవచ్చు, మరి నేను జన్మంతా సుఖపడవచ్చులో చెల్కాష్‌ ఉల్హాసంగా నవ్వినాడు. “హాస్యాలు చాలులే. యిక వొడ్డు చేరుకుందాం, రాగ మళ్ళీ వాళ్ళు పడవలో కూర్చున్నారు. చెల్కాష్‌ చుక్కాని వద్దా, గవీల తెడ్డ దగ్గరా, వాళ్ళ తలలపైన బూడిదరంగు మేఘాల చిక్కని చాందినీ వుంది; సమ్ముదం కాంతిలేని పచ్చరంగుతో పడవతో హాయిగా అడుకుంటున్నది, యింకా 'పెద్దవికాని అలలమీద ర్‌4

దాన్ని యెగిరేస్తూ, దాని గోడలమీద తెర్బని తుంపురులను దోసిళ్ళతో చల్చుతూ. ముందర యెక్కడో దూరాన. పనుపురంగు. యిసుక పీక కనిపిస్తున్నది; వాళ్ళ. వెనుక విస్తారమైన సమ్ముదం వుంది, గుంపులు గుంపులు తెల్ఫిని తలసొగాలుగా కల్మోలితం చేయబడి, వాళ్ళ వెనుక ఓడలు కూడా వున్నాయి-- యెడను పక్క ఓడ స్పృంభాల అరణ్యమే ఒకటి వుంది, రేవుతోని తెల్బని కట్టడాలు పూర్వరంగంలా గున్నాయి. రేవునుండి వచ్చే మంద దణదణ నాదం అలల గర్జాధ్వనితో కలిసి యింసైన, బలమైన సంగీతం కౌతున్నది. అన్నింటిమీదా పల్చని మంచుతెర కప్పుకొని, (వళిదీ యెంతో దూరాన వున్నట్ను కనిపిస్తున్నది.

“క్షిహ్హ్‌ సాయంతానికల్టా యేమో అయ్యేటట్టుంది!” అన్నాడు వెల్కామ్‌ సము్యదం వైపు తల ఊపుళూ.

“*తుఫానా?” అడిగినాడు గ్యవీల, బలమంతా ఉపయోగించి తెడ్డతో సము(దాన్ని దున్నుతూ, గాలికి వచ్చిన తుంపురులచేత అతని బట్టలు తడిసీపోయినాయి.

కం అన్నాడు చెల్కామ్‌.

గ్యవీల అతనిన్లైపు (పశ్నార్శకంగా చూసినాడు.

చెల్కాష్‌ ఆ విషయం యొత్తేటట్టు లేడని గమనించి లతను చివరకు అడిగినాడు, “వాళ్ళు యెంత యిచ్వినారు నీకు”

“చూడు”. చెల్కామ్స్‌ జేబులోనుండి యేదో తీసి చూపించినాడు.

కరకరలాడే కొత్త నోట్టు అన్ని చూసేటప్పటికి గ్మ్యవీల కండు చెదిరిపోయినాయి.

“వీవు అబద మాడినావని అనుకుంటూ కూర్చున్నాను నేను! యెంత అది?

“ఐదు వందలా నలబ్హై”

“ఆహ్‌” అని నోరు. తెరిచినాడు గ్యవీల, మళ్ళీ చెల్కాన్‌ జేబులోకి పోతున్న నోట్నవైపు దురాశతో చూస్తూ. “తం్యడీ. నాకే అంత డబ్బు వుంటేనే అంటూ అతను విషాదపూరితంగా నిట్బూర్చినాడు,

*నీవ్టూ. నేళూ కలిసి మజా. చేసుకుందాం తమ్ముడూ” ఆనందంతో అరిచినాడు చెల్కాష్‌, “స్వర్నం రుచిచూద్దాం. నీ భాగం నీకు వన్తుందిలేే భయపడాకు. నీ కొక నలబై. యిస్హాను. చాలా? కావాలంకే యిప్పుడే యిచ్చేస్తాను”

“పరే. నీవేమీ అనుకోకపోత్మే చేయి చాచుతొను”

ఆతురతతో వణికిపోతున్నాడు గ్మవీల,

కష్టాల పిరికి వెధవా. “చేయి. చాచుతాను!ి యిదుగోో ఊం తీసుకో, లీసుకొని యేడువు, యింత డబ్బు యేం ఛచేసుకోవాల్నో తోచక చచ్చిపోతున్నాను. యిదుగ్కో కాస్త తీసుకొని నాకు ఉపకారం చెయ”

చెల్కాష్‌ కొన్ని నోట్టు అందించినాడు. గ్యవీల తెడ్డు వదిలిపెట్టి, వణికే చేతులతో

నోట్టు అణగబట్టుకొని చొక్కాకింద దోపుకున్నాడు కండ్సు చిట్నించ్చి గొంతు చల్మార్చుకుంటు న్నట్ళు.. దిర్ధ్య ఉచ్చ్భ్వాసాలు. తీసుకుంటూ. అవహాస్యపు చిరునవ్వుతో చెల్కామ్‌ అతన్ని గమనిస్తున్నాడు. గ్మవీల మళ్ళీ తెడ్డు వేయసాగినాడు, ఆందోళనగా తొందర తొందరగా, భయపడినవానిలాగా కండ్సు కిందికి వాల్చి. అతని భుజాలూ, పొవులూ. అతని (ప్రమేయం లేకుండానే యెగిరిపడుతున్నాయి,

*జ్ప్వర్ప మరీ ఆశపోతువు. అంత మంచిదిగాదు. అయినా నీకు దురాశ సహజమే అే-ర్తైళు బిడ్మవు గదా! అన్నాడు చెల్కాక్‌ సాలోచనగా,

“డబ్బుంచే యేమైనా చెయ్యొచ్చు!” అన్నాడు గ్యవీల హఠా దుద్వేగంతో. తరువాత అతను తొందర తాందరగా, గందరగోళంగా, పారిపోతున్న ఆలోచనలను తరిమి పట్టుకుంటు న్నట్టు, యెగిరిపోతున్న మాటలను పొంచి పట్టుకుంటున్నట్టు, పల్ళిటూరిలో డబ్బు లేని జీవితానికీ, డబ్బున్న జీవితానికీ గల భేదాన్ని వర్శించినాడు. “గౌరవం, నుఖం, సంతోషం!”

చెల్కామ్‌ (శద్భగా విన్నాడు ముఖం గంభీరంగా. సెట్టి, కండు సాలోచనగా చిట్సించి అప్పుడవ్ప్వుడు. సంతృప్తిగా చిరునవ్వు నవ్వుతూ.

“వ్చోసినాం[” అన్నాడు అతను, గ్యవీల వ్యాక్సవాహానిక్తి అడ్డుపడుతూ.

ఒక అల పడవను పైకెత్తి యిసుకలోకి తోసింది.

“ఆం పని ముగిసింది. వడవను కాన్తస్టైకి లాగుదాం, కొట్టుకపోకుండా, దీని కోసం యేవరో వస్తారుతే. మరి యిక "సెలవు. పట్నం సుమారు యెనిమిది మైళ్ళ దూరం వుంది. మళ్ళీ "వట్నంలోకే పోతున్నావా”

చెల్కాష్‌ ముఖం తెలివిమీరిన సుహృద్భావపవు చిరునవు తో వికసించింది, తనకు రాబోయే సుఖం గురించ్చీ గ్యవీల యెదురుచూడని దాన్ని గురించీ ఊహించుకుంటున్నట్ళు, అతను జేబులో చేయిపెట్టి నోట్టు కరకర లొడించివాడు.

“ఊయాం. -- పట్నంలోకి పోను. నేను-- నేను--” నత్తినత్తిగా అన్నాడు గ్యవీల,

చెల్కామ్‌ అతనివైపు చూసినాడు.

“యేమిటి నిన్ను తాలున్తున్నది” అన్నాడు అతను.

“యేమీ. లేదు.” గ్యవీల ముఖం కందగడ్డ అయింద్కి తరువాత పాలిపోయింది; అతను కాళ్ళు మార్చుకుంటున్నాడు, చెల్కాష్‌మీద పడబోతున్నాడో, లేక మరేద్దెనా మహా దుష్కర కార్యం చేయబోతున్నాడో అన్నట్ను.

క్యురవాని. ఆందోళన చూసి చెల్కామ్‌ ది్యగ్బాంతి చెందినాడు. యేమి జరగబోతుందో అని అతను కాచుకున్నాడు.

గ్యవీల పగలబడి నవ్వినాడు, అది నవ్వుకంచు. యెక్కువగా యేడుపులా గుంది. అతని తల కిందికి వాలింది; అతని ముఖంలోనీ భావం యేమ్హెందీ చెల్కామ్‌కు కనిపించలేదు, కానీ అతని చెవులు. రక్తవర్శ్యంనుండి. తెలుపు దిరగడం పెళ్కాష్‌ చూడగలిగినాడుం

“పై. వెధవ్యా” అన్నాడు. చెల్కాప్స్‌ అసహ్యంతో. వేయి విసరుతూ. “నామీద మోహం పుట్టిందా యెమిటి? ఆడపిల్ల లాగ వంకర్మ పోతున్నావు. లేక్క నన్ను వదలిపోవడం బాధగా వుందా? చెప్పు చచ్చు. వెధవా, చెప్పు. లేకపోతే నేను వెళ్ళిపోతాను

“వెళ్ళిపోతావా?” కేరుమన్నాడు గ్మవీల,

అ కేకకు విర్మనమైన బీచి దద్బరిర్థింద్రి అలల తాకిడితో తెరలు తెరలుగా యేర్పడిన పసుపురంగు. యినుక పైకి పొంగినట్టయింది. చెల్కామ్‌ కూడా ఉలికిపడినాదు. హరాత్తుగా గ్యవీల ముందు. కురికి చెల్కామ్‌ కాళ్ళమీద వడినాడు, అతని మోకాళ్ళు "పెనవేసుకొని గుంజినాడు. చెల్కాన్స్‌ ఊగి. యిసుకలో దబామని కూలబడినాడు; అతను పండు యీలకరిచ్చి పిడికిలి బిగించి తన పొడుగాటి చేయి పై కెత్తినాడు. కానీ గుసగుస కంఠంతో గ్మవీల పలికిన దీనాలాపాలు ఆ పిడికిటి గుద్దును అపినాయిః

“ఆ డబ్బు నాకిచ్చెయ్‌! నీవు మంచివానివి! నీకు పుణ్య ముంటుంది నా కిచ్చెయ్‌. నీ కెందుకు ఆది? చూడు, నీవు ఒక ర్యాతిలో- ఒకే ఒక ర్యాతిలో... నాకు యేంద్భూ పూంద్తూూ పడుతుంది... నాకిచ్చెయ్‌, వీ కొరకు పూజ చేస్తాను! జన్మంతా చేస్తాను! మూడు చర్చిలలో. చేస్తాను. నీకు పుణ్యం రావాలని. నీవా డబ్బు గాలికి వదిలేస్తావు. నేన్హైతేనా? భూమిమీద పెడతాను. నా కి్చాయ్‌! నీ కెంత అది? నీకు సులభంగా వస్తుంది. ఒక్క ర్యాతిలో నీవు షావుకారు వ్లైపోతావు. నీ జీవితంలో ఒక్కసారి మంచి కార్యం చెయ్‌! యెంత్తెనా నీవు చెడిసోయినవానివి, నీకు భవిష్యత్తులో యేమీ లేదు, నేన్టైతే-- ఓ, ఆ డబ్బుతో యేమైనా చేస్తాను! నా కిచ్చెయ్‌!

పెళ్కాష్‌ - భయంతో, నివ్వెరపాటుతో, ఆగహంతో -- యినుకలో కూరల్చొనివున్నాడు, చేతులమీద బ్మెరుగా వెనక్కి వారి తన మోకాళ్ళకు తల అనించి గసపెడుతూ అభ్యర్భనలు చేస్తున్న యీ క్కురవాణ్ని చూవులతో పొడుస్తూ కూర్చొని వున్నాడు. యెట్టకేలకు చెళ్కామ్‌ యెగిరి కాళ్ళమీద నిలబడ్కి జేబులో చేయి పెట్టి నొట్టు తీసి గ్మవీలమీద విసరికొట్టినాడు.

“ోయిదో. తిను.” అరిచినాడు అతను ఉద్వేగంతో వణుకుతూ, దురాళాపరుడ్డైన యీ. బానినపట్ట _ జాలితోన్సూ యేవగింవుతోనూ. నోట్లు వినరికొట్టినప్పుడు తాను వీరుడ్డై నట్టు అనిపించింది అతనికి,

“యెలాగైనా వీకు మరికొంత డబ్బు యివ్వాలనుకొన్నాను. రాతి మావూరిని గురించి ఆలోచిస్తుంటే నా హృదయం మెత్తబడింది. యీ క్యురవానికి సాయం చేద్దాం, అని అనుకున్నాను, కానీ వీవు అడుగుతావేమో చూద్దామని అగినాను. అడిగినావు, పీరికి వెధవవు, ముష్కీవెధవవు... డబ్బు కోసం అంతగా తన్నుకులాడుతావా? మూర్యపు వెధవవు, దురాశా భూతాలు! ఆత్మగౌరవం అనేది లేదు. ఐదు కోపెక్కులకు అమ్ముడుపొతారు.ో

“భగవంతుడు. నిన్ను కాపాడులాదు! యిప్పుడు నేను - యిప్పుడు నేను యేమ్లైనానో తెలుసునా? యిప్పుడు. నేను షావుకారును!”. కీచుమని అరిచినాడు గవీల), తన్మయత్వంతో నిలువునా వణుకుతూ, డబ్బు చొక్కాలోపల దాచుకుంటూ. నా మ్యితునికి పుణ్యం వస్తుంది. వేను నిన్నెప్సటికీ మరిచిపోను. యెప్పటికీ నొ భార్యాపిల్లలతో కూడా నీ కొరకు పూజలు చేయిస్తాను.”

చెల్కాష్స్‌ అతని ఆనందపూరితమ్హైన కేకలు వింటూ, సంతోషంతో వికసించిన అతని ముఖం దురాశా ఫత్మవాతంతో వికృతం కావడం చూసి గుర్తించినాడు తాను దొంగ అయిన్నా తాగువోతు అయిన్నా యింతగా యొన్నడూ దిగజారిపోడు, యింతగా యొన్నడూ దురాశకు లోబడడ్డు యింతగా యెన్నడూ ఆత్మగౌరవం కోల్పోడు. యెన్నడూ, యెన్నడూ! యీ ఆలోచన్నా యా అనుభూతీ తాను "స్వేచ్చాజీవిననే గుర్తింపును అతనిళో కలిగించి, అతను మరికొంతసేపు ఆ సమ్ముదం వొడ్డున గ్యవీల పక్కన వుండేటట్టు చేసినాయి.

గనీ వలన నేను హాయిగా. బతుకుతాను”.. ఆరిచినాడు గ్మవీల),. చెల్కాష్‌ చేయి పట్టుకొని తన ముఖానికి హత్తుకుంటూ.

చెల్కాష్‌ తోడేలులాగా పండ్భు వెళ్ళబెట్టినాడు, కానీ -యేమీ అనలేదు.

“నేను క్రోం చెయ్యా అనుకున్నదీ తలచుకుంచే ఆశ్చ్ళర్యమౌతుంది!” అంటూ గ్యవీల చెప్పసాగినాడు. “యిక్కడికి వచ్చేటప్పుడు అనుకున్నాను -- అతన్ని -- అంచ నిన్ను -- తలమీద ఒక్క దెబ్బ కొడతాను తెడ్డుతో - ధణా మని! డబ్బు తీసుకుంటాను - నీళ్ళలోకి తోసేస్తాను

అతన్ని -- అంకే నిన్ను. యెవరికి తెలుస్తుంది? శవం కనపడినా, యెవరు చేసిందీ, యెలా. చేసిందీ యెవరూ పట్టించుకోరు. పట్టించుకోవాల్సినంత మనిషీ కాదు యితను. యెవరికి కావాలి యితను? యితన్ని. గురించి యెవరు ఆలోచిస్తారు?”

“డబ్బు యిలాతే! ” గర్జించినాడు చెల్కామ్స్‌ గ్యవీల గొంతు పట్టుకొని.

గవీల ఒకసారి, రెండుసార్డు వూడగుంజుకున్నాడు, కానీ చెల్కామ్‌ చేయి అతన్ని సర్పంలాగ "పెనవేసుకుంది, చొక్కా ప్యరుమన్న ధ్యవి అయింది -- గ్మవీల యిసుకలో వెలికిలబడి వున్నాడు. గుడ్డు వెళ్ళబెట్టి చేతులతో అకాళౌన్ని పట్టుకుంటూ, అసహాయంగా కాళ్ళు తన్నుకుంటూ. చెల్కాష్‌ అతని పక్కన నిలబడి వున్నాడు, సన్నగా నిటారుగా, గద్దలాగా, వికటాట్టృహాసంలో పండ్ను వెళ్ళబెట్టి బోటెముకల ముఖంమీద మీసాలు అస్పిమి తంగా యొగిరిపదుతూ, అతను తన జన్మలో యెప్పుడూ యింతగా అవమానపడ లేదు యెప్పుడూ. యింతగా ఆగహోద్యగుడు కాలేదు.

“ఆం యిప్పుడు. హాయిగా వున్నావా? నవ్వులూ అన్నాడు అతను; తర్వాత వెనుదిరిగి పట్నుంచైై పు బయలుదేరినాడు. అతను ఐదారడుగులు వేసేళలోపలనే గ్మవీల పిర్మిలాగా వంగి యెగిరినిలబడ్కి చేయి. సాచి పెద్ద రాయి అతనివైపు వినరినాడు.

ర్‌రి

“చావు!”

చెల్కాష్‌ మూల్సి. చెతులతో తల పట్టుకొని ముందుకు తూలి గ్య్యవీలవైైపు వెనక్కి తిరిగి యిస్తుకలో బోర్శపడినాడు. గ్మవీల భయంతో (మాన్సడిపోయినాడు. వెల్కొష్‌ ఒక కాలు కదిలించినాడు, తల యెత్తడానికి (పయత్నించినాడు, సాగి పడిపోయినాడు, చిగదీసీన తంతెలాగ వణకుతూ. అప్పుడు గ్యవీల కన్నూ మిన్నూ కనపడకుండా పరుగెత్తినాడు, పొగమంచు. ఆవరించిన మైదానంలో నల్గని చింపిరి మేఘం ఒకటి వేలాడుళున్న చోటికి పరుగెత్తినాదు. అలలు యిసుకమీదికి యెగ్యబాకుడూ, యిసుకలోకి దిగుతూ గలగల శబ్బం చేస్తున్నాయి. నురుగు బుసకొడుతున్నది, గాలి నీటి తుంపురుంచేత నిండింది.

వాన పడసాగింది. మొదట చిటపట చినుకులుగా (పారంభమైై అది త్వరలోనే ధారా పాఠంగా దుముకసొగింది. వర్ష ధారలు నీటి దారాల వలలాగా అల్బుకొని మొత్తం మ్టైదానాన్నీ; మొత్తం సమ్ముదాన్నీ కప్పేసినాయి. ఆ వల గ్యవీలను మింగేసింది. చాలాసేపు వర్షమూ, సమ్ముదపు అంచున యిసుకలో పడి వున్న పొడుగాటి మనిషి ఆకారమూ తప్ప యేమీ కనిపించలేదు. తరువాత చీకటిలోనుండి దిగే పక్షిలాగ గ్యవీల ఉరుకుతూ వచ్చినొడు. అతను. చెల్కాష్‌* దగ్గరకు వచ్చి, అతని పక్కన మోకాళ్ళమీద పడి అతన్ని యెత్తడానికి పయత్నించినాదు. అతని చేతికి యేదో వెచ్చగా _యరగా, జిగటగా తగిలింది. అతను కంపించి, వెనక్కి తూలినాడ్కు చావుభయంతో ముఖమంతా పాలిపోయి.

“లెయ్‌, అన్నయ్యా, లెయ్‌[” అతను. చెల్కా్స్‌ చెవిలో గుసగుస చెప్పినాడు, వాన చప్పుడు మధ్య,

చెల్కాష్‌ కండు తెరిచి, గ్యవీలను పక్కకు తోసినాడు.

“వెళ్ళిపో” శీణస్వరంతో కసిరినాడు అతను.

“అన్నయ్యా! నన్ను క్షమించు! అది సైతాను చేసిన పన్విో గుసగుస అన్నాడు గ్యవీల, వణుకుతూ చెల్కాన్‌ చేయి ముద్దుపెట్టుకుంటూ.

“వెళ్ళిపో! నన్నాదులు”

జనా పాపం కడిగెయ్‌. నన్ను క్షమించు అన్నయ్యా.”

“వ్వ! వెళ్ళిపో! యెక్కడైైనా చావు!” హఠాత్తుగా అరుస్తూ చెల్కాష్‌ లేచి యినుకలో కూర్చున్నాడు. ఆతని ముఖం తెల్లగా, కోప ఘూర్చ్మితమై వుంది, కండ్డు మసక గమ్మి న్మిద వచ్చేవాని లాగ మూతలు పడుతున్నాయి. “యింకా యేం కావాలి నీకు? చేయా అనుకున్నది చేసినావు. వెళ్ళిపో వెళ్ళు అవతలికి” దుఃఖతప్ప్తుడ్తెైన గ్యవీలను అతను కాలితో తన్నచోయినాడు;, కానీ తన్నలేకపోయినాడు, ఆ (పయత్నంలో మళ్ళీ కింద పడి పోయేవాడ్చే 'అతని భుజాలమీద చేయి వేసి గ్మవీల పట్టుకోకపోతే. చెల్కాష్‌ ముఖం గ్మవీల ముఖం పక్కనే వుంది. రెండూ పాలిపోయి, చూడడానికి భీకరంగా వున్నాయి.

“న్న్విష్ట వెధవ! చెల్కామ్‌ తుపుక్కున ఉమ్మేసినాడు, గుడ్డు అప్పగించి చూస్తున్న గ్యవీల కండ్శలోకి.

గ్యవీల వినయంగా చొక్కా -చేయిమీద ముఖం తుడుచుకున్నాడ్డు.

“నన్ను యేవ్పైనా చెయ్‌” అతను గొణిగినాడు. “నేను బదులు చెప్పను. క్షమించు, నీకు పుణ్యముంటుంది. తమించు”

" “నిచప్పు వధవ తప్పుడు పని వేసేటప్పుడు కూడా మగవానిలాగా చేయలేవు” అనహ్యంతో అరుస్తూ, చెళల్కాష్‌ కోటులోపల చేయి పెట్టే, చొక్కాలో ఒక పేరిక చింపి ఆ పేఠరికతో మౌనంగా తలకు కట్టు కట్టుకున్నాడు, మధ్య మధ్య పండ్డు కొరుకుతూ. గబ్బు తీసుకున్నావా?” అడిగినాడు అతన్ను పండ్భు బిగపట్టి.

“లేదు. అన్నయ్యా. తీసుకోను, నాకా డబ్బు వదు. దానితో దురదృష్టం తప్ప యేమీ రాదు

చెల్కామ్‌ తన కోటు జేబులోకి చేయి దూర్చి, పిడికెడు నోట్సు బయటికి లొౌగి; ఒక నూరు రూబుళ్ళ నోటు పక్కకు తీసి జేబులో మళ్ళీ సెట్టి, తక్కినవి గ్యవీలమీద విసరికొట్టివాడు.

“తిసుకొని, వెళ్ళిపో,”

“తీనుకోను అన్నయ్యాం తీసుకోలేను. నేను చేసిందానికి తృమించు.”

“ోతీనుక్కో డిజి గర్జించినాడు చెల్కొమ్స్‌, భీకరంగా గుడ్డు తిప్పుతూ.

గవన్ను షమించు. త్మమించకపోతే డబ్బు తీసుకోలేను,” అన్నాడు గ్యవీల వినయంగా; వానతో తడిసి ముద్ద అయిన యిసుకలో చెల్కామ్‌ పొదాలనద్ధ పడుతూ.

“అబద్ధం. తీమకుంటావు;, నీచపు వెధవా” అన్నాడు. చెళ్కాడ్స్‌ గట్టి నమ్మకంతో. గ్య్‌పీల జుట్టు పట్టి లాగుతూ డబ్బు ఆతని మూతివద పెట్టినాడు చెల్కామ్‌.

“తీసుకో! తీసుకో! యిది నీవు కష్ప్పంచేసిన డబ్బు. భయం. లేదుల్కే తీసుకో! ఒక మనిషివి దాదావు చంపినందుకు సిగ్గు పడాకు. నాలాంటివాణ్ని చంపినందుకు. విన్ను యెవరూ వెంటబడి పట్టుకోరు. తెరిన్నే నీకు కృతజ్ఞత తెల్పుతారు. కూడా, యిదో, తీసుకో

చెల్కా్మ్‌ హాస్యమాడుతుండడం. చూసీ గ్యవీలకు మనను కుదుటబడింది. అతను డబ్బు పిడికిట బట్టుకున్నాడు,

గమర్కి. తృమించినావా అన్నయ్యా? నిజంగా చెప్ప” అతను. కన్నీళ్ళు కారుస్తూ అడిగినాడు,

నా (పీయమైన. మ్మితమా”. అంటూ చెల్మామ్‌ వెక్కిరింపు కంరంతో జవా బిచ్చినాడు, లేచి నిలబడి, ముందుకూ వెనక్కూ తూలుతూ. “క్షమించడాని కేముంది? యేమి లేదు. యీ రోజు నీకు నేను దొరికినాన్యు రేపు వాకు నీవు దొరుకుతావుో

“ఓ అన్నయ్యా; అన్నయ్యా?” గ్మవీల దుఃఖ భారంతో నిట్బూూర్చినాడు, తల ఉపుతూ.

చెల్కాష్‌ అతని ముందు. నిలబడి వున్నాడు, ముఖంమీద ఒక వింత చిరునవ్వుతో తలకు కట్టిన బట్ట సేలిక (కమంగా య్మెరబడి టర్కిమ్‌ “ఫెజ్‌చోపీలా గుంది.

వర్షం కుంభవృష్టి అయింది. నముుదం మందంగా గర్జిన్ను: న్నది, అలలు ఆటవిక కోపంతో వచ్చి ఒడ్డును ఢీకొంటున్నాయి.

యిద్చరూ మౌనంగా వున్నారు.

“సరే "సెలవు," అన్నాడు వెల్కాన్‌ వెక్కిరింతగా బయలుదేరుతూ.

అతను తూలినాడు, కాళ్ళు వణుకుతున్నాయి, తల వింతగా పెట్టుకున్నాడు, అది పడిపోతుందేమో అని భయపడినట్ను.

“క్షమించు అన్నయ్యా,” గ్యవీల మలొకసారి (పార్చించినాడు.

“దానికేంలేే” ముక్తనరిగా అంటూ వెళ్కాష్‌ బయలుదేరినాడు.

తడబడుతూ. పోయినాడు అతను, యెడమ చేత్తో తల పట్టుకొని కుడి చేత్తో ర్ఫిసాలు మెలిపెట్టుకుంటూ,

గ్యవీల అతనివైవు చూస్తూూవున్నాడు, అతను వర్షంలో ఆదృశ్యమైైం౦దాకా. వర్షం ధారాపాతంగా పడుతూనే వుంది, మైదానాన్ని దుర్చేద్యమైన ఉక్కురంగు చీకటి మునుగుతో కప్పుతూ,

తరువాత గ్యవీల తలమీదనుండి తడిసిన టోపీ తీసీ, దేవుని స్మరించుకొని, చేళీలోని డబ్బువైపు చూసి, పెద్దనిట్బూర్పు. విడిచినాడు; డబ్బు చొక్కాలో దోపుకొని మరొకదారి బట్టి. ఒడ్డువెంట దృఢంగా అడుగులు వేన్తూ నడిచినాడు.

సమ్ముదం ఘీంకరిస్తూ; (బహ్మాండమైన భారమైన అలలను యిసుకమీద విసరి కొడుతూ, వాటిని నురుగుగా, తుంపురులుగా చితకగొడుతూ వుంది, వర్షం నీళ్ళమీదా, భూమిమీదా మోదుతున్నది. గాలి గుయ్‌ అని గీపెడుతున్నది. వాతావరణం గర్హలతో, రోదనతో, మూలుగుతో. నిండి వుంది, వర్షం వలన సమ్ముదమూ అకాశనూ కనిపించడంలేదు.

త్వరలోనే వర్షమూూ తుంవురులూ. కలిసి చెల్కామ్‌ పడినచోట యిసుకలో వున్న య్యెరని మరకను. తుడిచేసినాయ్యి చెల్కామ్‌ అడుగు జాడలను తుడిచేసినాయి, తీరంలో నడుస్తూ పోయిన ఆ యువకుని అడుగు జాడలను తుడిచేసేనాయి. యూ యిద్వరు మనుషుల మధ్య జరిగిన సంఘర్షణ గురించి సాక్ష్యం చెవ్పడానికి యీ నిర్హన సమ్ముదతీరంలో ఒక్క. గుర్తుకూడో మిగళ్ళేదు. 18956

ముసఠి ఇజెర్సీల్‌ ఉట క్షే

యా కధలు నేను బెన్సరేబియాలో, ఆక్కెర్మన్‌వద్ద సమ్ముదడ తరంలో విన్నాను.

ఒక సాయంతం, ఆ రోజుకు (దాత కోసే పని ముగిసిన తర్వాత నాతో కలిసి పనిచేస్తూవుండిన మోల్చేవియనుల బృందం సమ్మ దతీరానికి బయలుదేరింది. నేనూ, ఇడెర్తీల్‌

న! గ్‌ అనే. ముసలామే.. మిగిలినాం... మేము. దట్టమైన సదాష పందిళ్ళు నీడలో పండుకాన్సి తీరంచైపు సోతున్నవాళ్ళ నీడలు ర్యాతి నీలి శీకట్టలో కలిసిపోవడం గమనిస్తున్నాం,

వాళ్ళు నవ్వుతూ, పొడుతూ పోతున్నారు. మగవాళ్ళు యెండకు గోధుమరంగు

టి తిరిగినవాళ్ళు; వాళ్ళకు నల్నని ఒత్తు మీసాలూ, భుజాలడాకా వేలాడే ఉంగరాల వెం్యడుకలూ స సం

వున్నాయి; వాళ్ళు పొట్టి కోట్లూ మడమలవద్ద్న బ్యిరుగా వున్న వదులు షరాయిలూ వేసుకున్నారు. (సీయూ. ఆడపీల్ళలూ ఉల్లాసంగా వున్నారు, ముదురు నీలి కన్నులతో, సవిలాసమ్టైన దేహాలతో; వాళ్ళ శరీరాలు కూడా, మగవాళ్స లాగే గోధుమరంగు తిరిగినాయి. వాళ్ళ. పట్టు కుచ్చుల లాంటి నల్ళని కురులు వదులుగా (వేలాడుతున్నాయి; వెచ్చని మందమారుతం. వాటితో ఆడుకుంటూ, అలంకారానికి వాటిలో అక్మిన నాణ్యాలను గలగల మనిపిస్తున్నది. గాలి విస్తారమైన సవాహంగా సమంగా మామీద వీస్తున్నది; కానీ అప్పుడప్పుడు యేదో అడ్డం వచ్చినట్టు అగి వెంటనే బస్సున దూకుతూ వచ్చేది, ఆడనాథ వెర్యడుకలను స్టైకి లేసి వాళ్ళ తలలచుట్టూ విడ్యూరపు జూలులాగా ఆడిఘ్తూూ. అప్పుడు వాళ్ళు యెక్కడో పురాణ కధళ్ళోని వింతజీవుల్భాగా కనిసించేవాళ్ళు. వాళ్ళు దూరమలయ్యేకొద్చీ, ర్యాతి చీకటీ నా ఊహాశక్తీ నాళ్ళకు మరింత సౌందర్యం యిస్తున్నాయి.

యెవరో. ఫీడేలు వాయిస్తున్నారు, ఒక _అడపిల్ళి సన్నని గొంతుతో పొడుతున్నది, గలగల నవ్వులు వినబడుతున్నాయి....

సమ్ముదపు వాననతోనూ, చీకటిపడకముందు. పడిన వర్ష తో తడిసిన భూమినుండి వస్తున్న అవిరితోనూ. గాలి బరువుగా వుంది. యిప్పటికీ యింకా వర్షమేఘాఎ* ముక్కలు వింత రూపాలలో, వింత రంగులతో ఆకాశంలో తేలుతూ. పోతకన్నాయి - యిక్కడ అస్పష్టంగా, ధూమమాలికల్గాగాా బూడిదరంగుతోనూ లేత నీలిరంగుతోనూ;. అక్కడ నలుపు, గోధుమరంగు మచ్చలతో, శిలాభండాలలాగ మొనదేలిన అంచులతో. ఆ చేఘాలమధ్య

బంగారు నకష్యతాలు పొదిగిన సుకుమూరసు నీలాకాశం తళుక్కు మంటున్ఫది. యిదంతా -- శబ్బ్చాలూ,. వాసనల్తూ మేఘాలూూ మనుషులూ -- యిదంతా విస్తాదకరంగా, మనోహరంగా వుంది ఒక అద్భుత గాధకు ఉపోద్ధాతంలాగా. (వతిదీ "పెరుగుదల ఆగి, మృత్యు ముఖంలో వున్నట్టుంది. వాళ్ళు దూర మయ్యేకొద్చీ వాళ్ళ కంరధ్యనులు మౌసిపోయి్యి. దుఃఖ భారపు నిట్టూర్పులుగా నూూతం నిలిచినాయి.

“నివు వాళ్ళ! తో కలిసి యెందుకు పోలేదు?” ముసరి ఇదెర్హీల్‌ అడిగింది, సముుదం దిశగా తల ఆడిస్తూ.

ఆమె నదుము వయోభారంచే వంగింది. ఆమె కండ్భు, ఒకప్పుడు నల్బృగ నిగనిగలాడేవి, యిష్పుడు మబ్బుగా, మసకగా వున్నాయి. యిక్క ఆమె కంరం వింతగా వుంది -- కరకరలాడే యెముకతో ఆమె నాలుక చేసినట్టు కంఠం ధ్యనిస్తున్నది.

“నాకు యిష్టం లేదు,” అన్నాను జవాబుగా.

“మీ రష్యన్ను పుట్టుకతోనే ముసలివాళ్ళు మీ రందరూ. (పేతాలలాగా దిగులుగా. వుంటారు... మా ఆడపిల్ధలకు మీ రంకే భయం.... కానీ అబ్బాయీ, నీవు వయసులో వున్నావు, దృఢంగా వున్నావు”

చం్యదుడు ఉదయించినాడు, పెద్దగా, గుర్ళడంగాా రక్త వర్గ తో ఉదయించిన చందుడు నూనవ రక్త నూంసాలను అంతగా దిగమింగిన ఆ మైదానం కడుప్పుళోనుండి వచ్చినట్ళుంది; అందుక్తే బహుశౌ, అది అంత సంపన్నంగా, అంత సారవంతంగా వుంది. ముసలామేే నేనూ ఆకుల లేసు నీడలో చిక్కుకున్నాము, వలలో లాగ. మా యెడమ పక్కన విస్తరించివున్న _ మ్నైదానంళో మేఘాల నీడలు. పరుగెత్తుతున్నాయి,. నీలి వెన్నెలవేత పాలిపోయి. పలుచబడి.

“అదుగో, ల్యార పోతున్నాడు!

ముసలామె వణుకుతున్న వంకర (వేలు చూపించిన వ్లైపు తిరిగినాను నేను. కదిలే నీడలు కనిపించినాయి. అవి చాలా వున్నాయి. అందులో ఒకటి, మిగతవాటికంళు దట్టంగా వున్నది మిగతవాటికంటె. వేగంగా పోతున్నది - భూమికి దగ్శరగా తన తోబుట్బవులకం పె వేగంగా పరుగెత్తుతున్చ దట్టృమ్టైన మేఘ శకలం నీడ అది.

“అక్కడ యెవరూ లేర్కే” అన్నాను.

“నేను ముసలిదాన్ని అయినా నాకంటె గుడ్డీవానివి నీవు చూడు. అదుగో మైదానంలో నల్బగా పరుగెత్తడం కనిపించలేదూ?”

నేను మత్తొ చూసినాను. మళ్ళీ నాకు నీడలు తప్ప యేమీ కవిపించలేదు.

“అది నీడ! దాన్ని ల్యార అని యెందు కంటావు”

“అదే లార గనుక ల్యారలో మిగిలిందల్హా ఆ నీడే. అందులో విడూూర మేముం

దిలే-- యెన్నో వేల యేండ్సుగా "అతను. జీవిస్తున్నాడు. అతని మాంసమూూ రక్తమూ, యెముకలూ యెండకు యండినాయి్యిి. గాలివాటిని దుమ్ములాగ దిక్కులకు వెదజర్శింది. అహంకారం వున్నందుకు మనిషిని భగవంతుడు యెలా శిక్షిస్హాడో చూడు!”

షూ కధ యేమ్మివో . చెప్పు” అన్నాను ముసలామెతో మైదానంలో పుళ్ళే అహ్మాదకరమైన కథ ఒకటి వినవచ్చునని ఉవ్విళ్ళూ రుతూ.

ఆమె కథ చెస్పీంది.

“యిది. జరిగి యెన్నో వేల యేండ్డయింది. సమ్ముదానికి అవతల చాలా దూరాన, సూర్యుడు పుట్సై దేశంలో ఒక పెద్ద నది వుంది. ఆ దేశంలో (వతి ఆకూ వతి గడి వరకా యెంత పెద్ద దంపేే ఒకొకటే ఒక మనిషికి కావలసినంత నీడ యిస్తుంది, యెండ కడ్డంగ్రా ఆ యెండ మహి దారుణంగా వుంటుంది.

“ఆ దేశంలో భూమాత అంత ఉదారంగా వుంటుంది,

“ఒకప్పుడు అక్కడ శక్తివంతమ్హైన ఒక్క తెగ జనులు వుండేవాళ్ళు. వాళ్ళు తమ మందలు మేపుకుంటూ, అడవి జంతువులను వేటాడడంలో గొప్ప బలమూ సాహసమూ (పదర్శించేవాళ్ళు, వేట ముగిసిన తర్వాత వాళ్ళు విందు. చేసుకునేవాళ్ళు పాటలు పాడుకుంటూ పడుచుపిల్ళలతో సరసాలాడుకుంటూ.

“ఒక రోజు ఆలాంటి విందులో, ఆకాశంనుండి హరాత్తుగా ఒక భేరుండ పక్షి దిగివచ్చి. ఒక నల్బని కురుల పడుచు పిల్దను యొత్తుక పోయింది నిశీధిని కంచు మనోహ రమ్టైన దామ్బి.. పక్తమీదికి. వాళ్ళు విడిచిన బాణాలు వ్యర్పంగా మళ్ళీ భూమిమీద వడినాయి. వాళ్ళు ఆ ఫిల్టను వెదకుతూ. బయలుదేరినారు, కానీ యెక్కడా దొరకలేదు. కొంత కాలానికి ఆ పిల్లను మరిచిపోయినారు, యీ భూమిమీద అన్నిటినీ మరిచిపోయినట్నే””

ముసలామె దీర్చంగా నిట్టూర్చి మౌనం వహించింది. ఆ జీరగొంతుతో ఆమె మాట్ళాడుతుంళే అమె రొమ్ములో గూడుకట్టుకున్న విస్మృత యుగాల జ్ఞాపకాల నీడలను ఆమె వెలిబుచ్చుతున్నట్టుంటుంది. యీ పురాతన గాధ-- బహుశా యీ నమ్ముద తీరంలోనే వుట్టివుండవచ్చు యిది--దీని నాందీవాచకాన్ని సమ్ముదం మృదువుగా (వతిధ్వనించింది.

“కానీ యిరవ్హై యేండ్లకు ఆమె తిరిగి వచ్చింది, మనిషంతా నలిగిపోయి, సళ్ళుబారి. ఆమెవెంట ఒక యువకుడూ. వుండినాడు, యిరవై యేండ్శ (కితం ఆమె వున్నళ్నే బలంగా అందంగా, యిన్నాళ్ళు యెక్క డున్నావని ఆమెను అడిగినోరు. భరుండపకి తన్ను పర్వతాల్నోకి యెత్తుకసోయిందవీ, అక్కడ ఆ పక్షితో తాను కాపురం ఛేసినా ననీ ఆమె చెప్పింది. ఆ కురవాడు తమ కొడుకు. తండి యిప్పుడు లేడు. పక్షి తన శక్తి

సన్టగిర్నినట్లు (గహించినప్పుడు, చివరిసారి అంతరాళంలోకి "మసోన్నతంగా యెగిరి రెక్కలు ముడిచి. పర్వత సొనువుల కలిన శిలలమీదికి దుమికి మరణించింది....

“అందరూ. ఆ భేరుండ కుమారునివ్తైవు అచ్చెరువుతో చూసినారు. అతను యే

విధంగానూ. వాళ్ళకంళ గొప్పనాడు కాడు. కండ్నలో మ్మాతం పక్మీరాజకు సహజమైన ఆ కరకు అహంకార. రేఖ మెరున్తున్నది.. నాళ్ళు అతనితో మాట్టాడినప్పుడు ఒకోసారి అతన. నిర్శడ్యంగా మౌనం వసించినాడు.. ఆ తెగ పెద్దలు అతన్ని సమీపించినవ్వుడు, వాళ్ళతో అతను నరినమానస్తుని లాగ మాట్టాడినాడు. వాళ్ళు దీన్ని అపచారంగా భావించినారు; పిల్ళకాకి కేమి తెలుసు ఉండేలు దెబ్బ; అన్నారు. తనలాంటినాళ్ళు వేలమంది తనంత. రెండింతలు వయసు గల వాళ్ళు వేలమంది తమను గౌరవించి తమ ఆజ్నలను శిరసావహిస్తాంలి అన్నారు. వాళ్ళు, అతను వాళ్ళ ముఖంలోకి నిర్భయంగా చూసి అన్నాదు తనలాంటివాళ్ళు యెవరూ. లేరన్కీ యితర్చు వాళ్ళను గౌరవించిన్నా తన కా ఉద్నేశం శేదసి. ఓ అప్పుడు. పెద్దలకు నిజంగా ఆగ్రహం వచ్చింది అహంతో వాళ్ళు యిలా అన్నారు;

“యితను మనలో వుండతగడు. యితను తన యిష్టం వచ్చిన చోటికి పోవచ్చు

*ళిట్రు్య్యు నవ్వి తన యిష్టం వచ్చిన చోటికి పోయినాడు -- తన్ను శర్వా చూస్తున్న ఒక అందమైన పడుచుపిల్ల వద్దకు పోయినాడు, పోయి. ఆమెను ఆలింగనం చేసుకున్నాడు. మరి అమె అతన్ని దూషించిన తెగపెద్పల్నో ఒకని కుమార్తె. అతను చాలా అందగాడ్డైనాా అతన్ని ఆమె తోసివేసింది - ఆమెకు తన తండంపే భయంగనుకు అతన్ని తోసివేసి ఆమె పక్కకు వెళ్ళబోయింది. అతను చేతికొద్దీ ఆమెను కొట్టినాడు, ఆమె కింద పడుతూనే ఆమె రొమ్ముమీద కాలు పెట్టి తొక్కినాడు ఆమె నోట కక్కిన రక్తం ఆకొళంలోకి యెగిరేటట్టు, ఆమె ఊపిరాడక నోరు తెరిచ్చి పాములాగ చన్నుకులాడ్ని (పాణం విడిచింది.

“యిది. చూసినవాళ్ళు భయంతో కొయ్యబారిపోయినారు;. ఒక (స్త్రీని యింత దారుణంగా చంపడం వాళ్ళెప్పుడూ చూడలేదు. చాలాసేపు వాళ్ళు అక్కడ వకొనంగ్లా విలబడినార్కు తెరచిన కన్నులతో నెత్తుటి మరకల నోటితో అక్కడ పడివున్న ఆమెనై ఫు చివరకు వాళ్ళు ఆశ్చర్యంనుండి కా “ల సై కెత్తుకొని శన్నాడు కూడా, పోయినారు; అతన్ని అపుడే చ పివేయణ ల. త్కడే న్‌రిపెట్బై

న్వుడే చం; ౨ చాలా సులభమైన పని అనీ అది త్రము కేమ్యాతమూ ళృేప్తి యివ్వదనీ. వాళ్ళు అనుకున్నారు.” ఉదకం ఖం ర వర పాత చిన్న శబ్బాలతో నిండింది. మైదానంలో మన్నాయి, (దాక్షతీగలో మిడతలు చిటచిట మన్నాయ్యి రీ-2ైజిలగ్లి గ ఠ5గ

ఆకులు నిట్నూరుస్తూూ ఒకదానితో ఒకటి గుసగుసలాడినాయి, చందబింబం, అప్పుడు రక్తారుణంగా వుండింది, యిప్పుడు పాలిపోయి, భూమికి దూరంగా జరిగి మ్లైదానంమీద పుష్కలంగా తన నీలి వెన్నెలను కురుస్తున్నది.

“తరువాత పెద్దలు నమావేశమ్మై అలాంటి. నేరానికి తగిన శిక్క నిర్ధయించడానికి వూనుకున్నారు.... మొదట, గ్యురాలకు. కట్టి చీల్చించాలని అనుకున్నారు. వాళ్ళు, కానీ అది చాలా చిన్న శిక్షగా కనిపించింది, అతని శరీరంలోకి తలా ఒక బాణం వేయాలని అనుకున్నారు యిదికూడా వద్దనుకున్నారు. సజీవంగా మంటతో కాల్చాలని అనుకున్నారు, కానీ అతని బాధ పొగలో తమకు కనపడ దని అనుకున్నారు. అనేక సూచనలు వచ్చినాయి, కానీ యేదీ అందరికీ తృప్తి యివ్వలేదు. అంత "సేపూ ఆతని తల్మి వాళ్ళ ఇదురుగా మోకాళ్ళమీద వంగి మౌనంగా కూర్చొని వుంది, వాళ్ళ హృదయాలను కరిగించగల మాటలూ, కన్నీళ్ళ్లూ వేతగాక, చాలాసేపు మాట్నాడుకున్న తర్వాత వాళ్ళలో ఒక జ్న్ఞానసంవన్నుడు దీర్చంగా యోచించి అన్నాడు:

**ర్రూపని యెందుకు చేసినాడో అతన్ని అదుగుదాంత

“వాళ్ళు అడిగినారు.

“* జట్టు విప్పండి” అన్నాడు అతను. “కట్ళు విప్పిందాకా ఒక మాటకూడా మాట్ళాడను.”

కట్టు విప్పిన తర్వాత అతను యిలా అన్నాడు;

“క్తోనవిటి మీరు కోరేది?” - అతని ధోరణి బానినలతో యజమాని మాట్ళాడి నట్టుంది.

“* బిన్నావుగా” అన్నాడు జ్ఞాననంపన్నుడు.

“*నా చర్యలు మీ కెందుకు వివరించాలి”

మము. అర్భం చేసుకోడానికి. విను గర్విష్పీ: నీవు చావడం నిశ్చయం; మరి నీ వెందుకు అలాంటి పని చేసినానో మాకు అర్హ మల్యేటట్టు చెయ్యి. మేము యింకా బతకబోయేవాళ్ళం మా జ్ఞానం వృద్మి చేసుకోవడం అవసరం..."

'స్లర్మే చెప్తాను నేనాసని యెందుకు చేసీందీ బహుశా నాకే పూర్తిగా తెలియక పోయినా. నా కనిపించే దేమిటంకే, ఆమె నన్ను తోసి పుచ్చింది గనుక అమెను చంపినాను. మరి నేనామెను కోరినాను.

“(ఆమె నీది కాదు గద్భా" అన్నారు. వాళ్ళు,

“(మీ వస్తువులు మ్యాతమే. మీరు వాడుకుంటున్నారా? (పతి వౌకనికీ చేతులూ, కాళ్ళూ మాట్టాడడాని కొక నాలుకా తప్ప యేమీ లేవు గదా. మరి (వతివానికీ పశువులూ ఆడవాళ్ళూ, భూమ్సీ యింకా అనేక వస్తువులూ వున్నాయిగదా?ి

దీనికి వాళ్ళు జవాబువెప్పినారు,. మనిషి తాను తీసుకునే (పతిదానికీ ఖరీదు చెల్జించాలి - బుద్దితో, బలంతో లేదా (పాణంతోనైైనా. తనకు ఖరీదు చెల్టించే ఉద్దేశం , లేదని అతను అన్నాడు.

“అతనితో కొంతసేపు మాట్ళాడిన తర్వాత వాళ్ళకు అర్హమ్హైంది, అతను అందరికంయె. గొప్పవాణ్నని అనుకుంటున్నాడు, తన్ను గురించి తప్ప యయెవర్నిగురించీ అతనికి ఆలోచనే లేదు. అతను నర్వ (వవంచంనుండీ యేకాకి అయినాడని. గుర్తించి వాళ్ళు నివ్వెరపోయినారు. అతనికి తెగ లేదు, తలి లేదు, పశువులు లేవు, భార్య లేదు; యిందులో యేడ్దెనా కావాలనికూడా అతనికి కోరిక లేదు.

గయిది (గ్రహించి వాళ్ళు మళ్ళీ చర్చించినార్కు అతనికి యెలాంటి శక్క సరిపోతుందని. కాసేపద్నోనే ఆ జ్బానసంపన్నుడు, యింతవరకూ చర్చలో పాల్గొనకుండా వుండినవాడు, “యిలా అన్నాడు;

౪ “ఆగండి. శిక్ష కనుక్కున్నాను. మహా భయంకరమైనది! వెయ్యేండ్లున్నా మీరు యిలాంటి. శిక్ష కనుక్కోలేరు. అతని శిక్ష అతనిలోనే వుంది. కట్టు విప్పి అతన్ని "స్వేచ్చగా పోనివ్వండి. అదే అతని శెక్ష!

“అప్పు డొక అద్భుతం జరిగింది. చేఘంలేని ఆకాశంనుండి "పెద్ద ఉరుము ఉరిమింది. యీ విధంగా ఆ జ్నానసంపన్నుని నిర్ధయాన్ని ఆకాశవాణి (ధువపరిచింది. అందరూ దాన్ని అంగీకరించినార్కు ఆ తరువాత వాళ్ళు వెళ్ళిపోయినారు. ఆ యువకుడు -- యివ్వు డతనికి ల్యార అని పేరు వచ్చింది అనగా వెలినేయబడినవా డని అర్భం- ఆ యువకుడు తన్ను పరిత్యజించినవాళ్ళను చూసి నవ్వినాడు, తాను ఒంటరిగా? తన తంగడిలాగే "స్వేచ్చగా వుండడం చూసి బిగ్మరగా నవ్వినాడు. కొనీ తన తంగడి మనిషి కాదు, తానేమో మనిషి, అయినా అతను పక్షిలాగ స్వేచ్చగా బతక సాగినాడు. ఆతను పశువులను దొంగిలించినాడు, పడుచులను దొంగిలించినాడు, తాను కోరిందల్హ్లా ఆటవిక తెగలనుండి దాంగిలించినాడు.. వాళ్ళ అతనిమీద బాణాలు వేసినార్కు కానీ అవి అతని శరీరంలో దిగబడలేదు, అతని కిచ్చిన అత్యున్నత శిక్ష అదృశ్య కవచమై అతన్ని కాపాడుతున్నది. అతను చాకచక్యంగ్కా దురాశగ్భా బలంగా, (యారంగా వుండినాడు. అతను యెప్పుడూ మనుషులకు ముఖాముఖి కాలేదు. వాళ్ళు అతన్ని దూరంనుండి మ్యాతమే చూసేవాళ్ళు. యీ విధంగా అతను చాలా కాలం మానవ సమాజాల అంచులో తిరుగుతూ వుండినాడు - చాలా చాలా కాలం, తరువాత ఒకనాడు అతను ఒక జనావాసానికి దగ్గరగా వచ్చినాడు. అక్కడివాళ్ళు అతనిమీద. దాడిచేయడానికి పరుగెత్తుకుంటూ. వచ్చినారు. అతను వున్నచోటనే నిలబడి ఆత్మరక్షణ చేసుకోడానికి (పయత్నం చేయలేదు. అప్పుడు వాళ్ళలో ఒకడు అతని ఉద్దేశం (హించి అరిచినాడు: కొ 67

“* “అతన్ని .కాకవద్చు! అతను చావు కోరుతున్నాడు!

“జనం ఆగినార్కు తమకు అంత అపచారం చేసినవాణ్ని చంప్కి తద్వారా అతనికి ఉపశమనం కలిగించడం యిష్టం లేక, వాళ్ళు ఆగి అతన్ని చూసి నవ్వినారు. వాళ్ళ నవ్వు చూసి అతను భయకంపితుడ్డె. (వేళ్ళతో తన రొమ్ము గట్టిగా పట్టుకున్నాడు, అక్కడ చేనికోసమో వెదకుతున్నట్టు. హఠాత్తుగా అతను వాళ్ళమీద పడినాడు, చేత ఒక రాయి పట్టుకొని, వాళ్ళు అతని దెబ్బలు తప్పించుకున్నారు గానీ, అతన్ని తిరిగి కొట్ట లేదు. చివరకు అతను అలసిపోయి, విహ్వలరిగా 'కేకఠవేస్కి నేలమీద పడినప్పుడు, వాళ్ళు దూరంగా వైదొలగి చూస్తూ నిలబడినారు. అతను కష్టంతో మళ్ళీ లేచి పోరాటంలో కింద పడివున్న ఒక కత్తిని తీనుకొని దానితో శొమ్మున పొడుచుకున్నాడు. కానీ కతి రెండు ముక్క. ల్పైందిి. రాతిమీద పొడిచినట్సు. మళ్ళీ అతను నేలమీద పడి తల నేలకు బాదుకున్నాడు. కానీ భూమి కూడా వెనక్కి వైదొలగినట్టుంది, తల తగిలిన చోట గుంతలు యేర్పడినాయి.

*ఆత్రవికి చావు రాదు! జనం ఆనందంతో కేకలు వేసీనారు.

“తరువాత వాళ్ళు వెళ్ళిపోయినారు,. అతన్ని వదలిపెట్టి. అతను వెలకిల పండుకున్నాడు ఆకాశంలోకి. గుడ్డప్పగించి. చూస్తూ. ఆకాశంలో స్టైన యెంతో "పైన, మహా యెత్తున యెగిరే మహా శక్తివంతమైన భేరుండపకులు నల్బని చుక్కల్ళాగ కనిపించినాయి అతనికి. యావత్‌ _పపంచాన్నీ దుఃఖమగ్నం చేయగలిగినంత విషాదం నిండింది అతని కన్నుల్మో. ఆనాటినుండి యీనాటివరకు ఆతను ఒంటరిగా వున్నాడు, ఒక వో నిలువకుండా, మృత్యువుకోసం కాచుకొని. యీ భూమండల మంతా తిరగడమే అశని పన్ని అతను. నీడలాగా యెలా వున్నదీ నీవు చూసినావు, నీడలాగే వుంటాడు కాలావధి దాకా, అతనికి యేమీ అర్హం కాదు, మానవుల మాటలు కానీ మానవుల చర్యలు గానీ) వూర్రక్ర అలా తిరుగుకూ. వుంటాడు నిరంతరం, దేనికోసమో వెదకుతూ. అతను బతుకుతున్నా డని అనలేం, కానీ అతనికి చ వురాదు. అతనికి మానవుల మధ్య స్టానం లేదు.... అహంకారం మనిషిని యే గతి వట్టించిందో చూదు”

ముసలామె నిట్టూర్పు విడిచింది, రొమ్మున వాలిన తలను ఒకటి రెండు సారు వింతగా అల్బాడించింది.

నేను ఆమెవైపు చూసినాను. ఆమెకు న్మిద ముంచుకొని వస్తున్నట్టుంది. యెందుకో వాకు ఆమెను చూసి పాప మనిపించింది. ఆమె ఉదాత్త ఉపదేశొత్మక ధోరణిలో కధ ముగించిన్నా అందులో నాకు భయమూ బానిస భావమూ కనిపించినాయి.

దూరాన సమ్ముదం దగ్గర వున్న మనుషులు పాడుతున్నారు, ఒక అసాధారణమైన పద్ధతిలో పాడుతున్నారు. ఒక సన్నని ఆడ గొంతు పాటు (పారంభించి, రెండు మూడు

స్వరాలు పాడిన తర్వాత ఆ గొంతు అలా పాడుతూ నుండగానే మఠొక గొంతు అదే పాటను మొదటేనుంచి (ప్రారంభించింది. తరువాత యిలాగే మూడవ కంఠం, నాల్నవ కంఠం, అయిదవ కంఠం వాటితో కలిసినాయి. యింతలో హరాత్తుగా పురుష కంఠాల బృందం అదే పాట (పారంభించింది.

(స్త్రీల కంరాలు (పతివొకటీ. విడివిడిగా వినపడుతున్నాయి. అవి రంగురంగుల కొండ వాగుల్లాగ . శిలలమీదనుండి . దుముకుతూ, యొగురుతూ.. నురుగుతో మిలమిలలాడుకూ, కిందనుండి సైైకి పొంగి వచ్చే. పురుష కంరాలను కలునుకోడానికి ఉరికి వాటిలో మునిగిపోయి, యింతలో వాటినుండి పక్క గిరి వాటిని తమలో లీనం చేసుకొని మళ్ళీ ఒక టొకటే తమకం. భారమైన (పవాహంనుండి విడివడి, స్పష్టంగా దృఢంగా సై, కి లేస్తున్నాయి,

వాళ్ళ. పాటమూలంగా సమ్ముదం చేసే శబ్బం వినపడడం లేదు.

“ఆలా పాడడం యెప్పుడైనా విన్నావా” అడిగింది ఇజెర్సీల్‌ తలయెత్తి, బోసినోటి చిరునవ్వుతో.

“ఖ్రేద్రు, వినలేదు. యెక్కడా వినలేదు ”

“*యుకముందు కూడా నీ వెప్పుడూ వినవు. పాటంటే మాకు (పాణం, అందమైన జాతి మాతమే బాగా పొడగలదు -- జీవితాన్ని (పేమించే అందమైన జాతి మతమే. మేము అలాంటి జాతి. చూడు, ఆ పొడేవాళ్ళు పగలంతా పనిచేసి అలసిపోలే దనుకున్నావా? పొద్దు. పొడిచింది. మొదలు పొద్దు గూకిందాకా. వాళ్ళు కష్ప్పంచేసినారు, కానీ నెల పొడుస్తూనే పాదుతున్నారు. బీవితంమీద ఆసక్తి లేనివాళ్ళు న్మిదపోతారు; కానీ బీవిత నూధుర్వం తెలిసినవాళ్ళు పాడుతున్నారు.

“మరి వాళ్ళ ఆరోగ్యం - "ఆని నేను చెప్పిబోయినాను.

“ఒక జన్మకు సరిపడే ఆరోగ్యం యెప్పుడూ వుంటుంది, యెవరికైనా. ఆరోగ్యం! నీదగ్గర డబ్బుంటే ఖర్చుపెట్ట వూ? ఆరోగ్యం బంగారంలాంటిదే, నా యవ్వనం యెలా గడిపినానో తెలుసునా? వేకుననుండి సందెవేళదాకా రగ్గులు నేసే దాన్ని వంచిన నడుము యేత్తకుండా.. సూర్య కిరణంలాగ జీవశక్తితో నిండిన నేను. రాయిలాగ నిశ్చలంగా కూర్చోవలని వచ్చేది. అంతసేపు కూర్చోవడంతో నా యెముకలే నొప్పిపెళ్ళువి. కానీ సాయం[ళ మౌతూనే పరుగెత్తిపోయేదాన్ని, నేను (పేమించినవాణ్ని కౌగిలించుకోడానికి. ఆ

(ేమ మూదు మాసాలు వుండింది. ఆ మూడు మాసాలూ అతనివద్దకు పరుగెత్తిపోయి, ర్యాతులన్నీ _ అతనితో గడిపినాను. అయినా చూడు, యెంత వయస్సుదాకా. నేను బతికివున్నానో! నా దేహంలో తగినంత రక్తం వుండిం దనుకుంటాను. యెన్నిసార్భు (పేమలో పడినానో! యెన్ని ముద్దులు యిచ్చి వుచ్చుకున్నానో!””

నేను ఆమె ముఖంలోకి చూసినాను. ఆమె నల్మని కండ్లు యింకా మబ్బుగా వున్నాయి. ఆమె జ్ఞావకొలుకూడా వాటికి పాత కాంతిని యివ్వలేకపోయినాయి. వెన్నెల పడుతున్నది ఆమె యొండిన పగిలిన సెదవులమీద్యా నెరసిన వెర్మడుకలు కలిగి మొనదేలిన గడ్డంమీదాా గూబ ముక్కులాగ వంపు దిరిగి ముడుతలు వడిన ముక్కుమీదా, ఆమె చెంపలు మబ్బు గుంళతల్చెనాయి; తలకు చుట్టుకున్న యొర గుడ్నకిందనుండి తప్పించుకొని వచ్చిన తెల్ల వెం్ళడుకల సాయ ఒకటి ఒక గుంతలో పడివుంది. ఆమె ముఖంనిండా, మెడనిండా. చేతులనిండా. ముడుతలు వలనూదిరి వున్నాయి. అమె కదలినప్పుడల్హా ఆ యండిన చర్మం పగిలి ముక్కలు ముక్కలుగా రారిపడి ఆ కాంతిహీనమ్హైన నల్టని కండ్శతో వట్టి యెముకల గూడు మిగులుతుందేమో అనిపించేది.

మళ్నీ అమె తన జీరగొంతుతో నూట్టాడసాొగిందిః

“నేను మా అమ్మతో కలిసి ఫాల్మీ రగ్గర, బిర్జాత్‌ నది వొడ్డున వుండినాను. అతను నూ పొలానికి వచ్చినప్పుడు. నాకు పద్దైదేండ్భు, అతను పొడవుగా గోధుమరంగుతో, విలానంగ్యా యెంతో ఉల్లాసంగా వుండినాడు. మా కిటికీకింద పడవ నిలిపి అతను కంచు కంఠంతో కేకవేసినాడువ *'హలో! యిక్కడ తినడాని కేమ్లైనా యింత తిండీ కాస్త వైనూ దొరుకుతాయా? నేను కిటికీ గుండా చూసినాను. ఆష్‌ చెట్టు కొమ్మలసందున నది అంతా నీలంగా వుంది వెన్నెలలో; అతను తెల్ల చొక్కా వేసుకొని, నడుముకు వెడల్సెన శాష్‌ కట్టుకొని అక్కడ నిలబడి వున్నాడు ఒక కాలు పడవలోనూూ ఒక కాలు “ఒడ్ను! మీదా పెట్టుకొని. అతను పడవను ఊప్పుతూ, పాదుతూ వున్నాడు. నన్ను చూస్తూనే యిలా అన్నాడు అతను: “అరే, యెంత అందమైన పడుచు వుంది యిక్కడ, నాకు తెలియనే లేదు! - సవంచంలోని యితర అందమైన పడుచు అందరూ అతనికి తెలిసినట్టు. అతనికి కాస్త వైన్తూ. కాస్త మాంసమూ యిచ్చినాను, నాలుగు రోజుల తర్వాత నా శరీరం యిచ్చినాను. (వతి ర్యాతీ అతనూ. నేనూ సడన షికారు వెళ్ళేవాళ్ళం. అతను వచ్చి మృదువుగా యీఅవేసేవాడు, ఉడతలాగ్క నేను. చేపలాగ కిటెకీగుండా నది ఒడ్డుమీదికి దూకేదాన్ని. ఆలాగే యిద్బరమూ వెళ్ళేవాళ్ళం. అతను (పూత్‌నుండి వచ్చిన జాలరివాడు. తరువత నూ అమ్మ మా విషయం కనుక్కున్నప్పుడు నన్ను కొట్టింది. అతను నన్ను తనతో వచ్చెయ్య మన్నాడు, దొాబూజకు పారిపోదా మన్నాడు, యింకా అవరిక్కి డేన్యూబ్‌ ఉపనదుఎమీదికి పోదా మన్నాడు. కానీ అప్పటికే నాకు అత నంకే ముఖం మొత్తింది-

అతను యెప్పుడూ పాటలు పాడడం, కామం తీర్చుకోవడం తప్ప నురేమీ చేసేవాడు కాదు. ఆది నాకు విసు గనిపించింది. సరిగ్సా అప్పుడు ఒక గుంపు గుత్చూల్‌లు ఆ (పాంతాలకు వచ్చినారు. అక్కడ వాళ్ళకు (ేయనులు దొరికినారు. ఆ పడుచులకు మంచి మజా అయిన కాలంలే అది! ఒకోసారి ఆ (పీయులలో ఒకడు. అదృశ్య మయ్యేవాడు, అతని (పేయసి విరహ బాధ అనుభవించేది - అతను త్లైల్ళోనైనా పడి వుంటాడు, లేదా కొట్నాటలో చచ్చిపోచ్లైనా వుంటా డనే నమ్మకంతో. యింతలో అతను అకాశంనుండి వూడిపడినట్టు వచ్చేవాడు, ఒంటిగానో, లేక యిద్వరు ముగ్గురు మి్యితులతోనో, విలువైన బహుమతులతో సవా - డబ్బు సులభంగా వచ్చేదిలే వాళ్ళకు. ఆమెతో కఠిసి అతను విందు చేసుకునేవాడు, ఆమెను. వర్శించి వర్ణించి పాగిడేవాడు తన మ్మితుళల వద్ద. యిది అమెకు ఆహ్హాదకరంగా వుండేది. అలాంటి. (సేమికుడున్న ఒక అమ్మాయిని ఒకసారి అడిగినాను, నన్ను గుత్చూల్చకు పరిచయం. చేయమని. నుండు ఆ అమ్మాయి పేరేమిటి” మరిచిపోయినాను. జ్ఞాపకశక్తి తగ్గిపోతున్నది. మరి యెంతో కాలమ్హైందిగదా యెవరైనా మరిచిపోతారు. ఆ అమ్మాయి ద్వారా ఒక గుత్సూల్‌ యువకుని కలుసుకున్నాను. అతను అందమైన వాడు. యర జుట్టు వాడు. య్యొర జుట్టూ, యర మీసాలూ. తళతళలాడే యెరుపు. ఒకోసారి అతను దిగులుగా వుండేవాడు, ఒకోసారి యెంతో మార్చవంగా వుండేవాడు, యింకా ఒకోసారి అడవి మృగంలాగ గర్జిస్తూ పోట్టాడేవాడు. ఒకసారి నన్ను చెంపమీద కొట్టినాడు. నేను పిల్శి లాగ ఆతని లొమ్ముమీదికి యెగిరి అతని చెంప కొరికినాను. అప్పటినుండి అతనికి చెంపమీద గుంత యేర్చడింది. ఆ గుంతమీద నేను ముద్చుపెట్టుకోవడం అతనికి చాలా యిష్టం.”

*మరి ఆ జాలరివా డేమైనాడు”” నేను అడిగినాను.

“జాలరివాడా? అతను అక్కడే వుండినాడు. అతను ఆ బృందంలో కలిసినాడు, గుత్సూల్ళతో, మొదట అతను నన్ను ,పాధేయపడినాడు, మళ్ళీ తనవద్చకు రమ్మని; రాకుంటే. నన్ను నదిలో తోసేస్తా నని బెదిరెంచినాడు. అతను ఆ బృందంలో కలిసి మరొక (ప్రేయసిని సంపాయించుకున్నాడు. వాళ్ళిద్చరినీ ఒకేసారి ఉరితీసినారు -- జాలరివాణ్నీ, నా గుత్సూల్‌ (పియుల్నీ వాళ్ళను ఉరితీపేది. నేను పోయి చూసినాను దొబూజలో. జాలరివాడు. శవంలాగ పాలిపోయి, యేడుస్తూ పోయినాడు ఉరికొయ్యవద్భకు. గుళ్సూల్‌ “పైవు కాలుస్తూ వుండినాడు. అతను నేరుగా ముందుకు నడిచినాడు, స్టైపు కాలుస్తూ, చేతులు జేబుల్ళో పెట్టుకొని" ఒక మీసం భుజంమీద్యా మరొకటి లొమ్ముమీదా నాట్యం తేస్తున్నాయి. అతను నన్ను చూసినప్పుడు, నోట్నోనుండి సైపు తీసి “స్వాన్టి అని కేకవేసినాడు.. ఒక యేడాది పొడుగునా అతని కోసం యేడ్చినాను. సరిగా వాళ్ళ సొంత కొండల్నోకి. పోడానికి. వాళ్ళు సిద్దంగా వున్నప్పుడు. పట్టుబడినారు. ఒక రూమేనియన్‌

యింట్బో వాళ్ళు వీడ్కోలు విందు జరుపుకుంటూ. వుండగా పట్టుబడినారు. వాళ్ళిద్సరేం కొందరు అక్కడే హతుల్లైనారు, తక్కిన. వాళ్ళు తప్పించుకున్నారు... అయినా ఆ రూమేనియన్‌కు, శాస్తి చేసినారులే.... అతని పొాలమూ, మిల్ళ్లూ. ధాన్యపు మిద్నెలూ కాల్చి బూడిద. చేసినారు. అతను బిచ్చగొడె నాడు”

“నీవు వేసినావా అదిగో ఊహించి అడిగినాను నేము.

“గుళ్చూల్నకు చాలామంది. "స్నేహితులు వుండినారు -- నేనాక దాన్నే కాదు... వాళ్ళ అప్ప మ్మితు అందరూ యీపని చేసినారు, వాళ్ళ జ్నాపకార్భం....*”

నముదం ఒడ్డున నంగితం ఆగిపోయింది యిప్పటికి అలల మర్మరథ్వని తప్ప మునలామె కథకు (శుతి కఠిపే శబ్బమేదీ లేదు. అశాంతిగా, విచారకరంగా వున్న ఆ మర్మరధ్వని యీ అశాంత జీవితపు కధకు యోగ్యమైన (శుతిగా వుంది. ర్యాతి వలుచబడింది,. వెన్నెల నీఠిమ దట్టమైంది, అదృశ్య నిశాసంచారుల అస్పష్ప్పృ ధ్వనులు కరుకుదనం కోల్పోయినాయి - గాలి త్మీవమ్హైనందున నమ్ముద గర్హారానం పెరిగి ఆ ధ్వనులను మింగేసింది.

“శరువాత నేనొక టర్క్హీవాణ్ని (పేమించినాను. స్కుతారీలో అతని జననాలో వుండినాను. ఒక వార మంతా అక్కడ వుండినాను, కష్ట మనిపించలేదు.... కానీ తరువాత వినుగేసింది ఆ జీవితం. యెక్కడ జాసినా ఆడవాళ్ళే, అతనికి యెనిమిదిమంది ఆడవాళ్ళు. రోజంతా వాళ్ళు తినడం, న్మిదపోవడం, చెత్త మాట్టాడడం. లేదా కొట్టాడుకోవడం, కోడిపెట్టలు 'కేరుకేరు మన్నట్టు కొట్టాడుకునేవాళ్ళు + ఆ టక్కీవాడు వయసులో వున్నవాడు కొదు. అతని జుట్ళు దాదాపు తెల్బబడింది. అతను చాలా ఇశ్వర్యవంకుడు, గొప్పువాడు, చ్యకవర్తిలాగ మాట్టాడేవాడు. అతని కండు నల్బగా వుండేవి, నేరుగా చూసేవి- అంక నీ ఆత్మలోకి నేరుగా చూసేవి. అతనెప్పుడూ. (పార్ణనలు చేసేవాడు. అతన్ని నేను బుకరెస్టులో చూసినాను. బజారులో రాజులాగ తిరుగుతూ వుండినాడు, యెంతో గొప్పవాని మాదిరి కనపడుళూ. నేను అతన్ని చూసి. చిరునవ్వు నవ్వినాను. ఆ సాయంతమే నన్ను వీధిలో పట్టుకొని అతనివద్దకు యెత్తుకపోయినారు.. అతను చందనమూ, ఖర్నూరనుు కొయ్యా వర్తకం చేసేవాడు. యేవో సరుకులు కొనడానికి బుకలెస్టుకు వచ్చినాడు. *నాతో వస్తావా?" అని అడిగినాడు అతను. “విరభ్యంతరంగా వస్తాను", అన్నాను. “సరే? అన్నాదు అతను. అలా అతనితో వెళ్ళిపోయినాను. అతను చాలా ఐశ్వర్యవంతుడు. అతని కొక కొడుకు వుండినాడు సన్నగ్మా నల్గని జుట్టు గల పదారేండ్స _క్యురవాడు. అతనితోనే నేను లేచిపోయింది, టర్క్స్‌వాణ్ని వదిలి బలే రియాకు, లోయ్‌సలంకాకు పారీపోయినొము. అక్క డొక బల్నేరియా (స్తీ నన్ను రొమ్మున కత్తితో పొడిచింది, తన మగుని గురించో, (వ్‌యుని. గురించో, యెవరో గుర్తు రావడం లేదు,

“ఆ తర్వాత చాలా రోజులు ఒక ఘోషా మరంలో జబ్బుపడి వుండినాను. ఒక పోలిష్‌ అమ్మాయి, సన్వాసిన్తి నన్ను చూస్తూ వుండింది. ఆమె అన్న అర్హ్‌జర్‌ పలంకా దగ్గర ఒక మరంలో సన్యాస్తి ఆమెను చూడడానికి వచ్చేవాడు. అతను నాముందర వానపాములాగ మెలికలు. తిరిగేవడు. జబ్బు బాగ్జైనతర్వాత నేను అతనితో పోలెండుకు వెళ్ళిపోయినాను.”

“*ఆసుు-అ. టర్కీ క్మురవా డేమైనాడు”

“ఓ అతనా? అతను చచ్చిపోయినాడు. ఆతను యింటిమీద గారితో కృశించిపోయినాడు, లేక (పేమేమా అది. యెండ యెక్కువైన మొక్కలాగా వాడిపోసాగినాడు, అతను. అలా యెండిపోయినాడు..... నా. కిప్పటేకీ గుర్తు వస్తున్నది, అతను మంచు*డ్డలాగ నీలంగా, యీవలావలకు కనిపిస్తూ పండుకొని వుండేవాడు, కానీ (పేమ జ్వాలలు మండుతూ వుండేవి అతనీలో, వంగి ముద్చుపెట్టుకొమ్మని యెప్పుడూ. అడుగుతూ వుండేవాడు నన్ను. నాకు అతనిమీద యెంతో (పేమ, యెంతగానో ముదు పెట్టుకొనేదాన్ని అతన్ని. కొంచం కొంచెమే కదలలేనంత బలహీనంగా అయినాడు ఆతను. వూరక అలా పండుకొని నన్ను (పాధేయపడేవాడు, బిచ్చం. పెట్టమని అడుక్కున్నట్టు, తన పక్కన పండుకొని తన దేహాన్ని వెచ్చ జెయ్య మన్ని అలాగే చేసేదాన్ని. నేను అతని పక్కలో పండుకున్న మరుక్షణమే (పజ్వలించేవాడు. ఒక రోజు నేను నిదలేచి చూసేటప్పటికి అతని శరీరం చల్చగా వుంది. అతను చచ్చిపోయినాడు. నేను అతనిమీద పడి యేడ్చినాను. యెవరికి తెలును? అతన్ని చంపింది నేనే నేమో. వయసులో. నేను రెండింతలు పెద్దదాన్ని, బలంగా, దృఢంగా వుండినాను. మరి అతనో? -- వట్టి పసివాడు.

అమె నిట్బూర్చి, దేవునికి దండం పెట్టుకుంది -- యింతవరకు ఆమె చేయని పని అది. మూడు. సార్భు దండం పెట్టుకుంది, యెండిన పెదవులతో యేదో గొణుగుతూ.

“ “ప్రూలెండుకు వెళ్ళిపోయినా వన్నమాట --* నేను అందించినాను.

“భాను ఆ చిన్న పోలిష్‌వానితో. అతను పశువ్వు వట్సి అసంబద్నపు మనిషి. తనకు ఆడది కావాలన్నప్పుడు పోతుపిల్నిలాగ వచ్చి నన్ను అనుకొని, ఒళ్ళు రాచుకునేవాడు, మాటల్లో తేనె ఒలికస్తూ. తన కోరిక తీరిన తర్వాత కొరడా దెబ్బల్భాంటి మాటలతో నన్ను చేపుకతినేవాడు. ఒక రోజున మేము నది ఒడ్డున నడుస్తూ వుండినాము. అప్పుడతను యేదో అన్నాడు ఆహంకారంగ్యా అవమానకరంగా. నాకు చెడ్న కోపం వచ్చింది. మండిపోయినాను. అతన్ని. పని. బిడ్డను పట్టుకొన్నట్టు పట్టుకొని - చిన్న మనిషిలే -- పిసికినాన్సు. నల్మగ ముఖంలో నెత్తురు గూడుకళ్ళేదాకా, తరువాత అతన్ని ఊచి తోసేసినాను నదిలోకి. అతను అవురుమని అరిచినాడు - తమాషాగా వుండింది ఆ అరుపు. అతను వీళ్ళలో కొట్టుకోవడం "పైనుండి చూసినానుు. తరువాత వెళ్ళిపోయినాను, మళ్ళీ అతన్ని యెప్పుడూ చూడలేదు.

ఆ విషయంలో నేను అదృష్కృవంచురాలినే: నేను వదిలేసిన తర్వాత పాత్మపియులు మళ్ళీ యెప్పుడూ. కనపడరు. వాళ్ళను చూడడం బాగుండదు - చచ్చినవాళ్ళను చూసినట్టు ముసలామె మౌనం వహించింది. ఆమె కధలో (ప్రాణం పోసుకున్న వ్యక్తులు నా మనోవ్యేతం ముందర కనపడినారు. తళతళలొడే యర జుట్ళూ, మీసాలూ గల ఆమె గుళ్ళూల్‌ (పియుడు (పశాంతంగా "పైపు కాలుస్తూ మృత్యువు నెదుర్కోవడం కనిపించింది. ఆతని కండ్డు నిశత నీలంగా కనిపించినాయి. నాకు చూపులు దృఢంగ్యా త్మీవంగా కనిపించినాయి. అతని పక్కన (పూత్‌నుండి వచ్చిన నల్ల మీసాల జాలరివాడు నడుస్తున్నాడు. చావడానికి యిష్టం. లేక అతను యేడుస్తున్నాడు; ఒకప్పుడు ఉళ్ళాసంగా వుండిన కన్నులు మబ్బుగా తేరిచూన్తు న్నాయ్యి మృత్యు భితితో పారిపోయిన తెల్లని ముఖంలోనుండి; కన్నీళ్ళతో తడిసిన మీసాలు వంకర తిరిగిన వోటి మూలలనుండి దిగులుగా (వేళొడుతున్నాయి. గొప్పవాడుగా కనిపించే ముసలి టర్కీనాడ్కు విధిమీద నమ్మకం గల నియంత్క కనిపించినాడు. ఆతని పక్కన అతని కొడుకు కనిపించినాడు, '(పొచ్య వపంచపు పాలిపోయిన సుకుమార పుస్పంలాంటి వాడు, ముద్దుల విషం యొక్కినవాడు. దురిహంకారవు పోలిష్‌వాడు వినయంగా, (కూరంగా - ఉద్విగ్నంగా, కటువుగా, కనిపించినాడు. వాళ్ళందరూ. యిప్పుడు మాసిపోయిన నీడలై వారు; వాళ్ళు అంత గాఢంగా ముద్డులు "పెట్టుకున్న యీమె నా పక్కన కూర్చొని వుంది, యింకా సజీవంగా కానీ వయసుతో యెండిసోయి -- రక్తం లేకుండా మాంసం లేకుండా, హృదయంలో కోరిక అవేది లేకుండా కన్నుల్నో కాంతి లేకుండా -- వాళ్ళ లౌగే దాదాపు నీడలాగుంది. ఆమ చెప్పసాగింది:

“పొలతెండులో జీవిళం నాకు కష్టంగా వుండింది. అక్కడివాళ్ళు బూటకం మనుషులు కుచ్చితులు, వాళ్ళ పాముల భాష నాకు రాదు బుసకొళ్ళు భాష, వాళ్ళు యెందుకు బునకొడతారు? వాళ్ళు అంత బూటకం మనుషులు గనుకనే దేవుడు వాళ్ళకు పాముల భాష్య యిచ్చినాడు. అక్కడనుండి బయలుదేరినాను, యెక్కడికనీ లేకుండా. అప్పుడు పోలిష్‌వాళ్ళు మీ రష్యన్నృ మీదికి తిరుగుబాటు చేయడానికి సన్నాహాలు చేసుకుంటూ వుండినారు.. బోహ్నీ పట్నం వచ్చినాను. ఒక యూదు నన్ను కొన్నాడు, తన కోసం కాదు, నా శరీరంతో వ్యాపారం చేయడానికి. నేను ఒప్పుకున్నాను. ఎతకడానికి యేదో ఒక నని చేయగలగాలి. నాకు యే పనీ చేతగాదు. కనుక నా శరీరంతో బతికినాను, కానీ ఒక నిశ్చయం చేసుకున్నాను బిర్జాత్‌నదిమీద మా సొంత పట్నం పోవడానికి కావలసినంత డబ్బు దొరికితే, యా బంధనాలు యెంత గట్టిగా వున్నా తెంచుకోవాలని, ఆ జీవితం బాగానే వుండింది. డబ్బున్న పెద్దమనుషులు వచ్చేవాళ్ళు, నాతో విందులు చేసుకునేవాళ్ళు. ఆ విందులకు చాలా డబ్బు ఖర్చయేది. వాళ్ళు వాకోసం ఒకరితో ఒకరు కొట్మ్టాడుకొని నాశన మయ్యేవాళ్ళు. వాళ్ళలో ఒకడు నా హృదయం చూరగొనడానికి చాలా కాలం పయత్నం చేసినాడు; చివరకు

(7త్మ

యేమి చేసినా డంళకే, ఒక పెద్ద నంచితో తన నౌకరును వెంటబెట్టుకొని వచ్చినాడు, వచ్చి ఆ సంచి నా తలమీద కుమ్మరించినాడు. బంగారు. నాణ్యాల వర్శం కురిసింది నామీద, అవి నేలమీద పడి చేసిన గరిగల శబ్బం నా హృదయానికి ఆనందం కలిగించింది. అయినా అతన్ని తరిమేసినాను. యింత లొవు జిడ్డు ముఖం అతనిది పొట్ట దిండులాగ మెత్తగా వుండేది, బలిసిన పందిలా గుండేవాడు. ఆవున్ను అతన్ని తరిమేసినాను, నాకోసం ఆ బంగారు తేవడానికి తన పొలమూ, యిల్మూ గుురాలూ అమ్మినానని అతను చెప్పినప్పటికీ. అప్పటికి. వేను కత్తి గంట్ల ముఖం గల ఒక యోగ్యుడైన పెద్ద మనిషిని (పేమించినాను. టర్కిమ్‌. ఖడ్గాల గాయాలతో అతని ముఖమంలా కొట్టు కాట్టుగా వుంది. (ీకులకు సహాయంగా టర్కీవాళ్ళతో యుద్దం చేసి అప్పుడప్పుడే తిరిగి వచ్చినాడు అతను, మనిషంకే అతను! తాను పోలిష్‌వాడు, (గీకులు యెవరు తనకు? అయినా పోయి వాళ్ళకు యుద్బ, ౦లో తోడ్పడినాడు. టక్కీవాళ్లు (కూరంగా గాయపరిచినారు. అతన్ని - వాళ్ళ దెబ్బలతో ఆతనికి ఒక కన్నూ యెడమ చేతివి రెండు (వేళ్ళూ పోయినాయి. అతను పోలిష్‌వాడు, (గీకులు యెవరు తనకు? అయినా అతను వాళ్ళ తరపున యుద్దం చేసినాడు. యెందుకు చేసినాడంకే సాహస కృత్యాలు చేయాలని అతనికి ఉబలాటం. ఆ ఉబలాటం వున్నవానికి యెప్పుడ్లైనా అవకాశం దొరుకుతుంది. బీవితంనిండా అలాంటి అవకాశాలు వున్నాయి. యెొవనికైనా అవకాశాలు. దొరకలేదంక్షేు, వాడు సోమరిపోతు ఐనందువల్సి, లేదా పిరికివా డ్లైనందువల్శ శేదా వానికి జీవితం అర్హం కానందువల్న.. జీవితం అర్భమైతే వాడు తన నీడ తనవెనుక వదలిపెట్టి పోవాలని తప్పక కోరుకుంటాడు. (పతి వాకడూ యిలా కోరుకుంటే, జీవితం మనుషులను దిగమింగదు, మట్టు లేకుండా... చాలా ఉత్తమమైన మనిషి అతను, ఆ కత్తి గంట్ల మనిషి, ఒక మంచి పని చేయడానికి అతను దేనిక్షైనా వెనుదీసేవాడు కాదు. తిరుగుబాటులో అతన్ని మీవాళ్ళు చంపినా రనుకుంటాను. మగ్యార్శతో మీ లెందుకు యుద్దం _ చేసినారు? వద్దు, యేమీ చెప్పవద్దు, ఊరుకోం

నన్ను వూరుకొమ్మని ముసలి ఇజెర్సీల్‌ తానే మౌనంగా ఆలోచనలో మునిగిపోయింది.

॥వా కొక మగ్యార్‌ పరిచయం. అతను ఒకరోజు మొ యింటినుండి పోయినాడు. మంచి చలికాలం అది. మళ్ళీ వసంత రుతువులో, మంచు కరిగిన తర్వాత, అతని శరీరం కనపడింది, తలలో తుపాకి గుండుతో. స్నేగుతో యెంతమంది చస్తారో, (గేమతోనూ అంతమంది. చస్తారు -- యేమీ తక్కువ వుండరు యెంచుకుంటు. నేను చెప్పుతున్న దేమిటి? ఆ, జొను, పోలెండును గురించి. అక్కడే నేను నా చివరి నాటకం ఆడినాను. అక్కడొక "పెద్దమనిషిని కఠిసినాను. అతను చాలా అందంగా వుండినాడు, అతిలోకమ్మైన అందం. కానీ అప్పటికి నేను ముసలిదొన్నె నాను. ఓక్క యెంతో ముసలి దాన్ని! అప్పటికి నాకు నలబై యేండ్లు వుండాలి, కనీసం నలబై, అతను. గర్విష్టి, ఆడవాళ్ళు అతని ఉల

తొప్పేసినారు. అతనితో వ్యవహారం నన్ను చాలా కష్ప పెట్టింది. ఊం అంటే నేను లోబడతా నని అతను అనుకున్నాడు. కానీ నేను అంత సులభంగా లొంగలేదు. యెప్పుడూ యెవరికీ నేను బానిసను కాలేదు; అప్పటికి ఆ యూదుతో తెంచుకొని "పెద్ద మొత్తం యిచ్చి తిరిగి "స్వేచ్చ పాందినాను. ాకొవ్‌లో న్లైభవంగా బతుకుతూ వుండినాను -- గ్యురాలూ, బంగారూ, నాకర్నూ కోరిన వన్నీ వుండినాయి. నాకు. అతను నన్ను చూడడానికి వచ్చేవాడు, ఆ గర్విష్టి భూతం; వూరక తన ఒడిలో వాలుతా ననుకున్నాడు. మా యిద్బరిమధ్య హోరాహోరి యుద్దం సాగింది. అ బరువుతో నా రూసం మారిపోయింది; అ యుద్దం చాలా. కాలం స్పొగింది. కానీ చివరకు నేనే జయించినాను: అతను నా కాళ్ళమీద పడినాడు. కానీ. నేను లోబడిన వెంటనే నన్ను వదిలేసినాడు అతను. అప్పుడు తెలిసి వచ్చింది నాకు వేను ముసలిదాన్నె నాని. ఆ తెలివిడి బాధాకరంగా వుండింది. చాలా బాధాకరంగా వుండింది. అతనిమీద నాకు (పేమ, ఆ రాక్షనునిమిద, కానీ నేను యెదుర్లైనప్పుడు నా ముఖాన్నే నవ్వేవాడు. అతను పశువు. యితర్శ దగ్గర నన్ను యెగతాళి చేసేవాడు, అది వాకు తెలిసేది, ఓహ్‌, యెంత బాధపడినా నని! కానీ అతను అక్కడే ఆ పట్నంలోనే వుండినాడు, యెంత్లైనా అతనంకే నాకు వ్యరి వ్యామోహం, తరువాత ఒకనాడు అతను వెళ్ళిపోయినాడు, రవ్యన్నతో యుద్దానికి... నేను భరించలేకపోయినాను. వి్యిగహించుకోడానికి పయత్నం చేసినాను. కానీ నా హృదయం నా వశంలో లేదు. అతనివద్చకు పోవడానికి నిశ్చయించుకున్నాను. వార్సా దగ్గర ఒక అడవిలో వుండింది వాళ్ళ పటాలం.

“కానీ నేను అక్కడికి పోయినప్పుడు తెలిసింది మీ "సైన్యం వాళ్ళను ఓడించి, అతన్ని ఖ్నెద్‌గా పట్టుకున్నా రని, దగ్గరలోనే ఒక (గామంలో అతన్ని పెట్టినారు.

“అనగా యింక అతన్ని చూడలే నన్నమాట!' అని అనుకున్నాను. కానీ యేమైనా అతన్ని చూడాలని వుంది. కనుక ఒక మార్శం ఆలోచించినాను.... బిచ్చగత్తె లాగ వేషం వేసుకున్నాను, కుంటి కాలు అభినయించినాను, ముఖానికి ముసుగు వేసుకొని ఆతను ఖె దీగా వున్న (గామానికి బయలుదేరినాను. ఆ (గామం సైైనికులతోనూ, కోసక్కులతోనూ "సిండి వుంది... అక్కడ నేను చాలామందిని తృప్తి పెట్టువలసి వచ్చింది, పోలులు యెక్కడ వున్నదీ తెలుసుకున్నప్పుడు అర్భమైంది. నాకు, వాళ్ళను చేరడం చాలా కష్టమని. కానీ చేరితీరారి. కనుక ఒక ర్యాతి బయలుదేరినాను. ఒక కూరగాయల తోటలో పాదుల్లో (పాకుతూ పోడూ వుండగా నా ముందర ఒక సహరా సైనికుడు నిలబడివుండడం చూసీనాను. పోలులు బిగ్గరగా. పాటలు పాడడమూూ మాట్టాడడమూ వినబడుళున్నది. వాళ్ళు మేరీ మాతకు (పార్సనపాట పాడుతున్నారు నా అర్కాడెక్‌ కూడా వాళ్ళతో కలిసి పాడుతున్నాడు. నాకు గుండెలో పొడిచినట్ళు గుర్తు వచ్చింది ఒకప్పుడు మగవాళ్ళు నేలమీద (పాకుతూ నావెంట బడినార్సు. యిస్తుడు. వేను ఒక మగవాని వెంటబడి పురుగులాగ (పాకుతున్నానుు. బహుశా

మృత్యు సన్నిధికి (పాకుతున్నాను. పహరా సైనికుడు చెన్సలు రిక్కించి, ముందుకు వంగినాడు. నేనేం చెయ్యాలి. అప్పుడు? లేచి అతనినైపు వెళ్ళినాను నా దగ్గర కత్తిగానీ యే ఆయుధంగానీ లేదు--నా చేతులూ నోట్ళో నాలుకా తప్ప యేమీ లేవు. వెంట కత్తి తీసుకపోనందుకు చింతించినాను. “ఆగు అన్నాను. పహరావాడు తుపాకి సన్నీ నా గొంతు 'ఇెదురుగా పెట్టినాడు, నేను గునగుస అన్నాను: ఆగు! నేను చెప్పేది విని నీలో హృదయం అనేది వుంటే నా (పాణం దక్కించు. నీ కివ్వడానికి నాదగ్గర మేమీ లేదు. కనికరించ మని (పార్జిస్తున్నాను." అతను. తుపాకి దించి గునగున చెప్పినాడు: 'వెళ్ళిప్తో ముసలిదానా. వెళ్ళిపో. యెందుకు వచ్చినావుఐ నా కొడుకు అక్కడ ఖ్నెదీగా వున్నాడని చెప్పినాను. “నాకొడుకు, సిపాయీ, నా కొడుకు. కొడుకంటే యేమిటో నీకు అర్హ మౌతున్నదా? నీవు కూడా ఒక తల్సి కొడుకువే. కనుక నావైైవు చూసి ఆర్బంచేసుకో, నాకు నీలాంటి కొడుకు వున్నాడు, వా డిక్కడ ్నెాదులో వున్నాడు. వాణ్ని ఒక్కసారి చూడనీ, బహుశా వాడు త్వరలోనే చస్తాడు, బహుశా నీవు కూడా రేవు చావవచ్చు.... నీకోసం మీ అమ్మ కన్నీళ్ళు కొర్చదూ? మీ అమ్మను కడచూపు చూడకుండా చావడం బాధగా వుండదూ నీకు? నా కొడుక్కు కూడా అలాగే బాధగా వుంటుంది. కనుక నిన్ను నీవు కనికరించుకో, వాణ్ని కనికరించు నన్ను కనికరించుు తల్లిని!”

“అతన్ని ఒప్పించడానికి (పయత్నిన్నూ యెంత సేపు అక్కడ నిలబడినానో! వర్షం కుండపోతగా కురున్నున్నదిి యిద్చరమూ తడిసిపోయినాము. గాలి పోసుకుంటున్నది, గీపెడుతూ; ఒకసారి వీపున్సా ఒకసారి లొమ్మునా పూచి కొడుతున్నది నన్ను. ఆ రాతిగుండె సిపాయి ముందర వెనక్కీ ముందుకూ వూగుతూ నిలుచున్నాను. అతను "కాదు అనే మాహే ఇవ్వూ వున్నాడు. అ ముష్కరమ్హైన మాట విన్నప్పుడల్లా, అర్కాడెక్‌ను చూడాలనే కాంక్ష నొలో యింకా (పజ్వలిన్తున్నది, అతనితో మాట్ళాడుతూ మననులో అతన్ని అంచనావేసుకు న్నాను -- అతను చిన్న మనిష్కి బక్కగా వున్నాడు, దగ్నుతున్నాడు. చిట్టచివరకు అతని ముందర. నేలమీద పడినాను యింకా (పాధేయపడుతూ, అతన్ని మోకాళ్ళ చుట్టూ "పెనవేసుకొని, కింద తోసినాను. అతను బురదలో పడినొడు, త్వరగా అతన్ని బోర్స తిప్పి, తలను బురద గుంతలోకి అణగదోసినానుు అరవకుండా వుండడానికి. అతను అరవలేదు, కానీ తన వీవుమీదనుండి నన్ను వక్కకు తోయడానికి (పయత్నిన్తూ తన్నుకలాడినాదు. అతి ళల రెండు చేతులతోను పట్టుకొని బురదలోకి యింకా లోతుగా తోసినాను. అతను వూపి రాడక చచ్చిపోయినాడు. అప్పుడు నేను పోలులు పాట పాడుతున్న ధాన్యాగారం వర్వకు పరుగెత్తినాను, గోడలో వున్న ఒక న్యెరగుండా '“అర్కాడెక్‌ అని మెల్సగా - పిలిచినాను. ఆ పోలులు యుక్తిపరులుు నా మాట విని పాట పాడడం ఆపలేదు. కానీ హరాత్తుగా ఆతని కండు నాకెదురుగా కనిసించినాయి. “బయటికి రాగలవా?” అని అడిగినాను. “గోడకిందనుంచి

రావచ్చు అన్నాడు. “అయితే త్వరగా రా,” అన్నాను. ఆ ధాన్యాగారంరోనుండి వాళ్ళు నలుగురు. (పాకుతూ బయటికి వచ్చినారు, నా అర్మాడెక్‌తో సహా. “పహరా "సైనికుడు యెక్కడ అని అర్కాడెక్‌ అడిగినాడు. “అడుగో అక్కడ పడివున్నాడు, అని చూపించినాను, అప్పుడు వాళ్ళు నేల తగిలేటట్టు వంగి, సాధ్యమైనంత నిళ్ళబ్బంగా పోయినారు. వర్మం కుండపోతగా. పడుతూనే వుంది, గాలి ఘీంకరిన్నూనే వుంది. మేము వూరు దాటి అడవిలో చాలాసేపు నడిచినాము ఒక్క మాటకూడా సూట్టాడకుండా. వేగంగా నడిచినాము. అర్కాడెక్‌ నా చేయి పట్టుకున్నాడు. అతని చేయి వేడిగా? వణుకుతూ వుంది, అతను మాట్ళాడకుండా వున్నంతేపూ అతని పక్కన నడవడం యెంతో హాయిగా వుంది. అవి నా చివరి తణాలు--నా సుఖ లాలన జీవితంలో చివరి ఆనంద నయమైన క్షణాలు. చివరకు ఒక పచ్చిక బయలులోకి వచ్చినాం) అక్కడ అగినాం. వాళ్ళు నలుగురూ నేమ చేసిన సహాయానికి కృతజ్ఞత తెల్పినారు. వాళ్ళు మాట్టాడుతూనే వున్నారు -- వాళ్ళ నోర్హు యిక మూత పడవేమో అనుకున్నాను. వాళ్ళు మాట్టాడుతున్నంత సేపూ నా అర్కాడెక్‌ను తనివిదీర చూస్తూనే వున్నాను. అతనిప్పుడు నాతో యెలా వ్యవహరిస్తాడో? అతను నన్ను కౌగిలించుకొని చాలా ఆడంబరంగా యేదో " అన్నాడు, యేమన్నాడో సరిగా గురులేదు గాన్సీ ఇ్నెదునుండి విడిపించినందుకు కృతజ్ఞతగా నన్ను (పేమిస్తా నన్నాడు; నా ముందర మోకాళ్ళమీద వంగ్శి చిరునవ్వుతో నా హృదయ రాణీ! అన్నాడు. తప్పుడు కుక్క! కాలితో తన్నినాను. చెంపమీద ఒకటి వేస్తా మనుకున్నాను గాన్కీ అంతలో పక్కకు తప్పుకున్నాడు. అతను నా ముందర నిలబడి వున్నాడు, ముఖం పాలిపోయి, భీకరంగా చూస్తూ. తక్కిన ముగ్నరూ. మూతులు ముడుచుకొని వౌనంగా వున్నారు. నేనూ వాళ్ళవైపు బ్యిరుగా చూసినాను. యేదో త్మీవమ్హైన వినుగూ, ఉదాసీనతా నన్ను ఆవరించినాయ్యి నాకు బౌగా జ్ఞాపకం, “వెళ్ళి పొండి" అన్నాను వాళ్ళతో, వాళ్ళు ఆ కుక్కలు, నాతో యిలా అన్నారు: 'నీవు పోయి మళ్ళీ వాళ్ళతో వస్తావా, మేము రీ దారిన వెళ్ళిందీ?” ఆ పశువులు అన్న మాట అది. కానీ వాళ్ళు వెళ్ళిపోయినారు. నేనూ వెళ్ళిపోయినాను. మరుదినం మీ సైనికులు నన్ను పట్టుకున్నారు. క్రానీ చాలా రోజులు వుంచుకోలేదులే, అప్పుడు అనుకున్నాను, సిర జీవితం యేర్చరచుకోవలసిన సమయం వచ్చిందని -- కోకిల జీవితం యిక చాలు. దేహం బరువెక్కింద్కి రెక్కలు బలం తగ్గినాయి, యీకల తళుకు పోయింది. ముసలిదాన్ని నాను, ముసలిదాన్నె నాను, అలా గలీష్షియాకు పోయినాను, అక్కడినుండి దొాబూజకు పోయినాను. యీ ముప్పె యండ్సూ అక్కడే వున్నాను. పెండి చేసుకున్నాను ఒక మాల్చేవియా దేశన్చుణ్ని సుమారు యేడాది కిందట చచ్చిపోయినాడు,. నేను జీవిస్తూనే నృన్నాను. ఏకాకిగా. కాదు, ఏకాకిగా కాదు -- వాళ్ళతో కఠిసి- అంటూ ముసలామె సము(దంవై పు చూపించింది. 78

అక్కడంచా నిళ్ళబ్బంగా వుంది. అవ్వుడవ్వుడు యేదో శబ్బంలాంటిది వినపడుతున్నది గానీ అది వినపడీ వినపడముందే ఆగిపోతున్నది.

“వాళ్ళకు నేనంచే. (పేమ. వాళ్ళకు యెన్నో కధలు చెస్తాను, వాళ్ళ కని యిష్టం, వాళ్ళు అంత యవ్వనంలో వున్నారు. వాళ్ళమధ్య నాకు హాయిగా వుంటుంది. వాళ్ళ వైపు చూస్తూ అనుకుంటాను: “ఒకప్పుడు. నేను వాళ్ళలాగ వుండినాను. కానీ మా కాలంలో మనుషులకు యింకా యెక్కువ బలమూ, జీవశక్షీ వుండినాయి. అందుకే జీవితం యింతకంకు ఆనందంగా సార్హకంగా వుండింది... అదీ సంగతి. *

ఆమె మళ్ళీ మౌనంలో పడిపోయింది. ఆమె పక్కన కూర్చున్న నాకు విషాదం కలిగింది. యింతలో అమె తూగుతూ నంది, తల వూపుతూ, యేదో గొణుక్కుంటూ గొంతులో. (పార్టన కాబోలు.

ఒక నల్సని మేఘం, పర్వత పంక్తి లాంటి విషమ బాహ్య రేఖలతో, సమ్ముదంనుండి ఉద్భవించి, మైదానంవై పుకు వచ్చింది. దాని అత్యున్నత శిఖరంనుండి ముక్కలు తెగిపోయి ముందుకు. వురుకుతున్నాయి, నడ్ముతాలను ఒకొకదాన్నే ఆర్పివేన్తూ సమ్ముదం మర్మరిస్తు న్నది. కాస్త దూరంలో వున్న (దాక్షతోటనుండి ముద్దులూ, గునగునలూ నిట్బూర్సులూ వినపడుతున్నాయి. మైదానంలో. కుక్క. మొరుగుతున్నది.. గాలిలో యేదో వింత వానన నిండింది, ముక్కులకు. ఘాటుగా. తగులుతూ. నరాలకు జిలజిల మనిపిన్తూ. మేఘాల నీడలు భూమిమీద. గుత్తులు. గుత్తులుగా పడుతున్నాయి; ఒకోసారి మౌసిపోతూ, ఒకోసారి దట్టమ్హై. స్పష్టంగా కనపడుతూ. చందుడు అస్పష్టంగా, పాల రాయి. కాంతిలాగ అయిపోయినాడు, అప్పుడప్పుడు. మేఘ ఖండాల చాటున పూర్తిగా కనపడకుండా పోతూ. యిప్పుడు చీకటి గమ్మి, మేదో భయంకరమైనది అక్కడ పాొంచుక్‌ని వున్నట్ళు ముష్కరంగా వున్న మైదానంలో యెక్కడో దూరాన చిన్న నీరి దీపాలు మినుకు మినుకు మంటున్నాయి. యెవరో మనుషులు మైదానంలో దేనికోసమో వెదకుతూ అగ్శివుల్సలు గీస్తే అవి వెలిగి వెంటనే గాలికి ఆరిపోయినట్టు, ఆ దీపాలు వున్నట్టు; ండి తళుక్కుమంటున్నాయి. అవి చ్మితంగా వున్నాయి ఆ నీలి దీపాలు, దేవతాకధల్సోలాగా కనిపిస్తూ.

“అక్కడ. దూరాన నీకు మిణుగురు లేమైనా కనిపిస్తున్నాయా?" అని అడిగింది ఇజెర్లీ ల్‌,

“ఆ నీలి దీపాలా?” అన్నాను నేను మైదానంలోకి చేయి చూపుతూ.

“ఉన్పిలైి ఆం ఆ చిన్న దీపాలు. అపి యింకా కనపడుతున్నా యన్న మాట! నా కండ్శకు కనపడవులే. యిస్పుడు నాకు కనపడనివి చాలా వున్నాయి

“అవి యెలా వచ్చినాయి? అని అడిగినాను ముసలామెను.

వాటినిగురించి అప్పటికే నేను ఒక వివరణ విని వున్నాను ఐన్మా ముసలి ఇజెర్సీల్‌ యేమి చెప్తుందో విందా మనుకున్నాను,.

“అవి మండే దాంకొ హృదయంనుండి వచ్చినవి. ఒకప్పుడు. ఒక హృదయం మండింది. అందులో యిప్పుడు మిగిలినవి ఆ మీణుగురులు. ఆ కధ చెప్పాను. అది కూడా పాతదే. (పతిదీ పాతదే. పూర్వ కాలంలో యెన్ని మంచి విషయాలు వుండినాయో చూడు! యివ్పుడు యేమీ లేవు-- మనుషులు లేరు, గొప్పు పనులు లేవు కధలు లేవు- పూర్వకాలంనాటి వాటితో పోల్చ దగినవి యేమీ లేవు. యెందుకు? వెప్పుమరి. ఆం నీవు చెప్పలేవు. నీకేం తెలుసు? మీ యువకుల్ళో యెవరికైతే యేం తెలుసు? గతాన్ని శోధిస్తే జీవిత సమస్యల కన్నిటికీ జవాబులు దొరుకుతాయి. కానీ మీ రాపని చేయరు, అందువలన మీ కేమీ తెలియదు. యేమి జరుగుతున్నదో నేను గమనించలే ననుకున్నావా? యెంతో బాగా గమనిస్తున్నాను, కండ్డు బలహీన మైనప్పటికీ మనుషులు జీవించడానికి బదులు జీవితానికి సిద్దం కావడంలో తమ ఆయున్సంతా గడిసేస్తు; న్నారు. అలా కాల మంతా వ్యర్భం చేసి, అంతా పోగొట్టుకున్న తర్వాత విధిని నిందిస్తారు. విధికేమి సంబంధం? (వతి వాకడూ _ యెవని విధి వాడే. యీ నాడు (పపంచంలో అనేక రకాల మనుషులు వున్నారు, కానీ బలంగలవాళ్ళు. లేరు. యేమైనారు. వాళ్ళు? యిక అందమైైనవాళ్ళు దినదినానికీ తగ్గి పోతున్నారు.”

ముసలామె అగింద్కి బలంగలవాళ్ళూ, అందమైన వాళ్ళూ యేష్టైనారో యోచించడానికి; యోచిస్తూ అమె చీకటి ష్టైదానంలోకి పారజూసింది, జవాబు కొరకు అక్కడ. వెదకుతు న్న్బు,

ఆమె కథ మొదలు 'ెట్టిందాకా మౌనంగా అగినాను, నే నేమన్నా ఆమె పక్కదారి పట్టుతుందేమో అనే భయంతో.

కాసేపట్లో ఆమె మొదలుపెట్టింది.

111

“వాలా చాలా కాలం కిందట్క మూడు పక్కల చుర్శమమ్హైన అడవులూూ నాల్నివ పక్క మ్హైదానమూ. గల ఒక (పొంతంలో ఒక తెగ జనులు నివసిస్తూ వుండినారు. వాళ్ళు బలమూ ధ్నెర్యమూ గలవాళ్ళు, ఉల్హాసంగా బతికేవాళ్ళు.. కానీ వాళ్ళకు చెడ్డ కాలం వచ్చింది, యితర తెగలు వాళ్ళమీదికి దండెత్తి వాళ్ళను అడవి మధ్యకు తరిమేసినారు. ఆ అడవి. చీకటిగా బురదగా వుండింది; యెందుకంటే అది చాలా పురాతనమైన అడవి, ఆకొళశం కనపడకుండా చెట్ట కొమ్ములు దట్టంగా అల్టుకున్నాయి, దట్టమ్నైన ఆకుల సందునుండి సూర్య కిరణాలు బురదనేలకు చేరడం దుర్శభం. యెక్కడైనా సూర్య కిరణాలు కింద నీళ్ళమీద పడిన చోట విషపూరితమ్హైన ఆవిరి ఉద్భవించి దానితో జనులు రోగం

వచ్చి చచ్చిపోయేవాళ్ళు. ఆ తెగలోని (ప్రీలూ పిల్ళ్ణలూ యేడన సాగినారు. జరిగిన దాన్ని గురించి యోచిస్తూ మగవాళ్ళు. దిగులు పడినారు. అడవిలోనుండి బయటపడడం తప్ప గత్యంతరం లేదు. బయటపడడానికి. రెండే మార్గాలు వున్నాయి: ఒకట్కి వచ్చిన దారివెంట తిరిగి పోవడం, కానీ ఆ దారి చివరన బలవంతులూ, (కొరులూ అయిన శ్యతువులు వున్నారు; మరొకటి, అడవిగుండా ముందుకు పోవడం, కానీ యీ దారిలో (బహ్మాండమైన వృష్షాలు వున్నాయి, వాటి విస్తారమైన కొమ్మలు ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకొని వున్నాయి, వాటి ఊడలు వడదిరిగి బురద నేలలో లోతుగా పొతుకొని వున్నాయి. శిలలలాంటి యీ చెట్టు పగటిపూట మసక చీకటిలో మౌనంగా నిశ్చలంగా నిలుచుకొని వుంటాయి; చీకటి. పడినాక నునుషులు మంటలు వెలిగించినప్పుడు అవి వాళ్ళమీదికి మూసుకొని వచ్చినట్ళుంటాయి, మైదానపు స్వేచ్చలో పుట్టిన యీ జనులు వాళ్ళను నలిసివేయడానికి కాచుకొని వున్నట్టున్లు నీడల మధ్య బంధింవబడినారు.. చెట్ల తలల మధ్య గాలి మూలుగుతూ పోయినప్పుడు అన్నిటికం చ భయంకరంగా వుండేది అక్కడ బంధింపబడిన జనులకు అఆరణ్యమంతా విషాద గీతం పొడినట్టుండేది. వాళ్ళు ధ్భెార్యంగల జనులని అన్నానుగాా తమను ఓడించిన శ్యతువులతో చావుకు తెగించి పోరాడేవాళ్ళే యుద్ధంలో తమ జాతి నిర్మూలమౌతుం దనే భయం లేకపోతే: వాళ్ళు తమ పూర్వీకుల సంపదాయాలను సంరక్మించుకోవలని వుండింది, వాళ్ళు నిర్మూలమైత్సే ఆ నంపదాయాలు వాళ్ళతో పాటు నశిస్తాయి. అందువలన వాళ్ళు ద్‌ర్ద. ర్మాతులలో తమ. గతికి విచారిస్తూ కూర్చునేవాళ్ళు, ఆ విష వాయువుల మధ్య, అరణ్యం. పొడే విషాద సంగీతం మధ్య. వాళ్ళు అక్కడ కూర్చొని వుండగా వాళ్ళచుట్పూ మంటల నీడలు మౌన నృత్యం చేస్తూ గంతులు వేసేవి; అవి కేవలం నీడలు కానట్యూూ, అడవి భూతాలూ, అడునునేల భూతాలూ ఈమ విజయోత్చవం చేనుకుంటున్నట్టు వుండేది... మనుషులు విచారిస్తూ కూర్చునేవాళ్ళు, దిగులు మనుషులను నిర్వీర్యపరిచినట్ళు యేదీ నిక్వీర్యవరచదు, వని గానీ ఆడవాళ్ళు. గానీ. దిగులుతో వాళ్ళు బలహొను లైనారు..., వాళ్ళు. హృదయాలలో భయం. వుట్టిందిి అది వాళ్ళ బలమైన చేతులను కట్టి వేసింది, విషవాయువులతో మరణించినవాళ్ళ _ దేహాలమీద పడి యేడ్చే ఆడవాళ్ళనూ, భయంతో నిస్సహాయుల్సై. జీవించేవాళ్ళ దుర్నతికి ళోకించే ఆడవాళ్ళనూ చూస్తుంటే. వాళ్ళను ఖితి ఆవరించింది. అడవిలో పిరికి మాటలు వినపడడం (ప్రారంభమైంది - మొదట మెల్ళగ్యా. బెరికి బెరికిగా. కానీ కారిం గడిచేకొద్నీ అంత కంతకూ బిగ్గరగా, చివరకు ఆ జనులు అనుకున్నారు, శళ్యతువులవద్దకు పోయి తను "స్వేచ్చను వాళ్ళకు అర్పించాలని. చచ్చిపోతామని వాళ్ళు యెంతగా భయపడినా రంకు, బానిన బతుకు బతకడానికి వాళ్ళలో ఒక్కడూ వెనుకాడలేదు. అ తరుణంలో దాంకొ (వత్యకమ్హై అ దుర్గ్శతిమండి వాళ్ళను రక్షించినాడు.

6-2488 వ]

ముసలామె యీ దాంకొ మండే గుండె కధను చాలా సార్గు చెప్పినట్ళుంది. ఆ కరకు జీర గొంతుతో ఆమె అ కధ వెప్పూనవుంటు, దురదృష్మృవంతులైన ఆ నిర్వాసితులు విషవాయువులచే మరణించే ఆ అడవిలోని శబ్బాలు నాకు వినిపిస్తున్నళ్ళే వుంది,

“ోదాంకొ. అ. తెగకు చెందినవాడు, అందమైన యువకుడు. ఆఅందమ్హై నవాళ్ళు యెప్పుడూ. ధ్నార్యవంతులుగా వుంటారు. అతను తన సహచరులతో యిలా అన్నాడు:

“ఆలోచనలతో రాళ్ళు పక్కకు పోవు. యేమీ వేయనివానికి యేమీ లభించదు. అలోచనతోన్తూ విచారంతోనూ మన శక్తి సన్నగిల్బ జేయడం యెందుకు? లేవండి అడవిలో అవరి కొన వచ్చిందాకా పోదాం. యేమ్హైనా అడవికి అంతం అనేది వుండాలి- (వతిదానికీ అంతం వుంది. రండి బయలుదేరుదాం

“వాళ్ళు అతనిన్హైపు చూసినారు, అతని కండ్హలో జీవమూ, బలమూ వెలుగుతున్నాయి, తమలో అతను ఉత్తమమైన వ్యక్తి అని వాళ్ళు (గహించినారు.

“వ్చమ్మల్ని నడిపించు అన్నారు. వాళ్ళు.

“అతను వాళ్ళను నడిపించినాడు.”

ముసలామె మౌట్టాడడం అపి, మైదానంలోకి చూసింది. మైదానం అంతకంతక్రూ చీక టౌతున్నది. దూరాన దాంకొ మండే. గుండెనుండి మిణుగురులు వెలుగుతున్నాయి, తృణకాలంపాటు. వికసించే అలౌకికమైన నీలి పుష్బాల లాగ

“ఆ విధంగా దాంకొ వాళ్ళను నడిపించినాడు. వాళ్ళు అళన్ని బుద్చి పూర్వకంగా అనుసరించినారు, అతన్ని నమ్మినారు గనుకు అది కష్టమైన దారి, చుటూ ॥ అడుగడుగునా యీ నంటు నోర్డు తెరిచి వవ దిగమింగేవి; చెట్టు తు గోడ లాగ దారి కడ్డం వుండేవి. చెట కొమ్మలు అర్థిబిల్సిగా "పెనవేసుకున్నాయి, వెట్ల ఊడలు పాముల్గాగా దిక్కుదిక్కులా వ్యాపించినాయి. (వతి అడుగుకూ వాళ్ళు రక్తమ్మూ ఇమటా ధారవోయవలసి వచ్చింది. చాలా రోజులు వాళ్ళు నడిచినారు.... వాళ్ళు ముందుకు నడిచే. కొద్సీ అడవి దట్టృమ్నైంది, వాళ్ళ కాళ్ళలో శక్తి క్షీణించింది, అప్పుడు దాంకొకు వ్యతిరేకంగా గునగునలు. (పారంభమైైనాయిి. అతను క్యరవాడనీ అనుభవం లేదనీ, తమను యిక్కడికి తీసుకరానడం అతని తప్పు అనీ అంటూ, కానీ అతను వాళ్ళ అగభాగాన నడుస్తూనే వున్నాడు, నిశ్చలమైన ధ్నెర్యంతో, నిశ్చితమైన ననన్సుతో,

“కానీ ఒక రోజున అడవిలో తుఫాను చెలరేగింది. చెట్టు భీకరంగా గుసగుస లాడుకుంటున్నాయి. తణంలో అంతా గాఢాంధకార మైంది ఆ అడవి పుట్ట నప్పటినుండి యెన్నిర్యాతులు గడచినాయో ఆ ర్యాతులన్నీ యిక్కడ _గుమికూడినట్టు. ఆ "పెద్ద చెట్బకింద ఆ చిన్న మనుషులు తుఫాను గర్హల నుధ్య నడుస్తూ వుండినారు.. వాళ్ళు నడుస్తూ వుండగా ఆ (బహ్మాండమ్లైన పట్టు కిటకిటలాడుతూ భీకర సంగీతం చేసివాయి;

పెట్ట కొనలపైన మెరుపు మెరునూ, తృణ కాలం ముష్కరమ్టైన నీల కాంతి వెదజల్ళి అంతలోనే అదృశ్యమై, వాళ్ళ హృదయాలను భయంతో (బద్బలు చేస్తున్నది. మెరుపుల ముష్కర కాంతిలో చెట్టు సజీవంగా వున్నట్టు కనపడుతున్నాయి ఆ చీకటినుండి. తప్పించు కొనిపోడానికి (పయత్నిస్తున్న ఆ మనుషులను పట్టుకోడానికి వడదిరిగిన తమ దీర హస్తాలు చాచి. వలలాగా అల్సుకుంటున్నట్టు. నల్దని చెట్టు అకుల గుండా యేదో ముష్కరంగా, నలగ్యా భీకరంగా వాళ్ళవైపు తొంగిచూస్తున్నది. ఆ దారి కష్టమైనది ఆ దారిలో బయలుదేరిన మనుషులు అలసిపోయి ధ్మెర్యం కోల్పోయినారు. కానీ తమ బలహీనతను ఒప్పుకోడానికి వాళ్ళు సిగ్గు పడి అందరికంపటి ముందు నడుస్తున్న దాంకామీద తము కోపాన్నీ, ఈమ ద్వేషాన్నీ కక్కినారు. తమను నడిసించడానికి అతను అసమర్భుడని వాళ్ళు అతన్ని నిందించసాగినారు.

“వాళ్ళు అగి అలసటతో అగహంత్నో అతన్ని దూస్నించసొగినారు, ఆ (_పకంపమొన గాఢంధకారంల్నో ఆ తుఫాను విజయాట్టహాసాలమధ్య,

'నీవ్చు అసహ్యమైన దుష్ట మృగానివి మమ్మల్ని యీ దున్శితికి తెచ్చినావు” అన్నారు. వాళ్ళు. “యిక్కడికి నడిపించి మమ్మల్ని నిర్విర్యులను చేసినావు, దీనికి నీవు మరణ శిక అనుభవిస్తావు!

“దాంకొ వాళ్ళవైపు తిరిగి అన్నాడు: “మిరు నడిపించ మన్నారు. నేను నడిపించినొను. మిమ్మల్ని నడిపించే ధ్నెర్యం నాకుంది అందుకే నడిపించడానికి పూనుకున్నాను. మరి మీరో? మీ కొరకు మీరు చేసిం దేమిటి? దీర్చ (వయాణానికి మీ శక్తిని కూడగట్టుకో కుండా మీరు నన్ను అనుసరించినారుు అంతకు తన్న మీరేమీ చేయలేదు. మీరు గొరెల మంద మాదిరీ నన్ను అనుసరించివారు - అంతే.

“అతని మాటలతో వాళ్ళ కోపం యింకా మండిపోయింది.

“ ధ్సివ్చు చావాలి! నీవు చావాలిగ్‌ అని వాళ్ళు కేకలు వేసినారు.

“ఆరణ్యం. గర్జించి వాళ్ళ 'కేకలను (పతిధ్వనించింది. చీకటిని మెరుపు ముక్కలు ముక్కలు బేసింది. యెవరికోనం తాను యీ మసిశమకు పూనుకున్నాడో వాళ్ళ వైపు చూసినాడు. దాంకొ, వాళ్ళు అడవి జంతువుల్లాగా వున్నారని (గహించినాడు. వాళ్ళలో చాలామంది అతని చుట్టూ మూగినారు వాళ్ళ ముఖాలలో అతనికి మానవత్వపు చిహ్నాలు కనిపించలేదు, వాళ్ళ నుండి తనకు జాలి అభించదని అతను తెలుసుకున్నాడు. అప్పుడు వాళ్ళమీద నిరనన పొంగింది అతని హృదయంలో, కానీ కనికరంచేత అణగిపోయింది. ఆ జనులమీద అతనికి (పేమ వుంది తాను లేకుంటే. వాళ్ళు. నశిస్తారని అతను భయపడినాడు. వాళ్ళను సులభమైన మార్నంలోకి నడిపించి రక్షించాలనే మహా కాంత అతని హృదయంలో నాల్కలు సాచుతూ మండింది. ఆ మహాగ్ని జ్వాలలు అతని కండ్శలో ఈ 83

(పతిఫలించినాయి.... అది చూస్తి అతనికి కోపం వచ్చిందని వాళ్ళు అనుకున్నారు, అందుకే అతని కండు ఆలా మెరుస్తున్నాయని వాళ్ళు అనుకున్నారు. వెంటనే వాళ్ళు తోజేళ్ళ లాగ జ్యాగత్త వహించినార్కు. అతను తమమీద పడతాడని యెదురుచూస్తూ. వాళ్ళు అతనికి యింకా. దగ్గరగా వచ్చినారు, అతన్ని పట్టుకొని చంపాలని. వాళ్ళ ఉద్బేశం అతను (గహించినాడ్సు. అతని గుండెలోని జ్వాలలు యింకా (ప్రకాశవంతంగా (పజ్వలించినాయి, యెందుకంపే అతని కాంక్షా జ్వాలలకు సంతాస తైలం లోడ్జెందిం

“అరణ్యం. విషిద సంగీతం పాడుతూనే వుంది ఉరుము గర్నిస్తూనే వుంది, వర్షం కుమ్మరిస్తూూవే వుంది.

చ్పన్సష్టుల కొరకు నేను యేం చేయాలి?! ఉరుమును మించిన శబ్బంతో దాంకా అరిచినాడు.

“హరాత్తుగా అతను తన లొమ్ము పగల చీల్చి, గుండె వూడ బెరికి తలపైన యెత్తుగా పట్టుకున్నాడు.

“అది సూర్యునిలాగ వెలిగింది, సూర్యువికంలు కూడా కాంతిగా వెలిగింది అరణ్యం ఉద్బతి తగ్గిపోయి యా దివిటీవలన, తన జనుల పట్ట గల యీ మహ్వాసేమ దివిటీవలన, కాంతివంతమ్హైంది; దీనిముందర అంధకారం తిరోగమించి వణుకుతూ, అరణ్యమధ్యలో నోరు తెరుచుకొని. వున్న అడుసు గుంతలో దుమికింది, ఆశ్చర్యంతో ఆ జనులు చేష్టలు చక్కి శిలా వి్య్మగహాలలాగ_ అయిపోయినారు.

*రండిి నావెంట" అని అరిచి దాంకి ముందు కురికినాడు, తన మండే గుండెను తలస్టైన యెత్తి పట్టుకొని దాని వెలుగులో దారి చూపుతూ,

“వాళ్ళు మంత ముగ్ను లైనట్టు అతనివంట నడిచినారు. అరణ్యం మళ్ళీ గునగునలాడుతూ, ఆశ్చర్యంతో తన కొనకొమ్మలు ఊచసాగింది. కానీ దాని గుసగుసలు పరిగెత్తే. మనుషుల వదద్వనిలో అణిగిపోయినాయి.. మండే గుండెయొక్క అద్భుతమైన దృళ్యంతో ఆకర్షింపబడి వాళ్ళు ధ్నార్యంగా, వేగంగా ముందుకు నడిచినారు, అప్పుడుకూడా వాళ్ళలో కొందరు నళించినారు కానీ కన్నీళ్ల్లూ ఫిర్యాదులూ లేకుండా నశించినారు. అందరికీ ఆ్యగభాగాన దాంకొ నడున్తూూనే వున్నాడు, అతని హృదయం అంతకంతకూ దీప్తివంతంగా మండుతూ,

“హరాత్తుగా వాళ్ళముందర అడవి విడిపోయింది విడిపోయి. వాళ్ళకు దారి యిచ్చి వాళ్ళ వెనుక మళ్ళీ మూసుకపోయింది, మౌనంగ్యా దట్టంగా, దాంకొొ అతని అనుచరులూ నూర్యకాంత్సీ వర్ష పరిశుద్దమ్నైన గారీ సమ్ముదంలాగ విస్త్రరించుకొని వున్న (పదేళంలోకి హఠాత్తుగా (వవేశించినారు.. తుఫాను వాళ్ళవెనుక అడవిలో వుండిపోయింది; యిక్కడ యెండ కాన్సున్నద్కి మైదానం జీవంతో తొణికిసలాడుతున్నద్కి గడ్మి ముత్యాల వర్ష

బిందువులతో అలంకరించుకుంది, నది నువర్శకాంతు లినుతున్నది. అవ్పుడు సాయర్మతమ్హై వుంది నూర్య కిరణాలు నదికి యెరుపురంగు ఫూసినాయి, దాంకొ లొమ్ముగాయంనుండి వెచ్చని ధారగా కారే పచ్చినెత్తురులాంటి యెరువు.

“ఢీర్రుడ్డైన దాంకొ ఆ అనంతమైన మైదానాన్ని కలయ జూసి ఆ స్వేచ్చా (పదేశాన్ని అనంద దృక్కులతో పారణాస్కి సగర్వంగా నవ్వినొడు. అప్పు డతను నేలబడి మరణించివాడు.

“్రజ్రని అముచరులు సంతోషంతో, ఆశతో నిండిపోయి. అతను మరణించిన విషయమూ. అతని మృత దేహం వక్కన అతని థీర హృదయం యింకా మండుతున్న విషయమూ గమనించలేదు. కానీ ఒక పిరికివపంద గమనించి కారణం తెలియకుండా భయపడి ఆ మండే. గుండెను కాలితో తొక్కినాడు. అది మిణుగురులుగా (బద్దలై అరిపోయింది.,

“అందుకే మైదానంలో, తుఫాను వచ్చే ముందు నీలి మిణుగురులు యెప్పుడూ కనపడుతుంటాయి”

ముసలామె. తన మనోహరమైన కధ ముగించేటప్పటికి మైదానం యెంతో నిళ్ళబ్బ మ్రైంది- తన సహచరుల కోసం తన గుండెనే మండించి తనకు యే మతమూ (వళిఫలం కోరకుండా మరణించిన ఛథీర దాంకొయొక్క బలం చూసి అశ్చర్యంతో (యొన్పడినట్ను మైదానం యెంతో నిళ్శబ్బమైంది. ముసలామె న్యిదపోయింది. అమెవై: వు చూస్తూ, అమె బ్యురలో యింకా యెన్ని కధలూ, యెన్ని న్మృతులూ వున్నాయో అని అశ్ళర్యపడినాను. దాంకా. మండే గుండెను. గురించ్కీ యిన్ని మనోహరమైన, ఉత్తేజకరమైన గాధలు సృష్టించిన మానవ ఊహా శక్తిని గురించీ యోచిన్తూ వుండినాను.

ముసలి ఇజెర్లీల్‌ గాఢ నిదలో మునిగిపోయింది. గాలికి ఆమె యెండిన రొమ్ముమీది బట్టలు. పక్కకు తాలగినాయి. ఆమె ముసలి శరీరంమీద బట్టలు కప్పి ఆమె పక్కన నేలమీద పండుకున్నాను. మైదానం చీకటిగా (వశాంతంగా. వుంది. మేఘాలు నెమ్మదిగా, ఆయాసంగా కదలుతున్నాయి; సమ్ముుదం మెత్తగా విచారపూరితంగా గునగుసలాడుతున్నది.... 1895

పొద్దు బోడానికి యె

దట్టమైన బూడిదరంగు. పొగ మేఘాలు వెల్మొగక్కే (బహ్మాండమ్భైన సర్పంలాంటి పొపెంజర్‌ రైలు అపారమైన మైదానంలో, పసుపురంగు సము దంలాంటి గోధుము పైరులో అద్బశ్యమౌతున్నది. పాగ వేడిగాలిలో కరిగిపోయినట్నే, ఆ అపారమైన ఖాళీ మై దానంయొక్క నిర్శప్త మౌనాన్ని కొద్చి షణాలపాటు భన్షం చేసిన ఆగహపూరిత మహాధ్వని సమూహం కూడా కరిగిపోయింది. ఆ అపారమైన మైదానం మధ్య ఒక చిన్న రైల్వే "స్టేషను వుంది; దాని ఒంటరితనం మహా విషాదకరమైన అనుభూతులు కలిగిస్తుంది.

కటువుగా వున్నా, కనీసం నజీవంగా వున్న ర్లైలు శబ్బం మాయమ్టైపోయిన తర్వాత అదే. విసుగు కలిగించే నిశ్శబ్బం "స్పేషన్ను మళ్ళీ ఆవరించింది,

మైదానం స్వర్మ్య చ్భాయలో వుంది అకాశం ఇందనీలపు రంగులో వుంది. రెండూ హద్దులు. లేనివి. అంత అపారమైన విస్త్రతిలో చిన్న యిటుక రంగు "స్టేషన్‌ భవనాలు యెలా వున్నాయంటే ఊహా శక్తి లేని కళాకారుడు (శమపడి వేసిన విషాద చితంమీద పొరపాటుగా కుంచె శతగిరి దాని అందాన్ని చెడగొట్టుతున్న మరకలలా గున్నాయి.

(వతి దినమూ మధ్యాహ్నం పం(డెండు గంటలకూ, సౌయం(తం నాలుగు గంటలకూ మై దానంలోనుండి రైళ్ళు వచ్చి "స్పేషనువద్ద సరిగా రెండు నిముషాలు ఆగుతాయి. అ నాలుగు నిముష్థాలూ స్టేషన్‌కు (వధానమ్హైన ఆటవిడుప్పు నిజానికి ఒకే ఒక ఆటవిడుపు; యెందుకంటే అవి మాతమే అక్కడ పనిచేసేవాళ్ళకు కొత్త అనుభవాలు తీనుకవచ్చేవి.

(వతి రైలులోనూ. రకరకాల దుస్తులలో రకరకాల మనుషులు వుండేవాళ్ళు. వాళ్ళు క్షణకాలం న్యతం (పత్యక్షమాతారు: ర్హైలు "పెళ్ళెల కిటికీలవద్ద అలసిన చిరొాకువడిన, అస్తృవ్యస్తవు ముఖాల షణ భంగుర చిితం = ఆ తర్వాత ఒక గంట్క ఒక ఈల యింతతో దబదబ శబ్హంతో ఆ ముఖాలు యెగిరిపోతాయి, మై దానంలోక్తి దూరంలోక్సి జీవితం తొణికిసలాడుతూ. పొంగులు వారుతూ వుండే నగరాలలోకి.

"స్టేషన్‌ ఉద్యోగులు యీ ముఖాలను ఆసక్తితో తేరిచూసేవాళ్ళు; రైలు పోయిన తర్వాత వాళ్ళు ఒకరితో ఒకరు తమ మానసిక ముదలను చెప్పుకునేవాళ్ళు. వాళ్ళచుట్నూ సర్వ్మతా మౌన మైదానం విస్తరించి వుంది, వాళ్ళమీద నిర్మిప్ప అకాశం కమాను తిరిగి

వుంది, వాళ్ళ హృదయాజఒలో ఈర్ష్య గూడుకట్టుక్‌ని వుంది - జీవిత పరిధికి వెలిగా వున్నట్టున్న యీ యెడారిలో తమను ఖ్నదీలుగా వదలి, రోజూ తమకు తెలియని గమ్యాలవైైవు శరవేగంతో పోయే ఆ మనుషులమీద ఈర్ష్యం

స్వర్ధ సమ్ముదంలాంటి గోధుమ "పైరులో అదృశ్యమౌతున్న నల్స రిబ్బనులాంటి పోయే కైలును గమనిన్తూ యిక్కడ వాళ్ళు పా ట్‌ఫొరంమీద నిలబడి వున్నారు. యీ తణిక జీవిత దృశ్యపు మనోమ్ముదలలో వాళ్ళు గాఢంగా లీనమ్తైపోయిి. మౌనంగా వున్నారు.

దాదాపు అందరూ వున్నారు యిక్కడః "స్పేషన్‌ మాస్టరు వున్నాడు, లావుగా; గోధుమరంగు వెం్యడుకలతో, కోన్సక్‌లాగ. పెంచిన పెద్ద మీసాలతో, నహృదయుడ్డైన మనిషి అతని అసిస్టెంటు వున్నాడు, పిల్చి గడ్డంతో, యర వెండుకల యువకుడు; లుకా అనే స్టేషన్‌. గార్డు వున్నాడు, హువ్వారూ, యుక్తిగల. చిన్న మనిషి గోమొజొవ్‌ అనే ఒక న్విచ్‌మన్‌ వున్నాడు, మితభాషి దట్టృమ్టైన గడ్డం గల దిట్టమైన మనిషిం

"స్పేషన్‌ వాకిలి పంచన ఒక బెంఛీమిద స్టేషన్‌ మాస్టరు భార్య కూర్చొని వుంది. పొట్టిగా వున్న బలిసిన మనిషి అమ్మె. వేడికి చాలా బాధపడుతుంది. ఆమె ఒడిలో పసిబిడ్డ న్మిదపోతున్నది. బిడ్డ ముఖం తల్సి ముఖంలాగే గుం్యడంగా, య్యొరగా వుంది.

శైలు ఒక దిగుమారులో కిందికి పోయి అదృశ్యమౌతుంది, భూమి దాన్ని దిగ మింగిందా అన్నట్టు,

"స్పషను మాస్టరు తన భార్యవైపు తిరుగుతాడు.

“సమొవార్‌* సిద్దమ్టైంద్యా సోన్యా?ొ

“అయింది” జవాబిస్తుంది ఆమె మెల్టగా, నిరుత్సాహంగా.

“ోలుకా! యిక్కడంతా శ్యుభం చెయ్‌ -- ష్టాట్‌ఫారమూ, రైలు కమ్మీలూ వూడ్చు* వాళ్ళంతా యెంత చెత్త చేసి పోయినారో చూడు”

గనాకు తెలుస్కు మత్వేయ్‌ యెగోలొవిచ్‌.”

“ఆం టీ తీసుకుందామవూ, నికొలాయ్‌ ప్మెతోవిచ్‌

“మామూలే” అంటాడు అతని అసిస్పెంటుం

అప్పుడు పోయింది మధ్యాహ్నం రై ల్టైత్కే మత్వేయ్‌ యెగోలొవిచ్‌ తన భార్యతో యిలా అంటాడు:

“భోజనం సిద్దమ్టైందా, సోన్యాఖొ

సమొవార్‌ -- నీళ్ళు మరిగించి టీ తయారుచేసేందుకు రష్యా దేశ మంతటా వాడుకలో. వుండిన ప్యాతు యిది పొయ్యిమీద ెళ్ళేది కాదు, దీనిలోనే పొయ్యిలాంటిది వుంటుంది -- బాయిలర్‌లో లాగ, -- సం.

తరువాత అతను లుకాకు యెప్పుడూ. ఒకలాగ వుండే ఉత్తరువు యిచ్చి తమ యించ్చోనే భోంచేసే ఈన అసిస్పెంటుతో అంటాడు: “ఆం భోజనం చేద్చానూ?” “చేద్దాం” అని బవాబిస్తాడు అసిస్బ్రెంటు, తగిన వివేకంతో. అప్పుడు. వాళ్ళు సాట్‌ఫారం వదలి ఒక గదిలోకి పోతారు; అందులో యెన్నో మొక్కలూ. అతి తక్కువ ఫర్న్షిచరూ వుంది. ఆ గదిలో వంట వాసనలూ, పసిపిల్ణల అంగోటీల వానవలూ వస్తుంటాయి. భోజనాలవద్ద నంభాషణ యెప్పుడూ అప్పుడు తమను చాటవేసిపోయినదాన్ని గురించే. “పెకండ్‌. క్లాసు సెబ్బలో. పసుపురంగు చున్తులు వేసుకున్న ఆ నల్బజుట్టు యువతిని చూసినార్హా నికొలాత్‌ ప్యెతోవిచ్‌? నోట్ళో. నీళ్ళ్లూరే సరుక్కు నన్నడిగితే! “పరవా లేదు, కానీ దుస్తులలో తగిన అభిరుచి లేదు” అని జవాబిస్తాడు అసిస్టెంటు. అతని అభ్మిపాయ (పకటనలు యెప్పుడూ సంక్షిప్తంగా, ఆత్మవిశ్వాసంతో కూడుకొని వుంటాయ్యి. తన విద్యమ గురించీ, అనుభవం గురించీ గర్వం గల మనిషి గనుక అతను. అతను హైస్కూలు చదువు ముగించినాడు. ఆతనివద్ద నల్జి అట్టల నోటుబుక్కు ఒకటి వుంది. తనకు తగిలిన వుస్తః కాల్మ్ళోనూ, ప్యతికల్మోనూ గొప్పగొప్పవాళ్ళు చెప్పిన వాక్యాలు అందులో రానుకుంటాడు అథను. తమ ఉద్యోగవు పనికి వెలుపల అన్ని విషయాలలోనూ "స్టేషన్‌ మౌస్థ్రరు ఆతని జ్ఞానాన్ని - అంగీకరిస్తాడు, అతను చెప్పే (ప్రతిదాన్నీ లేడుగొ వింటాడు. ఆతని నోటుబుక్కులోని విజ్ఞాన మణులతో "స్ప్రేషన్‌ మాస్టరు మరీ ముగ్భుడ్జై, చాటిని విన్నవ్పుడు పసిపిల్టలలాగ పరవశం వెందుకాడు. నల్ఫిజుట్న యువతి దుస్తుల గురించి తన అసిస్పైంటు చేసిన అభ్యిపాయ (పకటన ఆతని మనసులో సందేవోలు రేపుతుంది. అతను అడుగుతాడు: “యేం? నల్ఫజుట్టువాళ్ళు పనువు దుస్తులు నేనుకోకూడదా?” “వే నంటున్నది రంగు కాదు, కైరి” అని వివరిస్తాడు నికాలాయ్‌ "పెతోవిచ్‌, గాజా గిన్నెలోనముంచి జాగత్తగా కొంత జాం తన తట్టలోకి వేసుకుంటూ, “జైలా? అద్జెతే సరే” అంగీకరిస్తాడు "స్టేషన్‌ మాస్టరు. అళని భార్య సంభాషణలో పాల్గొంటుంది యెందుకంకే యీ విషయం ఆమె హృదయానికి సన్నిపాత మెంది ఆమె బుద్దికి అందుబాటులో వుండేది. వాళ్ళ బు్యురలకు సున్నితత్వం అంతగా ఆంటళలేదు గనుక్క వాళ్ళ సంభాషణ నచ్చుగా సాగేది వాళ్ళ అనుభూతులను యెప్పుడోగాని 'స్పృశించేది గాదు. కిటికీలగుండా కనిపించేవి మౌనమ్యుద ధరించిన మైైదానమూ, (పశాంత నిస్సంగత్వంలో అద్భుళంగా వున్న అకాశమూ, 88

గంట కొకజైనా గూడ్సుబండి పోతుంది. వాటిని నడిపేవా భ్ళందరూ. పాత పరిచయస్తులు. గార్డులు తూగు ముఖాలవాళ్ళు, మ దానంగుండా యెడత౭ెగని (వపయాణాలతో వాళ్ళ. జీవం హరించిపోయింది. నిజమే, ఒకోసారి వాళ్ళు దారిలో జరిగిన వమాదాలను గురించి. చెప్తారు: ఫలానా చోట ఒక మనిషి హతుడైనాడు. లేదా వాళ్ళు తమ పనిని గురించి కబురు పప్పుకుంటారు; ఫలానా మనిషికి జరిమానా పడింద్తి మళవరికో బదిలీ అయింది. యీ చిటిసొటి విషయాలను వాళ్ళు చర్చించరుు అపురూనమైన మిఠాయి దొరికిన తిండి పొతులాగ గబాలున దిగమింగుతారు.

నెమ్మదిగా మై దానవు అంచుమీదికి దిగుతాడు నూర్యుడు, భూమిని నమీపించే కొద్బీ రక్తవర్షానికి మారుతూ. (పతిదానిమీదా య్యెరని నిగనిగ పెడుతుంది యిది యేదో జెంగనూ అస్పష్టృమ్టైన కాంష్షనూ రేకెత్తిస్తుంది -- యెడారి కావల వున్న న్బృలాల ఆకర్షణ. చిట్టచివరకు సూర్యుడు. దెగంతాన్ని తాకుతొడు, దానిలోనో, దానివెనుకనో నిన్పృహతో వడిపోతాడు,

చాలా "సేపు నూర్యాస్తమయపు ఉల్హాసవు స్వరాలు ఆకాశంలో నుతారప్పు సంగీతం పాడుతాయి. కానీ అది (కమ్ముకమంగా శీణించి శ్నీణించి, వెచ్చని నీరవ సంధ్య (వవేశిన్తుంది. చుక్కలు. నిక్కబొడుస్తాయి,. వొళ్ళంతా వణుకుతూ. వినుగు కలిగించే భూమిని చూసి భయపడినట్ట్ళు,

సంధ్యలో మైదానం కుంచించుకపోయినట్నుంటుంది; నిళ్ళబ్బంగా రాతి నీడలు అన్ని దిక్కులనుండీ స్పేషన్ను చుట్టుముట్టుతాయి. అప్పుడు సాక్షాత్తు ర్మాతి వస్తుంది, నల్బిగా చీకటిగా.

"స్పృషన్‌లో. దీపాలు వెలిగిస్తారు. అన్నిటికంటె. యెత్తున అన్నిటికంళు. కొంతిగా వచ్చని సిగల్‌ దీపం వుంటుంది, ఆంధకారంతోనూ, నిళ్ళబ్బంతోనూ ఆవరింపబడి. _

అప్పుడప్పుడు. గంట. వాగుతుంద్కి ర్లైలు రాబోతున్న దని చెప్పడానికి. ఆ పొచ్చరిక నాదం మైదానంలోకి పోతుంది, మైదానం దాన్ని మింగేన్తుంది.

గంట. వాగిన కాసేపటికి ఒక య్యొర దీపం చీకటి యెడారిలోనుండి మెరున్తూ వస్తుంది; ఆంధకారపు ముసుగులో ఒంటరిగా వున్న స్పేషన్‌న్లైవు దారి బేసుకుంటూ వచ్చే ర్లైలుబండి గర్హనతో మ్హైదానవు. నిళ్ళబ్బం (బద్బలౌతుంది,

యీ చిన్న స్టేషన్‌లో “కింది వర్గాల””వాళ్స్ళ జీవితాలు (సభువర్శంవాళ్ళ జీవితాలకం'ము భిన్నంగా వుండేవి, స్ప్రేషన్‌కు ఏడు మైళ్ళ దూరంలో తన భార్యా, తమ్ముడూ వున్న (గ్రామానికి. పరుగెత్తి! పోవాలనే. కోరికతో. స్టేషన్‌. గార్డు లుకా నిరంతరం సంఘర్షణ పడేవాడు. అక్కడ అతని కొక “సంసారం” వుంది అలా చెప్పేవాడు ఆతను గోమొజొవ్‌కు

మామూలుగా తన బదులు “డ్యూటీ చెయ్య” మని నెమ్మదస్తుడ్యూ మితభాషీ అయిన ఆ స్విచ్‌మన్‌ను అతను అడిగేటప్పుడు,

“సంసారం” అన్నమాట విన్నప్పుడల్లా గోమొజొవ్‌ విధిగా నిట్బూర్చేవాడు.

“మంచిది పోయిర్కా” అనేవాడు అతను. “సంసారం చూసుకోవాలి గద్వా తప్పదు”

కొనీ అఫనాసియ్‌ యాగొద్క అనే మరో స్విచమన్‌ - తెల్బగ గడ్డం మాసిన గుర్ముడన్తి యర ముఖం గల ముసలి సిపాయి - యెత్తి పొడుపు స్వభావం గలవాడు; ఆతను లుకొను నమ్మడం లేదు.

“సంసారం అంటూ అతను వెక్కిరిస్తూ అపహాస్యం చేసేవాడు. “భార్య వుందను, కాస్త అర్హ ముంది, మరి నీ భార్య వుంద్యే ఆమె-- వితంతువా? లేక ఆమె మగడు సైన్యంలో వున్నాడా?”

ళోస్టోర్రా పిట్టల దొరా!” ఆంటూ లుకా అసహ్యంతో కసిరేవాడు,

యాగొద్కకు పక్షులమీద వ్యామోహం వుంది, అందుకని ఆ ముసరీ సిపాయిని అతను “పిట్టల దొర” అనేవాడు. అతని చిన్న యింటినిండాా యింటి బయటా పంజరాలూ, పకుఠల ఊయెలలూ (వేళాడుళుంటాయి. రోజంతా అతని యింట్మోనూ, యింటి బయటా షకల గోల వినిపించేది. ఆ సిపాయికి చిక్కిన క్వేల్‌ పక్షులు రోకటి పొటలాగ యెడతెగకుండా “చీప్‌ చ్నిరివ్‌* అంటూ కూసేవి స్టార్థింగిలు పెద్ద ఉసన్యాసాలు యిచ్చేన్కి వివిధ రంగుల. చిన్న పక్షులు విశాంతి యెరగకుండా కూతలు వేస్తూ, కేకలు వేస్తూ పాటలు పాడుతూ వుండేవి, సిపాయి ఒంటరి జీవితానికి ఆనందం కరిగిన్తూూ. ఆతను చన తీరిక సమయ మంతా వాటికి అర్పించినాడు. పతుల సట్ట అంత 'శద్దా తాత్పర్యాలు గం అతనికి. స్టేషన్‌లోని తన సహచరుల పట్ట యేమా(శమూ ఆనక్తి లేదు. అతను లుకాను పాము అనేవాడు, గోమొబజొన్‌ను రష్యన్‌ వెధవ అనేవాడు, వాళ్ళు ఆడవాళ్ళవెంట బడతారనీ, అందుకుగాను వాళ్ళను బాగా తన్నాలనీ వాళ్ళ ముఖాలమీదనే అనేవాడు.

మామూలుగా. అతని నిందలు లుకా పట్టించకోడు కానీ సిపాయి మితిమీరిపోతే, లుకా అతన్ని చాలా సేపు కసికొద్బీ చెడతిశ్కేవాడు:

“కోటలో యెంక్కా.. కొరికి. పారేసిన వుల్ని పాయా! నీ వెందుకు పనికొస్తాన్‌? ఆఫీసర్‌ మేకకు మద్చెల వాయించేవానివి. నీవు చేసిందల్హా ఫిరంగుల కింద కప్పల తరమడం, పటాలం కూరగాయలికు కావలి కాయడం, యితర్మ్యకు "సేర్చు పెట్టడానికి యెవరు నీవు? చావుపోరా. పిట్టల దొరా!”

ఆ వ్యాక్సవాహం (పశాంతంగా విని యాగొద్క పోయి "స్ప్రషన్‌ మాన్టర్‌కు ఫిర్యాదు చేసేవాడు. స్టేషన్‌ మాస్టరు తనకు అంతకంటె ముఖ్యమైన పనులు వున్నా యంటూ శేకలు వేసి అతన్ని తరీమేసేవాడు. తరువాత అతను లుకాను వెదకి పట్టుకొని తానే తిట్ట

క్ర

వర్షం (పారంభించేవాడు -- (పశౌంతంగా, ఆవేశపడకుండా,. సరమ బూతుల వాగ్భాలం ఉపయోగిస్తూ; అది విని లుకా పరుగెత్తి: పోయేవాడు, అనప్యాంతో ఉమ్మేస్తూూ.

గోమొజొవ్‌ లఘు మనస్తత్వాన్ని సిపాయి యెత్తి పొడిస్తే, గోమొజౌన్‌ నిట్బూర్చి ఆత్మ సమర్హన చేసుకోడానికి తంటాలు వడేవాడు.

యేం. చేస్తాం అది వదిలేటట్టు లేదు. అది తప్పే ననుకో, నిజమే; కానీ సామెత చెప్పినట్టు, తవ్వ లెన్నువారు తమ తప్పు ఇెరుగరు.”

ఒకరోజు సిపాయి దీనికి జవాబు చెప్పినాడు, మెళ్ళిగా నవ్వుతూ;

“అన్ని రోగాలకూ. ఒకకే. మందేనా! “తన్పు లెన్నువారు....” “తన్న లెన్నువారు...* ఒకరినొకరు తప్పులు బట్టుకోకపోతీ మనుషులకు మాట్టాడడానికేమీ వుండదు!”

"స్పషన్‌ మాస్టరు. భార్య గాక స్టేషన్‌లో మరొక (సీ వుండింది, అమె వంటమనిషీ అరీనా, అమెకు దాదొపు నలబై యేండ్లు వుంటాయి. మహా వికారంగా వుండేది -- పొట్టిగా, బొద్నుగ్యా. సాగి (చేళాడే లొమ్ముంతో, యెప్పుడూ మురికిగా అస్తవ్యస్తృంగొ, ఆమె. నడక బాతు నడకలా గుండేది అమె చీమల ముఖంలో బెదురు చూపుల. యిరుకు కన్నులు తళతళ లాడేవి. ఆ వికారమైన ఆకారంలో భయపడిన మనిషి లాంటిది. బానిస లాంటిది యేదో వుండేది. ఆమ లావు పెదవులు యెప్పుడూ అదొక విధంగా వుండేవి ఆమె (పతి వొక్కరినీ తమాభిక అడగదలచుకొన్నట్టు-యితర్భ ముందర కాళ్ళమీద పడాలనుకున్నట్యూూ, యేడుపు వస్తుందేమో అని భయపడుతున్నట్లూ. ఆమెను (వత్యేకంగా గమనించకుండా యిప్పుడు యెనిమిది. నెలలుగా గోమొజొవ్‌ స్టే షన్‌లో వున్నాడు. అమె యెొదుర్హెనప్పుడు అతను పోతూ పోతూ “హలో” అనేవాడు ఆమె (పతినమస్కారం వేసేది, మౌట్మా. డితే ఒకటి రండు మాటలు యాంతికంగా మౌాట్ళాడుకునేవాళ్ళు తరువాత ఇద్దరూ. తమ. దారిన పోయేవాళ్ళు. కానీ ఒక రోజున గోమొజొవ్‌ స్టేషన్‌ మాస్టర్‌ వంటయింటిలోకి వచ్చి తనకు చొక్కాలు. కుట్టమని అరినాను అడిగినాడు. అమె ఒప్పుకుంది, చొక్కాలు తయారైన తర్వాత వాటిని అమే అతని దగ్గరికి తీసుకొని పోయింది.

“ధాంక్స్‌”. అన్నాడు గోమొబొవ్‌. “ఒక్కొకటి పది కోపెక్కుల వంతున మూడు చొక్కాలు - ముప్పె కోపెక్కులు. యివ్వాలి నీకు కదూ?

“భాను” అన్నది అరీనాం

గోమొజొవ్‌ ఆలోచనలో పడినాడు.

“యే జిల్లా మీది?” అన్నాడు అతను చిపరకు ఆమెతో, ఆమె కండు యింతసేపూ అతని గడ్డంమీద వున్నాయి.

“ర్యజాన్‌ 1” అన్నది ఆమె+

రై

“వాల్రా దూరమే. యిక్కడి కనలు యెలొ వచ్చినావు?”

“రమ నాకు తెలియదు, నేను ఒంటరిదాన్ని... నాకు యెవరూ అేరుో

“ఒంటరితనం యింకా దూరంగానైనా పోయేటట్టు చేస్తుంది,” నిట్ళూర్చినాడు గోమొజొవ్‌. యిద్దరూ మళ్ళీ మౌనంలో పడిపోయినారు.

“వే సున్నాను చూడు. మాది వీల్ని-నోవ్‌గొలొద్‌. "సెర్గచేవ్‌ డ్మిస్టిక్‌చ్‌,” అన్నాడు కాసేవుండి గోమొజొవ్‌, “నేనూ ఒంటరివాణ్నే. యెవరూ లేరు. కానీ ఒకప్పుడు యిణ్నూ భార్యా, పీల్ళిలూ. వుండినారు.... యిద్బరు. పిల్ళలు, నా భార్య కలరాతో చచ్చిపోయింది? పిలలలు దాంతోన్తూ దీంతోనూ చచ్చిపోయినారు.... నేను -- వేను శోకంతో సగమ్హెైనాను. తరువాత బీవితం మళ్ళీ (పారంభించాలని (ఫయత్నించినాను, కానీ లాభం లేకపోయింది. కీ అయిపోయింది. మళ్ళీ కీ, యివ్వడం సాధ్యం కాదు. కనుక అలా వెళ్ళిపోయినాను- వెళ్ళగలిగనంంత దూరం వెళ్ళిసోయినాను.. రెండేండ్గకు పైన అయింద్కి యిల్నా జీవిస్తున్నాను...”

“నా సాంతం అనే నలం లేకపోల్కే కష్టంగా వుంటుంది” అన్నది ఆరీనా మెల్ళిగాం

“వాలా కష్టంగా వుంటుంది. సీవు వితంతువా?

“కాదు, నేను కన్యను”

“హ్మ్‌ పో అన్నాడు గోమొజొవ్‌, తన అపనమ్మకాన్ని దాచుకోడానికి (శమపడకుండా

“నిజం దేవుని తోడు” అరీనా పట్టుదల చూపింది.

గనీ వెందుకు “పెండి చేనుకోళేదు””

“ర్పోవరు. చేసుకుంటారు నన్ను; నా కేమీ లేదు. మగవాడు యేదో ఒకటి కావాలంటాడు.... యిక్క నా ముఖం యెంతో వికారంగా వుంది”

“నిజమే” పాగదీసినాడు గోమొజావ్స్‌ గడ్డం. నిమురుకుంటూ, ఆమెను చ్యితంగా సరిశిలిస్తూ. ఆమె జీతం యెంత అని అడిగినాడు అతమ.

“ళెండున్నర.”

“ఆణోణ అయిజే ముప్పె కోపెక్కులు యివ్వా అన్నమాట నీక్కు అం యిదుగో యీ ర్యాతికి వచ్చి తీనుకసొ, పది గంటలకు, నరేనా? డబ్బు యిస్తాను తరువాత టీ చాగుదాం, కబుర్భు చెప్పుకుందాం పొద్చుబోడానికి. మనం ఒంటరి (పాణులంం యిద్బరమూ, తప్పక రా”

“వస్తాను” అని ముక్తసరిగా చెప్పి వెళ్ళిపోయింది.

నరిగా పది గంటలకు తిరిగి వచ్చింది అమె తెల్బవారేముందు. వెళ్ళిపోయింది.

గోమొజావ్‌ ఆమెను మళ్ళీ రమ్మని ఆహ్వానించలేదు, ముప్పె కోపెక్కులు యివ్వనూ

ర

లేదు. అమె తనంతకు తానే మళ్ళీ వచ్చింది. నోవు లాగ అణకువగా అమె మళ్ళీ వచ్చింది వచ్చి అతని ముందర మౌనంగా నిలబడింది. అతను మంచంమీద వండుకొన్న చోటనుండి ఆమెన్లైపు యెగజూసినాడు.

“కూర్చో” అన్నాడు కాసేపుండి పక్కకు జరుగుతూ.

అమె కూర్చున్న తర్వాత అతను అన్నాడు,

“చ్తూడ్సు. యిది రహన్యంగా వుంచు. మూడో కంటివానికి తైలియనీ వద్దు, వింటున్నావా? జెలిస్తే నేను చిక్కులో పడతాను. వేను వయసులో లేను నీవూ లేవు... అర్హమ్టైందా?”

ఆమె ఈల ఫపూపింది.

ఆమెను సొగనంపేటప్పుడు అతను అమ చేతికి కొన్ని పాత గుడ్డలు యిచ్చినాడు, బాగు చేయడానికి

“మ్రూడో కంటివానికి తెలియనీ వద్దు అతను మళ్ళీ హెచ్చరించినాడు.

అలా వాళ్ళు తమ సంబంధం యితర్శకు జెలియకుండా జా(గత్త గా చాచిపెట్టు! కుంటూ కలిసి జీవిస్తూ వుండినారు.

ర్యాతివూట అరీనా దొంగగా దాదాపు మోకాళ్ళమీద (పొకుకూ వచ్చేది అతని గదికి. అతను ఆమెను సాదరంగా స్వీకరించేవాడు, తాను (పభువూూ యజమానీ అన్న ధోరణిలో.

*ట్రైలాంటి మూతి నీది!” అనేవాడు అతను ఒకోసారి.

అమె బలహీనంగా చిరునవ్వు మ్యాతం నవ్వేది శమానణపూర్వకంగా; వెళ్ళిపోయేటప్పుడు. గుడ్డల మూట పట్టుకపోయేదిి అతనికి బాగుచేసి పెట్టడానికి,

వాళ్ళు తరుచుగా కలునుకునేవాళ్ళు కాదు. కానీ ఆప్పుడప్పుడు స్టేషన్‌ ఆవరణలో కలుసుకున్నప్పుడు, అతను రహస్యంగా వెప్పేవాడు:

“రాతికి వప్పయుో

మాట జవదాటకుండా ఆమె వచ్చేది, ఆమే చీమల ముఖంలో యొలాంటి గంభీర మ్మ్శుద వుండేదంపే, ఆమె యేదో కర్తవ్యం నిర్వహిస్తున్నట్నూూ, దాని వమ్మిత (పాముఖ్యాన్ని అమె పూర్తిగా (గహించినట్నూ చూసేవాళ్ళకు అనిపిస్తుంది.

కానీ యింటికి పోయిన వెంటనే ఆమెకు మళ్ళీ నేరం చేసినదాని లాగ భయపడు తున్నదాని లాగ పాత స్వభావం వచ్చేది.

యెప్పుడ్డైనా ఒకసారి ఆమె యేకాంతపు మూలనో, చెట్టు చాటునో ఆగి మైదానంలోకి పారణాసేది. చీకటి రాజ్యం చేసేది అక్కడ. దాని కఠోర నిళ్ళబ్బం చూసి ఆమె భయంతో గజగజ వణికేదిం

ఒక రోజు సాయంతం శ్లైలు పోయిన తర్వాత్క స్టేషన్‌ మొన్టరు గదుల కిటికీల దగ్గర వున్న పావ్సర్‌ చెట్టు నీడలో స్టేషన్‌ ఉద్యోగులు టీ తాగడానికి కూర్చున్నారు.

వేడిగా వున్న రోజుల్సో వాళ్ళు తరుచుగా అక్కడ టీ తాగేవాళ్ళు - వాళ్ళ రోకటిపాట జీవితాల్లో అది కొంత నైవిధ్యం (పవేశపక్చుది,

వాళ్ళు మౌనంగా టీ తాగుతున్నారు, అప్పుడు పోయిన. ర్లైలును గురించి మాట్టాడవలసిం దంతా మాట్మాడి,

“నిన్నటికంచు. యీరోజు వేడిగా వుంది” అన్నాడు. "స్టేషన్‌ మాస్టరు, ఒక చేత్తో ఖాళీ గ్భాను భార్యకు అందిస్తూ, మలొక చేత్తో నాసటిమీద చెమట తుడుచుకుంటూ.

“నిక్సు యేమీ తోచక వేడిగా వుంది అంతే” అన్నది అతని భార్య, గాను తీసుకుంటూ.

“ఊం నిజమే. కావచ్చు. "పేక అడినా బాగుండు. కానీ ముగ్గురమే. వున్నాం

అతని అసిస్పైెంటు భుజాలు కుదించి, కనుబొమలు ముడివేసినాడు.

“స్మోపెన్‌ హొవర్‌ (వకారం, పేకాటలు బుద్ది దారి ద్యానికి నిదర్శనం," గంభిరంగా ఉద్భాటించినాడు అతను.

“అమోఘం” గలగల మన్నాడు స్టేషన్‌ మాస్టరు, “యేమిటి? బుద్ది దారి(ద్యం -- హుణ యెవరా అన్నది?”

“వపెన్‌హౌవర్‌. జర్మన్‌ తత్వవేత్త”

“ఈత్వవేత్తా? హూలి

“యీ తత్వవేత్తలు -- వీళ్ళు యేం చేస్తుంటారు? విశ్శవిద్యాలయాల్నో పనిచేస్తారా?” అడిగింది సోఫ్యా ఇవానొవ్నా.

“మీకు యెలా చెప్పడం? తత్వవేత్త కావడ మంకే ఒక ఉద్యోగం. కాదు అదొక సహజ (పతిభ అనవచ్చు. యొవడ్లైనా తత్వవేత్త కావచ్చు... ఆలోచించే స్వభావమూ, అన్నింటిలోనూ కార్య కారణ సంబంధం చూసే స్వభావమూ. వుట్టుకత్‌ వచ్చినవాడెవడ్డె నా. శత్వవేత్తలు విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఒకోసారి వుండే మాట నిజమే, కానీ వాళ్ళు యెక్కడ్ణైనా వుండవచ్చు -- రైల్వే ఉద్యోగంలో కూడా వుండవచ్చు.

“వాళ్ళకు డబ్బు చాలా వస్తు 0దా -- విశ్వవిద్యాలయాల్నో వుండేవాళ్ళకు?”

అదంతా వాళ్ళ శక్తి సామర్భ్యాలమ బట్టి వుంటుంది.

“నాలుగో జేయి వుంటే రెండు గంటలు బాగా గడిపేవాళ్ళం” నిట్బూూర్చినాడు "స్ఫృషన్‌ మాస్టరు.

సంభాషణ మళ్ళీ తెగిపోయింది.

నీలాకాశంలో యెత్తున లార్కులు పొడుతున్నాయ్యి. పొష్టర్‌ చెట్లమీద రాబిన్ను యీ

ర్క

కొమ్మకూ ఆ కొమ్మకూ. యెగురుతున్నాయి.. మెల్ళిగ యీలఅవేన్నూ. యించ్మోనుండి పసిబిడ్డ యేడువు వినవచ్చింది.

“బ్రగ్రీనా వుందా అక్కడ” "స్టేషన్‌ మానరు అడిగినాడు,

“వ్చందిల్కే” అన్నది అతని భార్య

“ఆమెలో యేదో చాలా అపురూపమైనది వుంది, నీవు గమనించినావా నికొలాయ్‌ "పెతోవిచ్‌”

“అప్పురూపత్వం సొదాతనానికి తలి” సాలోచనగా అన్నాడు నికొాలాయ్‌ "ష్యెతోవిచ్‌, జ్నానిలొగా, గంభీరంగా.

“యేమిటీ?”' "స్టేషన్‌ మాస్టరు యెగిరి కూర్చున్నాడు.

ఆ మాట గంభీరమైన కంఠంతో మళ్ళీ ఇెప్పిన తర్వాత "స్టేషన్‌ మాస్టరు అరమౌడ్చ్డు కన్నులతో ఆనంద పరవశుడ్జై నాడు. అతని భార్య సుకుమారంగా యిలా అన్నది:

జర్చీర్రు చదివింది జ్ఞాపకం పెట్టు కోవడం కేవలం అద్భుతం! నే నంటే యా రోజు చదివింది రేపు" మరిచిసోతాను. అంతెందుకూ. “నీవా వారష్యతికలో యెంతో అనక్తిక రమైందీ, యెంతో వినోదకరమైైందీ యేదో చదివినాను, కానీ గొంతు కోసినా అదేమిటో జ్ఞాపకం రాదు.”

“అంతా అలవాటు” ముక్తసరిగా వివరించినాడు. నికొలాయ్‌ స్మెతోవిచ్‌.

ల్సుది. యింకా బాగుంది ఆతనికంచు - అత నెవరు? షొపన్‌హొవర్క్‌” అన్నాడు "స్పేషన్‌ మాస్ట ర్‌ చిరునవ్వుతో. “అనగా. కొత్తది (పతిదీ పాతదవుతుం దన్నమాట.”

“లేక తద్య్యతిరేకమూ. కావచ్చు. ఒక కవి అన్నట్ళు “వివేకవతి ఐన జీవితం పొదువరి; యెప్పుడూ ఆమె పాతనుండి కొత్తను చేస్తుంది ”

“భ్గల్రే యెక్కడ దొరుకుతాయి. నీకివి జల్సెడలోనుండి కారినట్టు కారుతున్నాయి నీ నోట్మోనుండి!”

"స్ప్రేషన్‌ మాస్టరు ఆనందంతో కిలకిల నవ్వినాడు. అతని భార్య తియ్యగా చిరునవ్వు నవ్వింది. నికొలాయ్‌ ెెతోవిచ్‌ తన సంతృప్తిని మూసిపెట్టుకోడానికి న్యర్శ (పయత్నం చేసినాడు.

“సాద్రాతనం. గురించి చెప్పింది యెవరు?

“బరతీన్‌స్కీ అనే కవి*”

“బ్రద్రో?””

“కవే ఫాఫానావ్‌”

“చురుకైనవాళ్ళు;” అన్నాడు "స్టేషన్‌ మాస్టరు, కవులను మెచ్చుకుంటూ, అతను రాగధాటిలో ఆ వాక్యాన్ని పునశ్చరణ చేసినాడు, ముఖంమీద చిక్కని చిరునవ్వుతో.

పొద్చుబోకపోవడం' అనేది వాళ్ళతో ఒక విధష్టైన చెలగాటం ఆడుతూ వుంటుంది. అది తణకాలం సాటు తన పట్టునుండి వాళ్ళను విడుదల చేస్తుంది, మళ్ళీ మరింత గట్టింా పట్టుకుంటుంది. అన్పుడు వాళ్ళు మళ్ళీ మౌనంలో పడిపోయి, వేడికి ఉసూరుమంటూ అలా కూర్చొని వుంటారు. టీ తాగడంతో ఆ వేడి యింకా యెక్కువౌతుంది.

మైదానంలో యెండ తప్ప యేమీ లేదు.

“ఆరీనాను. గురించి చెవ్పున్నాను గదూ,” అంటూ స్టేషన్‌ మౌస్టరు మళ్ళీ యెత్తుకున్నాడు. “ఆమె వింత జీవి. ఆమెను తలచుకుంకు ఆశ్చర్యం. కలుగుతుంది. నాకు యేదో పూనినట్నుంటుంది -- ఒక నవ్వు లేదు, ఒక పొట లేదు, మౌకే అరుదు. నేలలో మొద్దు మాదిరి. కానీ పనిలో భేష్టెన మనిష్నీ యిక త్యోల్యాను ఆమె చూసుకోవడం వుందే--ఆ పసిసిల్టకు యెంత చేసినా ఆమెకు తనివి- తీరదు”

అతను గొంతు తగ్గించి మాట్టాడినాడు, అరీనాకు వినపడుతుందేమో అని. అతనికి బాగా తెలుసు పవిమనుషులను మెచ్చుకోకూడదని -- వాళ్ళు చెడిపోతారు. అతని భార్య అతనికి అడ్డుపడి, అర్చ గర్భితంగా ముఖం మూద్చింది:ః

“చాల్ళే అమెను. గురించి నీకు తెలియనివి చాలా వున్నాయి” అన్నది ఆమె.

నికొాలాయ్‌ పె్యతోవిచ్‌ మెల్ళిగా పాడడం (పారంభించినాదు, గరికతో. 'శేబుల్‌మీద తాశం వేస్తూ:

శగపేమకు.. బానిస నైనానూ వీతో యిక నే పోరాటం చేయగలేనోయ్‌ స్రై తానూ”

“కేమిటి? యేమి టదిఏ అడ్డు వచ్చినాడు స్టేషన్‌ మాస్టరు. “ఆమా? మీరు నన్ను ఆడిస్తున్నారు. యిద్దరూ[

అతను పగలబడి నవ్వినాడు. అతని చెంపలు అదిరినాయి, నానటిమీదముండి ఏమట బిందువులు కారినాయి.

గవాస్యాలు. కాదు” అన్నది అతని భార్య. “మొదటిది, పసిసిల్ట ఆమె అధీనంలో వుంది; రెండోది-యీ (బెడ్డు చూడు మెలా వుందో! మాడింద్కి పుల్ణగా వుంది. యెందు కంటావ్‌?

“నిజమ (బెడ్డు నరిగా లేదు. దానికి నీ వామెను దండించాలి. కానీ, రామరామొ, యిలాంటిది. నే నె్పుడూ ఊహించలేదు. ఐన్మా యేమి టిదంతాా ఆమె అసలు మెతక, మైనపు ముద్ద! మరి వాడు! యెవడు వాడు” లుకానా? వెధవ వాని పని పట్టిస్తాను. లేక యాగొద్కనా --అ మీసం లేని మూతిగాడు””

“గోమొజొవ్‌,"” అన్నాడు. నికొలాయ సెతోవిచ్‌, ముక్తసరిగా.

“వాడా? అంత గంభీరంగా వుండేవాడు? పోండ్కి మీరు కవి కడుతున్నారు!”

"స్టేషన్‌ మాస్ట్రరుకు యెంతో వినోదంగా వుంది యీ కొత్త జ్ఞానం. ఒక నిముషం అతను. కన్నీళ్ళ పర్యంతం నవ్వుతాద్కు మరు నిముషం గంభీరంగా చెప్పాడు, (పేమికులకు కరినమ్లైన దండన యివ్వాలని' తరువాత వాళ్ళిద్దరి మధ్యా సాగే సుకుమారమ్హైన (పేమ సంభాషణ ఊహించుకొని మళ్ళీ కడుపు వెక్కలయ్యేటట్ను నవ్వుతాడు.

కట్ట కడపట అతను వివరాలు తెలుసుకోడానికి (వయత్నించినాడు.. నికాలాయ్‌ "ష్మెతోవిచ్‌ గంభీర ముఖ భంగిమ ధరించినాడుు సోఫ్యా ఇవానొన్నా మగణ్న మందలించి నోరు మూయించింది.

కగం్మడంగి. కోతులు! అలా వుండండి, వాళ్ళను తమాషా పట్టిస్తాను! బలే వినోదంగా వుంద్కి”” అన్నాడు ఆణచరాని ఉల్లాసం గల స్టేషన్‌ మాస్టరు.

ఆ తణంలో లుకా వచ్చినాడు.

““బెలిగాఫ్‌ లైను క్షిక్‌క్టిక్‌ మంటున్నది,* అని అతను చెప్పీనాడు.

“వస్తున్నాను. 42వ నంబరుకు సిగ్నలివ్వుో

కాసేపట్బో అతనూ. అతని అసిస్పెంటూ స్టేషన్‌లోకి పోయినారు; అక్కడ లుకా రైలుకు సిన్షల్‌ గంట కొడుతున్నాడు. నికొలాయ్‌ సపెెతోవిచ్‌ 4ఉ2వ నంబరు రైలును సంపడానికి అనుమతి కొరకు పక్క స్ప్రేషన్‌కు ుల్మిగాఫ్‌ చేసినాడు. స్టేషన్‌ మాస్టరు ఆఫీసులో ఆటూ యిటూ నడుస్తూ తనలో తాను ముసిముసి నవ్వులు నవ్వుకుంటూ యిలా అన్నాడు;

“మన మిద్చరమూ. వాళ్ళను తమొమా పట్టిద్భాం, యేమంటావ్‌? పొద్చుబోడానికి. కనీసం కాస్త నవ్వుకోవచ్చు.” “

“అది చేయవచ్చు” అన్నాడు నికొలాయ్‌ పెెతోవిచ్‌, బెల్కిగాఫ్‌ కీమీద పనిచేస్తూ.

తత్వవేత్తలు మితంగా మాట్చాడాలని అతనికి తెలుసు.

అతి త్వరలోనే వాళ్ళకు నవ్వుకోడానికి అవకాశం లభించింది.

ఒక ర్యాతి గొమొజొవ్‌ అరీనా కోసం 'ెద్డులోకి పోయినాడు అక్కడ ఆమె అతని కోరికమీద్క ఈన యజమానురాలి అనుమతితో, నానా రకాల పనికిరాని పాత సామానుల మధ్య తన పడక యేర్చాటు. చేసుకుంది. షెడ్డు చలిగా, తడిగా వుంది; విరిగిపోయిన కుర్చీలూ పారేసిన తొట్టూూ, కొయ్య పలకల్నూ పనికిరాని యితర వస్తువులూ చీకచ్నో భయంకరమైన ఆకారాలు ధరిస్తాయి. అరీనా ఒంటరిగా వుంది అమె భయ కంపితురాలై న్మిద పట్టక్క ద్దెవ స్మరణ చేసుకుంటూ, నిలువు కండతో గడ్డిలో పండుకొని వుంది.

గోముబొద్‌ వచ్చినాడు, ఒక నూట కూడా "లేకుండా ఆమెను చాలా సేవు చెడ నలిప్కి అలసిపోయి; వి్యిదపోయినాడు. కానీ కొర్చిసేపు చరువాత అరీనా అతన్ని న్యిదలేపింది,

కోతిమొఫీయ్‌. స్యతోనిచ్‌! తిమొఫేయ్‌ 'ప్మెతోవిచ్‌[' ఆమె భయంతో. గుసగుస పిలిచింది.

“త్రం అన్నాడు గోమొజొన్స్‌ నగం న్యిదలో.

కమ్సనల్ని లోపల పెట్టే తొళం చేసేనారు."

“తుమిటీ?”. అంటూ. అతను యెగిరి పడినాడు.

“వాళ్ళు తలుపు చగ్గరిక్‌ వచ్చి, వీగం వేసినవారు.”

ఉవిక్సు పిచ్చి భయంతోనూ కోసంతోనూ అన్నాడు అతను, అమెను దూరంగా తోస్తూ,

“వివే పోయి చూడు” అన్నది అమె వినయంగా

అతను లేచి ఆ పత సొమాన్సలో తొటుకుంటూ. పోయి ఉలుపు తోసినాడు. ఒక షణం అగి అతను దిగులుగా అన్నాడు;

“యిదంతా ఆ సిపాయి వేసిన పనే

" వాకిరి బయటనుండి బెన్నరగా నవ్వు వినపడింది

“నమ్ము బయటికి పోనీ” అన్నాడు గోమొబొవ్‌.

జర్ట్రోమ్సిటీ7” అన్నది. సిపాయి కంఠం,

“నన్ను బయటికి సోనీ

“పొద్దున అన్నాడు సిపాయి వెళ్ళిపోబోతూ.

“నమ డ్యూటీకి పోవాల్సీ వెధవది!” గోమొజొవ్‌ కోపంగా చెప్పుకున్నాడు.

“విబదులు నేను డ్యూటీ చేస్తాను. వున్నచోటనే వుండు. నీవు”

సిపాయి వెళ్ళిపోయినాడు.

“పర్‌ వధవ”. గొణుక్కున్నాడు.. స్విచ్‌మన్‌,. దిగులుగా. “యిలా లోపల పెట్టే తాళం. వేయడమే! స్టేషన్‌ మాస్టరు. వున్నాడు. ఆయనతో యేమి చెప్తాడు? గోమొజొన్‌ యేడీ. అని స్టేషన్‌ మాస్టరు. తన్పక అడుగుతాడు, అన్వుడు యేమి. చెప్పాడు అతను?”

“స్టేషన్‌ మౌస్ట్రరే యిది చెయ్యమని ఇెప్పినట్నుందిిో అన్నది ఇఅఆనీనా భారంగా.

“స్ట్హృషన్‌ మాస్ట్రరాగే అన్నాడు గోమొజొన్‌ భయపడి. “ఆయనెందుకు చెయ్యాలి యిలాంటి. వని అతను ఒక షణం ఆలోవించి బిగ్గరగా అదిచినాడు: “అబద్ద మాడుతున్నాన్‌ 1”

గాఢమ్హైన నిట్నూర్పు మా్యతమే విడిచింది ఆమె జవాబుగా.

“తం్మడీ, యిప్పు డేమవౌతుంది?” అంటూ స్విచ్‌మన్‌ వాకిలి పంచన తొట్టెమీద కూర్చున్నాడు. “నాకు ఆవమానం జరిగింది. యిదంతా నీ తప్పే, పంది ముఖమా”

అమె ఊసిరి తీసుకునే శబ్బం వచ్చేవ్లైపు అతను పిడికిలి ఆడించినాడు. ఆమె యేమీ అనలేదు.

వాళ్ళ చుట్టూ బూడిదరంగు నీడలు వున్నాయి -- నీడల నిండా బూజు వాననా, ఊరగాయల వాసన్నా ముక్కులు జిలజిల మనిపీంచే మరొక ఘాటు వాననా వున్నాయి. తలుపు సందులనుండి సల్చని వెన్నెల చారలు వస్తున్నాయి. బయటనుండి గూడ్చుర్తెలు "స్ప్రేషన్‌నుండి పోతున్న చప్పుడు వినవస్తున్నది.

“మీ మాట్టాడకుండా. వున్నాన్స్‌. దిష్టి బొమ్మా!” అన్నాడు గోమొజొన్‌, కోపంతోన్తూ యేవగింపుతోనూ. “యేం చెయ్యాలి నేనిప్పుడు? నన్నీ చిక్కులోకి తెచ్చినావ్‌, యిప్పు జేమా వలక్కుండా వున్నావ్‌. యేదో ఒక దారి ఆలోచించు, పాసిష్టి ముఖమూ! యింత అవమానం నే నెలా భరించాలి? భగవంతుడా! యిలాంటి జంతువుతో నే నెలా సంబంధం పెట్టుకున్నాను?

“నన్ను కమించ మని వాళ్ళను అడుగుతాను,” అన్నది ఆరీనా మెలిగా.

“అల

“వాళ్ళు తమించవచ్చు”ో

“నాకేమి లాభం? సర్వే వాళ్ళు నిన్ను ఉమిస్తారు. ఐతే యేం? నాకు అవమానం జరిగిందా లేదా? యెలాగ్గెనా నే నేమో నవ్వులపాల్లె నాను”

కాసేపట్టో అతను మళీ ఆమెను తిట్టడం, శపించడం (పారంభించినాడు. కాలం దుర్భరంగా గడుస్తున్నది. చివర కామె కంపించే కంరంతో అన్నది:

“నన్ను తమించు. తిమొఫేయ్‌ పెతోవిచ్‌.”

“గొడ్డలితో తృమిస్తాను నిన్ను, అదే నేను చేసేది”. గాయ్యడించినాడు అతను.

మళ్ళీ నిళ్ళబ్బం ఆవరించింది బరువుగా బాధగా, ఆ చీకటిలో బంధింపబడిన ఆ యిద్బరికీ ఒళ్ళు సలుపులాంటి. విచారంతో.

“*తం్యడీ! తెల్లవారితే చాలు అరీనా శోకించింది.

“నోర్రు మూసుకో! నీ బతుకు తెల్లవారుతుందిలే!” అని బెదిరిన్తూ గోమొజొవ్‌ ఆమెమీద మళ్ళీ తిట్ట వర్షం కురిపించినాడు. తరువాత మళ్ళీ నిశ్శబ్బపు యమయాతన. వేకువ సమీపించే కొద్చీ కాలం యింకా (కూరంగా గడున్తున్నట్టుంది, వాళ్ళిద్వరి హాస్య సన్నివేశంలో వినోదం పొందుతూ (వతి నిముషమూ ఉద్దేశపూర్వకంగా తారాడుతున్నట్సుంది.

కొంతసేపున్న తర్వాత గోమొజావ్‌ నిిదపోయినాడు. షెడ్డు బయట కోడి కూతతో అతనికి మెళకువ వచ్చింది. = 29 909

“ఏయ్య్‌. పంది ముఖమ్మా న్మిదపొతున్నావా”” అతను గుసగున అడిగినొడు.

“లేద్సు” నిట్యూర్చుతో జనా బిచ్చింది ఆరీనాం

“ముం న్యిద రాలేదా?” అడిగినాడు అతను వ్యంగ్యంగా. “హుడ్‌

“తిమొ'ఫేయ్‌ ప్యెతోవిచ్‌! యేడ్చింది అరీనా. “నామీద కోపగించుకో వదు. నన్ను కనికరించు. నీకు పుణ్య ముంటుంది, కనికరించు. నేను ఒంటరిదాన్ని యీ (ప్రపంచంలో నా అన్నవా శ్ఞావరూ లేరు. నీవు-నా కున్నదల్హ్లా నీవే, యెంత్తైనాా మనం -

“చాలించు. మొరుగుడు! యెవర్డైనా వింటే నవ్వుతారు” గోమొడొవ్‌ కరినంగా ఆమెకు అడ్డుపడి, పిచ్చిగా మాటాడే ఆమె గుసగుసలను ఆపినాడు. అయిన్సా ఆ గుసగుసలు అతన్ని కొంత మెత్తబరిచినాయి. “నోరు మూసుకో, మట్టి బ్యురా.”

అలా వాళ్ళు మాటలు లేకుండా, (పతి నిమషమూ యెప్పుడు అంతమౌతుందా అని కాచుకొని కూర్చున్నారు. కానీ నిముషాల అంతంతో వాళ్ళ కేమీ ఒరగలేదు. కట్ట కడకు తలుపు సందుల గుండా సగటి వెలుతురు కిరణాలు వచ్చినాయి, చీకటిమీద మెరిసే దారంతో కుట్టుపోసినట్ను. బయట. అడుగుల చప్పుడు వినపడింది. యెవరో వాకిలా దాకా వచ్చి, అక్కడొక శతృణం నిలిచి, వెళ్ళిపోయినారు,

“రాక్షసులు. గోమొజావ్‌. గర్జించినాడు, అసహ్యంతో ఉమ్మేస్తూ. మళ్ళీ వాళ్ళు బాధాకర నిళ్శబ్బంలో కాచుకొని వున్నారు.

“తండీ, భగవంతుడా, కనికరించు....” అరీనా గొణిగింది.

మెలిగా. అడుగులు. వేసిన చప్పుడు వినపడినఘై ౦ది. హఠాత్తుగా లాళం. తీసిన శబ్బమైంద్కి స్టేషన్‌ మాస్టరు గొంతు కరినంగా వినపడింది,

“గోమొజొన్‌[ అరిచినాడు అతను. “ఆరినా చేయి పట్టుకొని బయటి రా! హుషారుగా నడవాలి!”

“యిలా ర్కా నువ్వే” గోమొజొవ్‌ గొణిగినాడు. అరీనా పొయి. అతని పక్కన నిలబడింది తల వంచుకొని.

తలుపు తెరుచుకుంది యెదురుగా స్టేషన్‌ మాస్టరు నిలబడి వున్నాడు.

“కొత్త దంపతులకు శుభాకాంక్షలు!” అన్నాడు అతను, అరీనాకు వంగి నమస్కరిస్తూ. “కానీండి, బాండు వాయించండి!

గోమొజొవ్‌ బయట అడుగుపెట్టినాడు, చెవులు చిల్ట్ళులు పడే శబ్బం విని ఆగిపోయినాడు. లుకా, యాగొాద్క్య, నికొలాయ్‌ "ప్మెతోవిచ్‌ వాకిలి వద్ద నిలబడి వున్నారు.

లుకా ఒక బకెట్‌ అడుగు భాగాన పిడికిలితో గుద్దుతూ, కర్శకతోరంగా గొంతెత్తి అరుస్తున్నాడు, సిపాయి. రేకు కొమ్ము వాయిస్తున్నాడు, నికొలాయ్‌ సెతోవిచ్‌ బుగ్నలు

100

బూరటించి ఒక చేయి వూపుతూ. బాండుమేళం వాయించినట్లు "పెదవుల సందున “పామ్‌. పామ్‌! పొంపాంపామ్‌”. అని వూదుతున్నాడు.

బకెట్‌ ఉరుము లాంటి. శబ్బం బేసింది. కొమ్ము శీచుమంటూూ, కేరుమంటూ కేకలు వేసింది. స్టే షన్‌ మాస్టరు నవ్వు పట్ట లేక వంగి నవ్వుతున్నాడు. అతని అసిస్పైెంటు కూడా పగలబడి నవ్వినాడు, కొయ్యబారి నిలిచిన గోమొజావ్‌ను చూసి; గోమొజొవ్‌ ముఖం తెల్టగా పాలిపోయింది; అతని పెదవులు కంపిస్తూ దిక్కుతోచని చిరునవ్వుతో వంకర పోయినాయి. అతని వెనుక ఆరీనా నిలబడివుంది, రొమ్ము మీదికి తల వాల్ళుకొని శిలారూసం ధరించినట్టు నిశ్చలంగా.

లుకా భీకరమైన ముఖ భంగిమల్నో గోమొజొవ్‌ను వెక్కిరిస్తూ పాట పాడినాడు:

“ఆత్రని చెవిలో షెప్పిం దరీనా వినగోరెడునది (పియు డెవడైనా.”

సిపాయి గోమొజొవ్‌ దగ్గరికి పోయి అతని ఇెవిలో కొమ్ము పెట్టి వాయించినాడు.

“వచ్చెయ్యండి. ర్కా అమె చేయి పట్టుకో.” అరిచినాడు స్టేషన్‌ మాస్టరు, నవ్వుతో ఉక్కిరిబిక్కిరౌతూ.

తట ఓ అపండి! నేను చచ్చిపోతాను! అంటూ అరిచింది మాస్టరు భార్య, తన యింటి వాకిటి ముందర కూర్చొని నవ్వుతో వూగిపోకూ.

“క్షణకాలం ఆనందానికి యెన్నిటిన్నైనా భరియించెదన్సూ” నికొలాయ్‌ ్మెతోవిచ్‌ పాడినాడు.

గోమొజొవ్‌ ఒక అడుగు ముందుకు నేస్తూనే స్టేషన్‌ మాస్టరు “నూతన వధూవరులకు విజయీభవ! అని కేక వేసినాడు. నలుగురూ “విజయీభవ!” అని కేకలు వేసినారు; సిపాయి తన బొంగురు గొంతుతో గర్జించినాడు.

అరీనా గోమొజొవ్‌ అడుగుల వెంట నడిచింది. యిప్పుడామె తల యొత్తుకొని వుంది, నోరు తెరిచి వుంది, పక్కల చేతులు సచ్చుగా (వేలాడుతున్నాయి కాంతిహీనమ్హైన కన్నులు ముందుకు నిలజూస్తున్నాయి, కానీ వాటి కేమైనా కనపడుతున్న దనేది సందేహమే.

“ోయిద్పరూ. ముద్దు "పెట్టుకోవాలి, "పెండ్శికొడుకా! హాహ్హహ్హా 1”

“ముద్చు, వధూవరులారా[ో కేక వేసినాడు నికొాలాయ్‌ 'ష్మెతోవిచ్‌. ఆ మాటతో "స్ప్రేషన్‌ మాస్టరు కాళ్ళు యిక అతన్ని నిలబెట్టడానికి నిరాకరించినాయి, అతను సచ్చుగా ఒక చెట్టు బోదెకు చేరగిలబడినాడు. బకెట్‌ వాగుతూనే వుంది, కొ 'డుతూనే వుంది. లుకా నాట్యం చేన్తూ పాట పాడినాడు: స్టరయ్సి ఆం ధాలర్య న

చి న ఖం. లే. 1014 తి ఉథీ 6 10. 6102ల) ఖు ఖ్‌ లో |. స్స షె టు. శె గి

“కాలేజి పులుసూ వండిం దరీనా యెంత చిక్క గుందిరోయ్‌. భగవంతుడా!”

నికొలాయ్‌ ్మెలోవిచ్‌ మళ్ళీ బుగ్గలు బూరటించినాడు:

“షాంపాంపామ్‌! టూట్టూూట్టూట్‌! పాంపామ్‌! టూట్టూట్‌

గోమొజొవ్‌.. బారకాసుల. వాకిలి చేరుతూవే అదృశ్యమైనాడు. అరీనా లోగిచ్చో నిలబడిపోయింది; ఆమెచుట్ళూూ చెలరేగిన మనుషులు కేకలు వేస్తూ, నవ్వుతూ, ఆమె చెవిలో యీలలు. వేస్తూ అనందోన్మాదంతో ఆమెచుట్నూూ గంతులు వేస్తున్నారు. ఆమ అక్కడే. నిలబడి వుంది వాళ్ళ మధ్య, కొయ్యబారిన ముఖంతో -- మురికిగా, చిందరవందరగా, కరుణాజనకంగ్యా అసంభవంగా,

“ప్పంద్ధికొడుకు.. వెళ్ళిపోయినాడు, ఆమెను. వెనుక వదల్సి” కేకవేసినాడు స్టేషన్‌ మాస్ట్యరు తన భార్యకు, ఆరీనాన్హైపు (వేలు చూపుతూ, విరగబడి నవ్వుతూ.

అరీనా అతనిన్లైప్లు తల తిప్పింది, తరువాత వెళ్ళిపోయింది బారకాసులు దాటి, అలా మైదానంలోకి. ఆమె పోకడను అరుపులూ నవ్వులూ, పాలికేకలూ సరివేష్పించినాయి.

“చాలు! యిక వదిలేయండి అమెను! అరిచింది సోఫ్యా ఇవానాన్నా ' తేరుకోడానికి అవకొశ మిన్వండి ఆమెకు, వంట వండాలి, మరిచిపోవద్దు.

ఆరీనా మైదానంలోకి వెళ్ళిపోయింది. అలా -- స్టేషన్‌ హద్దులు దాటి, దట్టంగా గోధుమ. "పెరిగిన పొలంలోకి వెళ్ళిపోయింది. ఆమె. మెల్గగా నడుస్తూ. వెళ్ళిపోయింది, ఆలోచనలో మునిగిపోయినదాని లాగ.

“యెలా. వుండింది! స్టేషన్‌ మాస్టరు అడిగినాడు, ఆ చిన్న తమాషాలో పాల్గొన్నవాళ్ళను. వాళ్ళిప్పుడు ఆ నవ దంపతుల (పవర్హనలోని పసంద్ధైన వివరాలు ఒకరి కొకరు జ్నాపకం చేసుకుంటున్నారు. అందరూ పగలబడి నవ్వుతున్నారు. యిక్కడ కూడా తన విజ్ఞాన మణులలో ఒకదాన్ని దూర్చడానికి నికొాలాయ్‌ ్మెతోవిచ్‌కు అవకాశం లభించింది:

“నవ్వడం తవ్వ గాదు నవ్వాల్సినదాన్ని జూసి.”

యిది అతను సోఫ్యా ఇవానొవ్నాకు చెప్పినాడు, హెచ్చరిక జోడిస్తూ, “కానీ అతి నవ్వు హానికరం.

ఆ రోజు స్టేషన్‌లో నవ్వు చాలా వుండింది కానీ భోజనం దర్మిదంగా వుండింది -- అరీనా వంట చేయడానికి తిరిగి రాలేదు ఆ భారం స్టేషన్‌ నూస్హరు భార్యమీద పడింది.

102

కానీ దర్శిదపు భోజనం కూడా వాళ్ళ ఉచ్చావిన్ని అణచలేకపోయింది. గోమొజావ్‌ డ్యూటీ సమయం దాకా బారకానుల్నోనుండి బయటికి రాలేదు. అతను బయటికి వచ్చినప్పుడు అతన్ని స్పేషన్‌ మాస్టరు అఫీనుకు. పిలిపించినాడు. అక్కడ మత్వేయ్‌ యెగోరావిచ్‌కీీ లుకాకూ అపారమైన వినోదం కలిగిస్తూ; అతన్ని నికొలాయ్‌ 'ప్మెతోవిచ్‌ (పశ్నలు వేసినాడు. అతను తన సుందరాంగిని “వశపరచుకొన్న”* వ్వైనం గురించి.

“మానవుని (ప్రలోభ సతనాల గురించి యింత అసాధారణష్టైన కథ నేనెప్పుడూ వినలేదు ” అని చెప్పినాడు నికొలాయ్‌ "పెతోవిన్మ్‌ స్టేషన్‌ మాన్టరుతో.

“వాలా. పెద్ప వతనం కూడా” అన్నాడు నెమ్మదస్తుడ్డైన గోమొబొవ్‌, పొడిగా చిరునవ్వు నవ్వుతూ. అరీనాను అపహాన్య స్పితిలో పెట్టి తమ కధను నినరిస్తే; తనమీద యెగతాళి తగ్గిపోతుందని అతను గుర్తించినాడు.

“మొదట వూరక కన్ను గీటుతూ వుండింది నానైైవుి” అన్నాడు అతను.

“కన్ను గీటుకూ? హోహేహోే! ఊహించుక్కో నికొలాయ్‌ 'పెెతోవిచ్‌ -- ఆమె కన్ను గీటడం! ఓ అద్భుతం, పరమాద్భుతం!”

“పూరక కన్ను గీటుతూ. వుండిం దన్నమాట. నేను మనసులోనే అనుకున్నాను, +యిది మంచి పని కాదు అమ్మాయీ! అని. తరువాత ఆమె నాతో అన్నదె, “నీకు కావాలంటే చొక్కాలు కుట్టిస్తాను* అని”

“కానీ సూది కాదు ముఖ్యమైనది” నికొలాయ్‌ మెతోవిచ్‌ అభ్యిపాయ పకటన చేసినాడు, వివరణాత్మకంగా 'స్పేషన్‌ మౌాస్ట్రర్‌తో చెపుచూూ “యిది వ్యెకొసాన్‌ కవిత్వంలోనిదిలే. కానీ గోమొజావ్‌.”

గోమొజొవ్‌ చెప్పుకపోయినాడు, మొదట (పయత్నపూర్వకంగా, కానీ (కమ్మ్శుకమంగా తన అబద్దాలతో తానే ఉత్తేజం పాంది-- అవి తనకు బాగా ఉపయోగపడుతున్నా యని అతను (గహించినాడు.

యీలోగా, యొవర్ని. గురించి అతను మాట్టాడుతున్నాడో ఆమె మైదానంలో పడివుంది. ఆమె చాలా దూరం నడిచింది గోధుమ సమ్ముదంలోకి; అక్కడ నేలమీద భారంగా పడిపోయి, చేష్టలు దక్కి పండుకుంది. యెండ వేడిమి వీపుమీద భరించలేనప్పుడు ఆమె యిటు దిరిగింది భరించలేనంత స్వచ్భంగా వున్న ఆకాశమ్తూ భరించలేనంత కాంతిగా వును ఘూర్యుడూ కనిపించకుండా ముఖానికి చేళులు అడ్డం "పెట్టుకుంది.

అవమాన భారంతో (కుంగిపోయిన అఆమెచుట్నూూ గోధుమ పైరు మృదువుగా సవసవ శబ్బం చేస్తున్నది, అసంభ్యాకమ్నైన మిడతలు యెడతెగకుండా ప్రాధేయపూర్వకంగా శీచుకీచు మంటున్నాయి. వాతావరణం వేడిగా వుంది. ద్దైవ (ప్రార్దన చేసుకుందామని (పయళత్నించింది ఆమె, కానీ ఒక (పార్షన మాటలు కూడా జ్ఞావకం రాలేదు. వెక్కిరించే

103

ముఖాలు ఆమె కండ్డముందర నృత్యం చేస్తున్నాయి. నవ్వుల శబ్బాలూ, కొమ్ము నాదమూ, లుకా. కీచు కంఠరధ్వనీ ఆమె ఇెవులలో గింగురు మంటున్నాయి. యీ శబ్బాలవల్శనో, లేక వేడివల్శనో అమెకు గుండె పట్టుకుంది; అమె జాకెట్టు విన్నీ శరీరానికి యెండ తగలనిచ్చింది; వూపిరి. పీల్చుకోవడం. సులభ మౌతుందనే ఆశతో. యెండ శరీరాన్ని మాద్చింది; యేదో వేడిగా అమె రొమ్ములో తొలుస్తున్నట్టుందిి వూపిరాడక ఆమె యెగబోనుకుంటున్నది. “తంగడీ కనికరించు...”” గొణుగుతున్నది ఆమె మాటిమాటికీ, గోధును "పైరు సవసవ్మా మిడతల కీచుకీదూ తప్ప ఆమెకు జవాబు లేదు. గోధుమ తరంగాల స్టైగా తల యెత్తి ఆమె "వాటి బంగారు నిగనిగలు చూసింది స్టేషను కావల గాలిలోకి నిటారుగా వుండే వీళ్ళ టాంకిని చూసింది స్టేషన్‌ భవనాల కప్పులను చూసింది. ఆకాశపు నీలి చాందినీ కింద వున్న ఆ అనంతమైన పసుపురంగు మైదానంలో ఆవి తప్ప మరేమీ లేవు, అర్‌నాకు అనిపించింది యావ్మ్యత్చపంచంలో తాను ఒంటరిగా వున్నట్టు, ఆ (వవంచంలో నట్టనడి మధ్య తాను వడివున్నట్టు, తన ఒంటరితనపు భారాన్ని తొలగించడానికి యెప్పుడూ యెవరూ రాబోనట్టు.... యెప్పుడూ... యెవరూ... సాయర్మతిం ఆమెకు కేకలు నినిపించినాయి. “ఆరీనా! అరీనా!* అందులో ఒక గొంతు లుకాది, మఠొకటి సీపొయిది. మూడవ గొంతు వినపడు తుందని ఆమెకు ఆశ వుండింది కానీ అతను పిలువలేదు. అందువలన ఆమెకు కన్నీళ్ళు కట్టలు తెంచుకొని వచ్చి, కనునుల చెంపలమీదనుండి రొమ్ముమీదికి ధారగా కారినాయి. అలా యేడున్న్తూ ఆమె తన వుత్త రొమ్మును వెచ్చని పాడి నేలమీద రుద్నుకుంది, అంతకంతకూ మహా బాధాకరంగా త్యవమైన లొమ్ములోని మంటను ఆపుకోడానికి. ఆమె యేడ్చింద్కి. తరువాత యేడుపు మానిందె, వెక్కిళ్ళు అణచుకుంటూ -- యెవరో అమె యేడుప్పు విన్మి యేడుపును నిషేధిస్తా రని ఆమె భయపడినట్ను. రాతి పడిన శర్వాత ఆమె లేవి మెల్టగా "స్టేషనుకు దారి తీసింది. స్టేషన్‌ భవనాలు చేరిన తర్వాళ ఆమె షెడ్డు గోడకు అనుకొని చాలా సేపు నిలబడింది దూరంగా మ్టైదానంలోకి నిలజూస్తూూ, ఒక గూడ్చుళ్చైలు. వచ్చి వెళ్ళింది, తన అవమాన. గౌధను సిపాయి ర్లైలు కండక్ట్రర్శకు పప్పడమూ, వాళ్ళు పగలబడి నవ్వడమూ అమెకు వినపడింది. వార్శ నవ్వు మైదానంలో చాలా దూరం (పాకింది, ఉడుతలు మెళ్ళిగా కిచకిచ మంటున్న మైదానంలో, “ోతం్యడ్సీ కనికరించు” నిట్టూర్చింది అమె, తన దేహాన్ని గోడకు నొక్కుతూ. కానీ అమె నిట్ళూర్సులు ఆమె హృదయ భారాన్ని తగ్గించలేదు. 104

తెల్బవారేముందు అమె "స్పేషన్‌లోని అటక యెక్కి; బట్టలు ఆరవేనుకునే లాడుతో ఉరివేసుకుంది.

రెండు రోజుల తర్వాత, శవం వాసన వచ్చినప్పుడు వాళ్ళు అరీనాను కనుక్కున్నారు. మొదట వాళ్ళు భయపడిపోయినారు; తరువాత ఆ నేరం యెవరిమీద పడవచ్చు నని చర్చ (ప్రారంభించినారు. నేరస్కుడు గోమొబొవ్‌ అని నికొలాయ్‌ హ్యెతోవిచ్‌ తిరుగులేకుండా రుజువు చేసినాడు. స్టేషన్‌ మాస్టరు స్విచ్‌మన్‌ దవడమీద ఒక దెబ్బ వేస్తి నోరు మూసుకొని వుండమని హెచ్చరిక యిచ్చినాడు,

అధికార్డు. వచ్చి దర్యావ్వు చేసినారు. తేరీనాకు మానసిక వ్యాధి వుండినట్ళు కనుక్కున్నారు. శవాన్ని మైదానంలోకి తీనుకపోయి. పూడ్చేటట్టు కొంతమంది రైల్వే కార్మికులకు ఉత్తరువు లివ్వబడినాయి. అది జరిగిన తర్వాత స్టేషన్‌లో మళ్ళీ శాంతీ, సువ్యవన్భా రాజ్యం చేసినాయి.

మళ్ళీ అక్కడివాళ్ళు రోజుకు నాలుగు నిముష్నిలు జీవించసాగినారు, ఒంటరితనంతోనూ, యేమీ తోచకపోవడంతోనూ, వేడితోన్తూ విషష్కియాపరత్వంతోనూ కృశించిపోతూ, వాళ్ళను వనుకవేసి ముందుకు పరుగెత్తిపోయే రైళ్ళనైవు ఈర్ష్యతో నిలజూస్తూూ.

*యిక చలికాలంలో, మ్రైదానంనుండి మంచు తుఫానులు హుంకరిస్తూూ, ఘీంకరిస్తూూ వచ్చి అ చిన్న "స్టేషన్‌ మీద మంచున్తూ భీకర నాదాలనూ కుమ్మరించినప్పుడు, జీవితం మరీ ఒంటరిగా వుండేది.

1897

యిరన్హై ఆరుమంది పురుషులూ, ఒక అమ్మాయీ" (కావ్యం

మేము. యిరవ్హై ఆరుమంది ఘనుషులం), శికటి బెరియలాంటి బేస్‌ మంటులో బంధింపబడిన యిరన్నై ఆరు వనబీవ యం(తాలం. అక్కడ మేము ఉదయంనుండి రాతి దాకా పిండి పిసుకుతూ, ఉప్పు రొబ్బెలూ, గట్టి లొట్బెలూ చేస్తూ వుండేవాళ్ళం. మా బేన్‌మెంటు కిటికీలసండా పచ్చగ పొది పట్టిన యిటుక గోడల గుంత ఒకటి కనపడుతుంది. కిటికీలకు బయటినై వున ఇనప కద్నీలు. చిక్కగ బిగించినారు; కిటికీ గాజు తలుపులగుండా ఒక కిరణం యెండ కూడా రాదు, వాటికి పిండి మెళ్తుకొని వుంది. మా యజమాని కిటికీలకు కంచె వేయించినాడు, తన లొట్బై యేదీ బిచ్చగాళ్ళకు గాన్మీ మా సహచరులలో పని పోగొట్టుకొని పస్తులుండేవాళ్ళకు గానీ అందకుండా చేయడానికి-- మా యజమాని మమ్మల్ని దొంగల గుంస్పు అనేవాడు, మాకు భోజనానికి మాంసం బదులు కుళ్ళిన పేగులు "పళష్టువాడు.

జనం నిండిన ఆ యిరుకు గదిలో మసన్కీ సాలెగూళ్ళూూ నిండిన యెత్తులేని కప్పుకింద జీవితం భారంగా వుండింది. మట్టి మరకలూ, బూజూ నిండిన ఆ మందపు గోడలలో జీవితం కస్టంగా, రోతగా వుండింది. మేము (పొద్దున అయిదు గంటలకు ని(దలేచేవాళ్ళం, న్మిద చాలక ఒళ్ళు బరువుగా. ఆరు గంటలకు శేబుల్‌వద్ద కూర్చునేవాళ్ళం, మేము నిద్రపోయేటప్పుడు మా సహచరులు తయారు. చేసిన పిండి ముద్చలనుండి ఉప్పు లొబ్బెలూ, గట్టి రొజ్బులూ చేయడానికి, రోజంతా వేకువనుండి ర్యాతి పది దాకా_మాలో కొంతమంద్కి తిమ్మిరి. పట్టకుండా. శరీరాలు వూపుతూ, గట్టిగా వున్న పిండి ముద్దతో తాబ్బృల ఆకారాలు చేసేవాళ్ళం, తక్కినవాళ్ళు పిండీ నీళ్ళూ సిసికేవాళ్ళు. రోజంతా ఉప్పు రాబ్బలు ఉడకబెట్టి గోళంలో కాగే నీళ్ళు విచారంగా, దుఃఖంగా కుతకుత మంటూ

శగోర్కీ తన జీవితంలోని కజాన్‌ దశలో వసీఠియ్‌ "సెమ్యోనావ్‌ బేకరీలో పనిచేసినాడు. ఆ దళలోని ఒక ఘటనను వర్ణిన్తుంది యీ కథ. నా విశ్వవిద్యాలయాలు” అన్న పుస్తకంలో. గోర్కీ యిలా. రాసినాడు: నా. జీవితంలోని యీ దశను 'యజమాని", “కొనావాలొవ్‌,” “యిరవ్నై అరుమంది ప్పరుషులూ, ఒక అమ్మాయీ”. అన్న కథల్నో స్ఫూలంగా చ్వతించినాను. దౌర్భాగ్యవు కాలం! అయివా జ్ఞానదాయకస్టు నది.” -- పం.

106

వుండేవి బేకర్‌ సిబ్బి జారిపోయే ఉడికిన పిండి ముక్కలను కాలే యిటుకలమీదికి విసరివేస్తూ ఓవెన్‌గోడమీద కోపంగా వేగంగా కొట్టుకొనేది. ఉదయంనుండి ర్మాతి దాకా ఓవెన్‌లో కళ్ళెలు మండుతూ వుండేవి, మంటల య్యెరని కాంతి బేకరీ గోడలమీద మినుకుమినుకు మనేది, నిళ్ళబ్బంగా వెక్కిరిన్తున్నట్లు, ఆ (బహ్మాండమైన ఓవెన్‌ వేలలోనుండి స్టైకి వెళ్ళబెట్టిన యేదో ఊహాతీతమ్చైన రాక్షసియొక్క వికృతాకారపు తలరాగ వుండేది, దాని తెరచిన నోరు య్మొరని మంటతో జ్వలిస్తూ మౌాన్టైవు వేడిని నిశ్వసిస్తూ తన నుదుటిమీద తోతుకుపోయిన. రెండు గాలి రంధాలగుండా మా యెడతగని (శమను గమనిస్తూ. యూ రెండు రంటధాలూ కండ్హలా గుండేవి -- జాలి లేని కనికరం లేని '(హ్మరాక్షని కండ్హలాగ; అవి మావైపు బాధాపూరిత దృక్కులతో తేరిచూసేవ్కి నూనవ సహజమైన దేదీ ఆశించడానికి వీలులేని బొనినలను చూసి చూసి వేసట చెందినట్టు, తన జ్ఞాన శిఖరాల కరోర అధిక్యంలో మమ్మల్ని యేవగించుకుంటున్నట్ను.

(వతిరొజూ పిండి ధూళి మధ్య, బయటి ఆవరణలోనుండి మా కాళ్ళకు అంటుకొని వచ్చిన బురద మధ్య, వేడి బేస్‌మెంటులోని వాసన కొళ్ళే ఉక్కలో, మేము పిండి ముద్దలు పిసికి రొబ్బిలు చేసేవాళ్ళం, వాటిమీద మా చెమట చినుకులు పడేవి మా పనిని మేము త్మీవంగా ద్వేషించేవాళ్ళం మా చేతులతో చేసినదాన్ని యెప్పుడూ తినేవాళ్ళం కాదు, ఆ రొజబ్బలకు బదులు ర్లై్యబెడ్డు కోరుకునేవాళ్ళం. పొడుగాటి ేబుల్‌వద్ద యొదురెదురుగా కూర్చొని - ఒకొక పక్క తొమ్మిదిమంది -- క్షణమొక యుగంగా గడిచే కాలంలో, మొ వేతులూ, (వేళ్ళూ యాంతికంగా కదిలించేవాళ్ళం మౌ పనికి మేము పూర్తిగా అలవాటుపడి నందువల్ల మా పనిని కండతో చూడనక్కర లేదు. యిక ఒకరి కొకరం మేము యెంతగా అలవాటుపడినా మంకీ, మా తోటివాళ్ళ ముఖాలలోని (పతి రేఖా మాలో (పతి ఒక్కనికీ తెలుసు. మాకు మాట్మాడడానికి యేమీ లేద్కు దానికి మేము అలవాటుపడినాము యెప్పుడూ మౌనంగా వుండేవాళ్ళం -- తిశ్ళైటవ్వుడు తప్పు తిట్టడానికి యెప్పుడూ యేదో ఒకటి వుంటుంది, యెవరినో. ఒకరిని ముఖ్యంగా తోటివాణ్ని. కానీ యొప్పడో తప్ప ఒకరి నాకరం తిట్ళు; కునేవాళ్ళం కాదు -- యెముకలు విరిచే (శమ భారంతో ఒక మనిషి సగం శవమై! వ్ర రాతి మ్మిగహంలాగ అయితే, అతని సర్వేయ్యదియాలూ మొద్చుబారిపోతే అది అతని తప్పా? చెప్పవలసిం దంతా చౌప్పేసినవాళ్ళకు నూ(తమే మౌనం భీకరంగా, యిబ్బందిగా వుంటుంది; కానీ మనసులోని దింకా చెప్పనివాళ్ళకు వౌనం సహజంగా సులభంగా వుంటుంది. ఒకోసారి మేము పాడేవొళ్ళం, మా పాట యిలా (ప్రారంభ మయేది: పని చేసేటప్పుడు యెవరో ఒకరు హరాత్తుగా అలసిన గ్యురంలాగ నిట్టూర్చు విడిచి, తన సుకువూర విషాద మాధుర్యంతో పాడేవాని హృదయ భారాన్ని యెప్పుడూ తెలికపరిచే అ సెద్ప పాటలో ఒకటి మెల్టగా పాడడం (ప్రారంభించేవాడు. ఒకడు. పాడుతూ వుంటే తక్కినవాళ్ళు ఆ ఒంటరితనపు

107

పొటను మౌనంగా వినేవాళ్ళు. ఆ బాధాకరష్టాన జేస్‌వ ంటు కప్పు కింద అది నీరసించి మాసిపోయేది -- బూడిదరంగు అకాశం భూమిపైన సీనవు కప్పులాగ (వేలాదే శరత్కాలపు చిత్తడి ర్యాతిపూట మ్లైదానంలోని చలిమంట జ్వాలలు నీరసించి అణగిపోయినట్సు. అప్పుడు వానితో మలొకడు కలొసేవాడు, అ ₹ెండు కంరధ్వనులూ మా జనసంకీర్మపు గుహరోని బరువైన ఉక్కలో మెల్టిగా భారంగా తేలిపోయేవి. తరువాత హరాత్తుగాా ఒకేసారి అనేక కంరాలు కలిసేవి-- పాట సము్ముద తరంగం లాగ యొగిరి దుమికేదిి బలంగా బిగ్గరగా “పెరుగుతూ. మా చెమ్మనిండిన దిటనైైన జైలు గోడలను పడగొట్టుతున్నట్టు,

ఒకోసారి. యిరవ్హై అరుమందిమీ పాడుతుంటాము. "పెద్ద కంరాలు దీర్చకాలపు అలవాటుచేత ఒక (శుతిలో కలిసి పాడుతూ, ఆ వర్కుషాపును నింసేసేవి, పాటకు జాగా తక్కువై యిరుక్కునేది. అది రాతి గోడలకు కొట్టుకునేద్కి యేడుస్తూ, శోకిస్తూూ; మెత్తగ సూదులతో. పొడిచినట్ను గుండెను కదిఠించేద్తి పాత గాయాలను కెలుకుతూ, ఆత్మను యాతన పెడుతూ. పాటకాళ్ళు దీర్బంగా నిట్టూర్చేవాళ్ళు; అందులో ఒకడు హరాళ్తుగా పొడడం అపి చాలాసేపు "తన సహచరుల పాటను వింటాడు, తరువాత మళ్ళీ అతని కంఠం సొర్వజనిక బృందగానంలో కలుస్తుంది. మరొకడు విచారపూరితంగా “ఆ” అని అరున్హాడు, కండ్లు మూనుకొని సొడుతూూ బహుశా అతనికి ఆ విశాల ధ్వని (పవాహం మొక్కడో దూరానికి పోయే రోడ్డు లాగ కనపడుతుంది, (పదీప్ప సూర్యకాంతిలో మునిగిన విశాలమ్హైన రోడ్డు, అ రోడ్డుమీద స్వయంగా తానే నడుస్తూ...

ఓవెన్‌ మంటలు యింకా మండుతుంటాయి, బేకఠ్‌ సిబ్చి యింకా యిటుకను గోకుతూ వుంటుంది, గోళంలో నీళ్ళు యింకా మరుగుతూ, కుతకుత మంటుంటాయి, ఓవెన్‌ వెలుతురు. యింకా గోడమీద అల్గాడుతూ వుంటుంది, నిశ్ళబ్బంగా నవ్వుతూ. మేము ఉచ్చాటన చేస్తుంటాము మావి కాని మాటల చ్వార్థా మా లోపఠి గుండె సలుపును, సూర్యకాంతికి. నోచుకోని జీవద్వ్యక్తులను కొరుక్కు తినే వేదనను, బానిసల దుఃఖభారాన్ని. అలా మేము జీవిస్తూ వుండినాం) యిరవ్హై ఆరుమంది మనుషులం, ఒక పెద్ద రాతి భవనంలోని బేస్‌మెంటులో. మా బతుకు భారం యెంత బరువుగా వుండిందంకే, ఆ భవనంయొక్క మూడు అంతస్తులూ మా భుజాలమీద కట్టినారా అన్నట్టుండేది.

మా పాటలు కాక మేము (పేమించి ఆరాధింబేది మరొకటి వుండింది, బహుశ నూకు నూర్యుడు. లేని కొరతను తీరుస్తూ వుండింది. మా భవనం మొదటి అంతస్తులో జరీ ఎం్యబాయిడరీ వర్కుషాపు ఒకటి వుండింది. అందులో పనిచేసే అనేకమంది ఆడపిల్ళలతో పొట్టు పదారేండ్స పనిమనిషి తాన్యా కూడా వుండింది, (వతిరోజూ ఉదయం ఉల్నానపు నీలి కన్నులు గల ఒక గులాబిరంగు ముఖం వచ్చి మా వర్కుషావు తలుపులో చేర్చరచిన చిన్న

108

కిటికీ గాజుతలుపుకు అనుకునేది ఒక తియ్యని వీణా నాదం లాంటి కంఠం మమ్మల్ని షిశీచేది:

“ఓయ్‌ జైలు పతులు, కాసిని ఉప్పు లౌళ్టైలు పడేయండి!”

అ స్పష్టమైన కంఠధ్వని విని మేము అందరమూ తలలు అటు తిప్పేవాళ్ళం, అంత తీయగా మౌవైపు చిరునవ్వు నవ్వే ఆ స్వచ్చమైన పసి ముఖంచ్హైపు ఆదరంగా, ఆహ్చాదంగా చూసేవాళ్ళం. గాజు తలుపుకు అనుకొని అణక్కపోయిన ముక్కునూ, చిరునవ్వుతో. విడిపోయిన గులాబి పెదవుల మధ్య తళతళ మెరిసే చిన్న తెల్హని పలువరుసనూ చూసి మేము మురిసిపోయేవాళ్ళం. మేము ఒకరి నాకరు తోసుకుంటూ వెళ్ళేవాళ్ళం, ఆమె కోసం తలుపు తెరవడానికి అక్కడ ఆమె వుండేది, కేరింత లాడే ఉత్సాహంతో, యెంతో మనోహరంగా, ఆన్‌” యెత్తి పట్టుకాని-- మా ముందర నిలబడి వుండేది, చిలిపిగా యెత్తిన తలతో, కళకళ లాడే ముఖంతో. యెండు గడ్నిరంగు వెం్యడుకల పొడుగాటి లావు జడ భుజంమీదనుండి అమె లరొమ్ముమీదికి పడి వుండేది. మేము, మురికి, మొరటు, వికారపు మనుషులం, ఆమెచ్హైపు యెగజూసేవాళ్ళం -- వాకిలి గడవ మా గదినేలకు నాలుగు మెట్టు యెత్తున వుండేది-- తల లెత్తి ఆమెన్హైవు యెగజూస్తూూ పలకరించేవాళ్ళం; మా శుభాకాంక్షలు తెల్పే ఆ పదాలు (పత్యేకమైన పదాలు, ఆమె కొరకు మాతమే యేర్చడినవి. అమెతో మాట్నాడేటప్పుడు మా గొంతులు మృదువుగా వుండేవి మా హాస్వాలు తేలికగా వుండేవి. ఆమెకు మేమిచ్చే (పతిదీ (ప్రత్యేకమే. బేకర్‌ ఓవెన్‌లోనుండి సిబ్బినిండా కరకర లాడే య్యెరని ఉప్పు రొబ్బెలు తీసి తాన్యా ఆ(పన్‌లోకి చాకచక్యంగా విసిరేసేవాడు.

“యజమానికి దొరికేవ్రు జాగత్త!' మేము హెచ్చరించేవాళ్ళ్లం. ఆమె చిలిపిగా నవ్వి, ఉల్హాసంగా అరిచేది:

“వస్తాను, జ్లైలు పకులూగో తరువాత చిన్న చికైలుక లాగ రెప్పపాటులో అదృశ్యమయ్యేది.

అదేమో అంతే... కాన్సీ ఆమె పోయిన తర్వాత చాలాసేపు మేము ఆమెను గురించి మాట్టాడుకునేవాళ్ళం -- నిన్న _ చెప్పిన విషయాలే మొన్న చెప్పిన విషయాలే మళ్ళీ చెప్పేవాళ్ళం" యెందుకంకు ఆమే, మేమూ మా చుట్టూ వున్న సమస్తమూ నిన్నా, మొన్నా. వుండిన పాత విషయాఠే గనుక... జీవిస్తూ వుండి తన చుటూ యేదీ మారకపోవడం మనిషికి చాలా బాధాకరంగా, కష్టంగా వుంటుంది. అతనిలోని ఆత్మను అది చంపకపోవచ్చు, కానీ అతను యెంత యెక్కువ కాలం బతికితే అంత బాధాకరంగా

*ఆ్కపన్‌ -- వంట మొదలైన పనులు చేసేటప్పుడు. బట్టలు మాయకుండా, కట్టుకునే గుడ్న, -- సం. 109

తయారౌతుంది. అతని చుట్టూ వున్న వస్తువుల నిశ్చలత్త్సం.... మేము ఆడవాళ్ళను గురించి యెప్పడూ యెలా మాట్ళాడుకునేవాళ్ళ మంచే ఒకోసారి మామీద మాకే అసహ్యం వేసేది మౌ సిగ్గు విడిచిన రోత మాటలు మాకే అసహ్యం కలిగించేవి. అందులో ఆశ్చర్యం లేదు, యందుకంపే మాకు తెలిసిన అడవాళ్ళు బహుశా మఠే విధంగానూ మాట్ళాడడానికి అర్హులు కారు. కానీ తాన్యాను. గురించి మేము యెవ్వుడూ ఒక చెడ్పమాట కూడా అనలేదు. మే మెవ్వరమూ ఛేతితో ఆమెను తాకే సాహసం చేయలేదు, మాలో యెవరి నోటినుండీ అమె ఒక చిల్బర పరిహాసపు మాట వినలేదు అది బహుశా ఆమె చాలాసేపు నిలవక సోవడంవల్స కావచ్చు -- ఆకాశంలోనుండి రాలివడే నక్మతం లాగ ఆమె మా కనులముందు అలా మెరిసి, అంతలో మాయమలయ్యేది. లేక బహుశా ఆమె చిన్న పిల్ళగాా అంత మహా అందంగా వుండినందువల్స కావచ్చు -- ఆందంగా వున్న దేద్దైనా గౌరవాన్ని చూరగొంటుంద్కి మొరటు మౌనవులవద్న కూడా. అంతేగాక అ అనహ్యమైైన (శమ మమ్మల్ని నోరులేని యెద్దులుగా మారుస్తున్నా, మే మింకా మనుషులంగానే వుండినాం, మనుషు లందరి లాగే యేదో ఒక ఆరాధ్య వస్తువు లేకుండా మేమూ బతకలేకపోయినాం. అమెకంశె మేలైన మనిషి మాచుట్బూ యెవరూ. అేరు అ భవనంలో అద్బెల కుండేవాళ్ళు డజన్మకొద్ని వున్నా ఆమె తప్ప యెవరూ ఆ బేవ్‌మెంటులో జీవించే మమ్మల్ని గుర్తించలేదు. చివరి కారణం -- బహుశా యిదే (వధాన కారణ మేమో -- ఆమేను మా మనిషిగా చూసేవాళ్ళం, మా ఉప్పు రొళ్ళెలవల్సనే రూప మెత్తిన మనిషిగా చూసేవాళ్ళం, ఆమెకు వేడివేడి ఉప్పు రొళ్ళెలు యివ్వడం మా కర్తవ్యంగా బేనుకున్నాం, అది మా దేవతకు మా నిత్య నైవేద్యం అయింది, దాదాపు ఒక వూజా విధి అయింది, తద్వారా ఆమె మాకు రోజు రోజుకూ మరింత (వియతమమ్హెంది. ఉప్పు లొబ్బెలకు తోడు కేము తాన్యాకు యెన్నో ఉపదేశాలు కూడా యిచ్చేవాళ్ళం -- ఒళ్ళుకు చలి తగలకుండా బాగా బట్టలు వేసుకొమ్మనీ, మెట్టమీద మరీ ఆ్యతంగా సరుగెత్త వద్చన్కీ కమ్టెల మోపులు బరువైనవి మోయవచ్చనీ. మా ఉపదేశాలు ఆమె చిరునవ్వుతో విన్మి నవ్వుతో (తుళ్ళగొట్టి, యెప్పుడూ అచరణలో "పె్టేది. గాదు. కానీ మేమేమీ అనుకునేవాళ్ళం కాదు -- అమెపట్ట మా ఆదరణ చూపించడంలో తృష్టి పడేవాళ్ళం.

తరుచుగా ఆమె తన కేనైనా పనులు చేసిపెట్టమని మమ్మల్ని అడిగేది. ఉదాహరణకు బ్కిరుగా. చిగుసుకపోయిన. పామాన్సగది తలుపు తెరవమనో,. కట్టెలు. కొట్టి. యివ్వమనో అడిగేది; మేము యీ షనులే కాదు, ఆమె కోరిన యే వనులైనా సంతోషంతో చేసేవాళ్ళం, ఒక విధమైన గర్వంతో చేసేవాళ్ళం,

కావీ మాలో ఒకడు తన కున్న ఒకే ఒక చాక్కా చినిగిపోయిందని, దాన్ని కుట్టు పెట్టుమన్నప్పుడు ఆమె యేవగింపుతో ముఖం చిట్టించి,

“కుట్టి పెట్టడమే! అయ్యే పని గాదు!” అన్నది,

110

ఆ పనికిమాలినవాణ్ని యెగతాళి చేస్తూ మేము బాగా నవ్వుకున్నాం, ఆ తర్వాత చ్సే మెప్పడూ ఆమెను యేదీ అడగలేదు. ఆమెమీద మాకు పేమ- ఆ మాటలోనే అంతా వుంది మనిషి యెవరిమీదనో ఒకరిమీద తన పేమను నిలుపుకోవా లనుకుంటాడు, ఆ (మ తోటి (ప్రాణిని తరుచుగా బాధించినప్పటికీ ఒకోసారి నీచపరిచినప్పటికీీ ఆ (పాణి జీవితాన్నే విష కలుషితం చేసినప్పటికీ కూడా; యెందుకంటే మనిషీ గసేమించడంలో సేమింపబడిన వ్యక్తిపట్స గౌరవం వుండదు. తాన్యాపట్ట మా (పేమ అగత్యమైనది, (పేమించడానికి మాకు మరెవరూ. లేదు గనుక.

ఒకోసొరి హరాత్తుగా మాలో ఒకడు వాదం (పారంభిస్తాడు:

“ఆ అమ్మాయిని గురించి యేమిటీ ఆర్బాట మంతా? యింతకూ ఆమెలో యేముందని అంత అద్భుతమైంది?”

అలా మాట్ళ్టాడినవాణ్నీ యొక్కువ నూటలు లేకుండా నోరు మూయించేవాళ్ళం - మేము _పేమించగలిగింది యేదో ఒకటి మాకు అవసరం, ఆది మాకు దొరికింది, దాన్ని మేము. (పేమించినాం, మేము యిరన్హై ఆరుమందిమీ (పేమించింది మాలో (పతి వాకరికీ వర్తించేది, అది మాకు ఫపూజ్యాతి పూజ్యం, మాలో యెవడ్డైనా యిందులో వ్యతిరేకిస్తే; వాడు మాకు శ్యతువు. మేము (పేమించింది బహుశౌ నీజంగా మంచిది కాకపోవచ్చు, కానీ మేము యిరవై ఆరుమంది వుండినాం, కనుక మా ఆరాధ్య వన్సువును (వతి వాకడూ పూజ్యభావంతో చూడాలని మా కోరిక.

మా మ మా ద్వేషంకంఘె తక్కువ భారమైంది కాదు... బహుశౌ అందుకేనేమో గొప్పవాళ్ళ మనుకునేవాళ్ళు కొందరు మా (పేమకంటు మా ద్వేషమే తమకు గౌరవ్యపదంగా వుంటుందని అంటారు. అయితే మర్కి వాళ్ళు నూకు దూరంగా యెందు కుండరు

ఉప్పు రాళ్ళెల బేకరీ గాక మా యజమానికి ఒక బన్‌ బేకరీ కూడా వుండింది. అది అదే భవనంలోనే వుండింది, దానికీ మా గుహకూ ఒక గోడే అడం. కానీ బన్‌ బేకర్ణు - నలుగురు వుండినారు. వాళ్ళు -- నలుగురూ మాకు దూరంగా వుండేవాళ్ళు. తమ పని మా పనికంచు. శుభమైన దన్హీ తాము మాకంఘ. మేలైనవాళ్ళ మనీ వాళ్ళు అనుకునేవాళ్ళు. మూ వర్ముషాపుకు వాళ్ళు యెప్పుడూ వచ్చేవాళ్ళు కాదు, ఆవరణలో మేము యెప్పుడు యెదుర్లైనా వాళ్ళు మమ్మల్ని వెక్కిరింపుతోనూ, అసనహ్యంతోనూ చూసేవాళ్ళు, మేము. కూడా వాళ్ళవద్దకు యెప్పుడూ పోపడం లేదు-- అలాంటి రాకపోకలను మా యజమాని. నిషేధించినాడు మేము బన్నులు దొంగిళిస్తా మనే అనుమానంతో, బన్‌ బేకర్ణ్శమీద మాకు ద్వేషం, యెందుకంచే వాళ్ళమీద మాకు అసూయ --వాళ్ళ పని మా

[11

పనికంళె సులభమైంది, వాళ్ళకు మాకంళశు యెొక్కున జీతం, కూకంఘము మంచి చిండిి వాళ్ళది. బాగా గాలి వచ్చే విశాలమైన వర్కుషావు, వాళ్ళు యెంతో ప్యభంగా, ఆరోగ్యంగా వుండేవాళ్ళు, అందుకని మాకు అసహ్యం. యిక మేమంతా పసుపురంగు తిరిగి పారిపోయిన ముఖాలనాళ్ళం; మాలో ముగ్గురికి నుఖరోగాలు, కొందరికి గజ్జి, ఒకనికి కీళ్ళవాతం. "సెలవు రోజుల్నోన్లూ ఆదివారాల నాడూ వాళ్ళు సూట్టూూ, కిరు బూట్లూ చేసుకొని ముస్తా బయ్యేవాళ్ళు.. వాళ్ళలో యిద్బరికి అకార్నియన్ను వుండినాయి, అందరూ పార్కులోకి షికారు వళ్ళేవాళ్ళు. యిక మేము మురికి "పేరికలు వేసుకొని కాళ్ళకు తాట బూటు తొడుక్కు నేవాళ్ళం, మమ్మల్ని పోలీసులు పార్కులోకి వెళ్ళనిచ్చేవాళ్ళు కాడు-- మరి, మాకు బన్‌ బేకర్శమీద (పేమ యెలా వుండగలదు? ఓక రోజున మాకు తెలిసింది హెడ్‌ బేకర్‌ తాగుడుకు అలవాటుపడినా డనీ, యజమాని అతన్ని బర్హరఫ్‌ చేస, ఆ స్మానంలో మలాకణ్ని నియమించినా డనీ, కొత్తవాడు మౌజీ సిపాయట, శాటిన్‌. వేస్పుకోటు. వేసుకుంచాడటు బంగారు గొలుసు గల జేబు గడియారం. వుందట. ఆ ముస్తాబురాయుణ్నీ చూడాలని మాకు ఆతురతగా వుండింది, కనుక మేము ఒకరి తర్వాత ఒకరు ఆవరణలోకి పరుగెత్తిపోయి. చూస్తూ వుండినాం, అతను కనపడతాడేమో అనే ఆశతో, కానీ అతనే మా వర్కుష్రావులోకి వచ్చినాడు. తలుపును కాలితో తన్ని తెరిచినొడు అతను; చిరునవ్వుతో వాకిచ్ళో. నిలబడి చూతో అన్నాడు: “యేమ్మ్యుర్కా బాగున్నారా కుురవాళ్ళందరూ!” పొగమేఘం లాగ వాకిలిగుండా లోపలికి దూరే మంచుగాలి అతని కాళ్ళచుట్నూ సుడి సుండంలా తిరిగింది, _ ఆతను వాకిచ్తో నిలబడి వున్నాడు మౌన్టైపు చూన్తూూ, ధిక్కారపు లేత గోధుమరంగు మీసాల కింద ఆతని "పెద్ద పసుపురంగు పండ్భు మిలమిల మెరుస్తున్నాయి. అతని వేన్టుకోటు నిజంగా అపూర్వంగా వుంది -- నీలం. రంగుద్కి ఎంబాయిడరీ పూలు కుట్టింది జిగేలు మని మెరుస్తున్నద్కి గుండీలు యేదో యొ్యరరాయితో చేసినవి. గొలుసు కూడా వుంది. అందమవ్హానవాడు ఆ సీపాయి-- యెత్తుగా దృఢంగా, యెరని బుగ్శలూ పెద్ద తేనెరంగు కండ్యూ ఆ కండ్శలో మంచి చూపులూ -శ్యుభమైన, హార్చికమైన చూపులు. అతని తలమీద గంజితో నీలుక్కున్న తెల్ల టోపీ వుంది, మరక లేకుండా శ్యుభంగా వున్న అ్యపన్‌ కిందనుండి బాగా పాలిష్‌ చేసిన ఫాషనబుల్‌ బూట్స కొసదేలిన మొనలు తొంగి చూస్తున్నాయి. తలువు మూయమని మా పాడ్‌ బేకరు సగౌరవంగా అతనితో చెప్పినాడు. అతను తొందర పడకుండా తలుపు మూసి యజమానిని గురించి మమ్మల్ని (పశ్నించినాడు, నేము 112

ఒకరిమీద ఒకరు పదుతూ సమాధానం ఇెస్పినాం మా యజమాని సిసినిగొట్టు అనీ, మోసగాడు. అన్సీ బద్మాష్‌ అన్హీ యమభటుడు అనీ- యజమానిని గురించి అతనితో నేము చెప్పిన వన్నీ రాతలో పెట్టడం సాధ్యం కాదు, సిపాయి విన్నాడు మీసాలు అల్బాడిస్తూ, మమ్మర్ని ఆ శుభ సౌమ్యుమ్నైన తన చూపులతో పరికించి చూస్తూ.

“యిక్కడ ఆడపిల్బలు చాలామంది వున్నార్కు” అన్నాడు అతను ఉన్నట్టుండి.

మాలో కొందరు సవినయంగా నవ్వినారు. కొందరు గుటకలు మింగుతూ పరవళులై నారు ఒకడు అక్కడ మంచి ఆడ సరుకు వుందని చెప్పినాడు.

“సరుకు వాడుకుంటుంటారా?ఇ”. అడిగినాడు సిపాయి అన్నీ తెలిసినవానిలా కన్ను గీటుతూ.

మళ్చీ మేము నవ్వినాం, కాస్త అణగబట్టిన దిక్కు తోచని నవ్వు, మేమూ తనలాగే ఉల్హాసపు సిసిం్యదీల మని అతనికి నమ్మజెప్పడం మాలో చాలామందికి యిష్టమే. కానీ యెవరమూ చెప్పలేకపోయినాం. యెవరికీ చేతకాలేదు. యెవడో ఆంత నూటా ఒప్పేసుకున్నాడు, మెల్టిగాన

“వాళ్ళు మాకు కుదరరు...”

“రానాను మీరు ఆమడ దూరంలో వున్నార్కు” అన్నాడు సిపాయి తీర్మానంగ్యా మావ్లైపు కండ్భు చిట్టించి చూన్తూూ. * మీరూనురి -- గీటుకు రారు... మీకు వ్యక్తిత్వం లేదు. .. మీదగ్గర సర్జైన నరుకు, అంపే రూపం, లేదు మగవానిళలో అడది కోరేది రూపం. సర్లైన శరీరం కావాలి వాళ్ళకు.... (పతిదీ సరిగా అలా వుండాలి. తరువాత, ఇవ్పనక్కర లేదు, కాస్త కండలు కావాలి వాళ్ళకు. చేయి చేయి లాా వుండా అంటారు, యిదుగో యిలాతే

సిపాయి పాంటు జేబుళోనుండి కుడి చేయి బయటికి తీసీ చొక్కా మోచేయి దాకా వెనక్కు మడిచి మాకు చూపసించినాడు - బంమ్హైన తెల్లని ముంజేయి, తళతళ లాడే బంగారు. వెర్యడుకలతో కప్పబడింది.

కాలూ రొమ్మూ (పతిదీ దృఢంగా వుండాలి. యిక దుస్తులు సర్లైనవి వుండాలి తగిన వేషం అంటారే అది. నే నున్నాను చూడండి - ఆడవాళ్ళు అలా పడి చస్తారు. మీరే మనుకున్నారో, నేను వాళ్ళ వెంటబడడం గానీ, వాళ్ళను (లోభ పెట్ట, డం గానీ యేమీ లేదు--వూరక అలా ఒకొకసారి అయిదుముంది వచ్చి నా మెడకు తగులు కుంటారు

అతను ఒక పిండి మూజెమీద కూర్చొని వర్శించి వరించి చేప్పినాడు, ఆడవాళ్ళు తన్ను యెలా (ేమించేదీ, వాళ్ళ విషయంలో తాను యెంత హుందాగా (వవర్తి చేది. తరువాత అతను సెలవు తీసుకొని వెల్ళిపోయినాడు. ఆతని వెనుక కిరు మంటూ తలువు కి-2486 13

మూసుకుంటూనే, మేము దీర్మ మౌనంలో పడిపొయినాం, అతన్ని 'పరించ్కీ లతని కధలను గురించీ ఆలోచిన్న్హూ. తరువాత ఉట్టిపాటుగా అందరూ ఒకేసారి మాట్టాడినారు మౌ కందరికీ అతనిమీద అభినమూనం యేర్పిడినట్ళు అర్హ మైంది. అంత మంచి, నిరాడంబరమైన వాడు-ఆ. వచ్చిన తీరూ, కూర్చోవడమూ మాట్టాడడమూ. మమ్మల్ని చూడడానికి యెప్పుడూ యెవరూ. రాలేదు, మాతో యెవరూ. అలా మాటాడలేదు "స్టేహితుని లాగు మేము అలా మాట్ళాడుకుంటూనే వుండినాం అతన్ని గురించ్కీ కుట్టు పని చేసే ఆడవాళ్ళ విషయంతో అతని భవిష్యత్‌ విజయం. శఫరించీ. ఆ ఆడవాళ్ళు, ఆవరణలో మేము యొదుర్లైనప్పుడుు మూతి ముదుచుకొని యెడంగా తప్పుకొని పోయే వాళ్ళు లేదా అక్కడ మేము లేనేలేనట్ళు నేరుగా నూమీదికి వచ్చేవాళ్ళు. వాళ్ళను ఆవరణలోన్నో లేక చలికాలంలో అయితే తమ అందమైన చిన్న హాట్టూూ ఫర్‌ కోట్ళూ ధరించి యెండకాలంలో అయితే పూల హాట్లూూ, మెరిసే రంగుల గొడుగులూ. ధరించి, మా కిటికీల ముందు పోయేటప్పుడో, మేము మెచ్చుకోవడం మాషతమే చేసేవాళ్ళం, కానీ, మాలో మేము ఆ ఆడపిల్లలను. గురించి యెలా మాట్నా, దుకునేవాళ్ళ మంచే వాళ్ళు వింటి సిన్నతోనూ కోపంతోనూ వాళ్ళకు మతులు పోయేవి.

“అతను -- మరి -- మన తాన్యామీద కన్ను వేయడని ఆశిస్తాను” అని హెడ్‌ బేకర్‌ ఉట్టిపాటుగా అన్నాడు, ఆదుర్నాగా.

అ మూటతో మే మందరమూ కొయ్యబారిపోయినాము. యెందువల్ణనో మేము తాన్యా విషయం _మరిచిపోయినాము -- సిపాయి తన "పెద్ద అందమైన మ్మిగహంతో ఆమెను కనబడకుండా కస్పేసినక్ళై ౦ది. గోలగా వాదోసవాదం ఛెలరేగింది: తాన్యా అతన్ని ఖాతరు చేయదని కొంద రన్నారు, సీపాయి అకర్షణలకు ఆమె తట్టు; కోలేదని మరికొందరు విర్దారణగ్గా అన్నారు అతను తాన్యాతో సరసాలు (పారంభిస్తే అతని యెముకలు విరవాలని మరికొందరు (పతిపొదించివారు. చివరకు అందరమూ ఒక నిర్ణయానికి వచ్చినాం -- సిపాయిమీదా తాన్యామీదా ఒక కన్ను వుంచాలన్కీ అతన్ని గురించి ఆమెకు హెచ్చరిక యిన్వాలనీ.... దానితో వాదం ముగిసింది. "

సుమౌరు. ఒక నెల గడిచింది. సిపాయి బన్నులు కాలుస్తూ వుండినాడు, కుట్టుపని పిల్ణలతో. తిరుగుతూ వుండినాడ్కు తరుచుగా మమ్మల్ని చూడడానికి వచ్చేవాడు, కొనీ యెప్పుడూ తన (సేమ విజయాల గురించి యేమీ చెప్పేవాడు కాదు -- అతను చేసే దల్నా మీసాలు మెలివేయడమూ, "పెదవులు నాక్కోవడమూ,

తాన్యా (పతిరోజూ (పొద్దున వచ్చేది ఉప్పు రొబ్బాల కోసం. అమె యెప్పటిలాగే ఉల్బానంగ్యా ముద్దుగ్కా (సనన్నంగా వుంది. సిపాయి విషయం అమెతో (పస్తావించడానికి మేము (సయత్నించినాం -- ఆమె అతన్ని “మిడి గుడ్డ బొమ్మ” అనేది, యింకా తమొషా

[14

"పేర్చు ెప్టేది, దానితో మా మనసులు కుదుటబడినాయి. కుట్టుపని పీల్ళలు సిపాయివి పట్టుకొని (వేలాడడం చూసి మా చిన్న తాన్యాను చూసి మేము గర్వించినాం. అతనిపట్ట ాన్యా వైఖరి మా కందరికీ గుండె బలం యిచ్చింది ఆమె (వభావంవల్ల; నా అన్నట్టు మేము అతన్ని నిరననతో చూడసొగినాం. ఆమెమీద మా (పేమ యింకా యెక్కువైంది, (వతి ఉదయమూ ఆమెకు యింకా సంతోషంగా, యింకా ఆదరంగా స్వాగతం చెప్పేవాళ్ళంం ్య్‌

కానీ ఒక రోజు సిపాయి తాగి కాన్న తూలుతూ మావద్దకు వచ్చినాడు. అతను కూర్చొని నవ్వసాగినాడు; యేమిటి. తన్ను గిలిగింతలు "పెక్టేది ఆని మేము అడిగితే చెప్పినాడు:

కనన్ను. గురించి వాళ్ళలో యిద్దరికి యుద్దం జరిగింది - లీదాకూ, (గూషాకూ. వాళ్ళు ఒకరి నొకరు యేమేమి చేసుకున్నా రని! సిసల్టైన సర్కన్‌ అనుకోండి, హాష్టా! ఒకతె మఠొకతెను జుట్టు పట్టుకొని నేలమీద యీడుస్తూూ దారిలోకి లొగింద్కి అక్కడ ఆమెమీద యెక్కి కూర్చుంది, హాహ్ట్రోహ్హ! ఒకరి నొకరు ముఖాలు బరుక్కున్నారు, బట్టలు చింపుకు న్నారు. నాకు నవ్వు వచ్చింది గానీ! యీ ఆడవాళ్ళు శుభంగా యెందుకు పోట్టాడుకోలేరు? యెందుకు బరుక్కుంటారు, ఆలో

అతను బెంచీమీద కూర్చున్నాడు, శుుభంగా, ఆరోగ్యంగా, ఉల్మానంగా కనపడుతూ, తెరిపి లేకుండా నవ్వుతూ. యెందువల్సనో యీసారి అతను మాకు అనహ్యంగా వుండినాడు.

“అడపిల్ళల విషయంలో నే నింత అదృమ్మృప్పీనుగను యెలా ఐనానో? బలే తమాషా! అంతెందుకూ, నే నలా వూరక కన్ను గీటితే చాలు, పని జరిగిం దనుకోండి!”

అతను తళతళ లాడే వెండ్రుకలు నిండిన తన తెల్లని చేతు లెడ్డి దబామని మోకాళ్ళమీద కొట్టినాడు. అతను సంతుష్ట్ట ఆశ్చర్యంతో మమ్మల్ని పరికించి చూసినాడు, మల విషయంలో తన అదృష్టానికి తానే నిజంగా అప్బరువువడినట్ళు. ఆతని య్యెరని వూదు ముఖం కడుపు నిండిన సంతోషంతో నిగనిగ మెరిసింది. అతను మాటిమాటికీ "పెదవులు నాక్కుంటున్నాడు.

మా హెడ్‌ బేకర్‌ కోపంగా తన సిబ్బిని ఓవెన్‌గడ్మమీద గలగల లాడించి, హరాత్తుగొ అన్నాడు వ్యంగ్యంగా:

“చిన్న కుందేళ్ళను పడగొట్టడం ఘనకార్య మేమి కాదు - పులిపిల్ణ అయితే యేం చేస్తావో చూడాలని వుంది!

“ఆం యేమిటీ? నాతోనా చెప్తున్నది”

“ఆం నీతోనే”

“యేమిటి. చెప్పింది”

“ోర్షోమ్టీ లేదు... పోనీలే”

*“'యిదుగో అగు! యేమి టిదంతా? యేమిటి నీ వనేది - పులిపిల్బ?” 8 శ15

నూ బేకర్‌ జవా బియ్యలేదు. అతని సిబ్బి ఓవెన్‌లో వేగంగా ఆడింది, ఉడికిన లొచ్టాలను లోపలికి విసరివేస్తూ; కాలిన లొెక్కెలను. నేలమీద పడవేస్తూ -- వాటిని క్యురవాళ్ళు తాళ్ళకు గుచ్చుళున్నారు. అతను సిపొయిని మరిచిపోయినట్నుంది.. కానీ సిపాయి హరాత్తుగా ఉ్యదేకం పొందినాడు. అతను లేచి ఓవెన్‌ వద్దకు అడుగును వేసినాడ్కు గాభిలో ఊకించి యెగరే సిబ్బి హాండిల్‌ ఆతని రొమ్ముకు వెంటనే తగిలే (ప్రమాదానికి అతను లోనై నాడు.

“యిలా చూడు - యేమిటి నీ వన్నది? అది నాకు అవమానం, నన్ను కాదనగల ఆడసిల్ళే. లేదు! లేదండీ లేదు! మఠ నీవేమో నన్ను సూటిపోటి మాట లంటున్నావు.”

అతను నిజంగా అవమాన పడినట్టు కనపడినాడు. అర్య: మౌతున్నదిి అతని ఆత్మగౌార వానికి మూల మంతా ఆడవాళ్ళను చెరచడంలో అతనికి గల సామర్శ్య్యమే. బహుశా యూ సామర్శ్య్యం ఒక్కళే. అతను పొగడుకోగల మానవ అక్షణం యూ ఒక్కదానివల్థ నే త్రాను మూనవుబ్నని అతను అనుకోగలుగుతున్నాడు.

కొంతమంది మనుషు లున్నారు, ఆత్మకో శరీరానికో పట్టిన రోగమే వాళ్ళ (వధాన విషయం. ఆ రోగం వాళ్ళ జీవిత మంతా ఆ(కమిస్తుంది దాని కోసమే వాళ్ళు బతుకుతారు. దానివల్శి బాధపడుతూ, దానినుండి బలం సొందుతారు నాళ్ళు. దాన్ని గురించి వాళ్ళు యితర్శకు. ఫిర్యాదు చేస్తారు ఆ విధంగా తమ తోటి (పాణుల ఆసక్తిని చూరొంట్రారు. యితర్శనుండి వాళ్ళు సానుభూతిని వసూలు చేసుకుంటారు. నాళ్ళకు జీవితంలో వున్నదల్గా యీ రోగం ఒక్కటే. వాళ్ళకు దీన్ని తొలగిస్తే రోగం బాగుచేస్తే, వాళ్ళు పరమ దౌర్చ్భాగ్యంలో పడిపోతారు యెందుకంక్రే వాళ్ళు తమ ఏక్లైక (పాణాధారం కోల్పోయి

స!

వట్టి పొట్టు అయిపోతారు. ఒకోసారి ఒక మానవుని జీవితం యెంత నిరర్శకంగా వృంటుం దంటే వాడు విధిలేక యేదో ఒక దుర్ద్యుసనం ఆలవాటు. చేసుకొని దానిమీద బతకవలసి వన్తుంది. మనుషులు వట్టి విసుగువల్శ దుర్ద్యుపనాలకు లోనౌతారని చెప్పవచ్చు.

సిపాయికి ఆయువు పట్టున దెబ్బ తగిలింది. అతను రోజుతూ నూ బేక్తర్‌స్సడ పోయినాడు:

తల్రేదు. నాకు చెప్పారి-- యెవ రదిో

“ధెప్పా అంటావా?” అన్నాడు బేకర్‌, హరాళ్తుగా యెదురు తిరిగి,

శ జాను

“తాన్యా తెలుసునాః *

“ఆయితే

“అంతే అదీ విషయం, అక్కడ యేం చేస్తావో చూస్తాను

116

అనవా పి

క్‌ఆం నీవే”

“ఆమెనా? మంచినీళ్ళ (పాయం.”

“చూద్దాం”

“న్సివే చూస్తావ్‌. హాహ్హా!”

“ఆం ఆమెశ

“నెల కూడా పట్టదు!”

“నిక్కు లున్నాయి, సిపాయికి, కదూ?”

“పక్షం రోజులు! చూపిస్తాను. యెవ రన్నావ్‌? తాన్యానా? వ్చ్‌!”

“సరే యిక పద నాకు అడ్డ మున్నావు.”

“పక్షం రోజులు, అంతే పని అయిపోతుంది! హుం నీవుకి

“దాటు బయటికి”

బేకర్‌ ఉట్టిపాటు కోపంతో మండిపోయి. సిబ్బి సై కెత్తినాడు. సిపాయి ద్యిగ్బృమతో వెనక్కు తగినవాడు, కొద్చి కషణాలుమా అందర్నీ మౌనంగా పరికించి చూస్తి కటువుగా *' సరే అని గొణిగినాడు, తరువాత వెళ్ళిపోయినాడు.

యీ మాటకు మాటను మేము మౌనంగా విన్నాం, గాఢమైన ఆసక్తితో. కానీ సిపాయి వెళ్ళిపోతూనే అందరమూ బీగ్శరగా ఉ్యదిక్త వాదోసవాదంలో దూకినాం.

యెవరో బేకర్‌తో గట్టిగా అన్నాడు;

వీవు రేపెట్టింది మంచి పనికాదు పావెల్‌!”

*న్సి ప్తని నీవు చూసుకో కేకరించినాడు బేకర్‌.

సిపాయి. గర్వానికి దెబ్బ తగిలీందనీ, తాన్యాకు (పనూదం యేర్చడిందనీ మేము గుర్పించినాము. అయినా దీని పర్యవసానం యెలా వుంటుందో అన్న ఒక ఆహ్మాదకరమైన తీవ ఆతురత మమ్మ ల్నందరినీ ఆవహించింది. సిపాయిని యెదిరించి తాన్యా నిలబడు తుందా? దాదాపు ఏక్కగీవంగా మేము మా నమ్మకాన్ని వ్యక్తం బేసినాం:

శ్రాన్యానా? నిలబడుతుంది! వూరక లొంగిపోయేది. కాదు కానే కాదు!”

మా దేవతను పరీక్షకు పెట్టాలని మాకు చచ్చేటంత పట్టుదలగా వుండింది. మా దేవత నమ్మకమైన దేవత అన్మీ పరీక్షకు నిలుస్తుందనీ ఒకరి కొకరు నచ్చబెప్పుకోడానికి మౌ శాయశక్తులా (పయత్నించినాం. సిపాయిని తగినంతగా యెగదోసినామా లేదా అని మేము సందేహించ సాగినాం కూడా -- అతను పందెం మరిచిపోతా డనీ, అతని అహంకారాన్ని మే మింకా పొడవవలసి వుంటుందనీ అనుమానిస్తూ. అప్పటినుండి మా జీవితాలకు ఒక కొత్త ఉద్వేగకర ఆసక్తి తోడ్డింది. అంతకు మునుపెన్నడూ మే మెరుగనిది. రోశుల తరబడి

117

మొలతో మేము వాదించుకుంటూ వుండినాం; యెందువల్ణనో మా అందరికీ తెలివితేటలు “పెరిగినట్టు ౦ది,. మేము బాగా మాట్మాడుతూ. వుండినాం, యెక్కువగా నూచ్చాడుతూ వుండినాం.. మేము "స్తెతానుతో జూదం అడుతున్నామా అన్నటు వుండింది మేము తాన్యాను పణంగా ఒడ్మినట్లు, సిపాయి వేరుగా తాన్యామీదికి. ఫిరంగులు. బొరు చేసినాడని బన్‌ బేళర్ణ ద్వారా మొకు తెలిసినప్పుడు మౌ ఉద్వేగం పూనకం. వచ్చినట్ను పెరిగింది జీవితం యెంత పారవళ్యం కలిగించే అనుభవంగా వుండిందంళు యీ స్పితిని విశయోగించుకొని మా యజమాని రోజూ యిరవ్నై మణుముల పిండిముద్స అదనంగా మాముందర పడవేయడం మేము గమనించను కూడా లేదు. పనితో చమూకు అలనట కఠిగినట్టు కూడా లేదు. పొద్దస్తమానం తొన్యా "పేరు మా "పెదవులమీద ఆడుతూ వుండింది. ఆమె (పొద్దున పూట రాకకొరకు ఒక వింత ఆతురతతో యెదురుచూసేవాళ్ళం.. ఒకోసారి. ఉహించు కువేవాళ్ళం, మమ్మల్ని చూడడానికి ఆ రోజు వచ్చేది కొత్త తాన్యా అనీ, మేము రోజూ చూసిన తాన్యాగా వుండదనీ.

అయినా. మేము ఆమెతో పందెం సంగతి యేమీ ఇప్పలేదు. ఆమెను మేము బొత్తిగా (వళ్న అడగలేదు, మామూలు సహృదయపు అసేక్షతోనే చూసినాం. కాపీ మూ వైఖరిలో యేటో కొత్తది చొరబడింది, తాన్యాపట్స మా పొత అనుభూతులకు పరాయిది -- ఆ కొత్త అంశం యేమి టంటే యేమి జరుగుతుందో తెలునుకోవాలనే నిశతమ్మైన తహతహ, ఇడ్మధార లాగ నికితమైనదిి కరక్లైనది.

“అబ్బాయిలూ, యీూరోజు గడువు!” బేకర్‌ అన్నాడు ఒక రోజు (పొద్నున పనికి వంగుతూ.

యెవరూ చెప్పకపోయినా నూకది బాగా తెలుసు. అయినా అందరమూ శఉరీకివడినాం.

“ఆమను. గమనించండి. వచ్చే సమయమయింది” బేకర్‌ సూచించినాడు.

యెవరో భారంగా అన్నారుః “అది కంటికి కనపడేది కాదు”

మళ్ళీ రద్సీగా పుషార్హైన వాదోపవాదం చెలలేగెంది. యీ రోజ్యు చిట్ట చివరకు, మాకు తెలుస్తుంది మాలోని ఉత్కృృష్కృమ్టైన దంతా నమ్మి ఉంచిన ప్మాత యెంత శుచిగా. వున్నదీ, యెంత మైలసడకుండా వున్నదీ. ఆ ఉదయం మాకు మొట్టమొదటి సారిగా తాలిసి వచ్చింది, నేము "పెద్ద పందెం సెట్టి జూదం ఆడుకున్నా మనీ మా దేవతకు "పెట్టిన యీ పరీక్ష ఆ దేవతనే పూర్తిగా ధ్వంసం చేయవచ్చు ననీ. అ అన్నాళ్ళ్లూ మౌకు చలుప్తూనే. వుండింది. సిపాయి తన (వణయ చేష్టలతో పట్టుదలగా తాన్యాను వెంటబడుతున్నా డని, కానీ యే కారణంవల్లనో మే మెవరమూ ఆమెను అడగలేదు, అతన్నిగురింవి ఆమె యే మనుకొనేదీ. ఆమె (కమం తప్పకుండా (వతి రోజూ (పొద్దున ఉప్వు లొబ్బైరి కోసం మౌవద్దకు వస్తూనే వుంది, యెప్పుడూ మామూలుగానే వుంది.

118

ఆ రోడ కూడా త్వరలోనే ఆమె గొంతు వినపడింది:

ఓయ్‌. జైలు పతులూ! నేను వచ్చినాను.”

మేము తొందరగా తలువు తెరిచినాం ఆమె లోపలికి వస్తూనే, మామూలుకు భిన్నంగా, మౌనంతో స్వాగతం చెప్పినాం. ఆమెను మేము బ్మిరుగా చూసినాం, ఆమెతో యేమనడానికీ మాకు తోచలేదు యే మడగడానికీ తోచతేదు. ఆమె యెదుట మేము నిలబడినాం, మౌనంగా, కరకుగా వున్న గుంపు. నృష్టృంగా ఆమె అశ్స్ఫర్యపడింది మౌ అసాధారణ స్యాగతంతో, హరాత్తుగా ఆమె. ముఖం తెల్సిబడి ఆందోళన చెందడం గమనించినాం. గదద కంఠం లాంటి కంరంతో ఆమె అడిగింది:

“ల్సి రందరూ యెందు కింత... కొత్తగా. వున్నారు”

“నీవో?” అన్నాడు బేకర్‌ భీకరమైన కంఠంతో, అమె ముఖంమీద చూపులు నిలిపి.

ఆస్ట నేమిటి

“ర్మేమీ లేదు”

సరే ఉప్పు ఠొళ్బులు యివ్వు, త్వరగా”

మును సపెవ్వుడూ ఆమె తాందరపాటు లక్షణాలు (చదర్శించలేదు,

“ద్షోలెడు 'స్పెముంద్కి” యెదురుమాట. చెప్పినాడు బేకర్‌, కదలకుండా నిలబడి, చూపులు యింకా ఆమె ముఖంమీదనే నిలబెట్టి,

ఉట్టి పాటుగా అమె వెను దిరిగి వాకిలి గుండా అదృశ్యమై పోయింది,

బేళర్‌ తన సీబ్బి తీసుకొని, ఓవెన్‌ నైవు తిరిగి (పశాంతంగా మాటలు జారవిడిచినాడు:

“*ఆం-- ఆయిపోయింది. ఈమె. కత! అతను అన్నంత పనీ భేసినాడు, బద్మాష్‌!”

మేము. కేబుల్‌నద్దకు పోయినాం గుంపుగా ఒకదా న్నాకటి తోనుకునే గారెల మందమాదిఠీీ కూర్చొని, మౌనంగా, నిరుత్సాహంగా మౌ వని (పారంభించినాం. కాసే పుండి యెవరో అన్నారు:

“బహృశా అమె -- అది కాదేమా --”

“న్లోర్చు మూయ్‌! యిక చాలు!” బేకర్‌ అరిచినాడు.

మా కందరికీ తెలును అతను తెలివిపరుడని మా అందరికంటె తెలినిపరుడని. సిపాయి గెలిచినట్లు ఆతనికి నమ్మకం యేర్పడిందని ఆ అరుపు ద్వారా నూకు వెల్ళిడి అయింది. మాకు దుఃఖం కలిగింది, అందోళన కలిగింది.

పండెండు. గంటలప్పుడు -- భోజన విరామంలో -- సిపాయి. వచ్చినాడు. అతను యెవ్పటిలాగే శ్యుభంగా, ముస్తా బైనట్ళుగా వున్నాడు, యెప్పటిలాగే నిటారుగా మా ముఖాల్నోకి చూసినాడు. మేము అతనివ్లైపు చూడడానికి యిబ్బంది పడిపోయినాం.

“వైప్పండ్కి ఒక సిపాయి యేమి చెయ్యగలిగేదీ చూపించ మంటారా?” అన్నాడు

1109

అతను అహంకారపు చీదరింపుతో. “మీరు వూరక అలా దారిలోకి వెళ్ళి సందులగుండొ తొంగిచూడండి, అర్హమ్హైందా?”

మేము గుంపుగా దారిలోకి పోయినాం, ఒకరి మీద ఒకరు పడుతూ చెక్క పలకల గోడ సందులకు ముఖాలు అనించి బయటి అవరణలోకి చూస్తూ వుండినాం. మేము చాలా "సేవ కాచుకో నక్కర లేకపోయింది. కాసేపట్ళో తాన్యా తొందర తొందరగా అడుగులు వేస్తూ. అదుర్వాగా చూస్తూ ఆవరణ దాటింది, కరిగిన మంచుగల బురద గుంతలు యెగసురుతూ. సొమాన్స గది వాకిలి గుండా ఆమె అదృశ్యమైంది. కొంచెం "సేపటికి సిపాయి తీరికగా అడుగులు వేసుకుంటూ, యీలవేన్తూ వచ్చి; అతను కూడా లోపలికి పోయినాడు. అతను. చేతులు జేబుర్మో "పెట్టుకున్నాడు, మీసాలు అల్జాడుతున్నాయి . .

వర్శం పడుతూ వుంది, చినుకుల పొటుకు గుంతల్ళో నీళ్ళు చరించడం మాకు కనపడుళున్నది. అది మబ్బులు (గమ్మిన చిత్తడి దినం-- చాలా దుర్చినం. యింటి కప్పులమీద యింకా మంచు వుంది, నేల అంతా నర్దిని లొచ్చు గుంతలతో నిండి వుంది. యింటి కవ్చులమీద కూడా మంచుమీద మట్టి పాఠ వుంది. వర్షం నెమ్మదిగా పడుకున్నది, దొని చప్పుడు విసుగు కలిగిస్తున్నది. ఆ దారిలో కాచుకొని వుండడం చలిగ్కా బాధగా వుంది.

సామాన్స గదిలోనుండి మొదట బయటికి వచ్చింది సిపొయి. అతను తీరికగా నడుస్తూ ఆవరణ దాటినాడు, మీసాలు అల్ఫాడిస్తూ. వేతులు జేబుల్లో లోతుగా "పెట్టుకొని -- దాదాపు తన మామూలు పద్దతిలోనే,

తరువాత తాన్యా బయటికి వచ్చింది. ఆమె కండ్ళు... ఆమె కండ్సు మెరుస్తున్నాయి సంతోషంతోనూ, ఆనందంతోనూ;. అమ పెదవులు చిరునవ్వు _నవ్వుతున్నాయి. ఆమె కలలో లాగ నడుస్తూ వుంది, ఉలభుతూ, తూలురూ....

మేము. భరించలేకపోయినాం. అది. అందరమూ. పరుగెత్తుకుంటూ పోయి. వాకిలి తీసి ఆవరణలోకి దూక్కి అమెను చూసి కేకలు వేన్నూ, యీలలు వేస్తూ భీకరంగా? బిగ్గరగా ఆటవికమ్మైన అల్బరి వేసినాం.

ఆమె మమ్మల్ని చూసినప్పుడు. ఉలికిపడి. నిశ్చలంగా నిలిచింది, ఆమె. కాళ్ళు బురద సంతలో వున్నాయి, మేము అమ చుట్టూ నిలబడి ఒక విధమైన ద్వేషపూరిత ఆనందంతో రోత బూతు యెత్తిపొడుపులు ధారాపాతంగా కుమ్మరించినాం ఆమెమీద.

అది మేము తీరికగ్సా నిదానంగా చేసినాం, ఆమెచుట్టూ వున్న వలయాన్ని తప్పించుకొని పోడానికి ఆమెకు మార్షం లేదని గమనించ్చి అమెను మేము తనివిదీర యెత్తి పొడవవచ్చు నని గమనించి, యెందుక్కో చ్యితంగ్యా మే మామెను కొట్టలేదు. ఆమె మామధ్య అలా నిలబడివుంది యిీన్హైపుకూ ఆవ్రైపుకూ తల తిప్పుతూ, మా తిట్లు వింటూ. యిక మేము అంతకంతకూ త్మీవంగా, భీకరంగా మా దుర్యాగహపు బురిద్కా విషమూ ఆమెమీద చిమ్మినాం.

120

ఆమె ముఖంలో రక్తం హరించిపోయింది. అమె కన్నులు, ఒక కణం్యికితం అంత అనందంగా. కనిపించినవిి విప్పారినాయ్యి ఆమె వూపిరి యెగబోనుకొంటున్నదిి పెదివులు వణుకుతున్నాయి.

యిక మేము, అమెచుట్టూ నిలబడి, ఆమెమీద కసి తీర్చుకుంటున్నాం -- యెందుకంళు, ఆమె మమ్మల్ని దోచుకోలేదా ఆమె నూకు చెందింది మా ఉత్కృిష్టృమైన హృదయ _ భావాలు ఆమెమీద కుమ్మరించినాం; ఆ ఉత్కృష్టమైనది బిచ్చగానికి. వేసిన బిచ్చమంతే ఐనా, మేము యిరచన్హై ఆరుమందిమి, ఆమె ఒక్కతే; మేము ఆమెను యెంత హింసపెట్టినా ఆమె నేరానికి తగినంత కాదు. మేము అమెను యెంతగా అవమానించినామో! ఆమె ఒక్క మాట అనలేదు వట్టి భయకంపంతో మానైైపు గుడ్గప్పగించి చూస్తూ వుంది, ఆపాదమస్తకం వపదరుతళూ.

మేము. కేకలు వేసినాం, హుంకరించినాం, కక్కరించినాం. మరికొందరు మనుషులు వచ్చినారు. నూలో ఒకడు ఆమె జాకెట్‌ చేయి లాగినాడు.

హరాత్తుగా. ఆమె కండ్డు నిప్పులు కక్కినాయి. ఆమె నిదానంగా చేతులెత్తి వెండుకలు సరిదిద్దుకొని, బిగ్గరగా కానీ (పశౌంతంగా, మూ ముఖాలమీదనే అన్నదిః

“ల పనికి మాలిన జ్లైలు పతులు

అని ఆమె నేరుగా మామీదికి నడిచింది మేము అక్కడ లేనట్టుగాన్కే మేము అమె దారికి అడ్డం నిలబడనట్ను. అందుకే మే మెవరమూ ఆమె దారికి అడ్నం లేవట్నే అయింది.

ఆమె మా వలయం దాటిన తర్వాత్య వెనక్కి తిరగకుండా అప్పటి లాగే బిగ్గరిగా యేవగింపూూ గర్వమూ నిండిన కంరంతో అన్నది;

ఓ మురికి పందులు! పకువులుకే

ఆమె. వెళ్ళిపోయింది -- నేరుగా ఆందంగా, గర్వంగా.

మేము మిగిలినాం అక్కడ, ఆవరణ మధ్యలో, చుటూ బురదతో, వర్షంలో, సూర్యుడు లేని బూడిదరంగు అకాశంకిందం

తరువాత మేము కూడా మా చిత్తడిరాతి గుహలోకి కాళ్ళీడ్చుకుంటూ పోయినాం, పూర్వం లాగే నూర్యుడు మా కిటికీ గుండా యెప్పుడూ తొంగిచూడలేద్యు తాన్యా మళ్ళీ రాలేదు. 1899

తుఫానుపక్షి పాటో

తళతళలాడే సమ్ముదంసప్టైన యెత్తున తుఫాను మేఘాలను గుమికూరుస్తున్నాయి మారుతాలు -- మేఘాలకూ నము(దానికీ మధ్య సగర్వంగా (పదక్షిణం చేస్తున్నది. తుఫాను పత్తి నల్లని మెరువు చారలాగ.

యివ్వుడు దాని పగాంచలం నిమురుతుంది తరంగాన్ని, యింతలో అది లేస్తుంది "పైకి శరవేగంతో మేఘాలను చీలున్నూ, భికరంగా కూతవేస్తూూ; పక్కి సాహస కంరద్వనిలో కవిపెడతాయి. మేఘాలు ఒక తన్మయత్వాన్నిం

ఆ కేకలో ధ్వనిన్నుంది. తుఫాను కారకు ఆరాటం! దాని ఉదేకమూ, దాని అ్యగహమ్తూూ. దాని ఆత్మవిశ్యానమూ (పజ్వలించడం ధ్వనిస్తుంది అందులో.

గల్స్‌ భయ కంపంతో యేడుస్తున్నాయి -- యేడుస్తున్నాయి,. జలాలమీద అటూ యిటూ ఉరుకుతున్నాయి. తప్పు భీతిని సమ్ముదపు చీకటి లోతుల్నో దాచిపెట్టుడానికి సంతోషంగా యిష్టృపడతాయి.

(గీబ్‌ వతులో*కూడా యేడున్తున్నాయి. పోరాటవు అనిర్వచనీయ అనందం అక్కర లేదు వాటికి. ఉరుము ఫెళఫెళతో అవి జడుసుకున్నాయి.

తెలివితక్కువ "పెం్విన్‌లు. శిలల సందుల్లో ముడుక్కున్నాయి.... తుఫాను పి ఒక్కటే (వదక్షిణం చేస్తున్నది సగర్భంగా సమ్ముదంమీద, వెండి నురుగుల జలాలమీద,

*ోతుఫానువక్షి. పాట--యిది. 1901లో (ప్రధమ రష్యన్‌ విషవ (1905) (పాంగణంలో రచింపబడింది. జారిజంకు వ్యతిరేకంగా పోరాటం చేయాలని అది ఉద్చోధించింది.

తుఫానుపక్షి -- వంకర ముక్కూ, వెడల్పు తక్కువ రెక్కలూ గల "ెద్ప సమ్ముదవు పక్షి, -- సం,

(గట్‌ పతులు - పెద్ద నమ్ముదవు పడులు; యెక్కువగా ఉత్తరాన వుంటాయి. - నం.

122

యింకా యింకా కిందికి యింకా యింకా నలగ వంగుతున్నాయి తుఫాను మేఘాలు సమ్ముదంమీదికి గానలోల తరంగాలు కాంతా భారంతో ఉవ్వెత్తుగా లేన్తున్నాయి ఉరుములనై వుం

హుంకరించింది. ఉరుము. యిప్పుడు పోరుతున్నాయి. జలాలు స్టోరాపోరి నూరుతాలతో. అగహంతో మారుతాలు వాటిని అవిచ్చేద్య బాహుబంధంలో (గసించి ఆ యింగదనీల రానులను విసరి నేలకు కొడుతున్నాయి, తీర శిలలమీద తుత్తునియలు చేస్తూ,

నల్లని 'మెరువు. చారిలాగ (వదకీిణం జేన్నూ అరుస్తున్నది తుఫాను పక్షి, తుఫాను కుఘూలలో బాణంలాగ దూసుకపోతూ, అలల నురుగులో వేగంగా కోసుకపోతూ.

అది భూతంలాగ తిరుగుతున్నది, న్ట ని తుపాను భూతంలాగు నిరంతరం నవ్వుతూ, నిరంతరం యేడున్నూ -అది. తుఫాను మేఘాలను చూసి నవ్వుతున్నది, అనందాశిరేకంతో యేడుస్తున్నది.

ఉరుము హుంకారంలో విజ్ఞాన నిధి అయిన భూతానికి వినపడుతుంది. అలసట గుసగుస. దానికి తెలుసు తుఫాను చచ్చిపోతుందని, సూర్యుడు దిగ్యిజయం పొందుచాడని, సూర్యుడు యెవ్పుదూ. దిగ్విజయం షాందుతాడు!

గాలి గర్జించింది. ఉరుము ఫళిఫిళ హుంకరించింది...

రౌద్రంగా మెరుపు (చజ్వలించింది. తుఫాను మేఘాలలో, ఘూర్చ్మిత సమ్ముదంపైన యెత్తున ఆ జ్వాలా బాణాలను పట్టి ఆర్సివేస్తున్నాయి. జలౌల్కు వాటి సర్పాకార (వతిబింబాలు గిజగిజ తన్నుకుంటున్నాయి సమ్ముదంలో, చచ్చిపోతూ.

తుఫాను యిది! చెలరేగింది తుఫాను!

భయమెరుగని తుఫాను పక్షి యింకా _పదషిణం చేస్తున్నది సగర్వంగా మెరుపుల మధ్య, గర్నించే, ఘీంకరించే సమ్ముదంపైన, దాని కేక అనంద పారవశ్యంతో ఆకాశ నుంతా అవరించింది, దెస్విజయ జోన్యంలాగం

చెలరేగనీ దాని ఉగ తాండవం! 1901

ఇటలీ గాధలు “సాక్షాత్తు జీవితంనుండి పుట్టినవాటికంచె. మేల్లైన కధలు లేవు వోన్స్‌ (కిస్టియన్‌ ఆండర్సన్‌ పార్మా పిల్ళలు ధా

జినోవాలో రైల్వే "స్టేషన్‌ ముందర వున్న చిన్న చాకుతో జనం. చిక్కగ గుమికూడినారు.. వాళ్ళలో అత్యధిక భాగం కార్మికులు, కానీ మంచి దుష్పులు వేసుకొని, పుష్టిగా వున్నవాళ్ళు కూడా కొద్దిమంది వున్నారు. గుంపు ముందర నగర కౌన్సిల్‌ సభ్యులు నిలబడి వున్నారు; వాళ్ళ తలలపైన నగరంయొక్క సిల్కు జండా యుక్తిగా ఎంబాయిడరీ చేయబడింది ఆడుళూ వుంద్కి దాని పక్కన. కార్మిక సంస్థృల రంగురంగుల జండాలతో. బంగారు కుచ్చులూ, అంచులూ, దారాలూ జిగేలు మంటున్నాయి. జండా కళ్ళైల కొనలు మెరుస్తున్నాయి, సిల్కు సవసవ శబ్బం చేస్తున్నది, నోచ్నో పాడుకునే బృందగానంలాగ ఆ ఉల్జానవు గుంపునుండి మెల్టని మూలుగు ఉద్భవిస్తున్నది.

"పైన, యెత్తెన వేదికమీద నిలబడి వుంది కొలంబవ్‌ వమ్మిగవాం తన నమ్మకాల కొరకు. అన్ని బాధలు పడిన స్వాప్షికునిది నమ్మినాడు గనుక విజయం పొందినవానిది. యీనాడు కూడా అతను ఆ జనంప్టైవు చూస్తున్నాడు ఆ పాలరాతి పెదవులు అంటున్నట్టుంది:

న

*1906కూ 1913కూ మధ్య రచింపబడిన యిరన్హై యేడు కధలలో యివి నాలుగు.

“నిజానికివి కధలు కావు - జీనితవు కరకు వాస్తవాలచేతనో, జీవితపు విసుగుచేతనో అలసిపోయి. బాధపడి తన ఆత్మనూ, తోటి మానవుల ఆత్మలనూ రంబింపజేయడానిక్కి తన ఊహా శక్షిచేత ఒక భిన్న జీవితాన్ని వాస్తవ జీవితంకంళి సజీవమైన, ఉళ్ళాసకరమై న, సహృదయమ్హై నదాన్ని, లేక బహుశౌ మరింత భయంకరమైన దాన్నో సృ్కెంచే మనిషియొక్క స్వకపోల కల్పనలు కావు అని యీ కధా పరంపర గురించి గోర్కీ రాసినాడు. - సం.

య!

“నమ్మినవాళ్ళే విజయం పొందుతారు.”

వాయిద్యగాళ్ళు తమ. వాద్యాలు న్యిగహం కాళ్ళవద్ద వేదికచుట్నూ పెట్టినారు ఆ యిత్తడి. బంగారు లాగ తళతళ మెరుస్తున్నది యెండలో,

కడుపు లోపలికి వున్న అర్హ చందాకారపు "స్టేషన్‌ భవనం బరువైన పాలరాతి రెక్కలు చాచుకొని వుంది కాచుకొని వున్న ఆ గుంపును ఆలింగనం చేళుకోవాలని కోరుతున్నట్ను. _ రేవులోనుండి పొగఓడల _ బరువైన ఉచ్చ్వాస నిశ్వాసాలూ _ నీళ్ళలో (పాసెల్టర్‌ తిరిగే అస్పష్మ్ప ధ్వనీ, గొలుసుల గలగలలూ, యీలలూ, 'కేకలూ. వినపడు తున్నాయి. కానీ చౌకు (పశాంతంగా, వేడిగా వుంది మండే యెండలో. యిండ్శ బాల్కనీలలోనూ, కిటికీలవద్చా (సీలు నిలబడి వున్నారు. చేతులలో పూలతో వాళ్ళ పక్కన పండగ దుస్తులతో పిల్ళలు పూలలాగే వున్నారు.

రైలు యీల వేసుకుంటూ. స్టేషన్‌లోకి వస్తుండగా గుంపు కదలబారింది; నలిగిపోయిన విట్టు కొన్ని నల్నని పముల్బాగ గారిలో యెగిరినాయి. వాద్యగాళ్ళు తమ వాద్యాలు తీసుకున్నారు; కొందరు గంభీరమైన పెద్దవాళ్ళు దుస్తులు సర్చుకొని, తొందర తాందరగా అడుగులు ముందుకు వేసి గుంపున్నైపు తిరిగినారు, ఉదేకంగా నూట్మాడుతూ, బజీతులు. కుడిక్సీ యెడమకూ చాపుతూ,

మెల్ళగా గుంపు విడిపోయింది, వీధిలోకి విశాలమైన దారి చేస్తూ.

“యెవరిని కలుసుకోడానికి వచ్చినారు నాళ్ళు”

“పార్మానుండి వచ్చే విల్ళ లను

పార్మాలో సమ్మె జరిగింది. యజమానులు లొంగలేదు. కార్మికులు యెంతో కష్ట పరిస్తితులకు లోనై తమ పిల్లలను ఆకలి మంటలనుండి రక్షించడానిక్కి వాళ్ళను జీనోవాకు పంపడానికి నిశ్చయించినారు,

సస్ప్రేషన్‌ భవసం స్తృంభాల వెనుకనుండి చిన్న పిల్చలు చక్కని ఊరేగింపుగా వచ్చినారు, అర్హనన్నంగా, తమ చింపిరి బట్టల్ళో వింత, అస్తృవ్యస్తృపు పిల్ళి మృగాలలాగ కనపడుతూ. వాళ్ళు నేతులు. చేతులు పట్టుకొని వరుసకు అయిదుగురు చొప్పున నడుస్తు న్నారు, దుమ్మునిండి, అలసిపోయిన చిన్న పిల్ణలు. వాళ్ళ ముఖాలు గంభీరంగా వున్నాయి, కానీ వాళ్ళ. కండ్లు మిలమిల మెరుస్తున్నాయి; వాద్యగాళ్ళు గరిబాల్మీో పాట వాయించినప్పుడు వాళ్ళ తుళ్చిడితమైన బో'పెముకల చిన్న ముఖాలమీద సంతోషపు చిరునవ్వు నృత్యంచేసింది.

*గరిబార్ట్సీ జూసెస్‌ (1807-1882), ఇటలీ దేశపు జాతీయ నాయకుడు, విష్ణవ (వజాస్వామ్యవాది -- ఇటలీ జాతీయ విముక్తిక, సమ్హైక్యతకూ జరిగిన ఉద్యమానికి నాయకుడు, -- సం,

1205

ముందు తరం (ప్రజలకు గుంపు చెవులు చిల్లులు పడే కేకలతో స్వాగతం చెప్పింది, వాళ్ళ ముందు జండాలు వంగినాయి, బాండు మేళాలు రణగొణ ధ్వని చేసినాయి, పిలాలు కండ్సు. చెదిరి, నివ్వెరపోయేటట్టు; యీ స్వాగతానికి వాళ్ళు కొద్దిగా ద్యిన్బమ చెంది, తృణకాలం ముడుచుకపోయివారు,. తరువాత హరాత్తుగా చెప్పరిల్సి నిటారుగా నిలబడే సరికి వాళ్ళు వీరింత యొత్తుగా వున్నట్టు కనపడినారు ఒకే ముద్బ్చగా కలిసిపోయి వందల కంఠాలనుండి ఒకే కేక ఉద్భవించింది:

ళ్‌ళ్‌, ఇటలీ వర్శి ల్భా! థి

“యువ పార్మా వర్చిల్లాలి[” గర్జించింది. గుంపు, వాళ్ళ ముందుకు ఉరుకుతూ,

“48బార్నీ వర్చిల్భాలిక” అరిచినారు. సిల్ళలు, బూడిదరంగు అలుగు రూపంలో గుంపులోకి చాచ్చుకొనిపోతూ, గుంపులో కలిసిసోయి.

హోటల్‌ కిటికీలలోనూ, మిద్చె. కష్పులమీదా. చేతిరుమాళ్ళు. తెల్లని పకులలాగ ఆల్ఫ్టాడినాయి?;. పూల జల్మ్లూ ఉత్పాహపు కేకలూ. కురిసినాయి. కింద వున్న గుంపు తలలమీద,

(వళిదీ పండుగ. కళ సంతరించుకుంది, (వతిదీ జీవం పోసుకుంది, బూడిదరంగు పాలరాయి కూడా కళకళలాడే రంగులు పూసినట్టు కనిపించింది.

గాలికి జండాలు రెపరెప లాడినాయి, టోపీలూ, పూలూ గాలిలో ఆడినాయి, గుంపు తలలు. దాటి పిల్బల చిన్న తలలు సైకి అేచినాయ్యి చిన్న మురికి హస్తాలు అప్యాయంగా ముందుకు సాగి వూలను పట్టుకోడానికి (పయత్నం వేసినాయి, దిక్కులు (పతిధ్వనించినాయి యెడతెగని మహి నినాదంతో;

“స్తోషరిజం వర్తిల్లాలిక

క? వర్షి ల్లా మ్‌

పిల్లలను దాదావు అందరినీ సం(గహించుకున్నారు. కొందరు "పెద్దవాళ్ళ" భుజాలమీద కూర్చున్నారు. కొందరు. జంపు మీసాలవాళ్ళ విశాలమైన రొమ్ములకు కరుచుకున్నారు. కేకల నవ్వుల రణగొణలో నంగితం దాదాపు మునిగిపోయింది.

(స్రీలు నంపులోక్సీ. బయటికీ చిటవట ఉరుకుళూ, మిగిలిన కొత్త పిల్లలను యెత్తుకుంట్లూ ఒకరి కొకరు కేకలు వేస్తున్నారు;

“వివ్చు యిద్బ ర్ని తీసుకుంటావా అన్నితాగ

*క్రాన్సు, నీవో?

“మరిచిపోవద్దు, కుంటి మార్మరీతాకు ఒక పిల్టు.

ఒక ఆహ్హాదకరమైన ఉద్విస్ట భావం రాజ్యం చేసింది అక్కడ అన్ని దిక్కులా కళకళలాడే ముఖాలూ, వెమ్మగిల్నిన జాలి కన్నులూ వున్నాయి, అప్పుడే సమ్మెదార్శ పిల్ధలు కొందరు. (బెడ్డు నమలుతున్నారు.

126

మా కాలండో యెవరికీ యీ ఆలోచనే లేదు” అన్నాడు. గద్ద ముక్కుగల ఒక వృద్దుడు పండ్శసందున నల్మని చుట్ట పెట్టుకుని.

“యెంతో సులభం కూడా...

“జాను. సులభమ్తూూ తెలివైనదీ.”

వృద్దుడు నోట్నో చుట్ట తీసి దాని కొసవ్లైపు చూసి బూడిద్య విదరిస్తూ నిట్లూర్చినాడు.. తరువాత దగ్గరలో యిద్దరు సార్మా పిల్లలను -- అన్నదమ్ములని కనపడు చున్నది - చూసి అతను తన హాటు కండ్శ మీదికి లాక్కొని చేతులు సొచినాడు; పిల్చలు ముఖం మౌద్చుకొని వెనక్కి పోయినార్కు. అతను హారాత్తుగా నేలమీద కూలబడి కోడిపుంజులాగ కూత వేసినాడు, పిల్లలు పగలబడి నవ్వినారు, రోడ్డు చష్టామీద తమ వుత్త మెడమలు తాటిస్తూూ. ఆ మనిష్సి లేచి హాటు సర్చుకొని, తూలుతూ వెళ్ళిపోయినాడు, తన ధర్మం తాను నెరవేర్చినట్ళు తృప్పిపడుతూ.

తల నెరసిన ఒక గాని (న్హీీ మంతకత్తైలాంటి ముఖంతో వక్కి గడ్డంమీద పళ్ళబొడుచుకున్న తెల్బ వండుకలతో, కొలంబన్‌ విిగహం పీరంవద్ద నిలబడి యేడుస్తూూ వుంది, రంగు మాసిన శాలువ కొనతో యె్యరబడిన కండు తుడుచుకుంటూ, కళావివొనంగా, వికృతంగా వున్న ఆమె ఆ దిక్త జనసమూహంలో వింత అయిన అనాద లాగ వుండింది.

ఒక నల్బ జుట్టు జినోవా యువతి టకటక వచ్చింది, సునూరు యేడేండ్శ (పాయంగల యువకుని చేయి పట్టుకొని నడిపిస్తూ; అతను కొయ్య బూట్ళు చేసుకున్నాడు, దాదావు. భుజాలు తాకేటంత పెద్ద బూడిదరంగు హాటు పెట్టుకున్నాడు. అతను తన చిన్న తలను యెగిరేన్తున్నాడు. హాటును కండ్ధ్యమీదనుండి యెగదోయడానికి, కానీ అది మళ్ళీమళ్ళీ అతని ముఖంఘీదికి జారుతున్నది, చివరకా యువతి దాన్ని వూడలాగి, గాలిలో ఆడించింది, నవ్వుతూ, పాడుతూ; క్యురవాడు చిరునవ్వులు చిందులాడే ముఖంతో తల యెగరేసి చూసి ఆ హాటును పట్టుకోడానికి యెగిరినాడు, యింతలో ఆ హిటూ, అతనూ యిద్దరూ కనపడకుండా గుంపులో కలిసిపోయినారు.

ఒక పొడుగాటి మనిష్కి బలమైన వుత్త ముంజేతులవాడు, తోలు ఆపన్‌ కట్టుకొని, భుజంమీద ఒక ఆరేండ్శ చిన్న పిల్లను యొక్కించుకున్నాడు, తెల్ల చిశ్సైలక లాంటి చిన్న పిల్టను.

జనేను చెప్పేది అర్హమైందాగో అన్నాడు అతను ధగధగ మెరిసే య్యొర జుట్బుగల చిన్న పిల్ళివాణ్ని చేయి. పట్టుకొని తన పక్కన నడుస్తున్న (స్త్రీతో, “యీ పని వేర్ళూని పొడుకుంటే.... అప్పుడిక మనల్ని ఓడించడం నులభం కాదు, తుమంటావ్‌ 2”

విజయనూచకమైన చిక్కని నవ్వుతో అతను భుజంమీది చిన్ని బరువును నీలి గాలిలోకి యెగిరేస్తూ, అరిచినాడు:ః

[127

“వర్చిల్హాలి పార్మాఆ (కమంగా. జనం వెళ్ళిపోయినారు,. సిల్లలను మోసుకుంటూనో, చేతులు పట్టుకొని నడిసించుకుంటూనో; చివరకు చౌకు ఖాళీ అయింది, అక్కడ మిగిలిందల్భా నలిగిపోయిన పూరూ్తూ పప్పరమెంట్న కాగితాలూ, ఉచ్చాహపు పోర్టర్శ గుంపూ, వాటిపైన కొత్త (చపంచాన్నిళ కనిపెట్టిన మనిషియొక్క ధీరోదాత్త వ్యిగహమూం. కొత్త జీవితంలోకి వుఠోగమిస్తున్నవాశ్ళ ఆనంద నినాదాలు వీధుళ్నో (పతిధ్వనించినాయి, గొప్ప తూర్యారానాలలాగం సొరంగం యెల్లప్పుడూ. మంచు. కిరీటాలు ధరించిన యొత్తైెన పర్వతాల మధ్య నుంది నిశ్చలమైన నీలి సరస్సు. నల్బని శిల్పాబంకరణం లొంటి తోటలు విస్తారమైన మడతలు మడతలుగా తరంగిస్తున్నాయి. నీటి అంచుదాకొా, తెల్లని భవనాలు, సంచదార పలకలతో కట్చీనట్సున్నవ్కి నీళ్ళలోకి నిలజూస్తున్నాయి; పసిబిడ్డ (పశౌంత నిద లాగుంది ఆ నిశ్చలత్వం. తెల్లవారింది. పూల పరిమళం ఆహ్మాదకరంగా వస్తున్నది కొండలమీదనుండి. పొద్దు అప్పుడే. పొడిచింది. చెట్ట అకులమీదా గడ్డి అంచులమీదా మంచు. బిందువులు తళతళ లాడుతున్నాయి. కొండకోనలోకి విసరివేయబడిన రిబ్బన్‌ లాగుంది రోడ్ను. రోడ్డు కంకర రాళ్ళతో వేయబడింది కానీ చేతికి మొహమల్‌లాగా మెత్తగా తగులుతుందని అనిపిస్తుంది. ఒక రాళ్ళ కుప్ప పక్కన కూర్చున్నాడు ఒక కార్మికుడు, తుమ్మెద లాగే నల్లగొ వున్నవాడు. అతని ముఖంలో ధ్నెర్యమూ, సహృదయతా వ్యక్త మౌతున్నాయి,. అతని రొమ్మున ఒక మెడల్‌ (వేలాడుతున్నది.

యెండకు కవ్చువేసుకున్న చేతులు మోకాళ్ళమీద పెట్టుకొని అతను యెగజూస్తాడు, చెన్స్‌నట్‌. చెట్టుకింద నిలబడిన బాటసారి ముఖంలోకి,

“యీ. మెడ అండీ” అతను చెప్పారు, “*సింప్పాన్‌ సొరంగంలో నా సనికిగాను యిచ్చింది.”

తరువాత దిగజూస్కీ తన రొమ్ముమీద తళతళ లాడే లోహపు ముక్కవైపు మృదువుగా చిరునవ్వు నవ్వుతాడు.

“జాను యే పనైనా కష్టమే, అది నీ రక్తంలోకి యెక్కిందాక్కా దాన్ని నీవు మించడం నేర్చుకునే దాక్కా అప్పు డది నిన్ను కదిలిస్తుంది, ఆ తర్వాత యిక కష్టంగా వుండదు. కానీ అది సులభంగా లేదనుకో!”

అతను మెల్లగా తల వూపినాడు, సూర్యునిన్లేపు చూసీ చిరునవ్వు నవ్వుతూ;

128

తరువాత హరాత్తుగా ఉత్సాహం పొంది, వేయి నూపినాడు, అతని నల్సని కండ్భు మిలమిల మెరిసినాయి,

“ఒకోసారి అది కాస్త జదుపు పుట్టించేది. భూమికి కూడా యేదో ఒక అనుభూతి వుండి తీరుతుంది, యేముంటావ్‌? మము లోతుగా తొలుచుకొనిపోయి, కొండ దరికి "పెద్ద గాయం చేసినప్పుడు ఆ లోపలి భూమి మాకు కోపంగా యెదురైంది. దాని ఊల్పే వేడిగా వుండింద్కి మా గుండెలు దిగజారినాయి మా తంలు భారమ్హైనాయి, మా యముకలు సలిసినాయి. చాలామందికి కలిగింది యీ అనుభవం! తరువాత అది మామిదికి రాళ్ళు వినరింద్కి వేడి నీళ్ళ చిమ్మింది. భయంకరంగా వుండింది! ఒకోసారి, నీళ్ళమీద వెలుతురు పడినప్పుడు ఆ వీళ్ళు యరగా మారేవి మా నాన్న అనేవాడు మేము భూమిని గాయపరిచినా మవ్కీ అది మమ్మ ల్నందర్నీ తన రక్తంలో ముంచేస్తుందని, మాడ్చేస్తుం దనీ. అది వట్టి ఊహీ ననుకో, అయిన్నా లోపల భూగర్భంలో లోతున, గొంతుకు చుట్టుకునే. చీకట్నో, నీళ్ళు యేడుపు నవ్వడిశో టపటవ. చిందేనోట, రాతిమీద యునుము గరగర లాడే చోట అలాంటి చోట ఆ మాటలు వింక్రే యేద్దినా సాధ్యమే అనిపిస్తుంది. అక్క డంతా అంత ఊహాతీతంగా వుండింది, మేము, ఆ మనుషులం, యెంతో అల్పంగా కనిపించినాం ఆ పర్వతంతో పొలిస్తే, మేఘాలను ఒరుసుకునే ఆ పర్వతం, దాని కడువులోకి వేయు తూట్టు వేన్తూ వుండినాం.... నీ వది చూసి వుంటే అర్హమౌతుంది, అల్ప మానవులమ్హైన మేమూ పర్వత దరిలో చేసిన ఆ నోరు తెరుచుకున్న పెద్ద బిలం వీవు చూసి వుంకే (పొద్నున్నే మే మా బిలంలో (పవేశించి, మా వెనుక నూర్యుడు దుఃఖంతో చూస్తూ వుండగా, భూమి కడుపులోకి మేము తొలుచుకుంటూ పోవడం నీవు చూసి వుంటే ఆ యంశతాల్లూ పర్పతంయొక్క. ఆ విచార వదనమూ నీవు చూసి వుంఘే లోపల అంతరాళంలో ఆ భారమ్హాన దబదబ శబ్బమూ, పిచ్చివాని వెడనవ్వుల్హా (వతిధ్వనించే ఆ (పేలుళ్ళూూ నీవు విని వుంళ్రే, నేను చెప్పేది నీకు అర్బ దకౌతుంది."

అతను. చేతులు పరిత్మ్షగా చూనుకొని, నీలి కోటుమీది లోహపు బొమ్మను సర్నుకొని మెల్ళగా నిట్బూర్చినాడు.

“మానవునికి పని చేయడం. తెలుసుక గర్వంతో కొనసాగించినాడు అతను, “ఆ, నిజమండీ, మౌనవుడు అల్పుడే అయినా పని చేయదలచుకుంటే ఎజేయమైన శక్తి కాగలదు. నమ్మండి నానూట, మానవుడు తృణ్మపాయుడే అయిన్సా పూనుకున్న పని యేద్దేనా సాధించగలడు. మా నాన్న మొదట యుది నమ్మలేదు.

“మా నొన్న అనేవాడు, “ఒక దేశంనుండి ఒక దేశానికి పర్వతం తొలిచి సారంగం వేయడం. దేవుణ్ని ధిక్కరించడం, దేవుడు పర్వతాల గోడలతో భూమిని విభజించినాడు. 9-2408 120

చూస్తూూ వుండు, మేరీమాత మనర్ని పరిత్యజిస్తుంది!? ఆయన పొరపాటు పడినాడు, కేురిమాత తన్ను (పేమించేవాళ్ళను యెప్పుడూ పరిత్యబించదు. తరువత మా నాన్న దాదాపు నాలాగే అనుకోసాగినాడు; యెందుకంకే తాను పర్వతంకం శె గొప్పవాడై నట్ళూూ, బలవంతుడై నట్న్లూ ఆయనకు అనిపించింది, కానీ ఒకప్పుడు పండుగ రోజుల్నో 'పేబుల్‌వద్ద కూర్చాన్సి వైన్‌ సీసా ముందర పెట్టుకొని, నాకూ యితర్శకూ ఉపన్యాసం యిచ్చవాడు:

'దేవ్చని బిడ్డ, లార్యా అది ఆయన అభిమాన నుడికారాల్నో ఒకటి ఆయన బాగా దైవభీతి గలవాడు “దేవుని బిడ్మలొర్థా అనేవాడు ఆయన, “మీరు భూమితో అలా పోరాటం చేయలేర్కు తన గాయాలకు ఆమె కసి తీర్చుకుంటుంది, ఓడిపోకుండా నిలుస్తుంది! మీరు చూస్తూూ వుండండి: సరిగా పర్వతం గుండెవద్దకు మనం తొలుచుకుంటూ పోతాం అక్కడ గుండెను తాకినప్పుడు యెగిసి మంటల్లో పడిపోతాం, భూమి గుండెలో అన్ని. వుంది అందరికీ తెలుసు అది! భూమిని దున్నడం వేరు (వకృతి నూత (ప్రసవ వేదనలో తోడ్పడడం మానవుని విధి, కానీ ఆమె ముఖాన్నీీ రూపాన్నీ వికృతసరచడం __ ఆ సాహనం పనికిరాదు. చూడండి, పర్వతంలో తొలుచుకుంటూ ముందుకు పోయేక్షాద్ర గాలి వేడి జౌతుంది, వూపిరి భారమౌతుంది.... ” వ్‌

అతను మెల్టగా నవ్వినాడు, (వేళ్ళతో మీసాలు మెలివేస్తూ,

“ఆయన ఒకడే కాదు అలా అనుకున్నద్శి మరి ఆయన చెప్పింది నిజమే; నేము ముందుకు పొయేకొద్బీ వేడి యెక్కున్హైంది, అంతకంతకూ మాలో యెక్కునమంది జబ్బు పడి చచ్చిసోసాగినారు.. వేడి నీటి ఊటలు అంతకంతకూ బలమైన ధారలుగా దూసుక వచ్చివాయి, మట్టి గడ్డలు వూడి పడినాయ్యి లుగానోనుండి వచ్చిన మా మనుషులు యిద్ధరికి పిచ్చి వట్టింది. ర్యాతిపూట బారకాసుల్మో చాలామంది సిచ్చికేకలు వేసేవాళ్ళు * భయకంపంతో మూలుగుతూ మంచాలమీదనుండి యెగిరి దూకేవాళ్ళు ...

“ “నే నన్నది నిజం కాదా?” అన్నాడు మా నాన్న ఆయన కంద్లలో భీతి నిండింది. ఆయన దగ్గు అంతకంతకూ మదిరింది.... !న నన్నది నిజం కాదా?! అన్నాడు ఆయన, *వకృతిని జయించలేరు మీరు.”

“చివర కాయన మంచాన బడినాదు, మళ్ళీ లేవకుండా, ఆయన దిట్టమైన ముసలివాడు, మా నాన్న మూడు. వారాలు మృత్యువుతో పోరాడినాడు, మొండిగా, ఒకరితో చెప్పుకోకుండా తన యోగ్యత తా నెరిగిన మనిషిలాగ,

నా వని తీరింది పావొలో* అన్నాడు ఆయన నాతో ఒక ర్యాతి. *జ్యాగత్తగా వుండు యింటికి ప్రో మేరీమాత నిన్ను కాపాడుగాక” తరువాత ఆయన చాలాసేపు మౌనంగా వుండినాడు, కండు మూసుకొని అలా పండుకున్నాడు బరువుగా వూపిరి తీసుకుంటూ.

130

అ మనిషి లేచి నిలబడి పర్వతంవైపు యెగజాసి, ఒళ్ళు విరుచుకున్నాడు, కీళ్ళు పటపట మనిపిస్తూ.

తరువాత ఆయన నా జేయి పట్టుకొని నన్ను దగ్గరికి తీసుకొని యిలా అన్నాడు -- భగవంతుని. సాక్షిగా అన్నా డండీ!-- 'పావాల్కో చూడు బాబూ అయినా పని సాధిస్తా రనుకుంటాను; మనమూ అవతలివైపునుండి సొరంగం తాలిచేవాళ్ళూ పర్వతంలోపల కలుసుకుంటాం, మనం కలుసుకుంటాం, నీవు నమ్ముతున్నావు, కదూ పావాలో?్‌ జాను, నేను నమ్మినాను. “అది మంచిది బాబూ! మనిషికి యెప్పుడూ తాను చేసే దాంట్నో నమ్మక ముండాల్మి విజయం కలుగుతుందని విశ్వానం వుండాలి, భగవంతునిలో నమ్మక ముండాలి, మేరీమాత (పార్చనలవల్స భగవంతుడు మంచి పనులకు తోడ్పడతాడు. నిన్ను వేడుకుంటాను బాబూ, అది జరిగితే, పర్వతంలోపల వాళ్ళూ వీళ్ళూ కలుసుకుంట్రే, నా గోరీవద్వకు వచ్చి చెప్పు, నాన్నా, ఆది జరిగింది. అని. అప్పుడు నాకు తెలుస్తుంది!

“అది మంచి మాట గదండ్సీ నేను అలాగే ఆయనకు మాట యిచ్చినాను. తరువాత అయిదు రోజులకు ఆయన చనిపోయినాడు, చనిపోడానికి రెండు రోజులు ముందు ఆయన నన్నూ, యితర్శనూ కోరినాడు, సొరంగం లోపల తాను పని వేసిన చోట తన్ను పూడ్చిపెట్టి మన్కి ఆ పని చేయమని ఆయన మమ్మల్ని (పాధేయపడినాడు, కానీ ఆయన మతి చెడి పలవరించినా డనుకుంటాను.

“మా. నాన్న చనిపోయిన తర్వాత పదమూడు. వారాలకు మేమూ అవలి పక్కనుండి మావైపు వస్తుండినవాళ్ళ్లూ పర్వతంలో కలుసుకున్నాం. ఓహ్‌, అది ఆనందంతో మళతులు ఇెడిన దిన మండీ, చీకటి భూగర్భంలో లోపల, అవళలిన్హైపు పని జరిగే శబ్ధం మేము మొదట విన్న దినం; భూమి కడువులో అవతలినై పునుండి మమ్మల్ని కలుసుకోడానికి వచ్చేవాళ్ళు చేసే ధ్వనులు మేము విన్నా మండీ -- మమ్మల్ని, మమ్మ ల్నందరిన్తీ ఒక దెబ్బతో చూర్ధ్యం వేయగలిగినంత (టహ్మాండమ్హైన భారం గల భూమికింద విన్నాం

“చాలా రోజలు మేమా శబ్బాలు విన్నాం, బోలు శబ్బాలు, రోజు రోజుకూ మరింత బిగ్గరగా, మరింత స్పష్టంగా సెరిగినవి; విజేతల ఆటవిక ఆనందం మమ్మల్ని ఆవేశించింది. మేము. రాశ్వసుల్లాగ పనిచేసినాం, దుష్ట భూతాల్హాగ పనిచేసినాం, మాకు అలసట అనిపించలేదు, ఒకరి _పేరణ అవసరం లేకపోయింది. ఓ--అది హాయిగా వుండింది సూర్యుడు. వెలిగే రోజున నృత్యం చేసినట్టు వుండింది అలా వుండింది, (ప్రమాణం చేసి చెప్పాను! యిక మే మందరమూ. పసిపిల్టలలాగ దయగా మెత్తగా అయినాం. ఆ -- అనేక చ్‌ర్చ మాసాల పాటు పందికొక్కుల్లాగ తొలుచుకుంటూ పోయిన చోట భూగర్భంలోని అంధకారంలో అవతలివాళ్ళను కలుసుకోవా లనే కోరిక యెంత బలీయంగా, యెంత ఉదేకపూరితంగా వుంటుందో మీకు తెలిసే వుం టీనా[ి కం 131

ఆ స్మృతితో అతని ముఖం ఉద్వేగంతో య్యెరబడింది. అతను తన (ోతను సమీపించి. తన ఆత్యంత మానవ దృక్కులతో అతని కండ్శలోకి లోతుగా నిలజూస్తూూ, మెల్ళగా, సంతోషం. నిండిన కంరంతో చెప్పుకపోయినాడు:

“చివరకు, అడ్నం వున్న ఆఖరి మట్టిపొర కూలి పడి, ఉజ్వలమైన దివిటీ పసువు మంట ఆ తెరసిని వెలిగించినప్పుడు, ఆనంద బాష్పాలు (వవపాంచే నల్మ్యని ముఖం ఒకటి కనిపించింది, దానివెనుక మరికొన్ని దివిటీలూ, మరికొన్ని ముఖాలూ కనిపించినాయి, విజయార్చటులు గర్చించినాయ్యి. ఆనంద నినాదొలు-- ఓహ్‌, అది నా జీవితంలో కెళ్ళి సంతోషపు దినం, ఆది నేను జ్నాపకం చేసుకున్నప్పుడు, నా జీవితం వృథా కాలే దనిపిన్తుంది. అది వన్కి నా పన్కి పవిితమ్చైన పనండీ, నమ్మండి. మేము బయటికి యెండలోకి వచ్చినప్పుడు మాలో చాలామంది నేలమీద వడి, నేలను ముద్చుపెట్టుకున్నాం, యేడున్నూ; అది దేవతా కథంత అద్భుతంగా వుండింది! జౌనుు మేము ఓడిపోయిన పర్వతాన్ని ముద్చుపెట్టుకున్నాం, భూమిని ముద్దు పెట్టుకున్నాం; అనాడు నేను యున్నడూ లేనంత నన్జిహితుత్నె నాను భూమికి భూమిని (స్తీని (పేమించినట్టు (పేమించినాను!

మూ నాన్న గోరీవద్దకు పోయినాను. చచ్చినవాళ్ళు వినలేరని నాకు తెలుసు, అయినా. పోయినాను; మనకోసం (శమించి, మనలాగే బాధపడినవాళ్ళ కోర్కెలను గౌరవించాలి కద్యా యేమంటారు?

“డానాన్సు ఆయన గోరీవద్దకు పోయి, కాలితో నేలమీద తట్చి, ఆయన ఆజ్ఞాపించినట్సే అన్నాను:

“ “వాన్నా, అది జరిగింది!్‌ అన్నాను నేమ, 'మనుషులు జయించీనారు. జరిగింది నాన్నా అది*”

తల్శి

తల్బులను గురించి యమెంచ్చెనా చెప్పవచ్చు, అనేక వారాలుగా శతు సైన్యాలు బిగువ్టైన ఉక్కు వలయంలాగ నగరాన్ని చుట్టుముట్టినాయి. ర్యాతిపూట. నెగళ్ళు నుండేవి మంటలు నల్మని చీకటిగుండా నగరం కోటగోడలను తొంగిచూసేవి, అడ య్యెరని కన్నుల్గ్లాగ _ అవి (కూరంగా మండేవ్కి వాటి భయంకర ధగధగలు ముట్టడి వేయబడిన నగరంలో విషాదభర ఆలోచనలు కలిగించేవి

శ్యతువులు వేసిన ఉరితాడు బిగుసుకుంటూ వుండడం వాళ్ళు కోటగోడలమీదనుండి చూసినారు;. నెగళ్ళ చుట్టూ తిరిగే నల్మని నీడలు చూసినారు, కడుపు నిండిన గ్యురాల

132

సకిలింపులూ, ఆయుధాల ఖఇణీల్‌ శబ్బాలూ విజయంమీద విశ్వాస మున్నవాళ్ళ పెద్ద నవ్వులూ, పాటలూ. విన్నారు - శ్శ్యతువుల పాటలకంశు, నవ్వులకంళు చెవికి అసహ్యమైనది మరొకటి యేమంటుంది?

నగరానికి నీళ్ళు అందించే. కాలవ అన్నిటిలోనూ శ్యతువులు శవాలు చేసినారు, కోటనోడల చుట్టూ వున్న (చాక్షతోటలు కాల్చి బూడిద చేసినారు, పొలాలు పెడదొక్కినారు, సండ్శ తోటలు పడగొట్టినారు - నగరం యిప్పుడు అన్ని పక్కలా అరక్షితమైైంది, దాదాపు (వతిగోజూ శ్యతువుల ఫిరంగులూ, తుపాకులూ చానిమీదికి సీనమూ, యినునూ వర్షిన్తున్నాయి.

యుద్బ మంకీ వినుగు చెందిన, ఆకలి కడువుల సైనిక దళాలు యిరుకు నగర వీధుర్మో ముఖాలు మాడ్చుకొని కవాతు తిరుగుతున్నాయి. యిండ్శ కిటెకీలనుండి కతిగ్యాతుల మూలుగుళ్నూ. ఇపిరి. పట్టైనవాళ్ళ . కేకల్కూ.. (స్త్రీల (పారనలూ, పిల్లల యేడుపులూ వినపడుతున్నాయి. మనుషులు. గుసగుసలతో మాట్ళాడుకుంటున్నారు, వాక్యం మధ్యలో ఆగిపోతూ, వ్య్యగమ్హైన జాగత్త తో: యేమి టా చప్పుడు, శ్యతువులు వస్తు న్నారా?

ర్మాతులు మరీ ఘోరం. రాతి నిళ్శబ్బ ౦లో మూలుగులూ కేకలూ మరీ స్పష్టంగా వినపడతాయి.. దూరవు కొండల కోనలనుండి సగం పడిపోయిన కోటగోడలవైపు నల్జని నీడలు దొంగల్బాగ (ప్రాకుతాయి, శ్యతు శిబిరాన్ని కంటికి కనపడకుండా చేస్తూ. నల్మని కొండ పేటులమీద ఉదయించే చం్టదుడు యెవరో పోగొట్టుకున్న డాలులాగ కనిపిస్తాడు, కత్తి దెబ్బలతో నొక్కులు పోయిన డాలులాగు

నగర (పజలు బయటి సహాయం గురించి నిన్సృహ చెందుతూ, (శమచేతా అకలిచేతా. నీరసీంచిపోయి,. విముక్తి లభిస్తుందనే అశ దినదినానికీ అడుగంటి, ఆ చయ్యదునివ్లై పూ. గొగ్గి పండ్శ కొండపేటులన్నై పూ, కోనల నల్సని ఉదర కుహరాలవై పూ, రద్పీగా వున్న శ్యతు శిబిరంచైవూ వెలపరంతో గుడ్డప్పగించి చూసేవాళ్ళు (వతిదీ వాళ్ళకు మృత్యువును జ్ఞాపకం చేసేది; వాళ్ళను ఓదార్చడానికి అకాశంలో ఒక్క నక్ష్మ్యతం కూడా లేదు.

యిండ్లలో దీపాలు వెలిగించుకోడానికి వాళ్ళకు భయం. దట్టమైన చీకటి వీధులను ఆవరించింది. ఆ చీకట్నో, నీళ్లు లోపల తిరిగే చేపరాగ్య నిళ్శబ్బంగా తిరుగుతున్నది నభికిఖ పర్యంతం నర్జని మునుగు కప్పుకున్న ఒక సీ

జనం అమెను చూస్తి ఒకరితో ఒకరు గునగుస లాడుకున్నారుః

“ఆవ్వేనా?” ”

“ఆమ్ల!”

వాళ్ళు మూలల్మో నక్కుకున్నారు; లేదా తలలు వంచుకొని గబగబా ఆమెను దాటిపోయినారు.. గస్నీ నాయకులు ఆమెను కరినంగా హెచ్చరించినారుః

133

“మళ్ళీ బయట తిరుగుతున్నారా మరియానాగారూ? జ్యాగత్త, మిమ్మల్ని యెవరైనా చంపెయ్యవచ్చు. హంతకుని పట్టుకోవాలని యవరూ ఆదుర్హా పడరు. టే

. ఆమె ఆగి నిలబడింది కానీ గస్తీవాళ్ళు దాటిపోయినార్కు ఆమెమీదికి చేయెత్తడానికి సాహసం లేకన్నో లేక యేవగింపుతోనో;, సాయుధ భటులు ఆమెను శవాన్ని చూసినట్ను చూసి తప్పుకున్నారు. చీకచ్నో ఒంటరిద్దై పోయి, అమె మళ్ళీ వీధి వీధికీ తన ఏకాకి సంచారం. సొగించింది, నిళ్ళబ్బంగా, నల్సిగా నగర దౌర్చాగ్యం రూపుదాల్చినట్ట్లు; ఆమె చుటూ అన్ని చ్లైపులా, అమెను వెంటబడుతున్నట్టు, విషాద ధ్వనులు వెలువడినాయి: మూలుగులూ. అరుపులూ, (ప్రార్దనలూ, విజయం గురించి ఆశ పూర్తిగా కోర్పోయిన "సైనికుల దిగులు గునగుసరూ,

ఒక పౌరురాలూ, ఒక తల్మీ అయిన ఆమె తన కొడుకును గురించీ, తన దేశం గురించీ ఆలోచిస్తున్నది: తన పట్టణాన్ని ధ్యంనం చేస్తున్నవాళ్ళ అగభాగాన తన కొడుకు వున్నాడు, ఈన ఉల్బాసపు కొడుకు, అందమైన కొడుకు, హృదయంలేని కౌడుకు. కానీ; యెంతో కాలం కాలేదు అప్పుడు ఆమె అతన్ని చూసీ గర్వించింది తన దేశానికి తాను యిచ్చిన అమూల్యమైన కానుకగా భావించింది, తాను పుట్టిన, తన కొడుకు పుట్టి "పెరిగిన వగరంయొక్క (పజలకు తోడ్పడడానికి తాను యా భూమిమీదికి కొనితెచ్చిన లోకోసకారక శక్తిగా భావించింది, ఆమె హృదయం అనేక అదృశ్య స్మూతాలతో బంధింపబడి వుంది అ పురాతనమైన రాళ్ళకు తన తాత ముత్తాతలు తమ యిండ్భు కట్టిన ఆ నగరం కోటగోడలు నిరిపిన, ఆ రాళ్ళకు -- బంధింపబడి వుంది తన రక్తబంధువుల యెముకలు కలిసిన ఆ మట్టికి ఆ (వజత గాధలక్కు పాటలకు, ఆశలకు, యిప్పు డామ హృదయం ఒక శపియతముత్నీ కోల్పోయింది, అది దుఃఖించింది. జమె తన హృదయంలో తూకం వేసుకుంది, (తాసులోలాగ్య తన కొడుకుమీది ('పేమనూ, తన జన్మ నగరంమీది (పేమనూ, కొనీ ఆమె కరం కాలేదు యేది యెక్కువ తూకమో,

ఆ విధంగా ఆమె ర్మాతిపూట నగర వీధుల్ళో సంచారం చేస్తూ వుండింది. చౌలామంది. ఆమెను. గుర్తించలేక అమ నల్బని ఆకారాన్ని తమ కందరికీ అంత సమీపంలో వున్న మృత్యు దేవత ఆకారంగా పారబడి భయంతో. వెనుకడుగు. వేసేవాళ్ళు; గుర్తించడ మంటూ చేసినప్పుడు మౌనంగా వెనుదిరిగి పోయేవాళ్ళు, దేశ్ళ్యదోహి తల్మినుండి.

కానీ ఒక నాడు కోటగోడవద్ద ఒక మారుమూల ఆమె ఒక (సీని చూసింది ఆ (స్తీ ఒక శవం పక్కన మోకాళ్ళమీద వంగి వుంది భూమిలో తానూ ఒక భాగమ్హైనంత నిశ్చలంగా. ఆమె (పార్టన చేస్తూ వుండింది, తన దుఃఖ తప్పమ్చైన ముఖం పైకెత్తి నత్మ్యతాలవైపు. "స్టైన గోడమీద గస్హీ "సైనికులు గొంతులు తగ్గించి మాట్టాడుకుంటున్నారు; తమ ఆయుధాలు రాతిమీద గరగర లాడుతుండగా.

134

దేళ్ళదోహి తల్ని అడిగింది:

“ని భర్తా?

కాదు”

సోదరుడా?

జనా కొడుకు. నా భర్త పధమూడు నాళ్ళ కింద హతుడైనాడు, యీనాడు నా కొడుకు

మోకాళ్ళమీదనుండి. లేచి హతుని తల్సి వినయంగా అన్నదిః

“వ్పరీమూత సర్వమూ చూస్తుంది, సర్వమూ తెలుసుకుంటుంది, ఆమెకు నా కృతజ్ఞ, తలు

“యెందుకని?*' అడిగింది యీమె, ఆమె జవాబు చెప్పింది:

“యిప్పుడు. వీడు దేశం కొరకు పోరాడుతూ సగౌరవంగా మరణించినాడు. గనుక వెప్పగలను. వీణ్ని గురించి నేను భయపడుతూ వుండినానుః వీడు విలాసబీవి వినోదా లంటే చెవి కోసుకునేవాడు.. నేను భయపడేదాన్ని, వీడు తన నగరానికి (దోహం చేయవచ్చునన్ని మరియానా కొడుకు లాగ దైైవదోహీ మానవ్మదోహీ అయిన మన శ్మతువుల నాయకుని లాగ -- వాడూ వాణ్నీ గన్న ఆ కడుపూ నాశనం గాను

మరియానా ముఖంమీద మునుగు కప్పుకొని తన దారిన పోయింది. మరుదినం (పొడ్నున ఆమె నగర రత్షకుల ముందు నిలబడి యిలా అన్నది:

'నా. కొడుకు మీకు శ్యతువుగా తయార్చైనాడు. నన్ను చంవనైనా చంపండి, లేకపోతే కోట ద్వారాలు తెరిచి నన్ను వానివద్దకు పోనివ్వనైనా పోనివ్వండి...

వాళ్ళు యిలా జవాబిచ్చినారు: ఎ

నీవు మనిషివి. నీ దేశంమీద నీకు (పేమ వుండాలి. నీ కొడుకు మా కందరికీ యెంత శ్యతునో నీకూ అంత శ్యతువేగ

“నేను వాని తల్నిని. వానిమీద నాకు (పేమ నుంది. వాడు యిలా అయినందుకు నా బాధ్యత వుందని అనుకుంటున్నాను. ॥

వాళ్ళు పరస్పరం సంటపదించుకొని నిర్ణయం చేసినారు;

నీ కొడుకు పాపాలకు నిన్ను చంపడం గౌరవ్యపదం కాదు. అతనితో నీవీ మహాపాపం చేయించి వుండజాల వని మాకు తెలుసు నీ మనఃకోభ మాకు అర్భమౌతున్నది. కానీ హామీ శ్నెదీగా కూడా నీవు యీ నగరానికి అక్కరలేదు; నీ కొడుకు నీకు గవ్వ విలువ యివ్వడు, రాశసుడు అతను నిన్ను మరిచిపోయినాడని మాకు నమ్మకం; మరి అదే నీకు తిక్క నీవు శికార్డురాలి వని నీవనుకుంటే! యిది మృత్యువుకంట కూడా భయంకరమైన దని మూ నమ్మకం 135

“ీజాన్కు” అన్నది ఆమె. “మృత్యువుకంయె భయంకరష్టానదే.”

ఆ విధంగా వాళ్ళ కోట ద్వారాలు తెరిచి ఆమెను నగరం వదలిపెట్టిపో నిచ్చినారు. తన పుట్టీన గడ్డను యిప్పుడు తన కొడుకు చిందించిన రక్తంతో తడిసిన గడ్డను, ఆమె వదరిపోవడడం వాళ్ళు కోట బురుజులమీదనుండి చాలాసేపు గమనించినారు. ఆమె మెల్సిగా నడిచింది. ఆ గడ్నతో తెంచుకోడానికి ఆమె పాదాలు వెనకాడినాయి, నగర రజకుల మృత దేహాలకు ఆమె శిరసు వంచి నమస్కరించింది, ఒక విరిగిన ఆయుధాన్ని అసహ్యంతో కాలితో పక్కకు తన్నింది, సకల ఆయుధాలూ తల్టులకు అసహ్యూమ్మే (పాణ రక్షణ వసేవి తప్ప

తన ఉత్తరీయం కింద అమూల్యమైన నీళ్ళ చెంబు "పెట్టుకున్నట్టు, అందులోనుండి ఒక చుక్క ఒలుకుతుందేమో అని భయవడుతున్నట్టు, అమె నడిచింది. కోట గోడమీదనుంచి గమనించేవాళ్ళకు ఆమె ఆకారం అంతకంతక్తూ చిన్న దయ్యేకొద్దీ తమ. దిగులూ నిస్పృహా ఆమెతో వెళ్ళిపోయినట్ళు వాళ్ళకు అనిపించింది.

దారి మధ్యలో ఆమె ఆగడం వాళ్ళకు కనిపించింది అగి ఆమె తలమీద ముసుగు లాంగంచి, వెనక్కి తిరిగి, నగరంచైపు చాలాసేపు తేరిచూసింది. శ్యతు శిబిరంలోనివాళ్ళు పొలంలో అమె ఒంటరిగా వుండడం చూసినార్హు ఆమ లాగే నల్మగా వున్న ఆకారాలు జాగర్తగా అమెను సమీపించినాయి.

వాళ్ళు ఆమెను సమీపించి అడిగినారు, ఆమె యెవరైందీ, యెక్కడనుండి వచ్చిందీ.

“మీ నాయకుడు నా కొడుక్కు అన్న దామె. ఆమె మాటను యెవరూ సందేహించలేదు, వాళ్ళు ఆమె పక్కన నడుస్తూ అతని కీర్తిగానం చేస్తూ, ఆతను యెంత తెరివివరుడు అయింద, యెంత ధ్నర్యశాలి. అయిందీ చెప్పీనారు.. ఆమె గర్వంగా ఈల యొత్తుకొని వినింది దేమీ ఆళ్చర్యవడకుండా -- తన కొడుకు మరొక విధంగా వుండబజాలడు.

చివరకు ఆమె అతనిముందు నిలబడింది, యెవరు పుట్టడానికి తొమ్మిదినెలలు ముందే అమెకు - పరిచికుడోో తొవరు ఆమె హృదయానికి భిన్నమ్హై నట్టు యెప్పుడూ ఆమెకు అనిపించలేదో, అతన్‌ముందు. నీబ్కూ, మొహమలూ ధరించి అతను అమెముందర నిలబడినాడు, రత్నాలు తాసిన ఆయుధాలతో. అంతా వుండవలసినక్కు వుంది ఆమె అతన్ని యెన్నోసార్భు కలలో అలా చూసింది - ఐళ్వర్యంతో, కీర్తితో, మెప్పుతో,

“అమ్మాగ్‌. అన్నాడు. అతను, అమె. చేతులు ముద్చు"పెట్టుకున్నాడు. “నీవు నావద్దకు వచ్చినావు, నా పక్షాన వున్నావు ఆ పాడు నగరాన్ని రేపు పట్టుకుంటాను.”

“నీవు పుట్టిన నగరం,” ఆని అమె జ్ఞాపకం చేసింది.

తన .బలంతో కైపెక్కి. కీర్తి దాహంతో తం ఇెడ్కి అతను అమె (వశ్నలకు యవ్వన మదంతో జవాబిచ్చినాడు;

136

“ళన్సేన్లీ (వంచంలో పుట్టినాను, (పపంచం కారకు వుట్టినాను, (పపంచం నన్ను చూసి ఆశ్చర్యంతో అదిరిపోవా అని నా (వయత్నం! నీ కోసం యీ నగరాన్ని నేను యిన్నాళ్ళూ ధ్వంసం చేయలేదు. యిది నా దేహంమీద పుండులా గుంది, నా సత్వర క్స్‌ర్పి లాభాన్ని అడ్బగించింది. యిష్పుడిక ఆ మొండి మూర్వుల గూడును రేవు ధ్వంనం చేస్తాను!”

“అక్కడున్న (వతి రాయికీ నీవు తెలున్సు నీ పసితనం గుర్తు వుంది

“రాళ్ళు మూగవి, మనిషి వాటిని మాట్టాడేటట్టు చేస్తే తప్ప, పర్వతాలు నన్ను గురించి మాట్టాడన, నేను కోరేది అదిగో

“న్వనుషులో* అడిగింది ఆమె.

"ఆ, కొను, నేను మనుషులను మరిచిపో లేదమ్మా. నాకు వాళ్ళు కూడా కావాలి, మనుషుల న్మృృతిలోనే వీరులు చిరంజీవు లౌత్దారుో

ఆమె అన్నది;

“వీరుడు మృత్యువును ధిక్కరించి జీవాన్ని సృష్క్టించేవాడు, మృత్యువును జయించేవాడు....!

“కాద్రు[* అతను అభ్యంతరం. చెప్పినాడు. “నగర నిర్మాత యెంతో విధ్వంనకుడూ అంతే. కీర్తికాయుడు.. చూడు, రోమును నిర్మించింది యెవరో మనకు తెలియదు -- ఈనియాసో లేక రోములసో -- కానీ ఆ నగరాన్ని ధ్వంసం చేసిన అలారిక్‌ మొదలైన వీరుల "పేర్చు మనకు బాగా తెలుసు.

“అన్ని "పేర్చనూ అధిగమించి నగరం జీవించింది” తల్మి జ్ఞాపకం చేసింది అతనికి.

యిలా. వాళ్ళు నూర్యుడు వి్యశమించేదాకా మాట్మ్ళాడుకొన్నారు. అంత కంతకూ తక్కువగా ఆమె అతని వికృత సంభాషణకు అడ్డు పడింది, అంత కంతకూ కిందికి వాలింది అమె సగర్వమైన శిరస్సు.

చర్చి సృష్కిన్తుంది, తలి రక్షిన్తుంద్కి విధ్వంసం గురించి ఆమెతో మాట్టాడడ మంట అమెకు వ్యతిరేకంగా మాట్టాడడం; కానీ ఆది తెలియదు అతనికి ఆమె మనుగడకు గల కారణాన్ని తాలగిస్తున్నానని తెలియదు అతనికి.

తల్మి యెప్పుడూ మృత్యువుకు వ్యతిరేకం; మనుషుల సంసారాలలోకి మృత్యువును కొనితెచ్చే చేయి అంక్రే తల్చులకు ద్వేషం, రోత. కానీ కొడుకు యిది గమనించలేదు, హృదయాన్ని జడం చేసే ముష్కర కీర్తి ధగద్బగలతో అతని కండ్లు చెదిరినాయి.

తల్ళి యెంత నిర్చీతిగా వుండగలదో అంత యుక్తిగానూ, అంత నిర్ణయగానూ వుండగలదు. తాను సృష్టించి పోషించే జీవానికి _వమాదం యేర్చడి నవ్పుడు, అనే విషయంకూడా అతనికి తెలియదు. సె

137

ఆమె తల వంచి కూర్చున్నది, వైభవోపేతంగా వున్న నాయకుని గుడారం వాకిలి గుండా అమెకు నగరం కనపడింది, తన లోపఠి తీయని (పాణ స్పందనను తాను మొదట అనుభవించిన నగరం, యిప్పుడు విధ్యంనన దాహంతో తపించిపోతున్న యీ బిడ్డ పుట్టి, నప్పటి (వసూతి వేదనా సంక్షోభాన్ని తను అనుభవించిన నగరం,

య్యెరని సూర్య కిరణాలు కోట గోడలకూ, నగరంలోని గోపురాలకూ నెత్తురు రంగు అద్చినాయి, కిటికీల గాజు తలుపులు బాధాపూరితంగా ధగధగలాడినాయి్యి నగర మంతా గాయాల రాశిగా కనిపించింది, (వళి గాయంనుండి యొరని పాణసారం (నవిస్తున్నట్ను. కాసేపట్న్లో నగరం నల్శబడింది సీనుగలాగ, దానిస్టైన చుక్కలు వెలిగినాయి (పేత దీపాలలాగ

శ్యతువుల దృష్టి అకర్షింపబడుతుందనే భయంతో దీపాలు వెలిగించని చీకటి గృహాలు కనిపించినాయి ఆమెకు, అంధకారంలో మునిగిపోయి, పీనుగుల కంపుతో నిండిపోయిన వీధులు కనిపించినాయి. ఆమెకు, మృత్యువు కోసం కాచుకొని వున్న జనుల నీరసప్పు గుసగుసలు వినిపించినాయి ఆమెకు -- అన్నీ చూసింది ఆమె అమెకు ఆత్మీయమై నవీ, (పీతిప్కాతమై, నవీ అన్నీ ఆమెముందు మూగగా నిలబడ్కి అమె నిర్ణయంకోసం యెదురుమూస్తున్నాయి, నగరంలోని ఆ (పజల కందరికీ తాను తల్చి ఐనట్టు అనిపించింది ఆమెకు.

మేఘాలు చీకటి కిఖరాలనుండి లోయలోకి దిగివచ్చి మృత్యు సన్నికృష్ట నగరంమీద రెక్కల గ్యురాల లాగ రివ్వున వాలినాయి.

“యీ రాతి మేము దాడి జరపవచ్చు,” అన్నాడు ఆమె కొడుక్కు “ర్యాతి తగినంత చీకటిగా వుంకే! సూర్యుడు నీ కండ్శలో వెలుగుతూ వుంకే చంపడం కవ్వం, కత్తుల తళతళలకు కండు చెదిరిపోతాయి, చాలా దెబ్బలు పక్కన పడతాయి్యిో అన్నాడు అతను తన ఖడం పరీశ్షించుకుంటూ,

తల్ఫి అతనితో అన్నది;

“రా బొబ్యూూ నా రొమ్మున తల పెట్టి వ్యిశాంతి తీసుకో, జ్ఞాపకం. చేసుకో చిన్నప్పుడు నీవు యెంత ఉల్లాసంగా యెంత దయగా వుండినావో, అందరూ నిన్ను యెంతగా (గేమించేవాళ్ళో...

అతను అమె చెప్పినట్టు విన్నాడు తల ఆమె ఒడిళో పెట్టి కండ్లు మూసుకొని యిలా అన్నాడు:

“న్స కీర్తి, ని మాతమే (ేమిస్తా న్కు నన్ను యిలాంటి వాణ్టిగా చేసినందుకు నిన్ను (పేమిస్తాను.”

“అడవాళ్ళనో” అడిగింది ఆమె అతనిమీదికి వంగి.

“చాలామంది. వున్నారు. వాళ్ళు వెగటు. కలిగిస్తారు అతి మధురమైన వన్నీ

కలిగించినట్నే.” 138

“నీకు పిర్దాలు కావాలని లేదూ? అమ అడిగింది ఆఖరున.

“ యెందుకు? యెవరి వతిలోనైనా చావడానికా? నాలాంటివా డెవడో వాళ్ళను చంపుతాడు. నా కది బాధ కలిగిస్తుంది పగ తీర్చుకోడానికి ముసలివాణ్ళై +. నీరసించి వుంటాను

నీ్ర అందమైనవానివి, కానీ మెరుపు తీగలాగ గొడ్డుబోతువు,” అన్నది ఆమె నిట్నూరుస్తూూ,

“క్హాన్తు మెరుపు లాగ...” అన్నాడు అతను, చిరునవ్వుతో,

అలాగే అతను తన తల్సి ఠతొమ్ముమీద పసిబిడ్డ లాగ ని్మిదపోయినాడు.

అప్పుడు. ఆమె తన నల్మ్మని ఉత్తరీయం అతనిమీద కప్పి, అతని గుండెలోకి కత్తి దించింది అతను ఒక్కసారి విలవిలలాడి మరణించినాడు -- తన కొడుకు గుండె యెక్కడ కొట్బ్టుకునేదీ ఆమెకంళ. బాగా యెవరికి తెలుసు గనుక, తరువాత నివ్వెరపోయిన పహరా "సైనికుల కాళ్ళ ముందర ఆ శవాన్ని పడవేసి ఆమె నగరాన్ని ఉద్చేశించి యిలా అన్నది:

“ఒక పౌరురాలిగా, నా దేశంకొరకు నేను చేయగలిగి నంతొ చేసినానుః తల్శిగా నేను నా కొడుకుతోనే వుంటాను! యిక యిప్పుడు మరొకణ్ని కనలేను, నా బీవితం యెవరికీ పనికిరాదు.

ఆ కత్తిని - అతని రక్తంతో, తన రక్తంతో, యింకా వెచ్చగా వున్న కత్తిని-- స్పిరమైన చేతితో ఆమె తన రొమ్మున దించుకుంది, వేటు మళ్ళీ సరైన స్టానంలోనే పడింది, బాధా దష్పృమైన గుండెను కనుక్కోనడం కస్టం కాదు గనుక,

న్‌క

"పేపేకు పదేండ్ను. అతను చిక్కిపోయి, నన్నగా, బర్నిలాగ చురుకుగా వుంటాడు; అతని సన్నని భుజాలమీధనుండి అతుకుల పేలికలు (వేలాడుతుంటాయి్యి. అతని చర్మం, యెండతో మురికితో నల్సబడ్కి లెక్కలేనన్ని చిరుగుల గుండా బయటికి తొంగిచూస్తూూ వుంటుంది,

అతను యెండిపోయిన. గడ్డి పరకలా గుంటాడు, నమ్ముదపు పిల్టగాలికి. అటూ “యిటూ. కొట్టు! కపోయేదాని లాగ, పొద్దు పొడిచింది మొదలు పొద్దు గూకిందాకా అతను ఆ దీవిలో యీ రాతిమీదికీ ఆ రాతిమీదికీ యెగురుతుంటాడు; ఆఅలత యెరుగని అతని చిన్ని గొంతులోనుండి పొంగి వచ్చే (వవాహాన్ని యే గంటలోన్లైనా వినవచ్చు:

““అందాలరాసి యీ యిటలీ నా మాతృదేశ మీ యిటలీకో 139

(వకిదీ అతనికి ఆసక్తికరంగానే వుంటుంది: చల్చని తల్ని భూమిమీద అంచ వ్యరిగా విరగబూసే పూలూ వూదా గండ శిలల మధ్య ఉరుకుతూ పారాడే బల్టులూ, ఉలితో తీర్చి చెక్కినట్టున్న ఆలీవ్‌ చెట్ల అకుల్ఫోనూ, (దాక్షతీగల పచ్చని అతా శిల్పంలోనూ వుండే పడులూ, సమ్ముదవు అడుగున శీకటి తోటల్లో విహరించే చేపలూ, పట్నంలోని యిరుకు వంకర వీధుల్లో విదేశయులూ: కత్తి గంటు ముఖం గల బలిసిన జర్మనీవాడూ, మౌనవద్వేషి పాతను నటించే నటునిలా గున్న యింసగ్సీషువాడూ, ఇంగ్గీషువానిలాగ వుండాలని వ్యర్హ (పయత్నం వేసే. అమెరికావాడూ, గిలకలాగ గోలచేసే అనితర సాధ్యమ్షైన (ఫెంచినాడూ.

వెం్ళడుకలు నిక్కబొడుచుకునే టంతగా స్వాతశయంతో ఉబ్బిన జర్మనీవాణ్ని పేపే తన నిశితమైన కండతో చూస్తి “యేం ముఖం!” అంటాడు తన నేస్తులతో. “అర్క అతని ముఖం నా కదుపంత పెద్దది!

"పేపేకు జర్మనీవాళ్ళంపే యిష్టృంలేదు. ఆ పట్టుంలోవాళ్ళు వైను తాగి ఆకు లాడ్కి "పేపరు చదివి రాజకీయాలు చర్చించుకునే వీధుల్నోనూ, చౌకుల్పోనూ, చిన్న చీకటి పహోటళ్ళలోనూ వుండే భావాలూ, హృదయ భావాలే పేసేవి.

ఆ పట్నంవాళ్ళు అంటారు, “మన బీద దక్షిణాది వాళ్ళకు. బాల్కన్‌ స్టావులే దగ్శరివాళ్ళు, మన మ్చె(తికి (వళ్యుపకారంగా ఆ్యఫికా యెొడారులను మనకు బహుమానంగా యిచ్చిన మన పొత్తుదార్హ కంటె”

దశ్నీణాది సొదాజనం యీ మాట పదేపదే అంటుంటారు. సేపే అన్నీ వింటాఢు యేదీ మరిచిపొడు.

అదుగో అక్కడొక మొద్బులాంటి యింగ్షీషువాడు, ఫంగల కశ లాంటి కాళ్ళతో

[ఈ ప! అంగలు. వేస్తున్నాడు. అతని ముందర "సేపే కూనిరాగం తీస్తు; న్నాడు విషాద గీతం లాంటి దేదో లేక వట్టి నిషాద 'గేయమో:

శక్‌ అరి

నా మ్మితుడు పోయెను స్వర్షం నా భార్యకు కలఠిగిను దుఃఖం... యేమీ అర్భం కాలేదూ

ఆమెకు ఒంచ్నో చుం బాధో.”

"సేపే నేస్తులు ఆతని వెనుక నడుస్తూ వుంటారు, నవ్వులతో వూగిపోతూ; ఆ విదోస్కుడు తన మసక కన్నులతో నిబ్బరంగా వాళ్ళచ్హైపు చూసినప్పుడల్లా వాళ్ళు చిక్బైలుకల్లాగ పారిపోయి. పొదల మాటున్నో, గోడల చాటున్నో దొక్కుంటారు.

140

"పేపేను గురించి వినోదకరమైన కథలు యొన్నె నా వెప్పవచ్చు.

ఒకరోజు ఒకామె అతన్ని తన మ్మితురాలివద్దకు పంపింది, తన తోటలో కాసిన ఆపిల్‌ పండ బుట్ట యిచ్చి

“నీ కొక సోల్పో* యిస్తాను!” అని చెప్పింది అమె, “నేకు అక్కర కొన్తుందిలే బాగా

"సేపే వెంటనే బుట్ట తీనుకాన్సి వెత్తిమీద పొందించుకొని, బయళ్చేరినాడు. సాయం్యతానికి గాని అతను సోల్చో! కోసం తిరిగిరాలేదు.

చాలా తీరికగా వచ్చినావే” అన్నది ఆమె.

“జాను అమ్మగారూ చాలా అలిసిపోయినాను!” జవాబిచ్చినాడు పేపే నిట్టూరున్తూూ. “మర్క ఒకటి రెండు, మూడు... ఐదు... పది...”

క్‌ ఆద్రే మిటాా పదికంభు యెక్కువే వుండాలి! నిండు బుట్ట అది!”

“వండు కాదు అమ్మగారూ, క్కురనాళ్ళు.”

“పండ మామేమిటిరా?” "

“మ్సందు కురవాళ్ళ సంగతి చెప్పనీయండి. అమ్మగారూ: మికేల్తే జోవానీ...”

అమెకు కోపం వచ్చింది. పేసేను భుజం పట్టుకొని వూపింది అమెః

“చెప్పు ఆపిళ్ళు యిచ్చినావాా లేదా” ఆమె అరిచింది.

“వాటిని చౌకు దాకా మోనుకపోయినాను అమ్మగారూ! వినండి నేను యెంత బాగా వవర్తించినానో, మొదట. వాళ్ళ. వెక్కిరింపులు.. నేను అక్య పెట్టలేదు... వేను మనసులో అనుకున్నాను, నన్ను వాళ్ళు గాడిదతో పోొల్చినీలే, అదంతా అమ్మగారిమీద గౌరవంతో భరిస్తాను, అంపే మీకే అమ్మగారూ. కానీ వాళ్ళు మా అమ్మను యెగళాళి చేయడం (పొరంభించేనరికి చాలనిపించింది. నేను బుట్ట కింద పెట్టి మీరు చూసి తీరాల్సింది అమ్మగారూ ఆ పండ్లతో ఆ కుర 'సైతాన్నను యెంత చక్కగా కొట్టినానో. మీరు అనందించేవాళ్ళు!”

“నా పండ్డు దొంగిలించివారు వాళ్ళుకో అరిచింది అమె.

"సేపే విచారంగా నిట్లూర్చినాడు.

“లేదండీ”. అన్నాడు. అతను; “వాళ్ళకు. తగలకుండా తప్పిపోయిన పండ్బన్నీ గోడకు తగిలి పచ్చడ్డైనాయి. తక్కినవి తిన్నాం నేను శ్యతువులను ఓడించి, వాళ్ళతో. రాజీ చేసుకున్న తర్వాత...”

నున్నగా. గొరిగిన సేపే తలమీద ఆమె తిట్టు కుమ్మరించింది. అతను (శద్దగా, వినయంగా విన్నాడు, అప్పుడప్పుడూ మరీ పసందైన నుడికారాన్ని రిక్క వేసి మెచ్చుకుంటూ.

సోలో - చిన్న ఇటాలీయన్‌ నాణ్యం. - సం.

141

*జ్చర్దన్లూ యెంత సొగసు! యేమి భాష

చిట్ట చివరకు ఆమె కోపం చల్మార్మి అతన్ని వదలిపెట్సినప్పుడు అతను. చెప్పినాడు ఆమెతో:

“ఆ. క్మురకుంకల గలీజా తలకొయలను మీ అద్భుతమైన ఆపిల్‌ పండ్హతో నేను యెంత సుందరంగా కొట్టీందీ మీరు చూసివుంపే యిలా అందోళన పడేవాళ్ళు కాదు, మ్సీరే గనుక చూసి వుంటున్నా అంతెందుకూ నాకు ఒకటి కాదు. లెండు సోల్టోలు యిచ్చేవాళ్ళు”

ఆ తెలివితక్కున మనిషికి అర్హంకాలేదు, ఆ విజేతకున్న మితమైన గర్వం; ఆమ కేవలం అతనివ్నైపు పిడికిలి బిగించి ఊసింది.

"సేపే అక్క అతనికంటు చాలా పెద్దది, కానీ అతనికంభు చురుక్షైనది కాదు. ఆమె ఒక ధనిక ఆమెరికన్‌ బంగళాలో యింటి వని చేయడానికి పోయింది. వంటనే ఆమె దూసం మారింది; ఆమె శుభంగ్యా మట్టు సంగా తయార్చెంది, బుగ్గలకు గులాబి రంగు వచ్చింది, ఆగస్సులో వూరి పక్వానికి వచ్చే "పేర్‌ పండులాగ కనిపించ సాగింది ఆమె.

“నీవు నిజంగా రోజూ తింటావా?ో అని అమె తమ్ముడు అమె నడిగినాడు ఒకసారి

“రోజుకు. రెండు సార్చు; మూడు సార్ము కూడా తింటాను కావాలనుకుంకు,” అన్న దొమె గర్వంగా.

“పండ్లు అరిగిపోకుండా. చూసుకో" పేపే హితబోధ చేసినాడు.

కాసేవున్న తర్వాత అతను అడిగినాడు “మీ యజమాని చాలా ధనవంతుడా”

+“ ఓ అయన రాజుకంబ ధనవంతు డనుకుంటాను.*

“నన్ను వెరి వెంగళప్పను చేస్తావో! ఆయనకు యెన్ని (చౌజర్ను వున్నాయి చెప్పు”

“వెప్పడం కష్టం”

“పది?”

“బహుశా. యింకో యెక్కువే వుంటాయి”

“అయితే నా కొకటితే, కాళ్ళు మరీ పెద్దవి గాకుండా, వున్నవాటిలో వెచ్చగ వుండేది పట్టుకరా””

“క్యాందుకు?”

“మర్కి వా (చౌజరు చూడు. "*

నిజానికి చూడవలసింది అంతగా లేదు అక్కడ, కక (చౌజర్నో కొద్దిగా మాతమే మిగిలివుంది.

“నిజమే ” అక్క అంగీకరించింది, “నీకు కొసిని బట్టలు కావలసిందే! కానీ, మనం దొంగిలించినా మని ఆయన అనుకోడూ?”

“జనం మనకంఘె. తెలివితక్కువవాళ్ళని అనుకోవద్చు! * సేపే ఆమెకు నమ్మకం

[142

చెప్పినాడు. “దండిగా వున్నవానిదగ్గర మనం కాస్త తీసుకుంటే అది దొంగతనం కొదు; 'కవలం పంచుకోవడం

“న్సీన్సు చెత్త మాట్టాడుకున్నావు” ఆతని అక్క అక్షేపించింది. కానీ పేసే త్వరలోనే ఆమె నీతులను ఓడించినాడు. ఆమె మంచి తేరిక బూడిద రంగు (చౌజర్‌ ఒకటి వంట గదిలోకి తెచ్చింది. అది అతని మొత్తం యొత్తుకంళు కొంచెం పెద్ళద్దైన మాట నిజమే. కానీ ఆ యిబ్బందిని యెలా అధిగమించాల్సిందీ "పిపేకు వెంటనే అర్హమైంది

“కత్తి యిలా యివ్వు!” అన్నాడు అతను.

యిద్దరూ కలిసి వేగంగా ఆ అమెరికన్‌ (టౌజరును క్యురవావికి చాలా అనుకూలంగా వుండేటట్ళు మార్చినారు.. వాళ్ళ (పయత్నాల ఫలితం కాస్త వదులుగా సంచిలాగ వున్నా సుఖమైన సంచిలాగే వుంది. దాన్ని తాళ్ళతో భుజాలకు తగిలించి ఆ తాళ్ళను మెడ చుటూ ముడివేసినారు. (చౌజర్‌ జేబులు చేతు ల్లైనాయి,

వాళ్ళు దాన్ని యింకా మేలైన అనుకూలమైన బట్టగా తయారు చేసేవాళ్ళే, కానీ యింతలో ఆ (చౌజర్‌ యజమాని భార్య వాళ్ళ కృషికి అడ్డుపడింది. ఆమె వంటగదిలోకి వచ్చి అనేక భాషల్హో యెంతో వికృతమైన శబ్బ సముదాయం విడుదల చేయసాగింది, అంతే వికృతమైన ఉచ్చారణతో, అమెరికన్న నంపదాయం _పకారం.

అ వాగ్చారను ఆపడానికి. పేపే యేమీ చేయలేకపోయినాదు; అతను ముఖం మాడ్చుకున్నాడు, లొమ్ముమీద. చేయి. పెట్టి అదుముకున్నాడు, నిస్పృహతో చేత్తో ఈల పట్టుకున్నాడు. బిగ్మరగా నిట్బూర్చినాడు, కానీ అమె శౌంతించలేదు, ఆమె మగడు రంగంమీదికి వచ్చిందాకా.

“యేం జరిగింది అడిగినాడు అతను.

దానిమీద సేపే చెప్పినాడు:

“అయ్యా, మీ ఆవిడ చేసే రచ్చకు నేను యెంతో ఆశ్చర్యపడుతున్నాను. నిజానికి మిమ్మల్ని. గురించి కాస్త కించపడుతున్నాను, నాకు అర్బ చుయ్యే దేమిటంపే, మేము మీ (చౌజర్‌ను. చెడగొట్టినట్ను ఆమె భావిస్తున్నది; కానీ నామాట నమ్మండి, అది నాకు సరిగా సరిపోయింది. ఆమె అనుకుంటున్నది, మీకున్న ఒకే ఒక (టౌజర్‌ను నేను తీసుకున్నాననీ, మీరు మరొకటి కొనుక్కోలేరనీ....

అమెరికన్‌ ఆ ఉపన్యాసం నిబ్బరంగా విని యిలా అన్నాడు:

“మరి నేను అనుకునే దేమంకే పోలీనువాళ్ళను పిలవడం న్యాయమని.”

“నిజంగా” "సేపే అచ్చెరువుతో (పశ్నించినాడు యందుకు?”

నిన్ను జైలుకు తీసుకపోడానికి....”

143

పేపే మనసుకు యెంతో నొప్పి తగిలింది. నిజాని కతను యేడ్చే స్పిలితో నున్నాడు, కానీ కన్నీళ్ళు దిగమింగి యెంతో హుందాగా యిలా అన్నాడు:

“మ్వేమండీ, జనాన్ని జైలుకు పంవడం మీకు సంతోషం కలిగిస్తే, అది మీ సొంత వ్యవహార మనుకోండి! కానీ నేన్హైతీ అలా చేయము, సాకే చాలా (చౌజర్ను వుండి మీకే ఒకటికూడా లేకపోతే. మీకు రెందు యిచ్చేవాణ్ని. బహుశా మూడు యిచ్చేనాణ్ని। ఒకేసారి మూడు (చౌజర్భు తొడుక్కోవడం అసాధ్యమే అనుకోండి! అందులోనూ యెండ కాలంలో...”

అమెరికన్‌ పగలబడి నవ్వినాడు;, ధనవంళులు కూడా ఒకోసారి. చనుత్కారం హిస్తా రు,

తరువాతి అతను సపేపేకు చాకొలెట్టు తినిపించి ఒక (ఫ్రాంక్‌* యిచ్చినాడు. సేపే ఆ నాణ్యం కొరికి చూస్తి దాతకు కృతజ్ఞత తెలిపినాడు:

“థాంక్సండీ! నాణ్యం మంచిదే ననుకుంటాను””

కానీ పేపే అత్యంత న్వచ్భమైన స్మి, తిలో వుండేది శిలల మధ్య ఒంటరిగా నిలబడి, వాటి. పగుళ్ళను సాలోచనగా పరిశీలిస్తున్నప్పుడు - శిలా జీవిజాల అగమ్య చర్మితను అధ్యయనం. చేస్తున్నట్టు. అలాంటి సమయాలలో చైతన్య విలసితమ్నైన అభని కన్నులు ఆశ్చర్యంతో విచ్చుకొని, చెమ్ముగిలుతాయి; నాజాక్లైన చేతులు వీపువెనుక లేసులాగ అల్ముకొని వుంటాయి్యి. అతని తల కొద్చిగా వంగి మండమారుతంలో పుష్పంలాగ మెల్లగా కదలుళూ వుంటుంది. అతను గొంతులో మెల్లగా యేదో కూనిరాగం తీస్తూ వుంటాడు పాడుకోవడం అతని నిత్య కృత్యం.

అతను పూలను చూన్తూూ వున్నప్పుడు కూడా గమనించడం బాగుంటుంది, గోడలమీద పుష్కలంగా వూదారంగు పూసే విస్టేరియా పూలను చూస్తూ వున్నప్పుడు. ఫిడేలు తంతెలాగ బిగుసుకొని నిలబడి వుంటాడు అతను, సము దవు ఊర్పులతో చ్చైతన్యం పొందిన పట్టు పూరేకుల లలిత (వకంపనాలను వింటున్నట్టు,

చూస్తూ, పొడుతాడు అతను;

“ఫియారినో... థీయారినో...!

దూరాననుండి, యేదో (బహ్మాండన్హైన తంబురానుండి వచ్చే. నాదంలాగ, సమ్ముదపు నీరసమైన గుసగునలు వస్తాయి. పూలమీద సీతాకోకచిలుకలు ఒక దాన్నాకటి తరుముతుంటాయి.. పేపే తల యెత్తి వాటి ఆకాశ గమనాన్ని చూపులతో అనుసరిస్తాడు, యెండకు.. రెప్ప లారుస్తూూ చిరునవ్వుతో విడిపోయిన పెదవులతో, ఆ చిరునవ్వులో కాస్త

*ఫాంక్‌ - (ఫెంచి నాణ్యం, -- సం,

క!

అసూయ్య్మా. కాస్త విషాదమూ కలిసివుంటాయి,. కానీ భూమిమీది ఉన్నత (పాణియొక్క ఉదారపు చిరునవ్వు అది.

“చో. అని అరుస్తాడు అతను), మరకత వర్శ్యపు _బల్మిని భయపెట్టడానికి చప్పట్ను చరుస్తూ,

సము్యదం అద్దంలాగ నిశ్చలంగా వున్నప్పుడు, శిలలమీద సముుదపు పోటు వేళ వుండే నురుగు లేసుల అలంకారాలు లేనప్పుడు, "సేపే ఒక రాయిమీద కూర్చొని, తన కాంతివంతమైన కన్నులతో పారదర్శకపు నిళ్ళలోకి చూస్తూ వుంటాడు; ఆ నీళ్ళలో యెరపుదాటు నము(దపు తీగల మధ్య చేపలు నున్నగా జారుతుంటాయి, రొయ్యలు ముందుకూ వెనకకూ దూకు తుంటాయి, యెం్యడకాయ పక్కవాటుగా (పాకుతూవుంటుంది. ఆ (పళాంతిలో కురవాని స్వచ్చమైన కంరం ఆ యిందనీల జలాలమీద సుకువూరంగా (సవిన్హుంది:

కమ్మరమూూ ఓ, సాగరమా...

"పెద్దవాళ్ళు తరుచుగా సేపే న్రైవు అనమ్మతిగా తల ఆడిస్తారు:

“వాడు అరాజకవాది కౌతాడు!”

కానీ మరింత చయగలవాళ్ళు యెక్కువ వివేచనగలవాళ్ళు, మఠొక విధంగా అభి్యపాయ పడతారు:

“స్పచ్చే మున కవి జౌతాడు..ో

యిక ెష్టైలు చేసే పస్క్వాలినో, వెండితో పోతపోసినట్లున్న తలా (పాదీన రోమన్‌ నాణ్యాలమీద ము(దింపబడినలాంటి ముఖమూ గల ముసలివాడు -- విజ్ఞడూూ గౌరవనీయుడూ అయిన పస్కా్వాలినోకు సొంత అభ్యిపాయం వుంది:

“మన. పిల్లలు మనకంకు యెంతో బాగా వుంటారు. వాళ్ళ జీవితాలుకూగా బాగుంటాయి!

చాళామంది అతన్ని నమ్ముతారు. 10-2466

కడుపులో చెయి సెట్టి...

ఓక వేడ్‌ వేసవిగర్మాత్కి పట్నం అంచులోని ఒక ఒంటరి వీధిలో నాకు ఒక వింత దృశ్యం కనిపించింది: ఒక (స్త్రీ ఒక పెద్ద మడుగు మధ్యలో నిలబడి కాళ్ళతో తొక్కుతూ, బురద చిమ్ముతూ వుంద్సి చిన్నపిల్లలు చేసేటట్టు - చిందులు తొక్కుతూ, ఒక రోత పొట ముక్కుతో పొడుతున్నది.

పగలు త్మీవమైన తుఫాను పట్నాన్ని ఊపేసింది. వర్షానికి వీధిలోని బంకమట్టి నానింది, మడుగు లోతుగా వుంది ఆ టీ కాళ్ళు దాదాపు మోకాళ్ళ దాకా మునిగిపోయినాయి. కంఠాన్నిబట్టి చూస్తే. గాయని తాగింది. నృత్యంలో అలసిపోయి. పడితే ఆ చిక్కని బురదలో ఆమె సులభంగా మునిగిపోగలదు.

“వేను . ప్టైబౌట్ట "పైకానలు యెగలాగి. మడుగులో కొళ్ళీడ్చుకుంటూ పోయి, ఆమెను చేతులు పట్టుకొని వట్టి నేలమీదికి యీడ్చుక వచ్చినాను. ఒక తృణం పాటు అమెకు జడువు వుట్టి వుండాలి అణకుగా నావెంట వచ్చింది. కావీ వెంటనే మవిషంతా వడదిరిగి, సైడ్‌ చేయ వూడఠాక్కొని, నన్ను లొమ్ముమీద "గుద్చీ

జస్ట్‌ సల? అని కేకవేసింది,

మరు నిముషం ఆమె మళ్ళీ మడుగులో వుంది, నన్ను కూడా అందులోకి లాక్కొనిపోయి,

“నొ సచ్చినాడా!”. గొణిగింది. అము. “నేను రాను. నీవు లేకుండా నేను బతుకుతాను,.,, నేము లేకుండా నీవు బతకడానికి (పయత్నం చెయ్‌.... రక్షించండి!”

ఒక రేయివాచ్‌ మన్‌ చీకటిలోనుండి వెలువడి మాకు నాలుగైదు అడుగుల దూరంలో నిలబడి జబర్బృస్తీగా అన్నాడు:

“యేమిటి గలాటాఏ

నేను చెప్పినాను. అమె బురదలో మునిగిపోయి చస్తుందేమో నని నాకు భయంగా

వుందనీ ఆమెను బయటికి చేర్చడానికి (చయత్నిన్హున్నాననీ, వాద్‌ మన్‌ అమెను పరిశీలనగా చూస్తి కేకరించి వుమ్మేసి, ఆజ్బాపించినాడు.

“మాష్క్టా రా బయటికి!”

116

*నాకు రావాలని లేదు.”

“వచ్చెయ్‌, ఊరి

“రాను.”

“విప్పు వాయించమన్నావా, చావుపీనుగా?” వాచ్‌మన్‌ మెత్తగా అన్మి నావైపు తిరిగి నుహృద్భావంగ్నా ఆషామాషీగా అన్నాడు: “యీ. పేట" మనిషే తాళ్ళు వూడదీన్తుంది, మాష్కా (ఫోలిహా. సిగరెట్టు, డా

యిద్దరమూ ముట్టేంచినాం. ఆ నీ మడుగులో చిందులు తొక్కుతూ, అరున్తున్నది.

“దొరలు, నేనే నా దొరను. కావాలంటే మునుగుతాను”

విపు అడుగున ఒకటిస్తాను జాగర్త[* హెచ్చరించినాదు వాచ్‌మన్‌ - అతను దృఢంగా వున్న ముసలి గడ్డం మనిషి, పతి ర్యాతీ యిదే గలాటా చేస్తుంది. యింటివద్ద కాళ్ళులేని కొడుకు వున్నాడు.”

గోయీమె. యిల్టు చాలా దూరమా?

“యీ. మనిషిని చంపెయ్యాలి” అన్నాడు -వాచ్‌మన్‌, నా (పళ్చకు జవాబు చెన్సకుండా.

“మ్సైవరో ఒకరు ఆమెను యింటికి త్‌నుకపోవాల్హి” వేను నూచనగా అన్నాను

వాచ్‌మన్‌ ళన గడ్డంలోకి ' హూం” అన్నాడు. తన సిగరెట్టు వెలుతురులో నా ముఖంలోకి తొంగిచూసి వెళ్ళిపోయినాడుు. బురదలో దబదబ అడుగులు వేస్తూ.

తీసుకపో! ముందు ఆ మూతి బాగా చూడు

“= ఆ వ్‌ బురదలో కూర్చుంది. బురదమీద చేతులు కొట్టడం (పారంభించింది ఆమె, అసహ్యమైన ముక్కిడి కంరంతో కీచుమంటూ;

“తెడ్డు వేస్తున్నాను... సమ్ముదంలో....”

ఆకాశపు చీకటి గుహలోనుండి ఒక "పెద్ద నక్షతం మడ్డి జిడ్డు నిళ్ళలో చి ఫలించింది. మడుగులో నీళ్ళు కదిలినప్పుడు. (పతిబింబం ఆదృశ్యమౌతున్నది,. నేను మళ్ళీ మడుగులో కాళ్ళీడ్చుకుంటూ పోయ్యి. ఆ గాయనిని చంకల కింద పట్టుకొని యెత్తి, మోకాళ్ళతో తోస్తూ బయట. కంబె దగ్శరికి మోనుకపోయినాను. ఆమె (వతిఘటించింది, చేతులు కొట్టుకుంది, నన్ను నవాల్‌ చేసింది:

“కొట్ట, ఊణ కొట్టు! నాకు అక్కలేదు! ఓ, నువ్వు పశువు... ఓ పనికిమాలిన వెధవ.- కానీ కొట్టు!”

ఆమెను కంచెకు ఆనించి, ఆమె యిల్డు యెక్కడని అడిగినాను. ఆమె తన కై "పెక్కిన తలకాయ యెత్తి నల్నని, మబ్బుగమ్మిన కన్నులతో నావైపు చూసింది, ఆమె ముక్కుదూలం లోపలికి అణగిపోయింది, ముక్కుకొన పైకి యెగ పొడుచుకొని వచ్చింద్కి గుండీలాగ, ఆమె 10" 47

"స్టైపెదవి గాయపు కనుమతో సొట్టపోయి, చిన్ని పలువరుసను బయటపెడుతున్నది. ఆమె చిన్న వూదు ముఖం నావ్లైపు కోరచూపులు చూసిందిః

ఉప్పక్రే శే పోదాంర్హా* అన్నది ఆమ.

మేము బయలుబేరినాం, కంచెను రాచుకుంటూ. అమె స్కర్టు తడి అంచు నా కాళ్ళకు కొరడాలాగ తగులుతున్నది.

పోదాంర్కా పియా” అన్నది అమె బొంగురు గొంతుతో గెలివి వస్తున్నట్ళు కనిపిస్తూ. “నీతో బాగా వుంటాను. వీకు సుఖ మిస్తానుో

ఒక ఆవరణలోని పెద్ద రెండంతస్తుల యింటినద్దకు తెచ్చింది అమె నన్ను. ఆవరణలో బండూ పీపాలూ, జాజి చెక్కల "పెట్బెలూ, కట్టెల రాసులూ చిందరవందరగా వున్నాయి. వాటి మధ్య ఆమె అతి జాగత్తగాా గుడ్డిదానిలాగా దారిచేసుకుంటూ వెళ్ళి; పునాదిగోడకు వున్న ఒక రంధంవద్ధ ఆగింది.

“దిగు” అన్నది అమె.

తూలుతున్న అమె దేహాన్ని నిలబట్టుకోడానికి. ఆమె నడుముచుట్టూ. నావేయి వేసి బంక పట్టిన గోడకు అనుకుంటూ, జారుడు మెట్టు దిగినాను. చేతులతో తడుముతూ తలుపుమీద. 'ఫెల్ట్ను ముసుగునూ, గడెనూ కనుక్కొని, వాకిలి తెరిచి గడపలో నిలబడినాను, ముందుకు పోవడానికి తటపటాయిస్తూ,

“నీవేనా అమ్మా?” చీకటిలోనుండి మెల్ళగా కంరం వినిసించింది.

“న్పేన్హ??

తారు వాసనతో కలఠిసిన వెచ్చని కుళ్ళువాసన ముఖానికి కొట్చెంది. అగ్గిపుల్ల వెలిగింది, దొని మినుకు మినుకు కాంతిలో ఒక సిల్ణవాని పాలిపోయిన ముఖం తణకాలంపాటు కనపడింది.

ోమరెవ. రుంటారు? నేనే” అన్నది మళ్ళీ ఆమె, తన బరువంతా నామీదవేసి అనుకుంటూ.

మలొక అగ్గిపుల్ల వెలిగింది. గ్యాసు. చప్పుడు వినబడింది, పుల్చలాంటి. తమాషా అయిన చేయ ఒక చిన్న రేకు లాంపు వెలిగించింది.

గ్‌నా బంగారు. అంటూ అమె తూలుతూ ఒక మూలన కుప్పకూలి పడిందిః అక్కడ్య యిటుక వేలమీద, బొత్తిగా యెత్తులేని పరుపు ఒకటి పరిచి వుంది.

మండుతూ, పొగ వస్తున్న వత్తిని తగ్గించి, పిల్లవాడు. లాంవు.. వెలుతురు సరిచేసినాడు. అతని ముఖం గంభీరంగా వుంది, ముక్కు సూదిగా వుంది, ఆడపిల్ధలలాంటి చిన్న నోరు వుంది - అన్నీ కలిసి మంచి చ్మితకారుడు వేసిన ముఖంలా వుంది యూ చిత్తడి చీకటి గుహలో పరమ అసందర్భంగా. లాంపు సరిచేసి ఆతను తన కుచ్చులలాంటి కన్నులతో నాన్హైవు చూపు సారించి,

148

“తాగింది కదూపో అన్నాడు,

అతని. ఛల్ళి పరుపుమీద అడ్డం పడివుంది, వెక్కిళ్ళూ, గురకలూ. కలిసిన ధ్వనులు చేస్తూ,

“ఆమెకు బట్టలు నిప్పించాల* అన్నాను.

“విప్పు పిల్ళవాడు జవాబిచ్చినాడు, కండు నేలకు వాలుస్తూూ,

నేను అమె తడిసిన స్కర్భృ వూడళాగడానికి పూనుకుంటూనే అతను వ్యమిర ధోరణిలో మెల్టగా అడిగివాడు:ః

లాంపు ఆర్పేయనా?”

“కుందుకూంో

అతను జవాబీయ్యళేదు.. నేను అతని తల్ని దుస్తుల పనిలో నిమగ్నమై, ఆమెను పిండి మూటలాగా అటూ. యిటూ తిప్పుతూ అతన్ని గనునించినాను. కిటికీకింద నేలమీద వున్న ఒక జాజి చెక్కల సెశ్టులో కూర్చున్నాడు ఇతను. మందమైన పలకలతో చేయబడిన అ సెళ్ళైమీద నల్నని అచ్చు అడరాదితో యిలా రాసీ వుందిః

జా(గత్తగా పట్టుకోవాలి యన్‌.ఆర్‌.అండ్‌ కో

చౌకం కిటికీ అడుగు భాగం పిల్లవాని భుజాల యెత్తున వుంది. గోడ వెంబడి అనేక వరనల చిన్న షెల్చులు వున్నాయి" వాటిమీద సిగరెట్టు "పెట్పెలూ అగ్ని పెష్టైలూ సేర్చి వున్నాయి. పిల్చవాడు కూర్చున్న సెబ్బ పక్కన మరొక పెళ్ళ వుంది. చానిమీద పసుపురంగు దళసరి కొగితం పరిచి ఉంది. ఆ సేళ్ళెను 'మేబుల్‌లాగ వాడుకుంటున్నట్ను తెలుస్తున్నది, తన దయనీయమైన చేతులు మెడవెనుక ఒకదానితో ఒకటి పట్టుకొని, పిల్ళనాడు తల యెత్తి నల్సిని కిటికీ అద్దాలన్లైపు చూస్తున్నాడు.

అమె బట్టలు విప్పి నేము ఆ తడి బట్టులు స్టామిదికి వినరినేస్కి ఒక మూలన పున్న మట్ట వాష్‌స్టాండులో చేతులు కడుక్కున్నాను. నొ చేతిగుడ్మతో చేతులు తడుచుకుంటూ పిల్ళవానితో అన్నాను:

“సరే యిక వస్తాను

పిల్ణవాడు నావ్హైపు చూసి కొస్త తడబడుతూ అన్నాడు:

*ర్సుక లాంపు ఆర్బేసేదా?”

ఉన్ల యిష్టం

“వెల్ళిపోతున్నావా నీవు సండుకోవూ ” అతను కృశించిన చేయి ఒకటీ తన తర్చినైపు చూసినాడు,

149

“ఆమె సక్కని” “ర్భాందుకూ?” అన్నాన్ను యేమీ అర్హం కాక, “విక తెలియాల్సి” అన్నాడు అతను నా గుండెలమీద గుద్చినట్ళున్న అమాయక త్వంతో. అతను మళ్ళీ అన్నాడు: “ఆందరూ పండుకుంటారు* ఈల కంపంపట్టి చుట్టూ చూసినాను. నొ కుడి పక్కన ముందుకు వచ్చిన అనహ్యావు స్టా వుంది పొయ్యిమీద యెంగిరి పళ్ళేలు వున్నాయి; జాజిచెక్కల సెష్టై వెనుక ఒక మూల, తారు పూసిన తాళ్ళ ముక్కలూ ఒక పీచు కుప్పా కట్టైరయూ కొయ్య ముక్కలూ, ఒక కరా వున్నాయి. నా కాళ్ళదగ్గర చాచి పడివుంది గురకలు తీసే ననుప్పురంగు శరీరం. “కాసేపు నీపక్కన కూర్చుందునా?” అని అడిగినాను పిల్హవాణ్ని, అతన్టు ముఖం ముడుచుకొని అన్నాదు: “ఆమె తొల్సవారించాకా లేవదు తెలుసు గదూ” “ఓ అమెతో నాకు పనిలేదు” అతని పళ్బైపక్కన నేలమీద కూర్చొని నేను అతని తల్మిని యెలా కలుసుకున్నదీ చెప్పినాను. వేను వొన్యంగా మాట్టాడడానికి (పయళ్నించినాను; .ఆమె.. భురదలో. కూర్చొని పడవ నడవ సాగింది, తెడ్డు వేస్తున్నట్టు, వాటి అళన్తు తల 'వూపినాడు, చిన్న బలహీనపు చిరునవ్వుతో మరొకవైపు తన చిన్న రొమ్ము" గక్కుంటూ,

శోతాగినంద్రువల్న అది. గెలివిగా వున్నప్పుడు కూడా తనూష్థాలు చేస్తుంది. చిన్న పిల్ళిలాగి..ి ॥ అతని కన్నులు. నేను యిప్పుడు స్పష్టంగా. చూడగలిగినాను - అవి నిజంగా కుచ్చులేః ఆశ్చర్యకరష్హానంత "పెద్ద వెం్యడుక లున్నాయి. కనురెస్సలక్కు రెప్పలమీద కూడా చిన్న వెం్ళుడుకలు. దట్టంగా. పెరిగినాయి. అతని - కన్నులకింద వున్న నీలి నీడలు పాలిపోయిన చర్మంరంగును మరింత పాఠిపోయినట్టు చేస్తున్నాయి. ముక్కుదూలానికి "స్టైన ముడుతగల విశాలమ్హాన నుదిటికిస్టైన యొరని ఉంగరాల జుట్టు ఒత్తుగా వుంది. (శద్దగా, పశాంతంగా వున్న ఆ కన్నులలోని భావం - మాటలకు అందనిది... నొటి " విచ్యిత మానవేతర భావాన్ని అలాగే నిలపడానికి నేను చేయగలిగిందంతా ఆదే. ని కాళ్ళకు యేమెంది?” పాఠ పేఠికలమధ్య తంటాలు వడి అతను ఒక కృశించిసోయిన .కాలు బయట పెట్టేనాడు; అది కడ్డీ లాగుంది. ఒక చేతితో దాన్ని యెత్తి పెళ్ళై అంచుమీద పెట్టినాడు. 150

“యెలా వున్నాయో చూసినావా? రెండూ, పుట్టుకతోనే అలా వున్నాయి. అవి నడవలేవు, వాటికి (పాణం లేదు -- వట్టి దండుగమారివి,..'*

కన్సరి అ చిన్న పెట్టెల్నో యేమున్నాయి?”

“బది. నా జంతుశాల” అన్నాడు అతను, కష్టై వుల్ణను యొత్తినట్ళు. కాలును చేత్తో యెత్తి మళ్ళీ సెష్టై అడుగున పాత పేలికల మధ్య దూరుస్తూ తరువాత వికసించిన ముఖంతో, ఆప్యాయవు చిరునవ్వుతో అతను అన్నాడు:

“దాన్ని చూడాలిని వుందా? అయితే సరిగా కూర్చో. అలాంటిది నీ జన్మలో యెప్పుడూ నీవు చూడలేదు.”

_ దేహానికి మించి పొడవుగా వున్న సన్నని చేతులు 'చాకచక్యంగా కదరిన్తూూ అతను. లేచి షెల్ళులమీద. పెళ్టైలు తీయసాగినాడు, ఒకటొకట్‌. నాకు అందిస్తూ,

ఉ్‌జాత్త్మ . వొటేని.. తెరనొద్దు, పారిపోతాయి. అన్ని! చెని దగ్గర పెట్టుకొని విను! యేం

“లోపల యేదో కదలుతున్నది”"

“ఆహా, అది సొలెవురుగు, ఆ భడవ! దాని పేరు (డమ్మర్‌. -అంతకంటు తెలిచ్హైనది వుండబోదు!” ఆ

ఆ అద్బుతమైన కన్నులు వెలిగిపోతున్నాయి, ఆ నీలిదాటు ముఖంమీద చిరునవ్వు చిందులు తొక్కుళున్నది. వడిగల చాకచక్యపు చేతులతో అతను. "పెస్టైలను సెల్ళులమీదనుండి తీసి తన చెవి దగ్గర పెట్టుకొని తరువాత నా చెవి దగ్గర పెట్టి, ఉత్సాహంతో పొంగిపోతూ వ్యాఖ్యానం చేస్తున్నాడు:

“యిదిగో యిది బొద్బింక అనీసిమ్‌, జంబాలరాయడుు సిపాయిల్బాగా. యిది యాగ దీని పేరు ఆఫీనర్‌గారి భార్య, గరీజుముండ, రోజంతా గీపెడుతూ వుంటుంది, అందరినీ తిడుతూ వుంటుంది, అమ్మను జుట్టుపట్టుకొని లాగింది కూడా, యీగ కాడు - రోడ్ళవతల వున్న ఆఫీసర్‌గారి. భార్య, యీగ ఆమెలాగా వున్న దంతే. మరి యిది సల్స బొద్నింక్క పెద్ద. గొప్ప బొద్నింక- పేరు యజమాని; చెడ్నవాడు కాదు, _తాగుబోతు .. మ్యాతమే, సిగ్లులేని వెధన్న కూడా. _(దావకం పుచ్చుకున్నాడం'టే "పెరట్నో బిత్తల (పాకుతాడ్కు ఒళ్ళంతా బొచ్చే, నల్మకుక్కలాగా. యిదేమో. పేడ పురుగు నికొదిమ్‌ పెద్దనాన్న అఆత్రన్నీ బయట పట్టుకున్నాను. తీరయాలతలు చేస్తున్నానని చెప్పుకుంటాడు. కానీ నిజావికి దొంగ. చర్చి కోసం డబ్బు వసూలు చేస్తున్నా డట; (అమ్మ ఆతన్ని ఛివొస్కేట్స్‌ అంటుంది; ఆతను కూడా ఆమె (చ్రియుళ్నో ఒకడు. అమెకు లెక్కలేనంతమంది. (పియులు, 'చుటూ యాగల్భాగ్య ఆమెకు ముక్కు శేకపోయినాలో

“ఆమె నిన్ను..కొడుతుందా”ో _

151

“యెవరు, అమా” భలేవానివే! నేను లేకుండా ఆమె బతకలేదు. చాలా దయగలది, యేమంహే తాగుబోతు -- కానీ మరి మా వీధిలో అందరూ తాగుబోతులే. అమె అందంగా, ఆనందంగా పృుంటుంది. కూడా.... మితిమీరిన తాగుబోతు, బజారు లంజ, నే నంటాను ఆమెతో చొగుడు వదిలెయ్‌, తిక్క మనిషీ షావుకారు వౌతావు అని-- కానీ ఆమె వూరక నవ్వుతుంది. వట్ట తెలివితక్కువది, యేం చేస్తుంది. కానీ అమె మంచిది, లేచినప్పుడు నీవు చూస్తావుగా!

అతను ఆకర్షవంతంగా చిరునవ్వు నవ్వినాడు. ఆ చిరునవ్వు యెంత మనోహరంగా వుందంపే, నాకు వెక్కివెక్కి యేడవా లనిపించింది, పట్టుం యావత్తూ వినేటట్టు బిగ్గరగా రోదించా అనిపించింది సానుతాపంతో అంతగా నా గుండె తరుక్కపోయింది. ఆ అందమైన ళల ఆ సన్నని మెడమీద యేదో వింత పుష్పంలాగ ఊగింది. ఆ కన్నులు ఉత్సాహంతో అంతకంళకూ. (పకాశవంతమ్హై. నన్ను దుర్పిరోధవ్మాన శక్తితో అకర్షించినాయి.

శికసహజమైన, కానీ దారుణమైన అతని వదరు మాటలు వింటూ కాసేపు నేను యెక్క దున్నదీ మరిచిపోయినాను, హరాత్సుగా మళ్ళీ స్పృహలోకి వచ్చినాయి బయట లురద చిందిన ఆ వైైలులాంటి కటక్‌ ఆ స్టా నల్శనీ కడుపూ, మూలనున్న ఆ పీచూ, వాకిలిపంచన కూనెలాగ పసుపురంగు. దిరిగిన పాతబట్టృల కుస్పమీద వున్న ఆ తల్మి అనే మనిషి శరీరమూ,

“మంచి జంతుశాల కదూ?" అన్నాడు. పిల్ణవాడు గర్వంగా.

“చాలా మంచిది

“శీశ్రాక్రోక్రదిలుకలు లేవనుకో -- నీతాకోకచిలుకలూ. గొంగలి పురుగులూ.

“నీ 'పేశేమిఎి

“ల్యోంకు”

క్‌స్గా ఇద్ప్‌స్త!)

“నిజంగా? నీ వెవరు?

గట నే నెదరూ కాదు వట్ట అనామకుణ్ని.”

ఆం నన్ను నమ్మిస్తాన్‌? (పతి వొకరూ యెవరో ఒకరుగా వుంటారు. నాకు తెలుసు, నీవు మంచివానివి.*

కళర్హాన్తచ్వై్యా 3

“నాకు కనపడుతున్నది, నీవు భయపడుతున్నావు కూడా,”

*ళయ్రమ్రూ?”

“ప్వందైెం[

రహస్యం జెలునుకున్నట్టు చిరునవ్వు నవ్వి అతను నావైపు కన్ను గీటినాడు.

]రల్లై

“5న్తేను భయపడుతున్నా నని యెందు కనుకున్నాన్‌””

“మరి యిక్కడ నాతో కలిసి కూర్చున్నావు, రాతిపూట బయటికి పోడానికి భయపడుతున్నా వని అర్హ మౌతున్నది.

“కానీ యిప్పటికే తెల్లవారుతున్నదిలో

“యిక వెళ్ళిపోతావు”

“మళ్ళీ వస్తాను నిన్ను చూడడానికి.”

అతను నన్ను నమ్మలేదు. ఆ మనోహరమైన పాదలలాంటి కన్నులు తన రెప్పల వెం్యడుకలతో మూసినాడు ఆతను. ఒక ఉణం ఆగి అన్నాదు:

“యెందుకు

“నీతో కలిసి కూర్చోడానికి, నీవు చాలా అసక్తికరమైననానివి, మళ్ళీ రావచ్చునా?”

“దర్నాగా. యిక్కడికి అందరూ. వస్తు టారు”

నిట్బూ ర్పుతో అతను మళ్ళీ అన్నాడు:

తమాషాకు అంటున్నావు

“క్రాద్రు. వస్తాను నిజంగా వస్తాను.”

“సరే అయితే. కానీ నావద్దకు రా అమ్మవద్గకు కాదు - యెవరి క్కావాలి ఆమె? మనం స్నేహితులంగా వుందాం, నీవూ. నేనూ”

“స్పర్రే”

“అదీ. నీవు సపెద్నవానినైైనా పరవాలేదు. నీ కెన్నేండ్సు”

“యిరన్నై. యొకటి. వస్తాయి.”

“నాకు పర్మిడిండు వస్తాయి. నాకు యెవరూ సవాసం లేరు నీళ్ళ మనిషి కూతురు కాత్కా. తప్పు కానీ వాళ్ళమ్మ తంతుంది నన్ను చూడడానికి వస్తుందని. నీవు దొంగవా*

“కాదు. దొంగ యెందుకు?”

ట్సి మఖం అంత వికారంగా వుంది, యెముకల గూడులాగా? పొడచ్చైన ముక్కూ, సరిగ్గా దొంగల కున్నట్టు, యిక్కడ మా యింటికి యిద్సరు. దొంగలు వస్తారు. ఒకడు సామ్య, మూర్వుడూ, రౌడీ మరొకడు వానెచ్ళ - దయగలవాడు, కుక్కలాగా. నీ దగ్గర చిన్న పెళ్ళ లేమ్ననా వున్నాయా?

“జస్తానులే కొన్ని”

“త్త నీవు వస్తావని అమ్మకు చెప్పను.”

“పపితే యేం

“అడంతే. మగవాళ్ళు మళ్నీ వస్తే అమ్మకు యెంతో సంతోషం. మగవాళ్ళంటే అమెకు (పేమ. ఆడసరుకంటే - ఊహూ సరివడదు మా అమ్మ వుందే, తమాషా అయిన

153

పిల్ల ఆమెకు వద్దెదేండ్డు వున్నప్పుడు నేను కడుపున పడినాను. యెలా కడుపు అయిందో ఆమెకే తెలియదు. నీవు యప్పు డొస్తావు”

“రేపు సాయం్యతం.”

“ోసాయంశతాని కలా ఆమె తాగి వుంటుంది. దొంగతనం చేయకపోతే బతకడాని కేం చేస్తావు నీవు?”

“బవేరియన్‌ బీరు అమ్ముతానులో

“ఊహూం?.. నాకొక సీసా తెన్హావా””

“ఓ తప్పక మరి యిక వస్తాను

“వెళ్ళిరా. మళ్ళీ వస్తావా?”

“తప్పక

అతను పొడవైన చేతులు -రెండదూ చాసినాడు. ఆ నన్నని చల్మని చిన్న యముకలు రెండూ. నా చేతుల్లో పట్టుకొని కరచాలనం చేసినాను. వెనక్కి. తిరిగి చూడకుండా యొగ్యబాకి బయటి అవరణలోకి వచ్చినాన్కు తాగిన మనిషిలాగా.

తెల్జవారుతున్నది. శిథిల భవనాల తడి కుప్పమీద వణుకుతూ మరణించే వేగు చుక్క (వేలాడుతున్నది, బేన్‌మంటు కిటికీల చౌకం కన్నులు -- తాగుబోతు కన్నుల్లాగా కాంతిహొనంగా, మకిలిగా వున్నవి-- యింటి గోడకింద వున్న బురద రంయధంలోనుండి నావ్హైవు నిలజూన్తున్నాయి. గేటు పక్కన బండిలో ఒక యర ముఖం మనిషి న్మిదపోతున్నాడు, బట్టులులేని "పెద్ద కాళ్ళు దూరదూరంగా బారచావుకొని; దట్టంగా పెరిగిన అతని బిరును గడ్డం ఆకాశంలోకి _ పొడుచుకొని వుంది - ఆ గడ్మంలో తెల్జని పండ్భు మెరుస్తున్నాయి, ఆ మనిషి కండ్డు మూనుకొని భూతంలాగ వెటకొరంగా నవ్వుతున్నట్టు. ఒక ముసలి కుక్క -- వీపున కొంత భాగం బొచ్చు లేనిది కాలే నీళ్ళవలన కలిగిన బొబ్బమచ్చలాగుంది అది -- నా దగ్గరకు వచ్చి నా కాళ్ళు మూచూసిి ఆకలిమంటతో కుసిలించింది, పిలవని "పిరంటంలాగ వచ్చిన జాలితో నా గుండెను నింవుతూ,

వీధుల్బోని మడుగులు, తెల్హవార్డూ తేర, ఉదయాకాళాన్ని (పతిబింబిస్తున్నాయి; నీలి (పతిబింబొల్తూ అరుణ (పతిబింబాలూ ఆ మురికి మడుగులకు ఒక బాధాకరష్టాన, అనవసరమైన ఆత్మకు తికనుక కలిగించే సౌందర్యం యిస్తున్నాయి.

మరుదినం కొన్ని తుమ్మెదలనూ, సీతాకోకచిలుకలినూ ఫట్టుకొమ్మని మా వీధిలోవి పిల్లలతో చెప్పినాను. మందుల షాపులో సొగసైన చిన్న "ెబ్బలు కొన్ని కొన్నాను. సాయంగ్యతం ల్యోంకను చూడడానికి పోయినాన్సు. ఒక సీసా బీరూ మిరాయిల్లూ, బన్నులూ కూడా తీసుకొని.

154

అవధులు లేని అబ్బురపాటుతో స్వీకరించినాడు నా బహుమతులు ల్యోంక్క కన్నులు పెద్దవి చేసుకొని, పగటి వెలుతురులో మరింత అందంగా చేసుకొని.

“పో”. అన్నాడు అతన్సు నిండు కంఠంతో చిన్న పిల్ధలకు అసహజమైన విధంగా. “వేమిటిదంతా! లవ్షాధికొరివా యేమిటి? లక్షాధికారి వెలా బౌతావ్‌-- అంత సాదా దుస్తులు వేసుకున్నావ్‌, దొంగనూ కాదంటావ్‌? ఓ, యెంత అందమైన "పెట్టెలు! వాటిని ముట్టుకో డానికి కూడా నాకు భయమౌతున్నది, చేతులు కడుక్కోలేదు. యేమి టది అందులో? ఓ, ఓ్క యెంత పెద్ద తుమ్మెద! అంతా రాగిరంగు పచ్చగా కూడా వుంది- ఓ, హో! పరుగెత్తి యెగిరిపోదా మనుకున్నావా? అదంతా కుదరదు”

హరొత్తుగా అతను ఉల్నాసంగా కేకవేసినాడు;

“ఆమ్మా! యిలా రావే వచ్చి నా చేతులు కడుగు, యితను యేమి తెచ్చినాడో యిలా చూడు, ర్యాతి వచ్చి నిన్ను యించ్నో పడేసినాడేే బీటు పోలీసులాగ్యా అతను, యితను "పీరు కూడా ళ్యోంకయే.”

"ఆయనకు. ధాంక్స్‌ చెప్పు” వింత (పశాంత కంఠం నా వెనుకనుండి వినిపించింది.

పిల్ళవాడు చురుకుగా తల ఆడించినాడు:ః

“ధాంక్యూ, ధాంక్యూ!”

| ఆ బేన్‌మెంటు గదిలో పీచులాంటి ధూళి దట్టంగా మేఘంలాగ కమ్ముకుంది. ఆ ధూళిగుండా స్టౌమీద బూసిబూసిగా కనపడుతున్నది ఆ సీ చిక్కని జుట్టూ + విరూపం చెందిన ముఖమూ, చిత్తరువులో లాగ చెదరని ఆ్యసయళత్నపు చిరునవ్వులో బయటపడిన పండ్డ నిగనిగలూం

ళ్‌ మార్నింగ్‌” అన్నాను.

“బడ్‌ మార్నింగ్‌”. అని ఆమె బదులు చెప్పింది, ఆమె ముక్కిడి. కంఠం (చళౌంతంగా, సంతుష్క్టిగ్యా దాదాపు ఉల్హానంగా వుంది. ఆమె కండు రిక్కబెట్సే నాన్హైవు చూస్తున్నది, హాన్య మాడుతున్నట్ళు.

ల్యోంక నన్ను మరిచిపోయి, ఒక తేనె కేకు - నములుతూ, పెట్టెలు జాాగత్తగా మూత తీస్తూ, తనలో తాను గొణుక్కుంటున్నాడు. అతని రెప్పల వెండుకల వీడ చెక్కిళ్ళమీద పడి కనులకింద నీరిమను మరింత స్పష్టృపరిచింది. ముసలివాని ముఖంలాగ సూర్యుడు కిటికీ అద్దాల గుండా మనక మనకగా చూస్తున్నాడు. సిల్టవాని లేతయెరువు జుట్టుమీద మృదువైన యెండ పడుతున్నది. గొంతు దగ్గర అతని చొక్కా తెరచుకొని వుంది; చర్మాన్నీ, కనపడీ కనపడని చనుమొననూ "పైకి అడిస్తూ; సన్నని యెముకల వేనుక అతని గుండె కొట్టుకోవడం నొకు వినపడుతున్నది,

155

అతని తల్ని స్టా దిగి, వాష్‌స్టాండు కింద ఒక టవల్‌ తడిసి, ల్యోంకవద్దకు వచ్చి, అతని యెడమ చేయి తన నేతిలోకి తీసుకొంది.

“వాడు. పారిపోయినాడు, వుండు, వాడు. పారిపోయినాడుకో అంటూ. అతను అరిచినాడు, తన "పెట్టెలో గింజుకుంటూ, ఒళ్ళంతా సుడి తిరుగుతూ, తన కింద పాత బట్ట్బలు. చెల్హాచెదరు. చేస్తూ, వివర్శమైను చలనం లేని కాళ్ళు కనపడేటట్టు. ఆమె నవ్వింది, పాత బట్టల మధ్య తారాదుతూ,

' పట్టుకో అరిచింది ఆమె,

తుమ్మెదను పట్టుకొని ఆమె తన అరచేతిలో పెట్టుకొని, నీలింంగు గల ళన చిలిపి కన్నులతో పరిశీలనగా చూస్తి పాత నేస్తంత్‌ మాట్మాడుతున్నట్సు నాతో యిలా అన్నది:

“మా దగ్నర యిలాంటివి చాలా వున్నాయి”

ఉప్పద్చృడ్డి వెయ్యొద్చు దాన్ని" అన్నాడు అమె కొడుకు హెచ్చరికగా. “ఒకసారి కైపులో వున్నప్పుడు ఆమె నా జంతుశాలమీద కూర్చొని యెన్నీంటినో పచ్చడి. చేసింది.

“బద్రి మరిచిపో నా బంగారూ”

“వాటిని పూడ్చిపెట్చీనాను, కుప్పలు కుప్పలు.

“తరువాత నీకు మరికొన్ని పట్టుకొని తెచ్చినాను, తేలేదూ?”

గడేమి లాభం! నీవు వచ్చడి చేసినవి (కెయినింగు పొందినవి, మట్చిబ్యురా. అవి చచ్చినప్పుడు వాటిని స్టాకింద పూడ్చిపెడతాను -- 'పెళ్టైలోనుండి బరిగాడుతూ పోయి వాటిని పూడ్చీపెడతాను -- అక్కడ శ్మశానం. వుంది. తెలుసునా ఒకసారి నాదగ్గర ఒక సాలెపురుగు వుండింది మీంక అని అమ్మ (పియుల్నో ఒక డున్నాడులే అలాగ -- పాత వాడులే, యిప్పుడు జైల్లో వున్నాడు, లొవుగ్యా హుషారైనవాడు -- ”

“టి నా బంగారు కొండ అన్నది ఆమె, పిల్లవాని ఉంగరాల జుట్టును తన చిన్న రాగిరంగు మొద్దు వేళ్ళ చేతితో నిమురుతూ. తరువాత తన మోచేత్తో నన్ను పొడుస్తూ, నవ్వు కన్నులతో యిలా అన్నది:

“బాగున్నాడు కదూ, నా కొడుకు? యేమి కండ్లు, జానా?

“ఒక కన్ను. తీసుకొని నాకు కాళ్ళివ్వు, * సండ్లు యికిలిస్తూ ల్యోంక అన్నాడు, తుమ్మెదను పరిశీలిస్తూ. “యినుము. లాగుంది. బలిసింది. ఆ సన్యాసిలాగ అమ్మా -- నీవు నిచ్చెన అల్మి యిచ్చివావే అతను -- జ్ఞాపక ముందీ?”

“జ్ఞావకం లేకేంం

నవ్వుతూ ఆమె ఆ కధ చెప్ప నారంభించింది.

“ఒక రోజు ఒక సన్యాసి వూడిపడినాడు యింట్నోక్సి యేనుగంత మనిస్వి వచ్చి

156

అన్నాడు “నీవు తాళ్ళు వూడదీసే మనిషివి -- మరి నాకొక తాటి నిచ్చెన చేసిస్తానా?్‌ నా జన్మలో నేనెప్పుడూ అలాంటి నిచ్చెన్స నూట వినలేదు. కాదన్నాను, నాచేత కాదన్నాను. “నేను నేర్పుతాను అన్నాడు అతను, అంటూ కోటు తీసీనాడు, నీవు నమ్ముతావో లేదో గాని మొత్తం కడుపు చుట్టూ నన్నని తాడు చుట్టే వుంది. పొడుగాటి గట్టే తాటి చుట్ట. నాకు నేర్చినాడు అతను, నిచ్చెన అల్బుతూ నాకు ఆలోచన కలిగింది: సరే అతనికి యెందు కిది? చర్చిలో దొంగతనం చేయడాని శ్రమాో

ఆమె నవ్వింది. కాడుకు భుజం చుటూ చేయి వేసి అఆ భుజం నిమురుతూ వుంది.

“తమైన మనషులు! వాయిదా. నాడు సరిగ్మా వచ్చినాడు అతను, నే నన్నాను: అయ్యా, యిది దొంగతనం చేయడాని క్లైత్కే అదేఘీ నా దగ్శర కుదరదు. కానీ అతను నవ్వినాడు, జిత్తులమారి నవ్వులాగా. నవ్వి అన్నాడు, “కాదు, యిది గోడ యొక్కడానికి. పెద్ద యెత్తైన గోడ వుంది మే ముండే చోట, మరి మేము పాపాత్ములం, సరిగా గోడ కవతల. పానం నివసిన్తున్నది - అర్హమైందా?" అప్పు డొప్పుకున్నాను. అతని కది కావలసింది ర్యాతిపూట ఆడవాళ్ళ. వేట కన్నమాట. యేమి నవ్వుకున్నాంల్యే అతనూ నేనూ

“న్సీక్సు నవ్వు లంకే యిష్కంలే బలే యిష్టం” అన్నాడు పిల్టవాడు, "పెద్దవాళ్ళ ధోరణిలో, “*సమొవార్‌ వేడి చేయవా

“బ్వక్షర లేదు”

“న్లబ్బు. కొనుక్కరా.”

“ోడబ్బుకూడా లేదు"

“హం నీ తాగుడు కొంప ముంచింది! యితని దగ్గర తీసుకో

నాసన్టైపు తిరిగి అన్నాడు ఆతనుః

“డబ్బేమ్హైనా వుందా”

నేను అమెకు కొంత డబ్బు యిచ్చినాను. ఆమె హుషారుగా. యొగిరి నిలబడి, ఒక చిన్న, నొక్కులుపోయిన్న మరకల సమొవార్‌ స్టామీదనుండి. తీసుకొని, గాంత్రులోనే రాగం తీస్తూ బయటికి పోయింది,

“అమ్మా.” పిల్ళవాడు ఆమె వెనుక కేకవేసినాడు. "ఆ కిటికీ కడుగు. నా కేమీ కనిపించడం లేదు! హుషార్టైన మనిషి యేమనుకున్నావో!” అతను చెప్పకసపోయినాడు, పురుగుల. సెళ్టైలు... జాగత్తగా షెల్ళులమీడ పెడుతూ... షెల్ళులు.. అట్టవి చెమ్మ యెక్కిన గోడలో యిటుకల మధ్య కొట్టిన చీలలకు దారాలతో వేలగట్టృబడినాయి. “కష్టపడి. పనిచేస్తుంది. కూడా. తాళ్ళు పీచు దీయడం మొదలుపెడితే వూపిరాడదు. కొాంపంతా దుమ్మే, నేను యేడుస్తాను; అమ్మా బయటికి తీసుకపొవ్కే నీకు పుణ్యముంటుంది,

157

యిక్కడ వూపిరాడక చస్తాను. ఆమె అంటుంది, కాస్త ఓర్చుకో నాకు తోడుగా వుండు, అని. అమెకు నేనంచే (పేమ, సందేహం లేదు! అమె పనిచేస్తూ పాటలు పొడుతుంది, వేలకొద్ది పాటలు వచ్చు, వేలకొద్నిం” అతను ఉత్సాహంతో ఉస్పాంగినాడు, ఆ అద్భుతమైన కన్నులు తళతళ మెరుస్తున్నాయి, ఆ దబ్బమ్టైన కనుబొనులు "పైకి లేచినాయి అతను బొంగురు ఉచ్చ కంరంతో పాట (సారంభించినాడు: “అదుగో అక్కడ సోఫాలో పడుకొని వున్నది సోఫీ... కాసేపు విని వే నన్నానుః “ఆది మంచి పాట కాదుో “అన్నీ అంత్తే” ల్యోంకే వాకు నమ్మకంగా చెప్పినాడు, తరువాత హారొత్తుగా ఉలికిపడినట్టు అన్నాడు; “అదుగో సంగీతం వచ్చింది! త్వరగ్మా నన్ను పైకెత్తు” నేను అ తేలికైన చిన్న యెముకల గూడును పల్చని బూడిదరంగు శరీరపు సంచిలో వున్నదాన్ని, "పై కెత్తినాను.. అ్యతంగా అతను తెరచిన కిటికీగుండా తల బయటికి చూర్చినాడు, అక్కడ బొమ్మలాగ నిశ్చలంగా వుండిపోయినాడు, అ నవిసిపోయిన కాళ్ళు గోడమీదుగ్యా. దీనంగా కింద ఉళంలాడుతున్నాయి. బయట ఒక వీధి ఆర్షన్‌ యేదో సొటను కర్మ కరోరంగా కక్కేస్తున్నది, ఒక కీచాగొంచు. సిల్ళవాడు ఆనందంతో కేకలు వేస్తున్నాడు, ఒక కుక్క (వళాంతంగా. మొరుగుతున్నది. ల్యోంక యీ నంగిళతం వింటూ ఆ రాగానికి అనుగుణంగా తనలో తాను మృదువుగా ఆలాపన చేస్తున్నాడు. బేన్‌మెంటులో దుమ్ము అణిగి, వెలుతురు కొంచెం యెక్కింది. ఆమె పరుపుకుప్పైన గోడకు ఒక చౌక గడియారం తగిలించి వుంది; దాని పెండూలం, అర్భ రూపాయి పరిమాణం గలది బూడిదరంగు గోడమీద కుంటుకూ పారాడుతున్నది, సాయ్యిమీద యెంగిలి తట్టలు కడగలేదు. (పతిదానిమీదా మందంగా దుమ్ము కప్పుకుంది, అన్నిటికంచ దట్టంగా మూళలల్చో మురికి చింపిరి పాతల్హా (వేలాడుతున్న సాలెగూళ్ళమీద, ల్యోంక నివాసం ధూళి బొరియను. పోలి వుంది; దాని (వతి అంగుళంనుండీ మితిలేని వికారప్పు మురికితనం సిగ్గు విడిచి నీ ముఖంలోకి నిలజొస్తుంది. నమొవార్‌ విషాదంగా ఆలాపన చేయసాగింది. దానికి భయపడినట్న్ళు వీధి ఆర్షన్‌ నోరు మూసుకుంది. -ఒక బొంగురు గొంతు కోపంగా చీదరించింది: ఇచ*అల్ళరి మూక “వన్ను కిందికి తీసుకపో,”” అన్నాడు ల్యోంక, నిట్టూరుస్తూ. “అతన్ని తరిమేసీనారు.” 1586

నేను అతన్ని పెబ్బలో కూర్చోపెళ్చినాను. అతను బాధతో ముఖం చిట్లించి, చేతులతో రొమ్ము రుద్దుకున్నాడు, జా్యగత్తగా దగ్గుతూ,

“రొమ్ములో నొప్పీ. అసలైన గాలి చాలాసేపు వీల్చుకుంటే నాకు పడదు. సరేగాని యెప్పుడ్డైనా దయ్యాలను చూసినావావ”

బ్రేద్సు"

“నేనూ చూళ్ళేదు. దయ్యాలు వస్తాయేమో అని ర్యాతిపూట స్ట్వాకింద చూస్తూ వుంటాను. యెప్పుడూ. రాలేదు. దయ్యాలు న్మశానాల్మో వుంటాయ్యి కదూ?”

“దయ్యాలతో నీకేంపనివో

“ఆసక్తికరంగా వుంటాయి. దయ్యాలలో ఒకటైనా మంచి దయ్యం కావచ్చు గదా? నీళ్ళు మోసేవాళ్ళ పిల కాత్కా సొమొన్న గదిలో దయ్యం పిల్ళను చూసి జడుసుకుంది. భయంకరమైనవి చూస్తే నాకు భయం లేదు”

అతను తన కాళ్ళ చుట్టూ పాత బట్టలు సరి వడివడిగా చెవ్పుకుపోయినాడు:

“నాకు యిష్పం కూడా -- భయంకరమైన కలలు నాకు యిష్టం, నిజం, నా కొకసారి చెట్టుకు "పైన వేర్ము మొలిచినట్ను కల వచ్చింది - ఆకులు నేలమీద వున్నాయ్యి వేర్దు. స్తైన ఆకాశంలోకి చాచుకున్నాయి.. ఒళ్ళంతా చెమటతో, భయపడి మెలకువ వచ్చింది. మరొకసారి కలలో అమ్మ బట్టలు లేకుండా పండుకుంది ఒక కుక్క ఆమె కడుపును. వీక్కతింటున్నది, ఒక ముక్క కొరుకుతుంది, బయటికి ఉమ్మేస్తుంది, మళ్ళీ యిరకో ముక్క. కొరుకుతుంది, ఊమ్మేస్తుంది, మరోసారి మా యిల్లు వూడలాక్కొని వీధిలో స్వారిచేస్తూ. పోయింది, వాకిలి తలువులూ, కిటికీ తలుపులూ ధణధణ లాడినాయి, ఆ ఆఅఫీనర్‌గారి. భార్య. పిల్ళి దాని వెంటబడింది..,.”

అతను. వణుకుతున్నట్టు తన పల్చని భుజాలు కదిలించి, ఒక మిరాయి తీసుకొని, దానికి. చుట్టిన రరగు. కాగితం విప్పి దాన్ని జ్యాగత్తగా సావుచేసి కిటికీలో "పెట్టినాడు.

“యీ. క్రాగిచాలతో నేను మంచి మంచి వన్హువులు తయారుచేస్తాను. లేదా నీటిని కాత్కాకు యిస్తాను, ఆ పిల్లకు కూడొ మంచి "మంచి వన్నువు లంటే యిష్టం -- గాజు ముక్కలూ, "పంకుల్తూ కాగితాలూ, అలాంటివి. అది సరే గాని తుమ్మెదకు బాగా తిండి “పెడుతూ. పెడుతూ పోతే గ్యురమంత జౌతుంది కదూ”

స్పమ్మృంగా అతను యిది నమ్ముతున్నాడు. అందుకని నే నన్నాను;

ం్‌బ్లాగా. తిండి పెడితే బొతుంది”

క్షి నిజంగా! * అతను కేకవేసీనాడు, నంతోషం. పట్టలేక, “మరి అమ్మ వూరక నవ్వుతుంది, తెలివితక్కువ కుంక[”

ఆ మాటకు ఒక పొడు తిట్టు కలిపినాడు అతను,

1509

“ఆమెకు తెలివి లేదు. పిల్ళికి తిండి సెడితే యింకా త్వరగా గ్యురమంత కౌతుంది కదా?”

“ట్స తప్పక.”

“తిండి నాదగ్గరలేదు, ఇర్మ. వుంఘేన్నా (బహ్మాండం.”

అతను ఉద్వేగంతో బిగుసుకపోయినాడుు చేతితో రొమ్ము గట్టిగా పట్టుకున్నాడు.

గోయీగబు.. కుక్కంతవి. ఆడుతూ. పోతాయి. మరి బొద్చింకతో యిటుకబంద్భు లాగించవచ్చు -- గురమంతే వుంకే అది బలంగా వుంటుంది కదూ.”

“యిబ్బంది యేమిటంటే వాటికి మీసా లుంటాయి"

“పరవాలేదు. మీసాలను. పగ్నాలుగా.. చేసుకోవచ్చు. లేదా, (పాకే సాలెపురుగును తీసుకో - లావుగా యెంత పెద్దదంపే... యెంత "పెద్ద దబ్బా? అయినాః పిల్మికంచె పెద్పడ్డెతే బాగుండదు, అసహ్యంగా వుంటుంది. నాకు కాళ్ళుంటే బాగుండు, యేది యెలా చేయాల్సింది చూసించేవాబ్ని, యమకష్టృం చేస్తి నా జంతువుల కన్నిటికీ తిండి పెళ్ళువాల్నే* అంగడి "పెళ్టేవాణ్ని తరువాత అమ్మకు పాలంలో యిల్ళు కొనిసెళ్టువాణ్లి, నీ వెప్పుడ్డైనా పాలం చూసినావా?”

“ఓ చూసినాను.”

“యెలా వుంటుంది చెప్పు”

నేను పొలాలను సరించ్కీ పచ్చికబీళ్ళను గురించీ అతనికి చప్పసాగినాను. అంతరాయం కలిగించకుండా అతను (శద్దగా వింటున్నాడు. అతని కనురెప్పల వెం్యడుకలు కనులమీదికీ (వాలినాయి, అతనికి న్నిద వస్తున్నట్టు. యిది చూసి నేను గొంతు తగ్నించినాను. కొనీ ముంతలో అతని తల్మి తోపరిక్ర వచ్చింది, ఉడుకుతున్న సమొవార్‌తోనూ, చేతికింద ఒక కాగితం పొట్టంతోనూ, క్షోటుకిందనుండి నిక్కబొడుచుకున్న వోడ్కా సీసొతోనూ.

“వచ్చేసివాను!””

“విన్నా వకే,” నిట్నూర్చినాడు. పిల్ళవాడ్కు విప్పారిన కన్నులతో. “అంతా గడ్మీః పూలే, అమ్మా యెక్కడై నా తోప్పుడుబండి తెచ్చి నన్ను బయటికి పొలంలోకి తీసుకపోలేవూ! పొలం చూడకుండా యిలాగే చచ్చిపోతాను. నీవు వట్టి మొద్దువే అమ్మా, నిజంగా!” అంటూ, విషాదంగా నొప్పిపడిన కంరంతో ముగించినాడు అతను.

చలి దయగా అన్నది:

“తిజ్బకూడదు. నీ వంకా చిన్నవానివిల

“న్టీజ్తే తిట్బవద్దంటావు -- నీ యిష్టం వచ్చిన చోటికి పోతావు, కుక్కలాగా. నీవు అదృష్ట్పవంతురాలివి.' నావ్లైవు తిరిగి అతను అన్నాడు; “ఆది సరేగాని, పొలం వేసింది దేవుడేనా?”

160

"దేర్టుడే ననుకుంటానులో

“యెందుకు

'్వనుషులు. షికారు పోడానికి”

“ఆరు. బయట పొలం అన్నాదు. పిళ్ళివాడు,. కాంక్షాభారపు చిరునవ్వుతో. “నా. జంతుశౌలను. అక్కడికి తీనుకపోయి.. అన్నిటినీ వదలిపెళ్ళుస్తాను తప్పక. హాయిగా వృండనీ అవి నా సెంపుడు జంతువులు, మరి, దేవుణ్ని దేవాలయంలో తయారుచేస్తారాపో

అతని తలి యిత్సైగిరపోయేటట్ను గొల్టుమనింది; నవ్పుతో ఉజిపోడూ. నవ్వు పట్టలేక పరుపుమీద పడిపోయి. కాళ్ళు తన్నుకుంటూ, కేకలు వేసింది:

'“హోహో, నన్ను పైకి మోసుకపోండి యెవర్డైనా. పో, నా బంగారు తండి! హో, యెంత నవ్వు తెప్పించినాదు”

ర్యోంక ఆమెవైపు. చిరునవ్వుతో చూసి అపేష్షాూ ఒక బూళు తిట్టు తిట్టినాడు. +

కడువు కుట్టుపట్టుకునేటట్టు నవ్వుతుంది, పసిపిల్ణల మాదిరే. అమెకు నవ్వు లంటే యిష్టం, బలే యిమ్యంయో

ఆ బూతు తిట్కు మళ్ళీ వాడినాడు అతను.

“నవ్వనీలే,” అన్నాను నేను. “నవ్విలే నీకేమీ యిబ్బంది లేదు కదా?ో

“బ్రేద్తు నాకేమీ యిబ్బంది లేదు. నా కోపమల్హా ఆమె కిటికీ కడగనప్పుడే. యెప్పుడూ (పాధేయపడుతుంటాను, కిటికీ కడు) యెండ అనేది కంటబడడం లేదు, అని. కానీ ఆమె యెప్పుడూ మరిచిపోతూనే వుంటుంది.

ఆమె టీ కప్పులు కడుగుతూ ముసిముసినవ్వు నవ్వి, నాష్టై వు చూసీ మిలమిలలాడే నీలి కన్ను గీటింది,

“వా బాబు రల్నాల రాసి కదూ దేవుని చలువనల్స ? వీడు లేకపోతీ యెప్పడో యే యేట్మోవో పడి చచ్చేదాన్ని నిజంగా లేదా వురి పోసుకునేదాన్ని”

యీ మాట చిరునవ్వుతో అన్నది ఆమె,

వున్నట్టుండి ల్యోంక అడిగినాడు:

నీవు తెలివితక్కువవానివా?”

“ఈద్చోమో. నాకు తెలియదు. యేం”

అమ్మ అన్నది నీవు తెలివితమ్కువవాని వని”

శాన్కు అన్నాను. మరి యెందు కన్నానని?” ఆమె ఉద్వేగం (పకటించింది, అతని మాటలకు జంకుపడకుండా. తాగిన ఆడమనిషిని వీధిలోనుండి తీనుకొచ్చినాడు. పరుపుమీద క11-2488 161

పందుకోబెట్ట వెళ్ళిపోయినాడు, అలాగే వూరక. నే నానవూట కసితో అనలేదు. యెంత చాడీల కోరువురా, హులి”

ఆమె కూడా పసిసిల్టలలాగే మాట్టాడింది ఆమె మాటాడిన వైనం చిన్నపిర్హ్యలా గుంది. అమె కన్నులుకూడా పసిపిల్ల కన్నుల్భ్లా స్వచ్చంగా వున్నాయి- ఆ ముక్కులేని ముఖంలో పండ్లు కనపడేటట్లు స్టైకి లేచిన ప్టైఫెదవిపక్కన ఆ కన్నులు మరీ వికారంగా వున్నాయి. మూర్తీభవించిన (కూర వికట హాసమో, ఉల్లాసపు అవహేళనో అన్నట్టు,

*సర్తే టీ తాగుదాంో అన్నది ఆమె (ప్రశాంత గంభిరంగా.

ల్యోంక పక్కన వున్న మఠొక సపెళ్ళైమీద సమొవార్‌ వుంది, దాని నొక్కులు పడిన మూతకిందనుండి చిలిపిగా వచ్చే ఆవిరి ధార అతని భుజానికి తగులుళున్నది. చేయి ఆ భుజంమీద సెట్టి, అరచేయి తడి జాతూనే, అది జుట్టుకు తుడుచుకున్నాడు అతను కలగంటున్న వానిలాగా పరధ్యానపు చూపుతో.

“నేను. పెద్దవా ణ్నె నాక అమ్మ నాకు తోపుడుబంది. చేసిస్తుంది. వీధుర్మో బరిగాడుతూ అడుక్కుంటాను. కావలసి నంత అడుక్కున్నాక్క పాలంలోకె బరుపతూషోద్రాన్సు!) అన్నాడు అతను.

“ఓహొహో;” అమె నిట్బూర్చి, మరు తణమే మృదువుగా నవ్వింది “*పాంమంశు స్వర్న మనుకున్నాడు; బంగారు. బుబ్మి! అక్కడ వుండే దళ్ళా గుడారాలూ, సిస్త విడిచిన సిపాయిల్తూ లాగుబోతులూ.”

“కాదు, అదేం కాద్కు” ఠ్యోంక అడ్న్డుపడినాడు ఆమెకు, ముఖం చిట్టిస్తూ. యిత న్నదుగు, పొలం యెలా వుంటుందో యితను చూసినాడు”

“ననూ చూసినాను ”

“లాగినప్పుడు.

వాదించుకోవడం మొదలుపెట్టినారు. వాళ్ళు అచ్చం చిన్నపిల్టల్భాగా. చిన్నపిర్దల్లాగే ఆవేశపూరితంగ్భా అర్హంపర్శం లేకుండా. యింతలో వెచ్చగా సాయం్యత మయింది. యర బడుతున్న ఆకాశంలో ఒక దట్టమైన మేఘం, నీరిమించిన ముదురు బూడిదరంగుది, నిశ్చలంగా వుంది. బేన్‌మంటులో చీక టయింది.

పిల్ళవాడు ఒక మగ్గు టీ లాగినాడు, చెమట పట్టింది అతనికి. నావైపు చూసి, తరువాత ఆమెన్హైపు చూస్తి, అన్నాడు ఆతను:

“నాకు కడుపు నిండింది, న్మిద కూడా వస్తున్నది, నిజంగా...

నిిదపో అయిజే * శల్చి సలహా యిచ్చింది.

“మరి అతను వెళ్ళిపోతాడు! వెళ్ళిపోరావా”

162

“భయం. లేదులే. నేను వెళ్ళనివ్వున్కు” అన్నది అమె, నన్ను మోకారితో పొదున్తూూ.

“వెళ్ళిపోవదు,” అన్నాదు ల్యోంకం అతను కండ్శు మూసుకొని సుఖంగా ఒళ్ళు సాచి తన సపెబ్బైలోకి యెగిరి కూర్చున్నాదు. తరువాత హారాత్తుగా తల యెత్తి, తల్ని తో యిలా అన్నాడు నుందలింపుగా:

“నీ వెందుకు యితన్ని "పెండి చేసుకోకూడదు, అడవా ళ్ళందరిలాగ్య యెవరో యెర్దయ్యతోన్తూ పుల్ణయ్యతోనూ తంటాలుపడడంకం కు -- నాళ్ళు నిన్ను వూరక కొడతారు, యితను నుంచివాడు, నిజంగా మంచివాడు ..

“న్మిదపో,” అన్నది ఆమె న్ఫుదువుగ్యా తాను టీ తాగుతున్న సానర్‌ మీదికి వంగుతూ,

“ోయితనికి డబ్బు కూడా వుంది. "

ఒక నిముషం ఆమె మౌనంగా వుంది, వికారపు పెదవులతో టీ తాగుతూ, తరువాత నాతో యిలా లన్నది, పాత పరిచయస్తునితో మాట్మాడుతున్నట్ను:

యిలా... బతుకుతున్నా మన్నమాట, యెలాగో నెట్టుకొన్తూూ వీడూ నేన్తూ నురెవ్యరూ లేకుండా. బయట అవరణలోనివాళ్ళు నన్ను తిడతారు. చెడిపోయిన మనిషి నంటారు. అయితే యేం? నాకు సిగ్గుసడవలసిం దేమీ లేదు. పైగా నా ముఖం చూడు, "పైపాటున దెబ్బ తిన్న సరుకును నేను. యెవరిక్షైనా కనపడుతుంది నేను దేనికి పనికొచ్చేది, ఆం వీడు ని(ద్రపోయినాడు,ు నా బంగారు బాబు నా బాబు మంచివాడు కదా

*ర్ణాన్సు చాలా మంచివాడు

“వీణ్ని కండ్డారా చూసినక్షేు వుండదు నాకు. తెలివిపరుడు కూడ్వా కదూ

“మంచి వివేకవంతుడు”

“న్స గ్రమనించినావు. వీని తండి. గౌరవస్సుడు, వయసుమీరినవాడు. అతను ఒక -- వాళ్ళను యేమంటారు”. వాళ్ళకు ఆఫీసు వుంటుంది చూడు. కాగితాలు రాస్తారు

నోటరీయా ౫”

“ఆం అదీ. మంచి సెద్పననిషి. దయగలవాదు. అతనికి నేనంటే (యేమ. నేను వాళ్ళించ్న్లో పనినునిషిగా వుండినానుొ

ఆమె పిల్ళవాని వుత్త కాళ్ళను పాతబట్టు లతో కప్పింది, తలకింద దిండులాగా వున్న ఆ నల్సని వస్తువును సర్బింది. తరువాత సాఫీ అయిన కంరంతో మళ్ళీ చెప్పసాగింది:

అతను హారాత్తుగా చచ్చిపోయినాడు. ర్యాతిపూట జరిగింది అది నేను వాళ్ళింటి నుండి వచ్చిన కాసేపటికి. నేలమీద పడిపోయినాడు, అలాగే పాణం వదలి పడిపోయినాడు, నీవు వ్యాపారం చేస్తు న్నా వన్నమౌట -- బీరు వ్యాపారం?”

11 163

“డ్రాన్స!* “సాంత్రమా? “కాదు. ఒక షావుకారుకింద” ఆమె నాకు దగ్గ రగా జరిగి అన్నది; నా విషయంరో మీరేమీ నీఠకాంకు సోనక్కరలేదు. నాకేమీ జబ్బులు లేవు యా వీధిలో యెవర్న నా అడగండి, నా సంగతి అందరికీ తెలుసు” “నాకు నీఠకాలు లేవో ఆమె తన చిన్న చేయి. కరకునారిన (వేళ్ళతో, ముక్కలు పోయిన గోళ్ళతో నా మోకాలిమీద పెట్టి నిందు మనస్సుతో అన్నదిః “ఠ్యోంక విషయంగా మీకు నేను చాలా కృతజ్ఞరాలిని - అతని కీనాడు నిజంగా పండగ దినం. మీరు చేసిన పని చాలా నుంచి పని "యిక పోవాలి అన్నాను.

యెక్కడికి” అన్నది ఆమె, ఆశ్చర్యపడి. “పని నృంది చూసుకోనాలిో “వుండిపోండీ[ “విళ్ళేదు న! ఆమె తన కొడుకువైపు చూసింది, తరువాత కిటికీనై వూ ఆకాశంవైైపూ చూసింది, (సళాంఠంగా అన్నది: “యెందు కుండిపోకూడదు?” నా ముఖాన్ని కర్చీఫ్‌తో కప్పుకుంటాను, నా కొడుకుకోసం మీకు నేము కృతజ్ఞత తెంపాలని నుంది. ముసుగు కప్పుకుంటాను, యేం కడుపులోపలినుండి వచ్చిన ఆప్యాయతతో, నిష్కపటమైన అర్హ హృదయంతో మాట్మాడింది ఆమె. ఆమె కన్నులు -- విరూపం చెందిన ముఖంలోని ఆ పసిపిల్ణల కన్నులు -- చిరునవ్వు నవ్వినాయ్య బిచ్చగొళ్ళ చిరునవ్వు కాదు, కృతజ్ఞతా రుణం తిర్చుకోగల భాగ్యవంతుల చిరునవ్వు. అమ్మా” హరాత్తుగా అరిచినాడు సిల్గవాడుు ఉలిక్కిపడి లేచికూర్చొని, “అవి (సాకుతున్నాయి, త్వరగా తే అమ్మా”
కలవరిస్తున్నాడు,”” అన్నది ఆమె నాతో తన కొడుకుమీదికి వంగుతూ, నేను లేచి బయటి ఆవరణలోకి పోయి నిలబడినాను, ఆలోచనలో మునిగిపోయి. తెరచిన బేస్‌మెంటు. కిటికీ గుండా ఒక పాట బిగ్నరగా (ప్రవహించింది, తర్ని కొదుకుకు పాడే జోలపాట. ఉర్సాహభరితమైన ముక్కిడి స్వరాలతో పాడుతున్న పాట అది పాటలోని నింత మాటలు స్పష్టంగా ఉచ్చరింపబదురున్నాయిః 164

“క్షడ్రుపులో చెయిపెట్టి కలచినట్సుండే బొధలూ వేదనలు ముసురుకొనుచుండే యెన్ననీ చెప్పేది కడగండ్యూ గుండెనూ కోసేటి రంపాలూ అగచాట్లమారి యీ పాపిష్టి బతుకూ పారిపోదా మన్న దారి కనరాదూ కి వడివడిగా అడుగులు వేస్తూ ఆవరణ దాటిసోయినాను, పొంగి వచ్చే యేదుపును అప్పుకోడానికి పటపట పండ్లు నూరుతూ, 1913

ఒక మానవుని జననంి

1892 కరుప్పు సంవత్సరం - సుహూంక్కూ ఒచెమ్‌చీరీకి మధ్య -- కొదోర్‌ నది ఒడ్డున -- సము దానికి చేతివేటు దూరంలో - తళతళ మెరిసే కొండ సెంయేటి ఉల్నాసపు కలకల నాదాన్ని మించి. తీరాన్ని ఒరుసుకునే సమ్ముదప్పు లంల గలగల స్పష్క్టంగా వినవచ్చు.

శరదృతువు చ్యెరీ లారెల్‌ చెట్ల పండుటాకులు కొదోర్‌ నది లెల్గని నురుషురో చాకచక్యం గం చేపల్ళాగ్య. సుడిదిరుగుతూ, వురకలువేఘ్తూ. వున్నాయి. నేను నది ఒద్నున రాళ్ళలో కూర్చొని కాంగలూ, కార్మారంతులూ కూడా బహుశా ఆకులను వేపలూ (భమించ్చి ఆశాభంగం పొందుతున్నాయని అనుకుంటూ వున్నాను - అందుకే అవ అక్కడ కుడి వైపున, చెట్ల కవతల ఒడ్డును సమ్ముదం జఒరుసుకునే చోట, అంత బాధౌ అరుస్తున్నాయి

తలమీద చెన్ట్‌నట్‌. చెట్లు బంగారు. సొమ్ములు పెట్టుకున్నాయి. నా కొళ్ళవద్ద యెన్నో అకులు పడి వున్నాయ్యి. నునుషుల ముంజేతులనుండి ఖండింసబడిన హస్తాల లాగ కనిపిస్తూ. అవళలి వొడ్డు; హార్న్‌బీమ్‌ కొమ్మలు అప్పుడే బోడిన్లై. చినిగిన వలలాగ గాలిలో (వేలాడుతున్నాయి. ఆ వలలోపల అందులో చిక్కుకున్నట్టు, ఒక నసుపు యెరుపు రంగుల కొండ వ్యడంగి పిట్ట యెగురుతకూ రన నల్శని ముక్కుతో చెట్టు బోదె బెరదును. పాధుస్తున్నది. పురుగులను బయటికి తరమడానికి ఆ. వురుగులను. వెంటనే దిగమింగుతున్నాయి.. సుదూర ఉత్తరంనుండి వచ్చిన అతిధులు - హృషార్డైన చిన్న టామ్‌టిట్‌లూ బూడిదరంగు నట్‌హాచ్‌లూ

నా యెడమ నైైప్పు కొండ పేటులకు అనుకొని నల్బని మేఘాలు (వేలాదుతున్నాయి వర్షం కురవవోయేటట్టు వాటి నీడలు పచ్చని కొండ దరులమీద (పొకులున్నాయి ఆ దరులలో యెండిపోయినట్లు కనిపించే బాక్స్‌వుడ్‌. చెట్టు పెరిగినాయి, పురాతనమైన బీచ్‌,

*యీ. కధ గోర్కీ బీవితంలోని ఒక ఘటనమీద ఆధారపడింది. 1892 వేసవి అంత్యకాలంలో గోర్కీ కాకసస్‌రో, సుహూం -- నొవాలాస్సీయస్క్‌ రోడ్డు నిర్మాణంలో పనిచేసినాడు, అక్కడ ఒక నిర్మానముస్యమ్టైన దారిలో నొప్పులు పడుతున్న (స్కీ ఒకామె ఆయనకు తటన్బృపడింది. ఆమెకు కాన్సు చేసినాడు ఆయన. - సం.

166

రిండెన్‌ వెట్ట తొ్యరలలో అడవి లేవె దొరుకుతుంది -- రోమ్‌ కాలంలో ఆ తేనె పాంపే "సైనికులను. దాదాపు తలకిందులు చేసింది, దాని తీయని కైపుతో మొత్తం ఒక లీబియన్‌ అంతా పడిసోయినారు. తేనె టీగలు లారెల్క్‌ అజాలియా పూఅనుండి తయారు చేస్తాయి ఆ తేనెను, బాటసారులు చెట్ల తొరలలోనుండి దాన్ని తీసుకొని, గోధుమతో చేసే పల్చని లావాష్‌ తాట్బలకు పూసుకొని తింటారు.

నేను చేస్తూ వుండిన పని సరిగ్గా అదే చెన్స్‌నట్‌ చెట్టకింద రాళ్ళ, మీద కూర్చొని, ఒక కోపిష్టి తేనె టీగ వేసిన కాట్టను రుద్దుకుంటూ. తేనె నింపిన టీ పావులో. (బెడ్డు ముక్కలు ముంచి తింటున్నాను, అలసట చెందిన శరత్కాలవు సూర్యుని విలాన (కీడలను చూసి ఆనందిస్తూ.

శరదృతువులో కాకసన్‌ ఒక గొప్ప వైభవోపేతమైన చర్చిలా గుంటుంది, గొప్ప జ్ఞానులు - వాళ్ళు విధిగా గొప్ప పాతకులు కూడా--తను గతాన్ని అంతరాత్మ నిశిత దృక్కులనుండి దాచుకోడానికి కట్టిన చర్చిలా గుంటుంది; బంగారూ, పచ్చలూ, వీలాలూ పొదిగిన విస్తారమైన దేవళంలా. గుంటుంది; సమర్కాండ్‌, "షెమాహాలలోని తుర్కీయులు పట్టుతో. నేసిన మహా నాజూకైన రత్నకంబఠాలు పరిచిన పర్వత సానువులతో. వాళ్ళు (చపంచాన్నంతా దోచుకొని తెచ్చిన కొల్లసొమ్ము సూర్యుని ముందర వుంచినారు, సూర్యునికి అర్పణ చేస్తూ:

“భవదీయం -- భవజ్బృనితం -- భవదర్హం[

=పెద్ద గడ్డాల, తెల్బి జుట్టు బృహత్కాయులు చురుకైన చిన్న పిల్చల లాగ వికసించిన న్మేతాలతో పర్వతాలమీదనుండి. కిందికి దిగిరావడం నాకు కనిపించింది; వాళ్ళు భూమిని అలంకరిస్తూ, రంగురంగుల సంపదలను తమ దండి చేతులతో వెదజల్నుతూ, పర్వతా(గాలను మందమైన వెండి పారలతో కప్పుతూ, వివిధ వృషాల జీవద్వస్తాలను కొండ చరియలకు కట్టబెట్టుతూ. వస్తున్నారు -- వాళ్ళ చేతికింద యీ పుణ్యభూఖండం అనిర్వచనీయ సౌందర్యం సంపాయించుకుంది.

యెంత అద్భుతమ్హైన పదవి-- యీ (పపంచంలో మానవునిది! యెంత అద్భుతమైన వస్తు సంపద కనపడుతుంది, హృదయాన్ని చలింప జేసే సౌందర్యం కలిగించే నిశ్చలానందం యెంత తీయగా గుండెను పిండుతుంది!

నిజమే, ఒకోసారి కష్టంగా వుంటుంది. గుండెలో. ద్వేష జ్వాలలు చెలరేగుతాయి, దుఃఖం తీరని ఆశతో హృదయ రక్తం పీలుస్తుంది, కానీ యిది శాశ్వతంగా వుండదు. తరుచుగా సూర్యుడు "కూడా యెంతో విషాద దృక్కులు బరపుతాడు నూనవులమీద: తాను వాళ్ళకోసం యెంతో (_శమపడినాడు, కానీ యెంత దౌర్భాగ్యపు మూకగా తయారైనారు వాళ్ళుం...

167

కొంతమంది మంచివాళ్ళు వువ్నారు సహజమే అది, కానీ వాళ్ళను బాగుచెయ్యాలి లేదా పునర్నిర్మాణం చెయ్యాలి,

వా యెడమ పక్క పాదలప్టైన అటూ యిటూ కదిలే నల్సని తలలు కనపడుతు న్నాయి. సమ్ముద తీరపు గుసగునలమధ్య, నది గళగరింపుల మధ్య మానవ కంరాలు సవసవగా వినపడుతున్నాయి. అవి “కరువు పీడితు' లవి వాళ్ళు సుహూంలో రోడ్డు నిర్మిస్తూవుండినారు, యిప్పుడు ఒచెమ్‌చీర్‌కి పోతున్నారు అక్కడ మళ్ళీ పని దొరుకుతుందనే ఆశతో,

వాళ్ళు నాకు తెలుసు -- వాళ్ళది ఒరేల్‌. వాళ్ళతో కలిసి నేను పనిచేసినాను. మొన్న మౌకు డబ్బు యిచ్చేసి పొమ్మన్నారు. నేను వాళ్ళకం' చు ముందు, ర్యాతిపూట బయలుదేరినాను సూర్యోదయం చూడడానికి సమ్ముదతీరం చేరుకునేటట్ను.

వాళ్ళు అయిదుమంది వుండినారు - నలుగురు ర్లైతులూ, యెత్తు బోమెముకలు గల ఒక రైళు యువతీ, ఆమె గర్భిణి పెద్ద కడుపు పైకి తోసుకొని వచ్చింది, రెప్పవేయక చూసే ఆమె లేత నీఠ కన్నుల్లో భయం కనిపించేది. పసుపు రంగు కర్చీఫ్‌ లో ఆమె తల పాదలెపైన వూగుతూ. నాకు కనిపిస్తున్నది, వికసించే పొద్దు. తిరుగుడు పూవు గాలిలో వూగినట్ను. అమె మగడు సుహూంళలో మరణించినాడు -- పండు మిలిమీరి తిని, నేను వీళ్ళతో కలసి ఒకే గుడిసెలో వుండినాను' పాత రష్యన్‌ సంపదాయానికి అనుగుణంగా వాళ్ళు తమ కష్టాలను యెంతగానో, యెంతో బిగ్మరగా చెప్పుకునేవాళ్ళు, వాళ్ళ మొత్తుకోళ్ళు మూడు మైళ్ళ దూరం వినిపించి వుంటాయి.

వీళ్ళు మొద్దు మనుషులు, శనిదేవఠ కాలి కింద నలిగి కృశించి నీరసించి పోయిన ఈమ పుట్టిన గడ్డనుండి. సెకలింపబడి గారి కాలపు పండు టాకుల్చాగ యిక్కడికి క్‌ ట్బుకవచ్చినవాళ్ళు * యూ వింత సంపన్మయ వాతావరణానికి వాళ్ళు కండ్డు చెదిరి, నివ్వెర పోయినారు. యిక్కడి కష్పృమ్హైన వనితో పూర్తిగా కొయ్యబారిపోయినారు.. వాళ్ళు తమ మసకబారిన. దిగులు కన్నులు పులపాడుస్తూూ (పతిదాన్నీ చిగ్బాంతితో. చూసేవాళ్ళు, చౌచన్ట ఆద వారగా చిరునవ్వు నవ్వుతూ, నీరస కంరాలతో మూట్టాడుకునేవాళ్ళు:

“బంగారు వండే భూమి

“అయినా కాస్త గరువు నేం. .”

గోనుఖం లేని భూమి, మొత్తానికి. .*

వాళ్ళకు తమ సొంత వూర్చు జ్ఞాపకం వచ్చేవి-కాబీఠీ లోగ్స్‌ నుహోయ్‌ గోన్‌, మోళ్ళకెంకొయె -- (పతి పిడికెడు మట్టిలోనూ తమ తాతముత్తాతల బూడిద కలిసిన వూర్చు ా (వతిదీ మననులో నాటుకొని తమకు పరిచితవ్చె, (పీతిప్యాతమ్హై, (పతిదీ తమ చెమటతో తడిసిన వూర్చు.

1686

వాళ్ళతో. కలిసి అక్కడ మలొక (మీ వుండేది - యెత్తుగాా. నిటారుగా, పెద్ద దవడలతో, కొయ్యవలక లాగ చదునైన లొమ్ముతో, జాగ్గులాగ నల్మగా వున్న, కాంతిలేని మెల్మ కండతో. సాయంతం వూట ఆమె, పనుపు కర్చీఫ్‌ (నీతో కలిసి, గుడిసె వెనుక కొంత దూరం పోయి, రాళ్ళ కుస్పమీద కూర్చొని, చేతిమీద చెంప మోపి తల ఒక నక్కకు వాల్సి, కోపిష్టి. గొంతు యెత్తి పాడేది: “వూరి శ్మశానం ఆవలనూ పచ్చపచ్చనీ పాదల మాటునా బంగరు కాంతుల యినుక తిన్నెసైై నా తెల్టని శాలువ పరిచెదనూ. " అక్కడ కూర్చుంటాను నా (వియతము డొచ్చిందాకా ఆతడు అచటికి రాగావే ఆహ్వానిస్తా హృదయంతో... పసుపు కర్చీఫ్‌ల మనిషి సాధారణంగా మౌనంగా వుండేది మెడ వంచి తన కడదుపున్లైపు చూనుకుంటూ. ఒకోసారి అమె కూడా కఠిసేది, పాటలోని విషాదపూరితష్టైన మాటలను బొంగురు, యిీడుపు మగ గొంతుతో పొడుతూ; “కె (పియతమౌ, నా హృదయమా, నాకిక లేనే లేదా మళ్శీ నిను గను రాతా..” దకిణాది ర్యాతుల వూపిరాడనీని నల్సని చీకటిలో యీ శోక కంరాలు వింటుంకే ఉత్తరాది మంచు యెడారులూ, హుంకరించే మంచు తుఫానులూ, తోడేళ్ళ దూరపు కూతలూ జ్జాపకం వస్తాయి... తరువాత మెల్గ కంటి (షీ జ్వరంతో. పడిపోయింది... అమెను 'యెచర్‌మీడ పట్టణానికి తీసుకసోయినారు. దానిమీద ఆమె నణుకుతూ యేద్చింది, వూరి శ్మశానం గురించ్చీ బంగరు. కాంతుల యిసుక తిన్నె గురించీ పాట పాడుతూనే వుందా అన్నట్ను. కర్చీఫ్‌ తల వంగి అదృశ్యమైంది, నేను. తిండి ముగించి, పొవులోని తేనెను ఆకులతో కస్పి, నంచి భుజానికి 12-2408 169

తగిలించుకొని వాళ్ళు పోయే దారిలోనే తీరికగా బయలుదేరినాను, కార్నెల్‌ చేతిక్యర గట్ట నౌంమీద టకటకలొడిస్తూ,

నేను ఆ యిరుకు బూడిదరంగు రోడ్డుమీద పోతూవుండినాను. నా కుడివైపు ముదురు నీలపు సమ్ముదం సైకీ కిందికీ యెగుర్హాడుతున్నది. అదృశ్యంగా వున్న వ్యడంగులు వేలకొలది తోపడాలతో సమ్ముదంమీద పనిచేస్తున్నట్టు వుంది ఆ దృశ్యం; తోపడా పొట్టు గాలికి కొట్టుకొని పోతున్నది బీచివైప్పు గలగల మంటూ ఆ గాలి తడిగా, వెచ్చగా, సువాసనగా వుంది ఆరోగ్యంగల (స్త్రీ ఊరుపులాగ. ఒక టర్కెమ్స్‌ "ఫెలుక్సా రేవున్టైస్పు వంగి, నీళ్ళలో సరసరపోతున్నది, సుహూం చేరుకోడానికి దాని తెరచాపలు సుహూంలోని ఆర్బాటపు ఇంజనీరు నూదు చెక్కిళ్ళలాగ ఉబ్బుకొని వున్నాయి -- అతను చాలా ముఖ్యమై నవాడు. యెందుకనో అతను అక్షరాలు చేలబలికేవాడు.

“నోరు మూషుకో. తెలివిపరుణ్నని హనుకున్నా వేమో, చిటికెలో పికీస్‌ "స్టేషన్‌కు పంపించేస్తాను.”

మనుషులను. పోలీస్‌ "స్టేషన్‌కు పంపించడం అతనికి యిష్క్టం, యివ్పటికల్ళా గోరీలోని పురుగులు అతన్ని యెముకల దాకా ష్యుభం చేసి వుంటాయనే ఆలోచన హాయిగా వుంది.

*నడక సుఖంగా వుంది, గాలిలో తేలిపోతున్నట్యుంది. ఆహ్మాదకరమైైన ఆలోచనలూ, రంగురంగుల స్కృతులూ మనసులో మెల్గగా నృత్యం చేస్తున్నాయి. నాలోపల నృత్యం చేసే ఆకారాలు సమ్ముదంలోని అలల్బాగ వున్నాయి-- 'ప్టైన తెల్బని శిఖరాలతో, లోపల లోతులో పశౌంతంగా.. అక్కడ యవ్వనపు ఉజ్వల ఉల్హ్టాసపూరిత ఆశలు నిబ్బరంగా యీదుకున్నాయి, ఉప్పునీటి లోతుల్నో తళతళ మెరిసే చేపల్హాగ.

రోడ్డు సమ్ముద తీరంచైపు పోతున్నది అలలు ఒరుసుక్తునే యిసుక పీకు అంతకంతకూ దగ్శరౌతూ. పొదలు కూడా సమ్ముదాన్ని చూడాలని ఉబలాటపడుతున్నట్టుంది, రిబ్బన్‌ లాంటి రోడ్నుమీదికి వంగి అపార నీఇ జలాధ్ధవంవైైపు మెడలు సాచుతున్నాయి.

పర్వతాలమీదనుండి. గాలి వీస్తూ వుండింది -- వర్షం వచ్చే సూచన,

==పొదలలోనుండి మెల్లని మూలుగు వినిపించింది - మనిషి మూలుగు యెప్పుడైనా మనుషుల గుండెలను కదిలించేది,

నేను పాదలు పక్కకు తొలగించి చూసినాను పసువు కర్చీఫ్‌ (స్తీ కనిపించింది. ఆమె వాల్‌నట్‌ చెట్టు బోదెకు అనుకొని వుంద్కి తల భుజంమీదికి వాలి వుంది నోరు వికృతంగా వుంది, కందు ఉబికి పిచ్చిగా వున్నాయి. తన "పెద్ద పొట్టమీద చేతులు "పెట్టకొని పొట్ట యెగిరెగిరి పడేటంత మహా అసహజంగా ఆమె వూపిరి యెగపోసుకొంటున్నది; పొట్ట చేతులతో పట్టుకొని తోడేలు లాగ పసుపురంగు. వంద్భు వెళ్ళబెట్టి? మూలుగుతున్నది.

170

“య్యేమిటిది? యెవరైనా కొట్టినారా నిన్ను?” నేను అడిగినాను, అమెమీదికి వంగుతూ, ఆమ ఆ బూడిదరంగు దుమ్ములో తన వుత్త కాళ్ళు వూకించినట్టు కదిలించి,- తస బరువైన తల తిప్పుతూ గసపెట్టింది:

వెళ్ళిపో... సిగ్గు శేదూ, వెళ్ళిపో...

అప్వుడు అర్భమైంది నాకు అదేమ్హెందీ -- అంతకు ముందొకసారి చూసినాను అది. సహజంగానే. నేను భయపడి వెనక్కి వురికినాను. కానీ ఆమె బిగ్గరగా, దీర్చంగా 'కేకలు వేయసాగింది. అమె కండ్లు తలకాయలోనుండి బయటికి వెళ్ళబొడుచుకొని వచ్చినట్ళున్నాయి. ఆ కండ్శలో కన్నీరు పాొంగ్కి ఉబ్బి బిగిసిన ముఖంమీద కారుతున్నది.

యిది చూసి నేను మళ్ళీ ఆమె దగ్శరికి పోయివాను. నా సంల్కీ కెటిలూ, టీ _పావూ నేలమీద పడవేసి ఆమెను. నేలమీద సాచి వెలకిల పండబెట్టి ఆమె మోకాళ్ళు వంచవోతుండగా, అమె నన్ను సక్కకు తోస్తి నా ముఖంమీద్యా రొమ్ముమీదా కొట్టి; అటుతిరిగి. దోగాడుతూ. పొదల్నోకి పోయింది అడ యొలుగు లాగ గురగుర మంటూ, గర్జిస్తూ:

“స్పై త్రాన్‌, పశువు

ఆమె. చేతులు నచ్చుబడి బోర్గపడింది, ముఖం నేలకు కొట్టుకుంది. ఆమె మళ్ళీ "కేకలు (ప్రారంభించింది కాళ్ళు వూకించి సొాచుతూ.

ఆ ఉద్వేగపు అలజడిలో ఆ వ్యవహారం గురించి నాకు తెలిసిందంతా వేగంగా జ్జాపకం బేసుకున్నాను. ఆమెను వెలకిల దిప్పీీ అఆమెకాళ్ళు మడిచినాను -- పిండం పైపొర అప్పటికే వెలుపలికి వచ్చింది.

*్రద్రలక్తుండా. వుండు. వచ్చేస్తున్నది.

నేను. బీచికి పరుగత్తుకుంటూ పోయి చొక్కా వేతులు స్టైకి మడిచి చేతుల కడుక్కొని; మర్ముతసాని పని చేయడానికి తిరిగి వచ్చినాను.

మంటలో. బేర్చ్‌ తాటలొగ ఆమె. విలనిల లాడుతున్నది, ఆమె తన చుట్టూ నేలమీద చేతులతో కొట్టుతూ, వాడిపోయిన గడ్డి గంటలు పెరికి నోట్కో దురుక్కోడానికి (పయత్నిస్తున్నది; ఆ (వయళ్నంలో ఆమె యెరుసెక్కిన విచ్చి కండ్భు గల తన వికృత భయంకరమైన ముఖంమీద మట్టి పోసుకుంది. యింతలో పైపొర సగిలి శిశువు తల కనిపించింది. నేను ఆమె. కాళ్ళు విలవిల తన్నుకోకుండా పట్టుకోవలనీ వచ్చింది, శిశువు బయటికి రావడానికి తోడ్పడవలసి వచ్చింది, యేడ్చే వంకర నోట్ళో ఆమె గర్మి దురుక్కో కుండా చూడవలసి వచ్చింది.

మేము. ఒకరినొకరం. కాస్త తిట్టుకున్నాం-- ఆమె పండ్లు యీలకరిచి తిట్టింది 12 171

నేము మెల్లగా తిట్టినాను ఆమె బాధతోనూ, బహుశా సిగ్గుతోనూ తిట్టింది. నేను దిక్కు *.. చెలీయకపోవడంతోనూ, అపారమైన సానుభూతితోనూ తిట్టినాను.

“త్మండీ!” ఆమె గనపోసుకుంది, నల్ఫబడిన్న నురుు. నిండిన పెదవులు శారుక్కుంటూ; యెండలో హరాత్తుగా రంగు వెలిసినట్టున్న ఆమె కన్నులనుండి నీళ్ళు చుమికినాయిి. దుర్భరమైన (పసూతి వేదనలో తల్సి కడవలతో కార్చే కన్నీళ్ళు, ఆమె దేహమంతా ముక్కలు ముక్కలుగా చీలుస్తున్నట్టు బిగుసుకొనిపోయింది.

“ప్రో... వెళ్ళిపో... సైతాన్‌!”

వడ దిరిగిన చేతులతో అను నన్ను తోస్తూ వుండింది. నేను నిండు మనస్సుతో అన్నాను;

“మతి పోగొట్టుకోవద్చు. త్వరగా కాశీ ఐపోతుంది.”

నాకు ఆమెపట్స యెనలేని పరితాపం కలిగింది ఆమె కన్నీళ్ళు నా కన్నులలోనుండే దుముకుతున్నట్నున్నాయి. ఆవేదనతో నాగుండె (వీలిపోయింది. నాకు యేడుపు వచ్చేటట్టుంది. నిజానికి యేడుస్తూూ కేకవేసీనానుః

“ప్త. క్రానీ[

అంతేలావా. చేతుల్లో. ఒక మానవుడు వున్నాడు - య్యొరని బుర్సి మానవుడు. కన్నీళ్ళతో నా కండ్లు మసకలు గమ్మినా, వాణ్ని చూడగలిగినాను -- ఒళ్ళంతా య్యెరగా, (వపంచంపట్ట అప్పుడే అసంతృప్తి చెంది, తన్నుకుంటూ, కొట్టుకుంటూ గొంలెత్తి అరుస్తున్నాడు యింకా తల్మికి బంధింపబడి వున్నప్పటికీ. వానికి నీలి కండ్లు వున్నాయి; నలిగిపోయిన యొ రని ముఖంమీద తమాషా అయిన చిన్న ముక్కు అణగదోసినట్టుంది. వాడు వేసే కేకలకు “పెదవులు కదలుతున్నాయి:

“యా-ల-ఆ.... యా-ఆ-ఆ...””

వాడు బంక బంకగా వున్నాడు, నా చేతుల్ళోనుండి జారిపోతాడేమో అని నాకు భయమ్హైంది. నేను మోకాళ్ళమీద కూర్చొని వాణ్ని చూస్తూ నవ్వుతున్నాను -- వాణ్ని చూడడం అంత సంతోషంగా వుంది నాకు. ఆ సంతోషంలో తరువాత చేయవలసిన పని పూర్తిగా మరిచిపోయివాను.

“తాడు కోసెయ్‌ో తల్ళి గుసగుస చెప్పింది; ఆమె కండు మూసుకొనివుంది, ముఖం. వొడిపోయి, తెల్లిగా వుంది శవంలాగ, నల్బబడిన పెదవులు కదిలి కదలనట్ళుగా ఆమె మళ్ళీ అన్నది:

“క్రోసెయ్‌.... కత్తితో

నా కడ్తి ఆ గుడిసెలో యెవరో దొంగిలించినారు. కనుక బొడ్డు తాడును పండ్నతో కొరికినాను.. పనివాడు. బూరగ మేళంలాగ అరిచినాడు. తల్మి చిరునవ్వు నవ్వింది. ఆమె

172

కన్నుల చీకటి లోతుల్లో అపూర్వంగా నీలి దీపాలు వెలగడం కనిపించింది. నాకు. నల్శబారిన అమె. చేయి స్కర్చులో జేబు కోసం తారాడింది. కాట్ళు పడి రక్తం చిమ్మిన పెదవుల సందున ఆయాసంగా మాటలు వెలువడినాయి:

“న్లాక్తు... శక్తిలేదు.... నా జేబులో... 'శేవుముక్క వుంది... బొడ్ను... ముడెయ్‌.””

నేనా శ్రేవుముక్క. వెదకి పసివాని బొడ్డు ముడినేసినాను. ఆమె మరింత చిక్కగా చిరునవ్వు నవ్వింది, ఆ ముఖంలోని ఆనందమూ, వెలుగూ దాదాపు నా కండ్లకు మిరుమీట్ళు కాలిపినాయి,

“నిను సర్జుకో, యింతలో నేను వీణ్ని తుడుచుకొని వస్తాను”

ఆమె ఆందోళనతో గుసగున చెప్పింది:

“జ్యాగత్తు. మెల్ళిగౌ తుడువు, జ్యా(గత్త, గా?

ఆ య్మొరని బుల్ని మూనవ శకలంతో మెల్లిగా వ్యవహరించవరిసిన అవనరం శేకపోయింది.. వాడు పిడికిళ్ళు. బిగించి ఆరవ సాగినాడు, నన్ను యుద్దానికి రమ్మని సవాల్‌ చేస్తున్నట్ను:

“యా-ఆ-ఆ|”

“అదీ, అలా వుండాలి! నీ హక్కులు నీవు న్చాపించుకోవాలి భయ్యా, లేకపోతే నీ చుట్టూ వున్న జనం నీ పీక నులిమేస్తారు”

ఒక అల వచ్చి మూ యిద్దలిమీదా యెగిరి సడింది. దాని తుంవురులు తాకినప్పుడు వాడు మరీ బిగ్గరగా; అత్యంత మనస్ఫూర్తిగా కేకలు వేసినాడు. తరువాత, నేను వాని లొమ్మూ, వీపూ. తట్టసాగినప్పుడు. వాడు కనుబొమలు ముడివేసి అలలు ఒకటొకకు వానిమీద పార్మినప్పుడు తన్నుకుంటూ ఆరవసాగినాడు,

“అరువు భయ్యా, అరువు! దిక్కులు దద్చరిల్సేటట్టు అరువు!”

నేము. అతని తల్మివద్దకు చేరుకునేటవ్పటికి ఆమె కండద్భు మూనుకొని. నేలమీద వండుకొని వుంది; '(చనవానంతరపు నొవ్వులతో ఆమె పెదవులు కొరుక్కుంటూ వుంచి; మూల్సుల్క, నిట్బూర్చుల మధ్య ఆమె వీరనవు గుసగున వినవడింది:

“పిల్ళవాబ్ని..- యిలా యివ్వు

“ల్గవాని కేం తొందర లేదులే”

కోయిలా. యివ్వు

వణికే చేతులతో ఆమె తారాడుళూ జాకెట్‌ వివుకో సాగింది. అమె లొమ్ముమీది బట్టలు తొలగించడంలో నేను తోద్పడినాను ఆ రొమ్ము యిరిస్టైనుంది పసివిడ్శలను సాకడానికి తగినంతగా (పకృతి తయారు చేసింది. కేకలు వేసే అ జఒరేల్‌ వాన్తవ్యుని నేను ఆమె. వెచ్చని దేహానికి అనించినాను. వాడు వెంటనే (గహించి, యేడుప్పు మౌనినాడు.

173

“తల్నీ మేరీనూర్యా” మెత్తగా అన్నది ఆమె వణుకుతూ సంచిమీడ వున్న చింపిరి తలను ఆటూ యిటూ తిప్పుతూ, హరాత్తుగా ఆమె మెల్లగా కేకవేసి మళ్ళీ కండ్లు తెరిచింది పవ్మితమైన, అనిర్వచనీయ సౌందర్య. విలసితమ్హైన నూతృత్వపు కండ్లు ఆ నీలి కండు సైకి నీలి ఆకాశంలోకి చూసినాయి. సంతోషభరమైన కృతబ్నరాభరమైన చిరునవ్వు ఆ కండ్శలో మెరిసి లీనమ్హైపోయింది. బరువుగా చేయి యెత్తి ఆమె శిలువ గుర్తు వేసుకుంది, తనకూ చిడ్నకూ వేసింది. గోభగవంతుని గన్న తల్ఫీ.,. మేరీమాలా.... ఆమె కండు కొంతి తగ్గినాయి, ఆమె చాలా "సేష్టు మౌనంగా వుండిపోయింది దాదాపు వూపిరి. కూడా. పీల్చకుండా.. ఛరువత వ్యవహార ధోరణిలో, దృఢమైన కంఠంతో ఆమె అన్నది; ళ్‌నా పంచి విప్పు బాబూ. నేను సంచి ముడి విప్పినాను. ఆమె ఠీలగా చిరునవ్వు నవ్వుడూ, నావ్నైప్తు నిశ్చలంగా చూసింది. ఆమె గుంత చెక్కిళ్ళ్లూూ. చెమట పట్టిన నొసలూ యొరబారినట్ను తోచింది నాకు. “ఒక నిముషం పక్కకు పో” “శమ పడవద్చు.” “సరేలే. పక్కకు ఫో. చేను పొదల మాటుకు పోరినాను. నా గుండె అలసిపోయింది, నా రొమ్ములో చిలిపి పములు పాదుతున్నట్టుంది. యిదీ సమ్ముదపు నిరంతర మర్మర ధ్వనీ యెంతో హాయిగా వున్నాయి. ఒక సంవత్సర మంతా అలాగే వింటూ వుండవచ్చు. ననిపించింది. దగ్గరలోనే యెక్కడో సెలయేటి గలగల వినిపించింది. ఆడసిల్హ తన (వియుణ్నే గురించి వెలికత్తెతో ఇప్పుతున్నట్టుంది. అది. పొదల పైన తరి లేచింది పసుపు కర్చీఫ్‌ మట్టసంగా కట్టుకొని. “అదేమిటి? యింత తొందరగా లేచినావు? * ఒక పాద కొమ్మలు పట్టుకొని ఆమె కూర్చుంది, ఆమె ముఖ మంతా పాలిపోయింది ఆమె (పాణమంతా తోడేసినట్టు. కండ్శకు బదులు రెండు పెద్ద నీలి సరస్సులు వున్నాయి అక్కడ.. చిరునవ్వు నవ్వుతూ సుకుమారమైన అనుభూతి నిండిన కంరంతో ఆమె అన్నదిః “చూడు, యెలా నిిదపోతున్నాడోల వాడు బాగానే న్యిదపోతున్నాడు కాన్మీ నాకు తెలిసినంత వరకు పసిబిడ్య అందరిలాగే, భేద మేమ్లైనా వుంచే పరిసరాలలో వుంది: వాడు తళతళ మెరిసే శరత్కాలపు త్మ

ఆకుల. కుప్పమీద, ఒక పొదకింద పందుకున్నాడు, అలాంటి. పొదలు ఒరేల్‌ (పాంతంలో సెరగవు.

“నిష్ట పండుకుంటే మంచిది, అమ్మా” అన్నాను.

“ల్రేద్సు”?. అన్నదామె. నీరసంగా. తల అడిస్తూ. “సర్దుకొని బయలుదేరాలి ఆ వూరు -- అదేదీ*?

“జనమ్‌ దీదీ

“*ఆణ మావాళ్ళు యిప్పటికే కొన్ని మైళ్ళు ముందు షోయివుంటారు”

“నడిచి పోతానంటా వేమిటి?

“వ్వేరీమూత లేదూ? ఆమె తోడ్పడుతుంది.”

సరే, మేరిమాత ఆమెకు తోడు వుంది గనుక్క నేను నోరు మూసుక్తున్నాను!

ఆమె ఆ ముడుచుకున్న చిన్న ముఖంచైపు నిశ్చలంగా చూసింది కండ్శ తో హార్చికమ్టైన మెత్తని. కాంతి పుంజాలు కళకళలాడుతూ. ఆమె సెదవులు నాక్కుంది, చేత్తో మెళ్ళిగా తన రొమ్ము నిమురుకుంది.

వేను. ఒక మంట ముట్టించి, చుట్టూ రాళ్ళు అమర్చినాను, వాటిమీద కెటిల్‌ "పెట్టడానికి.

తన్పిమ్సుషంలో నీకు కాస్త టీ తయారుచేస్తాను, అమ్మా

(ఓ చెయ్‌. నా రొమ్ములో అంతా యెండిపోయింది.”

మివాళ్ళు నిన్ను యెందుకు వదిలేసినారు” _

“భ్రేద్రు వదిలేయలేదు. నేను వెనుక బడిపోయినాను. వాళ్ళు కాస్త తాగినారు... అది మంచిదే అయింది. వాళ్ళు నావెంట వున్నప్పుడు యిది జరిగివుంటే యెలా వుండేదో.”

అమె నావైపు చూస్తి ముఖానికి మోచేయి. అడ్నం పెట్టుకుంది. తరువాత రక్తంతో నహా యెంగిలి ఉమ్మేసి, సిగ్గుపడుతూ. చిరునవ్వు నవ్వింది.

“యిది. మొదటి కొన్నా

“శ్హాన్తు నీ వెవరు?”

“న్పన్సిష్నిన్మి యేదో ఒక విధంగా...”

“ఆది కనపడుతున్నదిలే. నీకు పెండె దా

“ట్రంత్త గౌరవం కలగలేదు” లా

(| “బొంకుతున్నావు! శ

బ్రేద్రులో

ఆమె రెప్పలు వాల్చింది; తరువాత అన్నది;

“యీ ఆడవాళ్ళ పని నీ కెలా తెలుసు

[175

అప్పుడు బొంకినాను. “నేర్చుకున్నాను, నేను విద్యార్శి ని-- అంపే తలుసా “బాగా. తెలుసు, మౌ గురువుగారి పెద్ప కొడుకు విద్యార్ని. గురువు కావడానికి నేర్చుకుంటున్నాడు.”” “అదే. నేనూ. ఒక విద్యార్థిని పోయి నీళ్ళు తెస్తాను.” అమె వసిచిడ్మమీదికి వంగింది, వానికి వూపిరి అడుతున్నదో లేదో వినడానికి. తరువాత సము(దంప్లైపు చూనిందిం ఉస్నానం చేస్తే బాగుండు, కానీ యిక్కడి నీళ్ళు వింతగా వున్నాయి. యేమి నీళ్ళు యివి? ఉప్పగ్కా చేదుగా వుంటాయి” స్నానం చేసిరాపో-- యివి ఆరోగ్యకరమైన నీళ్ళు. నిజ ంగాఏి “బాను. పెంయేచ్నోకంచు. వెచ్చగా వున్నాయి కూడ్చా. అవి మందులా. గున్నాయి” “నీవు చెప్తే సరే. ఒక అబ్‌వాజియన్‌ గు్యురంమీద తూగుతూ, నడక వేగంతో పోతూవుండినాడు, అతని తల రొమ్ముమీదికి వాలి వుంది. ఆ బిగున్నైన చిన్న గ్యురం, చెవులు అళ్ళాడిస్తూూ,. పెద్ద నల్సని కండతో మావైపు సందేహంతో చూసి సకిలించింది. రౌతు, బొచ్చు టోపీ సెట్ళుకున్న తన తల వూకించి యెత్తి, మా దిశగా చూసి మళ్ళీ తల వాల్చినాడు. “తమాషా. అయినవాళ్ళు. యిక్కడి మనుషులు, అంత భయంకరంగా కనిపిస్తారు కూడా” అన్నది ఒరేల్‌ యువతి మెల్ళిగాం నేను నీళ్ళు తేవడానికి పోయినాను. సెలయేరు న్వచ్చంగా, పాదరసంలాగ రాళ్ళమీద నుండి దుముకుతున్నది; శరత్కాలపు అకులు ఉల్లాసంగా. నీళ్ళలో పర్టీలు కొడుతున్నాయి. అద్భుతం! నేను చేతులూ, ముఖనూ కడుక్కొని, 'కెటిల్‌నిండా నీళ్ళు పట్టుకొని, తిరిగిపోయి నాను. పొదల సందున ఆమె కనిసించింది, మోకాళ్ళమీద (పాకుతూ, ఆందోళనగా. వెనక్కి చూస్తూ. “ట్రేమిటి. సంగతి?” ఆమే. ఉలిక్కిపడింది. ముఖం తెల్బబడింది. ఆమెతన శరీరంకింం యేదో దాచిపెట్టడొనికి వయత్నిస్తున్నది. ఆది యేమయిందీ నేను ఊహించుకున్నాను. “అది యిలా యివ్వు, పాతిపెడతానుో “టి! దీన్ని స్నానాల గదిలో పాతిపెట్టాలి, భూమిలో... “యిక్కడ త్వరలో స్నావాల గది కట్టబోతున్నారా?” “వ్సివ్టు హాస్య మాడుతున్నావుు నాకేమో భయంగా వుంది! యే జంతునైనా 176

తినిపోతీ యెలా? దీన్ని భూమిలో పాతిపెట్టాలి”

అమె ముఖం పక్కకు తిప్పుకొని తడిగా వున్న బరువైన నూయి నా చేతి కిచ్చి మెల్టగ్కా. సిగ్గుపడుతూ "అంది:

ఉన్యరిగా చేస్తావు కదూ లోతుగా? యేసు ,(కీన్హు కోనమని... యీ వసివాని కోనమన్సి నరిగా చెయ్‌, నీకు పుణ్య ముంటుంది....

నేను తిరిగి వచ్చేటప్పటికి ఆమె బీచినుంచి వన్తున్నది, తడబడే. అడుగులతో, వేయి పాఠ జాపుకొని ఆమె స్కర్హ్హు నడుముదాకా తడిసింది. ముఖం కొద్దిగా యొ్యరబారింది, లోపలి కాంతితో వెలుగుతున్నట్టు. నేను ఆమెను మంట దగ్గరికి తీసుకవచ్చి, ఆశ్చర్యంతో అనుకున్నాను:

“మ్చుమి శరీర బలం!

తరువాత మేము తేనెతో టీ తాగినొాం. ఆమె మెల్సగా అన్నది;

“అయితే చదువు మానేసినా వన్నమాట?ో

జ్రాన్సుక

ద్రాగుడు -- కదూ?”

“ళ్రాన్చు. తాగుడుతో నాశనమైనా నమ్మా”

గసిన్ను చేటు! యిలా చూడు, నీవు నుహూంలో తిండిని గురించి మేవేజర్‌తో రగడ పెట్టుకున్నప్పుడు నిన్ను చూసినాను.. అప్పు డనుకున్నామః యితను చాగుబో త్రైవుండాలి. యెవరన్నా యితనికి భయం లేదు”

అమె. తన వాచిన పెదవులమీది తేనె నాక్కుంది. సరికొత్త జఒరేల్‌ మనిషి (పశౌంతంగా న్మిచిస్తున్న పాదచ్లైవు ఆమె తన నీలి కన్నులు తిప్పుతూనే వుంది.

“ప్టిడ్సు యెలా బతుకుతాడో?” అన్నది ఆమె నిట్టూరుస్తూ, నాన్హైపు పరిశీలనగా చూస్తూ. “నీవు మంచి సాయం చేసినావు -- కృతజ్ఞు రాలిని. కానీ వీనికిది మంచిదేన్నా యేమో...

తినడం, తాగడం అయిన తర్వాత అమె సిలువ గుర్తు వేసుకుంది. నేనునా సంసారం సర్దుకుంటూ వుండగా అమె మత్తుగా వూగుతూ కూర్చుంది, మళ్ళీ రంగు వెలిసినట్టున్న కన్నులతో. నేలకేసి నిలజూన్నూ. తరువాత ఆమె లేవి నిలబడింది.

“నిజంగా బయలుదేరుతున్నావా? అన్నాను.

శళర్హాన్స3

*ోనడ్రిచే శక్తి వుందంటావా?”

“ప్పరీమాత లేదూ? వాణ్ని యిలా యివ్వు!”

“విళ్ని. నేను తెస్తాను”

= 177

కొంత వాదులాట తర్వాత ఆమె లొంగింది, మేము బయలుదేరినాం, పక్కపక్కన, భుజం భుజం రాచుకుంటూ, “తాటుకొని పడను" గద్కా”” అన్న దామె।, తృమార్ప్చణగా చిరునవ్వు నవ్వుతూ నా భుజంమీద చెయ్యి పెట్టే. రమ్యా దేశపు కొత్త సూరుడు, అజ్జాత భవితవ్యం గల నూనవుడు, నా చేతుల్టో పండుకొని వున్నాడు, ముక్కుతో పెద్దవాళ్ళు చప్పుళ్ళు చేస్తూ. సమ్ముదం, లెల్టని తోపడా పొట్టుతో. నగిషీ చేయబడి ఒడ్డుకు కొట్టుకుంటూ, మర్మరిస్తున్నది; పాదలు ఒక దానితో ఒకటె గుసగుస్తలాడ్రుతున్నాయ, సూర్యుడు మధ్యాహ్న రేఖమీద (సకాశిస్తున్నాడు. మేము. మెల్టిగా నడుస్తూ పోయినాం, ల్ని అప్పుడప్పుడూ. నిలబడి. దీర్చంగా నిట్యూరుస్తూ, తల వెనక్కి యెగిరేన్తూ, సముుదంవై పూ, అడవులవైపూ పర్వతాలనైైపూ నిలజూస్తూూ; తరువాత తన కొదుకు ముఖంలోకి తొంగిచూన్తూూ. ఆమె కండ్లు వేదనాశువులచేత ఇాళితమై మళ్ళీ ఆశ్చర్యకరమై నంత స్వచ్చంగా వున్నాయి. అనంత పేమ జ్యోతియొక్క నీలి కాంతితో వెలిగిపోతూ. ఒకసారి ఆమె నిలబడి అన్నది: తం్యడీ భగవంతుడా! యెంత అద్బుతంగా. వుంది! నేను యిలాగే. పోగలను, (సపంచం చివరకు యిలాగీ యిలాగే వీనితో యీ నా పసివాడు "పెరుగుతూ. తలి లొమ్మున స్వేచ్చగా పెరుగుతూ, నా ముద్దుల చిన్నారి బాబు....” సమ్ముదం మర్మరిస్తూనే వుంది.... 1919 సయు$ి టందాలయి స టక భ్‌ ల ల మ! [గ 6గ౦ం, .-- లం స్మా వే లో ఓ యో స. ఆ నః నలో అజో. శ ఫైద.. బాడ్‌ శర ఏ

భరత వాక్యం

రష్యన్‌ మహామేధావి మక్సీమ్‌ గోర్కీ సమస్త నూనవ 'జాతికి దైందినవాడు.

అచ్చు అందే [పతి చోట్లా గోర్కీ రచవలు చదువుతారు. ఆయన కృతులు 2127 భాషలోకి అనువదింపబడినాయి. సోవియట్‌ యూనియన్‌లో ఆయన గంధాలు క,674 కూర్పులలో (పచురింపబడినాయి.. ఆయన మాతృదేశంలో ఆయన రచనలు మొత్తం అచ్చయినవి 1కే కోట్లు (పతులు,

1892లో, మక్సీమ్‌ గోర్కీ అనే కఠలంపేరు గల మొదటి కథ “మ్సక్రార్‌ చుుదా” (చచురింపబడినప్పుడు, దాని రచయిత, నీజ్నినోవ్‌గొరొద్‌ (యివ్వడు గోర్కి అనే పట్టణానికి చెందిన అలెక్సేయ్‌ పేష్కాన్‌ అనే కార్మికునికి యిర్తవై వాలుగేండ్లు. కొనీ ఆ యిరవ్వై నాలుగేండ్గలో ఆయన యెన్ని చూసి యెన్ని పాబ్ళు పడినా డంటే, యెంత జీవితానుభవ సంపద సంపాయించినా డంటే, ఆ విషయంలో అనాటి రచయితల్నో ఆయనకు. సాటి రాగలవాళ్ళ్లు లేరు.

గోర్కీ తన జీవితపు (ప్రధమ సంవత్సరాలను తిన (సిద్ద (తికం “బాల్యం,” “నా "సేవక జీవితం”” *నా విశ్వవిద్యాలయాలు అనేవాటిలో వర్ణించినాడు.

తన. పరిసరాలను (పతిఘటించడంలో మనిషి నృష్టింపబడతాడు. నా జీవిత పరిస్తితులు కష మయ్యే కొద్నీ నాకు మరింత బలం --మరింత తెలివి కూడా- కఠిగినట్ళు నా జీవితంలో చాలా చిన్నప్పుడే (గహించినాను,” అని గోర్కీ తన తదనంతర జీవీతంలో అన్నాడు.

యిరవ్లై యేండ్ల వయనులో గోర్కీ ఉద్యోగం కొరకు రష్యా దక్షీణాది (పాంతాలు -- య్యుకేన్‌ బెన్సరేబియా,. (కైమియా, కాకసన్‌ -- నాలుగు మూలలకూ నడిచినాడు; తన సంచారాలలో ఆయన వేలకొలది అత్యంత భిన్నమైన న్యక్సులను కలుసుకున్నాడు,

యితరులపట్స త్కీవమ్హైన ఆసక్తీ దయా గోర్క్‌ విలవృణ గుణాలలో ఒకటి; (పజలు కూడా తమ హృదయాలు తెరిచి ఆయనకు తమ హాస్య, ఉద్విగ్న, విషాద జీవిత ఘటనలు వెల్ళడించినారు. తరునాతి కాలంలో తనను రచనకు (సేరేసించిన కారణాలను గోర్కీ యీ విధంగా వివరించినాడుః “నేను రచన యెందుకు (పౌరంభించినాను” జవాబు. ఏది;

179

వ్యధాపూరితమ్హైన జీవితపు వినుగుయొక్క ఒత్తిడివల్సనూూ నాకు అన్ని మానసిక మ్యుదలు వుండడంవల్ళనూ. నాకు రాయక తప్పలేదు”

“స్కెచ్చిలూ, కధానికలూ” అనే పేరు గల గోర్కీ మొదటి కధా సంపుటం 1898లో వెలువడింది. అది (బహ్మాండహ్టాన విజయం పాంది, గోర్కీని సాహిత్య (చపంచంలో చేపొవ్‌, లేవ్‌ తొాల్‌స్తోయ్‌ల (శీణికి చర్చింది. -

గోర్కీ (వధమ. రచనలలో నిర్భీక వాస్తవిక యధార్శమూ, అంత కష్టమైన జీవితం గడిపిన రచయితలో అసాధారణమైన నుహా ఉల్లాసమూూ “సాహసనపు ఉన్మాదాన్ని శ్రీర్తించడమూ కలిసి వున్నాయి,

“వెలరేగనీ దాని ఉ్యగ తాండవం” - యిలా సాహసాన్ని కీర్తించడమూ, ఉద్చోధించడమూ అవసరమైనాయి. ఆ విష్ణన పోరాటపు తొలి సంవత్సరాలలో బలవంతుడైన క్యతువుతో పోరాడడానికి అేతే (పజలకు.

యీ సంపుటంలో గోర్కియొక్క (వసిద్ని చెందిన లొమాంటిక్‌ గాధలు “మకార్‌ చ్యుద్యా” “ముసలి ఇజెర్సీల్‌” ఆయన “తుఫానుపకి పాట” వున్నాయి.

“ముసలి ఇజెర్సీలో కథ (పత్యేకంగా ఆసక్రికరమైంది -- దానిలోని మూడు. భాగాలు మానవుని యెదుట గల మూడు మార్షాలను చూపిస్తాయి, ఒంటరితనం మానవునికి సంభవించగల ఆత్యంత భయంకరమైన దుర్గతి అన్మీ మృత్యువును కూడా మించిన శిక్ష అనీ ల్యార కథ నిరూపిస్తుంది. ఆ కధలోని చివరి భాగం, దాంకొ మండే గుండెను గురించిన గాధ (పజల స్వేచ్చ కొరకు ప్వార్భ త్యాగం చేయడంలోని ఆనందం గురించి వెవుతుంది.

కాన్కీ ఇజెర్సీల్‌ జీవితాన్నే పర్థించే కథా మధ్య భాగంయొక్క ఉద్చేశమేమిటి?. దాని ఉద్దేశం యిదిః మనిషి సాహన కార్యాలు చేస్తూ, తన కోసం మా్యతమే, తన సొంత అవందం కొరకు మాషతమే. జీవించకూడదు, ఒకేసారి దాంకొగానూ, లారగానూ వుండడానికి (వయల్నించకూడదు. అది అసాధ్యం; యెందుకంక్షే, అలా వుంకే, ఇబెర్సీల్‌ యవ్వనంలో వున్నట్టు దృఢమైన, ధ్నెర్యమ్రైన మనిషి ఆత్మలోకి కూడా “భయమూ. బానిస భావమూ”. (వవేశిస్తాయి.

బీవిత కష్ట్టాలచేత ““అధోలోకాలోకు యూద్వబడి కూడా, రష్యన్‌ వ్యక్తిత్వపు ఆకర్షణీయ లక్షణాలైన హృధయ చై శాల్యాన్నీ (పడ్చనూ, ఆనంద కాంక్షచూ నిలుపుకున్నవాళ్ళను గోర్కీ తవ దేశాటనంలో కలుసుకున్నాడు.

= యూ విధంగా వెలువడినాయి మొరటు నూనవుల గురించిన కథలు, బూర్చువా సనూజంచేత తోసివేయబడినవాళ్ళను. గురించిన కథలు (గోచెల్కాష్‌” “కానావాలొవ్‌,” “ఒక శరదృతువు,” “ఒర్‌లోవ్‌ దంపతులు” “ఒకనాటి “పజల”. 180

పతితుల. పట్ట గోర్కీకి సానుభూతి వుండింది వాళ్ళ "స్వేచ్చా (చియళత్వంచేతా, వ్యక్తిగత అస్తి వట్ట గల ద్వేషంచేతా, జీవిత పరమౌర్శ అన్వేషణచేతా ఆయన అకర్షితు డ్లైనాదు,

కానీ వాళ్ళు ఆయన వీరులు కారు; అనుసరించదగిన ఆదర్శాలుగా వాళ్ళ! ను ఆయన యెప్పుడూ చ్మితించలేదు. మానవ జీవితాలన్యూ సామర్శ్యాలనూ, ఆశలనూ ధ్యంనం చేసిన పాత (పపంచం చేసిన నేరాలకు వాళ్ళు “పత్యక సాక్యం” అనవచ్చు.

గోర్కి అనేక యితివృత్తాల రచయిత, అధోజీవుల వర్శనలు కాక్క ఆయన “4 బ్లీ్లిజ్ర యజమానులైన రష్యన్‌ వర్తకులనూ, మధ్యతరగతులనూ, బూర్చువా మేధావులనూ చి్యతించినాడు.

“పాద్దుటోడానికి” అన్న కథలో నిర్బీవత్వంలాంటి నిర్వ్యాపారత్వంలోకీ, వినుగులొకీ దిగజారిపోయిన. సివిల్‌ ఉద్యోగులు నా అన్నవాళ్ళు లేని పిరికి పనిమనిషి అరీనాను ఆత్మహత్యకు తరుముతారు.

నిజమైన కళాకారుడు తన పాఠకులకు వాళ్ళ చుట్టూ వున్న (పసంచంయొక్క సౌందర్యాన్నీ, న్హైవిధ్యాన్నీ వెళ్ళిడిస్తాడు. మక్సీమ్‌ గోర్కీ అలాంటి. కళాకారుడు. ఆయన కథలలో _ (పకృతియొక్క అందమైన చ్యితాల్తూ మామూలు (కొమిక జనులవ్మీ నగర్వ యోధులనీ ఆకర్ష ణీయ చ్మితాలూ పుష్కలంగా వున్నాయి.

చౌకబారు. లాడ్మింగులలోనూ, మురికిపేటలలోనూ, మధ్యతరగతి నిర్జీవ గృహాలలోమా బేకరీలోనూ, ఫాక్టరీలలోనూ అంగళ్ళలోనూ, గోర్కీకి దృఢమైన న్వభానాలూ, అసాధారణ ఉదాత్త వ్యక్తిత్వాలూ, అశాంత అన్వేషణాశీల చింతనా కనిపించినాయి.

ఆయన “ఇటలీ గాధలు,” “రష్యాలో” అన్న కధలు ఉల్లాసపూరితమైవ, జీవితాన్ని ఉద్చాటించే. సంగీతంతో (వతిధ్వనిస్తాయి.. తన “ళ్ళులి గాధలోలో గోర్క్‌ (వజల తరగని ఆశాదృక్సధాన్నీ, శక్తినీ. కీర్తించినాడు. “ఒక మానవుని జననం” అన్న "ఆయన కథ జీవితానందాన్నీ, (పకృతి నూత విజ్శతనూ ఉద్భాటిన్తుంది.

“యెంత అద్భుతమైన పదవి - యీ (వవంచంలో మానవువిది! యెంత అద్బుతమైన వస్తు సంపద కనపడుతుంది, హృదయాన్ని చలింప జేసే సౌందర్యం కలిగించే నిశ్చలానందం యేంత తీయగా గుండెను పిండుతుందిగో అన్నాడు గోర్కీ,

19056 నాటి (వధమ రష్యన్‌ విన్మవ (పాంగణంలోని రష్యాలో వచ్చిన బలీయసష్టైన విష్ణవ ఉప్పెనతో గోర్క, రచయితగా, వల్ళిక్‌ వ్యక్తిగా, చాలా (వభావితు డ్జైనాడు. ఆయవ ఉత్తేజిత రచన “తుఫొనుపక్షి పాటో ఆ విష్ణవ ఉసప్పెనకు ఆయన యిచ్చిన సొంత తోడ్పాటు.

శెనిన్‌తో. గోర్కీ సనూవేశాలూ, మోతీ గోర్కీ దృక్చథాన్ని రూవుదిద్దడంలో నిర్ణయాత్మకమైెనవి. గోర్కీ రచనా సొమర్శ్యం గురించి ెనిన్‌కు గొప్ప అభిపాయం

181

వుండింది. సిద్దాంతగతంగా. లెనిన్‌ గోర్క్‌ని అపారంగా (పభావితం చేసినాడు. గోర్క్‌ని లెనిన్‌ “వివ్టవవు తుఫానువక్షి” అన్నాడు. “ఆయన తన మహత్తర రచనలద్వారా రష్యా కార్మికవర్న _ ఉద్యమంతో, యావత్‌ (పపంచ కార్మికవర్న ఉద్యమంతో ఏకమై నాడు” అని లెనిన్‌ అన్నాడు,

చిన్న కధ మొదలుకొని “ఫ్లిమ్‌ సామ్‌గీన్‌ జీవితం” అలే బృహ్మ్గదచవన వరకు గోర్కీ అత్యంత భిన్నమైన శాఖలలో రచనలు చేసినాడు. అయన (పముఖ నాటక కర్త కూడా. ఆయన రచించిన ఇరవైకి పైగా నాటకాలు రష్యన్‌, విదేశ నాటక రంగ అభివృద్షికి గణనీయంగా తోద్పుడినాయి. ఆయన గొప్ప విమర్శకుడ్క్ను ప్యతికా రచయిత ఉప్వంమైైన శ్చెల్కీ గంభీరమ్హైన వన్తువూ గల స్కుపసిద్న వ్యాసాలు రాసినవాడు.

968 మార్చి 28 నాడు మనం గోర్కీ శత జయంతి జరుపుకున్నాం. ఆయన మరణించి ముప్పై యేండ్శకు సైగా అయింది; కానీ (పపంచ మంతటా (పజల మనస్సులనూ, పృదయాలనూ ఆకర్షిస్తూ ఆయన (పపంచ సాహిత్య (స్మకియలో యింకా 'కేర్యద వ్యక్తిగా వున్నాడు.

పారకులకు మనవి ఈ పుస్తకాన్ని గురించిగానీ దీని పేరూ కూర్వూ గురించిగానీ మీ అభ్మిపాయాలనూ మీ సలహాలమూ మా భావ్మిపచురణల సహాయార్చం మౌొకు పంప (పార్చన. మా చిరునామా: 708655 2011306, 21 24007510” కె0ల16౪2764, శిగీంం00ళఇ% అ55గ. మౌ (పచురణలు దొరికే చోట్టు: విశాలాంయ్యధ పబ్శిషింగ్‌ హన్‌ ఏలూరు రోడ్‌ విజయవాడ -- 2, విశాలార్యధ బుక్‌ హన్‌ సుల్హాన్‌ బజార్‌ హై దరాబొద్‌. ట్‌ అ. ళా ట్‌ ల్‌ మ్‌. ఛ్‌ గ | జీ. గం. ల్హా.ఓ06 ర తగ లో కా శీ య పదో డస

యు న “తయనుషుం కొరకు నేను యేం చేదూలిి | ల. . క ఖీ ఉరుమును 'మించిన, శబ్బంతో దాంక్షొ అరిచినాడు * _ చ సం ల్‌ ం నో! “ారాత్సుగొ ఆతను, తన రొమ్ము పగల, చీల్చి గుండె |. టం రా. 1. న్‌ వూడ-బెరిక్కి, తలపైన యెత్తుగా. పట్టుకున్నాడు... (స సన్‌ క. " 1. “తద. ఒనూర్యునిలాగ బెలిగంద్కు.. నూర్యునికంటు సన సం క్‌ కూడొ. కాంతిగా వేల్తగంద్య. అరణ్యం. ఉద్నతి. తగ్గిపోయ్యి . (| |. .. . _దివిటేవలన్న కొంతివంతమెందిోి . నకల నేనొక సజీవ దీపాన్ని అయినట్యూ నా || 1 తమ్ముల నా గ్థండె య్యెగవి' మంటలతో మండుత్తున్నట్యూూ, (నాకు. అనిపిన్నుంది.. చీకటిలో. ప శ దారి తప్ప: భయపడినవాడు ఇయ్లో: చీన్నీ, దీప్‌, కేళికను, చూడాలని నా అకాంతుని'. న్న పం... 2 న. ఆలె! [న నం య. వ న వం టన యో. సంపుటంల్లోి "పధి కథలూ, వుక్సీమ్‌ గోర్కీ. (పతిభ. సృష్మేంచిన, అత్యుత్తమమైన... వాటినుండి 'యొన్నుకోటడినాయిన. లము టి . శ ఆ సు న కన [ 1 న. వ. స్‌ ఓ . టు! సన ఏరడులో వున్నాయి! ఆయన పనీద్ద్య నిర క్యర్పనిక గానొట్లూ కేవతో కళల్లూ గ్థాధలూ (| [0 స్యట్రమకార్‌ చ్యుదా మనక. ఇల్‌. రతుఫిను' పషి.పొటో), జీవిత కష్టాలకు. వః (1 టన; తట్బుకోలేక “ఆధ్రోలోకాలకు జారిపోద్యనగఉబ్వల (వజ్మావంతుల, బాధలక్షూ, దొర్మిద్యానిక్‌,: కీ (న. వర్వరాయాన్యో సంపంధ్రకిల . వృదము. విదారక త్యత్రణటా. (శలాక? “కనుల స న స న న న్కు. .కదడార . (పాద్చుభోడటల. కయిరనై... . అరుమంది . పురుషులూ. ఉక్క. ఫస శ .' +. అమ్మాయో); సవక్షృతిన్నీ ఫటైపేమన్సూ “తమ్రునూ' .' శీర్తించడమ్లూ.. (ఇటలీ. గ్యార్రస్మ్ర తే నే న. చకమూనవున్సి, నవరస. . నే . నం సే వో సు వాన భఖులోి, అక్నరోక్‌ లట ద్య మూవి, మనళిప్రళ్తదిన స టు యా కథలో మునపకవదటడు.. టట

నో ద రమా న. నవం టు మ... స మ?! సే. స్‌ ల స / “| శి . స్‌ 1. న! య గ. . (| గ స టీ "| న ల ల పాపట య ఫటల న ల వ 11 శే+ [స] ల! | గీ నాళ టు సు ప్రవ ల... ఎంట