Telugu manasepudu gupaade - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

న్నే న్నీ, సహజ కవి మల్లెనూల | . నం ( మనసుపడి మక్కువతో సేకరించిన ॥ నై టి. ఈ పుస్తకాన్ని సాహెత్యాభిమానుల కోసం , ఈ. సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రానికి | స. ఆనందంతో బహూకరిస్తున్నాం | ల్‌ _- మల్లెమాలకుటుంబం క. | వ బం నా య. ” చలా ఒ మూవీ న వ ( 4. న గ )లఫీ[ ణ్‌ /.

1. ౧ పిదుల'రవంతిల ట్ర ;

మనసెప్పుడూ గు ప్పె డే దురసహజ్మ్చాద నా వెదుల' శకుంతల అల్‌ ఈ జ అగో కృష్ణ ప్రియ పబ్లికేషన్స్‌ హైదరాబాద్‌ = డ్తే

ప్రచురణ. లర్‌ డిసెంబరు, 1000. 411 గ్రంజిపటా వెల: రూ. 25/-. ద్ధరం0 ల స్‌ ముఖచ్చితం గ జ్యే 1 సై పి. హెర్‌. రావ్‌ ణా. ౮ గ ః | గ్‌ బా | ట్‌ న ముదణ : స్తై "న్నేహలకా ప్రింటర్స్‌, పాటిగడ్డ కాలనీ, సికిందాబాదు-8. గ గ్ర ఫోన్‌ : 8417046. ల (ప్రతులకు ళ్‌ 106. 29, ఎ్మరమంజీల్‌ కాలనీ, 'హైతరాబాదు. కథ వచ క య రయ ఈ పున్నక ము(దణకీ తెలుగు విశ్వ విద్యాలయఅవారు_ ఆర్థిక నహాయం చేసినార్ను..

తథా శాతుంతలం

శ్రీమతి వేదుల శకుంతలగారి కథలకి నేను చాలా కాలంనుంచీ అతఅంపె కాలేజీ రోజుల్నుఎచో, ఛార్టెర్డ్‌ అకౌం టెన్సీ చదివేకాలంనుంచో పాఠకుడిని. ఆమె సీరియల్స్‌గాని నవలలుగాని, (వాసినట్టు నాకు గుర్తులేదు. కానీ ఆమె 'పేరు నువరిచితమే. కేవలం" కథలు (వాసీ రచయి(తిగా "పేరు గుర్తుంచుకు నేలా చేసినారం పే, దాన్నిబ ట్రే ఆ కథల విశిష్టత తెలున్తుంది

కథానికలు అనగానే కొనమెరుపు గురొన్తుంది. కొనమెరువు మంచిదే. కానీ కేవలం కొనమెరువువి దృష్టిలో పెట్టుకుని, ముందంతా "ఏ్రద్రొ”' నింపటం మంచి వద్ధతి కాదు. చాలామంది కథా రచయి తల్లో ఈ వద్ధతిని చూన్తూ వుంటాం. శకుండల గారి కథల్లో ఇదిలేదు. మొదటి వాక్యంను-బీ ప్యాత పోవణ కథలో లేక చెవృదల్చుకున్న విషయంవట్ల మూడ్‌లోకి పాఠకుల్ని తీనుకి వెళ్ళాలన్న తవన కనవిడ తాయి. చివరికి రచయితి చెవ్చదల్చుకున్న విషయం న్పష్టంగా అర్థమై, కథ చదువుతున్న పాఠకుడి మనను అర్థమవుతుంది. బహుళ అరిచువల్ల నే ఎమో, శకుంతల గారి చాలా కథలకు బహుమతులు వచ్చినవి.

“మన సెప్పుడూ గుప్పెడే' కథలో గొవ్చ మానసిక విశ్లేషణ కనవడుతుంది. మనం (ప్రతిరోజూ థర్మం చేసే బిచ్చగాడు, చిన్న కిళ్ళీ కొట్టు పెట్టుకుని అంచెలంచెలుగా పెద్దవాడై మన ఇంటిముందే మనకన్న పెద్ద ఇల్లు కట్టుకుంటే మనం ఆనందించే గలిగే గొవ్చ మననుతో ఉండగలమా? ఇదొక పాయింటు....ఆవతలి వాళ్ళు ఎలా

|

ఉండాలో, ఎప్పుడు ఎలా వర్తించాలో, మన వాదనలకి కని నెంట్‌ గా మనం నిర్దేశసాం. అలా వాళ్ళుం కే నంతోషిస్తాం. లేకపోతే విచారిస్తాం. ఉకోష పడతాం. ఇది రెండో పాయింటు. ఈ రెండూ ఈ కథలో చాలా బాగా విశ్హేషంచటం జరిగింది. ఈ కథ అమె 1982 లో 'వాసారు.

రెండో కథ దాదాపు పాతిక నం: త్సరాల[కితం ,(వాసారు. ఆ శైలి తెఎన్తూరది. చాలా సాధారణమైన కథ '“అనమర్థుడు"_

వేదుల శకుంతలగారి చాలా కథల్లో జనాల్ని కాకులు*గా చిత్రీకరించే (వయత్నం జరిగిందని నేను భావిస్తున్నాను. నునీతిన్ని రాజీనామా చేయించింది జనం (నునీతి-అనే శిథలోొ) వరలక్ష్మిని తప్పుగా అర్థం చేనుకున్న జనం (ఎరలక్ష్య్ర) సావి్యతిని తప్ప్రష్థం చేనుకున్న కటుంబ నభ్యులు (కాకులు) విష్ణుమూరి ని అనుమానించిన జనం (దుమారం)- ఈ రకంగా చాలా కథలో జనం (నమాజ ్ర ఉంటుందో రకరకాలుగా? చెప్పటానికి (యత్ని చారు. ఇవి వేర్వేరు కాలాల్లో, వేర్వేరు వ్యతికల్లో పచురితమెనప్పుడు ఫర్వాలేదుగానీ, అన్నిటినీ ఒకేచోట "పేర్చి చదువుకే మాతం, ఇదేమిటి - అన్నీ ఒకే పాయింటుమీద వున్నాయి అనిపినుంది.

ఈ నఎపుటిలో అన్నిటికన్నా నాకు బాగా నచ్చిన కథలు “ఉషోదయాన తుషార బిందువులు", అలాగే.*నునితి'? శెండు కథి ల్లోనూ' చక్కటి కారెక్టరై చేవన్‌ కనపడుతుంది. ఒకటి మననుసి ఆహ్లాదవరిచేది, మరొకటి (ద్రవింవచేసేది.

శకుంతలగారి కథలో మధి తరగతి చిితీకరణ అద్భుతం గా, గొవ్చగా వుంటుంది. ప్మాతలు-న్వభావానికి తగ్గట్టు అలో చిసాయి. రచయ్యితి కథ మధ్యలో కల్పించుకొని తమ అభ్యిపాయాలు చెప్పరు. చొలామంది రచయితలు (నాతో నహా్రా తెలునుకోవలసీన రితణమది.

_యండమూరి వీరేం (ద్రనాథ్‌ |]

న[౧౦౧6 : గ651. 552176 0011686 : 47266 0. ౪2592 ౯౭౦౧౭౪౬౧౧1 ౪2920౧1127200, 11/21. గ| గ. కగ౮. గ!6౧101021 6౦10౧౫

• ౪౧11౬౧ & ౯౦౯7655 12121061 గ౭౩|౦౧౭8| క|1౧ 06౧50! 212208౬ 808/6 గిగీం091 ౧70౬౯౧4840- 500036. మధ్య తరగతి మందార మూల అధునిక తెలుగు సాపాత్య (వ్మకియలలో కథానిక విశిష్ట స్టానాన్ని అందుకుంది. గురిజాడ వారి దిద్దుబాటు కథలో (పారంభ 'మెన తెలుగు కథ, పాలగుమ్మి వద్మరాజు గారి గాలివాన కథతో అంతర్జాతీయ స్థాయికి ఎదిగి ఉన్నత స్థానంలో నిలిచితీది. కథ, కథాసిక రూవాంతరాలుగ కనబడుతున్నా కథకం టే భిన్నమెనది కథానిక అగ్ని పురాణంలో కథానికా లక్షనాలు న్పష్ట్రంగా కనబడు తున్నవ్పటికి ఆంగ్ల సాహిత్య (వభావం వల్లనే తెలుగు సౌహత్యంలో ఆధ్గువక కథానిక యేర్వడినదనుట నున్చష్టము. కథానికకు 1. ఎక్తుగడ (పారంభము శ గమనము 8. వరాక స్తానము 4 అంతము (ఇధాన లక్షణాలుగా చెప్పవచ్చు. అద్భు తంగా అంతిమవుట కథానిక (వత్యేకత దీనినే కొన మెరువు అన వచ్చు. పాఠకులు ఊహించలేని విధంగా కథను ముగించుపే దీనికొక విశేషం. వన్తువు నిబట్టి వధాన కధను 1) కుటుంబ శ్రా సామాజిక ఈ) రాజకీయ 4) ఆర్థిక నమన్యలకు నంబంధించిన కథలుగా "పేర్కొన [1

వచ్చు. ఇవిగాక రనమునుబట్టి శృంగార, హోన్య, అమ్భిత కథలను పేర్కొనవచ్చు ఈ కధలను ఇంకా అనేక రకాలుగా విభజించి చెప్పవచ్చు.

ఒక్క న్వరూపాన్నిబట్టి కథను క్ర) ఒక రోజులో లేక గంట కూడా కావచ్చు వి అనేక రోజులలో త్రి కథ తూరంభింవబడి 51290 080% చెప్పి తిరిగి ముగించే కథలని మూడు రకాలుగా చెప్పవచ్చు.

పై మూడు రకాల కథలు వేదుల శకుంతలగారి ఈ కథానికల నంపుటిళో వున్నాయి.

చేయి తిరిగిన రచయితలు కథానికకు ముగింవును కూడా రకరకాలుగా చేస్తారు.-క ధానిక ముగింపు కూడా ఒక (ప్రత్యేక కళ. కథానికా ఉద్దేశాన్ని నృష్టంగా చెప్పేవారు, పాఠక లోకానికి వదిలే వారు, అన్సష్టంగా ముగించేవారు ఉన్నారు. కథానిక ఉద్దేశ్యాన్ని నృష్టంగా చెవ్పడం ఈమె కథల్లో ఎక్కువగా కనబడుతుంది.

శ్రీమతి వేదుల శకుంతలగారు. చేయి తిరిగిన రచయిత్రి, ఇరువది నవలకు పైగా రాసీ అనేక కథానికలను రాసి ఎన్నో బహు మళులు నంపాదించారు. 1860 నుండి కలంవట్టి నేటివరకు అవిర్రా మంగా రచనలు చేన్తున్న రచయ్యితి ఈమె. ఈమె తెలుగు పాఠక లోకానికి నువరిచితురాలు. ఆమె “అరి “ఆఫ్ట్‌రాల్‌ ఆడది” నవలలు నన్ను ఎంతానో ఆకర్షించాయి. కన్నడ భావలోకి ఈవిడ నవలలు, కథలు అనువదింపబడ్డాయి కూడా. ఈమె గొప్పు రచయ్యితి అనగా నికి బండెడు నవలలు దేనికి?” ' గంగి గోవుపాలు గరిటెడు చాలు అన్నట్టుగా ఒక్క “ఆర్తి నవల చాలు. ఇన్నాల్టికి ఈవిడ కథానికిలు ఒక నంవుటిగా వన్తున్నందుకు నంతోషంగా వుంది.

(శ్రీమతి వేదుల శకుంతలగారు ఒక ఆదర్శ గృహిణి. ఆందుకే ఆమె కథలన్నీ కుటుంబ గాథా చి్యితాలే. కుటుంబానికి నంబంధించిన

[౪

కథలు ఎన్ని ఉంటాయం'పే ఈవిడ కథలు చదివితే లెలున్తుంది. పాఠకలోకానికి చదివించే భావ, ఆకట్టుకునే కథా చిితణ, ఈరచ య్యితిలో వున్నాయి. ఆర్భాటమైన శైలిగాని, అనవనరమైన వర్ణన గాని, అనందర్భమైన కథనం కానీ ఈమె కథల్లో కనబడవు

త నంపుటికి 'మనసెప్పుడూ గుప్పెడే' అని పేరు పెట్టారు. 1082లో వనిత మాన ప్మతికలొ బహుమతి పొందిన కధ యిది. (వతివారు స్తీ అభ్యుదయాన్ని కోరుకునే ఈ రోజుల్లో ఈ నంవుటికి ఈ పేరేమిటని ఆశళ్చర్యపోవచ్చును కాని అభ్యుదయ మార్గాలను చేవట్టా లనుకువ్న స్త్రీ హృదయం యింకా మారలేదు అని చెవ్చడమే ఇందలి (వత్యేకత. మహిళా నంఖఘానికి (పెసిడెంటు అయిన దమయలితి త్రీ అభ్యుదయంకోనం కషిచేన్తూ ఉవన్యాసాలు ఇన్తూ ఉంటుంది. హేమ కనే యువతి భర్త్వపోయిన నాడు విలవిల్లాడిన దమయంతి హేమ భర్తపోయిన దుఃఖం మరచి ఆమె భర్త ఆఫీనులో ఉద్యో “*ంలో చేరి కాన్న ఉత్సావాంగా తిరుగుతున్న నమయంలో ఆమె హేమను చూసీ ఈర్ష్య్యవడడం కథలోని (పధానాంశం. ఇందులో దమయంతి ఆశయాలు [వమాదకరిమైనవి అని చూపడానికి అమె కూతురు కిచ్చిన స్వేచ్చ కూడా దుర్వినియోగం చేయడం కనబడు శ్రుంది. ఇందులో దమయంతి ఆశయం వేరుగా అచరణ వేరుగా చూపించి 'మన'స్క్వాడూ గుప్పెడే' అని నిరూపింవబడడం గమ నార్హ్యం' ఇందలి చమత్కారమైన శైలి కూడా పాఠకుణ్ని ఆకట్టు కుంది. దమయంతిని గురించి చెబుళూ *“ఊ(దేకంతో ఊగిపోతూ ఆమె చెప్పే మాటలు ఉకోషంలో స్త్రీ జాతిని వెనకేనుకొన్తూ మగ వాతి మీద విసిరే విుకూ-కాంతంగా సానునయంగా వింటాడు.”

“వరద వెల్లువని చూసినట్లు చూస్తాడు" అమె భరీ. ఇందులో దమయంతి న్వభావం ఎటువంటిదో న్పష్టంగా శెలిసిపోవడి మే కాకుండా అతని ఓర్చు కూడా నిరూపింవబడింది. అలాగే ఆంతంలో ““ఈడు వచ్చిన ఆడపిల్సని కట్టుబొట్టు లేకుండా స్వేచ్భపేరిట హద్దులు

౪

చెరి పేస్తే ఎలాంటి అనర్థం వాటిల్లుతుందో అడే జరిగింది. ఇష్టుణు నువ్వు పావని కొట్టినా తిట్టినా (ప్రయోజనం లేదు. చేతులు కాలాక అకులు, పట్టుకున్న బ్ర: అంటూ భర్త దమయంతి తప్పులు ఆమెకు తెలియ చెప్పడమే కాకుండా బాధ వడుతున్న కూతుర్ని ఓదారుసాడ

“'పొపా ఎడ్వకమ్మా! తప్పు నీదికాదు. నాది. మీ అమ్మని మొదట్లో కంటోల్‌ చేయని నా నహనం ఈనాడు నాచేత తప్పుదారి తొక్కడానికీ ఓ చారిన (బళుకుతునృ హేమ జీవిత) మ్మ్‌ ముళ్ళలో వడడానికి వనికి వ ఎంది” అంటాడు ద..యంతి అభ్యుదయమింటూ చేసే ఆర్భాటంలోని (క్రీ నీడను వెలికి యడం కనబడుతుంది.

ఇక్కడ భార్యని ఇంకా క కాలంలో కూడా భర్త కం[టోల్‌ చెయ్యడ మేమిటి? స్త్రీ అభ్యుదయానికి గొడ్డలిపెట్టు కదా అని అని పించక మానదు. కాని స్త్రీ అయినా వురుషుడె న ఎవరెన తప్పుదార్రి వట్టినప్పుడు వారిని నన్యార్గంలో పెట్టవలసిన బాధ్యత మరొకరి మీద వుంది. కనక భర్త చేత ఆ మాటలు ఆనిపించింది రచయిత్రి అన్పి మనం భావించాలి. “అనమర్థుకు' కథలో రచ:్యతి భార్యచేత భర్తకు చెప్పిన్తుంది. అలాగే కథలో ్‌ఛాన ప్యాత దమయంతి, సాధారణంగా పధాన పాత్రను ఆదర్శంగా తీర్చిదిద్ది అమెకు విజయం చేకూర్చడం జరుగుతుంది. లేదా ఆమె మీద వాఠకలోకానికి సాను భూతి కలిగేటట్టు కథను నడిపించడం జరుగతుంది. కాని ఇందులో దమయంతిలోని లోపాలు ఎత్తి చూపించడమే కాకుండా వాటివల్ల గలిగిన నష్టాలు చూపించడం జరిగింది. ఇది నేటి నమాజంలో నవాజంగా కనబడుతున్న విషయం. దమయంతి పాత అందు కుదాహరణ్ణ. రండవ కథ “అనమర్థుడు”,

ఇందులో భాన్కర తన భార్య కమల పెళ్ళి అన్నివిధాల తన కంటె గొవ్స వాడైన బొవతో జరగాలి తనతో జరగడాన్ని వరి వరి విధాల ఆలో చిస్తాడు- పెళ్ళి ఎవ్పుడో జరిగి ఇదరు పిలలు వుటిన నుఖంగా కావురం చేస్తున్న నమయంలో ఆ బాప్‌ కనులను చూడ్డానికి

౪

వచ్చినవుడు భాన్కర్‌ తన స్థితిని కానే కించవరచుకొని వడిన బాధ ఈ కథలో చ్వితించబడింది. ఇది కూడా ఒక కుటుంబ గాథాచిత్రమే. ఇందులో వురుమవునిలోని దీనత్వాన్ని వెల్లడిచేసి భాళ్య విశాల హ్యద యాన్ని చ్మితిం చడం జరిగింది. నదుపాయాఆవల్ల కాని, ధనంవల్ల కాని మనిషికి కేవలం నుఖంరాదని, గుట్టుగా నంసారం చేనుకునే వాళ్ళు కూడా ఎంతో నుఖంగా జీవించగలరని చెప్పడమే యిందు “లోని 'వధానాంశం. ఇందులో కమల పాతను తీర్చిదిద్దిన తీరు అలోచింవ చేసేదిగా వుంది.

మూడవ కథ వరలక్ష్మీ.

ఒక పెళ్ళి కాని మధ్య తరగతి అందమైన ఆమ్యాయిని చూసి నవ్సుడు ముగ్గురిలో కలిగిన స్వార్థ భావాలను చలించిన అందమైన కథ యిది. చాలా తక్కువ నమయంలో అద్భుతనైన ముగింవుతో కూడిన చక్కని కధ లుది. ఇందిలి వర్ణనలు, పాత చ్యితణలు, ఎంతో నవాజంగా రమణీయంగా ఉన్నాయి. కథలన్నిటిలో ఉత మ కధ అని చెప్పవచ్చు. ఆలాగే మరో కథ నునీత,

ఒంటరిగా ఉండి ఉద్యోగం చేన్తున్న ఆడదాన్ని ఆఫీనులోని వురుషులు, ఇంటిదగ్గర అడవారితో నదూనంగా, నీచలగా ఆలోచించి నునీతను ఉద్యోగం వదలిపెట్టి వెళ్ళిపోయేటట్టు చేసిన కధ యివి ఇది కూడా చాలా చక్కటి కథ.

మన సెవ్వుడూ గుప్పెడు కథలో దమయంతికి భయవడి జీవితం మీద విరక్ని వుట్టి ఉద్యోగం రిజైన్‌ చేసిని హైమ లాగే ఇందులో కూడా నునీత చుట్టువక్కన వారివల్ల కలిగిన అవమానం పడలేక ఉద్యోగం వదిలి నంసార నుఖానికి వనికిరాని భర్తతో కావురం చెయ్యడానికి వెళ్ళిపోతుంది.

న.

ఈ మ్యాతందానికి ఉద్యోగాలు వదలి వెళ్ళిపోవాలా, అనే్యశ్న కలగవచ్చు. కాని నమాజంలో ముందుకు వన్తున్న ఆడవారిని బాధించ డానికి ఇటువంటి వారింకా వున్నారు ఇడి యదార్థము అని సిరూ పించే కధానిక యిది. ఈవిధంగా స్రీలు ఎన్నో బాధలు వడుతున్నా రని ఒక నత్యాస్ని మన కళ్ళముందు నిలిపిన కధలు లవి,

ఇందులో ఇంకా “అందమైన సాయంత్రాలు, కాకులు, మంచు కరిగిన వేళ, మమత నవ్వింది" (గీన్‌ దూమ్‌ నవ్వి:డి, దుమారం, దేవుడు కనిపించడు, ముత్యావు చివ్చలు, రంగులు-రంగలు, తడ ఆరని కళ్ళు, తరం మారింది, నూటికో తల్చి, మొదలగు ఉత్తమ కథకు వున్నాయి. (ప్రతి కథను గూర్చి నేను వివరించవలసిన అవన రంలేదు. పాఠకలోకానికే నువరిచితం.

ఈ కథల్లో వై విధ్యముంది. పాఠకలోకం అర్థం చేనుకు నే భావ వుంది. చదివించే కథా కథనముంది. అంపేంచే నంచేళ ముంది. నష్టమైన అభ్మిపాయింతో రచనలు చేస్తున్న రచయి(తి ఈమె

(పన్తుతం కృష్ణావ్యతికలో వనిచేన్తున్న ఈమె కల నుండి డైరీ వెలువడుతున్న *“న్సందన' చదివి న్పండించని వారు డరు. రచయిత్రి భావాళశీకి, ఆధ్యాత్మిక నంవదళు, లోకానుభవానికి అద్దం వట్టిన రచనలు, *నృందనిలో కనిపిస్తాయి.

ఈ నంకలనంలో కథలు అన్నీ మధ్యతరగతి కుటుంబ కథా చితాలే. ఈ కుటుంబాలలో ఇన్నిరకాల కథలు ఉంటాయా అంజ రచయ్యితి కథానికలు చదివితేనే తెలుస్తుంది. రచయ్యితి తన అను భవంలో కాని నమాజాన్ని చ్నితించకుండా తన వరిధిలోని వానినే చ్యితిం చడం రచయ్యిత్రిలోని నిజాయితీని నిరూపిన్తున్నాయి. ఈ కథలు అన్నీ ఏనాడో జతిగిపోయిన నమాజంలోనివి కావు," ఉఊపహకలదని రేవటి నమాజలలోనివి కావు. వన్తుతం మన కళ్ళముందున్న నభ టనలు. ఈ కథల్లో యిదే (వత్యేకళ.

౪111

రచయ్యితి నాకు నువరిచితురాలే కాదు. నాకు మంచి మిత్రు రాలు. నాకంటే రచనల్లో నీనియరేకాదు. (వసిద్ధ రచయ్యితి కూడా. కాని మా మధ్య స్పేవోనికి ఆ సీనియారిటీ అడ్డు రాలేదు. ఆందుకే ఈనాడు ఈ నాలుగు మాటలు ఈమె కథలమీద రాయగలిగాను.

పాఠకలోకం ఈ కథానికలు చదివి ఆలోచిస్తారని, ఆనందిస్తా రని ఆశిస్తున్నాను.

రచయిత్రి మరిన్ని మంచి కధలు రాసి పాఠకలోకానికి అందించాలని కోరుకుంటున్నాను.

చొ వాసా _పభావతి 06

అది నామాటగా

కథ చెవృటంలోనూ, (వాయటంలోనూ, తేడా వుంది. చెప్పి ఒప్పించటం కన్నా, (వాసి ఒప్పించటం కష్టం! భాష, భ్వావం, శైలి...నన్నివేశ, ఇతిన్ఫత్తం ఇవన్నీ(వాయటంలో న్వష్టమై- పాఠకుల్ని ఆకట్టుకోగల్లితే నే-కధ రక్షి కట్తుంది! కథ వ్రాయాలనే తవనకన్నా-ఎన్నుకున్న ఇతివృత్తం మిన్నగావుం పే--ఆ రచయిత (రచయిత్రి) (వజలమధ్య నిలవిగల్లుతుందని-నా నమ్మకం!

ఆ నమ్మకం ఒమ్ముపోలేదని అనుకుంటూ ఉంటాను _ఎన్నడో (వానీన కథలు ఇవి! వార నూన వతికలలో నందర్భాన్నిబట్లి- వానీనవిః కొన్ని బహుమతులు అందుకున్నా- అవన్నీ ఒకచోట చేర్చా లనే ఉద్దేశ్యం-నాకు చాలా కాలందాకా కలగలేచు!-

నాల్గు నంవత్సరాల్యకితం-మా వారు-ఈ కథలన్నీ వున్నకం రూవంలోకి వెలువడాలనే (వయత్నం చేనూ విధి పిలుపుకి_ నన్ను

వాకా నా ఒదిలి వెప్తా-ఈ పయత్నం నువ్వు పూర్తి చేయి అన్నట్టుగా ఆనం వూర్తిగా వదిలేసేరు! అనివార్య కారణాలవల్ల న్నాళ్లు నంవత్సరాల కాలయావన తరువాత ఈనాటికి ఈ కధలు ఒకచోట చేరి వున్నక రూపానికి వచ్చాయి!

(వముఖ రచయిత-సౌమ్యుడు - నహ్యూదయుడు, సోదరనమా నుడు-(శ్రీ యండమూకి వీరేంద్రనాధ్‌ -ఆడగగా నే-తన అమూల్య అభి పాయాలని “కథా శాకుంతలంగా' మఠఅచి అందించారు-నారికి నా కృతజ్ఞతలు.

న!

(వక్యాత కవయ్యితి-కధా-ననల, వ్యాసాల రచయ్యితి ఆయిన డాక్టర్‌ వాసా _పభావతి-వసితా మహా విద్యాలయ కళాశాలలో తెలుగు లెక్చరర్‌గా వున్న నా మిత్రురాలు! అమె బవుముఖ 'పక్ఞావంతురాలే కాక=బహ వ్యావకురాలు! క్షణం తీరికలేని పరిస్థితిలో కూడా-నా కధలకి పీఠిక (వాస్తారా అని నేను కోర గానే-*తప్పకుండా” అని నమ్మ తించ్లి వెంటనే తన 'మందార మాలని" అందించిన స్నేహశీలికి నదా ధన్యవాదాలు!

సాహిత్య విలువలు వరిరక్షించే నిమిత్తం ఉత్తమ రచనలకి పో క్సావోన్నిచ్చి-ఆర్థిక నవోయం అందిస్తున్న తెలుగు విశ్వవిద్యా లఅమయంవారు-ఈ పుస్తక ము(దణకి రూ. ₹060/- ఆర్థిక నహాయం అందించినందుకు పహ్యాదయపూర్వక మైన కృతజ్ఞతలు అందిస్తున్నాను.

యువకుడు-కళా రాధకుడు ఇయిన మిత్రుడు -పి. హెచ్‌. రావు ఈ కథ నంపుటికి తగినవిధంగా చిితం వేసి ఇచ్చారు. ఉజ్వల భవివ్యత్తు కలగాలని మనసారా ఆశీర్వదిన్తూ-ఈ కధా నంవుటి వెలుగు చూన్తున్న భభ నమయంలో-నహాయ నహకారాలు అందించిన (వళి వారికీ మరొక్క మారు నా కృతజ్ఞతలు తెలియచేన్తూ--పాఠకిలకి ఆందిన్తున్నాను --

ఒఎరచయి మతి ౫11

అంకితం (| “౫ణి మీరు లేక నేను లేను. నిర్హీవమై మిగిలేను మీస శ్రటులే ఇకపేన_ నా ఊపిరి అయి నిఎపేను_ అడుగడుగునా, అణువణువునా నాలో కన్లించిన మీ (యేంణే,., నా జీవితంతోని సాహిత్య కోధన | చివరి తణం వరకు ఇదేన్తాతపన మరుజన శె నే కోరను తప్పదని దెపం అంపే? మీ తోడే కావాలనినా (ప్రార్టన క అందుకే గుప్పెళ్లతో వునస్పు అందిస్తున్నా : మీ నకుంతల

విషయసూచిక పేజీ నం.

1. మన సెవ్చుడూ గుప్పెడే : అలం || న్తి అనమర్థుడు లం 19 లె, వరలక్ష్మీ శలంం ల
2. నునీతి లం 8? ర్‌ం ఆందమైన సాయంథకాలు ఉం ర్‌
3. కాకులు ఎం (8
4. మంచు కరిగినవేళ మమత నవ్వింది వ.
5. (గీన్‌రూమ్‌ నవ్వింది అలలం 85 ల. దుమారం వ.
6. దేవుడు కనిపించడు లం 1039
7. ఉషోదయాన తుషార విలదువులు ఎం శీవిత్ర శవా ముత్యవు చివ్పులు లం 151
8. రంగులు, రంగులు; ఎల 165 పశ. “తడి ఆరని కళ్టుః అ [77
9. తరం మారింది ఎ 1కే 18 నూటికో తల్లి | ఆం. వీ07
10. వమోవన్‌ ంం వ్యోర్టి
11. ఆదర్శానికి అడుగు దూరం ల శైలి!

అద "4 మనసెప్పుడూ గు ప్పె డే | 1082 సం॥ వనిత మాసపత్రికలో మొదటి బహుమతి గెలుచుకున్న రథ?”

దమయంతి చాలా హడావిడిగా తయారవుతోంది : బ్యాగ్‌లో కొయితాలన్నీ నర్దుకున్నది. పర్సులో డబ్బుచూసు కుందిం

వాచీలో పెము చూసి, వాల్‌ క్షాక్‌లో ఓ నిముషం ముందు కున్నట్టు గమనించి వెంటనే వాచీలో స3చేసుకుంది మరొక్క మారు (తస్సింగ్‌ "ఫేబుల్‌ దగ్గరకి నడిచి, కట్టుకున్న చీర, చేసుకున్న మేకప్‌ కలియచూసుకుని తృపి గా నిట్రూర్చింది.

య ల్‌ బాబ

(డాయింగ్‌ రూమ్‌లో శంక్యరావు పేపర్‌ చూన్తున్నాడు అతను ఆఫీను నుంచి వచ్చి ఆరగళ బెంది. టిఫిన్‌, కొఫీ ముగించి శ్రీరికగా శీవర్‌ చదువు కుంటున్నాడు. జాబూ, పాప బయట ఆటలాడు కుంటున్నారు.

““చూడండీః నేను వచ్చేనరికి బాగా ఆలన్యమై పోతుంది. ఒక వేళ పిల్లలు ఆగలేకపో తే...” అర్ధోక్తిలో ఆగిపోయింది, చమ యంతి. పేవర్‌లో నుంచే తల ఊవుతూ '“అలాగేలే! వాళ్ళకి భోజనాలు పె పేసాను,*' అన్నాడు.

టి. ॥

“అప్పడాలు వేయిస్తే చల్దారి పోతాయనీ...?” వాక్యం పూర్తి చేయలేకపోయింది.

1'సరేఃనరే! నేను తర్వాత వేయిస్తాలే!?” పేపర్‌లో నుంచే చెప్పాడు. **మీరు కూడా తినేయిండి నా కోనం ఆగవడ్డు!'” రవ్వంత అభిమానం తొంగిచూసింది.

మెల్లగా పేవర్‌ వక్కికి జరిపి చూసేడు. -

వనితా మండలివాళ్ళు ఏర్పాటు చేసిన నదూవేశంలో ఉపన్య సించ డానికి వెళుతోంది దమయంతి! అభ్యుదయ వథంలోకి పయ నిన్తూ, ఆదర్శ వంతులై అనేక కార్య కమాలు చేపట్టి విజయవంతంగా నడిపిన్తున్న నమాజం, అదిః। దమయంతి దానికి (పెసిడెంట్‌ !

వరద బాధితులకి, చందాలు వనూలు చేసి వసాలు పోగుచేస, బియ్యం సేకరించి, న్వయంగా ఆందచేసేరుః: అనేధ బాలికలకి ఉచితంగా విద్య నేర్పించే వథకం చేపస్టేరు. వరకట్నదురాచారాన్ని రూపుమాపాలని ఎన్నోసార్లు నినాదాలు చేసేరు. కులంి మతం అనే అడ్డుగోడలను పడగొట్టి తీరాలని ఆదర్శ కళ్యాణమండవం స్థాపించి, ఒకరిద్దరికి వివాహాలు కూడా జరిపించేరు; అడ)వాళ్ళ మై జరుగుతున్న అన్యాయాలకి, అ(కమాలకీ నిరననగా (వభుత్వ కార్యాలయాల ముందు) నిరవధిక నిరాహారదీక్ష సాగించి సాటి ఆడజాతి మీద తమ సౌనుభూతి (ప్రకటించుకున్నారు. (పేవర్లో గానీ న్యూన్‌లో గానీ ఏ వార్తవున్నా-అందులో స్రీజాతివట అగోరవంగాని అమానుషంగాని కనబడినా, వినబడినా. వెంటనే ఆ సమాజం విరుచుకు పడుతుంది! ఆ దురన్యాయాన్ని ఖండించి తీరాలని నమావేశాలు, ఊరేగింవులు జరిపి న్తుంది!

అటువంటి నమాజానికి ఏకగీవంగా ఎన్నికైన (పెసిఇెంట్‌ దమయంతి ఎన్ని ఉవన్యాసాలు ఇచ్చిందో? స్త్రీకి నమానహక్కులు ఒకరిచ్చేదేమిటీ? తనకి జన్మతః వ్యక్తిగత స్వాతం(తం వుండి రు తుంది! తీరాలి! నుగపిల్లవాడై నా, ఆడపిల్లైనా, హక్కులు నమాన మే!

2

న్యాయం, నీతి నమమేః వురువుడు స్వార్థవరుడై శ్రీని అణగదొకు, తున్నాడు!! ఈ అన్యాయం త్రీ నపించరాదు! ఎదుర్కోవాలి:: స్వేచ్చా వాయువుల్ని పీల్చాలి! ఆడ, మగ తేడాలు బేధభావాలు, రూపవుమాపాలి! ఆంతా నమానమే!

ఈ రకమెన ఉవన్యానధోరణి బయటేకాదు-:- ఇంట్లో కూడా తరచూ సాగిపోళూనే వుంటుంది. ౯

ఆ ఇంటి గోడలు, ద్వారబంధాలకీ, అంగుళఠ, అంగుళం మేరకు ఈ నూటలు అతుక్కుపోయేయిః పెరిగి పెద్దవుతున్న పిల్లల్లో ముఖ్యంగా పావలో ఈ భావాలు జీర్ణించుకొని పోతున్నాయ!!

సెవె న్ల్‌క్షాను చరువుతున్న పావ - బాబుతో షెటిల్‌ కాక్‌ ఆడు తుంది. నైకలే తొక్కుతుంది! ఎక్కువగా నల్వార్‌, కమీజు లేదా" న్కర్ట్‌, ఒక్కొక్కప్పుడు బాబు లాగే ప్యాంటు, బుష్‌షడ్డు వేను కుంటుంది! అవన్నీ దమయంతే కుల్టిన్తుంది. స్వేచ్చగా, వోయిగాో అన్నగారితోపాటు పెరుగుతున్న పావనితన భావాలకి (వతిబింబంగా, ముందుతరాలకి ఆదర్శవనితగా ఊహించుకుంటూ ఎంతో గర్వంగా ఫీలవుతూ వుంటుంది దమయంతి!

ఆ దమయంతి ఈ రోజు మండలిలో నుదీర్ధమైన ఉపన్యానం ఇవ్వడానికి బయల్దేరింది! దానికి నంబంధించిన కొాయికాల బొత్తుని భద్రంగా బ్యాగ్‌లో దాచుకుంది. వతి నిముషానికీ ఎంతో విలువ నిన్తుంది. పవంకూూ యాలటీ పాటిన్తుంది, అయితే తన కోనం భర్ష ఇంటి దగ్గర ఎదురుచూస్తూ కూర్చోడం కొంత చికాకు కిల్లించినా--. ఆంతరాంతరాలలో ఒకింత తృప్తీ, గర్వం, కల్లుతూనే వుంటాయి. ఒక్కొక ్రగ్రపుడు తన మండలికోనం బయటికి వెళ్ళి వగఆంతా ఇంటికి రావడానికే వీలుకాకపోతే, ఆ రోజు ఆఫీనుకి 'సెలవై తే శంక్కరావు ఇంట్లోనే వుండి దమయంతి చేయాల్సిన. వనులు తను చేసేనూ వుంటాడు. మీటింగ్‌ అకి వెళ్ళి ర్యాతి చాలా పొద్దుపోబినా:. విను కోడు! కనురుకోడు! నిర్లిప్తంగా ఊరుకుంటాడు.

3

దమయంళివట్ట అతనికి అదోరక మెన సొనుభూతి!జాలి! పానం కష్టవడిపోతోందనే బాధ! ఉదేకంతో ఊగిపోతూ ఆమె చెప్పే మాటలూ, ఉఊకోషంతో శ్రీ జాతిని వెనకేనుకొన్తూ. మగజాతి మీద విసిరే వినుర్హూ, శాంతంగా సానునయంగా వింటాడు.

వరద వెల్లువని చూసినట్టు చూస్తాడు!

దమయంతి మాటలకి పేపర్‌ చాటు తీసి చూసిన శతక్యరావు చిన్నగా నవ్వి '“ఫర్వాలేమలే! నువ్వు పాపం అక్కడ అలసిపోయి వసొవుః నేము ఇక్కడ రేడియో వింటూ కాలక్షేపం చేయడమే గదా! నాకేం కష్టం? నువ్వు వచ్చేదాకా ఆగుతాలే:” అన్నాడు.

చమయంతి మరింక మాట్లాడలేదు.

కానీ మననులోమటుకు అనుకుంది!

*పాపం! ఆలిసిపోయి వస్తావు అనకుండా *(ప్రోత్సహిన్తు న్నట్టో, ఉత్సాహవరునూనో... చెప్పరాదా? అదేదో డ్యూటీకి వెళు శున్నట్టు భావించకపోతే-నహజ్య(పేరణతో హృదయాంతరాళాలలో నుండి ఉబికివన్తున్న ఆవేశంతో, చేనున్నవి ఈ కార్యక్రమాలని, ఎందు కనుకోరూ? ఇదే: ఇదే! మగవాడికి ఆడదాని ఎడఅ వుండే చులకన భావం! అందుకే ఆడజాతి ఇలా తిరగబడవలసీ వసోంది!

మెము చూనుకుంది. ఇంకా మండలి నుంచి కారు రాలేదు. ఈ లోవులో మళ్ళీ ఒకసారి తను ఇవ్వబోతున్న ఉపన్యాన సారాంశ మైన కొగితాల కట్ట బయటికి లాగి చూనుకుంటూ కూర్చుంది.

శంక్యరావు పేవర్లో మునిగిపోయేడు!

నలఠిగ్గా.ఐదు నిముషాలు గడిచేయి.

బయట నుంచి పాపా, బాబు రివ్వున ఇంట్లోకి వరిగెత్తుకొచ్చేరు “మమ్మి మమ్మి! అవతల వీధిలో మా (ఫెండ్‌ వాళ్ళింట్లో అద్దె కున్నారే?...ఆ అంకుల్‌ చచ్చిపోయాట్టని? బాబు బాంబ్‌ 'పేళ్చినట్టు అన్నాడు. “అబ్బ! మమ్మీః ఆ ఆంటీ ఎలా ఏడుస్తుందో తెలుసా?

ణీ

(క్రిందవడి పొర్లి పొర్లి ఏడుస్తోంది: చూసేనరికి నాకూ ఏడుపొచ్చింది పావ గుండెల మీద చేయి ఆనుకుని భరించలేనట్టు తల విదిలినూ చెప్పేనరికి--దమయంతి, శంక్యరావు ఇద్దరూ ఒక్కసారే లేచి నిలబడిపోయేరు: _

అ ఆంకుల్‌తోగానీ ఆంటీతోగాని ఈ దంపతులకు వరిచయం లేదుః బాబు (ఫండ్‌ వాళ్ళింటో కొత్తగా అద్దెకు వచ్చారనీ, ఆమె చాలా వావుంటుందనీ, వాళ్ళిద్దరూ ఎంతో అన్యోన్యంగా ఉంటా రనీ ఆ నోటా ఆ నోటా విన్నారు తవ్వ ఎమ్చుడు చూడలేదు.

ఇపుడు యిలా హఠాత్తుగా ఈ దుర్వార విన్నారు.

“రాతి కొద్దిగా జ్వరం వచ్చిందట మమ్మీః అంతే. ఇవ్చుడు చనిపోయేడు-?” బాబు ఏదో చెప్తున్నాడు.

“'మమీ్మీః మమ్మీ! భర్త పోతే "భార్య అంతలా ఏడుస్తారా? మరీ అంతగా ..” పావ మాటల్ని మధ్యలోనే తుంచేన్తూ, “ఓమ్‌! పాపా ఊరుకో! అనలు మిమ్ముల్మి అక్కడికి ఎవరు వెళ్ళమన్నారూ? వెళ్ళండి డాబా మీదకి వెళ్ళండి!" గదమాయించి వాళ్ళని అక్కడి నుంచి వంపించేసింది దమయంతి.

భార్యాభర్త లిద్దరు ముఖాలు చూనుకుని నిట్టాళ్చుకున్నారు.

ఇద్దరూ ముందు వరండాలోకి వచ్చి నిలబడ్డారు.

తమకి ఏ విధమైన నంబంధంగానీ, (గెండ్‌షిప్‌గానీ లేనిచోటికి ఎలా వెళ్ళగలరు? అలా అని తేలిగ్గా తీనుకునే విషయం కాదు! చాలా నడన్‌ షాక్‌ తగిలి మననంతా శూన్యంగా ఆనిపించింది దమయంత్రికి, రెండు మూడు నిముషాలు అలా నిళ్శబ్దంగా నిలబడ్డాక. ఆమెలో అక్కడి దృళ్యం ఊహలో మెదిలింది!! ఆమె కళ్ళు ఎర్రబడ్డాయి.

--*ఒక అందమైన చిన్న వయన్కురాలు...భర్మ చచ్చిపోయి నిన్సవోయంగా (కిందవడి దొర్లి ఏడున్తుం'పే ..ఎంత హ్యృదయవిదార కంగా వుంటుందీ? అదే భార్యపోతే భర్త నేలమీద వడి ఏడుస్తాడా?

క్‌

హో: ఎందుకేడుసాడు, ఆర్నెల్లు తిరగకుండా మళ్ళీ పెళ్ళికి సిద్ధ వడకాడు! మరి ౪ అమ్మాయి గతి ఏమిటీ? ఇక జీవితాంతం ఆ భఠని తల్చుకుని, తల్చుకుని, కుళ్ళి కుళ్ళి ఏడున్తుందా? ఆ అమ్మాయి కోరికలు, నరదాలు, అన్నీ ఇకనుంచీ భూస్థావ్‌త మేనా? దాంపత్య నుఖం ఏం త్రీరిందీ? పాతికేళ్ళకే జీవితం ముగిసిపోయిందా? ఇపుడు నమాజం ఆ పిల్లకి ఏమని ధైర్యం చెప్పంది? ఉర్ధి కల్టి బొల్లి క బుర్దు! వనికిమాలిన ఓదార్చులు! ఎందుకవన్నీ? ఏం చేనుకుంటందీ! చెవ్చండి[* ఊ్యదేకంతో-ఊపుగా అనహసంగా ఊగితోశూ భర్తని (వశ్నిన్తుం పే శంక్యరావు చప్పున దమయంతి జబ్బ పట్టుకుని లోవ లికి తీనుకెళ్తూ, “ప్లీజ్‌ దమయంతీ! అవేశవడిపోకు! నువ్వు ఇవ్పుడు (పోగగ్రామ్‌క్‌ వెళ్ళాలి! మూడ్‌ చెడగొట్టుకోకు! మన చేతుల్లో ఏముందీ? కనీనం మనకి తెల్సిన వాశ్ళేనా అయికే-మనకి తోచిన నవాయమో ఓదార్పో అందించేవాళ్ళం! కానీ ఇవ్వడు మనమేమి చేయగలం. ప్లీజ్‌ శాంతించు: లైఫ్‌ అంపే అంతే!” .__ "భట్‌: ఏమిటండీ మీరు చెప్పే వేదాంతం? 'పెగా అవతల (పో(గామ్‌ వుందంటరా? హూ, ఇవాళ మా నమావేశంతో ఉవన్య సించబోయేది. ఈ టాపిక్కే, అనాథ స్త్రీని ఎలా ఆదుకోవాలి, అన్న వివయమేనండీ, కళ్ళ ముందు నిదర్శనంలా ఈ ఉదంతం జరిగింది ఇంక నేను ఆగలేనండి, వెళ్ళి ఆ అమ్మాయిని ఓదార్చి తీరాలి, భర పోయినంత మ్యాతంలో (బళుకులేదనుకోకని నొక్కి చెప్పాలి” అంటూ దమయళతి భర చేతి నుంచి విడిపించుకుని వినురుగా చెవ+ లేనుకుని బయతక్టేరబోయిలది. ల! నరిగ్గో అప్పుడే ఇంటిముందు మండలివారి కారు వచ్చి ఆగింది! 'మేడమ్‌! త్వరగా బయగ్జేరండి, ఇప్పటికే చాలా శపై పోయింది. వెధవ కారు మధ్యలో [టబుల్‌ ఇచ్చింది" ఆంటూ నడ ఇాలిలా అందులో నుంచి వచ్చిన సెకృటీ, తదితరులు తొందరపెటి దమయంతికి మరో మాట మాట్లాడానికి అవకాశం ఇవ్వకుండా. * 6

బ్యాగ్‌ వాళ్ళే అందుకుని అవిణ్ణి తీనుకెళ్ళి కారులో కూలే సేరు, కారు కదిలి వెళ్ళిపోయింది.

“హమ్మయ్య” అనుకున్నాడు శంకరరావు.

కుర్చీలో కూలబడి ఆలోచనలో మునిగిపోయేడు,

“నిజమే పావం ఆ భార్య ఎంతో చిన్నది జీవితమంతా ముందే వుంది, (బతుకిలా అధ్వాన్నమైపోతే ఎలా నిలదొక్కుకుని జీవించ గలదు. భర్తృపాన ఐన త్తీ నిజంగా శావ్యగన్థురాలే దమయంతి వేదన నరిఐనదే, కానీ కేవలం గొంతు చించుకుని అరాటం చూపిస్తే ఏం లాభం? ఇప్పుడు చూవవల్సింది ళూరత్వం కాదు, కర్తవ్యం, ఆందుకు నిదానం అవనరం. ఆ అమ్యాూయి బాధ ఆవేదన ఇప్పటిలో అరికట్టడం సాధ్యమా, గుండె భారం తీరేవరకూ కన్నీళ్ళు కారిపోవాలి మనను తేలిక వడాలి. అవన్చివరకూ ఎవరూ ఏమీ చేయలేరు ఇంత చిన్న నత్యాన్ని విన్మరించి ఊరికే చిందులు తొక్కుతుంది వెరి దమయంతి' అని పేలవంగా నవ్వుకున్నాడు శంక్యరావు.

ఆ రాత్రి పిల్లలకి భోజనాలు పెట్టి-భార్య రాకకోనం ఓపిగ్గా! కాచుకు కూర్చున్నాడు శంకరరావు.

రాతి వదిన్నరకి చొవ్చకట్టలా వేళ్ళాడిపోతూ కారుదిగి ఇంట్లీ లోకి వచ్చింది దమయంతి.

వేదిక మీద ఆమె ఎంత వేగిపోయి వుంటుందో మానసికంగి ఎఆత ఉఊ్యదేకం పొందిందో (గ్రహించుకోగలడు శంకరావు. అందు ఆమెను పల్కరించి డిస్ట్రబ్‌ చేయకుండా మౌనంగా వూరుకున్నాడ,

తర్వాత చాలా రోజులవరకు దమయంతికి ఆ భర్తృపానురా ధ్యాసే వుండేది. మాటల నందర్భంలో ఆ నంగతే ఎ శ్రేది.

కొన్నాళ్ళకి ఒక నెల తర్వాత-ఆ అవ్యూయిని వుట్టింటి వాళ్ళు తీనుకెళల్ళి పోయారని తెల్సి (కముంగా ఆ వినయం మరిచిపోయింది,

రెండు మూడు నంవత్సరాలు కాలమానంలో కరిగిపోయాయి.

ఆ రోజు శంక్ళరావు ఆఫీనునుంచి టిఫిన్‌ కాఫీ కానిచ్చి తీరి క్‌గా కూర్చున్నాడు.

ఈ మధ్య కాలంలో దమయంతి అనేక బృహతక కార్య (కమాలు చేవట్టిది. ఆ పనుల ఒత్తిడిలో మునిగిపోయింది. వయో జనులకి విద్య నేర్చిన్తున్నారు మండలివారు. మురికి వాడలకు వెళ్ళి ఆరోగ్య న్యూతాలు బోర్ధిన్తున్నారు. హరిజనోద్ధరణ కోనం అనేక రూవకాల్ని రేడియోద్వారా పాసారం చేయిన్తున్నారు. ఇంకా ఎన్నెన్ని చేయగలరో...చేయాలో నిరంతరం ఆలో చిన్తూనే ఉంటుంది దమయంతి,

దమయంతీ! ఇవాళ మా సెక్షన్‌లోకి కొత్త _కెపిన్టు వచ్చింది అన్నాడు శంకరావు,

చదువుతున్న పునకంలో నుంచి తలఎత్తి చూసి “ఓ ఇంత వఠకు లేడీ టైపిన్టు లేదనుకుంటాను. మీ సెక్షన్‌లో?” అని అడిగింది

““ఊఉహూ! ఈవిడే ఫస్టులేడీ టెపిస్టు.”

“పోనీలెండి. ఎస్పుడూ మగవాళ్ళకే దోచి పెట్టకుండా కాన్త ఆడవాళ్ళని కూడా గు రినున్నారు మీ క9పెనీ అధినేతలు” నవ్వింది.

““అన్యాయం మా కంపెనీ వాళ్ళకేమి ఆడవాళ్ళం కే పక్షపాతం లేదోయ్‌ ఇంతవరకు ఎవరూ రాలేదంతే! అది నరే కైప్‌ మా్యాతం భలేగా కొట్టుందోయ్‌ యమ స్పీడ్‌ లే”

“ఊ! మరేమిటనుకున్నారూ? పేద్ద మీ మగవాశ్లే (పజ్ఞావంతులు అనుకోకండి. ఏ రంగంలో చూసినా మా జాతి మిమ్మల్ని మించి పోతూనే వుంది. అయినా పౌరుషం చావక మీరంతా కుప్పిగంతులు వేసి, దర్శాలు ఒఅక బోనున్నారు. చూన్తుండండి మౌ ఆడవాళ్ళు ఎంత (వగతి సాధిస్తోరో” నవాల్‌ చేసింది గర్వంగా దమయంతి. “అయ్యబాబోయ్‌! నేరకపోయి చెప్పేను. నా మీదకు దఠిడెత్తకు!!'

8

భయంగా. చేతులడ్డం పెప్టుకుంటున్న భర్తని చూసి నుతారంగా నవ్వింది.

అవ్వుడే అక్కడికి వచ్చిన పావకూడా అమ్మతో పాటు నవ్వు జోడించి, “డాడి! నేను అన్నయ్యతో బెట్‌ క శ్టును తెలుసా? నేను తన కాలేజీలోనే చదివి-డ్మిగీలో (క్లానులోో కల్పుకుని-తనకన్నా వన్హుగా ప్యానవుతానని వందెం కాసేను.” అంది మూతి గమ్యుత్తుగా తిప్పి.

“ఆ: అ; కాసొవు! నీకు మా కాలేజీలో అనలు సీటు వస్తే గదా?” బాబు ఉడికించేడు. “ఏం? ఎందుకురాదు? మీ బోడి కాలేజీ అంత గొవ్చదా? యుద్దానికి దిగింది పావ. బోఎ అన్నాక ఇం3ందుకుట నువ్వుదాంట్లో చదవడం?”

“నీతో నమంగా వుండాలనే!”

“ఎవ్చటికీ కాలేవుః”

“ఎందుకు కాలేనూ? అయితీరుతాను!, పట్టుదలగా అరచేతిలో కొట్టూ మరీ చెప్పింది.

“ఏడ్చేవ్‌ ?”

“నువ్యే ఏడుస్తున్నావ్‌ నా గొప్ప భరించలేక?”

“ఏమిటే నీ గొవ్వ' బాబు కోవంగా మవమూంకరించేడు.

“అబ్బబ్బ! ఏమిట్మరా మీ కయ్యాలు? పెద్దవాళ్లినా మీకింకొ చిన్నతనం పోలేదు, (వతి మాటకి ముందు పోట్లాటేః? . ళంక్యరావు వినుక్కు.న్నాడు, “చూడండి డాడీ! అదే అలా ఒఅటి కాలుమీదలేనుంది! ఆడపిల్లనని ఓ నెమ్మదీ పాడూలేదు?”

బొబు మాట వూరి కాకముందే దమయంతి కల్పించుకుని బాబూ: ఏమిటిరా నువ్వు చెప్పేది? “అడపిల్ల' ఆం'పే అణిగి మణిగి

న్‌

వుండాలా? ఈ పాత చింతకాయ భావం నీలో జీర్ణించుకు పోయిం దన్నమాట? “అది, “ఇది” అని చెల్లాయిని అలాగే నంభోదించడం? ఆడవాళ్ళ పట్ల అంతతేలికః అభిపాయం వనికిరాదు. నేను ఇంత కాలంగా నూరిపోన్లున్నా నీకు వివేకం కలగలేదా? ఇప్పుడు పాప మాతం తప్పేమందీ? తను నీ కాలేజీలో 'చదువుతానంపే నీకెందు కంత ఉ(కోవ్షం? పావని ఎప్పుడూ తక్కువచేసి చూడకు! ఈ ఇంట్లో నువ్యూ, పాప నమానమే! నీలాగ పావ కూడా స్వేచ్చగా న్వత్యంతం గా తిరగాలి! (బతకాలి! '“ఇడపిల్ల' అంటూ హద్దు పెట్టకు! ఈ మాట ఇంకోసారి నేను వినడానికి వీలులేదు. తెల్పిందా?” అంటూ (పక్కకి తిరిగి భర్యవైవు చూసింది. శంక్యరావు పేవర్ణో దూరిపోయాడు ఎపుడో!!

బాబు తల వొంచుకొని నన్నగా గొణుక్కుంటూ బయటికి వెళ్ళిపోయేడు. మరి కొద్ది సేవటికే పావ కూనిరాగం పాడుకుంటూ సైకిల్‌ త్రీనుకుని హుషారుగా బయక్టేరిందీ!

“మీరు అనలు ఏదీ వట్టించుకోరు. అందుకే బాబు బుద్ధులు ఆలా సంకుచితంగా వున్నాయి!) దమయంతి వున్నట్టుండి భర్తకి చురక ఆంటించింది.

శ ప్‌

శంకరరావు పేపర్లో నుంచే అన్నాడు.

“పావ మాతం ఏం తక్కువ తిందీ?*

“అదిగో! అదే వద్దనేది! ఎందుకు తక్కువ తినాలి? ఈ ఇంటిలో మనకి ఇద్దరు పిల్లలున్నారు! వాళ్ళు ఆడ, మగ అనే భేధం చూపించ కుండా, పెంచాలనేనా ధ్యేయం,” దమయంతి ముఖం కోధంగా, మాఠింది,

“సరే, నరే?

“ఎందుకు నోటి చివర నూటలు? మీ మననులో ఈ ఠారతమ్యా లుండబ స్టే బాబుని వెన కేనుకొన్తున్నారు.'

10

ఠక్కున పేపర్‌ తీసి చూసేడు “దమయంతి, తేడాలు, చేధాలు కాదు. బౌబుని ఒంటరిగా చేని అందరం వాణ్ణి మందలిం చడం మంచిదికాదు. వాడి మనన్సు నొప్చిం చకుండా చూడాలన్నా నంగతి మర్చిపోతున్నావు* “లేదు, నేనేదీ మర్చిపోను,” ధీమాగా పలికింది, “ఆల్‌ రైట్‌, మంచిజే, అంటూ పేవర్‌ అందుకున్నాడు మళ్ళీ తర్కించుకోడం, ఘర్షణవడటం శంకరరావు మనన త్యంకాదు నహనం ఓర్చు...నర్జుకు పోవడం- అతని నైజం, దమయంతిని అణిచిపెట్టాలనీ తన వ్యక్షిత్వం చూపాలనీ శంక(రావు ఎన్నడూ అనుకోలేదు, అందుకే (ప్రతిసారి ఆమెకు తన ఆమోదం తెలిపి రాజీవడిపోతూ వుంటాడు. కానీ--దమయంతి, భర్తకున్న ఆ నవాజ గుణాన్ని చోలా సామాన్యంగా, భావిన్తుంది తను వేలెత్తి చూపి స్తే తవ్చ-ఆతనిలోవం తెలునుకోలేని అమాయకుడిలా తలపోన్తుంది, శంక[రావు 'నరే' నని ఒవ్వుకోడం ఆమెకి గెలువులా అని పించింది. రోజులు గడీచిపోతున్నాయి. పావన అన్నవకారం బాబు కాలేజీలోనే చేరింది. బాబు కూడా ఏమంతగా ఫీలవఠేదు. ఇంకా చాలామంది అమ్మాయిలు ఆ కాలేజీలో చదువుతున్నారు. నిజంగా పావ మంచి మార్కులు తెచ్చుకుంటోంది. మద్య మధ్య శంక్యరావు ఆఫీను నంగతులు చెప్తుండడం, వాటికీ.--దమయంతి ఏవో చురకలు తగి లిం చడం--అతను నవ్వుకుని ఊరుకోడం...చాలా నహజంగా' జరిగి పోతూ వున్నాయి. ఒకరోజు “ఇదిగో దమయంత్రి, నీకొక గుడ్‌ న్యూన్‌ చెవ్పనా?' అన్నాడు 11

శంకళ్యరావు అఫీను నుంచి వన్తూనేోా *ప్రమ్సిటీ?” “మూ లేడీ టెభిష్లు ఎవరో తెలుసా? ఆ రోజు ఇక్కడ భర్త అ టి పోతేదూ, ఆవిడే:?” ఆ'71! ఎవరు చెప్పేకూ?" దమయంతి విభ్రమంగా అడిగింది. '“ఆవిడే,, ఇవాళ లంచ్‌ అవర్‌లో అంతా టీ తాగుతున్నాం, మాటల మధ్య తనకి జరిగిన అన్యాయం చెవుకుని... ఎన్నాళ్ళని వుజ్టింటిలో కూర్చుని తినాలనీ, ఇంతకుముందు మెట్రిక్‌ వ్యాసై వుందిట, అందుకని టైవు షార్ట్‌ హాండ్‌ వరీతీలు ప్యాసై-ఈ ఉద్యోగా నికి ఆప్లై చేసిందిట, వచ్చేసింది, నరే ఆవిడ వచ్చిచేరిపోయింది. “ఇప్పుడు ఆవిడకి ఎంతో హాయిగా, తనకాళ్ళ మీద తను (్రుతు కుతున్నందుకు గర్వంగా ధైర్యంగా వుందిట. ఆదంఠతా వింటున్నప్పుడు నేను ఎంత ఆళ్చర్యవడ్డానో? తను ఇవుడు బాగా రికవరీ అయిపో యింవి. అందుకే నేను చెప్పేను. ఆ రోజు మనం, ముఖ్యంగా నువ్వు చాలా ఫీలయ్యావనీ, ఈ వార్త వింక్రే నువ్వు చాలా ఆనందిసాొవని కూడా చెప్పేను. తను నీకు చాలా కృతజ్ఞతలు చెప్పుకుంది మసింటికి ఓసారి వస్తానని కూడా చెప్పింది. “ఆహా, అలాగా? ఓసారి తీనుకురండి, అంది దమయంతి. “తప్పకుండా, అన్నాడు శంకరరావు అతనికి చాలా నంతోవంగా వుంది. ఆ రోజు భార్య ఎంతగా కదిలిపోయింది? కానీ ఇప్పుడు ఆ అమ్మాయి...ఆదే. హేమ ఎంత హాయిగా ఉందో కళ్ళతో చూస్తే...దమయంతి మనన్సు ఊరట పొందు తుంది అనుకున్నాడు. మర్నాడే తీనుకుని వచ్చాడు హేమని, దమయంతి మర్యాదగా ఆహ్వానించింది. 12

"హీమ' నిజంగా చాలా బావుంది. నన్నగా. వచ్చగా, నవ్వు ముఖంతో వుంది. చేతులకి రెండు బంగారు గాజులు, వాచీ, మెళ్ళో నన్నని గొలును, చెవులకి చిన్న దుద్దులు...కనుబొమ్మల మధ్య కనీ కనిపించనంతగా నల్ల తిలకం బొట్టు-ఫుల్‌ వాయిల్‌ చీర, మేచింగ్‌ జూకెట్‌...అంతా సింవుల్‌ అండ్‌ స్వీట్‌గా కనిపించింది. తెలిసిన వాళ్ళకి తపవ్ప-లేకపోతే అమె *“విధవ" అని ఆనలే తెలియనట్టుంది.

పావ కూడా ఆ నమయంలో అక్కడే కూర్చుని వుంది.

నవ్వుతూ, చక్కగా కలువుగోలుగా మాట్లాడుతున్న హేమని, ఇన్నాళ్ళ తర్వాత మళ్ళీ పాత న్యభతిని తవ్వి వల్కరించడం భావ్యం కాదని, దమయంతి జాగ్రత్తగా మాట్లాడింది. హేమ కూడా భరని గురించి పెద్దగా చెప్పలేదు. తను ఆఫీను వర్క్‌లో ఎలా నిలబడ గలిగిందో...కొలీగ్స్‌ ఎంత మంచివాళ్ళో, మగవాళ్ళ మధ్య వని చేన్తున్నఫ్రే లేదనీ. .ఇలా ఆఫీనులో అంతా నభ్యతగా ఉంటారని తను ఊపాంచనే లేదనీ...చాలా చాలా చెప్పింది.

అవన్నీ ఆఫీను వివయాలు.

కొలీగ్స్‌ నహృదయాలు,

అంతే తప్ప బాధలు, బెంగలు, విస్టవ భావాలు, వరాజయం, హేళన, అవమానాలు ఇలాంటి టాపిక్సే రాలేదు. టిఫెన్‌ కాఫీ అయ్యాయి. రెండు గంటల తర్వాత లేచి “వస్తానండి' అని బయలు దేరింది

చెప్పులేనుకుని శంక్యరావు వెనకాలే వెళ్ళాడు.

ఛి ళా

“మమ్మీ, ఆబ్బ అరోజ్ను హేమకీ ఈవిడకీ ఎంత తేడా ఉందో తెలుసా? అనలు నమ్మలేం. బొవురే, నేలమీదపడి దొర్ది దొని ఏడ్చింది. ఇవ్చుడు అబ్బ! ఎంత నంతోవంగా ఉందో చూడూ”? వర్వాలేదు భర్రపోతే హాయిగా (బతకగలరన్న మాట?”

13

పొవ వీదో అంటూనే వుంది... దమయతి 'ఊి కొటోందిగానీ ఆమె మస్తిష్కంలో కొత్త రంగులు వూనుకుంటున్న ఊహలు సపేరుకుంటున్నాయి. అనాడు తను అనవనరంగా జాలి పడ్డానని పిన్తుంది. తన సానుభూతి నిర్వీర్యమై పోయినట్టుంది. ఆఫీనులో కూడా హేమ యిలా నవ్వుతూ, తుళ్ళుతూ ఉంటుందన్నమాట? అంతా మంచివాశ్స్లేట. మగవాళ్ళ మీద ఎంతటి నదభిిపాయం? పావ-తల్సి పరధ్యాన గమనించి అక్కడినుంచి వెళ్ళిపోయింది. ఆ రాశి దమయంతి చాలా ఆనహనంగా, అసౌకర్యంగా, న్మిదవట్టక మంచం మీద దొర్జుతూనే ఉంది. శంకరరావు గమనిం చినా “మళ్ళీ అమెకు ఏ ఆలోచన వచ్చిందో ఏ విస్పవానికి పునాది వేస్రోందో?” అని ఊరుకున్నాడు. గిరున అర్నెల్టు తిరిగిపోయేయి. ఈ మధ్య శంకరావుని దమయంతే అడుగుతోంది. ““ప్పామ్ర వ్రాగుందా?” “అ! అ!” “ఇవాళ మీరుటీ ఇప్పిం చకపోయేరా?” “బప్పించేనులే[ “*టపో మరి టిఫెనో?”” “వద్దంది?” *““అయ్యోపావం అదేం? “ఏమిటో చాలా మొహమాటం?" 48 (| 1 చ్చొ: చ్చొ! పోగొట్టండి అయినా ఇన్నాళ్ళయాక మొహమా ఉళ క్షౌదది, బెట్టు పావం మీరంతా ఛాలా మంచివాళ్య కదా య. శ్‌ అంజూ తలొక సారి ఇప్పిన్తున్నారా, ఒక్కసారే ఇప్పిన్తున్నారా? కళ ఖి చమయంతి” తెల్లబోతూ పీల్చేడు శంకరరావు. 14

“ఎందుకండీ ఆశ్చర్యం, తెల్లనివన్నీ పాలనినమ్మి, మహో బాధ వడి జాలిచూపే నాలాంటిది మీ ఆఫీను వైనం తెల్సుకున్నాక-విడ్డూర పడాలి గానీ ..*' ఆంటూ నవ్వేసి వెళ్ళిపోయింది.

శంక(రావుకి బ్ముర తిరగడం మొదలైంది

ఇంచుమించు రెండు రోజులకొకసారి ఇదే భాగోతం వినుగే నుండ. వినిపించుకోనట్టు బయటికి వెళ్ళిపోతున్నాడు.

ఓ రోజు ఇంటికి వచ్చేనరికి-అతని మనను అనలే బాగులేదు. దానికితోడు గదిలో నుంచి మాటలు విన్పిన్తున్నాయి,

దమయంతి పానని గద్దిస్తోంది ఉహూ గర్జిస్తోంది,

*ఇంతవని చేస్తావా? ఎంత అృపతిష్ట నేను నల్లురిలో తల ఎతి ఎలా (బతకగలను ఒళ్ళు పైన ' తెలియకుండా తిరుగుతావా ఎవడు వాడు చెప్పు పీక పిసికేస్తాను వాణ్ణీ దాటిపోనివ్వను నల్లురిలో పెట్టి కడిగేస్తాను నీ దారిని నిన్ను వదిలేసిపోతాడా నీకు బుద్ధి లేదూ ఎలా లొంగేవు నాకు ఒక్కసారేనా చెప్పేవా చెప్పు ఎవడు వాడు ఆరగంటనుంచి అడుగుతూ వుంటే చెవ్పవేం చంపేసాను. నరికి పోగులే పెటాను. చెప్తావా లేదా?”

"ఫెడ్‌. ఫెడీ చవుడు పావవెక్కిళ్ళు వినిపించేయి చరాల్న ముందుకు దూకి, గదితలువులు తోసి చూసేడు శంకరావు. పావ పోని పేల్‌ దమయంతి చేతిలో మెలితిరిగివుంది. పాప చెంవలు కంది పోయి, కళ్ళు వాచిపోయి, పెదవుల మధ్య దుఃఖాన్ని ఆపుకుంటు హృదయవిదారకంగా పుంది.

శంకరరావు చటుక్కున దమయంతి నుంచి పావని విడదీ సేడు

““మీరా వచ్చారా? చూడండి, చూడండీ ఇదెంతవని చేసిందో, నా కడుపున చెడవుట్టింది. దీన్ని చంపి పారేయాలండీ'? అగ్ని వర్వ తంలా ఉంది ఆమె.

క్‌ ఆడపిల్లని ఆంతంత మాటలనకు దమయంతి” అన్నాడు

15

అంత కోపంలోనూ విచిత్రంగా చూసి వెంటనే '“మీకు తెలియ దండీ. మీకు తెలియదు. ఇది ఏం చేసిందో తెల్సునా”” ఆంది.

“*తెల్సును.?: చాలా నెమ్మదిగా అన్నాడు.

“తెల్చునా?!

“అవును. ఈడు వచ్చిన ఆడపిల్లని కట్టుబాట్లు లేకుండా, వ్వేచ్చ సేరిట హద్దులు చెరిపేస్తే ఎలాంటి అనర్థం వాటిల్టుతుందో... అదే జరి గింది. ఇప్పుడు నువ్వు పావని కొట్టి తిట్టినా ప్రయోజనం లేదు చేతులు కాలేక అకులు వట్టుకున్నప్టే.

ట్‌

“స్వేచ్చ, స్వాతం[తం అ నేవి నువ్వు చెప్పినట్టు జన్మత ౦ అందరికీ ఉంటాయి దమయంతీ, కానీ అందమైన వువ్వుకీ నాజూకైన అరిటాకుకి, ఈడు వచ్చిన ఆడపిల్లకీ రక్షణ ఆవనరం. _పక్యతి నహజ

మైన కోరికల్ని ఆరికట్టడం కష్టం కనుకనే ఆ రక్షణ పేరిట “కట్టు బాట్టు అంటూ ఏర్పాటు చేనుకున్నాం. ఇంత అభ్యుదయ పధింలో నడున్తున్న నీవుకూడా-పావ చేసిన పొరపాటుని “తప్పుగా” భావించి శికినున్నావు. మరి నువ్వు ఎక్కడ ఎదిగేవు?. స్వేచ్చ నిచ్చేవు హద్దు చెరిపేసేవు. కాని కాలు జారిందని శిక్షినున్నావు. ఆ తవ్చును తవుగా కాక తేలికగా తీనుకోగల్లితే నువ్వు నిజంగా అదర్శమూ ర్రివే హూ! కానీ నగటు ఆభ్యుదయాలు ఆదర్శాలు ఇలా తమదాకా వసే తట్టుకోలేక్ష పోతున్నాయి. ్‌ః “చూడు ఇవాళ హేమ రిజగ్నేషన్‌ చేనూ నీకు ఉత్తరం రాసి ఇచ్చింది. చదువుకో'' అంటూ జేబులోనుంచో ఓ కవరు తీసి ఆమె మీడ్‌ గిరాటు వేసి *“ప్రాష్టా; ఏడ్యకమ్మా తవ్పు నీదికాదు నాది, మీ అమ్యుని మొదట్లో కంట్రోల్‌ చేయని నా నహనం ఈనాడు నీచేత తప్పుదారి తొక్కణానికీ ఓ దారి బతుకుతున్న హేమ జీవితం మళ్ళీ ముళ్ళలో పడడానికి పనికి వచ్చింది. “*డారుణాలు, ఆకమాల్ని ఖండించాలి గానీ అనవనరంగా 16

నంథం మీద్‌ క త్తికట్టి తన గొయ్యి తనే తీనుకునే తెలివివమాలిన ఆద ర్శాలు అభ్యుదయాలు ఇక కట్టిపెట్టు” అని దమయంనిని మందలించి పావనిహృదయానికి హత్తుకు న్నాడు శంకరావు.

తంగడి చేతులమధ్య పావ వివేకం మేల్కొంది

“నేను వెళ్ళి మాట్లాడుతాలేమ్మా” అని తల నిమిరాడు.

హేమ ఉత్తరం చదువుకున్న దమయంతి తనలోకి తను కుంచుకుపోతున్నట్టు కూలిపోయి కూర్చుంది.

టి

“అక్కయ్యగారూ? కొండంత దిగులు మననులో దిగమింగు కుని, నమాజాన్ని మోనం చేన్తూ ధైర్యంగా కనబడుతూ (బతుకు సెగినున్నాను, దీనంగా బేలగా ఉంపే అలును చేసారని అందరితో నవ్వుతూ వోయిగా ఉన్నట్టు నటిస్తున్నాను మీ దయాగణం విని ఆనందించేను, ఇప్పు డివుడే నిజంగా నా దిగులు మర్చిపోతున్నాను కానీ మీరు నన్ను హీనంగా అమానుషంగా హీంసిన్తున్నట్టుగా (వాసిన ఉతరం నాకు అందింది.

“ఇంతక న్నామగవాడు “రేప్‌' చేసిన కేనులే నయం. అన్నుఎత దాధ కల్గింది. ఇక నేను ఉద్యోగం చేయలేను వెళ్ళి వుట్టింట్లోనే ఉంటాను. ఎంతెనా మీరు కూడా 'ఆడమనను' చూపించేరు

ఇట్లు

లొ

హేమ

దమయంతి భోరున ఏడ్చింది. కానీ లాభం?” 17

జో “ఆఅసమరు డు”

థి (1907ళో ఆంధ్రప్రభ నచ్చితవారప్యతికతో వచురించబడిన కథ) ఆదరాజాదరాగా నాలుగు మెతుకులు నోటో వేసుకుని ఐన్‌సాఫ్‌ చేరాడు భాస్కర్‌, చేతి రుమాలుతో ముఖానికి పట్టిన చెమట తుడుచుకుఎ అలవాటుగా పక్కకి చూశాడు, ఆ రెండుజడల ఆఅమ్మాయి వాచీ తీసి మెము సరిచేనుకుంటూంది. 'మామూలేగా”

అనుకుని ముఖం తిప్పేసుకున్నాడు,

' భాన్యరం బన్‌స్టావ్‌లో ఉన్నాడం పే తొమ్మిదింపావు అయిందని ఆతన్ని ఎరిగి ఉన్న వాళ్ళందరికీ తెలును ఆతను ఆంత ఖచ్చితంగా ఉంటాడని కాదు. ఆ బన్సు అందుకోవాలని వడే అరాటల అటు వంటిది ఆ కొందర ఆందరికీ ఉన్నా, భాన్మరం మటుకు తన జీవితాన్ని చూతద్దంలో చూనుకుంటాడు. క్యూలో ముందు నిల్చోకపోతే తొమ్మిదిన్నర బన్ఫుకు అందుకుని అండులో జొరబడలేడు.పావుగంట ముందుగా రాకపోతే క్యూలో మొదటి పదిమందిలో నిల్చోలేడు, ఆ బన్సు దాటిపోతే ఆ తరవాత బన్సు అఫీను బెమ్‌కి అందదు. రొజు రిక్షాలమీద పోగల జీవితం కాదుకదా! సైకిల్‌ కొనాలనుకుని గత ఏణాదినుంచీ (ప్రయత్నం సాగిన్తూనేఉన్నా ఏదీ ఆ శుభనమయం నమీ పించటంలేదు. అంతవరకు తనకీ బన్సుకోనం వడిగావులు తవ్చవు తనను చూసి ఎవరు వాచీలకి కీుు ఇచ్చుకున్నా, .పమ్‌లు నరిదిద్దు కున్నా ఊరుకోవలిసిం దే.

బన్సు సాగుతున్న ఫ్రే భాన్మరం ఆలోచనలు సాగుతున్నాయి

గత సాయంత్రం ఇంటికి వచ్చినవ్చటినుండి వేధిన్తున్నడి ఒక వినయం

కమల తన బావను ఎందుకు చేనుకోలేదు” తమ వివాహం మన 19

న్ఫూర్తిగా అంగీకరించినదేనా? పెద్దల ఒత్తిడి ఏమీ లేదుకదా? ఈ విషయం అయిడా రేళ్ళ (క్రితం తెలునుకోవలిసిన నంగతి ఇమ్వుడు ఇద్దరు పిల్లలు పుట్టాక ఆలో చించవలసింది కాదు కాని ఆ అవకాళం ఎప్పుడు కలగలేదు. అంతటి అనుమానమూ రాలేదు. తమ దాంవ త్యంలో ఎప్పుడు పొరపాట్లుగాని కలతలుగాని రాలేదు. అదంతా తమ-.అదృష్టంగానే భావించుకున్నాడు కాని.. ఏమిటో నిన్న ఉదయం వాళ్ళ బావట.. ఈ ఊరికి బదిలీ అయిందిట కారులో భార్యా నమే తంగా వచ్చి, * ఫలానా ఇల్లు ఇదేనా?” అని తెలునుకుని భార్యని లోవల్తికి వంపించాడు. ,_తను కుర్చీలో కూర్చుంటూ *'“మిన్ముర్ని ఎప్పుడూ చూడలేదు. ఏదీ అఫీఘవని తీరటంలేదు. ఏదో మొహ. మాటాలు. ,[వ్రతివాడికీ ఆశ, తనే ఆ ఉద్యోగం కొ సేయ్యాలని యోగ్యత ఉండవద్దు జల్లెడ పష్హేసి ఏరేటవ్పటికి? మా వని నరే, ఇక ఊపిరినలవనంతపని బిగుతుగా ఉంటాయండీ మా వనులు కొమల పెళ్ళికి తవ్చకుండా వచ్చేవాజ్ణై అర్జంటుగా ఆఫీనువని తగిలింది మా కమలానికి బాగా కొపం వచ్చే ఉంటుంది. అందుకే మా పెళ్ళికి మీ దంవతులు రాలేదు. అవునా,” అన్నాక. దడదడ మాట్లాడేనున్న అతన్ని అయోమయంగా తను చూన్తు న్నెప్పటి దృశ్యం ఊహంచు కుంటే నవ్వు వన్తూఆది.

“ఏమిటి (బదర్‌, ఊహాగానమా” మనం ఇంకా ఆఫీనుకు వెళు తశున్నాముగాని ఇంటికి కాదు.?!

తోటి గుమాస్తా రాజారావు పళ్ళు ఇకిలించి బుగ్గ నున్న కిళ్ళీ నగం కనిపించేలా నవ్వుతూ ఉంటే గబగబా దిగాడు బన్ను.

యాంత్రికంగా వనిచేస్తున్న భాన్మరం మస్తిష్కంలో మళ్ళీ నిన్న ఉదయవు నంఘటనే రీలులా తిరగటం మొదిలై౦ది. ఇన్నాళ్ళకు చూడగలిగినందుకు చాలా నంతోషంగా ఉందిట ఆతనికి. ఆపీనరైన కమఠఅవాళ్ళ బావకు. అప్పటి తన వేషం ఎలా ఉందీ, లుంగీ కట్టు కుని అంతకు అయిదు నిమిషాల్యకితం గడ్డం చేసుకున్న బావతు నబ్బు

20

చెవులవక్క మెడ్యకింద అట్టలా పేరుకుని అక్కడక్కడ తెగిన *ర కవు చుక్కలతో వికృతంగా కాధి. తెగద్దూ మరీ పొదువుకోనం కొత్త బ్లేడు మానేసే? బనియను చిరుగు నరిగ్గో ముందుకే ఉండటంవల్ల తువ్వాలుతోటి కవ్వుకుంటూ, జాబిగాడు జారిపోతూ ఉంటే చంకలో ఇముడ్చుకు నేందుకు శతవిధాల (వయత్నంచేన్తూ, వేళ్ళ నందున నగం కాలిన సిగరెట్‌ నుంచి వచ్చే పొగకు కళ్ళు చికిలించి చూన్తూ వచ్చిన వ్య క్షిని గౌరవించే నిమిత్తం అర్థంలేని వెరినవ్వులాంటిది నవ్వుతున్న తనని చూడగలిగినందుకు నంతోన్నం కలగటం ఎలాఉన్నా. వాధ మ్యాతం కలగవచ్చు.. “నువ్వుట్రా నూ కమలానికి వుస్తె ముడేసిన దౌర్భాగ్యుడివి:” అసి. ”

ఆఫీనర్‌ హోదాలో, వుల్‌నూటులో, కారు ,వేనుకుని వచ్చిన ఆ వ్యక్షి' నా కచుంకి బొవ అని తెలిసిన మీణంలో అతనిలో కలిగిన. భావం ఇది. 'కమలకి అన్యాయం చే సేనేమో?”

వ్యూను వచ్చి, ''“అయ్యగారు రమ్మంటున్నారు అన్నాడు.

కోపంగా చూశాడు వాణ్ణి, అయ్యగారిమీద చూపించలేని అక్కనునంతా కళ్ళల్లో నింపి వాడా ఊరుకునేది! తల ఎగరేసి “అదేదో ఆరి దగ్గిర చూవండి' అన్నాడు. అన్నవాడు అగేడా? వక్క వాళ్ళవైవు తిరిగి 'భాన్మరంబాబుకు కోవంకూడా వన్తుందని నాకు తెల్టు' అంటూ అవొకలాగున నవ్వాడు, “నీకు కోవం వస్తే ఎట్టగయ్యా” అన్నట్టు. న

“వమిటోయ్‌ ఈ తప్పులన్నీ” ఆఫీనర్‌ మందలింపుకు నంిజా యిషీ చెవుకుని ఆ కాగితాన్ని మళ్ళీ తెచ్చుకున్నాడు.

“ఏం (బదర్‌ మోతాదుకు మించాయా దీవెనలు” వక్కవాడు ఉత్కంఠంతో అడిగే (పశ్నం "

“అబ్బే, భాన్కర్‌ అలాంటివి వట్టించుకోడుగ్గా!" రాజారోవు . లాలింవు. ల్‌"

21

• “అయినా బాస్‌ అనదగువాడు, మనము పడదగువారము.ి వమోవన్‌ లిన్దుతో 'ప్పేరుపడ్డ రామారావు తీర్మానం, భాన్క్మరం ఎవరికీ జవాబు చెన్చలేదు. చెవ్వుమని వాళ్లు అడగ నూలేదు, వాళ్ళల్లో వాళ్లే (పశ్నలు, జవాబులు, తీర్మానాలు, నంజా యిషీలు అనేనుకుని పావుగంటలో మళ్ళీ ఎవరి వనుల్లో వాళ్లు మునిగి పోయారు. కాంటిన్‌లో కాఫీ తాగుతూ ఆలో చిన్తున్నాడు భాన్యరం. “వతివాడికీ అలుసే ఈ గుమాస్తాగిరీ! నాన్నకి తన ఈ ఉద్యో గంమీద ఒక నిరననభావం. బి.ఎ డిగితో ఇంతకంటే ఘనమైన ఉద్యోగం చెయ్యవచ్చని అయన ఉద్దేశ్యం. ఫలితాలు వడిన మరునాటి నుంచే దరథాన్తులు పెట్టించేటప్పుడుమ్మాతం ఈ ఉద్దేశ్యం ఉన్నట్టు తోచదు. నిన్న ఆయన బజారునుండి ఇంటికి వచ్చేనరికి ఎదురుగా ఉన్న కారును, కొత్త వ్యక్తులను చూసి మొదట తెల్రబోయారుకాని చుట్టరికల 'తిలును కున్నాక ఆయన చూపించిన త్‌్ద లీలగా ముఖంలో మెరున్తున్న ఆనందం తను కని పెట్టకపోలేదు, ఆ అనందం వెనుక *తన కొడుకు కూడా ఇంతటివాడు అయితే బోగుండునే' అనే ఆవేదన తన గుండెల్ని పిండినట్టయింది. అంతకంటే మరొక విషయం తనను సిగ్గువడి తల వంచుకునేలా చేసింది. అతను కారు ఎక్కి “వెళుతున్నామని, 'తవ్చక మీరు రండి అని చెబుళున్నప్పుడు, నాన్న చూపించిన కంగారూ అయ్యో! ఎలతమాట! తవ్చక వస్తాము. మీరు (శమవడి రానక్కర్లే" దని వినయంతో చెవృటం-ా నహ్మస్రాంతం చిన్నవాడైన అతని ముందు వంగి వంగి విధేయత కనపరచటండాఛ!ఛ! తనకి మనను మూలిగిన ఫ్రిందిః ఆమె కర్చీఫ్‌ ఊవుళూ (ఫ్రంట్‌ సీట్లో నుంచి కమలతో 'వెళ్ళి వస్తా" మని చెబుతూం పే తలువు చాటున నిలుచున్న కమఠ ముఖంలో! వరీక్షగా చూసాడు, ఆమె ముఖం తిప్పుకుని ఇంటిలోకి వెళ్ళిపోయింది. 22

నాన్నలాగే కమఠఅకూడా వాళ్ళ బావ హోదా జీవితం చూసి తన జీవితంలో వెలితి ఆనుభవిన్తూందా? ఏమో?

ర్యాతి భోజనాఅ దగ్గిర నాన్న అన్నారుః “ఒరేయ్‌ అక్పాయీ! దేనికైనా పెట్టివుట్టాలిరా. అంతచిన్న వయన్సులో ఎంత దర్జా(బతుకు? ఇంటికే నూట వదిరూపాయలుట: ఏవమ్మా కమలా? మీ బావ ఇంత అలతన్తులో ఉన్నాడని ఎవ్వడూ చెవ్చలేదే?” అదేదో విలువైన వన్తువు పోగొట్టుకున్నంత ఆత్రంగా అడిగారు మజ్జిగ వడ్డనకీ వచ్చిన కమఠఅ ముఖం జేవురించినట్టు తను (గ్రపాంచాడు. చిన్నగా నవ్వేసి ఆమె లోవలికి వెళ్ళిపోయింది.

“మీ బావ వాళింటికి వెళదామా?! అని సాయంతం తను అడిగితే తనవైవు అదొకలాచూసి, “నేనురాను. మీరు వెళుతున్నారా?" అన్నది. 'నాకు' నుతరామూ ఇష్టంలేదు. కాని నాన్న ఒత్తిడిచేన్తున్నారు. ఎటూ ఆయన తెల్లవారురూము బండికి వెళ్లిపోతారు కనక ఒక్కసారి ఆయన చెప్పినట్టు వెళ్ళివస్తే వదిలిపోతుంది. మునలాయన మనను కష్ట 'పెట్టథడమెందుకని..."

తను మాట వూర్తి చెయ్యకముందే కమల బదులేమీ చెవ్చకుండా లో పలికి వెళ్లిపోయింది., యాం(తికంగా నాన్నగారితో వాళ్ళింటికి వెళ్లి వచ్చాడు. వచ్చిన దగ్గిరనుండి నాన్న ధోరణి తనకి బాధ కలిగిన్తూనే ఉన్నా ఊరుకున్నారు. ర్యాతంతా న్నిదవట్టలేదు. ఒకక్షే వేదన్న ఆలోచన, బాధ.

“నాన్నకి తనొక ఆఫీనర్‌ న్రైపోయి పెద్ద మేడలో ఉంటూ అమ్మో? నాన్నల ఆజ్ఞలు పొటిన్తూ అక్కయ్యని, బావని, పిల్లల్ని వండగలక తీనుకునివన్తూ, రాధ పెళ్లికి చేసిన అవు తీర్చేసి... నిజమే అనలు ఆయన తచు ఇంటికి వచ్చిన వని దానిని గురించేగా? రెండేళ్ళ (క్రితం రాధ పెళ్లికి చేసిన నాలుగువేల అవ్వు వూరిగా తీర్చదేలేదు.. రాధత ఇవ్పుడు ఏడో మానం. పురిటికి తీనుకురావాలి. అందుకనే ఆ పొలం కాస్తా అమ్మేసి అన్సు తీర్చేద్దామని, తనతో చెప్పి నంతకాలు తీనుకు.

23

వెళ్ళాలనుకుంటున్నాని చెప్పినప్పుడు 'మంచి వనే” అనుకున్నాడు. అంతకం మే చే సేదిలేదు. - వట్టణవానం'ల్లో, మధ్యతరగతి కుటుంచాల స్థితి ఎలాంటిదో అనుథవించేవాళ్ళకేగాని: తెలియదు. అనాడు రాధ పెళ్ళికి "సెలవు దొరకని కారణంగా పెప్టికి ముందురోజే దిగారు. తను, కమల, చిట్టీ బఇధువ్లుు లందరూ అనుకున్నారు. **ఏం కొడుకులో కోడల్లో? వ్‌ళ్లా ఉద్దరించేది? 'పెళ్ళివారితో నమళశిగా దిగారు బండి.

తరవాత మాటలు తను వినదలుచుకోక పెరట్లోకి వెళ్లి షోయాడు తన్న స్థితిగతులు విన్నావాళ్ళకి నచ్చవు. అందుకే ఏం మాట్లాడకుండా ఊరుకున్నాడు. తిరిగి మళ్ళీ వచ్చాక (పత్తినైలా కొంత డబ్బు వంపిన్తు న్నాడు. అలా పంపించడానికి ఎంత" నతభుతమవుకున్నారో వాళ్ళకి తెలియదు. “మరి కాన్త నర్జుబాటు చెయ్యడానికి (వయత్నించ కూడదా? కమఅతో నంథపతించాకే* అని ఆమధ్య నాన్న రాసిన జాబు చూస్తే ఎడువులాంటి నవ్వు వచ్చింది. అక్కడికి కేదో తను వలవగలిగేఉండి. భార్యాదాను డై నట్టు ఏమిటి వీళ్ళ (వవర్తన?

నర్వర్‌ ఇచ్చిన బిల్టు కాగితాన్ని వట్టుకుని లేచోడు, వాన్తవం లోకి వచ్చిన భాన్మరం,

కాగితాల మధ్యనుంచి తలఎత్తి చూశాడు. ఎదుట సీట్లో నుదర్శనం కనిపించాడు. అతను తన తోటి క్ష ర్మేకాని ఎన్నడూ ఆతని ముఖంలో ఆ చాయలు కనిపించవు. ఇన్‌ షర్ట్‌ వేసిన టెరిలిన్‌ వర్టు, చిరునవ్వు చిందే ఆ ముఖం.. ఎంత అద్యష్టం? వెనక ఏమనా ఆస్తి కలవాడు అవునో, కాదోగాని పెళ్ళికి. ఎదిగిన ఇద్దరు, చెల్లెళ్ళు, హైన్కూలు చదువులో ఉన్న తమ్ముడు అందరి కళ్ళకి కనిపించే చరాన్తులని తెలును. అయినా అతను ఎప్పుడూ చికాకు ఎరగని విలానవురుషుడు. భార్యాపిల్లల్ని సీనిమాలక్తి, షికార్లకి తీప్పుగల అదధ్య్భన్టవంతుడు,

తనకిమ్యాతం అనిపీంచదుః ఎంచక్కా ఒక చిన్న బంగళా మాట చెవ్చగానే వనిచేసే నౌకర్లు, తను, కమల 'కార్లోనో, నూ్కూటిర

24

మీదో షికారుకి వెళ్ళి వచ్చేటప్పటికి పిల్ల లకి అన్నాలు పెట్టి వడుకో బెట్టి, తమకోనం కాచుకుని కూర్చునే వంటావిడ, సిల్కుచీర విప్పే ఓప్‌కలేని కమల అలిసి భోజనం చెయ్యనని అలిగితే తను బతిమాలి “ప్లీజ్‌, కమ్ము పోనీ ఈ గ్దాను పాలు తాగెయ్యి. వద్దూ! ఆయతే ఈరెండు ఆపిల్‌ ముక్కాలు... నే తినిపిస్తాగా!' అని అనాలి

“*ఉ్రక్సే ఇంత మధురంగా ఉన్నది గదా. అనుభవం ఎంత ఆనందంగా ఉంటుంది. నరిగా కమల వాళ్ళ బావ దాలపత్యం ఇలాగే ఉంటుందేమో, కమల కూడా నాలాగే కలగని ఏమనుకుం టుంది. ఊ(, ఏమనుకుంటుంది. “నా జన్మలో ఈకల నిజమయే భాగ్యం కూడానా!” అని అనుకుంటుంది. కుంగిపోతుంది. చాతకాని మొగుణ్ణి అనుకుంటుంది. వీల్లేదు. కమల మనను వికల౦ కొకూడదు. ఆమె బాధ వడగ ండౌ తన నమర్థత చూపాలి!

దృడంగా నిశ్చయించుకుని ర్‌ట్టి నిర్ణయానికి వచ్చాడు.

ఎన్నడు ఆలన్యంగా రాని భర్తని ఆశ్చర్యంగా చూసింది కమల.

“కమలా! చూడు, ఈ పాకెళ్టలో చీరలున్నాయి. నచ్చాయేమో చూనుకో. బాగా లేకపోతే వావను ఇస్తానని చెప్పాలే. ఏరీ పిల్లలు, ఒరేయ్‌, బాబీ ఏదీ నోరు తెరువు. అ అదీ బాగుందా బిస్క్రాట్టు! అమ్మా, చిట్టీ, ఈ వట్టు వరికిణీగుడ్డ నీకు బాగుందా చూనుకో. ఆ బుట్టలో పళ్లున్నాయి. కోసి పేడకాతే. అరేః: అదేమిటి కవలా అలా నిల్చుండి పోయావు! చీరలు చూడవేం!”

కమల పరీక్షగా భర్త ముఖంలోకి చూసి రెండు చేతులతో ముఖం క ప్పేనుకుని బావురుమని ఏడ్చేసింది.

నిర్ధాంతపోయాడు భాన్క్మరం:

కమల వెక్కి వెక్కి వడుతూనే చెప్పింది. “మీరింత బలహీన అవుతారనుకోలేదు. తమస్థితిని ధైర్యంతో ఎదుర్కొనే మనోబలంగల

25

భర్తగా మిమ్మల్ని చూసి ఇన్నాళ్ళు గర్వించాను. సోమతు ఎరెగి జీవి తాన్ని నరిదిద్దుకోగల నన్ను మీరింత తేలికభావంతో అంచనా వేను కున్నారా: మేడలు, కార్లే ఆనందం ఇవ్వగలవని, సాఫీగా, కురాసాగా ఉన్న మన నంసారంలో త్భప్రీ అనందం లేవని ఎలా అనుకున్నారు! ఎన్నడైనా మనలో ఆ లోటు మచ్చుకైనా కనిపించిందా, ఈ కమల హృదయంలో మీరు చూడగలిగింది ఇంతేనా, ససెకిల్‌కొనం దాచిన సొమ్ముతో ఈ బహుమానాలన్ని కొని, నన్ను మెప్పించాలనుకున్నారా, నన్ను మీరు అర్థం చేనుకోలేదని ఈనాడే తెలిసింది,” పాకెట్లవైపై నా చూడకుండా ఆమె లోపలికి వెళ్ళిపోయింది. స్టాణువులా నిలబడ్డ భాన్మరం తెవ్చరిల్లుకుని కుర్చీలో కూర్చుండిపోయాడు, చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఆ పాకెట్లమధ్య వాచి, చిట్టీ పోటీలువడి బిస్కెట్లు తింటూఉం పే నవ్వుకున్నాడు. మననులో మాత్రం అనుకున్నాడు. “నిజం, కమలా, అందరి లాగే విన్నూ భావించానుగాని నీ బొన్నళ్యాన్ని అర్థం బేనుకోలేక పోయాను నన్ను క్షమించు. నీ భాన్కర్‌ అనమర్థుడు!' యం య 26

వరల కిి*” ఆలా స్ట

(ఈ కథ ఆంథధనచ్మితవార వ్యతికలో 1008 నంవత్సరవు దీపావళి కథల పోటీలో మూడవ బమవుమతి పొందినదిఎ)

మరల ఉత్తమ కథానికల నంపుటిలో శేషాచలం కంపెనీ వారు (వచురించినారు, పది గంటల వేళ!

రిక్షాలు, సైకిళ్ళు, బన్సులు, కాలినడకలవాళ్ళు-- ఒక పే తీర్థ (వజ! అందరికీ తొందరే.

కణం తీరికలేని ఈ మనుమ్యులందరిలో - ఎందరో స్వాస వరులు - కొందరు ఉపకారస్సులు. రంగురంగుల చీరలు.... గొట్టం పా వ్‌కోటు! సాది లాలీీలు! బి ప్యాంట్లు... గళ్ళబువష్‌ ట్తు! ఫె లాల్చిలు!

కలగా వులగంగా...కుమ్మరించిన కూరగాయల్లాగ పొట్టి... పొడుగు - నన్నం...లావూా-ారకరకాల మనుష్యులు. వెం్యటుకల వాసీలో (వమాదాన్ని తప్పించుకోగళ్లే ఆద్భృష్టవంతులు...

రేవటిని గూర్చి ఆలో చిం చక్కొర్లేని నిరాశావాదులు!:

27

ఎఎదరెందరో కన్చిన్తున్నారు ఆ కిటికీనుంచి. అందుకే వాలు కుర్చీలో కూర్చుని గంటకుపైగా ఆలా బయట (ప్రపంచాన్ని చూన్తూ కూర్చుంది వరలక్ష్మీ,

ఎదురింట్లో కిందవాటాలో -కిటీక్సీ వక్క నుంచుని వల్లభరావు రావూ చూస్తున్నాడు వరలక్ష్మిని!

బిగించి వేనుకున్న జడ... పెద్ద బొట్టు...కళ్ళనిండుగ కాటుక... ఆ కళ్ళల్లో దాగిన నిర్హి ప్రత అతన్ని కదిలినున్నాయిః

వారంరోజుల[కితం ఆ ఇంటి కిటికీతలువులు మూసివుండేవి. కిటికీ వూచలమీద్‌ పేరుకుపోయిన దుమ్ము, మూలలకి పట్టిన బూజులు ఓ శుభముహూర్తన దులవబడ్డాయి. ఎవరో ఆ ఇంటిలో దిగుతారని తెలునుకున్నరోజున... వాళ్ళకి వరలక్ష్మిలాంటి అందమైన, పెళ్ళి కాని ఆడపిల్ల వుంటుందని ఊహించలేదు రెండు రోజులనుంచి ఆ అమ్మాయి ఆ కిటికీ దగ్గర కూర్చోడం చూసేక... వల్లభరావుకి బోలెడంత సానుభూతి... మరేదో ఆముభూతిలాంటివి కలగడం (పారంభి 6చేమి. ఆ అమ్మాయిపేరు వరలక్ష్మీ అని మ్మాతం తెలునుకో గళ్లేడు. ఆ శక్షణంనుంచే అకని మనన్సులో ఆ అమ్మాయిని ఓదార్చడం మొదలే్టేడు.

*“వరం, నువ్వలా చూడకు. నాకు చాలా భాధగ వుంది. సీలాంటి పెళ్ళికాని ఆడపిల్లలందరూ అలాగే చూస్తారు జాలిగ! మీ నాన్న కట్నంఇచ్చి పెళ్ళి చేయలేడనేగదూ అ దీనమైన చూవులు.., ఆవును. అంతులేకుండా కట్నాల రేటును పెంచుకొన్తున్న తల్లి దండు లకి భయవడే పిరికినన్నాసిరావులు నీలాంటివాళ్ళ దీనాలావనలు ఆరం చేనుకోలేరు. నీ మూశభాధ వినవడదు. వినిపించినా అమ్యానాన్నోల మాటని అళికమించలేరు, కాని నాకు ఆ గొడవలేమీ లేవు. నేను న్యతంగతుణ్ణి. ఉన్న మునలి మేనత్త అక్కయ్యదగ్గర వుంది. నా భవివ్యత్తుకు అడ్డువడగల నమర్థురాలు కాదు. అందుచేత నేనుమీ నాన్నగారితో మాట్టాడుళాను. భాధవడకు వరం! నేనున్నానుగా?

28

ఓక్కసారి ఇలా నా కిటికీవైవు చూడు. నీకే తెలున్తుంది. ఎంత సేవలా రోఢ్డునే చూస్తావు? ఒక్కసారి ఇటు... నావైవు చూడు...

నాన్నా ఈ వరికిణీ కట్టుకోనా? నాళ్లేళ్ళ చిట్టి వన్లభరావు చెయ్యి లాగేనరికి ఊహలు చెదిరి వాన్నవంలో వడ్డాడు.

రెండేళ్ళ క్రితం భార్యపోయిన వల్లభరావు ఇద్దరు పిల్లలతో చేనుకోవడం ఎఎత ఇబ్బందో అనుభవపూర్వకంగా తెలును కున్నాడు. ఎప్పుటికప్పుడే మేనత్తని రమ్యని రాయాలనుకుంటూ మళ్ళీ అవిణ్ణి (శమ పెట్టడ మెందుకని వూరుకొనేవాడు. మరొక ఆడదక్షత ఎంతో అవనరమని తెలును తను సిద్ధంగానే వున్నాడు. కట్నం ఇచ్చుకోలేని ఆడపిల్లల తంగడ్రులమీద ఈ మధ్య వివరీతమైన జాలి కల్గుతోంది: అందునా ఎదురింటిలో నే తటన్థవడేనరికి మరీ తట్టుకోలేక పోతున్నాడు.

“చూడు వరం. రెండో పెళ్ళి వాణ్ణి కదా అని నంళయించకు. బోలెడన్ని బాధ్యతలున్న మొదటి నంబంధవు సెళ్ళికొడుకున్న వేయి రెట్లు నయం. పెళ్లికెదిగిన ఆడబడుచులు, చదువుకొచ్చిన మరుదులు, సోధించే అత్తగారు సీకుండరు. నానాపాస్టువడి కట్నాలిచ్చి చేసే నంబధాలలో నిజానికి అవే వుండేవి. నుఖం వుందా చెవ్వు? .మీ నాన్న ఏ తివ్పలూ పడక్కర్లేదు. నువ్వు అలా దిగులువడక్కర్లేదు. నేను మీ నాన్నతో మాట్లాడేసాను...

యం అతి

“నాన్న, అన్నం తిందామురా నాన్నా - బాబుకూడా పిల్చే నరికి వల్లభరావు కిటికీవదలి వంటింటి వైవు కదిలేడు. కదుల్తూ “వరం, త్వరగా నీవు ఈ బాభలన్నీ తీనుకోవాలి మరి" - అను కున్నాడు.

నరిగ్గా ఆ నమయంలోనే పై అంతన్తులో బాల్కనీలో నుంచుని వున్న అన్నపూర్ణ మ్మ-ఆ ఇంటి యజమానురాలు-వరలక్ష్మీ కూర్చున్న కిటికీ వైవు చూసింది

“కొత్తగా దిగారు కాబోలు. అమ్మాయి చక్కగాఊండది. పెళ్ళి కావల్సిన పిళ్లే! బోసి మెడ తెలన్తూనే వుంది. అబ్బో! అడ పిల్ల

29

పెళ అందునా మధ్యతరగతి కుటుంబీకుల్లాగే వున్నారు-ఎన్ని పాట్లు వజ్లోలి?...అందం చందం కొలమానం కాదు ఈ రోజుల్లో. కోరిన కట్నం ఒకవెవు వుంచి (తాను సమంగ తూగితేనే ఆడపిల్ల మెళ్ళో తాళిబొటు పడేది: హూ! బాగా ఈడు వచ్చిన పిల్లలాగా నేవుంది. నరిగా కీనిపించటంలేదు కాని ఎత్తరి గానే వుంటుంది...

అన్నపూర్ణమ్మ దృష్టి మరల్చి రోడ్డు చివరదాకా చూసింది. ఎకడా కొడుకు వన్తున్న జాడ కన్పించలేదు. అంతభారీ మనిషి- ఎంతో కుంగిపోయినట్టు నిట్టూర్చుకుని మరొకసారి వరలక్ష్మీని చూసి లోవలికి వెళ్ళింది. వెళ్ళీ, హల్లో సోఫాలో కూర్చుని కళ్ళు మూను కున్నది.

అన్నవూర్ణమ్మ ధనవంతురాలు, చేయెత్తు మనిషి. ఠీవి. దర్చం గల నిండెన అందం. ఒక్కగానొక్కకొడుకు రాజు. ఎంతో ముద్దు ముచ్చట్లలో పెరిగిన రాజుకు లేని దురలవాటు లేదు, వివాహ

ళు * (యత్నం జరుగుతుండగానే తంటడిపోయేడు. రాజుకు స్వేచ్చ ఎక్కు వైంది. పిల్ల నివ్వడానికి సిద్ధపడ్డవాళ్ళు వెనక్కి తగ్గేరు, రా్యతిళ్లుతాగి వచ్చేవాడు. ఒక్కోసారి ఆ రావటం మానే సేవాడు. అన్నపూర్ణమ్మ కొడుకుబెంగతో చిక్కి శల్యమవుతోంది.

రా(త్రినుంచి ఇంటికిరాని కొడుకునుగూర్చి తల్చుకుంటూ కళ్ళు మూనుకుంపే . = అవ్చుడే చూసి వచ్చిన వరలక్ష్మిదాపం లీలగా కన్చిఎచింది, 'ఆ అమ్యాయితే వాణ్ణి దారిలో పెట్టగల్లుతుంది. పెసా కట్నం ఇచ్చుకో అక్కర్లేదని చెప్తే... ఆ పిల్ల తండి ఎంత నంతో షిస్తాడో! ఆ అమ్యాయిన్థి చూస్తే రాజు తవ్ఫకుండా ఒప్పుకుంటాడు. ఆ పిల్ల తండడిని పిలిపించి ఒక్కసారి మాట్టాడితే.,. " నంగతివిం పే అతను ఎంతలా పొంగిపోతాడో! కాదుమరి? రాజు తాహతుకు నం తూగేవాళ్ళెనా? వాడు ఇలా తయారవబట్టి తను అలితన్సు దిగి రావల్సి వస్తోంది. (క్రిందిమెట్టు మీదున్న నంబంధమైతే తమకి నయం. వార నరియైనదారిలో పెట్టగల్గుతుంది...?

30

అన్నవూర్ణమ్మ కళ్ళుతెరచి కేబుల్‌ మీదున్న గడియారం వంక చూసింది. గంట వదకొండు చూపెడుతోంది. కాని రాజు రాలేదు. గడియారం వక్కంనే ఆఫేంలో బిగించిన రాజు ఫోటో నవ్వుతోంది. అ ఫోటో వక్కన కీటికీవెనుక కూర్చున్న వరలక్ష్మి రూపాన్ని అమర్భు కుని - తృప్తిగా గాలి పీల్చుకున్నది అన్నవూర్ణ మ్మ.

తొమ్మిదిగంటలనుంచి వదకొండుగ* టలదాకా కిటికీ (వక్కన వాలుకుర్చీలో కూర్చున్న వరలక్ష్మికి కొంచెం చికాకు లాంటిది కల్గింది. నడుంనొప్పి తీరేదాకా వళ్ళు విరుచుకుని, బద్ధకంగా ఆఅవులించి వంటి ంభ్లో వున్న తల్లిదగ్గరకి నడిచింది.

వంటంతా వూర్తి చేనుకుని మధ్యాహ్న ఛలహారానికి పీండికలుపు తున్న నత్యనతమ్మ కూతుర్ని చూసి 'నీవు తినేయరాదు పే! వాళ్ళకోనం ఎంత సేవు చూస్తావు?! _ అన్నది.

“నరే. ఐతే, పెట్టు- అన్నది వరలక్ష్మీ, ఇష్టం లేకపోయినా.

అందరితో కలిపితినాలని నరదాగావున్న తల్లి ముందు చెవ్చ లేకపోయింది. పెరట్లో వంవుదగ్గర కాళ్ళు కడుక్కుందుకు వెళ్ళింది.

బాదం చెట్టున్న వాటాలో వెంకటలక్ష్మి తొంగి తొంగి చూసింది వరలక్ష్మిని. బాగా ఎత్తరిగాః తగిన వొళ్ళుతో పొందికగావున్న వర లక్షీని చూడగానే 'ఎంత బాగుందో?" అనుకుంది.

“ఇంకా పెళ్ళికాలేదుట! అందుకేమరి తెలున్తూనే వుంది. ఆ కళ్ళలో దిగులు, నీర్స్భం గుబులు... (10

“నిజమే మరి! ఇరవై యేళ్ళేనా వుంటాయి కదా! పెళ్ళి పెటా కులు లేవుగాదా? దిగులుగా వుండకపోతే కళకళలాడుతుందేమిటీ?!

పంవుదగ్గర కాళ్ళు కడుక్కుంటుం టే మోకాళ్ళ వరకు కను పినున్న వరలక్ష్మి కాళ్ళు నాజూగా తెల్లగా ఆరటిదూటల్లాగా కని

అూనీ రి య లా పించేయి. ఒక్కొాక్కడుగు వేనుకుంటూ వెళ్ళిపోతూవుం పే లఅయవే 3౩1

న్తున్నట్టున్న ఆ బారుజడ - ఆచ్చం సినిమాలో నాట్యనుందరిలా ముచ్చట గొలిపాయి.

అ్మవయత్నంగా తన కాళ్ళవైపు చూనుకుంది వెంకటలక్ష్మి"

ఇంకా మడిబట్ట విష్పలేదేమో - వంటలో వున్నప్పుడు వని తొందరతో ఈడుచుకున్న నూనెమరకలు, నగం తడి, అక్కడక్కడ వనుపు, నలిగి అంచులు ముడుచుకుపోయి రంగు వెలిసిపోయిన చీర కచ్చాకట్టు-పిక్కలచగ్గర గోకున్నప్పుడు రేగిన తెల్లనిపొట్టు చారికలు, గీరలు - పాదంనిండా వనువు - ఆరకాళ్ళల్లో పగుళ్ళు అక్కడక్కడ రక్తం చిమ్మిన గుర్తులు...

సిగ్గవడి గభాల్న ఇంట్లో శెళ్ళిపోయింది.

“బాగుంది మరి, నంసారం, పిల్లలు, భర్త వీళ్ళందరిని చూను కుంటూం పే ఆంత నాజూగ్గా వుండటానికి వీలుంటు దేమిటి? దేపవుతనకు పెళ్ళెతే ఇంత శృంగారంగా కులుకగలదా? అయో్యో రాత! అదిలేకేగా ఆ అమ్మాయి దిగులంతా! అ ఈడుకు నే నవ్టుడే బుజ్జిని నానిగాళ్జి కన్నాను. పొవం:ః ఇంకా పెశ్ళేలేదు. అనలు ఆ (సయత్నాలూ లేవు (ఉన్నట్టు కనిపించలేదు!) అయినా కట్నాలు ఇచ్చుకోలేక ఎంతెంత వాళ్ళు పిల్లల్ని ఇలా చెట్లల్లా ఎదగబెస్టేనున్నారు: అ తల్లితం(డులకి మాతం భాధ, అరాటం వుండవేమిటే? = పోనీ తన్‌ తమ్ముడికి చేనుకుంటపే?__

“పిల్చి భేషుగ్గానే వుంది. కట్నం ఏదో శక్తికి మించిపోకుండా తీనుకుంపే నరి...వాడు న్కూల్‌ ఫైనల్‌ ప్యాసై నూటయాఖే నంపా దించుకుంటున్నాడు. బొ త్రిగా కట్నాలు లేకపోతే ఏం బాగుంటుందీ? చిలకా గోరింకల్లా వుంటారు. వాడు కాన లావన్న మాశ్సేగాని ఎర్రగా ఉంటే దొరలాగుంటాడు! నామాటం పే వాడికి అమః!కి నాని ఎంతో గురి, ఉం గార్యు ॥ ఎలాగో ళ్ళ జరిపించే స్తే... పిల్ల, ఆ తల్లిదండ్రులు

త ఇరైపోకారూ? నేనంశ్ప ఎంత గౌరవం చూపిస్తారు? మరి 32

కాదా? ఈనాడు ఇంత దీనంగా చూన్తున్న ఈ వలే రేవు నా మరద లెకే..ఎంత కళకళలాడిపోతుంది?.. ఎంకెనా ఆడపిల అతా మ్‌ న గా వానా రింటిలోనే నుఖవడాలి--* పాతికేళ్ళ వయన్సులో నల్లురుపిల్లల ళు తరువాత మళ్ళీ నెలతప్పిన' వెంకటలక్ష్మి నంసారనుఖం ఎరగని క న్నెపిల్లమీద జాలివడుతోంది. ఖా నే (న

వుధ్యాహ్నం మూడు గంటల నమయంలో ఒక టాక్సీ ఆగింది,

వరలక్ష్మీ వాళ్ళింటిముందు. అందులో నుంచి ఫుల్‌ నూటులో ఉన్న ఒక వ్యక్తి నూటుకేస్‌ చేతవట్టుకుని దిగేడు టాక్సీ చార్జి యిచ్చేసి ఇంటిలో కెళుతున్న అతనిచుట్టు వరలక్ష్మీ తమ్ముళ్ళు మూగేరు “బావ వచ్చాడే అమ్మా" అంటూ.

వల్టిభరావు అ నమయంలో. ఆఫీనులో ఆఫీనర్‌ చెప్పిన అర్జెంటు ఫ్రేష్లు చాలా అర్జెంటుగా చూన్తున్నాడు. అతని కిటికీ తలువులు మూసీ వున్నాయి. కాళ్ళు కడుక్కుందుకు సీళ్ళిచ్ని 'ఉదయమే వసావని ఎదురు చూసేము* అన్నది నత్యవతమ్మ.

“అనే రాసేననుకో. రాలేకపోయాను అత్తయ్యా" అన్నాడు (వసాదు. ప్యాంటు ఒక చేత్తో పైకి వష్టుకుని కాళ్లు కడుక్కుంటూ “మామయ్య స్టేషన్‌కి వచ్చాడేమిటీ?' అన్నాడు.

“నేను ఒక్కణ్చ్నే కాదు. ఈ పిల్లలూ వచ్చారు. చూసి చూసి విసిగి తి చక్కా వచ్చాం ఆన్నారు నారాయణరావుగారు.

నత్యవతమ్య నవ్వి 'మా మాటకేంగాసి' అఆటూ గుమ్మంవెవు చూసి “అది ఇవాళ ్రొద్దుటనుంచి ఆ గదిలో కిటికీదగ్గర అతుక్కు పోయింది” అనేసి వంటింట్లో కెళ్ళింది కాఫీ తేవడానికి.

33

గదిలో వరలక్ష్మికి తల్లిమీద కోవం ముంచుకొచ్చింది-ఛ! ఏమిటో అలా చెస్తే ఏం చాగుంది. ఇలదరిలో £

గదిలోకి వచ్చి చిలిపిగా నవ్వేడు (ప్రసాదు, 'నిజమాః” అన్నట్టు.

మొగ్గలా ముడుచుకుపోయి. రెండు చేతుల్లో ముఖం దాచు కున్నది వరలక్ష్మి,

దగ్గరగా వచ్చి చెవిదగ్గర వంగి మెల్ల గా అన్నాడు.

“నువ్వు ఇవ్ప్చుడు చదువుకున్న అల్ల రిపిల్లలా లేవు... అచ్చమైన పెళ్ళికూతురు. నాకోనం..నా రాకకోనం ఎదురుచూసేలా ఉన్నావు" చేతులు కీసేడు ముఖంమీద నుంచి__

వరలక్ష్మీ కళ్ళలో వింతవెలుగు! మెఠళవుః సిగ్గు =.

పావం, వెంకటలన్న్మీ వేవిళ్ళ బాధతో తిన్నదంతా వాంతి చేనుకుని, ఏడాది పిల్లని వక్కలో వేనుకుని నీక్సంగా నిద్రపోతోంది కలలో తల్లిని తండ్రిని తమ్ముణ్ని ఒప్పిస్తోందీ. పెళ్ళికి, వరలక్ష్మీ దీనవు చూవులకు కలలో కదలిపోతోంది,

రెండురోజుల తరువాత నారాయణరావుగారు శుభలేఖలు ఇవ్వ

గ్‌ వే డానికి అన్నపూర్ణమ్యగారి మేడమెట్టు ఎక్కేరు,

ఆ నమయానికి ఆవిడ గదిలో మంచంమీద కొడుక్కి పట్టీలు, మర్దనాళలు చేయడంలో వుంది. మూడురోజుల (క్రీతంనుంచీ ఇంటికి రాని రాజు క్లృట్చులో పేకాడి, బాగా తాగి, ఎక్కడెక్కడో తిరిద (1) ఎవర్నో నోటికివచ్చిన బూతులు తిస్టేస్టే వాళ్ళు చిత్తుగా చావగొట్టి కాలవ్యనక్కన పారేసేరు. తెలిసినవాళ్ళు “పావల* ఆని ఇంటికి చేర్చేరు.

“నీకెంత ఖర్మ పట్టిందిరా రాజూ'__అని ఆవిడ వాపోతూ కొడుకు శరీరలమీతేలిన ధ్హుదరు, రక్తం చిమ్మిన చారికలు చూనుగి

ప్రతీ

కుంటూ చేతితో నిమురుతూ..కన్నీటి పొరల్లో రెవృలార్చుకుంటోంది

ఎదరిఅటి కిటికీదగ్గరి పిల్చని కట్టబెట్టి స్తే అదే దారిలోకి తెనుంది

వీజ్ణని నీరనంగా గొణుగుతోంది. ్‌ః శుభలేఖ చూసింది.

వరలక్ష్మి బి య్యేను (వసాదు ఎమ్‌.యన్‌సి. కిచ్చి తిరువతిలో పెళ్ళి! సోఫాలో నీర్చంగా జార్ల వడి “కట్నం ఎఆతిన్తున్నారు" అన్నది.

నారాయణరావుగారు నిండుగా నవ్వేరు.

“కట్నం ఏమిటండీ? వాడు మా మేనల్లు డే. వుట్టినవ్వట్నుంచి అనుకుంటున్న నంబంధమేః; ఆ మధ్య మా అక్కయ్యా వేళాకోళానికి “ఒరేయ్‌ (వసాదు, ఈ చదువుకున్న కోడలు నాకొద్దురా' అందిట | "ఆయితే నేను జన్మంతా (బహ్వ్యాచారిగ వుండిపోనా?' అన్నాట్ట వీడు. అదం'టే వాడికి అంత్య పేమ! అమాయికీ అంకేననుకోండి. ఆ(| మరి వస్తా. చాలా వనులున్నాయి'"- ఆయన మెట్లు దిగి వెళ్ళి పోతూంటే అన్నవూర్ణమ్మగారు కొడుకు మంచం వున్న గదివైవు జాలిగా చూనుకున్నది !

త్త యా 36

ళళస్వ వీత్రి?? (వనిత మాన వ్యతికలో (ఆప్పుడు పక్షవ(త్రికు (ప్రచురితమైన కథ ఆరోజు ఆఫీసులో అందరికీ ఆశ్చర్య మే గ్‌ సునీతి ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేసింది : ఆఫీసులో ఏవరైనా కొత్త ముఖాలు చేరినా,,,పాత అయితే...నునీతి విషయంలో మరికొంత విశేషం వుందిః ఆఫినుతలో కొత్త ముఖమే...ఇంకా ఆమెను గురించిన... “శల్య పరీక్షలు" పూర్తి కాలేదు, మిగతా ఉద్యోగులకి! మరీ ఆంత 'రిజ ర్వొడ్‌గా (మిగతావారి వరిభావలో కొరుకుడు వడని ఆడది!) ఉండటం. .,.వలని నమాచార సేకరణ కొంత కష్టమే అవుతోంది పావం,. ఈ మధ్య కనకరాజు “కాజువల్‌ -లీవ్‌'అన్నీఖర్చు కావటానికి కారణం అదే! నారాయణరావు “వర్చులో -నీర్సం? 'పేరుకోడానికి 37

'ఈదే కారణం. సినీమా హోళ్ళల్లో-- సెతటర్‌లో ... బన్ఫుస్టావ్‌లో నునీతికోనం కాపువేయవలఅసిన డ్యూటీ నారాయణరావుది. ఎందుచేత నంటే నారాయణరావు భార్య పురిటికి వెళ్ళింది. ఇలా వురుళ్ళ! వెళ్లే సీజన్‌లో ఎవరుంటారో..నదరు భార్య తాలూకు భర్త..ఆఫీనులో మి(తులనలహా ననునరించి..* జేబుఖర్చులు' భరించవలసి వనుంది.

ఇంకా పెళ్ళికాని కుర (బహ్మచారి మోహన్‌రావు-ఉదయ, సాయంకాలాలు-నునీతి ఇంటి అ్యడ్రను పట్టుకోడమనే తావ్యతయంలో వున్నాడు. అదీ వృథాయే అవుతోందిః

నిజానికి ఈ విషయాలేమీ నునీతికి తెలియవు, ఆర్డర్‌ కాగితం అందుకుని-అఫీనులో చేరింది.

ఉద్యోగంలో చేరిన మొద”రోజు దూరపుచుట్టం ఇంటిలో దిగి పెస్టే బేడాపడేసి-ఆదరాబాదరా ఆఫీనుకు వరిగెట్టింది.

సొయంగ్యతళి ఆఫ్టిను నుంచి వన్తూ “తన భావిజీవితం ఎలా గడున్తుందా? అనీ ఎక్కడైనా ఒకగది దొరికితే బాగుండుననే' ఆలో చనలతో..మెల్టిగా చుట్టాలింటిలో అడుగు పెట్టింది..అంత[కితంవాళ్ళు ఏం మాట్లాడుకున్నారోగానీ, చాలా ముభావంగా-వలకరి సే అతక్కు పోతుందేమోనన్న భయంతో (వ్రవర్తించేరు. చుట్టాలిళ్ళకి వెళ్ళి వాళ్ళని నానా ఇబ్బందులపాలు జేయడం విసిగించడం లాంటివే వింటాంగానీ రెంజోవై వునుంచి ఆలోచించి వివేకంగా మనలడం మాత్ర ఎందతికి తెలునును?-.ఆ ఇంటి యజమానురాలు వక్కవాటా పిన్నిగారి నలవా ననునరించి నునీతిని అతి తొందర్లో ఇంటిలోనుంచిపంపే ఏర్పాటులో మొదటి మెట్టుగ-ఆ సాయంతమే కాఫీ గ్దాను అందిన్తూ “చూడమ్మా, ఆఫీను చాలా దూరం అనుకుంటాను. రోజూ ఇలా కష్టవడాలంశే ఎల అంది.

'చళ్నలో అభిమానమూ వుంది*.. ఆక్నేవణా కలిసింది!!!

నునీతికి కాఫీ గ్లానులో రెండు నలకలు, ఓ చీము, గాను అంచు

38

మీద అట్టకట్టిన మామిడి వండు రనం తాలూకు ఛాయలు కనిపించి “ఇంటావిడ మన న్తత్వం మాద్వారా తెలునుకో' అని హెచ్చరించేయి.

అందుకే నునీతి బు్యుర చురుకుగా వనిచేని 'అమ్మయ్యోః కాఫీ రెండోసారి ఇంత తాగను పిన్నిగారూ!: మీరు నగం తీనుకోండి అని గ్దాను తిరిగి అందించబోయింది. కాని పిన్నిగారు బొలా ఇబ్బంది వోడింది. ఆ కాఫీ స్పెషల్‌గా నునీతి కోనం తయారు చేసింది. డికాక్షన్‌ గుడ్డ పిడిచి మరీ వంచింది గ్లానులోకి. తనకి ఆ వానన గిట్టదు. అఆఅలదుకని ఓ గ్లానులోకి నగం వపంపిాఅక్క్యండ ఆడు కుంటున్న ఆఖరబ్బాయిని తాగమంది. కుర వెధవ! *'అమ్మ మ శ్రీ కాఫీ ఇచ్చిందే" అనుకని గుటుక్కున తాగేసేడు! నునీతి బలవంతాన తాగి 'అఫీను దగ్గరలో గది చూన్తున్నాను పిన్నిగోరూ:ః ఒకటి రెండు రోజుల్లో వెళ్ళిపోవాలి. అనవనరంగా బన్నులకి, రిక్షలకి దండగ పెట్టటం ఎందుకు? నాల్లు గిన్నెలు, డబ్బాలు తెచ్చాను. తళ న్టవ్‌ కొనుక్కుంటే వోయిగా వండుకుని తినవచ్చు. ఆఫీనుకి దగ్గరా ఉండవచ్చును. ఏమంటారు పిన్నిగారూ?”' అన్నది కాఫీ గ్దాను కడుగుతూ,

“అనేందుకేముందమ్మా, దివ్యంగా ఉంటుంది. అయ్యో కాఫీ చాను ఆక్కడ వడేయ్స్‌. వనిపిల్ల కడుగుతుంది అన్నది పిన్నిగారు- అప్పటికే నునీతి కడగటం అయిపోయింది.

అ రత్రి నునీతి నిిదపోలేదు. తెల్లవారితే ఏం చేయాలా అని తెల్లవార్లూ ఆలోచించింది.

అలా ఆ అమ్మాయి అలో చిసోందనీ, నతమతమవుతోందని తెలియని పిన్నిగారుః రెండో ఆట చూసి వచ్చిన మొగుడిగార్కి వడ్డిన్తూ, “అమ్మో మనం ఏమో అనుకున్నాంగానీ ఆ పిల్చి అన్నిటినీ సిద్ధం చేనుకునే వచ్చింది. కట్టుకున్న భర్తని వదిలి ఉద్యోగం మోజులో పడ్డ ఆడది ఆ న్యూతం తెగించదూ? నీతి న్యూతం మర్చి

39

పోయినదానికి మంగళనూూత్రం ఓ అడ్డా?" అన్నది కొంత ఛీత్కారం కలిపి.

నునీతి అదిరిపడి అ తర్వాత బోర్లా పడుకుని తలగడను తడిపేనుకుని ఆవేదన తీర్చుకుంది.

మర్నాడు ఆఫీను నుంచి ఇంటికి రాలేతు. ఇల్లుకోనం చుట్టు ఫక్కల వీధులన్నీ గాలించింది.

ఉద్యోగం కోనం ఇంటర్వ్యూలముడైనా అన్ని ,_పశ్నలు వినాల్సి రాలేదు. ఓ చిన్న గదికోనం నునీతి జీవిత వివరాలన్నీ అడి గేరు ఇంటిగల వాళ్ళందరూ.

“ఒక్కదానివే ఉంటావా?” అని ఓ అనుమానపు ఇల్గాలి ఆరాః

“మీఆయన ఏ ఊళ్ళో ఊంటాడూ?” అన్నాడొక ఇంటి యజమాని.

“ఫలానా ఊరఆటున్నావ్‌! ఏ పేట? ఇంటి పేరు?”--ఆ వరు నతో తనిఖీ చేసిందొక చాదన్తురాలు, నునీకికి ఒళ్ళు మండిపోయింది. అయినా అవనరం తనదిః ఆ పైన తనకి అర్జంట్‌ గా గది దొరికి శీరాలి. ఆందుకోనం చచ్చిపోళున్న నహనాన్ని ((ఎతిమాలుకుంటూ ఒంట్లో సీర్సాన్ని కసిరిగొడుతూ లేని కాంకాన్ని అరువు తెచ్చుకుని" అఖరికి జయించింది.

ఏమిటీ!-- ఓ చిన్న వలిచపాశీ

ఇంటి అద్దెలమీవే (టళుకున్న ఓ బామ్మగారి, కూలిపోతున్న మండువా లో గిట్లో రెండు నంసారవక్ష కుటుంజాలు, మరొక రెడు పిల్లల్ని చదివించుకు నేందుకు పట్నం కాపురాలు పెట్టిన కుటుంబాలు ఇష్టం లేక -బామ్మగారు న్వయంగా వెదురు తడికలు కట్టి, వాటికి

తం

రేగడిమట్టి వూసి వెల్ల వేసి గదిలా తయారు చేసింది. దాని అద్దె వన్నెండు రూపాయలు మామే! పైగా కరెంటు, వంవుకి ఇచ్చు కోవాలి. నునీతిని ఆప్టే వశ్నలు వేయలేదు.

ట్‌ జ

ఆ గది అద్దెకివ్వడ మే వధానం గనుక బామ్మగార్కి నునీతి లాంటి ఒంటి ఆడది నచ్చింది.

తనకి గది దొరకడమే (నన్తుత కార్యం అనుకున్న నుసీకికి బామ్మగారు తన వివరాలేవీ అడక్కపోవడం మరీ నచ్చింది.

వెంటనే అడ్వాన్సు ఇచ్చేసి, వీధిలోకి వచ్చి చకచకా నడున్తు న్నప్పుడు నునీతికి ఓ అనుమానం, మరొక భయం కలగావులగంగా చుట్లు ముళ్లేయి !

ల్తి బ

“ఎవ్వుడైనా తంగడి తనని చూగ్ణానినికి వస్తే ఈ గదిలో ఎలా ఉండగలడు? తమ సౌంత ఊల్లో ఆవుల్ని, గేదెల్ని క శ్రే దూళ్ళకోట్టం కూడా బామ్మగారు అద్దెకిచ్చిన నాలుగు కుటుంబాల ఇళ్ళుకం టే విశా లంగా ఉంటుంది అయినా నాన్న వచ్చేలో పులో వేఠే ఇల్లు చూను కుంటు నరి"ాఅని నరి పెట్టుకుని మర్నాడే వచ్చి చేరింది.

నాల్లు రోజులు మామూలుగా...వవంచం చాలా మంచిదే... మనుష్యులు మరీ, మంచివాళ్ళు!" అనిపించేలాగ గడిచిపోయాయి నునీతికి, ఇంటా బయటా $- ఆ తర్వాతే *(వపంచంలో ఉండే మరొక (పవంచం...మనిషిలో ఉండే మరొక మన్నిషి...కన్చించ. సాగేరు.

అ రోజు (పొద్దుపే నునీ? పెరట్లో వంవు' దగ్గర కూజాలో నీళ్ళు వట్టుకుంటోంది!...వక్క వాటాలో...చదువుకునే కురాడు.. ష్యాంటు, బనియన్‌ వేనుకుని వెమీద టవల్‌ కప్పుకుని... చేతిలో ప్లాన్కుతో ---వఅవుగట్టుకు ఓ గజం దూరంలో.,.నుంచున్నాడు.

త్న

నునీతి. ఓసారి అతనివైవు చూసి...మళ్ళీ ఇటు తన వని చూనుకో సొగింది!ఎా

“ఏమండీ!?” అన్నాడా కుర్రాడు.

“ఏమిటండీ?” అన్నది ఇటు తిరిగి.

“మీరు [గ్రాడ్యుయేటా*-అబ్బే వూరికే. అడుగుతున్నాను” నఠిజొయిషీ ఇచ్చుకుంటూ ఓవశ్న అడిగి, మ్మెరి చాలుశ్శా ఆనీ చిన్న నవ్వు నవ్వి, నుంచున్న ఆ కు.ురాడు అచ్చంగా తమ ఊళ్హా చదువు కుంటున్న తమ్ముళ్శాగానే అసిసించేడు నునీతి కళ్ళకి.

అందుకే తనూ ఓ చిన్న నవ్వు విసిలి 'మరే! అలానే వుంది నర్జిఫికెట్‌ లో!” అన్నది.

“అబ్బో: గడునుగా చెపుతున్నారే? బొన్తూ, ఏ ఆఫీనులో వున్నారు” అన్నాడు.

చెప్పిలదిాా

“ఏ సెక్షన్‌?!

ఆదీ చెప్పింది--

“పని ఎక్కువ ఉండదాండీ?"?

“ఉద్యోగంలో ఉన్నాక వని ఎక్కువ అనుకంశ్వే కుదుదు శుందౌ? ఆయినా ఏద్దీ, నేనిప్పుడేగజా చేరింది, చూడాలి ఎలా ఉంటుందో” అంటూ వంవు కస్రేసి కూజా చేతో వట్లుకుని ఓ అడుగు వేసింది ముందుకు. “లి

*అవునులేండి, ఇంకా (కొత గరా! ఐనో ఆడవాళ్ళకి హె్పీ మీరు జాబులో చేరాల్సిన ఆవనీరం చొలా వుండా...అహ, అట్బే |

జై

అసలు నరదా కోనం చేసే వాళ్ళుంటారు గదండి. ఆందుకని అడుగు తున్నాను...”

నునీతి ఆ కురాజ్ఞి ఓసారి చూసి “పోనీ అలాగే “అనుకోండి? అన్నది. అని మరి మాట్లాడే అవకాశ: ఇవ్వకుండా గబగబా తన వాటా మైవు నడిచింది.

పదినిముషాలు అవలేదు. అంతే, ఆ కుురాడి వాటాలో నుంచి ఆ అబ్బాయి మేనతో, పినతల్లో, మరే వరుసో...'*'ఏరా! ఆయ్యాయా యోగ క్మేమాలూ! ఆ పిల్టతో నీకేం కబుర్లు? నీ చదువు నంధ్యు నంగతి చూనుకోకుండా! వఠివుదగ్గర ఆ భాగోత మేమిటీ: ఏదో వండి పెటున్నందుకు నామాట దక్కించి, నీ చదువు గధ్రైక్కించుకో ఆ తర్వాత ఉద్యోగం వేచ్చాక నువ్వెన్ని వేషాలు వేసినా ఇబ్బంది లేదు” అని మందలింపు వినిపించింది

కురాడి జవాబు వినాలనిపిం చలేదు నునీకికి. సాటి ఆడది, ఎంత తొందరగా మాట విసిరిందా-అని చివుక్కుమన్నది మనన్సుః కొన్ని వదాల్లో కొరడా దెబ్బలంత చురుకు ఉంటుంది.

అదే నోరు మంచిగలవాళ్ళ మాటల్లో నోట్ల కట్టలు మూట కట్టి చ్చినంత ఊరట దొరుకుతుంది. ఉద్యోగం వచ్చాక ఎన్ని వేషాలై.నా వెయ్య వచ్చునా? ఎవరూ? మగవాడా? ఏం ఆడది వెయ్యకూడదా?? నాతో మాట్లాడితే భాగోతమా అంత చులకన చేయాల్సిన అవనరం ఏమిటి అవీడికి చెపాను తనేమిటో, తన వరువు ఏమిటో: సమయం వచ్చినమ్హుడు చెప్పాలి:-- అనుకుంటూ గబగబ పనులు ముగిఠిచుకుని

ఆపఫీనులో ...

ఎవరి సీట్లలో వాళ్ళ అతుక్కుపోయినట్టు కూర్చున్నారు! ఓరిగ్యా

ంొ టె చీ కోరగా మధ్య మధ్య వెక్‌లిగా చూవులు వినురుతూ! చకచకా వనులు చేన్తున్నారు! చేస్తున్నట్టు నటిన్తూ వున్నారు. నునీతికి ఆఫీనర్‌ గారి పిలుపు 43

వచ్చింది. లేచి వెళ్ళింది మళ్లీ తిరిగి వచ్చేటప్పటికాకనకరాజు మోహన్‌రావుకేదో చెవ్లూ కన్ను గీకేడు! నారాణరావు నవ్వుతున్నాడు. నునీతీని చూసి... నర్జుకుని కూర్చున్నాడు! మౌనంగా తన సీటు దగ్గరికి వెళ్ళిపోయి౨ది. లంచ్‌ అవర్‌లో మోహన్‌రావు అడిగేడు. *నునీతిగారూ! మీరు వచ్చి అప్పుడే వారం రోజులు కావసొంది. మరి మాకందరికీ నీళ్మైయినా పోయలేదు. ఆన్యాయం కదండీ?ా పోనీ ఈ రోజు మా నోర్జు కొన్న తియ్యబరచకూడదూ?'”_. అన్నాడు చొరవగా. నునీతికి నిజమే ననిపించింది!-- *అలాగే' అంది. కాంటిన్‌ వైవు నడిచేరు అందరూ ఆడవాళ్ళలో నునీతి, మరియమ్మ ,(పిటటోషీయా అనే ఆంగ్లో ఇండియన్‌, యామినీ అనే ఓ పాతికేళ్ళ పడుచు వున్నారు. మరియమ్మ నలై ఏళ్లుండి అందర్నీ “బిడ్డా' అనే పిలిచేది. (స్విటోషియా ఎప్పుడూ పెటొమాక్స్‌ లైట్టా చిరునవ్వులు చిందిన్తూ, మగ, అడ భేదం లేకుండా అందర్నీ నమా నంగానే వల్కరించేది! యామినీని చూస్తే...పాపం మగవాశ్తే కాన్తగా జంకినట్టు వెనక్కి తగ్గేవారు జుట్టూ, శరీరం ఒకే రంగులో నిగనిగ లాడేవి!!--ఒక్క నునీకే కాన కంటికింవుగ,.. ఆందరాని పండులా కన్ఫించిందిః అందుకే ఆరాటం, కాంటీనొలో కావాలసి మోహన్‌రావు. నునీతికి ఎదురుగ నుంచుని సీటు లేనట్ట టిఫిన్‌ తింటూన్నాడు. “ఇవాళ నునీతిగారి వర్చు ఖాళీ చేయిస్తావేంటటా? చాల్లే నీ ఆగర్లు!” అన్నాడు నారాయణ రావుాగులాబ్‌ జొమ్‌ ప్లేటు అళగా అందుకుంటూ, “వెధవ జోకులు వెయ్యకండి నారాయణరావుగారూ! నునీతిగారి పర్సుథాళీ అవుతుందనా లేక, నో తిండి మీడా మీ వినురుగ అన్నాడు. మ!

అనీ “కావలిస్తే మీరూ తెప్పించుకు తినండి! నునీతిగారు ఇవ్వలేకపోతే నేనిస్తా బిల్లు” -అని కూడా అన్నాడు,

“మంచివారే! మీరు ఇవ్వట మేమిటీ-.. ఈ రోజు ఎంత బిల్డు అయినా నేనివ్య్వాల్సిందే.” అన్నది నునీతి, మంచి మననుతో-

• “అదీ అలా అనండిః మా నారాయణరావుగారు ఎవ్పుడు కాంటీన్‌ కొచ్చినా నా తిండి మీద ఏడ్చి బిల్లు దగ్గర పేచీలే పెట్టారు. ఇంక ఈ దెబ్బకో ఆయన ఆట కట్టుఃి అన్నాడు మోవాన్‌రావు నగం నారాయణ రావుని చూన్తూ, నగం నునీతిని చూన్తూ-

నునీతి నవ్వి వూతుకుఠిది.

మిగతా వాళ్ల ఆంతగా వట్టించుకోలేదు.

బిల్లు పాతికరూపాయలు నునీతి ఇచ్చేసింది.

కనకరాజు, నారాయణరావు ఓసొరి భుజాలెగర వేనుకుని ముఖాలు చూనుకుని వంకరగా నవ్వుకుని ఆ పైన “పావం!' అను

హతిక రూపాయలు ఖర్చు పెశ్రుస్తే ఇల్లు గడవడం ఎంత కష్టమో!...గొవ్వకి పె ఫ్టేసింది- అనుకున్నారు. అయినా అవనరం అనుకున్నవ్చుడు మనం అలాగే పెట్టాం గదా...ఆడదైనా వెనకాడ కుండా పెట్టింది! ఫర్వాలేదు దారిలోకొస్తోంది:? అనుకున్నారు. ఆ రోజు సొయంకాలం ఆఫీసు బయటికి వన్తున్నవుడు మరొక సెక్షన్‌లో వుండే నత్యనారాయణ, మోహన్‌రావు భుజం చరిచి “అదృష్టం నీది! జాగత్తగా వుంపే డబ్బుకి యిబ్బంది పడక్కర్లేదు. ఇందాక మన “ఎ్మరళశేలు” నాకు ఊదేసింది! వాతికరూపాయలు బిల్లు ఇవ్వగల్లింది అం పే ,మరింకేమీ అనుమాన వడక్కర్లేదు! అంటూ చిన్నగా చెప్పన్న. మాటలు నునీతి చెవుల్లో వడ్డాయి. ఉలిక్కిపడింది.

ఎ(ర్రతేలం పే (పి(టోషియా అన్నమాట-- అనుకున్నది.

తీర్‌

తను మామూలుగా, నరదాగా చేసిన పనికి వీళ్ళంతా గోతులు తవ్వుతారనీ తన్ను-'నిలువెత్తు నీతి నుంచి బయటవడి స్వేచ్చా వివా రం చేన్తున్న చవకవారు ఆడదానిగ'- అంచనా వేస్తారనీ అనుకొలేడు, పొద్దుట ఇంటి దగ్గర సాటి ఆడదీ అలాగే వాగింది: ఇవ్వడు వళ్ళూ అలాగే కూన్తున్నారుః “ధీ వెధవ మనుష్యులు' అనుకుంది: ఆలాంటీ వెధవమనుష్మ్యులు (వపంచం ఆంశటా వుంటారు. ఆఫీనుల్లోనే గాదు. న్కూళ్ళల్లోనూ, కంపెనీల్లోనూ, గవర్నమెంటు ఉద్యోగన్థుల్లో, ప్రైవేటు జాబుల్లో, ఏ వనీ లేని అమ్మలక్కల్లో అన్ని వనులూ వున్నట్టుండే సౌసైటీ లేడీస్‌ లో ఇంటిలో, వీధిలో అన్నిటా మంచి మననున్ని వాళ్ళ (పక్క ఈ వెధవ మనుష్యులూ? వుంటారు; నిజం గావాళ్ళుండబ స్టే ఇన్నేసి కథలు, జీవికాలు బయటపడుతున్నాయి, -లేకపోతే 'రామరాజ్యంలా వుంపే (ప్రజలకి కౌలక్షేషం ఏదీ?! రొమా యణంలో రామచంద్రమూర్తి పట్టాభి షేకం తర్వాత 'చాకలి కూశ8&: మళ్ళీ కథ ముందుకు సాగలేదూ? ఇకపోతే అడవుల్లో 'వనవానం అజ్ఞాతవానం' వూర్తి చేనుకుని వస్తే కథి ఆంత రక్తి క స్హేదా?__ లక్ష్మణస్వామి మూడు గీతలు గీసి*దాటి రాకు వదినమ్మా' - అంపే సీతాదేవి దాకే వచ్చింది నిజానికి ఇవిడ ధర్మం చేయాలనే నత్సంక లృ్బంతో పే వచ్చిండి, అయినా అనర్జమే ఎందుకు జరగాలీ?__బష్పాల ము౭దు తరాలవారికి బోధచేసేలా వుండాలనా? అయితే రావణా నురుడు మాటో? ధర్మం చేయబోళున్న సీతమ్మని ఎతుకు వెళ్ళి నర్వ నాశనం ఆయాడు గదా?-మరి అది 'విలన్‌' లోంట్రి వాళ్ళకొకనువివి కళ్గంచచేం? నితి నూూతం అడదానికేనా? మగవాడికి వర శ్రే కాలంమారింది! యుగం మారింది! సై కట్టుబాట్లు ఆచార వ్యవహారాలూ మౌరేల్సు ఒక నాడు “స్త్రీ ధనం! వాడితే అధర్మం అన్నవాళ్ళు, ఈ నాడు త్రీ ధనమే ఆధారం అను కుంటున్నారు. అయినా సినిమాల్లో, కథలో మామే. చ్రూడగలే “ధర్మమేజయిన్తుంది అన్న ముగికు నిత్యజేవితాలో మా[తం హజ్‌ నృదంగా నిలిచిపోతోంది!. ణ ౮0 వోస్యా 46

ఆఅడదానికెప్పుడూ రక్షణ లేదు. అవిడక్తి స్వేచ్చ లేదు. ఆమెను నిల్చోబెట్టి, చుట్టూ నిలువెత్తున నీతి నూూతాలు పాతి, దాటి బయటికి వస్తే *'చెడిన అడిదని అచ్చుగుద్దుతారు.

అందుకే నునీకి, “తనపేరులోనే “నీళి'ని నిల్సి అమ్మా నాన్న చిన్నప్పట్నుంచీ తనని బంధించేరా?* అనుకుని వెెరిగా నవ్వుకుంది. అది ఎవుడూ అం టే-కథా గమనంలో... ఆఫీనులో కొలీగ్స్‌ వ్యంగ్య థోరణి విన్నాక నునీతి చాలా రిజర్వ్వ్‌డ్‌గా జ్యాగతక్‌గా వుండటం మొదలు పెట్టింది.

మోహన్‌రావువాష్ణ శతవిధాల ఆమెను నన్నిహితం చేనుకో వాలని (వయత్నిన్తూనే వున్నారు. అవ్పుతవ్వుడు అనభ్య ధోరణికూడా చూవబోయేరు. థరిన్తూనేవుంది. అది అలా వుండగా--

ఇంటి దగ్గర ఓ ఆదివారంనాడు ఇంటి యజమానురాలు, వక్ట్య వాటా ఇల్లాలు, చదువుకునే క్కురాడి మేనత్తా కలిని మ్యాట్నీకి వెళ్ళారు అవతల_పక్క వాటాలోని గృహిణి-అర్జ్హంట్‌ రాచకార్యం మీర్త వక్త ఊరు చుట్టాలింటికి వెళ్ళింది, ఇంటి మొత్తంమీద నునీతి తవ్చ " ఆడ వురుగులేదు. మగవాళ్ళూ, కాలేజీ క్యురాళ్ళూ ఓ వాటాలో చేరి పేకాట మొదలు పెన్హేరు. అడుకోవడం తవ్పుకాదు. ఆడుకుంటూ, కబుర్లు చెవుకుంటూ ఎంజాయ్‌” చేయడం అంతకన్నా తవ్చుకాదు. ఆ కబుర్దు వరాయివాళ్ళ మైన చెవ్చుకున్నా బాధలేదు. కానీ ఆ కబుర్లు వక్కవాట లో ఒంటరిగా వున్న అడకూతుర్ని గురించి... అదీ ఆమెకు వినిపిన్తుం దని తెలిసీ-_... చెవ్రుకోవడం ఎలా భరించడం? తడికెల గదిలో తుంగచావమీద వడుకుని నవల చదువుకుంటున్ననుసీతిని రకరకాలుగా వస్ధించుకుంటూ, విమర్శించుకుంటూ జోరుగా పేకాట అడుకుంటు న్నారు మగమహారాజులు!

వది నిముషాలు, పావుగంట సేవు విన్నది. నహించింది. ఇంకా అనవ్యాంగా అనభ్యంగా, “దేశంతో కనుక్కుందామా?' అనేనరికి,

తా

తోక తొక్కిన తాచులా వున్నకం విసిరికొట్టి లేచి నుంచుంది.వినురుగా తలుపు తీనుకుని బయటికి వచ్చి, వాళ్ళ గుమ్మం దగ్గర నిలబడి *చ్రూడండీ--” అని అరిచింది.

అరడజను మంది మగవాళ్ళూ ఒక్కసారి ఉతిక్కివడి ఆట ఆపేసి చూసేరు! అపరకాశిలా గుమ్మంలో నిల్నున్న నుసీతిని చూచి అదిరిపోయారు!

“మీరిందాకట్నుంచి ఏదో వాగుతున్నారు. అందుకేవచ్చాను. నారేపెంతో...మీ ఆడవాళ్ళ నడగండి చెప్తారు. ఎందుకంటే వాళ్ళకు అనుభవాలుంటాయి గడా? అందుకని చెప్పి నిర్ణయిస్తారు! అనేనరికి-

*నోర్ముయ్‌!' అన్నాయి నాలుగు మగ కంఠాలు కోవలిగా.

గట్టిగా నవ్వి, “అదేం? మీవాళ్ళు పెవ్చరా? అన్నది.

“సిక్సు వాళ్ళకీ పోలికా? నంసారం చేనుకునే ఆడవాళ్ళకి, నీలా ఒంటరి ఆడదానికి తేడా లేదూ? అన్నాడొక పొరువవంకళడు.

ఎంది: ఉందిః చాలా వుంది; మగవాడు చాటు వుంటే అడ చానికి కావల్సినంత నితి అండగా వుంటుంది. లేకపోతే ఇలాగే అడ్డ మైన వెధవలకి అలును అవుతుంది. పోనీ మీలో ఎవరైనా నాకు కండగా నిలుసారా? నా జీతం మూడు వందలు కొక నాసేర రెండె కరాల పొలం వున్నది. మా వూళ్ళో నా వాటా డొబాఇల్లువుంది అమ్మికే వదివేలు వనుంది. బొంకులో నా నగలు ఆరువేల ఖరీదువి దాబేను. మా నాన్న మామిడి తోటలో నగం రాసిస్తానన్నాడు. అన్నీ

కలిపితే యాఖే వేలి ఆసి కి వారనురాల్ని: గవర్నమెంటు ఉద్యోగస్ధు రాల్నిః! ఎవరైనా నరే- ముందుకువచ్చి న్యాయనమ్మతంగా ననుజ పెళ్ళి చేనుకుంటే నంళోషిస్తాను, చెవ్సండి మీలో ఎవరికైనా ఆ ఛైర్యం, మానవత్వం వుందా? నాకు ఇంతకు మునుపు అయిన పెళ్ళి రద్దు చేనుకుని ముందుకువస్తాను:' ఆరుగురు ఇంకా తేరుకుని జవాబు చెప్పేలోవల మ్యాట్నీకి జతి

వెళ్ళిన బామ్మగారు, మిగిలిన ఇద్దరు ఆడాళ్ళు టికెట్‌ దొరకలేదని వచ్చే సేరు.

తడిక3చాటు నుంచి నునీతి, ఇలా మగాష్ళ పేకాట అడు

కుంటున్న గది ముందు నిల్బుని నవాల్‌ చేస్తున్న దృళ్యం కంటబజే నరికి _-ఇం కేములదీ? కొంపలంటుకుని పొగలు, సెగలు, హోహోకారాలు అం తెళున లేచిచడ్డాయి.

“మగవాళ్ళు ఎన్నో అనుకుంటారు. ఆడది ఎదురువడి నిలే _ న్తుందా7'-'అంత ఆస్వివుంటే, ఈ ఉద్యోగమెందుకు?-' మొదట్‌ పెళ్ళి

కాదనడానికి రెండో పెళ్ళి అడ్డా?”-'నీతి లేని ఆదదానికి ఇక్కడ నంసా రాలు చేసే చోట చోటు లేదు' పొమ్మన్నారు “నీలాంటి ఆడదానికి ఇలాంటి తడిక్రేల గది నరివడదు. సిమెంట్‌ కాంకీటు చేసిన గదిలో తాళం కవ్వ వేసి వుంచాలనీ *. అఫీనులో ఈ నవాళ్ళన్నీ వేయక పోయావా అనీ . నోటికి వచ్చినన్ని దులిపేరు ఆడవాళ్ళు

మగవాళ్ళు పేకాట కట్టిపెట్టి, ఎవరి వాటాలోకి వాళ్ళు జారు కుని 'పావంః పోనీలెండి ఆ పిల్ల తెలియక ఏదో వాగంది. ఊరు కోండి యికః' అన్నట్టు చూడసాగేరు

నునీతి చెప్పే నిజాన్ని ఎవరూ వినలేదు!

అ ర్యాత్రి నునీతి చావ మీద బోర్లా వడుకొని- కరువుతీరా ఏడ్చింది.

“తను యాఖై వేల రూపాయలకి హక్కుదారు, నిజమే: కానీ ఎవ్వుడూ? తనూ భర్తా కోర్టు ద్వారా విడాకులు పుచ్చుకుంటే, తనకి మనోవర్తి (క్రింద అవన్నీ ఇస్తారు. కానీ తనకి కోర్టుకెక్కడం ఇష్టం లేక, తనకున్న బి.య్యే- నర్జిపికెట్‌ తో తన (బతుకు తను (బతుకు దామని వచ్చింది. (వవంచంలో మచ్చి! మానవత్వం ఇంకా వున్నా యనుకుని వచ్చింది; న్యాయం, ధర్మం వచ్చగా బాగున్న్మాయనుకుని

49

వచ్చింది. వురా:కాలం కాదు కనుక నీతి నూ(తం మగవాళ్ళకి, ఆడ వాళ్ళకి నమానమే అనుకుని వచ్చింది.

“కానీ నమాన హక్కులు అన్నింటిలో కాదనీ, ఆడదెప్పుడూ (వగతి సాధించలేదనీ తెలునుకుని. ఒంటరిగా అడది ఉద్యోగం చేను కుంటూ (పకాంతంగా జీవించడం ఈ యుగంలో కాదు కాబోలు-- అనుకొని-ఉద్యోగం వదిలేసి వెనక్కి వెళ్ళి పోవడానికి నిశ్చయించు కున్నది.

ఒకవేళ విడాకులు తీనుకుని అస్ని దక్కించుకుని (బతుకు దామన్నా- అవుడు మాతం ఒ.౦టరి అడది కాదా?--

అందుకని ఉద్యోగం, ఆస్ని రెలడూ వద్దని. భర్తతో క్షావురం చేయడానికే నిర్ణయించుకుంది-

ఇంతకీ ఆభర్త నంసారానికి అనర్హుడు :

ఆ విషయం డాక్టర్లు బుజువు చేశారు.

కోర్టు విడాకులు తీనుకోవడానికి అనుమతిచ్చింది. కానీ నునీతి ఆ భర్తతో కావురం చేయడానికీ, చేస్తున్నట్టు నటించడానికీ, తన్ను వంచించుకుంటూ (బతకడానికి దృడవరుచుకుని__ఆ రాతి నిద్దర పోయింది.

మర్నాడు

ఆఫీనులో అందరికీ ఆళ్ళర్యమేః

నునీతి రాజీనామా చేసింది.

కనకరాజు, నారాయణరావు, మోవాన్‌రావు-. ఇంకా “శల్య వరీకలు వూర్తి చేనుకోక ముందే నునీతి రైల్లో కూర్చుంది.

రైల్లో, కిటికీ దగ్గర వమిట ఖిండుగా కవ్వుకొని కూర్చున్న నునీతి-దూరంగా మైదానంలో జరుగుతున్న నభలు...బోర్డులు చూసి విరక్తిగా నవ్వుకుంటూ-'ఈ (వయత్నాలన్నీ మళ్ళీ యుగానికి పునాదులు” అనుకుంటూ ముఖం తిన్చుకుని, కన్నీరు తుడుచుకుంది. బ్దో

50

నవ న నకననాతనానా నఖ. నల వం మ్‌ శి ఖ ౮ య ం ల్లో ఫే వ న న్‌ “అందమైన సాయం తాలు” (వనిత మాన వ్యతికలో (వచురితమైన కధ (అవ్వట్టో పక్షవత్రిక) ఈ కధని కన్నడ వనితలోకి అనువదించారు మనోరమ మనస్సు ఆ సాయం (లం చాలా ఉల్లాసంగా వుందిః ఆ పింకి ఆ సాయం తం చాలా చాలా అందంగా వుందిః ళం అన్ని సాయం(తాలూ ఆలా వుండవు! ఆ రోజు “పాణి ఊరి నుంచి వచ్చాడు. వారంరోజులై వూళ్ళో లేడు. పాణి వూళ్ళో వుండి అతని గదికి తాళం లేకపోతే - మనోరమ మనన్సు చాలా ఉల్లానంగా అ సాయంతం చాలా అందంగా వుంటుంది. నిజానికి ఆవేళశవ్వుడు . ఉదయం వది గంటలకి గూడు వదలి వెళ్ళిన ఆఫీను వత్తులు ఇల్లు చేరుకుంటూ వుంటారు, అదృష్టవంతులు వినోదాలకి, విలాసాలకి బయటికి వచ్చే తరుణలి ఆ నమియంలో వుట్టు దరిదులు కొందరు నిట్టూర్చులు వదులుతూ వుంటారు జారిపోతున్న తమ 'వపరువంి తల్చుకుని" అన్నిరకాలై న మనుష్యుల్ని జీర్ణించుకుంటున్న కొండ చిలువలాంటి ఆ 51

వీధిలో మనోరమలాంటి మనన్సుగల వాళ్ళు చాలామంది వున్నారు ఆ ఇల్లు 'వూరి గుడిసే”! కానీ .. పెద్ద భవంతి కాదు. నరిగ్గా చెప్పాలంపే__ గి

పైకి ఎక్కలేక (కిందకి దిగలేక నవ్వుతున్నట్టు నటిన్తూ వడ్భు కుంటున్న మధ్యతరగతి జీవితాలకి (పతీకలా వున్న పెద్ద మండువా లోగిలి: రెండేసి గదుల వాటాల్లో ఏడేసి మంది చొవ్పున “వామన్న గుంట? లాడుకుంటున్నట్టున్న కటులబాలు ఆరున్నాయ ఆలోగిల్లో!!

వీధి అరుగుమీద వున్న గదిలో హాయిగా మవోరాజులావున్న “పాణి” మనోరమ దృష్టిలో 'హిరోః?__

ఆ రోజు సాయంథతం పాణి తన గదిలో కిటికీ దగ్గర నుంచుని అద్దంలో చూనుకుంటూ వానననూనె పులుముకున్న ఉంగరాలజూట్టును జాగతగా దువ్వుకుంటున్నాడు. ఆ ఊరికి కాతగా బదిలీ ఆయివచ్చినా ఉద్యోగానికి పాతే!

గత మూడునెలలుగా పాణిని చూసినవాళ్ళందరు “అతనికేం? మూడువందల యాభై రూపాయల జీతం బాదర బందీలు లేనివాడు- మవోరాజులా వున్నాడు'-_అనే తలపుతో చూసారు

నిజమే మరి!

ఆ వాటాల్లో వ్వ్నున వాళ్ళల్లో ఏ ఒక్కడూ పాణిలా లేరు అంద చందాల మాట అటుంచి పాతికేళ్ళ వయన్సులో అంత నిర్విచారంగా వున్న జీవి లేనేలేడుఃః

అందుకే మగవాళ్ళందరికి జెలసీ!

ఆడపిల్లకీ-ఆడపిల్లిలు గల తల్లులుకీ-ఎదో తెలియని ఆ పేక్ష!!

తల దువ్వడం వూర్తికాగానే అద్ద చేతిలోకి తీనుకుని వీవును

52

చూనుకున్నాడు. ఆ తర్వాత టకప్‌ నరిగా ఉందో లేదో చూనుకుని చేయి పెకి ఎక్సి అద్దాన్ని పెకి వట్టుకుని తన ప్రతిబింబం అపాదమన్న కం ఒక్కసారి చూనుకుని అద్దాన్ని కిటికీలో పెచ్హు సేడు,

౧ టబ

అదంతా అరుగుమీద నుంచుని ఓరకంట కనిపెట్టి చూన్తూనే వుంది. మనోరమ ఇంటిముందు గేదెని నిల్సి పాలు పిండుతున్నాడు, పాల వెంకడు.

నిజాయితీ మరీ చిక్కనై తే అరగదని వెంకడు పాలు పితుకు శూనే నీళ్ళు కలిపేన్తున్నాడు.

మనోరమకి ఆ నంవత్సరమే వది హేడునిండాయి. పాలవాడిని, వనిమనిషిని, చూడాలనే కన్నా పాణిలాంటి కు(రాజణ్ణే ఊవాల్లో నిలువు కుని గొల్లో తేరిపోయే తవన ఎక్కువగా వుందిః ఆ పిల్లకి చుట్టు వట్లీ ఏం జరిగినా అక్కర్లేదన్నంత వరాకుఉంది

పాణి ఎంత బాగుంటాడు పాతి కేళ్ళువున్నా తన కన్నా ఏ జే శ౪ గా పెద్ద? అదొక లెక్కా? అమ్మకి నాన్నకి వన్నెండేచ్ళు తేడా వుందిట పాణికి నేనంటే ఇష్టమే కాబోలు చిరునవ్వుతో కే చూస్తాడు-బాగా నచ్చితే అంటే నన్ను (గేేమిసే కట్నం లేకుండా పెళ్ళాడేయగలడు. అతనికేం జీతం వుంది" అందం వుంది ధైర్యం వుంది. తండి అడ్డు వడినా (తోసి పారేయగలడు అయినా అనలు తర్కడీ వుండి వుండడు, ఏ మేనమామో పినతం(డో మునలి తల్లో... వుండీ ఆస్థిని కాపాడుతూ “నీ క్రిష్టమెన పిల్లని పెళ్ళి చేనుకుని వస్తే *నొ బాథ్యత తీరుతుందిరా' అంటారు. తనెన్ని కధల్లో చదవలేదూ-

“అదేమి[టా అబ్బాయ్‌? నీళ్ళ కలి పేనున్నానా? అయ్యోనీ అన్యాయం మండిపోనూ? మరీ ఇంత దారుణమా?” అని అవ్చుడే ఇంటిలోంచి వన్తున్న 'వ్రక్య వాటా జానికమ్మ కంచు కంరం ఖంగ్‌ మనేటవ్వటికి ఉలిక్కి వడింది మనోరమ.

653

“ఆదేటమ్మా మనోరమా? ఇక్కడే ఉండి చూడటం లేదూ” అని ఓ నిష్టురవు చూపు విసిరేసింది. | “చూడక పోవటమేమిటీ” చూన్తూనే వున్నాను. కాన్న రెవ్చ కొట్టానేమో ఆంతే ఆ కాన్తలోనే వాడా వని చేస్తాడని నాకేం తెల్సు? ఉలీకిపాటును కప్పి పుచ్చుకుంటూ దబాయింపుగా అన్నది. మనోరమ. *'ఆ ఆ అదేంటి బు ల్లైమ్మాయిగోరూ, మీరు కూడా అట్టాగనే సారూ?” అన్నాడు -_- ధర్మంకోనమే (బతుకుతున్న అవతార వురుము శ్యాగ వెంకడు. “అదిగో బుల్లైమ్యుగోరూ చి సైమ్మగోరూ- అనొద్దని ఎన్నిసార్లు ణు న! చి ంు చెప్పాను? నేనింకా చిన్న పొపాయినా?” కన్చుమన్నది. పాణి వీధి అరుగు మీదకి వచ్చి గదికి తాళం వేన్తున్నాడు అతడి ముందు తన చిన్న పిల్లలా మిగిలిపోకూడదని కోవం! “నర్లైండమ్యా! పెద్దమ్మాయిగోరే లెండి! మనోరమగోరంటాను!' అంటూ పాలచెంబులో బురుగుల్లా గుబురు మీసాల చాటున గురగుర నవ్వేడు. మనోరమ కావలా కాస్తే వెంకడి పాల వ్యాపారం దివ్యంగా సాగుతుంది. ఆ నంగ్రతి వాడికి తెల్పు కనుకనే మనోరమని “మంచి పిల్లగా పొగడ్తుంటాడు. పాణి వీధి మెట్టు దిగుతూ చిన్నగా నవ్వినట్టు అనుమానం కల్గింది మనోరమకి! '“నరిగ్గా ఆ నవ్వే... “ఫలానా” సినిమూలో కారున్న గొప్పింటి పిల్లాడు బీదపిల్లని మనసారా _పేమించి నవ్వేడు ళా ళు అదేదో కథలో ఆదర్శవంతుడై న యువకుడు నయా పైసా తీనుకోకుండా సామాన్యుల పిల్లని పెళ్ళి చేనుకుందుకు ఒవ్పుకుని చిరునవ్వు నవ్వెట్ట, నరిగ్గా ఇలాంటి నవ్వే ఆయ్యుంటుంది. ర్‌4

అదేంటమ్మా? గిన్నె నరిగా వట్టుకోండి! పాలు ఎట్టాపొయ్యాలీ? = వెంకడు పాలు పోన్తున్నట్టుకూడా గమనించలేక్‌ పోయింది.

మిగిలిన నాల్లు వాటాల్లో వాళ్ళు జానికమ్మ గారితో పాటు పోయించుకున్నారు. పాణి వీధి మలువు తిరుగుతూ వుంటే ఆ పిల దృష్టి అటే వుండిపోయింది. ల

|

ఆ మర్నాడు సాయంథతం జొనకమ్మగారు వెంకడు వచ్చే వేళక్రి తనే ముందు గిన్నె వుచ్చుకుని వచ్చిందిః

కన్నెపిల్ల మనను కలల్లో ఉంశే పాలల్లో నీళ్ళు కలిపి, వెంకడి వ్యాపారం బాగువడవచ్చు గానీ జానికమ్మ్యుకేం జరుగుతుందీ, చాలి చాలనీ జీతం రాళ్ళతో తీరితీరని ఆశలతో ఆరువాటాలున్న మండువా లోగిట్లో గుట్టుగా జీవితం వెళ్ళబుచ్చుతున్న జానికమ్మకి-__ మనోరమని నమ్ముకోడం ఇష్టం లేక -వనులన్నీ గబగబా ముగించుకుని వెంకడు వచ్చే వేళకి అరుగు మీదకి చేరింది:

“అమ్మా మనూ! పాలు చూడ్డానికి జానికమ్మ త్తయ్య వెళ్లారు గనుక-ఈ కాన్త బియ్యం కడిగియ్యమ్యా”-అని తల్లి వని వురమా యించటంతో, మనోరమ క న్నెమనను గిలగిల లాకిపోయింది. మళ్లి రెక్కలాంటి తెల్ల వాయిల్‌ ఓణీ వేనుకుని, నల్ల లేనున్న గులాబి వూల వరికిణీ కట్టుకుని, మల్లు జాకెట్టు తొడుగుకుని-జానెడు పొడుగు మల్తెదండ తల్లో తురుముకున్నది,

క్‌ ర.

పాలవాడొచ్చే వేళకి-పాణి గదిలో “మేకప్‌' అయ్యే వేళకి-తను వీధి అరుగుమీద నిల్చోవాఠఅని ఎంతో ఆరాటపడింది.

తీరా ఆ జానికమ్మ పానకంలో వుడకలా తయా రంది,

అనలు ఆ రోజు చదివిన నవలలో -ఉ క్తేజం, ఉత్సాహం పొంగి వున్నాయి కాలేజీలో తన క్లాను మేట్సు అవున్తకం కావాలని ఎంతలా మీద వడ్డా, తను పూర్తిగా చదివితేగాని ఇవ్వలేదు. ఎంత రనవ త్తర

ర్‌5్‌

మైన నంఘటనలో! తనకి నవల చదువుతున్నట్టు అనిపించనేకేదు. తను పొారోయిన్‌ అయితే పాణి హపిరో._మధ్య తరగతి కటుంఒం౦లో కష్టాలు, కలతలు చూడలేని-దయార్ద్ర హృదయుడు పాణి -బో₹డు ఆసీ, లంకంత మేడ, వీనయవీధేయతలు గల సేవఎకిలు 'ఉండే ఉంటేరు. అయితేనేం? ఏ శకుని మామలాంటివాడో తమ పిల్ల నిచ్చి చేసి ఆస్తి కాజేద్దామనే ఉద్దేశంతో కాపువేసి వుంటారు. అలాంటిపిల్లా వాళ్ళ పెద్దల గుణాలూ, నచ్చక ఇలా ఈ రూములో ఉద్యోగం చేను కుంటున్నాడు. ఆ తరవాత శన చూవుఎ కలిపి-మననులు నిలిపి ఒక టైపోయే తరుణం వన్తుంది గదా

“ఛీ! వెధవ బియ్యం ఎ్యరగా కంకర రాళ్ళలా వున్నాయి. కడుగుతూ ఉం పే చేతులు నొప్పి వుక్తునున్నాయి చవకగదా అని నాన్న ఈ బియ్యం తెచ్చి వడేస్తారు. ఈ బియ్యం అన్నమా పేమిటీ? చవకగా వున్న ఏ వన్తువైనా కొంటారు కట్నం తక్కువై తే పెళ్ళి కొడుకు ఎలా వున్నా కొనేస్తారు అందుకే తనకి భయం వేస్తోంది ఈ మధ్య ఆన్తమానం అమ్యా-నాన్న పెళ్ళి నంబంధాల విషయమే మాట్లాడుకుంటున్నారు. ఏ చౌక డిపోలో వన్తువులాగో ఓ పెళ్ళి కొడుకని లాక్కొచ్చి నన్ను వెంటిచ్చి వం పేస్తారు కాబోలు. అవ్పుడు తను ఏడ్చి ఎదురు తిరిగినా, నాన్న ఊరుకోడు. తన పేదరికం, బాధలు, బాధ్యతలు చెవుకొచ్చి ఈ పెళ్లి కెలాగైనా ఒవ్పుకొని తన వరువు కాపాడమంటాడు. అవ్పుడు పాణి ఏం చేసొాడూ?” అనే ఊఈవా కలిగేనరికి బియ్యం గిన్నె వంటింట్లో వడేసి పాలగిన్నె చేత పట్టుకుని అరుగుమీదికి వచ్చింది.

ఛ! ఛ! పాణి గదికి కాళం వుంది: అతను వీధిలో మూల మలువు దగ్గర వున్నాడు. వెంకడు పాలుపోన్తున్నాడు అందరికీ! ఆ రోజు వెంకడికీ బాధగానే వుంది, ఒక్క చుక్క నీళ్ళ కలవకుండా కాపలా కాసింది జానికమ్మ. అవిడ బైన వాడికి మవో గ్నురుగా ఉంది.

ర5్‌6

మనోరమ చాలా కోవంగా వుండి! 'అనలు ఈ మధ్య జాని కవ్యాని చూస్తే అరికాలి మంట నెత్తికి వస్తోంది, పకి వివయానికీ ఆవిడ జ్యాగత నేర్చుకుంది పాలల్లో నాల్గు నిళ్ళ చుక్కలు కలిగ ఇంతట్లో ఈవిడ కట్టబోతున్న మేడ ఒరిగిపోతుందా? వెధవ కావలా కొయక్‌ పోతేనేం? పావం పాణి ఎంతలా చూసి ఉంటాడో తనకోనం? మౌనంగా అతను చూసే చూవులో ళతకోటి అర్ధాలు, అనంతకోటి రాయిజారాలు తనకి అందజేస్తాడు. వద్ధినిమిదేళ్ళ కన్యకి తెలియవూ”- తవకోనం అతను ఎంతగా కళ్ళతో వెతుకుతాడో కూడా తెలును ఒక్క క్షణం తన రాక ఆలన్యం అలయుతే ఆ కళ్ళల్లో ఎంత గుబులు నింవు కుంటాడో?-కాని ఇవేళ ఈ జానికమ్మ అడ్డు తగిలింది. పావం పాణి వీళ్ళంతా చూస్తారని వెళ్ళిపోయి ఉంటాడు.

పాల గిన్నె చేతిలో ఉన్నా-చూవులు వానికమ్యని మింగేలా వున్నాయి. “ఇవాళ మీకు పాలు చిక్కగా కనిః న్తున్నాయా ఆత్తయ్య గారూ ?*'-అన్నది కోపాన్ని నొక్కి పెష్టాకుని.

“ఉన్నాయో లేదో చూడు తెలున్తుంది! అయినా ఎవరి జా్యగతల్లో వాస వుండాల్సిందే మనోరమా!- ఇంకొకరిని మాట అనడం ఎందు కులే!' అని అవిడ ఇంట్లోకి వినవిసానడిచింది

మనోరమ మూతి తివుకుంది.

వెంకడు వళ్ళు వటపటలాడించాడు.

ఆ రోజు జానికమ్య మీద-వాళ్ళిద్దరికి కోవంగానే వుంది.

ఎలాగైనా పాణి “తనవాడే' ఎందుకు అనవనర (వనం గాలు అని నరిపెట్టుకుంది-మనోరమ,

ఆరువాటాల కావరాల్లో-పంపు నీళ్ళ దగ్గర, బాత్‌రూమ్‌ దగ్గర, లైటు బిల్లున్ని గురించి ఉమ్మడి వాటాలో కనువు వూడ్చే వనిమనిషి కోనం-ఎపవ్పుడో ఒకవ్చుడు ఏదానికో గల్హంతులు వాదోవవాదాలు

57

జరుగుతూనే వుంటాయి. రెండు కుటుంబాల మధ్య పొరపొచ్చాలు లేకుండా వుండటం హర్ష దాయక మే గానీ ఆరుకుటుంబాలు, అందు లోనూ మధ్య తరగతి కుటుంబాలై ఉం పే-చెప్పుకొనక్కరలేదు సినిమా చూసి వచ్చి మన్నాడు పంపుతగ్గర ఈవి వేన్తూ మూడో ఇంటివాటాలో కొత్త కోడల్ని చూసే కు్యురకుంక ఒకడుంకే. చవక బారు సెక్సు పుస్తకాలు చదివి మండువా లోగిల్లో *జోక్చు” పేరుమీద అవాకులు చవాకులు పేలే రకాలు కొందరు, నవలలు కధలు చదివి, అందని పళ్ళ కోనం అగరులు చాన్తూ రెక్కలు ఉంపే పైకి ఎగిరి పోదామనుకునే కన్నెపిల్లలకి మానసిక ఆరో గ్యాన్ని పెంపొందించ గల పరిసితులు బహు తక్కువ- అందమైన సాయం(త్రాలు మబ్బులు పట్టిన మధ్యాహ్నాలు కొన్ని జరిగిపోయాక , ఒకరోజు మండువా లోగిల్లో అమ్మలక్కలు అంతా ముచ్చటించుకున్ననమయంలో కన్నెపిల్లలు, వాళ్ళ పెళ్ళిళ్ళు కట్నాలు విషయం దొర్లింది.

*మా మనోరమకి ఈ నంవత్సరం ఎలాగెనా పెళ్లి చేసేయా లకునుకుంటున్నాం!' అన్నది మనోరీమ తలి."

శ్‌ యం

ఏదైనా కావల్సింది వుండదా? లేకపోతే పరాయి నంబంధమే చూడాలా?” మరొక ఇల్లాలి ఆరా,

“అః కావల్సిన వాళ్ళు లేరమ్మా; పె వాళ్ళనే చూడాలి.”

అయితే తిప్పలే: ఆడపిల్ల పెళ్ళి చేస్తే అడుక్కుతినే గతి వశే రోజులు --ఏమ్మాతం ధరకి నిలవాలనుకుంటున్నారు”'.- ఇంకొక మత్తెదు ముందుకు వంగి అడిగింది.

“ఏం చెప్పును? మా అదృష్టం...దాని అదృష్టం బాగుంపే అవ్వుల పొలవకుండా ఐదువేలలొ కానిద్దామని ఉంది!" ఎంతో నిజా యిత్రీగా మాట్లాడుకున్న తలి మీద-__మనోరమకి చిరాకు, కోవం కలిగాయి; గదిలోనుంచి బయటికి వచ్చి అరుద్దామనుకుంది గాని అంతలోనే న్నిగహించుకుని చిన్నగా నవ్వుకుంది.

58

ఆ నవ్వులో ఏటూ ఎలథతన్‌లో నెగ్గబోతున్న (పెనిడెంట్‌ గారి రీవి నిండి వుంది: మనోరమకి ఆంత ధీమా వుంది.

మరొక నాలుగు రోజులు తర్వాత నిజంగానే పెళ్ళివారు చూడ్డా నికి వన్తున్నారని తెలియగానే మనోరమకి గుండె దడదడలాడింది' "పెగా వాళ్ళు కట్నం ద్‌గ్గర ఎక్కువ వట్టింవు చూపించరుట. ఆని తెలియగానే 'చౌకబేరవు మునలి మొగుడా" అని భయవడింది. ఆ తర్వాత పేదరికవు గుమాస్తా కు్యరాడని తెలునుకుని ఒళ్ళు మండా తిట్టుకుంది ఇంక ఉపేక్ష వనికిరాదని చేయవలసిన సావన కార్యా అన్నీ ఆలోచించింది.

ఏ నవలలో...ఏ హిరోయిన్‌ ఎలా చేసిందో నెమరు వేను కుంది. ఆ రాత్రి అందరూ పడుకున్నాక మెల్లగా లేచి వీధి తలువు తీసి దగ్గరగా వేసి పాణి గది తలువు త్వంది.

“ఎవరూ?” అని, తెరబిన తలు..లో నుంచి లోవలికి వనున్న మనోరమని చూసి ఆశళ్చర్యపోయి--'మీరా!' అన్నాడు.

“ఇష్‌ మెల్లగా! ముంచు తలువు వెయ్యండి" అన్నది.

పాణి తలువు దగ్గరికి నొక్కి 'ఎమిటిది? ఎందుకు వచ్చారు ఇలా? అన్నాడు. అతనికి అశ్చర్యం కన్నా భయం ఎక్కువగా వుంది మనోరమ పాణిని ఒకసారి నునిశితంగా చూసి--తలవంచు కుని బెవృ్రటం మొదలెట్టింది.

““పాణిగారూ! తెలియనట్టు నటించకండి-మీ మనను నాకు తెలును! నా మనను మీకూ తెలును. ఎన్నాళ్ళిలా మూగ చూవులు చూన్తూ కాలక్షేవం చేస్తాం? నమయం మించిపోతోంది. రేవు నన్న చూడ్డానికి ఎవరో వస్తారు!ాకానీ నా మనన్సు ఎవడో మీకు అంకితమై పోయింది. ఇక నన్ను కాపాడుకోవలసిన బాధ్యత మీడే. వెంటనే రేవు మీరు మానాన్నకి చెప్పేయండి: రేదా ఈ రాాతే మనం

59"

“ ఇక్కడ్నించి వెళ్ళి పోవాలి. ఎంచెయ్యాలో మీరే చెప్పండి" అని తల ఎతి చూసింది.

అనుకోకుండా పడిన వానలో తడిసి చలికి వణికినట్టు-పాణి రెండు నిముషాలు విషయం అర్ధంగాక అయోమయంలో కొట్టుకుని ఆ తర్వాత మెల్లగా అనలు నంగతి బోధపడ్డాక-చిన్నగా నవ్వుకుని ఆ పిల్లని జాలిగా చూసేడు,

“చూడు మనోరమా, ఈ ర్యాశి మనం ఇలా మాట్టాడుకోడం ఎవరి కంటైనా పడితే బాగుండదు రేవు నేను అన్ని విషయాలు నీకు తెలియ చేస్తాను. రేవు పెళ్ళివారు సాయంత్రం వచ్చేలోగానే నీకు నవిన్తరంగా అన్ని నంగతులూ తెలియజేసాను. ఇంక నువ్విప్పుడు వెళ్లిపోః అని ఆ అమ్మాయిని బయటికి వఠపించి తలువు వేనుకు న్నాడు

అ తర్వాత మనోరమ తమ వాటాలోకి వచ్చి వహోయిగా నిద పోయింది. తెల్లవారిన తరువాత కాలేజీ మానేసి ఇంటివట్లునే తల్లికి

టబ ళం వనుల్లో సాయం చేన్తూ పాణి వంపే కబురుకోనం ఎదురు చూసోంది. చాలా అ్యత్రుతగా తిరుగుతోంది.

మధ్యాహ్నం మూడు గంటల నమయంలో- తంగడీ తనని పిలిచి నెమ్మదిగా అడిగేడు- “ఎమ్మా! నువ్వు ర్యాతి పాణి గదికి వెళ్ళావా?

ఒక్కసారి గుండె రుల్లుమన్నా పాణి అంకా చెప్పే వుంటా డనీ, ఎటూ తనకు అతనితో వివాహం జరిగేదేననీ.కనుక భయం అనవనరమునుకునీ ధైర్యం తెచ్చుకుంది.

ఆయన అంకా మీతో చెప్పారా?" ఆని త్రీరుగు (వళ్నవేసీంది.

ః కంతా చెప్పాడు పదివేలు కట్నం ఇయ్యగలిగితే మీ

అమ్మాయి నుత్గుందుకు నాకేం అభ్యంతరం లేదన్నాడు. లేకపోతే

పిల్లని జాగ్రత్తలో వుంచండి అమాయకురాలు. ఏమీ తెలియదు. 60

ర్మాశ్రివూట అలా ఎవరి గదిలో కైనా వెళితే ఎమవుతోందో తెలియని వెరి పిల్ల అన్నాడు అనుభవం లేని వసి మనన్సు, ఆనవనరంలగా జీవితాన్ని పాడు చేనుకోవద్దని బోధ చేయమన్నాడు. ఆతను ఉత్తమో త్రముడు గనుక ఈ విషయాలన్నీ నాకు రహన్యలగా చెప్పి వది మందిలో నా వరువు కాపాడేడు!-- ఇదిగో నీకు ఈ ఉత్తరం ఇచ్చి చదవమని చెప్పాడు.” అని జేబులో నుంచి ఓకాగితం మడత విప్పి కూతురు ముథానికి కొట్టి, కోపంగా బయటికి వెళిపోయాడు.

కొయ్యబారుతున్న మనోరమ తెప్పరిల్లుకుని-ఉత్వరరి ఆత్రంగా చదివింది. అ ఉత్తరం అనలు పాణి రాసిందికాదు. పాణికి వాళ్ళ నాన్న రాసిన ఉత్తరం,

చి॥పాణిని ఆశీర్వదించి మీ నాన్న (వాయునది.

నువ్వు చూసి వచ్చిన నంబంధం నిశ్చయం చేయాలను కున్నాను నువ్వు కోరిన (వకారమే వాళ్ళు పదివేలు కట్నం ఇచ్చి లాంచ్‌నాలు జరవడానికి ఓవుకున్నారు పావం వాళ్ళకది కష్టమే అయినా-మన మేమి చేయగలం?

మధ్య తరగతి కుటుంబాల్లో ఈ రకమైన ఇబ్బందులు తవ్చవుః నీకిచ్చే కట్నంతో - పెద్ద చెల్లాయి పెళ్ళి చేయాలిగదా?-నరే నువ్వు నెలా నెలా'వంపించే డబ్బుతో ఇంటిమీద అన్ను క్తిర్చేన్తున్నాను అమ్మకి ఈ మధ్య కులాసొగానే వుంటోంది బావగారి అలక తీర్చటానికి మొన్ననే బట్టల కొట్లో కాతాలో రాయించి రెండు నూట్లకి వంపించేను తమ్ముడి చడువు ఏదో సాగుతోంది చిన్న చెల్లాయిని వ వేటుగా హీందీ పరీక్షకు వంపిన్తున్నాను. నువ్వు వీలు చూచుకుని మరొక సారి వస్తే లగ్న నిశృయం చేనుకుందా౦. చా

మీనాన్న

ఆ ఉత్తరం (కింద రెండు ముక్కలు పాణి న్వహన్త 0౦తో

మనోరమకి (వా సేడు. 61

*“మనోరమాః మానాన్నరాసిన ఉత్తరం చదివేవుగదూ? మా ఇంటి వరిస్థితులు ఆర్థమయా్యాయా ?- మనమంకా ఒకే వడవలో (వయాణం చేన్తున్న నమాన వ్యక్తులం. రంగుల కలలు కనడం తేలిక! కానీ అవి జరగడం చాలా కష్టం. జీవితం వేరు. కధ్రలు వేరు మానసికంగా మనిషి ఎదగడానికి అనుభవాలే గొప్ప ఫారాలు. పెళ్ళివారు వచ్చే వేళకి చక్కగా ముస్తాబె-పిల్లాణ్ణి మెప్పించు-అ తర్వాత మంచి గృహి జిగా పేరు తెచ్చుకో?

ఇట్లు సీ మంచి కోరే పాణి అనుకోకుండా రెండు కన్నీటి చుక్కలు రాలి ఆ ఉతరం మీద నడ్డాయి. తర్వాత మనోరమ “పెళ్ళి చూవులకి సిద్దమైంది 62

“దారు లు? (యువ మాన వథికలో 1884నం॥లో ఈ కథ (ప్రచురించబడినది).

వరండాలో చివరగా ఓ చిన్న స్టూలుమీద కూర్చుని వుందిఆమె! భూజాలనిండుగా కొంగు బిగించుకున్నా మనసు నిండా కొండంత దిగులు కళ్ళనిండా గుబులు నింపుకొని నిముషనిముషానికి, సన్నగా నిట్టూరుస్తూ _నుదుట పేర్కుంటున్న చిరుచెమటల్ని కొంగుతో తుడుచుకుంటోంది.

ఆ వీధిలో రోడ్డుకవతల నగం ఎండి కొమ్మలు నరికిన తుమ్మ చెట్టుమీద-కొన్ని కాకులు అదేవనిగా అరున్తున్నాయి. కొన్ని రెక్కలు వివ్వుకుని టవటవ కొట్టుకుంటుం పే మరికొన్ని కిందకీ పెకీ ఎగురుతూ (శుతి కలువుతున్నాయి!

పావుగంట (కితం-ఓ కాకి రెండుసార్డు అరిచింది! ఐదునిముషాఆ తరువాత మరో నాల్గు కాకులు- గబగబా వచ్చి టెలి్యగావు తీగమీద వాలేయిః నరిగ్గా మఠో ఐదునిముషాల్లో-అరడజను కాకులు తుమ్మ చెట్టు కొమ్మల్లో దూరి. గొంతు కలిపేయి. టబ రా 63

ఇవుడవన్నీ మూకుమ్మడిగా గోలచేన్తున్నాయి. వాటన్నిటి చూవు చెట్టు కిందవున్న చెత్తకుండీ పక్కన ఓ చచ్చివడున్నట్టున్న విదార్థం"” మీదే వుంది.

నిర్మాను ష్యంగా- నిశబ్దంగా వున్న ఆ వీధిలో ఆ కాకుల గోల తప్ప మరేమీ వినిపించటం లేదు--

వరండాలోని ఆమె-తల తిప్పి అటుచూసింది. అమెకూర్చున వరండా నుంచి కొద్దిగా పక్కగావున్న అ తుమ్మచెట్టుమీద కాకులు మరింతగా రెచ్చి పోతున్నాయి.

వినుగ్గా - భరించలేనట్టుగా కళ్ళు మూనుకుని మళ్ళీ తెరిచింది- అప్పుడు పావుతక్కువ రెండు కవోసోంది నమయం

నరిగ్గా అప్పుడే లోపల గుమ్మంలో నుంచి 'ఓతల' బయటకి

చూసి మళ్ళీ లోపలికి తప్పుకుంది ఆ తల తాలూకు రెండుకళ్ళు-ఆమె ను నూటిగా చూసేయిః -

ఆమె చిన్నగా నిశ్వసించుకుంది!

వాచీ చూనుకుంది- అవ్పుడే తనువచ్చి అరగంట దాటింది ఈ

అరగంటలో తన అనుభవాన్ని గురుచేనుక ంది.

బన్ను దిగి ఎ(డ్రను చూనుకుంటూ రెండు మెటున్‌ బజార్లు

నాలుగైదు చిన్న నందూలు దాటి ఈ వీధిలోకివచ్చి గేటు తీనుకుని లోపలికి వచ్చింది. లోవల్నుండి ఓ పెద్దమనిషి వరండాలోకి వచ్చి “ఎవరు కావాలీ? అని అడిగేడు

తను చెప్పింది- '“రఘ్యుపసాద్‌గారు వుండేది ఇక్కడేనా? వారి "కోనం 'హె(దాజాదు నుండి వచ్చాను-?

ఆ పెద్దమనిషి పైనుంచి కిందకీ. కిందనుంచి పెకీ చూసి, కనుబొమ్మలు పెకి ల్తేసి- “వో! ఆలాగ? వాడితో ఏమీట్రి వనీ?” అనడిగేడు.

64

తను వెంటనే చెవ్పలేకపోయింది. అయినా రఘుతో తప్ప తనకి ఎవరితోటీ వరిచయం లేదు-కొత్త వ్యక్తులతో తన వ్యక్తిగత విషయం ఎలా చెప్పగలదు? సిగ్గుగా బిడియంగా అనిపించి. “వారు లేరా?” అన్నది.

“ఏం? వాడితో కానీ చెవ్చకూడనిదా? నేను వాడి మేనమామనిః వర్వాలేదు చెవ్పవచ్చును.? అన్నాడా పెద్దమనిషి- ఆ మాటతీరులో వినిపించిన వ్యంగ్యం, హేళన-తనకి చురుక్‌ మంది. మనను గాయ వడింది గి్యరున వెనక్కి తిరిగి వెళ్ళిపోదామనుకుంది. కాని అతికష్టం మీద నిగపాంచుకుని-తన ఆవనరాన్ని గుర్తు చేనుకుని-చిన్న నవ్వు నవ్వి - 'ఇంతకీ వారు ఇంట్లో లేరా? మీరు మేనమామగారా |! నమస్కారం!” రెండు చేతులు జోడించింది.

(వతి నమస్కారం చెవ్చలేదు నరికదా-వినురుగా ఇంట్లో కెళ్ళి పోయాడు! ఏంచేయాలో తోచక-రెండు నిముషాలు తటస్థంగా నిలబడి పోయింది తను. ఆపుడు లో వల్నుంచి ఓ అమ్మాయి నరిగ్గా తన వయన్ఫుదే-అం కే ఇరవై జ ఇరువై ఐదు నంవత్సరాల మధ్యలోవున్న అమ్మాయి బయటకి వచ్చింది.

"ఎవరండీ? ఎవరు కావాలీ?'

నేను హైైదావొదు నుంచి వచ్చానమ్యాః రఘు (ప్రసాడు వున్నారా? వారితో మాట్లాడాలి!

“మా అన్నయ్యతో మీకేం వనండీ?' అని నిలదీసింది

“అం కే._రఘుగారి చెల్లెలా మీరు నమస్కారం!

“నమస్కారం! అవును రఘు మా అన్నయ్యే' హైదాబాదు నుంచి మా అన్నయ్యకోనం వచ్చారా? ఎందుకు” వాడెలా తెలును?” ఆ అమ్మాయి కళ్ళలో అక్చర్యమో-అనుచూనిమో తెలియని భావం తొంగి చూసింది.

తను మళ్ళీ చిన్నగా నవ్వి-మీ అన్నయ్య మా అఫీనులోనే వని

65

చేసేవారు. మాకు బాగా (ఫెండ్‌! వారితో కొద్దిగా పనుండి వచ్చాను- ళా

“అదే ఏం వనో చెప్పండి! వాడు వచ్చాక చెపాను, ఊవ్మో లేడుఎా'

“అయ్యో ఊళ్ళోనే లేరా? ఏ ఊరు వెళ్ళేరు? ఎవ్వుడువసారు?' తను ఆ శకణంలో హకాశురాలై పోయింది.

అ అమ్మాయి అదోలా చూసి “ఇంట్లో అడిగి చెప్తాను” అంటు గ్మిరున ఇంట్లో కెళ్ళి పోయింది. పది నిముషాల తర్వాత బయటికి వచ్చిలది. అంత సేపు తను వరండా మెట్టమీదే నిలబడిపోయింది!

మా అన్నయ్య ఈ 60డు గంటల ట్రనులో వస్తాట్టః మరి వుంటారా?”

“వుంటాను” అని తను అన్నాక “అక్కడ కూర్చోండి అంటూ ఇదిగో ఈ న్గూలు చూపించి లోవలికి వెళ్ళిపోయింది.

తను-అదే మహాభాగ్యంగా భావించి కూర్చుండిపోయింది మననంళకా చికాకుగా వుంది. (బతుకంతా శూన్యంగా కనిపిస్తోంది!!

తనకి ఉద్యోగం వుంది. తన కాళ్ళ మీద తను (బ్రతకగల ధైర్యం వుంది. వరువుగా మర్యాదగా జీవించాలనే ఆకాంక్ష వుంది? ఎవ్పటికీ తనలోని నంస్కారం, నిలబెట్టుకోవాలనే తవన వుంది నీతికి నిజాయితికీ కట్టుబడి వుండాలన్న తలంవు వుంది. గొప్ప వనులేమీ చేయలేకపోయినా కనీనం మనిషి స్తాయి నుంచి దిగజారిపోకూడదన్న మంచి మనను వుంది! క

కానీ ఏం లాభం??

నమన్యల ముడిలో చిక్కుకుంది, తను! ఆ ముడి జాాగతగా వివ్వుకోకపోతే_తను అగాధంలో వడిపోతుంది! ఆందుశే ఆలన్యలి చేయకుండా ఇలా రఘుని వెతుక్కుంటూ వచ్చింది! న్వయంగా

66

రఘుతో మాట్లాడాలి కానీ-తనకి వరిచయంలేని అతని కుటుంబీకులతో ఏమని చెప్పుంది?-

అయినా వీళ్ళ ధోరణి చూస్తే-ఏమిటో బాధగా వుంది: తను ఇక్కడ కూర్చున్న ఈ అరగంట సేవట్లో-ఎదురుగా వచ్చి ఎవరూ వల్కరించలేదు నరికదా బయటికి వెళ్తూ ఒకసారి, లోవలికి పోతూ ఒకసొరి-తల మ్మాతం బయటికి పెట్టి ఒకసారి-చూన్తున్నారు. నోరు విడిచి మంచి నీళ్ళు కావాఆని తను అడిగేదాకా కనీనవు మర్యాద కూడా. చేయలేదు. గ్లానుడు నీళ్ళు తాగేక 'థర్వాలేదు చ్దగానే వున్నాయి' అనుకుంది-అవి తాగి అవ్వుడే - చాలా సేఫైంది. మళ్ళీ దాహం వేన్తున్నా అడిగే ధర్యం లేక గుటకలు (మింగుతూ-రఘు కోనం ఎదురుచూన్తూ కూర్చుంది ఆమె.

ఈ అరగంట నుంచి ఇంటిలోపల చాలా ఫార్ఫులు జరుగు తున్నాయి-ఆ ఇంటి పెద్దావిడైన, రఘు త క్లి-కళ్ళనీళ్ళు కారున్తూ- నన్ననన్నగా గొణుక్కుంటోంది-

“పెద్దకొడుకు, ఇంటిని ఆదుకొవల్సిన వాడు-ఇలా తన దారి తను చూనుకుం కే-మా గతేంకానూ? ఇలా కొంపముంచుతాడనుకో అతేదు-నేను ఇవుడేం చేయనూ'?

“ఊరుకో అక్కయ్యా' అలా కొంన మునగనిస్తామేమిటి?రఘు వచ్చాక బీవా ప్లేద్దాం:" అని ఓదారున్తూ భుజం రాస్తోంది ఆవిడకి న్వయాన చెల్లెలైన మరొకావిడ

“ఎంత బరెతిగించింది కాకపోతే-ఇలా ఇంటికే వనుందా? నేను ఎన్నాళ్ళనుంచో అనుకుంటూనేవున్నాను. ఎవ్వుడు పెళ్ళిమాటఎత్తినా- వీడు “ఇప్పడే వద్దు ఇవ్వుడేవద్దు-అని దా శేన్తుం పే-ఇలాంటిదె మైనా జరిగిందేమో అని అనుమానవడుతూనే వున్నాను, వెధవ ఆడపిల్లలు! మరీ పెటేగిపోతున్నారు! కట్నా9 బాధలు లేకుండా-ఇలా మగపి ల్రల మీద వల విసిరి-లో బరుచుకుంటున్నారు. ఇలాంటివాళ్ళు రేపు మరొక డితో వెళ్ళిపోరని నమ్మక మేమిటి? దాని తన్లి తండడ్రులకి బుద్ధి

67

వుండొద్దూ? పెళ్ళి చేయలేకపోతే బతుకుతెరువుకి ఉద్యోగం చేను కుంటూనే వుందిగదా? అలాజీవితం గడువుకోక -మంచి పిల్లాణ్ణి చూసి ఇలా మాయలో వడేన్తుందా? గుళ్ళో చేనుకున్నారో-రిజిష్టర్‌ మ్యారేజ్‌ చేనుకున్నారో?- “ఆయినా ఒక మాట చెల్లెమ్మా! అని మరింత రహన్యంగా- “మన రఘుకి దాని మోజు తీరిపోయినట్టుందిలే-లేకపో తే ఇక్కడికి (ట్రాన్స్‌ఫరై వచ్చాక ఈ నెల్లాళ్ళనుంచి పెళ్ళిమాట ఎత్తితే వినుక్షోటం అేదు-అందుచేత ఏం భయపడక్కర్లేదు-దాన్ని వదిలించుకునే పద్ధతి నేను చెప్తా గదా? ఏడవకు ఊరుకో! -.అంటూ అభయం ఇన్తున్నాడు, ఆవిడ) అన్నయ్య! ఒక వేళ అన్నయ్య - అవతలవున్న ఆ అమ్యాయిని _ వదినగా స్వీక తిస్తే-తనకి కట్నం ఇచ్చి పెళ్ళి ఎలా చేయగలడూ? వాడు కట్నం తీసుకుని చేనుకుంకటే కదా తనకి మళ్ళీ ఘనంగా కట్నంయిచ్చి పెళ్ళి చేయగల స్థోమక్తు వన్తుంది-లేకపోతీ తనకి పెళ్ళిలా అవుతుంది తనకి పెద్ద చదువు-ఉద్యోగం కూడా లేవు: ఇక తనకి పెశ్ళెవ్పటికి అవుతుందీ? అని రఘు చెల్లెలు దిగులుగా కూర్చుంది- మూల మఠిచలలో _ముక్కుతూనే రఘు బామ్మ - యధాళకి గొణుగుతోంది- న “ఏమిటో! నా కొడుకే (బతికివుం పే ఈ రఘుగాడు ఇలాంటి ఆ(ప్రాచ్యవు పని చేస్తాడా? దిక్కుమాలిన _పేమలు- పెళ్ళిళ్ళు: కులం మతం-అన్నీ (భష్టత్వం అయిపోతున్నాయి! దానిది ఏ వర్ణమో” ఏం పాడో? దాన్న కొంపలో తెచ్చిపెస్తే నేను _బతకలేనే కోడలా? ఈ (ప్రాణం ఇంక నిలవదు-'అంటూ గుండెలమీద రానుకుంది. “నువ్వూరుకో బామ్మా! మామయ్య రానిస్తాడేమిటీ? ఎక్కువగా మాట్లాడకు ఆయానం వన్తుంది. మందు అయిపోయింది కూడా! అన్నయ్య వచ్చి తెచ్చేదాక ఆగాల్సిందే! అని టెన్తుక్లాను చదువు 68

తున్న రెండో మనుమడు బామ్యని గదమాయించి = తనను మందు తెమ్మని చెవ్పకుండా ముందే హద్దులో వుంచేడు!

అరగంట సేవు ఇలా లోవలిగదిలో రహన్యఅగా తిట్టకోడాలు- విమర్శలు-తర్జనభర్ణ్దనలు నానా భంగిమల్లో జరి గిపోతున్నట్టుఏమా(తం తెలియని. బయటి వరండాలో అమె-రఘు నిరీక్షణలో- తన నవా నాన్ని పరీక్షీంచుకుంటూ చూవులన్నీ గేటుమీదే నిల్చివుంచింది.

మరొక పొవుగంట దాటిపోయి రెండెంది "సెకన్లు నిముషాలు గడిచి పోతున్నాయి. రఘు వచ్చేజాడ లేదు. ఆమెలో ఓపిక క్షీణించి పోతోంది-- లోవలివాళ్ళు బయటికి వన్తున్నారు ఓరగా ఆమెను చూసీచూడనట్టు గేటు తీనుకుని బయటికి వెళ్ళి మళ్ళీ వన్తున్నారు-

కొద్ది సేవటి తర్వాత ఆమె లేచి వరండాలో అటు ఇటు తిరు గుతూ తల తిప్పి చూసింది. ఎదురింటి కిటికీలో రెండు తలలు నిక్కి నిక్కి చూన్తున్నాయి,. చమ్హున తిలతిప్పికొని వక్కకి నడిచింది, పక్కింటి అరుగుమీద _. ఆ ఇంటి ఇల్లాలు, అమె భర్త కాళ్ళు పైకెత్తి చూన్తూ- కనిపించేరు-వెంటనే తలదించుకుని మళ్ళీవచ్చి న్టూలుమీద కూర్చుంది ఆమె-

చెట్టుమీద-- "టెల్మిగాఫ్‌శీగల మీద కాకులనంఖ్య పెరిగి పోయింది॥ అరుపులు మరీ కర్ణకరోరంగా వుంది.

అవ్చటికి నమయం రెండున్నర డాటింది!

ఆమెలో ధైర్యం- ఆళ నన్నగిల్లి పోయాయి! బహుశా రఘు ఈ రెలుకి రాడేమో అనుకుంది పోనీ ఎ ఊరు వెళ్ళేడూ--- ఓ వని మీద వెళ్ళేడో అని అడుగుదానున్నా - ఇంటి వాళ్ళెవరూ తనని లోవలికి పిలవటమే లేదు?

తనే తెగించి లోపలికి వెశే?

అవును ఇంత దూరం వచ్చి బిడియవడే ఎలా?

అవునరం తనది: అనుకుని చటుక్కున లేచింది, వివరాలన్నీ

69

అడీగి-తనను గురించి చెప్పి ఒకసారి హైదాబోదుకి రఘుని రమ్యనీ చెప్పాలి. అనుకుంటూ గుమ్మంవైవు అడుగువేసింది.-

నరిగ్గా అవ్వడే- మరొక రెండు కొత్రముఖాలు తలు వుచగ్గర నీలబడీ. తనవైవు చూన్తూ హైగలు చేనుకుంటున్నాయి కళ్ళతో!

ఇంతవరకు బయటికీ-లో పలికీ తిరిగిన ముథాల్లా లేవు అవి.

ఆమెకి ఎందుకో భయం వేసింది! వెంటనే వెనక్కి తిరిగి చూసింది! ఎదురింటి కిటికీల్లో. పక్కింటి అరుగుమీద అందరు తననే చూోన్తున్నారు.

ఒక్కసారి నిలు వెల్లా సిగ్గుతో కుంచుకుపోయిందీ ఆపము* మన నృంతో అవమానంతో నిండిపోయింది.

ఛీ! నే నెంత తొందరవడి వచ్చాను? కనీనం ఉత్తరం రాయాల్సింది. నా ఆవేదనలో ఆరాటంలో "ఏదీ తోచలేదు.. ఇంకా రఘుకి ఏదో చెప్పాలనుకోటం - పొరపాటు-వెంటనే వెళ్ళిపోవాలి. నాల్గు గంటల రైల్లో వెళ్ళిపోవాలి. స్టాటుఫారం మీదే కూర్చో వచ్చును.-_ అనుకుని “ఏమండీ నేను వెళున్నాను. బహుశా రఘు గారు ఇవాళ రారేమోలెండి.! అని లోవలికి వినిపించేలా గట్టిగా అనేసే చఠ చరా మెట్టుదిగి గేటుదిగి గేటు తీనుకుని బయట వడింది

బిలబిలలాడుతూ చీమల్లా ఇంట్లో వాళ్ళంతా వరండాలోకి వచ్చారు. . వీధిలో అల్బంత దూరంలో కొంగు నిండా కప్పుకుని గిబగటొ వెళ్తున్న ఆమెను చూసి *మంచి వనే జరిగింది. వాడు రాలేదు.” అని ఒకరం పే- “ఆబ్బో: పెద్ద వపత్మివత వేవం చూడు" అని మరొకరు- “ఆః ఎన్ని వేషాలు లేకపోతే ఇంత ధైర్యం చేనుం దని ఇంకొకరు చై

“ఎలా వచ్చిందో అలా వెళ్ళింది” అని మేనమామను నవ్వేడు- “సోనీళే మీ అక్కయ్య అదృష్టవంతురాలు, గొడవ జరగకుండా ఆ పీల్ణ తనదారిని తను పోయింది! అని పొగిడిందొకావిడ.

70

అవుడే అందరు గమనించినట్టు- “ఇదేమిటీ? ఈ కాకులగోల వివరీతంగా వుందే," అని వినుక్కున్నారు. వాళ్ళలో ఒకళ్ళు వెళ్ళి- వాటిని అదలించేరు. అయినా అవి మానలేదు అరువు - చిరాకుగా ఎక్కడివాళ్ళు అక్కడి కెళ్ళిపోయారు.

ఓ గంటన్నర తర్వాత-రఘు బ్యాగ్‌ ఊపుకుంటూ వచ్చాడు.

“అడేమి(ట్రా? ఇవ్చుడు ఏ రైలుందీ ౭) అని తెల్లబోతూ అడీ గేడు మేనమామ.

“ఇప్పుడే రైలు లేదు. నేను రెండు గంటల రైల్గ్లోనే వచ్చాను అన్నాడు రఘు బ్యాగ్‌ బల్లమీద పెట్టి---

“మరి లేటందా?

“కాదు స్టేషన్‌ దగ్గర మా (ఫెండ్‌ ౭కడు కనిపించి మాటల్లో పె స్టే సేడు-ఆలన్యమైంది. ఇంతలో సావిత్రి కనిపించింది. మళీ? ఆమెతో ఫ్రేవన్‌ ౩ ళ్ళేను?-

“సావ్మితా? అదెవ్వ(రా?' అంది తల్లి.

మంచంమీదో కూర్చుని బూటు లేనులు విన్వుకుంటూ-

“మనింటికి వచ్చి నాకోనం చూసి తిరిగి వెళ్ళిపోయినావిడ' అన్నాడు తాపీగా.

“ఆ! అయతే అది నీకు కలిపించిందన్నమాట'

“ఆ! కనిపించేరు మామయ్యా ! అది గిది అనకు వరువు మర్యాదా గల కుటుంబంలో మనిషి రాకరాక మన వూరువసే- నమయానికి నేను ఇంట్లో లేను. వెనకి రమ్మంటే రానని, తనకి చాలా అర్జెంటు వనివుందని నాలుగు గంటల రైలుకే వెళ్ళిపోతా నన్నారు. కనీనం ర్లైలువచ్చేవరకు అక్కడేవుండి ఎక్కించి వచ్చాను. మీవాళ్ళు చాలా మంచివాళ్ళు అని చెప్పేరు -- కాఫీ, టిఫిను బాగా పె స్టేరు కాబోలు! అన్నాడు నవ్వుతూ.

71

అంకా ముఖాలు చూనుకుని వేరి నవ్వు నవ్వీ ఊరుకున్నారు" “బొమ్మా! ఎలా వున్నావూ? మందు అయిపోయినట్టుంది తెస్తాలే సోయం(త్రం. నేను వెళ్ళినవని నక్సెస్‌ అయింది మామయ్యా. ఆఫీనర్‌ ఓ.కే. చేసేడు. త్వరగా (ప్రమోషన్‌ రావచ్చును నాకు. ఇక పెళ్ళి, (వయత్నాలు మొదలెట్టండి" అని బూట్లు మంచం కిందికి తోసి లేవ బోయాడు-

“ఒరే రగ్గూ ! ఇంతకీ ఆ సావిత్రి ఎవరా” అని చేయివట్టుకుని ఆపింది బామ్మ.

“ఆవిడ మా అఫీనులో పనిచేసేవారు. ఇప్పుడూ అక్కడే వున్నారనుకో. పాపం! మంచి నంబంధం అని చెప్పి తల్టితంథడులు పెళ్ళిచే సేరు. వాడూ మా అఫీనులో వాడే కానీ వట్టి తిక్క వెధవ చచ్చే అనుమానం. డబ్బు కావాలి - కాని పెళ్ళాం మగాళ్ళ మధ్య కూర్చోకూడదు, మాట్లాడ కూడదు ఎలాగ? ఉద్యోగంచేసే వీరు హద్దులు దాటకుండా వీలవుతుందా? పోసీ జాబు వదిలేస్తానన్నారు అవిడ: అబ్బో వద్దన్నాడు. పైగా తాగివచ్చి నానా బాధ పెడతాడు. అవిడకి ఎంత వోర్చో! ఏదీ చెవ్సరు. ఈ (తాష్టుడే తాగిన మైకంలో వున్నప్పుడు తను చేసే ఘనకార్యాలన్నీ చెప్పేవాడు.

“ఇప్పుడు వెధవ ఎవరో అమ్మాయిని వ స్రేడు. బాగా డబ్బుం దిట. అందుకని సావిత్రి వదిలేయాలనుకుంటున్నాడు.ని పావం ఆవిడ తల్లితం్యడులు ఈమధ్యనే ఏక్సిడెంట్‌ లో పోయేరు. అందుకని క్ష నుఖాలన్నీ మా కోలీగ్స్‌కే చెవ్చకుటుంది నన్ను అన్నయ్యలాచూనుందీ “డైవోర్స్‌ తీనుకోను నువ్వు వచ్చి ఆయనతో చెవ * అని నాతో చెవ్ప డానికి ఈ ఊరు వచ్చేరుట పోనీ వదిలేయకూడదా వెధవని అని నేను చెప్తే 'మాపావకి తండి కావాలి-నాకు భర్తణక్కర్లేకపోయినా! అన్నారు. అన్నట్టు వాళ్ళకి రెండేళ్ళ పావ వుందిళెండి. ఏమీటో పావం-. చాలా మంచావిడ. జాతక మే బాగులేదు. నరే ఒకపిరి హెదాబొదు వెళ్ళిరావాలి నేను” అంటూ లేచి - “మరి మామయ్యా సాకు (వమో

72

షన్‌ ఖాయం. ఇన్నాళ్ళూ ఆఅదుకే పెళ్ళి వాయిదా వేశేను. ఇంక నా ఆలన్యం ఏంలేదు”? అనేసి సిసవడినట్టు నవ్వేడు రఘ్సు.

*ళృభం అలాగే. వెళ్ళి స్నానంచేయి" అన్నాడు మామయ్య. రభు బాఈరూమ్‌లో స్నానం చేన్తున్నవ్పుడు వాళ్ళంతా అనుకున్నారు-

“పావం! ఆ ఇల్లాలు ఆ భర్తతో ఎలావడుతుందో : సావి్యతి పేరుకు తగిన మనివన్నమాట!'

*మ్రదే 1 వెధవగాళ్లుమ ఆడవాళ్ళని కాల్చుకు తింటుంల పే సావి (తులు, ఆననూయలు ఛరించక ఏం చేస్తారూ? అన్నది చెల్లెలు అక్కాభుజంతడుతూ -- న

“వెధవ మొగుణ్ణి తిరగజడి కొట్టరాదూ! ఉద్యోగం చేనున్నావిడ క్కూడా ఇంత పిరికితనమా” అనుకుంది రఘు చెల్లెలు.

“అయ్యో! అలాంటి పిల్ల ఈ ఇంటి కోడలై తే ఎంత అద్య షమో” అని గొణిగింది బామ్మ. ట్‌

రఘు స్నానం చేన్తూనే వున్నాడు.

వీధిలో కాకులు ఎవుడో ఎగిరిపోయాయి.

చెట్లుకించ చెత్తకుండీ పక్కనవున్న నల్లటి పదార్థాన్ని ఓకు క్క

ఉది నూనె గుడ్డ ః చచ్చిన కాకికాదు! "* లాగింది. అది నూనె గుడ్డ టీ ౪ ఈ 73

“మంచుకరిగినవేళ మవుత నవ్వింది” (ఈ కధకి 1908 సం॥తో “నవ్యసాహితీ సమితి* వారు ఉత్తమ కధగా ఎన్నిక చేసేరు, సన్మానం పొందినది, వీకారం చుటుకున్న అరచేయి కళ్ళ కదుకుని గటిగా ఆవ మంచం కిటీకీ (ప్రక్కగా ఉంటుంది. తెల్లగా తోమిన కంచు మరచెంబు దానిమీద మటిగాసు వోరించి, కిటికీలో ఆయనకి టగా న. రాతివేళ దాహంవేస్తే చేతికి అందే మరచెంబు ఎతి గడగడ నీళ్ళన్నీ (తాగేసి నిదవశ్హువరకు తలగడ కిందవున్న విననక(ర్రతో వినురుకోవటలి ఆయనకి జీర్ణించుకుపోయిన అలవాట్లు, మరీ వేనం కౌలంలో తప్పు ఆయన ఆ గదివదలి బైట వడుకోరు. ఆరుబెట గాలి ఆయన తత్వానికి నరివడదు. తనకి నరిపడని వనులు పొరపాటునెన ఆయన చేయరు. మరొకరుచేసినా నపాంచరు. ఆయన నంగతి అందరికీ తెలును, రంగనాధం మేష్టారి వట్టుదల, పంతం బడిలోనూ జరిగి తీరాల్సిందే! అయితే అన్నీ తెలునుండీ ఆయన ఇష్టానికి వ్యతిరేకంగా 74

(వవ ర్షించి ఎదురించినవాడు గర్భవాసాన వుట్టిన కొడుకే కావటం _ ఆయనకి తీరని బాధని కలిగించింది.

మనక వెలుతురులో ఎదురింటి సీతారామమ్మ వాకిట్లో పెడు తున్న ముగ్గులు, తెల్లగ మళ్లెలు వెదజల్లి నట్టు, అంతకంటే ఆందంగ _ఆమె (వకంనే నుంచున్న మనమడు రఘు బొమ్మకొంగు వటుకుని, ఆమె వంచినవుడల్లా తనూ నడుం వంచుతూ నానాఅవన్గవడటం కని పిసోంది'ఎందుకురా వెధవాయ్‌ వెళ్లి వడుకోరాదూ'కను రుకున్నది సీతా రామమ్ము కొంగు లాగుతూ వులటే చుక్కలు సకిగా కుదరటం లేదని క! వెళ్ళను. మరేమో మజ్జిగచేసి వెన్నంతా చట్టిలో దాచేసేవుగా నిన్న ఇవాళ అంకా నాకు పెట్టాల్సిందే”.

“ఓరి నీ అసాధ్యం గూల. అలాగే లేరా! వెళ్ళి మీ తాతయ్య చగ్గర వద్యాలు చెప్నించుకుంటూ వుండు. అంతలో ముగ్గులు పెట్టేసీ వస్తాను” అరచేతిలో ముగ్గు కాలిన్తూ అన్నది. *'ఉహూ...మరి తాతయ్య చుట్ట (తాగి చెప్తానన్నాడు? ముసుగు గునునూ. బామ్మ పెట్తున్న ముగ్గులు (తొక్కేన్తూవుంకే వీధి అరుగుమీదికి వచ్చిన తాతయ్య 'ఒరేయి యిలా రారా! వెధవ చుట్ట అంటుకోవడంలేదుగాని, మనం పద్యాలు చెవుకుందామురా' అన్నాడు అరుగుమీద చతికిల బడుతూ. '

మంచంమీద బాసినవక్టునుకుని కూర్చున్న రంగనాధం మేష్టారికి నేశ్రానందకరంగ వున్నది ఆ దృళ్యం. “తాతయ్య మనమడు' ఈ అనుభూతి (కొత్తగ వున్నవి. మునుపెన్నడు ఎరగని పరవశం కలిగి గిలిగింతలు పెట్లోంది కాను ఎంత మందికి చదువులు చెప్పలేదూ, డిశ్షేవన్‌లో తప్పలు రాస్తే వదేసిసార్లు రాయించటం క్టానులో అల్లరిచే స్తే ఇంపోజిషన్‌ రాసి తెమ్మనటం- పద్యాలు కంఠస్థం చేయక పోతే గోడకుర్చీలు, జవాబులు రాయకపోతే బెత్తం దెబ్బలు: ఎన్నెన్ని శిక్షలు వేసి దార్లో పెట్టలేదూ ” ఈనాడు తనదగ్గర చదువుకున్నవాళ్లు పెద్దపెద్ద వదవుల్లోవున్నా తనని ఎంత భయభక్తులతో చూస్తారని? . ..

75

అలాంటిది న్వఆత కొడుకైనవాడు తన రక్తం వంచుకుని పుట్టినవాడు (వసాదు తను ఇష్టపడకపోయినా తనని వదలి పేమించిన అమ్మా యిని చేనుకుని వెళ్ళిపోతాడా ? వాడూ ఒక కొడుకే? తల్లి ఎంత బాదవడ్డదో వాడి కఖ్కస్షేకపోయాక వాడు (బతికినా చచ్చినా ఒక పే ననిపించింది. పరాయి పిల్లలపాటి భయభక్తులు వాడికి అేకపోతే తనేనా అంత తక్కువ? 'ఫో ఇంట్లోంచి? అనే సేడు. భార్య ఎంత గోల పెట్టిందని? కాని తను కరుగలేదు పెగా ఎచున్నాడూ? 'ఇదిగో చూడు వాడు నిజంగ కొడుకే అయితే మనల్ని కాద్రని ఆ పిల్లని చేను కుందుకు పోతాడా? ఏనాటి బాకీయో అనుకో. వీళ్ళంతా మన పిల్లలే, నా శిష్యులందరూ మన బిడ్డలేనే!' అని గంభీరంగ వలుకు తున్నప్పుడు ఎదురుచెప్పే ధైర్య9లేని లక్ష్మమ్మ బాధనంతా గొంతు కలో దిగ్యమింగుకుని *నా బాధ మీకు ఆర్థంగాదు కన్నకడువు తీపి వరాయి పిల్ణలమీద ఉంటుంద్తా ? మీరుకరగలేని, కరుడు మనను కలవారు. నా అవేదన మీటు తెలునుకోలేరు అని కళ్లి కృళ్లి ఏడ్చింది.

మంచులా బిగునుకున్నారేగాని ఆవంతైనా కరగలేదు మేష్టారు. భార్యదగ్గర ఎన్నడూ కొడుకు (వస్తావన తేలేదు ఆ నోట అనోట వాళ్ళను గురించిన వార్తలు వింటున్నా ఆయనలో మార్చు రాలేదు. మనమడు వుఫ్రేడన్న వార్త వినికూడా ఆయన నిర్లి వతగానే వుండి పోవడం లక్ష్మమ్యకి క త్రిపోటుకం పే ఎక్కువే అయింది. “ఈయన మనిషి కాదు రాయి? అనుకున్నది. న్కూలు పిల్లలు-కాంపోజిషన్‌ వున్తకాలు దిద్దుకోవటం, నోట్సులు రానుకోవటం-అంతే ఆ (వవా హంలో కొట్టుకపోతు ఒకచోట భక్కున ఆగిపోయేరు. అదే అయన “రిటైర్‌” అవడం ఒక్కసారి నడుం విరిగినట్ట. విలవిల లాడిపోయేరు. “ఎక్కడలేని తీరుబడి, ఎం తోచదు. ఒంటరితనం. బావురుమంటున్న ఇంట్లో, మట్టిబొమ్మలా తనూ, భార్య !

ఎదురింటిలో కలకల లాడుతూ కొడుకులు,కోడలు, మనమలు తమ వెక్కీరిన్తున్నట్టు, జాలివడున్నట్టు,

76

“తాతయ్యా, వద్యాలు చాలుగానీ వేవమండ విరు ముఖం కడుక్కుందాం. బామ్మ అవ్వుడే మజ్జిగ “చేసేస్తోంది.”

“ఓరి పిడుగ్గా!నీ దృష్టి అంతా అపే వుందిరా?" ఒడిలోనుంచి వరిగెట్టిపోతున్న మనమజణ్ణి చూన్తూ నెరసిన మీసాలు ఊగులాడేటట్లు నవ్వుతున్న తాతయ్యని చూసి రంగనాధం మేష్టారు క్షణంపాటు మరిచిపోయేరు,

“చెంబు నీళ్ళు అరుగుమీద పెశ్తును ముఖం కడుక్కోండి కాఫీ (తాగుదురుగాని" గుమ్మం దగ్గరనుంచి కేకేసి వంటింట్లోకి వెళ్ళి పోయింది యంతంలా దినచర్యఅన్నీ చేనుకోవటం అలవాటై పోయిన లకమ్యని అలా చూన్తూ మొదటిసారిగా బాధవడ్డారు

“సీత్రారామమ్ములా మనుమడి ముద్దు ముచ్చట్లకి, అల్లర్షకి నోచుకోలేదు. '“అత్తయ్యా అనే పిలువుకి దూరమైంది. మరబొమ్ములా అ వంటింట్లో వనులు చేనుకోవటమేగాని 'మీరుండండి ఆ వని నేను చేస్తాను అనే కోడలి ఆదరణకి కరువైందిగదా! తను మ్యాతం?ఇంత కాలం న్కూలు పిల్లల, తోటివంతుళ్ళు, ఇన్స్‌ పెక్షన్‌లు ఈ గొడవ లతో కాలమే తెలియలేదు. ఇన్వుడో తన అవనరం తీరింది అందరికీ! ఏమిటో వెలితి-- బాధ ఒంటరితనం' 'తాతియ్యా” అనే మనుమడు వుండి లేనట్టు చేనుకున్నాను. రఘు ఈడే కాబోలు వాడికీ! వాడు ఇలాగే తెల్లివారకట్ల లేచి వాళ్ళమ్మ నాన్ను తాతయ్యా వద్యాలు చెవ్చమంటాడేమో? అ మునలాడు నరిగా చెపాడా? ఏదో ఆఫీనులో వనిట. ఎంతైనా వంతులు చెప్పినట్టు చెప్పగలడొ? అపన్వరాలు చెప్తే .. తల్చుకుం పేనే పాణం గిలగిల లాడుతోంది. తను ఎంత మందికి విద్యాదానం చేయలేదూ? న్వంత మనమడిని ఒడిలో కూర్చో బెట్టుకుని మనసారా ఆనందిన్తూ తన విద్యాధనాన్నంతా ఇవ్వలేక పోతున్నాను. ఊహూ వీల్లేదు వాడిని ఆలా వదిలివేయలేను. తాతయ్యా అనిపించుకుని ఒక్కసారి వీవుమీద శెక్కించుకోవాలి...' “అదేమిటీ అలా కూర్చున్నారు? మనను బాగాలేదా? ఆ నీశ్ళేమిటీ కళ్ళకి?' కాపీ

77

గాను అందిన్తూ పీటమీద దిగాలుగా కూర్చున్న భరని చూసి విన్తు బోయింది.

*“ఆ1. .ఆహ.-..ఆ ఏంలేదు, మా స్నేపాతుడు గురుకొచ్చేడు, ఆంతే! సరేగాని ఇవాళ సాయళం్యతం బన్సులో వెళ్ళి రేవు సాయం (శానికి వచ్చేస్తాను. ఉండగలవా? లేకపోతే వాళ్ళ రఘును వాడి చెల్టిని రేవంకా మనింట్లోనే ఉంచుకొ.” పంచకొనతో కళ్ళ నీచ్ళ తుడుచుకంంటు కంగారుగ అన్నారు మేష్టారు.

'నరిపోయింది. వాళ్ళు మనింట్లో వుంటారా? రఘుకి కాత పక్కలో గాని నిదే పట్టదు వాడి చెల్లికి బామ్మ చంకగాని పనికి రాదు. ఆ చంటిపిల్ల మటుకు ఇంకా వాళ్ళమ్మదగ్గరుంటుందిగాని కాన్నాళ్ళయితే అదీ తాత విపో బామ్మ మెడో పట్టుకోదూ? నరేలెండి నే నెలాగో వుంటాను. పగలంశా ౬౦టరిగ ఉండటం ఎలాగు అఆ వాకేః రాత్రి ఏదో రామన్మరణ చేనుకుంటా లేదా పనిమనిషి రంగ మ్మని పిలిపించుకుంటాను.'

మేష్టారు మరేం మాట్లాడలేకపోయాడు'

నే నే శ ఖః

“అమ్మాయి తలువు తీయమ్మాః

ఎ్నడను తెలునుకుని ఇల్లు వెదకి పట్టుకుని తలువుమీద చేయి వేయబోయేటవ్వడు చేయి వణికింది. కాళ్ళు వణికేయి, ఏదో చేయరాని వని చేన్తున్నట్లు గుండె వేగం హెచ్చింది. వెనుదిరిగి ' వెళ్ళిపోదామా! అనుకున్నారు. ఎన్నడు ముఖమైనా చూడని కోడలిని ఎలా వల్క రించాలా అనుకున్నారు. నిరననగ చూన్తుందేమో! ఈనడిన్తుం దేమో? కానీయ్‌ నేను మాత్రం వాళ్ళ కోనం వచ్చానా? ఆ వసివాడికోనం వచ్చాను. చూస్తాను వెళ్ళిపోతాను వీలైతే వెంట తీనుకెళ్ళిపోతాను ఆ! అంతే! వాళ్ళతో నాకేం వని? గుండె చిక్క వట్టుకుని బింకంగ మే ఫ్రైక్కి గంభీరంగ తలువు త ఫ్రేరు.

78

*“ఎవరూ:' తలుపు తెరచి *ఎవరికోనం?” అన్నది రాధ అవరి చిత వ్యక్తిని వరిశీలీన్తూ.

“నేనూ. .నేను.. వసాదు ఇల్లు ఇదేనాః:? ఎంత బిగునుకున్నవ్చ టికీ రాధ ముఖం చూడగానే కంగారు వడక తవ్వ్చలేదు మేష్టారుకి*

“ఆ. ఇదే. మీరు ఏం వనిమీద వచ్చాకో ఈ రాత్రిపూట! వారు కాంవు వెళ్ళారు. రేవుగాని రారు. ఆఫీను వనిమీద వచ్చారా మీరూ"

(వ్రసాదుకోనం చాలామంది వచ్చిపోతూ వుంటారు అఫీను వని మీద ఆ భావతేమో అనుకున్నది. అయితే చేతిలో నంచీ అదీ చూసి నంశయంతోనే అడిగింది.

కలుక్కుమన్నది మేష్టారు పహ్యృ్యావయం. "తాను అఫీను వని మీద వచ్చిన పరాయి వాడా! అంతలెనే నర్జుకు న్నారు. అబ్బాయి ఊళ్ళో లేడని తెలునుకుని అంతరంలో సదో తృప్తి ననుభవించారు. వాడి కళ్ళ వడకుండా పోవచ్చునని!

'కాదమ్మాయి నేను (వసాదుకి పెద్ద తం్యడిని పదీ రాకపోకలు లేకపోవడంనుంచి నేను నీకు తెలియదు. ఏమిటో బంధుత్వాలు మరుగునవడిపోతే కన్నవాశ్ళే గుర్తు తెలియదు. ఏదో ఊల్లో ననుండి వచ్చాను. చూసీపోదామని...

“అయ్యోః ఆలాగా!! ఎంత మంచిరోజు రండి మామగారు. లోవలికి రండి ఎన్నడూ చూడలేదు కదూ అందుకని ఎరగను క్షమిం చండి మనను చిన్నబుచ్చుకున్నారేమో లోపలికి రండి ఆ నంచీ ఇలా ఇవ్వండి కాళ్ళు కడుక్కోండి వంట తయారుగానే వున్నది భోజనం చేద్దురుగాని”. అప్యాయం వేడికోలు, మనన్నఅన్ని మిళితమైన రాధ ముఖం చూసి చకితులయ్యారు. అత్తవారివైవు బంధువులు వసే ఇంత నంబరవడిపోయే కోడలని ఎప్పడూ ఊహించలేదు. అందునా ఎన్నడూ రాకపోకలు , లేక వట్టదలతో ఉన్నప్పుడు ఇలా ఏనుగెక్కి నంత నంబరంగా వాడావిడి వడుతున్న రాధని చూసే నిజంగానే

79

ఆయన కడుపు నిండిపోయింది. లోవలికి వచ్చి ముచ్చటగవున్న ఇల్లు కళకళలాడే కోడలి ముఖం చూసి మురిసిపోయేరు రంగనాధంగారు నలుమూలలా కలియచూసి చటుక్కున అడిగేరు.

“అవును గాని బాబు ఏడమ్యా కనిపించడేం! పేరేమిటీః *వాడు వ్రయివేటుకు వెళ్ళాడు మామగారూ. ఈపాటికి వచ్చేన్తు వుండాలి (వక్క నందులో నే. ఏమిటో ఆయనకి తీరుబడి ఉండదు. నా దిగ్గర వీడికి భయంలేదు. అందుకని వాడిని ఇలా వరాయివాళ్ళ దగ్గరకి (వయివేటుకి వంపించాల్సి వస్తోంది. వాళ్ళ తాతగారి పేరే రంగ నాధం:

“తాతగారి పేరు రంగనాధం!' మననులో గొణుక్కున్నారు. ఆనందం ఉబికిపోతూ అలాగ! అనటం తవ్చ మరేమీ మాట్టాడలేక పోతున్నారు.

“అవును మామగారూ. ఏమిటో పట్టుదలలకి అర్ధం ఉండదు మా పెళ్ళి మూలంగా ఆటు కన్నవారికి ఇటు అత్తగారికి దూరమై అనురాగాలు, ఆద్‌రాలు అన్న వదాలే మర్చిపోయాము. లేకపోతే వాడు అలా వరాయివాళ్ళ దగ్గర చదువుకునే కర్మేమిటి చెవ్చండి! తాతగారి విద్య ఎందరిని ఉద్దరించలేదూ? న్వంత మనుమడె ఉండి వీడు ఇలా పాకులాడవలని వచ్చింది అయినకి ఎన్నోసార్లు చెప్పాను. మీరేనా వట్టుదల వదలి అత్తయ్య మామయ్యని తీనుకురండని.ఆయన వింటుం పేనాః నాన్నకి లేని (పేమ నా కెందుకుండాలీ అంటారు? కాని నాకు తజెలును మామగారూ --స్త్రీ హృదయం ఎంత కశ్ష్లోభినుందో ఆత్తయ్య ఎంత వరితపిన్తున్నారో నేను వెళ్ళి తీనుకునివద్లామను కున్నాను ఆయన ఒవ్వుకోలేదు! పోనీ మా అమ్మనేనా చూసివసా నంటే...మీ నాన్న కోవం తగ్గి వచ్చి తీనుకెళితే వెళ్ళుగాని అంతేగానీ నీ అంతట నీవు వెళ్ళి నే నహించను ఆంటారు.” కళ్లాతుకుంటున్న రాధని చూన్తూం షే రంగనాధంగారి మనను అర్జ్రమైపోయెంది ఇంత

80

కాలం వుక్టింటివారి మద్దతు ఉందనుకున్నానుగాని కొడుకు కోడలు దిక్కులేని వక్షుల్లా ఉన్నట్టు తెలియదు ఎంత (ప్రారబ్దం!

“అమ్మాయి నిజంగా మౌ వాడు.* అదే మా తమ్ముడు ఎంత కరినుడమ్యా! కొడుకు తన మాట వినలేదని వట్టుదలేగాని ముందు చూవులేని మనషి. వర్ధి మంకువట్టు. మతిలేని మనిషా అని మతిలేని మనిషి! భార్యని ఏడిపిన్తూ కొడుకు కోడలికి దూరమై. ఏం బొవుకు చద్దామని ఏళ్ళు రాగానే నరా?

“మామగామా! .. వద్దు అంతలేసి మాటలనకండి. ఎంక్రేనా ఆయన మాకు పూజ్యులు...తండిలాంటివారు. ఏదో మా అదృష్టం ఇంతే అనుకుంటాము ఇన్నాళ్ళకి రాకరాక వచ్చిన మిమ్మల్ని ఇలా కలత పెట్తున్నాను పాపిష్టీదాన్ని. లేవండి భోజనం చేద్దురుగాని. అదుగో రంగడు వచ్చే సేడు. ఇద్దరికి వడ్డించేస్తాను."

“అమ్మా! మరేం,.మరేం .అంటూ వచ్చేన్తూ ఆగి “ఎవరమూ ఈ తాతగారూ?” అన్నాడు కళ్ళు చిట్టించి ఎక్కడా చూడలేదే! అన్నట్టుగ. తనకు తెలునున్న తాతల జాబితాలో ఈ తాత లేడే! కోమటికొట్టు గవరన్న తాత-బడితో టమాలి వీరన్నకాత ఇఎకా పక్క మేడలో కాపురమున్న సీతాయ్‌ వాళ్ళ ముక్కు పొడుం తాత కూర గాయలు అమ్మే కోటయ్య తాత ఇంకా పోతే వేరు సెనక్కాయలమ్మే పావన్న తాత-అవ్వుడవ్పడు వచ్చే తత్వాలు పాడే' తంబురతాత మరి. ఈ తాత ఎవరబ్బా! దర్జాగ కుర్చీలో కూర్చున్మాడు అచ్చం బడిలో మేష్టారిలాగి ఆ చిన్నబు[రలో జవాబు దొరకలేదు.

“ఈ తాతగారు మన తాతగారే బాబు, అంటే మీ నాన్నగార్కి పెద్ద నాన్నగారు! -- అన్నది రాధ కళ్ళనిండా వెలుగు నింవుకుని తనయుడివై వు చూన్తూ.

“రా బాబూ” రెండు చేతులు చాచి ఎన్నాళ్ళనుంచో ఎదురు చూన్తున్నట్టు వాచిపోయి ఉన్నట్టు ఆశగ పిలిచారు రంగనాధంగారు

81

“శాతగారూ' అంటూ ఆయన దగ్గరగా వెళ్ళి “అయితే మౌ లౌతగారు మీకు తమ్ముడా? ఆయన్నిక్కడికీ తీనుకురండి. లేకపోతే మనమే వెళ్చాం వదండి. మా నాన్నగారు వారికి వెళ్ళారుగా త్వరగ వెళ్ళి వచ్చేద్దాం..."

మేష్టారి కళ్ళు అశువూరితాలయి కంరం గద్గద మైపోతోంది. “అచ్చు అవే కళ్ళు అదే ముక్కు అచ్చు గుద్దినట్టు సాదు పోలికే, నాయనా _పసాదు ఎన్నాళ్ళయిందిరా నిన్ను చూసి” వళ్లు తెలియనంత గాఢంగా కౌగలించుకున్నారు మనమజ్ఞి.

శ్‌ ఖః ళ్‌ ళ్‌

వద్దన్నకొలదిదగ్గర కూర్చుని కొసిరి కొసిరి తినిపించిన కోడలి బేతి భోజనం-ఉత్సాహంగా న్కూలు వివయాలు చెప్త వంక్షిని కూర్చున్న మనమడి ముద్దు మాటలు రంగనాధంగార్ని ఉచ్చించేను న్నాయి-తను కొన్నివందల మంది పిల్లలకి విద్య ధారపో సేరు.ఆందులో కొంతమంది తనకెంతో అభిమాన ప్యాతులు అయారు- కౌని కాని రంగడు కొన్నిగంటల నమయంలో నే ఇంత చేరువయ్యాడు వీడి తర్వాతే మిగతా వాళ్ళంతా. ఈ మమత చెప్పలేనిది: ఆనాడు “లక్షీ అందుకే ఏడ్చింది. నాకు అర్ధం కాదన్నది. కాని అర్థమయింది ఈ తీపిని వర్ణించే కక్సి నా నర్వీస్సీలో ఆర్జీంచలేక పోయేను. వీడిని వదలి ఎలా వెళ్ళగలను?” వక్కలో వడుకున్న రంగడి బుగ్గ మృదు వుగా నిమిరారు. తిల్ల వారగట్ట మెలుకువ వచ్చిన మేష్టారు ఆయనకి ఆరుగుమీద తాతయ్య వడిలో కూర్చున్న రఘు మెదిలాడు

ఆ రోజంతా తాత మనుమలు బజారంతా తిరిగేరు. రంగడీని బడి మానిపించి మరీ (తిప్పారు రంగనాధం మేషారు. వునకాలు బొమ్మలు, కొన్నారు. చీర రవికల గుడ్డకొని వూకు పొట్లం కట్టించి ఇంటికి చేరేరు. అట

82

"ఎందుకు మామగారూ ఇవన్నీ?” అనవనరంగా డబ్బు ఖర్చు పెట్టారని నొచ్చుకున్నది రాధ.

“ఫర్వాలేదు అలా అనకమ్మా. నేనే మీ మామగార్ని అయికే అలా అందువా” ఏదో నా ఆనందం! మళ్జీ సాయం(తం వెళ్ళిపోవాలి చీర కట్టుకో తల్లీ చూస్తాను! అన్నారు హృదయమంతా నిండిన ఆనందంతో

రాధ చీర కట్టుకొని మామగార్కి నమన్కరించింది. *దీర్హ నుమంగశ్రీభవ. నూరేళ్ళు మీ దంవతులు, బాబు ఎఖంగ వర్ధిలండి" తలమీద చేయి వేసి మరీ దీవించారు మామగాటూ, మీరు ఆయన వచ్చేదాకా ఉండండి అనలు ఆయన కోవ్పుడుతారు గూడాను.% రాధ అన్నది 'అవును తాతయ్యా నువ్వుఇవ్ఫుడు వెళ్ళడానికి వీళ్లే దు బాబు వంత పాడేడు. మేష్టోరుకీ ఉండాలని అనలు అక్కడే వుండిపోవాఠనీ ఉన్నది కాని అవతల 'అక్ష్యీ'" ఒంటరిగ వుంది! అదీగాక (వసాదు తనని చూస్వే కోడలికి తెలిస్తే ..ఉఊహూ ఇప్పుడు కాదమ్మా మళ్రావస్తాలే బాబుని వదల్లేక వెళ్ళారు

ళు నే నే లే

“ఇదేమిటీ ఈ చీర ఎవ్చుడు కొన్నావు! నాకు తెలియని కొత్త చీర నీ కెక్కడిదీ' ఇంట్లోకి రాగానే కొత్త చీరతో కనిపించిన లక్ష్మ మ్యని చూన్తూ వింతగ అడిగేడు మేష్టారు

“అవును ఈ చీర మీకు తెలియనిదే అఎతేకాదు దీని విలువా మీకు తెలియదు. భగవంతుడికి ఇన్నాళ్ళకి నా మీద దయ గల్గింది. మీరు నిన్న వూరికి వెళ్ళగానే అబ్బాయి వచ్చాడు. నాతంటడి నన్ను చూసి ఎంత నంతోవవడ్డాడనీ! కడుపార భోజనం తిని అమ్మా ఎవ్వడూ ఇలాగే నువ్వు నాకుదగ్గర కూర్చుని తినిపిన్తూ ఉండాలమ్మా భగవంతుణి అలా (పార్ధిస్తానమ్మా అన్నాడునా బంగారు నాయనః' కొత్తబీర కొంగుతో కళ్లు వత్తుకున్నది,

83

'ఆ$?? ఆయితే అబ్బాయి కాంవు వెళ్ళ లేదా, నాలాగే వాడు కూడా!” ఆశ్చర్యంలో మునిగి న్వగతఆలో అనుకోవలసిన మాటలు పైకే అనేసేరు,

“ఏమిటీ మీ రనేది' మీరు 'స్నేహితుణ్ణి చూడ్డానికి వెళ్ళలేదూ!” లక్ష్మమ్మ వళ్నకి జవాబు చెప్పకుండ ముఖమంతా ఆనందం వులుము కున్నట్టు నులచున్నారు. ఎవ్చుడూ గంభఖీరంగ బిర బిగునుకు నేట్టు వుండే రంగనాధం మేష్టారు, ఇంతకాలం అజ్ఞాతవానం చేస్తున్నట్టు ఇక పైన చేయలేనట్టు అంతరంలో దాగిన మమత మాతం పెదాల చాటున ముసిముసిగ నవ్వింది.

త్త లభ 84

[గిన్‌ రూమ్‌ నవ్వింది

(ఈ కథధి విశ్వరచనలో మొదటి బహుమతి గెలుచుకుని “విశ్వ సాహితీ నంస్థచే నన్యానార్హ్యత పొందినది

రంగరాజ్‌ కారు మెల్లగా హోటల్‌ *సరోవరోలోకి జారింది,

కారు ఖరీధె ౦ది,

హోటల్‌ కూడా ఖరీదై నదేః!

'స్పీల్రిము' ఇంకా ఇంకా ఖరీదైనది!!!

ఆ నీలిమని చేవట్టగలిగిన “రాజ్‌ చాలా అదృష్టవంతుడు. అందుకే రాజ్‌ నీలిమని చూసి నవ్వినప్పుడు పెకి గర్వంగా లోవల, కృతజ్ఞతగ చూన్తూ ఉంటాడు.

లతల కధికారి నీలిమ తండి.

నీలిమ ఏకైక వ్యుతిక.

నమ్మకమైన అల్గుడు...ఇల్లరికం రాగలవాడు.. . ఆస్థిని నాల్గు తలు చేయగలవాడు. .కావాలా.,వల వేసి గాలించేడు నత్యమూర్తి గారు.

85

అయితే .. పీతలు, మంథడ్రగబ్బలు. *.బురదగొడ్డులు చాలానే పడ్డాయి, వలలో ..!

అందులో ఏ ఒక్కటి కూడా “వక్వే!రియమ్‌”లో వుంచతగ్గ బంగారు చేవలా కనుపించలేదు నత్యమూర్తి గార్కి:

ఆ౭దొం... చదువు... తెలివి...వున్న యువకుడు. . పేదవాడైన కురాడు కావాలి!...అలాంటి వాడై తేనే. .తనకున్న నముద్రమంత అస్థిలో వడి-.. నీలిమను.,.బాగా చూడగలుగుతాడు!

లేకపోతే...వాడికే డబ్బుం టే...

“నీలిమ లాంటి" వాళ్ళని తనే కొనుకుంటాడు (ఖరీదైన హోటళ్ళలో...) అలా కోనుక్కోలేని పేదవాడై కే..పర్చులో డబ్బు తను లెక్కపెట్టి ఇచ్చినప్పుడు చచ్చినట్టు తీనుకుంటాడు!

ఇంతక్రీ__

నీలిమ తంిడికి, డబ్బుంది కానీ__. అందమైన కూతురులేదు -_

అందాన్ని .. ఆనందాన్ని ,ఆదర్శాలనీ. . అవేశానీ జేబుల నిండా నింపుకున్న కురాళ్ళని 'తూకంవేసి' జీవితాలని కొనగల కెలివితేటలు...డబ్బు నత్యమూరి గార్కి వున్నాయి గనుక.

అలా జేబులు బరువుగ నింవుకున్న ర గరాజ్‌ “జీవితాన్ని” టోకుబేరంలా కొనేసేరు! :_

కారు లాక్‌ చేసి. లాన్‌లోకి నడిచేడు.. నీలిమ. నిడుం చుట్టు చేయివేసి.

వచ్చలు పొదిగిన వట్టు తివాసీలా వుంది., నేలంతా మధ్య మధ్య ముశ్యాలు జతబరచినట్టు మంచు బిందువులు .. అక్కడక్కడ జరీతో డిజెన్‌. వేసినట్టు ...చంద్రవంకలాగ చెమ్మీీలుకుట్టినట్లు

బల ,-కుర్చీలు. పేబుళ్ళు!, 86

అందాలు వెదజల్లుకుని , పందేలు వేనుకుని ఏరుకుంటున్నారు అక్కడున్నా అదృష్టవంతులు:

మననుని చంవుకుని...వయనుని మర్చిపోయి.అ హోరా్యతులు

వ్‌ వ అర

ఎదుటివారి సేవలకే అంకిత మైనట్టున్న బేరర్లు ..క్లీ నర్లు. .దురద్యష్ట వంతులు;

నీలిమ చల్లని ఐన్‌ కీమ్‌ మెల్లి మెల్లగా తింటున్నప్న డు... రాజ్‌...వేడివేడి కాఫీ రెండు గుక్కల్లో త్రాగేని ..కర్చీలో శార్డ బడి... అపుడే వెలిగిన మెర్కురీ దీపాలని చూ సేడుః |

దీపాల్లాంటి పొపాయిలు దూరంగా ఉయ్యాలలూగుతున్నారు ముద్దుగ బొద్దుగ...బంకుల్లా కొందరుం పే...బక్కగ.. నల్లగ విలు వెన్‌ బట్టల్లో రూపాలని దాచుకున్నట్టు కొందరున్నారు. ఆయాలు పళుకుగ్న పాపాలు అమ్ము చెతులు వట్టకున్న బాబులు . రకాల వాకేగ...ర0గు బెలూన్‌లా వున్నారు.

రాజ్‌కి ఓ చిన్న ఊహ కల్గింది !

అందులో ఓ బాబో.. పాపో తమ వావ్మైతే. ఎవరి పోలి కలో వుంటామః!

తనలాగనా :1

నీలిమ లాగనా!!

నరిగ్గా ఆ నమయింలోనే ఓ చిన్నకారు ఆగింది అందులో నుంచి రేకులు విచ్చుకున్న గులాబీలాగ 'హేమిదిగింది అమె (వక్కినే భ ర! భుజం మీద చేయివేసి జ్యాగత్తగా నడిపించుకుంటు- రాజ్‌ (వక్కనుంచే తీనుకుకెళ్ళి... కాన్రదూరంలో ఖాళీ కుర్చీలో కూర్చో బెప్రేడు. లట

ఆ _పయత్నంగ అటుచూ సేడు రాజ్‌!

అనుకోకుండా ఇటుతిరిగింది హేమ । ।

87

ఓ క్షణఠ ఇద్దరి కళ్ళు నర్వ పపంచాన్ని మర్చిపోయి = కొన్ని నంవత్సరాల వెనక్కి *, తాము ఇంకా జీవితాన్ని న్వచ్చంగ. ః నిర్మ లంగ- వెన్నెలంత నిజాయితిగ .సెలఏరంత అమాయకంగ మంచిగం ధమంత కమ్మగ .నమ్మిన్నాటి రోజుల్లోకి వెళ్ళిపోయి నిల్ఫిపోయాయి:

కాసేవ్వటికి తేరుకుని-భ విష్యత్తులో కి జారుకున్నాక.

ఇద్దరు పెదవులమీద వలుచని చిరునవ్వు కదలాడింది!

కకాసీ- “గీన్‌ రూమ్‌” పగలబడి నవ్వింది!! నాటకంవేసే వ్యక్తి వేషం వేనుకుని స్టేజి మీదికి వచ్చి నటిస్తారు! అప్పుడు వాడు రాజో, నౌకరో, ఆఫీసరో, గుమస్తానో జక్టీగానో ః డాక్టరో, ఎవరైనా కావచ్చు! ఆ భావంతో వాడు (పేక్ష కులని నమ్మించేనాడుః ీన్‌ రూమ్‌లో వేషం తీనుకు న్నాక-అనలు వ్యక్తి బయట పడతాడు, వేషానికి ముందూ, వేషానికి తరువాత- నిజమైన వ్యక్తిని 'గీన్‌ రూమ్‌ చూన్తునే వుంటుంది! మనిషి జీవితంలో అతను చేసే (వతి వనికి అంతరాత్మ (గీన్‌ రూమ్‌ లాంటిదిః! హేమ భర్త ఏదేదో తెప్పిన్తున్నాడు. అన్య మనన్కంగ హేమ తింటోంది. రాజ్‌ ఆమెభరని చూసేడు! యాభై ఏళ్ళుదాటి వుంటాయి. న్‌ ౯ా ముప్రైఏళ్ళ హేమకి యాఖై ఏళ్ళ భరా ? అన్యాయం, ఎలా చేనుకుందీ? నీలిమ రాజ్‌ చేతిమీద చేయివేసి చిన్నగ నొక్కింది. “ఏమిటి వరధ్యాన్నం?”- ఉలిక్కిపడి చూసేడు. ల _శామనఛాయగ మేకప్‌ ఎక్కువగ. చిన్న కళ్ళకి కాటుక దిద్ది పెద్ద పెద్దగ కనిపించెలా తివుతూ.- ౧ ద "6 న్‌ 88

గాజు వూనలు. చెమ్మీదండలు... ప్పాస్టిక్‌ వువ్వులు...గుర్తుకు తెప్పించే ఈ నీలిమని తనెలా చేనుకున్నాడు? హేమని చూసేకనే_ తను ఇలా అలా అనుకుంటున్నాడా ?- ఆపైన అక్కడ ఎక్కువ సేవు కూర్చోలేదు. లీచి రాబోతూ హేమని చూడబోయాడు... కానీ నీలిమ ఎక్తుముడీ అడ్డం వచ్చింది, శరిఖరంలాగ

వెళ్ళిపోతున్న రాజ్‌ని మరోసారి చూడాలనుకుని [(వక్కకి చూసింది, హేమ, మంచినీళ్ళ గాను అందుకుందుకు ముందుకు వంగిన భర్త ముఖం అడ్డుతగిలి- మబ్బులా మూసేసింది. ఆమె చూవుని.

ఇంతకాలం-ఈ భర్తదుబ్బుజుట్టు = ఓ బంగారవు కట్టుడు వన్ను .. మొటిమలవల్ల గుంటలు వడ్డ బుగ్గలు... ఎలా చూడగల్లు తున్నారా ? అనుకుంది హేమ, ఆ వెంటనే తమకారు... చిన్నసైజు బంగ్యా వల్లెటూరో పొలాలు వరునగ గుర్తుకొచ్చి... తమ ఆవీనర్‌గారి భార్యగ, రెండవ భార్యఐతేనేమి-మొదటామె లేను కదా? ఆపైన అమె నంతానం మొగ పిల్ల లిద్దరూ ఎక్కడో చదువు కుంటున్నారు. తనకేం బాధ7- అన్నీ గుర్తుకొచ్చి తృప్తి వడింది:-

కారులో ఇల్లుచేరిన రాజ్‌ -ఆ రాతి దోమతెరలో బెడ్‌లైట్‌ వెలుగులో నెట్‌ గౌను వేనుకొని వడుకున్న నీలిమలో- హేమని చూనుకుందుకు (పయత్నించేడు.- “ఇంత మంచి (డ్రన్పులో హేమ ఎంత అందంగ వుంటుంది. బహుశా ఇవుడు తనుకూడా ఇలాంటి గౌనులో వాళ్ళగడిలో ఓమ్‌ | వద్దు! నేనాలోచించ లేను |!

అనుకుని చరాలున అల్మారా చగ్గరకు వెళ్ళి బాటిల్‌ ఓపెన్‌ చేసేడు |

చింళామణి పెకే.. గడ గఢ మాట్లాడే . కొనవూపిరి (పాణి లాగ (ద్రవం గొంతులో జారగానే - గతం గిరగిర చక్రంలా తిరి గింది ॥ బాటిల్‌ మీద సినీమా తెర । దానిలో రంగరాజ్‌ అనబడే చి యే న్దూడెంట్‌ - అతని క్లాస్‌ మేట్‌ అందాల హేమ ।

89

హేమా । నువ్వలా నవ్వకు - నాకు పిచ్చెళ్తుతోంది ! ఆ తర్వాత ఏం చేస్తానో నాకే తెలియదు మంచుతుంవర్లు వడితే భలేగా వుంటుందంటారుగానీ _పేయసి. నవ్వితే. వెన్నెల జల్లలా వుంటుం దని- నేనొక కావ్యం రాయనా ?

“రంగా నువ్వు ఇవ్చటికే పిచ్చివాడి వయ్యావ్‌ ! ఇంకా పిచ్చి ఎక్కడ మేమిటీ? నేనంపే నీకు ఎంత ఇష్టం వున్నా మరీ ఇంత అల్లరా? నిన్న క్లానులో చంద్రం నా జడ తగిలేడని వాడి వేష్ళమీద రూళ్ళక[(రతో బాదేవుట గేటుదగ్గర పావల! వేలుచిళ్ళి అన్న్యతికి వెళ్ళి క ఫ్రేయించు కున్నాడు

మాబాగా అయ్యింది! మరోసారి అలాంటి సాహానం చెయ్యడు లేకపోతే నా హేమ ఒడ తగులళాడా? హేమంపేనా పాణం!-

హేమ ఆరాధనగ చూసింది రాజ్‌ దగ్గరగ రాబోయి ఆమె వారించేనరికి అగిపోయేడు.

“ఛ । నువ్వెవుడు ఇంతే హేమూ, హద్దులు పెద్దలు అంటు- దూరంగ వుంచి వూరిసావ్‌ :

హేమ నవ్వులు ॥

“అదుగో ఆదుగో। అలాగే, నవ్వవద్దన్నది. వెన్నెలంతా పిచికారీలో నింపి .మీదకు చిందించినట్టు, షవర్‌ బొత్‌ చేయించినట్య "అబ్బః హేమూ నేనాగలేను 7_

“హుష్‌ ఏమిటి రంగా మరీనీ డోస్‌ ఎక్కువైపోతోంది ? ఖర్యంజూలక రేవు మన పెళ్ళైయ్యాక ఎవరెనా నాతో మాట్లాడితే వాళ్ళని అమాంతం పీకనొక్కి చంపేసేలాగ వున్నావు.- హేమ ముఖంలో నిష్టురవు నూచనలు. మూతి బిగింవులు చిన్న అలక।

మెల్ల మెల్టిగ ఆసీన్‌ కరిగిపోయి మరొకటి। (పియమ్మి తుడు. నుబ్బుగాడు రాజ్‌ కాలేజీ గేటువక్కగ- “ఏరా వూల్‌! నీక్ష మతి

980

పోతోందేంటటా? ఇం కొన్నాళ్ళు ఇలాగే నీ వ్యవవోరం సాగిందం పే- అందరు నిన్ను పిచ్చానువ్యతిలో వడేస్తారు;- తెలుసా? మననుకాన అదువులో పెట్టుకుంటువుండు. మొన్న ఆజాన్‌గాణ్జి చింతచెట్టు కింద చావగొ ప్టేవట? ఏం వచ్చింది?-

ఏం వచ్చిందా 7 వాడికి, ఆ జాన్‌ గాడికి, నల్ల భూతంగాడికి మాయరోగం వచ్చింది:- లేకపోతే హేమ అందాన్ని వర్ణించడానికి ఎన్నిగుం డ్యెలా వాడికి” అందుకే చావగా క్హును;ః-

“ఉహూ ! అయితే హేమని ఎవరూ మెచ్చుకో గూడదు తాక గూడదు. మాట్టాడకూడదు. .ఏం ? అవుసా?ః అందమైన వస్తువును ఎవరూ చూడకూడదు[టా?ః అది ని ఒక్కడికే సొంతమా ?'-

“ఒరే నుబ్బిగా! స్నేహితుడివయ్యావుగన.క (బకతికిపోయావ్‌” లేకపోతే. ఏ9 చేసేవాడినో:. హేమూ నొదిరా,నా కోన మేవుట్టిందిః జన్మంతా ఆమె ఆరాధన నాకొక్కడికే వరిమితం, ఎవ్వుడైనా పిచ్చి పిచ్చిగ వాగాడో- అంతుచూస్తారా?- జ్ఞావకం వుందా? ఆ పిల్లి గడ్డం రహిముగాడు ఓసారి నా పేమును చూసి వెకిలిగ నవ్వి- వ్యెరిగ ఈలవేసేడు అప్పుడతను నోటిమీద బివిడికిల గుద్దు విసిరేను, అందుకే ముందరి వన్ను వూడిపోయింది.

“బాగా వుందికే నీ గొవ్చ! కనీనం నీ చదువు వూ ర్తయేదాకా- నీ హీరో ఫీట్సు ఆవు శతదినోతృవాలు నడుపు కుంటున్నాయి! '- నుబ్బులు గాడి హెచ్చరింవు.

“చూస్తాలే! మరీ అంత ఉ(దేకం వచ్చినవుడు తప్పు, లేకపోతే నెలకి ఒకటో. రెండో చేసి కం(టోల్‌ చేనుకుంటాను :- అని రాజ్‌ వాగ్దానం చేసేడు. అసీను కరిగి పోయింది,

అ తరువాత ఓ సారి తమవీధీలో వుండే హెడ్‌క్లార్క్‌ విశ్వ నాధాన్ని తనెలా భయపె ఫ్టేడో గుర్తుకు వచ్చింది.

91

మనక మనకగా బొమ్మలు కనిపించాయి బాటిల్‌ మీద. విశ్వనాధం ఇంటి ముందు భాగంలో రాజ్‌ మరొక ఇద్దరు కురాళ్ళు .. “ఒరేయ్‌! విశ్శిగః మునలినక్కా!: ఒళ్లు దగ్గర పెట్టుకోరా! లేకపోతే నీ రోజులు చగ్గర వట్తున్నా గక ణం వ యనుకో? పెళ్ళిం పిల్ల లున్నారని వెనకాడుతున్నాను గాని లేకపోతే శేపీపాటికి నీ దహన్మకియలకి చందాలు వేయించేసాను!_ఎంత ధెర్యంరా నీక? నీ వయను మరచిపోతున్నావటా)? పిల్ణలుగల తండ్రివి గదరా? ఏంపోయే కాలంరా?-- నా హేమూనిచూసి .. రాని దగ్గుని తెచ్చుకునా-భూతద్దాల కళ్ళజోళ్ళోనుంచి...చాటుచాటుగా లి = ఓరకంట చూసావా? వనిలేకపోయినా నందు చివరకు పచార్లు చేస్తావ్‌? జాగ్రత్త! (బతుకుమీద ఆళ ఉం టే-బుద్ధిగవుండు? అనిరాజ్‌ రంకెలు వేసేడు ఇరుగు పొరుగు కిటికిగుండా గోడలమీద నుంచి చూసేరు. మళ్ళీ వారంలో విశ్వనాధంగారు (టాన్సవర్‌ చేయించుకుని వెళ్ళిపోయారు. ఆవిధంగా రంగరాజ్‌ “ది గేట్‌” అనుపించుకున్నాడు. హేమ పేరు తలవటానసికే అందరు భయవడిపోయేవారు .. హేమ కేవలం రంగరాజ్‌ సౌతు అనేవారు: మరి ఇలా జరిగిలదేం? అవును ఎందుకిలా జరిగింది; బాటిల్‌లో (ద్రవం గ్లానులోకి ఒలికి నోట్లోకి జారింది. మనస్తివ్కంలో..ఓమూల గత ఏడెనిమిది నంవత్సరాలకితం దాగిన “ఫిల్మ్‌” బాటిల్‌ మీదకి దిగింది। = అరోబజు ఠరంగరాజ్‌్‌ తండ్రి వైకుంఠంగారు నిజంగా అర చేతిలో వైకుంరం చూన్తున్నంత నంకోషంగ వున్నారు, 92

ఆయనతోపాటు తల్నీ..నానమ్మ కూడా మురిసిపోతున్నారు.

“ఏమిటబ్బా ఈ ఆఅళ్ళర్యం?!

అనుకు న్నాడు రంగరాజ్‌.

“బహుశా చెల్లాయికి నంబంధం కుదిరిందేమో? లేకపో తే--

“నాన్న పెంక్షన్‌ కాయితాలు నవ్యంగ నంతకాలు చేయింకుని వచ్చాయేయో? అదీకాకపోతే

షాఠెంలో మా పెంకుటింట్లో అద్దెకన్న పోస్టుమాన్టర్‌ గారు ఆర్నెల్టి అద్దె ఒకేసారి వంపించేసి వుంటాడు'-అనుకుని ఆంతేనా? అని అడిగేడు.

“ధ్రన్‌! వూరుకోరా గడుగ్గాయి'” అని అభిమానంగ నానమ్మ కసిరింది.

వాడి జాతకమే అంత!” అని అమ్మ పొగిడింది.

వూః వూ! వాజ్ణి వూరికే వూదర గొప్టేయంకండి! రేవుమనల్ని వినుకోగలడు' --ఆది నాన్న నంబరంగం-తనని పైఅంతన్జులో నిలు వుతూ అన్న డైలాగు.

“ఏమిటమ్మా ఇదంతా? ఉన్నట్టుండి మీరంతా ఎందుకిలా అయిపోయారు? ఇంతకుముందు మీరేమీ తిన్నారో.. [కాగేరో చెవ్పండి! డాక్టరకి చూపిస్తాను” రాజ్‌ అనహనంగ ఆరచేడు.

నాన్న నిండుగ నవ్వి నంగతి నందర్భం వివరించి,నీ అదృష్టం ఏర్చడిందిరా నాయనా? అంతటి లక్షెధికారీ నత్యమూరి గారు నిన్ను అల్లుణ్ని చేనుకునేందుకు ఇష్టవడ్డారా)!?'-అ న్నారు

“నాన్నా?! ఏమిటి మీరనేది?”

“అవునురా! నిజమే! లక్షల ఆస్థి నీది!!?

93

“నోనో! వా కిష్టంలేదు' న్నాపాణం ఉండగ హేమ స్ధానం వో మరొకరుండరు! ఆక్షణంలో తర్మడికి ఎంత కోపం వచ్చిందో?

అయినా రాజ్‌ చలించలేదు!

కానీ కానీ హేమ స్థానంలో ఇప్పుడు నీలిమ ఉంది!

ఎలా ఉంది?,

రాజ్‌ బుుర గిరగిర తిరిగింది

తల్మ[కిందులుగ వంకరటింకరగ చిందర వందరగ పాత న్మృతులు .. తెగ అవస్టవడి ఓ రూవంలోకి వచ్చాయి..లీలగ కొన్ని బొమ్మల ఆకారాలు . బాటిల్‌ మీద పడ్డాయి

ఏన భే ఏళ్ళ నానమ్మ (పక్కగా వైకుంగ్రంగారు నిల్చున్నారు.

ఒరే! రాజా నువ్వు హేమని చేనుకంపే నేను కాదంటానా? నీ పేమ తిరన్కరించేటంత మూర్టుణ్ని కాదురా: ఎందుచేతం పే నేనూ మీ అమ్మ్యని-,పేమించే పెళ్ళి చెనుకున్నాను! నిజమేరా ఏందు కలా ఆళ్ళఠ్యపోతావ్‌? (గేమించడం నీ ఒక్కాడి జ"క్టహక్కు అను కుంటున్నావా?--కాకపోతే అమ్మని (ప్రేమించి చేచకనే.త గొప్పే ముంది అనుకుంటున్నావా?”-_ ఇప్పడలాగే ఉందిలే మీ అమ్మ! ఆరుగురు పిల్లల తల్లికదా? కానీ-.ఇదరు పిలలు వుపేశరికే మీ

ఫ్‌ నం. లా ౧ రు ట్‌ అబ్ము అందం వసివాడిపోయింది--ఆద నవాజంరా।: టీన్‌ఏజ్‌లొ ఉన్న నిగారింపు.. సేవళీకం. సౌకుమార్యం -పాతికదాశేక్ర ఉందవు అవుడు భఛీదరింపులు ఎకసిక్కాలు ,.బాగుండవు;ః నేను అనాటినుంచి ఈనాటివరకు మీ అమ్మని ఒక్కలాగే (పెమిన్తున్నానురా! జీతం చాలక పోయినా అవస్థలు వడుతున్నా., ఆరోగ్యాలు పాడవుతున్నా.. నేను మీ అమ్మని ఇంకా కావురానికి వచ్చిన కొతలో. చ్రూసినశ్రే చూన్తున్నాను అణాల రు ణన నా ఫీలింగ్స్‌లో ఏం మార్చు రాలేదు - కనుకన వ్యు కూడా మన న్యూర్తిగ (పేమించిన నీ హేమని.అందం తరిగినా .[_పమాదవశాలు 94

రోగాలవల్ల వికారంగా తయారై నా. బీదరికం నవాలు చేసినా దేవతలాగనే చూస్తానని నాకు మాట ఇయ్యి!! లేకపో తే. ఆతర్వాత ఆ పిల్లని నువ్వు కష్ట పెడితే నేను నహించను!: ఎందుకం'పే మనం సామాన్యులం--క ష్టాలు, బాధలు, ఇబ్బందులు-మనలఠ కోరుకున్న వరాలుః- అవి మన వెంటవెంపే ఉంటాయి! కనుక ఆనష్యం మర్చిపోకుండా-నువ్వు హేమని పెళ్ళీ చేనుకో .. అంతటి అందమైన కోకిలను నేను మాతం ఎందుకు ఒప్పుకోనూ?!-'*అనేసి చెవ్పలేను కుని బయటికి వెళ్ళబోతూ ఉంటే--

నానమ్మ ముఖం ముడుచుకుని.“ ఒరేయ్‌వై కుంరం!నా ఎదురు గుండా నువ్వా పిల్లని మెచ్చుకుంటే నహి౭చనొరేయ్‌! నా కోడలు ఎంత అందంగ ఉండేదో-నా కళ్ళతో నెను చూసేను! నీ కోడలి అందం నాముందు చెవ్చకు నా కోడలితో పోరికేలేదు. ఆ పిల్ల క!” అనేసి చక్కాబోయింది! ““అలాగేలేమ్యాః ఆ నిజం రాజ్‌ కి తెలియదు గదా?: అని వై కుంరంగారు వెళ్ళిపోయారు.

మిగిలిపోయిన రాజ్‌ దిమ్మరబోయి-'అమ్మ ఆంత అందంగా ఉండేదా? నిజమా?! అనుకున్నాడు! --

“జబ్బువల్ల వూడిపోయన జానెడు జుట్టు ఎవ్చుడో తగిలిన గాయం తాలూకు మచ్చ గడ్డల(కింద ఎండిన దవడలు, కాంతి తగ్గిన కళ్ళు?...అమ్మ అందమైనదా ”1--

“అమ్మని అ మృతమయిగ, కరుణామూర్తిగ .త్యాగమూరిగ! మాత్రమే చూడగళ్లే రాజ్‌...అమ్మా అందమైనదిగ హేమకంటె లంద మెనదిగ ఊహించేనరికి *.హేమవట్ల తన (పగాఢమైన (ప్రేమని శంకించుకొ వలసివచ్చింది! హేమకూడా కొన్నాళ్ళకి" అమ్మళాగే , తయా3 తే! అర్థిక ఇబ్బందులు. .చికాకులు . బాధ్యతలు వీటన్నిటి మధ్య హేమనిచూసి ఊరట పొందగలడా ?-సామాన్య జీవితాలకి, ఆనందాలు ఆందుబాటులో ఉంటాయా!

95

నత్యమూర్తి రికి అల్టుడైతే:!! అయ్యాడు?-- మననుని నొక్కి. .పేమని వెనక్కి. జరిపి అంతరాత్యని జోగొట్టి-.నీలిమ మెళ్ళో తాళిగ స్తుడు ఆకాశమంత వందిట్లో...భూదేవంత అరుగుమీద వుర (పము ఖులు మంత్రులు. పెద్దలు... నేల ఈనినంత జనంమధ్య రంగరాజ్‌ (వక్కన నీలిమ స్టానం పొందిందిః--ఈ అదృష్టం ..ఈ ఘనత. కేవలం తనకోనమే అనుకున్నాడు!-ఆ నమయంలో హేమనంగరి గురు రాలేదు కానీ..*కొనీ... ఈ రోజు...హోటల్లో హేమ కనిపించింది, అజంతా బొమ్మలా ఉంది వయన్సు మళ్ళిన భరతో కూడా వచ్చింది ఆనాటి విశ్వనాధం చంద్రం .రహిం.,జాన్‌ .కనిపించి నవ్వినట్ల్టయింది య నుబ్బులు గాడు అదోలా నవ్వినట్లయింది. న్‌ అన్నింటికన్నా మించి...దోమ తెరలో నీలిమ తన సౌగమును చూపిన్తుం పే ఏమూలో వెగటులాంటి భావం కదలుతూ ఉంటే- (బతికిఉన్నా చచ్చిన ప్రేఉన్న ఆ మనిషిని చూసి-గీన్‌రూమ్‌ వగఅఆబడి నవ్వింది. ఉం 96

దుమారం (ఈ కిధ వం+ీ బర్కిలీ” వారి పోటీలో మొదటి బహుమతి గెలుచుకుంది. “వంశ్నీపియ' వ్యతికలో (పచురిత మైంది) తెల వారి చాలానేపె ౦ది! గరి ల్లా కాంపొండులో సందడి ఎప్పుడో మొదఠతె౦దిః పంపు దగర నీళ్ళు పట్టుకుంటున్న వాళూ,..వరండాలో పేపరు చదువు ళం శ రలు వ్‌! తం కుంటున్న వాళ్లా, తీగలమీద బట్టలా రేసుకుంటున్న వాష్ళ., కూరలబండి చుట్టూ మూగినవాళ్లా, రకరకాల పనులతో సినీ కాంపొండులో జనం! ఎవరివనులు వాళ్ళవి. ఎవరి కొంచర్జు వారివి, గోరంత శేడాలో దాటుకుంటూ రవ్వంత వలకరింపులు చికరితిచుకుంటూ టివిలో చితాల్లా,,ఆ కాంపొండులో ఉదయ (పసారం (ప్రారంభ మంది. ఆడ, మగ చాలామంది ఉద్యోగన్థులు కావురమున్న లోగిలి అది. రేపో మాపో రిటైర్‌ కాబోతున్న వ్యద్ధులూ, కొత్తగా జాబు 9్ర/

దొలికిన యువతీ యువకులూ, నగం నర్వీనులో ఉన్న నడివయన్సు గ్భహిణులు, తీరుత్రీరున, అనేక మనస్టత్వాలతో (బతుకులు సాగిన్తున్న మౌనవులంతా ఉన్నారు అఆ ఆవరణలో .ఎంత తొందరలో ఉన్నా మాటి మాటికీ అందరిచూపూ ఆ కిటికీమీదే నిలుస్తోంది. తలువు మీదే వడుతోంది.

గేటువె వుగా ఉన్న ఇండిపెండెంట్‌ రూమ్‌ అది.

ఆ గదికి ఉన్న ఒకే ఒక్కా కిటికీ

అయితే భిన్నత్వంలో ఏకత్వం, ఎవరి వనుల్లో వాళ్ళు వేరైనా ఒక వివషయంనా మాతం అందరిదీ ఒ కేదృష్టి" అ దృష్టి..ఆ రోజు మరింత నమైక్యతా భావంతో..వటిష్టమై పోయింది.

ఆందుకే ఎవరెన్ని పనుల్లో ఉన్నా మిగిలిన వాటాలకి అభి ముఖంగా ఉంది. తలుపు కూడా డిటోయే

"ఆ కిటికీ రెక్కల్లో ఓ రెక్క తెరిచి ఉంది” తలువు వేసిఉన్నా తాళం వేసిలేడు,

అఆ రోజు అందరి దృష్టిని ఆకర్షిచిన కారణాలు ఆ రెండే, అయినా ఆ రెండు కాఠరణాలకీ 'ఆర్నెల్ట చరిత ఆఅ కాంపౌండులో రూపు దిద్దుకుని-.ఆమిత (వధానాంశాలై, ఈ రోజు అందరి చూవుల్ని ఆకట్టుకున్నాయి.

ఆర్నెల్హ్మకితం_వేనవికాలవు సాయంకాలం చల్లగావీచే నూచన లిన్తూ-చెట్లు చేమలు కదలడం మొదలెన్టేయి మూడో ఇంటి ఆరవ మౌమీ తన వాటాముందు వేనుకున్న ముద్దమందార కొమ్మ తెగ ఊగుతుండగా ఐదో పోర్షన్‌లోని పంతులమ్మ పార్వతీబాయి పెరటి గుమ్మరిలో (పాణఅలా దాచుకున్న తెల్ల గులావీ, కుండీలో రెవరెవ లాడుతూ ఉండగా. రెండోఇలటికి కిరాయిదారుడెన "హెడ్‌ కర్‌

వ న్‌ల్రా 98

సాంబమూర్తి అవుదూపంగా పెంచుతున్న చిక్కుడు తీగ తెగ కొట్టు కుంటోందో.అలాగే మిగిలిన వాటాలలో ఎవరి అభిరుచుల మేరకు వారు నాటిన వృక్షనంవద...ఆ సాయం్యతం ఆనందలహర్దులో తేలు తున్నాయి చం

నరిగ్గా ఆ నమయంలో నదరు ఆ ఇంటిఓనరు (ఆతనుమెయిన్‌ బజారులో) ఉన్న మరొక న్వంత మేడలో ఉంటాడు) ఒకాయన్ని వెంటబెట్టుకుని వచ్చి-గేటు వక్కనే ఉన్న రూమ్‌ తాళం తీయటం, గదంతా చూపించి మళ్ళీ తాళం వేయటం, వెంటనే ఇద్దరు కలిసి యమ అర్జంటుగా వెళ్ళిపోవడం చాలా త్వరత్వరగా వివరాలు తెల్సు కునే వ్యవధి లేకుండా జరిగిపోయింది.

నరేలే? ఎటూ అద్దెకి వచ్చే బావతే! ఈ ఆవరణలో మనతో పాటు మనుగడ సాగించాల్సిన వాళ్ళే! తెలియకపోతుందా ఆ కుటుం బొన్ని గురించీ ' అనుకుని నరి పెట్టుకున్నారు ఆ కాంపొడువానులు అయినా అవతల వినురు ఎక్కువైన గాలి, “మీ మొక్కల్ని చూను కోండోయ్‌' అని హెచ్చరించటంతో ఆ విషయం అంతటితో వది లేళారు!

మూడోరోజు రా్యత్రి--ఆ గది తాళం తెరచి, పెట్టె, బెడ్డింగు, వగైరాలతో ఆ గది పావనంచేని మళీ వెళ్ళిపోయేడు...ఇక ఆ మర్నాటినుంచి అతని కార్య(కమం-మిగిలిన వాళ్ళకి అంతు పట్టటం లేదుః

తెల్ల వారగట్ల నాలుగింటికే ఆ గది కిటికీ తెరుచుకుంటుంది. లోవల లైటు వెలుగుతూ ఉంబుంది. ఆ వెలుగులో అటూ ఇటూ తిరుసుతూ వల్చ్బటి తేర వెనుక ఓ మానవాకారం కన్పిస్తుంది. అవ్వటి కింకా ఆవరణలో అందరూ లేవరు ..లేచిన కొందరు మాతమే ఈ

ని దృశ్యా ఎ గమనిం చగల్లుతారు.

ఆ ఆకారం తలువు తెరచుకుని బయటికి వచ్చి గబగబా కాల కృత్యాలు తీర్చుకుంటూ వుంటుంది వంవు దగ్గర ముఖం కడిగి

99

స్నానంచేసి, లుంగీ, బనియను, (డాయరు ఉతికేనుకుని టవల్‌ చుట్టు కుని తడిబట్టలు, చెంబు, వగైరాలు అందుకుని హడావిడిగా రూమ్‌ లోకి వెళ్ళి తలుపు వేశుకుంటుంది.

ఏడుగంట అవుతున్నప్పుడు రేడియోలో వార్తలు వచ్చే వేళకి లెటుతీసి కిటికీ కల్లలు మూసి గది తలువులు తెరుచుకుని, బయటికి వచ్చి తాళం వేసే చేతిలో బ్యాగ్‌తో గేటుదాటి చకచకా వెళ్ళిపోతుంది ఆ అకారం! అలా వెళ్ళిన ఆ మనిషి మళ్ళీ రాత్రి తొమ్మిందింటికే గదికి చేరుతాడు. తాళంతీసి లోపల తలుపు వేనుకొన్నాక లైటువేసి వదినిముషాల్లో బట్టలు మార్చుకుని మళ్ళీ తలువు తెరచి, కూజాలో ఉన్న నీళ్ళకో కాళ్ళూ చేతులు, ముఖం గబగబా కడిగేనుకుని గబాల్న తోవలికెళ్ళి తలువు వేనుకుంటాడు. మరో ఐదో నిముషాల్లో లైటు తీసేస్తాడు. ఇక అంతే మళ్ళీ తెల్లవారు రూమునే వెళ్లుతుంది ఆ లైటు,

గత ఆర్నెల్హనుంచి అతని కార్యక్రమంలో మార్పులేదు. ఆదివారం ఐనా నరే. వండగ రోజెనానరే.

వర్షం వడ్కతున్నా వడవడ ఒణికించే చలిలోనైనా అతని తొటీనొకి అంతరాయం కఅుగటంలేదు.

మొదటి వాఠం రోజుల్లో,...*ఇంకా ఫామిలీ తీనుకొసాడని" ఎద్బురు చూసేరు కాంపొండులో ఆడవాళ్ళంతా. నెల దాటిపోయినా తీనుకురాళక పోయేనరికి వుట్టింటికి వెళ్ళింది కాబోలని నరి పెట్టుకున్నారు

బ అయినా ఈ రోజుల్లో ఇన్నాళ్ళు పుట్టింట్లో ఉంటారా? అని వినుక్కు న్నారు ఒకవేళ అవిడ పుట్టింటినుంచి వచ్చినా ఆ ఒక్కరూము ఎలా నరిపోతుందీ! అని చింతించేరు. ఏ విషయం అడగటానికై నా ఏదీ వీలే కావటంలేదు. ఆడకూతురు లేని ఇంటినంగతులు మరొక ఆడ దానికి ఎలా తెలుస్తాయి. అంతకీ మగవాళ్ళద్వారా .. ఆలా...అరా... కొంత తెలిసింది. 100

అతనిపేరు విష్ణుమూర్తి గృహ సై కాని వన్తుతం (బవ్మాచారి, ఒకానొక గవర్నమెంటు ఆఫీనులో ఉద్యోగం- ఇవీ ఆ వర్టిక్యులర్స్‌-

ఇక అ*నికి దగ్గర దగ్గర యాళ్దే నంవత్సరాలుంటాయి.చామన చాయగా ఓ మోన్నరు వర్చనాల్టీతో అక్కడక్కడ నెరనిన జుట్టుతో. కాన వల్చ్బబడుతున్న (శ్రావుతో-అతి గంభీరంగా ఉంటాడు. ఇవన్నీ అతన్నిచూసి ్రహించివ-'విజిబుల్‌ ! డిటేల్స్‌.

అంతకుమించి ఆవగింజం తై నాకొత్త నమాచారం రాబట్టగలిగే అవకాశం వాశైవరికీ సాధ్యంకాలేదు. ఆతనువచ్చి ఆర్నెలలై నాః

ళు శ ఖా

మామీ పూజ ముగించుకుని మడిశారు కట్టుతో సిగలో ముద్ద మందార వువ్వుతో స్టీలుస్దానునిండా కాఫీపోసి, వరండాలో పేపరు చదువుకుంటున్న థి మాన్‌ వెంకటాచార్యులుగార్కి ఇవ్వడానికి వచ్చింది. ఆవిడ చూవులు గేటువక్కగా ఉన్న ఆ గదిమీద నిలిచేయి

“చూసి రా, ఈ దినం ఆయప్పనంగతి విచ్మితంగా ఉండిందే, రూమ్‌నుండి బయిటవడినట్టు లేదే, పాపం, ఏమైందో ఏమో! ఒకసారి చూనిరాకూడదా మీరు!”

'సేపరులోనుంచి తల బైటికి పెట్టిన ఆచఛార్జుగారు కాఫీగ్దాను అందుకుంటూ --''నిజమే ఈ దినం రూమ్‌లో లైటు వెలిగిన కొడ లేదు. ఊప్టముగాని చేసిందో ఏమో, ఛ, ఛ, ఎంత ఒంటరి(బతుకు పావం, అర్నెల్టుగా చూన్తున్నామే ఎవ్వరూ వచ్చినట్టు కనబడ లేదు. అయినా ఇదేర మనిషి, ఎవ్వరితో నిండుగా మాట్లాడడే? ఒక్క ఇంటిలో ఉంటిమిగదా, ఎంత కలిసిమెలిసి ఉండాలే '” అంటూ తెగ

ఫి శ న నిటూర్చి వేడి కాఫీ నోటిదగ్గర పెట్టుకున్నారు.

తెలుగు కుటుంబాలతో కలిసిపోయి ఎక్కువగా, ఆరవయానతో

తెలుగే మాట్టాడుళూ ఉంటారు. ఆ దంపతులు ఐదో పోర్షన్‌లోని 101

పార్వ *మ్మకి, మామికీ మధ్య అయిదు నిముషాలైనా సామరన్యబావం నిఆబడదు' చివరి వాటాలోని నుదర్శనంగారంటే ఆచార్లుగరికి అరి కాలి మంగ నెతి కెక్కుతుంది? అయినా. +అవన్నీ మరిచిపోయి ఆవ రణలో అందరు కలిసిమెలిసి ఉన్నామనే చెప్తా ఉ.టారు.-

“సరేలెండిః అంతా బాగుం పే అనుకు నేదేముందీ? ఇంతకూ ఆ భార్యామణికి ఈ భర్త నంగతి వట్టినట్టు లేదే? అదెంత గయ్యాళో? హోటల్‌ భోజనం తిఅటూ ఈ తీరున మ?షి అవన్థపడుతూ. ఉంకే వచ్చి వంటచేసి పెట్టొద్దూ? కట్టుకున్న వాణ్ణి వదిలెసి పిల్లలకి చేసి పెట్టుకుంటుంది కాబోలు. ఛః ఛ। బుద్ధిలేని మనిషి * మామీకి కోవం ఎక్కువై తే ముఖం వికారంగా మాకిపోతుంది. పెదవులు, చెంవలు అదిరీపోతున్నాయి.

“'ఊరుకుండు అందరూ నీ మాడిరి ఉంటారేమి। (గశేమలు ఒకళ్ళు చెబితే రావు.” ఆచార్జుగారి మెచ్చుకోలుతో మామీ శాంతిం చింది కొడుక్తు ఉద్యోగం చేన్తున్న ఊరునుంచి ఎన్నిసార్లు చమ్మని రాసినా వెళ్ళలేదు మామీ. రేపో మాపో రిటైర్‌ కాబోతున్న భర్తని చెయ్యికాల్చుకోమని నేను వెళ్ళలేను--అంటు9ది అందరితో. క్రాన్సీ ఆఅ కోడలితో నెగ్గలేదన్న అనుమానం అఆదరికీ ఉంది,

““ఏమోనబ్బాః ఇంతమంది ఆడవాళ్ళర చూసివుంటిగానీ ఇంత మొండి ఆడదాన్ని చూడలేదు చూన్తూ చూన్తూ కోటిమనిషిని కష్టంలో వదిలేస్తామా, ఆ కౌఫీ కాగిన వెనుక మీకు వెళ్ళి యేమి నమాచారమో విచారించిఠరండి.'' ఆవిడ కళ్ళనిండా జాలి నిండిపోయింది. ఆ గది లోవల ఓళ్ళు తిలియకుండా వడివున్న (ఉండే ఉంటాడన్న) విష్ణు మూరిిని మననులోనే దయగా వల్కరిన్తూ , వంటింట్లోకి వెళ్ళింది మామీ. -ై లం

ఆ నమయంలో వ్రంపుదగ్గర స్టాన్కుకడుగుతున్న పార్వతీబాయి ఓ షణం ఆగి ఆ గదివైపు చూసింది.

102

--ఇవాళ ఈ విమ్లుమూర్తికి ఏమైందీ, మనివన్నాక ఏదైనా అవుతుంది. పేరు పెస్టుకున్నంతమా(్రాన దేవుడై పోడుగా. కానీ పాయింటు అదికాదు. మనివన్నవాడికి ఏదైనా లేడాపాడాలు వస్తే తోడునీడగా నిలవాలనే కదా ఈ పెళ్ళిప్త.. నంసారా ౨ ..వాటితో ఏర్పడే అనురాగాలు, అనుబంధాలూ కానీ ఈవిమ్టుమూర్తిని చూన్తుం టే ప్చ్‌! పాపం అనిపిస్తోంది. ఏమిటీ వయనులో ఇలా ఏకాంతి జీవితం. పోనీ ఆవిడగారు ఉద్యోగం చేస్తోందేమో అనుకున్నా 'సెలవుమీద ఒక్క

" వారంరోజులై నా వచ్చి వెళ్ళొచ్చునే. తనుమ్మాతం చేయటం లేదూ. ఒకసొరి తనభర్త వేరేచోటికి [టాన్స్‌ఫర్‌ అయితే, వెంటనే లీవ్‌ పెట్టించి నానా యాతనవడి మళ్ళీ ఇక్కడికే (టాన్స్‌ఫర్‌ చేయించుకో లేడూ, ఏదో ఆలాంటి ఉపాయం చూనుకోవాలిగా నీ బొత్తిగా భర్తవట్ల (శద్ధఉన్నట్లు లేదు. యవ్వనవు పొంగులు బిగువు ఇలవులు వయన్సు మీరేక నడలిపోవచ్చునేమోగానీ-ఆ పేతలూ, అభిమానాలూ ఆంకతరించి పోతాయా, అవిడకి ఉద్యోగం ఉం కే ఉండుగాక , అర్దిక స్వాతం[త్యా నికి లోటు లేకపోతే పోవచ్చుగాక. కానీ భర కంటే ఎక్కువా. నేను మాతం జాబ్‌ చేయటంలేదా,. అవనరమైతే సెలవు పెట్టుకోటంలేదా. తనొకర్తే ఉద్యోగన్భరా లై నట్టు (అయ్యేఉంటుందన్నష్టు) ఆ వున్న ఊరునుంచి ఊడివడదేం. రేవు ఈ విష్ణుమూర్తికి ఏమన్నా అయితే, ఛం ఛ. మధ్య ఈయన్ని శపించడం దేనికీ: ఇప్పటికే నానా తంటాలు వడుతున్నాడు పావం, ఎంత చలిలోనైనా ఈ వంవుకింద స్నానం చేన్తుంపే , లోవల రగ్గలో ముడ్చుకు వడుక్కున్న మాకే నీళ్ళు మీద వడుతున్నట్టు వణుకువు ్రేది. అ మానవుడు ఎలా భరించేవాడో, ఏం చేస్తాడూ వేడినీళ్సు కాచిఇచ్చే భార్య ఇక్కడ శేదుగా. ఏమిటో ఈ దిక్కుమాలిన ఉద్యోగాలవల్ల నంసారాల్లో నుఖాలు హరించి పోతున్నాయి. మేము మ్మాతం చచ్చినా వేరు వేరుచోట్ల బతకలేము బాబూ, అనుకుని దీర్ధంగా నిశ్వసించి ప్లాన్కు మళ్ళీ కడగటం మొద లెట్టింది, ముఫ్ర్రైఏళ్ళ పాఠర్వతీబాయి. శ

ఆమె పని చేన్తున్న నూలు ప్రవేటుది. (టాన్స్‌ఫర్టుండ వు. 103

సాధారణంగా ఆలుమగలు ఉద్యోగన్థులె తే (ూన్స్‌ఫర్ల వల్ల ఎడబాటు తప్పదని కొందరి దృఢ నమ్మకం. అలాంటి నమ్మకాన్ని దూవుమాపా లన్న వట్టుదల పార్వతీబాయిలో పాతుకుపోయింది అందుకే తను ప్రైవేటు న్క్కూల్లో ఉన్నానన్న నంగతి మరచిపోయి వాదిన్తుంది. (వభుత్య నంస్ధ అయినా “చేయిరూడి స్తే. +పని సాధించగలమన్న ధీమాతో ఉంటుంది.

విష్ణుమూర్తి భార్య కావాలనే-భర్త (టాన్స్‌ఫర్‌కోనం తొందర వడటం లేదనీ-అందుకే అనలు ఆమె ఒకసారైనా భర్తని చూడటానికి రావటం లేదనీ-పార్వతీబాయి అభ్మిపాయం.

గేటోకి నేరుగా వచ్చేన్తుంది కూరలబండి, దాన్ని చుట్టుకుపోయి కూరలు కొంటున్న వాళ్ళతో _ నాల్లోవాటాలోని రంగనాధంగారి అమ్మాయి కునుమ ఉంది కూరలు కొనేసి బుట్ట తీనుకుని ఇంటిలోకి వెళ్ళబోతూ అ(పయత్నంగా చూసింది అటు.

ఈ మానవుడి రొటీన్‌లో ఇవాళ మార్చు వచ్చిందే. రాదూ వయన్సుమరచి కుురాశ్ళా-మిలిటీ మేన్‌- లో (వతావం చూపించేవాడు రోజు. అయ్యిందివాళ. ఏ రోగమో వచ్చిఉంటుంది దెబ్బతో "సలవు పెట్టి ఊరికి చెక్కేస్తాడు కాబోలు. నవ్వుకుంది కునుమ ఈమధ్యనే

• జాబ్‌ వచ్చిన కునుమకి మేకప్‌ చేనుకుని, అది చెదరకుండా ఆఫీను చేరుకునేనరికి-ఆఫీనర్‌గారి దీవెనలు చాలా నూటుగా తగుల్తున్నాయి. ఎవరైనా టంచన్‌గా ఆఫీను కెళ్ళినా, మిష్షీన్‌లా వనులు 'బేనుకాం టున్నా ఆ అమ్మాయి నపాం చలేదు-తవ్చకుండా వాళ్ళు అఆలిసిపోతారని ఆ పిల్ల నమ్మకం,

నరిగ్గా ఆ నమయంలోనే మొట్టమొదటి పోగ్రవ్‌లోని కామేశం త స్ముడు-ర మేష్‌ గేటుబయటికి వెళ్ళి చాటుగా పోగ వూడేనుకుని మళీ ఇంటిలో కెళ్ళకోతూ-నన్నగా ఈల వేన్తూ-రక్టున ఆగేడు.

అతని ఈలపాటకి హుషారిచ్చిన కునుము చూవులు వక్కకి

104

సారించడం గమనించి నోటిలో పాటఆగి దృష్షి ఆ గదిమీద వడింది “ఓవ్‌,' అన్న ఆశ్చర్యంతో అలా ఉండిపోయాడు. |

“నాయనా విమ్లుమూర్నీ, ఏమైందివాళ. “సిరికిన్‌ చెవుడు! అన్న భంగిమలో రోజూ వరుగులెత్తి పోయేవాడివే, ఇవాళఎఏ భక్తుడూ మొర పెట్టుకోలేదా? అయినా ఎందుకయ్యా నీకీ అవస్థ? ఎహా నీకు యాభ్చే ఏళ్ళు ఉండనే ఉన్నాయి. మవో అయితే మరో ఏ డెనిమిదేళ్ళు నర్వీనుంటుంటి, దానికోనం ఇంత ఆరాటపడటమా అనలు ఈ గవర్నమెంటువారు, ఇలా రిరెర్‌మెంట్‌ ఏజ్‌ని పెంచడమే శుద్ధ పొరపాటు. మీలాంటి వాళ్ళంతా సీట్లు థాళీచే సేగానీ మాకు చోటు దోంకటంలేదు, నేను ఎంతకాలం నిరుద్యోగభారాన్ని - మోసేనో తెలుసా?” ఇవ్చటికి కదా ఓ ఆఫీను జీవిని కాగలిగేనూ ఇంకా ఎంతో మంది నాలాంటివాళ్ళున్నారు. సో మైడియర్‌ ఓల్డుమేన్‌ వెంటనే రిజైన్‌చేసి వోయిగా ఇంటికి వెళ్ళిపో. “మీ ఆవిడేనా నుఖవడేదీ”

_-ఈ భావాలన్నీ రమేష్‌ మననులో కదిలిపోయేయి అతనికి ఈ మధ్యనే జాబు వర్యినెంట్‌ అయ్యింది. తనూ ఎన్నటికైనా రి టైర్‌ మెంటుకి వస్తాననీ అవ్వడు రికైర్‌మెంటు ఏజీని సపెంచినందుకు నంతోషవడాల్సి వన్తుందేమో అన్న ఆలోచన అతనికిప-డు రాదు. జీవితపు తొలిదళలోని మత్తు అది.

ఆరోజు ఆ కాంపౌండులో అన్ని మనస్ధత్వాలని తనవైవుకి ఆకర్షి ంచుకోగలిగిన ఆ గది కిటికీ రెక్క తాళలేని తలువు తొమ్మి దైనా అలాగే ఉన్నాయి!

అప్పటికే ఇద్దరు ముగ్గురు ఏకాభ్యి పాయానికివచ్చి తలుపుదగ్గరికి వచ్చారు-ఇక లాభంలేదు. లోవల ఆ విష్ణుమూర్తి ఏ ఒళ్ళు తెలియని స్పితిలో ఉన్నాజో చూసి గట్టిగా చీవాట్లు పెట్టాలి, “మీ వాళ్ళు నిన్ను వట్టించుకోక పోయినా మేమంత లేముటయ్యా? మనుష్యులంకామా? మౌొనవత్వం లేరా మాకు?'--ఆ నాలనుకుంటూ తలువుమీద తశ్హురు (శ్రీమాన్‌ వెంకటాచార్యులుగారు

105

తలుపు తెరుచుకుంది.

కానీ లోపల ఎవరూలేరు!! కాశీగా వుంది! షాక్‌ తిన్నట్టు నిలబడిపోయేరు పెద్దలంతా.

అప్పుడే గమనించేరు-కిటికీకి ఉండే వల్చ్బటితెర లేదు! అంటే ఆ విష్ణుమూర్తి గది భాశీచేసి ర్యాతే వెళ్ళిపోయేడన్నమాట! మరి ఈ నంగతి ఓనరుకి తెలుసా! అతగాడెప్పుడూ అద్దెల ఏనూళ్ళకే నా రాడు గుమాస్తాని, రశీదుబుక్‌తో వంపిస్తాడు మరి ఈ విష్నమూర్త మోనం చేసేడన్నమా పే!

హమ్మ! హమ్మః ఎంత దొంగ! నంగనాచి వెధవ. ..ఎన్ని నెలలు బకాయిపెట్టి మకాం ఎ తేసేశో! తక్షణం ఇంటి యజమానికి తెలియపర్భాల్సిందే-అని ఉరుకులు వరుగులుగా మెయిన్‌ బజారుకి ఆటోలురిక్షాలు చేనుకుని దూనుకుపోయేరు పెద్ద మనుష్యులంతాః

కృ్షణాలమీద వార అఆవరణంతా పాకగానే మిగిలినవాళ్టు గుండెలమీద చేతులేనుకుని, ముక్కున వేలానించుకుని తీరుతీరుగా విమ్నమూర్తిని విమర్శించేనున్నారు...

ఇంటీ యజమాని, అంతా విని ఫక్కున నవ్వేడు,

ళ్‌ నో నే నే

అదే నమయా నికి రైల్లో విశాఖవట్నం చేరుకుంటున్న విష్న మూర్తి హోయిగా కళ్ళు మూనుకున్నాడు. అతని మనను దూడికన్నా తేలికై నట్టు మబ్బుణకన్నా ముందుగా వరిగత్తుతున్నట్టు రిలీఫ్‌గా ఉంది.

“అబ్బ! ఆర్నెల్లు నేనెలా ఉండగల్లేనో? తెల్పవారుర్లూమున నాల్లింటికే లేచి గబగబా కాలకృత్యాలు తీర్చుకోకపోతే కాంపొండులో అన్ని వాటాల వాళ్ళూ లేచేస్తారు. (వతిచోట క్యూ(పకారం నడవా లం పే-ఏడుగంటల లోవులో తయారవలేను. కనీనం ఏడుగంటల

106

కనా వేడిగా కాఫీ తాగకపోతే నేనుండలేను. హోటల్లో కాఫీ తాగక పోతే కాస్సేపు 'పేవరు చూసి తొమ్మిది*టివరకు అకళ్నిడే గడిపి ఏకంగా భోంచేసీ ఆఫీను కెళ్తేవాణ్ని మళ్లీ సాయంత్రం, ఆఫీమనుంచి హోటల్‌కి ఆ తర్వాత కా స్సేవు తిరగటం, ర్యాకి భోజనం ముగించు కుని రూమ్‌కి చేరుకోటం ఎంత యాంతికంగా బళికేను. ఇదంతా వనుమతికి చెపితే ఎంత బాధవడ్తుందీ? అనలు మీరు డెవ్యు పేషన్‌ మీద అర్నెల్లయినా నరే-హై(దాబాదు ఎందుకు వెళ్ళాలీ” అది కూడా నేను లేనప్పుడే వెళ్ళాలా:” అని కోపగించుకోదూ?

అవును, వనుమతి కోవగించుకోడంలో ఎంత్రెనా అర్థంఉంది. ఈ ముఫ్ర్పైఏళ్ళ దాఠవత్య జీవితంలో ఎన్నెన్ని అనుభూతులు నృష్టిం చిందీః నాకోనం ఎన్ని అవకాళాలు వదులుకుంది? నంసారం ఎంత్ర నుఖమయం చేసిందీ” పిల్లలు ఈనాడు అభివ్య్థలోకి వచ్చారంటే అటి వనూదీక్ష; ననింత పొజిషన్‌లొ ఉన్నానంటే వనూ పట్టుదల, కృషే కారణం, ఆఖరికి ఈ ఆర్నెల్లు నేను ఏ ఇ బ్రందీ పడకుండా అన్ని నదుపాయాలు కల్పించింది. కానీ నేను నానా ఇబ్బఎదీ పడి ఓ రకమైన అజ్ఞాతవానం చేసి వచ్చానంళే , ఉహూ, మించదు నాకు తెల్పు. కానీ ననూని ఎలా (_వనన్నం చేనుకోవాలో నాకే అెల్సు*

విష్ణుమూర్తి పెదవులమీద లాన్యమాడిన చిరునవ్వులో ముప్పై నంవత్సరాల దాంవత్య జీవితవు రహస్యాలన్నీ తొంగి చూసేయి.

నే ళు ఖు నే

“విళ్ణుమూర్తి నాకు బొగా తెలునును! మా ఇంటిలోనే ఉండ మంహే--వినలేదు(అందుకని ఆ రూము ఇచ్చాను. అద్దె నేనే వద్ద న్నాను ఆఫీనరు పైగా మరో ప్రమోషన్‌ కూడా రాబోతోంది!

107

వాళ్ళావిడ ఫారిన్‌ వెళ్ళిండి.కొడుకులున్నారు అక్కడ కోడలికి డెలి వరీ.మైమని ఇండియా రావడానికి వీలుకాదం శ - ఈవిడే వెళ్లింది! ఎం.కామ్‌ ఫస్టుక్షానులో ప్యాసైనా ఉద్యోగం నద్యోగం, అంటే ఇష్టం లేదని-భర్తని పిల్ణల్నీ వంచ్మపాణాలుగా చూశుకుంటుంది అవిడ ,*: ఇంటి యజమాని మాటలు సాగుతూనే వన్నాయి --వింటున్న

వాళ్ళ చెవుల్లో మాతం పదో పోరుగాలి దూనుకుపోతున్నట్వ ,. దిబ్బెళ్ళు వడుతున్నాయి.

ల్సి

యు

108

“దేవుడు కనిపించడు” (1886 నం॥ లో వనిత మాన వ(్రికలో బహుమతి పొందినది కమాన్‌ బాన్టీ కమాన్‌!...ఓహో: వె డిలే? ఇట్స్‌ నౌ ఎయుట్‌ "ధర్టీః ఐన్‌ విల్‌ వి కమింగ్‌” నందన కంగారు పడి పోతోంది? “కమింగ్‌ మమ్మీ -.” ఏడేళ్ళు వసిగొంతు బదులు వల్కుతూ బెడ్‌రూమ్‌లోనుంచి బయటికి వచ్చింది. సిమెంట్‌ కలర్‌ నిక్కర్‌, తెల్లని షర్దు-గంజి పెబ్టె ఇస్త్రీతో వికసించిన రేకుల్లా నిక్కబొడుచుకుని మోయలేని వున్నకాల బ్యాగ్‌ని గుండెల కద్దుకుని బయటికి వచ్చాడు బాబ్టీ, జు గబుక్కున అందుకుని బ్యాగ్‌లో వున్నకాలు నర్జుతూ, చేతికి తగిలిన ఓ ఫ్టాస్టిక్‌ నంచీని పైకి లాగి “వాటీన్‌ దిన్‌” అంటూనే చేయి పెట్టి చూసి, “ఎక్కడివి ఈ కలర్‌ చాక్‌పీనులు,”” మీ (ఫెండ్స్‌ దగ్గర అడుక్కున్నావా, అలా అడగకూడదని చెప్పేనా, సీకేమెనా కావాలంటే ఇంటిలో అడగాలి. డౌడీ కొని తెస్తారు. లేదా నేను కొనితెసాను, అంతేకానీ ఇలా మీ (ఫెండ్స్‌ దగ్గర తెచ్చుకోకూడదని చెప్పేనా," తన్నుకొన్తున్న కోపాన్ని వళ్ళలో బిగించింది. 109

నో మమ్మీ, ఐ డింట్‌ ఆస్క్‌, “బబ్లూ” గేవ్‌మి' చిన్నారి చేశులు గబగబా తిప్పేన్తూ, చెప్పేడు బాన్టీ భయంగా చూన్తూ చవ్వున చల్లారిపోయింది వందన. “జాస్టీ ఆడగలేదని కాదు. చక్కగా ఇంగ్లీషులో చెప్పాకు. జాన్టీన్‌ దగరకు లాక్కుని, "నైస్‌బోయ్‌, దట్సాల్‌ రైట్‌ ,' జ లర ర. ఉపా అంటూ ముద్దుపెట్టుకుంది. చకచకా బ్యాగ్‌ నర్డి రాతి చేసినీ హోంవర్క్‌ వేడమ్‌కి చూపించమని చెప్పి త్వరత్వరగా సాక్స్‌, బూట్సు వేసి జ్యాగ్‌ బొల్టీ పివుక్‌ తగిలించింది. కేబుల్‌ మీమున్న బాస్కెట్‌ తను అందుకుంది ఆందులో చిన్న టిఫిన్‌ బాక్స్‌, వాటర్‌ బాటిల్‌, చేయి తుడుచుకుందుకు నాప్‌కిన్‌ ఉన్నాయి. చెప్పులు తొడుగుకుంటూ “ఏమండి, మేము వెట్తి న్నాము,* అంది. ఫెళ్శమీద నుంచి ఆరక్షణం తలఎత్సి “నరే' అన్నట్టుగ తల ఊపి మళ్ళీ తలవొంచుకున్నాడు ఉమామహేశ్వ(రావు. అతను ఆంత అర్జెంటుగ చూన్తున్న ఫెష్ట ఆఫీనులో చూనుకోఎచ్చును కానిఅక్కడ నిచొనంగ చూపే వారంరోజులు పటంది. ఇంటికి శెచ్చుకునిచూ సే నాల్గ్లురోజుల్లో వూర్చి చేయవచ్చును, దానివల... వచ్చేనెలలో వమోషన్లు రావాల్సిన, వాళ్ళలిన్దులో మహేశం = లబ పేరు వుంటుంది. అదిగాకులడా డిపార్టమెంటల్‌ "టెస్ట్‌ కూడా రాయ బోతున్నాడు. రాబోతున్న వదవిమీదా, పెరగబోతున్న జీతంమీద మహేశం, వందన ఎన్నో రోజులముందు నుంచే వునాదులు _ళవ్వు కుని అంతస్థులకి రూపాలు దిద్దుకుంటున్నారు. మెయిన్‌ రోడ్‌ దాటించి బన్సు స్టావులో నిల్చోబెట్టింది బాబ్టీని. యై వందన, అప్పటికే అక్కడ బిలబిలమంటూ పదిహేనుమంది ఆడా, 110

మగపిల్లలు,జూ పార్కులో వక్షుల్లా రంగురంగుల న్కూలు (డన్సులో మవో నందడి చేస్తున్నారు.

వందనకి రోజూ ఈ దృశమ్యు కన్నుఇవండుగగా వుంటుంది. వాళ్లు గలగల ఇంగ్లీ మలో మాట్లాడుకుం కే వీనులవిందుగ వింటుంది.

బాబ్టీ9 ముందువరనలో కూర్చోబెట్టి, బా స్కెట్టు ఆందించి, జాగత్తలు చెప్పి.. టా.*..టాలు బెప్పి, బన్ఫు కదిలాక మెల్లగా ఇంటికి

న! వ్‌. వచ్చింది వందన.

అవ్వటికి మహేశం ఫైళ్లు నర్జి ఆఫీనుకి తయారవుతున్నాడు.

“వందనా వడ్డించేయ్‌ త్వరగా. బాన్టీవాళ్ళ బన్ను వెళ్ళిందా" వెళ్ళకుండా అమె రాదని తెలిసినా, అలా అడగం అలవాటు.

'ఆ, వెరి నాయన, బేసిన హోమ్‌వర్క్‌ చూపిసాడో మర్చి పోతాడో..బాక్స్‌లో చపాతి పెళ్టుేను. తింటాడో, ఆ బబ్లూగాడికి 'పెడాడో.”

“అబ్బా, చూడు వందనా, వాడు “ఏం చేస్తాడో అని ఇవ్చుడే దిగులువడకు, వాడు వెరీగుడ్‌ బాయ్‌. అన్నీ న్నకమంగా చేసాడనే అనుకో...ఊ, ఊ, నాకు వడ్డించు...” అన్నాడు.

“అవును. వాడు నిజంా గుడ్‌ బాయే,” అనుకుంటూ టేబులు మీద వశ్ళైంలో కూరలు..,చపాతీ. .అన్నం పెట్టింది. “నువ్వుకూడా తినేయరాదూ? మళ్ళీ మీ ఫెండ్స్‌ ఎవరైనా వచ్చారంటే మధ్యాహ్నాం దాకా వదలరు. ఆహ(, అలా కోపంగా చూడకు. మీది నత్కాలక్షేవమే అనుకో అయినా నువ్వు భోజనం చేయకుండా వుండాల్సి వన్తుందన్న బాధ నాదిఃఅదీగాక కలిసితిం టే బాగుంటుంది కదా?” చివరిమాటలు మం(దస్థాయిలో ఆనేనరికి, వందన ముఖంలో చిరుసిగ్గులు దోబూచు లాడేయి. “ఊ, కబుర్ల కేం? ముందు టెన్టు నంగతి చూసుకోండి

111

మొన్న మా పద్యావతిగారి భరకి-అసిస్టెంట్‌ స్మెకటీ పోన్టు వచ్చింది మనం త్వరగా పైమెట్టు కక్కాలి.* అంది. ““ఆయన సీశియర్‌ మోస్ట్‌, రాకేం చేన్తుంది? ఆ వయన్సు దాకా ఆగికే నాకు కూడా...” “నరేలెండి అవుడు తీరిగ్గా చత్వారవు కళ్ళి జోళ్లోనుంచి నేను మిమ్మల్ని చూసి ఆనందిస్తాను-జుష్టంతా రాలి బట్టలతో మీరు నన్ను “ఆంపే? ఇంక ఆ వయన్ఫులో భార్యా భర్వలకి ఏమీ ఆను రాగాలు వుండవంటవా?” మహెశం కవ్వింపుగా అడిగేనరికి పక్క మంది వందన. “ఉంటాయి ఉంటాయి మన పెక్టానృలేరూ? అలాగే మనం కూడా." “మీ వద్మావతిగారో ?" “వాళ్ళకేమండీ? ఆయనకి ఈ (వమోషన్‌ వచ్చివా రాకపోయినా ఇ ందిలేదు వాళ్ళబ్బాయి డాక్టర్‌. వాళ్ళమ్మాయి లెక్చరర్‌ ఆవిడ జర్నలిన్టు, వాళ్లెంత అప్‌ టు డేట్‌ గా ఉంటారనీ? వాళ్ళ ఆలో చనలూ వాళ్ళ విధానాలూ అన్సీ హైఠెవల్లోనే వుంటాయి. మొదట్లో అవిడతో నాకు స్నేహమేమిటా?” అని నందేహించేను కానీ వద్యావతిగారే న్వయంగా వచ్చి *'నేటితరం మహీళ' అన్న శీర్షికకి నన్ను ఇంటర్వ్యూ ఫా అద వ చేసి ఫోటోలు తీను కెన్చేక ధైర్యము వచ్చింది నా ఆశయాల్ని ఆవిడ ఎంతగా మెచ్చుకుందో? నన్ను ఎంత (పోత్సపిసారో అవిడ ' “ఓ. కే. ఒమ్చుకున్నాను. వద్యావతిగారి భరగారు అసిసైంట్‌ ఐం, న! టబ 'సెెక(టీ ( పెద్దవాడయ్యాక) అయినా నేను మాతం త్వరలో (వ్రమో వన్‌ తెచ్చుకుని ఆఫీనర్‌రాంక్‌లో చేరాలంటావ్‌? నిజమే నా వట్టుదల కూడా అదే వందనా! అందుకేకదా ఇంత దీకగా చదువుతున్నాను? భర్త కంఠంలోని నిజాయితీకి వందన గర్వంగా చూసింది. ళు నే ళు 112

మధ్యాహ్నం వనిమనిషి ముత్యాలు అంట్లు తోముతూ వుంపే జాని కశ్లైందుకో ఎ్యరగా ఉబ్బి ఉన్నట్టు గమనించింది వందన.

'ఏమిపే ముత్యాలు? మీ ఆయన మళ్ళీ కొస్హేడా! ఏడ్చినట్టున్నా వేం?” అనడిగింది

“వదోలెండమ్మా! ఈ ఏడ్చు నా బతుకంతా ఉండేదే: ఆడికి బుద్ధిరాదు నేను యాడికీ పొలేను* అంది విరక్సిగా.

“అవగో ఆదే వద్దన్నాను వాడికి నీవే ఆలును ఇచ్చుకు న్నావు నువ్వు అణిగిమణిగి వడివున్నంతా కాలం వాడు ఆలా పొట్ల గిత్తలా తంతూనే ఉంటాడు. నువ్వూ నందొదిన్తున్నావు వాడేమి సిన్ను పోషిం చడములేదు. నిన్ను కొళ్లు హక్కు వాడికిలేదు.

“ఏమోనమ్మా వాక్కులు హద్దులు మాకేటి తెలుసాయి?”

“అదే అదే మీ అమాయకత్వం! అతీరము ముక్క లేకపోవ డమే ఇందుకు కాంణము' పిచ్చిమొద్దూ నేను చెప్తానేఉన్నాను నరేలే ఈసారి వాడు చెయ్యి చేనుకుం'టే ఊరుకోవద్దు తెల్సిండా?

ముక్యాలు “ఊరుకోను” అనలేకపోయింది మౌనంగా తనపని చేనుకుంటోంది

వందన మ్యాతము ముత్యాల్ని గురించి త్వీవంగా ఆలోచిన్తూ కూర్చుంది దాని జీవికాన్ని బాగుచేయాఅనీ దుర్యార్గుడెన దానిభర్త నుంచి దానిని కాపాడి రక్షించాలనీ అ బాధ్యత తను తీనుకోవాలనీ ఆ భారము తనదే అనీ గట్టగా అనుకున్నది. రండు రోజుల్మకితము వద్యావతిగారూ, నవంతిగారు తమ ఇంటిలో చెప్పిన విషయము గుర్తు వచ్చింది--'వచ్చే నెలలో మనము నగరము ఆంతా తిరిగి ఈ దకా బపు వనిత'ని గురించి మేటర్‌ 'సేకరిద్దాం! అందులో బీదా గొవ్వ చిన్నా పెద్ద అన్న బేధము వుండకూడదు” అన్నారు

113

నిజమేకదా! (వతి గృహిణియొక్క ఆలోచనా నరళి, అచర ణలు, జీవిత విధానము తెలియాలి! నగటు ఇల్లాలి దృక్పధము మార నంతవరకు ఈ నమాజము జాగువడదు! సామాన్య స్త్రీ కూవన్ధమ౧డూ కంలా మిగిలిపోతోంది. ఇక పాటక జాతి స్త్రీని గురించి విచారించి లాభ మేమిటి? దీశికంతకీ కారణము నిరక్షరాన్యతే: అందుకే తను ఈ మధ్య వయోజన విద్యని గురించి ప్రచారము చేస్తోంది. ముందు ముందు బాగా ఉత్సాహము ఉనవాళ్ళ:దర్శ్నీ చేరదీసి తను న్వయంగా విద్యాదానం చేయాలి. ముఖ్యంగా ఈ ముత్యాలుకి ముందు నాల్లు అక్షరం ముక్కలు నేర్పాలి.

కుర్చీలో వెనక్కి. వాలి అలా ఊవో సౌాధాల్లోకి వెళ్ళిపోతోంది వందన.

మధ్య తరగతి కుటుంఒములో ఒక వొరవడిలో కొట్టుకు పోతున్న అత్తవారిల్లు గుర్తు వచ్చింది. ఎదుగూ బొదుగూ లేని సామాన్య జీవితాలు! తను బియ్యే చదువుకొని అ ఇంటి కోడలుగ వెళ్ళిందం కే, కేవలము మ హేశాన్ని వదలుకోలేకనే! అయినా తన అదృష్టం! వారికి పెళ్ళికి ముందే హైదరాబాదులో ఉద్యోగమువచ్చి ఉండ్డటము వలనాఆ ఊల్లో వాళ్ళదగ్గర ఉండాల్సిన అవనరము లేక పోయింది. కన్నందుకు సెంచి పెద్ద చేయడము ఎవరిదారినవారిని వంపించేయడము అదే గొవ్వ ఘనకార్యము కాబోలు: వయన్నుడిగి ఆతా మామా, అలారొటీన్‌ (బతుకు (బకికేన్తూ ఏ విధమైన వ్యావకము పెట్టుకోకుండా ఎలా ఉండగలరో అని అబ్బురవడ్తూ వుంటుంది

అంతే, కొందరి జీవితాల్లో ఏ గొప్ప ఉద్దేశ్యాలూ వుండవు. సామాన్య (బ్రతుకులు అనుకుంది ముత్యాలు వని చేనుకుని వెళ్ళిపోయేక మామూలు (వ్రవంచములో వడింది వందన.

నే చ్‌ న వారంరోజుల తర్వాత బాల్టీ (పోగన్‌ కార్డు తెచ్చాడు. 114

చూసింది వందన _ మొదటి ఐదుగురిలో లేడు. ఎనిమిదో రాంక్‌ వచ్చాడు.

ఆనుకోని ఆవాంతరము ఇది.

బాల్టీ? బాగా చదివించి ఇశ్ళటికి ధర్ట్‌ రాంక్‌ వచ్చేలా చేయా అనీ, ఆ తర్వాత ఏన్యువల్‌, పరీక్షల్లో ఫన్దు రాంక్‌ రావాలనీ వందన మహేశం కూడా ఆశించేరు,. కానీ ఇచేమిటీ? ఎనిమిదో స్దానం వచ్చిందా? పెగా ఆ బబ్లూగాడు ఫోర్స్‌ రాంక్‌ వచ్చేడని చెవ్లన్నాడు.

ఇంక వందన నహించలేకపోయింది. ర్మాతింబవళ్ళు బాన్దిని రుచ్చేయడం. మొదలుపెట్టింది సాయంత్రం న్కూలు నుండి రాగానే ఆరగంట మ్యాతమే వ్మిశాంతి ఆ తర్వాత వున్నకాలు ముందేనుకుని వాణ్ణీ కూర్చోబెట్టుకుని రెండు మూడు గంటలు చెప్తొంది,. చదువు, వాడు బయటికి కదలడానికి వీల్లేదు. వనికిమాలిన వెధవలతో ఆటలాడి నేర్చుకున్న విద్యంతా మర్చిపోతున్నాడు. “ఒరేయ్‌ బాబ్జి నీకు ఒక్క తెలు.) *ద్యము కూడా. రాదా?” ఆపి ఒకరు 'నీకు తెలుగు అక్షరాలే రావా?" అని మరో నన్నాసి వాణ్ని అడిగి వచ్చిన ఇంగ్టీషంతా మర్చి పోయేలాగా అంకా తెలుగులోనే మాట్లాడిన్తున్నారు ఛి! ఛీ! వాళ్ళ దగ్గరకి పంపించకూడదు. అయినా తిలుగు మీడియ ) పిల్ల లతొ వీడికి స్నేహ మేమిటి”---వీళ్ళ తాత, వీళ్ళ నాన్నని _వభుత్వ వాఠశా లలో తెలుగులో చదివించబ జ్ర, ఇదిగో ఈనాడు ఇలా (ప్రమోషన్ల కోనం పెమ్లలు రాయాల్సి వస్తోంది. మొదట్లోనే డై రెక్సుగ ఏ ఆఫీనరో ఆమిఉం పే ఈనాటికి ఎంత పెద్ద పొజిషన్‌లో ఉండేవాళ్ళమో? బాన్టీని రోజు బన్సుళో వంపించే-ఖర్మమిటీ? చక్కగా కార్లో తీనుకెళ్ళి నూ్క్కూల్లో దింపి అటునుంచి ఆటు అఫీనుకి వెళ్లే వారు ఆయన! వ్వ్‌! ప్చ్‌! చిన్నప్పుడు, అమ్మా నాన్నా గాలి వాటుగ పెంచితే పిల్లలు ఏం అభివృద్ధిలోకి వస్తారూ? ఉహూ! బాన్టీని ఆలా పెంచము! వష్టురాంక్స్‌ వచ్చితీరాతి: (వతిజ్ఞ వూనింది . వందన. ప్రతిరోజు నూరిపోస్తోంది నప్టక్టులన్నీ |

115

ఓ రోజు సాయంత్రం బాన్టీకి తద్ధ పారం చెప్తున్న నమయ ములో' ముత్యాలు తన వని ముగించుకుని వెళ్తూ, “అమ్మగారూ! అని పిల్చింది= “ఏమిటన్నష్ట! చూసింది వందన,

అది చిరునవ్వులు చిందిన్తూ, “మా మొగోడు కూడా ఒవ్ప' కున్నాడండీ అమ్మగారి కొడ నాల్గు అచ్చరం ముక్కులు నేర్చుకో మన్నాడండీ? ఇకనుంచీ పెతీరోజు సాయంథతము నేర్చిత్తా రాంకీ? వలకా బలపము తెచ్చుకుంటానండి " ము ఫ్పైఏళ్ళ ముత్యాలు నల్గురు బిడ్డల శల్లి-అలా నరదావడి అడుగుతుంటే, ఎగిరి గంతేసి అవ్చటి కప్పుడే 'అ ఆ'లు దిద్దబె ఫ్టేది వంచన. కానీ పరిస్థితి వేరుగ వుంది. ఈ సాయంకాలము నమయాన్ని బార్జీకి తవ్చు చురొకరికి వినియో గించ డానికి కుదరదు.

అందుకే-..' చూద్దాంలే! నా వీలు కూడా చూనుకున్నాక! నిర్రా నక్తిగా అని బాబ్టివైవు తిరిగింది.

ముళ్యాలు '*నరేలెండి' అంటూ నవ్వుతున్న ముఖము వెంటనే చిన్నబుచ్చుకుని మెల్లగా వెళ్ళిపోయింది.

మర్నాడు మహేశం భోజనము చేన్తున్నవ్వుడు ఓ నంగతి చెప్పాడు.

“వందనా: అఫీనుకి రోజు లేటుగానే వెప్తన్నాను, దిక్కు మాలిన బన్ఫులు దోరకటము లేదు. (ప్రతిరోజు అటో ఎక్కాలం₹ే కష్టంగదా? అందుకేమా (ఫండ్‌ నలహా చెప్పాడు. వాళ్ళ బాబాయ్‌ నూ్క్యూటర్‌ అ మ్మేస్తట్టః 'సెళండ్‌వోండ్‌ అయినా చాలా మంల్చి బండట. తెల్సున్నవాళ్ళము కనుక తక్కువలో వచ్చేటట్టు చూసాను అన్నాడు. (పన్తుతం అంతా డబ్బు ఇయ్యళలేకపోతే నగము ముందు ఇచ్చేసి మిగతా డబ్బు రెండు వాయిదాల్లో నర్దమంటున్నాడు. ఇంతటి అవకాళము మళ్ళీ వన్తుందా? అందుకని కొనేద్దామనుకుంటున్నాను.'

116

“అనుకోడమేమిటండి? కొనేయండి! ఆమ్మో ఎంచక్కటి (గెండో? అనలు మనము ఎన్సడో కొనాల్సింది* కానీ ఏదీ? కొత్తది కొనాలంటే బుక్‌ చేయించి వచ్చేదాకా ఎదురుచూడాలి ఈ లోవులో ఈ అవస్థలు ఇలా వడుతున్నాముః నేను మొన్ననే అనుకున్నాను. బాబ్ద్జిని కూడా బన్సులో పంపించడము కష్టంగా వుందని! ఇవ్చుడు ఇవన్వుడు న్కూటర్‌ కొంటే ఏ బాధా వుండదు. మ్లీరు వాణ్ణి నూ్యూల్లో (శాప్‌ చేసి, ఆఫీను కెళ్ళిపోవచ్చును. ఇబాశే బ్యాంక్‌ బాలెన్సు ఎంత ఉందో, చూసి తీసేయండి. మళ్ళీ ఎవరికీ మాట ఇవ్వొద్దని చెవ్పండి. వందనకి ఆనందముతో, హృదయము ఎగిసివడుతోంది!! ఇంత త్వరలో తన కోరిక ఈవిధంగా తీరుతుందన కోలేదు. ఇలాగే భవిష్య తులో కారు కూడా కొంటామేమో?

“అవును బాబ్టిని కూడా తీనుకెళ్తూ ఉండొచ్చును. (వతిరోజు నువ్వు వాణ్ని తీనుకుని వెళ్లే తీరు నాకూ బాధగానే ఉంది.అపసోపాలు ఉరుకులు వరుగులు అన్నీ తవ్చుతాయి!” మహేళం భోజనము ముగించి ఆఫీనుకెళ్ళిపోయేడు. వందన ఇల్టంతా నర్జుకుని తీరిగ్గా కూర్చుని రాబోయే న్కూటర్‌ ని ఎక్కడ ఎలా పెట్టాలా అని ఆలో

టబ చిమ్హుంది.

అనుకున్న (వకారము, పరిరోజుల్లో న్యూటర్‌ కొనేశాడు మహేశం. తొమ్మిదింటికల్లా బాల్జినీ, భర్తనీ న్యూటర్‌మీద సాగ నంవడము ఎంతో తృప్పిగా ఉంది వందనకి! సాయం_శము ఇం కీ రాగానే బాబ్టీని కాన్న రిలాక్స్‌ కానిచ్చి మొదలెట్వంది పాఠాలు, అగా చాలక రెండుసార్లు న్కూలుకి వెళ్ళి 'బాన్టీ ఏమైనా (పామిసింగ్‌ది కనిపిస్తాడా?" అని అడిగి లెళునుకుంది

ఓ రోజు మహేశం, అవ్వటికి డిపార్ట్‌మెంటల్‌ టిన్టు రాసేసి

త కం, ఓక్‌ భజ ఇంటే వోయిగా ఊపిరి పీల్చుకు న్నాక-ఇంటికి వచ్చి, “మౌ నాన్నదగ్గ క్నుంచి లెటర్‌ వచ్చింది వందనా?” అన్నాడు _డన్సు మార్చుకుంటూ.

117

“ఏమిటట?” అనడిగింది బాన్టీకి ₹క్కలు చెప్తూ =

“ఏంలేదు? ఈమధ్య యాత్రా స్పెషల్‌లో దక్షిణ య్యాతలన్నీ చేయాలనుకున్నారుట కానీ వీలుకాలేదు మానేశాము!* అనీ మనము కులాసాగా ఉన్నట్టూ బాబ్టి బాగా చదువుకున్నట్టూ తలుస్తామని రాసేరు!”

“'యా్యత్రలకి వెళ్ళకానికి వీలుకాలేదా? దేనికైనా మనిషికి కార్యదీక ఉండాలండీ? అనలు గట్టిగా అనుకుంటే ఎందుకు వెళ్ళి లేరూ? పోనీయండి” నిర్హక్షంగా అని జాన్టీకి లెక్కలు చెప్పడంలో

. జ లీనమయింది! తెల్లవారితే వాడికి అక్కల "పెస్‌ ఉంది ళు బ్‌

వందన వడిన (శమకి ఫలితము దక్కింది.

బాబ్జీ ఆర్నెల్డ "పెన్టులల గ్నిటిలో బాగా మార్కులు తెచ్చుకుని ఫోర్తు రాంక్‌ రాగళ్ళేడు.

“హమ్మయ్య చూసేరా ఎలా సాధించేనో విజయం?” అన్న ట్టుగా చూసింది మహేశంపైవు. నరిగ్గా ఆ నమయములోనే తను "టెస్టు ప్యాసైనట్టు మళ్ళీ నెలలో వమోవన్‌ రాబోతున్న చెప్పేడు.

“నిజంగానా?* ఉప్పొంగిపోయింది వందన.

“నిజమేనోయ్‌! కానీ జ్యాగత ః కింద చూనుకుని నడువు మరీ అలా గాలిలో తేలిపోకు:*

'““వాల్లెండ్‌! ఇదేమన్నా ల్మాటీలో గెలుపా? కష్టవడినదానికి (వ్రతిఫలమండీ? మనిషి తల్చుకుంటే ఏదైనా చేయవచ్చునని బుజువు చూపే సాక్ష్యమండి! మనోథధైై ర్యాన్ని పెంపొందించే టానిక్కేనండి.! “బాబోయ్‌ చాలు చాలు, ర్లూన్సీరాణి, ర్ముదమాంబల్ని తల పిన్తున్నావ్‌! అన్నట్టు మర్చిపోయేను. మీరంతా ఏదో నఠ్వే చేయా

118

లనుకున్నారు గదా ఏమెందీ అ కార్యక్రమము?” అమె ఊపు తగ్గించే (వయత్నంలో ఆ (వశ్న వేసేడు మహేళం.

నవ్వింది: “ఏదీ నాకు తీరిక లేకపోయింది-- బాచ్టిని చూను కోడము తో కే నరిపోయింది, ఆ వద్యావతిగారూ (నవంతిగారే వెళ్ళి వచ్చారుట।; ఇవాళో రేపో వెళ్ళి ఎన్ని విషయాలు సేకరించుకుని వచ్చారో చూస్తాను” అంది.

అ మర్నాడే వద్యావతిగారింటికి వెళ్ళింది. అవిడ అవ్చటికే కొన్ని యదార్ధగాధల్ని ఫోటోలనీ _వముఖ వ్యత్రకలకి వంపించేసేరు మిగిలినవాటిన్‌ వివరించి చూపెస్లేరు.

'చూడమ్మా వందనా నువ్వు రాలేదుగానీ, * వెరీ ఇంట టు స్టైడ్‌ కేనుఎ కొన్ని చూసేమమ్యా! అఫ్‌కోర్స్‌ కొందరు అనలు బి్యరచదిగును కుని మాట్లాడలేదనుకో! అది వేరే నంగితిః ఒకావిడ తనని గురించి చెవ్లూ ఎంత గొవ్చగా ఫీలై ందో నిజంగా చూడాల్సిందేః అ వ్యానమే ముండు వంపించేను. ఇక కొందరు ఆనలు ఈ దశాబ్దానికి ఏమిటి విలువ? ఎందుకింత _పాముఖ్యము, (వచారం? మీకేం వని పాటా లేదా? వెళ్ళండని దులిపిపారే సేరనుకో ఏమిటో అజ్ఞానులు.”

“అఆంకేనండీ! ఎన్నాళైనా ఆలా చీకటి కోణాల్లో మగ్గిపోతారు తవ్చ వెలుగు చూడరు? అని నిట్టూర్చింది వందన. వాళ్ళింట్లో ఉన్నంత సేపూ వందన అగ్ధనిమీలిత న్వేతాలతో తాము ముందు ముందు ఎక్కుబోయే *% పగతి భవనవు మెట్లని ఉహించుకుంటూ ఉంటుంది. అంచులో కొన్ని సోపానాలు ఎక్కేన్తున్నష్టు భావినుంది.

నే నే నే

“హోయ్‌! కంథగాట్యులేవన్‌! రండి రండి మీరు హాల్లోకి మాక డం మాకు చాలా అనందంగా వుందిః చెదిబ మన అసిస్టెంట్‌ డై రక్టర్‌ ఇవాళ సెలవులో వున్నారు. గనుగ మీరూ మేమూ ఆప్టే

119

వొళ్ళు విరుచుకోనక్కర్లేదు. టీలో టిఫిన్లో తెప్పించుకుని ఇక్కడే ఆరగిం చవచ్చును*' అంటూ గలగల నవ్వేడు ఆ హాల్లోనే వున్న మరో సెకన్‌ హెడ్‌! మహేశారకి (ప్రమోషన్‌ వచ్చిన సందర్భంలో జరిగిన నన్నివేశము అది! రెండు సెక్షన్ల హెడ్డూ ఆ హాల్లోనే చెరొక కుర్చీల్లో కూర్చుంటారు. ఆ రెండు 'సెతన్ల ఎడి గారు ఒ9 గారే?

• నమాన పోదాల్లో ఉన్నావారు గనుక చనువుగా పల్కరిన్తూ జోక్స్‌ వినురుతూ ఉంటాడు అతడు

మహేశం నవ్వి ఊరుకుంటాడు

బాస్‌ మీద రకరకాల వ్యావ్యోనాలు చేన్తుంటాడు అలాంటివి విన్నప్పుడు అచ్చెరవునొంది మళ్ళీ నర్దకుంటూ ఉంటాడు మహేశం. ఒకరోజు ఎ,డి. గారు మహేశాన్ని రూమ్‌లోకి పిల్చి, ఎంతో ఆప్యా యంగా మాట్లాడి ఇంటి అస్‌ అడిగి తిలునుకున్నాడు. మహెళశానికి అయోమళ౪గ అనిపించినా ఏమీ (వశ్నిఐచలేదు

న్కూలు దగ్గర బాన్టీని రిసీవ్‌ చేనుకుని ఇంటికి వచ్చాడు.

నరిగ్గా ఆ నమయములో వందన చేతిలో ఒక వారవ్యతిక పట్టుకుని ఆ్మతంగ చదువుతోంది.

బ్‌

మహేళం, బార్జీ లోవలికి వచ్చి వది నిముషాలైనా ఆమె వట్టించుకో లేదు.

"ఏమిటోయ్‌? మరీ అంతలా అతుక్కుపోతు న్నావ్‌ వునకం లోకి ఏముందేమిటి?” అన్నాడు నవ్వుతూ. ఇంత సేవటివరకు తన వైవు చూడకపోయినా బాల్టీని చూడకుండా ఉండలేదే. అన్న విభ మింకో

ఆమె తలఎత్తి, కళ్ళింతింతచేసి “మూడండి ఇది? ఏము:దో చదవండి!' అంది.

120

మహేశం వారప్యతిక అందుకున్నాడు.

ఇంతలో బయట కారు ఆగింది. తమ ఎ,డి.గారు ఆందులో నుంచి దిగడముచూసి, తెగ కంగారు వజిపోయేడు. 'మా ఎ.డి.గారు మా ఎ.డి. గారు, ఆసోఫా, నర్హు, కాఫీ వ్మటా...అయ్యో ఇదేమిటి ఇలా వచ్చేసేడు... అంటూ మళ్లీ గబగబా ప్యాంటు తగిలించి, వర్డు వేనుకోబోతుం టే ఆయన అవ్పటికే లోవలికి వచ్చేసేడు!

“కూర్చోండి సార్‌, మీరిలా...”

“కంగారు వడకు మిస్టర్‌ మ హేళ్‌. నేను కూర్చుంటాలే. మీ బాబా? వెరీ నెన్‌. అ, చూడూ అలా కూర్చో మహేశం, చిన్నస్పుడు నువ్వు ఆచ్చం ఇలాగే ఉండేవాడివి. మీ-అమ్మగారు నీ [కావు దువ్వి చొక్కా లాగూ వేసి, బుగ్గమీద గట్టిగా ముద్దెట్టుకునేవారు.. “బళ్లో

శ మ! ౧ట ళు తినమ్మ్యా' అని చక్కిలాలు పొట్లంగట్టి ఇచ్చేవారు. మీ అన్నయ్యా, అక్కయ్యా కొంచెం పెద్ధాళ్ళుం శనుక దులవరించుకుని వెళ్ళిపోయే వారు. మీ నాన్నగారు నీ వేలు వట్టుకుని న్కూలుదాకా తీనుకెళ్ళి, దింపి ఆయన ఆపీనుకి వెళ్ళిపోయేవారు.

“సార్‌, సార్‌. ఇవన్నీ మీకు, ..

“*“తెలును మహేశం.నేను అవుడు మీ ఇంట్లోనే ఉండేవాడిని నువ్వు చాలా చిన్నవాడివి. నికు గురులేదు. కానీ, మీ ఇంటిలో మీ నాన్న ఓ అనాధ జాలుడికి భోజనము పెట్టుతుండేవారు. గోదావరి వరదల్లో మా అమ్మా నాన్నా కొట్టుకుపోతే దూరపుబంధువులు వట్టించు కోకపోతే ..మీ నాన్నగారు కేవలము మా నాన్నతో ఉన్న పరిచయము తవ్చ మరేవిధమైన చుట్టరికం లేకపోయినా నన్ను దగ్గరికి తీనుకుని ఆదరించేరు! మీ అన్నయ్య అప్పుడవ్పుడు నాతో దెబ్బలాటి 'ఫొమ్మనే వాడు. కానీ మీ నాన్నగారు, తమ్ముడు తిడితే బాధవజకూడదు బాబూ” అని లాలించేవారు. మె[టిక్‌ పరీక్ష కట్టించి, ప్యానయ్యాక చిన్న

121

ఉద్యోగలలో వేయించి, నా కాళ్ళమీద నన్ను నిలఒడేబస్టు చేసేరు. ఆ తర్వాత పెళ్ళి చేనుకుని జీవితంలో స్థిరవడ్డాక కూడా నాన్నగార్కి ఉత్తరాలు (వాన్తుండేవాడినిజ నేనూ పెద్దవాడి నవుతున్నాను, బాధ్య తల్లో మునిగిపోతున్నాను, ఏమిటో ఒక్కసారి వెళ్ళి అమ్మగార్ని నాన్నగార్ని చూడాలనివుంది గానీ కుదరటములేదు, వాళ్ళు కులాసాగా ఉన్నారు కదూ? ..నువ్వు ఇక్కడ ఉన్నట్టు నాకు తెలియగు నుమూ... మొన్ననే తెల్సింది .*

“అ, ఆః కులాసాగానే ఉన్నారు ”

కాఫీ తీనుకువచ్చిన వందనని 'రామ్మా' అని ఆప్యాయంగ పిల్చేరు. 'మీ మామగారు అత్తగారు నాకు తల్చిదంథడ్రులాంటి వారమ్మా। నా లాంటివారి నెందరినో ఆయన ఆదుకున్నారు. కాసీ ఎవ్పుడూ ఎవ్వరికీ చెప్పేవారు కాదు. మీ అత్తగారూ అంతే! ఇంటికి వచ్చే చుట్టాలకి లేదనకుండా చేసి పెళ్టేవారు. తనకంటూ ఏదీ కోరిక ఉన్నట్టు కన్చించేవారు కాదు. ఏదైనా అనుకున్నది జరగకపోతే, ఆవిడ చింతపడేవారే కాదు. *పోనీీలే'' అని నమాధానపడేవార్సు, అమ్మా ఎప్పుడైనా ఇక్కడికి వన్తుంటారా?ః వస్తే మా ఇంట్లో తవ కుండా నెల్దాళ్ళు ఉంచుకుంటాను. చెప్పండి నాకు.” అయన కంరంలో ఆప్యాయం నుళ్ళు తిరిగిపోతోంది,

“ఆ, ఆ, ఆలాగే తడబడింది వందన. ఆమె కాళ్షు నిలవటం లేదు. మనను ఏదోలా అయిపోతోంది. చటుక్కున “కేబుల్‌ మీద వ్మతిక అందుకుని,, ఇదీ చూడండి ఇందులో ఆవిడ్ని మీరు గృరు వట్టగలరా। చదవండి ఆ వ్యానం.' అని ఎ.డి.గారి చేతికి వారవ్యత్రిక అందించింది వందన.

ఆయన రెండు నిముషాలు దీర్ధంగా చూసి, ఆతర్వాత చదివేక నేను ఆ ఊరునుంచి వచ్చేసాక జరిగిఉంటుంది. మీ మామగారు తనకు తానుగా ఏదీ చెప్పుకోరుకడా।; అయితే ఈ ోనుందరి అన్న

122

అమ్మాయిని ఆత్మహత్యా (వయత్నం నుంచి కాపాడి సేవానదనంలో చేర్చించేరన్నమా ఓ ఇడిగో అన్నీ వివులంగా రాసేరు కదాగ అని పెకి చదివేరు. |

“అనాడు దిక్కుతోచని స్థితిలో. అత్మహత్యకి సిద్ధమైన నన్ను దయామయుడు, ఆపత్‌ బాంధవుడు, వురుషోత్తమరావుగారు కాపాడి జీవితం మీద ఆళ కల్పించి, నన్ను మనిషిగా నిలబెస్టేరు. తర్మడి ఎవరో తెలియని నా కొడుకుని ఈనాడు నమాజంలో ఓ పరిపూర్ణ వ్యక్షిగా తీర్చిదిద్దగల్లేను ఇదంతా ఆ మవోనీయుని చలవ। జీవితాంతం పోషించక్కగర్లేదు. నీటికి కొట్టుకుపోయే తరుణంలో గట్టుకులాగే (చయత్నము, చేయూత చాలు! అలా ఇవ్వగన్లేవా సే నమాజములో వెలసీన దేవుళ్ళు! ఈనాడు నాకు దేనికీ భయవడని ఆత్యవిశ్వానం ఉంది సాటి వారికి సానుభూతి చూవగల మననుంది , నిజాయితీగా (బతుకుతున్న నంత్కప్పి ఉంది వురుషోత్తమరావుగార్కి ఎల్ల వేళలా నా భక్తి నుమాఎజలులు అర్చించుకుంటాను ”

“అవునమ్మా మీ మామగారు మహనీయులే చూడమ్మా ఆళ యాలు అందరికీ ఉండవు. ఉన్నా, సాగవు. ఒకవేళ ఆ ఆశయాన్ని నెర వేర్చుకోవాలన్నా ఎన్నెన్ని స్వార్ధాలో అడ్డువన్తుంటాయి ఆశయాల "సెలయేష్య గలగలా పారాలం'పే స్వార్ధవు అడ్డురాళ్ళ దారికడ్డం పడితే ఆ ఏరు అందంగా పారదమ్మా!' ఆ మహేశం ..నాకు చాలా ఆనం దంగా వుంది. ఇలా వ్యతికలో వడ్డ వ్యానం వల్లనేనా కొందరు కరుణామూర్తులు బయటికి వస్తారు. ఇవాళ మిమ్మల్ని చూన్తుంటే మీ నాన్నగార్ని అమ్మగార్ని చూసినంత ఆనందంగా వుంది. వస్తాను మరి? అపిటూ బాల్జి తలనిమిరి బయటికి నడిచేరు.

వారు వెళ్ళిపోతుం పే స్థాణువులా నిలబర్డ మహేశం, వందన తేరుకుని నమస్కారం పసపెప్రేరు.

123

తమని అమ్మా నాన్నలతో నమంగా చూడ్డం. గిల్టీగ ఫీలై ఒకరి నొకరు చూనుకుని ఒకేసారి, అత్తగార్ని మామగార్ని తలుచుకుని ఇద్దరూ దండం పెట్టారు. ఎదురుగా ఏ దేవుడి బొమ్మా లేకుండా ఎవరికి నమస్కారం పెట్తున్నారో అర్ధంగాక బాబ్జి వింతగా చూసేడు ఎ డి గారు చెప్పినదేమీ వాడికి తెలియలేదు. పత్రిక చదివా లంపే తెలుగురాదు* మరివాడు తెల్లబోక ఏం చేసాడు? కచ ూ. 124

“రృమోదయాన తుషార బిందువులు”

(ఆంధధ్యవభ నచ్చితవార వ్యతికలో 1878 నం॥లో ఈ కథ (వచురించబడినది.,

అసలే వేసవి కాలం!

అందులో మిట్ట మధ్యాహ్నం 11

తారు రోడ్డు అట్ల పెనంలా ఆవిర్లు కక్కుతూంది. వీఫంతా నిర్మానుష్యంగా ఉంది. కాని కాంపౌండు గోడమీదికి వంగిన జామ చెట్టు నీడలో చెవి తెగిన కుక్కపిల్ల ఒకటి నాలుక జాపి వగరున్తూ, ఆశగా చెత కుండీవె వు చూన్తూంది చెత్తాచెదారంతో నిండి, మచ్చుకి ఒక్క విన్వరాకైనా లేని చెత్తకుండీ పిచ్చి మొద్దులా నవ్వుతూంది.

గడునుతనం నేర్చిన పెద్ద కుక్క ఒకటి పెరటిగోడ గెంతింది,

నే నే నే ళు

భుకాయానం తీర్చుకుంటూ వరండాలో వస్థైమంచం మీద కూర్చున్నారు వరదాచార్యులుం గారు.

తీర్చిదిద్దిన వశ్రైనామాలు, గోష్పాదమంత పిలక, తెలుగు వండితుడుగా వదహారు నంవత్సరాల అనుభవం, ఆపైన అందమెన

125

కూతురు రంగనాయకి, మరొక నలుగురు నంఖతానం, అందం తక్కు వైనా ఓపిక ఎక్కువున్న భార్య చూడామణి--ఇవన్నీ ఆయన అస్పి లేదా గర్వకారణాలు అనుకుంటే .. అంద మునవ్చటికి పెళకంబంధాలు కుదరక పోవడం, మె[టిక్‌ మలచి మార్కులతో వాపైనా కాలేజీలో చదివించలేక ఊరుకోవడం వగెరా వగెరాలు--ఆయనకి అప్పులు, లేడా రెడ్‌ మార్కులు! వారం రోజుల[కితం తప్పిగోయిన నంబంధం గురించి ఆలో చినూ, భుకాయానం ఒకవక్క, విచారం ఒకపక్క చుట్టుకుని, “అమ్మా, రంగా! కాసిన్ని మంచినీళ్ళు తీనుకురా, తరి అనిఇటి లోకి కేక వేశారు వరదాచార్యులుంగారు వంటింట్లో తల్లి వకశను కూర్చుని, అవిడ భోజనం చేనుంటే కావలసినవి వడ్డిన్తూ, కబుర్లు చెబుతున్న రంగనాయకి తండి పియవు విని, ““వనున్నా నాన్నా” అని లేచింది. నిజానికి రంగనాయకి నంబంధాలు తిరిగి పోతున్నందుకు బాధ వడటంలేదు, పెగొ నంతోషిన్తూందిః ఆ పిల్ల మనను మరొకరికి ఇచ్చేనుకుంది. నమయము, నందర్భము కలిసి రావాఠఅనీ, అవ్రుడు తంశడికి తల్లికి చెప్పాలనీ, ఈ లోవులో ఏ నంబంధము కుదరకూడ దనీ ఎంతగానో భగవంతుణ్ణి కోరుకుంటూంది గ్దానుడు చల్లటి నీళ్ళు క! తీనుకుని వెళుతూంది రంగవాయకి వీధి వరండాలోకి. మధ్యగదిలొ చాపలమీద వడి దొర్లుతున్న చెల్లాయిని, తమ్ముళ్ళని “పడుకోండ్యరా?? అని కోప్పడి తంశడికి గ్దాను అందించింది నరిగా ఆవ్వుడే గోడ గెంతింది కుక్క! లే ళా ళా మీనాక్షమ్మ వంటింట్లో వని చేనుకంటూంది. కాని అవిడదృష్టి 126

అంతా వీధి వరండాలో కూర్చున్నా వరదాచార్యులుగారిమీద కేందీ కృతమై వుంది,

రెండు వాటాలకీ ఉమ్మడి వరండా అది.

వరదాచార్యులుగారు వరండాలో కూర్చున ప్పుడల్లా వక్ణవాటా మీనాతృమ్మకి ఒళ్లు మండిపోయి, ఆ తరవాతి అది చల్లార్చుకు నేందుకు 1 నానా తంటాలు పడుతుంది. భర్ష శివశంకరళాన్త్రి మధ్య గదిలో నిదపోతున్నారు, ఒక్క సెలవురోజునతవ్సమిగతా రోజుల్లో ఆయనకి 'పెలు కట్టలు, రాబోయే _వమోషన్‌, ఇం్యకిమెంట్లుతవ్చ మరొకగొడవ వక్క ర్లేదు. సెలవుకోజు మత్రం వోయిగా ఆదమరిచి న్మిదపోతారు

లొ

ఆ 'సెలవురోజై నా ఇంటి గొడవలు వస్టించకోరేం ఖర్యు? అని వాపోతూ ఉంటుంది. ఆవిడ దృష్టిలో *'ఇంటి గొడవలు” అం'టే- 'పెరట్లో చూడామణెమ్మ గొంతువినిపించినా "“ముబం' కనిపించకుండా అడ్డు కట్టిన తడిక ఊడిపోతూ *ది కనక మళ్లీ గగ్జెగా కట్టడం, మధ్య గదిలో తలువు నండుల్తోనుంచి చూనుకోకుండా అతికించిన కాగితాలు చిరిగిపోతున్నవుడల్లా మళ్లీ దళనరి కాగితాలు అంటించడం, ఉమ్మడి వరండాలో వరదాచార్యులుగారు కాని, ఆయన కుటుంబ నభ్యులుకాని కూర్చుం కేఆ హక్కు తమకు కూడా ఉన్నట్టు బుజువు చేయడము గేటువక్క జామచెట్టు కాయలు, పిందెలతోనహోా చెరి నగ వంచు కోవము ఇరువపు నందుళ్లో ఇంటివాళ్ళు వేసిన ముద్ద మందారం, నందివర్థన, మల్లి, పారిజాతాలు వంతుల వారీగా కోనుకోవడ ఇత్యాదిఎన్నీ అతిశద్ధగా చేయమంటుంది మీనాక్షమ్మ.

శివశంకర శాస్త్రిగారికి చిరాకు,

“అద్దె కొంవలో అధికారాలు, హక్కులు ఏమిపే' అని విను

12/

కు్క్కుంటారు “అంతగా అయితే మన గోపాలానికి ఉద్యోగం దొరకనీ మనం వేరే పెద్ద ఇల్లు తీనుకుందాము” అంటారు

“నోషాలం బి ఎ. టెప్‌ అండ్‌ షార్ట్‌హోండ్‌, ॥ మీనాతమ్మగారి పెద్ద కొడుకు కొన్ని నెలబుగా ఉద్యోగాన్పేషణలో చెవ్వులు అరిగే లాగ తిరుగుతూనే ఉన్నాడు*

ఆ రోజుకూడా అతను అందమైన (౯వును మరింత అందంగా దువ్వుకుని, అరిగిపోయిన చెప్పుల్ని కుట్టించుకుని, పన్నెండవసారి ఇంటర్వ్యూకి 'వెళ్పాడు, పట్టువదలని విష[కమార్కుణ్ని గురు చెనుకుంటూ

ఈసారి ఎలాగైనా ఉద్యోగం వచ్చేను దనీ. అప్పుడు తాము పెద్ద ఇంట్లో హోయిగా ఒక్క శ్ళే-- మరొ కళ్ళి పొత్తు లేకుండా ఉంద వచ్చుననీ మీనాశమ్మ వంటింట్లో వని బేనుకుంటూ కోలలు కంటూంది ఆ నమయములో వరదాచార్యులుగారు వరండాలో "తన స్వంత ఇల్లులా?” మంచం వాల్చుకుని కూర్చోవడం మీనాక్షమ్మకి నిలు వెళ్టా చపాంచుకు పోతూంది. ఆ పిలక పట్టుకుని పీకి పారేయాలన్నత కోవం వచ్చింది. కానీ ఆ కోవం తీరే విధానం తెలియటంలేదు.

అదిగో, నరిగా ఆ నమయములో పెరటి గోడ గెంతి చన్దున్న కుక్క కనివించింది. మీనాక్షమ్మ బుర్రలో మెరువు మెరిసింది ఖ్‌ ఈ గ ళు రంగనాయకి అందించిన నీళ్ళగ్దానువట్టుకుని కూతుర్ని ఒకసారి అదోలా చూసి, “పిచ్చితల్లీ , నీ అందచందాలు ఎందుకూ వనికి రాకుండా పోతున్నాయిగదా. చదువు చెప్పించలేక, పెళ్లీ చేయలేక ల ణు పిణని ఎలా ఎదగబెక్టునున్నానో! అనుకుని బాధగా నిట్టూర్చుకుని అబల కీ శ గ్లాను పైకి ఎత్తి (కాగబోతున్నారు. త౦(డిని జాలిగా చూసింది రంగనాయకి, “పిచ్చినాన్నా, ఎందుకు బాధవడతావూ. ఈ ఇరవె ఏళ్ళ రంగ 1286

మనన్నులో ఏముందో నీకు తెలియదు కదా ఒక వార కోనం ఎదురు చూన్తున్నాను, నాన్నా. ఆ వార్త అందగానే నీ బాధ తీరిపోయేలా చేస్తాను నాన్నా." అనుకుంది.

జి దిక్కూదూలిన కుక్క. ఇంట్లోకి జోరఒడతావు కే. ఇదేం నీ న్వంత ఇల్లనుకున్నావా. మేమె' అద్ధెకున్నామే అయినా, చూన్తూ చూన్తూ ఊరుకుంటారా మనుష్యులు పాడు బుద్ధులు తమ ఇంట్లోకి దూరకపోతే చాలనుకోవడమే* కుక్క ఇంటిలొకి వన్తూంటే కాన్న కొట్ట కూడదూ." అక్కడే ఉండి కూడా పట్టనట్టు ఊరుకోవడం భీ పాడు బుద్ధులు...” జోరుగా మాటలతోపాటు బయటికి కుక్క వరు గెత్తుకు రావడం, రంయ్‌మని రూళ్ళకలర దూనుకురావడం రెప్ప పాటులో జరిగింది. ఆ కర వెంటుకవాసిలొ వరదాచార్యులగారి తలకి తగలకుండా తప్పిపోయింది. ఎత్తిన మంచినీళ్ళ గ్లాను ఎత్తినస్సే ఉంచేసి, నీళ్ళు చింది మీదపడ్డా గమనించనంత నిరాంతపోయారు ఆయన. శ

దభేలుమని మీనాక్షమ్మ తలు పేనుకున్నాక తేరుకుని, *““ఆమ్మా రంగా, ఆ కుక్కు నిజంగా వీధిలోనుండే వచ్చిందా? శేను గమనిం చనే లేదమ్మా చూస్తే ఊరుకుంటానా? అంత వాడు బుణ్ధులెందు కుంటాయమాా?” అని ఆయన కూతురు ముఖంలోకి చూన్తూ అడిగొరు-

“మీరు ఊరుకోండి నాన్నా, ఆవిడ మాటలకేం లెండీ కుక్కల్ని రానిచ్చే బుద్ధి ఎవరికి ఉందో తెలున్తూనే ఉంది. పొరుగు వచ్చ చూసి ఓర్వలేని వాళ్ళు ఏదో వంక దొరికితీ చాలు.” అంటూ మంచం వక్కవడ్డ కర్రను తీనుకుని వరండా వక్కనే ఇంకా ఒడిగి నిల్చుని కుక్కమీదికి విసిరి కొట్టింది.

మొదటిసారి దెబ్బ తప్పించుకున్నప్పకి రంగనాయకి చేత దెబ్బ తట్టుకోలేక 'కుయ్‌” మని గేటు బయటికి పరుగెత్తింది కుక్క.

129

భళ్లున తలువులు తెరుచుకుని మీనాక్షమ్మ ఒయటికి వచ్చింది “అయో, పిచ్చి ముండా; ఎంత దెబ్బ తిన్నావే'' అంటూ

వరండా దిగి క్మర తీనుకుని వచ్చి తలువులు వేఒకోబొయింది. రంగనాయకి ఫక్కున నవ్వబోయి ఆగింది

గేల్లోనుంచి సెకిల్‌ నడిపించుకుంటూ గోపాలం వనున్నాడు-

చెమట కారుతున్న ముజం, ఎరగా కందిపోయిన చెంవలు, అలిసిపోయిన కష్షు-నీరనంగా సైకిల్‌ సడిపిన్తూ వనున్న గోపాలాన్ని ఒకక్షణం దీక్షా చూసి, ఈరోజు ఇతీటుర్వ్యూ పండా, కాయా తేల్చు కోలేక, మంచినీళ్ళ గాను తీనుకుని పోదామని చూసి, తండ్రి ఇంకా తాగకపోవడంచేత మళ్లీవచ్చి తీనుకు వెళ్ళవచ్చుననుకుని ఇంటోకి వెళ్ళి పోయింది రంగనాయకి,

ఈ గొడవకి మెలకుపవచ్చిన శివశంకర గాస్త్రిగారు'ఏమికే గొడవ? అని బయటికి వచ్చినా, గోవాలాన్ని చూడగానే ఇంటర్వ్యూ నంగతి గుర్తు వచ్చి *+ఏమెందిరా' ఆంటూ అడిగారు.

గోపాలంఆలనటగా సైకిల్‌ ఇంట్లొకి తీనుకురాగానే మీనాక్షమ్మ దభీమని తలువులు వేనుకుంది, వరదచార్యులుగారి వైవు ఎరగా చూనూ ఆయన పిలకనీ ఎడంచేతో తడుముకుని, కుడిచేతిలో గాను

వూ! అటి రా నీళ్ళు ఎత్తి గటగట (కాగి లేచి ఇంట్లొకి నడిచారు, చూడామణెమ్మ చేయి కడుకుగని అ(త్రంగా కూతుర్ని అడిగింది. “మళ్లీ ఏమిటే గొడవ?

*ఆ( ఏముందీ?” మామూలేః ఈమధ్య వారం రోజులైంది కదూ ఏ గొడవలు లేకుండా? అందుకని అవిడికి వేడి ఎక్కువెంది. అనలే ఎండాకౌలం కదా”! అని నవ్వింది. చూడామణెమ్మ నిట్టూర్చు కున్నది.

నే జ్జ నే నే 130

సీ౭ండళలో సాయఎ(థత్రం వూల మొక్కలకి నీచ పోన్తూంది శంగనాయకి చిరుగాలికి ముంగురులు తేలి తేలి ఆడుతున్నాయి. కుచ్చెళ్లు ఫెకి దోవింది, అడుగున తెల్లని లంగా, చాని తాలూకు జూలు అందంగా తోంగి చూన్తున్నాయి అడుగున మడమల పైకి ఉన్న చిఠ అంచులు తడిసి, అఆడపాఅడపా రంగనాయకి నడకకి బంధాలు వేనున్నాయి. బీర కొంగు నడుం చుట్టు తిప్పి బిగించింది. ఆ బిగిం పులో మరి బిగుతుగా కనిపిస్తున్న ఒంవులు, నీరెండలో మెరున్తున్న మెడలో ఒంటిపేట గెలును

రంగనాయకి? ఓరగా చూోన్తూ వంవుదగ్గర ముఖం కడుక్కునే (చయత్నంలో ఉన్నగోపాలం---'ఎంతకాలం తను ఇలా దూరంనుంచే చూసి ఆనందించాలా,* అని చింతినున్నాడు.

ఎర ప్లాస్టిక్‌ బకెట్‌ త్రీనుకుని వంవు దగ్గరకి వచ్చింది రంగ నాయకి.

నబ్బు నురుగు రెండు చేతులనిండా వులుముకుంటూ “చాలా బాగుంది అన్నాడు గోపాలం.

“ఏమిటి ఆ నబ్బు నురుగా, లేకపోతే ఈ బవ్కెటా' అని చిన్నగా నవ్వింది

గోపాలం నిటారుగా నిలబడి *ఇందాక మీ ఆందం ఇప్పుడు ఆ చిరునవ్వు? అన్నాడు చిలిపిగా.

“అయితే తీరిగ్గా ఆనందిన్తూ కూర్చోండి" చిరుకోవంగా అన్నది

“ఆందుకేగా నా ఆరాటం తీరిగ్గా కూర్చుని, ఎదురుగా కూర్చోబెట్టుకుని ఆఅనందించాలనే నా కోరికంతా, కానిప్ఫ్‌ ఏదీ మొన్న ఇంటర్వ్యూ నున్న చుజ్టైంది. మళ్ళీ దేనికైనా _వయత్నం చేయాలిగదా బైదిబై ..తమరి “నంబంధం' కూడా త ప్పిపోయిం దిటగా- నిన్నర్యాతి అమ్మ మవో నంతోవ్యంగా చెపుతుంటే నేనూ

131

నంతోషించాను సఫ్ఫ్‌, పావం, నాకు ఉద్యోగం దొరకన ప్రే మీకూ నంబంధాలూ తప్పినోతున్నాయనీ ఆవిడ ఆనందం తన కొడుక్కం పే ముందు మీకు పెళ్ళి కుదిరిపోకూడదని ఆవిడ వంతము. కాని, మీకు పెళ్లే కనక స్థిరవడితే తన కొడుకు ఇక ఉద్యోగ (వయత్నం చేయడనీ అనలు ఇంటిలోనే ఉండడనీ అవిడకేం తెలును * గోపాలం నూటిగా చూశాడు రంగనాయకి కళ్ళలోకి.

(కిందికి వాలిపోయాయి రంగనాయకి కనురెవ్పలు.

“ప్లీజ్‌. అలా వాల్చేనుకోకండి * చిన్నగా, మరీ చిన్నగా అన్నాడు ఒక అడుగు ముందుకు వేనూ.

రంగనాయకి మెల్లగా నవ్వి తలపైకి ఎత్తి ఒక అడుగు వెనక్కి వేసింది దూరాన్ని అతికమిం చరాదన్నట్లు,

“అన్నీ కబుర్లు లేకపోతే ఏమిటీ మీ అమ్మగారికి మూ నాన్న గారికీ మధ్య వచ్చగడ్డి వేస్తే భగ్గమంటుంది నన్నుచూనే అమాంతం నమలకుండా మింగేయాలన్నంత కోవం అవిడకి. ఇంకా మనం ఎలా కలుసాం.”

“అందుకే గదా ఉద్యోగ (వయత్నం? అది దొరికితే మనము మన దారిన పోతాం. వాళ్ళ కోవతాపాలన్నీ చల్లారిన తరవాతనే రావడము. చిక్కల్లా.-మీరీలోవున మకఠే నంబంధ్‌ము కుదరకుండా చూనుకోవడం వరకే. అయినా గుడ్డి వెధవలు. వాళ్లేం పెళ్ళికొడుకు అండీ. రెండు కళ్ళతో చూడటంలేపా మిమ్మల్ని. లేక నా అద్భష్టాన్ని

ట చెరవడము ఇష్టములేక భగవంతుడు వాళ్ళ కళ్ళకి మనకపొరలు చుసే నున్నాడా. ” ల

గలగల నవ్వింది రంగనాయకి.

తన్మయత్వంతో కళ్ళు మూనుకుని తెరిచాడు గోపాలం.

132

*మ్సీరు బి,ఎ. ఎలా పాసైనారండీ. అందుకే ఈ రంగనాయకి అందం మీకు నచ్చింది మీరు ఉత్త పిచ్చివారు. వస్తాయండీ ఆ వచ్చినవాళ్లు అడిగిన రేటు మా నాన్నగారు ఇవ్వగలిగితే ఈ రంగ నాయకి అందం వేనోళ్ళ పొగడబడేది'. చేతిలో బక్కెట్‌ గిరగిరా తిప్పింది.

“పోనీలెండి. మీ నాన్నగారు వాళ్టడిగిన “రేటు” ఇచ్చుకోలేక పోవడము కూడా నా అవృష్ట మే.”

“ఏం. మీకు రేటు లేదా”? రంగనాయకి గోపాలాన్ని చిలిపిగా చూసింది.

“ఎందుకు లేదూ. ఉంది. ఎటొచ్చీ ఆ రేటు పెళ్ళి అయ్యాక ఇవుదామని ఉంది+

ఆప్పీమిటో '' కళ్ళు వెడలు చేనుకుని అడుగుతూ ఊఉంటే గోపాలం ముచ్చటగౌ చూన్తూ, ఆ హ్మా--అది ఇపుడే చెవ్య కూడదు” అన్నాడు ఊరి న్తున్నట్టు=

మూతి నున్నలా చుట్టి, “దాచుకోండి. ఆ తరవాత తీరిగ్గా విచా రించుకో వచ్చును. మా నొన్నగారు ఈ రాతి ఊరి కెళుతున్నారు, మరేదో నంబంధము చూస్తారట. జక వేళ అతగాడికి మీలానే రేటు చెవ్వకుండా పెళ్ళి చేనుకుసి ఆ తరవాత చెప్పాలనిపిస్తే ..” అంది.

నిజమా?” గోపాలం కంగారుగా అడుగుతూ ఉంటే రంగ నాయకి నవ్విందీ.

'అ( వచ్చినిజం! మీ చేతుల్లో నబ్బు నురుగు ఎండిపోయినంత వచ్చి నిజం. మౌ నాన్నగారు, అమ్మగారు ఇప్పుడు ఇంట్ళొ లేరు. అవతల బజార్లో ఉన్న బంధువుల ఇంటికి వెళ్ళారు. అ నంబ6ంధం విషయాలేవో కనుక్కు వస్తారుట. నరే, మీ చెల్లాయిలు, మా చెల్లా యిలు, తమ్ముళ్ళు కలిసి ఆటలకి పోయారు, మీ నాన్నగారు..*

133

తెలును, తెలును--షికారు కెళ్ళాము మా అమ్మగారేమో గేటుదగ్గర సైకిల్‌ బండి వాడి దగ్గర కూరలు కొంటోంది కనకనే మనము ఇంత సేవు స్వేచ్చగా మాట్లాడుకుందుకు వీలై ందనుకోండి ఆ నంగతి వదిలివేయండి ఇంతకీ మీ నాన్నగారు నిజంగానే ఈర్యాత్రి ఊరి కెప్టతున్నారా?* చేతులు రెండూ! వంవ్యుకింద కడిగేనుకుంటూ అడిగాడు,

“చప్పానుగాానిజమేననీ' నన్ను నీళ్ళు తీనుకుపోనీయండి మళ్ళీ మీ అమ్మగారు లోవలికి వచ్చారంపే ఒ చిన్న గాలివాన మొద లవుకుంది? అంటూ బకెట్‌ పంపు కింద పెట్టె ది

“ఆయితే, నేను వెంటనే కార్యరంగంలోకి దూకవలసిందే ' మరీ దగ్గరగా నించునే చెప్పాడు గోపాలం

“ఊహ్‌: దూరం. అదుగో, మీ అమ్నగారి కూరల బేరం పూరి అయినట్టుంది. ఇలా మనిదర్ని చూశారా __కొంవమీదున్న "పెంకులు ఎగిరిపోతాయి!' నవ్వింది

“ఆదెటూ ముందు ముందు జరగవలసిందే! కాని, తతణం నేను ఏదో [పయత్నం చేయాలి 'సీరియిన్‌గా చెవుతున్న గోపాలాన్ని వింతగా చూనూ, *ఏం చేసారూ?”' ఆనడిగింది.

“ఏముందీ--ఏదో ఒకటి! గజరాజు చెప్బిన నలవోనే పాటిం చేస్తాను ” భుజం మీద టర్కీ టవల్‌ నవరించుకుంటూ చెవుతుం టే ఉలిక్కిపడింది

“ఏమిటీ! కిళ్ళీ కొట్టు గవ్యరాజుని నలవో అడిగారా” ఉఒ్వగా వాడిలాగే మీరు కూడా ఓ సోడా బడ్జీ తెరుస్తారా!* కళ్ళింతింత 'చేను కుని అడీగింది.

“ఏం చేయను మరి! మనింటి పరిస్థితులు అలా ఉన్నాయి మరి! మనకి ఏదో ఒక అధారం లేకపోతే మనవాళ్ళని ఎదిరించడం కష్టం।

134

వకవక నవ్వింది రంగనాయకి బక్కెట్టులో వడుతున్న నీళ్ళ చవ్వుడులో కలిసి ఆ నవ్వు వింతగా ధ్వనించింది.

“ఎంత అమాయకులండీ! మీ టెవు, షార్ట్స్‌వోండ్‌ క్వాలిఫికే షన్లు సోడా బుడ్డీలు కొటడానికీ, కిళ్ళలు కట్టడానికీ వినియోగిసారా!?

గా బట నూ కత ల్‌ గోవాలాన్ని (ప్రేమగా చూన్తూ అడుగుతూ ఉంటదిలా తవ్నదు మరి। దేవిగారి అన్నుగహూం కో-0 ఎన్ని పాస్లేనా వడాలిః' అని ఒకింత ముందుకు వంగి చెప్పబోయాడు గోపాలం,

“ఒరే, గోపాలం। ఎంత సేవట్నుంచీ కడుగుతున్నావురా ముఖం: అంటూ వీధి గదిలోనుంచే. గావుకేక. పెడుతూ కూరల బుట్టలో వస్తోంది మీనాక్షమ్మం

వంవు కనని, “చూశారా? డేంజర్‌ లైటు వెలిగింది; మరి నేను తవ్చుకుంటున్నా” అంటూ రంగనాయకి గబగబ బకెట్‌ తీ కుని నందులోకి వెళ్ళిపోయింది!

ఖా నే ననే

కి్లికొ*ఎ గవ్యరాజుకి రాతి ఎఎమిది గంటల (పాంతంలో

గు టబ మవో బిజిగా ఉంటుంది

కైట్‌ పాంట్టు, వూల బుష్‌కోట్లు, మల్లు లుంగీ వంచెలు, సిల్కు లాల్చీలు* జులపాల జుట్టు, నమ్యర్‌ కావులు' రౌత్‌ గుండ్లు చుట్టూ చేరి ఉంటాయి.

ఒక్క సిగరెట్‌ పెళ్ళై కొనేవాద్యు, సిగగట్‌ పెబ్దితోపాటు అగ్గి

ట్‌ ళ బి ళె

పెట్టి కొనేవాళ్లు, ఒకే ఒక్కా సిగరెట్‌ మొత మే కొనేవాళ్ళు జర్జాపాన్‌

కొందరికి, మీరా పాన్‌ కొందరికి, వక్కపొడి మాతమే కొందరికి,

మాగజేన్లు కొందరికి అందులో సిఫిమా బొమ్మలు చూసేసి వె

పోయేవాళ్ళు కొందరు రంగు నోడాలు కొందరికి, నీళ్ళ సోడాలు కొందరికి.

130

రోడ్డు మీద రికెలు మాట్లాడేవాళ్ళు, అనూూయిల్ని చూసేవాళ్ళు కొందరె తే, దుకాణాల్లో పెట్టిన షోకేను బొమ్మళ్ని తనివితీరా చూసె వాళ్ళు కొందరు ఇలా రకరకాల వాళ్ళతో గవ్యరాజుకు బోల్డు బిజీ!

భోజనం చేశాక గోపాలం గవ్యరాజు కిళ్ళికొట్టుకు బయలు దేరాడు కొట్టు చుట్టూ ఉన్న బృందాన్ని చూసి ఆగిపోయాడు.

గోపాలానికి ఆ బృందంతో కలిసే వనిళేదు. కేవలం గవ (శాజుతో మాట్లాడే పని మ్యాతమే

వెనక్కి తిరిగి వచ్చి నగం కట్టి వడ్‌రేసిన ఒక బిల్డింగ్‌ గోడ మీద, లైటు న్నంభం వెలుగు వడని నీడలో కూర్చున్నాడు, కర్చీఫ్‌ వేనుకుని సిగరెట్‌ అలవాటు లేఏ గోవాలానికి మట్టబెడ్డలు ఏరుతూ కూర్పోవడము వినుగనిపించింది.

“రంగనాయకికి. పెళ్ళి నంబంధం కుదరక ముందే తనకి ఉద్యోగం దొరకాలి లేదా ఏద్రైనా (బతుకు తెరువైనా చూడాలి. లేక పోతే తల్టిని, తం్యడిని ఎదిరించి పెళ్ళి చేనుకోడం ఎలా వీలవుతుంది? రంగని విదలుకుని తను లైఫ్‌లో నుఖ= డలేదు. ఆమ్మా, నాన్నాతన మీద బోలెడు ఆశలు పెట్టుకుని ఉండవచ్చు. కట్నంతో వచ్చే మరొ మంగో, గంగో తన భార్య కావచ్చు కాని, రంగలా కనిపించరు వాళ్ళు!

మొట్టమొదటిసారిగా రంగనాయకీ వాళ్ళూ పక్క వాటాలో దిగిన రోజు. ఆరోజు రఆగనాయకి తన కెలా కనిపించిందో, తన మన స్సెలా ఉప్పొంగిందో గోపాలం ఎవుడూ మరిచిపోలేడు! అందుకే గోపాలం కట్నాల గొలునులకి లొంగటం లేదు. కాని, తలీతో పెద చిక్కు వచ్చి వడింది. ఏ క్షణంలో రంగనాయకిని తనిచూళాడ్‌ తన మనన్సులో ఆమెనే నిలువుకున్నాడో అదే క్షణంలో మీనాక్షి రంగనాయకి మీద వివరీతమైన (కోధల పెంచుకుంది! జలటగాపూసిన

136

ముద్ద మందారం కొమ్మ వంచి రెండు వువ్వులు వేరు చేయకుండా కొంచెం కొమ్మతో నవో కోసి స్టీలు వశ్లింలో వడేనుకుని, పారి జాతలు ఏరుకుంటున్న రంగనాయకి గోపాలం కళ్ళకి ఆత్యద్భుతంగా కనిపించింది! (ఒష్‌ నోట్లోనే ఉం చేనుకుని, అమె రూపాన్ని మరొక (బష్‌కో హృదయ ఫలకం మీద గబగబ చ్వితించేనుకుంటున్నాడు- నరిగా ఆ నమయంలోనే మీనాకమ్మ వచ్చి రంగనాయకితో--చూడ మ్మాయ్‌! ఆ మందార వువ్వులు ఈవేళ రెండే వూశాయి అందుకని ఆ రెండిటిలో ఒకటి మా కిచ్చి, ఒకటి మీరు తీనుకొండి అని, ఒక చెయ్యి నడుం మీద, మరొక చెయ్యి వేళ్ళన్నీ మూసి చూవుడ్డు వేలికో నూచిన్తూ చెవుతున్న ఆ భంగిమని చూసి రంగనాలుకి వింతగా చూసింది.

గోపాలం వెంటనే వ్యృ్యదయ ఫలకం మీద (వా సేనుకున్నాడు “అ అమ్మాయి వింతగా చూసినవ్వుడు మహా అందంగా ఉంటుంది!" అని

ఆ తరవాత రంగనాయకి చిన్నగా నవ్వి “చూడండి. ఇది జంట” వూసింది కోసేశాను! ఇలాగే ఎంతో బాగుంది! కనక రేపు మీరు వూసిన వువ్వులన్నీ కోనుకుందురు గానీ. అదీ”క మీరు రెజ్జెల్ల ముంచు నుంచీ ఉంటున్నారుగదా? మేము నిన్న నాయం్థ్రమే కదా వచ్చాం? అందుకని ఈ వేళ ఈ వువ్వు మేం తీషుకు.టాం” అని చెబుతుంపే ఆ అమ్మాయి కి శాత్మక హ్యదయానికి (జంట వూలు విడదీయ కూడదన్న మాటకి, మురిసిపోయిన గోపాలం--'ఆ అమ్మాయి అందం బావ్యోనికి మ్మాతమే కాదు, ఆంతర్యం కూడా బహు అందమైనది" అని చితించేనుకున్నాడు.

కాని, మీనాక్షమ్మ ఉరిమినట్టు చూసి, “ఆందుకే చెబుతుంట. మేము ఇన్నాళ్ళ నుఇబీ కోనుకుంటున్నాము గదా? మీరు నిన్న వచ్చారో, లేదో--అవ “డే ఈవేళ వంతులా కో సేనుకుంటారా? ఆ

137

మొక్కలన్నీ మేము వచ్చేనాటికి మూరెడు, జానెడు లేవు, నీబ్ళా అవీ పోసి అంతెతు పెంచాను. మీరు అవుడే కోసేస్త ఎలాగ?" అని అధారిటీ చూపించింది.

రంగనాయకి ఫక్కన నవ్వింది,

గోపాలం వెంటనే హృదయములో (వా సేపకున్నాడు-- “చెల్దాబు ముత్యాల దండలో ముత్యాలు నకిలివీకానీ, ఆ అమ్మాయి నవ్వులో ఒకటవరకమైన ముత్యాలు ఏరుకుని దండ కట్టకో వచ్చును అసి.

“చూడండీ, రెజ్జైల్లలో మూండు, జానెడు మొక్కలు. ఇంతెత్తు పెరిగాయా?” అని మళ్ళి చిన్న నవ్వు ఒకటి విసిరి “ఎందుకండీ చెవు తారు మాటలు? రేవు మీరు కొనుకుందురు గాని లెండి. కానీ, చూడండి. ఇక మీదట ఈ ఇంట్లో మీకు, మాకు నమానమెన వాకుళే ఉంటాయి. ఎందుకం కే, మనిద్దరల అద్దెకున్న వాళ్ళమేగానీ, ఇంటి న్వంతదారులం మాతం కాము” అని చెప్పేనరికి మీనాక్ష చిరు బుురులాడుతూ తమ వాటాలోకి చక్కా పోయింది గనే ఇంతలొ రంగనాయకిని వాళ్ళమ్య 'రంగనాయకి!* అని పిలవ గన వన్తున్నానమ్మా" అని గబగబ వళ్లైం తీనుకుని వెళ్ళబోతూ కంగ షి చ్నింది. (ష్‌ నోట్లాను, చేయి కుళాయిమీద చూవులు ఉంగనాయకి మీద నిలిపేసి నిలుచుండిపోయిన అ రూవం ఎందుకో

యకికి గమ్మత్తు అనిపించి, చిన్నగా నవ్విలది.

గో చినగా పారం ఉలిక్కిపడి రెవ్సలు ఆలా అలా కదిల్చి, బదులుగా న ఫడు. ఆ తరవాత రంగనాయకి ఇంట్లాకి వెళ్ళిపోయింది.

పాలం ముఖం కడుకుని ఇంటా ౯ గ్లాను తీనుకుని వనూ న్‌ బస్‌ నాడు. మీనాక్షమ్మ కాఫీ ణి నూ, “ఆ పిల్ల పొగరు చూశావటా? ఉత ఇ ఘటం!” ఆని చెప్పేంది. లా రక్తై పెంకి కాకీ. ఖ తాగుతూ గోపాలం హృదయంతో (వా సేనుకున్నాడు__ 138

“రంగనాయకి లాంటి అందమెన పిల్లకి కాన్న పొగరు, పెంకితనం ఊఉఊంకే మరీ బాగుంటుంది---స్వీట్‌ వక్కన వోట్‌ లాగ! కనక చేను కుంకే రంగనాయకినే చేనుకోవాలి'--అని,

ఆ నమయంలోనే మినాక్షమ్మ బెప్ప్రింది--*''ఈ పిల్లతో కష్ట మేరా? న సేమిరా ఈలాంటి పొరుగు వక్కన ఉఊండకూడదు!? అని

కాని, గోపాలం ఎవ్పుడో .నిశ్చయించుకు న్నాడు ---

“రంగనాయకి లాంటి పిల్ల పొరుగు ఇంట్లా ఉండట మేమిటీ? స్వంత ఇంట్లో ఇల్లాలైపోవా"లని ఈవిధంగా గోపాలం మొదటి చూపవు లోనే _పేమించాడు. ఆ పిల్లని. ఇంటర్బూ్యూలన్నీ ఇంటూ గర్పుల్లోకి మారిపోతూ తనకీ, రంగనాయకికి మధ్య దూరాన్ని హెచ్చినున్నాయి

అయినా, రంగనాయకికి కూడా వచ్చిన నంబంధాలన్నీ తప్పి పోయి, తనకీ, ఆవె.కీ మధ్య లైన్‌క్లియర్‌ చేన్తున్నాయి. కనుక ఇవ్వట్‌ వరకు గోపాలానికి ఇమ్మిడియట్‌'గా నంపాదనని గురించి _పయత్నించ వలసిన అవనరము రాలేదు. కానీ, ఇవ్చుడు రంగ తనకి మరొక నంబంధము చూన్తున్నారనీ, అది కుదరవచ్చనీ అనేనరికి గోపాలానికి గుండె గొంతులోకి వన్తూరిది-

సాధారణంగా గోపొలానికి ఇరుకాటకం వచ్చినవుడల్లా గవ (ఛాజు నలహా లివ్వడం, ఒక్కోసారి నర్జుబాటుగా డబ్బు ఇవ్వటము రూడా కద్దు ఇంతకీ కిళ్ళికొట్టు గవ్యరాజుకి, గోపాలానికి "న్నేహ మేమి టన అనుకోవచ్చును? కానీ, నదరు కిళ్ళీ కొట్ట గవ్మరాజు గోపాలానికి ఒక టవక్షానునుంచి హైనూ్యలు చదువువరకు, క్లాన్‌ మేట్‌ హైనూ్యూలు చదువు డింకీ కొట్టాక గవ్యరాజులో వివేకము ఉన్నుకొచ్చింది. చదు

బ్‌ వులు, డి(గీలు శుద్ద దండగనీ, బకకటానికి' వనికివచ్చేవి కావనీ శెలునుకుని, చేతి గడియారం, ఉంగం, సైకిల్‌ ఆమ్మేని చిన్న బడ్డీ కొట్టు తెరిచాడు ఇంట్టూ తంగడీ, పిల్ల నిచ్చే మేనమామా-ఇద్దరూ 139

కలిసి ఎడాపెడ చీవాట్లు పెట్టారు.'ఇలాంటి జులాయి వెధవకి నా పిల్ల నివ్వను ఫో అన్నాడు కానీ, ఆ పిల్చి గవ్యరాజును అతి చక్కగా (గేమించేసింది గనక గవ్యరాజులో పౌరుషం తలఎత్సింది రండవ కంటివాడికి తెలియకుండా రిజిస్టర్‌ మారేజి చేనుకుని కొత్త కాపరం పెట్టారు రెండు మూడు నెలలో గవ్యరాజు కొట్టు అభివద్ధి చెందింది. తండి, మేనమామ కొంచెం కొంచెం మెత్తబదసాగారు.. మరొక నాలుగు నెలలో న్వంతంగా కొట్టు తయారు చెయించుకున్నాడు. ఇపుడు తండ్రీ మేనమామా గవ్మరాజును వ్యతప్నొతాభి వృద్ధిగా వర్థిల్బమని ఆశీర్వదించి, రాకపోకలు జోరుగా సాగించి, అమ్బుడవ్వుడు డబ్బు, నర్దుబాటు చేయమని వంకర నవ్వులు నవ్వుతున్నారు

కనక గవర్రాజం పే యువక జనానికి గురి! గురువు లాంటి వాడు. అందులోనూ (పేమించుకుని, ఉద్యోగము లేక అవస్థవడే గోపాలం లాంటి వాడికి పె వేటు క్లానులు పెట్టి పారం క్షుణ్ణంగా చెవ్స్చగల గురూజీ! అందుకే గోపాలం రాతివూట నలహా అడగాలని వచ్చాడు.

చేతలు నొవ్చులు వురి మట్టి బెడ్డలు ఎరడం అఆవుచేసి ఒళ్లు విరుచుకు న్నాడు గోపాలం. గవ్మరాజు కిల్‌ కొట్టు దగ్గర జనం వలచ బడ్డారు. ఒకటీ ఆరా ఉన్నా ఫర్వాలేదనుకుని, మెల్లగా కొట్టువెపు నడక సాగించాడు. “ఏమోయ్‌, గోపాలం. ఇంటర్వ్యూ ఏమెంద్రీ?? నవ్వుతూ అడిగి ఒకవక్క పొడి పొట్లం అందించాడు గవరాజు,

*“ఏముందీ__మామూలే!” బదులు నవ్వుతూ పొట్లం ఆందు కున్నాడు. లా

“నాకు తెలునుథే:” బైదిబై.. మీ...సాఠి రంగనాయకమ్మ ఏం చేన్తున్నారు?”

“చేయడానికి ఏముందీ?నాకేదైనా ఉద్యోగం దొరకాలి కదా?: ఆరచేతిలో వక్కపొడి రాల్చుకుంటూ అన్నాడు.

140

“కఠ లోవులో అన్యూయి. రికి పెళ్ళయి అత్తారింటికి వెళ్ళి పోతారు ఆ తర్వాత మీ అమ్మగారికి నచ్చిన పిల్లని చేనుకుందువు గాని.”

“రేయ్‌, గవ(రాజూ?”* గోపాలం కోవంగా పివ్పరమెంట్ల డబ్బా మీద గుద్దాడు.

“ఎందుకొచ్చిన కోవం? వనికిరాక పోయాక కోవం కూడా చెత్త కుండీలో కాగితం ముక్క విలువ చేయదోయ్‌?!” గవ్యరాజు సీనా మూత నరిచేనుకుంటూ గోపాలాన్ని ఓరగా చూశాడు.

గోపాలం గవ్యరాజుని చురుగ్గా చూసి, అటు తిరిగి బట్టల దుకా ణంలో తగ్గిపోతున్న పెటొమాక్స్‌ రైట్‌ కాంతిని, ఆ కాంతిలో మెరవలేక వెల వెలపోతున్ని ఒట్టల దొంతర్లని చూన్తూ నిఆబడి పోయాడు.

“ఈ గవ్యరాజుగాడు ఎంత షెనై పోతున్నాడు! చదువుకునే రోజుల్లో కాపీ కొట్టడానికి వీలు చిక్కకపోతే గిలగిల తన్నుకు నేవాడు చదువు రా3 చవటిలా తిరిగి, ఈనాడు నాకే బి. ఎ. కప్‌ అంక్స్‌ హార్ట్‌ వోండ్‌) పారాలు చెప్పేన్తున్నాడ | ఒళ్ళు మండిపోతున్నా ఏదైనా బోడి నలవో ఇచ్వక పోతాడా“ అని నా తావ్యతయం ౫

“ఏమిటోయ్‌ ఆలోచన? ఆ దుకాణంలో ఏదెనా నౌకరీ ఇప్పించమ9టావా! ఆ ఓనర్‌ నాకు తెలునులే'*” భుజం మీద్‌ తట్టి నవ్వుతూ ఆడిగాడు

గోపాలం వ్నాదయం భగ్గుమన్నది కానీ, దాని వెనకాల రంగ నాయకి రూవం "తళుక్‌" మన్నది. ఆందుకని ఏ ఉద్యోగం అయినా నరే ఒ ప్పేనుకోవా లనుకు న్నాడు.

“చూడు గోపాలం, నాకు తెలునునోయ్‌! చూన్తూ చూన్తూ బట్టల కొట్లో, హోటల్లో నువ్యు చేయకూడదులే, కానీ, నీక ఏదో బి

141

ఒకటి చొరికే లోపులో ఆ అమ్మాయిరిని మీ ఆమ్మని మంచి చేను కోమని చెప్పు. మీ అమ్మగారు కనక ఆ అమ్మాయిని మెచ్చిందా- నీకు ఉద్యోగరి తొందరలేదు. ఆ అమ్మాయికి పెళ్ళి నంబంధాల గొడవ లేదు. ఆ తరవాత మీ రిద్దరు--ఇన్‌ ఎడ్వాన్స్‌గా డ్యూయెట్లు, సిని మాలు, పార్కు షికార్డు రూమ్‌ ఆంటూ సాగించవచ్చును. చిన్న నవరణ---మీ ఇద్దరి మధ్య మీ తమ్ముళ్ళు, వాళ్ళ చెల్లాయిలు--ఒకరో ఇద్దరో తవ్పదనుకో. తరవాత నీ పాశెట్‌మనీ, నా దగ్గర అవ్చు తీను కుందువు కాని వడ్డీ లేకుండా” అని చిన్నగా కన్ను గీలాడు గవ(ర్రాజు

గోపాలం మనను గిలిగింతలు పెట్టినట్టు పులకించింది.

రంగనాయకికి ఆలా చెప్పాలని ఆరాట పడ్డాడు.

జే వ్‌ వి

వారం రోజుల తరవాత ఒకరోజు సాయంకాలం__ఆ రోజు వరదాచార్యులుగారు, చూడామణెమ్మగారు బజారు కెళ్ళిన నందర్భంలో రంగనాయకి వంట (ప్రయత్నంలో ఉంది.

ఎన్నాళ్ళనుంచో చూనున్న అవకాళం-ాచేతికి అందివచ్చి నట్లయింది మీనాకమ్మకి! భర్త శివళశంకరంగారినిబయ కి షికారు కెళ్ళ కుండా ఆపుచేసి చకచక వంటింటి వనులు వూరి చేనుకుని, వరం డాలో చావ వేసి, కుర్చీ వేసి భరని కూర్చో పెట్టి, తను వక్కను కూర్చుంది.

వరండాలో తమకున్న నమాన హక్కు నద్వినియోగం చేను కున్న గర్వం ఆమె ముఖం నిండా అలుముకున్నది. తమలపాకుల ఈనెలు త్రీన్సి చిలకలుచుట్టి ఇవ్వాలని ఉన్నా, ఆది సాయంత్రం నమయం కనక ఆ కోరిక స్థానే బత్తాయివండు వలిచి తొనలుతీసి, ఒక్కక్క పే ఆందిన్తూంది.

142

శివళంకరంగారికి అనలు బత్తాయి తొనలు ఇష్టంలేదు వళ్ళ నందున పిప్పి ఇరుక్కుని వన్ను నలువుతుందని ఆయన బాధ కాని, మీనాకమ్మ నణుగుడుకంటే ఆ నలుపే నయమనుకుని కిక్కురుమన కుండా తింటు న్నారు మనను మాతం బయట పార్కులో ఉంది అదేమి గమనించని మీనాక్షమ్మ తెగ నఠిబరవడిపోతూ, '“చూడండి-- ఆ గోడల నిండా ఎలా నళ్యం మరకలు వూశారో? అబ్బే! అడివి మనుష్యులు! ఒక్క పినరు అందచండాలు ఎరగరుఃఎం చక్కా మనం ఉన్న ర0డు నెలలు ఈ వరండా ఎలా కలకలలా డిపోయేదో! వాకిలంతా కళ్లాపి చల్లి ఎలా ముగ్గుఎ పె ప్టేదాన్నీ! అండుకే అంటారు పొరుగు మంచివాళ్ళు కావాలనీ అయినా, మన గోపొలావికి ఉద్యోగం దొరి కిందం కే ఫస్టుకాసైన ఇల్లు చూనుకుని చక్కా బోతాం ఈ వెధవ పొత్తు మనకెందుకు లెండి”

శివళశంకరంగారికి అనలు సాయం(త్రంపూట ఇంట్టా తూర్చుం "పీనే చికాకుగా ఉంది ఆపైన బత్తాయి తొనలు తినడం అతికష్టంగా ఉంది ఇంకా అవి నరిపోనట్టూ వక్క వాళ్ళమీద నేరాలు, ఇంకా ఉద్యోగంమీద్‌ కలలు వింటుంటే ఆయనకి ఒట్ళ మండి పోతూంది

రంగనాయకి వంటింట్లొ వెలిగించిన స్టవ్యూ మండిపోతూంది, వత్తులు పెద్దవై! రంగనాయకి వాటిని తగ్గించే (ఏయత్నం చేయలేదు, ఆనలు ఆ అమ్మాయి ద్బష్టి దానిమీద లేదు మీనాక్షమ్మ మాటలు చెవుల్లో దూనుకుపోతు న్నాయి

*వెధవ పొత్తుట!? మంచి పొరుగు కాదుట”! గోపాలం వాళ్ళ మ్యని మంచి చేనుకోమన్నాడు కనక నిిగహించుకుంటూంది. కాని అంతరంగంలో నుంచి ఎగదన్నుకొచ్తున్న కోపం ఆవుకోవడం మవో కష్టంగా ఉంది. ఇంకొక్క మాట జారిందా? చూస్తాను" అనుకున్నది రంగశాయకి,

బతాయి తొనల పిప్కిని గోరుతో తీనుకోలేక అవ్బ్ఫటివరకు

143

మింగి వినుగెత్తి, “ఇంకోటి ఇస్తే చెవుళాను' అనుకున్నారు శివశంకర శాస్త్రిగారు.

ఎన్నాళ్ళనుంచో ఎదురుచూచిన ఆవకాశం ఈనాటికి దొరికింది గదా అన్న నంతోవంలో మీనాకమ్మకి ఒళ్ళు తెలియటంలేదు. ఆ స్థితిలో ఆవిడ భర్త చిరాకునుగా౨, కోపాన్ని గాసి గమనించేటట్టు లేదు

మరొక ఆ0డు తొనలు వలిచి అందిన్తూ, '“'అన్నట్టు విన్నారా? మొన్న వచ్చిన నంబంధం కూడా తప్పిపోయిందట ఆ పిల్ణకి! పోదు మరీ? అంత పొగరా” ఆంత విరవీగడమా? అయినా, ఆ తవ్మాడి ఏమి కట్నం ఇచ్చుకోగలడండీ? ౫ అని మీనాక్షమ్మ చెవ్వుకుంటూ పోతూనే ఉంది.

రంగనాయకి నహనం హద్దులు దాటిపోయింది!

రివ్వున లేచి దూనుకు వనూంది వరండాలోకి!

శివళఆ కరళాస్తిగారి వన్ను కలుక్కు మన్నవఏిః

ఒక్క ఊవున కుర్చీలో నుంచి లేచి నించున్నారు.

గుమ్మంలో రంగనాయకి వీర రుదను దేవిలా నించుంది

'“చూడండి--నా పెళ్ళి నంబంధం తప్పిపోతే మీకేం ఎస్టేటులు కలిసి రాలేదు, మా నాన్న కట్నం ఇవ్వలేక పోతే కట్నం అక్కర్లేని వాడే దొరుకుతాడు. ఇవ్వుడు నేను పెళ్ళికోనం గంగవెరులెతి పోవ డము లేదు గాని, ఇకమీద నా విషయం అనవనరంగా ఎతారం ఫే. తవ్చకుండా గంగవెరులే ఎతుతాయి! అది నరే-_ఇంత పెద్దవారు కదా, మీ కెందుకంత వెరి? ఈ సాయం(తం వూట ఇలా నలుగురు నడిచే వరండాలో ఈ నరదాలు, ముచ్చట్లు ఏమిటీ? పోని అంత మనను ఉంటే గప్‌చివ్‌గా కూర్చోక గోడలమివ మరకల్ని విమర్శిం చటం, పొరుగుని గురించి ఆడిపోనుకోవడం దేనికి? మీకు మరొక

144

ముచ్చకైన మాపే దొరకలేదా?) మా వాటావెవు వూనుకున్న మఠకలఠు మీకు అనహ్యుంగా ఉన్నాయా? మరి మీ రివ్పడు విసిరిన ఆ బత్తాయి తొక్కలు, ఆ నీగ౮ట్‌ బూడిద్‌ ఎంత వికారంగా ఉన్నాయో చూశారా? మీరు బస్తీ మనుష్యులు మేము అడివి మనుష్యులమా? తెలియటం లేదూ? ఎవరి నంస్కారం ఎంతటిదో? ఎవ్వడూ ఏదో ఒక వంక దొరుకుతుందా అని చూడటమే గాని, మీ వని మీరు చూనుకోవడం లేదన్న మాట?”

రంగనాయకి దులువులకి నిర్హాంత వడిపోయి లేచి నించుంది మీనాక్షమ్మ. అంతకు ముందే నించున్న శివశంకర కాస్త్రిగారు తాను ఏదో అనే లోవులేవచ్చిన ఉప్పెనని విం*గా వింటూ ఉండిపోయారు

ఇంతలో బయటికివెళ్ళి వరదాచార్యులుగా రు, చూడామణేమ్మ గేటు తీనుకుని వనుంటే రంగనాయకి లోవలికి చక్కా పోయింది.

మీనాక్షమ్మ తేరుకునేలోవల శివశంకర శాస్త్రిగారు కుర్చీ ఎత్తీ లోవలికి వట్టుకెళ్ళిపోయారు ఆ తరవాత మీనాక్షమ్మ చావ చుట్టి వినరు ఇంటోకి వచ్చేసి దిః వోయిగా శివశంకర శాస్త్రిగారు

ర. ప.

చెవులు వేనుకుని పార్కు శెళ్ళిపోయారు

ఇంట్లోకి వచ్చిన చూడామణెమ్మ ళంగనాయకిని--*ఏ మైనా

రు న.

గొడవ జరిగిందా? అవిడ ముఖం అలా ఉందేమీటీ” అని చిన్నగా అడిగి9ది,

“మామూలేలే' అని నవ్వేసింది రంగనాయకి

కాని, రంగనాయకి ఆ రా_తంతా బాధ వడింది--గోపాలం చెప్పిన మాటకి కట్టుబడి ఉండలఅేకపోయానే?” ఆని.

ఆ తరవాత రంగనాయకికి మరొక రెండు పెళ్ళిచూపులు,

145

గోపాలానికి రెండు మూడు ఇంటర్వ్యూలు వెక్కిఠించి వెళ్ళిపోయాయి కాని, మీనాక్షమ్మకి, వరదాచార్యులుగారికి రెండు జగడాల నిరానూ టంగా సాగి, ఇంకా సాగుతూ ఉన్నాయి. నే లే శ ఆ రోజు శుుకవారం, రంగనాయకి అభ్యంగస్నానం కోనం దిట్టంగా కశ్షైలు పెట్టి పొయ్యి అంటించి నీళ్ళకాగు పడేసింది. ఎ(రని మంటతో చెట్టావట్టాలు వేనుకుని తెల్లనిపొగ ఎంచక్కా డాన్నుచేన్తూ, రెండిళ్ళకి మధ్య కట్టిన తడికను లెక్కపెట్టకుండా, అవతల భాగంలో కూడా 'స్వేచ్భావివోగం చేసింది దానితో మినా కమ్మ వంటిల్లు వదిలి ఇవతలికి వచ్చి ఎరగా, గ్మురుగా చూనస్సి, నాలుగు చెణుకులు విసిరింది, తడి కవతలవాళ్ళకి వినిపించేలాగ। రంగనాయకి పెరటిలోకి వచ్చి 'ఫెళ్ళున నవ్వింది. అంతలో గోపాలం టర్కీటవెల్‌ చుట్టుకుని స్నానార్థం వంవు దగ్గరకి వచ్చాడు. తల్లి చూడకుండా రలగనాయకికి కనుసెగ చేశాడ్చు *క్‌ ల జా స్ప్రజ్‌। ఆవిడతో కయ్యం పెట్టుకోవద్దని, , కాని, రొంగనాయకి చిలిపిగా చూసి నాలక అడించి, కన్స రెవ్చులు అలవోకగా మూసి తెరిచి, తలకొద్దిగా విసిరింది..-.ఏం ఫర్వా లేదన్నట్టుగా అర్ధం చేవ్తూ. అదీగాక తనక్తి వచ్చే నంబంధాలు ఎటూ తప్పసోతూనే వున్నాయి. గోపాలానికీ ఉద్యోగం రావటంలేదు. వశే ఇక ఎ బొధా లేనేలేదు, అందుకని మీనాక్షమ్మ అరువులకి రంగ నాయకి వెనక్కి తగ్గాలనుకోలేదు, క వరక్షు డీ! ఘీనాక్షమ[్గార్లూ! నన్ను కొట్టి పడేయడం ఇంత్ర రూ కనుక్కోలేదండి! పోనీ, చావగొట్టి చెవులు మూద్దా 146

మన్నా- వెధవది అందకుండా పోతోంది నేను మీకు దొరికితే కట్టివడేసి మీ ఇంట్లో రూళ్ళ క్యరతో చావగొట్టండి' అంది.

మీనాక్షమ్మకి ఒళ్ళు కుతకుతలాడి పోయింది.

"చెప్తాగా" చపా నుండు నీ పొగరు నీ నంగతీని!? ఆంటూ దభాలున అక్కడ న్న నీళ్ళ బక్కెట్టుఎత్తి వక్కరాయిమీద నిలుచుండి తడికె మీదనుండి గభీమని నీళ్ళపొయ్యిమీద దిమ్యురించిందిః పొయ్యి “చుంయ్‌” మని ఆరిపోయింది.

వరదాచార్యులుగారు రంగంలోకి (వవేశించేరు.

మీనాక్షమ్మ వాటాలోనుంచి తమ వాటాలోకి రాబోతున్న ఆనవకాయని కత్తిపీట పెట్టి 'న్యరు' మని తెగ్గోళారు! మీనాడమ్మ

వెంటనే రంగనాయకి కొతగా పెంచిన జాజితీగ తమ వాటాలోక్షి పాకినంిత మేరకు వెళ్ళి కొమ్మ తుంచేసీంది "

వదరాచార్యులు-రలగనాయకి ఊరుకోకుండా మీనాక్ష్య్యు వాళ్ళ వాటాలోకి ఊడిపోతున్న వంచను దోవుకుంటు వెళ్ళి వాళ్ళ మెంతినారంతా కాళ్ళతో తొక్కేశారు.

వరండాలోనుంచి చూడామణెమ్యు-వంటింట్లోనుంచి శివశంకర శాస్త్రిగారు కంగారుగా వరిగెత్తుకొచ్చారు.

మాటా మాటా పెరిగిండి ఉన్నవన్నీ నమూలంగా పీకలేక పోయారు చేతనైనంతవరకు ధ్వంనం చేనుకు న్నారు తిట్టుకున్నారు- హోరాహోరీ పోట్లూడుకు న్నారు. ఇరువక్షౌలవార్ని ఇరుగు పొరుగువారు గోడ లెక్కి - చె క్రైక్కి కొందరు గేటు తీనుకుని వచ్చి కళ్ళారా చెవులారా విని--చూని ఆనందించేరు బొమ్మల్లా నిలబడిపోయిన రంగనాయకి, గోపాలం ఉలిక్కివడి చుట్టువట్ల అందర్ని చూకాక సిగ్గువడిపోయారు. ఆ తరవాత అనుమానం ముంచుకొచ్చి, ఆయిన వాళ్ళమిద కోవళి పొంగిపోయింది.

147

గోపాలం తల్లి చెయ్యి పుచ్చుకున్నాడు. రంగనాయకి వరదా చార్యులుగారి రెక్క వట్టుకుని ఇంట్లాకి లాక్కాళ్ళింది.

ఎక్కడి వాళ్ళక్కడికి మెల్ల మెల్లగా వెళ్ళిపోయారు. వాతా వరణమంశా నిశ్శబ్దంగా నిలిచిపోయింది!

ఆ మరునాడు,..

రంగనాయకి, గోపాఠఅం చెరొక రిక్షాలో అన్న్యత్రి గేటులో దిగారు. ఒకళ్ళ ముఖం ఒకళ్ళు చూనుకుని బాధగా నవ్వుకున్నారు.

ఎదురుగుండా వరండాలో బుజానికి ప్లాన్కు తగిలించుకుని శివశంకరకాన్త్రిగారూ, పాల మరచెంబు పట్టుకుని చూడామణెమ్మా నిలుచుని ఉన్నారు.

చూడామణెమ్మ కొంచెం వణుకుతున్న న్వరంలో --' అన్నయ్య గారూ! ఏమిటో మా వారికి తొందరెక్కువ! అనవనరంగా పోట్లాట 'పెంచారు. వదినగారు కోవగించుకున్నారు. పాపం। కోపంలో స్టవ్‌ నిర్ణ క్ష్యంగా ఆంటించేనరికి ఇళ్ళు అంటుకుందిట కదూ? ఎలా ఉంది ఇవ్వుడు (వమాదమేమి లేదు గదా?" అని అడిగింది.

“చెల్లైెమ్యూ। తవ్వు మీ వారిది కాదమ్మా. మా ఆవిడకి దురును ఎక్కువ. మామూలు విషయానికి ఆంత రాజ్డాంతం చేనుందా' పాపం బావగారు పెద్దవారు: కోవంలో కంటోలు 'తప్పిపోయారు. హై ట్రిడ్‌ 6పెవర్‌ వచ్చిందిట కదూః ఇవ్పుడు ఫర్వాలేదన్నారా? ఏమిటో నిన్నటి నుంచి ఇంటి ఆవరణలో ఆయన తిరగకపోతే ఎలాగో ఉంది నుమా”” అంటూం పే ఆయన కళ్ళలో నీళ్ళు తిరిగాయి.

“మాకు మాత్రం! వదినగారు పెరట్లొ కనిసించకపోతే ఏంత

148

చిన్నబోయిందో! మాకేం తోచటం లేదండీ: ” చూడామణెమ్మ కంఠం నిండా బాధ నుళ్ళు తీరిగింది.

వరండా మెట్లు ఎక్కి వన్తున్న రంగనాయకి, గోపాలఠల మరొక సారి ముఖాలు చూనుకున్నారు.

. శివళంకరళశాన్తీగారు అన్నారు. *చూడు, తల్లీ! మా అవిడకి దురునుతనం ఉందిగాని, అంతకుమించి మరే ద్వేవంలేదు. నిన్నర్వాత్రి బెడ్‌ మీద వడుకుని మాటిమాటికి బావగారిని తలుచుకుని పావం, ఎలా ఉన్నారో అని చింతిన్తూనే ఉంది.”

చూడామణేమ్మ కళ్ళు టవటవలాడించి చెప్పింది: 'నిజం!? అన్న్శరూ, నరిగా మా వారూ అంతే! ఏం మనిషో! తొందరన్నమాపే గానీ, మళ్జీ ఎంత వరికావమో। రాతి నరిగా ఆయనా అలాగే విచా రించారు--వదినగారికి ఆరోగ్యం ఎవ్పుడు బాగువడుతుందా అని.

ఠక్కున రంగనాయకి దగ్గరికి జరిగి వచ్చాడు గోపాలం,

“విన్నారా! మా నాన్న, మీ అమ్మ ఏమంటున్నారో వెరీ; గుడ్‌ న్యూన్‌ |

“అదే అనుకుంటున్నాను. నమన్య పరిష్కార మైనట్టుంది, ఏమంటారు.” కళ్ళు వింతగా మెరున్తుంటే అడిగింది.

“కాదూ మరీ. ఇంకా నంళశయిమా। ఇంత చక్కని ఉషోద యంలో--అహో. చల్లని మంచు బిందువులు పడ్డట్టు అనిపినులది” అంటూ మరికాన్న దగ్గరికి జరిగి, *డియర్‌ రంగాః ఇంక మనం వోయిగా జీవితం ఆనుభవించేయ “వచ్చును! అన్నాడు గోపాలం.

రంగనాయకి నవ్వి “అబ్బా, ఆళ। మీ అమ్మ బెడ్‌ దిగేనరికి మళ్ళీ ఏం బుద్ధి మారిపోతుందో.'” అన్నది.

149

“అయితే,' సాయంత్రమే మనం దండలు మార్చేనుకుందాం'! అని నవ్వాడు. శివశంకరళశాస్త్రిగారు వాళ్ళని చూసి, ॥ఏమిట్యరా రహస్యాలూ రండి రండి.మాకు కూడా చెవ్చండి. అమ్మాయ్‌, అన్నట్టు మీఅఆత మ్మ నిన్ను చూడాలనుకుంటోంది. రా వెళదాం? అన్నారు రంగనాయకి బుగ్గలు ఎరుపెక్కేనరికి, గోపాలం కళ్ళు చిలిపిగా నవ్వాయి. వర్త (ళం 150

వంకా ఈ జ్‌ ముత్యవు చిప్పులు (విజయ మానవ్మతిక (పారంభంలో... ఎన్నుకున్న కథల్లో నెగ్గి--విజయలో (వచురితమైనది!) గక మూలా అప్పటిదాకా వీచిన పహోరుగాలి ఆగిపోయి, సన్నగా చిన్నగా చినుకులు పడటం మొదలె ౦ది।ః రె ల్వే పాట్‌ ఫారం అంకా జనం (తొక్కిన లాడుతూ..,.నానా గందరగోళంగా వుంది. మరొక పావుగంటలో వర్షం "పెద్దదైంది. ఆ రోజు రైలు గంటన్నర లేటు. " కామేశ్వ(రావుగారు.. అనహానంగా రెండు మూడుసార్లు చేతిలో గోడుగును అటూఇటూ మార్చుకుని “ఇంతకీ ఈ ఉమావతి ఎందుకు వచ్చినట్టు?” అన్నారు తన నమ్మిన బంటులాంటి ధీమరాజుతో .. బీడీ ఆఖరిదమ్ము గట్టిగా పీల్చి (కిందవడేసి చెవ్వుతో నొక్కి... “ఇలాంటి వాళ్ళంతా ఎందుకొస్తారు? అందని (దాక్ష వళ్ళకోనం: ఆ తరువాత ఎదుటివాడి బాగు చూసి ఓర్చలేక!.'అన్నాడు. వది గజాల దూరంలో రైన్‌కోటు వేనుకుని దర్జాగానించొని... సిగరెట్ట 151

“ఆంకేనంటావా? అనలు వాడికెలా తెల్పుంటుందీ నంగతి।” కామేశ్వరావుగారు గొడుగు భుజానికి తగిలించుకుంటూ అడిగేరు. “ఏదో మామయ్యేగదా అని వారికీ ఓ కార్జుముక్క రాసి వడేసి ఉంటారు మీ అల్లుడుగారు అందుకని గంకఠులు వేనుకుంటూ వరి ళా గహ కొచ్చినట్టున్నారు. స్టేషన్‌కి...” అని పలచగా వ్యంగ్యంగా ఓ నవ్వు నవ్వేడు! కామేశ్వ(రావు నవ్వలేదు। అతనికి లోపల అనంత్యపిగా ఉందిః నిజంగా అతనికి కూడా కార్డు వాసేఉంటాడా? అలా రాయకుండా ఉండి...ఈ ఉమావత్తి మరెందుకో ఏవరి కోనమో...వచ్చిఉండవచ్చును. అలా జరిగితే చాసుండును। అనుకు న్నాడు. ఆ ఉమావతి కామేశ్వ్యరావుకి రక్తం పంచుకు పుట్టిన తమ్ముడు. అయితే ఇద్దరికి మధ్య వచ్చగడ్డి వేస్తే “భగ! మంటుంది__ ఆస్తి వంచుకునేటవ్చుడ భేదాభ్మిపాయాలు వచ్చి...పీక్రల్సు పినుక్కునే వరకు వచ్చారు -=నరిగ్గా అవ్వుడే 'పెద్దక్కాగారు వెంకట లక్ష్మి అర్ధాంతరంగా విధవరాలై... నెలల పసిగుడ్డతో తమ్ముళ్ళింటిక్ర వచ్చింది। అవ్పటికే పెళ్ళికావల్సిన చెల్చెలు...తల్లీ ఉన్నారు ఇంట్లో. ఇదంతా బాగా ఆలోచించుకుని, ఆ చాధ్యతలు... అన్నగార్కే వదిలేసి...తన బి.ఇ. డ్మిగీతో బయట పడ్డాడు ఉమావతి. ఈనాడు ఉమావతిగారు పెద్ద నలుకుబడిగల ఉద్యోగిః మేడా, కారులాంటి ఆధునిక హంగులన్నీ అమర్చ్భుకున్నారు. కౌ మేళశ్వరావుగారు కూడా తక్కువ త్రినలేదు! ఆక్కగారి ఎకరమున్నర పొలం తనతో కలిపేనుకుని... చెల్లి లికి పెళ్ళి చేని 152

వంపించేసి. - ఆమ్మ పెలోకాల కెళ్ళిపోగానే అక్కని 'వంటలక్కగా చూన్తూ. +. భా ర్యాచెడ్డల్ని వట్టువరువుల మీదే నడిపి న్తున్నాడు!

వర్షవు ధారలు వెండితీగల్లా...నింగినించి తెగి వడుతున్న జల తారు పోగుల్లా కన్చిన్తున్నాయి దీపాల కాంతిలోః పెద్ద చవముడుతో ఉరిమింది పేల్లలు పెద్దలు జకునుకునేలాగా, ఆవగంట దాటిన వర్షం ధాటీ తగ్గలేదు!

“ఈ వర్షంలో రైలు నరిగా వన్తుందా?” అని ఆందరికీ ఆను మానమే! ఆ రైలు ఐదారుస్టేషన్మ వె క స్పీకు తగ్గించుకుని మెల్లగా వస్తోంది. కంవార్డుమెంటులో కిటికీ దగ్గర అద్దం తలువు వక్యాన... వెచ్చని 'స్వెట్టర్‌లో మదీ వెచ్చని కోరికలళొ, ఆలోచనలతో తల మునకలవుతున్నాడు (వసాద్‌! పాతిక నంవత్పరాల[కితం- నెలల వసి గుడ్డుగా, అమ్మతో కలసి పెద్ద మామయ్య ఇంటిలో కాలు పె స్టేడుః ఎన్‌. ఎస్‌. సి చదువుతో ఆపేసి, “హె్యదాబాదులో ఉన్న చిన్న మామయ్య దగ్గరికి వెళ్ళి ఏదైనా ఉద్యోగము _చూనుకుని అమ్యని పోషించుకో' అని నలహవో ఇచ్చేడు 'పెద్దమూమయ్యః। నబబుగానే త్రోలింది! ఆ తరువాత చెప్పిన మాటకే ఒళ్ళు మండిపోయి:ది! ఈ నాటికీ మెండిన్తూనే ఉన్నాయి ఆ మాటలు.

“ఓరే (వసాద్‌-రాధ మీద ఆళ పెట్టుకోకు. చిన్నప్పట్కుంచి 'పెరిగినంత మ్మాతాన మేనరికాలు చేనుకు తీరాలనే రూలేమీ లేదుః పెవావ్మైతే ఓ ముద్దు ముచ్చట!! ఇంట్లో ఏం భోగము ఏడన్తుందీ??

ఆ మాటఅన్న వెంటనే ఈడ్చి అంవకాయ కొట్టాలనిపించింది! కానీ తనకవ్చుడు వయన్సు స్తోమత లేవు! అవి నంవాదించుకుని ఈనాడు మామయ్య లిద్దరికీ కార్డు ముక్కలు రాసి వడే సేడు। ఇపుడు వాళ్ళ బుద్ధులు, ముళాలు ఎలా ఉంటాయో! (వసాడు ఆలో చనఠఅక్‌ ఆంతులేదు.

153

స్రేషన్‌లో ఉమాపతిగారు సిగరెట్‌ పెట్టి ఖాళీ చేసి మరొకటి కొనుకుగైనేందుక...స్పాల్‌ వైపు నడిచారు.

“హల్లో! ఉమావతి। ఏమిటిలా వచ్చావ్‌?" -_-నదానందంగారు

యు వ లు చ్‌ పలకరించారు. వాళ్ళిద్దరూ ఎన్నాళ్ళుగానో, ఎన్నో విషయాల్లో మిక్రులు।

ఉమావతిగారు ఆశ్చర్యంగా చూసి, “ను వ్వేమిటిలా వచ్చావ్‌?” అనడిగేరు.

“మన నంగతి తెలునుగా నీకు; మన వని జరగాల్సి ఉందని ఒకరిని 'కాకా” పట్టి వంపించేన్లే। ఇలా ప్రేషన్‌లో వాన తగ్గేవరకు ఆగేను. మరి నీ నఠగతో।

“ఉందిలే! అని గర్వంగా నవ్వి, ఓ సిగరెట్‌ ప్యాకెట్‌ కొని తనొకటి తీనుకొని, అతని కోటి అఫర్‌ చేసి, సిగరెట్‌ వెనక వె వు, పెట్టి మీద కొడ్తూ. “ఇవ్పుడు రాబోయే రైల్లో ప్రసాద్‌ వన్తున్నాడు అన్నాడు తల కొద్దిగా వలకినూ.

“.పపాదా? మీ మేనల్టుడు గాడేనా? అయిలే వాడి కోనం నువ్వు ఈ వానలో ఎదురు చూడాల్సిన (వత్యేకత ఏమిటోయ్‌?1* అంటూ తెగ ఆశ్చర్యపోయారు.

“ఊ( ఉంది మరీ! ఆ (వత్యేకత ఈనాడు 'పసాదుకి ఇవ్వాలి. ఇప్పుడు (పసాదు ఎవరో తెలుసా? బాంబేలో ఓ పెద్ద కంపెనీలో జనరల్‌ మేనేజర్‌గార్కి వర్చనల్‌ సె్కెకటీ!! మనిషి ఎంత ఎతుకు పెరిగేడో, ఎంత వలుకుబడో తెలుసా?1* సిగరెట్‌ పెదాల మధ్య బిగ్గింది, లైటర్‌తో వెలిగించారు.

“ఎసీ:? అయితే ఇప్పుడు (పసాదుగారు నికాబోయే అల్లుడు! అంతేనా??? ఆఆన్సి అర్థవంతంగా నవ్విన నదానందంగారితో తి కలిపేరు ఉమావతిగేరు.

154

““కానీ ఓ అడ్డువుల్ల పానకంలో వుడకలాగనుకో: అక్కాడటు వవ చూడూ మా (దర్‌! తన అసిఫస్రైంట్‌ తో నహా కావలా కాన్సు న్నాడు (వనాదు కోనం! ఈ రాత్రి పాంం తీనుకుపోతాడు కాబోలు?” అన్నారు పొగవదులుతూ.

*““ఓ! ఆయన కూడా వచ్చాడా? అయినా అనలు ఈ నంగతి ఆయనకీ నీకూ ఎలా తెల్సింది???

“వసాద్‌ న్వయంగా నాకు రాసేడోయ్‌! నరే వాళ్ళమ్యుకి కూడా రానుంటాడు కనుక, మా(బదర్‌కి తెలిసి ఇవ్వుడు బండిమీదో బన్సు మీదో వచ్చేడన్న మాట?”

అ౨తే మరి! అయినా (వసాట్‌ నీకు న్వయంగా రా సేడంటే' ఇప్పుడు మీ ఇంటికే వస్తాడు! అశవనరంగా మీ (శైదర్‌ (మవడు తున్నాడు!” అన్న నదానతిదంగారి మాటకి ఉమావతిగారు కొండంత

తెచు కా ధైర్యం కున్నారు! మి్యతులిద్దరు బాతాభానీలో వడ్డారు.

బా న ళ్‌

రలు ఏదో స్టేషన్‌లో ఆగింది. (వసాదు ఆద్దంె.కేతి వర్షం తగ్గిందో లేదో చూసేడు! -చాలా వరకు తగ్గింది. ప్‌మముగా వున్న టీస్టాల్‌ వైవు చూసేడు ..కెటిల్‌లో నుంచి పొగలు (కక్కుతున్న టీ చల్లారున్తున్నాడు ఓ కు్యురాడు. పొప్టినిక్కరు- బిర్తుగుల పాతకోటు-అదీ మోకాళ్ళవరకు వుంది...అన్నీ చికుగులే, .చలిలో వాడు అందరికీ టీలు అందిన్తూ తిరుగగతూ ఉం కేు*,..దుకాణంలో నిపష్తల కుంవటి ఎదు రుగా రగ్గు కప్పుకుని, తలపాగా చుట్టుకుని.. ఓ భారీ విగవాం ఉంది వాడు ఈ కుురాడికి ఏమె ఉంటాడు.-__

ఏ మేనమామో అయ్యుంటాడు? వెఠివెధవ। ఆ మాము చేతిలో నానా కష్టాలు వడుతున్నాడుకాబోలు।; ఫర్వాలేదురా అబ్బాయ్‌,

155

మంచిరోజులు వసాయి. అప్పుడు మీ మామకి సీ తడాఖా చూవుదు గానిలే ఆని మననులోనే దీవించాడు.

“ప్లీజ్‌. మీరు కొంచెం ఆ సీటు మా కిస్తారా,"--ఎదుటి సీట్లో ఉన్న యువకుడు అర్థింపుగా చూసేడు--

(వసాద్‌ ఆ యువకుడి (వక్యవున్న యువతిని చూసేడు. కొతగా పెళ్ళెంది కాబోలు. ఇందాకట్నుంచీ తెగ కబుర్జు చెముకుని చుట్టువట్ల వున్న జనాన్ని మరిచిపోయి. బోలెడు నంబరంలొ మునిగి పోయేడు. పావం* ఎంత సేవని కబుర్లు చెన్వుకోగలరు -?

అందుకని ఇక కిటికీ కావల్సి వచ్చిందేమో అనుకుని జాలిపడి కనీనం రేవు తనకిపె శ్రే ఇలాంటి ఇబ్బంది ఎదుర్కుంకే తోటివారి సానుభూతి కావల్సివన్తుందిగదా అని భావించి చిన్నగా నవ్వుకుని “ఆల్‌ రైట్‌, కూర్చోండి" అని కచాడు, “థాంక్స్‌. ఇందాకట్నుంచీ అడిగితే మీరేమనుకుంటారో అని వూరుకున్నాను. మా ీలకి కిటికీ దగ్గర కూర్చోడం చాలా ఇన్షం.* అని ఆ యువకుడు కృతజతలు

ట్‌ థా

“లీలాఎ ఆవిడపేరు లీలా? డామిట్‌, అలా అని తెలివే చచ్చినా ఇచ్చేవాణ్నికాను ఆ సీటు--కిటికీదగ్గర కూర్చోడం ఎవరికిష్షం

టబ ఉండదూ. ఇష్టంట, ఇష్టం.ఆనుకొని గబగబ అనుకోనంత అనహ్యం. కోవం తెచ్చుకున్నాడు-. అ పేరు ఉమావత్తి మామయ్య పెద్దకూతురికి వుంది. ఆ పేరు ఎవరికున్నా వసాద్‌కి నచ్చదు.-_

అన్థంటుగా ఓ సిగరెట్‌ ఆంటించుకుని, అటుతిరిగి కూర్చు న్నాడు.

వదేళ్ళకితం తను ఓ చిన్న ఉద్యోము ఇప్పించమని హెదరా బాదు వెళ్ళాడు, ఉమావతిగారు నవ్వి--' ఎలారా. “ఎన్‌ ఎన్‌. సిళో ఏం

156

నంపాదిం చగలము. -. పెద్ద మామయ్య మీ పొల౦ అంతా కాజేసి నీకు హైన్కూలు చదువుతో పే న్వప్పి చెప్పాడా? కనీనము _బవు, షార్టు హాండ్‌ ప్యామైతే గాని ఉద్యోగము దొరకదే.అయినా చూస్తాలే'అన్నాడు రెండు మూడు రోజులదాకా మళ్ళీ మాట్లాడనేలేదు. "లీల, ఆత్తయ్య *“వసాదనేవాడు” ఓ వనికు(రాళ్ళా భావించి అలానే చూసేరు. అవ్వటికి లీల వదేళ్ళజే అయినా, అనకూడనిమాటలు కూడా నిర్హక్ష్యంగా అనే 'సేది. అమ్మా వాడు డైనింగ్‌ కేబుల్‌ దగ్గర కూర్చుంటే నేను అన్నం తినననేది. అత్తయ్య తనకి వేరే అకువేసి పెప్టేది.--పొరువం, అవ మానం అని పించినా ఉద్యోగము నంపాదించాలనే వట్టుదలకోనం భరించాడు. అమ్మని ఎలాగైనా తనే పోషించుకోవాలనే ఆరాటం, మామయ్యల వంచలో ఉండగూడదనే ఆకోషం- అవన్నీ మనను నిండుగానిండి తలవంచుకుని భరించాడన్ని అవమానాలూ, కానీ ఓ రోజు...ఆరోజు తనువున్న వక్యరూమ్‌లో మామయ్య నదాన దం గారితో చెప్తన్నాడు. “చూడు నదానందం। ఏదో ఓ చిన్న ఆ టెండర్‌ ఉద్యోగం లాంటిది ఎక్కడైనా చ్యూనీ ఆ (సాద్‌ గాడ్ని చేర్చించు బొత్తిగా మా మేనల్లుడని చెవ్వుకుని ఆ చిన్న ఉద్యోగంకోనం (పయ త్నించం ఎలాగోయ్‌.-ఎవరో మనకి తెల్సిన వాళ్ళబ్బాయి ఆనహాయ సితిలో ఉన్నాడని చెవ్వు" అంతే అ తరవాత నూటల్ని వినదల్బుకోక స్ట్‌ సాయం[తమే చేతి నంచీ త్రీనుకుని 'మళ్ళీ వస్తాలే? అని తిన్నగా రైలెక్కి బొంబాయి చేరాడు.

ఎలా (బ్రతకాలో, ఏంచేయాలో అంతా ఆయోమయం ,ఏమైనా నరే ఉద్యోగం నంపాదించుకుని కానీ ఇల్లు చేరగూడదన్న వంతంవచ్చి ఐదేళ్ళు ఎన్నోరకాల ఉద్యోగాలు చేసి, 'మైవు నేర్చుకుని, షార్టిహాండ్‌ ప్యాసై (వయివేటు కంపెనీలో ఉద్యోగము నంపాదించొడు, 'పయి వేటుగా ఇంటర్‌, బిఏ. వరీక్షలు ప్యానయ్యాడు. మే నేజరుగార్కి వర్భ నల్‌ స్మెకటరీ కాగళ్లేడు. ఇంకా అవుతాడు ఇల్లు, న్కూటర్‌ అన్నీ మేనేజర్‌గారిచ్చేరు.. ఆయన తల్చుకుం కే ఇంకా ఏమైనా ఇస్తాడు,

157

దానిక్కారణం వుంది. మేనేజర్‌గారికి పిల్ల ల్లేరు-ఆయన (వసాదుని కొడుకులా చూను కుంటున్నాకు. (పసాద్‌లోని వట్టుదల . నీతి...నిజాయితీ తన కంపె నీకి చాలా అవనరము. అందుకని (ప్రసాదు ఇవ్చుడు. చాలా ఎత్తుకు పెరిగిపోయాడు ..పదేళ్ళ తరవాత తల్లిని తీనుకెళ్ళిపోడానికి వస్తు న్నాడు. నెలనెలా కొంత డబ్బు వంపించి, తన వదవి పెద్దదయే దాకా వివరాలేమీ రాయకుండా ఇంతకాలం రహన్యంగా దాచేడు. ఇప్పుడు అన్నీ వివులీకరినూ మామయ్యలకి కార్డులు (వాసి పడేసేడు. అ ఉత్తరాలు చూసేక రాధ. లీల..ఎలా వుంటారో కళ్ళతో చూడాలి, చూసి అప్పుడు తన రేణూని గురించి చెప్పాలి-.(వసాద్‌ ఊహలు, ఆలోచనలు 'సాగుతూండగానే నైలు సికిం్యదావాదు. స్టేషన్‌లో ఆగింది కామేశ్వ్యరావుగారు,ఉమావతిగారు కంగారుగా కంపార్టుమెంట్ల వెంబడి అసిస్టెంట్లకోనవో వెతకడము (పారంభించేరు. నూటుకేస్‌ పట్టుకుని దిగిన వసాదును మేనమామ లిద్దరూ “వసాద్‌, బాగున్నావా.' అని వలకరించేరు. అతికషం మీద పొల్చు కోగలిగారు. ల 'పసాద్‌ ఒక్కక్షణం తెల్లటోయి తేరుకున్నాడు. మామయ్య లిద్దరూ ప్రైషన్‌ కొచ్చారా. భేష్‌. భేష్‌.*--అను కున్నాడు. వచా వా మామయ్యా, ఆ వల్ళెటూరినుంచి ఈ రాతి నాకోనం రాజో వటజి నూటువను (కిందపెట్టి. ఆ 'పెన్హై వెంటనే భీమ బుకున్నాడు. ప్రసాదు మననులోన్తే నవ్వుకున్నాడు. జత రవి దేన్‌! నీకోనం రామా ఏమిటి? న్వయంగా నాకు ల శాక నామనను అపగలనా। యా వదేళ్ళనుంచీ మీ ఆమ్మని 158

ఓదార్చలేకపోతున్నా ననుకో! నేనే న్వయముగా అమ్మని బొంబాయి తీనుకురావలనుకు న్నాను” అన్నాడు కామేళశ్వ్యరావుగారు,

“అలాగా!” అని “ఏం చిన్న మామయ్యా బాగున్నారా? అనవన రంగా (శమ తీనుకుని నాకోనం స్టేషన్‌కొచ్చారా!” అని ఉమావతి గార్ని వలకరించాడు. ఆయన వెంటనే భుజంచుట్టూ చేయివేసి దగ్గ రగా తీనుకుని “భలేవాడివే। మేనల్లుణ్ని చూడ్డానికి రానూ? నడు నడు ఇంటిదగ్గర పార్టీ ఆరేంజి చేసాను. అత్తయ్యా, లీలా వాళ్ళంతా ఎదురు చూన్తూంటారు” అన్నాడు. గబగబా *కగ్రిడ అన్నగారు తీను కెళ్ళి పోతాడో అని తన దగ్గరగా లాక్కుంటూ.

కామేశ్వ(రావుగారు చిరాకుగా, భరించలేనట్టుగా చూన్తూం 'పే అవ్వటివరకు (వసాదు వెనుకున్న నూటు, బూటు, వాచ్‌, ఉంగరాలి వరీక్షిన్తున్న భీమరాజు “బాబూ. (వసాదుగారూ। నేను భీమరాజుని, మీరు గుర్తువట్టలేదను కుంటాను. బయటకి వదండి, టాక్సీ ఎక్కి వోటల్‌ ద్వారకాకు పోదాం! మధ్యాహ్నమే రూమ్‌ బుక్‌ చేసేరు మామయ్యగారు-'* అన్నాడు,

“ఖీమరాజుగారూ! మిమ్మల్ని గుర్తువట్టక పోయినా, ఆ పెట్టి వట్టుకోగానే మీరు తప్పకుండా భీమరాజుగారే అని అనుకున్నాను” అన్నాడు యవసాదు నవ్వుతూ. ,నదానందాన్ని కూడా వలకరించి*.. “మీరు మా చిన్నమామయ్య వైవునవచ్చి వుంటారు. చాలానంతోవం, కానీ మిమ్యల్ని కాదంటున్నందుకు విచారిన్తున్నాను. “నుఈ రాత్రి హోటల్‌ బ్హామూన్‌కి వెళ్ళాలి. మా బాన్‌ నాకొక అర్జెంటు వని వవ్చ గించారు. అది అక్కడ దిగే ఒక మితుడితో నంవదించి, ఆ విష యాలన్నీ నేను వెంటనే బాన్‌కి టంక్‌కాల్‌ చేయాలి. కనుక చిన్న

మయ్యు కార్లో నన్సు బ్లూమూన్‌ దగ్గరా.. పెద్దమామయ్యిను దా రకా

మా ళనూ దలోపిప్‌.. మెనీ "మెసీ భొంక్సొ! కావ్‌

మామయ్యా” అని (వపాడు అడిగేనరికి. ఉమావతిగార్కి. వచ్చివెల 159

క్కాయ గొంతులో పడినట్లయింది అన్నగారిగి తన కారో లిఫ్ట్‌ ఇవ్వాలి. పైగా ఈ [ప్రసాదు ఇప్పుడు రాడు. అటు కాడుశ్వ(రావు గార్కి అలాగేఉంది.

“తను తమ్ముడి కారెక్కటమా? అదీగాక ఈ (పసాదు ఇంటి కెప్పుడు వస్తాడో తెలియదు.”

“ఏమిటి అభ్యంతరం మామయ్యలకి-”అని రెట్టించేనరికి "అబ్బే ఏం అే*దని ఇద్దరూ గబగబా ముందుకు నడిచేరు!

(వసాదు గర్వంగా నవ్వుకున్నాడు.

ఆ తర్వాత రెండురోజులవరకు (ప్రసాదు మామయ్యల్ని కలును కోకుండా అర్జెంటు వని అంటూ తప్పించుకుని తిరిగేడు. మూడోరోజు "పెద్దమమయ్యని వెష్టిపొమ్యని-నేను తవ్చుక ఇంటికే గదా వచ్చేది అని నచ్చచెప్పి వంపించాడు. ఆరోజు సాయంత్రం నీటుగా తయారయి ఉమావతిగారింటికి వెళ్ళాడు సాదు. ఉమావతిగారు ఎంతో సాద రంగా వడావిడి వడుతూ ఇంట్లోకి తీను కెళ్ళారు. వదేళ్ళలో ఇంట్లో వచ్చిన మార్పులన్నీ గమనించాడు వసాదు. ఇంతకంటే ఎన్నోరెట్లు

రా గొప్పగా ఉంటుందితన బాస్‌ ఇల్లు,

*ఏం బాబు బాగున్నావా' అని అడిగింది అక్క అవిడలో వయన్సు పటుత్వం తగ్గి, వార్ధక వు నూచనలుగా కంటికి జోడు.తల్లో నెరసీన వెంటుకలు కనిపింణాయి.

“ర్సీ దయవల్శబాగా నేవున్నాన థటూ కాఫీకవ్టు అందుకున్నాడు

వసాదు. పిల్లలంతా అనకి గా చూనున్వారు. కొంచెంసేవయాక ళం వాట నూ! ఆ లీల వచ్చింది వాళ్ళ చగ్గరికి, వసాదు చూసేడు. లీల బాగా మారింది ఇరవై ఏళ్ళ లీల. డబ్బుతో అన్నీ కొనుక్కోగల లీల. మంచి ఏవుగా, వండిన యాఫిల్‌ పండులా వుంది. నైలెక్స్‌ చీరలో బింకంగా పొంది కగా పొంగివన్తున్న ఏటిపాయలా ఉంది. 160

"హల్లో (సాద్‌. కం[గాచ్యులేవన్స్‌, చాలా రోజులకి ఉద్యో గన్టుడవై కనివించావు.' అని విష్‌ చేసి ఎదురుగా కూర్చుంది.

“ధాంక్స్‌” చెప్పి వూరుకు న్నాడు (ప్రసాద్‌.

అందరి మధ్య చాలాసేపు చాలా రకాల కబుర్లు అయ్యాక అత్తమ్మ ఓ చిన్న 'పో(గాం పెట్టింది. (వసాదునూ, లీలనూ పిక్చర్‌కి వెళ్ళమని (వసాదు చిన్నగానవ్వి “సారీ అత్తయ్యా! నేను లీల పక్కన కూర్చుని పిక్చర్‌ చూడాలంటే అది లీల కెంత బాధగా ఉంటుందొ నాకు తెల్పు. ఏదో ఈనాడు నాలుగురాళ్ళు పోగుబడగానే నేను గొవ్య వాణ్ల్నే పోయాననుకోను. పాపం! చిన్నప్పడు లీల నా (వక్కన భోజనం చేయడానికి, ఎత కోవగించుకుందో నీమీద, అదంతా నాకు గుర్తుంది. మళ్ళీ ఆ పనులు ఎలా చేస్తాను.” అన్నాడు సోఫా కమ్‌ బెడ్‌లో వెనక్కి జార్జ బడి కూర్చుంటూ.

ఒక్క క్షణం అంతా నిర్హాంల పోయి, ఆ తరువాత తేరుకుని ముందుగా ఉమాపతిగారే మాట్లాడేరు. '(వసాద్‌ నీ జ్ఞాపకశక్తి అమో ఘంరా. జీనియన్‌ లకణాలవన్నీ. (వతి చిన్నదాన్ని గుర్తంచుకోడం చాలా కొంతమఈఆదికే సాధ్యం. మా అల్లుడికి ఆలాంటి తెలివితే లున్నాయం కే నాకు గర్వంగా వుంది. ఓకే. మీరు ఇక రెడీ ఆయి బయలుదేరండమ్మా' అంటూ కూతురువైవు చూసేరు.

“వెరీసౌరీ. మామయ్యా, నేను వెళ్ళలేను అక్కడ లీలని.., ఎరుగున్న వాశ్ళేవరైనా కనవడితే మీ తెల్సినవాళ్టబ్బాయి. ఏదో సినీమా చూడాఅం టే తీనుకొచ్చానని చెవ్పుగల్లితే వెళతాను. అంతే గాని మా బొవ. అదీ ఇదీ అని కోస్తే నే వెళ్ళలేను! అంటున్న (పసాద్‌ ముఖంలోకి సరీక్షగా చూసేరు ఉమావతిగారు. 'వసాదులో వున్న

161

వుటా

(వతీకార వాంఛ స్పష్టమయింది. అవ్పటికే లీల ముక్కువుటాలు అదురుతున్నాయి. ఉమావతిగారు సిగరెట్‌ అంటించుకుని మెల్లగా చెప్పారు. ప్రసాద్‌ ఆయితే నీలో పాతన్మ్యృతులు మిగిలే ఉనాయన్న మాట. ఇంశకాలంగా మేం నీకోనం ముత్యవు చివ్వుల్లా ఎదురుచూసిన నంగతి గుర్తు రాదా?” (ప్రసాదు చివ్వున తల తిప్పి చూసేడు.

'ముత్యవు చివ్చలా? ఎ-రూ” మీరు, అత్తయ్యా లీలా, రాధా,

పెద్దక్మయ్యా, పెద్దమామయ్యా మీరంతానా, ఎందుకట నా ఇదవి చల ద

కోనం, నా పేర్ముపతిష్టలకోనం-కట్నం తేకుండా దొరుకుతున్న

ఆల్లుడికోనం, అవునా? కానీ ముక్యవపుచివ్చలు స్వాతివానకొనం

మాత్రమే ఎచురుచూసాయి. ఆ చినుకులు వడినవ్వుడే అవి ముత్యా

లవుకాయి. ఆంతేగానీ నముద్రవుటొడ్డున ఉండే (ప్రతి నత్త గుల్డా, శంఖులు ముత్యవుచివ్చలు కావు.

“నిజంగా నాకోనం ఏదురు చూన్తున్న ముత్యపుచిన్సలు ఎవరో తెలుసా, వదేళ్ళనుంచీ నాకోనం అహోరాత్రులు ఎదురుచూనున్న ఆమ్మ. ఐదేళ్ళుగా నాకు తోడు నీడై నిలని, నా కష్టనుఖాలు వంచు కుని, నా పిలువుకోనం మూగగా ఆవేదనగా ఎదురుచూన్తున్న నా రేణూ, ఆమె మా కంపెనీలో ిపిస్ట్‌ వీళ్ళిద్దరే అనలైన ముత్యవు చివ్వలు' అని లేచి బయటికి వచ్చేసేడు. ఆతని హృదయం బరువుతో మూలుగుతోంది...

ఆ మర్నాడు పెద్దమామయ్య ఇంటికి ఛేశేడు. గుమ్యంలో అత్తయ్య ఎదురై, బోలెడు గందరిగోళం చేసి, అల్లుడల్లుడని దిష్టి గిష్టి అంటూ తీయబోయింది। 'వసాదు వినురుగా లోపలికి వచ్చి, తిన్నగా వంటింటి గుమ్మంలో నుంచున్న తల్లి పాదాలు తాకేడు,

162

“బాబూ!” ఆంది అర్జ్భంగా కళ్ళనీళ్లు తిరుగుతూ ఉం కేం. మాట్లాడ లేక పోయింది...

"అమ్మా తఉమించమ్యా, ఇంతకాలం నిన్ను బాభించాను. ఇంక ఒక క్షణం కూడా ఉంచను. రేపే మనం బయక్చేరుద్వాం.. అన్నాడు ఆప్యాయంగా ఒళ్ళు నిమురుతూ... “అదేమి(టా.. రేపే వెళ్ళడమేమిటీ అయినా అమ్ము మాకు వరాయిదా అలా బాధవడుతున్నావ్‌. చాల్లే. మేమంతా నీకోనం ఎన్నాళ్ళనుంచో ఎదురు చూన్తుంకే.. అమ్యారాధా కాఫీ ఫలవోరాలు మేడమీదికి వట్టుకెళ్ళమ్యా! వెళ్ళరా. కాన్త కాళ్ళు అవీ కడుక్కుని, మేడమీదకెళ్ళి రెస్ట్‌ తీనుకో.' అన్నారు కా మేళ్వ లావగారు.

(వసాద్‌ మామయ్యవైవు తిరిగి ' మామయ్యా. నిన్ననే చిన్న మామయ్యకి '“ఎదురుచూవు"కు అర్థంఏమిటో వివరంగా చెప్పివచ్చాను వెళ్ళి కనుక్కో. అదే మీకు కూడా వర్తిన్తుంది. అనవనరంగా నామీద ఆళలు పెట్టుకోకు. చిన్నప్పట్నుంచి పెరిగినంత మాతలలో నేను రాధకి మొగుణ్ణి అయితీరాలని. రూల్‌ పెట్టుకోలేదు. ఆ కాఫీ ఫలవో రాలు అమ్మ చేసినవే గనుక, అమ్మ దగ్గర కూర్చునే తింటాను. ఇంత కాలం అమ్మకి తిండి, గుడ్డ ఇచ్చినందుకు అవిడ మీ ఇంట్లో వంట లక్క వని చేసింది. ఇకమీదట నేను ఆ అవనరం రానివ్వను, అమ్యును త్రీనుకుని త్వరగా వెళ్లాలి. నా కోనం అక్కడ ఎదురుచూసే రేణూ? బాధవడుతుంది. అమ్యు ఆశీర్వాదంతో వచ్చే నెలలో మా పెళ్ళి జరుగు తుంది. వాళ్ళ నాన్న నాకు బాగా ముద్దుముచ్చట్లు జరిపిస్తాటకూడా- అమ్మా నీ బట్టలన్నీ రేపీపాటికి నద్టేుకుని తయారవ్వాలి. సీట్లు రిజర్వ్‌ చేయంచే వచ్చానుః జోరుగా అన్నాడు నాలుగుకోజుల(కితం వడిన వర్షవు జోరుకూడా అలా ఉండి ఉండదేమో:. ఎవ్వరూ నోరు వివ్వు లేదు. అంతా అవాక్కయి పోయారు.

163

రాధ తరి వంచుకుని గదిలోకి వెళ్ళిపోయింది ఆమెను చూన్తూ.

“ముద్దమందారంలా ఉన్నావే కానీ...గాలివాటుకు ఎగిరిపోయే కాగితాల వువ్వులవంటివి మీ మననులు! నేను కాకపోతే మరొకడని మననుకు నచ్చచెవ్వ్సుకోగలవు.--అందుకే నువ్వూ... లీలా..-నా రేణూ తో నమానం కాలేరు” అనుకున్నాడు.

ఆ మర్నాటి ర్మాతి రైల్లో తల్లితో కూర్చున్న (వసాద్‌ దూరంగా తనకోనం, తన రాకకోనం ఎదురు చూన్తున్న రెండుకళ్లు.,.ముత్యవు చిప్పల్లాంటి కళ్ళు-గుర్తు వన్తూం పే 'వనున్నా రేణూ" అనుకుంటూ కళ్ళు మూనుకు న్నాడు, __

టై? న్‌ు 164

రంగులు! రంగులు! (1988 లో ఉదయం వారన్యతికలో వచురించబడిన కథ) క్ట శి జ ల రంగుతో? తిప్పినప్పుడల్తా మారిపోతున్నాయి, అబ్బో: అట్బోః రకరకాల డిజైను కనిపిస్తున్నాయమ్మా£” ఓ కన్ను మూనుకుని ఓ కన్నుతో పెరెస్కోప్‌ (రంగుల డిజైను చూపే గొట్టం) చూన్తూ ఎనిమిదేళ్ళ రాధి కేరింతలు కొట్టింది సా అన్యమనన్కంగా ఉన్న...ఆ పిల్ల తల్లి అనవానంళో అబ్బ! విసిగించకే రాధీ! నా మనసేం బాగులేదు” అన్నది. శాధికి తల్లి మననుతో కానీ_ఇంటి పరిస్థితులతో కానీ నంబం ధము లేదు, ఆ పిల్లి వయన్సు అలాంటిడి! ఎరువు రంగులతో డిజెన్లు వచ్చిన-వచ్చ రంగులతో డినెన్లు ఒారొ అది వచ్చినా ఒకలాగే నంతోషిస్తోంది. ఒకేరకంగా ఆనందిస్తోంది ఆ పసి మనను! నూర్యోదయములో లేత్రఎండలొ అతీ నీర్మలంగా ఉండే బాల్యా వన్థ అది. కానీజయమ్మ నలభైైయ్యో వడీలోని ఇల్లాలు! నల్లురు పిల్ల ఆ 165

తల్లి! చాధ్యతలవట్ల గౌరవం-నమాజంపై నమ్మకం పెంచుకున్న గ లు యా గృహిణి!

అ రోజు ఉదయం ఏడుగంటలకి బయటికి వె కున్న పెద్దకొడుకు గోపాలం వాలకం అదోలా వుందిః ఎన్నడూ వేషధారణయందు ఆసక్తి చూపించని గోపాలం ఆ రోజు (ప్రత్యేకించి నూటువేనుకుని (వత్యేక శద్ధతో తలదువ్వుకుని ఒకటికి నాల్గుసార్లు అద్దంలో చూనుకున్నాడు

“ఏమ్మిటా? ఇవా శేమిటి అలంకరణమీద ఇంత ద్ద పుట్టుకు వచ్చింది?' అని నవ్వుతూ అడిగింది, / ఉలిక్కివడి...' ఆ! అహో! అబ్బే ఏం లేదమ్మా ఏదో అలా చేనుకోవాలనిపించింది అంతే! “ఏమ్మా? బాగుందా? అన్నాడు. “ఏందుకు బాగుండదూ, వెరినాయన. చక్కగా రోజూ ఇలా ఉఊండరాదూ? రైలుకి పరిగెడ్తున్న వాడిలా హడావిడివడపోతూ వెళావు ఆఫీనుకి. మళ్చీ'_._పయాణంనుంచి తిరిగి వచ్చిన దాడిలా అలసిపోయి వస్తావు. పిచ్చినాయనా, ఎన్నడైనా అరగంట సేవు అద్గంముందు నుంచున్నావా? చూనుకో ఈ రోజు ఎంత బాగున్నావో?) అంది కొడుకుని గర్వంగా చూనూ .. “నిజంగానా అమ్మా?...? అంటూ శల్లి దగరికి జలం వచి ళక్టా న్నావా? అయితే ఆశీర్వదించమ్మా.' చటుకున వంగ = 1 గు పెద్దాడు. ట్‌ శ్రీ గ్రానవంగి ₹ శృ్ళకి దండం “అయ్యో అదేమిిటా? దండం ఎందుకు?” ( అంటూ ష్‌ కళ్యాణ (పాప్పిరను.' అనేసింది. నే కేయుమే అ మరి, =, తై వును రి పాతికేళ్ళ వాడు ఇంటికి పెద్దకొడుకు గవర్ర ౦టు ఉద్యోగన్తుడు,..ఇక కోరేదేమిటీ” క్రోడ్రల్స రౌవాలనేక 1 అవిడ దీవించింది. దౌః అదే 166

“చాలమ్మా, చాలు. నీ ఆశీర్వాదమే నాకు బలం. వస్తానమ్యాం” ఆంటూ బ్యాగ్‌ ఆందుకుని గదిలో నుంచి బయటికి వెళ్ళిపొయాడు-=

తెల బోయింది.

ఉం

వాడికి ఎందుకు అంత ఉద్వేగం.

ఏమిటా తత్తరపాటు. అనలు ఎవ్వుడూ దండం పెట్టడే? పైగా పెళ్ళి మాటెత్తుతే అక్కడినుంచి వెళ్ళిపోయేవాడు---అలాంటిది ఇవాళ దండం 'పెట్టాడు.--తొందరగా కళ్యాణం జరగాలని దీవిస్తే నంబర పడుతున్నాడు---ఆయినా తొమ్మిదింటికి వెళ్ళాల్సినవాడు ఏడుగంటలకే వెష్ళిపోతున్నాడేమిటీ, భోజనఆ చేయడా?

ఆవిడ తేరుకుని 'ఒరే అబ్బాయి” అనేలోగా గోపాలం అవుడే వీధి మెట్లు దిగేసాడు...

“ఇదేమిటండీ అబ్బాయి ఇవాళ అంత లొందరగా వెప్త న్నాడు” ఆంటూ భర్త దగ్గరకి వెళ్ళింది

గడ్డం గీనుకుంటున్న రాజారావుగారు ,.ఆవిడవైవు ఒ చూపు విసిరి--*వదె నా తొందరవని ఉందేమో, మళ్లీ వసాడులే.' అనేశారు తేలికగా

అయినా జయమ్మ మనను కుదుట వడలేదు. ఏడుగంటలకి వెళ్ళి గోపాలం---సాయంథతం అవుతున్నా రాలేదు.

“అదేమిటీ. ఎవ్వుడూ ఇలా జరగలేడే. పోనీ ఆంత అర్జెంటు వని ఉంకే--చెప్పి వెళ్ళవచ్చుకదా. ఆవిడకి ఇంటివనులు చేను కుంటున్నా-అయ్యో కొడుకు భోజనం చేయకుండా వెళ్ళాడన్న బాధ పీకుతూనే ఉంది

రాధి మాటలకి అమె ముచ్చట పడలేదు. నమయం నందర్భం తలియని పసిపిల్ల చేష్టలకి చిరాకువడింది.

167

పెద్ద కూతూరు నుగుణ తల్లిని మందలించి “ఏమిటమ్మా నీ చాదన౦. ఒక్కరోజు అన్నయ్య ఇంట్లా అన్నం తినలేదని ఇంత ఆరాటమా, కొడుకు మీద ఇంత వక్షషపాత బుద్ధి పనికిరాదు". “అదికాదే ఆక్కా, రేవు కోడలు వస్తే.. వాడి నంరక్షణ ఆంతా ఆ ఆమ్మాయే చూనుకుంటుంది కదా. అప్పుడు అమ్మకి ఛాన్సు మిగల నివ్వదేమో ఆని భయం అఆందుకని,.పాపల...? నిర్మల మాటలు పూరి కాకుండానే-*చాళ్టే , ఊరుకో, నా కలాంటి స్వార్ధం ఏంలేదు. వాళ్ళిద్దరు హాయిగా ఉండాలంతే.:? అన్నవి థి ౧ జయమ్మ. “ఆ. ఆ. ఇముడలాగే ఉంటుందిఠే తర్వాతే మొదలవుతాయి. *“నరేలే, నీతో వాదించలేను..” అంటున్న జయమ్ము ..ఆప్పుడే అఫీనునుంచి వన్తున్న భరని చూసి ఇంట్లొకి వెళ్ళిపోయింది. రాజారావుగారు వస్తే... ఎక్కడ వాష్ట ఆక్కడకి వెళ్ళిపోతారు. ఆరుగంటలు దాటింది. వాకిట్లొ టాక్సీ ఆగింది. జయమ్మతో నహా ముగ్గురు ఆడపిల్లలు వీధిలోకి తొంగి చూశారు. గోపాలం టాక్సీ తలుపు మెల్లగా తెరుచుకుని దిగేడు. ., ఆత్రన్సి మెడలో ఓ పూలదండ..ఆతని వెనకే టాక్సీలో నుండి ఓ అమ్మాయి కూడా దిగుతోంది. వట్టుచీర పూలమాల... గోపాలం టాక్సీ చార్జీ సే చేన్తున్నాడు, ఆ అమ్మాయి బెదురు బెదురుగా ఇంటివె పుచ్లూసి మళీ గ; కా భాల గోపాలంమీదకి దృష్టి మార్చింది. ? 'ాల్న బ్‌ 168

గోపాలఅ...ఆ ఆమ్మాయి మెన్లైక్కి వచ్చారు.

“అమ్మాః..అన్న పిలువు వినేదాకా జయమ్మ నృ్యృహలోకి రాలేదు.

“నాన్నగారింట్లో ఉన్నారా,” అని పెద్ద చెల్లెల్ని అడిగేడు మౌనంగా తల ఊపి వెళ్ళి “నాన్నా మీరిలా రండి” అని పిల్చింది నుగుణ-

“క్షమించమ్మా మీకు చెప్తే...అభ్యంతరం చెప్తారని...” అంత కన్నా చెప్పవల్సింది ఏమీ లేదన్నట్టు చూశాడు, ..

రాజారావుగారు గదిలోనుంచి హోల్గోకి వచ్చారు...ఎదురుగా గోపాలం,...నరనన మరో అమ్మాయి...

పూలదండలు... ఆర్ధ మైంది.

చూన్తున్నారు...రాతిబొ మ్యలా ఎం

చటుక్కున గోపాలం ఆ అమ్మాయి, ముందుకువచ్చి ఆయన కాళ్ళకి దండం పెట్టారు. ఆ వెంటనే జయమ్మ కాళ్ళకీ పెట్టారు.

న! ట్‌

“మమ్మల్ని ఆశీర్వదిం చమ్మా.”

జయమ్మ పెదవులు కంపిన్తున్నాయి. కళ్ళనిండా నీరు. .కొడుకు తలమీద చేయి ఆనించి...ఏమి దీవించిందో.. తెలియదు. కళ్లు మూను కుంది..రెండు కన్నీటి చుక్కలు రాలి వడ్డాయి.

ఆ క్షణంలో ఆమె ఇక నిల్ప్చోగల స్థితిలో లేదు. కొడుకుమీద అర్థికమైన ఆళలు పెట్టుకోకపోయినా కోడలు వన్తుందనీ - ఇంట్టా ఉంటుందనీ. ,.ఇం కెన్నో ముద్దు ముచ్చట్లు . కోనం...అళవడ్డమాట వానవం।

చిన్నప్పట్నుంచి పెంచుకున్న నమ్మకాలు--.కట్టుబాట్ల _ మీద గౌరవమర్యాదలు-ఒక్కసారి కువ్ఫకూలి నట్లయింది.

యు 169

జయమ్మ సగటు గృహిణి: రేపట్నుంచీ తల ఎత్తుకోలేదు | బంధువుల పోట్ట ఎలా భరించాలీ. ఆడ పిల్లలకి పెళ్ళిళ్ళు ఎలా అవుతాయి? ఆమె కళ్ళముండు ఎన్నెన్నో దృశ్యాలు చుట్టూ సమాజం పగలబడి నవ్వుతోంది, విమర్శిస్తోంది. వెక్కి రిసోంది! చిన్నచూపు చూస్తోంది! ఇవన్ని రేపట్నుంచి మొదలవుతాయి।ః ఆమెకి కళ్ళు తిరుగుతున్నాయి. తల నరాల అదురుతున్నాయి. తూలి పడబోయింది... గభాల్న...కూతుళ్ళిద్దరు పట్టుకున్నారు. ఆంతే!! తర్వాత ఏం జరిగిందో ఆమెకి తెలియదు మధ్యరాత్రి మెలుకువ వచ్చింది. శమ మంచం మీద పడుకుని ఉంది. పక్కనే న్ధూలుమీద రాజారావుగారు కూర్చుని--తల నిమురుతున్నారు. ఇరువై ఏడేళ్ళ దాంవత్య జీవితంలో-రాజారావుగారి నుండి ఇంతటి ఆత్మీయత పొందడం అదే మొదటిసారి! ఆయనవైవు చూసింది దీనంగా; రాణారావుగొరు జాలిగా చూసి...*చూడు। బాధవడకు మనం చేనుకున్న పుణ్యం ఇంతే. వాళ్ళిద్దరు వెళ్ళిపోయారు. వాడు అన్ని ఎర్బాట్టు చేనుకునే వచ్చాడు... అంతే। వాడికీ మనకీ బుణం తీరి పోయింది!” 170

'ఏమండీః' కళ్ళమీద రెండు చేతులుంచుకుని అవిడ భోరు మంది।

నుగుణ నిర్మల గబగబా వచ్చారు...

““చూడండమ్యా। మీ అమ్మన ఓదార్చండి।” రాజారావు?గణరు కళ్ళు వత్తుకుంటు లేచి బయటికి వెళ్ళిపోయారు,

ఆరాత్రి ఆ కూతుళ్ళు తల్లి దగ్గరే కూర్చున్నారు

ఆర్నల ఈర్వ్వాత...

నమాజపు విరువులు

బంధువర్శం అరువులు...

మి్మితేల వంగ్యవు ఓదార్పులు...

అన్నిరకాల ఒడుదుడుకులు జీర్ణించుకుని వధ్యం తిన్న రోగిలా మళ్ళీ మామూలు జీవితంలో వడింది ఆ నంసారం!

కానీ ఆ మాతృహదయం రోజుకోసాంనా ఇల్లువిడిచి వెళ్ళి పోయిన కొడుకు కోనం విల పిన్తూనే ఊంది...

లోకంకోనం వెరుస్తోందిగానీ-ఒక్కసారి కొడుకుని చూడాలనే తవన జయమ్మగాల్ని విలవిలలాడిస్తోంది।

రోజులు గడున్తున్నాయి!

నుగుణకి పెళ్ళి (చయత్నాలు మొదలు "పెట్టారు!

బంధువుల్లో కొందరు సానుభూతి (1) గా నాసిరకం నంబం ధాలు తీనుకువనున్నారు.

“చూడండి రాజారావుగారూ-- అబ్బాయి అలా కాని పెళ్టి చేను కున్నాడా? ఇక ఈ ఇంటి ఆడపిల్లల్ని వరువు మర్యాదగల వాళ్ళ ఎవరై నా చేనుకుంటారా? చెవ్చండి? అందుకని ఫర్వాలేదు-రెండో 'పెశ్ల అయినా-పిల్లలులేరు, వయన్నుకూడా పెద్ద ఎక్కు వేమి కాదు.

(6౧ ళా న! 171

“డ' అనండి ముహురాలు పెల్టిద్దాం!” అంటూ...ఉదారంగా ఊదర గొ స్రేన్తున్నారు... పెద్ద మనుష్యులు.

రాజూరావుగార్కి ఒళ్ళు మండుతోంది! అయినా నోరు మెదవ లేదు!

నుగుణకి ఏంలోటు?

అవ్ఫరనకాకపోయినా వికారంగాలేదు. ఇ₹ాడ్యుయేట్‌। మంచి వనివంతురాలు। బుద్ధిమంతురాలు: తాహతుకు తగ్గ కట్టల ఇయ్య గలరు. మరి ఏమిటి (పొరబ్దం:?

జయమ్మ అవమానంతో కృంగిపోతోంది।

*“నాయనా। గోపాల।ః ఎంతవని చేసావురా? నీ స్వార్థం నువ్వు చూనుకున్నావుగానీ చెల్లెళ్ళ నంగతి ఆలోచించళలేక పోయా వురా? ఆంటూ దీనాతి దీనంగా మూగవేదన అనుభవిసోంది:

ఒకరోజు నుగుణ మెల్లగా తల్టిదగ్గరికి చేరిందిః “అమ్మా నీకో మాట చెప్పాలని ఎన్నాళ్ళనుంచో అనుకుంటున్నానమ్మా...కానీ... నువ్వు,.ఏమంటావోనని...”

దిగ్గున చూసింది జయమ్యు।

“ఏమిటి?” ఆవిడ గుండె దడదడలాడిపోతోంది.

“ఆదే నా పెళ్ళీ (వయక్నాలు చేయకండి। మీరు ఒప్పుకుం పే నేను [వసొద్‌ని చేనుకుంటాను అతనూ ఇష్టవడ్తున్నాడు... మేము...

నా గ్గ టి 4 ఎమించు కున్నామమ్మా!

“ఆవసాదా? ఆం పే” జయమ్మగారు వణికిపోయింది!

““అదే--మన వీధి చివర డా॥ నుదర్శనంగా రి రెండో అబ్బాయి లా చదువుతున్నాడ . అతను. ఏమ్మా? వద్దా? మానేసాను. కానీ ఇంకెవర్నీ చేనుకోను. అనలు పెళ చేనుకోను. ..అతన్నితవ్చ”

“ఆగు; అనలు మీరిద్దరు ఎలా నరిచయమయ్యారే?:

172

“ఫోమ్మా। ఎలా అంపే ఏం చెప్తాను? చిన్నప్పట్నుంచి తెలును, "పెద్దయ్యాక...ఒకరి మనను ఒకరికి చెవ్చుకునే చనువు ఉంది। ఏమ్మా మీకేమిటి అభ్యంతరం? అతను వాళ్ళ పెద్దల్ని ఒప్పించగలడు!”' జయమ్మ తేరుకుంది।

కలా? నిజమా? తను వింటున్నదేమిటీ?

సాటివాళ్ళుః పరువు (పళిష్ట గల కుటుంబం స్థామతఉంది! చదుఉంది-బాగుంటాడు-- పైగా (పేమించుకున్నారుట।

ఇలా జరగడం సాధ్యమేనా? ఇంత ఆదృష్టమా? జయమశి ఊపిరి ఆడటం లేదు

నంతోషం! కల్సివన్తున్న నంబంధం: ఉక్కిరిబిక్కిరి. అయి పోయింది.

“మీరు పెళ్ళి లాంఛనంకోనం వాళ్ళ పెద్దవాళ్ళతో నం తిలిచండమ్మా?'"

“అమ్మా నుగుణా...అలాగే...అలాగే...”

ఆ రాత్రే విషయం రాజారాపుగార్కి. తెల్ఫింది. ఆయన వకిస్థితి అలాగే అయింది!

నుదర్శనలిగారు మొదట ఎగిరినా--తర్వ్యాత నర్జుకున్నారు

చి శవ్చదుమరి।

మైనార్టీ తీరిన పిల్ల లు! అభీష్టాన్ని ఆడ్డుకుం కే-రిజిష్టర్‌ మ్యారేజ్‌ చేనుకోగ(్యలు!

అందుకే పెద్దలంతా ముందుకువచ్చి అట్టవహానంగా పెళ్ళి జరి పీంచేరు।

“హమ్మయ్య! ఎంత ఆనందం![' అనుకుంది జయమ్మ కొడుకు చేసిన 'తవ్ప" కూతురివల్ల తుడుచి పెట్టుకుపోయింది. ఆమ్మాయి

173

అయినింటి కోడలయింది. ఇక లోకం మమ్మల్ని వేలెత్తి చూవలేదు. ఆనుకుని తృప్తి పడింది. కట్నం లేదు-పెగా మంచి కుటుంబం-ఇంతకన్నా ఎంకావాలి? ఇపుడు ఆంతా తనని పొగుడారు! గౌరవిసారు, అనుకుంటూ గర్వపడింది. వారం రోజుల తర్వాత-_ పెళ్ళి బడలిక అంతా తీరాక సామా నన్నీ నరుకుంటున్నప్పుడు-అలమార్లో కనిపించింది.రాధిక పోగాటు యు లు ళం బ్‌ కున్న పెరిస్కోప్‌....- " *“ఇదిగోనే రా ధీసీ రంగుల గొట్టం--పోయిందనుకని గోల పెట్టావు-తీనుకోమ్మాః” అని అందించింది తలి. ! ళా ఆ పిల్ల నంబరపడిపోతూ తీనుకుంది. రోజులు గడున్తున్నాయి నిముషాల్డాకాదు... భారంగా?జయమ్మ ఊహించిన దానికి దివర్స్‌గా...వన్తున్నాయి, నమాజపరం౦గా వచ్చే వార్తలు। తట్టుకోలేక పోతోంది, ఒకరోజు పాయం(త్రం రాధి న్కూలునుంచి వచ్చి తీరికగా పెరిస్కోపు చూనుకుంటు ఆనందినుంది... “ఆమ్మా। అమ్మ్యా। చూడమ్మా ఎన్ని డిజె న్లు కనిపిన్తున్నాయో:?' “ఉండవే: విసిగించకు.' అని వినుక్కుంది. సై అవుడే రాజారావుగారు అఫీనునుంచి వచ్చారు. పదినిముషాల తర్వాత నిశ్రాంతిగా కుర్చీలో కూర్చున్నాక, అప్పుడు గమనించేరు...జయమ్మ అదోలా ఉందన్న నంగతి, “ఏమిటి అలా ఉన్నావు?) జయమ్మ నిర్ణి పంగా చూసీంది-- “అదేమిటండీ” వీళ్ళంతా అలా అనుకుంటున్నారు?: “ఏవరు? ఏమిటి, 174

“మన వీధిలో వాళ్ళు...తంతే బూర్హ బుట్టలో వడ్డామట... అమ్మాయి (గ్రేమిం చడ మేమిటీ? అన్నివిధాలా అనుకూలంగా ఉన్న వాణ్చి చూసి వలవేసిందిట. అది ( పేమా ఏమిటీ? ఎరగా బు్యురగా ఉందిగదా ఆ పిల్టాడి దగ్గర ఏం వగలు పోయిందో, ఏంత్రెనా బియ్యే చదివింది కదా.. తెలివిమీరింది ఆమోై.*.మూడు ముళ్ళు వేయించు కునేలా చేనుకుంది. ఇక ఆ రెండో కూతురు కూడా ఏడో చూను కుంటుందిలే. జయమ్మ గట్టిదే కొడుకుని కోడల్ని వేరే ఉంచిందా... కూతుళ్ళకి వాశ్రే మొగుళ్ళని వెతుక్కునేలా చేన్తుంది.,అంటున్నారండీ? అవమానంతో ఆమె గొంతు నుళ్ళు తిరిగిపోతోంది.

ఆయన సొలోచనగా తఅ పంకించారు. ఈ మధ్య ఈ ధోరణి లోనే తను కూడా కొన్ని విమర్శలు విన్నారు..కానీ జయమ్మికి చెవ్ప అేదు. ఇప్పుడా అయి చెప్పాక-ఆలో చనలో పడ్డారు... జయమ్మ ఇంకా ఏదో చెవూనే ఉంది.

రాజారావుగారి చూవులు రాధిమీద నిలిచాయి...ఐదు వది నిముషాలు

ఆ తర్వాత ఆయన "పెదవులపై చిరునవ్వు మెరిసింది.

“చూడు రాధీ, ఆ గొట్టం ఒక్కసారి అమ్మకి ఇయ్యమ్మా--- చూడవే..అది తీనుకుని ఆందులో ఎలా కనిపినుందో చూడు.,! ఆన్నాడు జయిమ్మతో.

జయమ్మ భర్త ధోరణి కి అయోమయంగా చూసింది.

“చూడమ్మా చూడు." రాధి ఆందించింది తల్లి చేతికి. “చూడ వే ముందు? మళీ) రెబ్టించారు రాజారావుగారు. ఇదేమిటీ? చంటిపిల్లలా నన్ను చూడమంటారు' గోణుగుతూ--జయమ్మ ఆ గొట్టం అందుకుని చూసింది.

“ఎలా ఉంది. కోణం మారుతున్నప్పుడల్లా డిజై న్గ్లు మారు తున్నాయి కదూ? రంగు రంగులుగా ఊంది అవునా..అంతేనే. ఈ

175

నమాజం కూడా అంతే, ఎదుటివాళ్ళ పరిస్థితులు చూరుతుం కే. ..రక్‌ రకాల కోణాలను:చి చూనుంది మన అబ్బాయి (పేమించి పెళ్ళి చేను కుం టే...కులం కాదని తక్కువ చూవు చూసి వెక్కిరించి... మనల్ని నిందించింది.

ఇవ్వడు ఆమ్మాయికి అన్నివిధాల చక్కని వరుణ్ణి చే స్తే..ఓర్వ లేక ఈనాడు ఈ నమాజమే అలోొంటిటి. ఆందుకని మనం బాధవడ నక్కర్షేదు...రాధి ఆ డిజె న్లు రంగులు చూసి ఎలా అనందిన్తుం దో-- మనం కూడా..ఈ నంమఘాన్నీ దాని మార్పుల్ని చూసి నిర్వికారంగా నవ్వుకోవాలి..ఇవ్చుడు ఓ నిర్ణయానికి వచ్చాను. ..రేపే వెళ్ళి-కొడుకుని కోడల్ని మన ఇంటికి తీనుకు వస్తాను..ఆన్నారు గంభీరంగా రాజా రావుగారు--- ో

ఠకుూన గొట్టం కళ్ళముందునించి దించి...

“నిజంగానే అలా చెయ్యండి! అన్నది జయమ్మ నంతోష తరంగాలు ఎగిరివడ్తుంకే. ఆమె చేతిలో ఉన్న పసపెరిస్కోవును ఆప్యాయంగా తడిమింది...

ళం ఈం 176

య్‌ ఈత్రడి ఆరని కళ్ళు? (విశ్వ రచనలో (వ్రచురితమైనదీ కథ.) జవ చచ్చిన ముసలి శరీరంలా సాయం (ఈం ఎండ పల్చ్బబడిపోయింది, సిగ్గులు సింగారించుకున్న “సంధ్య” అతా రింటికి వెశ్ళే కొత కోడలులా ఉంది, విలవిలలాడి వడలపోతు పడమట కొండల్లో క్ఫుంగిపోతున్న “దినకరుడు'_కన్నతం (డిని ఆ వేళవ్చుడు, ఆకుచెప్పులు చేతిక్యర, ఖద్దరులాల్చి, పంచకట్టు ఆఅలవాటువడ్డ వేషంలో ఆనవాయితీ తప్పకుండా పార్కువైవు షికారుగా బయక్ష లేరు. వెంకటరత్మంగారు మూడో ఇంటిముందు నిలబడి 'చం(దం! అని కేక వేసేరు. ధర్మానికి కట్టుబడినట్టు, ఆ ఇంటి దూలాలు ఎన్నో ఎళ్ళనుంచి ఆ ఇంటి గాధలు, భాధలు మౌనంగ జీర్ణించుకుని, నీర్బ్భంగా వళిగి కన్నీటిబొట్టులా చెదలుకొరికిన చిల్లులోనుంచి పొట్టురాలున్తు-అలా ఆ ఇంటిని వట్టుకుని ఉన్నాయి. 177

ఓదార్చడానికి కూడా ఓపికలేని గోడలు, అలకిం చడానికి నూడా అలసిపోయిన ఆవరణ నిళ్ళబ్దంగ చేతకాని చుట్టాలాగం వెలిత్తి బడ్డ స్నేహితుల్లాగా నిలబగ్జాయి= *ఆ వన్తున్నానోయి”- అని లోవలకొక్ష ఆడుగువేసి “ఏదోఒకటి చె సేర్దూ”-అంటూ వీధిమెట్లు దిగుతున్న రామ చంగదాన్నీ చిన్నగ నణుగుకుంటు తలువు వక్కనుంచి తప్పుకున్న ఇల్లాల్నీ గమనిం చక పో లేదు వెంకటరత్నంగారు.

రోజూ తను వచ్చేనరికి ఇలాంటిడేదో ఒకటి తన చెవిని వడు తూనే ఉంటుంది. ఒకరోజు అబ్బాయి ఫీజు గురించి, మరొకరోజు పాతబాకీ చెల్లించాల్సిన గడువుగురించి, ఇంకో రోజు ఇంకోటి. ఈరోజు ఇంట్లో వంటకాన్ని గురించి కాబోలు ఇలా వాళ్ళింట్లా నమ న్యలన్నీ తను నరిగా వచ్చేనరికే ఎందుకు వెల్లడి అవుతాయట?

“పదవోయ్‌” అన్న రామచం[దంతో అడుగలు కలుపుతూ మౌనంగా నడవసాగేరు, వెంకటరత్నంగారు.

అప్పుడు ఆయన మనన్సులో 'స్నేహితునివట్ల నిర్హత్యుం తేలిక బావం లాంటివి 'పేరుకుంటున్నాయి. అలా (వతిరొజు పేరుకుపోవడం ఆ తరువాత మళ్ళి కరిగిపోవడము లేదా మర్చిపోవడం జరిగి తిరిగి సాయంథత్రం వేళ షికారుకు పిలవడము అలవా ప్రే! వెంకటరత్నంగారి

నులో శే మననులో పెరుకుంటున్న భావాల్ని ఒక్కొక్కటిగ విడదీప్రే ఇలా టాయి. +

నంపాదించే రోజుల్లో జాాగత లేక్ర నిలువ చేసికోలేక పోవడము ఆ తరువాత ఇబ్బందులు వడుతూ బీద అరువులు అరవడము కాన్న వచ్చగా కనిపించే తనలాంటి వారిని చూచి కన్నెరన చేనుకోడము.

ఏం: మొదపే తనలాగ జాగ్రత గ ఉండకూడదూ? తనెప్పు డైనా దుబారా ఖర్చులు చేసేవాడా। పోటళ్ళకి, సినీమాలకి వెళ్ళే వాడా? వెధవ అలవాట్లు చేనుకోడాలు ఎందుకంట? కాఫీ తప్పు మరొక దురలవాటు అంపే సిగరెట్లు, సినీమాలు హోటళ్ళు పాషన్‌

178

బుల్‌ దునులు లాంటివి తనకి అలవాటుఉందా? కనుకనే తను ఎంతో కొంత నిలవచేయగలేడు. అదిగో ఆ కనబడుతున్న బాంక్‌ అకౌంటు మీదేఉంది ఆందరిదృష్టి! ఇంట్లో మైనార్టీ దీరిన కొడుకులకి ఆకాన్న “డా” చేసి ఇచ్చేయాలన్సి, లేదూ! ఎదురుగా అడిగే ధైర్యం లేక గాని ఎవ్పుడో “వోరతి? పాడేద్దురు!

తమ నంపాదనంతా ఫార్యామణుల విలాసాలకే 'పెట్తారుగాని ఇంటిఖర్చు (క్రింద ఏక్తాసైనా ఇచ్చిన పాపాన్న పోయేరూ! అవుడే ఏమైందీ ఇద్దరు, ముగ్గురు వుట్టుకొ స్తే తెలున్తుంది.

ఆ ఏం తెలున్తుంది? ఈ రామచంథద్రం లాగే ఈనురోమంటు అ 'ఘోరిస్తే అదిగో అవ్పుడు తను చెప్పాల్సిన నాల్లు చెప్పాలి. కోడల మ్మల ముఖాలు ఎత్తకుండా డులపాలి ఈనాటి ముదు మురిపాలు, హద్దు వద్దు లేని నరదాలు ఎంత స్థితిని కల్గించేయో చూడమని చీవా ఫ్రేయాలి.

కళ్ళముందు రామచంటదం కనిపిన్తునే ఉన్నాడు. ఆరుగురు పిల్లలు అందులో పెద్దపిల్ల లిద్దరు పెళ్ళికి ఎదిగిన ఆడపిల్లలు ఇద్దరు కాబూలీ వెథవల (అల్దున్న్ర దావాలు తీర్చగల్లితే వాష్థు ఆత్తారిళ్ళకి వెశ్తేయోగం వడ్తుంది! తక్కువ రేట్లతో దొరికితే ఆదృష్టమే మరి అప్పుడైనా ఈ రామచంటదానికి ఉన్నదేమిటీ, ఆ ఒక్క ఇల్లు తప్ప. చాన్నికొనే నాధుడెవడూ నాలాంటివాడికి అంటకట్టాలనే ఎత్తు ఉండి ఉంట్లుంది. (పతివాడికి నన్ను పట్టుకుని పాకులాడాలనే దుగ్ధ. న్వజనా నికి స్నేపొతుడికీ ఇరుగు పొరుగులకీ అందరి వెధవల కళ్ళు తనమీదే

వెంకటరత్నంగారి భావాలు ఆకాళశంలో మేఘాల్లాగా సాగి పోతున్న నమయములో అదేమిటోయ్‌ పార్కు వచ్చేసింది ముందుకు వెళ్ళిపోతున్నావు ఏమిటో వరధ్యాహ్నంగ ఉన్నావు ఇవాళ? ఏం ఒంట్లో నలతగా ఊందా?'-ఆని భుజంమీద చేఖు వేసేరు రామ చంటదంగారు.

179

ఆ తణంలో అలా రామచం(దంగారి చేయి తన భుజంమీద వడిన క్షణంలో వెంకటరత్నంగారి తనువెల్లా పులకరించిన మాట నిజం భుజంమీద చేయివేసి, 'ఏనోయ్‌”* అని పిలవగల చనువు ఒక్క రామచంథద్రానికే ఉంది కళ్ళజోడు తీసే నెవంతో క్షణం కళ్ళు మూనుకుని మరుక్షణంలో నే ఉలిక్కి పడ్డా. _తాచుపాముమీద పడినట్టు భయవడ్డారు ఇప్పుడు ఇలా ఆప్యాయంగ భుజంమీద వడిన చేయి రేవు శనని డబ్బుకోనం వేధించగలదు. జాలి నింపుకున్న ఆ ఇద్దరి ఆడ పిల్లల కళ్ళు వేదనతో ఎడలిపోయిన వాళ్ళమ్మ ముఖం ఇవన్ని చూడ మనే తగిన నహాయం చేయమని ఈ చేయ్వే అర్ధిన్తుంది. ఉహూ దూరంగ ఉండాలి.

తన బుజం మీదున్న రామచంద్రం చేయిని తీసేన్తు “ఏమిటో నోయ్‌. ఈ కళ్ళ అద్దాలు బొత్తిగా పాడై పొయాయి. అన్నీ గీతలు పడి నల్టున్నాయి ఇంట్లో నా వన్తువు అనే దానికి విలువళేదనుకో కేను విరిగిపోయింది. అద్దాలు పాడైనాయి బాగు చేయించుకోవాలని ఎన్నాళ్ళనుంచో అనుకుంటున్నాను. ఏది పెంషన్‌ డబ్బుతో చాల వద్దూ! ఇంట్లో ఖర్చులు, పై ఖర్చులు నరిపెట్టలేక నతమత మౌతున్నా ననుకో నంపాదించే కొడుకులు న్నారన్న మాటిగాని జీతంరాళ్ళు ఇంటి దాకారావు. ఇదిగో చంద్రం చెప్తున్నాను విను.రి మైర్‌ అయ్యాక విలువ

తగ్గిపోతుందనుకో మునలివాడిి ఖర్చులన్నీ దుబారా [కింద లెక్కా. ఇవుడు ఈయన కళ్ళజోడుకి, పాత్తిక్ర రూపాయలు దండుగ చేయడం ఎఎదుకు ఏదో ఒకటి కాలక్షేపం చేయగూడదాః అనుకోవచ్చు. ఇంట్లోవాళ్టు అ౭తదాకా ఎందుకు! సాక్షాత్తు మా ఆవిడ ఏదీ నాఇంటి ఇల్లాలు ఏమందో తెలుసా మొన్నః వండుగ వన్తుంది గదాని మీకు నాకు బట్టలు తెస్తారేమో ఆ వనిమా[తం చేయకండి కోడళ్ళకి అబ్బా యిలకి పుట్టింటికి వన్తున్న అమ్మాయికి అల్లుడికి తీసుకురండి మున లాళ్ళ్గం మనకెందుకు! ఆని అంది అంపే ఎమిటన్నమాట! మా కోనం చేసే ఖర్చుఆన్నీ దండుగఖర్చుఅన్న మాపేగా!నంపాదించి బ్యాంక్‌లో 180

దాచి పిల్లల కోనం ఉం చదగ్గవాణ్నేగాని అందులోను -చి శ్రీసి వాడు కోతగ్గవాణ్ని మాత్రం కాదుః ఏమిటో చం(దం ఎవడి బాధలు వాడివి రోలు వెల్లి మద్దెలతో మొర పెస్టుకున్నట్టు-నా గొడవలు నీతో చెవ్చు కోవడ మేమిటిలే *

పార్కులో (ప్రవేశించి సిమ్మెంటు బెంచీమీద కూర్చోనే వరకు బప్తునవున్న వెంకటరత్నంగారు-రామచం[దం ముఖంవెవు చూసేరు తన మాటలు ఎంతవలకు నని చేసిఉండవచ్చుననా అని అంచనా వేన్తూ..

ముప్వ్పావుగంట సేవు కూర్చున్నారు,

గడ్డిమీద గెఎతుతున్న పిల్లల్ని గేటుదగ్గర బటానీలు, వన్లీలు

లం ళో లా

అమ్మే కుురాళ్ళఎ చూన్తూ ముభావంగ ఒకటి రెండు మాటలుమా(త్రం మాట్లాడి ఊరుకున్న రామచం(దాన్ని చూసి తృప్తిగా నిట్టూర్చేడు వి2కటరత్నంగారు.

ఆయనికి ఆ నమయములో--'వైత్య రోగికి మందువేసిన డాక్టర్‌ గుర్తువచ్చిండు' గర్వంతో పైమీద ఉత్తరీయం నవరించుకుని ఫర్వాలేదు రామచఎ(ద్రం ఇవ్చల్లో తనదగ్గర డబ్బు (వసాఎన లేదు”- అనుకున్నారు

తిరిగి ఇళ్ళకి ఒయల్లేరేక దారిలో రెండు రోడ్డు చీలేచోట లైటు స్థంభం కింద చిరిగిపోయిన గోనెవట్టా వరుచుకుని సీనారేకు డబ్బా దానిమీద ఉంచి 'భాబు ధర్యం ఆయ్యా ధర్మ! తలీ ఒక్క పెసా వు శ్యాత్ములు, ధర్మతల్లులు సిరిగల మాలచ్మీలు ఈ బీదమునలాడికి ఒకగ పైసా ధర్మం చేయండి బాబూ! అని గొంతు చించుకుని అరు

జీ

నున్న గుడ్డివాడ్ని చూసి.

వెంకటరత్నంగారు రెండు అడుగులు. వక్కగ తవ కుని “చూసేవా చఎద్ర -ఇదంకా ఒక వేవం। ఈ వెధవలంతా బోలెడు

181

మంది ఉంటారు ఈ మునలాణ్ని ఇక్కడ కూర్చో పెప్ట వాళ్లు వనుల ల్లోకి పోతారు.వసి వెధవల్ని మునలాళ్ళని ఇలా నంహదిఐచేట్టు చేస్తారు. అంతా మోనం। చూడు ఇందాక ఆ డబ్బా థాళీగ వుందా! ఇప్పుడు నగందాకా చిల్లర డబ్బులే! గం ఎ సేవట్లో ఎంత నంపాదనగో కష్టవడే వాళ్ళకం పే వీళ్ళదే 'పెచేయి. ఛీ! దగాకోరు మనుష్యులు అందుక నాకు అనహ్యం*.ఆని ఇంకాన నక్కకి తవ్చుకుని వడివడిగా ముందుకు సెగేరు, గా

ముష్టివాడు వక్క 'బముకలు లోవలికి పోయే అరిచేడు. ఎవరైనా సైన్సు మేష్టారు ఆవక్కన ఉంటే కుురవెధవలకి అసి పంజరం చూపించి పాఠం చె ప్పేనుకోగలడి .

రామచంద్రం సాహసించి జేబులో చేయిపేశ్లుడ.కాని కాగితాలు తగిలేయి అవి అబ్బాయిచేత గవ్యరాజుగారి బట్టల కొట్లో నగం డబ్యు ముజ్టినట్టు రాయించి తెప్పించిన రసీము కాగితం, ఆమ్మాయి నచ్చింది కాని బొత్తిగా మీరు కట్నం దగ్గర పేచీ పెట్తున్నారు కనుక మేము అమ్మాయి అందానికి (ప్రాముఖ్యత నివ్వలేకపోతున్నామని తప్పి పోయిన వియ్యంకుడి ఉత్తరం పండుగకి తేవాల్సిన నరుకులు కొన్ని తగ్గించి ష్టవ్మంగా రాసి తన శ్రీమతి ఇచ్చిన లిన్హు కాగితం.

అన్ని జేబుల్లో కుక్కుకొని పేలవమైన నవ్వొకటి నవ్వి "నా కం ప్రే 'వనుతం నీవే నయంరా అబ్బీ నీ డబ్బాలో కావాఖ్సినంత చిల్లి రవుంది చూశావా?అనుకున్నారు. ముందుకు సాగి వెంకటరత్నం గార్ని కలునుకున్నారు.

ధరలు మండిపోతున్నాయనీ, (బతుకులు దుర్భరమై పోయా యనీ రోజూ అనవాయితీ తవ్పకుండా వాపోతూనే బట్టకొట్లలో (డింక్స్‌ ద్‌గ్గర్ర ఫాన్సీ దుకాణలలో హోటల్స్‌లో జనల తండోవ తండాలుగొ నిలబడి రాజకీయాలు నంచవర్ష (ప్రణాళికలు సినీడై రక్టర్హ వట్ల విమర్శ

182 ॥

కొత్తగా స్థావించబోయే కంపెనీ అభివ్యద్ధినగూర్ని బొాంహవాబికోగల పెద్ద వోటల్‌ మె(డానులో వాణిశ్రీ కొన్న లేక కొనబోయే కారుని గురించి రాజమం(డిలో జరిగిన రచయితుల సభని బెజవాడలో వేనంగల్లో అవూరి (ప్రజల ఇబ్బందులు హైదరాబాదులో జరుగు తున్న అఖింభారత ఎగ్జిబిషన్‌ మీద రాబోయే ఎలక్షన్ల గురించి అందులో పోటీ చేయబోతున్న పెద్దమనుష్యులుమీద, వాళ్ళు కట్టిలిచు కున్న బంగారం వన్ను (నోటిలో వెండి పొన్ను కరను గురించి వాష్మ పెంచుకుంటున్న సీమకుక్కపిల్ల తినే రోజూ తిండిగురించి 1

రకరకాల కబుర్లు కలగా వులగంగా జలపాతాల పహోరులా చెప్పేను కుంటున్నారు. పెళ్ళివారి విడిది ఇంటిలో పెళ్ళికొడుకు చుట్టు బేరి జోక్సువే సే మ్మితుల గోలగా వుంది బజారంతా!

మి_తులిద్దరు మౌనంగా ఇల్లు చేరేరు.

ను్యప్రభాతం పాడింది వండుగ (పతి (పాణికిః

అ రోజు-ా

రోజు ఉండే బాధలు, కష్టాలు మర్చిపోయి నవ్వు ముఖముతో

నౌ ఓ స్తం 4 లేచింది రామచ [దంగారి భార్య! ఇళ్ళు కడుక్కుని మ. గ్గులు పెట్టి, వనువురాసి గడవలకి తోరణాలు కట్టిన పిల్లల్ని జూచి ముచ్చటవడింది మీ అదృష్టం ఈ నంవత్సరాది నుంచేనాబాగుపడి తొందరగా నంబం ధాలు కుదిరి పెళ్లిళ్ళు కావాలని దీవించింది. .. ఆ (కింద కేడూ అలాగే దీవించింది!

అదే వండుగ గొప్పతనం!

పాత వివయాన్ని మరపించేసి-ఇక ము:ఃదఎతా ఆనందమే అన్నట్టు చేస్తుంది అందుకే వండుగలు పజలపాళిట్‌ 'పెన్నిధులు!!

వెంకటరత్నంగారు అభ్యంగ స్నానంచేసి సావధానంగా

183

ని వివ పండుగ ఖర్చులన్నీ అందులో ఎన్నేసి దుబారా ఖర్చులున్నాయో ! వ్‌ రంగా నోటు చేసికుంటున్నారు.అనక నమయం వచ్చినపుడు నల్లుర్ని దులిపేయాలని ఆయన ఉన్టేశం। ఆయన దృష్టిలో వండగలన్నీ వృథాగా ఖర్చుపెట్టించేవని, బాకీలు వనూళ్ళు చేనుకునే '“అప్పులాళ్ళవంటివ*ని నమ్మకం. భోజనం చేసి ఆయానంగ కూర్చున్న వెంకటరత్నంగారు గదిలో డబ్బేసి 'పేకాడుకుంటున్న (నరదాగానేే కూతురు అల్లుణ్ణి చూసి మండిపడ్డారు.

సినీమా (పో(గ్రాం పెట్టుకుంటున్న కోడళ్ళని గ్యురుగ చూసేరు పిండివంటలన్నీ డబ్బాలో నిలువచేన్తున్న భార్యని తిట్టుకు న్నారు. మరొక వారం రోజులవి నరుకులన్నీ వృధాగా పాడుచేసింది కాని మధ్య మధ్య అపవ్పలనరును మాటలు గురు కొన్తూ నేఇన్నాయి!!-ఏమి టంపే ఆనలు జరిగిన నంగతి ౫ది..

ఆ వండుగనాడు మరికొంతమందిని ఆయిన న తిట్లతో పావనం చేసేరు. దేశరతణ నిధికి బెనిఫిట్‌ షో పెట్టి బలవంతంగ తన చేత టికెట్టు కొనిపించిన కాలేజీ స్టూడెంట్లనీ, ఎదురింటి రామదాను తన పిల్లాణ్మ్‌ తీనుకొచ్చి ఒల్లో వడుకొలెబ్టి “వాడికి ఇద్దరు తాతగార్లు లేరు మీఠే తాత్రైనా అవ్వ్వైనా। దీవించండి బాజాయ్‌' అన్నప్పుడు వంటింట్లో వున్న ఇల్టాలు గబగబా ఇవతలకి చక్కావచ్చి చి౨కి చాటంత ముఖంచేనుక్షుని మళ్ళీ ఏటికైనా మా ఇంట ఇలాంటి'రత్నం? వెలి సేట్టూ చేయి వెంకటరమణా అని రెండుచేతులు ఎత్తి దండం పెట్టి ఆపైన అయ్యో అదేమిటండీ? మనవణ్ణి ఒల్లో పెపే ఆలా దిక్కులు చూస్తారూ। జేబులోనుంచి ఒక ఐదు రూపాయలు తీసి పెట్టండి అని హుకూం జారిచేసింది. వళ్ళమళడి పోతున్నా తవ్చనినరిగా పెట్టాల్సి వచ్చింది.

184

హీ హీ ఎందుకు విన్నిగారూ! బాబాయని ఇబ్బంది పెట్తారూ అంటూనే పిల్లాణ్ని ఐదు రూపాయల నోటుని భ్యదంగ పట్టుకుని వె భన్న రామదానుని నమలకుండా మింగాలగ్నం తా కోపం వచ్చింది ఆ మేన భార్యని ఉరిమి చూడబోయేరు కాని ఆవిడ అవ్చటికే ఇంట్లా శెళ్ళి పోయింది. నరిగ్గా అక్కడే గది గుమ్యుంతో నించుని అల్లుడు గారు ఆమ్మాయిని, కోపంగా చూన్తున్నాడు-

“యు ఫూల్‌ చూడు! ఎలాంటి ఛాన్సు పోగా ప్రేవో ఈపాటిక్రి నీ చేతిలో ఆలాంటి “రత్నం' ఒకడుంటే ఆ అయిదు. నాన్‌ సెన్సు వదిరూపాయలు మనకి చక్కేవి గదా!” అన్నట్టు చూన్తున్నాడు.

వెంకటరత్నంగార్కి. తేళ్ళు జ్మైరులు పాకినట్లయింది. రామ డానుని కసితీరా తిట్టుకున్నారు. ఆఖరికి అలసిపోయి. కుర్చీలో కూర్చుండిపోయారు. కళ్ళు మూనుకు. కే తనచుట్టూ వీళ్ళంతా రాబందుల్లాగ, చింపిరి జుట్టు వేనుకుని కొరుక్కు తినేందుకు మీద మీదకి వన్తున్న దెయ్యాల్లాగ కగిపించేరు.. ఛీ! దిక్కుమాలిన మను మ్యులు (బతికి ఉండగానే పీక్కు తింటున్నారు అని కళ్ళు తెరిచేనరికి (వత్యక్షదేవతలా నిలబడింది వనిచే సే అవన్బనలరును.

దాని తలంకారేగి ముఖం మీదకి చెమట కార్‌ ముందరి పళ్ళు 'ర0డు ఒత్తుగ ముందుకు పొడుచుకుని వచ్చాయి! హి హి ఎటి బాబు భోంచేకుండ నిద్దరోతున్నారా! హిహి బాబు నాను ఇంటి కెల్తాను ఈయాల పండుగ ఆనక గుడికెల్లాలి. సేతిలో పైనలేదు అమ్మగోరి నడిగితే మీకాడ కెళ్ళమన్నారు. వండుగ బగుమానం రెండూపాయలు ఇప్పించండి బాబు' అంటోంది. *'అవునవును అమ్మగారిగ్రా నీకు ఏం వని ఉంది? ఇక్కడేం నంచులు పోనుకుని కూర్చున్నానా అందరికి ధర్మాలు చేయడానికి? వెళ్ళు ల్సి అమ్మగార్నే అడుక్కో '"- అని కసిరి కొస్టేరు.

185

"అదేంటి బాబూ?! అంత కోవం! నంచులు పోనుకని కూచో గల మహారాజులే మరిః?మీ రూరుకకోపోతే నానేటి సేయను' హిహ్‌ి ఎందుకు బాబూ నంచులు రానులు? ఓ ర0,_డూవాయలు నాముఠకొన పారేయండి పోతాను అనలు అదిమ్మాతం నరిపోద్దేటి? ఓ రూపాయి గుడికాడ అయిపోద్ది, రెండోది మరగంశ్సే రేశ్రికి నాను, మాఇంటోడు సినేమాకెళ్లే అయిపోద్ది నాకాడ ఇం కేటి మిగాలిద్దీ!? పోసీలెండి-చేగి పారేయండి పోతాను ఆలీనమైపొనాది' -అని అడుగ తున్న డానివరన చూసి *“ఏమిళకే నీజోరు నేననలు ఎందుకీయారీ? ఏమి "మిగలదంటు సినీమాలకి షికార్లకి ఎందుకు తగ రేయడ్రం? వెష్ళ వెళ్ళునా దగ్గరే౨ లేదిప్పుడు” అన్నారు కోపంగా,

అవ్నలనరును ముఖము నల్లని నలువు కస్ము ఎవ్పుకు ఎరగా ఉంటాయి గొంతు కాన బొంగురు.

కోపము వచ్చినవ్వుడు-_దాని లకణాలన్నీ 'పెస్టాయికి వెళాయని దాన్ని తెలిసిన వాళ్ళందరికి తెలును. బా స

లోవల వున్న కొడుకులు గబగబా బె టికి వచ్చారు.

వేవమండలు తక్కువగ-ఆవ్పలనరను వూగిపోతూ వెంకట రత్నంగార్ని విమర్శిన్తుంది, ఆయన కుక్చిలోనే అతుక్కుపోయారు. ఛా ఎమిటి నాన్నా మీకు పెద్దతనం వన్తుంపే మరీ ఛాదన౦ ఎక్కువవుతోంది ధాంతో ఏమిటి మీకు రభన, రెంయ్యడూపాయలు పారేయ గూడదూ? వండగకదా త రోజుకూడా అల్లరి వడటమే!. చ క ఇదిగో నరను ఏమిటా కేకలు: నన్నడిగితే నేన్స ఇద్దునుగదా! ఆయన్ని ఎందుకు అడిగేవు! ఇంట్‌ ఈ ఐదురూపాయలు శ్రీనుకో ఇక మీదట ఏదైనా నన్నే అడుగు నాన్నగారి నంగత్తి న్లక్సు తెలియదూ?” అని పెద్దకొడుకు జేబులోనుంచి ఐదురూపాయలు త్రీని అవ్చల “రనుకు 186

వూనకం తగ్గక కొబ్బరికాయ కొట్టి వోరతి ఇచ్చినట్టూ!

తెలును బొమాః కాని ఎంతేనా ఆయన 'పెద్డోరుగ "దా అని ఆర్మే ఆడగాల. ఆరి చేతులమీదుగ ఇస్తే ఆందంగుంటా5 మీరుఇజయ్య నేక నాను అడగనేక కాదు! పెద్టోరి మరియాదా నిలపానీ?"

ఆ తరువాత అవ్చలనరును వెళ్ళిరోవటం కొడుకులు నణుగు కోవటం వంటింట్లో భార్య గొణగటం గదిలో అల్లుడు “ఫాదరిల్లా'ని విమర్శించటము అన్నీ చెవుట్లో వకుతూనేవున్నా అవ్చలనరును అన్న ఒక్కమాట మాతం చెవిచుట్టూ 'గీ' మని రింగులా తిరుగుతోంది.

వెంకటరత్నం గారి ముఖానికి వట్టిన చెమట తుకుచుకున్నారు మననంతా ఏదోలా అవుతోంది ఏదోలా ఆలోచనలు చుట్టముట్టు తున్నాయి భోజనంచేసి కూర్చున్నా ఆ నంభఘటన ఆ ఆలోచనలు వదలటం౦లేదు కళ్లు మూనుకుని మంచం మీద వడుకు న్నారు.

నిదకూడా వశ్హేసిఐది: ల

“నాన్నగారూ! నాన్నగారూ! లేవండి ఇదీగో ఇది తీనుకో. డి*

చేతిలో ప్యాకెట్టు మంచం మీద పెప్టేడు చిన్నకొడుకు. టబ ల

న్మిదమత్తు వదిలి లేచికూర్చుని 'ఏమ్మిటా ఇది' అన్నారు కళ్ళ జోడు పెట్టుకుంటూ.

“ఆ! ఏంలేదు వండుగనాడు మా కందరికీ బట్టలు తెచ్చి మీరు మానేనుకుంటారా నేను అన్నయ్య వెళ్ళి మీకు అమ్మకి బట్టలు తెచ్చేం లేచి కట్టుకోండి” ఆని గదిలోనుంచి వెళ్ళిపోయేడు.

ఎదురుగ గోడలకి వున్న -కా-ండర్జు ఫోటోలు కొత్తగా అవ్వుడే తగిలించినట్లు కనబడ్డాయి. ఆయనకి ఆ ఇంటికి అవ్వుడ కొత్తగ వచ్చి నటు భావించేరు.

ల

“నాన్నగారూ! ఇంకా లేవలేదా? రామచం[దంగారు వచ్చారు ఆని పెద్ద కొడుకు బయటనుంచి కేక వే సేడు.

ది

187

“ఆ ఆ వన్తున్నా*' అంటూ మంచం దిగివెళ్ళి కాళ్లు చేతులు ముఖం కడుక్కుని వచ్చాడు. కొత్తబట్టలు కట్టుకునీ కుర్చీ న కూర్చున్న రామచం(ద్రంగారు కాఫీన్హాను ఆందుకుని “రావోయ్‌ కోనమే చూన్తున్నాను” అన్నారు.

ఆనందానికి (పతినిధిలా గరళాన్ని మి.గి నవ్వుతున్న పరమ శివునిలా పాలకడలిలో పవ్వశించిన శేషశాయిలా ఆనేక రూవాలల్లో కనిపించారు, రామచర్శద్రంగారు వెంకటరత్న* గారు కూడా పక్క కుర్చీలో కూర్చుని కాఫీగ్గాను అందుకున్నాను ఏవేవో మాట్లాడేన్తు తెగనంబరంగ కనిపిన్తున్న రామచం్యద్రం/ రు కాఫీ పూరిచేసి గ్దాను 'కింద పెటూ *ఏవోయ్‌ రత్నఎ ఓమారిలా బయటికి రాగలవా!” అని అడిగేరు.

“అప్పుడే బయటికి వెళ్లే మైము కాలేదు. మరి ఎందుకో ఆర్ధం కాక బహుశా ఏవైనా ఆర్థిక ఇబ్బంది గురించేమో అనుకున్నా కనీనం అలాంటి ఛాయలేమీ కసిపిరచడంలేదూ;' ఎందుకో నచేక్‌ ఆనుకుని *పద్‌ వన్తున్నా ఆని లోవలికి వెళ్ళి పావుగంటలో కొత్త బట్టలు వేనుకుని బయటికి వచ్చారు.

చెలులు వేనుకుని మెట్లు దిగుతూ కించిత్‌ గర్వంతో “మా ఆబ్బామిలు తెచ్చారోయ్‌ి ఆన్నారు. రామచం(దంగారు చిన్నగా నవ్వి తెలున్తూనే వుంది. నువ్వు అయితే ఇంత ఖరీదువి కొనుక్కోగలవా.”

వెంకటరత్మంగారు చిన్నబుచ్చుకున్నారు.

మితుడి భుజంమీద ఆప్యాయంగ చరిచి ఆదికాదోయ్‌: ఆంద్‌ రికి అన్ని తెస్తావు గాని నీకోనం ఏమీ చూనుకోవు. కష్టపడతా వు నిజమే కాని ఆది ఆందరూ గురి ంచాలని ఆరాటపడావు ఒక విధంగా నువ్వు నిస్వార్థపవరుడివి. ఆయికే నీలాగే ఉండాలని కోరటం ఆంత నబబుకాదు.

138

“జీవితం చాలా ఆమూల్యమై నదడోయ్‌ అనుకచాలే విపి తుది ఘడియలవరకు అనుక్షణం నిడలా నిలచి కొత్త వవంచాన్ని ఆనలు జీవితానికి అర్థాన్ని తెలియచే సేవి

వ్‌ అనుభవం లేఇ౦డా ఎండిపోయిన చెట్టులా చుట్టూ ఒక పరిధి గీనుకుని అందులోనే కూర్చునే మనిషికి విలువేమిటీ? జాలి, కరుణ, కమా, ఆత్మీమత అణువణువునా వూటలా వూరినప్పుడే వాడు నిజమైన మనిషి. మనిషి కాగలుగ.తాడు ఇవ్ని ఆంతర్వాపాసిలా ఉన్నప్పుడే వాడు అనలైన ధనవంతుడు కాగల్లుతాడు కాని, వాటినన్నీ టికి ఎవ్పటికవ్వుడు ఆనకట్టలు కస్ట అద్దుగోడలు బిగిస్తే డబ్బు ఉండీ లేనివాడన్నమాట ఆత్మీయులకు, 'స్నేపాతులకీ బ-ధుజనానికి దూరమై పోయి పోరాడిన జీవితం అనుభవిస్తాము.

*“నరే నరే అదంతా ఎందుకులే గాని ఇప్పుడు నిన్ను ఎందుకు రమ్మన్నానో తెబఒసా? ఇవాళ ఒక మంచి వని చేయాలని బుస్హై పుస్టింది- ఏ. లేచులే_.ఈ ప. డ"వూట స్నేహితుడైన నీకు కొత్తి కళ్ళజోడు కొనివ్వాలని అది కలకాలం మన స్నేహనికి చిహ్నంగ నిలవాలనీ నాకోరిక. అడద్‌గో అలా తెల్ల బోకు వూర్తిగా విమ నాకు తెలునున్న డాక్టర్‌ దగ్గరకి వెళ్లేను. నీజోశు వరీక్ష చేసి ఆ అడ్డాలు అవనరమైతే మార్చేసి కొత్త కళ్ళజోడు ఇస్తానన్నాడు నేను నిన్నినే అడ్వాన్సు ఇస్బాసేము. ఈ ఒక్క మఎచి పని నన్ను చేయసీమయమవోయ్‌ నువ్వు కొనుకో్కోగలవు లేదామీ అబ్బాయి కొనివ్వగలరూ కాని నాకు త్యప్పికామగా!. ఇంక నాస్థితి అంటావా స్నేహితుడికోనం పాతిక రూపాయలు ఖర్చుపెట్టగుల ఆనందం కోటిరూపాయల నంపాదనకి నమౌనం.

“నా ఈ ఆనందాన్ని కాదనకోయ్‌ ఈబీద స్నేహితుని ఈకోరగ్రా తీర్చు” 'చంటదం”:! వెంక టరత్న్మంగారు అంతక. కే ఎక్కువ మాట్లాడే స్థితిలో తేరు ఉద్వేగం తనమీద తనకే జాలి బాధ అనహనం

189

ఇలాంటి అనేక అణాలు ఒక్కసారి పెల్లుబికి లావాలా పొంగి కొన్ని నిముషాల తరువాత చల్లారి నరికొత్త జీవితం! కనిపించసాగింది వెంకటరత్నం గార్కి. ఆ రోజు సాయంగతం ఆయన షికారుకి వెళ్ళలేదు. రామచం[దంగారు గుడికి వెళ్ళినా ఆయనతో కలిసి వెళ్ళలేదు వెంక టరత్నంగారు స్నేహితుడిచ్చిన కళ్ళజోడు పెట్టుకుని కొడుకులు కొన్న కొత బట్టలు కట్టుకుని వడివడిగ 'పెద్దబజారుకు వెశ్ళేరు. అక్కడ రెండు రోడ్డు చీలే చోట లైటు న్నంభం,క్రింద గోనె పట్టా పరుచుకుని కూర్చునే ముష్టివాడికోనం వెళ్ళరు! ఆరోజు ఆ మంచ్చి వని చేయాలని మనను తొందర చేసింది. కానీ ఆరోజు ఆ ముష్టివాడు అక్కడ లేడు వెంకటరత్నం గారు కళ్ళజోడు తీసి నాల్లుమూలలా కలయ చూసేరు! ఉహూ వాడు కాదు కదా మరొక బిచ్చగా డెవడూ అక్కడ ఆ చుట్లు వటలో లేరు. బ ళా వెంకటరత్నంగారి కళ్ళల్లో అ్యవయత్నంగా నీళ్ళు చిప్పిళ్లేయి? చవ 190

థ్‌ తరం మారింది (వనిత మానవ్యత్రికలో ప్రచురించబడీందీ కథ.)

(తివి కమరావుగారు చాలా అలసిపోయారు! పెళ్ళి సంబంధాలు చూడటం అంటే మాటలా, అందచందాలు, గుణ గణాలు నచ్చితే *.కట్నం “దగ్గర తూకం కందిరేదికాదు। కట్నం సమ్మళత మేతే, మిగతా లాంఛనాల దగ్గర తేడాలు, భేదాలు మొలవెతేవి,

అవ

వాలగెదు నంవత్సరాల తెగ తిరిగి చాలా ఆలసీపోయాక --_ మరొక నంబంధం చూడవలసిన అవనరం౦ కల్గింది:

అయితే ఆయన పెళ్ళి నంబంధాలు చూన్తున్నది ఆడపిల్లల కోనం కాదు! ఏకైక వ్యుతుడు నాలుగు నంవత్సరాల [క్రితమే ఎమ్‌. ఎన్‌.సి. పాసె ఇంకా ఉద్యోగం దొరకని “రవిచంద్ర కోనం తగిన నంబంధం చూన్తున్నారు | ఆడపిల్లి తండులకన్నా ఎక్కువ కష్టవడు తున్న 'త్రివికమరావుగారు ఒక తరం వెనుక పుట్టి, ఈ తరంలో జీవినూ-'“మాజంలో తమచుట్టు స్వాగ్ధవు గోడలు కట్టుక ని ఆశల త్రలుస్పలు తెరచుకుని నించునే పెద్దమనుషులకు' వతినిధిలానటివారు.

ఒకంగానొ క్క కొడుకైన ఠతవిచం[ద్రని ఎమ్‌ ఎస్‌.సి. చేసి

191

అతని చదువుకోనం పెట్టిన డబ్బుకి రెళ్టింపుకం టే ఎక్కువ లాగాలన్న కావ్యతయంలో కొడుకుని “పెళ్ళి మార్కెట్‌లో అమ్మవా౧కి పెళేరు నాలుగైదు నంవత్సరాలఅ నుంచి నతెన ధర వలకటం లేదని ఎంత మందినో చూసి తెగ అలసిపోయిన నమయంలో మరొక ..౦బంధం తెలిసింది!

ఆ రోజు రవిచం,దని తీనుకుని (తివ్మికమిరావుగారు ఆడపిల్ల ఉన్నవారింటికి బయలుదేరారు.

నే వ్‌ ళ్‌ ఖ్‌

వినయమణి రెండు నంవత్సరాల్ముకితం బి.యస్‌.సి. ప్యాన ఒక కంపెనీలో జాబు చేస్తోంది. తన చదువుకోనం తండి ఎంత కష్టపడ్డాడో...ఇంకా తన తర్వాత ఉన్న తమ్ముళ్ళ కోనం, చ ైళ్ళ కోనం ఇంకా ఎంత బాధవడాలో ఆమెకు బాగా తెలును! అంపుశే కొన్నాళ్ళ్గవరకు తన వివాహ విషయం వెనక్కి నెట్టి. ఉద్యోగం చేసి తంగడికి ఆనరా యిస్తోంది! అది తన బాధ్యతగా. ఆ బాధ్యతా నిర్వ హణలో నంతృప్తిగా ఊపిరి పీళ్చుకు:టోండి!

ఇంట్లో వాళ్ళు తన వివాహ విషయమె చర్చించుకుంటున్నప్వు డల్లా మననుతో ఆమె మూగవేదన అనుభ బంచేది' ”

ఆ నంధాషణలో తవ్ననినరిా దొర్ధే 'కట్నం' అన్న పదం... కర్ణ కఠోరంగా వినిపించేది వినయమణికి.

ఎన్ని వింతలు జరుగుతున్నా ఎ్నౌసి మార్చులు వనున్నా, ఎంతమంది విద్యాధికులు వున్నా నంభంలో పేరుకుపోయిన ఈ “దుమ్ము ఎందుకు దులవలేకపోతున్నారా? అని మథనవడేది. పురుషు లతో నమంగా స్త్రీలు చదువుతున్నారు. ఉద్యోగాలు చేస్తున్నారు. నంపాదిన్తున్నారు. ఇంకా అదనంగా గృహ నిర్వహణ, పిల ల అలనా పాలనా, ఆడవా తడపా కైలరింగ్‌ వని, చాకలివని, సాన్స్వని... ఇత్యాది చిల్లర వనులన్నీ, వురుషునికన్నా స్త్రీయే నిర్వహినుంది! కాని

192

అమెకు ఎందుకని నమాజంలో ఈ రకమెన 'శిక్ష' విధించేరో అర్హం కావటంలేదు. ఒకవ్వుటి “కన్యాశుల్కం” ఈనాటికి “వరకట్నమి పిశాచంలా బాధిసోంది. జా మనిషికీ మనిషికీ మధ్య ఉండాల్సిన మమత, (ప్రేమ, అను రాగం ..ఈ డబ్బు మూటలో నలిగిపోయి, (బళుకు ఒక వ్యాపారం లాగా మారిపోయి మానవ జీవితాలకు అర్థం లేకుండా పోతోంది.

ఈ రకమైన అలోచనభబావినయమణి ఏకాంతానికి భంగం కలిగిన్తూ వుంటాయి! ఒక్కోకగ్యవుడు వెరి ఉదెకం కలిగి 'ఈ దురన్యాయాన్సి ఎదురోగ్రవాలి!' అని నిర్ణయం చేనుకుంటుంది।

అయితే నదాచారాలకి, నమాజ పరిస్థితులకు, తలవంచి నడిచే తల్లి దర్శడులను, వాదించి ఒప్పించ లేక-నమయం వచ్చినమ్తుడే (వతి ఘటించవచ్చని మౌనంగా మిగిలిపోయేది.

జ నే షి లా

ఆరోజు 'శ్రీవిికమరావురారు, రవిచం్యద-దా మోదరంగారిం టికి పెళ్లి చూవులకి వచ్చారు-

ళా

సాదరంగా ఆవ్వోనించి మర్యాదలన్నీ జరిపాక “అమ్మా మణీ ఇలారామ్మ్యా” అన్న తండీ పిలువు విని...వినయమణి మెల్లగా వచ్చి తంగడి వక్కనే కుర్చీలో కూర్చుంది,

రవిచత[ద ..నిటారుగా కూర్చుని, కాలర్‌ కొద్దిగా పైకిఎతి పెళ్ళికొడుకు వోదాలో చూసొడు వినయమణిని లా

నన్నగ, పొడుగ్గా చామన ఛాయకో--సింవుల్‌గ వున్నప్పటికి గంభీరంగ నిండైన వ్యక్షిత్వంతో కూర్చున్న వినయమణిలో ఎన్నేసి భావాలు తొణికి రలాడుతున్నాయో-ఎ౨దరు ఆడపిల్లల హ్యదయ -ఘోవలకు నిదర్శనఆగా కూర్చుందో రవిచం్యదకి తెలియదు కనీనం ఊపించలేడు ఎందుకంటే అతనికి అక్కచెల్లెళ్ళు లేరు! అందుచే3

193

తంగడి తనను అమ్య్యుకుంటున్నాడన్న అర్థం గుర్తు చేనుకోకుండా తను ఎంత విలువై నవాడో- తెలునుకి ండన్నధోరణిలొ దర్జాగ చూన్తున్నాడు

వినయమణి ఒకసారి ఓరగ అబ్బాయిని వీక్షించిందిః వాళ్ళ నాన్నకి డబ్బాశ ఎక్కువట! తన తండి._వాళ్ళు కొరినంత ఇస గలడా? ఆయితే ఉద్యోగం చేన్తున్నందుకు ఏమైనా 'కన్సెషన్‌' చూపిసారేమో? తన ఆలోచనలకి మననులోనే నివ్వుకుని ఆవక్కనే కూర్చున్న (తివికమరావుగార్ని చూసింది,

అప నిమీలత న్మేకాలతో అమ్మాయిని కాకుండా, అమ్మాయి ద్వారా రాబట్టుకోగళ్లే 'డబ్బు'ను అంచనా కష్టుకుుటూ సాలోచనగ చూన్తున్నారు. “నెలకి మూడువందల ఎనథై రూవాయలంపే, ఏడాదికి నాల్గువేల ఐదువందల రూపాయల పెన ఆదా అన్నమాటః రే కట్నం

ఊండనే వుంటుంది” అనుకున్నారు.

'సేరు దగ్గరనుంచి అభిరుచులవరకు నంస్కారిధోంణిలో సాగి పోయాయి నంభావణలన్నీ, ఆ తర్వాతనే మొదలై అది అనలునాటకం అమ్మాయిని లోవలికి పంపించి పెద్ద లిద్దరు వరండాలోకి కుర్చీలు మార్చుకు న్వాక మధ్యవర్తుల (వమేయం లేకుండా ముళాముఖి మొద లేప్టేరు (త్రివికమరావుగారు.

“అబ్బాయికి వది హేనువేలు ఇస్తామని, నాల్గు నంబంధాలు వచ్చాయి. అయితే ఆమ్మాయి మాక్షు నచ్చలేదు. ఇవ్పుడు అమ్మాయి నచ్చిందన్న నంగతి మావాడి ముఖం చూసేనే తెలునుంది. నరే వది వేలకి తగ్గడం మాకు నామోషీయ్యే అయినా నరే వీదో అమ్మాయి ఉద్యాగం చేస్తోంది గదా అని మేము నరి పెట్టుకుంటున్నాము.

మా కున్నవాడు ఒక్కగా నొక్కుడు! మాకున్నదంతా వాడికేకడా। నిజానికి మీ అమ్మాయి అద్భష్టవంతురాళలే అనుకోవచ్చును. ..”

దామోదరంగారు 'పేలవంగ నవ్శ్వి “అదృష్టం అనుకున్నంత

194

అందుబాటులో లేదఎడి మాకు. మీరు కోరినట్లు వదివేలు ఇచ్చుకో లేనండి. ఆకవేలై తే, ఎభాగెనా ఇస్తాను అమ్మాయికి ఏదో చిన్న గొలును, గాజు ఆతి ఉన్నామనుకోండి. కొద్దో గొప్పో వాళ్ళ నంసారానికి వనికి వచ్చే సామాన్లు కూడా పెట్తాం. ఆ తర్వాత మీరనుకున్నట్టు ఉద్యోగం చేన్తూనే ఉందిగదా। ఇదే మొదటిపిల్ల గనుక ఈ మ్మాతా5కైనా సావాసిన్తున్నాను. ఇంకా పిల్ల లున్నారు. అందు చేత మీరు నమ్మతిస్తే అప్పుడు నిజఎగానే అమ్మాయి. మేము కూడా అదృష్టవంతుల మే అవుతాం! అంటూ (_పాధేయ పడ్డారు.

తివ్మికమరావుగారు ఆడపిల్ల శ్లేని మగపిల్లాడి తం్యడి గనుక గంభీరంగ కొంత వ్యంగ్యంగ నవ్వి “మీరన్నట్టుగ అదృష్టం అంత తొందరగ అందదులెండి. మేము పదివేలకి తగ్గడమంటే మాక్రై మేము 'మీకు ఆదృ్భష్టాన్ని అందిం చబోతున్నష్టు। కాని మీరు అంతా కూడా ఇచ్చుకోలేమం టే ఇంకేం చెప్పనుః' అన్నారు.

“అలా అనకండి" ఆడపిల్లలు గలవాణ్ని, మీరు కొంచం ఆలోచించండి, అమ్మాయి నచ్చిన తిరువాత__నంపాదిన్తున్న తరువాత నాల్లు వేల దగ్గర మీరు నిరాకరించకండి. అనలు అమ్మాఎికి పెస్టే బంగారం రెండువేల ఖరీదు ఉండనే వుంది. మరొక రెండువేలకి పా(త్రలు, ఫర్నిచర్‌ లాంటివి నరిపోతాయి.!

తివిికమరావుగారు కనుబొమ్మలు ముడి*సి ఏదో ఆలోచ నలో పడ్డారు. దామోదరంగారు చేతులుపట్టుకోడం మినవోగ, వప్పించబోతున్నారు. అవతల హాల్లో రవిచంద్ర ఎదుతుగ కూర్చున్న వినయిమణి తముళ్ళతో ఏదో మాట్లాడుతున్నాడు.

వినయమణి వరండాకి ఆనుకున్న గదిలో తలువు (వక్కగ చెవులు రిక్కబొడుచుకుని--ఆ పెద్ద మనుష్యులు మాట్లాడుతున్న కట్నం విషయం వింటోంది। ఆమెకి నహనం తగ్గిపోతోంది తంగడి (బతిచూలడం, ఆవతల మనిషి కచ్చితంగా “గేటు నిర్ణయిం చడం

195

బాధగ వెగటుగ నంతలో బేర-లా కంపరం వుటోంది, అమ కళ్ళు ఎర బారుతున్నాయి. ముక్కపుటాలు అదురుతున్నాయి! తన వ్యక్తి త్వానికి నవాల్‌గ అనిపిస్తోండి! ఆ నమయంలో తల్లి లోవల పనిలో వుంది. ఆమె కనుక కూతురు, తలువువక్కన నించుని అవతలవాళ్ళ మాటలు వింటూందని పసిగస్తే అక్కడ్నుంచి తీనుకేశ్లేది.

పది నిముషాల తర్వాత (తివిికమరావుగారు ఒక నిశ్చయా నికి వచ్చి. 'నరే మీరన్నస్టుగు ఆరువేలు ఇచ్చి ఈనాటి నుంచి అమ్మాయి నెలజీతం బాంకిలో వేసి వివాహకాలలి నాటికి ఆ మొత్తం మౌకంద్‌ చేయండి:ః” అన్నారు ఎంతో ఉదారం +.

చామోదరంగారు తెల్ల బోయి... తేరుకుని '“అలాఅంపే ఎలా గండీ? వివాహం అయ్యాక అప్పుడు అమ్మాయి ర్సీ న్వంతం। ఆమె నంపాదన మీ ఇష్టం। ఇంకా పెళ్ళి కాకుండా ఈ హక్కు నిర్ణయిస్తే నాకు కొంచెం ఇబ్బందిగా వుంటుంది గదా?” అన్నారు.

“బాగుంది! మీరిలా అన్నిటికీ మడత పేచీలు పెపే కుదరదు! ఉద్యోగంలో చేరినవ్చట్నుంచీ ష్సీర్రే తీనుకుంటున్నారు గదా? ఇప్పటికి ఆ మొత్తం వకివేఎ అవుతుందేమో గదా? అ లెక్కన పదివేలు ఇచ్చారా మంనిదే! లేదంటే ఈనాటి నుంచి ఆమె నంపాదనంతా దాచి ముహూర్త నమయానికి, మీరిచ్చే ఆరువేలతో కలిపి అందచేయండి. అలాగై తేనే ఈ నంబంధం ఖాయం అవుతుంది ఆ తర్వాత మీ ఇష్టం!" నిర్మొహమాటంగా అనేసేరు.

దామోదరంగారు తలొకసారి తడుముకుంటూ 'నాకు కొంచెం టైమివ్వండి. ఆలోచించుకుని మీకు కబురు చేసాను. ఆంతవరకు తొందఠవడి మరొక నంబంధం చూడకండి;* అన్నారు దీనంగా.

“నరే వదండి” అని హోల్లోకి నడిచారు. (త్రివిికమరావుగారు- ఆ వెనకాలే దామోదరంగారు వచ్చారు,

196

ఇటు గదిలో నుంచినుడిగాలిలా దూనుకునివచ్చింది వినయమశణి

“చూడండీ!” అన్నది గంభీరంగా.

వోల్లో అంతా ఒక్కసారి గడవవైవు చూసేరు. లో పల్నుంచి తల్లి కూడా వచ్చి అయోమయంగా చూసింది.

| “మా నాన్నగారు ఆలో చించుకుని చెప్తానన్నారు కాని అవనరం లేదు. నాకన్నీ వినిపించేయి!”

“ఆమ్మా మజీ! నువు లోవలికి వెళ్ళమా్య!” కూతురి మాటల్ని మధ్యలోనే అడ్డుకుంటూ కంగారుగా అన్నారు దామోదరంగారు “మణీ: ఇలా లోవలికి రాః ఆంటూ చేయి ఎవట్టుకుంది,

వినయమణి మృదువుగ తల్లి చేయి విడిపించుకుని “ఉండమ్మా; నేను చిన్నపిల్ల నా? భవిషత్తుని బాధలు వాలు చేనుకోగలనా?'* అని (వి(క్రమరావుగారివైవు తిరిగి 'చూడండీ నా నంవాదనశనా వహూక్కు నయా పెనలతో నవా దాచి మీ చేతుల్లో పెట్టవలసిన రూలెక్కర్జుంచి వచ్చిందీ? ఇంతికుముందు నుంచి చెన్తున్న నంపాదన ఈ క్షణం రాబడి నాన్నగారు తీనుకున్నారు గదా అంటున్నారు అవును. తీను కుుటారు. తీనుకోవాలి: ఆ హక్కు ఆయనకి వుంది! వుట్టినవ్చ ట్నుంలీ పెంచి పెద్దచేని చదువు చెప్పిఎచిన తల్లిదో._డులకు ఎంతిసె బుణం తీరుతుంది? శ్రేవు మీ అబ్బాయికి ఉద్యోగం వసే మీరు అశించరా?' ఆవేశంగ అడుగుకున్న వినయమణిసి తండి కోపంగా చూసి “మణీ ఏమిటీ పిచ్చి? వారేం తప్పుగా ఆడగలేదు. నువ్వనవన రంగా మాట్లాడకు వెళ్ళు లోవలికి: అని మందలించబోయారు. తళ్లి కూడా ఏదో చెవ్పబోయింది. కాన వినయమణి వినిపించుకోలేదు.

అనవన "౦ కాదు నాన్నగారు. అవవరమేః కష్టవడి చదువు చెప్పింది మీరు .. ఉద్యోగంలో చేరినవట్నుంచీ లెక్కవేసి వారికి రావాలనుకోడం ఎంత అన్యాయం? అయితే చిళ్న్యృట్నుంచీ పెంచి

197

పెద్దచేసినందుకు మీకెంత ఖర్చు అయ్యిందో ఆదంతా వాళ్లు ఇస్తారా? వాళ్ళీచ్చాయికై తే--ఆ ఖర్చులన్నీ రాబట్టుకోవాలనుకు.టారా ?__ ఇంకా వివాహము కాకముందే ఇస్నావరులు పెటుంపే ఆ తర్వాత ఇంకెలా చెప్తారో! వద్దు నాన్నా నాకిష్టం లేదు! డబ్బు మనుష్యులతో ఇంత బేరసారాలతో, ఈ వివాహ వ్యవస్థ ఇలా ఉండబళ్హు డేళు ఇలా ఏడుసోంది:' ఆంటూ వాడిగ రవిచందదని చూసింది.

అతను నిటారుగ నిల్చుని కోవంగా చూనున్నాడేగానీ ఏం మాట్లాడ లేకపోతు న్నాడు. 'తివ్మికమరావుగారు వినుగుగా ఉత రీయం విదుల్చుకుని-_' ఏమిటమ్మా మహా చెప్తున్నావ్‌? చేశంమీపి శేని విషయం ఏమీ మేము అడగలేదు. చచ్చు వదివేలకి తూగలేని మీ నంబంధము చూడ్డం మాదే బుద్ధి తక్కువ । వడిహేన, ఇరవె వేలు ఇస్తోమంటున్నారు. అస్తి, చదువు ఊరికేవసాయా? 'మగపలాడు పోషించాలి గదా? ఎన్నేసి బాధితలు బరువులు వాడు మొయ్యాలీః”! అంటూ ఉత్తరీయము భుజం మీద వేనుకున్నాకు.

“అలా ఎందుక నుకు టున్నారు” ఉద్యోగము చేనున్న భార్య నగం బాధ్యతలు మోయకుండా వుంటుందా? ఇంతకీ మీ అబ్బాయికి ఇంకా ఉద్యోగము దొరకనే లేదుకదా? అంతివరకు నా నంవాదన మీదే అధారవడాలేమో? "__వినయమణి వ్యంగ్యానికి తల్లి తండులశే కాకుండా రవిచ (దకి కూడా కోపము, పౌరుషం, తన్నుకొచ్చి ఒక్క ఊవులో వీధిమెట్ల దగ్గర కెళ్ళి '"థాంక్సి।; మీ అనుమా.౦ వెలిబుచ్చి మమ్మల్ని (బతికించేరు. నాకంత దురదృష్టం అక్కర్లేదు జాబు దొరికేవరకు తింటూ కూర్చోగల స్తోమతు మాకుంది మీకూ మీ నంపా దనకి గుడ్‌బై; పదండి నాన్నా ఈ గడవ తొక్కడం మన తె£వి తక్క్యూవ తనం” అన్నాడు [కాపు ఎగరేనుకుంటూ.

“మిష్టర్‌ చం[దగారూ।” అన్న వినయమణి ఉ(గరూపాన్ని చూసి, తల్లి _-కూతురు చేయి పట్టుకుని ఇంట్లోకి లాక్కెళ్ళింది:

106

బామోదరంగారు కూతుర్ని “ఫో లోవలికిః' అని కసిరి'బొబూ। అమ్మాయి తొందరవడింది. ఏమనుకోకంది ' అగ నర్షి చెప్పజో అ ఈం తుంటే 'బాల్లే వయ్యా! గొప్పు కూతురు నీకే వుంది! బోడి చదువు! జోడి ఉద్యోగం! (ప్రవంచంలో మీ అమ్మాయి ఒక్కతే వదువుకుని నంపాదిన్తున్నట్టా మాట్లాడుతోంది. ఇంతకన్నా కొమ్ములు తిరిగినవాశ్లే తలలు వంచేరు[- (గుడ్డు వచ్చి పిల్లను వెక్కి రించినట్టు-ఈ నాటికి ఈ అద మూర్తి నాకు చెప్ప వచ్చిందా? పిల్లని అంత -కంటోల్‌ లీనుకోలేనివాడివి 'పెళ్ళిచూవులెందుకు జరి పినష్టు! కూర్చోమను ఆద్‌ ర్సాలు వల్లి నూ!' _తివ్మికమరావుగారు 'పెది పెద్దగా అఆంగలేను కుంటూ వీధిలో కెళ్ళిపోయారు అఎతకముఎడే రవిచం్యద మెట్లు గేయము. - తండి. కొడుకు గబగబా వె?పోతుంపే బొమ్మలా నిలపడి పోయిన దామో “రంగారు ..కొంచం సేవటికి తెప్పరిల్లి --తనను గమ నిన్తున్న ఇరుగు పొరుగు వార్ని చూసి-త్వ3గా ఇంట్లొ కెళ్ళిపోయారు. కన్నీటితో తలగడ, తడిసిపోయింది! కిటీకీలోనుంచి సాయ కాలవు )ండ మంచంమీద వడుతోంది. వినయమణి బోర్జా వడుకునీ ర-డు లేతులు గడ్డ) శ్రీంద 'పెస్టుకుని దీస్ట్రంగా ఆగ చను ది! కిన్నీన ఇంవలమీదుగా జారుతూ జాడలు మిగిల్చి జాలుతు న్నాయి. భోజనము చెయ్యని నీరనం కూడా అమెను అవిరించలేదు! ఆల్లీ న్‌ క తంథ్రీతమ తిక కడువు నింపేసేరు. అ కడవుబ్బవమే. ఇవ్పుడు బాధినుంది. “పెళ్ళి నఎబంధాలన్న తపి పోతున్నాయట. నలుగురికి తెలిసే ఇంక తనికు ఈ జన్యలో పెళ్ళ-దటః పీడాపోయింది ఇపుడు చేనుకున్న వాళ్ళంతా మవో నుఖపడుతున్నారు. గనుకనా? తనకి చదువ చెప్పించటము పెద్ద తప్పై పోయిందా! ఏనాల్లో క్హాను శ్రో శే మౌన్చించి చిన్నపుడే పెళ్లి చై (బతికిపోచువట. కాదుమరి? ఈపాటికి మూడువు కుళ్ళుపోసి అవముల్లోఉండి అల్లుడి ఆలకలు తీరునూ 199

ఉందురు. దిక్కుమాలిన చదువుతో పొగరెక్కిపోయా నా? ఎంత పిచ్చి వాళ్ళమ్మా మీరు? ఆ చదువు దిక్కుమాలినది కాదమ్యా. దిక్కు చూపించేది, నేను పొగరెక్కళేదమ్మా. వివేకం, విజ్ఞత తె-ను కున్నాను. నన్ను కన్నవాళ్ళకి చేదోడై వాళ్ళని నుఖపెట్టాలని తావ (తయవడుతున్నాను. నా మూలంగా నా వాళ్ళు హినస్థితికి దిగజార కూడదని-ఈ మూఢాచారాలని ఎదిరిన్తున్నాను. నేనేకాదు నాలాంటి (పతి ఆడపిల్ల ఈ అన్యాయానికి ఎమరు నిలవాలని_ఈనాడు సాగు తున్న ఈ 'గొడ్డ బేరాలు' ఆపేయాలని అహోరాత్రులు ఆరాటవడు తున్నాను. పతి అమౌాయి చదువుకుని న్వత:(తంగ (బతకగరిగి నాలాగే దౌర్జన్యాన్ని నవాల్‌ చేసే రోజు రావాలి వన్తుంది. తప్ప కుండా వన్తుంది. ఆదిమానవుడు నాగరికత నేర్చుకుని. మితిమీరి మళ్ళీ అనాగరికుడై పోతుం పే మళ్ళీ కాలం మాబవ్చడా, మూరున్తుంది. అది ఈ తరంలోనే జరుగుతుంది, జరగాలి లేకపోతే నిజంగానే ఈ చదువులన్నీ వృధా.

“అక్షరం ముక్కరానిథి, ఆనాటి ఆడది; ఈనాడు ఇన్ని రంగాల్లో (పతిభావంతురాలై రాణిన్తూఉ౨పే __ ఇంకా ఆడపిల్ల పెళ్ళికి తలలు వష్టుకునే తల్లి దొండుల దుస్థితిని ఏమన.కోవాలి. ఇచ్చేవాళ్ళకి మతి లేక, వుచ్చుకు నే వాళ్ళకి బుద్ధిలేక అనుకోవచ్చును. కానీ ఇవ్వలేని జాళ్ళ దగ్గర గుం జేవాళ్ళని ఎఏిరించాలిగదా? ఆనాడు ఆడపిల్లలకి మనో ఖై ర్యం,.. ఆర్థిక బల లేక నోరు మూనుకన్నారు. కానీ ఈనాడు ఆ రెండు పొందగలిగినప్పుడు ఇంకేం కావాలి? అందుకే నాకు ఈ ఆవే దన కానీ పెద్దవాళ్ళు ఇలా అడ్డుతగిలి వెనక్కి లాగేన్తుం పే ఏడవాల్సి వన్తుంది. తరం--మారినా శత్వాలు మారక్రపోతే ఇదిగో నాలాగే ఇంట్లో యుద్ధాలు చేయాల్సి వన్తుంది. ఫర్వాలేదు గెలుపొం దేవరకు వెనుతిరగను ..తిట్టనీ, "పెళ్ళి కాకపోయినా బెంగలేదుగానీ ఇలాంటి గొంతులు కోసే పెళ్ళి మాతం చేనుకొన్లు.

200

వినయమణి చివాలునలేచి చీర చెరుుతో చెంవలు తుడుచు కుంది. జడ ము దుకు వేనుకుని వాయలు నరిగా అల్లుకుని వెనక్కి వడేనీంది,

“అక్కా.” తలువుమీద చిన్న చెల్లి కొట్టింది.

రెండు నిముషాలాగి మళ్ళీ కొట్టింది. వినయమణి మెల్ల గాలేచి తలువు తెరిచింది. ఒక గ్లానులో నీష్ళ ఒక్‌ ప్రేల్లా ఉప్యా--రండు చేతుల్లో వట్టుకుని నిల్చుంది. వన్నె డేళ్ళ చెల్లి రమణి.

“త్రీనుకో ఆక్కా, నువ్వివ్వాళ అన్నం కూడా తినలేదు” అంది (యేమగ. మౌనంగా లోవలికి నడిచింది వినయమణి.

వెనకాలే రమణి వెళ్ళి కేబుల్‌ మీద పెట్టి ఫీ తెస్తానుఅక్కా అని వెన్తబోయింది. "ఆగు రమణీ, ఇవి నాకు అక్కర్లేదు తీను కెళ్ళు! అంది-రమణి ఓత్షణం అక్క ముఖంలోకి చూచి 'ఎందుకకా్కా- కోపం అమ్మా వాళ్ళు తిట్టారనేగా, కానీ మధ్యావ్నాం నంచి అమ్మ కూడా కళ్లాతకుంటూనే వుంది. అన్నం తినలేదు. నాన్నగారు కూడా ఏదో తిని లేచిపోయారు.నిన్ను కోవ్వడ్డారని వాళ్ళు బాధ పడుతు న్నారక్కా. అయినా ఆ పెళ్ళివాళ్ళకి అంత ఆళ ఎందుకు? అనలు పెళ్ళి చేను కుంకే ఎంచక్కాగా చేనుకోవాలిగానీ డబ్బు ఎందుకు అడుగుతారు. మన మేమన్నా బాకీ వున్నామా? నువ్వు బాగానే చెప్పావ్‌ అక్కా. మరి నాన్న అమ్మా ఎందుకు తికుతున్నారోగానీ...”

““ఒసే రమణీ ఈ కాఫీ తీను కెళ్ళువంటింట్లా తల్లి పిలవడంతో మాటలు ఆపేసి గదిలోనుంచి వెళ్ళిపోయింది. “

వినయమణి చెల్లెల్టివెవు చూన్తూ, వెళ్ళిపోగానే చిన్నగ నవ్వు కుంది. “మానసిక ఎదుగుగల అప్పుడే ప్రారంభమవుతోంది. ఇంటి వరిస్థితులు వాతావరణం కాన తెలి విగల్లి వుంపే ఆలోచించగలేలా

ఆవి లి చేస్తాయి.అయితే అమ్మానాన్నా మధ్యాహ్నం నుంచి బాధవడ్తున్నారా. 201

ఎందుకనీ? నన్ను నొప్పించి నందుకా? ఎదిగిన కూతురు._చదువు కుని ఉద్యోగం చేనున్న కూతురు-తామంత ఎతు పెరిగిన కూతురు- దాన్ని తొందరవడి తిస్టేమన్న బాధ కావచ్చును లేదా నేనన్న విష యాలు నత్యదూరాలు కావు గనుక నిదానంగా ఆలోచించుకుని నొచ్చుకుంటు న్నారే మో?

*ఏమెనా ఇక మీదట తన ఇష్టాన్ని వ్యతిరేకించరు. (కమంగ మారతారు. పాత ఆచారాలు.,.నంపదాయాలు మార్చుకోటానికి ఇంకా టెమ్‌ వట్ట్లుంది. అంతవరకు తన వప్టుదల కలిగి ఉండాలి.”

“ఏంటక్కా ఇంకా తినలేదా? సోనీ నేను తినిపించనా?” అన్న చెల్లెలి పిలుపుకి తెప్పరిల్లి -నవ్వి '*పెద్ద అరిందావయ్యావుగా నీ నన్ను బుజ్జగించక్కర్లేదు వెళ్ళు” అంది.

““హమ్మయ్య।;మాఅక్క నవ్వుతోందోయ్‌.'" అని ఆడుకుంటూ బయటికి వఠిగెతి ౦ది రమణి.

ఖః న్ని చ్‌ మరునటిరోజు ఆఫీనులో కొలీగ్‌ వనుమతి ఆడిగింది. కాంటీన్‌లో,

'ఏమైందోయ్‌. నిన్నటి పోగామ్‌? కాయా? వండా?'

బెడిసికొట్టింది. కాయో వండో తేంకుండానే వగిలింది.” కులాసాగా నవ్వేసింది మణి.

క్‌ న్‌

గుడ్‌. లకపోతే మళ్ళీ అదొక న్యూసెన్చు. వెళ్లేక ఉత్తరం రాస్తామనటం._ డానికోనం ఎదురు చ్రూడ అద్‌ంతా ఓ నస్వెన్సు

ష్‌ డ్డ ర.

ఎదురుగుండా తేలిపోవడమే హా్వ్చు, ఆవునూ ఇంతకీ ఎక్కడ వెడి సింది? అండచందా ల్లోనా? తెలివితేటలదగ్గరా లేక “కేర్యద బిందువు? వద్దనా?' వన్గుమతి తమాషాగా అడిగింది.

“అదే. అ 'అనలుమూటి దగ్గరే*-__ఆంటూ జరిగినదంతా చెప్పింది, వినయమణి.

202

“భేష్‌ మణి నీకు కం్యగాట్సు. ఏ ఆడపిల్లయినా ఇలా నిలదీసి అడిగిత్రేగానీ ఈ నంభంలోని ఈ కుళ్ళు కొట్టుకుపోదు. నీ ఆశయం “నెంవేరి, నీకు తగిన తోడు దొరకాలని నా మనన్స్భూర్తిగా కోరు తున్నాను.”' అంటూ వనుమతి వినమమణి చేయి మృదువుగ నొక్కింది.

“నీ విషయంలో కూడా అలా జరగాలనే నా కోరిక" అంది వినయమణి. వారిద్దరు ఒకేదారిలో నడునున్న (్రయాణీకులు ఒకరి నొకరు అభినందించుకుంటున్న-నేటి తరానికి, అదర్శి యువతులు.

ఖః నే నే

జీవిత (గ్రంథంలో కొన్ని అధా యాలు వెనక్కి జరిగేయి. వినయమణికి (వమోవన్‌ వచ్చింది. ఇప్పుడామె గృహిణి. ఇల్హాంగ ఉద్యోగినిగ తన బాధ్యత అతి ఓర్చుగ నెర వేర్చుకుంటోంది.

ఆఫీనునుంచి ఆలనటగ ఇంటికి వచ్చింది. అంతకు మునుపే భర్వ ఉపే (ద అఫీను నుంచి వచ్చి కాఫీ పెట్తున్నాడు. వినయమణి ముఖం కాళ్లు చేపలు కడుక్కుని వచ్చేనరికి ఇద్దరికీ చెరొక కవ్ఫులో కాఫీ పోసి వట్టుకొచ్చాకు. “వట్టి కాఫీయే మేడమ్‌, టిఫీన్‌ లేదు. అని నవ్వేడు. 'ఏమిటండీ ఇది? నేను కాన్న ఆలన్యంగ వచ్చేనరికి ఈ వరుకన పెట్టి ఇవ్వడం బాగులేదు. రేవు నేను డూస్లికేటు తాళం కూడా శీను కెళ్ళిపోతాను అఫీనుకి.! అంది చిరుకోవం మిళాయించిన అభిమానంతో.

'హతోన్మి, ఆవని మాతం చేయకు. రేవు చాలా చాలా (పో(గ్రాములు వున్నాయి. మనకి” అంటూకుర్భీ లాక్టుని కూర్చున్నాడు.

“ఏమిటబ్బొ?' అ టూ “నూ మరొక కుర్చీలో కూర్చుని కాఫ్టీ కన్ఫిష్ట్‌! జీనూ అడిగింది.

“అంత గురు లేదన్న మాటి. మొదటిది, రేవు మన మారేజ్‌ డే. శెండోది. మనం పెట్టుకున్న నిబంధనలన్నీ రేవటితో బంద్‌ .మూడోది

203

ఇక మనింట్లా మూడోమెంబర్‌ రావడానికి లైన్‌క్లియర్‌ ఆయింది గనుక మంచి సినీమా పోగామ్‌. నాల్లోది...?

“వాలు సొర్‌. చాలు. మిగతావన్నీ గుర్తు కొచ్చాయి. అబ్బా. చూన్తుండగానే నాల్లు నంవత్సరాళు దాటిపొయినై గదా.” అన్నది ఆశ్చర్యంగా.

“ఊ కాదు మరీ? ఈపాటికి అడుగులేన్తున్న బాబు.. దోగాడు తున్న పాప, ఇంకా ఊపిరి పోనుకుంటున్న బుజ్జాయి ఉఊందురేమో?” కొంటెగా చూనూ నవ్వేడు.

_ కానీ వినయమణి అఆ చిలిపితనంలో పాలు పంచుకోలేదు. ఆమెకి ఈ నాల్గు నంవత్సరాలు తాము తీనుకున్న నిర్ణయాలు తమ వివాహం...తన భర్త నహకారం, ఆదర్శం--అన్నీ కిళ్ళ ముందు ఓసారి గ్నిరున తిరిగే.

**ీశనెంత అద్భష్టవంతురాలు తన ఆభిరుచులకి అనుగుణమెన వాడు ఉపేం్యద. చూవుల నాడే తనకి ఈ “కట్నం” అనే పదం గిపి దన్నాడు. పెళ్ళి తరువాత ఎవరి కుటుంబాలకి వాళ్టు ఆర్థిక నహాయం చేనుకుంటూ వుండవచ్చుననీ వుట్టింటినుంచి సారెలంటూ ఏమీ తెచ్చు కోనవనరం లేదనీ ఇద్దరు కలిసి కాపురం పెళ్టినవుడు ఇద్దరి జీతా

లి రూ ౧__ ల్లో చి కావలసిన సొమ్యాగి కొనవచ్చుననీ-ఎంత సౌమ్యంగా చెప్పాడు తన నుఠలచీ అతను డబ్బు రూపంలో ఆశించన కే ఆతన్నించి తను నగలు నా కోరరాదనీ నవ్వుతూ చెప్పాడు. ఇంతటి అదగ్శివంత మెన పెళ్ళికి తను ఉప్పొంగిపోయి ఒవ్చుకుంది.

శ లం

కానీ నాన్నకి అమ్మకి నచ్చలేదు ఆయనకున్న క్వాలిఫికేషన్‌ ఇంటర్‌ మీడియట్‌. కవు హయ్యర్‌, షార్టుహోండ్‌ హయ్యర్‌. సైనోగ వని చేస్తున్నారు. తనకన్నా తక్టువ చదువని అమ్మా నాన్నా ఇష్టవడక అద వ్‌ వి ఇష చిన్న చూవుచూ సరు. పిచ్చివాళ్లు., అతని హృదయం డాక్టరేట్‌ లని 204

మించిపోయిందని, జీనితంలో కావల్సిన క్వాలిఫికేషన్‌ ఆదేననీ వాళ్ళ ర్ధం చేనుకోలేరు. |

“వాళ్ళే కాదు. ఆడపిల్ల లకి డ్నిగీ కోర్సులు చెప్పించిన ఏతల్లి తంథడులైనా అంతే: ఏ పోస్టు గాడ్యుయేటో వెయ్యి పదిహేను వందల జీతగాడో రావాలనుకుంటారు. అవ్పులపాలె, వేలకి వేలు

యమ్‌ కట్నాలు పోసి ఇల్లు గుల్ల చేనుకుంటారు. ఇలాంటి వాళ్ళుండబకై లా లు గ లబ ఆ వరుళ్ళు మాటలు అందుకుంటున్నారు.

“'భర్తకన్నా చదువు తక్కువ అయితే అతను నహించటంలేదా అలాంటవ్వుడు భార్యకన్నా భర్త తక్కువ చదివితే ఏం? తరాలు మారినా జీంచుకుపోయిన ఈ గుణాలు మారికపోవటము వల్లనే

ం ఛా ఇన్నేసి బాధలు, కష్టాలు, నమన్యలు వన్తున్నాయి. తృప్తికి మించిన నుఖం మరొకటి వుందా? పరిస్థితులను అర్థం చేనుకోడం ఎంతటి వరం! అందుకే తను ఈ పెళ్ళికి ఒపుకుని ఇంచుమించు దెబ్బలాడి నం* వనిచేసి ఉపేయ్యదని భర్తగా పొండింది.

*ఈ నాలు శంవప్బరాలు తామివమ తమ కన్నవారికి, ఆరి

న (0 వ ళు కంగా నహాయాలు చేస్తూ ఇంటికి కావల్సిన వన్ని స్వయంగా కొను క్కుని అవ్వుటివర కు అదనవు బాధ్యత పెరగకుండా క్యాగతి వగ్డారు. కనుకనే ఇంకా ఇ ఎట్లో ఉయ్యాల వెలియలేదు. కానీ ఆన తమ్ముకి కాలేజి చమవు వూ ఐంది. ఉ పేంద, చెల్లికి పెళ్ళి చేయి:చేడు. తమవల రెండు కుటుఎబాలు బౌసవడుతున్నాయి.. తాము వోయిగా

ని. వున్నావు. ఇంతకన్నా తనకి కావల్సిందేమిటీ? ఇవ్చుడు గనుక అనాటి (తివ్మికమరావు, రవిచం్యద కనబకితే-ఎఎత బాగుండును? వ్చ్‌! ప్చ్‌ ఎందుకు కనబడతారు? న లాంటి వాళ్ళకి కనబడరు! ఎక్కడో వ్ర తంగడినో కొల్ల గొట్టి ..లేదా లక్షధికారికి అల్లుడై | కాల రెత్తుకుంటూ వుంటాడు. రవిచం్శద! ఇలాంటివాళ్లు ఈ తరంల్‌ దిష్టి పిడతలు! ఇదిగో నా ఉ పేందలాంటి వారు దివిటీలు! అనుకుంటూ మురి 'పెంగా చూసింది భక్నని 205

అప్పటికి రెళడుసార్జు వలకరించి, వలక్కపోయేనరికి 'వినయ గారూ-రేపట్మిపోోగాములు ఊహించుకుంటూ ఇవాళ నంగతులు మర్చి పోకండి; వంట ప్రయత్నం చేయగలరా? లేక నన్నే చేయమంటారా?” అంటూ చెవిదగ్గర, ఆరి చేడు. చిన్నగా నవ్వి-లేచింది వినయమణి! 226

“నూటికో తలి 1) ఠం

(1484 నం॥లో ఆంధ్ర్యవభ నచిత్రవారవ్యశికలో ప్రచురించ బడిన కథ ఇది ౧)

మధ్యాహ్నం ఎండ మహాజోరుగా ఉంది. కిటికీ కర్ణన్‌ కొద్దిగా జరిపి చూస్తున్నాను,

౧ అతి

పాల వ్యాన్‌ పెద్ద వోరన్‌తో పోతోంది. న్కూల్‌ న్ను ఆగింది. 'బుడతకీచుల్లా ఇద్దరు పిల్లలు దింవబడ్డారు బన్సుతో నుంచి. వాళ్ళ భుజాలకీ వున్తకాల నంచులు వాటర్‌ బ్యాగులు, నెత్తిన తెల్ల టోపీలు, కాళ్ళకి మేజోళ్ళతో బిగించిన బూట్లు, వాటిమీద దుమ్ము బన్సులో నుంచి దింనబద్డ ఆ పసివాళ్ళు వేళ్ళాడిపోతూ ఉన్నారు. వాళ్ళకోనం రోడ్డువక్క గొడుగు లేనుకుని ఎదురుచూన్తున్న అమ్మలో అక్కలో, ఆయాలో గానీ ముందుకు వచ్చి, ఆ పిల్ణల భుజాల బరు నంతా ఊడలాగి తమమీద వడేనుకుని వాళ్ళని గొడుగుల్లోకిలాక్కుని శ్రీను కెళుతున్నారు.

సై కిల్‌ బళ్ళమీద కూరగాయలు నేర్చుగా పేర్చుకుని వక్క నున్న సీనారేకు డొక్కులో నుంచి నీళ్లు జల్లతూ-'*తాజొకూరిలని కేకలు పెట్తూ పోటీలమీద పోతున్నారు నల్గురు కుర్రాళ్ళు! వెన్నెల్లో నడున్తున్నంత కులాలాగా ఉంది వాళ్ళ వరున।

207

వయన్సు పొగరు అలాంటిది మరి: నంచులు, బ్యాగులు, బుట్టలు పట్టుకుని పాల ద్యాకెట్ల కోనం హడావిడిగా బయళ్లేరేరు. ఆపుడే కొందరు ఆంగనామణులుః ద్‌ ఎ ఎండనుకుం పే కుదరదుగదా? అవనరం అలాంటిది! పేపర్లు సీసాలు, డబ్బాలు కొనుక్కునేవాడు తట్ట నెత్తిన పెట్టుకుని నీరన గా అరున్తున్నాడు, నందు చివర ఓ స్టీల్‌ సామాన్ల అవ్వ నడి ముకి కట్లు కున్న గుడ్డ ఉయ్యాల్లో వెలల వసగుడ్డను కోర్చోబెట్టుకుని, గొం తెక్షీ నాల్లు' వీథులకి వినిపించేలా అమ్ముత్‌ొండి। తల్లీ తొపాటు ఆ వేసి గుడ్డు కూడా ఎండంతా భరిసోంది! (శుతుకు తెరువుకోనం అగచా శ్లైన్నెనా భరించాల్సిండే గదా ఇంతలో __ ఆదదా బాదరా హేంగ్‌ బ్యాగ్‌లు ఈపేనుకుంటూ, చెమట కక్క్కూుకుంటూ, జారిపోతున్న నై లెక్స్‌ చీరల్ని నర్దుకోలేక ఆయాన వడుతూ లేన్తూ మార్చి గ్‌షోలు చూసి వనున్నారు కొందరు మహిళలు సినిమా చూసిన ఆనందం కన్నా నూ్క్కూళ్ళనుంచి పిల్లలు వచ్చెరేమో, శ ఆఖనునుంచి భర్త వచ్చేవేళకి టిఫిన్‌, కాఫీలు చేయగలమో లేమో అన్న ఆరాటం, అదుర్దా యే వాళ్ళ ముఖాల్లో తాండవినుండి। తవ బాధ్యతగల ఇల్లాళ్ళక్రి నరదాలు త్రీరాలంపే ఆమా(తం హైరాన సృదు కదా?' అనుకుంటూ కిటికి కర్టెన్‌ నరిచేసి లేవబో తున్నవ్నడు చూసేను. టి వ చివర భారంగా అడుగులు వేనూ ఓ పెద్దావిడ చేతిలో నం వన్తుంది. ఒక ఇంటిముందు అగి కొంశ సేవు ఆలోచించి ఆరాక 8 పలికి వెళ్ళింది. ఎవరోలే'? అనుకుని లేచి ఇంట్లో కెళ్ళిపోయేను. శా న పావుగంట తర్వాత ఏదో పనిమీద బాల్కనీలోకి గాన ఆ ఎద్దావిడ రండో ఇంట్లోకి వెళొంది. 'బహుళా ఆ మొదటి 208

ఇలు కాదేమో?" అను*=ని వెనుతిగరబోతు = కే, మళ్లీ ఆవిడ...ఆ రెండో ఇంట్లోనుంచి కూడా బయటికివచ్చి మూడో ఇంట్లోకి వెవ్ళనా మాననా, అన్నట్టు నంశయంగా కాన్న సేవు ఆగి, ఇక మానేసి నాల్గో ఇంటికి-అం కే నరిగా మావక్క ఇంట్లొకి వెళోంది।

ఇదేదో ఇల్లు వెతుక్కుంబున్న బావతులా లేదు...ఇంటింటికి వెళ్ళి వన్తుండటం అంటే అవిడ ఏదో అడుగుతున్నదో అమ్ము తున్నదో... ఏదో అయిఉండాలి =.

మనిషి మాతం ఆరెండు వనులు చేయతగ్గ స్థాయికన్న "పె మెట్టు మీద ఉన్నట్టు కనడుతోంది.,.

“ఏమిటో (వతివాళ్ళకి ఇలాంటి బుద్ధులు పుటున్నాయే౧? ఈ ఎ్యరని ఎండలో-ఇంత పెద్ద వయన్సులో ఎందుకొచ్చిన అవస్థ?

“దేని” నా వాదు వదు ఉండాలి!"

వూ ౧ చి

“నమయా నమయాలు చూనుకోకుండా వయన్సు మరచి, అంగను కప్పివుచ్చుకుని ఏమిటో ఈ దురాశలు, లాలన

నా మనను అనేక రకాలుగా విమర్శిన్తుంది ఆవిడ గురించి! కోపల కూడా వనుంది. ఇంతలో

ఆవిడ మా తలువు కూడా బజ్జర్‌తొక్కి తెరిపించింది.చూ సేను అవిణ్ణీ వరీక్షగా.

నన్నటి వట్టు అంచున్న ఆకుపచ్చ వరయూరు వీర నింటచుగా కవ్వుకున్న కొంగులో నుఠ9చి తొంగిచూన్తున్న పాపిన్‌ తెల రవిక.

వ! ళం ళం

వెండిచో చుట్టించుకున్న వగడాల గొలును చెవులకి ఎ్యరరాళ్ళ దుద్దులు... చేతికి ఒకో బంగారవు గాజు. వేలికి ఒంటిరాయి ఉంగరలఅ. నగానికి నగం నెరసిన జ్యూ పైకి ముడివేసి... అందులో ెకి కను పినున్న పిన్నులు...కుంకుమలేని చోట చిన్న మచ్చ...

'అమ్మా। చారుపొడి, కందిపొడి, అవ్చడాలు, వడియాలు...

209

తీసుకుంటారా, అమ్మా?” చేతిలో ఉన్న బరువైన నంచీని కిందపెట్టి కొంగుతో ముఖానికి వట్టిన చెమట తుడుచుకుంటూ చిరునవ్వుతో అడ్‌ గింది ఆవిడ.

చిన్నగా నిశ్వసించి “ఆక్కగర్రేదండి" అని కొంచెం కరుకుగానే అన్నాను. 'ఇదన్న మాట[$” అనుకున్నాను మననులో___

“చూడండి, ఆమ్మా! మంఛి వానన...చిటికెడు పొడుంవేసే చాలు...ఇ౪కేమీ వేయనక్కగ్లే దండి: అన్ని పాళ్ళూ కందులో వేసి తయారు చేసేమండి! అప్పడాలు కూడా పెద్ద సైజులో చేసేమండి కందిపొడుం న్వయంగా విసిరేమండి. ఒక్క వ్యాకెట్‌ తీనుకోం డమ్మా. ఏదైనా రెండు రూపాయిలేనండి.' ఆవిడ గబగబా నంచీలో నుండి ప్యాకెట్లు తీసి చూపిస్తోంది...ఆ న్మమత., ఆ నెమ్మదిగా చెప్ప డం, అన్నిటికన్నా తనకన్నా చిన్నదాన్నైన నన్ను *'అండీ' అని మన్నించడం నాకెంతో బాధనిపించింది.

“ఆది కాదండి మేము నరుకులన్నీ నెల మొదటోనే కొశనేను కుంటా౦। అన్నీ ఉన్నాయి. ఇవ్పుడేమీ ఆక్కర్లేదు! కొరొచైం సౌమ్యం తోపే అన్నాను.

*“అలాగాండీ! నరేః అయినా ఇంట్లొ తయారు చేసేమని, బాగా ఉంటాయని చె ప్పన్నానండి: పోనీ ఒక్కటం పే ఒక్క ప్యాకెట్‌ తీను కుని చూడండి!” ఆవిడ చిరునవ్వు నన్ను లొంగడీనుకుంది. పోనీ రెండు రూపాయలే కదా? ఒకటి తీనుకుందామనుకున్నాను.

“తీనుకోండమ్మ్యాః”

*నరే, ఇవ్వండి;

ఒక ప్యాకెట్‌ ఆందిన్తూ "బలవంతం చేన్తున్నానని కోవగించ్చు కోకండిః; అవనరం అలాంటిది! నాలు పాఃకెటు త్తే స్ప

గ ప్టిరిద్లు అమ్మి ఏదోకొంచేనా డబ్బు వన్తుందని ఆళండి।' అంటూంపే ఆవిడ కంఠంలో నన జీర నీటిమీద అలలా కదిలింది. న్‌న్నని

210

ఆవిడ కళ్ళలోకి చూసేను...

చిరుమేమంలాంటి విచారరేఖ రెవరెవలాడి నటెంది. మౌనంగా ప్యాకెట్‌ తీనుకుని లోవలినుండి రెండు రూపాయలు తెచ్చి ఇచ్చేను, ఆవిడ గుమ్మం బయపే నుంచుని ఉందిః

డబ్బు శ్రీనుకుంటూ “అమ్మా, కొంచెం మంచినీళ్ళు ఇసారా?” అని అడిగింది. లోవలికెళ్ళి తెచ్చిఇచ్చాను. ్‌ః

ళా

గ్లా సెక్తి పెట్టి గటగటా కాగి 'చాలండి ఎండతో వసే నోరెండి సొతోందండి!' అంటూ చిన్నగా నవ్వింది, లా

“మరి ఇంత ఎండలో పెద్దవారు కదా మీరెందుకు వచ్చారు? చిన్ఫవాళ్ళ నెవరినైవా వంపాల్సింది. అయినా ఈ అమ్మకం ఎన్నాళ్ళ నుంచి చేన్తున్నారు. మేము ఇక్కడ చాలాకాఆం నుండి ఉన్నాము, ఎవ్వడూ మీరు వచ్చినట్టు చూడలేదు నేను* ఆన్నాను.

అదే చిరునవ్వు చెరిగిపోకుండా...'నిజమేనండి! నేను ఇది నరకు ఎప్పుడూ రాలేదు. ఈ మధ్యే-అదే రెండు మూడు నెలలనుంచి వనున్నాను. ఇంటో చిన్నపిల్ల లెవరూ లేరండి! ఆంటే అదేకాన ఎండను తట్టుకుని తిరగగల పిల్లలన్న మాట. అందుకని నేనే రావల్సి వనుంది'* అన్నాది ఎంతో మృదువుగా.

“అయితే ఎఏపొడ్డుటి వేళో...సాయంకాలవు వూటో రాకూడదా బొతిగా ఇంత వారని ఎండలో,.-?' అంటూ నందిగ్ధంలో అగి సోయాను

అనలు ప్యాకెట్‌ కొన్నాక ఆన్ని వివరాలు అడగకంారేకుండానే ఎంతోమంది ఏజంట్లనిః 'సీల్చ్‌గర్‌ ఎని వంపిన్తు ఉంటారు. కానీ ఈ పెద్ద అవిడ కొన్న నంస్కారము, స్థితి బాగా ఉండి, ఇంత ఎండలో అంత అవసరంగా ఈ వ్యావారము ఎందుకు చేన్తున్నట్టా

నీ ల శెలునుకోవాలన్న తహతహా నా ఆంతర్యంలో ఉంది. అందుకే అన్ని 211

రకాలుగా _వశ్నలు వేన్తూ నిలబడ్డాను...పల్చ్బటి తెర వెనక్కి తపు కున్నట్టుగా ఆవిడ చిరునవ్వు క్షణకాలం మనక కమ్మి తరువాత మీ (ప్రకాశవంత మైంది,

“అమ్మా। మీ కిప్పుడేమీ వని తొండర లేకపోతే నేను రెండు మాటలు మాట్లాడాను. వింటారా.” అన్నది.

“చెప్పుండి ఏమిటో.”

ఆవిడ అక్కడే కొద్దిగా ఆయా కవడుతూ కూర్చుంది.కొంగుతో మెడం నుదురు తుడుచుకొన మొదలెట్టింది.

“ఈ వెనక వెంకట మణానగర్‌ కాలనీ ఉంది తెలునుగదండీ' ఆ తర్వాత అనందనగర్‌ కాలనీ చివిన్లో “మౌ అమ్యాయి, అల్లుడు ఉంటున్నారండి. అమ్మాయి చిన్న కంపెనీలో ఉద్యోగము చేనుం దండి.. అల్లుడు పెద్దగా చదువుకోలేదండి. అందుకని అతడి పదో చిన్న ఉద్యోగము చేన్తున్నాడు. కానీ వర్యినెంట్‌ కాదండి. పోయినప్వు డల్లా మళ్జీ కొత్తది వెతుక్కోట మే। అయిలే అమ్మాయి జీతము ఉంటుంది గనుక ...ఏదో ఆవస్ధవడుతున్నా నెట్టుకుని వన్తున్నారు, కానీ అమ్మాయి మొన్ననే పురుడు పోనుకుంది. బాలింతరాలు, “సెలవులో ఉంది. కంపెనీ చిన్నది.అందుకని జీతం అదీ నరిగా రాదు.అందులో షసిపిల్లాడు ఖర్చు, అదనంగా తగుల్తోంది, డబ్బుకి చాలా కటకటలాడి పోతున్నారు...

“నేను అమ్మాయికి పురుడు పోయడానిక్తి రామచం[దాపురము నుండి నచ్చానం'. అక్కడ మా అబ్బాయిలు ఇంజినీరండ్తి. వారు కూడా నూవరిం టెండెంట్‌గా రికైర్‌ అయి. పోడ్పైర్ప, పెద్ద మ్యాయి, అల్లుడు వూనాలో ఊంటారండి. ఆ అలుడు గద్ద

ణ్శ ఓ ఆక్‌ , న్సులో ఉద్యోగము చేనున్నాడ, ల గాడ్‌ డిఫె

“అమ్మా మీరు ఇవన్నీ విని ఆశ

ఠీ పె విని ఆ ఎర్యపోతున్నార్తు కదూ. నవా 212

జమే మరి. ఆ-దరి పొజిషన్లు ఇంత బాగా ఉంటి ఈ చిన్నల్టు డేమిటి ఇలాంటి వాడకెందుకు కిచ్చారు! ఇచ్చినా నే నీ వని చేసి కన్టవడట మెందుకు డబ్బు తెచ్చి ఇవ్వచ్చును కదా. లేదా అమ్మాయిని హాయిగా ఇంటికే తీను కెళ్ళవచ్చునుగదా. అని అనుకుంటున్నారు. అవునా!*..

“నాకు తెల్ఫ్పండమ్యూ, ఎవరైనా అలాగే అనుకుంటారు. కానీ, కొన్ని “దురదృ్భష్టాలు” అవకాశాల్నీ,..ఆనందాల్నీ...అందుకోనీయవు. మా ఆమ్మాయి ఆ వరిస్థితిలో నే ఉంది.

“దాని పెళ్ళినిమిత్తం,..పాతికవేలు కేటాయించి...వాళ్ళ నాన్న గారు... కొడుకుల మీద బాధ్యత పెట్టి పోయేరు. అయితే ఆయనచేసిన చిన్న పొంపాటు ఏమంకే-_-డబ్బంతా కొడికుల పేరే ఉంచారు. మంచి నంబంధం--మనకి తూగే నంబంధం--చూసి చేయమన్నారు.

“కానీ ఆమ్మాయి--'తనకి నచ్చినవాణ్ని--తనను వళి 6 చినవాజ్ణి చేనుకుంటానంది. మా అబ్బాయిలు --కోడళ్ళు _. అభ్యంతరాలు లేవ దీసేరు. 'నీకన్నా తక్కువ చదువు-ఆర్థికంగా మైనిస్‌లొ ఉన్నవాణ్ని చేనుకుని మా పరువు తీయకనీ--నువ్వూ ఏమీ నుఖవడళేఎనీ తిట్టి పోపేరు. ఇంతకీ ఆతను మాకు దూరవు బంధువే. కానీ మాకన్నా చాలా తక్కువ స్థితిలో ఉన్నారు. తల్టితిండులు రేరు. అన్నలు, అక్కలు లేరు. ఉన్నవాళ్లు ఇద్దరు తమ్యుళ్ళు. వాళ్ళు ఏవో చిన్న ఉద్యోగాలు చేన్తూ పెద్ద నాన్నగారింట్లూ ఉన్నారు.

“అమ్మాయికి నేను ఎన్మివిధాల నచ్చచెవ్పబోయినా, న సేమిరా అని అతన్నే చెనుకుంటానంది. అందుకని మా అబ్బాయిలు, కోడళ్లు ఇంట్లొ పెద్ద యుద్ధం చేసి-నీ ఖర్మ-నువ్వు అనుభవిం చమని- క్షువ్లంగా

ణు గ సనో గుళో పె చేసి వంపించేసేరు--వాళ్ళమాట వినలేదు గనుక,.! ౯ ఒక్క 'పెపా కూడా ఇవ్వలేదు. అంతా వాళ్ళ పేరుమీదే ఉందిగదా. వాళ్ళ నొన్న చేసిన ఈ తన మా అమ్మాయికి దురద్యష్టమై-పట్టింటి నుంచి అందుకునే ఆఅనందాలకి. అవకాశా లకీ దూరం చేసేందండి। 213

“మా పెద్దమ్మాయి, నేను ఎన్నో రకాలుగా మా అబ్బాయిలకి చెప్పేమండి-'పోనీ వాని కిష్టమెనవాణ్ని చేనుకుంది-ఏదో కొంత డబ్బు “'దానిపేర బ్యాంక్‌లో వేయ'మని..,కానీ ..హూ(1 వాళ్ళు వినలేదండీ, డబ్బంతా ఖర్చు పె స్హీనుకుని మశ్టీ దేభ్యముఖంతో వన్తుండి ఇంటికి వాడు ఉద్యోగము చేసి (ప్రయోజకుడై నవ్పుడు--తప్పకుండా దానికి కావల్సినంత ఇస్తాం అన్నారు.

"హూ అమ్మాయికి అనలే పౌరుషం! మీ దగ్గర్నుంచి పెనా కాదు కదా చీపురు వుల్లయినా తీనుకోను. ఇప్పుడేకాదు, జన్మలో తీనుకోను మా ుతుకు మేం (బతకగలం అని కాపరానికి వెళ్ళి పోయింది!

“అమ్మా! అవనరానికి, ఆవదకి అదుకోలేని డబ్బు తర్వాత ఎవడో ఇసామంటే ఎందుకు? కష్టం వచ్చినవుడు ఒక్క. పైనా కూడా కోటి విలువ చేకుంది. నుఖంగి ఉన్నఎుకు--లక్షలు ఇచ్చినా ఆక్కర్హేదు...వతివాహ్ళా ఎదుటివాళ్ళు (వయోజకులె వోయిగా ఆనందంగా ఉన్నపుడు ఎదురెళ్ళి ఆమోదం తెల్పుతామంటారే కాన్‌ దిగజారి కష్టాల్లో ఉన్నప్పుడు చేయూతనిచ్చి పెకి తీనుకొసామనరు. ఆందుకే మనిషికీ, మనిషికీ మధ్య ఇన్నేసి అూతాలు। పే అయిన వాళ్ళంతా ఉన్నా-అదుకోగల ఆరికసోమత ఉన్నా మా అమ్మాయి ఒంటరిదై ఇబ్బందిలో వడిందో లా

“అమ్మా పురిటికి కూడా అది నన్ను రమ్మనలేదు. నేనే తెల్పు కుని వచ్చాను. పుట్టింటి సొమ్ము నాకు వద్దంది. అబ్బాయిలు నరే। నా ఖర్చుకి ఇచ్చారు తప్పు-దానికంటూ ఏమీ ఇవ్వలేదు. ఆడదానికి అర్థికబలఎ లేకపోతే... ఎంత నరకం అనుభవినుందో నాకు అను భవమైంది! భర్త ఉన్నంతకాలం హోడాగా "ట్రతికేను. కానీ న్వ తంతంగా, స్వేచ్చగా జీవించాలనుకునే స్త్రీ..ఆ భర లేకపోతే..అరి కంగా కూడా తాహతు పొగొటుకుంపే ..(టతికిఉన్నా చచ్చిన సే లెక్క్ల!: బ టబ

214

“వీళ్ళని నే ఒక్క తల్లినే కన్నాను-- అయినా కొ-డుకులు, కోడమ్ల హాయిగా ఉన్నారు. పెద్దమ్యాయి నుఖంగానే ఉంది. కానీ ఈ చిన్నమ్మాయి ((బకుకే...ఇలా (పారంభమైందిః నిజానికి మననుకు నచ్చినవాణ్ని చేనుకోవడము నేరం కాదు. పేదరికం తవ్వ కాదు, మరి దానికెందు కీ శిక్ష?

“ఇదంతా డబ్బు మహత్త్వ్యం. అఆమ్యా।; మా అబ్బాయిలు చెప్పి నట్టు విని, అది ఏ గొప్పింటివాణ్లో చేనుకుం కేఈ పాటికి సారెలు బీరలు అట్టహోానంగా 'పెట్టించేవారు కోడళ్ళు. నమాజంలో మా ఆడ వడుచు థఫలానావారి కోడలు...ఫలానా ఆఫీనర్‌ గారి భార్య అని చెవు కుందులు కానీ ఇవ్టుడు అలా కాకుండా పోయిందని --సిగ్ధుచేటని వాళ్ళు బాధ" “ఉన్నవాళ్ళే పెట్టాలనుకుం కే... 'లేనివాడి' గతేమిటి?

*“అమ్యా! మౌ అమ్యాయి కష్టవడుతున్నా నంతోవంగానేఉంది. వాళ్ళిద్దరూ అన్యోన్యంగానే ఉన్నారు...నాకు కావల్సింది అదే!అయితే తల్లిని గనుక ...వాలింతరాలై న కూతురికి ఏదైనా చేవ ప్వెకుందా మని ఆరాటవడుతున్నాను. అమ్మాయి జీతం రావటంలేదు... ఆతని రాబడి తక్కువ! అబ్బాయిల దగ్గర దెబ్బలాడి తెచ్చి_స్టే లేదానా ఒంటిమీద గాజులు ఆమ్ముచామం కే--అమాయి. ఒప్పుకోదు! ఇక ఏదీ దారి? ఏం చేయ్యను! కొ పెట్టుబడితో (శమవడి ఈ చిన్న వ్యాపారం చేస్తే .. బానుంటుందనిపించిందిః కిరాణా కొట్టా కాతా

రాయించి ఇంట్లా వినిచి...ఇలా అము్య్యుతున్నాను. ఈ ౮ల౨డు నెలల నుంచి ఈ వని చేన్తుంటే...ఖాతా జమకట్టగా నలభై దాకా మిగులు న్నాయి* అమ్మాయికీ, పసివాడికీ ఉపయోగపడుతున్నాయి. నాకూ తృప్పిగానే ఉండి,

“అమ్మా. మీ రన్నట్టు పొద్దుటో...సాయంకాల మో రావచ్చును కానీ,..పొద్దుట వంటా వార్వూ ఉంటుంది,..సాయంకాలం అల్టుతు చూస్తే నొచ్చుకుంటాడుఅందుకనిమధ్యాహ్నంపూట పెట్టుకు చూన్నాను

215

ఈ పని. పెద్దదాన్నే. కష్టమే. కానీ,..నేను తల్లిని. అది బాలింత రాలు, ఇపుడు ఇబ్బందుల్లో ఊంది. నా బాధ్యత అనేక న్నా దాని వట్టుదల ధైర్యాన్ని నేను మెచ్చుకుని-నా చేయూతనిన్తూ గర్వవడు తున్నాను, తృప్తి వడుతున్నాను-ఒక వేళ మేము కూడా అర్థిక పరిస్థితి జాగులేక ఈ అర్జుడిలాంటివారమే అయికే--అవ్పడు ఏదోరకంగా ఆమ్మాయి వురుడు, పుణ్యం పోసి పంపించేవాళ్ళమే కదాః అప్పుడు కష్టపడి ఏ వనిచేసినా--ఆందరూ ఒవ్చుకుందురు ఇప్పుడు అలాకాదు అవమానంగా భావిస్తారు.

“కాని, అమ్మా. నేను అవమానం అనుకోవడతలేదు...వరువు తక్కువనుకోవడం లేదు...నా స్వయం నంపాదనతో-నా కూతురికి నేను కావల్సనవి పెట్టుకోగల్లుతున్నానే అన్న నంతోషం అనుభవిన్తు న్నాను. నా కివ్వ్చడు ఆత్యన్థయిర్యల కూడా కలిగింది. వరవాలేదు- సీతి తవ్పని ఏ వవైనా చేసే-అనుకున్నది సాధించవచ్చని. తెలును కున్నాను. అందుకే ఇలా అమ్ముతున్నాను.

“ఆమ్మా. వస్తాను చాలాసేపెంది. మీ పెమ్‌ పాడు చేశాను ఏమనుకోకండి.' అంటూ చిన్నగానవ్వుతూ లేచింది అవిడావింటున్న నాకు మననంతా చెప్పలేని ఆరితో..భాషకందని అనుభూతితో నిండి పోయింది. వై

ఆంతకుముందు తెచ్చుకున్న కోవం. .చిరాకు.. అవిడ వ్యకి త్వవు విలువ తెల్సేక--సిగ్గువడి పారిపోయేయి. ఒక ఆఫీనర్‌గారి భార్యగా అవిడ వేషంలో తప్పిదం లేదు. (ప్రేమించి పెళ్ళి చేనుకున్నకూతుర్ని ఎమ్ముకుంటూ--ఇంత ఎండలో అలా ఇంటింటి తిరిగి అమ్ముతున్న వనిలో-లోవం లేదు-కొందరపాటుగా ఆలోచిం చిన నా మనసే తవు చేసింది. వకనళ్‌ చది ఆమ్మలక్కలూ-నరదాలు, నంబరాలకోనం ఉంది.. * ణులకన్నా-ఈ తల్లి సేవ.ఎంత ఉన్నతంగా

216

ఆవిడ లేచి వెళ్తూ “అమ్మా. ఇంకెవరన్నా మీవాళ్ళు కొనే వాళ్ళుం కే చెప్పండి. ఎదో మరొ రెండు నెలలు ఉంటాను. అంత వరకు ఈ వని చేస్తాను, చెప్తారా? ఆని (వళ్నిన్తుం పే--

“ఆలాగే చెప్తాను. మీరు పెద్దవారు. నన్ను “మీరు' అనకండి. ఉండండి-మీ అమ్మాయికి కాన్న పాత ఉసిరి వచ్చడి - నిమ్మకాయ ఇస్తాను...” ఆన్నాను.

“ఆహా. వద్దమ్యా-ఆది ఆనలే-,.”

౧

“అలా అనకండి, నా చెల్లైలాంటిది. ఓ ఆక్క (ప్రేమతో ఇచ్చిందని చెవ్స్చండి-.” ఆని గబగబా లోవలికి వెళ్ళి రెండు చిన్న సీసాల్లో ఉసిరికాయ, నిమ్ముకాయ-ఊ క గాయలు నర్జితెచ్చి ఆవిడకు ఆందించేను..,

అవిడ కళ్ళల్లో--నన్నని నీటి పొర,

పెదవుల కంవన...న్చష్టంగా చూ సేను/-ఆందుకుని నంచీలో "పెట్లుకుంది.

టబ

'అమ్మా” వస్తానమ్మా” ఆని వెనుదిరిగింది.

ఆమె వెళుతుం కే కిటికీలో నుంచి చూస్తున్నాను. , అవ్చుడు నాకు ఆవిడ ఎండలో వెళ్తున్నట్టు లేదు...

“నూటికోఃతలై నా' ఇలా ఉం 'పే-ఈ ఎండ వెన్నెలై పోడా?? అనిపించింది.

217

/ ఖే టో. " జనానా ననన. | పావు యివాజారో రాడా తాల ల ావముతాకాంం్‌ ఇతను తా | | క. | | | ః | ॥ / / ఇ | ళ్‌ ॥ / | 1 | | . | రకాలు; | ॥ | కున్నట్ట | " ట్‌ ॥ + ? " | కా (2. మాటః " జ | . " మ! మెడ / | ళ్‌ ఆల న ఉం వ్‌

• దం () చ మ ల యే న య. ం మ. నా - . న ప య ను న ప. ్‌ న | " కలే [. రి . ” ఇ | శ జ | . ్రి /" ॥ " ॥ ఆ శో ఆద ం | ॥. ళా | =.
• వ. “ . /.. " ॥ హహ. ; | _ .
• • వ. " ల్‌ = శా ఇ / చ్‌ . / లో లా (| ల ల | " వనర (. | ళ్‌ | త | . శ నం నడా ల్‌ సా . గ శ్ర , = | 4 న. ల లో / అ లీ. ౨. ల వ. . . , య. | ఎగ ల డ్‌ క లో | 2 మ: టీక కన.

థి ఆ న ('పమోషన్‌” (విజయ మానవ్యతికలో (వచురితమైనదీ కథ; ) ముకుందానికి ప్రమోషన్‌ రాటోతోంది ఆరోజు___.కనుక, ఆతనియొక్క హితులు, సన్నిహితులు... ,...ఐంభువులు....,-, వరిచయన్తులు ..రకరాలు అంతర్యాలతో, నతమతమయ్యేది ఆరోజే!

కొందరికి దుఃఖం ముంచుకు వన్తుంటే . మరికొందరికి ఆనం శం పొంగుకు వనుంది-..ఇంకొందరికి విషాదంగావుం టే మంకొంద రికి విచారంగావుంది.

ఇంతకీ ఆరోజు ఇంకానాల్గురోజుల ముందు వుంది।;ఈలోవులో ముకుందం నల్లురికీ, కన్నెర నవుతూ, కర్మటక పడుతూ. మరికొందరి నలవోలకి, దీవెనలకి తలొంచుతూ.. ఊ వీరాడక కొట్టుకుపోతు న్నాడు, నమాధానాలు చెవృలేక నతమత మవుతున్నాడు.

“ఏమోయ్‌ ముకుందం! ఏమిటి ఏదో విన్నాం, నిజమే? ఇంక అయితే మావవు చూడవుకాబోలు: పాత స్నేహాలు గుర్తుంటాయా?: అని ఓ మి్యతుడు...మననులో కుళ్ళిపోతూ-... పైకినవ్నేన్తూ.. పెళ్ళున వీవు చరిచి అడిగేడు నడిబజార్లో,..నలుగురూ నడిచేకూడలి వద్ద.

219

ఇ య ఈ పవెరాషని (విజయ మానవ్మతికలో (వచురితమైనదీ కథ; ముకుందానికి ప్రమోషన్‌ రాబోతోంది ఆరోజు___కనుక, ఆకతనియొక్కు హితులు, సన్నిహితులు.... =... మింధువులు.....-, పరిచయన్తులు ..రకరాలు అంతర్యాలతో, నతమతమయ్యేది ఆరోజే!

కొందరికి దుఃఖం ముంచుకు వన్తుం పే . మరికొందరికి ఆనం దం పొంగుకు వన్తుంది...ఇంకొందరికి విషాదంగావుం పే మంకొంద తికి విచారంగావుంది.

ఇంతకీ అరోజు ఇంకానాల్గురోజుల ముందు వుంది[!ఈలోవులో ముకుందం నల్లురికీ, కన్నెర నవుతూ, కం్యటకవడుతూ. మరికొందరి సలవాోలకి, దీవెనలకి తలొంచుతూ.. ఊపిరాడక కొట్టుకుపోతున్నాడు, నమాధానాలు చెవ్యలేక నతమతమవుతున్నాడు.

“ఏమోయ్‌ ముకుందం! ఏమిటి ఏదో విన్నాం, నిజమే? ఇంక అయితే మావైవు చూడవుకాబోలు! పాత స్నేహాలు గురుంటాయా?! అని ఓ మి్మితుడు...మననులో కుళ్ళిపోతూ.... పెకిన వ్వేన్తూ.. 'పెళ్ళున వీవు చరిచి అడిగేడు నడిబజార్లో,..నలుగురూ నడిచేకూడలి వద్ద.

219

““ఇంత మా(క్రానికే?*” అంటూ అతి మామూలుగా నవ్వే సేడు ముకుందం, అదేదో జోకు” వేసినట్టు భావించి గొల్డున నవ్వి-ా “అందుకే నీకు (ప్రమోషన్‌ వనుంది. పెకి రాబోయే లవణాలు: ఊ అవు్వుడప్పుడై నా మాబోటి వాళ్ళని ఓ చూవుచూన్తుండు. అది నరే.. ౧వమోషన్‌ వన్తుంపే ఓ కాఫీ చుక్కయిన పొయించవా?-” అన్నాడు నగం ఏడు ఆ విధంగానైనా దిగమింగుకుందామని... మననులో కుళ్ళిపోతూ .

“అలాగే వద వోటల్‌కి_*అని తీనుకెళ్ళి కోరినన్ని ఇప్పిం చేడు ముకుందం- స్నేహితునికి ఆ మాత్రం ఇప్పించడంలో తపులేదని పిం చింది--ఇప్కించడం బాధ్యత కూడా ఆనిపించింది.

అయితే--బావమరిది మధునూదనం మాతం 'అది తప్పే' అన్నట్టు. మందలించమని” చెల్లెలికి చెప్పి వెశ్ళేడు-నదరు వ్యకి, సాక్షెత్తు తనకి ధర్నవత్ని కదా-:తొందులోనూ వమోవన్‌ రాబోతున్న భదర్తగారి. భార్యకాబోయే ఆఫీనరుగారి నకీమణి._

అందుకని అన్నయ్యగారి నలహా భరగార్కి అందచేసి-'ఇలా? ఎంతమందినని 'మేవుతారు। బొ తిగా అమాయకంగా వుండకండి;'” అని హెచ్చరించింది.

బావమరిది ఆవిధంగా తన చెల్లెలికి చెవృటం మకుందానికి నచ్చలేదు!ఒక వేళ చెప్పినా...అన్నగారి మాటమీత (పాముఖ్యతనిచ్చి తన్నునిలదీసిన భార్య తత్వం మరీ చికాకనిపించింది!.

చికాకంతటినీ తలనొప్పిగా మార్చుకుని. చల్లపరుచుకుందుకు అమృతాంజనం వులుముకుని నమాధాన వడ్డాడు-తనకుతనే, అంత కంటే చేయగలిగిందిలేదు కనక.

మరొకరోజు గడిచింది.

220

“నాయనా ముకుందం,మాట.మాట! ఒకసారి ఇటురా[_”అని పిల్చేరు. చేతుల్తో చప్పట్లుచరున్తూ- ఆయన ముకుందానికి దూరపు బంధువు, వయన్సు మళ్ళినవాడు-. ముకుందం ఆయన దగ్గరికి వెళ్ళాడు మననులో నే అయనెవరో గుర్తు తెచ్చుకుంటూ.

“నాయనా! అదృన్టవంతుడివోయ్‌! (వమోషన్‌ వస్తోందిట గదూ? చాలా నంతోషం బాబూ: చిన్నప్పుడే పెద్ద వదవులకి చేరటం మాటలు కాదు! మావాడూ వున్నాడు. ఎందుకు? డిపార్టుమెంటు "పెన్టులు ప్యానవలేక-రావల్సిన ఇంగకిమెంట్లు అగిపోయిఆ ఘోరిన్తు న్నాడు! నిన్ను చూన్తుం పే కడుపు నిండిపోతోంది బాబూ! గబగబా మెట్లుఎక్కి మేడ పైభాగం చేరినట్టున్నావు. మంచిది నాయనా.వదవిని చక్కగా నిర్వపొన్తూ.. నల్లురి మెవుపొంది*పేరు (వతిష్ట నిలువుకో।' అన్నాడాయన కళ్ళనిండా ఆనందం తొణికిన లాడుతుండగా.

ముకుందం ఆయన మంచితనానికి ముగుడె, చేతులు జోడిలచి “పెద్దలు! మీఆశీర్వాదబల6 ఫల్తిం చాలి! అన్నోడు,

అయన ముకుందాన్ని దగ్గరగా తీనుకుని ఆప్యాయంగా నిమిరి "సీ సామర్థ్యమే నీకు ఆశీర్వాదం అవుతుంది! కేవలం ఎదుటివాళ్ళ దీవెనలతో ఏం జరుగుతుంది నాయనా ఇదివరకు మావాడిని మూడు వూటలా దీవించేవాణ్ణి। ఏం లాభం: వరీక్షలు ప్యానవలేక ఏడున్తుం కే దీవెనలెలా ఫలిస్తాయి?- అందుకే ఇప్పుడు ఇంక ఆవని మానేసేను।

ఎవరు అభివృద్ధిలోకి వన్తున్నారో వాళ్ళకి శుభాకాంక్షలు తెలుపు తున్నాను! నీ దీక్ష, నీవ్య క్రిత్వమే-సీకు రక! - పెవదవిలోకి వెళ్ళబో తున్నవాడివి. ఆ స్థానంలోవున్న కష్టనిష్టూరాలను-ఒడుదుడుకుల్ని అర్థం చేనుకుని... జీర్ణించుకుని, నునగున్న మనిషిలా, నీక ర్తవ్యాలని నెరవేర్చుకుంటూ- పేరు తెచ్చుకో నాయనా! అన్నాడు. ముకుందం ఆయన నిజాయితీకి చలించేడుః 221

క ల్రీలేని నలహోలకి నంతోషించేడ, |- ఈరోజుల్లో. మనన్నూ ర్తిగ అభినందిం చే-మనిషి కనిపించడమే కష్టం।-ఎదుటవాడికిిపమో షన్‌ వస్తోంద ఎ పే-న్నిద్రావారొలు మానేసైనా...వాడికి ఎలా వన్తుం దనీ?తనక న్నావాడు సీనియర్‌ కాదే?అనీ ..ఒక వేళ సీఫయర్‌ అయినా లోగడ వాడు టెస్టులు ప్యాసైనాడాః అనీ . ఇంత వరకు అఫీనులో ఏచిన్న పొరపాటైనా చేయకుండా వున్నాడా అనీ... కోడిడ్డుకు ఈకలులాగే విధంగా ఆరాలు త్రీనుకుంటూ_తనకి రాకపోయినా ఫర్వా లేదు గాని వాడికి రావడం భరించలేనట్టు ఏడ్చే రకాలు కోకొల్లలు |- ఇక ఆ పైన తవ్చసినరిగా భరిన్తూ "కళ్ళు తుడుచుకుని... పైకి “వక్ష! చేన్తూ లోవల తెగ తిట్టుకుని.చాటుగా గునగునలు చెవ్పుకోడం... “వీడి మొహం! వీడికా (వమోషన్‌ ఎలా వచ్చిందనుకుంటున్నారూ! వాళ్ళు చుట్టం వున్నాడు 3ండి.-ఆఫీనర్‌ గార్కి ఏదో ముట్టచెప్పేశు। వీడివల్స అ చుట్టానికి వనులు కావాలి. అందుకని ఈ *నహాయం చేపేడు. ఇదంతా వీడ్తి (వజ్జేం కాదు!-*అని, ఇలాంటి మనుష్యుల మధ్య నిజాయితేకి సీతికి విలువ వుండాలనుకోడం వుంటుందనుకోదం. కేవలం భమ, --

“అందుకే ముకుందం...తన పేరు (వమోషస్‌ లిన్దులో రాగానే తట్టుకోవాల్సిన పరిస్థితుల్ని తేల్చుకున్నాడు. తట్టుకుంటూ వన్తున్నాడు

గూడా! సా

“ముకుందం మామగారు ఉద్దండ మోయిఃసాథించేడు మెకానిక్రి అల్గడిక్‌ వమోవన్‌ వచ్చేలా చేసేక్సుఅన్న మాటలు ముకుళదం బవుల్లో వడక పోలేదు; వని వూరుకున్నాడు. మననులోనే నవ్వు కున్నాడు. రో

'బొవమర్‌ది మధునూదనం దేవనరాంతకుడు। చెమ్మిని_ తిమ్మి, తిమ్మిని-వెమ్మి చేయగలడు. వావగార్ని అమ్యాతం పొజివన్‌ లోకి తీను కురా లేడూ? అన్న వలుకులూ విన్నాడు. ములుకుల్లా గచ్చు కున్నా వూరుకున్నాడు చే సేదేమ్‌లేక। ౯

222

నిజానికి తన (ప్రమోషన్‌ ఎవరి (వమేయం లేకుండా న్యాయ గానే వచ్చింది. అయినా ఎదుటి వాడి దుగ్ధ అలాంటిది. అందుకనే వాళ్ళ బాధ నర్థం చేనుకున్నాడు కానీ తన దూరవుబంధువు ఇంత ఆత్మీయ.ంగాన్‌వ్క లశ్రిషంగా మాట్టాడేనరికి ముకుందం వోయిగా పీలై ఇంటికి చేరేడు. షర్డు విప్పుకుని అుంగీ కట్టుకుని బాత్‌రూంలో ఆలనటంతా కడిగేనుకుని తీరికగా కూర్చున్నాక భార్య ఇచ్చిన కాఫీ అందుకున్నారు.

కాఫీ వేడిగా వుంది;- మైన ఫ్యాను గాలి చనిగా వుంది. ఎదురుగా నవ్వులు చిందిన్తున్న భార్య చక్కగా వుంద.ముకు:దంలో ఇంత (కితం పొందిన హాయి. రాలూకా గుర్తులు ఇంకా మిగిలే వున్నాయి। కనుక అన్నీ వకకాలంలో అనుభవిన్తున్న ముకుందం। నిజంగా. (ప్రమోషన్‌ వన్తున్నవుడు పొందవలసినంత ఆనందం

ఆ ఊవులో కాఫీ మరింత జోరుగా పీల్చేడు. కెండు గుటకలు వే సేడు. “ఏమిట్‌ మీరు ఇందాక బజారులో మీ చుట్టంతో కబుర్లు 'పెట్టుకున్నార్ణ? మా నాన్న పని చూనుకువన్తూ. చూ సేర్ట! ఇన్నాళ్ళు నంగతేమో కానీ ఇక మీకు జ్యాగత్తగ ఉండాలండీ! ఎక్కడెక్కడ్‌ బీరకాయ 'పీచులు ఇష్టుడు చుట్టాల్లా చుట్టు కుంటాయి! మీ అమాయ క త్వాన్ని ఆలునుచేనుకొని అందరూ మీకు దగ్గరవుతున్నార 1బొత్సిగా ఆంత సిన్సియారిటీ వనికిరాదండీ? దర్చం దర్జా నేర్చుకోవాలి.అనలు అలా ఎవరైనా పిలిస్తే వినిపించుకో కూడదు. వినబడనట్టు..కనబడ నట్టు దూనుకుని వచ్చేయాలి. ఇవన్నీ మేము చెప్పాలా! మీకు తెలియ వద్దు. ఛ! నాన్న ఇందాక చెవుళలూంపే ఎంత సిగ్గనిపించిందో, ఇంక మీ రెవ్చుడు మారుకారు.” అంది భార్య వద్మ.

ముకుందానికి కాఫీ వేడి కషాయంలాగ అనిపించింది. చిన్న పిల్లాడికి బుద్ధులు ఇపుతున్నట్టు నుంచున్న భార్యలో ఆరిందాతనం

223

కొట్లొచ్చినట్టు కనఒడిందేగాని అంతక ము6దు కనిపించినచక్కదనం మీ కనిపించలేదు తవ్పనినరిగా కాఫీ తాగేసి కవ్చు కింద పె స్టేడు వద్యవైవు చూడాలనిపించలేదు, పక్కనున్న పేపర్‌ అందుకున్నాడు. “వింటున్నారా నేను చెప్పేది, నిజంగా ఈ ఊల్లోనే వుజ్టిల్లుండ బట్టి మౌ వాళ్ళంతా నాకు ఆనరాగా ఉండబట్టి మనల్ని ఇలా జాగ తగా చూన్తున్నారు గానీ లేకపోతే మనమెలా ఉండేవాళ్ళమో. ఇక నుంచైనా కాన్నంత తెలివి తేటలు ఒంట బట్టించుకోండి. ఎన్నాళ్ళని మా వాళ్ళు మంచి చెడ్డలు చెవుతూ ఉంటారు మనకి..' కాఫీ కప్పు తీసితెళ్ళిపోతూ చురుగ్గా చూసింది. ముకుందం మనను కుతకుతలాడి పోయింది. నోటి చివరి మాటలు అక్కడే నిలిచిపోయాయి కానీ బయటికి రాలేదు. కానెంతో ఉన్నతంగా ఊహించుకున్న వ్యకి ని తూలనాడీ మాట్లాడ్డానికి వీళ్లైంత వాళ్లు. వీళ్ళం టే. అత్తారివైవు వాళ్ళు. మనం ఓ మెట్టు పెకి ఎక్కుతున్నామం టే... ఇక కింది వాళ్ళందరినీ కించవర చాలా, వీళ్ళ భావాలు ఇలా ఉన్నాయి కానీ, ఇందాక ఆ బంధువు ఎంత ఆత్మీయంగా నరళంగా వల్కరించేడూ, అందులో తనకి తప్పు కానీ అంతరార్థం శానీ వెతుక్కొవాలనిపించలేదు. మామారు ఏదో వని మీదో వెళుతూ చూడ్డ9, దానికి చిలవలు పలవలు కల్పించి కూతురుక్‌ చెప్పడం...ఆ కూతురు తనని నిలదీయటం...ఏం నబబు”" వుంది. ముకుందానికి పిచ్చికోవం వచ్చి ఎదురుగా ఉన్న స్టూలుని ఒక్కాతన్ను తన్ని లేచి వీధి వరండాలోకి వచ్చి నిల్చున్నాడు. రోడ్డుమీద్‌ సవతివాడు ధీమాగా న్వతం[తంగా బతుకుతున్న ట్టగా కనిపించేడు, ఏ దృష్టితో చూస్తే ఆ విధంగా కనిపించడం నహజం, ముకుందానికి తనమీద తనికి కోపం వచ్చినవ్వుడు గానీ-లేక 224

ఇంట్లో ఎవరి మీదైనా వచ్చినపుడు గానీ ఏ6 చేయలేక-..మిగతా (వవంచంతో తనని పోల్చుకుని చూనుకుంటూ ఉంటాడు.

చాలా సేవటివరకు వరండాలో నిల్చున్న ముకుందం (క్రమంగా మామూలు స్థితిలోకి వచ్చేసి ఇంటిలోకి వచ్చేశాడు

అనలు రోజు రానే వచ్చింది. |

ఆ రోజే ముకుందానికి (వమోషన్‌ రాబోతోంది.

వేకువ జామునే మెలుకువ వచ్చింది ముకుందానికి.

లేచి మంచం మధ్యలో మోకాళ్ళ చుట్టూ చేతులు చుట్టుకుని కూర్చున్నాడు, గోడమీద వెలుగుతున్న బెడ్‌ లైట్‌ని... పేబుల్‌ మీద టిక్‌ టిక్‌ మంటున్న గడియారాన్ని గవ్వ లార్చుకుంటు చూన్తూ...ఆలోచిన్తు న్నాడు. ఆ ఆలో చనల్లో ఆ రోజు జరగబోయే దృశ్యాలన్నీ ఊపాంచు కున్నాడు.

ఇవేళశతన కుర్చీ మారుతుంది రూమ్‌ కూడా మారుకుంది. కోలీగ్స్‌ లోవల పడ్భ్చుకున్నా పెకి విష్‌ చేస్తారు.

" వ్యూన్లు మునువటిలా వుండరు.వినయం ఒలక బోస్తారు! జీతం “పెరుగుతుంది ।;హోదా పెరుగుతుంది- జీవితం మారుతుంది. వరవతి శెట్టింవువుతుంది.

కానీఎ-

ఎన్ని జరిగినా---మారనిది ఒకటుంది।।

తనకి వుట్టుకతో అబ్బిన మెతకదనం...

తన డేటాఫ్‌ బర్లు (వకారం ఈనాటికి ముప్పై. కాసీ నర్దిఫికెట్ల (వకౌరం చూస్తే ఇరవె ఎనిమిది. ఆలెక్కు తండి వేయించింద్మి ఆ విధంగా తను రెండేళ్ళ జీవితంలో *వుండి" లేనట్టుగా తర్మడి నిరూపి సే పిలనిచి+న మామగారు తనని కేవలం రెండేళ్ళు వసిపిల్లా

225

డిలా మాతమే 'చూన్తూ... ఇరవై ఆరేళ్ళు జీవితంలో నుంచి తీసి పారేశాడు. చిన్నపిల్లాళ్ళా చూన్తూ బతకడంలో *అ'ఆ,లు ఎర్చిను న్నాడు, ఆయన విలు లేనవ్యుకు బావమరిదిగానీ, తన భార్యగానే ఇంకా పోతే అ తగారుగానీ నేర్చిన్తూవుంటారు।-

““మంచిదే! తనని వసిపిల్లాళ్ళా చూస్తే సింతోవమే। కానీ ఇన్నాళ్ళ నుంచి ఊపిరి పోనుకుంటున్న ముకు వళ్ళ వ క్రిత్వం' నవాల్‌ చేసోంది. నీజీవితం నువ్వు తెలునుకోవాలి గాని సీ మీద వాళ్ళ అధారిటీ ఏమిటి? అని నిలదీన్తుంది.తనక్టి ఎన్నోసార్లు పౌరుషం పొంగుకు వచ్చింది. కానీ ఏం లాభం? ప్చ్‌! ప్చ్‌ (వతిసారి ఈ మెతకదనం అడ్డుపడి వెనక్కిలాగేనుంది. ఏం చేసాడూ? ఏం చేయ లేక కేవలం ఇద్దరు పిల్లల తండిగా మిగిలిపోయేడే

మోకాళ్ళ చుట్టూవున్న చేతుల్ని నడలించి వక్కకి. చూసేడు. రెండేళ్ళ బాది తల్లిమీద ఒక కాలు ఒక చేయి వేనుకుని నిశ్చింతగా పడుకున్నాడు. అ పక్కనే నాలుగేగ్గు పాబ 'తనలాంటి వెరిముఖంతో అమాయకంగా “అమ్మ తమ్ముడిదే కాబోలు” అనుకున్నట్ట. దూం౦గా జరిగి క్రింద్రిక్రి దొర్లి పడుకుంది. చావమీద వేనుకున। వరువంతా తల్లీ క్షా గా ఆ

౧ కొడుకులు ఆకమించుకు న్నారు.

న పాప తన పోలికట- అదృష్టవంతురాలట. ఆ మాటలు శ్రీమతి అ మ ఎలాంట్రిద్రా అదృష్టం? తనలాగే న్లోట్రో నాలుక లేనట్టు సల్వార్‌ రంవంచి మననును చంవుకుని (బ్రతుకుతుందా? మరి తన

అంటే అంతే కడా, ఇదేనా పావ అదృష్టం?- అడ మరి కాబో? వాడు తల్లిని పోలిన తనయుడట, అందుచేత

లష్టవంతుడే.ఆర్వుత్తే బ్ర ఆద్య్భష్టం ఎలాంటిది? శేటలు న్‌ ఏడోక్టాను ఐనా ఎమ్‌.ఎ. వాళ్ళకి టీచ్‌ చేయగల తెలివి ఆ ప్యాగొది. నోరున్నది; అనుకున్న వని నెర వేర్చుకోగలది. కనుక కలన్నీ బాబుకొ-స్తే వాడురాజాలా బతకగలడు. వ్యాళమ్మలాగే 226

“అనలు పెళ్ళి చూవుల్లో మామగాలు.. తన బియ్యే నర్జిఫికేటు వాళ్ళమ్మాయి థర్జుఫారం పోన్‌ రిపోర్టుతో తూకం వేనుకుని చూను కున్నారు. తన నర్జిఫికేట్‌ పెకి లేచిపోతుంకే కా స్పేవు అలోచించి “నరే ముందు ముందు డిపార్టుమెంట్‌ 'పెన్టులు..నర్వీన్‌ నమీవన్‌ వరీక్షలు పాసైతే అవ్చుడు ఆ తూకం నరిపోతుంది"”అని నరి పెట్టుకొని ముహూర్తాలు పెట్టుకున్నారు.

ఇప్పటికి ఆ తూకం నరిపోయేదే! కాని ఈ మధ్యనే హిందీ వరీత పానయింది కనుక, తూకం ఇంకా నరితూగలేదు, అందుకే వద్మ అంత దర్జాగా వడుకుని నిద్రపోతుంది. అంతేకాక అవిడగాతి భర్మకి (వమోషన్‌ కూడా వచ్చింది కదా?

ఆ తలంవు రాగానే ముకుందానికి నవ్వు వచ్చింది. “నిజమే కదూ। తనకి (వమోశాన్‌ వచ్చిందికదూ'* అనుకున్నాడు ఏదో నంతోవం లాంటిది కలిగింది. ఎవ్వరూ లేని ఏకాంతంలో ఆ తెల్ల వారగట్ట హాయిగ ఓ సిగరెట్‌ కాల్చుకుందామని బుద్ధి వుస్దంది. మంచఅ దిగి వర్దు జేబులోనుంచి సిగరెట్‌ పెట్టి అగ్గి పెట్టి తీనుకొని మళ్ళీ మంచం మీద కూర్చున్నాడు.

కిటిరీ రెక్కలు తెరిచి మనక వెలుగులో కనిపిన్తున్న (ప్రకృతిని చూన్తూ సిగరెట్‌ దమ్ము పీలున్తుం కే, అబ్బ। తను నిజంగా ఎంత అద్భష్టవంతుడో, అనిపించింది. ఆ పరవశంలో నరినరాలు మర్చి పోయి కూర్చున్నాడు.

-.... ఇంతలో పద్మకి మెలుకువ వచ్చింది. కళ్టు తెరిచి చూసింది- ఎదురుగా మంచం మధ్యళో కూర్చుని. ధూమపాన ' సేవిన్తూ చిద్వి లానంగా కనీపించేడు ముకుందం

కళ్ళు రెవ రెవ కొట్టి దిగ్గున లేచి కూర్చుంది. అలా లేవడఎలో తనమీద వేసి వడుకున్న బాబిగాడి చేయి కాలు వినురుగా తోసేసింది

227

ముకుందం భార్య లేవడం గమనించలేదు. అతను కిటికీలోనుంచి బయటికి చూన్తున్నాడు.

పద్మలేచి భర్త మంచం వక్క నిలబడింది.

“ఏమండీ? ఏమిటిది? ఇంత 'సెందరాశే లేచి ఇలా సిగ౭ట్‌ తగలేయాలనే బుద్ధి ఎలా వుట్టింది? నిన్న సాయం్యతం మా అమ్మ వచ్చింది. “అమ్మాయ్‌ అల్టుడు తిగ సిగరెట్లు తాగుతున్నాడు ఆరోగ్యం జ్యాగత్త। కాన్త అతన్ని మందలిచ్చి తగ్గించమని చెవ్వు అన్నది. “అబ్బే లేదమ్మా వారు ఆంతచేటు తాగరు” అన్నాను థీమాగా. అయ్యో నా మాటలుచల్ల గాఉండాఃమీరు తాగక పోవడ మేమిటి నా మాటలు నిజాలవుతాయా? మీరెప్పుడవనిచ్చేరు గనక। నా మాట ఎప్పుడు వింటారు గనక? నా కంత అదృష్టమా? ఎప్పుడూ మీవంతమే నెగ్గించు కుంటున్నారు. ఎందు కొచ్చిన వెధవ తాగుడు? పగలంతా తాగేది చాలక ఈ వేకువ జామున కూడా తాగాలా? ది౩్కమాలిన సిగరెట్‌. నా అనందం అంత తగలేశారు. ఇవేళ (వమోవన్‌ రాబో తున్న రోజు గదా ఎతిత నంతోషంగా లేవాలనుకున్నానో! అనలు మీరు ఎవ్పుడు సాగనిచ్చేరు లెండి.”

ముకుందం చేతిలో సిగరెట్‌ చ్యురుమన్నది (శ్రీమతి మాట్లాడు తున్నంత సేవూ క్ర దమ్ము కూడా పీల్చలేక పోయాడు. చివరవరకు కాలి చ్యురు మన్నాక కిందపడేశాడు.

దాన్ని జ్యాగత్తగా తీసి కిటికీలోంచి పారేసింది వద్య. తర్య్వ్యాత్ర గదిలోనుంచి బయటకు వెళి పోయింది.

ణు

అవ్వ్పుటికి ముకుందం తెవ్సరిల్లుకుని, “అదేమిటీ? తను అనవల గి ఇద నిన వన్నీ పద్య అంటుందే?: అనుకున్నాడు. అలాగే కూర్చుండి పోయాడు.

228

ఇఅతలో బాబు లేచి వక్కున తల్లి లేకపోవడంతో ఏడువపువచ్చి కాళ్ళూ చేతులు తన్నుకొంటూ డూరంగా కిందికి జరిగి వడుకున్న పావని పొట్టమీద తన్నేడు. నిద్దట్లో వున్న పావ లేచి అమాయకంగా చూసి ఇంకా దూరం జరిగి వడుకోబోయింది. కాని బాబు యింకా కాళ్ళతో తన్నతూ వరుపంతా దున్నేన్తున్నాడు. ఏడున్తున్నాడు పద్మ లోపల ఎక్కడుందో రాలేదు ముకుందానికి బాబుని చూసి ఒళ్ళు మండింది. అంత్యకితం వద్మ మీద వచ్చిన కోపాన్ని గూడా కలువు కుని దిగ్గున లేచి బాబు వీవుమీద ఒక్క చరువు చరిచి, పావ నెత్తుకుని మంచం మీద వడుకోబెట్టాడు, అంతే! బాబు ఠక్కున నోరు మూనుకుని బోర్లా వడుకున్నాడు. ఆ ఉణంలో ముకుందానికి ఓ వరమ నత్యం న్ఫ్భురించింది! ఇన్నాళ్ళుగా తనేం చెయ్యలేదో. ఇపుడు ఏం చేయాలో బోధవడింది! ఉత్సాహంగా బయటికి నడిచేడు-

ఆ తర్వాత పనులన్నీ యధావిధిగ చేనుకుని అఫీనుకి వెన్లేడు.. తిన్నగా ఆఫీనర్‌గారి రూమ్‌లో కెళ్ళి ఆయనకి కొన్ని విన్నపాలు విని పించేడు.

ఆఫీనర్‌ తెల్లటోయి-- “ఇదేమిటి ముకుందం? ఎందుకనీ!” అనడిగేడు-

ముకుందం మొహమాట పడకుండా తనకున్న సాధక బాధకా లన్నీ వివ్నవించుకుని, “సార్‌ జీవితంలో (వమోషన్‌ పొందేటంత వరకూ ఉద్యోగంలో (వమోషన్‌ పొంది లాభంలేదు. వ్యక్తిత్వం నిల్యుకోగల్షినవాడే ఏ వనైనా న్వయంగా ఆలొచించి మంచి పనులు జీయగలడు: మేధకుడు, మెతకవాడు ఉన్నత వదవిలో వున్నా ఆ పదవికి న్యాయం చేకూర్చి రాణించలేరు అవునంటారా: కాదా! శను నా స్వాతం్యత్యాన్ని నిలువుకో గెల్లినవ్చుడే ఈ [(వమోషన్‌కి అర్హుణి అంతవరకు నా పేరు లిస్టులో పక్కకి జరిపి తర్వాత వారికి ఇవ్వండి! ప్లీజ్‌ అండర్‌ స్టాండ్‌ మి;'' అన్నాడు బాధగా.

229

ఆఫీనర్‌ ఒన్నగా నవ్వి, “'ఆల్‌రైట్‌ మిష్టర్‌ ముకుందం! ఐ కెన్‌ ఆండర్‌ స్టాండ్‌! నీలాంటి వాళ్ళే అందరూ అయితే అసఫ్సిను లన్నీ ఎవ్చుడో బాగువడి పోవును, తనని తాను ఉద్ధరించుకోలేని (వతి బడుద్దాయికి ఫై వదవుల మీద ఆశే, ని కేను విచి్యిత అనుభూతిని కళ్ణ స్రోంది. నరే తాత్కాలికంగా ఈ (వమోషన్‌ నిలువుతున్నాను. విష్‌ యు గుడ్‌ లక్‌!” ఆన్నారు తల పంకిన్తూ. ““థాంక్‌ యు సార్‌!''_-అని బయటవడ్డాము ముకుందం. ఆ తర్వాత బంధువుల్లో స్నేహితుల్లో కలిగిన నంచలనం౦, అలజడి ఎలాంటివో అన్న (ప్రశ్న అలా ఉండనిచ్చిలా ముకుందం న్వయంగా పమోషన్‌ కాన్సిల్‌ చేయించుకున్నా డన్న వార్త విని, *న్వజనం' విన్తుబోయి-' ఎందుకూ? ఏం జరిగిందీ” అని కూడా అడగటానికి సాహసించలేక పోయారు. 'ఇంత తెగువ ఈ మనిషికి ఎలా వచ్చిందా!" అనుకున్నారు. ఆప్పుడు ముకుందం నిజంగా [ప్రమోషన్‌ పొందిన వాక్షిలాగే నవ్వాడు!! హ్‌ 230

ఆదర్నానికి అడుగు దూరం (1082 నం॥లో ఆం(ధభూమి నచ్యిత వారవథ్రికలో (వచురించబడిన కధ ఇది '“టక్‌....టక్‌....టక్‌ .-...టక్‌” మైపు మిషన్‌ మీద వేప ... ,పకారం కదిలి పోతు స కాని షు ల అలవాటు (పకారం క న్నాయి, కాన మనను మాతం అలవోకగా పరధ్యాన పుటంచుల్లోకి తొంగిచూడదోయి, చటు క్క అక్షరాల మీదపడి తెప్పరిల్లుతోంది, పొరపాట్లు...పొరపాట్లు... న. ఏమిటి? ఇవాళ ళనకి ఇంత వరొకు కల్గుతోందీ? ఎమవుడెనా అఫీనులో తను ఇలా వందా? సీటు మీద కూర్చుంటే - సెప్‌మిషన్‌ మైద వేళ్ళూ అతరాల మీద కళ్ళూ. చకచకా తివ్పుతూ పక్కవాళ్ళు వలకరిస్తే బదులిన్తూ -- ఏకకాలంలో అన్నీ చేనూనే ఒక చిన్న పొర పాటు దొర్హకుండా కొశ్హుది అలాంటిది ఇవేళ ఇదేమిటి? ఎన్ఫోసార్లు ఒకదానికొకటి కొశ్లేయబోయింది. కొలిగ్‌ వల్కరిస్తే వినిపించుకో ఉకపోయింది. ఛ తనమనను ఇంత వళంత వుతోండా? “హల్లోః కంగాట్యు లేవన్సు వనంతఠతాః మ్యారేజ్‌ "సెటిల్‌ 231

ఇకా అయ్యిందట? ముహూర్తం ఎప్పడూ? బైదిబై హనీమూన్‌ టిప్‌ కూడా”... శ

“ఛ నీకు బొ తిగా నోరు ఊరుకోదు”? టక్కున ఆపింది, రాజిని.

వనంత ముఖంలో చిరుకోవం చూసి రాజి చిన్నగా నవ్వింది.

“*“ఎందుకట ఆ కోపం? తప్పుమాట కాదే? జోకు అనలే కాదు. ఎటూ జరగబోయే వచ్చి నిజం! ఇంకెందుకు దావరికం?”” అంది కవ్వింవుగా కాన్త లోగొంతుకతో,

“చాళ్లే! ఆఫీనులో నే ఒలకబోొయ్యాలే నరాగాలన్నీ?

రౌజీ తమాషాగా నాలికకరుచుకుని ““నిజమేకదూ? మామూలు విషయంలా మాట్టాడేన్తున్నాను. మ్యారేజి నంగతి గనుక... నీకు గిలిగింతలు కల్లేది కనుక... ఏకాంతంలో వల్కరిం చడం న్యాయం” అంది.

“అబ్బబ్బ £ రాజీ పీజ్‌ 1 నీ ధోరణి అపు. అందరు ఇటే చూన్తున్నారు ఒక్క అయిదు నిముషాల్లో నాపని అయిపోతుంది. బయ టకి వస్తాను కాంటిన్‌లో మాట్లాడుకుందాం!” ఆని మందలించి సీరి యన్‌ గా వనిలో మునిగిపోయింది వనంత.

రాజి నవ్వి బయిటికి వెళ్ళింది.

ఈసారి వనంత మనన్సు ఏకా(గత్రగా నిల్సి వని వూరిచేసి లంచ్‌కి బయటికి నడిచింది. గా

““ఎలాగ్లైనా అద్భష్టవంతురాలివే వనంతా పెస్తా కట్నం అక్కర్లేదనే వురుషుడు ఈరోజుల్లో ఎక్కడ దొరుకుతాడ్తే? ఏనాడో నువ్వు ఆ 'గాడ్‌కి అష్లిక్రేష్ష న్‌ పెట్టుకొని వుంటావు కొంత ఆలళ్య మైనా ఈనాటికి అద్ది మంజూరు చేశ్చేడ్స థాంక్‌గాడ్డ్‌ ఆడపిల్లలందరి అప్లికేషను ఇలాగే సీరియల్‌ ఆర్డర్‌లో ఓకే చేస్తే ఇక న్వర్గాన్ని మేముకోరం. ఆవనిలోనే దిల్ల నృష్టిస్తాం ఆకుఅన్నీ వూరేకుల్ని చేసేసాం పూవులన్నీ, కాయలై,., వండయి ౫

అబాట్‌ న. ళు జ. 232

“ఆః ఆ| తవ్వ తచ్చు వారేకుల్లోనే ఆగిపోవాలి! లేకపోతే కొంవమునిగిపోతుంది. (వతి వువ్వూ కాయై వండైైకే... ఆ వళ్ళ ఛారానికి చెట్టువంగి నంసారభారం భరించలేని కుటుంబీకుళ్ళా ఆ చెట్టు వంగుతూవుంటే, ఆ నంసొారంలో చితికిపోతున్న నంతానం లాగ్‌...” అవి ఆగింది వద్మ వెంటనే అందుకుంది రేవతా

“ఆ పళ్ళన్నీ నేలరాలి వరువంలోనే మాధుర్యం కోల్పోయే మన ఆడహతుళ్ళ౮గ చితికిపోతామి...?"

“కరెక్టు?” ఆంటూ వూరర్తిచేసింది కృష్ణ వేణి.

““ఒమ్చుకున్నాం కనుక ఆ వువ్వులన్నీ అలాగే అందాలు విర జిమ్ముతూ ఒకటో, రెండో మాత్రం చక్కని వండ్హలయి... చెట్టుపైన మవుందాగా అలరారుతూ వుంటాయి. వాటికోనల మెడలు విరిగేలా అందరూ తల ఎత్తి చూడాల్సిందే తవ్ప నేలరాలి చులకనై పోవు యామై కరెక్టు?” రాజి చి్యితంగా తలవొంచి కృష్ణవేణిని అడిగింది.

““యన్‌! సెంట్‌ పర్సెంట్‌ !"” మెచ్చుకోలు భంగిమలో చూవుడు వేలు ఆడించి చెప్పింది కృష్ణ వేణి.

ణి

వాళ్ళందరి కామెంట్లు వింటోంది అరుణ! ఆమె. పెళ్ళయిన యువతిః వాళ్ళందర్నీ జొలిగా చూస్తోంది. నిన్న మొన్నటివరకు తనూ వాళ్ళలాంటి కన్నెపిల్లే! తర్యడికి భార మైన బిడ్డే! ఎలాగో ఆ వలయం నుంచి బయటవడి - ఇంటి ఇల్లాలెంది.

ఇప్పుడు వీళ్ళంతా వినురుకునేవి ఛలోక్సుల్లా వింపన్తున్నాణి వాళ్ళ హ్యృదయాంతరాకాల్లో ఉభలికిపోతున్న ఆవేదన తినకు తెలును! వలా గాంతులోనే చల్లార్చుకుని చిమునవ్వులా మార్చుకుని ఛలో కులా బయటికి వినురుకుంటూ నటిం చేన్తున్నారు.

న

ఇదొక స్రైజిలేని నాటకం.

వేషధారణ అక్కర్లేని దొంగాటకం.

బండరాళ్ళల్లాంటి దిగుళ్ళు... నుండె లోతుల్లో... అదిమిపట్టు

233

కుని 'పెకిమ్యాాత్రం "సిల ఏటి గలగలలూ కిలకిలారావాలతో చీకుచింతా లేని దేవక న్యలా నటించేన్తున్నారు. ఆఫీనులో వున్నంత సేవు వీళ్ళు కిన్నెరలు, అవ్ఫరినలు, మిస్‌ ఇండియాలో, మిస్‌ ఆం్యధాలో అన్న ట్టుగా అందరికళ్ళు వీళ్ళ చుట్టూ తిరుగుతూ వుంటాయి. ఇంటికివెశ్తే... మధ్యతరగతి జీవితపు నగ్ననత్యాలు అమాం తంగా కౌగలరించుకుంటాయి వీళ్లని. ఆ నత్యాలు రకరకాలు కావ చ్చును. కానీ అందరికీ ఒక నమన్యమా[తం కామన్‌! ఏమిటదీ? ఇంకా ఏమిటి? పాతికేళ్ళ వరువం వరదపొంగులా నిలు వెల్లా చుట్టుకుపోతుం పే _ చేయి అందించి దరిజేద్చకునే మగధీరుడెవడూ కఫ! పెరెత్తితే “వేలంపాట'లో కూర్చుంటారు. ఆ పాటలో అల పెంచలేన్సి తం(డుల బిడ్డలు వీళ్ళు. అందుకే ఆఫీనులో క్‌ ఉం లా అ దరి చూవుల్లో నిలిచిపోతున్నా. నిజజీవితంలో (ఈ౦ వనికిరాని చె త్తకాగితాల్లా మిగిలిపోతున్నారు. చేడు ఇన్నాళ్ళకి వనంతకి అదృ్భష్టంవండి కట్నంవద్దనే వరుడు లభిం “ ఆ అబా్స్స్సి ఎ శ ర్‌ కం క ఇలాంటి సు వరోగాని మగజాతికి మణివూన అనుకోవాలి. రాజి న ష్‌ కొందరు ముందుకువస్తే... అబ్బః నిజంగానే ఈ కీవికాల స భూతలం మీద అనందాలు విరాజీలవా? ఆడపిల్లల పన్నిటి జలాశయాలుకావా? వీశ) చిరుపవు;లు సిజమెన విరితూవులు కొవా? ళ్ళ చిరునవ్వు హు అరు అదృష్టాన్ని ణి గడ్జిం కింద చేయి అన్బుకుని వనంతకి వట్టబోతున్న 1 ఆ స రి అంప స్స్‌పె అందానికి బెరీజువేసి ఎంతవరకు తూగుతుందో నీరలో నిదాన వనంత బాగానే వుంటుంది! లేతరంగు ఫుల్‌ వాయిల్‌ గంభీరమై గ వి*సిన చెంచేలీ పువ్వులా వుంటుండి.- మనిషి ఎంత 'పేనుంది: మననంత బేల! ఆ పిల్ల 'టెవుచేన్తుం పే చూడ ముచ్చ = ఎన్నోవిధాల ఉన్నత శేణీలో వుండేదగినది. ఆపిల్లకున్న 234

పావమల్లా... మధ్యతరగతి ఇంట్ల ఆడపిల్లలు వుట్టటమే! ముందూ వెనుక అక్కచెల్లెళ్ళు వుండటమే! ఆందుకే ఇంతకాలంగా ఎనల్పలులేని ఎడారిలా... గుర్తింపులేని వచ్చిక బయలులా నిర్జీవంగా మగ్గిపోయింది ఇన్నాళ్ళకి ఆ తవ్వ మన్నించి అమె చేయి అందు కుందుకు ఓ దివ్య వురువుడు ఆదర్శమూర్తిగా సాక్షెత్తు ఆవతారమె త్తినట్టు (వత్యక్ష మయ్యాడు.

వనంత జీవితం వనంతమే కాబోతోంది అనుకుంది అరుణ రాజీ, వద్మ, రేవతీ, కృష్ణవేణీ వనంతని ఏవో జోక్క్సువేసీ ఆటలు వట్టిన్తున్నారు. గదంతా నవ్వులతో నిండిపోయింది. కాంటిన్‌లో లేడీన్‌రూమ్‌ అంబు ఒకటి వుందిగనుక వాళ్ళ అల్లరికీ స్వేచ్చ్భకీ అడ్డు లేదు.

అంచ్‌ ఎమ్‌ అయిపోయేవరకు ఆ నంతోవవు పొంగులు ఆ గదిలో ఎగిరెగిరి వడ్డాయి.

సాయం(తం ఇంటికి వన్తున్న వనంతకి రోజుమాదిరిగా నీర్చం నిరుళ్సాహం ఆవరించలేదు. కొద్దిరోజుల్లో తను ఎంతో ఎత్తుగా అనందశిఖరం ఎక్కబోతున్న ఆనుభూతి... దివ్యలో కాల్లో ఆడుగు 'పెట్టటోతున్నవ్పటి మధురన్మ్యృతి...గుండెల్లో నిండిపోతోంది.

అంతకు మించి ఇంట్లో అలితా తనని (వ్రత్యేక (ళద్దతో చూడటం కొంత ఇబ్బందిగా వున్నా ఈగొవ్చంకా కాబోతున్న ఆ వరుడివల్రి కలుగుతున్నదే కదా అని అతనిమీద గౌరవం -పెరిగి ఆ మహనీయునికి మననులోనే కృతజ్ఞతలు తెల్టుకుంటోండి.

కాళ్ళూ చేతులు కడుక్షుని అమ్మ అందించిన కాఫీగ్లాను తీను కుని గదిలో కిటికీదగ్గర నిలబడింది.

ఎదురింటి వరండాలో సావ్వితి చంకలో వసిపిల్లాడిని ఎత్తు కుని నిళ్ళ్చుంది. ఆ కళ్ళలో తెల్లగా మెరిసే మెరుపులు, వెలుగు, ఏదో చల్లినిగాలి పీలున్తున్నటు ఎంత రిరీఫ్‌గా వున్న ఆ ముఖం?

235

భర్త కేంప్‌కి వెళ్ళి నట్టన్నాడు ఇంక ఈ రెండు రోజులు సావి తికి స్వేచ్చగా హాయిగా వుంలట.౦ది వాడు ఒర్టీి అనుమానాల గొడ్డు! సావ్మితి నవ్వితే అనుమానం ఏడిక్షే అనుమానం | "పెరట్లో వంపుదగ్గర ఆలన్యం చేస్తే...ఇంట్లోకి రాగానే గొంతు చించుకుంటాట్ట వీధుల్లోకి వచ్చి అలా (ఫీగా చూడటమే? వీవు చీరేయడూ?

సావి్యతి చేన్తున్నది నంసారం కాదనీ నర్కన్‌లో చూపే సింహంనోట్లో తలదూర్చే ఫీట్‌ అనీ (వతిరోజు కళ్తులమీద నడ న్తున్న ఫ్రే ఉంటుందని అమ్మ దగ్గర చెవ్పుకుని ఏడునుంది. (పాణం విసిగి చచ్చి పోదామన్నా ఇదిగో ఈ కుర వెధవ కోనం ఆ వని చేయలేకపోతున్నా నని చె పుంది.

వనంతకి ఒళ్ళు మండి “పోనీ వదిలేసి వెళ్ళిపోరాదుటండ్తీ?) అంది ఓసారి. అప్పుడు సావితి ఎలా నవ్విందీ?

ఎక్కడికి పోవాలి? వుట్టింటికా? అక్కడ నీతి నూ తాలన్నీ చెప్పినవాష్ళు మళ్ళీ ఇక్కడికి తీనుకువచ్చి ఈయన కాళ్ళమీద పడేసారు.

ఉద్యోగం చేనుకుని న్వశక్నిమీద [బతకాలా! (గాడ్యుయేట్సుకే దొరకని జాబులు టెన్తుక్లాను పాస్‌కి ఎక్కాడ దొరుకుతుంది, పోనీ వలటలు చేనుకునో, అంట్లు తొముకునో (బతుకుదామంపే.. దిక్కు మాలిన వరువు ఒకటిగొంతు పట్టుకుంటుంది; రా *వరువం' అందరి కళ్ళకి అలును అవుతుంది. ఆ

అమ్మా వనంతౌ। చెప్పినంత తేలికకాదు నంసారం వదిలేసి పోడం దయామూర్తులైన వారి అనరా లేనిదే నా బోటి ఇల్లాలు ఇల్లు విడిచి బయట నమాజంలో బతక లేదమ్మా ఇదంతా సావ్మితి చెవ్చ

షి నన్విన నవ్వులో దాగివున్న అర్థం। వివేకంతో నెమ్మదిగా ఆ బక వనంతకే అర్థమైంది ఆ నవ్వులోని అంతరారం ఆ తర్వాత అలాంటి నసలవో మరెవ్పుడూ చెవ్చలేదు, థి 236

సావితిని అలా చూన్తున్నవ్వుడు *పావం' అనుకుంటుంది. సావి,తి మీద అలా సానుభూతి చూపిన్తూ కాఫీ తాగుతూ.. తనకి కాబోయే శ్రీవారి గుణాల్ని వదే వదే తల్ప్చుకుంటు...నిలబడింది.

ఎంత మంచివారు? పెళ్ళి చూవుల్లో అనలేమీ అడగలేదే? తనకి అలాంటి తంతు ఇష్టం లేదన్నారు. కట్నం (పనక్తే లేదన్నారు. పెద్దగా అంద చందాలు లేకపోయినా ఇన్నేసి నుగుణాలున్న ఆతను మన్యధుడిలా కళ్ళలో మెదులుతున్నారు. తనేంత పుణ్యం చేనుకుందో.

ఇంటిముందు ఆటో ఆగింది. రామం అన్నయ్య బియ్యం బసొలు దింపినున్నాడు. వారం రోజులనుంచి పెళ్ళినరుకులు తేవడమే నరిపోతోంది. అన్నయ్యకు ఐనా ఇదేమిటీ?) అక్క పెళ్ళికి ఇన్నేసి సౌమాన్దు తెచ్చినట్టులేదు. ఇప్పుడు ఇంత భారీగా తెన్తున్నారేమిటీ? ఎందుకు ఇంత అక్కాటం? ఉను వారించబోయినా వినిపించుకోటం లేదు. ఏమిటో పిచ్చివాళ్ళు

వారు కట్నం వద్దన్నారని పెళ్ళి బాగా డాబుగా చేయాలను కుంటున్నారులా వుంది. కానీ ఇవన్నీ ఆయనకి తెలిస్తే ఊరుకుంటారా ఈ హడావిడంతానా కిష్టం లేదని చెప్పేయారూ? ఊ! ఆలా అల్లుడు గారు చెపే కొనీ ఈ అమ్మా నాన్నలు వినిపించుకోరు. కూతురిమాటలు ఎక్కడ పలకెక్కుతాయి!

కానీ ఆయనగార్కి ఎలా తెలియాలి!

పోనీ తనే తెలియచే స్తేనో!

అంటే నారితో తను మాట్లాడాలి! ఎలా! ఎక్కడ! ఎమ్చుడు!.. ఓవొ। ఆఫీనునుంచి ఫోనులో మాట్లాడితే; ఆబ్బ ,థిల్లి ౦గ్‌గా ఉంటుది. కానీ తన చుట్టూ తన వరివారం ఉంటారే ఎలా! అయినా సెక్షన్‌ ఫోను రిపేర్‌లో ఉంది గదా! ఏం చేయాలీ! ..

ఆలోచనలో వడింది.

237

“'యస్‌! అలా చేయాలి!” అనుకుని చిటికెవేసింది హుషారుగా మరోమారు సావితిని జాలిగా చూసి, కాఫీ వూర్మిగా తాగేసి కిటికీ దగ్గరనుండి కడిలింది వనంత.

“మర్నాడు ఆఫీనులో వనంతకి-అతనికి ఫోనుచేసి మాట్లాడాలనే తన (పయత్నం తల్చుకుంటే గుండె దడదడ లాడింది.అతను ఏమైనా అనుకుంటాడేమో! పోనీ మానేస్తే! అనుకుంది. కానీ ర్మాతి నాన్న ఆలిసిపోయి. ఇంటికి వచ్చి _ అరగంటదాకా-- వాలు కుర్చీలో కూర్చుండిపోయేరు. ఈ వారం రోజులుగా వేళకి తినక, నిద్రపోక, సెలవు పెట్టి ఎంతలా తిరుగుతున్నారో! ఆలనట తగ్గక గ్లానుడు మజ్జిగ తాగి, అమ్మకి ఒక్కొక్కటే వివరిస్తున్నారు.

“బ్యాండ్‌ వాళ్ళూ, నన్నాయివాళ్ళూ దొరికేరు. వంటవాళ్ళు పురోహితుడు కుదిరేరు. ఒక్క కళ్యాణమందిరమే ఇంకా తేలలేదు. అన్నీ బుక్‌ అయిపోయాయి. అయినా ఒక్కటి వుంది. దానికి కేవ వెయ్యి రూపాయలు అడ్వాన్సు ఇస్రే దొరుకుతుంది" ఆంటున్నారు.

వెయ్యి రూపాయలు అడ్వాన్నుగా ఇచ్చి అ మందిరమెందుకట వీళ్ళకి ఏదో మెరిగా ఉందే, ఇంక ఈ (ప్రయత్నాలు ఆవకపోతే లాభంలేదు. ఈ క్షణంలోనే ఆయనగారితో మాట్లాడాలి" అని రాతే అనుకుంది. కానీ అంతలోనే అది రాత్రి అని గుర్తు తెచ్చుకుని నవ్వు కుంది. బా

ఇక ఇప్పుడు ధెర్యం తెచ్చుకుని అతనితో సప్లోనులో చెప్పా ల్సిందే. గజ్జా ఊపిరి పీల్చుకుని మెల్లగా సీటుమీదనుంచి. లేచీ, అటు ఇటు చూసి, రాజీ వద్మవాళ్లు తనని గమనించకుండా, నెమ్మ దిగా బయటికి నడిచింది.

వరండా చివర బెంచిమీద కూర్చుని సిగరెట్‌ తాగుతూ కన ణ్‌ స్వీవర్‌ రంగమ్మతో బాళాఖానీ వేశున్న సెదులు-వనంత పిలువు విని లేచి సిగరెట్‌ కిందపడేసి బూటుకొలితొ సలిపి (అటెండర్‌ అయినొ ఆఫీనర్‌కి మొగుళ్లా ఉతిటాడు) “ఏంటమ్మా,”' అని అడిగేడు.

238

“ఇదిగో సెదులు, నాకో చిన్న నవోయం చేసిపెట్టాలి” తటవటాయిన్తూ చెప్పింది - బి

కినకిన నవ్వేడు. ఆ వెధవ వంకర నవ్వు వనంతకి అనహ్యం అయినా ఆవనరం తనది గనుక...ఆ నవ్వేమీ వట్టించుకోకుండా* “మళేంలేదు. నేను లోవల నీటుమీద ఉండగా పెద్దయ్యగారు ఎప్పుడు బయటికి వెళతారో గమనించి, నా దగ్గరికి వచ్చి *“అమ్యా, మీకు ఫోను వచ్చిం'దని చెప్పాలి. అంటే అయ్యగారు. రూములో లేరన్న నంగతి మనవాళ్ళకి తెలియకూడదు అం తే...””

1“ఆదేలేండమ్మా-- అర్థమైపోయింది, మీరు స్వీకైటుగా ఎవరికో ఫోను చేనుకోవాల, అది అయ్యగారు లేనవ్చుడేగదా జరిగేదీ, అట్టా చేన్తున్నట్టుగా మిగతా అమ్మాయిలకి తెలియకూడదు. తెల్సినా ఫర్వా లేదనుకుం కే, బేఫికర్‌ గా చేయాలనుకుం'పే-ఆయ్యగోరు. బయటికి వెళ్ళారని చెపే చాలుగదా-కానీ ఏ అమ్మాయిగారో మీతోపాటు లేచి వసారు. ఆదే అయ్యగారుం టే రారు. అందుకని అయ్యగారు లేరన్న సంగతి తెలియకుండా. మీకు ఫోను వచ్చిందని చిన్న అబద్ధం చెపే మీరు ఒక్కరు అేచి రావచ్చును. నాకు తెలునుఠలెండి, ఇటువంటి ఎవ్వారాలు నాకు ఓ లెక్క.” సైదులు ఇంకా చెవుతూనే ఉన్నాడు

వెధవ అవులిస్తే పేగులు లెక్క పెడతాడు. వీడితో తను ఆనలు ఏ వనీ చేయించదు, కానీ ఇవాళ తనకి చాలా ఆవనరం. సెకన్‌ ఫోను ఎటూ ఇకిపోయిందిగనుక ఎవరూ దొంగచాటుగా వినే యోగం కూడా కలగదు కనుక ఈ ప్లాను చేనుకుంది. ఖర్మ ఇవాళ ఈ 'సెదులుగొడ్ని ఆశయించాల్సి వచ్చింది. వీడం కునే తనకి ఒళ్లుములట వాడీమీద కలుగుతున్న కంపరాన్ని అతీ బఅవంతంగా ని్యిగహించు కుంటోంది.

ఆయితే సైదులు అదేం గమనించటం లేదు.

239

ఎప్పుడూ గంభీరంగా ముఖం తిప్పుకునే వనంత ఇవాళ తనకై తాను వచ్చి హెల్ప్‌ చేయ్యమంది. నా గొప్పేమిటో తెల్సినట్టులది- అనుకుని హుషారుగా కాలరెత్తుకుని మరీ చెప్పేన్తున్నాడు- “మొన్న ఆ అయ్యగారవరో కాస్త రంగు తక్కువగా, పొడుగా వంకీల జుష్టుతో మన ఆఫీనుకొచ్చారు. అంటే అదే ఒకనెల ణి రోజుల కిందటలెండి. ఇలాగే నాకో నహోాయం కావాలన్నారు. ఇక్క డేదన్నా ఉద్యోగం కోనమేమో అనుకున్నా, కానీ కాదుట...ఇక్క డున్న అమ్మాయిల వివరాలు కావాలన్నాడు. (వత్యేకించి మీ గురించి అడిగేరు, “మిగతావాళ్ళ నంగతేమోకానీ వనంతమ్మ్యన్నా, నిప్పన్నా ఒక పే అర్థం అని చెప్పేను ఇంతకీ ఆ బాబు ఎక్కడుంటాడో, ఏం చేసాడో చెవ్పలేదండి. వాళ్ళ నుట్టాలబ్బాయికి నంబంధం నూడాలని చెప్పేడు. మరి ఎవరైనా మీ ఇంటికి వచ్చేరాండి...?”” సైదులు చివర (పశ్న వేసేటవ్పటికే వనంత ఆక్కడనుంచి కదలి వెళ్ళిపోయింది. అంత పొడుగు వరండా ఎలా నకచిందో... 'సెకన్‌లోకి వెళ్ళి సీటుమీద ఎలా కూర్చుందో తనకే తెలియదు. టైపు చేయాల్సిన కాగితంమీద అక్షరాలు కనిపించటంలేదు. ఆవని రూపులు నంతరించుకుని మనుమ్యుల్లా కనబడుతున్నారు. కాన్న రంగు తక్కువగా పొడుగ్గా వంకీల జుట్టుతో ఎవరూ? అతనే కాబోయే శ్రీవారు ఆ వక్కన...కారా ఖిళ్శీకో, వంకరనవ్వుతో సెదులుగాడు... సిగంట్‌ పొగ వదులుతూ... ఏం చెబుతున్నాడూ? వనంత కళ్ళు చీకట్లు క మ్ముతున్నాయి, ఆకారాలు అల్లుక్కు పోతున్నాయి. చెవుల్లో హోరు తన నరాలు అదిరిపోతున్నాయి. పెదాలు కంపిన్తున్నాయి. చెంపలు ఎరగా కందిపోతున్నాయి. రెండు చేతులో తల పట్టుకుని ఎంత సేవుందో। లా _ఎమెందీ! అరే జ్వరమా। కశ్లేమిటి అంత ఎరగా! లేలే ఇంటికి వెళ్ల సెలవు పెట్టు... రాజి వగ్చి లేపి బయటికి తీనుకువచ్చి అటో ఎక్కించింది. 240

ఇంటికి వచ్చేనకికి కొద్దిగా తనని తను కం్మటోలు చేనుకుంది.

“ఏమే వచ్చే సేవూః

“ఒంట్లొ. బాగా లేదమ్మా! చాలా తలనొప్పిగా వుంది.”

“అయ్యో అలాగా! జ్వరం రాలేదుగదా। అనలు ఈ వారం నుంచే సెలవు పెట్టమంటే నువ్వు వినవు..." ఆవిడ గౌభ రాగా నుదురు తాకి చూసి జ్వరం లేదని తెల్సేక కుదుటవడి, “టాబ్లెట్‌ వేనుకో కాఫీ ఇస్తాను తాగి వడుకో” అంది.

వనంత వడుకుంది. కానీ నిద వడుతుందా।

బు(రలో-వురుగులేవో తిరుగుతున్నట్టుంది. ళరీరం మీద్‌ చీమలు దోమలు పొకుతున్నంత చిరాకు కళ్ళు మూనుకుంటే వలయాలు తిరుగుతున్న ఆకారాలు మననంతా శూన్యంగా, ఆలోచించలేనంత నీరనంతో మంచంమీద వడివుంది.

“వమిటీ! అమ్యాయికి బాగాలేదా!' అవ్వుడే వచ్చిన తండి అడుగుతున్నాడు- తల్లి ఏదో నర్జి చెప్తోంది=

కొద్ది సేవటి తర్వాత తంగడి చెబుతు న్నాడులా

*ఏలాగె త్రేనేం! అన్నీ కుదిరిన స్తు... ఆ కళ్యాణమంటపం కూడౌ బుక్‌ చేయింజేను. మొకానికి వియ్యంకుడు కోరినవన్నీ చేసేను పైగా అల్లుడుగారి నుముఖత్వం కూడా వుంది కదా! కట్నం లేకపోయినా "పెళ్ళితంతులు బాగా ఆర్భాటంగా జరిపించమనీ, తన ఆదర్శం తనకే పరిమితంకానీ, తల్సిదం _డులకీ3 అక్క చెల్చెళ్ళకీ వుండే నరదాలు తృప్తిగా శీరాలనీ...మరీమరీ చెప్పేడుగదా!”

“అవునుమరి। అదీ న్యాయమే! అందుకే చేయగలినంత బాగా చేదాం. ఇక మీరు లేచి భోజనానికి రండి. అమ్మాయికి నిదపట్టినట్టు వు9ది. సాయర్యతం ఒకసారి డాక్టర్‌ గార్కి చూపిస్తే మంచిదేమో" అంది తలి.

241

' అలాగే” వనంత నసీరనం ఎగిరిపోయింది, దిగ్గున _లేచి కూర్చుంది మంచంమీద ఏమిటి తను విన్నదీ! ఆదర్శవంతుడై న అల్లుడుగారు చెప్పినవేనా ఈ ఆర్భాటాలన్నీ! ఇంకా ఏమి విన్నదో మననం చేను కునేంత నహనం చచ్చిపోయింది. ఆఫీనులో నుండి బిగబట్టుకుంటున్న కోపం, పౌరుషం, ఉకోషం ఉప్పెనలా పొంగేయి. గబగబా చెప్పులేనుకుని గది బయటికి వచ్చింది. “అమ్మా అఫీనులో (డాదయరక్‌లో చాలా అగ్జెంటు కాగితం మర్చి పోయేనమ్మా. ఆఫీనరుగార్కి ఇవ్వాలి" అంటూనే వీధిలోకి నడిచింది తల్చి వెనకాల ఏదో అంటున్నా మరింక వినిపించుకోలేదు. గబగబా నాల్లు అడుగులువేసి అటో పిలిచి కూరు+,ని 'అతను వని చేన్తున్న ఆపీనుముందు దిగింది. గ “ఫలానా” వారు వున్నారా! చాలా అరెంబుగా మాటాడాలి” అంటూ లోపలికి కబురు పంపింది. ల్‌ ౯ ప తర్వాత “ఆతను* బయటికి వచ్చి దూరంగా కాంపొండులో చెట్టుకింద నించున్న వనంతనిచూసి ఆశ్యర్యపోయి గబగబా అటు నడ్షిచేడు. అతన్ని ఒకసారి పైనుంచి కిందదాకా వరీక్షగా చూసింది ఎంతో (సయత్నంమీవ తనలో రగులుకుపోతున్న కోపాగ్నిని దిగ మింగుకుని...సౌమ్యం గానే మొదలు పెటింది ట్టింది, ॥ | చూడండి! నేను ఇలా రావడం మీకెంతో విచ్శితంగా వుంది. కదూ! నహజమే: రావాల్సి వస్తుందని క్రూడ్తా నేను అనుకోలేదు కాన్నివచ్చాను. ఎందుకో తెలుహే! పకన వ న! ఫీషత్వం ఎంత గొప్పగా తంబు ఉాఛొలలటానా / ణ్‌ జ్‌. 242 ఏ సా లో వ

, ఉంది న్వ్యయంగా చెప్పాలని. ఉద్యోగం చేన్తున్న ఆడపిల్లని గురించి తెలునుకోవాలం టే...ఆ ఆఫీనులో పనిచేసే అటెండర్నే అడుగుతారా.

“వాడి సాక్ష్యంతో కాబోయే భార్య క్యారెక్టర్‌ నమ్మి వివాహం చేనుకుం పే...రేవు అదే ఆపీనులో ఆ అమ్మాయి వనిచేయాలం పే... ఎ-డికెంత ఎగతాళిగా వుంటుందీ. వొడిముందు ఎంత చులకనె ఫకోతుందో ఆలోచించలేక పోయారా.

“మీరు డై రెక్టుగా నన్నేమి అడగక్కర్లేదంపే నేను నిజంగా కోలా గర్వపడ్డాను. కానీ ఇలా చాటుగా నా గురించి__మా ఆఫ్లీనులో 'నిచేసే అటెండర్‌ని వాకబు చేయడం, ఛ.ఛ. ఎంత సిగ్గుచేటు. క నంగతి ఈ రోజే తెల్సింది నాకు. చాలా ఆల న్యమైపోయిందని వచారించటం లేదు. ఆ మూడుముళ్ళు వేయక మనుపే మీ వ్యకిత్వం సంత గొప్పగా ఉందో తెల్సుకోగళ్లేనని నంతోషిన్తున్నాను.

“పౌరుషం ఉన్న ఏ ఆడపిల్లయినా ఈ ఆవమానం భరించజేదు ఫగా కట్నం తీనుకోటంలేదు కనుక పెళ్ళి బాగా భారీగా జరిపించా ఇ కూడా కొరేరుటః: ఆ నఎగతి ఇవాళే తెల్పింది. ఫర్వాలేదు... ఇ్యుటికే మా నాన్న ఎంతో ఖగ్చుచేసినా.,.ఇక ఇంతటితో ఆ(పయత్నా న్నీ ఆపించి...నా లోనుతో ఆ అవ్పలన్నీ తీరుస్తాను.

“చూడండీ! ఇలా నేను మీ ఆఫీనుకి వచ్చి మిమ్మల్ని ముఖం ఖ్రీదే ఇలా ఆడిగేయడం సభ్యతగా లేదనుకుంటున్నారా? కాని “కన్నా ఎన్నోరెట్టా వీవేకంగా (వవర్తిన్తున్నానని తెల్సుకోండి. ఇదే ఇజ్వృడు మిమ్మల్ని పిలవకుండా...మీ ఆఫీను వ్యూన్‌ని పితిలి-మీ ద్స్‌స్రంచ్రి శెల్చుకుం టే ఎలా ఫీలవుతారూ?

“ఆడపిల్ల అలాంటి పొగరు వనికిరాదనో... ఆ హక్కు లేదనో ఉవన్యానం ఇస్తారా! కానీ నమానంగా ఉద్యోగం చేయాలి. నంపా దించి నంసార భారం వంచుకోవాలి ఇదేమి న్యాయమండీ।

“హూ కట్నం తీనుకోకపోవడం ఒక్కటే ఆదర్శనునుకోకం డి=

243

నంకు చిత మైన మీలాంటి వాళ్ళని చేనుకుంపే...రేవు నా జీవితమం- అడుగు అడుగునా నిఘావేసి చూడరని నమ్మకం ఏమిటీ!

“నంస్కారం లేని ఆదర్శరి.. వేదిక మీద ఉవన్యాసాలకీ, మంది ముందు మెప్పులు పొందటానికే వనికివన్తుంది తవ్ప నిజ తంలో నుథాన్ని చేకూర్చదు.

“మీలాంటి నగటు పెద్దమనుష్యులు నిజమెన ఆదర్శానికి ఆ దూరంలో ఉంటారుతవ్వ...ఆ అడుగు ముందుకువేసే వం చేయరు. ఈ నత్యం తెలిసేక ఇక మీశోనా జీవితాన్ని పంబు ఆ మాట చెవ్పడానికే వచ్చాను. ఇంటికి వెళ్ళి మీ పెద్దలకి చెవ్ల

టీ ౧ రం చివరగా ఒక్కమాట। “ఆడ్‌ పిల్లని అలునుగా చూడకండి. గురై అనేసి గ్నిరున వెనక్కితిరిగి చరచరా ముందుకు సాగింది వనంల బునకొడుతున్న నల్శశ్రాచులాంటి ఆమె జడ, ఆడవులిలా తున్న ఆ అడుగుల తీరు చూన్తూ...నోట మాటరాక దిగ్భ్భాం. నిలబడిపోయాడా మానవుడు. పయిలే యా న. యాయ ళీ! ఖ కొల చల 244

తస. నా గురించి... . |! తూ॥గో॥ జిల్లా. (చాక్షెరామం జన్మస్థలత. తెలంగాణాలోని ఖమ్మం.. వరంగల్‌ లో విద్యాభ్యానం! 1864లో సాహిత్యరంగంలో . (వవేశం! మూడు దళాబ్దాలదీ సాహిత్య జీవితం: న్చందించే నన్నివేశాలకి మ్యాతమే కలం కదిపే మనన్సు! అవాన్తవికతని, నృష్టించటానికి ఒప్పుకోని వయన్సుః

• ఇరువె నవలలు - దాదావు'వంద కధలు -వది నాటికలు 'సైచ్‌లు-వందల వ్యాసాలు-కొన్ని కవితలు-నా రచనా వ్యానంగంలో వాగుచేసి పండించుకున్న వంటలు! ఆరు కధలకి బహుమతులు కొన్నిటికి నన్మాన నత్కారాలు!: - | ఇటీవల క్ర్యృష్ణావ్యతిక (దిన వ్యతికృులో మహిళా పేజీ నిర్వాహకు. . రాలిగా న్సందన' శీర్షికకు మూడువందలకి పెగా నరికొత వంధాలో (వాసిన వ్యాసాలూ, “కృష్ణాతం గిణి” అనే శీర్షి కఠి రెండువందల పెన (వాసీన వ్యాసాలు వ్యక్తిత్వానికి వన్నెతెచ్చిన దీపాలు! నవలల్లో అరి-. ఆస్ట్‌రాల్‌ ఆడది వశంనలందుకుని మెప్స పొందిన ముత్యాలనరాలు! సాహిత్యం వదికాలాలపాటు (బతకాలనే (వగాఢ వాంచగల ॥ ఓ సాహిత్య పిపాసినిగా! వాన్తవికతకి విలువనిచ్చే-_-రచయితతిని! / . వేదుల శకుంతల. -