Telugu malavikaagni mitramu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

శ చ్‌ గ్‌ యం య. సమ గ వీల క ్నఫ అనన మ జ శ జ్‌ వుల “.. శా శ | న బు _ ఇ జ క్‌ ఐక క, | . వ క్‌ / నం! వ లో “ల్‌ వ” టి ఖ బలీ | 1 | 1 | “శ ,' శ . న. | =. కే | " ఎ . | కై | ః వ్‌] ల / . | లన వ చ ల _ టా. ” + | ౧. ॥ 1 హా! వ్‌ ౯ న | క్‌. ల కీ న

1. టు. _ న. ॥ ఎ | వా ( “శ స ఎట న ఇ బే. త . య | త. న , "గీ న. క్షే గ థా యారో. - క్ర ఇ ॥ న. /| న. ॥ 1 న్‌ జ క నః ట్రై టా [ వర ననే | శ లా. సల. ల శ్‌. ఇ ఎ. ల హ్యాపి? తేన మ. శ! స ప త నా మ సం ( ట్‌ స సైగ న కతు త... మం నినన /| మో న లు తవ తే ప సం! * ఇక్‌ శ త బు ల గ శ ఇత స న భా /

ల [| వ. గ్‌ లో విదం ( భ₹ చ 4 న. ] క అల్తి రల ఆలీ

జు “లా, - వూళవికాగి మితము కతాళిదాను సంస్కృత మూలమునకు తెలుంగు నేంత

• . విజాన న్వు ॥ ల తున టీ షి న్న క రో దాకరతీ [న

• త గ క "ఇ ల్సి ఓ శ్‌ రచయిత: తుజ్జము వేంఠళట నుబంవ్యాణ్యాము కొగీ, కి, ఓ వేదంవారి ఆగహారము, నె ల్లా రు.

య (ఓ లో 0 ళో? ణా =. [న మ న [ గ న! య .. నై | య శ ఖ్‌ న్‌ య. యమున

శా. య

న్‌ .. ల న " లల శ ల శీ బ్‌ శ ష్‌ స శ పో బే వాస నస

ప ల్‌ జ శీ ష్‌ “కా

శ. ష్‌! శే ని చే స | ప. . ల్‌ టో 1. లే స్త క. చం స

థ్రీ బొఎఐవాడ రొముచందాంలెశ్తి గాడ 894 ఎ 1973

శ్రీ బెజవాడ రామచందారెడ్డిగారి కీర్తి మూర్తికి అంకితము ఆ తలపాగ విండుదన మాపరిపుష్టము విగ్రహమ్ము, ని ర్ఫీతము చిత్త వృత_ము. (పకృష్ణము రాష్ట్రనభాపతిత్వమున్‌ _ రీతియు రాజనీతిసవరింపులయందును, 'పెద్దరెడ్డి వి ధ్యాతియు, రామచం(ద్రమహితాహ్వ్హయ, నీకడ నొందెంజొందికన్‌, మణువము మిమ్ముగాని. విసుమానముగా మదరాసులోన నం “ దజు కుదురైన పెద్దల సదస్సున గద్రియ వెయ్టుకొన్నమీ పరిణతిగాని. లోక్సభ (బభాభరితాత్ముండు శ్యాంపసాదుద గ్గ మజి తోడుశోడుగ6 దగన్‌ నిలు ధీరత గాని ఢిల్లినిన్‌, పుట్టువుపట్టు పాశెమది పోలంగ నొండొక పల్లె పట్టు లే దిట్లిది తెల్లుసీమ నననెన్నిక గన్నదిం పంట గెడ్లకున్‌ ; ల ల ళా పట్టది, యింటి6 బుట్టినది పారికి వై దికధర్మబుర్ది, యి ట్రట్టననీవి దన్వయగతానుగత్యక్రమ సం్యప్రదాయమున్‌, పఠంగంగ దొడ్డ _పుట్ట- బెజవాడ కుటుంబము లేకరాశిగా, పరంగ జమీనువైభవము, పండితవైదిక గాయకోత్తముల్‌ వజలెడువారు సత్కవులు, పొాళిము వచ్చి నగళ్లుసాచ్చిం యం దజ ముదమారః జీళి తగ6 దన్నుట మీకొక విత్యకృత్యమౌం సడలంగనీక సత్కృతినుసంగతు లాదరగారవంబులుజా పడయుచు నాశిషంబులను బంపుత్తునుంట మనీషిపాళి సే ర్చెడుతమి మీమ్ములంగులిచి శిష్టశుళంకరవాకృశంస లొం డెడలను చేయుచుంటి, వినుదేను, (ప్రియంపడుదుకాగ డుంగడున్‌.

ష్‌ వే నొకన్యాయవాదిగను నెల్లురునజా స్థీరపడ్డదాది నెం శ్రేనియు నాదరంబు బచరించితి, రంతీయగాక సాహితీ స్థానము నాకు గల్ల పరసంబుగ నే రఘువంశకొవ్యనసం భానమొనర్చ(, ద్మ్యత్చథ సదస్సున వెల్వడె మీ ముఖంబునకా. ఆదరమార వచ్చి యుదయాననె మన్నిలయాన కొక్క-నా "డీ దినమౌను నేను జనియించిన, దర్చకు దేవళానకున్‌ టోదును, గోష్టి విన్వలన ముందొకగంట వలంతు నన్న మీ ' 'మేదురమైన ప్రీతి గని మేవడి నుక్కిరివిక్కి రై తింటో, అప్పటినుండి యుండె ననువైన మదూహ యొకండు మఠత్కృతం బస్పన నేత కొండొకటి నర్మిలిమై భవదంకితంబుగా; స జెస్పనయైతి; నాకభువిజేరితిర్కీ రిలః గీర్హిమూర్తి కే విస్పుడొనంగి “మాళవిక” సీీక్రియందీర్తు( జిరేష్సిళార్థమున్‌, కలకలలాడు రాపడుచు కష్టముపాలయి. బేల, రాజుపై విలిపి మనస్సు, నన్నగరినీడనె నర్హ్యనవర్తు ల్మకియా . ఫలముగ రాణి యొస్సుదల (ప్రాపిలి, 'పెండిలియైనదై, సుఖం బొలపిన గాధ, చక్కని దపోయనిపించున దిద్ది మీదివోం లేరయినారుగావి తరలింపయి నాకతలాన కీరు నే నార(గ+ గాళిదాసకృతులన్నిటి దెల్లొవరించినట్టి పె న్చేరు గడించుకొందయు( జేవిందిడినంత నదెంత హర్షవి స్ఫారితనేశ్రచిత్తులవువారొగడా యని చింత పేయుదున్‌, మీ సుతులెల్లరున్‌ మురిసి, మీదగుకీరితిమూర్తి కిన్‌ గృతిన్‌ వే సమకట్ట నిచ్చుటకు, నిద్దపుగ్యబీతివి మ్ముదణార్థ మే మౌ సకలార్థమద్ది తమదౌతమ యంటకు వళ్లైయంటి, స్వ ర్వాసికి వాసి గాత మిల భాసురరూపకసు[ప్రకాళశతన్‌,

థ్రీ కృతజ్ఞత .

కాళిదాను కృతులకు నా తెలుగు నేత కార్య[కమము వారి తొలి శ్రవ్యకావ్యము “మబుతుసంహారము'తో ఏబది సంత్సరముల [కిందట ప్రారంభమైనది. వారి తొలి దృశ్యకావ్యమగు మాళవికాగ్నిమి(త్రముతో ఇపుడు సమాప్త మగుచున్నది. “కాళిదాస భారతికి తెలుగు హారతి" అన్న దాళరథిగారి వాక్యములో ఇమిడిపోయినది నాాపయత్నసాఫల్యము, ఆ గీర్వాణ భారతి ఆంధభాషాదరృణమున పతివింబ రూపముగా రాణింపవలెనవియే నా సంకల్పము. ఎంశవజకునెణవేటినదో సహృద యుల్లైన విజ్ఞులే (ప్రమాణము. "

తన కాలమున “నేనొక నూతనుడను. నన్నుగుర్తింపుడు" అవి ముందుకు వచ్చిన కొళిదాసు ఈ కాలమునకు మనకు (ప్రాక్తనుడేయై నాడు, ఆ (ప్రాక్తృనుని కవిత నిత్యనూతనమైనది కావుననే ఈ నాటికీ జగద్విశుతముగా రాణించుచున్న దై తెలుగునేయు భాగ్యము నాకు 1వసాదించినది. -

" ఈ తెలుగు వేతలను చదివి, ఆనందించి, తమ ఆఅమోదమును అముఖరూపమున వెలయించిన సుహృన్మనీషులందజికివి నేను కృత కాంజలి ఘటించుచున్నాను. ””రఘువంశమునకు “శాకుంతలమునకు

తల్లావయుల శివళంకరళాన్తి గారును, "కు మారసంభవము"నకు డా॥ ఇరివెంటి కృష్ణమూర్తి గారును, “విక్రమోర్వళికి గుంటూరు 'శేషే్యదళర్మగారును, ఇప్పుడు ఈ “మాళవికొకు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ఆస్టాన కవి దాశరథి గారును అమూల్యమైన భూమికలు రచించి నాకెనలేని (ప్రత్యయము కలిగించినారు. ఖండకావ్యములు రెంటిలో “బుతుసంహా

శేఖ రమునకు మహోదారులు దేళో ద్దారక కొశీనాథుని నాగేశ్వరరావు పంతులుగారు విపులమైన పీఠిక (వాసి నన్ను కృతార్జుని జేయగా “మేఘ దూతము' పట్ల మక్కువ 'సెక్కువకొలది నేనే (ప్రస్తావన విస్తరించి వ్రాయుట యేర్చడినది. ఇట్లు కాళిదాప సరస్వతికి నీరాజనమీయగల్లుట: నా పురాకృత పుణ్య విశేషము డక్క- వేచొకటిగాదు.

“మాళవీక కృతిని నాయందాదరాభిమానములు కలిగియుండిన వారు, ఈ మండలమున రాజకీయములందు పసెద్దరెడ్డి విఖ్యాతినంది యుండినవారు సరసులు సాహిత్యాభిమానులునైై న శ్రీ బెజవాడ రాము చందా రెడ్డి గారి కీర్తిమూర్తికి నేను సమర్చిపదలంచినందులకు మన్ని (శుల్లైన వారిప్తుతులు మ్యుదణవ్యయము తామే భరింప దలనొన్నారుం నేను కాదనలేదు. వారికిని నాకృతజ్ఞతలు. /

వాల్మీకి, కాళిదాసు, నన్నయ రచనలు చదువునపుడు ఏదో = యొక ళ్లోకమో, పదమో భావపటిమవల్ల శట్టాచిత్యంవనల్ల నా హృదయ మువకు హత్తుకొన్న సమయములో కవిహృదయమును వెలార్చుచు భావసుమసౌరభమును నిబంధించుచు చిన్నచిన్న వ్యాసములు నేను (వాయట జరిగినది. వానినన్నిట్‌ని “*విమర్శరేఖలు” గా సంపుటీకరింస వలెనని నాకోరిక. అందొకటి ఈ రూపకప్రసక్త శ్లోక సంబంధి కౌవుట చేత విమర్శరేఖ నొకదాని విట అనుసంధించితిని, రసజ్జ్ఞులు దానిని వైతము చిత్తగింతురుగాక, “ దుందుథి గుజ్జము వేంకటనుబహ్మణ్యము ఉగాది నేల్లూరు. తే 28-3-82 ది .

విమర్శ రేఖ మంగళాలంకృతాంగి చెలంగు రాణి ... కొశికింగూడి యతి వేష కలితనిపుడు; కూడి యధ్యాత్మ విద్యను కొమరుమీఆు

• ఆకృతిం గొన్న వేదవిన్య్యయ యనంగ | నాట్యాచార్యులు హరదత్త గణదానులు వివాదపడీనంతట వారు రాజుగారి తీర్పరితనమును కోరగా, పకపాతశంక లేకుండుటక్షై పండిత కౌశికి సమక్షమున (ప్రయోగము జరుగుట భావ్యమన్న (ప్రతిపాదన వచ్చినంతట, కాంచుకీయుడు వారిని తరలించుకొనిగాగా. పరి(వాజికొ వమేతముగా వచ్చుచున్న రాణి ధారిణింగూర్చి రాజు అగ్నిమి(కుడు చెప్పుచున్న పద్యమిది.

మంగళాలంకృతాంగిమైన మహారాణి వేదవిద్యవలె భాసించినది మహారాజునకు. ఇది అత్యుదాత్త మైన ఉపమానము. సకల శుభకర్మలకు దాంపత్యము మూలము. ధారిణి పట్టమహిషియేకాదు, సంకానవతి కూడా. పుత్తుడు వసుమ్మితుడు యజ్లాశ్యము వెంటచనియున్నాడుం పుత్రిక పసుమతి పసిపిల్ల, అల్లారుముద్దువిడ్డ. ఈ సంకాన (పాప్తిచేతనే రాజదంపతుల జీవితము సఫలీకృతమైయున్నది. రాణియొక్క స్థానము గొరవస్థానము పవి(త్రస్థానమును. ఆయముత్ర్తృమస్థితివి ధర్మార్ధకామ పురు షార్థ(త్రయపిద్ధిగా వేదవిద్యగా రూపించుచున్నాడుకవి. మహారాజు నోటనే ఇందు గమనింపదగినది మహారాజు మనస్తత్వము. నడియొవనము దాటినవాడ్లైనను, కామలౌల్యము వదలనివాడ్డైె, ఇరావతివి కామించి కాంతం గావించుకొన్నవాడు మచొక రూపవతివి మాళవికను చిత్తరు పున చూచి మోజువడి యున్నాడు. “కసాయికొట్టువద్ద (గద్దవలె ఆమిష లోలుపుడవవి విదూషకునివలన దూజువడనున్నవాడై నను, కుల్యవత మనవి కాను చెప్పుకొనటోపు దజిణత్వమును సడలునసేయని వాడు మా(తమేగాదు, రాజవంశసంజాతువి వైదిక (ప్రవృత్తిమార్షానునంధా

, మ... యికత. సహధర్మచారిణీ మానన్నపవణత అగ్నిమ్మితుని చరితలో ఇమిడి యున్నదని ఈ యుపమానములోనే (ప్రకొళింపజేయుచున్నాడు కవి. అంతేగాక వేదము బహుధా ర్యాత్వమును నిషేధింపలేదు. వేదవిద్య వోవి రాణి పూర్వము జరిగిన ఇరావతి పర్యిగహణమునేగాదు ముందు జరుగబోవు మాళవికా పరిగహణమును అరికట్టునది కాదు, ఆమోదించునదే యన్న భావమును తొలుదొల్ననే స్ఫురింపజేయుచు న్నాడు. పరి్యవాజిక పంచమాంకము చివర అననే అన్నది. రఠారిణిని క్లాఘించుచు, భర్తృ వాత్సల్యమున(జేసి భవ్యసతులు కొల్లు) భర్తను సవతాండ!(గూర్చి కూడ అంబునిధికి శతాధికొాన్యాపగలను - కలుప్పట సమ్ముద్రగామినుల్‌ కడు(పసిద్ధి అవి. ధారిణి మోము చూచుచున్నప్పుడే రాజునకు స్ఫురించినదేమో ఈనా (ప్రణయోద్యమమునకు ఈ దొడ్డయిల్లాలి ఆమోదము చినరకు లభింస _గలదులే అవి. - మటీ రాణివెంటి వచ్చుచున్న పరీ_వాజికను ఆధ్యాత్మ విద్యతో ఉపమించినాడు మహారాజు. ఆమె వైరాగ్యము నవలంబించి. కొషాయ ధారిణిమై, పుణ్యకథలు ఉపనిషద్గాథలు రాణీవాసమునకు వినిపించుచు కాలము పుచ్చుచున్నది కౌవున వేదాంతవిద్యగా చెప్పుట పొడిగానున్నది సరే. కాని రాజునకు తెలిసియేయున్నది విదూషకుని నీతి పయోగములో పండిత కౌశికి భోగస్వోమినియనీ మటీంతపచ్చిగా మున్ముందు విదూ షకుడు అననే అన్నాడా పర్శివాజికసు సీఠమర్దికయని: స్థూలకాయమై పీటకు బరువగుటయేగాదు, హీనమైన కొర్పుడుతనేమును సూచించునదా మాట. విదూషకుని వోచాలతకు రాజు గంఖీరవాక్సరణికి ఇదొక సముదా

గే!

హరజణము. తనకు మాళవికాదర్శ్గన సంయోజనమును సాధించుటకు ఆ పర్షివాజిక ఉపకరణ మన్న రహస్యమెటిగియున్నరాజు అధ్యాత్మ విద్యగా ఆమెను పేర్కొముటలో ఇంచుక ఎత్తిపొడుపునుగలదేమో వేదాంతుల వెరర్రివేషము వెనుక కపటసన్న్యానచ్చాయలున్నవని. కావి 'బాహిరముగా మ్మాతము పండిత కౌళికి పూజ్యత కెట్టికొరతయు కల్పిం పడు మహారాజు నాటకములో చివరివణకును, యతులసట్ల లోకమర్యాద సైతము ఇట్టిదేగదా మటి.

. దొడ్డయిల్లాలిని వేదవిద్యతోపోల్చు టన్నది సైతము కాళిదాసు వాల్మీకినుండి (గహించి, సౌొంతముచేసుకొన్నదే ఆళోకవవిలో వియోగ కృశాంగియైయున్న సీతాదేవి నిహనుమంతుడు

ఆమ్నాయానాం అయోగేన

విద్యాం పళిథి లామివ. అని పేర్కొన్నాడు. నిరంతరాధ్యయనము లేనందువల్ల మఅపుశగిలి శిథిలమైన వేదవిద్యగా ఉఊత్పేజీ. వేదపతిపాదితమైన పరమపురుషునితో ఎడబాటువలన కృశించియున్న విద్యవంటిది సీతాదేవి - ఆనుటనలన ఆ పరమ పురుషుడు విష్ణమూర్తియే శ్రీరామచంద్రమూర్తి యని, సీకాదేవియే శ్రీ మహాలక్ష్మియని ఉపమాసౌభాగ్యము చేతనే స్ఫురింప జేయుటయైనది. -= గుజ్జం వేంకట సుబహ్మణ్యము.

థ్రీ వమవాళవికాగ్నిమిత్రము నో (వస్తావన నాంది శా; ఏన్చైశ్వర్యుండు భక్తృభూరిఫలదుండెవ్వండు చర్మా౦ందిరుం దేకార్ధాంగకదాయియై దయిత, కయ్యెజా యోగివర్యుం డెవం డేకాఖండ జగదృరాష్టవపురుద్భ్య(ద్సాజి నిర్మావి, సు ట్టోకుం డీశు(డతండు మీ తమమెడల్బుజా, జూపు సన్మార్గముకా (నాంద్యంతమున స్యూతధారుండు (ప్రవేళించును) స్యూూత:- (నేపథ్యమువైపు చూచి) మారిషా! ఇటు రమ్ము పారిపార్య్వ్వకుడు:- (పవేళించి బావా, ఇదిగో వచ్చితిని. స్యూత్రః.. ఈ విద్వత్పరిషత్తు నన్నా దేళించినది: ““కొళిదాసవిరచితమైన మాళవికాగ్నిమి(తమను నాటకమును ఈవసంతోత్సవమున? (చ్రదర్శింపవలసినది” అవి. కొవున సంగీతక మారంభింపుము, పారి; అదేమిటి! సుపళస్తులై న భాససౌమిల్లికాదుల రచనలను కౌదవి ఈకాలమువా?డ్లైన కౌళిదాసు నాటకము (ప్రయోగించు | టయా? స్యూత;- ఓయీ! నీది తెలివిమాలిన మాట

ణా _ ఆ॥వె|॥ (ప్రా(కృతిన దెల్ల భవ్యమంచును మెచ్చి (కొత్తదన్న వలెనె తోసిపుచ్చ; ఏదియైన నరసియే (ప్రాజ్ఞుండు (గ్రహించు నజ్ఞుందొరులమాట నై నమ్ము. పారి:- ఆర్యమిశులే (సమాణము, స్యత్ర:- కావుననే నీవు త్వరపడుము. న _ తే0గి॥ తొలుతను సదస్వ్యారిగ నొదలను నేను స్వీకరించిన యాజ్ఞంగావింప నలతు ధారిణీదేవి యాజ్ఞను దదుపచార . దక మీజన మెట్లట్లు తవిలి యిపుడు , " " (విష్యామింతురు 'ఉపస్తావన సమాప్త ము,

• క్రి [పథమాంకము

. (అంతట చేటి ప్రవేశించును)

చేటి:- _ ధారిణీదేవి ఆజ్ఞాపించినది: ఇటీవలనే నేర్వనారంభించినదిగదా ఛలితమన్న నాట్యమును. అందేపాటిగా నున్నది మాళవిక? అని ఆచార్య గణదానుల నడిగిరమ్మని. కనుకని దేసంగిత శాల కే/గెదను

ఇ(అని ముందుకూ నడచును)

(అంతలో ఆభరణమును చేత పట్టుకొని మతొక చేటి (వవేశించును)

(ప్రథమ: (ద్వితీయను చూచి చెలీ కొౌముదికాః ఎంత గర్వ మే నీకు? దగ్గరనే పోవుచు ఈ వంకనే చూడవు,

ద్వితీ: అహో! వకళావళికా। శిల్పి వద్దనుండి తెచ్చుచు దేవిగారి నాగము. దాంకమైన యుంగరమును ముచ్చటపడి చూచుచు

. వీచేత మాటపడితివి,

వకళా:- (ఉంగరమును చూచి) న్యాయమేసుమా నీచూపు దీవియందు తగుల్కొానుట. కౌంతులెగజిమ్ముచున్న యుంగరముతో నీ ముంజేయి కేసరములెగం(ద్రోయుచు విచ్చుకొనుచున్న పూవు వలె భాసించుచున్నది.

కౌము:= ఎక్కడికే నీవు పోవుట?

నకు; _ దేవి యాక్టాపించినదే నాట్యాచార్యులు గణదానయ్య కడకు పోయి మాళవిక నాట్యమునెట్లు నేర్చుకొనుచున్నదో కన్గొవి రమ్మని.

" త

కౌముః= చెలీ: ఇది సరేలే. మణి యెదు టబడకయే ఆమె రాజుగారి కంట(బడినద(టగా; "

వకుః. అవును, దేవిగారి పార్వ్వగతగా చిిత్రమున ఆనలోకింపంబడి" నది. “కాము ఎన్ళైట్లు? వకు:= _ విను. చితళాలను చేరి దేవిగారు ఆప్పుడే రంగులు తీర్చిన చ్మితము నవలోకించుచు తామసించగా రాజుగా రింతలో 'వేంచేసినారు. ల

కొము= అంతట?

నకు: మర్యాదల్లైన తరువాతనే రాణిగారితో ఏకాననమున( గూర్చున్న రాజుగారు చిత్తరువులో రాణిగారిపరిజనముసుధ్య రాణిగారికి చేరువగా నున్న పరిచారికను గమనించి దేవిగారి నడిగినారు. -

కొము:;- ఏమని? ॥ _

“వకు; దేవిగారిచెంత తీరియున్న యీ(కొత్తపీల్ల పేరేమి-అనీ. కౌము:=, మంచిరూపునందు మక్కువ సహజమేగదా. ఆతరువాత? వకు; (పళ్నను (తోసిపుచ్చుట గమనించిన మహారాజు అనుమాన

సడి మజటిమథి అడిగినంతట దేవి ఎంతకును చెప్పకున్నంతలో “పిల్ల వనసులక్ష్మి అన్నదిగదా “ప్రభూ! ఈమె మాళవిక అవి. కము, (చిణునవ్వుతో) పసితనమునకు సరిమైనదే యీ తెలియని తనము! మణ్‌ కథ ముగించు. . వకు. మజేమున్నది! ఇప్పుడు నుహారాజుకంట వడకుండునట్లు గట్టినిర్భంధములో పెట్టబడి యున్నదిమాళశవిక,

| ర్‌

కొము;- చెలీ! నీపని నీవుచూచుకో, నేనుగూడ ఈ యుంగరమును

దేవికందచే సెదను, (అవి నిష్క్రిమించును)

వకు = (ముందుకు నడచి చూచి అదిగో! నాట్యాచార్యులు గణ దాసయ్యగారు సంగీతాల వదలి యిష్పుడే యిటు వచ్చుచు న్నారు. ఇక నేమ వారిముందు వదెదను. (అని ముందుకు నడచును,

గణదాను - గ్రపవేశించి కులవిద్య యెల్లవారికి మాననీయమేగదా " మాకు మాత్రము నాట్యముపట్ల గౌరవము మిథ్యగాదు. అన్లేగదా!

• చం! ఆమరుల కంటిజన్న మిది యండ్రుమునుల్‌, విభజించెంటో ద్విభా ఉను సగగొన్న స్వాంగమున నొవ్పుగ దీనిశిపుండు. లోకవృ త్రము (తిగుజోదృవం బిటి (బదర్శితనర్వరసాశయంబు. నా ట్యము బహావ్మిథా విభిన్న రుచులౌజనులన్‌ మురియించు నొక్కటన్‌

వకు;= (సమీపించి అయ్యగారూః; నమస్కారము,

గణ; కల్యాణీ! చిరంజీవ

వకు; దేవిగారడిగిరమ్మన్నారు “నాట్యోపదేశములో అయ్యగారికి మాళవిక (శమ గల్లించుట లేదు గదా' అని .

గణ: కల్యాణీ: దేవిగారికి విన్నవించు “మంచినేర్చరి చాలతెలీవి గలది” అని. ఇంతెందుకు,

ఆ॥వెజ నేను దేని దేని నేర్చెంతునో భావి కంబునుం (బ్రయోగకంబు నందు మించి దాని దొని మెజయించి యబ్బాలి మళల నాకు నేర్చు వెరవు నెజపు

ర నకు= _ (స్వగతము) ఇరావతిని మించిపోవునని తోచుచున్నది. (,పకాశము) గురువు నిట్లు సంతోషపెట్టిన తమశిష్యురాలు నిజముగా నిప్పుడు కృతార్డురాలు. _ గణ * కల్యాణీ! అటువంటివారు సులభముగా లభింపరు గనుక , అడుగుచున్నాను. దేవిగారు ఆపిల్లను ఎక్కడనుండి తెప్పించి నారు” ' వకు: ఉన్నాండుగదా దేవిగారికి కలముతక్కువతమ్ముండు. వీరనే . నుం, నర్మదాతీరమున గడిదుర్లముకాపునేంతలో నాతని (పభువుగారు నియోగించినారు,. శిల్చశితీకు తగువై నదని

• అక్కగారి కాత(డీమెను కానుకగా పంపినాండు. గణ; (స్వగతము రూపవిశ్రేషమునుబట్టి ఆమెను దొడ్డయింటి పుట్టువుగా అనుమానించుచున్నాను. (ప్రకాశము కల్యాణీ నాకు గొప్పయళశన్సు రా(గలదు చూడు. ఆ॥వె॥। మేలిపాత మెబ్టు మివుల గుణాధిక్య మెనయు(గాదె శిల్చ మిద్ధర్శ్‌త్రి; కడలికుక్తిలోనంబడి గాదంపే మేఘ జలము ముత్తియముగ వెలయుచుంట. " నకు: అయ్యా! తమశిష్యురాలిస్పుడెచట నున్నది? గణ; ఇప్పుడేనేను పంచాంగావినయము నేర్చించి కొంత విశ్రాంతి తీసికొమ్మని చెప్పినంతట కొలమ కన్చించు కిటికీచెంత కూర్చున్నదైై చల్లగాలిని 'వేవించుచున్నది. వకు: అట్లియినచో తమరు నెలపీయండి, ఇప్పుదడేఆమెనుకలిసికొని గురువుగారి పరితోషము తెలియజేసి ఆమె కుత్చాహము 'పెంపుజేయ(గలను.' - "

|

గణ'= _కలిసికో నీ చెలిని. నాకును విశాంతి దొరంకినదిగదా-ఇంటి

కేంగెదమ, (ఇరువురు న్మిష్కమింతురు.) (మిళ విష్కంభము సమాస్త్త ము

(ఆంతట (ప్రవేశము రాజు, (పక్కగ లేభాహన్తు(డైన మంతి, మరొకవైపు పరిజనము)

రాజు: _ (లోలోన లేఖను చడవుకొను చున్న మంధతినిచూచి)

. వాహతకాః ఏమి (పతిపాదించుచున్నాండు వై దర్భుండు?

మంతీ: దేవా, స్వవినాశమును.

రాజు:- ఏదీ వావి సందేశము వినిపింపుము.

మంతి: ఇది ఆతని (ఫత్యుత్త్ర రము, “పూజ్యులై న తమరు నన్నా దేశించినారంనీ పినతండీకుమా రుండు మాధవ నేనుడు మాకు సంబంధి కావుటకు మాట యిచ్చి మమ్ము చేరవచ్చుచుండ6గా దారిలో నీ గడికాపు నెదుర్కోలువలన పట్టువడినా(డు. మమ్ము గమనించి వీ వాతని సకళ్నతసోదర్యముగా విడుదలచేయవలెను=అని. మజి తుల్యాభిజనులు రాజ్యహారులైై నప్పుడు తమరు ఈవిషయ మున తటస్థులుగా నుండుట మంచిది. మజథి అశని చెల్లెలు పట్టుకోలుసందడిలో తప్పిపోయినది. వెదకించుటకు (పయ శ్నించెదను. తమరు నావలన మాధవనేనుని విడుదల నవ శ్యముగా కోరువారేవి అభిసంధిని చిత్తగింపుడు. -.

8 తే॥గీ॥ ఆర్య! నా బావమజ'దిస్‌ మౌర్యసచివు దమరు విడుదల సేయు(డీ తప్పకుండ శ్నీఘమే నేను మాధవనేను. గూడ్‌ బంధముకుని. గావించువాండ సుమ్ము ఇటీ ఆని” రాజు: (రోషముతో) ఏమీ, అనాత్మజ్ఞుండు మాతో దీటు వెట్టుకొని వినిమయము కోరుచున్నా(డా! వాహతకా, ఇతండు సాణము గానే మావైరి, (ప్రతికూలకారి (పతిపక్షమందున్న వీనిని సమున్మూలించుటకు, పూర్వమే మనము సంకల్పించియున్న 'నేనొప్యూహమును వీరసేనువి నాయకత్వమున (పయో గింప్పము. మ్‌ంతీ:... దేవరవారి యాజ్ఞ, రాజు:- మటి నీ యభిపాయమో? . మం్యత్రి:- శోస్త్రజుస్టమైనదే దేవరవారీమాట. తేన! క్రొత్తగా గద్దె నెక్కుడు హత్తుకొనక (ప్రకృతి వర్షమునం దింక( బర4గు శత బెకలిన్నైచుట సుకరంబ _పకటముగను వేరు కూర్కోని (కొన్నాటువృక మట్లు రొజు: శాస్త్రకొారులమాట పొల్లువోదు. ఈయవకాశమును అనుకో అముగా. గొని నేనాపతి ఉప(క్రమించు(గాకం మంత్రి: అశ్లే (పరిజనులు తమ తమ పనులు చేబట్టే రాజుచుట్టు నిలంబడుదురు

ర

విడూ* (ప్రవేశించి రాజుగారు నన్నాజ్ఞాపించినారుగదాం “గౌతమా" యాదృచ్చికముగా౬ జిత్తరువున నేను లక్షించిన మాళవిక (వత్యకముగా నాకు. గన్చించు నుపాయము నాలోచింపుము, అని. నేనును దావినక్లే నంతరించితిని. ఆయన కి(క విన్న వించెదన్సు

రాజు;= (విదూషకునిచూచి ఇతండు మాకుకార్యాంతరమున సచివుండు చేదవచ్చుచున్నా+డు. "|

వెదూ;- (సమీపించి వర్షిల్లవయ్యా మహానుభావాః

రాజు: (తల పంకించి) ఇట కూర్చుందుము

(విదూషకుండు కూర్చుండును)

రాజు=* ఓయీ! సాధ్య సాధన దర్శనమునకు నీ తెలివికంటిని పని గొంటివా?

విదూః- (ప్రయోగసిద్ధి నదుగవయ్యా!

రాజు ఎట్లో?

చిదూ;ః= (ఇెవిలో ఇట్లు (ఆనిచెప్పును)

రాజు: బాగున్నది వయసా నిపుణమైన సీ యస్మకమణమ్ము ఫల సిద్ది కష్టమైనను ఈ యారంభమున మా కిప్పు డాళశ కలుగు చున్నది. ఏలన ,

తేజగీ॥ అర్ధ మవరోధకలితంబు నందుకొనగ

వలయునే గద సొహాయ్య వ వెందు+ దృుశ్యముం జీ(కటివి గమ్నలెచ్చూకొనునె చీపమన్నది లేక సమీపమందు

10 (శెరలో ॥ చాలు చాలు దంభోప్తులుః: ఏలినవారి సమకీమందే మన యిర్వుర తక్కువయెక్కువలు బయటబడంగలపు. రాజు;= _ (వివి మిత్రమా నీ సునీతివృక్షమిదిగో పూవు దొడిగినది. విదూ:;= ఫలమునుగూడ చూచెదవులేం (అంతట కంచుకి (ప్రవేశించును ॥ కంచుకి:.. దేవా, మంతిగారు విన్నవించుచున్నారు. నిర్వర్సితమైనది మహారాజులుంగారియాజ్ఞ"- అవి _- మతి యీ హరదత్త గణదాసులు | తే॥గీ॥ ఆభినయాచార్యు లిప్పు డయ్యుభయు లొకట నొకరి నొకరు జయించు సముత్సుకమున (పభువలయు దర్శనార్థము వచ్చినారు (మోల జూపట్టు భావంపు రూప్పలన€గ . రాజు;= వారిని (సవేశపెట్టుము. కంచుకి'- 'దేవరవారియాజ్ఞ. (అవి న్నిష్కమించి వారిర్వురితో (ప్రవే శించి ఇటు, ఇటు, కతాొముభయులు హార... (రాజును చూచి అహో దురాసదముగదా రాజమహిము.

• ఆప్లేగదా, తే॥గీ। ఆపరిచితుండును గాండు కొండసుభగుండు " కావి నాకేమొ భయమౌను వీనింజేర! నమ్మహోదధివలె. గంటి కనునిమేష మిమ్మహారాజు నవనవు(డే గదయ్యం

. గణ:- మహనీయముగదా పురుషరూపమున్న యీ తేజము. అస్లు గదా! తే॥గీ॥ ద్వారపాలకు ననుమతి వడసి చొచ్చి గధ్రె డగ్గరుచో6 బార్వుగతునితోడ . వెన్మరల్కొను చూడ్కులై. వేలుమాట లేక యేలిక దీధితి నాంకం గంటి "కంచుకి;= "వీరే ప్రభువులు. దగ్గరకు రండు ఇర్వురుః= (సమీపించి దేవా, విజయివి కమ్ము రాజు, స్వాగతిము ఉభయులకును (పరిజనమువైపుచూచి ఏవీ అననములు? (పరిజనులు వేసిన ఆసనములపై నిరువురు కూర్చుందురు రాజు;= ఏమిటిది! శిష్యులకు విద్య నేర్పవలసినకొలమున ఆచార్యు లిర్వురు విచ్చటికి వచ్చుట£ గణ:= దేవా, ఆలకింపుడు. నేను నుకీర్ధలవలన అభినయవిద్య నేర్చితిని. ఇతరులకు నేర్చితిని. దేవరవారును దేవేరియ __వన్నమ్యగ్రహించియున్నారు. రాజు:= అవును. నాకు. దెలియును. ఐననేమి? గణ:-.. అట్టి నన్ను ఈ హరదత్తుండు పెద్దబసమక్షమున “వీ/డు నా పొదధూళికి సరిపోలండు అవి నిందించినాండు. హరః దేవా, అతండే నన్ను మొదట అధిక్షేపించినది. అతనికిని నాకును కడలికిని పడియకును గల అంతర ' మట. అందు

12

వలన తమరే వీనిని నన్నును శాస్త్రమునందును తత్చయో గమునందును పరీక్షింతురు గాక. దేవరవారే మా యిర్వుర వాసి తేల్చగల తీర్పరులు*

విదూ:= సరియైనదే యీ (ఫప్రతిపాదనము.

గణం _ మేల్లైనమాట. దేవరవారు సావధానులై వినవలె.

రాజు: అది ఆటుండనీ, ఇందు దేవి మాయెడ పక్షపొతము శంకింస వచ్చును. కౌవున పండిత కౌశికీ సహితయైన దేవి సమక మందే వ్యవహరించుట న్యాయము.

విదూ.* చక్కనిమాట తమరన్నది.

ఇర్వురు;* దేవరవోొరి యభీష్టము,

లాజుః, మౌద్గల్యాః ఇచ్చటి యీ(పస్తావనమును చేవికి నివేదించి పండితకౌళికీస మేతముగా పిల్చుకొవిరమ్ము.

కంచుకి:* దేవర యాజ్జాపించినట్లు (ఆవి నిిష్కమించి. పరి్యవాజికౌ సమేతమైన దేవితోడ మరల (ప్రవేశించును)

దేవి: _ (పరి (వ్రాజీకనుచూచి) భగవతీ, హరదత్త గణదాసుల యీ సంరంభము నీకేమిగా కన్చించుచున్నదీ*

తర్మివా:= నీ పక్షము ఓడిపోవునని శంకవలదు. _ గణదాను(డు (ప్రతిద్వందికి తీసిపోపువాండు కొండుం

దేవి అక్లే యైనను అతనికి రాజాదరణమన్నది మొగ్గు గదా,

పరి; . మహారాళ్డీ వాచ్యురాలవైైన సీ స్థాయికూడ ఆలోచింపుముం

శే; తరణి చేపట్టు కతన దద్దయు( (ఐకొళ . మాను+డై యగ్నిహోతుండు మలయువాండు; . ఐన6 జం్యదు(డునున్‌ మహిమాను.డౌట

లేదంపే పొంది రజనీ సమాదరమ్ము।

క విదూ:* అహహా! పీఠమర్షికమైన పండితకొళికిని ముందిజీకొని పూజ్యురాలు ధారిణీ దేఏ చేరవచ్చుచున్నది, రాజు: చూచుచున్నాను. ఈమెం తే॥గీ॥ మంగళొలంకృతాంగి చెలంగు రాణి కౌళికింగూడి యతివేషకలిత నిపుడు కూడీ యాధ్యాత్మవిద్యను కొమరు మీటు ఆకృతింగోన్న వేదవిద్యయ యనంగ పరి;= (సమీపించి చేవరకు విజయము. రాజు- భగవతీ సమస్కారము, పరి = తేగీ॥! మహితసార్యపసూతసమ్మాననీయ లతిశయాంచత్‌ క మాగుణొన్వితలు న్తైన ధారిణీ భూతధారిణీ ద్వయమునకును భర్ష వ్వై వర్థిలును శతవత్సరములు, ఛారిణీ = జయము జయము అర్యపుత్తునకు, రాజుః= _ దేవికి స్వాగతము. (పర్షివాజికను చూచి భగవతీ, ఆసనము పరి(గ్రహింపుండు. [అందణు కూర్చుందురు] రాజు* భగవతీ ఈ హరదత్తగణదాసులకు పరస్పర విజ్హాననసంఘ క్షణులప నుధ్య (ప్రాళ్నికపదమును నీవు అధిష్టింంనల యునుః పరి: (చిజునవ్వుతోో పరిహాసము చాలును, పట్టణముండ(గా పల్లెలోనా రత్నపరీక్క .

క్షత

రాజు; కాదు అట్లుకొదు. భగవతివి నీవు పండితకొశికిప. వీరి విష

యమున నేమగాని దేవిగాని పకపాతులము "ఇరువురు: చక్కని మాట దేవర యన్నది. మధ్యస్థురాలైన భగవతి

మా గుణదోషములను పరీక్షించి నిర్ధయింప సమర్థురాలు.

రాజు మీ వివాదమును వినిపింపుడు.

పరిః= “దేవా, నాట్యకాన్త్రము పయోగ(ప్రధానముకదా. వాగ్వాద ముతో పనియేమి*

రాజు- దేవిఅభిప్రాయమేమో?

ధారిణి: నన్నెందు కడుగుట? నాకు వీరి వివాదమే రుచించుటలేదు,

గణ;= దేవీ, నన్ను తుల్యవిద్యునిచే పరిభవనీయునిగా తలంప తగదు.

విదూ.* చూడసనీయవమ్మా యీ పొస్టేళ్శపోరాటము, జీతము దండుగ "సేయు పందులకు!

జేవి- , నీవెషప్పడును కలహ్యప్రియుండవు,

విదూ:= అట్లు కొదు. మచ్చరించు మదపుపేన్గులలో నేయొక్కటి యోడినం గదా శాంతి కూడును.

రాజు, ఈ యిర్వుర స్వాంగసౌష్థ్ట్రవాభినయమును భగవతి చూచి నస్రేనా?

పరిః. మజేమి?

రాజు= ఇక నిపుడు వారేమి _వదర్శింపవలె!

_ 15 పరి= _ (చిజలునవ్వుతో) అదే నేను చెప్ప(గోరినది. తేఃగీ॥ ఒకని కత్యంత మాత్మస్థ మొప్పువిద్య విద్య నేర్చంగ నేర్పరి వేజొకండు; ఎవని కలరారు నీ రెండహీనముగను ఒజ్జల౦ ద్యగతలి వాని నుంపవలయు విదూ।;* విన్నారు గదా ఆచార్యులిర్వురు భగవతి వచనము. దీనిపిండి తార్థము-ఉప దేశదర్శనమువల్లనే నిర్ధయము-అని, హరః. పరమాభిమత మిది నాకు. గణ: దేవీ, ఇది పరిస్థితి, ధారిణి:- ఒకవేళ శిష్యురాలు మందమళియైనచో అది. ఆచార్యుని దోషమా? రాజు _ దేవీః ఆలాగే కౌవచ్చును. కాని ఆపా(తురాలిని పరిిగహిం చుటన్నది ఆచార్యుని తెలివితక్కువను నిరూపించదా? ధారిణి: (న్వగతము) ఏమిగతిః (గణదాసువి చూచి(జనాంతికము) మానవయ్యా ఆర్యపుత్తుున కుళ్సాహకొరణమైన యీకోరిక నీడేర్చుటు (ప్రకాశము ఈ విరర్ధ్థకప్రారంభమును చాలింపుడు. విదూ* దేవి మంచిమాట చెస్పినది. గణదాసయ్యగారూ, సంగీతము పేరు చెప్పుకొని సరస్వతికి సమర్చించు మోదకములు తిను “చుండక ఓటమి థాయమైన వివాదము సాగించుపెంకు కయ్యా?

కీర

గణ నిజమే. దేవిమాట కర్థమిదియే అదనున నేనుచెస్పవలసీన

"యీ మాట విను(డు= తేఃగ్‌!; ఐతి లబ్ధ్మపతిష్టుండ నంచెవండు

వాదమున కోటువడి నిందవడుట కియ్య కొనునొ సో్వోదరపోషణకొణకు విద్య కేనలమ్మమ్ముకొకా వణిస్టీవు డత(డు

ధారిణీ = కొల(దిరోజులేకదో అయినది నీ శిష్యురాలు నేర నారంభీంచి, చక్కంగా నెలకొనకున్నయుపదేశము (ప్రదర్శించుట పొడి గాదు.

గణ౨ అందులకే నాప ట్టుదల, "

ధోరిణీ;- అఆట్లయినచో మీరిర్వురును మీయుపదేశమును భగవతికీ (దర్శింపుడు,

పరి: దేవీ! ఇది సరికొదు. సర్వజ్ఞుందైైనను ఒక్కరే నిర్ధయింప్య బూోనుట దోషము.

ధారిణి:. (జనోంతికము) మూఢులారా, మేల్కొని యున్నదాననే నన్ను విథదితురాలిని జేయుచున్నావు. (అని అసూయతో "పెడ మొగమిడును)

పరీ: (చూచి -

శే॥గీ!; ఇందువదనరొ, "పెడ ముగం వబిడె దీదేల . గౌరవార్డ్ముని పట్ల నిష్కారణముగ; "

• భర్తపై నెంత తమకున్న (ప్రాభవంబు ॥

కతము కల్మిన యిల్ఞాండ్రు కనలువారుః

1?

విదూ:- కతము లేకఫోలేదు. న్వపక్షమును రకించుకోవలసినదాయె, (గణదాసుని వంక తిరిగి అదృష్టవశాత్తు కోపమన్న నెప ముతో నిన్ను కాపాడినదయ్యా డేవి. విద్య చక్కగా నేర్చినవా+డైనమ (పదర్శనమున నేర్పరి కొక పోవచ్చును గదాం

గణ:-- దేవీ జనులి'ఫ్లే (గహింతురు. కావున 'నేవిష్పుడు

తే॥గీ॥ ఒదవుడు వివాద మిష్ణు నా యొజ్జశనము తిప్పక (పదర్శనము చేయుటొప్పు నాకు; దీని కనుమతి నీవైతివేవి, తల్లి ఎంచెదను నన్ను నీ వుజ్జగించిన ఫ్లై. (ఆసనమునుండి లేచి పో నుంకించును)

ధారిణి:- (స్వగతను) ఏమిగతి! ((పకాశము) శిష్యజనముపై నధికొ రము ఆచార్యునిదే.

గణ; అకొరణముగా వింతతడవ్ప శంకించితిని. (రాజునుచూచిి అనుజ్ఞయిచ్చినది దేవి. దేవర యాజ్ఞాపింపవలెను .. అభినేయ వస్తువును దేనిని నేను (పదర్శింపవలయునో?

రాజు:- భగవతి ఆదేశించు దానిని.

పర్శివా;= దేవి మనసులో నేమో యున్నది.అందునలన నేను శంకించు చున్నాను,

దేవి. విశ్శంకముగా చెప్పుము=నా పరిజనముప్పై నా కధికారము గలదు.

18

రాజుః= నాపైనను ననుము,

దేవి:- భగవతీ, ఇప్పుడు చెప్పుము.

పరి, _ దేవా, శర్మిష్ట రచించినది నాల్గుపాదములుగల ఛలితమన్న నాట్యవిశేషము (పదర్శనమున కష్టసాధ్య మందురు. ఆందు ఏకార్టసంర్యశయము నిరువురు (పయోగించుట చూడపచ్చును. దాని చేతనే వారిరువురి తారతమ్యము తేటపడ6గలదు.

• ఆచార్యులిర్వురు:= భగవతి ఆజ్ఞాపించినళ్లు.

విదూ:* అట్లయినచో మీరిరుపురు (పేక్షిగారమున సంగీతక మారం భించి దూత నిట కంపుడు. లేదా మృదంగళబ్దమే మమ్ము లేపంగలదు,

హర: అట్లే (అని లేచును (గణదాసు ధారిణివై పు చూచును)

ధారిణి;- (గణదాసువి చూచి ఆర్యుని విజయమునకు నేను (ప్రతి

" కూలను గాను. విజయివి కమ్ము

(ఆచార్యులు నిష్కామి చుచుందురు)

పర్శివా:= ఆచార్యులిర్వురు ఇటుకొంచెముం

ఆచా:- (వెనుదిరిగి ఇదే ఉన్నాము.

పరి: నిర యాధికారమున చెప్పుచున్నాను. సర్వాంగసౌష్టవము

తళ

అభివ్యక్తృమగుటకు స్వల్చాలంకరణ ధారణతో పాతలను (పవేశపెట్టుండు,

ఆచా:= ఇదియును మాకు చెప్పవలెనా (అని నిషష్కమింతురు)

[0 ధారిణీ = (రాజును చూచి ఆర్యపుత్తు్రునకు రాజకొర్యములందును ఇట్టి నిపుణత యున్నచో ఎంతో శోభనముగా నుండును, + రాజు; దేవీః ఆ॥ఃవె॥ ఏలయో మనస్వినీ మ(త్చయుక్త్తృమం చన్యధాకరించి యరయుటిదియు; తుల్యవిద్యు లీసుతో నొండారులకీర్తి నొడుచుకొనంగ6 గలియ(బడరె తంచు . (తెరలో మృదంగధ్వవి-ఆందరు చెవియొగ్గుదురు పరి= అహో సంగీతకమారంభమైనడి. అన్లేగదా. ఊఉ వారిదగర్హలన్న(భమ స్ఫారగళంబులు నిక్కంబెట్టి ని ర్వార మనుధ్వనింప€గను బర్హ్ములు, మర్షళరావముల్‌ మహో దారగలీరమార్జనలు దందడి మధ్యమసుస్వరోత్స మా యూరము లారుచున్‌ మనములొక్కట నున్మదముల్‌ టొన ర్బెడిన్‌. రాజు;,= దేవి, మనమి(క సామాజికులమౌదమను. ధారిణి;= (స్వగతము) అహో ఆర్యపుత్తుని దుర్నీతి; (ఆందంణ లేచెదరు) విదూ;= (ఆపవారించి ఆర్యా, నడకమందగింపుము దేవి అనుమాన పడకుండునట్ట్లుగా. రాజు తే॥గీః నే నదెంతగ నిబ్బరమూని యున్న మురజవాద్యరవంలిది త్వరితపజచు, నుజుకుచున్‌ సిద్ధిపథ మున నుత్కటముగ+ . ఐజచు మన్మనోరథము శద్దంబువోరలె. (వ్మిష్కామింతురు) (పథ మాంకము సమాప్త ము

ద్వితీయాంకము ఆంతట సంగీతక రచనానంశరము (ప్రవేశము (ఆసనస్థులై సవయస్యుదై న రాజు, ధారిణిదేవి, పర్నివాజికయు, విభనయోగ్య పరివారమును రాజు. భగవతీ: ఆచార్యులిర్వురిలో ఇప్పు తెవరి _పయోగమును మొదట ఉిలకింపవలెను? వరి: _ జ్ఞానవృద్ధతచే నిర్వురు సమానులే యైనను వయోవృద్ధతచేశ గణదాసునకు పురస్కారము సముచితము. రాజు= మౌద్గల్యా! ఈ (పకారమును ఆ పూజ్యులిర్వురకు తెలియ, జెప్పి నీపని నీపు చూచుకో. కంచుకి:;* దేవర యాజ్టాపించినళ్లు (అని నిష్క్రిమించున్సు (వవేశము గణదాసు) గణ:= దేవా! శరిష్ట రచించినకృతి లయనుధ్యము చతుష్పదము' అందలి చతుర్ధపాద్యప్రయోగము న్యగచిత్తుల్చై దేవర విందమరుగాక! రాజు: అచార్యగొరవముచే అవహితుండను (గణదాసు నిష్క్రమించును రాజు: (జనాంతికముు వయస్యాః తే॥గీ॥ వేషధారణగృహ మున వెలయుచున్న పిన్నవాని. గమంగొను వేడ్క. యెగచి అడ్డమున్న తెరన్‌ (వోయ నడరుచున్న ఎరణి నున్నది మదవలోకన మిదిష్ట

ల విదూ;- (ఆపవారించి ఓయీః చేరువనే యున్నది నయనమధువు, (వక్కనే యున్నది తేనెటీ/గకూడ, కావున ఆ్యపమత్తుండన్వై (కోలవయ్యా! + (అంతట (ప్రవేశము ఆచార్యపర్య వేకమానాంగసౌన్థ వమైన మాళవిక) విదూ* = (జనాంతికము) చూడవయ్యా ఈమె మధురిమ! (పళికృతిక్ర తీసిపోనవిది సుమాం రాజు;- (అపవారించి వయస్యా! “ శేంగీ,. చిితగతబాల యందము చెన్ను( జూచి వాస్త వాతిశయం బన్న భావముంటి; కంటి. వి'ప్టెంతు( దచ్చి(తకారునకును (వాయుచో వ్యగచిత్తత వానె నుచు. గణ:=* _ వత్సా! సాధ్వసము మావి ధ్రైర్యమూవి విలువుము, రాజు= అహో! సర్వస్థానానవద్య మీరూపము. ఆశ్లేగదా= సీ విడుపారు కన్ను ల్లై వెడంద లలాటమై శరదిందుకాంతియై పరంగుమోము | కించిన్నకాంసమై చంచత్‌' 'పకోష్టమై (పస్నిగ్ధమై యొప్పు వాహుయుగళి నివిడోన్నతంబునై విగవిగల్‌ వెలయనై. యిజీయుచ షత గె క ణి అ. ఉం విగుపు పార్శ్వంబులై శుడికీటి నడుమున్హై ా-గ

బశ తే॥గ; మందు(డ్లైన నమందత నొందు. జూవె. పండితుండైై నవాని సంపర్క మెనసి; ఆవిలంప్లై న నీరు విరావిలంబు గాదె యిందువుగింజ సంకలన వలన (విదూషకునింజూచ్రి ఆర్యుండడిగెడి దేమిటో వినవలెను. విదూ:- (గణదానువిచూచి) కొళికినే అడుగుండు. ఆతరువాత చెప్పె దను నేను లక్షించిన (కమ బేధమును. గణ: భగవతీ చూచితిరిగదా-గుణమో, గదోషమో మీరే ఉన్నదు న్నట్లు చెప్పుడు, పరి= చూచినదంతయు ఆనవద్యముగా నున్నది. ఎట్లన: సీ ఆర్థంబు సర్వంబు వ్యక్తృంబ యయ్యెను వచన విగూఢాంగ పాళిచేత; చరణవిన్యాసంబు వరంగె లయానుగం, బెస౭గె దాదాత్మ్యంబు రనములందు; కరచరణాద్యంగ కల్పితాభినయంబు కడు సుకుమారమై కొననయ్యె; ఏతద్వికల్చంబు లెసగించు భావంబు లొండొండు విషయంబునుండి తొల/కు; తే;గి॥ విర్వికల్చ్బంబయై సదా నెగడుచుండె “ రాగబంధంబు మాత్రము రామణీయ కౌతిశయితమయై, బాల, యాదినుండి నృత్యము సమాప్తముంజేయు నీంతఠతవజకుం

డో విదూ;- _ (ఆపవారించి) ఓయీ! చేరువనే యున్నది నయనమధుపు, (వక్కనే యున్నది శేనెటీ/గకూడ, కావున ఆ్మపమత్తుండ వై (కోలవయ్యా! (ఆంతట (ప్రవేశము ఆచార్యపర్య వేక్షమానాంగసౌష్ట వయైన మాళవిక) " విదూ- (జనాంతికము) చూడనయ్యా ఈమె మధురిమ! (పతికృతిక్తి తీసిపోవిది సుమా రాజు- (అపవారించి వయస్యా! తే॥గి॥ చ్మితగతబాల యందము చెన్ను. జూచి వాస్త్రవాతిళ యం బన్న భావముంటి; కంటే. వి'స్టెంతు! దచ్చితకారునకును (వాయుచో వ్యగచిత్తత వానె నుచు. గణ:ః= వత్సా: సాధ్వసము మావి ఛై ర్యమూని నిలువుము, రాజు= అహో! సర్వస్థానానవద్య మీరూపము, అస్లేగదా= సీ విడుపారు కన్నుల. వెడంద లలాటమై శరదిందుకాంతియై పరణగుమోము కించిన్న తొంసమై చంచత్‌' (పకోష్థమై (వప్నిగ్ధమై యొష్పు బాహుయుగళి నిబిడోన్నతంబునైై నిగవిగల్‌ వెలయనై యిజణీయు చన్గవయునై వజణలు నమరము విగుషు పార్గ్యంబులై పిడికిటి నడుమున్నై నువిశాలమై (కాలు ఆశోణిఠలము

• 24 త్రే;గ్‌॥ మందుడ్లైన నమందత నొందు€ జూవె పండితుండై నవాని సంపర్క మెనసి; ఆవిలంబై న నీరు విరావిలంబు గాదె యిందువుగింజ సంకలన వలన (విదూషకునింజూచ్రి ఆర్యుండడిగెడిదేమిటో వినవలెను. విదూ;:= (గణదాసువిచూచి) కౌశికినే అడుగుండు. ఆ తరువాత చెస్పె దను నేను లక్షించిన (కమ బేధమును. గణ:= భగవతీ చూచితిరిగదా-గుణమో, దోషమో మీరే ఉన్నదు న్నట్లు చెప్పుడు, పరి= చూచినదంతయు అనవద్యముగా నున్నది. ఎట్లన: సీ॥ అఆర్జంబు సర్వంబు న్యక్తృంబ యయ్యెను న! రూ. వచన నిగూఢాంగ పాళిచేత; చరణవిన్యాసంబు పరగ లయానుగం, . బెసంగెం దాదాత్మ్యంబు రసములందు; కరచరణాద్యంగ కల్పితాభినయంబు కడు సుకుమారమై కొననయ్యె; ఏతద్వికల్పంబు అెసగంచు భావంబు లొండొండు విషయంబునుండి తొల(కు;

• తే॥గీ! నిర్వికల్చ్పంబయై సదా వెగడుచుండె రాగబంధంబు మ్యాతము రామణీయ కాతిశయితమయైై, బాల, యాదినుండి నృత్యము సమాస్తృముంజేయు నింతనటకుం

రైక గణం 'వభువులేమనుకొనుచున్నారో? రాజు:= గణదాసా! ఇప్పుడు మాకు స్వపక్షొభి మానము సడలినది. గణ ౨ ఇప్పుడు నేను నాట్యాచార్యుండ న్రైనాను? తే॥గీ॥ ఒజి నేర్చిన విద్య శుగోత్తరముగ జ టా! తారు గహియించువారు విద్వాంసులోలి కందు వడదేని( దత్సమక్షంబునందు " నల్గవడ కగ్ని నెగ్గు స్వర్థృంబువోలె. ధారిణి1= అదృష్టవళ మున పరీక్షకుల మన్నన గాంచి ఆర్యుండు వర్ధిల్లు చున్నాడు. గణవ= దేవీ! తమ యను(గహమే నా వృద్ధి హేతువు (విదూష కునిజూచి) గౌతమాః నీ మనసులో నేమున్నదో ఇప్పుడు బయట "పెట్టుము, విదూ:=* ఉపదేశమునకు పథమ (పదర్శనముగదా, బాహ్మణపూజ కర్తవ్యమన్నది మటచినారు కొదా? పరి: అట్బో! అలినయముపట్ల నెట్టి (పశ్న! (ఆందణు నవ్వుదురు మాళవికయు చిజునవ్వ నవ్వును. రాజువ= (స్వగతము నా నేత్రము స్వవిషయసారమందుకొన్నదివో! ఏలన ఈ కంటికి ఆ॥వెః పల్వరుస యొకింత (పకటమై సస్మిత మైన యాయకొషీ యాననంబు కాననయ్యె- నిండుగా. గేసరాల్‌ బయల్‌ వడ కొకింత విచ్చు పద్మమట్లు

26 గణ;= మహాబాహ్మణా: కొదుగదా యిది (పథమ నేస థ్యయజ్ఞము. కాకయున్నచో ఆర్బనీయుని నిన్నర్చింపకుందుమా? విదూ'= _బేలమైన వానకోయిల వలె నేమ శుష్కఘన గర్జితాకాశమున సీరు దావ నాససడితిని, పరిః= ఆంతేలే. విదూ:= భగవతీ! పండిత పరితోషముగదా మూఢజాతికి _సమాణము, భగవతి _పళంస పలికినది గనుక ఇదిగో ఈమెకు మా పారితోషికము నీచ్చుచున్నాను. (అని రాజు చేతి కంకణము లాగును ధారిణి - ఆంగవథయ్యా! గుణాంతరము తెలిసికొనక ముందే ఆభరణ మిచ్చుటకు కారణము? " విదూ.. ఈయనగారిదికదా యని, ధారిణి. (ఆచార్యుని. జూచి గణదాసయ్యా! నీ శిష్యురాలి యుప 'దేశ్యపదర్శన మయినన్లేనా? గణ:- వత్సా! రమ్ము ఇక పోవుదము, (ఆచార్యునితో. గలిసి మాలవిక వి_ష్కమించును) విదూ = _ (జనాంతికము) ఈపాటియే నా మతివిభవము నిన్ను నేవిం చుటకు. రాజుః- _ ((జనాంతికము) చాలు చాలు. కొలత పెట్టకు. మఠియిప్పుడు శే॥గీ॥ నయనయుగభాగ్య మొకట వినష్టమగుట స్వాంతమున కుత్సవం ఐివసాన మగుట ధృతికి ద్యారంబు మూయుటయే తలంస ఆ నెలంతుకయున్‌ దిరోధాన మగుట.

27 విదూ:- _ (జనాంతితము) బాగున్నదిః దరిదుడైన రోగి వైద్యుండే మందుతెచ్చి యీవలెవని కోరునట్లున్నది నీ వ్యవహారము. (హరదళత్తుండు (సవేళించును) హరః= దేవాః ఇప్పుడు నా (పయోగమును అవలోకించుటకు అనుజ దయచేయు.డు, రాజు; _ (స్వగతము) నేను చూడవలసిన దేదో పూర్తిమైనది. (దాకీణ్యమవలంబించి (ప్రకాశము హరదళత్తా! మేమును కుతూహలపడుచున్నాము హర; అన్నుగహింప+బడితివి, (తెరలో వై తాళకుడు;:- జయము: జయము: ఏలినవారికి. మధ్యాహ్న వేళ మైనది. ఆస్లేగదా= ఉ॥ రామరపాకు నీడగొవి కాం గనుమూయు గొలంకుటంచ లు ద్దామపుపెండ కోటువడి తాళపు 'మేడలచూరు పొవురాత్‌; (ఛామమొనర్చు బర్లి కొన వాఃకణముల్‌ (ళమద్‌ంబుయంతమున్‌ ఫ్‌ భూమిప సర్వలతణువి( టోలి వినున్‌ రవి రేజరిల్లెడికా 1 విదూ.. అయ్యో! అయ్యో! (బ్రాహ్మణునకు లభోజనవేళయైవనదే. పూజ్యు(డా నీకును గూడా, వేళాతికమణము వైద్యులు డోషకొరి యందురు. హరద తాః ఇప్పుడేమందుపు ? హరః నామాట కనకాశమే లేదు.

28 “ రాజు= _(హరదత్తుని జూచి) అట్లయిన రేపు నీ య పదేశము తిల కించెదము, నీవును విశ్రాంతి గై కొనుము. హర:-- దేవర యాజ్ఞాపించిసన్లే (నిష్క్రమించును) థారిణి:- ఆర్యపుత్తు,డు స్నానవిధి నెల వేర్చుకోవలె. విదూ:= _ దేవీ! తొందరగా భోజనము సిద్ధపఅపింపుము. పరి; _ (లేచి తమకు స్వస్తి, . (పరిజనముతోడ దేవియు పర్వివాజికయు ని్క్ర-మింతురు) విదూ=* ఓయీ! కేవలము రూపమునందే కౌదు, శిల్పము నందును, సాటిలేనిది మాలవిక రాజు* వయస్యా! శే॥గి।; సహజసుందరికామెకు సరసకళను కూర్చినట్టి విధాతయు( గూర్చినాండు శేనె తొల్కాడు పూవువిల్కాని కొకట వీసము పూసీన బాణము వి(శుతముగం "ఫెక్కైలః నీవు నన్ను గుజించి ఆలోచింపవలసినదే, విదూ:* నీవు నన్ను గుజీంచి మ్మాతమో। అంగడీలోని పెనమువకెి నా కడుపు మాడి పోవుచున్నది. రాజు:- నీవు నీ మ్మీతునీపట్ల నిళ్లు త్వరపడవలిను. విదూ;= ఒప్పుకొన్నాను ఆమాట. కౌని మేఘములచే నిరుద్ధమైన వెన్నెలవలె పరాధీనడర్శనగా నున్నది మాలవిక. నీవో

20 కసాయికొట్టుపట్టున _గద్దవలె ఆమిషలోలుపుండవు, లీరుండ వును. కావుననే నీవు అనాతురు(డవ్వై కార్యసిద్ధి నర్థించుట నాకు మేలుగా తోంచుచున్నది. లాజు= మ్మిత్రమా! అనాతురు(డనై యెట్లుండగలను? తే:గీ॥ _ ఆంతిపురినున్న యఖిలాంగనాళ తవులు తల(గికొన్నట్టి స్వాంతము గలుగువాండ నైన నా న్నేహమునకు నేక్షైకనిలయ మైన దా వామనయన గదా వయస్య, (అందణు నిష్క్రమింతురు) ద్వితీయాంకము సమాస్తృము. (పవేశకము. (అంతట పరిివాజికొపరిచారిక నమాహితిక _సవేశించును) సమాహితిక - భగవతి నన్నాజ్షాపించినది=దేవిగారికి కొనుక వెట్టుటకు మాదీఫలమును తీసుకొనిరా-అని. కమక ఇప్పుడు ఉద్యాన వనపాలికము మధుకరికను వెదకెను. (ముందుకు నడచి చూచి ఇదిగో బంగారపుటళోకవనమును చూచుచు విలుఐడి యున్నది. మణి దీవిని నమీపి.చెదను, (ఆంత ఉద్యానపాలిక (పవేళి.చును) సమాహితిక:- (సమీపించి) మధుకరికా సుఖమేనా నీ తోంటపని? మధుకరికః- ఆహో: సమాహితి?? సఖీ స్వాగతము, సమాః- అగవతి ఆనవెట్టినదింమానంటివారు దేవిగారిని వట్టిచేతులతో ॥ దర్శించరాదు. కాబట్టీ మాదీఫలముతో నేవింప(గోరుచు న్నాను-అని,

30 _ - మధుః_. మాదీఫలము దగ్గణనే ఉన్నదిలే. మఠి ఆ సంగళి చెప్పు ఒకళ్ల రొకరు ఢీకొన్న నాట్యాచార్యులిర్వురిలో ఉపదేశము చూచిన తర్వాత ఎవరిని మేలని _పళంసించినదో భగవతి? సమా - ఇరువురు శాస్త్రంలోగాని (పయోగంలోగాని సమానులే. కాని శిష్యురాలి గుణవిశ్రేషముచేత గణదాసుదే పైచేయి అని. మధు:- మణి మాళవిక కౌలీనం గుటించి కర్థాకన్థి యేలా గున్నదో! -సమా!:* (ప్రభువుగారు ఆమెమీ(ద బద్ధానురాగుల్లై యున్నారు, ధారిణీ

• _దేవిమనస్సు మన్నించి స్వొాధికొారమును _పదర్శింపకు న్నారు. మాళవిక కూడ యీ దినాలలో అనుభవించి విడి చిన మాలతీమాలవలె వాడిపోయినదిగా కన్చించుచున్నది. అఆంతకు'పైన నాకు తెలియదు. నన్ను పంపించు. మధుః:* ఇదిగో కొమ్మను (వేలాడుచున్న మాదీఫలము కోసికో, సమాః- _ (కోసికొని) ఓసీ నీవును సాధుజనక్యశూషాఫలమును ఇతో దీక పేశలమును పొందెదవుపో, (అని తరలును) మధు:- చెలీ: నేనును నీతోడనే వచ్చెదను, మొగ్గతొడుగుటకు చాల తడవు సేయుచున్న జంగారపుటళో కమునకు దోహదము పెట్టుట గుటించి దేవిగారికి చెప్పుకోవలెను సమా:= మంచిదే. ఆది నీ పని. (ఇరువురు నిష్కమింతురు (ఫవేశకము సమాప్తము

తృతీయాంకము అంతట కామయమానావస్థుండ్లైన రాజు విదచూషకు(డును (పవేశింతురు.) రాజుః- (కన్ను చూచుకొని ఉ॥ పేయసి కౌంగిలించుకొను పేర్మి వినా యొడలున్‌ గృాశించుటో; ఏ యొకలిస్త లేమిని దదీక్షణ, కన్నులు సాన్రమయ్యెంటో; పాయవొకప్పు డాహరిణబాలవిలోకన బాల నీపు, నే లా, యిటు స్వాంతమా యెరియు దాప్త మహత్త్మరసంగనిర్వృతిన్‌ = నిదూ:= చాలిపవయ్యా నీ యరైర్యపరిదేవనము, ఆ మాళవిక ఇ నెచ్చెలి వకుళావళికను నేను కలిసికొన్నాను నీవు చెప్పిన సంగతి ఆమె చెవిని వేసినానుం రాజు:= ఆంతట అమె ఏమన్నది?. విదూ:* పూజ్యులకు విన్నవించండి-నన్నిట్లు పనిగొని ఆన్ముగహించి నారు దేవరవారు. ఆ దీనురాలి నేమో రాణీగారు గట్టి కాప్పలో( బెట్టి నాగరక్షీతమణిలాగున భ(దపరచియున్న౦. దున, సమీపించుటకు సుకరముగా లేదు. ఆయినను సారింప గలను=అని, రాజు:= భగవానుండా మనోభవు(డా! (పతిబంధములతో కూడుకొన్న విషయములందు ఆపేక్ష కల్పించి క్షణకాలము నోర్చుకోలేవి యవస్థ పాలుగావించి ఏమి (ప్రహరించుచున్నానయ్యా వీవివి!

32 ఆ॥ వె; హృదయ మథనమైన యీబాధ యేడనో! ఏడనో త్వదస్త మించుటలరు! మృదులమైన దెంతొ పదనంట నీపట్ల కామదేవ. రూడీగాదె యిపుడు. విదూ:= చెప్పినాను కదా కార్యసిద్దికి జతనము చేసియేయున్నానని, కనుక నీవు నీ మనస్సును కుదుట బెట్టుకో. రోజు; ఇతరకార్య పరాజ్ముఖమైన మనస్సుతో నే నీ దినశేషము నెట గడపుటకు వలనుపడును? విదూ=ఎ ఇపుదేగదా నిపుణీకొముఖనున ఇరావతి ప్రార్థించినది వసం కానతారమన్న మిషతో రమణీయమైన యొజ్జగోరింట _ పూవును కౌనుకవెట్టి-ఆర్యపుత్తునితో కలిపి డోలాధిరో హణమును అనుభవింప(గోరుచున్నాను-అని. నీవును సరే నవి యన్నావు ఆ (సమదవనమునకే పోవుదము. రాజు: కొదయ్యా నాకిది సాధ్యము. రాజు;- వయస్యా! పుట్టువుతోడనే నేర్చుగలారు స్త్రీలు, నేనెంత తన్ను ఉపలాలంచున్నను ఆన్యసం(కొంతహృదయునిగా సన్నవలీల గా గుర్తుపట్టగలదు నీసఖి, అందువలన నాకిట్లు తోచుచున్నది- ఆ॥వె॥ (ప్రార్థనమును భంగపరచుటయే పాడి సాకులెన్నా చెప్ప సాధ్యమగును; హృదయశూన్యు నుపచరింపుపెంపు లవేమి. మానవతులపట్ల జొను గావు,

33 విదూ = తగదయ్యా. నీకు అంతప్పరకాంతలపట్ల నొక్కసారిగా. దాక్షిణ్యము (తోసిపుచ్చుట. | రాజు: (ఆలోచించి ఆట్లయినచో (పమదవనమునకు దారితీయుము, విదూ=* రండి ఇటు, ఇటు, (ఇరువురు పర్నికమింతురు విదూఎ ఇదిగో పనంతుండు గాలిలో కదలాడు చివుర్మువేపలచే విన్ను పమదవనము (పవేళింపునుని త్వరపెట్టుచున్నా6డు వలె నున్నది,

రాజు:- (స్పర్శనభినయించ్సి ఉత్తృమవంశ సందాతుడు ఈ వసం

తుండు, మిత్రమా చూడు.

ఉ॥ వీనులవిందు నేయు పరభృన్మధురస్వరమార డ్రై త్తు96డే జానుగ(బల్కరించు నను “నైతువె మ్మితమ మన్మథార్తి “* నాజా తానుగ నా యొడల్‌ నిమురు దకిణహస్తసమావృతిన్‌ సుమో ద్యానములోని మూవిపువుదావి గుబుల్కామ చల్వతెమ్యైరన్‌.

విదూ;= రావయ్యా! (ప్రవేశించు. సుఖప్రాప్తుడవు కొం

(ఇరువురు (ప్రవేశింతురు) విదూ:- వయసా! నీ దృష్టివి కలయఃఐబఅపుము నిన్ను వ్రలోళ 'పెట్టుచున్నది గావలె నీ (వమదవనలక్ష్మి. తరుణీజనమును సిర్గవడ(జేయు వసంతపుష్పాలంకార సంభరితమై యున్నది. రాజు;= అచ్చెరువార+ జూచుచున్నాను.

పె ఉ॥ లత్తుక గొన్న మోవిరుచులన్‌ మఠి మించు నళోకరోచి, (కొం “ గొత్త సికాసితారుణము గోరంట (తోయు విశేషకంబు, తేం ట్లొత్తిన కౌటుకౌ శఈలక మొత్తుబలే తిలకంపుగూర్చు, చై త్రోోత్వరలక్ష్మి (తోపిడు నవో! మహిళాముఖమండన[క్రియన్‌ (ఇరువురు ఉద్యానళోభను తిలకించుచుందుర్సు (అంతట పర్యుత్సుకమైన మాళవిక (ప్రవేశించును) మాళవిక;- మనసు తెలియరాని (ప్రభువు నభిలషించుచున్న నన్నుగురించి నాకే సిగ్గగుచున్నది- ఈ సంగతిని ఆప్తృలై న నెచ్చెలుల .. దగ్గణ బయటపెట్టు దిటపుతనము. నాకు లేదు, (పత్మిక్రియ లేని యా మహావేదనకు నన్నెంతకాలము మదను+డగ్గము 'పేయునో యెజుంగలేషకన్నాను. (కొన్ని యడుగులుపెట్టి) ఎక్కడికి నే బయలుదేరినది? (ఆలోచించి) ఆ! దేవి నన్నా 'దేశించినదిగదా! '“గౌతముని చాపల్యమువలన నేను ఉయ్యెల నుండి జాతిపడుట చేత నా పాదము నొప్పిపట్టినది. అందు వలన నీవు పోయి బంగారపుటశోకమునకు దోహదకార్యము నిర్వర్శింపుము. అది పంచర్శాతములో పూవుదొడిగెనా అప్పుడు నీకు (ఆంతలోనిట్టూర్చి) నీ యభిలాషము పూర్తి చేయు (ప్రసాద మొసంగెదను” అని. ఇప్పుడా నియుకక్త తలమునకే ముందుగా పోయెదను. చరణాలంకరణము చేత దాల్చి వకుళావళక వచ్చువజకు ముహూర్తకాల మిట - విస్రబ్ధపరిదేవననమగ్న నయ్యెదను. (అని పర్షికమించును) విదూ;= (చూచి వహ్వా: కల్లుతా(గి మొగము మొత్తిన వావికి కండచక్కెర దొరకినదిలే.

కక రాజు; ఏమిటయ్యా! విదూ:* ఇదే, పరిమితాలంకొరయై పర్యుక్సుకయో యన్నట్లున్న మాళ విక యొంటరిపాటున చేరువనే యున్నదయ్యా, రాజు; (హర్షముతో) ఏమి మాళవికయా? విదూ: మజేమిః రాజు: ఇప్పుడు [పాణము విల్చుకో(గలను. తే॥గీ॥ _ చేరువనె చెల్వ యున్కి, నీచే నెజింగి యూజడిలె వెంగగొనిన నా యుల్లమిపుడు దప్పిగొనియున్న తెర్వరి తరుల మాటు వాహినిన్‌, గూయు బెగ్గురు వలన బలెను. మఖణి యేదీ ఆ పిన్నది? విదూ:* ఇదిగో చెట్లగుబురునుండి వెలువడీ యికే వచ్చుచున్నట్లు న్నది. " రాజు; (చూచి హర్షముతో) వయస్యా ఈమెను చూచుచున్నాను. యై కంణ కడు విపులము కటిమంగడలి, =. నడుమున గృశ, మున్నతము స్తృనద్వయసీమన్‌, కడు వెడందయు( గన్నుంగవ, నడయాడుచు వచ్చు నదిగొ నా జీవ మహో।ః మి[శమా! ఈమె ముందజీవలె. గాదు. అవస్థాంతరము పొందియున్నది.

36 ఆ॥వె॥! టెల్లుకొడ వోలె. దెల్లన్నై చెక్కిలి కొల(దిపాటి సొమ్ము గలిగి కలికి తనరుజూవె చైైత్త్రమున( బండుటాకులు కొల(దిపూలు గలుగు కుందమట్లు. విదూ: ఈమెకును నీకువలెనే మదనవ్యాధి సోకినట్లున్నది. రాజుః- సన్నేహదృష్టి కన్లే కన్పడును* మాళవిక;- ఈ యశోకము సుకుమారదోహదా'పేక్షయై పుష్పాలంకార రహితయై నావలెనే ఉత్కంఠింతయా యన్నట్లున్నది. దీని దట్టంపు నీడలో శిలాఫలకముపై కూర్చుండి మనస్సున కొకింత యూజటపాటు పాటించుకొందును. విదూః విన్నావా, ఉత్క-ంఠిత ననుచున్న యీమె మాట? రాజు:- అంతమా[్రానకే నీయూహ సరియేయని కేల్చుకోలేను, ఏలన కం॥ గోరంట పుప్పొడి నెయ్యచు హోరి కిసో దృేదశీకరానుగతం బే తేరు మలయమాకుత మే " కారణమే లేక మదికి. గొతుక మిడదే (మాళవిక కూర్చుండును) రాజు: మీ(త్రమా, ఇటుచూడు. మనమిర్వురము ఈ పూందీవల మాటును జేరి యుందము. విదూః- దగ్గణలో ఇరావతివలె కొనవచ్చుచున్నది, (అని యవై చూచుచుండును)

దః మాల: హృదయమా, ఆలంబములేకయె, సీమదా(టి యుటుకుచున్న మనోరథముముండి విరమించుకొనుము. ఏల నన్నాయాస "పెప్టెదపు. (విదూషకుడు రాజువంక€ జూచును రాజు విదూః చూడు_పేమలోని వామగతి, శే॥గీ॥ నీవొయుత్కంఠళ హేతువున్‌ వెల్వరింవ వౌనె తర్కించి తేల్చ యాథార్థ్యమిదిగః నైన రంభోరు, నన్నె లత్యముగ నెంతు6 బరగు నీ పరిదేవిత (పతతి కేను, విదూ= ఇప్పుడే నీక నిస్సంళయ మేర్చడ+గలదు. మదనసందేశము నీ విచ్చిపంపిన వకుళావళిక, యిదే యీమె చెంతకు చేరు ॥ చున్నది రాజు: మా యభ్యర్థన మనసులో 'పెట్టుకొనునా? విదూ;=* ఏమిటి ఈ లంజేకూంతురు మీ దొడ్డమాటనే యింతలో మజచిపోవునా? నేనే మజనలేదే యింతనజకుం (చరణాలంకారహస్త్రమై వకుళావళిక (ప్రవేశించును) చకు:= వెచ్చెలికి సుఖమేనా? మాల: అహో! వకుళావకొః స్వాగతము నీకు. కూర్చుండుము, వకు;- _ (కూర్చుండి) చెలీ! ఇప్పుడు దేవి విన్ను యోగ్యగా భావించి వియోగించినది. ఏడీ నీ పాద మందిన్ము. పారాణి రాచి యందె వెప్టెదను,

వ్ర మాల: (స్వగతము) హృదయమా, ఈ విభవ మొదవినదనీ పరవ . శింపకుము, నాకిదీ తపస్పుకొన రానిద్రైనది. ఇదే కానీ నాకు మృత్యుమండనము. నకు;- ఏమిటి సీ యాలోచన?) ఈ ఐంగారపుటళోకము పూంత పూయవలెనని దేవి యెంత కుతూహలపడుచున్నది!ః రాజు:= ఏమి? ఈ _ప్రయత్నమంతయు ఆశోకదోహదము , కొజకునోొ? విదూ:* “నాకొజకే యీమెను దేవి ఆంతఃపురోలంకరణము చేయించు చున్నది” అవి అనుకొనుచుంటీవా యేమి? మాల: చెలీ: ఇండుక . నన్ను తమించు. (ఆవి పొదను _ అందిచ్చును) వకు;- చెలీః నా శరరీరమవే నీవు. (నాట్యమున చరణ సంస్కార మారంభించును. 'రాజు:= శ్రే;నీ॥ పేయసీ చరణాంత ని వేశతమ్ము సరసముజా రాగరేఖను సరగ గనుమ హరవిదగ్ధమనోభవతరువునందు - (స(ఫపథమపనల్సవము పుట్టు వడువెసంగు: విదూ; చరణమున కనురూపమైైన చర్య వే డేవి యీమెకు నిబంధిం చిని. | రాజుః:= లెస్పమాట పల్కితివి.

౩౦9 ఉ॥ చెన్నగు.కొంబివుళ్ళజిగి, సిక్తవులత్తుక కెంపు, గోటిజా జు న్నెజయించు పాదమున సొంపుగ నిర్వుర. దాప(టోలుని ప్పిన్నది, దోహదోత్సుకత పేర్మి. బువుందొడకున్న నియ్యళశో కు న్నతమస్త్తమొగ్గి యడుగుల్‌ బడి వేండెడు సాగనున్‌ వియున్‌. విడూ;.- తప్పుసేయు నిన్ను తాడింపంగలదులే. రాజుు= శిరసాాగహించుచున్నానయ్యా! సిద్దిదర్శి యైన (బ్రాహ్మణుని వాక్కును, (అంతట (ప్రవేశము మత్తిల్లియున్న ఇరావతి, చేటితో) ఇరా;= ఓసీ. విపుణికా! పలుమార్లు విన్నాను లోకవాదము' మదము శ్త్రీజనమండనమని-ఆది నిజమే నుమాః విప్పు; మొదట అదిలోకవాదమే. ఇప్పుడు సత్యసిద్ధము, ఇరా: చెలికారమటుంచు. ఎట్లుతెలిసినదో చెప్పుము (వభువు ముందే డోలాగృహము చేరినారని. | విపు; _ కభట్టిని పట్లగల యఖండ(పేమవలన. ఇరా; చాలులే ఉపచరింపు. మధ్యస్థురాలి మాట మాటాడుము, విప్పుం వసంతనై వేద్యమునకు ఉవ్విళ్ళూరుచున్న గొతమయ్య వల్లనే సుమా. మటి భట్టిని త్వరపడవలె. ఇరా;- _ ((అవస్థకు తగ్గ అడుగుల వేయుచు) చెలీ! మత్తుచే తూలి ఫోవుచున్న నన్న ఆర్యపుత్తఎదర్శనార్ధము హృదయము తొందర వేయుచున్నది. అడుగుమ్నాతము ముందువడట లేదు. _

40

నిపు:, జఇదీగో డోలాగృహము చేరినాములే.

ఇరా;=... విపుణికా ఆర్యపుత్తు. డిక్కడ ఆగపడలేదేమి పే?

నిప్పు:- _ భట్టివి కలయంజూడవలెను. పరిహాసార్ధమేమైన దాంగుడు మూ+తకు దిగెనేమో భర్షగారు. మనముగూడ (ప్రియంగు అతాపరిక్షిప్తమైన యీ యళోకళిలాపట్టకమును (బవే

| శింతము. (ఇరావతి అన్లేచేయును)

నిపు:= (భటునిటు తిరిగిచూచి మావిచివురు వెదకుచున్న మనలను

చీమలు కుటీనవి. ప!

ఇరా:= - ఏమిపే నీవన్నది?

నిపుు ఇదిగో వకుళావ€క అఆళోకవృక్షచ్చాయను మాళవికకు _ చరణాలుఎుకరణము 'సేయుచున్నది. "

ఇరొవం... (శంకను రూసీంచుచు) ఇది మాళవికకు తొప్పుగాదే. ఏమని వీ యూహ?

నిపు* ఉయ్యెలనుండీ జాటీవడీ పోదము నోప్పిపట్టీనదేవి ఆళోకదో హదాధికారమును మాళవికకిచ్చినదని ఊహిాంచుచున్నాను. కొనిచో కొను తోడుగుకొన్న అందెలజతను పరిజనమున కంగీకరించునా దేవి?

ఇరా: దీనికిది దొడ్డ గౌరవము గడా!

నిపు- (ప్రభువును వెదకవేవమ్మా?

జ! ఇరా; చెలీ; నా యడుగులు ముందుకు సాగకున్నవే. మనస్సులో నెందుకో వికారము కల్గుచున్నదే. నా యనుమానమునకు అంతు కను(గొనవలెను= (మాళవికను చూచి, తనలో) యుక్తృమే సుమా నాయుల్లము డిల్తవోవుటం వకు: (మాళవికకు చరణము చూపెట్టుచు) నచ్చినదా నీకు, నేను తీర్చిన పారాణి రేఖతీరు? మాల. ఈ విన్యాసము నా పాదము మీందనున్నదని _పళంసించు టకు నాకు సిగ్గగుచున్నది. ఎవరివలన నేర్చితివే యీ క్రై 'ేంత శల ఎము? ం వకు* _ దేవరవారిశిష్యురాలనే యీ కళలో విదూ:= త్వరపడవయ్యా గురుదకిణార్థము, చూల;- అంతటి అదృష్టమునకు రవంత గర్వము లేదుగదే నీకు, వకు; నేర్చినవిద్యకు తగినపాదములు దొరకినందుకు ఇ(కనిస్పుడు కొండంత గర్వము పోవే నాకు, (తనలో) అమ్మయ్య! నా దూత్యము నెజ వేటినళ్లే (రాగము చూచి (ప్రకాశము) చెలీ! సీపాదములలో నొకదావికి రాగనికేసమైనది- నోటిగాలినూ+ది ఆజంజేయుసే మిగిలినది. అక్కరలేదులే అది బాగుగా గాలి వీచుచున్న యీ తావులోః శాజుః= వయస్యా చూడుచూడు.

శై ఆ॥వె*॥ సార్జొలాతమైన యబ్బాల చరణంబు

ఆస్యమారుతమున నాజ(బేయ - 'పేవనావకాళ మావిర్భవం బయె్యె(€ - (చథమ మిప్ణ మి్మితవర్య-. నాకుం

విదూ:* ఎందుకంత తహతహ। చిరానుభవమ్ము కా౯ గలదయ్యా నీకది ఆచిరకాలములో నే.

వకు= సఖీ, నూరురేకుల యొబ్దదామరవలె ళోభించుచున్నదే వీ చరణము, వల్లభువి యొడిలోనికి దొరలిపో వే. (ఇరావతి నిపుణిక మోమువంక[ జూచును)

రాజుః* నాకిది ఆశీస్సు.

మాల;=- చెలీ. అనూవిమాటి మాటాడకే.

వకు:-. అనవలసిన మాట యే నేనన్నదిం

మాల; (పియను గదానీకుం

వకు: నాకే గాదు

మాల:* మటింకెవరికో!

వనకు;- గుణానురక్తు(డైన (ప్రభువునకును.

మాల:= అబద్ధమాడుచున్నాపు. నాలో లేదది.

వకు:= నిజమే. నీలో లేదు. సన్నవాటి యించుక పాలియున్న (ప్రభువుగారి అవయవములం దది గోచరించుచున్నది.

త

విపు = ఈ దుగ్దాతి ముండే గుణించుకొనివచ్చిన దీపళ్యుక్తి.

వకు: _ అనురాగమును అఆనురాగముచేతనే ఆరయవలయు నన్న ఆర్యోక్తిని _పమాణీకరించుకో.

మాల:= ఏమి నీయిష్టమవచ్చినట్లు మాట్లాడివేయు చున్నావు.

వకు:* కాదుకాదు- (పణయమృదులములై న యీ మాటలు వేటొక నోటి వినబడిన దేవరవారి మాటలే,

మాలః* చెలీ, దేవిని తలంచుకొన్నంతనే నా మనస్సు బెదరుకొను చున్నది. .

వకు. బేలా, తుమ్మెదబార కల్లునవి ఆమవికాణాచియైన మావిపూవు నెవర్పైన చెవిలో చేర్చుకొనకుందురా?

మాలః, నాకీ యిక్క-ట్టులో మజటి నీవే గట్టితోడు కావలెను

వకు:= నలుపుకొలది పరిమళించుదానను వకుళావళికను గదానేను,

రాజు;-- బళ. వకుళావళికా, బళీ,

ఆ॥వెః భావమరసినంత( (బస్తావనం దెచ్చి

(తోసిపుచ్చల దగు ఐదుల్వచించి నేర్చు వెలయ. మవిద వీగిరిళా నిల్చితే! కనంగ దూళతివళమ కామి యుసురు.

ఇరా:ఐ చెలీ. చూచితివా వకుళావళక మాళవిక నెట్టు తగులు కొలిపినదోం

విపు: కట్టిన, విర్వికారులకును ఉపదేశము చేత ఆశ పొడమును.

జ్యే , ఇరా:- యుక్తమేసుమా నా మనస్సు సంళశయాత్మక మగుట. విష యము తేల్చుకొన్న తరువాత ఆనంతర్య మాలోచించెదను* వకు;= ఇదిగో నీ రెండవపాదమునకువము పారాణిపూర్తియైనది. ఇప్పుడు రెంటికిని అందెలు తొడిగెదను. (అవి నాట్యముతో ఆుదెలజతను తొడిగి) చెలి లేచిరా. ఆశోకవికసనమన్న దేవీనియోగ మి(క విర్వర్తింపుము. (ఇరువురు లేచెదరు) . ఇరా _ విన్నావుకదా దేవీనియోగమన్న మాట. నకు:= అదిగో, చూడు, ఉపారూఢరాగమై ఉపభోగక్షమమై నీయెదుట నున్న- మాల;- (హర్షముతో) భర్తయా? వకు; _ (చిబునవ్వుతో) భర్తకాదు. ఆళోకపుకొమ్మనుండి (వేలు చున్న చివురుగుత్తి. దానివి నీ చెవిలో చెర్నుకో, (మాళవిక విషాదము నభినయించును) విదూ;* దేవర విన్నారా! రాజు:- చెలికొడా, కొముకులకీపాటి చాలునుబో. తే॥గీ॥ కౌతుకాకౌతుకులు కూడంగల్లిరేని6 బెరయనయ్యెద నేను సంప్రీతి సుంత; ఒండొరుల గూడ+గ నిరాశనున్న తుల్య రాగుల శరీరలయమేని బాగుసూవె.

శ్‌ (షల్లవమును ఆవతంసించిన మాళవిక సవిలాసముగా ఆళోకమును తాపు వెట్టుటకు పాదము చాంచును) రాజు;= వయస్యా చూడు. ఆ॥వె॥ తరువువలన శుతివతంనపన్లవ మెడ్డు పదసమర్చణంబు బాలనేయు; నిచ్చిపుచ్చుకోలు లెసలారు సరి వారి 'కెంతు బేలుపోతి నే నటంచుం మాల:- దోహద్యకియను సార్ధకముచేసి యీ అళోకము పూవు చూపెట్టదేని మొండిదే సుమా. మజి మన సంభావనము సఫలమే యగునా? ఐనచో నెంతమేలు వకు: చెలీ! నీ దోషము లేదు. ఇట్టి చరణసంస్కారము పొందియు పూవుదొడగదేవి ఈఅశోకమే గుణహీన మనుకోవలె. రాజు:=చం॥నవజలజాత పేశలమునన్‌ గ్వ్యణనక్వణనూప్పరంబునన్‌ ఉవిదపదంబునన్‌ బెరసియున్‌ దగుమానన మో యళోకమా, | తవునవి వేగ మొగ్గలను దాల్బ్పవయేన్నిలు వెల్ల, దోహదం ఐబవితథమయ్యు. గామిజనమం దిది, నీయెడ వ్యర్థమేయగున్‌ వయస్యా పల్కరించుట కవకాశము కల్గించుకొని (పవేళింపం గోరుచున్నాను, విదూ:* రా. మటి, ఈమెను పరిహాసము చేయుదము (ఇరువురు (వ్రవేశింతురు) విపు: కట్టిన, ప్రభువులిటనే _ప్రవేశించుచున్నారు.

శీర్‌

ఇరా:- ఇది నేను మనస్సులో ముందనుకొనుచున్న దే, _

విదూ;= (సమీపించి) అమ్మాయీ, యుక్తమేనా (పభువుగార్మిపియ వయస్యుంద్దైన యీ యళోకుని నీ యెగడమకాలితో తాకుట.

ఇరువురు: (సం్టభమముతో) అమ్మో! (ప్రభువుగారే;

విదూ.=* వకుళావళకా! తెలిసినదావివి సీవిటనుండికూడ ఈ యపచారము నెందుకు వారించలేదోమటతి? (మాళవిక భయము నభినయించును)

విపు _భట్టినీ! చూడవమ్మా, గౌతమయ్య ధౌర్శ్యము.

ఇరా: ఈ (భష్టబాహ్మణుని జీవికయే యిది.

వకుః- అయ్యా ఈమె దేవిగారినియోగము ననుష్టించినది. ఈ వ్యతిిక్రమములో నీమె పవంాధీనురాలు. కావున (వభువు లను గహించవలె. (ఆని తనతో కూడ మాళవికను రాజునకు _మొక్కించును)

రాజు అట్టయినచో అనపరాధిని, కల్యాణీ లెమ్ము (శలుపట్టుకొని మాూళవికను లేవందీయును)

విదూ* మంచిదే యిది, మాననీయురాలుగదా దేవిం

రొజూ = (నవ్వుకొని

ఆ పల్లవమునకన్న సల్లలితంబ్లైన

నీదు వామపదము నిష్టురంపు వృకకాండ మె నసి యిపుడోవిలాసినీ ఎంత నొచ్చెనో గదే తలంవ। (మాళవిక సిగ్గువడును) ॥

త ఇరా:* (అసూయతో) వెన్నవంటి మనసు ఆర్యపుత్తు)నిది. మాల.= వకుళావళ€కా; రా పోదము. పెట్టినపని పూర్తి చేసితిమని దేవి గారికి విన్నవించుకొందము. వకు:- _ వెలవిమ్మని (ప్రభువుగారికి ముందు విన్నవించుకో. రాజు;= కల్యాణీ! వెళ్ళుదువుగాని, ఆదనొదవినది గనుక ఈ నా యభ్యర్థన మొకింత వినుకో, | వకు:= శద్ధగా వినకోవమ్మా (పభువుగారి యాజ్ఞాపనము. రాజూ:౨ మ॥ ధృతిప్పుష్పంబును నీ జనుండును దొడండే “పెద్దకొలంబునున్‌ ఇతరంబేమి రుచింప దీతనికి, వీ వెట్తాయళోకంబునున్‌ గృతి గావించితొ యె స్పర్శసుధ పూరింపంగదే. దోహదా కృతి సత్కారము వేయరాదె, నుమభృ(చ్చీభాగ్యసంధా యివీ. ఇరా:= (తటాలున సమీపించి) పూరింపు పూరింపు! ఈ యళోకము పూవునో పూవదో, ఇతడు మ్మాతము పుష్పించ6గలడు- ఫలించ€గలడుకూడ. (ఆందలజు ఇరావతివి చూచి సం[భాంతులగుదురు) రాజుః- (అపవారించి వయస్యా ఏమీటి . ఉపాయము? విదూ:= ఏమున్నది! పిక్కఐలమే. ఇరా; వకుళావళికాః బాగున్నదమ్మా సీయుస[కమణిక! మాళవికొం సీవీ యార్యపుత్తువి ప్రార్థన సఫలీకరింపుము,

డ్రి ఇరుపురు:ం అన్మగహించండిభట్టినీ! మేమెవరము (ప్రభువుల (పణజయము పర్మిగహించుటకు (అని నిష్క్రమింతురు) , ఇరా; అహో! నమ్మరానివారుగదా మగవారు. కికురి, పుమాటలు నిజమని నమ్మి వేటగాని యీలపాటకు బేలుపోయిన లేశిన్నై వాస్తవము తెరిసికొనలేకపోతిని. విదూ:- _ (జనాంతికము) ఇప్పుదేదోయొక యెత్తు గడ వేయవయ్యా వయస్య్యా, కన్నమువేయుదొంగ పట్టువడినప్పుడు ఈవిద్య నేర్చుకొనుచున్నానని గాక మజేమి చెప్పంగలడు? రాజు;* సుందరీ నాకు మాళవికతో నేమిపయోజనము! సీవు వచ్చుట కాలస్యమైనందున ఏదో యథాలాపము వేళాకోళముకావించు చుంటిని. ఇరా;- నమ్మదగిన దేనండీః నాకు తెలియలేదండీః వేళాకోళమునకు ఇటు వంటి ప్నాతము మీకు దొరికినదని తెలిసినచో మందం భాగ్యను ఇటువచ్చియుండను సుమండీ. విదూ:= " పూజ్యులైన (పభువుగారి దాక్షీణ్యమునకు అభ్యంతరము "సెట్టథ్టమ్మా యాదృచ్చికముగా కన్పించిన దేవీపరిజనముతో మాటాడుటయే మహాపరాధమా యేమిటమ్మా* ఇందుకు ప్రమాణము నీవే కాదా అమ్మా! ఇరా;- మాటాడుకే కానీ, నన్ను నే నాయాసపెట్టుకొని కొనిపెట్టు కో4(గలదేమున్నది గనుకః (అని రోషముతో వెడలిపోవును)

టీం రొజు:- (వెంటంబడి దేవీ క్షమింపవలె. (ఇరావతి మొలనూలు కొలికి తగుల్కొాన్నను పోవుచునే యున్నది) రొజు:= సుందరీ. వణయిజన నిరాదరణ శోభించదు నుమా, ఇూ:- శరుండా విశ్వాసళూన్యు(డా | రాజు: తే౪గీ॥ చాలపరిచితు నన్నీవు శరు(ండవన్న హా ధిక్కరణ వాక్యముండనీ, దీని. జూడు, చండిరో, (వాలి సీ పదసారసముల వేడు మొలనూలినిజా, గనల్‌ వీడవేమి? ఇరా: ఈ పొపిప్టిది సీ వంటిదే* (అని మొలనూలుతీసికొని రాజును (వేయనుంకించును) శా; ధారాపాతముగాంగ న్యకుతతు లుద్యశ్‌స్వ ర్షృకాంచీగుణం బారా (_ళోణితలావృతిస్టలితమై యాదృచ్చికం బిట్లు క్ర - ష్టారంభంబుగ జండి చండముగ వేయకా నన్ను. దాః బూనె, సా సారం బాత్తతటిత్సయోదవళియున్‌ సాధించు వింధ్యంబునాన్‌. ఇరొ:ం ఏమి మరల నన్నే అపరాధిని గావించుచున్నారా? (అవి చేత మొలనూలి నాంపుకొనున్సు

కం రాజు తే॥గీ॥ సాగసునిపైకి దండంబు సరగనెత్తి _ కుటిలకుంతల, మానుసంకోచ మేల దాసజను మీ(ద గోపించి తద్ద నీవు నీ విలాసము 'పెంచుకొన్నాపు గావెః (శనలో) ఇప్పట్టున కనువైనదే పో యిస్పని. (అని పాదములపై పడును) ఇరా.* ఇవి మాళవిక చరణాలు కొావయ్యా, విశేషహర్షదోహదమును పూరించుటకు. (అని చేటితోడ విష్క్రమించును) విదూ:- లేవయ్యా, దయగొన్నది. రాజూ:= (లేచి ఇరావతింగానక) ఏమి! (పియ పఫోనేపోయినది. విదూ.- మ్మితమా! నీ యవినయముకొల(ది ఆమెకోపము వీడకయే 'వెడలిపోయినది ఆదృష్టమేయిది. ఆమె అంగారకునివలె వ్యక్రచారము చేయక ముందే త్వరగా మనము తొలగిపోవు దము. రాజుః:- అహో! మదన వై పరీత్యము. శే॥గి॥ నాదుస్వాంతము నాప్రియ నాఃచికొనియె సీమె (పణిపాతలంఘన మేమొ నొకు 'మేళిపో, ేమగల కోపళశీల దీని" నే నుపేషింప శక్యంది యైన దిపుడు. (అని ముందుకు నడచి అందణు వెడలి పోవుదురు) తృతీయాంకము సమాప్తము,

చ తుర్భ్థాంక ము (అంతట పర్యుత్సుకుండు రాజు (ప్రవేళించును (ప్రతీహారియు) రాజు= (స్వగతము) చం॥ [శుతిగతమౌొట తన్వి యడరున్‌ నిలందన్నిన కోర్కెవేరు, (పా పితనయనార్థగోచరత( గీలితరాగకిసాలయమ్ము, సం గతమయి పాణిస్పర్శ పులకల్‌ తొడు నన్ను, మనోజభూజ ము ద్లతఫలదాయకంబగుచు గాసిలు నన్ను రసజ్ఞుం జేయుతన్‌. = (పకొశము) మితమా, గౌతమా, (వతీహారి:- జయము జయము దేవరకు. గొతమయ్య సన్నిధిలో లేడు. రాజు,- (తనలో్రోమాలవిక సంగతి కన్గొనిరమ్మని నేనేగడాపంపితిని, (వ్రవేశించి) విదూ'* ఆర్యుండు వర్థిల్లుగాక। రాజు, జయనేనా, తెలిసికొనిరా. ధారిణీదేవి యెటనున్నదో. కాలి నొప్పితో నెట్లు కాలకేసము చేయుచున్నదో. 'పతీ;* ' దేవర యాజ్ఞాసించినట్లు (అవి వెడలిపోవును), రాజు;* గొతమా, వీ సభియైన యా మాన్యురాలి సంగతి యేమి? విదూ:= పిల్లికి చిక్కిన కోకిల గతి.

కం రొజు:= (విషాదముతో) ఎట్లు? విదూ- పాపము ఆ తపస్విని ఆ పింగళాక్షిచేత సారభాండపు నేల మాడిగలో మృత్యుముఖమున( (దోసినట్లు తోయంబడి నదంట. రాజుః- నా సంపర్కము తెలియవచ్చి యేమో. విదూ:=* అంతగాక! రాజు = గౌతమా! ఎవరా మెకిట్లు నన్నుగూర్చి పురి మెక్కించిన | వారు. | విదూ: = వినవయ్యా! పరి్నివాజిక నాకు చెప్పినది. అయ్యా నిన్న ఆ యిరావతి వచ్చినది కాలి నొప్పిపట్టినరాణిగారిని కుశలమడు గుటక్షు ॥ రోజు;= ఆపిమ్మట? విదూ'_ దేవిగారామె నడిగినారు.- వల్లభులవారు కౌనరాకున్నారేమి అని. ఇరావతి అన్నదిగడా “ఇంకెందుకు మీ యుపచారము:" వాన్లభ్యము మీ పరిజనము చేజిక్కించుకొన్నదని తెలిసి గూడ్‌ నన్నడుగుచున్నారా” అని: రాజు!* స్పష్టముగా పేర్కొనకున్నను ఈ (ప్రసంగము మాళవికనే తడవుచున్నది ” అంతటంతట? విదూ;= ఆంతట దేవిగారు బలవంకము నేయంగా బయటసేెట్టినది నీ యవినయయోదంతముంతయు. రాజు: ఏమి చలపాదితన మామెది! తరువాతిదేమిటో చెప్పుము

క్‌3

విచదూ:= ఇంకేమున్నది! మాళవికకు వకుళావళికకు కూడా కొళ్ళకు సంకెళ్లు పడినవి. అసూర్యంపళ్యలై. నాగకన్యలవలె పాతాశవాసము అనుభవించుచున్నారు.

రాజు: కటకటా!

ఆ॥వె॥ ఇంపు నింపు రవము లీను కోకిల, తే€టి

పూచియున్నమావి పొంతంజేరి గాలివిసరుతో నకాలవర్షము వచ్చి కోటరమునం (దోయః గోడువడియె. మిత్రమా, ఇప్పుడు (ప్రత్మికియ కవకాశ మే మైననున్నదొ?

విదూ:= ఏమున్నది సారభాండగృహమున పనిసేయు మాధవికకు దేవి కట్టడ వెట్టినద6ట= “మా అంగుకీయ ముద్రికను చూడ నిదే మాళవికనుగాని వకుళావళికనుగాని వీడుడలచేయ కూడదు” అని.

రాజు;జ్క ...శ్షనిట్టూర్చి. ఆలోచించి) మిత్రమా, ఏమిటి మనకర్ష్యవ్యమూ

విదూ= 'ఉన్నదయ్యా ఉపాయము,

రాజు ఎట్లో,

విదూః- (అటువిటుచూచి) ఎవరేని దౌ(గియుండి విందురేమో! నీ చెవిలో చెప్పెదను. (సమీపించి (చెవిల్సో ఇట్లు.

రాజు:- (హర్షముతో) భలే యోచనః ప్రయోగించి కార్యసిద్ధి గావిండు. మటి,

క్‌శీ (ప్రవేశించి)

(వ్రతీహారి:- దేవగారు ఎజ్జగంధపు పట్టు వెట్టిన పాదమును పరిజనుల కయి కందువెట్టి, పయిరనెజ్జ పడుకొని భగవతి నోట మంచిమాటలు వినుచు కాలక్షేపము చేయుచున్నారు.

రాజు:= మేము (ప్రవేశించుటకిది తగిన సమయము.

విదూ;= కనుక తమరు పొండి. నేనును దేవీదర్శనార్థమేదై న చేత6 బట్టుకొని వచ్చెదను,

లబ

రాజు: జయనేనకు తెలియ,జెప్పి పోవయ్యా,

విదూ=ఎ సరే (చెవిలో ఇదిగో యీ విధంగా. (అని విష్క్రంమించును) రొజు:- జయనేనా. అట్లయినచో _స్రవాశశయనమునకు దారిచూపుము, (ప్రతీ;- దేవా ఇటు, ఇటు, . ((ఫవేశము శయనస్థమైన దేవియు పరి(వాజికయ్య కగు పరివారమును? తే గీ: బెనన్ని వస కే తస్యా. వరి; కడుతైళక కరక ఇదిగో వివశేశ్యడులు విశటిం శేినెత్సే ధారిణి: అహో! (ప్రభువులా! (అవి లేవంగోరును) రాజుః;* మాను దేవీ ఉపచారచారణము ఆ॥వె॥ అుది వాయ నార్హ మెనట్టిది. పసిండీి పీంట్నపైన నట్లు పెట్టియున్న నొచ్చియున్న పదమునున్‌ నన్ను బాధింసః వాడియే! మనోజ్జవాగ్విశాల.

వ్‌న్‌

ధారిణీ:= జయము జయము 'ఆర్యపుత్తు) నకు,

రాజు:- _ (పరి(వ్రాజికకు (ప్రణమిల్లి కూర్చుండి) దేవీ! నొప్పి సహ్యమేనా?

ధారిణి:- కొంత మేలుగా నున్నది. (అంతలో జం దెముచుట్టిన బొటనవేలును గట్టిగా పట్టుకొని తబ్బిబ్బువడుచు విదూషకుడు (ప్రవేశించును -

విదూ:- రక్షించండి, నన్నురక్షించండి. పాము చావుకాటు వేసిన దయ్యా! హరీ!

(ఆందలు విషజ్ఞులగుదురు

రాజు. కటకటా: ఎక్కడ తిరుగుచుంటివయ్యా నీవు?

విదూ:- _ దేవిని దర్శించుకోవలెనని ఆచారార్థము పూలు కోసికొనుటకు (పమదోద్యానములోనికి బోయితిని.

న * / శ . ధారిణి; అయ్యో: అయ్యో! నేనేకారణమైళినా (వాహ్మణ(పాణ సంళ యావస్టకు. ఖు

విదూ:= అక్కడ ఆళోకపుగుత్తి క్రై చేయి చాపంగా తొజ్జలోనుండి సర్బ్పరూపమైన మృత్యువు కొటు వేసినది. ఇవిగో కోరకాట్లు 'రెంకుగూడ, (అని కాట్లుచూపును)

వరిః= కాటుచోట కోసివే/త గదా తొలిచికిత్స, ఆపని ఇప్పుడే చేయుడు.

వ్‌ అఆ॥వె॥ పాముకొటునకును (పథమచికిత్సలు

పాణరకతణసదుపోయగణము; కాటువడ్డచోట గాటుగావించుట కౌల్చివేంత నల్ల కొర్చివేంత,

రాజు:= ఇప్పుడు విషవై ద్యునకు పనివడినది. జయసేనా, వెంటనే (ధ్రువసిద్ధిని పిలిపింపుము

(పతీ: 'దేవరయాజ్ఞ (అని వెడలిపోపవును.)

విదూ:- అయ్యో! పాడుమృత్యువునకు చేంజిక్కితినే,

రాజు: అనై ర్యపడకుమయ్యా. ఒక్కొక్కప్పుడు విసపుకాటు కొక. పోవచ్చును.

విదూ'= భయసడకుండు కెట్లు? ఒడలంతయు సిమసిమలాడుచున్నదిం (ఆని విషవేగము నభినయించును)

ధారిణ్సీ- (డగ్గటీ, చూచి అమో్యో, అయ్యో. అమంగళమే యీ వికారము. ఆదుకొని పట్టుకొండి గొతమయ్యను. (పరిజనము గౌతమయ్యను వెంటనే పట్టుకొందురు.)

రాజు= భయపడకు. ఇప్పుడే విషవైద్యుండు వచ్చి చికిత్స చేయంగలడు, వ్రైర్యముగా నుండుము.

(1వవేశించి)

జయ'నేన;- దేవా, తమయాజ్ఞను తెలియ(బజణచగా (ధువసిద్ధగారు విన్నవించుకొన్నారు. **ఆ గౌతము నిక్కడకే కొనిరండు అని,

వ్‌7 రాజు:= _ అట్లయినచో కొజ్టాలచే పట్టించుకొని వీని నక్కడకే కొని పొండు, జయ: అన్తే. విదూ:= _ (దేవివ్వైపుచూచిి దేసీ! _బతుకుదునో లేదో, [_పభువుగారి కొలువునే(తలో నేను తమకేదైన అపచారము చేసియున్నచో నన్ను క్షమింపవలె, ధారిణి: దీర్థాయివు కావయ్యాః (విదూషకుండును (ప్రతీహారియు నిష్క్ర0మింతురు) రాజు;- స్వధావఖీరువీతండు. యథార్ధనాముడైన (ధువసిద్ధివలన సిద్దిని నమ్మకన్నాడు, (1పవేశించి జయసేన:= జయము జయము. దేనరకు. ధ్రువసిద్ధి విన్నవించు కొనుచున్నాడు. “ఉదకుంభ విధానమున సర్పమ్ము దాంకితమైన వస్తువొండు కావలసియున్నది. దానిని తెప్పింపుడు” అని, ధారిణి: ఇదిగో సర్బ్పమ్ముడగల నాయుంగరము, దీనిని మరల నాచేతికి తెచ్చియిమ్ము. (ఉంగరము నిచ్చును. (పతీహారి నాట్యముతో (గహించును) రాొజు:- కొర్యసిద్ధివి వేగిరముగా మా శెటింగింపుము, జయ = దేవరయాజ్ఞ, (అని నిష్కమించును)

క్‌ర్రి

పరి(వాజిక.= దేవా నా హృదయము చెప్పుచున్నది గౌతముడు నిర్విషు6 డౌొనని,

రాజు;= అక్లే కావలె.

(ప్రవేశించి

జయ'నేన:= దేవా, విషవేగము దిగిపోయి కీణములో గౌతమ 6డు యథా స్తితికి శేరుకొన్నాడు. ల!

ధారిణీ: అద్మష్టవశ మున నాకు నింద తప్పినది,

(పతీ; మటీ అమాత్యులు వాహతకులవారు విజ్ఞాపించుకొను చున్నారు, “రాజకార్యము మాట్లాడవలసినది చాలయున్నది దర్శన మిపష్పింప(గోరుచున్నాను" అని.

ధారిణీ;- కార్యసిద్ధిక్తై ఆర్యపుత్తుుండు వెళ్ళవచ్చును.

రాజు;= _ (లేచి దేవీ, ఈ చోటికెండ తగులుచున్నది. ఈ నొప్పికి శీతోపచారము మంచిది. వేతొక చోటికి వెజ్జ పట్టించు కొనుము,

ధారిణీ;= పిల్లలారా, అర్యపుత్తుంవి మాట పాటింపుడు.

పరి:- అస్లే, (దేవియు, పర్శివాజికయు, పరిజనమును నిష్క్ర మింతురు)

రాజు*= జయసనేనా, గూఢ మార్గమున నన్ను (ప్రమదవనమునకు తీసి

క్‌ం జయ: దేవా, ఇటు, ఇటు, రాజు_* జయనేనా. గౌతనుండు కార్యము పూర్తి చేసినస్లేనా? రాజు? ఆ॥వె॥ కార్యసిద్ధికొణకు గా( జక్కూ6ంగా నొక్కు యెత్తుగడను నిశ్చయించినా(డ= సిద్ధికాతరంబు చేతంబు నాదేమొ జూటుపొటు నేలొ సంశయించు. (పవేళించి విదూ:-. జయము జయము నీకు, సిద్రిచినవయ్యా నీ మంగళ కౌర్యములు. రాజు:= జయనేనా, నీవు నీ పని చూచుకో. జయి = దేవరయాజ్ఞ. (అని వెడలిపోవును) రాజు: గొతమా! తెలివిలేని దా మాధవిక. ఏమ్మాతము దిజ్ణ పని చేసినట్లు లేదు దానికి. ళా విదూ:= దేవిగారి యుంగరము చూచిన తరువాత మజథియేమి ఆలో చించగలదు? రాజు:= ఉంగరము సంగతి కొదయ్యా నేనన్నది. బిద్ధులరైెయున్న యిద్దటి విడుదలకు కారణమేమి? తన పరిజనమును గాక నిన్నెందుకు పంపినది దేవి? ఆని నిన్ను (పళ్నించియుండ

• వలసినదిగదా.

60

విదూః- అడిగినదయ్యా, ఆడీగినది. కౌని నేను మందబుద్దీ న్నైనమ అప్పటికప్పుడు స్ఫురించినది జవాబుః

రాజు:= ఏమని?

విదూ:- నేనన్నామగదా- “దైవజ్ఞులు (ప్రభువులకు విన్నవించినారు. తమనక్షతము సోపసర్గమై యున్నది. బందీలందటీని విడు దలసేయుట ఆవశ్యకము అని,

రొజు=.. (హర్ష మతో) అంతటంఠట.

విదూ:= ఆమాట వినీ ఇరావతి పట్లగల మన్ననచేత దేవి రాజే విడు దలకొజ్ఞిపెట్టినాడ(వి బుజువుపజచుటన్లై నన్నే 'పంపినది = అని దానితో సమాధానపడి మాధవిక ఆపని చేసినది.

రాజు: _ (విదూషకుని కౌగలించుకొని) నేనన్న నీకెంత నేస్త మోయి వయస్యాః

తే॥గి॥ కాదు ధీశక్తినే మి(త్రకార్యసిద్ధి

కొర్యసిద్ది పథంబు సూక్మమ్ము సుమ్ము తెరువు నద్దానిసాధించు తీరు దెలుపు ఉన్నదే కూర్మి యన్నదదొండుగూడ.

విదా = తాము త్వరపడండి. సఖీసహితమైన మాళవికను సమ్ముద గృహములో నిలిపి తమవద్దకు నేను వచ్చుట,

రాజు;- నే నామెను సంభావించవలె. సద ముందు.

విదూ:- రండి రండీ (ముందుకు నడచి ఇదిగో సమ్యుదగృహము,

61

రాజుః- _ (అనుమానముతో) మి(తమా. ఇదిగో నీనఖి ఇరావతికి పరి చారిక చం(దిక పూలుగోయుటలో పనిగొన్న చేతులతో ఇపే వచ్చుచున్నది, ఇప్పుడు మనమీగోడమాటున దాగి కొందము.

విదూ:- అహో: చోరులకు, కాముషలకు కూడ పరిహార్యమేగదా చందిక

(ఇరువురు అన్లే చాటువడుదురు)

రాజు- గౌతమా, నీ సఖి మాళవిక నాక్లై యేమవుచున్నదో. ఇటురా

ఈ గవాక్షముదెంక చేరి అవలోకింతము (ఇరువురు చూచుచు , విలణదిడుదురు)

(ఆంశట (ప్రవేశము మాళవిక, వకుళావళికయు)

వనకుఎ సఖీ, _పభువునకు _సణమిల్లుము.

రాజు;- నా చిత్తరువును చూచుచున్నది గావఠె

మాల.- (హర్షముతో) నమస్కారము (ద్వారమువైపు జూచి విషా దముతో). ఏరీ (పళువు? చెలీ నవ్ను బేలుపుచ్చుచున్నావు.

రాజు: మిత్రమా, ఈమె హర్ష విషాదిములు నాకు (ప్రీశికరమ్మలై యున్నవి.

ఆ॥వె॥ సూర్యునుదయమందు సూర్యాస్త మయమందు

పుండరీకమునకు€ బొలయునట్టి వైన యయ్యవస్థ లడరె నొక్కకణాన సుముఖి ముఖమునందు చోద్యముగను,

62 వక;= అడేమిటి? చ్నితమున (ప్రభువురేడా? ఇర్వురుః = (ప్రణమిల్లి) జయము జయము (ప్రభువులకు. మాల;= చెలీ, అప్పుడు సం్యభమముతో నేను _పభువరూపము సమ్ము ఖమున చూచినపుడు తనివి తీరలేదు. ఇప్పుడు చ్యితగత మూర్తిని తనివార తిలకించుచున్నాను విదూ:- విన్నావంటటయా్య ఆమాటః చ్మితములో కన్చించినట్లు కన్పిం చలేదట సాకెతుగా నీరూపము. రత్నకాండమును మంజూ షనలె యౌవనగర్వమును నీవు వృథాగా వహించు చున్నావు, రాజు;- వయస్యా, స్తీజనమునకు కుతూహలమెంతయున్నను అభి జొత్యమన్నది నిసర్గముగదా! శే॥గీ। తొటదొల _టికలయిక నెదయికు ల్‌ అణాతి బి నఖిలరూపంబు రూపింప నభిలషింతు రాయకాటళలు, కాని తదీయవీక్ష లోపవు సమ్మగవృత్తి నెయ్యుర గుజింప మాల'= చెలీ, ఎవరీమె, మొగము 'పెడందిప్పికొవి యున్నది (పభువో సన్నేహముగా చూచుచున్నాడు. వకు:= అదేమిపే! ఆపార్గ్వ్వగత ఇరావతిగదా! మాల:= సఖీ, (పభువు అదక్షిణుండుగా కన్పడుచున్నాడు. తక్కిన దేవీ "జనము నుజ్జగించి ఆ యొక్కర్తెమామునందే బద్రదృష్షులే జ అజాత ఆఅ కాయి టా , యున్నారు.

. 6 శీ అర జన అళాఖ లొ... వక - (తనలో) చ్వితగత (ప్రభువును వాస్తృవముగానే సంధావిణీ “.. అసూయపడుచున్నది. అందుకీమె నొకింత యెొగతాచి. పట్టించెదను. (ప్రకాశము) (ప్రభువున కీమె (పియవర్షభ,. మాల:- మటి యెందులకు నేను నన్ను ఆయాసపెట్టుకొనుట- (అవి అసూయతో మోమ్ముదిప్పుకొనును) రాజు. మ్నితమా, చూడు నీసఖీ నెమ్మాము. చం॥ దొమముడిపాటుచే( జిటిలు బొట్టునున్నై, స్ఫురితాధరోష్టమై సుముఖి ముఖంబు [దిప్పుకొనుచో నటులీసున శోభమానమౌ6 జుమి. (పపణయాపరాధినెడ6 జొప్పుడు కోపపుపట్ల నాట్యపున్‌ (ట్రమమున నొజ్జనేర్చిన నిగారపువిద్య వెలార్చునో యనఃకా. విదూ= అనునయించుట క+క సిద్రపడవయ్యా, మాల:= గౌాతమయ్యకూడ ఇటనే ఈయనకొలువున నున్నాడు. (మతొక వంకను మోము (తిప్పుకొన(గోరుచున్నది) వకు; (మాళవికను ఆపి) ఏమిది. కుపితవైనావే నీవు! మాల:= నేను చిరకోప ననుకొనుచున్నావా? ఇదే కోసము నుజ్జగించు చున్నాను. రాజు:= (సమీపించి | ఆ॥వె॥ కోపగించెదేల కువలయనేతరో చికగతవిచేష్టంజేసి నన్ను; " నన్ను( దెలియుమిదె యనన్యసాధారణ దాసు(డనుగ నీకు, నీను దక్కి=

స! వకు:= జయము జయము (పభువుగారికి. మాల- ఏమి ఇంతకు నేను కోపగించినది చితగతపభువుపై ననా? (సిగ్గుమోముతో అంజలి ఘటించును) (రాజు మదనకాతర్యము నభినయించునుు విదూ= ఏమిటి నీ యౌదాసీన్యము రాజు;= నమ్మరానిదౌట నీ సఖి విదూ:- ఎందువల్ల సీకు నమ్మరానిది? రాజు;ఐ విను - చం॥ కలలను గంటికెశ్లైుదుట గన్నడీయుజ మటుమాయమయ్యెడీకా; వలనుగ బాహుమధ్యమున. బట్టుకొనంబడి జాలీహోయెడిన్‌; కొలిపి సమాగమ్మభమను గోమలి మన్మథ వేధితాత్మున న్నలంచు నంటన్న సీమెను మదాత్మ యెటుల్‌ మటీ నమ్మ/జాలెడిన్‌ వకుల సఖీ: [పభువును పలుమారులు కికురించినావంట. ఇపుడిశ శ విశ్వసనీయవుగా నిరూపించుకో, మాల;- చెలీ మటి నాకో మందభాగ్యురాలికి స్వప్నసమాగమమును ఆగమ్యమే యైనది. నకు:= దీనికి జవాబు చెప్పుకోండి _పభూ. రాజు;:= ఆ॥వె॥ బదులుమాటలేలః మదనాగ్ని సాక్షిగా అర్ప్చితుండ నీవయస్య కేను; కాను పేవ్యజను,డ, కమనీయ మేకొంత మందు నేవ సలుపన్టైన వాండం

65 | వనకు= ఆను(గహింప(బడినారము, విదూ.. (ముందుకు నడచి, సం్యభమముతో) వకుళావళికా, అదిగో లేడి బాలాళోకపుచిగుళ్ళు కాంచేయ నుజుకుచున్నది. వారింతమురా. వకు; అక్ష (అని వెడలును) రాజు వయస్యా, ఇళ్లే నీవు మా రక్షణమందును [శద్దాళువె శ గా ఇ కూ యుండవలెను. విదూ;= ఇదికూడ గౌతమునకు చెప్పవలెనా? వకు:= (పర్వికమించి నేను చాటున మందును. నీవు ద్వారరక్ష విదూ;- పరి. (వకుకావళిక నిష్క్ట్రమించును) విదూ:* (పరికమించి, చూచి ఈస్ఫటికళిలాతలము సం్యశయింతును. (అఫ్లే చేస్తి ఈ శిలావిశేషము సుఖస్పర్శముగా నున్నది (అని వ్మిదవోవును) (మాళవిక సాధ్వసయై విలిచియున్నది.) రాజు;= తే॥గీ॥ సరగ సుందరి సంగమ సాధ్వనమ్ము మాను, చిరమేను విన్గూర్చి మరులుగొంటి6; గొంటి సహకారతను నేను, కొనంగరాదె నీవు నాయెడ గురివెంద తీవ తీరు. మాల ౨ దేవివలని భయముచేత న్మాపియమువే నేను నెంపుకోలే కున్నాను, స

నన రాజు: (ప్రియా, భయము వలదు. మాల:- (ఎత్తి పొడుపుగ్రా ఎట్లు భయపడకుందును! భట్టివిసమక్ష- మున చూచినాను గదా (పభువుగారి దిట్టతనమునుం రాజు: తే॥గీ॥ దకీణత్వంబది కుల్మవతంబుగాంగ చై.ంచికులకు బింటోష్టిరో వజలు(జూవె; ఐన నాపాణపంచక మాయఠాషీ, ఐబదమెయున్నది త్వదాశ వలన, నిజము, (ఉ్‌మోనా (అని కౌంగిలించుకొనంటో వును) (మాళవిక నాట్యముచే పరిహరించును) రాజుః= _ (న్వగతము) రమణీయముగదా నవాంగనామదనవిషయోప కశ్రమణము, ఏలన ఈమె మ॥ మొలనూలంటు చలాంగుళీకరము నా(పున్‌ వేపమానాంగియై; బలిమీన్‌ గాంగిలిడంగ(టో స్తృనతటిన్‌ (బచ్చాదిలున్‌ గేల్బ్వయిన్‌; చెలి (కోలం బయికెత్త( బక్మీలములఖ శీ వంకవాటించు; మి క్కిలికో ర్కెల్‌ దని యించుచొక్కిడున పే కీల్కాన్న ఛద్మంబునన్‌ (అంతట (ప్రవేశింతురు ఇరావతి నిపుణికయు) ఇరా:. ఓసీ, నిపుణికా. నిజమేనళే చంద్రికచెప్పినమాట సము(ద గృహము వాకిట ఏకాకిగా గొతమయ్య ని(ద్రపోవుచు కన6 బడినా6డని, నిప్పు: కానిచో భట్టివికి విన్నవింతునా?

67

ఇరా:- అట్లయిన అపేపోవుదము చావుదప్పినవానిని ఆర్యపుత్త్ర మ్మితుని చూచుటకును-

విపు- ఇంకను శేషించి యున్నట్లున్నది. భట్టినిమాట.

ఇరా.- అవును= చితగతుడై న ఆర్యపుత్తుని (ఫనన్నుని గావించు కొనుటకును.

నిపు;- (ప్రత్యక్షముగా (పభువునే ఎందుకు వేడుకో(గూడదు?

ఇరా: బేలా, చిత్రగతుందెట్లో అట్టివాండే గదా అన్య సంక్రాంత హృదయు.ద్లైన ఆర్య పుత్తుండు. నే గావించిన ఉపచారా తికమణమును తుడిచివై చుటకే కేవల మీ యుష్య్కకమణము.

విపుః- _ కట్టినీ, ఇటు, ఇటు (అని పరి్మికమింతురు)

(,పవేశించి

చేటి:= జయము భట్టినికి దేవి చెప్పుమన్నది= “మత్సరమునకు నాకిది సమయము కాదు నీ గౌరవము పెంపొందించుటకే చెలికత్తెైతో గూడ మాలవికకు సంకెళ్ళు వేయించితిని. నీ వంగీకరించినచో ఆర్యపుత్తుునకు (పియమాచరింప (గోరె దను నీ యిష్ట్రమేమో చెప్పిపంపుము" అని.

ఇరా: _ నాగరికౌం దేవికి విన్నవింపుము.“'భట్టివిని వియోగించుటకు 'మేమెవన్వరము. సరిజన దండనమున నాపట్ల న్నేహము (పకటితమైనది. వే జెవ్వరి (ప్రసాదమువలన ఈజనము వర్షిల్లగలదు.” అవి "

ఖు

68

కేటి అస్లే (అని విష్ట్రమించును

నిపు* _ (పరిక్రమించి, చూచిళట్టినీ ఈ సముదగృహద్వా" మున ఆంగడిముందు ఎద్దువలె కూర్చుండియే నిద్దురవోవుచున్నాండు విళ్చింతగా గొతమయ్యం*

ఇరా: అమ్యా! పాపము, విషవికారము ఇంకను శేషించియుండ లేదుగదాం

విపు: ముఖవర్థ్యము తేటగా నున్నది. ఆందునను ధువసిద్ధివలన చికిత్స పొం నా(డామె, అటివానికి చెట్టి నై శంకింప(దగదు

విదూ:=ఐ (కలవరించుచు పూజ్యురాలా, మాలవికొ.

నిప్పు, _లట్టినీ, వింటివా? ఎట్టి స్వార్హండు మోసగాడు, సిగ్గుమాలిన వాడో యీ పాజుండు. ఎల్లకాలము సీనుండి న్వస్తి వాచన 'మోదకములతో పొట్టనింపుకొని ఇప్పుడు విదలోగూడ మాలవికను పేర్కొనుచున్నా(డు.

విదూ:- ఇరావతిని మించిపోవమ్మా.

విపు* _ విన్నావా యీ దుర్శరము! పామన్నచో హడలిపోవు వీభష్ట (బాహ్మణునిపై స్తృంభముచాటునుండి పామువలె వంకర వోయిన యీకజ్ణను విసరివైచి వీనివి గగ్గోలు వెశ్రైదను,

ఇరా... తగినదే కృతఘ్నున కీ యుష్యద్రవము. (నిపుణిక విదూషకుని వై కజ్టను వినరివేయును)

విదూ* (తటాలున మేల్కొని) అయ్యో, అయ్యోః ఓయీ నాప్టై పాము పడినది. .

69 రాజు: _ (తటాలున, సమీపించి) మిత్రమా, భయపడకు భయపడకు. మాల;:= ((వెంటవచ్చి) ప్రభూ త్వరపడి వెళ్ళకండి. పాము పాము అనుచున్నా(డు,

ఇరా: అమ్మో అమ్మో (ప్రభువే ఇటు పరువెత్తుచున్నాండు!

విదూ:- (బిగ్గరగా నవ్వుచు) ఆరే, ఇది దండకాప్థ మే. మొగలి ముండ్ల గంట్రతో పాముకాట్లు కల్పించుకొన్న నాకు యధార్థమే తలకొన్నదా యన్న హడలెత్తినది.

(ఆంతట పటాకేపముగా వకుకావళిక (ప్రవేళించును.)

వకు:- _ (నం్యభమముతో)ో _పభువులు (పవేళశించకండి. వంకరగా పాకుచున్న దిదేదడో సర్పమువలె నున్నది.

ఇరాః= _ (తబాలున రాజును సమీపించి) మిథునమునకు దివాసంకే తము విర్విఘ్నముగా వెలవేటినదా? (అందణు ఇరావతిని చూచి సంభ్రాంతులగుదురు)

రాజు: (పియా! ఆపూర్వ మీ యుపచారము.

ఇరా:- వకుళావళికా దూతికావృత్త మున నీ ప్రజ్ఞ వరిపూర్జ్మ మైనదిపో,

వకు: భట్టివి దయ(జూడవలె, కప్పల బెకబెకల గణీంచి పృథ్విై మేఘుడు వర్ణించుట చాలించునా.

విదూ:= అట్లు కొదమ్మా! నీవు అగపడినమా(త్రాన ఈపూజ్యుండు నీ కౌవించిన (ప్రణిపాథోల్లంఘనమును మజచిపోయినాండు, నీవేమో యిప్పటికివి (ప్రసన్నపుగాకున్నాపు

70 ఇరా: కోపగించి నే౧ం జేయగలిగినదేమి? రాజుః- _ అస్థానమున నీకు అకారణమైన యీకోసము తగదు, అశ్లే గదా= తే॥గీజ కొారణములేకయే రోషకలుషితాస్య వౌదువే ళోభనాంగి, యొకప్ప నీవు! రాతి. పున్నమ లేకయే, రాహుకలిత చంద్రమండల యౌనపే! సరగ జెప్పమ. ఇరా; = అస్థానమవి ఆర్యపుత్తు్ర.డన్నది సుషైన మాట. మా భొగ య్‌నా 'దేయములు అన్యసం[క్రాంతములై నప్పుడు ఇంకను కోపము సేయుట పరిహాసముపాలగుటయేగదా నేను. రాజు: _ నీవు వేరొకవిధముగా థావించుచున్నావు. నిజముగా నాకు కోపకారణము ఇందులో కనబడదు, ఎట్లంటివా. తేశగీ॥ పరంగుట కృతాగసులునై న పరిజనాలు బంధమం౦ దుత్సవదినాల. బాడిగామి నేను విడిపించుకతనం దా మే(గుదేరి | నారు వీరిట్లు నాకు బణామ మిడంగ. ఇరా;= _ నిపుణీకొ, పోయి దేవికి విన్నవించు-ఇప్పుడు తమ పక్షపాతి శ్వము వెల్లడియైనదని. విపు;- అస్లే (అని వెడలిపోవును). | విదూ:. (త్వరలో అహో అనర్థము వాటిల్లినది. సంకెల తప్పు కొన్న 'పెంపుడుపావురము పిల్లికంట(బడినది,

71

నిపుఃః _ (అపవారించి భట్టినీ, యాదృచ్చికముగా. గనంబడిన మాధవిక చెప్పినది. “ఇదంతయు నిట్లు జరిగినది” అని, (ఆని చెవిలో చెప్పును.

ఇరా: (ఈనలో) ఇప్పుడంతయు సరిపడుచున్నది. ఈ దుష్ప్రయోగ మంతయునీ (భష్ట్యవాహ్మణు.ఉత్పాదించినదే. (వకాశము) కామతంథతసచివుండైన యీ (బహ్మబంధువి నీతియే యదంతయును.

విదూ;:- పూజ్యురాలా, నీతినొక్కయక్షరమేవి పఠించియున్నచో ఈ (పభువు న్నాశయించుకొనియుండనే యుండను.

రాజు: (శనలో) ఈ సంకటమునుండి నేను బయట పడుట యెల్లో గడా!

జయ!- ((పవేశించి (ఆవేశముతో) దేవాః కుమారి వసులక్ష్మి బంతివెంట పరుగిడుచు పింగళవానరము వల్ల జడుపు. గొన్నదైై దేవిగారియొడిండేరి "ెనుగాలిలో చిగురాకువలె విలవిలలొడుచున్నది. ఇప్పటికిని ఏమా(తము కుదుటవడ కున్నది.

రాజు; కట్టా! పసితనమున పిటికితనము సాజమే.

ఇరా; ఆర్యపుత్తా, వేగిరముగా వెళ్ళండి అమ్మాయిని అనునయిం చుటకు, జడుపువలవి వికారము వెక్కసము కొరాదు,

రాజు:- నే నాబొలికను తేరుకొనంజేయుదును.

(అని వేగముగా పర్శికమించును)

72 విదూ:= _ (తనలో) ఛేష్‌: పింగళవానరా స్వపక్షమును లెస్పగా కాపొడీ తివి, (రాజు, విదూషకుండు, ఇరావతి నిపుణికు (పతీహారి విష్కమింతురుు మాల-= చెలీ! దేవిని తలంచుకొని నా హృదయము కంపిలుచున్నది. ” ఇప్పుడింతకు మించి నేనేమేమి అనుభవింపవలసియున్నదో యెలు(గ లేకున్నాను. (నేపథ్యమున) ఆశ్చర్యమాశ్చర్యము! పంచరా(తము కొకముందే బంగారవు టళోకము మొగ్గతొడిగినది. ఈ వార్త విన్న వెంటనే దేవికి వి వేదించెదను, (ఇరువురు విని (పహృష్టలగుదురు వకుః* _ నెచ్చెలీ, ఊఅడిల్లుము దేవి మాట తప్పదు, మాల- అట్లయిన _పమదవనపాలిక వెన్నంటి మనము పోవుదము వకు అళ్లు (ఆందణు ని ష్కమింతురు) (చతుర్ధాంకము సమాప్తృము)

వంచనమాంకము ((పవేశకము) (వవేశము ఉద్యానపాలిక)

ఉద్యానపాలిక - బంగారపుటళోకమునకు సత్కారవిధిపూర్వకముగా శిలా వేదిక నమర్చితిచి, వియోగము ననుష్టించిళినని దేవిగారికి విన్నవించెదను. (పర్శికమించి అహో! రై వమిప్పటికి మాళవికపై జాలిగొన్నది. ఆబాలికవై చండికయైన దేవి అళోకప్పష్పోదంఠమును విన్నంతనే (పసాదసుముఖి కాగలదు. దేవి యిష్పుడెక్కడ నున్నదో, మటి (చూచి అహో! వీండుగో దేవికొలువరికాండైన కుబ్టుండు సారస కుడు లక్కము.ద్రవేసినమందసము పట్టుకొని చతుళ్ళాల వెల్వడివచ్చుచున్నాండు వీనినడిగెదను.

(యథానిర్దిష్టుండు కుబ్దుండు, (పవేశించును)

ఉద్యాన: (సమీపించి) సారసకా, ఎక్కడికి నీవు పోవుట?

పార; మధుకరికాః వేదపారగుల్లై న (బ్రాహ్మణులకు నిత్యదక్షిణ లిచ్చుటకు పురోహితులవారి చేతికి దీవినందజేయుటకు.

మధు:- ఏ నిమిత్తమో?

సొర:= యజ్ఞాశ్వరకకుండుగా భర్హ్ఫృదారకుండు వసుమిళుండు 'సేనాపతివలన వియుక్తండ్జై నాడని విన్నదాది తదాయుష్యా= ర్థము పదునెనిమిది వరహాలు బంగారము దక్షీణలిప్పించు చున్నది. డకీణార్హలై న (బ్రాహ్మణులకు.

74

మధు- మటీ ఆమెగారెక్కడ నున్నది? ఏమీ చేయుచున్నది.

సారం మంగళగృహములో కూర్చుండి విదర్శపాంతమునుండి తమ్ము(డు వీర వేను/డు పంపిన లేఖను (వాయసకత్తె లచేత చదివించుకొని వినుచున్నది,

మధు * విదర్శరాజువృత్తా ౦తము వినికిడి యేమిటి?

టీ

సార; లొఎగిపోయినాండట విదర్భనాధు,ండు వీర నేననాయకత్వమున దాడి వెట్టీన విజయ నేనకు. వానిజ్ఞాతి మాధవ నేమండు విడు దలయైనాండట. అఆమూల్యములై న ధనకనకవస్తు వాహనములు శిల్పకొారికాయుక్తృపరిజనముతోనసహి విదర్శరాజు కానుక వెట్టంగా దూత తెచ్చి రేపు ప్రభువుగారి దర్శనము చేసి కొనున(టి

మధు; పోయి నీపని నిర్వర్శించుకో. నేనును దేవిగారిని దర్శించెదను (అని నిష్కామించునుం

(1పవేశకము సమాప్తము (అంతట (పతీహారి (ప్రవేశించును)

(ప్రతీ: ఆళోకసత్కారానక్త్యయైన దేవి ఆజ్ఞాపించినది-"“ఆర్యపుత్తు) నకు విన్నవింపుము, అళోశవృతపుష్పోదయలక్ష్మిని ఆర్య పుత్తువితో కలిసి _పత్యక్షముగా చూడ౯గోరుచున్నాను“అని. ధర్మాసనస్థులెయున్న (పభువుగారు వచ్చువణకు వేచియుండె దను. (ఆని పరిక్రమించుచుండును)

(నేషథ్యమున వైతాళికులు)

వై తాళికులిర్వురు:. అదృష్టవశమున ఏలినవారు అరాతిశిరములపై

క్‌నా [యా య్‌ దండరూపులై విరాజిల్లుచున్నారు,

"5 (పఫధముడు - మ॥ విదిశాతీరవనంబులన్‌ బికకలస్ఫీతన్వనృశ్రీల( బు చ్చెదు వైరం బుదితాంగు. డాత్తరతి యుత్సే కుం డనంగుం డనా; మదవత్రజ్జ్ఞయహస్తు లవ్వరదసీమజా గట్టు_మా/కుందలల్‌ కుదియించున్‌, మటి నీయరాతి తలనున్‌ గుంచించున ప్లే (వభూ. మ॥ విజయోదాహరణంబు వీరరతిచే విద్వత్కవుల్‌ గూర్చు స ర్వజనంబుల్‌ (గధక్రైశికంబున నతుల్‌ వల్లింతు రీ యిద్దజన్‌; రజమారంగ విదర్శరా[డ్రమను 'నేనంబంపి కై కొన్‌నినున్‌ విజదోస్సారవియుక్తి రుక్మిణిని మున్‌ జేపట్టు నా కృష్ణునికా. (ప్రతీ: ఇట్లు జయధ్వానసూచిత్యప్రస్థాను,డైన (ప్రభువుగా రీవై పే | వచ్చుచున్నారు. ఇంతలో వారి యె 'ప్రైదుటనుండి ఒకింత యోరగిల్లి యీ మొగసాలవా+కీట విల్చియుండెదను. (అవి (పక్కకు తొలంగున్సు (ఆంతట సవయన్య్యుండు రాజు (ప్రవేశించును) రాజు:= చం॥ కలయిక దుర్గభంబయిన కాంత గుజించి తలంచు చొక్కటన్‌ బలములు నవ్విదర్శపతిపై గెలుపొందుట విన్చు నొక్కటన్‌ జలజ మదెండలో గురియు జల్లున కాహతమైనయట్టు లి వ్వలనున మన్మవంబు వ్యథపాలవు( బాలవు సౌఖ్యసక్తి కిన్‌, విదూ:=* నాకు తోంచుచున్నది నీవేకాంత సుఖివి కొనున్నావని, రాజు:= మిత్రమా. అదెట్లుః

6

విదూ:;* ఈరోజు దేవి పండితకౌళికితో నన్నదంట 'భగవతీ నీకుగల అలంకరణ శిల్పచాతుర్యగర్వమును మాలవిక గా(త్రమున విదర్భాలంకరణముగావించి (పదర్శింపుము" అని. అందు వలన విశేషకుతూహలముతో ఆలంకృతటయైనది మాళవిక దేవి యేతీరుననో సీ మనోరథము నీడేర్పవచ్చును.

రాజు:.- మ్మితమా, నాయిష్టము ననుసరించి యీసు మావిన ధాంణీ పూర్వ(ప్రవర్హన తలపోయంగా విది సంభావ్యమే సుమా

(ప్రకీ:= (సమీపించి జయము జయము దేవరకు దేవి విన్నవించు చున్నది 'దింగారపుటళోకంపుబువుఃదొడుపుళో భను దర్శించి నాయెతత్తికోలు సఫలీకరించెదరుగాక' అవి,

రాజు = _ దేవి అచ్చటనే యున్నదా?

పతీ మటీగాక. రాణివాసమునకు యధార్హసమ్మానము గావించి పంపివ్వైచి మాళవికను మున్నిడుకొని నిజపరిజనము వెంట నడువ పండిత కౌళికి తోడుగా నేతేరి దేనరవారి యాగమన మును విరీకించుచున్నది.

రాజూ:= (హర్షముతో విదూషకుని. జూచి) జయ'సేనా ముందూ నడువు.

పకీ:- దేవా, ఇటు ఇటుం

విదూ:* (కలయంజూచి ఈ (పమదవనమున వనంతు(డొకింత యౌొవనముదా(టినవా(.డుగా నగపడుచున్నా6ండు

రాజుః- సరియే నీవన్నది.

77 తే॥గీ।ః మలయు గోర/టపిందెలు మావిపిందె లోలి వేర్పడు రాలుడు (_మోలనిపుడు; అరయ బరిణాభిముఖచై_తయౌవనంబు మన్మనంబున కాహ్లాదమాన మయ్యె. విదూ:* (పర్మికమించి ఓయీ, సమలంకృతయైనట్లున్నది ఒత్తుగా పూగుత్తులు తొడిగిన బంగారపుటళో కము! చూడవలెనయా్య సీవు. రాజు- యుక్తమే సుమా యిది పూచుటలో తడవుసేయుట, అందు వలనంగదా యిష్పుడిది అనన్యసాధారణళోభను సంతరించు కోం గల్లినది, చూడు- తేశ తొల్హ్లమను వసంతవై భవోద్దురములై న సకలళోభాకరాళోక ముకుళములును చక్క దోహదసక్కి౨యన్‌ జరుపుకొన్న తరువునందిందు (కందుకొన్నరణి తనరు, విదూ:- గట్టి నమ్మకము కూడ6గట్టుకొన వయ్యా, మనమింత చేరువ నున్నను దేవి మాళవికను తనచేరువనే యుండనిచ్చినది, రాజు= (హర్షముతో) చూడు చూడు మిశతమా- తే॥గీ॥ వినయమున లేచి దేవేరి వెంట లేచి వచ్చు.పియతోడ( దానెదుర్వచ్చునాకు; హస్త్యకమలము నేమథినట్టి రాజ్య లక్ష్మితో వచ్చు వసుమతి లలి దలిర్న.

78 (అంతట (ప్రవేశము ధారిణి, మాళవిక, పరి_వాజిక-తగుపరివారమును) మాలవిక।* (ఆత్మగతము) తెలియును నాకు ఎందువిమిత్తమో యీ కొతుకాలంకొరము. అయినను కామకొకుమీది సీటివలె కంపించుచున్నది, నాహృ్యదయము. నా యెడమకన్ను మాటి మాటికి ఆదరుచున్నది. విదూ;* ఓయీ మిత్రమా, వివాహ వేషథారణముచే మిక్కిలిళోభాయ మానగా నున్నది మాళవిక. రౌజుం= చూచుచున్నాను. ఈ'మె= తే॥గీ॥ కట్త్లొకించుక వదులైన పట్టువల్వ ల మ్‌ ల కొల(దిసామ్ములతో( గల్క్‌ా కొమరుమీఆజు కొలందిచుక్కులు పొలయు వెన్నెలయు? గల్లి మంచెడలి చ్లైతర్శాతి శోభించురీతి. ధారిణీ= (నమీపించి జయము జయము ఆర్యపుత్తుునకు, విదూ;- దేవి వర్చిల్వవలె ఇ' పర్శివాః- దేవా విజయివికమ్ము. రాజుః= భగవతీ నమస్కారము. పరివ్రాః= అలీష్టసిద్ధియగు(గాక. ధారిణ్‌:- (చిజునవ్వుతో) ఆర్యపుత్తాా! తరుణీసహాయు(డవైన నీకు ఈ యశోకము సంకేతగృహముగా మాచే సంకల్పింపు

79 విదూ:* ఓయీ, సమ్మావితుండవై నావు, రాజు:- _ (సిగ్గవడుచు అఆళోకముమ (_పదక్షీణించుచు) తే॥గీ॥ సత్కృతుల నిట్లు దేవిచే జరుపుకొనంగ 'పాకటమనర్హ కొద యళోక మిదియు; మాధన(శ్రీనియోగము మాన్యమనక నీ వియోగము మన్నించి నించె. బూత. _ విదూ-* ఓయీ, విసబుండవై ఈ యౌవనవతిని తిలకింపవయా్య ఛాణీరి = ఎవతెను? విదూ:* బఐంగారపుటళోకపు కునుమళోభను. (ఆందజు కూర్చుందురు) రాజా:- (మాళవికను చూచి తనలో) సన్నిదిలో నెడ(బాటు కష్టము సుమా. తేఃగీః వణలువా(డను నే/ జ(కవాక మట్లు; (పియయొ యున్నది సహచరి విధముగా[గ; మాకు. గలయిక నొప్పని మహిషిమాటత మెసంగు నుభయులకున్‌ మధ్య నిసినిటోలి, (పవేశించి కంచుకి:. జయము జయము దేవరవారికి. మంత్రిగారు విన్నవించు చున్నారు. విదర్శరాజుపంసిన అఆ కానుకలలో ఇద్దణు శిల్ప కారికలను మాము మార్గశాంతల్టై ఆలసగా(శల్లై

80 యున్నందున ఇంతకుముందు తమసన్నిధానమున (పవేళ "పెట్టలేదు. ఇపుడు దేవరను 'సేవించుకో(దగియున్నారు. తమరు అందుకు ఆజ్ఞ దయచేయ!(దగును” అని, రాజు... వారివి పవేశ పెట్టును, కంచుకి:* దేవరయాజ్ఞ. (అవి విష్క్రమించి మరల శిల్చకారికలతో6 గూడ వచ్చి) ఇటు. ఇటు మీరు, (పథమ:- (జనాంతికము) రజవికొ, ఆపరిచితమేయైసను ఈ రాచనగరు సౌచ్చినంత నా యంతరాత్మ (పసన్నముగా నున్నది. ద్వితీయ: జోోత్స్నికౌ, నాకును అక్లయున్నది. ఉన్నదిగదా లోక (పవాదము “రానున్న దుఃఖముగాని సుఖముగావి హృద యౌవస్ల సూచించును ' అన్నమాట. ఇ పధమ:= ఇప్పుడది సత్యమే యగు(గొాకం కంచుకి:= వారే (ప్రభువులు. దేవీ సహిశుర్లై యున్నారు. సమీ (ఇర్వురు సమీపింతురు మాళవికయు, సరి_వ్రాజికయు, చేటికలను చూచి పరస్పరము చూచుకొందురు, ఇర్వురు;= జయము జయము దేవరకు. జయము జయము భట్టినికిం రాజు;- స్వాగతము, ఇట కూర్చుండుడు,. (ఇరువురు కూర్చుందురు | రాజుః- మీ యుభయులకు ఏ కళయందనిఖి వేశము?

క ఇర్వురు:= (ప్రభూ, సంగితములో. రాజు:- దేవీ, వీరిరువురిలో నొకరిని తీసికొనుము. ధారిణి;- మాళవికా ఇటుచూడు సంగితసహాయినిగా నీకెవతె నచ్చునో. ఇర్వురు:= (మాళవికను చూచి) అహో! ఛభర్హృదారిక. జయము జయము భర్మ్శృదారికకు. (అని (ప్రణమిల్లి ఆమెతోంగూడ కన్నీరు రాల్తురు, అందజు ఆచ్చెరువుతో చూతురు రాజు;ః= మీరిద్దరెనరు? ఈమెయెవర్తై? వపథమ:= (పళూం ఈమె మా రాజకుమారి. రాజు ఎట్ల ఇర్వురు;._ వినండి (వకూ తమవిజయవాహిని విదర్శపతివి పరాజితుని గావించి విడిపించిన రాజకుమారుండున్నాండే మాధవ "వేనుడు వావిచెల్లె లీమె, పేరు మాళవిక, ధారిణీ;= ఏమీ! ఈమె రాజకుమారియా, చందనమును పొదుకచేసి పరాభవించితినే. రాజుః- ఎందుకీమె యిట్లయినది? మాళవిక:= (నిట్టూర్చి తనలో విధినియోగముచేత. ద్వితీయ'= వినండి (పభూ, మా రాజకుమారుండు మాధవనేనుండు దాయాదులకు చిక్కిపో(గా ఆయనమర్శతి సుమతి మా

$2

టోంట్లను పరిజనమును వదల్కొని ఈమెను మాత్రము రహస్యముగా తరలించుకొని పోయినాడు.

రాజు =. ఇంతవణకు మేము విన్నదే. తరువాత నేమైనది!

ద్వితీయ;* తరువాత యేమైనది మాకు తెలియదు (ప్రభూ.

పరిివా;:= ఆ తరువాతజరిగినది మందభాగివివి నేను చెప్పెదను.

ఇర్వురు;= భర్హృదారికా, ఆర్యకౌళికి గొంతువలె నున్నదే యీమెది?

మాల;= ఆవును ఆమెయే. .

ఇర్వురు:= యతివేషధారిణిమైన ఆర్యకౌశికిని గుర్తించుట కష్టముగా నున్నది. భగవతీ నమస్కారము,

పర్వివా:= ఉభయులకు మీకు స్వస్తి

రాజు- ఏమీ, వీరు భగవళతికి ఆప వగమా?

అతి

“పరి(వ్రా: అవ్సను. . .

విదూ:- ఈమెమగూర్చి తక్కిన సంగతి భగవతి చెప్పవలెను*

పర్వివా:= (వైకల్యముతో) వినండి మణి. మాధన నేనువిమర్శతి సుమతి మాఅన్నగారండి.

రొజు; తెలిసినది. తరువాత-తరువాత?

పరి(వ్రాః= ఆ యవస్థపాల్లై న యీమెను నన్నును మాఅన్నగారు వెంట బెట్టుకొని మీతోడి సంబంధము న పేక్షించి విదిశకు(టో వుచున్న చనుపలో+( జేరుకొనెను. -

రాజు? ఆఅంతటంతట?

కి పరి(వాః= ఆ వ్యాపారిగణము ఆడవిసొచ్చి దారిసాగి అలసి ఆంగినది. రాజు: అంతట? పర్శివా:= ఆఅంకటం-- | . తే॥గి॥ శరధిపట్టవిశాలవక్షస్సులొప్ప వర్హిబర్హంబు జీఠాడ(దార్డి వజకు పట్టి కోదండముల్‌ పెద్దపెట్టు బొబ్బ రించు పిండారిపిండు రోధించి విల్ళె (మాళవిక భయము రూపించును) విదూ:= అమ్మా! భయపడకుము. జరిగిపోయినదావిని గదా భగవతి ః చెప్పుచున్నది. - రాజుః* అఆ తరువాత? పరవా: చనుపలోని పోటరులు క్షణము పోరి తస్కరులకోడి పొటి _ పోయిరి. .ఛాజు= ' థఅగవతీ, ఇ(కవినవలసిన దతికష్టము. పర్నివాం అంతట, నా అన్నగారు " -ం శే॥;గ్‌॥ పరపరాభవభీత నాాపమద నతడు రక్ష నేయం6గల (గమ్ము దుర్దాతినుండి " భర్హృళక్తు(డు భర్త గ్రాణభారమోక్ష ణమ్ము ననుమోకణమ్ము నేకమ్ము నెనవేి, (ప్రథమ।- అయ్యో! హలు డాయెనా సుమతిః

వ! పరివా:- ఆందువలనంగదా భర్త్సృదారిక కీ యవస్థ పట్టినది. (పరి(న్రాజిక కన్నీరు కార్చును)

రాజు:- భగవతీ. ఇట్టిదే దేహధారుల జీవయ్యాత. _పభుపిండము వమ్ము నేయనివా+డు నీసోదరుండు. శోచ్యుడుకౌడు, పిమ్మట నేమైనది?

ఫరివాః= నేను మూరృ్శవోయి నటి తేరుకొనుసరికి ఈమె కన్పించ లేదు.

రాజుః= భగవతి కెట్టిఘోరము వచ్చిపడీనది.

పర్మివాః= ఆంతట నేను నా అన్నగారికి దహన్మకియలు జరిపి మరల తలకొన్న ఆనాథత్వదుఃఖముతో తమసీమ సొచ్చి యీ కొషా యము కట్టితివి.

బ

రాజు:= సరియైన వజ్ఞనమార్గమే యిది. అటు తర్వాత?

పరి; ఆతరువాత ఈమె ఆటవికులనుండి వీరనేనుని, వీరనేను నుండి దేవివి చేరుకొన్నది. దేవిగారియంతిపురిలో చొరపు గొన్న నా కంట( బడినది. కథకు కడమెట్టిది,

మాల:- _ (తనలో) (ప్రభువునోట నిపుడేమి వచ్చునో?

రాజు;- అహో; ఆపదలవలననెట్టి యవమానము టేర్చడును! ఏలన

కం॥ణ దేవీవాచ్యార్హ యహో

'వేవామ్యక్రమణ బద్ద సేవిక యయ్యెన్‌; కావుట యొక తడుపుగుడ్డ కటికంబు కటా.

85

ధారిణి: భగవతీ, మాళవిక గొప్పపుట్టుపు కలదవి నీవు చెప్పక యింత కాలము మిన్నకుంట పాడిగాదు. ॥

పర్మీవాః* పాపము శాంతించు.గాక, కౌరణముండియే నేనింతవజకు దాచితినీ,

ధారిణి... ఏమిటా కొరణము?

రాజు:= అది చెప్పదగినదేవి ఇెప్పుము.

పర్వా;* విందురు గాక. ఈమె తంగడి జీవించియున్నపుడు తీరయాటత పోవుచు దిగిన సాధువాకండు సిద్ధవాక్కు నా ముందే ఈమెను గుటించి యిట్రన్నాడు=ఒక ఏడాదిపాటు ఈమె పరిచారి కత్వములోనుండి తదుపరి సదృశభర్హను పొందగలదు-అని, శప్పుకొనరావి తద్వాక్యము ఈమెకు తమ పాదపరిచర్యగా పరిణమించుట చూచి యుక్త్తృకాలము నెదురుచూచుచుండిన నేము జేసిన పని మంచిదే అనుకొనుచున్నాను.

రాజు= యుక్తృమే సుమా,

(పవేళించ్రి

కంచుకి:= దేవా, ఇతరనంగతులమధ్య మాటువడియుండిన యీవిషయ మును ఆమాత్యు(డు విన్నవించుచున్నా డు, “విదర్భనుగూర్చి మేమొక వనిళ్శయమునకు వచ్చినాము ఏలినవారి అలీష్టము వినగోరుచున్నాము' అని,

శాజు= హౌద్గల్యా, అచ్చట సోదరులైన యజ్ఞసేన మాధవసేముల మధ్య ద్వ్వైరాజము నెలకొల్చ్బవలెనని మాకోరికం

ర్‌6 తే॥గీ వారు వరదాపగాతీరభాగసీమ లుత్త రము దఉణమ్ము నొక్కొాకరు వేఆ పంచుకొని యేల్కొనన్వలె( బంచుకొంచు శశిరపుల్‌ రే(ణవళ్ళనేత్‌ చందమార, కంచుకి:- దేవా, దీనిని మంతిమండలికి ని వేదించెదను.

(రాజు (వేలితో అనుమతి చూపును. కంచుకి నిష్కమించును) (వఠథమ = (జనాంతికము) భర్హృదారికౌ, అదృష్ట వశమున భర్హృదార కుండు అర్హరాజ్యమున 'వకిస్టితుండగుచున్నాండు.

ఇ ఠి

మాల;-- జీవితసంశయమునుండి తప్పిబయటపడుటన్నదే మహల్తాభ మనుకోవలె.

కంచుకి;= (మరల్మపవేశించి విజయము దేవరవారికి మంథతిగారు విన్నవించుచున్నారు, “%ప్రభువులమేధావితనము శోభాయ మానము, మం్యతిమండలి లక్షించినదే దేవర సూచించినది ఎట్లన=

తే॥గీ॥ ఇర్వురున్‌ రాజ్యసంపద నిట్లు వేజు

బెరసి తేరహాయంబులు ధురమునట్లు నీదుకట్టడకుఖా లోంగి నిర్వికారు లౌచు నన్భొన్యకలహముల్‌ పాచి యుం్యదు.

రాజు;-- అందుచేత మం_తిమండలికి చెప్పుము, *“నేనాని వీర నేనునకు ఈపకారమే జరుపుమని _వాయవలసినది” ఆవి.

కంచుకి;* దేవర యాళజ్ఞాపించినట్లు. (అని విషమించి కాను-తోడ వభఖనుపట్లుకొని మరల

ల

87 (ప్రవేశించి _పభువులయాజ్ఞ విర్వర్తింపఃదడినది. - మళథి "సేనాపతి పుష్యమ్మిితులవారినుంచి కొనుకతోడ వచ్చినది ఈలేఖ. దేవర దీనివి చిత్తగింతురుగాక. రాజు;= (తటాలున లేచి, కొనుకను సబహుమానముగా స్వీకరించి బౌదలం బెట్టుకొని పరిజనమునకిచ్చును నాట్యముతో లేఖను విష్ప(దీయును) ధారిణి: అహో! ఆ లేథాముఐమే నాహృదయము. విందునుగాక పెద్దల “కుశలమువెంటనే = వసుమ్మితవృత్తాంతము, నా ప్ముతుని'పై “పెనుభారము వైచినాండుగదా సేనాపతి, రొజు;= (కూర్చుండి లేఖ చదువును) స్వస్త్తిం యజ్ఞవాటినుండీ "సేనాపతిపుష్యమి(తు/డు విదిళా వాసియైన పుత్తు్రుండు ఆయుష్మంతుండు అగ్నిమ్మితునకు వ్రీశిపరిష్వంగపూర్వకముగా (వాయులేథార్థములు, రాజసూయ యాగడీక్షితుండన్నైన నాచే. రాజపుత్తపరివృతుండైన వసుమ్మితుండు గోస్తగా విడువంబడిన యజ్షాశ్వ్సుము. సింధు నది దక్షిణతీరమున సంచరించుచుండంగా యవనాశ్వదళముచే వారింప(బడీనది. ఉభయ సేనలకు సంఘర్షణ మైనది. (ధారిణి విషజ్ఞ్యయగును) రాజుః= ఇస్షైనదేమి (లేభాశేషము చదువును) యమ్‌నా తే॥గి॥ అంత బగతురనోడించినంత ధన్వి మన చిరంజీవి వసుమ్మి[తు డనుపమముగ శాాతవాహంకృతాహృతసవనవాజి నోజ మరలించినా(డు _(పయోజకుండు.

88 ధారిణి;= దీనిచే నా హృదయమున కూఆఅటపాటు కల్లినదిం రాజు:- _ (లేఖశేషమును చదువుచు) అంశుమంతుండు మరల్చుకొని వచ్చిన యశ్వముతో సగరుండువలె నేను మనుమడు మరల్చుకొని వచ్చిన ఆశ్వముతో నిపుడు యజ్ఞము నెజపు చున్నాను. నీవును మనస్సున రోషము మాని వధూజనసమే తముగా అవిలంబముగ యజ్ఞసందర్శనార్హము రావలసినది* అని, రాజు; అనుగృహీతు(డను, పర్మివా = ప్యుతవిజయముచేత అదృష్టశాలురు మీరు దంపతులు వర్టిల్లు చున్నారు. తే॥గి॥ ల్లా హ్యతరవీరపత్నులసరణి మొదల నాథుచే విల్చ(ఐడినదానవు శుభాంగి; వీరసూతివ(టన్న యీవిరుదు నీక ('ప్రాప్తమైనది తనయుని వలన నిప్పుడు. ధారిణీ:?- భగవతీ, తృప్పీగా నున్నదీనాకు కొడుకు తం[డీవంటివా(ర్లై నా(గనవి. పర్నివా- గున్నేనుగు గుంపుదొర ననువర్తించునే గదాం కంచుకి = తేఃగీ॥ పొడి యీపొట్‌ వీరజృంభణము సేంత చిత్తమున మాకోనర్ప దచ్చెరువు సుంత? అపధృష్యుండవైన సీ కౌత్మసూతి యాత డౌర్వునకున్‌ బడదాగ్నినోదే,

రిం

రాజు మౌద్గల్యా, యజ్ఞ నేనుమజ'ది మొదలు బందీల నందజను విడుదల సేయింపుము.

కంచుకి!* దేవర యాజ్ఞాపించినట్లు.

(అని వి్నిష్కమించును

ధారిణి. జయనేనా, నీవుపోయి, ఇరావతిమున్నుగ అంతఃప్పురకాంత లకు పుత్త్ర్రవిజయవార్త నివేదింపుము.

(పతీహారి: -అశ్లు (ఆని వెడలుచున్నది)

ధారిణీ *- కొంచెమిటురాం ॥

తీ: ఇదిగో వచ్చితివి.

ధారిణి:= (జనాంతికము అళోకదోహదనియోగమప్పుడు నేను మాలవికకు ఇచ్చినమాటను ఆమె ఆభిజాత్యమును ఇరావతికి తెలియజెప్పి “నన్ను ఆడినమాటను తప్పకుండుదానిగా నీవు సంతరింపవలెను” అని నా మాటగా చెప్పుము.

(పళీ,- దేవిగారు ఆజ్టాపించినక్లే. (అవి విష్కమించిమరల (సవే శించి భట్టినీ, పుత్త్రవిజయకొారణముగా అంఈపురపరి తోషము వెల్లి విరిసి తదాభరణనముంజూషను గావించినది నమ్మం

ఛారిణి:- ఇందులో ఆశ్చర్యమేమి, ఈ యభ్యుదయము వారికిని నాకును సమానము నుమా

ఫ్ర ప్రతీ = (జనాంతికము) కట్టిన, ఇరావతి విన్నవించుచున్నది.' దేవి గారికి ఆనురూపమైన మాట సుమా నీవన్నది. తొలిసంకల్ప మును అన్యథాకరించుట యుక్తము గాదు, అని. ధారిణి:-భగవతీ, నీ యనుమతితో, ఆర్యు(డు సుమతి తొలి సంకల్పించి యున్నమేరకు ఆర్యపుత్తునకు మాలవికను (ప్రతిపాదింప( గోరుచున్నాను. పర్శివా- ఇస్పుడుగూడ ఈమెపై అధికారము నీదే. ధారిణీ:-(మాలవికను చేయిపట్టుకొని) ఆర్యపుక్తుండు (పియనవి వేదనాను రూపమైన పారితోషికమును స్వీకరింపవలెను. (రాజు (వీడతో మిన్నకుండును) ధారిణి: (చిణునవ్వుతో) ఏమిటది! నన్ను అలత్యము చేయుచున్నాడు ఆర్యపుత్తుండు? విదూ:* పూజ్యురాలా, ఉండలేదా లోక(ప్రవాదము-[కొత్త "పెంగ్రీకొడు కైన (ప్రతివాడును పిగ్గుపడువాండే నవి. " (రాజు విదూషకుని నంక చూచును) . విదూ:* అట్లుగాక పోయినచో, ఈపూజ్యుండు దేవిగారు అత్యంత (పణయపూర్వకముగా దేవీసద్యప్రొప్తురాలింగావించు మాళవి కను _పతిగ్రహింప6 గోరుచున్నా(డేమో. ధారిణి: ఈ రాజదారికకు పుట్టువుతోడనే దేవీశబ్దము జోడైనదిం మటిపునరుక్తి యేల?

ప పర్శివాః;* కాదుకాదు ఆమాట, తే॥గీ॥ ఆకరంబున బుట్టినదై న గూడ జాతిరత్నము నంస్కారసరణీ(6 గనక జాతరూపముతోడ సంసక్తమగుట కర్ష్మముంగాదు గాదె కల్యాణి యెందుం ధారిణి: భగవతి మన్నించవలె. అభ్యుదయోళ్సాహములో బౌచిత్యము మజచికిని, జయనేనా, 'పెంగ్లీ పట్టువలువలజత పట్టుకొని రమ్ము. (వ్రతీ:= _భట్టిని యాజ్షాపించినన్లే. ((ఆనినిష్కమించి వల్వలతోటి వ వేశించి దేవీ, ఇవిగో. భారిణీ:= ((మాళవికకు మేల్ముసుంగు తీర్చి ఇప్పుడు ఈమెను ఆర్య పుత్తుండు పరిగహించుగాకం రాజు* వీ యాజ్లచే నిరుత్తరుల మైతిమి. పరివాః, అహో! (పతిగృహీత యైనది. " విదూ.* అహో; దేవిగారి యనుకూలత. (ధేవి పరిజనమువై పు చూచును) పరిివాః= (మాళవికను సమీపించి భట్టినీ, జయము జయము, (ధారిణి పరి(వ్రాజికవంక చూచును) పర్శివా.= దేవీ సీయందిది చిత్రముగాదు, ఆన్లేగడాం కేజగీ॥ భర్హృవాత్పల్యమునం జేసి భవ్యసతులు కొల్లుంభర్తను సవతాండ( గూర్చిగూడ; అంబునిధికి శతాధికొన్యాపగలను కలుపుట సముద్రగామినుల్‌ కడు.ప్రసిద్ధిం

ఫై (వవేళించి

నిపుణిక;- జయముజయము దేవరవారికి, ఇరావతి విన్నవించుచున్నది. ఉపచారము నళి[కమించి ఆప్పుడు నేను (ప్రభువులకు అపరా ధము గావించుటచేత నేను స్వయముగా [ప్రభువునకు అను కూలము గావించినడాననే యైనాను, ఇప్పుడు పూర్ణ్యమనోరథు లైన (ప్రభువులు (ప్రసాదమా[తముచేత నన్నాదరింపనలెను= అని.

ధారిణి = విపుణికొ, ఆర్యపుత్తుండనశ్యము రోషముజ్జగింప(గలండు

విపుః- _ దేవిగారియాజ్ఞ, (అని విష్క్ర9మింనును,

పరి్యవా:- దేవా. నేనిప్పుడు తమసంబంధముతో చరికార్థు.రైన మాధవ నేను నభినందింపంటో ( గోరుచున్నాను,

ధారిణి:- భగవతీ, మమ్మువదలిపోవుట యుక్తమేనా?

రాజుః= భగవతీ. నేను (వాయించులేఖలలో నీ యభినందనలనుగూడ (వాయించ(గలను,

పర్శివా;:= మీ యిర్వురస్నేహముచేత నేను సరతం్శతురాలి నై పోతివి.

ధారిణి - ఇంకను ఏమి (పియమాచరింసపలెనో ఆర్యపుత్తు( డను శాసించుగాక.

రాజు:- ఇంతకన్న (పియమేముండును? అయిన నిట్లగు(గాక;

శే;॥గీ! నిత్యము _పసన్నవైై దేవి నెగడుమీవు; అభిలషించెద నది సవకాండ్ర గూర్చి; ఈతిబాధావివృత్తా్యాదు లేల కోర? ల సిద్ధనువి ఆవ్నామిక్రు. డేల్‌ సీమ్మపజకు, నావాంవుంటానాలా స బై లే య్‌.

స్‌ | [| " ళ్‌ కా ॥ ॥ ఇ . | (గంథకర్త ఇతర (గ్రంథములు : || , న [

1. ఖీ. బుతు సంహారము , |; అమరు కౌన్యము గ్‌ 1 ' జ శి 7 మ్‌ _ + .. ఇందుమతీ పరిణయము

" 11 .. ॥ , "| | + . 7 శాకుంతలము , |. ॥) రఘవంశము ల | 3 మేళ దూతము |

• 1 సల... . కవిత (ఇంకకొన్య సందోహము) మ! | ల. దీతీవ (నాటిక) వ్‌... . | టై ( స్వ ్న [1 . లై |! 1 . - బుతు మంగళము లే సై (1! 2 . 1 (వాల్మీకి బుతువులకు తెలుగు 1. | క న ను మస న యన ,.. శివానందలహరి పనన 0 వ్నవ చ స య నాం లన్‌ న క. లేం నా. ల న. . , ష్‌. సీ ఘం. వ టట. 7. /" గ క ం స్ట ల్‌ కా 1. క , ్‌ (వ. ల్ల జ త " వ న క నా. కు... | | ర ంసక. ల ము. మం. ల. నం... . యాన. త నం తవు కన్‌ సస నం 7 1 వివినకనానచా..-...232డ2లు2ఎకెనకొనెనావలనాలతోరలకనకనాననకుడ లతలు ను