Telugu mana rajyangam manakemiechindi - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

గన్‌ న: ఎ (౧ | ( అల్లో స స్వే ॥] యయ కు సస? గ రే స. | |! 6 గ్‌ 2. వన. | ( నానా నం నంట / (11 | రాన ట్ట సం = , సహజకవి మల్లైెమాల్ల సం. నజ = ఇ _ మనసుపడి మక్సు*ో సేకరించిన జ్జ ళ్శ న ఆ టీ క ఈ పుస్తకాన్సి శాహిత్యాభిమానుల కోసం , వ్య ౬... శ్రీ _సుందఠయ్యి విజ్ఞాన కేంద్రానికి ( ఓ సంతా న వా ॥ ” స ==. శ్రి ఆనందంతో బహూకరిస్తున్నాం. . ॥ ! - మల్లెమాల కుటుంబం వ న వర్ని న భారతదేశాన్న సార్వఛాపు. వాను శ ౩ త్మ్‌. సామ్యవాద, లొకీక, ప్రజాస్వామిక, ఫి ప లై [స గణతంత్ర రాజ్యముగానిర్తించదానికి జై ఈ! న. టో ర - న. శో వ గ స్‌ న. వ! పొరలు రిందర సాంముక. గ్‌ మ స ర నం | న! శ అ గ్‌ క్‌ నమకం ప... ర ౧౫౧౫౦౬ వంలంా[ం8056ం 304 గతే: హా. ముత విశ్వాసం ్‌దనకో స్వ | స త్‌ గ్‌ తర్‌ [్‌్‌ 227 బట్టు. అవుత, పలసల్య, [టం =. సామాజిక అంశాలు, అవకాశాలు హోదా, ళన. య. స్మ . పంపత్తుల్లో సమానత్వాన్ని; వ్యక్తి గారపం, శక / రేం 314045 త14 | ల౮గంంయ్యు: (4 స సవరణ స “సీ శీ / . $జ్టీ్‌ ( జాత విక్యత సమగ్రతా సాధనకు సౌభ్రాతృత్వాన్ని కో న. బలగంగి 181 ర 1. / పింపొంచిసాం అని, మన రాజ్యాంగ పరీషతుత్ర గ ం లా ఈ టు? క మ! 1 ష్‌ ణీ. “గన 6624 16 మేష్షగగ్యం[1 [క చిత్తశుద్దితో తీర్మానించి నవ౦బరు 26, 1949న న ప న జో /ప్‌ న్న ా గ షీ సే జ 2గగే ₹14 ../. ౮ రం టంట కు ర్న రాజ్యాంగాన్ని పరిగ్రహించి, ఆమోదించి, తోకనా ॥ ౬ శ వ్‌ ్ర దా 0007000002 ల బరా మాకు మము ఛ్‌ టై 5. 0 జ్‌ అహ. ౯? , = ఆమంణులలు) యే ర ర. హం పా ళ్‌ య ॥ . టం లం వలం టవున్‌ డా ల

“మన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చింది” = యానాల

నానీ పబ్లికేషన్స్‌

లం జెలి భభ ట్‌! దాం -1 నో వ్వా 'లుసుకుందారి + మన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చింది న్న యో 1 హైదరాబాద్‌. _వన - కూర్చు యానాల మొదటి ముద్రణ మూర్చి, 2001 | | లలి వెల “చ్కకగ రూహియలు వ ప్రచురణ కర్తలు నావీ పబ్లికేషన్స్‌, బైపాస్‌ రోడ్‌, సూర్యాపేట (ఆంప్ర) టర్‌ టైవ్‌ సెట్టింగ్‌ చబ్రహ్మం-భానన గ్రాఫిక్స్‌. కం సూర్యాపేట్‌ సోన్‌ 06684 -54745 ముద్రణ వాసు ఆఫ్‌సెట్‌ ఫ్రంటర్స్‌, విజయవాడ-2. ఫోన్‌ : 436324 'ప్రతులకు మల రెడ్డి (యానాల) ఇంటి నైంబర్‌ 1-6-143/25/1, 9వ జాతీయ రహదార్‌, బైపాస్‌ రోడ్‌, సూర్యాపేట - 508 213 (అంప్ర) ఫోన్‌ 08664 - 20882 విశాలాంధ్ర బుక్‌ హొన్‌, హైద్రాబాద్‌ (అన్ని బ్రాంచీలు) వవోదయ బుక్‌ హౌస్‌, కాచిగూడ, హెలొబాద్‌ ఈ (గ్రంథంలో పేర్కొనిన అంశాలను సందర్భోచితంగా వాడుకోవచ్చు, ముందుగా ప్రచురణ కర్తలకుతెలియపరచడం మర్యాదా, మంచిదిను 0106: నా. - న! టర ట్రస్టు లం ౪10061 అంగ, $0గ16 అలి 9౫౦/5 206 0గా౪590%9 ఈ 8680: 01.1816 2గ/ (9021 900౧9108 107 7 6 ౧౪ ఆంగ (0601110041 ౧౦౪౦6 [16౪ ౪|| 66 001/80196 = వొింపగంగింగు

ముందుమాట 'థెండ్స్‌ ! రాజ్యాంగ పరిజ్ఞానం ఈనాడు మన అందరి కనీస అవసరం. ఎందలో వాసికెక్కిన రాజనీతిశాస్త్ర విశ్లేషకులు, పేరొందిన రాజ్యాంగ విశారదులు, (ప్రసిద్ధ రచయితలు, ప్రముఖ పాత్రికేయుల భావజాలం - రచనల

• తోడ్పాటుతో ఈ చిరు (గ్రంధ రచనకు పూనుకొనిన పూజారిని నేను. మరో విధంగా చెప్పాలంటే - ఈ రచన అనేక రచనలకు కొంత అనుసరణ, కొంత నవీకరణ మరికొంత అనుసృజన అనవచ్చు. కొన్ని చోట్ల కొన్ని భాగాల్లో కొందరు రచయితలు రాజ్యాంగ రాజనీతిశాస్త కోవిదులు, ప్రముఖ పాత్రికేయుల అభిప్రాయాలను సందెశాలను ముఖ్యంగా రాజ్యాంగ నిబంధనలను యధాతధంగా వాడుకోవడం జరిగింది. ఎందుకంటే - వాటితో నేను మనసారా ఏక్షీభవించడమే నిజానికి విజులు చెప్పినట్టు, ఓ మాటను ఎవరు చెప్పారని కాక ఏమి చెప్పారని షించి, అ సతాన్సి శీ చది కదా ! నిజానికి కొన్ని విశ్లేషించి, అందులోని సత్యాన్ని స్వీకరించడం మం: సందర్భాల్లో మూల రచనకు అనువాద, అనుసరణ - వ్యాఖ్య -లు అతిగా వచ్చి ఉన్నందున, నలుగురి నోట నాని, నాకు నచ్చిన నిర్వచన - వ్యాఖ్య - ను ఎత్తుకొని హత్తుకోవడం జరిగింది. అయితే - పొందుపరచిన విధానం, సందర్భం ముఖ్యంగా ౧656౧10౧ తీరు చక్కగా కుదరకపోతే - అర్హవంతంగా లేకపోతే - ఆ పారూటు (249 కేవలం, కేవలం నాది మాత్రమే. ఒకటి మార్రం నిజం - ఇది పరిశ్‌ ధ
• థీసిస్‌ - గ్రంధం కాదు ; లోనికి దిగి చేసిన శాస్త్రీయ పరిశీలన (గ్రంధమూ కాదు. వాస్తవానికి ఈ రచన మన భారత రాజ్యాంగం పట్ల పూర్తి అవగాహాన పట్టు కలిగిన పెద్దల కొరకు మాత్రం కాదు ; వారంతా మాన్యులు సవారి అంతా తెలుసు. 'రాజ్యాంగం' అంటే - ఏ రాజ్యమో అను ఇరచ భారత కొరకు అసలే కాదు ; వీరంతా సామాన్యులు ; వారికి ఇదేమి - ఏదులు; పౌరులు అయిన మనలో, పౌరులకు గల ప్రాధమిక వలో ఎదురయ్యే (ప్రభుత్వాలకు విధులు అయిన నిర్దేశక నియమాలు ; వాటి క మ రాజ్యాంగం సమస్యలను పరిష్కరించ చూసే న్యాయవ్యవస్థ అంటూ మన టన ఇచ్చిందన్న ఓ నిజం మాత్రం తెలిసన సహృదయులకు, రాజ్యా

పారకులకు తోడుగా రాజ్యాంగం నచ్చిన అంశం ౦0౧౪౦౧౬| 56060[గల ఉన్నత స్దాయి విద్యార్థులకు, ముఖ్యంగా జిజ్ఞాస పరులకు మరికొంత మేరకు ఉపయోగ పడగలదను నమ్మకంతో ఈ రచనను వారిముందు పెడుతున్నాను, కాని - రాజ్యాంగ అంతర్గత అంతర్నిహిత విశేష ఆంశాలను ప్రదర్శించాలని గాని, నేను (గ్రహించిన రాజ్యాంగ ఉద్దేశాలను, లక్ష్యాలను ఏకబిగిన ఊదరగొట్టాలని గాని ఈ రచన ఆశయం కాదు. అయితే మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు మనకు అందిచ్చిన “మన రాజ్యాంగం” శక్తి జొన్నత్యం ఎంతటిదో ఎలా పనిచేస్తుందో చెప్పాలనుకోవడం మాత్రం నిజం.

నిజానికి 716 00౧541010౧ 01 1గ61& - భారత రాజ్యాంగం - కు ఈ రచనలో నేను కావాలని వాడిన నామాంతరమే “మన రాజ్యాంగం”. రాజ్యాంగంలో (ప్రయోగించిన 4/61 ని తెలుగులో నిబంధనలు అని, ప్రకరణలు అని, అధికరణలు అని, ఆర్టికల్స్‌ అని వాడకంలో ఉంది. పరిచ్చేదం అను మరొక పారిభాషిక పదం కూడా ఉంది. అయితే ఈ గ(/౦898 ను ఎవరు ఎలా వాడి ఉన్నప్పటికి నేను మాత్రం 'ఈ రచనలో ఎల్లెడలా “నిబంధన' అనే వాడడం జరిగింది. అంతే తప్ప - అర్ధంలో కాని, ప్రయోగంలో కాని ఎటువంటి ప్రత్యేకతను ఆశించలేదు. అలాగే - 0160116 నిగ౧౦1౦188 అను మాటకు తెలుగులో - నిర్దేశక సూత్రాలు, ఆదేశ సూత్రాలు, నిక్టేశక నియమాలు, ఆదేశిక నియమాలు - అని వాడకంలో ఉన్నప్పటికీ ఈ, (గ్రంధంలో కేవలం “నిర్దేశక నియమాలు” అని వాడడం జరిగింది ; గమనించ గోర్తున్నాను.

• భాషా పరంగా చెప్పాలి అంటే - (గ్రాంధికం అని గాని, శిష్ట వ్యావహారికం అని గాని చూడకుండా పట్టింపుల జోలికి వెళ్లకుండా - సాధ్యమైనంత వరకు పత్రికా భాషను - నిత్య వ్యవహారిక భాషను - వాడుకోవడం జరిగింది. అయితే
• అనువాదంలో కాని, అనుసృజనలో కాని పొరపాటు దొరిలే అవకాశం ఉన్నందున వీలయిన చోట ఆంగ్ల మాతృకను పొందుపరచడం గమనార్హం.

నిజానికి ఎక్కడి రాజ్యాంగం, ఎక్కడి నా సాహసం ! కేవలం రాజ్యాంగం పట్టగల అభిరుచి, అభిలాష ఆరాటం కొద్దీ శక్తి సామర్ద్జ్యాలను గుర్తించకుండా ఆపార సాగరాన్ని దాటాలని ఎగుర చూసిన పక్షిలా చేసిన నా సాహసాన్ని మాన్యులు ముఖ్యంగా రాజ్యాంగ - రాజనీతిశాస్త విశ్లేషక పండితులు క్షమింతురుగాక !

అయితే - తేనెటీగ చిన్నది అయినా దాని కష్టార్జితం ఆపొత మధురం -

(గ్రాహ్యం అయినట్టు, సమ(గ్రం ని8గ601 కాని ఈ రచనలో ఏ కొంత అయినా తెలియ తగినది ఉంటే, నా (శ్రమ, కృషి ఫలించినట్టే, నిజానికి ధన్యం అయినట్లే ! ఇది ప్రధమ ప్రయత్నం కనుక, భాషా పరంగా అచ్చుతప్పులు, విషయ పరంగా ముఖ్యంగా రాజ్యాంగంలోని నిబంధనలను, న్యాయస్థానాల నిర్ణయాలు తదితర అంశాలను పేర్కొనడంలో ఎంత జాగ్రత్త వహించినప్పటికి పొరపాట్టు దొరలి ఉండే అవకాశం లేకపోలేదు. అట్టి లోటుపొట్లకు పూర్తి బాధ్యత నాదే కనుక ఆయాలోపాలను - పొరపాట్లను - సహృదయ పాఠకులు దయతో తెలియపరిస్తే కృతజ్ఞతలతో స్వీకరించి, వీలు చిక్కితే తరవాతి ముద్రణలో సవరించి, ఇంకొంత నిర్దుష్టంగా మరికొంత అందంగా తీసుకొని రావడానికి ద్ద

వహించగలను. = రచయిత.

ఒర ఆ విషయ సూచిక ప్రస్తావన ః ఇ మొదటి భాగం : రాజ్యాంగం పూర్వాసరాలు, విశిష్ట అంశాలు 1 రాజ్యాంగ పరిషత్తు... 6 ఓ. రాజ్యాంగ నిర్మాణం లయం. కే0 3, ఇతర రాజ్యాంగాల ప్రేరణ ౨౨౨౨౨౨ కేర్‌ ఉ _ పరిషత్తుపై విమర్శల జడివాన... 2 క. రాజ్యాంగ పరిషత్తు సాధించిన విజయాలు ......... 25 6. _ రాజ్యాంగ సవరణల తీరులు ... ౨౨౨౨ ల0 2. రాజ్యాంగం - విశేష విశిష్ట అంశాలు .....-.౨. తె9 & మన రాజ్యాంగ మూల తత్వం - ప్రవేశిక... 50 ల రెండో భాగం ; న్యాయవ్యవస్థ ఓ న్యాయ వ్యవస్థ - పరిచయం... 58 2 సర్వోన్నత న్యాయస్థానం... ౮-౨. 60 3. స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి..ఎలటలటల ల 71 శీ. (క్రియా శీలత .....౦౦4౦౦౦౦౦0000000000ట00006652 44. ల్లో ర్‌ సత్యర న్యాయం వంతల పటన రతర వరం00004020044020020006506 200004... రర 6. _ సుప్రీం కోర్టు సలహాధికారం - ఒక ఉదాహరణ .. $95 7. న్యాయ ఆదేశాలు - రిట్‌లు ౨౮౨ ౨. 98 ఓ మూడో భాగం : ప్రాధమిక హక్కులు - విధులు 1 ప్రాధమిక హక్కులు - ఒక పరిచయం .....౨౨. 114 2 సమానత్వపు హక్కు ౮౦. 126 తె, స్వేచ్చ హక్కు 1.

4. పీడనను నిరోధించే హక్కు ౨ 158
5. మత స్వేచ్చ హక్కు... 263
6. సాంస్కృతిక, విద్యా హక్కులు .... కక 7, రాజ్యాంగ పరిహారాల హక్కు... 179 8 తరిగిపోయిన ఆస్తి హక్కు ....4444౦4౦4౭.. కరక
7. _ ('ప్రాధమికం కానున్న విద్యాహక్కు ....౨. 189
8. ప్రాధమిక హక్కులు - ఒక సమీక్ష ౨౨. 193 11 ప్రాథమిక విధులు .......౨౮౮ఆలఆఆం.. 200 17 నాల్లో భాగం : నిర్దేశక నియమాలు
9. నిర్దేశక నియమాలు - ఒక పరిచయం ౨ 212
10. నిర్దేశక నియమాలు - వివరణ 4444464ఆఆ=.. 222 ప నిర్దేశక నియమాలు - అమలు తీరు .....౨౨౨ 239
11. నిర్దేశక నియమాలు - న్యాయ వ్యవస్థ... 248
12. _ నిర్దేశక నియమాలు - ప్రాధమిక హక్కులు ......... 255
13. _ నిర్దేశక నియమాలు - ఒక సమీక్ష... 258 ఇ ఐదో భాగం : తర్జన భర్జనలు
14. పౌరసత్వం - అధినేతల అర్హతలు .....౨.. 26%
15. ఉమ్మడి పౌరస్కృతి ౨౨౦౦౦౫. 270
16. _ 356 నిబంధన - రాష్ట్రపతి పాలన... 276
17. _ ప్రత్యేక ప్రతిపత్తి గల రాష్ట్రాలు... 282 ర్‌. పార్టీ ఫిరాయింపులకు అడ్డుకట్ట ................౨౨౨.. 289
18. మధ్యంతరాలకు ప్రత్యామ్నాయం ............. 295 7, రాజ్యాంగ సమీక్ష - ఒక పరిచయం ............ 302 ఎ తుది పలుకు .04404404401000006000000600000040040844404400444... తేర ం మన రాజ్యాంగం అనుసరించి (ప్రాధమిక హక్కులు 318 ఎ మన రాజ్యాంగం అనుసరించి నిర్దేశక నియమాలు 319

హ్సదయ పూర్వక కృతజ్ఞతలు చూడడానికి పుస్తకం రూపురేఖలు ఎలా ఉన్నప్పటికీ ఈ రచనకు వన్నెకూర్చి పెట్టినవి, మిక్కిలి అక్కర పడిన (గ్రంధములు, [గ్రంధ రచయితలు

1. భారత ప్రభుత్వం - రాజకీయాలు ఫడా॥ వి కృష్ణారావు, కె పాండురంగం 2 ప్రాధమిక హక్కులు - న్యాయసమీక్ష: శ్రీ వి.ఎస్‌.కె. హరనాథ్‌ 3 భారత రాజ్యాంగం - నిర్దేశక సూత్రాలు : శ్రీ కె. సాంబశివరావు త భారత రాజ్యాంగం త్రీ పి సత్యనారాయణ
2. భారత రాజకీయ వ్యవస్థ " ఆర్‌సి, రెడ్డి పబ్లికేషన్స్‌
3. లోక్‌సత్తా - చర్చా పత్రం : ప్రజాస్వామ్య పీరం (ప్రచురణ ల్ల (౧౯06040400 10 46 00౧౦8800 41౧02. “9 ౮4584 04/04 025 8294 8 8000511401 01 1001460385 ద|016500! ౪ ౪ ౧౫౯౦ 9 8000011000 01 1002 ౪0౧10060 ౧41 846011) పాత్రికేయులు ముఖ్యంగా “ఈనాడు' పత్రికొ రచయితలు, ప్రత్యేకించి చీఫ్‌ ఎడిటర్‌ రామోజీరావు గారికి, డొ॥ జయ'ప్రకాక్‌ నారాయణ్‌ ఎన్‌: చంద్రశేఖర్‌ ఎ.జి? నూరాని కులదీప్‌ నయ్యర్‌ ఖె సూర్యప్రకా తదితరులకు, ఈ, (గ్రంధ రచనకు, ప్రచురణకు హార్దికంగా, ఆర్థికంగా (ప్రోత్సహించి, సహకరించిన హితులు, సన్నిహితులు ముఖ్యంగా

• వాస్తుళిల్సి బియన్‌. రెడ్డి చారిటబుల్‌ ట్రస్టు, హైదరాబాద్‌ వారికి,
• 'సుధాకర్‌ పి.వి.సి. (గ్రూవ్‌ ఆఫ్‌ కంపెనీస్‌ ఛైర్మన్‌ శ్రీ మీలా సత్యనారాయణ గారిక్షి -.మీత్రులు, హితైషీ దోసపాటి గోపాల్‌: శాసన సభ్యులు, సూర్యాపేట గారికి
• రచయితలు డా! వి, కృష్ణారావు, కొత్తా రంగయ్య మరియు సహృదయ ఎన్‌.జి. బ్యాంక్‌ మిత్రులకు,
• సుందరం భావయ్యుక్తం, సందర్చోచితమైన ముఖచిత్రమును ఆకర్షణీయంగా తీర్చిదిద్ది, ఒంటరిగా కంప్యూటర్‌ కంపోజింగ్‌ భారాన్ని మోసిన భావన (గ్రాఫిక్స్‌, (బ్రహ్మం గారిక్తి “
• అతి తక్కువ కాలంలో అనుకున్న రీతితో అందంగా అచ్చువేసి వెలికి తెచ్చిన వాసు ఆఫ్‌సెట్‌ ప్రింటర్స్‌, వాసు గారికి బృాదయక్రార్వక కృతజ్ఞతాఖివందనాలు = రచయిత

మట.

వ నక ప భవన నిర్మాణ రూపకల్పనలో పరిశోధనలు చేసి, అత్యున్నత శిఖరాలు అధిరోహించి వాస్తుశిల్సిగా, సాహితీ ఉద్యానవనంలో అక్షరళిల్సి అయి “సామాన్యుని సందేశం, బి.యన్‌. భాషితాలు, బి.యన్‌. భావతరంగిణి, విజయ - పథం” కవితా కుసుమాలు పూయించి, తెలుగు వెలుగుల కవితాళిల్పిగా “ఉద్యోగరత్న'"-“రాజీవ్‌ గాంధీ భారతరత్న”-గౌరవ పురస్కారాల [గ్రహీతగా తెలుగు కవులు గర్వించే బి.యన్‌. సాహితీ పురస్కారాల ప్రదాతగా, ఆపన్నులను, ఆప్ప్తులను అఆదుకొను మానవతా మూర్తిగా, భేషజం లేని, వంచన తెలియని రాజకీయ సౌజన్యమూర్తిగా, పేదల పెన్నిధివై, ప్రజలు మెచ్చిన ప్రజల మనిషిగా, ముమ్మారు మిర్యాలగూడ పార్లమెంటు సభ్యులుగా, అంచెలంచెలుగా ఎదిగిన భవనశిల్సి, కవనశిల్సి, భావళిల్పి అయిన మాన్యులు వాస్తుశిల్పి, డాక్టర్‌ బియన్‌ రెడ్డి గారికి నా ఈ పుస్తకం అంకితం.

= యానాల

నా గొడన

ఫ్రెండ్స్‌!

సామాన్యమైన రైతు కుటుంబంలో 1938 మే లో పుట్టిన నేను, ఆగష్టు 1958 నుంచి 18 సంవత్సరాల పాటు హైస్కూల్‌ టీచర్‌ గాను, ఆగష్టు 1976 నుంచి 20 ఏళ్లపాటు బాంకర్‌ (ఎన్‌:జి.బ్యాంక్‌ అధికారి) గాను వివిధ హోదాల్లో పనిచేసి, మే 1996లో పదవీ విరమణ చేశా.

నిజానికి కాలేజీ విద్యార్ధి దశలోనే రచన పట్ల నాకు అభిలాష, అనురక్తి అభిరుచి ఉండేవి, తిక్కన, వేమన, గురజాడలు నా అభిమాన కవులు. అధునిక రచయితలు సరేసరి. 1958 నాటి మేటి రాజకీయ వారపత్రిక (ప్రజామత (బెంగుళూరు) వారు ఆగష్టు 17, 1958నాటి సంచికలో “భారత స్వాతంత్ర్య పర్యాలోకనం' అను నా వ్యాసాన్ని (ప్రచురించి, రైటర్‌ - రచయిత - గా తొలి పరిచయం చేయడం నా అదృష్టం,

ఆ తరవాత 'ఫప్రజామతితో పాటు ఆయా సందర్భాల్లో జనధర్మ (వరంగల్టు) (స్రవంతి (హైదరాబాద్‌), నెల్లూరు నగారా, శశిరీఖ (నెల్లూరు) పత్రికల ద్వారా నా రచనలు కొన్ని వెలుగు చూశాయి. అలా 1966లో ఓ పత్రికలో ప్రచురితమైన నా*ఆవిడ భర్త పెళ్లి” కథే, యువరచయితల సమితి, నల్లగొండ వారు 1976 ఆగష్టులో ప్రచురించిన కథా సంకలనం 'మాలికలో కూర్చబడింది. వెలుగు చూడని - అముద్రిత - రచనలు కొన్ని పక్కన పడి ఉండగా, కొన్ని ఎక్కడో పడిపోయాయి.

అనలు విషయం ఏమి ఆంటే - 1960 దశకం ఆరంభంలోనే నల్లగొండ జిల్లాలో 'నూతనకల్టు”

కేంద్రంగా, కొందరు సాహితీ మిత్రులం ఏర్పాటు చేసుకున్న “రచయితల సమితికి కార్యదర్శిగా కొనసాగిన నేను - మిత్రులు సహ రచయితలు అయిన పులిపాటి, నాగం గార్ల పుస్తకాలను వెలువరించడం, జానపద వీరగాధ సాహిత్య పరిశోధకులు, ఒకరిద్దరకు, ఉడుతా భక్తిగా తోడ్పడడం, యునెస్కో వారి సౌజన్యంతో ఆం(ధ్ర మహిళా సభ హైదరాబాద్‌ వారు అక్షరాస్యతా కార్యక్రమం కింద 1967 డిసెంబరు ఆఖరు వారంలో నిర్వహించిన రచయితల శిక్షణా శిబిరంలో పొల్గొనిన సర్వశ్రీ గోరా, బి. సుబ్బరాయన్‌, శ్రీపాద గోపాలకృష్ణమూర్తి, ఎన్‌.ఆర్‌. చందూర్‌, ఉత్సల, శ్రీమతి తురగా జానకిరాణి మున్నగు 21 మంది రచయితల్ల్‌ ఒకడిగా ఉండడం, 1968లో “హైదరాబాదులో జరిగిన అఖిల భారత తెలుగు రచయితల మహాసభలకు హాజరైన వారిలో (ప్రత్యేకంగా ఆహ్యానితులైన రచయితల్లో ఒకడిగా ఉండడం; మహాకవి శ్రీశ్రీకి అరవై యేళ్లు నిండి కొత్త నెత్తురు నింపుకొనిన సమయంలో విశాఖపట్నంలో ఫిబ్రవరి 1, 1970న శ్రీశ్రీకి జరిగిన సన్మాన కార్యక్రమానికి హాజరు కావలసిందిగా, పెద్దలు తెన్నేటి, పురిపండా, రాచకొండ లాంటి విశిష్ట వ్యక్తులతో కూడిన సన్మాన సంఘం నుంచి 'శ్రీశ్రీకి సన్మానం" ఆహ్వానం అందుకోవడం - నిజంగానే రచయితగా నాకు మధుర స్మృతులు. అది గతం,

రచనా వ్యాసంగానికి ఓ అంత దూరాన ఉన్లు నేను మూడున్నర దశాబ్దాల తరవాత ఓ(ఈ) రచనకు పూనుకోవడం కేవలం నాటి కవి, రచయిత మిత్రుల/స్నేహితుల ఆకాంక్ష ఫలితమే.

ఈ రచన మీ ఆదరణ పాత్రమవుతుందని ఆశిస్తూ...

యా వై.వై.రెడ్డి (యానాల)

ప్రస్తావన

మనది భారతదేశం. మనమంతా భారతీయులం.

రెండు శతాబ్దాల పాటు మనం విదేశీయులకు ముఖ్యంగా బ్రిటిష్‌ వలస పాలకుల కరకుశాసనాలకు కట్టుబానిసలయ్యాం. బానిసత్వం నుంచి విముక్తి కోసం పోరాడి పోరాడి ఆఖరికి కేవలం జాతిపిత “సత్యాగ్రహం” అను సత్యం అహింస ఆయుధాలతో ధిక్కరించి ఎదిరించి ఆ సా(మ్రాజ్య వాదుల పునాదుల్ని పెకిళ్ళి వేయడంతో ఆగష్టు 15, 1947న తెల్లవారి వలస పాలనకు తెరవేయడం జరిగింది. నొటి నుంచి మనదేశం స్వతంత్ర భారతం అయింది. దాంతో బానిస (బ్రతుకు అంతం కాగా స్వేచ్చా జీవితం ఆరంభం అయింది.

రెండు సంవత్సరాల పదకొండు నెలలకు పైగా బృహత్‌ ప్రయత్నంలో 389 మంది సభ్యులతో కూడిన రాజ్యాంగ పరిషత్‌ రూపొందించి, నవంబర్‌ 26, 1949న ఆమోదం పొందిన మన రాజ్యాంగం ఆ తరవాత రెండు నెలల్టో జనవరి 26, 1950 నుండి అమల్లోకి రావడంతో మన పరిపాలనా పద్ధతి మన చేతిలోకి వచ్చింది. మన రాజ్యం మన ఇష్టం అయింది. మన (ప్రజలే మన ్రభువులుగా అవతరించడం జరిగింది.

జనవరి 26, 1950 నుంచి మన భారతదేశం సర్వసత్తాక (ప్రజాస్వామ్య గణతంత్ర రాజ్యంగా అవిర్భవించింది. భావి భారత రాజ్య నిర్లేతలుగా బాధ్యతలు స్వీకరించిన మన రాజ్యాంగ పరిషత్‌ సభ్యులు, తమకు తాము రూపొందించుకొని, ఆమోదించి చట్టబద్దత కూర్చి సమర్పించుకొనిన నాటి మన రాజ్యాంగంలో 395 నిబంధనలు, ఎనిమిది షెడ్యూళ్లు ఉండేవి.

మహోన్నత ఆళయాలు, లక్ష్యాలు గల మన రాజ్యాంగంలోకి ఓ సారి తొంగి చూసి, పరికించి పరిశీలిస్తే - రాజ్యాంగ విశ్లేషకులు విడమరచి చెప్పినట్టు “మన రాజ్యాంగం మన దేశానికి మౌలిక చట్టం : అందులోని ప్రవేశిక మానవ విలువలకు స్వేచ్చా పిహెసకు (ప్రజాస్వామ్య భావనకు (ప్రతీక - (ప్రభుత్వ పరిమిత అధికారాలకు, వ్యక్తి స్వచ్చా స్వాతంత్రాలకు ప్రొథమిక హక్కులు పట్టుగొమ్మ. జాతి లక్ష్యాన్ని, వ్యక్తి గౌరవాన్ని ఇనుమడించి సమతను పోషించాలనే తపనకు నిర్దేశక నియమాలు ప్రతిబింబాలు - ఈ మూడు కలిసి స్ఫూర్తి పేరకాలు, ఇవే మన రాజ్య వ్యవస్థకు ఆత్మ వంటివి,

మన రాజ్యాంగం ఏక కేంద్ర సమాఖ్య రాజ్య లక్షణాల సమ్మిశ్రితమయిన సూదత్రానుసారం విభజితమయ్యాయి - మొత్తం మీద ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే,

చి న నన డా॥ అంబేద్యర్‌ గారు వక్కాణించినట్టు, మన రాజ్యాంగం ఏక కేంద్రం వైపు మొగ్గు చూపే సమాఖ్యగా రూపొందిందనవచ్చు. మన రాజ్యాంగంలో మన న్యాయవ్యవస్థ-అధీన న్యాయ స్థానాలు, ఉన్నత న్యాయస్థానాలు, సర్యోన్నత న్యాయస్థానం గూర్చి - నిర్మాణం, నిర్వహణ తీరు పొందుపరచడం జరిగింది. మన భారత (ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ ఎ.ఎస్‌. ఆనంద్‌ గారి మాటల్లో “మన న్యాయ వ్యవస్థ ఏర్పరచుకున్న నిబంధనలు, విలువల ఆధారంగా కాలానుగుణంగా (క్రమబద్ధంగా వ్యవహరించిందని చెప్పడానికి గర్వపడుతున్నాను.” మన రాజ్యాంగం మూల ప్రాతిపదిక అయిన అధికార విభజన సిద్దాంతం "60౧/0! 5606260౧ 06 00469 అనుసరించి, కార్యనిర్వాహక వాళ్ళు శాసనశాఖ, న్యాయ శాఖల మధ్య స్పష్టమయిన విభజన రేఖలు ఉన్నాయి. ఇంకా - కేంద్ర రా॥ష్ట్రాల మధ్య ఆర్థిక తదితర సంబంధాలు - కేంద్ర రాష్ట్రాల మభ్య అధికారాల వంపిణీ, జాబితాల తీరు, దేశంలో అత్యయిక పరిస్టితి ఎదురయినపుడు గైకొనవలసిన చర్యలు, పెడ్యూల్డ్‌ తరగతుల, పెడ్యూల్డ్‌ జాతుల ప్రాంతాల పాలనా తీరును, గిరిజన హరిజన మైనారిటీ వర్గీయుల రక్షణల నిమిత్తం జాతీయ కమిషన్ల ఏర్పాటు, కేంద్ర రాష్ట్ర శాసన సభల నిర్వహణ, శాసన కర్తల హక్కులు బాధ్యతల తీరు తెన్నులు, రాజ్యం (ప్రభుత్వ అధినేతల అధికార పరిధులు, రాజ్యాంగ వ్యవస్థలు అయిన పబ్లిక్‌ సర్వీస్‌ కమీషన్‌, ఎలక్షన్‌ కమిషన్‌, ఫైనాన్స్‌ కమిషన్‌, కంప్ట్రోలర్‌ అండీ ఆడిటర్‌ జనరల్‌: అటార్ని జనరల్‌, రాష్ట్ర అడ్వకేట్‌ జనరల్‌ నిర్మాణ నిర్వహణ విధి విధానాలు, తదితర అనేక అంశాలతో ప్రస్తుతం 22 భాగాల్టో పొందుపరచబడిన 395 నిబంధనలతో పాటు 12 షెడ్యూళ్ళు కలిగిన మన రాజ్యాంగం ప్రపంచ రాజ్యాంగాల్లోకెల్లా ఉద్‌[గ్రంధం. అంత పెద్దది ఆయిన మన రాజ్యాంగంలో పొందుపరచబడిన అన్ని అంశాల వివరాలను ఈ చిన్ని (గ్రంధం ద్వారా పరిచయం చేయడం సాధ్యం అయ్యే పని కాదు కనుక, ముఖ్యం అయిన వాటినే అవసరం అయిన వాటినే ముఖ్యంగా కేవలం రాజ్యాంగ స్పృహ కలిగిన సహృదయులు తెలియవలసిన వాటినే అందులోనూ “(ప్రాథమిక హక్కులు, న్టేశక నియమాలు” వాటి అమలు, ఫలితంగా రేకెత్తిన-తలెత్తిన-సమస్యల పరిష్కారానికి తగు ఏర్పాట్టు చూస్తోన్న “న్యాయ వ్యవస్థను ఎన్నుకొని సాధ్యం అయినంత మేరకు పరిచయం చేయడం జరిగింది. ఇంత చేసి మన రాజ్యాంగం అవతరించడానికి ముందు భారత జాతి పడిన పురిటి నొప్పుల్ని, రాజ్యాంగ పరిషత్తు, రాజ్యాంగ నిర్మాణం తదితర విశేష విశిష్ట లక్షణాలను చెప్పక పోవడం భావ్యం కాదని ఆపనీ చేశాను. మనకు మన హక్కులు ఎంత 1ప్రాథమికమైనవో మనం చెయాల్సిన

లా 3 నిర్వహించాల్సిన బాధ్యతలను గుర్తుచేయు "పౌరుని (ప్రాధమిక విధులు” గూర్చి మచ్చటించడం కూడా జరిగింది.

అంతే కాదు - మన రాజ్యాంగం అవతరించి, అమల్లోకి వచ్చి యాభై ఏళ్ళు నిండి స్వర్ణోత్సవాలు జరుపుకుంటున్న శుభసందర్భంలో రాజ్యాంగ స్వరూపంలోని లొసుగులు, ముఖ్యంగా రాజ్యంగ పరంగా మనం ఎదుర్కొంటున్న అతి ముఖ్యం అయిన సమస్యలను , వాటికి పెద్దలు అనుభవజ్ఞులు చూపిన పరిష్కార మార్గాలను, సూచనలను విడమరచి చెప్పడం నాధర్మంగా కర్తవ్యంగా భావించాను. వాటితో పాటు అఖరిగా అతిగా తర్జన భర్జనకు, చర్చకు గురి అయిన “రాజ్యాంగ సమీక్ష అందుకు దోహద పడిన పరిస్థితులు, ఫలితంగా ఆవిర్భవించిన జాతీయ కమిషన్‌ ఆవశ్యకతను దాని బాధ్యతలను గుర్తుచేయడం జరిగింది.

అనేక సమస్యలను -క్లిష్ట పరిస్థితులను పరిష్కరించుకుంటూ, ఆంతరంగిక విదేశీ విపత్తులను, ఆర్థిక సంక్షోభాలను తట్టుకుంటూ-మనం అంతా మన ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థను పదిలంగా కాపాడుకుంటూ వస్తున్నాం. అదే మన రాజ్యాంగం మనకు ఇచ్చిన (ప్రత్యేకత. మహా ఉత్కృష్టం అయిన సర్వోన్నతం అయిన మన రాజ్యాంగం మనకు మార్గదర్శకం అయింది. అది మనకు ఎంతో ఇచ్చింది. మరెంతో చేసి పెట్టింది. కాలం మారుతోంది. కాలంతో పాటు అవసరం మారడం సహజం. అవసరార్హం సర్దుబాటు ఆచరణీయం, తప్పదుమరి.

మంచిని పెంచుకోవడం మంచఛిదేకదా 1

మొదటి భాగం మన రాజ్యాంగం - పూర్వాపరాలు, విశిష్ట అంశాలు | 1. రాజ్యాంగ పరిషత్తు | 2. రాజ్యాంగ నిర్మాణం || | |... 3 ఇతర రాజ్యాంగాల ప్రేరణ || 4. పరిషత్తుపై విమర్శల జడివాన | క. రాజ్యాంగ పరిషత్తు సాధించిన విజయాలు 6. రాజ్యాంగ సవరణల తీరులు || 7. రాజ్యాంగం - విశేష విశిష్ట అంశాలు 1. | 8. మన రాజ్యాంగ మూల తత్వం - ప్రవేశిక ||

క్ష. రాజ్యాంగ పరిషత్తు ౧6 ౦౦౧51146౧1 గం56[౧౧01/ రాజ్యం యొక్క మౌలిక స్వభావాలను, లక్ష్యాలను, రాజ్యం లోని వ్యవస్థల నిర్మాణ క్రమాన్ని, అధికారాలను, బాధ్యతలను శాసించునట్టి నిబంధనలను పొందుపరచుకున్న చట్టమే రాజ్యాంగం. ఆధునిక కాలంలో ఏ రాజ్యానికి అయినా అత్యున్నత శాసనం రాజ్యాంగమే. అది (ప్రభుత్వ అంగాల స్వరూపాన్ని, విధులను తెలియచేస్తుంది. అంతే కాదు - ఆ ప్రభుత్వ్యాంగాలు ఏయే నిబంధనలకు లోబడి పని చేయాల్సి ఉంటుందో కూడా తెలుపుతుంది. విప్లవాల ఫలితంగా అమెరికా, ప్రాన్స్‌ దేశాలు తమ రాజ్యాంగ నిర్మాణ సభల ద్వారా ఓం ప్రథమంగా రూపొందించుకొనిన రాజ్యాంగాలు ఇతర రాజ్యాలకు-దేశాలకు ఆదర్శంగా నిలిచి మార్గదర్శకాలయ్యాయి. ఈ విధంగా (ప్రతి స్ప్వతంత్రదేశం-రాజ్యం-తన "జాతి స్వయం నిర్ణయాధికారం” ప్రాతిపదిక మీద సొంత రాజ్యాంగాన్ని రూపొందిచుకోవడం పరిపాటి అయింది. రాజ్యాంగ రచన కొరకు ఏర్పాటు కాబడిన సభను రాజ్యాంగ నిర్మాణ సభ్నఅని, రాజ్యాంగ సభ అని, రాజ్యాంగ సదస్సు,అని లేదా రాజ్యాంగ పరిషత్తు అని అనడం రివాజు, (ప్రపంచ రాజ్యాల చరిత్రలో అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు ౮84లో ఫిలడెల్ఫియా కన్వెన్షన్‌ ౯6612 00౪6౧60౧ 1787 అటు తరవాత ఫ్రాన్స్‌లో నేషనల్‌ అసెంబ్లీ ॥8॥10౧4| తకం౭౧500/1789-91 మొట్టమొదటి రాజ్యాంగ పరిషత్తులుగా ప్రసిద్ది చెందాయి. నిజానికి రాజ్యాంగాన్ని.తయార్వు'చేయు, రచించుకొను బాధ్యత అవకాశం, అదృష్టం ఏ దేశ చరిత్రలో అయినా కేవలం ఒక్క తరానికి మాత్రమే లభించే మహత్తర, మహత్‌ భాగ్యం కనుక, జాతి చరిత్రలో ఆ అవకాశమును :ఒక- ఆరుదైన విషయంగాను, చారిత్రక అవకాళశంగాను, ఒక గొప్ప వరంగాను పరిగణించడం సహజం. అటువంటి పుణ్య అవకాశం మన భారత జాతికి 1946లో లభించడర 'సదా) స్మరణీయం. స్వంత రాజ్యాంగం - జాతి పోరాటం ౪౧౧2౧6 10! ౮౦౧54(480/ ఒకసారి గతంలోకి తొంగిచూస్తే - దేశ స్వాతంత్ర్యం కొరకు సొంత రాజ్యాంగం కొరకు మన జాతినేతలు ప్రదర్శించిన పోరాట పటిమ వారి సాధన మన కళ్లముందు సాక్షాత్కరించక మానదు. మన దేశానికి ఎటువంటి ప్రభుత్వం, ఎటువంటి రాజ్యాంగం కావాలో నిర్ణయించేది (ప్రజలే అన్న భావం నిజానికి 1920వ దళక్‌ంలోనే మొలకెత్తగా రాజ్యాంగ పరిషత్తు లాంటిది అవసరం ఉన్నదని మహాత్మాగాంధీజీ 1922లోనే పేర్కొనడం గమనార్హం, “స్వరాజ్యం బ్రిటిష్‌ పార్లమెంటు ఇచ్చే ఉచిత బహుమతి ౯86 61 కారాదు. అది మన దేశాన్ని సర్వస్వతం[త్ర స్థాయిలో వ్యక్తీకరించే [|| 36 50169310౧0 ప్రకటన 06614/ఇ0౧ కావాలి." బ్రిటిష్‌

6ొజ్యంగం డ్రూర్చొటడిలు లా 7 పార్లమెంట్‌ రూపొందించే చట్టం ద్వారా వెలువడే ప్రకటనలో సైతం మన భారతీయుల అభిమతాన్ని గౌరవించే దృక్పథం ౧6 06014/906 ౪190 ౦1 1169 ౧6౦౧16 0 1౧౮14 తప్పని సరిగా ఉండాలి” అని స్పష్టంగా పేర్కొనడం జరిగింది.

ఆ తరువాత ఓ పుష్కర కాలంలో మొదటిసారిగా 1934లో భారతీయుల [ప్రాతినిధ్యం గల రాజ్యాంగ పరిషత్తును ఏర్పాటు చేయాలని భారత జాతీయ కాం(గైస్‌ మహాసభ చేసిన డిమాండ్‌ను బ్రిటిష్‌ పాలకులు పెడచెవిన పెట్టి పట్టించుకోక పోగా, భారత (ప్రభుత్వ చట్టం (0౪౭౧౧౯6౧౦1 1౧612 ౦11935 (ప్రకటించి, ఏకపక్షంగా అమలు పరచ చూసింది కూడా. అందుకు మండిపడిన కాం(గ్రెస్‌ 1936లో జరిగన 'ఫైజ్‌పూర్‌ మహాసభలో (ప్రత్యేక రాజ్యాంగ పరిషత్‌కు డిమాండ్‌ చేసింది. బయటివారి ప్రమేయం లేకుండా వయోజన ఓటింగ్‌ పద్దతిన ఎన్నికయిన ప్రతినిధులతో గంగ పరిషత్తు దారా రాజ్యాంగ రచన జరగాలి - 7౧6 00౧9110100 01 166 1౧614 ౧౮1 06 107౧66 ౪108౦౪5166 1019గ616౧06 0౫/ 60౧94146౧1 49:6౧౧౦1/ 6160166 0౧ 116 02513 0 ఉీరం11 12౧౦౧199 అని 1939లో పండిట్‌ నెహ్రూ తిరిగి నొక్కి చెప్పడం జరిగింది. అయినప్పటికీ బ్రిటిష్‌ అధినేతల నుండి సానుకూల వైఖరి దొరకలేదు. అంతలో రెండో ప్రపంచయుద్ధ మేఘాలు విరుచుకు పడిన ఆ విపత్కర పరిస్థితిలో జపాన్‌పై గెలుపు నిమిత్తం మనదేశ సహాయ ఆవశ్యకతను గుర్తించిన బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం మెట్టు దిగివచ్చి, భారతీయుల ఆశయాలను, కోరికలను తృప్తిపరచదలిచి, తన మంత్రిమండలి సభ్యులయిన సర్‌ స్టాఫర్డ్‌ క్రిప్స్‌ నాయకత్వాన 1942 మారిలో ఒక కమిషన్‌ను మనదేశం పంపడం జరిగింది. అయితే ఆ కమిషన్‌ ఆగమన పట్టగాని, దాని సిఫార్సుల పట్లగానీ దేశంలోని వివిధ పార్టీ నాయకుల మధ్య ఏకాభిప్రాయం కుదరకపోవడం గమనార్హం, పొసగని ఏకాభిప్రాయం కారణంగా “భారతదేశాన్ని విడిచి వెళ్లండి” 04161౧612అని కాంగగ్రైస్‌ నాయకులు, “విభజించి వెళ్లండి” 011646 2౧6 0౪4 అని ముస్టిం నాయకులు, “మాకు సైనిక బలం ఇచ్చి వెళ్లండి” 58౧1 06/10[06 ౬౧6 ౧ అని స్వదేశీ సంస్థానాధీశులు, “విజయమో వీరస్వర్గమో” 00 0 016 అను నినాదాలు, నిరసనలు మారు(మోగినప్పటికీ క్రిప్స్‌ మిషన్‌ తన పని ముగించుకొని కొన్ని ప్రతిపాదనలు సూచించడం గమనార్హి, శ్ర్‌్న్‌ చేసిన ప్రతిపాదనల్లో అతి ముఖ్యమయినవి :- భారతదేశానికి అధినివేశ-రాజ్యాంగ-ప్రతివ్తి 00గ/1౧10౧ 51149 ని కల్పించడం ; భారతీయులచే భారతీయుల కొరకు తయారు చేయబడిన భారత రాజ్యాంగాన్ని అమలు పరచడం ; ప్రావినెన్స్‌ మరియు రాష్ట్రాలు అన్నింటినీ కలిపి దేశానికి ఒక కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని నెలకొల్పడం : రక్షణ బాధ్యతను మాత్రం బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వానికే అప్పగించడం” దానికితోడు ఇండియాను రెండు ముక్కలుగా విభజించి, ముస్లిం వర్గీయులకు (ప్రత్యేకంగా ముస్లిం రాజ్యం - పాకిస్ట్రాన్‌ - ఏర్పాటు కావాలని, పాకిస్తాన్‌కూ ప్రత్యేక రాజ్యాంగ సదస్సు ఉండాలని జిన్నా పట్టు పట్టి మొండిగా వాదించడం; భారత నాయకులు ముఖ్యంగా జాతిపిత మహాత్మాగాందీజీ ముస్లిం నాయకుల ప్రతిపాదనలను నిక్ష్యంద్వంగా తిరస్కరించడం చకచకా జరిగాయనవచ్చు.

ఇంతలో రెండో (ప్రపంచయుద్ధం ముగిసింది. శాంతి పవనాలు వీచనారంభించాయి. దానితో మనదేశంలో పరిస్థితులు కూడా మారాయి. నిజానికి బల (ప్రయోగం ద్వారా

భారతీయులపై పెత్తనం, అధికారం చెలాయించలేమని గుర్తించిన (బ్రిటిష్‌ పాలకులు, ముఖ్యంగా రాజకీయ అధికారాన్ని భారతీయులకు బదిలీ చేయాలని నిర్హయించుకొనిన నొటి లేబర్‌ పార్టీ ప్రభుత్వ అధినేత లార్డ్‌ క్లైమెంట్‌ అట్లీ 1946 మార్చిలో మన దేశానికి ముగ్గురు కేబినెట్‌ మంత్రులు పెథిక్‌ లారేన్స్‌, ఎ.వి. అలెగ్జాండర్‌ మరియు సర్‌ స్టాఫర్డ్‌ 'క్రిన్స్‌ను రాయబార వర్గంను పంపడం, ఆ మంత్రిత్రయం కాబినెట్‌ మిషన్‌ సూచనల మేరకు, బ్రిటన్‌ (ప్రధాని ఆదేశాలకు లోబడి, ఎట్టకేలకు 1946 నవంబర్‌లో రాజ్యాంగ పరిషత్‌ ఏర్పాటుకు శుభారంభం జరిగింది. రాజ్యాంగ పరిషత్తులో ప్రాతినిధ్యం అ౦గుం0911000[0009101901ద5560000/ అలా నెలకొల్పబడిన రాజ్యాంగ నిర్మాణ సభ - పరిషత్తు - లో రాష్ట్రాలకు, రాజ సంస్టానాలకు జనాభా ప్రాతిపదికన (ప్రాతినిధ్యం కల్పించబడింది. పది లక్షల జనాభాకు 'ఒకరు చొప్పున మొత్తం 389 మంది ప్రతినిధి సభ్యులను రాజ్యాంగ పరిషత్తుకు కేటాయించడం జరిగింది. కేటాయింపు (ప్రకారం బ్రిటిష్‌ ఏలుబడిలోని ఇండియాకు చెందిన శై ర్తాష్ట్రాల నుంచి 292 మంది, స్వదేశీ సంస్థానాల నుంచి 938 మంది, నాలుగు (బ్రిటిష్‌ కేంద్రపాలిత రాష్ట్రాల నుంచి 4గురు మొత్తం 389 మంది ప్రాతినిధ్యం వహించడం జరిగింది. మరోరకంగా చెప్పాలంటే - 1946 జూను/జూలై నెలలో జరిగిన రాజ్యాంగ పరిషత్‌ ప్రాతినిధ్య ఎన్నికలో 210 మంది జనరల్‌ స్టానాల్లో కాంగ్రైన్‌ 199, ఇండిపెండెంట్టు 6 పంజాబు యూనియన్‌ పార్టీ 2, కమ్యూనిస్టు పార్టీ 1 షెడ్యూల్డు కులాల సమాఖ్య 2 స్టానాలు గెలుచుకున్నాయని విడమరచి చెప్పవచ్చు. ఇందు ముస్టిం వర్గీయులకు ౯78 స్థానాలు కేటోయించగా ముస్లింలీగ్‌ 73, కాంగ్రెస్‌ 3 పంజాబు యూనియన్‌ పార్టీ 1, బెంగాల్‌లోని (ప్రజా పార్టీ 1 స్థానాలను సాధించాయి. మొత్తం మీద బ్రిటిష్‌ ఇండియాకు చెందిన 292 మంది ప్రతినిధులు గల పరిషత్తులో కాం(గ్రెస్‌కు 202 ముస్టింలీగ్‌కు 73 స్టానాలు లభించాయి. స్వదేశీ సంస్తానాలకు కేటాయించిన 93 స్ధానాలకు ప్రతినిధులను వయోజన ఓటు ద్వారా కొక్క నామినేషన్‌ పద్ధతి ద్యారా నియమించడం జరిగిందనేది గమనార్హం. ఈ తీరున కాంగ్రెస్‌ ప్రతినిధులు. 2) కాంగ్రైన్‌ మద్దతుతో ఎన్నికయిన ప్రతినిధులు. 3) సంస్థానాధీశుల (ప్రతినిధులు. 4) ముస్లిం లీగ్‌ (ప్రతినిధులు అను నాలుగు తరగతుల సభ్యుల సమాహారమై మన రాజ్యాంగ పరిషత్తు మన 'దేశ (ప్రజలు అందరి ప్రాతినిధ్యం వహించిన సదస్సుగా అవతరించిందని చెప్పుకోవచ్చు. మొత్తం మీద మన రాజ్యాంగ వరిషత్‌ విసృత, విశాల (ప్రాతిపదిక మీద నిర్మించబడింది. విజ్ఞులు చెప్పినట్టు - పరిషత్తుకు ఎన్నికయిన వారిలో విభిన్నమయిన సామాజిక వర్గాలకు చెందినవారు అవడమేకాదు, వివిధ సామాజిక రంగాల్లో విశేష అనుభవం గడించిన మేధావులు ఉండడం శుభకరం, మచ్చుకు కొందరు ప్రముఖులు '-

1. జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌ పార్టీ
2. మహ్మదాలీ జిన్నా అఖిల భారత ముస్లిం లీగ్‌

రొళ్యుంగం పూర్వాపరాలు _____________ాాలాాా 9 3. డా॥ బి.ఆర్‌. అంబేద్కర్‌ అ,భా. "షెడ్యూల్డ్‌ కులాలు 4. హంసా మెహతా అ.భా. మహిళా సంఘం 5. దర్సాంగా మహారాజ జమిందారుల మహాసభ ర, శ్యాంప్రసాద్‌ ముఖర్జీ అ.భా. హిందూ మహాసభ 7, ఫ్రాంక్‌ ఆంథోని ఆంగ్లో ఇండియన్‌ వీరంతా ఆయా పార్టీలు/సంఘాల (ప్రముఖులే కాదు, వాటి అధ్యక్షులు కూడా. రాజనీతిశా(స్త్ర విశ్లేషకులు చెప్పినట్టు వివిధ రాజ్యపాలనా వ్యవస్థలో చెవ్పుకోదగిన పూర్వానుభవం ఉన్నవారే పెద్దసంఖ్యలో పరిషత్తు సభ్యత్వం పొందారు. అలా సభ్యత్వం పొందిన వారిలో అప్పటి కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల్లో మంత్రులుగాను, ముఖ్యమం(త్రులుగాను, రాజకీయ పదవులు చేబట్టిన వారూ ఉన్నారు. వివిధ రాజకీయ పార్టీల్లో అధ్యక్ష కార్యవర్గ సభ్యులుగా పదవీ బాధ్యతలు నిర్వహించిన వారు ఉన్నారు. కేంద్ర రాష్ట్ర శానసనమండళ్లకు చెందిన సభ్యులు మాజీ సభ్యులు ఉన్నారు. వృత్తి పరంగా పరికిస్తే రాజ్యాంగ పరిషత్తుకు ఎన్నికయిన సభ్యుల్లో సుప్రసిద్ధ రాజ్యాంగకాస్త నిపుణులు, ఉద్దండ న్యాయవాదులు, విఖ్యాత విద్యావేత్తలు, కీప్తే గడించిన రచయితలు పేరొందిన [ప్రఖ్యాత జర్నలిస్టులే ఎక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నారు. స్రటాలిగాంచిన గొనకోకిల సరోజినీనాయుడు, విజయలక్ష్మీపండిట్‌, రాజకుమారి అమృతాకౌర్‌, హంసా మెహతా, దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్‌ లాంటి ప్రముఖులు మహిళలకు ప్రాతినిధ్యం వహించడం జరిగింది. రాజ్యాంగ పరిషత్‌ సభ్యుల ఎన్నికలో కాం(గైస్‌ పార్టీ పోషించిన పాత్ర బహుధా (ప్రశంసనీయమైనదని అనడంలో అత్యుక్తి ఏమాత్రం లేదు. కాంగ్రెస్‌ పార్టీ దేశంలోని అన్ని ముఖ్య వర్గీయుల నుండి సమర్హ అభ్యర్థులను ఎంపిక చేసి, ఎన్నికల్లో వారికి మద్దతునిచ్చింది; సభ్యులుగా గెలిపించుకుంది. ఆ పార్టీతో ఎటువంటి సంబంధం లేని డా॥ సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్‌, ఎన్‌. గోపాలస్వామి అయ్యంగార్‌ల ఎంపిక ఇందుకు చక్కని తార్కాణం.31మంది హరిజన ప్రతినిధుల్లో 28 మంది కాంగ్రెస్‌ పార్టీ ప్రతిపాదితులుగానీ నామినీలుగాని కావడం గమనార్హం. మరో విశేషం ఏమి అంటే - కాంగ్రెస్‌ పార్టీ వ్యతిరేకి, "పైగా ఓ టమిపాలయినప్పటికీ రాజ్యాంగ పరిషత్తులో శ్యాంప్రసాద్‌ ముఖర్జీకి గౌరవంగా స్థానం కల్పించడం ప్రశంసనియ సంఘటనే మరి, మరీ ముఖ్యంగా పేర్కొన వలసిన అంశమేమనగా - పార్టీలతో ప్రమేయం లేకుండా ఆయా రంగాల్లో నిష్ణాతులయిన సర్వశ్రీ కె. సంతానం, ఎం.ఎన్‌. కుంజ్రా, డా॥ అంబేద్కర్‌: అల్లాడి నిమి అయ్యంగార్‌, బి. శివరావు మున్నగు కాంగ్రేసేతర ప్రముఖులకు రాజ్యాంగ పరిషత్తులో గౌరవంగా స్థానం కల్పించడం. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే - మొత్తం మీద అనామకులకు, అసమర్దులకు రాజ్యాంగ పరిషత్‌లో సభ్యత్వం లభించలేదు అనవచ్చు. డా! వి. కృష్ణారావు లాంటి రాజనీతి శాస్త్ర విశ్లేషకులు వ్యాఖ్యానించినట్టు - మన రాజ్యాంగ పరిషత్తు ఉద్ధండులతో ఏర్పడింది ; అనుభవం పండిన పెద్దల విద్వత్తు ప్రయోజనం రాజ్యాంగ రచనలో ఎంతో ఉపయోగపడింది

2. రాజ్యాంగ నిరా గాం ౧6 1811౧6 0౯106 00౧5111410౧ జాతి ఉజ్బుల భవిష్యత్తుకు రూపకల్పన చేసి ఒక మహత్తర, మహోన్నత రాజ్యాంగాన్ని నిర్మించడం అనేది అనుకున్నంత సులభం కాదు. రాజ్యాంగ పరిషత్తు మన దేశానికి ఒక రాజ్యాంగాన్ని తయారు చేయుటకు నుమారు మూడు నంవత్సరాల కాలంను వాడుకున్నప్పటికీ ఒక జాతిని పునరి శేస్తున్నామనెడి ఉదాత్త ఆశయంతో, అకుంఠిత దీక్షతో, అంకిత భావంతో సవి(త్ర రాజ్యాంగ రచనా యజ్ఞాన్ని విజయవంతంగానే కాదు, ఆదర్శవంతంగానూ ముగించడం జరిగిందనేది పచ్చి నిజం. అయితే 'రాజ్యాంగం' అవతరణకు ముందు రాజ్యాంగ పరిషత్‌ నిర్వహించిన నమావేశాల తీరుతెన్నులను ఒక్కమారు కనీనం నంక్షిప్తంగానైనా, తెలునుకోవడం తిెభయతారకం, రాజ్యాంగ పరిషత్తు - మొదటి సమావేశం క [౧ 01 0900౧51104119౧1 గీకకతగి! రాజ్యాంగ పరిషత్‌ సభ్యుల ఎన్నిక అనంతరం నాటి భారత గవర్నర్‌ జనరల్‌ లార్డ్‌ వేవల్‌ ఆదేశానుసారం, ఈజీ 1946న ఉదయం 11 గంటలకు కొత్త ఢిల్లీ పార్లమెంటు భవనంలో, పరిషత్‌కు హాజరయిన 211 మంది ప్రతినిధుల్లో పెద్దలు, మాన్యులు జె.బి. కృపలాని ప్రతిపాదనకు లోబడి (ఫ్రెంచి సంప్రదాయం (ప్రకారం, ఆత్యంత వయోవృద్ధులు, గౌరవనీయులు అయిన డా॥ సచ్చిదానంద సిన్హా గారి తాత్కాలిక అధ్యక్షతన రాజ్యాంగ పరిషత్‌ మొదటి సమావేశం ప్రారంభం అయింది. నిజానికి ఈ పరిషణ్‌ తొలి సమావేశ (ప్రారంభానికి తహతహలాడిన లార్డ్‌ వేవల్‌ కోర్కె పండిట్‌ నెహ్రూ అభ్యంతరంతో తీరలేదనేది నగ్దసత్యం. ఆళ్ళర్యం ఏమిటంటే తాలి సమావేశాన్ని ముస్లింలీగ్‌ బహిష్కరించడం. రెండు రోజుల తరవాత డిశంబర్‌ 11, 1946న డా॥ రాజేంద్రప్రసాద్‌ గారు రాజ్యాంగ పరిషత్‌కు శాళ్ళత అధ్యన్షులుగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నిక అయ్యారు. పరిషత్‌ను ఉద్దేశించి చేసిన మొదటి ప్రసంగంలో రాజేంద్రప్రసాద్‌ గారు “సహకార ప్రాతిపదికపై భారతదేశం కామన్వెల్తు రాజ్యం కావాలని, కుల మత వర్గ రహిత సమాజం ఏర్పడే దశలో అది పయనించాలని” ఆకాంక్షించారు. తొలి సమావేశాల మరొక ప్రత్యేకత ఏమి అంటే - డిశంబర్‌ 13, 1946న నెహ్రూజీ చేసిన చారిత్రాత్మకం అయిన ప్రసంగంలో రాజ్యాంగ ఆశయాలు, లక్ష్యాల తీర్మానం 1౧ 2౧6 00601165 గ౭501౮40% ప్రతిపాదించడం, అతీర్మానానికి ఎంతో (ప్రాధాన్యత, (ప్రాముఖ్యత ఉంది. భారత ప్రజల ఆశయాలను, రాజ్యాంగ సదస్సు లక్ష్యాలను అది వివరించింది.

రొజ్యాంగం ప్రూర్చాతరాల లం 11 రాజ్యాంగ లక్ష్యాలు, రాజ్య ఆదర్శాలు ఉఊ[003 2800 00)6000/29 0690144000 పండిట్‌ నెహ్రూ ప్రతిపాదించిన లక్ష్యాలు, ఆశయాల తీర్మానం సారాంశం డా॥ కృష్ణారావు గారి మాటల్లో గమనిద్దాం.

1. భారతదేశం స్వతంత్ర సార్వభౌమ ప్రజా సత్తాక (ప్రజాస్వామ్యం అవుతుంది.

2. స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి గల రాష్ట్రాలతో ఉండే సమైక్య రాజ్యంగా భారతదేశం ఉంటుంది. ఈ రాష్ట్రాలకు అవశిష్ట అధికారాలు ఉంటాయి.

3. సార్వభౌమ స్వతంత్ర భారతదేశంలో రాజ్యం అధికారానికి మూలం (ప్రజలే.

4 రాజ్యాంగ పరిషత్తు రూపొందించే రాజ్యాంగ మూలశాసనం భారత (ప్రజలు అందరికీ సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయ న్యాయాన్ని అందిస్తుంది.

5. జీవన విధానంలోనే గాక జీవితావకాశాల్లో కూడా చట్టరీత్యా సమానత్వాన్ని, ఆలోచన, భావ ప్రకటన, విశ్వాసం, మతం, ఆరాధన, వృత్తి సాంఘిక జీవన ప్రవర్తనలో ప్రజా (శ్రేయస్సు గృ చటబత్గమయిన పరిమితులతో పౌరులు అందరికీ స్వేచ్చను కల్పించడానికి హామీ ఇస్తుంది.

6 ఈ ప్రకారంగా రాజ్యాంగ పరిషత్తు భారత ప్రజలకు ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగాన్ని రూపొందిస్తుంది.

7. అల్ప సంఖ్యాకులు, వెనుకబడ్డ తరగతులు, తెగలు, అణగారిన వర్గాలకు ప్రత్యేకంగా రక్షణలను కల్పిస్తుంది.

8 ఈ ప్రాచీన భారతభూమి ప్రపంచ రాజ్యాల్లో ఉచితమయిన గౌరవస్టానాన్ని పొంది (ప్రపంచశాంతి, మావనజాతి శ్రేయస్సును పెంపొందించడానికి అన్ని విధాలా కృషి చెస్తుంది.

ఈ తీర్మానాన్ని ప్రతిపాదిస్తూ నెహ్రూ గారు దీన్ని మనం ప్రజలకు చేసిన పవిత్ర

(ప్రతిజ్ఞ (1119 & 66012/2800, 21౫ 1990116, & 0160666. 2౧ ౪౧౮62400 2౧6 10? 2101

౮5 05 ఇ 66610240.) అని అభివర్ణించడం గమనార్హం. ఆ తీర్మానాన్ని మహామనీషి కయం.

మున్షీ గారు “అది భారత జాతి జాతకచక్రం” అని కొనియాడారు. కొందరు రాజ్యాంగ

వ్లోషకులు -అమెరికా స్వాతంత్ర్య ప్రకటనక్తూ, అమెరికా రాజ్యాంగానికి ఏ విధమైన సంబంధం ఉందో అదే విధమయిన సంబంధం ఈ తీర్మానానికి, భారత రాజ్యాంగానికి ఉంది అని

'ప్రవచించడం జరిగింది.

స్వదేశీ సంస్థానాధిపతులతో సంప్రదింపులు జరిపి, వారికి ప్రాతినిధ్యం కల్పించు

విషయమై ముచ్చటించేందుకు డిశంబర్‌ 21, 1946న రా[ష్టాలతో సంప్రదింపుల కమిటీని

నియమించడం జరిగింది. రెండు రోజుల తరవాత పరిషత్‌ సమావేశం వాయిదా పడింది. రాజ్యాంగ సరిషత్తు రెండవ సమావేశం

పరిషత్‌ రెండో సమావేశంలో జనవరి 22, 1947న “ఆశయాలు, లక్ష్యాల తీర్మానం”

2 లస రొజ్యింగం పూర్వొావరాలు ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించిన రాజ్యాంగ పరిషత్తు, సారధ్య స్టీరింగ్‌ కమిటి, మైనారిటీ మొదలగు ఇతర కమిటీలను ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది. రాజ్యాంగం నూతన దేశాన్ని సృష్టించలేకపోయినప్పటికీ, దేశానికి ఒక నూతన మార్గదర్శకత్వాన్ని అందించాలని రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ఆశించారనేది నిజం. పార్లమెంటరీ (ప్రభుత్వం, (ప్రత్యక్ష ఎన్నికలు, ప్రాథమిక హక్కులు, స్వతంత్ర న్యాయన్థానం మొదలయినవి జాతి ఐక్యతకు, (ప్రగతికి తోడ్పడతాయని విశ్వసించారు. జాతి పటిష్టతను, సమైక్యతను దృష్టియందుంచుకొని పరిషత్‌ సభ్యులు సమాఖ్య తీరుతెన్నులను శాసనాధికారాలను రూపొందించారు. అందుకై ఎన్నో ఇతర దేశాల రాజ్యాంగాలను అధ్యయనం చేశారు. (బ్రిటన్‌, అమెరికా, ఐరిష్‌ కెనడా వంటి దేశాల రాజ్యాంగాలను చర్చించి, వాటి నుంచి మరియు భారత (ప్రభుత్వ చట్టం 1935 లాంటి భారత ప్రభుత్వ శాసనాలను ఎన్నింటినో పరిశీలించి, దేశకాల పరిస్థితులకు అనుగుణంగా వాటిని తీర్చిదిద్ది మనదేశానికి అన్వ్నయించ ఆకాంక్షించడం జరిగింది. రాజ్యాంగ పరిషత్తు మూడో సమావేశం రాజ్యాంగ పరిషత్తు మూడో సమావేశాలు ఏప్రిల్‌ 22 - మే 2, 1947ల మధ్య జరిగాయి. నిజానికి రాజ్యాంగ నిర్మాణం ఈ కాలంలోనే ప్రారంభమయిందనవచ్చు. కేంద్ర ప్రభుత్వ అధికారాల సంఘం, ప్రాథమిక హక్కులు, మైనారిటీల సంఘాల నివేదికలు సమర్పించబడినవి. అనంతరం (ప్రాథమిక హక్కుల గూర్చిన చర్చ మహా వేడిగా జోరుగా కొనసాగింది. కేంద్ర రాజ్యాంగ సంఘం, రాష్ట్ర రాజ్యాంగ సంఘం వరుసగా నెహ్రూ, పటేల్‌ నాయకత్వాన నెలకొల్పబడినవి, రాజ్యాంగ పరిషత్ను నాల్లో సమావేశం జాలై 14 నుంచి జూలై 31 1947 వరకు కొనసాగిన నాల్లో సమావేశ కాలంలో పరిషత్‌ అనేక నివేదికలను స్వీకరించడం జరిగింది. జాతీయ జండా గూర్చి చర్చించింది. రాష్ట్ర రాజ్యాంగం గూర్చిన చర్చ (ప్రారంభించింది. కేంద్ర రాజ్యాంగం గూర్చి ఆలోచించింది, భారత స్వాతంత్ర్య చట్టం 1947 వరత 106120 1౧6909066009 4౦1 1947 జూను 3, 1947 నాటి మౌంట్‌ బాటెన్‌ పథకం *1404౧(04646౧ 012౧ ౮4౧6 1947" అనుసరించి (బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం జూలై & 1947న ప్రవేశ పెట్టిన 20 నిబంధనలు (%711- 0199) గల భారత స్వాతంత్ర్య చట్టం 1947ను కేవలం రెండు వారాల వ్యవధి కాలంలో జూలై 18, 1947న బ్రిటిష్‌ పార్తమెంటు ఆమోదించడం గమనార్హం. ఈ చట్టం ఫలితంగా ఆగష్టు 15, 1947న మన భారతదేశం స్వతంత్రదేశం అయింది. నాటితో 182 సంవత్సరాలుగా మనదేశంలో కొనసాగిన తెల్లదొరల పాలనా, వారి సామ్రాజ్యమూ అంతమొందాయి. అందుకే ఆగష్టు 15, 2947 మన దేశానికి చిరస్మరణీయమయిన చారిత్రక స్వాతంత్రదినం.

చిజ్యాంగం ఫూర్చొ6రొలు గం రాజ్యాంగ పరిషత్తు ప్రత్యేక సమావేశం

స్వాతంత్ర్య దినోత్సవానికి ఆహ్వానంగా ఆగష్టు 14, 1947న రాజ్యాంగ పరిషత్తు (ప్రత్యేక సమావేశం జరిగింది. ఆనాటి నడిరేయి పరిషత్‌ సమావేశంలో పండిట్‌ నెహ్రూ వక్కాణించిన “యావత్‌ (ప్రపంచం నడిరేయి సమయంలో నిద్రావస్థలో ఉండగా భారతదేశం జీవితం, స్వేచ్చ కోసం మేల్కొంటోంది.” అన్న వాక్కులు మరువరాని ఆణిముత్యాలు,

దేశానికి స్వాతంత్ర్య సిద్దించండంతో రాజ్యాంగ పరిషత్తు సర్వసత్తాక సంస్థ అయింది. ఫలితంగా రాజ్యాంగ పరిషత్తు అసిత్వంలో మరికొన్ని మార్పులు వచ్చాయి. పరిషత్‌ అధికారాలపై బాహ్య కట్టడులు, నిర్బంధాలు అంతరించాయి. అంటే - అది బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసిన కేబినెట్‌ మిషన్‌ ప్లాన్‌కు కట్టుబడి పని చేయాల్సిన అవసరం, అగత్యమూ లేకుండా పోయాయి. పాకిస్టాన్‌ ఏర్పాటు కారణంగా ముస్లింలీగ్‌ సభ్యులు రాజ్యాంగ పరిషత్తుకు రెండు రకాల విధులను నిర్వహించాల్సిన బాధ్యత అప్పగించడం జరిగింది. అవి. 1. శాసనాలను నిర్మిస్తూ పార్లమెంటులా పనిచేయడం మరియు 2. స్వతంత్ర దేశానికి రాజ్యాంగ నిర్మాణం కొవించడం.

ఈవిధంగా మన రాజ్యాంగ పరిషత్తు రాజ్యాంగ నిర్మాణ సంస్టతో పాటు తాత్కాలిక పార్లమెంటు పాత్ర కూడా పోషించడం జరిగింది.

రాజ్యాంగ పరిషత్తు కమిటీల నియానుకం ంగుగ[65 ౧ 16 0౦౧9410901 45560000

ఇప్పటి వరకూ రాజ్యాంగ పరిషత్‌ సమావేశాల గూర్చి ముచ్చటించిన సందర్భాల్లో అడపాదడపా ఆయా కమిటీల (ప్రస్తావన రావడం జరిగింది, రాజ్యాంగ రచనకు అంతగా సలహా సహకారాలను అందించిన ఆ కమిటీల కృషి, చేదోడు వాదోడు, మిక్కిలి (ప్రశంసనీయం.

నిజానికి రాజ్యాంగ నిర్మాణం అత్యంత కష్టమైన పని. ఆ విధి నిర్వహణకై మన రాజ్యాంగ పరిషత్‌ ఏక మొత్తంగా కాక, తన సభ్యులను గుంపులు గుంపులుగా విడగొట్టి బ్రిటిష్‌ సాంప్రదాయ శఠీతిలో కొన్ని కమిటీలను ఏర్పాటు చేసి, వాటికి కొంత బాధ్యత అప్పగించడం జరిగింది. పేరుకు ఆ కమిటీలు విధాన నిర్ధాయక కమిటీలు అని, విషయ నిర్షాయక కమిటీలు అని రెండు రకాలే కాని, తిరిగి అవి వివిధ ఆంశాలనుసరించి వివిధ కమిటీలుగా రూపాంతరం చెందాయి.

ఈ కమిటీల ఏర్పాటు మూలంగానే రాజ్యాంగంలో పొందు పరచవలసిన వివిధ అంశాలు తర్క వితర్క చర్చలు జరపడం ఫో పరిశీలించడానికి సాధ్యమైనట్టు మనం గమనించాలి. ఇందులో ముఖ్యమయిన కమిటీలకు ఛైర్మన్లుగా జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ, డా॥ అంబేద్కర్‌: డొ॥రాజేంద్ర ఫ్రసాద్‌ లేదా సర్దార్‌ పటేల్‌లు వ్యవహరించడం గమనార్హం.

ఏప్రిల్‌ 28, 1947న కేంద్ర ప్రభుత్వాధికారాల కమిటి నివేదికను పండిట్‌ నెహ్రూ సమర్పించగా, [ప్రాథమిక హక్కులు, అల్ప సంఖ్యాకులకు ఉద్దేశించిన సలహా సంఘపు

చొచ్చాంగం పూర్వాపరాలు ననా న ల నధ ది ఆ తాత్కాలిక నివేదికను సర్దార్‌ పటేల్‌ ఏప్రిల్‌ 29, 1947న సమర్శింనఢం జరిగిం టో తరవాత కేంద్ర రాష్ట్ర (ప్రభుత్వాల రాజ్యాంగాల కమిటీలు, సుబ్రం కోర్టుకు సంబం న తాత్కాలిక కమిటి జూలై 14, 1947న తమ తమ నివేదికలను సమర్పించాయి. ఈ గా దేశ విభజన తీర్మానం జాలై 18, 1947న బ్రిటిష్‌ (ప్రభుత్వం అమోదం పొందడం, జూలై 26, 19న గవర్నర్‌ జనరల్‌ పాకిస్టాన్‌ కొరకు ప్రత్యేక రాజ్యాంగ సదస్సు ఏర్పాటుకు సుముఖత (ప్రకటించడం మహా వేగంగా జరిగిపోయి ఉన్నందున, మారిన దేశ కాల పరస్టితులకు అనుగుణంగా కేంద్ర అధికారాల కమిటీ తన నిచేదికను తిరిగి పరిశిలన చేసి, మరో నివేదికలో పటిష్టం అయిన కేంద్ర 'ప్రభుత్వం రూపొందే విధంగా చేసింది. ఈ కమిటీ నివేదికలు, సూచనల ఆధారంగా రాజ్యాంగ పరిషత్తు న్యాయ సలహాదారు డొ బి.యన్‌. రావు మూడు నెలల స్వల్ప వ్యవధిలో జూలై 14, 1947న ఆరంభించి 1947 అక్టోబర్‌లోగా ముసాయిదా రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించడం జరిగింది. డాః వి. కృష్ణారావు తేల్చి చెప్పినట్టు - వివిధ కమిటీల నివేదికలు భవన నిర్మాణానికి ఇటుక, సిమెంటుల వలె ఉపయోగ పడితే, డా॥ బెనగళ్‌ నర్గింగరావు(బె,ఎన్‌.రావు)గారి ముపాయిదా రాజ్యాంగం 'నమూనా'గా పనిక్షి వచ్చింది. రాజ్యాంగ ముసాయిదా కమిటీ 90200.00%0866 రాజ్యాంగ పరిషత్తు ఏర్పాటు చేసిన కమిటీలు చాలా వరకు స్థాయీ సంఘాలుగా పనిచేయగా, ముసాయిదా కమితే మాత్రం రాజ్యాంగ రచనా యజ్ఞం పూర్తి అయ్యేంత వరకు పని చేసింద్రి, రాజ్యాంగ పరిషత్తు ఆగష్టు 29, 1947నాడే రాజకీయ పార్టీ అనుబంధాలతో నిమిత్తం లేని ఏడుగురు ప్రముఖ సభ్యులతో ముసాయిడా కమిటిని ఏర్పాటు చేసింది. డాః బి.ఆర్‌. అంబేద్కర్‌ అధ్యక్షతన ఏర్పాటు అయిన ఆ కమిటీలో గల ఇతర (ప్రముఖులు వీరు సర్వశ్రీ 1 సర్‌ అల్జాడి కృష్ణస్వామి ఆయ్యర్‌ 2... ఎన్‌ గోపాలస్వామి అయ్యంగార్‌ 3... సయ్యద్‌ మహమ్మద్‌ సాదుల్దా త్తే డొ! కె ఎం, మున్షీ ర్‌. బి ఎలా స ఏతం స్థానంలో డిశంబర్‌5, 1947 నుంచి ఎన్‌. మాధవరావు 6 డిపి. ఖైతాన్‌ (1948లో మరణించగా ఇత్రన్సి న్మై నియమితులు) ఇన స్థానంలో ట్రిట్రి కృష్ణమాచార్యులు ర ఈ పెద్దలతో క్రూడ్త్వ ముసాయిదా క్రష్పిట్రిక్ర రాజ్యాంగ నిర్మాణంలో న్యాయ య ప్వ్వ్య్య్వ్య్య్య మన మమమనరాణ్యంగా మవమస్టాన మన ఈ ఆ

రాజ్యంగం స్రూర్వితరొలు న 15 సలహాదారు డా॥ బి.యన్‌. రావు, ముసాయిదాకారుడైన ముఖర్జీ 109 సలహా సహకారాలు రాజ్యాంగ రచనకు ఎంతో ఉపకరించాయనేది నగ్నసత్యం. రాజ్యాంగ పరిషత్‌ ద్వారా నియామకాలు పొందిన వివిధ కమిటీలు అందచేసిన నివేదికలూ, డా॥ బి. యన్‌. రావు అందచేసిన నమూనా రాజ్యాంగమూ ఆధారంగా పండిట్‌ నెహ్రూ, సర్దార్‌ పటేల్‌ సన్నిహిత పర్యవేక్షణలో ముసాయిదా కమిటీ ముసాయిదా రాజ్యాంగాన్ని రచించి నవంబర్‌ 5, 1947న రాజ్యాంగ పరిషత్తు పరిశీలనక్రై అందచేయడం జరిగింది.

అనంతరం 395 నిబంధనలు 8 అనుబంధాలతో ముసాయిదా రాజ్యాంగాన్ని ఫిబ్రవరి 21, 1948న (ప్రచురించి ప్రజాచర్భ కోసం తమ తమ అభి[ప్రాయాలను తెలియ పరచు నిమిత్తం రాజ్యాంగ ప్రతులను శాసన సభ్యులకు, పత్రికల వారికి, మేధావి వర్గానికి పంచి, సుమారు 8 నెలల కాలాన్ని ప్రత్యేకించడం జరిగింది. ఈ కాలంలో సవరణలు సూచిస్తూ వేలాది వ్యాఖ్యలు, విమర్శలు వచ్చాయి. రాష్ట్ర శాసన సభలు కూడా దానిపై చర్చలు కొానసాగించాయి.

తిరిగి నవంబర్‌ 4 1948న సమావేశమయిన రాజ్యాంగ పరిషత్తు ముసాయిదా రాజ్యాంగం గూర్చి వొక్యో వాక్య విచారణ పద్దతి (౧౧౧296 09 ౧౧2౦6 2౧6 0126496 0 014456 00౧9168140) లో వరసగా నిబంధనల (క్రమానుసారం అక్టోబర్‌ 17 1049 వరకు చర్చను కొనసాగించడం జరిగింది. ఇది బిల్లు రెండో దశ అనవచ్చు. ఈ దళలో చిన్నవి పెద్దవి కలిసి దాదాపు 7635 సవరణలు, చేర్పులు, మార్పులు-ప్రతిపాదన రూపంలో అందగా, సుదీర్హ చర్చల అనంతరం, వాటిలో కెవలం 2473 సవరణలను మాత్రం అంగీకరించడం జరిగింది. అంటే రాజ్యాంగ పరిషత్తు రాజ్యాంగ నిర్మాణ సందర్భంలో ఎంత లోతుగా ఆలోచించిందీ, ఎంత ప్రజాస్వామ్య బద్ధంగా వ్యవహరించిందో గమనార్హం.

ముసాయిదా రాజ్యాంగం మూడో పఠనం నవంబర్‌ 14, 1949న ఆరంభమై నవంబర్‌ 26, 1949 వరకు కొనసాగింది. ఆఖరికి రాజ్యాంగ పరిషత్తు రాజ్యాంగ బిల్లు - చట్టంను ఆమోదిస్తూ, నూతన రాజ్యాంగం మాత్రం జనవరి 26, 1950 గురువారం నుంచి ఆమలు వచ్చునట్టుగా ప్రజల కొరకు, ప్రజల తరపున భారత (ప్రజలకు అంకితం చేయడం జరిగింది. రాజా;౦గం పరిషతు చివరిగా సమావేశం జరిపిన జనవరి 24, 1950నాడు డా॥ రాజేంద్ర ప్‌ ను మన భారత రిపబ్లిక్‌ ప్రధమ రాష్ట్రపతిగా ఎన్నుకోవడం జరిగింది. జనవరి 26 నుంచి నూతన రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చింది.

అందుకే జనవరి 26 మనకు జాతీయ రిపబ్లిక్‌ పర్వదినం అయింది.

మొత్తం మీద డిశబంర్‌ 9, 1946న రాజ్యాంగ రచనా రూకల్చనకు మొదలిడిన రాజ్యాంగ పరిషత్తు మొత్తం 11 సమావేశాలు జరిపి నవంబర్‌29, 1949 నాటికి రాజ్యాంగానికి చక్కని రూపునిచ్చింది. మన రాజ్యాంగ పరిషత్తు మన భారత (ప్రజల విజ్ఞతకు, విశాల దృష్టికి, విజ్ఞానానికి, పాండిత్యానికి ప్రతీకగా మనదేశ చరిత్రలో కలకాలం నిలిచి ఉంటుంది.

-అవయాః అకడప్రాఆ-

3. ఇతర. రాజ్యాంగాల (సబరణ ॥ [1011౪21100 +001 0119౧9౧ ౦౦౧511140౧9 ఇతరులు తమ లక్ష్యం కొరకు నిర్మించుకొనిన మజిలీలు, నిర్హారించుకొనిన గమ్యంలో, మనం ప్రయాణం మొదలిడితే మనం మన గమ్యం సకాలంలో చేరుకోవడం అనుమానమే. కనుక మన మజిలీలు మన గమ్యానికి అనుకూలంగా అవసరమయితే ఇతరుల మజిలీలను వరిగణలోని తీసుకొని, నిర్దారించుకొని నిర్మించుకోవడం కష్టమైనా, ఉత్తమమార్గం అదే. అవును ఎవరి లక్ష్యం వారిదే, ఎవరి గమ్యం వారిదే ఏ దేశ రాజ్యాంగ రచయితలయినా ఇతర దేశాలకు చెందిన రాజ్యాంగాల్లోని నచ్చిన (ప్రాథమిక అంశాలు కొన్నింటిని ఉదారంగా స్వీకరించడం, అవసరమయిన మేరకు తమ రాజ్యాంగంలో పొందు పరచుకోవడం సర్వసాధారణం; సహజం కూడా. మంచి ఎక్కడున్నా ఆదరించడం, (గ్రహించడం సబబేకదా ! మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు కూడా (ప్రపంచంలోని ఇతర దేశ రాజ్యాంగాలను క్షుణ్మంగా అధ్యయనం చేసి, మన దేశ కాల పరిస్థితుల అవసరాలకు అనుగుణంగా ఉచితమయినదనుకొనిన అనేక అంశాలను చేబట్టడం జరిగింది. అయితే ఇలా చేయడంలో మనవారు కొన్ని సందర్భాల్లో తు.చ.లు కూడా తప్పలేదని పేరు పడింది. నిజానికి ప్రపంచ రాజ్యాంగాల్లోనున్న కొన్ని అంశాలు, నిబంధనలను ఉదారంగా తమ వాణిగా (ప్రకటించిన సందర్భాలు లేకపోలేదు. అంటే - ఇతర దేశ రాజ్యాంగాల ప్రభావాన్ని మన రాజ్యాంగ రచయితలు తప్పించుకోలేక పోయారన్నమాట. దాని వల్ల మనకు మంచే జరిగింది. కనుక మన రాజ్యాంగానికి ఆధారంగా నిలిచి, (ప్రేరణతో దాని మీద ప్రభావం చూపిన ఇతర రాజ్యాంగాలతో పాటు బ్రిటిష్‌ పాలకులు జారీ చేసిన చట్టాలను ఓసారి పరిశీలించడం అనౌచిత్యం మాత్రం కాదు. బ్రిటిష్‌ పాలనలో భారత రాజ్య చట్టాలు 0/9000201011001 4645 = ౦౦౪4౧౦6౨ తంట నిజానికి (బ్రిటిష్‌ కాలంలో జారీ చేసిన వివిధ చట్టాలు మన రాజ్యాంగ రచనకు (ప్రాతిపదికలయ్యాయనడంలో అసందర్భమేమీ కాదు. ఆ చట్టాల్లోని విశేషాంశాలను సూక్ష్మంగా అయినా పరికిద్దాం. 1 రెస్యలేటింగ్‌ యాక్ట్‌ 1773 : ఈ చట్టం ద్వారా బెంగాల్‌ గవర్షరును మనదేశంలో (బ్రిటిష్‌ ఆధీనంలో ఉన్న ప్రాంతానికంతటికి గవర్నరు జనరల్‌ మోదాకు పెంచడం జరిగింది. కలకత్తాలో సుప్రీంకోర్టు ఏర్పాటు కాబడింది. దానిపై ఆధిపత్యం (బ్రిటిష్‌ రాజమకుటానిదే. కంపెనీ వ్యవహారాల్లో జోక్యం చేసుకోవడానికి (బ్రిటిష్‌ పార్లమెంట్‌కు అధికారం ఇవ్వబడింది. దాని ద్వారా దేశం మొత్తం ఒకే వ్యక్తి పాలన కిందకు వచ్చినట్టయింది.

4. పిట్స్‌ ఇండియా యాక్ట్‌ 1784: ఈ చట్టం ద్వారా కంపెనీ నిర్సహిస్తున్న భారత వ్యవహారాలు అన్నియు బ్రిటిష్‌ ప్రమత్తం ఆధీనంలోకి తేవడం జరిగింది. (బ్రిటిష్‌ పార్లమెంట్‌ ఆధీనంలో ఉండేవిధంగా కేబినెట్‌ సబ్‌ కమిటీ స్థాయిలో బోర్డ్‌ ఆఫ్‌ డైరెక్టర్లు నియమించడం జరిగింది.

5. చార్జర్‌ యాక్ట్‌ 1793 : దీని ప్రకారం కంపెనీకి భారతదేశంలో వ్యాపారం చేసుకునే గుత్తాధిపత్యం మరో 20 సంవత్సరాల పాటు పొడగించబడింది. బొంబాయి, మదరాసు గవర్నర్లపై గవర్నర్‌ జనరల్‌కు పూర్తి ఆధిపత్యం ఇవ్వబడింది.

6. చార్జర్‌ యాక్ట్‌ 1813 : దీని ప్రకారం తేయాకు రంగం మినహా దేశంలో కంపెనీకున్న వ్యాపార గుత్తాధిపత్య హక్కులు రద్దు కాబడినవి. అయితే సాయుధ దళాలను నిర్వహించడం కంపెనీ మొదటి విధి అయింది.

7. చార్జర్‌ యాక్ట్‌ 1833 : ఈ చట్టం అనుసరించి సింగిల్‌ సెంట్రల్‌ లెజిస్లేచర్‌ అసెంబ్లీ ఏర్పాటు కాబడింది. దేశంలో బానినత్వం రద్దు చేయబడింది. పరిపాలన కేంద్రీకరించబడింది. భారతీయులు ఉన్నత పదవులు చేపట్టకుండా అప్పటి వరకు ఉన్న చట్టం రద్దు కావించబడింది. చట్టాలు చేసే అధికారం గవర్నర్‌ జనరల్‌ కౌన్సిల్‌కు అప్పగించబడింది.

8. చార్లర్‌ యాక్ష్‌ 1853 : ఈ చట్టం ద్వారా మనదేశంలోని పార్లమెంటరీ వ్యవస్థకు బీజం పడినట్టయింది. శాసన, కార్యనిర్వాహక శాఖలు వేరు చేయబడినవి. భారత న్యాయ వ్యవస్త పనితీరును ఏకీకృతం చేస్తూ సివిల్‌, క్రిమినల్‌ చట్టాలు రూపొందించబడినవి.

9. భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1858 : ఈ చట్టంతో మన దేశంలో (బ్రిటిష్‌ పాలన పూర్తిగా రాజమకుట పరమై నూతన శకానికి నాంది పలికింది. ద్వంద్వ ప్రభుత్వ విధానం రద్దు కాబడింది. రాజ్య విస్తరణ క్యాక్రమాలు అపి, స్టానిక రాజులతో గౌరవంగా వ్యవహరించడం మొదలయింది.

10. భారత కౌన్సిల్స్‌ చట్టం 1861: ఈ చట్టం బ్రిటిష్‌ పాలనలో ఒక ముఖ్య పరిణామం అనవచ్చు. ఈ చట్టమే అడపాదడపా చిన్న చిన్న మార్పులు చేర్పులతో దేశానికి స్తతం త్యం వచ్చే వరకు కొనసాగింది. అధికారాల వికేంద్రీకరణ జరిగింది. దీంతో దేశంలో గవర్నర్‌ జనరల్‌ పదవి అతి (ప్రాముఖ్యత గడించింది.

11. భారత కౌన్సిల్స్‌ చట్టం 1892 : మన దేశీయులకు ఏ విధంగా ఉపయోగపడని చట్టాల్లో ఇదొకటి. ఎన్నికల విధానం అప్రజాస్వామికంగా, అన్యాయంగా ఉందని విమర్శ ఉంది,

12. భారత కౌన్సిల్స్‌ చట్టం 1909 : ఈ చట్టమే మింటో - మార్లే సంస్కరణలుగా ప్రసిద్ది. ఈ చట్టం ద్వారా సెంట్రల్‌ ఎక్టిక్యూటివ్‌ కౌన్సిళ్లలో మొదటి సారిగా భారతీయులకు

18 టాం రాళ్యంగం పూర్చారరాలు ప్రాతినిధ్యం కల్పించబడింది. ఎన్నికల పద్దతిని ప్రవేశ పెట్టడంతో భవిష్యత్తు ప్రజాస్వామ్యానికి పునాది పడిందనవచ్చు అయితే బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు ఈ చట్టం ద్వారం తెరవలేదు. దేశంలో మత తత్వాన్ని రెచ్చగొట్టేవిధంగా మత (ప్రాతిపదికన నిర్వహించడం ఆరంభించడం జరిగింది. పరోక్ష ఎన్నికలు ఈ చట్టంలోని (ప్రధాన లోపం. ఓటింగుకు కొన్ని అర్హతలు నిక్షయించినందున ఎన్నికల్లో పాల్గొనుటకు అందరికి అవకాశం లభించలేదు,

1 భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1919 : మాంటెగ్‌ చెమ్స్‌ ఫర్డ్‌ సంస్కరణలకు ప్రతిరూపమే ఈ చట్టం. భారతీయుల నుంచి వచ్చిన ఒత్తిడికి తట్టుకోవడానికి కాబోలు బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం మనదేశంలో బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయనున్నట్టు (ప్రకటించడం జరిగింది. ఈ చట్టం ప్రకారం ద్వంద్వ విధానాలు ప్రవెశ పెట్టబడినవి. ప్రొవిన్షియల్‌ స్థాయిలో, లెజిస్టేటివ్‌ కౌన్సిల్‌ పేరున ఒక శాసనసభ ఏర్పాటు ఉంది.

(బ్రిటిష్‌ పాలనలో మనకోసం తయారైన వివిధ చట్టాలు మనకు ఎంతవరకు ఉపయోగపడ్డాయోకాని రాజ్యాంగాభివృద్ది జరిగిన తీరు తెన్నులు మాత్రం రాజ్యాంగ పరిషత్తు సభ్యుల అవగాహనకు కొంతమేరకైనా దోహదపడి ఉంటాయని మనం భావించవచ్చు.

2, - భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1935 : మన దేశ పరిపాలన నిమిత్తం బ్రిటిష్‌ పార్లమెంటు 1985లో అతిదీర్హమయిన భారత (ప్రభుత్వ చట్టం 1935 ను రూపొందించడం జరిగింది. అందు దేశానికంతటికి కలిసి సమాఖ్య వ్యవస్థ, (బ్రిటిష్‌ పాలిత రా[ష్టాలకు బాధ్యతాయుత ప్రభుత్వాలను కేంద్రం, రాష్ట్రాల్గో ద్విసభా విధానాన్ని గవర్నరు జనరల్‌కు రాష్ట్ర. గవర్నర్లకు విచక్షణాధికారం లతో పాటు, అత్యవసర పరిస్టితి ప్రత్యేకాధికారాలు కల్పించడం జరిగింది. 395 క్లాజులు, నిబంధనలతో సుదీర్ణమయిన ఈ చట్టం నుంచి రాజ్యాంగ విశ్లేషకులు ల్లేఖించినట్టు 250 వరకు క్రాజులను, నిబంధనలను స్వల్ప మార్పులతో మన రాజ్యాంగంలో హత్తుకున్నాం. కేంద్ర రాష్ట్రాల ప్రభుత్వాల మధ్య అధికారాల విభజన - కేంద్ర సమాఖ్య పద్దతి, షార్లమెంటరీ ప్రభుత్వ విధానం, ద్విసభా శాసన విధానం, గవర్నరు, ఫెడరల్‌ న్యాయస్థానం, అత్యవసర పరిస్టితికి సంబంధించిన నిబంధనలు మున్నగు వానిని ఈ. 1935 భారత (ప్రభుత్వ చట్టాన్ని ఆధారం చేసుకుని మన రాజ్యాంగంలో కల్పించబడిందనేది పచ్చినిజం. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే 1935 భారత (ప్రభత్వ చట్టం మన రాజ్యాంగానికి వెన్నెముక అనవచ్చు. న్‌ 3. _ (బైటిష్‌ రాజ్యాంగం : కేబినెట్‌ విధానం గల పార్లమెంటరీ పద్ధతి, సమన్యాయ పాలననూ బ్రిటిష్‌ రాజ్యాంగం నుంచి మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు స్వీకరించారు. సభా హక్కులు, శాసన నిర్మాణ ప్రక్రియ, స్పీకరు వ్యవస్థ, సమ(గ్ర న్యాయవ్యవస్థ అఖిల భార్ర్య స్థాయి ఉద్యోగ వ్యవస్థ, ఏక పౌరసత్వం మున్నగునవి (బ్రిటిష్‌ రాజ్యాంగం నుంచి (గ్రహించినవ్ష, పార్లమెంటు అధికారాలను సభ్యుల హోదాలను బ్రిటిష్‌ హౌస్‌ ఆఫ్‌ కామన్స్‌ (106056 01 0010౧9) సభ్యులకున్నట్లే కల్పించడం జరిగింది. మనదేశ కేబినెట్‌ (బ్రిటిష్‌ కేబినెట్‌ లాణ వ్యవహరిస్తుంది.

రాజ్యాంగం డ్రూర్వొరదాలు లాలా గం ఈ సందర్భంలో - మన రాజ్యాంగవేత్తలకు బ్రిటిష్‌ రాజ్యాంగంతోను, బ్రిటిష్‌ పార్లమెంటుతోను, బ్రిటిష్‌ జీవన విధానంతోను మంచి అనుభవం, గట్టీ అనుబంధం ఉందనేది గమనార్హం. చొ య త అమెరికా రాజ్యాంగం : సమాఖ్య పద్ధతి, రాజ్యాంగ శాసన సర్వాన్నత్యం, న్యాయవ్యవస్త్ర స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి రాష్ట్రపతి వ్యవస్థ, అతని ఎన్నిక, తొలగింపు విధానాలు - న్యాయమూర్తుల తొలగింపు విధానం, ప్రాధమిక హక్కులు, రాజ్యాంగ సవరణ బిల్టుకు రాష్ర్రాల ఆమోదం పొందడం మొదలయిన నియమనిబంధనలు అమెరికా రాజ్యాంగం నుంచి (గ్రహించినవే. మన రాజ్యాంగ రచయితలు అమెరికా రాజ్యాంగంలోని హక్కుల్లో మన దేశ పరిస్టితులకు అనుకూలమైన స్వేచ్చా హక్కులాంటివి (గ్రహించి “ఆయుధాలను కలిగి ఉండే హక్కు” లాంటి వాటిని వదిలివయడం జరిగింది. మన న్యాయస్తానాలకు న్యాయ సమీక్ష అధికారాన్ని కల్పిండానికి నిజానికి అమెరికా రాజ్యాంగమే స్ఫూర్తి ప్రాధమిక హక్కులను కార్యనిర్వాహక వర్గం అధిగమించకుండా రాజ్యాంగ ఆధిక్యతను చాటి చెబుతూ కేంద్ర రాష్ట్రాల మధ్యవర్తిగా వ్యవహరించే స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి న్యాయశాఖకు కల్పించబడింది. 5. ఐరిష్‌ రాజ్యాంగం ; నిక్టేశక నియమాలకు సంబంధించిన అంశాలు, రాజ్యసభకు విశిష్ట సభ్యులను నామినేట్‌ చేయడం, రాష్ట్రపతి ఎన్నికల్లో అనుసరించే నైప్పత్తిక (ప్రాతినిధ్యం ఒక ఓటు బదిలీ పద్దతి మొదలయినవి ఐర్లండ్‌ రాజ్యాంగం నుంచి (గ్రహించడం జరిగింది. 6. కెనడా రాజ్యాంగం : కేంద్ర రాష్ట్రాల మధ్య అధికారాల విభజన అనేది 1935 భారత ప్రభుత్వ చట్టం (ప్రకారం జరిగినా అవళిష్టాధికారాలను కేంద్రానికి ఇవ్వడం మున్నగు అంశాల్లో కెనడా రాజ్యాంగం అనుసరించి బలమైన కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది. 7. _ జపాన్‌ రాజ్యాంగం ; మన రాజ్యాంగంలోని జీవిత హక్కుకు సంబంధించిన 21వ నిబంధనలోని 'చట్టం నిర్దారించిన పద్దతి" ౧౦08686418 ౬812019066 0౫ ఓ24 అనే మాటలు జపాన్‌ రాజ్యాంగం అందజేసింది. 8. దక్షిణాఫ్రికా రాజ్యాంగం ; రాజ్యసభ సభ్యుల ఎన్నికకు సంబంధించిన అంశాలు, రాజ్యాంగ సవరణ విధానం దక్షిణాఫ్రికా రాజ్యాంగం నుంచి స్వీకరించడమయింది. 9, ఆస్సేలియా రాజ్యాంగం : కేంద్ర రాష్ట్ర జాబితాలు అంటు (ప్రత్యేకించబడినప్పటికీ అ(స్ర్రేలియా రాజ్యాంగం నుంచి ఉమ్మడి జాబితాను స్వీకరించి పొందుపరచడం జరిగింది. 10. జర్మనీ రాజ్యాంగం : అత్యవసర పరిస్థితుల్లో పౌరుల (ప్రాధమిక హక్కులను రద్దు చేసే ఆసాధారణ అధికారం సంబంధిత అంశాలను మన రాజ్యాంగ రచయితలు ననన ననున మన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చింది ననన వనననననన్వ్వ్య్య్యై

20 లాలా రజ్యాంగం పూర్వారరలు జర్మనీ (వైమార్‌ రాజ్యాంగం నుంచి (గ్రహించడం జరిగింది. 11. రష్యా రాజ్యాంగం ; రష్యా రాజ్యాంగం తన పౌరులకు విధించిన ప్రాధమిక ఏిధులే మన రాజ్యాంగంలో పౌరుని “ప్రాథమిక విధులు” పొందుపరచుటకు ప్రేరణ ఇచ్చాయి. ఇటువంటి అనేక అంశాల్ని ఇతర దేశాల రాజ్యాంగాల నుంచి (గ్రహించి ఉన్నందున కొందరు రాజనీతిశాస్త్ర విశ్హేషక, విమర్శకులు మన రాజ్యాంగాన్ని కలగూరగంప [016 - [018౧ అని '“అరువుమూటి 8౮6౧648 0 కెంగ౦౪403 అని అభిప్రాయపడడం జరిగింది. కాని విమర్శించడం సముచితం కాదు; ఎందుకంటే - ఇతర రాజ్యాంగాలను గుడ్డిగా, అనాలోచితంగా అనుసరించడం జరగలేదు. దేశ కాల పరిస్టితులను బట్టి ఆయా " రాజ్యాంగాల్లోని మంచిని (గ్రహించి, మనకు అనుకూలంగా మలచుకోవడం జరిగింది. ఈ విషయంలో మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు చాలావరకు మౌలికంగా వ్యవహరించడం జరిగింది. ఎన్నెన్నో రాజ్యాంగాలను తమ పరిశీలన, పరిగణలోకి తీసుకున్నప్పటికీ మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు, మన రాజ్యాంగంలో 'మౌలికత' 0గ61౧|/ కు భంగం వాటిల్లని జాగ్రత్తలు వహించారనేది పచ్చినిజం.

ఈ సందర్భంలో రాజ్యాంగ పరిషత్తులోని చర్చలకు డ్రా॥ అంబేద్కర్‌ ఇచ్చిన సమాధానాన్ని స్మరించడం సముచితంగా ఉంటుంది. “ప్రపంచంలోని ఏ రాజ్యాంగమయినా మౌలికంగా ఉండగలదా? ప్రపంచ రాజ్యాల చరిత్రలో మొట్ట మొదటి లిఖిత రాజ్యాంగం రూపొంది వంద సంవత్సరాలు దాటాయి. అప్పటి నుంచీ దాన్ని 'నమూనా'గా పెట్టుకుని ఇతర రాజ్యాలు తమ దేశకాల పరిస్థితులకు అనుగుణంగా రాజ్యాంగాలను రాసుకున్నాయి. ఈ కారణం చేత ప్రపంచ రాజ్యాంగాలన్నీ ఒక దానితో ఒకటి ఇంచుమించు పోలికలుంటాయి. వానిలోని దోషాలను వదలి అవసరాలకు తగినట్టు గుణాలను (గ్రహించడంలో ఉంటుంది.”

అవును మన రాజ్యాంగం అందుకు భిన్నం కాదు.

-అహతప అష్రైల-

4. పరిషత్తుపై విమర్శల జడివాన 0గ౪౦5౧ ౦౧ 16 ౦౦౧౩1006౧1 గ556గ౨1/ నడిచే కాలికే దెబ్బతగులుతుంది ; పనిచేసే వారే పొరపాటుకు గురవుతారు; విరగ కాచిన చెట్టుకే రాళ్ల దెబ్బలు ! రాజ్యాంగ పరిషత్తు నిర్మాణం గూర్చి దాని నిర్వహణ గూర్చి విమర్శల జడివాన అనొడే కావలసినంత కురిసింది. ఎంత చేసినా సమకాలం వారు మెచ్చరు కదా! నిజానికి మన రాజ్యాంగ పరిషత్తు గూర్చి వచ్చిన విమర్శల్లో నిజానిజూలు, అవి ఎంత వరకు సమంజసమో ఓ సారి పెద్దల ద్వారా పరామర్శించడం మన కనీస కర్తవ్యం కూడా. 1పరిషత్తు ప్రాతినిధ్య సంస్థ కాదు : గ012 060[25601210/6 కంర: స్వదేశీ సంస్టానాధిపతులు తమ సంస్థాన ప్రతినిధులను నామినేషన్‌ పద్దతి ద్వారా తమకు నచ్చిన వారిని నియమించి రాజ్యాంగ పరిషత్తు సభ్యులుగా పంపడం జరిగింది. బ్రిటన్‌ పాలిత రాష్ట్రాల ప్రతినిధులు 1945లో ఎన్నికైన రాష్ట్ర శాసనసభల ప్రతినిధుల ద్వారా 1946లో పరోక్ష ఎన్నిక ద్వారా ఎన్నుకోబడగా. కొందరు మత నియోజక వర్షాల ప్రాతిపదికగా ఎన్నికైన వారు కూడా ఉన్నారు. దామోదర్‌ స్వరూప్‌ సేట్‌ లాంటివారు-దేశం మొత్తానికి కాక కేవలం యువజనుల్టో 28.5 శాతం (ప్రజలకు మాత్రమే అది (ప్రాతినిధ్యం వహించిందని విమర్శించగా. వయోజన ఓటింగ్‌ పద్దతికి తిలోదకాలిచ్చి (ప్రజాస్వామ్య సూటత్రాలకు విరుద్ధంగా పరిషత్‌ నిర్మాణం జరిగినందున అది ప్రాతినిధ్య సంస్థ కాదని కొందరు విమర్శించడం జరిగింది. ఈ విమర్శలో వాస్తవం ఉందనేది జగమెరిగిన నగ్నసత్యం. అయితే ఆనాడు వయోజన ఓటుహక్కు విధానం ప్రవేశపెట్టి ఉండలేదన్న నిజాన్ని కూడా మనం ఈనాడు మరవరాదు. ఒకవేళ వయోజన ఓటింగ్‌ పద్దతిని ప్రవేశపెట్టి ఉన్నప్పటికీ, రాజనీతిశాస్త మ్లోషకులు జె.ఆర్‌. శివాఖ్‌ గారు చెప్పినట్లు - వర్గ ప్రాతిపదికనే ఆలోచించినపుడు రాజ్యాంగ పరిషత్తు నిర్మాణంలో పెద్దమార్పులు రాబోవు, వర్గాల వారీగా వర్గాల ప్రాతిపదికగా ఎన్నికలు జరపబూనడం హింసను ఆహ్వానించినట్టే అయ్యేది. నిజానికీ అమెరికా రాజ్యాంగ సదస్సు (00౧౭౧0౧) కూడా పరోక్ష పద్దతిలోనే ఎన్నిక అయిందనేది గమనార్హం. మన రాజ్యాంగ పరిషత్తు రాజకీయ రహిత ప్రాతిపదిక మీద పరోక్షంగా ఎన్నికైన సంస అయినప్పటికీ వివిధ రంగాలకు, వివిధ వర్గాలకు చెందిన వారు ఉన్నారు. కనుక మన రాజ్యాంగ పరిషత్తు ప్రాతినిధ్య సంస్ట్రే అని మరీ మరీ చెప్పవచ్చు. 2, పరిషత్తు సార్వభౌమ సంస్థ కాదు ; [012 50/2[100/5401808 కాబినెట్‌ మిషన్‌ సిఫార్సుల మేరకు 'బ్రైటిష్‌ ప్రభుత్వం ఆదేశానుసారం, కొన్ని

22 లాటా రచ్యుంగం పూర్వారరాలు షరతులకు లోపైడి, ఏర్పడినందున రాజ్యాంగ పరిషత్తు సార్వభౌమ సంస్ట కాదని యం.ఆర్‌ జయకర్‌ లాంటీ వారు తాలి సమావేశం సందర్భంలో అభిప్రాయ పడగా గోపాలం స్వామి అయ్యంగార్‌, అల్దాడి కృష్ణస్వామి అయ్యర్‌లు సమాధాన పరచడం జరిగింది 1946లో తాలి సమావేశాలు జరిగినపుడు, స్వాతంత్ర్యం లేక రాజ్యాంగ పరిషత్తుకు సార్వభౌమాధికారం అంతంత మాత్రం అయనప్పటికీ భారత స్వాతంత్ర్య ప్రకటన చట్టం 1947 ద్వారా పరిషత్తు గుర్తింపు పొందింది కూడా పైగా స్వతంత్ర దేశానికి అది తాత్కాలిక పార్లమెంటుగా వ్యవహరించడం జరిగింది. అటువంటి మహత్తర కార్యాన్ని నిర్వహించిన పరిషత్తును రద్దుచేసే అధికారం ఏ, ఇతర్న్ససంస్తకూ లేదు ఈ తీరున రాజ్యాంగ పరిషత్తు సార్వభౌమ సంస్థ అయింది. కనుక అది రూపొందించిన రాజ్యాంగం చట్టర్‌త్యా చెల్లుతుందనేది చట్టబద్దమే మార్షదర్శకమైన రాజ్యాంగాన్ని అందిచ్చిన రాజ్యాంగ పరిషత్తు కృషికి (ప్రజలు పూర్తి మద్దతునిస్తున్నారని మన రాజ్యాంగ కోవిదులు వెల్లడిస్తుండడం గమనార్హం. 3. పరిషత్తు - హీందూ ఆధిపత్య సంస్థ ; ఉ&1౧0604 0000102196 806)/ దేశంలోని ఒక ప్రబలమైన వర్గానికే పరిషత్‌ (ప్రాతినిధ్యం కల్పించిందని విన్‌స్టన్‌ చర్చిల్‌ విమర్శించగ్గా అది కేవలం హిందువుల సభ 806% 01 ౧౧౮౪౩ అని విసష్కౌంట్‌ సైమన్‌ అభివర్షిండ్తం జరిగింది. ఈ వ్యాఖ్యలు కూడా అర్హసత్యాలే, సమర్హనీయాలు కావు. పరిషత్‌ అధ్యక్షులు అయిన డా॥ రాజేంద్రప్రసాద్‌ గారు, ఆ విమర్శ ఎంత అర్హరహితమైనదో సోదహరణంగా వివరించి ఉన్నారు. రాజ్యాంగ పరిషత్తు సమావేశం ప్రారంభం అయిన డిశంబర్‌ 9, 1946న హాజరైన 211 మంది సభ్యులలో వివిధ కమ్యూనిటీల ప్రాతినిధ్యం ఇలావుంది .- హిందువులు 155 మంది, షెడ్యూల్డు కులాలు 30 మంది, ఇండియన్‌ కక్రిష్టియన్లు 6 గురు, సిక్కులు 5 గురు, వెనుకబడిన తెగలు 5 గురు, ఆంగ్లో ఇండియన్లు ముగ్గురు, ముస్టింలు 4 గురు, పార్ప్సీలు ముగ్గురు ఇందు ముస్టింలీగు సభ్యులు అయిన 73 గురు ముస్లింలు చేరలేదు కనుక, ముస్తింల మినహాయించి ఆయా వర్గాలకు జనాభా నిష్పత్తిని బట్టి రాజ్యాంగ పరిషత్తులో ప్రాతినిధ్యం లభించిందని చెప్పవచ్చు పైగా జనాభాలో అధిక సంఖ్యాకులు హిందువులు అయినప్పుడు (ప్రజా ప్రతినిధులు కూడా అధికభాగం హిందువులు ఎన్నిక కావడం సహజం కాదా 1? శ పరిషత్తు - కాంగ్రెస్‌ ఆధిపత్యం గల సంస్ట : ౪౦౧0౧255 ౦౧౧8100 రాజ్యాంగ పరిషత్తును ముస్లింలీగ్‌ బహిష్కరించక ముందు కాంగ్రెస్‌కు 69 శాతం (ప్రాతినిధ్యం ఉండగా, ముస్లింలీగ్‌ వైదొలగిన తరువాత కాం(గ్రైస్‌ (ప్రాతినిధ్యం 82 శాతంకు పెరిగింది దానివలన పరిషత్తులో కాంగ్రెస్‌ బలం తిరుగులేనిదై “అది రాజ్యాంగ పరిషత్తు కాదు, కొం(గ్రైన్‌ ఆధిపత్యం లేదా దాని పలుకుబడికి లోనైన కాంగ్రెస్‌ పార్టీ పరిషత్తు” అనే

రొచ్వింగం జూర్వతరొలు 23 విమర్శకు లోనైంది. నిజానికి పరిషత్‌ మొదటి సమావేశాల్లో "రాజ్యాంగం, ఆదర్శాలు, లక్ష్యాలు” తీరా శనం మొదలుకొని ఇంచుమించు ప్రతిఅంశం కాం[(గైస్‌ సిద్దాంతాల (ప్రభావానికి గురయిందనవచ్చు అనాటి కాం(గైస్‌ నాయకుల్లో నెహ్రూ, పటేల్‌, అబుల్‌ కలాం ఆజాద్‌లు సభ్యులను విశేషంగా (ప్రభావితం చేశారన్నది పచ్చినిజం. అంత మాత్రాన రాజ్యాంగ పరిషత్తును కాం(గైన్‌ ఆధిపత్యం గల సంస్థ అని విమర్శించడం సరికాదు నాటి మహానాయకులు జాతీయ సమస్యలను విశాల దృక్పధంతో పరిశీలించి. పరిష్కరించారే తప్ప సంకుచిత దృష్టితో పార్టీ పరంగా ఆలోచించినవారు కాదు రాజ్యాంగశాస్తంలో అత్యంత నిపుణులని పేరొందిన వారికి, అన్ని వర్గాల వారికి వీలయినంత వరకు విసృతమైన [ప్రాతిపదికన రాజ్యాంగ పరిషత్తులో సభ్యతం ఇవ్వడం జరిగింది కనుకనే, కాం[్రేసేతర పక్షాల వారికి కూడా పరిషత్తులో సముచిత స్దానం కల్పించడం జరిగింది. రాజ్యాంగ ముసాయిదా సంఘంలోని ఏడుగురు సభ్యుల్లో కేవలం ఒకే ఒక సభ్యుడు కె.ఎం. మున్టీజీ మాత్రం కాంగ్రెస్‌ వాది సామర్థ్యాన్ని మాత్రమే దృష్టియందుంచుకొని రాజ్యాంగ పరిషత్తు నిర్మించబడిందని చెప్పడానికి ఈ ఒక్క ఉదాహరణ చాలు అంతే కాదు - కె. సంతానం గారు నుడివినట్టు, రాజ్యాంగ పరిషత్తులో (ప్రజాభిప్రాయానికి అద్దం పట్టని వర్గం అంటూ లేదు పైగా ప్రతి అంశం న్షుణ్మంగా చర్చించి సాధ్యమైనంత వరకు సర్వసమ్మతితో ఏకగ్రీవ ఆమోదం పొందడం జరిగింది. మరొక విశేషం ఏమి అంటే = నవంబర్‌ 26, 1949న రాజ్యాంగొన్ని ఆమోదించిన తరవాత ఏ ఒక్క రాజకీయ పార్టీ గాని లేక ఒక వర్గం గానీ రాజ్యాంగ జాన్నత్యాన్ని తిరస్కరించక పోవడం 5. పరిషత్తు - జారుడు సంఘం ; అగ౧[00 ౦౧౧౫1166 రాజ్యాంగ రచనకు మూడేళ్ల దీర్హకాలం తీసుకొని ముసాయిదా సంఘం 011110 00౦౧౫౧౫168 జారుడు సంఘం 90గగ౧౮ ౦౦౧౫౧౧1166 గా మారిందని నజీరుద్దీన్‌ అహ్మద్‌లాంటి వారి విమర్శ కూడా ఉంది. ఈ విషయమై డా॥ అంబేద్కర్‌ ఇచ్చిన సమాధాన వివరణ చూడదగ్గది. “గమ్యం లేకుండా కొట్టుకు పోవడానికి, ఒక గమ్యంతో కొట్టుకు పోవడానికి మధ్య ఎంతో వ్యత్యాసం ఉంది మంచి వాటి కోసం అన్వేషణ గావించడంలో తప్పులేదు. అది ధైర్యసాహసాలతో పనిచేసింది కనుక విజ్ఞతతో కూడిన సవరణలను ఆమోదిస్తూ తన లోపాలను తను సరిదిద్దుకున్నది.” అది అంబేద్కర్‌ గారి కితాబు. నిజానికి రాజ్యాంగ పరిషత్తు నిర్వహించిన బృహత్తర కార్యక్రమాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని పరికిస్తే అది కాలయాపన చేయలేదని స్పష్టం అవుతుంది. మన రాజ్యాంగ పరిమాణం దృష్ట్యాను ఇతర దేశ రాజ్యాంగాలతో పోలిస్తే అంత ఎక్కువ కాలయాపన చేయడం జరుగలేదని మనకు తెలుస్తోంది. రాజ్యాంగ పరిశీలకులు, విశ్హేషకులు చూపిన కొన్ని ప్రముఖ రాజ్యాంగాల రచనకు పట్టిన కాలాన్ని ఓ పర్యాయం చూద్దాం "-

2డీ లా రన్యాంగం ప్రూర్వాటకాలు సం రాజ్యం పరు నిబంధనలు రాజ్యాంగ రచనకు పట్టిన కాలం వివరణ నుంచి వరకు 1 అమెరికా 7 మే 25, 1787-సెప్టెంబర్‌ 17, 1787 4 నెలలు 2... కెనడా 1త్త అక్టోబర్‌10, 1864-మార్చి 1867 2సం॥ల 6నె। 3 ఆ(స్ట్రేలియా 128 మార్చి 1891-జూలై 9, 1900 సుమారు9సం 4 _ దక్షిణాఫ్రికా 153 అక్టోబర్‌ 1908-సెస్టెంబర్‌ 20,1909 1 సం॥ 5, భారతదేశం 395 డిశంబర్‌ 9, 1946-నవబంర్‌26, 1949 2సం॥ల 11నె॥ 18 ఈ పట్టికలో తెలిపిన విధంగా మన రాజ్యాంగ రూపకల్పనకు డిశంబర్‌9, 1946 మొదలు నవంబర్‌ 26, 1949 మధ్య 165 రోజులపాటు మొత్తం 11 సమావేశాలు జరిసి, రూ. 63,96,729ల ఖర్చు చేసి 395 నిబంధనల 8 'షెడ్యూళ్లతో ఒక (బ్రహ్మాండమైన రాజ్యాంగాన్ని ర్లూపొందించడానికి కేవలం 2 సం॥ల 11 నెలల 18 రోజులు కాలాన్ని వాడుకోవడం జరిగింది. ఇందుకు ముఖ్యకారణం, డా॥ కృష్ణారావు అభి[ప్రాయపడినట్టు, రాజ్యాంగ పరిషత్తు ఒకవైపు న్వతం(త్ర దేశానికి తాత్కాలిక పార్లమెంటుగా దేశం ఎదుర్కొంటున్న గడ్డు సమస్యలను పరిష్కరిస్తూ మరో వైపు ముందే నిర్ణయించుకొనిన ఆశయాలు, లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా రాజ్యాంగ రచన చేయడం ఓవిధంగా అసాధ్యమైన పనే కనుక ఆ దృష్ట్యా అవలోకిస్తే మన రాజ్యాంగ రచనకు ఎక్కువకాలం పట్టిందని అనడం గాని జారుడు సంఘం అనడం గాని సమంజసం కాదని గమనించగలం 6, రాజ్యాంగం అరువు తెచ్చుకున్న కలగూరగంప : 8౦0౧౧0౪466 ౧౦౧౪4౦0 మన రాజ్యాంగంలో మన రాజ్యాంగ రచయితల సొంతం అంటూ ఏమీ లేదని అంతా ఇతర రాజ్యాంగాల నుంచి దొంగిలించిందని అరువు తెచ్చుకున్నదని 864౧616 01 0౦0౪1౧9౩-8౭ ౦! 500౪1౧08 కలగూరగంప [10101 ౧010౧ అని, అతుకుల బొంత గి॥|00 ౪/0 అని పళ్చిమాన్ని దానిసత్యంతో అనుకరించింది 514490 [౧280౧ 01 116 ౪/99 అని విమర్శించిన వారి విమర్శలో కొంత మేరకు నిజం లేకపోలేదు డాః అంబేద్కర్‌ అభిభాషించినట్టు, అందమైన అతుకుల బొంత 88&41/01 ౧౭1౦౧ ౪/07 నిజానికి కొత్తగా రాజ్యాంగాన్ని సృష్టించడమే మన రాజ్యాంగ నిర్మాతల ఆశయం కాదు, కొన్ని వందల సంవత్సరాలపాటు విదేశీ పాలకుల నిరంకుశత్వాన్ని చవిచూచిన భారతజాతి నేతలు స్వపరిపాలన కొరకు రాజ్యాంగాన్ని రాజ్యాంగబద్ద పాలనను ఆశించి, వివిధ రాజ్యాంగాలను నిశితంగా పరిశీలించి, అందులోని పొరపాట్లను త్యజించి, మన అవసరాలకు తగిన ఆదర్శ నియమాలను -నిబంధనలను-గ్రహించి ఆదర్భ్శపాలన అందించేందుకు చక్కని రాజ్యాంగాన్ని కూర్చి మనకు అందించడం జరిగింది. వాస్తవానికి అనుకరణ అనేది ప్రకృతి సిద్దమైన నియమం. అందువల్ల అరువు తెచ్చుకున్న కలగూరగంప ఆనడం న్యాయం కాదు; సముచితం [స సససస సన న్మ్షోమన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చిందిననననననననననన ననన

రాజ్యంగం పూర్వొరరాలు 25 కాదు. ఏమైనా మన రాజ్యాంగం పొశ్చాత్య విలువలను భారతీయ సంస్కృతీ సంప్రదాయాలను సమన్వయ పరచింది. అంటే - మన రాజ్యాంగం పాతకొత్తల మేలుకలయిక అనవచ్చు 7. రాజ్యాంగం న్యాయవాదుల స్వర్గం :

ఇంతవరకు ముచ్చటించుకున్న విమర్శలకు తోడు రాజ్యాంగంలో చోటు పొందిన అంశాల అవగాహన తీరుపై కూడా ఓ దుమారం రేగింది రాజ్యాంగ రచయితలు రాజ్యాంగ నిబంధనల కూర్పులో తమ న్యాయశాస్త్ర పాండిత్య నైపుణ్యాన్ని అధికంగా (ప్రదర్శించారే తప్ప సామాన్యులకు అర్హమయ్యే రీతిలో లేదనీ, అందువల్లనే ప్రతి (ప్రభుత్వ చర్య న్యాయ సమీక్షకు లోనవుతూ, న్యాయవాదులకు, న్యాయస్థానాలకు చేతినిండా పని కల్పిస్తున్నందున ఐవర్‌ జెన్నింగ్స్‌ లాంటి వారు “భారత రాజ్యాంగం న్యాయవాదుల న్వర్గం” అని వ్యాఖ్యానించేందుకు అవకాశం చిక్కింది నిజానికి ఈ విమర్శలో కొంత వాస్తవం లేకపోలేదు. ఇంతకుముందు చెప్పుకున్నట్టు, ముసాయిదా కమిటీ సభ్యులు అందరూ సుప్రసిద్ద న్యాయశాస్త్ర నిపుణులే 'పైగా పరిషత్తులోని ఇతర సభ్యుల్లో కూడా న్యాయవేత్తల సంఖ్య గణనీయంగానే ఉంది అంత మాత్రాన విమర్శ సమర్హనీయం కాదు

నిజానికి రాజ్యాంగ నిబంధనల రచనా (ప్రక్రియ చాలా సున్నితమైంది. నిబంధనలో ఒక పదాన్ని చేర్చడం వల్ల, మార్చడం వల్ల ఆ నిబంధన అర్హంలోనే కాదు దాని ('ప్రయోజనంలోను, విలువలోను మార్పు ఎంతో ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు (ప్రాధమిక హక్కులలోని 19వ నిబంధనలో పెద్దల ఒత్తిడి మూలంగా స్వేచ్చకు “స్వేచ్చకు కట్టుబాట్లు” అనే బదులు “స్వేచ్చకు హేతుబద్దమైన కట్టుబాట్టు” ౧6౬౪౦౧౬౦16 ౧6౩౦10౧9 అనే మాటలు కూర్చడం వలన (ప్రభుత్వాధికారానికి కళ్ళెం వేయడం జరిగింది. కనుకనే న్యాయవాదులకు, న్యాయస్తానాలకు ఓ పని లభించినట్టయింది. అటులనే పెద్దల పంతం కారణంగా ఆస్తిని ప్రజ పయోగం (ప్రభుత్వం స్వాధీనం చేసుకునే అధికారానికి సంబంధించిన 31వ నిబంధన విషయంలో [క్రమబద్ధమైన శాసన (ప్రక్రియ అనే మాటలు చేర్చబడినవి. ఈ విధంగా రాజ్యాంగ నిబంధనలు పదబాహుళ్యాన్ని పొంది రాజ్యాంగ శరీరం భారీగా పెరిగి ఒక ఉద్‌(గ్రంధంగా అవతరించింది ఇతర దేశాల రాజ్యాంగాల మాదిరి కేవలం సూత్రప్రాయంగా ఉండి ఉంటే నిజానికి మన పెద్దలు చెప్పినట్టు మన రాజ్యాంగం ప్రయోజనం దెబ్బతినేది

అఖిరికి ఓ నిజాన్ని అంగీకరించక తప్పదు. నిజానికి ఏ రాజ్యాంగమూ సమగ్రం ౧౭601 కాదు. మన రాజ్యాంగం అందుకు భిన్నం కాకపోయినా, గత ఏభై ఏళ్లుగా మన జాతి స్ఫూర్తి ప్రదాతగా ఉంటోంది

అహము అష్తుల-

5. రాజ్యాంగ పరిషత్తు సాధించిన నిజయాల తీరు

• రాజ్యాంగ రచన అనేది ఎంతో బాధ్యతతో కూడిన పని దాన్ని రాజ్యాంగ పరిషత్తు

అమోఘమైన రీతిలో పూర్తి చేయగలిగింది. రాజ్యాంగ నిర్మాణ సందర్భంలో ఎదురైనవి అతి క్లిష్ట పరిస్థితులు, భయంకర-సమస్యలు అయినప్పటికీ రాజ్యాంగ పరిషత్తు మాత్రం అతి సులువుగా అనుకూలంగా వాటిని పరిష్కరించుకొని సాధించిన విజయాలకు దోహద పడిన పరిష్కార మార్గాల తీరు తెన్నులను పరీశీలించడం మన కనీస కర్తవ్యం

రాజ్యాంగ పరిషత్తు రాజ్యాంగ రచనకు పూనుకొనిన సమయాన మన దేశం అనేక సమస్యల విషవలయంలో చిక్కుకొని ఉందన్న నిజాన్ని మనం మరవరాదు. అప్పుడు దేశం అతి క్లిష్ట పరిస్థితిలో చిక్కుబడి ఉంది.

బ్రిటిష్‌ పాలకుల నక్కజిత్తుల ఎత్తుగడ కారణంగా, ముస్లిం మతఛాందస నాయకుల మొండి వైఖరికి తోడు మత వైషమ్యూల కీచులాట మూలంగా భరతఖండం విభజనకు గురై (ప్రత్యేక పాకిస్థాన్‌ ఏర్పడిన విపత్కర పరిస్థితిలో దేశ సమగ్రతను, సమైక్యతను కాపాడడం రాజ్యాంగ పరిషత్తు తక్షణ కర్తవ్యమైంది. దేశ విభజన అనంతరం మన భారత భూభాగంలో నున 552 వరకు గల సంస్థానాలు దాదాపు అన్నియు మన భూభాగంలో విలీనానికి ఇష్టపడగా వమ కారేర్‌ "హైదరాబాద్‌ లాంటి సంస్తానాలుకొన్ని సమస్యలకు కారణమయ్యాయి వీని విలీకరణ దేశ సమగ్రత, సమైక్యతతో కూడిన గడ్డు సమస్య పరిష్కారం మరో కర్తవ్యమైంది. దేశం తిరిగి ముక్కలు కారాదు. దేశం సమ(గ్రంగా, సమైక్యంగా ఉండాలి. కనుక తగు ఏర్పాట్లు చూడడం-చేయడం తన ధర్మంగా-బాధ్యతగా భావించిన రాజ్యాంగ పరిషత్తు రాజ్యాంగంలో సమాఖ్య పూరిత ఏక కేంద్ర (ప్రభుత్వ లక్ష్యాల మేలుకలయికను పొందు పరచాల్సి వచ్చిందనేది నిజం అవసరం ఏదైనా చేయించగలదు.

ప్రత్యేకంగా పాక్రిస్టాన్‌ ఆవిర్భావం జరిగినప్పటికీ మనదేశంలో ముస్లింల సమస్య అంతం కాలేదు, సుమారు పదిశాతం ముస్లిం జనాభా మనదేశంలోనే ఉండిపోయింది అల్ప సంఖ్యాకులు అయిన ఈ ముస్షింలకు రక్షణ కల్పించడం అనివార్యమైంది వీరితో పొటు హరిజనులు గిరిజనులు ఇతర అణచబడిన వర్గాలకు చెందిన వారికి కూడా రక్షణ కల్పించడం అత్యావశ్యకమైనదే. అందుకు రాజ్యాంగ పరిషత్తు రాజ్యాంగం ద్వారా తగు ఏర్పాట్లు రిజర్వేషన్లు (ప్రత్యేక సదుపాయాలను కల్పించవలసి వచ్చింది

ఇవి పోగా సామాజిక రంగంలో ఎదురైన సమస్యలు మరో రకమైనవి. అప్పటి వరకు దేశం ఎదుర్కొంటున్న అష్టకష్టాలకు (బ్రిటిష్‌ వారి దుష్ట పాలనే ముఖ్యకారణమనే నమ్మకం జనసామాన్యంలో నాటుకుపోయిందనేది నిజం స్వాతంత్ర్య సిద్దితో దేశంలో రాజకీయ విష్ణవం ముగిసినట్టయింది. కాని, సామాజిక పోరాటం కొనసాగింది ఆర్హిక విషం అరంభమైంది.

రిజ్చాంగం డూర్వావంరాలు 27 ఈ సొమాజిక ఆర్దిక సమస్యలకు పరిష్కారం కుదరకపోతే రాజ్యాంగ ఆశయమే దెబ్బ తింటుంది

నిజానికి మన రాజ్యాంగ పరిషత్తు సభ్యుల్లో గాంధేయవాదులు, కాం(గైస్‌ వాదులు, కమా్ధనిష్ములు మున్నగు వారిలో, వివిధ వర్గాలకు, విభిన్న భావాలకు చెందిన వారు ఉన్నారు వీరిలో ఎవరికివారు తమ అభిప్రాయం, తమ వాదనే నెగ్గాలని కోరడం, పట్టుబట్టడం జరిగేది. రాజ్యాంగ పరిషత్తు ఎదుర్కొన్న మరో సమస్యే ఈ భావాత్మక సంఘర్షణ

“ప్రపంచ రాజ్యాల చరిత్రలో ఎక్కడా కనివినీ ఎరుగని రీతిలో సమస్యలను పరిష్కరించే విధంగా అద్భుతమైన రాజ్యాంగాన్ని రచించి దేశ ప్రజలకు సమర్పించింది”. అని మన రాజ్యాంగ పరిషత్తు కృషిని, శ్రమను అభినందిస్తూ రాజ్యాంగశా'స్త్ర విశ్హేషకులు ముఖ్యంగా భారత రాజ్యాంగ అభిమాని అయిన (గ్రాన్‌విల్‌ ఆస్టిన్‌ ఎదురైన క్షిష్ట పరిస్టితుల్ని రాజ్యాంగ పరిషత్‌ విజయవంతంగా పరిష్కరించిన తీరుతెన్నులను సోదాహరణంగా ఉల్లేఖించిన తీరును రచయితలు డా॥ కృష్ణారావు, పాండురంగం గార్ల మాటల్లో క్లుప్తంగా చూద్దాం -

ఆస్టిన్‌ వ్యాఖ్యానించినట్టు - భారతీయుల ప్రత్యేక లక్షణాలు అయిన “సర్వసమ్మతి యం సమన్వయం” 00౧961౧5౪5 2౧6 ఉం౦00గాగాంర&10౧ అను రెండు పద్దతులను రాజ్యాంగ పరిషత్తు విధాన నిర్ణయాలకై సమర్థవంతంగా వాడుకోవడం గమనార్హం

సర్వసమ్మతి పద్ధతి _ అనగా నిర్ణయాల్లో ఏకగ్రీవత లేదా ఇంచుమించు అందరి అంగీకారం ఇది మెజారిటి నిర్ణయానికి భిన్నమైంది 51శాతం అభిప్రాయం 49శాతం మందిపై రుద్దడం కంటే 100 మంది సభ్యుల్లో 90 మంది ఒక నిర్ణయానికి ఆమోదం తెలిపితే శ్రమే కాదు సర్వసమ్మతి లభించినట్లుగా భావించవచ్చు దీనివల్ల మెజారిటీ నిరంకుశత్వం $420౧0 120౧౫ నివారించడం జరుగుతుంది

ఈ పద్దతి ద్వారా - సమాఖ్య వ్యవస్టకు సంబంధించిన నిబంధనలు, భాషా సమస్యలకు సంబంధించిన నిబంధనలు రూపొందించి సమస్యలకు పరిష్కారం కుదర్భడం జరిగింది

ఒకవేళ సమాఖ్య వ్యవస్థ విషయంలో సర్వసమ్మతి లేకుండి ఉంటే మన భారత సమాఖ్య ఇంత దీర్హకాలం మనగలిగేది కాదని రాజనీతిజ్ఞాల అభిప్రాయం “కేంద్రంలోనూ, రాష్ట్రాల్లోనూ నాయకులు వివేకంతో వ్యవహరించి, మిక్కిలి ఉదారంగా అందరకీ అంగీకారమయ్యే విధంగా నిబంధనల్ని రూపొందించడం”, తనకు ఎంతో సంతోషాన్ని కలిగించిందని రాజ్యాంగపరిషత్తులో బి జిఖేర్‌ ప్రకటించడం మిక్కిలి గమనార్హం ఈ విధంగా కేంద్ర రాష్ట్ర విబేధాల వల్ల ఉత్పన్నమైన ఎన్కో చిక్కు సమస్యలు ఈ సర్వసమ్మతి పద్దతిలో పరిష్కారం కాబడినవి

భాషా సమస్యల గూర్చి కూడా రాజ్యాంగ పరిషత్తు ఎంతో కాలాన్ని వెచ్చించింది అఖరికి తీర్మానాన్ని ఓటింగుకు పెట్టడానికి నిరాకరించిన పరిషత్‌ అధ్యక్షులు అయిన డా॥ రాజేంద్రప్రసాద్‌ గారు, అందరికీ ఆమోద యోగ్యమైన నిర్ణయం జరగకుంటే దాన్ని అమలు

28 టాటా దొచ్వంగం పూర్వాంరాలు

పరచడం కష్టం అని "'హెచ్చరించగా, వారి భయాందోళనలను, అభిమతాన్ని అర్ధం చేసుకొనిన సభ్యులు ఉన్నందున 'సర్వ్ససమ్మతి' సాధ్యమైందనవచ్చు.

ఈ రెండు సమస్యలే కాదు, ఇతరములు అయిన మరెన్నో సమస్యలకు సర్వసమ్మతి పద్ధతిన పరిష్కారం సాధ్యపడింది.

స్రమస్వయ పద్ధతి * రాజ్యాంగ రచన సందర్భంలో తలెత్తిన సమస్యలు, చర్చల పరిష్కారానికి మిక్కిలి ఉపకరించిన మరొక పద్దతి సమన్వయ పద్దతి ఆస్టిన్‌ అభిప్రాయంలో సమన్వయ పద్ధతి అంటే రాజీ పడడం 00గా౧౯౧౦గ౧౫|56 కాదు , ఒక మధ్యమార్గం గ 01090 1162౧ అని అనడం సబబు. తన అభీష్టానికి ఎదుటివారి అభీష్టానికి పరస్పర విరోధం, విభేదం ఏర్పడినపుడు పరస్పర గుణదోష వివేచనతో అభిప్రాయానికి, అభిష్టానికి విలువ ఇవ్వడమే ఈ పద్దతి ప్రత్యేకత, విశిష్టత. దీనికి చక్కని ఉదాహరణ - మన రాజ్యాంగంలో అర్హ సమాఖ్యకు సంబంధించిన నిబంధనలు, కొన్ని ఏక కేంద్ర ప్రధానమైన నిబంధనలు మరికొన్ని సమాఖ్య ప్రధానమైన నిబంధనలను ఎలా రూపొందించారంటే భారత సమాఖ్య సాధారణ పరిస్తితుల్లో సమాఖ్యగా పనిచేసినా, అత్యవసర-ఆత్యయిక పరిస్టితికాలంలో ఏకకేంద్ర రాజ్యంగా మారిపోవడం.

కేంద్రం అధికారాలకు వికేంద్రీకరణ విధానం విరుద్దమైనప్పటికీ పంచాయతీ రాజ్యవ్యవస్థ్ర స్థాపనకు ఈ సమన్వయ పద్దతే తోడ్పడిందనేది నిజం.

ఈ సమన్వయ పద్దతి మూలంగానే రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ప్రపంచ రాజ్యాంగాల నుంచి మనదేశ పరిస్థితులకు అనుకూలమూ, ఉపయోగకరమూ, అయిన అనేక అంశాలను మంచి చెడుల విచక్షణతో స్వీకరించి మన రాజ్యాంగంలో పొందు పరచడం జరిగింది ఆళ్ళర్యమేమి అంటే - ఒకప్పుడు 1935 భారత ప్రభత్వ చట్టాన్ని ససేమిరా అని తిరస్కరించిన మన నాయకులే రాజ్యాంగ నిర్మాణ సందర్భంలో అందులో నుంచి దాదాపు 80 శాతం అంశాల్ని (గ్రహించడానికి ఏమాత్రం వెనుకాడక పోవడం.

ఈ “సర్ససమ్మతి-సమన్వయ” పద్దతులు మన భారతీయుల సహజ లక్షణాలని వాని ద్వారా తమ దెశకాల పరిస్థితులకు అనుకూలమైన రాజ్యాంగ మూలశాసనాన్ని సృష్టించి, తమ జాతి సమస్యలను అద్భుతంగా పరిష్కరించుకొనగలిగారని ఆస్టిన్‌ మహాశయుడు గొప్పగా కొనియాడడం గమనార్హం.

అయితే ఆస్టిన్‌ అభిప్రాయాన్ని ప్రొఫెసర్‌ ఒ.పి గోయెల్‌ లాంటి రాజనీతిశా'స్త మ్హోషకులు విమర్శించడంలోని ఆంతర్యాన్ని అంత సులువుగా కాదనలేము గోయెల్‌ దృష్టిలో మన రాజ్యాంగ పరిషత్తు సర్వ్ససమ్మతి సమన్వయ పద్దతి కంటే “సర్దుబాటు” పద్ధతిని !161006 ౮ 2640020౧ ను ఎక్కువగా అనుసరించింది ఈ పద్ధతిలో దేశకాల పరిస్థితులకు అనుగుణంగా రాజీ పడడం 00గ౫౧౧౦౧౫|5౭ కొన్ని విరోధాలు 0010౧28100 ఉన్నట్టయితే,

ఉండనీయడం ముఖ్యమంటారు ఆయన ఈ లక్షణం భారతీయుల ప్రత్యేకత అని తెలిపి, 1935 భారత (ప్రభుత్వ చట్టంలోని పెక్కు అంశాలతో పాటు, అనేక ఇతర రాజ్యాంగాల

రాజ్యాంగం పూర్చారడలు లా 29 నుంచి కూడా దేశకాల పరిస్థితులకు తగిన అనేక అంశాలను స్వీకరించి మన రాజ్యాంగంలో పొందుపరచగలిగారని వారి విశ్వాసం.

ఏది ఏమైతేమి - మొత్తం మీద రాజ్యాంగం మూల భావనలు అయిన సమాఖ్య లక్షణాలు, బాధ్యతాయుత (ప్రభుత్వం, లౌకికత్వం, న్యాయస్థానాల స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి విషయాల్లో ఏకగ్రీవత ౮౧౭౧1౧౫౪ కుదిరింది

ఆఖరికి - మన రాజ్యాంగ పరిషత్తు “రాజ్యాంగ రచనను ఏకగ్రీవంగా విజయవంతంగా ముగించడానికి దోహదపడిన “సర్వసమ్మతి - సమన్థయం - సర్దుబాటు' పద్దతులతోపాటు నొటీ మేటి నాయకులు పండిట్‌ నెహ్రూ, సర్దార్‌ పటేల, ముఖ్యంగా డా॥ అంబేద్కర్‌ వ్యక్తిత్వం, (శ్రమ, అసాధారణ ప్రతిభ, సమయజ్ఞత, వాదనాపటిమ, వాక్సాతుర్యం సభ్యులను సమ్మోహన పరచినట్టు భావించవచ్చు రాజ్యాంగ పరిషత్‌ సభ్యుల సందేహాలకు, విమర్శలకు, సమస్యలకు డాః అంబేద్కర్‌ ఇచ్చిన వివరాలు, వివరణలు ఆయా నిబంధనలకు తిరుగులేని స్వష్టమయిన వ్యాఖ్యానాలు (ప్రభావ మొనర్భగా సభ్యుల సందేహ మేఘాలు పటాపంచలై పోయాయనడంలో వీసమెత్తు అత్యుక్తి అనేది లేదు.

అందుకే ఏకగ్రీవత సాధ్యపడింది, మహత్తర రాజ్యాంగం మనచేత పడింది.

-అపహకవన అడడప్రైల-

6. రాజ్యాంగ సవరణల తిరులు

• [1600069 01 శఉగం౧ర[౧౮6 ౧6 ౦౦౧5111614100

రాజ్యాంగశా(స్త విశ్రేషకులు అభిప్రాయపడినట్టు, రాజ్యాంగ నిర్మాతలు, రచయితలు ఎంతటి మేధొవులైనప్పటికే, భవిష్యత్తులో ఎదురుకానున్న సమస్యలగూర్చి ముందే పసిగట్టి నిర్హిష్టంగా అంచనా వేయడం సాధ్యం కాదు. కాల గమనంలో రాజ్యాంగ నిబంధనల్లో కొన్నింటికి కాలదోషంపట్టవచ్చు, మరికొన్ని దోషభూయిష్టంగా మారవచ్చు అందువ్ల దేశకాల పరిస్టితుల మార్పుల కారణంగా ఎదురయ్యే సాంఘిక, ఆర్దిక, రాజకీయ సమస్యలను పరిష్కరించగలిగే స్తితిలో రాజ్యాంగం ఉంటే మంచిది, లేకుంటే అది ఎందుకు పనికిరానిదై కాలగర్భంలో కలసిపోవడం తధ్యం. నిజానికి సవరణలకు అవకాశం లేని రాజ్యాంగం నియంతృత్వం వంటిదనవచ్చు అంచేత మారుతున్న పరిస్టితులకు అనుగుణంగా అదికూడా మార్పుచెందడం అవసరం. మార్పుకు స్వాగతం చెప్పాలంటే రాజ్యాంగంలో అవసరమయిన అంశాలను తగు విధంగా సవరణ చేసికొనవలసిన ఉంటుంది అందుకు ఏదో ఒక పద్దతి పాటించక తప్పదు మన రాజ్యాంగ రచయితల్లో ఒకరైన సిడి దేశ్‌ముఖ్‌ పేర్కొనినట్టు, రాజ్యాంగ సవరణ పద్దతులను రక్షక కవాటాలతో 32/60 ౪2/65 పోల్చవచ్చు నిజానికి (ప్రతి రాజ్యాంగంలోనూ రాజ్యాంగ సవరణ పద్ధతులను పొందుపరచడం సాంప్రదాయంగా వస్తోంది ఈ నిజాన్ని గుర్తించిన మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు రాజ్యాంగ సవరణ విధానాన్ని రాజ్యాంగ చట్టబద్దం చేయాలని సంకల్పించారు. ఫలితంగా పరిషత్‌ సభ్యులు రెండు వర్గాలుగా విడిపోయి ఒక వర్గం - రాజ్యాంగం దృఢంగా ఉండాలని అది తరచుగా మార్పులు చేర్పులకూ గురి కాకూడదని తలంచగా, రెండో వర్గం- రాజ్యాంగం సరళం, అదృఢంగా ఉండాలని భావించడం జరిగింది మొదటి వాదనను ప్రతిపాదించి బలపరచిన వారిలో గోపాలస్వామి అయ్యంగార్‌, అల్హాడి కృష్ణస్వామి అయ్యర్‌, ప్రొఫెసర్‌ కెటిషా, డా॥ కెయం.మున్నీ డా॥ శ్యాంప్రసాద్‌ ముఖర్జీ, సర్‌£ యన్‌.రావు తదితరులు ముఖ్యులు కాగా, రెండో వాదనను వినిపించి బలవరచి నమర్చించినవారిలో వండిట్‌ నెహ్రూ, హెబ్‌ వి కావుత్‌,

బ్రజేశ్వరప్రసాద్‌,డాఃపి ఎన్‌: దేశ్‌ముఖ్‌ మహావీర్‌ త్యాగి తదితర ప్రముఖులు ఉన్నారు నిజానికి గార్జర్‌ వండితులు వచించినట్లు, రాజ్యాంగ సవరణా వడ్డతి కాలానుగుణంగా మార్పుచేయుటకు ఏ మాత్రం వీలు పడనంతటి కరినంగా గింఠ6 గా గాని, లేక తరచుగా ౧66466౧1 అవసరమైన మార్పులకు అవకాశం కల్పించి రాజ్యాంగ ప్రాముఖ్యతనే కించపరచునంతటి సులభంగా 14816 గా గాని ఉండరాదు అంతే కాదు. రాజ్యాంగం వర్తమాన పరిస్టితులకు అనుగుణంగా మారడానికి వీలుగాను సరళంగాను ఉండాలని చెప్పిన మెకొలే మాట ఏ రాజ్యాంగానికైనా వర్తిస్తుంది ఏమైనా రాజ్యాంగ సవరణ తీరు క్లిష్టతరం కారాదు. మారుతున్న పరిస్థితులకు, సమస్యలకు, పరిణామాలకు పరిష్కారం

డచ్యింగం ప్రూర్చాటడాలు లా 31 చూపకపోతే ఆ రాజ్యాంగం కలకాలం కొనసాగలేదు. మనం చెప్పుకోవాలంటే దృఢ రాజ్యాంగానికి (ఫ్రెంచి రాజ్యాంగం పెట్టింది పేరు. ఆ రాజ్యాంగ సవరణ విధానం అత్యంత క్లిష్టమై ఉండబట్టే రాజ్యాంగ సమస్యలకు పరిష్కారం కుదరక ఆదేశంలో రాజ్యాంగాలకు రాజ్యాంగాలే మారిపోయిన సంఘటనలు ఎన్నో! ఆ దేశాన ఏ ఒక్క రాజ్యాంగం పట్టుమని పది సంవత్సరాల పాటు నిలవలేదంటే ఎంత ఘోరం! అచట తిరుగుబాటు, ఆంతర్‌యుద్ధం జరిగినపుడెల్లా రాజ్యాంగాలు మారిపోయాయి. ఈ చారిత్రక సత్యాన్ని గుర్తించిన మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు మధ్యే మార్గంలో పయనించినట్టు తోస్తుంది. అధికార పార్టీ మెజారిటీ చేతిలో ఆటవస్తువు కాకుండాను మరియు మారుతున్న పరిస్టితులకు అనుగుణంగా సవరణ జరిగేటట్టు రాజ్యాంగ సవరణ పద్దతులను రూపొందించడం జరిగింది మొత్తం రాజ్యాంగ నిబంధనలను మూడు వర్గాలుగా విభజించి, వాటిని సవరించడానికి గాను మూడు (ప్రత్యేక పద్దతులను ప్రతిపాదించినట్టు గమనించగలం. మన రాజ్యాంగం (ప్రకారం రాజ్యాంగాన్ని సవరించే అధికారం కేవలం పార్లమెంటుకు

మాత్రమే ధారాదత్త మొనర్చబడింది రాష్ట్ర శాసనసభలకు ఆ అధికారం, హక్కు ఇవ్వబడలేదు , పార్లమెంటుకు చెందిన ఏ సభలోనైనా బిల్లు రూపంలో రాజ్యాంగ సవరణ ప్రతిపాదనను ప్రవేశ పెట్టవచ్చు మన రాజ్యాంగం 368 నిబంధన ద్వారా సూచించిన రాజ్యాంగ సవరణ పద్దతులను వివరంగా పరిశీలిద్దాం

తీ సాధారణ మెజారిటీ పద్ధతి ఏ 0[౧౭౧౩6 6 116 51గ౧౫|8 ౧౭|౦|6/

మన రాజ్యాంగంలోని కొన్ని నిబంధనలను పార్లమెంటులోని ఉభయ సభల సాధారణ

మెజారిటీతో సవరణ తీర్మానాన్ని ఆమోదించనచ్చు. ఇది సాధారణ బిల్లు ఆమోదానికి అనుసరించే పద్దతికి భిన్నం కాదు అయితే అది రాజ్యాంగ బిల్లుగా గుర్తించబడదు. సభలో సవరణ బిల్లుకు ఆమోదం లభిస్తే చాలు రాష్ట్రపతి అంగీకారము[ద్రతో అది “రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం' అవుతుంది ఈ పద్దతిలో సవరించదగిన రాజ్యాంగ నిబంధనలు, అంశాలు:

1. 2,3,4, నిబంధనలు - రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ, రా॥ష్ట్రాల పేర్టు, హద్దుల మార్పిడి

2. 5 నుంచి 11 వరకు నిబంధనలు - పౌరసత్వం గూర్చిన అంశాలు

3. 81వ నిబంధన - నియోజక వర్గాల నిర్ణయ అంశాలు.

త్త) 100(3) నిబంధన - పార్లమెంటు సమావేశాలకు 'కోరరినిర్ణయ అంశాలు.

5. 105వ నిబంధన - పార్లమెంటు సభ్యుల సదుపాయాలు, సభాహక్కునిర్ణయాంశాలు

6. 106వ నిబంధన - పార్లమెంటు సభ్యుల జీతభత్య నిర్ణయాంశాలు

7. 118వ నిబంధన - పార్లమెంటు ఉభయ సభల నిర్వహణ నియమాల నిర్ష్ణయాంశాలు

౪ 120(2)వ నిబంధన - పార్లమెంటులో ఇంగ్లీషు వాడుక, రద్దు నిర్ణయాంశాలు

9. 124(1) నిబంధన - సుప్రీంకోర్టు స్థాపన న్యాయమూర్తుల నియామక నిర్ష్ణయాంశాలు.

ననన ననన మన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చింది నవస

32 ప దొిస్యంగం పూర్వాపరాలు 10) 135వ నిబంధన - సుట్రీంకోర్టు అధికార పరిధి, విసృత నిర్ణయాంశాలు. 11) 169 నిబంధన - రాష్ట్ర విధాన మండళ్ల ఏర్పాటు రద్దు నిర్ణయాంశాలు 12) 240 నిబంధన - కేంద్రపాలిత ప్రాంత అంశాలపై నిర్ణయాంశాలు 13) 327 నిబంధన - కేంద్ర రాష్ట్రాల ఎన్నికల విషయమై నిర్ణయాంశాలు. 14) 343 నిబంధన - దేశంలో అధికార భాషా విషయమై నిర్ణయాంశాలు 15) రెండో షెడ్యూలు - రాజ్యాంగ బద్ద వ్యవస్థల అధిపతుల జీత భత్యాల నిర్ణయాంశాలు 16) 5,6 షెడ్యూళ్ళు - షెడ్యూల్డు తెగల (ప్రాంతాల పాలన మరియు గిరిజన (ప్రాంతాల పాలనా పరమైన నిర్ణయాంశాలు. కొత్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటు గూర్చి (ప్రాంతాల మార్పిడి గూర్చి ప్రస్తుతం ఉన్న రాష్ట్రాల సరిహద్దులు, పేర్ల గురించి బిల్లును రాష్ట్రపతి సిఫారసుతో పార్లమెంటులోని ఏ సభలో అయినా ప్రవేశపెట్టవచ్చు. అయితే ఆ విధంగా సిఫారసు చేయుటకు ముందు అందుకు గురికాబడిన రాష్ట్రాల శాసనసభల అభిప్రాయాలను తెలునుకోవడం మంచిది అంతమాత్రాన వాటి అభిప్రాయాలకు రాష్ట్రవతిగాని, పార్లమెంటుగానీ బద్దులు కావలసిన అవసరం తప్పనిసరి అనలేము రాష్ట్ర విధానసభ - అసెంబ్లీ 2/3 వంతు మెజారిటీతో ఒక తీర్మానం ద్వారా రాష్ట్రంలో విధానపరిషత్‌ - కౌన్సిల్‌ ఏర్పాటు లేదా రద్దు కోరితే పార్లమెంటు ఆ తీర్మానాన్ని ఆమోదించవచ్చు లేదా ఎటువంటి చర్య తీసుకోకుండా వదలివయవచ్చు రాజ్యాంగ శాస్త్రవ్యాఖ్యాత జస్టిస్‌ డాః డి.డి బసుగారి అభిప్రాయంలో ఇది అసలు రాజ్యాంగ సవరణమే కాదు. ఎందుకంటే ఈ సవరణ వల్ల రాజ్యసమాఖ్య వ్యవస్థపై ఎటువంటి (ప్రభావం పడేది లేదు. జ్‌ ఏకపక్ష ప్రత్యేక మెజారిటీ పద్దతి ఇ వీగాంగరగా౭౧! 0 5060121 [120/40/ రాజ్యాంగంలోని కొన్ని నిబంధనలను ప్రత్యేక మెజారిటీ ఆమోదంతో పార్లమెంటు ఏకపక్ష చర్య ద్వారా సవరించవచ్చు. అనగా పార్లమెంటులోని ఉభయ సభల్లో విడివిడిగా హాజరై ఓటు వేసిన ద956౧1 ౧౮ ౪0౪1౧౮ సభ్యుల్లో 2/3 వంతు మెజారిటీ అవసరం. అయితే ఈ మెజారిటీ పార్లమెంటు సభ్యుల మొత్తంలో మెజారిటీ అయి ఉండటం తప్పనిసరి.

ఈ సవరణలో రాజ్యాంగంలోని మూడోభాగం (ప్రాధమిక హక్కులు) నిబంధనలు, నాలుగోభాగం(నిర్టేశక నియమాలు) నిబంధనలు మరియు మొదటి, చివరి భాగాల్లో చేర్చని అంళాలకు సంబంధించిన నిబంధనలు ఉన్నాయి.

ఈ పద్దతి మొదటి పద్దతికంటే కొంచెం కష్టం. అయితే ఇందులోని ప్రత్యేకత ఏమిటంటే - సవరణ బిల్లును ఒక సభ ఆమోదించి, రెండోసభ తిరస్కరించినట్లయితే ఆ సన నననననన(నున రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చిందినననననననననననననను

రాజ్యాంగం పూర్వొండాలు__ాాా 33 ప్రతిష్టంభన ను తొలగించడానికి సాధారణ బిల్లు విషయంలో అనుసరించే విధంగా ఉభయసభల సమావేశం ఏర్పాటు చేయటం జరగదు, 0 ద్విపక్ష ప్రత్యేక మెజారిటీ పద్దతి ఏ గ4|02800 5 116 51219 ఓ60151810/99 రాజ్యాంగంలోని కొన్ని నిబంధనలను సవరించడానికి ఉద్దేశించిన బిల్లును పార్లమెంటుకు చెందిన ఉభయ సభలు పైన రెండో పద్దతిలో, వివరించిన ప్రకారం ప్రే మెజారిటీతో ఆమోదం సొందాలి. అలా 2/3 మెజారిటీ లభించిన తరువాత దాన్ని దేశుల రాష్ట్రాలకు పంపడం జరుగుతుంది. అప్పుడు అది దేశంలోని రాష్ట్రాలలో సగం, 50శాతం కంటె ఎక్కువ శాసనసభలు సాధారణ మెజారిటీతో ఆమోదం తెలిపితే, రాష్ట్రపతి అంగీకార ముద్ర పడగానే అది రాజ్యాంగ సవరణ చట్టమై అమలుకు రావడం జరుగుతుంది. (అదే అమెరికాలో అయితే రాజ్యాంగ సవరణ చట్టముకు 3/4 వంతు రాష్ట్రాల ఆమోదం తప్పనిసరి అనేది గమనార్హం.) ఈ మూడో పద్దతిలో దిగువ పేర్కొనిన అంశాలకు చెందిన రాజ్యాంగ నిబంధనలు సవరణకు నోచుకుంటాయి.

1. 5455 నిబంధనలు - రాష్ట్రపతి ఎన్నిక కావలసిన తీరు
2. 73, 162 నిబంధనలు - కేంద్ర రాష్ట్ర కార్యనిర్వహణాధికారాల పరిధి
3. 241 నిబంధన - కేంద్ర పాఠిత ప్రాంతాల్టో హైకోర్టుల పరిధి శ) 5వ భాగంలో శవ అధ్యాయం - కేంద్ర న్యాయవ్యవస్త్ర, సుప్రీంకోర్టు పరిధి
4. 6వ భాగంలో 5వ అధ్యాయం - రాష్ట్ర న్యాయవ్యవస్థ , హైకోర్టు పరిధి
5. 4వ షెడ్యూలు - కేంద్ర పార్లమెంటులో రా(ష్ట్రాల (ప్రాతినిధ్యం
6. 7వ షెడ్యూలు - కేంద్ర రాష్ట్రాల మధ్య అధికారాల పంపిణీ
7. 12వ భాగంలో మొదటి అధ్యాయం - కేంద్ర రాష్ట్రాల లెజిస్లేటివ్‌ పరిధి
8. 368 నిబంధన - రాజ్యాంగ సవరణ తీరుతెన్నులు ఈ పద్ధతిలో రాజ్యాంగ సవరణ చేయడం అనేది పైన పేర్కొనిన రెండు పద్ధతులకంటే మరికాస్త కష్టతరమయినదని చెప్పవచ్చు. ఈ విధానం మూలంగా కూడా ఉభయ సభలమధ్య (ప్రతిష్టంబన ఏర్పడినట్లయితే * అనగా ఒక సభ ఆమోదించి రెండో సభ ఆమోదం తెలుపకపోతే, రాస్ర్రపతి ఉభయసభల సంయుక్త సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేసే ప్రసక్తి లేదు ఈ పద్దతులు కాకుండా మరో తరహా సవరణ పద్దతి తీరు ప్రత్యేకత ఏమి అంటే, మన రాజ్యాంగంలో కొన్ని నిబంధనలు, మన “పార్లమెంటు తగిన చట్టం చేసే వరకు . 50 12 న౬౧12060 గ౪౫/ 0౪ 1౪4 0416౧04156 004166" అనే షరతుతో కొన్ని తాత్కాలిక ఏర్పాట్లు ఉన్నాయి. అంటే, తల్‌ సంబంధిత అంశాలపైన పార్లమెంటు చట్టం చేయగానే రాజ్యాంగంలోని ఆ నిబంధనకు (ప్రత్యేకత అంటు విలువ ఉండదు అంటే ఓ విధంగా అవి

34. లాలా రొళ్యాంగం ప్రూర్వాథరాలు సవరణకు గురి ఆయినట్లే కాని ఎవరిని ఇబ్బంది పరచని సవరణ ఇది. ఉదాహరణకు 285వ నిబంధన కొన్ని నిబంధనల అమలు విషయంలో శాసనసభలు, పార్లమెంటు, అసెంబ్రీలు,చేయు రాజ్యాంగ చట్టములు చేసినంత మాత్రాన, వాటిని 368 నిబంధనకు లోబడి రాజ్యాంగ సవరణ చట్టంగా ఎంచనవసరంలేదు 521 ౧౦110 06 68606610 08 ఇని ఇగ6౧౮౧౧6౧1 0 116 00౧986640౧ (0? 16 56౧0096 01 4%” 368 కెసి వేర్‌ వంటి పెద్దలు చెప్పినట్టు - ఈ సవరణ తీరు అరుదైనప్పటికీ తెలివైన కూర్చు 7౧19 ౪౫61 1౧ 16 2106064109 ౧౧౦౦6౩5 1౧ ౪186 6041 19 ౧2161 100౧6“ ఉదాహరణకు 4, 169463) నిబంధనలను, 5వ షెడ్యూల్‌లో 7వ 'పేరా, 6వషెడ్యూల్‌లోని 21వ "పేరాను చూడొచ్చు.

ఈ సందర్భంలోనే, మన రాజ్యాంగ సవరణ విధానంలో గమనించవలసిన (ప్రత్యేకతలు కొన్ని లేక పోలేదు అవి ఏమనగా-

1. నిజానికి రాజ్యాంగ సవరణ బిల్టును పార్లమెంటు ఉభయ సభల్లో ఎందైనా ప్రవేశపెట్టవచ్చు. [౧౪౦6౮౪౦10౧ ౦౧|/ 1౧ 6916 ౧౦౮:65 01 గ2|180౧69౧1 రాజ్యాంగ సవరణను (ప్రతిపాదించే అధికారం రాష్ట్రశాసనసభలకు లేదు

2. రాజ్యాంగ సవరణ బిల్టును పార్లమెంటులోని ఉభయ సభలు, లోకసభ, రాజ్యసభ, విడివిడిగా ఆమోదించవలసి ఉంది 8011 1069650! 812౧౧6౧1 ౧౧౮౩౧౬56 5606216

3. ఉభయ సభల్లో ప్రతిసభయందు హాజరై ఓటు చేసే సభ్యులు 2/3 మెజారిటీ ఆమోదం బిల్టుకు తప్పనిసరి. ప్రతి సభలో 2/3 మెజారిటీ అన్నప్పుడు అది పార్లమెంటు సభ్యుల మొత్తంలో మెజారిటీ అయి ఉండాలి పార్లమెంటు సభ్యుల మొత్తంలో మెజారిటీ 1162౧09 ౦! గా౭ంగ0/ 61012 ౧6౧౧౦6(౩౧|0 అంటే మధ్యలో ఏర్పడిన ఖాళీలతోనిమిత్తం లేకుండా సాధారణ, జనరల్‌.ఎన్లికలు జరిగినపుడు ఎన్నికయిన మొత్తం సభ్యుల సంఖ్య అని అర్ధం. ఇందుకై ఈవివరణను చూడాలి ఏడో రాజ్యాంగ సవరణ - భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రల విభజన, బిల్లు ఆమోదముకు అనుకూలంగా 246, వ్యతిరేకంగా 2 ఓట్టు వచ్చినప్పటికీ ఆతీర్మానం ఆమోదం పొందలేదని స్పీకరు ప్రకటించడం జరిగింది. దీనిక్కారణం, అప్పటి సభమొత్తం సంఖ్య 499లో తీర్మానానికి అనుకూలంగా పడిన ఓట్లు మొత్తం 50 శాతం కంటే తక్కువగా ఉండటం అటువంటి సంఘటనలే 17వ, 22వ రాజ్యాంగ సవరణల విషయంలో కూడా మెజారిటీ లేనందున సభ తిరస్కరించడం జరిగింది.

4. రాజ్యాంగ సవరణ బిల్టు పరిశీలన ప్రతి దశలో ప్రత్యేక మెజారిటీ అవసరం 8506014! గ౫|౦౧|0/ 11 ఈ6౧/ 51206 ౦01 16 ౧8500 1౧6 01 బిల్లు ప్రవేశ పెట్టిన దశలో

సాధారణ మెజారిటీ నిర్ణయాన్ని పాటించి, సభ ఆమోదానికి చివరిదశలో ప్రత్యేక మెజారిటీ నిర్బంధం చేస్తే బిల్సు వీగిపోయే ప్రమాదం ఉన్నందున, బిల్టు ప్రతిదశలో (ప్రత్యేక మెజారిటీ పొందడం అన్ని విధాలా శ్రేయస్కరమని ఆ పద్ధతినే మన పార్లమెంటు మొదటి సవరణ నుంచి అనుసరించడం గమనార్హం.

5. రాజ్యాంగ నిబంధన 368 (ప్రకారం, కొన్ని సవరణలకు 50 శాతం మించి రృాష్ట్ర

రాజ్యాంగం పూర్వారిలు 35 శాసనసభల ఆమోదం తప్పనిసరి [౧౭10280౧ 0/ 50 ౧౪|౦8౧.51116 1691518/40/95 ర్యామ్రైలు ఆమోదించిన తీర్మానాలపై ఆయా రాష్ట్రాల గవర్నర్ల అంగీకారము(ద్ర (వ్రత్యేకంగా అవసరంలేదు అయితే ర్యాష్ట్రాలు ఒకసారి ఆమోదం తెలిపిన తరవాత వ్యతిరేకించే వ్యతిరేకించే తీర్మానం చేయడానికి వీలులేదు కాని, ముందు బిల్టును వ్యతిరేకించే తీర్మానం చేసీనను, ఆ తరవాత ఆమోదిస్తూ తీర్మానించే అధికారం శాసనసభలకు ఉంది

6. విశేషం ఏమి అంటే - రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లును ఆమోదించడానికి రాజ్యాంగం ఒక గడువును నిర్దారించకపోవడం అయితే పార్లమెంటు అగడువును నిర్దారించవచ్చు

ఆ విధంగా రాజ్యాంగ సవరణ బెల్టు, సవరణ ప్రక్రియకు అనుగుణంగా, సగం కన్నా ఎక్కువ రా్వైల శాసనసభల ఆమోదం లేదా ప్రత్యేక మెజారిటీ ద్వారా పార్లమెంటు ఆమోదం పొందిన తరవాత రాష్ట్రపతి అంగీకారం నిమిత్తం పంపడం జరుణితుంది అయితే రాష్ట్రపతి అంగీకారం, ఆమోదం కోసం కూడా (ప్రత్యేకంగా గడువును నిర్ణయించకపోవడం గమనార్దమే అంతేకాదు, రాజ్యాంగ సవరణ చట్టంలోని మంచిచెడులు, గుూగణాల దృష్ట్యా, అప్పటి రాజకీయ పరిస్థితుల దృష్ట్యా రాష్ట్రపతి ఆ బిల్లుకు అంగీకారం తక్షణమే చెప్పవచ్చు లేదా వీలయినంత వరకు జాప్యమూ చేయవచ్చు ఒకటి మాత్రం నిజం 24వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1971 (ప్రకారం షార్లమెంటు ఆమోదం తెలిపిన తరువాత రాష్ట్రపతి ఆమోదం తప్పకుండా తెలుపవలసిందే 6916901 9124 9౪8 ౧19 2536౧1

నిజానికి రాజ్యాంగ సవరణ తతంగం అంతా సజావుగా జరగడానికి, కాలావధి నిర్భంధం కానందున, ఒక్కవారం పట్టవచ్చు, ఒక్క నెల పట్టవచ్చు, ఒక్క సంవత్సరం పట్టవచ్చు. ఒక్క దశాబ్ధం పట్టవచ్చు రాజనీతి శాస్త్ర విశ్లేషకులు చెప్పిన ఒకటి, రెండు సందర్భాలను కేవలం తెలియు నిమిత్తం పొందుపర్చడం జరుగుతోంది. పరిశీలించండి -

1. 39వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1975 ముందుగా 39వ రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లుని పార్లమెంటు ఎంత వేగంతో ఆమోదించిందో తెలసుకుంటే నిశ్చేష్టులం కాకమానం.

ఆగష్టు 7, 1975న ఉదయం 11-08 గంటల (ప్రాంతాన లోక్‌సభలో సవరణ బిల్లును (ప్రవేశ పెట్టగా, అదే రోజు మధ్యాహ్నం 1-50 గంటల సమయాన ఆమోదించడం జరిగింది ఆశ్యర్యం ఏమి అంటే అగష్టు 8న రాజ్యసభ ఆమోదము(ద్ర వేయగా ఆగష్టు 9న దేశంలో 17 రాష్ట్రాల అసెంబ్లీలు ఆమోదించడం తానేమీ తక్కువ తిన్నానా అన్నట్టు ఆగష్టు 10న మన రాష్ట్రపతి దానిపై ఆమోదముద్ర భద్రంగా వేయడం జరిగింది ఇంత ఘాతుకానికి అప్పటి (ప్రధాని, ఇందిరాగాంధీ ఒడిగట్టడానికి ముఖ్య కారణం, ఎన్నికల సందర్భంలో అక్రమాలకు పాల్పడినందున ఆమె ఎన్నిక చెల్లదని, అలహాబాద్‌ హైకోర్టు తీర్పు ఇవ్వడం ఇంతకూ ఈ 39వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ఇందిరాగాంధీ ఆశించినది ఏమి అంటే, ఎన్నికల పిటిషన్ల విచారణ పరిధిని కుదించివేస్తూ ఆ సవరణ పార్లమెంటు ఆమోదం పొందిననాటినుంచి కాకుండా ముందు తేదీ నుంచి అమల్లోకి వచ్చేలా 71వ నిబంధనలో మార్చు 329ఎ నిబంధనను పొందుపరచడం

36 లాలా రస్యంగం పూర్వారరాలు అదృష్టం ఏమి అంటే, ఈ సవరణను 44వ రాజ్యాంగ సవరణ రద్దుచేయడం 2) 67వ రాజ్యాంగ సవరణ ప్రతిపాదన 1990 . న్యాయమూర్తుల నియామకం, బదిలీ తాలగింపులను ప్రభుత్వ ఇష్టాయిష్టాలకు వదలివేయకుండా నేషనల్‌ జ్యుడీషియల్‌. కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేయాలనేది నేడు సర్వత్రా వినిపిస్తోన్న న్యాయమూర్తుల కోర్కె నిజానికి రాజ్యాంగ విశ్లేషకుల డిమాండ్‌ కూడా ఆశ్చర్యం ఏమీ అంటే, సుప్రీం కోర్టు, హైకోర్టు న్యాయమూర్తుల నియామకం, హైకోర్టు న్యాయమూర్తుల బదిలీలకోసం జ్యుడిషియల్‌లో కమిషన్‌ను నెలకొల్పాలని కోరుతూ దశాబ్దం (క్రితమే, మే 18, 1990న నాటి న్యాయశాఖ మంత్రి దినేష్‌ గోస్వామి 67వ రాజ్యాంగ సవరణ బిల్లును పార్లమెంటులో ప్రవేశ పెట్టడం జరిగింది, అయితే లోక్‌సభ రద్దుతో ఆ ్రతిపొదిత బిల్లు అప్పుడే మురిగిపోయింది నిజం ఏమి అంటే, ఇప్పటి వరకు దాన్ని పునరుద్దరించే వారే కరవయ్యారు కారణం, జ్యుడిషియల్‌ కమిషన్‌ పట్ట ప్రభుత్వంలో ఆసక్తి లేకపోవడం ముఖ్యంగా పార్లమెంటులో మందబలం, మెజారిటీ కొరవడడం. దీన్ని బట్టి తలియునది ఏమనగా, ప్రభుత్వ నేతల్లో ఆసక్తి పార్లమెంటులో మెజారిటీ బలం ఉంటే రాజ్యాంగ సవరణ చట్ట ఆమోదానికి కాలనియమం అంటూ ఏమి లేదు 7) మన రాజ్యాంగ సవరణ తీరులో పెద్దలు గమనించిన మరో (ప్రత్యేకత ఏమి అంటే, రాజ్యాంగంలోని 368 నిబంధన అనుసరించి పార్లమెంటు తనకుగల అధికారం ద్యారా రాజ్యాంగ సవరణ చట్టాన్ని పూర్వకాలానువర్తి చేయవచ్చు లేదా పరకాలానువర్తి చేయవచ్చు. ఏమయినా అవసరార్థం అనుభవాల దృష్ట్యా మార్పు చెర్పులు చేపట్టే అధికాం 368 నిబంధన ద్యారా పార్లమెంటుకు ఉంది మరో రకంగా చెప్పాలంటే, రాజ్యాంగంలోని ఏ అంశాన్ని ఆయినా సవరించేందుకు రెఫరెండం గాని (ప్రత్యేక రాజ్యాంగ సభ ఏర్పాటు కొని అవసరం లేదు. మొత్తంమీద మన రాజ్యాంగ సవరణ విధానం అమెరికా, స్పిట్టర్దాండ్‌ రాజ్యాంగాలంత దృఢమైనదీ కాదు, బ్రిటన్‌, రష్యా రాజ్యాంగాలంత అధృఢమైనదీ కాదు. అది దృఢ, అదృఢ, పరుష సరళ రాజ్యాంగాల మధ్య చక్కని సమన్వయానికి 'పెట్టిందిపేరు నిజానికి మన సవరణ విధానం పరుషంగా ఉందన్న విమర్శను రాజ్యాంగ (ప్రధాత డా॥ అంబేద్కర్‌ ఖండించడం గమనార్హం. రాజ్యాంగంలోని అధిక భాగాన్ని సాధారణ మెజారిటీతో సవరించవచ్చునని, కొన్ని నిబంధనల సవరణకు పార్లమెంటులో 2/3 మెజారిటీ అవసరం కాగా బహుకొద్ది నిబంధనల సవరణకు మా(త్రమే రాష్ట్రాల అనుమతి అవసరం పడుతుందని ఇంతకన్నా సులువైన సవరణ పద్దతిని మనం ఊహించలేమని వారు వివరించడం జరిగింది రాజ్యాంగ సవరణలకు దోహదపడిన పరిస్థితులు - కారణాలు * దృఢ, అదృఢ రాజ్యాంగాల మధ్య చక్కని సమతూనిక 4 006 8412౧06 రాజ్యాంగంగా పేరొందిన మన రాజ్యాంగం ఆచరణలో మాత్రం అదృఢ - సరళ రాజ్యాంగంగానే పనిచేసినట్లు ఇప్పటి వరకు దానికి జరిగిన 680 పై చిలుకు సవరణల ద్వారా గమనించవచ్చు. ఒక్కమారు మన

రాజ్యాంగం పూర్వాతరాలు 37 రాజ్యాంగానికి ఈ సవరణల పరంపరకు దారితీసిన కారణాలను కూడబలికితే - చూద్దాం.

నిర్దేశక నియమాలననుసరించి దేశంలో ఆర్హిక సామాజిక మార్పులు (ప్రవేశపెట్టు నిమిత్తం ప్రభుత్వం రాజ్యాంగానికి ఎన్నో సవరణలు తెచ్చింది ఒక్క ఆస్తీ హక్కు 31 నిబంధన పై అయిదు (1,4, 17,24 మరియు 25 రాజ్యాంగ) సవరణలు జరిగినప్పటికీ ఆ వివాదం అలా కానసాగి, కొనసాగి ఆఖరికి 44వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1978 ద్వారా పార్లమెంటు అసలైన 'ఆస్తిహక్కు" అను [ప్రాధమిక హక్కును మన రాజ్యాంగం నుంచే తొలగించి చేతులు దులుపుకుంది

అలాగే షెడ్యూల్డు కులాలు, తెగల ప్రగతి (మొదటి సవరణ) రాజ్యభరణాల రద్దు(26వ సవరణ) గావించుటకు సవరణలు అవసరమయ్యాయి రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్ట్రీకరణ, నూతన రా[ష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత (ప్రాంతాల ఏర్పాటుకు సంబంధించిన అంశాలపై 15 రాజ్యాంగ సవరణలు జరుగగా, రిజల్వేషన్దు కల్పించుటకు, పొడగించుటకు 7 సవరణలు, భూసంస్కరణల చట్టాలను 9వ షెడ్యూల్‌లో చేర్చుటకు 3౩ సవరణలు జరిగాయి ఆస్తీహక్కు వివాదంపై పార్లమెంటుకు న్యాయశాఖకు మధ్య జరిగిన తర్జన భర్ణ్జనల వల్ల మొత్తం పది సవరణలు అవనరమయ్యాయట. అతిచిన్న విషయాలు అయిన న్యాయమూర్తుల వయోపరిమితి, జీతాల పెంపుదలకు కూడా రాజ్యాంగ సవరణలు రెండు (15, 54ఉ,సవరణ చట్టాలు) అవసరం కావడంతో రాజ్యాంగ సవరణల సంఖ్య విపరీతంగా 80 పై చిలుకు వరకు పెరగడం జరిగింది.

ఇంకో విధంగా '“ఈనాడు' పాత్రికేయులు నూర్యవ్రకాళ్‌ గారి మాటల్లో చెప్పుకోవాలంటే, ఈ వివరణ తప్పదు మరి, మన రాజ్యాంగానికి ఇప్పటి వరకు జరిగిన సవరణల ద్వారా రాజ్యాంగంలో దాదాపు 50 శాతం నిబంధనలు మార్పులకు లోనవడం జరిగింది. (ప్రవెశికతో పాటు, తొలి 8 షెడ్యూళ్లు, 177 నిబంధనలు, 377 క్రాజులు మార్పుల పాలవడమే కాదు, 5 అధ్యాయాలు, చాష్టర్డు సబ్‌ చాష్టర్లకు గల శీర్షికలు మార్చబడినవి. నిజానికి రాజ్యాంగ సవరణకు దాదాపు 120 పర్యాయాలు (ప్రయత్నాలు జరిగినప్పటికీ, ఇప్పటివరకు (మే 2000 వరకు) కేంద్ర ప్రభుత్వాలు కేవలం 80 సందర్భాల్లో మాత్రం అనుకున్న లక్ష్యాన్ని సాధించడం గమనార్హం. ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే ఈ సవరణల్లో 69 సవరణలు కేవలం కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వ హయాంలో జరగగా, అందులో 58 సవరణలు కేవలం పండిట్‌ నెహ్రూ (16), ఇందిరాగాంధీ (32) రాజీవ్‌ గాంధీ (10) పాలనలోనే జరగడం

నిజానికి పెద్దలు సెలవిచ్చినట్టు “రాజ్యాంగం” సవరణ జబ్బుకు గురికాని దశాబ్దం అంటూ ఏదీలేదు. లెక్క గడితే 1950 దశకంలో 8 సార్డ, 1960 లో 14 పర్యాయాలు, 1970లో 22 పర్యాయాలు, 1980లో 19 సార్హు 1990 దశకంలో 15 పర్యాయాలు 2000 దశకంలో ఇప్పటికి రెండుసార్లు సవరణకు గురియైనట్టు గమనించవచ్చు మున్ముందు మన రాజ్యాంగం చేర్చులు మార్పులతో మరెన్ని సవరణలకు గురికానుందో .

365 టట దొజ్యాంగం పూర్వారరాలు

మన మొదటి ప్రధాని పండిట్‌'నెహ్రూ మహాశయుడు వక్కాణించినట్టు, రాజ్యాంగానికి శాశ్ళతత్వం అవసరమై ఉన్నప్పటికీ ఆది ఎదురీదనంత పరుషంగానూ, నిరోధకవాదిగాను ఉండరాదు, కాలానుగుణంగా మార్పు చెందగలగడంలోనే దాని ప్రయోజకత్వం సార్హక్యతలు కన్నిస్తాయి, “1౧ ఇగ ౭౧౧4౭ 00016 ౧౦౪ ౧౧416 1019 ౦0౧9౪4800౧ 26 ౧|౦ 481 1 ౦౧౧ ౧0006 2ఇఢ20186 10 0౧2౧౩1౧౫ 60౧౮10౧" - ని(గ౭[౧౧

అవును కాలం మారుతోంది కాలంతోపాటు మార్పు సహజం కదా!

(ఈ విషయం గూర్చి అవసరమైతే “రాజ్యాంగ సమీక్ష అంశం గూర్చిన చర్చ సందర్భంలో తిరిగి పరిశీలిద్దాం )

-అహమపః అడడప్రైలా

పస సస మన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చింది ననూ

ఇఒశ్యీ గ్య గగ రాజ్యాంగం _ విశేషు విశిష్ట అంశాలు ౪1812౧61౧౦ 621469 ౦106 ౦౦గ౧౩11౬0గ రాజ్యాంగ పరిషత్‌ తీర్మానించిన లక్ష్యాలు, ఆదర్శాలను, రాజ్యాంగ ప్రవేశికలో పొందుపరచిన రాజ్యాంగ ధ్యేయాలను, ఆశయాలను దృష్టియందుంచుకొని మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు (ప్రపంచంలోని ఇతర దేశాల ప్రజాస్వామిక రాజ్యాంగాలను అధ్యయనం చేసి, మన అవసరాలకు తగిన అంశాన్ని పరిగ్రహించి ఆచరణాత్మకమైన, సులక్షితమైన రాజ్యాంగాన్ని మన కోసం తీర్చిదిద్ది ఇచ్చిన అంశాన్ని ప్రత్యేకంగా మళ్లీ చెప్పనవసరంలేదు, కొని సువిశాలమైన మనభారతావనిలోగల వివిధ మతాలు, జాతులు, భాషలు,కులాలు, సాంఘిక, రాజకీయ, అర్థిక స్థాయీల అవగాహనతో నిర్మించబడిన మనరాజ్యాంగం ఇమడ్చుకొనిన కొన్ని విశేష విశిష్టతలను, సంతరించుకున్న ముఖ్యఅంశాలను ఓమారు పరికించటం మన కర్తవ్యం. శ విస్ప్తత లిఖిత రాజ్యాంగం వ 06 800169 *౧460 ౧౦౧౩11410౧ అమెరికా, కెనడా తదితర రాజ్యాంగాల వలె మన రాజ్యాంగం కూడా లిఖిత రూపంలోనే ఉంది. ఒక పీరిక, ప్రవేశిక, 7 నిబంధనలు దాదాపు 7000 మాటలు కలిగి గంటలో చదవదగిన అమెరికా రాజ్యాంగంతో పోలిస్తే మన రాజ్యాంగం ఒక ప్రవేశిక 395 నిబంధనలు 12 షెడ్యూళ్లు దాదాపు 90,000 పదాతలో 22 భాగాలుగా విభజింపబడి (ప్రపంచం రాజ్యాంగాల్లోకెల్టా దీర్హమయిన అధికార పత్రంగా ప్రసిద్ది పొంది ఉంది మన రాజ్యాంగం గూర్చి ఐవర్‌ జెన్నింగ్స్‌, ప్రపంచంలోనే అతి దీర్హమూ, విపులమూ అయిన రాజ్యాంగం - అని కితాబునిచ్చారు. రాజ్యాంగ పరిషత్‌ సభ్యులు అయిన హెచ్‌వి కామత్‌ గారు మన రాజ్యాంగాన్ని ఐరావతంతో పోల్చడం గమనార్హం, “రాజ్యాంగ పరిషత్‌కు చిహ్నమైన ఏనుగుకు తగినట్టుగా భారత రాజ్యాంగం ఐరావతంలాగ రూపుదిద్దుకుంది ” నిజానికి మన రాజ్యాంగం ఇంత ఉ(ద్గంధం అవడానికి పెద్దలు పేర్కొంటున్న అంశాలు గమనించతగి ఉన్నవి న |

1. కేంద్ర (ప్రభుత్వంతో పాటు రొఫ్ట్ర ప్రభుత్వాల నిర్మాణాన్ని కూడా వివరించడం ;
2. ప్రజల్లో గల భిన్న మతాలు, భాషలు, తెగలు, వెనకబడిన ప్రాంతాలు, ఇతర అల్బ సంఖ్యాకుల గూర్చి ప్రత్యేక నిబంధనలను పొందుపరచడం ;
3. ప్రాధమిక హక్కుల వివరాలతో పొటు వాటిపైగల హేతుబద్ద పరిమితులనూ వివరించడం ఓ) సామ్యవాద (శ్రేయోరాజ్య స్టాపనకై రాజ్యం పాటించవలసిన నిర్దేశక నియమాల జాబితాను పొందుపరచడం , నననననననననననైన్లోమన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చింద్వ్వననననననననన్వన్వ్వుు

ఉ0 లాలా రొన్యంగం జూర్వాంరాలు

5. ప్రతి పౌరుడు విధిగా ఆచరించవలసిన [ప్రాధమిక విధులు, బాధ్యతల జాబితాను విధించడం;

6. ఆత్యయిక పరిస్టితి, ఎమర్జెన్సీ తీరుతెన్నుల వివరాలను పొందు పరచడం ;

7. కేంద్ర రాష్ట్రాల మధ్య శాసన, పరిపాలన ఆర్దిక సంబంధ అధికారాలను వివరించడం,

ఇ అధికార భాషా విషయమై ఓ అధ్యాయం కలిగి ఉండడం ,

వీటికి తోడు మారుతున్న కాల పరిస్టితులకు అనుగుణంగా జరిగిన రాజ్యాంగ సవరణల

ద్యారా అనుబంధ నిబంధనలు చేరడం,

2 ద్రుఢ - అద్రుఢముల సమ్మేళనం : జీ0 0 ౯1901|0.200 00010/ మన రాజ్యాంగం అమెరికా రాజ్యాంగం వలె పూర్తిగా పరుషం కాదు. (బ్రిటన్‌ రాజ్యాంగం వలె అతి సరళమూ కాదు. మన రాజ్యాంగ సవరణకు ఈ రెంటి కలయికతో మూడు పద్ధతులు ఉన్నాయి.

1. రాష్ట్రాల సరిహద్దులు, రాష్ట్రాల పేర్లు, రాష్ట్రాలు ఎగువ సభల ఏర్పాటు, రద్దు లాంటి ఆంశాలను పార్లమెంటు సాధారణ మెజారిటీతో సవరించవచ్చు.

2. ప్రాధమిక హక్కులు నిర్దేశక నియమాలకు సంబంధించిన అంశాల సవరణకు ఉభయ సభల్లో మూడింట రెండు వంతుల ప్రత్యేక మెజారిటీ తప్పనిసరి.

3. రాష్ట్రపతి ఎన్నిక కేంద్ర రాష్ట్రాల సంబంధాలు, సుట్రీం కోర్టు అధికారాలకు సంబంధించిన అంశాల సవరణకు పార్లమెంటులో 2/3 వంతు ప్రత్యేక మెజారిటీ ఆమోదంతో పాటు సంగం కన్న ఎక్కువ రాష్ట్ర శాసనసభల (ధ్రువీకరణ కూడా తప్పదు.

ఇప్పటి వరక్షు మన రాజ్యాంగం 80 పర్యాయాలు సవరణకు గురి అయిందంటే అది సరళం, అద్రుఢ స్వభావానికి చక్కని సాక్ష్యం. అంత మాత్రాన రాజ్యాంగం మౌలిక స్పాభావాన్ని సవరించడం అనుకున్నంత తేలిక కాదు. ఈ విషయంలో మన రాజ్యాంగం

(ద్రుఢ, పరుష రాజ్యాంగమనే చెప్పాలి.

(రాజ్యాంగ సవరణ తీరుతెన్నుల గూర్చి చేసిన చర్చను, ఇంతకు ముందే చూశాం కదా)

3. వయోజన సార్వజనీన ఓటు హక్కు : టఅో౦0ఈ981 4001 ౬2000109 : ఆస్తి, విద్య అర్హతలతో నిమిత్తం లేకుండా స్త్రీ పురుష భేదం లేకుండా వయోజనులు అందరికి ఓటు హక్కును మన రాజ్యాంగం 326 నిబంధన ద్వారా కల్పించడం జరిగింది. పార్షమెంటరీ ప్రజాస్వామ్య పద్దతిని కాంక్షించిన మన పెద్దలు 61వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1988 ద్వారా ఓటు వెసే వయసు 21 సం॥ల నుంచి 18 సంలకు తగ్గించబడింది.

త్తే ద్విసభా- విధానం ఫి 80200942! ౬805121409

రాజ్యాంగం అనుసరించి మనదేశంలో ద్విసభా విధానం ఏర్పాటై ఉంది ఆ మేరకు మన పార్లమెంటులో రెండు సభలు అనగా ఎగువసభ-రాజ్యసభ అని, దిగువసభ-లోక్‌సభ అని రెండు సభలు ఉన్నాయి.

ఇందులో రాజ్యసభ సమాఖ్యసభ అందులో సభ్యులు 250 మించరాదు. రాజ్యసభ శాశ్చతసభ. దాన్ని రద్దుచేయడానికి వీలులేదు. రాష్ట్ర అసెంబ్లీ సభ్యులనైప్పత్తిక ప్రాతినిధ్య పద్దతిలో 238 మంది వరకు రాజ్యసభ సభ్యులను ఎన్నుకోవడం జరుగుతుంది. వీరి పదవీకాలం ఆరు సంవత్సరాలు. అయితే ప్రతి రెండు సంవత్సరాలకు మూడోవంతు సభ్యులు పదవీ విరమణ చేయవలసి ఉంటుంది. కొత్తవారు ఎన్నికై ఖాళీలను భర్తీ చేస్తూ ఉంటారు. (ప్రత్యేక అంశం ఏమి అంటే - సాహిత్యం, విజ్ఞానం, కళలు, సంఘ 'సేవకుల్లో విశేష యోగ్యత కల 12గురు సభ్యులను రాష్ట్రపతి రాజ్యసభకు నామినేట్‌ చేయడం.

రెండో సభ అయిన లోక్‌సభ అశాశ్ళతమైనది దానిలో సభ్యుల సంఖ్య 550కి మించరాదు. లోక్‌సభ గడువు కాలపరిమితి సాధారణంగా అయితే అయిదు సంవత్సరాలు. గడువుకు ముందే (ప్రధానమంత్రి సలహాపై రాష్ట్రపతి లోక్‌సభను రద్దుపరచి మధ్యంతర ఎన్నికలు నిర్వహించవచ్చు. ప్రస్తుతానికి లోక్‌సభ సభ్యుల సంఖ; 5్త5క, వారంతా 25 సంవత్సరాలు నిండిన భారత పౌరులై ఉండడం తప్పనిసరి వారికి తోడు రాష్ట్రపతి ఇరువురు ఆంగ్లో ఇండియన్లను నామినేట్‌ చేయవచ్చు

సాధారణంగా (ప్రధానమంత్రి లోక్‌సభలో మెజారిటీ రాజకీయ పక్షానికి చెందిన వారై ఉంటారు.

5. లౌకిక రాజ్యం : ౨201౯51216

మనరాజ్యాంగంలో మతాభిమానంగాని మతప్రసక్తి గాని లేదు. అల్పసంఖ్యాకులకే కాదు అధిక సంఖ్యాకుల వారి మతానికి కూడా రాజ్యాంగపరంగా గుర్తింపు లేదు; పోషణ లేదు. ఐర్లండ్‌ రోమన్‌ కేధలిక్‌ మతాన్ని, నేపాల్‌ హిదూమతాన్ని, పాకిప్తాన్‌ ఇస్తాం మతాన్ని తమ రాజ్య మతాలుగా గుర్తించాయి కాని, మనదేశంలో జాతీయ మతం అనేదిలేదు మనది మతపరమైన రాజ్యంకాదు. శ2న రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1976 ద్వారా రాజ్యాంగం (ప్రవేశికలో లౌకికరాజ్యం 560412 81416 అనుమాటను ప్రత్యేకంగా చేర్చటం జరిగిందికూడా రాజ్యాంగంలోని మూడోభాగంలోగల ప్రాధమిక హక్కుల్లో నాల్లో హక్కు 'మతహక్కే' దీన్ని అనుస్‌రించి దేశ పౌరుడు తనకు నచ్చిన మతాన్ని స్వీకరిచవచ్చు మతం పేరున పన్ను వసూలు చేయడం గాని, చెల్లించడంగాని జరుగలేదు, సమాన అవకాశాలకు 'మతం' అడ్డుకారాదు; ఉద్యోగకల్పనకు మత వివక్షత చూపరాదు. ఏమైనా ఒక్కటి మాత్రం నిజం లౌకిక భావాలకు గట్టి పునాది లేని సమాజంలో లౌకిక (ప్రభుత్వ స్థాపన, మనుగడకూడా కష్టతరమే.

6. ఆత్యయిక - అత్యవసర పరిస్థితులు ఏ క0600606/ 0004151008 దేశంలో ఏదేని క్లిష్ట - సంకట - పరిస్థితి ఎదురైనపుడు దాన్ని ఎదుర్కొని సమర్దవంతంగా చక్కదిద్దుటకు గాను రాజ్యాంగం 18వ భాగంలో రాష్ట్రపతికి ఆత్యయిక పరిస్టితి ప్రకటించు అసాధారణ అధికారాలను ప్రత్యేకించడం గమనార్హం. ఆ అధికారాలను మూడువిధాలుగా వాడుకోవచ్చు -

శ యుద్ధకాలంలో - విదేశీదాడుల సమయంలో, అంతర్గత కలహాల వల్ల దేశరక్షణ (ప్రమాదంలో పడిందని రాష్ట్రపతి భావిస్తే 352 నిభందన (ప్రకారం దేశవ్యాప్తిగా అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటించవచ్చు

2. దేశంలో ఏప్రాంతంలోనైనా ఆర్టిక సంక్షోభం ఏర్పడితే 360 నిబంధననుసరించి ఆర్షిక ఆత్యయిక పరిస్థితిని ప్రకటించవచ్చు.

3. ఏరాష్ట్రంలో నైనా శాంతి భద్రతలు లోపించి రాజ్యాంగబద్ధ యంత్రాంగం విఫలమైనపుడు రాష్ట్ర గవర్నరు సిఫారసుపై రా(్ట్రపతి రాష్టంలో 356 నిబంధనకు లోబడి అత్యవసర పరిస్టితి ప్రకటించి- రాష్ట్ర శాసన సభను రద్దుచేసి- రాష్టపతి పాలనను విధించవచ్చు. రాష్ట్రపతి కాలంలో రాష్ట్ర అధికారాలను కేంద్రమే స్వీకరిచడం జరుగుంతుంది.

అతిగా దుర్వినియోగం అయిన ఈ 356 నిబంధన గూర్చి మరోచోట వివరంగా ముచ్చటిద్దా. 7, కొన్ని వర్గాలకు ప్రత్యేక సదుపాయాలు : ౨06012. 0[0/13[005 మన రాజ్యాంగం బలహీన వర్గాలకు చెందిన షెడ్యూల్టు కులాలు, తెగలు, అల్పసంఖ్యాక వర్గీయుల రక్షణకు , అభివృద్దికి కొన్నిప్రతేక సదుపాయాలను కల్పించడం జరిగింది.శాసనసభల్లో ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల భర్తీలో వారికి ప్రత్యేక స్థానాలు కేటాయించడం జరిగింది. అల్పసంఖ్యాకులకు మత, సంస్కృతీ, భాషాపరమైన రక్షణలు కల్పించడం జరిగింది. అంతేకాదు అనేక మంది పౌరుల వ్యక్తిత్వాన్ని అపహాస్యంపాలు చేస్తోన్న అంటరాని తనమనే సాంఘిక దురాచారాన్ని రూపుమూపందుకు (ప్రభుత్వం తనకక్తికొద్ది పాటు పడుతోంది. అస్పృశ్యతను ఆచరించినా ప్రాత్సహించినా శిక్షార్హమైన నేరంగా పరిగణిస్తోందికూడా. ఆకొళంలోని సగం నక్షత్రాలు అయిన మన మహిళాసోదరీమణులకు పురుషులతోపాటు సమాన ప్రతిపత్తి అవకాశాలు కల్పించటమేకాదు రాజకీయ అధికార పదవుల నిర్వాహణలో మహిళలకు 33 శాతం మేరకు బాధ్యతలు అప్పగించడం రాజ్యాంగ సమ గతమే. 8, సార్వభౌను (సర్వసత్తాక) ప్రజాస్వామ్యం ; 5046191060 & 6౧౧౦౦౧20 (ప్రవేశికలో పేర్కోనినట్టు మన రాజ్యాంగం సార్వభౌమ (సర్వసత్తాక-గ్రజాసత్తాక)

రాజ్యంగం థ్రూర్చొరరొలు ___ా చప (ప్రజాస్ట్రామ్యరాజ్యం, ఇందు రెండు భావనలు ఉండడం గమనార్హం.

పెద్దలు చెప్పినట్టు, ఎటువంటి చట్టపరమైన ఆంక్షలు లేకుండా పౌరులు అందరిపై ఉండే అత్యున్నత అధికారమే సార్భభౌమాధికారం. రాజ్యం అధికారం అత్యున్నతమైనది 5640/8గ6, అది అప్రతిహతం, 1౫౭8951016, అది అపరిమితం &080116, దానికి అదుపులేని అధికారం ఆగ-౦౦౧|(౧౦|66 4౮110గ౧0/ఉంది దేశంలోని (ప్రజలు అందరి మీద అన్ని వ్యవస్థల మీద రాజ్యానికి తిరుగులేని అధికారం ఉంటోంది మనది స్వతంత్ర ప్రభుత్వం పరదేశీయుల (ప్రాబల్యానికి తలొగ్గవలసిన అవసరం లేదు మన రాజ్యాంగం ప్రకారం, మనదేశ విదేశ వ్యవవోరాల్లో ఇతర రాజ్యాల జోక్యం ఉండదు

ఇక రెండో భావనకు లోబడి మనది డెమోక్రాటిక్‌ (ప్రజాస్వామ్యం గ్రీక్‌ పదాలయిన 06౧౧09 (అంటే ప్రజలు) 01214 (అంటే పాలన లేదా అధికారం) అను పదాలతో ఏర్పడిన డెమోక్రసీ 061000/26/పదానికి ప్రజాపాలన లేదా (ప్రజాధికారం అని చెప్పుకోవచ్చు. అనగా (ప్రజాస్వామ్యంలో పాలనాధికారం అనంఖ్యాకులైన (ప్రజలకే ఉంటుందనవచ్చు. ప్రజాస్వామ్యంలో (ప్రజాధికారం ఒక భాగం ఎవరు ఏమి చెప్పినా ఈ విషయంలో అబ్రహాంలింకన్‌ మాట వేదవాక్కు అయింది. లింకన్‌ ప్రకారం, (ప్రజలు తమ కోసం తాము ఏర్పరచుకొని తామే నడుపుకునే (ప్రభుత్వమే (ప్రజాస్వామ్యం మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు కూడా ఇటువంటి రాజ్యమునే కోరి మన రాజ్యాంగం ద్వారా మనకు ప్రసాదించడం జరిగింది నిజానికి ఇపుడు మనదేశంలో రాజ్యం ఏలుతున్నదీ (ప్రజాస్వామ్యమే.

రాజ్యంలోని అన్ని వ్యవస్థల అధికారాలకు మూలం (ప్రజలే కనుక లోక్‌సత్తా ప్రవచించి (ప్రచారం చేస్తున్నట్టు “ప్రజలే (ప్రభువులు”

9. పార్హమెంటరీ విధాన ప్రభుత్వం : కిడర0డ0090120/ కంద 0160426000

రాజ్యాంగ పరిషత్తు సమావేశ చర్చల్లో పాల్గొనిన వారిలో, 7 షా వంటివారు అధ్యక్ష తరహావిదానాన్ని బలపరచగా, సర్దార్‌పటేల్‌, గ మున్నీ డాః అంబేద్కర్‌, [! గోపాలస్వామి అయ్యంగార్‌, అల్దాడి కృష్ణస్వామి అయ్యర్‌ వంటి పెద్దలు అమెరికాలోని ఎక్కువ (ద్రుఢత్వం, తక్కువ బాధ్యత కలిగినటువంటి కార్యనిర్వాహక వర్గం కంటే ఎక్కువ సరళత్వం, ఎక్కువ బాధ్యతలు కలిగి ఉన్నటు వంటి బ్రిటన్‌ కార్యనిర్వాహక వర్గం పట్ల మొగ్గుచూపి పార్లమెంటరీ తరహా బాధ్యాతాయుత (ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు ఎక్కువ (ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం జరిగింది. నిజానికి పార్లమెంటరీ తరహా ప్రభుత్వానికి పుట్టినిల్లు ఇంగ్లండ్‌ అంతమాత్రాన మన పార్లమెంటరీ వ్యవస్థకేవలం (బ్రిటన్‌కు నకలు అనడానికి వీలులేదు. దాని కన్న మేలైన పార్లమెంటరీ వ్రజాసమ్యం ఉండాలని అకాంక్షించిన మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు బ్రిటన్‌ రాజు/రాణి స్థానంలో రాష్ట్రపతిగా ఎన్నికైన ప్రజాప్రతినిధిని కూర్చోబెట్టడం గమనార్హం.

మన రాజ్యాంగం (ప్రకారం, రాష్ట్రపతి రాజ్యాధినేత; సర్వాధికారికూడా నిజానికి రాజ్యపాలనా వ్యవహారంఅంతా రాష్ట్రపతి పేరున జరిగినప్పటికీ బాధ్యత వహించేది మాత్రం

తడ యయా రిజ్వొంగం ప్రూర్చొాదరాలు మంత్రిమండలి. కనుక, పెద్దలు చెప్పినట్టు (బ్రిటన్‌ రాజుకు మల్లె మన రాష్ట్రపతి కూడా ఏతప్పు చేయరు. నిజానికి (ప్రభుత్వానికి అధినేత ప్రధానమంత్రి లోక్‌సభలో మెజారిటీ సభ్యుల ఆమోదం పొందిన నాయకుడినే రాష్ట్రపతి, ప్రధానమంత్రిగా నియమించడం రివాజు(గా కొనసాగుతోంది ) ప్రధాని పదవి మంత్రిమండలితో కీలకమైనది (ప్రధాని మకుటంలేని మహారాజా చుక్కల్లో చంద్రునివంటివారు. నిజం ఏమిటంటే - పార్లమెంటులో 2/3 వంతు మెజారిటీగల మన ప్రధాని అమెరికా అధ్యక్షుడి కన్నా ఎక్కువ బలవంతుడు. మం(త్రిమండలిసభ్యులు అంతా ఒక జట్టుగా ఉండడమేకాదు కలసికట్టుగా నిర్ణయాలను తీసుకోవలసి వుంటుంది. మునిగినా తేలినా ఏకాభిప్రాయం కలిగి ఉండడం తప్పనిసరి. మంత్రిమండలి నిర్ణయం నచ్చని సభ్యుడు తనమంత్రి పదవికి తిలోదకాలు ఇవ్వవచ్చు. రాజీనామ సమర్పించడం ఆనవాయితీకూడా. లోక్‌సభకు సంబంధించినంతవరకు ఏ ఒక్క పార్టీకి మెజారిటీ రానిపక్షంలో రాజకీయ సారూప్యత కలిగిన వివిధ రాజకీయ పార్టీలకు చెందినవారు, కూడి కలసిన, "సంకీర్ష మంత్రిమండలి” ఏర్పాటు చేయడం రాజ్యాంగ విరుద్దం ఏమీకాదు. అయితే ఏకాభిప్రాయం కొరవడిన కారణాన సంక్షీర్ల ప్రభుత్వాలు పూర్తికాలం పనిచెయ్యడం అనుకున్నంత ఆషామాషి అవడం లేదని మనకు తెలియంది కాదు. ఎవ్వరు ఏమనుకున్నా మన సుప్రీంకోర్టు తీర్పుప్రకారం, పార్లమెంటరీ ప్రజాస్యామ్య విధానం మనరాజ్యాంగ మౌలిక లక్షణాల్లో ఒకటి. మంత్రిమండలి - ప్రభుత్వం- పార్తమెంటుకు ముఖ్యంగా లోక్‌సభకు బాధ్యత వహిచవలసి ఉంటుంది కనుక దాని విశ్వాసం ఉన్నంతవరకే మంత్రిమండలి ముఖ్యంగా (ప్రదానిఅధికారంలో ఉండే అవకాశం ఉంది కనుక, లోక్‌సభలో విశ్వాసం కోల్పోయాడని రాష్ట్రపతి విష్టసిస్తే ప్రధానమంత్రిని తొలగించవచ్చు; తిరిగి మధ్యంతర ఎన్నికలను నిర్వహిచి కొత్తప్రభుత్స ఏర్పాటుకు పూనుకోవచ్చు. నిజానికి ప్రజాస్వామిక శ్రేయోరాజ్యంలో బాధ్యాతాయుత (ప్రభుత్వం నిర్వహించ వలసిన బాధ్యతలు, విధులు ఎన్నెన్నో ఉన్నాయి. 10. బలమయిన కేంద్రంగల సమాఖ్య విధానం: 560812! ఏళ31901 0/10 ఆ౧14680 18065" మన రాజ్యాంగం మొదటి నిబంధన ప్రకారం, రాష్ట్రాల సమాహారమై భారతదేశం విలసీల్దుతుంది. అనగా మనదేశం రాష్ట్రాల సముదాయం లేదా సమైక్య రా(ష్ట్రాలు-౮౧|౦౧ 0 51816 కాని ఆచరణలో మాత్రం సమాఖ్యగ866/4 ప్రభుత్వ విధానం కల్పించబడినట్లు గమనించగలం. లిఖిత రాజ్యాంగం, కేంద్ర రాష్ర్టాల మధ్య అధికారాల విభజన, స్వేచ్చాయుత స్వతంత్ర న్యాయశాఖ- న్యాయసమీక్ష, రాజ్యాంగ సవరణకు అవసరమైన దృఢత్వం- మున్నగు వానిని బట్టి మనది సమాఖ్య రాజ్యాంగమే. కాని వాస్తవానికి బలీయమైన ఏకకేంద్ర చోరణులే ఎక్కువగా ఉన్నట్లు గమనించగలం మనస సననన(మన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చిందిననననననననననననను

రాజ్యంగం ద్రూర్వురాలు __________ాాాాాాాాాాా కీర్‌ ఒక్క లిప్తపాటు గతంలోకి వెళ్లి పరికిద్దాం--

1946 లో రాజ్యాంగ పరిషత్తు ముసాయిదాకమిటీ మొదట్లో బలహీనమైన కేంద్ర ప్రభుత్వం ఉండేటట్టుగా సాంప్రదాయాక పద్దతిలో సమాఖ్య వ్యవస్తకోసం సంకల్పించింది. అయిలే దేశవిభజన అనంతరం దేశం ఎదుర్కొనిన విపత్కర పరిస్థితులను, విచ్చిన్నకర పోకడలను కన్నులారగాంచిన మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరవాత సమావేశమైన పరిషత్తులో జరిగిన ఘ్మాటైనచర్చలో దేశానికి బలమైన కేంద్రం అవసరం అన్నవారే ఎక్కువగా పాల్గొనడం జరిగింది కనుకనే రాజ్యాంగ నిర్మాతలు అవశిష్ట అధికారాలతో గ౧౭౩:6౮౭౧/ గ0౪౪ తోపాటు ఎక్కువ అధికారాలు కలిగిన,శక్తివంతమైన కేంద్ర ప్రభుత్వం కలిగిఉన్న కెనడా రాజ్యాంగ నమూనాలో సమాఖ్య వ్యవస్థ ఏర్పాటుకు తగిన నిబంధనలను పొందుపరచడం జరిగింది ఆశ్చర్యం ఏమిటంటే- సమాఖ్య ప్రధాన లక్షణాలను రాజ్యాంగంలో పొందుపరచిన మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు కావాలనే సమాఖ్య 66212100 అనేపదాన్ని ఎక్కడా వాడకపోవడం పైపెచ్చు సమాఖ్య స్టానంలో సమైక్య రాష్ట్రాలు ౮౧0% ౦1 512199 అని వ్యవహరించడం ముఖ్యంగా రాష్ట్రాలను క/0౪/1౧౦౪8 అనకుండా 512168 అనడం గమనార్హం రాజ్యాంగ రచానాసంఘ అధ్యక్షులు అయిన డా॥ అంబేధ్కర్‌ వచించినట్టు- (1) భారత సమాఖ్య వ్యవస్త రాష్ట్రాల ఆమోదంతో- ఒడంబడికతో- ఏర్పడలేదు; (2) రాష్ట్రాలు సమాఖ్య, దేశం- నుంచి ఎట్టిపరిస్టితుల్లోను వేరుపడే స్వేచ్చలేదు. “౧6 1౧61౬౧ ౯6602240 15 ౧౦ 1౧6 ౧8961 0% &౧ 0/ళంంగం/ 016 ఉను 0౦౧౧౧౦౧6౧1 ౪౧|5 ౧౭౭ ౧౦ 16660) 10 56066 10) 1“ ఇది మన రాజ్యాంగం మనకు ఇచ్చిన అద్భుత కానుక,

నిజానికి కేంద్రానికి ఎక్కువ అధికారాలేకాదు అవశిష్ట అధికారాలతోపాటు, ఆత్యయిక పరిస్టితికాలంలో రా,ష్ర్ట్రాదికారాలపై నియం(త్రణాధికారం కూడా ఉండడం గమనార్హం 352 నిబంధనను అనుసరించి ఎమర్జెన్సీ ప్రకటిస్తే ఆచరణరీత్యా ఏకకేంద్ర ప్రభుత్వమే అవుతుంది ఇదిరాజ్యాంగం కల్పించిన చట్టబద్దమైన ఏర్పాటే! రాజ్యాంగ శాస్త్రవేత్త గ౦వేర్‌ లాంటి పెద్దలు చెప్పినట్టు- మనదేశాన్ని ఏక కేంద్ర ప్రభుత్వంగా పిలవడం సమంజసం. అంటే సమాఖ్య లక్షణాలు గల ఏక కేంద్ర వ్యవస్థ 66612] 11 [0/0 961 6౧10/ 1౧ 50154 అని మనరాజ్యాంగాన్ని అభివర్షించవచ్చు (గ్రాన్‌వల్లై ఆస్టిన్‌ దృష్టిలో మన రాజ్యాంగం/సమాఖ్య “సహకారసమాఖ్య 00-006126/6 ౧౭6619౧" జస్టీస్‌ ౦ ౦బసు గారు వ్యాఖ్యానించినట్టు- “మనది సంపూర్ణ సమాఖ్య కాదు, అలా అని పరిపూర్ణ కేంద్రీకృతంకాదు ; ఈ రెండింటి సమ్మేళనం”, ఐవర్‌ జెన్నింగ్స్‌ దృష్టిలో- “మనది గట్టి కేంద్రీకృత ధోరణులు కలిగిన సమాఖ్య రాజ్యం ”

ఒకటీ మాత్రం నిజం- రాష్ట్రాల పై ఆధిపత్యం చేయడానికి కేంద్రానికి ఎక్కువ అధికారాలు కట్ట బెట్టినప్పటికీ మనది ఫెడరల్‌- సమాఖ్య- రాజ్యాంగం అనడంలో భిన్నాబిప్రాయానికి తావులేదు. డా॥అంబేద్కర్‌ చెప్పినట్టు, రాష్ట్రాలు ఏవిధంగాను వాటిశాసన నిర్మాణ లేదా పరిపాలనాధికారంకోసం కేంద్రం మీద ఆధారపడనవసరం లేదు ఈ విషయంలో కేంద్రం, రాష్ట్రాలు సమానమే

గర్‌ టా రాజ్యాంగం పూర్వొారడాలు మన రాజ్యాంగ ప్రత్యేకత ఏమిటంటే- సాధారణ పరిస్టితుల్లో సమాఖ్య రాజ్యాంగాను, అసాధారణ పరిస్థితుల్లో ఎమర్జెన్సీ కాలంలో- ఏక కేంద్ర రాజ్యాంగాను మారగల వ్యాకోచత కలిగి ఉండడం. ఏమైనా మనకు బలమైన కేంద్రము, ఆర్దిక పాలనా పరమైన అధికారాలతో స్వతంత్ర రాష్ట్రాలు కావాలి నిజానికి బలమైన రాష్ట్రాల ద్వారానే బలీయ కేంద్రం రూపొందుతుంది. మరి మీరు ఏమంటారు? శ జి అక వాల్వ అ కక. ఏకీకృత, స్వతంత్ర ప్రతిపత్తిగల న్యాయన్వవస్ట వ 1018002186 406 [06060206904౮60610120 మన రాజ్యాంగ వికిష్ట అంశాల్లో మన న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి కలిగి ఉండడం, న్యాయశాఖలో సర్యోన్నతమైనది సుప్రింకోర్టు దేశ పౌరుల ప్రాధమిక హక్కుల పరిరక్షణ, కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు వాటి హద్దుల్లో ఉండేట్లు చూడవలసిన బాధ్యత న్యాయ వ్యవస్టదే సివిల్‌, (క్రిమినల్‌ కేసుల విషయాల్లో సుట్రీం కోర్టుదే తుదినిర్ణ్మయం అమెరికాలోని న్యాయ సార్హభౌమాధికారానికి, బ్రిటన్‌లోని పార్లమెంటు సార్వభౌమాధికారానికి మధ్యేమార్గంగా మన న్యాయవ్యవస్థను రూపొందించడం గమనార్హం. కార్యనిర్యాహక శాఖ నిర్ణయాలు గాని, శాసనశాఖ శాసనాలు గాని రాజ్యాంగానుగుణంగా లేకపోతే అవి చెల్లవని చెప్పే న్యాయ సమీక్ష' అధికోరం మన న్యాయస్థానాలకు ఉంది. (న్యాయ వ్యవస్థ విషయమై వివరంగా మరోచోట రెండో భాగంలో చర్చిద్దాం) 12. ప్రాధమిక హక్కులు 8062008013] 616015 (బ్రిటన్‌, అమెరికా రాజ్యాంగాలు మరియు ఐక్యరాజ్య సమితికి చెందిన ప్రపంచ మానవ హక్కుల ప్రకటన చేత (ప్రభావితులయిన మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ప్రజాస్వామిక వ్యవస్తకు పునాది ఆయిన (ప్రాధమిక హక్కులను రాజ్యాంగం మూడో భాగంలో వివరంగా పొందుపరచడం జరిగింది. మొదట్లో మన రాజ్యాంగం మనకు ఏడు [ప్రాధమిక హక్కులను ప్రసాదించింది. ఆవి ఎప్పుడూ మరవరాని ప్రాధమికములైన హక్కులు 1 సమానత్వపు హక్కు ర స్వేచ్చా స్వాతంత్ర్యపు హక్కు 3. పీడన నిరోధపు హక్కు ఉ మత స్వాతంత్ర్యపు హక్కు 5 విద్యా సాంస్కృతిక హక్కు 6. అస్తి హక్కు 7. రాజ్యాంగ పరిహారాల హక్కు నవస నననననననన్షోనున రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చిందిననననననననననననన్వ్వ్వ్యు

రాజ్యంగం పూర్వాపరాలు పా టీ

మొదట్లో ప్రసాదించబడి, కొన్నేళ్లపాటు జరిగిన తర్జన భర్దనల అనంతరం రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా (ప్రాధమిక హక్కుల జాబితా నుంచి తొలగించబడిన (ప్రాధమిక హక్కు 'అస్రిహక్కు” నిజానికి ప్రాధమిక హక్కులు రాజ్యాంగ హక్కులు వాటికి న్యాయస్త్రానాల రక్షణ ఉంటుంది అయితే ఆస్తి హక్కు కేవలం చట్టపరమైన హక్కుగా కొనసాగుతోంది

(ఈ హక్కులను వివరంగా మరోచోట మూడో భాగంలో పరిశీలిద్దాం)

13. నిర్దేశక నియమాలు : [860/8 0010610163 01 51214 ౧0104

ఐర్లండ్‌ రాజ్యాంగ ప్రేరణతో రాజ్యాంగ పరిషత్తు మన రాజ్యాంగం నాల్లో భాగంలో నిర్దేశక నియమాలను పొందుపరచడం జరిగింది ఇవి ప్రాధమిక హక్కుల వలె న్యాయస్థానాల ద్యారా రక్షణ పొంద వీలు అంతగా లేకపోయినప్పటికీ సంక్షేమ (శ్రేయో రాజ్య నిర్మాణానికి ఉద్దేశించిన, నిర్దేశించిన మార్గదర్శకాలు. నిజాకికి (ప్రాధమిక హక్కులు (ప్రభుత్వ అధికారాన్ని పరిమితం చేసి ప్రభుత్వం ఏమి చేయకూడదో చెబితే, నిన్దేశక నియమాలు ప్రజా సంక్షేమ కోసం ఏమేమి చేయాలో నిక్రేశిస్తాయి (ప్రాధమిక హక్కులు, నిర్దేశక నియమాలు పరస్పర పోషకాలని సేరున్నా, 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1976 ద్వారా వ్యక్తికంటే సమాజం ముఖ్యం కనుక నిర్దేశక నియమాలకు కడుంకడు అధిక (ప్రాధాన్యత ఇచ్చినట్టు తోస్తోంది.

(ఆ వివరాలను మరోచోట నాల్లో భాగంలో గమనిద్దాం) 14. ప్రాధమిక విధులు ; 4062009012! 041188

1976కు ముందు పౌరుల విధులు అనేవి సివిల్‌, క్రిమినల్‌ చట్టాలనుసరించి విధి నిషేధాత్మకాలుగా పరిగణించబడేవి, 1976లో చేసిన 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం ద్వారా రాజ్యాంగంలో నాల్లో భాగంలో 4(ఎ) భాగం ఏర్పాటు చేసి 51(ఎ) అను ఒక నిబంధనను కూర్చి దాని కింద పది ప్రాధమిక విధులు చేర్చడం జరిగింది. నిజానికి హక్కులను ఆశించే వారు ఎవరైనా తమ విధులను మరవకూడదు. హక్కులు విధులు పెద్దలు సెలవిస్తున్నట్టు నాణేనికిగల బొమ్మ, బొరుసు వంటివి. మన రాజ్యాంగం పేర్కొనిన విధుల్లో ముఖ్యమయినవి రాజ్యాంగ ఆదర్శాలను గౌరవించడం, (ప్రజల మధ్య సామరస్యాన్ని సాభ్రాతృత్వాన్ని పెంపొందించడం, ప్రభుత్వ ఆస్తుల పరిరక్షణే కాదు విధ్యంసక చర్యలను అరికట్టడం, పెద్దలు అన్నట్టు - ఒక విధంగా ప్రాధమిక విధులు నిర్దేశక నియమాల (ప్రయోజనం ఒక్కటే.

(ఈ అంశాన్ని మరోచోట మూడో భాగంలో చూద్దాం) 15. ఏక పొరసత్వం : ౨1018 0112205010

ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే మన దేశంలో సమాఖ్య ప్రభుత్వ లక్షణాలు ఉన్నప్పటికీ, దేశ

పౌరులు అందరికి కేవలం ఒకే పౌరసత్వం ఉండడం అవును, అదే మన భారతీయ పౌరసత్వ

ఉరి టా రొచ్వంగం పూర్వాతడాలు (ప్రత్యేకత, అమెరికా, స్విట్టర్ధాండు వంటి సమాఖ్య దేశాల్లో ద్వంద్వ పౌరసత్వ 069! 0126- 9[॥0 విధానం ఒకటి సమాఖ్య 56646124, జాతీయ [410041 పొరసత్వం కాగా, రెండోది రాష్టీయ 31216 పౌరసత్వ విధానం అమల్లో ఉండగా, మన దేశాన అటువంటి పొందుపాటు విధానం లేదు. మన దేశంలో, కేవలం జమ్మూకాశ్మీర్‌ రాష్ట్రం మినహా, వ్యక్తి ఎక్కడ జన్మించినా, ఎక్కడ నివసించినా కేవలం ఒకే పౌరసత్వం కలిగి, రాజ్యాంగం ప్రసాదించిన పౌర, రాజకీయ హక్కులు అన్నింటినీ అతడు అనుభవించవచ్చు. (ఈ పౌరసత్వానికి చెందిన ఒక అంశం గూర్చి మరో చోట ఐదో భాగంలో చర్చిద్దాం) అగ్గి ఆ ఈ 16. స్వతంత్ర ప్రతిపత్తిగల వ్యవస్థలు ; 0690806201 916214100/ 8064183

రాజ్యంలో కీలకమైన కార్యకలాపాలను నిర్వహించేందుకు స్వతం(త్ర ప్రతిపత్తి కలిగిన కార్యాలయాలను, వ్యవస్థలను ఏర్పాటు చేసుకున వీలును మన రాజ్యాంగం కల్పించింది. నిజం ఏమి అంటే శాసన, కార్యనిర్వాహక, న్యాయ శాఖల నియంత్రణకు లోబడక, నివృక్షపాతంగా వ్యవహరించు ఈ వ్యవన్హల కార్యాలయాలపై ఎటువంటి ఒత్తిడి ఉండకూడదనేది మన రాజ్యాంగ నిర్మాతల అభిమతం. మన రాజ్యాంగం వివరించిన స్వతంత్ర ప్రతిపత్తిగల వ్యవస్థలను పేర్కొందాం. 1 ఎలక్షన్‌ కమిషన్‌ ; 706 6160100 00౧2119500

పార్లమెంటు రాష్ట్ర అసెంబ్లీలక ఉభయ సభలకు, రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్త్రపతి పదవులకు

లా

ఎన్నికలు నిర్వహించే ముఖ్యబాధ్యత ఎలక్షన్‌ కమిషన్‌దే. 2. అటార్ని జనరల్‌ : 706 0/౧6 66౧61!

కేంద్రంలో ప్రధాన న్యాయాధికారి అయిన అటార్ని జనరల్‌ కేంద్ర (ప్రభుత్వానికి ముఖ్య న్యాయ సలహాదారు. 3. కంస్ణ్రోలర్‌ ఉ ఆడిటర్‌ జనరల్‌ : 007౧010167 & 4610౯ 66౧6141 01 ౧61

కేంద్ర ప్రభుత్య ఆర్దిక వనరులకు రక్షకుడుగా వ్యవహరించదగిన వ్యక్తే కంస్ర్రోలర్‌ అండ్‌ ఆడిటర్‌ జనరల్‌ - కాగ్‌ (0౬6) *, పబ్లిక్‌ సర్వీస్‌ కమిషన్‌ : 7౧6 ని౪010 56౧0/09 00గ౧౧౫5౩10౧

సివిల్‌ సర్వీసులకు, కేంద్ర ఫ్రభుత్త ఆధీనంలోని ఉద్యోగాలకు తగిన అభ్యర్థుల ఎంపిక చేసేది కేంద్ర పబ్లిక్‌ సర్వీస్‌ కమిషనీ బాధ్యతే. అలాగే రాష్ట్ర పబ్లిక్‌ సర్వీస్‌ కమిషన్‌ రాష్ట్రానికి ఉంటుంది. ర్‌ అర్థిక సంఘం : 7౧6 ౯౧౭౧౦6౩ ౦౦గగ౧౫)5౩|౦౧

పన్నుల ద్వారా లభించిన ఆదాయాన్ని కేంద్ర, రాష్ట్రాలకు పంచడం, రాష్ర్టాలకు రావలసిన వాటాలు, గ్రాంటుల నిర్ణయాలు చేయడం అఆర్టిక సంఘం బాధ్యత నప ననగమన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చించి సవన వవవనననననననను]

రాజ్యంగం పూర్వాథరాలు పా కరి 6. అడ్వకేటు జనరల్‌ : 7౧8 ౦౪00213 66౧0612! 0 81216

రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి న్యాయ సలహాదారు అయిన అడ్వకేట్‌ జనరల్‌ విధులు, న్యాయ సంబంధిత శాసన లక్షణాలుగల వాటికి, గవర్నర్‌ పురమాయించిన వాటికి న్యాయ సలహా ఇవ్వడం

"పెద్దలు వ్యాఖ్యానించినట్టు, మన రాజ్యాంగం మన దేశ ప్రజల చారిత్రక, సాంఘిక, ఆర్దిక, రాజకీయ పరిస్థితులను (ప్రతిబింబించు “సాంఘిక పత్రం” అనవచ్చు మన (ప్రజల జీవితం, ఆశలు, ఆశయాలతో ప్రత్యక్ష సబంధం గల మన రాజ్యాంగం సజీవమైనది ఇంతటి విశిష్టమైన మన రాజ్యాంగం మనకు అన్ని విధాలా ఆమోదయోగ్యమైనదే కాదు. అనుసరణీయమైనది కూడా. మన రాజ్యాంగం విశిష్టత గూర్చి చెప్పాలంటే, భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ పి ఎన్‌ భగవతి గారు చెప్పినట్టు 'మన రాజ్యాంగం ఒక సాంఘిక జొచిత్యం గల పత్రం *& 0004060101 5061 ౧61౭౪౭౧౦౯6

-అహ ఆడకప్రాల-

జై సి బో 8, మన రాజ్యాంగ మూలతత్వం - ప్రవేశిక "౧౦ గ౧౧॥|౦9౦౧౧౪ ౦1 ౧6 ౦౦0౧౩౪14410౧ = ౧౪౭౧౧౨16 సాధారణంగా (గ్రంధమును (గ్రంధ నేపధ్యమును పరిచయం చేస్తూ రచయిత గాని మరొకరు గాని రాసే పరిచయ వాక్య సముదాయమే ఉపోద్దాతం దాన్ని ప్రవేశిక, పీరిక, భూమిక (ప్రస్తావన, ముందుమాట, తాలిపలుకు, మున్నుడి, అవతారిక, ఆముఖం అని అనేకములైన పేర్లతో పిలవడం రివాజు, ఇతర దేశాల రాజ్యాంగాల మాదిరి మన భారత రాజ్యాంగం కూడా “ప్రవేశిక ౧/6౬7016ద్వారా పరిచయం అవుతోంది నిజానికి ఏ రాజ్యాంగానికి అయినా ప్రవేశిక - పీరిక అతిముఖ్యమైన భాగం దేశ ప్రజల ఆశలు, ఆశయాలకు ప్రతిబింబం మన రాజ్యాంగంలో పాందుపరచబడిన 'ప్రవేశిక' డా॥ అంబేద్కర్‌ వక్కాణించినట్టు మన రాజ్యాంగానికి హృదయం, ఆభరణం ముఖ్యంగా ఆత్మే రాజ్యాంగ పరిషత్‌ చర్చల్లో ఇతర అంశాల మాదిరిగానే “ప్రవేశిక విషయమై దాని అవశ్యకత, అనివార్యత, విశిష్టత గూర్చి చర్చించడం జరిగింది నిజానికి ప్రవేశిక క్టుష్తంగా ఉన్నప్పటికీ, అది సుదీర్హ ఆలోచనా ఫలితం, కనుకనే అంతులేని ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం గమనార్హం అవును, అది రాజ్యాంగ అమలుకు ముఖద్వారం. అపురూపమైన మన రాజ్యాంగ “ప్రవేశిక ప్రస్తావన ఇలా ఉంది ప్రవేశిక 26200016 “భారత ప్రజలమైన మేము, భారతదేశాన్ని సార్వభౌమ, సామ్యవాద, లౌకిక, (ప్రజాస్వామిక, గణతంత్ర రాజ్యముగా నిర్మించడానికి గొను, దేశ పౌరులు అందరికీ - సాంఘిక, ఆర్దిక, రాజకీయ న్యాయాన్ని , అలోచన, భావ ప్రకటన, నమ్మకం, మత విశ్వాసం, ఆరాధనలో స్వేచ్చను + సామాజిక అంశాలు, అవకాశాలు, హోదా, ప్రతిపత్తుల్లో సమానత్వాన్ని; వ్యక్తి గౌరవం, జాతి ఐక్యత సమ(గ్రతా సాధనకు సౌభ్రాతృత్వాన్ని పెంపొందిస్తాం అని, మన రాజ్యాంగ పరిషత్తులో చిత్తశుద్దితో తీర్మానించి నవంబరు 26, 1949న ఈ రాజ్యాంగాన్ని పరిగ్రహించి, ఆమోదించి, చట్టరూసంగా నూకు మేము సమర్పించుకుంటున్నాను.” 1976లో జరిగిన 42న రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ఈ ప్రవేశికలో సామ్యవాద 50014151, లౌకిక 58606412/మరియు సమ(గ్రత 1౧188|/0/ అను పదాలను చేర్చడం జరిగింది (౧౪౧౧916 లో వాడబడిన 1/6, 0411968౪69 అను ఆంగ్ర పదాలను కొందరు 'మనము' - 'మనకు' అని మరికొందరు 'మేము' - 'మాకు' అని తెలుగు చేయడం గమనార్హం ) మన రాజ్యాంగ మూలతత్వాన్ని సంగ్రహంగా తెలిపే ఈ ప్రవేశిక చేజారనీయని తాళంచెవి “ప్రతి రాజ్యాంగానికి ఒక ఆదర్శం, ఒక లక్ష్యం లేదా ఒక తాత్విక సిద్దాంతం [మనన వననమన్లోమన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చిందినమనమనననను

గాం సాల దొజ్యంగం ప్రూర్వొరాలు క్ష 51 అంటూ ఉండడం సహజం, సర్వసాధారణం ఈ నేపద్యొ ర5గంలోని ప్రవేశికకూ ప్రాముఖ్యత ఉందనేది నగ్నసత్యం. మన రాజ్యాంగంలో పొందుపరచిన సిద్దాంతాలు, భావనలు, రాజ్యాంగ లక్ష్యాలు ప్రయోజనాలను రాజ్యాంగ నిర్మాతల ఆశయ, ఆకాంక్షలను అర్హం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే ముఖ్య సాధనమే ప్రవేశిక" అని గోలక్‌నాథ్‌ వివాదంలో తీర్పు ఇచ్చిన భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ కోకా సుబ్బారావు గారు “ప్రవేశికను ప్రస్తుతించడం ఆమామాషి అనుకోరాదు రాజ్యాంగం అమలు విషయంలో భాషా పరంగా స్పష్టత లోపించినపుడు తగిన అర్హ వివరణ ఇవ్వడానికి న్యాయస్థానాలకు ఈ ్రవేశికే మార్గదర్శి అవుతోందనేది పచ్చినిజం అయితే ప్రవేశిక రాజ్యాంగ నిబంధనల్లో అంతర్నాగం అవుతుందో కాదో అనే విషయమై మేధావుల్లోనే భిన్నాభిప్రాయాలు వ్యక్తమైన రోజుల్స్‌ రాజ్యాంగ పరిషత్తు సభ్యులు అయిన మహావీర్‌ త్యాగి (ప్రవేశిక రాజ్యాంగంలో అంతర్భాగం కాదని చెప్పడం గమనార్హం. అశ్చర్యం ఏమి అంటే 1960 బెరుబరి కేసులో ప్రవేశిక రాజ్యాంగంలో అంతర్భాగం కాదని పేర్కొనిన సుప్రీంకోర్టు, తన నిర్ణయాన్ని సమీక్షించుకొని అంతిమంగా 1973లో కేశవానంద భారతి కేసు విచారణ సందర్భంలో “ప్రవేశిక రాజ్యాంగంలో అంతర్భాగమే” అని నిర్దారించడం, రాజ్యాంగ మూలతత్వమైన 'ఫ్రవేశిక గూర్చిన (ప్రశంస, ప్రసక్తిని, ఇందిరాగాంధీ, రాజనారాయన్‌ 1975 కేసులోను, మినర్వామిల్స్‌ 1980 కెసులో కూడా గమనించవచ్చు, ఇటీవలి ఎస్‌.ఆర్‌. బొమ్మై కేసులో కూడా జస్టిస్‌ రామస్యామి గారు ప్రవేశిక రాజ్యాంగంలో ఒక 'సమైక్యభాగం' అని నిర్హారించడమే కాదు అది ఏ అధికారానికి మాతృక కాదు, అలాగే ఏ అధికారానికి పరిమితి కాదు అని స్పష్టపరచడం మనం విస్మరించరాదు అంటే రాజ్యాంగతత్వం ఇందులో ఇమిడి ఉందనడం అతిశయోక్తి కాదనవచ్చు అమెరికా ఆఫ్టేలియా, ఫ్రాన్స్‌, ఇటలీ, పశ్చిమ జర్మనీ రాజ్యాంగాలనుంచి ప్రేరణను,

అమెరికా, (ఫ్రాన్సు, రష్యా విష్ణవాల నుంచి స్ఫూర్తిని పొందిన మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు డిశంబర్‌ 13, 1946న రాజ్యాంగ పరిషత్తులో పండిట్‌ నెహ్రూ ప్రతిపాదించిన “లక్ష్యాలు, ఆశయాలు' ప్రకటన తీర్మాణం ఆధారంతో ఈ ప్రవేశికను పొందుపరచినట్టు తలంచవచ్చు ఎందరో విద్యావేత్తలు, రాజ్యాంగళా(న్త విశ్లేషకులు మన రాజ్యాంగ (ప్రవేశికను అత్యుత్తమమైనదిగా ప్రశంసించడం గమనార్హం ప్రొఫెసర్‌ ఎర్నెస్టు బార్కర్‌ అను బ్రిటిష్‌ రాజనీతిశాస్త్రవేత్త మన రాజ్యాంగానికి “కీనోటో అయిన ప్రవేశిక గూర్చి చేసిన ప్రశంస మరువరానిది “మనం ఇన్నాళ్ళు పాశ్చాత్యం అని అనుకొన్న రాజకీయ సాంప్రదాయాలను స్వతంత్ర భారత ప్రజలు స్వచ్చందంగా అనుసరించడంతో అవి కేవలం పాశ్చాత్య రాజ్యాలకు పరిమితం కాక మొత్తం మానవజాతికి చెందుతున్నవైనవి. ఈ విధంగా చెప్పడం నాకెంతో గర్వకారణంగా ఉంది” ఈ తీర్పులోని ఆత్మీయత ఎంత మధురమో! అంతే కాదు, భాషాపరంగా పదాల కూర్చు, వాక్యవిన్యాసం గంభీరమైన తాత్విక భావాన్ని తర్కబద్దంగా ఇమడ్చుకొనిన మన రాజ్యాంగ ప్రవేశిక ప్రపంచ మేధావులనెంతో ఆకర్షించింది. నిజానికి (ప్రవేశికను ఏ న్యాయస్థ్టానంలోనూ అమలు పరచడానికి వీలులేదు అన్నప్పటికీ, రాజ్యాంగ

52 రారారా రొజ్యాంగం ప్రూర్వాదఠాలు

సూత్రాల వ్యాఖ్యానం సందర్భంలో సుప్రీంకోర్టు దీన్ని ఉపయోగించడం గమనించవలసి ఉంది ఏమైనా మన రాజ్యాంగ తరాన్ని రాజ్యాంగ నిర్మాతల అశయ లక్ష్యాల్ని న్షుజ్మంగా అవగాహన చేసుకొనుటకు (ప్రొఫెసర్‌ జె ఆర్‌ శివాఖ్‌ గారిననుసరించి, (ప్రవేశికను ఈ కింది విధంగా, నాలుగు విధాలుగా విభజించి అధ్యయనం చేయడం మంచిది

1. అధికారానికి మూలం 2) ప్రభుత్వ నిర్వహణ 3) రాజకీయ వ్యవస్త లక్ష్యాలు 4) రాజ్యాంగం అమలుకు తెచ్చిన తేది

ఒక దాని తరవాత ఒక దాన్ని పరిశీలిద్దాం :

1 అధికారానికి మూలం :

“భారత ప్రజలమైన మేమూ 1/3, 119 ౧౪౦౧16 0! 1౧61 రాజ్యాంగాన్ని పదిగ్రహించి, ఆమోదించి చట్టరూపంగా మాకు మేము సమర్పించుకుంటున్నాము. 00 ౧6160౫ ౬11407 2౧6 6/౯ 70 0౮౧9౬/౯3 ౪15 00౧911౪40౧ రాజ్యాంగానికి ప్రజలే ఆధారమనే భావనతో రాజ్యాంగ పరిషత్తు దేశ ప్రజలందరికీ ప్రాతినిధ్యం వహించిందనీ తెలియ చేస్తోంది. అంటే మన భారత పౌరులు అయిన మనమే స్వయంగా మన పౌరుల కోసం మనము మన కోసం, రాజ్యాంగాన్ని నిర్మించుకోవడం జరిగిందన్నమాట ఇందు విదేశీయుల జోక్యం గాని ఒత్తిడి కాని లేదు. పెద్దలు చెప్పినట్టు ఇందు అంతర్గతంగా మూడు అంశాలు దాగి ఉన్నట్టు గమనించవచ్చు. దేశ సార్సభౌమధిపత్యం ప్రజలచేతియందున్నది, రాజ్యాంగ నిర్మాతలు (ప్రజల వాస్తవ (ప్రతినిధులు, రాజ్యాంగం ప్రజల సమ్మతిన నిర్మితమైంది మన రాజ్యాంగం (ప్రజలకు బాధ్యత వహించిన ప్రతినిధుల చేత ప్రజలకోసం రూపొందిచబడి అమల్లోకి వచ్చింది కనుక అన్ని ప్రభుత్వ వ్యవస్థల అధికారానికి మూలం ప్రజలే అని ఘంటాపధంగా చెప్పవచ్చు. 2 (ప్రభుత్వ స్వరూసం :

'ప్రవేశికలోని 'సార్వభౌను, సామ్యవాద, లౌకిక, (ప్రజాస్వామిక, గణతంత్ర రాజ్యం" అనే పదాలు కంకరరాళ్ల రొదలా ధ్వనించినప్పటికీ అవి ప్రభుత్వ స్వరూపాన్ని చక్కగా ప్రతిబింబిస్తుండడం గమనార్హం,

ఎ) సార్సభౌమత్త్సం 50౪878౧ అనే భావన దేశం స్వతంత్రంగా, తన విధి విధానాలను రూపొందిచుకుంటుందని, ఆంతరంగికంగా బాహ్యంగా స్వేచ్చా స్వాతంత్రాలను కలిగి ఉందని తెలుపుతోంది. అంటే దేశీయ, విదేశీయ వ్యవహారాల్లో స్వయం నిర్షయాధికారం కలిగి ఉంటుందన్నమాట. మరోలా చెప్పాలంటే దేశం సర్వ స్వతంత్రమైందని దానిపై ఏ విదేశీ శక్తీ అధికారం అజమాయిషీ ఉండదని (ప్రకటిస్తోంది కామన్వెల్త్‌ రాజ్యాల్లో సభ్యత్వం ఉన్నప్పటికీ నెహ్రూ గారు చెప్పినట్టు అది కేవలం ఐచ్చికం, దాని నుంచీ ఎప్పుడైనా విడిపోవచ్చు శ౦00/6100 10 ౭౧౯౮ “45 కిం 2069౧6౧10౫ ఈ ౪1, 10 09 167౧1౧2166 0/ (66 ణ్‌:

అలాగే ఐక్యరాజ్య సమితిలో మనకు సభ్యత్వం ఉన్నప్పటికీ, ఇష్టం లేక పోతే దాన్ని వదులుకోవచ్చు. అందుకే మనది సర్వసత్తాక సార్వభౌమత్వం, అది అంతర్షతంగా అత్యున్నతమైనది బహిర్గతంగా సర్వస్వతంత్రమైంది ఇటీవల ఒక కేసు తీర్పు ఇచ్చిన

రాజ్యాంగం ప్రూర్వొరడాలు కం సందర్భంలో మన సుప్రీం కోర్టు చెప్పినట్టు రాజ్యాంగానికి లోబడి రాజ్యం అవసరార్హం ఏ అంశం గూర్చి అయినా శాసనం చేయు అధికారమే సార్వభౌమత్వం

బి) సామ్యవాదం 50011191! అనగా దేశ ఆక్టిక సంపద వనరులను సమాజపరం చేయడం. అంటే దేశ ప్రజలలోని ఆర్దిక అసమానతలను తొలగించి సమసమాజాన్ని స్థాపించడం అన్నమాట సామాజికంగా, ఆర్రికంగా వెనకబడిన బడుగు వర్గీయులకు (ప్రత్యేక సదుపాయాలు, రాయితీలు కల్పించడం, ఓ మేరకు ఆస్తిహక్కును రద్దు పరచడం సామ్యవాద ధ్యేయమే సర్వేజనాః సుఖినోభవంతు అన్నట్టు ప్రజలను కన్నబిడ్డలుగా చూడడం అనేది సామ్యవాద రూపాంతరమే

సి) లౌకిక వాదం 56041 అనే భావన ద్వారా దేశం మత (ప్రమేయం లేని రాజ్యం అని, అది ఏ మతాన్ని పోషించడం గాని ద్వేషించడం గాని చేయకుండా మత విషయంలో తలస వైఖరి అవలంభించి అన్ని మతాలకు పూర్తి స్వేచ్చా సమానత్వాలు కల్పించబడినవని తెలియబరుస్తోంది నిజానికి మన రాజ్యానికి అధికార మతం అంటూ ఒక మతం అనేది లేదు మనతో వేరుపడిన పాకిస్తాన్‌లో 'ఇస్లాం' రాజ్యమతంగా పేరొందింది. మన దేశంలో లౌకికవాదం, రాజ్యాంగపు మూలసూత్రం మాత్రమే కాదు, అది జీవన విధానం కూడా

డి) ప్రజాస్వామికం 0౪౧౧౦౦౭0 అంటే సార్వత్రిక వయోజన ఓటింగ్‌ ద్వారా నిక్షీత కాల వ్యవధిలో ఎన్నికలు జరిపి (ప్రజల కొరకు ప్రజల చెత బాధ్యతాయుత ప్రజల ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడమే. అంటే రాజ్యాధికారం ప్రజలకు చెందుతుందన్నమాట

ఖ) గణతంత్ర ౧౭౦౮౦6 రాజ్యాధిపతిగా వంశపారంపర్యంగా వచ్చే రాజు/రాణి వలెగాక ఎన్నిక ద్వారా నియమిత కాలానికి ప్రజాప్రతినిధిని ఎన్నుకోవడం, దీని పరమోద్దేశం, (ప్రజాస్వామ్య రాజ్యం మాత్రమే గణతంత్ర రాజ్యం కాగలుగుతుంది

మనదేశంలో రాజ్యాధినేత అయిన రాష్ట్రవతి (ప్రజాప్రతినిధుల ద్వారా ఎన్నుకోబడతారు వంశ పారంపర్యానికి గాని రాచరికానికి గాని తావులేదు. అందుకే మనది గణతంధత్ర రాజ్యం అయింది మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు రాజ్యాంగంలోని (ప్రవేశిక ద్వారా మనది సోషలిస్టు, సెక్యులర్‌: డెమోక్రాటిక్‌, రిపబ్లిక్‌ అని (ప్రకటించడం జరిగింది అంటే మనం సెక్యులరిజాన్ని కాపాడాలి, (ప్రజాస్వామ్యాన్ని కాపాడాలి అంటే ఒక దాన్ని జారవిడిచి మరోదాన్ని మాత్రమే పట్టుకుని వేలాడతామనడానికి గాని, ఒకదానికోసం మరోదాన్ని వదిలేస్తామనడానికి గాని వీలు లేదు ఈ నిజాన్ని, రాజ్యాంగ ఆశయాన్ని మనమెప్పుడూ విస్మరించరాదు 3 రాజకీయ వ్యవస్థ లక్ష్యాలు .

(ప్రజాస్వామ్య, గణతంత్ర అనే లక్షణం గల మన భారత రాజకీయ వ్యవస్థ లక్ష్యాలు, న్యాయం, స్వేచ్చ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం ఈ వ్యవస్థ మనుగడకు పెద్దలు అన్నట్టు, ఈ నాలుగు లక్ష్యాలు నాలుగు స్టంభాలుగా నిలుస్తాయి. నిజానికి వాటిపైనే (సాంఘిక) సామాజిక (ప్రజాస్వమ్య సంక్షేమ రాజ్యం ఆధారపడి ఉంది

రడ సాలా రొజ్యాంగం పూర్వొకరిలు త న్యాయం ౮౮5106 వ్యక్తి ప్రయోజనాలకు సమాజ సంక్షేమానికి సామరస్యపూర్వకమైన సమన్వయం సాధించడమే న్యాయం. అమెరికా న్యాయశాసస్త్రవేత్త కెప్టిన్‌ మాటల్లో - సాంఘిక న హామీ ఇచ్చే సాంఘిన సంతోషమే న్యాయం. మరో విధంగా జస్టిస్‌ డి డి. బసు మాటల్ట్‌, వ్యక్తిగత న్యాయంతోపాటు సామాజిక న్యాయాన్ని సమకూర్చడమే న్యాయ సారాంశం అనవచ్చు (ప్రవెశిక సాంఘిక ఆర్దిక, రాజకీయ న్యాయాన్ని పౌరులు అందరికే సమకూర్చడమే ధ్యేయంగా చెప్పడం జరిగింది 1 సాంఘిక న్యాయం . 9064121 ౮6510 ద్వారా కుల, మత వర్గ, స్త్రీ పురుషు అల్పసంఖ్యాకులు అనే భేదం లేకుండా అందరికీ సమాన హోదా యోగ్యత కల్పించడం, సాంఘికంగా వెనుకబడిన వర్తాలవారి అభ్యున్నతికి కృషేయడం, అస్పృశ్యతను పాటించినా, శ్‌ టి ప్రోత్చహిచినా నేరమని (ప్రకటించడం సామాజిక న్యాయధ్యేయం. జస్టిస్‌ పున్నయ్యగారు వివరించినట్లు డా॥ _అవబేద్కర్‌ దృష్టిలో సామాజిక, ఆర్హిక, రాజకీయ అసమానతలు లేకపోవడర, జాతి, మత, కులం, స్రీ పురుష భేదం జన్మస్ట్రానం, ఆస్తి సామాజిక హోదా, రాజకీయ పలుకుబడి మున్నగు అంశాల ప్రాతిపదికన వివక్ష లేకపోవడమే సామాజిక న్యాయం. _. 2. ఆర్థిక న్యాయం ౬00౧0గ1౦ ౮౪౮9406 అనగా పేదరిక నిర్మూలన, సమాన (ప్రాతిపదికపై సంపద పంపిణి, ఆర్టిక (ప్రజాస్యామ్య స్థాపన మున్నగున్నవి పనికి తగిన కూలి చెల్లింపు, ద్రవ్యోల్బన ఏర్పడకుండా చూడడం, భూసంస్కరణల అమలు సామ్యవాద సమాజస్ట్రాపన వల్లనే ఆర్జిక న్యాయం చేకూరుతుంది 3. రాజకీయ న్యాయం 01021 ౮49408 ను రాజ్యాంగం పౌరులు అందరికీ కల్పించింది సార్వత్రిక వయోజన ఓటు హక్కు ద్యారా 18సంవచ్సరాలు నిండిన (ప్రతి పౌరుడు ఆస్తీ విద్య, ఆంతస్టు తదితర అర్హతలతో నిమిత్తంలేకుండా ఒక వ్యక్తి ఒక ఓటు '0౧౭౧౧౭౧- 0౧౪ ౪౦16' ప్రాతి పదిక మీద రాజకీయ న్యాయం పొంది రాజ్యవ్యవస్థ నిర్మాణ ౮ (ప్రక్రియలో యధేచ్చగా పాల్గొనవచ్చు 8 స్వేచ్చ వ9గ్యు/ వ్యక్తి వికాసానికి అనుకూల పరిస్టితులను ఏర్పరచడమే నిజమైన స్వచ్చ 'ప్రజాస్యామ్య స్థాపనకు స్వేచ్చాయుత నాగరిక జీవనం గడుపుటకు ప్రతివ్యక్తికీ ఆలోచన భావనలోను, భావప్రకటనలోను, మతవిశ్యాసం, ఆరాధనలోను స్వేచ్చను సమకూర్చేందుకు హామీ ఇవ్వబడింది అందువల్లే సామాజిక రాజకీయ ఆర్హిక మతపరమైన వృత్తిపరమైన స్వేచ్చ ఉన్నపుడే వ్యక్తి వికాసం సమాజ అభ్యున్నతి సాధ్యపడుతుందన్న డా॥ అబేద్కర్‌ మాట నిజంకావాలంటే ఆర్ధిక స్వేచ్చ రాజకీయ స్వేచ్చల మలు కలయిక జరగాలి 0 సమానత్వం ద6604|10/ నిజానికి సమానత్వం లేని స్త నిరర్హకం అసమానత్వాన్ని రూపుమాపకుండా వ్వక్తుల హక్కులకు హామీ ఇవ్వడం అర్హంలేదనవచ్చు (ప్రతివ్వక్తి తన్నుతాను పూర్తిగా పనన సనన్వననన్లోనున రాజ్యాంగం మనకేమచ్చింది నవనమనససనననననవనన్వై

రాజ్యాంగం పూర్చాఠరాలు ర్‌5 అభివృద్ది పరచుకొనుటకు సమానహోదా అవకాశాలు ఉండడం అత్యవసరం. మానవులు అందరూ దైహికంగా మానసికంగా సమానులు కానప్పటికీ రాజ్యంమాత్రం అందరికీ సమాన హోదా అవకాశాలను చేకూర్చడమే నిజమైన సమానత్వం నమానత్వమే సామాజిక సామరస్యాన్ని కాపాడుతుందని రాజ్యాగ నిర్మాతలు విశ్వసించారు. వారి నమ్మకం వమ్ముకాకుండా చూడాల్సిన కనీస బాధ్యత ఈతరం పెద్దల మీద ఉందనేది నిజం 0 సౌభ్రాతృత్వం ౧216౧౧1" నిజానికి సౌభ్రాతృత్వం అంటే సోదర భావనతో సామరస్యంగా కలిసి బ్రతకడం అనే అర్హం చెప్పుకోవచ్చు. నిజానికి దేశ ప్రజల మధ్య సోదరభావం- భాతృ భావం 801161 ౪/006 లేనినాడు దేశంలో ప్రజాస్వామ్యం అర్ధరహితం అవుతుంది. న్యాయం, స్వేచ్చ, సమానత్వం ్రాతిపదికలపై ఏర్పడిన సమాజంలో ప్రజలు అందరు ఒక దేశస్తులుగా, ఒక తల్లి తనయులుగా, ఒక కుటుంబ సభ్యులుగా భావించడమే సౌభ్రాతృత్వం ఇది వ్యక్తి గౌరవాన్ని ఆదరిస్తూ దేశ సమైక్యత సమగ్రతలకు హామీ ఇన్తుంది అయితే పెద్దలు సెలవిచ్చినట్లు సామాజిక ఆర్దిక రాజకీయ న్యాయాలు, స్వేచ్చా సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం అనే అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటాయనవచ్చు వాస్తవానికి ఇవి వేరు వేరు కాదు ఒకటీ లేక పోతే మరాకటి వుండదు సమానత్వం నుంచి స్వేచ్చను, సౌభ్రాతృత్వం నుంచి సమానత్వాన్ని తొలగించలేము జస్టిస్‌ డా॥ కొత్తపల్లి పున్నయ్య గారు అభివర్షించినట్టు, సమానత్వం లేని స్వేచ్చ వల్ల అనేక మందిపై కొద్ది మంది పెత్తనం సాగించే వ్యవస్థ ఏర్పడుతుంది. అటులే స్వేచ్చలేని సమానత్వం వ్యక్తిగత చొరవని నాళనం చేస్తుంది కనుక, సౌభ్రాతృత్వంలేని స్వేచ్చ సమానత్వాలు సంపూర్షంగాను అర్హవంతంగాను ఉండవు క ఇతరములు " ప్రవేశికలో వ్యక్తి గౌరవం గూర్చిన ప్రసక్తి తెచ్చి రాజ్యం యొక్క అపరిమిత అధికారాలకు వ్యక్తి బలికారాదని ఆశించి, సమాన ప్రాతిపదికన ప్రాధమిక హక్కులను రూపొందించిన మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ధన్యులు అవును, అన్యాయంగా వ్యక్తి గౌరవం 038010/ 01 16 1౧614604! - దెబ్బతినరాదు జాతి ఐక్యత ౧1/౦6 సిష[ంగకు సమగ్రత 1[11829%0/ అను పదాన్ని జతపరచిన మన పెద్దల ఆశయమేమి అంటే- భారత సమాఖ్య నుంచి ఏ ఒక్క జాతిగాని ప్రాంతంగాని పోకుండా చేయడమే. అమెరికా, రష్యా మొదలయిన సమాఖ్య రాజ్యాంగాల్లో రాష్ట్రాలు తమ ఇష్టంతో విడిపోయి, వేరు కాపురం పెట్టి స్వతంత్ర రాజ్యాలు కావడానికి చట్టరీత్యా వీలుంది. ఆవిధంగా మనదేశ రాష్ట్రాలను విడిపోవడానికి అనుమతి ఇస్తే దేశం ఛిన్నాభిన్నమై జాతి ఐక్యత సమ(గ్రత దెబ్బతినడంఖాయం ఈ కారణంగానే మన రాజ్యాంగ ప్రవేశికలో (ప్రత్యేకంగా 'సమగ్రత' అను పదాన్ని 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1976 ద్వారా చేర్చడం జరిగింది అదిమేలేచేస్తుంది రాజ్యాంగ పరిషత్తు నిర్ణయం ప్రకారం- ఏ రాష్ట్రం దేశంనుంచి విడిపోవడం కుదరదు. 0 ౮౧1 ౧౦0౧91౪103 [౧6 1౧౮12౧ ౮౧౦౧ 0౧ 960666 [౧౦౧ ॥ (00౧311061౧ ఉ9:6[1౧0% 0804188 43)

56 = రాజ్యంగం పూర్చొటతాలు క. రాజ్యాంగం అమలుకు తెచ్చిన తేది : ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే- మన రాజ్యాంగాన్ని నవంబర్‌ 26, 1949 న ఆమోదించిన రాజ్యాంగ పరిషత్తు నూతన రాజ్యాంగం అమల్లోకి రావడానికి జనవరి 26, 1950 ని నిర్ణయంచడం. ఆమోదించిన రాజ్యాంగాన్ని అమల్గోకి తేవడానికి అంత కాలం ఆగడంను ముఖ్యంగా జనవరి 26 ను రాజ్యాంగ గణతంత్ర దినంగా నిర్ణయించడంలోను- ఎన్నుకోవడంలోను- గల ఆంతర్యాన్ని ప్రత్యేకతను ఓసారి పరికిస్తే మనముందు- గతంలో చెప్పుకున్న చారిత్రిక అంశం (ప్రత్యక్షమవుతుంది ఆ కధాకమామీషు ఏమి అంటే - స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ పోరాట కాలంలో ఒకసారి, 1929 డిశంబరు 32న జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ అధ్యక్షతన లాహోర్‌ నగరంలో జరిగిన జాతీయ కాం(గైస్‌ మహాసభలో “సంపూర్ణ స్వరాజ్‌ తీర్మానం చేసి, ఆ మేరకు వచ్చే జనవరి 26, 1930ని సంపూర్త స్వరాజ్య దినంగా జరుపుకోవాలని దేశవ్యాప్తి ప్రజలకు పిలుపు ఇవ్వడం జరిగింది అ పిలుపు అనుసరించి నాటి దేళ (ప్రజలు అందరు జనవరి 26, 1930న 'సంపూర్త స్వరాజో దినం జరుపుకోవడం జరిగింది. అలా 1930 నుంచి దేశవ్యాప్తిగా నాటి జాతీయ ఉద్యమ కాలంలో (ప్రతి జనవరి 26ను సంపూర్ష న్వరాజ్య దినంగా జరుపుకోవడం ఆనవాయితీ సం(ప్రదాయంగా రూపుదాల్చింది. ఆ ఒరవడిలో జనవరి 26కు చారిత్రాత్మక [ప్రాముఖ్యత లభించింది. ఆ కారణంగానే మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు జనవరి 26, 1950 గురువారం నుంచి కొత్త రాజ్యాంగం అమలుకు వచ్చునట్లు నిర్షయించినట్టు గమనించడం భావ్యం. అందుకే జనవరి 26, మనకు రిపబ్లిక్‌డే 1 ఇంత చర్చించిన తరవాత కాని, రాజ్యాంగ ధ్యేయాలను ఆదర్శాలను లక్ష్యాలను తెలుసుకోవడానికి చక్కగా ఉపకరించేది “ప్రవేశిక అని తెలుసుకోగలిగాము అయితే (ప్రవేశికను న్యాయస్థానాలు అమలుపరచ వీలులేదని అంటున్నప్పటికీ, సంతోషం ఏమి అంటే

• రాజ్యాంగ సూత్రాల వివరణ వ్యాఖ్యల సందర్భంలో ప్రవేశికను వాడుకుంటూ సుప్రీంకోర్లు తీర్పులు ఇస్తూండడం. లా మొత్తం మీద మన పెద్దలు చెప్పినట్టు మన రాజ్యాంగ ప్రాంగణానికి 'ప్రవేశిక చక్కని ప్రవేశ ద్వారం అనవచ్చు మన రాజకీయ సమాజ రూపాన్ని అది నిర్దేశిస్తోంది మనది సార్వభౌమాధికార (ప్రజాస్వామ్య గణతంత్ర రాజ్యం అని చాటుతోంది ఆఖరికి, ప్రవేశికను రాజ్యాంగాన్హి అర్హం చేసుకోవడానికి ఉపకరించే ఒక సాధనం అని వచించిన భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ హిదయతుల్హా గారు ఓ సందర్భంలో చెప్పిన ఒక నిజంతో చర్చను ముగిద్దాం “ఒక పవిత్ర ప్రతిన మన రాజ్యాంగ ప్రవేశికలో ఇమిడి ఉంది ; ఒక విశిష్ట తీర్మానం మాత్రమే దాన్ని మార్చగలదు ” -ఆశౌయూ అషక్పైల-

రెండో భాగం అలి

[గా చరత ్పతల్న కవాటాలు * వర్తాప్రాలునుటానారుడ్యటు టాక అళుటా వాంకాతాా 11 న్యాయ వ్యవస్థ - పరిచయం , | 2. సర్యోన్నత న్యాయస్థానం ( | 3. స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి

1 | | 4, (క్రియాశీలత ,.. 5. సత్వర న్యాయం , | 6. సుప్రీంకోర్టు సలహాధికారం ; [ [1 ఒక ఉదాహరణ /] ఓ 7. న్యాయ ఆదేశాలు - రిట్‌లు / | 1 | 8. న్యాయ సమీక్ష

వాము మాయా రాచకూ క ంకనున గాయలభిదుదమువాల రల ఒం శననినుగాణాళాంగ 'అజలనయ వల వానామవనుట్లీ

గ న్యాయవ్యవస్థ = పరిచయం అలర!0120%/ - [౧06460౪100 (ప్రభుత్వ అంగములైన శాసన కార్యనిర్యాహక, న్యాయ శాఖల్లో అతి ముఖ్యమైనది, అత్యంత ప్రాధాన్యత కలదీ న్యాయ శాఖే రాజ్యానికి అవసరమైన చట్టాలను- శాసనాలను నిరి శ్రంచడం శాసనసభల వంతుకాగా, వాటిని తగువిధంగా అమలు పరచడం కార్యనిర్వాహక వర్గం విధి- బాధ్యత అయితే, సదరు చట్టాలు నిర్దేశాలు రాజ్యాంగ బద్దమా కాదా, లేదా వాటీ అమలు తీరు చట్టం న్యాయ సమ శతం అవునా కాదా అని వ్యాఖ్యానించడం, పౌరుల హక్కులను పరిరక్షించడం, చట్టాలను అతి(క్రమించిన వారిని శిక్షించడం (ప్రధానంగా న్యాయవ్యవస్థ కర్తవ్యం పెద్దలు సెలవిచ్చినట్టు, (ప్రాచీన మధ్యయుగాలనాటి రాచరికాల కాలంలో రాజే పాలనాధికారి. ఉన్నత శాసనకర్త సర్ఫోన్నత న్యాయ నిర్లేత, అన్నిటినిమించి ధర్మ'ప్రభువు, ధర్మదేవతను ఆరాధించు ప్రజల దృష్టిలో రాజు దేవుని ప్రతినిధి అన్ని అధికారాలు ఆ రాజాగారి వ్యక్తిత్సంలోనే నిక్షిప్తమై ఉండేవి రాజు కేవలం దేవునికే బాధ్యుడు కనుక, (ప్రజలు రాజుకు మాత్రమ విధేయత చూపేవారు. అవసరానికి రాజుగారి ద్వారా నియమితులైన వారూ రాజప్రతినిధులుగా వ్యవహరిస్తూ రాజావారి కనుసన్నలు, సైగల్లో మెలగుతూ, ధర్మానికి ప్రతీక అంటూ రాజా వారిని వేనోళ్ల పొగడుతూ రాజాజ్ఞ మేరకే తీర్పులు చెప్పే వారని లోక ప్రసిద్ది అనాడు రాజధిక్కారం (ప్రాణాంతకమైన శిక్షార్హమైన నేరం. తలతెగి నేలమీద పడడం జరిగేది రాజు తలచుకుంటే దెబ్బలకేమి కొదవ ! పేట్టే వాడు, కొట్టేవాడు ఆ ధర్మప్రభువే ఆయన కొలువుదీరినపుడు వంతపాడడం అక్షరాల సామంతులు, తాబేదార్ల పని, రాజుగారి చర్యకు ఏది అడ్డు అయేది కాదు. పెద్దలు, అనుభవజ్ఞాలు, చరిత్ర పరిశోధకులు నిఖార్సుగా చెప్పినట్టు, ఏ రెండు అధికారాలు ఒక్కడి చేతులో బంది అయితే న్యాయం చేకూరే అవకాశం అడుగంటిపోతుంది, అని చరిత్రలో ఎన్నైన్నో సంఘటనలు, సందర్భాలు రుజువు పరచాయి కూడా నేడు రోజులు మారాయి, రాజు లేడు, ఉన్నా సర్వాధికారి కాదు అలాగే రాజ్యం దైవ నిర్మితం కాదు, ధర్మ ప్రభువులు లేరు నేడు రాజు అయినా సరే చట్టబద్దంగా న్యాయబద్ధంగా నడవవలసిందే. ఎందుకంటే - రాజులు, రాచరికాలు అంతరించగా వాటి స్థానంలో (ప్రజారాజ్యాలు అవతరించాయి ప్రజలే ప్రభువులు అయ్యారు ఆ మేరకు (ప్రజలకు బాధ్యత వహించే (ప్రభుత్వాలు నెలకొన్నాయి కాలక్రమేణా శాసనళౌఖి, పరిపాలకశాఖ, న్యాయశాఖ ఒకదాని నుంచి మరొకటి వేరుచేయబడి వేరు వేరు బాధ్యతలు నిర్సహించినట్టయితే ప్రజలు అధిక స్వేచ్చ సత్వరన్యాయం అనుభవించడానికి అవకాశం ఎక్కువగా ఉంటుందని అనుభవంరీత్యా గుర్తించడం జరిగింది నిజానికి రాజ్య స్వభావం న్యాయశాఖ (ప్రజలకు చేకూర్చే న్యాయంపై అధారపడి ఉంటుంది అయితే చట్టాలు నిర్దేశాలు ఎంత న్యాయబద్ధం

న్యాయ వ్యవస్థా 59 అయినప్పటికీ అవే న్యాయాన్ని సూటిగా అందించ లేవు కదా! వేలువంచనిది వెన్నఅయినా రాదు చట్టాలను అమలు చేసేవారు, ఆ చట్టాలను న్యాయసమతంగా అమలు పరచకుడా, నిరంకుశంగా ఇష్టారాజ్యంగా ప్రవర్తిస్తే, వారివల్ల ఒనగూ న్యాయం పచ్చిమోసం, దగుల్బాజీతనం అవుతోంది కనుక న్యాయాన్ని అందించడానికి వ్యవస్త్రీకృతమైన యంత్రాంగం ఒకటి ఉండడం తప్పనిసరి అలా జరగనప్పుడు న్యాయం, హక్కులు కేవలం నీటిపైరాతలుగా మిగిలిపోతాయి. రాజనీతి శాస్త్ర రచయితలు చెప్పినట్టు, న్యాయబద్ధం, స్వేచ్చాయుతం సమున్నతం నిష్పాక్షికం అయిన న్యాయశాఖ ఏరాజ్యాంగంలో కార్యనిర్వాహకవర్ల్గ ప్రమేయం లేకుండాను ఇతర ప్రలోభాలకు తలవంచకుండాను తనవిధులను నిర్యర్తిస్తుందో అరాజ్యంలోని ప్రజలు నిజమైన స్వేచ్చా స్థాతంత్యలను అనుభవిచగలుగుతారు. ఏమైనా లార్డ్‌ టైస్‌ వక్కాణించినట్టు, ప్రభుత్వ (శ్రష్టతకు న్యాయశాఖ సొమర్హ్యం కన్న మరొక పరీక్ష ఏదీలేదు.” ఏకీక్షత న్యాయశాఖ - [0182002126 2646101204

ఈనేపధ్యంలో మన వ్యవస్త్రగూర్చి మనరాజ్యాంగం ఏమి చెబుతుందో సాద్యమైనంత వివరంగా పరిశీలిద్దాం. మన న్యాయ వ్యవస్త నిజానికి ఏకీకృతమైనదేకాదు సమ(గ్రమైనది కూడాను మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు, వివిధ దేశాల న్యాయ వ్యవసల పరిశిలన అనంతరం, మన దేశం అంతటికి ఒకేరకమైన న్యాయవ్యవస్థను రూపొందించడం జరిగింది మన దేశంలో జాతీయ, రాష్ట్ర జిల్లా స్ట్థాయిల్గోను అంతకు దిగువ స్థాయిలోను న్యాయస్థానాలు ఏర్పడి ఉన్మప్పటికి అవి అన్నియు పాలనాపర్యవేక్ష అధికారం కలిగినఅత్యున్నత న్యాయస్థానమైన సుప్రీంకోర్టు అధికారాలకు లోబడి మాత్రమే వ్యవహరించ వలసి ఉండడం గమనార్హం

రాజ్యాంగం ఆదేశాల ప్రకారం, మన సుట్రీంకోర్షు- దిగువ స్థాయికోర్టుల నిర్వహణ తీరుతెన్నులను పర్యవేక్షిచగలదు: పరిశీలించగలదు (క్రింది స్టాయి కోర్టులు అనుసరించవలసిన ఆచరించవలసిన విధి విధానాలను రూపాందించగలదు - పౌరుని (ప్రాధమిక హక్కుల అమలుకు పరిరక్షణకు అవసరములైన ఆదేశాలను ఆజ్ఞలను, అధిలేఖలైన రిట్‌లను జారీ చేయగలదు. కేంద్ర రాష్ట్ర శాసనసభలు, పార్లమెంటు, అసెంబ్లీలు, రూపొందించిన శాసనాలు, చట్టాలు రాజ్యాంగ నిబంధనలకు, ఆదేశాలకు వ్యతిరేకంగా, విరుద్దంగా ఉంటే వాటిని రాజ్యాంగ చట్టవిరుద్దమైనవిగా ప్రకటించగలదు

పెద్దలు డా॥ శ్రీరాములు గారు చెప్పినట్టు, దేశపారులు అందరికీ ఒకే న్యాయ సూత్రాలు వర్తించగలవన్న రాజ్యాంగ ప్రవేశిక యొక్క మూల అంశాన్ని ఏకీకృత న్యాయ వ్యవస్థ ఆచరణ యోగ్యం చెస్తందనవచ్చు. ఒకే పౌరసత్వం, ఒకే రాజ్యాంగం ఒకే న్యాయవ్యవస్థ, దేశ సమైక్యతకు, సమ(గ్రతకు ఎంతగానో తోడ్పడుతుంది దేశవ్యాప్తిగా కుల, మత, వర్ష రాజకీయ విభేదాలు ఉన్నప్పటికీ దేశియపరంగా జాతీయపరంగా దేశంలో అందరూ ఒక్కటే అన్న భావాన్ని కాపాడడమే మన రాజ్యాంగ నిర్మాతల పరమోద్దేశం ఈ లక్ష్యం ఏకీకృత న్యాయవ్యవస్థ ద్వారానే నెరవేరుతోందని చెప్పవచ్చు

న్యాయవ్యవస్థ విశేష అంశాలను ఒక్కొక్కదానిగా పరికిద్దాం !

-అప్తయూ అడకస్టాల-

అగో 2. సర్యోన్నత న్యాయస్టానం ఇ 54016౧6 ౦౦౮౪|గ __ మన న్యాయవ్యవస్థకు పట్టుగొమ్మ సుట్రీంకోర్టు. పెద్దలు వ్యాఖ్యానించినట్టు, సుప్రీంకోర్టు నిర్వహించవలసిన ముఖ్య విధుల్లో ప్రముఖంగా పేర్కొనదగినవి రెండు, ఒకటి, కేంద్ర రాష్ట్రాల మధ్య తల ఎత్తు వివాదాలను, తగాదాలను పరిష్కరించడం, రెండు, లిఖితమైన మన రాజ్యాంగ అధిక్యతను, బొన్నత్యమును కాపాడడం. నిజానికి వీటి వల్లనే మన సుప్రీంకోర్టు (ప్రపంచంలోనే అత్యున్నత న్యాయస్థ్రానంగా గుర్తింపు పాందడం గమనార్హం. దానికి చెందిన విశేషాంశాలను చూద్దాం. నిర్మాణం : రాజ్యాంగానికి రక్షక కవాటంగా”- సేన్టీ వాల్వ్‌గా పనిచేయు సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల నియామకం, అధికారాలను పరిశీలించే ముందు దాని నిర్మాణం గూర్చి ముచ్చటించడం మంచిది. మన రాజ్యాంగంలోని 124 నిబంధన అనుసరించి, మన దేశానికి ఒక సుప్రీం కోర్టు

• అత్యున్నత న్యాయన్థానం ఏర్పాటు చేయబడింది ఆరంభంలో సుప్రీంకోర్టులో ఒక (ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఏడుగురు న్యాయమూర్తులు ఉండేవారు అయితే అవసరాన్ని బట్టి న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను పెంచే అధికారం, రాజ్యాంగానికి లోబడి, పార్తమెంటుకే ఉన్నందున న్యాయమూర్తుల సంఖ్య 1956లో 10కి, 1960లో 13కు, 1977లో 17కు, ఆఖరికి 1987లో 26కు పెంచడం జరిగింది. న్యాయమూర్చుల నియామకం ; అమెరికా, బ్రిటన్‌ దేశాల్లో దేశాధ్యక్షుడు గాని రాజుగాని, న్యాయమూర్తులను నియమించే విధానం అమల్లో ఉంది స్పిట్టర్ధాండు, సోవియట్‌ యూనియన్‌లో శాసనసభల ద్వారా న్యాయాధిపతుల ఎన్నిక నియామక విధానం కొనసాగతోంది ఆశ్యర్యం ఏమి అంటేఉ, అమెరికాలోని కొన్ని రాష్ట్రాల్లో ప్రత్యేక న్యాయాధిపతులను ఎన్నుకొను విధానం అమలులో ఉండడం నిజానికి ఈ మూడు విధానాల్లో రాజ్యాధినేత 016 ౬1600146 న్యాయమూర్తులను, న్యాయాధిపతులను నియమించడమే ఉత్తమమైనది, సమంజసమూ, సమర్హనీయమూ అయినది. మనదేశంలో మాత్రం ను్రీంకోర్టు (ప్రధాన న్యాయమూర్తిని ఇతర న్యాయమూర్తులను రాష్ట్రపతి నియమించే విధానం కొనసాగుతోంది రాజ్యాంగంలోని 127, సస నన నననననమ(నన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చిందినననమననననన్వ న్ను

న్యాయక్యస్థ లా 61 128 నిబంధనలు అనుసరించి, రాష్ట్రపతి నుండి పూర్వ అనుమతి పొంది సుప్రీంకోర్టులో గాని, రాష్ట్ర హైకోర్టులో గాని పనిచేయుటకు, అవసరమైన మేరకు తాత్కాలిక (ప్రాతిపదికన న్యాయమూర్తులను, సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి నియమించవచ్చు న్యాయమూర్తుల అర్హతలు ;

నిజానికి సుప్రీంకోర్టులో న్యాయమూర్తిగా నియామకం పొందే వ్యక్తి అర్హతలను రాజ్యాంగం స్పష్టంగా పేర్కొనడం జరిగింది 12463) నిబంధన (ప్రకారం, సుప్రీంకోర్టులో న్యాయమూర్తిగా నియామకం పొందువ్యక్తి భారత పౌరుడై ఉండాలి మరియు ఓ ఏదేని హైకోర్టులో న్యాయమూర్తిగా కనీసం 5 ఏళ్ల అనుభవం కలిగి ఉండాలి, లేదా 2) ఏదైనా హైకోర్టులో కనీసం 10 ఏళ్ళు న్యాయవాదిగా అనుభవం కలిగి ఉండాలి. లేదా 3) రాష్ట్రపతి దృష్టిలో న్యాయశాస్త్ర వ్యవహారాల్లో ప్రవీణుడై (0198౧948566 ౮౮గ౪0 ఉండడం

తప్పనిసరి,

సాధారణంగా న్యాయమూర్తుల్లో అందరికంటే సీనియర్‌ న్యాయమూర్తిని ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమించే సాంప్రదాయం ఉంది. అయితే ఈ సాంప్రదాయానికి 1973లో మొదటిసారిగా తిరిగి 1977లో మరొక సారి గండిపడి సీనియారిటీ నియమాన్ని ఉల్లంఘించి తుంగలో తొక్కడం జరిగింది అటు తరవాత న్యాయమూర్తుల్లో ఎవరో ఒకరిని, సీనియారిటీని కాదని ముఖ్యంగా ఇష్టలను ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమించే పద్ధతికి స్వస్తిపలికి ఉన్నందున నియమితులైన (ప్రధాన న్యాయమూర్తులు అందరూ సీనియారిటీ నియమాన్ని అనుసరించి నియమితులైన వారే నిజానికి అప్పుడే న్యాయమూర్తుల స్వేచ్చకు సార్హకత ఉంటుందనవచ్చు

పదవీకాలం :

నిజానికి ప్రజల ద్వారా గాని శాసనసభల ద్వారా గాని ఎన్నుకోబడిన వారు, నియామకం పొందిన వారు, స్టల్దకాలం పదవిలో ఉండగలుగుతారు. ఉదాహరణకు స్విట్టర్లాండు, సోవియట్‌ రష్యాలో 2 నుంచి 6 ఏళ్లపాటు న్యాయాధిపతులుగా పదివిలో ఉండగలుగుతుండడం గమనార్హం

సత్ర్రవర్తన కలిగిన ఉన్న న్యాయమూర్తులు కొన్ని దేశాల్లో దీర్హ కాలం 65 సంలు, 75 సం॥లు వయస్సు నిండే వరకు న్యాయాధిపతులుగా, న్యాయమూర్తులుగా పదివిలో ఉండడం జరుగుతోంది ఆళ్ళర్యం ఏమి అంటే - అమెరికాలో న్యాయమూర్తులకు నిర్దిష్టమైన పదవీకాలం కానీ, పదవీ విరమణ వయస్సు గాని లేకపోవడం వారి (ప్రవర్తన సక్రమంగా ఉన్నంతకాలం, 006 882/0 8046 సత్ర్రవర్తనాకాలం వరకు - పదవిలో కొనసాగడం గమనార్హం

ఇక మన దేశానికి వస్తే మన రాజ్యాంగంలోని 124(2) (ప్రకారం, మన సుట్రీంకోర్ష

ఠి

సస ననన నన్న నున రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చించి ననన సనన

62 న్యాయ వ్యవస్థ న్యాయమూర్తులు 65 ఏళ్ల వయసు పూర్తి అయ్యే వరకు ఆ పదవులను నిర్వహించవచ్చు. అయితే తమ పదవులకు న్యాయమూర్తులు తమకు 65ఏళ్ల వయసు తీరక ముందే రాజీనామా సమర్పించి, త్యజించవచ్చు. దుష్ప్రవర్తన రుజువు అయితే రాష్ట్రపతి తాలగించవచ్చు. పదవినుంచి తొలగింపు :

గమనించ తగిన అంశం ఏమి అంటే - అన్ని దేశాల్లోను న్యాయమూర్తులను తమ పదవులనుంచి తాలగించు విధానాన్ని కష్టతరం చేయడం న్యాయమూర్తుల తొలగింపు అనుక్నుంత సులువుకాదు న్యాయమూర్తి అసమర్జుడు 1౧6|11018౧1, అవినీతి పరుడు 001= "00 అయినపుడు మాత్రమె తొలగింపుకు అవకావశం ఉంది. 124(4) నిబంధన ప్రకారం, మనదేశంలొ పార్లమెంటు లోని ఉభయసభలు మహాభియోగ పద్దతి ద్వరా 2/3 వంతు ప్రత్యేక మెజారిటీతో-అభిశంసన 1గ౧౦౬౦౧గ౪౧(తీర్మానాన్ని ఆమోదించిన తరవాత రాష్ట్రపతి ఏ న్యాయమూర్తిని అయినా పదవినుంచి తొలగించవచ్చు

124 (4) నిబంధనకు లోబడి, న్యాయమూర్తుల (విచారణ) చట్టం 1968 అనుసరించి ఒక న్యాయమూర్తిని పదవినుంచి తాలగించేందుకు పాటించవలసిన దశలను కేవలం పరిశీలనార్హం పొందుపరచడం జరుగుతోంది

కనీసం వందిమంది లోక్‌సభ సభ్యులు, యాభైమంది రాజ్యసభ సభ్యులు రాష్ట్రపతి పేరున రాసిన తీర్మానాన్ని ముందుగా స్పీకరుకు అందించవలసి ఉంటుంది

ఈ తీర్మానాన్ని ముగ్గురు సభ్యులతో కూడిన న్యాయమూర్తుల కమిటి విచారించవలసి ఉంటుంది. ఆ కమిటీలో ఇర్వురు సుట్రంకోర్టు న్యాయమూర్తులు, మరొకరు విశిష్ట న్యాయ కోవిదులు సభ్యులుగా ఉండడం తప్పనిసరి

ఈ (త్రిసభ్య కమిటి అభిప్రాయంలో న్యాయమూర్తి దుష్ప్రవర్తన లేదా అసమర్హతలు రుజువైన వక్షంలో తీర్మానం పెండింగ్‌లో ఉన్న నభలో ఈ కమిటి రిపోర్డు పరిశీలించబడుతుంది.

ఈ తీర్మానం పార్లమెంటు ఉభయసభల్లోను ఉన్న మొత్తం సభ్యుల్లో మెజారిటి సభ్యుల అమోదం పొందిన తరువాత రాష్ట్రపతి పరిశీలనార్హం నివేదించబడుతుంది

తీర్మానం ఆమోదం తరవాత రాష్ట్రపతి న్యాయమూర్తిని పదవినుంచి తొలగించవచ్చు.

అదృష్టం ఏమి ఆంటే 'దు'స్ప్రవర్తన లేదా ఆసమర్హత' కారణాన మన దేశాన ఏ న్యాయమూర్తి ఇంతవరకు తన పదవిని కోల్పోవక పోవడం

అంతేకాదు, -121 నిబంధన (ప్రకారం, అభిశంసన తీర్మానం పరిశీలనలో ఉన్నప్పుడు తప్ప మిగతా సందర్భాల్లో న్యాయమూర్తుల నడవడిక, (ప్రవర్తన గూర్చి పార్లమెంటులో చర్చించరాదు కాని మొత్తం మీద దుష్ప్రవర్తన, అసమర్ధత కల న్యాయమూర్తులు పదవిని కోల్పోయే అవకాశం ఉందనేది మాత్రం గమనార్హం సస ననననసనననన్వ్వనమన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చింది నసససననననననససననసను

న్యాయవ్యవస్థ 63 ఒకటి మాత్రం నిజం - మనదేశంలో న్యాయమూర్తులను పదవినుంచి, మధ్యంతరంగా తొలగించడం అనుకున్నంత సులభం కాదు స్వల్పమైన కారణాల వల్ల తొలగించబడే విధానం ఉంటే నిజానికి ఏ న్యాయమూర్తి నిర్భయంగాను, స్వేచ్చగాను న్యాయపాలన చేయజాలడు "పెద్దలు అన్నట్టు న్యాయమూర్తుల అభిశంసనకు సంబంధించి మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ఆచరణాత్మకత కన్నా వాగాడంబరానికి అధిక (ప్రాధాన్యతనిచ్చారు, అనే విమర్శను ఒక్క మాటలో కాదనలేక పోయినా న్యాయమూర్తులు ఎవరికి జవాబుదారీ కాదు అని గుర్తుంచుకుంటే - అక్రమ వర్తన రుజువుకాని న్యాయమూర్తులను తొలగించడం రాజ్యాంగంరీత్యా అంత సులువు కాదు సుప్రీంకోర్టు అధికారాలు, విధులు ; మన ఏకీకృత న్యాయవ్యవస్తలో కీలకస్టానం పొందిన సుప్రీం కోర్టుకు గల అధికారాలను వర్గీకరించి పరిశీలిద్దాం * 1 ఒరిజినల్‌ లేదా (ప్రాధమిక (ప్రధమ విచారణ అధికారపరిధి 0॥0|౧4| ౮4౧961010౧ బె అప్పీళ్ల విచారణ పరిధి గీం౧6|1419 ౮4౧8౮10100 3. సలహా రూపక అధికార పరిధి గీర౪150గ/ ౮౮౧961౦10౧ తీ విచారణ అధికార పరిధి ౬€౯౧(41౧/ ల౦౧గ౧౫|5510% ౮౮౧౪610100 5 కోర్ట్‌ ఆఫ్‌ రికార్డ్‌ గ 00౪౮10! ౧66౦16 6 (ప్రాధమిక హక్కుల రక్షణ అధికార పరిధి 4/711౮41961010% 7. న్యాయ సమీక్ష అధికార పరిధి ౮౮61౫౭ గ౧౮||౪౫ ౮4౧౩౦1680౧ 1 ఒరిజినల్‌ విచారణ అధికొర పరిధి " మన రాజ్యాంగం 131 నిబంధన ప్రకారం కొన్ని వివాదాలను నేరుగా అత్యున్నత న్యాయస్థానం అయిన సుప్రీం కోర్టు విచారిస్తుంది ఇవి ఒరిజినల్‌ అధికారం కిందకు వస్తాయి ఈ 061౧౭! ౮౪౯౩610108 ను (ప్రాధమిక విచారణ అధికారం అని, మౌలిక అధికార పరిధి అనడం జరుగుతున్నప్పటికి, ఈ అధికారం కింద పేర్కొనదగిన అంశాలు 1 కేంద్ర ప్రభుత్వానికి, ఒకటి లేదా అంతకు మించి రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య ఏర్పడిన వివాదాలను పరిష్కరించడం 2 కేంద్ర ప్రభుత్వం, ఒక రాష్ట్రం లేదా అంతకు మించిన రాష్ట్రాలు ఒక వైపు, ఒకటి లేదా అంతకు మించి రాష్ట్రాలు మరోవైపు ఉండి వాటి మధ్య ఏర్పడిన వివాదాలను పరిష్కరించడం 3. పరస్పరం కొన్ని రాష్ట్రాల మధ్య, ముఖ్యంగా న్యాయపరంగా ఏర్పడిన వివాదాలను పరిష్కరించడం 4 131(ఎ) అనుసరించి, కేంద్ర చట్టాల పరిధికి సంబంధించిన వివాదాలను పరిష్కరించడం.

64 న్యాయ వ్యకద్థ

క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే, నిజానికి ఇవన్నీ సమాఖ్య విభాగాల మధ్య నుండు కలహాలే. ఇటువంటి కలహాలు తగాదాలు, వివాదాలు సుప్రీంకోర్టు ఒరిజినల్‌ అధికార పరిధికిందకే వస్తాయి మొత్తం మీద సమాఖ్య స్వభావానికి సంబంధించిన అన్ని అంశాలు ఈ ప్రాధమిక మౌలిక అధికార పరిధి కిందకే వస్తాయి. అయితే కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మీద ఒక పౌరుడు ఎవరైనా దావా వేసినట్లయితే సుప్రీంకోర్టు (ప్రాధమిక-ఒరిజినల్‌-అధికార పరిధిలోకి రాదు ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే ప్రధమ విచారణాధికార పరిధికి చెందిన అంశాలు అయినప్పటికీ కొన్నింటిని సుప్రీంకోర్టు అధికారాల నుంచి తొలగించడం ఉదాహరణకు 363(1) నిబంధన ద్వారా పూర్వపు స్వదేశీ సంస్టానాలతో కుదుర్చుకున్న ఒప్పందాల మూలంగా ఏవైనా వివాదాలు ఏర్పడితే ఈ అధికార పరిధిలోకి రాకుండా మినహాయించడం జరిగింది అలాగే 262 నిబంధనలో పేర్కొనిన అంతర్‌ రాష్ట్ర నదీజలాల నదీ లోయలకు సంబంధించిన వివాదాలు, 257(4), 258 (2), 290 నిబంధనలకు సంబంధించిన కొన్ని అంశాలు వినహాయింపు పొందడం గమనార్హం

2. అప్పీళ్ల విచారణ పరిధి : ౧౧61216 ౮౮౧౪61060౧“ మన సుప్రీంకోర్టుకు విసృతమైన అప్పీళ్ల అధికారం ఇవ్వబడింది. నిజానికి ఏకీకృత న్యాయవ్యవస్థను అమలు పరచడానికి ఈ అధికారం ఎంతగానో తోడ్పడుతుంది. సివిల్‌, క్రిమినల్‌ వ్యవహారాలన్ని దేశవ్యాప్తంగా ఒక్కతీరున ఉండాలన్న అంశాన్ని మన రాజ్యాంగం ఈ రూపంలో (ధ్రువపరుస్తోంది

రాష్ట్ర హైకోర్టులు ఇచ్చిన తీర్పులపై మనం సుప్రీంకోర్టుకు అఫ్సీలు చేసుకోవచ్చు. అంత మాత్రాన, హైకోర్టు ఇచ్చిన ప్రతి తీర్పుపై సుప్రీంకోర్టులో అప్పీలు చేసుకోవడం వీలుకాదు. నిజానికి ఇది ఆచరణ సాధ్యం కాదు. పెద్దలు పర్గీకరించినట్టు, హైకోర్టు తీర్పులపై సుప్రీంకోర్టు ముఖ్యంగా నాలుగు సందర్భాల్లో మాత్రం అప్పీళ్లను విచారించడం జరుగుతోంది.

క్షే రాజ్యాగం నిబంధనల అర్హ వివరణలు 00౧94410౧౬! 424199

2. సివిల్‌ వివాదాలు 01 14424615

3. క్రిమినల్‌ వివాదాలు 01౧102] 14416౧5

డ్తే ప్రత్యేక అనుమతితో - వివాదాలు 506011 ౬62/6 10 ౧౧౭౭!

1. రాజ్యాంగ సంబంధమైన అప్పీళ్లు 132 (1) నిబంధన (ప్రకారం, రాజ్యాంగ నిబంధనల అర్హ వివరణకు సంబంధించినవి, అందు ముఖ్యంగా సివిల్‌, క్రిమినల్‌ తదితర చట్టాలకు రాజ్యాంగ పరంగా వ్యాఖ్యానం అవసరమని హైకోర్టు, 134(ఎ) నిబంధనకు లోబడి (ధ్రువీకరించిన సందర్భంలో సుప్రీంకోర్టు విచారణకు స్వీకరిస్తుంది.

2. సివిల్‌ అప్పీళ్లు . ఇవి సివిల్‌ ఆర్దికాంశ సంబంధమైనవి రాజ్యాంగంలోని 133 నిబంధన ప్రకారం, ఆస్తికి సంబంధించిన సివిల్‌ కేసుల అప్పీళ్లలో రాజ్యాంగ వ్యాఖ్య సమస్య తలెత్తినపుడు, సివిల్‌ చట్టానికి అర్హ వివరణ అవసరమని హైకోర్టు భావిస్తే ఆ మెరకు, 134 (ఎ) నిబంధనకు లోబడి, హైకోర్టు ధ్రువీకరించిన సందర్భంలో సుప్రీంకోర్టు విచారణకు స్వీకరిస్తుంది

న్యాయవ్యవస్థ 65 3) (క్రిమినల్‌ అప్సీళ్లు_ ఇవి కొట్టాటలు, హత్యలు, దహనకాండలకు సంబంధమైన నేరాలు 134వ నిబంధన అనుసరించి, (క్రిమినల్‌ వివాదాల్లో అప్పీలు చేయదగినదని హైకోర్టు అనుమతి ఇచ్చిన యెడల కింది సందర్భాల్లో సుప్రీంకోర్టులో అప్పీలు చేసుకోవచ్చు ఎ) దిగువ స్టాయి కోర్టు ఒక వ్యక్తిని నేరస్తుడు కాదని పరిగణించిన సందర్భంలో హైకోర్టు మాత్రం అతడు నేరస్టుడు అని నిర్జారించి, శిక్ష విధించినపుడు బి) దిగువస్థాయి కోర్టులో విచారణ జరుగుతున్నపుడు, ఆ వివాదాన్ని, వ్యాజ్యాన్ని హైకోర్టు స్వయంగా తన అధీనంలోకి తీసుకొని విచారించి ముద్దాయికి మరణశిక్ష విధించినపుడు సి) ఏ వ్యాజ్యం అయిననూ సుప్రీంకోర్టు పునర్విచారణకు యోగ్యమైనదని హైకోర్టు (ధ్రువీకరించినపుడు సుట్రీంకోర్టుకు పునర్విచారణ నిమిత్తం అప్పీలు చేసుకొనవచ్చు అయితే పైన పేర్కొనిన సందర్భాల్టో కూడా 134(ఎ) నిబంధనకు లోబడి సదరు వివాదం సుప్రీంకోర్టు పునర్విచారణ చేయతగినదని హైకోర్టు విధిగా (ధ్రువీకరించవలసి ఉంటుంది ఈ అంశం గూర్చి మరికొంత చెప్పుకోవలసి వస్తే “కోర్టులు, చట్టాలు" గూర్చి చెబుతున్న ఎన్‌ కె ఆచార్య గారి వివరణ గమనార్హం హైకోర్టు నుంచి సుప్రీంకోర్టుకు అప్పీలు చేయవలసి వస్తే దానికి ప్రధానమైన షరతులు రెంటిని పాటించ వలసి ఉంటుంది మొదటిది, హైకోర్టు నిర్ణయించిన కేసులో ముఖ్యమైన న్యాయసూ(త్రం ఇమిడి ఉన్నదని, అది వివాదాస్పదమైనదని, ఈ వివాదాన్ని సుప్రీంకోర్టు స్టిరపరచవలసిన అవసరం ఉన్నదని హైకోర్టు ఒక (ధ్రువీకరణ సర్టిఫికెట్‌ ఇస్తే తప్ప సుప్రీంకోర్టుకు అప్పీలు చేసుకోవడం సాధ్యపడదు రెండవది వివాదాస్పదమైన న్యాయసూ(త్రం సామాన్యంగా ఇతర కేసుల్లో కూడా రావచ్చు కనుక అట్టి వివాదాన్ని తీర్చవలసిన అవసరం సుప్రీంకోర్టుకు ఏర్పడినదని హైకోర్చ (ధ్రువీకరించవలని ఉంటుంది అందువల్ల ను(ప్రీంకోర్ట్చులో కేసులను వివాదాలను నిర్వహించుకోవడం మనకు అనుకున్నంత తేలికైన పనికాదు. నిజానికి హైకోర్టు (ధ్రువీకరించినంత మాత్రాన మన సుప్రింకోర్టు న్యాయమూర్తులు తాము విచారించవలసిన స్టాయిగల కేసు కాదని అభిప్రాయానికి వస్తే హైకోర్టు సర్టిఫికెట్‌ ఉన్నా అప్పీలును తిరస్కరించవచ్చు ఖ స్పెషల్‌ అప్పీళ్లు - (పత్యేక అనుమతితో అప్పీళ్లు _ రాజ్యాంగంలోని 136వ నిబంధన అనుసరించి బిడేని విచారణలో హైకోర్టు లేదా ట్రిబ్యునల్‌ - సైనిక (ట్రిబ్యునల్‌ 112112 000గతప్ప, ఇచ్చిన తీర్పులపై “ప్రత్యేక లీవ్‌ మంజూరు ద్వారా అప్పీళ్లకు ప్రత్యేకంగా అనుమతి ఇచ్చి సుప్రీంకోర్టు స్వీకరించి విచారణ చేయవచ్చు అంటే - ఒక వేళ హైకోర్టు అప్పీలుకు అనుమతి నిరాకరించినను నేరుగా సుప్రీంకోర్టు అప్పీలుకు అనుమతి ఇవ్వడమే (ప్రత్యేకలీవు - అనుమతితో వివాదం 506012] ౬88/6 ర6- 140౧ అన్నమాట అనగా డైరెక్ట్‌గొ స్పెషల్‌ అప్పీలును స్వీకరించడానికి హైకోర్టు, ట్రిబ్యునల్‌ అనుమతి అవసరం లేదు కొన్ని సమయాల్లో ముఖ్యంగా నిందితుడికి మరణశిక్ష లేదా పది

66 లాలా న్యాయ క్యకస్థ

ఏళ్లకు తక్కువ గాని జైలు శిక్ష లేక యావజ్జీవ జైలుశిక్ష విధించే హైకోర్టు తీర్పుల మీద సుప్రీంకోర్టుకు నేరుగా అప్పీలు చేసుకోవచ్చు సుప్రీంకోర్టుకు గల (ప్రత్యేక అనుమతి మంజూరు చేయగల విచక్షణాధికారాన్ని రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా తప్ప ఇతర ఏ విదంగాను తగ్గించడానికి అవకాశం లేదు. నిజానికి ఒక శాసనం ద్వారా పార్లమెంటు సుప్రీంకోర్టు అప్పీళ్ల అధికార పరిధిని విస్తరించ వచ్చు కాని కుదించ వీలులేదు.

మన న్యాయవ్యవస్థ (ప్రత్యేకత, విశిష్టత ఏమి అంటే - ప్రత్యేక అనుమతి ఇవ్వడంలో అమెరికా అత్యున్నత న్యాయస్థానం కన్నా మన సర్వోన్నత న్యాయస్టానమే (సుప్రీంకోర్టు) మిన్నగా ఉండడం.

8. సలహా రూసక అధికార పరిధి : &ఠగ500/413610100_ అమెరికా సుట్రీంకోర్టుకు లేని సలహా అధికారం ౫ర౪190౧/ గ046/5 మన సుప్రీంకోర్టుకు ఉండడం మనకు మేలే జరిగింది రాష్ట్రపతి ప్రజోపోయోగసంబంధమైన ఏ న్యాయవిషయంలో గాని, చట్ట విషయంలో గాని సుప్రీంకోర్టు సలహాను కోరవచ్చు, పొందవచ్చు

143 నిబంధన అనుసరించి, పార్లమెంటు చేయతలపెట్టిన ప్రజా ప్రాముఖ్యం గల విషయంలో న్యాయపరమైన వివాదాలకు అవకాశం ఉందని భావించినపుడు కాని విదేశాలతో ఒప్పందాలు కుదుర్చుకునే సందర్భంలో గాని ప్రభుత్వం తీసుకునే ఒక చర్యపై రాజ్యాంగ పరమైన ధర్మసందేహం కలిగినపుడు రాష్ట్రపతి సుప్రీంకోర్టు సలహాను కోరవచ్చు రాష్ట్రపతి అభ్యర్థన మేరకు సుప్రీంకోర్టు మామూలు వివాదాలకు మల్లే విచారణ వాద వివాదాల రూపంలో చేసి తీర్చును సలహారూపంలో ఇవ్వవచ్చు

అయితే సుప్రీంకోర్టు సలహాను పాటించుటకు గాని తిరస్కరించుకటు గాని రాష్ట్రపతికి అధికారం ఉంది. అటులే సలహా ఇచ్చుటకు, తిరస్కరించుటకు సుప్రీంకోర్టుకూ స్ట ఉండడం గమనార్హం. ఏమైనా సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన సలహారూపక తీర్పులను దిగువ

ర్హులు అన్నియు విధిగా కట్టుబడి ఉండవలసిందే

ఇప్పటి వరకు రాష్ట్రపతి సుప్రీంకోర్టు సలహాలను కోరిన కేసులు, సందర్భాల్లో ముఖ్యమైన వాటిలో కొన్ని :-

1. 1950లో ఢిల్లీ శాసనాల చట్టం 1921 చెల్లుబాటు గురించి,

2. 1958లో కేరళ రాష్ట్ర విద్యావిషయక బిల్టు 1957 గురించి,

3. 1959లో భారత్‌ పాకిస్ట్రాన్‌ ఒప్పందం 1959 గురించి,

4. 1960లో బెరుబరీ యూనియన్‌ విషయం 1960 గురించి,

5. 1965లో ఉత్తరప్రదేశ్‌ విధాన సభకు ఆ రాష్ట్ర హైకోర్టుకు గల అధికార పరిధి 1964 గురించి,

6. 1974లో గుజరాత్‌ శాసనసభ రద్దులో ఉండగా రాష్ట్రపతి పదవికి ఎన్నికలు జరపడం గురించి,

న్యాయ వ్యస్థ_ాలాా 67 7) 1978లో ఎమర్జెన్సీ కాలంలో ప్రత్యేక కోర్టుల ఏర్పాటు గురించి

8. 1980లో మినర్వా మిల్స్‌ వివాదం గురించి

9. 1998లో జడ్జీల నియామకాలు, బదిలీల వివాదం గురించి

మున్నగు సందర్భాల్లో రాష్ట్రపతి సుప్రీంకోర్టు సలహాలను కోరడం జరిగింది. ఇటీవల రామజన్మభూమి, బాబ్రీమసీదు స్టానంలో గతంలో హిందూ దేవాలయం ఉన్నదా ? అను విషయమై ధర్మ సందేహం పొందిన కేంద్రప్రభుత్వం సుప్రీంకోర్టు సలహాను కోరగా “ఒక వేళ ఏ దేవాలయం లేకుంటే మసీదు నిర్మిస్తారా” అని స్పష్టంగా ప్రభుత్వ అభిప్రాయాన్ని వ్యక్త పరచాలని కోరడం జరిగింది. ఈ దృష్ట్యా సుద్రంకో న్నకు కూడా ప్రత్యేక అధికారం ఉందని మనం గమనించాలి. ఈ సంఘటన బహిర్గతమొనర్భు పరమసత్యం ఏమి అంటే

• బంతిని ఎదుటి కోర్టులో పడేయడానికి ప్రయత్నించే ఆటగాడి మాదిరి కేంద్ర ప్రభుత్వం బాబ్రి మసీదు విధ్ధంసన విషయమై తీసుకొనవలసిన తన చర్యను, కర్తవ్యమును న్యాయస్థానం వారికి అప్పగించచూడడం నిజంగానే ప్రభుత్వంవారి బాధ్యతారాహిత్యానికి, చేతగాని తనానికి చక్కని తార్కాణం.

(ఈ మధ్య “జడ్జీల నియామకం... ” సమస్యపై రాష్ట్రపతి లేవనెత్తిన ప్రశ్నావళికి సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన సలహా తీరును మరోచోట గమనిద్దాం.)

4 విచారణ అధికార సరిధి : విశాలమైన మనదేశంలో ఆయా ప్రాంతాల్లో ఆయా సందర్భాల్లో ఎందుకో ఒకందుకు తగాదాలు, వివాదాలు తలెత్తడం మనకు కొత్తేమీ కాదు. అటువంటి విపత్కర సందర్భాల్లో సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులు ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసే విచారణా సంఘాలకు (5£౧641౧/ 00౧౧1౩౪10౧) అధ్యక్షత వహించి, ఆయా వివాదాలకు సంబంధించిన అంశాలను సేకరించి, పరిశీలించి ను తయారు చేసి తగు చర్య నిమిత్తం ప్రభుత్వానికి అందచేయవలసి ఉంటుంది. అవసరం అనుకుంటే ఆ నివేదిక సిఫారసులకు లోబడి (ప్రభుత్వం న్యాయపరమైన చర్యలను గ్రైకొంటుంది.

ఇప్పటి వరకు ప్రభుత్వాలు విచారణ సంఘాలను ఎన్నింటినో నియమించడం జరిగింది, నిజానికి రాజ్యాంగ పరంగానే కాకుండా ఇతరత్రా కారణాలవల్ల కూడా, కేంద్ర రాష్ట్రాల మధ్య, కేవలం రాష్ట్రాల మధ్య ఏర్పడిన రాజకీయ పరిణామాల దృష్ట్యా వివాదాలు మొలకెత్తిన సందర్భాలు చాలా ఉన్నాయి ఉదాహరణకు కేంద్ర రాష్ట్రసంబంధాలను (ప్రభావితం చేసే అంశాలను పేర్కొనవచ్చు. వాస్తవానికి కేంద్రంలోను, రా[ష్ట్రాల్ళోను ఒకే రాజకీయ పక్షానికి చెందిన (ప్రభత్వాలు ఉంటే వాటి మధ్య పెద్దగా వివాదాలు ఏర్పడవు. కేంద్రంలోని పెత్తందారులకు, గిట్టనివారు రాష్ట్రాల పెత్తనం చెలాయించడం నచ్చని సందర్భంలోనే వివాదాలు తలెత్తడం జరిగింది. వివాదం ఎంతవరకు వెళ్లిందంటే, కేంద్రం వారి అత్త పెత్తందనం తమకు అవసరం లేదనీ, ఆర్జిక అధికారాలతో పాటు పాలనాపరమైన ఆంతరంగిక స్వేచ్చ కావాలని రాష్ట్రపాలకులు డిమాండ్‌ చేసిన రోజులు ఉన్నాయి. అందుకని, కేంద్ర రాష్ట్రాల మధ్య, రాజ్యాంగానికి లోబడి, ఉన్న సంబంధాలను సమీక్షించడానికి, తగు

68 _ాాాాలాాలాలాలాలాలాాాాా న్యాయ ప్యస్థ

అవసరమైన చేర్పులు మార్పులు సూచించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం కొన్ని విచారణా సంఘాలను నియమించడం జరిగింది. అందు ముఖ్యంగా పేర్కొనదగినది ఆర్‌.ఎం సర్కారియా అధ్యక్షతన ఏర్పడిన సర్కారియా కమిషన్‌. ఆ కమిషన్‌ చక్కని నివేదికను అందచేయడం అది బుట్టదాఖలు కావడం ఎప్పుడో జరిగిపోయింది. ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే, సర్కారియా కమిషన్‌ నివేదిక దుమ్ము దులిపే ప్రయత్నం కన్పడుతుండడం ఒక్కటి మాత్రం నిజం, పెద్దలు అన్నట్టు కేంద్రం నుంచి అధికారాలు “నా వరకూ వచ్చి, నాచేతిలో కేంద్రీకృతం కావాలి" అనే భావం రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు ఉన్నంతకాలం రాష్ట్రాలు అభివృద్ధి చెందడం చాలా కష్టం”

నివేదికల జాడ కొరకు వెదకకుండా కేవలం తెలుసుకోవడానికి ఉపకరించే నివేదికలు రెంటి గూర్చి ముచ్చటించుకుందాం. ఒకటి, ఇందిరాగాంధి హత్యకు దారితీసిన పరిస్థితుల మీద విచారొంచడానికి ధక్కర్‌ కమిషన్‌ నియమితం కాగా, లెండు - రాజీవ్‌ గాంధీ హత్యకు సంబంధించిన అంశాలను విచారించడానికి జైన్‌ కమిషన్‌ ఏర్పాటు కాబడింది ఆ కమిషన్ల నివేదికల జోలి మనకు అవసరం లేదు.

5. కోర్ట్‌ ఆఫ్‌ రికార్తు. ౧౦౮0౧600౧4 129 నిబంధన అనుసరించి సుప్రీంకోర్టు అధికారిక వ్యవహారాలను నమోదు చేసి భద్రపరిచే న్యాయస్థానం, కాల నిర్ణయం లేని పత్రసంచయం, కోర్ట్‌ ఆఫ్‌ రికార్డు. సుప్రీంకోర్టు, న్యాయమూర్తులు వివిధ వివాదాల్లో ఇచ్చిన తీర్పులను, విచారణలను, ఆదేశాలను సుప్రీంకోర్టు ప్రచురించి భద్రపరచడం కొనసాగుతున్న ఆచారం. నిజానికి కోర్ట్‌ ఆఫ్‌ రికార్డు సమర్పించిన సమాచారం చట్టంతో సమానంగా గౌరవించబడుతోంది. ఆ సమాచారం, తీర్పులు వాటిలోని న్యాయసూత్రాలు దేశంలోని అన్ని న్యాయస్థానాలకు మార్గదర్శకాలు, అనుపూర్వకాలు [90666౧18 అవుతాయి. అంతేకాదు చట్టాల వలె కోర్టు తీర్పులు కూడా శిరోధార్యాలే. అంటే సుప్రీంకోర్టు తీర్పులను, నిర్ణయాలను దిగువ కోర్టులు తమ వాదనల్లోను, తీర్పుల్జోను రుజువుగా వాడుకొనవచ్చునన్నమాట. వాటి ధిక్కరణ కోర్టు ధిక్కరణ నేరంగా పరిగణించడం జరుగుతోంది.

నిబంధన 215 ప్రకారం, హైకోర్టు కూడా కోర్ట్‌ ఆఫ్‌ రికార్డ్‌గా వ్యవహరిస్తూ తనను ధిక్కరించిన వారిని శిక్షించే అధికారం కలిగి ఉంది. కోర్టు ధిక్కరణ నేరానికి శిక్షించే అధికారాన్ని న్యాయస్థానాలకు మన రాజ్యాంగం స్పష్టంగా (ప్రదానం చేయడం గమనార్హం

6 1ప్రోధమిక హక్కుల పరిరక్షణ అధికారం ౪ ౮౮౧56౮|౦00౧ దీన్ని ఆదేళాధికారపరిధి అని అనడం కద్దు, మన రాజ్యాంగంలోని 32వ నిబంధన అనుసరించి, (ప్రాధమిక హక్కులను పరిరక్షించి, పౌరులకు తగిన రక్షణ కల్పించవలసీన బాధ్యత సుప్రీంకోర్టుకు ఉండింది పెద్దలు అన్నట్టు ప్రాధమిక హక్కులకు సంబంధించి పార్లమెంటు

చట్టాలు చేయతలపెట్టినపుడు అవి పౌరుల ప్రాధమిక హక్కులకు హానికలిగించడం లేదని హామీని ఇవ్వవలసి ఉంటుంది. అయితే అవి రాజ్యాంగపరమైనపుడు వాటిని సుప్రీంకోర్టుకు

న్యాయ వ్యవస్థా 69 గల ఒరిజినల్‌ ప్రాధమిక విచారణ పరిధిలోనే చేర్చవచ్చు. (ప్రతి పౌరుడు తన ప్రాధమిక హక్కుల రక్షణ మరియు అమలు నిమిత్తము సుప్రీంకోర్టును అర్హించవచ్చు. తన ప్రాధమిక హక్కులకు ముఖ్యంగా ప్రాణానికి ప్రమాదం ఏర్పడిందని ఏ పౌరుడైనా అభ్యర్దిస్తే అతని హక్కుల పరిరక్షణకు, 32వ నిబంధనకు లోబడి, సమయం, సందర్భం బట్టి సుప్రీంకోర్టు 'హేబియస్‌ కార్బన్‌, మాండమస్‌, ప్రొహిబిషన్‌, కోవారంట్‌, సెర్షియోరరి అను ఆదేశాలను, రిట్‌లను జారీ చెయవచ్చు నిజానికి ప్రాధమిక హక్కుల అమలుకై జారీచేయబడు రాజ్యాంగ పరమైన ఆదేశాలు రిట్‌లు సుప్రీంకోర్టు యొక్క అసలైన అధికారం కింద లెక్కించబడతాయి అయితే విశ్లేషకులు చెప్పినట్టు, నిబంధన 32 కింద గల అధికార పరిధి 131వ నిబంధన కింద అధికార పరిధితో సమానమైనది కాదు

(ఈ రిట్‌ల విశేష అంశాలను వివరంగా ముందు పేజీల్లో చూద్దాం.)

7. న్యాయ నమీక్ష అధికారం : ౮౪616141 గ6౪164 * మన రాజ్యాంగాన్ని సంరక్షించవలసిన బాధ్యత మన సుట్రీంకోర్టుదే రాజ్యాంగ నిబంధనలకు రాజ్యాంగ స్ఫూర్తికి విరుద్దంగా ఉన్న చట్టంగాని, ప్రభుత్వ చర్య గాని ఆఖరికి ఆర్డినెన్స్‌ అయినా చెల్లనేరదు, అని తిర్పు చెప్పే అధికారమే న్యాయసమీక్ష రాజ్యాంగ నిబంధనలను వ్యాఖ్యానించి, అన్వయించే అధికారం కూడా సుప్రీంకోర్టుకే ఉన్నందున, ఏ చట్టము అయినా రాజ్యాంగానికి విరుద్దంగా ఉన్నదని న్యాయస్థానం తీర్పు ఇస్తే అది అది ఆచరణలోకి రాదు అవును, రాజ్యాంగ సంరక్షక గార్జియన్‌ సుప్రీంకోర్టీ, కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు రాజ్యాంగ నిబంధనలను పాటించునట్టు చూడడం సుప్రీంకోర్టు ప్రాధమిక బాద్యత, అందువల్లనే చట్ట సభలు నిర్మించు శాసనాలను కార్యనిర్వాహక శాఖ విడుదల చేయు ఉత్తర్వులను సమీక్షించి రాజ్యాంగ నిబంధనలకు విరుద్దంగా ఉంటే అవి విరుద్దమైనవని, చెల్లనేరవని ప్రకటించగలిగేది న్యాయస్థానాలకు ఉన్న న్యాయ సమీక్ష అధికారమే.

(ఈ అంశం గూర్చి వివరంగా మరోచోట పరికిద్దాం)

ఇతర అధికారాలు :; మన రాజ్యాంగంలో వాడబడిన పదజాలం యొక్క విషయం అర్హ వివరణ చేయడానికి అంతిమ అభిప్రాయం తెలిపే అధికారం కేవలం సుట్రీంకోర్టుకే ఉంది అంటే - రాజ్యాంగానికి అసలైన వ్యాఖ్యాత సుప్రీంకోర్టు మాత్రమే అనవచ్చు.

రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి ఎన్నికలకు సంబంధించిన వివాదాల పరిష్కార అధికారం కేవలం సు(్రంకోర్టుకే ఉంది.

నిజానికి సుప్రీంకోర్టుకు గల అధికారపరిధిని పార్లమెంటు విస్తరించవచ్చు కాని కత్తిరించే వీలు లేదు.

సుట్రీంకోర్టు ఇచ్చిన నిర్ణయాలను రూలింగ్స్‌ను హైకోర్టు అనుసరించవలసి ఉంటుంది అయితే హైకోర్టు నిర్ణయాలను సుప్రీంకోర్టు ప్రల్నించవచ్చు, వివరణ కోరవచ్చు, హైకోర్టు తీర్పులు చెల్లనేరవని కూడా ప్రకటించవచ్చు.

70 రారా న్యాయ వ్యవస్థ రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ఇచ్చిన చక్కని సూచన ఏమి అంటే - నిబంధన 137 అనుసరించి, తన తీర్పును తానే పున; పరిశీలన చేయు అధికారం సుప్రీంకోర్టుకే కట్టబెట్టడం. రాష్ట్రపతి స్థానం ఖాళి అయినపుడు భారత (ప్రధాన న్యాయమూర్తి తాత్కాలికంగా రాష్ట్రపతి పదవిని చేపట్టవచ్చు ఉదాహరణకు రాష్ట్రపతి జాకీర్‌ హుస్పేన్‌ మరణించినపుడు, ఉపాధ్యక్షులు వి.వి. గిరి రాజీనామా చేసినపుడు, భారత (ప్రధాన న్యాయమూర్తి హిదాయతుల్హా తాత్కాలికంగా రాష్ట్రపతి పదవి చేపట్టడం గమనార్హం, -అహుకమో అహక్రైం- నవనవ ననన్షమన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చింది)ననననననననననననను

3. స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి అది 1౧606౧6౧౮6౮౭౧1 141645

ఎవరు ఎంతటి వారైనా చట్టం వారికంటే సమున్నతమైనదనేది పచ్చినిజమే కాదు, చట్టసమ్మతం కూడా అయితే చట్టం ఎంతటి రాజ్యాంగబద్దమైనను,ఎంతటి (శ్రేస్టమైననూ తనంతటతానుగా న్యాయంచేకూర్చజాలదుకదా కనుక న్యాయమార్షంలో చట్టాన్ని అమలుపరచడానికి పటిషస్టమూ నిజాయితి మూర్తీభవించిన నిష్పక్షపాత వైఖరిగల న్యాయస్థానం ఉండడం ఆవశ్యం. బేకన్‌ మహాశయుడు చెప్పినట్టు, శాసన చిత్రహింస కన్న మించిన ఘోరమైన చిత్రహింస మరొకటి ఉండదు చట్టాన్ని అయోగ్యతతో అమలు జరిపినచో శాసన విలువ ఉమ్లులేని పప్పువలె అరుచిగా ఉంటుంది అంతేకాదు లార్డ్‌బైస్‌ చెప్పినట్టు అసమర్ధ, బలహీనతతో దాన్ని అమలు పరచినపుడు భద్రత నశిస్తుంది ఎందుకంటే, శాసన ధిక్కారులు, నేరస్టులు తీవ్రమైన శిక్షకన్న శిక్ష కచ్చితంగా తప్పక పడుతుందన్నపుడే భయపడతారు న్యాయం అనే దీపం కొడగట్టిపోతే ఆ చీకటి ఎంత భయంకరమో 'ఎమర్జెన్సీ' పిరియడ్‌లో మనకు అర్హమయింది

నిజానికి స్వతం[త్రత లేని న్యాయవ్యవస్థ ప్రభుత్వానికి అతీతంగా వ్యవహరించి తీర్పులు ఇవ్వగలుగుతుందనేది దురాశే 1! రష్యావంటి ఏక పార్టీ నియంతృత్వ రాజ్యంలో అధికార పార్టీ రాజకీయ వ్యవస్థకు మాత్రంలోబడి వ్యవహరించే న్యాయవ్యవస్థ, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్టలో స్వతంత్రత లేని న్యాయవ్యవస్థ దుష్పరిణామాలకు దారితీస్తే, దాన్ని అడ్డుపెట్టుకుని అధికార పార్టీ (ప్రభుత్వం వారు శాసనాలను దుర్వినియోగ పరస్తూ, (ప్రతిపక్ష పార్టీ వారిని, గిట్టని వారిని అష్టకష్టాలపాలు చేయడం జగమెరిగిన సత్యం. కనుక వ్యక్తికి గల మౌలిక హక్కులను పరిరక్షించుటకు నేరస్టులను శిక్షించుటకు అమాయకులను దౌర్జన్యాల నుంచి కాపాడుటకు స్వేచ్చా స్వాతం[త్ర్యం, స్వతంత్ర (ప్రతిపత్తి గల ఒక న్యాయ వ్యవస్ట్ర న్యాయస్థానం ఉండడం అనివార్యం అవుతోంది

వాస్తవానికి ప్రజలకు తగిన న్యాయం చేకూర్చడానికే న్యాయాంగం, న్యాయస్థానం ఉందనే భావన ప్రజల్లో స్టిరంగా ఉన్నప్పుడే వారికి రాజ్యాంగం పట్ట, (ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్టల పట్ల విశ్వాసం, విధేయత, గౌరవం ఏర్పడతాయి ఈ వాస్తవాన్ని గుర్తించే మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు న్యాయళాఖకు స్వేచ్చను, స్వతంత్ర ప్రతిపత్తిని కల్పించడానికి అనువైన పద్దతులను, నిబంధనలను, నియమాలను రాజ్యాంగంలో పొందుపరచడం గమనార్హం మన పెద్దలు చెప్పినట్టు, (ప్రజాస్వామ్య రాజకీయ వ్యవస్థకు స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి కలిగిన న్యాయ వ్యవస్థ - సర్యోన్నత న్యాయస్థానం చురుగ్గా స్వతంత్రంగా, పోటెత్తిన వరద గోదారిలా విరుచుకు పడుతుంటే, అందుకు జవాబుదారీ వహించవలసిన శాసన కర్తలు, కార్యనిర్వహక వర్గీయులు జీర్లించుకోలేక పోవడం మిక్కిలి విచారకరం. ఏమయినప్పటికీ, సృజనాత్మకంగా సరికొత్త

72 లాలా న్యాయ వ్యకస్థ విధానాలు అవలంభించడం ద్వారా అధికారులు, శాసన సభ్యులు చివరికి న్యాయమూర్తుల అతిప్రవర్తన నుంచి వ్యక్తులను, ప్రజలను రక్షించవలసిన బాధ్యత నిజానికి న్యాయవ్యవస్థ మీదే ఉంది ఇంతకూ న్యాయవ్యవస్తకు అవసరమైన స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి గూర్చి రాజనీతి శాస్త విశ్లేషకులు ఏమి చెప్పారో చూద్దాం - కై న్యాయమూర్తులు ఇచ్చే తీర్పులు, జారీ చేసే ఉత్తర్వులు శాసనసభ, కార్యనిర్వాహక శాఖ ఒత్తిడులకు లోనుకాకుండా ఉండాలి. 2) ఎటువంటి ప్రీతి, భీతి పక్షపాత ధోరణి లేకుండా భయరహితంగా న్యాయాన్ని ప్రదానం గొవించే స్వేచ్చ న్యాయాధిపతులకు, జడ్జీలకు ఉండాలి. 3) న్యాయమూర్తులు ఇచ్చిన తీర్పులను శాసన - చట్టసభల్లో - పార్లమెంటు, అసెంబ్లీల్లో గాని బయటగాని విమర్శించరాదు 4) ప్రభుత్వ ఇతర శాఖల జోక్యానికి లోనుకాకుండా స్వతం(త్రంగా వ్యవహరించే అవకాశం న్యాయశాఖకు ఉండాలి 5) వ్యక్తి స్వేచ్చను పోష్షించుటకు ఇతరుల ప్రమాదాల నుంచి రక్షించుటకు కావలసిన శక్తి అధికారం న్యాయమూర్తులకు ఉండాలి. 6) అన్నింటిని మించి, రాజ్యంలో చెలరేగు రాజకీయ సుడిగాలుల (ప్రభావానికి న్యాయ అధిపతులు గురికాకుండా ఉండడం అత్యంత ముఖ్యమైంది ఈ వివరణ దృష్ట్యా ఆలోచిస్తే పెద్దలు 'సెలవిచ్చినట్టు, స్వతంత్ర న్యాయ నిర్షయ సామర్యం, న్యాయ ప్రతిభ, సమగ్ర వ్యక్తిత్వం కలిగి ఉన్న న్యాయమూర్తులే న్యాయవ్యవస్ట్ర న్వచ్చా స్వతంత్ర ప్రతిపత్తిని కాపాడుతూ పౌరులకు న్యాయాన్ని అందించగలుగుతారు అయితే, వారికి కేవలం న్యాయశాస్త్ర పాండిత్యం ఉన్నంత మాత్రాన చాలదు వారు నిర్భయంగా నిస్సంకోచంగా సమతా దృష్టిని సారించి, ఏ విధమైన ప్రత్యేక అభిమానం కనపరచకుండా, పక్షపాత రహితంగా తీర్పులు చెప్పగల వాతావరణాన్ని కల్పించినట్లు అయితే న్యాయాంగం-న్యాయశాఖ-న్యాయస్టానం స్వతంత్రంగా వ్యవహరించడానికి చక్కని వీలు కలుగుతుంది అలహాబాద్‌ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ సిన్హా సాక్షాత్‌ ప్రధానమంత్రి శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ అంతటి వ్యక్తికే వ్యతిరేకంగా తీర్పు ఇవ్వగలగడం న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి విశిష్ట్రను చాటడానికి చృని ఉదాహరణంగా పేర్కొనవచ్చు అంతే కాదు-ఒకప్పుడు మన రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రులు సర్షశ్రీ నీలం సంజీవరెడ్డి, మరర్రి చెన్నారెడ్డి గార్లకు వ్యతిరేకంగా సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇవ్వడం లోక విదితమే ఓ మహిళా అధికారి పట్ల కె.పి యస్‌ గిల్‌ అను మరో పురుష అహంకార అధికారి అసభ్యంగా ప్రవర్తించి మూడునెలల కరిన జైలుశిక్ష పొందిన వైనం, అధికార దర్చంతో వ్యవహరించె అధికారమదాంధుల కళ్లను కొంతయినా తెరిపించగలుగుతుందనేది నిజం నిజానికి, న్యాయస్థానాలకు అనగా న్యాయమూర్తులకు స్వతంత్ర ప్రతిపత్తిని కల్ప్సించినపుడే ఇటువంటి ప్రయోజనం చేకూరే

న్యాయక్య్థ్థ లా 73 అవకాశం అందుబాటులో ఉంటుంది స్వతంత్ర న్యాయ వ్యవస్థ ఆవశ్యకత :

ఈ వివరణ అనుసరించి నేటి ప్రజాస్వామ్య రాజకీయ వ్యవస్థలో తమకు ప్రత్యేకించిన విధులను, బాధ్యతలను ప్రతిభావంతంగా సమర్ధనీయంగా నిర్థహచండానికి న్యాయవ్యవస్తకు "స్వేచ్చా స్వతంత్రత తప్పనిసరి అని తేలుతోంది కదూ అయితే ఆ స్వతంత్రత అవసరాలను రాజనీతిశాస్త్ర మ్హోషకుల మాటల్లో చెప్పుకుందాం

1. న్యాయపాలన పౌరుల మధ్య ఉత్పన్నమయ్యే వివాదాలను, పౌరులకు (ప్రభుత్వానికి

లేదా ప్రభుత్వ సంస్థల మధ్య వచ్చే వివాదాలు, సమస్యలను అందుబాటులోని పత్రాలు, సాక్ష్యాలు,చట్టాలను వర్తింపచేసి న్యాయాన్ని అందజేయడానికి తగిన స్వేచ్చా స్వాతంత్ర్యం ఉండాలి

2. పౌరుల హక్కుల రక్షణ రాజ్యాంగం మనకు ప్రసాదించిన (ప్రాధమిక హక్కులకు (ప్రభుత్వం వల్ల గాని ప్రభుత్వేతర సంస్థల వల్లగాని లేక ఇతర వ్యక్తుల వల్లగాని హాని, ఇబ్బంది జరగకుండా కాపాడి రక్షించడానికి తగిన స్వాతంత్ర్యం ఉండాలి

3. రాజ్యాంగ వ్యాఖ్యాత * కేంద్ర రాష్ట్ర శాసనసభలు చేసిన చట్టాలు రాజ్యాంగ శాసనాన్ని వ్యాఖ్యాంనించడానికి, రాజ్యంగ అర్హ వివరణ కావించడానికి, అందలి వివిధ నిబంధనలకు సంబంధించిన అర్జాన్ని, భావాన్ని స్వేచ్చగా వ్యాఖ్యానించేందుకు స్వతంత్రత ఉండాలి

4. సలహాదారు. ప్రభుత్వం గాని రాష్ట్రపతిగాని కోరినట్టయితే రాజ్యాంగ సంబంధిత అంశాలపై రాజ్యాంగ సలహాదారుగా సలహా ఇవ్వడానికి తగు స్వేచ్చ ఉండాలి.

5. సమాఖ్య సంరక్షణ కర్త కేంద్ర రాష్ట్రాల మధ్య తల ఎత్తు వివాదాలను, అంతర్‌ రాష్ట్ర వివాదాలను పరిష్కరించడానికి మరియు సమాఖ్య వ్యవస్థలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు గాని కేంద్ర ప్రభుత్వం గాని రాజ్యాంగం నిట్దేశించిన హద్దులు, పరిధులను ఆతిక్రమించకుండా చూడడానికి స్వతం(త్ర ప్రతిపత్తి ఉండాలి.

6. రాజ్యాంగానికి గాని, రాజ్యాంగ స్పూర్తికి గాని భంగకరంగా, వ్యతిరేకంగా ఉన్న శాసనాలను, ఉత్తర్వులను తదితర ఆదేశాలను పరిశీలించి రాజ్యాంగ విరుద్దమైనవని చట్ట విరుద్దమైనవని కొట్టి వేసే “న్యాయ సమీక్ష అధికారం” న్యాయవ్యవస్థకు ఉండాలి

(క్రమ పద్దతులతో న్యాయస్టానాలకు తగినంత స్వేచ్చ స్వతంత్రత ఇచ్చినపుడే రాజ్యకర్తవ్యం పూర్తి అవుతుందనవచ్చు నిజానికి న్యాయ వ్యవస్టకు స్వతంత్ర (ప్రతిపత్తి కలికితురాయివంటిది.

రాజ్యాంగం కల్పించిన సదుపాయాలు :;

మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు మన న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రతకు హామీ కూర్చగల

నిబంధనలను రాజ్యాంగంలో పొందుపరచడం జరిగింది, వాటిని ఓసారి పైపైన గమనిద్దాం .

74 లాయ క్యకస్ధ పై న్యాయమూర్చుల నియామకం : డేన్‌ హాల్‌ అభిప్రాయపడినట్టు, అన్ని నియామకరీతుల్లో రాజ్యాధినేత న్యాయాధికారుల నియమించు పద్ధతి మాత్రమే సమర్షమైన సంతృప్తికరమైన ఫలితాలను ఇవ్వగల న్యాయవ్యవస్థను సృష్టించగలుగుతోంది మన పెద్దలు అదే చేశారు. రాజ్యాంగంలోని 124వ నిబంధన అనుసరించి మన రాష్ట్రపతి చేయు న్యాయమూర్తుల నియామకంలో శాసనాంగముల ప్రమేయం ఉండనందున న్యాయమూర్తులు స్వేచ్చాయుత స్వతంత్ర న్యాయవ్యవస్థను నెలకొల్పుతున్నారు అయితే రాజ్యాధినేత నిర్ణయంలో ప్రభుత్వాధినేత (ప్రమేయం ఉండే అవకాశం లేకపోలేదు నిజానికి ప్రతిభను నిర్ణయించిన నిష్పాతులను న్యాయమూర్తులుగా నియమిచండానికి, న్యాయవ్యవస్థ అంతటిపై ఆధిపత్యం వహించడానికి జాతీయ న్యాయ కమిషన్‌ ఏర్పాటు అవసరమై ఉందని 11వ లా కమిషన్‌ చైర్మన్‌ జస్టిస్‌ డి.ఎ దేశాయ్‌ కేంద్రప్రభుత్వానికి దశాబ్దం [క్రితమే (జనవరి20, 1990) సిఫారసు చేయడం జరిగింది. కాని కార్యరూపం దాల్బలేదు కోర్కె అలాగే ఉంటోంది. అందుకని, కొందరు రాజ్యాంగశాస్త్ర విశ్తేషకులు ముఖ్యంగా న్యాయ వ్యవస్థ పటిస్టతను కాంక్షించే పెద్దలు న్యాయమూర్తులకు అన్ని స్థాయిల్లో పూర్తి రక్షణ కల్పించడానికి రాగద్వేషాలకు తావులేని నిష్పక్ష న్యాయాన్ని అందించడానికి 'భారత న్యాయ సర్వీసు 1౧44౧ ౮౮౮012! 58706 ఏర్పాటును డీమాండ్‌ చేస్తుండడం గమనార్హం. లోక్‌సత్తా సూచన ప్రకారం, దేశంలోని ఉన్నత న్యాయన్థానాల నియామకాలు, కౌన్సిల్‌ ఆఫ్‌ స్టేట్‌ ద్వారా జరగడం మంచిది. ఈ సంస్థలో దేశ అధ్యక్షులు, ఉపాధ్యక్షులు, అందరు మాజీ రాష్ట్రపతులు, మాజీ ప్రభుత్వాధినేతలు, అత్నున్నత న్యాయమూర్తి చట్టసభలో సభాపతి, మెజారిటీ పక్షం నాయకుడు, మైనారిటీ పక్షం నాయకుడు సభ్యులుగా ఉండడం తప్పనిసరి నియామకం కోసం ప్రభుత్వం పంపే (ప్రతిపాదనలను పరిశీలించి, అవసరమైతే బహిరంగంగా విచారణ జరిపి మెజారిటీ నిర్ణయంతో కౌన్సిల్‌ ఆఫ్‌ స్టేట్‌ చేసిన సిఫారసుల మేరకు రాజ్యాధినేత నియమించడం జరగాలి. ఏమైనా న్యాయ సర్వీసు 1౧62) ౮46164 56౧408 లోని న్యాయమూర్తుల సర్వీసు వ్యవహారాలు, రాష్ట్రాలకు కేటాయింపు క్రమశిక్షణా చర్యలు- అన్నీ సుప్రంకోర్టు పర్యవేక్షణలో ఉండాలి. లోక్‌సత్తా ఆశించినట్లు, న్యాయ శాఖలోని నియామకాలను ప్రభుత్వం చేతుల్లోంచి తొలగించి కౌన్సిల్‌ ఆఫ్‌ స్టేట్‌ అనే స్వతంత్ర ప్రతిపత్తిగల ఉన్నతస్థాయి సంస చేతుల్లో పెట్టినట్టయితే (ప్రభుత్వ చర్యలను సత్వరం పరిశీలించి, అధికార పరిధులను అతిక్రమించిన సందర్భంలో వాటిని అదుపులో పెట్టడం న్యాయవ్యవస్థకు కొట్టినపిండి అవుతోందనవచ్చు (2) పదవీకాలపు భద్రత న్యాయశాఖ స్వాతం(త్యం న్యాయమూర్తుల పదవీకాలాన్ని బట్టి ఉంటుందనేది నిజం. న్యాయమూర్తులను పదవినుండి అర్హంతంగా, అర్హరహితంగా తొలగించకూడదు తుమ్మితే ఊడేముక్కు ఆరోగ్యాన్ని కాపాడలేదు కనుకనే మన రాజ్యాంగనిర్మాతలు న్యాయమూర్తులకు నిర్దేశించిన వయస్సు నిండేవరకు పదవీకాలపు భద్రతకు రాజ్యాంగం ద్వారా హామీ ఇవ్వడం జరిగింది. అంతేకాదు- దుష్ప్రవర్తన లేదా అసమర్ధత అవినీతి పరులుగా పేరొందిన న్యాయమూర్తులను కూడా అభిశంసన తీర్మానం ద్వారా తప్ప మరో రకంగా అధికారం నుంచి తొలగించడం సాధ్యంకాదు నిజూనికి- ఈ

న్యాయ ప్యకస్థ లాలా 75 పద్దతిన ఇంతవరకు మనదేశంలో ఏన్యాయమూర్తి తన పదవిని కోల్పోవడం జరుగలేదు.

(3) విధినిర్వహణ, ('ప్రవర్శన పై విమర్శ నిషేధం. మన రాజ్యాంగంలోని నిబంధన 121 అనుసరించి, న్యాయమూర్తుల విధి నిర్వహణ సంబంధమైన (ప్రవర్తనను, తీర్పులను, ఆదేశాలను చట్టసభల లోపలగాని వెలుపలగాని ముఖ్యంగా వ్యక్తి గతంగా ఎవరూ విమర్శించకూడదు నిజానికి సుప్రీంకోర్టు హైకోర్టు న్యాయమూర్తుల (ప్రవర్తనపై శాసన సభల్లో చర్చించుటను ఈనిబంధన నిషేధిస్తుంది

(4) జీత భత్యముల చెల్లింపు : నిబంధనలు 125,221 (ప్రకారం, న్యాయమూర్తులు జీత భత్యములు, వేతనాలు, పెన్షన్‌ తదితరసదుపాయాలు పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా నిర్ణయించబడగా, 143(3) నిబంధన అనుసరించి, భారత సంఘటితనిది 00౧9౦|॥64166 ౮౧6 01౧0614 నుంచి చెల్లించ బడుతున్నందున అట్టి చెల్లింపులు శాసన సభల చర్చకు, ఓటింగ్‌కు గురికావు, ఏది ఏమైనా మధ్యలో న్యాయమూర్తి జీత భత్యాలు వేతనాలు తగ్గించ వీలులేదు. అయితే దేశంలో ఆర్దిక ఆత్యయిక పరిస్టితి అమలులో ఉన్నకాలంలో మాత్రం నిబంధన 36044) అనుసరించి న్యాయమూర్తుల జీత భత్యాలు వేతనాలను తగ్గించవచ్చు

(5) ధిక్కారం నేరం- శిక్ష . నిబంధన 129, 142(2) మరియు నిబంధన 215 వివరించినట్టు, ఉన్నత, సర్యోన్నత న్యాయస్థానాలు తమ అధికారాన్ని - తీర్పు - ఉత్తర్వును

• ధిక్కరించిన నేరానికి ఏ వ్యక్తిని అయినా శిక్షించవచ్చు, న్యాయ వ్యవస్థ స్వతంత్రతకు ఈ అధికారం చక్కని తార్కాణం.

(ర్లు తీర్పులు మార్గదర్శకాలు నిబంధన 141 ప్రకారం ,సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పులు ,ఉత్తర్వులు ఆ తరవాత ఆయా వివాదాలలో మార్గదర్శక నియమాలుగ్గా దేశంలోని అన్ని న్యాయన్హానాలకు అనుసరణీయాలు శాసనసభల చట్టాల వలె సుప్రీంకొర్మ తీర్పులు శిరోధార్యమే. వాటి ధిక్కరణ కూడా కోర్టుధిక్కరణ నేరంగా పరిగణించబడుతుంది

(7)పదవీ విరమణ తరవాత న్యాయవాదన నిషేధం . 124/7) అనుసరించి పదవీ విరమణ చేసిన తరవాత సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి దేశంలోని ఏ న్యాయస్థానంలో గాని ఏఅధికారి ముందు గాని హాజరై వాదించకూడదు అంటే- మరోవిధంగా చెప్పాలంటే- ఆదాయం వచ్చే (ప్రభుత్వ ఉద్యోగం చేయరాదనవచ్చు

అలాగే నిబంధన 220 అనుసరించి, హైకోర్టు న్యాయమూర్తి సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టుల్లో తప్ప ఏ ఇతర న్యాయస్థానంలో గాని ఏ అధికారి ముందుగాని న్యాయవాదిగా వాదించరాదు

(8) కార్య నిర్వాహక శాఖ నుంచి న్యాయ శాఖను వేరు చేయడం _ నిబంధన 50 అనుసరించి ప్రభుత్వ శాఖల్లో కార్య నిర్వాహక శాఖ నుంచి న్యాయశాఖను వేరు చేయడానికి ప్రభుతం అవసరమైన చర్యలు గైకొనడం గమనార్హం ఇందులో భాగంగా వివిధ రాష్ట్రాల్లో అమల ఉన్న వేరువేరు శిక్షా స్పృతుల స్టానే కేంద్ర శాసనం ద్వారా ఒకే శిక్షాసృతి (ప్రవేశ పెట్టడం న్యాయవ్యవస్థకు గల స్వేచ్చ స్వతంత్రతను చెప్పకనే చెబుతోంది.

76. _లాాలాలాాాాాాాాాలాాన్యొాయ వ్యర్థ

(9) నిబంధనలు 146, 229 అనుసరించి న్యాయస్థ్రానాలో పనిచేసే అధికారులు ఇతర ఉద్యోగులు తదితర సిబ్బంది ప్రధాన న్యాయమూర్తి చేతగాని అతని అనుమతితో ఇతర న్యాయాధికారి చేత గాని నియమించ బడడమనేది న్యాయవ్యవస్త్ర స్వతంత్రతను నొక్కి చెప్పడమే కాదు పరిపోషిస్తుంది కూడా.

అయితే న్యాయమూర్తుల స్వతంత్రత పట్ట నిష్పాక్షికత పట్ల సందేహాలు కలిగించే సందర్భాలు లేకపోలేదు పెద్దలు చెప్పినట్టు ,“ స్టానికంగా ఉండే సంబంధాలు న్యాయమూర్తుల విధులకు అవరోధం కలిగిస్తాయి. దీని వల్ల (ప్రజల్గ్లో న్యాయమూర్తులు నిష్పక్షపాతంగా వ్యవహరించరు అనే అభిప్రాయం కలుగుతుంది”- అని 1958లోనే మొదటి 'లాకమిషన్‌ పేర్కొనడం గమనార్హం, అంటే స్థానిక న్యాయమూర్తులు తమ వ్యక్తిత్వాన్ని స్వతంత్రతను కాపాడుకోవడానికి మోహమాటం అడ్డుపడవచ్చు. కనుక- ఇతర ్రొాంతాల్లొని కోర్టుల్లో పనిచేయడం న్యాయమూర్తులకు మంచిదేమో!

నిష్పక్షపాతంగా స్వతంత్రంగా వ్యవహరించడానికి రాజ్యాంగం ఎన్ని రక్షణలను కల్పించినప్పటికి, నిజమైన స్వతంత్రత న్యాయమూర్తుల వ్యక్తిత్వాల్లోనే దాగిఉంటుందనేది నిజం,

-అహమపః అకపాల-

సనన మన రాజ్యంగం మనకేమిచ్చిందిన్వ్వాన ననన

అలర! 0121! ఉంటా 0౧610...

మన న్యాయవ్యవస్ట్ర స్వభావరీత్యాను సాంప్రదాయకంగాను మార్పులు చేర్పులకు అంతగా సుముఖత కనపరచకపోయినప్పటికి, కార్య నిర్వాహక వ్యవస్థ విధి నిర్వహణలో దొరలిన తప్పు ఒప్పులకు దానిని జవాబుదారీ చేయడంలో శాసన వ్యవస్థ వైఫల్యాన్ని చూస్తూ ఊరుకోక గత యాభై ఏళ్ళుగా ప్రశంసనీయమైన పాత్ర పోషిస్తుందనేది నిజం. మొత్తం మీద (ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్టకు మూలస్తంభాలైన న్యాయ, కార్యనిర్వాహక, శాసన విభాగాల్జో ఇప్పటికీ కొంతవరకైనా ప్రజాస్వామ్యబద్ధంగా పనిచేస్తున్నది కేవలం న్యాయవ్యవస్త్రే నిజానికి మన న్యాయవ్వవస్త్ర తన విలువలను కాపాడుకుంటూ ప్రజాస్వామ్యానికి పాత్రమై మన (ప్రజాస్వామ్యానికి పట్టుకొమ్మగా ఉన్నప్పటికి ఎక్కువపాళ్లు రాజ్యాంగాన్ని వ్యాఖ్యానించడానికి, దాన్ని పరిరక్షించడానికి మాత్రమే అది, తన పాత్రను పరిమిత మొనర్భుకున్న సందర్భాలే ఎక్కువ. అయితే ఆత్యయిక పరిస్టితి అనంతరం వీటితో పాటు ప్రాధమిక హక్కులు పౌరసమాజ అటానమీకి ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం మొదలిడినట్టు మనం గమనించ వచ్చు. నిజానికి (ప్రజాసమస్యల పరిష్కారంలో ప్రభుత్వాలు ఘోరంగా విఫలమైన 90వ దశకంలో న్యాయసంరక్షకురాలిగా తన పాత్రను మలచుకుంది రాజ్యాంగానుసొరం, చట్టప్రకారం పాలనను నడిపించడంలో శాసన, కార్వనిర్వాహక శాఖలు విఫలమైన ఈదశలోనే న్యాయవ్యవస్థ క్రియాశీలకమై పరిపాలనలో ఏర్పడిన శూన్యాన్ని, స్తబ్బ్దతను ఛేదించేదుకు నడుంబిగించి, రాజకీయుల అవినీతిపై సమర శంఖం పూరించడం జరిగింది. శాసన కార్యనిర్వాహకవర్గాల అనుచిత చర్యలకారణంగా న్యాయస్థానాలు ఇచ్చిన తీర్పులు కొన్ని బుద్దిజీవులకు చర్చనీయాంశమైనవి సంచలనాత్మకం చారిత్రాత్మకం అయిన, చైతన్యపూరిత తీర్పునే “న్యాయవ్యవస్థ క్రియాశీలత” అని పరిశీలకులు అనడం జరుగుతోంది

ఒకనాటి న్యాయవ్యవస్థృ (క్రియాశీలతకు గుర్తింపుగా నిలిచిన కొన్ని న్యాయ తీర్పులతోపాటు నేటి న్యాయవ్వవస్ట చేతన తత్వానికి దర్చణం పట్టిన సంచలనాత్మక తీర్పులు కొన్నింటిని పరికించడం అసందర్భం కాబోదు :-

1. చంపకం దారై- మదరాసు 195]1కేసులో సుప్రీంకోర్టు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ వెనకబడిన వర్గీయుల రిజర్వేషన్‌ చట్టాన్ని కొట్టివేయడం నాడు నిజంగానె గొప్పసంచలనం పుట్టించింది

2. షాబానో 1986 కేసులో ముస్లిం మతానుసారం భర్త భార్యకు విడాకులు- తలాక్‌త్రయం- ఇచ్చినప్పటికీ, ఆమెకు ఇతరత్రా జీవనోపాధి, ఆదాయ ఆధారాలు లేనందున ఆమె పోషణ భారం తలాక్‌ చెప్పిన భర్తదే అని సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్చు వ్యక్తిగత చట్టాలపై ఆనాడు సంచలనమే

78 ాాాలాలాలాాలాలాాాాాన్యొాయ ప్యస్థ

3. 1987లో కర్ణాటక 1988లో నాగాలాండ్‌ 1991 లో మేఘాలయ శాసనసభలను

కేంద్రం రద్దు చేయగా అవి చెల్లనేరవని సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు ఇవ్వడం జరిగింది

4. 1993 లో మధ్యప్రదేశ్‌ హైకోర్టు రాష్ట్రపతి పాలన చెల్లదనిచెప్పి, అప్పటికి భర్తరఫ్‌ అయిన సుందర్‌లాల్‌ పటా ప్రభుత్వాన్ని తిరిగి ఏర్పాటుచేయాలన్న తీర్పుతో సంచలనాన్ని సృష్టించింది.

5. ఒక ఎన్నిక (మనోహర్‌జోషి 1990) కేసులో, ఎన్నికల ప్రసంగాల్లో హిందూయిజం, హిందూత్వం వంటి మాటలను వాడినంత మాత్రాన మతం పేరున ఓట్టు అడిగినట్టు కాదని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేయడం జరిగిది,

6. రాజ్యాంగం ప్రకారం ప్రతి భారతీయుడికి జీవన ఉపాధి హక్కు ఉందని జూన్‌ 7, 1993న సుప్రీంకోర్టు (ప్రకటించింది

7. ఖైదీల జీవితాలకు కొత్త వెలుగు చూపిన సునీల్‌ బత్తా- కేంద్ర ప్రభుత్వ కేసు, విచారణలో ఉన్నఖైదీలకు ఉపశయనంగా కొన్ని హక్కులను కల్పించిన హుస్సేనారా ఖాటూన్‌- బీహారు (ప్రభుత్వ కేసు, వెట్టి కార్మికుల జీవితాలకు వెలుగు బాట వేసిన బంధు ముక్తి మోర్ఫా- కేంద్ర ప్రభుత్వం కేసులు ఈసందర్భంలో గమనించదగినవి

8. రాజ్యాంగంలోని 21వ నిబంధనను ఉల్లంఫించేదిలా ఉన్న భారతీయ శిక్షాస్మతిలోని 309సెక్షన్‌ను ఏప్రిల్‌ 27,1994న సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేయడం గమనార్హం.

9 అనేక విధాలుగా లైంగిక వేధింపులకు గురి అవుతున్న మహిళల పరిస్థితిపై న్యాయస్థానం తీవ్రాందోళన వ్యక్తంచేస్తూ “పురుషులు స్త్రీ శరీరాన్ని తాకడం లేదా లైంగిక కోర్కెను తీర్చాలని ఒత్తిడి చేయడం, అశ్షీల సంభాషణ అక్షీల చిత్రాలను, భంగిమలను ప్రదర్శించడం” మున్నగున్నవి లైంగిక వేధింపులు అవుతాయని పేర్కొనడం, లైంగిక వేధింపు కింద ఒక ఐపి ఎస్‌ అధికారికి మూడు నెలల కారాగార శిక్ష విధించడం- సంచలనం రేపిన తీర్చు మనసు- మమత- మహిళ పట్ట ఆదరణ గల భారతీయులు ఎందరినో ఆలోచింప చేసింది

10 బందుల వల్ల పౌర జీవనం స్తంభించి ప్రజలు అనేక ఇక్కట్లు పాలవడం, వాటివల్ల హింసాకాండకు దారి తీసిన విపత్కర సందర్భాలను దృష్టియందుంచుకొని, బందుకు పిలుపు ఇచ్చే హక్కు గాని నిర్వహించే హక్కు గాని ఎవరికి లేదని నవంబర్‌ 12, 1997న సుప్రీంకోర్టు (ప్రధాన న్యాయమూర్తి జె ఎస్‌ వర్మ, జస్టీస్‌ బి ఎన్‌: కృపాల్‌ జస్టీస్‌ వి.ఎన్‌ ఖేర్‌ లతో కూడిన ధర్మాసనం ప్రకటిస్తూ, “పౌరుల ప్రాధమిక హక్కులు స్వేచ్చకు విఘాతం కల్పిస్తున్న బందులు రాజ్యాంగ విరుద్ధము” అని కేరళ హైకోర్టు ఇచ్చిన చారిత్రాత్మక తీర్పును నూటికి నూరు శాతం బలపరచడం మిక్కిలి గమనార్హం

11 ఒక వివాహితుడు అయిన హిందువు ఇస్హాం మతాన్ని స్వీకరించి మరో వివాహం

చేసుకోవడం చెల్లదని మే 10, 1996న 'పేర్కొంటు దీనిపై ఉమ్మడి పౌరస్కృతి ౦౦౫౫౫౦౧ 0/4 0౦66 ని తయారు చేయాలని సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన మంత్రికి సిఫారసు చేయడం పపమునమునననమనన్షమన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చింది/ననననననననససనవన

న్యాయ వ్యవస్థ ప 79 ఆలోచనాంశం

12 మైనర్‌ పిల్లల సంరక్షణ బాధ్యతల విషయంలో తల్లి కూడా సహజ సంరక్షకురాలే నంటూ భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఎ ఎస్‌ ఆనంద్‌, జస్టిన్‌ ఎమ్‌ శ్రీనివాసన్‌, జస్టిస్‌ విసి బెనర్జీ లతో కూడిన సర్యోన్నత న్యాయస్థాన ధర్మాసనం ఫిబ్రవరి 17, 1999న వెలువరించిన విశిష్ట చారిత్రాత్మక తీర్పు “స్రీని ద్విజాతి పౌరురాలిగా పరిగణించేవాళ్లు అధికంగా ఉన్న వ్యవస్థలో నిస్సంశయంగా మైలురాయి”. పెద్దలు వివరించినట్టు మైనరు పిల్లలకు తండ్రినే సహజ సంరక్షకుడిగా గుర్తించిన - హిందూ మైనారిటీ గార్జీయన్‌ చట్టంలోని సెక్షన్‌ 6(ఎ), 1890 నాటి గార్జియన్‌ అండ్‌ వార్డ్‌ చట్టంలోని సెక్షన్‌ 19(బి) ఈ రెండు సెక్షన్లు మన రాజ్యాంగంలోని 14వ నిబంధనలోని సమానత్వానికి భంగం కలిగించడమేనని సుప్రీంకోర్టు కుండ బద్దలు కొట్టడం గమనార్హ్మ 0.

13 ఎవరైనా ఒక వ్యక్తి దత్తత తీసుకునే ముందు తన ఆస్తి దత్తపు(త్రునికి దక్కుతుందనే ఒప్పందానికి రాకపోతే “దత్తత వల్ల దత్తత తండ్రికి కాని తల్లికి కాని తన ఆస్తిని అమ్ముకొనే హక్కు కాని తన ఆస్తిని ఇతరులకు బదిలీ చేసే హక్కుకాని పోదు” అని జస్టిస్‌ యం జె రావు, జస్టిస్‌ యం బి షాలతో కూడిన సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనం డిశంబర్‌ 7, 2000న తీర్పు ఇవ్వడం జరిగింది.

జవాబుదారీకి దూరంగా జరిగి, అవినీతి అసమర్హత తలబిరుసుతనం మూర్తీభవించిన కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థపై తప్పని పరిస్థితిలోనే న్యాయవ్యవస్థ కొరడా రయుళిపించవలసి వచ్చిందనది ముమ్మాటికి నిజం

వాస్తవానికి గతం కన్న (క్రియాశీలకమైన నేటి న్యాయవ్యవస్త, ఉన్నతన్థాయిలోని అవినీతి నుంచి, నగర రోడ్లపై చెత్తా చెదారం దాకా, కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు వ్ర వ్యాకులత చెందినప్పటికీ, అనేక కేసులను విచారణకు స్వీకరించడం శుభసూచకం ప్రజాప్రయోజనాల పిటిషన్ల స్వకరణతో న్యాయవ్యవస్ట మరింత చురుకుతనం సంతరించుకోవడం గమనార్హం

నిజానికి సమాజంలో అణగొరిన వర్గాల వారి హక్కుల పరిరక్షణకై వారి తరపున వకాల్హా పుచ్చుకునే నంస్థల చర్యవల్లనైనా కల్పించుకునే హక్కుతో [0003 512061 న్యాయస్థానాలు విచారించడం క్రియాశీలం అని ఒక (ప్రశంస ఉండగా ఈ ప్రజా ప్రయోజన పిటిషన్లు ౮0110 1౧1665 ౬19240౧ (౧1౬) రాజకీయ (ప్రయోజనాల పిటిషన్లు ౧011021 1౧16951 ౬892100 గా మారిపోతున్నాయని ఒక అప'ప్రద, విమర్శ ఉండనే ఉంది. ఒక వ్యక్తికి గాని సమాజానికి గాని తీర్చలేని అన్యాయం జరుగుతోందని దాన్ని సరిదిద్దవలసింది మీరేనని ఎవరో ఒక పుణ్యాత్యుడు కాకితో కబురు, కార్డు ముక్కతో పరిస్థితి వివరిస్తే సుప్రీంకోర్టు వారు దాన్ని ఫిటిషన్‌గా స్వీకరించి ప్రభుత్వం వారి కళ్లు తెరిపించిన దాఖలాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. ఒక (ప్రజా ప్రయోజన పిటిషన్‌ పురస్కరించుకొని, వాతావరణ కాలుష్యంతో తాజ్‌మహల్‌ అందాలను హరిస్తూగంగాజలాలను కలుషితంచేస్తున్న 212 పరిశ్రమలను మూసివేయాలంటూ ఆగష్టు 27,1993న సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన ఉత్తర్వునాటి సంచలనం కాగా,

80 న్యాయ క్యస్థ ఎటువంటి మాలిన్యమూ, కాలుష్యమూలేని మంచి నీటి సౌకర్యం పొందడం (ప్రజలకు మన రాజ్యాంగం కల్పించిన [ప్రాధమిక హక్కు అని సర్యోన్నత న్యాయస్థానం తాజాగా ఒక కేసులో విష్పష్టంగా (ప్రకటించడం గమనార్హం. ఆశ్చర్యం ఏమిటంటే- న్యాయవ్వవస్ట (క్రియాశీలం కొవడానికి దోహదం పడుతున్న (ప్రజాప్రయోజనాల పిటిషన్హ ఉధృతను అడ్డుకొనేందుకు నాటి దేవెగౌడ ప్రభుత్వమేకాదు, నేటి కుటిల రాజకీయనేతలు- కూడా ఈ పి ఐ ఎల్‌ పిటిషన్‌నే వాడుకోవ 9, ఉదాహరణకు ఒక్కటి చెప్పుకుందాం. బోఫోర్సు కేసును ఢిల్లీ హైకోర్టు విచారిస్తున్నప్పుడు ఆ కేసును కొట్టివేయవలసిందిగా, దేశహితైషి ఒకరు, ఒక ప్రజా ప్రయోజన పిటిషన్‌ - పీ ఐ ఎల్‌ - వేయడం జరిగింది ఆ వ్పక్తికి నాటి ప్రభుత్వ సహాయ సహకారాలు అంది ఉంటాయనేది పచ్చినిజం (ప్రభుత్వ సహకార సంగతి ఏమోకాని- వాదనలు విన్న ఢిల్లీ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి గారు మాత్రం ఆ బోఫోర్స్‌ కేసును కొట్టి వేయడం జరిగింది జాత్తి చేసుకున్న అదృష్టం ఏమి అంటే - ఢిల్లీ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి ఇచ్చిన ఉత్తర్వును సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేయడం. లేనట్టయిజే- ఈ పిఐ ఎల్‌ ప్రజా ప్రయోజన పిటిషన్‌ వల్ల దేశవ్రజలకు తీరని నష్టం జరిగి ఉండేది. నిజానికి ఒక నూత్రాన్ని- విధానాన్ని రూపొందించినపుడు దానివల్ల మంచీ చెడూ, రెండూ జరిగే అవకాశం లేకపోలేదు. జస్టిస్‌ విఆర్‌ కృష్ణయ్యర్‌ గారు వక్కాణించినట్టు, చెడుని సాధ్యమైనంతవరకు నివారించ గలగడమే న్యాయమూర్తుల నిజమైన కర్తవ్యం ఏమైనా ప్రజా ప్రయోజన పిటిషన్‌ లక్ష్యం దుర్వినియోగం కారాదు. ఆసంఘటనను దృష్టిలో వుంచుకొని కాబోలు, సుప్రీంకోర్టు “ప్రజా ప్రయోజనాల పిటిషన్‌ దాఖలు చేయడం అన్నది ప్రతి పౌరుడికి ఉన్న ప్రాధమిక హక్కుకాదు”- అని “అర్హులయిన వ్యక్తులు దాఖలు చేసినప్పుడు మా(త్రమే కోర్టులు పిఐ ఎల్‌ పిటిషన్‌ను విచారణకు స్వీకరిస్తాయి ” అని స్పష్ట పరచడం మిక్కిలి గమనార్హం

అయితే- ఆడపాదడపా విధాన నిర్ణయాల్లో కోర్టులు జోక్యం కలుగ జేసుకోవడం తగదన్న అభిప్రాయం రాజకీయుల్లోనే కాదు న్యాయనిపుణుల్లో కూడా వ్యక్తమవుతున్నందున “న్యాయవ్యవస్థ క్రియాశీలత గూర్చి రాజకీయుల ప్రకటనలను న్యాయనిపుణుల అభిప్రాయాలను “ఈనాడు ఆర్‌.ఆర్‌.జి” మాటల్లో గమనించడం మంచిది రాజకీయుల ప్రకటనలు :=

“న్యాయవ్యవస్థ తన పరిధిని దాటి వ్యవహరిస్తోంది”అని కాంగ్రెస్‌ నేత ('ప్రియరంజన్‌దాస్‌ మున్షీ పేర్కొనగా, 'ఇది పార్లమెంటుకు సవాలుగా పరిణమించింది" అని సిపిఎం నేత వసుదేన్‌ ఆచార్య అభివర్షించడం జరిగింది క

న్యాయవ్యవస్థ తన పరిధిని అతిక్రమించడం వల్ల పార్లమెంటు ప్రతిష్టకు భంగం వాటిల్లుతోంది, సమతా పార్టీ నేత జార్జి ఫెర్నాండెజ్‌ బాధ వ్యక్త పరచగా , న్యాయ వ్యవస్త్ర అత్యుత్సాహాన్ని ప్రదర్శిస్తుందని యం.యస్‌. కృష్ణ - రాజ్యాంగేతర తీర్పుల ద్వారా భయాన్ని సంచలనాన్ని సృష్టిస్తోంది అని కాం(గైస్‌ అహ్హావాలియా వ్యాఖ్యానించడం జరిగింది

న్యాయ వ్యవస్థ (క్రియాశీలత శృతిమించినట్టుగా కనిపిస్తోంది - అని జయంతి

న్యాయ క్యనస్థ_______ాాాాాాాాాా 81 నటరాజన్‌ ప్రకటించగా, అది పార్లమెంటు అధికారాన్ని అతిక్రమిస్తోంది, అని బిజా పట్నాయక్‌ హెచ్చరించడం జరిగింది

(ప్రధాని వాజ్‌పేయి దృష్టిలో - కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ అధికార పరిధిలో న్యాయ వ్యవస్థ జోక్యం పెరగడం ఆందోళన కలిగించే అంశం కాగా, కాం(గ్రైన్‌ వాలా బి.పి మౌర్య అభిమతం (ప్రకారం, సుప్రీంకోర్టుకు గల న్యాయనిర్షయ అధికార చట్టాలను రూపొందించేలా అవతరించరాదు

న్యాయ వ్యవస్త ఈ రకంగా (క్రియాశీలం కావడం అనేక విపరిణామాలకు దారి తీస్తుందన్నవారు, అనవసర విషయాల్లో కూడా న్యాయవ్యవస్థ తలదూరుస్తుందని, వేలు పెడుతుందన్నవారు లేకపోలేదు అయితే న్యాయ వ్యవస్త క్రియాశీలతను (ప్రశంసించిన రాజకీయ నేతలు ఉండడం అదృష్టం వారిలో ముఖ్యంగా పేర్కొనదగినవారు

ప్రభుత్వం సకాలంలో సరి అయిన రీతిలో చర్య తీసుకోలేనపుడు న్యాయ వ్యవస్థ క్రియాశీలమవుతుంది, అని మాజీ ప్రధాని ఐకె గుజ్రాల్‌ స్పష్టంగా చెప్పేశారు ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే - ప్రభుత్వం తన విధులను నిర్వర్తించడంలో విఫలమైనపుడు న్యాయవ్యవస్థ జోక్యం చేసుకోవడం న్యాయసమ్మతమేనని సిపిఐ నేత ఫరూఖి తీర్పు చెప్పడం.

జనతాదళ్‌ మధుదండావతే వక్కాణించినట్టు శాసన కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థలు తమ విధులను నిర్వర్తించలేనపుడు ఇక (ప్రజలకు మిగిలేది న్యాయవ్యవస్థ ఒక్కటే అంతే కాదు బిజెపి. రామ్‌సింగ్‌ రావత్‌ వాక్కు ప్రకారం, ప్రజాస్వామ్యం నిలబడేందుకు స్తంభాల్దాంటివి అయిన శాసన కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థలు విఫలమైనపుడు న్యాయవ్యవస్థ క్రియాశిలం అవుతుంది న్యాయ నిపుణుల అభిప్రాయాలు :-

న్యాయ వ్యవస్త క్రియాశీలత గూర్చి న్యాయ నిపుణులు వివిధ రకాల అభిప్రాయాలను వెల్లడించడం జరిగింది అందులో కొందరి వ్యాఖ్యలను క్లుప్తంగా పరికిద్దాం

న్యాయవ్యవస్త క్రియాశీలత అన్నది ఇప్పటిక్‌ ఇప్పుడు కొత్తగా పుట్టింది కాదు కాకపోతే కోర్టులు తమ (ప్రాధమిక విధులను ఇప్పుడు మరింత (క్రియాశీలంగా నిర్వర్తిస్తున్నాయి అని జస్టిస్‌ కృష్ణయ్యర్‌ గారు (ఫ్రంట్‌ లైన్‌ పత్రికకు ఇచ్చిన ఇంటర్వూలో విడమర్చి చెప్పడం గమనార్హం,

అంతేకాదు, సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ ఆర్‌ పాండ్యన్‌ ఇచ్చిన వివరణ మిక్కిలి గమనించతగి ఉంది “శాసన కార్యనిర్యాహక వ్యవస్టలు తమ విధులను నిర్వహించడంలో విఫలమైనపుడు దేశ పౌరుల హక్కులు, స్వేచ్చను కాపాడవలసిన బాధ్యత న్యాయవ్యవస్టపైనే ఉంది అలాంటప్పుడు సుప్రీంకోర్టు జోక్యం అనివార్యం. దీనిని అత్యుత్సాహంగా పరిగణించరాదు.”

మొత్తం మీద రాజ్యాంగానికి లోబడి న్యాయస్థానాలు చట్ట సమానత్వానికి నిదర్శనంగా

82 న్యాయ క్యకష్ణ న్యాయవ్యవస్త్ర చేతనత్యానికి దర్పణంగా ఇచ్చిన చరిత్రాత్మకమైన తీర్పుల పట్ట శాసన కర్తలు మండిపడి తమకు గల రాజ్యాంగ హక్కులను దుర్వినియోగపరుస్తూ న్యాయమూర్తుల ప్రవర్తన పట్ల నిరసన వ్యక్త పరిచేందుకు వాడుకొన్న సందర్భాలు కోకొల్లలు పౌరులకు [ప్రాధమిక హక్కులను ఇచ్చిన రాజ్యాంగమే శాసనకర్తలకు, యం పి, ఎమ్మెల్యేలకు కూడా కొన్ని హక్కులు, అధికారాలు ఇచ్చిన మాట వాస్తవమే. బ్రిటన్‌లో 1688 నాటి హక్కుల బిల్లు ప్రకారం, అక్కడి పార్లమెంటులో జరిగే వ్యవహారాలను గాని దానికి సంబంధించిన వాటిని గానీ ఏ కోర్టు (ప్రశ్నించజాలదు. ఆ విశేష అధికారాలు తమకు దఖలు పడినందుకు కోర్టు విచారణకు అతీతమన్నట్టుగా వ్యవహరించిన ఎంపీల నిర్వాకం పసలేనిదని కోర్టులు తీర్పులు ఇచ్చి ఉండడం గమనార్హ్మ 0 అందువల్ల శాసన కర్తలు (105 నిబంధన (ప్రకారం పార్లమెంటు సభ్యులు, 194 నిబంధన (ప్రకారం శాసన సభ్యులు) తమకు సంక్రమించిన అధికారాలకు లోబడి, శాసనసభలో, పార్లమెంటు, అసెంబ్లీలో వారు చేసిన సూచనలు, మాట్లాడిన తీరును, ఓటు వేసిన విధానమును, ప్రవర్తన విషయమై కోర్టుల్లో విచారించకూడదన్న ధీమాతో పౌరుడి ప్రాధమిక హక్కులపై స్వారీ చేయాలనుకొన్నపుడే న్యాయాంగమైన న్యాయస్ట్రానం జోక్యం చేసుకోవడం తప్పడం లేదు అంతేకాని, శాసనకర్తలు తమకుగల అధికారాలనే కాదు విశేషాధికారాలకు రక్షణ పొందడం ఎవరికీ ఎటువంటి అభ్యంతరం ఉండదు నిజానికి న్యాయవ్యవస్థ పనితీరులో రాజకీయ జోక్యం ముఖ్యంగా మందబలం, (బ్రూట్‌ మెజారిటీ, కలిగిన అధికార పార్టీ జోక్యం మితిమీరడం విచారకరరి ఈ పోకడ న్యాయానికి, న్యాయవ్యవస్థకు అనారోగ్యకరం కాగలదని విజ్ఞుల భయం. పెద్దలు న్యాయమూర్తులు చెప్పినట్టు కేసు, వ్యాజ్యం విచారణ పూర్తి అయిన తరవాత తీర్పుచెప్పే దశ న్యాయపరంగా అత్యంత కీలకమయిననది ఆ దశలోనే మన న్యాయవ్యవస్థపై న్యాయమూర్హులపై రాజకీయ (ప్రభావం ఒత్తిడి పెరిగిపోతుందనేది గమనార్హం స్థానికంగా ప్రాబల్యంగల రాజకీయనాయకులు ముఖ్యంగా పలుకుబడిగల అధికార పార్టీ రాజకీయులు (ప్రత్యక్షంగానో, పరోక్షంగానో న్యాయస్థానాలపై తమ ప్రభావాన్ని చూపెడుతుండడం ప్రత్యక్ష (ప్రసారమే నిజానికి తీర్పు వారికి అనుకూలంగా రాకపోతే, (క్రియాశీలత అంటగట్టి న్యాయమూర్తుల వ్యక్తిత్వాలకు ఆందోళనలు కలిగిన్తున్న పరిస్పితులను గమనించిన ఒక న్యాయమూర్తిగారు, న్యాయమూర్డులకు తగిన రక్షణ లేదని వాపోవడం మిక్కిలి గమనార్హం ఏమైనా న్యాయబద్దంగా చట్ట ప్రకార చెప్పే తీర్పును వ్యక్తిగతంగా భావించడం రాజకీయ నాయకుల సంకుచితత్వానికి తార్కాణమనవచ్చు. నిజం చెప్పాలంటే, న్యాయమూర్తుల ఎంపికలో రాజకీయాలకు గాని కులమత (ప్రాంతీయ భావాలకు గానీ అవకాశం, (ప్రమేయం లేకుండా కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ తగిన జా(గ్రత్త వహించినప్పటికీ, న్యాయవ్యవస్థలో కొందరి ప్రవర్తన కొన్ని సందర్భాల్లో అనుమానాలకు తావు, ఆస్కారం ఇవ్వడం దురదృష్టకరం నిజానికి అవినీతి ఆరోపణలకు గురి అయి, చట్టప్రకారం శిక్షల వాత పడిన రాజకీయ (ప్రముఖులే న్యాయవ్యవస్థ క్రియాశీలత, జ్యుడీషియల్‌ యాక్టివిటీపై వివరీతమైన వ్యాఖ్యానాలు చేయడం గమనార్హం వాస్తవానికి పలు (ప్రజాప్రయోజన పిటిషన్లను విచారించిన సుప్రీంకోర్టు

న్యాయ వ్యవస్థా 6 వాటికి అనుకూలంగా స్పందించడమే న్యాయవ్యవస్థ తన విధుల పరిమితులను దాటి ఒక అతీత వ్యవస్త మాదిరి వ్యవహరిస్తోందన్న విమర్శకు గురి అవుతోంది. న్యాయమూర్తులు (ప్రజల ఆశయాలకు, అభిలాషలకు అనుగుణంగా స్పందించకుండా కేవలం రాజ్యాంగాన్ని అనుసరించే తీర్పులు వెలువరిస్తున్నారని, న్యాయశాఖ అభివృద్ధి నిరోధక భావాలకు బంది అయిందని విమర్శల వెల్లున ఉందనేది కూడా నిజమే వాస్తవానికి మన జాతి ఆరోగ్యకరమైన అభివృద్ది చెందాలంటే రాజ్యాంగాన్ని, చట్టాన్ని, సంప్రదాయాన్ని గౌరవించడం మన కర్తవ్యం (బ్రిటన్‌లో న్యాయమూర్తులను ఎవ్వరూ నిందించరు, వారికి దురుద్దేశాలను స్వార్థ (ప్రయోజనాలను అంటగట్టరు. ముఖ్యంగా వారి న్యాయవ్యవస్థను తూలనాడి కించపరచరు అత్యంత శక్తివంతమైన ప్రజాస్వామ్య అమెరికాలో న్యాయవ్యవస్ట అత్యంత స్వతం(త్రమైంది అది అందరి విశ్వాసాన్ని చూరగొనడం గమనార్హం న్యాయమూర్తులే తమను రక్షిస్తున్నారన్న ధీమాతో అమెరికా ప్రజలు ప్రశాంతంగా పడుకుంటారని, రాజనీతి రాజ్యాంగళాస్త విశ్లేషకులు చెప్పడం అతిశయోక్తికాదు. నిజానికి అమెరికాలో న్యాయమూర్తులు రాజ్యాంగానికి విధేయులు అయితే న్యాయమూర్తులు నిర్ణయించిందే రాజ్యాంగం అని లోక (ప్రతీతి అంటే అచట అంతిమ నిర్ణయం న్యాయ వ్యవస్టదే ఫెడరల్‌ సుప్రీంకోర్టుదే అన్నమాట ఉదాహరణకు 2000 నవంబర్‌లో అమెరికా అధ్యక్ష పదవికి జరిగిన సమరం న్యాయపోరాటానికి ఉసికొల్పగా, అఖరికి రాజ్యాంగపరమైన మీమాంసలు ఎన్నింటికో అంటుకట్టీన దేశ సర్యోన్నత న్యాయస్థానం తీర్పుతో రిపబ్లికన్‌ అభ్యర్థి బుష్‌ అధ్యక్షునిగా నిర్దారన అయిన విశిష్ట ఎన్నికలు ఆదేశ న్యాయ వ్యవస్థ కొన్నత్యానికి పెద్దపీట వేసిందనవచ్చు మరో, విధంగా చెప్పాలంటే, ఫెడరల్‌ కోర్టీ అధ్యక్షుడిగాబుష్‌ను ఎంపీకచేసిందనవచ్చు ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే ఫెడరల్‌ కోర్టు తుది నిర్ణయంతో తఊఈవ్రంగా విభేదించినప్పటికీ "ఒకే ప్రజగా మన సమైక్యత మన ప్రజాస్వామ్య పటిష్టతల దృష్ట్యా ఓటిమిని అంగీకరించినట్టు” అల్‌గోర్‌ స్పష్ట పరచడం. అదేమి చిత్రమో గాని అతి పెద్ద ప్రజాస్వామ్య దేశం అయిన మనదేశంలో అతి

చిన్న విషయం పట్ల అతిగా విజృంభిన్తున్న విపరీత ధోరణులు చట్టాన్ని ఆఖరికి న్యాయమూర్తులను కూడా చులకన చేసి అవహేళనకు గురిచేయడం సర్వసాధారణమైంది. నిజానికి న్యాయమూర్తులు ఇచ్చే తీర్చు, రూలింగ్‌, వాదులాడుకున్న రెండు వర్గాల్లో ఏదో వర్గానికి అనుకూలంగా ఉండడం అనివార్యమని జగమెరిగిన సత్యం కనుక, (ప్రతికూల వర్షం న్యాయమూర్తులను విమర్శించడం, వ్యక్తిగతంగా దూషించడం ఏ విధంగానూ సమర్థనీయం కాదు ఈ విషమ పరిస్టితిలో న్యాయస్థానం, ఏ స్పాయిలోనైనా ఏ ఒక్క పిటిషన్‌లో కూడా సక్రమంగా తన విధిని నిర్వహించజాలదు దానికి తోడు పరిపాలనశాఖలో అధికార దుర్వినియోగం అవినీతి రాజకీయాల్లో గూండాయిజం, (ప్రజాజీవనంలో అక్రమాలు సర్వపామాన్యమైన నేటి మన దుష్ట సమాజంలో న్యాయస్థానాల పట్ట కుటిల రాజకీయవేత్తలు బాహాటంగా కనపరస్తున్న అసహనం కారణంగా సామాన్య (ప్రజలు కూడా ఆందోళనకు గురి అవుతున్నారు మన న్యాయవ్యవస్త పట్ట మనకు విశ్వాసం లేకపోతే అది ఇసుక మీద

ర పప న్యాయ ప్యకస్థ నిర్మించిన కట్టడమే అవుతుంది. ఏది ఏమైనా (ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణకు స్వతంత్ర న్యాయ వ్యవస్థ ఉండడం అత్యావశ్యమై ఉంది. దానికి న్యాయాధీశులు కూడా తమవంతు కృషి (ప్రయత్నం ద్వారా న్యాయవ్యవస్థ ఆధిక్యతను నిటబెట్టడానికి ప్రజాస్వామ్యాన్ని కాపాడడానికి పాటుపడడం తప్పనిసరే ! ఒక సందర్భంలో మన రాష్ట్రపతి ఆర్‌ క నారాయణన్‌ గారు అభిప్రాయ పడినట్టు, న్యాయం చేకూరడమే కాదు, న్యాయం చేకూరినట్టు కనిపించడం కూడా ముఖ్యమే కనుక న్యాయవ్యవస్థ సాధ్యమైనంత విశాల (ప్రాతిపదిక వ్యవస్తగా ఉండడం ఆవశ్యం నేటికీ మెజారిటీ ప్రజలు పేదరికం, నిరక్షరాస్యత, లింగ,కుల, మతాల పేరున వివక్ష ఎదుర్కొంటున్న మనదేశంలో న్యాయపరమైన అవగాహన చైతన్యం ద్వారానే సామాజిక , ఆర్జిక, రాజకీయ రంగాల్లో సమానత్వం పొందడం సాధ్యం అవుతుంది. కనుక, పెద్దలు చెప్పినట్టు న్యాయమూర్తులు ఒక్క రాజ్యాంగాన్ని మాత్రమే కొలబద్దగా తీసుకోకుండా మారుతున్న దెశకాల పరిస్థితులను బట్టి తమ వ్యాఖ్యానాల్థ్‌ కొంత సడలింపు చూపించడం జరగాలి. అప్పుడే క్రియాశీలత గల న్యాయవ్యవస్థ రాజకీయ ఒత్తిళ్ళు అవరోధాలను అధిగమించి మేలైన సేవలను అందిస్తేనే రాజ్యాంగంలోని ఇతర (ప్రధాన భూమికలైన శాసన,కార్యనిర్వాహక రంగాల కన్న అధిక గౌరవాన్ని పొండగలదనడంలో అతిశయోక్తి ఏమాత్రం ఉండదు

ఓ సందర్భంలో మన భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టీస్‌ ఎ ఎస్‌ ఆనంద్‌ గారు వక్కాణించినట్టు, తగిన స్వయం సంయమనంతో న్యాయవ్యవస్థ (క్రియాశీలకంగా వ్యవహరించడం (ప్రజాప్రయోజనాల దృష్ట్యా వాంఛనీయమే. అయితే మానవ సంబంధాలు నిరంతరం చక్రభ్రమణం చేస్తూ ఉంటాయి, సమాజమూ మారుతూ ఉంటుంది, నియమ నిబంధనలు పరివర్తన చెందుతూ ఉంటాయి. కనుక న్యాయమూర్తులు సచేతనత్వంతో ఈ వాస్తవాలను గుర్తిస్తూ రాజ్యాంగ విధులను నిర్వహించి రాజ్యాంగం విధించిన పరిమితులకు లోబడి చట్టాలను పరిపుష్టం చేయడానికి (ప్రయత్నించాలి అన్నంత మాత్రాన (క్రియాశీలత అనేది న్యాయవ్యవస్థ చేస్తోన్న సాహసంగా కనిపించరాదు చట్టం పరిధిని, తన అధికారాలను, సంప్రదాయాలను మరచి న్యాయమూర్తులు తమ వ్యక్తిగత ఇష్టాయిష్టాలకు అనుగుణంగా వ్యవహరించడం భావ్యం కాదు. ఏమైనా ఒకటి మాత్రం నిజం, మాట కొంచెం కటువుగ ఉన్నప్పటికీ, మన పార్లమెంటు చేయలేని పనిని న్యాయవ్యవస్థ క్రియాశీలత ద్వారా న్యాయస్థానాలు నిర్వర్తిస్తండడం హర్షదాయకం అతిశయోక్తిగా తోచినప్పటికీ, పెద్దలు సెలవిచ్చినట్టు, లోక్‌పాల్‌ బిల్లును ఆమోదించడంలో వివిధ రాజకీయ పార్టీలు జాప్యం చేస్తున్న ఈ తరుణంలో అవినీతిని అంతం చేసేదిశగా మన సర్యోన్నత న్యాయన్హానం (క్రియాశీలంగా వ్యవహరించవలసిందే న్యాయశాఖ - నిబద్ధత *

మన న్యాయవ్యవస్థపైన న్యాయమూర్తులపైన విమర్శల పరంపర లేకపోలేదు న్యాయమూర్తులు కేవలం (క్రియాశీలత వ్యక్తిగత భావాలకు అనుగుణంగానే కాకుండా అంకిత భావంతోను, నిబద్దతతోను పనిచేయాలనేవారు లేకపోలేదు, ఈ ఆధునిక కాలంలోకూడా ప్రపంచంలోని రాజ్యాల్లో రెండు రకాల న్యాయవ్యవస్తలు - ఒకటి, స్వతం(త్ర, (క్రియాశీలక

న్యాయవ్యవస్థ 85 న్యాయవ్యవస్థ, రెండు, అస్వతం(త్ర, నిబద్ధ న్యాయవ్యవస్థ పనిచేస్తుండడం జరుగుతున్నాయి.

మన రాజ్యాంగంలోని 124వ నిబంధన, న్యాయమూర్తుల నియామకానికి అవసరమైన అర్హతలను పేర్కొన్నది కాని ప్రధాన న్యాయమూర్తి నియామకానికి కావలసిన అర్హతలను గూర్చి (ప్రత్యేకంగా (ప్రస్తావించలేదు అయితే సు(ప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల్లో ఎక్కువకాలం నుంచి పనిచెస్తున్న న్యాయమూర్తిని సీనియారిటి నియమాన్ని ఆధారం చేసుకొని ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమించడం ఒక రివాజుగా వస్తుంది ఈ సంప్రదాయం 1972 వరకు కొనసాగింది. మొదటి సారిగా 1973లో సీనియారిటీ నియమానికి గండికొట్టి , సీనియర్లు అయిన జస్టిస్‌ జ.యం, షెలాత్‌, జస్టిస్‌ కెఎస్‌. హెగ్డే, జస్టిస్‌ ఎ.ఎన్‌ (గ్రోవర్‌లను కాలదన్ని, నాల్లోస్టానంలో ఉన్న జస్టిస్‌ అజిత్‌ నాధ్‌ రే, (ఎ ఎన్‌ రే) ను భారత (ప్రధాన న్యాయమూర్రిగా నియామకం జరుగగా, మరోమారు జస్టిస్‌ రే పదవీకాలం పూర్తయిన తరవాత 1977లో సీనియర్‌ జడ్జి అయిన జస్టిస్‌ హెచ్‌ఆర్‌ ఖన్నాను కత్రోసిరాజని, సీనియారిటీని పక్కన పెట్టి జస్టిస్‌ యం హెచ్‌. బేగ్‌ను సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమించడం జరిగింది. ఆశ్చర్యం ఏమ అంటే - అటు తరువాత జరిగిన ప్రధాన న్యాయమూర్తి నియామకంలో విధిగా సీనియారిటి నియమాన్ని పాటించడం.

ఇంత ఉపోద్దాతం ఎందుకంటే - చెప్పేవాడికి వినేవాడు లోకువ అయినట్టు 1973నాటి కేంద్ర న్యాయశాఖ మంత్రి శ్రీ గోఖలే, సీనియారిటీ గూర్చి రేగిన వివాదానికి సమాధానం చెబుతూ, సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి నియామకంలో కేవలం సీనియారిటీనే కాకుండా, పాలనానుభవం, సామర్ష్యం, మెరిట్‌ కూడా గమనించవలసి ఉందని 'లా" కమిషన్‌ సూచించిందని తెరదించి సమర్హించుకున్నారు. అప్పుడ కేంద్రంలో మరో మంత్రివర్యులు శ్రీ మోహనకుమార్‌ మంగళ్‌ - న్యాయమూర్తులను నియమించే ముందు వారి నేపధ్యాన్ని కూడా ప్రభుత్వం దృష్టిలోకి తీసుకుంటుందని బలపరచడం గమనార్హం. అంతే కాదు, ప్రభుత్వ విధానాలను సమర్రించే న్యాయమూర్తులు ఉండాలని వాదించడం జరిగింది ఈ వాదనే మరో వివాదానికి తెర ఎత్తింది అదేమంటే - ప్రభుత్వ విధానాల అవగాహనతో పాటు న్యాయమూర్తులకు నిబద్ధత ఉండడం తప్పనిసరి. అయితే ఆ నిబద్దత ఎవరికి చూపాలి? ప్రభుత్వానికి నిబద్దత చూపవలసి వస్తే న్యాయమూర్తులు అధికార పార్టీ ప్రభుత్వానికి అతీతంగా, విరుద్దంగా తీర్పులనివ్వజాలరు రాజకీయ వ్యవస్తకు లోబడి మాత్రమే మెలగలవలసి ఉంటుంది న్యాయవ్యవస్థను అడ్డుపెట్టుకుని ప్రభుత్వం విమర్శకులను, వ్యతిరేకులను కష్టాలపాలు చేయడం జరగవచ్చు. ప్రభుత్వాలు, ముఖ్యంగా రాజకీయ సిద్దాంతాలు మారినప్పుడల్లా న్యాయమూర్తుల తీర్పులు కూడా మారుతుంటాయి ఆ కారణంగా న్యాయస్టానాల్టోని తీర్పుల్లో 'క్రమబద్దత కానసాగింపుకు గ్యారంటీ ఉండజాలదు, అంతేకాదు, న్యాయమూర్తుల పదవులు కూడా ఇతర రాజకీయ పదవుల వలె ప్రజల దృష్టిలో దిగజారి వివాదాల ఊబిలో దిగబడిపోవడం అనేది జరగరాని పనేమి కాదు ప్రభుత్వం లోపభూయిష్టమైనపుడు ప్రజలకు ఆశించిన న్యాయం చేకూరదు. నిజానికి ఈ పరిణామం వాంఛనీయం కాదు అంతమాత్రాన న్యాయమూర్తులకు నిబద్దత, కమిట్‌మెంట్‌

86 లాలా న్యాయ వ్యవస్థ ఉండకూడదని అనడం కూడా సరికాదు. ఏమైనా న్యాయమూర్తులకు (క్రియాశీలతతో పాటు నిబద్దత కూడా ఉండాల్సిందే. అయితే కేవలం (ప్రభుత్వానికి లోబడి ఉండే న్యాయవ్యవస్థ రాజ్యాంగ పవిత్రతను కాపాడలేదు. కనుక పెద్దలు సెలవిచ్చినట్టు న్యాయమూర్తులు నిబద్దత చూపించవలసింది రాజ్యాంగానికే కాని, రాజకీయ వేత్తలకు, రాజకీయ పార్టీ (ప్రభుత్వానికి కాదు. నిబద్ధత గూర్చి పెద్దలు ఆలోచించవలసి ఉంది. అంకితభావం * న్యాయమూర్తులు అంకితభావంల" పనిచేయాలనేది మరో వాదన నిజానికి అంకితభావం వ్యక్తిగతమైనది. రాగద్వేషాలకు అతీతమైనది వాస్తవానికి న్యాయమూర్తులు ఎవరి ప్రలోభాలకు లోబడి తీర్పు చెప్పవలసిన అవసరం ఉండదు ఈ దృక్పధం మంచిదే కాని (ప్రజాహితానికి, సంక్షేమానికి సాంకేతికమైన న్యాయసూటత్రాలు ఒకానాక సందర్భంలో అడ్డంకులుగా మారితే వ్యక్తి గౌరవానికి సమాజాన్ని త్యాగం చేసినట్లు అవుతుంది ఇది వాంఛనీయం కాదు. గతంలో అంకితభావంలో చెప్పిన తీర్పులు గందరగోళానికి దారి తీసిన సందర్భాలు లేకపోలేదు రాజ్యాంగ స్ఫూర్తి నే రాజ్యాంగ స్ఫూర్తిని గ్రహించి మాత్రమే న్యాయమూర్తులు తీర్పులు చెప్పాలనేది కొందరి వాదన కాని అలా అనడంలో కూడా గుణదోషాలు ఉన్నాయనేది నిజం రాజ్యాంగ స్ఫూర్తి ఆంటే ఏమిటి ? దాన్ని ఎవరు నిర్ణయించాలి. శాసన వ్యవస్త కార్య నిర్వాహక వర్గమా, లేక న్యాయస్థానాలా? అమెరికాలో ఆ దేశపు సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగస్ఫూర్తిని నిర్ణయిస్తుంది అక్కడ న్యాయమూర్తుల తీర్పులే రాజ్యాంగానికి అంతిమ వ్యాఖ్యానాలు. విల్బన్‌ మహాశయుడు చెప్టినట్టు “అమెరికాలో సుప్రీంకోర్టు విరామంలేని సమీనేశాలు జరుపు రాజ్యాంగసభ” సుట్రంకోర్టు ఆమోదించనదే అచట ఏ చట్టం అమలు కాజాలదు. అందుకే సుప్రీంకోర్టును కాంగ్రెస్‌, పార్లమెంటులో మూడో సభ 7% 0౧4౧06 అని లాస్కీ పండితుడు వర్ణించడం జరిగింది అమెరికాలో న్యాయమూర్తులే శాసనకర్తలు వారికే అంతిమ నిర్ణయాధికారం ఉంది అని రూజ్వెల్ట్చు వక్కాణించాడు. నిజానికి శాసనశాఖ పార్లమెంటు చేసిన చట్టాలను, ఏ కొద్దిమంది వ్యక్తులతో కూడిన న్యాయస్థానం, రాజ్యాంగాన్ని ఉల్లంఘించాయన్న కారణంగా కొట్టేవేయడం (ప్రజాస్వామికంగా, నైతికంగా సమర్థనియమవుతుందా? ఆలోచించవలసిన విషయమిది 1 సార్వజనీక శ్రేయస్సు ; సార్వజనీక (శ్రేయాన్ని లక్ష్యంగా భావించి ఆ లక్ష్యానికి అనుగుణంగా న్యాయమూర్తులు తీర్పులు చెప్పాలి - అనేది నేటి విమర్శకుల విశ్లేషణ, ఏది ఏమైనా న్యాయానికి దాని రూపాలైన సాంఘిక, అర్థిక, రాజకీయ న్యాయాలకు దోహదం చేసే రీతిలో న్యాయమూర్తులు, న్యాయ నిర్వహణ చేయడం నేటి సామ్యవాదులు కోరుకునే న్యాయవ్యవస్థ లక్షణం

న్యాయ కసా 87

ఈ పరిస్థితుల్లో కూడా (ప్రభుత్వాలు మారినప్పుడల్లా న్యాయమూర్తుల తీర్పులు రూపాంతరం చెందవలసి ఉంటాయి

(ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ ఆనంద్‌ గారు చెప్పిన హితవు ప్రకారం, ఏమైనా అతి ఉత్సాహంతో వ్యవహరించడం వల్ల ప్రజలకు తమ మీద ఉన్న విశ్వాసం దెబ్బతింటుందనే విషయాన్ని న్యాయమూర్తులు, న్యాయాధికారులు గుర్తించడం మంచిది. నిజానికి ప్రజల పొగడ్తలు న్యాయమూర్తులను పక్కదారి పట్టించకూడదు అంటే - తమ అతి ఉత్సాహం వల్ల చట్టాలో ఎటువంటి సందిగ్టత ఏర్పడకూడదనే అంశాన్ని న్యాయస్థానాలు, ముఖ్యంగా న్యాయమూర్తులు గమనించి వ్యవహరించడం అభిలషణీయం.

ఏమైనా న్యాయశాస్త్ర విశ్లేషకులు వ్యాఖ్యానించినట్టు, న్యాయమూర్తులు నిష్పాక్షికంగా, నిర్భయంగా, ప్రీతి, భీతి రహితంగా రాజ్యాంగ స్ఫూర్తికి లోబడి క్రియాశీలకంగా, నిబద్ధత, అంకితభావంతో తమ విద్యుక్త ధర్మాలను నిర్వహించాలంటే (ప్రభుత్వం పార్లమెంటు రాజకీయాల ఒత్తిడి నుంచి దూరంగా ఉండగలిగినపుడే న్యాయవ్యవస్ట స్వతం(త్ర ప్రతిపత్తిని కాపాడగలుగుతుంది. అందుకు అత్యవసరంగా న్యాయమూర్తులకు కావలసింది సంయమనం. జస్టిస్‌ ఆనంద్‌ గారు చెప్పినట్టు న్యాయవ్యవస్థ నిజయమైన బలమంతా ప్రజా విశ్వాసం మీదే ఆధారపడి ఉందనేది పరమసత్యం.

ఏమైనా న్యాయపరమైన (క్రియాశీలత దుస్పాహసంగా మారరాదు.

-అపయ అహడస్రైల-

5. సత ర నా (యం 9౧౭6౭6౪7 ౮౪511066 మనం సామాజిక, ఆర్దిక, అభివృద్దిని వేగవంతం చేయాలనుకొంటున్నప్పుడు న్యాయవ్యవస్థ నత్తనడక కొనసాగడం తగదన్న ప్రధాని వాజ్‌పేయి వ్యాఖ్య ఎంతైనా ఎన్న తగింది. న్యాయస్థానాల్లో కేసులు త్వరగా పరిష్కారం కాకుండా ఏళ్లతరబడి 'పెరుకు పోవడం, పరిష్కారంలో విపరీత జాప్యం జరగడం కక్షిదారులనే కాదు న్యాయమూర్తులను కూడా కలత పరుస్తూ ఆందోళనకు గురిచేయడం జరుగుతోంది. కనుక ప్రజలకు న్యాయవ్యవస్లపై _ ఉన్న నమ్మకాన్ని కాపాడేందుకు, వారి ఆకాంక్షలకు అనుగుణంగా పనిచేసేందుకు, పెండింగ్‌ కేసులను తగ్గించి తక్కువ ఖర్చుతో సత్వర న్యాయం అదీ సకాలంలో అందించేందుకు తగిన చర్యలు తీసుకోవడం అత్యవసరంగా జరగాలనేది పల్లె నుంచి ఢిల్లీ వరకు ప్రజలు అందరి కామన. అదేమి దురదృష్టమో కాని స్వభావ రీత్యానో లేదా వ్యవస్థా పర లోపాల వల్లనో గాని మన న్యాయవ్యవస్త్ర నత్తనడక వేగవంతం కాలేక పోతోంది దీనికి తోడు కొండలా పేరుకు పోయిన లక్షల కొద్ది పెండింగ్‌ కేసుల బరువు కింద కోర్టులు ఒక వైపు కుంగిపోతుంటే, దశాబ్దాల తరబడి న్యాయనిక్ణయం లభించక లక్షల కొద్ది న్యాయార్జ్చులు మరొక్షవైపు అన్యాయమైపోతున్నారు అందుకు కారణం , పెద్దలు చెప్పినట్టు, మనకు అర్ధం కాని పరాయి వ్యవస్టను బలవంతంగా మన సమాజం మీద రుద్దడం వల్లనూ, చాలా పాతకాలం నాటి అతినెమ్మదిగా నడిచే పద్దతుల వల్లనూ సామాన్యుడికి సకాలంలో న్యాయం దుర్లభంగా మారిపోతోంది ఈ పరిస్టితి మారకపోతే విషమ పరిణామాలు అనివార్యం అవుతాయి, సకాలంలో లభించని న్యాయం, ఆ తరవాత దక్కినను, అన్యాయంగానే పరిణమించిన సందర్భాలు కోకొల్లలు నిజానికి న్యాయ నిర్ణయంలో ఆలస్యం ఓ విధంగా న్యాయనిరాకరణే - జస్టిస్‌ డిలేడ్‌ జస్టిస్‌ డినైడ్‌ - అవుతుందన్న ఆదర్శం కాగితాలకే పరిమితం అవడం విచారకం. నిజంగానే తీర్పులకు కాలయాపన, జాప్యం ఓ శాపం న్యాయం కోసం కోర్టు గుమ్మం తొక్కడమే పెద్దళిక్ష (ప్రముఖ న్యాయ కోవిదులు శ్రీ నానీ పాల్కీవాలా ఓ సందర్భంలో “మన కోర్టుల్లో వ్యాజ్యాలు శాశ్ళతత్వానికి ప్రత్యక్ష్య సాక్షాలు” అని చెప్పిన మాటలు అక్షరాల సత్యం మన చట్టాలు వాటికి చెప్పే భాష్యాలు, న్యాయం నడిచే తీరు కోర్టుకు వెళ్లిన కక్షిదారులను ముప్పుతిప్పలు పెట్టి మూడు చెరువుల నీరు తాగిస్తున్నాయి విచారకరం ఏమి అంటే - అలవిమాలిన కాలహరణం, జాప్యం, అన్యాయమై పోతున్న నాయార్దుల మొత్తుకోళ్లకు నిలువెత్తు అద్దం పట్టడం పెద్దలు అన్నట్టు, కోర్టు కెక్కి ఓడినవారు వీధిలో ఏడిస్తే గెలిచిన వారు ఇంట్లో గొట్టుమంటున్నారు మొత్తానికి న్యాయాన్ని ఆశించే సామాన్యునికి గెలిచినా, ఓడినా ఆఖరికి మిగిలేది అరణ్య రోదనే ఏమైనా లక్షలకొద్ది కేసులు దశాబ్దాల తరబడి విచారణకు నోచుకోక పోవడం న్యాయవ్యవస్థకు ఏ మాత్రం గౌరవప్రదం కాదు ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే, దేశంలోని వివిధ

న్యాయ వ్యస్థ లా 69 కోర్టుల్లో మూడుకోట్ల మేరకు కేసులు పెండింగ్‌లో ఉండగా, వాటిలో దాదాపు 32 లక్షల కేసులు హైకోర్టుల్లో పోగుపడి ఉంటే, కేవలం సు్రీంకోర్టులోనే 20వేల వరకు కేసులు పెండింగ్‌లో పడి మూలుగుతున్నట్టు వార్తలు వెల్లడించడం వాస్తవం ఏమి అంటే - కొన్ని కోర్టుల్లో తాతలనాటి కేసులు, వ్యాజ్యాలు పెండింగ్‌లో ఉన్నట్టు న్యాయాధిపతులే అంచనా వేయడం విచారణలో జరుగుతున్న జాప్యం కారణంగా మానవ హక్కుల సంఘం వారి ఆరోపణల ప్రకారం, జైళ్లలో మగ్గిపోతున్న వారిలో 70శాతం మించి అండర్‌ ట్రయల్సే పడిఉన్నారు 180 రూపాయల లంచం తీసుకున్నాడన్న ఆరోపణపై పదహారేళ్ల సుధీర్హ విచారణ అనంతరం రెండేళ్ల జైలుశిక్ష పడిన ఓ అసిస్టెంట్‌ ఇంజనీర్‌ దయనీయగాధ న్యాయవ్యవస్థ లొసుగులను ఎండగడుతుంది. యాభై ఏళ్లకు పైబడి పెండింగులో కలకత్తా హైకోద్టలో మూడు లిక్విడేషన్‌ కేసులు ఉన్నట్టు వార్త ఇదే దారిలో కోర్టులు నడిస్తే పెండింగ్‌ కేసుల పరిష్కారానికి మరో 324 ఏళ్లు పడుతుందన్న అంచనాల్లో జోకేమిలేదు. మాజీ ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ వెంకటాచలయ్య గారు వక్కాణించినట్టు, న్యాయపాలన సమర్హంగా లేనిచోట అభివృద్ధి ఉత్తమాట నిజానికి మనదేశంలో పాళ్చాత్య దేశాల మాదిరి అన్న మీద తమ్ముడు, భార్య మీద భర్త తండ్రి మీద కొడుకు వ్యాజర్థలు వేసే సంస్కృతి లేనప్పటికీ మన న్యాయవ్యవస్థ ఇంత పేలవంగా నత్తనడక నడుస్తుందంటే అది మన వైఫల్యానికి దర్శణం

ఏమయితే ఏమి పెండింగ్‌ కేసుల పరిష్కారానికోసం మన సుట్రీం కోర్టు గట్టి నిర్మయం చేసుకుని, ఏడు సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ కాలం నుంచి పెండింగ్‌లో ఉన్న కేసులను 1999 నం. చివరిలోగా వరిష్కారం అయ్యేలా చూడాలని దేశంలోని హైకోర్టు న్యాయమూర్తులను ఆదేశించడం జరిగింది. ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే ఆ 1999 సంవత్సరాన్ని ఇయర్‌ ఆఫ్‌ యాక్షన్‌గా పేర్కొనడం ఆ సంవత్సరం, మరో ఏడు గడిచింది అయిననూ ఎక్కడ వేసిన గొంగళి అక్కడే ఉన్నట్టు రోజు రోజుకు పెండింగ్‌ కేసులతో కొండ పెరుగుతూనే ఉంది

నిజానికి కేసులు ఎందుకు పెండింగ్‌ కొాండెక్కుతున్నట్టు ఆ విషయమై కొంచెం పరిశీలించడం మంచిది పెద్దలు చెప్పినట్టు కోర్టులను ఆశ్రయిస్తే ఎదురయ్యే అనుభవం, నిరంతరం వాయిదాలు, యధాస్టితికొనసాగింపు, స్టేలు, అనవసర వ్యాజ్యాలు, అంతులేని అప్పీళ్లు, భరించలేని ఫీజులు, అర్ధం కాని పద్దతులు, కోర్టు గుమ్మం లొక్కాక ఏ కేసు అయినా సరే వాయిదాల జబ్బు ప్రసక్తి లేకుండా కేసు తెమిలిపోతే పరమాద్భుతమే నిజానికి కేసు త్వరలో సకాలంలో తెమిలిపోతే లాయర్హ పొదుగు ఎండిపోతుంది కదా కనుక వాయిదా ఫాయిదాను వకీలు జారవిడుచుకోడు న్యాయవాదులకు జాప్యం వాయిదా వరప్రసాదం కాగా కక్షిదారులకు ముఖ్యంగా న్యాయార్జ్చులకు (ప్రత్యక్ష నరకం అవుతుంది కనుక కేసులను ఏళ్లతరబడి కొనసాగదీయడానికి మూలమైన వాయిదాల సంస్కృతిని విడనాడాలి అంటే కోర్టులు ఉదారంగా స్టే ఆర్జర్షను మంజూరు చేయకూడదు కేసుల నిర్వహణ అంటే పనిని బదిలి చేయడం కాదు. పనిభారం, వర్క్‌లోడ్‌ పెరగడంతో కోర్లులు స్టే ఆర్డర్లు ఇస్తూ మరింత జాప్యానికి దారి తీస్తున్నాయి దానికి తోడు ప్రతి కేసుకు అప్పీళ్ల బెడద అంటి పెట్టుకునే ఉంటుంది. అప్పీళ్లకు అంతు లేకుండా పోతుంది కనుక వాయిదాల సంస్కృతికి విరుగుడుగా

90 న్యాయ క్యకస్థ కొన్ని కరిన నిర్ణయాలు, చర్యలు తీసుకోవలసి ఉంది కేసు వాయిదాల సంఖ్యకు కళ్ళాలు బిగించడం సత్వరం జరగాలి. కక్షిదారులు కోర్టులు అంటే విసిగిపోయే పరిస్థితి కారాదు అన్నింటిని మించి పెండింగ్‌ కేసులను చకచకా పరిష్కరించాలన్న ఏకైక లక్ష్యంతో న్యాయాధికారులు (త్రికరణ శుద్దితో వ్యవహరించడం జరగాలి. న్యాయ నిర్ణయంలో కోర్టులో విపరీతమైన జాప్యం, కాలయాపన జరుగుతున్నందున, కోర్టు బయట జరుగుతున్న “బండ న్యాయం” తీరు తెన్నులను రాష్ట్ర హైకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టీస్‌ ఐ పాండురంగారావు ఓ సందర్భంలో చెప్పిన వివరణ తప్పకుండా గమనించతగి "ఉంది. “ఇటీవల కేసు దాఖలు చేసేవారు సరాసరి దాదాలను ఆశ్రయించడం ఎక్కువ అయింది. ఏళ్లతరబడి కోర్టుల చుట్టూ తిరిగినా పరిష్కారంకాని వ్యాజ్యాలు, కేసులను దాదాలు తమ గూండాలతో నిమిషాల్లో పరిష్కరిస్తారనే అభి[ప్రాయం ముంబాయి, కోల్‌కతాతో పాటు (ప్రస్తుతం మన రాష్ట్ర ముఖ్య నగరాల ప్రజల్లోకూడా నాటుకు పోవడం గమనార్హం దాదాల ద్వారా అయితే చాలా తక్కువ ఖర్చుతో తక్కువ సమయంలో కేసు- తగాదా-వివాదము పరిష్కారం అవుతుందని (ప్రజలు నమ్ముతున్నారు కాళ్లు విరిచో, బెదిరించో, తన్నో పశుబలంతో ఏదో విధంగా వివాదాన్ని సత్వరం పరిష్కరించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న గూండామూకలు, వ్యవస్హ్రీకృత నేరస్తుల మురాలు, ఈమార్ష్గం ద్వారా లెక్కలేనంత సామ్ముచేసుకుంటున్నారు కోర్టు వెలుపలి పరిష్కారాల తీరు తెన్నులు ఎలా ఉన్నప్పటికీ మన న్యాయవ్యవస్తపై (ప్రజల్లో ఇంకా అపారమైన నమ్మకం గూడు కట్టుకొని ఉందనేది నిజం. వాస్తవానికి ఈ నమ్మకం వమ్ము కాకుండా చూడవలసన బాధ్యత న్యాయవాదులు, ముఖ్యంగా న్యాయమూర్తులపై ఉంది. అయితే కేసుల సత్వర పరిష్కారానికి గాను న్యాయవ్యవస్థకు ఆర్జికంగాను, నిర్వహణపరంగాను తగిన స్వతంత్రత ఇవ్వడం తప్పనిసరి. నిజానికి ఆర్దిక కారణాలు అడ్డుపడు తున్నందున కోర్టుల్లో సరిఅయిన మౌలిక సదుపాయాలను కలగచేయలేకపోతున్నట్టు సాక్షాత్‌ 'సుప్రీం" జస్టీస్‌ ఎ ఎన్‌ ఆనంద్‌ గారు బాధపడ్డారంటే- న్యాయవ్వవస్థకు కావలసినంత ఆర్దిక స్వేచ్చ లేదని గమనార్హం. అందుకే పెద్దలు అన్నట్టు, అవసరాలకు దీటుగా కోర్టులు, చాలినంత సిబ్బంది ముఖ్యంగా న్యాయమూర్తుల నియామకాలు లేక పోవడం, మౌలిక సదుపాయాలు కొరవడడం న్యాయవ్వవస్త విశ్చసనీయత దిగజారడానికి దోహదపడుతున్నాయనేది నిర్షంద్వం నిజానికి కోర్టు పేపర్టు అమ్మడం, కోర్టు ఫీజుల ద్వారా (ప్రభుత్వానికి గణనీయమైన ఆదాయం వస్తున్నప్పటికీ దేశ స్టూల జాకీయ ఆదాయంలో కేవలం 0.2 (పాయింట్‌ రెండు) శాతం మౌట్రమే న్యాయవ్యవస్థకు కేటాయించడం సిగ్గు చేటు బ్రిటన్‌ తన స్తూలజాతీయాదాయంలో 43 శాతం మేరకు న్యాయపాలనకు కేటాయింపులను జరపడం (ప్రత్యేకంగా గమనించతగి ఉంది. అంతంత మాత్రమైన ఆర్ధిక వనరుల కారణంగా మనదేశాన సగటున పది లక్షల మందికి పది కన్నా తక్కువమంది న్యాయమూర్తులతోనే సరిపెట్టుకోవలసి వస్తోంది. ఇదే విషయాన్ని ఇతర దేశాలతో పోల్చిచూస్తే మనం ఎక్కడ ఉన్నామో గమనిచవచ్చు పెద్దలు వివరించినట్టు, ప్రతి పది లక్షల మందికి ఇంగ్లాండ్‌లో 50.9 మంది న్యాయమూర్తులు ఉంటే, అ(ఫ్ట్రేలియాలో

న్యాయప్యస్థ___ాాాాాా 91 577 మంది, కెనడాలో 75.2 మంది, ఆమెరికాలో 107 మంది, పాకిస్తాన్‌లో 50 మంది ఉన్నారు మనదేశాన (ప్రతి పది లక్షల మంది జనాభాకు 50 మంది న్యాయమూర్తులు ఉండాలని పుష్కర కాలం క్రితం 'లా కమిషన్‌' చేసిన సిఫారసు ఇంకా కార్యాచరణకు నోచుకోక పోవడం మన దురదృష్టం.

(ప్రస్తుతం దేశానికి 75 వేలమంది న్యాయమూర్తులు అవసరమై ఉండగా కేవలం 13 వేలమంది మాత్రమే ఉన్నారని ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ ఆనంద్‌ గారే వెల్లడించడం గమనార్హం దేశంలోని వివిధ హైకోర్టుల్లోని 600 పైచిలుకు జడ్డీ పదవుల్లోనే 150 వరకు పదవులు, ముఖ్యంగా మన ర్యాష్ట్ర హైకోర్టులోని 39 పదవుల్లో 11 పదవులు - ఖాళిగా ఉన్నప్పుడు సత్వరన్యాయాన్ని కోరడం అత్యాశే అవుతుంది. ఏమైనా దీర్హకాలం కేసులు పెండింగ్‌లో ఉంటే వాటి పరిష్కారం కోసం (ప్రజలు ముఖ్యంగా కక్షిదారులు, అసాంఘిక శక్తులను-దాదాలను రౌడీలను- ఆశ్రయించే ప్రమాదం ఉన్నందున, రాజ్యాంగంలోని 146, 229 నిబంధనలకు లోబడి, న్యాయమూర్తుల సంఖ్యనుపెంచి, కోర్టులకు బిల్డింగ్‌ లైబ్రరీ తదితర మౌలిక సదుపాయాలతో అవసరమైన సిబ్బందిని తనే నియమించుకాను అవకాశం, అధికారం కలిగిన ఉన్నత న్యాయస్థానాలకు, ప్రభుత్వాలు తగిన ఆర్షిక వనురులతో తగు ఆర్టిక స్వయం ప్రతిపత్తి స్వేచ్చ ఇవ్వడం జరూరుగా జరగవలిసిన అవసరం ఉంది.

తగినంత సిబ్బంది, తగినన్ని కోర్టులు, అవసర మైన న్యాయమూర్తుల కొరత వలన సకాలంలో 'న్యాయం” లభించడంలేదు నిజమే న్యాయం అందడానికి అడ్డు పడుతోన్న జాప్యానికి ఇతర కారణాలు లేక పోలేదు అవి ఏమిటో చూద్దాం '-

-ప్రతి చిన్నదానికి -చీటికి మాటికి- కోర్టులను ఆశ్రయించే లిటిగెంట్టు వారి వల్ల పని ఒత్తిడి పెరిగి పోయి న్యాయస్థానాలు చతికల పడి పోతున్నాయి

• జస్టీస్‌ మిశ్రాగారు చెప్పినట్టు, నిందితులపై పెండిగ్‌లో ఉన్న వారెంట్లనుపోలీసులు అమలు పరచకపోవడం క్రిమినల్‌ కేసుల్లో విపరీత జాప్యానికి ప్రధానకారణమవుతున్నాయి

నిజానికి కో ర్డులు జవసత్వాలు కూడగట్టుకొని, ఆధారాలు, సాక్షా లు లభించాక తీర్పులు వెల్లడించే సరికల్టా జరగవలసిన నష్టం(జాప్యం) కాస్తా జరిగి ోంది

• ఇటీవల కాలంలో చట్టసభలు తమ బలహీనతలను కప్పిపుచ్చుకోవడానికి తమ బాధ్యతలను- తాము ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్తను- లౌక్యంగా న్యాయవ్వవస్థ్రకు బదిలీ చేస్తూ న్యాయ గమనానికి అడ్డు తగలడం కూడా జాప్యానికి ఆజ్యం అవుతుంది మచ్చుకు రెండు ముచ్చట్టు- ఒకటి, మన సర్యోన్నత న్యాయస్టానమును ఫలాని మందిర నిర్మాణ కాలాన్ని నిర్దారంచమని ప్రభుత్వం కోరితె ఏమి చేయాలి నిజానికి ఆపనిని పురావస్తు శాఖకు అప్పగించి, అమూలా([గ్రం తాడో "పడో కూలంకషంగా పరిశిలించమని కోరవచ్చు అవసరమైతే అదేశించ వచ్చుకదా! అలాగే- మరొకటి, సినిమాల ప్రదర్శన విషయమై కూడా కోర్టులకు నివేదించడం చూస్తున్నాం కదా, నిజానికి సినిమాలను సెన్సారు చేయడానికి ఓ బోర్డె ఉంటోంది ఆ బోర్టు తన కర్తవ్యాన్ని నిష్పక్ష పాతంగా నిర్వర్తిస్తే కోర్టుల అమూల్య కాలాన్ని వృధా చేయవలసిన

అవసరం వుండదు ఏమైన ఆయా సంస్టలు- వ్వవస్టలు తమ బాధ్యతలను కోర్టుల పాలు

92 న్యాయ వ్యవస్థ చేయడం, వాటి పిరికి తనానికి, విషయాన్ని సాగదీసే ధోరణికి ప్రతిబింబాలు అవుతున్నాయి పరోక్షంగా ఇతర కేసుల సత్సర న్యాయానికి అడ్డు పుల్లలు అవడం విచారకరం.

నిజానికి వ్యక్తి గతంగా ఎందరో న్యాయమూర్తులు న్యాయవాదులు సత్వర న్యాయానికి విశ్చ ప్రయత్నం వేస్తున్షస్తుటికీ పైన చెప్పుకొనిన, విష వలయాన్ని చేధించ లేక పోతున్నారు దీనికి కావలసీది, లోక్‌నత్తా డా; జయ(వ్రకామ్‌ నారాయణ గారు వివరించినట్టు,

“వ్యవస్థాగతమైన పరిష్కారాలు, సంస్కరణలు నిజానికి ఇటీవల ఉన్నత న్యాయస్టానాలు పాలనలో జవాబుదారి తనం పెంచడానికి, అవినీతికి అడ్డుకట్ట వేయడానికి, న్యాయవ్యవస్త్ర స్తతంత్ర ప్రతిపత్తిని కాపాడడానికి, అన్నింటినీ మించి నేరపరిశోధన సంస్థల్లో రాజకీయల

క్యం నివారించడానికి చేస్తున్న గణనీయ ప్రయత్నం మనకు శుభపరిణామం. అయితే సంస్కరణ బాధ్యత నంతటినీ కేవలం న్యాయస్థానాల మీదకు నెట్టివేస్తే ఇంతటి భారాన్ని మోసేశక్తి ఏ సంస్థకూలేదు. మౌలికమైన మార్పులు వ్యవస్థీకృతం కాకపోతే శాశ్వత పరిష్కారాలను స్వయం పరివర్తనా శక్తిని సాధించలేము ”

సకాలంలో న్యాయం :

ఈ పరిస్టితుల్లో సకాలంలో న్యాయం సమర్హవంతంగా అందించడానికి అనువుగా న్యాయవ్వవస్థ్రలో కొన్ని సంస్కరణలు చేపట్ట వలసిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.

అమెరికా కోర్టుల్లో ప్రతి కేసు పరిష్కారానికి ఖచ్చితమైన కాలపరిమితి విధించబడి ఉండడం గమనార్హం

నిజానికి మనదేశంలో కూడా కేసుల పరిష్కారానికి కాలపరిమితి విధించాలని సర్కారి యా కమిషన్‌ ఏనాడో చెప్పింది.నమోదు అయినపుడే ఫలానాగడువులోగా అంతిమ విచారణకు

ఆ కేసును స్వీకరించాలని తేది నిర్ణయించడం,దానికి కట్టుబడి ఉండడం ఖచ్చితంగా అమలు

అయితే తప్ప పెండింగ్‌ కేసుల కొండలు తరగవు, అని హితవు చెప్పారు.

రాష్ట్రపతి వెంకట రామన్‌గారు ఓ సందర్భంలో 1991 డిశంబర్‌లో, వక్కాణించినట్టు, ప్రతి కేసుకూ దాని అవసరాన్ని బట్టి విచారణ జరిపే కాలాన్ని ఖచ్చితంగా నిరిష్ట వ్యవధి మేరకు తగ్గించే విషయాన్ని పరిశీలించాలి. వారే చెప్పి నట్టు, ముఖ్యంగా లాయర్హు తమ కేసులను నిక్షీత వ్యవధిలో వాదించడం- ముగించడం సబబుగా ఉండగలదు

ఇదే కాల పరిమితి గూర్చి లోక్‌సత్తా చక్కని సూచన చేసింది దాని వివరాల్లోకి అడుగిడితే -

1. రాజ్యాంగ బద్ధంగా (ప్రతి పౌరిడికి నిర్దుష్ట కాల పరిమితిలోపల న్యాయాన్ని పొందే- సత్వర న్యాయం (ప్రాధమిక హక్కుని గుర్తించాలి. క్రిమినల్‌ కేసులకు ఒక్క సంవత్సరం లోపల, రాజ్యాంగ పరమైన అంశాలకు ఆరు నెలల లోపల న్యాయనిర్ణయం జరిగేవిధంగా రాజ్యాంగంలో కాలపరిమితులను విధించాలి.

2. అన్ని ఇతర చట్టాలను, కోడ్‌లను రాజ్యాంగ పరిమితులకు అనుగుణంగా సవరించి, సత్వర న్యాయం అందే విధంగా చట్టాలు చెయ్యాలి.

వవమునననవపపననమ్షనున రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చించినననననననననసనన్వు

న్యాయవ్యవస్థ లాలా 903

3. _ అప్పీళ్లకు క్రిమినల్‌ కేసుకు మూడు నెలల పరిమితి విధించాలి. సివిల్‌ కేసులకు ఆరు నెలలకు మించరాదు.

శ) _ అన్ని కేసులలో అప్పీళ్లు లేకుండా నిర్దుష్ట పరిమితులు విధించాలి అత్యవసరమైన కేసుల్లో తప్ప అప్పీళ్లు నిషేధించాలి మామూలు కేసుల్లో ఒకటి మించి అప్పీళ్లు లేకుండా చేయాలి.

రి కోర్టులు సాధారణంగా యధాస్టితి కొనసాగింపు 61% ఆదేశాలు మంజూరు చేయకుండా అంక్షలు విధించాలి కొన్ని అత్యవసర విషయాలలో ఆదేశాలు మంజూరు చేసినా, అందుకు గల మూలకారణాలను నిర్దుష్టంగా, వ్రాతపూర్వకంగా ప్రకటించాలి. అలాంటి ఆదేశం గడువు 15 రోజులకు మించరాదు. మొత్తంమీద ఆ గడువు సమయంతో కలిపి నిర్షీత కాలపరిమితిలోపల న్యాయనిర్హయం జరిగి తీరాలి ”

ఈ సూచనలు గంభీరంగా ఉన్నప్పటికి, ఆచరించ దగినవే 'కాలపరిమితి'తో పాటు సత్వర న్యాయం అందు కునేందుకు మరికొన్ని (ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు సూచించ బడడం గమనార్హం అవి ఏమిటో ఓసారి చూద్దాం .-

'ప్రత్యామ్నూయ మార్గాలు

తాతలు నాటి సివిల్‌ ్రాసీజర్‌ కోడ్‌కు సవరణలు- (ప్రతిపాదనలు పొందు పరచి, న్యాయనిర్షయ (ప్రక్రియను వేగవంతం చేయడానికి సంకల్పించడం జరగాలి. నిజానికి కాలదోషం పట్టిన చట్టాలను, కాలం చెల్లిన చట్టాలను, ఎందుకూ కొరగాని చట్టాలను కాలదన్నడంతో పాటు పెద్దలు చెప్పినట్టు, న్యాయపాలిక పని పోకడల్లో గుణాత్మక మార్పులకు శ్రీకారం చుట్టడం తక్షణంగా జరగాలి

పసలేని లిటిగేషన్‌లకు పెనాల్టీతో పాటు సమన్హ జారీ, స్టేట్‌మెంట్లు దాఖలకు కాలపరిమితులు నిర్దేశించాలి, సాక్షాన్ని అఫిడవిట్‌ రూపేణ స్వీకరించడం, సాక్షుల విచారణను న్యాయమూర్తికి బదులు కమిషనర్‌కు చెప్పడానికి వీలు కల్పించాలి

(ప్రజల సమస్యలకు సంబంధించిన వివిధ ఫిర్యాదులను పాలనా స్టాయిలోనే పరిష్కరించ గలిగే ఏర్పాటు చూడగలిగితే కోర్టుల పనిభారం తగ్గి ప్రజలకు శీఘ్రంగా న్యాయం అందించినట్టు అవుతుంది

సుప్రీం కోర్టుపై పని భారం తగ్గించేందుకు హైకోర్టులకు, సుప్రీంకోర్టుకు మధ్య జాతీయ స్టాయిలో ఒక కోర్టు ఏర్పాటు చేయడం అవసరం- అని 1990లోనే జస్టిస్‌ సవ్యసాచి ముఖర్జీగారు హితవు చెప్పారు చక్కని ఆలోచన అది.

జాతీయ కోర్టు ఏర్పాటు ఆలోచన ఆలోచించ దగినదే,

జస్టీస్‌ ప్రభాశంకర్‌ మిశ్రాగారు ఐదేళ్ల క్రితం అభిప్రాయపడినట్టు, కేసుల విచారణలో ఎదురవుతున్న తీవ్రమైన జాప్యాన్ని నివారించేందుకు (ప్రత్యామ్నాయ వివాద పరిష్కార పద్దతిని (41161041౪6 01500616 గం5014010౧ 4 0౧) మరింతగా విస్తరించవలసిన అవసరం ఎంతైనాఉంది మధ్యవర్తిత్వం సంప్రదింపులు ఏకకాలంలో నిర్వహిస్తూ లీగల్‌ ఎయిడ్‌

94 ాాన్యయ ప్యకస్ణ సర్వీసులను మెరుగు పరచవచ్చు సివిల్‌ ప్రోసీజర్‌. వ్‌ భాగంగా మధ్య వర్తిత్స న్యాయాన్ని పెంపొందించాలి ఈ 4౦గి అన్ని రంగాల్లోని వివాదాలకు వర్తిస్తుంది. ముఖ్యంగా వివాదాలను ఉద్దేశ పూర్వకంగా పొడిగించాలనుకొనే కక్షిదారుల మధ్య వివాదాలను ౫0 తగ్గిస్తుందనవచ్చు ఇటీవలే చీఫ్‌ జస్టిస్‌ ఆనంద్‌ గారు చెప్పినట్టు, అమెరికాలో ఈ ౫౦ గ కు మంచి ఆదరణ లభిస్తుండగా, జస్టిస్‌ సత్యబ్రత సిన్హా గారు చెప్పినట్టు ఈ &0గ స్ఫూర్తితోనే ఆస్టేలియా, కెనడా, జర్మనీ వంటి దేశాలు ఈ వ్యవస్తను ఏర్పాటు చేసుకోవడం గమనార్హం. నిజానికి చిన్నకేసుల విషయంలో సం్రదింపులే ప్రాధాన్యత వహిస్తాయి ఏమైనా న్యాయవ్యవస్థకు పెను భారంగా పరిణమించిన అసంఖ్యాక కేసులను తగ్గించడానికి ఈ “ప్రత్యామ్నాయ వివాద పరిష్కార” పద్దతి ఉపకరిస్తుంది ఆలోచించండి.

మన సుట్రీంకోర్టు స్వర్ణోత్సవ సభలో (ప్రధాని వాజొపేయ్‌ గారు సూచించినట్టు, కొన్ని రకాల సివిల్‌ కేసుల్లో మధ్యవర్తి ద్యారా పరిష్కార సాధనను తప్పనిసరి చేసే చట్టాన్ని సీసుకుని రావడం మంచిది. దేశవ్యాప్తంగా కోర్టుల్లో పెండింగ్‌ కేసుల కొండలు పెరిగి పోవడం వల్ల అయితే ఏమి, 5 వేలకు పైగా కోర్టుల ఆవశ్యకత ఉందన్న (ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ ఆనంద్‌ గారి సూచనకు లోబడి అయితే ఏమి, కేంద్ర న్యాయశాఖ మంత్రి అరుణ్‌ జైట్లీ స్పందించి కాబోలు, ఫాస్ట్‌ ట్రాక్‌ న్యాయాన్ని ప్రతిపాదించి, ఆ మేరకు త్వరలో దేశవ్యాప్తిగా ఏర్పాటు కాబోవు 1734 ఫాస్ట్‌ట్రాక్‌ కోర్టులు ప్రతిఏటా 20 లక్షల పెండింగ్‌ కేసులను పరిష్కరించగలవు, అని అభయమివ్వడం గమనార్హం ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే - సత్వర విచారణల ప్రాధమ్య'క్రమాన్నీ కేంద్ర మంత్రిగారే నిర్దేశించడం. వారి 'ప్రాధమ్యా చిట్టా ప్రకారం

• ఏళ్లూ పూళ్లూ విచారణలకు నోచక జైళ్లలో మగ్గిపోతోన్న అండర్‌ ట్రయల్స్‌ కేసులకు మొదటి స్థానం ఇవ్వడం, యాక్సిడెంట్‌. క్రియిములు, భూస్వాదీసానికి సంబంధించిన కేసులు ఆ తరవాతి స్థానంలో ఉంచడం. ఏమైనా ఈనాడు పెద్దలు సూచించినట్టు న్యాయవ్యవస్థలో నూతన (ప్రయోగాలు చేసే ముందు దానిపై - లోతుపాతులపై - సమ(గ్ర అధ్యయనం, పరిశీలన చేసి, అందులో లొసుగులు, లోపాలకు తావులేకుండా చూడడం మంచిది

ఏది ఏమైనా, ఎవరు ఏమి చెప్పినా నిజానికి దేశంలో పెరిగి పోతున్న పెండింగ్‌ కేసులకు మోక్షం కలిగించడాకి వేగిర పరచడానికి న్యాయవ్యవస్థకు ఆర్టికంగాను నిర్వహణ పరంగాను 'స్వేచ్చా స్వతంత్రత" ఇవ్వడానికి ఎవ్వరికి ఎటువంటి అభ్యంతరం అంటూలేదు. కోర్టుల్లో కంప్యూటరీకరణ, ఖాళీల భర్తీ అదనపు న్యాయస్టానాలు, (ప్రత్యేక కోర్టులు లేదా ట్రిబ్యునళ్హ ఏర్పాటు, లోక్‌ అదాలత్‌ల క్రియాశీలక పాత్రతో న్యాయవ్వవస్టను జాగృతం చేయడంపై కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు దృష్టి సారిస్తే కాణీ ఖర్చులేకుండా తక్షణ న్యాయం పొందేందుకు (ప్రజలు నామోషి పడకపోతే స్థానిక పంచాయితీ-న్యాయవ్యవస్థ్ర - పెద్దల తోడ్పాటుతో చిన్నా చితక కేసుల పరిష్కారానికి కక్షిదారులు సుముఖం అయితే సత్వర న్యాయం సిద్దిస్తుందనవచ్చు.

పెండిగ్‌ కేసులను త్వరితంగా పరిష్కరించి సత్వర న్యాయాన్ని అందిచే శుభఘడియ కోసం ఎదురు చూద్దాం

6. సుట్రంకోర్టు - సలహా అధికారం ఒక ఉదాహరణ 5౮ఆ౧/6గ9౭ ౦౧౦౪౧ 26౪106 - గీగి ౬2౧౧౧16

మన రాజ్యాంగలోని 1431) నిబంధన ప్రకారం రాష్ట్రపతి కోరిక మేరకు సలహాఇచ్చే అధికారం సుప్రీంకోర్టుకు ఉందని మనం ఇంతకుముందే తెలుసుకున్నాంకదా. ప్రజా (ప్రాముఖ్యం వహించిన శాసనాంశం, సంఘటన లేదా ఏ పరిస్టితి, అంశం గురించి ఆయినా రాష్ట్రపతి సుప్రీంకోర్టు అభిప్రాయాన్ని అర్హించ వచ్చు కేంద్రం రాషష్ట్రప్రభుత్వాల తగాదాల విషయమై రాష్ట్రపతి, సుప్రీంకోర్టు సలహా కోరవచ్చు సంబంధిత వర్గాల వారి అభిప్రాయాలను, సూచనలను, వాదనలను వినిన తరవాత సుప్రీంకోర్టు తన అభిప్రాయాలను, సూచనలను సలహారూపేణ రాష్ట్రపతికి అందచేయడం జరుగుతుంది అంత మాత్రాన ఆసలహా, సూచన రాష్ట్రపతిని బంధించ జాలదు ఆశ్చర్యం ఏమిటంటే రాష్ట్రపతి నివేదనపై సుప్రీంకోర్టు వివరణకు (ప్రభుత్వం కట్టుబడి ఉండవలిసిన అవసరం లేకపోవడం.

గతంలో వివిధ సందర్భాల్లో రాష్ట్రపతి కోరిన అంశాలపై ఉన్నత న్యాయస్థానం తన అభిప్రాయాలను నివేదించడం జరిగింది అయితే సుప్రీంకోర్టు సలహాను రాష్ట్రపతి- ప్రభుత్వం ఎంతవరకు పాటించిందనేది (ప్రస్తుతం మనకు అ(ప్రస్తుతం ఇటీవల న్యాయమూర్తుల నియామకం, బదిలీల విషయమై రాష్టపతి లేవనెత్తిన సందేహముకు సుప్రీంకోర్టు తనకు గల అధికారానికి లోబడి, అందచేసిన సలహాతీరును సోదాహరణంగా పరిశీలించడం సందర్భోచితంగా ఉంటుంది

సుట్రీంకోర్టు హైకోర్టు న్యాయమూర్తుల నియామకం, బదిలీలకు సంబంధిచి 1993లో సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పుపై సందేహ నివృత్తి నిమిత్తం రాష్ట్రపతి కెఆర్‌ నారాయణన్‌ గారు జులై 27,1998న రాజ్యాంగంలోని 143(1) నిబంధన కింద లేవనెత్తిన- తొమ్మిది ప్రశ్నలతో కూడిన- ఒక నివేదన పత్రాన్ని సుప్రీంకోర్టుకు పంపడం జరిగింది సుప్రీంకోర్టుకు న్యాయశాఖకు మధ్య వాడిగా వేడిగా జరిగిన ఉత్తర (ప్రత్యుత్తర వాదనల అనంతరం వివాద (గ్రస్తమైన అంశాలపై న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ ఎస్‌పి బారూచా నేతృత్వంలో 9 మంది జడ్డీలతో ఏర్పడిన రాజ్యాంగ ధర్మాసనం అక్టోబర్‌ 28, 1998న ఇచ్చిన సలహా వివరణను పత్రికలు ముఖ్యంగా ఈనాడు ప్రముఖంగా ప్రచురించిన సమగ్ర వివరణ అందరం గమనించ దగిన అంశం అయినందున రాష్ట్రపతి లేవనెత్తిన సందేహంను “ప్రశ్న” గాను, అందుకు సుట్రీంకోర్టు ఇచ్చిన సలహాను 'సమాధానం' గొను కింద పొందు పరచడం జరుగుతోంది, పరిశీలించండి:-

1వ ప్రశ్న (సందేహం) "- జడ్జీల నియామకాలు బదిలీలపై ప్రభుత్వానికి సిఫారసు చేసేటప్పుడు విధి విధానాలను సంప్రదింపుల ప్రక్రియను, చీఫ్‌ జస్టిస్‌ విధిగా పాటించవలసిన

96 __ాాాాలాలాాాాాాాాాన్యాయ కర్ణ అవసరం ఉందా, లేదా?

సమాధానం(సలహా) పాటించాలి.

2వ ప్రశ్న - సంప్రదింపుల ప్రక్రియను పాటించకుండా చీఫ్‌ జస్టిస్‌ చేసిన సిఫారసులను ప్రభుత్వం తప్పకుండా ఆమోదించ వలసి ఉంటుందా?

సమాధానం అవసరం లేదు.

3వ ప్రశ్ష .- రాజ్యాంగంలోని 217(1), 222(1) నిబంధనలో పేర్కొన్న “చీఫ్‌ జస్టిస్‌తో సం్రదించడం” అనే మాటల అర్హం ఏమిటి? చీఫ్‌ జస్టిన్‌ ఇతర జడ్డీలతో మాట్లాడాకే ఒక అభిప్రాయానికి రావలసి ఉంటుందా? తన అభిప్రాయమును మాత్రం తెలియ జేస్తే పై నిబంధన పాటించినట్టేనా?

సమాధానం : చీఫ్‌ జస్టిస్‌ ఇతర జడ్డీలను సంప్రదించ వలసి ఉంటుంది. తానొక్కడి అభిప్రాయం తెలియజేస్తే చాలదు

శీవ ప్రశ్న .- 124(2) నిబంధన ప్రకారం, చీఫ్‌ జస్టిస్‌ ఇద్దరు సీనియర్‌ మోస్ట్‌ సుప్రీంకోర్టు జడ్జీలను సంప్రదిస్తే చాలని 1993 నాటి తీర్పులో చెప్పారు అది సరిపోతుందా? గతంలో మాదిరి విసృత సంప్రదింపులు జరపవలసి ఉంటుందా?

సమాధానం : విసృత సంప్రదింపులు అవసరం సుట్రీంకోర్టు జడ్జీల నియామకంపై నలుగురు సీనియర్‌ మోస్ట్‌ జడ్డీలను, హైకోర్టు బరీల నియామకంపై ఇద్దరిని సంప్రదించాలి హైకోర్టు బదిలీలపై నలుగురు సీనియర్‌ మోస్ట్‌ జర్డీలతో పాటు సంబంధిత జడ్డీ పని చేస్తున్న హైకోర్టు, బదిలీలపై వెళ్లే హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్చులను సంప్రదించాలి. ఆజడ్జీ పని చేస్తున్న హైకోర్టు వృవవారాలు తెలిసిన సుప్రీంకోర్టు జడ్డీలను సైతం సంప్రదించడం అవసరం.

5వ ప్రళ్ళ - సంబంధిత హైకోర్టు వ్యవహారాలు తెలిసిన జడ్డీలను సంప్రదించడం అంటే అర్హంఏమిటి? సదరు హైకోర్టు మాతృ నంస్హగా గల జడ్జీలను మాత్రమే సంప్రదించాలా?ఇతర కోర్టుల నుంచి బదిలీలపై అక్కడకు వచ్చి పదవులు నిర్వహించిన వారిని సంప్రదించ కూడదా?

సమాధానం . ఆహైకోర్టు మాతృ సంస్థగా గల జడ్డీలనే సంప్రదించవలసిన అవసరం లేదు. ఇతర కోర్టుల నుంచి వచ్చి, అక్కడ పదవులు నిర్వహించిన వారిని కూడా సంప్రదించ వచ్చు.

6వ ప్రళ్ళ :- చీఫ్‌ జస్టిస్‌ సంప్రదించిన ఇతర జడ్జీల అభిప్రయాలు లిఖిత రూపంలో ఉండాలని, చీఫ్‌ జస్టిస్‌ తన అభిప్రాయాలతో పాటుగా వాటిని కూడా జతపరచాలని ప్రభుత్వం కోర కూడదా?

సమాధానం * కోరవచ్చు. ఇకపై చీఫ్‌ జస్టిస్‌ సంప్రదించిన జడ్జీల అభిప్రాయాలు లిఖిత పూర్వకంగా ఉండాలి,తన అభిప్రాయాలతోటీ వాటిని జతపరచాలి ననన ్వ్య(నున రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చింది ననన

న్యాయ వ్యవస్థ తతత 97

7వ ప్రశ్న :- చీఫ్‌ జస్టిస్‌ సిఫారసు చేసిన వ్యక్తిని ఫలానా కారణాల వల్ల జడ్డీగా నియమించ లేమంటూ కేంద్ర (ప్రభుత్వం పంపిన వివరణ, సమాచారం విషయమై చీఫ్‌ జస్టిస్‌ ఇతర జడ్జీలు ఎవరినీ సంప్రదించకుండా తనకు తానుగా వ్యవహరించవచ్చా?

సమాధానం '* వ్యవహరించరాదు

8వ ప్రశ్న :- "హైకోర్టు జడ్జీల బదిలీలు ఏ రకంగానూ. న్యాయసమీక్షకు అర్హం కావు”అని 1993 నాటి తీర్పులో సుప్రీం కోర్టు వ్యాఖ్యానించి ఉంది. అయితే పరిమిత న్యాయసమీక్షకు అవకాశం ఉందని ఆ తరవాత తెలిపింది ఈదృష్ట్యా జడ్డీల బదిలీలు న్యాయసమీక్షార్దమైనవా? కావా? అయితే, ఎంతమేరకు? "

సమాధానం : పరిమిత న్యాయ సమీక్షకు అవకాళం ఉంది. అయితే బదిలీని సవాలు చేసే అధికారం బాధిత జడ్జీకి మాత్రమే ఉంటుంది అదికూడా సంప్రదింపుల ప్రక్రియను సరిగా ఎటించలేదనే కారణంగా మాత్రమే సవాలు చేయవచ్చు .పక్షపాతంగా వ్యవహరించారని ఆరోపించే వీలులేదు,

9వ ప్రశ్న '- హైకోర్టు జడ్డీల్లో సీనియర్లను పక్కన పెట్టి, వారికంటే జూనియర్‌ జడ్జీ పేరును సుప్రంకోర్టు జడ్డీ పదవికి సిఫారసు చేసినపుడు, ప్రతి సీనియర్‌ జడ్జిని ఎందుకు విస్మరించవలసివచ్చిందో ఆ కారణాలను నమోదు చేయవలసిన అవసరం ఉందా?లేదా?

సమాధానం ఒక జడ్డీ పేరును ఎందుకు సిఫారసు చేయడం లేదో ప్రభుత్వానికి చీఫ్‌ జస్టిస్‌ వివరించనక్కరలేదు అయితే జూనియర్‌ జడ్డీని ఎందుకు సిఫారసు చేస్తున్నదీ వివరిస్తే చాలు మొత్తంమీద సీనియారిటీ కంటే ప్రతిభా పాటవాలకే ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలి

ఈ వివరణాత్మకమైన ఉదాహరణను పేర్కొనడంలో ఉద్దేశం కేవలం సుప్రీంకోర్టుకు అవసరమైనప్పుడు అందిచేందుకు సలహా రూపక అధికారం ఉంది అని చాటడమే అయినప్పటికీ న్యాయమూర్తుల నియామకాలు- బదిలీలపై కేద్ర ప్రభుత్వ వైఖరి ఎలా ఉండవచ్చా సుప్రీంకోర్టు స్పష్టపరిచిన తీరును బయట పెట్టడం ఈ వివరణ ద్వారా సుప్రీంకోర్టు జడ్జీల నియామకాలు, హైకోర్టు జడ్జీల బదిలీల విషయంలో "న్యాయవ్యవస్థ- కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ”ల మధ్య జరిగే తతంగమును ఊహించవచ్చు

నియామక విధానాలు ఏమైనప్పటికీ కేసులు - ముఖ్యంగా పెండింగ్‌ కేసుల పరిష్కారంలో జరుగుతున్న విపరీతమైన జాప్యాన్ని తగ్గించేందుకు, ప్రశ్నించడానికి వీలు లేని వ్యక్తిత్వం నీతి నిజాయతీ, ప్రతిభా పాటవాలు ఉన్న వ్యక్తులనే న్యాయమూర్తులు- జడ్డీలుగా నియమించి న్యాయవ్యవస్థను మరింత బలోపేతం చెయడం తక్షణ అవసరం.

-అహయా॥ అదకప్రైలాా

7. న్యాయ ఆదిశాలు - రిటలు 11 ౮/561010%

రాజ్యం ద్వారా గాని వ్యక్తులు లేదా సంస్థల ద్వారా గాని మన ప్రాధమిక హక్కులకు భంగం కలిగినపుడు వాటి రక్షణ నిమిత్తం మనం ఉన్నత న్యాయస్టానాల సహాయాన్ని అభ్యర్థించవచ్చు. నిజానికి అన్యాయాన్ని ఆపడానికే కాదు, న్యాయాన్ని అందించడానికి కూడా మన రాజ్యాంగం 32, 226 నిబంధనల ద్వారా న్యాయస్థానాలకు తగినంత అధికారాన్ని కట్టబెట్టింది, అత్యంత శక్తివంతమైన రాజ్యాంగ పరిహారాల హక్కు గూర్చి వివరంగా (ప్రాధమిక హక్కుల విభాగంలో పరికిద్దాం.

ప్రస్తుతం 32, 226 నిబంధనలకు లోబడి ఉన్నత న్యాయస్థానాలు, హైకోర్టు, సుప్రీంకోర్టు, జారీచేయు న్యాయ అదేశాలు అను రిట్‌ల గూర్చిన పూర్వాపరాలను ఇపుడు చూద్దాం.

నిజానికి రిట్‌లను జారీ చేసే అధికారం సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టులకు తప్ప కిందిస్థాయి కోర్టులకు లేదు. మన రాజ్యాంగం పేర్కొనిన రిట్‌లు అయిదు రకాలు. అవి ఏమనగా :

1 హెబియస్‌ కార్బస్‌

2, మాండమస్‌ రిట్‌

3. ప్రొహిబిషన్‌ రిట్‌

4, కోవారంటో రిట్‌

5. 'సెర్షియోరరీ రిట్‌

ఈ అయిదు రిట్‌లను ఇంగ్లీష్‌లో ప్రోరాగేటివ్‌ రిట్స్‌ ౧౫౪/౦01౪/8 4/19 విశిష్టాధికార రిట్‌లు అంటారు. వీటికే 'కామన్‌లా' రిట్‌లు అని కూడా పేరుంది.

మన రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చే వరకు అనగా జనవరి 26, 1950 వరకు బొంబాయి, కలకత్తా, మదరాసు హైకోర్టులకు మాత్రమే ఈ రిట్‌లను జారీ చేసే అధికారం ఉండేది. ఇపుడు సుప్రీంకోర్టుతో పాటు దేశంలోని అన్ని రాష్ట్ర హైకోర్టులకు ఈ న్యాయ ఆదేశాలు, రిట్స్‌, జారీ చేసే అధికారం ఉంది. అయితే 'గమన్‌ంచవలసిన అంశం ఏమీ అంటే రిట్‌ల జారీ విషయంలో సుప్రీంకోర్టుకు, హైకోరలకు ముఖ్యమైన వ్యత్యాసం ఉండడం. (ప్రాధమిక హుక్కులు తప్ప ఇతర అంశాలపై రిట్‌లను జారీ చేసే అధికారం అత్యున్నతమైన సుప్రీంకోర్టుకు లేదు కానీ, హైకోర్టులకు మాత్రం ప్రాధమిక హక్కుల విషయంలోక్‌ కాదు ఇతర అంశాల్లో కూడా రిట్‌లు జారీ చేయు అధికారం ఉండడం గమనార్హం. హైకోర్టుకు గల అధికారం గ్గాల్లి లాకమిషన్‌ మాజీ సఘ్యలు పీయం, బిక్ష గారు చేసీన న ప్రకారం 7౧6 ౧౦౪/6 ౧౪16 || 004/1 10 15866 ౪118 ౪౧౮674౧166 226 16 న్‌ 2౧ 8601 1౧6 540878 0061. 118 ౧౦౦౦౧౧66 10 14౧64గ౧౪౧(౬| ౧౦౧19, 06 అగంగిరం 10 &|| 62565 మ ససవనననననననననన్షమన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చిం ద్వి

న్యాయక్యస్థ_______-ాాాాాలాాా 99 ౪౧66 1౧9 9/940% 01 & [రస 15216986 7069 ౪౫1౧౫౫ 09 155490 10 1౧9 ఇ౧0/96- కరర టట కదన ంతంటికసుుక ఉపి | 9౧ 04106418 989

0. ౪3 61119 60౪౬ 01 /951 891041 19629)

ఏమైనా తక్కువ ఖర్చుతో సాధ్యమైనంత త్వరలో న్యాయాన్ని అందించడమే ఈ రిట్‌ల పరమార్హం. పరమోద్దేశం. వాటి ప్రయోజనాలను పేరు పేరునా మర్ల అప్పారావు గారి పరంగా పరిశీలిద్దాం “- 1౬ హెబియస్‌ కార్చస్‌ రిట్‌ : 140623 00/౧౫9 ౪/71

దీన్నే 'బందీ ప్రత్యక్ష అధిలేఖ అంటారు అంటే వ్యక్తిని హాజరు పర్చడం 10 [౧249 116 906% అంటే శరీరాని వశపరచుకో అని శబ్దార్థం వాస్తవానికి ఇది ఒక ఉన్నత న్యాయస్ట్రానపు ఉత్తర్వు. రిట్‌ల అన్నింటిలో ఇది ముఖ్యమైన (ప్రముఖ రాజ్యాంగ రక్షణ. న్యాయ విరుద్దంగా నిర్బంధించబడిన వ్యక్తిని న్యాయస్థానం ముందు హాజరు పరచాలని ఈ రిట్‌ ఉద్దేశం. అయితే ఈ రిట్‌ న్యాయాన్ని అందించడానికే కాని శిక్షంచడానికి కాదు సివిల్‌ కేసుల్లోను, (క్రిమినల్‌ కేసుల్లోను, ఈ త్‌ వ్యక్తి స్వేచ్చను కాపాడుతుంది. ఈ రిట్‌ ద్వారా న్యాయస్థానాలు అకారణంగా నిర్బంధించబడిన వ్యక్తిని ఫలానా చోట, ఫలానా గడువులోగా హాజరు పరచాలని అజ్ఞలు ఉత్తర్వులు జారీ చేయవచ్చు.

బ్లాక్‌ స్టోన్‌ లాంటి బ్రిటిష్‌ న్యాయ శాస్త్రవేత్త దృష్టిలో ఈ హెబియస్‌ కార్పస్‌ రిట్‌ “చట్టాలకు పూర్వమే అనాదిగా ఉంది సహజ న్యాయ సూత్రాలకు ఇది పునాది, పట్టుగొమ్మ. న్యాయ విరుద్ధ నిర్బంధాలకు ఇది ఒక అద్భుత న్యాయ రక్షణ. ఇది జ్ఞప్తీకి అందనంత ప్రాచీనం”... 7౧8 గ౦౩| 6816028186 ౪11 1౧ కం191 1౪4 8౧6 16 916921 2౧6 6108- 010605 ౪1 1౧ &|| ౧౫౧౧౦ ౦1 1160821 00౧1౧9౧౧౪౧ 81408 510౧9, ౧౮౦166 6 ౧14. 8౭/9౧! పెద్దలు సెలవిచ్చినట్టు, అమెరికా కూడా ఈ రిట్‌ను ఇంగ్లండ్‌ నుండి (గ్రహించి అమలు చేస్తూ, తదనంతరం తన రాజ్యాంగంలో నిక్షిప్త పరచుకుంది. ఏ వ్యక్తికి అయినా నిర్బంధం వల్ల నష్టం కానీ అన్యాయం కానీ జరిగినపుడు అతడిని/ఆమెను విడుదల చేయాలని తీర్పు చెప్పే అధికారం, ఆదేశ న్యాయమూర్తులకు ఉంది.

మనదేశంలో రాజ్యాంగంలోని 32, 226 నిబంధనలకు లోబడి సు్రీంకోర్టులోకాని హైకోర్టులోకాని అకారణంగా అరెస్టు కాబడిన నిర్చంధితుడి విడుదల కోసం, అతని తండ్రి, భార్య, సోదరుడు, బంధువు, స్నేహితుడు ఎవరైనా దరఖాస్తు చేయవచ్చు నిర్చంధితుడు మైనరు అయిన సందర్భంలో అతని తరపున అతని తల్లిదండ్రులు కాని సంరక్షక పోషకులు కొని రిట్‌ వేయవలసి ఉంటుంది. బంధువులు అయితే వారిమధ్యగల సంబంధబాంధవ్యాల గూర్చి కోర్టువారిని సంతృప్తి పరచవలసి ఉంటుంది.

నిజానికి ఈ రిట్‌ విషయంలో మన రాజ్యంగం న్యాయస్థానాలకు అవసరమైన అధికారాలనిచ్చింది, ఆస్తీహక్కు రక్షణకంటే వ్యక్తి ప్తస్టకు ఈ రిట్‌ అధిక (ప్రాముఖ్యం ఇస్తుంది. వ్యక్తి స్వచ్చకు భంగం కలిగితే చట్టం అనులులో కోర్టులు ఉదారంగా వ్యవహరించడం గమనార్హం, అయితే నేరస్తునికి శిక్ష విధించవలసిన సందర్భంలో ఈ రిట్‌ అమలు

100 లాలా న్యాయ క్యకస్థ చేయబడదు. అట్టి కేసులో అప్పీలు చేసుకోవడమే మార్గం, వీ స్వేచ్చ పరిరక్షణకు రూపొందించబడిన ఈ రిట్‌ అత్యవసర పరిస్థితి, ఎమర్జెన్సీ కాలంలో కుదించబడే అవకాశం లేకపోలేదు. అయితే, 226 నిబంధనకు లోబడి హైకోర్టుకు వెళ్లి విఫలమైన నిర్చంధితుడు 32 నిబంధన ద్వారా సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించవచ్చు ఏదిఏమైనా దేశ. పరిస్తితులు, శాంతి భద్రతల విషయాల్లో మాత్రం కోర్టులు రాజీపడబోవు. కనుక శాంతిభద్రతలకు భంగం కలిగించేలా (ప్రవర్తించిన వ్యక్తి ఈ రిట్‌ ద్యారా లబ్బిపొందడం కుదరదు అయితే అదనపు కారణాలతో అదనపు ఆధారాలత్తో నిర్చంధితుడు తిరిగి రెండో సారి అయినా కోర్టును ఆశ్రయించవచ్చు ఏమైనా వ్యక్తి స్వేచ్చకు ఈ హబియన్‌ కార్బన్‌ రిట్‌ ఒక అద్భుతమైన వరం. 2 మాండమస్‌ రిట్‌ : ౪2౧6440649 ౪/11 దీని 'సరమాదేశ అధిలేఖ' అని కూడా అనడం కద్దు. మాండమస్‌ అంటే 'ఆజ్ఞాపన లేదా:'ఆదేశం అనే శబ్దార్జాన్ని -చెప్పుకోవచ్చు- అంటే - శాసిస్తున్నాం లేక అజ్ఞాపిస్తున్నాం అన్నమాట. ముఖ్యంగా కష్టాన్ని గానో నష్టాన్ని గాని సరిదిద్దే రిట్‌ ఏదైనా (ప్రజా ఉపయోగ న్యాయబద్ధ విధి ౪4010 ఓ902] 0౮% నిర్శహించడానికి అందుకు సంబంధించిన వ్యక్తిగాని, సంస్టగాని నిరాకరిస్తే దానికి వేరే ఇతర న్యాయబద్ధ ప్రత్యుపాయం లేని సందర్భంలో ఆ విధిని నిర్వహించమని ఈ రిట్‌ ద్యారా ఆదేశించడం జరుగుతోంది ప్రభుత్వ ఉద్యోగులను గాని పయ (ట్రిబ్యునళ్ల.వంటి సంస్థలను గాని తమ తమ ఉద్యోగ హోదా రీత్యాగాని చట్టరీత్యా గాని చేయవలసిన విధులను, భాధ్యతలను వెంటనే నిర్వహించవలసిందిగా బలవంతం చేయడానికి ఈ రిట్‌, ఉపయోగపడుతుంది, సాధారణంగా నివేదనలతో, విజ్ఞప్తులతో నిమిత్రం లేకుండా నిర్సర్తించవలసిన విధులను నిర్వర్తించని సందర్భంలో -ఈ రిట్‌ను జారీ చేయడం జరుగుతుంది. ఒక్కోసారి వివేచనాత్మక విధులను కూడా స్టర్ట చనలసిందైగా ఆజ్ఞాపించవచ్చు. (42౧62049 /0౮16 199౮6 10 00౧౧౫౧౫౬౧6 8 51210- 1ంట ఇళంగ0/ 10 ౭గంగా 13 ల్లీ 10 8౫80156 3 6180(610% ఇం0016100 10 124. ) కొని ఆ విధిని ఫలానా విధంగా నిర్చహించాలని ఆదేశించదు. పెద్దలు చెప్పినట్టు, ఈ రిట్‌ను హక్కుగా పొందే వీలు లేదు నై న మరో తగిన పరిహార. మార్గం ఉన్నప్పుడు కోర్టులు సాధారణంగా ఈ రిట్‌ను జారీ చేయడం, కుదరడు. ఆ రిట్‌ను జారీ చేయడానికి న్యాయశాస్త్ర నిపుణులు పేర్కొనిన ఆవళ్యకతాంశాలు:

1. ఈ రిట్‌ని జారీచేయవలసిందిగా అభ్యర్షించే వ్యక్తికి తగిన న్యాయపరమైన హక్కు ఉండాలి.
2. బాధితుడు మాత్రమే రిట్‌ వేయవలెను. 3 ఆ అభ్యర్థన ఆర్టీ ముఖ్యంగా (ప్రజా సంబంధమైనదై ఉండాలి. 4) విధి నిర్వహణలో ప్రయోజనంతోపాటు రో వేసే వారికి ఆ హక్కు ఉండాలి 5) నిజానికి కోర్టులో దరఖాస్తును సదుద్దేశంతో సమర్పించడం జరగాలి.
3. ఈ మాండమస్‌ రిట్‌ ఏ వ్యక్తి మీద వేయడం జరిగిందో ఆ వ్యక్తి రిట్‌ వేసిన వ్యక్తి ఆశించిన క్రియను తిరస్కరించి ఉండాలి. అంటే కోరిక అందుకు తిరస్కారం ఉండాలన్న

న్యాయ వ్యదస్థ__ాాా 101 మాట ప్రభుత్వాల మీద ఈ రిట్‌ వేసినపుడు, కార్యనిర్వహణలో వారి విధి ఉండాలి. లేకపోతే ఈ రిట్‌ ప్రభుత్వం మీద చెల్లదు. ప్రభుత్వ సంస్థలకు కూడా ప్రజాసంబంధమైన విధి నిర్వహణ ఉండాలి విధి నిర్వహణలో విఫలమైన సందర్భంలో ఈ రిట్‌ను జారీ చేయవచ్చు అంటే విధి నిర్వహణలో -ఆధిపత్యం విఫలమైనపుడు, నష్టం సంభవించిన వారికి ఈ రిట్‌ ఒక అ(స్తం అవుతుంది 3. ప్రొహిబిషన్‌ రిట్‌ : ౧౧౦౧10110౧ ౪/1

(ప్రొహిబిషన్‌ అంటే నిషేధం అని అర్ధం. ఇది ఒక నిషేధపు ఉత్తర్వు. ఇది కూడా ప్రాచీనమైనదే మాండమస్‌ క్రియాశీలకం అయితే ప్రొహిబిషన్‌ క్రియారహితం అవుతుంది. మొదటిది ఫలానా పని చేయవలసిందిగా ఆదేశిస్తే , రెండోది ఫలానా పని చేయకూడదని నిర్దేశిస్తుంది.

ఉన్నత ్రాయస్తానాలైన సుద్రీంకోర్టు, హైకోర్టులు దిగువ కోర్టులకు, ట్రిబ్యునళ్లకు ఈ రిట్‌ను జారీచయడం జరుగుతోంది. ఎగువ కోర్టువారు దిగువ కోర్టు వారిని ఫలానా కేసును చేపట్టే హక్కుగాని, విచారించే హక్కుగాని లేదనీ, తక్షణం విచారణను నిలుపదల చేయవలసిందిగా ఆజ్ఞల ద్వారా ఆదేశించవచ్చు కోర్టులు తమ అధికార పరిధిని దాటక్షుండా చూడడం (ప్రాధమిక హక్కులకు మానవునికి ప్రకృతి (ప్రసాదించిన న్యాయానిక్షి భంగం కలగకుండా కాపాడడం ఈ రిట్‌ ప్రధానోద్దేశం. జ్యుడిషియల్‌, క్వాషీ జ్యుడిషియల్‌ రంగాలకు మాత్రమే ఈ రిట్‌ వర్తిస్తుంది సహజన్యాయ సూత్రాలకు భంగం కలిగినపుడు కూడా ఈ రిట్‌ వర్తిస్తుంది. చట్టం ప్రకారం, పన్ను మినహాయింపు పొందిన వస్తువు మీద పన్ను విధించిన్ల అధికారిపై ఈ రిట్‌ను ప్రయోగించవచ్చు' అరిటే తన్‌ పీరీధిలో లేని అధికారన్ని వినియోగించీ చర్యలు చేపట్టే అధికారిపై ఈ ప్రొహిబిషన్‌ రిట్‌ వేయవచ్చు. ఆఖరికి మాండమస్‌తో (ప్రాహిబిషన్‌ను పోల్చి పరిశీలిస్తే మొదటిది, చర్య తీసుకోవాలని ఆజ్ఞాపిస్తుందని రెండోది. చర్యను నిలపాలని ఆదేశిస్తుందని గమనించగలం 4. కోవారంటో రిట్‌ : ౧4౦ - ౪217200 ౪/11

కోవారంటో అంటే 'నీ అధికారం ఏమిటి" అని భావార్హం చెప్పుకోవచ్చు ఒక్క వ్యక్తి తన పదవిని ఏ అధికారం కింద కలిగి ఉన్నాడో తనకు చూపమని ఈ రిట్‌ ద్వారా. కోర్టు 'ప్రల్నించవచ్చు. ఏ వ్యక్తి అయినా ప్రభుత్వ సంబంధ పదవిని 00110 0॥109 ను-స్వయంగా గాని స్తత ప్రతిపాదన ద్వారా గాని అధికార పీరమును ఆక్రమిస్తే ఏ హక్కు (ప్రకారం ఆ పదవిలోకి వచ్చిన తీరు తెన్నులను వివరించవలసిందిగా ఆ వ్యక్తిని న్యాయస్థానం ప్రళ్నించే ఆదేశమే కోవారంటో రిట్‌ అంటే - ఒక (ప్రభుత్వ ఆఫీసును గాని, ఎన్నికల ద్వారా పొందవలసిన పదవిని గాని ఒక వ్యక్తి ఆక్రమించినపుడు, ఆక్రమించి ఆ పదవీ బాధ్యతలు నిర్వహిస్తున్నప్పుడు, ఆ ఆక్రమణ దారునికి గల అధికారాన్ని కోర్టు వారు పరిశీలించి (ప్రశ్నించవచ్చు చట్టబద్ధంగా పదవిని ఉంచుకోవడానికి వీలులేని వ్యక్తి ఆ పదవిని, కార్యాలయాన్ని కలిగి ఉండడాన్ని అడ్డుకునేందుకు ఉద్దేశించినదే ఈ రిట్‌ కనుక, సదరు వ్యక్తి ఆక్రమణ దారుడు, తన సమనననమమ్షమన రాజ్యుంగర మేమస్టతవినననననననననననై'

న్యాయ వ్యవద్థ 102 యయ యయా తాన్ని హక్కు (ప్రతిపాదనను సరిగారుజువు చేసుకోలేకపోతే సరిఅయిన అధికార ఎర చూపకపోతే సమాధానం తృప్తికరంగా లేకపోతే కోర్టు ఈ రిట్‌కు లోబడి అ చిన నుంచి, ఆ బాధ్యత నుంచి తొలగించవచ్చు, (ప్రభుత్వ పదవులను దొడ్డిదారిన ఆం ంకోరు అనర్హులను తొలగించడానికి ఇది ఒక మంచి సాధనం, 32వ నిబంధన ద్వారా సుబ దంగా 226 నిబంధనకు లోబడి హైకోర్టులు ఈ రిట్‌ను జారీ చేసి నియమనిబంధనలకు ఎయిడ్‌ (ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల నియామకాన్ని నిరోధించడమే కాక, అర్హతగల వ్యక్తికి ప్రభుత్వ ఉద్యోగాన్ని అధికారాన్ని అపగించగలవు, అయుత (ప్రయోజనాల లిటిగేషన్‌ యూ గాని బోనఫైడ్‌ వ్యక్తి వేసినపుడు గ్‌ ఈ రిట్‌ను కోర్మలు స్వీకరించడం జరుగుతోంది. ఒక వ్యక్తి తన 'వాధమిక మం న్యాయపరమైన హక్కుకు భంగం కలిగినపుడు మాత్రమే ఈ రిట్‌ను వేయాలన్న ని మూర్తి ఏటీ లేదని న్యాయమూర్తులు ప్రకటించడం గమనార్హం, ఏమైతేం, భారత ప్రధాన న్యాయ క్‌ జస్టిస్‌ గజేంద్ర గడ్కర్‌ గారు సుప్రీంకోర్టు కేసులో ఒక అద్భుతమైన తీర్పును ఇస్తూ ర (ప్రాముఖ్యతను ఇలా ఉగ్గడించడం జరిగింది “పరిపాలనాయం(త్రాంగం (ప్రభుత్వ ఉద్యోగ నియామకాలను నిర్దుష్టమైన నిబంధనలకు వ్యతిరేకంగా పనిచేసినపుడు గాని పౌరుడు తనకు న్యాయపరంగా దక్కవలసి ఉద్యోగం దక్కనపుడుగాని ఈ కోవారంటో రిట్‌. న్యాయవ్యవస్థ పద్దతిలోకి వి న్యాయం చేయడానికి న్యాయవ్యవస్థకు అధికారం ఇస్తుంది. ఆ విధంగా ప్రభుత్వ ఆఫీసుల్లో అనర్హులు తిష్టవేయకుండా ఈ '6ట్‌ అడ్డుకుంటోంది” 5. సెరియోరరి రిట్‌: 067640110/ ౪౧1 స్తోయోరరి అను లాటిన్‌ పదానికి “సర్టిపై చేయమని, తెలియజేయమని అర్ధం. (ధ్రువీకరించడం కోసం అనే శబ్దార్దాన్ని చెప్పుకోవచ్చు. అంతేకాదు నిశ్చయం చేసుకోవడం ]0 గ౫9 66141౧ అని కూడా అర్హం చేసుకోవచ్చు. దిగువస్థాయి కోర్టుగాని (ట్రిబ్యున గొని తన అధికార పరిధిని సక్రమరిగా ఉపయోగించేట్లు చూడడం, తన ఆధీనంలో లేని అధికారాన్ని అది బలవంతంగా కైవసం చేసుకోకుండా చూడడం ఈ రిట్‌ ధ్యేయం. ఈ రిట్‌ను సాధారణంగా ఎగువకోర్టలు తము అధీనం దిగువ కోర్టులకు గాని ట్రిబ్యునళ్లకు గాని జారీచేయడం జరుగుంది. చట్ట (ప్రకారంగా ఒక (ట్రిబ్యునల్‌ లేదా ఒక దిగువ కోర్ట ఒక కేసును విచారణ చేస్తున్నప్పుడు, ఆ పరిశీలనలో విచారణలో సంబంధిత వ్యక్తి హక్కులకు భంగం కలుగుతోందని 'తెలిసినవుడు గాని, అవి వాటి పరిధిని అతి(క్రమించాయని తెలిసినపుడు గాని ఎగువకోర్చ ఈ రిట్‌ను బారీ చేస ఆ రికార్డులను సర్టిఫై చేయించి స్వయంగా విచారణకు స్వీకరించవచ్చు. అంతేకాదు, చట్ట ప్రకారం అధికారం కలిగి ఉండి ప్రజల హక్కులకు భంగరి కలిగించే సమస్యల పరిష్కారంలోనూ న్యాయ పరిధిలో చర్యలకు బాధ్యత ఉన్నప్పుడూ న. మించి చర్యలక్రు పాల్పడీనపుడు ఒక నిర్ణయం పరిధిమించి ఉన్నప్పుడు కూడా ఈ 8 ను జారీ చేయవచ్చు. అంటే - దిగువ కోర్టులో గ్లాని ట్రిబ్యునల్‌లోగాని అనుసరించిన లేదా అనుసరిస్తున్న

న్యాయ ప్యవర్ధ___ాంాలాాాాాాా 10 (ప్రక్రియ చట్ట ప్రకారం లేనప్పుడు నష్టపడిన వారి కోరిక మేరకు ఎగువకోర్టు తన క్రింది కోర్డు లేదా (ట్రిబ్యునల్‌ను తమ 'ప్రాసీడింగ్స్‌ - విచారణను నిలిపివేసి రికార్డులను (ప్రమాణీకరించి - సర్టిఫై చేయించి గాని, అప్పటికే ప్రొసీడింగ్స్‌ పూర్తి అయిన పక్షంలో రికార్డులను ప్రమాణీకరించి గాని పంపమని కోరుతూ ఇచ్చే ఉత్తరువే ఈ సెర్షియోరరీ రిట్‌ నిజానికి సెర్షియోరరీ, (ప్రొహిబిషన్‌ రిట్‌ల అభిమతాల్ని పరికిస్తే ట్రిబ్యునల్‌ యొక్క ఉత్తర్వు లేక నిర్ణయాన్ని రద్దు చేయడానికి సర్షియోరరీ రిట్‌ జారీ చేయబడగా, చట్ట వ్యతిరేక ఆజ్జ త్‌ నిర్ణయాన్ని ట్రిబ్యునల్‌ తయారు చేయకుండా నిషేధించడానికి ప్రహిబీషీ రిట్‌ జారీ చేయబడుతోందని గమనించవచ్చు. 6. ఇన్‌జంక్షన్‌ ఎ స్టే - ఆర్హర్స్‌ 2 10౧14౧౦40౧ - 514౪ - 0669 :

మన రాజ్యాంగం 32వ నిబంధనలో లేనిది 226 నిబంధనలో మాత్రం కొంతకాలం = 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం ద్వారా, కనిపించి, ఆ తరవాత 44వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం ద్యారా కనుమరుగు అయినప్పటికీ కోర్టుల ద్వారా చలామణి అవుతున్న తాత్కాలిక ఉత్తర్వు ఇన్‌జంక్షన్‌ ఆర్డర్‌ నిషేధాజ్ఞ ఒకటి ఇది కాక తాత్కాలిక నిలుపుదల, యథాస్ట్రితి కొనసాగింపు పేరుతో స్టే ఆర్డర్‌ కూడా మరొకటి ఉంది ఒక వ్యక్తికి ఒక ప్రత్యేకమైన పనిని చేయాలని లేదా వద్దని ఇచ్చె ఉత్తర్వే ఇన్‌జంక్షన్‌ నిషేధాజ్ఞ, దిద్దశక్యం కాని నష్టాన్ని తాత్కాలికంగా ఆపివేయడం స్టే ఉద్దేశం, ఈ రెండు ఆర్డర్ల ఉద్దేశం ఒక్కటే అయినా ఆ ఉత్తర్వు అబ్థాసకము గొఇగిర&[0౧/ నిషేధం ౦౧01101 అని రెండు రకములుగా ఉండవచ్చు ఆజ్ఞాపక ఇన్‌జంక్షన్‌ అంటే దేనినైనా చేయమని ఇచ్చే ఉత్తర్వు నిషేధక ఇన్‌జంక్షన్‌ అంటె దేనినైనా చేయవద్దని చెప్పేది. ముఖ్యంగా ఈ ఉత్తర్వులను ప్రయివేట్‌ కేసులకు సంబంధించిన హక్కులను పరిరక్షించడానికి ఇవ్వడం జరుగుతోంది పౌరులు చట్టవిరుద్ధంగా ప్రవర్తించకుండా ఉండడానికి గాని పౌరులు కోరినపుడు అధికారులు చేపట్టిన చట్టవిరుద్ద పనులను ఆపడానికి గాని ఈ ఇన్‌జంక్షన్‌ స్టే ఆర్జర్ల్షను ఇవ్వడం జరుగుతోంది ఇన్‌జంక్షన్‌ ఆర్డర్ల కారణాన జరుగుతున్న లాభం ఏపాటిదో గాని, కోర్టులు మంజూరు చేస్తున్న స్టే ఆర్డర్ల మూలంగా కేసుల పరిష్కారానికి మాత్రం కావలసినంత జాప్యం జరుగుతుందనేది పచ్చినిజం,

ఈ చర్చ ద్వారా మనకు తెలియ వచ్ధినదేమనగ్గా మొత్తంమీద న్యాయవ్యవస్ట చాలా సందర్భాల్లో కార్యనిర్వాహక శాఖను ఈ రిట్‌ల ద్వారా నియంత్రణ చేయగలగడం, పెద్దలు చెప్పినట్లు ప్రభుత్వ నియంతృత్వాన్ని విజయవంతంగా ప్రతిఘటించుటకు తోడ్పడు మహత్తర సాధనాలు ఈ రిట్‌లు మన రాజ్యాంగ శిల్పి డా॥ అంబేద్కర్‌ వక్కాణించినట్టు “ఈ రిట్‌లు రాజ్యాంగానికి హృదయం, ఆత్మల వంటివి"

-ఆపయా। అహకషాలా-

8. న్యాయ సమీక్ష అీలర!0121 86౪16౪

సమాజంలో వ్యక్తుల మధ్య సంస్పల మధ్య అభిప్రాయ భేదాలు, సమస్యలు, వివాదాలు మొలకేత్తినట్లుగానే, దేశంలో కేంద్రం రాష్ట్రాల మధ్యగాని రాష్ట్రం మరో రాష్ట్రం మధ్య గాని రాజ్యాంగ వ్యవస్థల మధ్యగాని ఎందుకో ఒకందుకు ఎప్పుడో ఒకప్పుడు విభేదం, సమస్య తలెత్తడం అసహజమేమీ కాదు. ఇద్దరు వ్యక్తుల మధ్య రేగిన తగాదాను వారికి తెలిసిన, నంబంధించిన మూడా వ్యక్తి మధ్యవర్తిత్వం వహించి; ఎలాగో అలాగా నచ్చచెప్పి పరిష్యరించగలడు. కాని పెద్దలు వచించినట్టు కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య పొడసూపిన వివాదాన్ని పరిష్కరించడంలో అటు కేంద్రంగాని ఇటు రాష్ట్రం గాని నిష్పక్షపాతంగా వ్యవహరించగలవని విశ్శసించలేము అందుకే అటువంటి నమన్యను పరిస్థితిని సోమరస్యపూర్వకంగా పరిష్కరించవలసిన బాధ్యతను న్థతంత్ర ప్రతిపత్తి గల న్యాయశాఖ మా(త్రమే నిర్వహించగలదని వ్యాఖ్యానించిన (ప్రసేద్ద రాజనీతిశా(స్త్రవేత్త కె.సి వేర్‌ అభిభాషణ మిక్కిలి గమనార్హం,

నిజానికి రాజ్యాంగానికి లోబడి పనిచేయవలసిన కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు నిర్మించిన శాసనాలు గానివాటి ఉద్యోగుల చర్యలు గాని రాజ్యాంగ చట్టానికి వ్యతిరేకంగా గాని విరుద్ధంగా గాని ఉండరాదు, అలా ఉన్నట్టయితే అవి చెల్లనేరవు. కనుక వాటిని న్యాయస్థానాలు కొట్టి వయవచ్చు. జస్టిస్‌ సదర్‌లాండ్‌ చెప్పినట్టు, అధికారానికి అవధులు ఉంటాయి, వాటిని అతిక్రమించిన చట్టాలు చెల్లనేరవని ప్రకటించడం న్యాయస్థానాల కనీస కర్రవ్యం అవుతుంది. ఆ కనీస. కర్తవ్యమే న్యాయవ్యవస్థ అంతిమ నిర్ణయానికి ఆయువుపట్టు కొవాలి. కనుకనే జస్టీస్‌పా(ని జె అబ్రహాం. నిర్వచించినట్లు, మౌలిక శాసనమైన రాజ్యాంగానికి వ్యతిరేకంగా ఉన్న ఏ చట్టమైనా, ఏ (ప్రభుత్వ చర్య అయినా రాజ్యాంగ విరుద్ధమని చట్టపరంగా అది చెల్లనేరదని కొట్టివేయుటకు న్యాయస్థానానికి గల అధికారమే న్యాయ సమీక్ష

అమెరిక్కా కెనడా, ఆ(్ర్రేలియా దేశాల్లోని ఉన్నత న్యాయస్థానాలు ఈ భావాన్ని బలపరచాయి. మెక్సికో, బైజిల్‌ అర్జెంటైనా లాంటి సమాఖ్య రాజ్యాల్లో కూడా మనం ఇటువంటి న్యాయసమీక్షను చూడవచ్చు. ఒకటి మూత్రం నిజం, ఎ.వి. జైసీ చెప్పినట్టు, సమాఖ్య రాజ్యాంగ సిద్దాంతానికి ఈ న్యాయసమీక్ష ఎప్పుడూ తోడుగానే ఉంటోంది

అమెరికా సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిన్‌ జాన్‌ మార్షల్‌ న్యాయసమీక్ష సిద్దాంతకర్తగా (ప్రపంచ (ప్రఖ్యాతుడు. బస్టిస్‌ మార్షల్‌ 1803లో మార్‌ బరీ వడిసనో వివాదంలో తీర్చు చెబుతూ, ఓం (ప్రధమంగా సు(ప్రింకోర్టుకు న్యాయసమీక్ష అధికారం” ఉంది అని ఉద్దాటించడం జరిగింది ఈ తీర్పు వలన 'అమెరికా రాజ్యాంగం ఒక మౌలిక శాసనం' అని గుర్తింపు పొందింది. అమెరికాలోని శాసన సభలు చేసే చట్టాలన్నీ మౌలికమైన రాజ్యాంగ

న్యాయ వ్యవస్థా 105 శాసనానికి లోబడి ఉండాలి కనుక రాజ్యాంగ శాసనానికి భిన్నంగా గాని వ్యతిరేకంగా కాని శాసనసభ లేదా కార్యనిర్వాహక శాఖ జారీ చేసిన ఆజ్ఞలు 'రాజ్యాంగ విరుద్ధమని ప్రకటించే అధికారం న్యాయస్తానాలకు లభించింది. ఆళ్చర్యం ఏమి అంటే అమెరికా రాజ్యాంగం న్యాయశాఖకు గల ఈ అధికారాన్ని ఎక్కడా నిర్దుష్టంగా పేర్కొనకపోవడం అయినప్పటికీ నాటి నుంచి రెండు శతాబ్దాల నుంచి, నేటి వరకు 'న్యాయసమీక్ష అధికారం అమెరికా రాజ్యాంగంలో ఆతి ముఖ్యమైన అంతర్భాగంగా పరిగణించబడుతోంది. ఆమెరికా సుప్రీంకోర్టు తనకు గల న్యాయసమీక్ష అధికారానికి లోబడి కేంద్ర రాష్ట్ర శాసన సభల రాజ్యాంగ నిబంధనలకు వ్యతిరేకంగా, భిన్నంగా చట్టాలను నిర్మిస్తే రాజ్యాంగ వ్యతిరేక చర్య (112 188 అని దాన్ని రద్దు చేయవచ్చు కర్తవ్య నిర్మయంగాని చర్య గాని రాజ్యాంగానికి విరుద్దంగా ఉన్నట్టయితే దాన్ని రాజ్యాంగ ధిక్కారం అని తృణీకరించవచ్చు. చట్ట నిర్మాణ విధానంలో 0౪6 ౧౦౦౪95 0144 లోపం ఉంటే రాజ్యాంగ రీత్యా సమర్దనియం కాదని ౮౧ ౦౦౧౩౪1౬- 60౧౫ అని ఖఇండించవచ్చు, రాజ్యాంగం ప్రసాదించిన (ప్రాధమిక హక్కులకు భంగం కలుగునట్టుగా కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ప్రవర్తిస్తే చర్యలు గైకొంటే వాటి నిర్ణయం చెల్లదని ఖరాకండిగా చెప్పవచ్చు. అంతే కాదు, శాసనాలు, ఉత్తర్వులు రాజ్యాంగ నిబంధనలకు విరుద్దంగా లేకపోయిననూ అవి రాజ్యాంగ స్ఫూర్తికి విరుద్దములని న్యాయమూర్తులు భావించినా అవి చెల్లనేరవు అమెరికాలో న్యాయమూర్తులు ఏమి చెప్పినా అవే శాసనాలు అవుతాయని చెప్పుటకు కారణం ఇదే అచట సుప్రీంకోర్టు ఆమోదించనిదే ఏ చట్టమూ అమలు కాదు అందుకే కాబోలు, అమెరికా (ప్రధాన శాసనకర్తలు న్యాయమూర్తులు అనే నానుడి పుట్టింది ఆమెరికా ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ హఘీస్‌ వక్కాణించినట్టు “సుప్రీంకోర్టు చెప్పిందే అమెరికా రాజ్యాంగం” 716 00౧౩1౪480౧ 01106 ౮5% 15 4121 16 5608౧6 ౧౦౪4గ౩8/3 118

(బ్రిటన్‌లో దాని పార్లమెంటు అధికారాలపైన ఏ విధమైన ఆంక్షలేదు అక్కడ పార్లమెంటే సర్వోన్నత న్యాయాధికారం కలిగి ఉన్నందున అది నిరి గ్రంచిన శాసనాల చట్టబద్ధత, హేతుబద్ధత, మంచిచెడులు, ఉచితానుచితాల నిర్ణయానికి మరో సంస్థ (ప్రమేయం అవసరంలేదు కనుక బ్రిటన్‌ రాజ్యాంగంలో 'న్యాయసమీక్ష' తలఎత్తు సను ఉండదు [06 00419 040౧01 ౧౮|1౧/ 2౧ 20 01 4గ18గ౫6౧౬ ౦౧ ఇగ/ 1060౧6 ౪౧౬1 80 6౪6 అనడం గమనార్హం.

(ప్రత్యక్ష (ప్రజాస్వామ్యానికి పుట్టినిల్లుగా పేరొందిన స్విట్టర్దాండ్‌లోని సమాఖ్య న్యాయస్థానానికి పరిమిత సమీక్ష అధికారం మాత్రమే ఇవ్వడం జరిగింది. స్వల్ప తేడాత్‌ ఇదే విధమైన పరిమిత న్యాయ సమీక్ష అధికారం కామన్వెల్తు రాజ్యాలు అన్నింటిలోను అమల్లో ఉందనవచ్చు.

ఇక పాశ్చాత్య దేశాలతో పోలిస్తే రష్యా సుప్రీంకోర్టు చాలా బలహీనమైనదని విదితమవుతుంది ఎందుకనగా, అది స్వతంత్రమైన న్యాయస్థానం కాదు. పరిపాలనాశాఖలో అదీ ఒక విభాగం మాత్రమే న్యాయమూర్తులు తమ విధులను స్వేచ్చగా స్వతంత్రంగా

106 __ాాాాాాాాాాలాాాాాాన్యొాయ క్యతస్థ నిర్వహించ వీలులేదు. నిజానికి కమ్యూనిస్టు దేశాల్లో 'న్యాయ సమీక్ష అధికారం అనేది న్యాయస్థానాలకు ఏమాత్రం లేదు ] విజ్ఞులు చెప్పినట్టు, నిజానికి మన రాజ్యాంగం కూడా నాయ సమీక్ష అధికారం అనే అంశాన్ని ఎక్కడా నిర్దుష్టంగా పేర్కొనలేదు అయితే రాజ్యాంగంల్‌ ని 13(2), 32(2) మరియు 226 నిబంధనల ద్వారా మన ఉన్నత న్యాయస్థానాలు ఈ అధికారాన్ని చేజిక్కించుకున్నాయి వీటిని న్యాయ సమిక్షకు పునాదుల వంటివని పరిగణించవచ్చు అయితే అమెరికా సుప్రీంకోర్టుతో పోలిస్తే మన కోర్టులకు ఉన్న ఈ న్యాయసమీక్షాధికారం చాలా వరకు పరిమితమై ఉన్నట్టు గమించగలం రాజ్యాంగ పరిషత్తులోని అడ్‌ హక్‌ కమిటీ కేవలం సుప్రీంకోర్టుకు మాత్రమే న్యాయసమీక్షాధికారం ఇవ్వాలని భావించగా, ఈ అధికారం సుటప్రీంకోర్టుతో పాటు రాష్ట్ర హైకోర్టులకు కూడా లభ్యం చేయాలని రాజ్యాంగవేత్త డాకె.యం, మున్షీ వంటి పెద్దలు అభిప్రాయపడడం జరిగింది. మొత్తం మీద మన రాజ్యాంగ పరిషత్తు న్యాయవ్యవస్థలో న్యాయసమీక్షాధికారం అవసరం అని గుర్తించడం గమనార్హం రాజ్యాంగ మ్మ్రోషకులు, (ప్రాధమిక హక్కుల పరిరక్షణకు “యధోచిత న్యాయ పద్దతి 04/6 ౧౯౦౦695 0! ౬4 స్టానంలో “చట్టం నెలకొల్పిన పద్దతి” (౧౦౦౭౪6౮168 6614019066 0౫ జన) ఉపయోగించి అమలు పరచుటకు అత్యంత శక్తివంతమైన న్యాయసమీక్ష సాధనంగా అవసరం అన్నారు, నిజానికి శ్రీ యం. రాధాకృష్ణమూర్తి గారు చెప్పినట్టు, (ప్రాధమిక హక్కులను రాజ్యాంగంలో పొందుపరచడమే రాజ్యాంగం సమీక్ష ఆవశ్యకతను చాటి చెబుతోంది అందుకే మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు అమెరికా నుంచి పరిమిత ప్రభుత్వం (౬0096 0౪6౧౧9౧౮ సిద్దాంతాన్ని స్వీకరించారు. కనుకనే ప్రాధమిక హక్కులకు భంగం కలిగించు శాసనాలు, ప్రభుత్వ నిర్ణయాలు చెల్లనేరవని రాజ్యాంగ నంరక్షకరాలైన 62/47 0 1౧8 ౦00౧911040 ను(ప్రింకోర్టు తీర్పులు చెప్పగలుగుతోంది, ప్రాధమిక హక్కులకు వ్యతిరేకంగా ఉన్న ఏ చట్టమూ చెల్లనేరదు. ప్రాధమిక హక్కులకు విరుద్ధంగా కేంద్ర, రాష్ట్ర, స్థానిక తదితర ప్రభుత్వ సంస్తలు ఏవి కూడా ఎటువంటి ఉత్తర్వులు జారీ చేసే వీలు లేదు, నిజానికి అటువంటి నిబంధన లేకపోయినప్పటికీ రాజ్యాంగ విరుద్ధం అయిన ఉత్తర్వులను అక్రమం అని ప్రకటించడానికి న్యాయశాఖకు అధికారం ఉందని మన స్వతంత్ర భారత ప్రప్రథమ న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ హెచ్‌.జె కానియా గారు పేర్కొనడం మిక్కిలి గమనార్హం, పరోక్షంగానైనా మన ఉన్నత న్యాయస్థానాలకు న్యాయసమీక్ష అధికారం లభించడం పౌరులుగా మన అదృష్టం, అయితే ఈ అధికార పరిధి కేవలం రెండు అంశాలకు మాత్రమే పరిమితమై ఉందనేది గమనార్హం మొదటిది. శాసన నిర్మాణం చేసిన సంస్థకు రాజ్యాంగ పరంగా ఆ అధికారం ఉందా లేదా అని నిర్దారించడం. రెండోది. ఆ నిర్ణయం లేదా శాసనం రాజ్యాంగంలోని మూడో భాగానికి చెందిన (ప్రాధమిక హక్కులకు అనుగుణంగా ఉందా లేదా అని నిర్ణయించడం. పార్లమెంటు గాని రాష్ట్ర శాసనసభలుగాని తమ పరిధిలో లేని అంశాల మీద శాసనాలు నిర్మిస్తే న్యాయస్తానం వాటిని రద్ద చేయవచ్చు

న్యాయప్యవస్థ 107 మొత్తం మీద ఉన్నత న్యాయస్తానాల సమీక్ష అధికా పరిధి, లిఖిత రాజ్యాంగ అధిక్యతను కాపాడడం, పౌరుల (ప్రాధమిక హక్కులను కాపాడడం. అంతకన్నా ముఖ్యమైనదీ (ప్రభుత్వం తన అధికార పరిధిని అతిక్రమించి అతిగా వ్యవహరించకుండా నివారించడం న్యాయసమీక్షకు దారితీసిన వివాదాలు :

ఈ న్యాయసమీక్ష అధికారాన్ని ఉపయోగించి, మౌలిక శాసనమైన రాజ్యాంగానికి, రాజ్యాంగ నిబంధనలకు విరుద్దంగా కేంద్రశాసనాలను కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల చర్యలను రాజ్యాంగ విరుద్ధమైనవి, చట్ట విరుద్దమైనవి అని ఇచ్చిన సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు దేశంలో అనేక రాజకీయ వివాదాలను రాజకీయ సంక్షోభాలను సృష్టించిన వాస్తవాన్ని కాదనలేము, నిజానికి తమ విద్యుక్త నిర్శహణలో రాజ్యాంగాన్ని అనుసరిస్తామని పదవీ ప్రమాణం చేయు న్యాయమూర్తులు అమల్స్‌ ఉన్న చట్టాల సార్టకతను నిర్ణయించడంలో ప్రభుత్వ చర్యలు రాజ్యాంగ పరంగా చట్టబద్దం సమర్దనీయం అవునా కాదా నిర్దారణ చేయవలసినపుడు వారు రాజ్యాంగాన్ని మాత్రం గీటురాయిగా కొలబద్దగా తీసుకోవలసి ఉంటుంది. మన రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చిన నాటినుండి అనేక ముఖ్య వివాదాల్లో 1) గోలకనాధ్‌ వివాదం 2) బాంకుల జాతీయీకరణ 3) రాజాభరణాల రద్దు 4) కేశవానంద భారతి వివాదం 5) మినర్వా మిల్ఫ్స్‌ వివాదం. మున్నగు చారిత్రాత్మక వివాదాల్లో సుప్రీంకోర్టు తనకుగల న్యాయసమీక్షాధికారాన్ని వాడుకోవడం జరిగింది. అయితే ఈ అధికారాన్ని మన సుట్రీంకోర్టు మొట్ట మొదటిసారిగా శంకరప్రసాద్‌ వివాదంలో ఉపయోగించుకోవడం గమనార్హం

(ప్రాధమిక హక్కుల పరిరక్షణకై న్యాయస్టానాలు ఇస్తున్న తీర్పులు, పేద ప్రజలశ్రేయస్సు నిమిత్తం ప్రభత్వం తీసుకుంటున్న సంక్షేమ కార్యక్రమాలకు ఆటంకాలు కలిగిస్తున్నాయని నమ్మిన రాజకీయ పక్షాలు, (ప్రభుత్వాలు, న్యాయసమీక్ష అధికార ప్రాముఖ్యాన్ని పరిమితం చేసేందుకు గాను రాజ్యాంగానికి తెచ్చిన సవరణలు అనేకానేకములు మనకు అందుబాటులో ఉండడం మేలే జరిగింది

(ప్రాధమిక హక్కులు నిర్దేశక నియమాల మధ్య నలిగిన న్యాయసమీక్ష అధికారం గూర్చి మరికొంత చర్చను నిర్దేశక నియమాలు అను నాల్లో విభాంగలో పరికిద్దాం.

రాజక్రీయ వివాదానలు సృష్టించిన ముఖ్యమైన వివాదాల్లో ముందుగా పేర్కొనదగినది గోలక్‌నాధ్‌ వివాదం 1967 ఫిబ్రవరిలో గోలక్‌నాథ్‌ కేసు సందర్భంలో భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ కోకా సుబ్బారావు గారు తీర్పు చెబుతూ, ప్రాధమిక హక్కులను సవరించే అధికారం పార్లమెంటుకు లేదని పేర్కొనడం జరిగింది. ప్రధాని ఇందిరాగాంధీకి ఆమె పార్లమెంటుకు ఆగ్రహం కలిగించిన తాలి తీర్పు ఇది. దానిపై దేశంలో పెద్ద రాద్దాంతం, రాజకీయ సంక్షోభం చెలరేగింది. న్యాయసమీక్ష చేసే అధికారం సుప్రీంకోర్టుకు రాజ్యాంగం అసలు ఇవ్వలేదంటూ విమర్శిస్తు, రాజ్యాంగానికి సవరణ జరుగాలని అధికార పార్టీ పట్టుబట్టింది. 1969 ప్రాంతంలో రెండు వర్గాలుగా చీలిపోయిన భారత జాతీయ కాం(గైస్‌ పార్టీలో ఒక వర్గానికి నాయకురాలైన ఇందిరాగాంధి తన రాజకీయ మనుగడ నిమిత్తం

108 _ాాాాలాలాలాాాాాాాన్యొయ వ్యర్ధ తీనుకొనిన విషప్టవాత్మక నిర్ణయాలైన వాణిజ్య బ్యాంకుల జాతీయీకరణ, రాజాభరణాల రద్దు, (౧/0/0459) చట్టాలను కూడా సర్వోన్నత న్యాయస్థాన ధర్మాసనం 1969లో రద్దు చేస్తూ ఇవి రాజ్యాంగ విరుద్దమైనవిగా (ప్రాధమిక హక్కులను భంగం కలిగించేవిగా తీర్పు ఇవ్వడం జరిగింది. అప్పుడు కూడా సుప్రీంకోర్టుకు గల ఈ అధికారంపై మరింత తీవ్రమైన విమర్శల దుమారం చెలరేగింది. ఈ సంక్షోభానికి విరుగుడుగా "నాటి (ప్రభుత్వం 24వ, 25వ రాజ్యాంగ సవరణల చట్టాలను 1971లో తీసుకొని రావడం జరిగింది 24వ రాజ్యాంగ సవరణల చట్టం 1971 ద్వారా ప్రాధమిక హక్కులతో పాటు రాజ్యాంగంలోని ఏ భాగాన్నైనా పార్లమెంటు సవరించవచ్చు అని 25వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1971 ద్వారా రాజ్యాంగంలోని 39వ నిబంధనకు చెందిన నిర్దేశక నియమాన్ని అమలు పరచు నిమిత్తం పార్లమెంటు గాని రాష్ట్ర శాసన "సభలు గాని చేసిన చట్టాలు, అవి ముఖ్యంగా రాజ్యాంగంలోని ప్రాధమిక హక్కులు 14, 19,-31 నిబంధనలకు వ్యతిరేకంగా ఉన్నప్పటికీ న్యాయస్టానాలు రద్దు చేయరాదు, అని పేర్కొనడం జరిగింది ఈ సవరణల మూలంగా న్యాయ సమీక్షాధికారం కొంతమేరకు పరిమితికి గురికాబడిందనవచ్చు

కేశవానంద భారతి వివాదం 1973 కేసులో సుప్రీంకోర్టు తీర్పులో పరోక్షంగా రాజ్యాంగ సవరణకు, రాజ్యాంగంలో వ్‌ భాగాన్నైనా సవరించే అధికారంకు ఆమోదం తెలిపిననూ, రాజ్యారగ సవరణ రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపానికి భిన్నంగా ఉండకూడదని అభిప్రాయ పడడం గమనార్హం.

ఆ తరవాత ఆత్యయిక పరిస్థితి, ఎమర్జెన్సీ కాలం (1976)లో చేయబడిన 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం న్యాయస్థానాల అధికారాలను ముఖ్యంగా న్యాయసమీక్ష అధికారాన్ని మరింత దిగజార్చినట్లు గుర్తించవచ్చు రాజ్యాంగంలో ని 352, 356, 360 తదిదర నిబంధనలను సవరించడం జరిగింది 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం (1976) మినీ రాజ్యాంగం అని ప్రతీతి. ఆ విషయం ఇక్కడ అవసరం లేదు అయితే ఆ 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1976 న్యాయసమీక్ష అధికారాన్ని కుదించిన తీరును మాత్రం పెద్దలు కృష్ణారావు, పాండురంగం మాటల్లో చూడడం అవసరమే,

1. 368వ నిబంధనకు చేర్చిన 4వ క్లాజు, 368(4) ప్రకారం, న్యాయస్థానాలకు ఉన్న రాజ్యాంగ సవరణ చట్టాన్ని న్యాయసమీక్ష అధికారం కింద కొట్టి వెసే అధికారం తొలగించబడింది.

2. కొత్తగా చేర్చిన 32(ఎ) కాజు ప్రకారం, పార్లమెంటు చేసిన చట్టాలు రాజ్యాంగ పరంగా ఉన్నదీ లేనిదీ పరిశీలించే అధికారం కేవలం సుద్రీంకోర్టుకు మాత్రమే ఉన్నది రాష్ట్ర హైకోర్టుల పరిధి కేవలం రాష్ట్ర శానననభీలు చేసిన చట్టాలకు మాత్రమే పరిరమితమొనర్భబడింది.

3. ఒక చట్టం రాజ్యాంగబద్ధం అవునా కాదా అనే అంశాన్ని పరిశీలించడానికి నువ్రీంకోర్టు ధర్మాసనంలో ఏడుగురు న్యాయమూర్తులు, హైకోర్టులో అయిదురు

న్యాయ క్యపద్థ 109 న్యాయమూర్తులు ఉండి, తీర్పు, న్యాయం మాత్రం సాధారణ మెజారిటి కాకుండా 2/3 వంతు మెజారిటీతో ఉండవలసి ఉంటుంది. అయితే ఒక చట్టాన్ని పూర్తిగా గాని పాక్షికంగా గాని కొట్టి వేయాలంటే న్యాయమూర్తులు అందరూ ఏకాభిప్రాయాన్ని వ్యక్తపరచడం జరగాలి

4). రాష్ట్ర హైకోర్టులకు గల రిట్‌ల జారీచేయు అధికారం కూడా పరిమితం చేయబడింది. వాదులకు సరిఅయిన న్యాయం జరగని పక్షంలో మాత్రమే హైకోర్టులు ఈ రిట్‌లను జారీ చేయవలసి ఉంటుంది

౩ ఈ విధంగా 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1976 మన న్యాయస్థానాల అధికారాలను ముఖ్యంగా న్యాయసమీక్ష అధికారాన్ని చాలా వరకు కత్తిరించి పరిమితం చేసిందని చెప్పవచ్చు ఈ సవరణ దేశంలో చాలా కల్గోలాన్ని సంక్షోభాన్ని రేపింది ఈ చర్య ప్రతిపక్షాల తీవ విమర్శలకు గురి అయ్యింది ఆ తరవాత, పరిస్థితులు మారి అధికారానికి వచ్చిన జనతా పార్టీ ప్రభుత్వం (ప్రజాస్వామ్య పునరుద్దరణకు పూనుకుని 43, &త్తవ రాజ్యాంగ సవరణల 1977 చట్టాల ద్వారా న్యాయసమీక్ష అధికారాన్ని తిరిగి న్యాయస్థానాలకు అప్పగిస్తూ, రాజ్యాంగబద్దత పై తీర్పు చెప్పడానికి 2/3 వంతు న్యాయమూర్తుల అంగీకారం అవసరమనే నిబంధనను రద్దు పరచడంతో పాటు సరి అయిన నాయం జరగని పక్షంలో మాత్రమే కాక, ఏ ఇతర (ప్రయోజనం కొరకు అయినా రిట్‌లను జారీ చేయు అధికారాన్ని పునరుద్ధరించడం గమనార్హం. 31 (డి నిబంధన (జాతి వ్యతిరేకమని కొన్ని సంస్టలను రద్దు చేయడం) ను, 329 (ఎ) నిబందనను (ప్రధాని, స్పీకరు ఎన్నికల వివాదాలను చర్చించు అధికారం హైకోర్టుకు గాని, సుప్రీంకోర్టుకు గాని లేదు) తొలగించడం మిక్కిలి గమనించతగిన సవరణ, మొత్తం మీద్‌, 42వ రాజ్యాంగ సవరణ రాజ్యాంగ మౌలిక సూత్రాలకు విరుద్ధంగా ఉందని భావించిన న్యాయమూర్తులు మినర్వామిల్స్‌ 1980 కేసులో తీర్పు ఇస్తూ, సుప్రీంకోర్టు దానికి ఉన్న న్యాయసమీక్ష అదికారాన్ని పునరుద్దాటించింది ఈ తీరున న్యాయసమీక్ష అధికారం కూడా మన రాజ్యాంగం మౌలిక సూత్రాల్లో ఒక దానిగా సుప్రీంకోర్టు నిర్హారించింది.

ఒకటి మాత్రం నిజం, రాజ్యాంగ విశ్లేషకులు చెప్పినట్టు కేవలం నిబద్దతగల న్యాయవ్యవస్ట (ప్రభుత్వానికి లోబడిన న్యాయవ్యవస్థ రాజ్యాంగ పవిత్రతను, స్ఫూర్తిని కాపాడలేదనేది గమనార్హం ' ఒక సమీక్ష;

(ప్రపంచ న్యాయస్థానాలు అన్నింటిలో మన సుప్రీంకోర్టు అత్యంత శక్తివంతమైనదని అల్లాడ కృష్ణస్వామి వంటి.న్యాయశా(స్త్ర మేధావులు భావించినప్పటి౩, అది పూర్తిగా నిజం అనిపించదు. అమెరికా మన దేశం రెండూ సమాఖ్య రాజ్యాలే. రెండు దేశాల్లోను సుప్రీంకోర్టుకు మహోన్నతమైన న్యాయసమీక్షాధికారం ఉంది. అయితే న్యాయ సమీక్షాధికార విషయంలో వాటి మధ్య ఓ వ్యత్యాసం కనిపిస్తోంది. అమెరికాలో 'యధోచిత న్యాయపద్ధతి' మూలంగా న్యాయస్థానం ఏ శాసనాన్ని అయినా అన్యాయం అని ప్రకటించవచ్చు. అదే మన దేశాన “చట్టం నిర్ణయించిన పద్దతి' ద్వారా రాజ్యాంగ నిబంధనలకు వ్యతిరేకంగా ఉన్నప్పుడే చట్టాన్ని

110 న్యాయ ప్యస్థ రాజ్యాంగ వ్యతిరేకం అని కొట్టి పారవేయగలరు

మన దేశపు మొదటి అటార్ని జనరల్‌ యంసి సెతల్యాడ్‌, కలకత్తా హైకోర్టు న్యాయమూర్తి జస్టిన్‌ డి.డి. బసు మున్నగు ను(వ్రసిద్ద న్యాయవేత్తరు న్యాయసమీక్డ (వ్రజాస్యామ్యానికి పట్టుగొమ్మ" అని అభివర్షించగా యన్‌.ఎ. పాల్కివాలా లాంటి న్యాయ విదులు *ఈ అధికారాన్ని న్యాయశాఖ చాలా జాగ్రత్తగా, సంకుచితంగా వాడుకుందని భావించడం, హెచ్‌ యం. సీర్వాయి లాంటి న్యాయకోవిదులు 'న్యాయస్టానాలు ఈ అధికార వినియోగంలో తమ నిక్షీత పరిధులను అతిక్రమించి తదితర శాఖల పరిధిల్టోకి అనుచిత ఆక్రమణ చేశాయని ప్రకటించడం ఈ సందర్భంలో గమనార్హం. కనుక ఈ న్యాయసమీక్ష అధికారం విషయమై జరిగిన అనుకూల ప్రతికూల వాద ్రతివాదనల తీరును డా॥ కృష్ణారావు విశ్లేషణ ద్వారా పరికిద్దాం :

ఓ (ప్రతికూల వాదన : కొందరు రాజకీయ నాయకులు న్యాయశాఖ'ప్రజలకు ప్రాతినిధ్యం వహించి ప్రజా ఇష్టానికి అనుగుణంగా శాసనాలను చేసే శాసనసభల నిర్ణయాలను కాదనరాదు” అని వాదించే వారి వాదనలు ఇలా ఉన్నాయి.

1 ప్రజలకు ప్రాతినిధ్యం వహించే పార్లమెంటు ప్రజాసంక్షేమం నిమిత్తం రూపొందించిన శాసనాలను ప్రజలకు ప్రాతినిధ్యం వహించని న్యాయవ్యవస్థ మూడో సభ (1010 0౧2౧960 మాదిరి కొట్టి వేయడం సమంజసం కాదు.

2. సార్వభౌమాధికారం కలిగి ప్రజలకు ప్రాతినిధ్యం వహించే పార్లమెంటు ఆమోదించిన శాసనాలను న్యాయశాఖ తోసిపుచ్చడం అప్రజాస్వామికం,

3. (ప్రజల సత్ఫర సాంఘిక ఆర్థిక అభివృద్ది కొరకు (ప్రభుత్వం పార్లమెంటు సహకారంతో చేబడుత్‌ న్న అనేక అభ్యుదయ పధకాలను నిర్ణయాలను లిఖిత రాజ్యాంగ నిబంధనలననుసరించి సుప్రీంకోర్టు ప్రభుత్వ పధకాలకు వ్యతిరేకంగా వ్యాఖ్యానించడం వల్ల మన రాజకీయ సంస్థల సార్దకత పట్ల ప్రజల విశ్వాసం తగ్గిపోతోంది. అందువల్ల బ్రిటన్‌లో

లొ 0 ళా మాదిరి మన న్యాయ స్థానాలకు కూడా న్యాయసమీక్ష అధికారం ఉండరాదు.

4. ఒక చట్టం రాజ్యాంగ విరుద్దమైనదని కోర్టుల ద్వారా నిరూపణ పొందేవరకు ఆ చట్టం రాజ్యాంగ బద్దమైనదిగానే భావించబడాలనీ పార్లమెంటు ఆమోదంతో రాజ్యాంగంలో సవరణలు తెచ్చినపుడు అట్టి కొత్త సవరణల ఆధారంగానే కోర్టులు తీర్పులు ఇవ్వాలని, పార్లమెంటు లేదా కార్యనిర్వాహక వర్గము (ప్రాధమిక హక్కులపైన సహేతుకమైన ఆంక్షలు విధించినపుడు సుట్రంకోర్టు జోక్యం చేసుకొనుటకు అవకాశం ఉండరాదు. అని కొందరు

అందుకే కాబోలు ఇందిరాగాంధీ నిబద్ధ న్యాయవ్యవస్థ అనే సిద్దాంతాన్ని (ప్రతిపాదించడం జరిగింది. అంట్రే న్యాయమూర్తులు కూడా సాంఘిక, ఆర్రిక రాజకీయ రంగాల్లో కొన్ని విశ్వాసాలకు విలువలకు నిబద్దులై ఉండాలన్నమాట.

నిజానికి న్యాయస్థానాలు న్యాయసమీక్షాధికారాన్ని అతిగా చెలాయించే ప్రమాదం గుఏఎఏు పుసుపు మన రాజ్యుంగం మనకేమిచ్చింది [సస

న్యాయప్యస లా గ్ర11 ఉందని గుర్తించి, ఊహించి కాబోలు పండిట్‌ నెహ్రూ రాజ్యాంగ పరిషత్తులో “వివరించిన పరిమితుల లోపల ఏ న్యాయమూర్తి సుప్రీంకోర్టు కూడా మూడో సభ విభాగంగా రూసొందజాలదని”' వ్యాఖ్యానించడం జరిగింది అంతే కాదు, సమస్త సమగ్ర జాతి అభిప్రాయానికి ప్రతీక అయిన పార్లమెంటు సార్వభౌమత్వ తీర్పును ఏ న్యాయస్థానమూ అతి(క్రమించడానికి వీల్లేదని చివరికి రాజ్యాంగం కూడా పార్లమెంటు సృష్టించిందే అని వక్కాణించిన నెహ్రూజీ భావనలు ఆలోచనాంశాలే

మొత్తం మీద న్యాయస్థానాలు అత్యున్నత శాసనసభలు కారాదన్న వాదన ఈ విధంగా స్పష్టం అవుతుందనేది నిజం.

1. అనుకూల వాదన :- నాణేనికి గల బొమ్మా బొరుసు వలె ఈ న్యాయసమీక్షాధికారం పట్టగల (ప్రతికూల వాదనకు ధీటుగా అనుకూల వాదనకూడా బలంగానే ఉంది న్యాయసమీక్షాధికారం ఉండాలనేవారి వాదనల తీరు ఇలా ఉంది

శై సమాఖ్య వ్యవస్థను సూచించిన మన రాజ్యాంగం పార్లమెంటుకు పరిమిత అధికారాలను మాత్రమే ఇచ్చింది (బ్రిటిష్‌ పార్లమెంటుకు మాదిరి సార్వభౌమాధికారం లేదు కనుక న్యాయసమీక్షాధికారం లేకపోతే కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య చెలరేగు వివాదాలను న్యాయబద్ధంగా పరిష్కరించడం సాధ్యంకాదు

2. మనది లిఖిత రాజ్యాంగం చట్టసభలు, ప్రభుత్వాలు రాజ్యాంగానికి లోబడి మాత్రమే పనిచేయవలసి ఉంటుంది ఆ అంశాలను పరిశీలించుటకు న్యాయసమీక్షాధికారం తప్పనిసరి.

3. (ప్రజాస్వామ్యంలో అధికార దుర్వినియోగాన్ని బాధ్యతారాహిత్య ధోరణిని అరికట్టడానికి ప్రజల (ప్రాధమిక హక్కుల పరిరక్షణ నిమిత్తం న్యాయన్నానానికి సమున్నతమైన అదికారం ఉండడం అత్యంతావశళ్యకం.

4. తమ హక్కుల ఉల్లంఘన జరుగుతోందని పౌరులు చేసే ఫిర్యాదులపై చట్టసభలు సరి అయిన రీతిలో స్పందించకపోవడం. (ప్రభుత్వ యంత్రాంగం పట్టించుకోకపోవడం వల్లే న్యాయవ్యవస్థ కలుగజేసుకోవలసి వస్తోందన్న (ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ ఎ.ఎస్‌, ఆనంద్‌ గారి వ్యాఖ్యల్‌ పచ్చినిజం ఉంది ఏమైనా మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలు జరుగుతున్నాయని స్పష్టమైనపుడు న్యాయవ్యవస్త చేతులు ముడుచుకొని కూర్చోకూడదు

అభివృద్ది పేరుతో న్యాయవ్యవస్థను బలహీనపరిస్తే అధికారం కోసం అర్రులు చాచే రాజకీయవేత్తల పదవీ దుర్వినియోగానికి హద్దులు లేక ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ కుప్పకూలి పోతుంది. అందువల్ల ఒక నియంత్రణ శక్తిగా న్యాయశాఖకు న్యాయసమీక్ష అధికారం అవసరం కనుకనే అవెరికాలో నంవ్రీంకోర్టుకు ఉన్నట్టు న్యాయన మీక్షాధికారం మన సుప్రీంకోర్టు సంతరించుకోవడం జరిగింది.

ముగింపు :- డా॥ బి, శ్రీరాములు గారు చెప్పినట్టు, సుప్రీంకోర్టు మన లిఖిత రాజ్యాంగం (ప్రాతిపదికగా వర్తమాన పరిస్థితులకు అనుగుణంగా తీర్పులను ఇవ్వాలి గాని ననుచు వమన నున రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చింది నను

112 __ాాాాలాలాలాలాలాలాలాాాాన్యాయ వ్యస్థ రాగల వరిస్టితులను ఊహించడం గాని రాజ్యాంగ నిర్మాణం నాటి పరిస్తితులను వ్యాఖ్యానించడం గాని సుప్రీంకోర్టు పరిధిలో లేని విషయం.

వి.యన్‌. శుక్సా గారు చెప్పినట్టు, నిజానికి మన రాజ్యాంగం అదుపులు సమానీకరణలు 016019 2౧6 822౧089 సూటత్రాన్ని పాటిస్తున్సందున (ప్రభుత్వ శాఖల్లో ఏ శాఖ కూడా మరొక శాఖ విధి నిర్వహణకు (ప్రతిబంధకం కారాదనీ ఇతర శాఖల విషయాల్లో అనవసర జోక్యం కల్పించుకోరాదని సుప్రీంకోర్టు అంగీకరించినది అయితే శాసన సభలు రాజ్యాంగ నిబంధనలను తప్పుగా పొరపాటుగా అన్నయంచినవుడు ను(ప్రీంకోర్టు ఆచర్యను ఖండించవచ్చు అదీగాక న్యాయశాస్త్ర నిపుణులు బికె, ముఖర్జీ అన్నట్టు ఒక శాసనం రాజ్యాంగ బద్ధంగా.ఉన్నదీ లేనిదీ నిర్మయంచగల అధికారం న్యాయవ్యవస్టకు మాత్రమే ఉంది. 1115101 116 తం6416125/ 10 ర601606 0౧6019 2గ౧/ 6౧౬౦౫6౧1 19 60౧814010గ౧&| 0౯ ౧౦౬౯ కనుక రాజ్యాంగ నిబంధనలకు భిన్నంగా ఏ ప్రభుత్వం పనిచేయరాదు.

_ పెద్దలు అన్నట్టు రాజ్యాంగం దృష్ట్యా చట్టసభలు - పార్లమెంటు - అసెంబ్లీలు- చేసిన చట్టాలను సమీక్షించడం, వాటి రాజ్యాంగబద్దతను ప్రకటించడం న్యాయసమీక్ష అయినప్పటికీ, న్యాయసమీక్ష చేసే సమయంలో న్యాయమూర్తులు సంయమనం పాటించడం, తమ హద్దులను దాటకుండా ఉండడం ఆవళ్యం.

ఏమైనా న్యాయసమీక్ష న్యాయ వ్యవస్థకు గుండెకాయ -అళమ్‌॥ అహ్షస్టైల-

మూడో భాగం ప్రాథమిక హక్కులు - విధులు 1, 1 ప్రాధమిక హక్కులు - ఒక పరిచయం . 2. సమానత్వపు హక్కు | | 3, స్వేచ్చ హక్కు | _ 4. పీడనను నిరోధించే హక్కు | 5. మత స్వేచ్చ హక్కు | 6. సాంస్కృతిక విద్యా హక్కులు | 7. రాజ్యాంగ పరిహారాల హక్కు | 8. తరిగిపోయిన అస్తి హక్కు | 9. ప్రాధమికం కానున్న విద్యాహక్కు _ ౫ | 10.ప్రాథమిక హక్కులు - ఒక సమీక్ష | 11.ప్రాధమిక విధులు

1. ప్రాథమిక హక్కులు : ఒక పరిచయం టంర2060౧121 ౧19౧19 - 4౧ 1౧70660100

పౌరులకు రాజకీయ, ఆర్దిక హక్కులను కల్పించడంతో పొటు వారికి భద్రత, రక్షణ కల్పించడం నేటి (ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాల (ప్రాధమిక లక్షణం, లక్ష్యం కూడా నిజానికి (ప్రజాస్వామ్య రాజ్యానికి - స్వేచ్చకు, స్వెచ్చకు-హక్కులకు విడదీయరాని బాదరాయ సంబంధం ఉంది. బ్రిటిష్‌ రాజనీతి కోవిదుడు టి.హెచ్‌. గ్రీన్‌ అభిభాషించినట్టు మానవ మేధస్సు స్వేచ్చను కోరుతుంది; స్వేచ్చలో హక్కులు కలిసి ఉంటాయి, హక్కులు రాజ్యాన్ని కోరతాయి.!+10గ౭౧ ౦0౦౧91౦10౮65౧65౩ నిం911219 ఓ159గ/ , ఓఏ6౧1/ 1౧౪౦౪69 గ౮౧(౩, 2౧6 ౧౧1 రగాజగ6 9216 7% 0186౧6 - ఆ రాజ్యం వ్యక్తి అభివృద్ధికి సమాజ శ్రేయస్సుకు అవసరమయిన సాంఘిక అవకాశళాన్ని-హక్కులను కల్పించడం అత్యంతావళ్యకంగా జరగాలి ఇంతకూ హక్కులు అంటే - హెరాల్డ్‌, జె లాస్కి పండితుడు నిర్వచించినట్టు, “వ్యక్తి తన సహజ గుణాలకు అనుగుణంగా తన వ్యక్తిత్వాన్ని ఉత్తమస్టాయికి పెంపొందించుకోవడానికి అవసరమైన సాంఘిక అవకాశాలే హక్కులు” అట్టి హక్కుల ద్వారానే రాజ్యం తన ప్రజలకు పౌర, రాజకీయ, సామాజిక, ఆర్డిక 'స్వేచ్చలను సమకూర్చగలుగుతుంది కనుకనే లాస్కీ లాంటి రాజనీతిశా/స్త్ర విశారదుడు చెప్పినట్టు రాజ్యలక్షణాలని గాని స్వభావాన్ని గాని అది పౌరులకు అందించే హక్కుల బట్టి తెలుసుకోవచ్చు తీ 51116 1 100౪4) /0గ 1౧6 గ౧19 1 ౯70౪1668 అంటే (వ్రజలు అనుభోవించే వాక్కులు ఆ రాజ్య న్వభావాన్ని తెలుపుతున్నాయన్నమాట అట్టి (ప్రజాస్వామ్య రాజ్యమే వ్యక్తి పరిపూర్శ వికాసానికి తోడ్పడగలుగుతుంది.

ఆ దృష్ట్యానే ఈనాడు అనేక రాజ్యాలు తమ రాజ్యాంగాల్లో హక్కులను పొందుపరచి, కొన్నింటిని 1ప్రాధమికములు' అని పేర్కొని రాజ్యాంగబద్దం చేయడం వల్ల వాటికి (ప్రత్యేకత ఏర్పడింది. మాజీ భారత (ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ పతంజలిశాస్తిగారు నుడివినట్టు - “ప్రాధమిక హక్కులు ప్రభుత్వాలు రూపొందించే ఇతర సాధారాణ చట్టాల కంటే ఉత్తమమైనవి, ఉన్నతమైనవి, అవి ప్రభత్వం అధికారానికి పరిమితులను విధించడంతో పాటు శాసన సభల మెజారిటీ నియంతృత్వాన్ని అరికట్టి వ్యక్తికి రక్షణ కల్పిస్తాయి ” క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే అవి (ప్రజాస్వామ్యానికి రక్షణ కవచం వంటివి. అవి వ్యక్తి స్వేచ్చకు రాజ్యాధికారాలకు మధ్య సమన్సయం సమకూరుస్తాయి జస్టిస్‌ సపఫ్రూ గారు ఓ సందర్భంలో చక్కని వివరణ ఇచ్చారు “రాజ్యాంగంలో (ప్రాధమిక హక్కులను పొందు పరచడంలోన్‌ ముఖ్య ఉద్దేశం-మనదేశంలో నివసించే పౌరులకు రక్షణ కల్పించడం, పౌర సమానత్వాన్ని పటిష్టం చేసి జాతి నిరా 1ణానికి దోహదం పడడం, అంతే కాదు పౌరులు పరస్పర వ్యవహారాల్లో వారి ప్రవర్తన ప్రమాణాలను

పెంచడం కూడా ఒకటి ముఖ్యంగా భారతదేశం వాతావరణంలో ఈ (ప్రాధమిక హక్కుల

ప్రాధమిక దిక్కులు-ఐభులు_ా 1165 విశేష ప్రయోజనం ఏమి అంటే చిరకాలం నుంచి కొనసాగుతున్న కుల, మత, భాషా, జాతి, తెగల మధ్యగల విచక్షణ (క్రమంగా తొలగిపోయి వాటిమధ్య సంపూర్ష్హమైన సమభావం సౌభాతృత్వం నెలకొనడం. హక్కులకోసం ఆందోళన తం4800/1 10: 010013

బ్రిటిష్‌ (ప్రభుత్వ నియంతృత్వ అధికారాలను చవిచూసిన మన నాయకులు అనేక నిర్చంధాలకు గురి అయి స్వయంగా అనుభవం రీత్యా స్వేచ్చా అగత్యాన్ని హక్కుల (ప్రాముఖ్యాన్ని గుర్తించి, హక్కుల సాధన కోసం వేరు వేరు దశల్లో వేరు వేరు ప్రాతిపదికలపై వేరు వేరు రూపాల్లో నిర్వహించిన ఆందోళనలను, ఉద్యమాలను వాటి పర్యవసానాలను రాజనీతిశాస్త్ర ఉపన్యాసకులు, రచయిత అయిన వి.ఎస్‌కె హరనాథ్‌ గారి ద్వారా చూద్దాం:

1857 నుంచి 1947 వరకు గల మధ్యకాలంలో మన దేశంలో రాజ్యాంగబద్దమై తద్వారా అమలు పరచవీలైన (ప్రాధమిక హక్కులు లేవనేది నగ్న సత్యం. అయితే మన దేశాన బ్రిటిష్‌ కంపెనీ (ప్రభుత్వాన్ని (క్రమబద్ధం చేయడానికి 1833లో జారీ చేసిన చార్జర్‌ ఆఫ్‌ యాక్ట్‌ 0౧౬|6౯౦! &ం[ద్యారా భారతీయులను వారి మతాన్ని బ్రిటిష్‌ వారి అవమానాల నుంచి రక్షించడానికి అసరమైన చట్టాలను తయారు చేయడానికి గవర్నర్‌ జనరల్‌ - ఇన్‌ - కౌన్సిల్‌ (0౪6161 6౧61214౧-00౪౧6| కు అధికారం ఇవ్వడం జరిగింది అంతే కాదు, ఉద్యోగ విషయాల్లో మత, జన్మస్ట్రాన, వంశ. శరీర వర్ష (ప్రాతిపదికలపై భారతీయుల పట్ల ఏ విధమయిన వివక్షత చూపవీలులేదని పేర్కొనడం గమనార్హం అంటే-భారతీయులకు ధార్మిక స్వేచ్చ హక్కు, సమానత్వపు హక్కు, పరిమిత స్వేచ్చ హక్కు ఇవ్వడం జరిగిందని చెప్పుకోవచ్చు.1877లో జార్‌ చేసిన స్పెస్‌ఫిక్‌ రిలీఫ్‌ చట్టంలో ఒక విధమయిన మాండమస్‌ హక్కును, 1898లో జారీచేసిన (క్రిమినల్‌ (ప్రొసీజర్‌ కోడ్‌ 1898లోని 491 సెక్షన్‌ ద్వారా వ్యక్తిగత స్వేచ్చకు రక్షణ హక్కును హెబియస్‌ కార్బన్‌ హక్కును - భారతీయులకు (బ్రిటిష్‌ (ప్రభుత్వం కల్పించడం జరిగింది అయితే రాజ్యాంగశాస్త విశ్లేషకులు చెప్పినట్టు - ఇందులో ఏవీ రాజ్యాంగబద్దమయిన హక్కులు కావు పైగా ఈ హక్కుల కొనసాగింపు ఇక్కడి (ప్రభుత్వాల ఇష్టాయిష్టాలతో కూడుకొని ఉంది దానికితోడు గవర్నర్‌ జనరల్‌ కే కార్యనిర్భహకశాఖ, శాసన నిర్మాణ శాఖ, రెండింటిపై సమానమైన అధికారం ఉండడం వల్ల అతని ఇష్టాయిష్టాలపై ఆధారపడి ఉన్న పరిస్థితిలో భారతీయుల హక్కులను పట్టించుకునే నాధుడే కరవయ్యాడు.

రాజారామ్‌ మోహన్‌రాయ్‌ వంటి సంఘ సంస్కర్తలు సహజ హక్కుల ప్రాతిపదికపై 'లోక సం(గ్రహార్ధం' సమాజ అవసరాలకోసం మానవ సంక్షేమం నిమిత్తం స్వేచ్చ అవసరాన్ని తీవ్రంగా వాదించడం జరిగింది.

1895లో లోకమాన్య బాలగంగాధర్‌తిలక్‌ మహాశయుడు మొదటిసారిగా స్వరాజ్యబిల్లును ప్రతిపాదిస్తూ భారతీయులకు వాక్‌ స్వాతంత్రాన్ని, పౌరుల ఇళ్లకు ఆస్తికి

116 నాసా పథధమిక దక్కులు-ఐధులు రక్షణను చట్టరీత్యా పౌర సమానత్వాన్ని నెలకొల్పాలని ప్రకటించారు. పత్రికా స్వేచ్చ కోసం లోకమాన్య గారు జరిపిన అవిరామ కృషి చిరస్మరణీయమైనది. 20వ శతాబ్దం ఆరంభంలోనే భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌ వాక్‌ స్వాతంత్ర్యం, (ప్రాధమిక విద్య, అనుచిత నిర్బంధానికి వ్యతిరేకంగా వ్యక్తిగత స్వేచ్చలకు సంబంధించిన హక్కులు భారతీయులకు మంజూరు చేయాల్సిందిగా అర్హించడం జరిగింది 1918లో మాంటెగ్‌-చెమ్స్‌ఫర్డ్‌ రిపోర్టు ప్రకటన అనంతరం ఆగష్టు నెలలో సమావేశమైన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌, భారత పరిపాలనా విషయాల్లో నూతనంగా జారీ చేసే చట్టంలో న్యాయ సమానత్వపు హక్కు, (ప్రాణ హక్కు, స్వేచ్చ హక్కు, ఆస్తి హక్కు, వాక్‌ పత్రికా స్వాతంత్ర్యపు హక్కు సామూహిక హక్కులను పొందుపరచవలసిందిగా (బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వాన్ని కోరడం జరిగింది. దీనికి ప్రతిగా 1919లో రౌలట్‌ చట్టాల తదనంతరం నిరంకుశ పాలనను సమర్ష్హించే చట్టాలే జారీ కావడం జరిగింది. హోంరూల్‌ ఉద్యమ నాయకురాలు అనీబీసెంట్‌ 1925లో కామన్వెల్తు ఇండియా బల్బును ప్రతిపాదిన్తూ 1921 నాటి ఐరిష్‌ రాజ్యాంగంలో పేర్కొనిన హక్కులను రాజ్యాంగబద్దమొనర్చి అమలు పర్చాలని కోరడం జరిగింది. అనీబిసెంట్‌ రూపొందించిన నమూనా ఇండియా కామన్వెల్తు బిల్లులో పేర్కొనిన స్వేచ్చలు కేవలం 8. అవి ఏమనగా -

1. వ్యక్తిగత స్వేచ్చ 2 ధార్మిక స్వేచ్చ 3 భావ ప్రకటన స్వేచ్చ & సామూహిక స్వేచ్చ 5, న్యాయ సమానత్వ స్వేచ్చ 6. ఉచిత ప్రాధమిక విద్య 7. త్‌ న్యాయస్థానాలు, వ్యాపార తదితర బహిరంగ ప్రదేశాలు వినియోగించుకునే హక్కు 8. స్రీ పురుష సమానత్వం 1925లోనే మదరాసులో సమావేశమైన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌ భావి భారత రాజ్యాంగంలో ప్రాధమిక హక్కులను విధిగా ప్రవేశ పెట్టాలని తీర్మానించడం జరిగింది. 1928లో అఖిల పక్ష మహా సభ నియమించిన మోతీలాల్‌ నెహ్రూ కమిటీ సమర్పించిన తన నివేదికలో “అన్ని వర్గాల (ప్రజలు మత సాంస్కృతిక హక్కులు పూర్తిగా అనుభవించాలి అంటే రాజ్యాంగ మూల సూత్రాల్లో ప్రాధమిక హక్కులను చేర్చడం చాలా అవసరం” అని తెలిపింది. అంతే కాదు - వ్యక్తి రాజకీయ హక్కులతోపాటు, సొమాజిక, అర్దిక హక్కులను కూడా భారత ప్రజలకు రాజ్యాంగంలో చేర్చాలని సలహా ఇవ్వడం జరిగింది అదే నివేదికలో పరస్పర అనుమానాలు వైశమ్యాలతో మనుగడ కొనసాగించే వివిధ కుల, మత వర్గాల ప్రజల మధ్య శాంతియుత వాతావరణం నెలకొనే విధంగా చేయాలంటే వారికి రాజ్యాంగ చట్టబద్దంగా కొన్ని రక్షణలు, హక్కులను తప్పక కల్పించడం జరగాలి అంతకు మించి వేరే మార్గం లేదు భవిష్యత్తులో ఎట్టి పరిస్టితిలో కూడా (ప్రభుత్వం వాటిని ఉపసంహరించుకోకూడదు, అని సూచించడం గమనార్హం అదే 1928లో అఖిలపక్ష రాజకీయ సమావేశం తయారు చేసిన నమూనా రాజ్యాంగంలో ఈ కింద నుదహరించిన హక్కులను పేర్కొనడం జరిగింది 1 వ్యక్తిగత స్వేచ్చ, అస్తి హక్కు, నివాస స్టాన భద్రత

ప్రాథమిక వక్కులు-ఐభులు__ాా 117

2 ధార్మిక, వృత్తి ఉద్యోగ స్వేచ్చలు

3 వాక్‌ స్వాతంత్ర్యం, సామూహిక స్వాతంత్ర్యం.

4 ఉచిత ప్రాధమిక విద్య

5 సమానత్వపు హక్కు, హెైబియన్‌ కార్బస్‌ రిట్‌ హక్కు మరియు ఆయుధాలు ధరించే

హక్కు.

అయితే ఈ [ప్రాధమిక హక్కులను భావి భారత రాజ్యాంగంలో చేర్చాలనే మన దేశ నాయకుల వాదనల డిమాండ్‌ను సైమన్‌ కమీషన్‌ అపహాస్యం చేసి, నిరాకరించడానికి గాను కింది కారణాలను ఉదహరించడం జరిగింది .-

1 బ్రిటిష్‌ రాజ్యాంగంలో (ప్రాధమిక హక్కుల గుర్తింపు లేదు కనుక భారత రాజ్యాంగంలో వాటిని పొందు పరచనవసరం లేదు.

2 నియంతృత్వ పాలనను ఎదుర్కొనడానికి (ప్రాధమిక హక్కుల ఆవశ్యకత ఉంటుంది, భారతదేశంలో పార్లమెంటరీ ప్రభుత్వ విధానం కింద బాధ్యతాయుత (ప్రభుత్వం ఏర్పడనున్నందున - నిరంకుశత్వానికి తావు ఉండనందున - ప్రాధమిక హక్కుల అవసరం అసలు ఉండదు

3. అమలు పరచాలనే సంకల్పబలం అవసరమైన వనరుల కొదువైనపుడు ఆ విధమైన తీర్మానాలకు అర్దం ఉండదు

ఏమయితేనేమి ప్రాధమిక హక్కుల ప్రకటనను రాజ్యాంగంలో చేర్చడానికి నిరాకరించిన సైమన్‌ కమీషన్‌ విపరీత వైఖరి కనపరచింది.

1931 మార్చి నెలలో కరాచీలో జరిగిన సమావేశంలో జాతీయ కాంగ్రెస్‌ సామాజిక, ఆర్థిక మార్పు, (ప్రాధమిక హక్కుల విషయంలో వాస్తవిక తీర్మానం చేయడం జరిగింది ఆకలితో అలమటిస్తున్న నిరుపేదలకు నిజమైన ఆర్థిక స్వేచ్చ ఉండాలని కోరింది రాజ్యాంగం (ప్రజలకు (ప్రాధమిక హక్కులను, బాధ్యతలను కూడా రూపొందించాలని కరాచీ తీర్మానం పేర్కొనడం జరిగింది.

1932లో జరిగిన రౌండ్‌ టేబుల్‌ కాన్ఫరెన్స్‌ సందర్భంలో మహాత్మాగాంధీ సమర్పించిన విజ్ఞాపన పత్రంలో కూడా భారతీయులు "స్విచ్చగా అనుసరించడానికి రాజ్యాంగ బద్దమైన (ప్రత్యేక రక్షణలు కావాలని కోరారు నిజానికి అప్పటి బ్రిటిష్‌ ప్రధానమంత్రి రాంసే మాగ్గానాల్డ్‌ భారీయులకు (ప్రాధమిక హక్కుల్ని కల్పించాల్సిన అవసరాన్ని గుర్తించి కూడా తన మంత్రి మండలి వర్గీయుల తదితరుల నుండి వచ్చిన వ్యతిరేకత, (ప్రతికూలత కారణంగా భారతీయులకు అనుకూలంగా చేయలేకపోయాడని పెద్దల మాట.

1935లో భారత ప్రభుత్వ చట్టంలో ప్రాధమిక హక్కులను చేర్చడానికి తీవ్రంగా అడ్డుపడిన ముఖ్యులు లార్డు రీడింగు, సర్‌ జూన్‌ సైమన్‌ తదితర భారత స్వతంత్ర సంస్థానాలు ఉన్నప్పటికీ భారత (ప్రభుత్వ చట్టం 1935లో 275, 298,299 నిబంధనల్లో సమానత్వపు

118 లాలా ప్రాథమిక వక్కులు-ఐభధులు హక్కు, అస్తి హక్కులను గుర్తించడం జరిగింది 275 సెక్షన్‌ (ప్రకారం కొన్ని తరగతుల ఉద్యోగుల విషయంలో సమానత్వపు హక్కును, 298 సెక్షన్‌ ద్వారా ఆస్తి హక్కుతో పాటు ఉద్యోగ, వృత్తి వ్యాపార హక్కును గుర్తించేటట్టు చేసింది 299 'సెక్షన్‌ (ప్రకారం ఆస్తిని ప్రభుత్వం స్వాధీనం పరచుకునే సందర్భంలో పూర్తి నష్టపరిహార్ని చెల్లించాల్సి ఉంటుంది. ఈ చట్టం (1935) ద్వారా లభించిన హక్కులు నిజానికి ప్రాధమిక హక్కులు కావు. వాటిని అనుభవించాలంటే బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం వారి దయాదాక్షిణ్యాలే శరణ్యమైంది. కనుక [ప్రాధమిక హక్కుల కోసం ఆందోళన చేసిన నాయకులు ముఖ్యమైన (ప్రాధమిక హక్కులను 1935 చట్టంలో చేర్చాలని పట్టుబట్టడం జరిగింది. వి.వి. గిరి, ఎన్‌ ఎం. జోషి వంటి (ప్రభృతులు కార్మిక హక్కులను ప్రస్తావించగా, డా అంబేద్కర్‌ అల్స సంఖ్యాక వర్గీయుల హక్కులను ప్రాధమిక హక్కుల్లో చేర్చాలని కోరడం జరిగింది ఆచార్య మామిడిపూడి వెంకటరంగయ్య వంటి పెద్దలు పౌారహక్కులను అమలు పరచే బాధ్యత న్యాయ స్టానాలకు, ఆర్థిక హక్కులను అమలు పరిచే బాధ్యత రాజకీయ వ్యవస్థలకు అప్పుగించాలని (ప్రభుత్వానికి సమర్పించిన ఒక వినతి పత్రంలో అభ్యర్థించడం జరిగింది. 1944-45లో జరిగిన అఖిల రాజకీయ పక్ష సమావేశంలో తేజ్‌బహద్దూర్‌ సప్రూ నాయకత్వాన ఏర్పడిన సమన్వయ సంఘం కూడా [ప్రాధమిక హక్కుల (ప్రాముఖ్యాన్ని రాజ్యాంగబద్దం చేయాలని సమర్హిస్తూనే హక్కులను రెండు రకాలుగా - న్యాయస్థానాల ద్వారా అమలు పరచదగిన హక్కులు గాను, అలా వీలు లేని హక్కులు గాను సూచించడం మిక్కిలి గమనార్హం (రాజనీతిశా/స్త్ర విశ్తేషకులు వ్యాఖ్యానించినట్టు - నేటి మన రాజ్యాంగంలో ప్రాధమిక హక్కులు, నిర్దేశక నియమాలు అంటూ రెండు రకాల హక్కుల జాబితాలు ఉండటానికీ సహ కమిటీ నివేదిక ఒక విధంగా కారణం అయిందని చెప్పడంలో అతిశయోక్తి ఏమీలేదు ) రాజ్యాంగ పరిషత్తు ప్రాధమిక హక్కులు 02 000546014556000/- 6౧62006012! 21005 రాజ్యాంగ పరిషత్తు తొలి సమావేశాల కాలంలో డిసెంబర్‌13, 1946న పండిట్‌ నెహ్రా ప్రతిపాదించిన రాజ్యాంగ ఆదర్శాలు, లక్ష్యాలకు సంబంధించిన తీర్మానంలో భారతదేశంలోని ప్రజలు అందరికీ సాంఘిక, ఆర్జిక, రాజకీయ న్యాయాన్ని, జీవిత స్థాయిల్లో అవకాశాల్లో ఆందరికీ సమానత్వాన్ని, వృత్తులను చేపట్టడం, సంఘాలనేర్సాటుచేసుకోవడం, మత పరంగా స్వేచ్చను కల్పించడం, అల్ప సంఖ్యాకులు, బడుగు వర్గాలు, షెడ్యూల్డ్‌: కులాలు, జాతులు మొదలైన వారికి తగిన రక్షణ కల్పించడం రాజ్యాంగ ధ్యేయంగా (ప్రకటించడం జరిగిందని మొదటిభాగంలోనే గమనించాం కదా నెహ్రూ గారి ప్రతిపాదన సహజంగానే ప్రాధమిక హక్కుల ప్రాముఖ్యాన్ని పునరుద్దాటించినట్టయింది. అనేక కష్టనష్టాలకోర్చి శ్రమపడి సాధించిన స్థతరత్రదేశం పౌరుల స్వేచ్చా హక్కుల గురించి ప్రత్యేక (శ్రద్ద తీసుకోవడంలో అళ్ళర్యం ఏమి లేదు.

ప్రాథబుక తక్కులు-ఐధులు___ం 119 రాజ్యాంగానికి సంబంధించిన వేరు వేరు అంశాలను విపులంగా చర్చించి ముసాయిదా రాజ్యాంగాన్ని నిర్మించేందుకు మన రాజ్యాంగ పరిషత్తు అనేక సంఘాలను ఉప సంఘాలను ఏర్పాటు చేయడం జరిగిందని ఇంతకు ముందే చెప్పుకున్నాం. పండిట్‌ నెహ్రూ ప్రతిపాదించిన తీర్మానాన్ని అంగీకరించిన రాజ్యాంగ పరిషత్తు జనవరి 24, 1947న ప్రాధమిక హక్కులు, అల్పసంఖ్యాక వర్గీయుల సమస్యలు, గిరిజన ప్రాంత సమస్యలు చర్చించడానికి గాను సర్దార్‌ పటేల్‌ గారి అధ్యక్షతన 54 మంది సభ్యులతో ఒక సలహాసంఘం ఏర్పాటు కాబడింది. ఈ సలహా సంఘం ఫిబ్రవరి 12, 1947న అయిదు ఉపసంఘాలను నియమించడం జరిగింది అందులో ఒకటి ప్రత్యేకంగా [ప్రాధమిక హక్కులను నిర్జారించడానికి ఉద్దేశించడం జరిగింది. జెబి కృపలానీ ఆధ్వర్యంలో పనిచేసిన ఈ (ప్రాధమిక హక్కుల సంఘంలోని ఇతర సభ్యులు : సర్వశ్రీ ఎం ఆర్‌ మసానీ 2 కెటిషా ౩ రాజకుమారి అమృతాకార్‌ 4 అల్జాడి కృష్ణస్వామి అయ్యర్‌ 5, హరినామ్‌ సింగ్‌ 6 మౌలానా అబుల్‌ కలాం ఆజాద్‌? డా॥ అంబేద్కర్‌ 8. జె. రామదాస్‌ దౌలత్‌ రాయ్‌ మరియు 9 కెఎం మున్హీ రాజ్యాంగంలో పొందుపరచాల్సిన (ప్రాధమిక హక్కుల విషయమై రాజ్యాంగ పరిషత్తులో ప్రాధమిక హక్కుల ఉపసంఘం జరిపిన తర్జన భర్జన విశేషాంశాలను ఇకముందు ఆయా హక్కుల విషయమై చర్చించు సందర్భంలో ముచ్చటించుకోవడం సందర్భోచితంగా ఉంటుందేమో. రాజ్యాంగ పరిషత్తు సలహాదారు బి యన్‌ రావు రూపొందించిన ముసాయిదా రాజ్యాంగంలో కూడా రెండు రకాల ప్రాధమిక హక్కులు పొందు పరచబడినవి అందులో సమానత్వపు హక్కు, స్వేచ్చ హక్కు, మత హక్కు, ఆస్టి హక్కు మొదలయిన హక్కులు న్యాయస్థానాల ద్వారా అమలు సరచదగిన జ్యుడిషియల్‌ రైట్స్‌ గాను, సహజ వనరుల పంపకం, విశ్రాంతి హక్కు, ఉచిత ప్రాధమిక విద్య హక్కు, పని హక్కు మొదలయినవి న్యాయస్థానాల ద్వారా అమలు పరచవీలు లేని హక్కులుగాను వర్గీకరించడం జరిగింది ఈ వర్గీకరణ అల్లాడి కృష్ణస్వామి అయ్యర్‌, కె ఎం మున్షీ అంబేద్కర్‌, ౩ టి షా వంటి మేధావులు ఖండించడం జరిగిందనేది గమనార్హం అయితే చివరకు కొంత తర్జన భర్జన జరిగిన తరవాత (ప్రాధమిక హక్కుల ఉపసంఘం కూడా ఇదే విధమైన వర్గీకరణను అనుసరించింది. చర్చల అనంతరం దేశమంతటా ఒకే విధమైన (ప్రాధమిక హక్కులు ఉండవలెనని తీర్మానించడం జరిగింది ఈ ఉపసంఘం తన నివేదికను సలహా సంఘానికి ఏప్రిల్‌ 16, 1947న సమర్పించింది. ఆ నివేదికలోని ముఖ్య అంశాలను డా! వి. కృష్ణారావు పొాందుపరచినతీరు గమనార్హం 1 హక్కులు రెండు రకాలు : ఎ న్యాయ రక్షణకు అర్హమైనవి - ప్రాధమిక హక్కులు బి. న్యాయ రక్షణకు అర్హం కానివి - నిక్దేశక నియమాలు 2. కొన్ని హక్కులు కేవలం భారతదేశ పౌరులకు మాత్రమే వర్తిస్తాయి , కొన్ని హక్కులు భారతదేశ పౌరులతో పొటు విదేశీయులకు కూడా వర్తించేవి.

120 సాం ప్రాధమిక వక్కులు-ఐధులు 3. ఈ హక్కులు సమాఖ్య వ్యవస్థలో కేంద్రంలోనే కాక ఇతర రా[ష్ట్రాల్లో కూడా సమానంగా వర్తిస్తాయి మొత్తం మీద రాజనీతిశాస్త్ర ఉపన్యాసకులు ఎం. వెంకటరెడ్డి అన్నట్టు అమెరికా, (ఫ్రెంచీ, ఐరిష్‌ జపాన్‌ రాజ్యాంగాల్లోని హక్కుల వివరణ ఐక్యరాజ్యాసమితి (ప్రకటించిన మానవ హక్కుల చట్టం మొదలయినవి మన రాజ్యాంగంలో ప్రాధమిక హక్కుల రచనలో మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ప్రభావితమైనట్టు భావించవచ్చు. సలహా సంఘం ఆమోదించిన (ప్రాథమిక) హక్కుల నివేదికను రాజ్యాంగ పరిషత్తు పరి[గ్రహించి రాజ్యాంగ చట్టంలో మూడో భాగం ప్రాధమిక హక్కులుగాను, నాల్లో భాగం నిల్టేశక నియమాలు గాను పొందు పరచగా, 42వ రాజ్యాంగ సవరణ 1976 చట్టం ద్వారా మన పార్టమెంటు నాల్లో భాగం చివరన నాలుగు (ఎ) భాగంగా చేర్చి 51-ఎ నిబంధన రూపంలో పది ప్రాధమిక విధులను పొందుపరచడం జరిగింది. (ప్రాధమిక హక్కుల విశిష్ట లక్షణాలు ౪౫206100 68804066 01 ౯6౧౦2060] 810015 (ప్రాధమిక హక్కుల స్థాయీ హోదాకు సంబంధించినంతం వరకు మనదేశం, ఇంగ్లండ్‌, అమెరికా దేశాల మధ్య వ్యత్యాసం ఉంది. ఇంగ్లండ్‌ రాజ్యాంగం అలిఖితం. (ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగాల మాదిరి బ్రిటన్‌ రాజ్యాంగంలో [ప్రాధమిక హక్కుల (ప్రస్థావన లేదు. అంత మాత్రాన అచట గుర్తించబడిన (ప్రాధమికం అయిన వ్యక్తి స్వేచ్చ హక్కులు లేవని కాదు, న్యాయ వ్యవస్థ ద్వారా పాలనా శాఖ నుండి వ్యక్తి స్వేచ్చకు పూర్తి రక్షణ ఉంది. అచట పార్లమెంట్‌ శాసనమే సర్వోన్నతం. పార్లమెంట్‌ శాసనాన్ని సమీక్షించే అధికారం న్యాయశాఖకు లేదు. కనుక పార్లమెంట్‌ నిర్మించు శాసనాలు చెల్లనేరవని కొట్టివేయు అధికారం అక్కడ న్యాయస్థానాలకు లేదు. అయినా అక్కడి పౌరుల హక్కుల రక్షణకు కొరత లేదు. ఒక విధంగా అక్కడి వారికే పరిపూర్ణమైన స్వేచ్చలు ఉన్నవని చెప్పవచ్చు. ఇక అమెరికా విషయానికి వస్తే అక్కడి రాజ్యాంగం లిఖితమయింది. దీని ద్వారా కార్యనిర్వాహక శాఖ నుండే కాదు, శాసన నిర్మాణ శాఖ నుండి కూడా వ్యక్తి హక్కులకు కావలసినంత స్వేచ్చ లభిస్తుంది. అచటి (ప్రజల హక్కులకు రక్షణ కల్పించే హక్కుల బిల్లుకు 81 0/ ౧1౩౧15 విరుద్ధంగా చెప్పిన ఏ శాసనం అయినా చెల్లనేరదని అమెరికా న్యాయవ్యవస్త్ర కొట్టివేయగలుగుతోంది. అశ్చర్యం ఏమి అంటే మొదటి వది నవరణల ద్వారా పాందుపరచబడిన స్వత్వ శాసనం 8|| 01 ౧1౩౧1౩ హక్కులను సవరించుటకు గాని తొలగించుటకు గాని అమెరికా శాసన శాఖకు, కార్యనిర్వాహక శాఖకూ అధికారం లేదు. సమాజ సంక్షేమం దృష్ట్యా హక్కులపై ఆంక్షలు విధించు అధికారం కేవలం న్యాయశాఖకే ఉంది. హక్కుల రక్షణ విషయంలో (బ్రిటన్‌లో పార్లమెంటు అధిపత్యం ౧271406౧120/ 560/9౧26/ చెల్లుబడి కాగా, అమెరికాలో న్యాయవ్యవస్థ అజమాయిషీ ౮46౦౭౧౪

ఫ్రూభముక తక్కులు-ఐభులు_ా 121 560079040/ అత్యున్నతమై ఉంది.

మన దేశంలో మాత్రం ప్రాధమిక హక్కుల రక్షణ బాధ్యత ముఖ్యంగా న్యాయ వ్యవస్థపై ఉన్నప్పటికీ, సముచితమైన అంక్షలు విధించు అధికారం రాజ్యానికి ఇవ్వడం గమనార్హం. ఇక్కడ రాజ్యం అంటే శాసన శాఖ, కార్యనిర్వాహక శాఖ అని అర్హం. అందులో న్యాయశాఖను చేర్చకపోవడం గమనార్హం. రాజ్యాంగంలోని మూడో భాగంలో పేర్కొనబడిన ప్రాధమిక హక్కులకు మాత్రమే న్యాయస్థానపు గుర్తింపు ఉంది. మిగిలిన వాటితో దానికి సంబంధం లేదు అయితే అమెరికాలో దీనికి భిన్నంగా ఉంది అక్కడ రాజ్యాంగం గుర్తించని హక్కులను కూడా న్యాయస్థానం గుర్తిస్తోంది.

మన రాజ్యాంగంలో ప్రస్టావించబడిన ప్రాధమిక హక్కులకు సంబంధించిన ఇతర విశిష్ట ప్రత్యేక లక్షణాలను రచయిత డా॥ కృష్ణారావు అభిప్రాయాలతో పరికిద్దాం

1 మన రాజ్యాంగంలో పొందు పరచబడిన (ప్రాధమిక హక్కులు శాసనసభలు = పార్లమెంట్‌, అసెంబ్లీ - రూంపాొందించే సాధారణ చట్టాలకంటే మిక్కిలి ఉన్నతమైనవి.

2 ప్రవేశికల్లో పేర్కొన్న ప్రకారం, న్యాయం, స్వేచ్చ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం అనే తాత్విక ఆదర్శాలకు వాస్తవికతను చేకూర్చే విధంగా (ప్రాధమిక హక్కుల వివరణలు పొందుపరచబడినవి

3 ఇవి “వ్యక్తి స్వేచ్చకు రాజ్యాధికారానికి మధ్య సామరస్యాన్ని నెలకొల్పి కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాధికొారాలతో పాటు శాసన సభల అధికారాన్ని కూడా పరిమితమొనర్భగలవు.

4 ఇవి నిరపేక్షములు, నిర్జిబంధములైనవి అబ్స్బల్యూట్‌ కావు దేశ సమైక్యత, రక్షణ, శాంతిభద్రతల దృష్ట్యా కొన్ని హక్కులపై హేతుబద్ధ మైన ఆంక్షలను విధించే అధికారం ప్రభుత్వానికి ఉంది. అయితే హేతుబద్దతను పరిశిలించే, నిర్దారించే అధికారం మాత్రం న్యాయస్టానాలకే ఉంది. ఉదాహరణకు వాక్‌ స్వాతంత్ర్యం 'పరుతో నింద, అపనింద, అపవాదు, దూషణ చేయరాదు కనుక (ప్రజా సంక్షేమం, శాంతి భద్రతల దృష్ట్యా వాటిపై కట్టడి చేయవచ్చు ఈ రీతిన రాజ్యాంగం వ్యక్తి స్వేచ్చ సామాజిక నియంత్రణల మధ్య చక్కని సమన్వయం కావించింది (మొత్తం మీద ప్రాధమిక హక్కులపై పరిమితులను, వాటి విషయంలో న్యాయ సమీక్షాధికారం గూర్చి మున్ముందు పరికిద్దాం)

5 కొన్ని హక్కులు అల్ప సంఖ్యాక వర్గీయుల ప్రయోజనాలను కాపాడి, జూతి సమగ్రతను నిలపడానికి ఉద్దేశించడం జరిగింది అల్ప సంఖ్యాక వర్గాలు అనేకం ఉన్నటువంటి మనదేశంలో మెజారిటీ తీర్మానాల ద్వారా నిర్మించే శాసనాలు అల్ప సంఖ్యాక వర్గీయుల అభిరుచులకు అభివృద్ధికి భంగం కలిగించేవిగా ఉండకూడదు. అందువల్ల మతం, సాంస్కృతిక, భాషాది విషయాల్లో వీరి అభిరుచులను (ప్రోత్సహించడం కోసం మత స్వేచ్చ హక్కు, విద్యా సాంస్కృతిక హక్కు రాజ్యాంగంలో చేర్చడం జరిగింది.

6 రాజ్యాంగ శిల్పి డా! అంబేద్కర్‌ పేర్కొనినట్టు, కొన్ని హక్కులు దేశ పౌరులకు

122 య ప్రాధమిక తక్కులు-విధులు మా(త్రమే వర్తిస్తాయి ఉదాహరణకు వాక్‌స్వాతంత్ర్యం, భావ (ప్రకటనా స్వాతంత్ర్య హక్కు తదితర రాజకీయ హక్కులు భారత పౌరులకు తప్ప ఇతరులకు వర్తించవు. కోన్ని దేశీయులతో పాటు విదేశీయులకు కూడా వర్రిస్తాయి మరో మాటగా చెప్పాల్సి వస్తే - వీటిలో కొన్ని ప్రతికూల హక్కులు నెగెటివ్‌ రైట్స్‌ (౫90916 ౧1౧6) 14, 150), 16(2), 1861, 20,2200, 280) గాను మరికొన్ని అనుకూల హక్కులు (౧౦౩11౪౭ గ౧1౩) 25, 29(1), 30 (1) గాను గుర్తింపు పొందడం గమనార్హం 7 (ప్రాధమిక హక్కులను గుర్తించడమే కాక వాటిని సంరంక్షించే బాధ్యత న్యాయస్థానాలకు అప్పగించడం కూడా జరిగినందున న్యాయ రక్షణకు అర్హమయిన ప్రాధమిక హక్కుకు భంగం కలిగినపుడు హెబియస్‌ కారన్‌, మాండమన్‌ మున్నగు రిట్‌ల ద్వారా సుప్రీం కోర్టు పారహక్కులను రక్షించగలదు 8 సాధారణ పరిస్టితిలో పౌరులు అందరికీ సమానంగా అనుభవించే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ దేశంలో ఆత్యయిక పరిస్టితి ఏర్పడినప్పుడు 20,21 నిబంధనల్లో పేర్కొనబడినవి తప్ప ఇతర ప్రాధమిక హక్కులు తాత్కాలికంగా రద్దుచేయబడతాయి 9 హక్కులకు జతగా పేర్కొనిన విధి నిషేధాలు 'ప్రభుత్యాలూ, పౌరులకూ సమానంగా వర్తిస్తాయి ఉదాహరణకు జాతి, కుల, మత, లింగ, జన్మ స్తంమైన వివక్షత షాటించరాదనడం పౌరులక్రు, (ప్రభుత్వానికి కూడా సహనంగా అన్నయించడం జరుగుతోంది విసా 10 రాజ్యాంగంలో పొందు పరచబడిన ప్రాధమిక హక్కులు మాత్రమే పౌరులకు వి స్తాయి రాజ్యాంగ బద్దం కానివి వర్తించవు. కాబట్టి రాజ్యాంగపు గుర్తింపు పాందడంలోనే క '్రాధమికత్వం ఇమిడిఉండి కనుకనే వాటిని ప్రాధమిక హక్కులు అని పిలుస్తున్నాం. శవానంద భారతి 1973 కేసులో సుట్రీం కోర్టు ఇచ్చిన తీర్చు ప్రకారం ప్రాధమిక హక్కులను రాజ్యాం; ల ానర్రాయ అనుగుణంగా సవరించవచ్చు కాని కుంచించడానికి వీలులేదు. జా, జ్య ను శ్రమస్పువ వర్త స్వర్చ వది స్ట ఏ రగారనరం పార్టుంటును ఉన్నప్పటికీ దేశ ప్రజల ఉన్నాతనులో న్స లకు భంగం కలగకుండా వాటి (ప్రాధాన్యత సురక్షితంగానే ఈ సందర్భంలో జస్లిప్‌ వినాక్ష ఉంది ఫ్ఫంల జస్టిస్‌ వినాస్‌ బోస్‌ గార్రు చెలవరించిన అభిప్రాయం గమనించదగి కారి ప్రాధమిక హక్కుల [ప్రాధాన్యతను కాపాడడం మన విధి పారమెంటు గాని స ర్వా శాఖకు గాని శ స్వాతంత్ర్యాల మ్సీడ్ర హదు (| రా జ రాజ్యాంగంలో కల్నించిన హద్దులను వీరు అతిక్రమించి. “స చవలసి వచ్చినపుడు శాఖ ఏషయంలో ఈ పాలు వ 'క్రమించకుండా చూడవలె కార్యనిర్వహణ చూడవలసిఉంది” “* ఇచ్చిన అధికారాలలోను అతిక్రమించకుండా ఏమ పననన్వ్వన్వ్వనున మన రాజ్యంగం మవెకమాద్దంప్ప రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చించి)గ్వన్వ్వ్వ్యన్వ్య్య్యూననన

ఫ్రూథముక వక్కులు-ఐధులు___ 123 ప్రాధమిక హక్కుల వర్గీకరణ 6129908060% 0 ౯౮౧6౬06014! 016౧15 ప్రజాస్వామ్యానికి పునాదులు హక్కులు అనీ, ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణ నిమిత్తం రాజ్యంలోని పౌరులకు కొన్ని హక్కులను కల్పించవలసిన అవసరం ఎంతైనా ఉందని మనం ఇదివరకే గమనించి ఉన్నాం రాజనీతిశాస్త్ర వ్యాషకులు ఎ రాధాకృష్ణమూర్తి అన్నట్టు మెజారిటీ నియంతృత్వం స//4౧౧%/ 0 [40గ0/ నుంచి శాసనసభల చపలచిత్తం, ౪202౧65 0 ఓ601514146 నుంచి అవి ప్రజలను కాపాడతాయి దేశంలోని సర్యోన్నత శాసనమయిన రాజ్యాంగంలో వాటిని పాందుపరచడంతో ఆ హక్కులకుపవిత్రతా, ప్రతిష్టతా ఏర్పడతాయి. దానితో అవి విశిష్టతను సంతరించుకుంటాయి. అందువల్లే అమెరికా, ఐర్లండ్‌: కెనడా, రష్యా వంటి మొదలగు దేశాల రాజ్యాంగాలు తమ ప్రజలకు కొన్ని హక్కులను (ప్రకటించాయి అటువంటి హక్కుల (ప్రకటనకు గాను మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు 24 నిబంధనలతో (12 నుంచి 35 వరకు నిబంధనలు) రాజ్యాంగం ఒక ప్రత్యేక విభాగం (మూడో భాగాన్ని) కేటాయించడం జరిగింది అత్యంత విసృృతమైన, శాస్త్రీయమైన ఈ హక్కుల ప్రకటనను కొందరు (బ్రిటిష్‌ మాగ్నా కార్ట్జా 1130౧2 02గ తో లేదా అమెరికా స్వత్వ శాసనం తో పోల్చ్బడంలో అసహజమేమీ లేదు మన రాజ్యాంగం వంటి (ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగాలు హక్కులను క్రోడీకరించి, వర్గీకరించి (ప్రకటించడం సం('ప్రదాయానుగుణమే. అట్టి వర్గీకరణ జోలికి వెళ్లకముందే అమెరికా, రష్యా దేశాల రాజ్యాంగాల్లోని హక్కులను మాత్రం చూద్దాం అమెరికా రాజ్యాంగం 00౧5414100 0౧౧6౦౭ ౮౩| అమెరికా రాజ్యాంగం తన (ప్రజల హక్కులకు రక్షణ కల్పించే హక్కుల బిల్టు, దాని (మొదటి పది రాజ్యాంగ సవరణల) ద్వారా కల్పించిన ప్రాధమిక హక్కులు 1 మత, వాక్‌, పత్రికా, సమావేశ, అభ్యర్హనా స్వేచ్చ 2 ఆయుధాలను ఉంచుకొనుటకు, ధరించుటకు 3 స్వంత దారుని అనుమతి లేనిదే ప్రయివేట్‌ గృహాల్లో బస చేయించరాదు తీ శాసన పద్దతికి విరుద్దంగా వ్యక్తుల్ని, గార్ని వెదకరాదు 5 శాసన నిర్దిషుయిన పద్దతికి విరుద్దంగా వ్యక్తుల ప్రాణ స్వేచ్చ, ఆస్తులకు విఘాతం న్‌ ఠఉు లా లేదా హాని కలిగించరాదు 6 నిష్పక్షపాతమైన న్యాయస్తానాల ద్వారా సత్వర బహిరంగ నేర అభియోగాల విచారణ హక్కు 7 ఇరుబది డాలర్ల విలువకు మించిన ఆస్తికి సంబంధించిన వ్యాజ్యాలను మాత్రం న్యాయస్థానాలు విచారించుట 8 అనుమతి మించిన జామీను - బెయిల్‌ - జరిమానా విధింపు - [కూరమైన సున రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చింది

2డీ యయా పైధమిుక వొక్క్నులు-ఐబధలు అసాధారణమైన శిక్షల నిషేధం.

9. పౌరుల అందరి హక్కుల పరిరక్షణ పోషణ.
10. రాష్ట్రాల్లో అవశిష్టాధికారాల స్థాపన రష్యా రాజ్యాంగం 00౧9418410౧ 01 ౮౩౩౧

1936 నాటి రష్యా రాజ్యాంగం తన పౌరులకు ఈ కింద నుదహరించిన ప్రాధమిక హక్కులను (118 నుంచి 129 వరకు గల నిబంధనలు) అనుమతించడం జరిగింది అశ్చర్యం ఏమి అంటే వీటిలో కొన్ని ఇతర దేశాల్లో - రాజ్యాంగాల్లో లేని ప్రాధమిక హక్కులు ఉండటం

1 ఉపాధి హక్కు 2. విశ్రాంతి హక్కు3. వృద్దాప్య పోషణ వేతన వైద్య హక్కు 4 విద్యా హక్కు 5, (స్రీలకు సమాన హక్కు 6. అంతరాత్మ హక్కు 7. సమానత్వపు హక్కు 8 వాక్‌, పత్రికా, సమావేశ ఊరేగింపు స్వేచ్చలు, 9. సంస్థలు - సంఘాల ఏర్పాటు స్వేచ్చ 10. వ్యక్తిగత రక్షణ 11. గృహ, ఉత్తర (ప్రత్యుత్తరాలు జరుపుకునే హక్కు 12 శ్రామికుల (శ్రేయస్సుకు పోరాడి శిక్షించబడిన విదేశీ పౌరులకు ఆశ్రయమిచ్చు హక్కు.

అమెరికా, రష్యా రాజ్యాంగాలు కల్పించిన [ప్రాధమిక హక్కుల గురించి - మంచి చెడుల సమీక్ష - చర్చ ఇచట మనకు అనవసరం, అప్రస్తుతం కూడా. కేవలం తెలియడం నిమిత్తమే ఆయా హక్కులను ఉదహరించడం జరిగిందనేది గమనార్హం.

ఇక మన రాజ్యాంగానికి వస్తే - మన రాజ్యాంగంలో [ప్రాధమిక హక్కులకు ఒక (ప్రత్యే స్థానం, హోదా కల్పించడమే కాదు వాటికి సుప్రీం కోర్టు పరి రక్షణ కూడా ఉంది. రాజ్యాంగంలో 12 నుంచి 35 వరకు గల నిబంధనలు 24టిని (ప్రాధమిక హక్కులుగా "పేర్కొనడం జరిగింది, వాటి (ప్రాముఖ్యం మౌలికత ఆధారంగా హక్కులను వివిధ వర్గాలుగా విభజించడం జరిగింది. ఈ హక్కులను కొందరు సంవర్షక హక్కులు గాను [౧0511౪6 ౧౧159 0 ౧౧46 10 సంరక్షక హక్కులు [1160611౪68 ౬౧18౧19 0 ౧10౧1౩ 4రం్ర21051 గను విభజించగా, సాధారణంగా మన ప్రాధమిక హక్కులను ఏడు వర్గాలుగా విభజించడం జరుగుతోంది. ఆ ఏడింటిలో “అస్తి కి చెందిన హక్కును ప్రాధమిక హక్కుల జాబితా నుంచి తొలగించినందున, ఇక మిగిలిన ఆరు ప్రాధమిక హక్కులకు మాత్రమే మన రాజ్యాంగం రక్షణ కల్పిస్తోంది. ఆ హక్కుల తీరు - కే సమానత్వపు హక్కు గి|్ర%౧0 (0 606410/ 14 నుంచి 18 వరకు నిబంధనలు 2 స్వేచ్చా స్వాతంత్ర్యపు హక్కు ౧8౧0910 ౧౭౪6౦౧౧౩ 19 నుంచి 22 వరకు నిబంధనలు. 3. పీడనను నిరోధించే హక్కు ౧8౪ 4ంజ౧65[దిఖి1012000 23 నుంచి 24 వరకు నిబంధనలు. శ మత స్వేచ్చ హక్కు గ180410 ౧6910౧ 25 నుంచి 28 వరకు నిబంధనలు. ఠ్‌ విద్యా సాంస్కృతిక హక్కు 044/4 & 6600624004! గి|౩౧8 29, 30 నిబంధనలు. 6. ఆస్తీ హక్కు 9౧110 ౧|౦౧౪|/ 31వ నిబంధన తొలగించబడినది గ రాజ్యాంగ పరిరక్షణ హక్కు 1890110 00౧8114102] [6౧౧౪౮168 32వ నిబంధన సననననననననన్లమన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చిందిననననననననననననన్న

ప్రూథబుక తొక్కులు-ఐధులు-_ాా 125

అడపా దడపా విమర్శలకు, సవరణలకు గురి అయిన అస్తి హక్కుకు చెందిన 31 వ నిబంధనను 44వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1978 ద్వారా ప్రాధమిక హక్కుల జాబితా నుంచి తొలగించడం జరిగింది దీన్ని బట్టి మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు (ప్రాధమిక హక్కులను కూడా కాలానుగుణంగా అవసరమైన మేరకు మార్పులు చయదగిన హక్కులు గానే గుర్తించారనుకోవచ్చు

ఏమయినా ప్రాధమిక హక్కుల ఆవళ్యకతను శక్తి సామర్థ్యాలను, వాటిని న్యాయస్టానాలు కాపాడుతున్న సంరక్షణ తీరు తెన్నులను మున్ముందు పరిశీలిద్దాం.

-పూపుప న అడకప్రాల-

ఒగ్గీ ఇగ ఒంట 2. సనూనత్వపు హక్కు ౧1౮7 70 ౬6౯0౮4౬177 ప్రజాస్వామ్యానికి పునాది సమానత్వం మన రాజ్యాంగంలో పొందు పరచబిన హక్కుల్లో మొట్టమొదటిది సమానత్వపు హక్కే సాంఘిక అసమానత్వాన్ని నివారించడంలో శాసన, పరిపాలనా రంగాల్లో రాజ్యం పౌరుని పట్ట వివక్షతను చూపకుండా కాపాడడంలో ఈ హక్కు ఎంతగానో తోడ్పడుతుంది. ఈ హక్కు కింద 14 నుంచి 18 వరకు 5 నిబంధనలు ఉన్నాయి. వీటిని పరిశీలిస్తే ఈ హక్కుల్లో ఐదు అంశాలు ఉన్నట్టు గమనించగలం. అవి : 1 చట్ట సమానత్వం - సమాన చట్ట సంరక్షణ 2. పౌరుల మధ్య విచక్షణ నిషేధం 3. ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో సమానత్వం 4 అస్పృశ్యతా నివారణ 5 బిరుదు (ప్రదానములపై నిషేధం. ఈ హక్కుల జుతకాలను (క్రమానుసారంగా ముచ్చటిద్దాం ఫ. _ 1కన నిబంధన : చట్ట సమానత్వం - సమాన చట్ట రక్షణ క9జ106009 0624 & 50631 0001900100 01 116 28 నిబంధన 14 ప్రకారం “భారత భూభాగంలో ఏ వ్యక్తికీ చట్ట సమానత్వం గాని చట్టం ద్వారా సమాన రక్షణ గాని రాజ్యం నిరాకరించకూడదు” ఇందు సమానత్వపు హక్కు పొందు పరచబడింది. దీని ద్వారా దేశంలోని వ్యక్తులు అందరూ చట్టం ముందు సమానమైన ప్రతిపత్తితోపాటు న్యాయ సంరక్షణకు సమాన అర్హత కలిగి ఉంటారు రాజ్యాంగ పరిషత్తుకు చెందిన ప్రాధమిక హక్కుల ఉపసంఘం, అల్ప సంఖ్యాక వర్గీయుల ఉపసంఘం, సలహా కమిటీలు ఈ హక్కు విషయమై సుధీర్హ చర్చలు కొనసాగించి ఆఖరికి దేశ పౌరులకే కాదు దేశంలో నివసిస్తున్న విదేశీ వ్యక్తులు అందరికీ వర్తించేటట్టు తీర్మానించడం జరిగింది ఈ భావన ఆమెరికా, బ్రిటిష్‌ రాజ్యాంగాల నుంచి (గ్రహించనైనది. ఎవి డైసీ వివరించిన సమన్యాయాన్ని గ|8 ౦౬24 పోలి ఉందనవచ్చు దీని ప్రకారం వ్యక్తి ఎంత ఉన్నత వర్గానికి చెందిన వాడైనా, పెద్ద హోదా లేక గొప్ప పరిస్టితుల్లో ఉన్న వాడైనా సాధారణ న్యాయస్థానం పరిధిలోకి వస్తాడు. చట్టం దృష్టిలో కలవారూ, లేనివారూ అందరూ సమానులే నేరం ఎవరు చేసినా శిక్ష సమానమే అందువల్లే బ్రిటన్‌లో వాడుకలో ఉన్న చట్ట సమానత్వంతో పాటు అమెరికా రాజ్యాంగం నుంచి 'చట్టాల ద్వారా సమాన రక్షణ" అనే అంశాన్ని మన రోజ్యాంగంలో వాడడం అవసరం అని కొందరు న్యాయవేత్తల అభిప్రాయాలకు అక్షరరూపం ఇవ్వడం జరిగింది నిజానికి 'చట్ట సమానత్వం' అంటే అసమానులను సమానులను చేయడం కాదు

ఫ్రూధమిక దక్కులు-బధులులా 127 ఈ నిబంధనలోని సమానత్వపు హక్కును దాని పరిధిని వివరిస్తూ చిరంజిత్‌ లాల్‌ చౌదరి = కేంద్ర ప్రభుత్వం 1950 కేసులో 0౧14801144 0౧౦౪౮౬౧” ౪8 ౮౧|౦౧ 01 1౧62 1950 కేసులో సుప్రీం కోర్టు చేసిన వ్యాఖ్య గమనార్హం. “సమాన చట్ట రక్షణ అంటే భారత భూభాగంలోని వ్యక్తులు అందరకు వారి వారి పరిస్థితులతో నిమిత్తం లేకుండా ఒకే నియమాలు వర్తించవలెనని కాదు. ఒక శాసనానికి సంబంధించినంత వరకు సమాన పరిస్థితుల్లో ఉన్న వ్యక్తుల పట్ట పక్షపాత వైఖరి అవలంబించే వీలు లేదు” అంటే సమాన పరిస్టితులలోనే సమాన రక్షణ కల్పించడం జరుగుతుందన్నమాట మరో రకంగా చెప్పాల్సి వస్తే జస్టిన్‌ ముఖర్జీ అభిప్రాయాలను పేర్కొనడం తప్పనిసరి 'సమాన చట్ట రక్షణ అంటే చట్టాల ద్వారా సమాన రక్షణ అని, ఒకే విధమయిన పరిస్థితుల్లో వ్యక్తులు అందరికీ ఒకే విధమయిన చట్టాల అన్నయమని, ఒక శాసనానికి సంబంధించిన విషయంలో ఒకే విధమయిన పరిస్థితుల్లో ఉన్న వ్యక్తుల పట్ల భిన్నమైన నియమాలను అన్వయించి పక్షపాతం చూపకూడదని పేర్కొనడం జరిగింది

రాజనీతి ఉపన్యాసకులు “ప్రాధమిక హక్కులు - న్యాయ సమీక్ష” (గ్రంధ రచయిత వి ఎస్‌కె హరనాథ్‌ గారి మాటల్లో అక్షరాలా పరిశీలిస్తే ఈ నిబంధన ప్రకారం ప్రతి చట్టం (ప్రతి వ్యక్తికీ వర్తింపజేయవలసి ఉంటుంది కాని అది అసమంజసమే కాక అసంభవం కూడాను. రాజ్యం అనేక విధాలైన శాసనాలను వేరు వేరు తరగతులకు చెందిన ప్రజా సమూహాలపై అమలు పరచడం చాలా విషయాల్లో అవసరం. ఇది ప్రతి రాజ్యంలోనూ జరగడం అతి సహజమైన విషయం. రాజ్యాంగ శా(స్తవేత్త ప్రొఫెసర్‌ విల్లీస్‌ నుడివినట్టు “సమానత్వపు హక్కు వేరు వేరు వర్గాలకు వేరు వేరు తరహాల చట్టాలు తయారు చేయడాన్ని నిషేదిస్తుంది కాని సహేతుక కారణాల వల్ల చేసే వర్గీకరణ నిషేధించదు సర్వ సంపూర్మ సమానత్వం అనేది ఈ సమానత్వపు హక్కులవల్ల కలగదని ఆయన పేర్కొన్నారు ఈ సమానత్వపు హక్కు రాజ్యంలోని ప్రతి వ్యక్తికి అతని శక్తి సామర్జ్యాల ననుసరించి నమాన అవకాశాలు కల్పింస్తుందనవచ్చు. మరొక అమెరికా రాజ్యాంగ శాస్త్రవేత్త ప్రొఫెసర్‌ విల్లోబై కూడా “చట్టరీత్యా చేసిన సహేతుక వర్గీకరణ సమాన చట్ట రక్షణ విరుద్దం కాదు” అని పేర్కొనడం గమనార్హం. కనుక 14వ నిబంధనలో పొందు పరచబడిన సమానత్వపు హక్కుకు అతి సమజమైన పరిమితులు ఉన్నట్టుగా తలంచవచ్చు

ఈ సందర్భంలో బల్సారా-బొంబాయి రాష్ట్రం 5% 825/2 ౪5 5123 01 8011- ౨౭) 1951 మరియు అన్సర్‌ అలీ - పశ్చిమ బెంగాల్‌ రాష్ట్రం ౧౪౭౯41 ౪5 4/09 కెంగ98! 1952 కేసుల్లో సమానత్వపు హక్కు వద్గకరణ విషయంలో సుట్రీం కోర్టు సిద్దాంతీకరించిన తీరు గమనార్హం.

1 14వ నిబంధన ఎటువంటి పరిస్థితుల్లోనూ రాజ్యం (ప్రజల్టో కొందరికి కొన్ని చట్టాలను మరికొందరికి కొన్ని చట్టాలను వర్తింపచెయరాదని ఆదేశించదు.

2 వ్యక్తులను కొన్ని విషయాల్లో భిన్నభిన్నంగా వళ్లీకరించి కొన్ని వర్గాలకే కొన్ని శాసనాలు అమలు చేయడం సాధ్యమవుతుందని అయితే ఇటువంటి వర్గీకరణ శాసన

128 యా పూధమిక తక్కులు-ఐధులు ధ్యేయానికి 00166101 ౬69191240౧ అనుగుణంగా ఉండాలని న్యాయస్తానాలు అన్సయించడం జరిగింది. అసలు వర్గీకరణ చేయవలసి వచ్చిన శాసన ధ్యేయం సమంజసంగా ఉన్నదీ లేనిదీ నిర్ణయించే అధికారమూ న్యాయస్స్టానికే ఉంది.

3. ఒకే పరిస్థితిలో ఉన్న వ్యక్తులకు గాని వ్యక్తి సమూహాలకు గాని ఒకే తరహాకు చెందిన శాసనాలను వర్తించేయవచ్చుననీ భిన్నమైన పరిస్థితుల్లో ఉన్న వ్యక్తులకు భిన్నమైన శాసనాలను వర్తింపచేయడం సమానత్వపు హక్కు మన్నిస్తుందనేది కూడా న్యాయస్థానాల నిర్ణయమే.

ఏమయిననూ ఐవర్‌ జెన్నింగ్స్‌ 140/౮౧౧1౧6౪ చెప్పినట్లు స్థాయిల్లో లేదా పరిస్టితుల్లో సమానులైన వారి విషయంలో మాత్రమే సమానత్వ న్యాయాన్ని పాటించాలి 80 & ౦౦ - ౮౧10౧ 60౪8౧౧౫౭౧1 1973 కేసులో కేంద్ర (ప్రభుత్వం న్యూస్‌ ప్రింట్‌ పంపిణీ విధానం విషయంలో చిన్న పత్రికలు, పెద్ద పత్రికల యజమానులకు సమానంగా న్యూస్‌ ప్రింట్‌ పంపిణీ చేయడం న్యాయ సమ్మతం కాదని స్పష్టం చేయడం జరిగింది ఈ వివరణ అనునరించి దేశకాల వరిన్చితులకు అనుగుణంగా వివిధ వర్గాల అవనరాలను దృష్టియందుంచుకొని చట్టాలను రూపొందిచడం గాని అమలు పరచడం గాని సబబే అన్ని చట్టాలను అందరి పట్ట ఒకే రీతిగా అమలు పరచడం సమానత్వపు ఆశయానికి విరుద్ధం అవుతుంది కనుక సమానత్వపు హక్కును అమలు పరచే సందర్భంలో పెద్దలు తెలిపిన 'ప్రత్యేకాంశాలు గమనించదగి ఉన్నవి. క్ష (ప్రత్యేక జనాభా వర్గాలనూ, (ప్రాంతాలనూ నిర్దారించాలి 2. దేశసార్వభౌమత్వం, సమగ్రత, నైతిక విలువలు, సభ్యత, శాంతి భద్రతల పరిరక్షణకు

భంగం కలగని విధంగా అవసరమయిన పరిస్థితుల్లో మినహాయింపు ఇవ్వాలి 3. రాజ్యం ప్రయోజనాన్ని కూడా పరిగణలోని తీసుకోవాలి. శ. ఏమయిననూ హేతు బద్దతను విస్మరించరాదు.

ఈ తీరున జనాభా వర్గాల నిర్దారణ చేసేటప్పుడు వయసును బట్టి మైనర్‌, మేజర్‌

• స్రీలు, పురుషులు, అక్షరాస్యులు, నిరక్షరాస్యులు - వృత్తిని బట్టి ఉద్యోగులు, నిరుద్యోగులు మొదలైన వర్గీకరణ చెల్లుతుంది కాని నలుపు, తెలుపు, ఉచ్చ నీచ, స్పృశ్య, అస్పృశ్య వంటి విచక్షణ చేయరాదు.

ఈ నేపధ్యంలో ఒక ప్రాంతాన్ని ఏజన్సీ ప్రాంతమని, వెనుకబడిన ప్రాంతమని, కల్గోలిత (ప్రాంతమని వర్గీకరించి ఆయా ప్రాంతాల సమస్యల పరిష్కారానికి అవసరానికి తగినట్టు చట్టాలను చేసి అమలు పరచవచ్చు [15న నిబంధన : పౌరుల మధ్య నిచక్షణల నిషేధం :

80101100 09 0601042100 00 [060౧65 0 ౧610100. ౬206. 02919. 36%

0౯౧1209 0 81010

ఈ 15వ నిబంధన ద్యారా దేశ పౌరుల మధ్య అయిదు రకాల విచక్షణలను,

ఫాధమిక తక్కులు-ఐధులు___ాాాాాాా 129 వివక్షతలను నిషేధించడం జరిగింది. ఈ నిబంధనలో 4 క్రాజులు ఉన్నాయి. వాటిని చూద్దాం.

1. 15వ నిబంధన 1వ క్టాజు ప్రకారం, “దేశ పౌరుల మధ్య నుత, జాతి, కుల, లింగ జన్మస్టాన ప్రాతిపదికలపై మాత్రం ఏ విధమైన వివక్షత చూప వీలు లేదు." ఇందులో పౌరుల మధ్య గం్ర[౧91 2౧౫ 01126౧ అన్నప్పుడు రాజ్యం పౌరుల విషయంలో విచక్షణ చూపరాదు అనడంతో పొటు పౌరులు తోటి పౌరుల పట్ట కూడా విచక్షణ పాటించరాదని అర్హం చెప్పడం జరిగింది. అంటే ప్రభుత్వం ఏ పౌరుడి పట్లా అయినా మత, జాతి, కులం, లింగం, పుట్టిన 'ప్రాతం అధారంగా ఎటువంటి విచక్షణ పాటించరాదు, వాటిని బట్టీ అనర్హులుగా ప్రకటించరాదు, నిర్భంధమూ విధించరాదన్నమాట. ప్రాధమిక హక్కుల ఉపసంవుం చర్చల్లోను, అల్ప నంఖ్యాక వర్గీయుల ఉపసంఘంలోను సలహా సంఘం రాజ్యాంగ పరిషత్తు చర్చళల్ళోనూ ఈ విషయం తీవ్రంగా చర్చించబడి జాతి, మత, కుల లింగ, జన్మస్ట్రాన ప్రాతిపదికలపై వివక్షత కొనసాగనీయరాదని అభిప్రాయ పడడం జరిగింది అపుడే రాజకుమారీ అమృతకౌర్‌ సూచన అనుసరించి (స్త్రీలు, పిల్లల విషయంలో ప్రత్యేక సదుపాయాలు సమానత్వపు హక్కుకు భంగంగా భావించరాదని అభిప్రాయపడ్డారు అటులే రాజ్యాంగ పరిషత్తులో సయ్యద్‌ అబ్బుల్‌ రవూఫ్‌ 566 45604 ౧౬ చేసిన సూచనకు లోబడి జన్మస్టాన ప్రాతిపదికపై వివక్షత పాటించరాదని నిబంధనల్లో పొందు పరచబడింది. కాని నివాసస్థాన ప్రాతిపదికపై వివక్షతను చూపించరాదనే సూచన రాజ్యాంగ పరిషత్తు ఆమోదం పొందలేక పోయింది నిబంధనలో పేర్కొనిన అయిదు రకాల వివక్షతను పాటించరాదు, అన్నప్పుడు ఇతర విధాలయిన వివక్షణలు పాటించవచ్చునా అనెడి ప్రశ్న తలెత్తక మానదు. వయసు, విద్యా, నివాసం, భాషా పరిజ్ఞానం మొదలైన వాటి ఆధారంగా విచక్షణలను పాటించవచ్చు. ఉదాహరణకు : వైద్య, ఇంజనీరింగ్‌ మున్నగు వృత్తి విద్యా కోర్సుల్లో (ప్రవేశం పొందడానికి ఇంచు మించు (ప్రతిరాష్ట్రం నివాపార్హృతను (ప్రత్యేకంగా నిర్ణయిస్తూ పాటించడం జరుగుతోంది. పైగా ఇది రాజ్యాంగం పేర్కొన్న ఏక పౌరసత్వం బాహాటంగా ఉల్లంఘించడం కాదని రాజ్యాంగ సవరణలు చెబుతున్నాయి మీరూ ఆలోచించండి మత విషయికంగా కూడా విచక్షణ పాటించడం జరుగుతోంది ఉదాహరణకు హిందూ వివాహచట్టం (ప్రకారం బహు భార్యత్వం నిషిద్ధం, నేరం, కాని ముస్లిం వైయక్తిక చట్టం ప్రకారం అది చెల్టుబడి అవుతోంది ఏ మతానికి చెందిన కేసును ఆ మతం వారి వైయక్తిక చట్టాలనుసరించి విచారించి న్యాయస్థానాలు తీర్పును చెప్పడం కానసాగుతోంది. ఈ విషయంలో ఏక పౌర స్కృతి కూడదా ?

2. నిబంధన 15, 2వ కాజు (ప్రకారం, “దుకాణాలు, హోట్రళ్లు, వినోద స్థలాల వంటి పబ్లిక్‌ ప్రదేశాల్లోను ప్రభుత్వ నిధుల ద్వారా పూర్తిగా గాని పాక్షికంగా గాని నడుపుతున్నటువంటి లేదా సొమాన్య ప్రజల కోసం ౮88 0/038 6౭౧౯/౫| నిలరి0ఉద్దేశించినటువంటి బావులు,

130 వ్రాధముక వొక్నులు-ఐధులు చెరువులు, స్నాన ఘట్టాలు, రహదార్ల నిషయంలోనూ, ప్రజా హీతార్హం కేటాయించబడిన తదితర పబ్లిక్‌ ప్రదేశాల వాడుకలోను జాతి, మత, కుల, లింగ, జన్మస్టాన ్రాతిపదికలపై మాత్రం విచక్షణ చూపడాన్ని నిషేధించడం జరిగింది”

ఈ క్టాజులో కూడా “మాత్రం” 0౧% అనే పదప్రయోగం వల్ల ఇతర విధాలయిన విచక్షణలు పాటించవచ్చని గమనార్హం ఉదాహరణకు కుష్టు, క్షయ మొదలయిన అంటురోగ పీడితులను సమాజానికి - పబ్లిక్‌ ప్రదేశాలకు - దూరంగా ఉంచవచ్చు, మద్యం సేవించిన వారిని కూడా హోటళ్లు, దుకాణాలు, వినోద స్టలాల్లోకి (ప్రవేశించకుండా నివారించవచ్చు

ఈ క్షాజులో పేర్కొనబడిన 'దుకాణాలు" 8[008 అంటే ఏమిటి అన్న విషయం రాజ్యాంగ నిర్మాతల దృష్టిని ఆకర్షించి, ఈ పదానికి విసృత అర్హం కనిపించబడేట్టు చేసింది. సరకులు అమ్మే ప్రదేశాలే కాకుండా చాకలి, మంగలి, న్యాయ సలహానిచ్చే న్యాయవాదుల ఆఫీసులు, వైద్య సహాయం మున్నగు సదుపాయాలు లభించే ప్రదేశాలు కూడా 'దుకాణాల' సరిధిలోకే వస్తాయని డా అంబేద్కర్‌ స్పష్టం చేశారు. అలాగే ఈ క్లాజులోని ప్రభుత్వ నిధుల ద్వారా నిర్వహించే 1412012066 ౪/001/ 0? ౯౭౧౫ 0౪1 01 81218 14౧6౮9౩ అంటె కేంద్రం, రాష్ట్రం లేదా స్టానిక (ప్రభుత్వాలు నిర్వహించే అనే అర్జాన్ని మనం అన్వయించుకోవాల్సి ఉంటుంది.

3. నిజింధన 15, 3వ క్టాజు ప్రకారం . “స్త్రీలు శిశువుల సంక్షేమం కోసం ప్రత్యేక సదుపాయాలను చట్టరీత్యా కొన్నింటిని కల్పించవచ్చు, కొన్నింటిని నిషేధించవచ్చు”

ఈ క్టాజు నంఫుంలో నెలకొని ఉన్న అనమానత్వాన్ని రద్దు పరచడానికి ఉద్దేశింపబడిందనవచ్చు. ఇది కేవలం మన దేశ పౌరులకు మాత్రమే అన్వయించడం జరుగుతోంది.

ఈ క్లాజుకు లోబడి డాక్టర్టు, నర్సులు, ఉపాధ్యాయులు వంటి ఉద్యోగాల్లో స్త్రీలకే ఎక్కువ అవకాశాలు కల్పించి, కరిన (శ్రమతో కూడిన మిలటరీ, ఉక్కు కర్మాగారాల వంటి ఉద్యోగాల్లో వారిని నిషేధించవచ్చు

స్థానిక సంస్థల్గోను, విద్యా సంస్థల్లోను, మహిళలకు తగు మేరకు రిజర్వేషన్‌ సదుపాయం కల్పించడం చట్టబద్ధమే అని న్యాయ కోవిదులు బలపర్చడం గమనార్హం,

-. శు నిజానికి 1950లో నిర్మాణం చేసిన మన రాజ్యాంగంలో ఈ 15వ నిబంధనకు 4వ కాజు కూర్చబడిలేదు. అశ్చర్యం ఏమి అంటే ఓం ప్రధమంగా మన రాజ్యాంగానికి జరిగిన మొదటి సవరణ 1951 చట్టం ద్వారా ఈ క్లాజును చేర్చడం అందుకు దారి తీసిన వైనం ఏమనగా “* అప్పటి మదరాసు ప్రభుత్వం ఒక ఆదేశం ద్వారా వైద్య, ఇంజనీరింగ్‌ కళాశాలల్లో ప్రవేశానికి, సీట్ట కేటాయింపులో రిజర్వేషన్‌ పద్ధతిని అమలు పరచడం వల్ల క్కువ మార్కులు పొందినప్పటికీ మద్రాన్‌ మెడికల్‌ కాలేజిలో చంపకం దారై రాజన్‌ అనే విద్యార్థినికి సీట్లు లభించలేదు. అప్పుడు రిజర్వేషన్సు ప్రాధమిక హక్కుల్లోని సమానత్యపు హక్కుకు విరుద్ధమని ఆమె సుప్రీం కోర్టును ఆశ్రయించడం జరిగింది విచారించిన సుప్రిం ననన నననననమ్లోమన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చిందిననననననమనను

ఫప్రాథముక తొక్కులు-ఐధులుు ల 131 కోర్టు ఆమెకు సీటు ఇవ్వాలని సంచలన తీర్చు ఇచ్చింది దాని ఫలితంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం 1951లో మొదటి సారిగా సవరించి, సమానత్వపు హక్కు - 15వ నిబంధనకు మరో కాజు జతపరచి షెడ్యూల్డ్‌ జాతులు తెగల వారికి రిజర్వేషన్‌ సదుపాయాన్ని కల్పించింది

దాని ఫలితమే కవ క్లాజు

నిబంధన 15, 4వ కాజు (ప్రకారం * “సాంఘికంగా, విద్యా విషయికంగా వెనుకబడిన తరగతులతో సహా షెడ్యూల్డు కులాలు, షెడ్యూల్డు తెగల వారి అభివృద్ధి నిమిత్తం ఆ వర్గాల వారిక్షై కల్పించు ప్రత్యేక సదుపాయాలు ఈ 15 మరియు 29(2) నిబంధనలకు మినహాయింపుగా పేర్కొనడం జరిగింది”

నిబంధన 15ను పైన చూశాం, నిబంధన 29 (2) ప్రకారం “మతం, జాతి, కులం భాష (ప్రాతిపదికలపై పౌరులు ఎవ్వరికీ (ప్రభుత్వం నడుపుతున్నటువంటి కాని, ప్రభుత్వం ద్వారా ఆర్హిక నహాయం పాందుతున్నటువంటి కాని విద్యా నంన్దల్లో (ప్రవేశం నిరాకరించబడరాదు.” అని పేర్కొంటున్నప్పటికీ పైన ఉదహరించిన వర్గాలకు ప్రత్యేక సదుపాయాలను" కల్పించే విషయంలో ఆ నిబంధన అడ్డురాదు,

దాని వల్ల స్త్రీలు, శిశువులు, వెనకబడిన తరగతులు, షెడ్యూల్డు కులాలు, తెగల వెనకబడిన తనాన్ని నిర్మూలించి, వారిని పైకి, ఉన్నత స్థితికి, తెచ్చే లక్ష్యంతో వారికి రిజర్వేషన్ల పద్దతిని రాజ్యాంగం ఆమోదించినట్టయిందనుకోవచ్చు

నిజానికి రాజ్యాంగ విశ్తేషకులు చెప్పినట్టు, వెనకబడిన తరగతికి నిర్వచనం విషయంలో రాజ్యాంగ పరంగా ఏ విధమయిన (ప్రయత్నం జరగలేదు. అయితే బాలాజీ - మైసూర్‌ ప్రభుత్వం 921 ౪5 51819 6 [//50/6 1963 కేసులో తీర్పు చెబుతూ సుట్రీం కోర్టు వెనకబడిన తరగతుల వెనకబడిన తనాన్ని నిర్దారించేటప్పుడు కేవలం కులాన్ని బట్టి కాక సామౌజిక, విద్యా విషయిక పరిస్థితులను గమనించాలని వివరించడం జరిగింది

మరో కేసులో, చిత్రలేఖ - మైసూరు (ప్రభుత్వం 1964 0౧/21604/5 $1/50/6 1964కేసులో, సుప్రీం కోర్టు తీర్పులో సాంఘికంగా వెనకబడిన తనాన్ని నిర్ణయించడానిక్‌ కులాన్ని ప్రాతిపదికగా తీసుకున్నప్పటికీ, కొన్ని సందర్భాల్లో అటువంటి కుల్రాతిపదికను విస్మరించి తదితర ప్రాతిపదికలపై కూడా వెనకబడిన తనాన్ని నిర్ణయించవచ్చునని తన నిర్ణయాన్ని (ప్రకటించడం జరిగింది. “

విద్యాసంస్థల్లో (క్రీడాకారులకు చేసిన ప్రత్యేక సదుపాయాలు సమంజసమనే భావించిన న్యాయస్థానాలు, వైద్య కళాళాలల్లో వైద్యుల పిల్లలకోనం చేసిన కేటాయింపులను అమోదించలేదు.

ఆళ్ళర్యం ఏమి అంటే - వెనకబడిన దళితుల్లోని సంపన్నులు 0920))/2/6౯ శ్రీమిలేయరో = ఈ రిజర్వేషన్‌ రాయితీ సదుపాయాలను పొందరాదన్న సుప్రీం కోర్టు తీర్పును "సైతం ఆయా కులాల తరపున ప్రాతినిధ్యం వహించు రాజకీయ నాయకులు ఆమోదించక పోగా రిజర్వేషన్లు రాజకీయ (క్రీడకు పరిమితం కావడం గమనార్హం. దళితుల్లో - వెనకబడిన

132 ప ప్రాధమిక దొక్కులు-ఐధులు వర్గాల్లో - సంపన్నులు రిజర్వేషన్‌ సదుపాయాలకు దూరంగా ఉంటే దళితుల్లోని వెనకబడిన వారికి పేదలకు మరింత ఉపయోగకరంగా ఉండే వీలు ఉంది డా॥ అంబేద్కర్‌ దృష్టిలో ఈ రిజర్వేషను అనేవి ఊతక(ర్రలాంటివి. వెనుకబడిన తరగతులు, కులాలు, దళితులు తమ సాంత కాళ్లపై నిలబడగలగాలనేది డా॥ అంబేద్కర్‌ మహాశయుని మహదాశయం,. అంతే కాదు. భవిష్యత్తులో సమాజంలోని కొన్ని వర్గాలు, ముఖ్యంగా దళితుల్టోని సంపన్నులు మాత్రమే రిజర్వేషన్‌ పొందుతారన్న అపషప్రద ఉండకూడదనేది వారి అభిమతం రాజకీయ నాయకుల కుటిలనీతి కారణాన రిజర్వేషన్‌ విధానం నేడు మన రాజకీయ వ్యవస్థలో, పెద్దలు అన్నట్టు రాజకీయ జాగీర్‌ గా పాతుకు పోయింది. ప్రముఖ పాత్రికేయులు కులదీప్‌ నయ్యర్‌ అభిప్రాయ పడినట్టు, ఒక దశాబ్దం పొటు రిజర్వేషన్సు కొనసాగించాలన్న (ప్రతిపాదనకు అంబేద్కర్‌ ఇష్టం లేకున్నా అంగీకరించడం జరిగింది. ప్రతి పదేళ్లకు పొడగించే రాయితీలుగా రిజర్వేషన్లు మారిపోతాయని వారు ఊహించి ఉండకపోవచ్చు.

ఏమయితే ఏమి, 1990 వరకే కొనసాగించాల్సి ఉన్న ఈ రిజర్వేషన్‌ విధానం రాజకీయ వర్గాల ద|6996/8 6000 ఉద్యమాలు, ఆందోళనల కారణంగా మరో దశాబ్దం పాటు, 2000 సంవత్సరం వరకు కొనసాగాల్సి ఉంది. అయితే గత ఏబై ఏళ్ల కాలంలో రిజర్వేషన్ల వల్ల సంబంధిత వర్గాలు గణనీయమైన పురోగతిని సాధించినా ఏ లక్ష్యాలను సాధించేందుకు ఈ వెసులు బాటు కల్పించబడిందో ఆ లక్ష్యాలను ఇంకా చేరుకోనందున తాజాగా రాజ్యాంగ సవరణ 1999 చట్టం ద్వారా ఈ రిజర్వేషన్త సదుపాయాన్ని 2010 జనవరి 25 వరకు పాడగించడం జరిగింది ఇంత చేసినా అనుకున్న లక్ష్యాన్ని సాధించగలమా అన్నది సమాధానం దొరకని ప్రశ్నే,

“ప్రసిద్ధ రాజ్యాంగ వ్యాఖ్యాత వి ఎన్‌. శుక్హా అన్నట్టు ప్రభుత్వం ఏ వర్గానికైన సరే (ప్రత్యేక సదుపాయాలు కల్పించవచ్చు అయితే అది నిష్పాక్షిక దృష్టితో చేయాల్సిందే కాని ఒక ప్రత్యేక వర్గం ఒత్తిడికి లొంగి కాని ఇతర వర్గాలను నష్టపెట్టే విధంగా గాని చేయరాదు. ఏది ఏమేయినా సుప్రీం కోర్టు వారి ఆదేశం ప్రకారం ఈ ప్రత్యేక సదుపాయాలు, రిజర్వేషన్లు, 50 శాతం-మించరాదనడం గమనార్హం.

1. 16 నిబంధన : ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో సమానత్వపు హక్కు :

క5662|ఏ/0 ౪౧౧౦140౧18 10 0౧219౧ 00౪4010 ౯౧౧1౦౧6901

ఈ నిబంధన (ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల విషయంలో పౌరుల సమానత్వపు హక్కును తెలియ పరుస్తోంది. ఇందులో ఆరు క్రాజులు ఉన్నాయి 15వ నిబంధన (ప్రజాహిత సంస్థల్లో పౌరులు అందరికీ సమాన ప్రవేశ అర్హత కల్పించగా, ఈ 16వ నిబంధన ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో పౌరులు అందరికి సమాన ప్రవేశ అవకాళొన్ని ఇస్తోంది 15లో మాదిరి 16వ నిబంధనలో కూడా వెనకబడిన వర్గీయులకు, నిమ్న జాతుల వారికి ప్రత్యేక సదుపాయాలు కల్పించడం, సమానత్వపు హక్కుకు విరుద్దం కానేరదనీ గ6౪/౪౧96 0190గ౧|౧౬౪౦౧ ఆమోదయోగ్యం అనే సూత్రాన్ని పాటించడం జరిగింది, 15వ నిబంధన ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వేతర సంస్థల పట్ట

ఫ్రధబుక తక్కులు-ఐధులు 133 వర్తించబడగా, 16వ నిబంధన కేవలం ప్రభుత్వం పట్ట మాత్రమే వర్తించబడుతోంది. అయినప్పటికీ ఇది ప్రభుత్వ ఉద్యోగ నియామకాల్లో ఏడు రకాల విచక్షణలను, వివక్షతను నిషేధిస్తోంది.

ఆ ఆరు క్లాజులు ఏమంటున్నాయో చూద్దాం :

1. నిబంధన 16, ఒకటో క్టాజు ప్రకారం “ప్రభుత్వ ఉద్యోగ నియామకాల్లో పౌరులు అందరికీ సమాన అవకాశాలు కల్పించబడినవి”

2. నిబంధన 16, రెండో కాజు (ప్రకారం “ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో ఏ పౌరుని పట్ల మత, జాతి, కుల, లింగ వంశ, జన్మ స్టాన, నివాస ప్రాతిపదికలపై మాత్రం వివక్షత చూపరాదు”

ఈ ఏడు ప్రాతిపదికలపై ఏ పౌరుడిని ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలకు అనర్హుడుగా పేర్కొనరాదు.

3. 16 మూడో క్సాజు ప్రకారం “రాష్ట్రాల్లోను, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లోను కొన్ని తరగతుల స్టానిక ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలకు అభ్యర్థులు ఆయా రాష్ట్రాల్లో కానీ కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాల్లో కాని కొంత కాలం నివాస అర్హత ఉండవలెనని పార్లమెంటు శాసనాలు చేయవచ్చు.”

4. నిబంధన 16, నాలుగో క్టాజు ప్రకారం : “ప్రభుత్వ దృష్టిలో ఉద్యోగాల్లో తగిన ప్రాతినిధ్యం లేని నిమ్ను జాతుల కోసం ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో కొన్ని పోస్టుల నియామకాలు ప్రత్యేకంగా కేటాయించవచ్చు.

5. నిబంధన 16, 4ఎ, క్టాజు ప్రకారం : “ప్రభుత్వం దృష్టిలో పదోన్నతిలో తగిన ప్రాతినిధ్యం లేని షెడ్యూల్డు కులాలు, షెడ్యూల్డు తెగల కోసం ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో కొన్ని పోస్టులను ప్రత్యేకంగా కెటాయించవచ్చు.”

ఈ క్షాజు 77వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1995 ద్వారా చేర్చబడింది ఈ నిబంధన ఒకటో క్హాజు అనుసరించి ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో నియామకాలు ఉపాధి విషయంలో పౌరులు అందరికీ సమాన అవకాశాల హక్కు కల్పించబడినప్పటిక్షీ 80,560,57,లకు రిజర్వేషన్లు కల్పించడంలో ప్రభుత్వాన్ని మాత్రం ఈ 16(4), 16(4ఎ) కృాజులు నియంతత్రించడంలేదని అభిప్రాయ పడిన సుప్రీం కోర్టు, ఈ మధ్య 1999 సెష్టెంబర్‌లో భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఎ.ఎస్‌ ఆనంద్‌ గారి సారధ్యంలో ఏర్పడిన ధర్మాసనం 1644), 1664ఎ) నిబంధనలు (ప్రమోషన్లలో రిజర్వేషను కల్పించడమనే అంశం ఉద్యోగులకు (ప్రాధమిక హక్కు కాదని, నిజానికి రాజ్యాంగ విధి కూడా కాదని, పరిస్థితులను బట్టి వాటిని పరిశీలించి తగు నిక్షయాన్ని తీసుకునే విచక్షణాధికారం మాత్రం (ప్రభుత్వానికే ఉందని పేర్కొనడం గమనార్హం. 16(4), 16(4ఎ) అనుసరించి ఉద్యోగాల్లో రిజర్వేషన్లు కల్పిస్తున్నప్పటికీ సమర్హమైన పాలన యంత్రాంగం, కొనసాగడానికి కూడా అత్యంత [ప్రాధాన్యతమివ్వాలన్న సర్వోన్నత న్యాయస్థాన విశిష్ట తీర్పు మున్ముందు రిజర్వేషన్హ విషయమై కొత్త చర్చకు నాంది పలుకుతుండవచ్చు.

6. నిబంధన 16, ఐదో క్లాజు ప్రకారం : “మతం లేదా ధార్మిక సంస్పలకు సంబంధించిన ఉద్యోగులు వాటి కార్య విర్వహక సభ్యులు ఆ మతము లేదా ధర్మానికి

1 3కీ టా ఫ్రాథధబుడ ఉక్కులు-ఐధులు చెందిన వారై ఉండవలెనని శాసనాలు చేయవచ్చు.

ఈ క్టాజుకు లోబడి కొన్ని ఉద్యోగాల్లో మతం ప్రాతిపదిక కావచ్చు. ఉదాహరణకు హిందూ ధర్మాదాయ శాఖ ఉద్యోగాల్లో హిందువులకు మాత్రమే ' ఉద్యోగాలను, ముస్లిం వక్స్‌ బోర్డులు ముస్లింలకు మాత్రమే ఉద్యోగాలను కల్పించడం పౌరుల మత హక్కుకు కూడా దోహద పడుతుందని చెప్పవచ్చు.

ఈ 16వ నిబంధనకు చెందిన మొదటి రెండు క్రాజులు ఉద్యోగాల విషయంలో సమానత్వపు హక్కును పేర్కొనగా తరవాతి క్లాజుల్గో అందుకు మినహాయింపులు పేర్కొనడం జరిగింది. ప్రభుత్వ ఉద్యోగ నియామకాల్లో 1) మతం. 2) జాతి. 3) కులం. 4) స్త్రీ పురుష వివక్షత. 5) వంశం. 6) జన్మస్థానం. 7) నివాసస్థానం అను ఏడు రకాల వివక్షతలను వదలి ఇతర విధాలయిన విచక్షణలను, వివక్షతను చూపవచ్చు. ఇంతకు ముందు 15వ నిబంధన గూర్చి చేసిన చర్చ దీనిక్కూడా వర్తిస్తుంది. ఈ రెండు నిబంధనలు భాషా ప్రాతిపదికపై వివక్షతను నిషేధించక పోవడం గమనార్హం. అయితే 15వ నిబంధనలో కన్పించని “వంశం

• నివాసం” (ప్రాతిపదికలు మాత్రం ఈ]6వ నిబంధనలో చోటు పొందాయి ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే - 15వ నిబంధనలో పొందుపరచబడిన “స్రీలు - శిశువుల కోసం ఏర్పాటు చేసిన ప్రత్యేక సదుపాయాలు”, ఈ 16వ నిబంధనలో అటువంటి సదుపాయానికి అవకాశాన్ని ఇవ్వక పోవడం, వెనుకబడిన వర్గాలకు కల్పించిన ప్రత్యేక సదుపాయాల కేటాయింపులను 15, 16 నిబంధనలు రెండూ అనుమతించినను, 16వ నిబంధన ప్రకారం, ఈ కేటాయింపులు (ప్రభుత్వం దృష్టిలో ఉద్యోగాల్లో తగిన ప్రాతినిధ్యం లేని నిమ్నజాతులకు (ప్రత్యేకించే వీలు అవుతుంది.

రాజనీతిశాస్త్ర విశ్లేషకులు వి ఎస్‌,క. హరనాద్‌ గారు “మన రాజ్యాంగంలోని 335 నిబంధన అనుసరించి, కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో సమర్హత, సక్రమ నిర్వహణకు భంగం వాటిల్లనంత మేరకే నిమ్న జాతుల వారికి కేటాయింపు చేయాల్సి ఉంటుందని ఉదహరించడం ప్రత్యేకంగా గమనార్హ్య 0. నివాసార్హత ; గెం;606౧౦6

నిబంధన 16 అనుసరించి 'నివాస' ప్రాతిపదికపై కూడా ఉద్యోగ కల్పన విషయంలో వివక్షత చూపరాదు. నివాసార్హత గూర్చి హరనాథ్‌ గారు చేసిన చర్చ గమనించదగివుంది. వార్డు వివరించినట్టు - ఈ నివాస పద (ప్రయోగ విషయమై రాజ్యాంగ పరిషత్తులో చక్కని చర్చ జరిగింది ఆఖరికి ఒకే పౌరసత్వం కలిగిన దేశంలో రాష్ట్రీయ. ప్రాంతీయ ధోరణులను ఉద్యోగాల విషయంలో పాటించకుండా ప్రతి పౌరునికి దేశంలోని ఏ ప్రాంతంలో అయినా ఉద్యోగం చేయడానికి అర్హత ఉండాలని జస్వంత్‌ రాయ్‌ కపూర్‌ చేసిన సూచనను రాజ్యాంగ పరిషత్తు సూత్రప్రాయంగా అంగీకరించినను, రాజ్యాంగ శిల్పి డా॥ అంబేద్కర్‌ వెనుకబడిన కొన్ని ప్రాంతాల్జోని ఉద్యోగాలు అవసరమయితే ముఖ్యంగా ఆ (ప్రాంతాల వారికే కేటాయించడం అనే మినహాయింపు సూత్రం ఉండాలనీ అయితే అట్టి మినహాయింపు

ఫ్తాథబుక తక్కులు-ఐధులు____లాాా 135 నియమాలు కేంద్ర పార్లమెంటు మాత్రమే చేయాలనీ సూచించడం జరిగింది ఆ మేరకు రాజ్యాంగ పరిషత్తు ఆమోదించి 335వ నిబంధనను పొందుపరచడం జరిగింది. నిజానికి గమనించాల్సిన వాస్తవం ఏమి అంటే - కాల క్రమేణా ఈ మినహాయింపు సూత్రమే ముఖ్య సూత్రమై జాతీయతా భావాన్ని, దేశ సమ(గ్రతను కుంటు పడేట్టు చేసింది దాని వలన దేశంలో భాషా, ప్రాంతీయ తత్వాలు పెరిగిపోయి తమిళనాడు తమిళులకే అని ముంబాయి మహారా్టులకే అని నినాదాలు ఒక వైపు, రాష్ట్రంలో అంతర్‌ (ప్రాంతీయ విభేదాలు రేగి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ లాంటి రాష్ట్రంలో తెలంగాణా , తెలంగాణీయులకే అని, ఆంధ్రా ఆంధ్రులకే అని విపరీత ఉద్యమాలు మరో వైపు రూపు దాల్చడం బాధాకరం.

1956లో భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటు సందర్భంలో హైదరాబాద్‌ రాష్ట్రంలోని తెలుగు (ప్రాంతాలను ఆం(ధ్రరాషష్ట్రాన్ని కలిపి ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా ఏర్పాటు కాబడింది. అప్పటికే తెలంగాణాలో ఉద్యోగులకు నివాస (ప్రాతిపదికపై కొన్ని ప్రత్యేక నియమాలు, ముల్కీ నిబంధనలు 1/44 గి౪|69 అమల్లో ఉన్నాయి. తెలంగాణాను వెనకబడిన (ప్రాంతంగా గుర్తించిన పార్లమెంటు 1957 చట్టం ద్వారా ముల్కీ నిబంధనలను (ధ్రువపరచింది కూడా. అయితే ఒకే రాష్ట్రంలోని వేరు వేరు ప్రాంతాల్లో వేరు వేరు నివాస అర్హతలు పేర్కొనడం రాజ్యాంగ విరుద్దమని 1969లో సుట్రీం కోర్టు తీర్పు చెప్పి ముల్కీ నిబంధనలకు మంగళం పాడింది. దాని పర్యవసానం - ప్రత్యే తెలంగాణా ఉద్యమం దానివల్ల చెలరేగిన విధ్వంసం ఫలితంగా తిరిగి సుప్రీం కోర్టు ముక్క నిబంధనలను పునఃపరిశీలించి, 1972 అక్టోబర్‌లో, తన సొంత తీర్పును రద్దు పరుస్తూ 335 నిబంధన ఆధారంగా తెలంగాణా ప్రాంతంలో గతంలో అమల్లో ఉన్న ముల్కీ నిబంధనలను రాజ్యాంగబద్దం చేసింది దానిఫలితమే ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఉద్యమం... పర్యవసానంగా కేంద్ర జోక్యం వల్ల (ప్రధాని ఆరు సూత్రాల ప్రణాళిక అమలు పరచడం జరిగింది. ఆఖరికి 32వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1974 ద్వారా నివాసార్హతకు షట్‌ సూత్ర ప్రణాళికగా రాజ్యాంగ పరమయిన గుర్తింపు కూడా లభించింది

(ప్రస్తుతం ఉన్నత విద్యావకాశాల్లో ఉద్యోగ నియామకాల్లో స్టానిక అభ్యర్థులకు (ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం జరుగుతోంది. మినహయింపులు ; 5/3గ౧40౧8

(ప్రభుత్వ ఉద్యోగ నియామకాల్లో ఈ నిబంధన నిషేధించిన ఏడు రకాల విచక్షణలను వదలి ఇతర విధాలైన విచక్షణలను చూపవచ్చు. ఉదాహరణకు ఒక వ్యక్తి ఏ రాష్ట్రంలో ఉద్యోగం చేయ కోర్తాడో ఆ రాష్ట్ర అధికార భాషా పరిజ్ఞానం ఉండి తీరాలనే షరతు విధించవచ్చు అలాగే స్త్రీల విషయంలో (స్త్రీలు మాత్రమే పనిచేసే ఉద్యోగాలు ఉదాహరణకు మహిళా పోలీసులు, ఎయిర్‌ హోస్టెస్‌ లేదా డాక్టర్ల వంటి ఉద్యోగాలను కల్పించవచ్చు. 10) 17వ నిబంధన : అస్పుళ్యతా నివారణ : 4౦౦1100 0ఆ౧100008010/

“పాషాణం పాలను విషమయం చేసినట్టు అస్పృళ్యత హిందూ మతాన్ని కలుషితం చేస్తోంది. ఈ పుణ్య భూమిలో మనం ఎదుర్కొంటున్న కష్టాలకు ఇదీ ఒక కారణం ” అని

136 లాలా ఫాథబుక తక్కులు-ఐబధులు నిగ్గు తేలిన మహాత్ముడు - జాతిపిత గాంధీజీ. నిజానికి రాజ్యాంగ పరిషత్తు సభ్యులు కానప్పటిక వారి వ్యక్తిత్వం పరిషత్‌ సభ్యుల్ని బాగానే (ప్రభావితం చేసిందని చెప్పడానికి చక్కని తార్కాణం అన్పృశ్యతా నివారణకై (ప్రత్యేకించిన 17వ నిబంధన. మహాత్ముని ఆశయానికి తగినట్టు ఈ సాంఘిక దురాచారాన్ని రూపుమాపాలనే ఉద్దేశంతో, తపనతో ఈ నిబంధన రూపొందించడం జరిగింది నిబంధన 17 వ్రకారం : “అస్పృశ్యతను తొలగిస్తూ దాన్ని ఏ రూపంలోనూ పాటించరాదని శాసిస్తోంది. అంతే కొకుండా అశక్తతకు దోహదం కలగజేసేటువంటి అస్పృశ్యతా (ప్రవర్తనను చట్ట ప్రకారం శిక్షించదగిన నేరంగా పేర్కొంది.” పెద్దలు చెప్పినట్టు - రాజ్యాంగ పరిషత్తు భిన్నాభిప్రాయాలు లేకుండా “మహాత్మా గాంధీజీకీ వై” అనే ముక్త నినాదంతో ఏకకంరంగా సమ్మతి తెలిపిన ప్రాధమిక హక్కే అస్పృళ్యతా నిషేధం. అనాదిగా పాటించబడుతున్న దురాచారం ఇది. ఈ నిబంధనను రూపొందించడంలో ఒకరికంటే మరొకరు ముందడుగు వేశారుట! రాజ్యాంగ ముసొయిదా సంఘం అధ్యక్షులు అయిన డా॥ అంబేద్కర్‌ అంటరాని తనం నిషేధానికి దాని అమలుకు రాజ్యాంగంలో ఓ నిబంధనను కూర్చి దాని ద్వారా అంటరానితనం ఏ రూపంలోనూ కనపడకూడదని అభిలషించారు దేశంలో ఈ అంటరానితనం అనేక విధాలుగా పాటించ బడుతూ ఉన్నందున 'అస్పృళ్యతా' అన్న పదాన్ని నిర్వచించడం అనవసరమని, దాన్ని ఏరూపంలో కూడా పాటించకుండా రాజ్యాంగం ఆదేశించాలని పరిషత్తు సభ్యులు అభిప్రాయపడటం గమనార్హం విచిత్రం ఏమి అంటే - ఈ నిబంధనకులోబడి కేంద్ర ప్రభుత్వం 1955లో అస్పృశ్యతా నేరం చట్టాన్ని ౮౧1౦౪౦౧౦1౪ (06౧069) 4ం1 1955 చేసి, తిరిగి 1976లో దాన్ని సవరించినప్పటికీ 'అస్పృళ్యతా' అను పదాన్ని నిర్వచించకపోవడం. అయితే మైసూరు హైకోర్టు మాత్రం ఓ సందర్భంలో ఈ విధంగా అభిప్రాయపడింది. “అస్పృళ్యకు ముక్కు సూటిగా అర్హం చెప్పకూడదు హిందూ సమాజంలో కులతత్వ నేపధ్యాన్ని గమనించాలి. ఒక అంటురోగి కూడా ఆరోగ్యం నయమయ్యే వరకు అస్పృశ్యుడు కావచ్చు, ఒక వేళ అంటురోగిని రోగం నయమయ్యే వరకు స్వర్శకు దూరంగా ఉంచినట్లయితే అదినేరం కాదు. కాని ఒక హరిజనుడయిన రోగిని డాక్టర్‌ చికిత్స చేయ నిరాకరించినా, మంగలి క్షవరం చేయడానికి నిరాకరించినా లేక హోటల్‌ యజమాని తన హోటల్లోకి అతన్ని (ప్రవేశించనీయకున్నా నేరం అవుతుంది. (గ్రామానికి వెలుపల (ప్రత్యేక వాడలను ఏర్పాటు చేయడం, బావులు, వీధులు, హోటళ్లు, బళ్లు, గుళ్ళు మొదలయిన సామాన్య జనోపయోగం ఉండే స్థలాల్లో విచక్షణ చూపరాదు అలా చూపిన వారు, అస్పృశ్యతా నెరనివారణ చట్టం 1976 (ప్రకారం ఒకటి నుంచి రెండు సంవత్సరాలపాటు జైలుళిక్షకు ॥౧0%910౧గ౧౭౧| కు గురి అవడంగాని కేంద్ర రాష్ట్ర శాసన సభల ఎన్నికకు అనర్హతావేటు గాని పడవచ్చు ఈ అస్పృళ్యతా నివారణను అమలు పరచడానికి కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు వేరు

ప్రాథమిక లక్కులు-ఐధులు______ాాా 137 వేరు చర్యలు చిత్తశుద్దితో తీనుకుంటున్నప్పటికీ ఈ నమన్య దేశమంతటా సమసిపోయిందనలేము. ఆయితే ఈ దురాచారం ముఖ్యంగా నగర, పట్టణ ప్రాంతాల్లో మాత్రం చాలా వరకు తగ్గు ముఖం పట్టిందనవచ్చు

అస్పృశ్యతా నివారణ చట్టం 1976 (ప్రకారం, అస్పృశ్యతను (ప్రచారం ౯౭౦% చేసినా, అస్పృశ్యతా "పేరున అవమానం 1౧౩౮! పరచినా, అస్పృశ్యత మతసమ్మతం [౧6101009 / 26110౧ 6/060౧69 అని ప్రబోధించినా నేరం అవుతుంది. అనేక రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు సాంఘిక, అశక్తకాలు తొలగించడానికి చట్టాలు జారీ చేసి హరిజనుల పట్ట అస్పృశ్యతను పాటించకుండేటట్టు చేసినప్పటికీ, దేశంలో కాన్ని చోట్ల మంగలి, చాకలి వృత్తులకు చెందిన కొందరు తమ వృత్తి సౌకర్యాలు తమ ఇష్టం వచ్చిన వారికే అందచేయగలమనీ, హరిజనులకు తమ వృత్తి సౌకర్యాన్ని అందచేయడం, నిరాకరించడం తమకు హక్కు ఉందని వాదించిన వృత్తి హక్కుదారుల వాదనలను సుప్రీంకోర్టు తోసిపుచ్చి, అస్పృశ్యతా నివారణకై సాంఘిక మార్పుకు దోహదం చేకూర్చడంలో సహాయపడిందనవచ్చు.

ఈ హక్కు నిమ్న జాతులకు ముఖ్యంగా హరిజనులకు ఒక మౌలిక ౯౮౧ర౮౭గ౧6౧-

• పారహక్కును 'ప్రసాదించడమే కాదు, తదితర పొరులకు ఒక మౌలిక విధిని 04 విశదీకరిస్తుందని చెప్పవచ్చు +) 18వ నిబంధన - బిరుదుల ప్రధాన నిషేధం : ఉంం11001195

సమాజంలో వ్యక్తికి గల బిరుదులు ప్రత్యేక గౌరవాలకు చిహ్నాలుగా గుర్తింపు ఉంది. రాచరిక ప్రభుత్వాల ద్వారా బ్రిటిష్‌ వారి ప్రభుత్వంలో దేశంలోని కొంతమంది ప్రత్యేక బిరుదులు పొంది, దేశ స్వాతంత్ర్య సమరానికి, జాతీయ ఉద్యమానికి వ్యతిరేకంగా ప్రవర్తించిన తీరును చవిచూచిన మన రాజ్యాంగ పరిషత్తు సభ్యులు, రాజ్యాంగ నిర్మాతలు, ప్రజాస్వామ్య పరిపాలనలో ప్రత్యేక బిరుదులు అసమంజసమని భావించి రాజ్యాంగం ద్వారా రద్దు పరి ప్రయత్నం చేశారు. చర్చల సందర్భంలో డా॥ అంబేద్కర్‌ గారు కీర్తి చిప్నాలయిన బిరుదులు స్వీకరించిన వారి పౌరసత్వం రద్దు చేయడం వంటి ఆంక్షలు విధించవలసి ఉంటుందని తీవ్రంగా అభిశంసించినప్పటికీ రాజ్యాంగంలో ఎక్కడా అట్టి జాడ సూచించకపోవడం ఆశ్చర్యమే అయితే వ్యక్తుల మధ్య తారతమ్యాలను సృష్టించే బిరుదుల ప్రదానాన్ని మాత్రం నిబంధన 18 ద్వారా రద్దు పరచడం, నిషేధించడం గుడ్డిలో మెల్ల అనవచ్చు

ఈ 18వ నిబంధన 4 క్రాజులతో కూడి ఉంది.

1. నిబంధన 18, 1వ క్లాజు ప్రకారం “సైనిక, మిలటరీ లేదా విద్యాసంబంధమైనవి తప్ప మరేవిధమయిన బిరుదులను రాజ్యం ప్రదానం చేయరాదు”

2. నిబంధన 18 2వ క్టాజు ప్రకారం “భారతీయ పౌరులు ఎవ్వరూ విదేశీ రాజ్యాల నుంచి బిరుదులను అంగీకరించకూడదు.”

3. నిబంధన 18 3వ క్టాజు ప్రకారం “భారతదేశంలో లాభిసొటి ఉద్యోగం చేస్తున్న

136 పాట పాధముక తక్కులు-ఐధులు లేదా ధర్మకరృ్భత్వం చేస్తున్న లేదా భారతదేశంలో విదేశీయులు ఎవ్వరూ రాష్ట్రపతి అనునుతి లేనిదే విదేశీ రాజ్యాలనుంచి బిరుదులను స్వీకరించకూడదు.” నిబంధన ]8 4వ క్లాజు ప్రకారం “ప్రభుత్వం కింద లాభసాటి ఉద్యోగం కాని ధర్మకరృత్వం చేస్తున్న వ్యక్తులు ఎవ్వరూ విదేశీ రాజ్యాల నుంచి ఎటువంటి బహుమానాలు, జీతాలు లేదా ఉద్యోగాలు స్వీకరించకూడదు.” ం 17వ నిబంధనలో వలె ఈ 18వ నిబంధనలో కూడా దేశ పౌరులు నిర్వహించవలసిన విధులను విధించడమే జరిగింది కానీ ప్రత్యేకమయిన హక్కులను సృష్టించడం జరగలేదనేది నిజం. పైగా బిరుదుల మూలంగా సాంఘికంగా ఉచ్చనీచస్థానాలు ఏర్పడతాయని రాజ్యాంగ నిర్మాతలు నమ్మినందున సమాజంలో వ్యక్తుల మధ్య తారతమ్యాలను సృష్టించే బిరుదుల (ప్రదానాన్ని నిషేధించడం జరిగింది అయితే కేంద్ర ప్రభుత్వం వారు 1954 నుంచి వేరు వేరు రంగాల్లో ముఖ్యంగా సామాజిక, కళా రంగాల్లో ప్రత్యేక కృషి చేసిన విశిష్ట వ్యక్తులకు భారతరత్న, పద్మ విభూషణ, పద్మభూషణ, పద్మశ్రీ వంటి గౌరవ హోదాలిచ్చి సత్కరిస్తోంది ఈ అవార్డుల ప్రదానం రాజ్యాంగ విరుద్ధమని మధ్యప్రదేశ్‌ హైకోర్టు ద్యారా ఓ తీర్పు వచ్చిన కారణంగా 1977లో మొరార్జీ దేశాయి జనతా (వ్రభుత్వ పాలనలో రద్దు కాబడినను, ఈ అవార్డులు రాజ్యాంగబద్దమయినవనీ అయితే వాటిని దుర్వినియోగ పర్ఫరాదనీ వాటిని ఒక ఉన్నతస్థాయి కమిటీ ద్వారా అందించాలనీ సుప్రీంకోర్టు అంతిమంగా ఇచ్చిన తీర్పు దృష్ట్యా, 1980 నుంచి ఇందిరాగాంధీ కాలంలో తిరిగి పునరుద్ధరించడం జరిగింది. ఈ బిరుదుల ప్రదానం లాంఛనంగా జరుగుతున్న ఒక రాజకీయ తంతు. నిజానికి ఇవి బిరుదులు కావు. 'పేరుకు ముందు, వెనుకాల 56109 0౯౧౯61౫685 తగిలించుకోరాదు ఇవి కేవలం గుర్తింపు మాత్రమే అని ప్రభుత్వం (ప్రకటించినప్పటికీ ఈ బిరుదాంకితులకు తదితర వ్యక్తుల కంటే ఎక్కువ హోదా ఇవ్వడం జరుగుతుంది. రాజ్యాంగం ఏమి చెబుతున్నప్పటికీ “భారతరత్న” బిరుదాంకితులు జాతీయ (క్రమానుగ హోదా ౪/41/4౧01 ౧౭౦8666౧౦8 సూచికలో 9వ హోదాకు చెందిన వారుగా పేర్కొనడం గమనార్హం. అయితే సైన్యంలో చేసిన విశిష్ట సేవలకు గుర్తింపుగా పరమవీరచ(క్ర, మహావీరచశక్ర, అశోకచక్ర వంటి కీర్తి చిహ్నాలను సైనిక అధికారులకు (ప్రభుత్వం ప్రదానం చేయడాన్ని మన రాజ్యాంగం గుర్తించింది మొత్తం మీద సంఘంలో వ్యక్తుల మధ్య ఆసమానత్వభావాన్ని కొనసాగించు, అసహన ఈర్చ్యా ద్వేషాలను ప్రేరేపించు బిరుదుల (ప్రదాన విషయంలో రాజ్యాంగబద్ధమైన సూత్రాలను పాటించడం అభిలషణీయం. -ఆపూమా అహస్రాల-

3 స్వచ్చ నృ హక్కు [160౧110 ౯౧666౦౧౫

స్వేచ్చకు సమానార్హం గల ఆంగ్లపదం లిబర్టీ [06గ లిబర్‌ ౬06 అనే లాటిన్‌ పదం నుంచి పుట్టింది లిబర్‌ అంటే స్వేచ్చ లేదా స్వాతంత్ర్యం అని అర్హం.

స్వేచ్చ అంటే - హాబ్స్‌ అభిప్రాయం ప్రకారం, ఎటువంటి ఆటంకాలు, నిర్చంధాల్లు పరిమితులు లేకుండా వ్యక్తి తన ఇష్టానుసారం (ప్రవర్తించడమే. కాని నేటి సమాజంలో అది సాధ్యమా? తనకు మళల్లై స్వేచ్చ ఏదుటివారికి కూడా స్వేచ్చ ఉంటుందని ప్రతి వ్యక్తి గమనించాల్సి ఉంది. ప్రతి వ్యక్తి ఇతరులు తనకేమి చేయాలని కోరుకుంటాడో, తను కూడా ఇతరులకు అదే చేయాలి. 00 ౪౧1౦ 0౧615 28 0౪ ౪150౧ 10 08 60౧6 6/ అను సూక్తిని సార్టకం చేయడం పరమోత్తమం. భారతంలో చెప్పినట్టు, ఇతరులు ఏమి చేస్తే నీకు అప్రియమో, నచ్చదో - దాన్ని నీవు ఇతరుల పట్ట చేయకుండటమే నిజమైన వ్యక్తి స్వేచ్చకు పరమార్రం

వ్యక్తిగత స్వేచ్చ ఒక ముఖ్య నైతిక నియమము అని నమ్మేవారు వ్యక్తి స్వేచ్చపై రాజ్యం ప్రతిబంధకాలు కల్ప్సించరాదని అంటారు సంఘం, రాజ్యం వ్యక్తి కంటే ముందే ఉద్భవించాయి కనుక సంఘ (శ్రేయస్సుకై రాజ్యం వ్యక్తి "సిచ్చను రద్దు చేయవచ్చునని మరికొందరు అంటారు ఇంకొందరు రాజ్యం మంచి జీవితాన్ని (ప్రోత్సృహించడానికే ఉద్దేశింపబడిందనీ వ్యక్తిగత స్వేచ్చకు రాజ్యం చేసే చట్టాలకు మధ్య సంఘర్షణకు తావు లేదనీ ప్రతి వ్యక్తి కొన్ని నియమాలను పాటించినప్పుడే నిజమైన స్వేచ్చ పరిరక్షితమవుతుందని అంటున్నారు అంటే సంఘ (శ్రేయస్సుకొసం వ్యక్తి కొంత స్వేచ్చను త్యాగం చేయడం జరగాలన్నమాట.

ఇటువంటి అభిప్రాయాలను పరిశీలించిన, చర్చించిన మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు మన రాజ్యాంగం మూడో భాగంలోని ప్రాధమిక హక్కుల్లో వ్యక్తి సేచ్మ హక్కును సంఘ (శ్రేయస్సును సమన్వయ పరచడానికి చేసిన బృహత్తర కృషి ఫలితమే స్వెచ్చ హక్కు'

రాజ్యాంగ రీత్యా అమెరికాలో [ప్రాధమిక హక్కులపై పరిమితులు లేకపోయినప్పటికీ సంఘ (శ్రేయస్సు దృష్ట్యా అక్కడి సుప్రీం కోర్టు హక్కులపై విధించిన పరిమితులను ఆమోదించింది. అమెరికా అధ్యక్షుడు జెఫర్‌సన్‌ నుడివినట్టు, వ్యక్తులు ఒకరినొకరు సంబంధంలేని అణువులు కారు. సంఘ (శ్రేయస్సును పాటించని వ్యక్తిగత స్వేచ్చలు క్రమంగా అరాచకత్వానికి దారి తీస్తాయి. హక్కుల్లో తలమాణికం వంటిది స్వేచ్చ హక్కు :

మన రాజ్యాంగం మనకు 19 నుంచి 22 వరకు నాలుగు నిబంధనల ద్యారా నాలుగు స్వేచ్చ హక్కులను ప్రసాదించడం జరిగింది. అవి ఏమనగా :- ననన నన ననన ననన్మ్నమన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చింది' ననన

140 లాలా పుధబుక లక్కులు-ఐధులు ఎ) ఆరు స్వాతంత్రాల స్వేచ్చలు నిబంధన 19 బి) నేరం శిక్ష నుంచి రక్షణపాందే స్వేచ్చ నిబంధన 20 సి) వ్యక్తిగత ప్రాణానికి, స్వేచ్చకు రక్షణ నిబంధన 21 డి ని([గ్రహణ, నిర్బంధం నుంచి రక్షణ నిబంధన 22 ఈ స్తేచ్ళలను సంబంధించి, రాజనీతిశాస్త్ర వ్తేషకులు సర్వశ్రీ కృష్ణారావు, హరనాధ్‌ గారలు చేసిన సమీక్ష వ్యాఖ్యలను పరిశీలిద్దాం. తీ 19వ నిబంధన : ఆరు స్వాతంత్రాల స్వేచ్చలు ; వ్యక్తిగత స్వేచ్చల [ప్రాముఖ్యతను గుర్తించిన మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు, అట్టి 'స్వేచ్చలపై నియంత్రణ అధికారాన్ని కేవలం న్యాయస్థానాల తీర్పులకై వదలివేయకుండా, స్వేచ్చ హక్కుకే వెన్నెముక అయిన ఈ 19వ నిబంధన కింద ఏడు స్వేచ్చలను పొందుపరచి, సంఘ (శ్రేయస్సు దృష్ట్యా ఏయే విషయాల్లో పరిమితులు విధించవచ్చో పేర్కొనడం గమనార్హం ఆనాడు రాజ్యాంగ నిర్మాణం (1950) మొదట్టో ఏడు స్వేచ్చలు కలిగి ఉన్నందున ఈ నిబంధనను “సప్త స్వేచ్చల నిబంధన” అని పిలిచే వారు అయితే శ్షీశీవ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1978 ద్వారా “ఆస్తి సంపాదన స్వేచ్చ” హక్కు రద్దు కాగా (ప్రస్తుతం మనకు మిగిలిన స్వేచ్చలు ఆరు మాత్రమే. నిబంధన 19, (1)వ కాజు (ప్రకారం, (ప్రతి పౌరునికి గల స్వేచ్చలు వా ఎ) వాక్‌ స్వాతంత్ర్యం, భావ వ్యక్తీకరణ/ప్రకటన స్వేచ్చ, బి శాంతియుత నిరాయుధ సమావేశ స్వేచ్చ. సి) సంస్థ్ర సంఘాలను ఏర్పాటు చేసుకునే స్వేచ్చ. డి దేశమంతటా సంచార స్వేచ్చ. ఇ) దేశంలో స్థిరనివాసమేర్చరచుకునే స్వేచ్చ. ఎఫ్‌) ఆస్తి సంపాదనా స్వేచ్చ తొలగించబడినది. జి) వృత్తి వర్తక వాణిజ్య స్వేచ్చ నిర్జిబంధ, అపరిమితం అయిన స్వేచ్చ అరాచకానికి దారితీస్తుందని భావించిన మన రాజ్యాంగవేత్తలు ఒక వైపు స్వాతంత్ర్యం స్వేచ్చలు ప్రసాదిస్తూనే, మరోవైపు అవసరమైన మేరకు ఈ నిబంధనకు అనుబంధించిన 2 నుంచి 6 వరకు గల కాజుల్లో హేతుబద్ధమైన ఆంక్షలు, కట్టుబాట్లు పొందుపరచడం మిక్కిలి గమనార్హం. మొదటి క్లాజులో వ్యక్తికిగల స్వేచ్చలను పేర్కొనిన పెద్దలు, 2 నుంచి 6 వరకు గల క్లాజుల్లో స్వేచ్చలకు బిగించిన కట్టడులను వివరంగా గమనిద్దాం. సంక్షిప్తంగా 19వ నిబంధన రూపురేఖలు .

ప్రాథమిక తక్కులు-ఐధులు_____ 141 1 19 (1ఎ) వాక్‌ స్వాతంత్ర్యం, 1 19(2) : దేశ సార్వభౌమాధికారం, సమ(గ్రత, భావన వ్యక్తీకరణ స్వేచ్చ దేళ భద్రత, విదేశ రాజ్యాలతో స్నేహం, నంబంధాలు, శాంతి భద్రతలు, మర్యాద, నైతికత్వం, కోర్టు ధిక్కారం, వరువుననం,

నేరప్రోత్సాహం

2 19 (1బి) శాంతియుత, 2) 19(3) దేశ సార్వభౌమాధికారం, సమ(గ్రత,శాంతి

నిరాయుధ, సమావేశ స్వేచ్చ భద్రతలు

3 19 (సి) సంస్థలు, సంఘాల 3) 194) దేశ సార్వభౌమాధికారం, సమగ్రత,

ఏర్పాటు శాంతి భద్రతలు, నైతీకత్వం

తీ 19 (1డి దేశసంచార స్వేచ్చ త్త) 19(5) సామాన్య 'ప్రజాహితార్హం, తెగల సంక్షేమం.

5 19 (1ఇ) స్థిర నివాస స్వేచ్చ 5) 19(5) సామాన్య (వ్రజాహితార్హం, తెగల

| సంక్షేమం, 19 (1ఎఫ్‌) ఆస్తి సంపొదనా స్వేచ్చ రద్దు కాబడింది, చర్చ మరోచోట చూద్దాం,

6. 19 (1జ్రువృత్తి వర్తకృవాణిజ్యస్వేచ్చ 6) 19(6) సామాన్య ప్రజాహితార్హం, వృత్తి లేదా సాంకేతిక అర్హతా నిర్ణయం (ప్రభుత్వం ద్వారా పరిశ్రమల నిర్వహణ, జాతీయీకరణ.

ఈ నిబంధనలోని మొదటి మూడు స్వేచ్చలు తదితర స్వేచ్చల కంటే ఎక్కువ పరిమితులకు లోను కాగా, తరువాతి మూడు స్వేచ్చలు (ప్రజాహితార్హం పరిమితులకు గురిఅయినట్టు గమనించవచ్చు

వ్యక్తి స్వేచ్చలను, సంఘ(శ్రేయస్సును పరిమిత రాజ్యాధికారాన్ని సమన్వయం చేస్తోన్న ఈ 19వ నిబంధనను స్వేచ్చలు, క్రాజుల వారీగా పరిశీలిద్దాం

1. 19 (1ఎ) మరియు 19 (2) నిబంధన : వాక్‌ స్వాతంత్ర్యం, భావ వ్యక్తీకరణ స్వేచ్చ 106 600110 ౬18660౧0 5౧89600 206 ౬౯01859100

పక్షికి రెక్కలు ఎలాంటివో, (ప్రజాస్వామ్యానికి వాక్‌ స్వాతంత్ర్యం, భావ వ్యక్తీకరణ స్వేచ్చ అలాంటివి ప్రజాస్నామ్య మనుగడకు ఆయువుపట్టు అయిన ఈ హక్కు ద్వారా (ప్రతి పారుడు తన ఆలోచన, అభిప్రాయ, భావ వ్రకటన విషయంలో స్వేచ్చను పొందుతున్నాడు. అమెరికా రాజ్యాంగం భావ ప్రకటన హక్కుతో పాటు పత్రికా స్వాతంత్ర్యపు హక్కును కూడా (ప్రత్యేకంగా పేర్కొనడం జరిగింది అయితే మన రాజ్యంగ నిర్మాతలు వాక్‌ స్వాతంత్ర్యం, భావ వ్యక్తీకరణ స్వేచ్చను పొందుపరచిన తరవాత ప్రత్యేకంగా పత్రికా

112 యయ పాధబుక విక్నులు-బఐబధులు స్వాతంత్ర్యపు హక్కును పొందుపరచవలసిన అవసరం లేదని భావించారు ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే బీ ఎన్టీయే సంకీర్ష ప్రభుత్వంలోని కేంద్ర మంత్రి ఒకరు (రాంజెర్మలాని గారు) పత్రికలకు మరింత స్వేచ్చ కల్పించేందుకు వీలుగా అధికార రహస్యాల చట్టంలోని కొన్ని భాగాలను రద్దు చేస్తున్నట్టు (ప్రకటించడం, నిజానికి పత్రికా స్వేచ్చను రాజ్యాంగ హక్కుగా ఉన్న అమెరికాలో పలు అంశాలను (ప్రభుత్వం రహస్యంగా ఉంచుతోంది వాక్‌ స్వాతంత్ర్యపు హక్కులో అభిప్రాయ ప్రకటన హక్కు ఒక భాగమే అని సుప్రీం కోర్టు 1982లోనే పేర్కొనిన దృష్ట్యా పత్రికా స్వేచ్చ కోసం ప్రత్యకంగా చట్టం అవసరం లేదు దీని రూపాంతరాలే వివిధ ప్రక్రియల్లో జరిగే రచనలు, (గ్రంధాలు, వ్యాసాలు, కధలు, నవలలు, నాటకాలు, గీతాలు, బొమ్మలు, కార్టూన్లు మొదలయిన ప్రచార సొధనాలు. అయితే ఈ హక్కుపై సంఘ (శ్రేయస్సు దృష్ట్యా ప్రభుత్వం శాసనం ద్వారా కొన్ని విషయాల్లో హేతుబద్ధమైన నిర్బంధాలను పరిమితులను విధించడానికి, నియంత్రించడానికి నిబంధన 19 (2) క్రాజులో తగు అవకాశం కల్పించబడింది. అవి ఏమనగా -

1. దేశ సార్వభౌమత్వానికి, సమ(గ్రతకు భంగం కల్పించరాదు (ఈ కట్టడి 16వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1963 ద్యారా విధించడం జరిగింది) దీని ప్రకారం సిక్కు తీవ్రవాదుల, బోడో తీవ్రాదుల, నక్సలైట్ల చర్యలపై ఆంక్షలు విధించడం జరుగుతోంది

2. దేశ భద్రత రక్షణ దృష్ట్యా

3. విదేశాలతో సత్సంబంధాలను నెలకొల్పుకోవడం కోసం

4. శాంతి భద్రతల పరిరక్షణ నిమిత్తం

సుప్రసిద్ధ రచయిత సాల్మన్‌ రష్టీ రచన "ది సాటానిక్‌ వర్సెస్‌” నిషేధంలోని ఆంతర్యం

• ముస్లిం దేశాలతో సత్‌ సంబంధాలను నిల్పుకోవడం ; దీంతో పాటు దేశంలో మత కలహాలను నివారించి శాంతిభద్రతలను కాపాడుకోవడం.

5. సభ్యతా మర్యాదలను కాపాడే నిమిత్తం, పత్రికలపై సెన్సార్‌షిప్‌ విధించడం,

అశ్రీల, ఆసభ్య సాహిత్య, సినిమాలు, పోస్టర్లపై నిషేధం.

6. నైతిక విలువలకు హాని కలిగించకుండా ఉండేందుకు

7. కోర్టు ధిక్కరణ కూడదు. న్యాయస్తానాల గౌరవాన్ని కాపాడాలి,

8. పరువు నష్టాన్ని నివారించేందుకు.

9. నేర (ప్రోత్సాహాన్ని అణచేందుకు

వీటిని దృష్టియందుంచుకొని రాజ్యం సహేతుకమైన పరిమితులను గిం౭9౦౧౦16 గం౩౯|010౧5 విధించవచ్చు.

రమేశ్‌ ధాపర్‌, (బ్రజభూషణ్‌ కేసుల్లో ఇచ్చిన సుప్రీంకోర్టు తీర్పుననుసరించి దేశ సమ(గ్రతకు ముప్పు కలిగించనంత మేరకు శాంతి భద్రతలకు భంగం కలిగించినప్పటికీ నన వనననషమన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చిందినససససననననన్వనన్న

ప్రాధమిక తక్కులు-ఐభులు___ాాాా శ4ం 'ప్రభుత్వం పౌరుని భావ ప్రకటన హక్కుపై పరిమితులు విధించే వీలు లేదు. హింసా కాండ, హత్యలు, ఘోర నేరాలను ప్రోత్సహించే చర్యలు, ఉపన్యాసాలపై కూడా (ప్రభుత్వం ఈ తీర్చు వల్ల ఎటువంటి చర్య తీసుకోజులదు ఇటువంటి పరిస్థితులు చివరికి శాంతి భద్రతలకు ముప్పు తెస్తాయని భావించి 19 (1ఎ) లోని భావ ప్రకటన స్వేచ్చపై పరిమితులు విధించడానికి మొదటిసారిగా రాజ్యాంగ సవరణ చేసి, 19 (2)వ క్థాజులో “శాంతి భద్రతలు” అన్న పదంతో పాటు “విదేశీ రాజ్యాలతో స్నేహ సంబంధాలు”, “నేర ప్రోత్సాహం” అన్న పదాలను చేర్చటం జరిగింది

1963లో జమ్ము కాశ్మీర్‌. మదరాసు రాష్ట్రాల్లో కొన్ని వేర్పాటు ధోరణులు తలెత్తగా, ఆ ధోరణులు దేశ సమగ్రతకు సార్వభౌమత్వానికి హాని కలిగిస్తాయని భావించడం వల్ల వాటిని అరికట్టడానికి గాను 19వ నిబంధనలోని 1వ క్లాజులో ఎ,బి,సి లలోని స్వేచ్చా హక్కులపై సహేతుక పరిమితులు విధించడానికి 19వ నిబంధనలోని 2,3,4 క్లాజులను సవరించి దేశ సార్వభౌమత్వం సమ(గ్రతలు కాపాడే విషయంలో కూడా వాక్‌ స్వాతంత్ర్యం, సమావేశ స్వాతంత్ర్యం, సంఘం ఏర్పాటు స్వాతంత్రాలపై పరిమితులను విధించవలసి వచ్చింది.

విజ్ఞులు చెప్పినట్టు, వాక్‌ స్వాతంత్రం అంటే హానికరం కాని మాటలు మాట్టాడడం ఒక్కటే కాదు, కోపం తెప్పించే, వివాదాస్పద అడ్డు అదుపులేని సంప్రదాయ వ్యతిరేక అప్రియ రెచ్చగొట్టే మాటలు అందులో భాగమే. అయితే ఆ మాటలు విధ్వంసాన్ని (ప్రేరేపించేందుకు ఉద్దేశించినవై ఉండకూడదు హానికరం కాని విధంగా మాట్టాడటం ఒక్కటే స్వేచ్చ అయితే దానికి విలువలేదు అని ఇచ్చిన కోర్టుల రూలింగ్‌లను గాలికొదిలేసిన ప్రభుత్వాలు మన దేశాన లేకపోలేదు.

ఏమైనప్పటికీ స్వేచ్చపై విధించిన పరిమితులు భావ్యంగా లేవని న్యాయస్థానాలు భావిస్తే అట్టి పరిమితులను రద్దు చేయవచ్చు. న్యాయస్థానాల సమీక్షకు తుది అధికారం ఉంటోంది

“మీరు చెపుతున్నది నేను ఒప్పుకోను అయితే చెప్పదలచుకున్నది చెప్పడానికి మీకున్న హక్కును రక్షించేందుకు నాప్రాణాలు పణంగా పెడతాను” |! 049? ౧౧0100౧6 ౪110 *గడ! ౪06 3జి 30, 0641 ౪|| 08 గ౫/ 18 10 9416806216 ౪0౮౪౯ ౧9౧1 10 92/ 30 అని వక్కాణించిన ౪౦1219 వంటి పెద్దల మాటలు వట్టి ఆదర్శాలుగా ధ్వనించవచ్చు కాని (ప్రజాస్వామ్యానికి మూలస్థ్రంభం వంటి భావ (ప్రకటన స్వేచ్చను, వాక్‌ స్వాతంత్ర్యాన్ని ఇంతకన్నా సూటిగా, సమర్థవంతంగా వ్యక్తీకరించలేము.

చివరగా, మన శిక్షాస్మృతి క్రిమినల్‌ (ప్రాసీజర్‌ కోడ్‌లోని కొన్ని సెక్షన్ల ద్వారా వాక్‌ స్వాతంత్రంపై విధించే పరిమితులు, ఎన్నికల సందర్భంలో ప్రజా ప్రాతినిధ్యపు చట్టం గరా విధించే పరిమితులు, వాణిజ్య ప్రకటనలపై ప్రభుత్వం విధించే ఆంక్షలు మున్నగునవి అన్నీ సహేతుకమైన పరిమితులు, ఆంక్షలుగానే మన న్యాయస్థానాల గుర్తింపు పొందడం గమనార్హం

144 నావా పాథమిక తక్కులు-ఐధులు 2) 19 (బి మరియు 19 (3) నిబంధన : శాంతియుత నిరాయుధ సమావేశపు సీచ్స న్స 06 ద00110 గీక960016 68040 406 టండన్‌

వ్యక్తి సంఘజీవి కనుక వ్యక్తిత్వ వికాసానికి తోటి వారితో సమావేశాలు చాలా అవసరమని రాజనీతిజ్ఞలు అందరూ ఆంగీకరించిందే! అందువల్లే మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు కూడా రాజ్యాంగంలో సమావేశపు హక్కును 19 (1బి))లో పొందుపరచడం జరిగింది దీని ప్రకారం పౌరులు శాంతి భద్రతలకు భంగం కలిగించని రీతిలో ఆయుధాలు లేకుండా, శాంతియుతంగా సమావేశం కావచ్చు, ఊరేగింపు శాంతియుత (ప్రదర్శన జరపవచ్చు ఈ హక్కుకింద 19(3) క్లాజు ప్రకారం విధించే హేతుబద్ధమైన పరిమితులు, కట్టుబాట్టు

1. దేశ సార్వభౌమత్వానికి, సమ(గ్రతకు భంగం కలిగించరాదు

2. శాంతి భద్రతలకు విఘాతం కలిగించరాదు.

హింసాయుత ధోరణులను రెచ్చగొట్టేటటువంటి సమావేశాలు గాని దేశభద్రతకే ముప్పు వాటిల్లేటట్టు చేసే సమావేశాలు గాని ఎవ్వరూ ఏర్పాటు చేయకూడదు. అటువంటి (ప్రమాదం వాటిల్లినప్పుడు, (ప్రభుత్వం ఈ స్వేచ్చను పరిమితం చేయవచ్చు కొన్ని సందర్భాల్లో

• విపత్కర పరిస్థితుల్ళో - స్థానిక అధికార్హు సమావేశాన్ని నిషేధించడం, ఊరేగింపులు, ఉత్సవాలను రద్దుపరచడం సమంజసమైన పరిమితులుగానే భావించడం జరుగుతోంది. అవసరమైతే 144 సెక్షన్‌, చేయిదాటిన పరిస్థితిలో కర్ఫ్యూ విధింపు సబబే

3. 19 (సి & 19 (4) నిబంధన : సంఘాల ఏర్పాటు స్వేచ్చ :

06 6160110 10000 తకకం౧2100 0౬ ౪౧1౦౧

ఈక్సాజు ప్రకారం, సంఘాల్ని ఏర్పరచుకోవడానికి సంఘాల్లో సభ్యత్వం పొందడానికి పౌరులకు స్వేచ్చ హక్కు ఉంది.

సంఘం, సొమూహిక హక్కు యొక్క ఆవశ్యకత అగత్యాన్ని అరిస్టాటిల్‌ వంటి ఉన్న నేటి ఆధునిక దేశాల్లో రాజకీయ పార్టీల ఉనికికి ఎంతో ప్రాముఖ్యం ఉంది ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో తమ సమస్యలను పరిష్కరించుకునేందుకు, అభిమతాలను సాధించేందుకు కార్మిక సంఘాలు, ఉద్యోగ సంఘాలు, వాణిజ్య వ్యాపార వృత్తి సంఘాలు తదితర విద్యార్థి సంఘాలు కూడా ఏర్పడుతున్నాయి ఈ సంఘాల ఉనికికి, కొనసాగింపుకు మనుగడ గుర్తింపుకు 19 (1సి) రాజ్యాంగ పరిరక్షణ పొందుపరచబడింది. ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే - మన రాజ్యాంగంలో రాజకీయ పక్షాల, పార్టీల ప్రస్తావన ఎక్కడా కన్పించక పోవడం కాని అన్ని సంఘాల మాదిరి ఈ రాజకీయ పక్షాల ఏర్పాటు, కొనసాగింపు, గుర్తింపు హక్కు ఈ 19 (1సి)లో ఇమిడి ఉందని మనం గమనించవచ్చు నిజానికి పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామిక వ్యవన్దలో భాగస్వాములయిన మన పౌరులకు ఈ స్వేచ్చ హక్కు లభించడం కూడదన్నదన్నట్టయితే మన (ప్రజాస్వామ్యానికే అర్హం ఉండదు. అంత మాత్రాన దానికి 'ప్రతిబంధకాల కట్టడ్‌ లేదని

ఫ్తాధణుక తక్కులు-ఐధులు___________ాాా 145 (భ్రమకు లోను కారాదు నిజాకికి సంఘాల ఉనికి ఎంత అవసరమో వాటి క్రమబద్దత అంతే అవనరమై. ఉంది అందువల్లనే రాజ్యాంగంలోని 19(4) క్యాజుకింద పేర్కొనిన ప్రతిబంధకాలను, సహేతుక పరిమితులను విధించడానికి అవకాశం కల్పిస్తోంది

1. దేశ సార్వభౌమత్వ సమ(గ్రతలకు భంగం కలిగించరాదు
2. శాంతి భద్రతలకు విఘాతం కలిగించరాదు
3. నైతిక విలువలకు, సభ్యతకు హాని కలిగించరాదు ఉదాహరణకు. సైనిక మిలటరీ ఉద్యోగులు సంఘాలు ఏర్పాటు చేసుకుంటే వారి సంఘాలకు లాభం ఏమయినా ఉంటుందేమో కాని దేశ సార్వభౌమత్వ సమ(గ్రతలకు భంగం కలిగే ప్రమాదం మాత్రం తప్పక ఉంటుందనేది నిజం దొంగలు, వ్యభిచారులు, తాగుబోతులు సంఘాలను ఏర్పాటు చేసుకోవడం శాంతి భద్రతలకు నైతిక విలువలకు హానికరమవుతుందని ఎవ్వరూ (ప్రత్యేకంగా చెప్పనవసరం లేదు కదా! రాజనీతి పండితులు హెరాల్డ్‌ లాస్కీ చెప్పినట్టు నిజానికి రాజ్యమే ఒక పెద్ద సంఘం, తదితర సంఘాలన్నీ దాని గుర్తింపుపై అధారపడి ఉంటాయి వాస్తవం ఏమి అంటే గుర్తింపులేక పోయినప్పటికీ ఎన్ను సంఘాలు కొనసాగుతూ ఉండటం సంఘాల స్థాపన ఉధృతి ఎంత తీవ్రంగా ఉందో తెలియాలి అంటే - అసలు కార్మికులకు సంబంధం లేకుండా ఏర్పాటయిన 88 సంఘాలతో కలిసి మొత్తం మీద 98 కార్మిక సంఘాలు, సింగరేణి కాలరీస్‌ కంపెనీలో ఉనికికోసం జరిపే పోరాటాన్ని చూడవచ్చు సంతోషం ఏమి అంటే - దేశ పౌరుల సంఘ సమావేశ స్వేచ్చలను మన సుట్రం కోర్టు నిరపేక్షమయినవిగా గుర్తించకపోవడం. సంఘాలను ఏర్పాటు చేసుకోవడానికి స్వేచ్చ ఉన్నంత మాత్రాన ఆశయ సాధనకై తనకు నచ్చిన విధానాలను సంఘం అవలంభించే అవకాశం లేదు శాంతి భద్రతలకు, దేశ సమగ్రతకు భంగకరంగా రూపొందనుండే సమ్మెలు, బంద్‌లను నిషేధించవచ్చునని న్యాయస్తానాలు పేర్కొనడం గమనార్హం బంధుల నిర్వహణ భావ వ్యక్తీకరణ స్వేచ్చలో భాగం కాదంటూ ఆ మధ్య 1998లో ఓ కేసులో సుప్రీం కోర్టు ఇచ్చిన వివరణ గమనార్హం “'988గ౧6౧5' 60 ౧0౬124 ౪4 1౧ 6 1౧62౧౧6౧12] 10౧101 506601 4& 52౧6౧ 13 ౪౭౧౧1౧౦ [0 2 626౧ 141 ౧6 9౦౪౩ 10! ౪0/4 00౧9౧ ౧1౩ 3%00 ౧6 ౪0౮16 06 ౧౪/౭౧ 6౪6౧ ॥ 1691512088 6069 ౧౦ ౧౧౦౧10॥ 16౧౧ ౦౦౪గ౩ 3800416 1౧19గ618 10 ౧001601 1౧6 ౦౧110 ౪౦10 గ9౧(0 914600 - ౧4౦0166 09/ ౧11 క4630| నిజూనికి పొరులు తమ ఆశయ సిద్ది కోసం సంఘాలను ఏర్పాటు చేసుకోవచ్చు అయితే గుర్తింపు విషయంలో (ప్రభుత్వానిదే తుది అధికారం సంఘాలను ఏవిధంగా ప్రభుత్వం నిషేధించే వీలుందో అటులే కొన్ని రాజకీయ పక్షాల, సాంస్కృతిక సంఘాల కార్యకలాపాలపై పరిమితులు విధించవచ్చు అందువల్లే ప్రభుత్వ గుర్తింపు లేని సంఘాలు రహస్య సంఘాలుగా మారుతాయని చెప్పిన లాస్కీ పండితుని అభిప్రాయం అక్షరసత్యం శి 19 గడి & 19(5) నిబంధన దేశమంతటా సంచార స్వేచ్చ 06000610 ౧౧౦౭ 86006600౪9 1900100/01 1061 12

146 లాలా ప్రాధమిక లొక్కులు-ఐబధులు ఈ క్రాజుననుసరించి దేశం అంతటా తమ ఇష్టప్రకారం సంచరించడానికి లేక యాత్ర చేయడానికి దేశపొరులకు స్వేచ్చ ఇవ్వడం జరిగింది. దేశ సంచారం మూలంగా దేశ పౌరుల్లో సంకుచిత భావం తాలగి ఏకత్వ భావన పెంపొందడానికి వీలు చిక్కుతోంది. ఈ స్వేచ్చ ఎంతో విసృృతమైనది దేశంలో నచ్చిన ప్రదేశాన్ని సందర్శించడానికి ఈ స్వేచ్చ దోహదం చేస్తోంది ప్రాంతీయ పోకడలను విచ్చేదిస్తోంది ఒక రాష్ట్ర పౌరుడు మరొక రాష్ట్రంలో అనుచిత నిర్చంధాలకు గురి కాకుండాను, పౌరుని రాకపోకడల స్వేచ్చను ప్రభుత్వం ఆరికట్టకుండాను ఈ హక్కు రక్షిస్తుంది. ఇతర స్వేచ్చలకు మల్లే ఈ స్వేచ్చపై కూడా ప్రభుత్వం హేతుబద్ధ పరిమితులు విధించడానికి ఈ నిబంధనలోని 19(5) కాజు ద్వారా అవకాశం కల్పించడం జరిగింది ఆ కట్టడులు, పరిమితులు రెండు "- ప సామాన్య ప్రజాహితార్హం 2) షెడ్యూల్డ్‌ తెగల ప్రయోజనాలు దెబ్బతినరాదు. సామాన్య (ప్రజల సంక్షేమం దృష్ట్యా సామాన్య జన హితార్హం, అంటు రోగుల దేశ సంచారాన్ని, ప్రజారోగ్యం దృష్ట్యా అడ్డగించవచ్చు లెదా నిషేధించవచ్చు. కొన్ని ప్రదేశాల నుంచి కొన్ని తరగతుల వ్యక్తులు ముఖ్యంగా వ్యభిచారులను, నేరస్తులను అడ్డగించవచ్చు, బహిమ్మరించవచ్చు. శాంతి భద్రతల దృష్ట్యా సామాన్య జననంచారాన్ని కూడా (క్రమబద్దీకరించవచ్చు లేదా నిషేధించవచ్చు. మత కల్గోలాలు చెలరేగిన పరిస్థితుల్లో ఆ మత నాయకులు గాని ఇతరులు గొని ఆ (ప్రాంతాన్ని సందర్శించడం నిషేధించవచ్చు లేదా ఆ (ప్రాంతం నుంచి బహిష్కరించవచ్చు. ఆ విధంగానే దేశ రక్షణ, శాంతి భద్రతల దృష్ట్యా రాజకీయ నాయకుల రాకపోకడలు, కదలికలను కట్టుదిట్టం చేయడం గాని నిషేధం కాని చేయవచ్చు. ఇటువంటి ఆంక్షలు సమంజసమైన హేతుబద్ద పరిమితులు గానే డా॥ ఎన్‌.బి. ఖారే కేసులో సుప్రీం కోర్టు గుర్తించడం జరిగింది అయితే పౌరుల రాకపోకడలను దేశంలోనే పరిమితం చేయవచ్చు కాని భారత పౌరులను భారతదేశం నుంచి బహిష్కరించడానికి (ప్రభుత్వానికి హక్కులేదని అటువంటి పరిమితి, ఆంక్ష సహేతుకమైనది కాదని కూడా సుప్రీం కోర్టు అభిప్రాయ పడింది. అంతే కాదు 19(1డ)లోని సంచార స్వేచ్చ హక్కు దేశంలోపలే కాకుండా విదేశాలకు వెళ్లి రావడానికి కూడా అన్వ్నయిస్తుందని మరో కేసులో సుప్రీం కోర్టు స్పష్టపరచింది 19 (5) కాజు విధించిన మరో పరిమితిని గమనిద్దాం మన రాజ్యాంగ పరిషత్తు షెడ్యూల్డ్‌ తెగల ప్రయోజనాల విషయమై మిక్కిలి (శ్రద్ద కనపరిచిందనవచ్చు గిరిజనుల సంక్షేమం నిమిత్తం ప్రభుత్వం విధించే పరిమితులు న్యాయ సమీక్షకు లోనుకాకుడదని నెహ్రూజీ వంటి ముందు చూపు గల నేతలు భావించడం జరిగింది. గిరిజన భూములు, గిరిజన సంస్కృతి గిరిజనేతరుల ప్రభావానికి లోనుకాకుండా ఉండాలని రాజ్యాంగ నిర్మాతలు భావించి ఆ మేరకు తగు నిబంధనలను, కట్టడిలను పాదుపరచడం

ఫాధమిక దక్కులు-ఐభులు__ాాా 147 జరిగింది ఈ ఆశయ సిద్ది కోసం అనేక రాష్త్ర ప్రభుత్వాలు గిరిజన భూముల కొనుగోలు విషయంలో అనేక ఆంక్షలు విధించడం జరిగింది. ఈ ఆంక్షలన్నీ సహేతుకమైనవిగానే గుర్తించడమూ జరిగింది 5) _ 19 (1ఇ) & 19 (5) నిబంధన * దేశంలో స్టిరనివాస స్వేచ్చ 0601603110 [251606 406 ౨918 1080108601 1౧6 16000100/ 01 [౧౮14 ఈ కాజు ప్రకారం, దేశం మొత్తంలో ఏ ప్రాంతలోనైనా నివాసం ఏర్పరచుకొని సిర పడడానికి దేశపౌరులు అందరికీ స్వేచ్చ హక్కు ఉంది అయినప్పటికీ సామాన్య ప్రజాహితార్హం మరియు షెడ్యూల్డు (ప్రాంతాల ప్రయోజనాల దృష్ట్యా హేతుబద్ధమైన ప్రతిబంధకాలు, అంక్షలు విధించే వీలుంది 19 (1డి) క్ధాజుకు చెందిన దేశం అంతటా సంచార స్వేచ్చ విషయమై చేసిన చర్చ యావత్తూ ఈ నివాస స్వేచ్చకూ వర్తిస్తుందని గమనించవలసి ఉంది పుణ్యతీర్చాలు, ఉత్సవాల సందర్భాల్లో కొన్ని ప్రదేశాల్లో ఆరోగ్య విధుల నిర్వహణ కారణాన వ్యభిచారులను, దొంగలను, నేరస్తులను బహిష్కరించడం మనం సామాన్యంగా చూస్తూనే ఉంటాం ఇటువంటి చర్యలు సామాన్య జనుల మేలు కొరకే అన్న సంగతి మరవాద్దు షెడ్యూల్డు తెగల (ప్రాంతాల్లో గిరిజనేతరులు స్టిరనివాసాలు ఏర్పరచుకోవడాన్ని నిషేధించే అవకాశాలు ఉన్న మాట నిజమే ఉదాహరణకు మన రాష్ట్రంలోని గిరిజన ప్రాంతాల్లో

• ఏజెన్సీ ఏరియాలో, గిరిజనుల భూములను గిరిజనేతరులు కొనుగోలు చేయరాదని వన్‌ ఆఫ్‌ సెవెంటీ చట్టం (1011970 40 అను కట్టడి ఆంక్ష ఒకటి అమల్లో ఉందన్న విషయం గమనార్హం జమ్మూ కాశ్మీర్‌ రాష్ట్రంలో మాత్రం మన రాజ్యాంగంలోని 370 నిబంధన అనుసరించి రాస్ట్రేతరులు జమ్మూ కాళ్ళీర్‌లో సిర నివాసం, భూముల కొనుక్కోవడం, ఏర్పాటు చేసుకోవడానికి అసలే వీలు కాదు. నిజానికి ఈ కట్టడి ఏక పౌరసత్వ విధానానికే కాదు దేశ సార్వభౌమ సమ(గ్రతా భావనకు కూడా నిరుద్దం అనే వాదన ఉండనే ఉంది కదా! ఈ విషయమై చర్చ మరో చోట కొనసాగిద్దాం

6. 19 (1జి) & 19 (6) నిబంధన వృత్తి వ్యాపార వాణిజ్య స్వేచ్చ 1080001610 0180406 48౧/౧౧౦౧ఈ55100 6౦ 0460/0౧ &%/ 006౪౧80౧ 112660! 0౪510655 ఈ 19 (1జి) నిబంధన/క్ధాజు అనుసరించి, దేశ పౌరులు తమకు ఇష్టమయిన వృత్తిని చేపట్టడానికి, వాణిజ్య వ్యాపారాలు చేసుకోవడానికి స్వేచ్చ ఉంది జీవన భృతికి ఆస్తిని సమకూర్చుకునేందుకు వ్యక్తి స్వయంగా ఏదో ఒక పని చెయ్యాల్సిన అవసరం ఉంది ఆ పని కృషి ఉద్యోగం రూపంలో ఉండవచ్చు, వృత్తి రూపంలో ఉండవచ్చు, వ్యాపార వాణిజ్య పరంగానూ కావచ్చు మన (ప్రాచీన దేశంలో వృత్తులు, కులాలపై ఆధారపడి ఉండేవని జగమెరిగిన సత్యం దాన్ని దృష్టియందుంచుకొనిన మన రాజ్యాంగ

1408 లాలా పూధమిక వక్కుబు-ఐధులు నిర్మాతలు పౌరులు అందరూ తమకు నచ్చిన వృత్తిని లేదా వ్యాపారాన్ని చేపట్టేందుకు చక్కని అవకాశాన్ని అందిచ్చారనవచ్చు. రాజ్యాంగం 16వ నిబంధనలో పౌరులు అందరికీ ప్రభుత్వ ఉద్యోగంలో సమాన అవకాశాలు పొందుపరచబడగా, ఈ 19 (1జ్రిలో పౌరులు అందరికీ వృత్తి వ్యాపార, వాణిజ్య 'స్వేచ్చలు పొందుపరచబడినవి. అయితే ఇతర స్వేచ్చలవలె ఈ స్వేచ్చ కూడా సహేతుకమైన పరిమితులకు గురిచేయబడినది 19(6) క్రాజు విధించిన హేతుబద్ద పరిమితులు :

1. సామాన్య 'ప్రజాహితార్హం సహేతుకమైన అంక్షలు విధించవచ్చు
2. వృత్తి వ్యాపార వాణిజ్య రంగాల్లో వృత్తిపర సాంకేతిక అర్హతలు విధించవచ్చు.
3. రాజ్య ప్రయోజనాల దృష్ట్యా కొన్ని వృత్తులను పరిశ్రమలను ప్రభుత్వం చేపట్టవచ్చు, జాతీయీకరణచేయవచ్చు (ప్రజా సంక్షేమం, సామాన్య ప్రజాహితార్హం దృష్ట్యా పడుపు వృత్తి దొంగతనం మున్నగు వానిని వృత్తులుగా చేపట్టరాదు. లాటరీలు, దొంగ రవాణా, వ్యభిచార గృహాల నిర్భహణ, మత్తు పదార్దాల వ్యాపారం, స్మగ్గింగ్‌ తదితర అక్రమ వ్యాపార కార్యక్రమాల నిషేధం అన్నియు వృత్తి వ్యాపార, వాణిజ్య హక్కులపై విధించిన పరిమితులు, ఆంక్షలు సమంజసమూ, సహేతుకమైనవిగానే న్యాయస్థానాలు గుర్తించడం జరిగింది అనుభవజ్ఞులు చెప్పినట్టు, ఇటువంటి నిషేధాలు సమాజ క్షేమాన్ని, హితాన్ని (ప్రోత్సహిస్తాయనవచ్చు అయితే సహేతుక పరిమితులు అనే సాకుతో సక్రమమైన వ్యాపారాన్ని ప్రభుత్వం నిషేధించినా అరికట్టినా న్యాయస్థానాలు ఆమోదించడం లేదు విధించిన ఆంక్షలు హేతుబద్ధమైతే న్యాయస్తానాలు వాటిని అక్రమ చర్య అని వ్యాపార స్వేచ్చ హక్కుకు విరుద్దమని రద్దు చేస్తున్నాయి కొన్ని వృత్తులను నిర్వహించడానికి, చేపట్టడానికి ప్రత్యేక అర్హతలు లేదా షరతులు విధించవచ్చు. ఉదాహరణకు వైద్య వృత్తిని చేపట్టే వారు, డాక్టర్లు వైద్యంలో పట్టా (1889) న్యాయవాద వృత్తిని చేపట్టే వారు, న్యాయవాదులు కనీసం ౬68, 8౬ వంటి అర్హతలు కలిగి ఉండటం తప్పని సరి కొన్ని వ్యాపార, వాణిజ్య, పారిశ్రమల నిర్వహణను పూర్తిగా గాని పాక్షికంగా గాని (ప్రభుత్వం చేపట్టవచ్చు అంటే ఆయా రంగాల్లో (ప్రయివేటు వ్యక్తులను తప్పించి ప్రభుత్వమే స్వయంగా గాని తమ నియంత్రణలో ఉన్న సంస్థల ద్వారా గాని పరిశ్రమలను నెలకొల్పవచ్చు ఈ అంశం మొదటి రాజ్యాంగం సవరణ ద్యారా ఈ నిబంధనను జతపర్భటం జరిగింది దేశ ప్రయోజనాల దృష్ట్యా రోడ్డు రవాణా, స్టేట్‌ ట్రేడింగ్‌ కార్పోరేషన్‌, బ్యాంకుల జాతీయీకరణ మొదలయిన వృత్తులను, వ్యాపారాలను, పరిశ్రమలను (ప్రభుత్వ స్వాధీనం గాని జాతీయం గాని చేయవచ్చు. (ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యాన్ని జాతీయీకరణాన్ని విధానాలుగా సుప్రీం కోర్టు పవన పససన సనన మన రాజ్యాంగం మన కేమిచ్చిందినససనననననననననన్ను

ఫ్రూథబుక తీక్కులు-ఐథులు లా 149 వ్యతిరేకించనప్పటికీ, ఆ విధానాల అమలు విషయంలో ప్రభుత్వాల ఉత్తర్వుల తీరు న్యాయ సమన్వితంగా ఉన్నదీ లేనిదీ అన్న విషయాన్ని తీవ్రంగానే సమీక్షిస్తుండడం శుభసూచకమే

(దేశంలో నేటి పోకడలను బట్టీ ఆలోచిస్తే జాతీయీకరణ నుంచి తిరగి త్వరలోనే (ప్రయివేటీకరణంలోకి వెళ్లేటట్టున్నాం కాలం బలీయమైనదే)

నిజానికి (ప్రభుత్వం విధించిన పరిమితులు, ఆంక్షలు అన్నీ సహేతుకమైనవని న్యాయస్థానాలు అభిప్రాయపడలేదు ఈ వృత్తి హక్కుపై (ప్రభత్వం విధించే పరిమితులు అయా వృత్తుల వారి జీవన భృతిని పోగొట్టు తీరున ఉండకూడదు హేతు విరుద్దమైన పరిమితులను కోర్టులు రద్దు పరుస్తున్నందున, పౌరులు తమ వృత్తుల హక్కుల పరిరక్షణ కొరకు కోర్టులను ఆశ్రయించవచ్చు, అభ్యర్థించవచ్చు ఏమైనా పౌరుల స్వేచ్చపై విధించిన కట్టుబాట్లు పరిమితుల ఆశయాన్ని (గ్రహించి ఇతరుల స్వేచ్చకు భంగం కలగని రీతిలో మెలగినట్లయితే ప్రతి ఒక్కరూ సంపూర్షమైన స్వేచ్చలను అనుభవించగలరు

8 20వ నిబంధన : నేరం - శిక్ష నుంచి రక్షణ పొందే హక్కు:

[01601100 10 [8659086101 ౧౦౧౫౭౦10౦0 108 08౧065

వ్యక్తి స్వేచ్చను కాపాడు ఈ 20వ నిబంధనలో 3 క్రాజులు ఉన్నాయి ఆ వివరాల్లోకి వెళ్తే

1 20, ఒకటో కాజు ప్రకారం * “ఒక వ్యక్తి ఏదైనా ఒక పని చేసినపుడు ఆ సమయంలో అది చట్టరీత్యా నేరనుని పేర్కొనబడితే తప్ప ఆ వ్యక్తిని నేరస్టునిగా శిక్షించకూడదు. అంతేకాదు, ఆ నేర సమయంలో ఆ నేరానికి న్యాయంగా ఎంత శిక్ష విధించ తగినదో అంతకు ఎక్కువ శిక్ష విధించే వీలు లేదు.”

2 20వ నిబంధన రెండో క్రాజు ప్రకారం “ఏ వ్యక్తినీ ఒక నేరానికి ఒకసారికంటే ఎక్కువసార్లు విచారణ, ప్రాసిక్యూట్‌ చేసి శిక్షించకూడదు.”

8 20వ నిబంధన మూడో క్లాజు ప్రకారం “ముద్దాయి అయిన ఏ వ్యక్తిని ౧౭౧౦౧ గీ౦8586 తనకు విర్జుమైన సాక్ష్యం చెప్పవలసిందిగా నిర్బంధం చేయకూడదు.”

ఈ మూడు క్రాజులు క్రిమినల్‌ న్యాయశాస్త్రంలో ను సామాన్యంగా గుర్తించబడిన సూత్రాలే అనే రాజ్యాంగబద్దం చేయబడినవి ఈ అంశాన్ని మరో తీరున చెప్పవలసి వస్తే-

• నేరం జరిగిన సమయంలో అది చట్టరీత్యా నేరమై ఉండాలి

• నిందితుడికి అమల్లో ఉన్న చట్టం నిక్టేశించిన శిక్షను మించి ఎక్కువ శిక్షను

విధించకూడదు

• ఒక నేరానికి ఒకటికి మించి ఎక్కువ పర్యాయాలు శిక్ష వేయరాదు.

• నిందితుడు తనకు వ్యతిరేకంగా తానే సాక్ష్యం చెప్పాలని బలవంతం చేయరాదు

అంటే మొత్తం మీద నేరం రుజువు కానిదే శిక్ష విధించరాదన్నమాట

150 __ాలాాలాలాలాలాలాాాాాా పూధమిక కక్కులు-ఐభులు

ఒక వ్యక్తి అమాయకంగా తెలియక చేసిన పనిని, ఆ పని, చర్య జరిగిపోయిన తరవాత ఎంతో కాలానికి నేరంగా పరిగణించి, సరికొత్తగా చట్టం చేసి శిక్షించడం, పెద్దలు అన్నట్లు చాలా ఘోరమైన చర్య దీన్నే న్యాయ పరిభాషలో ౬౧05113010 ౬60191240౧ అని అనడం కద్దు

అయితే ఈ నిబంధననుసరించి నేరాలకు శిక్షలకు సంబంధించిన చట్టాలు లోగడనే అమల్లోకి వచ్చినట్టు ౧61౦5౧6౦1/6 ౬601 ప్రకటించే వీలులేదు. నిజానికి చట్టాలు పరవర్తి ౧|౧౦౩౧66౮౧/8 అయి ఉండాలి కాని పూర్వావర్తి [౧6(౧09౧6౦1౪76 కారాదు

ఈ నిబంధనలోని మొదటి రెండు (1,2) క్లాజుల్లో పేర్కొనిన శిక్షలు క్రిమినల్‌ నేరాలకు సంబంధించిన శిక్షలకే అన్నయించదగినవి కాని పన్ను 18% వసూళ్సు మొదలైన సివిల్‌ నేరాలకు వర్తించదని మన కోర్టులు పేర్కొనడం గమనార్హం. అంతే కాదు, రెండో కాజు ప్రకారం న్యాయస్థానాలు విచారించి విధించిన శిక్షలే రెండు సార్హు విధించడం నిషేధించబడింది. అయితే ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు చేసిన నేరాలకు ప్రభుత్వం మొదట శిక్షించి తరవాత కోర్టుల్లో ప్రాసిక్యూట్‌, విచారణ చేయడం ద్వంద్వ శిక్షలు 00406 ౬6002/6% గా గుర్తించడం జరగలేదు

నిజానికి పాశ్చాత్య క్రిమినల్‌ న్యాయశాస్త్రం ప్రకారం ఏ ముద్దాయి తన నిర్దోషిత్వాన్ని రుజావుచేసుకోవాల్సిన ఆవసరం లేదు నేరం నిరూపించవలసిన బాధ్యత నేరం మోపిన (ప్రభుత్వానిదే. ఈ సూత్రం అనుసరించి మన ప్రభుత్వ అధికార్డు ముద్దాయినుంచి ఏ విధమైన "బలవంతం, ఒత్తిడి తెచ్చి సాక్ష్యం తీసుకోకుండుటకై మూడో క్లాజులోని హక్కు తోడ్పడుతుంది పోలీస్‌ కస్టడీలో ఉన్న ముద్దాయి నుంచి బలవంతంగా తీసుకున్న సాక్ష్యం న్యాయస్థానాల్లో అంగీకరించడం జరగదు అయితే నిర్భంధిత ముద్దాయి నుంచి చేతి గుర్తులను, ౯1౧౩6 ౧౧౧, చేతి రాతలు 5060160 ౪/4౪౧96 మున్నగు దస్తావేజులు ౦౦౦6౫6౧5 రాబట్టడం తద్వారా ముద్దాయి నేరాన్ని నిరూపించడం అ(క్రమం కానేరదని కూడా కోర్టులు "పేర్కొన్నాయి

ఇలా ఒక పక్క వ్యక్తి గత స్వేచ్చను సంరక్షిస్తూ మరో పక్క సాంఘిక న్యాయానికి దోహదం చేకూరుస్తూ కోర్టులు వ్యక్తి క్రమాన్ని సంఘ (శ్రేయస్సును సమన్వయ పరుస్తున్నాయి

6. 21వ నిబంధన : వ్యక్తి ప్రాణానికి, స్వేచ్చకు రక్షణకు హక్కు;

వ[060610001.ఓ16 206 0690081 ఓ06/0/

నిజానికి ప్రాధమిక హక్కులను అనుభవించాలి అంటే ముందుగా వ్యక్తికి కావలసింది అవసరమైన వ్యక్తిగత స్వేచ్చ అందుకే రాజ్యాంగం వ్యక్తిగత స్వేచ్చకు అత్యంత (ప్రాధాన్యతను ఇచ్చి ఆదరిస్తోంది న్యాయస్తానాలు వ్యక్తిగత స్వేచ్చను గౌరవిస్తున్నాయి.

నిబంధన 21 ప్రకారం * “వ్యక్తి ప్రాణంగాని వ్యక్తిగత స్వేచ్చగాని చట్టం నిర్ణయించిన పద్దతి, న్యాయోచిత ప్రక్రియ ౧౦౦౪6678 6512015066 6 ఓ44/ ద్వారా తప్ప వేరే ఏ విధంగానైనా హరించబడకూడదు.”

ఫ్రూథణుక తక్కులు-ఐబధులుా 151 (ప్రాధమిక హక్కుల అన్నింటిలో ముఖ్యంగా పేర్కొనదగిన వాటిలో ఇదొకటి. మొదట్లో రాజ్యాంగ నిర్మాణ దశలోనే, "ఏ వ్యక్తి ప్రాణం గాని, స్వేచ్చ గాని, ఆఖరికి ఆస్తి గొని న్యాయోచి త ప్రవృత్తి ద్వారా తప్ప హరించకూడదని, విచారణకు ముందు అనుచిత నిర్బంధం, అధిక బెయిల్‌ అడగడం, అకారణంగా బెయిల్‌ నిరాకరించడం, అమానుష ఠిక్షలకు వ్యక్తులను గురిచేయడం కూడదు ” అని రాజనీతిజ్ఞులు కెయం మున్షీ గారు ప్రతిపాదించగా, రాజ్యాంగ నిర్మాతల్లో పలువురు “న్యాయోచిత ప్రవృత్తి” అనే మాట విషయంలో విబేధించడం జరిగింది. ఈ పదం వాడుకవల్ల న్యాయస్థానాల పరిధి విస్ఫృమవుతుందని భావించారు న్యాయోచిత (ప్రవృత్తి పదం ఆధారంగా అమెరికా రాజ్యాంగాన్ని అక్కడి న్యాయస్థానం ఎన్ని విధాలా అన్వయించగలిగిందో గమనించిన మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు “న్యాయోచిత ప్రక్రియ” చట్టం నిర్ణయించిన పద్దతి ద్వారా తప్ప ఏ వ్యక్తి ప్రాణము, స్వేచ్చను హరించకూడదని పొందుపరచడం జరిగిందని గమనించాలి ఇందువల్ల న్యాయస్థానాలు (ప్రభుత్వం వ్యక్తులను నిర్బందించినవుడు అటువంటి నిర్భంధం చట్ట బద్దం అయిందా కాదా విచారించగలుగుతున్నాయి వ్యక్తిగత స్వేచ్చను సంరక్షక హక్కు [1661౪9 గంగ1గా గుర్తించిన (బ్రిటిష్‌ రాజనీతి వేత్త ఎ.వి. డైసీ, చట్టం ఆమోదించనిదే, చట్టం ఆమోదం లేనిదే వ్యక్తి భౌతిక ౧౧/౪104! నిర్శంధానికి గురి కాకుండా ఉండడమే వ్యక్తిగత స్వేచ్చగా పేర్కొనడం గమనార్హం. మన సుప్రం కోర్టు కూడా వ్యక్తిని ప్రభుత్వం నిర్బంధించ కుండా ఉండడమే వ్యక్తిగత స్వేచ్చగా పేర్కొనడం జరిగింది. అయితే ఈ నిబంధనలో నిర్బంధించకుండా ఉండి హక్కు [19|| ఇ్ర్ర2051౧02/06/2%0౧ మాత్రం పొందుపరచడం జరిగిందని కూడా సుప్రీం కోర్టు పేర్కొంది. ఈ నిబంధన అనుసరించి భారత పౌరులకే కాక పౌరులు కాని వారికి - విదేశీయులకు - కూడా ప్రాణ రక్షణకు స్వేచ్చ రక్షణకు హామీ ఇవ్వడం జరిగింది. ఈ నిబంధనలో “'చట్టం' అంటే అర్హం “రాజ్యాంగబద్ధంగా శాసనసభ రూపొందించిన చట్టం” అని, ... వ్యక్తి స్వేచ్చ అంటే చట్ట విరుద్దంగా ఏ వ్యక్తినీ నిగ్రహించరాదు; 4651 చేయరాదు; నిర్బంధించరాదు 0914౧ చేయరాదు; అంటే లాకప్పులో పడేసి అతన్ని శారీరక బాధలకు గురి చేయరాదని పరోక్షంగా చెప్పినట్లే, నిజానికి కస్టడీ చిత్రహింస అనేది మనిషి స్వాభిమానం పైనే అత్యాచారం అనవచ్చు మానసికంగా హింసించడం, భయభ్రాంతులను చేయడం తగదు. దీని ప్రకారం పౌరులు అందరికీ స్వాభిమానంతో జీవించే హక్కు ఉందనేది నిజం. అయితే నేరస్టులు నేర చరిత కలవారు మాత్రం పోలీస్‌ రక్షణ కోరే హక్కు లేదని ముంబాయి హైకోర్టు ఈ మధ్య ఒక తీర్పులో పేర్కొనడం గమనార్హం. అదే న్యాయస్థాన డివిజన్‌ బెంచ్‌ ధర్మాసనం (ప్రత్యర్హుల నుంచి నిజంగానే తన ప్రాణానికి ముము ఏర్పడిన సందర్భంలో నేరస్థులకు నేరచరిత ఉన్నవారికి కూడా ఈ 21వ నిబంధనకు లోబడి ఆ పరిమిత ఉద్దేశం -ప్రాణ రక్షణకోసం - (ప్రభుత్వం తగు రక్షణ కల్పించాలని సూచించడం “ప్రాణ రక్షణ హక్కు” (ప్రాముఖ్యతను గుర్తించవచ్చు.

152 లాలా ఫాధమిక జొక్కులు-ఐధులు "ఏమైనా మన సుప్రీం కోర్టు తీర్పులు, వ్యాఖ్యానాలు అనుసరించి చట్టం అనుమతించిన తీరున తప్ప మరే విధంగాను మానవ హక్కుల హరణం సమర్దనీయం కాదు మొత్తం మీద మన సర్వోన్నత న్యాయస్థానం, వ్యక్తిగత స్వేచ్చ విషయంలో రాజ్యాంగ నిర్మాతల ఆంతర్యాలకు, అభిప్రాయాలకు అనుగుణంగా రాజ్యాంగాన్ని అన్వయించడం మన అదృష్టం ఈ నిబంధనకు తోడుగా, అండగా మన రాజ్యాంగంలోని 32, 226 నిబంధనల్లో పేర్కొనబడిన హెబియస్‌ కార్పస్‌ 120629 04/066 అనే రిట్‌ ౪/౧1నిలుస్తోందనేది నిజం ఈ నిబంధనకు, ప్రాణ స్వేచ్చ రక్షణ హక్కుకు, మూలమూ ఆధారమూ అయినా కాకపోయినా మానవ హక్కులను గుర్తు చేయు ప్రసిద్ద [420౧2 024 క్హాజును పరిశిలించండి “౧౦ ౧౫౧ 304! 56 18148౧ 0/|౧౧/|5౦౧6౮, 6558286 0! 064824/66 0? 6౫166, 1౧ ఇగ్గ/ *2/ 6950/0/696 54౪/6 0/06 124 0 116 14౧6 "

5 22వ నిబంధన : నిగ్రహణ నిర్బంధం నుంచి రక్షణ హక్కు : ౨౧066401 &68105ఓ41//63 20౧6 069160100౧ 1౧ 66౧21౧ 68565 సమాజంలో పౌరులు స్వేచ్చగా నిర్భయంగా జీవించగలిగే పరిస్టితులను

కల్పించవలసిన బాధ్యత ప్రభుత్వాలది కాగా, తమకు అన్యాయం జరిగిందని, తమ స్వేచ్చకు భంగం-కలిగిందని భావించిన వ్యక్తులు తమను ఆ(శ్రయించినప్పుడు రాజ్యాంగం చట్టాల పరిధిలో విశ్వననీయంగా, నిజాయితీగా సేవలు అందిస్తూ తమ వంతు బాధ్యత నిర్వహించవలసినవి న్యాయస్ట్రానాలే ఇదే పరమార్తంగల 21వ నిబంధన చట్టం నిర్ణయించిన పద్దతిని కాకుండా ఏ పౌరుని స్వేచ్చను కాలరాయ రాదని సూచించగా, ని(గ్రహణ, అరెస్టు చేసి, నిర్బంధం డిటైన్‌లోకి తీసుకొని వచ్చిన వ్యక్తులకు మరికొన్ని రక్షణలను ఈ 22వ నిబంధన పేర్కొనడం గమనించగలం అయితే ఇందులో వ్యక్తి హక్కులు (ప్రభుత్వ పరిరక్షణాధికారం, వాటి పరిమితులు, పరిమితుల మినహాయింపుల చకక్రనేమిలో ఆఖరికి (ప్రభుత్వానిదే పైచేయి అయ్యేట్టు చేయడం గమనార్హం రాజ్యాంగ నిర్మాణ సమయంలో రాజ్యాంగ పరిషత్తులో జరిగిన చర్చల సందర్భంలో కొంతమంది గౌరవ సభ్యులు, శాంతి భద్రతల సంరక్షణార్హం నివారక నిర్బంధం గ౧6౪61- 1768 0619౧80౧ ప్రక్రియను సమర్హించగా, ప్రాధమిక అధ్యాయంలోనే స్వేచ్చకు భంగం కలిగించు నివారక నిర్బంధాన్ని పొందుపరచడం దురదృష్టకరమైన చర్య అని మరికొందరు పౌరహక్కుల అభిమానధనులు విమర్శించడం జరిగింది చివరికి వ్యక్తిగత స్వేచ్చను, నివారక నిర్బంధాన్ని మల్లీ నివారక నిర్చంధితుల రక్షణలను సమన్వయ పరుస్తూ 7 క్లాజులు, ఉపక్షాజులతో 22వ నిబంధన మాలను రూపొందించడం జరిగింది కనుక మనం అందరం జా(గ్రత్తగా గమనించవలసిన నిబంధన ఇది పూర్తి పారం ఇలా ఉంది - ఓ నిబంధన 22 (1వ క్లాజు ప్రకారం '* “నిర్బంధంలోకి తీసుకొని నచ్చిన ప్రతి వ్యక్తికీ, సాధ్యమైనంత వెంటనే అటువంటి నిర్భంధంలో ఉంచడానికి తగిన కారణాలను నివరించాలి. మరియు నిర్బంధంలోకి తీసుకోబడిన వ్యక్తి తనకు ఇష్టమయిన న్యాయవాదిని

ప్రాథమిక తొక్కులు-ఐభులు నా 163 కలిసి ఆలోచించుటకు, తన రక్షణకు ఉసయోగించుకొనుటకు అతనికి ఉండే అధికారాన్ని మరవకూడదు”

2. నిబంధన 22 (2)వ కాజు ప్రకారం . “నిర్బంధంలోకి తీసుకొనిన వ్యక్తిని, అటువంటి నిర్బంధంలోకి తీసుకున్న ప్రదేశం నుంచి అతి చేరువులో ఉన్న మెజి(ఫ్టేట్‌ !/1231,5-26నేర విచారణాధికారి వద్దకు తీసుకొని వెళ్లడానికి పట్టేకాలం పోను, 24 గంటల్లో సదరు విచారణాధికారి వద్ద హాజరు పరచవలె, ఆ మెజిస్ట్రేట్‌ ఉత్తర్వు లేనిదే అంతకంటే ఎక్కువకాలం ఆ వ్యక్తిని నిర్భంధంలో ఉంచరాదు.” ॥

3. నిబంధన 22 (8) (ప్రకారం * “పైన పేర్కొన్న రెండు 1,2 క్లాజులు ఎ) విదేశానికి చెందిన విరోధికి ఇ౧ 6౧6౧౫౫ 216౧ బి) నివారక నిర్చంధానికి (౧6౧౦౧ 0616౧౪0౧) అవకాశాన్నిచ్చే చట్టాల కింద నిర్భంధించబడిన వారికి వర్తించవు

4. నిబంధన 22 (4) ప్రకారం “ఏ వ్యక్తినీ మూడు నెలలకు మించి నిర్బంధంలో ఉంచుటకు తగిన అధికారం ఏ నివారక నిరోధక చట్టం ఇవ్వకూడదు. నిర్బంధాన్ని ఆమోదించరాదు అయితే కింద తెలిపిన సందర్భాల్లో విర్బంధ కాల గడువును పొడిగించవచ్చు”

ఎ) హైకోర్టు న్యాయమూర్తులుగా నియామకం పొందడానికి అర్హతగల వ్యక్తులతో కూడిన సలహా సంఘం గీర॥150౧/ 802/6 మూడు నెలల్లో తమ దృష్టిలో అటువంటి నిర్బంధానికి తగిన కారణాలు ఉన్నాయని నివేదించినపుడు.

ఇదే నిబంధనలోని 7(బి) సబ్‌ క్షాజు ప్రకారం, పార్లమెంటు చేసిన చట్టంలో ఉదాహరించిన గరిష్ట కాల సరిమితిని మించి ఎవరినీ నివారక నిర్బంధంలో ఉంచరాదు.

బి) నిర్చంధిత వ్యక్తిని ఈ నిబంధనకు చెందిన 7 (ఎ,బి) సబ్‌ క్లాజుల అనుసరించి పార్లమెంటు జారీ చేసిన చట్టానికి లోబడి నివారణ నిర్బంధంలో ఉంచవచ్చు,

5. నిబంధన 22 (5) (ప్రకారం “నివారక నిర్బంధం కింద నిర్బంధించిన ప్రతి వ్యక్తికీ నిర్బంధపు ఉత్తర్వులు జారీ చేసిన అధికారి అందుకు తగిన కారణాలను సాధ్యమైనంత వెంటనే నిర్బంధితునికి తిలియపరచి, అట్టి ఉత్తర్వులకు విరుద్ధంగా సంజాయిషీ చెప్పడానికి, అప్పీలు చేసుకోవడానికి తగిన అవకాశం కల్పించవలె”

6. నిబంధన 22 (6) ప్రకారం “అయితే ఉత్తర్వు జారీ చేసిన అధికారి ప్రజాశ్రీయస్సు దృష్ట్యా అట్టి ఉత్తర్వు కారణాలు తెలియపరచడం అనర్హ్జదాయక్షమని భానిస్తే 5న క్రాజులోని నియమాన్ని పాటించననసరం లేదు.

7. నిబంధన 22 (7ఎ) ప్రకారం . “పైన పేర్కొనిన 4(ఎ) క్లాజులో ఉదాహరించిన సలహా సంఘం సిఫార్సు లేకుండా వ్యక్తులను మూడు నెలలకు మించి నివారక నిర్భంధంలో ఉంచదగిన పరిస్థితులను అటువంటి వ్యక్తుల తరగతులను షార్లమెంటు చట్టం ద్వారా సూచించవచ్చు” (జ ౧౪౦౦౧06)

నిబంధన 22 (7బి) ప్రకారం : “అట్టి చట్టంలో అటువంటి తరగతులలోని వ్యక్తులన్ను

154 టాటా పూధమిక తిక్కులు-బధులు నివారక నిర్బంధంలో ఉంచదగిన గరిష్ట కాల పరిమితిని సూచించవచ్చు”

నిబంధన 22 (7సి) ప్రకారం * *క్ష(ఎ) సబ్‌ క్రాజులో పేర్కొనిన సలహా సంఘం విచారణా విధానాన్ని పార్లమెంటు చట్టం ద్వారా సూచించవచ్చు”

ఈ నిబంధనలో పేర్కొనిన క్లాజుల తీరును పరికిద్దాం ఈ నిబంధనలోని 1,2,4ఎ,5,7 క్లాజులు నిర్బంధిత వ్యక్తులకు సంరక్షణలు సమకూర్చగా, 3,4బి,6 క్ఞాజులు వీటికిగల మినహాయిపంపులను పేర్కొనడం గమనార్హం. 21వ నిబంధనలోని 1,2 క్లాజులకు న్యాయోచిత ప్రక్రియను, 22వ నిబంధనలోని 1,2 క్లాజులకు న్యాయోచిత (ప్రవృత్తిని సమకూర్చగా 3వ కాజు అట్టి సంరక్షణలను నివారక నిర్బంధితులకు లేకుండా చేసింది. కొని నివారక నిర్భంధితులకు 4ఓ,5,7బి క్భాజులు తిరిగి కొన్ని సంరక్షణలను ఒనగూర్చగా, 6,7ఎ క్టాజులు వానికి మినహాయింపులను పేర్కొంటున్నాయి మొత్తం మీద ఈ నిబంధన న్యాయస్థానాల విచారణలతో గాని తీర్పులతో గాని నిమిత్తం లేకుండా అనుమానస్పదులైన వ్యక్తులు ఎవ్వరిని అయినా నిర్బంధంలో ఉంచే అధికారాన్ని (ప్రభుత్వానికి ఇచ్చింది అనుకోవచ్చు

ఈ నిబంధన గజిబిజి తీరును మరో రకంగా చెప్పవలసి వస్తే-నిజానికి అరెస్టు కాబడీన వ్యక్తికి కారణం తెలపాలి, తనకు ఇష్టమైన న్యాయవాదిని కలిసేందుకు అవకాశం కల్పించాలి, అరెస్టు అయిన తరవాత 24 గంటల్లో సమీపంలోని మెజి'స్ట్రేటు ముందు హాజరు పరచి, అవసరమైతే అతని అనుమతితో అవసరమైనంత కాలం నిర్బంధంలో ఉంచవచ్చు ; శత్రుదేశానికి చెందిన విరోధికి, నివారక నిర్బంధం చట్టం కింద అరెస్టు అయిన నిర్చంధితునికి ఈ వెసులుబాటు లభించదు.

నిజానికి (క్రిమినల్‌ నేరాలు చేసినందుకు ఏ వ్యక్తిని అయినా న్యాయస్థానాల్లో 'ప్రాసిక్యూట్‌ చేసి నిర్బంధించడం చట్ట సమ్మతమే అయినప్పటికీ ఈ సందర్భంలో సుప్రీం కోర్టు జారీ చేసిన ఆదేశాలు గమనార్హం. వ్యక్తిని అరెస్టు చేసినపుడు తేది, సమయం నమోదు చేసిన మెమో మీద సాక్షి సంతకం పొందాలి ; అరెస్టు విషయాన్ని సంబంధీకులకు జిల్లా కంట్రోల్‌ అధికార్లకు తెలియపర్చాలి; 48 గంటలకు ఒకసారి వైద్య పరీక్ష చేయించాలి , అరెస్టు అయిన వ్యక్తికి ఉండే హక్కులను తెలపాలి , ముఖ్యంగా విచారణ సమయంలో తన న్యాయవాదిని కలిసే అనుమతి ఇవ్వాలి ఇక నివారణ నిర్బంధం విషయానికి వద్దాం * మన రాజ్యాంగం కూడా మూడు రకాల నివారక నిర్బంధ పద్ధతులను పేర్కొనడం గమనార్హం

1. నిర్బంధితులను మూడు నెలలపాటు సలహా సంఘానికి తెలియపరచకుండా విచారణ లేకుండా నిర్బంధంలో ఉంచరాదు.

2. సలహా సంఘం సిఫార్సులు అనుసరించి మూడు నెలలకు మించి ఎక్కువకాలం నిర్బంధంలో ఉంచరాదు

3. సలహా సంఘం అనుమతి లేకుండా కొన్ని పరిస్టితుల్లో మూడు నెలలకు మించి కూడా నిర్బంధంలో ఉంచవచ్చు.

ప్రాథధబుక తక్మలు-ఐధులు__ాాాలాాాాాాా 155 మన దేశానికి, మన రాజ్యాంగానికి ఆదర్శంగా నిలిచిన బ్రిటన్‌, అమెరికా వాసులకు శాంతికాలంలో నివారక నిర్బంధం అంటే ఏమిటో తెలియదు కాని మన దేశాన అది రోజు కో కొత్తరూపంతో అవతారం ఎత్తుతోంది. నిజానికి 'నివారక నిర్బంధం” అన్న పదం మన రాజ్యాంగంలో ఎక్కడా నిర్వచింపబడలేదు రాజనీతిశా/స్త విశ్రషకులు హరనాథ్‌ గారు వివరించినట్టు, చట్టపరంగా నేరంగా గుర్తించిన చర్యలకు పాల్పడిన వ్యక్తులు న్యాయస్టానాల విచారణకు లోబడి నిర్బంధించడాన్నే నేరరీత్యా నిర్భంధం ౧౧1/8 06918౧910౧ అనడం రివాజు దానికి వ్యతిరేక భావంతో నివారక నిర్భంధం న౪604/6 0616౧50౧ ను అన్వయించుకోవచ్చు. నిజానికి నివారక నిర్బంధితులు నేరస్థులు కారు, నేరం చేయతలపెట్టిన వారని అనుమానించబడిన వ్యక్తులను, అటువంటి నేరం చేయకుండా నిరోధించడానికే నివారక, నిరోధక నిర్బంధం అమలు పెట్టడం జరిగిందని సుప్రీం కోర్టు వివరణ ఇచ్చింది అంటే కొన్ని చర్యల నివారానికి నివారక నిర్భంధం ఉపయోగపడుతుంది అయితే అటువంటి అనుమానం నెపంతో ప్రభుత్వం విశ్చంఖలంగా ఇష్టారాజ్యంగా ప్రవర్తించకుండా ఉండేందుకు ఈ నిబంధనలోనే కొన్ని సంరక్షణలు పాందుపరచబడి ఉన్నప్పటికీ నేరరీత్యా నిర్బంధితునికి ఉన్న హక్కులు నివారక నిర్చంధితునికి వర్తించవని చెప్పవచ్చు ఈ నిబంధనకులోబడి నివారక నిర్బంధ చట్టాన్ని రూపొందించే విషయంలో పార్లమెంటు లోపలా బయటా తీవ్రవాదోపవాదాలు, ప్రతిఘటనలు ఎదురైనప్పటికీ, మొట్టమొదటి నివారక నిర్బంధ చట్టం 1950 ౪6౧/6 0616౧0910౧ 26 1950 లో రూపొంది అమల్లోకి వచ్చేసింది ఆ తరువాత మూడు మార్చు సవరణకు గురికాబడిన ఆ చట్టాన్ని 1969లో | పార్లమెంటు రద్దుపరచినప్పటికీ కొన్ని రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు పట్టుకు వేలాడిన సందర్భాలు లేకపోలేదు ఈ చట్టమే 1971లో రూపాంతరం చెంది ఆంతరంగిక భద్రతా చట్టం (118%) 11241౧12%4౧09 ౦ 1౧16021 5604౧0" &201 1971 పేరుతో అవతరించి అమల్లోకి వచ్చింది దేశంలో అత్యయిక పరిస్టితి 6౧6796౧0 ౧61౦ 1975-77 మధ్యకాలంలో ఈ చట్టం విశ్చరూపం దాల్బగా (ప్రభుత్వాధికారానికి పరిమితులు పట్టపగ్గాలు లేకుండా పోయాయి. 401 జబల్‌పూర్‌. ఎన్‌: శుక్సా కేసులో మన సుప్రీం కోర్టు ఇచ్చిన తీర్పు నాటి పరిస్థితులకు అద్దం పడుతోంది “రా 'ఫ్రపతి ఆదేశం ప్రకారం ప్రాధమిక హక్కుల అమలు నిలుపుదల కావడంతో రాజ్యాంగ పరిరక్షణ హక్కు కూడా తాత్కాలికంగా రద్దు అయినట్లే కాబట్టి ఒక వని (ప్రభుత్వం చట్ట విరుద్దంగా దురుద్దేశంతో నిర్భంధించినట్టయితే హెబియస్‌ కార్పస్‌ రిట్‌ను కోర్టులో దాఖలు చేయడానికి వీలు పడదు” అని కోర్టు నిఖ్ఞచ్చిగా అనడం గమనార్హం. ఆంతరంగిక ఆత్యయిక పరిస్థితి నెలకొన్న 1975-77 ఆ 21 నెలల్టో మీసా చట్టం వేలాది మంది వ్యక్తుల స్వేచ్చ హక్కులను పూర్తిగా హరించి వేసింది. మరో విధంగా రాజ్యాంగంలోని 22(5), 22(7), 352, 358, 359 నిబంధనలు ఈ 'మీసా*ను పరోక్షంగా చట్టబద్ధం చేశాయనవచ్చు నిర్బంధితుడిని ఆత్యయిక పరిస్థితి ఆధారంగా నిర్బంధించడం జరిగిందని చెబితే చాలని మీసా చట్టం పేర్కొనడం ఎంత గమనార్హమో అంతకు అంత

1565 చాలా ప్రాధబుక తక్కులు-ఐధులు గర్హనీయం కూడాను మీసా కేసులను, నిర్భంధాలను, 2244) క్లాజులో పేర్కొన్న తీరున సలహా సంఘానికి నివేదించవలసిన అవసరం, అవకాశం లేకుండా పోయింది ఆ అత్యయిక పరిస్థితి కాలంలో (ప్రతిపక్ష నాయకులు జయప్రకాశ్‌ నారాయణ, మొరార్టీ దేశాయ్‌, చరణ్‌ సింగ్‌, అటల్‌ బిహారి వాజ్‌పాయ్‌ లాంటి పెద్దలు వేలకొద్ది సంఖ్యలో నిర్బంధించబడి అనేక బాధలకు గురికావడం జరిగింది. అమల్లో ఉన్న చట్టాల ద్వారా నాటి న్యాయస్ట్రానాలు వారికి రక్షణ కల్పించలేక పోయాయనేది లోక విదితమే.

మొత్తం మీద, అత్యవసర పరిస్థితి అనంతరం రాజ్యానికి వచ్చిన జనతా ప్రభుత్వం దేశంలోని ఆత్యయిక పరిస్థితిని రద్దుపరిచింది. 'మీసా' చట్టానికి మార్పులు తలపెట్టింది. సలహా బోర్డు నిర్మాణంలో తలపెట్టిన మార్పువల్ల నిర్పంధితుల కేసులను నిష్పాక్షిక దృష్టితో విచారించి, అక్రమ అనుచిత నిర్బంధాలను అరికట్టవచ్చని జనతా ప్రభుత్వం ఆశించింది. దురదృష్టం ఏమి అంటే 22(4) నిబంధనకు తీసుకొని రావాల్సిన సవరణలు అమోదం పొందలేక పోవడం,

కాలంతో పాటు ప్రభుత్వాలు మారిపోతున్నప్పటికీ ఇంగువకట్టిన గుడ్డలా ఈ నివారక నిర్బంధ చట్టాలు ఉండడం మరింత దారుణం ఆ నల్ల చట్టాల్లో కొన్ని :-

ప జాతీయ భద్రతా చట్టం 11810౧2! 5600%%/ గం! 1981

2. అత్యవసర సర్వీసుల నిర్వహణ చట్టం 198]

0590121 56౧/069 '21౧12%40౧06 4౦ 1981

3. నల్ల బజారు నిరోధక అత్యవసర పదార్దాల సరఫరా చట్టం

ని౭౪౧00౧ 01 81204 [12/116400 ౧6 41౧12౧2౧౦6 ౦1 500౧165 01 6996౧1]

00౧౫౦61165 గం 1980

4. విదేశీ మారక ద్రవ్య రక్షణ, దొంగ వ్యాపారుల చర్యల నిరోధక చట్టం

00౧56గ/440౧ ౦1 గ0౧౪|౧ క00%4౧06 2౧0 ౧౧౪౪౭౧౮౦౧౦ 610౮8165 4౦౧1168 ౦1 1974

5. టెర్రరిస్టు విచ్చిన్నకర కార్యకలాపాల అదుపు కొరకు ఉద్దేశించిన చట్టం.

40ష 16707565 &2౧౮6 0130640076 ౦4౪165 ని౪౭౧100 గం!

6. టాడా స్థానంలో ఈ మధ్య లాకమిషన్‌ చేసిన సిఫార్సుల మేరకు ప్రభుత్వం తలపెట్టిన పోటా ౧౦౫౫ చట్టం ౧౪౪6౧10౧ 0 )9గ౦౧౫5౧) ౦4

"పేరు ఏమయితే ఏమి ఈ నల్ల చట్టాల్లోని నిబంధనలు చాలా వరకు సహజ న్యాయ సూత్రాలకు అందులోను మన రాజ్యాంగం (ప్రసాదించిన [ప్రాధమిక హక్కులకు ముఖ్యంగా “వ్యక్తి ప్రాణం, స్వేచ్చ హక్కులకు” వ్యతిరేకమైనవనేది నూటికి నూరుశాతం నిజం కుక్కను చంపాలంటే పిచ్చిది అన్నట్టు “ప్రజలను లేదా ఏదో ఒక వర్గాన్ని భయభ్రాంతులకు గురిచేసే చర్య, ప్రభుత్వాన్ని బల ప్రయోగంతో లోబరచుకునే చర్య, దేశ భద్రతకు సమగ్రతకు, సార్వభౌమత్యానికి హాని కలిగించడం” వంటి నిర్వచనాల ఆధారంగా, సాకుతో, నెపంతో, “ఉద్యమించే వారిని, నిరసన తెలిపే వారిని” (ప్రభుత్వం వారు టెగర్రరిస్ట్పులుగా ముద్రవేసి,

ప్రధబుక తొక్కులు-ఐధులు త 157 పరిగణించే ప్రమాదం లేకపోలేదు అయితే టెగ్రరిస్టు/ఉ(గ్రవాద మానవ హక్కులకంటే జాతి ప్రయోజనాలే ముఖ్యమని జస్టిస్‌ వర్మ వంటి న్యాయవేత్తలు చెప్పడం గమనార్హం,

వాస్తవం ఏమి అంటే మానవ హక్కులను నెత్తిన మోసే అమెరికా సైతం 1996లో యాంటీ టెర్రరిజం అండ్‌ ఎఫెక్టివ్‌ డెత్‌ పెనాల్టీ యాక్ట్‌ తెచ్చి ఉగ్రవాదుల పట్ట నిరయంగా వ్యవహరించడం

ఈ నల్ల చట్టాల ఉద్దేశం ప్రయోజనం ఏమై ఉన్నప్పటికీ ఒక్కటి మాత్రం నిజం. సమాజంలో శాంతిభద్రతల కొరత ఏర్పడటం, ఈ విపత్కర పరిస్టితుల్లో సమాజంలో - రాజ్యంలో సాటి మనిషి నెత్తుటి రుచి మరిగిన మృగాల సంఘటిత హింసా ప్రవృత్తి (క్రూర చర్యలు ఎక్కువయ్యేకొద్ది ఇటువంటి (క్రూర, దారుణ, దుష్ట చట్టాల అవశ్యకత అనివార్యం అవుతుందేమో |

మీరూ ఆలోచించండి

-అశయమా॥ అహమప్రాల-

ర్‌ చే నో 4. ఎడనను నిరోధించే హక్కు 190౧1 2621౧91 ౬౫0010/141100

మనది సభ్య సమాజం, మర్యాదలకు కొదువ లేదు , సభ్యతా మర్యాదలను గౌరవిస్తాం,

మాన మర్యాదలను ఆదరిస్తాం , కాని మన సమాజపు గుండెబండబారి పోయిందనడానికి నిదర్శనం వ్యభిచారం, వెట్టిచాకిరి ప్రత్యక్ష సొక్ష్యాలుగా మన కళ్ల ముందే నర్రిస్తుండడం. ఇవి కూడా అస్పృశ్యత వలె సాంఘిక దురాచారాలే ఎక్కడో దూరాన ఉన్న దేశాల్లో వెట్టి చాకిరి రూపంలో నీ(గ్రోల బానిసత్వం ఉందని అల్దాడి పోతున్న మనం మన సమాజంలో బానిసత్వ (ప్రతీకగా తరతరాలుగా భూస్వాముల కింద వెట్టిచాకిరి అనే దురాచారం ఉందని తెలిసి కూడా పట్టించుకోలేక పోతున్నాం మన దేశంలో వ్యభిచార కూపంలో మగ్గుతున్న వారు నూటికి 30 మంది అభం శుభం తెలియని పసివారే అన్న నగ్న సత్యాన్ని జాతియ మానవ హక్కుల కమిషన్‌ ప్రకటించడం గమనార్హం బాల వ్యభిచార దురాచారం మన నవనాడులను కృంగదీయడమే కాకుండా అసలు మనది నాగరిక సమాజం అని చెప్పుకునే నైతిక అర్హత లేకుండా చేస్తుందని జాతీయ మానవ హక్కుల కమిషన్‌ చైర్మన్‌ జస్టిన్‌ యం.ఎన్‌. వెంకటాచలయ్య గారు స్వయాన తమ ఆవేదన వ్యక్తం చేయడం మన అశక్రతకు అద్దం పడుతుంది. ఏది ఏమైనా ఈ దురాచార నిర్మూలన మన అందరి కర్తవ్యమే ! నిజానికి ధర్మం కూడా,

బాలలు దారుణంగా (శ్రమ దోపిడికి గురి అవుతున్నారు నైతికంగా పాతాళానికి

దిగజారుతున్నారు. మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనకు ఇది పరాకాష్ట ఈ దారుణ దోపిడీలను, పీడలను ఎదుర్కొనేందుకు, పరపీడన నివారణ కోసం, మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు బాగా ఆలోచించి, మన రాజ్యాంగంలో రెండు (23,24) నిబంధనలను పొందుపరచడం జరిగింది.

వాటి కధా కమామిషను ఓసారి పరికిద్దాం * _ 23న నిబంధన : వేశ్య వృత్తి వెట్టిచాకిరి నిషేధం :

౨000101100 0162851610 ౪౮౧20 861065 8౧6 60౯066 ౬౩90౪౬

ఇందు రెండు క్లాజులు ఉన్నాయి అందులో మొదటి క్లాజు -

ఎ నిబంధన 23, 1వ క్ధాజు ప్రకారం “మనుష్యులను అమ్మడం, కొనడం, నిర్బంధించి పనిచేయించడం, బిచ్చం ఎత్తించడం మున్నగు పరపీడలను నిషేధించడం జరిగింది. ఇందుకు విరుద్దంగా హద్దు మీర ప్రవర్తించిన దోషులు చట్ట ప్రకారం శిక్షార్హులు”

అనాటి బానిసత్వానికి 3౪6౧ రూపాంతరమే నేటి (శ్రమ దోపిడి (4010112100) అనవచ్చు

బలవంతులు బలహీన వర్గాలకు చెందిన ప్రజల ద్యారా తమ స్వంత పనుబిజిరి నవనవ పమనమమ్మమన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చింది)నననననననవవనవము ఏవ

ఫ్రథణుక తక్కులు-ఐధులు-_ా 159 బలవంతంగా (శ్రామికులుగా వెట్టి చాకిరి చేయించుకోవడం, (స్త్రీలను దేవదాసీ లేదా జోగిని పద్దతుల ద్వారా వ్యభిచార వృత్తులకు గురిచేయడం పరపీడన కోవకు చెందినవే. కనుక మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ప్రవేశికలో పేర్కొనిన ఆదర్శాలకు అనుగుణంగా వాటిని అమలు పరచు నిమిత్తం మనదేశంలో వాడుకలో గల వివిధ అమానుష పరిస్థితులను తాలగించడానికే ఈ నిబంధనను విధించడం జరిగింది 512/6౧/౧-కు(0101440% కు మారుగా మనవారు 72%0 1౧ గేంణ0 861౧99 పదాన్ని ప్రయోగించడం గమనార్హం. నిజానికి అంతర్జాతీయ మానవ హక్కుల తీర్మానంలో కూడా ఇటువంటి ప్రతిపాదన ఉంది ఈ నిబంధనకు లోబడి మన దేశంలో అనేక రాష్ట్రాలు, వివిధ రకాల పేర్ణతో వ్యాపించి ఉన్న వెట్టిచాకిరి విధానాన్ని చట్టరీత్యా నిషేధించడం జరిగింది. 1956 నాటి (లు, బాలికల అవినీతి వ్యాపార నిరోధక చట్టం, 1976 నాటి వెట్టి చాకిరి నిరోధక చట్టం ద్వారా ఈ దురాచారాలను రూపుమాపే (ప్రయత్నం జరుగుతుంది. అంత మాత్రాన వేళ్ళ్లూనిన ఈ దురాచారాలు అనుకున్నంత సులభంగా ఉష్‌ కాకి కాలేవు. ఈ విషయంలో విశేష కృషి చేసిన సంఘ సేవకులు చెప్పిన అంశాలు మిక్కిలి గమనించతగి ఉన్నవి."దేశంలో ఈ వ్యభిచార లంపటంలో ఎందరో ముఖ్యంగా బాల వ్యభిచారులే 4 లక్షల వరకు ఇరుక్కున్నట్టు అంచనా (ఈ లెక్కలు పాతబడి ఎన్ని రెట్లకు పెరిగిపోయిందో. పెద్దలు మీరూ ఆలోచించండి)

కేవలం ప్రభుత్వాన్ని తిట్టి పోస్తూ కూర్చుంటే ఫలితం ఏమీ ఉండదు. ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే కొన్ని ప్రాంతాల్లో ముఖ్యంగా మన రాష్ట్రంలో కూడా జోగినీ లేక దేవదాసీ బసివినుల వ్యవస్థను కులాచారం అంటూ సమర్షించడం ఎంత సిగ్గుచేటు! పాలకులు, శాసన కర్తలు నిమ్మకు నీరెత్తినట్లు ఉండటం సబబా! మానవతా వాదులు, మేధావులు, ముఖ్యంగా స్వచ్చంధ సంస్థలు చేయవలసిన తక్షణ కర్తవ్యం ఈ దురాచారాలను అంతమొందించడానికి నడుం బిగించడం గతంలో వ్రభుత్వం తనకు చేతనయినంత మేరకు చట్టాలు చేసి చేతులు దులిపేసింది 1956లో వచ్చిన (స్రీలు, బాలికల అవినీతి వ్యాపార నిరోధక చట్టం 540858510౧ 0 1౧౧౦౯౭! 810 1౧ ంగాం౧? 2౧6 619 &ం[ మహిళలను, బాలికలను వేశ్యావృత్తిలోకి దింపడం ఒక (ప్రాంతం నుంచి మరొక (ప్రాంతానికి తరలించడం పూర్తిగా నిషేధిస్తుంది. ఆ చట్టం అంత పకద్చంధీగా లేదనీ, విఫలమైందనీ 1986లో 110/2] 12610 (౯/ఈ౭౧౪౦౧) గిం! తేవడం జరిగింది, అయినా వేశ్యావృత్తి మాత్రం నిరాఘాటంగానే కొనసాగుతోంది.

జోగినులు, దేవదాసీలు, బసివినుల సంఖ్య నానాటికి అధికం అవుతూనే ఉంది ఇలా ్రీలను ముఖ్యంగా బాలికలను అమ్మడం, కొనడం, వ్యభిచార కూపాలకు తరలించడం; నిర్భంధించి కిడ్నాప్‌ చేసి బలాత్కార, అత్యాచారాలు తదనంతరం, వ్యభిచార రొంపిలోకి దించడం మన సభ్య సమాజానికి, మహోన్నతమైన మన జాతికి ఒక అనైతిక మచ్చ కాదా? మాకు అంటలేదు, మాకేమీ కాదు అనుకొని మనం చేతులు కట్టుకొని కూర్చోవడం దారుణం, పిరికితనం, ప్రభుత్వం, స్వచ్చంద సేవా సంస్థలు, సంస్కార (ప్రియులు ఇకనైనా ముందుకు వచ్చి ప్రజల్లో చైతన్యం తీసుకొని రావడానికి ఉద్యమ అగత్యం ఎంతో ఉంది మన రాజ్యాంగంలోని 19వ నిబంధనకు లోబడి వేశ్యావృత్తిని నిషేధించే చట్టాలన్నీ రాజ్యాంగ చట్ట

160 పైాధమిక పర్కులు-బిఘలు సమ్మతమే దానికి తోడు ఈ నిబంధన కూడా నిషేధానికి ప్రోత్సాహకారిగానే ఉంది కను మన పెద్దలు వక్కాణించినట్లు , మన సమాజం నుంచి ఈ బాల వ్యభిచార దురాచారం అంతం కానంత వరకు మనం నాగరికులమని చాటి చెప్పే అర్హత మనకు ఉండదు పాలకులు, పాలితులు అందరూ ఆలోచించాల్సిందే నిబంధన 23, 2వ క్టాజు (ప్రకారం “మతం, జాతి, కులం, వర్గం తదితర తారతమ్యాలను చూపకుండా ప్రజాశ్రేయస్సుకు గాను ఏ వ్యక్తిని నిర్బంధించి ఖ్‌ చేయించుకోకూడదు ఇందుకు హద్దుమిరి నడచు వారికి ప్రభుత్వం అడ్డుతగలవచ్చు ఒక వ్యక్తి లేదా ఒక సంన్హ మరొక వ్యక్తి లేక వ్యక్తులను నిర్బంధంగొ అవమానకరమయిన పనులకు 'ప్రోత్సహీచడం నేరం అవుతుంది అంటే ఏ వ్యక్తిని తనకు ఇష్టం లేని పనిని, జీతభత్యాలు ఇచ్చినప్పటికీ, బలవంతంగా చేయాలని పురమాయించరాదు పెద్దలు చెప్పేనట్టు ౯౪6౧ (606౧2౧240౧ 13 ౧౭16 10౯1౧6 1100౪1 91, / 1 “00066, 106౧ 415 6౧౦౦౧౪౪00౧ అయితే వాస్తవం ఏమి అంటే, (ప్రభుత్వం మాత్రం కొన్ని పరిస్టితుల్టో కొన్ని సందర్భాల్లో నిర్బంధ సేవలను వినియోగించుకోవచ్చు ఉదాహరణకు విశ్శవిద్యాలయ డిగ్రీ పుచ్చుకున్న విద్యార్దులు కనీసం కొంతకాలం పాటు (గ్రామాభ్యుదయ జన్మభూమి వంటి కార్యక్రమాల్లో విధిగా పాల్గొనాలని నిర్భంధం చేయవచ్చు డాక్టర్లు తప్పని సరిగా కొంతకాలం పాటు గ్రామీణ (ప్రాధమిక ఆరోగ్య కెంద్రాల్లో వైద్య వృత్తిని నిర్వహించే వలసిందిగా నిర్భంధం, కట్టడి చేయవచ్చు యువకులు దేశరక్షణ పక్‌ విదిగా పాల్గొనే విధంగొ కట్టడి చేయవచ్చు. న 2 24వ నిబంధన ;: బాలకార్మికుల నియామక నిషేధం : భన ల న! నిబంధన 24 (ప్రకారం “క్ష సంవత్సరాల లోప వయసు కల బాలలను కర్మాగారాలు, గనులు తదితర వోనికరం శ్‌

• శరీరక డిన వనుర్శి నియమించకూడదు. గ్రమత్‌ కూ _బాలిలను అక్రమ వ్యాపారాల్లో వారి వయస్సుకు మించిన వృత్తుల్లో నియోగించడం మాడా పరపీడన కిందే లెక్క 14 సంవత్సరాలలోపు బాలలు పిలల నిగ మనిస్తే మన ల రం ని జనాభాలో మూడోవంతు పిల్లలే అని గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. కనుక వారీ సంస్షమ బాధ్యత (ప్రభుత్వానిది ముఖ్యంగా మనదీను అంటే సమాజానిది కూడా కొని మనం బాలల అవసరాలకు, అవకాశాలకు తగిన పా క శమలో కూడిన పనులో వతులో (బాధాన్యత ఇవ్వక పోగా, శారీరక (4 ది లమానుపై ఏత్తుల్స్‌ బాలకార్మికులుగా నియమిస్తూన్స ఉన్నాం, లేదా చూస్తూనే ఉన్నాం? బం ౯ డె 1959లోన ము ను రాజ్యాంగంలో పాందుపరచడప్‌ జరిగింది 'త్రభుత్వం బాలల సంక్షేమం కొరకు వారి హక్కుల పరిరక్షణ పమ మన అచ్యానా మనకేమిచ్చిం బెన్య్య్య్యననననననననమో

ప్రాధమిక తొక్కులు-ఐధులు, 161 కొరకు కొన్ని నిర్తయాలు చేయడం జరిగింది ఇంతకు బాలలకు గల హక్కులు ఏమిటో చూద్దాం ఐక్యరాజ్య సమితి సాధారణసభ నవంబర్‌ 20, 1989న మానవ హక్కుల కమీషన్‌ ప్రతిపాదనలను మరొకసారి వెలుగులోకి తెచ్చింది బాలల హక్కులు పరిరక్షణకు దారి సుగమనం చేసేందుకు ఏర్పాటైన కన్వెన్షన్‌ ఆన్‌ రైట్స్‌ ఆఫ్‌ చి(ల్లన్‌ చేసిన సూచనలు బాలల హక్కులను విడమరచి చెప్పడం గమనార్హం

1. జీవించే హక్కు 30౧/౪ ౧9౧1 ఆరోగ్య, పోషకాహారం, తగిన జీవన [ప్రమాణాలు పొందే హక్కు ఇవి బాలల ఉనికికి సంబంధించినవి

2. రక్షణ హక్కు ౧0190107 గర౧| దోపిడి, క్రూరత్వం, ఉపేక్ష నుండి రక్షణ పొం హక్కు. ఇది బాలల పరిరక్షణ హక్కు

3. అభివృద్ది హక్కు 08౪6100గ౭౧1 ౧9౧1 విద్యా సామాజిక భద్రత, విరామం సంస్క కలిగి ఉండే హక్కు ఇవి అభివృద్దికి చెందిన హక్కులు.

4. భాగస్వామ్య హక్కు 251100440౧ [౩౧1 బాలల అభిప్రాయాలను గుర్తించుట, వ్యక్తీకరణ స్వేచ్చ, సమాచార హక్కు, ఇవి బాలల అవకాశాలు, బాధ్యతలను వివరించు హక్కులు

ఈ హక్కులు అన్నీ అమల్లోకి వస్తే ఎంత అభ్యున్నతో 1 మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ప్రపంచ మానవ హక్కుల కమిషన్‌, బాలల హక్కుల సంఘం ఆకాంక్షలకు అనుగుణంగా మన ప్రభుత్వం బాలల సంక్షేమం నిమిత్తం గతంలోనే చెప్పుకోదగన చర్యలను చేపట్టింది నిజానికి కొనసాగిస్తోంది కూడా 1933 సం నాటి బాలల చట్టం ప్రకారం చిన్న పిల్లలకు 'శ్రమదోపిడి నుంచి రక్షించడానికి అవసరమయిన ఆర్దిక సహాయాన్ని ముఖ్యంగా తల్లిదండ్రులకు ఉపాధికల్పన ఎర్పాటు జరిగింది

2. 1938 సం. నాటి బాలల ఉద్యోగ కల్పన చట్టం (ప్రకారం, కరిన (శ్రమకు లోనైన పనుల్లో

వినియోగించకూడదు

3. 1948 సం నాటి కర్మాగారాల చట్టం ప్రకారం, కర్మాగారాల్లో గనుల్టో పనిచేయించ

రాదు.

4. 1952 నాటి బాలల చట్టం కూడా ఈ కోవకు చెందిందే

చట్టాలు ఎన్ని విడుదల అవుతున్నప్పటికీ, సంఘటిత అసంఘటిత రంగాల్లో శారీరకంగా, మానసికంగా బాల కార్మికులు మగ్గుతూ, శ్రమిస్తూనే ఉండటం మన దౌర్భాగ్యం స్వలాభం కోసం జరిగే దోపిడి నుంచి బాల బాలికల విమ్శుక్తి జరిగేది ఎప్పుడో? మన రాజ్యాంగ

నిర్మాతల ఆకాంక్ష ఫలించాలి అంటే పారిశ్రామిక సమాజంలో అనాదిగా వస్తోన్న ఈ

దురాచారాన్ని రూపుమాపడం మన ధ్యేయం కావాలి ఈ నిబంధనకు వ్యాఖ్యానంగా మన

రాజ్యాంగ నిర్మాతలు, నిర్దేశక నియమాల్లోని 45్‌వ నిబంధన “రాజ్యాంగం అమ కి

162 యాం ఫాధమిక తక్కులు-ఐభధులు వచ్చినప్పటి నుంచి 10 సం॥లలోగా బాలలు అందరికీ, వారికి 14 సం॥రాలు వయస్సు నిండే లోపల నిర్బంధ ఉచిత విద్యను అమలు పరచడానికి రాజ్యం పాటుపడాలి” అంటూ హితబోధ చేయడం జరిగింది. అంటే బడికి వెళ్ళి విద్యాబుద్దులు నేర్వవలసిన బాలలను వారి వయస్సుకి, శక్తియుక్తులకు మించిన పనుల్లో నియోగించడం ధర్మం కాదు. ఆర్హిక పరిస్థితుల దృష్ట్యా బాలలు తమ శక్తి సామర్థ్యాలను హరించే వృత్తుల్లో చెరి పాడవకుండా చూడడమే కాదు, వారు స్వేచ్చగా గారవంగా ఆరోగ్యంగా బీవించగలిగే అవకాశాలను కల్పించడం మన ధర్మం కావాలి. నైతికంగా, భౌతికంగా వారిని కాపాడడం, వారిని శ్రమ దోపిడి నుంచి రక్షించడం మన బాధ్యత కావాలి రాజ్యాంగానుసారం బాలల బాల్యం చెడకుండా హింసకు దోపిడికి స్వార్దానికి దూరంగా పెంచడం భావ్యం నిజానికి మన రాజ్యాంగం ఏమి చెప్పినప్పటికీ, విజ్ఞులు, అనుభవజ్ఞులు చెప్పినట్టు “మాతృగర్భంలో ఉన్నకాలం నుంచి వారు యుక్త వయస్కులు అయ్యే వరకు బాలల శారీరక, మానసిక, పామాజిక అభివృద్దికి ప్రభుత్వం, సమాజం విధిగా కృషి చేయడం అత్యవసరమయిన కర్తవ్యం. అది మన (ప్రాధమిక విధి కూడా. -అహ్తనమహెో అడడప్రాల-

ననన ముననసససమనమన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చించి)నననసవననససననన్ను

5. మత స్వేచ్చ హక్కు [1౮౧110 ౯౧౪664౦1౧౫ ౦0 గ6|1610/

మానువునితో బాటే కొంచెం ముందూ వెనకా ఆవిర్భవించిన మతం అనాది కాలం నుంచి మానవ జాతికి ఎంత ఉపకారం చేసిందో అంతకు మించి మరెంతో మహోపద్రవాన్ని తెచ్చి పెట్టింది. మతం పేరుతో సృష్టించిన బీభత్సకాండ, జరిగిన ఘర్షణలు చవిచూచిన మన నేతలు, రాజ్యాంగ నిర్మాతలు దేశ విభజన 1947 తరవాత కూడా మన దేశాన 15శాతం వరకు హైందవేతరులు ఉండటం వల్ల వారి మత విశ్వాసాలను గౌరవించడం తమ విధిగా భావించి, లౌకిక రాజ్యం కావాలని ఆశించారు అందుకు దోహద పడిన పరిస్థితులు, భావనలు, అంశాలు గమనార్హం

1. మత పరంగా దేశంలో (ప్రభలిన మూఢాచారాలు

2. వ్యక్తుల మధ్య గుంపుల మధ్య జరిగిన ఘర్షలాలు, యుద్దాలు

3. అలౌకిక విషయాల పట్ల ఆసక్తి తగ్గి ప్రాపంచిక వ్యవహారాలపై పెరిగిన అనురక్తి

శ) నైతిక నియమాల పట్ట అవహేళన, అనాసక్తి,

5. బలపడిన హేతువాద నాస్తిక దృక్సధం

6. వ్యక్తుల్లో, సంఘంలో సమాన హక్కుల గుర్తింపు,

ఈ అంశాలను పరిగణలోకి తీసుకొని ఆలోచిస్తే, మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు మన దేశాన్ని లౌకిక రాజ్యంగానే తీర్చిదిద్దు ప్రయత్నాలు జరిగినట్టు గమనించగలం. డి.ఇ. స్మిత్‌ అనే పండితుడు రాజ్యపరంగా నిర్వచించిన లౌకిక వాదానికి లోబడి పరికిస్తే “మున రాజ్యాంగం వ్యక్తులకు, వ్యక్తిగత సామూహిక మత స్వాతంత్ర్యం ఇచ్చింది ఏ మతంలోనూ సంబంధం పెట్టుకోదు, ఏ మతాభివృద్దికి తోడ్పడదు. ఏ మత వ్యవహారాల్గో జోక్యం చేసుకోదు. అంత మాత్రాన మనది మత రహిత రాజ్యం అని కాదు, మత (ప్రాముఖ్యత, ప్రాధాన్యం లేని పరిపాలనా విధానం అన్నమాట”

నిజానికి లౌకిక అన్న పదానికి నిరిష్టమైన నిర్వచనం లేకపోవడం వల్ల ఆఖరికి మన రాజ్యాంగం అన్ని మతాలకు తాటస్ట్యం, నిష్పాక్షికం వైఖరి (16604160 2౧6 1౧04౧121) 104/2/63 ౬|| ౧68౦౧9) గల సమానమయిన ప్రతిపత్తిని ఇవ్వడమే సమంజసమని భావించడం జరిగింది. మత విషయంలో, మతాన్ని ఆఅవలంభించడం, మతాచారాన్ని పాటిచడం, ప్రచారం చేసుకోవడంలో రాజ్యం అనవసర జోక్యం కూడదు. అయితే మతం పేరుతో శాంతి భద్రతలు నైతిక విలువలు (ప్రజారోగ్య రక్షణలకు హాని కలిగించని రీతిలో అనుభవించడమే లౌకికత్యానికి ప్రతీక అనవచ్చు.

164 లాలా వాధముక తొక్కులు-ఐధులు " ఈ సందర్భంలో మానవ హక్కులపై ఐక్యరాజ్య సమితి సర్వప్రతినిధి సభ డిశంబర్‌ 10, 1948న ఆమోదించిన యూనివర్సల్‌ డిక్షరేషన్‌ ఏమి చెప్పిందో గమనార్హం “ప్రతి ఒక్కరికీ ఆలోచించేందుకు, ఆత్మ ప్రబోధానుసారం వ్యవహరించేందుకు, నచ్చిన మత విశ్వాసాన్ని అనుసరించేందుకు హక్కు ఉంది. తన మతాన్ని గాని విశ్వాసాన్ని గాని మార్చుకునే "స్వేచ్చ ఇందులో మిళితమై ఉంది ఒంటరిగా గానీ సమాజంలో ఇతరులతో కలిసి గానీ బహిరంగంగా లేక (ఫైవేటుగా తన మతాన్ని ప్రకటించుకోవడానికి, ప్రబోధించుకోవడానికి, అనుసరించడానికి, ఆరాధించడానికి హక్కు ఉంది” అయితే ఇంత చెప్పిన ఆ డిక్షరేషన్‌ కూడా ఏ సంస్థకూ మత మార్పిడులు చేసుకునే అధికారాన్ని కట్టబెట్టక పోవడం మిక్కిలి గమనార్హం, మత స్వేచ్చ హక్కును రూపొందించే సమయంలో రాజ్యాంగ పరిషత్తులో, ముసాయిదా రాజ్యాంగంలోని 19వ నిబంధన విషయమై, ముఖ్యంగా కైస్తవులకు మత ప్రచార హక్కును- [౧110 న/0౧౭0ఇ8 కల్పించే అంశం గూర్చి డా॥ అంబేద్కర్‌, డా॥ మున్నీ సర్దార్‌ పటేల్‌, పురుషోత్తం దాస్‌ టాండన్‌ అనంతశయనం అయ్యంగార్‌ వంటి రాజనితిజ్ఞాలు సుధీర్షంగా లోతుగా చర్చించడం జరిగింది మత పరంగానే దేశం అప్పటికే రెండు ముక్కలయి ఉన్నందున మత మార్చిడులకు దారి తీసే మత ప్రచార హక్కును రాజ్యాంగంలో చేర్చకూడదని కొందరు వాదించగా, మత (ప్రచారం తమ క్రైస్తవంలో ఒక మౌలిక భాగమైనందున దానిని [ప్రాధమిక హక్కుగా గుర్తించాలని మరికొందరు ముఖ్యంగా (క్రిష్టియన్‌ ప్రతినిధులు పట్టుపట్టడం జరిగింది. అయితే క్రైస్తవులకు రక్షణ కల్పించే విషయంలో స్విస్‌, ఐరిష్‌ సోవియట్‌ రాజ్యాంగాలు మత ప్రచార హక్కును ప్రసొదించలేదనీ మనమూ అలాగే ప్రవర్తించడం మంచిదని పత్రికాధిపతి లాలా జగత్‌ నారాయణ్‌ అన్నారు. ఆత్మ (ప్రక్షాళనకు బదులు మతం సమాజాన్ని విచ్చిన్నం చేసేందుకు ఉపయోగపడడం ప్రమాదకరమైనందున మత మార్పిడులను నిషేధించడాన్ని మౌలిక హక్కుల జాబితాలో చేర్చాలని అనంతశయనం అయ్యంగార్‌ సూచించారు. 18 సం॥ల లోపు వయస్సు వారిని బడుగు వర్గీయుల వారిని (ప్రలోభపెట్టి మతాన్ని మార్చే అవకాశాన్ని రాజ్యాంగం నిషేధిస్తే మత (ప్రచారాన్ని ప్రాధమిక హక్కుగా గుర్తించేందుకు అభ్యంతరం లేదని డా॥ కెయం. మున్టీజీ అభిప్రాయపడగా, 'మైనర్లను (ప్రలోభపెట్టి మతం మార్చడం అనుచితం అని సర్దార్‌ పటేల్‌ వ్యాఖ్యానించడం జరిగింది కాగా మైనర్ల మత మార్పిడిని నిషేధిస్తే కుటుంబాలు విచ్చిన్నమవుతాయని ఫ్రాంక్‌ ఆంధోని వంటి క్రైస్తవ సభ్యులు అభ్యంతరం చెప్పడం జరిగింది అప్పుడే ఒక మతం వారి ప్రచారం మరొక మతం వారికి ఇబ్బందిగా మారుతుందనేది తేజముల్‌ హుస్సేన్‌ చేసిన హెచ్చరిక గమనార్హం విద్యా సంస్థల్లో ఆసుపత్రుల్లో అనాధ శరణాలయల్లో మత (ప్రచారాన్ని నిషేధించాలని హైఫసరో కెటిషషా గారు సూచించగా, మత (ప్రచారం ప్రాధమిక హక్కుగా ఇతర రాజ్యాంగాల్లో లేదని, ఒక సారి మత ప్రచారాన్ని (ప్రాధమిక హక్కుగా చేర్చితే దాన్ని తాలగించడం అసాధ్యమైనందున కనీసం “ప్రచారం” అన్న పదాన్ని అయినా తొలగించాలని లోక్‌నాథ్‌ మిశ్రా అభ్యర్థించడం జరిగింది ఆఖరికి ఏ

ప్రాధముక తొక్కులు-ఐభులు, లా 165 మతం వారు అనుచిత కార్యకలాపాలకు, మత మార్చిడులకు పాల్పడినా నియంత్రిస్తూ చట్టం చేసే అధికారం ప్రభుత్వానికి, శాసన సభలకు ఉండాలని పరిషత్‌ సభ్యులు అంగీకరించడం జరిగింది ఏమయితేమి (కైస్తవ మతాభిమానుల పట్టుదల కారణాన మత (ప్రచార హక్కును (ప్రాధమిక హక్కుల జూబితాలో చేర్చడం జరిగిందనవచ్చు. మొత్తం మీద మత స్వేచ్చ హక్కు విషయమై జరిగిన తర్జన భర్జన అనంతరం డా॥ అంబేద్కర్‌ సలహా మేరకు మత మార్పిడులను నిషేధించే విషయమై రాజ్యాంగంలో పొందు పరచకుండా శాసన సభల విచక్షణకు వదలడం మంచిదని అంగీకరించడం కుదిరింది. ఫలితంగా అల్ప సంఖ్యాక వర్గీయుల (ప్రయోజనాల దు మత (ప్రచార హక్కును రాజ్యాంగం అన్ని మతాలకు సమానంగా ్రసాదించినప్పటికే దాని వల్ల శాంతిభద్రతలకు నీతి నియమాలకు భంగం వాటిల్ల రాదని నిర్దేశించడం గమనార్హం ఈ మత స్వేచ్చ హక్కు కింద నాలుగు - 25 నుంచి 28 వరకు నిబంధనలు పొందుపరచబడినవి వాటి వివరాల్లోకి వద్దాం. గ) 25వ నిబంధన . మత విశ్వాసం, ఆచరణ ప్రచారంలో హక్కు : ౬౧88600 01 ౪౦౧5౦16౧66 406 1186 ౧౧0185510౧, 020406 20౧6 ౧౦౧4౦2400౧ 91౧6110100 ఈ నిబంధనలో రెండు క్లాజులు మరో రెండు వివరణలు ఉన్నాయి. నిబంధన 25, ఒకటవ కాజు ప్రకారం : “శాంతిభద్రతలు, వైతికత్వం, ప్రజారోగ్యం £0910 0166 [401260 2౧6 ౧641 మరియు మూడో అధ్యాయంలో పేర్కొనిన తదితర నిబంధనలకు లోబడి, మనస్సాక్షి ప్రకారం ప్రజలు అందరికి మతాన్ని విశ్వసించడానికి, ఆచరించడానికి, ప్రచారం చేసుకోవడానికి సమానమైన హక్కు ఉంది” నిబంధన 25, రెండో క్థాజు ప్రకారం : “ఈ నిబంధనలో ఉన్న హక్కును ఏ చట్టం అమలునూ నిరోధించకూడదు. ప్రభుత్వం రూపొందించదలచే చట్టాన్ని అడ్డుకోకూడదు"” ఎ) ధార్మిక మతాచారాలకు సంబంధించిన ఆర్ధిక, రాజకీయ లేదా ఇతర ప్రాపంచిక కార్యక్రమాలను నియంత్రించరాదు, నిరోధించకూడదు. బి) సాంఘిక సంక్షేమం, సంస్కరణల లక్ష్యంతో అన్ని తరగతుల వర్గాలకు చెందిన హిందువుల ప్రవేశానికి హిందూ మతానికి చెందిన సంస్థలను తెరచి ఉంచాలి. వివరణ (1) : సిక్కులు కృపాణం !10203 ధరించడం, కూడా తీసుకుని వెళ్లడం సిక్కు మతాచారంలోక్తే వస్తుంది. వివరణ (11) :; ఈ నిబంధన 2(బి)లో పేర్కొనిన హిందువులు 11౧609 అన్న పదం సిక్కు, జైన, బౌద్ధులకు వర్తించగా, హిందూమత సంస్థలు [1౧6౮ గ661009 1౧98108009 (హిందూ దేవాలయం) అనే పదం సిక్కు, బైన, బౌద్ద మత సంస్థలకు (దేవాలయాలకు) అనువర్ర్తింస్తోంది.

166 ___ాాాాంాంాా ఫాథధమిక లొక్కులు-ఐధులు

ఈ నిబంధన అనుసరించి (ప్రతి వ్యక్తికీ మతాన్ని విశ్వసించడానికి, మతాన్ని పాటించడానికి హక్కు ఉంది. దానికి తోడు శాంతిభద్రతలు తదితర వాటికి భంగం కలగనంత మేరకు మత ప్రచారం కూడా చేసుకోవచ్చు ఇంతకూ మతం అంటే ఏమిటి ? గ6|91౦౧ 18 & ౧౭2గ6! 011210 061 09161 [౧ 606 13 ౧౦1 6556౧421 10 00౧9111416 ౧6180౧ విశ్వాసం మత ప్రొతిపదిక అయినప్పటికీ దైవం పట్ట నమ్మకమే మతానికి పట్టుకొ మ్ముకాదు విశ్వాసం మున్నగు ఆంతరంగిక విషయాలే కాకుండా మత (్రమేయమైన బాహ్య చేష్టలు కూడా మతంలోకి వస్తాయని 1954లోనే సుప్రీంకోర్టు పేర్కొని మతం, దాని పరిధులేమిటో తెలియపరచడం గమనార్హం.

ఇదే నిబంధన ముత కార్యకలాపాల్లో ప్రభుత్వ (ప్రమేయాన్ని నిషేధించినప్పటికీ, సాంఘిక సంస్కరణలకు అవకాశం కల్పించడం ఆనందదాయకం. హిందూ, బౌద్ద, జైన సిక్కు దేవాలయాల్లోకి హరిజన ప్రవేశానికి ఇది దారి చూపింది (క్రైస్తవ, ముస్లిం దేవాలయాల్డో,

-మసీదు, చర్చి - ఇటువంటి ప్రసక్తి లేదు అంటే హిందువులకు మాత్రమే హిందూ దేవాలయ ప్రవేశానికి అర్హత, హక్కు ఉందన్న మాట

నిబంధనలో సబ్‌ క్రాజు 'బి' లో చేసిన హిందువుల ప్రస్తావన సిక్కు, జైన, బౌద్ద

మతాలవారికి వర్రిస్తుందన్న వ్యాఖ్య, అనేక చట్టాల్లో క్లాజులలోని వ్యాఖ్యలను పోలి ఉందని, హిందువులలోకి సిక్కులు, బౌద్దులు, జైనులు వస్తారని అవి నిర్వచిస్తున్నాయని ప్రముఖ పాత్రికేయులు ఎ,జి. నూరాని గారు గుర్తుచేశారు ఈ నిబంధనలోని 2వ వివరణ గూర్చి వారు చేసిన చర్చ గమనిచంతగి ఉంది. నిబంధన 25(2)లోని వివరణ మూలంగా, సిక్కు మత సంస్థల ద్వారాలు అన్ని తరగతుల సిక్కుల (ప్రవేశానికి తెరుచుకుని లేవనీ ఇందుకు గాను ప్రభుత్వ సాయం అవసరం అని అర్హం రావడమే కాదు సిక్కు మతంలో అస్పృశ్యత ఉన్నట్టు దీనివల్ల తప్పుడు అభిప్రాయం _ ఏర్పడుతోందని అసలు నిజానికి తమ మత సిద్ధాంతాలకు ర్‌స్సృళ్యతా పూర్తిగా వ్యతిరేకం అయినందున సిక్కు మత నాయకులు గత కొంత కాలం నుంచీ ఈ 25వ నిబందనలోని సిక్కుల ప్రస్తావన తొలగించేందుకు రెండో వివరణ కు సవరణ చేయాలని డిమాండ్‌ చేస్తూనే ఉన్నారు. అందుకు వారు చెప్పేది ఏమి అంటే - సిక్కిజం, సిక్కుమతం ప్రత్యేకం అని దాని హోదాపై ఈ వివరణ పెద్ద ప్రశ్నార్హకమై ఇబ్బందికర పరిస్థితిని ఏర్భరచిందని అభ్యంతరం చెబుతున్నారు. మత నాయకులు, మత విశ్లేషకులు ఆలోచించాల్సిన అగత్యం ఎంతైనా ఉంది

ఇదే సమయాన మరో అంశం చెప్పక తప్పదు.

ఓ సందర్భంలో, లోగుట్టులో కులదీప్‌ నయ్యర్‌ గారు వివరించినట్టు - దళితుడిగా జీవితం సాగించి, చివరికి హిందూయిజం త్యజిస్తేనే గౌరవం లభిస్తుందన్న నిర్ణయానికి వచ్చి, అనంతరం బౌద్దాన్ని పుచ్చుకున్న మన రాజ్యాంగ శిల్పి డా॥ అంబేద్కర్‌ 'సిక్కు, జైన, బౌద్ద మతాలను అనుసరించే వాళ్లూ హిందువులే" అని రాజ్యాంగంలోనే పేర్కొనడం గమనార్హం కులదీప్‌ నయ్యర్‌ గారు నుడివినట్టు బౌద్ధం పుచ్చుకున్నప్పటికీ డాః అంబేద్కర్‌

ప్రాధబుక దక్కులు-ఐధులు_______ాలాలాలాాాా 167 'హిందువు'గానే కొనసాగడం వైచిత్రి.

ఏమైనా పెద్దలు వక్కాణించినట్టు “హిందూయిజం ఓ మతం కాదు, అది ఒక జీవన విధానం”

నిబంధనలోని కీలకాంశం గూర్చి ఇక చర్చ మొదలిడదాం,

ఈ నిబంధనలో పొందుపరచబడిన మత ప్రచార హక్కు నిజానికి 19వ నిబంధనలోని వాక్‌ స్వాతంత్ర్యపు హక్కుకు అనుబంధంగా పేర్కొనవచ్చు. పైన చెస్టుకున్నట వ్యక్తి తన ఆత్మ ప్రబోధానుసారం మతపరంగా నడచుకునే స్వేచ్చ లభించినప్పటిక, శాంతి భద్రతలకు నైతిక విలువలకు, ప్రజల ప్రశాంతతకు, ప్రజారోగ్య పరిరక్షణకు భంగం కలిగించరాదు. నిజానికి ఏది మతాచారమో, ఏది మతాచారం కాదో అనాచారమో నిర్ణయించే అధికారం మాత్రం కోర్టులకు ఉంది. బీహారుకు చెందిన మహ్మద్‌ హానిఫ్‌ ఖురేషి 1958లో బక్రీద్‌ ఉత్సవంలో గోవధ చేయడం, గోవును బలి ఇవ్వడం ముస్లిం మత ఆచారాల్లో ముఖ్య భాగం అని వాదించగా పాట్నా హైకోర్టు అతని వాదనను తోసి పుచ్చగా, అనంతరం ఖురాన్‌ (గ్రంధంలో ఇందుకు తగిన సాక్ష్యాధారాలు లేవని సుప్రీం కోర్టు తిరస్కరించడం జరిగింది.

బలవంతపు మార్చిడులపై నిషేధం

మన రాజ్యాంగ నిర్మాతల ఆశయం ప్రకారం (ప్రతి మతం వారు తమ మతాన్ని (ప్రచారం చేసుకోవచ్చు, అది వారికి లభించిన ప్రాధమిక హక్కు. అయితే ఇతర మతాల వారిని బలవంతంగా తమ మతంలోకి చేర్చుకోవడానికి వారికి హక్కు లేదు. బలవంతపు మత మార్చిడుల వల్ల మత కల్గోలాలు చెలరేగి శాంతి భద్రతలకు మప్పు ఏర్పడిన పరిస్థితులు ఎదురైన చేదు సంఘటనలు.... ఎన్ని ఎదురు కాలేదు మనకు

మత ప్రచారం మత మార్చిడుల విషయమై అన్ని కోణాల నుంచి చర్చించి, పరిశీలించిన తరవాతే రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ఆచితూచి మత స్వేచ్చ హక్కును పొందుపరచిన తీరుతెన్నులు ఇంతకుముందే చూశాం కదా! అయితే దేశానికి స్వాతంత్ర్యం అనంతరం రాజ్యాంగ స్ఫూర్తికి విరుద్దంగా, మత వ్యాప్తి పరంగా తల ఎత్తిన సమస్యలు సంఘర్షణలు వాటి నేపధ్యంలో మన స్యాయ వ్యవస్థ చెప్పిన భాష్యాలు, వివరించిన వ్యాఖ్యానాలు ఎప్పటికైనా

గమనించతగినవే, ప్రస్తుతం వాని ఆవళ్ళకత ఎంతేని కలదు.

నిజానికి రాజ్యాంగ పరిషత్తులో (కైస్తవ మత గౌరవ సభ్యులు ఇచ్చిన మాటను (కైస్తవ మిషనరీలు ఖాతరు చేయక పోగా గిరిజన ప్రాంతాల్లో శాంతి భద్రతల సమస్యలు ఉత్పన్నం కావడానికి మత మార్పిడులు తమ వంతు పాత్రను ప్రముఖంగా పోషించడం జరిగింది. పేదలకు పలు రకాల ఆళలు చూపి ప్రలోభపెట్టి మత మార్పిడులను ప్రోత్సహించిన మత బోధకులను 1960 ప్రాంతంలో మధ్యప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం రాష్ట్రం నుంచి వెళ్లగొట్టగొ, బతవంతంగా మత మార్పిడులకు పాల్పడిన విన్సెంట్‌ 'ఫెరల్‌ అనే స్పెయిన్‌ దేశ మత (ప్రచార బోధకుని 1968 ప్రాంతంలో మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం రాష్ట్రం నుంచి బహిష్కరించడం జరిగింది.

168 లా పాధబుక తొక్కులు-ఐధులు

ఆ విపత్కర పరిస్థితిలో 1967లో ఒరిస్సా ప్రభుత్వం, 1968లో మధ్యప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం ప్రత్యేక చట్టాలను నిర్మించి బలవంతపు మత మార్పిడులను నిషేధించడం జరిగింది ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే - ఒరిస్సా అసెంబ్లీ ఆమోదించిన చట్టం రాజ్యాంగానికి వ్యతిరేకమని అక్కడి హైకోర్టు 1972 అక్టోబర్‌లో కొట్టి వేయగా, మధ్యప్రదేశ్‌ చట్టాన్ని మాత్రం అక్కడి హైకోర్టు 1974 ఏప్రిల్‌లో సమర్హించడం జరిగింది. ఆ అయోమయ గడ్డుకాలంలోనే ఒరిస్సా, మధ్యప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వాల బాటలో నడిచి 1978లో అరుణాచలప్రదేశ్‌ శాసనసభ ఏకగ్రీవ ఆమోదంతో మత మార్పిడుల వ్యతిరేక చట్టాన్ని రూపొందించగా, ఆచట్టానికి వ్యతిరేకంగా నాగాలాండ్‌, మేఘాలయ శాసనసభలు (ప్రతిఘటించి, అరుణాచల(ప్రదేశ్‌ తీర్మానాన్ని తిరస్కరించ వలసిందిగా విజ్ఞప్తి చేసినప్పటికీ, రాష్ట్రపతి అరుణాచల్‌ప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం రూపొందించిన చట్టానికి ఆమోదము(ద్రవేయడం గమనార్హం.

ఏమయితేమి, రాజ్యాంగం ప్రసాదించిన మత హక్కును ముఖ్యంగా (కైస్తవులు దుర్వినియోగం చేయరన్న రాజ్యాంగ నిర్మాతల ఊహాగానాలు తప్పయ్యాయి. మత మార్చిడుల విషయమై మన న్యాయస్థానాలు చెప్పేన భాష్యాలను ప్రముఖ పాత్రికయులు ఎ సూర్యప్రకాశ్‌ వ్యాఖ్యానించిన తీరు గమనార్హం. ,.. బలవంతపు మత మార్పిడులను నిషేధిస్తూ ఒరిస్సా అసెంబ్లీ చేసిన చట్టం తమ మత ప్రచార హక్కుకు వ్యతిరేకమని హైకోర్టులో పిటిషన్‌ వేసిన మిషనరీలు, మతానికి సంబంధించిన విషయమై పార్లమెంటుకు తప్ప అసెంబ్లీలకు చట్టం చేయు అధికారం లేదని వాదించిన వాదనతో ఏకీభవించిన హైకోర్టు చట్టాన్ని అమల్లో పెట్టవద్దని ఒరిస్సా (ప్రభుత్వాన్ని అదేశించింది. అదే విషయమై పిటిషన్‌ స్వీకరించి విచారించిన మధ్యప్రదేశ్‌ హైకోర్టు మాత్రం బలవంతపు మత మార్పిడిని నిషేధించు చట్టం చేయు అధికారం రాష్ట్ర అసెంబ్లీకి ఉందని పేర్కొంటూ, బలప్రయోగం, మోసం, (ప్రలోభం ద్వారా మత మార్పిడులు చేయడం నిబంధన 2541) కి విరుద్దమని స్పష్టం చేయడం జరిగింది. సమస్య ఒకటి పరిష్కారాలు రెండు లభించాయి. హైకోర్టు తీర్చు దృష్ట్యా మధ్యప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా రవరెండ్‌ స్టెయినిస్‌లాస్‌ అను మత గురువు సుట్రీం కోర్టును ఆశ్రయించడం జరిగింది. భారత (ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిన్‌ ఎ ఎన్‌. రాయ్‌ _ 4 1| [౫ నేతృత్వంలోని ఐదుగురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం తీర్పులో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు గమనార్హం

(ప్రచారం ౧౦౧2౦18 అనే పదానికి పలు అర్జాలు ఉన్నాయని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది. సహజ పునరుత్పత్తి ద్వారా (వృక్షజంతు) సంతతిని పెంచడం అన్న అర్హం కూడా ్రాపగేట్‌ పదనానికి ఉందని చెప్పింది. అయితే రాజ్యాంగ నిర్మాతలు నిబంధన 25(1)ని ఈ అర్దంలో వాడలేదని తెలిపింది. షార్టర్‌ ఆక్స్‌ఫర్డ్‌ డిక్షనరీ “ది సెంచరీ డిక్షనరీ"లో 'ప్రాపగేట్‌ పదానికున్న అర్జాలను ఉటంకించింది.(ఉం001/61[0 10 51616 04016 01640040/ ౧౧0౧౭౦16 10 890/986 1/07” ౧9౧50౧ 10 ౧6/0౧ 0! ౧106 (0 ౧1406 [0 6159601086, 614456(4 84197౧0301 061191, ౧201106 610 - గంం0!/6106 [0 08౧14౧/ 0॥010౧40/ ౪౦01-1౪ ౧౦02౮416 10 1205710 80/626 0గ ౧౪౦౧ 10 ౧66౦౧ 0? ౧1109 10 ౧1206 0౭1౫ 104౬6 0౧౦౪౧4౫476, 6456, అగం౧6 00/10 ౧౧0౧439416 & ౧600, 10 ౧౧౦౧౫౦2౭16 1౧6

ఫ్రాధణుడ తిక్కులు-ఐభులు.-ాాాా 169 00౧9120 ?6910%) “ఒక వ్యక్తి నుంచి ఇంకొక వ్యక్తికి, ఒక ప్రాంతం నుంచి ఇంకొక ప్రాంతానికి, ఒక విషయాన్ని ముందుకు తీసుకు వెళ్లడం, విస్తరించడం, ఒక నివేదికకు (ప్రాచుర్యం కల్పించడం, క్రైస్తవ మతాన్ని (ప్రచారం చెయ్యడం” ఇలా పలు అర్హాలను ప్రాపగేట్‌ అన్న పదానికి సెంచరీ డిక్షనరీ ఇచ్చిందని కోర్టు పేర్కొంది నిబంధన 250లో ఈ అర్జాలతోనే ఈ పదాన్ని వాడారని వ్యాఖ్యానించింది. ఒక మతం నుంచి ఇంకొక మతంలోకి (ప్రజలను మార్చే హక్కుని ఈ నిబంధన ఏమతం వారికి ఇవ్వలేదని స్పష్టం చేసింది ఒక మతానికి సంబంధించిన విశ్వాసాలకు (ప్రచారం చేసుకునే అవకాళాన్ని మాత్రమే కల్పించిందని పేర్కొంది. ప్రతి పౌరునికి భావ ప్రకటనా స్వాతంత్ర్యాన్ని ఇచ్చిందే కాని ఒక మతం నుంచి మరొక మతంలోకి మార్చే హక్కును రాజ్యాంగం ఎవరి ఇవ్వలేదు. అలా మార్పిడి చేసినట్టయితే ఒక వ్యక్తి మత స్వాతంత్ర్యానికి భంగం కలగచేయడమైనందున అది నిబంధన 25(1)కి పూర్తి విరుద్దమని వ్యాఖ్యానించింది పైగా మధ్యప్రదేశ్‌, ఒరిస్సా అసెంబ్లీలు ఆమోదించిన చట్టాలు శాంతిభద్రతల పరంగా ౧40110 0108: దృష్ట్యా రాజ్యాంగ బద్దమైనవే అని స్పష్టం చేసి సుప్రీంకోర్టు ఆ రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల నిర్ణయాన్ని బలపరిచింది. సమాజంలో సభ్యుల మధ్య శాంతి కర్యవైతే పబ్లిక్‌ ఆర్జర్‌ దెబ్బతిన్నట్లే ఆనగా మత (ప్రచారం బలవంతంగా 8౪ 10108 గాని, మోసం [౯266 చేసి గాని, ప్రలోభాలు ఆ౧666 1౧166006 చూపెట్టి గాని మత మార్చిడులు చేయడం చట్టరీత్యా నేరం అని మన సర్యోన్నత న్యాయస్ట్రాన ధర్మపీరం వ్యాఖ్యానించిది వాస్తవానికి ఈ మతం మార్పిడులు కేవలం స్వాతంత్ర్యం దేశ విభజన తరవాతే కాదు, (బ్రిటిష్‌ వారి రాజ్యం, వారి వలస పాలన (ప్రారంభమైనప్పటి నుంచి ఈ తతంగం కొనసాగుతూనే ఉందనేది జగమెరిగిన నగ్న సత్యం అంతే కాదు మత ప్రచారం అనేది శైస్తవంలో అవిభాజ్యమై ఉన్నందున (స్తవ మతగురువులు, విదేశీ మత సంస్థలు, మిషనరీలు దేశంలోని పేదరికాన్ని, అవిద్యను ఆసరా చేసుకుని దళితులను ముఖ్యంగా గిరిజనులను మత మార్చిడికి గురిచేయడాన్ని ఆపేస్తారని ఆశించడం నీటి మీది రాతే. ఏమైననూ, మత మార్ప్చిడుల అంశాన్ని గూర్చి రాజ్యాంగ పరిషత్తులో కూలంకషంగా, సుధీర్ధంగా చర్చించిన తరవాతే దేశ సమ(గ్రత శాంతి భద్రతల సామరస్యాన్ని కాపాడు నిమిత్తం రాజ్యాంగ నిర్మాతలు తీసికొనిన నిర్ణయం అనుసరించి, అనైతిక మత మార్పిడులకు వ్యతిరేకంగా గతంలో కొన్ని రాష్ట్రాలు చేపినట్లే బల ప్రయోగం, మోసం, ప్రలోభాల ద్వారా జరిగే మత మార్పిడులను నిషేధించుటకు మిగతా రాష్ట్రాలు కూడా చట్టాలు నిర్మించడం చాలా అవసరం మొత్తం మీద రాజ్యాంగం ఇచ్చినట్టుగా స్వచ్చందంగా మతం మార్చుకోవడానికి ఎవరికేం వ్యతిరేకం కాదు. అయితే బలవంతంగా గాని (ప్రలోభాలతో గాని మత మార్పిడులు చేపట్టడానికి అనుమతించకూడదు కొన్ని వేల ఏళ్లకాలం నుంచి మన భారతదేశంలో వెల్లివిరిస్తున్న పరమత సహనాన్ని ప్రశంసించిన రెండవ పోప్‌ జాన్‌పాల్‌ మహాశయుడు, నవంబర్‌ 7, 1999న ఢిల్లీలో జరిగిన ఓ ప్రార్హనా సమావేశంలో ప్రసంగిస్తూ “మత స్వేచ్చ మానవ హక్కులకు మూలం, ప్రతి

170 లాలా ఫాథమిక తక్కులు-ఐధులు వ్యక్తికి తన మతం మార్చుకునే హక్కు ఉంది, వారి ఆత్మ ్రబోధానికి అనుగుణంగా నడచుకుంటారు, దానికి వ్యతిరేకంగా వారిపై నియంత్రణ విధించడం భావ్యం కాదు.” వ్యాఖ్యానించడం గమనార్హమే కాదు, ఆలోచనాంళం కూడా పోప్‌ జాన్‌పాల్‌- 2 గారు ప్రతి వ్యక్తికి తన మార్చుకునే హక్కు ఉందని శలవిచ్చారంటే మత మార్పిడి అనేది దోషం కాదు అని చెప్పకనే చెప్పినట్టయింది. దానికి తోడు అదృష్టమో దురదృష్టమో కాని మన (ప్రధాని వాజ్‌పేయ్‌ గారు ఓ సందర్భంలో మత మార్చిడులను నిషేధించే యోచన గాని, రాజ్యాంగాన్ని సవరించాలన్న ప్రతిపాదన గాని, కొత్త చట్టం చేయాలన్న ఆలోచన గాని తమకు లేదని (ప్రకటిస్తూ సుహృద్భావాన్ని పరస్పర విశ్వాసాన్ని పెంపొందించే చర్యల ఆవశ్యకత ఉన్నందున మత మార్చిడులపై జాతీయ స్థాయిలో చర్చ జరగడం కావాలనడం జరిగింది

అవును, ప్రధాని సూచన మేరకు అయినా మత మార్ప్చిడులపై జాతీయ చర్చ జరగడం తక్షణావసరం.

8. 26న నిబంధన : మత వ్యవహారాల నిర్వహణ స్వేచ్చ న

౬46600 10 120208 ౧౪1010౪3 శీ[2115

ఈ నిబంధన 26 ప్రకారం “శాంతి భద్రతలు, నైతికత ప్రజారోగ్య నియమాలకు లోబడి కట్టుబడి, ప్రతి మతం మరియు దాని శాఖలు -

ఎ) దేవాదాయ, ధర్మాదాయ మత సంస్థలను స్టాసించుకొని నిర్వహించుకొనవచ్చు.

బి) మత పరమయిన కార్యక్రమాలను తామే నిర్వహించుకోవచ్చు.

సి) ఫ్టీర చరాస్తులను సంపాదించుకోవచ్చు, ఆధీనంలో ఉంచుకోవచ్చు.

డి) అమల్లో ఉన్న చట్టాలననుసరించి వాటిని నిర్వహించుకోవచ్చు.

ఈ నిబంధనలో పేర్కొనిన అంశాలు కూడా గమనించతగినవే. రాజ్యాంగశా'స్త వ్లోషకులు చెప్పినట్టు - చట్టపరమైన ఒక ధర్మసూక్ష్మం - స్థాపించుట, నిర్వహించుట ౬512050

2౧6 [42౧1212 అనే మాటల్లోనే ఉందనవచ్చు అజీజ్‌ బాషా - కేంద్ర ప్రభుత్వం 1968 కేసులో సుప్రీం కో ర్జు తీర్పు చెబుతూ అలీఘడ్‌ ముస్లిం విశ్శవిద్యాలయం పార్లమెంటు రూపొందించిన చట్టం ద్వారా న్థాసితమై నిర్వహించబడుతు ఉన్నందున అది ముస్తిం మత సంస్థ కాదని స్పష్టం చేయడం గమనార్హం.

-ఈ నిబంధన ప్రకారం వ్యక్తులు మత పరమయిన సంస్థలను స్టాపించుకోవడానికి మత ప్రమేయమైన కార్య(క్రమాలను నిర్వహించు కోవడానికి, స్థిర చరాస్తులను సంపాదించు కోవడానికి, వాటిని న్యాయప్రకారం, చట్ట సమ గతంగా నిర్సహించుకోవడానికి హక్కు ఉంది అంటే ఆస్తి నిర్వహణ విషయంలోతప్ప తదితర మత సంబంధ కార్యక్రమాలు దేనిలోనూ

ప్రభుత్వం జోక్యం చేసుకోరాదన్నమాట. శ్రీహరనాధ్‌ గారు వివరించినట్టు - దేవాలయాల్లోని పూజా విధానం, ఆర్భన సమయాలు అన్నీ కేవలం మతానికి చెందిన విషయాలు. అయితే దేవాలయాల ఆస్తులు తద్వారా అవి చేసే వ్యాపారాలు, లావాదేవీలు మతేతరములైన ఆర్థిక

ఫ్రైథబుక తక్కులు-ఐధులు__ [171 అంశాలుగా గుర్తించవచ్చు. నిజానికి మత విషయాల్లో కూడా కొంత ఖర్చు ఉంటుంది. అంత మాత్రాన వాటిని ఆర్టికాంశాలుగా గుర్తించరాదు. పి.యం. బక్షీ గారు వ్యాఖ్యానించినట్లు చట్టపరమైన దేవాలయ నిర్వహణ మత అంతర్భాగం కాదు. (18౧10 ౧2౧౭౦6 1౧6 6౧౧16 15 ౧౦1౧ 1౧160621 ౧గ 01 16110100 1040౧ 06 1800614166 9/ 1౪4)

మత పరమయిన విషయాల్లో ప్రభుత్వం జ్లోక్యర్ల కల్లగజేసుకోవచ్చా అనే విషయమై అమెరికా సుప్రీం కోర్టు, దేశ భద్రతకు సంబంధించిన విషయాల్టో మత హక్కులో ప్రభుత్వం జోక్యం కలగజేసుకోవడాన్ని సమర్దించింది కూడో.' మత్త'పరమయిన నిర్వహణ హక్కు, పరిధి విషయమై మన దేశంలో కూడా కొనసాగాయి. ఉదాహరణకు దేవాలయ (ప్రవేశ సమస సమీక్ష సందర్భంలో ఏ దేవాలయంలో కూడా ఒక ప్రత్యేక శాఖ వారి ప్రవేశం నిషేధించే వీలు లేదు కాని దేవాలయంలో ఆ శాఖకు చెందని వ్యక్తులు అందరకూ కులమత ప్రసక్తి లేకుండా కొన్ని సమయాల్లో ప్రవేశం నిషేధించడం రాజ్యాంగ సమ్మతమే అని వెంకట్రామన్‌ దేవం - మైసూర్‌ రాష్ట్ర కేసులో పేర్కొనిన సుప్రీం కోర్టు, ఆ ప్రవేశం ఒక్కశాఖకు మాత్రమే పరిమితం చేయవచ్చు కాని నిషేధం ఒక్క శాఖకు మాత్రం (ఉదా . హరిజనులకు) పరిమితం చేయతగదని స్పష్టం చేయడం జరిగింది.

అలాగే హిందూ దేవాదాయ శాఖాధికార్లు సమయాసమయాలను పాటించకుండా దేవాలయంలోకి ముఖ్యంగా గుడి అంత గాల్టోకి (ప్రవేశం అనుమతించే చట్టాలు మత నిర్వహణ హక్కుకు విరుద్ధమని కోరలు శేరు ఇవ్వడం జరిగింది. మొత్తం మీద మత విషయాల్లో జోక్యం కలగజేసుకోవడానికి ఆస్కారం, ఆవకాశం కలిగించే చట్టాలను న్యాయస్థానాలు రద్దు చేశాయి కాని, హిందూమత వివాహ విధానాల్లో సంస్కరణలు (ప్రవేశ "పెడుతూ జారీ చేసిన చట్టాలు, హిందూత్వ వారసత్వ హక్కుల్జోని మార్పులు న్యాయస్థానాలు సమంజసమ్రైనవని భావించడం గమనార్హం.

6. 27వ నిబంధన ; మత వ్యాప్తికి పోషణకు పన్ను చెల్లింపుపై స్వేచ్చ :

౧౪6౮౦౧) &8 10 ౧౭౧౧౭౧౦ 18/83 10! ౧గ౦గ౧౧౦౪౦౧ ౦4౧)/ ౧4గ100|| ౧౪౭||9|౦౧

ఈ నిబంధన 27 (ప్రకారం : “ఏదో ఒక ముత వ్యాప్తి కొరకు గాని మత ధార్మిక సంస్థల నిర్వహణ నిమిత్తం గాని పౌరులు ఎవ్వరూ ఏ విధమైన పన్నులు చెల్లించనవసరం లేదు.”

ఈ నిబంధనకు లోబడి, ఏదో ఒక మత వ్యాప్తికి లేక మత పోషణ (ప్రోత్సాహం కోసం పన్నులు విధించడం గాని చెల్లించడం గాని లేదా ప్రభుత్వ వనరుల నుంచి గాని రుసుముల నుంచి గాని ఖర్చుచేయడం జరగరాదు. అంటే ప్రత్యేకంగా మత ధార్మిక సంస్థల నిర్వహణ నిమిత్తం పౌరులు ఎవ్వరూ ఏ విధమయిన (ప్ర సక పన్నులు చెల్లించాలని నిర్చంధించరాదు అయితే ప్రభుత్వం ఒక ప్రత్యేక ముత వర్గానికి చేసే సేవలకు గాను ఫీజు వసూలు చేయవచ్చు. 1ఇ/మరియు !88అనే పదాల బేధం గమనార్హం. ప్రభుత్వ దేవాదాయ ధర్మాదాయ శాఖల నిర్వహణ నిమిత్తం ప్రభుత్వం దేవాలయ నిధుల నుంచి కొంత రుసుము

172 __ాాాాాాాా ప్రాధముక తొక్కులు-బధులు [869 వసూలు చేయడం న్యాయ సమ గ్రైతమేనని న్యాయస్థానాలు భావించడం జరుగుతోంది. ఒక వేళ మత ఘర్షణల్లో ఏవైనా ఏవైనా మత సంస్థలకు నష్టం వాటిల్లితే వాని పునరుద్దరణకై (ప్రభుత్వం ఏదైనా చర్య తీసుకాన్నట్టయితే అది “ప్రభుత్వం లౌకిక తత్వాన్ని ఉల్లంఘించినట్టు కాదు” అని చెప్పవచ్చు.

0. 28వ నిబంధన : విద్యాలయ్లాళ్లో మత బోధ స్వేచ్చ.

క న

ఈ నిబంధనలో మూడు క్షాజులు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ నిధులతో నడుస్తున్న విద్యాసంస్థలో మత బోధ నిషేధించడం జరిగింది. అయితే మత సంస్థలే స్థాపించిన విద్యాలయాలకు మాత్రం ఆ కట్టడి లేదు. అయితే మత బోధల్లో గాని మత (ప్రార్థనల్లో గాని ఏ వ్యక్తిని బలవంతం చేయరాదనేది ఈ నిబంధన సారాంశం. ఆ క్టాజులన్నింటిని కలిపి

నిబంధన 28, ఒకటో కాజు (ప్రకారం : “ప్రభుత్వ నిధుల ద్వారా నిర్వహించబడు విద్యాసంస్థల యందు ఏ విధమైన మత బోధన జరపరాదు.”

నిబంధన 28, రెండో క్టాజు ప్రకారం : “మత శిక్షణ, బోధన కోసం మత ధర్మాదాయ నంస్థలు నెలకొల్పిన విద్యాలయాలు, విద్యా నంస్పలు ప్రభుత్వ నిధుల ద్వారా నిర్వహించబడినప్పటికీ 28 (1)వ క్లాజును అనుసరించనవసరం లేదు.”

నిబంధన 28, మూడో క్లాజు ప్రకారం : “ప్రభుత్వ గుర్తింపు పొందినను [12008౧1566 లేదా ప్రభుత్వ నిధుల నుంచి సహాయం /6పాందిన విద్యాసంస్థ ఎందులోనూ వ్యక్తి ఐచ్చికంగా తనంతట తానుగా సమ్మతిస్తే తప్ప లేదా అతను మైనరు అయితే అతని సంరక్షకుని అనుమతితో తప్ప మతపరమయిన బోధనా కార్యక్రమాల్లో గాని, ప్రార్థనా కార్యక్రమాల్లో గాని పాల్గొనడానికి అతనిని బలవంతం, నిర్భంధం చేయకూడదు”

ఈ నిబంధన అనుసరించి (ప్రభుత్వం వారి ఆర్టిక సహాయంతో ప్రభుత్వం నిధులతో నిర్సహించబడుతున్న విద్యాసంస్థల్లో కింది స్థాయి పారశాల నుంచి పై స్థాయి విశ్చవిద్యాలయం వరకు మత బోధన జరగరాదు అంటే ఆ సంస్లల్లో మత బోధని నిషేధిచబడిందన్స మాట. అయితే మత శిక్షణ, బోధన కూడా జరపవలినని తమ ట్రస్టులో, సంస్థలో వలో పేర్కొనబడి ఉన్నట్టయితే అటువంటి మత సంస్థలు స్థాపించిన, నెలకొల్పిన వీద్యాలయాల్లో, విద్యాసంస్థల్లో అవి ప్రభుత్వ ఆర్దిక సహాయంతో నిర్వహొంచబడుతున్నప్పటికీ మత బోధపై నిషేధం విధింపబడదు. అయితే అటువంటి భోధకు జెందిన పారాలు, ఐచ్చిక మైనవి ఎవరిని బలవంతం చేయవీల్లేదనేది గమనార్హం. కాని, ఇష్టముయిన వారు కొన్ని మతాలను ప్రత్యేక పార్యాంశ శా(స్త్రాలుగా కళాశాలల్లో విశ్చ విద్యాలయాల్లో ఆధ్యయనం చేయవచ్చు. అవి ఐచ్చికంగా వ్యక్తుల అభీష్టంపై ఆధారపడిన పంశీధనా ల అయినందున వాటి అధ్యయనం రాజ్యాంగ విరుద్దం కాదనేది నిజం.

ప్రాధబుక జక్కులు-ఐధులుతతతతత222ా 173 మొత్తం మీద మనదేశం లౌకిక మతప్రమేయం లేని రాజ్యంగా అవతరించడానికి మత సహనం, మతసామరస్యాలతో అడుగు ముందుకు వేయడానికి అన్ని ప్రయత్నాలు జరిగాయి అయితే దురద్ధష్ణ వశాత్తు దేశంలో ఇంకా అచటచట మతపరమైన ఘర్షణలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. కల్గ్‌లాలు రేగుతూనే ఉన్నాయి, తర్జన భర్జనలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఎందుకు? కారణం ఏమిటి? నిజానికి ఈ మత ఘర్షణలకు ముఖ్యమైనది, అతి ముఖ్యమైన కారణం, విజ్ఞులు మ్లోషించినట్టు “కొందరు ఛాందస వ్యక్తుల మూర్థత్వం, ఉన్మాదం క౯గ౧461013గ మాత్రమే!” ఈ దుస్థితిని, రుగ్మతను చక్కదిద్దటానికి పెద్దలు చేసిన సూచనలు గమనార్హం. ఠా యా! కా! ఏట! అవేటిమో ఓసారి చూద్దామా!

• (ప్రభుత్వం మత సంబంధమైన విషయాలకు సుదూరంగా ఉండాలి. అంటే అధికారులు, మంత్రులు, శాసనకర్తలు, మత పరమైన కార్యక్రమాల్లో అధికారికంగా పాల్గొనరాదు.
• (ప్రమాదం వాటిల్లే శాంతిభద్రతల సమయాల్లో (ప్రభుత్వం మత సంస్థలను అదుపులో పెట్టాలి, అవసరమైతే తాత్కాలిక నిషేధానికి గురిచేయాలి.
• సామాజిక శాంతిభద్రతలకు భంగకరంగా ఉండేటట్టయితే మత సంబంధమైన కట్టడాలను నిర్మించడానికి ప్రభుత్వం అనుమతించకూడదు. చేపట్టకూడదు.
• దేశ పౌరులు అందరికి ముఖ్యంగా ఒకే న్యాయ సృృతి కామన్‌ సివిల్‌ కోడ్‌ ఉండేటట్టు చూడాలి. మంచి జరుగుతుందని ఆళిద్దాం. -అాహయమాః అమపాల- ననన ననన మనోమన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చింది)ననసనననననననననన్న

6. సాంస్కృతిక, విద్యా హక్కులు 0౮౪6౧81 2౧౮ కరడేట0ం210021 ౧౮౧19 మతాలు, భాషలు, జాతులు, తెగలు ప్రాంతాలు మున్నగు రీతుల్లో భిన్నత్వం గల మన దేశ సమైక్యతను కాపాడడం కోసం అల్ప సంఖ్యాకులకు భద్రత కల్పించడం కోసం ఏర్పాటు కాబడిన అల్బ సంఖ్యాక వర్గీయుల ఉపసంఘం [411౧0౧1169 560-00గ/౧౫166 సాంస్కృతిక, విద్యా హక్కులకు చెందిన నిబంధనలను రాజ్యాంగంలో పొందుపరచవలసిందిగా రాజ్యాంగ పరిషత్తుకు నివేదించడం జరిగింది ఆనంతరం జరిగిన చర్చల్లో సలహా సంఘపు కొందరు గౌరవ సభ్యులు సాంస్కృతిక, విద్యా హక్కులను (ప్రాధమిక హక్కుల జాబితాలో కాకుండా నిర్దేశక నియమాల్లో చేర్చాలని సూచించినప్పటికీ, అల్ప సంఖ్యాక వర్గీయుల సంక్షేమం నిమిత్తం మత హక్కుకు అనుబంధంగా సాంస్కృతిక విద్యాహక్కులను కూడా [ప్రాధమిక హక్కుల జాబితాలోనే చేర్చాలని రాజ్యాంగ నిర్మాతలు నిర్హయించి అల్పసంఖ్యాక వర్గీయుల భాష లిపి సంస్కృతి సంరంక్షింపబడాలన్న వారి ధ్యేయాన్ని లక్ష్యాన్ని రెండు (29,30) నిబంధనల ద్వారా చాటి చెప్పడం జరిగింది ఈ విషయమై రాజ్యాంగం ఏమి చెప్పిందో చూద్దాం

4. _ నిబంధన 29 : మైనారిటీల సాంస్కృతిక పరిరక్షణ హక్కు : £[0180100 0" 1౧187856 ౦1 $/1౧00౧485 ఈ నిబంధన అధిక సంఖ్యాక వళ్లీయులకూ వర్తిస్తుంది, అలాగే అల్ప సంఖ్యాక వర్గీయులకూ అన్వయిస్తుంది మరొక విధంగా చెప్పాలంటే ఇది అన్ని వర్గీయులవారికీ వర్తిస్తుందనవచ్చు. దీనికి రెండు క్ఞాజులు ఉన్నాయి 29 (1) ప్రకారం * “భారతదేశంలో నివసిస్తున్న పౌరులు అందరికీ తనుకు సంబంధించిన భాష, లిపి, సంస్కృతుల భద్రపరచుకొనే హక్కు ఉండవలె.” మ్లోషకులు వివరించినట్టు ప్రత్యేకమైన భాష, లిపి, సంస్కృతిని సంరక్షించుకునేందుకు స్వెచ్చ హక్కు అన్ని వర్గీయులకు ఉంది. అధిక సంఖ్యాక వర్గ్షమయినా అల్ప సంఖ్యాక వర్గ్షమయినా తమ భాషలిపి, సంస్కృతిని సంరక్షించుకోవచ్చు. అయితే పెద్దలు చెబుతోన్న ధర్మసూక్ష్మం ఏమి అంటే - అధిక సంఖ్యాకులు, అల్ప సంఖ్యాకులపై తమ భాష లిపి, సంస్కృతిని బలవంతంగా రుద్దకూడదు అంటే ఈ క్లాజు అల్ప సంఖ్యాకుల మైనారిటీల ప్రత్యేకతను భద్రపరుస్తుందనవచ్చు నిబంధన 29(2) ప్రకారం : “మతం, జాతి, కులం, భాషా ప్రాతిపదికలపై పారులు ఎవ్వరికీ ప్రభుత్వం నడుపుతున్నటువంటి కాని, ప్రభుత్వం ద్వారా ఆర్థిక సహాయం పొందుతున్నటువంటి కాని విద్యాసంస్థల్లో ప్రవేశం నిరాకరించబడరాదు."

ప్రాథబుక తక్కులు-ఐధులు.______ 175 ఇది కూడా అన్ని వర్గీయుల వారికి ఉపకరిస్తుంది, అంటే అధిక సంఖ్యాక వర్గీయులు స్టాపించిన విద్యాలయాల్లో, విద్యా సంస్థల్లో అల్ప సంఖ్యాక వర్లీయులకు, అల్ప సంఖ్యాకులు నెలకొల్పిన విద్యాసంస్థల్లో అధిక సంఖ్యాకుల వర్గీయులకు ప్రవేశ అర్హత రాజ్యాంగ రిత్యా గుర్తించ బడిందన్నమాట. కేవలం మతం, జాతి, కులం, భాషల [ప్రొతిపదికలపై ఎవ్వరి ప్రవేశాన్ని కాదనే వీలు లేదు. అంటే ఇంతకు ముందు పరిశీలించిన 15 (శువ నిబంధనకు ఈ 29 (2) నిబంధన అనుబంధమని పేర్కొనవచ్చు 8) 30వ నిబంధన : మైనారిటీల విద్యాసంస్థల స్థాపన, నిర్వహణ హక్కు

£00.00 14006165 10 6౩10130 206 46110616! 6060210041 1091401005

ఈ నిబంధన కూడా రెండు క్లాజులు కలిగి ఉంది.

నిబంధన 30 (1) (ప్రకారం : “మతం లేగా భాష ్రాతిపదికలపై ఏర్పడిన అల్ప సంఖ్యాక వర్గీయులు తమకు నచ్చిన విధంగా విద్యాసంస్థలను నెలకొల్పుకోవడానికి, నిర్వహించుకో వారికి హక్కు ఉండవలె”

నిబంధన 30(1ఎ) ప్రకారం : *..అయితే 1న క్లాజులో పేర్కొనబడిన అల్ప సంఖ్యాక వర్గీయులచే స్థాపించబడి, వారి నిర్వహణలో ఉన్న విద్యా సంస్థలకు సంబంధించిన ఆస్తులను ప్రభుత్వం నిర్బంధంగా ఆర్జన గం౧౪1/8 చేయునపుడు, చెల్లించవలసిన పరిహారాన్ని ఉదహరిస్తూ గౌని, పరిహారం లెక్కకట్టి ఇన్వడావికి పాటించవలసిన సూత్రాలను ఉల్లేఖిస్తూ గాని జారీ కాబడిన చట్టం ద్వారా తప్ప ఇతరత్రా జరగకూడదు.”

(ఈ క్షాజు 44వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1978 ద్వారా చేర్చబడింది) నిబంధన 30 (2) ప్రకారం : *“అల్బ సంఖ్యాక వర్గీయుల నిర్వహణలో ఏర్పాటు కాబడిన విద్యాసంస్థలకు అర్ధిక సహాయం నుంజూరు చేయు సందర్భంలో ప్రభుత్వం మతం లేదా భాషా ప్రాతిపదిక కారణాలపై వివక్షత చూపరాదు.”

ఈ నిబంధన ద్వారా మత పరమైనా, భాషా పరమైనా, సంస్కృతిపరమైనా అల్న సంఖ్యాకులు, మైనారిటీలు సొంతంగా విద్యాసంస్థలను ఏర్పాటు చేసుకుని నిర్వహించుకునే అవకాళాన్ని మన రాజ్యాంగం కల్పించడం జరిగింది. కాని అసలు అల్ప సంఖ్యాకులు [11౧0౧165 అంటే ఎవ్వరు అనే ప్రశ్నకు మన రాజ్యాంగంలో సరి అయిన సమాధానం దొరకదు. ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే 29వ నిబంధనలో ఆ పదమే కనబడకపోవడం కేవలం ఈ 30 నిబంధనలో మాత్రం మత భాష ప్రాతిపదికలపైన ఏర్పడిన అల్ప సంఖ్యాక వర్గీయుల ప్రత్యేక హక్కులు ముఖ్యంగా విద్యాసంస్థల స్టాపన నిర్వహణ విషయమై ఉదహరించడం జరిగింది. ఇక్కడే అల్ప సంఖ్యాక వర్గీయులు ఎవ్వరు అనే (ప్రశ్న ఉదయించింది వేరు వేరు డిక్షనరీలు 'అల్ప సంఖ్యాకులు' అనే పదానికి వేరు వేరు అర్జాలు, వివరాలు ఇవ్వడం జరిగింది. మొత్తం మీద “మొత్తంలో సగం కంటే తక్కువ” అన్న సామాన్య అర్ధం గమనార్హం. హరనాథ్‌ గారు వివరించినట్టు మొత్తంలో సగం కంటే తక్కువగల అల్ప సంఖ్యాకులకు కొన్ని ప్రత్యేక లక్షణాలు ఉండవలెనని కొందరు, అటువంటి అల్బ సంఖ్యాకులు అధిక సంఖ్యాక వర్గీయులచే

176 యయ ఫైధముక వొక్కులు-బధులు అణగదొక్కబడినవారై ఉండవలెనని ఇంకొందరు సూచించడం జరిగింది ఎల్‌ వర్త్‌ అనే రచయిత దృష్టిలో మత, భౌతిక, సాంస్కృతిక లక్షణాల కారణంగా మిగిలిన వారి నుంచి 'ప్రత్యేకించబడి వారికంటే తక్కువ హోదాను, విభిన్నమైన హోదాను పొంది తమను వివక్షతతో చూస్తున్నారని భావించేటటువంటి వారే అల్బ సంఖ్యాకులు” మానవ హక్కుల కమిషన్‌ 1950 నియోగించిన 'అల్ప సంఖ్యాక వర్గీయుల రక్షణ కోసం ఏర్పడిన సంఘం' ఈ పదాన్ని అధికారంలో లేకుండా ఉండి తదితరులకు భిన్నమైన ఒక ప్రత్యేక సుస్టిర, జాతీయ ధార్మిక లేదా భాషా సంస్కృతి ఉండి, అటువంటి ప్రత్యేకతను నిలుపుకోవాలనే బలమయిన ఆశయం కలవారే అల్స సంఖ్యాకులు” అని అన్నయించడం జరిగింది. ఈ సమస్యను పరిశీలించిన మన సుప్రీం కోర్టు కూడా మొత్తంలో సగం కంటే తక్కువ సంఖ్యాకులను అల్ప సంఖ్యాకులుగా గుర్తించి స్పష్ట పరచడం జరిగింది ఒక చట్టం రాష్ట్రం అంతటికీ వర్తించినప్పుడు ఆ రాష్ట్ర జనాభా లెక్కల ననుసరించి, ఆ రాష్ట్రంలోని అల్పసంఖ్యాకులు 29,30 నిబంధనల్లోని హక్కులకు అర్హులు అవుతారని పేర్కొనడం జరిగింది. ఈ (ప్రాతిపదికపైనే కేరళ రాష్ట్రంట్నని 'కైస్తవులు అల్బ సంఖ్యాకులుగా గుర్రింపబడుతున్నారు. అలాగే జాతీయ స్టాయిలొ అధిక సంఖ్యాకులు అయిన హిందువులు జమ్మూ-కాశ్మీర్‌ రాష్ట్రంలో అల్ప సంఖ్యాకులుగా గుర్తింపు పాంది ఉన్నారు. అలాగే ముస్లింలు అంగ్రీప్రదేజో అల్బ సంఖ్యాకులవుతున్నారు. తెలుగు భాష మాట్లాడే ప్రజలు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అధిక సంఖ్యాకులై ఇతర రాష్ట్రాల్లో అల్ప సంఖ్యాకులు అవుతున్నారు. నిజానికి భాషా ప్రాతిపదికపై అల్బ సంఖ్యా వర్గీయుల హోదా పొందగోరువారు తమకు ఒక ప్రత్యేకమైన మాట్లాడే భాష 014601ఉందని నిరూపించుకుంటే చాలు, వారికి ప్రత్యేక లిపి కూడా ఉండనవసరంలేదు. 30వ నిబంధనకు లోబడి వెనుకబడిన తరగతి వారు మైనారిటీలు కారు. హిందువుల్లో ఒక భాగమైన హరిజనులు కూడా మైనారిటీలు కారు 29వ నిబంధనలోని హక్కు కేవలం పౌరులకు మాత్రమే వర్తించగా 30వ నిబంధనలో “పౌరులు” అనే పదం వాడబడనప్పటికీ ఈ హక్కు దేశంలో నివసిస్తున్న అల్న్బ సంఖ్యాకులు అందరికీ వారి పౌరసత్వంతో నిమిత్తం లేకుండా వర్తిస్తుందని ఎస్‌కె. పాత్రో బీహార్‌ రాష్ట్రం 1970 కేసులో సుప్రీం కోర్టు స్పష్ట పరిచింది పెద్దలు సెలవిచ్చినట్లు ఈ 30వ నిబంధనలో పేర్కొనిన విధ్యా సంస్థలను ఒకే ఒక వ్యక్తి గాని పలువురు వ్యక్తుల సముదాయం గాని నెలకొల్పుకోవచ్చు. అంతే కాదు, అల్ప సంఖ్యాక వళ్లీయులు నెలకొల్పుకొనే విద్యాసంస్థలు అన్నీ ఈ నిబంధన పరిధిలోకి వస్తాయి. అయితే అవి కేవలం భాష, లిపి, సంస్కృతులను పరిరక్షించుకొనేందుకు మాత్రమే చెందినవై ఉండవలసిన ఆవసరమూ లేదు. ఒక్కటి మాత్రం తప్పనిసరి ఏమి అంటే ఆటువంటి సంస్థలు కేవలం అల్ప సంఖ్యాక వర్గీయులచే నెలకాల్పబడి, నిర్వహించబడి ఉండడం (ప్రధాన లక్షణం, ఆవశ్యకం కూడా. ఇంతకూ నిర్వహణ అంటే ఏమిటి ఒక ఉదాహరణ ద్వారా గమనిద్దాం. విద్యాసంస్థల

ఫథబుక తక్కులు-ఐధులు__ాాాాా 77 యాజమాన్యం వాటి నిర్వహణకు సంబంధించిన సిబ్బంది నియామక్షం, విద్యార్థుల (ప్రవేశం మున్నగు అన్నియు ఈ నిర్వహణలోని అంతర్భాగాలే. అయితే కేరళ విద్యాబిల్టు కేసులో సుప్రీం కోర్టు తీర్పు చెబుతూ, 30వ నిబంధనలోని విద్యాసంస్థల నిర్వహణ హక్కు నిరపేక్షనీయమైనది కాదని, విద్యా ప్రమాణాలు ఉపాధ్యాయుల నియామకం, విద్యార్దుల ఆరోగ్యం తదితర విషయాల్లో కొంత వరకు ప్రభుత్వం జోక్యం కలగజేసుకోవచ్చని పేర్కొంది. మొత్తం మీద ప్రాధమిక హక్కులు అన్నింటిలో ఈ సాంస్కృతిక, విద్యా హక్కులు అన్ని వర్గాల వారికి, అన్ని భాషల వారికి సమానమైన ప్రత్తిపత్తిని కలిగిస్తూ వారి (ప్రత్యేక వ్యక్తిత్వాలను నిలుపుకోవడానికి దోహదం కలిగిస్తున్నాయి. కొని ఆచరణలో ఇది ఎలా పరిణమించిందంటే పెద్దలు సెలవిచ్చినట్లు మెజారిటీ వర్గీయులు లేదా(ప్రభుత్వం స్థాపించిన విద్యా సంస్థలకు వర్తించే అనేక నియమనిబంధనలు మైనారిటీ వర్గీయులు స్థాపించిన విద్యాసంస్థలకు వర్తించకపోవడం, అల్ప సంఖ్యాక వర్గీయుల పాలిట కల్పవృక్షం అవడం. తమ మతాన్ని, భాషనీ, సంస్కృతినీ పరిరక్షించుకోవడానికి రాజ్యాంగం అందిచ్చిన ఈ చక్కని అవకాశాన్ని మైనారిటీ వర్గీయులు ఇతర (ప్రయోజనాల నిమిత్తం నేర్పుగా వాడుకోవడం గర్హనీయం మైనారిటీ వర్గీయులు తమ భాషా, సంస్కృతులను బోధించడానికి, పరిశోధనలు జరిపించుకోవడానికి, కలకాలం కాపొడుకోవడానికి తగు రీతిన విద్యానంస్థలు స్టాపించుకోవాలని రాజ్యాంగం ఆశయం. నిజానికి జరుగుతోన్న ఆత్యంత దారుణమేమి అంటే - ఈ అల్ప సంఖ్యాక, మైనారిటీల విద్యా సంస్థల యాజమాన్యం వారు తమ విద్యా సంస్థల్లోని 50శాతం మేరకు సీట్లను మెజారిటీ వర్గీయుల్లో కలవారికి అము శకోవడం అంతే కాదు, మిగిలిన సీట్లలో కూడా తగిన అర్హతలు కలిగిన మైనారిటీ అభ్యర్దులు లభించడం లేదని చెప్పుకుని అము శ్రేకోవడం జగమెరిగిన సత్యం. నిజానికి రాజ్యాంగ ఆశయాన్ని ఇలా నిట్టనిలువునా చీల్చి మైనారిటీలు డబ్బు సంపాదనకు నడుం బిగించి పట్టపగలు దుర్వినియోగం చేయడం అభిలషణీయం కాదు. ఆలోచనా పరులకు 'కంపరం' కలిగిస్తోన్న రాజ్యాంగ సదుపాయాల్లో ఇదొకటి! కనుక, రాజ్యాంగ అభిమతానికి విరుద్దంగా మైనారిటీ విద్యాసంస్థలు కొనసాగిస్తోన్న విద్యా వ్యాపారాన్ని సంస్కరించడం ఎంతో ఆవళ్యకమని భావించిన పెద్దలు తగు సూచనలు ఇస్తూనే ఉన్నారు. ఈ సందర్భంలో ఇన్ఫర్మేషన్‌ టెక్నాలజీలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సలహాదారు అయిన మాన్యులు టి. హనుమాన్‌ చౌదరి గారు చేసిన సూచనలు గమనార్హమైనవి

1. ప్రభుత్వం లేదా మైనారిటీ సంస్తలు స్టాపించి నిర్వహించే సంస్థల్గో (ప్రవేశానికి మైనారిటీ అభ్యర్దులు ఎంత మాత్రం అనర్హులు కారు, కనుక మైనారిటీలు కేవలం తమ మతాన్నీ, భాషనీ, సంస్కృతినీ పరిరక్షించుకోవడానికే విద్యా సంస్థల్ని స్టాపించుకోవడం రాజ్యాంగ విహితం అవుతుంది తప్ప అందుకు భిన్నంగా వైద్యం, ఇంజనీరింగ్‌, కంప్యూటర్ల వంటి సెక్యులర్‌ చదువుల కోసం విద్యా సంస్థలను ఏర్పాటు చేసుకోనడం ఎంతమేరకు సమంజసమో పరిశీలించాలి.

178 సం ఫధమిక వొక్కులు-ఐధులు 2) నిజానికి ప్రస్తుత విధానమే కొనసాగాలనుకున్న పక్షంలో మైనారిటీ విద్యాసంస్థల్లో మెజారిటీ వర్గీయులకు ప్రవేశం కల్పించకూడదు. ఇప్పుడు ఇస్తున్న 50 శాతం సీట్లను మెజారిటీ వర్గీయులకు ఇన్ఫకూడదు. అంటే మరో రకంగా చెప్పాలంటే నూటికి నూరుశాతం సీట్లను మైనారిటీ వర్గీయులకే ఇవ్వాలి. 3) మైనారిటీ వర్గీయుల నుంచి అర్హత గల అభ్యర్థులు తగినంత మంది లభ్యం కానప్పుడు, ఎస్‌.సి, ఎన్‌.టీల విషయంలో చేస్తున్నట్లుగా కనీస అర్హతలతో సడలింపు కల్పించాలి. 4) నిజానికి మొత్తం జనాభాలో ఆయా మైనారిటీ వర్గీయుల సంఖ్యకు తగిన దామాషాలోనే విద్యా సంస్థల స్థాపన, నిర్వహణ ఏర్పాటు ఉండడం అత్యవసరం. మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు సదాశయంతో ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించి, ప్రసాదించిన ఈ సాంస్కృతిక విద్యా హక్కు దుర్వినియోగం అవడం దేశ హితానికి ఏమాత్రం మంచిది కాదు. పెద్దలు మీరూ ఆలోచించండి. =ధాహ్రమపాం అహకస్రాలా- సమన నమననమమమన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చిందినననవనననను

7. రాజ్యాంగ పరిహారాల హక్కు [౧1౮0౧110 ౦౦౧౩౪440౧2! [6౧౫66165

అనుభవజ్ఞులు చెప్పినట్టు అనుభవించడానికి అవకాశం లేని హక్కు నిరర్ధకం, అడవి గాచిన వెన్నెల కనుక హక్కును అనుభవించడానికి చట్టపరంగా సమర్హవంతమైన తగిన (ప్రత్యుపాయం ఉండడం అత్యంతావళ్యకం ప్రాధమిక హక్కు అయిన ఈ “రాజ్యాంగ పరిహారాల హక్కు" అటువంటి (ప్రత్యుపాయాన్ని చూపెడుతోంది రాజ్యాంగ నిపుణులు నుడివినట్టు, పౌరుల ప్రాధమిక హక్కులను కాపాడి ఆపత్‌ సమయంలో ఆదుకొని రక్షించే ఈ నిబంధన, హక్కు మన రాజ్యాంగంలోనే అతి ముఖ్యమయిన హై-టెక్‌ ఆయుధం. మన రాజ్యాంగంలో పేర్కొనబడిన (ప్రాధమిక హక్కులు అమలు చేయడానికి ఎక్కుపెట్టిన వజ్రాయుధం ఇదే

ఈ నిబంధననుసరించి మన సుప్రీం కోర్టు పౌరుని ప్రాధమిక హక్కుల సంరక్షణ కర్త హామీదారు రాజ్యాంగ శిల్పి డా॥ బి.ఆర్‌ అంబేద్కర్‌ ఈ హక్కు గూర్చి రాజ్యాంగ పరిషత్తులో ఓ సందర్భాన చేసిన వ్యాఖ్య కలకాలం మననం చేయదగిన భాష్యం “రాజ్యాంగంలో అన్నింటికంటే ఎక్కువ (ప్రాముఖ్యంగల నిబంధన ఏది అని నన్ను అడిగినట్టయితే నేను ఒకే ఒక్క నిబంధననుమాత్రం పేర్కొంటాను అది లేకుంటే మొత్తం రాజ్యాంగం శుష్కమై పోతుంది. ఆ నిబంధనే రాజ్యాంగానికి ప్రాణం, ఆత్మ అదే హృదయం” ॥| ౪౭9 2536 10 ౧౬౧౫౪ 2౧) ౧౭౧10౮41! &౧1616 01 18 ౧౦౧౪1౮1023 116 ౧౦౩౧౧౧౦౧౬౧ &౧ &14016 ౪1110048 ౪౧౦౧ 1118 ౧౦౧౩10610౧ *ం౪|6 09 2 ౧6|/ - |! ౪౦౮౪16 ౧౦1 (619! 10 ఇ0/ 01067 211016 అం౦౭౧1 1015 0౧9 1113 1౧6 ౪6౧/ 80౪4 01 116 ౦00౧811100 2౧6 1౧6 ౪8౧/ గంగ 01 1- 0౯ 4ఉగాం6ర42/ 11 16 ౦౦౧51106౧1 గంంంగ101౫/

ఈ వ్యాఖ్య ద్యారా ఈ నిబంధన పట్ట, రాజ్యాంగం కల్పిస్తున్న హక్కు పట్ట ఆ మహానుభావునికి గల అనురక్తి అనుబంధం, ఆదరణ, అభిజాత్యం ఎంతటిదో అర్హం చేసుకోవచ్చు ఈ హక్కు ప్రాధమిక హక్కుల్లో తలమానికం, రాజ్యాంగానికి గుండెకాయ ఈ 32 నిబంధనకు రాజ్యాంగంలోని 13, 226 నిబంధనలు పూరకాలుగా పేర్కొనడం సబబే (ప్రాధమిక హక్కులకు భంగం కలిగించే విధంగా కేంద్ర, రాష్ట్ర, స్టానిక 'ప్రభుత్యాలు, ఏదైనా ఉత్తర్వు గాని, చట్టాన్ని గాని జారీ చేయడాన్ని 13వ నిబంధన అడ్డుకుంట్‌ంది. రాజ్యాంగ విరుద్దమైన చట్టాన్ని, ఉత్తర్వును 32వ నిబంధన ఫ్రకారం సుప్రీం కోర్టులోనూ, 226వ నిబంధనననుసరించి రాష్ట్ర హైకోర్టు స్థాయిలోనూ సవాలు చేయవచ్చు 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1976 ద్యారా 32, 226 నిబంధనల పరిధుల్లో కొంత మార్పులు చేయడం జరిగింది.

(ప్రస్తుతం 32వ నిబంధనను 226వ నిబంధనతో కలిపి చూద్దాం పై 32వ నిబంధన [ప్రాధమిక హక్కుల అమలుకు పరిహారాలు

180 లా వాధమిక తక్కులు-ఐభులు

బి808ర88 0౬౬00108 480.0 5100 00018086 10 026 1

ఈ నిబంధనకు 4 క్లాజులు అనుసంధించబడినవి. అవి :-

32 (1) క్లాజు ప్రకారం . “ఈ (మూడో) భాగంలో పేర్కొనిన హక్కులను అమలు' జరిపించుకోవడానికి తగురీతిగా సర్వోన్నత న్యాయస్థానము 5409708 ౦౦౫గను కోరడానికి హామీ ఇవ్వడం జరిగింది.

32(2) కాజు ప్రకారం : *ఈ (మూడో) భాగంలో పేర్కొనిన హక్కులను అమలు పరచడానికి గాను హెబియస్‌ కార్పస్‌ (బంధీ ప్రత్యక్ష లేఖ), మాండమస్‌ (పరమాదేశలేఖ), ప్రొహిబిషన్‌ (నిషేధాజ్జ), కోవారంటో (అధికారప్పచ్చ) మరియు సెర్షియోరరీ (ఉత్రేషణ) నంటి రిట్‌లను, ఆదేశాలను తదితర ఉత్తర్వులను జారీ చేయు అధికారం సుప్రీం కోర్టుకు ఉంది”

32(3) క్లాజు ప్రకారం : “పైన పేర్కొనిన 1,2 క్లాజుల్లో ఉదహరించిన సుప్రీంకోర్టు అధికారానికి భంగం వాటిల్లకుండా, రెండో క్లాజు అనుసరించి సుప్రీంకోర్టు చెలాయించే అధికారాన్ని తను ష్టానిక పరిధిల్లో నిర్వహించడానికి ఇతర న్యాయస్థానాలకు పార్లమెంటు శాససం ద్వారా అప్పగించవచ్చు.”

3244. కాజు (ప్రకారం : “రాజ్యాంగంలో పేర్కొనిన ప్రకారం తప్ప మరే విధంగాను ఈ నిబంధనలోని హక్కును రద్దు పరచకూడదు”

42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1976 ద్వారా రాజ్యాంగంలో చేర్చబడి, ఆ తరవాత శీ3వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1977 ద్వారా తాలగించబడిన 32ఎ నిబంధన ఇలా ఉంది ౩2వ నిబంధనలో ఏమి పేర్కొనబడినప్పటికీ ఏదేని కేసులో కేంద్ర శాసనం, రాష్ట్ర శాసనం కూడా.రాజ్యాంగ బద్దమా కాదా అన్న వివాదం ఉంటే తప్ప సుప్రీం కోర్టు అటవంటి విచారణలో తలదూర్చి రాష్ట్ర శాసనం రాజ్యాంగబద్దమైనదా కాదా అన్న విషయం విచారించరాదు” (ప్రస్తుతం దీనికి సంబంధించిన మంచి చెడుల ప్రసక్తి చర్చ అప్రస్తుతం. రాజ్యాంగంలోకి ఇలా ప్రవేశించి అలా నిష్క్రమించిన నిబంధనల్లో ఇదొకటి. కేవలం గమనిక నిమిత్తమే

పేర్కొనడం జరిగింది. ౯ నిజానికి అనేక రకములైన హక్కులు అమల్లో ఉన్నవి. అవి 1 (ప్రాధమిక హక్కులు [౯4౧౮౧౭౧|౩| ౧౩౧ 2 రాజ్యాంగ హక్కులు 00౧984౪0౧2 గర౧15 3. శాసన బద్ధ హక్కులు 5121[4100/ ౧1౧౪ 4. అనుగత శాసన నిర్మాణ హక్కులు గ|౩౧15 10౪4౧9 1౧0౧) 564001/601[416 ఓ63191210% క కేస్‌లా-న్యాయ దృష్టాంతపు హక్కులు గ|౩౧(౩ 08966 0౧ 0256 124 6 రివాజైన హక్కులు 00510గ4౧/ ౬18౧1

ఫ్రాధమిశ తిక్కులు-ఐభులు__వవవవవాా 181 7 కాంట్రాక్ట్‌ హక్కులు 00౧12602] ౧౮౧19 కేవలం రాజ్యాంగం ప్రసాదించిన (ప్రాధమిక హక్కుల పరిరక్షణ బాధ్యత మాత్రం నిబంధన 32దే అట్టి హక్కుల పరిరక్షణకు శక్తివంతమైన పద్దతిని ఏర్పాటు పొందిన 32వ నిబంధన విశేషాంశాలను ఓసారి గమనిద్దాం. :- ఒక వ్యక్తి శాసనశాఖ కార్యనిర్వ్భహకశాఖ వర్గాల మూలంగా తన (ప్రాధమిక హక్కుకు భంగం కలిగినప్పుడు రక్షణ కల్పించమని సుప్రీం కోర్టును అభ్యర్థించవచ్చు, శరణుచొచ్చవచ్చు. [ప్రాధమిక హక్కుల పరిరక్షణ నిమిత్తం సుప్రీం కోర్టు దిగువ ఉదహరించిన రిట్‌లను జారీ చేయవచ్చు. ఇంతకీ రిట్‌ అంటే “తప్పని సరిగా పాటించాల్సిన కోర్టు ఆదేశం, అదే ఆజ్ఞ" కేవలం ఆ రిట్‌ ల పరమార్దాన్ని పరికిద్దాం. 1 హెబియస్‌ కార్పస్‌ ; - నిర్బంధించబడిన వ్యక్తిని, నిందితుడినీ న్యాయస్థానం ముందు హాజరు పరచాలనీ ఆదేశం 2 మాండమన్‌ *- ఒక అధికారి గాని లేదా సంస్థగాని తన విద్యుక్త బాధ్యతను విస శ్రరించినప్పుడు, నిర్వర్తించనపుడు దాన్ని నిర్వహించవలసిందిగా, అమలు పరచవలసిందిగా చెప్పే ఆదేశం 3) ప్రొహిబిషన్‌ "- కేసును విచారించే అధికాం లేని దిగువ కోర్టు చేస్నున్న విచారణను నిలుపు చేయవలసిందిగా ఉన్నత న్యాయస్థానం ఇచ్చే అదేశం. 4) సెర్షియోరరీ '- దిగువ న్యాయస్టానంలో నడుస్తోన్న కేసు విచారణను ఆపి, ఆ వ్యాజ్యాన్ని మరో కోర్టుకు బదిలీ చేయమని ఎగువ న్యాయస్థానం ఇచ్చే ఆదేశం. | 5) _కోవారంటో *- చట్టరీత్యా అర్హత లేకున్నా పదవిలో కొనసాగుతూ అధికారం చెలాయించడాన్ని నివారించే హక్కు మొత్తం మీద పార్లమెంట్‌ ద్వారా మన సుప్రీం కోర్టు అధికారానికి భంగం కలగని రీతిలో స్థానిక అవసరాలను బట్టి దిగువ కోర్టులకు అవసరమైన మేరకు అధికారాలను కల్పించవచ్చు ఏమైననూ రాజ్యాంగం నిన్టేశించిన మేరకు ఈ హక్కును రద్దు పరచే వీలు లేదు. ఈ రిట్‌ల గూర్చిన వివరణాత్మక చర్చను "ఇంతకు ముందే న్యాయవ్యవస్థ రండో భాగంలో ముగించడం జరిగింది కదా! 2) 226వ నిబంధన ; హైకోర్టునకు గల లిట్‌లు జారీ చేయు అధికారం : చిరం! 01 01101 ౧౦౪౧౫౩ 10౧15342 ౦86810 ౧/01వ రిట్‌లను ఆదేశాలను, ఆజ్ఞలను జారీ చేయు అధికారం సుప్రీంకోర్టుకే కాక, 226 నిబంధన అనుసరించి రాష్ట్ర హైకోర్టులకు కూడా కావలసినంత ఉంది. అది ఏమిటో చూద్దాం. 226 నిబంధనకు అనుగుణంగా రాష్ట్ర హైకోర్టులు తమ తమ అధికార పరిధిలోని

182 లా ప్రాధమిక దక్కులు-ఐబధులు ఎటువంటి ప్రభుత్వానికి అయినా రాజ్యాంగంలో మూడో భాగంలో పేర్కొన బడిన ప్రాధమిక హక్కుల పరిరక్షణ నిమిత్తం హేబియస్‌ కార్పస్‌, మాండమస్‌, ప్రొహిబిషన్‌, కోవారంటో, సెర్షియోరర్‌ రిట్‌లను, ఆదేశాలుగాని, ఇన్‌జంక్షన్‌ 1౧౪౧౦10౧ స్టే 512/వంటి ఇతర ఉత్తర్వులను గాని ఆజ్ఞలను గాని జారీ చేయవచ్చు. రాజ్యాంగాన్ని, రాజ్యాంగ పరమయిన చట్టాలను గాని ఉల్లంఘిస్తూ జార్‌ చేసిన ఉత్వర్వుల వల్ల జరిగిన వానిని తొలగించడానికి కూడా ఇటువంటి రిట్‌లను జారీ చేయవచ్చు. న్యాయబద్దం కాని శాసనాల మూలంగా సక్రమంగా న్యాయం ఒనగూరని సందర్భంలో కూడా రిటలను జారీ చేసే అవకాశం లేకపోలేదు. అయితే ఇటువంటి రిట్‌పేటిషన్ల దరఖాస్తుల పరిశీలన సందర్భంలో రాష్ట్ర హైకోర్టులు ఏ సందర్భంలోనూ కేంద్రశాసనాలను విచారించి రాజ్యాంగ బద్దం కావు అని చెప్పే వీలు లేదు ఈ సందర్భంలో 32, 226వ నిబంధనలకు ముందే మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు మన [ప్రాధమిక హక్కులకు విరుద్దంగా ప్రభుత్వం ఎటువంటి చట్టాలను ఉత్తర్వులను జారీ చేయడాన్ని నిషేధించే అధికారాన్ని రాజ్యాంగరలోని 13వ నిబంధన కిందే పొందుపరచిన అంశాలను మనం మరవరాదు. నిజానికి ఈ 13వ నిబంధన అనుసరించి మన రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చేనాటికి అమల్లో ఉన్న చట్టాలు : 1245 1౧ ౯0౦9 గాని జనవరి 26, 1950 తరవాత జారీ అయిన చట్టాలుగాని ప్రాధమిక హక్కులకు విరుద్దం, భంగం కలిగిస్తున్న మేరకు చెల్లనేరవు. నిజానికి భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ హెచ్‌.జె కాన్యా గారు నుడివినట్టు ఈ 13వ నిబంధన లేనప్పటికీ రాజ్యాంగవిరుద్దమైన చట్టాలుగాని ఉత్తర్వులు గాని చెల్లనేరవు. అయితే అతిజాగరూకత దృష్ట్యా ఈ నిబంధన రాజ్యాంగంలో పాందుపరచబడింది. ఏదైనా ఒక చట్టం రాజ్యాంగ రీత్యా చెల్లదని ఆరోపించబడినప్పుడు న్యాయస్థానాలు ఆ చట్టాన్ని పరిశీలించి ఆది ఎంత వరకు రాజ్యాంగ సమ్మతమో గుర్తించి రాజ్యాంగ విరుద్దమైన భాగాలను మాత్రమే చెల్లవని (ప్రకటిస్తుండడం గమనార్హం.

• అయితే ఆ చట్టంలో అలా చెల్లని భాగాలే ప్రధానమై అవి లేనట్లయితే మిగిలిన చట్టం అర్ధరహితం అవుతుందని భావిస్తే ఆ చట్టాన్ని అంతా కొట్టివేయవచ్చు ఈ నిబంధనల ప్రకారం, దేశంలోని కేంద్ర, రాష్ట్ర శాసనసభలు, ప్రభుత్వాలు తదితర స్టానిక ప్రభుత్వాలు ఏదీ కూడా రాజ్యాంగం మూడో భాగంలోని [ప్రాధమిక హక్కులను ఉల్లంఘించే విధంగా చట్టాలను గాని తదితర ఉత్తర్వులను గానీ జారీ చేయరాదని (గ్రహించవచ్చు. అయితే *'చట్టం' అంటే ఏమిటి అర్ధం. నిజానికి రాజ్యాంగ సవరణను కూడా పార్లమెంటు ఒక సవరణ చట్టం ద్వారానే చేస్తుంది కాని రాజ్యాంగ నిపుణులు, న్యాయవేత్తలు అందరూ 1966 వరకూ, రాజ్యాంగ సవరణను ఒక చట్టంగా కాక పార్లమెంటు నిర్వహించిన ఒక మహోన్నతమైన విధిగా భావించడం జరిగింది. అందువల్లే కాబోలు 1967 ఫీబ్రవరిలో గోలక్‌నాథ్‌ కేసులో సుప్రీం కోర్టు సంచలనాత్మకమైన తీర్పు చెబుతూ, 13వ నిబందనలోని చట్టం అనే పదాన్ని అక్షరాల అన్వయించి రాజ్యాంగ సవరణ చట్టాలు కూడా 13వ నిబంధనలో

ఫ్రథబుక తక్కులు-బభులు 18 "పేర్కొన్న చట్టం పరిధిలోకి వస్తాయి కనుక రాజ్యాంగ సవరణ కూడా ఇకముందు ప్రాధమిక హక్కులను కుదించడం కాని రద్దు చేయడం కాని చేయరాదనడం జరిగింది. దేశంలో న్యాయ స్థానాలు రాజ్యాంగ విరుద్ధమని ప్రకటించిన చట్టాలు అనేకం ఆ తరవాత రాజ్యాంగ సవరణల ద్వారా రాజ్యాంగ సమ్మతం చేసిన సందర్భాలు కోకొల్లలు. నిజానికి ఆత్యయిక పరిస్థితి కాలంలో కూడా 20, 21వ నిబంధనలు, నేరం శిక్ష నుంచి రక్షణ, వ్యక్తి ప్రాణానికి, స్వేచ్చకు రక్షణ హక్కులు, రద్దు కాజాలవు. అయితే 359 నిబంధనకు లోబడి, ఇతర (ప్రాధమిక హక్కులు మాత్రం తాత్కాలికంగా నిలుపుదలకు గురికావచ్చున ఏమైతేమి - ప్రాధమిక హక్కులకు హాని కలిగించు ప్రభుత్వ చర్యలు గాని ఉత్తర్వులు గాని 32వ నిబంధనకు లోబడి సుప్రీం కోర్టులోను, 226 నిబంధనకు అనుగుణంగా రాష్ట్ర హైకోర్టుల్లోను ప్రశ్నించవచ్చు, తగు రక్షణ పొందవచ్చు. ఇది నిజం! డాః అంబేద్కర్‌ మహాశయుని వాక్కు ప్రకారం ఈ “రాజ్యాంగ పరిహారాల హక్కు” మన రాజ్యాంగానికి ఆత్మ, హృదయం కూడా. -ఊప్తుమతా అహప్రైలా-

రె ౬|| 8. తరిగి పోయిన ఆస్తి హక్కు "69౪665 01 ౧1౮౧౧10 న౧౦౧6౧౧/ మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు మన రాజ్యాంగం ద్వారా మనకు (ప్రసాదించిన "అమూల్యమైన ప్రాధమిక హక్కుల్లో అత్యంత వివాదాస్పదమైనదీ ఆఖరికి ఘోరంగా విషాదాంతమ్రైనదీ కేవలం అస్తి హక్కు గ [0 ౯|౦౧6గ/ మాత్రమే నిజానికి ఆస్తిని సంపాదించడానికి దాన్ని ఆనుభవించడానికి బహుమతిగా గాని దానంగా గాని ఇవ్వడానికిగల అధికారాన్ని “ఆస్తిహక్కు అని మన పెద్దలు చక్కని ముద్దు పేరుతో నిర్వచించటం జరిగింది. వ్యక్తి మనుగడకు వ్యక్తిత్వ వికాసానికి అత్యంత అవసరమైంది ఆస్తి మనదేశ ప్రాచీన రాజనీతి సిద్ధాంతాలలో, ధార్మిక బోధనలో, ధర్మ-అర్హ-కామ -మోక్షాలలో అర్హం(ఆస్తిహక్కు) రెండవ స్థానములో నిలవడం గమనార్హం. అనాదిగా ఆస్తిహక్కు నైతిక స్థాయిలో గుర్తించబడినప్పటికి అస్తి వ్యక్తికి రక్షణ కలిగిస్తుందని పని చేయుటకు ప్రోత్సాహం ఇస్తుందని కొందరు భావించగా, అది సోమరితనాన్ని పెంచుతుందని ధనిక, పేద వర్గాల మధ్య వర్ల పోరాటానికి దారి తీస్తుందని మరి కొందరు విమర్శిస్తున్నారు తరిగిపోయిన ఆస్తి హక్కు పూర్వపరాలను రాజనీతి శాస్త్ర విశేషకులు '౪/8 గ హరనాథ్‌ గౌరు చక్కగా సమీక్షించారు 1935 సం॥ భారత (ప్రభుత్వ చట్టంలోని 299 సెక్షన్‌ అనుసరించి ఆస్తిహక్కు ఒక న్యాయహక్కు హోదాను పొందగా, మన రాజ్యాంగంలోని 31వ నిబంధన దానికి ప్రాధమిక హక్కు హోదాను ఇవ్వడం జరిగింది. అయినప్పటికీ ఈ హక్కు పలు వర్గాల నుంచి పలు రకాల అభిప్రాయాలకు, అభియోగాలకు గురై వివాదగ్రస్త విషయమైంది నిజానికి ఆస్తి హక్కు విషయమై అభిప్రాయ భేదాలు (ప్రాధమిక హక్కుల ఉపసంఘం చర్చల్లోను, సలహా సంఘం చర్చల్లోను, రాజ్యాంగ పరిషత్తు చర్చల్లో కూడా (ప్రకటితమయ్యాయి. ఆస్తి హక్కుపై సాంఘిక నియంత్రణ నిమిత్తం ఆస్తిని (ప్రభుత్వం కైవశం గం౧6 చేసుకోవచ్చనీ కొందరు సూచించగా ఒకవేళ కైవశం చేసుకుంటే పరిహారం 00౧౫౧౪౧౩0౧ చెల్లించాలని మరికొందరు వాదించడం జరిగింది చెల్లించవస్తే ఎంత చెల్లించవలె, తదితర అంశాలు ఎన్నో పరిషత్తు చర్చల్లో ముఖ్య వివాదాంశములైనవి న్యాయోచిత (ప్రవృత్తి ద్వారా తప్ప ఏ వ్యక్తి ఆస్తి హరించకూడదని సామాన్య (ప్రజాశ్రేయస్సు నిమిత్తమై (ప్రయివేట్‌ ఆస్తీని ఆర్జన చేసినప్పుడు అస్తి స్వంత్వదారుకు సముచితమైన లేదా సరిర్షైన ౮69 పరిహారం చెల్లించవలసి ఉంటుంది - అన్న డా॥ కయన్‌. మున్షీ గారి భావనను డా॥ అంబేద్కర్‌: జాన్‌ మత్తయ్‌ ప్రభృతులు సమర్హించగా, సహజవనరులన్ని ప్రభుత్వ స్వాధీనంలోనే ఉండాలని ఎటువంటి ఆస్తి అయినా స్వాధీనం పర్చుకోగల అధికారం (ప్రభుత్వానికి ఉండాలి - అన్న ప్రొఫెసర్‌ కెటి షా అభిప్రాయాన్ని

ప్రాధమిక తక్కులు-ఐభులు____ా 185 పంత్‌ (ప్రభృతులు సమర్టించడం గమనార్హం. ఆస్తి హక్కుపై జరిగిన వేడి వాడి చర్చల విపరీత ధోరణులు ఒక దశలో అసలు ఆస్తిహక్కును పూర్తిగా తొలగించేస్తే మంచిదెమో అన్న తీవ్రస్పాయికి దారి తీసిందంటున్నారు పెద్దలు. ఎట్టకేలకు నెహ్రూ, మున్షీ అల్హాడిల రాజీ ప్రయత్నాల ఫలితంగా క్రింది తీర్మానం రూపోందించబడింది .- 1 రాజ్యాంగంలోఆస్రిహక్కును పొందుపరచవలె. 2) పరిహారం చెల్లించనిదే ఎటువంటి ఆస్తిని ప్రభుత్వం స్వాధీనపరుచుకోరాదు 3) ఆస్తిని స్వాధీనం చేసుకున్న విషయంలో ర్యోస్ట్రాలు జారీ చేసిన బిల్లులు రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొందవలె 4) రాజ్యాంగం నిర్మాణానికి ఒక సం॥ (క్రితం లోపల కానీ రాజ్యాంగం అమలు అయిన తరువాత ఒక సం॥లోపు కానీ రాష్ట్రపతి ఆమోదం పొందిన ఆస్తి తాలుకు బెల్టులు న్యాయ సమీక్షకు గురి కాకుడదు. ఏమయితే ఏమి మన రాజ్యాంగంలో 31వ నిబంధనను మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు “ఆస్రిహక్కు"కై ఉద్యమించడం జరిగింది. మొదట్టో దీనికి ఆరు క్రాజులు అనుబంధించబడగా కాలక్రమములో అవి రద్దుకాబడి కొత్తగా 314, 318, 310, 310 గా మారి తిరిగి 310 నిబంధన రద్దుకు గురి అయింది. ఆస్తిహక్కు విషయమై పార్లమెంట్‌లోపలా బయటాఎంతో వాడిగా, వేడిగా చర్చలు కొనసాగాయి ఆ పరిస్తితులను పరిశీలిస్తూ అట్టి ఆస్తిహక్కు విషయమై గంభీరమైన చర్చ చేసిన శ్రీ హరనాథ్‌ గారి వ్లేషణ తీరు మిక్కిలి గమనార్హం :- మన రాజ్యాంగంలో కూర్చబడిన ఆస్తిహక్కు 31వ నిబంధనలో వాడిన పదాలు వేరువేరు అభిప్రాయాలకు అవకాశం కల్పించి అన్వ్నయాన్ని క్లిష్టతరం చేసాయనేది అందరు అంగీకరించాల్సిన సత్యం, కేవలం పరిహారం అంటి సరిపోదని దానికి ముందు 'సరియైన లేదా సముచిత' పదాలు వాడాలని సూచించినవారూ ఉన్నారు. నిజానికి పరిహారం అంటే సముచిత పరిహారమే అని, రాజ్యాంగంలో పరిహారం అన్న పదం వాడబడినంత మాత్రాన ఆ పరిహారం సముచితమా, కాదా సమీక్షించే అధికారం తమకు ఉన్నదని సుప్రీం కోర్టు వారు (ప్రకటించటం- ఫలితంగా పరిహారానికి బదులు మొత్తం వచ్చి చేరటం - ఇలా మనరాజ్యాంగం మనకు అందించిన ఆస్తిహక్కు ఆది నుంచి వివాదా(గ్రస్తమై ఆఖరికి తొలగింపుకు - రద్దుకు - గురి అవడం ఒకదాని వెంట మరొకటి నింపాదిగా దారి తీసాయి ఈ అస్తి హక్కు విషయంలో గమనించాల్సిన ముఖ్య అంశం ఏమిటంటే = శాసన, కార్యనిర్భహక శాఖలకు, న్యాయ శాఖకు మధ్య గల అభిప్రాయబేధం ముఖ్యంగా శాసన శాఖకు న్యాయ శాఖకు మధ్య ఎక్కువ విభేదాలు తలెత్తడం ఈ విషయమై గమనార్హాంశాలను పెద్దలు రాజనీతి శాస్త్ర విశ్లేషకులు హరనాధ్‌ గారి మాటల్లో పరిశీలించడం మంచిది :- రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చి రాగానే జమీందారి విధానాన్ని రద్దు చేస్తూ కొన్ని

186 లాలా ఫాధబుక దక్కులు-ఐధులు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు చట్టాలు రూపొందించగా శంకరి ప్రసాద్‌ 1950 కేసులో బీహర్‌ హైకోర్టు ఆ చట్టాలు చెల్లనేరవని తీర్పు ఇవ్వడం జరిగింది దీని కారణంగా ఆస్తి హక్కుకు రక్షణ ఉందని ఆ తీర్పు పరోక్షంగా చాటి చెప్పినట్టయింది. ఆ దెబ్బతో కేంద్ర (ప్రభుత్వం 1951 జూన్‌లో ప్రధమంగా రాజాంగాన్ని సవరించినప్పుడు జమీందారి విధానం రద్దు (31(ఎ) నిబంధన)ను, భూ సంస్కరణ(31(బి) నిబంధన) లు అమలు పర్చడం (ప్రజాశ్రేయస్సు దృష్యా ఆవశ్యకములుగా పేర్కొని నిబంధనల నేర్పాటుకు అవకాశాన్నిచ్చింది.

ఆ తరవాత ఒక వ్యక్తి ఆస్తిని స్వాధీనం పరచుకునేటప్పుడు ఆ ఆస్తి మార్కెటు విలువ [2/3౪/2106 ను నష్టపరిహారం (క్రింద చెల్లించాలని బెలా బెనర్జీ, 1955 కేసులో సుద్రీం కోర్టు తీర్పు ఇవ్వడంతో కొంచెం దిగివచ్చిన ప్రభుత్వం 4వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1955 ఏప్రిల్‌ ద్వారా ప్రజావసరాలకు గ౬౦|0 ౯౮గ౧౦56 నిమిత్తం నష్టపరిహారం చెల్లించి వ్యక్తి ఆస్తిని స్వాధీనపరచుకొనవచ్చునని అయితే ఆ విధంగా శాసన సభలు చెల్లించిన నష్టపరిహారం చాలినంత లేదని 101 54%66౧1 అని కోర్టులో సవాలు చేయడానికి వీలు లేదని స్పష్టం చేయడం గమనార్హం ఆశ్చర్యం ఏమిటంటే సవరణ ద్వారా పరిహారం విషయంలో కోర్టుల సమీక్ష అధికారాన్ని తగ్గించినప్పటికీ పరిహారం అన్న పదం రాజ్యాంగంలో వాడినంత కాలం అటువంటి పరిహారం సమంజసమైనదా కాదా అనే పరిశీలించే బాధ్యత తమకు ఉందని మన సుట్రీం కోర్టు స్పష్టంగా పేర్కోనడం

అనంతరం 25వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1971 ద్వారా సంచలనం లేవదీసిన నష్టవరిహారం 00గ౧6౧9౬౪0౧ స్థానంలో కొంత మొత్తం గగుం౪౧| అను వదాన్ని ప్రయోగించడం జరిగింది అయినప్పటికీ సుప్రీం కోర్సు తన పంతం వీడక కేశవానంద భారతి 1973 వివాదంలో ప్రభుత్వం స్వాధీనం చేసుకున్న ఆస్తికి సబబుగా సుసంగతంగా _-గొండ50గ2019 2౧06 ౧616౪4౧1 నష్టపరిహారం చెల్లించాలని ముఖ్యంగా అది (భ్రాంతిగా 1॥1490౧/ ఉండరాదని ఘాటుగా తీర్పునిచ్చింది.

దానితో ఆస్తిహక్కు సమస్య అంతులేని సమస్య అయి కూర్చుంది, 1950 నుండి 1976 వరకు కేవలం ఈ 31వ నిబంధనకు ముఖ్యంగా ర్‌సవరణలు చేయడం గమనార్హం, ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే ప్రతి సవరణ ఈ నిబంధనను పరిమాణాత్మకంగా ౧౮4౧114146 పెంచుతూ గుణాత్మకంగా ౧6౬|14౪6/ బలహీనపరచడం నిజానికి ఈ నిబంధనలోని పే3,4,5రవ క్థాజులు మార్పులు జరగలేదు కేవలం 2వ కాజు అనేక సవరణలకు గురై, 25వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం ద్వారా కొత్త నిబంధనలు 31(2)4, 2(2) 318, 31(0),31(0) చేర్చడం జరిగింది. ఇంత చేసినా సమస్య పరిష్కారం కాలేదు

ఏమయితేం ఇలా అనేక సవరణలు చేయగా చేయగా నామమాత్రం అయిన ఆస్రిహక్కును రాజ్యాంగంలోని ప్రాధమిక హక్కుల విభాగంలో ఉంచే కన్నా ఈ ఆస్తిహక్కును పూర్తిగా తొలగించి వేయడమే ఉత్తనుం అని యన్‌.ఏ, ఫాల్కీవాలా వంటి న్యాయనిపుణులు అభిప్రాయపడటంలో ఆశ్చర్యం లేదు కదా !

ఫ్రాథబుక తక్కులు-ఐభులు__________-ాాాలాాాా 187 ఎట్టకేలకు రాజ్యానికి వచ్చిన జనతా (ప్రభుత్వం 1977 నాటి ఎన్నికల వాగ్దానం (ప్రకారం శ4వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1978 ద్వారా ఆస్తిహక్కును ప్రాధమిక హక్కుల జాబితా నుంచి తొలగించి £16౧6౧4(చేసి కేవలం సాధారణ హక్కుగా మార్చడం జరిగింది నిజానికి 31వ నిబంధనలోని ౫,8,0, క్లాజులను అలానే ఉంచి రాజ్యాంగంలో 12వ భాగంలోని 4వ ఆధ్యాయంలో ఆస్తిహక్కు గ 10 ౯౧0౦౧6౫ శీర్షిక (క్రింద 300-ఏ అను క్రొత్త నిబంధనను పొందుపరిచి చట్టబద్దంగా తప్ప ఏ వ్యక్తి ఆస్తిని స్వాధీనపర్చుకోర్తాదు. 1౫0 06/50౧ 5౧౬ 96 0601౪66 ౧15 ౧॥౦౧౪గ/ 92/6 9) 2౪000/ 0 124 అని తేల్చి చెప్పడం జరిగింది. అంతే, జూన్‌ 20, 1979 నుండి ఆస్తి హక్కు మనకు ప్రాధమిక హక్కు కాదు. అది కేవలం న్యాయహక్కు 1804 ౧౫౮౧. గా అవతరించింది. ఆశ్చర్యం ఏమిఅంటే కమ్యూనిష్టు రాజ్యాలు అయిన సోవియెట్‌ రషా చైనా దేశాల్లో ఆస్తిహక్కు ఓ విధంగా ప్రాధమిక హక్కుగా గుర్తింపుతో చెలామణి అవ్వడం. ఈ సందర్భాన ఆ దేశాల - ఆస్తికి చెందిన హక్కులని గమనించడం, పేర్కోనడం అసమంజసం, అసందర్భం కాదేమో! జస్టిస్‌ డిడి బసు గారు తెలిపినట్టు 1977 నాటి రష్యా రాజ్యాంగం అనుసరించి అచటి పౌరులకు వారసత్వంగా స్వంత నివాస గృహం, వ్యక్తిగత ఆస్తి కలిగిఉండే హక్కు ఉంది పైగా వాటిని రక్షించాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వానిదే అంటే రాజ్యాంగ బద్దంగా తప్ప ఏ వ్యక్తి గృహనివాస ఆస్తిని హరించరాదు రష్యా రాజ్యాంగం 1977లోని 13వ నిబంధన ఏమి చెబుతుందో చూడండి, 706 ౧650౧౬| ౧/60660/ ర 012609 01 16 ౮93౧ ౧౪/ 1౧66095 0 ఆ/6౧/౦2)/ ౮౩౦, ౧9(0౧౬| 0౦౧౩౪౧౫110౧ 2౧౮ 00౧౪౭౧6౧౦౪, 1౧6 11౧016016015 8౧౦ 0406! 0016015 0₹& 3గొ౬|| ౧0161౧౩ 0/10 0061౧9 2౧ 1౧611668] 6461110 21 06 ౧6/90౧౭| ౧/౦౧6గ)/ 0101112609 8౧6 ౧౧110 1౧౧6 &6 00160166 0 1౧6 51219 1977 00౧9114800 61 6 ౮88౧, ౫ 13 ౧ం౦(66 0) 0౯ 00 82906 అలాగే 1982 నాటి చైనా రిపబ్లిక్‌ రాజ్యాంగంలోని 6,13,39 నిబంధనలు ఏమి చెబుతున్నాయో అత్యుత్సాహం, అభినివేశం గల మన నేతలు గమనించడం మంచిది వైనా రాజ్యాంగం అనుసరించి చట్టబద్ద రాబడుల ద్వారా (ప్రతి వ్యక్తి సొంత నివాస గృహం, నిత్యావసర వస్తువులను సంపాదించుకొనే హక్కు కలిగిఉండటం గమనార్హం. చైనా రాజ్యంగం ఉత్పత్తుల మాధ్యమం పై సామాజిక యాజమాన్య హక్కు కల్పించిన నిబంధనలు 13, 39 వ ఆస్తికి (ప్రాణదాతలు, ఈ నిబంధనలు గూరి జస్టిస్‌ డా! డి.డి బసు పేర్యోనిన 0490 గగ 6 ౧౧౦౮669 107 800141 ౦౫౪౧6౧5౧19 ౦] 106 ౧64౧౩ ౦1 00604010 4/1 13, 211౧6 5816 ౪౧౧6 9౮౭/2౧1965 10 06 (6౮౪1048! 10 04 ౧6/(50౧4&| 0/0౦06గ 20664166 6% ౧15 శ?నాంగిని 1౧౦౦౧౫9, 7౧6 51216 ౧018613 116 ౧౦౧1 01 0112619 10 0౪/౧ 1 ఖల 6౬/౧66 1౧౦౦౧౧౫6, $2౪109 [౧౦౮౪969 &౧6 0116? | జగం! ౧౯౧౦౧6గ౧/ గీ! 39 ౧1౧6 6౮601265 &5 & 10౧6౮4006౧01641 ౦౧28 106 01126౧9 - ౧౦0౧౫౫6౩ 26 1౧౪0016" (1982 - 00౧9114100 01 16 0౧1౧656 ౧౭౧౪౦|| ఇతర దేశాల్లో ఆస్తిహక్కు సాధ్యాసాధ్యాలు ఏలా వున్నప్పటికీ మన రాజ్యాంగంలోని (ప్రాథమిక హక్కు నుంచి న్యాయ హక్కుగా మార్పువలన ఆస్తిహక్కుకు మరింత లాభం

188 లాలా పాగబుక లక్కులు-దిధులు చేకూరిందని ఆచార్య డికె. త్రిపారీ, డా॥ టికె. టోపేలు ప్రకటించిన అభిప్రాయాలు స్వాగతార్హములు. ఈ మార్పు వల్ల ఆస్తిని స్వాధీన పర్చుకొనుటకు రాజ్యాంగంలోని 368 నిబంధనను అనుసరించడమే కాక ర్యామ్రైాల అనుమతి కూడా పొందవలసియుంటుంది. అంతేకాదు ప్రజల అవసరం అని చూపకుండా గానీ మార్కెట్‌ విలువ-ధర చెల్లించకుండాగానీ ఈనాడు వ్యక్తి ఆస్తిని స్వాధీనపర్భుకోవడానికి వీలులేదు. నిబంధన 31(1) క్లాజు స్టానంలో (ప్రవేశపెట్టిన 300-% నిబంధనలో వాడిన పదజాలంలో ఎటువంటి వ్యత్యాసం లేదని అక్కడ (ప్రయోగించిన చట్టం - 'లా' అనుపదానికి న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ కృష్ణ అయ్యర్‌ సహేతుకమైన చట్టం [6250౧206 [24 అని అర్ధం చెప్పడం జరిగింది. ఒకటి మాత్రం నిజం - వ్యక్తి ఆస్తిని ప్రభుత్వం స్వాధీనం చేసుకున్ననాడు కేవలం వ్యక్తి స్వేచ్చకు భంగం కలగరాదని బల్లగుద్ది 32వ నిబంధన ద్వారా మాత్రమే న్యాయస్టానం నుండి తక్షణ రక్షణ పొందడం అనుకున్నంత సులభం కాదు. ఏమంటారు? =భిపహమా అహడప్రుల-

9. ప్రాథమికం కానున్న నిద్యాహక్కు ౧1౮౧110 ౧౯౧96 & ౦౦౧౫౧౪|9౦౧/ క£ర6460460౧

ఒకప్పుడు విద్యరానివాడు వింతపశువు అవును, పశువుకు ఏమి తెలియదు, ఒకవేళ తెలిసినా దాని యజమాని చెప్పింది చేయడం తప్ప, అందునా చెప్పినట్టు చేయడం తప్పు మరోవిధంగా చేయడం రాదు, నిజానికి చేయకూడదు కూడా పశువు యజమాని తొత్తు మాత్రమే విద్యలేని వ్యక్తి బ్రతుకు అంతే.

ఆనాడే కాదు ఈనాడు- ఆధునిక యుగంలో కూడా చదువురాని వ్యక్తి చదువు వచ్చిన వాని వద్ద ముఖ్యంగా సంపద కలవాని వద్ద కట్టు బానిసగా, అతని కనుసన్నలకు లోబడి నడుస్తూనే ఉండడం గమనార్హం. చదువు సంధ్యలు లేకపోవడం వల్ల, రాతకోతలు తెలియకపోవడం వల్ల కేవలం తన యజమానికి గొడ్డు చాకిరి తప్ప ఇతరత్రా సమాజ సేవకు అవసరమైన పనులు చేయలేక పోతున్నాడు అందుకు అసలైన కారణం - ఇటు సమాజంలోను అటు ప్రపంచంలోను వచ్చిపోతున్న మార్పులను, పరిణామలను అవగాహనం, అర్జం చేసుకోవడానికి అవసరమైన విద్యను - కనీసం కనీస చదువు - అందుబాటులోకి చేరకపోవడం వ్యక్తికి, అతని వ్యక్తిత్వ వికాసానికి ఆలంబనగా, అండగా, నిలిచేది కేవలం విద్యే అని ఎవరిని అడిగినా చెబుతారు ఎందుకంటే - విద్య వ్యక్తిలో జ్ఞానజ్యోతిని వెలిగిస్తుంది అని, అతని మేధస్సుకు పదునుపెడుతుంది అని, అతని శరీరానికి బలాన్నిస్తుంది అని, అతనిలోని అంతర్గత శక్తులకు వికసింపజేస్తుంది వీటన్నిటిని మించి విద్య చైతన్యానికి స్పూర్తి (ప్రేరణ కూడాను పైగా జాతిపిత వక్కాణించినట్టు (ప్రజాస్వామ్యపు ప్రాణం నిలబెట్టడానికి విద్యను మించిన సాధనం లేదు కదా!

ఇంతటి మహత్తరమైన గుణగణాలు, శక్తి సామర్థ్యాలు గల విద్యను ఎవరు మాత్రం వద్దంటారు. ఎప్పుడో వయస్సు మీరిన వయోజనులకు విద్యను - చదువు నేర్చబూనితే, అది అడవిలో కాచిన వెన్నెల అవుతుంది, తెరచిన గుడ్డి కన్ను అవుతుంది, బురదలో పోసిన పన్నీరు అవుతుంది, కానీ పొందే ఫలితం మాత్రం పూజ్యం ఎంతనీరు పోసినా వసంతం వస్తే తప్ప చెట్టు చిగురించదు, నిజానికి ఏ వయస్సుకు ఆ ముచ్చట - అవసరం - తీర్చడం ఆనందదాయకం వయస్సు మళ్ళిన వారికి 'చదువుకుందాం రా' అని మళ్ళి బడికి అంటూ బలవంతంగా పట్టుకు వచ్చి కేవలం సంతకం ముఖ్యంగా పేరు మాత్రం నేర్పించేందుకు (ప్రణాళికలను సృష్టించి అహర్నిశలు తహతహలాడుతున్నట్టు నటించే కన్నా, నిజంగానే నాలుగు రూకలు ఖర్చు చేసి అయినా వ్యక్తులకు ముఖ్యంగా బాలలు అందరికీ విద్యను గరపడం, చదువు నేర్పడం, సమాజపరంగా మన కర్తవ్యమై ఉందనేది పరమ సత్యం రాజ్యం చేయాల్సిన మొదటి పని,

ఆ దృష్ట్యా మన రాజ్యాంగ పరిషత్తు ఏర్పాటు చేసిన (ప్రాధమిక హక్కుల కమిటీ,

190 లాలా పాధబుక లొక్కులు-ఐబభలు లోతుగా ఆలోచించి, తమ బాధ్యతగా భావించి, నిర్భంద, ఉచిత ప్రాధమిక విద్యను (ప్రాధమిక హక్కుల జాబితాలోనే - అంటే న్యాయస్టానాల రక్షణ కలిగియున్న హక్కులోనే - చేర్చాలని నిర్ణయించడం జరిగింది. నిజానికి విద్య (ప్రాధమిక హక్కు అయితే దాన్ని ప్రభుత్వ తప్పక అమలు పరచవలసిన బాధ్యత వహించవలసివుంటున్నందున, తర్జన భర్జనల అనంతరం ఆర్థిక స్టీమత తగినంత లేని మనదేశంలో విద్యను (ప్రాధమిక హక్కుల జాబితాలో చేర్చడానికి మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు సాహసించలేక, కేవలం నిర్దేశక నియమాల్లో పొందుపరచి సంతృప్తి పడిపోయారనేది పచ్చి నిజం (నిర్బంధ, ఉచిత విద్య గూర్చి చేసిన చర్చను “నిర్దేశక నియమాల” వివరణలో చూడవచ్చు)

జాతిపిత హిత వాక్కు (ప్రకారం ప్రజాస్వామ్య (ప్రగతికి నిరక్షరాస్యత నిర్మూలన అత్యవసరం. నిజానికి ప్రజాస్వామ్య ప్రగతికి అడ్డుగోడ నిరక్షరాస్యతే అది అడ్డు తొలగాలంటే చదువునేర్చిన అక్షరాస్యుల ఆవశ్యకత ఎంతో ఉంది పెద్దలు వచించినట్టు, విద్యతోనే వ్యక్తులు చైతన్యవంతులవుతారు, (ప్రజాన్వామ్య హక్కులను బాధ్యతలను గౌారవించగలుగుతారు. కనుక దేశంలో పిల్లలు అందరికీ విద్య గరపడం తక్షణ కర్తవ్యంగా గుర్తించడం జరగాలి పిల్లలు అంటే పాత్తిళ్ళలోని పిల్లలు అనికాదు, బడికి వెళ్ళవలసిన వయసు గల పిల్లలు అని చెప్పుకోవాలి అనేక దేశ రాజ్యాంగాలలోను 14 ఏళ్ళ వయస్సులోపు వారిని 'పిల్లలు" 0౧|| 68౧ అని పేర్కోనడం గమనార్హం అందుకే మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు కూడా, 14 ఏళ్ళ వయసు పరిమితిని పరిగణనలోనికి తీసుకొని “4 ఏళ్ళ లోపు బాలబాలికలు అందరికి రాజ్యం నిర్బంధ ఉచిత విద్య గరపడానికి పాటుపడాలి” అని 45వ నిబంధన ద్వారా నిర్దేంశించడం జరిగింది కానీ ప్రభుత్వానికి దాన్ని అమలు పర్భవలసిన నిర్బంధం ఏమిలదు కదా 1

అదీగాక అమలు పరచే బాధ్యత రాష్ట ప్రభుత్వాలకు అప్పగించడం వలన ఒనగూరిన ప్రగతి అంతంత మాత్రమే అందువల్లనే కాబోలు మన సర్యోన్నత న్యాయ స్టానం అనేక సందర్భాల్లో అవకాశం చిక్కినప్పుడెల్లా “విద్యను (ప్రాధమిక హక్కు” అని గుర్తు చేస్తోంది.

ఆచార్య రామమూర్తి కమిటీ కూడా విద్యాహక్కుని (ప్రాధమిక హక్కుగా చేయాలని (ప్రభుత్వానికి సూచించడం జరిగింది. మోహినీ జైన్‌ కేసు 1993లో కూడా సుట్రీం కోర్టు (ప్రాధమిక విద్యను ప్రాధమిక హక్కుగా రూపొందించాలని సూచించింది. చెవిటి వాని ముందు శంఖం ఊదితే ఏమి జరుగుతుంది ఎట్టకేలకు జెపి ఉన్నికృష్ణన్‌ - ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం 1993 కేసులో మన సుప్రీం కోర్టు తీర్పు చెబుతూ, 14 ఏళ్ళు నిండేవరకు పిల్లలకు విద్యను అందించవలసిన బాధ్యత పప్రభుత్వానిదనని, దీన్ని ప్రాధమిక హక్కుగా గుర్తించాలని నొక్కి చెప్పినప్పుడు గాని కేంద్రప్రభుత్వం వారికి చీమ కుట్టినట్టు చురుకుమనిపించింది.

నిజమేమి అంటే కొందరికి ఎంత చెప్పినా, అడగ్గానే ఇవ్వడం నచ్చకపోవడం. వారి పెత్తందనానికి తక్కువ తనం అనుకుంటారేమో మరీమరీ అడిగించుకొని కాని ఇవ్వరు. సుప్రీం కోర్టు తీర్పులన్ని ఉటంకిస్తూ విద్యావేత్తలు విద్యను ప్రాధమిక హక్కుగా మార్చాలని

ఫ్రూధముక వక్కులు-ఐభధులు_______ాాాా 191 అనేక పర్యాయాలు మొరపెట్టుకుని మొత్తుకోగా, మొత్తుకోగా ఎట్టకేలకు మెత్తబడిన కేంద్ర (ప్రభుత్వం సుట్రీం కోర్టు తీర్పును పరిశీలించేందుకు విద్యామంత్రులతో ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది చర్చించి, చర్చించి ఆ విద్యామంత్రుల కమిటీ, కొండను తవ్వి ఎలుకను పట్టినట్టు “6నుంచి 14 ఏళ్ళ మధ్య వయస్సు గల బాలబాలికలు అందరికీ ఉచిత నిర్బంధ విద్యను [౯౭62౧౮ 00గ౧౪|50గ/ ౬౮౪6210౧ ను ప్రాధమిక హక్కుగా కల్పించాలని, అందుకు అవసరమైన తగిన రాజ్యాంగ సవరణలు తీసుకురావలని” సూచించడం జరిగింది ఆ విద్యామం[త్రుల కమిటీ సిఫారసుల మేరకు, ఎస్‌.ఆర్‌ బొమ్మై కేంద్ర విద్యామంత్రిగా గల యునైటెడ్‌ (ఫ్రంట్‌ కేంద్ర (ప్రభుత్వం రాజ్యాంగ సవరణ ముసాయిదా బిల్లును 1997లో రూపొందించగా, అది వివక్షాత్మకంగా ఉందని అభ్యంతరాలు వ్యక్తం కావడం నాడే జరిగింది. సంతోషం ఏమిఅంటే - ఎన్లీయే కేంద్ర ప్రభుత్వం వారు ఈ బిల్లును ఈ 2000 సం॥పు శీతకాలవు సమావేశల్గో పార్లమెంట్‌ ముందు పెట్టెందుకు సన్నాహాలు చేయడం, 83వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం ద్వారా రాజ్యాంగంలోని 45వ నిబంధనని తొలగించి, దానికి (ప్రత్యామ్నాయంగా - దాని స్టానే 21 గ అనే. కొత్త నిబంధనను పొందుపర్భాలని ప్రతిపాదించడం మిక్కిలి విషాదం ఏమిఅంటే - కొత్తగా రూపొందించిన, (ప్రతిపాదిత 21% నిబంధన ప్రకారం - కేవలం 6 నుంచి 14 ఏళ్ళలోపు వయస్సు గల బాలబాలికలకు మాత్రం ప్రభుత్వం ఉచిత నిర్బంధ విద్యను అందిచబూనడం. ఇందు కొట్టొచ్చినట్టు కనిపించే లోపం, దోషం ఏమిఅంటే - 6 ఏళ్ళలోపు వయస్సు ఉన్న పిల్లలు - బాలబాలికలపట్ల (ప్రభుత్వం విచక్షణ చూపడం, వివక్షాత్మకంగా వ్యవహరించడం బంతిలో పలపక్షం ( పక్షపాతం) అంటే ఇదే. నిజానికి ఆరేళ్ళలోపు వారి ఉనికినే పట్టించుకోకపోవడం మరీ విడ్డూరం (ప్రభుత్వ నిర్లక్ష్యానికి ఇది పరాకాష్ట ఈ ప్రతిపాదిత సవరణ, నిబంధన ఆరేళ్ళ లోవు వయసు ఉన్న పిల్లల పట్ట వివక్షత చూపుతోందని, ఇది రాజ్యాంగంలోని నిర్ధశక నియమాలకు ముఖ్యంగా 45వ నిబంధనకు, సుప్రీం కోర్టు తీర్పునకు పూర్తి విరుద్దమని పలువురు విద్యావేత్తలు, బాలల హక్కుల కార్యకర్తలు వాదిస్తున్నారు. గుడ్డిలో మెల్లవలే ఈ నిబంధన వలన మనకు ఒనగూరే మంచి ఏమిఅంటే - దాన్ని రాజ్యాంగం మూడో భాగంలో పొందుపరచనున్నందున మనకు అందుబాటులో ఉన్న (ప్రాధమిక హక్కులకు తోడుగా “దేశంలో ఉచిత నిర్బ్భంద విద్య” అనేది ఒక ప్రాధమిక హక్కుగా అవతరించడం. ఈ హక్కుద్వారా చేకూరు సదుపాయాలన్ని కేవలం 6-14 ఏళ్ళ మధ్య ఉన్నవారికే అమలు పర్చబూనడం అత్యంత బాధాకరం. దీని ఫలితంగా పెద్దలు అంచనా కట్టినట్టు, దేశంలోని సుమారు 37 5 కోట్టమంది బాలబాలికల జీవితాలు (ప్రభావితమవుతాయి. అందువల్ల బాలల మధ్య వివక్షత కనపర్చే ఈ నిబంధన సమర్థనీయం కాదు కనుక 45వ నిబంధనలోని కీలకాంశం రద్దు కాకుండా జాగరుకత, (శ్రద్ధ చూపవలసిన కనీస బాధ్యత శాసనకర్తలపైన మాత్రమే ఉంది (ప్రతిపాదిత నిబంధన కేవలం 6-14 ఏళ్ళ మధ్య వయసు గల పిల్లలకే కాకుండా, దేశంలోని 14 ఏళ్ళలోపు బాలబాలికలు అందరికీ ఎటువంటి వివక్షా లేకుండా ఉచిత, నిర్బంధ విద్యను అందించే (ప్రాధమిక హక్కుగా అందుబాటులో ఉండడం, తగువిధంగా ఆదుకోవడం తప్పనిసరి కావాలి.

192 యయ పధబుక రొక్కులు-ఐభులు

నిజానికి పిల్లలకు విద్యావకాశాలు కల్పించడం తల్లిదం[డ్రులుగా మన బాధ్యత లేదా? తప్పకుండా ఉంటుంది అదే విషయాన్ని విద్యామందత్రుల కమిటీ కూడా పిల్లల విద్యావకాశాల, కల్పన పట్ల తల్లిదండ్రుల ప్రాధమిక బాధ్యతను గుర్తు చేయడం గమనార్హం తమ సంతానానికి విద్యాబుద్దులు గరపడం అనే ప్రాధమిక బాధ్యత తల్లిదండ్రులదే. అంతమాత్రాన ఆరేళ్ళలోపు బాలబాలికలు ఉచిత నిర్బంధ విద్యకు అనర్హులుగా వర్ల్గీకరీంచడం (ప్రభుత్వానికి భావ్యం కాదు, సమాజానికి తగదు, ముఖ్యంగా రాజ్యాంగానికి ధర్మం కాదు.

ఏమైనా - మనకు ప్రాణం, దేశానికి అమూల్య సంపద, రేపటి పౌరులైన మన పిల్లలు

• 14 ఏళ్ళలోపు వయసు గల బాలబాలికలు అందరికీ ఉచితంగాను నిర్బధంగాను ప్రాధమిక విద్య గరపడం మన రాజ్యం (ప్రధాన విధి కావాలి. ఆ లక్ష్య సాధనకు అనుగుణంగా విద్యాహక్కు త్వరలోనే (ప్రాధమిక హక్కుగా అవతరిస్తుందని ఆశిద్దాం.

విద్య బాలల జన్మహక్కు - దాని పరిరక్షణ రాజ్యం విధి ! =భాశ్రయనా =అడప్రాల-

[పప పప సవన ఏమన్ష మన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చిందిననముననననసససననను]

(| ఇ టీల. లూ" లా కన న కో అజ కళా 10. ప్రాథమక హక్కులు - ఒక సమీక్ష ్‌ం౧ర20690181 ౧1౧011 - & [6/6౪ -- ఇంతవరకు మనం మన రాజ్యాంగం మనకు ఇచ్చిన ప్రాదమిక హక్కుల గూర్చి కొంతవరకు వివరంగానే చర్చించామని చెప్పుకోవచ్చు అంతమాత్రాన స్పర్ఫించవలసిన ఛర్చించదగిన అంశాలు ఇంకా లేవని కాదు, (గ్రంధ విస్తరణ బీతి వెన్నంటే ఉంది. ఏమైనా కాలంతో పాటు (ప్రాధమిక హక్కులు అమలు పలితంగా బయలుసడు పెతలాటలు మున్ముందు చర్చకు తెరలు ఎత్తే రోజులు తప్పక్షుండా రావచ్చు నిజానికి (ప్రాధమిక హక్కుల గూర్చి ఎంత ప్రశంస ఉందో అంతకుఅంత వినుర్శ్దకూడా ఉండటం గమనార్హం విమర్శ పట్ట దృష్టిని సారించే ముందే - నిజానికి మొదట్లోనే ముచ్చటించవలసేన అంశాలు, ఆఖరులో అయినా (ప్రాధమిక హక్కుల ఆవశ్యకత గూర్చి, వాటికి తొడ్పడు అంశాల గూర్హ, (ప్రాధమిక హక్కులపై కాదనరాని పరిమితుల గూర్చి ఓసారి విహంగ దృష్టితో పరికించడం అసందర్భం కాదేమో! (ప్రాధమిక హక్కుల ఆవశ్యకత" రాజనీతి శాస్త్ర విజ్ఞులు చెప్పినట్టు ప్రతివ్యక్తి తన వ్యక్తిత్వాన్ని వికసింపజేసుకొనుటకు అవసరమైన సాంఘిక అవకాశాలైన హక్కులను గుర్తించడము, ఆమరకు చర్చిండము జరిగింది ఒకదాన్ని సాధించేందుకు నరొకదాని సహాయం పొందడం తప్పు కాదు వ్యక్తి తన అభివృద్ధికి, జాన్నత్యానికి గృుర్తింపు పొందిన (ప్రాదమిక హక్కులు అందుబాటులో ఉండబం ఎంతో శ్రేయస్కరం రాజ్యాంగం ద్వారా గుర్తింపు పొందిన హక్కుల వలన కలుగు ప్రయోజనాలను డా॥ బి శ్రీరాములు గారు పొందుపరచిన తిరు గమనించదగిఉంది శ్ర (ప్రజాస్వామ్యానికి పట్టుగొమ్మలైన స్వేచ్చ, సమానత్వం, న్యాయం. నాబాతృత్వం గౌరవింపబఢతాయి. 2) సాంఘీక ధురాచారాలు, అసమానతలు తొలగించబడతాయి 3) మిడిసిపఢడు ప్రభుత్నాదికారాల మీద పరిమితులు విధించబడతాయి 4) (పజల ప్రవర్తన, నడవడికల తీరుతెన్నులను (క్రమబద్దీకరించి, వారు ఆదర్శ పౌరులు అగుటకు తార్చ్పడతాయి 5) దేశంలో శాంతి బ(ధతల రక్షణకు, నైతిక విలువల వికాసానికి తోడ్నడతాయి 6] (ప్రజల ఆత్మవిశ్వాసాన్ని, సృజనాత్మకత శక్తిని వికఫింపజేస్తాయి 2) పారులు అపంటే రాజ్యవ్యవహారాల పట్ట ఆసక్షివి అనురక్తిని కలుగిస్తాయి 9 తరతరాలుగా మన భారతీయుల్లో పేరుకుపోయిన న్యూనతా బావాన్ని [౧18౧001౪ ంగాం!ఖ ను తొలగిస్తాయి వమన నస [న్‌ వ్‌ గాజా న్టుగర మ కమి సస ననన నై

194 లాలా ఫాధమిక బొక్కులు-ఐధులు ఇన్ని ప్రయోజనాలకు మూలమైన హక్కులు ముఖ్యంగా (ప్రాధమిక హక్కుల ఆవశ్యకతను, అంత తక్కువ అంచనా వేయడం తగిన పని. ' (ప్రాధమిక హక్కులకు తోడ్పడు" పరిస్థితులు వ కొన్ని అందుబాటులో ఉన్నప్పుడే మరికొన్ని సాధ్యాలకు మార్గం సుగమం అవుతుంది. పార్టుని విజయ విహారానికి కృష్ణ సారధ్యం మిక్కిలి తోడ్పడిందనేది మనఅందరికి తెలుసు. అలాగే మనకుగల స్వేచ్చగానీ, హక్కుగాని, దురన్యాయానికి గురి కాకుండా, సురక్షితంగాను ఉండాలి. అంటే సమాజంలో / రాజ్యంలో మరి కొన్నింటి అండ ఎంత దండిగా ఉంటే అంత (శ్రేష్టం. పెద్దలు పేర్కోనిన ఆ పరిస్టితులేమిటో చూద్దాం :-

1. స్వాతంత్ర్య ప్రతిపత్తి గల న్యాయ శాఖ ఏర్పాటు ఉండాలి
2. ఆర్థిక సమానత్వం సమకూర్చబడి ఉండాలి.
3. హక్కులు రాజ్యంగబద్దమై ఉండాలి. క) కులాన్ని బట్టి కానీ, మతాన్ని బట్టి కానీ ప్రత్యేక హోదా ఇవ్వకూడదు
4. ప్రజాస్వామ్య విధానాలను సక్రమంగా అమలు పరచాలి.
5. అన్యాయాన్ని, అక్రమాన్ని ఎదుర్కొను సామర్ధ్యాన్ని ప్రజలే అలవర్చుకోవాలి.
6. ప్రజలు తమ బాధ్యతలను విధిగా సక్రమంగా నిర్సహించాలి
7. సంఘ విద్రోహక దుష్ట శక్తుల ఆటకట్టి, దేశద్రోహుల రూపుమాపి శాంతి భద్రతలను కాపాడాలి.
8. వ్యక్తి వికాసానికి, విచక్షణాజ్ఞానాన్ని అందించు విద్యార్షన హక్కు అందరికీ ఉండాలి,
9. కుటిల, కుహనా రాజకీయాల (ప్రాబల్యం నుంచి రాజ్యాంగానికి అసలు రక్షణ ఉండడం అత్యంత ఆవశ్యకం. పకడ్చందీగా ఇటువంటి పరిస్తితులు ఏర్పాటు గల్గిన రాజ్యంలో వ్యక్తి హక్కులకు ఒనగూరు అనర్దాలు అతి తక్కువే. అయితే ప్రాధమీక హక్కులు ఎంత శక్తిమంతవైనప్పటికీ కొన్ని కొన్ని సందర్భాలలో పరిమితులను విధించి కొంతమేరకు లక్ష్మణరేఖలు గీయడం, ఏర్పరచక తప్పడం లేదు. సూర్యచంద్రులు ఎంత గొప్పవారైనప్పటికీ రాహుకేతువుల మూలంగా (గ్రహణ ఇబ్బందులను ఎదుర్కోవడం తప్పట్టేదు (ప్రాధమిక హక్కులు మనకు ఎంతటి 'ప్రాధమికములైనప్పటికీ, ఆత్యయిక - ఎమర్జెన్సీ - పరిస్తితి కాలంలో వీటికి కూడా పరిమితుల బెడద తప్పనిసరి ఉంటుంది. ముఖ్యంగా రాజ్యాంగంలోని 358, 3569 నిబంధనలకు లోబడి ఎమర్జెన్సీ విధించు సందర్భంలో కేంద్ర ప్రభుత్వ 'కబంధహస్తం' వేటుకు ప్రాధమిక హక్కుల తలకు తగులు మొట్టికాయల తీరు గమనార్హం, దేశంలో ఆత్యయిక పరిస్థితి అమల్లో ఉన్నంతకాలం 19వ నిబంధనలో పేర్కొనిన

ఫథమిక తక్కులు-ఐఘుల్ను____ాాాాా శంక ఆరు స్వాతంత్ర్యాలు చట్టరీత్యా రద్దుపరచడం కానీ, పరిమితం చేయడం కానీ జరుగుతుంది. అంతేకాదు - ఆత్యయిక పరిస్టితి - ఎమర్జెన్సీ - పాక్షికంగా అమలు జరిగిన కూడా ఈ (ప్రాధమిక హక్కులకు కూడా ముప్పు ఏర్పడి తాత్కాలిక నిలుపుదల దెబ్బకు గురి కావచ్చు. మిక్కిలి చేటు ఏమిటంటే - ఎమడ్దెన్సీ -అమలులో నున్న ప్రాంతంలోనే కాక, అదిలేని, ఇతర (ప్రాంతాలలో కూడా ప్రాధమిక హక్కుల అమలు నిలుపుదలకు గురికావడం. ఎమద్దైన్సీ కాలంలో రాజ్యాంగంలోని 20,21వ నిబంధనలు పేర్కొనిన - శిక్ష నుంచి రక్షణ పొందే హక్కు, వ్యక్తి ప్రాణానికి, స్వేచ్చకు రక్షణ - హక్కులు మినహా ఇతర ప్రాధమిక హక్కులు మన అనుభవానికి అందనంత దూరమైైపోతాయి అంతెందుకు, న్యాయ స్థానాల ద్వారా న్యాయ రక్షణ కోరీ హక్కు కూడా మరకు అందుబాటులో ఉండదు. అయితే - ఒక తిరకాసు ఏమిఅంటే - ప్రాధమిక హక్కులను రద్దు, నిలుపుదల చేసే ర్యాష్ట్రపతి ఉత్తర్వు - చర్య, పార్లమెంట్‌ అమోదం తప్పనిసరిగా పొందవలసి ఉండడం.

(ప్రాధమిక హక్కులకే గుండెకాయ అని ప్రశస్తి పొందిన రాజ్యాంగ పరిహారాల హక్కు కూడా రద్దుకు, నిలుపుదలకు గురి అయ్యే ఎమర్జెన్సీ భీకర పరిస్టితి కాలంలో ఇక సైనిక దళాలలో పనిచేయు సైనికులకు, అధికారులకు ఈ [ప్రాధమిక హక్కుల వర్తింపు విషయమై అసలు మాట్టాడనే కూడదు.

(గ్రహణం పట్టినంతకాలమే చీకటి, (గ్రహణం వీడగానే పిండారబోసినట్టు వెన్నెల లేదా సూర్యకాంతి వచ్చేయడం ఖాయం చీకటి ఎంత చీకటి అయినా వెలుగు జిలుగులు రాక తప్పదు. అత్యవసర పరిస్టితి - ఎమర్జెన్సీ కాలం అంతం కాగానే ప్రాధమిక హక్కుల పూర్వ వైభవం, శక్తి సామర్భ్యాలు తిరిగి యదాస్ట్రితికి చేరుకోవడం మన రాజ్యాంగం ప్రసాదించిన “వరం' ఫలితమే.

విమర్శల ఆటుపోటులు

ఎంత గొప్ప వ్యక్తి అయినప్పటికీ అందరి అభిమానం చూరగొనడం, కలకాలం నిలుపుకోవడం చెప్పినంత సులభం కాదు. జాతిపిత అయిన మహాత్ముని వంటివారే ఒకని అఘాయిత్యానికి బలికాక తప్పలేదు. అటువంటి పరిస్తితుల్లో విభిన్న వర్గాలకు, భిన్న స్థాయిలకు చెందిన పెద్దల అభిప్రాయ "మాలికలతో కూర్చబడిన మన రాజ్యాంగంలో ఒకటో అరో పొరపాటు దొర్లడం అసహజం కాదేమో ! పొరపాటు చర్యకు విమర్శ దెబ్బ ఉండడం సహజమే అయితే విమర్శలో నిజాయితీ కొరవడితే మేలు కన్నా కీడే ఎక్కువ జరిగే అవకాశం లేకపోలేదు. (ప్రాధమిక హక్కుల విషయమై విమర్శల కొరత ఉంటుందనుకోవడం మనతప్పే ! పుష్కలమైన విమర్శ అందుబాటులో ఉంది కనుక ప్రాధమిక హక్కుల గూర్చిన విమర్శల తీరులను పెద్దల బాటలో పరికిద్దాం.

సామాజిక విలువలకు ప్రతీకలవంటివి అయిన (ప్రాధమిక హక్కులను సర్యోన్నతం గ౬(4౧౧౦౪౧(పరమ పవిత్రం 50052౧01 అన్యాక్రాంతం కాని హక్కులుగా సుప్రీం కోర్టు ఎంతో రీవిగా అభివర్షించినప్పటికీ మన రాజ్యాంగం మూడవ భాగంలో పొందుపరచబడిన

196 __ాాాాాాాాయాా పొథబుక వక్కులు-ఐభులు హక్కులు సమ(గ్రమైనవి కావు అని ఒక విమర్శ, అపప్రద ఉంది రష్యా వంటి సోషలిస్ట్‌ రాజ్యాంగాల్టోొ మాదిరి ఉపాధి హక్కు, విశ్రాంతి హక్కు, విద్య హక్కుమున్నగు హక్కులను మన రాజ్యాంగంలో చేర్చవలసిన అవసరం ఉందనేది కొందరి అభిప్రాయం పత్రికా స్వాతంత్ర్యం సమాచార కేకరణ 00110 1౧0/౫4॥0౧ ను కూడా (ప్రాధమిక హక్కుల జాబితాలో చేర్చాలి అనే బలమైన వాదన కూడా వినవసుంది. అయితే - ఆయా సందర్బాల్లో న్యాయస్థానాలు కూడా రాజ్యాంగంలొని 19(2,.(64) నిబంధన (ప్రకారం (ప్రజలకు సమాచారం తెలుసుకునే హక్కు ఉందని అభిప్రాయపడటం గమనార్హం నిజానికి వాక్‌ స్వాతంత్ర్యం భాన ప్రకటన హక్షును (ప్రత్యక్షంగా (ప్రసొదించిన మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు సమాచార హక్కును మాత్రం పరోక్షంగా పేర్కొనడం గమనించతగిందే (ప్రజల వలన, (ప్రజల చేత, ప్రజల కోసం అని ప్రవచిస్తోన్న మన ప్రజాస్వామ్య దేశంలో మన పాలన వ్యవస్థల వ్యవహారాలు నున ప్రజలకు తెలియకుండ్తా, కళ్లకు గంతలు కట్టి గుట్టుగా చక్కబెట్టు రహస్యాల చట్టాలు ఉండడం అసంబద్దమే కాదు, అనమానం కూడా పెద్దలు చెప్పినట్టు, కాలం చెల్లిన అధికారిక రహస్యాల చట్టాన్మ రక్షా కవచంగా అడ్డు పెట్టుకొని ప్రజలు తెలుసుకొనే - సమాచార హక్కును తొక్కి పట్టడం రాజ్యాంగ స్ఫూర్తికే విరుద్దం కనుకనే ఇటీవల 2000 నవంబర్‌లో, ఢిల్టీ హైకోర్టు ధర్మాసనం ఓ ఖ్‌ సందర్బంలో, “పార్టమెంట్‌, అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో పోటీ చెసే తర్వర్థులకు వేర్‌ చరిత్ర ఉంటే - - - దానిని మీడియా ద్వారా ఓటర్లకు తెలియజేయాలని ఎన్నికల కమీవన్‌. ౬౯18610౧ 0౦గ|౧౫15310౧ ని ఆదెశించడం జరిగింది ఇటువంటి అనుభవాలను దృష్టినందుంచుకొని కేంద్ర (ప్రభుత్వం - “సమాచార హక్కును పౌరులకు అందజేయు విమిత్తం” - సమాచార స్వేచ్చ బెల్టు 2000 పేరున ఒక ముసాయిదా బిల్టును రూపొందించడం శుభ సూచకం లోపరహితంగా దాపరికానికి తాపులేని పాలనను - పాలనలో పారదర్శకతకు పట్టం కట్టే సమాచార శే చ్చు హక్కు చట్టం అందరికి ఉపయోగకరంగా రూప్పుదిద్దుకాని మనముందుకు వస్తుందీ చే౭ర్టాం " కోందఠేమో అంటరానితనాన్ని నిర్మూలించడమనేదగి అనలు హక్కే కాదని వాదిసున్నారు నిజాన్లికి అమలు పరచేందుకు తగిన వనరులు లేనప్పుడు హక్కుల జాబితాలో అంశోలను చేర్చినంత మాత్రాన ఒరికేది శూన్యం అందుకే కాబోలు పెద్దలు అన్నట్టు 4న రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం ద్యారా ఆస్తిహక్కు రద్దుపరచబడిందనుకోవచ్చు, మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు కొన్ని సామాజిక పాక్కులేను నిబైశక నియమాల జాబితాలో చేర్చడం జరిగింది అంటే - పైన చెపుకున్నట్టు, లభించే వనరులను బట్టి (ప్రభుత్వం వాటిని అమలు పరుస్తుందన్న మూట ఉదా! 14 సం॥లలోస్తు బాలబాలికలు అందరికి ఉచిత నిర్భంద విద్యమున్నగున్నవి సంతోషమేమిటంటే భారత ప్రభుత్వం (ప్రాధమిక విద్యు [ప్రాధమిక హక్కుల జూబితొలో చేర్చాలని తహతహ కనబర్శడం (ఈ విషయమై దీనికి ముందు 1ప్రాదమికం కానున్న విద్యా హకు”; శీర్సికలో చేసిన చర్నను/సమీక్షను గమనించగలరు ]

ఫ్రాధముక బొక్కుబు-ఐధులు._ాాాా 197 (ప్రాధమిక హక్కులకు ఎన్నో పరిమితులు (ప్రతిబంధకాలు ఆంక్షలు వధించడం వల్ల ఆ నిబంధనల స్వారస్యం అర్ధం కాక్క తెలియక అసలు ఆ హక్కుల వల్ల చేకూరవలసిన (ప్రయోజనమే దెబ్బతింటుందనేది మరో విమర్శ అవును, అమలు పర్చాలనే సంకల్పం బలంగా లేనప్పుడు కేవలం హక్కుల ప్రతిపాదనల వల్ల కలిగే లాభం శూన్యం 140 చాగ్జా వంటి పెద్దలు సెలవిచ్చినట్టు, ఒక చేత హక్కులను ఇస్తూ మరోచేత వాటిని హరించడం, లాగేయడం జరుగుతుంది. కందు కొంతమేరకు వాస్తవం ఉందనిపిస్తుంది ఉదా॥ మన రాజ్యాంగం 19(1ఇ) & 19(5) (ప్రకారం “దేశంలో ఎక్టుడైనా ఎవరికైనా స్థిరపడి జీవించే హక్కు ఉన్నప్పటికీ, సామాన్య (ప్రజాహితార్హం, షెడ్యూల్డ్‌ (ప్రాంతాల [పయోజనాల దృష్ట్యా హేతుబద్ధ ఆంక్షలు విధించే అవకాశం వెన్నంటే ఉందనేది తెలియనిది కాదు, అయితే “దేశం విశాలహితం కోసం కొందరి (ప్రయోజనాలను పణంగా పెట్టడంలో తప్పులేదు. - ఎందరో సుఖ సంతోషాలతో జీవించగలిగే పరిస్టితులకోసం కొందరు త్యాగం చెయక తప్పదు ”

• ఇవి ఎంతో గొప్పగా వినిపించే మాటలు నిజమే ఎవరి ప్రయోజనాల కోసం మరెవరు సమిధలు అవ్వాలి ” అన్న (ప్రశ్న ముందుకు వచ్చినవ్సుడు మా(త్రం వాస్తవ పరిస్థితిని విశ్లేషించడం తప్పనిసరి ఏమైనా పాత్రికేయులు జి వెంకటేశ్చుర్లు చెప్పనట్టు, “విశాల జన[శ్రేయం పేరిట కొందరిని నిరిష్ట ప్రాంతం నుంచి తరలేంచాలనుకున్నస్తుడు వారికి అంతకన్నా మెరుగైనా వసతులు కల్పించాలి ” అందువల్ల పెద్ద పేద్ద ప్రాజెక్టు. డ్యామ్‌లు, సరస్సుల నిర్మాణాల మూలంగా సర్వం కలను నిర్భాసితులకు జరుగు నష్టకష్ణాలకు పూర్తి బాధ్యత (ప్రభుత్వానిదే హక్కులను ఇచ్చినట్టై ఇచ్చి విశాలహతం పెర్లున అణగత్షాక్కుడం అన్యాయం కనుకనే - ఒక వైపు ఇచ్చి మరోవైపు లాకు?నే ఈ మూడో భాగాన్ని.(ప్రాధమిక హక్కులని పిలవడం కన్నా ప్రాధమిక హక్కులపై పరిమితులు అని పేర్కొనడం సమంజసంగా ఉంటుందని ఆనాడే రాజ్యాంగ పరిషత్తు చర్చల్లోనే వాదించడం గమనార్హం అసాధారణ - అత్యయిక పెరిస్టితి - కాలరలోనే కాదు, సాధారణ పరిస్టితి కాలంలో కూడా నివారక నిర్శందవు చట్టాలు 5/6౪80/6 0818౧0౧ ౦౪ ఆంతరంగిక భద్రత చట్టాల (1454 ౯011) - మూలంగా పారులు (ప్రాధమిక హక్కులు అనుభవించలెక పోతున్నారని జగమెరిగిన నన్న సత్యం. నిజమే కానీ (ఫశాంతంగా, నిదానంగా, కాలానుగుణమైన పరిస్థితుల దృష్టా ఆలొచిస్తే - విశాలమ్రన్‌ మనదేశంలొ ఆంక్షలు ప్రతిబంధకాలు, పరిమితులు లేక్తుంటే (ప్రాధమిక హక్కులు శాంతి భద్రతల భంగానికి , అరాచకానికి దారి తీసే ప్రమాదం లేకపోలెదిని తెలుస్తుంది కదూ కనుక ఓవిధంగా ప్రాధమిక పాక్కులకు కొన్ని ఆంక్షలు, ప్రతిబంధకాలు అనివార్వాలె పురో విమర్శ ఏమిఅంటే = ఇతర దేశాల రాజ్యాంగాల మాదిరి కాకుండా మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు (ప్రాథమిక హక్కులను రూపొందెంచడంలొ స్పుటమ్రైన పదణాలానకి, నిర్ధిష్టమైన అర్జ్రానికి ప్రాధాన్యమియ్యక తమ న్యాయ శాస్త వైదుష్యాన్ని పాండిత్య (్రకర్షని ప్రదర్శించడం ఉదా! ప్రజావసరాలు ౧౬౦10 గ4గ౧౦56, మనుషుల [కయవికయాలు 74%10 1౧ [౮౧౬౧ 061006 మైనారిటిలు 11001465, అస్పృశ్యత ౮౧10400ఇ90110 మున్నగు

196 ల పాధయుక తక్కులు-ఐథులు ముఖ్యమైన పదాల వివరణ మన రాజ్యాంగంలో దొరకదు అంచేత ప్రాధమిక హక్కుల్లోని ప్రతి నిబంధన అనేక సందర్భాల్లో అనేక రకాలుగా వ్యాఖ్యానించడం జరిగింది. ముఖ్యంగా అస్తి హక్కుకు చెందిన 31వ నిబంధన రాజ్యాంగ మౌలిక ఆదర్శమైన ఆర్హిక న్యాయాన్ని - తుంగలో తొక్కి - దేశ పౌరులకు (ప్రసాదించలేకపోవడం మనందరికీ తెలిసిందే. ఆఖరికి 4డవ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ఆ హక్కు రద్దు కాబడింది కదా. కనుకనే “భారత రాజ్యాంగం న్యాయ వాదుల్ల స్వర్గం” అన్న ఐవర్‌ జెన్నింగ్స్‌ మాటలు కేవలం ఈ [ప్రాధమిక హక్కుల విషయంలో నిజమయ్యాయని చెప్పవచ్చు.

ఈ విమర్శలు ఎలా ఉన్నప్పటికి డా॥ కృష్ణారావు గారు వ్యాఖ్యానించినట్టు , మనమంతా నిత్యజాగరూకులమై ఉండి, ప్రాధమిక హక్కులవెనుక నున్న హేతుబద్ధ (ప్రతిబంధకాల స్వారస్యాన్ని అర్ధంచేసుకుని, ఇతరుల స జోక్యం చేసుకోకుండా తమ స్వేచ్చను అనుభవించే (ప్రవృత్తిని అలవర్భుకొన్నట్లయితే, జాఆయ (క్రమశిక్షణ, తనకుతానుగా గ్పేల్ట (ప్రవృత్తి లై బటి నెలకొంటుందనేది నిజం. మన రాజ్యాంగం ఆదర్శాలైన న్యాయం, స్వేచ్చ, సమానత్వం, సౌభాతృత్తం, మన జాతి లక్షణంగా రూపొందితే మన జాతి భవిష్యత్తుకు భద్రత కలుగుతుంది దానికి తోడు హరిచంద్‌ గారు చెప్పినట్టు, (ప్రజలను నాగరికులు ఆధ్యాత్మికులుగా తీర్చిదిద్దడానికి గాను (ప్రాధమిక హక్కులు చేయు కృషిని న్యాయస్థానాలు కూడా సాయపడడం వాంఛనీయం, అయితే, తమక్షేమం కోసం, తమ వికాసం కోసం, తమ స్వేచ్చకోసం ఉద్దేశించబడిన [ప్రాధమిక హక్కుల ఆశయాలను ఉపేక్షించినవుడు అట్టి వ్యక్తుల పట్ట న్యాయస్థానం కూడా చేయగలిగిందేమి లేదు. నిజానికి తమ హక్కులకు భంగం, విఘాతం కలిగిన సందర్భంలో వ్యక్తులు దాఖలు చేసుకున్న వ్యాజ్యాలనే తప్ప, ఊహాజనిత సమస్య ఆధారంగా న్యాయ స్టానాలు పరిశీలించవు, సమీక్షించవు, కనుక పౌరులమైన మనమే మన హక్కుల పట్ల ఆప్రమత్తత కలిగి ఉండడం ప్రధమ కర్తవ్యం. ఎందుకంటే మన రాజ్యాంగంలో పాందుపరచబడిన ప్రాధమిక హక్కులనే తప్ప రాజ్యాంగంలో చోటు పొందని హక్కులను అనుభవించడానికి వీలులేదు. ఈ విషయంలో అమెరికా రాజ్యాంగం మన రాజ్యాంగం పరస్పరం విరుద్ధంగా ఉండడం గమనార్హం.

(ప్రాథమిక హక్కులు కాని రక్షిత హక్కులు : ముందే ఎక్కడా చెప్పడం కుదరనప్పటికీ గమనించదగిన అంశం ఏమి అంటే - మూడో భాగంలో (ప్రాధమిక హక్కులను పేర్కొనిన మన రాజ్యాంగం ఇతర సందర్భాల్లో ఒకటి అర ఇతర హక్కులను అనుభవించే అవకాశాన్ని మనకు ప్రసాదించడం రాజనీత్‌శాస్త్ర విశ్తేషకులు, పెద్దలు ఆర్‌.సి. రెడ్డి గారు చెప్పినట్టు, “మన రాజ్యాంగం రాజ్యంపై ఆ ప్రభుత్వంపై - కొన్ని పరిమితులను విధించింది. ఆ పరిమితులు వ్యక్తులకు హక్కుల రూపంలో ఇవ్వబడ్డాయి. వీటిని శాననకార్యనిర్వాహక శాఖలు అతి(క్రమించినట్ల్టయితే కోర్టుల ద్వారా రక్షణ పొందవచ్చు.” ఉదాహరణకు మన రాజ్యాంగం 12వ భాగంలోని మొదటి అధ్యాయములోని 265వ నిబంధన (ప్రకారం, “చట్టపరమైన

అధికారం లేకుండా ఎటువంటి పన్ను విధించరాదు , వసూలు చేయరాదు (౫40 18/30! 08 160696 0౯౦06666 అ౦౭౧1 0 &6(౧0%0/ 6 12౪) అంటే - కార్యనిర్వాహక వర్గము

ప్రాధమిక తీక్కులు-ఐధులు___ాాాాాాాాా 1099 విధించే పన్నులు చట్టసభల ఆమోదం పొందనిచో పౌరులు కోర్టు ద్వారా నిలుపుదలను కోరవచ్చు అదేవిధంగా రాజ్యాంగంలోని 13వ భాగంలో పేర్కొనిన 301 నిబంధన (ప్రకారం, "ఈ భాగంలో పేర్కొనిన నియమ నిర్బంధాలను అతిక్రమించకుండా దేశంలోపల వర్తక వాణిజ్యాలు పరస్సర సంబంధాలను స్వతంత్రంగా నడపుకోవచ్చు ” (96060110 116 0116 (౧0౪15101౧5 011౧13 ౧౬||, 2066, ౦ంగోగా9గ06 &౧6 [౧166060666 (౧/069౧0061 1౧9 16గ101/ 011౧612 8౧ 06 1/86) అంటే శాసనళాఖ గాని, కార్యనిర్యాహకళాఖ గాని, వ్యక్తి స్వేచ్చపై ఏవేని అడ్డంకులు, ఆంక్షలు పరిమితులను విధించినట్టయితే, అవి రాజ్యాంగ విరుద్దం అయితే, రాజ్యాంగానికి లోబడనట్టయితే వాటినుంచి వ్యక్తి కోర్టు ద్వారా రక్షణ పొందవచ్చు నిజానికి ఈ 265, 301 నిబంధనలు (ప్రాధమిక హక్కులు కాకపోయినా వ్యక్తి హక్కుల పరిరక్షణకు పరోక్షంగానైనా మన రాజ్యాంగం చక్కని దారి చూపుతూ ఉండడం గమనార్హం,

ఆఖరికి ప్రాధమిక హక్కులు దేశంలోని పౌర జీవితంలో ఎంత (ప్రధానమైన పాత్రను నిర్వహిస్తున్నయో స్పష్టపరుస్తూ, మోతీలాల్‌, ఉత్తరప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం కేసులో భారత (ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ సష్రూ తీర్పు చెబుతూ వెలుబుచ్చిన అభిప్రాయాలు గమనించదగినవి.

“నేను భారత రాజ్యాంగాన్ని చదివి తెలుసుకున్నంత మేరకు ఆ (ప్రాధమిక హక్కులు కేవలం ఈ దేశంలోని పౌరులకు సమానత్వం రక్షణ కల్పించి తద్వారా జాతి నిర్మాణ ప్రక్రియకు దోహదం చేయడం కోసమే కాక అంతకంటే ముఖ్యమైన (ప్రవర్తన, పౌరసత్వం, న్యాయం, నిష్పక్షపాతం వంటి ఆశయాలకు ప్రామాణికమైన స్థాయిని కల్పించడమే వాటి 'ప్రధాన ఆశయం. మానవుని భౌతిక, నైతిక పరపూర్ణతకు అవసరమైన హక్కులు అన్నింటి విషయంలో ఒక వర్గానికి వేరొక వర్గానికి మధ్య సదుపాయాలను అత్యున్నతమైన మన రాజ్యాంగ చట్టం మనకు సమకూర్చింది దేశ (ప్రజలు ప్రశంసించేట్టు రాజ్యాంగంలోని ప్రాధమిక హక్కులు ఉద్దేశించ బడినవి.”

ఏమైనా ఒకటి మాత్రం నిజం - మన రాజ్యాంగం మనకు శాశ్వతంగా ప్రసాదించిన అమూల్య కానుక ప్రాధమిక హక్కులు , అవి మనకు జీవగగర్ర.

-అపముం అహడపాల-

ర్స నాాన ఆ ్ర ల 14 బ్రోథమిక్‌ విథులు క(గ3డగవడ! 00488

[కన

(ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్టలో హక్కులకు ఎంత ప్రాధాన్యత ఉందో విధులకు అంతే (ప్రాముఖ్యత ఉంది విధి అంటే బాధ్యత లేదా ధర్మం అని ప్రత్యేకంగా చెప్పాల్సిన పనిలేదు సంఘజీవి అయిన వ్యక్తి సహచరుల పట్టు, అనుచరుల పట్ల కొన్ని బాధ్యతలను నిర్వహించవలసి ఉంటుంది. బాధ్యతలు లేనప్పుడు హక్కులు ఉండవు. బాధ్యతలను సక్రమంగా నిర్వహించినపుడే హక్కులు అందుబాటులో ఉంటాయి, సాధ్యమవుతాయి కూడా నిజానికి వాక్కులు బాధ్యతలు అనెడి విధులు అవినాభావ సంబంధం కలిగి ఉంటాయి అవి ఒక్‌ దానికొకటి బౌమ్మబౌరుసు వంటివి అంటే ఒకరి హక్కు మరొకరి బాధ్యత అవుతుంది మరో రకంగా చెప్పాలంటే = మన హక్కులు ఇతరుల విధి, బాధ్యతలు కాగా, ఇతరుల హక్కులు మన విధులు ఆవుతాయి అంటే బాధ్యతలు అన్నమాట. అందువల్ల ఏ వ్యక్తి ఇతరులకు (ప్రమాదం, కష్టం, నష్టం జరిగేటట్టు (ప్రవర్తించరాదు. ప్రతి వ్యక్తి తన ఇష్టం వచ్చినట్టు ప్రవర్తిస్తే సమాజంలో, వ్యవస్టలో శాంతియుత సహజీవనం సాధ్యపడదు విచ్చలవిడి (ప్రవర్తన స్వేచ్చ, హక్కు కాదు ఆ స్వేచ్చ ఆయమబద్ధం కావాలి అలా కాని పక్షంలో సంఘ జీవన్‌ంలో అరాచకం (ప్రబలుతుందొ స్వేచ్చా ప్రీయత్యం, సహజీవన కాంక్షలు రెండు వేరు వేరు అయినా అవి వ్యక్తికి ఆవశ్యకాలే, అయితే హం స్వేచ్చా ప్రియత్వం కొంచెం తల ఒగితే వ్యక్తులు అందరిలో సామరస్యం సాధ్యమవుతుంది అంటె - స్వేచ్చను హక్కుగాను సహజీవన కాంక్షను వీధిగాను పరిగణిస్తే ఈ రెండు పరస్పర పోషకాలే కాని పరస్పరం విరుడ్దాలు కావని తలంచవచ్చు

నిజానికి హక్కుల మాదిరగానే విధులను కూడా నైతిక విధులు 10/41 04169 అని, చట్టబద్ధ విధులు [6021 0465 అని రెండు రకాలుగా వర్గీకరించవచ్చు అనాదిగా సమాజం నిస్టేశించిన నైతిక సూత్రాలకు అనుగుణంగా వ్యక్తి నిర్వర్తించు విధులే నైతిక విధులు వాటికి సమాజంలో నైతికి అభిప్రాయమే బలం కాని ' చట్టపరంగా ఎటువంటి రక్షణ లభించదు వైతిక విలువలను ఉల్లంఘంచిన వారిని, వాటిని పాటించని వారిని సమాజం అభిశంసించవచ్చు కాని చట్టం మాత్రం శిక్షించజాలదు బిదలను, పేదలను, ఆపన్నులను ఆదుకొనవలెను, తల్లిదండ్రులను గురువులను పూజించవలెను, పద్దలను, వృద్ధులను గౌరవించవలెను, చిన్న్షలను పిల్లలను ఆదరంచవలెను మున్నగునవి నైతిక బాధ్యతలే కాని చట్టబద్దమైన ధర్మములు కావు అదే చట్టబద్ధ విధులను, బాధ్యతలను రాజ్య శాసనాలకు లోబడి నిర్వహీంచనలసి ఉంటుంది వీటికి నైతిక విధులు (ప్రాతిపదికలయినప్పటికీ వాటిని ఉల్లంఘిస్తే శిక్షార్హులు అవుతారు ఈ చట్ట బద్ధ విధులను తిరిగి సంవర్హక విధులనీ, సంరక్షక విధులనీ రెండు రకాలుగా పేర్కొనడం కద్దు సారఘిక ప్రగతికి సంక్షేమానికి, సమధికంగా దోహద యను నన హరం లో కాం న్‌ శ ల న

ఇఫూథబుక బొక్కులు-ఐభులువైడత22 మూ 261 పడే విధులను నిర్వర్తించడం సంవర్ధక విధి కాగా, చట్టం నిషేధించిన పనులను నిర్వర్తీంచక పోవడం సంరక్షక విధి అవుతుంది ప్రత్‌ వ్యక్తి రాజ్యానికి విధేయత గ||662౧09 10 1౧6 51216 చూపడం, రాజ్య శాసనాల పట్ట విధేయత 70 006) 51119 [24 చూపడం జాతీయ సమైక్యతను, సమ(గ్రతను పరిరక్షించడం, దేశం కోసం పోరాడడం సక్రమంగా పన్నులు చెల్లించడం, నిజాయితితో ఓటు వేయడం, శాంతి భద్రతల్ని కాపాడడం మున్నగునవి చట్టబద్ధ విధులు

వాస్తవానికి మన భారతీయ సంస్కృతి ప్రాచీన కాలం నుంచి హక్కుల కన్న బాధ్యతలకే ఎక్కువ విలువ, [ప్రాముఖ్యత ఇచ్చింది హక్కుల వివరణ కన్న రాజ ధర్మం, (ప్రజా ధర్మం ఉద్యోగ ధర్మం మొదలయిన బాధ్యతల వివరణే ఎక్కువగా దొరలింది

మన రాజ్యాంగంలో పౌర విధులను - ప్రాథమిక విధులను - చేర్చడానికి మొదట్లో మన రాజ్యాంగ పరిషత్తు సుముఖత చూపలేదు నిజానికి మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు (ప్రాధమీక హక్కులకు ఇచ్చినంత [ప్రాధాన్యత (ప్రాధమిక విధులకు ఇవ్వలేదు అయితే జాతి సమైక్యత శాంతిభద్రతలకు భంగం వాటిల్లిన సంఘటనలు, పరిస్థితులు తరచు తలెత్తడంతో, జాతి (శ్రేయస్సును దేశ సమగ్రతను దృష్టియందుంచుకొని, రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా రాజ్యాంగంలో కొన్ని పౌర విధులను, బాధ్యతలను పొందుపరచదలచి, 1975లో అప్పుటి ప్రభుత్వం స్వరణ్‌సింగ్‌ సారధ్యంలో (ప్రాధమిక విధుల విషయమై ఒక కమిటీని, అదీ రాజ్యాంగం తీమల్గోకి వచ్చిన పాతికేళ్ల తరవాత, ఏర్పాటు చేయడం గమనార్హం విశేషం ఏమి అంటే, చాలా ఇతర కామన్వెల్తొ దేశాల రాజ్యాంగాల్టో కాని? సామ్యవాదేతర పశ్చిమ రాజ్యాల రాజ్యాంగాల్లో కాని, లేనటువంటి ప్రాదమిక పొరున్‌! వీధులను మన రాజ్యాంగంలో చేర్చాలనుకోవడం అధికారంలో ఉన్న కాంగ్రెస్‌ షార్టీ నియమించిన స్వరణ్‌సీంగ్‌ కమిటీ అదీ దేశం అంతటా ఆత్యయిక పరిస్థితి ఎమళ్టెన్సీ అమల్లో ఉన్నపుడు, రాజ్యాంగంలో పొందుపరచడానికిగాను సిఫార్సు చేసిన చూచనలను , విధులను పి సత్యనారాయణ గారు (క్రోడీకరించిన తీరును పరికిద్దాం

స్వరత్‌పేంగ్‌ కమిటీ సూచనలు : శు రాజ్యాంగం పట్ట చట్టాల పట్ట, పౌరులు గౌరవం, విధేయత కలిగి ఉండడం 2) దేశ సార్వభౌమాధికారాన్ని సమైక్యతను పటిష్ట పరిచే రీతిలో పౌరులు నడుచుకోవడం 3) రాజ్యాంగంలో పేర్కొన్న (ప్రజాస్వామిక సంస్తల గౌరవానికి, అధికారానికి భంగం కలిగించే పనులు చేయకుండడం 4) దేశ రక్షణ పౌరుల కర్తవ్యమని గుర్తించి, అవసరమైనపుడు సైన్యంలోనూ, జాతీయ సర్వీసులోను చేరడానికి సిద్ధంగా ఉండడం 5) మతతత్వం ముఖ్యంగా మత డెన్మాదాన్ని విడనాడడం (న రాజ్యాంగంలోని నిల్దేశక నియమాల అమలుకు సహకరించడం, సామాజిక, ఆర్దిక, అానారాజాాంాంాంంావానతమాాదారడుం య

202 ఫ్రాధలుక బొక్కులు- న ఐభులు న్యాయసాధనకు సమిష్టి శ్రేయస్సుకు కృషి చేయడం.

7. హింసను విడనాడడం, (ప్రభుత్వ అస్తి భద్రతకు తోడ్పడడం
8. చట్ట (ప్రకారం పన్నులు చెల్లించడం.

అంతే కాదు ఈ పౌర విధులను పాటించని వారిని శిక్షించడానికి తగిన చట్టాలను రూపొందించడానికి పార్లమెంటుకు అధికారం ఇవ్వాలంటూనే పార్లమెంటు చేసు చట్ట రాజ్యాంగ బద్దతను న్యాయస్థానాల్లో సవాలు చేయడానికి వీలు ఉండరాదని కూడా కమి నొక్కి చెప్పడం గమనార్హ్య 0,

నిజానికి 1972 నుంచి 1976 చివరి వరకు దేశం ఎదుర్కొన్న కొన్ని విపత్కర పరిస్థితులు, ఆందోళనలు, ఉద్యమాలు, సమ్మెలు, విద్రోహుల చర్యలు మొదలయిన విపత్తులు ఈ పౌర విధులను, బాధ్యతలను రాజ్యాంగంలో పొందు పరచవలసిన అవసరాన్ని ద్విగుణీకృతం చేశాయనవచ్చు

వాస్తవానికి సరణ్‌సింగ్‌ కమిటి పారవిధుల పొందుబాటుకు సోవియట్‌ రష్యా రాజ్యాంగం నుంచి పరణ పొంది ఉంటుంది. ఎందుకంటే - ప్రప్రధమంగా 1936 సరా సోవియట్‌ రష్యా రాజ్యాంగంలో పౌరహక్కులతోపాటు పౌర విధులను కూడా పేర్కొ వివరించడం జరిగింది, రష్యా రాజ్యాంగం విధించిన పొరవిధుల తీరు ఇది .-

1 రాజ్యాంగానికి విధేయత కలిగి ఉండడం, చట్టమును గౌరవించడం.

2. ప్రభుత్వ ఆస్తిని పరిరక్షించడం.

తె సార్వత్రిక సైనిక శిక్షణ పొందడం.

4 దేశ రక్షణకు పూనుకోవడం.

5. పనిలో, (క్రమశిక్షణ, సామ్యవాద జీవనం పట్ట విధేయత కలిగి ఉండడం

ర దేశ ఆర్దిక అభివృద్ధికి శ్రామిక్రుల్పు బాధ్యతతో మెలగడం,

గనే వారికే తిండి _ సూత్రం ప్రకారం పనిచేయడం. లోకి

రా స్ఫూర్తి పొందిన స్వరణ్‌ సింగ్‌ కమిటి చేవ ఇవ ను పరిగణ తీసుకొని, కాద మారును చేరు ఖీ మిటి చేసిన సిఫారసుల శాలు. వాధమిక హ్‌ లల ఆత్యయిక పరిస్టితి కాలంలో, ప్రభుత్వ లక్ష కడా పాలు. నీట నియమాలతో హీటు య రం. రుచ లోయలు కూడా ఉండాలని అపి ఇ గ్ట్‌ంగం: ల చట్ట ఎల కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వం తలపెడీ గ సవరణ చట్టి 976 త్వం తలపెట్టి, 42వ రాజ్యాంగ స న శ ద్వారా రాజ్యాంగంలో నాాల్రో ! ఖ్‌ ం భాగ్‌ ( + భాగం చివరన కొత్తగా నాలుగు 'ఎ' (4ఎ సత్ర్రైటు చేసి రానిలో 51 అన్ను నిబంధనను చేరి వై పాటించవలసిన (ప్రాధమిక విధులను కూర్చడం జరిగింది ఛీ పారులు అందు 51ఎ నిబంధన . నిబంధన వ్‌ ప్ర సాధమిక విధులు చరి88060121 06163 (ప్రకారం, ప్రతిప్రార్పుడ్తు పాటించవలసిన విధులు : రప న్న సున సై మన రాఖం మషమ్మా చాహ్యంగం మనకేమిష్చంసన్వ్వ్య్య్య్వ్యన్యన నమహ

ఫొధమిక ఉక్కులు-ఐభులు__ంాాాాా 203

ఎ) _ రాజ్యాంగానికి బద్దులై ఉండి, దాని లక్ష్యాలను, వ్యవస్థలను జాతీయ పతాకాన్ని, జాతీయ గీతాన్ని గౌరవించవలె

బి) మన స్వాతంత్ర్య సాధనకు జాతీయ ఉద్యమాన్ని ఉత్తేజ పరచిన మహత్తర ఆదర్శాలను గౌరవించి ఆచరించవలె;

సి) _ మన దేశ సార్వభౌమత్వాన్ని, సమైక్యతను, సమగ్రతను నిలుపుకుంటూ పరిరక్షించవలె;

డి) అవసరమ్రైనపుడల్లా దేశ రక్షణకు, జాతి సేనకు సంబంధించిన కార్యక్రమాల్లో పాల్గొనవలె;

ఇ) మతం, భాషా, ప్రాంతీయ, వర్గ విభేదాలకు అతీతంగా దేశ ప్రజలు అందరి నుధ్య సయోధ్య, సామరస్యాన్ని, సర్వమానవ సౌభ్రాతృత్వ భావాన్ని సింసాందించవలె, మహిళల గౌరవ ప్రతిష్టలకు భంగం కలిగించే చర్యలు విడనాడవలె.

ఎఫ్‌) ఘనమైన మన సమ్మిళిత సంసృతీ వారసత్వ విలువలను గౌరవించి సరిరక్షించవలె;

జ). అడవులు, సరస్సులు, నదీనదాలు, వన్య ప్రాణులలో సహా ప్రకృతి పర్యావరణాన్ని పరిరక్షించి అభివృద్ది పరచవలె; ప్రాటకోటి పట్ల భూత దయ కలిగి ఉండవలె;

హెచ్‌ శాస్త్రీయ దృక్పధం, మానవత్వ జిజ్ఞాస, సంస్కరణ అభిలాషలను సెంపొందించుకోనలె;

ఐ) _ ప్రజా ఆస్తులను పరిరక్షించవల, హింసాయుత చర్యలను విడనాడవలె;

ఇ) న్యక్తిగతంగాను, సమిష్టి పరంగాను సర్వతోముఖాభివృద్ధికి పాటుపడుతూ జాతిని ఉన్నత శిఖరాలకు చేర్చుటకు కృషి చేయవలె. అత్యంత (ఫ్రధానమూ, ఉన్నతమూ అయిన ఈ భావాలు దేశాభివృద్ధికి

సర్వతోముఖంిగా తోడ్పడతాయని ప్రత్యేశేంచి చెప్పనవసరం లేదు. మన సంస్కృతికి మూలం

విధి నిర్వహణ అయితీ పాళ్చాత్య భావాల కారణంగా దాన్ని కోల్ఫోయామనేది పచ్చినిజం. కనుకనే ప్రతివ్యక్తి విధిగా, ధర్మంగా పాటించవలసిన నియమాలను “ప్రాధమిక విధులు పేరుతో రాజ్యాంగంలో పాందుపరచవలసి వచ్చింది. పెద్దలు విడమరచి చెప్పినట్టు, ఈ విధుల్లో గౌతమ బుదుని అహింసావాదం, రాణా ప్రతాప్‌ వంటి మహావీరుల దేశ రక్షణ దీక్షా 'రాజారామమోహన్‌రాయ్‌ (గ్రీజనాభ్యుదయం, తిలక్‌, గాంధీ, బోస్‌ వంటి జాతీయ నాయకుల స్వాతంత్ర్య పిపాస, నెహ్రా, ఎం ఎన్‌ రాయ్‌ల శాస్త్రయ దృతధం, ర్‌ రర్రనార రాగూర్ర్‌ స్వామి వివేకానందుల మానవతావాదం ప్రతిబింబించడం లి వ వే స్‌ో ఇటువంటి సర్యోన్నత భావాలను వ్యతిరేకించే వ్యక్తులు ఉంటారను ముమనరా న ్‌ మూడో భాగంటో ప్రైర్రుని ప్రాధమిక హక్కులు, నొల్లో భాగంలో నిర్జేశక ని కలే బాధ్యతలు, నాలుగు ఎ భిగంలో పౌరుని ప్రాధమిక విధులు ఒకదానికొకటి పడు ముడిపడి ఉన్నాయనవచ్చు. యు: అనాదరణకు సురవర ప్రాధమిక విధులను అయితే తప్పని సరిగా పాటించవలసిన నిర్బంధం క్‌

20 పాధమిక తక్కులు-ఐధులు ఉల్లంఘించిన సందర్భాలే ఎక్కువ కన్పడుతున్నాయి. అనాదరణకు గురైన సంఘటనలే ముఖ్యంగా పేర్కొనదగినది - మన దేశాన్ని గౌరవించడం మనవిధి మన దేశానికి మూలం మనమే మనం హీందూ, ముస్టిం క్రైస్తవ, బౌద్ద, జైన, శిక్కులు - అందరం భారతీయుల శ మనది భారత జాతి కవి వరేణ్యులు వచించినట్టు ఏ దేశమేగినా, ఎందుకాలిడినా మనత భారతిని మనసారా పొగడవలసిందే జాతి గౌరవాన్ని నిలుపవలసిందే నిజానికి (ప్రతి వీ తన మాతృభూమిని అమితంగా అభిమానించడం సహజం భుక్తికోసం కన్నా, కన్నభూ క కోసం తమ (ప్రాణాలను తృణ(ప్రాయంగా తలచే వీరులకు ఆటపట్టు మన భారతావని గ న జన్మలో చేసుకున్న పుణ్యం కారణాన ఈ జన్మలో భారతదేశంలో జన్మించానని గర్చపడి మహానుభావులు మన దేశాన పుట్టడం మనకు గర్వకారణం మాతృభూమీ పట్ట గల మమతే. అనుబంధం అపూర్వమే కాదు, అనిర్వ్శచనీయము కూడా ! అది కేవలం అనుభవైకవేద్యళ దాన్ని ఎవ్వరూ బలవంతంగా అంటుకట్టలేరు 5 భారతదేశంలో పుట్టి, భారత పూదోట ని తరగాడు కొందరు ముస్లిం ఛాందస సోదరులు భారతదేశాన్ని తమ “మాతృభూమి ల చెప్పుకోవడానిక సిగ్సపడుతున్నారంటే ఎంత సిగ్గచేటు అంతే కాదు పాకిస్తాన్‌కు మి మనదేశంలోనే ఇష్టామిక్‌ రాజ్యం కావాలని డిమాండ్‌ చేసిన దాఖలాలు లేకపోలేదు ముసి మతనేత ఇమాం. బుఖారి వాదన (ప్రకారం. “ముందుగా ముస్తింలం, ఆ తరువొ భారతీయులం, ఇస్లాం మత సంస్కృతే భారత్‌లో స్రధాన స్రవంతి, ఇతర సంస్కృతీ పాయలు అనీ అందులోనే కలవాలి * (0/6 26 1403175 112౧6 1౧412౧9 ౭|6౯ ౪4/65 0403 64|1419 1 1౧6 ౧81౧ 391%) 1౧ [౧612 206 0%6? గ౪51 101౧ 1౧ 4) మన రాజ్యాంగంలోని (ప్రవేశిక, 15(2), 51ఎ(సి(ఇ) నిబంధనల ననుసరించి రా రనలనలు తవు మాతృదేశ సేద్చి న్వితంత్ర్యాలను కాపాదుం మన వ తవు ట్రవచితం కాగా, 1890 నాటి వందేమాతరం "గిత్తంలో మాతృభూమిని ఓ దేవతగా అభిర్లించడం జరిగినందున భారతీ భూమిని త్రము మాతృభూమి అని చెపుడానికి తమ ముస్తిం మళీ _యద్టమని పేర్కొనడం ఓ కుంటిసాక్షు భరతఖండం మన దక , ముస్లింలకే కొడు, మంట స్టేయులందంకే మాళృటుము ఉల హి సమైక్యతా ప్రబోధ పొందుకో ,ఫైడుతూ, 1922 నుంచి 'వందేమాతరం'తో పాటు సమాన హోదా, గౌర ద్‌ న్న “సారె జహాంస్స అచ్చా హిందుస్తా. హమారా” హాకవి మహి ఇక్సాల్‌ (ప్రబోధం ఎహ్మటికే ఆ గానూరా గీత కర్త మహీ “పపంచ సే యినా భారతీయులు మరువరాని ఆణిముత్యం 0 ఇక్కడ బలీ పర జేసుమైంది మన భారతదేశం ఇది మనకో ఉద్యానవన ౦ మర రక్షణగా నిలిచి ఉండి జక ్సందే ఆ మహోన్నత పర్వతం మనకు కాపలొగ నదీ జలాలలో వికసించిన పూదోటన్న ల్‌ో వేలాది నదులు ఆడుకుంటున్నా సర వైరాన్ని బోధించదు మనం అంతా రతీ స్ట అసూయ పడుతోంది మఠం దీ హో హమ్‌, వతన్‌ హైం హిందుస్తాహమ్రా.' యులం; మనదేశం భారతదేశం. హిం ప్‌ రా ఇద్‌ మహాకవి అమృతవాక్కు, అమరవాణీ సస లో మన దేశాన్ని తు మాతృభూమిగా చెప్పుకోవడానికి ఇప్రపదీని ఏవమొచచచైైనైనై [మసి రహ్హ్యాానాషు ్ర

ఫ్రూథబుక తీక్కలు-ఐభులు-_-ాలాలాలాలాాా 2056 ముస్లిం సోదరులు ఓ సారి రష్యా, చైనా దేశాల రాజ్యాంగాల పట్ట దృష్టి సారించడం మంచిది ఆ దేశాల్లో ముస్లిం జనాభాకు ఏమీ కొరత లేదు అచట దేశీయులు తమ కన్న భూమిని, మాతృభూమి అని వేనోళ్ల క్రీర్తిచడం గమనార్హం ఈ విషయమై డా॥ డిడి బసు అభిప్రాయాలను పొందుపరచడం అసందర్భం ఏమీ కాదని తలపోత ॥ ౪౦౮16 09 ఉంగ4౧16 10 1900066406 ౧816౪8౧1 0604516౧03 (0౯ (౧6 00౧54110100 0 ౧౮8912 2౧6 0౧1౧ 001 01 ర్‌ ౧6 & 6౦౧౩|౦౬/2016 గొం911౫ 00౮14400 ౪౧౦ 76 00106610 3468! 0౫ 1౧656 070౪451009 ౪౧0౮1 66౧౧౪1

గ! 62 0116 1977 00౧911080౧ 011౧6 ౮55% 92/5,

• ర౯8౧౦6 ౦ 116 50644151 ౪0౧1౬౧ స0 15 116 920/96 రం 0 16 అఈ౭౧/ 611260 ౦ 16 ౮౨5౧ 82612441 01 (౧6 [0౧/6౧ ౬4013 1౧6 8/2౪/8651 0 0౧69 ౬౦21051 6 ౧6౦౦౧16" బారో (22 అమరు క సనన్‌ (1లో

&గి6 165151 &ర౯/955100 "

ఈ రెండు రాజ్యాంగాలు మాతృభూమికి మోకరిల్లడం అల్లాటప్పా చర్య కాదు అంతే కాదు - ఒకప్పుడు టర్కీ దేశాన్ని కొంత కాలం పాటు రాజ్యమేలిన అధికార పార్టీ ఎరు 1107౧౬౯౧ [4౫౦ ఐగ|౫/ అని పెట్టుకున్న నిజాన్ని మన ముస్లిం సోదరులు గమనించాల్సిన అంశం ఆశ్చర్యం అయినా వాస్తవం ఏమి అంటే మన పొరుగు రాజ్యమైన బంగ్భాదేక్‌ తన రేడియో మధ్యాహ్న కార్యత్రమ ఆరంభంలో ఆదేశ జాతీయగీతం అయిన ప బంగ్భామాతా” “0 [4046 84౧౪126065" అను పాటతో కీర్తించడం రష్యా చైనా లోనే కాదు బంగ్లాదేశ్‌లో కూడా ముస్లింలు ఉన్నారు వారి కన్నభూమి. పుట్టిననేల వారికి మూతృభూ, మి

దొ

ఆరాధ్యమే వ్యక్తులు, ఎవ్వరు ఏమైనా దేశు అంతా వారి సొత్తు ఇంగ్టీషు, హీబ్రూ, ఇటాలియన్‌,

నీగ్రో - ఏ సంతతి వారైనా అమెరికాలోని వారంతా అమెరికన్లే హారంతా అమెరికా జాతీయులే

మనదేశంలో పట్టిన వారంతా భరతమాత ముద్దుబడ్డలే అందు తిరుగు లేదు మాతృభూమి

• మదఠ్‌లాండ్‌ో విషయ మై గతంలో ముస్లింలు నిరసనలు అయిష్టతను ప్రకటించారంటే అది గతమే. విచారకర ఏమి అంటే - మాతృభూమిని సేవించడం నిర్భందం కాదని గమనించని ఉత్తరప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం 1998 నవంబర్‌లో ఏమి పనిలేక కొబోలు - ప్రాధమిక స్టాయి వరకు కరన వను నిర్బంధం చేయడం మిక్కిలి బాధాకరం ఏమి అంటే - సదరు ఉత్తర్వులకు వ్యతిరేకంగొ బీ ఇస్లామిక్‌ సంస్థ దారుల్‌ ఉలూమ్‌ నద్వాతుల్‌ ఉలామా అధినేత మప్తామ్మడీ రబీ హసొనీనద్వి గొరు, ఇస్టాంలో మహమ్మద్‌ మినహా నురొకరిని పూజించడం నిషేధం అయినందున, వందేమాతరం గీతం మాతృభూ, మి పూజకు సంబంధించనదై ఉన్నందున ముస్తింలు ఆ వందేనూళర గీతాన్ని పాడలేరని ఫత్వా జారిచేయడం వందేమాతరానికి ముస్తీంలు వ్యతిరేకులు కానేకారు కాని దానిని ఆలపించడం ఇస్టామిక్ష్‌ చట్టాలకు న్యతిరేకమనడం గమనార్జు పార్లమెంటులొను లీ ఆ సెరటిలోను, ముస్లిం శాసనకర్ణలు వందేమాతరం అలాఫిస్తున్నపుడు కేవలం పాఠశాలలో అట్టి వం రం పాడ్‌తే తప్పేముంది? ఆలోచించండి!

ససదనసససరసాయణరాన రూ 2

206 లాటా పాధమిక దక్కులు-బధులు

నిజానికి వందేమాతరం లోని మాధుర్యం అమృతతుల్యం, మాతృవందనంలో ఏముంది అంటే - భారతమాతకు వందనం ! తియ్యని నీటితో కమ్మని పండ్లతో చల్లని గాలులతో పచ్చని పైరులతో విలసిల్లే భారతమాతకు వందనం. రాత్రులు తెల్లని వెన్నెలతో పులకిస్తూ విరబూసిన చెట్లతో శోభిస్తూ స్వచ్చమైన నవ్వులతో, మధురమైన మాటలతో మాకు సుఖాలు కలిగిస్తూ వరాలు ఇచ్చే భరతమాతకు వందనం - దేశభక్తికి (ప్రతీక మన వందేమాతరం. నిజానికి వందేమాతరం కేవలం ఒక గీతం కాదు, ఒక చరిత్ర, ఒక సంస్కృతి, ఒక సంప్రదాయం, ఒక తిరుగుబాటు అవును భారతీయుల చైతన్యగీతం అది

ఏమైనా మనం గుర్రాన్ని నీటి తొట్టి వరకు తోడుకెళ్లగలమే కాని ఆ నీటిని తాగించడం మన చేతకాని పనే 1

“దేశమును ప్రేమించుమన్నా మంచియన్నది పెంచుమన్నా” అని మహాకవి గురజాడ చెప్పిన మహోక్తి అలా చేయలేని వారిని ఏమనగలం ? మాతృభూమిని మాతృగీతాన్ని గౌరవించడం ఆదరించడం మనధర్మం. అంతే బలవంతంగా ఎవరినుండి గౌరవాన్ని పొందలేము, సాధించలేము.

అది కేవలం నిరంకుశ పాలన రాజ్యంలోనే సాధ్యం

అయితే ఈ పౌరవిధులను ఆచరణలో పెట్టే విధానం ఏమిటనే ప్రశ్న తలెత్తడం సహజం, (ప్రాధమిక హక్కులను న్యాయస్థానాల ద్వారా అమలు జరిపించుకోవచ్చు. నిర్దేశక నియమాలను అమల్లో పెట్టని ప్రభుత్వాన్ని తొలగించి, కొత్త ప్రభుత్వాన్ని ఎన్నికల దా ఏర్పాటు చేసుకోవచ్చు. కాని ్రాధమిక్‌ విధులను విస్మరించే పౌరులను ఏమి చేయా రాజ్యాంగం ప్రత్యక్షంగా పేర్కొనక పోవడం. ముఖ్యంగా పొరవిధులను అతిక్రమించిన సందర్భంలో విధించే శిక్షను పాందు పరచకపోవడం, అవి కేవలం లాంఛన (ప్రాయంగా అలంకరించుకోబడినవనే విమర్శవచ్చి వుంది. నాణేనికి గల బొమ్మ బొరుసు మాదిరి మన రాజ్యాంగంలో చోటు పొందిన పౌరుని ప్రాధమిక విధుల పట్ల కూడా మంచీ చెడూ రెండూ ఉన్నాయి. కనుక (ప్రాధమిక విధుల గూర్చి చెలరేగిన (ప్రశంస విమర్శ అనుకూల (ప్రతికూల వాదనల పరమార్జాలను రచయిత పి. సత్యనారాయణగారు ఏమి చెప్పారో చూద్దాం.

౨: (ప్రతికూల విమర్శ,

(ప్రజాస్వామిక రాజ్యాంగం ప్రధానంగా ప్రభుత్వం ఏమి చేయాలో, ఏమి చేయకూడదో నిర్ణయించాలి కాని పౌరులు ఏమి చేయాలో చెప్పదు, ఏమి చేయకూడదో కూడా చెప్పదు పౌరుల ప్రవర్తన సివిల్‌ క్రిమినల్‌ చట్టాలకు లోబడి ఉంటుంది పౌరులు ఎలా ప్రవర్తించవలెనో రాజ్యాంగ పరంగా నిర్ణయించడం రాజ్యాంగస్సూర్తిని అర్హం చేసుకున్లుట్టు కాదు.

పౌరుల ప్రవర్తన కేవలం చట్టాల మీదనే కాక నైతిక సూత్రం మీద కూడా ఆధారపడి ఉండడం సహజం ప్రభుత్వం చర్యలు ఒక్కోసారి పౌరులు ఆదరించే నైతిక నియమాలకు ఇబ్బందికరంగా ఉండవచ్చు ఉదా॥కు మనదేశం మరొక దేశం మీద యుద్ధం (ప్రకటించడం కొందరికి ఇష్టం లేక పోయినపుడు వారి విధి బాధ్యత ఎలా ఉండాలనేది ఓ గడ్డు సమస్య

ఫాథధముక తిక్కులు-ఐధులు__________ాాా 207 ఆత్మప్రబోధానికి చట్ట నిర్దేశానికి మధ్య వైరుధ్యాన్ని ప్రాధమిక విధులు కల్పించవచ్చు

ప్రాధమిక విధుల్లో అధికభాగం ఆచరణ సాధ్యం కానివి ఉదా॥ ప్రజల సమిష్టి, సంస్కృతీ వారసత్వ సంపదను పరిరక్షించడం శాస్త్రీయ దృకృధాన్ని పెంచుకోవడం వంటి విషయాలు అనుకున్నంత సులువుగా ఆచరణాత్మకమైనవి కావు అస్పష్టం ఆచరణ సాధ్యం కాని వాటిని రాజ్యాంగంలో చేర్చడం వాంఛనీయం కాదు

దేశ జనాభాలో 2/3 వంతు చదువులేక నిరక్షరాస్యులుగా ఉన్నప్పుడు వారు శాస్త్రీయ దృక్సధ పరిశీలనా పద్దతిని ఎలా ఆలవరచుకోగలరని ఎన్‌ ఎ ఫాల్కీవాలా వంటి రాజ్యాంగవేత్తల విమర్శలో నిజం ఉంది వారి దృష్టిలో ఈ విధులు బాధ్యతలు అసంగతములు 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1976 ద్వారా ప్రాధమిక హక్కులకు ప్రాణం వంటిదైన 19వ నిబంధన నిర్దేశక నియమాలకులోబడి ఉండే విధంగా సవరించగా శాస్త్ర విజ్ఞాన వికాసాలకు అనువైన వాతావరణం ఏర్పడడం అసంభవమని అభిజ్ఞుల అభిప్రాయం

సాధారణంగా (ప్రాధమిక విధులు (ప్రజాస్తామిక రాజ్యాంగాల్లో అంతర్భాగంగా ఉండవు అవి కేవలం నియంతృత్వ దేశ రాజ్యాంగాల్స్‌ మాత్రమే ఉండడం సాంప్రదాయం

ఒక విధంగా ఈ విధులు బాధ్యతలు కేవలం (ప్రజా పౌర విధులే కాదు ప్రభుత్వ బాధ్యతలు కూడా అడవుల సంరక్షణ పశుపోషణ వన్యమృగరక్షణ నిర్దేశక నియమాల్స్‌ పొందుపరచబడి ఉన్నందున వాటి రక్షణకు (ప్రభుత్వం తీసుకొను చర్యలను కార్యక్రమాలను వేటినీ పౌరులు ఎవ్వరూ కాదనలేరు కదా |

నిజానికి భారతీయులు నహజంగానే రాజ్యాంగం పట్ల విధేయత కలవారు అయినపుడు రాజ్యాంగంలో వాటిని ప్రాధమిక విధుల పేరిట పొందుపరచి భారతీయులను ప్రభుత్వాన్ని అవహేళన చేయడం జరిగిందన్న అటార్ని జనరల్‌ సికె దస్తారీ వంటి పెద్దలు చేసిన వ్యాఖ్యలు గమనార్హం బీ అనుకూల ప్రశంస

బొమ్మకు బొరుసు లాగానే (ప్రాధమిక హక్కులతో పాటు ప్రాధమిక విధులను రాజ్యాంగంలో పొందుపరచడం వాంఛనీయమనీ సమర్ధనీయమనీ మంచి పని అనీ (ప్రశంబంచిన వారు లేకపోలేదు వారేమంటున్నారో చూద్దాం

నిజానికి పౌరుల హక్కులు విధులు పరస్పర భంజకాలు పరస్పర అధారాలు నాణేనికి గల బొమ్మా బొరుసు వంటివి హక్కులు లేని విధులు బాధ్యతలు బానిసత్వానికి దారితీస్తే బాధ్యతలు విధులు లేని హక్కులు అరాచకానికి నాంది పలుకుతాయి కనుక పౌరులు తమ హక్కులను బాధ్యతలను సమదృష్టితో చూడడం అభిలషణీయం

నిర్దేశక నియమాలు న్యాయస్థానాల ద్వారా అమలు పరచడానికి వీలులేనివయినా విధి నిర్వహణలో ప్రభుత్వం వాటి ప్రభావానికి లోనై ఉంటుంది అలాగే (ప్రాధమిక విధులు కూడా (ప్రభుత్వ విధానాలను కార్యాచరణకు ప్రభావితం చేస్తాయి

208 _ ఫాథధమిక తొక్నులు-ఐభులు

పూర్తిగా ఆచరణాత గకమైనవి కాకపోయినా (ప్రాధమిక విధులు నిరంతరం పౌరుల వైతిక బాధ్యతలను గుర్తు చేస్తూ ఉంటాయి. రాజ్యాంగం కేవలం హక్కులను ఇవ్వడమే కాదు విధులను, బాద్యతలను కూడా అప్పగించిందని పౌరులు గుర్తించడానికి వీలు ఉంటుంది.

మన రాజ్యాంగంలో పేర్కొనిన పది ప్రాధమిక విధులు రాజకీయ పార్టీలు అన్నింటికీ ఆమోదయోగ్య్యమైనవని తలంచవచ్చు. ఎవ్వరికీ ఆభ్యంతరంలేని అంశాలు ప్రాధమిక విధులు.

నిజానికి పొరబాధ్యతలను విస్మరించిన వ్యక్తి రాజ్యాంగాన్ని గౌరవించలేడని రాజ్యాంగ ఘాటత్రాలకు రాజ్యాంగ వ్యవస్థకు కట్టుబడి ఉండలేడని కొందరి నిర్దారణ. మతం, భాష (ప్రాంతీయ. నర్గ విలెదాలను విస్మరించి దేశ సమైక్యతకు, సమ(గ్రతకు పౌరులు చేయవలసిన కర్తవ్యాలను ప్రాధమిక విధులు సదా గుర్తు చేస్తాయి.

కామవ్వెల్తు దేశాలు సామ్యవాదేతర పశ్చిమ. దేశ రాజ్యాంగాల్జో లేని పౌరనిధుల (ప్రస్తావనను మన రాజ్యాంగంలో పొందుపరచడం అననసరం అని అవమానకరమని వాదించే వారు ఉన్నారు. అయితే, రష్యా, చైనా, బైజిత్‌, ఇటలీ. ఇరాక్‌, జపాన్‌, ఈజిస్పు మున్నగు 50 డెశాల రాజ్యాంగాల్లో పొర విధులను ' పేర్కొనడం జరిగింది. నిజానికి ఇవే మన రాజ్యాంగ (ప్రాధమిక విధులకు స్పూర్తి ప్రేరణ ఇచ్చి ఉన్నాయనేది నగ్దసత్యం. అవ్వను మంచి పౌరుడే మంచి రాజ్యాన్ని సృష్టించగలడు.

ఓ సందర్భంలో మన భారత (ప్రధాన న్యాయఘ్లూర్తి జస్టిస్‌ ఎ.ఎస్‌. ఆనంద్‌ గ్గార్డు వక్కాణించినటు, రాజ్యాంగంలోని [ప్రాధమిక హక్కుల గ్గూర్చి ప్రతిసారి లేవనెత్తే పౌర్పుల్లు తాము ఫిర్వర్తించవలసిన బాధ్యతలు, ప్రాధమిక విధులను సులువుగ్గా మర్చిపోవడం గమనారం. పనివద్దు, పలితం కావాలి ! తనది తనకే, ఇతరులది తనకే అనుక్షునే వ్తార్జిక్టి విధులు గుర్తుక్షురావు. ణ్‌

పెద్దలు సెలవిచ్చినట్టు, పౌరులు తమ విధులను సక్రమంగా నిర్వహించినపుడే హక్కులన్రూఅన్రుభవించే సామౌజిక ఆర్టిక, రాజకీయ పరిస్తితులను సృష్టించుకోగలుగుతారు. విమర్పక్షులు ఏమి చెప్పినప్పటికీ - పౌర్లులక్షు తమ విధులను, బాద్యతలను, ధర్మాలను రాజ్యంగం ద్వారా గుర్దుచేయడంలో పొరహీము లేదు, వాటిని పొందుపరచడం వల్ల వచ్చిన 'ప్రజ్వేక నష్ట లేదు అదీనుకాక, మన ్రొచీన సంస్కృతి పౌరుల ధర్మానికే అధిక ప్రాధాన్యత నిచ్చింది. దేశంలోని ప్రతి వ్వక్తి తన విద్యుక్త ధర్మాన్ని సక్రమంగా నిర్వహిస్తే పౌరుల వాక్కులకు గాని జాతి శ్రేయస్సుకు గాని ఎటువంటి భంగం వాటిల్లదు. దేశం రామరాజ్యమై పటిష్టంగా ఉండాలంటే ప్రాధమిక హక్కులు ముఖ్యంగా (ప్రాధమిక విధులు సక్రమంగా అమలూ జరిగితీరాలి. అలా జరగాలంటే కాలమాన పరిస్లితుల అనుసచించి, ఆ మేరకు తగిన ప్రచారం జరగవలసి ఉంది.

(ప్రాధమిక విధులు - (ప్రచారం ఆవశ్యకత :

ఇది (ప్రచారయుగం. అడగకపోతే అమ్మకూడా పెట్టని రోజులివి. (ప్రచారం లేకపోజే

గుర్తింపు ఉండడంలేదు. మనం నిర్వరించవలపిన విధులు ఏమిటొ తెలియని మనకు అవి

ప్రాధబుక తక్కులు-ఐధులు 209 ఏమిటో, అవి ఎందుకు అవసరమో గుర్తు చేయవలసిన పరిస్టితి దాపురించిడం మన దురదృష్టం ప్రాధమిక విధులు నల్గురి నోట నానేందుకు పదుగురు పాటించేందుకు తగు ప్రచారం ఆవసరం అని గుర్తించిన మన ప్రభుత్వం వారు, మన భారత (ప్రధాన న్యాయమూర్తి జిస్టిస్‌ జె ఎస్‌. వర్మ నేతృత్వంలో 1998 జులై నెలలో ఒక కమిటీని నియమించడం జరిగింది ఆరుగురు సభ్యులతో ఏర్పడిన కమిటి, (ప్రాధమిక విధులపై తన నివేదికను ఇటీవలే 1999లో (ప్రభుత్వానికి సమర్పించడం జరిగింది ఒకరు అన్నట్టు కమిటీ చేసిన సిఫారసులు అంత చురుకుగా లేనప్పటికీ, ఇతర పెద్దలు చెప్పినట్టు, దేశ ప్రజలు అందరికీ జాతీయవాదం, తమ (ప్రాధమిక విధుల గురించి తెలియచెప్పడం ఎలా అన్నదే ఈ నివేదిక సారాంశం అందలి ముఖ్యాంశాలు :-

• _ జనవరి మూడో తేదీని దేశవ్యాప్తంగా (ప్రాధమిక విధుల దినంగా ప్రకటించాలి.

• (ప్రాధమిక విధులకు సంబంధించిన ఒక దృళ్య, (శ్రవణ కార్యక్రమాన్ని ప్రతిరోజు ఒక్కసారైనా (ప్రసారం చేయవలసిందిగా అన్ని రేడియో టీవీ ఛానళ్లను అదేశించాలి.

• రాజ్యాంగంలోని 51ఎ నిబంధనలో పేర్కొన్న ప్రాధమిక విధుల గురించి, చారిత్రక స్థలాలు, వురావస్తువులు, (ప్రాచీన కళల సంరక్షణ గురించి, వాటిని గురించి/ సంబంధించిన సర్యోన్నత న్యాయ ప్టాన తీర్పుల గురించి ప్రతి పౌరునికి తెలియ పరచాలి.

• జాతీయగీతం, ఇతర జాతీయ చిహ్నములకు సంబంధించిన ప్రత్యేక కోర్సును (ప్రవేశ పెట్టాలి

• స్కూళ్ళు, కాలేజీల్లో జరిగే ప్రార్ధనలు ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో జరిగే అన్ని కార్యక్రమాలు, 'సెమినార్జు, పోటీల్లో ప్రాధమిక విధులకు పెద్దపీట వేయాలి

క్‌ ఉపాధ్యాయులు, (ప్రజా ప్రతినిధులు ప్రాధమిక విధులకు కట్టుబడి ఉండేలా కార్యక్రమాలు రూపొందించాలి

• _ షార్య (గ్రంధాలు ఇతర అభ్యాసన సాధనా సామాగ్రి ద్వారా [ప్రాధమిక విధులను విద్యార్ధికి అందుబాటులోకి తేవాలి

= పౌరసత్వ విలువలను కాపొడడానికి ఒక న్వతం[త్ర (వ్రతిపత్తి గల నంస్థను ఏర్పాటుచెయాలి.

' జాతీయ సమగ్రత, సామాజిక చైతన్యం, సౌభ్రాతృత్వం సాంస్కృతిక విలువలకు కట్టుబడి ఉండడం, పర్యావరణ పరిరక్షణ వంటి అంశాలు ఉండడం, అవినీతిని తగ్గించే పారదర్శకతను కమిటీ సమర్చించడం గమనార్హం మొత్తం మీద జస్టిస్‌ వర్మ కమిటీ చేసిన సలహాలను, సూచనలను, సిఫారసులను అతి త్వరలో అమల్లోకి తెచ్చేందుకు కేంద్ర మానవ వనరుల అభివృద్ది శాఖకు ఎంత బరువు బాధ్యత ఉందో, తప్పనిసరి అయిన (ప్రాధమిక విధులను మనసారా ఆచరణలో పెట్టడం (ప్రతి పౌరునికి అంతే బాధ్యత ఉంది

-ఆపుడమోో అడమ్రాఆ-

నాల్లో భాగం నిర్దేశక నియమాలు . | 1 నిర్దేశక నియమాలు - ఒకపరిచయం : 2. నిర్దేశక నియమాలు - వివరణ | 3. నిర్దేశక నియమాలు - అమలుతీరు [1 4ఉని్టోోక నియమాలు -న్యాయవ్యవస్థ | 5. నిర్దేశక నియమాలు - ప్రాథమిక హక్కులు | | 6. నిర్దేశక నియమాలు - ఒక సమీక్ష .

1. నిర్దేశక నియమాలు -- ఒక పరిచయం 501/6001౪76 ౧౧1౧౦1౧165 = ఉగ [1౧౦రడేటం0గ స్వరాజ్యం ముఖ్యంగా స్వంత రాజ్యాంగం స్వేచ్చా స్వాతంత్ర్యం తదితర హక్కుల సాధనకోసం మన ముందుతరం నాయకులు పోరాడి, పోరాడి ఆఖరికి వాటిని సాధించిన వైనాన్ని ఇంతకుముందే గమనించాం కదా! అందువల్ల హక్కుల్లో భాగమైన నిర్దేశక నియమాలు అను హక్కుల సాధన నిమిత్తం జరిగిన ఆరాట పోరాటాల గూర్చి తిరిగి తోడవలసిన అవసరం లేదు. అయితే స్వాతంత్ర్య సమర పోరాటకాలంలో ముఖ్యంగా రాజ్యాంగ పరిషత్తులో రాజ్యాంగ నిర్మాణ సమయంలో అందులోనూ రాజ్యాంగ నిర్మాతల చర్చల మధ్యన నలిగిన హక్కుల ఆంతర్యాల తీరుతెన్నులను మరోమారు పరిశీలిస్తే పునరుక్తి దోషం అనుకున్నప్పటికీ, ప్రాధమిక హక్కుల విషయమై మూడో భాగంలో “ప్రాధమిక హక్కులు - ఒక పరిచయం”లో చేసిన చర్చ యావత్తు ఈ నిర్దేశక నియమాలకు పూర్వరంగం అవుతుందని అట్టే గమనించగలం. శ పూర్వరంగం ఏ కంట ౧౦౪౧౮ జె.బి. కృపలానీ అధ్యక్షతన ఫిబ్రవరి 12, 1947న ఏర్పాటైన ప్రాధమిక హక్కుల ఉపసంఘం తన నివేదికను సలహాసంఘానికి ఏప్రిల్‌ 16, 1947న అందజేయడం జరిగింది. ఆ నివేదికలో [ప్రాధమిక హక్కులను మూడు తరగతులుగా విభజించాలని సూచించిన జాబితాలోని మొదటి తరగతిలోని హక్కులను “న్యాయస్తానాలు రక్షించేవి, న్యాయస్థానాల రక్షణ కిందికి రానివి” అని రెండో తరగతి హక్కులను “వ్యక్తులు అందరికి చెందేవి, కేవలం పౌరులకు మాత్రమే చెందేవి” అని, మూడో తరగతిలో “రా్ట్రాలకు, కేంద్రానికి సమానంగా వర్తించేవి” అంటూ పేర్కొనడం జరిగింది. అట్టి సూచనలను ఆమోదించిన సలహా సంఘం (ప్రాధమిక హక్కులపై ఒక అనుబంధ నివేదికను రాజ్యాంగ పరిషత్తుకు ఆగష్టు 30, 1947న అందజేసింది అందు ఒక ప్రవేశిక, పన్నెండు నిబంధనలు కలిగిన నిర్దేశక నియమాల (ప్రకటనను పొందుపరచింది దేశంలోని అన్ని (ప్రభుత్వాల విధానాలకు అవి ప్రధాన నియమాలుగా గుర్తించాలని సలహాసంఘ నివేదికను, సూచనలు సునిశితంగా పరిశీలించిన రాజ్యాంగ రచనా సంఘం కొన్ని మార్పులను చేయదలచి, డిశంబర్‌ 13, 1946న నెహ్రూ ప్రతిపాదించిన రాజ్యాంగ ఆదర్శాల తీర్మానంలోని వాగ్దానాలకు రూపకల్పన ఇవ్వదలచడం ఓ విధంగా నిర్దేశక నియమాల ఆవిర్భావానికి దారి చూపడమే కాదు, 1931 మార్చిలో కరాచీ మహాసభలో చేసిన తీర్మానానికి సవరణగా 1931 ఆగష్టులో బొంబాయి మహాసభలో అఖిల భారత కాంగ్రెస్‌ కమిటీ చేసిన (ప్రతిపాదనలు మన దేశానికి ఒక రాజ్యాంగం ఉండాలని, అది దేశప్రజలు అందరికీ, 1) ఉచిత నిర్బంధ [ప్రాధమిక విద్య 2) సాంఘిక న్యాయానికి

అనుగుణంగా ఆర్థిక జీవనాన్ని వ్యవస్త్రీకరించడం 3) శ్రామిక సంక్షేమం క) వ్యావసాయిక వర్గాల సంక్షేమం సాధించడానికి భూమి, భూమిశిస్తు, కౌలు పద్దతుల్లో సంస్కరణలు 5) (ప్రధాన పరి(్రమలు, గనులు, రైళ్లు, ఓడలు తదితర రాకపోకడల సౌకర్యాలు రాజ్య యాజమాన్యం కిందకు తేవాలని తీర్మానాన్ని పరిగణలోని తీసుకోవలసిన ఆవశ్యకతను పరోక్షంగా గుర్తు చేసినట్టుగా భావించవచ్చు. దానికి తోడు రాజ్యం తన చర్యల ద్వారా ప్రతి పౌరునికి, వీలున్నంత వరకు ఆచరణలో పెట్టడానికి, సంక్షేమానుగత హక్కులకు హామీ ఇవ్వవలసిన సూచనలు 1) పనిహక్కు 2) విద్యా హక్కు 3) పనిచేయలేపుడు, జబ్బు కాలంలో వృద్దాప్యంలో పోషించబడే హక్కు 4) షెడ్యూలు కులాలు, ఆటవిక జాతులు సాంఘిక దురన్యాయాలకు దోపిడీకి గురిలఅయ్యే బలహీన వర్లీయుల సంక్షేమానికి సరిఅయిన వైద్య సహాయం అందజేయడం మున్నగు వాటిని రాజ్యాంగ పరిషత్తు సలహాదారు బి,యన్‌. రావు గారు ముసాయిదా రాజ్యాంగంలో పొందుపరచడం గమనార్హం

ఏమైతేం - ఐరిష్‌ రాజ్యాంగ నమూనాను అనుసరిస్తూ హక్కులను రెండు తరగతులుగా విభజించి, “ఒకటి - వ్యక్తిగత రాజకీయ హక్కులకు సంబంధించి న్యాయస్స్టానాలు అమలు చేసే (ప్రాధమిక హక్కులు, రెండు - సొమాజిక, ఆర్థిక ఇతర హక్కులకు సంబంధించిన న్యాయస్థానాల చేత అమలు పరచబడని నిర్దేశక నియమాలు' అని చేసిన బి.యన్‌ రావు సూచనకు ప్రాతిపదిక 1945 సం॥లో సష్రూ కమిటీ ప్రాధమిక హక్కుల (ప్రాముఖ్యతను ఆవశ్యకతను ఉగ్గడిస్తూ వాటిని న్యాయస్టానాల ద్వారా అమలు పరచదగిన హక్కులుగాను, అలా వీలు లేని హక్కులు గాను విడగొట్టి చేసిన సూచన అని భావించవచ్చు,

రాజ్యాంగ పరిషత్తు చర్చల్లో కొందరు నిర్దేశక నియమాలను కొనియాడగా ఇంకొందరు నిశితంగా తూలనాడడం జరిగింది రాజ్యాంగం చేసిన వాగ్దానాల అమలుకు అవి దోహదం చేయగలవని కొందరు ఆశించగా, వాటికి న్యాయరక్షణ లేకుండా నిర్వీర్య వరచిందని మరికొందరు అభిశంసించడమూ జరిగింది. వాటిని “నిర్దేశక నియమాలు' 9॥/800/6 ౧|౧- 010165 అనే బదులు 'పాలనా ముఖ్య అదేశాలు' గింగిరజగాం౧81 ౧౧౧౦౦169 01 60౪61౧- ౧౧6౧(అంటే బాగుంటుందని వాదించిన వారున్నారు. నిజానికి ప్రాధమిక హక్కుల ఉపసంఘం సభ్యులు అయిన అల్హాడి కృష్ణస్వామి అయ్యర్‌, కెయం, మున్షీ డా॥ అంబేద్కర్‌, ప్రాః కెటీషా వంటి పెద్దలు కూడా బియన్‌.రావు చేసిన సూచనను సలహాను తీవ్రంగా ఖండించడం జరిగింది ఏమయితే ఏమి ఆఖరికి, సామాజిక, ఆర్దిక విధానాలకు న్యాయ రక్షణ కలగచేయడం ఆచరణ సాధ్యం కాదని అంగీకారానికి రావడం గమనార్హం. కోర్టు రక్షణ కల్పించని నిర్దేశక నియమాలు కేవలం పోత పోసిన పంచదార చిలుకలు అని, పవిత్ర ఆశయాలు మా(త్రమే అని పియస్‌. దేశ్‌ముఖ్‌ ఖండించగా, హెచ్‌ వి, కామత్‌, క్వాజి సయ్యద్‌ కరీముద్దీన్‌లు “నిర్దేశక” అనే పదం తాలగించి, “మౌలిక” అనే పదాన్ని చేర్చాలన్న సమరణనూ రాజ్యాంగ ముసాయిదా కమిటీ చైర్మన్‌ అయిన డా॥ అంబేద్కర్‌ నిరాకరించడం గమనార్హం నిర్లైశక నియమాలు కేవలం పవిత్ర (ప్రకటనలుగా భావించరాదని 'నిర్రశక అన్న పదాన్ని తొలగిస్తే “నిర్దేశక

214 లాలా నిర్దేశక నియకూలు నియమాల' భాగ ఉద్దేశ్యమే విఫలం అవుతుందని, భవిష్యత్తులో శాసనసభలు, కార్యనిర్వాహక వర్గాలు రెండూను, వాటిని ఉదాసీనంగా చూడకుండా పరిగణించాలనేది రాజ్యాంగ పరిషత్తు ఉద్దేశ్యమని చాటటం జరిగింది. అంతేకాదు - నవంబరు 19, 1948న రాజ్యాంగ పరిషత్తులో డాః అంబేద్కర్‌ వక్కాణించినట్టు, నిక్టేశక నియమాల ఉపయోగంలేదని చెప్పడంలో విలువలేదని, ఆర్జిక ప్రజాస్వామ్యం అనే ఆదర్శాన్ని మనముందు ఉంచుతుందని, అధికారంలోకి వచ్చే ఏ ప్రభుత్వం అయినా వాటి ద్వారా ఆర్టిక (ప్రజాస్వామ్యాన్ని తేవడానికి తీ(వ్రకృషి చేయాలని నిర్ణయించడం జరిగింది. అంతే కాదు - భవిష్యత్తులో శాసన, కార్యనిర్వాహక శాఖలు తమకు ఉండే అధికారాన్ని వాడుకునే తీరుతెన్నులను నిర్దేశించే, నిర్జారించే రాజ్య విధాన హెచ్చరికలే అయిన వీటిని 'రాజ్య విధాన నిర్దేశక నియమాల ప్రకటనను నవంబరు 1948లో ఆమోదించిన మన రాజ్యాంగ పరిషత్తు రాజ్యాంగంలో ఒక (ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంతరించడం గమనార్హం మన రాజ్యాంగం నాల్లో భాగంలో పొందుపరచబడిన ఈ నిర్దేశక నియమాలను సామాజిక,ఆర్హిక హక్కులుగా పేర్కొనవచ్చు. వాటిని న్యాయస్థానాలు రక్షించవు, అంత మాత్రాన అవి హక్కులు కాకుండా పోవు. అవి సాంఘిక, ఆర్టిక విధానాన్ని, లక్ష్యాన్ని నిర్ణయిస్తాయి, నిర్జారిస్తాయి. ఒక్కటి మాత్రం నిజం. మన సమాజంలో మౌలికమైన మార్పులను తీసికొని రావడానికే నిర్దేశక నియమాల రూపకల్పన జరిగింది మొత్తం మీద మన న్యాయస్థానాల ద్వారా అమలు పరచుకోగల న్యాయసాధన (ప్రాధమిక హక్కులతో పాటు, భవిష్యత్తులో (శ్రేయోరాజ్యస్టాపనకు, సామ్యవాద నమూనా సమాజ స్థాపనకు, సోషలిస్టు తరహా సమాజ స్థాపనకు అధికారానికి వచ్చే కంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు మార్గదర్శకంగా న్వీకరించవలసిన నిర్దేశక చర్యలను, నియమాలను, నూచనలను రాజ్యాంగంలో పొందుపరచడం మంచిదని రాజ్యాంగ పరిషత్తు గుర్రించిందనండంలో అతిశయోక్తిలేదనవచ్చు ర నిర్దేశక నియనూలు - ఆధారాలు 0186176 5/౧౦1౧165 - 5047065 మొదటిభాగంలోనే చెప్పుకున్నట్లు మన రాజ్యాంగ విశిష్ట (ప్రత్యేక లక్షణాల్లో “నిర్రేశక నియమాలు” గల అధ్యాయం ఒకటి మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు వ్యక్తి స్వేచ్చకు ఎంత విలువ ఇచ్చారో సంఘ శ్రేయస్సుకు అంతకుమించి (ప్రాముఖ్యత ఇచ్చారు. నిజానికి మన రాజ్యాంగ ముసాయిదాలో (ప్రాధమిక హక్కులు నిక్రేశక నియమాలు రెండూ కలిపి ప్రాధమిక హక్కులు గానే ప్రకటించబడి ఉన్నప్పటికీ రాజ్యాంగ నిర్మాణ దశలో హక్కుల తత్వాన్ని బట్టీ న్యాయస్థానాల రక్షణకు వీలైన ౮494014016 వాటిని ప్రాధమిక హక్కులు గాను, న్యాయ రక్షణకు వీలు కాని !40౧-౮49104016 వాటిని నిర్దేశక నియమాలుగాను విభజించి, రెండింటిని విడగొట్టి వేరు వేరు - మూడు, నాలుగో భాగాలుగా ప్రకటించడం జరిగింది. యం.సి.జె. కార్టి అభి(ప్రాయపడినట్టు, “సామాజిక దురభి'ప్రాయాలు, ఆర్దిక అసమానతలు, దారిద్ర్యం అనారోగ్యం అజ్ఞానాలపై కృతనిశ్చయంతో పోరాడమని రాజ్యాన్ని ఆదేశించడమూ నిర్దేశక నియమాల ఉద్దేశం” న్యాయస్టానాల్గో రక్షణ లేకపోయినప్పటికీ పాలనా

నిద్దేశక నియమాలు 215 వ్యవహారాల్టో శాసన నిర్మాణంలో కేంద్ర రాష్ట్ర (ప్రభుత్వాలు, వాటిని ఆచరించాలని మన రాజ్యాంగ చెబుతోంది. రాజ్యాంగ ఆదర్శాలను, లక్ష్యాలను సాధించడమే వాటి కర్తవ్యం. సమాజ (శ్రేయస్సుకు నిర్దేశక నియమాల అమలు అవశ్యకత ఎంతో ఉంది. నిజానికి వ్యక్తి రాజకీయ హక్కునే కాకుండా సామాజిక అర్ధిక హక్కులు కూడా రాజ్యాంగంలో పొందుపరిచే పూర్వ దృష్టాంతాలు అనేకం ఉడడం చేత మన రాజ్యాంగంలో కూడా సామాజిక ఆర్హిక హక్కుల (ప్రకనటనను ప్రవేశ పెట్టడాన్ని పండిట్‌ నెహ్రూ రాజ్యాంగ పరిషత్తులో సమర్షిస్తూ ఇలా అన్నారు. 'భారత రాజ్యాంగం కాన్ని నిర్దేశక నియమాలను (ప్రవేశపెడుతోంది. సుదీర్హ చర్చ అనంతరం వాటిని మేము అంగీకరించాం. ఇవి మనం ఏవైపు పయనించాలో చూపెడుతున్నాయి.' అవును నిజంగానే అవి'మనకు మార్గదర్శకాలు. మన రాజ్యాంగ నిర్దేశక నియమాలను బ్రిటిష్‌ రాజ్యాంగ సంప్రదాయాలతో పోల్చవచ్చు నిజానికి (బ్రిటిష్‌ రాజ్యాంగ నిబంధనలు లిఖిత రూపంలో కాకుండా సంప్రదాయ రూపంలో ఉన్నప్పటికీ అచటి రాజ్యాంగం సంప్రదాయాలను గౌరవిస్తోంది, ఆదరిస్తోంది. (బ్రిటిష్‌ (ప్రజల అ(ప్రమత్తత, (ప్రజాభి(ప్రాయాలు అటులే మన రాజ్యాంగంలోని నిర్దేశక నియమాలకు న్యాయస్థానాల రక్షణ లభించక పోయినా వాటిని ఏ ప్రభుత్వం అయినా నిర్లక్ష్యం చేయ సాహసించజాలదు. పైగా శానన నిర్మాణంలో ప్రభుత్వాలు వీటిని అనుసరించాలని రాజ్యాంగమే నిక్టేశిస్తోంది. అదీకాక, వీటిని అమలు పరచని ప్రభుత్వాలు ప్రజాదరణ కోల్పోయే (ప్రమాదం లేకపోలేదు. కనుక రాజ్యాంగ ఆదర్శాల సొధనకు నిర్దేశక నియమాలను అమలు పరచడం సంప్రదాయంగా పరంపరగా కొనసాగుతోంది. ఇంతటి ఉదాత్తములైన ఈ నిర్దేశక నియమాల సేకరణ పొందిక నిర్మాణంలో మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలకు (ప్రేరణ, ఆధారాలుగా 1101౪7280౧/504/095 తోడ్పడిన ఇతర దేశాల రాజ్యాంగాలు అంతర్జాతీయ పత్రాలు, ఒప్పందాల తీరును రాజనీతిశాస్త్ర ఉపన్యాసకులు, భారత రాజ్యాంగం - నిక్టేశక సూత్రాలు అను (గ్రంధ రచయిత శ్రీకె సాంబశివరావు గారు ఇచ్చిన సోదాహరణ వివరణ గమనించతగి ఉంది. = 1688 సం॥ బ్రిటిష్‌ రక్త రహిత విస్టవం 8100616995 1101009 గిఆ010100 హక్కుల పత్రం 84101 గ౧|౩౧(8 = 176వ సం॥ అమెరికా స్వాతంత్ర్య ప్రకటన 06016/210గ 01 1౧66౧9౧6౦6౧౦6, ౮౮41/ 4111776

• 1789 సం॥ ధ్రంచి విష్ణవం = ఫ్రెంచి పౌరహక్కుల (ప్రకటన ర601684600 0౧౮౧6 ౦1 [120 2710 ౧౮౦ 1789 = _ఉపయోగితావాదం ౮94410౧, ఉదారవాదం 106218౧ (శ్రేయోరాజ్యం 644/6 51116, 164 ర6౬| అనే నూతన ఆర్దిక వ్యవస్థ
• 1917 సంః బోల్చివిక్‌ విప్లవం, 1936 సం॥ సోవియట్‌ రష్యాలో (ప్రవేశపెట్టిన రష్యా రాజ్యాంగం చట్టంలోని (ప్రాధమిక హక్కులు, పౌరవిధులు

216 లాలా నిర్దేశక నియకూలు

• నెండో ప్రపంచ యుద్దానికి ముందు వెనుకల సామాజిక ఆర్దిక విధానాలను పొందుపరచుకున్న అనేక రాజ్యాంగాలు.

• 1918 సం॥ అంతర్జాతీయ కార్మిక చట్టం, 1941 సం॥ అట్టాంటిక్‌ పత్రం

• 1943 సం॥ ఐక్యరాజ్యాల ఆహార వ్యవసాయిక సమావేశం రూపొందించిన చట్టం. -. క945 సం॥ ఐక్యరాజ్యసమితి పత్రం 1948 సం ఐక్యరాజ్యాల మానవ హక్కుల (ప్రకటన మొదలగు అంతర్జాతియ పత్రాలు ఒప్పందాలు.

• 1935 సం॥ భారత ప్రభుత్వ చట్టం

• 1937 సం॥ ఐరిష్‌ రాజ్యాంగంలో సామాజిక విధాన నిర్దేశక నియమాలు

• జాతిపిత మహాత్మాగాంధీ రాజకీయభావాలు ఆర్థిక సమస్యలు

• మన రాజ్యాంగ ప్రవేశిక పేర్కొనిన రాజ్యాంగ ఆదర్శ లక్ష్యాలు.

మన రాజ్యాంగంలోని నాల్లో భాగంలో పొందుపరచబడిన నిర్దేశక నియమావళి హృదయాన్ని అర్హంచెసుకోవడం మన కనీస కర్తవ్యం. నిజానికి పైన పేర్కొనిన ఆధారాలు అన్నింటిని పరిశీలించడం మంచిదే కాని అంత అవకాశం అవసరం, లేనందున అతిముఖ్యమైన వాటిని అవసరం మేరకు పరిశీలిద్దాం.

భారత (ప్రభుత్వ చట్టం 1935

బ్రిటిష్‌ పార్లమెంటు ఆగష్టు 2, 1935న భారత (ప్రభుత్వ చట్టం "పేరున ఒక బిల్లును ఆమోదించి, జాతీయ స్వయం నిర్ణయాధికారం కోసం ఆందోళన సాగించిన భారతీయులను కొంతవరకు సంతృప్తి పరచగలిగింది. ఆ చట్టం (ప్రకారం భారత వ్యవహారాల కార్యదర్శి గవర్నరు జనరల్‌కు గవర్నర్లకు కేంద్ర రాష్ట్ర (ప్రభుత్వాలకు శాసన పాలనా సంబంధమైన ఆదేశాలను సూచన పత్రాల 1౧9[౯4గ8౧1 01 1౧5౯6010౧5 రూపంలో తెలియపరచవచ్చు ఆ సూచన పత్రాల ద్వారా భారత కార్యదర్శి మన దేశం మొత్తం పాలనా యంధ్రాంగాన్ని నియంత్రణ చేసేవాడు.

మన రాజ్యాంగంలోని నిర్దేశక నియమాలకు ఆధారాలైన 1935నాటి సూచనపత్రాలను పోల్చి డాః అంబేద్కర్‌ ఇలా అన్నాడు. 1935 సం॥ భారత ప్రభుత్వ చట్టం కింద ఇండియాలోని గవర్నర్‌ జనరల్‌, గవర్నర్లకు (బ్రిటిష్‌ గవర్నమెంటు జారీ చేసిన సూచన పత్రాలవలె నిర్దేశక నియమాలు ఉన్నాయి. నిర్దేశక నియమాలకు మరో పేరే సూచన పత్రాలు. వీటి మధ్య ఉన్న ఒకే భేదం ఏమి అంటే - నిక్టేశక నియమాలు శాసనసభలకు, కార్యనిర్వాహక వర్గాలకు ఆదేశాలను ఇస్తాయి. ఎవరు అధికాం చేపట్టినా వారి ఇష్టానుసారం అధికారాన్ని వినియోగించుకోవడానికి స్వేచ్చ ఉండదు. అధికారాన్ని చెలాయించడంలో ఆతడు నిక్టేశక నియమాలు అని పిలిచే సూచన పత్రాలను గౌరవించవలసి ఉంటుంది. అతడు వాటిని విస్మరించలేడు.

1935 నాటి సూచన పత్రాలకు, 1950 నాటి నిర్దేశక నియమాలకు కొంత సామ్యం

నిర్దేశక బయకమూలు_ా 217 ఉందనడంలో సత్యం లేకపోలేదు. £. ఐరిష్‌ రాజ్యాంగం 1937

పరిశీలకులు, పెద్దలు చెప్పినట్టు, మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు నిక్టేశక నియమాలు అనుపేరున సామాజిక ఆర్రిక విధాన ప్రకటనను మన రాజ్యాంగంలో పొందుపరచుటకు, 1937 సం॥ ఐరిష్‌ రాజ్యాంగంలో చేర్చబడి ఉన్న సామాజిక విధాన నిర్దేశక నియమాలను 1౧6 018011౪6 ౧౧౧౦౧63 01 5060441 న౦10)/ తు.చ. అనుకరించినట్టు గమనించవచ్చు హక్కులను న్యాయస్థానాలు రక్షణ కలిగించేవి, న్యాయస్థానాల రక్షణ కలిగించనివి అనే రెండు వర్గాలుగా విభజించి విడివిడిగా ప్రకటించే పద్ధతిని మనవారు ఐరిష్‌ రాజ్యాంగం నుంచి (గ్రహించారనేది నిజం. మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ఐరిష్‌ రాజ్యాంగ పద్దతిని అవలంబించడానికి దారితీసిన అంశాన్ని గూర్చి పండిట్‌ నెహ్రూ చేసిన వ్యాఖ్య గమనార్హం. “నిర్దేశక నియమాల రూపంలో ఉన్న హక్కులను అమలు పరచాలనే అభిలాష వారికి ఉన్నప్పటికీ, అవి భవిష్యత్తులో అమలు పరచడానికి కావలసిన మంది మార్చలం, సాధన సంపత్తి, దేశ విభజన సృష్టించిన విపత్కర పరిస్టితులవల్ల, ఆర్హికలేమి వల్ల నిక్రేశక నియమాలకు న్యాయస్థానాల రక్షణ కల్పించని ఐరిష్‌ రాజ్యాంగ పద్దతిని మన ఛాద్యాంగం అవలంభించిందని నెహ్రూ వాదించడం జరిగిందని రాజ్యాంగ విశ్లేషకులు యం.వి, పైలీ పేర్కొనడం జరిగింది.

సామాజిక విధానాల నియమాలను పొందు పరచుకొనిన, ఐరిష్‌ రాజ్యాంగంలోని 45వ నిబంధన, ఐరిష్‌ పార్లమెంటు చట్టాలను రూపొందించడానికి మార్గదర్శకంగా ఉందనేది సత్యం.

0 జాతిపిత రాజకీయ భావాలు - దేశీయ సమస్యలు :

మన జాతిపిత మహాత్మా గాంధీజీ రాజకీయ భావాలు మన రాజ్యాంగాన్ని ముఖ్యంగా నిర్దేశక నియమాలను ఎంతగానో ప్రభావితం చేశాయనడంలో అతిశయోక్తి కించిత్తు కూడా లేదు,

నిజానికి మన జాతిపిత ఆశించిన కలలు ఇవి

దేశంలో మత్తు పానీయాలకు, దురభ్యాసాలకు, అంటరానితనం అనే దురన్యాయానికి తావు ఉండరాదు. స్త్రీలు పురుషులతో సమానంగా హక్కులు అనుభవించాలి. అధికార వికేంద్రీకరణ (ప్రాతిపదికపై (ప్రజాస్యామ్య వ్యవస్త ఉండాలి. పంచాయతి వ్యవస్థ ద్వారా స్వపరిపాలన పునరుద్దరించబడాలి కుటిర పరిశ్రమను రక్షించి ప్రోత్సహించి, గ్రామీణ నిరుద్యోగ సమస్యను పారదోలాలి. గోవధ నిషేధం జరగాలి. వయోజన విద్యావ్యాప్తి జరగాలి. అహింసాయుత పద్దతుల ద్వారా తగవులు వరిష్కారం కావాలి అంతర్జాతీయ శాంతిభద్రతలకు పాటు పడాలి దోపిడికి బదులుగా సేవ, ఆర్జించడానికి మారుగా పరిత్యాగం, ద్వేషం స్టానంలో (ప్రేమ కావాలి.

ఒకటి మాత్రం నిజం - జాతిపిత రాజకీయ విశ్వాసాలు మన రాజ్యాంగంలోని నిర్దేశక నియమాల్లో గౌరవప్రదమైన ఉన్నతమైన స్థానం ఆక్రమించడం

218 ___లాలాాంాానిర్దేనక నియకమూలు ౨, ఇతరములు ;

మన రాజ్యాంగంలో నిక్రేశక నియమాలను పాందుపరచడానికి దారి చూపిన రాజ్యాంగాలు మరికొన్నింటికి ముచ్చటించడం ఈ సందర్భంలో సబబు, సముచితం కూడా. నిజానికి సామాజిక ఆర్రిక విధానాలను రాజ్యాంగంలో (ప్రకటించడం మొట్టమొదటిసారిగా 1919సం॥లో జర్మన్‌ వేమార్‌ రాజ్యాంగంతో ఆరంభమైందనవచ్చు. అప్పటినుంచి అనేక రాజ్యాలు తమ తమ రాజ్యాంగాల సామాజిక ఆర్డిక విధానాలను జోడించడం అనుసరించాయి. 1929 సం॥లో ఆస్ట్రియా రాజ్యాంగం, 1942 సం॥ (బ్రెజిల్‌ రాజ్యాంగం, 1946 సం॥ ప్రాన్స్‌ రాజ్యాంగం, 1947 సం॥ ఇటలీ రాజ్యాంగం, 1949 సం॥ తూర్పు జర్మనీ రాజ్యాంగం, చైనా జెకొస్తవేకియా బర్మా రాజ్యాంగాలు తదితర బడుగు రాజ్యాల రాజ్యాంగాలు తమ తమ సామాజిక ఆర్టిక విధానాలను ప్రకటించడం జరిగింది.

ఇతర దేశ రాజ్యాంగాలను పరిశిలించినప్పటికీ, అవలోకించినప్పటికీ, పరిగణలోకి తీసికొన్నవ్పటికీ మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు న్వవిషయాలను, దేశకాల పరిస్తితులను విస్మరించడం జరగలేదనేది గమనార్హం. ఏది ఎంత వరకు అవసరమో దాన్ని అంతవరకే వాడుకొని కేవలం మనకోసం మన రాజ్యాంగంలో నిక్టేశక నియమాలను పొందుపరచారనేది సత్యం. మన రాజ్యాంగ నిర్దేశక నియమాలను పరిశీలించినపుడు రాజనీతిశా/స్త విశ్లేషకులు సాంబశివరావు గారు వివరించినట్లు 'రాజ్యాంగ నిర్మాతలకు జాతీయ సమస్యల పట్ల పరిపూర్ణ ఆవగాహన ఉన్నట్టు వాటిని పరిష్కరించడానికి వారికి (శ్రద్ధ ఉన్నట్టు తేటతెల్లమవుతుంది. ఆర్దిక స్వేచ్చను ఆర్దిక అసమానత్వాలను తగ్గించి సమానత్వాన్ని సాధించడం కోసం సూచించిన కొన్ని నియమాలు, సమాజంలో వెనుకబడిన వర్గాలకు స్త్రీలకు (ప్రత్యేక సదుపాయాలు కలిగించి వారి సంక్షేమానికి పాటు పడాలనే నియమాలు, వ్యవసాయ పళుసంపదను ఆధునిక విజ్ఞాన పద్దతులను అనుసరించి అభివృద్రి పరచాలనే నియమాలు, గోవధ నిషేధించాలి, మత్తు పానీయాలు 'సేవించడాన్ని నిషేధించాలి, చారిత్రక కట్టడాలు కళా శిల్పాలు శిధిలం కాకుండా కాపాడాలి. (గ్రామపంచాయతీలను పునరుద్దరించి అభివృద్ది పరచాలి. కార్యనిర్యాహక శాఖ నుంచి న్యాయశాఖను వేరు పరచాలని అంతర్జాతీయ శాంతిభద్రతలను దెశాల మధ్య గౌరవప్రదమైన సంత్సంబంధాలను పెంపొందించడానికి దేశం పాటుపడాలనే నియమాలు, దేశం ఎదుర్కొంటున్న బృహత్తర సమస్యల పరిష్కారానికి రూపాొందించినవేో.

ఏమైనా మన రాజ్యాంగం మన సమస్యలను విస్మరించడం జరగలేదు. అందుకగాను, రాజ్యాంగం నాల్లో భాగంలో కూర్చబడిన “నిర్దేశక నియమావళి” హృదయాన్ని అర్హం చేసుకోవడం మంచిది. మొత్తం మీద మన రాజ్యాంగ ప్రవేశికలో పేర్కొనిన ఆదర్శ లక్ష్యాలను ఇని చక్కగా వ్యవస్టీకరించాయనవచ్చు. పెద్దలు చెప్పినట్టు, ప్రవేశిక బింబం అయితే నిర్దేశక నియమాలు దానికి ప్రతిబింబాలు. ప్రవేశిక ధ్వని ఆయితే నిల్దేశక నియమాలు ప్రతిధ్వని. (ప్రవేశిక కంపనం అయితే నిర్దేశక నియమాలు ప్రకంపనలు అవుతాయి

నిర్దేశక నియభూలు_వట 219

ఏది ఏమైనా ఒక్కటి మాత్రం నిజం - ఈ నియమాలు ప్రభుత్వాలకు శాసనసభలకూ విధానాలను రూపొందించడంలోనూ వాటిని ఆమలు పరచడంలోనూ ప్రాధమికాలు, (50౧- 68౧౭౧31 1౧ 1౧6 10౪6౧౫౬౧౦9 0 16 006౧౪)

3. నిరీశక నియమాలు - వర్గీకరణ 0115510280

మన రాజ్యాంగంలోని నిర్దేశక నియమాలకు (ప్రేరకాలుగా ఆధారాలుగా ఇతర దేశాల రాజ్యాంగాలు, అంతర్జాతీయ పత్రాలు మున్నగునవి సహకరించాయని అన్నంత మాత్రాన మన నిరేదశక నియమాలు పూర్తిగా విదేశీ అనుకరణలు కాదు, అలా అని అవి కేవలం అచ్చమైన దేశవాళీ ఆలోచనా సరళీకాదు, ముఖ్యంగా ఐరిష్‌ రాజ్యాంగంలోని సాంఘిక విధాన నిర్దేశక నియమాలు జాతిపిత ఆశయాల పరంపర, మన రాజ్యాంగ ప్రవేశికలో పేర్కొనిన ఆదర్శ లక్ష్యాలు మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు మనకు అందించిన మార్గదర్శక నిర్దేశకాలు, జాతి విజ్ఞతకు ప్రతిబింబాలు.

మన రాజ్యాంగం నాల్లో భాగంలో రాజ్య విధాన నిర్దేశక నియమాలు శీర్షిక కింద 36 నుంచి 51 వరకు - 16 నిబంధనలు పొందుపరచబడినవి కాని, అవి హేతుబద్ధంగా ఒక సహేతుక క్రమంలో - ప్రాధమిక హక్కుల మాదిరిగా - వర్గీకరించి పొందుపరచడం జరగలేదు. అందువల్ల, రాజనీతిశాస్త్ర పండితులు తమ తమ అభిమతాలకు అనుగుణంగా, సౌలభ్యం కోసం, ఈ న్దేశక నియమాలను వేరు వేరు వర్గాలుగా తరగతులుగా వర్గీకరించడం జరిగింది. కనుక ఈ నిర్దేశక నియమాల చర్చ సందర్భంలో పొరపాటు పడకుండా ఉండేందుకుగాను ఆ నియమాల వరుస సంఖ్యను సదా గుర్తుంచుకోవడం మిక్కిలి ఆవశ్యకమైనది.

పెద్దలు చేసిన వర్గీకరణల తీరులను ఓసారి పరికిద్దాం :

1. ఆర్‌సి అగర్వాల్‌ అను రచయిత తన (గ్రంధం “భారత రాజ్యాంగ పరిపాలన”లో నిర్దేశక నియమాలను మూడు తరగతులుగా విభజించారు . ఒకటి- సంక్షేమ రాజా న్ని స్థాపించడానికి సహాయ పడే నిర్దేశక నియమాలు లేదా సామ్యవాద

నియమాలు డీన్‌ కిందకు వచ్చేవి 38, 39, 41, 42, 43, 46, 47న నిబంధనలు. రెండు- జాతిపిత దర్శనానికి లేదా సిద్దాంతానికి అనుగుణంగా ఉండే గాంధేయ నియమాలు

దీనికిందకు 40, 41 45, 46, 47, 48, 50వ నిబంధనలు వస్తాయి. మూడు- అంతర్జాతీయ శాంతి సహకారాలను పెంపొందించడానికి (ప్రోత్సహించే నియమాలు

దీనికిందకు కేవలం 51వ నిబంధన వస్తుంది

2. హరిహరదాస్‌ గారు నిక్టేశక నియమాలను 1) సామ్యవాద నియమాలు 2) గాంధేయ నియమాలు 3) ఉదారవాద నియమాలు శ) సామాన్య - జనరల్‌ నియమాలు అనే నాలుగు తరగతులుగా విడగొట్టగా -

3. (ప్రొఫెసర్‌ యంపి. శర్మ గారు మాత్రం 1) సామ్యవాద 2) గాందేయ వాద 3)

220 ____ాలాలాాాపాారిప్దేశక నియకూలు ఉదారవాద నియమాలు అని మూడు విధాలుగా వర్గీకరించడం జరిగింది.

4. ప్రొఫెసర్‌ యన్‌. శ్రీనివాసన్‌ గారు తన 'భారతదేశం - ప్రజాప్రభుత్వం' అనే (గ్రంధంలో పేర్కొనిన తీరు ఇది -

“భారత రాజ్యాంగంలోని నిక్తేశక నియమాల భాగంలోని 16 నిబంధనలను విశ్లేషిస్తే, అందులో మూడు (36, 37, 38) నిబంధనలు సామాన్యమైనవి, ఆదర్శాల నిర్వ్శచనాలకు సంబంధించినవి; ఏడు - (39, 41, 42, 43, 46, 47, 48) నిబంధనలు నిర్దేశక నియమాల్లో అతి ముఖ్యమైనవి, సామాజిక ఆర్హిక విధానాలకు సంబంధించినవి. రెండు - (45, 49) నిబంధనలు విద్యా సంస్కృతులకు సంబంధించినవి. మూడు - (40, 50, 51) నిబంధనలు రాజకీయ వరిపాలనా నమన్యలకు నబంధించినవి. ఒక (44వ) నిబంధన న్యాయసంస్కరణలకు సంబంధించినదిగా తెలుస్తోంది.”

5. జస్టిస్‌ దుర్గాదాస్‌ బసు వంటి పెద్దలు చెప్పినట్టు - రాజ్యాంగానుసారం స్వభావం, పరిధి ఆధారంగా రాజ్యం ఏ దారిన నడవాలో ఎలా పనిచేయాలో నిర్దారించే నిర్దేశక నియమాలను కింది విధంగా మూడు తరగతులుగా విభజించవచ్చు.

క్రై రాజ్యాంగ ఆశయం సాధించడానికి రాజ్యాంగ నిర్మాతలు కోరిన ఆదర్శాలు, ప్రత్యేకంగా ఆర్థిక పరమైనవి, ముఖ్యంగా రాజ్య ఆదర్శాల స్వభావం (24/8 0 169218 ౮1 ₹9 51416) గలవాటి కింద 38(1), 38(2), 43, 47, 39 (బి,సి) మరియు 51 నిబంధనలు,

2. శాసనసభలు కార్యనిర్వాహక వర్గాలవారు తమ అధికారాలను ఏ రీతిలో చెలాయించాలో చెప్పే కొన్ని ఆదర్శాలు ముఖ్యంగా రాజ్య విధానానికి రూపం కల్పించే స్వభావం కలవి (5౧401091౧6 ౧౦|0/ 0116 51816) కింద 40, 43, &4&, 45, 46, 47, 48, 48(ఎ), 49, 50 నిబంధనలు.

3. (ప్రాధమిక హక్కుల వలె న్యాయస్టానాలు, అమలు పరచనప్పటికీ చట్టాలు చేయడంలో పాలనా విధానాలను రూపొందించడంలో ఉపయోగించే కొన్ని ఇతర పౌరహక్కులు (10% ౮451641016 గి|౩౧19 0011260) కింద 39(ఎ), 39(డ), 39(ఇ), 39(ఎఫ్‌), 39% 41 శీ2, 43, 434, 45 నిబంధనలు.

4. శ్రీబాదం శ్రీరాములు వంటి రాజనీతిశాస్త రచయితలు నిర్దేశక నియమాలను.

5. సమాజాభివృద్ధికి తోడ్పడునవి (38, 39ఎ, &6, 47, 48 నిబంధనలు) 2) ఆక్రికాభివృద్దికి తోడ్చడునవి (41, ఉ3, 43ఎ, 39) 3. పరిపాలనాభివృద్దికి తోడ్పడునవి (40, 44, 50) 4) సాంస్కృతిక వికాసాభివృద్రికి తోడ్పడునవి (45, 48ఎ, 49), 5) అంతర్జాతీయ సంబంధాల అభివృద్దికి తోడ్పడునవి (51వ నిబంధన) అనే అయిదు తరగతులుగా పేర్కొనడం గమనార్హ్య 0.

6. విజ్ఞులు చూసిన మరో వర్గీకరణ తీరూ గమనించతగిందే :

7. ఆర్థిక నియమాలు : నిర్దేశక నియమాలకు లోబడి అన్ని వర్గాల ప్రజలకు సంపద

నిర్దేశక నియకూలుతపతతపతతపాాా 221 వస్తు నిల్వలను సమానంగా పంచి, తద్వారా కొంతమంది చేతిలో సంపద కేంద్రీకరించకుండా చూడాలి. ప్రజలకు జీవన భృతి కల్పించాలి. స్త్రీ పురుషులకు సమానవేతనాన్ని చెల్లించాలి. పనిచేసే (ప్రాంతంలో అనుకూల పరిస్థితులు కల్పించాలి. (ప్రజల ఆరోగ్య పరిరక్షణకు కృషి చేయాలి. నిరుద్యోగులకు వ్యాధి(గ్రనస్తులకు వికలాంగులకు వృద్దులకు ఆర్థికసహాయం అందించేందుకు పూనుకోవాలి. జీవన ప్రమాణాన్ని పోషక ఆహార విలువలను పెంచేందుకు పాటు పడాలి. ముఖ్యంగా పనిచేసే హక్కు, విద్యాహక్కు కల్పించడం జరగాలి.

2. గాంధేయ నియమాలు : జాతిపిత ఆశయాల నిమిత్తం మత్తు పానీయాలు మందులను నిషేధించాలి. 14 ఏళ్లలోపు బాలలు అందరికీ ఉచిత నిర్బంధ విద్యను అందించాలి. వెనుకబడిన తరగతులు ముఖ్యంగా షెడ్యూల్డ్‌ కులాలు, షెడ్యూల్డు తెగల వర్గీయులకు ఆర్డిక విద్యా సరిస్టితుల మెరుగు పరిచేందుకు పాటు పడాలి. సాంఘిక అసమానతలు అత్యాచారాల నుంచి నిమ్నజాతి వర్గీయులను కాపాడాలి; ఆవు తదితర జంతు వధను నిషేధించాలి. పశువుల సంవర్రకతను పెంచాలి. కుటీర పరిశ్రమలను ప్రోత్సహించాలి.

3. అంతర్జాతీయ అవగాహనకు నిరేశించిన నియమాలు : వివిధ దేశాల మధ్య గౌరవ ప్రదమైన సంబంధాలను పెంపొందించాలి. అంతర్జాతీయ చట్టాలను, ఒప్పందాలను గౌరవించాలి. పరస్పర మధ్యవర్తిత్వం ద్వారా అంతర్జాతీయ సమస్యల సర్దుబాటుకు పరిష్కారానికి కృషి చెయాలి,

కు ఇతరములు : న్యాయవ్యవస్థను శాసన వ్యవస్థ్రనుంచి వేరు చేయాలి. చారిత్రక కట్టడాలను స్మారక చిహ్నాలను పరిరక్షించాలి. దేశమంతటికి ఉమ్మడి పౌరసృతిని ఆమలు పరచాలి.

ఏమైనప్పటికీ - సహేతుక క్రమంలో పొందుపరచబడనప్పటికీ నిన్దేశక నియమాలు అన్నీ రాజ్య విధాన కార్యక్రమాలకు విస్తరించాయనేది నిజం. కనుక చట్టాలు చేయడంలోను పాలనా విధానాలను నిర్ణయించడంలోను వీటిని మౌలిక నిర్దేశక నియమాలుగా, నిద్దైశాలుగా పాటించడం తప్పదు. ఒకవేళ ఏ (ప్రభుత్వం అయినా - సామాజిక, ఆర్థిక, న్యాయ, విద్యా విషయిక, అంతర్జాతీయ విషయాలకు సంబంధించిన, నిన్టేశక అంశాలను అలక్ష్యం చేస్తే ఎన్నికల కాలంలో నియోజనులకు ముఖ్యంగా ఓటర్లకు జవాబు చెప్పవలసి ఉంటుందనేది గమనార్హం.

నిర్దేశక నియమాల విశేష అంశాలను తరవాతి అధ్యాయంలో పరికిద్దాం.

-అస్తమాః డకప్రల-

2. నిర్దేశక నియమాలు - నినరణ 0160176 ౧౫౫౧౦1౧169 - 065806/100౧

మన రాజ్యాంగంలోని నాల్లో భాగంలో 36వ నిబంధన నుంచి 51 వరకు గల 16 నిబంధనల్లో పేర్కొనిన 'నిల్టేశక నియమాలు" రాజ్యాంగ ప్రవేశికలో ఉదహరించిన సామాజిక న్యాయం స్వేచ్చ, సమానత్వం మున్నగు ఆదర్శాల స్వరూపాన్ని (ప్రదర్శించడమే కాదు, డొ అంబేద్కర్‌ మహాశయుడు వచించినట్టు, పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్య రాజ్యాంగ నిర్మాణమునకు విశిష్ట లక్షణాలను చేకూర్చినవి కూడా. నిజానికి మన రాజ్యాంగ ప్రవేశికలో పరిపాలనకు సంబంధించి మౌలిక లక్ష్యాల గురించి ప్రస్తావించడం జరిగింది. ఆమేరకు నిర్దేశక నియమాల అధ్యాయం అన్ని వర్గాలను దృష్టియందుంచుకోవడం జరిగింది. కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు శాసనసభలకు, - పార్లమెంటు, అసెంబ్లీలకు - వాని విద్యుక్త ధర్మాన్ని, బరువు బాధ్యతలను గుర్తు చేస్తున్నప్పటికీ ప్రాథమిక హక్కుల మాదిరి నిర్దుష్ట వర్గీకరణ లేనందున, నిర్దేశక నియమాలకు సంబంధించిన నిబంధనల లోతుపాతులను, పూర్వాపరాలను పరికించాలంటే వాటి వరుస (క్రమాన్ని పాటించక తప్పడం లేదు. మన రాజ్యాంగంలోని నిర్దేశక నియమాలను ఎత్తుకొని, సరిపోల్చి, తూచి రచయిత కె. సాంబశివరావు గారు చేసిన వ్యాఖ్య వివరణ మిక్కిలి అభినందనీయం. వారి దారిలో నిర్దేశక నియమాలను క్రమానుసారం' పరికించడం అభిలషణీయం. ఇక “వివరణలోకి అడుగిడుదాం. క్ష 36వ నిబంధన - నిర్వచనం 061౧0౧ :

నిబంధన 36 (ప్రకారం, “ఈ రాజ్యాంగం నాల్లో భాగంలో “రాజ్యం” మరో విధంగా కోరనంత వరకూ మూడో భాగంలో మాదిరి - కేంద్ర రాష్ట్ర శాసనసభలు, ప్రభుత్వాలతో పాటు స్థానిక ప్రభుత్వాలు అని కూడా - అర్జాన్నే కలిగి ఉంటుంది”

నిజానికి రాజ్యాంగ పరిషత్తు చర్చల సమయంలో ఈ 36వ నిబంధన అంటు-ముసాయిదా రచనలో, ఒక (ప్రతిపాదన కాని ఆలోచన కాని లేదు. అయితే రాజ్యాంగంలో నిక్దేశక నియమాలను విడిగా ఒక (ప్రత్యేక భాగంగా అంటే నాల్లో భాగంగా (ప్రకటించాలని నిర్ణయించిన తరవాత రాజ్యాంగ రచనా సంఘం 36వ నిబంధనను పొందుపరచడం జరిగిందనేది గమనార్హం.

ఈ 36వ నిబంధనలో వాడిన “రాజ్యం” అను పదానికి అర్ధం నిజానికి రాజ్యాంగం మూడో భాగంలోని 12వ నిబంధనలో గల రాజ్యం అనుమాటకు ఇచ్చిన నిర్వచనమే వర్తిస్తోంది. రాజ్యం అంటే కేంద్ర ప్రభుత్వం, పార్లమెంటు, రాష్ట్ర (ప్రభుత్వాలు వాటి శాసన సభలు, మదియు అన్ని రకాల స్టానిక (ప్రభుత్వాలు అన్ని అర్ధం చెప్పుకోవాలి.

నిర్దేశ నియకూలుాాం 222 2... 37వ నిబంధన : (నాల్లో) భాగంలోని నియమాల ఆచరణ :

4900102100 01106 ౧౧02185 000౧121066 1119 02గ- 1౮

ఈ 37వ నిబంధన (ప్రకారం “ఈ (నాల్లో) భాగంలో ఉండే నిబంధనలను ఏ న్యాయస్థానం అమలు పరచదు కాని ఇందులో పేర్కొనిన నియమాలు దేశ, రాజ్య పరిపాలనలో ముఖ్యమైన ప్రాధమికాలు ; చట్టాలు నిర్మించడంలో ఈ నియమాలను అమలు పరచడం రాజ్యం విధి” (04/0116 51216)

అంటే ఈ నిర్దేశక నియమాలకు న్యాయరక్షణ లభించదు. వాటిని అమలు పరచవలసిందిగా న్యాయస్టానాలు ఆదేశించజాలవు. కాని ప్రభుత్వ నిర్వహణలో వాటికి మిక్కిలి (ప్రాధాన్యత లభిస్తోంది. ఆంటే - (ప్రభుత్వం విధిగా వాటిని పాటించవలసి ఉంది. పరిపాలనలో ఎంతో ముఖ్యమైనవి ; అవి ఏమాత్రం నిర్లక్ష్యం ప్రదర్శించతగినవి కావు. కనుక చట్టాలను రూపొందించేటప్పుడు ఆ నియమాలను అన్వయించుకోవడం తప్పనిసరి; అనివార్యం కూడా.

ఈ నిబంధన ఐరిష్‌ రాజ్యాంగంలోని శ్షీకవన నిబంధనను, బర్మా రాజ్యాంగంలోని 32వ నిబంధనను పోలి ఉంది. పోల్చి చూద్దాం : 1937 సం॥ ఐరిష్‌ రాజ్యాంగం క5్‌వ నిబంధన (ప్రకారం, “ఈ నిబంధనలో వివరించిన సామాజిక విధాన నియమాలు పార్లమెంటుకు శాసన నిర్మాణంలో మార్గదర్శకంగా ఉండడానికి ఉద్దేశితమైనవి. చట్టాలు చేయడంలో ఈ నియమాలను పాటించడం కేవలం పార్లమెంటు బాధ్యత. ఏ రాజ్యాంగ నిబంధనల ప్రకారమైన ఈ నియమాలను న్యాయస్థానాలు గుర్తించవు.”

1948 సం॥ బర్మా రాజ్యాంగంలోని 32వ నిబంధన ఇలా ఉంది : “రాజ్యాంగానికి మార్గదర్శకంగా ఉండే ఉద్దేశంతోనే ఈ అధ్యాయంలోని నియమాలకు వివరణ ఉంది. చట్టాలు చేయడంలోను పరిపాలనా విధానాలు రూపొందిచడంలోనూ ఈ నియమాలను అమలు చేయడం రాజ్యం బాధ్యతగా ఉంది. అయుతే వీటిని ఏ న్యాయస్థానాలు అమలు పరచవు”

ఈ రెండు రాజ్యాంగాల ప్రకారం - సొమాజిక విధానాల నియమాలను నిర్దేశాలను పాటించడం పార్లమెంటు, రాజ్యం విధి, బాధ్యత కాని న్యాయస్థానాలు గుర్తించవు, అమలు పరచవు.

మన నిర్దేశక నియమాలు రాజ్యపాలనలో రాజ్యం పాటించవలసిన ముఖ్యమౌలిక నియమాలుగా గుర్తింపు పొందగా, ఐరిష్‌ నిర్దేశక నియమాలు పార్లమెంటుకు మార్గదర్శకంగా రూపొందించడం జరిగింది. చట్టాలు నిర్మించడంలో నిర్దేశక నియమాలను అమలు పరచడం భారత రాజ్య బాధ్యత కాగా, చట్టాలు చేయడంలో నిళ్హిశక నియమాలను అమలు చేయడం కేవలం ఐరిష్‌ పార్లమెంటు బాధ్యత అయింది. పెద్దలు అన్నట్టు - నిజానికి చట్టాలు నిర్మంచడంలో అనె మాటలోనే చట్టాలు వ్యాఖ్యానించడం అనే విస్శతార్హం ఉంది.

నిర్దేశక నియమాల విషయంలో మన రాజ్యాంగం “అమలు పరచడం” ౬౧10/020169

224 ____టాానిప్దేశక నియకూలు అనే పదం వాడితే ఐరిష్‌ రాజ్యాంగం “గుర్తించడం” 00౧15016 అనే పదం వాడడం గమనార్హం. మన రాజ్యాంగంలో ఈ నిబంధన ఎంతో ముఖ్యమైనది. ఒక వైపు న్యాయస్థానాలు అమలు పరచవు"” (9%24॥ ౧౦౯౦6 ౬౧10102016 0/ 2౧౫ 0౦4గ) అని చెబుతూనే, మరో వైవు పాలనలో మౌలిక నియమాలు (గింగర02060121 1౧ 46 60౪6౯౧4౧౦౭ 01 1౧6 00౪౧౫) అయిన వీటిని చట్టాలను అమలు చేయడం రాజ్యం విధి అనడం గమనార్హం. మొత్తం మీద నిక్టేశక నియమాలకు రెండు లక్షణాలు ఉన్నాయి. ఒకటి - నిర్దేశక నియమాలను న్యాయస్టానాలు అమలు పరచజాలవు ; కనుక ఏ నియమాన్నైనా ప్రభుత్వం అతిక్రమిస్తే అన్యాయానికి లోనైన వ్యక్తి ఎవరయినా కోర్టు ద్వారా అట్టి అన్యాయాన్ని సరిదిద్దుకునే అవకాళం లేదు ; రెండు - నిర్దేశక నియమాలు రాజ్యపాలనా నిర్వహణ పాటించవలసిన మౌలిక నియమాలు, కనుక చట్టాలను నిర్మిండంలో వీటిని అమలు పరచడం రాజ్యపు నిర్భంధ విధి. రాజనీతిశా'స్త్ర విశ్లేషకులు చెప్పినట్టు, నిర్దేశక నియమాలు విధానాలను, ఆదర్శాలను సాధించడానికి రాజ్యం ప్రయత్నించాలని మాత్రమే 37వ నిబంధన చెబుతోంది కాని వాటిని సాధించడానికి చట్టాలు చేసే అధికారం శాసనసభలకు ఇవ్వలేదని గమనించాలి. నిజానికి శాసనాధికారాల జాబితాలో చేర్చిన విషయాలపైనే చట్టాలు చేసే అధికారం శాసనసభలకు ఉంటుంది. ఏమయినా ప్రజాసంక్షేమాన్ని సాధించే సాంఘిక వ్యవస్థను రూపొందించడమే రాజ్యం ముఖ్య ఆశయం కదా! 3. _ 38వ నిబంధవ : ప్రజాసంక్షేమార్ధం సామాజిక నిర్మాణ కార్యసాధనకు రాజ్యం కృషిః 5121610 560419 2530081 0108.10/ 6 [000100 ౧/61268 ౧6 ౧౭౦౧16: ఈ నిబంధనలో రెండు క్లాజులు ఉన్నాయి. ఇందలి రెండో క్లాజు 44వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1978 ద్యారా చేర్చబడింది. నిబంధన 38(1) ప్రకారం : “ప్రజాసంక్షేమ సాధనకు అవసరమైన సాంఘిక, ఆర్షిక, రాజకీయ న్యాయాన్ని చేకూర్చే సమాజాన్ని స్టాసించుటకు రాజ్యం సాధ్యమైనంత వరకు పటిష్టంగా కృషి చేయాలి; జాతీయ జీవనతో ముడిపడి ఉన్న సంస్థలు అన్నింటికి తెలియపరచాలి” నిబంధన 38(2) (ప్రకారం, “భిన్న ప్రాంతాల వ్యక్తులలోని ముఖ్యవ్యక్తుల మధ్య వ్యక్తుల సమూహాల మధ్య అంతస్తు అవకాశాలు, సదుపాయాల్లో అసమానతలను తొలగించడానికి ఆదాయాల్లో అసమానతను వీలయినంత వరకు తగ్గించడానికి రాజ్యం ప్రత్యేక కృషి చేయాలి” ఈ నిబంధనలోని మొదటి క్టాజు ఐరిష్‌ రాజ్యాంగంలోని 45(1) నిబంధనను పోలిఉంది. ఐరిష్‌ రాజ్యాంగంలో “ప్రజా సంక్షేమ సాధనకు అవసరమైన న్యాయం, ధర్మాన్ని [సస ఏసన్న మన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చిందిననననననననననననననన్వు

నిర్దేశక నియభఘూలు నా 2265 చేకూర్చే సమాజాన్ని స్టాపించుటకు రాజ్యం సాధ్యమైనంత వరకు పటిష్టంగా కృషి చేయాలి...” అని పేర్కొనబడింది. ఐరిష్‌ రాజ్యాంగంలోని 'న్యాయం - ధర గం" (౮౮౩606 2౧6 0౧4౧౮) అనే మాటలను వాడగా, మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయ న్యాయం (౮౮౩1106, 500121, ౬00౧0౧౫౦ ౧6 [౧011/041) అనే పదాలను చేర్చి ఈ నిబంధనను రూపొందించినట్టు తోస్తోంది.

రాజనీతిశాస్త్ర విశ్లేషకులు నుడివినట్టు, మన రాజ్యాంగ (ప్రవేశికలో వాడిన “ఆర్జికన్యాయం' అనే పదానికి అనేక నిర్వ్చచనాలు అనేక అర్జాలు ఉన్నాయనేది నగ్నసత్యం. కనుక, వ్యాఖ్యానించే వారి మనోదృక్పథం బట్టి దాని అర్ధం మారడం సహజం. అందువల్ల న్యాయం అనే బదులు సమానత్వం అని వాడడం సమంజసం అని కొందరి వాదన. ఏమయినా సే సమానత్వాలు లేకుండా న్యాయం చేకూరదు కదా 1! కనుక సామాజిక, ఆర్దిక రాజకీయ రంగాల్లో న్యాయం నెలకొల్పడం ఆంటే సామాజిక, ఆర్దిక, రాజకీయ రంగాల్లో సమానత్వాన్ని నెలకొల్పడంగా అర్ధం చెప్పుకోవడం మంచిది.

రాజ్యాంగ పరిషత్తులో ఈ నిబంధన విషయమై జరిగిన చర్చల సందర్భంలో ఈ (38) నిబంధనలో పటిష్టంగా అనే పదానికి ముందు వాడిన 'సాధ్యమైనంతవరకు' అనే మాటను తొలగించి, సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ న్యాయాన్ని సాధించడం రాజ్యాంగ ఉద్దేశమని స్పష్టంగా నిర్ణయించాలి” అని మహావీర్‌ త్యాగి వంటి పెద్దలు చేసిన సవరణను, సూచనను డా॥ అంబేద్కర్‌ నిరాకరిస్తూ నిర్దేశక నియమాలను అమలు పరచడం ఎప్పటికప్పుడు ఆర్థిక స్టామత తదితర పరిస్థితులపై ఆధారపడవలసి ఉంటుంన్నందు దానికి స్టిరరూపం ఇవ్వడం కాల పరిస్టితులకే వదిలివేయాలని దాటవేయడం గమనార్హం.

రెండో క్లాజులో పౌరుల సంక్షేమానికై రాజ్యం విస్తారమైన సంక్షేమ కార్యాక్రమాలను చేపట్టి అమలు పరచడంలో ప్రత్యేక (శద్ధను కనబరచాలని నిర్దేళెంచడం జరిగింది. పెద్దలు 'సెలవిచ్చినట్టు, నిర్దేశక నియమాల హృదయం ఈ 38లోనే ఉంది. అంతే కాదు రాజ్యాంగ (ప్రవేశిక ప్రకటనను ఇది 'పునరుద్దాటిస్తోంది'. జ్తే 39వ నిబంధన : రాజ్యం అనుసరించనలసిన కొన్ని విధాన నియమాలు ;

08౧810 00౧0610185 61 0010410 06 1010466 0౪ 116 51316

ఈ నిబంధనలోని 6 క్షాజులకు తోడుగా అదనంగా 39% నిబంధన ఒకటి చేర్చబడింది. వాటి వివరాల్లోకి వెళదాం. 4 నిబంధన 39 ప్రకారం : “రాజ్యం, కింది వాటిని సాధించడానికి ప్రత్యేకంగా తన విధానాలను రూపొందించాలి. 39(ఎ) (ప్రకారం, “పౌరులు అందరికి, స్రీ పురుష బేధం లేకుండా సమానంగా సరి అయిన జీవన ఉపాధి సౌకర్యాలు సాందే హక్కు ఉండాలి.” 39(బి) ప్రకారం : “సమిష్టి సంక్షేమం, సౌభాగ్య నిమిత్తం సామాజిక భౌతిక వనరులపై

యాజమాన్యం నియంత్రణతో సక్రమ పంపిణీ ఉండాలి.” 39(సి) ప్రకారం : “పౌరులకు నష్టం కలిగే విధంగా ఆర్జిక వ్యవస్థ నిర్వహణలో దేశసంపద, ఉత్పత్తి సాధనాలు కొద్దిమంది చేతుల్లో పడకుండా చూడాలి.” 39(డ) ప్రకారం : “స్రీ పురుషులకు-సమాన పనికి సమానవేతనాల చెల్లింపు ఏర్పాటు ఉండాలి” 39(ఇ) (ప్రకారం : “ప్రీ పురుష శ్రామికుల శక్తి ఆరోగ్యరక్షణకు మెరుగైన చర్యలు గైకొనడం, బాలల లేత వయస్సు దుర్వినియోగం కాకుండా చూడడం. పౌరులు తమ నయస్సు మించి ఆరోగ్యానికి సరిపడవి పనుల్లోకి - వృత్తుల్లోకి - చేరడానికి ఆర్థిక పరమైన ఒత్తిడులకు లోనుకాకుండా చూడడం జరగాలి. 39(ఎఫ్‌) ప్రకారం : “బాలలు - బాలబాలికలు - స్వేచ్చగా హుందాగా ఆరోగ్యకర పరిస్థితుల్లో ఎదగడానికి అవసరమయిన అవకాశాలను, సదుపాయాలను కల్పించడం. బాలలు, యువత దోపిడికి గురిఅయి నైతిక పతనం చెంది సామాజిక బహిష్కరణకు గురికాకుండా ఉండేందుకు తగిన చర్యలు గ్లెకొనడం జరగాలి.” ఈ 39(ఎఫ్‌) క్రాజు 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1976 ద్వారా చేర్చబడి

విపులీకరించడం జరిగింది.

జీవన ఉపాధి కల్పన జాతీయ సంపదను న్యాయసమ్మతంగా పంపిణీ, పనినిబట్టి సమానమయిన వేతనాలు, శ్రామికులకు, బాలలకు రక్షణ రాజ్యం చేకూర్చాలనేది 39వ నిబంధన ముఖ్య నిర్దేశన. నిజానికి, స్త్రీపురుషులు జీవికను కల్పించుకోవడానికి గొను వారికి రాజ్యం సమాన అవకాశాలు కల్పించాలనీ, సామాజిక వనరులు అందరికీ సమానంగా అందుబాటులోకి తేవాలనీ నిర్దేశించు ఈ నిబంధన, పెద్దలు ఒకరు హెచ్చరించినట్టు

అవకాశాలు కొందరికే దక్కేలా రాజ్యం కళ్లు మూసుకుని కూర్చోకూడదని ప్రతిపాదిస్తోంది.”

ఈ నిబంధనను పోలిన నిబంధనలు - 1919 సం॥లో జర్మనీ రాజ్యాంగంలో, 1936 సం॥ సోవియట్‌ రష్యా రాజ్యాంగంలో, 1948 సం॥ బర్మా రాజ్యాంగంలో, 1937 సం॥ ఐరిష రాజ్యాంగంలో, 1946 సంః నాల్లో 'ఫ్రెంచి రిపబ్లిక్‌ రాజ్యాంగంలో, 1948 సం॥ జకస్టోవేకియా రాజ్యాంగంలో ఉన్నట్టు విశ్తేషకులు పేర్కొన్నారు.

ముఖ్యంగా ఐరిష్‌ రాజ్యాంగంలోని 45వ నిబంధనలో 2, ౩, 4 క్హాజులు మన 39 నిబంధన అంశాలకు దగ్గరగా ఉన్నట్టు పోల్చి చూస్తే గనమించగలం.

ఐరిష్‌ రాజ్యాంగంలోని 45 (2) (ప్రకారం : “) పౌరులు అందరికీ, స్త్రీ పురుష బేధం లేకుండా సమానంగా సరిఅయిన జీవన ఉపాధి సౌకర్యాలు పొందే హక్కుతోపాటు, తమ వృత్తుల ద్యారా గృహసంబంధమైన అవసరాలను తీర్చుకోవడానికి సహేతుకమైన జీవన ఆధారమైన ఏర్పాట్లు కల్పించాలి. 2) సమష్టి సౌభాగ్యం నిమిత్తం సామాజిక భౌతిక వనరులపై యాజమాన్యం నియంత్రణ సామాన్య వ్యక్తులు వర్గాల మధ్య న్యాయంగా పంపిణీ జరగాలి, వసస పనససససమన్నో మన రాజ్యాంగం మవకేమిచ్చింది న్న న్వ్వాననననననననననన్వు

నిర్దేశక నియకూలు___ాాాా 227 3) ప్రజలకు నష్టం కలిగే విధంగా ముఖ్యావసర వస్తువులపై యాజమాన్యం నియంత్రణ కొద్ది మంది వ్యక్తుల చేతుల్లో కేంద్రీకృతం కాకుండా ఉండేందుకు ఆర్థిక రంగంలో, వ్యవస్థలో స్వేచ్చా పోటీ పద్దతి కొనసాగకుండా చూడాలి. ఐరిష్‌ రాజ్యాంగంలోని 4&5(3) నిబంధన ప్రకారం :

1. పారిశ్రామిక వ్యాపార రంగాల్లో అవనరమైన చోట వ్యక్తి చారవను కృషిని అనుసంధానమొనర్చ్భడానికి రాజ్యం అనుకూలత చూపాలి,
2. అన్వాయమైన దోపిడి నుంచి ప్రజలను రక్షించడానికి వస్తు ఉత్పత్తి పంపిణీల్లో సహేతుక (ప్రావీణ్యతను పొందడానికి వీలుగా ఉండే విధంగా ప్రభుత్వేతర కృషి నిర్వహణకు రాజ్యం (ప్రయత్నించాలి. నిబంధన 45(4)(2) ప్రకారం, స్త్రీ పురుష శ్రామికుల శక్తి ఆరోగ్య రక్షణకు మెరుగైన చర్యలు గైకొనాలి, బాలల లేత వయస్సు దుర్వినియోగం కాకుండ్తా చూడాలి. పౌరులు తమ వయస్సు శక్తికి మించి ఆరోగ్యానికి సరిపడని వృత్తుల్గోకి చేరడానికి ఆర్ధికపరమైన ఒత్తిడులకు లోనుకాకుండా చూడాలి. మన రాజ్యాంగంలోని 39వ నిబంధన ఐరిష్‌ రాజ్యాంగంలోని శ5వ నిబంధన నిర్దేశాలు ఒక్క తీరున ఉన్నట్టు గమనించవచ్చు. పెద్దలు చెప్పినట్టు మన రాజ్యాంగ నిర్దేశక నియమాల్టోని 39వ నిబంధన బిసి క్లాజులు;పెద్ద పెద్ద భూఖండాలు, జాతీయ సంపద కొద్దిమంది కలవారి చేతుల్లో కేంద్రీకృతమై ఉండే పద్ధతిని నిర్మూలించడానికి ప్రభుత్వాలు చేసిన జమీందారీల రద్దు చట్టాలు, భూపరిమితి చట్టాలకు - న్యాయసమ్మతంగా పంపిణీ జరిగి పౌరుల మధ్య ఆర్డిక అసమానతలు తొలగించేందుకు - అవి సహాయ పడుతున్నాయి. ఒకే తరగతి (శ్రామికుల విషయంలో 'ప్రభుత్త సంస్థ గాని ప్రభుత్వేతర సంస్థ గాని (శ్రామికుల మధ్య వివక్ష చూపరాదని 39(డీ) వెబుతోంది. (ప్రజా సంక్షేమం (౯40116 ౧౪/0౦86) నిమిత్తం భూమి జాతీయీకరణను కోర్టులు సమర్థించడం గమనార్హం. సమాన పనికి సమాన వేతనాలను ప్రభుత్వాలు గుర్తిస్తున్నాయి. 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1976 ద్వారా 39% అను నిబంధనను చేర్చడం జరిగింది. ౬. నిబంధన 39% - న్యాయసమానత్యం, ఉచిత న్యాయ సహాయం ౬062 ౮484108 206 ౬5186 ౬9021 416. నిబంధన 39% (ప్రకారం - “అందరికి సమాన అవకాశాల కల్పన అనే సూత్రంపై న్యాయవ్యవస్థ న్యాయాన్ని ప్రోత్సహిస్తూ ఆర్థిక తదితర అనర్హతల కారణం దృష్ట్యా ఏ పౌరునకు సరిఅయిన శాసనం, పధకాలు ఇతర సదుపాయాల పద్ధతులవల్ల ఉచిత న్యాయసలహా పొందే అవకాశాన్ని నిరాకరించకూడదు."

22 లా నిర్దేశక నియకూలు అంటే న్యాయవ్యవస్థ పేదవర్గాల ప్రయోజనాలను కాపాడి సామాజిక న్యాయాన్ని సమకూర్చే విధంగా ఉచిత న్యాయసహాయ పద్దతిని ఏర్పాటు చేయడం రాజ్య కర్తవ్యం కావాలి. పేదలు కూడా గౌరవం అయిన జీవనాన్ని అనుభవించడం జరగాలి. అందుకు ఆరిస్టాటిల్‌ వంటి పుణ్యాత్ముడు చెప్పినట్టు న్యాయాన్ని చేకూర్చడం రాజ్యం విశిష్ట కర్తవ్యం కావాలి. ర్‌ క0వ నిబంధన : (గ్రామపంచాయతిల నిర్మాణం : అగడ0౧1523400 01 ౪11209 ౧200084315 నిబంధన 40 ప్రకారం “స్వపరిపాలనా సంస్థలుగా గ్రామ పంచాయతి వ్యవస్త నెలకొల్పి స్థానిక విషయాలపై తగిన ఆధిపత్యం అధికారం కలిగి (గ్రామాభివృద్ధికి కృషి చేయడానికి రాజ్యం తగికన చర్యలు తీసుకోవాలో ఈ నిబంధన (గ్రామ పంచాయతీలను ఏర్పాటు చేయడానికి ప్రభుత్వానికి అవకాళాన్ని కల్పించిందనేది గమనార్హం. ఇది జాతిపిత కలలకు సాకారమైన ఓ పంట. నిజానికి ముసాయిదా రాజ్యాంగంలో (గ్రామ పంచాయితీల (ప్రస్తావనే లేదు. అందుకు రాజ్యాంగ రచనా సంఘం అధ్యక్షులు అయిన డా॥ అంబేద్కర్‌ ప్రకటించి, పంచాయతీ రాజ్య వ్యవస్థ పట్ట భారతీయులకు ఉన్న మక్కువనూ, గౌరవాన్నీ ప్రస్తుతించి భారతీయుల ఉజ్వల చరిత్రకు చిహ్నంగా నిలిచిన గ్రామీణ పంచాయతీ వ్యవస్తను పునరుద్దరించే నిబంధనను రాజ్యాంగంలో చేర్చడంలో ఎంతో దూరదృష్టిని ప్రదర్శించడం మన ప్రజాస్వామ్యానికి పునాదిపడినట్టయింది. నిజానికి భాగస్వామ్య (ప్రజాన్నమ్యం అనేది ప్రజల సహకార చైతన్యాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. (ప్రజాస్వామిక అధికార వికంద్రికరణ భావానికి పంచాయతీ పట్టుగొమ్మ స్టానిక (ప్రజలకే స్థానిక సమస్యలు బాగా అర్హమవుతాయి. అంటే స్టానిక సమస్యలను పరిష్కరించే సామర్థ్యం స్టానిక స్వపరిపాలనా సంస్తలకే అధికంగా ఉంటుందనుకోవచ్చు. మొత్తం మీద ఈ నిబంధన కారణంగా మనదేశంలో పంచాయతీలు స్వపరిపాలనా కేంద్రాలుగా గుర్తింపు పొందడం జరిగింది. జాతిపిత ఆశయ ఫలితమే (గ్రామపంచాయితీ వ్యవస్థ ! 6. 41వ నిబంధన ; కొన్ని సందర్భాల్లో పవిహక్కు విద్యాహక్కు ప్రభుత్వ సదుపాయం పొందే హక్కు కలిగి ఉండడం నిబంధన 4 ప్రకారం : “ఆర్థిక అభివృద్ది సామర్థ్యాలకు లోబడి పనిహక్కు విద్యాహక్కులను శ నిరుద్యోగం, వృద్దాప్యం, అనారోగ్యం, అంగవైకల్యం, దారిద్ర్యం తదితర అనివార్య పరిస్థితుల్లో ప్రభుత్వ సహాయాన్ని, జీననభృతిని రాజ్యం కల్పించడం జరగాలి" అంటే నిరుద్యోగలకు, వృద్దులకు వికలాంగులకు జీవనభృతిని కల్పించడం, శక్తికొద్దీ నసననవవససససవనననననన్లోమన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చింది నవవ

నిర్దేశక నియకూలు లా 229 పౌరులకు పనిహక్కును విద్యార్జన హక్కును కల్పించడం (ప్రభుత్వ కర్తవ్యం అన్నమాట. ఈనిబంధనను పోలిన నిబంధనలు ఇతర రాజ్యాంగాల్లో లేకపోలేదు.

అంతర్జాతీయ మానవ హక్కుల ముసాయిదా బిల్లులోని 15వ నిబంధన, 1948 సంపు బర్మా రాజ్యాంగంలో 33, 40 నిబంధనలు 1946 సంఃపు ఫ్రెంచి రాజ్యాంగ ప్రవేశిక, 1936వ సం॥పు సోవియట్‌ రష్యా రాజ్యాంగంలోని 118, 120, 121వ నిబంధనలు మన రాజ్యాంగంలోని 41వ నిబంధనలు పోలి ఉన్నవి,

ఈ నిబంధన పనిహక్కు, విద్యాహక్కులను నిర్దేశించడం గమనార్హ్వ ౦. సాంఘిక భద్రత సాధించడానికి ప్రభుత్వం తీసుకోవలసిన చర్యలను చూపెడుతోంది కూడా ఈ నిబంధన ఏమి నిక్టేశించినను (ప్రభుత్వం పరిమిత నిధుల కారణంగా పరిపూర్ణ , సంపూర్త సాంఘిక భద్రతను చేకూర్చలేకపోవడం మాత్రం నిజం. నిజానికి అరకార ఆర్హిక వనరులతో నిరుద్యోగ సమస్యను పరిష్కరించడం సాధ్యమయ్యే పనికాదు. -

ఇందులో ప్రభుత్వ సహాయం గొటం॥0 గకక1512౧06 అనే పదం ధనసహాయం అనే అర్హంలో వాడడం జరిగిందనేని గమనార్హం.

౯7. శ2వ నిబంధన ;

కార్మికులకు న్యాయమైన తగిన పరిస్థితుల కల్పన, మహిళలకు ప్రసూతి సదుపాయం

కల్పించడం.

10౪1510101 4౪5. &06 [౮020 0౦౧6110053 0! ౪4/0గ/1.806 1129౧౧1 ౬౧8161. నిబంధన 42 ్రకారం : “న్యాయమైన మానవోచితమైన ఉద్యోగ పరిస్థితులను

సమకూర్చడానికి, మహిళలకు ప్రసూతి సదుపాయాన్ని కల్పించడానికి రాజ్యం తగు ఏర్పాటు

చేయనలె.”

కార్మికులకు న్యాయమైన మానవోచితమయిన పని పరిస్తితులను కల్పించడం, మహిళలకు (ప్రసవ సౌకర్యం కల్పించడం (ప్రభుత్వ విధిగా ఈ నిబంధన గుర్తుచేస్తోంది. ఇందు రెండు అంశాలు ప్రస్తావనకు వచ్చాయి.

ఈ 42వ నిబంధన - 1948 సం॥ బర్మా రాజ్యాంగంలోని 37(2) నిబంధనను, 1945వ సం॥పు జెకొస్టోవేకియా రాజ్యాంగంలోని 26 (3), (4) నిబంధనను, ఫ్రెంచి నాల్లో రిపబ్లిక్‌ రాజ్యాంగంలోని 43వ నిబంధనను పోలి ఉంది. న్యాయమైన, మానవోచితమైన పని పరిస్టితులను స్త్రీలకు, పురుషులకు, బిడ్డలకు (0౧618౧) కలుగజేయడానికి సభ్య రాజ్యాలు తీవ్రంగా ప్రయత్నించాలని నానాజాతిసమితిలోని 23(ఎ) నిబంధన చెబుతోంది. జర్మనీ, పోర్చుగల్‌, రష్యా వంటి కొన్ని ఇతరదేశ రాజ్యాంగాల్టో మాత్రం ప్రసూతి సౌకర్యం చేర్చాలనే నిబంధన ఉంది. (ప్రతి రాజ్యంలోనూ జనాభాలో దాదాపు సగం మంది ఈ నిబంధన వల్ల లాభపడతారు.

230 లాలా నిర్దేశక నియకూలు 8. _ 43వ నిబంధన : కార్మికులకు జీవనవేతనం విరాముం తదితర ఏర్పాట్లు :

ఓ0ల00 1/2095. 610. 106 4/01[13/5 :

శీ. నిబంధన 43 (ప్రకారం : “వ్యవసాయిక పారిశ్రామిక తదితర రంగాలకు చెందిన శ్రామికులకు తగిన జీవనభృతి, యోగ్య జీవన ప్రమాణాల్ని పొందే ఉద్యోగ పరిస్థితులు, విరామాన్ని పూర్తిగా ఉపయోగించుకోవడానికి సాంఘిక సాంస్కృతిక అవకాశాలు, తగిన, చట్టాలు లేదా ఆర్థిక వ్యవస్థల ద్వారా లేదా మరొక విధంగా నయినా సమకూర్చడానికి ముఖ్యంగా వ్యక్తిగత లేదా సహకార పద్ధతులపై ఆధారపడి నడిచే కుటీరపరిశ్రమలను (గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఏర్పాటుచేసి ప్రోత్సహించడానికి ప్రభుత్వం ప్రయత్నించాలి.”

ఈ నిబంధనలో కూడా రెండు అంశాలను పేర్కొనడం జరిగింది. ఒకటి - కార్మికుల శారీరక మానసిక వికాసం పట్ట, (శ్రద్ధ వహించడం, వారికి పనిగంటలను నిర్ణయించడం, విశ్రాంతి సమయంలో విజ్ఞానాన్ని పెంపొందించుకొని సాంఘిక సాంస్కృతిక వికాసాన్ని పొందడానికి తగిన అవకాశాలు కల్పించడం, బతుకుతెరువుకు తగిన వేతనాలను నిర్ణయించడం. రెండు - వ్యక్తిగతంగా గాని సహకారరంగంలో గాని కుటీర పరిశ్రమలను గ్రామీణ (ప్రాంతాల్లో స్టాపించుటకు తగు విధంగా (ప్రభుత్వం ప్రోత్సహించాలి.

1946 సం॥ నాల్లో ఫ్రెంచి రిపబ్లిక్‌ రాజ్యాంగం, 1936 సం॥ రష్యా రాజ్యాంగంలో ని 129వ నిబంధన, 1948 వ సం॥ బర్మా రాజ్యాంగంలోని 41, 42 నిబంధనలను, జకొస్లావేకియా రాజ్యాంగంలోని 28వ నిబంధన మన రాజ్యాంగంలోని ఈ 43వ నిబంధనను పోలి ఉన్నాయి.

ఇందులో వేతనం, కనీస వేతనం అనే పదాన్ని వాడకుండా జీవితానికి సరిపడే జీవనభృతి అనే మాటను వాడడం గమనార్హం. నిజానికి ఈ జీవనభృతి అనే పదం ఒక అదర్శంగా విశాల అర్హంలో వాడబడిందనవచ్చు. భారత న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ గజేంద్రగడ్కర్‌ గౌరు ఓ సందర్భంలో చెప్పినట్టు “జీవనభృతి మారరాని లేదా స్టిరమయిన భావంకాదు జాతీయ అర్దిక వ్యవస్థ పెరిగి అభివృద్ది చెందే కొద్ది జీవనభృతి భావంలో ఇమిడి ఉన్న అంశాలు విస్తరిస్తాయి. విసృృతి చెందుతాయి కూడా.”

(గ్రామాల్గో కుటీర పరిశ్రమలను స్ట్రాపించడం, (ప్రోత్సహించడం జాతిపీత రాజకీయతత్వంలో ప్రధానాంశం. నిరుద్యోగ సమస్య తీర్చడానికి కుటీర పరిశ్రమలు ఎంతగానో దోహదం చేస్తాయనడంలో లేశమాత్రం అతిశయోక్తి లేదు.

8 43% నిబంధన : పరిశ్రమల యాజమాన్యంలో కార్మికుల భాగస్వామ్యం :

చిఇ[ంం8600 ౦౬400096 1౧ 2026909010 [౧6430198

ఈ నిబంధన 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1976 ద్వారా రాజ్యాంగంలో నిబంధన 4ఉ35కు అనుబంధంగా (43%) చేర్చబడింది.

నిబంధన 434 ప్రకారం “రకరకాల పారిశ్రామిక సంస్థల యాజమాన్య నిర్వహణలో నడుస్తున్న పరిశ్రను ఏదైనా, అందు శ్రామికులకు భాగస్వామ్యం కల్పించడానికి సరి అయిన

నిర్దేశక నియఘూాలు 231 చర్యలను రూపొందించడానికి ప్రభుత్వం తగు చర్యలు తీసుకోవాలి.”

ఒక్క వాక్యంలో చెప్పాలి అంటే - పారిశ్రామిక యాజమాన్యంలో కార్మికులకు భాగస్వామ్యాన్ని కల్పించాలి -ఆనవచ్చు.

ఈ నిబంధన అంశం ఐక్యరాజ్యసమితి మానవహక్కుల (ప్రకటనలోని 24, 250) నిబంధనలను పోలిఉంది. నేటి మన పెట్టుబడిదారీ ఆర్లిక వ్యవస్థలో (శ్రామికులకు యజమానులకు మధ్య సయోధ్య లేకపోవడం వల్ల అనేక పేచీలకు, సమ్మెలకు లాకవుట్‌లకు దారితీస్తుండడం నేడు నిత్య మ్రైనోరమైంది. (శ్రామికులు యాజమాన్యానికి మధ్య సయోధ; ఇచ్చిపుచ్చుకోడాలు లేకసోవ దానికి ముఖ్యకారణం. కనుక్క పరిశ్రమల నిర్వహణలో కార్యక్రమాల్లో మంచిచెడుల్లో భాగస్వామ్యం కల్పించి శ్రామికులు పాల్లొనేటట్టు చేయడం కొంచెం విరుగుడుగా పనిచేయవచ్చు. అందువల్ల (శ్రామికులకూ పరిశ్రమలను తమవిగా గుర్తించు భాగస్వామ్య బాధ్యతలు కల్పించడం మంచిది. వాంఛనీయం కూడా !

12905

ఈ నిబంధన 44 (ప్రకారం : “భారత భూభాగానికంతటికీ ఒక్తే పౌరస్సృతిని రూపొందించడానికి రాజ్యం ప్రయత్నించాలి”

నిజానికి సివిల్‌ చట్టాల విషయాల్లో దేశ వ్యాప్తిగా ఏకత్వం సాధించడానికి ఈ క4వ నిబంధన ఉద్దేశించడం జరిగింది.

రాజ్యాంగ పరిషత్తు చర్చా సందర్భంలో యం.ఆర్‌. మసానీ వంటి రాజ్యాంగ కోవిదులు ఈ పౌరస్మృతికి చెందిన నిబంధనను ప్రాధమిక హక్కుల విభాగంలో చేర్చాలని సూచించినప్పటికీ చర్చల అనంతరం ఈ అంశాన్ని నిర్టేశక నియమావళి భాగంలో చేర్చడానికి అంగీకారం కుదిరింది. మొదట్లో ముసాయిదా నిబంధనలో “యూనియన్‌, (ప్రతి విభాగం 06 ౧|౦౧ 2౧6 ఈ6౧/ ౮౧1168 01+ అని వాడిన మాటలను తొలగించి, దాని స్టానంలో రాజ్యం అను పదం చేర్చడం జరిగింది. దానితోహిటు “భారత భూభాగానికంతటికి /౦౪౮|- 0౪1106 16110౧/ 01 1౧614 అని పొందుపరచడం జరిగింది.

నిజానికి మనదేశంలో అనేక మతాలకు చెందిన వారు ఉన్నారు. ప్రతీ మతానికి మత విషయాలకు సంబంధించిన వ్యక్తిన్యాయం ఉంది. అశ్చర్యం ఏమి అంటే - మనదేశంలో ఒక మతం (ప్రకారం ఒక్కరికి ఒక్క భార్య మాత్రమే ఉండవలసి ఉండగా, మరొక మతం అనుసరించి ఒక్కరికి నలుగురు భార్యలు ఉండవచ్చు అనడం. ఈ తీరున మతాలపై ఆధారపడి రూపొందించిన వివిధ మత వర్గాల వృక్తిన్యాయాల స్థానంలో భారత జాతీయులు అందరికీ ఒకే విధమయిన పౌరస్మృతి సివిల్‌కోడ్‌ రూపొందించవలసిన అవసరం ఆవశ్యకత ఉందని గుర్తించి మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు, ఏక పౌరస్మృతి ఏర్పాటును సూచించడం జరిగిందనేది పచ్చినిజం. నిజానికి మారుతోన్న పరిస్థితులకు అనుగుణంగా సామాజిక న్యాయమూ మారవలసిందే. అభివృద్దికర భావాలకు చోటు కల్పించి వివిధ మతావలంబకుల్లో

232 లాలా నిర్దేశక నియకూలు ఏకత్వాన్ని సాధించి సార్వజనీనమైన ఏకపారస్మృతిని రూపొందిచడం అనేది నిజంగానే సత్వరం జరగాలి.

ఏమయినా - పెద్దలు చెప్పినట్టు, (ప్రగతి సాధించాలి అంటే (ప్రాచీనతను అంటిపెట్టుకోరాదు.

(ఈ ఉమ్మడి పౌరస్మృతి - కామన్‌ సివిల్‌ కోడ్‌ గురించి వివరంగా మరోచోట ముచ్చటిద్దాం.)

10. 45న నిబంధన : బాలలు అందరికి ఉచిత నిర్భంధ విద్య :

మ00/5100 10౬186 206 ౧౦౧౦౮|$0౧/ 66462100

ఈ నిబంధన 45 (ప్రకారం “రాజ్యాంగం అమల్లోకి నచ్చినప్పుటినుంచి 10 సం॥లలోగా బాలలు అందరికి, వారికి 14 సంవత్సరాల వయస్సునిండే లోపల నిర్బంధ ఉచిత విద్యను అమలు పరచడానికి రాజ్యం పాటుపడాలి”

ఈ నిబంధన (ప్రభుత్వానికి రెండు షరతులను విధించినట్టు ఉంది. ఒకటి - 14 ఏళ్లలోపు బాల బాలికలు అందం నిర్బంధ ఉచిత విద్యగరపడం, రెండు - అదీ రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చిన మొదటి 10 సం౫ల్గ్లొనే అమలు పరచడం.

1948 సం॥పు బర్మా రాజ్యాంగంలోని 33, 34 నిబంధనలు 1937 సం॥ ఐరిష్‌ రాజ్యాంగంలోని 42/4) నిబంధన, 1936 సం॥ సోవియట్‌ రష్యా రాజ్యాంగంలోని 121వ నిబంధన, 1946 సం॥పు నాల్లో ఫ్రెంచి రిపబ్లిక్‌ రాజ్యాంగంలోని (ప్రవేశిక, 1946 సం॥ జకొస్టోవేకియా రాజ్యాంగంలో 138వ నిబంధన మన రాజ్యాంగంలోని 45వ నిబంధనకు సామ్యం పోలిక ఉంది.

మన రాజ్యాంగంలో వాడిన బాలలు అంటే బడికి వెళ్లదగిన వయస్సు కలిగిన 14 ఏళ్లలోపు పిల్లలు అని అర్ధం. ఇతర దేశాల్లో కూడా 14 ఏళ్ల వయస్సు బాలలను 'పిల్లలు' అనే అంటారు. మన ముసాయిదా రాజ్యాంగం 36వ నిబంధనలో వాడిన ప్రతిపొరుడు ఉచిత ప్రాథమిక విద్యను అర్భుడై ఉన్నాడు.'నుంచి (ప్రాధమిక పదాన్ని తొలగించడం జరిగింది. రిజానికి 14ఏళ్ల వయస్సులోపలి పిల్లలను బాలలను ఎటువంటి పనుల్లో ముఖ్యంగా శ్రమతో హడిన వృత్తుల్లో పెట్టకూడదని మన రాజ్యాంగంలోని 24వ నిబంధన చెబుతోంది కూడా ౨౦ందుకుని “ప్రాథమిక అన్నపదం అర్థరహితమని డా॥ అంబేద్కర్‌ చెప్పడం జరిగింది.

నిజానికి నిర్భంధ ఉచిత విద్యను ప్రాధమిక హక్కుల్లో చేర్చాలని మొదట్లో నిర్ణయించినప్పటికీ, (ప్రఖ్యాత న్యాయనిపుణులు అల్లాడి కృష్ణయ్యల్‌ అభ్యంతరం మేరకు, ఆర్థిక స్పోమత లేని దేశం, అమలు పరచవనరులులేని వద్యను (ప్రాధమిక హక్కుల్లో చేర్చడానికి రాజ్యాంగ నిర్మాతలు సాహసించలేక పోయారు. కనుక్త్‌ 14 ఏళ్లలోపు బాలలకు ఉచిత నిర్బంధ విద్యను నిర్దేశక నియమావళిలో చేర్చి లక్ష్యసాధనకు 10 ఏళ్ల కాల పరిమితి గడువును నిర్ణయించడం జరిగింది. లు

నిష్ణశక నియకూలు___ాాాాససాా 233

కాని ఇంతవరకు ఆ పథకాన్ని ప్రభుత్వం అమలు పరచలేకపోయింది. నిజానికి నిర్బంధ ఉచిత విద్య సౌకర్యం అత్యున్నతమైన ఆదర్శం.

ఆ ఆశయం త్వరలో - (ప్రాథమికహక్కు రూపంలో - నెరవేరగలదని ఆశిద్దాం !

(ఈ విషయానికి సంబంధించి “ప్రాధమికం కానున్న విద్యాహక్కు” అను అధ్యాయంలో చేసిన చర్చ గమనార్హం.) 11. &6వ నిబంధన : నిమ్న జాతులు బలహీన వర్గాలకు విద్యా ఆర్థిక ప్రయోజనాల కల్పన

0019610001. 6606021004 406 ౬0000016 1012069595 0150, 515 06044 ౪/692%6/ 5601013

నిబంధన 46 (ప్రకారం : “వెనుకబడిన బలహీనవర్గాలకు ప్రత్యేకంగా హరిజన (షెడ్యూల్డ్‌ కులాలు), గిరిజన (గెడ్యూళల్డ్‌ జాతులు) వర్గీయులకు నిద్యా ఆర్థిక న్యవహారాల్లో సదుపాయాలను అవకాశాలను రాజ్యం ప్రత్యేక శ్రద్దతో కల్పించడం ముఖ్యంగా హరిజన, గిరిజన నిమ్నజాతులవారు సాంఘిక దురన్యాయాలకు దోపిడీలకు గురికాకుండా రాజ్యం (ఛద్ద చూపడం జరగాలి.”

ఇందులోనూ రెండు అంశాలు దాగి ఉన్నాయి. ఒకటి - నిమ్నజాతుల విద్యా ఆర్థిక అంశాలకు (ప్రభుత్వం తగు ఏర్పాట్టు చూడాలి. రెండు - ముఖ్యంగా నిమ్న జాతులవారు దోపిడి దురన్యాయాలకు గురికాకుండా కాపాడాలి.

ఈ నిబంధన 1937 సం॥ ఐరిష్‌ రాజ్యాంగంలో 45(4) నిబంధనను, బర్మా రాజ్యాంగంలోని 35వ నిబంధనను పోలిఉంది.

మన దేశంలో వివిధ ఆర్దిక వర్గాలకు సాంఘిక హోదాలకు చెందిన అనేక రకాల (ప్రజలు ఉన్నారు. బలవంతుల దోపిడీకి బలహీనులు గురికావడం జరుగుతోంది. బలవంతులు బలహీనవర్గీయులను అణగదొక్కడం జరుగుతోంది. బలవంతులు మరీ బలవంతులుగాను బలహీనులు మరింత బలహీనులు అవుతోన్న తరుణంలో జాతిపిత హరిజన, గిరిజన పేదవారి స్వేచ్చ కోసం పోరాడడం గమనార్హం. అంటరానితనం అనే కాన్సర్‌ దురాచారాన్ని ఎదుర్కొని మహాత్ముడు అంటరాని వారికి 'హరిజనులు' అని పేరు పెట్టి వారి సంక్షేమానికి, అభివృద్దికి రక్షణకు తీవ్రకృషి చేయడం జరిగింది. సాంఘికంగా భౌతికంగా మానసికంగా బలహినులయిన హరిజన గిరిజన నిమ్న జాతుల అభివృద్దికి ప్రభుత్వం అన్ని విధాలా పాటుపడాలనేది మహాత్ముని ఆశయం. అట్టి నిమ్న జాతుల అభివృద్దికోసం, అభ్యుదయం కోసం స్వేచ్చకోసం జాతిపిత వంటి మహానీయుల పోరాట ఫలితమే ఈ 46వ నిబంధన. అవును, బలహీన వర్గీయుల విద్యా విషయిక అర్ధిక (ప్రయోజనాలను (ప్రత్యేక శ్రద్ధతో వృద్దిచేయడం, సాంఘిక దురన్యాయాల నుంచి వారిని రక్షించడం (ప్రభుత్వ బాధ్యత, ధర్మం కూడాను. 12, 47వ నిబంధన : పౌష్టికాహార జీవన ప్రమాణం ప్రజారోగ్యాల అభివృద్ది బాధ్యత : అం 2061000044 0౪010 69210 [ఏసన్న నున రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చింది ' చచ ఏచచచఏచైచవైచైచైచై

234 యాలాాటానిర్దేశక నియకూలు

ఈ నిబంధన 47 ప్రకారం : “ప్రజల పౌష్టికాహారం, జీవన ప్రమాణాన్ని ప్రజారోగ్యాన్ని పెంచి, అభివృద్ది పరచడం ఆరోగ్య పరిరక్షణార్హం తప్ప (ఆరోగ్య అవసరాలకు తప్ప) ఇతరత్రా ఆరోగ్యానికి హానికలిగించే మత్తు పానీయాలు, ముత్తు మందుల వాడకాన్ని నిషేధించడానికి ప్రభుత్వం పాటుపడాలి”

ఇందులో కూడా రెండు అంశాల ప్రసక్తి ఉంది ప్రజల పౌష్టిక ఆహారం జీవన (ప్రమాణస్టాయి, (ప్రజారోగ్య అభివృద్దికి (ప్రభుత్వం యొక్క మొదటి బాధ్యత కాగా, ఆరోగ్య పరిరక్షణకు తప్ప మత్తుపానయాలు మత్తుమందుల వాడకాన్ని నియంత్రించడం ప్రభుత్వానికి గల రెండో బాధ్యత.

ఐక్యరాజ్యసమితి ఆహారం వ్యవసాయం సమావేశం చేసిన సిఫారసులు అనుసరించి జీవన సంపదకు అవసరమయిన పౌష్టికాహారాన్ని జీవన (ప్రమాణాన్ని ఆరోగ్యాన్ని (ప్రజలకు సమకూర్చడం (ప్రతిజుతి - రాజ్యం ప్రధమ కర్తవ్యం. కృతనిశ్చయంతో వీటిని సాధించడానిక్తి (ప్రభుత్వం తగు చర్యలు తీసుకోవాలి. 1947వ సం॥ బర్మా రాజ్యాంగంలోని 36, 38, 39 నిబంధనలు, ఇతర రాజ్యాంగాల్లో కూడా మన రాజ్యాంగంలోని 47వ నిబందనను, పోలి ఉన్నాయి.

నిబంధనలోని రెండో అంశం - మధ్యపాన నిషేధం జాతిపిత ఆదర్శం. అమెరికాకు చెందిన లుఖేనియా రాజ్యాంగం 1928లో, 102వ నిబంధన ద్వారా మత్తు పానీయాల వాడకాన్ని రాజ్య నియంత్రణ కిందకు తెచ్చింది. ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే - 18వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా మధ్యపాన నిషేధాన్ని అమలు పరిచే నిబంధనను రాజ్యాంగంలో చేర్చిన అమెరికా ౮5% అదే రాజ్యాంగానికి 22వ సవరణ తెచ్చి మద్యపాన నిషేధ నిబంధనను రద్దుచేయడం.

అత్తి సమర్థవంతమైన (ప్రభుత్వ యంత్రాంగం కలిగి ఉన్న అమెరికాలోనే మద్యపాన నిషేధం. విఫలం అయినపుడు, అంత సమర్హవంతమూ నిబద్ద ప్రభుత్వ యంత్రాంగం, చిత్తశుద్ది లేని (ప్రభుత్వం గల మనదేశంలో మద్యపాన నిషేధం అమలు పరచబూనడం గొంగళిలో అన్నం మెతుకులు వెదకడమే అవుతుంది. కాని - ఏది ఏమయినా ఆరోగ్య అవసరాలకు తప్ప మత్తు పానీయాలు మత్తు మందుల వాడకాన్ని నిషేధించి జాతిపిత ఆదర్శాన్ని గౌరవించడం మన కర్తవ్యం కావాలి.

13. 8వ నిబంధన : వ్యవసాయ పశుగణాభివృద్ది :

&. నిబంధన 48 ప్రకారం “వ్యవసాయాన్ని పశుపోషణను ఆధునిక శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో నిర్వహించడానికి ప్రభుత్వం కృషి చేస్తూ ముఖ్యంగా పాడిపశువులను, గోవులను, దూడలను బరువులతో లాగే అరక, పశువుల నధను నిషేధించి, పశుజాతిని రక్షించి అభివృద్ది పరచడానికి తగు చర్యలు తీసుకోవడానికి ప్రభుత్వం పాటుపడాలి”

ఇందు రెండు భాగాలు ఉన్నాయి. వ్యవసాయాన్ని పశుపోషణను ఆధునిక శాప్రీయ పద్దతిలో అభివృద్ది పరచడం మొదటి భాగం. పాడిపరిశ్రమలు గోవులు ఇతర పెంపుడు

నిర్దేశక నియభూలు_____ాాాాాా 235 జంతువుల వధను నిషేధించి వాటి రక్షణకు పాటుపడడం రెండో భాగం, నిజానికి దేశంలో ఆహార కొరత సమస్య పరిష్కారానికి ఆధునిక శాస్త్రీయ వ్యవసాయ పద్దతులను, పాల ఉత్పత్తుల పెంచడానికి శాస్త్రీయ పశుపోషణ పద్దతులను రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ప్రోత్సహించడం గమనార్హం. సాంప్రదాయక పద్దతులను విడనాడి ఆధునిక శాస్త్రీయ పద్దతుల్లో వ్యవసాయ పశుసంవర్షక రంగాలను మెరుగు పరచాలని పెద్దల కామన. వ్యవసాయ అభివృద్దికి పశువృద్దికి దగ్గర సంబంధం ఉంది. ఏమయిననూ మత కారణాల కన్న ఆర్థిక కారణాలపై పశు సంరక్షణను సమక్రించడం జరగాలి. రాజ్యాంగ పరిషత్తులో గోవధ నిషేధం గురించి చర్చ తీవ్రంగానే జరిగింది. గోవధను నిరసించిన వారు నిషేధం కావాలన్నారు. ఆర్డిక పరంగా కొందరు గోవధను సమర్షించిన వారు ఉన్నారు. ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే - ఆతర్టిక పరంగా గోసంరక్షణను, గోవధను సమర్దించినవారు ఉండడం. నిజానికి అనేక రాజ్యాలు గోసంరక్షణకు కృషి చేస్తూనే ఉన్నాయి. బర్మాలో గోవధను నిషేధిస్తూ చట్టాలు చేయడం జరిగింది. ఏమయినా - మత (ప్రసక్తి లేకుండా ఉపయోగకరమైన పశువులను వధించడం నిషేధించడం జరగాలి. 106వ సం॥లో 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం ద్వారా మన రాజ్యాంగంలో శీ8ిగీ అనే కొత్త నిబంధన చేర్చబడింది. 8. 484 నిబంధన : పర్యావరణ అభివృద్ది, అడవులు వన్యప్రాణుల రక్షణ : [0186100 806 1000090600 ముంత! 800 5416906800100 01 [01691 206 4/10 : నిబంధన 484 ప్రకారం “పరిసర పర్యావరణ వాతావరణాన్ని సంరంక్షించి అభివృద్ధి పరచడానికి అడవులు అడవి జంతువుల జీవనం వినాశనం కాకుండా పరిరక్షించడానికి (ప్రభుత్వం పాటుపడాలి” నిజానికి (ప్రజారోగ్యం పారిశుధ్యాల రక్షణకు పరిసరాలు కాలుష్యరహితంగా ఉండడం అవసరం. అరణ్యములను, అటవీ సంపదను లాభసాటిగా వాడుకొని వన్యమృగాలు పక్షుల పరిరక్షణకు శరణ్య స్టానాలు ($2౧142/169) ఏర్పరచడం ప్రభుత్వం చేయవలసిన ముఖ్య కర్తవ్యం కావాలి. అంటే నిర్మలమైన వాతావరణ పరిపోషణార్థం అడవులు అడవి జంతువులు వినాశనం కాకుండా చూడాల్సిందే. 14 49వ నిబంధన : జాతీయ ప్రాధాన్యత గల ప్రదేశ, చిహ్నాల, వస్తువుల రక్షణ : 2[016411000.0400౪00626 8౧6 0116099 &064 0౦01606 0011210081 1000642006 ఈ నిబంధన 49 (ప్రకారం “జాతి ప్రాముఖ్యం వహించినవి అని పార్లమెంటు ప్రకటించిన చారిత్రక కళాత్మక ప్రయోజనం గల ప్రదేశాలను, చారిత్రక స్మారక చిహ్నాలను చెడగొట్టడం (50094100), వికృత పరచడం (015%904/8/౧6౧0, నాశనం చేయడం (౧6౩౪౪౦100౧), తొలగించడం (౧6౧౧౦౪౬), అమ్మడం (౧19౧౦౩4), లేదా ఎగుమతి (6౫ ౧౦/౮ చేయడం ఏదయినప్పటికీ వాటినుంచి రక్షించవలసిన విధి రాజ్యానికి ఉంది"

236 నిర్దేశక నియకూలు ఈ నిబందనను పోలిన నిబంధనలు దాదాపు ఇతర దేశాలు అన్ని రాజ్యాంగాల్లో ఉన్నాయి నిజానికి మన రాజ్యాంగంలోని ఈ 49వ నిబంధన మనదేశ సాంప్రదాయక వారసత్వానికి చిహ్నంగా నిలుస్తోంది. ఒక దేశ సాంస్కృతిక చారిత్రక సంపదలపైన ఆ దేశం ఖ్యాతి గౌరవ ప్రతిష్టలు ఆధారపడి ఉన్నందున, మనదేశ చారిత్రక కళాత్మక స్మారక చిహ్నాలను కళాఖండాలను రక్షించుకోవలసిన అవసరం ముఖ్యంగా బాధ్యత మనకు ఉంది, అందువల్లే - ఇతర నిక్టేశక నియమాల్లో “ప్రభుత్వం లేదా రాజ్యం పాటుపడాలి” అనికాని, తత్‌ సమాన మాటలను గాని వాడిన మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ఇందులో మాత్రం “రాజ్యం ప్రభుత్వ విధి” అనే మాటను ప్రయోగించడం గమనార్హం. డా॥ అంబేద్కర్‌ సూచన మేరకు “వికృత పరచడం” అను పదం చేర్చడం జరిగింది. 15. 50న నిబంధన : కార్యనిర్వాహక శాఖనుంచి న్యాయశాఖను వేరు చేయడం : వ౨౭060310001.46010120/ 000) ౬806418 : ఈ 50వ నిబంధన (ప్రకారం “ప్రభుత్వశాఖల్లో కార్యనిర్వాహకశాఖ నుంచి న్యాయశాఖను వేరు చేయడానికి ప్రభుత్వం తగు చర్యలు తీసుకోవాలి" 1948 సం॥ పశ్చిమ జర్మనీ రాజ్యాంగంలోని 20(2) నిబంధన మన 50వ నిబంధనను పోలిఉంది. బ్రిటిష్‌ వారి పాలనాకాలంలోనే న్యాయశాఖను కార్యనిర్వాహక శాఖ నుంచి వేరు చేయాలని భారత ప్రజలు కోరిన సంగతి గుర్తించుకొనిన మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ఈ నిబంధన ద్వారా భారతీయుల ప్రగాఢవాంఛను సఫలీకృతం చేయడం గమనార్హం కార్యనిర్వాహకశాఖ నుంచి న్యాయవ్యవస్థను విడదీయడంలోని (ప్రధాన ఉద్దేశం ఏమి అంటే = కేసును విచారించే న్యాయ అధికారికి ౮4606 0 $460150218 నేరారోపణ ౧౧౦9606418 చేసే (కార్యనిర్వాహక శాఖ) వారితో ఎటువంటి సంబంధం ఉండకూడదు, అంటే - కేసు విచారించే స్నా అధికారానికి ప్రత్యక్షంగా కాని పాలనా రీత్యా కాని లొంగి ఉండకూడదు. అంటే - ఒక వ్యక్తిలో నేర ఆరోపణ చేసే అధికారం , నేర విచారణ చేసే అధికారం ఉండరాదన్నమాట. న్యాయాధికారి నిష్పాక్షికంగా తీర్పు ఇవ్వాలంటే అతనిపై మరొకరి పెత్తనం, అధికారం చెలాయింపు ఉండకూడదు నిజానికి ఆదిలో ముసాయిదా రాజ్యాంగంలో ఈ అంశమే (ప్రస్తావనకు రాలేదు. కొందరి పట్టుదల ఫలితంగా ముసాయిదా రాజ్యాంగంలో '39ఎ' నిబంధనగా “భారత రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చినప్పటినుంచి 3 ఏళ్ల లోపల ప్రభుత్వ కార్యనిర్సాహక శాఖ నుంచి న్యాయశాఖను విడదీయడానికి రాజ్యం తీవ్ర చర్యలు తీసుకోవాలో అని చేర్చడం జరిగింది. అయితే నిబంధనలో ఉదహరించిన ఏళ్ల గడువు” కాలం రాజ్యాంగ పరిషత్తు చర్చల్లో తీవ్ర విమర్శకు గురికాబడింది. ఆఖరికి - రాజ్యాంగ పరిషత్తు చర్చల్లో న్యాయశాఖను, కార్యనిర్వాహక శాఖనుంచి విడదీయాలని చాలా కాలం నుంచి భారతీయులు కోరుతున్నారని భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌ పుట్టినప్పటి నుంచి నిరంతరం దాన్ని కోరుతుందని డా॥ అంబేద్కర్‌

నిష్ణశక నియకూలు__ాాాా 237 వాదించి, న్యాయశాఖను కార్యనిర్వాహక శాఖ నుంచి వేరు చేయడాన్ని సాధించారు.

వాస్తవానికి రెండు అధికారాలను ఎప్పుడు ఒకరి చేతిలో పెట్టడం వాంఛనీయం కాదు.

ఏమయితేం - న్యాయవ్యవస్ట్ర స్వతంత్ర (ప్రతిపత్తి గల సంస్థ అయింది.

16. 51న నిబంధన : అంతర్జాతీయ శాంతి భద్రతల పెంపుదల :

[0110410001 1౧1600210021 56268 206 5606604.

ఈ నిబంధన 51 (ప్రకారం “రాజ్యం నిర్వహించవలసిన అంశాలు

ఎ) అంతర్జాతీయ శాంతి భద్రతలను పెంపొందించడం

బి) జాతుల మధ్య న్యాయమైన గౌరవనీయ సంబంధాలను కొనసాగించడం

సి) అంతర్జాతీయ న్యాయం, రాజ్యాల నుధ్య జరిగే సంధి ఒప్పందాలను న్యాయసూత్రాలను గౌరవించడం.

డి) అంతర్జాతీయ వివాదాలను మధ్యవర్తిత్వం ద్వారా శాంతియుత పరిష్కారానికి ప్రోత్సహించడం.”

ఈ నిబంధన అంతర్జాతీయ శాంతి సూ(త్రాలను నిర్దేశిస్తోంది. స్పష్టత కోసం సూ(త్రాలను విడదీసి చెప్పడం జరిగింది.

1937 సంపు ఐరిష్‌ రాజ్యాంగంలోని 27వ నిబంధన, 1946 సంపు (ఫ్రెంచి రాజ్యాంగంలోని ప్రవేశిక, 1948 సంఃపు పళ్చిమ జర్మనీ రాజ్యాంగంలోని 24, 25, 26 నిబంధనలు, 1946 సం॥పు జపాన్‌ రాజ్యాంగంలోని 9వ నిబంధన మన రాజ్యాంగంలోని ఈ 51వ నిబంధనను సోలి ఉన్నాయి.

అంతర్జాతీయ రంగంలో శాంతి భద్రతల ఆవశ్యకతను ఏ దేశం విస్మరించరాదు. యుద్దాపేక్ష కలిగిన దేశాలు కూడా తమ దౌర్జన్య చర్యలను అంతర్జాతీయ న్యాయసూత్రాలను గౌరవించవలసిందే.

జొతీయ న్యాయాన్ని వ్యతిరేకించనంత వరకు అంతర్జాతీయ న్యాయాన్ని ఇంగ్లండ్‌లో న్యాయస్థానాలు గుర్తించాయి ఈ సం(ప్రదాయాన్నే మనదేశం అనుసరిస్తోంది. “రాజ్యాల మధ్య జరిగే సంధి ఒప్పందాల పట్ల గౌరవం పెంపొందించాలి” అని మన నిబంధన చెబుతోంది.

తాను ఒక పార్టీగా - కక్షిదారుగా - ఉండే సంధులను జాతీయంగా అమెరికాలో గుర్తిస్తారు. మన రాజ్యాంగంలోని 253 నిబంధన - 7వ షెడ్యూలు ఒకటో జాబితాలోని 14వ అంళం ప్రకారం చట్టం ద్వారా సంధులను అమలు పరచాలనే నిబంధనలు వివరిస్తున్నాయి. చట్టసమ్మతికాని సంధిని ఏ న్యాయస్టానాలు గుర్తించడం జరగదు.

మనది శాంతిని కాంక్షించే దేశం; జాతిపిత గాంధీ అహింసా ప్రవక్త కనుక, శాంతి

238 ____ాలాలాలాలాలాాాాానిర్దేశక నియకూలు కాముక దేశాలు అన్నింటితో మనకు స్నేహ సంబంధాలు ఉండవలసిందే. అంతర్జాతీయ శాంతిభద్రతల రక్షణకు మన అలీన విధానమే మనకు శ్రీరామరక్ష

(ప్రత్యేక నిర్దేశకాలు : 5060121 00800005

ఇంతవరకు మన రాజ్యాంగంలో నాల్లో భాగంలో పేర్కొనబడిన నిళ్టేశక నియమాలకు న్యాయస్టానాల ద్వారా రక్షణ అమలుకు అవకాశం లేనప్పటికీ వాటికి నైతిక రాజకీయమైన మద్దతు ఉన్నట్టు గమనించడం జరిగింది. పైగా ఇవి దేశసాలనకు మాగ్గదర్థశాలు అనుకున్నాం కూడా ఇవి మాత్రమే కాకుండా, నాల్లో భాగానికి ఆవల, మన రాజ్యాంగంలో నే 17వ భాగంలోని 4వ అధ్యాయంలో కూడా “ప్రత్యేక నిర్దేశకాలు” అను పేరున 350, 350ఎ, 350బి, 351 నిబంధనలను పొందుపరచినట్టు గమనించగలం వీటికి కూడా స్య్రాయస్తానాల రక్షణ లభించదు అంటే ఇవి కూడా న్యాయరక్షణకు తగనివి వీటికి నాల్లో భాగంలో స్థానం కల్పించబడనప్పటికీ న్యాయస్థానాలు అమలు విషయంలో తగిన స్టానాన్ని ఇవ్వడం గమనార్హం. కేవలం పరిచయం నిమిత్తం ప్రత్యేక నిర్దేశక నియమాలను కింద పేర్కొనడం జరుగుతోంది.

శై నిబంధన 350 ప్రకారం, కేంద్ర రాష్ట్ర (ప్రభుత్వాలకు గాని సంబంధిత అధికారశాఖలకు గాని తమ కష్టనష్టములు ఇబ్బందుల నివారణకు సదరు కేంద్రపాలిత (ప్రాంతంలో గాని రాష్ట్రంలో గాని వాడుకలో ఉన్న ఏ భాషలో అయినా ప్రజలు తమ నివేదన, విజ్ఞాపనప(త్రం సమర్పించే హక్కు ఉండాలి.

2. నిబంధన 350ఎ ప్రకారం, భాషాపరంగా అల్ప సంఖ్యాక వర్గీయుల బాలలకు (ప్రాథమిక దశలో వారి మాతృభాషలో విద్యాబోధనకు స్టానిక ప్రభుత్వాలు తగు చర్యలు తీసుకోవాలి. అందుకు అవసరమైన మేరకు రాష్ట్రపతి తగిన నిర్దేశకాలు జారీచేయవచ్చు.

3. 350బి (గు నిబంధన (ప్రకారం, "భాషా ప్రాతిపదికగా అల్పసంభఖ్యాకులకై రాష్ట్రపతి ఒక ప్రత్యేక అధికారిని నియమించవచ్చు.

(2) భాషా విషయక అల్ప సంఖ్యాక వర్గీయుల రక్షణ నిమిత్తం నియమితమైన (ప్రత్యేకాధికారి కాలానుగుణంగా రాష్ట్రపతికి అవసరమైన నివేదికలను సమర్పించవలెను.

4. నిబంధన 351 ప్రకారం “హిందీ భాషాభివృద్దిని ప్రోత్సహిస్తూ సమాచార నిమిత్తం దాన్ని అభివృద్దిక పరిచేందుకు ప్రభుత్వం తగిన చర్యలు తీసుకోవలసి ఉంటుంది.

వీటితోపాటు, ప్రత్యేక నిర్టేశకం కాక పోయినప్పటికీ గమనించవలసిన దానిలో 335 నిబంధన కూడా ఒకటి ఈ 335 నిబంధన (ప్రకారం, కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల్లో వివిధ (ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలలో హరిజన, గిరిజన నిమ్నజాతి వర్గీయులు అభ్యర్థుల నియామకానికి అర్హతతోపాటు ఉద్యోగ నిర్వాహణకు తగిన సామర్హ్యం దక్షతలను పరిగణలోకి తీసుకోవాలి. అంటే పెద్దలు చెప్పినట్టు, ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్జో సామర్ధ్యం దెబ్బతినకుండా రిజర్వేషన్లు కల్పించడం అభిలషణీయం,

-అప్తకపః అమప్రాల-

3. నిర్షశక నియనూలు - అమలుతిరు 01601౪76 ౧11౧010169 - [౧౧16౧6౧10౧ మన రాజ్యాంగ ప్రవేశిక ఉద్దేశం గానీ నిర్దేశక నియమాల పరమోద్దేశంగానీ జాతీయ రంగాలు అన్నింటిలో సాంఘిక, ఆర్దిక, రాజకీయ న్యాయాన్ని నెలకొల్పే సామాజిక వ్యవస్థను స్టాపించడమే. అంతటి మహోన్నత ఆశయాలు సమ్మిళితమైన నిర్దేశక నియమాల (ప్రాముఖ్యం గూర్చి వాటి అమలుతీరు గూర్చి రాజ్యాంగ నిపుణులు ముఖ్యంగా రాజనీతిశాస్త్ర విశ్లేషకులు ఏమి చెప్పారో ఒక్కసారి మననం చేసుకుంటే నష్టం ఏమీ జరగదు, పైగా మన ఆలోచనకు ఆదరువుగా ఉంటుందేమో పరికించి చూద్దాం. అటార్నీ జనరల్‌ సెతల్‌వాడ్‌ గారు ఓ సందర్భంలో చెప్పినట్టు, నిర్దేశక నియమాలు చట్టరీత్యా హక్కులను (వ్రసాదించలేక పోయినవ్పటికీ, చట్టరీత్యా పరిహారాలను సృష్టించలేకపోయినప్పటికీ రాజ్యాంగం తాను నిర్మించడానికి ఉద్దేశించిన కొత్త సొమాజిక అర్హిక వ్యవస్థ మౌలిక నియమాలుగా భారత సమాఖ్యలోని అన్ని ప్రభుత్వాలకు గుర్తుచేస్తూ చెప్పిన సామాన్య సలహాలుగా, ఒక ఉపదేశాల పత్రంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఈ రాజ్య విధాన మూల నియమాలు చట్టరీత్యా ఊతం పొందలేక పోయినా న్యాయస్థానాలకు ఉపయోగకరమయినవిగా దారిచూపేవిగా కిఇం0గ౧ 10115 పనిచేస్తాయి... న్యాయస్థానాలు న్యాయసమీక్ష అధికారాన్ని చెలాయించడానికి నిర్దేశక నియమాలు సహాయ పడతాయి. శాసనశాఖ కార్యనిర్వాహకశాఖ చర్యలకు నిర్దేశక నియమాలు (ప్రాతిపదికగా పనిచేయడమే కాకుండా ఒక విధంగా న్యాయస్థానాలకు మార్గదర్శకంగా ఉన్నాయి. రాజ్యాధికారానికి ఆధారభూతమయిన ప్రవేశిక విస్సతియే నిర్రేశక నియమాలు” రాజ్యాంగ విశ్లేషకులు చెప్పినట్టు, రాజ్యాంగం అమలుకు వచ్చిన నాటి నుండి నిర్దేశక నియమాలను అమలు పరిచే విషయంలో కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు (శ్రద్ద వహించాయనేది నిజం. జాతీయ ప్రణాళిక సంఘం దాని అనుబంధ సంస్థ జాతీయ అభివృద్ధి సలహా మండలి ద్వారా (శ్రేయో రాజ్య స్థాపన, సోషలిస్టు తరహా సమాజ స్టాపన ప్రధాన లక్ష్యంగల కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు జాతీయ సహజ వనరులు, మానవశక్తి అంచనాలతో ఆర్థిక న్యాయాన్ని చేకూర్చే లక్ష్యంతో ప్రణాళికా బద్దంగా నిర్దేశక నియమాలను అమలు పరచడానికి వేలాది చట్టాలను నిర్మించడం గమనార్హం. నిజానికి నిక్టేశక నియమాల అమలు బాధ్యత కలిగిన రాష్ట్రాలకే అందుకు అవసరమయిన చట్టాలను చేసే అవసరం అవకాశం ఉంటుంది. నిర్దేశక నియమాలను అమలు పరచడానికి ప్రత్యక్ష బాధ్యత గల రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు అడ్డుగా ఉన్న రాజ్యాంగ అడ్డంకులను తొలగించడానికి పార్లమెంటు 1, ఓ, 37, 24, 25, 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టాలను ప్రవేశ పెట్టడమే కాదు, 1, 4 రెండు రాజ్యాంగ సవరణల ద్వారా నిర్దేశక నియమాలు

240 _____ాాాాాాాానిర్దేశక నియకూలు

మౌలిక నియమాలుగా గుర్తించిందనేది నిజం. మొత్తం మీద గత యాభై ఏళ్లలో ప్రభుత్వాలు

వందలాది కాదు వేలాది చట్టాలను అమల్లోకి తేవడం గమనార్హం. ఆ చట్టాలను రాజనీతిశా'స్త్ర

రచయిత సాంబశివరావు గారు విక్తేషించినట్టు -

= నిర్దేశక నియమాలు నిక్టేశించే, ఆదేశించే ఆదర్శాలను త్వరితంగా సమర్థవంతంగా

మ!

సాధించడానికి,

= నిర్దేశక నియమాల అమలుకు అడ్డుతగులు రాజ్యాంగ అడ్డంకుల తాలగింపునకు అవసరమయిన సవరణలు తేవడానికి,

ఆ సామ్యవాద సమాజ సాధనకు, సామ్యవాద ఆశయాలు ప్రతిబింబించు నిర్దేశక నియమాలు అమలు పరచడానికి,

• గాంధేయ సిద్దాంత ఆశయాలకు అద్దంపట్టు నిర్దేశక నియమాలు అమలు పరచడానికి,

చట్టాల ద్వారా (ప్రోత్సహిస్తూ కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు చేసిన చట్టాలను, 1) సామాజిక

చట్టాలు 2) కార్మిక సంక్షేమ చట్టాలు 3) పరిశ్రమల వర్తక వ్యాపారాలు జాతీయం చేయడానికి

చేసిన చట్టాలు 4) ఇతర చట్టాలుగా పరిగణించడం మంచిది. అయితే అన్ని చట్టాలను

పరిశీలించడం, పరిచయం చేయడం కూడా ఇచట సాధ్యం కాదు. కాని ఒక్కటి మాత్రం

నిజం - నిర్దేశక నియమాల అమల్లో గణనీయమైన కృషి జరిగిందనేది సత్యం.

"పెద్దలు అన్నట్టు, కేవలం నీతిసూత్రాలు చెప్పినంత మాత్రాన సమాజంలో మార్పు రాదు కదా ! అందుకు పటిషస్టృమయిన చట్టాలను నిర్మించి వాటిని చిత్తశుద్దితో కఠినంగానయినా అమలు పరచడం అత్యంతావశ్యకమై ఉంది. ఈ దృష్ట్యా రాష్ట్ర కేంద్ర (ప్రభుత్వాల ద్వారా జరిగిన నిర్దేశక నియమాల అమలు తీరుతెన్నులను వరుస(క్రమంలోనే (క్రమానుసారంగా - విహంగ దృష్టిలో పరికిద్దాం.

(ఈ పరిశీలిన, సమీక్ష సమ(గ్రం కాదనేది గమనార్హం. అయితే ఒక్కటి మాత్రం నిజం - నిిక్టేశక నియమాల అమలుకు చేతనయినంత వరకు (ప్రభుత్వాలు పాటు పడుతున్నాయని చెప్పడానికే ఈ పరిచయం)

1 రాజ్యాంగంలో 37వ నిబంధన అనుసరించి 'నిక్దేశక నియమాలను ఏ న్యాయస్తానం అమలు పరచదు' అని ఉండడం వల్ల మొదట్లో నిక్చేశక నియమాల పట్ల ఉదాసీనత కనబరచిన న్యాయస్టానాలు, ఆ తరవాత (ప్రభుత్వ పట్టుదల, ఆశయం పట్ట విశ్వాసం కుదిరి (ప్రభుత్వ చర్యలను సమర్దించి, వాటికి అనుగుణంగా వ్యాఖ్యానించడం గమనార్హం. ఈ నిబంధనలోని 'చట్టాలు చేయడం'లో అనే మాటకు విస్నతార్హం ఉంది. నిజానికి కోర్టులు చట్టాలను నిర్దేశక నియమాల దృష్ట్యా వ్యాఖ్యానించడం మంచిది. అందువల్లే (ప్రాథమిక హక్కులు, నిర్దేశక నియమాల మధ్య ఎన్నుకోవలసి వస్తే నిర్దేశక నియమాల భద్రతకు ఎక్కువ ప్రాముఖ్యం ఇవ్వడానికే కోర్టులు సంసిద్ధమయ్యాయి కూడా, నిజానికి నిర్దేశక నియమాల అమలుకు అవి సూచించిన, నిల్దేశించిన పంధాలను ననననసనససననవ నప మన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చిందిననననననననననననననన్న

నిద్దేశడ నియమాలు 241

అనుసరించి, అనుకరించి, అభిలషించిన సామాజిక అభివృద్ధికి తగిన ఆర్థిక వ్యవస్థ స్టాపనకే

ప్రణాళిక సంఘ స్టాపన జరిగింది. మార్చి 15, 1950 నాటి కేంద్ర (ప్రభుత్వ తీర్మానం

(ప్రకారం, ప్లానింగ్‌ కమిషన్‌ కర్తవ్య పరిధి ఇది -

1. స్రీ పురుష పౌరులు అందరికీ సమానంగా సరిపడిన జీవనభృతిని పొందే హక్కు ఉండాలి.

2. సామాజిక, భౌతిక వనరులపై యాజమాన్యం అదుపులను సమష్టి (శ్రేయస్సుకు సహాయపడే విధంగా అందరిమధ్య పంచడం జరగాలి.

3. ఆర్జిక వ్యవస్థ నిర్వహణ సర్వానర్జాలకు దారి తీసే సంపద ఉత్పత్తి సాధనాలు కొద్ది మంది వ్యక్తుల చేతిలో కేంద్రీకృతం కాకూడదు.

ఏమయినా రాజ్యం పై వాటిని సాధించేందుకు కృషిచేయడం నిర్దేశించడం జరుగుతోంది.

2. 38వ నిబంధనను అమలుపరిచే నిమిత్తం జమీందారీ పద్దతిని రద్దుపరచి సంపదను వికేంద్రీకరించడం జరిగింది. దేశంలోని భూ విస్తరణలో నలభైశాతం భూమి జమీందార్జు, ఇనాందార్హు జాగీరుదార్ల ఆధీనంలో ఉండేదని పెద్దలు చెబుతున్నారు. అందుకే వీటిని రద్దుపరచి సంపద వికేంద్రికరణకు భూపరిమితి చట్టాలను అమలుపరచి మిగులు భూములను భూమిలేని నిరుపేద రైతులకు పంపిణీ చేయడం జరిగింది. కౌలుదారీ చట్టం అమలు జరిగింది. ఓ విధంగా ఈ సంస్కరణ కౌలుదార్ల ఆర్థిక సామాజిక స్థితిని మెరుగుపరచిందనవచ్చు. వాటికి తోడు బ్యాంకుల జాతీయీకరణ, పేదలకు బడుగువర్గాలకు రుణ సౌకర్య కల్పన, సంపద పన్ను చట్టాలు అమల్లోకి తేవడం జరిగింది. వాటి అమలు విషయమై చట్టపరంగా ఎదురయిన సమస్యలను అధిగమించడానికి గాను రాజ్యాంగానికి (1-4-17-24-25-42వ) సవరణలు చేసి అమలుకు తేవడం ముఖ్యమైన ముందడుగు.

3. 39వ నిబంధనను అనులు పరిచేందుకు గాను గతంలో చేసిన బాలల సంక్షేమార్ధ చట్టాలకు అదనంగా బాలల చట్టం 1960 చేసి బాలనేర విచారణ న్యాయస్థానాలు ప్రత్యేక పారశాలలను ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది.

ఫ్యాక్టరీల చట్టం ప్రకారం, 30కి మించిన మహిళలుగల సంస్థ యాజమాన్యం 6 ఏళ్లలోపు వయసుగల పిల్లల (శ్రేయస్సుకు కక్రైచ్‌ లు ఏర్పాటు జరుగుతున్నాయి. ప్రసూతి సౌకర్య నిమిత్తం [46161010/ 86౧4011960 కు లోబడి, మహిళా కార్మికులు తమ పాపలకు 15 నెలలు వచ్చే వరకు రెండో పర్యాయం పాటు పట్టేందుకు విరామం ౧౪౯51౧ 816819 ఇవ్వవచ్చు.

39 (ఇ) ప్రకారం : బాలల లేత వయస్సు దుర్వినియోగం కారాదు. కాని కోట్టాది మంది చిన్నారులు బాల కార్మికులుగా దుర్భర జీవితం గడుపుతున్నారు. రాజ్యాంగం ఎన్ని రక్షణలు కల్పించినా బాలల బాల్యం నుగ్గవుతూనే ఉంది. ఎందుకు అలా జరుగుతోంది ? ఏమయితే ఏమి రెక్కాడితే గాని డొక్కాడని కుటుంబాలు తమ పిల్లలను సరదాకోసం

242 లాం నిద్దేశక నియకూలు పనులకు పంపరు అన్న నిజం (గ్రహించి, తగిన చర్యలు గైకొనడం తక్షణం జరగవలసిన అవసరం వచ్చింది. సమాన పనికి సమాన వేతనం ఇవ్వకపోవడం అంటే 14వ నిబంధన కింద విచక్షణ చూపినట్టే అని 1991లోనే సుప్రీంకోర్టు వ్యాఖ్య చేయడం జరిగింది. 39% నిబంధన అమలు నిమిత్తం ప్రభుత్వం పేదలకు ఉచిత న్యాయ సలహా వ్యవస్తను ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది. త్న క్ష౦వ నిబంధనను అమలు పరిచే నిమిత్తం ప్రాచీన కాలం నుంచి అమల్లో ఉన్న (గామ పంచాయితీ వ్యవస్థను పునర్నిర్మించాలని సిఫారసు చేసిన జనవరి 12, 1958 నాటి బల్వంతరాయ్‌ మెహతా కమిటి నివేదిక అనుసరించి గ్రామ పంచాయతీ వ్యవస్తను 1959 సం॥లోనే ఏర్పాటు చేయడం గమనార్హం. నిజానికి పంచాయితీలు స్వపరిపాలనా కంద్రాలుగా గుర్తింపు పొందాయి కూడా అయితే పంచాయితీ పాలనా నిర్వహణ విషయంలో దేశ వ్యాప్తిగా ఏకత్వం సాధించడం సాధ్యం కాకపోవడం విచారకరం. ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే గ్రామ స్వరాజ్యం (ప్రజారాజ్యం వంటి మహోన్నత భావాలకు మాత్రం కట్‌ లేక పోవడం. వాస్తవం ఏమి అంటే - పంచాయితీ వ్యవస్థ అమలుకు రాజ్యంలో ల (ప్రభుత్వాల్లో తగిన చొరవ లేకపోవడమే. పాపం కళ్లు తెరచిన కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆ లోటును తీర్చేందుకు గొను గ్రామ పంచాయితి వ్యవస్థకు రాజ్యాంగ పరమయిన రక్షణ నిమిత్తం 1993లో 73వ రాజ్యాంగ సవరణ కూడా చేయడం జరిగింది. దీనివల్ల మన రాజకీయ వ్యవస్థలో నిస్సందేహంగా ఒక మార్చును తెచ్చిందని చెప్పవచ్చు. చారిత్రాత్మకమైన 73వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1993 ద్యారా పంచాయితీ వ్యవస్థకు ప్రత్యేకించిన 29 అంశాల్లో ప్రముఖంగా పేర్కొనదగినవి : వ్యవసాయం, భూసంస్కరణలు, మైనర్‌ ఇరిగేషన్‌, భూమి పరిరక్షణ నీటి నిర్వహణ, వన్య (ప్రాణుల సంరక్షణ, సామాజిక అటవీ పెంపకం, చిన్న తరహా కుటీర పరిశ్రమలు, గ్రామీణ గృహ నిర్మాణం, తాగు నీటి వసతి, ఇంధనం, పశుగ్రాసం, విద్యుదీకరణ, రోడ్డు దారిద్ర్య నిర్మూలన, విద్య, మార్కెట్టు, (ప్రజారోగ్యం, కుటుంబ సంక్షేమం, మహిళలు, బాలల ప్రగతి, సాంఘిక సంక్షేమం, ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థ మున్నగు అంశాలకు సంబంధించి ఆర్థిక (ప్రగతి సామాజిక న్యాయం కోసం పథకాలు రూపొందించి అమలు చేయగల అధికారాలతో స్వయంసాలనా సంస్టలుగా పంచాయితీలు వర్డిల్లే మంచి రోజులు త్వరలో వస్తాయని జాతిపిత ఆశయం నెరవేరుతుందని ఆశిద్దాం. నిజానికి స్థానిక అంశాలపై అధికారం పంచాయితీలదే కావాలి 1 5. _ 41వ నిబంధన అమలు నిమిత్తం కారి శ్రకుల సంఘాల యజమానుల సహకారంతో నిడిచే స్తయం ప్రతిపత్తి బో ర్హుల ద్వారా ప్రభుత్వం కార్మికుల విద్యాకార్యక్రమాలను చేపట్టడం జరిగింది. రష్యా వంటి కొన్ని కమ్యూనిస్టు దేశాల్లో ఉన్నట్టు మనదేశంలో పనిహక్కు ప్రాధమిక హక్కుల జాబితాలో చేర్చబడి ఉండనప్పటికీ, పారిశ్రామిక రంగాల్లో ఉద్యోగ అవకాశాలను

నిర్ణేశక బయమాలు____ాాాా 243 వివిధ పంచవర్ష (ప్రణాళికల్లో ప్రభుత్వాలు కల్పిస్తూనే ఉన్నాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ వంటి కొన్ని రాష్ట్రాలు వృద్దాప్య ఫించను పధకాన్ని ఆమలు పరుస్తుండగా, కేరళ వంటి కొన్ని రాష్త్ర ప్రభుత్వాలు నిరుద్యోగ భృతి సదుపాయాన్ని కల్పిస్తున్నాయి. ప్రభుత్వ జీవితా బీమా పథకం, భవిష్యనిధి పధకం ద్వారా సాంఘిక భద్రత సమాజ సహాయూలు కార్మికులకు అందించడం జరుగుతోంది. అయినప్పటికీ, అనేక వృత్తుల్లో చేతిపనుల్లో కార్మికులకు శిక్షణ ఇచ్చు శ్రామిక శిక్షణ సంస్థలను తెరవడం జరగవలసిన అవసరం ఎంతేని కలదు.

ఏమయినా అవసరమయిన పనిని ఉపాధిని వ్యక్తికి చేకూర్చి "పెట్టడం సమాజం (ప్రభుత్వాలు తమ వంతు బాధ్యతలుగా గుర్తించడం మంచిది. తక్షణ అవసరం కూడా. 6. 42వ నిబంధనను అమలు పరిచేందుకు 1948 సం॥పు కార్మిక చట్టంతో పాటు కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు కార్మిక సంక్షేమ పథకాలను ఎన్నింటినో చేపట్టి అమల్లో పెడుతున్నాయి. కార్మికుల బీమా పధకాలు, పెన్షన్‌ సదుపాయాలు, (గ్రాట్యుటీ సౌకర్యాలు, ఆరో సంరక్షక పధకాలు, కనీస వేతనాల చట్టం, కార్మికుల నష్టపరిహార చట్టం, మున్నగునవి అమల్గొ ఉన్నాయి. కార్మికుల సంక్షేమం, భద్రత సరిఅయిన పని పరిస్థితులు సంతృప్తికరంగా కార్మికులు పొందడానికి కొన్ని న్యాయాలు కలిగిన సమగ్ర స్థితిని రూపొందించడం జరిగింది. ఈ నిబంధన నిక్టేశానికి లోబడి మహిళా శిశు సంక్షేమ పధకాలు, ప్రసూతి సదుపాయం పథకాలు ఉన్నంతలో కాస్త మెరుగ్గానే అమలు జరుగుతున్నాయి.

నిజానికి దేశంలో దాదాపు 126 కార్మిక చట్టాలు ఉన్నప్పటికీ అవి సమగ్రంగా లేవు. పైగా వాటిలో మెజారిటీ చట్టాలు (బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం రూపాందించినవే. కనుక లోపభూయిష్టంగా ఉన్న నాటి పాతకాలపు చట్టాల స్థానంలో సమ(గ్ర కార్మిక చట్టాన్ని తెచ్చి సంఘటిత అసంఘటిత రంగాల్లో పనిచేసే కార్మికులకు ఉద్యోగ భద్రత, నూతన సాంకేతిక మార్చులకు అనుగుణంగా యాంత్రీకరణ, ఉత్పత్తి ఉత్పాదకత పెంచడం వంటి అంశాలకు తగు విధంగా ప్రభుత్వం కొత్తగా సమ(గ్ర కార్మిక చట్టానికి సమాయాత్తం అవడం కార్మిక లోకానికి శుభసూచకం. ఆ ఘడియ త్వరలో వస్తే మరీ మంచిది, 7. 43వ నిబంధనను అమలు పరచడానికి గాను ఆర్థికంగా బలహీనంగా ఉండే వ్యవసాయ కార్మిక రంగాల్లోని కొన్ని తరగతుల కార్మికులకు కోరిన జీవన వేతనం లేదా కలీస వేతనం సాధించడానికి కనీస వేతన చట్టం చేయడం జరిగింది. గ్రామీణ ఆర్థిక పరిస్థితులను అభివృది పరిచేందుకుగాను అఖిల భారత ఖాదీ పరిశ్రమ కమిషన్‌, అఖిల భారత హస్తకళల బోర్డు, అఖిల భారత చేనేత బోర్టున, చిన్న తరహా పరిశ్రమల బోర్డు తదితర కాయిర్‌ పీచు బోర్డు కేంద్ర సిల్క్‌ బోర్డు ఏర్పాటు కాబడినవీ. వీటితో పాటు వేతనాల బోర్టులు కూడా నెలకొల్పడం గమనార్హం,

43గ నిబంధనకు అనుగుణంగా ఆయా పరిశ్రమ వ్యవస్థల్లో యాజమాన్య పాలనా వ్యవహారాల్లో కార్మికులకు భాగస్వామ్యం కల్పించడం జరిగింది. విచారకరం ఏమి అంటే - ప్రజల అవసరాలను తీర్చుకోవడానికి విస్తారంగా వస్తూత్పత్తి చేయడానికై పారిశ్రామికీకరణ

244 లాలా నిద్దేశక నియకూలు వైపు మొగ్గు చూపడం. నిజానికి భారీ పరిశ్రమలు కుటీర పరిశ్రమల అభివృద్దికి గొడ్డలి పెట్టు. పెద్దలు చెబుతోన్నట్టు - నిరుద్యోగ సమస్య పరిష్కారానికి కుటీర పరిశ్రమలు ఎంతగానో తోడ్పడతాయి. 8. _ 44వ నిబంధన అమలు నిమిత్తం దేశం మొత్తంలో ఒకే తరహా శిక్షా స్పృతిని రూపొందించవలసిన అవసరం వచ్చింది. ఇంత వరకు హిందూ వివాహ చట్టం, హీందూ వారసత్వ చట్టం వరకట్న నిషేధ చట్టం. మెయింటెనెన్స్‌ గార్జియన్‌షిప్‌ తదితర హిందూ చట్టాలు అమల్లో ఉన్నాయి. కాని, అల్బ సంఖ్యాక వర్గీయుల్లో కొన్ని ఛాందస శక్తులు అందుకు అడ్డుతగులుతున్నాయి. ఏమయినా దేశానికంతటికీ ఒకే మాదిరి సివిల్‌కోడ్‌ను అల్ప అధిక సంఖ్యాకుల వర్గీయులు అందరిని కూడగట్టి, నచ్చచెప్పి ప్రజలు అందరికి సమకూర్చడానికి (ప్రభుత్వం తగు చొరవ తీసికొని ప్రయత్నించడం తక్షణావసరం. (ఈ కామన్‌ సివిల్‌ కోడ్‌ గూర్చి మరో చోట ముచ్చటిద్దాం) 9. _ 45వ నిబంధన బృహత్తరమైన కార్యక్రమాన్ని నిర్దేశించింది. ప్రాధమిక హక్కుల జాబితాలో ఉండవలసిన నిర్బంధ ఉచిత విద్య సదుపాయం (హక్కు)ను ఆర్దిక స్థోమత లేని కారణంగా మన పెద్దలు, రాజ్యాంగ నిర్మాతలు, న్యాయ రక్షణ లేని నిర్దేశక నియమావళిలో చేర్చడం గమనార్హం. ఏమైతేమి - 14 ఏళ్ల వయసు వచ్చు వరకు బాలబాలికలు అందరికి నిర్బంధ ఉచిత విద్య గరపడం (ప్రభుత్వం వారి బాధ్యత. కాని రాజ్యాంగ ఆశయాన్ని నీరుగార్చిన (ప్రభుత్వం సాధనలో జావగోరి పోయిందనేది నిజం. ఈ ఒక్క నిబంధనకు తప్పు నిర్హశక నియమాల్లో మరెక్కడా దేనికీ కాల పరిమితి, నిర్దేశించకపోవడం గమనార్హం. ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే - ఈ లక్ష్య సాధనకు 10 ఏళ్ల గడువు నిర్ణయించడం నిజానికి కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ఎంతో ఇర్చు చేసి విద్యా పధకాలను కొనసాగిస్తున్నవి. మరో పదేళ్లు పాడగించినా లక్ష్యం నెరవేరదు. ఏమైతేమి - విద్య త్వరలో (ప్రాధమిక హక్కుగా అవతరించబోతున్నందున స్వాగతం పలుకుదాం. 10. _ 16వ నిబంధనను అమలు పరిచేందుకు కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు హరిజన, గిరిజన, వెనుకబడిన బలహీన వర్గీయుల ప్రయోజనం కొరకు వారి జీవన పరిస్టితుల మెరుగు పరచడానికి సాంఘిక సంక్షేమ హస్టళ్లు, ఉన్నత విద్యలో స్కాలర్‌షిప్స్‌, (గ్రాంట్స్‌, స్టైఫంద్స్‌, ఉద్యోగాల్లో శాస న్న నో స నా. శ్రగొల్హ్‌ శాసనసభల్లో , పార్లమెంటు, అసెంబ్లీల్లో ప్రత్యేక సదుపాయాలు కల్పించేబడినవి. మొత్తం మీద హరిజన, గిరిజన బలహీన వళ్లీయుల అభివృద్ది కొరకు చేపట్టిన కార్య[క్రమాలను పరిశీలిస్తే కేవలం నైతిక బాధ్యతగా కాకుండా [్రేయోరాజ్యం సాధించడానికి ఈ నిర్దేశక నియమాన్ని అవలంబించడం, అమలు పరచడం ప్రభుత్వం తన బాధ్యతగా స్వీకరించినట్టు గమనించగలం. జస్టిస్‌ రాజమన్నార్‌ గారు ఓ తీర్పులో వక్కాణించినట్టు ఈ నిబంధన బైబిల్‌లోని దైవ ఆజ్ఞ వలె (ప్రభుత్వాలకు ఇచ్చిన నీతులు, ఆదర్శాల స్మృతీను. ఏమయినా ఈ సదుపాయాలు ఇంకా కొన్నాళ్ల పాటు కొనసాగవలసిన అవసరం ఉంది. 11 కవ నిబంధనలో ఏమి చెప్పబడి ఉన్నప్పటికీ, రాజ్యాంగం అమల్లోకి రాక

నిర్దేశక నియకభూలు____ాాాా 245 ముందునుంచే దేశంలోని అనేక రాష్ట్రాలు మధ్యపాన నిషేదాన్ని అమలు పరచిన రుజువులు లేకేమి. చాలా ఉన్నాయి. 1937లో మద్రాసు, 1938 సం॥లో బీరారు, 1947లో సౌరాష్ట్ర 1948లో మైసూరు, 1940లో బొంబాయి, 1950లో తిరువాన్‌కూర్‌, కొచ్చిన్‌ రాష్ట్రాల్లో మద్యపాన నిషేధ చట్టాలు అమల్లో ఉండడం గమనార్హం.

జాతిపిత మహాతు శని ఆదర్శాలకు అనుగుణంగా మలచబడిన 4ఉవ నిబంధనను అమలు పరిచే నిమిత్తం కేంద్ర ప్రభుత్వం కొన్ని రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు కూడా చట్టరీత్యా మద్యపాన నిషేదాన్ని అమలు పరచాలని తీవ్రంగాంనే (ప్రయత్నం చేశాయి. అయితే, ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే - రాష్ట్ర అభివృద్దికి గాను ఆర్జిక వనరులకు ఇదొక్కటే నమ్మదగ్గ ఆధారమనే నెపంతో ఈ నిషేధాన్ని రద్దు పరచడం. ఈ రాజమార్గంలో నడచిన రాష్ట్రాల్లో మన ఆంధ్రప్రదేశ్‌ కూడా ఉండడం దురదృష్టకరం.

నిజానికి అవమానకరంగా దెబ్బతిన్న జాతిపిత ఆదర్శాల్లో ఇది ఇంకొకటి.

ఆరోజుల్లోనే, డిశంబరు 5, 1954న శ్రీమన్నారాయణ అధ్యక్షతన ప్రణాళికా సంఘం “ఒక మద్యపాన నిషేధ విచారణ కమిటి"ని నియమించడం, ఆ కమిటి, తీవ్ర చర్చల అనంతరం, 1956 మార్చిలో తన నివేదికను అందజేయడం జరిగింది. ఎవ్వరైతేమి, ఆచరించవలసిన సూచనలు ఇవ్వడం మాత్రం గమనార్హ 0౦. తొలి చర్యగా మద్యపానాన్ని (ప్రోత్సహించే ప్రకటలను రద్దు పరచాలి. బహిరంగ ప్రదేశాల్జో మద్యపానం చేయడం నిలిపి వేయాలి. తరవాయి చర్యగా చేపట్టవలసినవి : మద్యాన్ని అమ్మే షాపుల సంఖ్యను (క్రమంగా తగ్గించాలి. దుకాణాలకు మద్యం కోటాను (క్రమంగా తగ్గించాలి. వారంలో ఎక్కువ రోజులు మద్యం దుకాణాలను మూసివేయాలి. ఆరోగ్యవంతమైన చౌకైన ఆల్కాహాలు లేని సాన పానీయాల అభివృద్ధిని (ప్రోత్సహించాలి. మద్యపాన నిషేదం వల్ల సాంఘిక ఆర్థిక జీవనంలో వచ్చే మార్పులను తగు విధంగా (ప్రచారం జరగాలి.

ఈ సూచనలు ఎప్పటికీ ఆచరించతగినవే. మద్యపాన నిషేధానికి జీవన (ప్రమాణానికి

గాఢమైన సంబంధం ఉందనేది నిజం. (ప్రజల జీవన [ప్రమాణాన్ని పుష్టికరమైన ఆహారాన్ని, ఆరోగ్య వైద్య సౌకర్యాల పధకాలను కలుగ చేయడంలో ప్రత్యేక (ప్రణాళికలు ప్రయత్నాలు రూపొందించడం కూడా జరుగుతుందనేది నిజమే ! 12. 8వ నిబంధనను అమలు పరిచేందుకు గాను శాస్త్రీయ ఆధునిక పద్దతుల్లో వ్యవసాయం పశుగణాభివృద్దికి గాను వివిధ రాష్ట్రాల్లో వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాల ఏర్పాట్లు చేయబడినవి. పశువులను రక్షించడం, వృద్ది పరచడం, పాడి ఉత్సత్తులను పెంచడం, గోశాల, (ప్రదర్శన శాలల నిర్వహించడం మున్నగు పశుగణాభివృద్ధి కార్యక్రమాలను కేంద్ర ప్రభుత్వం గోసంవర్థన సమితికి అప్పగించడం జరిగింది. (ప్రచార మీడియా ద్వారా ప్రతి (గ్రామీణ రైతు పరిశోధనా ఫలితాలను ఆకళింపు చేసికొని అమలు పరచగలుగుతున్నారు.

1950వ సం॥ బీహారు (ప్రభుత్వం చేసిన జంతు రక్షణ అభివృద్ది చట్టం 1955సం॥ ఉత్తర ప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం చేసిన గోవధ నిషేధ చట్టం రాజ్యాంగ సమ్మతమే అని సుట్రీం

246 __ాలాాాాా నిర్దేశక నియహూలు కోర్టు 1958లో తీర్పు ఇవ్వడం జరిగింది. మొత్తం మీద ఈ నిక్టేశానికి లోబడి వ్యవసాయం పశుపోషణ రంగాల్లో చెప్పుకోదగిన కృషి అభివృద్ది జరిగిందనవచ్చు. 13. ఉవ నిబంధనను అమలు పరిచేందుకు గాను ప్రాచీన చారిత్రాత్మక స్మారక చిహ్న్హాల పురావస్తు సంబంధమైన స్థలాలు శిధిలాలు చట్టాన్ని (జాతీయ (ప్రాముఖ్యతా చట్టాన్ని) 1951 లోనే చేయడం జరిగింది. మరికొన్ని అంశాలను చేర్చుతూ 1954 సం॥, 1956 సం॥లో తిరిగి రెండు సార్టు చట్టం చేయడం జరిగింది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ కూడా చట్టాలను చేసింది, ప్రాచీన కళల సంరక్షణకు కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి వంటి సంస్పలను నెలకొల్పడం జరిగింది. నిజానికి పురాతన చారిత్రాత్మక స్మారక చిహ్నాలను కట్టడాలను పరిరక్షించుకోవడం మన కనీస ధర్మం కావాలి. కాని దురదృష్టం ఏమ అంటే - అయోధ్య బాబ్రి మసీదు మన అసహనతకు తార్కాణంగా విధ్వంసానికి గురి అవడం. నిర్మాతలు ఎవరైతేమి అ మసీదు మందిర రూపురేఖలు మాత్రం మట్టిపాలవడం విచారకరం. వాస్తవానికి జాతీయ (ప్రయోజనం కలిగినవని ప్రకటించిన, ప్రకటించబోయే ప్రాచీన చారిత్రాత్మక చిహ్నాలు, పురావస్తు స్టలాలు శిధిలాలకు అన్వర్తించే స్వయం సంపూర్షమైన చట్టం ఒకదాన్ని పార్లమెంటు 1958లోనే రూపొందించడం జరిగింది. గతం గతమే ! గతంలో ఏమి జరిగి ఉన్నప్పటికీ, ఇక ముందు నుంచి అయినా జాతీయ ప్రాముఖ్యం కలిగిన దాని సంరక్షణకు తగిన చర్యలు తీసుకోవలసిన బాధ్యత ప్రభుత్వాలతో పాటు మనకూ ఎంతో ఉంది. 14 _ 50వ నిబంధనను అమలు పరిచేందుకు గాను చాలా రాష్ట్రాల్లో న్యాయశాఖను కార్యనిర్యాహక శాఖ నుంచి విడదీయడం జరిగింది. ఆ రాష్ట్రాల్లో న్యాయవ్యవస్థ స్వతంత్రంగానే పనిచేస్తుంది. పెద్దలు సెలవిచ్చినట్టు కొన్ని రాష్ట్రాల్లో ఆర్జిక కారణాల వల్ల అమల్లో మందకొడితనం కనిపిస్తోంది. మరికొన్ని రాష్ట్రాల్లో కార్యనిర్వాహకశాఖ నుంచి న్యాయశాఖను విడదీయడం అంచెల వారీగా అమలు జరుగుతోంది. న్యాయసంబంధమైన విధులను న్యాయమూర్తులు నిర్వర్తించడమే న్యాయం. 15. _ 51వ నిబంధనను అమలు పరిచేందుకు గాను ఏ సైనిక కూటమికి చెందని అలీన రాజ్య విధానాన్ని తన విదేశాంగ విధానంగా పెట్టుకొని మనదేశం ఐక్యరాజ్యసమితిలోను, కామన్వెల్లు రాజ్యాల సమ్మేళనంలోను, అలీన రాజ్యాల సంఘంలోను, సార్క్‌ దేశాల సంఘంలోను సభ్యత్వం కలిగి ప్రపంచశాంతికి అంతర్జాకీయ సహజీవనానికి కృషి చేస్తోంది. విదేశీ నంబంధాల్లో ముఖ్యంగా 'పంచశీలి ఆధారంగా మై(త్రీ సంబంధాలను వృద్ది పరచుకుంటోంది. రాజ్యాంగం అమలుకు వచ్చిన నాటి నుంచి నేటి వరకు ఈ నిర్దేశక నియమాలు రాజ్యాంగ ఆశయ లక్ష్యాల సాధన నిమిత్తం అమలు పరచిన తీరు సం'తృప్తిగా ఉన్నప్పటికీ ఇంకా సాధించవలసింది ఎంతో దూరాన ఉన్నట్లే తోస్తోంది. ఏమయినా, మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ఆశించిన విధంగా నిర్దేశక నియమాలను, యంసి, చాగ్జా వంటి న్యాయ కోవిదులు

నిర్దేశఓ నియకూలు_________ాాలాాలాాాాా 247 వక్కాణించినట్టు, “చిత్తశుద్దితో అమలు జరిపినట్టయితే మనదేశం అచిరకాలంలోనే భూతల స్వర్గం అవుతుంది.” నిజానికి ప్రభుత్వాలు వీటి అమలుపట్ల ఉపేక్షించి మనుగడ సాగించలేవు. వీటి అమలుపట్ట పటిష్టమయిన (ప్రజాభిప్రాయం, వ్రజామోదం ఉంటాయి. నిజానికి న్యాయస్థానాల తీర్పుకంటే (ప్రజాభీష్టం, ప్రజలతీర్చు బలీయమైనవి. పైగా ఈ నిర్దేశక నియమాలు అన్ని రాజకీయ పార్టీలకు వర్తించే ఉమ్మడి మానిఫెస్టో కూడా. పెద్దలు యం.సి. 'సెతల్‌వాడ్‌గారు చెప్పినట్టు, శాసనవ్యవస్థ్రకు ఇవి కరదీపం వంటివి. కనుక, పెద్దలు సెలవిచ్చినట్లు - ఈ నిర్దేశక నియమాల నిర్దేశక దారిలో నడిస్తే ఆలస్యంగానైనా (శ్రేయోరాజ్య గమ్యాన్ని సురక్షితంగా చేరుకోగలం. -అప్రక్తవాః అహక్తుల-

4. నిర్దేశక నియమాలు - న్యాయవ్యవస్థ య ॥ యణ 01౧60176 ౧11౧౦1౧165 - తోంరే!012౧/

నిర్దేశక నియమాలను న్యాయస్తానాలు అమలు పరచకూడదనే స్వభావం కలిగి ఉన్నప్పటిక్‌ పరోక్షంగాను, వాటి స్వభావాన్ని బట్టి ప్రత్యక్షంగాను అవి న్యాయాత్మక హోదాను అనుభవిస్తుండడం గమనార్హం. నిజానికి ప్రాధమిక హక్కులు నిక్దేశక నియమాలు పరస్సర సంబంధం కలిగి ఉన్నప్పటికి ఈ రెండింటి మధ్య వివాదం ఏర్పడినపుడు, సంబంధాలు బెడిసికొట్టినపుడు దేనికో ఒక దానికి ప్రాధాన్యత ఇన్టవలసి వచ్చినపుడు పార్లమెంటుకు సుప్రీంకోర్టుకు మధ్య ఘర్షణలు జరిగిన సంఘటనలు కోకొల్లలు. నిర్దేశక నియమాల అమలు నిమిత్తం పార్లమెంటు శాసనసభలు చేసిన చట్టాలను అనేక పర్యాయాలు (ప్రాధమిక హక్కుల రక్షణ పేరుతో న్యాయస్థానాలు కొట్టి వేయడం జరిగింది. ముఖ్యంగా అస్తి హక్కు అనేక వివాదాలకు దారితీసింది. (ప్రాధమిక హక్కులకు నిర్దేశక నియమాలకు మధ్య జరిగిన వివాదాలను పరిణామాలను ప్రాఫెసర్‌ జె.ఆర్‌. శివాఖ్‌ గారు సూచించినట్టు 5 దశలుగా విభజించవచ్చు.

1 మొదటిదశ - ఆధీన దశ :1950 నుంచి 1966 వరకు

2. రెండో దశ - నిరపేక్ష దశ : 1967 నుంచి 1971 వరకు

3. మూడో దశ - ప్రతిఘటన దశ : 1972 నుంచి 1976 వరకు

4. నాల్లో దశ - నిర్దేశక నియమాల ఆధిక్యదశ : 1977 నుంచి 1980 వరకు

5. ఐదో దశ - ప్రాథమిక హక్కుల అధిక్యదళ :1980 నుంచి .....

ఈ విభజన తీరు ఏమయినప్పటికీ, ప్రాధమిక హక్కులు నిర్దేశక నియమాల మధ్య అనగా వాటి విషయమై జరిగిన ఆరాట పోరాటాలను రాజనీతిశాస్త్ర బోధకులు, విశ్లేషకులు ముఖ్యంగా సర్వశ్రీ కృష్ణారావు, సాంబశివరావు గారు వివరించిన, పేర్కొనిన తీరు గమనార్హం.

ఒకటి : ఆధీన దళ : 1950-66

ఈ దశలో ఉన్నత న్యాయస్థానాలు (ప్రాధమిక హక్కులకు అ(గ్రపీరం ఇచ్చి నిర్దేశక నియమాలకు అధీన స్థానం ఇవ్వడం జరిగింది. ఈ రెంటి మధ్య వివాదం తలెత్తినపుడు కోర్టులు ప్రాధమిక హక్కులకే (ప్రాముఖ్యత ఇచ్చి, నిర్దేశక నియమాల తక్కువ తనాన్ని

నాక్కి చెబుతూ తీర్పులు ఇవ్వడం పరిపాటి అయ్యింది. ఈరెంటి మధ్య జరిగిన మొట్టమొదటి తగవు చంపకం దారై రాజన్‌ కేసు. రాజ్యాగంలోని 46వ నిబంధనకు లోబడి హరిజన గిరిజన నిమ్న జాతుల వారిని సాంఘిక దురన్యాయాల నుంచి కాపాడడానికి గొను వారికి ఆర్జిక విద్యా ప్రయోజనాల పరికల్పనకై (ప్రభుత్వం వారు రిజర్వేషన్‌ విధానాన్ని అమలు పర్చడం వల్ల ఎక్కువ మార్కులు పొంది ఉన్నప్పటికీ మద్రాన్‌ మెడికల్‌ కాలేజిలో చంపకం

నిష్ణేశఉ నియకూలు____ాాాాాాాాా 249 దొరై రాజన్‌ అనే విద్యార్హినికి సీటు లభిచనందున రిజర్వేషన్లు రాజ్యాంగం [ప్రాథమిక హక్కుల్లోని 15(1), 29(2) నిబంధనల (ప్రకారం సమానత్వపు హక్కుకు విరుద్దం అని, (ప్రాధమిక హక్కులను ఉల్లంఘిస్తున్నదని ఆమె నుప్రీం కోర్టుకు వెళ్లడం జరిగింది. ఆ కేసులో (195) భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ ఎస్‌,.ఆర్‌.దాస్‌ తీర్పు చెబుతూ, కులమతాల వారిగా కళాశాలల్లో స్థానాలు కేటాయించడం రాజ్యాంగ విరుద్దం అనీ నిర్దేశక నియమాల అమలు పరచు నిమీత్తం వ్యక్తి ప్రాధమిక హక్కులను ఉల్లంఘిచరాదని స్పష్టం చేయడం జరిగింది

సు(ప్రీంకోర్టు మరో సందర్భంలో “రాజ్యాంగం మూడో భాగంలోని నిబంధనలు అను(గ్రహించిన మేరకు [ప్రాధమిక హక్కులపై ఎటువంటి అతిక్రమణ లేనంతకాలం వివిధ రాజ్యాంగ నిబంధనల కింద రాజ్యానికి ప్రసాదించిన శాసన కార్యనిర్వాహక అధికారాలు ఆంక్షలకులోనై రాజ్యాంగంలోని నాల్గో భాగంలో వివరించిన నిన్టేశక నియమాలకు అనుగుణంగా రాజ్యం ప్రవర్తించడానికి ఎటువంటి ఆక్షేేణలు ఉండకూడదని ప్రకటించడం జరిగింది. 46వ నిబంధన హరిజన గిరిజన నిమ్న జాతులకు సహాయకారిగా ఉంటే రాజ్యాంగం రాజ్యాన్ని ఏమి చేయవలెనని నిక్లేశించిందో దాన్ని చేస్తే అట్టి పక్షపాత వైఖరిని న్యాయస్థానాలు సమర్ర్రించాలని, 15వ నిబంధనకు మినహాయింపు ఇవ్వాలని జస్టిస్‌ చాగ్జా గారు హితవాక్యం చెప్పారు. మొత్తం మీద మొదట్లో కోర్టులు ఎప్పుడూ నిర్రేశక నియమాల తక్కువ తనాన్ని నొక్కిచెప్పడం గమనార్హం. అంతే కాదు - నిర్దేశక నియమాలు [ప్రాథమిక హక్కుల అధ్యాయానికి అనుగుణంగ గాని లేదా రెండో పక్షంగా గాని ఉండాలన్నారు కొందరు. నిర్దేశక నియమాలను అమలు పరచడంలో రాజ్యం తీసుకునే చర్యలు అటు శాసన, కార్యనిర్వాహక శాఖల అధికారాలకు ఇటు రాజ్యాంగం ని ఇతర నిబంధనలు రాజ్యంపై పెట్టు ఆంక్షలకు లోబడి ఉండాలన్నవారు ఉన్నారు.

ఫలితంగా 15వ నిబంధన సవరణకు దారి తీసింది. రాజ్యాంగం మొదటి సవరణ చట్టం 1951 ద్వారా 15వ నిబంధనకు నాల్లో క్రాజును జతచేసి సామాజికంగా విద్యా విషయికంగా వెనుకబడిన వర్గాలకు షెడ్యూల్డు కులాలు, తెగల వారి విద్యాభివృద్దికై ప్రత్యేక సదుపాయాలను రిజర్వేషన్లు కల్పించినట్లయితే అది సమానత్వపు హక్కుకు భంగం కాదని వివరించడం జరిగింది.

నిక్టేశక నియమాల్లో ముఖ్యంగా రాజ్యాంగ తత్వానికి సాంకేతికాలుగా పేరొందిన 38, 39 నిబంధనలు ప్రజలు అందరికీ ఆర్థిక సాంఘిక న్యాయం జరగాలని సంపద కేం(ద్రీకృతం కారాదనీ చెబుతున్నందున రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చిన వెంటనే ఉత్తర ప్రదేశ్‌, మధ్యప్రదేశ్‌ బీహార్‌ ప్రభుత్వాలు జమీందారీ , జాగీర్‌దారీ విధానాన్ని రద్దుచేస్తూ చట్టాలు చేయగా జమీందార్డు (ప్రాథమిక హక్కుల్లోకి 19(ఎఫ్‌), 31 నిబంధనల (ప్రకారం జమీందారీ రద్దు చెల్లనేరదని కోర్టులకు వెళ్లడం జరిగింది. ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే - అది ప్రజాకార్యం 'ప్రజోపయోగం కొరకు ఉద్దేశించినదనే ఆధారంతో ఉత్తరప్రదేశ్‌ మధ్యప్రదేశ్‌ న్యాయస్థానాలు జమీందారీల రద్దు సమంజసం అని సమర్దించగా, బీహార్‌ హైకోర్టు జమీందారీ రద్దు రాజ్యాంగ విరుద్ధమని తీర్పు చెప్పడం. న్యాయస్థానాల విభిన్న తీర్పుల దృష్ట్యా కేంద్ర ప్రభుత్వం మొదటి

250 _---ాటరిర్దేశక నియకుూ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1951 ద్వారా ఆస్తహక్కులోని 31 నిబంధనకు 31ఎ, 31బి నిబంధనలను చేర్చి 9వ షెడ్యూల్‌ జతపరచి ప్రాధమిక హక్కులకు భంగ కలిగించవచ్చునన్న కారణంగా, వివిధ రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు రూపొందించిన జమిందారీ రద్దు చట్టాలను కొట్టి వేయరాదని స్పష్టం చేయడం జరిగింది.

ఈ సవరణ చట్టం అమలుకు రావడంతో న్యాయస్తానాల దృక్పధంలో కూడా కొంత మార్పు కనిపించింది. ఈ నియమాల అమల్లో భాగంగా ఎఫ్‌.ఎన్‌. బల్‌సారా - బొంబాయి రాష్ట్రం 1951 కేసులో మధ్యపాన నిషేధం, విజయా కాటన్‌ మిల్‌- అజ్మీర్‌ (ప్రభుత్వం 195 కేసులో కనీస వేతనాలు, ఎం.హెచ్‌. ఖురేషీ - బీహార్‌ (ప్రభుత్వం 1958 కసులో పాడిపశువుల వధనిషేధం మున్నగు కేసుల్లో న్యాయస్థానాలు (ప్రభుత్వ నిర్ణయాలను సమర్దిస్తూ నిర్దేశక నియమాల ఆవశ్యకతను గుర్తించ నారంభించాయి. నిర్దేశక నియమాల్లో ఉద్దేశించిన దాన్ని సాధించడానికి (ప్రభుత్వం తప్పక చేయాలని అన్నవారు ఉన్నారు.

వ్యక్తి ఆస్తిని స్వాధీర పరచుకొన్నపుడు చెల్లించవలసిన నష్టపరిహారం విషయంలో

స్ట్‌ | ఖై న. అ గ! మొదట్టో దృఢంగా వ్యవహరించిన సుప్రీంకోర్టు బెల్టా బెనర్జీ - పశ్చిమ బెంగాల్‌ ప్రభుత్వం 1954 కెసులో నష్టపరిహారంగా ఆస్తియొక్క మార్కెట్‌ విలువను చెల్లించవలెనంది. జమీందోళి రద్దుకు సంబంధించిన చట్టాల్లో నష్టపరిహారం చెల్లింపురేటు సమస్య పరిష్కారానికి ం రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం (1956) అవసరం అయింది. దీని ద్వారా ఆస్తిహక్కుకు చెంది వ( న నిబంధననుసరించి ప్రజాకార్యం ప్రజోపయోగం నిమిత్త ఏ వ్యక్తి ఆస్తిని అయిన్న స్వాధీనం పధుచుకున్నప్పుడు నష్టపరిహారంగా ఇచ్చిన మొత్తం తగినంత లేదన్న సొకు చట్టాన్ని కోయు అధికారం న్యాయస్థానాలకు ఉండదు. అని వివరించడం జరిగిం, శ్రమెనప్పటి గాజ్యాంగ విశ్లేషకులు చెప్పినట్టు, ఖురేషి - కేరళ విద్యాచట్టం తదితర కేసు

లు ప్రాధమిక హక్కుల అధిక్యతనే గుర్తిస్తూ నిల్లశక నియమాలు ఉంత ప్రధానమై కావని వివరిస్తూ వచ్చాయి. నహ కాష్టం చకంగా లేవని తీర్చు చెదుతూ కేర మద్రాన్‌ హైకోర్టులు ఆ చట్టాలను వ వ పగిది. ఫలితంగా 1964లో 17వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం ద్వారా ఆస్టిహాకు

• సవర సి భూసువ గ మనార్హం, న్ని ణలు చేసి భూసంస్కరణల చట్టాలను రాజ్యాంగబద్ధం చే న రెండు : నిర్వే దళ : 1967-1971 శక్ర నియమాలు ప్రాధమిక హ ందరుః 9 క్కులను ఉ చూడదని కొ ఉల్లంఘించవచ్చునని కొందరు న్యాయమూర్షుల్పు ట్పం ఇ లుం ఈ దశలో స ర్యోన్నలే న్యాయస్థానం అత్యంత దృఢనైఖరిని కనబరచినట్సు సుని . శంకర్‌ప్రసొద్‌ (1952 సుజ్జన్‌సింగ్‌ (1965) కేస్తుత్రో ష్‌ లం బు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం (1967) కష సచిన్‌ తీర్పులకు వ్యతిరేకంగా గోలక్‌నాథ్‌ పంద ఆ ర్రభుత్వ సును పరిష్కరించడ్రం జరిగింది. సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన నాాయమూో నడు

నిర్దేశ4 నియకూలు__ప 251 జస్టిస్‌ కోకా సుబ్బారావు గారు ఇచ్చిన తమ తీర్పులో (ప్రాధమిక హక్కులు ఆత్యంత పవిత్రమయినవి. నిబంధన 31(2) ప్రకారం వాటిని సవరించడం, తగ్గించడం, మార్చడం తొలగించడం రాజ్యాంగ విరుద్రమని ప్రకటించడమే కాదు. ప్రాథమిక హక్కులను సవరించు అధికారం పార్లమెంటుకు లేదని నిర్భందంగా పేర్కొనడం గమనార్హం జస్టిస్‌ కోకా సుబ్బారావు గారి నాయకత్వంలోని 11 మంది న్యామూర్తుల ధర్మాసనం ఇచ్చిన 6-5 మెజారిటీ చారిత్రాత్మకమైన తీర్పు దేశంలో పెద్ద రాజకీయ సంచలనాన్ని సృష్టించింది అభ్యుదయ వాదులకు ఇది నచ్చలేదు విమర్శకు గురి అయిన ఆ తీర్పులో పేర్కొనబడిన (ప్రధాన అంశాలు : ఎ) పార్లమెంటు సార్వభౌమాధికారం కలిగిన సంస్థకాదు. రాజ్యాంగం ద్వారా సృష్టించబడిన

పార్లమెంటుకు దాన్ని తరచుగా మార్చే అధికారం లేదు. బి) ఈ తీర్పు ఇచ్చిన నాటి నుంచి పార్లమెంటుకు [ప్రాధమిక హక్కులను సవరించే అధికారం

లేదు. సి) 1వ. ఉీవ, 17వ రాజ్యాంగ సవరణల చెల్లుబాటు ౪౭16410/ భవిష్యత్తులో వచ్చే వాటిని

నిరాకరించే సూత్రంపై ర00[006 ౦1 ౧౧౦90901౪6 0౮8౯ ౧౮1౧౩. కిందఅవి అమల్లో

ఉంటాయి. డి) రాజ్యాంగంలో 368 నిబంధన రాజ్యాంగ సవరణ విధానాన్ని వివరించేదే కాని పార్లమెంటు

సవరణ అధికారాన్ని ప్రకటించేది కాదు.

వజ్రవేలు (1965) కేసులో నష్టపరిహారం అనగా న్యాయమైన మొత్తం అని పేర్కొనిన కోర్టు ఎ.సి. కూపర్‌ (1970) కేసులో నష్టపరిహారం అంటే మార్కెట్‌ విలువ అని చెప్పటం గమనార్హం. పెద్దలు సెలవిచ్చినట్లు ఈ కాలంలోనే నిర్దేశక నియమాలు నీరు కారిపోయే (ప్రమాదం ఏర్పడిందనవచ్చు. అప్పుడే 'ప్రాధమికహక్కులు నిర్దేశక నియమాలు' ఏవి ముఖ్యం అను ప్రశ్నలు ఉత్పన్నమై జాతీయ స్టాయిలో వాదోపవాదాలు జరిగాయి. రాజకీయవేత్తలు, న్యాయశాస్త్ర కోవిదులు మున్నగు మేధావులు పరస్పర భిన్నమైన అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేయడం గమనార్హం. మూడు : ప్రతిఘటన దళ : 1972-1976 1971లో లోకసభ ఎన్నికలో అత్యధిక మెజారిటీతో విజయం సాధించిన ఇందిరాగాంధీ

నాయకత్వాన కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వం 1971 సం॥లోనే వరుసగా 24వ, 25వ రాజ్యాంగ సవరణలు చేపట్టడం గమనార్హం. 24వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1971 ద్వారా పార్లమెంటుకు ప్రాధమిక హక్కులను కూడా సవరించే అధికారం ఉన్నది అని స్పష్టం చేయడమే కాదు నిర్దేశక నియమాలను అమలు పరిచే నిమిత్తం ప్రాధమిక హక్కులను సవరించినప్పటికీ ప్రాధమిక హక్కు అయిన 13వ నిబంధన అడ్డురాదని చెప్పడం గమనార్హం. 25వ రాజ్యాగం సవరణ చట్టం 1971 ద్వారా ఆస్తిహక్కుకు చెందిన 31వ నిబంధనకు 31(సి) అనే క్లాజును అదనంగా జతపర్భనైనది. దీని (ప్రకారం, (ప్రాధమిక హక్కులకు చెందిన 14 19, 31 నిబంధనలు,

252 __ాాాాానిర్దేశక నియకూలు నిర్దేశక నియమాలకు చెందిన 39బి,సి లకు లోబడి ఉండాలి. పైగా నిబంధన 31లో వాడిన 'నష్టపరిహారం' మాటకు బదులు 'ధనం' చేర్చి ఆస్తిని స్వాధీనం చేసికొన్న సందర్భంలో (ప్రభుత్వ నిర్ణయానికి ఎదురులేకుండా చేయడం జరిగింది. మొత్తం మీద మనకు తెలిసింది ఏమి అంటే - నిర్దేశక నియమాలను అమలు పరిచే ఉద్దేశంతో చేసిన చట్టాలను న్యాయస్ట్రానాలు ్రశ్నించకూడదు - అని చాటిచెప్పటడమే 25వ రాజ్యాంగ సవరణ ఉద్దేశం.

24వ, 25వ రాజ్యాంగ సవరణల వల్ల పార్తమెంటుకు అపరిమితమైన అధికారాలు లభించి (ప్రాధమిక హక్కులకు ప్రాణం వంటిదైన స్వేచ్చ హక్కు 19వ నిబంధన పూర్తిగా హరించుకుపోయే విపత్కర పరిస్టితి దాపురించిన సందర్భంలో కేరళకు చెందిన కేశవానందభారతి 1973 కేసులో సుట్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పు చారిత్రాత్మకమైనదని చెప్పవచ్చు. భారత (ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ ఎ.ఎన్‌రే అధ్యక్షతన 13 మంది న్యాయమూర్తులతో కూడిన ధర్మాసనంలో 11 మంది న్యాయమూర్తులు ప్రత్యేక తీర్చును ఇవ్వడం గమనార్హం. నిజానికి (ప్రజల్టో ఇంత (ప్రచారం పొందిన రాజ్యాంగసబంధమైన కేసు మరొకటి లేదు. సుప్రీంకోర్టు తీర్పులో గమనించవలసిన ముఖ్య అంశాలు :

ఓ న్యాయమూర్తులు అందరూ 24వ రాజ్యాంగ సవరణ చెల్లుబాటు ఒప్పుకుంటూ, రాజ్యాంగ మౌలిక లక్షణాలను ఉల్లంఘించని మేరకే కొన్ని హద్దులకు, ఆంక్షలకు, లోబడి ప్రాధమిక హక్కుల సవరణ హక్కు పార్లమెంటుకు ఉందని అంగీకరించారు.

2. రాజ్యాంగానికి తెచ్చిన 25వ సవరణలోని 312), 31 (2బి) నిబంధనల చెల్లుబాటును న్యాయస్థానం ఒప్పుకుంది.

3. 25వ సవరణ కింద (ప్రవేశపెట్టిన 31(సి) నిబంధనలోని మొదటిభాగం చెల్లుబాటును - రాజ్యాంగ సమ్మతత్వాన్ని అంగీకరించిన (అధిక సంఖ్యాక 8:5) న్యాయమూర్తులు, 31(సి) నిబంధనలోని రెండో భాగాన్ని రాజ్యాంగ విరుద్దమని (7:6 మెజారిటీ) తీర్పు ఇవ్వడం జరిగింది.

4. నిర్దేశక నియమాలకు సహాయపడుతుందని శాసనసభ ప్రకటించిన ఏ చట్టమును అయినా కోర్టుల్లో సవాలు చేయవీలు లేదు.

5. పార్లమెంటుకు ప్రాధమిక హక్కులను సవరించే అధికారం ఉంది.

6. అయితే రాజ్యాంగ సవరణ విషయంలో పార్లమెంటుకు నిరపేక్షమైన అధికారం లేదు.

చారిత్రాత్మకమైన ఈ తీర్పు మేధావి వర్గాల్లో తీవ్ర సంచలనాన్ని రేకెత్తించగా తన సార్భభౌమ అధికారానికి అడ్డు, అఘాతం కలిగించేదిగా ఉందని పార్లమెంటు భావించింది.

మొత్తం మీద [ప్రాధమిక హక్కులు నిక్టేశక నియమాల మధ్య ఉన్న సంబంధాల్లో ఈ 25వ రాజ్యాంగ సవరణ తెచ్చిన గుణాత్మక మార్పును కొంత వరకు న్యాయస్తానాలు గుర్తించడం గమనార్హం.

నిర్దేశక నయకూలు._____ాాాాాాా 253 నాలుగు ; నిర్దేశక నియమాలు ఆధిక్య దశ : 1977-1980

కేశవానంద భారతి (1973) కేసులో ఇచ్చిన సుప్రీంకోర్టు తీర్పువల్ల కేంద్రంలో అధికారవర్గం మరియు పార్లమెంటు తీవ్ర అసంతృప్తి చెందాయి అనేది సత్యం. రాజ్యంగ సవరణ విషయంలో తమకుగల అధికారంపై కోర్టు విధించిన ఆంక్షలను జీర్లించుకోలేక ఉ(క్రోషం చెందిన పార్లమెంటు పెద్ద మొత్తంలో సవరణలను తెచ్చి 42వ రాజ్యాంగ సవరణల చట్టం 1976లో ఆమోదించడం జరిగింది.

ఈ సవరణ చట్టం అనుసరించి గమనించవలసిన అతి ముఖ్యాంశాలు

1 సుప్రీంకోర్టుకు గల న్యాయసమీక్ష అధికారం దాదాపు రద్దు పరచబడింది.

లి రాజ్యాంగ సవరణ పట్ట పార్లమెంటు అపరిమిత అధికారాలను పొందడం జరిగింది.

3. ఆత్యయిక పరిస్థితి (ఎమర్జెన్సీ) కాలంలోనే కాదు అవసరమయితే సాధారణ పరిస్థితిలో కూడా ప్రాధమిక హక్కులను నిలుపుదల చేయవచ్చు.

శ) రాజ్యాంగ సవరణ చేసే విధానాన్ని నిర్దేశించే 368 నిబంధన (ప్రకరం, చేసే రాజ్యాంగ సవరణకు, (ప్రాథమిక హక్కుల సవరణ చేసే అధికారాన్ని పరిమితం చేసే 13వ నిబంధన అడ్డురాదు.

5. 14, 19, 31 నిబంధనల ద్వారా (ప్రాధమిక హక్కులకు కల్పించిన రక్షణ తాలగిస్తూ నిర్దేశక నియమాల ఆధిక్యతను గుర్తించడం జరిగింది.

ఈ 42వ రాజ్యాంగ సవరణ వలన భారత (ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్టకు కలిగిన దారుణ పరిణామాలను పెద్దలు విక్లేషంచినట్టు -

ఎ) (ప్రాధమిక హక్కులను న్యాయరక్షణ లేకుండా పోయింది.

బె నిర్దేశక నియమాల అమలు నెపంతో ప్రభుత్వం నిరంకుశంగా వ్యవహరించే వీలు చిక్కింది.

సి) 368 నిబంధనకు చేసిన సవరణ వల్ల సాధారణ మెజారిటీతో రాజ్యాంగాన్ని సవరించే విధానం సులభతరం అయింది.

కాలగమనంలో 1977 ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్‌ పార్టీ ఖంగుతిని పరాజయం పాలుకాగా జనతా పార్టీ జయకేతనం ఏగరీసి అధికారాన్ని హస్తగతం చేసుకుంది. 1975-77 సం॥ల మధ్యకాలంలో ఆత్యయిక పరిస్టితి దారుణాలకు గురి అయినవారు అవడం వల్ల జనతా ప్రభుత్య పాలకులు 42వ రాజ్యాంగ సవరణకు జవాబుగా 44వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టాన్ని సత్‌ తీసుకొని రావడం జరిగింది. ఈ సవరణ మూలంగా - ఆదినుంచి అవస్థలకు గురి అయిన - ఆస్తి హక్కుకు చెందిన 31వ నిబంధన రాజ్యాంగం నుంచి తొలగించబడింది. దానితోపాటు ఆస్తి హక్కు అనేది ప్రాధమిక హక్కుల జాబితా నుంచి తొలగించబడి ఉష్‌నొకి అయింది. ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే - అదే వరుస సంఖ్య మారి 300ఎ, నిబంధన రూపంలో ఆస్తిహక్కు ఒక చట్టబద్దమయిన ఆస్తిహక్కుగా ప్రకటించడం.

254 యయయయయయానిపేడేో్‌ నియ అయిదు : [ప్రాధమిక హక్కుల ఆధిక్యత - 1980 నుంచి... 42వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1976లోని కొన్ని అంశాలు రాజ్యాంగ సవరణ విధానానికి చేసిన సవరణ విషయం గూర్చి మినర్వామిల్స్‌ 1980 కేసును విచారించిన సుప్రీంకోర్టు జూలై 31, 1980 న తీర్పు చెబుతూ, రాజ్యాంగంలోని నిబంధన 368 కి లేన్‌ 3,4,5, క్లాజులు చెల్లనేరవని కొట్టి వేయడం జరిగింది. రాజ్యాంగ సవరణకు 13వ నిబంధ అడ్డు రాదు అనడం, పార్లమెంటు చేసిన రాజ్యాంగ సవరణ ఏ న్యాయస్థానంలో సవాలు చేయరాదు అనడం, ప్రాథమిక హక్కుల కంటే నిన్టేశక నియమాలకే అధిక ప్రాముఖ్య ఇవ్వడం రాజ్యాంగ మౌళిక స్వరూపాన్నే మార్చి వేస్తున్నాయని స్పష్టం చేయడం జరిగింది. దీని వల్ల నిన్దేశక నియమాలకంటే ప్రాధమిక హక్కులకు ఎకువ ఆధిక్యత లభించింది. అయితే - ఆస్తి హక్కును (ప్రాథమిక హక్కుల జాబితా నుంచి తొలగించి న్యాయహక్కుగా మార్చిన అంశమై న్యాయస్థానం గమ్ముగా ఉండడం గమనార్హం. ముగింపు ; పెద్దలు జస్టిస్‌ జై దువా ౮651109 06౬ గారు పంజాబు (ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ఎం.ఎన్‌. (ప్రతావ్‌, ఆర్‌ అండ్‌ టి ప్యాక్టరీ వారు దాఖలు చేసిన కేసు తీర్చు క్రి అభిప్రాయపడినట్టు, కేవలం అలంకార పదసముదాయంగా వ్యర్థమైన మాటలుగా ఉండడొన నిర్దేశక నియమాలను మన రాజ్యాంగంలో చేర్చలేదు. రాజ్యాంగంలో పదిలపరచిన ప్రొధమి తే హక్కులను అనుగుణంగా సహాయంగా ఉండడానికి వాటిని ఉద్దేశించడం జరిగింది. అం కాదు మాన్యులు న్యాయమూర్తులు వక్కాణించినట్టు నిర్దేశక నియమాలు లక్ష్యాలను నిర్దేశించగా ఆ లక్ష్య సాధనకు ప్రాధమిక హక్కులు మార్గాలు చూపెడతాయి. మినర్వొ మిల్స్‌ కేసులో జస్టిస్‌ హెచ్‌ఆర్‌. ఖన్నా తీర్చు చెబుతూ భారత రాజ్యాంగం ప్రొ ధమిశ వాక్కులకు నిర్దేశక నియమాల మధ్య సమతౌల్య సూత్రంపైన నిలిచింది. వోటిలో ఒక్కదాని ఆధిక్యత ఇచ్చినప్పటికీ అది దెబ్బతింటుంది ఆ సమతౌల్యమే భారత రాజ్యాంగ మౌలభిక పనన నియమాల సాధనకై ప్రాధమిక హక్కులను బలిపశువు చేయకూడడు [లను విస్కరించి నికేశక ని, ప యంత శరణ్యం అవుతుంది. ( 'ప్రశక నియమాలకు నీరాజనం పట్టిననాడు ని స్స్‌త్తో జస్టీస్‌ ఇన్నా గారు తీర్పులో ఎంత చక్కని హితం చెప్పారు! ఆఖరికి రచయిత అలన్‌గైడ్‌ హిల్‌ తన “రిపబ్లిక్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా' (గ్రంధంలో చెప్పిన వం సర్దిశక నియమాలను న్యాయస్థానాలు (ప్రత్యక్షంగా అమలు ద్య ఢా ప్ర క యినప్పటి ఆంగ న్యాయాధీశుల తీర్పులను మాగ్నాకార్జా మహోన్నత హక్కుల త్ర ప్రకటన (ప్రభావితం చేస్తున్న విధంగా ్గ్‌ో లను ల భారత న్యాయమూర్తులు ఇచ్చే తీర్చు నిర్షశయ నియమాలు ప్రభావితం చేసట లే స్తులు ఇచ్చి ర్పు “అహొయమొ కుం. ఏచఏచచచనైచై ై స మమమ మన అాణ్యంగం చసకేపుజంచ్వన్వానననన ననన

5. నిర్షశక నియనాలు-ప్రాధమిక హక్కులు ద 01601౪76 ౧౧1౧౦1౧165 ౪5 గిటగరయ2గ6౧141 ౧6౧15

జస్టిన్‌ భగవతి గారు చెప్పినట్టు, ప్రాధమిక హక్కులు నిర్దేశక నియమాలు ఒకదానికొకటి అనుబంధాలేకాని వేరువేరు కాదు. నిజానికి అవి పరస్పర పోషకాలు. అయితే కొంచెం ఆగి ఆలోచించి చూస్తే ఆ రెంటి మధ్య నిజానికి స్వరూప స్వభావాల్లోనే మౌలికమైన వైవిధ్యం, భిన్నత్వం ఉన్నట్లు గమనించవచ్చు. ఈ రెంటి మధ్యగల (ప్రధానమైన విభేదాలకు సంబంధించి పెద్దలు, రాజనీతిశాస్త వ్లేషకులు పేర్కొనిన ముఖ్యాంశాలను పరిశీలించడం మంచిది.

1 నిషేధ ఆజ్ఞలు - నిశ్చిత ఆదేశాలు : సంజ 1౧౮౧0800౧9 2౧౮ ౯౦918 01601008 పెద్దలు వివరించినట్టు (ప్రాధమిక హక్కులు నిషేదాత్మకమైన (001110౧) స్వభావం కలవి కాగా, నిర్దేశక నియమాలు నిశ్చయాత్మకమైన (4గ1గ౧౭1౪౦) స్వభావం కలవి.

(ప్రభుత్వానికి రాజ్యానికి ప్రాధమిక హక్కులు నిషిద్ధమైన ధర్మాలు ఏమిటో తెలియ పరుస్తాయి. అంటే ప్రభుత్వం ఏమి చేయకూడదో చెప్పు ప్రాధమిక హక్కులే నిషేధాత్మక విధులు అన్నమాట !

ప్రజా సంక్షేమం కొరకు సాంఘిక న్యాయం ఆర్టిక (ప్రజాస్వామ్యం సాధించడానికి ప్రభుత్వం కొన్ని పనులు వేయవలసి ఉంది. ప్రజా సంక్షేమం కొరకు ప్రజా ప్రయోజనాల కోసం ప్రభుత్వం విధిగా చేయవలసిన నిశ్చిత అదేశాలే నిర్దేశక నియమాలు. రాజనీతిశా స్త్రవేత్త గ్లండ్‌హెల్‌ చెప్పినట్టు, ప్రభుత్వాన్ని కొన్ని పనులు చేయవద్దని నిషేధించే నిషేధాత్మక ఆజ్జలే ప్రాధమిక హక్కులు, (ప్రభుత్వాన్ని కొన్ని పనులు చేయాలని [ధ్రువపరచిన ఆదేశాలు లేదా నిశ్చయాత్మకమైన సూచనలే నిర్దేశక నియమాలు.

చట్ట సమానత్వాన్ని నిరాకరించరాదని పౌరుల మధ్య జాతి, మత, కుల, వర్ణ, లింగ జన్మ సంబంధమైన విచక్షణ, వివక్ష చూపరాదని ప్రభుత్వంపై (ప్రాధమిక హక్కులు ఆంక్షలు విధించగా, సమాన పనికి సమాన వేతనం చెల్లించాలని, కనీస వేతనాలను చెల్లించాలని (ప్రజలు అందరికీ ఒకే పౌర - న్యాయ - స్మృతిని (ప్రవేశ పెట్టాలని నిర్దేశక నియమాలు (ప్రభుత్వాలు ఆదేశిస్తున్నాయి. అంటే - (ప్రభుత్వం ఏమి చేయకూడదో (ప్రాధమిక హక్కులు ప్రకటించగా, ప్రభుత్వాలు ఏమి చేయాలో నిర్దేశక నియమాలు నిర్దేశిస్తాయి. సమాణె సంక్షేమానికి నిశ్చయాత్మకమయిన నిల్లేశక నియమాల ఆవశ్యకత ఎంత ఉంద్‌ వ్య్తి అభ్యున్నతికి నిషేధాత శకమయిన ప్రాధమిక హక్కుల అవసరం అంతకు మించిన ఆవశ్యకత ఉంది,

256 _-ాలాాాాాాాానిప్దేశక నియకూలు లె న్యాయ సాధ్యాసాధ్యాలు వ బీం5600120]16 2౧౮ 10౧ - ౮౮916౧౬019

(ప్రాథమిక హక్కులు, నిర్దేశక నియమాలు రెంటికి గల ముఖ్యమైన భేదం ఏమి అంటే - అవసరమైన (ప్రతిసందర్భంలో చెప్పుకున్నట్టు, (ప్రాథమిక హక్కులకు న్యాయరక్షణ ఉంది, అవి న్యాయస్థానాల విచారణకు తగినవి అంటే న్యాయసాధ్యమైనవి, వాటికి న్యాయసంబంధమైన అనుమతి [6021 840040౧ ఉంది. నిర్దేశక నియమాలకు న్యాయరక్షణ లేదు, అవి న్యాయస్థానాల విచారణకు తగనివి, అంటే న్యాయసాధ్యంకానివి, వాటికి న్యాయపరిహారం [608 గ౧గా౭౮౫/ లేదు.

(ప్రాధమిక హక్కులు ఆదేశికాలు గ౧౮౭[0౧/ కనుక, ప్రభుత్వం విధిగా వాటిని అమలు పరచవలసి ఉంటుంది. కాగా నిర్దేశక నియమాలు ఉచ్చారితాలు (06012100) కనుక ప్రభుత్వం వాటిని విధిగా అమలు పరచవలసిన నిర్భంధం ఏమీలేదు.

నిజానికి మన రాజ్యాంగం - ప్రాధమిక హక్కుల ద్వారా ప్రభుత్వం ఏమి చేయవలసిందీ ఏమి చేయకూడనిదీ ఆజ్ఞాపిస్తోంది. (11 ౪ 0166౧ నిర్దేశక నియమాల ద్వారా (ప్రజా ప్రయోజనాల దృష్ట్యా ప్రభుత్వం ఏమి చేయవలసిందీ, ఎలా ప్రవర్తించవలసిందీ నిర్దెశిస్తోంది. (౪1 0800

పెద్దలు విడమరచి చెప్పినట్టు, రాజ్యాంగ పరిహారాల హక్కు న్యాయస్టాన అధిలేఖలు, ఆజ్ఞలు, ఆదేశాల ద్వారా ప్రాధమిక హక్కుల రక్షణకు వర్తిస్తుంది. కాని నిర్దేశక నియమాలకు వర్తించకపోవడం గమనార్హం, రాజ్యాంగ విశ్తేషకులు చెప్పినట్టు, నిర్దేశక నియమాలు నైతిక సూత్రాలే కాని సాధికారిక శాసనాలు కావు. అవి ప్రాధేయ పడగలవు, సలహాలు ఇవ్వగలవే కొని ఆజ్ఞాపించలేవు, అధికారం చెలాయించలేవు. అయితే అవి దేశ పాలనా నిర్వహణలో మౌలిక నియమాలుగా పరిగణన పొందాలని మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ఆశించారు. వ్యాయరక్షణ లేనంత మాత్రాన అవి ఉపయోగమైనవి కావని అతిగా నొక్కి చెప్పడమూ సరికాదు, సమంజసమూ కాదు. సాంప్రదాయాభిమానులు చెప్పినట్టు ఒక నిబంధనకు ఆచరణ సామర్మ్యం బలం ఇవ్వడానికి బ్రిటన్‌ రాజ్యాంగంలోని సంప్రదాయాల (00౧౪౭౧౪0౧౨) పాత్రను ఎత్తి చూపవచ్చు. అదే సంప్రదాయం మనదేశంలో కూడా నిజం అయ్యే రోజు రావచ్చు. ఏమయినా, దేశ ప్రజలపై (ప్రభుత్వాలపై రాజ్యాంగ విజయం ఆధారపడి ఉన్నందున రాజ్యాంగ ఆశయాలకు ప్రతిరూపం అయిన్‌ నిర్లేశక నియమాలను నిర్లక్ష్యం చేయడానికి వీలు లేదు. పెద్దలు అన్నట్టు, ప్రాధమిక హక్కులకు రాజ్యాంగం, న్యాయస్థానాలు బలం చేకూర్చగా, నిర్దేశక నియమాలకు ప్రజాభిప్రాయం, సామాజిక పరిస్థితులు ముఖ్యంగా సంప్రదాయాలు బలం చేకూర్చగలవు.

ఏది ఏమైనప్పటికీ నిర్దేశక నియమాల అమలుకు, లక్ష్య సాధనకు నాయకులు ముఖ్యంగా పాలకవర్గం కృషి చేయవలసిందే. ప్రజా ప్రభుత్వాలు పాటుపడవలసిందే.

3. ఆంక్షలు - నిలుపుదల (ప్రాధమిక హక్కులు నిరపేక్షములు కావు. వాటిపైన కూడా కొన్ని కట్టడలు ఆంక్షలు

నిద్దేశశ నియకూలు 257 ఉన్నాయి. వ్యక్తిగత విమర్శ వ్యక్తిగత దూషణకు ప్రాధమిక హక్కులో చోటులేదు. నేరం నుంచి రక్షణ (20వ నిబంధన) ప్రాణ రక్షణ వ్యక్తి స్వేచ్చ (21వ నిబంధన)లు మినహా వాక్‌ స్వాతంత్ర్యంతో సహా ఇతర హక్కులను అత్యవసర పరిస్టితి కాలంలో, యుద్ధకాలంలో తాత్కాలికంగా తొలగించవచ్చు, రద్దు చేయవచ్చు. అయితే నిర్దేశక నియమాల పరిస్థితి వేరు. వాటిపై అటువంటి కట్టడి ఆంక్షలు లేవు. వాటిని ప్రత్యేకంగా రద్దు పరచనవసరం లేదు. నిజానికి ప్రభుత్వాలు - సౌకర్యాన్ని బట్టి వనరుల సౌలభ్యతను బట్టి వాటిని అమలు పరచవచ్చు. అయితే (ప్రభుత్వాలు వాటిని అమలు చేయనినాడు అవి శాశ్వతంగా తొలగించబడిన స్థితిలోనే ఉంటాయి. ఒక లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి రాజ్యం చేపట్టవలసిన సంవర్ధక చర్యలను సూచిస్తున్న నిక్టేశక నియమాల అమలుపట్ల ప్రభుత్వం ఉదాసీనతను కనపరిస్తే వాటీ ఉనికి గల్లంతే మరి. త్తే వ్యక్తిగతం = సమాజపరం :

ప్రాథమిక హక్కులు వ్యక్తిగతమైనవి కాగా నిర్దేశక నియమాలు సాంఘిక సామాజిక పరమైన హక్కులు. ప్రాధమిక హక్కులు వ్యక్తి స్వేచ్చకు ప్రాధాన్యత ఇస్తే నిర్దేశక నియమాలు సమాజ (ప్రగతికి ప్రాముఖ్యతను ఇస్తాయి. వ్యక్తి స్వెచ్చకన్న సామాజిక న్యాయం మిన్న స్వేచ్చా సమానత్వం, మత స్వేచ్చ విద్యా సాంస్కృతిక హక్కుల ద్యారా (ప్రాథమిక హక్కులు వ్యస్త రాజకీయ స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రసాదించగా, నిరశక నియమాలు సాంఘిక ఆర్డిక స్వాతందత్ర్యంతో రాజకీయ స్వాతంత్ర్యానికి పరిపూర్ణత కలిగిస్తూ న్యాయబద్ధమైన సమాజ స్థాపనకు చేయూతను ఇస్తున్నాయి. ఒక్కటి మాత్రం నిజం - (ప్రాథమిక హక్కులు నిర్దేశక నియమాల మధ్యగల మౌలిక విభేదం నిక్టేశక నియమాల ప్రాధాన్యతను ప్రయోజకత్వాన్ని తగ్గించలేవు. తగ్గించలేవు అని మళ్లీ చెప్పవచ్చు.

పెద్దలు చెప్పినట్టు, నిజానికి నిర్దేశక నియమాలు కూడా ప్రాధమికమైనవే. వాటికి కూడా రాజ్యాంగ పరమైన ప్రత్యేకత ఉన్నందున మొత్తం మీద వాటిని విస్మరించి ఉండడానికి అలక్ష్యం చేయడానికి వీలులేదు. (గ్రైన్‌విల్లీ ఆస్టిన్‌ అభిప్రయాపడినట్టు, సామాజిక పత్రం (506141 00116౧1) అయిన మన రాజ్యాంగంలోని తవ, 4వ భాగాల్లోని [ప్రాధమిక హక్కులు, నిర్దేశక నియమాలు భారత రాజ్యాంగానికి 'అంతరాత్మ' (60౧5016౧09 016 00౧8116400)

=అషహమొః అపకపాల-

6. నిర్దశక నియమాలు-ఒక సమీక్ష 0156014176 8౧1౧010166 - గ ౧6౪16౪

1931 మార్చిలో కరావీలో సమావేశమయిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌ చేసిన తీర్మానం (ప్రకారం, '1ప్రజలను దోచుకోవడం అంతం చేయాలి అంటే మలమలలాడే లక్షలాది (నేడు కోట్టకు చేరిన) ప్రజల నిజమైన అర్థిక స్వేచ్చ రాజకీయ స్వేచ్చలో ఇమిడి ఉండాలి. జీవనభృతి ఆరోగ్య పరిస్థితులను మెరుగు పరచడం, పని గంటలిను తగ్గించడం, అధిక ధరలను అరికట్టడం ముసలితనం, అనారోగ్యం, నిరుద్యోగం నుంచి రక్షణ హామీ ఇస్తూ పారిగ్రామిన కార్మికుల (ప్రయోజనాలను రాజ్యం చట్టాలు చేయడం ద్వారా సంరక్షించాలి. ఈ కరా తీర్మానాన్ని వ్యాఖ్యానిస్తూ ప్రఖ్యాత రాజ్యాంగశా(స్త్రవేత్త గ్రాన్‌ విల్లీ ఆస్టిన్‌ గారు భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌ 193] సం॥ మార్చి నెలలో కరాచీలో జరిపిన సమావేశరిలో సామాజిక ఆర్థిక మార్చు, ప్రాధమిక హక్కుల విషయంలో వాస్త్రవికమైన తీర్మానం చేసింది. అది ప్రాధమిక హక్కుల (ప్రకటనే కాకుండా మానవతావాద (ప్రకటన కూడా అవుతుంది. భవిష్యత్తులో భారత రాజ్యాంగాన్ని రక్షించడానికే సాంఘిక, సామాజిక విప్లవం ఉద్దేశించింది. చివరికి ఇది నిర్దేశక నియమాలకు పూర్సరంగం అయింది. అని ప్రశంసించడం గమనార్హం. ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్‌ పి.బి. గజేంద్ర గడ్కర్‌ గారు కూడా 1931 కరాచీ కాంగ్రెస్‌ చేసిన తీర్మానానికి రాజ్యాంగంలోని నిక్టేశక నియమాలకు దగ్గరి పోలికలు ఉందని వ్యాఖ్యానించారు. వో గే మరో సందర్భంలో వక్కాణించినట్లు తమ స్వీయ (శ్రేయోభివృద్దిని అడ్డుకునే అతినీచమైన భౌతిక పరిస్టితుల నుంచి, తరతరాల మౌఢ్యం, నంవు పీడనల నుంచి వుట్టిన లొంగుబాటుతనం నుంచి వాస్తవంగా భారత (ప్రజలకు విముక్తి కలగచేయడమే నిర్దేశక నియమాల లక్ష్యం,

నిజానికి ప్రాధమిక హక్కులను నిర్దేశక నియమాలకు లోబడి ఉండేట్లు చూడాలని సర్‌ బి.యన్‌. రావు గారు ముసాయిదా సంఘంలో ఎన్నో పర్యాయాలు (ప్రయత్నించిననూ సఫలీకృతులు కాలేక పోయారు. ీ

ఇంతటి చారిత్రక 'ప్రాధాన్యత గల నిర్దేశక నియమాలు తీవ్రమైన విమర్శకు గురి అవడం ఆళ్ళర్యమ్రైనా ఆలోచనాంశాలే! అవి రాజ్యానికి మార్గదర్శకం, కరదీపం అని (ప్రశంసించబడి ఉన్నప్పటికీ అవి (ప్రజలకు వాస్తవిక్రమైన ప్రయోపినాలను చేకూర్చని వ్యాఖ్యానాలుగా పరిగణించవడ్డాయి కూడా వాటిని అమలు పరిచేసాధనాల గూర్చి రాజ్యాంగం మౌనం వహించడం వల్ల నిర్దేశక నియమాలు (ప్రజలను ఆకట్ట్లుకోలేక పోతున్నాయనే విమర్శ ఉంది. మచ్చుకు కొన్ని విమర్శక తూటాల (ప్రేలుడు చూద్దాం.

నూతన సంవత్సర శుభాభివందనల (19 ౪2? 31861౧99) కన్నా నిర్దేశక నియమాలు గొప్పవేమీ కావని రాజ్యాంగ పరిషత్తు సభ్యులు శ్రీ, నాజీరుద్దీన్‌ వ్యాఖ్యానించారు.

నిర్దేశడ నియమాలు 259

వనరులు ఉన్నప్పుడే చెల్లించు బ్యాంకుపై ఇచ్చిన చెక్కు వలె నిక్టేశక నియమాలు ఉన్నాయని ప్రా. కెటి. షా ౧౧6౩6 న౧౧౦౦6: 2/6 9 2 00609646 0౧ & 920% ౧౭౭06 0౧|/ “౧69౧ 16 (25004065 01 84౧| ౧౭/౧) అభివర్షించారు.

డా॥ ఐవర్‌ జెన్నింగ్స్‌ చెప్పినట్టు, నిల్దేశక నియమాల అధ్యాయం లక్ష్యాల గూర్చి మాట్లాడుతుంది. కాని వాటిని అమలు పరిచే సొధనాల గూర్చి నిర్లక్ష్యం చేస్తోంది.

నిర్దేశక నియమాలు డాంబికమైన మాటలతో కూడిన చౌకబారు ప్రచార గుభాళింపు ౧6 1/6 ౧19౧ 906౧61౧ 041 6౧౧4౧౧౦1 00680 ౮01100/అని కొందరు వ్యాఖ్యానించడం జరిగింది.

నిజానికి నిల్టేశక నియమాల వెనుక న్యాయసంబంధమైన బలం లేక పోవడం వల్ల వీటిని కేవలం పవిత్రమైన ఆశయాలు 10౪9 2౧0110౧9 అని, మితి మీరిన మృదు వచనాలు 5౪40611045 14146065 అనీ, రాజ్యాంగ పరమైన ప్రాముఖ్యతలేని రాజకీయ (ప్రకటనలు నం110081 14౧8910 ౮ఆ౦016 014౧౫ ౧౦౧౩౪0౧౬ 1౧00గ4౧౮ఆ౩ అనీ, నూతన సంవత్సర తీర్మానాలు 642! గ౭౦11005 అనీ, లక్ష్యాల (ప్రకటన 14౧18310 0! 41౧9 అనీ రకరకాల విమర్శలు ఉండడం నిజం

డా॥ జెన్నింగ్స్‌ వంటి వారు కొందరు నిర్దేశక నియమాలను సోషలిజం సోషలిస్టు సూత్రాలు అని పేర్కొనగా, డా॥ వేర్‌ మాత్రం ఇవి ఆశయాలు ఆకాంక్షలుగల ఒక ప్రణాళిక కంటే కొంచెం మెరుగు అయినవని అభివర్షించడం గమనార్హం.

సార్వభౌమాధికారం గల మన రాజ్యాంగానికి ఇవి అనావశ్యకమయినవి అనీ, స్వభావ విరుద్దమైనవి అని కొందరు అభిప్రాయపడ్డారు.

ఒక ప్రత్యేక రాజకీయ తత్వాన్ని చాటి చెప్సే నిర్దేశక నియమాలను అన్ని కాలాల్లో అన్ని ప్రభుత్వాలు అమలు పరుస్తాయని ఊహించకూడదని కొందరి ఆలోచన.

అంతే కొదు, నిర్దేశక నియమాల వాస్తవికతను ఆచరణీయతను హేతు తత్వాన్ని సవాలు చేసిన వారూ ఉన్నారు.

“భారతదేశంలో ప్రజారాజ్యం” రచయిత ఎన్‌. శ్రీనివాసన్‌ గారు వివరించినట్టు, ఒకటి మాత్రం నిజం - నిర్దేశక నియమాల రూపకల్పన అంతగా ఉత్తేజకరంగా ఉందని చెప్పలేం. అవి పునరావృతమయ్యాయి. అస్పష్టంగానూ ఉన్నాయి వాటిని సరిగా విభజించడం జరగలేదు. హేతుబద్దంగా అమర్భలేదు. కొత్తవి పాత వాటితోను, హేతుబద్ధమైన శాస్రియమైన నిబంధనలను దురభిప్రాయం భావవృత్తులపై ఆధారపడిన నిబంధనలతో అసంగతంగా కలగాపులగంగా పొందిక లేకుండా కలపడం జరిగింది

నిలేశక నియమాల వెనుక న్యాయాత్మక బలం లేదనే ముఖ్యమైన విమర్శ ఉంది.

యి అంత మాత్రాన అవి నిరుపయోగమైనవి కావు. అవి రాజ్యాధికారానికి ఇచ్చిన నైతిక ఆదేశాలు. వాటిని కేవలం 'నైతిక సూత్రాలు అని శ్చీలవమైన వ్యాఖ్య చేయడం సరికాదు. నిజానికి ననన నన్నో మన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చిందినమనమునన పపము

260 లాట నిట్దేశక నియకూలు (ప్రజాస్వామ్యంలో న్యాయాత్మక శక్తికన్న జనవాక్యశక్తి బలమయింది. నమూనా సమాజాన్ని స్థాపించడానికి, సాధించడానికి ఉద్దేశించిన వీటిని ప్రజాస్వామ్యం గట్టిగా సమర్హిస్తోంది. ఆర్హిక (ప్రజాస్వామ్యం లేకుండా రాజకీయ (ప్రజాస్వామ్యం అర్హ రహితం. అందుకే ఆర్థిక (ప్రజాస్వామ్యాన్ని సాధించడానికి (ప్రయత్నించడం ప్రభుత్వానికి ఒక విధిగా నిర్ణయించాలని మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు అభిలషించినట్టు డా॥ అంబేద్కర్‌ వక్కాణించారు. వారే రాజ్యాంగపరిషత్తులో వీటి విషయమై జరిగిన చర్చలో పాల్గొంటూ, ఏ రాజకీయ పార్థ అధికారానికి వచ్చినా, అది మార్పులు కోరని సొంప్రదాయికమైన షార్టీ అయినప్పటి మార్పులను కోరే తీవ్రవాద రాజకీయ పార్టీ అయినప్పటికీ, ఆర్టిక (ప్రజాస్వామ్య ఆదర్శాన్ని సాధించుకొనే విషయంలో (ప్రజలు అనేక విధాలుగా ఆలోచించుకోవడొనికి కావలసిన అవకాశాన్ని నిన్దేశక నియమాలు కల్పించాయి.” అన్నారు.

దేశ పాలనారంగంలో మౌలిక నియమాలుగా గుర్తింపు పొందిన నిర్దేశక నియమాలు నిజంగానే ఒక నూతన సామాజిక ఆర్థిక వ్యవస్థ తత్వానికి చక్కని రూపకల్పన ఇవ్వడం గమనార్హం. చట్టాలను చేయడంలో వీటిని అనుసరించడం, ఆచరించడం రాజ్యం వది. వీటిని ఉల్లంఘించిన వారిని (ప్రభుత్వాలను ప్రజలు మన్నించరు. వాటిని నిర్లక్ష్యం చేసే వారు ప్రజల విశ్వాసాన్ని ఆదరణను కోల్ఫోతారు. వీటి అమలు పట్ల ఆసక్తి శ్రద్ద కనపరచని శాసనకర్తలను నియోజనులు, ఓటర్జు, తీరిగి ఎన్నుకోవడం జరగదు. కనుక బాధ్యతగల శాసనకర్తలు - ఎంపీ, ఎమ్మెల్యేలు, ప్రభుత్యాలు కేంద్ర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు వీటిని నిర్లక్ష్యం చేయరాదు. త్వ తి లా

నిజానికి వీటి గూర్చి ఎంత చెప్పినా తక్కువే అవుతుంది. అయినా రచయిత, రీడర్‌ నిర్దేశక నియమాల ప్రాముఖ్యత పట్ట ఆధిక్యత పట్ల వాటి ఆవశ్యత పట్ట వారికి గల మక్కువను ఓ సారి మననం చేసుకుందాం. నిర్దేశక నియమాల అమలు బాధ్యత మన అందరిపైన ఉంది. కనుక వాటి (ప్రత్యేకత ఏమిటో మరోసారి, పెద్దల అభిప్రాయాలతో పరికిద్దాం.

1. నిర్దేశక నియమాలు - నైతిక ఆదేశాలు :

నిర్తేశక నియమాలు పూర్తిగా ఉపయోగకరమైనవి కావు. పాత కాలపు తీరు కలిగినవి" అనే వారు ఉన్నారు కావచ్చు కాని వాటికి ఉండే (ప్రాధాన్యం విలువ వాటికి ఉన్నాయి= భారత గణతం(త్రం' అనే తన (గ్రంధంలో ఆలన్‌ గైడ్‌ హిల్‌ చెప్పినట్టు, ఈ నియమాలను తోసి వేయడం అల్ప జ్ఞానం గల చర్య అవుతుంది లెక్కించలేనంతీమంది వ్యక్తుల జీవితాలను నైతిక సూత్రాలు తీర్చిదిద్ది ఉంటాయి. జాతి చరిత్ర గతికి మారం చూపే నైతిక సూత్రాలకు తుల్యమైన నిన్చేశక నియమాలకు ఉదాహరణలు కనుక్కోవడం కష్టం కాదు.

ఆక బు ల

ఇవి శాసనకర్తలు, శాసన నిళ్లేతల అంతరాత్మకు హత్తుకునే విధంగా ఉన్నాయి. కనుక విధిగా కట్టుబడి ఉండవలసిన రాజ్యాంగ నిబంధనలకన్న ఎక్కువశక్తిని నిర్దేశక నియమాలు కలిగి ఉన్నాయి.

నిద్దేశక నియమాలు 261 2. నిర్దేశక నియమాలు - శ్రేయోరాజ్యానికి మూలాలు :

(శ్రేయో రాజ్యానికి కీలకాలు అయిన ఇవి రాజ్యాంగంలో చాలా ముఖ్యమైనవి. వీటిని న్యాయస్థానాలు అమలు పరచక పోవడం నిజానికి రాజ్యాంగలోపం కాదు. వాస్తవానికి ఆర్దిక పరిస్థితులు ఆలోచనలు నిరంతరం మారుతూ ఉంటాయి. ఈ నియమాలు విడిగా ఉంటె, వాటిని అంగీకరించని పాలక పార్టీలు రాజ్యాంగానికి ఒక సవరణ తేవడం ద్వారా వాటిని మార్చడానికి ప్రయత్నిచండం సహజం. కనుక ఈ ధోరణిని ముందుగానే పసికట్టిన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు నిక్షీతమైన ఒక అర్థిక విధానాన్ని చెప్పేబదులు శ్రేయో రాజ్య విశాల సూత్రాలను మాత్రమే చెప్పి వాటిపై కట్టే భవన నిర్మాణాన్ని పాలక పార్టీకి వదలివేయడం జరిగింది.

రాజ్యాంగ ఆశయాలను డా అంబేద్కర్‌ మాటల్లో క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే ప్రజాస్వామ్య రాజ్యం స్థాపించడం రాజకీయ రంగంలో బాధ్యతాయుత కార్యనిర్వాహక శాఖను వయోజన ఓటింగ్‌ హక్కు పై ఆధారపడే శాసనసభ అధికారాలనే కాకుండా సామాజిక అర్థిక (ప్రజాస్వామ్యం ఉండే శ్రేయోరాజ్యాన్ని ప్రోత్సహించడం,

నిజానికి నిర్దేశక నియమాల పరమోద్దేశం (శ్రేయోరాజ్య స్థాపనే ! 3. నిర్దేశక నియమాలు - న్యాయస్థానాలకు మార్గదర్శకాలు :

నిజానికి న్యాయస్టానాలు అమలుపరచకపోయినా, ఇవి న్యాయమూర్తులకు, న్యాయాధిపతులకు ఆదర్శాలుగా నిలిచి చట్ట వ్యాఖ్యానాలకు సహాయ పడుతున్నాయనేది జగమెగిన సత్యం. పైగా రాజ్యాంగంలో చేర్చడం వల్ల అవి రాజ్య విధాన మార్గదర్శక నియమాలుగా గుర్తింపు పొందడం చేత వాటికి రాజ్యాంగ పవిత్రత ఏర్పడింది. జస్టిస్‌ కానియా గారు వ్యాఖ్యానించినట్టు శాసన సభలోని అధిక సంఖ్యాకుల ఇచ్చకు 4/11 ౮ 14200/ ప్రాతినిధ్యం వహించడం కాక్క దేశ శాళ్ళత అత్యున్నత న్యాయాలను ౬/2గ0౪4౧| ౬౧6 ది౭6౧౧1౧౪9౧| ఓ24 0 00౪4౧౮)/ నిర్ణయించేటప్పుడు నిర్దేశక నియమాలు జాతి వివేకతకు 960/7 61 114400 (ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాయి.

మొత్తం మీద సామాజిక ఆర్థిక రాజకీయ ఆదర్శాలైన వీటిని రాజకీయ పార్టీల ఇష్టాయిష్టాల నుంచి రక్షించడం న్యాయస్థానాల పవిత్రవిధి అనడం అసంగతమేమీ కాదు.

శ. నిర్దేశక నియమాలు - రాజ్యాంగ ప్రాధాన్యత

పెద్దలు చెప్పినట్టు నిర్దేశక నియమాలు విదేశీయులకు అపరిచితంగా హాస్యాస్పదంగా తోచవచ్చుకాని మనకు అవి చాలా ముఖ్యమైన, అవసరమైనవీ కూడా. నిజానికి రాజ్య చర్యలక్షు అవి ప్రాతిపదిక అవుతున్నాయి. టికి విరుద్ధంగా ఉండే ప్రభుత్వ చర్య ఏదైనా ప్రాధమిక హక్కులను ఉల్లంఘించనంతవరకు రాజ్యాంగ విరుద్ధ చర్య అవుతుంది. వీటిని కాదని ప్రవర్తించే బాధ్యత గల ప్రభుత్వం దేశంలో శాంి భద్రతలను కాపాడలేదు.

5. నిల్టేశక నియమాలు - ప్రజాభిప్రాయ దర్భణం పరిషత్తు చర్చల్లోనే రాజ్యాంగ విశ్లేషకులు ఒకరు చెప్పినట్టు రాజ్యాంగ పరిషత్తు

262 రా నిర్దేశక బియకూలు వీటిని రాజ్యాంగంలో చేర్చడం తెలివిలేని ఉదాసీన చర్య కాదు, అల్పమైన పని అసలే కాదు, అది రాజ్యాంగ పరిషత్తులో (ప్రాతినిధ్యం వహించిన (ప్రజాకాంక్షకు (ప్రతిబింబం. కనుక (ప్రభుత్వాలు వీటిని తప్పకుండా గౌరవించవలసి ఉంటుంది. వాటిని అలక్ష్యం చేసే ప్రభుత్వాలు (ప్రజాదరణ కోల్పోవడం ఖాయం, మొండికెత్తితే అసలే కూలిపోవడం అనివార్యం. కనుక పెద్దలు అన్నట్టు వీటిని ఉల్లంఘించిన (ప్రభుత్వం (ప్రజలకు సంజాయిషీ చెప్పుకోవలసి ఉంటుంది. డా॥ అంబేద్కర్‌ సూటిగా చెప్పినట్టు 11 2౧౫ 60౪౭౧౧౧౭౧1 1౧౦69 116౧), 1౧9 ౪|| 06గ|౧/ ౧౭/6 10 &౧5౫6! 10 ంగో 810/8 1౧6 6160101216 &1 106 616000 1౧9 0౧ ఇగా౦66164/ 1౧ 6 00౧9414600 శ$:98గ౧౧౦0. మనం మొదట్లో చెప్పుకున్నట్టు అసలు ఈ నిర్దేశక నియమాలను మన రాజ్యాంగంలో పొందుపరచడమే ఒక ప్రత్యేక విశేషాంశం. అవి మన దేశప్రజల మహోన్నతమైన ఆశలు, ఆశయాలు. మన రాజ్యాంగ (ప్రవేశికలో పేర్కొనిన న్యాయం స్వేచ్చ, సమానత్వం సౌభాతృత్వం అనే ఉన్నత ఆదర్శాలను ఆశయాలను సాధించి పెట్టాలని ప్రభుత్వాల లక్ష్యంగా నిలిచిన నైతిక ఆదేశాలు ఇవి,

నిజానికి అవి గతిశీల 0/౧2౧౧10 స్వభావం కలవి కనుకనే వాటిని నిర్దిష్టంగా నిర్వచించం జరుగలేదు. అయితే ప్రజల కొరకు (ప్రజల ప్రభుత్వాలు చేయవలసిన లక్ష్యాలుగా (ప్రకటితం అయ్యాయని చెప్పవచ్చు. ఒక్కటి మాత్రం నిజం - ఆధునిక ప్రజాస్వామ్యానికి ప్రాధమిక హక్కుల సంరక్షణ ఎంత ముఖ్యమో, సంక్షేమ (శ్రేయో రాజ్యానికి నిర్దేశక నియమాల అమలు అంతే ముఖ్యమయింది.

పెద్దలు సూత్రీకరించినట్టు - లేని దాన్ని సమకూర్చడానికి ఉన్నదానికి మరింత చేకూర్చేనైతిక గతిశీలక లక్ష్యాలు, ధ్యేయాలు గమ్యూలు కలిగినవే నిర్దేశక నియమాలు.

-అపూకపాః అహ్రూల-

ఐదో భాగం తర్జన భర్ణ్దనలు | 1. పౌరసత్వం - అధినేతల అర్హతలు | |... 2. ఉమ్మడి పౌరస్కృతి | 3. 356 నిబంధన - రాష్ట్రపతిపాలన | 4. ప్రత్యేక ప్రతిపత్తిగల రాష్ట్రాలు | 5. పార్టీ ఫిరాయింపులకు అడ్డుకట్ట | 6. మధ్యంతరాలకు (ప్రత్యామ్నాయం | 7 రాజ్యాంగ సమీక్ష - ఒక పరిచయం . | 1

1. పౌరసత్వం - అధినేతల అర్హతలు 0॥౧126౧9[10 - ౦౦౧౩€1600౧8| [665 ఒకప్పుడు మనదేశంలో పౌరసత్వంపై రెండు (ప్రధాన వివాదాలు చోటు చేసుకోవడం జరిగింది. మొదటిది-"జమ్మూ కాళ్ళీర్‌ లోని రిసెటిల్‌ మెంట్‌ బిల్‌'(పునరావాసం బిల్టు). రెండోది- “అస్సాంలో విదేశీయుల సమస్య”. తర్జన భర్జ్దనల అనంతరం ఆసమస్యకు తెరపడడం/వేయడం జరిగింది. సద్దుమణిగిన ఈసమస్య ఈమధ్య సోనియాగాంధీ దేశ రాజకీయ రంగప్రవేశంతో కొత్తరకమైన కీలకాంశంగా 'పొరసత్వం' తలెత్తింది. అదేమి అంటే-దేశానికి చెందిన ఉన్నత పదవులు ఆశించు ఆధినేతల్లో ముఖ్యంగా, రిజి([్టేషన్‌ ద్వారా పౌరసత్వం పొందిన సోనియాగాంధీలో “భారతీయత” ఎంత? అని. నిజానికి సహజ పౌరులు, పౌరసత్వం తీసుకొనినవారు- రిజిష్ట్రేషన్‌ ద్వారా పౌరసత్వం పొందినవారు... అను కేటగిరీలు మనదేశంలోనేకాదు ఇతర దేశ పౌరసత్వ చట్టాల్లోనూ ఉన్నాయి. అయితే (ప్రపంచంలోని అనేక దేశాల రాజ్యాంగాలు జన్మతః - పుట్టుకచే సహజ పౌరులు, పౌరసత్వం తీసుకొనిన పౌరుల మధ్య తేడాను విడమర్చి చూపడం గమనార్హం. ఇర్వురూ దేశపొరులే అయినప్పటికీ మొదటి రకం వారు పొందె హక్కులను రెడోరకం వారు అనుభవించ లేరు. జాతీయ భద్రత సాంస్కృతిక, సమ(గ్రత సాంఘిక సామరస్యత ఇత్యాదులే ఈతేడా వెనుక దాగిన ముఖ్యకారణాలు. కొన్ని దేశాల్లో జన్మత: పౌరులు కానివారు ఆదేశ అత్యున్నత పదవులను చేపట్టుటకు అర్హులు కారు. అమెరికా స్కాండి నేవియా, ఫిన్‌లాండ్‌, సింగపూర్‌, జర, నీ లాంటి దేశాల్లో పుట్టుకతో ఆదేశస్టులు అయినవారే ఆయాదేశాల అత్యున్నత పదవులు పొందడానికి అర్హులు. ఆమేరకు ఆయాదేశాలవారు తమ రాజ్యాంగాల్లో ముందు చూపుతో పకడ్పందిగా నియమ నిబంధనలు పొందుపరచిన తీరును, మన రచయితలు విశ్తేషించిన విధమును ఓసారి చూద్దాం. ఇ
2. సింగపూర్‌ రాజ్యాంగం ప్రకారం, మలయాలో జన్మించని పౌరుడు కాని వ్యక్తిని సింగపూర్‌ అధ్యక్షునిగా ఎన్నుకోవడానికి వీలులేదు” అని స్పష్టంగా నిషేధం విధించడం గమనార్హం,
3. ఫిన్‌లాండ్‌లో కూడా ఇటువంటి నిబంధనే ఉంది. వారి రాజ్యాంగం ప్రకారం, ఫిన్‌లాండ్‌లో సహజంగా జన్మించిన పౌరుల్లో ఒకడే ఫిన్‌లాండ్‌ రిపబ్లిక్‌ అధ్యక్షుడు కావాలి” అని పేర్కొంటుంది.
4. బ్రిటన్‌లో లిఖితపూర్వక రాజ్యాంగం లేనందున పార్లమెంటే వివిధ అంశాలపై చట్టాలను రూపొందిస్తుంటోంది. కనుక ప్రస్తుత చట్టాల ప్రకారం, కామన్వెల్త్‌ దేశాలకు చెందిన ఏ

తద్దక ఛష్ణకలు-_____ాాాా 265 వ్యక్తి అయినా పార్లమెంటు ఎన్నికల్లో పోటీ చేయవచ్చు. కాని బ్రిటన్‌ రాజు లేదా రాణికి ఆ దేశ ప్రధాని జవాబుదారీగా ఉండాలి. చర్చ్‌ ఆఫ్‌ ఇంగ్రండ్‌కు (బ్రిటన్‌ రాజు లేదా రాణి సుప్రీం గవర్నర్‌గా వ్యవహరిస్తారు కనుక, ప్రధాని ఇంగ్రండ్‌ చర్చిలో సభ్యునిగ ఉండడం తప్పనిసరి.

4. (ప్రాన్స్‌ అధ్యక్షుడు లేదా ప్రధాని ఫ్రెంచి పౌరుడై ఉంటే చాలు. ఫ్రాన్స్‌లో పుట్టవలసిన పనిలేదు. ఫ్రాన్స్‌ చట్టసభ ద్వంద్వ పౌరసత్వాన్ని రద్దు చేయలేదు. అయితే ఇప్పటి వరకు ఏ అధ్యక్షుడు, (ప్రధాని రెండు పాస్‌పోర్టులు కలిగి ఉండక పోవడం గమనార్హం.

5. ఇటలీ పౌరులు మూత్రమే ఆదేశ అధ్యక్ష పదవికి పోటీ చేయడానికి అర్హతా, అవకాశమూ ఉంది. అయితే వారు ఇటలీలోనే పుట్టి ఉండవలసిన అవసరం లేదు. ఇటలీలో ద్వంద్వ పౌరసత్వం చట్ట సమ్మతమే. అయితే 1948 నుంచి ఇప్పటి వరకు ఇటలీ అధ్యక్షులు అందరూ ఆదేశంలో పుట్టినవారే.

6 ఆ|స్టేలియాలో పుట్టిన వారూ, దేశీయీకరణ (0112608010 6౫ [1446232400 జరిగి అయిదేళ్డు పూర్తి అయినవారూ (ప్రధాని పదవికి అర్హులే. అయితే పార్లమెంటు సభ్యులు ద్వంద్వ పౌరసత్వం కలిగి ఉండకూడదు.

7. రష్యా అధ్యక్షుడు ఆ దేశపు పాస్‌పోర్టును కలిగి ఉండాలి. అయితే ఆ దేశంలోనే పుట్టిన వాలై ఉండనవసరం లేదు.

8. పాకిస్తాన్‌ అధ్యక్షుడు, (ప్రధానిలకు పాకిస్తాన్‌ నేషనల్‌ ఐడెంటిటీ - గుర్తింపు కార్డు ఉండాలి. ఇతర దేశాల పాస్‌పోర్టులు కలిగి ఉండకూడదు. అయితే వారు పాకిస్తాన్‌ దేశంలోనే పుట్టి ఉండవలసిన అవసరం లేదు.

9. అమెరికా ఇప్పటికీ రెండు శతాబ్దాలకన్నా ముందే రాసుకున్న అమెరికా రాజ్యాంగంలోని నిబంధన 2, సెక్షన్‌ 1(5)ను పరికిస్తే వారిలో ముందు చూపు ఎంతో కనిపిస్తుంది. ఆ రాజ్యాంగం ప్రకారం, అమెరికాలో పుట్టినవారు లేదా రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించిన సమయంలో పౌరులు అయినవారు మాత్రమే దేశ అధ్యక్ష పదవికి పోటీ చేయడానికి అర్హులు. ద్వంద్వ పౌరసత్వం అక్కడ చట్టబద్దమే అయినప్పటికీ ఇప్పటివరకూ ఏ అధ్యక్షుడికి రెండు పాస్‌పోర్టులు లేవు. అంతే కాదు, ఉన్నతపదవికి నామినేషన్‌ వేసే నాటికి ఆ వ్యక్తి 24 ఏళ్ల ముందు నుంచి అమెరికా లో నివసిస్తూ ఉండాలి కూడా. గతంలో అమెరికా విధానం రూపకల్పనలో కీలక పాత్ర వహించిన మాజీ మంత్రి హెన్రీ కీసెంజర్‌ జర్మనీలో పుట్టిన యూదుడు అయినందున ఆయనను అధ్యక్ష పదవికి పోటీ చేయడానికి అనర్హుడిగా (ప్రకటించడం గమనార్హం. దానాదీనా తేలేదేమి అంటే అమెరికాలో అత్యున్నత పదవిపై ఆశపడే వ్యక్తి జన్మతః అమెరికన్‌ అయి ఉండటమే కాకుండా నివాస అర్హత నిబంధనను కూడా పాటించవలసి ఉంటుంది. వీటి ద్వారా అమెరికేతరులను ఆ ఆ దేశ అధ్యక్ష పదవికి దూరంగా ఉంచగలుగుతున్నారు. ఈ ఆంక్షల కారణాన అమెరికాలోనే నివాసం మకాం పెట్టిన విదేశీ సంతతితోపాటు, ఏళ్ల

నవమమమమనమన మన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చం దినమును

255 తద్టీన భర్జనలు తరబడి ఇతర దేశాల్జో నివసిస్తున్న అమెరికన్లు కూడా అమెరికా అధ్యక్ష పదవి పొందేందుకు అనర్హులవుతున్నారు. తమ గడ్డపై నివసించే తమ అమెరికా బిడ్డలే దేశానికి నేతృత్వం వహించగలుగుతారని అమెరికా రాజ్యాంగ రూపకర్తలు ఆనాడే 200 ఏళ్లకు ముందే భావించడం గమనార్హం. అత్యున్నత అధ్యక్ష పదవికే కాదు ఆఖరికి వారి పార్లమె ంటులో విదేశీయులు అడుగిడేందుకు కూడా రాజాఇ౦గం అనేక కట్టడిలను నిర్లైశించింది. విదేశీయులు అమెరికా ప్రతినిధుల సభలో (లీకఖ సభ్యులు కావాలంటే పౌరసత్వం తీసుకున్న తరువాత ఏడేళ్ల దాకా, ఎగువసభ సెనేట్‌ (రాజ్యసభ) సభ్యులు కావా లంటే తామి దేళ్ల పౌరసత్వాన్ని పూర్తిెచ్చేయవలసి ఉంటుంది.

ఈ విధంగా కొన్ని దేశాల్లో పుట్టుకచే దేశస్థులు కాని వారు ఆదేశంలో ఉన్నత పదవులు పొందడం కుదరడంలేదు.

ఇటువంటి కరిన నిబంధనలు ఆయాదేశాలు నిర్ణయంచడానికి ముఖ్యకారణం - పెద్దలు చెప్పినట్టు, మాతృదేశం మీది మమకారం, అనుబంధం అంత సుళువుగా వదలవనే నమ్మకం. తాను పుట్టినదేశం ప్రస్తుతం తానున్నదేశం మధ్య ప్రయోజనాలు విషయంలో పోటీ వచ్చినపుడు తన మాతృదేశంవైపు మొగ్లే అవకాశం ఎక్ష[వగా ఉంటుంది. కనుక, దేశంలో పుట్టి పెరిగిన సహజ పౌరులే తమ జేశానికి నేతృత్వం వహించకోరడం సహజం.

అయితే పౌరసత్తం తీసుకున్న విదేశీయులు దేశంలో రాజకీయ ఉన్నత పదవులు చేపట్టేందుకు మనదేశంలో మాదిరి యూరప్‌, ఆసియాలోని కొన్ని దేశాల రాజ్యాంగాలు కూడా అనుమతి ఇవ్వడం గమనార్హం. గమనించవలసిన లలళం ఏమ్‌ అంటే - పొరసత్తృం మంజూరు చేయడంలో మాత్రం ఆయా దేశాలు చాలా కరినంగా వ్యవహరించడం. అనేక అగ్ని పరీక్షల్లో నెగ్గి వారి చిత్తశుద్దిని నిరూపించుకుంటే తప్ప ఆ దేశాలు పౌరసత్వాన్ని ఇవ్వడంలేదు. మరి మన విషయానికి వస్తే పౌరసత్వం కోరే వారి దరఖాస్తులను తిరస్కరించేలొ కరిన నిబంధనలు ఉన్నాయా అంటే అవీ లేవు. వ సందర్భం, అసందర్భం కాదనుకుంటే విదేశాల్లో పౌరసత్వం పొందాలంటే ఆయా దేశాలు విధిస్తోన్న నిబంధనలు, ఆంక్షలు ఏమిటో

(ప్రముఖ పాత్రికేయులు ఎ. సూర్యప్రకాక్‌ గారి మాటలో సారీ పరికిద్తాం :

ముందుగా ఇటలీ రాజ్యాంగాన్ని పరిశీలిస్తే - సమానత్వం ప్రాతిపదికన పౌరులు అంతా ఎన్నిక కావచ్చు. అని పేర్కొంటూనే పౌరసత్వం కోరే వారిపైన అనేక ఆంక్షల కొరడొ రయుపిళించడం గమనార్హం. వలసదారుల లక్షలాది ఆప్పికేషను తిరసు.రించే తీరున చట్టాన్ని పదును చేశారు. పౌరసత్వం ఇచ్చేందుకు దేశంలో కనీసం 16 ఏళు సీవాసి అయి ఉండాలని నిబంధన పెట్టారు. గత౦లో ఇదీ అయిదేళ్లే ఉండేది. న్‌ జర్మనీలో పౌరసత్యం పాం స రు బర్మనీ దే చీ లల యై న దాలంటే దరఖాస్తుదారుని తల్లిదం(డ్రుల్లో ఎవరో ఒక “ స్విట్టర్లాండ్‌లో అయితే స్టానిక్ర భాషలో పాటవాన్ని పరీక్షించి, 12 ఏళ్లుగా అక్కడో నివాసి అయి ఉంటున్నట్టు రుజువు అయితేనే పౌరసత్వం అభ్యర్థనను పరిశీలించడం డా

జరుగుతుంది.

(ఫ్రాన్స్‌లో కూడా పౌరసత్వం ఇచ్చేందుకు దరఖాస్తుదారునికి (ఫ్రెంచి భాష ధారాళంగా రావడం తప్పనిసరి.

(బ్రిటన్‌ వేలాదిమంది ఆసియన్ల వలసను నిరోధించుటకు తన చట్టాల్లో కరినతరమైన మార్పులు చేసింది. అభ్యుర్దుల తల్లిదండ్రులు గాని, తాత ముత్తాతలుగాని అక్కడి పౌరులు అయితేనే వారికి నివాస యోగ్యత లభిస్తుందని చట్టం చెబుతోంది. అంతే కాకుండా విదేశీయులు (బ్రిటషనర్‌ను పెళ్టాడితే... “ఈ పెళ్లి యునైటెడ్‌ కింగ్‌డమ్‌లో అడుగిడే ప్రధాన ఉద్దేశంతో చేసుకోలేదు,” అని బ్రిటిష్‌ అధికారుల ముందు రుజువు చేయవలసి ఉంటుంది.

అదే అమెరికాలో పౌరసత్వం కోరే వ్యక్తి అయిదేళ్ల పాటు అక్కడ నివసించిన వారై ఉండాలి. ఆంగ భాషపై మంచి పట్టు ఉండాలి. అమెరికాకు విశ్యాసపాత్రుడై ఉండాలి. అమెరికా రాజ్యాంగానికి, చరిత్రకు, పరిపొలనా విధానానికి సంబంధించిన కనీస పరిజ్ఞానం ఉండాలి. అని అమెరికా రాజ్యాంగం పేర్కొంది. ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే - అమెరికాలో నియంతృత్వాన్ని హింసను ప్రోత్సహించేలా మాట్లాడే వారికి పౌరసత్వం లభించక పోవడం. వీటితోపాటు అమెరికా రాజ్యాంగపైనా ఇంగ్లీష్‌ భాషా పాటవంపైనా పెట్టే పరీక్షలో నెగ్గవలసిఉంటుంది. ఇన్ని అడ్డంకులను అధిగమించాక అమెరికాకు బద్దుడనై ఉంటాననే ప్రతిజ్ఞ చేస్తే గాని పౌరసత్వం లభించదు.

ఇది ప్రపంచంలోని కొన్ని రాజ్యాలు వలస వచ్చిన వారికి పౌరసత్వం మంజూరు విషయంలో పొటిస్తున్న విధానానికి సంబంధించిన కొన్ని ఆంక్షల పరిచయం మాత్రమే.

నిజానికి అన్ని దేశాలు ఒకే దారిన నడవాలని లేదు కదా !

ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే - 1955 సం॥ పౌరసత్వ చట్టం (ప్రకారం, మన దేశంలో పుటిన వారిని సహజ పౌరులుగా పరిగణించగా, మన దేశీయులను వివాహమాడి దేశంలో నివసేస్తున్న విదేశీయులను రిజిఫ్ట్రేషన్‌ ద్వారా పౌరులు అయినట్టుగా గుర్తించడం, నిజానికి గమనించవలసింది ఏమి అంటే - జన్మత ః పుట్టుకచే భారత పౌరులు అయిన వారి పౌరసత్వం రద్దు చేసే హక్కు, అధికారం ఎవ్వరికీ లేకపోవడం. అయితే రిజిస్టేషన్‌ ద్యారా పౌరులు అయిన వారి పౌరసత్వం పట్ట ఈ హామీ లేదు. వారి పౌరసత్యానికి రక్షణ భద్రత లేదు. అంతేకాదు. కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో ఇటువంటి పౌరసత్వాన్ని వెనక్కు తీసుకొని బహిష్కరించే అవకాశం లేకపోలేదు. 1955 పౌరసత్వం చట్టంలోని సెక్షన్‌ 10 ప్రకారం వాస్తవాలను వక్రీకరించి అబదాలతో [2156 గ౭౧/౦౩6౧2100 తో మోసగించి [5/866, రిజిగేషన్‌ జరిగిందని భారత రాజ్యాంగం పట్ట అవిధేయత (010/౭10192%66100) వ్యక్తం చేశారని” భారత ప్రభుత్వం విశ్వసిస్తే రిజిఫ్రేషన్‌ ద్వారా పౌరులు అయినవారి పౌరసత్వాన్ని వెనక్కుతీసుకోవచ్చు. కనుక రిజిస్ట్రేషన్‌ ద్వారా పౌరసత్వం పొందినవారు అవసరమయినపుడు తమ నిజాయితీని రుజువుచేయవలసి ఉంటుంది. తప్పు దొరలితే చట్టప్రకారం ఆరునెలల పాటు శిక్షను విధించవచ్చు. ననన నన్న నున రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చింది ననసససససససఏఏఏఏఏఏు పు

268 యయయయతద్టీన భర్ణకలు

ఈ నేపధ్యంలో సోనియా గాంధీ పౌరసత్వం గూర్చి పరికిస్తే మన దేశానికి చెందిన రాజీవ్‌ గాంధీని వివాహమాడడం వల్ల సోనియా గాంధీకి భారత పౌరసత్వం లభించింది. మన రాజ్యాంగం, పౌరసత్వ చట్టం (ప్రకారం ఆమె పౌరసత్వం సవ్యంగానే ఉంది. విషాదం ఏమి అంటే - 1968లో రాజీవ్‌ గాంధీని పెళ్ళాడిన సోనియా 1983లో భారత పౌరసత్వం తీసుకోగా 15 ఏళ్లు దాటిన తరువాత 1999 మేలో పౌరసత్వం విషయమై రాద్దాంతం చేయడం, గమనించవలసిన అంశం ఏమి అంటే - అదీ సోనియా గాంధీ దేశ రాజకీయ రంగంలో క్రియాశీలక పాత్ర నిర్వహిస్తున్న తరుణంలో రాజకీయ విమర్శకులు విపక్షనేతలు ం పౌరసత్వాన్ని సవాలు చెయడం. అందుకు గల కారణం దేశ (ప్రధాని పదని, కుర్చీ పోటీ సోనియా ఒక ముఖ్య అభ్యర్థి అవడం. అప్పుడు గుర్తుకు వచ్చిన న్‌ భక్తులు ఆమె పౌరసత్వం ఎటువంటిదో గుర్తించవలసిందిగా అడుగుతున్నారు. కోర్టులో ప్రశ్నించారు కూడా. సోనియాగాంధీ పౌరసత్వం చెల్లుబాటు గూర్చి వేసిన పిటిషహ్‌పై విచారణ జరిపే ఢిలీ హైకోర్టు ఛీఫ్‌ జస్టిస్‌ ఎస్‌.ఎన్‌. వరివ్యా, జస్టిస్‌ ఎస్‌.3, మహాజన్‌లతోకూడిన ధర్మాసనం నవంబర్‌ 2, 1999న ఇచ్చిన తీర్పులో సోనియా పౌరసత్వం పట్ల సంతృప్తిని ప్రకటిస్తూ ఇటలీలో చట్టాలు ద్వంద్వ పౌరసత్వాన్ని గుర్తించాయని అయితే ఇటలీ పౌరులు విదేశీ పౌరసత్వం స్వీకరించే ముందు తమ దేశ పౌరసత్వాన్ని త్యజించాలని చేసిన వ్యాఖ్య మిక్కిలి గమనార్హం. ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే - ఇటలీలో పుట్టినవారు మరేదేశంలో స్లరపడ్తినా. "మరో దేశరా పౌరసత్వం తీసుకొనినా ఇటలీ దేశ పౌరులుగానే పరిగణించబడడం. అంతే కాదు. ఇటలీ పౌరులు విదేశీయులను వివాహమాడి పిల్లలను కన్నప్పుడు ఆ పిల్లలను కూడా ఇటలీ పొరులుగొ నే చూడడం ఆదేశ రాజ్యాంగం ప్రత్యేకత. ఈ దృష్ట్యా పరికిస్తే సోనియా, ఆమె సంతానం ఇప్పటికీ ఆ దేశ పౌరులు అనే ఆ రాజ్యాంగం చెబుతోన్న విషయం. కనుక తను ఇటలీ పౌరసత్వాన్ని వదులుకున్న నిజాన్ని రుజువు చేయవలసింది సోనియాగాంధీ మాత్రమే.

నిజానికి మన రాజ్యాంగంలో రాష్ట్రపతి, ఉపరాష్ట్రపతి, ప్రధాన మంత్రి వంటి అత్యున్నత పదవులను అలంకరించడంలో జన్మతః భారతీయులు కాని వారిని నివారించే నిబంధన ఏమీ లేదు. కనుక, ఉన్నత పదవిని చేపట్టడానికి సోనియాగాంధీకి హక్కు ఉంది అనిది నిజం. భారత పౌరురాలుగా ఆమెకు ఎటువంటి అడ్డంకి ఉండదు. వాస్తవం ఏమి అంటే పెద్దలు చెప్పినట్టు ఇటలీలోనే కాదు అమెరికా, బ్రిటన్‌: ప్రాన్స్‌, జర్మనీ వంటి దేశొలు అన్నింటిల్‌ నివాసం ద్వారా రిజి్టేషన్‌ ద్వారా పౌరసత్వం పొందినవారు ఒక స్టాయి దొటి ఎదగడానికి చట్టపరంగా వీలు లేక్షవ్ర్వడ్రలి మనకు అటువంటి కట్టడిలేదు.

నిజానికి ప్రపంచ రాజ్యాంగాల్లో మనది అతి పెదదని ప్రతీతి. ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే అత్వంత ఆవశ ళో

్య్‌ (కమైన ముఖ్యాంశాలను పెదల విజతకు వదలిపటి అనావళ్యకమైన రాంకు ఎ సరీతమైన వివరణలను చేకూర్చడం. అయిన వారికి అకుల్లో కాని వారికీ ్‌!

చేద్చుడ ద స్త స్యరగళ శీాంకాలను పక్కనబెట్టి అత్యల్ప విషయాలను అక్కున

తద భర్చనలు_____---ాాాాా 269 సోనియాగాంధీ 'దేశ (ప్రధాన పదవి" కి కాంగ్రెస్‌ పార్టీ అభ్యర్షిగా ప్రచారమైన తరుణంలో, ఆమె అభ్యర్దిత్సం నచ్చని విపక్షం వారు చేసిన , లేవనెత్తిన విమర్శలో కొంత నిజం లేకపోలేదు. విపక్ష నేతల ప్రకారం కాశ్మీర్‌లో ఎం.ఎమ్‌.ఏ గా ఎం.పీ.గా ఎన్నికయ్యే అవకాశం ఇతర రాష్ట్రాల వారికి లేనప్పుడు ఇటలీలో పుట్టిన సోనియాకు మన దేశ (ప్రధాని పదవికి అవకాశం ఎలా ఉంటుంది?” ప్రతి రాష్ట్రంలో లోకల్‌, నాన్‌లోకల్‌ విభేదం ఉంది. జోనల్‌ విధానం కారణంగా ఒక జోన్‌ ఉద్యోగి మరో జోన్‌కి వెళ్లేందుకు వీలులేనపుడు విదేశీయురాలైన సోనియా గాంధీ మన దేశానికి నేతృత్వం వహించేది ఎట్టు? జాతిపిత మహాత్మాగాంధీజీ పిలుపు ఇవ్వగానే ఆనాడు ఎంతో ఉపయోగకారివైనప్పటికీ, ఎన్నో ఏళ్లుగా తమ ఇంట్లో ఉన్నప్పటికీ విదేశి వస్తువులను వీధుల్లోకి గిరాటు వేయడమే కాదు బాహాటంగా తగుల బెట్టిన వారే ఈనాడు. విదేశీ వనిత అయిన సోనియాను దేశంలోని అత్యున్నత రాజకీయ పదవి - (ప్రధాని పదవికి అర్హురాలు అనడం నిజంగానే వితండవాదం, నిజంగానే బ్రిటిష్‌ వలసపాలనకు వ్యతిరేకంగా అవిశ్రాంత పోరాటం జరిపిన మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు దేశ పౌరసత్వాన్ని స్వీకరించిన ఒక విదేశీయుడు లేదా విదేశీయురాలు భవిష్యత్తులో రాష్ట్రపతి, (ప్రధానమంత్రి తదితర అత్యున్నత పదవులను స్వీకరిస్తారని నిద్రలో కూడా ఊహించి ఉండరు. అందుకే వారు ఆ నిషేధం జోలికి వెళ్లలేదు. నిజానికిది సున్నితమైన కీలకాంశం, మొత్తంమీద సోనియాగాంధీ రాజకీయరంగ ప్రవేశంతో మన రాజ్యాంగంలోని లొసుగు వెలుగులోకి రావడం గమనార్హం. ఈ చేదు నిజాన్ని కాదనలేము, ఏమయినా, మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు జాతి నిర్దేశకులు ఊహించని సంక్షిష్టస్టీతి ఇది. అంత మాత్రాన పరిష్కారం లేని అతి క్షిష్టమైన సమస్య ఏమీ కాదు. అతిగా స్పందించకపోతే అతి సామాన్యమైన సమస్య ఇది. దీని పరిష్కారం అతి సులువు. రాష్ట్రపతి (ప్రధాని వంటి అత్యున్నత రాజ్యాంగ పదవులను అలంకరించడానికి, అధిరోహించడానికి జన్మతః భారతీయులు కాని ఇతర తరహా పౌరులు అర్హులు కారు - అనే ఒక నిబంధనాన్ని మన రాజ్యాంగంలో పకడ్బందీగా చేర్చడమే అయితే ఏర్పాటు చూడవలసిన బాధ్యత పార్లమెంటుదే ! -అశయా అహప్రాల-

అన్య 2. ఉమ్మడి పారస ఖ్రతి ౦౦౧౧౦౧ 01౪11 ౧౦66 తరచుగా చర్చకు గురి అవుతోన్న మన రాజ్యాంగ అంశాల్లో ఉమ్మడి పౌరస్కృతి ఒకటి నిజానికి ఏక పౌరస్కృతి అను ఈ ఉమ్మడి పౌరస్కృతిని అమల్లోకి తీసుకొని రావాలన్నది అన్ని రాజకీయ పార్టీల ఎజెండాలోనూ ముఖ్యాంశమే పైగా మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు మన రాజ్యాంగంలో పౌరులు అందరికీ ఒకే పారస ట్రతిని (౮౧|౦|౫ 0౫౪1 0069) ఏర్పాటు చేయాలి అనే ఆదేశాన్ని నిర్దేశక నియమాల్లో 44వ నిబంధన రూపంలో పొందుపరచడం జరిగింది రాజ్యాంగం పేర్కొనిన విధంగా దేశ వ్యాప్తిగా అమలు కావలసిన ఈ “కామన్‌ సివిల్‌ కోడ్‌ అయిదు దశాబ్దాల తరవాత కూడా 'కోమా'లోనే ఉండడం దురదృష్టకరం. నిజానికి దేశ పౌరులు అందరికీ ఏక రూపత కలిగిన పౌరస్మృతిని రూపొందించి అమలు పరచాలని రాజ్యాంగం ఎందుకు నిర్దేశించవలసి వచ్చిందో*మన దేశ రాజకీయ పొర్టీనాయకులు, ముస్లింనేతలకు తెలియంది కాదు. వారికీ అంతా తెలుసు నిజానికి వారికి తెలియనిది వారు ఆడుతున్నది కుటిల నాటకం అని. ఆళ్ళర్యం ఏమి అంటే ఉమ్మడి పౌరస్మృతి అడిగే వారు సెక్యులర్‌ వ్యతిరేక వ్యక్తిగా, శక్తిగా ముద్రపడిపోవడం. రాజ్యాంగ నిర్మాతలు - ఉమ్మడి పౌరస్మృతి ఒకసారి గతంలోకి తొంగి చూడక తప్పడం లేదు : మనదేశంలోని ప్రత్తి మతవర్గానికి ఆస్తి వారసత్వం, వివాహం విడాకులు మున్నగు విషయాలకు సంబంధించి వ్యక్తిన్యాయం (౧9/50౧2 ఓ246) ఉన్నందున వాటి వివయై సివిల్‌ చట్టాల్లో ఏకత్వాన్ని సాధించి, వివిధ మతావలంబకులు సార్వజనీనమైన సివిల్‌ కో బ్‌ ఉమ్మడి పౌరస్కృతి రూపొందించదలచిన రాజ్యాంగ పరిషత్తులోని (ప్రాథమిక హక్కుల స కమిట తర్జన భర్దనల అనంతరం, మార్చి 28, 1947న జరిగిన సమావేశంలో పౌరులు అందరికి వర్తించే డి పౌరస్సృతికి చెందిన నిబంధనాన్ని రాజ్యాంగంలో నిప్రా ధమిక క్యల విభాగంలో చెర్చాలని పరిషత్‌ సభ్యులు రాజకుమారి అమృతకౌర్‌ యం.ఆర: మసాన సూచించగా, ఆ నిబంధనాన్ని నిర్దేశక నియమావళిలో పొందుపేరచాలని రాజ్యాంగ పరిషత్తు మారి న్‌ న ఎర మార్చి 30, 1947న అంగీకరించడం గమనారం. అయినప్పటికీ ఈ నిబంధ భు! అవా స అంశాన్ని ఉమ్మడి పౌరస్పృతిని వ్యతిేకించిన ముస్లిలీగ్‌ మగ సభ్యులు, మత ఛాందసులు రెండు అభ్యంతరాలను తెలపడం జెరిగింది. ఒకటి రాజాా౦గంలోని 25వ నిబంధన పౌరులకు (ప్రసాదించిన మత సేనను ప్ర , ధన తోడ్పడుతుంది రె న్డ్‌ బగా రాజ్యం- 'ప్రభుత్వం-అతిక్రమించడానికి ఈ 44వ నిబం ఎకి 0ది. రెండు, మత అల్ప సంఖ్యాశ్‌ వరీయులనై శత్యాన్ని మోపడొ ఈ నిబంధన తోడ్పడుతుంది. ఎ నళ్యాక వర్గీయులపై నిరంకుశత్వాన్ని ఈ 44వ నిబంధనను వ్యతిరేకించిన, విభేదించినవారు చూపిన ఈ రెండు

తద్దక భద్ణకలు_సాసాా 271 అభ్యంతరాలు, రాజనీతిజ్ఞులు చెప్పినట్లు సహేతుకమైనవి కావు నిబంధన 25 ప్రసాదించిన మత స్వేచ్చను 44వ నిబంధన అతి[క్రమించదు. నిజానికి 25(2) పేర్కొనిన మతేతర చర్యలు 25(1) కాజు ప్రసాదించే మత స్వేచ్చ నుంచి రక్షణ పొందుతాయి. నాటి రాజ్యాంగ పరిషత్తులో ముస్తిం వనిత తాజ్‌ ముల్‌ హుస్సేన్‌ ఒకే ఒక్కరు ఉండడం గమనార్హం. ఉమ్మడి పౌరస్కృతిని వ్యతిరేకించిన ముస్లిం సభ్యులు చూపిన అభ్యంతరాలను రాజ్యాంగ పరిషత్తులో తీవ్రంగా ఖండించిన రాజనీతిజ్ఞులు క.యం. మున్షీ అల్హాడి కృష్ణస్వామి అయ్యర్‌, మినూమసాని, రాజకుమారి అమృతాకౌర్‌, డా అంబేద్కర్‌ ప్రభృతులు ఉమ్మడి పౌరస్మృతి అవసరాన్ని ఉద్భోదిస్తూ చేసిన వాదనలు మరువరానివి ముఖ్యంగా రాజ్యాంగ నిర్ణయ సభలో చెలరేగిన చర్చలకు అతిగా స్పందించిన కె యం.మున్షీ గారు వెలువరించిన చక్కని చిక్కని అభిప్రాయాలు సర్వదా స్మరణీయమైనవి.

'షరియత్‌ చట్టాన్ని చేసినపుడుకాని, ఇటువంటి చట్టాలను బ్రిటిష్‌ పాలనలో కేంద్ర శాసనసభ (0౭౧121 69151400) చేసినపుడు గాని ఖోజాలు, కచ్‌మినన్‌లు ఎక్కువ అసంతృప్తి చెందడం జరిగిందనేది నిజం. నిజానికి వారు కొన్ని హిందూ ఆచారాలను అనుసరించేవారు. మతం మార్చుకొన్నప్పుటి నుంచి అంటే కాన్ట తరాల నుంచి వారు హిందూ ఆచారాలను అనుసరిస్తూ ఉండేవారు. మొదట్లో షరియత్‌ను అనుసరించడానికి వారు ఇష్టపడలేదు అయినప్పటికీ ముస్లిం సమాజం మొత్తం మీద షరియత్‌ను రుద్దాలని కొందరు ముస్టింలు కోరినట్టుగానే కేంద్రశాసన సభ చట్టం చేయడం జరిగింది. తమకు ఇష్టం లేకపోయినప్పటికీ ఖోజాలు, కచ్‌మీనన్‌లు చట్టాన్ని గౌరవించవలసి వచ్చింది. అప్పుడు, అల్ప సంఖ్యాక వర్గీయుల హక్కులు ఏమయ్యాయి? ఒక సమాజాన్ని ఏకీకృతం చేయాలంటే మొత్తం సమాజానికి (ప్రయోజనకరమయ్యే వాటిని పరిగణలోకి తీసుకోవాలి. కాబట్టి ఉమ్మడి పౌరస్మృతి అధిక సంఖ్యాకుల నిరంకుశ చర్య అని చెప్పడం సరికాదు. అని కెయం. మున్షీ గారు అనాడు రాజ్యాంగ పరిషత్తులొ పేర్కొనడం నేడు గమనార్హమె. వారు చెప్పినట్లు వారసత్వం లేదా ఉత్తరాధికారం లాంటి విషయాలకూ మతంతో ఏమి సంబంధమో అర్ధం కాని అంశం కేవలం మైనారిటీలకు మత అల్బ సంఖ్యాక వర్గీయులకు మాత్రమే ఈ నిబంధన సబంధించినదనుకుంటే అంతకన్నా పెద్ద పారపాటు లేదనవచ్చు.

హిందువులకూ వ్యక్తిగత న్యాయాలున్నాయి. ఉమ్మడి పొరస్కృతిని ఇష్టపడనివారు హిందువుల్లో కూడా ఎందరో ఉన్నారు. మయూఖ, మితాక్షర, దాయా భాగ (౦౫2౦౧20) మున్నగు న్యాయ సాంప్రదాయాలను హిందువులు వేరు వేరు ప్రాంతాల్లో పాటించేవారు మనువు, యాజ్ఞవల్క్య మున్నగు పెద్దలు రుద్దిన నిబంధనలు, నిర్దేశకాలు ఉండేవి కాల దోషం పట్టిన ఆయా అసంగత ధర్మసూత్రాలను, వ్యక్తి న్యాయాలను తోసివేసి హిందూ కోడ్‌ను క్రోడీకరించుకోవడం జరిగింది కదా! స్వాతంత్ర్యానికి ముందే సతీ సహగమన నిరోధక చట్టం, హిందూ వితంతు పునర్వివాహ చట్టం, బాల్య వివాహ నిషేధ చట్టం లాంటి వాటిని (బ్రిటిష్‌ (ప్రభుత్వం ప్రవేశ పెట్టినా మత సంస్కర్తలు వాటిని ఆహ్వానిచండం జరిగింది. కాంట్రాక్టులు, శిక్షాస్టృతి, వివాహం, విడాకులు వగైరాలన్నింటా ముస్లింలా ప్రవర్తిల్లుతున్న

272 లాలస తర్జన భద్దవలు మాటా నిజమే. (బ్రెటిష్‌ (ప్రభుత్వం మనదేశ పౌరుల అందరికీ కుల, మత లింగ బేధాలకు అతీతంగా సమానంగా వర్తించే భారత శిక్షాస్మృతి ప్రవేశ పెట్టింది కదా! ఆనాడు మైనారిటీలు ఏకీకృత శిక్షాస్టృతిని (ప్రతిఘటించలేదే ? ముస్పింలకు హిందువులకు మధ్య లావాదేవీలకు సంబంధించిన కాంట్రాక్ట్‌లా శాసిస్తున్నది మత (గ్రంధాలు కాదు, ఆంగ్లో ఇండియన్‌ న్యాయశాస్త్రం అని గుర్తుపెట్టుకోవాలి. రాజ్యాంగ పరిషత్తు చర్చల్లో పాల్గొనిన అల్లాడి కృష్ణస్వామి అయ్యర్‌ ఉమ్మడి పౌరస్మృతి ఆవశ్యకతను సమర్షిస్తూ “రెండు నాగరికతలు లేదా సంస్కృతుల మధ్య తాకిడి ఫలితంగా రెండూ ప్రభావితం అవుతాయి. ఒకదానినాకటి ప్రభావితం చెస్తాయి” అని వ్యాఖ్యానించడం, విశ్హషంచడం గమనార్హం. డాః అంబేద్కర్‌ వక్కాణించినట్టు నిజానికి ఉమ్మడి పౌరస్మృతి అనేది ఈ వరకే ఉంది. కేవలం వివాహం, ఉత్తరాధికారం అనే రెండు విషయాల్లోకి పొరసృతి చొచ్చుకు పోలేక పోయిందని ఆయన వివరించడం జరిగింది. అంతేకాదు ముస్లిం వ్యక్తిగత చట్టం ఏకాండశిల అనుకోవడం పొరపాటు అని ఆయన గుర్తచేశారు కూడా. ఈనాడు పెద్దలు చెప్పినట్టు “నిజానికి వాయువ్య సరిహద్దు రాష్ట్రంలో 1935 వరకు ముస్లిం సోదరులు వారసత్వం వగైరా విషయాల్లో హిందూ ధర్మాన్నే పాటించేవారు. 1939 నుంచే షరియత్‌ చట్టం ఆ (ప్రాంతానికి వర్తించడం (ప్రారంభించింది. యునైటెడ్‌ ్రావిన్సెస్‌, సెంట్రల్‌ ప్రావిన్సెస్‌, బొంబాయి రాషష్ట్రాల్టోను (అంటే నేటి ఉత్తర ప్రదేశ్‌ మధ్యప్రదెళ్‌ మహారాష్ట్ర, గుజరాత్‌ రాష్ట్ర ప్రాంతాల్లోను) ముస్లింలు హిందూ లా పాటించేవారు. ఉత్తరమలబారులో హిందువులకు ముస్లింలకు సమానంగా వర్తించిన చట్టం 'మరుమక్కతాయం' (మాతృస్వామ్య వ్యవస్థలోని న్యాయ చట్టం) అని మనం మర్చిపోరాదు.” సందర్భం ఏమయితే ఏమి, రాజ్యాంగ పరిషత్తులో డిశంబర్‌ 19, 1946న హంసా మెహతా మాట్లాడిన మాటలు ఇప్పుడూ వినతగ్గవే 'స్వతందత్ర భారతంలో మహిళలకు సమాన పోదా మాత్రమే కాదు సమాన అవకాశాలు లభీస్తాయన్న విషయం వారికి ఆనందాన్ని కలిగిస్తోంది. ఈ దేశపు సగటు మహీళ శతాబ్దాల తరబడి చట్టాలు, సం('ప్రదాయాలు, ఆచారాల "పేరుతో అసమానతలను భరించింది. వేలాది మహిళలు మామూలు మానవ హక్కులకు "సైతం నోచుకోని పరిస్థితిలో ఉన్నారు. పర్దా వెనకాల, ఇంటి నాలుగు గోడల మధ్య కూడా స్ట్రచ్ళగా మసలలేని పరిస్థితిలో ఉన్నారు. భారతీయ మహిళ ఎంత దయనీయమైన స్థితికి రిందంటే స్వార్ద పరుల అణచివేతకు ఆమె అసహాయంగా బలై పోతుంది" ఈ వివరణ, వ్ల్లోషణ నాడే కాదు నేటి ఈ పురుషాధిక్య సమాజంలో మహిళకు జరుగుతున్న అన్యాయానికి, అవమానానికి, అనాదరణకు నిలువుటద్దం అవడం గమనార్హం. నిజానికి సమానత్వం లేకుండా న్యాయం లేదు. మన రాజ్యాంగ ప్రవేశికలోని ముఖ్యాంశంకూడా ఇదే కదా! పెద్దలు సెలవిచ్చినట్లు మనదేశంలోని వ్యక్తిగత చట్టాలు, జాతి, మత, లింగ ప్రాతిపదికపైన వేరు వేరు వర్గాలకు వేరు వేరు 'ప్రణ్యేక న్యాయ వ్యవస్థలను సృష్టించి, న్యాయాన్ని, సమానత్వాన్ని విడదీయడానికి దోహదపడుతున్నాయి. ప్రవేశికలోనే

తద్పక భద్దకలు_______ాాాాాాాాా 273 కాదు రాజ్యాంగంలోని 14, 15, 16, 17, 18 నిబంధనల్లోనూ సమానత్థనికి గల హక్కు (ప్రస్ఫుటం అవుతుంది. రాజ్యాంగం జాతి, మత, కుల, లింగ బేధాలకు అతితంగా మన దేశ పౌరుల అందరికీ సంబంధించింది. నిజానికి రాజ్యాంగ చట్టం వివక్షను సహించదు. అందుకే మతాన్ని మత రంగాలకే పరిమితం చేసి, జాతి సమ(గ్రతను పరిరక్షించడానికి ఉమ్మడి పౌరస్మృతి ఆవశ్యకతను మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు నిర్దేశించడం గమనార్హం. నేటి రాజకీయాలు - ఉమ్మడి పొరస్కృతి

మన రాజ్యాంగం నిర్దేశించిన ఉమ్మడి పౌరస్మృతి పట్ట ఇంతటి స్పష్టత, ఆకాంక్ష నేపథ్యం ఉన్నప్పటికీ అల్ప సంఖ్యాక వర్లీయులైన ముస్లింలలో ముఖ్యంగా ఛాందస ముస్లిం మత పెద్దలు ఉల్లేమాలను త్తి పరిచేందుకు, వారి ఓటు బ్యాంకును కొల్లగొట్టేందుకు అర్రులు చాచే రాజకీయ నటశఖరులు చెప్పే సొల్లు కబుర్లు విన వారి అమాయకత్వానికి నిలువుటద్దాలు. రాజనీతి విశారదుడు మేధావి, పండితుడు పైగా మన దేశానికి (ప్రధానిగా రాజ్యం ఏలిన పి.వి. గారు ఓ సందర్భంలో, ముస్లిం మత ఉల్లేమాల సమావేశంలో 'ప్రజలు కోరనిదే ఆయా సంప్రదాయాలను వ్యక్తిగత చట్టాలను మార్చరాదు' అని చెప్పడం జరిగింది.

(ప్రజలు అంతా కోరనిదే వ్యక్తిగత చట్టాలను మార్చి ఉమ్మడి పౌరస్టృతిలాంటి కామన్‌ సివిల్‌ కోడ్‌ను తీసుకొని రావడం సాధ్యం కాదు అని అధికారంలో ఉన్న ప్రభుత్వ అధినేతలు వల్లైేవేయడం రివాజుగా, రికార్డుగా మారిపోయింది. నిజానికి ప్రభుత్వాలు చేసిన చట్టాలు అన్నీ (ప్రజలు కోరిన మీదట చేసినవి ఆని ఎవరంటారు? మందబలం (బూట్‌ మెజారిటీ అడ్డుపెట్టుకుని రాజకీయ లబ్దికొరకు దిగుబడి అయిన వెధవ చట్టాలు ఎన్ని లేవు, అధికారంలో ఉన్న పార్టీ సంకుచిత ప్రయోజనాలను ఆశించి అడ్డగోలుగా చేసిన చట్టాలు ఎన్నిలేవు. అందులో 'ముస్లిం మహిళల హక్కుల రక్షణ బిల్లు ఒకటి. నిజానికి ఆ బిల్టును “ముస్లిం మహిళల భక్షణ బిల్లు” అనడం సముచితం. జీవిత భాగస్వామిగా అర్జాంగిగా బతుకు పంచుకున్న భార్యామణీని అర్జాంతరంగా అర్హరహితంగా వదిలివేసిన భర్త ఆమె మనుగడకోసం కనీసం మనోవర్తి ఆయినా ని నిరాకరించిన బిల్లు ఇది. ప్రతీప శకులతో మందబలం (మెజారిటీ బలంగల రాజీవ్‌గాంధీ) రాజీకి అది సాక్షి. కనుక విజ్ఞులు వ్యాఖ్యానించినట్టు ఈ పురుషాధిక్య సమాజంలో స్త్రీకి న్యాయం జరగడానికి దోహదం చేసేది ఉమ్మడి పౌరస్మృతి మాత్రమే!

ఉమ్మడి పౌరస్మృతి అవసరం గూర్చి సందర్భం వచ్చినపుడెల్దా మన సర్యోన్నత న్యాయస్థానం గుర్తుచేస్తుండడం గమనార్హం.

షాబానో బేగం కేసు 1985లో ముస్లిం మహిళ భర్తనుంచి భరణం పొందే మౌలిక హక్కును మంజూరు చేస్తూ సుప్రీంకోర్టు రాజ్యాంగంలోని కవ నిబంధన కాగితాలకే పరిమితం అవడం పట్ల విచారం ప్రకటించడం జరిగింది. రాజ్యాంగ ఆశయాన్ని అమల్లోకి తేవడానికి (ప్రభుత్వం ఎటువంటి చర్యలూ చేపడుతున్న దాఖాలాలు లేవని సుట్రం కోర్టు నియమించిన ధర్మాసనం పేర్కొనడం గమనార్హం.

1995లో సరళాముద్గల్‌ కేసులో తీర్పు చెబుతూ మన సుప్రీంకోర్టు ఏనాడో 1950లో

274 ాలాలాలారారోరాంాాతప్డక భడ్జకలు రాజ్యాంగంలో పొందుపరచిన నిబంధన 44కు ప్రభుత్వం నాలుగు(న్నర) దశాబ్దాలు దాటినా కార్యరూపం ఇవ్వడానికి సుముఖంగాలేదు” అని ఎత్తి పొడవడం జరిగింది. ఆ ఎత్తిపాడత (ప్రభుత్వానికి దున్నపోతు మీద కురిసిన వర్షమే అయింది. మనోవర్తికి సంబంధించిన ప్రవాదీక్షిత్‌ శతపది 1999 కేసులో తీర్పు చెబుతూ “భర్తలు వదలివేసిన మహిళలు, వారి పిల్లల హక్కులను దుర్వినియోగ పరచడానికి వీలులేదు” అని పేర్కొనడం గమనార్హం. కోర్టులు ఎంత మొత్తుకున్నా, మనస్సు మైనారిటీల ఓటు బ్యాంకు కైవసం చేసుకునే వ్యూహం పైనే లగ్నం అయ ఉన్నంత వరకు మన పాలకులు 'ఉమ్మడి పౌరస్మృతి" ఊసే ఎత్ర్తరు. రాజకీయ నాయకుల్లో ఈ బలహీనత బలంగా నాటుకుని ఉన్నంత వరకు ముస్లిం మత నేతలు ఉల్లేమాలు ఆడిందే ఆట. ముస్తిం సమాజంలో నుహిళల పాత్ర : ఉమ్మడి పౌరస్మృతి కామన్‌ చట్టాన్ని కొంతసేపు పక్కకు తీసి గట్టున పెట్టి, ముస్లిం సమాజంలో ముస్లిం మహిళల పాత్ర, హోదా, వారు అనుభవిస్తున్న పరిస్థితుల గూర్చి ఒక్కింత ముచ్చటించడం అసందర్భం కాదేమో ! రాజ్యాంగం ప్రసాదించిన హక్కులు ఎన్ని ఉన్నా ప్రభుత్వాలు చేసిన చట్టాలు ఎన్ని ఉన్నా తలాక్‌ అనే ఒక్క మాటను మూడుసార్జు చెప్పి, సే హరి బ్లేవతబంధాలు తెంచివేసే అధికారం కేవలం మగవారికే ఇచ్చిన ముస్పింలా అన్యాయం ఇంకెంత కాలం కొనసాగవలసి ఉందో... లాయర్‌ చెలిలో మాడభూషి శ్రీధర్‌ చెప్పినట్టు మగమహారాజు 'తలాక్‌ తలాక్‌ తలాక్‌ అని ముమ్మారు చెప్పి కట్టుకున్న జీవిత భాగస్వామి, అర్జాంగి, ఇల్దాలు, భార్య బతుకును అర్ధంతరంగా “అర్హరహితం'గా పుటుక్కున తెగ తెంపులు చేసి నడి బజారు పాలు చేసే ఆచారం ప్రపంచంలో ఏ మతంలోనైనా ఉందా ? ... ఉంటే ఇంకా కొనసాగాలా? మైనారిటీ తీరని (18 ఏళ్లలోపు) అమ్మాయి పెళ్లి చేయడం తగదని చట్టం తెగ మొత్తుకుంటున్నా 15 ఏళ్ల లోపు అమ్మాయిని ముస్లీం యువకుడు వివాహమాడవచ్చు అంతే కాదు ముస్లిం అబ్బాయి అదృష్టం ఏమ అంటె ఒకరి కన్నా ఎక్కువ అమ్మాయిలను మనువాడడం. నిజానికి ముస్లిం అమ్మాయి ఏమీ తెలియని వయస్సులో ఒక మగాడికి భార్యగా పోవాలి. ఎందరు సవతులు ఉన్నా పట్టించుకోకూడదు. పైగా తలాక్‌ చెబితే వివాహ బంధాన్ని తెంచుకుని పోవడానికి సిద్దంగా ఉండాలి. ఇక సంతానం ఉంటే వారిది అంతా దయనీయమైన బతుకే. నిజానికి పెద్దలు వక్కాణించినట్టు షరియత్‌ చట్టాలు మాత్రం ముస్లిం మగాడికి భార్యలు అందరినీ పప్రేమించాలనీ, నమానంగా ఆదరించాలని, (ప్రేమాభిమానాలు పంచాలని నిక్దేశిస్తున్నాయి. వాస్తవానికి జరుగుతున్నదేమి అంటే - భార్యలు అందరూ సమానంగా అన్యాయాలకు దోపిడీలకు గురిఅవడం. పెద్దలు అన్నట్టు బహు భార్యత్వం జంతు, మృగ లక్షణం కాదా! అర్హ శతాబ్దం కిందటే ఆచార్య కృపలానీ వక్కాణించినట్టు, ఏకపత్నీ నియమాన్ని ముస్లిం సమాజం స్వీకరించడానికి సిద్ధంగా ఉంది. కాని (ప్రభుత్వానికే ధైర్యం లేదు.

తష్పక భదకలు____ 275 ఏది ఏమైనా ఒక్కటి మాత్రం నిజం. ముస్తిం వివాహిత మహిళ నాసట రాయబడిన దార్భాగ్యమే “తలాకొ కనుక 'నోటి మాట తలాకొకు తలాక్‌ చెప్పడం తక్షణం జరగడం మంచిది. షరియత్‌లకు తప్పుడు వ(క్రభాష్యాలు దొరలకుండా ఉండేందుకు గాను ముస్తిం పర్సనల్‌ చట్టాలను క్రోడీకరించి సమగ్రమైన చట్టాన్ని రూపొందించడానికి ముస్లింయత ప్రముఖులు పాటు పడతారని ఆళిద్దాం. ప్రజల తక్షణ కర్తవ్యం : పెద్దలు చెప్పినట్టు దేశంలో ముస్లిం పర్సనల్‌ చట్టాలు వాటి అసలు షాకి విరుద్ధంగా ఉన్నట్టు తోస్తుంది. నిజానికి ముస్లిం వివాహిత మహిళ తలరాతను మార్చ శక్తి పదను కేవలం “ఉమ్మడి పౌరస్కృతి' కి ఉంటుందనవచ్చు. ఇది ముస్టింలకు ముఖ్యంగా మైనారిటీలకు వ్యతిరేకం కాదు. నిజానికి అభివృద్ది చెందిన ముస్లిం దేశాల్లో ఎక్కడా అల్ప సంఖ్యాక వర్గియులకు వ్యక్తిగత న్యాయం లాంటి (ప్రత్యేక హక్కులు ఇవ్వడం లేదు. ప్రపంచంలో ఎక్కడ నుంచి అయినా ఏరోపాదేశాలకు వెళ్లినవారు, అల్ప సంఖ్యాక వర్షీయులు అయినప్పటికీ, ఐరోపాల్లో అమల్గో ఉన్న ఉమ్మడి పౌరన్కృతిని, సివిల్‌ కోడ్‌ను గౌరవించవలసిందే. మైనారిటీలు దాన్ని నిరంకుశ చర్యగా భావించరాదు. అదేమి చిత్రమో మనదేశంలో రాజకీయ కాలుష్యం ప్రబలిపోయి మహిళలహక్కుల రక్షణకు కవచంలా ఉండవలసిన ఉమ డి పౌరస్టృతి లాంటి సున్నితమైన సమస్య కూడా అపార్జాలకు గురికావడం మన దౌర్భాగ్యం. నిజానికి మన సంస్కృతీ సంప్రదాయాలు మత(ప్రాతిపదికన హింసాత్మక చర్యలను గాని వివక్షను గాని అంగీకరించవు. కనుక, ఈ కుటిల రాజకీయ కుతంత్రాలను, ఛాందసవాదుల మత మౌఢ్యాన్ని ప్రజలు (గ్రహించి తిప్పి కొడితే గాని సమాజంలో శాంతి సామరస్యాలకు సామాజిక న్యాయానికి జాతి సమ(గ్రతకు పొంచి ఉన్న ప్రమాదం తాలగిపోదు. తక్షణం పరిష్కరించవలసిన దాన్ని నానబెట్టడం తగదు. ఇది ప్రజాస్వామ్య యుగం జనవాక్యానికి వ్యతిరేకంగా ఉండే వారిని ఎన్నుకోకుండా ఉండే అవకాశం నియోజకవర్గ ఓటర్లకు ఉందనేది గమనార్హం. రాజనీతిశా'స్త విశ్లేషకులు చెప్పినట్లు, న్యాయస్థానం వాక్కు అనుజ్ఞ కాదు, జనవాక్యమే నిజమైన అనుజ్ఞ, కనుక అసలు ప్రభువులు అయిన ఓటర్లు నియోజక (ప్రజలు స్వార్థ రాజజియ కుతంత్రాలను తిప్పికొట్టడానికి నడుం బిగించాలి. అంత మాత్రాన ఉమ్మడి పౌరస్మృతిని ముస్టింలపై బలవంతంగా రుద్దాలనడం కాదు. విధివంచిత మహిళ అమ్మగాని ఆలిగాని పొందుతున్న నష్టాన్ని, కష్టాన్ని చట్టపరంగా తొలగించడానికి, మెజారిటీ, మైనారిటీ అనకుండా దేశీయులు అందరూ రాజ్యాంగ నిర్దేశం అయిన ఉమ్మడి పౌరస్సృతిని సహృదయ ముస్లిం సోదరులకు నచ్చచెప్పి, (ప్రవేశపెట్టడానికి అమలు పరచడానికి తగు చర్యలు తీసుకోవలసిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది. -ఆభకాో అజక్రూత-

3. 356 నిబంధన - రాష్టపతి పాలన (ఆ న/69166౧1121 ౧౮16 ౮౧౮6? ఉగ 356 రాజకీయ స్త (ప్రయోజనాల నిమిత్తం అత్యధికంగా దుర్వినియోగమైన మన రాజ్యాంగ నిబంధనల్ట్‌ (ప్రముఖంగా పేర్కొనదగింది 356. దీని విషయమై దేశవ్యాప్తంగా జరుగుతున్థ చర్చ, కొనసాగుతోన్న (ప్రతిష్టంభన తీరు రావణకాష్ట్రంలా ్రజ్వరిల్లుతూనే ఉంది. రాజకీయ, రాజ్యాంగ విశ్లేషకులు చెప్పినట్టు ప్రపంచంలోని మరే ఇతర (ప్రజాస్వామిక సమాఖ్య విధానం కలిగిన దేశం ఇటువంటి దారుణ విధానాన్ని అనుమతించడం లేదు. కేవలం మన దేశంలోనే ఎందుకు ఇలా జరుగుతోంది? నిజానికి ఎంతో వివరణాత శైకంగా, అవసరమయిన సవరణలతో పొాందుపరచబడిన 356 నిబంధన ద్వారా మన రాజ్యాంగం చెప్పు ముఖ్యాంశం ఏమిటంటే - “రాజ్యాంగబద్ధంగా రాష్ట్రంలో పరిపాలన కొనసాగే పరిస్టితి కొరవడినపుడు (మృగ్యమైనపుడు.. (1౧ 0256 01 1211019 01 ౦౦౧౩౪4౪0౧౭] గీజ2ం౧1౧60౧/ 1౧

51219. రాష్ట్ర గవర్నర్‌ నివేదికను పరిశీలించిగాని, ఇతరథత్రాగాని రాష్ట్రపతి సంతృప్తి చెందినట్టయితే, (రాష్ట్రంలో) రాష్ట్రపతి పాలన విధించవచ్చు”. అంటే ఒక రాష్ట్రంలో రాజ్యాంగానుసారం పరిపాలన కొనసాగే పరిస్థితులు లేనట్లయితే పరిపాలనా నిర్వహణ కష్టసాధ్యమైనపుడు మాత్రమే అత్యవసర పరిస్టితి కింద రాష్ట్రపతి పాలన ఉపయోగానికి అర్హత ఉంటుంది కాని పరిపాలన కష్టమైన పరిస్థితిలో ఉందనే సాకుతో ఈ నిబంధన ఆయుధాన్ని వాడరాదు. కాని ఆశ్చర్యమైనా వాస్తవం ఏమి అంటే- దుర్వినియోగం అవుతోన్న ఈ 356 నిబంధనను తీవ్రస్థాయిలో విమర్శించిన విపక్ష నాయకులే కేంద్రంలో (ప్రభుత్వ అధికార పగ్గాలు చేపట్టగానే, వారికి గిట్టని (ప్రతిపక్షం పాలించు రాష్ట్రప్రభుత్వాలను ఏదో ఒక నెపంతో అస్టిరపరిచెందుకు ఇదే దుష్టనిబంధన 356 ఆయుధాన్ని నచ్చని రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల శిరచ్భేదానికి పరమానందంతో ప్రయోగించి రాక్షసానందం మూటగట్టుకొన్న సంఘటనలు మన దేశంలో ఇప్పటివరకు సంఖ్యాపరంగా వంద దాటినట్టు గణాంకాలు తేటతెల్లపరచడం. పూర్వరంగం :

ఓమారు గతంలోకి తొంగిచూస్తే - ప్రభుత్వ యంత్రాంగం పూర్తిగా విఫలమైనపుడు ఉపయోగపడే ఆఖరి చర్యగా మాత్రమే (భారతదెశం)రాష్ట్రంలోని ఎన్నికైన (ప్రభుత్వాన్ని రద్దుచేసి పరిపాలనను కేంద్రం చేతులోకి తీసుకోవాలన్న బ్రిటిష్‌ పార్లమెంటు దుష్ట భావనకు రూపకల్పనగా భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1935లోని 93వ సెక్షన్‌ను చూడవచ్చు. మార్చి 13, 1935న బ్రిటిష్‌ మంత్రి సర్‌ శామ్యూల్‌ హోయర్‌ బ్రిటిష్‌ పార్లమెంట్‌లో చేసిన (ప్రకటన (ప్రకారం, రాజ్యాంగ బద్ధంగొ పాలన నిర్వహించడం సాధ్యం కానపుడు రా,ష్ట్రాల్లో ఎన్నికైన ప్రభుత్వాలను రద్దు చేసి స్వయంగా తానె పాలించే అధికారాన్ని గవర్నర్‌ జనరల్‌కు దఖలు పరచడం గమనార్హం. అంటే రా(ష్ట్రాలకు స్వయంపాలన అవకాశం ఇచ్చినప్పటికీ ఒకవేళ అ

తప్పక భద్ణకలు లాలా 277 రాష్ట్రాల్లో స్వేచ్చ మితిమీరి బ్రిటిష్‌ ప్రయోజనాలకు భంగం కలిగించే ప్రమాదం ఏర్పడినపుడు ఆ (ప్రభుత్వాన్ని రద్దు పరిచే అధికారాన్ని (బ్రిటిష్‌ పాలకులు తమ వద్దనే అట్టిపెట్టుకోవడం జరిగింది. దానివల్ల, తెల్లవాడి ఏలుబడిలోని నల్ల చట్టాల కర్కళత్వానికి ఇది (ప్రబల నిరద్మనం అనీ, నాటి ్రొవిన్షియల్‌ గవర్షమెంట్లను కేంద్రం కబలించేలా బ్రిటిష్‌ పాలకులకు ఎలు కలిపించిన నిరంకుశ చట్టం అని తీవ్ర విమర్శకు గురి అయిన నిబంధన 93వ సెక్షన్‌, కొని, వాస్తవం ఏమి అంటే - ఆ అధికారాన్ని, 93వ నిబంధనను (బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వం ఏనాడూ వినియోగించకపోవడం. పైగా ఆగప్టు 15, 1947 నుంచి జనవరి 26 1950 నూతన రాజ్యాంగం అమలు అయ్యే వరకు 1935 నాటి భారత (ప్రభుత్వ చట్టమే మనకుతాత్కాలిక రాజ్యాంగం అయింది. రాజ్యాంగ పరిషచ్తు = 356న నిబంధన ;

నిజానికి ఈ 356వ నిబంధన విషయమై 1947 ఆగష్టు నెలలో రాజ్యాంగ పరిషత్తు సమావేశాల్లో తీవ్రమైన వ్యతిరేకత వ్యక్తమైంది. ముఖ్యంగా సర్దార్‌ పటేల్‌, అల్లాడి కృష్ణస్వామి అయ్యర్‌, హృదయనాధ్‌ కుంజ్రా తదితరులు ఎన్నో అభ్యంతరాలను తేవనెత్తడం జరిగింది. మంచి పాలన కోసం కేంద్రం రాష్ట్రాల వ్యవహారాల్లో జోక్యం చేసుకోవడానికి వీలు కల్పిండం గాని అధికారం ఇవ్వడం గాని ఈ నిబంధన ఉద్దేశం కాదనీ, “రాజ్యాంగంలోని ఏర్పాట్లకు” విరుద్దంగా ధ్‌ ప్రభుత్వం ప్రవర్తించినపుడు మాత్రమే కేంద్రం జోక్యం చేసుకోగలుగుతుంది గొని రాష్ట్రంలో ఉన్నది మంచి ప్రభుత్వమా, చెడ్డ (ప్రభుత్వమా అని కేంద్రం నిర్ణయించదనీ డొ॥ అంబేద్కర్‌ వివరణ ఇవ్వడం జరిగింది. అదే సందర్థంలో గౌరవ నభ్యులు హెచ్‌.ఎన్‌.కుంజ్రా, ఆగష్టు 4, 1947న రాజ్యాంగ పరిషత్తులో లేవనెత్తిన 'రాజ్యాంగంలోని ఏర్పాట్టు' అంశం గూర్చి డా॥ అంబేద్కర్‌ ఇచ్చిన సమాధాన వివరణ (ప్రముఖ పాత్రికేయులు, రాజ్యాంగ మ్లోషకులు ఎ.జి.నూరాని గారు పొందుపరచి వ్యాఖ్యానించిన తీరు గమనార్హం :

“చర్చ సందర్భంలో పలువురు సభ్యులు 356 నిబంధన దుర్వినియోగం అవుతుందన్న సందేహాలు వ్యక్తం చేశారు. వారి అభిప్రాయాలు పూర్తిగా నిస్దేతుకమైనవని కొట్టి పారవేయలేను.ఈ నిబంధన రాజకీయ ప్రయోజనాలకు ఉపయోగపడే అవకాశం ఉన్న మాట నిజమే. రాష్ట్రాల పైన కేంద్రం అధికారాలకు సంబంధించిన (వ్రతి నిబంధన విషయంలోను ఈ అభ్యంతరాలు వర్తిస్తాయి. ఈ నిబంధనను ఉపయోగించవలసిన అవసరం ఎన్నటికీ రాదనీ అవి కాగితాలకే పరిమితం అవుతాయని ఆశిద్దాం. వీటిని ఉపయోగించవలసిన అవసరం ఏర్పడినపుడు ఆ నిర్ణయం చేసే అధికారం కలిగిన రాష్ట్రపతి సదరు రాష్ట్రంలోని (ప్రభుత్వాన్ని రద్దుచేసే విషయంలో సముచితమైన నిర్ణయం తీసుకుంటారని నా ఆశ, నిర్ణయం తీసుకునే ముందు రాష్ట్రపతి సంబంధిత రాష్ట్రాన్ని ముందుగా హెచ్చరించాలి. రాజ్యాంగానికి విరుద్ధంగా వ్రనహరిస్కున్న తీరును తెలియచేయాలి. ఈ హెచ్చరికలు నిషష్ట్రయోజనాలైనపుడు ఆ రాష్ట్రంలో ఎన్నికలు నిర్వహించడం ద్యారా సంబంధిత రాష్ట్రంవారే పరిష్కరించుకొనే ఏర్పాటు చేయాలి. ఈ రెండు విధానాల వల్ల ప్రయోజనం కనబడని సందర్భంలో మాత్రమే

276 లాలా తప్టక భష్ణకలు 356 నిబంధనాన్ని ఉపయోగించాలి.”

356 నిబంధనను రాష్ట్రపతి పాలనను విధించే ముందు గమనించవలసిన అంశాలను పరిస్థితులను రాజ్యాంగశిల్పి డా॥ అంబేద్కర్‌ స్వయంగా వివరించి విడమర్చి చెప్పడం గమనార్హం. అయినప్పటికీ ఈ నిబంధన ఆవిర్భావానికి, పొందుపాటుకు గల నేపర్యాన్ని గమనించవలసిన రాజకీయ చారిత్రక సంఘటనలు లేకపోలేదు. 1947 ఆగష్టులో మనదేశం రెండుగా చీలిపోవడం, వేరుపడిన పాకిస్తాన్‌ 1947 అక్టోబర్‌లో ఆజాద్‌ కాశ్మీర్‌ బలగం పేరున జమ్మూకాశ్మీర్‌ లోయపై దాడి జరపడం మన రాజ్యాంగం నిర్మాతలపై పెను ప్రభావం చూపిందనవచ్చు. దేశంలో పలు భాషలు, జాతులు, సాంస్కృతిక మత వైవిధ్యాలు ఉన్నందున మునుముందు దేశం మరిన్ని దేశాలుగా, ముక్కచెక్కలుగా గాకుండా నిరోధించడానికి రాజ్యాంగ కర్తలు భావించి, దేశ సమైక్యత, సమ(గ్రతలను పరిరక్షించడానికి శాంతిసామరస్యం నెలకొల్పడానికి, విచ్చిన్నకర వేర్పాటు ధోరణులను ఎదుర్కోవడానికి రాజ్యాంగంలో ఒక నిబంధనను చేర్చాలని నిర్ణయించడం జరిగింది. అలా 1947 నాటి దేశ రాజకీయ పరిస్థితులు ఇతరములైన కీలకాంశాలను, 1935 సం. భారత ప్రభుత్వ చట్టంలోని 93వ సెక్షన్‌ను పరిగణలోకి తీసుకొని, అదే నిబంధనను అదే పదజాలంతో ఏ మార్పులేకుండా కేవలం “గవర్నర్‌ జనరల్‌ స్థానంలో 'రాష్ట్రపతి' ని కూర్చోబెట్టి ఓ నిబంధనను రూపొందించడం జరిగింది. అదే ఈ 356 నిబంధన. దీని వెనుక దాగిన అసలు ఉద్దేశం, నిజమైన స్ఫూర్తి ఇది.

వాస్తవం ఏమి అంటే - రాజ్యంగ విశ్లేషకులు లోక్‌ సత్తా సారధి డా॥ జయప్రకాశ్‌ నారాయణ్‌ గారు చెప్పినట్టు, ఈ 93వ సెక్షన్‌లోని (ప్రజాస్వామిక వ్యతిరేక ధోరణికి బ్రిటిష్‌ పాలకులే సిగ్గుపడి దాన్ని తాత్కాలికంగా రాజ్యాంగం నుంచి తొలగించడం. అంతే కాదు. ఆగష్టు 15, 1947 నుంచి జనవరి 26, 1950 వరకు ఆ 93వ సెక్షన్‌ నిబంధన లేకుండా దేశం నిలబడింది. అయితే ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే మన రాజ్యాంగ నిర్మాతల నమ్మకాన్ని ఆశాభావాన్ని మన నాయకులు, జాతి నేతలు, నెహ్రూ నుంచి వాజ్‌పాయ్‌ వరకు అపహాస్యం చేయడం సిగ్గుచేటు. మిక్కిలి విచారకరం ఏమి అంటే మన ఢిల్లీ కేంద్ర పాలక పక్షాలు, అవి ఏ రాజకీయ పార్టీకి చెందినవి అయినప్పటికీ తమ స్వార్ధ రాజకీయ (ప్రయోజనాల కొరకు రాష్ట్రాల్లోని (ప్రతిపక్ష విపక్ష రాజకీయ (ప్రభుత్వాలను కూలగొట్టడానికి, గద్దెదించడానికి ఈ 356 దుష్ట అస్త్రాన్ని విచ్చలవిడిగా విచక్షణారహితంగా దుర్వినియోగమొనర్భడం. పైగా ఆయా రాష్ట్రాల్టో శాంతి భద్రతల పరిస్టితి క్షీణించిందని రాజ్యాంగ యంత్రాంగం కుప్ప కూలిందని ఏవో కుంటి సాకులు చూపి సమర్షించుకోవడం. ఏమయితే ఏమి మొత్తంమీద

రాజ్యాంగ స్ఫూర్తికే విఘాతం కలిగించాయని చెప్పవచ్చు. ఇందుకు ఏ రాజకీయ పార్టీ మినహాయింపుకాదు. ఈ నిబంధన ప్రయోగం ద్వారా ఉరితీతకు ఒడిగట్టి (ప్రతిపక్షాన్ని పడగొట్టి రాక్షసానందాన్ని పొందినవారే, ఆ తరవాత దాని బారిన పడితే అన్యాయం అక్రమం జరిగిందంటూ గగ్గోలు పెట్టడం మన దేశాన ఓ రివాజుగా మారిపోయింది.

నిజానికి ఈ 356 నిబంధనను 'వాడకం' నుంచి తొలగించాలని అందరూ అంటూనే

తక భడ్ణీకలు లా 270 ఉన్నారు. అవసరానికి వాడుతూనే ఉన్నారు. అదే గమ్మత్తు. ఎప్పుడో మూడు దశాబ్దాల క్రితం 1969 సెప్టెంబర్‌లో తమిళనాడు ప్రభుత్వం నియమించిన రాజమన్నార్‌ సంఘం తన నివేదికలో “రాష్ట్రాల్లో రాష్ట్రపతి పాలనను విధించడానికి రాష్ట్రపతికి అవకాశాన్ని కల్పించే 356, 357 రాజ్యాంగ నిబంధనలను రద్దు చేయాలి.” అని ఘాటుగా హెచ్చరించినప్పటికీ, దాన్ని పట్టించుకోని ప్రభుత్వాధినేతలు రాష్ట్రపతి పాలన పట్ట మక్కువ కనపరచి రాష్ట్రాల్లో దుష్టపాలనను విధిస్తూనే ఉండడం గమనార్హం. | సర్కారియా కమిషన్‌ సూచనలు :

జూన్‌ 9, 1983న నియమించబడిన ఆర్‌.ఎం. సర్కారియా కమిషన్‌; నాలుగున్నర సంవత్సరాలు వివిధ రాజకీయ పక్షాలతో రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలతో కేంద్ర రాష్ట్ర సంబంధ అనుబంధాలు తదితర అంశాల గూర్చి సుధీర్హ చర్చలు జరిపి జనవరి 30, 1988 న తన నివేదికను కేంద్ర (ప్రభుత్వానికి అందజేయడం జరిగింది.

ఆ కమిషన్‌ తన నివేదికలో అనేక అంశాలపై తన సిఫార్సులను సూచనలను పొందు పర్చడం జరిగింది. అందు “రాష్త్రపతిపాలన'కు సంబంధించి ఏమేమి చెప్పిందో, ఏమి చేయాలని చెప్పిందో ఓసారి చూడడం మంచిది. 1950 నుంచి 1987 వరకు ఈ 356 నిబంధన దేబ్బకు కుప్పకూలిన రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు సంబంధించిన 75 కేసులను సందర్భాలను 6 అంశాల (క్రింద విభజించి, సర్కారియా కమిషన్‌ అధ్యయనం చేసి అందులో 49 సార్హు, 356 నిబంధనను అనుచితంగా ఉపయోగించినట్టు స్పష్టం చేయడం జరిగింది.

ఈ కమిషన్‌ రాష్ట్రపతి పాలనను 356 నిబంధనను విధించే సందర్భంలో చేసిన సూచనలు ఈ సందర్భంలో గమనించతగి ఉన్నవి. జాతీయ సమైక్యతా దేశ సమ(గ్రతను కాపాడవలసిన ఈ నిబంధనలు తమ అధికార దాహాన్ని తీర్చుకోవడానికి ఉపయోగించరాదని, కేంద్రానికి మితి మీరిన అధికారాలు కావని కమిషన్‌ పేర్కొనిన ముఖ్య సూచన. కొంచెం వివరంగా చెప్పుకోవాలంటే

“ఒక రాష్ట్రంలో రాజకీయ సంక్షోభం ఏర్పడినపుడు అంటే ఏ రాజకీయ సార్టీకి మెజారిటీ లేక ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పరచే పరిస్టితి లేనపుడు, ఒక రాష్ట్ర ప్రభుత్వం విదేశీ శక్తుల సహాయంతో గాని స్వతహాగా గాని కేంద్రంపై తిరుగుబాటు చేసి స్వతంత్రతను ప్రకటించుకునే పరిస్టితి ఏర్పడినపుడు, భూకంపాల వల్లగాని తీవ్రమైన అంటు వుల వల్ల గాని ఆ రాష్ట్ర (ప్రభుత్వం తలకిందులయిపోయి (ప్రభుత్వ యంత్రాంగం పనిచేయలిని పరిస్టితి ఏర్పడినపుడు, కేంద్ర ప్రభుత్వం రాజ్యాంగ పరమైన ఆదేశం ఏదైనా ఇస్తే రాష్ట్ర ప్రభుత్వం దాన్ని పాటించడానికి నిరాకరించినవుడు మా(త్రవే రాష్ట్రవతి పాలనను విధించాలి.” అని తీవ్రమైన, ఆలోచనీయమైన సూచనలు చేయడం గమనార్హం.

ఇదే సందర్భంలో కమిషన్‌ చేసిన మరొక సూచన కూడా గమనించతగి ఉంది. అది ఏమి అంటే - ఒక రాష్ట్రంలో ముఖ్యమంత్రి మెజారిటీని కోల్పోయాడన్న సందేహం గవర్నర్‌కు కలిగినపుడు తక్షణమే శాసనసభను సమావేశ పరచి తన మెజారిటీని నిరూపించుకోవాలని

280 లాలా తద్దక భద్దకలు గవర్నర్‌ ముఖ్యమంత్రిని ఆదేశించాలి. అంతే కాని ముఖ్యమంత్రిని, మంత్రి మండలిని గవర్నర్‌ బర్త్‌రఫ్‌/రద్దు చేయరాదు. న్యాయస్థానాల నిర్దేశకాలు - రాష్ట్రపతి పాలనకు కూడని సందర్భాలు : రాజమన్నార్‌ కమిషన్‌ తీవ్రంగా స్పందించి అసలు ఆ 356, 357 నిబంధనలను రాజ్యాంగం నుంచె తొలగించాలని సూచించగా సర్కారియా కమిషన్‌ మధ్యేమార్గంగా రాష్ట్రపతి పాలనను, 356 నిబంధనను రా[ష్ట్రాల్లో రాజ్యాంగ యంత్రాంగం విఫలమైన పరిస్థితుల్లో ఉపయోగించాలని సూచించడం గమనార్హం. ఏమయితే ఏమి ఏదో ఒక సందర్భాన ఈ 356 నిబంధన బారిన పడని రాష్ట్రం అంటూ ఏదీ మనదేశంలో లేదని చెప్పవచ్చు. ఆ కారణంగా రాష్ట్రపతి పాలనను విధించడం మంచి ఆచరణ కాదని ఆయా సందర్భాల్లో కోర్టులు మొట్టి కాయలు వేస్తునే ఉన్నాయి. మన సర్వోన్నత న్యాయస్థానం 1994 సం. ఒక కేసు తీర్పులో రాష్ట్రప్రభుత్వాల పీక నులిమేయడం రాజ్యాంగ విరుద్దం అని నిక్ష్యందంగా గర్హించడం గమనార్హం. ఇటీవల ఎస్‌.ఆర్‌బొమ్మై కేసులో తీర్పును ఇస్తూ మన సుప్రీంకోర్టు సర్కారియా కమిషన్‌ నివేదిక ఆధారంగా రాష్ట్రంలో రాజ్యాంగ వ్యవస్త్ర విఫలమైందనే సాకుతో గాళ్టపచి పాలన విధించడానికి వీలులేని కొన్ని సందర్భాలను పర్కొనడం గమనార్హం. అందులొ పది ముఖ్య సందర్భాలు ఫ్‌

1. అసెంబ్లీలో మంత్రివర్గం పూర్తి విశ్వాసాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికీ దుష్పరిపాలన నెపంతోను, 2 ఒక మంత్రివర్గం రాజీనామా చేసినపుడు లేదా ఇతరత్రా బర్త్‌5ఫ్‌ అయినపుడు ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు (ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు అన్వేషించకుండా.
2. మంత్రివర్గం విశ్వాసం కోల్పోయిందంటూ, సభలో నిరూపణ కాకముందే, గవర్నర్‌ ఆత్మప్రబో ధం ఆధారంగా సిఫారసు చేసినపుడు, కు లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో రాష్ట్రంలోని అధికార పార్టీ ఘోర పరాజయం పాలయినప్పటికీ,
3. రాష్ట్రంలో ఆంతర్లత కల్గోల పరిస్థితిని కేంద్రం 355 నిబంధన (ప్రకారం చక్కదిద్దే విద్యుక్త ధర్మాన్ని నిర్వహించనవుడు,
4. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం దారి తప్పుతుంటే కేంద్రం ఆవిషయాన్ని 256, 257 నిబంధనలు అనుసరించి ముందుగా హెచ్చరించక దిద్దుబాటుకు అవకాశం ఇవ్వనపుడు,
5. అధికార పార్టీ అంతర్గత కలహాల నుంచి బయట పడేందుకు మార్గాంతరంగాను,
6. రాష్ట్ర ఆర్థిక పరిస్థితిని మాత్రమే సాకుగా చూపి,
7. మంత్రివర్గం మీద తీవ్రమైన అవినీతి ఆరోపణలు ఉన్నప్పటికీ,
8. రాజ్యాంగ ఆశయాలకు అనుగుణం కాని రీతిలో 356 నిబంధన ఉపయోగించరాదు. నిజానికి మన రాజ్యాంగంలోని 74(2) ప్రకారం కేంద్ర మంత్రి మండలి రాష్ట్రపతికి [సప పసమన్ష మన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చంచిననననవనననననను

తద్చక భద్ణకలు 281 ఇచ్చిన సలహాను... అది ఎటువంటిదైనా న్యాయస్సానాలు విచారించడానికి వీలులేదు. అయితే రాష్ట్రపతి పాలనకు దారి తీసిన అంశాలను సమీక్షించే అధికారం తనకు ఉంది అని బొమ్మై కేసులో సుద్రీంకోర్టు స్పష్టంచేయడం గమనార్హం. గవర్నర్‌ నివేదికను న్యాయస్థానం పరిశీలించగలుగుతుంది. కోర్టు తీర్పు దృష్ట్యా కేంద్ర మంత్రిమండలి తన నిర్ణయం మీద పార్లమెంటు ఆమోదము(ద్ర పొందవలసి ఉంటుంది. అలా జరగనంత కాలం వరకు రాష్ట్ర శాసనసభను రద్దు చేయకూడదు. ముగింపు ;

ఏదో ఒక పర్యాయం ఈ 356 నిబంధన కబంధ హస్తాల్లో చిక్కని రాజకీయ పార్టీ, ప్రభుత్మం లేదనుకున్నాం కదా ! బాధిత పార్టీల సంఖ్య పెరగడంతో దీనిపై క్రమంగా కాంత ఏకాభిప్రాయానికి రావడానికి దారి సుగమం అయ్యే అవకాశం దగ్గరకు వచ్చింది. ఈ నిబంధన దుర్వినియోగాన్ని చృష్టియందుంచుకుని కొందరు, కాలం చెల్లిన ఈ దుష్ట నిబంధనాన్ని రద్దు చేయాలని డిమాండ్‌చేస్తుండగా, దేశ చారిత్రక నేపధ్యం రాజకీయ అవివార్యతలను దృష్టిలో పెట్టుకుని కొందరు రద్దు చేయకూడదని వాదిస్తున్నారు. దీని దుర్వినియోగాన్ని నివారించడానికి దొని అత్యవసర అధికారాలను కత్తిరించడానికి కొన్ని కీలక ప్రతిపాదనలు వస్తున్నాయి. ఏమయినా ముందుగా నిరిష్ట హెచ్చరిక చేయకుండా ఈ 356 అను అ'స్తం ప్రయోగం కూడదు. రాజకీయ సంక్షోభ సమయంలో ప్రత్యామ్నాయ (ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు గల అవకాశాలను పరిశీలించిన తరువాతే ... ఏమయినా పార్లమెంటు ఆమోదం లేకుండా రాష్ట్ర అసెంబ్లీని రద్దు చేయకూడదని వచ్చిన సూచనలు చట్టబద్ధం కావలసి ఉంది.

రాష్ట్రపతి పాలన రాక్షసపాలనగా పేరొందక ముందే పదునైన ఈ 356 దుష్ట నిబంధన పిచ్చి వాడి చేతిలో రాయిగా మారి రాజ్యాంగ స్ఫూర్తిని పరిమార్భక ముందే, రాజనీతిజ్ఞాలు, మేధావులు చక్కని పరిష్కార మార్గం కనుక్కోవడానికి ఇక మీన మేషాలు లెక్కించరాదు.

-అపయాణ అహకప్రాలా-

4. ప్రత్యేక ప్రతిపత్తులు గల రాష్ట్రాలు 3586014! ౧౧౦౪1510౧9 10! ౧6౧21౧ 512165

మాటి మాటికి ఎప్పుడు పడితే అప్పుడు అత్యధికంగా విమర్శల బారికి గురి అవుతోన్న మన రాజ్యాంగ నిబంధనల్ల్‌ 370 నంబర్‌వన్‌. దేశ సమైక్యతకు సమగ్రతకు సార్వభౌమత్తానికి ఈ నిబంధన అడ్డుకట్ట వేయడం వల్ల జమ్మూ కాళ్ళీర్‌ రాష్ట్రానికి సంబంధించి చట్టాలు చేయడంలో పార్లమెంటు అధికారాలు పరిమితం అవుతున్నాయని విమర్శ. అంటే దేశంలో అంతర్భాగమైన జమ్మూ కాశ్మీర్‌కు ప్రత్యేక ప్రతిపత్తిని ప్రత్యేక అధికారాలను అట్టిపెట్టడం అవమానకరమని భావించేవారు చేస్తోన్న ఆందోళన, జమ్మూ కాశ్మీర్‌ రాష్ట్రానికి గల ప్రత్యేక ప్రతిపత్తిని రద్దు పరచి, దేశ చట్టాలు అన్నింటినీ అచ్చట కూడా అమలు పరచాలి అనడం. దేశంలోని అంతర్భాగమైన జమ్ము కాశ్మీర్‌ రాష్ట్రానికి ప్రత్యేకతను కట్టబెట్టడం ఇప్పుడు ఆలోచిస్తే అదేదో వింతగానూ చేతగాని రాజకీయంగానూ తోస్తుండవచ్చు. నిజానికి ఇరువురి మధ్య ఒక వివాదం ఏర్పడితే కొన్ని షరతులతో సత్వర పరిష్కారం చేసుకోవడం మనం చూస్తున్నదే. కాన్ని ఒప్పందాలకు, షరతులకు లోబడే ఆనాడు జమ్మూ కాశ్మీర్‌ సంస్థానం మనదేశంలో విలీనం అవడానికి అంగీకరించిన చారిత్రక సత్యమును అవలోకిస్తే ఆ ప్రత్యేక (ప్రతిపత్తి తీరు ఏమిటో తెలస్తుంది.

(బ్రిటిష్‌ పార్లమెంటు 1947 జులైలో ఆమోదించిన భారత స్వతంత్ర చట్టం అనుసరించి భారతదేశం హిందుస్టాన్‌, పాకిస్తాన్‌గా విభజించబడి రెండు న్వతం'త్ర దేశాలుగొ అవతరించాయి. నిజానికి దేశ విభజన ప్రతిపాదన జాతిపిత గాంధీజీ, నెహ్రూ వంటి జాతీయ నాయకులకు బాధ కలిగించినప్పటికీ నాటి మత కలహాల దృష్ట్యా దేశ విభజన అనివార్యం అయింది. ఓ సందర్భంలో సర్దార్‌ పటేల్‌ వక్కాణించినట్టు 'అనాడు 1947లో దేశం రెండు భాగాలుగా విభజన జరగడానికి కాంగైస్‌ ఒప్పుకోక పోతే భారతదేశం అనేక ముక్కలుగా చీలిపోయే (ప్రమాదం ఏర్పడేది.”

భారత స్వాతంత్ర్య చట్టం 1947 అనుసరించి, పాకిస్తాన్‌ పరిధిలోని సంస్థానాలు అన్నీ ఆ దేశంలోను, భారతదేశంలోని సంస్థానాలు భారతదేశంలోనూ విలినమయ్యాయి. అయితే మంకు పట్టు పట్టిన హైద్రాబాద్‌, జమ్మూ కాశ్మీర్‌ ప్రభువులు మాత్రం ఆఖరి వరకు పెనుగులాట సాగించడం గమనార్హం. మొత్తం మీద ఉక్కుమనిషి పటేల్‌ పంతం నిజాం రాజ్యం అంతానికి, భారత విలీనానికి దారి తీసింది. అది విషయాంతరం, ఇక కాళ్ళీర్‌ విషయానికి వద్దాం.

అధిక సంఖ్యాకులు ముస్టింలు కలిగిన జమ్మూ కాళ్ళీర్‌ సంస్థానాన్ని తన దేశంలో కలుపుకోవాలని పాకిస్తాన్‌ కాశ్మీర్‌ మహారాజుపై కయ్యానికి కాలు దువ్వడం జరిగింది. పాక్‌ సరిహద్దులో నివసించు ఆఫ్రిదీలనే గిరిజన తెగ వారి వేషాల్లో పాక్‌ సైనికులు అక్టోబర్‌ 20,

తర్పక భష్ణకలు__ాాాాాాాాాాాాా 203 1947న కాశ్మీర్‌పై అత్యాధునిక ఆయుధాలతో దాడిచేసి బీభత్సాన్ని సృష్టించారు. మహిళలను అపహరించారు. మానభంగాలకు తలపడ్డారు. ఇలా భయపెట్టి, బిభత్స కాండ సృష్టించి కాశ్మీర్‌ను కబలించ (ప్రయత్నించిన విపత్కర పరిస్థితుల్లో మహారాజ్‌ హరిసింగ్‌ కోరిక మేరకు భారత సేనలు అక్టోబర్‌ 26, 1947న కాఠ్మీర్‌లో అడగు పెట్టి పాక్‌ సైనికులను తరిమికొట్టడం జరిగింది. ఆ యుద్దం కారణాన తప్పనిసరి పరిస్థితులలో మహారాజ్‌ హరిసింగ్‌ తన సంస్ట్రానాన్ని విలీనమొనర్చడానికి అంగీకరించడం జరిగింది. తన జమ్మూ కాళ్ళీర్‌ సంస్టానంపై భారత దేశ ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరిస్తూ విదేశు రక్షణ, కమ్యూనికేషన్‌ వ్యవహారాలను భారత (ప్రభుత్వానికి స్వాధీనం చేసి ఆంతరంగిక పరిపాలనా వ్యవహారాలకు సంబంధించిన శాఖలు అన్నింటినీ మహారాజు హరిసింగ్‌ తన చేతుల్లోనే ఉంచుకోవడం గమనార్హం. దీని ద్వారా మన దేశానికి జమ్మూ కాశ్మీర్‌ రాష్ట్రానికి మధ్య కొంత రాజ్యాంగ బద్ద సంబంధం ఏర్పడింది. అంతే కాదు జమ్మూకాశ్మీర్‌ (ప్రజల కోర్కె మేరకు రాష్ట్ర రాజ్యాంగాన్ని తయారు చేసుకునేందుకు తద్యారా మనదేశ పరిధి జమ్మూ కాశ్మీర్‌ కు కూడా వర్తించుటకు ఆమోదం కుదిరింది. ఈ తాత్కాలిక ఏర్పాటు నిమిత్తం మన రాజ్యాంగంలో 370 నిబంధనను పొందుపరచి మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు జమ్మూ కాశ్మీర్‌ రాష్ట్రానికి ఒక ప్రత్యేక ప్రతిపత్తి ఇవ్వడం జరిగింది. ఎందుకంటే - జమ్మూ కాశ్మీర్‌ రాష్ట్రం - సంస్థానం మనకు ఏ రూపంలోనూ దూరం కారాదు. విడిగా ఉండరాదు. ఆ దృష్ట్యా మన రాజ్యాంగం కల్పించిన (ప్రత్యేకతలను గమనిద్దాం : జమ్మూ కాశ్మీర్‌ రాష్ట్ర ప్రత్యేక ప్రతిపత్తి లక్షణాలు :

జమ్మూ కాశ్మీర్‌ రాష్ట్ర శాసన సభ ఆమోదం లేకుండా కేంద్ర పార్లమెంటు ఆ రాష్ట్రానికి సంబంధించినంత వరకు కొన్ని శాసనాలు చేయడానికి వీలులేదు.

జమ్మూ కాశ్మీర్‌ రాష్ట్రానికి సంబంధించినంత వరకు కేంద్ర జాబితా మరియు ఉమ్మడి జూబితాల్లోని అంశాలపై పార్లమెంటుకు గల ఆధిపత్యం పరిమితం అయితే ఏర్పాటువాదం జాతీయ సార్వభౌమత్వం సమ(గ్రతలకు సంబంధించిన ఆ విశిష్ట అధికారం పార్లమెంటుకే ఉంది.

నివారక నిర్బంధానికి (౧66౧౪6 0616౧40౧) సంబంధించిన శాసనాలు చేయు అధికారం పార్లమెంటుకు బదులు జమ్మూ కాశ్మీర్‌ రాష్ట్రానికే ఇవ్వబడింది.

352 నిబంధన ప్రకారం జాతీయ అత్యవసర పరిస్థితిని ఎమర్జెన్సీని జమ్మూ కాక్మీర్‌లో విధించరాదు.

360 ప్రకారం కేంద్ర విధించు ఆర్థిక ఆత్యయిక పరిస్టితి కూడా ఈ రాష్ట్రానికి వర్తించదు.

356 ప్రకారం రాష్ట్ర రాజ్యాంగాన్ని రద్దు పరచు అధికారం కేంద్రానికి లేదు, అలాగే 365 (ప్రకారం రాష్ట్ర రాజ్యాంగాన్ని సవరించుటకు పార్లమెంటుకు అధికారం లేదు.

370 (1) నిబంధనను అనుసరించి రాష్ట్రపతి (ప్రత్యేక ఆదేశం ద్వారా అమలు చేస్తే

284 లాలా తర్ణక భడ్దకలు తప్ప సాధారణంగా మన రాజ్యాంగ సవరణలు ఈ జమ్మూ కాశీ గర్‌ రాష్ట్రానికి వర్తించవు.

మొత్తం మీద ఈ 370 నిబంధన మూలంగా జమ్మూ కాశ్మీర్‌ రాష్ట్రానికి సంబంధించి దేశ పార్లమెంటు అధికారాలకు ఆంక్షలు పరిమితులు ఎదురవుతు ఉన్నందున ఈ నిబంధనను రద్దు చేయాలని కొందరి డిమాండ్‌. ముఖ్యంగా పేర్కొనదగిన (ప్రధాన విషయం ఏమి అంటే - ప్రస్తుతం జమ్మూ కాశ్మీర్‌ రాష్ట్రంలో, అక్కడ అమల్లో ఉన్ల చట్టాల ప్రకారం బయట వ్యక్తులు ఎవరికీ అక్కడ భూమిని కొనుగోలు చేసే హక్కు లేకపోవడం. కనుక అట్టి (ప్రత్యేకతను అట్టి పెట్టుకున్న నిబంధనలను రద్దు చేయాలని వాదించేవారి మొండిపట్టు. రాజ్యాంగం మనకు ప్రసాదించిన స్వేచ్చా స్వాతంత్రాలను జమ్మూ కాశ్మీర్‌ రాష్ట్రంలో ఆ రా(స్టేతరులు మనసారా అనుభవించే అవకాశాలు (త్రుంచి వేయబడినట్టు వారి వితండ వాదన, నిజానికి దేశంలో అంతర్భాగమైన రాష్ట్రంలో దేశీయులకు కట్టడి విధించడం సబబు కాదు. కానీ పరిస్థితులు... చూశాం కదా!

వాస్తవానికి దేశం నుంచి పాకిస్తాన్‌ మాదిరి వేరుపడి పోకుండా ఉండేందుకు గాను నాటి రాజకీయ మేధావులు రాజ్యాంగ నిపుణులు జాతీయ వాదులు జమ్మూ కాశ్మీర్‌ రాష్ట్రానికి తప్పనిసరి పరిస్థితుల్లో కొన్ని రాయితీలు ప్రకటించవలసి వచ్చింది. అది కాల మహిమే! అదీ గాక్క అది యాబై ఏళ్ల నాటి మాట.

అన్నీ తెలిసిన నేటి మన రాజకీయ నాయకులు పాలనాదురంధరులు, అంతెందుకు జమ్మూ కాశ్మీర్‌ ప్రత్యేకతలను ఎండగట్టు అవకాశ వాదులు అసాధారణ పరిస్థితులు ఉన్నాయన్న కారణంగా దేశ సరిహద్దు రాష్ట్రాలు అయిన నాగాలాండ్‌, మణిపూర్‌, మిజోరం అరుణాచల ప్రదేశ్‌ సిక్కిం రాష్ట్రాలతో పాటు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రానికి కొన్ని ప్రత్యేక అధికారాలను, రాయితీలను కట్టబెట్టడంలోని ఆంతర్యం ఏమిటి? పరిస్థితుల వత్తిడే! ఆ (ప్రత్యేకతలను ఓసారి చూద్దాం,

రాజ్యాంగ, రాజకీయ విశ్లేషకులు, (ప్రముఖ పత్రికా రచయిత (బ్రజేంద్ర సింగ్‌ లాంటి వారు, మన రాజ్యాంగం దేశంలోని పలు రాష్ట్రాలకు 371 నిబంధన ద్వారా కాన్ని ప్రత్యేక ఎర్బాట్టు కల్పించి ఉన్నప్పుడు కేవలం జమ్మూ కాశ్మీర్‌కు వర్తించు 370 నిబంధననే వేలెత్తి చూపడం ఎందుకని ప్రశ్నించడంలో అనౌచిత్యం ఏమి లేదు. 371వ నిబంధన : ప్రత్యేక ప్రతిపత్తి గల రాష్ట్రాలు ;

నిబంధన 371 చాలా విసృతమైనది ఇందులో జమ్మూ కాశ్మీర్‌ ప్రసక్తి లేదు. కాని

ఇతర అనేక రాష్ట్రాలకు సంబంధించి విడివిడిగా పది కాజులు - 371 నుంచి 371(ఐ)

వరకు - ఉన్నాయి. వాటిని చూద్దాం.

1 నిబంధన 371 ప్రకారం, మహార్శాష్ట్ర, గుజరాత్‌ రాష్ట్రాల్లో అభివృద్ది మండళ్లు (08౪6!- 00౧౧౭౧! 80/69) సాంకేతిక విద్యలకు సంబంధించి రాష్ట్రపతికి ప్రత్యేక అధికారాలు ఇవ్వబడినవి, (7వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1956 ద్వారా మూల నిబంధన 371 స్థానంలో చేర్చబడినది)

తద్టక భర్ణకలు________ాాాాాా 285

2. నిబంధన 371ఎ) నాగాలాండ్‌ రాష్ట్రానికి సంబంధించినది. సుదీర్మమైన ఈ క్లాజులో రెండు (ప్రధానాంశాలు ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా పేర్కొనదగిన మొదటి అంళం = నాగ జాతి మత సాంఘిక కార్యకలాపాల్లో నాగాల సాంప్రదాయిక న్యాయవిధానాల్లో, సాంప్రదాయిక పౌర పరిపాలన, క్రిమినల్‌ ధర్మనీతిలో భూమి యాజమాన్యం భూ వనరుల బదిలీల్లో రాష్ట్ర శాసనసభ తీర్మాణ రూపంలో అంగీకరిస్తే తప్ప పార్లమెంటు జోక్యం చెల్లనేరదు. మరో మాటలో చెప్పవలసి వస్తే న్యాయ(్రతిపత్తి అధికారాలు ఉంటాయని చెప్పుకోవచ్చు. జమ్మూ కాగ్మీర్‌లో మాదిరి బయట వ్యక్తులు ఎవరూ ఇక్కడ కూడా భూములు కొనుగోలు చేయడం సాధ్యం కాదు. ఇందులోని రెండో అంళం ప్రకారం రాష్ట్ర గవర్నర్‌కు కొన్ని ప్రత్యేక అధికారాలు ఇవ్వబడినవి.

13వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1962 ద్వారా చేర్చబడింది. ఇది డిసెంబర్‌ 1 1963 నుంచి అమలులోకి వచ్చింది.

3. నిబంధన 371(బి]) అస్సాం రాష్ట్ర వ్యవహారాలకు సంబంధించినది. దీని ప్రకారం గిరిజన తెగల అనుసూచిత (ప్రాంతం (|౨౬| 989) నుంచి గెలిచిన శాసన సభ్యులు ఇతర సభ్యులతో రాష్ట్రపతి శాసనసభా సంఘం” (00గగ౫౫6 ఈ 6 ఓ615126 గక58గా01/) ను ఏర్పాటు చేయవచ్చు, విధులను నిర్జారించవచ్చు. ఆ అసెంబ్లీ కమిటీకి గిరిజన సంక్షేమ అవసరాలకు అనుగుణంగా పనిచేయడానికి కావలసిన అధికారాలను కట్టబెట్టడం జరిగింది.

22వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1969 ద్వారా చేర్చబడింది. ఇది సెప్టెంబర్‌ 25, 1969 నుంచి అమలులోకి వచ్చింది.

4 నిబంధన 371(సి) మణిపూర్‌ వ్యవహారాలను నిర్దేశిస్తుంది. దీని ప్రకారం కొండ (ప్రాంతాల (111 4/9౩ 0106 61216) నుంచి ఎన్నికైన శాసనసభ్యులతో రాష్ట్రపతి ఒక శాసననభా నంఘాన్ని, అసెంబ్లీ కమిటీని ఏర్పాటు చేయవచ్చు. విధులను నిర్ణయించవచ్చు. ఆ కమిటీ రాష్ట్ర అవసరాలకు అనుగుణంగా పనిచేయడానికి తగు చర్యలు తీసుకొనుటకు గవర్నర్‌కు అధికారాలు ఇవ్వడం జరిగింది. అయితే గవర్నర్‌ ప్రతియేటా రాష్ట్రపతికి నివేదికను సమర్పించవలసి ఉంటుంది. నిజానికి కొండ ప్రాంతాలు రాష్ట్రపతి ఆదేశానికి ప్రకటనకు లోబడి నిర్ణయించడం జరుగుతుంది.

27వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1971 - ఫిబ్రవరి 15, 1972 నుంచి అమలు,

5. నిబంధన 371 (డ) ఆంధ్రప్రదేశ్‌ కు సంబంధించిన (ప్రత్యేక అంశాలు వివరంగా పది క్టాజులలో చేర్చబడినవి. రాష్ట్రంలో గల వివిధ ప్రాంతాల అవశ్యకతల దృష్ట్యా (ప్రజల విద్యకు, పౌరులకు న్యాయబద్ధంగా ఉద్యోగ అవకాశాలు, సౌకర్యాలు వసతుల కల్పనకు రాష్ట్రపతి తగు ఏర్పాట్టు చేయవచ్చు.

32వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1973 - జులై 1 1974 నుంచి అమలు,

6. నిబంధన 371(ఇ) ఇది కూడా ఆంధ్రప్రదేశ్‌ కు సంబంధించిందే ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో

286 ______ాాాతర్టక భష్జనలు కేంద్ర విశ్చవిద్యాలయ స్థాపనకు పొర్లమెంటు ఒక చట్టం చేయాలని చెబుతుంది. ఆ మేరకు హైద్రాబాద్‌లో కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయ స్టాపన ఏర్పాటు కాబడింది కూడా.

32వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1973 - జులై 1 1974 నుండి అమలు.

7. నిబంధన 371(ఎఫ్‌ : ఇది సిక్కిం రాష్ట్ర వ్యవహారాలను పర్యవేక్షిస్తుంది. 16 క్లాజులతో ఈ నిబంధన సిక్కిం రాష్ట్రానికి ఓ చిన్న రాజ్యాంగం. చట్ట సభల్లో రాష్ట్ర అసెంబ్లీ, కేంద్ర పార్లమెంటులో ప్రాతినిద్యాన్ని నిర్దేశిస్తుంది. అంతేకాదు. రాష్ట్ర గవర్నర్‌కు కొన్ని (ప్రత్యేక అధికారాలను కట్టబెడుతుంది కూడా.

36వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1975 - ఏప్రిల్‌ 26, 1975 నుంచి అమలు,

8. నిబందన 371 (జి) : ఇది మిజోరం రాష్ట్ర సంబంధితం. మిజోరాంలో కూడా నాగాలాండ్‌లో మాదిరి మత, సాంథింక కార్యకలాపాల్గో, సాం(ప్రదాయిక న్యాయవిధానాల్టో, పౌరపాలన, క్రిమినల్‌ ధర్మనీతిలో భూమి యాజమాన్యం. భూ వనరుల బదిలీల్లో రాష్ట్ర అసెంబ్లీ తీర్మానం చేసి అంగీకరిస్తే తప్ప పార్లమెంటు జ్‌ క్యం చెల్లనేరదు. అంటే ఈ అంశాలు రాష్ట్ర పరిధిలోనే ఉంటాయన్నమాట. మిజోరాం కూడా ఓ విధమైన స్వయంప్రతిపత్తి హోదా అధికారం కలిగి ఉంది. ఇచ్చట బయట వ్యక్తులు ఎవరు భూమిని కొనుగోలు చేయడం సాధ్యం కాదు. జమ్మూ కాశీ శర్‌లో కూడా ఇదే తంతు

• (ప్రతిపత్తి కొనసాగడం గమనార్హం.

53 రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1986 - ఫిబ్రవరి 20, 1987 నుంచి అమలు.

9. నిబంధన 371 (హెచ్‌ : ఈ క్లాజు అరుణాచల ప్రదేశ్‌కు సంబంధించింది. దీని (ప్రకారం రాష్ట్ర గవర్నర్‌కు శాంతిభద్రతలకు సంబంధించి ప్రత్యేక అధికారాలతో పాటు న్యాయపరమైన నిర్ణయాధికారాలను అందించడం జరిగింది. రాష్ట్ర అసెంబ్లీకి 30కి తగ్గకుండా సభ్యులు ఉండాలని సూచించడం జరిగింది.

55వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1986 - ఫిబ్రవరి 20, 1987 నుంచి అమలు.

10 నిబంధన371 (ఐ) : ఇది గోవా రాష్ట్ర వ్యవహారాలను నిర్దేశిస్తుంది. ముఖ్యంగా రాష్ట్ర అసెంబ్లీకి సంబంధించిన అంశాల రూపకల్పనను - అసెంబ్లీలో 30 మంది సభ్యులకు తగ్గకుండా ఉండాలని పేర్కొనబడింది.

56 రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1986 - మే 30, 1987 నుంచి అమలు.

నిజానికి ఈ 370, 371 నిబంధనలను రెంటినీ పరిశీలిస్తే ఏర్పడిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఆసక్తికరమైన నిర్ణయానికి రావచ్చు. ఆనాటి దేశకాల పరిస్టితుల దృష్ట్యా నిబంధన

370 కింద దేశంలో అంతర్భాగం అనుకుని కూడా - జమ్మూ కాళ్ళీర్‌ రాష్ట్రానికి ప్రత్యేకంగా

కొన్ని విషయాలపై స్వయం ప్రతిపత్తి అధికారాలను ప్రత్యేకించిన మాట నిజమే కానీ,

అటువంటివే అన్నీ కాకపోయినా కొన్ని (ప్రత్యేకతలను, అధికారాలను నిబంధన 371 కింద విశాలమైన మన దేశంలో అంతర్భాగమైన ఈశాన్య సరిహద్దు రాష్ట్రాలైన నాగాలాండ్‌, అస్సాం, ననన నన ననసనమన్షమన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చిందినననననననననను

తద్పక భద్ణకలుతతతత22222-ఊం 2ద్రి7 మణిపూర్‌: సిక్కిం, మిజోరం, అరుణాచల(్రదేశ్‌, మేఘాలయలతో పాటు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రానికి కొన్ని (ప్రత్యేకతలను కల్పించబడిన నిజాన్ని కూడా కాదనలేం కదా! ఉ(గ్రవాదులకు స్వర్గదామంగా మారిన ఈశాన్య భారతంలోని రాష్ట్రాల పట్ట (ప్రత్యేక శ్రద్ద కనబరచడానికి గల కారణాలను చూద్దాం. అదేమీ అతి రహస్యం కాదు. సెవెన్‌ సిస్టర్స్‌గా "పేరు పడిన మన ఈశాన్య భారతం, విశ్తేషకులు చెప్పినట్టు, మిశ్రమ అనుభవాల కేంద్రం. ఏడు ఈశాన్య రాష్ట్రాల మొత్తం భౌగోళిక పరిమాణం మన ఆంధ్రప్రదేశ్‌ కన్నా తక్కువే. అయితే కొండలు, లోయలు, నదులు, అరణ్యాలు కలగలసిన ఈ ప్రాంతం భిన్న పార్య్యాల్లో సంక్షోభాలకు నెలవు కావడంతో వ్యూహాత్మకంగా ఎంతో కీలకం అయింది. చైనా, భూటాన్‌ బంగ్లాదేశ్‌ బర్మా సరిహద్దులుగా గల ఈశాన్య భారతం కొన్ని దశాబ్దాలుగా అలజడులకు ఆవాసమై ఉంది. అస్సాం, నాగాలాండ్‌, మణిపూర్‌, త్రిపుర, మేఘాలయ, సిక్కింఆరుణాచల ప్రదేశ్‌ మిజోరం రాష్ట్రాలు తిరుగుబాటు ఉద్యమాలను, మిలిటెంటు సంస్థల తీవ్రతను చవిచూడడం జరిగాయి. సరిహద్దుల ఆవలి నుంచి ప్రోత్సాహంతో కిరాయి సంస్థలు బీభత్సానికి తెగబడ్డాయి. తీవ్రవాదం మతఛాందసవాదం, టెర్రరిజం... ఇలా నానా రూపాల శక్తులతో ఈశాన్య భారతం తల్లడిల్లి పోయింది. కొన్ని రాష్ట్రాలలో కొంత మినహాయించి ఇప్పటికీ అదే పరిస్టితి కొనసాగుతోందని చెప్పిన “ధీర చరిత” వివరణ మిక్కిలి గమనార్హం. రాజ్యూంగంల్లోని ఆరో షెడ్యూలులో "పేర్కొనిన అస్సాం, మేఘాలయ, మిజోరం, త్రిపుర రాష్ర్రాలలోని గిరిజన ప్రాంతాల పరిధిలోకి వచ్చే అన్ని అంశాలతో వాటికి స్వయం ప్రతిపత్తి ఉన్నందున వాటిని, రాష్ట్రంలో రాష్ట్రాలు (51169 ౪1101౧ 116 84/6) అనడం జరుగుతోంది గవర్నర్‌ ప్రత్యేక అనుమతి నోటిఫికేషన్‌ ద్యారా ఆదేశాలు జారీ చేస్తే పార్లమెంటు గాని రాష్ట్ర శాసనసభలు గాని చేసిన చట్టాలు గిరిజన (ప్రాంతాలకు అన్వయిస్తాయి. నిజానికి గిరిజన (ప్రాంతాలకు అంతటి స్వయం ప్రతిపత్తి ఉంది ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే - ఇటీవల త్రిపుర (ట్రైబల్‌ ఏరియాస్‌ అటానమస్‌ కౌన్సిల్‌కు మరిన్ని అధికారాలను కట్టబెట్టడానికి వీలుగా మన రాజ్యాంగం ఆరో పెడ్యూల్‌ను సవరించాలని త్రిపుర ఉపజాతి జుబి సమితి - అభ్యర్థన ఆందోళన నిర్వహించడం. ఈశాన్య భారతానికి ఈ సంక్షిప్త వివరణ నేటి పరిస్థితికి అద్దం పడుతోంది. ఏమయితే ఏమి - కేవలం జమ్మూ కాశ్మీర్‌లోనే కాదు నాగాలాండ్‌, మిజోరం రా[ష్ట్రాలకు కూడా ఇతరులు అనగా ఆ రాష్ట్రాలకు చెందని వారు భూమిని కొనుగోలు చేయడం సాధ్యపడదు, వీలులేదు. చట్టం ఒప్పదు. అంత దూరం ఎందుకు... మన ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రంలోనే గిరిజన ప్రాంతాల్టో గిరిజనేతరులు భూమిని కొనడం గాని అమ్మడం గాని సాధ్యంకాదు. చట్టం అనుమతి నివ్వదు ఎందుకు ? కాల పరిస్థితుల కారణాన - శాంతి భద్రతల దృష్ట్యా - కొన్ని రాష్ట్రాలకు, కొన్ని ప్రాంతాలకు, కొన్ని ప్రత్యేకతలను అధికారాలను రాజ్యాంగం ద్యారా కల్పించడం బరిగిందనేది నిజం. మరో విధంగా భావించకపోతే - ప్రతి రాష్ట్రంలో 'లోకల్‌, నాన్‌ లోకల్‌ అనే విబేధం సృష్టించే చట్టాలు ఉన్నాయనేది నిజం. ఒక

288 __ాలాారాాాాతప్టన భర్జనలు రాష్ట్రం వారు మరో రాష్ట్రంలో నాన్‌ లోకల్‌, ఒక రాష్ట్రంలోనే ఒక మూనివిటీ ఏరియాలో చదివిన వారు మరో యూనివర్శిటీ ఏరియా వారికి నాన్‌ లోకల్‌. నేటివిటి సర్టిఫికెట్లను అందజేయవలసి ఉంటుంది. రాష్ట్రంలోనే ఒక జోన్‌ ఉద్యోగి మరో జోన్‌కి వెళ్లేందుకు జోనల్‌ విధానాన్ని పాటించవలసిందే.

ఏ రాష్ట్రానికి ఎందుకు ప్రత్యేకత కల్పించారనేది కాదు, అట్టి ప్రత్యేక కల్పనకు దారితీసిన పరిస్థితులను ఆకలింపు చేసుకోవడం మంచిది. దేశ హితార్హం శాంతి సామరస్య సమైక్య సంరక్షణార్హం కల్పించిన ప్రత్యేకతల గూర్చి పట్టింపులు, పంతాలు కాదు, కావల్సింది సౌహార్హ, సౌభ్రాతృత్వ సహజీవనం. ఏమైనా సంకుచిత రాజకీయాలకు అతీతంగా అన్ని పక్షాల సహకారంతో అర్హవంతమైన కార్యాచరణ అమలు అయినపుడే దేశంలో ప్రశాంతత అభ్యుదయం ఒనగూరగలదు. పెద్దలు మీరు ఆలోచించండి.

-అపుయణ అడషప్రైల-

5. పార్లీ ఫిరాయింపులకు అడ్డుకట్ల ల ౧ అ శం 5660110౧ ఓ424/ అధికారంలో ఉన్న ప్రభుత్వం పడిపోయినప్పుడల్లా అతి త్వరగా చర్చకు గురి అయ్యేది శాసన కర్తల పార్టీ ఫిరాయింపుల భాగోతమే. వాస్తవానికి శాసనకర్తలు తమ పార్టీని కాలదన్ని మరో పార్టీలోకి ఫిరాయించినట్లయితే చట్ట ప్రకారం నేరం, శిక్షార్హం చట్ట (ప్రకారం పార్టీ ఫిరాయించిన శాసన సభ్యుని సభ్యత్వం రద్దు అవుతుంది. కాని ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే పార్టీ ఫిరాయింపుల నిరోదక చట్టం నిజానికీ (ప్రోత్సాహక చట్టంగా రూపాంతరం చెందడం శాసన క్షర్తలు అయిన ఎంపీలు, ఎమ్మెల్యేలు పార్టీ ఫిరాయింపులు చేసినందువలన లాభపడిన వాటికన్నా నష్ట పోయిన ప్రభుత్వాలే ఎక్కువ అన్నది సత్యం పార్టీ ఫిరాయింపుల మంచి చెడుల బేరీజుకు ముందు ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టం ఏమిటి ఏమి చెబుతోంది పరికిద్దాం" మన రాజ్యాంగంలోని 102(2), 191(2) నిబంధనలకు లోబడి 52వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 1985 ద్వారా చేర్చబడిన పదో షెడ్యూల్‌లో “పార్టీ ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టం' పాందుపరచబడింది ఈ చట్టంలోని రెండో పేరా ప్రకారం 'చట్టసభలకు-పార్లమెంటు, అసెంబ్లీలకు ఎన్నికైన సభ్యుడు, తన సభ్యత్వాన్ని కోల్పోయే పరిస్థితులు ఇవి -- 1 స్వచ్చందంగా, తన ఇష్ట ప్రకారంగా తన పార్టీ సభ్యత్వానికి రాజీనామా చేసినపుడు లేదా వదలుకున్నప్పుడు. 2 తన పార్టీ నిర్ణయానికి అనగా విప్‌కు వ్యతిరేకంగా చట్టసభలో ఓటు వేసినపుడు లేదా ఓటింగ్‌కు గైర్‌ హాజరు అయినపుడు.
6. స్వతంత్ర అభ్యర్దిగా (1౧6606౧6౭౧ 04౧౮1646) ఎన్నికై ఆ తరువాత ఏదేని రాజకీయ పార్టీలో చేరినపుడు. 4 నామినేటెడ్‌ సభ్యుడు (౫0౧౧1664 116౧౧౦౪౧ ఆరు నెలల తరవాత ఏదేని రాజకీయ పార్టీలో చేరినపుడు ఇలా ఉత్తపుణ్యానికి తన శాసన సర్యర్యాని కోల్పోవడం ఎవరికి మాత్రం నచ్చుతుంది. పార్టీ నిర్ణ్మయం-విప్‌-తనకు నచ్చని సందర్భంలో అభిప్రాయబేధం ఏర్పడినపుడు పార్టీ సభ్యుని మనః పరిస్టితి నిజంగానే సంక్షిష్టంగానే ఉండడం సహజం నిజానికి విప్‌ను కాదననూ లేడు, సభ్యత్వాన్ని వదులుకోనూ లేడు విప్‌ పట్ట పార్టీ హైకమాండ్‌ పట్ట కోపతాపాలను కక్కలేక మింగలేక పక్కదారి తొక్కి 'ఫిరాయింపుకు' జై అంటాడు అయితే ఒక్కడుగా ఆ పని చేయలేడు నిజంగానే సాహసిస్తే తన సభ్యత్వం కొల్లేరు అవుతుంది కనుక, తా చెడ్డ కోతి వనమంతా చెరచినట్టు శాసనసభ్యత్వం కోల్పోవడం నచ్చని ఆ మహామాయనాయకుడు తన పార్టీకి చెందిన వారిలో మూడో వంతు మందిని కూడ బలికి, ఒక చోట చేర్చి గూఢపురాని

290 లాలా తర్టన భర్దకలు మంతనాలు జరిపి, పార్టీని చీల్చి, విడిచిపెట్టి కొత్త పార్టీని - స్వంత కుంపటి పెట్టుకున్నా, మరో పార్టీని విపక్షాన్ని ఎత్తుకున్నా వారి సభ్యత్వాలకు చలనం ఉండదు వారి పదవులకు ఢోకా ఉండదు కనుక మహామాయులు ఆపని చేస్తున్నారు. ఎందుకు అంటే, పార్టీలోని మూడో వంతు మంది కలిసికట్టుగా వేరే కాపురం పెట్టుకుంటే చట్టప్రకారం శాసనసభ్యత్యాలకు అనర్హ్హతా వేటు పడదు పైగా మరోపార్టీకి మూలకర్తలుగా అవతరిస్తారు ఈ విషయమై రాజ్యాంగంలోని పదో షెడ్యూల్‌ 3వ పేరా ఏమి చెబుతుందో చూద్దాం.- “మూల రాజకీయ పార్టీ చీలి పోయిన ఫలితంగా తాను , తన పార్టీకి చెందిన మరికొంతమంది సభ్యులు కలసి ఒక వర్గంగా ఏర్పడినట్లు సభలో ఒక సభ్యుడు (ప్రకటించిన సందర్భంలో ఆ లెజిస్టేచర్‌ పార్టీ సభ్యుల్లో మూడింట ఒక వంతు సభ్యుల బలం చీలిక వర్షానికి ఉంటే, ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టం వర్తించదు ” ఇక్కడ తన మూల పార్టీ చీలిపోయిన ఫలితంగా &ీ 85010 0 2 9011 0 ౧15 0౧౩1౧౫ నిం౧ఓం2! న&గ/ అనే మాటను వాడడం గమనార్హ, 0. అంటే ఒక సంస్థలో చీలిక, దాని ఫలితంగా లెజిస్టేచర్‌ పార్టీలో చీలిక అని అర్హం అంటే అది చీలిక పేరున చట్టబద్ద వర్గం (గ్రూపు అవుతుంది మరో రకంగా చెప్పవలసి వస్తే శాసనకర్త ఒక్కడు ఒంటరిగా పార్టీ మారితే అతని సభ్యత్వం రద్దు అవుతుంది కానీ పార్టీలో మూడోవంతు సభ్యులు కలిసి చీలిక తెస్తే దానికి అనర్హతా వేటు పడదు. (ప్రమాదము ఉండదు. పైగా అట్టి చీలికకు చట్టబద్ధత రాజ్యాంగ రక్షణ లభిస్తాయి. అయితే, అలా చీలిన వర్గం మరో రాజకీయ పార్టీలో చేరినట్టయితే అట్టి కలయికకు - చేరికకు - విలీనానికి కూడా గుర్తింపు తద్వారా చట్ట బద్దత ఉండడం తప్పనిసరి చట్టంలోని 4వ పేరా ఈ విలీనం గూర్చి చెబుతుంది. అదేమిటో చూద్దాం. “ఒక మౌలిక రాజకీయ పార్టీ మరో రాజకీయ పార్టీలో విలీనం అయినపుడు సంబంధిత లెజిస్లేచర్‌ పార్టీ - పక్షంలోని సభ్యులలో మూడింట రెండు వంతుల కంటె తక్కువ కాకుండా సభ్యులు విలీనానికి అంగాకారం తెలిపితే అప్పుడు ఆ చేరిక - కలయిక చట్టబద్దం అవుతుంది ” నిజానికి పెద్దలు సెలవిచ్చినట్లు, శాసనసభా పక్షాల్లో హరాత్తుగా ఏదో కొంపమునిగి పోయినట్టు, చీలిక రావడం గాని విలీనం అవడం గాని సమర్దనీయం కాదు వాస్తవానికి అవి మొదట శాసనసభా పక్షానికి బయట దాని మౌలిక రాజకీయ పార్టీలో సంభవించి ఉండాలి నిజానికి గతంలో ఇలాగే జరిగేవి ఉదాహరణకు 1964లో కమ్యూనిష్టు పార్టీలో (సిపిఐ, సిపియం గాను) 1969లో కాం(గ్రెస్‌ పార్టీ (కాం(గ్రైస్‌ ఐ, కాంగ్రెస్‌ ఎన్‌ తదితర గాను) అలాగే సోషలిస్టు పార్టీలో అభిప్రాయ బేధాల కారణంగా మౌలిక పార్టీ రెండు వర్గాలుగా పార్టీలుగా ఏర్పడినందున చట్ట సభల్లో విడివిడిగా కూర్చుండే వారు మౌలిక పార్టీ ఎన్ని ముక్కలు అయితే ఆ మేరకు సభ్యులు పార్లమెంటులో గాని రాష్ట్ర అసెంబ్లీలో గాని. విడివిడిగా కూర్చుండే వారు. అలాగే విలీనం అయినా ఒక వర్గం వారిని తమ పార్టీలో చేర్చుకునే ముందు సుధీర్హ చర్చలు కొనసాగించి, విలీనానికి మెజారిటీ ఆమోదం పొందేవారు. నిజానికి అటువంటి వానికి చట్టబద్దత కల్పించాలి

తర్షనభర్చనలు లా 201

ఏమియతే ఏమి ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టంలోని 3వ పేరా ప్రకారం మొత్తం సభ్యుల్లో మూడింట ఒక వంతు సభ్యులతో చీలిక జరిగినపుడు, 4వ పేరా ప్రకారం మొత్తం సభ్యుల్లో మూడింట రెండు వంతుల మంది అంగీకారంతో విలీనం జరిగినపుడు చట్టబద్ధత గుర్తింపు లభిస్తాయి

ప్రయోజనాలు ; 148౧6

పనికిరానిది, పారేసేది అయినా 'ఒక వస్తువు అవసరానికి అక్కర పడిన సంఘటనలు మన అనుభవంలో లేకపోలేదు నిజానికి పాము విషం ప్రాణాంతకం కాని వైద్య రంగంలో (ప్రాణాంతక జబ్బులకు అవసరం పడే మందు తయారీలో వాడుతున్నప్పుడు అడ్డదారులకు దారి చూపు మొక్కుబడి చట్టం అని పేరు గాంచిన ఈ ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టం కొంత మేరకు మేలు చేస్తున్నదని పెద్దలు అంటున్నారు. అట్టి ప్రయోజనాల వివరాల జోలికి వెళ్లకుండా పెద్దలు పేర్కొన్న (ప్రత్యేకతలను గమనిద్దాం :

1... కేంద్రం, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల్లో రాజకీయ స్టిరత్వం ఉంటుంది.

2 రాజకీయ అవినీతిని తగ్గిస్తుంది

3 ఓటరు తీర్పుకు విలువ గౌరవం ఉంటుంది.

4 చీలిక వల్ల విభిన్న ఆలోచనా రీతులకు అవకాశం ఉంటుంది

5 విలీనం కారణాన రాజకీయ పార్టీల సంఖ్య తగ్గుతుంది.

ముఖ్యంగా స్థిరత్వం చేకూరి మధ్యంతర ఎన్నికలను నివారిస్తుంది.

(ఈ ప్రయోజనాల్లో నిజంగానే ప్రయోజనం కల్పించే వాటి చర్చ (ప్రస్తుతం అప్రస్తుతం)

చట్టంలోని లోపాలు : 061౪115

ఈ చట్టం వల్ల ఒరిగే మంచి ఏమో కాని వాస్తవానికి జరుగుతున్నది అంతా చెడే. ముఖ్యంగా గమనించవలసింది ఏమి అంటే చీలిక పట్ట పక్షపాత ధోరణి ప్రదర్శించి ఈచట్టం చట్ట సభల పతనానికి చక్కని రాజమార్గం చూపడం. ఈచట్టం ద్వారా జరిగే దారుణ నష్టానికి ముఖ్యంగా నీరుపోసి పెంచేది చట్టంలోని 6వ 'పేరాకాగా దానికి కళ్లుమూసికొని తందాన వంత పాడుతున్నదీ 7వ పేరా అదేమిటో చూద్దాం

6వ పేరా అనుసరించి, పార్టీ ఫిరాయింపుల కారణంగా చట్ట సభల్గోద ఏర్పడిన వివాదాలను పరిష్కరించి తీర్చు చెప్పే అధికారాన్ని, రాజ్యాంగంలోని 122, 212 నిబంధనలను తోసి రాజని చట్ట సభల స్పీకర్లకు, చైర్మన్‌లకు కట్టబెట్టడం జరిగింది.

చట్టంలోని 7వ పేరా అనుసరించి, పార్టీ ఫిరాయింపుల విషయంలో న్యాయష్టానాలు (122, 212, నిబంధనలకు లోబడి) జోక్యం చేసుకోవడానికి వీలులేదు.

చూడడానికి ఈ నిబంధనలు పైకి చాలా సాధారణమైనవిగా కనిపిస్తున్నాయి. కాని వీటివల్ల జరుగు తున్నది మాత్రం అసాధారణ పరిణామమే ఈచట్టంవిషయమై సుప్రీంకోర్టు

292 లాలా తద్దన భష్టనలు ఇచ్చిన తీర్పు మిక్కిలి గమనార్హం.

'పార్టీ ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టం' సమీక్ష విషయమై సుప్రీంకోర్టుకు చెందిన న్యాయమూర్తులు (జస్టిస్‌ ఎమ్‌.ఎస్‌. వెంకటాచలయ్య, జస్టిస్‌ కెజె. రెడ్డ, జస్టిస్‌ ఎస్‌సి. అగర్వాల్‌, జస్టిస్‌ ఎం.ఎల్‌. శర్మ, జస్టిస్‌ యు ఎస్‌. శర్మ) అయిదుగురితో ఏర్పాటయిన ధర్మాసనంలోని మొదటి ముగ్గురు న్యాయమూర్తులు నవంబర్‌ 12, 1991న ఇచ్చిన తమ తీర్పులో పార్టీ పిరాయింపుల చట్టం రాజ్యాంగ బద్దమయినదని సమర్దిస్తూ, న్యాయస్టానాలు జోక్యం చేసుకోవడానికి వీలు లేదని ఆంక్ష విధించే 7వ పేరా రాజ్యాంగ బద్ధం కాదని నిర్ష్యంద్వంగా పేర్కొనడం గమనార్హం

నిజానికి సుప్రీంకోర్టు, హైకోర్టుల అధికారాలకు, పరిధికి విఘాతం కలిగించే ఏ రాజ్యాంగ సవరణకు అయినా దేశంలో కనీసం సగం రాష్ట్రాలు ఆమోదించవలసి ఉంటుంది. కాని ఈ చట్టానికి అటువంటి ఆమోదముద్ర పడలేదు. కనుక 7వ పేరాకు రాజ్యాంగబద్ధత లేదనవచ్చు.

ఆళ్ళర్యంతో పాటు వాస్తవం ఏమి అంటే - ధర్మాసనంలోని చివరి ఇర్వురు న్యాయమూర్తులు (జస్టిస్‌ శర్మ, జస్టిస్‌ వర్మ) అసలు ఈ పార్టీ ఫిరాయింపుల చట్టం మొత్తం చెల్లనేరదని (ప్రకటించడం. వారి అభిప్రాయం ప్రకారం, 7వ పేరాను మిగతా చట్టం నుంచి వేరు చేయడానికి వీలు లేదు. నిజానికి లోకిసభలోని మెజారిటీ సభ్యుల మద్దతు ఉన్నంత వరకు అనగా స్వతం(త్ర ప్రతిపత్తిలేని స్పీకరు పదవిలో కొనసాగే వ్యక్తిని పార్టీ ఫిరాయింపుల వివాదంలో అంతిమ న్యాయ నిర్లేతగా నిర్ణయించడం వల్ల రాజ్యాంగ (ప్రాతిపదిక స్వరూపానికి భంగం కలుగుతుందని వాదించడం జరిగింది. అంతే కాదు - అంతవరకు తీర్పునాటికి, స్పకర్ణు చేసిన నిర్ణయాలను చెల్లనేరవు అని ప్రకటించాలని ఈ ఇరువురు న్యాయమూర్తులు అభిప్రాయ పడడం జరిగింది

ఈ చట్టం గూర్చి నర్యోన్నత న్వాయస్తానం ఏమి చెప్పి ఉన్నవ్వటికీ, జరుగుతున్నదేమిటంటే - లోక్‌సత్తా ల్స్‌ డా సముద్ర నారాయణ్‌ గు వవలేనట్లు ననన వి పార్టీలో చీలిక సృష్టించడం, ప్రోత్సహించడం, రాజ్యాంగ బద్ద కుట్రను

౧) అత్యంత రహస్యంగా, పకడ్చంధీగా చేపట్టడం, ప్రభుత్వాలను మూడో కంటికి తెలియకుండా రాత్రికి రాత్రి దించడం, (ప్రజల తీర్పుతో సంబంధం లేకుండా చట్టసభలను కొనడం, అలా అమ్ముడుపోయిన వొళ్లు గద్దెనెక్కి ప్రజాధనాన్ని దోచుకోవడం ఇవన్నీ మన రాజకీయాల్లో అంత భాగాలయ్యాయి వారే చెప్పినట్టు, నిజానికి అసలు ఎన్నికలే లోప భూయిష్టంగా ఉండి అక్రమార్దన పరులను గూండాలను గదెలమీద ఎక్కిస్తుంటే, ప్రజల తీర్పునకు విలువ లేకుండా పార్టీ ఫిరాయింపులు రాజకీయాన్ని బేరసారాలతో కూడిన ఒక నీతిబాహ్యమైన పని సడగా మార్చడం జరిగింది. ప్రస్తుతం రాజకీయం అంటే ఏదో

౧ఆ౦ఫఖఫొ బ్య మరొకటి కాదు స బలాన్ని కూడగట్టుకోవడం, దాన్ని కాపాడుకోవడం తప్ప

తద్దీన భష్చరలు___ా ఏం చట్ట సవరణకు చేర్పులు - నూర్పులు

ఇంతటి అనర్జానికి ఆలవాలమైన ఈ చట్టంలోని లోపాలను సవరించడానికి, చేర్పులు మార్పులు, చేయడానికి పెద్దలు చెబుతోన్న సూచనలు పరిశీలించతగి ఉన్నవి. ముందుగా కాలమిస్టు ఎ జి.నూరాని గారు చెబుతున్న సూచనలు . స్వీకర్‌ది రాజకీయ పదవి. రాజకీయ పార్టీ ఫిరాయింపుల వివాదాలను పరిశిలించి తీర్పులు చెప్పే అధికారం స్పీకర్‌కు ఉన్న అధికారాన్ని సుప్రీంకోర్టుకే అప్పగించడం జరగాలి. నూరాని గారే మరో మూడు సవరణలు కావాలన్నారు 1) పార్టీ మార్చే వారు కొన్ని సంవత్సరాల వరకు ఏ ప్రభుత్వ పదవిని పాందకుండా ఒక సవరణ చేయాలి. 2) పాలక పక్షం సభ్యులు (ప్రభుత్వానికి మద్దతును ఉపసంహరించినట్టు తెలుపగానే గవర్నర్‌ శాసనసభను సమావేశ పరచడానికి వీలుగా మరో రాజ్యాంగ సవరణ జరగాలి 3) తిరుగుబాటు దారులు ముందుగానే తమ నాయకుడి పేరును ప్రకటించేలా మరో సవరణ జరగవలసిందే.

న్యాయమూర్తులు జస్టిస్‌ యం.ఎల్‌. శర్మ, జస్టిస్‌ విఎస్‌. వర్మ నూచించినట్టు రాజ్యాంగం (ప్రాతిపదిక స్వరూపానికి అనుగుణంగా పార్లమెంటు సభ్యుల అర్హత వివాదాలను పరిష్కరించడానికి వీలుగా ఒక స్వతం[త్ర యంత్రాంగం ఉండడం మంచిది.

ఈ చట్టంలోని 3, 4 పేరాలను రద్దుచేయాలని కొందరు సూచించడం గమనార్హం ఈ రెండు పేరాలు చట్టం నుంచి గల్లంతు అయితే ఇక ఫిరాయింపులే ఫిరాయింపుల వరద ముంచుకు రావడం ఖాయం.

ఎప్పుడో 1967 డిసెంబర్‌లో అప్పటి దేశ వ్యవహారాల మంత్రి వైబి. చవాన్‌ అధ్యక్షతన జయప్రకాశ్‌ నారాయణ్‌, హెచ్‌.ఎన్‌. కుంజ్రా, యంసి. సెతల్వాడ్‌, సికె దప్తరి వంటి ఉద్దండ సభ్యులతో ఏర్పడిన ఒక కమిటి 'ఒక రాజకీయ పార్టీ చిహ్నంతో ఎన్నికయిన తరవాత మాటలు, (ప్రవర్తన ద్వారా ఇతర విధాలా ఆ పార్టీతో సంబంధాన్ని వదలుకున్న వ్యక్తిని ఫిరాయింపుదారుగా పరిగణించి సభ్యత్వం (పార్లమెంటు లేక శాసనసభలో) రద్దు చేయాలని చేసిన సిఫారసు సముచితమైనదని నూరాని గారు మెచ్చుకున్నారు.

ఫిరాయింపుల తతంగం గూర్చి పెద్దలు డా॥ జయప్రకాశ్‌ నారాయణ గారు చెప్పిన తీరు గమనార్హం చట్ట సభల్లో సభ్యుల భావ ప్రకటన పార్టీతో నిమిత్తం లేకుండా స్వేచ్చగా ఉండేలా చట్టంలో మౌలిక మార్పులు జరగాలి మాతృ సంస్థలో ముందుగా ఎటువంటి చర్చ జరగకుండానే లెజిస్టేచర్జు రాత్రికి రాత్రే చీలిక అని ప్రకటించడం నిజంగానే అ(ప్రజాస్వామికం. రాత్రికి రాత్రే చీలిక వచ్చిందంటే పార్టీ ఏదయినా దాన్ని రాజ్యాధినేతలు గుడ్డిగా నమ్మవద్దు అది మూకుమ్మడి పార్టీ ఫిరాయింపు కావచ్చు . కనుక్క పార్టీ నిబంధనల మేరకు కనీసం ముప్పది రోజులు నోటీసుతో సర్వసభ్య సమావేశం జరిపి చర్చల అనంతరం కనీసం మూడోవంతు సభ్యులు చీలికకు ప్రతిపాదించి నాయకత్వ నూర్చును ఆశిస్తే అదీ అక్కడ ఎన్నిక ద్వారా తేలాలికాని గవర్నరు ముందో రాష్ట్రపతి ముందో ప్రదర్శించే చీలికను ఎన్నికల కమిషన్‌ అంగీకరించరాదు ఎన్నికల కమిషన్‌ అంగీకరించని చట్టబద్దం కాని చీలికను

294 రాలా తద్టన భష్ణకలు గుర్తించకూడదు. అంగీకరించరాదుకూడా. రాత్రికి రాత్రే హరాత్తుగా (ప్రభుత్వాన్ని పడగొట్టేందుకు రంగులు మార్చే శాసనకర్తలు కుట్రదారులే తప్ప నిజానికి సిద్దాంత విభేదాలతో పార్టీని వదలిన వారు కాదు.

నిజానికి ఫిరాయింపుల వంటి సమస్యలను సృష్టించేది కుటిల రాజనీతి వ్యక్తులే గాని రాజ్యాంగం కాదు కనుక రాజ్యాంగం ఇటువంటి వ్యక్తుల అడ్డదారులకు అడ్డుకట్ట వేయడం తక్షణ అవసరం. ఏమయినా ఈ పార్టీ ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టం ద్వారా (ప్రజాస్వామ్యం ఖననం కాకుండా చూడవలసిన బాధ్యత రాజ్యాంగ రక్షకులు, రాజనీతిళా(స్త్ర విశ్లేషకులు, శాసనకర్తలు, (ప్రజాస్వామ్యవాదులు అందరి భుజస్కందాలమీద ఉంది.

పార్టీ ఫిరాయింపుల దుష్ట సంప్రదాయాన్ని పారదోలే విషయంపై 'మౌనం' వహించడం పెద్దలకు తగదు

-అహపా అడకుప్రాల-

నననసననసననననన్ష్షమన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చింది ననననననననననననననననను

6. మధ గంతరాలకు ప్రత్యాన్నూయం ఈ మధ్య అతిగా విమర్శకు - చర్చకు గురి అవుతున్న అంశాల్లో ప్రముఖంగా పేర్కొన తగింది 'మధ్యంతర ఎన్నికల నివారణకు, సుస్థిర ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు రాజ్యాంగ పరంగా రక్షణ కల్పించే అంశం” నిజానికి ఇప్పుడు మనకు కావలసింది, ఎన్నికల్లో ఎవరు పోటీ చేసినా ఓటింగ్‌ను 'స్వేచ్చాయుతంగా నిర్వహించగలగడం; ఎవరు గెలిచినా ముఖ్యంగా హంతకులు, గూండాలు తదితర నేరగాళ్లు ఎన్నిక కాకుండా చూడడం; ఎన్నికైన (ప్రభుత్వం స్థిరంగానూ, స్థిమితంగానూ నిర్దిష్టకాలం పూర్తిగాను శాసనసభ కొనసాగునట్టు చూడడం; ఇవి నేటి (ప్రజాస్వామ్య వాదుల లక్ష్యం కావాలి కాని అవి అనుకున్నంత సులభసాధ్యం కావని మన అనుభవం చెబుతోంది. పెద్దలు చెప్పినట్టు, మనసు ఉంటే మార్గం లేకపోలేదు. నిజానికి ఆది సాధ్యం కావాలంటే షార్ట్‌ నేతల నిజాయితీ పూరిత సంకల్పం కావాలి. రా(మ్రాల సంగతి అటు పక్కన బెట్టి కేంద్రంలో పార్లమెంటుకు జరిగిన 13 లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో ముఖ్యంగా గత 12లోక్‌సభ కాల అవధులను ఓసారి పరికిస్తే కేవలం 7 లోక్‌సభలు మాత్రమే పూర్తికాలం పనిచేసినట్టు మిగి అయిదులో నాలుగు లోక్‌సభలు మరీ అర్హంతరంగానే ఆయువును కోల్పోయినట్టు గమనించగలం. ఏ సభ ఎన్నాళ్ళు పనిచేసిందో ఓసారి చూద్దాం. 1 మొదటి లోక్‌సభ 1952 పూర్తికాలం 2... రెండో లోక్‌సభ 1957 పూర్తికాలం 3౩ మూడో లోక్‌సభ 1962 పూర్తికాలం శ నాల్లో లోక్‌సభ 1967 8 సం॥ల 9 నెలల 24 రోజులు 5... ఐదో లోక్‌సభ 1971 5 సం॥ల 10 నెలల 4 రోజులు 6 ఆరో లోక్‌సభ 1977 2 సం॥ల 5 నెలల 7 ఏడో లోక్‌సభ 19860 పూర్తికాలం & ఎనిమిదో లోక్‌సభ | 1984 పూర్తికాలం 9 తొమ్మిదో లోక్‌సభ | 1989 1సం॥ 3 నెలల 12 రోజులు 10 పదవ లోక్‌సభ 109] పూర్తికాలం 11 పదకొండో లోక్‌సభ. 1996 1సం॥ 6 నెలల 20 రోజులు 12 పన్నెండవ లోక్‌సభ | 1998 1సం॥ 1 నెల 16 రోజులు
7. పదమూడో లోక్‌సభ 1999 కొనసాగుతోంది.

296 లాలా తర్టన భష్ణకలు

అయిదేళ్ల పాటు కొనసాగవలసిన లోక్‌సభ అర్రంతరంగా రద్దు అవుతోంటే ప్రభుత్వం ఏది ఉన్నా స్థిరత్వం కలలోని మాట. మధ్యంతర ఎన్నికల ద్వారా అయినా సుస్టిర ప్రభుత్య ఏర్పాటుకు గ్యారంటీ ఉందా ? అదీ లేదే! మిక్కిలి విచారకరం దయనీయం అయిన పరిస్టిత్‌ ఏమంటే 9, 11, 12వ లోక్‌సభలు అర్హంతరంగా కేవలం కుట్రల ఫలితంగా కూలి పోవడం. మరీ ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే - ఆ మూడు లోక్‌సభలు పనిచేసిన మొత్తం కాలం నాలుగు సం॥లు నిండకపోవడం. రాజ్యాంగ విశ్లేషకులు (ప్రాః యంవి పైలీ గారు చెప్పినట్టు , 1990-98ల మధ్య ఎనిమిదేళ్లలో కేంద్రంలో ఎనిమిది వేరు వేరు ప్రభుత్వాలు అలా వచ్చి ఇలా అదృశృమయ్యాయి ఇలా జరగడానికి కొంత మేరకు (ప్రజల తీర్పు కారణం కాగా ఎక్కువ మెరకు స్వార్ధ రాజకీయుల కప్పగంతులే. విచిత్రం ఏమి అంటే 1996 నుంచి 1999 మధ్య కాలంలో మూడు లోక్‌సభలు ఏర్పడడం రాజకీయ విశ్లేషకులు విల్‌ రోగర్స్‌ చెప్పినట్టు, రాజకీయాలను పరిశీలించిన మేరకు ప్రతిపార్టీ మరొక దానికంటే చెడ్డది అనే నిజాన్ని అంగీకరించక తప్పదనిపిస్తుంది కాని, ప్రతీ పార్టీ తానే ఉత్తమం అయిందిగా కనిపించాలని తాపత్రయ పడుతుంది" ఈ సూత్రీకరణ , వ్యాఖ్యానం అక్షరాలా మనకూ వర్తిస్తోంది ఈ విషయంలో మన రాజకీయ పార్టీల పనితీరును ప్రఖ్యాత పత్రికా రచయిత ఎన్‌ చంద్రశేఖర్‌గారు విశ్లేషించిన వైనం గమనార్హం ఎమర్చన్సీ కాలంలో ఇందిరాగాంధీ, సంజయ్‌గాంధీల దురాగతాలను చవిచూచిన ప్రజలు జనతాపార్టీని గద్దెను ఎక్కించారు. 'జనతా పాలన కిచిడీ ప్రభుత్వం" అనే దుష్కార్తిని మూట కట్టుకొని , అంతశ్ళత్రువుల కారణంగానే పతనం అయింది అవినీతిని అంతం చేసి మచ్చలేని మంచి పాలనను అందిస్తారన్న ఆశతో రాజీవ్‌ గాంధీని గెలిపిస్తే ఆయన భోఫోర్స్‌ కుంభకోణంలో ఇరుక్కున్నారు. ఆ తరవాత వీపీ సింగ్‌ నాయకత్వంలోని నేషనల్‌ ఫ్రంట్‌ తమని పాలించాలని ప్రజలు అకాంక్షించగా మండల్‌ మసీదు ఆందోళనలు, రధయాత్రలు చివరికి భాజపా మద్దతు ఉపసంహరణతో వీపీ సింగ్‌ (ప్రభుత్వం కుప్పకూలిపోయింది ప్రజలు కాంగ్రెస్‌ (ప్రభుత్వమే ఉత్తమం అని భావించారు పి వి. నర్సింహారావు ప్రవేశ పెట్టిన ఆర్దిక సంస్కరణలు హర్షద్‌ మెహతా లాంటివారు ఈ వ్యవస్తను దోచుకోవడానికి ఉపయోగపడ్డాయి. 1996 ఎన్నికల తరవాత కాంగ్రెస్‌ పార్టీ అధ్యక్షులు సీతారంకేసరి దయాదాక్షిణ్యాలపై ఆధారపడి ఆధికారం చేపట్టిన యునైటెడ్‌ ఫ్రంట్‌ (ప్రభుత్వం 18 నెలలకే మధ్యంతరంగా కుప్పకూలింది ఆ తరవాత 12వ లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో అందరూ ఊహించినట్టుగానే హంగ్‌ పార్లమేంటు ఏర్పడినప్పటికీ దేశాన్ని పాలించే అవకాశం బిజెపి దాని మిత్ర పక్షాలకు దక్కింది పోఖ్రాన్‌ అణు పరీక్షలు నిర్వహించడం మినహా ప్రభుత్వం ప్రజలకోసం చేపట్టిన, చెప్పుకోదగిన కార్యక్రమం ఏమీ లేదు. జయలలిత ఆడిన టీ పార్టీ నాటకం ఫలితంగా బిజెపీ కూటమి (ప్రభుత్వం 12వ లోక్‌సభకు 13 నెలలకే మంగళం పాడింది. ఎవ్వరు కోరకపోయినప్పటికీ మధ్యంతర ఎన్నికలు అనివార్యమవుతున్నాయి ప్రస్తుతం - 13వ లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో సుస్టిర ప్రభుత్వం, స్వదేశీ నాయకత్యం. సోనియా విదేశీ బూచి ప్రచారంతో ఎన్లీఏ జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి, బిజెపి వాజిపేయ్‌ నాయకత్వం కింద గెలుపొంది కార్గిల్‌ పోరు విజయ స్ఫూర్తితో రాజ్యం ఏలుతోంది

తష్ట ఛద్ణడలుతతతమానా 297 ఈ ప్రభుత్వం, లోక్‌సభ స్టిరత్వం ఎంతకాలం ఉంటుందో వేచి చూడవలసిందే. ఏమయితే ఏమి ప్రభుత్వం మారినంత మాత్రాన దేశ సమస్యలు పరిష్కారం కావన్న

సత్యాన్ని ఈ సుదీర్హ అనుభవం చెబుతుంది నిజానికి తరచు ప్రభుత్వాలు మారడం,

మధ్యంతర ఎన్నికలు జరగడం వల్ల లాభం పొందుతున్నది ఎవరు ? ఎన్నికల నిర్వహణకు ప్రభుత్వ ఖజానా పైన కొన్ని వేలకోట్ట భారం పడుతున్నట్టు ఎన్నికల కమిషన్‌ పరిశీలనే చెబుతుంది. ఇక రాజకీయ పార్టీల వారు ఇంతకు కొన్ని రెట్టు ఎక్కువ మొత్తాన్ని ఖర్చు చేస్తారనేది బహిరంగ రహస్యం. ఇదంతా ఎక్కడిది? ఎవరబ్బ సొమ్ము!-నిజానికి ఇదంతా ప్రజల సొమ్మే! సొమ్ము ఒకడిది సోకు ఇంకొకడిది. తాము చేయని తప్పుకు ప్రజలు బాధ పడక తప్పక పోవడం విచారకరం అయినా కాలం నిండక ముందే కాలం చెల్లి అకాలంగా మధ్యంతరంగా శాసనసభ - పార్లమెంటు, అసెంబ్లీ రద్దు అవడం దురదృష్టకరం. కనుక, మేధావులు, రాజనీతిజ్ఞులు చట్టసభలు, కాలపరిమితి తీరకముందే రద్దయ్యే పరిస్టితి తలెత్తకుండా చూడవలసి ఉంది. ఏమయినా దేశానికి సుస్థిర ప్రభుత్వం ఉండాలి అనడంలో రెండో అభిప్రాయానికి తావులేదు. అందుకు అవసరమైన చర్యలు చేపట్టడం బుద్దిజీవుల తక్షణ కర్తవ్యం అనడం తప్పు కాదేమో! ం

(ప్రభుత్వ సుస్థిరత కోసం రాజకీయ నాయకులు, రాజ్యాంగ కోవిదులు, పరిపాలనా దక్షులు తమ తమ అనుభవాలు, అభిరుచుల మేరకు ఆయా మార్గాలను సూచిస్తున్నారు. అందులోని మంచి చెడులను పరిశీలించినంత మాత్రాన జరిగిపోయే (ప్రమాదం ఏమీ లేదు మధ్యంతర ఎన్నికల నివారణకు సుస్థిర ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు (ప్రస్తుతం రెండు సూచనలు అందుబాటులో ఉన్నాయి ఇంకా 'స్‌మైనా ఉంటే చర్మించవచ్చు. ప్రస్తుతానికి రెండు

(ప్రత్యామ్నాయాల విశేషాంశాలను పెద్దల సలహాలతో పరిశీలిద్దాం "

క్ష జర్మనీ విధానం :

మనదేశంలో మాదిరి జర్మనీలో పార్లమెంటును అర్జాంతరంగా రద్దు చేయడం కుదరని పని పార్లమెంటులో (అ)విశ్యాస స్తేర్మానాసక సంబంధించి హేతుబద్ధంగా రూపొందించిన జర్మనీ రాజ్యాంగ విధానాన్ని మనమూ అనుసరించడం మంచిదన్న అభిప్రాయం విసృతంగా (ప్రచారం అవుతోంది. ప్రస్తుతం అమల్లో ఉన్న “అవిశ్వాస తీర్మానం” స్థానంలో “అవిశ్వాసంసై నిర్మాణాత్మక ఓటు” (00౧9౪40168 ౪018 01 [10 - 00౧66౧09) విధానం ఉండాలనే సూచన గత కొంతకాలంగా కొనసాగుతుంది అంటే అవిశ్వాస తీర్మానం దరిమిలా గద్దెదిగే ప్రధానమంత్రి స్ట్రానాన్ని, ఆయన ప్రభుత్వాన్ని భర్తీ చేసే వారి పేరు ముందుగానే ప్రకటించడం ఈ విధానం (ప్రత్యేకత. అవిశ్వాస తీర్మానంతో పాటు (ప్రత్యామ్నాయ (ప్రధాని పేరును (ప్రతిపాదించవలసి ఉండడం జర్మన్‌ రాజ్య విధానంలోని విశిష్ట లక్షణం ఈ విధానానికి సూచనకు ఆధారం జర్మనీ మౌలిక చట్టంలోని 67వ నిబంధన, మే 23, 1949న ఆమోదించిన నూతన జర్మన్‌ రాజ్యాంగం అవిశ్వాస తీర్మానం నిర్మాణాత్మకంగా ఉండాలని నిర్దేశిస్తుంది దాని ప్రకారం పార్లమెంటు ఒక్క చాన్స్‌లర్‌ను మాత్రమె పదవినుంచి తొలగించగలదు. ఆ వెంటనే కొత్త చాన్స్‌లర్‌ను ఎన్నుకుంటుంది దాని వల్ల (ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటుచేయడంలో

298 _ాాంాాతడ్టన భర్జనలు ఏమాత్రం ఆసక్తి లేని శక్తులు ప్రభుత్వాన్ని పడగొట్టే అవకాళం లేకపోవడంతో ప్రభుత్వ మన్నిక పెరుగుతుంది. మధ్యంతర ఎన్నికల అవసరం తలెత్తకపోవడం మరో మేలు నిర్మాణాత్మక అవిశ్వాస తీర్మానం విధానాన్ని అనుసరించడం వల్ల జర్మనీలో సంకీర్ణ (ప్రభుత్వాల మనుగడ బాగా పెరిగింది అయితే (ప్రముఖ కాలమిస్టు ఈనాడు రచయిత ఎ.జి. నూరానీ గారు చెప్పినట్టు, జర్మనీలో ఫెడరల్‌ చాన్స్‌లర్‌ సభా విశ్వాసాన్ని కోల్పోయినపుడు సభ కొత్త నాయకున్ని ఎన్నుకోలేని సందర్భంలో మాత్రమే పార్లమెంటు దిగువ సభ - బుందెస్టాగ్‌ - రద్దుకు సలహా ఇవ్వడం జరుగుతుంది ఈ సూచన జర్మనీ రాజ్యాంగ విధానానికి నకలు కానీ కాకపోనీ గాక జస్టీస్‌ జీవనరెడ్డి గారి అధ్యక్షతన ఏర్పాటైన 'లా కమిషన్‌' కూడా సుస్టిరత కొరకు ఒక (ప్రధానమైన సూచన చేయడం గమనార్హం లా కమిషన్‌ సూచన మేరకు రూల్స్‌ ఆఫ్‌ ప్రొసీజర్‌ ఫర్‌ కండక్ట్‌ ఆప్‌ లోక్‌సభ లోని 198ఎ నియమాన్ని సవరించడం జరగాలి అది అవిశ్వాస తీర్మానం ప్రవెశపెట్టే తీరు గూర్చి చెబుతోంది. ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే - అసలు రాజ్యాంగంలో ఎక్కడా అవిశ్వాస తార్మానం అన్నమాట లేకపోవడం కనుకనే లా కమిషన్‌ అవిశ్వాస తీర్మానానికి జతగా విశ్వాస తీర్మానాన్ని ప్రవేశ పెట్టాలని సూచించడం అంటే పార్లమెంటులో విశ్వాస తీర్మానం నెగ్గిలే అవిశ్వాస తీర్మానం కూడా నెగ్గినట్లే ఒక (ప్రభుత్వం పడిపోతే ఆ వెంటనే మరో (ప్రభుత్వం ఏర్పడుతుంది. కానీ పార్లమెంటు మాత్రం రద్దుకాదు. లా కమిషన్‌ చేసిన మరో సూచన ఏమంటే ఒకసారి అవిశాాస తీర్మానం (ప్రతిపాదించిన తరువాత గెలిచినా గెలవకపోయినా రెండేళ్ల దాకా మరో అవిశ్వాస తీర్మానం ప్రవేశ పెట్టకుండా నిషేదించడం. ఫలితంగా ఐదేళ్ల లోక్‌ సభలో ఎక్కువలో ఎక్కువ రెండు ప్రభుత్వాలు మాత్రమే అధికారంలో ఉంటాయి. లోక్‌సభ ఐదేళ్లు కొనసాగే అవకాశం ఉంది కాలం కిలిసిరాక పోతే ప్రభుత్వాలు మారినా పార్లమెంటు మాత్రం రద్దు కాదు. . ఈ సూచన కొందరు (ప్రజాస్వామ్య వాదులకు నచ్చక పోవచ్చు. చట్టసభ సభ్యులకు పార్లమెంటు రద్దు కారాదు, అను నిక్షీత కాలావధి ఆలోచనే అ(ప్రజాస్వామికం అని ఎ జినూరానీ లాంటి పెదలు అంటున్నారు ఈ తీరు స్థిరత్వాన్ని మెరుగుపరచడానికి బదులుగా మరింత బలహీనపరుస్తుందన్‌ అంటున్నారు. కాలి మనిదేశ విశ్వాస తీ పై చరం ె | శ్వాస తెర్మానాలఐ సాఇధం' నియమం స్టానిక సంస్థలో మేండలన్టెయిలో మున్సిపల్‌స్హాయిలో, సహకార సంఘాల ఎన్నికల విషయంలోఅమల్లో ఉండడం గమనార్హం, పాత్రికేయులు ఏన్‌ చం(ద్రేఖర్‌ చెప్పినట్టు కొన్ని కార్పోరేషన్లలో ఒకసారి మేయర్‌ను ఎన్నుకుంటే రెండేళ్లలోపల అవిశ్వాస తీర్మానంతో ఆచి ళా పదవినుంచి తొలగించడం సాధ్యం కాదు. నిజానికి ఇది పాలనా సౌకర్యం ప్రతిరోజు అవిశ్వాస తీర్మానం పెట్టే వీలు ఉంటే ఇక పరిపాలన ఎలా సాగుతుంది పనులు ఎలా సాగుతాయి. ఆలోచించవలసిందే ప్రాన్స్‌ నాల్లో రిపబ్లిక్‌ (1946-58) రాజ్యాంగంలోని 51వ నిబంధన ప్రకారం “చట్ట సభ ఏర్పడిన మొదటి 18 నెలల కాలానికి ముందే దాన్ని రద్దుచేయడానికి వీలులేదు.” (ప్రస్తుతం ఫ్రాన్స్‌ రాజ్యాంగంలోని నిబంధన 12 (ప్రకారం జాతీయ అసెంబ్లీని రద్దుచేసే

అధికారం అధ్యక్షుని చేతిలో ఉన్నప్పటికీ అసెంబ్లీ రద్దు చేసిన తరువాత తిరిగి మళ్లీ ఏడాది వరకు తన అధికారాన్ని ఉపయోగించడానికి వీలులేదు, ఏమైనా మనదేశ్లంలో ఉన్నంతగా పార్టీ ఫిరాయింపులు (ఫ్రాన్స్‌లో లేవు అందువల్ల ఎనిన ప్రభుత్వం ఓటమి పాలవడం చాలా అరుదు కనుక మనదేశంలో అధికారంలో ఉన్న పార్టీలను, ప్రభుత్వాలను బాధ్యతారహితంగా కూలగొట్టడానికి (ప్రత్యామ్నాయం ఇవ్వలేక పోయిన పార్టీలకు తగు ఏర్పాట్టు ఉండడం అవసరం. 2) అయిదు శాతం ఓట్లు నియమం - సార్టీల గుర్తింపు

జస్టిస్‌ జీవన్‌రెడ్డి సారధ్యం వహించిన లా)కమిషన్‌ 170వ నివేదికలో చేసిన సూచనలో మరో ముఖ్యమైనది. ఐదు శాతం ఓట్ల నియమం అంటే శ్రీ మాడభూషి శ్రీధర్‌ గారు వివరించినట్టు మొత్తం పోలైన చెల్లే ఓట్టలో కనీసం 5శాతం వళ్చిన "పార్టీనే రాజకీయ పార్టీగా గుర్తించడం. గుర్తింపు పొందని పార్టీలకు పార్లమెంటులో ప్రాతినిధ్యం ఉండరాదు. ఈ పార్టీలు కొన్ని స్టానాలు గెలుచుకున్నా ప్రయోజనం ఉండదు ఎందుకంటే 5శాతం ఓట్టు లేని/రాని పార్టీ అభ్యర్టులకు ఒకటి రెండు ఓట్టు అందరికన్నా ఎక్కువ వచ్చినా వారిని ఎన్నికైనట్టు (ప్రకటించకుండా రెండో స్థానం పొందిన అభ్యర్థిని గెలిచినట్టు (ప్రకటిస్తారు. ఇందులోని లాజిక్‌ ఏమి అంటే ఒక రాజకీయ పార్టీ అభ్యర్థి ఒక నియోజక వర్గం నుంచి గెలుపాందినప్పటికీ, అతని పార్టీ మాత్రం ఎన్నికల్లో 5శాతం ఓట్లను పొందని సందర్భంలో అతని తరవాతి స్థానంలో నిలిచిన అభ్యర్హి అతని పార్టీకి ఈ 5ళశాతం ఓట్టు వచ్చినపుడు గెలిచినట్టుగా (ప్రకటించడం

నిజానికి 12వ లోక్‌సభలో (ప్రవేశం పొందిన 34 పార్టీల్లో ఏకసభ్య పార్టీలు ఎక్కువట! అయితే 13వ లోక్‌సభ అందుకు భిన్నమేమీ కాదు వాస్తవానికి సిద్దాంతాల ప్రకారం ఆ ప్రాతిపదికపై పుట్టిన పార్టీలు గానీ చీలిన పార్టీలు గానీ అసలు లేవు కవలం వ్యక్తులు వారి (ప్రాబల్యం ఇతర అవసరాల, అవకాశాల ఆధారంగా అవి పార్టీలుగా రూపొందడం గమనార్హం. మరో విధంగా చెప్పాలంటే పార్టీల చీలికలు అన్నీ కూడా నాయకుల స్వార్ధం ఆధారంగా ఉద్భవించినవే అనవచ్చు (ఉదా :- కాంగ్రెస్‌, జనతాదళ్‌, కమ్యూనిష్టు పార్టీలు అధికాధిక సంఖ్యలో వ్యక్తుల పేర్ల ముందు అక్షరాలతో కలిపి పిలవబడడం కాదనరాని సత్యం. తెలుగుదేశం, (ద్రవిడ కజగంలోని రకరకాల పేరు ఇందుకు భిన్నం కావు కూడా) స్రా॥ ఎం.వి పైలీ గారు చెప్పినట్టు ప్రతి సాధారణ ఎన్నికల తరవాత రాజకీయ పార్టీల సంఖ్య రెట్టింపు అయిపోతుంది. భారత ఎన్నికల సంఘం ఎన్నికల కమిషన్‌ చెప్పిన దానిని బట్టి 1996లో దేశంలో 128 రాజకీయ పార్టీలు ఉండగా గత కొద్ది కాలంలో ఈ సంఖ్య గణనీయంగా పెరిగిపోయింది. మంత్రిపదవులపై వ్యామోహం నిండు పార్టీని నిలువునా చీలుస్తోంది దీనితో మెజార్టీలు తారుమారై ప్రభుత్వాలు అస్థిరం కావడమో లేక కుప్పకూలి అంతం కావడమో జరుగుతోంది.

నిజానికి మనం చట్టపరంగా ఈ పార్టీల సంఖ్యను అరికట్టలేమా ? లా కమిషన్‌ ప్రతిపాదించిన '5శాతం ఓట్ల నియమ సూత్రం" నిజానికి జర్మన్‌లో ఇజ్రాయిల్‌లో పార్టీలను

300 _ాాాాాాాలాతర్జన భద్దనలు గణనీయంగా తగ్గించింది. ఈ నియమం అమల్లోకి వస్తే ప్రాంతీయ పార్టీలు జాతీయ స్థాయిలో ఏదో ఒక (ఫ్రంట్‌ కూటమితో జట్టు కట్టవలసి ఉంటుంది నిజానికి ఇపుడు జరుగుతున్నదీ అదే. ప్రాంతీయ పార్టీలు అయిన తెలుగుదేశం, (ద్రవిడకజగంలు ఏదో ఒక జాతీయ పార్టీతో ఫ్రంట్‌తో చేతులు కలుపుతూనే ఉన్నాయి కదా! అయితే 5శాతం ఓట్ల నియమం అమల్టోకి వస్తే తప్పనిసరిగా రెండు లేదా మూడు పార్టీలు ఫ్రంట్‌లు, కూటములు మిగులుతాయి ఈ సూచన నియమం బ్లాక్‌మెయిల్‌ చేయు స్వార్హరాజకీయులకు నచ్చక పోవచ్చు కనుక వ్యతిరేకించవచ్చు

ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే - మన రాజ్యాంగంలో కాని (ప్రాతినిధ్య చట్టంలో కాని రాజకీయ పార్టీ అన్న పెరు లేకపోవడం. రాజకీయ పార్టీల (ప్రస్తావన లేకపోవడంవల్ల వాటిపైన ఏ విధమైన

(క్రమశిక్షణ పరిమితులు లేకుండా పోతోంది ఆయితే 1961లో సింబల్స్‌ ఆర్డర్‌ వచ్చినపుడు,

1985లో 52వ రాజ్యాంగ నవరణ చట్టం ద్వారా రూపొందించిన పదో షెడ్యూల్‌

“రాజకీయపార్టీ అన్న పదాన్ని చేర్చి “రాజసీయపార్టీ' ని నిర్వచించడం జరిగింది. ఇందులో

(౯/8 - 616040౧ ౯౧0౧0 (అంటే ఎన్నికలకు ముందు సీట్ల సర్దు బాట్టు చేసుకున్న పార్టీల జట్టు, కూటమిలు) ను కూడా చేర్చాలని లాకమిషన్‌ చేసిన సూచన గమనార్హాం దీనివల్ల పార్టీ ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టం (&౧| 06160400 4౦ 1985 నియమాలు అన్నీ, ప్రి-ఎలక్షన్‌

(ఫ్రంట్‌కు కూడా వర్తిస్తాయి. అంటే -ఎన్నికలకు ముందు కలిసి పోటీ చేసిన మిత్ర

రాజకీయపార్టీలు పాక్షాలు ఎన్నికల తరవాత వీడిపోవడానికి వీలు ఉండదు ఒక వేళ విడిపోతే

శాసన సభలో కూర్చుండే అర్హత ఉండదు చీలికలను కూడా నిరోధించాలని కమిషన్‌ గట్టిగా చెబుతోంది ఈనియమం అమల్లో ఉండాలంటే ఈ పిల్లకాకుల మిడిసిపాట్టు కప్పపిల్లల కుప్పి గంతలు ప్రదర్శించి. చెదిరించి విడిపోయే సాహసం చేసి కేంద్ర ప్రభుత్వ పతనానికి కాలుదువ్వేవి కావు. గోడమీద పిల్లుల దొంగ చూపులకు కూడా తెరపడే అవకాశరి ఉంటుంది కనుక ప్రభుత్వం ుస్టిరణ్యాన్ని సాధించడానికి 5 శాతం ఓట్ల నియమం ఎంత ముఖ్యమో ప్రాంతీయ ఏక సభ్య పార్టల రాజకీయ కంపు కూటమీల అవకాశవాద నియమాలను నిషదించడం కూడా అంతకన్నా ముఖ్యం అన్న పెద్దల సూచన గమనార్హం.

దేశం ఎదుర్కొంటున్స రాజకీయ అస్టిరత్వాన్ని లోపభూయిష్టంగా తయారైన ఎన్నికల తతంగాన్ని గమనించి అవలేకంచి తీవర్రిగా స్పందించిన జస్టిస్‌ జీవన్‌రెడ్డి సారధ్యంలోని లా కమీషన్‌ చేసిన సిఫారసులు సంతరించుకున్న పాధ్రాన్యతను గురించి పెద్దలు చేసిన వ్యాఖ్యానాలు గమనించతగి ఉన్నవి. అవి ఆశ్యర్యమైన ఆచరించదగిన, ఆలోచించదగిన, సూచనలు ఏమి అంటే --

• యాభై శాతం మరియు కనీసం ఒక్క ఓటు వచ్చిన అభ్యర్థినే ఎన్నికలో గెలిచినట్టుగా (ప్రకటించడం, ఈ మెజారిటీ ఎవరికీ రాకపోతే ఆగస్తానంలో నిలిచిన ఇదరి మధ్య మళ్ళీ ఎన్నిక జరపడం. హ్‌ న

• _ అలాగే ఎన్నికలో అయిదు శాతం కన్నా తక్కువ శాతం ఓట్లు పొందిన పార్టీలు వాటిలో అవే విలీనమై ఒక కూటమిగా ఏర్పడి కమ్రకమేణా దేశంలో రెండంచెల పార్టీ విధానం

తద్టక భద్ణకలు_______________ాా 301 అవిర్భవించడం,

• పార్టీ ఫిరాయింపుల నిరోధక చట్టంలోని 3,4 పేరాలను తొలగించి చీలికలను, కూటములను చట్టవిరుద్ధమైనవిగా ప్రకటించడం.

ఈ సందర్భంలో గమనించవలిసిన మరో ముఖ్యసూచన ఏమిటంటే- పదకొండో లోక్‌సభ స్పీకర్‌గా పి ఏ సంగ్మా 1998లోనే, ఎన్నికల సంస్కరణలపై రూపొందించిన అధ్యయనపత్రం సిఫారసులో -"పూర్తి కాలం ఉండే చట్టసభల"”విధానం ధాయ్‌లాండ్‌, బల్గేరియా, జర్మనీ, స్కాండీనేవియాలో అమల్లో ఉందంటూ, మన లోక్‌సభ పూర్తికాలం మనగలగాలంటే మన రాజ్యాంగంలోని 83(2) నిబంధనలో ఉన్న “ముందుగా రద్దు కాని పక్షంలో” ౮౧1993 800౧6! 669901౪664 అన్న మూడు మాటలను తొలగిస్తే సరిపోతుందని సూతత్రీకరించడం, ఎన్నికల సంస్కరణలతో పాటు అమలుచేస్తే “అది” మంచి ఆలోచనే అని రాష్ట్రపతి ఆర్‌కె నారాయణన్‌ గారు అభిప్రాయపడటం గమనార్హం.

ఏమైనా కేంద్రంలో స్థిర ప్రభుత్వం ఉండేలా చూడడానికి ఏమి చేయాలి, తరచు మధ్యంతర ఎన్నికలు రాకుండా ఎటువంటి ఏర్చాటు ఉండాలి అనే అంశాలపై అవసరం అయితే విస్తృత స్థాయిలో చర్చలు, సదస్సులు, సమిక్షలు కొనసాగించి ఒక నిర్దిష్ట విధానాన్ని రూపొందించుకోవాల్సిన సమయం- అవసరం-ఆసన్నమైందనేది పచ్చినిజం. (ప్రస్తుతం (ప్రభుత్వం పార్టీల పరిస్థితి కడు దయనీయంగా ఉంది. తరచుగా ఎన్నికలు జరగడం వల్ల నష్టపోయెది మనమే, (ప్రజలమే. ఎన్నికల వ్యయాన్ని మనం చెల్లించు పన్నుల నుంచే భరించవలిసి ఉంటుందనేది గమనార్హం నిజానికి పెద్దలు చెప్పినట్టు, రాజకీయ నాయకులు తమ సాంత డబ్బు ఖర్చు చేయగన్నది బహిరంగ రహస్యమే. కనుక తరచు ఎన్నికలంటే ఇందుకు అయ్యే ఖర్చు- వ్యయాన్ని - సమకూర్చుకునేందుకు రాజకీయ నాయకులు అవినీతి వైపు మొగ్గుచూపక తప్పడం లేదు _

నిజానికి ఇవన్నీ కేంద్రంలో ప్రభుత్వం సిరత్వం లేకపోవడం వల్ల ఎదురయ్యే ఇబ్బందులు .దీని ప్రభావం దారుణంగా ఉంటోంది. ఈ కారణంగా మేధావులు, రాజ్యాంగ (ప్రముఖులు, రాజకీయ విశారదులు ముఖ్యంగా రాజకీయ పార్టీ నేతలు విసృతంగా చర్చించి, తరచుగా మధ్యంతర ఎన్నికల ఎయిడ్స్‌ జబ్బు రాకుండా ఉండేందుకు, నివారించేందుకు, తీసుకోవాల్సిన చర్యలను సకాంలలో నిర్ణయించకపోతే రాజకీయ వ్యవస్థ మరింత కలుషితమై అరాచకానికి దారితిసి సైనిక తదితర నియంతృత్వానికి పురిగొల్సి అధోగతి స్టితికి దిగజార్చు పరిస్థితులు దాపురించవచ్చు

తస్మాత్‌ జూ(గ్రత్ర ! పెద్దలు తక్షణం మేల్కొనాల్సిందే ! -అపుయ అహక్తాల- నమననననవవనననవషమన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చిందిననననననననననను

7. రాజ్యాంగం-సమీక్ష : ఒక పరిచయం ల౦౦౧9౪14౧000౧4| ౧6౪16౫/ - 2౧ 1౧౪౦640110 సబ్బుబిళ్ళ, కుక్కపిల్ల ఆఖిరికి అగ్గిపుల్ల కూడా కవిత్వానికి అర్హ త పొంది ఉందని మహాకవి శ్రీశ్రీ ఎప్పుడు, ఎందుకు (ప్రవచించారో కాని, ఈనాడు కుత్సిత కుటిల నీతి లేని రాజకీయ సంస్తలు, వాటికి సారధ్యం వహిస్తున్న నేతల మధ్య విమర్శకు తగని, గురికాని వస్తువు, అంశం అంటూ ఏదీ లేదని వారి వ్యవహార్ఞైలిని గమనిస్తే అక్షరాలా అర్హమవుతోంది ఈ మధ్య అందరినోటా అంతటా అతిగా వినబడుతున్న చర్చ “రాజ్యాంగ సమీక్ష”. ఈ విషయమై వెలువడిన రచనలు అన్నీ ఇన్నీ కావు నిజానికి వందలకొద్దీ రచనలు వెలుగుజూసి ఉంటాయి. ఎందరు ఎన్ని మాటలు చెప్పినా అందరి అభిప్రాయాలు రెండు దారుల్లోనే కొనసాగాయి. ఒకరు 'కావాలి' అనగానే మరొకరు వద్దనడం రివాజు అయిపోయింది మన రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చి యాభై ఏళ్ళు నిండిన శుభ సందర్శంలో ఒకరు, కాలానుగుణంగా రాజ్యాంగంలో మార్పులు చేర్పులు తెచ్చుకునేందుకు ఏ మెరకు అవకాశాలు ఉన్నాయో ఓ సారి దాన్ని సమీక్షించడం మంచదని అభిలషించగా, కాల పరీక్షకు తట్టుకొని ఇంతకాలం - అర్హ శతాబ్దం పొటు నిలిచిన రాజ్యాంగాన్ని సమీక్షించాలనడం సరికాదు, అందులో 'హేతుబద్దత లేదని మరొకరు ఆవేశంతో అభిశంసించడం జరుగుతోంది నిజానికి రాజ్యాంగ సమీక్ష ఆలోచనకు నీరు పోసిన తీరు, దాన్ని ఎండగట్టుటకు జరిగిన కృషి పూర్యాపరాలను ఓసారి పరికించడం సమంజసం, సందర్భోచితం కూడా వాస్తవానికి మన జాతి భావి గతికి చోదకళక్తి కావలసిన మన రాజ్యాంగం ఇప్పటికీ 80 వరకు సవరణల ఘనమైన రికార్డుతో పుటమేసినను లక్షలాది పౌరులకు సామాజికంగా ఆర్ధికంగా, రాజకీయంగా జరుగుతోన్న అన్యాయాన్ని ఆపలేకపోయింది పైగా మన రాష్ట్రపతి కె ఆర్‌.నారాయన్‌ గారు వక్కాణించినట్టు, “సరళీకరణ, ప్రైవేటీకరణ, ప్రపంచీకరణ అంటూ చేబడుతోన్న త్వరిత గతి కార్యక్రమాలు బలహీన వర్గాలకు రక్షణ, పేదలకు సహాయం చేయలేక పోతే మన (ప్రజాస్వామ్యం అంతా పేడకుప్పుపై కట్టిన రాజసౌధంలా దుర్ష్శంధ భూయిష్టం అవుతోంది దానికితోడు (ప్రగతిలో సామాజిక ప్రాంతీయ సమానతలు లేకపోవడం, ఆర్థిక (ప్రగతి ఏకరీతిగా లేకపోవడం దారుణం అత్యంత విషాదకరమైన ఈ స్టితి మారాలి నిజానికి మన రాజ్యాంగ ఆశయం - సామాజిక ఆర్థిక (ప్రజాస్వామ్య సమ్మిళితమైన (శ్రేయోరాజ్య స్టాపనే ఆనాడు, అర్హ శతాబ్దానికి పూర్వం, 33 కోట్ల మంది మన భారతీయుల ఆశలు ఆకాంక్షలకు అద్దం వడుతూ సమగ్రంగా తీర్చిదిద్దిన మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలే అవసరానుగుణంగా సవరణకు కాలానుగుణంగా మార్పులకు, కూర్చులు చేర్పులకు అవకాశం

తర్జన భద్దకలుా 303 కూడా కల్పించడం గమనార్హం. ఆశ్చర్యం ఏమి ఆంటే - ప్రజలకు'ఏమి చేయక పోయినను డజన్లకొద్దీ సవరణలతో రాజ్యాంగాన్ని రాసి రంపాన పెట్టిన మన నాయకమన్యులు, ఆడలేక మద్దెల వోడు అన్నట్టుగా మన నిర్వానాలకు రాజ్యాంగాన్నే తప్పు పట్టడం. పైగా రాజ్యాంగం నిక్లేశించిన సదాశయాల సాధనలో పిల్లి మొగ్గలేస్తున్న నేటి నాయకులు కేవలం పరస్పరం నిందారోపణలను మాత్రం వండి వార్చేస్తున్న వైనం మిక్కిలి విచారకరం- 50వ గణతంత్ర దినోత్సవాల సందర్భంలో జనవరి 27, 2000న వ్యక్తుల ప్రవర్తనపైన రాజ్యాంగ సాఫల్య వైవల్యాలు ఆధార పడి ఉన్నందున చిన్నా చితక లోటుపాట్లు ఉంటే పార్లమెంటు సరిదిద్దవచ్చునని రాజ్యాధినేత రాష్ట్రపతి కెఆర్‌ నారాయణ్‌ గారు సూచించగా, ఎంత ధృడమైన కోట అయినప్పటికీ కాలానుగుణంగా దాని పిట్టగోడలను మరమ్మత్తు చేయవలసి ఉంటుందని (ప్రభుత్వాధినేత ప్రధాని వాజ్‌పాయ్‌ గారు, ఆ పోలికను రాజ్యాంగానికి అన్వయించడం గమనార్హ్య, ం.ఒక్కోసారి మనసులోని మాటలు వాటంతటవే డొల్లి బయట పడుతుంటాయి ఓ సందర్భంలో విమర్శ తీవ్రత ఎంతగా దిగజారి పోయిందంటే - రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపాన్ని మార్చేందుకు కేంద్రం ప్రయత్నిస్తే జాతీయ స్థాయిలో - దేశ వ్యాప్తంగా ఉద్యమం చేపట్టి పాలనను స్టభింపచేయగలం అంటూ ప్రతిపక్షాలు ముఖ్యంగా కాం(గైన్‌ పక్షం గుడ్డురిమే స్థితికి చేరడం చేదు అనుభవాలు :

రాజకీయ పక్షుల కీచులాటలు కొద్దిసేపు పక్కకు పెట్టి మన రాజ్యాంగం అమలు వల్ల గత 50 ఏళ్లలో నిజానికి మనకు ఎదురైన చేదు అనుభవాలను లోక్‌సత్తా డాః జయప్రకాశ్‌ నారాయణ గారి మాటల్లో ఓ సారి చూద్దాం . కేంద్రం రాష్ట్రాలను సామంత రాజ్యాలకంటే హీనంగా చూసి, ఎన్నికైన ప్రభుత్వాలను కలం పోటుతో రద్దు చేయడం చూశాం, దశాబ్దాల కాలం పడిగాపులు పడిన కోర్టు న్యాయ నిర్ణయం జరగడం అసాధ్యం అవడం చూశాం. అపరిమితంగా అధికారం కేంద్రీకృతమై రాజ్యాంగబద్ధ దోపిడీ నిరంతరం కొనసాగడం చూశాం. (ప్రజలకు సేవకులుగా నియమితులైన అధికారగణం, ఉద్యోగులు ఆ సేవలను అందించక పోగా అశ్రమ ఆర్జనకు పాల్పడడం చూశాం (ప్రజలు అర్భకులుగా యాచకులుగా బానిసలుగా మారిపోవడం చూశాం సాక్షాత్తు సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులు ఒకరు అవినీతికి, అధికార దుర్వినియోగానికి పాల్పడ్డారని రుజువైన వారిని తొలగించడం అసాధ్యం అవడం చూశాం. ఆధునిక ఆర్రిక వ్యవస్థ శీషఘ్రగతికి రాజ్య వ్యవస్థ అవరోధకంగా నిలిచిపోవడం చూశాం. కాలగతిన ఎన్నో అప(శ్రుతులు దొర్జాయి.

ఉపేక్షించిన అంశాలు *

ఈ చేదు అనుభవాలకు అవకతవక అప్రుతులకు కారణం రాజ్యాంగ అవలక్షణాలని కొందరు అంటున్నారు ఈ విషయమై రాజ్యాంగం ఉపేక్షించిన అంశాలను పాత్రికేయులు ఎన్‌. చంద్రశేఖర్‌ గారు పేర్కొన్న తీరు గమనార్హం. అందరికీ విద్య పౌష్టికాహారం, ఉపాధి, ఆర్థిక న్యాయం వంటి అనేక అంశాలను వల్లె వేసిన నిర్దేశక నియమాలను కూడా (ప్రాధమిక

304 రా తస్టద భర్టనలు హక్కుల మాదిరి కోర్టుల్లో ప్రశ్నించే హక్కు రాజ్యాంగం ఇచ్చి ఉంటే ప్రభుత్వాలకు నేతలకు వాతలు తేలి ఉండేవి. స్టానిక స్వపరిపాలనను రాజ్యాంగం సవివరంగా ప్రస్ట్రావించి ఉంటే గాంధీజీ కలలు కన్న (గ్రామ స్వరాజ్యం నిర్దిష్ట రూపాన్ని సంతరించుకొని ఉండేది చట్ట వ్యతిరీకంగా (ప్రవర్తించిన ఉన్నతాధికారులు, న్యాయధీశులను 'పబ్లిక్‌ సర్వెంట్స్‌' మాదిరి శిక్షించవచ్చని రాజ్యాంగంలో లిఖించి ఉంటే న్యాయవ్యవస్ట, బ్యూరోక్రసీ పటిష్టంగా ఉండేవి పార్టీ ఫిరాయింపు దారుల వాగ్దానాలను విస్మరించిన నేతల శాసనసభ సభ్యత్వాలను రద్దు చేసే విధానం రాజ్యాంగంలో స్పష్టంగా చెప్పి ఉంటే మధ్యంతర ఎన్నికలు అర్హంతర (ప్రభుత్వాల ఆరాట పోరాటాలు తప్పేవి ప్రజల నుదుటి రాతలు రాస ఎంపీలు, ఎమె శల్యేల విద్యార్హతలను రాజ్యాంగం ్రస్ట్రావించి ఉంటే విద్యాధికులు, పాలనాదక్షులు, నిజాయితీ పరులు ప్రజారంజక పాలన పగ్గాలు చేపట్టేవారు. ఎన్నికల ఫలితంగా హంగ్‌ పార్లమెంట్‌ ఏర్పడితే ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు రాష్ట్రపతి ఎవరినీ ఆహ్యానించాలన్న ప్రశ్న నుంచి ఆపద్దర్మ సర్కారు విధుల వరకు అనేకాంశాలను రాజ్యాంగ నిర్మాతలు విస్పష్టంగా నిర్వచించకపోవడం ఓ అవలక్షణం ఈ అవలక్షణాల వల్ల వాటిని సొమ్ము చేసుకుంటున్న నాయకుల పుణ్యాన కేంద్రంలో రాష్ట్రాల్లో రాజకీయ అస్ట్రిరత తీవ్ర అనిశ్చితి చోటుచేసుకుంటున్నాయి

పెద్దలు చెప్పినట్టు, అత్యంత లాభదాయకమైన 'రాజకీయ వ్యాపారంలో' ప్రభుత్వాలను మార్చడం, కూల్చడం ఫిరాయింపుదారులకు చిటికెలో పని నిజానికి రాజ్యాంగంలోని పదో 'షెడ్యూలైనా వాటిని సక్రమంగా నిలువరించగలిగి ఉంటే రాజకీయ అవినీతి ఊడలు ఇంతగా పెరిగి ఉండేవి కావు ఏమైతే ఏమి - ఈ విషయంలో మన రాజ్యాంగం చేతులెత్తేసింది కనుక, రాజ్యాంగం ఉపేక్షించిన, మరచిపోయిన అంశాలను, అవలక్షణంగా పేరొందిన అంశాలను సంస్కరించడం తప్పనిసరి ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే - ఇప్పటి వరకు 80 పర్యాయాలు నంన్కరించిన నవరణలు చేనీన, మన రాజ్యాంగం పదనుతేలి వ్యవన్చలను క్రమబద్దీకరించకపోవడం పెద్దలు సెలవిచ్చినట్లు, రుజువర్తనలేని వ్యక్తులు ఏ స్థాయిలో ఉన్నప్పటికీ వారిని ఏమాత్రం ఉపేక్షించని విధంగా మన రాజ్యాంగానికి కోరలు తొడగాలి. అందుకు తగిన సంస్కరణలు జరగాలి అయితే సంస్కరణల పేరుతో కొండనాలుక్కి మందేస్తే ఉన్ననాలిక ఊడిన చందాన రాజ్యాంగ స్పూర్తిని, మౌలిక స్వరూపాన్ని ప్రజాస్వామ్య సూత్రాలను కాలరాచే స్థితికి ఎవరూ పూనుకొనరాదు

నిజానికి కాలానుగుణంగా రాజ్యాంగానికి సంస్కరణలు, సవరణలు కావలసి ఉంది అయితే, రాజ్యాంగాన్ని ఎంత వరకు సవరించ వచ్చు అనే అంశం మీద కూడా భిన్నాభిప్రాయాలు మ్రకమవుతున్నాయి గతంలో చెప్పుకున్నట్టు - మొదట్లో శంకర్‌ ప్రసాద్‌, సజ్ఞ్జాన్‌ సింగ్‌ కేసులో రాజ్యాంగాన్ని సవరించే సమయంలో పార్లమెంటు రాజ్యాంగ పరిషత్‌ మాదిరి వ్యవహరిస్తుంది. కనుక, రాజ్యాంగాన్ని ఏ మేరకైనా మార్చే అధికారం ఉందని తీర్పు చెప్పిన మన సుప్రీంకోర్టు గోలక్‌నాథ్‌ కేసు తీర్పు సందర్భంలో రాజ్యాంగ సవరణలు కూడా మిగిలిన చట్టాల వంటివే కనుక, వాటిని కూడా సమీక్షించి రాజ్యాంగబద్దతను నిర్ణయించే అధికారం న్యాయస్థానాలకు ఉందని అభిప్రాయ పడడం గమనార్హం ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే-

తద్దక భష్ణకలు-----------ాాా 305 కేశవానంద భారతి కేసు తీర్పులో రాజ్యాంగం మౌలిక నిర్మాణంలో మార్పులు తెచ్చేలా సవరణలు ఉండరాదని చెబుతూ రాజ్యాంగంలో ఏ భాగాన్నైనా మార్చుకోవచ్చు కాని, అధి రాజ్యాంగ ప్రవేశిక లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా ఉండాలని స్పష్ట పరుస్తూ రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపాన్ని, పునాదిని మార్చడానికి ఏ సవరణను ఉద్దేశించకూడదని నిష్కర్షంగా పేర్కొనడం అంటే - రాజ్య వ్యవస్త మౌలిక స్వరూపాన్ని మార్చనంతవరకు రాజ్యాంగాన్ని మార్చుకోవచ్చు. అయితే - రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపం రాజ్య పునాదులు ఏమిటో నిర్షిష్టంగా ఇప్పటివరకూ నిర్దారించకపోవడం గమనార్హం రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపం :

కోర్టు తీర్పులు అనుసరించి నిజానికి పార్లమెంటు ఉభయసభల్లోను మెజారిటీ ఉన్నప్పటికీ అందరిలోను ఏకాభిప్రాయం ఉన్నప్పటికీ కొన్ని మౌలిక అంశాలను మార్చే (ప్రసక్తిలేదు. ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే - మౌలిక స్వరూపం కిందికి ఏయే అంశాలు వస్తాయో విస్పష్టంగా జాబితా అంటూ ఏదీ లేకపోవడం. అయితే జస్టీస్‌ డి.డి.బసు గారు ఈ కింది వానిని రాజ్యాంగ పునాదులుగా పేర్కొనడం గమనార్హం. 1) రాజ్యాంగమే సర్వోన్నతమైనది. రై రాజ్యాంగ లౌకిక స్వభావం. ఏ) రాజ్యాంగ సమాఖ్య స్వభావం. త్త శాసన నిర్మాణ, కార్యనిర్వాహక, న్యాయవ్యవస్థల మధ్య అధికారాల విభజన. 5) రివబ్లిక్‌ ప్రజాస్వామ్య తరహా ప్రభుత్వం

రాజ్యాంగ విశ్లేషకులు, (ప్రముఖ న్యాయవాది కేంద్ర న్యాయశాఖ మాజీ మంత్రి వర్యులు రాంజెర్మలానీ గారు ఇటీవల రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూప అంశాల గూర్చి ముచ్చటిస్తూ న్యాయవ్యవస్త్ర, (ప్రజాస్వామ్యం, సెక్కులరిజం అంశాలతో పాటు సార్వభౌమత్వం, భౌగోళిక సమగ్రత, సమాఖ్య తీరు కూడా మౌలిక స్వభావం కిందికే వస్తాయని పెర్కొనడం జరిగింది.

నిజానికి న్యాయస్థానం తనకై తాను ముందుకు నమ్మి ఫలానా అంశాలు మౌలికమైనవి అని ప్రకటించడం లేదు. అయితే కాలమిస్టు చం(ద్రశేఖర్‌ గారు చెప్పినట్టు వివాదాస్పద రాజ్యాంగ అంశాలను పార్లమెంటు సవరించిన తరవాత వాటిని ఎవరైనా కో 'ర్చులో ప్రల్నిస్తే విచారణ అనంతరం అది రాజ్యాంగ మౌలిక అంశమా కాదా అన్న విషయాన్ని న్యాయస్థానం నిర్ణయిస్తుంది ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే - పార్లమెంటు సవరించాలనుకున్న ఏ రాజ్యాంగ అంశాన్ని అయినా సుప్రీంకోర్టు మౌలిక అంశంగా భావించే అవకాశం ఉండడం అంతమాత్రాన పార్లమెంటు రాజ్యాంగ సవరణకు పూనుకోరాదనలేము. ప్రజా ప్రయోజనాల దృష్ట్యా సవరణ చేయక తప్పక పోవచ్చు.

రెండు శతాబ్దాల క్రితం 'అమెరికా స్వాతంత్ర్య ప్రకటన" రచనాకర్త ధామస్‌ జెఫర్‌ సన్‌ వక్కాణించిన సూక్తి ఇప్పటికీ గమనార్షమే. 'రాజ్యాంగాలు సజీవ (గ్రంధాలు, కాలానుగుణంగా మారుతున్న (ప్రజల అవసరాలకు అనుగుణంగా వాటిలో తగిన మార్పులు రావాలి. అవును, పెద్దలు సెలవిచ్చినట్టు ప్రతి తరానికి తన పూర్వీకుల అనుభవం మేరకు ఆధునిక అవసరాలకు తగినట్టు రాజ్య వ్యవస్థలో సంస్కరణలు చెసే అధికారం, బాధ్యత

306 ___ాాతర్జన భర్చనలు ఉందనేది నిజం. అయితే శాసనకర్తలు - పాలక, (ప్రతిపక్ష నాయకులు - వాస్తవిక దృక్పధంతో చిత్తశుద్దితో రాజ్యాంగ సవరణకు గాని సమీక్షకు గాని పూనుకోకపోతే, వారు పడిన కృషి అంతా బూడిదలో పోసిన పన్నీరు అవుతుంది

మార్పు (సవరణ) చైతన్యానికి గుర్తు :

ఒకటి మాత్రం నిజం పెద్దలు విక్లేషించినట్టు, పలు దేశాల రాజ్యాంగాల నుంచి మంచిని స్ట్రకరించి రూపొందించుకున్న 'రూల్స్‌ బుకొ అయిన మన రాజ్యాంగం చెడుగును కడగడంల్‌ తృప్తికరమైన ఫలితాన్ని ఇవ్వలేక పోయింది, వ్యవస్థను మార్చలేక పోయింది. నిజానికి మార్చు చైతన్యానికి గుర్తు అది అత్యంత సహజం కూడా రాజ్యాంగ సవరణ కూడా ఒక నిరంతర (ప్రక్రియ. పరిస్టితులను బట్టి సవరణ, మార్పు, అనివార్యమవుతుంది.

“ఈనాడు' పెద్దలు చెప్పినట్టు, గత పుష్కర కాలంలో ప్రపంచంలోని మూడో వంతు దేశాలు నూతన రాజ్యాంగాలను రచించుకోవడం జరిగింది. నిజానికి ఏ దేశమైనా ప్రతి రెండు దశాబ్దాలకు ఒకసారి రాజ్యాంగాన్ని పునర్రిఖించుకోవలసిన అవసరం ఉంటుందని పేరెన్నికగన్న రాజ్యాంగ నిపుణులు (ప్రాః అల్బర్ట్‌ బ్లాఫ్టీన్‌ పేర్కొనడం గమనార్హం కేంద్రంలో అసంబద్ధ సంకీర్ణాలు, అల్ప్సాయుష్క ప్రభుత్వాలతో అస్టిరత్వ ఛాయలు పొడగట్టిన సమయంలో - మినూమసాని వసంతసాధే, జస్వంత్‌ సింగ్‌ బి.కె నెహ్రూ, ఎపి వెంకటేశరన్‌, ఎస్‌.ఎస్‌. ధినైకర్‌ ప్రభృతులు విపులంగా చర్చించి రాజ్యాంగానికి స్వల్ప దీర్హ కాలిక సవరణలు అవసరమని ఆరేళ్ల క్రితమే 1995లో నిగ్గు తేల్చడం జరిగింది.

210 ఏళ్లలో అమెరికా రాజ్యాంగాన్ని కేవలం 26 సార్లే సవరించగా, జపాన్‌ 1947లో ఆమల్గోకి తెచ్చిన షోరా రాజ్యాంగంలో 103 నిబంధనలు ఉంటే ఇప్పటిదాకా వాటికి ఒక్క సవరణ కూడా జరగలేదు. అదే చైనాలో మావో 1954లో రూపొందీంచిన అమలు చేసిన రాజ్యాంగాన్ని పక్కన బెట్టి 1978లో కొత్త దాన్ని స్వీకరించడం జరిగింది. 1991 ఆగష్టులో సోవియట్‌ యూనియన్‌ చీలికలైన తరవాత రష్యా స్వంత రాజ్యాంగాన్ని ఏర్పరచుకోవడం జరిగింది. (అయితే బోరిస్‌ ఎల్సిన్‌ను మరో జార్‌ చక్రవర్తిగా పదవిలో ఉంచేలా ఆ రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించారన్న వివాదం చెలరేగడం వేరే కధ. మనకు అప్రస్తుతం) మొత్తం మీద దీన్ని బట్టి తెలిసింది ఏమి అంటే - కాలమాన పరిస్టితులకు అనుగుణంగా రాజ్యాంగాన్ని సంస్కరించుకోవడం సర్వసాధారణం అని నిజానికి రాజ్యాంగ స్ఫూర్తి కదలబారకుండా జా(గ్రత్త వహించాలన్న సూచనలు నిరాపేక్షణీయం. అసలు సవరణ మార్పు, సంస్కరణ కూడదనే వారు, ఈ సందర్భాన మన (ప్రధమ ప్రధాని పండిట్‌ నెహ్రూ గౌరు 1955లో చెప్పిన అంశాన్ని మననం చేయడం సముచితం “రాజ్యాంగాల్లో శాశ్ళతత్సం ఉండదు రూపొందించిన రాజ్యాంగం ఏదీ అంతిమం కాబోదు. సామాజిక పరిసితువికు అనుగుణంగా మార్పులు అవసరం అవుతాయి ఎంతమంచి రాజ్యాంగమైనా కొంతకాలం తర్వాత దానిలో దోషాలు కనిపిస్తాయి వాటిని తొలగించడానికి మార్పులు అవసరం అవుతాయి ”

నిజానికి ఏ నమాజంలోనైనా కేవలం మహాత్తు శైలు, నీతినిజాయితీ పరులే

తద్దక భష్ణకలు---ాాాాాాాాాాాాాాాాాాాాా 307 అధికారంలోకి వస్తారను కోవడం (భ్రమ, అత్యాశే |! అయితే అధికారంలో ఉన్నవాళ్లు దుర్మార్గానికి, విశ్చంఖల అధికారానికి పాల్పడకుండాను, జవాబుదారీ తనాన్ని పెంచేది గొను రాజ్యవ్యవస్త్ర నిర్మాణంలో, రాజ్యాంగంలో తగు ఏర్పాట్లు ఉండడం అభిలషణీయం, కనుక అధికార దుర్వినియోగాన్ని నిరోధించే తగు ఏర్పాట్లు, పరిమితులు, ఆంక్షలు విధించని రాజ్యాంగం కేవలం నీతిశాస్త్రమే అవుతుంది. కాని 'మౌలిక చట్టం” మా(త్రం కాదు. గత కొంతకాలంగా మన 'రాజ్యాంగం'పై జాతీయ చర్చ కొనసాగుతోంది. చక్కగా మార్గదర్శకత్వం నెరపుతున్న మన రాజ్యాంగానికి నిరర్దక మార్పుల్లు వద్దు.'అని ఇండియా టుడే లాంటి పత్రికలు అభిప్రాయ పడగా, రాజ్యాంగ మార్పుల - సవరణల కోసం అవసరమైతే కొత్త రాజ్యాంగ సభను ఏర్పాటు చేసుకోవాలని టైమ్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా లాంటి పత్రికలు అభిప్రాయపడడం గమనార్హం అంతే కాదు, ఇండియా ఇంటర్నీషనల్‌ సెంటర్‌ నెలకొల్పిన ప్రసిద్ద నిపుణుల జాతీయ కమిటీ కూడా రాజ్యాంగ సమీక్షా సంఘం అవసరాన్ని నొక్కి చెప్పిందని చెబుతూ, రాజ్యాంగ విశ్లేషకులు సుభాష్‌ .పి, కొళ్యప్‌, సుప్రీంకోర్టు సరిగా నిర్ణయించనప్పటికీ రాజ్యాంగ మార్పుల ప్రతిపాదనల సందర్భంలో రాజ్యాంగ మౌలిక లక్షణాలను దృష్టిలో పెట్టుకొని రాజ్యాంగ (ప్రవేశికలో పొందుపరచిన సార్వభౌమత్వం, సామ్యవాదం, లౌకికవాదం, ప్రజాస్వామ్యం, గణతంత్రం వంటి సూత్రాలను ఉల్లంఘంచరాదని చేసిన సూచన గమనించదగివుంది. నిజానికి గత 50 ఏళ్ల అనుభవాల దృష్ట్యా గమనించిన లోపాలను సవరిస్తూ , అనుచితాలను తొలగిస్తూ రాజ్యాంగాన్ని సమీక్షించడంలో తప్పు లేదు. విజ్ఞులు బహిర్గతం చేసినట్టు, మనదేశ రాజకీయవ్యవస్థలో సమూల మార్పుల అవసరం మునుపటి కన్నా నేడు కొట్టొచ్చినట్టు కనిపిస్తోంది. ఇట్టి వివత్కర పరిస్థితిని (ప్రమాదాలను ఆనాడే 50 ఏళ్ల (క్రితమే పసిగట్టిన డొ॥ అంబేద్కర్‌ ముసాయిదా రచనపై జరిగిన చర్మ సందర్భంలో నవంబర్‌ 25 1949న చెప్పిన ఉక్తి - జోస్యం - ఇప్పుడే కాదు, ఎప్పటి గమనార్హమే 'రాజ్యాంగం ఎంత మంచిదైనా దాన్ని అమలు చేసే వారు చెడ్డవారు అయితే అదికూడా చెడ్డదే అవుతుంది. రాజ్యాంగం ఎంత్ర చెడ్డదైనొ దాన్ని అమలు పరిచే వారు నిజాయితీ పరులు అయితే ఆది మంచి రాజ్యాంగం అవుతుంది. భారత (ప్రజలు వారి పార్టీలు ఎలా (ప్రవర్తిస్తాయో ఎవరు చెప్పగలరు?. నూతన రాజ్యాంగం పరిధిలో తప్పులు జరిగితే మనది చెడ్డ రాజ్యాంగం అని అర్హం కాదు. దొన్ని అమలు పరిచే వ్యక్తి అయోగ్యుడని చెప్పాలి." ఎంత చక్కని మాట. ఇది అమరవాణి. మన రాజ్యాంగం విఫలమైందని కొందరు అంటున్నారు కానీ నిజానికి అందుకది బాధ్యురాలు కాదు. ఏమైనా రాజ్యాంగ పరమైన అంశాల పట్ట స్పందించిన మన రాష్ట్రపతి కె.ఆర్‌.నారాయణ్‌ గౌరు రాజ్యాంగ స్వర్ణోత్సవ శుభవేళ జనవరి27. 2000 న పార్లమెంటు సెంట్రల్‌ హాల్‌లో 'మన వైఫల్యాలకు రాజ్యాంగం కారణమా, రాజ్యాంగం విఫలం కావడానికి మనం కారకులమా' అన్నది అవలోకించాలని చేసిన సూచన అమూల్యమైనది. వారు సెలవిచ్చినట్టు వ్యక్తిత్స విలువలు దిగజారి పోవడానికి, అవినీతి అంచెలంచెలుగా పెరిగిపోవడానికి, ఆర్థిక వనకబాటు తనానికి రాజ్యాంగమే కారణమని ఎలాగంటాం? ఇంతకీ మన రాజ్యాంగ లక్ష్యాలను సాధించామా? లేదా ఇందుకు

308 ___ాాాాలాలాాాాానర్జీన భడ్జీనలు బాధ్యులు రాజ్యాంగమా? దాన్ని అమలు పరిచేవారా? వాస్తవానికి జస్టిస్‌ పి ఎన్‌. భగవతిగారు నుడివినట్టు రాజ్యాంగం అమల్లో వ్యక్తులే విఫలమయ్యారు. రాజ్యాంగాన్ని అదే స్పూర్తితో అమలు చేసి ఉన్నట్టయితే తప్పకుండా విజయం సాధించి ఉండే వారం ' ఇంతకూ తప్పటడుగు ఎక్కడ వేశాం? నిజానికి ఈ అంశాలను పరిశీలించవలసి ఉంది అయితే వీటిని ఎవరు పరిశిలించాలి.? సర్వే కమిటీ 0౪౭౯౪1౪4 00గ|౧౧1౪6 నివేదిక :

రాజ్యాంగ అంశాల గూర్చి సమీక్ష, పరిశీలన జరగాలనే చర్చకు గట్టి ఊతంగా నిలిచింది - 22వ లోక్‌సభలో కేవలం ఒక్కఓటు అవిశ్వాసంతో ప్రభుత్వం పతనావస్థకు

లోనుకావడం, దానికి తోడు చట్ట సభలు నిర్దిష్ట కాలం (₹0186 ౧౭4208౧12౧/ 18౧౮9)

పాటు పనిచేయడం జరగాలి, అనే స్పృహ రాజ్యాంగ సమీక్ష తలంపుకు బీజం వేయడం

జరిగింది ఈ స్టోగన్‌ కొంతవరకు ఎస్లీయే కూటమి గెలుపుకు దోహద పడింది కనుక, ఆ

కూటమి ఎన్నికల వాగ్దానం మేరకు రాజ్యాంగాన్ని సమీక్షించదలచి, ఏయే అంశాలను

సమీక్షించాలో నిర్ణయించేందుకు ఎన్లీయే (ప్రభుత్వం ఓ సర్వే కమిటీని - (ప్రాః మూల్‌చంద్‌ శర్మ, ఆర్‌కె. శంకర్‌దాన్‌, సీతా వైద్యలింగం, (ప్రాగఘనశ్యాంసింగ్‌లతో ఓవర్‌ వ్యూ కమిటీని) నియమించగా, ఆ కమిటీ పూర్తి వివరాల్లోకి వెళ్లకుండా, మన రాజ్యాంగంలో అస్పష్టంగా అనిశ్చితంగా ఉన్నటువంటి అంశంలో మొత్తం 11 ముఖ్యమైన అంశాలను లోతుగా సమ(గ్రంగా

సమీక్షించవలసి ఉందని సిఫారసు చేయడం జరిగింది. ఆ సర్వే కమిటి చేసిన ఆ 11

సిఫారసులను పత్రికలు ముఖ్యంగా “ఈనాడు” క్రోడికరించిన తీరు మిక్కిలి గమనార్హం,

అవి ఏమిటో పరికిద్దాం .-

1 ప్రాధమిక హక్కులు, నిర్దేశక నియమాలు, (ప్రాధమిక విధులు.

2. (ప్రధానమంత్రిని ఎన్నుకోవడం... ఎవరికీ లోక్‌సభలో విశ్వాసం ఉందో అంచనావేయడం.. ఎవరికి బలం ఉందో రాష్ట్రపతి సంతృప్తి చెందడం ఎలా? . (ప్రభుత్వ ఏర్పాటుకు ఆహ్వానించడానికి ఏ పద్దతి పాటించాలి... అతిపెద్ద కూటమినా లేక పార్టీనా . అదికూడా ఎన్నికలకు ముందే పొత్తుపెట్టుకున్న కూటమినా లేక తర్యాత అవగాహన కూటమినా న పా రీ ఫిరాయింపులు ..స్పీకర్‌ పాత్ర . ఒక రాష్ట్రంలోనీ (ప్రభుత్వానికి మెజారిటీ

0దాలేదా అనేది ఆంచనా వేయడం ఎలా .నిబంధన 3856ను ఎప్పుడు ఎలా (ప్రయోగించాలి... గవర్నర్ల పాత్ర, . తదితరాలపై మౌనంగా అస్పష్టంగా, అనిశ్చితంగా వ్యవహరించే నిబంధనల్లో -కేంద్రానికి కార్యనిర్వాహక అధికారాలు కల్పించే 738వ నిబంధన, కేంద్ర మంత్రిమండలికి సంబంధించిన 74వ నిబంధన, చట్ట సభల సభ్యులను అనర్హులుగా ప్రకించే 102, 191వ నిబంధనలు, రాష్ట్రమంత్రి మండలికి సంబంధించిన 163, 164 నిబంధనలు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ కార్యకలాపాలకు సంబంధించిన 166వ నిబంధన, గవర్నర్‌కు ముఖ్యమంత్రి సమాచారాన్ని తెలియపరిచే విధులకు చెందిన 167వ నిబంధన, 356వ నిబంధన (ప్రయోగం ఏ సందర్భంలో ఎలా, గవర్నర్‌

తద్దీక భడీకలు-----ాాంత69 పాత్ర

౩) అధికార దుర్వినియోగం రాజ్యాంగ జవాబుదరీతనం ... పబ్లిక్‌ సర్వెంట్‌ అంటే ఎవరు... ఉన్నత స్థాయిలో అవినీతి, లోక్‌పాల్‌ - లోకాయుక్త, పార్లమెంటరి కమిటీలు.

4. సుస్థిర, సమర్హ, పరిశుద్ద ప్రభుత్వం - ఎన్నికల సంస్కరణలు... చట్టసభల్లో ప్రాతినిధ్యం... నియోజక వర్గాల ఎల్లలను నిర్ణయించడం ఎలాంటి ప్రభుత్వ (ప్రజాస్వామ్యం వైపు మొగ్గు చూపాలి . రాష్ట్రపతి అధికారాలను పెంచడం లేదా కుదించడం.

5. చౌకయిన సత్వర సమర్థ న్యాయం...జ్యాడిషియరీ పదవుల ఎంపిక నియామకాలు... జ్యుడీ షియుల్‌ కమిషన్‌... న్యాయళాఖ (క్రియాశీలత్వం... న్యాయవ్యవన్హ- జవాబుదారీతనం . ప్రాధమిక హక్కుగా న్యాయసహాయం.

6. భిన్న సంస్కృతీవాదం, బహుతా వాదం (ప్ఫూరలిజం)... మైనారిటీల పరిరక్షణ... ఉమ్మడి పౌరస్మృతి ... మైనారిటీల కమిషన్‌ వారి "సంక్షేమానికి ప్రత్యేక పధకాలు... సంస్కృతీ పరంగా కొత్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటు.. సతీ సహగమన దురాచారం

7. కేంద్ర రాష్ట్ర సంబంధాలు. . అంతర్‌ రాష్ట్ర వివాదాలు... రాష్ట్రాల పునర్‌ 'వ్యవస్త్రీకరణ

8. రిజర్వేషన్లు . సానుకూల కార్యాచరణ

9. ఆర్టిక సంస్కరణలు

10. సవరణలు. అత్యవసర పరిస్టితి నిబంధనలు

11. బ్యూరోక్రసీ పాత్ర .తటస్ట్ర ఆవశ్యకత

అంతేకాదు, సమీక్ష సందర్భంగా పైన చెప్పినవే గాక కొత్త అంశాలు కూడా పుట్టుక రావచ్చు అని సర్వేకమిటి సభ్యులు పేర్కొనడం గమనార్హం అంటే సమీక్షకు అర్హతకానిది ఏమీ ఉండదనవచ్చు

నిజానికి తను ఏర్పాటు చేయ తలపెట్టిన రాజ్యాంగ సమీక్ష (జాతీయ) కమిషన్‌ పరిశీలించవలసిన, సమీక్షించవలసిన అంశాలను తన మనసులోని మాటను కేంద్ర ఎన్టీయే ప్రభుత్వం తను నియమించిన సర్వే కమిటీ నోట అనిపించి, (ప్రచారం చేయడం జరిగినప్పటికీ- సర్వే కమిటీ రిపోర్ట్‌ విడుదల అయిన తరవాతనే - రాజ్యాంగ విశారదుడు ఉత్తమ పార్తమెంటేరియన్‌ ఎస్‌ జయపాల్‌లెడ్డి లాంటి సీనియర్‌ పార్లమెంటు సభ్యులు - రాజ్యాంగంలో ఏయే అంశాలను సమీక్షిస్తుందో వెల్లడి చేయకపోవడం దిక్సూచి లేని నావ పయనం వంటిదని, అసలు రాజ్యాంగ సమీక్ష ఓ కుయత్నం అని ఎద్దేవా చేయడం సముచితం కాదు. ఏమయినా జాతి విశాలహితానికి దివిటి పట్టవలసిన జాతీయ పార్టీలు అసలు సమీక్షే తగదన్న రీతిగా వ్యతిరేకిస్తూ గళమెత్తి విమర్శ గరళం చిమ్మడం మరీ దారుణం మరీ ఆశ్చర్యం ఏమి అంటే

• సదరు విమర్శకుల్లో ఆనాటి రాజ్యాంగ పరిషత్‌ సభ్యులు అయిన కుసుమ్‌కాంత్‌ జైన్‌ గారు ఉండడం

నిజానికి రాజ్యాంగ సమీక్ష అనగానే ఉలికిపాటు పడవలసిందేమీ లేదు, రాజ్యాంగంలో [టూ నునరాజ్యాంగం మనకేమిచ్చిందిాోాాాాాోాోాోాోాోోోోా

310 __ాాాాాాటాారడ్టక భర్ణనలు, ఏదేని మార్పు రావాలంటే ఆ మేరకు రాజ్యాంగాన్ని సవరించవలసి ఉంటుంది సవరణ జరగాలి అంటే, అది ఎంత చిన్న సవరణ అయినా అంతకుముందు ఆ విషయమై ఎంతో కొంత చర్చ, సమీక్ష జరగడం అనే తతంగం తప్పదు చీటికి మాటికీ, అప్పుడప్పుడే కాదు, ఎప్పుడు పడితే అప్పుడు, ఎలా కావాలంటే అలా, మందబలం,((బ్రూట్‌ మెజారిటీ - పెద్ద మెజారిటీ) గల పాలకపార్టీ - ప్రభుత్యం - అవసరం కొద్దీ రాజ్యాంగాన్ని ముక్కలు ముక్కలుగా ఇప్పటివరకు 80 సార్లు సవరించుకోవడం జరిగిందనేది సత్యం ఇప్పటి వరకు మన రాజ్యాంగ 'ప్రవేశికతోపాటు పది 'షెడ్యూళ్లకు 171 నిబంధనలకు, 377 ఉపనిబంధనలకు, క్రాజులకు, సవరణలు చేర్పులు, మార్పులు జరిపి పది అధ్యాయాలకు శీర్డికలే మార్చిన చరిత్రతో, ఆర్థిక వేత్త నిపుణులు అయిన అశోక్‌మిత్రా గారు వ్యాఖ్యానించినట్టు “రాజ్యాంగ స్వరూపం ఏనాడో మారింది' గత యాబై ఏళ్లలో రాజ్యాంగంలోని నిబంధనల్లో సగానికి పైగా నిబంధనలను సవరించడం జరిగిందనేది పచ్చినిజం ఇన్ని పర్యాయాలు అన్ని మార్పులు చేసి అతుకుల బొంతలా మార్చేకన్నా దేశం జాతి హితం కోసం అవసరమైన మార్పులు చేర్పుల నిమిత్తం రాజ్యాంగాన్ని ఒకసారి కూలంకషంగా చర్చించి, సమీక్షించి ఆ మేరకు పార్లమెంటు ఆమోదం పొందాలని ఎన్టీయే ప్రభుత్వం ఆశిస్తోంది

నిజానికి సమీక్ష లేకుండా సవరణ చేపట్టడం కుదరని పని. వాస్తవానికి సమీక్ష, సవరణ వేరు వేరు కాదు. రాజ్యం ఏదైనా, ప్రతి రాజ్యాంగానికి ఏదో ఒక రూపంలో 'సమీక్ష' ఉండి తీరుతుంది.(రాజ్యాంగంలో అవసరమైన మార్పులు, సవరణలు చేయడానికి మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు తగు ఏర్పాట్లు కల్పించి ఉండడం, ఆ మేరకు సవరణలు జరగడం. ఆ వివరాలను మనం మొదటి భాగంలోనే చర్చిండం జరిగింది.)

మన రాజ్యాంగం - సమీక్షలు

సమీక్షిస్తేనే సవరణ చేపట్టం సాధ్యం అవుతుందని సదరు సమీక్ష నిమిత్తం ఒక జాతీయ కమిషన్‌ అంటూ ఆర్భాటం చేస్తున్నాం కాని రాజ్యాంగాన్ని సమీక్షించడం మనకేమీ కొత్తకాదు. పరిశోధకులు రాజ్యాంగ విశ్లేషకులు ప్రసిద్ద రచయిత, ముఖ్యంగా మన రాజ్యాంగ అభిమాని ఆయిన గ్రాన్‌విల్‌ ఆస్టిన్‌ గారు 1950 నుంచి ఇప్పటి వరకు మన రాజ్యాంగాన్ని (ప్రధానంగా అయిదు సార్లు సమీక్షించడం జరిగిందని వీవరణ ఇచ్చారు 1950 మొదటిసారిగా సమీక్ష ప్రారంభమై 1951లో పూర్తి అయిన ఆ సమీక్ష ఫలితంగా జూన్‌ 2, 1951న మొట్టమొదటి రాజ్యాంగ సవరణ మూలంగా తొమ్మిదో షెడ్యూల్‌ అవతరించడం జరిగింది (ప్రభుత్వం రూపొందించిన చట్టాలు న్యాయవ్యవస్థ పరిధికి అతీతంగా ఉండాలన్నది ఆ షెడ్యూల్‌ అసలు ఉద్దేశం.

రెండో సమీక్ష 1954 ఏప్రిల్‌లో జరిగింది కాంగ్రెస్‌ వర్కింగ్‌ కమిటీ రాజ్యాంగ మార్పుల సమస్య అధ్యయనంపై నియమించిన ఉపసంఘం సమీక్షించి, న్యాయవ్యవస్థకు వ్యతిరేకమైన భావాలను అందులో పొందుపరచాలని ఆరాట పడడం జరిగింది. అయితే ప్రధాని పండిట్‌ నెహ్రూ గారు సకాలంలో కలగచేసికోవడం వల్ల అవి రాజ్యాంగంలో చోటు పొందలేకపోయాయి.

తక్టక భష్చనలు_ాాాాాాాాలాాాాా 311

మూడోసారి సమీక్ష 1967లో గోలక్‌నాథ్‌ కేసుపై నిర్ణయం సందర్భంగా జరిగింది. నాధ్‌పాయ్‌ బిల్లును పొడిగించి 24వ రాజ్యాంగ సవరణ (1971) చేపట్టడం జరిగింది. ప్రాథమిక హక్కులు, 13, 368 నిబంధనలతో పాటు రాజ్యాంగం ఏ భాగంలో ఆయినా మార్పులు" చేర్పులు చేయుటకు పార్లమెంటుకు అధికారాన్ని కల్పిస్తూ చేసిన సవరణ అది.

నాల్లో సమీక్షను సర్దార్‌ స్వరణ్‌సింగ్‌ కమిటీ 1976లో చేపట్టడం జరిగింది ఆ కమిటీ సిఫార్సుల ఫలితంగా రాజ్యాంగంలో 42వ సవరణ చోటుచేసుకోవడం జరిగింది. నిజానికి (ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్తను నీరు కార్చిన సవరణ అది.

ఇక ఐదో సౌరి సమీక్ష 1980లో రంజిత్‌సీంగ్‌ సర్కారియా సారధ్యంలో కొనసాగిన కమిషన్‌ కేంద్ర రాష్ట్ర సంబంధాలపై వివరణాత్మకంగా నివేదిక అందచేసినప్పటికీ జరిగిందీ ఒరిగిందీ పూజ్యమే

ఇవిగాక 1967లో రాజమన్నార్‌ కమిషన్‌ను డిఎంకె పార్టీ ఏర్పాటు చేయగా, ఆనంద్‌పూర్‌ సాహిబ్‌ తీర్మానం ఫలితంగా అకాలీదళ్‌ కూడా రాజ్యాంగ సమీక్ష కమిషన్‌ నియమించడం జరిగింది. ఈ సమీక్ష సంఘాలు ఆయా పార్టీల ద్వారా నియామకం పొందడం గమనార్హం నిజానికి ఏ పార్టీకి అయినా ఆపాటి స్వేచ్చ ఉంటుంది. ఆయా సమీక్ష కమిషన్లు అందచేసిన నివేదికలు, తదనంతర పరిణామాల ప్రసక్తి ప్రస్తుతం మనకు అనవసరం, అయిజే రాజ్యాంగ సమీక్ష కమిషన్‌ ఏర్పాటు పట్ట ద్వంద్వ విధానాలను అవలంబిస్తున్న కాంగ్రెస్‌ నేతలు - రాజ్యాంగంలోని కొన్ని నిబంధనలను పునఃపరిశీలించవలసిన అవసరం ఉందని 1976లో స్పరణీసీంగ్‌ కమిటి, 1977లో ఏఐసిసి అభిప్రాయపడిందనేది గుర్తుంచుకోవడం మంచిది. నిజానికి రాజ్యాంగాన్ని పునఃపరిశీలించవలసిన అవసరంపై దాదాపు పాతికేళ్ల క్రితమే (ప్రజల్లో విసృతంగా చర్చ జరగడం గమనార్హం.

స్వరణ్‌సింగ్‌ కమిటీ సమీక్ష :

కేశవానంద భారతి కేసు తరవాత “జవాబుదారీ న్యాయవ్యవస్థ-అంకితభావంతో పనిచేసే న్యాయవ్యవస్థ - గూర్చి కాంగ్రెస్‌ నేతలు కొత్త రాగం మొదలు పెట్టడం జరిగింది. ఆత్యయిక పరిస్టితి, ఎమర్జెన్సీ కాలంలో 1976లో రాజ్యాంగాన్ని సమీక్షించడానికి స్వరణ్‌సంగ్‌ అధ్యక్షతన ఒక కమిటీని ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది.

భవిష్యత్తులో అప్పటి పరిస్థితులకు అనుగుణంగా రాజ్యాంగంలో సవరణలు చేపట్టవలసిన అవసరాన్ని మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు గుర్తించారని పర్కొన్న స్వరణ్‌సేంగ్‌ కమిటీ, (ప్రజల ఆకాంక్షలకు అనుగుణంగా రాజ్యాంగాన్ని తీర్చిదిద్దవలసిన అవసరం ఉందవి దేశంలో రాజకీయ ఆర్టిక పరిస్థితులు చాలా వేగంగా మారుతున్న నేపథ్యంలో రాజ్యాంగం. మరీ (ద్రుఢంగా ఉండడం సరికాదు, అని నిర్జారించడం గమనార్హం. సామాజిక ఆర్థిక అభివృద్రిక్తి రాజ్యాంగంలో కొన్ని సవరణలు చేయాలని, భావించిన (ప్రధాని ఇందిరాగాంధీ పార్లమెంటులో

• మారుతోన్న కాలానికి అనుగుణంగా రాజ్యాంగాన్ని మార్చాలని ఆ మౌలిక పత్రం (రాజ్యాంగం)లోనే ఉంది మార్పులకు లోనుగాని శిలా చట్రంలా ఉండి పోదామని వాదించే

312 లాలా తర్చన భర్చనలు వారికి రాజ్యాంగ స్పూర్తి అర్ధం కాలేదనే చెప్పాలి. నవభారత ఆత్మ అవగాహన కాలేదనే భావించాలి ' అని ఉద్దాటించగా, “ఈ రాజ్యాంగమే అంతిమమని ఎవరు చెప్పలేరు, కాలావధుల్లో దాన్ని మార్చాలి. జడప్రాయమైన రాజ్యాంగం చివరికి దేశ ప్రగతికి అవరోధంగా మారుతుంది" అని ఎఆర్‌ అంతులే లాంటి వారు వాదించడం జరిగింది. మారుతోన్న కాలానికి అనుగుణంగా సవాళ్లను ఎదుర్కోలేనిది, ఏదీ పరమ పవిత్రమైనది కాజాలదు వర్తమాన పరిస్థితుల, డిమాండ్లను నెరవేర్చేందుకు తగిన మార్పులు చేయవలసిన విషయమై పునః పరిశీలన జరపాలని 1976నాటి ఏఐసిసి తీర్మానించింది కూడా చర్చల అనంతరం స్వరణ్‌సేంగ్‌ కమిటి, రాజ్యాంగాన్ని సమీక్షించి, తీప్రమైన సూచనలు చేయడం జరిగింది. అట్టి సూచనల ఫలితంగా జరిగిన రాజ్యాంగ సవరణల చర్చ ప్రస్తుతానికి అవసరంలేదు. అయితే ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే ఏ కోణం నుంచి చూసినా స్వరణ్‌సింగ్‌ కమిటీ 'రాజ్యాంగ మౌలిక సూత్రాలను దెబ్బతీసే సిఫారసులను చేసిందనవచ్చు' అయితే అప్పటి పరిస్థితులకు అనుగుణంగానే స్వరణ్‌సింగ్‌ కమిటి రాజ్యాంగాన్ని సమీక్షించి కొన్ని సవరణల అవశ్యకత దృష్ట్యా తగు సిఫారసులను చేసిందనేది మిక్కిలి గమనార్హం. అది ఎమర్జెన్సీ కాలం, ఇందిరే ఇండియా అయిన రోజులు అవి. ఆమె ఆశలకు, ఆశయాలకు రూపకల్పనే 42వ రాజ్యాంగ సవరణ. ఒక్కటి మాత్రం నిజం మన రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించిననాటి మహామహులు అప్పట్లో ఊహించని అనేక సమస్యలు నేడు తలెత్తుతున్నాయి. 1976 నాటి పరిస్థితులు ఈనాడు లేవు మునుముందు రావుకూడా. అయితే రాజ్యాంగాన్ని సమీక్షించినంత మాత్రాన రాజ్యాంగమే మారిపోతున్నట్టు, రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపమే మారిపోతున్నట్టు వ్యతిరేక వైఖరి ప్రదర్శించవలసిన అవసరం లేదు. 1976లో రాజ్యాంగ సమీక్షకు సహకరించి, పార్లమెంటులో రాజ్యాంగ సవరణ పట్ల జరిగిన వాదనలో బలపరచిన కాం(గైస్‌ నేతలు నేడు రాజ్యాంగ సమీక్షకు అభ్యంతరం లేవనెత్తడం ఆ పార్టీ ద్వంద్వ వైఖరికి నిలువుటద్దం పడుతోంది తను నియమించిన స్వరణ్‌సేంగ్‌ కమిషన్‌, కమిటి సూచనల మేరకు రాజ్యాంగంలో కొన్ని సవరణలు చేయాలని అప్పట్లో కాంగ్రెస్‌ ప్రభుత్వం భావించింది ఇప్పుడు బిజెపి-ఎన్టీఏ-కూటమి చేస్తోంది-చేసింది కూడా అదే. విషయం ఒక్కటే సమయం సందర్భం వేరు. రాజ్యాంగ సమీక్ష విషయమై జరిగిన తర్జన భర్దనలో ఎవరు ఏమి ఒలకబోసిననూ అఖరికి రాజ్యాంగ సమీక్ష కమిషన్‌ తప్పనిసరి ఎదురుపడగానే, అందుకు నియమితమయ్యే జొతీయ కమిషన్‌ సారధి గూర్చి కొందరు ముఖ్యంగా ప్రతిపక్ష, విపక్ష నేతలు రచ్చ చేసినందుకు అయితే ఏమి మరెందుకు అయితే ఏమి మచ్చలేని సచ్చరితుడు, రాజ్యాంగ విశారదుడు (ప్రముఖ న్యాయవేత్త అయిన భారత (ప్రధాన న్యాయమూర్తి మానవహక్కుల కమిషన్‌ మాజీ ఛైర్మన్‌ జస్టిస్‌ యం.ఎన్‌. వెంకటాచలయ్య గారిని సమీక్ష కమిషన్‌కు ఛైర్మన్‌గా నియమించి, ఎన్లీఏ వాజ్‌పేయ్‌ (ప్రభుత్వం తన నిజాయతీని కొంతవరకు రుజువు పరచుకుంది. పైగా సమీక్ష ఏ విధమైన అపార్జాలకు తొవు ఇవ్వరాదన్న ఉద్దేశంతో జస్టిస్‌ వెంకటాచలయ్య గారు విధించిన విస్పష్ట షరతులను కేంద్ర ప్రభుత్వం అంగీకరించడం హర్షదాయకమే కాదు శుభకరం

తప్పక భక్టకలు___----ాాాాాా 313 కూడా. తప్పకుండా మనకు మేలే జరుగుతుంది!

యు ఎన్‌,ఐ వార్తా సంస్థకు ప్రత్యేకంగా ఇచ్చిన ఒక ఇంటర్వ్యూలో విపక్షనేతల అనుమానాలను కాస్తంత అయినా తొలగించడానికి తన్ను విధించిన షరత్సుల్నను, కమిషన్‌పట్ల తన అభిమతమును జస్టిస్‌ వింకటాచలయ్య గారువ్యక్తపరచినతీరు గమనార్హం, 1

“ప్రతిదీ రాజకీయమే అయిన ఈ మన దేశంలో కమిషన్‌ నభ్యులు రాజకీయాత్తీతరగా ఉండాలని నేను కోరుకుంటున్నాను. అంటే ఏదో ఒక రాజకీయపార్టీకి చెందిన వారనో ముందే ఒక రాజకీయ దృక్పధం ఉందనో వారిపై అనుమానాలు తలెత్తకూడదు. 'భారతీయ సంక్లిష్ట్ణతల” గూర్చి తెలిసిన వారు సభ్యులుగా ఉండాలి. భారతజాతి భిన్నత్వాన్ని సాంస్కృతిక భాషా మత (ప్రాంతీయ సంస్కృతిని కమిషన్‌ కూర్పు తప్పక (ప్రతిబింబించాలి. రాజ్యాంగ సమీక్ష కార్యక్రమం సభ్యుల ప్రతిభావ్యుత్పత్తులపై మాత్రమే ఆధారపడి ఉండకూడదు. పౌర రాజకీయ సమాజాల మధ్య సంబంధాన్ని ఏర్పరిచేలా అది వ్యవహరించాలి. పౌరసమాజ ఆందోళనలను కమిషన్‌ తప్పనిసరిగా అర్హం చేసుకోవాలి. వాటికి భాష్యం చెప్పాలి గత యాబై ఏళ్లలో రాజ్యాంగ పనితీరువల్ల (ప్రజల ఆశలు, ఆశయాలు నెరవేరాయా అన్న దాన్ని కూడా నిర్ణయించాలి, రాజ్యాంగం సమీక్షల వల్ల ఉపయోగ ఫలితాలు ఉంటాయి. స్వాతంత్యం తరవాత అమెరికా రాజ్యాంగాన్ని పరిశీలించారు దక్షిణాఫ్రికా రాజ్యాంగాన్ని కూడా సమీక్షించారు వాటి వల్ల విలువైన ప్రయోజనాలు సమకూరాయి. ఆలాగే యాబై ఏళ్ల మన రాజ్యాంగం పని తీరుపై పరిశీలన కూడా మనం సరిగా చేయగలిగితే మెరుగైన ఫలిత్తాలు అందిస్తుంది”

విమర్శకులను, విమర్శలను దృష్టియందుంచుకొని కాబోలు సమీక్షకు చేపట్టే అంశాలు రాజ్యాంగ మౌలిక సూత్రాలకు భంగకరంగా పరిణమించకుండా చూసేందుకు ముందే జా(గ్రత్తగా ఉండాలన్న ఉద్దేశంతో ప్రతిపాదిత కమిషన్‌ వన్‌ జస్టిస్‌ వెంకటాచలయ్య గారు కొన్ని షరతులు విధించారు. అవి - రాజ్యాంగంలో రాజీకి వీలు కానివి ... రాజ్యాంగ మౌలిక అంశాలు మౌలిక నిర్మాణం వంటివి కొన్ని ఉన్నాయి. వాటిలో మార్పులు చేయలేం. మౌలిక అంశాలు, పార్లమెంటరీ తరహా (ప్రభుత్వం అనే రెండు అంశాలను పరిరక్షించడానికి (ప్రభుత్వం అంగీకరిస్తే సరి ఎందుకంటే బ్రిటిష్‌ (వెస్ట్‌ మినిష్టర్‌ తరహా ప్రజాస్వామ్యం జాతికి ఒక హామీ ఇచ్చినట్టు అవుతుంది అదేమి అంటే - ఆర్డిక సామాజిక లక్ష్యాలకై పరిశీలనకు వాస్తవాల అంచనాకు తద్వారా దేశానికి ఉపయోగపడేందుకు మాత్రమే రాజ్యాంగ సమీక్షచేపట్టారని విస్పష్టంగా (ప్రకటించడం జరిగింది. ఆశ్చర్యం అయినా వాస్తవం నీ అంటే - ఈ షరతులు సూచనలు, వివరణలు అన్నియు రాజ్యాంగ కమిషన్‌ ఏర్పాటు సభ్యుల నియామకానికి ముందే బహిర్గతం చేయడం. ఇది మిక్కిలి గమనించతగి ఉంది.

మొదట్లో రాజ్యంగ సమీక్ష పట్ట ఆసక్తి కనపరచని రా(ష్టపతి కె ఆర్‌ నారాయణన్‌

గారు సమీక్ష పట్ల మొగ్గు చూపడం గమనార్హం “రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపాన్ని లక్షణాలను మార్చకుండానే గత యాభై ఏళ్ల అనుభవాలను సమీక్షించవలసి ఉంది. రాజ్యంగంలో పేర్కోన్న

314 లా తద్దీక భర్జకలు ఆదర్శలను మరింత మెరుగైన రీతిలో అందుకోవాలంటే ఇది అవసరం పార్లమెంటరీ (ప్రజాన్వామ్యాన్ని, లౌకికవాదాన్ని, (ప్రాధమిక హక్కులను, రాజ్యాంగం అతి విశ్చసనీయంగా పరిరక్షిస్తోంది. దేశంలో (ప్రజాస్వామ్యం పట్ల అవగాహన పెరిగేందుకు అది స్పూర్తి నిచ్చింది

దళితులు, ఆదివాసీలు, వెనుకబడిన వర్గాలు మహిళల అభ్యున్నతికి దోహదపడింది. అయితే గత యాభై ఏళ్ళ అనుభవాలను సమీక్షించుకోవాలసిన అవసరం ఏర్పడినందువల్ల ప్రభుత్వం రాజ్యాంగ సమీక్ష కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. కమిషన్‌ సిఫారసులను పార్లమెంటు ముందుకు

తెస్తుంది" అని రాష్ట్రపతి చేసిన ఈ ఉద్దాటన వల్ల అనవసర రాజకీయ రచ్చకు

తెరపడిందనవచ్చు. రాజ్యాంగ సమీక్ష ప్రక్రియ లాంఛనంగా ప్రారంభమైంది. దాంతో పాటే కమీషన్‌ చేయవలిసిన కర్తవ్యాలు కూడా విధించడం జరిగింది. ఆశ్చర్యమేమంటే- జస్టిస్‌

వెంకటాచలయ్య గారి మనోగతం, అభిమతం, అంగీకారం, ఆమోదం మేరకు ఫిబ్రవరి 22,

23-2000న అర్రరాత్రి గెజిట్‌ నోటిఫికేషన్‌ ద్వారా రాజ్యాంగ సమీక్ష కమిషన్‌ సభ్యుల పేర్లను

విడుదల చేయడం.

రాజ్యాంగ సమీక్ష కమిషన్‌ సభ్యులు: కేంద్రప్రభుత్వం ప్రకటించిన సమీక్ష కమిషన్‌ సభ్యులు -

1. జస్టిస్‌ ఎం.ఎన్‌ వెంకటాచలయ్య(వైర్మన-మాజీ పద్రాన న్యాయమూర్తి

2. జస్టిస్‌ బి పి.జీవన్‌రెడ్డి (మెంబర్‌)-లా కమిషన్‌ ఛైర్మన్‌.

3 జస్టీస్‌ ఆర్‌ఎస్‌ సర్కారియా(మెంబర్‌-కేంద్ర రాష్ట్రాల సంబంధాలపై ఏర్పాటైన కమిటీ

మాజీ ఛైర్మన్‌,

4. జస్టిస్‌ కొత్తపల్లి పున్నయ్య (మెంబర్‌)- హైకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి .

5. సుభాష్‌ పి.కాళ్యప్‌(మెంబర్స్‌-లోక్‌సభ మాజీ సెక్రెటరీ జనరల్‌.

ర సోలీసోరాబ్టీ('మెంబర్‌-అటార్నీ జనరల్‌.

7. పరాశరన్‌(మెంబర్‌- మాజీ అటార్నీ జనరల్‌,

8 సి,ఆర్‌.ఇరానీ(మెంబర్‌)- స్టేట్‌మెన్‌ ఆంగ్ల దినపత్రిక సంపాదకుడు

9. పి.ఏ.సంగ్మా(మెంబర్‌-లోక్‌సభ మాజీ స్పీకర్‌

10 అబిద్‌ హుస్సేన్‌(మెంబర్‌- రిటైర్డ్‌ బ్యూరోక్రసీ అమెరికా మాజీ రాయబారి.

11 సుమిత్ర కులకర్షి(మెంబర్‌)- పార్లమెంటేరియన్‌ మహత్మాగాంధీ మనవరాలు.

12 రఘువీర్‌సింగ్‌ యెంబర్‌ 'సెకైటరీ)-కేంద్ర న్యాయశాఖ, లెజిస్టేటిన్‌ విభాగం కార్యదర్శి. (ప్రస్తుతం డాః ఎస్‌.సి. జైన్‌ (మెంబర్‌ సెక్రైటరీ)-కేంద్ర న్యాయశాఖ, లెజిస్లేటివ్‌ విభాగం కార్యదర్శి నియమితులయ్యారు.)

ఈ కమిషన్‌లో ఉన్న వారంతా నిపుణులే జస్టిన్‌ పి,ఎన్‌, భగవతి గారు చెప్పినట్లు

“ఇది అత్యుత్తమ కమిషన్‌.

తద్దక భద్దకలు____-ాాలాలాాాాాాాాాాాాా 315

రాజ్యాంగ కమిషన్‌ నభ్యుల్లో ఎక్కువ మంది న్యాయ విశారడులు,.. మాజీ ఉన్నతాధికారులే. ఇందులో ఈశాన్య భారతానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడైన జక.ఆధివాసి శైస్తవుడికి (సంగ్మా, ఒక ముస్టిమ్‌కు (అబీద్‌ హుస్సేన్‌), ఒక మహిళకు(సుమిత్ర కులకర్షి) చోటు కల్పించబడింది నిజానికి గతంలో (ప్రకటించి ఉన్నట్లు ఆ సమీక్షసంఘం సాంతం ఎవరూ వేలెత్తి చూపలేని విధంగా రాజకీయేతర రుజువర్తనులతో పరిపుష్టం అయి ఉంటే అది మరింతగా కాంతులీనేది కోటాలు, వాటాల పాలబడి కాస్తా వన్నెతగ్గిందనేది నిజం. ఈ కారతలతోనే జస్టిస్‌ వెంకటాచలయ్య గారు -కమిషన్‌-తన విద్యుక్తధర్మ నిర్వాహణకు ఉద్యుక్తం అవవలిసి ఉంది. అయితే రాజ్యాంగ సమీక్ష జరిగే విధానం ఆసాంతం జనరంజకంగా ఉండడం అనేది ముఖ్యం. ఆ సమీక్షాసంఘం (ప్రజల మధ్యకు వెళ్ళవలిసి ఉంటుంది. తన పరిశీలన అంశాలను ప్రజలు విస్తృతంగా చర్చలు జరిపేటట్లు చూడవలిసి ఉంటుంది. అందుకు తగినంత సమయం కేటాయించ వలిసి ఉంటుంది. ఆఖరికి ప్రజల స్పందన ఆధారంగా రాజ్యాంగ సమీక్ష కొనసాగి సాగి తగు సిఫారసులను నివేదించ వలిసి ఉంటుంది. అందుకుగాను పెద్దలు చెప్పినట్టు సమీక్ష కమిషన్‌ పూర్తి స్వతంత్రంగా ఉండవలిసి ఉంది. అవసరమైతే ప్రస్తుత రాజ్యాంగాన్ని సవరించవలిసిన అవసరమే లేదని తేల్చి చెప్పేందుకు కూడా కమిషన్‌కు స్తేచ్లు ఉండటం తప్పనిసరి! అంతేకాదు సర్వే కమిటీ పేర్కొనిన పదకొండు ముఖ్యమైన అంశాలతో పాటు రాజ్యాంగ సమీక్ష కమిషన్‌ చర్చల సందర్భంలో తలెత్తు ఏ అంశం గురించి అయిన సమీక్షించే అవకాశం, అధికారం ఉండాలి. అయితే కోర్టుల్లో న్యాయం చేయడమే కాదు చేస్తున్నట్టు కనిపించాలి అన్నట్టు రాజ్యాంగ సమీక్ష కమిషన్‌ సమిక్ష తతంగం సక్రమంగా జరగడమే కాదు జరుగుతుందన్న నమ్మకాన్ని మనలో -+ప్రజలలో కల్పించగలగాలి. ఆ సమీక్ష కాలపరీక్షకు నిలిచేలా ఉండాలే కాని పాలకుల స్వార్ధానికి పరమావధి కారాదు.

నిజానికి, పెద్దలు ఒకరు చెప్పినట్టు, కాలక్రమేణా రాజ్యాంగాన్ని సమీక్షించే సమర్థమైన యంత్రాంగం ఒకటి ఉండి ఉంటే ఇప్పుడు సమీక్ష కోసం ప్రత్యక ప్రయత్నాలు చేయవలిసిన అవసరం ఉండేది కాదు గదా!

రాజ్యాంగ సమీక్ష కమిషన్‌ రాజ్యాంగ సరూప స్వభావాలను 79 84590 540146 0౯641065 0116 0015114100) మార్పుల లికి వెళ్ళకుండా మారుతున్న దేశ అవసరాల దృష్ట్యా సామాజిక ఆర్థిక అభివృద్దిలో (50010-౬00౧0/10 ర/6100గ6౧౪ అసమానతలకు అవకాశం లేకుండా సమర్థవంతమైన పాలనా విధానం (580149 849181 0! 60౪81౧2706) కొనసాగింపు తీరు గూర్చి మరియు మన భారతావని భిన్నత్వానికి అంతర్నిహితమ్రైన ఏకత్వానికి అనుగుణంగా రూపొందిన పార్లమెంటరీ (ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ (౯208 *ంగ4 0! ౧1౧|14గ౧౪౧(౧/ 06౧౧0౦0౧20 5616౧) సంప్రదాయాలను పళ పటిస్టీకరణ విషయమై నిర్దిష్టంగా సమీక్షించి తర్దనభర్దనల అనంతరం రాజ్యాంగ స్ఫూర్తికి ల్‌ బడి మన రాజ్యాంగానికి అవసరమైన నిర్దుష్టమైన సిఫారసులతో జవజీవాలు కల్పిస్తుందని ఆశిద్దాం.

_-అహకాః అహకపం-

నిబంధన

14 - ప్రతి పౌరునికి చట్టం ముందు సమానత్వం, చట్టం ద్వారా సమౌన రక్షణ ఉంది

15 - పౌరుల మధ్య జాతి, మత, కుల, లింగ, జన్మస్టానం పరంగా ఎటువంటి వివక్షత చూపరాదు.

16 - (ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో వివక్షత లేకుండా అందరికీ సమాన అవకాశాలు కల్పించాలి

17 - అస్పృశ్యతను పాటించినను, ప్రోత్సహించినను చట్ట ప్రకారం శిక్షించదగిన నేరం

18 - పౌరుల మధ్య తారతమ్య విభేదాలను సృష్టించే బిరుదుల ప్రదానం కూడదు.

19 - ్రతీ పౌరునికీ, వాక్‌ స్వాతంత్ర్యం, శాంతియుత సమావేశం, సంఘాలను ఏర్పాటు చేసుకోవడం, దేశమంతా సంచారం, సిర నివాసం ఏర్పరచుకోవడం, వృత్తి వర్తక వాణిజ్యం చేసుకునే - ఆరు స్వేచ్చలు ఉన్నవి

20 - ప్రతీ పౌరునికి నేరం నుంచి, శిక్ష నుంచి రక్షణ పొందే హక్కు ఉంది

21 - ఏ పౌరుని ప్రాణం గానీ, స్వేచ్చను గానీ చట్ట విరుద్దంగా హరించకూడదు

22 - కొన్ని సందర్భాల్లో ప్రతీ పౌరునికి నిగ్రహణ నుంచి, నిర్బంధం నుంచి రక్షణ పొందే హక్కు ఉంది.

23 - మనుష్యులను కొనడం, అమ్మడం - వేశ్య వృత్తిలోకి దించడం - నిర్బంధించి బలవంతంగా వెట్టి చాకిరీ చేయించుకోవడం చట్ట (ప్రకారం నేరం

24 -- 14 సం.లలోపు బాలలను అక్రమ వ్యాపారాల్లో వారి వయస్సుకు మించిన పనుల్లో వినియోగించరాదు

25 - మతాన్ని విశ్వసించడానికి, ఆచరించడానికి, (ప్రచారం చేసుకోవడానికి (ప్రతి పౌరునికి హక్కు ఉంది.

26 - చట్టానికి లోబడి పౌరులు మత పరమైన సంస్థలను స్టాపించుకోవడానికి, నిరహించుకోవడానికి హక్కు ఉంది స్ట

వ = మత వ్యాప్తికి గాని పోషణకు గాని ఏ పౌరుడు ఎటువంటి పన్ను చెల్లించనవసరంలేదు

ఆ సంస్థలు సాపించి, నిర్వహించు వి, వ స్త ( ద్య్వాసంస్లల్లో మాత్రం, ఇష్ట పడిన వారికి, మత బోధన చేయవచ్చు. చే న

29 - పౌరులకు తమకు చెందిన భాషను, లిపిని, సంస్కృతిని భద్రపరచుకునే హక్కు ఉంది.

30 - మైనారిటీ వర్గీయులు తమకు నచ్చిన తీరున విద్యానంస్థలను స్టాపించి, నిర్వహించుకోవచ్చు. ౮ స్ట

32 - ప్రతీ పౌరుడు ప్రాధమిక హక్కుల పరిరక్షణకు ఉన్నత న్యాయస్థానాలను ఆశ్రయించి పరిరక్షణలు అయిన రిట్‌లను - ఆదేశాలను - పొందే హక్కు ఉంది నననమననమునననననవమోమన రాజ్యాంగం మవకేమిచ్చింది[ ననన

నిబంధన 38 - (ప్రజా సంక్షేమార్థం సామాజిక నిర్మాణ కార్య సాధనకు రాజ్యం పాటు పడాలి. 39 - పౌరులు అందరికి సమానంగా సరిఅయిన ఉపాధి కల్పించాలి; స్తామాజిక భౌతిక వనరులు న్యాయ సమ్మతంగా పంపిణీ జరగాలి; దేశ సంపద, ఉత్పత్తి నియంత్రణ కొద్దిమంది చెతుల్లో కేంద్రీకృతం కారాదు. స్తీ పురుషులకు - సమాన పనికి సమాన వేతనాల చెల్లింపు జరగాలి, బాలలు, యువత దోపిడీకి, నైతిక పతనానికి గురి కాకుండా చూడాలి. ౩9ఎ- పౌరులు అందరకు న్యాయ సమానత్వం, ఉచిత న్యాయ సహాయం కల్పించాలి. 40 - స్వపరిపాలనా సంస్థలుగా (గ్రామీణ పంచాయితీల నిర్మాణం జరగాలి. 41 - కాన్ని సందర్భాల్లో పనిహక్కు, విద్యా హక్కు, ప్రభుత్వ సహాయం పొందే హక్కు ఉండాలి 42 - కార్మికులకు న్యాయమైన తగిన పరిస్థితులు, మహిళలకు (ప్రసూతి సాయం కల్పించాలి శ3 - కార్మికులకు జీవన వేతనం, విరామం తదితర ఏర్పాట్టు కల్పించాలి 43ఎ- పరిశ్రమల యాజమాన్యంలో కార్మికులకు భాగస్వామ్యం కల్పించాలి 44 - భారత పౌరులు అందరికీ ఒకే - ఉమ్మడి పౌరస్కృతిన్లి రూపొందించాలి. శ5్‌ - బాలలు అందరికీ ఉచిత నిర్బంధ విద్యను అమలు జరపాలి. 4ర - నిమ్నజాతులు, బలహీన వర్గాలకు విద్య ఆర్థిక (ప్రయోజనాల కల్పనతో పాటు, వారు సాంఘిక దురన్యాయాలకు, దోపిడీలకు గురికాకుండా చూడాలి, 47 - పౌష్టికాహార జీవన (ప్రమాణం ప్రజారోగ్యాల అభివృద్ధితో పొటు, ముత్త పానీయాలు, మత్తు మందుల వాడుక నిషేధానికి పాటుపడాలి. 48 - వ్యవసాయ, పశుగణాభివృద్దితో పాటు, గోవులు ఇతర పెంపుడు జంతువుల వధ నిషేధానికి పాటుపడాలి 48ఎ- పర్యావరణ అభివృద్రితో పాటు, అడవులు వన్యప్రాణుల రక్షణకు పాటుపడాలి, 49 - జాతీయ ప్రాధాన్యత గల ప్రదేశ చిహ్నాల, వస్తువుల రక్షణ రాజ్యం విధి, 50 - కార్యనిర్భాహణ శాఖ నుండి న్యాయళాఖను వేరు చేయడం జరగాలి. 51 - అంతర్జాతీయ శాంతిభద్రతల, విదేశీ "స్నేహ సంబంధాల పెంపుదలకు పాటు పడాలి.

తుది పలుకు

(ఫ్రండ్స్‌ !

ఒక పుస్తకం వ్యక్తిని మార్చగలదా అంటే కచ్చితంగా చెప్పలేను. అది ఆ “పుస్తకం బోధించు అంళం-వ్యక్తి స్పందన” బట్టి ఉంటుంది. ఆ దృష్ట్యా చూస్తే ఈ పుస్తకం అందుకు భిన్నం ఏమి కాదు. నిజానికి మిమ్మలను మార్చాలని కూర్చిన నీతిబోధలు, అంశాలు ఇందు ఏమీలేవు. రాజ్యాంగం ఎందుకు, మన రాజ్యాంగం ఎలా రూపొందింది, అది మనకేమిచ్చింది, వాటి ప్రత్యేకతలేమిటి... వాటిని అన్నింటిని పరిచయం చేయాలనుకున్నాను కాని (గ్రంధ విస్తరణ భీతివల్ల అలా చేయలేకపోయా. ఇంతకీ కొన్నింటి పట్ట నేను చేసిన పరిచయం - చర్చ అయినా మీకు ఎంతవరకు తృప్తినిచ్చిందో తెలియదు మరి. బహుశా వాటిని మరింత వివరంగా, పకడ్చందిగా, హేతు బద్దంగా చేసి ఉంటే బాగుండేదేమో! కాని, అందరిని అన్ని అంశాల్లో అన్ని వేళల్లో తృప్తి పరచడం ఎవరికీ- ముఖ్యంగా సామాన్యునికి కుదరని పని అని మీకు తెలియంది కాదు. నిజానికి అలా అందరిని తృప్తి పరచాలి అంటే- ఈఈ. రచ్చన్త అనేది వెలుగు చూడకుండా ఉండడమే మేలు. అయితే ఓ పెద్ద మనిషి చక్కాబీరివినట్రు, వక్ష గా౭గి 406/6 ౮౦ ౧౦౪౧/౧౬ 7 ౧6 ౫2/96 6౯౧|/ ౧6 ౧౦౪/6౮ర 780 46420 0౧౦ ౫0౮/౮ /౧౮ 2064402 ౪౭/౧6 ౧25 60౧౭” - తను చేసిన్నధ్రానిలో త్రప్పును ఇతరులు ఎవ్వరూ వేలెత్తి చూపనంతవరకు ఏమి చేయకుండా నీరీక్షించె వ్యక్తి ఎప్పుడూ ఏమిచేయలేడు- అను సూక్తి ్రరైతిత్లో, ఛైప్పేదాన్న ఇతరులు తప్పు పట్టకుండా ఉండే వరకు చెప్పకుండా ఉండడేర సళఅయుంది కాదు అనుకొని, నాకు తెలిసింది తోటి వారికి చెప్పాలనుకున్నదీ చెప్పాలని ధైర్యం చేశాను. అందుకు 'ముందు మాట'లో ముచ్చటించినట్టు ఎందరో రచయితల రచనల ప్రేరణ దొరికింది దానికి తోడు అవసరానికి అవసరమైన సమాచారం నాకు అందు బాటులోకి వచ్చింది. కనుక ఆవసరం అనుకొనిన దాన్ని నా ధోరణి పరంగా చెప్పడం జరిగింది.

పాత్రను బట్టి నీళ్లు తీసుకోగలమనీ, అవసరాన్ని బట్టి తాగగలమని నమ్మేవాళ్లలో నేనూ ఒకడిని అయినప్పటికీ కొన్నికొన్ని సందర్భాల్లో కొన్ని విషయాల్లో, కొన్ని ఉదాహరణలు కొన్ని కొన్ని అంశాలు ముఖ్యంగా కొన్ని ఊతపదాలు మళ్లీ మళ్లీ పునరుక్తం-రిపిటీషన్‌- అవడం జరిగింది. నిజానికి కొన్నిచోట్ల తగ్గించలేక పోయా. ఫలితంగా (గ్రంధం కొంచెం విస్తరణకు గురి అయింది.

న వాస్తవానికి మన రాజ్యాంగం మనకిచ్చిన ఇతర విశేష విశిష్ట (ప్రత్యేకతల గురించి ముచ్చటించాలనీ, చెప్పాలనీ, తలపోసిననూ, ఆరాటపడిననూ, అనివార్య పరిస్టితుల వలన ఆ పనిచేయలేక పోయా. అయినప్పటికీ నా రచనకు ప్రేరణనూ, శక్తిని ఇచ్చు మీ ఆదరణ, అభిమానం ఎప్పుడూ నాకు అందుబాటులోనే ఉంటుందని, ఉండాలని ఆశిస్తూ ఆఖరికి ఆధునిక వైజ్ఞానిక ప్రపంచంలోనే తన పరిశోధనలతో గొప్ప విప్లవం సృష్టించిన సర్‌ ఐజాక్‌ న్యూటన్‌ మహాశయుని సూక్తితో నాఅభిమతాన్ని - తుదిపలుకును - ముగిస్తున్నా ; “నేను మరింత ఎక్కువగా చూడగలిగానంటే- అందుకు కారణం నాకంటే ముందు ఎంతో కృషి చేసిన మేధావుల భుజాలమీద కూర్చుని పరికించడమే!” మీ = యానాల యా (గంరాలదు చై / న్‌ సే ఇ 2 జ ళ్‌ (గ నో [యహోాాాాాాాగన రాజ్యాంగం మనకేమిచ్చింది

మన ఠాజ్యాంగెత్తోతోన.- =.

• పతిపారుడుష్ణాదెండ్తవకం. పూ, నా యాన ' 1) రాజ్యాంగానికి బద్గులై ఉండి, దాని లక్ష్యాలను, వ్యవస్థలను జో తయన. (జాతీయ గీతాన్ని గౌరవించవలె, న. | 2 మన స్వాతంత్ర సొధనకు జాతీయ ఉద్యమాన్ని ఉత్తేజ వరబిన నుపాల్రం. ఎల్‌ ఆదర్హాలను గౌరవించి ఆచరించవలె; . ; ప. | ౩) మన దేళ సార్వభౌమత్వాన్ని నమైక్యతను, నమగ్రతను నిలువుకుంటూ న పరిరక్షీించనలె; | 4) అవసరమైనపుడల్లా దేశ రక్షణకు, జాతి సేవకు సంబంధించిన కార్యక్రనూల్లో - పొల్గొనవలె 5 మతం, భాషా, ప్రాంతీయ, వర్గ విభేదాలకు అతీతంగా దేశప్రజలు అందరి మధ్య నయోధ్య, సౌమరన్యాన్ని, నర్వమానన సొభ్రాతృత్వ భావాన్ని పెంపొందించనలె మహిళల గౌరవ ప్రతిష్టలకు భంగం కలిగించే చర్యలు

6. భునమ్రైన మన నమ్మికిత నంనృతీ వారనత్వ విలువలను గౌరవించి . పరిరక్షించవలె; | 77 అడవులు, సరస్సులు, నదీనదాలు, వన్యప్రాణులతో సహాప్రక్ధృతి పర్యావరణాన్ని పరిరక్షించి అభివృద్ధి పరచనలె: ప్రాణకోటి పట్ల భూత దయ కలిగి ఉందవలె, ప!
7. శాన్రీయ దృక్పథం, మానవత్వ జిజ్ఞాన, నంన్కరణ అభిలావలను | షై | పెంపవొందధించుకోనలె ॥ భన న్‌ా ర్‌: ల్ల ప్రజా ఆస్తులను వరిరక్షించనలె హాంసాయుత చర్యలను విదనాదవలె, (నో . ...శర్తువ్తక్తగతంగాను, నమిప్టి వరంగాను నర్వతోముఖాభివృద్దికి పాటుపడుతూ జై. ఎ. భరి కత్తత శిలరాలకు చేర్చుటకు కృషి చేయవలె *స్తాన్సర్‌ చేయువారు : కంంాంజి్‌ సంక ౧౦కు జాంమెలాకు వాం వన ____మపమధాకర్‌ గ్రూప్‌ అఫ్‌ కంపెనీవ్‌, మూర్చాపేటి. |