Telugu mahaswetha mahagaveshanam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

క ముహాసవషలం (1 లీ

జ ఉ్‌ం0!3. /. అలి నలరిల.. | న కటా సదు సై!

వుహాశఇత అ అ అద వుహాగవేషణ బాణుని కొదంబరీ పరిశీలస " రచయి తి ఫ్‌ చిల్లరిగ స్వరాజ్యలక్ష్మి _భాహ పః వీణ - [వచురణ ॥ ౧౧. సంరాజులకి ట్ర ల ౭ ళో ఇం. నెం. 10.102, హైట్‌ నె.. శీ ఇందికానగర్‌, 'లిఫోన్‌ కాలస్‌ దగ్గర, కొర్పత్త పేట, హైదరాబాడ్‌ - 500 086.

ప్రథమ ముద౦ణ శ లో 190 ఏ(వియల్‌ -అగనొ టు 6 లే (వతులకు ; శ్రీమతి చి. స్వరాజ్యలమ్మీ ఇం. నెం 10-189, హైట్‌ శెం. శీ. ఇందిరానగర్‌ , “ఎలిఫోన్‌ కాలనీ దగ్గర, కొంత పేట, . హెదరాబాన్‌ = 800 0838. హక్కులు రచయ్యితివి తొ | అం వెల; రూ. 25/-- € న. | పు ల శ వభ -టాో రొఖత్తా 00 ఓ డషదణ : జా హ్హ తీకియేషన్స్‌ పిఏంటర్స్‌ దేవినగర్‌ కవాడిగూడ, సికిందాొబార్‌ .

విషయ నూచిక

ఓకీ బాణ ప్రశంస శ్రి కీ బాణుని విశిష్టత న శి. మవాీశ్వేత_భారత స్త్రీలు . గ శ. గద్య వాబ్బ్మయం క్ష క. కాదంబరీపాత9 పరిచయం గి 6. కాదంబరీ కథా నంగ%హం క్ష

7, కాదంబరీ పాతం చిత్రణం ౧ క్ర... వైశంపాయనుడు 40 0. మహాశ్వీత , 82 10. కారంబరీ పాతం న! క. విలాసపతి 1012 కేల. కారాపీడుని పాఠం 10/ కతి. బాణుని నూకులు 108 4. బాణుడు _ ఖగోళ శాస్త్రం క్షేర్లళ్న శల. బాణుడు __ విజ్తాన కాస్త్రం 120 కేరి. చరితం _ బాణుడు 189 17. శుక ాసుడు (ల్లో వేసీ... వింధ్యాటవీ వర్తన క్షేశీరి _ శీ$, వంపా సరోవరం 188 80, శాల్మలీ వృతం 185

21. సూర్యోదయ 189 వల శబర సెన్యం-శబరి సేనాపతి వర్షన 161 రతీ... ఇందా్యయుధ వర్ణన 168 -.
22. అచ్చోద సరస్సు " 160
23. మహాశ్వేత వర్ద 166 2కి. కాదంబరి వర్ణన క్షేగ న్‌? జాబాలి ఆళ౦మం .. ర్డీ ఉజ్జయినీ నెగర వర్ణన 1500 కీర. అలంకారములు 1689
24. చందాంపీడుడు _.. ధీరోదాత్తుడు గేరిర్రి ర్య సంభాషణా చాతుర్యం రికి శల, బాణుని దోషాలు తలి రితి. అర్యాత్మికంగా బాణుడు రడ శిశ. కాదంబరీ నామౌచిత్యం ల్డ్యత్తి శక. ముగింపు కి00

నాన సో టు మగా టు. ప టన న నాం స. స లం య్‌ సనన సం. క నం. ఎ ల తిన ళన సం. నస స యిటు ల టనే మ న సం యము న తో భు థ టో సస ల్‌ | టాం. తీయ అం. పంటీ ననేక మ | ము. క పుట్టినింటి నుంచిగాని అత్తవారింటి నుంచి గాని అర్థం గాని, = అప్యాయతలుగాని, ఆందుకోలేని, నన్ను జ్ఞానం వచ్చిన దగ్గిర నుంచి, కంటికి రన్పలా సమస్త సన్నిహిత బంధు వర్గము అందించే ఆప్యాయతల కంటె అతి మిక్కటంగా తన వాత్సల్యా ౨ అమృతాన్ని ఆనుతణం ఆందిస్తూ అనందింపచేస్తూ ఉవలాలిస్తూ ఉం. నో జ న! ఇళ ఉవళశమనం కల్పిస్తూ సర్వవ్యాపిగా అన్న కృష్ణ వరమాత్మకు సర్వదా నభక్తికంగా _పమాణాల నర్వ్నిస్తూ ఆతని పాదాలను శన్నీరను వన్నీటిచే [వవాళనం చేసుకుంటూ ఉన్నాను. ఆనంద నందనుడు అనంద నందాన్ని అందించి ఆదరిస్తున్నాడ. ఆవర మా క్ట జ మన, లు, త్మకు లక్కి పూర్వక కృతజ్ఞతా నమన్క్స్బతు

నాకు జన్మనిచ్చిన కన్న తండి మహా ఏిజ్ఞాని-జ్ఞాని= భగవగ్గీత, రామకథాఎదధ, ఆంవక గద్య వాజ్మయ చరిత, జ్యోతిరే దము దీర్తతములు చరిత, నక్ష్యతములు, చుక్కల సుద్ది ఆంగ్లమున ,న్విప్పర్‌ ఆప్‌ ది హవిన్స్‌ మొదలగు (గంధా లలో ధూగోళ ఖగోళ సమన్వయం ఫ్య్ఫాక్ష్యం చేస్తూ మహామద్భుత విషయాలను వ్యక్తం చేసి ప్రపంచ వె తొళిమల 'పశంనలందు కున్న కీ శే శ్రీ గొబ్బూరి వేంకట రాఘవరాపుగారు, వీరు శ్రీ కాశీ నాధుని నాగేశ్వరరావుగారి నేతృత్వంలో వె వడిన “భారతి” మాస వతికలో శర వరంపరగా ఖగోవ విజ్ఞాన , వ్యాసములు వాసీ జయిపురం మహారాజు? శ్రీ వికమదేవ వర్మ మహరాజుచే జ్యోతిర్విద్యా విశారద బిరద ఒను పాండిరి గద్య వాజ్మయ చరితకు రత్నఖచిత స్పర్ణయ పతకమును _గహిం

• అట్టి క శే; పితృ దులు మా'పుజ్య త్ర గ్‌్బూరి “వెంకటానంద రాఘవరాప్పగార్కి , నాకు అ&ర చివ ఎట్టి నాచేత పుస్తకము వాయించగల శక్తి నిచ్చారు, ఆయనకు ఈ గంధ మపే అవర పష్వాన్ని సభక్తికంగా సాశునయనాలతో " సమర్చించుకుంటున్నాను. ల న్వరా జ్యల కీ

పూజ్యులైన మా పిత్యపాదులు స్త | శ. శ . ఖ్‌ యు స్ట ఖై శో. |. న స అట్‌ ని టి పం స ప్‌ |.

1. . ఫ్జే వ గ్‌ | శసే టో క న న్న వ వా ఎట సైగ నట సవం ళు మ న | పు వో ఆబ మ జ. గ్గ ॥ టక సం పేలే స్‌ వగ జ 1 హ్‌ తత్‌ వత
2. ల . శన సు - | - ఎ ఈ బి శ్రీయతు ల గొబ్బూరి వేంఠటానంద రాఘవరావుగారు వీ ఎ.ఏల్‌.ఏ ల్‌ బి, జనన. : 11_4_:069332. నిర్మాణం : 28] 0. 1986 వలూలు. వీరి సెంటి: ఠి 1892లో జరుగనున్నది.

ప న క వం న త సా వ జ ష్ణ టు ష్‌ జీ. తే శ్‌ ల ఖై వష జీ స పస్‌ స న జ్ర. ళీ శనం కీ ర. ఖ్‌ న... స నైన న లనీ తో ఫ్ర స. న... ము. త త్‌. ఖో (! షై న. . 'ట్రైతల స ఇం మయ వుం .. బ్లో శ్రీ గాఘవరావుగారి సతీమణి శ్రీనుతి గొబ్బూరు సుభదష్ముగారు క “వమ యా ధరితి9' అన్న నానుడికి తార్కాణమైని తరుణీమణి. అవర అన్నపూర్ణలా స్వపర భేది మెబుగని మహనీయురాలు. దానశీలి, భరకు తగిన భార్యామణి. పరమ త్యాగశీలి. అ తగారిని అపార 'పేంమతో ఆఖరి వరకు | గ ల క సేవించిన ధన్య చరిత. ఈమె (ప్రస్తుతం ద్వితీయ పుతు9ని యింట నున్నారు. ఈమెకు భగపంతుడు దీర్తాయురాలోగ్యములను గంిహించుగాక్‌ ;

• తొలిపలుకు

అసలు నాకు గ9౦థం వాంయాలనే స. కలాం ఎప్పుడూ లేదు.

ఏలూరులో వశ్చిమగోదావరి జిల్లా రచయిశల_మహానభ

. లకు నన్ను ఆహ్వానించారు. అవ్పుడు “రచయిత ౬ బాధ్యతలు "

అన్న శీర్షిక పె ఉవన్యనించడం జరిగింది. అ సభలకు శ్రీ పురి వండా అప్పలస్వామిగారు నన్ను శ్రీ బెజవాడ గోవా ల రెడ్డిగారికి వరిచయం చేశారు. అవ్పుడు గోపాలరకెడ్డిగారు మీరేమైనా పుస్త కొలు వా9ళారా + అని ప౦ళ్నించారు. లదు అ- అన్నాను. _ మా కాలేజీ పిన్నిపాల్‌, 'స్టరు జోసప. సిస్టరు హ్లైనిడా నా చేత వతి నువత్శరం బైబి౬ నుండి విషమం వారు సూచిన్తూ నృత్యనాటికలు వాయిస్తూ ఉండేవారు. చాలా వరకు రసవత్తర ఘట్టాలు నాచేత వా౦యించారనే చె ్పెవచ్చు.

సాహిత్య మండలిలో శ్రీ పుల్లాబొట్ల శ్రీరామమూర్తి గారు వితి సాహిత్య సమావేశానికి నన్ను ఆహ్వానించేవారు. నా కవి తలు ఏలూరుప్పర వ9జలు సాదరంగా విని నాకుసంతో షాన్ని కలిగిస్తూ ఉండేవారు.

శ్రీ పురివండా, బి, గోపాల రెడ్డిగారు నన్ను పున్తకరచన చెయ్యవలసీందిగా అదేశించారు,

• అది కారణంగా బాణుని విశిష్టత కాదంబరి ఆన్న ఆం శాన్ని తీసుకుని మహా శ్వేతకు పా౦ధాన్యం ఇచ్చి వా9కాను. వర్ణనల నన్ను ఎ వగా ఆలరించాయి. కధ నంగ౦హంగా వాసి పాత9లు, వర్ణనలు విపులంగా విశదీకరించాను.

పుస్తకం వాయడం పూర్తిచేసిన కొన్ని నంవత్సరాలకు పదవీ విరమణ చేకాక మా చిన్న తమ్ముని యింటికి రావలసి వచ్చింది. మా చిన్నమరదలుగారి పో౦త్సాహం వల్ల (చి॥ నస లీలావతిగారు) పుస్తకము ఆచ్చువేయించే ఆలోచన వచ్చిండి. నేను వాఎసిన పుస్తకాన్ని _ అచ్చువేయడానికి వాజ్మయ మహాధ్యక్ష కళా (వవూర్ణ డాక్టర్‌ శ్రీ వడ్డమూడి . గోపాలకృష్ణయ్య గారు, జ్యోతి కింయేషన్స్‌ పి9ంటర్స్‌ యజమాని శ్రీ ఆంజనేయులుగారితో పరిచయం చేసి పున్తకం అచ్చువేయట పా9రంభింవ చేశారు. , అఆనాధనైన నాకు నా తండి9గారు శ్రీ గొబ్బూరు. వెం కటానంద రాఘవరావుగారు అక్షర భిక్ష పెట్టి అనుగ౦హంచబట్టి నేను ఆజన్మాంతం అర్థిక నమన్యలులేక స్వతంతఏ౦గా జీవ యాత చేయగల్నతున్నాను. కనుక నభ క్రికంగా కనవడని ఆయన పాదాలను కన్నీటితో తుడిచి ఈ అక్షర సుమాలచే తలను పాదాలకు తాకించి పూజించుకుంటున్నాను.' . నంకాన రహిత, సౌభాగ్య విహీన ఆని తలచి నొ అనుంగు " సోదరవర్గం అపార 'పేం3మాదరాలతో సాదర మందహాసాలతో

నుమరుర మ జుల భాషణలతో వాడి వడలిన నా హృదయ కమ లాన్ని నదమల సపేంమామృత వృష్టిచే నర్వదా నవనవోన్న్మే "షంగా..ఉంఠునట్లు ఆదరిస్తున్నారు. వారందరికీ నా హృదయ పూర్వక .ఆనేశానేక "కృతజ్ఞతలు నర్వదా నమర్పిస్తున్నాను. నో సోదరి శ్రీమతి ౩. మీనా& నాయీ వృద్ధాన్యంలో ఈ హైదరాబాద్‌ నగరంలో ఉండుటకు ఆవాసాన్నిచ్చింది -చూమరది. శ్రీ కె.. సుబ్బారావుగారికి శ్రీమతి మీనా&కి నా .హృదయపూర్వక. అభినందనలు. అత్యంతాభిమానంతో అమృత “వర్షం, అందిచ్చే నహృదయ నన్మిత9 వర్గానికి సర్వదా నహృదయింతో తమ నందేశాత్మక మైన ఒక అనుళూతి, "విశిష్ట వ్యాఖ్యానరి, పీఠిక [వాని యిచ్చిన శ్రీ భమిడిపాటి రాధ కృష్ణమూర్తి గోరికి ని. సాంబశివరావు గార్కి. శ్రీ ౪. గోపాల కృష్ణయ్యగార్కి. నా కృతజ్ఞతా పూర్వక నమస్కృృతులు. రచయితి

• చిల్లరిగ స్వరాజ్య లకీ

ప్రశంస

శ్రీమతి చిల్లరిగె స్వరాజ్యలవష్మిగారితో వరిచయం ఒక

ల న్‌ ఆపూర్వ సంఘటన, సాహిత్యగోష్టి వ9నక్తంగా వారి హృదయం శెలుసుకునే అవకాశం లభించింది. అన్నిటికన్నా ముందు వూనవత్వానికి వాాధాన్యమిచ్చే స్నేహశీలి ఆమె.

ఒకం- విలతణమైన వాతావరణంలో జన్మింబిన ఆమెకు పోహిత్యపు నినాదాలే మేలుకొలుపు లయాయి. ఆటపాటల సార్తియంలోనే గీతార్యయనం పా౦కంభమయింది. పాంయంతో పాటు భక్తికూడా పెరగడమేకాక అది వివిరమైన భక్తిమార్గా లలో మలుపులు తిరిగి చివరికి మధురభక్తి రూవంలో స్థాయి త్వానికి వచ్చింది. ఆ ప్రాతిపదికతో వారు భాగవత (భక్తి )నవ సీత సారాన్ని మధుర భక్తి భావంతో చిరకాలం నుంచీ ఆస్వా దిస్తూ వచ్చేరు.

లౌకికమైన దూషణ భూషణ తిరస్కారాల పా౦బల్యం వల్ల మనను కంపించినపుడల్లా కన్నయ్యతో, మానసిక వినం గాలు చేసి ఆత్మశాంతికి వరిహారమార్గాల్ని కొనుక్కున్న వేదాంతి ఆమె, -

శ్రీమతి న్వరాజ్యలక్షిగారి. జీవితంలో సారన్వత వ్యానంగం ప9ఏధానాంశం, వారి రచనల్లో కారంబరి విషయ విశేషణ. మహా శ్వేత మహయనీయత అనునది ఒకటి. ఆంధీకరణ

ములలోకూడ్‌ కవితారీతులకు ఆత్మీయత లి ఆత్మశుద్ధి మొదలైన సహజళర్తులు అంతర్వాహినిగా అక్కడక్కడ భావుక హృడ్‌ యాలకి విత్యశమవుతూ వుంటాయనే ఆంళం నర్వజన విడి తమే. ఆదృష్టితో గనుక యీ గ౦ంథాన్ని చూవినట్లయితే,. శ్రీమతి స్వరాజ్యలవ్మిగారి ఆంధీ)కరణలో, కవయితి? జన్మత" పుణికిపుచ్చుకొన్న గద్య లీ ఆత్మశుద్దీ ధారావాహికంగా ఆద్యం తం నమస్థాయిలో నడిచి పాఠక హృదయాల్ని రంజింవచెస్తు

• న్నాయనడం అతిశయోక్తి కాదనీ ఈ గర౦ంథాన్ని వఠించినవారు గమనించక పోరు.

ఇటువంటి మరికొన్ని రచనలు ఆంధి పాఠక లోకానికి

అందించే అవకాశం భగవంతుడు వారికి వఏసాదించుగాక ॥ డా. రాదేశ్వరి, 14 శ, అవర్స్‌

౧౧.౦

ఫందేశ౦' శ్రీమతి రాజేళశ్వరిగారు..:

“శిరి కేలేని విశ్వ సంసారి ఈమ్వై ఎన్నెన్నో కార్యకంమాలు ఉన్నా పావం. తీరిక -చేసుకుని. ఎంతో: విశాల హృదయంతో అవ్యాజానురాగంతో" ఫ్ర స్తకంలో ఏ భాగమూ చదువక అభిపాంయం వాంయమన్న వాని వంపారు. అమె ఒక భాగవెత వాహిని, ఆతి వికాల, “హృదయ, గృహస్తాశంమ ధర్మాలను _నిర్వర్షిన్తూ కాలాన్ని నర్వదా సాహితీ రంగంలో వరుగులుకీీయించఛే: వియత్నశీలి, స్నేవాశీలి వరోవకార రురీణ, నాకు అమూల్యమైన అవర్న నందేశాన్ని అందించిన ఆమెకు అనేకానేక ధన్యవాదాలు.

ఇట్లు ౧||. స్వరాజ్యలక్మీ

; ఒక అనుఖభూత్రి

ఒక ఉత్రమ (గంథాన్ని చదివినప్పుడు మనకు మహ దానం దం కలుగుతుంది. ఆఅ ఆనందాన్ని పలువురతో పంచుకోవాలనే భావన మనలో కలిగినప్పుడు ఒకతపన బైలుదేరుతుంది. ఎందువల్లనం టె ఓక అనుభూతిని మనం న్వయంగా అనుభవించటం వేరు. ఆ అనుభవించిన అనుభూతిని మరొకరికి ఆందించటంవేరు. మరొకరికి అందించేటప్పుడు మనం చదివిన _గంథంలోని మూలభావాలు, రచనామకృతి, భాష, రస “నృష్టి ఇత్యాది విషయాలు మనలో ఒక అనుభూతిని కలిగిస్తాయి. ఆ అనుభూతిని ఇతరులలో కలిగించాలి అంటె దాదాపు మనం కూడా మరో రచయిత కావాలి. అదీ మూల రచయితకు నరినమానం కావాలి. ఆప్పుడే ఆ అనుభూతిని ఇతరులకు మనం అనుభవించిన దానిలో కనీసం సగం ఆయినా ఇతరులకు అందించ కలుగుతాం. ఈ విషయం మనం (గంధాన్ని ఏ భాషలో చదివామ్లో ఆ భాషలోనే ఇతరులకు చెప్పేటప్పుడే ఇంతటి అర్లత కావాలని వచ్చినప్పుడు _ ఒక భాషలో చడివిన (గంధాన్ని మరో భాషలో ఇతరులకు ఆందించాలన్నప్పుడు ఆ చెప్పేవాడి అర్హత ఎంతగా వుండాలో ఆలోచించండి. ఇల్లా అను వాదం చెయ్యాలి ఆ౨టె అనువాద బడికి రెండు భాషలలోనూ తగినంత పాండిత్య (వతిభలు వు.డాలి. అప్పుడే ఆ అనువాదకుడు అటు మూల రచయితకు ఇటు పాఠకుడికి న్యాయం చేకూర్చగలడు.

ఇహ ఆ(గంథం మూల భాషలోనే ఒక మహోద్గ౦ంధంగా పేరెన్నికగన్నది అయితే అనువాదకుడు కూడా మూల రచయితకు. దీటైన వాడ్ర వుండాలి.

ఇప్పుడు “మవాశ్వీత గవేషణ...” మన చేతిలో వుంది. ఇది సంస్కృత “కాదంబరి' కీ పరిశీలన లాంటి అనువాదం.

ఇక్కడ "కాదంబరి" గురించి నేను ఏ ఒక్కమాట చెప్పినా అది నూర్కుడికి ఒక చిన్న దివ్వెతో చూపించటం అవ్పతు.ది. అయినా చాపల్యంగా ఒకటి రెండు మాటలు చెప్తాను. .

ఆకాదంబకీ రసాస్వాదం ఆవారపీి నరోచతే...” (కాదంబరి రసా స్వాదనం పౌ దిన వారికి ఏ ఆహారం రుచించదు.) అంతటి రస మంజరి కాద. బరి. అనలు కాడంబరి చవవటానికి “సారి మతెం కవీం్యదులు.... లోగంారసి... మేలునాం...” అన్నంళటి వారు కావాలి. ఆందుకే “బాణోచ్చిష్టం జగత్సర్వం” అన్న మన్ననలకు ప్మాత మెంది. బాణుడు తన ర్రైవ టౌ పోకలతో, పవ్యకావ్యంగా కాకుడా గద్య కావ్యంగా కాదంబరి రచన చేశాడు. ఆ గద్య రచన కూడా “గద్య ౩ కవీనాం నికషం వదన్ని” అన్న ఆర్మోన క్రి దీటుగా సాగింది. రపోల్లానము, నంన్కృత సమాస భూయిష్టమూ అయిన కాదంబరిని నంస్య్భృతంలోనే చడివి ఆనందించాలి ఆ టె చదివే ప్రతివాడు మరో బాజుడు కానల సందె. అ -ఎనుభూలిని ఇతరులకు అందించాలంటే... ఇంకెంతటి (పతీళ కావాలి... అటుపైన నంన్కగ్భాత.లోనే మేలు బంతి ఆయిన ఈ గద్య కాఎస్వన్ని ఇలుగులో.... తెలుగువారికి అందించాలం టి అను వాదకునికి సంస్కృృతం-_తెలుగు, రెండింటిలోనూ సమానమైన (పతి పుండాలి " *కాద-బరి' అనువాదాలు అనేక భాషలలో చేయబడాయి. తెలుగులో కూడా అనువాడాలున్నాయి. అయితే ఇంతవరకు పెరిగిన

అందలి “ఆవారన్‌ నరోచతే” అయిన “రసాస్వాదాన్ని” కాము ఆస్వా చిస్తూ మనందరికి ఆస్వాద యోగ్యం చేశారు. ,

పండిత (గావాన్యమైన నంన్కృతి కాదంబరిని తెలుగు వారి అతి తక్కువ చదువుకున్న వారు నైతం అనుభవించగలిదేటట్లు చేసిన శ్రీమతి న్వరాజ్యలవ్మిగారి (వయత్మం నఫలీకృత మైందనే చెప్పాలి. వారు ఇలాంటి “వ్యాఖ్యాన” రచనలు ముందు ముందు అనేకం చేని తెలుగు వారి వృదయ వీధుల్లో చిరన్మరణీయులు కావాలని, వారికి . ఆయురారోగ్య అయిశ్వర్యాలు ఇవ్వాలవి అభగవంతుడిని మనసారా (ప్రారీసున్నాను.

ఈ 'గవేషణ” వారీ మొదటి (వయత్నం కొవున మార్గం అను కున్నంత సుగమం కానందున కొన్ని చిన్న చిన్న లోపాలు, ఆవీ_ అందరికి చెప్పాలన్న ఆతురత వలన._కలిగిమ్‌యి. అవి _.

శ్రీమతి లక్ష్మిగారు నంనృత మూలం వదో ఒకటి రెండుతోట్ల మ్మాతం చెప్పి కరా గమసంలోకి వెళ్ళిపోయారు. ముందరే చెప్పాను. ఇది అనువాదం కాదని._వ్యాఖ్యానమని. అయినా అవనరం అయిన చోట వుదాహరణంగా నంన్కృత మూలాన్ని చెవృ్పవలనిన ఆవసరం వుంది. అల్లాగే విషయాలను వర్గీకరణ చేని చెప్పే నందర్భాలలో వాణని చర్విత వరిజ్ఞానం గురించి చెప్పేటప్పుడు బాజుడు చెప్పిన చార్మితక విషయాలేమిటో వ్యాఖ్యానంగానై నా చెప్పలేదు.

ఇక మూడవ విషయంగా _ పాతల వరిచయంటనూ ఆయా ప్యాతల శీల చ్యితజలోనూ భావాలు, వ్యాఖ్యానాలు చర్విత చర్వణా లై నాయిం

అనువాదాలన్నీ మూలానుగుణంగ, ఆడే రీతిలో వున్నాయి... కోని ఈ “మహాశ్వేత మహా గవేషణ”. పరిశీలన మ్యాతం..... ఒక గవేషణ లాంటిదే,

ఈ గ వేషణ సాగించినది శ్రీమతి చిల్లరిగె స్వరాజ్యలమ్మీ గారు. వీరి గవేషణ అనితర పూర్వము. దీనిని అనువాదం అనే కంటె ఒక వ్యాఖ్య అంటే ఛాలా బాగుంటుంది. వ్యాఖ్యాతకు కేవలం . భాషా పాటవం మ్యాతమే కాకుండ్యా శాస్త్ర వరిజ్ఞానం తదిళర [గంథం పరి చయం కూడా చాలా అవసరం. శ్రీమతి స్వరాజ్యలవ్మీగారి “మహో శ్వేత గవేషణ” చదువుతుంటే వారి పాండిత (పకర్ష ద్యోత కమౌ తుంది. శ్రీమతి స్వరాజ్య లవ్మిగారి బహుముఖ విషయ పరిజ్ఞానం ఇందులో అద్దంపట్టినట్లుగావుంది. నిజమైన “వ్యాఖ్య” ఈ పుసకం ఒక వుదాహరణ,

కథను నంర్యగవాంగా. చెప్పి కథలోని ప్మాతల వరిచయం

చేస్తూనే ఆ ప్యాతల శీలమును వ్యాఖ్యానించారు ఈమె ఆ ప్నాతల కీల

వ్యాఖ్యానములోబాటు అయా పాతల వల్ల కలిగిన రనస్ఫోరకతను బవా చక్కగా వెల్లడించారు. ॥ |

'వొణునియొక్క బవుముఖ (పజ్ఞాపాటవాలకు వర్గీకరించి తెలియ జేశారు. అతని ఛార్మితక పరిశీలన, లౌగోళికళాస్త్ర వరిచయం, ఖగోళ శాస్త్ర మందలి అపార శేముషి మొదలైన విషయాలను శ్రీమతి లవ్మీ గారు వర్గీకరించి తెలియజెప్పారు, అలా వ్యాఖ్యానిన్తూనే ఆయా విషయా ,లలో ఈమకున్న పాండిత్యాన్ని కూడా (పదిర్శించారు. ఇల్లా అను వాదాన్ని అనువాదంగా కాకుండా ఒక వ్యాఖ్యానంగా అనుమతిన్తూనే

మరి రచనల్లో ఇల్లాంటి* స్వల్స లోపాలను నవరిందుకుంటె.... వీరిరచనలు వదికాళలలపాటు నిలవగలవనటంలో నందేవాం లేదు. , “పు శ్ర్యైర్యశోలభ్య తే...” “"ఇ.కా ఇంకా ఇల్లాంటి రచనలు చెయ్యాలని ఆశిన్తూ.... క5/1 కృపా కాం పైక్స్‌, భమిడిపాటి కృష్ణమూర్తి నేరేడ్‌ మెట్ట, - 185.1.19000 సికిందరాబాదు-800 586.

• ఒకమాట సాహిత్యం ఒక మెహార్ణవం. ఆ సముద౦ంలో అనంత జలరాసి, అట్టడుగున ఎనలేని ముత్యాలు. ఆ ముత్యాలు వరాలంటే జలరాశిలో మునకలు వేయాలి. ఒక పుస్తకం చదివితే ఒక మునక వేనినట్టన్నమాట. ఒక భాషలో సాహిత్యంతో గాఢ పరిచయం నంపాదించాలం టే, ఒక జీవితకాలం చాలరు. ఇక రెండు మూడు భాషలు ,తెలునుకోవాలం టే శెప్పాలాః కాని పూర్వజన్మ నుకృత పరంపరలను వెంటబెట్టుకుని జన్మించిన శ్రీ స్వరాజ్యలమ్మీ వంటివారు భాషలను సునాయానంగా నేద్బుకోగలరు. అమె నరళ హృదయులు, మృదుభాషిణులు, నత్య వింయులు, కాలం కలసిరాక పొగరుబోతు గుజ్జంలా ఎదురు తిరిగితే చానికి తగవన్నామమినే కళ్ళిము వేని లిగవట్టి నిలబెట్టి నన్మార్గంలోకి మళ్ళించుకో గల నమర్థురాలు. సత్స.గత్వే నిన్సంగత్వం నిస్సంగత్వే నిర్మోహత్వం , నిర్మోహల్వే నిశ్చల తత్వం నిళ్చలత త్తే జీవన్ముక్షిః (భజగోవిందం) అనే కోవకు చెందినది. అధ్యాత్మిక సూరి, నా పరచయన్థులు, వా నన్నిహితులు, ఏదైనా-మహత్కార్యం చేస్తే అది నేనే చేసినట్లు గర్వి స్తాను, అనందిస్తానము. అనంతమైన తృపిని అనుభవిస్తాను. శ్రీమతి న్వరాజ్యలవ్మీగారు నంన్కృత కాదంబరి కావ్యాన్ని వివిధ కోణాలతో విశ్లేషించారు. మనా శేద్యథూ వర్షనలకూ పా9ధాన్యం ఇచ్చారు. ఆమెను మనున్ఫూ _రిగా అభినందిస్తున్నాను.

చదవరల అనేది మనో ప్రాంగణంలో చుక్కలు పెట్టడం వంటిది. దానిని తెనుగువారికి అందిన్వాలనే కోరిక కలగడం ముగ్గు తీగలుతీసి చుక్కలు కలువడం వంటిది. దానిని అచ్చొత్రించి, వెలుగు లోకి రేవడం అంటే అందులో పూలూ, పసుపు కుంకుమలతో అలంక లించిన గొబ్బెమ్మలను ముగ్గులలో సింగారి చినట్లు శ్రీమతి న్వరాజ్య అవ్మిగారు ఈ బృవాత్‌ గం౦ంథాన్ని వెలువరి.చి సాహితీ ప్రాంగణానికి సంకాంతి ఆల.కరణ చేళారు.

మాతృభాష చదవడం మంచినీళ్ళు త్రాగడం వంటిది. దేవఖాష చదువలేకపోవడం దురదృష్టకరం. ఆటువంటివారికీ ఈ గ9ంథరచన వరం వంటిది. సాహితీపంయు లందరూ ఆతోటలళోకి వవేశించి, భాష భావమూ కల్పనా కథొన్సూరి అనే పంచరంగుల వూలనుడులలో . మళ్ళీ మళ్ళీ తిరిగి ఆ పరిమళాల వేగాలలో తమ తమ ఆత్మల నుద్దీవన చేసుకుని అనందింతురు గాక; ఒక మహోత్క్యృష్టమైన కాన్యాన్ని రచించి ఇలాంటి ఆనందాన్ని సంచి పెట్టిని శ్రీమతి న్వరాజ్యలమ్మిగారు ధన్యులు.

10.12.80 టి. జ్జా న ప్రి నూ న

"స్నే హశీలి ఒక మం 'స్నేహితురాలుగా శ్రీమతి టి. -జ్ఞాన | వినూనాంబగారు ఒక మాట వాసి నన్ను 'వశంసీం'

చారు.

ఈమె జగమెరిగిన సాహితీ సామా9ట్‌ అనదగిన శ్రీ రాపూరు. వెంకట నత్యన్నారాయణగారి పుతింకా రత్నం. ఈమె హృదయం అవ్యాజ. పే'మామృత సాగరం. నిగర్వి నిండుకుండ, ఆతిధులను అవర అన్నపూర్ణలా ఆదరించి 'పేమించగల విశాల హృదయ. ఆ నిష్టా నిధిగహసీమ నడురేయి. ఆలించినన్‌-నాస్తి శాక బహుఠాష్ట వాస్తోదన సౌష్టవంచ కృవయా. _-ఖోక్తవ్యమ్‌ అన్నిఖై ఉంటుంది వారి గృహసీమ. అడిగిన తతణం తమ అమూల్య అభిపాఎయాన్ని అందించినందుకు వారికి అనేకానేక కృతజ్ఞతల నందిస్తున్నాను.

౧%. స్వరాజ్య లక్ష్మీ

అధ విశిష్ట వ్యాఖ్యానం శ్రీమతి స్వరాజ్య లక్ష్మిగారు మహాశ్వేత, మహో గ వేషణ (గంధం (వాసారు. ఇది కాదంబరి వరిశీలన. ఇందులో బాణుని విశిష్టత, కాదంబరి ప్మాత చిితణారీతులు కాదంబరి కావ్యంలోని వర్ణనలు వివిధ ప్మాతల [పాముఖ్యత నంభాషణల రాతుర్యం బాణుని ఆధ్యాత్మిక తత్వం కాదంబరి నామ కౌచిత్యం బాణుని, కవితా విశిష్టత మున్నగునవి ఈ (ంధంలో కనిపిస్తాయి. | రచయితి కాదంబరి .కావ్యం సమ్మగంగా పఠీశీలించి కావ్యంలోని రసమయ నన్నివేశాలకు వారి వ్యాఖ్యానాలు అందించారు. కాదంబరి నంస్కృళ కావ్యం సాహిత్యంలోనే ఒక (పత్యేక విశిష్టత సంతరించుకుంది. అటువటి కావ్యాన్ని కూలంకషంగా చర్చించి వివరించడం సామాన్య విషయం కాదు. _ శ్రీమతి స్వరాజ్యలమ్మీ, బహుభాషాకోవిదులు, పండి "తులు, భాషా (వవీణులు. చిరకాలం ఉపాధ్యాయ వృత్తిలో జీవితం గడిపిన పరిశీలకులు ఈ పరిశీలనా గం్యధం అటు -.. వండితులకూ,. ఇటు విద్యార్థులకూ ఎక్కువ (పయోజనకరం కాగలదని విశ్వశిస్తున్నాను. రచయితికి నా (పళంనలు, పోతుకూచి సాంబశివరావు అధ్యమత్షృులు, అఖిల భారత తెలుగు రచయితల మవిసభలు |

పీఠిక

“కాదంబరీ రనజ్ఞనస్య అహారోఒపి నరుచ్యతే” అన్న ఆర్యోకి అత్యంత (వసిద్ధమెనది. ఈనూ క్రి ఎంత (వసిద్ధ మైనదో దీనిలోవున్న అర్ద రహన్యం అంత అ్యపసిద్యమైనది. మహో పండిత కవిగా సనమ న శవ్రారాలమ “వాజొచ్చిష్టం జగత్పర్వం” గా ఆపోశన పట్టి పుక్కిలించిన వాణుడు కాదంబరి ళబ్దాన్ని “కల్లు” అనే ఆర్ధంలో సార్టక రాహిత్య మైన వదం తన (గ-థ నామ్నీకరణంలోనే _వయోగించాడని అనేక మంది కవి వండిత విమర్శకులు భావించారు. వా 'స్రవానికి కల్లు తాగిన వాగీకి మనోబుద్ధి బాక్కాయాలు అవళంగా వుంటాయి. ఆహారం రుచించక పోవడమూ వానవమే. అయిరే యీ కాదంబరీ నవల చదివిన వాడికి గాని మవో సుగుణ సౌందర్య రాశియెన కాదంబరి సౌందర్య నుగుణా మృతాది రసాస్వాదన చేనిన చం[దాపీడునుడికి గాని చూవరులకు గాని ఆమె జీవిత కఠా సవంతీ రసాస్వాదన చేసిన వారికి గాని మనో బుద్ధి వాక్కాయాలు అద్భుతావవాంగా వికనిసాయే గాని అవళ వ్యవస్థలోకి వెళ్ళవు. ఆహారం గుచించక పోవడం అంటూవుండరు. ఈ పరిస్థితుల్లో “కల్లు” (మద్యం) అనే అర్భంలోనే కాదంబరీ నామాన్ని బాణుడు పెట్టా డనుకోవడం కేవలం పొరపాటు. నామ సారకతను నోచుకోని ఈ శబ్దాన్ని మద్యం అనే అర్థంలో నిరర్ధకంగానే"కాక దురర్శకంగా సైతం వాణుడు _వయోగించాడనడం చాలా అనంగత౦. వా నవానికి కాదంబరీ శబ్దానికి సరన్వతీ దేవి అని కూడా అర్థంవున్నది. నరన్వతీ మాతృనిద్ధి పొంది బాగమృత ౦సాస్వాదన చేసేవాడికి ఇతరాలేకాక ఆవోరం కూడా రుచించక పోవడంలో విశేషం లేదు. ఇక్కడ కాదంబరి శబ్దం చేత

మండూక (బాహ్మి అనబడిన సనువర్చలాలతయైన నరన్వతీ లత కూడా నిర్దిష్షమెనది. నరస్వతీ లతలు అకుల రసాన్ని చెరకు రనం మొదలె న వాటితో మ్మిశితం చేసి సార్ధకంగా న్యుపయోగంగా ఆస్వాదన చేసిన వారికి మనోబుద్ధి వాక్కాయాలు అపూర్వంగా అత్యంతం పరిశుద్రమవు తాయి. అమృత(పాయమవుతాయి, మనస్సు బుర్ర అద్భుతంగా విక సీంచి అభ్యుదయం చెందడ మేకాక వాక్‌ శుద్ది వాక్‌ సిద్దులు కూడా లభించ డంతోపాటు అది అద్భుతావహమెన రసాయనంగా ఉపయోగవడి నిత్య నవ యౌవనంతో శరీర. అమృత్యపాయ-గా మారుతుంది. ఈ సరన్వతీ లతా రన రవాస్యాలను (గహించిన వాడికి అవారం కూడా రుచి, చక పోవడంలో ఆశ్చర్యకరమైన విషయం లేదు బాణుడు అసాధారణమైన తన విజ్ఞతా పదర్శన చేస్తూ నరన్వతీ దేవిని నరస్వతీ లతను ద్భొష్టిలో పెట్టుకొని సార్దకంగా కాదంబరీ నామాన్ని ెట్టాడే కాని శేషలోనైనా నిరర్ధకమూ దురర్థకమూ అయిన కొాదంబరీ శబ్దాన్ని మద్య వాచక.గా పెట్టలేదని నిన్స దేహంగా భావించనలసి వచ్చింది

(పపంచంలోనే ఆసాధారణమై అవూర్వమైన మొట్ట మొడిటి నవలగా చర్మితలో స్థానం సంపాదించుకున్నది. సంస్కృత భాషలో అవతరించిన అపార అమేయ భాష భావబంధుర నంన్కృతులకు నిలయ మైన ఈకాదంబరి నవలమీద అనేకమంది పరిళోరనలు చేశారు. అయితే తెలుగు వారిలో తెలుగు సంస్కృత పలడితులు కాదంబరి అధ్యయన వరులు వేలాదిగావున్న. ఈ కాదంబరి మీద పరిళోధన చేసి రచన చేసిన వారు లేరనే చెప్పవచ్చు. ల్‌గడ విద్వాన్‌ విశ్వంగారు మాతం తెలుగులోకి కథారూపంగా అనువాదం చేశారు. అయితే ఈ ఆను వాదం సర్వతోముఖమైన బాణుని (పతిభకు శబ్లార్ధాది వివిధ శ్లేషలకు (వతివింబంగా అవతరించిందని చెప్పడానికి అవెకాశం లేదు. (ప్రస్తుత

(గంథం బాణుని కాదంబరి మీద అసాధారణమైన ఆధ్యయన తత్సర తతో శ్రీమతి చిల్లరిగె న్వరాజ్యలమ్మీ గారు ఆలవోకగా రచించిన పరిశీలనా ౧ంథం. ఈ పరిశీలనా (గంథంలో వివిధ పాతల విశేషాలను అపూర్వంగాపున్న వర్ణనలను సూమ్మాతి పూమ్మంగ? విశ్లేషించారు. శ్రీమతి స్వరాజ్య లమ్మిగారు భాష్మాపవీణ చదివే రోజుల్లోనే అంపే 1045, 1950 మధ్య సంవత్సరాలలోనే కాదంబరిని ఆమూల్మాగం వఠించారు. మహాశ్వేతకున్న సంపూర్ణ సౌందర్య భౌతిక రూపంకాని తపోయోగ నిష్టావర మైన లౌకిక కళారీరక వ్యవస్థా (ష్మకియలుగాని శ్రీమతి స్వరాజ్యలమ్మీలో లేక్రపోవచ్చును, కాని అమె సంసారిక జీవన వ్యవస్థను అంతర్ముఖ మైన ఆత్మ నంకుద్ద నె ందర్య వ్యవస్ధను అత్యంత సన్నిహితంగా ఆమె మానసిక ద తప్కుతుడుగావున్న నాకు అనుభవంలో శ్రీమతి స్వరాజ్యలవ్మీగారు ఒక మహాశ్వేతగా కనిపిస్తారు. నేను .వయస్సులో చిన్నివాడిదవైనా శ్రీమతి స్వరాజ్యలమ్మిగారికి వ్యాకరణ ఛందో (గంథాలు భాషా్యాపవీణలో పాఠం చెప్పానన్న తృపి నాకున్నా ఆమె నన్ను ఒకప్పుతుడుగా భావించిన భావన కంటే నాకున్న ఆమాతృ భావన కంటే గొప్పది కాదు, శ్రీ మతి నస్వరాజ్య౬వ్మీగారు ఏలూరు సెంట్‌ థెరిసాన్‌ గరల్పు హెన్కూలులో సీనియర్‌ తెలుగు పండితురాలు గా పనిచేనీ వ్యిశాంతి తీసుకున్నా ఆమె జీవితాన్ని ఒక మహాశ్వేతగానే గడుపుతున్నారు. బాణుని మహాశ్వేతకు కాదంబరి ఒక్కతేకాని శ్రీమతి న్వరాజ్యలవీ్మ గారికి ఆమె జీవిత యాతలో ముగ్గుకు సోదరీమణులే కారు అనేకమంది కాందబరీ వాచ్యలు వున్నారు. కాగా క్రీమతి న్వరాజ్యల్ష్మిగారు యీ బాణునీ కాదంబరీ వరిశీలనా (గంకానికి “మవా శ్వేత మహా గ వేషణ” అని పేరు పెట్టడం అత్యంత నముచితంగా వున్నది. శ్రీమతి స్వరాజ్యలక్ష్మి తంశడిగారు నుపనిస్థ ఖగోళ పరిశోధక రచయితలయిన శ్రీగొబ్బూరు వేంకటానంద రాఘవరావుగారు, తం డిగారి

ఖగోళ వరిళోధనా విషయాలు శ్రీమతి న్వరాజ్యలమ్మిగారి రచనలో ఈ మహాశ్వేత మవాగవేషణలో (వతివింవింప చేళారు. ఇవి బాణుడు వివిధ సందర్భాలలో ఉటంకించిన ఖగోళ విషయాలను దృష్టిలో పెట్టు కుని బాణుని అచుంబీత విషయాలను కూడా మాననామ వర్వాది విశేషా లతో విపరించడం జరిగింది (గంథ ముదణలో అనేకమైన ముదా రాక్షసాలు దొర్తినా పాఠకులు ఈ [(గంథంలోని అశేష - విశేషాలను గురించి ఆదరిస్తారని ఆశిస్తున్నాను.

ఇట్లు 2_8.1118/4ీ, వాబ్మయ మహాధ్యశ న్యూ నల్లకుంట, డాక్టర్‌ వర్గమూడి గోపాలకృష్ణయ్య హైదరాబారు-44. కళా-పపూర్ణ

స్తో వుహా శ్వ త వుహాగవెషణ (“కాదంబరి పరిశీలన) పై

రచన ; (శ్రీమతి చిల్లరిగె న్వరాజ్యలక్మీ

వంహా శే ఏత వంహాగవేషణ 1వ ప్రకరణము భట్టబాణుడు సంన్కృత సాహితీ సంద౦మ్ము నందున ప౦విమలమణి వీవు వాణభట్ట। గణనీయ మైనట్టి కాంచన మధ్యాన వజ9ద్వయం బట్టు వరలె కృతులు అచ్చమైయలరారు నాకాశరంగాన ధుంవుని వోలె నుండు దృఢముగాను కమనీయ మైనట్టి కాదంబరియు మరి వరధు9వ తారగా వరలుచుండె అమర గీర్వాణవాణికి అతులితముగ రత్నమయహారతతు లీవు రాణ మీర నవ్య కాంతుల నీనెడి నాణ్యమైన కాంచనాభరణాదులు కంఠమందు వాణి కర్పించి నిలచితి వసుధయందు ॥

శీ మవిశ్వేత పద్య కవితకంటె గద్య రచించుట ఘనతరంబని యెంచు ఘను(డ వీవు కథలు చెప్పుటయందు(. గమనీయ ఫణితిని చక్కగా చూపిన చతురమతివి కాంచనవర్ణ మౌ కన్య కాదంబరి నలలవోలె నలంకరించి తీవు ఉపమాన ముద్చ్రేక్ష లూవూ కందని రీతి కువ్పతిప్పలుగ కురిపించినావు వీసమంతైనను వాసి తగ్గని రీతి వర్షనల్‌ వర్షించి వరలినావు _ అత్యద్భుతంబైన ఆ సన్ని వేళాలు కూర్చగళ్ళితివీపవు గుంఫనముగ ల నవరసాలంకృత నాట్యరంగమునందు రాజు పాత౦ల నీవు రాణ మీర అనుపమానంబుగా నతిపాాభవమ్ముతో ఆ పాత9లందున అలరి తీపు " భారకావనిలోన భట్టబాణుండుగా? బా9దుర్భవించిన పంభుండవయ్యః శరువాతి కవులంత తలవంచి సి చెంత మెనవిరి ఉచ్చిష్ట మెతుకు లెన్నా హర్షున కెంతయో హర్షమ్ము గూర్చిన అతని చరిత వా్రనీ అలరి తీవు కవిరాజుగా నీవు ఖ్యాతి నార్జించితి

మవి గవేషణ ఏ! అంచ వెలది నిన్ను నాదరింప ॥ భారతావని ప౦్రజలంత భక్తి తోడ కవివరేణ్యుండ వంచును ఘనత మీర రాజ కవిరాజు వీవంచు రహిని నెప్పుడు వందన శతాల నర్చింప వరలితయ్య

వాణుని విశిష్టత నంన్కృ్భృతసాహిత్యమనే ఆకాశంలో కెంపుల్లా మెరిసే చక్కని చుక్కలా నేటికీ, (వకాశిస్తున్నాయి ఇతని కాదంబరీ హర్షచరిత౦లు. ఇతని రచనా వైచితిిని ఉగ్గడిన్తూ “బాణ వేగంబును” అన్నాడు భట్టుమూర్తి తన నరస భూపాలీయంలో, మనుచర్మితకారుడు, అల్లసాని పెదన్న ఆ కావ్యంలో ఇలా ణగ్శా చి (వాసాడు. మ॥ వనజూక్షోవమ వామలూరు తనయున్‌ ద్వైపాయనున్‌ భట్టవా ణుని భాసున్‌ భవభూతి భారవి సుబంధున్‌ బిల్హణున్‌ గొళిదా సుని మాఘున్‌ శివభదు,మెల్హ ణకవిన్‌,చోరున్‌, మురారిన్‌ మయూ రుని సౌమిల్లిని దండి వంస్తుతుల పేర్కొందున్‌ వచళ్ళుదికిన్‌ ॥ న! అలాట్‌ ఛి "ఇందు వాల్మీకి వ్యాసుల తరువాత మన వాణుద్దే పేర్కొనడంలో ఆతడు కవికి ఎంత ఉన్నతస్థానం ఇచ్చి గౌరవించాడో, అని మనకి బాలా అనందం అనిపిస్తుంది. అంతేకాదు, కవితారాజ్యంలో, ఇతడు తృతీయస్టానాన్ని అందుకున్నాడంటే, ఆది సామాన్యవిషయంకాదుకదః' హర్షుని ఆస్థానకవిగా బాణుడు బాగా శోభించాడు.

6 మహాశ్వేత హర్షచర్శిత వాని, ఇతడు పాఠకలోకానికి ఎంతో హర్షా న్నివ్వగలిగాడు.

బాణునికిముందు అసలు చరితంలు రాసినవాప్తన్నట్టు కనపడదు.

సంస్కృతంలో, కాదంబరి “నానారసోల్లాసభాసుర మూ” “*స్సురృ చిరంభావోదయ విలాస మనోహర మూ, నానాలంకార శోభితమూ” ఆయిన, హృద్యం అయిన గద్యకావ్యం అన్నారు రెంటాలవారు.

“బాణోచ్చిష్టం జగత్సర్వం అని, బొణోచ్చిష్టమిదం జగళల్‌, అని బాణోచ్చిష్టం జగతంయమ్‌” అని పలువిధాలుగా బహుముఖస౦జ్ఞావంతు లైన పండితులూ విజ్ఞులూ ఇతణ్జీగూర్చి రమణీయంగా వర్టించారు,

సంస్కృత వాజ్మయంలో, ఇంత విశిష్టత ఏ కవీ సంపాదించ లేదని నిస్సందేహంగా మనం చెప్పవచ్చు.

పంపంచంలో పాంణికోట్ట అనుబంధాలను అన్ని కోణాలలోంచి సూమ్మరృష్టితో ఇతడు పరీక్షించాడు. ఆయా అనుభూతుల్ని బాగా మననం చేసుకున్నాడు. అతి సమర్ధవంతంగా ఆయా భావాలకి షాంణం హోసీకాడు.

గంంథపఠన చేన్తూఉంటే ఆపియత్నంగానే పఠితల హృద యాల్లో ఆయా పాత౦లు చోటు చేసుకుని నిలబగతాయి. అలారాయడం కవిప౦తిభకు తార్కాణం,

పఠన చేస్తున్నంత సేపూ నిలవడం కంటె ఆ తరువాశకూడా నిల బడేటట్లు రచించడం దానికి పై మెట్టు.

అంతేగాకుండా ఆయా పాత౦ల సుఖదుఃఖాల ఆనుళూశుల్ని పాఠకుడు పొందగలిగేటట్టు రాయడం అంతకంటె పైస్తాయి.

పాఠకుడు ఆమరణాంతం మరువలేనంత వటిష్టంగా పొతుపోషణ చేయగల్లడం మహాకవి మన బాణుడికే సాధ్యం అయింది.

మవి గవేషణ ళ్గ్‌ ఇతని కాదంబరిలో పాతిలు, ఎంత గట్టిగా పాఠక హృదయా లలో పాతుకుపోయి, లోతుగా నాటుకుంటాయో ఆ పఠితలశే తెలును. వైశంపాయనుడనే చిలుక, ఒక బోయవాడి చేతుల్లోంచి కింంద వడి, ఎదురుగా, తండి9 చిలుక నిర్దీవమై పడిఉంటే, దాన్ని చూస్తూ ఒకప౦ిక్క్ల దుఃఖం నముద౦ంలా పొంగివస్తూన్నా, దాన్ని దిగమి9ంగు +" తాడు. దాహంతో తవతహ లాడతాడు.

“అఆతికష్పాను దళాన్వపి జీవితనిర పేఇా నభవంతి ఖలు, జగతి పార9ిణినాం ప్రఏవృత్త యః” అంటే ప్రపంచంలో ఎంత దెంతటి కష్టదళ లలోనూ తమ పాంణాల్ని, వరిత్యజించడానికి, ఏ పాంణి ఏమాత9౦ ఇష్టపడదుగదా।

ఈపాత పఠితని అలా కదిల్బేస్తుంది.

తల్లీదండీ9, కరువైనారు చిలుకకి. నాలిక పెదాలు తడి ఆరీ పోతున్నాయి. మెడ నిలపలేని స్థితిలో ఉండగా జాబాలి మహర్షి కొడుకు, వోరితుడు వచ్చిచూసి దాని పా౦ణాల్ని కాపాడుతాడు.

మన బాణుడికి కూడా వసితనంలోనే తల్లి పోయింది. మంచి పాయం రాకముందే తండింకూడా చనిపోతాడు.

ఈ ఘట్టం మనకు వైళంపాయనుడి పాత౦ిలో చక్కగా చితి9ం చాడు మన బాణుడు.

మహా శ్వేత - భారత్త్రీలు

తను ప్రేమించిన పేంయసికి తన పై గల విరవోన్ని తట్టుకోలేక

తపించి తపించి పా౦ణం విడిచేశాడు పుండరీకుడు,

గ్ర మెవి శ్వేత

అతని ఆవధులులేని అనురాగాన్ని అందుకోలేక పోయానని కుమిలి కుమిలి కుదిళ్ళిపోతుంది మవా శ్వేత. ఆబాధ అనుభవించక తప్పలేదు. అన్నీవిడిచి విరాగిగా పుండరీకుణ్జి తలుస్తూ ఎలాగో పొద్ధులు వెళ్ళదీస్తూ ఉంటుంది.

ఎంతటి కఠినుడైనా ఆ పాతని చదువుతూ ఉంటే ఆలా నీరు కారి తీరుతాడు. తారాపీడు డనేరాజు, అతని భార్య విలాసవతి. శకనా శడనే మంతి9; అతనిభార్య మనోరమ.

కాదంబరీ చందా౦పీడుల వృత్తాంతం అత్యద్భుతంగా అదివర కెన్నడూ కనీవినీ ఎరుగని తీరుల్లో సృష్టించి పఠితల కందించాడు బాణుడు.

విలానవతీ, మనోరమలు, బారత నారీమతల్లులుగా రచించాడు. భారతీయ సంన్కృృతి వాళ్ళ ప్రత్యణువులోనూ ప౦స్ఫుటితంగా కని పిస్తుంది.

ప్రకృతిని వర్షించడంలో ఇతడికితడే సాటి. ఎంత వర్షించినా తనివితీరినట్టు అతడికి కనిపించలేదనే తోస్తుంది.

జాతీయాలు, సూక్తులూ, అలంకారాలూ, అతనికి అలా అలా ఆవపరియత్నంగా కోకొల్లలు వచ్చిపడిపోతాయి ఆతని రచనల్తో.

ళా ళా

“బాణుడు తన కావ్యాలలో నిక్షేపింపని భావాలు గాని గావింపని కల్పనలుగాని పందర్శింపని ఊహానమృద్ధిగాని సంన్కృత వాజ్కయంలో అరుదుగా క్ష న్పిస్తుంది.

నిజమే. ఆతని తరువాత కవులు అతని భావాలనే ఎంగిలి మెన్‌ వీనవారే. అందుకే “బాణోచ్చిష్టం ఇదం జగత్‌” అన్నారు,

మహా గవేషణ క

బాణుడు వాత్సాయన వంశంలో పుట్టాడు. ఆవస్త0భ స్మూతుడు (బాహ్మణ కులం ఇతనిది. తాత కుదేవాఖ్యుడు. తండి చ్మితభానుడు తల్లి రాజాదేవి. అత్యంత పవ్శిత చర్మితాలంకృత. ఇతని తర్మడి వేద శాస్త్ర నిమ్టాతుడు. తాత జగద్విఖ్యాత విద్వాంసుడు. ఆ మవోపండితుడీ ఆన్యం నిరంతర వేదపఠన పురోడాశన, భక్షణంలచే (పపూతమైన దని తెలుస్తోంది.

గుణాడ్యుని బృహత్కథామంజరిలో కధను ఆధారంగా చేనుకుని ఇతడు కారంబరి రచించాడు.

ఇంతే కాకుండా హర్షచర్మిత, చండీ శతకం, మకుట తొగితం అనే (గంథాలు కూడా రచించాడు. పార్వతీ పరిణయం అనే (గంకఠాన్ని ఇతడే (వాశాడనీ, వాయలేదనీ పండిత లోకంలో విభిన్న అభ్మిపా యాలున్నాయి.

మన సాహిత్య చర్శితలో రామాయణం తప్ప మరే ఇతర కావ్యాలూ అదే పేరుతో తిరిగి తిరిగి రాసినట్లు కనపడదు.

కాని ఈ మహాకవి కాదంబరిని సమగంగా వఠించారు అనాటి కవులు, దీని మీద ఆదరంతో కాశ్మీర పండితుడు కాశీవాధకవి, కాదంబరి కథను సంగంహంగా, సంక్షిప్త కాదంబరిని [వాశాడు. మహావిద్వాం సుడు మణిరామకవి, కాదంబరీ ఆర్ధకావ్యం అను, వద్య సారాన్ని రచించాడు.

శీవరాముడు, వెద్యనాధుడు, బాలకృష్ణుడు, శూరచందుడు. మహాదేవుడు, సుధాకరుడు, ఘనశ్యాముడు మొదలైన వారెందరో మహా కవులు ఇతని కాదంబరిపై హృద్యం అయిన వివిధ వ్యాఖ్యానాలు రచించారు.

శే0 మవాశ్వేత

తెలుగులో నాకు తెలినీన వారు ఈ కాదంబరిని (వాసిన మహనీ యులెవరెవరం టే (1) ముదిగొండ నాగలింగళాన్త్రిగారు, (ఓ) సత్యవోలు కామేశ్వరరావు గారు, (8) కాదంబరీ కధా సారం అనే పేరుతో "కె. స్ముబవ్మణ్య కాని గారు, (ఉ) కాదంబరీ కల్యాణం, జంధ్యాల పావయ్యళాన్తి గారు, (8) కాదంబరి పేరుతో రెంటాల గోపాలకృష్ణ మూరి గారు, (8) కంఠంపాటి రామగోపాలకృష్ణమూర్తి గారు మరియు (7) విద్వాన్‌ విశ్వం గారు. ఇక నాటకాలుగా యస్‌, కామేశ్వరరావు, వి. రాజమ్మాళ్‌ గారు రచించారు.

వీబరు అను ఆంగ్లకవి అతి వృద్యం ఆయిన వ్యాఖ్య విమర్శ రాని నట్లు తెలియవస్తున్నది. దీన్ని బట్టి కాదంబరీ ఉత్కృష్షత ఎంతటిదో

ళా అజాత బి రయి రసజ్ఞులే ఊహింపగలరు.

ఈ కింద, మన కవిని ఎవరెవరు ఎలా ఎలా స్వభావోక్తులతో స్తుతించి తృప్తి చెందారో చూద్దాం, - జయంతభట్టు. “పకట రసానుగుణ వికటాశర చమత్కారిత సకల కవి

కులాభరణన్య వాణస్య వాచః” గంగాదేవి. “వాణీ పాణీ వరామృష్ట వీణా నిర్వాణహారిణీ” ధర్మదాససూరి. రుచిర స్వర వర్గ వదా రసాభావ వతీ జగన్మోహరతి, తడ్కిం తరుణీ? నహినసహి బాణస్య మధురశీలస్య_ చందదేవ కవి. శేష శబ్ద గుంఫ, రసాలంకార సదర్ధక కవీంద, వం చాననుడూ అని పొగడాడు. అభినందుడు. వాగిశ్వరుడని, వాక్సతిరాజు అ ర్లేశ్వరుడని అన్నారు. వ! సోద్డ్టలుడు. వాగర్ధ రసాది సర్వేక్వరుడని నుతించారు.

మహా గవేషణ " క్షే

ఇతని కాదంబరి భాషాతత్వ జిజ్ఞాసువులకు సద్దురూవదేశమని పలువురు వలువిధాలుగా (వళంసనించారు.

ఈ'పైె ఉదాహరణల మూలంగా ఇతడు “అమర గీర్వాణ వాణీ వాత్సల్య విళారదు డయ్యాడు.

కవితా స్మామాజ్యమున, ఈ కవి గద్యికవి సార్వభౌముడయాడు గద్యకవితా, కవిబహ్మ అని బిరుడు నందాడు. చదుపుల తల్లికి ముద్దు బీడ. పెదకొడుకు.

ణి ళం ధన్యుడవయళ్ళు బాణభటూ ధన్యుడవు గద్య వాజ్బ్యయము

"వాక్యం రసాత్మకం కావ్యమ్‌” అన్నారు పెద్దలు.

రస విశిష్టంగా ఉన్న ఒక్కవాక్యమైనా సరే దాన్ని కావ్యమనాలోి అని 'పెనానుడిని బట్టి మనకు సువ్యక్త మౌతుంది.

కాని వద్యం రసాత్మకం కావ్యమని లేదు. (వవఠమంగా సంస్కృతంలోనూ, అ తరువాత తెలుగులోనూ, పద్య కావ్యాలే [పాదు "ఫ్రగించాయి... రాగాను గుణ్యమైన శబ్దజాలాన్ని 1పేమించడం, ఆద రించడం మానవ సహజ లశణాలు, ఆ కారణంచేత, పద్య కవితనే కవి త్వంగా గణిస్తూ వచన కవిత్వాన్ని చిన్నచూపు చూస్తూ వచ్చిందనుకో వచ్చు.

విషయం అనే శుద్ధం అయిన బంగారం పుష్కలంగా ఉండాలి.

భాష, భావం అనే సుల్తీ సేనాం చేతుల్లో ఉంటే (పతిభా వ్యుత్పత్తులనే . వజ నంవద,కల్పనాళక్షి అనే రమణీయం అయిన లతలూ, (డిజైన్స్‌

క్షే మహాశ్వేత పుషిగా పుంజుకోగలిగితే కవి అనే కంసాలి చెయ్యలేని ఆభరణం ఏముంది: అదే అన్నారు తిక్కన్నగారు.

“కూర్చుట నూత్న రత్నమునకున్‌ క్రనకంబునకున్‌ దగున్‌”, వద్యం అయినా గద్యం ఆయినా హృద్యం ఆయిన వోరంగా చేసి వాణిని అలంకరించాలి

సు్షుగా రసనృష్టిచేయగల [ప్‌ కావాలి కవి.

“అపారే కావ్యసంసారే కవిరేక (వశాపతిః” అపారం అయిన కావ్య సంసారానికి కవి మ్మాతమే ఏకైక వ౦ంజావతి. అపారం ఆయిన కావ్యసంసార సామ్మాగిని కవి తన గుప్పిట ఉంచుకో గలగాలి, భావదార్మిద్యం భాషాదార్మిద్యం ఉంటే రసహీనమెన కవితా

కే నీరస చే శ నృష్పిచేసి వాగ్లేవత కే నీరసం ఆపాదిం ఆప్రాచ్యులు కొందరు

మనంబున నుండెడి యమ్మదుర్గమాయమ్మ” వీధివాకిలిలో కూడ కాలు పెట్టడానికైనా ఆర్హత లేదనడం సాహసం కాదు,

కళాజ్ఞాన హీనులై తిమ రచనలకు పద్యవేషం ఇవ్వడానికి, పలు విధాల పాట్టువడి నాల్లు ముక్కలను చేర్చి గణ్యపాసాదులతో కొటు

యా శ లబ్‌ కొంటూ,

“గృరువు లఘువుచేసి కొట్లాడి కొట్టాడి

లఘువు గురువుచేసీ లాగి లాగ” ఛందో విషయాలని పాటించామనుకొని ఏదో ఒక విధంగా తడక లళ్తే వేషధారులు ఎన్నటికీ కవులు కాలేరు. “నక్కకు దేవలోక మెక్కడ” అన్నట్టు వేషధారులీ కవితారాజ్యాన్ని సమీపించడాని కైనా అర్హులు కారు.

మహో గవెషణ గ్షకి

కత్తి వట్రినంత మాతాన పెరికిపంద మహాకూరు డవుతాడా? ఇను తొడిగిన మేదరి వట్టళ్మదు డవుతాడా:

కవితా వస్తుపు పుష్కలంగా ఉండాలే గాని వద్యం ఆయినా గద్యం అయినా సాహిత్యరాజ్యంలో తన అర్హతను వి చోటు చేసుకుంటుంది.

న (వస్తుత కాలంలో గద్యకు మంచి స్టానం ఉంది. కాని-చయన ళ్లు

నాటికి గద్యని సంఘం చాలా చిన్నచూపే చూసేది.

దండిమ్మాతం సంఘానికి ఎదురీది దశకుమార చర్మిత సంస్కృ తంలో గద్యరూవంలోనే రచించాడు. కాని మన భటు కాదంబరిముందు అడి దివిటీ ముందు దీవంలా వెలవెల పోతుంది దానిముందు ఇది ఎంతో శక్కువ ప్టాయి అనీ చెప్పక తప్పదు.

“గద్యః కవీనాం నికషం వదన్ని” అన్నారు విజులు, కవిగత ఉపతిళకి గద్యరచన ఒక్‌ చక్కని

రం కొ

శీటురాయి,

కచి తన థావావేశాన్ని తృప్తికరంగా వ్యక్తృంచెయ్యాలి అంటే గద్యే చాలా చక్కగా సహకరిస్తుంది. తాను చెప్పాలి అనుకున్న విష యాన్ని సంతృప్తిగా, నంపూర్తిగా స్యకమంగా చెవాడు.

పద్యంలో అయితే యతి గణ్యపానలలో ఎలాంటి విషయా న్నైనా బంధించాలి ఆఅంపే వ్యర్హపదాలు అనమర్హుల చేతుల్లో ఆవిరళంగా దొర్దకాయి. ఈపద్య రచనల్లో, పద్య కవిత్వం రాసీనవాడే కవి గాని, గద్య రాసినవారు కవిగాడు అన్నభావం ఇప్పటికి కూడా చాలావరకు సంఘంలో గట్టిగా ఉంది.

న! మహా శ్వేత

సంస్కృత సాహ్‌త్యంలో “*మవోకవ బాణభట్టు” అన్న (వఖ్యాతి నార్జించాడు. “గద్యకవితా స్యామాట్‌” మనకవి. తనకు ముందున్న

జ

కవులందరికంటే తలమానికంగా విరాజిల్లాడు,

“సుక్రవితా యద్యస్తి రాజ్యేనకిం” అన్నట్లు సంస్కృతి గద్యకవితా స్మామాజ్యానిక్‌ శాశ్వత పార్వభౌముడీ కవి మహానుభావుడు.

అతనికి దేశవర్యటనం చాలా ఇస్టం. (ప్రకృతి ఇతని పియ మ్మీతురాలు. ఆందుచేత అందినంతవరకు ఆమూల్మాగం వర్ణించు కుంటేనే గాని అతనికి తృప్తీ ఉండదు. ఆయా (పాంఠాలలో ఉండే సాంఘిక వ్యవస్థలు ఆచార సాంప్రదాయాలు మొదలైన వెన్నో మనకవి ఎంతో సునిశితంగా ఆవగతం చేసుకున్నాడు. క్‌ం11 నమయజష్ఞుడు సమచిత్తుడు

సమ ళద్దార్ధ ప్రయోగ చతురుడు భావక౦ిమ

రస పోషణ రచనా కమనీయ

వ౦తిభు డిల సుకవి యన బరగున్‌ ॥

అని తన కావ్యాలంకార చూడామణిలో విన్నకోట పెద్దన్న, కవిని గూర్చి వక్కాణించాడు.

పైపద్యంలో సుకవి కుండ వలనీన సల్లక్షణాలన్ని మహో చక్కగా పేర్కొన్నాడు. నమయస్సూరి, అన్నిటియందు సమత్వం కలవాడు శబ్దార్తాలని (ప్రయోగించడంలో అసమాన వెదుష్యం గలవాడు భావరసా నుగుణంగా రచన సాగించడంలో అద్భుత (ప్రతిభా వ్యుత్పత్తులు గల వాడు ఈ (వపంచంలో సుకవి స్థానానికి అర్హుడు,

మహా గవేషణ 1కి

పె పద్యంలో పేర్కొన్న నత్కవి లక్షణాలన్నీ మన మహాకవిలో అతి పుష్కలంగా ఉన్నాయి,

“బుద్ది నవ నవోన్మేషా శాలినీ (వతిభావిదుః” అన్నట్టనూ “ఎప్పటి కవ్వుడ నవీన కల్పనల్‌"” నూతన అతి నూత్న మైన బుద్ధివికానంతో కూడిన నరికొ త్త కల్పనా చాతు ర్యంతో భావాను గుణ్యమైన భాషా [1పాళభవంతో కవితా రాజ్యాన్ని సమర్థ వంతంగా వల గలేవాడే సత్కవి-

[గి

మన కవికి గల భాషా _పౌఢథిమ తదనుగుణ్యమైన మంచి భావనా బలం సమానరిగా సరి తూగుతాయి.

స్వాతి కార్తెలో వరపు జల్లుల కంపే ఛాలా ఎక్కువ గానూ వెయ్యి పేటల ముత్యాలహోరంి ముడులు సడిల్తే అవి జలజల నేల రాల్తున్నట్లూ మన కవి కవితలో పదజాలం ముత్యాలవెల్లువ జల్లుల్లా మనకి కోకొల్లలుగా కనపడతాయి. మనకవికి ముందు దండి దశకుమార చరిత రచించినా భావనా శక్తిలోన్లూ. భాషా పటుత్వంలోనూ, చాలా తక్కువే అను కున్నాంగదాః

దండి ధైర్యంతో పద్య కవితకంటె గద్యగవిత ఏ మాతం తీసీ పోదని విద్వ్మత్పకాండులకు వాటి చెప్పాడు.

గద్యంలో రసవత్తర మెన వాజ్మయం సృష్టించా లనుకోవడం ఆనాడు ఆతి సాహసంతో కూడినపని.

దాన్ని చేపట్టి సాహిత్యరంగంలో ఒక ఉన్నత స్టానాన్నీ కల్పించీ

“దండినః పదలాలిత్యమ్‌" పదలాలిత్యానికి తనంతవాడు లేడు అన్న ఆర్హతను సంపాదించి మన భట్టుకి బంగారు బాట చూపాడు దండి.

బాణుడు దండ్‌ తరువాత వాడయినా అన్ని విధాలా అతనికంటే ఇత డెంతో అధికుడు అని సాహితీ వేత్తలు అనుకుంటూ ఉంటారు.

దండి వదిమంది రాకుమారుల చర్మితను “దశ కుమార చరిత” అనే పేరుతో రచించాడు.

తెనుగు వాళ్ళకి కథలు రాయడం ఆన్నా చెప్పడం అన్నా చాలా ఇష్టం. ఆసలు ఆ రక్తి కథలకే ఉంది.

జాణుడీ తరువాత భానుని వాసవదత్త కథ, ఆపైన విషశర్మ రాజ కుమారులకు జంరువుల పేర్లతో అద్భుతంగా కధలు చెప్పి వాళ్ళం దరినీ మంచి మార్గంలో నడిపించాడు.

తెలుగువాష కధలంళకే చెవి కోసుకుంటారు. తెలుగువాళ్ళే కాదు అసలు మానవులకి కథలంటే చాలా ఇష్షంలా కనిపిసుంది.

ఆందుకే మహాకవులు తమ బుద్ధి కుశలతతో కథా సాహిత్యాన్ని (వజల కందిస్తున్నారు.

అనగా అనగా ఒకరొజు దగ్గిరనుండీ ఆంజనానందనం వీరం దాకా మనవాస్శ ఏ కథ చెప్పినా మహా ఇషంగా వింటారు.

న!

ఈ విషయం గమనించి గుణాడ్యుడు నంస్కృతంలో “బృహత్క థామంజరి” అని రాశాడు. అందులోది కాదంబరి కథామూలం.

మన వాణభట్టు కథావస్తువు ఆక్కణించి తీసుకున్నా సర్వతంత స్వతం్శతంగా మలిచి మలిచి పారేశాడు.

“కాదంబరీ రసాస్వాదం ఆహారపి నరోచతే” అనిన్నీ

“కాదంబరీ రనజ్ఞుల కాదట రుచియించు నొక్కా అవహారంబున్‌” అంపే కాదంబరీ పాఠకుడికి ఆహార పానీయాలు ఏమీ రుచించవట.

మహా గవేషణ 7

“భట బాణుని ముదువజి కాదంబరి కధలు చెప్పెడి చెల్మిక తె

ఓ ఊఉ బి వవానీ

నాకు” అన్నారు జంధ్యాలవారు,

వర్షనలు అలంకారాలు పాలు కాస్తతగి స్తై కధమాతంం పాఠకుణ్ణి తల యొత్త కుండా చేసేస్తుంది.

పా9రంభంనుంచీ ముగింపు దాకా కధలోకథ కథలోకథ, పాఠ కుడికి వద్మప్యూహంలోకి పోతున్నట్టు ఉంటుంది ఎక్కడా ఈఠలకి అంతు పటదు.

లబ

సామాన్యంగా కదలూ, నవలలూ, చదువుతున్నా మంపే అవి సగం చదివితే ఉన్నది మన ఊహకి అందుతుంది.

కానీ కాదంబరీ, పింగళివారి కళాపూర్ణోదయం ముగింపుదాకా పొఠకులకి ఎక్కడా కథ అంతూ పంతూ కనవడ కుండా ఉంటుంది, అలా కథ రాయగల్లడం ఆ కవిపుంగవుల ప్ఫతిభకు రార్కాణం,

కథలు చెవ్పడంలో రెండు పదతులు న్నాయి. [పారంభం నుంచి చివరీదాకా ఆలా చెప్పుకుంటూపోవటం ఒక పద్దతి.

కథ మధ్య లోంచిగాని మూడవ భాగంలోంచి గాని పా9రంభిం చడం రెండవ పద్ధతి, పాఠకుడికి ముందు కథ ఏం జరుగుతుంది? ఏం జరుగుతుందని ఆత౦ంతో పుస్తకంచివరి వరకూ పఠనసాగిస్తాడు. ఏ ప్మాత ఎవరు? దీని ముగింపు ఎలా ఉంటుంది? అనే ఆరాటం ఏ మాత90 తగకుండా రాయ గలడం కవి ప్ప9తిభను బటి ఉంటుంది.

లి ళ్‌ ర!

కాదంబరి కథమాత$ిం ఒకంతట పాఠకుడికి ఆంతు పట్టదు. ఈ కావ్య పఠన పాశిరంభించిన, పాఠకుడు కథాగమనం కోసం, చాలా ఓర్పు పట్టవల సే ఉంటుంది

18 మెహోశ్వేత

ఒక్కొక్క పాత)కి కొన్ని. జన్మాల పూర్వ వృత్తాంతా లున్నాయి. జన్మ జన్మల వాసనలు ఆయా పాలకి కొన్నింటికి గట్టిగా పట్టుకొని ఉంటాయి.

వూర్తిగా గంంథం వఠిస్తేగాని ఆపాత9ల నిజ న్వభావ న్వరూ పాలు పఠితల కందవు.

కఖాసంవిధాన వై చితర్యంలో మహా ఘనుడు మనబాణళట్టు.

కొదంబరీ పాత పరిచయం

కథ సమగశింగా అర్హం కావాలంటే ముందు జాగరిత్తగా ఆయా పాతంల్ని కసీసం రెండు మూడు సార్లయినా వరిశీలించి తరువాత కథ" చదవాలని మా పాఠకులకు మనవి. శూదంకుడు :

ఇతడు విదిళా వట్టణాన్ని పరిపాలించే రాజు. ఇవాలోక సుఖాల్ని అనుభ వించాలనే మనస్తత్వం కలవాడు కాదు. సంగీత సాహిత్యగోష్షు లంపేనే ఇతనికి మవో ఇష్టం.

మనకి ముందు కథలో వచ్చే తారాపీడుడనే రాజు కొడుకు పేరు చందాంపీడుడు. ఆతడే కూద౦ికుడై పుట్టాడు, అతడి హృదయంలో మిక్కుటంగా నాటిన కాదంబరిపే మక్కువ ఎంత ఎక్కువైందో గాని ఈ జన్మలో కూడా ఆతడి హృదయంలో ఎక్కడా చెక్కుచెదరక నిలిచి పోయిందన్నమాట. -

మవి గవేషణ క్షం

వెనుకటి జన్మలో పే9మించిన కాదంబరి మీదే మమత ఉందన్న మాట. అంటే శూదంకుడికి ఖ్టొ్‌వకం ఉందని గాని, కాదంబరీ వ్యామో వాంచేతే ఇలా ఉన్నాడని కాని కవి ఎక్కడా వాచ్యంగా చెప్పలేదు. సుని శితంగా ఆ పాతని వట్టిచూ స్టే అ విషయం నీళ్ళల్లో జుడలా చిన్నగా రేభామాతంంగా ధ్వనిస్తుంది,

చందాగపీడుడు :

ఇతడు తొరాపీడుని కొడుకు. యువరాజు. చతుషష్టి కళాకోవి దుడు. నలకలు లేని అప్పుడే తీసిన నవ్య నవనీతం లాంటి మనస్సు ఆరసిది. సద్దుణాలనే రత్నాల ఆభరణాలని అతడు ధరించాడు, ఆ అలంకార శోభితుడు కీరి కాంతా బద్దుడు. శరీరాన్ని చాలించినా చండి సూర్యు లున్నంత వరకూ కీర్తి శరీరంతో వెలుగుతూనే ఉంటాడు. ఇతడు చందుని అపకారం.

మహాశ్వేతని ఎంతగానో సహృదయంతో సన్మితునిలా ఆదు కుంటాడు. ఆమె కష్టగాథ విని కన్నీరు కారుస్తాడు. మనోమాలిశ్యం శేనపుడు మగువలతో సన్నిహతంగా మనుగడ సాగించడం తప్పు కాదని నిరూపించాడు కవి. కుమారపాలితుడు ;

జూదంకుని మంతి$ి, వై శంపాయనుడు :

శుకనాపని కొడుకు చందాంపీడుని మితుండు. మహాశ్వేత పి9యుడు.

౫1! మహాశ్వేత

చండాల దారిక, శూదంక మహారాజుకి బంగారు పంజరంతో మాటలు వచ్చిన చిలుకను తీసుకు వచ్చి బహూక రిస్తుంది. దాని పేరూ వెశంపాయనుడే. శూద౦కుడు తన వృత్తాంతాన్ని అడిగితే జాబాలి మహర్షి శిమ్యలకు తన కథ బప్పగా తను విన్నాను అని చెపుతుంది. అలా విన్నాక పూర్వజన్మ స్మృతి రాగా మహా శ్వీతను చూడాలని వెళుతూ ఉంపే మార్గమధ్యంలో రెక్కల బలంలేక వడిపోయిందిటు బోయ వాళ్ళు పట్టి దానిని దండాల దారికకు ఇచ్చాఠథ. ఆ చండాలదారికే నన్ను నీకు సమర్పంచిందని చిలుక శూచ్రుకడికి చెప్పుతుంది.

తెల తామకలో లక్ష్మీ ఈ మహార్రిని కాముక్‌ దృష్టితో చూస్తుంది. తత్సలితంగా కొడుకు ఆ తామరలో పడతాడు, ఆమె ఈ బాలుజ్జీ మహర్షికి “వీడు సీ తనయుడే తీనీకో” అని ఇచ్చేసీండి. అతడు పృండరకే కుడని పేరు పెడతాడు ఈ కుల్జవాడికి. తరువాత విద్యలన్నీ చెప్తాడు. " ఈ పాఠంను మహా సుకుమారంగా చిత్రిస్తాడు మనకవి. హారీతుడు :

ఇతడు జాబాలి కొడుకు, తండి;లాగే తపః సంపన్నుడు.

హారీరుడు ఒకనాడు సాయంత౫౦ అహ్నికాది కార్యక ౦మాలు నిర్వర్తించడం కోసం పళతాడు -వక. ఆ సమీపంలో పోళణం ఆటో యిటూగా ఉన్న ఒక చెలుక కనిసుంది. దాన్ని తీసి నిప్ప పటి సేద

[ ఇ ఎబ్బ

దీర్చి ఆళంమానికి తీసుకు వెళతాడు,

జాదాలి, చిలుకను చూసి, తపోదృష్టిచే, దీని సంగతంతా తెలును కుంటాడు, అశమ వాసులకి ఈ చిలుక పూర్వజన్మ వృకాంతం అంతా సవివరంగా చెపాడు. వా

మహా గవేషణ - ర్త జాబాలి : ఇతడు మహర్షి, తపోధనుడు. భూత భవీష్యద్వర్త మానాలన్నీ చూడగలడు, చెప్పగలడు. దుర్నిరీక్ష్యంగా వెలిగిపోతూ ఉంటాడు తపోళ కిచే, అగో పుండరీకుడు ;

.... మొదిటి జన్మ శ్వేతకేతు కొడుకు పుండరీకుడు, రెండవ జన్మలో వైశంపాయనుడు. మూడవ జన్మకూడ వైశంపాయనుడే గాని చిలుక జన్మ. చివరకు మళ్ళీ (పుండరీకుడే) వెశంపాయను డనే పేరుతో ఉన్నా డని మహాశ్వతకు తెలుస్తుంది. అతణ్ణి ఆమె వివాహాం చేసుకుంటుంది. ఇతడు చందాపీడుడికి స్నేహితుడు, కపింజలుడు :

పుండరీకుడి స్నేహితుడు, ఇతడు చనిపోంగానే కపింజలుడు కూడా ఆకాశంలోకి దూసుకు పోతూ ఉంటాడు. గంధర్వుడు వీడి తొందర పాటుచూని గుల్డంగా పుట్టమని శపిస్తాడు. ఇందాజయుధం అనే గుజ్జుంగా ఇతడు జన్మిస్తాడు. వైశంపాయనుడి వృత్తాంతం చెప్పంగానే అతడు పాంణాల్ని విడిచిపెప్టేస్తాడు. వత౦లేఖ ఈ గుఖంతో రాజు లేకపోయాక మనంమాతరిం ఎందుకు” అని ఇద్దరూ సరవా అ గుల్లం మళ్ళే కపింజలుడై వచ్చి మహా శ్వేత్య్ర్యోళో టర యవ రికొల్య్య రి చ్పైటు.. జావాల్‌ క్రమంలో పల్లీ అజ లం రీకుడని షప్తాడు.. జాబాలి ఆళ౦మంలో చి త్న్‌హరలో ఉన్న వెశం పాస పాయనుడిని చూస్తాడు, (ఉం సలి. అయం. త్త షై లల గ

లి మహాశ్వేత కేయూరకుడు : కాదంబరీ విణావాహకుడు. అంతఃపురంలో అందరికీ ఆత్మీయు డుగా ఉంటాడు. ఎంతటి నిగూఢ రహస్యాలైనా కాదంబరి వీడికి చెపుతుంది. చందాంపీడుడికి కాదంబరికీ ఆంతరంగికుడుగా ఉంటాడు. మేఘనాథుడు : చందాంపీడుని విధాన వరిచారికుడు, కథలో ఈ ప్యాతకి పెదగా పాంముఖ్యం లేదు. న! చితంరథుడు. ఇతనీ భార్య మదిర, వీరి కూతురు కాదంబరి హంనుడు. ఇతినీ భార్య గౌరి. వీరి కూతురు మహా శ్వేత, చండాల కన్య. లక్ష్మీదేవి అవతారం. పృండరీకుడి తల్లి వైశం పాయనుడనే చిలుక మళ్ళీ మవోశ్వేత దగ్గరకి పోబోతూ. కిందవడ్డంచేత సురషీతస్టానంలోకి వాడ్ని చేర్చమని శ్వేత కేతువు లష్ష్మీకి ఆజ్ఞాపించాడు, అందుకనీ ఆ చిలుకను శూద౦క మహారాజుకి అప్పగించి నిశ్చిం తగా ఉంటుంది ఆమె "కాదంబరి ని కథానాయికొ. మేదిరాచీవితరరధుల కూతురు... చందాంఫీడుడు కొథోనాయకుడి. టుడు (ఈ జంటని బహు విచితంంగా సృష్టించాడు.

మహా గవేషణ ల్సి మహాశ్వేత_ పుండరీకుడి భార్య గౌరీ హంసుల కూతురు. పేరుకి తగ్గంత నిద మెన మనస్సు- కాదంబరికి ప్‌ఫయ మితు9రాలు. ద్‌ విలాసవతి : కారాపీడుని పట్టపురాణి. చందా౦పీడుని తల్లి. మనోరమ : శుకనావని భార్య, వైళంపాయనుడి తల్చి శుకనాకుడు ; కారాపీడుని మంతి9.. బహు నమర్శత గలవాడు. చందాం పీడుడికి చక్కటి రాజనీతిని ఉవదేశిస్తాడు. మదిర_ చితకిరధుని భార్య, కాదంబరి తల్లి గౌరి. వాంసుని భార్య, మహాశ్వేత తల్లి, ళఛ్సా తరళిక_ మవాన్వేత పింయసథి. మదలేఖ, తమాలిక_ వీళ్ళిద్దరూ కాదంబరి పయ నఖులు. వత౦లేఖ- చందాపీడుని ముఖ్య వరిదారిక, రోహిణీ అవతారం.

కాదంబరి కధ (సంగ్రహంగా వూర్వం విదికా నగరంళో హద౦కుడనే రాజు ఉంగేవాడు. ఒకనాడు పౌదున్నే చండాల దారిక బంగారు వంజరంలో నమన్త యు శాస్తాాల వరిచయమూ పాంవీణ్యమూ ఉన్న వైళంపాయినుడనే చిలుకను హద౦కుడికి తెచ్చి ఇచ్చింది, ఆది కుడిపాదంతో ఆతడ్న్‌ ఆద్భుతంగా అభినందించింది. రాజా మాటలు విని వాలా ఆశళ్చర్యవడ్డాడు. మవాీ సంతోషిం పొడు, తన అంతఃపుర స్త్రీలకు ఈ చిలుకను బహుజాగంత్త గా చూడ వలసిన దని కబురు పంపాడు. ఆహారం ఆదీ ఆతి ₹9ద్దగా ఇవ్వమని ఆజ్ఞాపించాడు, వక్షి గదా అని అలక్ష్యం చెయ్యొదని కూడా చెప్పాడు. మధ్యాహ్న కార్మ్మ్యకమాలు పూర్తి అయింతర్వాత ఆ రాజు చిలు కను రప్పించాడు. రాజు. వైశంపాయనా, ఆహారం తీసుకున్నావా? బడలిక తుందా? నీకు కావలసిన సదుపాయాలు ఉన్నాయాః ఏం ఇబ్బంది లేదుకదా! చిలుక. మవోరాజూు: మీ వరిజనం ఆంతా ఆప్యాయంగా అమృతోప మానమైన అహారాన్ని పెట్టారు. సుష్టుగా తిని హాయిగా విశా్శింతి తీసుకున్నాను. +

మహా గవేషణ ల్లెపె రాజు- నాతో మావాష్మ్శ పెట్టలేదని నువ్వు ఎలా అంటావ్‌? ఏం

పెట్టారో ఏమో? చిలుక రుచ్యంగాఉన్న పండ్తూ, పంక్షరసమూ, తేనె, మంచి కెంపుల్లా

ఉండే దానిమ్మ గింజలూ ఇలా ఎన్నని చెవ్వను. రాజు- ఆయితే ని ఆలసట ఈతే నీ కధ చెప్పు.

చిలుక ఇలా పప్పకం పా౪రంభించింది. “వంవ' తీరొంకో బూరుగ వ్యవషం ఉంది, దాని తొజ్జలో నేనూ మా నాన్న వసి. ఉండే వాళ్ళం. ఒకనాడు. పౌదు పొాడవకముందే మొద్దులా సిల్లగా ఉన్న కిరాతుడు వచ్చాడు, వేట వేగంగా సాగించాడు, నన్నూ మానా్నని లాగిపారేళాడు. నేను పుట్టంగానే తళ పోయింది. ఈ బోయవాడు నా తండిం పక్షిని వాట్టన పెట్టుకున్నాడు. -

దాహంతో నేను తల్పడిల్లిపోతూ ఉంటే హారీతు డనే బుషి కుమా రుడు సాయంకాలపు అహ్నికాదులు నిర్వర్తంచడానికి అక్కడకు వచ్చాడు, కొన ఊపింలో ఉన్న నన్నుచూనీ నీబృవట్ట సేద దీర్చి తన ఆశ పమానికి తీసుకువెళ్ళాడు.

అతని తండి జూవాలి మహర్షి నన్నుచూసి ఇలా అన్నాడు.

“స్వ స్యెవ అవిషయన్యఫలం స్వయమేవ అనుభూయతే”

వాడు సెపు అవివక మైన పాకు ఫలం వాడే అనుభవిస్తున్నాడు అని అన్నాడు.

అదేవి/టో చెప్పమన్నారు ఆశమవాసులు అతగ్జి. అతడలా చెప్పటం [పారంభించాడు.

పూర్వం తారాపీడు డనే రాజుండే వాడు. అతడికి లేక లేక చందారిపీడు డనే కొడుకు పుట్టాడు.

లగి మవాశ్వేత

మంతిం పకనాకుడికి కూడా వైళంపాయను డనే కొడుకు పుట్టాడు.

పీళ్ళిద్ధరికీ ఒక్క దగ్గిరే సమస్త విద్యలూ అభ్యసించే ఏర్పాటు చేయించాడు రాజు.

ఆల్పకాలంలోనే ఆ ఇద్దరూ అన్ని విద్యలలో ఆరితేరారు. ఇందా9 యుధం అనే గుర్టాన్ని ఎక్కి రమ్మనమని తర్మడి కొడుక్కి. కబురు పంపాడు.

ఆలాగే వచ్చేశాడు చందాఏపీడుడు,.

ఉలూత రాజు కూతురు తాంబూల కరండ వాహకురాలిగా, ఆంత రంగికురాలిగా, అంగీకరించమని ఆప్యాయంగా చూడమని తల్లి కొడుక్కి. కబురు వంపీంది. వచ్చిన అమె పేరు పతలేఖ, తలి ఆజను

ళా ళా

తలదాల్బాడు చందాంపీడుడు,

మంచి ముహూర్తంలో తారాపీడుడు కొడుక్కి యువరాజ్య పట్టా భిషేకం చేళాడు.

తరువాత ఆతడు జైత్యయాతఏకు బయలుదేరాడు. కొంత సైన్యంతో వైళంపాయనుడితో.

యువరాజు వస్తున్నాడనే వార్త విని రాజలోకం అంతా నంతో షంతో ఎదురు వెళ్ళింది. ధన కనక వస్తు వాహనాలు కానుక లిబ్బారు. సభక్తికంగా తలలు వంచి దాసు లయ్యారు.

చందా౨పీడుడు అలా వెళ్ళగా వెళ్ళగా అక్కడ ఒక చక్కని కిన్నెర మిధునం కనిపించింది.

రాకుమారుడు దాన్ని వెన్నాడగా వెన్నాగగా అది అదృశ్యం అయింది. ఛాలా బాధపడ్డాడు. ఎంతో దూరం రావడంచేత చాలా

మవ గవేషణ రౌ దాహం వేస్తోంది. ఇతని గుజ్జం కూడా చాలా అలని పోయింది, వీళ్ళ శ౦మను పోగొట్టడానికి ఒక వైపునుంచి చల్లని నీటిమీద గాలి ఏస్తోంది. ఇలా రమ్మని ఆహ్వానిన్లోందా? అన్నట్టు.

ఆ గాలికి వంత సేదదీరి తప్పక నీష ఉంటాయిని నిశ్చయించి అక్కడికి పయనం సాగించాడు. అచ్చోదన సరన్యు అని అక్కడ మహా ప౦సిద్ధమెన ఇక్‌ జలాశముం ఉంది. జా

పవోయిగా దాహం తాగాడు రాకుమారుడు. గుకాన్ని కూడా ఆప్యాయంగా వీపు తట్టి ఆ కొలనిలోకి తీసుకు పళ్ళాడు. ఆది అ నీల్లో తృపి తీరా మునిగింది హాయిగా దాహం తాగింది. కౌంత తెప్పరిల్సింది. దాన్ని చెట్టుకు కట్టి అక్కడే కాసేపు వశ౦మించాడు చండ్వాపీడుడు.

నిశ్శబ్ద వాశావరణంలొ వీనులవిందుగా వీణానాదం వినవచ్చింది. రాజూ వింటున్నాడు. గుల్దిం కూడ చెవులు రిక్కించి మోర సారించి వింటోంది.

గానం వినిపించిన వెపు నడక సాగించాడు మన రాకుమారుడు.

సృషిలో ఉండే తెలదనాన్నంతా ఒక దగ్గరికి చేర్చి ఆది బొమ్మను

శ లం / /నో గి గ పా౦ణం హోళాడా దానికి బ్రహ్మ యన్నట్లుంది అక్కడ ఒక త్రీ విగఇహం. ఆమె తపోదీశతో ఉన్నటు వస్త్రధారణాదులు చెప్పక చెబు తుర్నాయి. అతడు ఈవిణి పలకరించాలి అని చూస్తున్నాడు. మహా కాశ₹శ్వరుడి ఎదురుగా ఈ శ్రయత్వంతో రించి కీర్తించి ఆలసిపోయింది ఆమె, తదేకంగా వర మశివుణ్ణి చూసి పారవశ్యం చెందింది. చెమ్మగిల్లిన కళ్ళల్లో న్యా జాలువారుతున్నాయి.

అమె కాసేపటికి 2 తన్యంలో పడ్డట్టయింది. తదేకంగా పరీక్షిస్తున్న మన చందాపీడుడు నమంింగా. చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు.

ల! మవోశ్వేత ఆమ్మా! ఈ అరణ్యంలో ఒంటరిగా ఉన్నారే తపోరీక్షతో ఎందుకున్నా రమ్మా అధ్యంతరం లేకపోతే ఆన్య్మరా భావించక అన్నుడ్నిగా గణించక చప్పండి. అప్యాయత ఉన్నచోట కం చెప్పుకుంటే కొండంత బరువు తగ్గినట్టు గుండె కౌంచెం తేలికపడుతుంది.

“స్నగ్ధణన సంవిభక్తం ఖలు దుఃఖం సహ్యవేదనం భవతి"”అఆంటే నహృ్మదయంతో దాధల్ని పంచుకోగల్లిన నన్మితుంలకు దుఃఖాన్ని పంచి ఇస్వనే ఆ భార భరించడానికి సాధ్యం అవుతుంది అన్నాడు కాళిదాసు శాకుంఠత లంలో.

తోటి మానవులకి మానసిక ఆవేదన చెవ్వుకోవడం తప్పుకాదు. ఆని ఎంతో సానునయంగా అన్నాడు.

ఆ మాటలలో ఆప్యాయతకీ అతనిలో ఉండే నహృదయానికి ఎంతో సంతోషించి శ్వేత వినేవాష్శండాలేగాని కష్టాలు చవ్వ్చకోడాని శేమయ్యా అంటూ నిట్టూర్చి ఇలా అంది ॥

గౌరీ హంయసులు నా తలిదండు9లు, నాపేరు మహాశ్వేత ఈ అచ్యోదన సరస్సూ ఈ మహాకా శశ్వరుని గుడీ మానాన్నే కట్టించాడు.

నేనూ మా అమ్మా ఈ సరస్సులో స్నానం చేనీ ఈ దేవుడ్ని దర్శిస్తూ ఉంటాము,

మరి మీరెవరు? చందాపీడుడు. మా తండి9గారిపేరు తారాపీడ మవోరాజు. అతని

కొడుకుని నేను. యువరాజ్య పట్టాభిషిక్తుణబ్నయ్యాను. పరివారంతో జై త౦ియాతంకు బయలుదేరి. వరివారా నీకి దూరమయాను.మార్గమధ్యంలో కిన్నర మిధునం కన్పించింది. దాన్ని ఎంటాడాను. వాష్థ అద్భృశ్యు లయ్యారు... అలనీన కారణంచేత ఛాలా దాహం

మహా గనేషేణ విగ అనిపించి ఈ సరస్సు దగ్గరకి వచ్చాను. మీ వీణా నాదం నన్నిక్కడకు తీసుకువచ్చింది. మీ ఆకారం చూస్తే గుండె చెబువై విషయం అడగాలనిపించింది. తప్పకుండా చెబుతాను. కొంత తవనైనా తీరుతుంది. అలవాటు 'వకారం నేనూ మా అమ్మా ఇక్కడికి వచ్చాం. అమ్మ స్నానానికి వెళ్ళింది. ఒక్‌ బుషి కుమారుడు అతడి పేరు పుండరికుడు, అతని స్నేహి తుడు కపింజలుడు, ఆ ఇద్దరూ ఆదే సమయానికి ఇక్కడకు వచ్చారు, ఆ రుషి పుతుడ్ని చూ పేసరికి నా ఒళ్ళంతా పులకరించింది. ఆతని చెవుల్లో దేవపారిజాత పుష్పాలున్నాయి. అవి మంచి సువాసనల్తో చాలా వాగున్నాయి. నే. ఇవి మీకెక్కడ దొరికాయి? పుం మేం ఇవాళ మాసశివరాతి9 శివదర్శనం కోసం వస్తూ ఉంటే మాకో అప్సరస తీ బహూకరించింది. నీకు అంత ఇష్టం అయితే ఉండు అంటూ అతనే నాతల్లో పెట్టి సంతో షించాడు. అతని చేతిలో జపమాల జారివడింది. ఆది నేను తీసుకుని నా ముత్యాలవోరం ఆతనికి ఇచ్చేళాను, ఇంతలో మా తరళిక వచ్చి అమ్మగారు స్నానం చేసీవచ్చారని నన్నూ స్నానానికి రమ్మనమని చెప్పి వెళ్ళిపోయింది. నేనూ ఎలాగో వెళ్ళాను. తరళికతో ఈ విధంగా కపింజలుడు పుండరీకుని వృర్తాంతిం చెప్పాడు.

న ( మహా శ్వేత శ్వేతకేతు మహర్షిని మహలక్ష్మి మోహపు దృష్టితో చూసిందట ఆ కారణంచేత ఆమె ఆసనమైన తెల తమ్మ పూవులో ఒక మగ శిశువు జన్మించాడట. అ బాలుడ్ని ఆమె మహర్షికి సీ తనయుగని ఇచ్చేసింది, ఆ పిల్లవానికి తండి౦ పుండరీకుడసి యేరు పెట్ట విద్యావంతుడుగా శిషణ ఇచ్చాడు. ఇవాళ మాసశివరాతి శివదర్శనం కోసం వస్తూ ఉన్నాము. మార్గమధ్యంలో ఒక ఆచ్చర కనిపించి ఈ దేవ పాంజూత గ్గ చే పుష్పాలు ఇచ్చింది. మా పుండరీకుడు మీ ఆమ్మగార్ని చాలా ఆను రాగపూర్వుకంగా చూశాడు సుమా నువ్వూ గమనించే ఉంటావు అని ఇంకా ఏవేవో చెప్పాడుట. నేనూ మా అమ్మా స్నానాదికాలు ముగించుకొని ఇంటికి వచ్చేశాం. దేహం గేహంలో [_వవేశించినా మనస్సంతా ఆక్కడే వుండి హోయింది. _ | సాయంతంం కపింజలుడు వచ్చాడు. తన మితుండీ తవన అంతా పపా-,డు. నా దగిర జపమాల ఇమ్మన్నాడు. ఇక నన్ను చూడకపోతే ఆతడు బతకడం కష్టాత్‌ కష్టతరమని స్పష్టంగా చెప్పేళాడు తరళిశా నేనూ సాపహిసించి వచ్చేసరికి వం చెవ్పను ఇక్కడే ఇక్కడే నాయనా ఈ వ౦దేళంలోనే జరగరానంత మహా ఘోరం జరిగి పోయిరిది. ఆ దృశ్యం చూడలేక బావచుట్టలా ఒక్కమారు నేలకొరిగి పోయాను. పావం మా తరళిశ మవి తల్లడిల్లిపోయిందిట. నీనా జల్లీ విసిరి మళ్ళీ నన్ను మనిషిగా సజీవంగా దక్కించుకుంది... నేనా బాధ పడేకంటే ఈ పాిణాలు ప్రోత్తేనే బాగుండుననిపించింది.

మవో గవేషణ గ! తరళికా *ఠఈ బాథ భరించలేనే, వేగంగా చితి పేర్చే సెయ్యి” అనిఅంటూ ఉండగానే. ఆకాశంలోంచి ఒక దివ్యపురుషుడు వచ్చాడు. జ్యాగత్తగా, పుండరీకుని రెండు చేతుల్తోను ఎత్తి ఆకాశరంగంలోకి ఎగిరిపోతూ “మహాశ్వేత నువ్వు తొందరవడి ఎలాంటి అఘాయిత్యానికి పూనుకోకు. నామాట విను. ఇతడు తిరిగి (బతుకుకాడు సుమా అంత వరకూ నిరీక్షించద” అంటూ గంధర్వలోకంలోకి తీసుకువెపోయాడు. అప్పటినుంచీ ఈ తపోవేషంతో, మనసు కుతకుత లాడుతున్నా అతడెప్పుడు వస్తాడా? అని “పతివణ మహాయుగముల్‌” అన్నట్టు క్షణం ఒక మవాయుగంగా మనుగడ సాగిస్తూ ఉన్నాను. ఇంటూ ఉంటే కన్నీటి తెరలు కమ్ముకు వచ్చేశాయి. ఆపలేని దుఃఖంతో ఆలా వాలి పోతున్న నన్ను పడకుండా ఆపాడు. చల్లటి నీళ్ళు ముఖంపై జల్ది మెల్లిగా కొంచం నీష్ళ ఆమె నోటికి అందించాడు ఆప్యాయంగా వెన్ను తట్ట చెల్లిలా లాలించాడు చందాంపీడుడు. కొన్ని క్షణాల తరువాత “ఇక చాలు నీ కథ వింటే విలవిల్లాడి పోతున్నాను. అబ్బా మరి వినలేను. ఆంటూ ఉండగా ముఖంలో చిరు ఇమటలు (్రమ్మాయి కళ్ళూ ఎల్జబొరి కంఠం గద్గదికంగా అయింది. నీకు చాలా బాధ అనిపించింది కదూ అందుకే చెవ్పటానికి తట వటాయించాను. నువ్వెంతో అభిమానంగా అతి లాలనగా అడిగితే చెప్ప కుండా ఉండలేకపోయాను. చందాఏసీడుడు. మాట్లాడ్రంలో ఇందాక తరళిక అని అన్నట్టున్నావ్‌ ఆమె ఏది? నీకు తోడుగా కావలనీనప్పుడు ఎప్పుడైనా కాసీని మంచినీళ్ళయినా అభిమానంగా ఇచ్చే పాంణీ

క్‌ మ్‌హా శ్వేత లేకపోజే ఈ అరణ్యంలో ఈ బారతో ఈ జీవితాన్ని ఎలా గడుపుతున్నావ్‌? మహాశ్వేత_ చెప్తా విను. “మదిరా చితంరధులనే గంధర్వులకి నిగుప మాన సౌందర్యశా? కాదంబరి అనే కూతురుంది. అది నాకు పా9ణ స్నేహితురాలు. నా ఈ దుఃఖవార విని ఆమె మ:సు కలతలో కవగ్ని పోయింది. నా వివాహం ఆఅయేదాకాతానూ ఆ పంస్వుకి పోనని భీష్మించుక్కూచుంది. చిత౦రథుగు నాకు “కాదంబరిని ఎలా గెనా మనస్సు మార్చుకొనేలా నువ్వే చెయ్యగలవని కబురు పంపాడు. అందుకని తరళశికకు ఆమెకు చప్పవలసినన్నీ పప్పే , పంపాను. ఆమె వెళ్ళింది. నువ్వు వచ్చావ్‌ దేవుడు పంపి నటు. బ్‌ ఇలా అంటూ ఉండగానే తరళక. కాదంబరి విణావాహకుడు శేయూరకిడు వచ్చేశారు. మహా. తరళశికా, కాదంబరి నా మాట విందా? ఏవంది బాగుందా? తరళక. ఆమె బాగానే ఉంది. నా మాటలు అవిడ చెవిలో అనలేవీ వర్షే అనిపించలేదు. నీకు అ కేయారకుడితో ఏవేవో చెప్పి వంపింది. మవాోశ్వేత. అలాగా అయితే కేయూరకా ఇలారా తర_ ఈ మహానుభావు డెవరమ్మా? మవాోశ్వేత- నిన్న ఇతను ఇక్కడికి వచ్చాడు. కారాపీడ మహారాజు

మవాీ గవేషణ నికి కొడుకు. చందా౦పీడుడు ఇతని పేరు, యువరాజు 2ైతం య్యాతకు బయలుదేరి తోవతప్పి ఇలా వచ్చాడు. చాలా మంచివాడు, సహృదయుడూను. చందా౨పీడా. మాటల్లో చెప్పడం మరిచా మా చెలి తర?క- తరశిక. నమస్కారం చం్నదాపీడుడు పతి నమస్కారం చేస్తాడు. చూపులు నేలకు వాలే ఉంటాయి. మహో. చందా౦పీడా. శఈః దగ్గిరలోనే హేమకూటంలో ఉంది మూ కాదంబరి. ఒకమాటు చూసి వచ్చేద్దాం అంటూ, కేయూరకుని చూసి, ఆ( ఆన్నట్టు మరిచాను “కేయూరకా ఇతడు యుపరాజు చందాపీడుడు. శేయూ. నమస్కారం చందాపీడుడు (పతినమస్కారం చేస్తాడు. మహాశ్వేత. కేయూరకా ఇతబ్లీ మన అప్తుడుగా బంరుకోటిలో వాడిగా భావించు. ఏదీ కాదంబరి ఏం చెప్పింది. జంకు లేకుండా చెప్పు. కేయూ. "ఏం కబురు పంపావ్‌ మవాో శ్వేతా: నువ్వు మృదుభాషిణి వే ఇంతకష్టంగా వర్తమానం వంపడం వం బాగాలేదు. సీ విషయం తేలేదాకా నాకు ఇలాంటి సందేశం ఇంకెప్పుడూ వంవకు. మహా. మనం తప్పక వెళతేగాని పనులు జరగవు వెళదాం పద. వీళ్ళు వెళ్ళేసరికి వీళ్ళకంకే ముందుగా చేరిన కేయూరకుడితో ఈ విధంగా మాట్టాడుతోంది.

క్రీ మవాశ్వేత కాదం. కేయూరకా। వచ్చేశావాః మహాశ్వేత ఎలా ఉంది: ఏమిటి విశేషాలు? శేయూా. ఆమె బాగున్నారండీ. చందాపీడుడని ఒక రాజకుమారుడు వచ్చారట వారితో మాట్లాడుతున్నారు ఆమె, కాదం. అలాగా ఆ రాకుమారుడు అక్కడికెలా వచ్చాడు? అకృతి విశేషాలేవిటి? ఎలా మాట్లాడాడు? ఈ విషయాలు ముగియ కుండానే. మహాశ్వేత చర్మడాపీడుడు రానేవచ్చెశారు. కాదంబరి ఎదురు వెళ్ళింది. అతికుతుకంతో కౌగిట చేర్చింది మవాోశ్వేతని ఎన్నాళ్ళయింది ఎన్నాళ్ళయింది నిన్నుచూసీ ఆంటూ బుగ్గలూ నుదురూ పుణుకుతూ స్నేహసముద్రం వెల్లువలై వవహిస్తోందా అన్నట్లు వళ్న పరంవరలు కురిపించింది. దు మనో. ఆప్యాయంగా వెన్నుతట్టి ఆమె (పక్కమీద కూచోపెట్టి ముంగు రులు సరిచేస్తూ కాదంబరీ నిన్ను విడిచి ఎన్నోనాళ్ళయినట్టుం దమ్మా అని ఆనందంతో లాలించింది. ఈ లోగా పరిచారికలు ఆర్ష్యం తెచ్చారు. మహాశ్వేత కాస కడీగింది, తన చీరచెంగుతోనే కాళ్ళు తిడి ఒత్తింది. ఇంకొక పీఠంమీద చందాపీడుడు కూచున్నాడు. ఆమె చెలి అతని కా కడిగి ఆతిథి పూజ చేసింది. కాదంబరి లేత తమలపాకులు వక్క మహాశ్వేత కిచ్చింది. మహా. నన్ను కాదమ్మా ముందు పూజించవలసింది మన చందా పీడుణ్ణి సత్కరించు. నీ చేత్తో ఇతనికి వక్కలాకులూ. ఇయ్యి అని గట్టిగా ఆజ్ఞాపించింది. ఇహ వీలులేక కంపిసూ వక్కలా

మవో గవేషణ కిక్‌ కులు అతని కందిన్తూంటే నాజీవితం నీకందిస్తున్నాను అన్న ట్తుగా ఉంది,

కాదంబరీ చం, దాపీడులు మొదటిచూ పుల్లోనే కాముని తూపులకు గురి అయ్యారు.

మర్నాడు వాళ్ళదగ్గిర సెలవు తీసుకొని అతడు తన పరివారాన్ని కలునుకున్నాడు.

తంగడి తనని రమ్మని వార్తాహరులను పంపాడు.

వెంటనే వై శంపాయనుణ్ణి సెన్యాన్ని తరువాత రమ్మని చెప్పి చందా9పీడుడు వెళ్ళిపోయాడు.

మహా శ్వేత కాదంబరి చిత్త వృత్తిని యగహించింది. తన అ్యశమా నికి వెళ్ళిపోయింది.

ఆతంగా ఉన్న తల్లిదర్మడులను చూళాడు. కొంచెం రోజులకు సైన్యం వచ్చింది గాని వై శంపాయనుడు రాలేదు.

పరిజనాన్ని “ఏమిటి విషయం అని ఆడిగితే వాస వై శంపాయ నుడు రాను అన్నాడు అక్కడే ఆ చెట్ల కిందే ఉండిపోతా నన్నాడు అని చెప్పారు చందాపీడుడితో.

కాదంబరీ కటామాలు ఇతణీ ఎప్పుడో కటిపడేళాయి.

న! వ!

వైశంపాయనుడ్ని తీసుకువస్తానని చెప్పి తర్మడిని ఒప్పించి

వ్రయాణం కాడు తందా9పీడుడు. బ్‌

వార్తాహరులు ఈ వార్త మవిో శ్వేతకు చెప్పారు. కాదంబరికీ

నంగతి కబురు చేనీంది శ్వేత

కక్‌ మవి శ్వేత

చందాపీడుడు ఇక్కడీకి వచ్చేశాడు. మహాశ్వేతని సాదరంగా కుశల వళ్నలడిగాడు. ఆవిడ ఎంతో అల్మీ యంగా మాస్లాడి ఆతీథి సత్కారం చేసీంది.

తరువాత శ్వేత ఇలా చెప్పింది.

కూడు చందాపీడాః ఒకనాటి ర్మాతి మంచి పండు వెన్నెల. (వకృతి ఆంతా ఆతిరమణీయంగా ఉంది. నేను ఇక్కడే ఆలా ఈశ్వర ధ్యానం చేసుకుంటున్నాను వైశంపాయనుడు ఇటు వచ్చాకు చూపుల్లో ఆశామోహాలేగానిః నిశ్చల నిర్మలక్వాలు లేవు. దాంతో ఒపుమండి చిలుకవి ఆయిపొమ్మని శపించాను. అని ఇంకా షపుతుండగానే రాకు మారుడు అలా అలానే నేలకొరిగిపోయాడు,

కాదంబరి హృదయంలో కాండల వెలువలు పరవష్య (తొక్క సాగాయి. అతి త్వరగా ఆశమంలో అడుగుపెట్టింది. పిడుగడిచినట్ల యింది, ఆ దృశ్యం "ఊపెనుగాలికి అల్లాడుతున్న అరటిబటులా నిలువెల్లా కంపించి పోయింది. కట్టలు తెంచుకు (పవహించాయి కన్నీఖ్మం కొంత "సేవటికి ధైర్యం తెచ్చుకుంది. చెలిక త్తెతో చితి సిదం చెయ్యి ఆనీ గటిగా ఆదేశించింది. ఉన్న వరివారాన్ని పట్నానికి పొమ్మంది, ఇంతలో చందా పీడుడిలోంచి ఒక తేజన్సు పైకిలేచింది,

అంత అశరీరవాణీ( నువ్వు సాహసంచేసీ (ప్రాణాన్ని ఫీడ్రకు, సీ చేతుల్లో అమృతం ఉంది, సీ ఊరటకోసం ఇతడ్ని ఇక్కడే ఉంద శున్నాం, కొంతకాలం గతించాక పునర్థివితుదవుతాడు నా మాటనమ్ము అనిచెప్పేంది.

రాజే లేకపోయాక మనం ఎందుకని పవ్మతలేఖ ఇర్మదాయుధంతో అచ్చోదన సరస్సులోకి ఉరికింది.

మహా గవేషణ వ్ర?

కొంత సేపటికి ఆ సీళ్ళల్లోంచి కపింజలుడు బయటకు వచ్చాడు,

మహాశ్వేత కపెంజలుణి చూసీ ఆశ్చర్యపోయింది. “వచ్చావా కపింజలా రారా ఎంతకాలం అయింది. పుండరీకుడు ఎక్కడ? కషేమమా” అని ఆ్యతంగా అడిగింది,

“వళంపాయనుడే పుండరీకుడని చెప్పాడు శ్వేతలో కపింజలుడు,

ఆ మాట విన్న శ్వేత గుండె వీటారిపోయింది. వైశరపైయనుడు ఉజానాలి అశమంలో ఉన్నాడని చూడాలి అని ఉందని చెప్పి వెళ్ళి పోయాడు, కపింజలుడు.

విషయం తెలిశాక మవిశ్వేత అవేదన ఇంతా అంతా కాదు. దిక్కులు పిక్కటిల్లేలా ఏడ్చింది. "

జాబాలి ఆశమానికి వెళ్ళాడు కపింజలుడు వైశంపాయనుణ్ని చూళాడు. కళ్ళనీళ్ళతో చిలుక ఒళ్ళంతా తడిపి ముంచెత్తే కాడు, ఆప్యా యంగా ఒళ్ళో కూచో పెట్టుకుని పళ్ళూ అవి తినిపించాడు.

వైశంపాయనుడు కపింజలుగితో, “కపింజలా ఇంతకాలం ఎక్కడ ఎలా ఉన్నావ్‌. నన్ను ఒంటివాణ్నిపసి వెళ్ళిపోయావు గదాః నే నెలా ఉంటాననుకున్నావ్‌,” అని ఏడ్చేశాడు.

చేత్తో పట్టుకుని ఓదారుస్తూ-చూడు పుండరీకా ఆ గంధర్వుడు ళూమ్మీదనుంచి అలా ఎత్తుకుపోయాడా! అప్పుడు నేనూ వెంబడించి ఆకా శంలోకి ఎగిరపోయాను. ఆ తొందరలో ఒక గంధర్వుణ్న్‌ ఢీ కొన్నాను. ఆతడు “నీకింత తొందరపాటే పో భూమ్మీద గుద్దానివై పుట్టు అని శపించాడు. నేను ఇం్రదాయుధం అనే గుజ్జంగా భూమ్మీద ఉన్నాను. చందాఏపీడుడికి వాహనం అయాను.

క్రి మెవి శ్వేత

అతను ఇవాళ [పాణం విడ్‌చాడు నేనూ పష్యతలేఖ నరస్సురో దూకాం. మళ్ళీ నా పూర్వరూపం నాకు వచ్చేసింది. అని: చెప్పాడు, కపింజలుడు.

“ఎన్ని బాధలు పడ్డావో పాపం కసీింజలా అంటూ వైశంపాయ నుడు ఏడ్చాడు. మళ్ళీ వస్తానంటూ కపింజలుడు అక్కణ్నింది కదిలాడు. | .

వై శంపాయనుడికీ పూర్వజ్ఞానం నవొంచెం వచ్చిందేమో మళ్ళీ మవోస్వతమీద బుద్ది మళ్ళిందిం

ధి శ

నెక హల్లో బలం చేకపోయినా చూడాలనే కుతూహలంతో బయలు దేరాడు, మధ్యలో ఒకచోట పడిపోగా బోయవాళ్శితణ్ని పట్టుకున్నారు. ఏం చేసారో అనీ చాలా బాధపడ్డాడు వెశంపాయనుడు.

వాక తమ నాయకుడికి ఈ మాటలాడే చిలుకను ఇచ్చారు వొడు తన కూతురికి దీన్నిచ్చాడు.

ఆవిడ అతిపే9 మగా ఆహారాన్ని తినిపించింది, నీ దగ్గరకు బంగారు వంజరలలో నన్నుంచి తెచ్చి సీ కిచ్చింది ఆమె, ఆని చిలుక కథ ముగించింది, హృదకుడు. వైశంపాయనా తరువాత కథ ఏం జరిగింది ? వెళం. నాకు ఆ తరువాత విషయం తెలియదు, ఆమెను పిలిపించి

తెలుసుకోమన్నాడు, రాజు. చండాల దారికను పిలిపించాడు, ఆమె వచ్చింది, విషయం ఆడిగాడు,

మహా గవేషణ శ్చ చండాల దారిక. రాజా? నమయం సమేపిస్తూంది, నువ్వు చంవాంిపీడు డివి-ఇదీ 2 శంపాయనుడే నీ మంత్రికొడుకు. అని చెప్పి అంతర్జానమైందిం అక..డ కాదంబరి చందాపీడుడి శరీరాన్ని ఆనులాగంతో సాకు తూండగా చలనం కనిపించింది. కళ్ళల్లో కదలిక +రీరంలో చైతన్యం కలిగాయి. పట్టరాని (బహ్మానండంతో మహాశ్వేత క్రీవార్త పరుగులుతీస్తూ వెళ్ళీ చెప్పింది. మరికొన్ని వణాల్లోదే చిలుకడూప్ప విడిచిపెట్టి మామూలు వైళం పాయనుడుగా పుండరీకుడు అక్కడికి వచ్చేళాడు. మహాశ్వేతా పుండరీకులకు కాదింబరీ చం్యదాపీడులకు మహీ వైఠవోపేతంగా వివాహం జరిగింది. ఇది కాదంబరీ కథా నంగహం

కొదంబరీ పాత చ్మితణము వైళ ంపాయనుడు వ్యాససోం క మవోభారతాన్ని, జనమేజయ:డ్‌క్‌ వైశంపాయ నుడు చెప్పినట్టు మనకు తేలును. వైళంపాయినుడు అంటె సమస్త కాస్త్ర సంశోభితుడన్న మాట. తారాపీడుడి మంతి9 కకనాకుడు. తన కొడుకు అంతవాడం కొవాలని వైశంపాయను డనేపేరు "పెట్టినట్లు కనిపిస్తూంది. "పేరుకి సార్ధకంగా సమస్త శాస్తాంలు చదివాడు వైశం పాయనుడు. మవాశ్వేత శావఫంతో. చిలుకగా జన్మించినా, "పేర్చ మాత9౦ వైశంపాయనుడగనే వచ్చేసింది. శూద9కుడను రాజుకి చండాల దారిక ఈ చిలుకను ఇన్తుంది. ఇస్తూ ఇది షట్‌ శాస్త్ర సంశోభిత ' వేదవేదాంగ పఠిత' అని రాజుకి పరి చయం చేస్తుంది. అదే ఆంటాడు కాళదాసు. కుమవూర సంభవంలో “ప9పేదిరే పాంక్షన ఒన్మ విద్యా” అంటే “వూర్వ జన్మలో సంపాదించిన విద్య తేలికగా వచ్చినట్లు” బ జన్మ జన్మాల వాసనలు పా9ణికి వట్టి ఉంటాయని మన శాస్త్రాలు చెప్పతూ ఉన్నాయి.

మహా గవేషణ శ1 వాయుననా నివేశయర్‌ ౧ చి

గీత 15వ అధ్యాయం స్‌వ శ్లోకంలో (పాణి *రీరాన్ని విడిచినా వాననలని విడువదు. ఎలా అంటే వాయువు పువ్వులలో పరమ?ాన్ని

అలాగ్గానే వైశంపాయనుడు ఈ చిలుక జన్మలోకూడా అంతకు ముందు మం్యతికొడుకుగా ఉన్నప్పుడు సంపాదించిన ళాస్త్రవరిచయం ఏమీ మరరిపోలేదట.

అందుకే బంగారు పంజరంలో చిలుకను తెచ్చి చండాలకన్య క కుడికి ఇచ్చింది,

అప్పుడు చిలుక తన కుడికాలు రాజుకి అభివాదం చేస్తున్న ఓగా పెకి ఎత్తింది. అంతేగాక ఒక శోకంతో ఈవిధంగా ఆతిడ్ని పాగడింది. మః ససయుగ మ్మశుస్నాతం సమీప తరవర్తి హృదయ ళోకాన్నః

చరతి విముకూహారం (వతమివ భవతోరి ర్ర్రీణామ్‌

(కాదంబరి 14వ పే. 15వ వంక్తి సంస్కృత)

విద్వాన్‌ విశ్వంగారి పె శ్లోకానికి తెనుగుసేత ఇట్లా ఉంది.

“సీరిపు రమణుల హృదయము సారెకు కన్నీళ్ళ మునిగి సంతా పాగ్నిన్‌ జేరి విముకాహార మ్మై రాజ్మావతముసేయు నడపులలోన.

(కాదంబరి 17వ పే. రేవ పంక్తి)

“రాజా; సీరిపుల నారీమణులు అభరణాలు విడిచి ఆరణ్యంలో ఉంటూ వియోగాగ్నిని తమ కన్నీళ్ళచే ఆర్భుకుంటున్నారాః అన్న టున్నారు.

న! అని భావం మనకు తెలుస్తుంది.

త్తి మహాశ్వేత హెధారణంగా మహాకవులు తమ కావ్యంలో ముందు చెప్పబోయే కథను (వఠమంలో పద్యరూపంగా చెప్పడం ఉంది. ఇంచుమించుగా కావ్యకధ అందు ధ్వనిస్తూ ఉంటుంది, | ఇందులోకూడ చరతి, విముక్త_.ఆహారం. చరతివిముక్తా.హారం_ అంటే ఆరణ్యంలో స్రీలు భర్చృ వియోగబాత అనుకవిస్తూ ఉన్నారు. ఆహారం వదలి వ్రత మాచరస్తున్నారా? అన్నట్టున్నారు, భర లేని స్రీలు ఆభరణాల్ని అంతగా అపేక్షించరు గనుక ముత్యాలహారాలని విడిచేసీ తమ కన్నీళ్ళచే హృదయింలొ ఉన్న పవతా పాగ్న్ని చల్లార్చు కుంటున్నారా? అన్నట్టుంది. కాదంబరిలోకూడా ముఖ్యమైన స్త్రీ ప్యాతలు రెండు మహిశ్వేత, కాదంబరి. ఇద్దరికీ పటిష్టం అయిన మ్మితత్వం ఉన్నందుకు ఇంచు. మించు తుల్యమైన బాధల్నే కవి ఆందించాడు. . సుఖానికి శృతువు దుఃఖమే కదా. రాజ్మ సుఖాలు లేక అని అర్దం తెలుస్తుంది. " '“సమీవ తరవరి' హృదయళోకాగ్నే” ఇందులో కాదంబరికి చం్యదాపీడుడి శరీరం సమీప తర వర్తిగానే ఉంటుంది. లేకపోతే వింత. ఉంపే సంతోషం. సహజంగా ఉంటుంది. (పాణికోట్లకు కాని ఇక్కడ (పాణం ఉన్నట్టు కాదు లేనటూ కాదు. ఆ కేబరం లాంటి దాన్ని చూన్తూ ఊపిరి లేక, ఉలక్క పలక్క_ ఉంటూంటపే, ఆలాంటి ఘట్టాన్ని చూసి భరించడం మాతం మహా దురటం. ఇ మన బాణుని భావనాశక్షి ఆ పాతల సృష్టి నిజంగా అతడికే అందాలి.

మహా గవేషణ శీత కనుక పైన వైశంపాయనుడు హ్నూదక మహారాజుతో చెప్పిన శోకంలో కరుణ రసస్పోరకంగా ఉన్న కాదంబరి కధ మహి హృద్యంగా ధ్వనిస్తోంది. ఆ క్లోకాన్ని విన్న శ్యూదకుడు అనంద జలధీలో మునిగి తల న్‌. మున్క-రైనాడు. జాబాలి వాక్యాలచే చిలుకకు పూర్వజన్మ జ్ఞానం కలిగినట్టు, చిలుక శోకంచేత శ్కూదకుడిక జన్మాంతర సన్ని వేశాలు స్ఫురించి ఉండాలి. శూ్యూదకుడు మధ్యాహ్న ఆహ్నికాలు నిర్వర్తించు కున్నాక విికాంతి తీసుకున్నాడు. వరిరక్షించమని పరివార జనానికి పంపిన చిలుకను తెమ్మన్నాడు. వాపు తెచ్చి రాజు ముందు ఉంచారు. ఆ చిలుకను చూసి ఇలా అన్నాడు రాజు, రాజు. వైశంపాయనాః ఈ అంతఃపురంలో నువ్వు ఆరమరికలు లేక కావలనీన ఆహార పానీయాలు అనందంగా సుష్టుగా తీసు కున్నావా? ఆహారం పీసు కోవడంలో “త్యక లజ్జా సుఖీభవ” మొహమాటం విడచి శ్ముభంగా ఆహారం తీసుకుంటేనే సుఖం. మొహమాటపడి ఆహారం తీసుకోకపోతే వారికే బాధ. అర్జాకలిగా పెట్టిన పొపం మాకు చుట్టుకుంటుంది. చిలుక. రాజా “మనీషిభిః సాప్తపదీన ముచ్యతే” అరు సఖ్యం సాప్త పదీనమ్‌, మనీషావంతులతో వడు మాటలాడినా ఏడు అడుగులు నడచినా మంచి స్నేహం కాశ్వతంగా ఉంటుందంటారు గదాః సతో

శశీ మవాశ్వత ఇంత వరిచయం ఏర్పడాక ఇంకా నాకు సేదగిర జంకు కొంకు లందుకు? నువ్వేమైనా అనుకుంటావనా? లేక "పెటలేని వాడి వనా? ఎందుకు తినుకోలేదు? కావలసీన కంటే ఎక్కువే తిన్నాను. నీవెందుకా సందేవాం నీ రాణులు స్వహన్తంతో అమృతోపమానమైన ఆహారాన్ని ఆతి ఆప్యాయంగా "పెటారు. ట్ట శ రాజు. ఆయితే సీకథ వినాలి అని ఉంది చెప్పు. నువ్వు వ దేశంలో జన్మించావ? ఈ దేశానికి ఏలా వచ్చావు? ఏ అవరాలు నీ నామాన్ని అలంకరించాలి? తల్లి ఎవరు? తంగడి ఎవరు? వేద శాస్త్రాలు అన్నీ నీకెలా వచ్చాయి? ఇన్ని కళలు ఏ విధంగా సంపొదించావ్‌? జన్మాంతర ఘట్టాలు ఎలా జ్ఞాపకం ఉన్నాయి? పక్షి రూపంలో ఎందుకు నివసిస్తున్నాప్‌: ఇదివరకు ఎక్కడ ఉండేదానివి?; పంజరంలో ఎలా బంచంవబడావి? చండాల కన్య చేతిలోకి నువ్వు ఎలా వచ్చావ్‌? ఈ విషయాలన్నీ నాకు చాలా వినాలనీ ఉంది చెవ్ప. చిలుక. రాజూనా కధ చాలా ఉంది. వినాలని ఊందన్నావు గదాః సరే విను. పంపా సరోవర రీరంలో ఒక 'పెద్ర బూరుగు వృక్షం ఉంది. ఆ తొల్జలో ఒక్‌ చిలుక జంట వసిన్తూ ఉండేది. అవే వ తల్లి దర్శడులు, నేను మాతృగండాన పుటిస దొర్భాగ్యుణ్ణి, కన్న త్‌ల్ల్‌ కళ్ళల్లో వెల్టివిక' స వాత్సల్యాన్ని ఒక్కసారి కన్నారా చూడ్చాని కైవా నోచుకోలేదు. కన్నతల అనురాగాన్ని ఒక్క సారి కన్నారా చూసుకోలేని జన్మం నిజంగా ఒక జన్మ మేనా,

మవో గవేషణ తీస్‌ అనిపిస్తుంది. భార్యా పెయోగ దుఃఖం మా నాన్న భరించ లేక పోయేవాడు. అంతు కందని అనురాగ జలధి వారిది. దినాలూ,. వారాలూ వళరాలూ, పృష్కరాలూ, వాష్య క్షణాల్లా గడిపేవాస్మ.. పవ్మిత్నపేమైక జీవులు. అమ్మ (పాజణునికి నేను మృత్యు దేషపతలా అవత:౦చాను. బార్యా వియోగ దుఃభాన్ని భరించలేక పోయేవాడు మా నాన్న. 1పావాన్ని విడచడానికి నా మీద మోహం అడ్డు వచ్చింది. నా కోసం కష్టపడి ఆహారాన్ని సంపాదించే వాడు. ఆహారాన్ని ఒక్కసారి చేత తాకి కన్నారా నా తల్లి హూటివంక చూని కళ్ళ సేన్మ పెట్టుకొని నన్ను తన ఒళ్ళో ఉంచుకొని ఆతి _పేమగా ఆహారాన్ని తినిపించే వాడు. మిగిలిన దాన్ని పంమకు తినే పౌలతి లేదే అని పొగులూనే జీవ ధారణం కోసం మాతం తినేవాడు. మా గభూటిలోంచి బైటికి వెళ్ళవాడేకాదు. వెళ్ళేటప్పుడు నౌ తల్లి గూటిని చూసుకునే వె్ళవాడు. మళ్ళ రాంగానే ఆ గూటిని చేరి కుమిలిపోయేవాడు. నన్ను చూసుకుని మ్యాతం కాస్త ఊరట పొందుతూ ఉండేవాడు. నిడుర లేచినా తిన్నా ఎక్కడికైనా. వెళ్ళినా తిరిగి వచ్చినా అమ్మ గూటి దగ్గిరకి వెళితేనే గాని ఏ పనీ చేసేవాడు కాదు. వడమనే టప్పుడు కూడా తల్లి గూడి దగ్గిర తలవంచి ఏడ్చేవాడు. “*క్రారోయమ్‌ దురతి (గమమ్‌” ఎంతట్‌ వారికైనా విధ విహితమైన కష్టాల్ని అనుభవింవక తీరదు కదాః

శ్‌ మెవోశ్వేత ఒక నడు నూర్యోరయం కాలేడు. వెలుతుకు రాచేడు.. ఇవాశలే అమ్మ వియోగబార ఇక వడక__క్రేదని ఇంతవరకు అనుభవిం చిన తాన్ని తవనుడు తన కరణాలనే వేశులో. ఇతడే సముడా మునున్నాడా! అన్నటు అరు-_ డుదియించాడు. మా పాలిట యముడు ఇలా అవతం౦చాడా అన్న లున్నా కం. ఒక శబరుడు వషులను వక్టి వేటార్తం కోనం బయలు వేరాడు. వాణీ మాచై జాలు పై పాణాలు పెకి పోతాము.

కాక. వాడి అకారం చూ్తోనే నగం వకులకి పెెపాణాలు కి పోయి ఊంటాయనుకుంబా. పాపం మరి నుప మీ నాన్న అవ్నుడు ఏం చేశారు?

చిలుక. ఎం చేశాం? చూస్తూ కరుకున్నాల. వాడు కనిపించిన పెట్లన్ని చకచక ఎక్కేస్తున్నాడు. “వచలీత మవ తదరణ్య మఠవత్‌” అరణ్యాష్నంతా కఏపి ఊపి 5?పి పారేసున్నాడు,

బఅళెక్ష క్‌ నం లూ ల జ.

అలో చెటెక్కీ తొజ్టలలో ఉన్న కుజ వకల్ని "పెద పక్షుల్ని శరాళ కబంధ వన్హైల్లా కాపి అందు కుంటున్నాడు, అంకిు వాటీని చంపేసి వరలున్నాడు. అలా వాడు ఆ ఆరణ్యంలో ఎక్కడా ఒక్క విక్కచిక్కిన పకివైనా వరలకేదు. కంజెకి కనిపించనంత మటుకు వెతికి చిక్కినంత వజహా అడూ ఆపు లేకుండా మారణవోమం చేసున్నాడు. ఆ పూపువాపవ మేం ఉండే చెట్టుకి కూడా తగిలింది. నేను అతినవయంతో మా నాన్న రెక్కల్ని గ్‌్టైగా ఆదిమ వట్లు

మవా గవేషణ శ కున్నాను. నారషణ మ్యాతమే ఏ2ైక లమ్మెండా.. పెట్టు కున్నాడు మూ తండి. తన శాయశికులా తన పాజాళ్ని ఇచ్చె ఆమివహానకతే నమ్ము భషించు కోవాలని తన పక్కల కంద సన్ను దావాడుం అ టేయవాతి మన, ఉక్కుమువ, కంపే ఎక్కువ వలంగా ఉన్న వాచ్‌ జబ్బలన్‌ గట్టిగా ముక్కతో వౌకికి హౌక్తిది విడి చాడు, కాని వం లాకం? వాడు ఎకా. అయిన ఐఒకలోరకం ఉఊకు._ మనిషి మా నాన్న వాడునున్నా డన్న వెనికుతో నమ్మా మానా"్నని ఒక్క ఉమమువు దుకుసుగా లావ మారంగా గిరవాపే కాడు.

ఆ వెచ్చతో తర్నకికూడా కాశ్వరంగా నన్ను విడిచాకు. నానితి రక-౯ా ఇంకా బలంగా రాలేకు. వీ దికు. చేతే ఏ కవ్న నలో. తెలునువో కేని సతి. కశర వృ్యవయుడి కర _॥ హెచ్తా లోంచి నేలబడానేమో ఒళ్ళంతా పులినీ పోయింది. వచ్చి పుండులా ఉంది. విపవీత మైన దాహం. తలచుళత్సి చూరానికే వణుకు పుడుతూంది.. ఎక్కడ చూసినా యముడులా వానే క-బడుతున్నాడు. ఇంతిదాకా తల్ది లెకపోయినా తండే అన్ని ఏధాలా అవ్మాయంతో చూస్తున్నాడు.

ఎంత పెలితటి కష్టాలు వచ్చినా జీవితాళ మాతం వదలకు (ప్రాణులకి. ఈ జేవిత తృష్త ఎంతటిది?

కాదంబరి కక్కె 34 పే. 5, 10.15 వంకులు-

మహా శ్వేత “అనుపజాత పవతయా' నాతీస్ట్‌ర సంచారన్య మువుర్ముహు౫ అదోముచేన అపతతో మువుర్ముహు తిర్యక్‌ నిపతతము ఆత్మానం ఏక్తయో వశతపొల్యా సన్ఫారయత? కథితం సంతర్పణ శ్రీ మాతురస్యా అసభ్యాసవశాత్‌ ఏక మప్‌దత్వా పదమ్‌ ఆనవ. రతమ్‌ ఉన్ముఖన్య స్థూల స్థూలం నిశ్వనతో రూళ దూసర స్య సంసర్నతో మామనుభూత్‌ మనస్‌ ఆతి కష్టాసు దళాస్వపి జీవిత నిర'పేవు నభవంతీ ఖలు జగతి 1పాణినాం (పవృత్యయః నాన్సీ జీవతాత్‌ అన్యదఖీమతతర మహ జగతి జంతూనాం వవ ముపరతే నుగృహీత నామ్ని కాత ఇయనత్‌ అహమవిక తేర్మదియ పునరేవ (ప్రాణేమి టిజ్మాను కరుణ మతి నిష్ణురం విసోఢ పీత మరణశోక దారుణం యేన మయాజీవ్యతే ఉప . కృతమపీ నాపేషతే ఖలం హి ఖలు మే హృదయం అఆహంహే లోకాంతరముపగతాయామ్‌ అంబాయాం నియమ్య శోక వేగ మ్మావసవదినాత్‌ పరిణత వయసాపి శతా తాతేనత్ర సైరుప్పాపై నంవర్ధతీ నే మతి మహాంత మపిస్నేహవకాద గణయతా యత్సరి పాలితస్తత్సర్వ మేకపదే మయావిస్మృతమ్‌ " -.. అతి కృపాణాఖలు అమ్మీ ప్రాణాః యదువకారిణ మపి తాత మద్యాతి గచ్చుంతం నాను గచ్చుంతి నర్వదా న కంచి న్న ఖలీ కరోతి జీవితతృష్టా, యదీదృగన స్టమపి మా మయ మాయాన యతి జలాభిలాష: మద్యేచ అగ ణీత వీర్ళమరణ శోకవ్యనిర్భృణత మయెవ కేవల మియంమమ నలిల పాన బుసైః అద్యాపి దూరత ఏవనరః తధాహి. జల దేవతా నూపుర రవానుకారి దూరేద్యాపి కలహంస విరుతం

మహాగ వేషణ శ్ర అస్ప్సుటానిచ హయంతే. సార నరసితాని ఆయంచ వ్మివకర్తా దాయముఖ విసరణ విరళః సంచరతి నళినీ షండ వరిమళ।దివ సస్యేయమతి కష్టాచదళావర్త రే తథాహి రవిరంబర తలమధ్య వర్తీస్పుటంతం ఆతవ మనవరత మనల రూళినికరమివ వికిరతి కరై; అధికామ్‌ ఉవజనయతి చతృష్టం ఆతవ స్పర్శ సంతవ్త పాంసుపటల దుర్గమా భూమి. బల అత్మిపబల పిపాసావనన్నాని గంతుమల్పమిపి మేనాలం ఆంగకాని అపభురస్వ్యాత్మనః సీదతి మేహృదయం అంధకారతామువయాతి చమకము, ఆపివాఖలోవిధి రనిచ్చతోపి మే మరణ మద్వ్యైవ ఉపపాదయేత్‌. వై శంపాయనుడీ అవస్థ్మపైన సంస్కృతంలో బాణుడు వర్ణించిన మూలం. (నేను చదువడానికి వీలుగా అక్కడక్కడ నంధులు నాకుతోచిన రీతి విరిచానుశ పాఠకులకు అర్ధం అవుతుందనే ఆభ్మిపాయంతో). పుట్టంగానే తల్లి కెరువైంది. తల్లిబాద్యత కూడా తండే వహిం ఛాడు. నాకు అమ్మ ఆదరణ లేదనే బాధ రానిచ్చేవాడే కాదు. అమ్మ కంటే ఎక్కువగా అభిమానం అనే అమృతాన్ని నామీద వర్షిస్తూ ఉండే వాడు. తన హృదయంలో వృదయంలా తన (పాణంలో (1పాణంలా ఎప్పుడూ ఎదకదుముకుని ఉపలాలిస్తూ ఉండేవాడు. నాకోసం అస్త కష్టాలూపడి ఆహారం సేకరించి పెష్టేవాడు. తల్లి భూదేవి తండి ఆకాళ స్వరూపుడూను ఆని పెద్ద లంటారు. 1ప్రాణికోట్లకు తల్లిద (డ్రులు అనే బంగాకుభరిణని ఇచ్చాడు దేవుడు, ఆ భరిణలో వస్తుపుల లాంటివి జీవులు. తలిదం్యడులు లేని జీవితాలు ఆ భరిణలోంచి వడిపోయిన వస్తువుల్లా అల్టాడవలనీ_ దేగః

ర్‌0 మవాశ్వేత

నాలా అవ్బా నా తండి ఎంత క₹ాంతమూర్తి? ఎంత విజ్ఞాని? ఆ ఎంత తేనెలాంటి మనస్సు, ఎంత నవనీత హృదయుడు! ఎంత దయాం బురాశ। ఎంత వివేకి? ఎంత త్యాగశీలి; దేవుడిలాంటి తండి, ఎట్ట ఎదుట కసాయివాడి చేతుల్లో పడి ఆఖరి క్షణం దాకా నా పాణాన్ని రక్షించాలని ఆ రక్కసుడితో యుద్దంచేసి చేసి చచ్చిపోయాడే? నా కోసమే తన (పాణాన్ని విడిచిపెట్టేశాడే! నేను నిర్హాష్షిణింగా అలా _ నిర్ణీపుడై వడిఉన్న తండిని చూస్తూ నా ప్రాణాన్ని ర&ీంచు కొందుకు ఎంత (పయత్నం చేస్తున్నాను? తంగడి అలా ఉండగా నా (బతుకు (వయత్నంలో ములిగానే; ఎంత కృతఘ్నుణ్ణి? ఎంత సీచుణ్ణి? ఎంత హెపీని? ఎంత (దోహినిః తండి శవాన్ని చూస్తూ, నేను ఎలా (బతకాలి? అనే ఆలోచన చేయడం విశ్వాస ఘాతుకం కాదూ!

ఎండుటాకుల్లో యముడులాంటి ఆబోయవాడికి కనపడ కుండ్వాక్ష దాగి కూచున్నాను.

ఈ సవక్కనుంచి. నీటిమీద గాలి వస్తూందని తెలుసుకున్నాను. కాళ్ళలో, రెక్కల్లో శకి లేకపోయినా మెల్లిగా ఈ శరీరాన్ని యూీడ్చు కుంటూ యీడ్చుకుంటూ ఒక రెక్క సాయంతోటే నీటివై పు పయనం సాగిస్తున్నాను. మెడ నిలవడం లేదు రెక్కలు లేవడం లేదు. కాష్ళ కదల నంటున్నాయి. దాహం తహతహలాడిస్తోంది. క పృావచ్ళూ స్వాదీనం తప్పుతున్నాయి. అన్నం నీళ్ళూ ఇచ్చి సాకేవాళ్ళు లేకపోయినా ఈ ప్రాణం విడిచినా అయ్యో! పోయిందే ఆని సానుభూతితో రెండు కన్నీళ్ళు కార్బగలిగే [ప్రాణి ఏ ఒక్కటీ లేదే అని తెలిసినా ఎందుకో, ఈ తీరని జీవితాశ. తంిని విడిచి జీవించాలనే మహాపాపిని.

“*“ఖలం హి ఖలు మే హృదయమ్‌” పాపుల్లో మహాపాపి నా హృదయం గదాః

మవోాగవేషణ. ర్‌ కన్నీళ్ళతో, కంపించే దేహంతో కాళ్ళు కశపలేక కదవలేక దాహం బాధని తట్టుకోలేక పోతున్నాను. [కింద ఇసుక కాలికాలి ఉంది. అవయవాలు పట్టు తవ్పుతుక్నాయి అయినా : “అతికష్టాను దళశాస్వపి జీవిత నిరపేవా న భవంతి ఖలు జగతి (ప్రాణినాం (వవృత్త యః” *పాణుల స్వభావం ఏవిటంటే ఎంతెంత కష్టా లైనా జీవితాన్ని వదులు కోవడం అంటే ఇష్టపడవు గదాః ఇందులో బాణుడు తనకి తర్యడిమీద ఉన్న (పేమను చాలా చక్కగా వ్యక్తం చేశాడు. ఇంకా ఈ వైశంపాయనుడు మహవాశ్వేతను చూసి మోహించి భూలోకంలోకి వచ్చాడు. ఆ మోహాన్ని తట్టుకోలేక చనిపోయాడు. ఆ _తరువాత పకనానుని కొడుకుగా జన్మించాడు, ఇతనే చందద్రాపీడుడితో వేటకు వెళతాడు. అక్కడ చల్మదాపీడుడు రాజ్మానికి వెళ్ళాక అనుకోకుండా మవో శ్వేతని కాముక దృష్టితో చూస్తాడు. ఆమె ఇతణ్లీ చిలుకవై పుటమని శపిస్తుంది. అ కావం చేత చిలుకగా పుట్టాడు వైశంపాయనుడు. జూదాలి అ్మశమంలో ఉండి అక్కడ తన కథ అంతా చెప్పాక వూర్వన్మృతి కలి గింది. మహాశ్వేతని చూడాలనిపించి బయలుదేరాడు వైశంపాయనుడు. ఎగరలేక ఎగరలేక వెళతూ ఉంటే మధ్యలోవడిపోయాడు వైశం పాయనుడనే చిలుక. = నో భ్‌ ఒక బోయవాడు మళ్ళీ ఈ చిలుకను త్హోయ్ళకరో నడు అితోల్య్కు . " వీడి తల్లి. ఆప్యాయంగా చిలుకరూవంలో సాయకుని ఆదరించెాో ఆహారం పెడుతుంది. జి గంత... వ్వునొనాడ 606 కీ

కల మవోశ్వేత మహారాజుః తరువాత ఇక చెప్పేదేముంది. నేను మెల్లిగా సీ దగ్గిరకు చేరాను. నిన్ను చూస్తూంటే నాకు ఛాలా నంతోషంగా ఉంది. శావం పూర్తికాగానే వైశంపాయను గవుకాడు. మహాశ్వేతను వివాహం వేసుకుంటాడు. బాణుడి ప్మాతలు ఎన్నో జన్మ జన్మాల సంస్కారం ఉన్నవిగా ఉంటాయి. (వైళంపాయనుడి ప్యాతలో బాణుడు జీవించి ఉన్నాడని చెప్ప డమే (గ్రరాన లక్ష్యంగా తీసుకున్నాను. తదితరాలు తగ్గించేశాను.) మహా శ్వ త; ఉజ్జయినీ రాజ్యాన్ని తారాపీడు డనే రాజు వరిపాలిస్తూ ఉ:డే వాడు, శుకనానుడు, అతని మంతి వీళ్ళిద్దరికీ కూడ ఎంతోకాలం వరకూ పిల్లలు లేకపోయారు.

• వసిపిల్లల కోనం పరితపించగా పకితపించగా ఎంతకాలానికో వీళ్ళ కోరిక నెరవేఠింది. రాజు తన కొడుక్కి చందా౨పీడుడని పేరు పెట్టాడు. మంతి వై శంపాయను డని పేరు పెట్టాడు పిల్లవాడికి. ఇద్దరికీ ఒక దగ్గిరే విద్యాభ్యాసానికి ఏర్పాట్లు చేశారు. చదివి మరిచిపోయిన విద్యల్హాగ వాళ్ళకి అన్ని విద్యలూ అలా అలా క్షణాలమీదే వచ్చేశాయి.

మహాగవేణ న! విద్య ముగించాక కారాపేడుడు ఇందా్శయుధం అచే గుక్షాన్ని ఎక్కిరమ్మనమని వంపాడు, ఆదె యెక్కి. ఇంటికి వచ్చారు.__రాజ మంతి కొడుకులిద్దరూ. యువరాజ్య వట్టాభి షేకం వికబించాడు.__రాజు, వై భవో పేతంగా జరిగింది పట్టాభి షేకం. అంతకుముందు కుకనాసుడు రాకుమారుడికి మంచి నీతి ఉవదేశిస్తాడు. సా తారాపీగుడు కొడుకు పట్టాభిషిక్తు డయాక చాలా నంతోషించాడు. కొడుకుని పిలిపించాడు. చందాంపీడుడు వచ్చి చేతులు జోడించాడు తండి9 ఎదుట తండి9 ౩: నాయశాః చందాొపీడా, వచ్చావా! వట్టాభి షేకం అయాక మన సాంప్రదాయాలు కొన్ని ఉన్నాయి బాబూ : చం : ఆవి ఏమిటో చెవ్పండి నాన్నగారూ. వాటిని నిర్వ ర్రించడంకం టె నాకుమాత౦ం కొవలసీం దేముంది? తండి9 : నాయనా? దిగ్విజయ యాతి. జై తృయాళ9కు వెళ్ళాలి. నిన్ను చూడందే నేను ఎలా ఉండగలను; ఆదే బాధగా ఉంది. పూర్వం ఆచారాలు మానలేను. నువ్వు కష్టపడితే చూడలేను. చందాంి ; ఆలా అనుకుంటే ఎలా? రాజధర్మం నడిపించ వలసీనవి నడిపించాలిగా. సందేహించక చెప్పండి జైతంియాతేశినా. ఇంకా ఏమైనా. ఈ: మకేంలేదు. అంతే జై తంయాత అంటే అంతతేలిక్రైన వనా రాజలోకాన్నంతటినీ జయించడం అంటే మాటళలాః సమయానికి

రిక్‌ మహాశ్వేత నీదా౨హారా లుండవు వేడుకకి వెళ్ళడమూ బంతి ఆట లాంటిది కాదుగదా.

చం :; ఆయితే నేనంత చేతకానివాచ్హా? అలా అయితే ఈ రాజ్యపరి హిలనా వట్టాభి షేకాని కే అనర్హణి అవుతామ. అలా ఏం నందే హించకండి. ఆశీర్వదించి వంపండి.

తా: అచబ్బేః నువ్వు, చేతక్షానివాడివని అనడంలేదు నాయనా. నేనూ మీ అమ్మా, నిన్ను చూసుకోందే ఉండగలమా: అనే ఆలోచనా ఆవేదనా - నీ ఉత్సాహం సమర్దతా మాకు తెలుసు. అందుకేం సంజేసాంచడం లేదు.

చం : అయితే అన్నీ నన్నద్దం చేయించండి. నేనూ వై శంపాయనుడూ ఇదరం వెళితే తొందరగా యాతం ముగించుకు వచ్చేస్తాం__ మీరు మాకోసం బెంగ పెట్టుకు కూచుంటే మాకు దేశ వర్మటనా, ప్రవంచ జ్ఞానం వలా వస్తాయి, చెప్పండి!.___వెనుకొడకండి వంవండి. ఐక మంచి ముహూ రంలో తగినంత సేనతో వృుయాణ సన్నా

హిలన్నీ చేయించాడు లారాపీడుడు. చందాంపీడుడూ వైశంపాయనుడూ

చాలా సంతోషంగానే బయలుదేరారు కైతంయాత)కి. కళ ళకునా లన్నీ చూసుకుని బయల్రేరారు. మళిగళధ్ననులు

మోంగుతూ ఉంపే పురంధు9లు వీళ్ళమీడ అవతలు జల్లి ఆశీర్వదించారు. పళ్ళు ఏ దిక్కుగా వెళ్ళినా అక్కడ రాజులు ధన కనక వసు

సావానాలు కొన్క్సలుగా ఇచ్చారు. తలలు వంచారు. ఎదురు తిరిగిన

ళతు9వులు ఎక్కడా లేనేలేరు.. వీళ్ళకి, సైన్యానికీ, కత్తులకీ కావలసి

వంక విశాంంతి లలించింది.

మహాగ వేషణ రక్‌

దేశం లు మూలలా చాలా పోయిగా సెళ్ళివారీలా వీరు వర్యటన సాగిస్తున్నారు.

ఇలా వెళ్ళగా వెళ్ళగా ఒక దగ్గర బాలా అలసిపోయి వీరు విశ్వ మంచారు.

మర్నాడు నూర్యోదయాత్పూర్వం మంగళవాయిద్యాలతో మేలు కున్నారు,

కొంచెం పొద్దు ఎక్కంగానే పరివారంతో చందాంపీడ వైశంపా యనులు బయలుదేరారు.

ఎదిరించే రాజలోకం లేకపోయాక ఇక అడం ఏముంది? మవి సంతోషంగా సాగుతోంది, ప్రయాణం,

చందా9పీడుడి గుజ్జం చాలా త్వరగా పోతుంది. దాని పేరుకి గట్టు... పేరు ఇందాశీయుధం.__అలా వెళ్ళగా వెళ్ళగా ఒక చక్కని కిన్నర మిధుననాన్ని చూళాడు రాజకుమారుడు. అలా. టివాళ్ళని ఇది వరకు చూడలేదేమో, అందులోనూ ఇంకా చిన్నతనం కూడా కదాః ఆందుకని దాన్ని వెంబడించాడు. అది కనవడ్తట్రే కనవడ్డం దగ్గరకు వచ్చేసరికి చాలాదూరంగా పోవడం, ఇదంతా మాయలేడి తంతులా అనిపించింది. చివరకి చందాాపీడుడు ఏమైనాసరే ఈ సంగతి తెలుసుకోవాలనే నిశ్చయించాడు___వెనుదీయలేదు. వెన్నాడ్డం మానలేరు. ఓపికవట్టీ ఇంకా కొంత దూరం గమనం సాగించేసరికి మరి కనపడ కుండా అ మిధునం అదృశ్య మెంది. “అయ్యో: ఇంతాచే స్తే కనవడలేదే” అని నిన్స్ఫృవాతో నెమ్మదిగా నడకి సాగించాడు. తనకీ గుడ్లానికీ కూడా చెప్పలేనంత దాహంగానూ చాలా అలనటగానూ ఉంది. ఎండలో తిరిగి

రథ్‌ మహాశ్వేత తిరిగి ఉన్నాలేమో. వక్కడా. తోవ తెన్నూకూడా తెలియడం లేదుం ఏ దిక్కుగా పోతే ఇన్ని మంచినీళ్లూ చల్లని సీడా దొరుకుతుందా? అని తహతహలాడాడు. గమనలి సాగిస్తున్నాడు. ఇతని ఆలనట చూస్‌ వాయుమ్హూర్రిక్‌ జాలి అనిప్‌ంచి సీటిమీవ గారిని తీనుకువచ్చీ అతనికి వీసున్నాడా? అన్నట్లు సన్నని తుషార శుంవరలతో చల్లనిగాలి వీచి ఇతడికి ఎంతో నంతోషాన్ని కలిగించింది. అలా పిల్టగాలులు ఆవ్వోనిస్తున్న వై సే ఇతడు పొయాణం సౌగిస్తు న్నాడు. నడుస్తున్నకొద్ధి చల్లదనం ఎక్కువౌతోంది. వధిగా దగ్గరో ఒక పెద సరస్సు ఊండి తీరాలని నిర్ధారణ చేసుకున్నాడు. ౧ ఛి అనుకున్నట్టు పెద్ద చెళువు కనిపీంచింది. ఒక పెద్ద పాల సముదంపు తునకలా ఉంది, దాన్ని చూస్తేనే అలసట తీరింది. అతడికి అమ్మయ్య: అనుకున్నాడు..-తన గుద్దొన్ని అందులోకి తీసుకువెళ్ళాడు ఒతనూ తృప్తితీరా ఇన్ని సీళ్ళు తాగాడు, కాహ్శ మొహం హాయిగా కడుక్కున్నాడు పారణం శేచివచ్చినట్టని పించింది. తన గుత్తాన్ని చేత్తో ఎంతో అభిమానంతో తట్టాడు. అ ఆప్యా యతకి ఆది ఇంతవరకూ వడ్ల కష్టం అంతా మరిచిపోయింది. చాలా హాయిగా ఉంది. గుజ్దిం తనూ ఆలా 'సేదదీరాక ఒక చల్లని చెట్టునీడలో విశ 9మించారు. ఆ చెట్టునీడని, ఆ చల్లని గాలికి, చెబుకు రసంలా గ్‌ా సూ చందా౦పీడుడికి చిన్న మాగన్ను పట్టినట్టుంది. ఇంతలో కొంత దూరంనుంచి వీణానాదం వినిపిస్తోంది. ఇందాాయుధం కూడా ఆసం గీతానికి ఆనందంతో అటే మొహం యెత్తి వింటూ చూస్తూంది. రాకు మారుడు కూడా ఆ సంగీత మాధుర్యానికి కరగిపోయాడు. అప్ఫయత్నం

మహాగవేషణ ర్‌ గానే అవైపు నడిచాడు. సంగీతంలో ఊన్న మారుర్యమే ఇతని హృద యాన్నీ ఇతన్నీ కూడా అక్కడకు లాక్కువెళ్ళింది. అది ఒక చక్కని శివలయం. మంచి వ౦కాంతంగా ఉంది. ఎంతటి ఆశాంతినైనా దూరం చేసేళక్రి ఆ ఆలయానికే ఉందనిపిసూంది, ఆ దేవుడికి అప్పుడే భూప డీవ నై చేద్యాలతో పూజా జరిపినట్టు చే స్పష్టంగా తెలుస్తూ ది. బ్బ మ్‌ ఆ విగంహానికి ఎదురుగా ఒక్‌ గ్రీ వీణావాయిద్యంలో తన్మ యశ్వాన్ని చె.దుళూ ఉ ది. తమ్మి చూలి, వె. డికొ.డ్క మంచుకొండ, చలువరాతి తిన్నె, పాలసముదఏము, కామధేనువు బరావతము, హంసలు, కొంగలు, ఏనుగు దంతము, చమరి మృగములు, ఛామరములు, నందీశ్వరుడు, కు దేళ్లు, పాము కుబునము, తెల్లనాగు ముత్యాలూ, శంఖాలూ, శర శ్చందింక, తెల్లదేవ కా.చనములు, మలెలు, మొలలు, జాజులు, విర యణ ళా భు జాజులు, తెల్ల గులాబులు, లిల్లీలు, తెల్ల డిశ-బరు పూవులు, మచి గంధము, కర్పూరము, కలువలు, నందివర్చనములు, విత్తి, సీమ సున్నం, స్పటికము, విభూది, శిలాజిత్తు వెన్న, పెరుగు, తెల్లపట్టు వస్త్రములు, ఇలా సృట్రిలో ఉప్న చిల్లతనాన్న తా ఒక్క దగ్గిరకు కూర్చి బొమ్మనిచేనీ పాాణం పోళాడాః అన్నంత తెల్లగా ఉంది ఆవిడ. తెలదామర రేకుల్లా ఆతి విశాలమైన నేత్రాలు ఆమెవిః తెల్లని

• వస్తా9లు ధరించింది. దంతపుపిణ, చలువరాతినేల. అక్కడ ఆంతా తెలుపే, తెల్లరంగు పవితతకు చిహ్నం. స్పటిక వూనల జవమాల

స! మహాశ్వేత అక్కద ఉంది. శివుణ్ణి భక్తి పారవశ్యంతో, మంచి తారస్థాయిలో, కీరించి, కీర్తించి అలసి వీణ కింది పెట్టి, మరొక్కసారి శివుడివైపు ఏకాగ౦తతో చూసీంది. కన్నీటి తెరలు క%మ్మాయి. చిరుచెమటలు పట్టాయి. ఆలా కొంత సేపు ఉన్నాక మన చందాచూడుణ్ని చూసింది. ట్‌ ఎవరాః ఇతను ఆని అనుకుని ఎవరైనా, నా ఆశ ఏమానికి వచ్చిన వాళ్ళు వ దనీయులే-అని నిశ్చయించి సాదరంగా నమస్కారం చేసీ లోపలకు ఆఅవ్వాని. చింది. అతడూ వ్వితి నమస్కారం చేశాడు. నమితతో లోనికివళ్ళి భక్తితో పరమశివుడికి నమస్కారం చేళాడు. మహాభ్వేత : “మంచి ఎండలో వచ్చారు. చాల ఆలసినట్లు కనిపిస్తు న్నారు. దగ్గిరలో నా ఆశంమం ఉంది అక్కడ విగాంతి శీసుకుందురుగాని రండి”ఆని అభిమానంగా ఆహ్వాసించింది. చం : "నరే అలాగే పదండి” అంటూ అవిదను అనుసుంచాడు. మహా : ఒక భిఇాపాత౦ను తీసికొని చెటదగ్గరకు వెళ్ళింది. ఆ చెటన్నీ ః ళా ఆవిడ పాత9లో బాగా పండిన వండ్డు ఉంచాయి. అవి తెచ్చింది. ఆతగికి అర్హ్య పాద్యాదు లిచ్చింది. ఈ వంగ్పెచ్చి అళిధి సత్కారం నేసింది. వాటినీ అతడు ఎంతో ఇష్టంగా తీసుకున్నాడు. ఆతరువాత కొంత విశా?ంతి తీసుకుని ఆవిడని ఒకసారి సాదర గౌర్‌ వాలళో చూనీ ఇలా అడిగాడు. - చం : “అభ్మూ మీ రెవరు? తల్లి దండు9 లెవరు?” ఈ పాొంయంలో ఈ నా తీ కఠోర తపస్సేవింటి? ఇంతటి వైరాగ్యం మీకు ఎలా సాధ్యం

మహాగవేషణ ర్‌్రి అయింది? ఈ అరణ్యంలో ఇలా ఒంటరిగా ఎందుకుంటున్నారు? ఎలా ఉంటున్నారు? కాలూ చెయ్యి స్వాధీనం తప్మితే అయిన వాళ్ళు ఆదుకొంధుకు ఎవరున్నారు? మవో ; “మీరు ఎవరు? ఎక్కడనుంచి వచ్చాకు.” ఇంతదూరంలో ఉన్న నన్నూమా దేవాలయాన్ని చూడానికే వచ్చారా? మీ తలిదర్యడు

• లెవరు? నివానం ఎక్కడ? అనుచరులున్నారాః మిమ్మల్నిచూ స్తే చాలా సహృదయత గలవారిలా కనపడుతున్నారు! చండాంి : భగవతీ మా తండి3 లారాపీడుడు. తల్లి విలాసవతి. వారికి ఏకెక పుతుంణ్ని మా రాజ్యం ఉజ్జయిని. నా క: చందా? ఇం ప నే పీడుడు. ఈ మధ యువరాజ్య పట్టాభిషిక్తుణ్ని అయ్యాను. తండింగారి ఆనుమతితో జై తంయాత ఏకు బయలుడేరాను. అంతా సామంతరాజులే. శతు9రాజులు ఇంతవరకు లేనే లెరు. కత్తికీ మాకూ కూడా చాలా. విశ్రాంతిగా ఉంది. వస్తూ ఉంటే మధ్యలో ఒక కిన్నర మిదునం కనిపించింది చాన్ని వెంటాడి వచ్చాను. కాని ఆ మిధునం అద్భశ్యమెంది నేనూ గుట్టిం కూడా చాలా అలిసిపోయాం, దారితప్పి ఇలా వచ్చాను మీ కభ్యంతరం లేకపోతే మీ కథ చెప్పండి. మహా : అభ్యంతర _ ఏమీలేదు. అన్నలా ఆప్యాయంగా అడుగ తున్నావు. నికూ అక్కలూ, చెల్లెళ్ళూ లేనివాదవు. ఆందుకే ్రీలపట్ల నీకింత విశాలభావాలు ఉన్నాయి. రాజపుతు9ణ్ని అన్న అహం లేపషండా ఇంత సరళంగా ఎవరు మాట్దాడతారు? ఈ లోకంలో, ఈఅటవిలో ఒంటరిగా ఆటమటించడాని

60 మవోశ్వేత హేతుపు ఎంతో దయగా అడిగారు. ఎవరు ఎలా పోతీ ఎవరి క్కావాలిః తోడి మానవుల కష్టసుఖాల్ని అడిగి పాలుపచు కుందామనే సహృదయత ఎ.తమంది కు.టుండి? సీయీ అభి మానం చూస్తూంటే నీమీద ఎ.దుకనో నాకు ఎనలేని గౌరవాద రాలు కల్గుతున్నాయి.

చందా : ధన్యుణ్ని। అమ్మా ధన్యుణ్ని. నన్ను మీ ఆత్మీయుడుగా ఆం

గీకరించినారు. ఆదే ఛాలా నంతోష.గా ఉది.

మహా : కష్టాల్లో పాలువంచుకొనేవాశ్ళే దొరకడం కష్టం. సుఖాల్లో ఆం టావా! పాలుపంచుకున్నా పంచుకోకపోయినా వాధలేదు.

చందా : మీ ఈ కావసిక వృత్తి చూన్తూ-టే నామనస్సు యెతో

తరుక్కుపోతూంది. దుఃఖభారం కొంత మీకు తగ్గించాలన్య ఉద్ధేశ్యం. అందుకే అడిగాను.

మహో ; నేనూ ఇలా అడిగినందుకు చాలా సః తోషిస్తున్నాను నాయనాః మనిషినుంచి మనిషి కోళేదికూడా ప౦పంచంలొ, ఆర్మీయత,

ఆప్యాయత కర్మానుగుణ్యమైన కష్టాలూ దై వద త్రమైన బాధలూ వీటికి యెవృడూ యెవరూ ఏమీ చేయలేరు.

చందా? వ మనం చెయ్యగలిగిందేముంది. అ.తాఆ మహేశ్వరుడి చిత్తం, ఇక్కడ ఒక్కరే ఉంటున్నారా?

మవో. ఏం చేస్తాం నాయనాః (వవంచంలోకి ఒక్కళ్ళమే వచ్చాం. మళ్ళీ ఒక్క_ళ్ళమే వెళతాం పుట్టుకా ఒక్కూళ్ళయి వెళ్ళడం ఒక్కళ్ళం

మహాగవేషణ న! అయినప్పుడు ఉండటం ఒక్కళ్ళం అనుకుని వాధపడడందేనికి? నువ్వే చెప్పుః -

చందా - నిజమే అయినా సృష్టిలో (ప్రాణికోట్లు వపవఖ్యదుల దగ్గిర

నుంచీ తమవి అని కొన్ని పరిధు లేర్చరచుకుంటూ ఉంటాయి గదాః మానవుడు ఏర్పరచు కోవడంలో తప్పుం దొరిటారాః మహా. తవ్పని అనలేను. గాని అలత తవ్పనిసరి కాదనుకుంటాను. సరే. మా నాన్నగారు వాంసుడు, తల్లి పేరు గౌరి మాడి గంధర్వ వంళం. ఈ సరస్సు పేరు అచ్చోదన సరస్సు... వీటిని మా నాన్నగారే కట్రింఛారు. బు

చందా . ఈ నరస్సూ ఈ దేవాలయం ఉన్నాయని మీరు తపోదీష

తీసుకున్నారాః

మవో. చిన్న మందపహానంతో, ఉహు కాదు. తగినంత కారణం లేండే మనుషులు అంత తేలికగా తపోవేషాల్లోకి వస్తారాః అలావస్తే అది కేవలం వేషం మ్మాతమే అవుతుంది. యదార్థం కాదుకద. మా అమ్మగారూ నేనూ రొజూ ఈ ఆచ్చోదన సరన్సుకి వన్తూ ఉంటాము. ఈ సరస్సులో స్నానం చేసీ ఈ దేవుణ్ని చూసుకు వెళుతూ ఉంటాము.

ఒకనాడు మామూలుగా వచ్చాము. మా అమ్మగారు స్నానో నికి వెళ్లారు. ఆ సమయానికి వృండరీకుడూ, ఆతని మితుండు కష్టి.జలుడూ ఇక్కడకు వచ్చారు. పుండరీకుడు నిజంగా పుండ రికంలాగే ఉన్నాడు. చాలా బాగున్నాడు. చెవిలో మ.చి దేవపారిజాత పుష్పాలు పెట్టుకున్నాడు. అతని చేతీలో జపమాల

62 మహాశ్వేత ఉంది. నాకూ ఆతన్ని చూస్వే బాలా సంతోషం అనిపించింది" ఆతడూ మేం ఉన్నదగ్గిరికే వచ్చాడు. ఈ దేవపారిజాతాలు చాలా బాగున్నాయి అన్నాను. అతడు అయితే తీసుకో అని తలలో పెట్టాడు. మంచి మనస్సు. సున్నితం అయిన ఆకారం శా9వ్యం అయిన కంఠం చక్కని కనుముక్కు తీరు, అందం అయిన కురులు. ఆతణ్ని అలా అలా చూడాలనే అనిపించింది. ఎంత సేపయిందో కూడా తెలియలేదు. అతనిచేతీలో జపమాల: నన్ను చూన్తుంటే చెయిజారి పడిపోయింది. దాన్ని పడకు డా చేత్తో వట్టుకున్నాను. నా ముత్యాలహారం ఆతనికి ఇవ్చేళాను. నా చెలికత్తె తరళిక అని ఉ.ది. అది వచ్చి ఉఅమ్మగారు స్నాగం చేసి వచ్చేశారమ్మా అంది. అది నా చెవిని వడలేదు. కాని ఎలాగో లేవక తప్పలేదు,

మెల్లిగా అమ్మా నేనూ ఇంటికి వెళ్టాము, కాన్‌ నాకు వమీ తోచలేదు. కాలుకాలిన పిల్లిలా ఇల్లంతా ఆడంగంచిరి గేల నా మనస్సు మాత 90 ఈ సరస్సుదగ్గరే ఆంటే సరస్సు దగ్గిరిగా ఉన్న పు.డిరీకుడి దగ్గర అన్నమాట? అన్నం నీళ్టూ అ. పే అసహ్యం అనిపించింది. ఆ జపమాల చూసూ ఉండాల నిపిం చింది. మాతరళిక నా దగ్గిరకు వచ్చింది. ఏవిటే విశషాలు అని ఆడీగాను.

తర _ చిరునవ్వుతో అమ్మా మీరు వచ్చాక ఆ అబ్బాయిగారి స్నేహితుడు కపింజలుడు నా దగ్గరకు వచ్చాడు. మీసంగతి అడిగాడు. ఆ పుండరీకుడి తల్లి లమ్మీ ఆట, త డిం శ్వేత కేతువట. లక్ష్మి ఇతణ్నీ ఒక దృష్టితో చూసిందట అందుచేత ఆ తామరలోనే కొడుకు పుటాడు. ఆ పిల్లవాణ్నీ మహర్షి కిచ్చేసి.ది వీడు శ

మహాగ వేషణ గ్ర సీ కొడుకే తీసుకోమంది. మహర్షి అ బాలుణ్ని తీసుకుని పెం చాడు. తెలకామరలో దొరికాడు కనక పుండరీకుడని పేరు పెట్టాడు. మహర్షి అన్ని విద్యలూ నేర్పించాడు. ఇవాళ మాన శివరాత. శివదర్శనం చేసుకోందుకు వచ్చారు అని చెపుతూం టే పా కెంతో సంతోషం. అనిపించింది. ఇతా ఉండగా సాయం కాలం కానచ్చింది. కపింజలుడు చాలా ఆత౦ంగా వచ్చాడు. లోవలికి అతడు వచ్చినట్లు కబురు వచ్చింది. వేగంగా లోవ లకు రమ్మన్నాను. జంకుతూ వచ్చాడు. జపనూల తెమ్మ-టే వచ్చాను అన్నాడు. ఇంకా విశేషాలు ఏమిటి: ఏం చెస్పమన్నా వమ్మా, నిన్ను చూసిందగ్గర నింటీ వాడికి మోహం చెప్ప లేనంత ఎక్కువైంది. నీచదువంతా ఏ గంగలో కలిసీందిరాః ఆంటే మాటాడ్డు ఉలకడు పలకడు. నాకు నీతులు చెవ్వకు ఆవిడకు చెప్పునాసంగతి ఆంటాడు. చాలా బాధపడుతున్నాడు, చెట్లకింద కూచుంటాడు.. తినడు, తాగడు. నీ మీద ఒకటే ధ్యాస. ఏం చెయ్యమంటావు ? నువ్వు ఈ జపమాల తెచ్చినం చుకు కసురుకుంటాడు, ఆతనికి చేసిన శీతలోవచారాలు అన్నీ ఇంకొంచం వాధిస్తున్నాయేగాని తగ్గించడం లేదు. మహా శ్వేతకు ఈ స్థితి గట్టగా చెప్పు... లేకపోతే పాంణం పోతుందని వేగ వెళ్లి చెప్పేసి ఆ జవమాల తేఅని వంపాడు. నీకు పుణ్యం ఉంటు.ది. మా స్నేహితుణ్ని ఎలాగైనా కాపాడు అని నెపుతూ ఉండగానే మా అమ్మగారు వస్తున్నారని కబురు వచ్చింది. అది విని వెళ్లిపోయాడు కపి.జలుడు. మా ఆమ్మ కొంచె. సేపు మాట్లాడి వెళ్లిపోయింది. నేనూ తర శికా ఉన్నాం, “తరశికా విన్నావా? అతడికి నాపై అత

ప్రేమ ఉన్నందుకు నుతోషమే అనుకో అయితే ఆపిషయం అమ్మకూ వాళ్లకూ చెవ్పడం ఎలా* అయిన కుటుంబంలో పుటి అమ్మా నాన్నా అనుమతి లేకుంబా ఇంట్లోంచి వెడం అ. టే ఎంత బాధాకరం? పోనీ ఉపేకిద్దామా ఆ_.టె అతని మాంణరమణ ఎలాః పొద్దున ఇ చూశావూ ఆతని చెవుల్లో ఉన్న పువ్వులు ఎంత బాగున్నాయో- అతడు దగ్గరకు వచ్చి ఎన్నాన్లనుంచో మవి వర్మి చయ. ఉన్నవాడిలాగ ఎంత ఆఅనురాగంగా మాట్లాడాడు. ఆతని చూపులో ఆతని చేతలో ఆతని మాటలో ఎన్నెన్ని జన్మాల ఆర్మీయతో ఉన్నట్లుగా ఆవిసించి. ది. ఆది ఎడములేని విడదీయని అనుభూతుల పర:౭వర పెనవేసుకుందాః అన్నట్టుంది. కపీ:జలుడు ఇందాక చెప్పాడు. ఆతని కథంతా నీశే, కపోలాలన్నూ అ నో శ ఆతడి కన్నీటి రారలవేత ఉబ్బిపోయాయి అన్నాడు. "పెద్దవాళ్ల అనుమెతితో కార్యక౦0మం నడపాల- పే కాలవ్యవధి కాక తప్పదు. ఈ కట్టుదిటాల ఇక్కట్టులు దాపేదాకా అత బ్‌ బ్‌ ల డు టాడా? ఆసలు మనిషి జీవిస్తే గద ఉన్న ఆలోచన తరశికాః మనస్సు తల్పడిల్లుతోది నాకు నచ్చిన మెచ్చిన ఛా ఈ వరుణ్ని రక్షించుకోవాల: టె కాలు గడపదాటి తీరాలి. అనలతడు జీవిచగం అంటూ ఉ.పే ఈ జటిల సమస్యలన్నీ తృటిలో వటాప.చల మౌతళాయి. కనుక మనం మనొదైర్యాన్ని చిక్కబట్టి ఎట్టి ఇక్కట్టులనై సా ఎదుర్కోవాలి? అక్కడికి తొదరగా చేరాలి. వేగంగా ఆ పృయత్నం చెయ్యి.

మవహాగ వేషణ ళ్‌

అని వాళిద్దరూ ధైర్యం అనే మెజుపుల నవిీయంతో సాహనం అనే బాటలో ఉత్సాహం ఉరకలు వేస్తూ ఉంటే వొళ్ల్‌ నడకలు వరుగులు తీస్తూ ఉన్నాయి.

“విధి వైపరీత్యం ఎంతటి వారికైనా అనులంఘనీయం కదూ”.

కన్ను పొడుచుకున్నా కనవడని కటిక చీకటి. తరళికా। ఎందుకో భయంగా ఉ:డే,

రైర్యంగా ఉండకపోతే వనులు యెలా సాగుతాయి. “దై క్యే పావాసే లవ్మీ' ఆన్నారు. కంగారు వడకండి.

“కంగారు పడకుండా మనస్సెలా ఉంటుంది. అనలే ఆందోళన దానికితోడు అబ్బా ఈ వెరవ కుడికన్ను అదేవనిగా అదిరిచస్తోంది. అమ్మ వాళ్లకి తెలియకుండా వసున్నాం గదా: ఎవ్వుడూ ఆక్మసాషకి వ్యతిరేక మైన వనులు చెద్యుకపోవడంనుంచో ఏమో గుండె దడదడా కొట్టుకుం టూంది. అయినయు టి పిల్లని, ఆర్ధరాతిఏవేళ అమ్మనాన్నల అనుమతి లేందే అరణ్య లోకి తా వలచినవాడి కోనం వచ్చెస్తే “అద్బా, లోకం అంతా నన్నెలా ఆగీపోసుకుంటుందో?: మనువుల ఠా ఒక నెలరోజుల పాటు నా మాటలే కథల్హా చెవ్పుకుంటారేమో ఆని కయ-_గా ఉంది.

“మీకు చైప్పే స ఆవకాశం లేక కాని చెవ్చ్పకుండా చెయ్యాలన్న దురుదేశం లేదు కదా. ఎందుకలా కంగారు వడతారు. ఇలాంటి సమ యాల్లో ఓర్పు ఎంతైనా అవసరం కనక నిదానంగా (వళాంతంగా వదండి. కష్టాలనే కడలి "శెరటాలకి కదలిపోవడం కాప్కరుష లక్షణం” మేరు నమాన ధైర్యంతో ఎదుర్కోవడమే మేధావంతుల లక్షణం. నువ్వు విజ్ఞారాలివి. అలా హడలిపోవద్దు. రైర్యం అనే గట్టి ఊతకల్దని వట్టక పోడే ఊగి ఊగి వడిపోతాం.

న!

“సీక్రిత్ర మాటల నేర్చు ఎలా వచ్చిందే అవ్బా!” నువ్వు ఎన్నా చెప్పినా నా ఆరాటం మ్మాతం వదలడం లేదు... భయం తగ్గడం లేదు. సరే రా త్యరగా వెళదాం అంటూ ముందుకి కొంత తొందరగా గమనం సాగించారు. వాళ్ళిద్దరూ నిశ్శబ్ద నిశీథం ఏమో ఏశబ్దం అయినా స్పష్టంగా దగ్గిరగా ఉన్నట్టు వినిపిస్తుంది.

స్పష్టంగా ఏడుపు వినిపిస్తోంది. ఆదెక్కిడా వీబ్ళ వెళ్ళేవైళ్ష్మ ఆ సరస్సుకు సమీపంలోనే. తరళికాః ఏ ఘోరమూ జరగలేదుకదే. విను... విను. వింటున్నావా ఆకంఠం ఆ స్పష్టంగా కపింజలుడదేనే అయ్యోః ఏమయిందో ఏవిటో అని ఆతిఅతంగా ఆ వైపే నడక సాగిస్తున్నారు ఇద్దరూనూ, "

అక్కడ కపీంజలుడు కంపిస్తూ ఇలా గట్టిగా విలపిసున్నాడా

కాదంబరి 158 పే. 10 ప.క్తి.

'అధ నిశీధ (వభావాద్దూరా దేవ విభావ్యమాన న్వర మున్ముకార్త వాదం వి హతోన్మిః వా దగ్లోన్మి వో వంచితోస్మి వో కిమిద మావతి తం కిం వృత్తముత్సన్నోస్మి దురాత్మన్‌ మదన పికాచః పాపః నిర్చృణ! కిమిద మకృత్య మనుష్టితమ్‌? అ పాపే దుష్కృతకారిణి మవాోశ్వేరేః దుర్వినీజే? కిమనేన శేఒ.అనకృతమ్‌? ఆ పాపదుశ్చరితం చందం చండాల కృతోఒసిఆదానీం, అవగత దాషీణ్యః దషణానిలహతక, పూర్ణాస్తే మనో రథాఃకృతం కర్వవ్యం వ హేదానీం యదేస్టం వా భగవన్‌: శ్వేత కేతోః ప్యుతవత్సల నవేత్సిముషిత మాత్కానమ్‌ హాః ధర్మ! నిష్పరిగంవోనసి। వాః తపః నిర్మాశయమనివో. సరన్వతి కాఒని, వో సత్యమ్‌। అనాథ మపి వో! సురలోక। శూన్యోసి, సఖే పతిపాలయమామ్‌ ఆహషుపి భవంత మనుయాస్యామి, నళక్నోమి భవతావివాషణ మపష్యవస్థాతు.

మవోగవేషణ 6? 'మేకాకీ కథమవరిచిత ఇవాఒదృ్భష్ణ వూర్వ ఇవ అద్యమామ్‌ ఏకపదే ఉత్సృజ్య వియాసి కుతస్త వేయమతి నిమురళా?ః కళయత్వదృతే. కృగభామి కం యాచే కం శరణ ముపెమి ఆందోన్మి నంవృత్తః శూన్యామేదిళో జాతాః నిరర్ధకం జీవితం ఆ్మవయోజనం శఈపః నిస్పుభూళ్చ లోకాః కేన సవా వర్మిభమామి? కమాలాపామి ఉతిష దేహి మే విలవతః (వతివచనం క్వ తన్మ మోపరినువృృత్చేంమః క్వృహస్మిత పూర్మాభిలాషి తేచ ఇత్యేతొని చ అన్యానిచ విలపంతం కపింజల మశేఏషమ్‌. = ఎంతవనైెందిః మదన పీకాచమా! ఎంత దుర్మార్గానికి ఒడికట్టా వురాః ఓరీ పాపీః ఓరి నిరయుడాః ఎంత చేయరాని వని చేసికూదున్నా వురాః ఓసీ పాపాళ్మురాలాః మహా శ్వేతా ఎంత దుర్మార్గురాల వే1 సీ జాతి కోఎంత నీతి లేనిదే? ఓరీ? చం్మదా। ఎంత చండాలుడివిరాః ఓరీ నిర్ణయుడా ౨ ఎక్కడకి పోయావురాః ఓ మందాొనిలమాః ఇపుడు నీ మనసు ళాంతిం చిండాః నీ కోరిక తీరిండా! ఇపుడు ఏం చెయ్యాలి? ఓ శ్వేత కేతూ: ఇంత ఘోరం జరిగిందని నీకు తెలియదా; ధర్మమా! తగలగిపోయావా? తపస్సాః నీ కృాశయ మెక్కడ? నరన్వతీ। ఇంక నువ్వెక్కడ ఉంటావు: అయ్యో నువ్వు లేకపోతే లోకం అంతా హన్యంగా ఉందయ్యా: ఒక్క సారి కళ్ళు విప్పి నీ స్నేపొతుణి చూడవాః నువ్వు చూడకపోతే నేను కూడా నీతో వచ్చేస్తానయ్యాః నేనాక్కబజీ నువ్వు లేందే ఒక్కతణ మెనా ఇక్కి.డ ఉండలేను. ఇలా పడుకున్నానే! ఎలాగయ్యా నన్ను ఇదివరకు చూగనివాడిలా అవరిచితుళ్ళా ఒక్కుమాటే విడిచిపెట్టి వెళ్ళావా! ఇంత కాఠిన్యం నీకు ఎలా వచ్చి పడింది? నిన్ను బతికించుకోవాలంటే ఎక్క డికి వెళ్ళను? ఎవర్ని అడగను? ఈ కళ్ళతో నిన్నుగాక ఎవర్ని చూడను? ఫనా జీవితం నువ్వు లేకపోతే నిరర్జకం న్మిష్పయోజనం: నేను ఎప్పుడు ఎవరితో తిరుగుళూ ఉంటాను? ఎవరితో ఫాయిగా మాట్టాడుకుంటాను,

68 . మవాశ్వత ఇ నీ కపింజలుడు ఇంత ఏడుస్తున్నాడే ఒక్కసారి లేచి (వతిసమాధానం ఇవ్వవాః సీ నీ స్నేహం ఆంకా ఏ గంగలో కలిసింది? చిరునవ్వుతో హాయిగా నూటాడేవాడివి ఆ మాటలన్నీ ఏమయాయి?ః అని ఈ విధంగా ఇంకా ఎంతో విలపించాట్ట కపింజలుడు పుండరీకుడ్ని చూసి. ఈలోగా తరశిక మహాశ్వేతలు ఎంతో గాభరాగా కంగారుతో వచ్చి వడ్డారు. కపింజలుడి ఎడుపులో పాలు పంచుకోవడానికి వచ్చారాః అన్నట్టు. కపింజలుడికి పుండరీకుడిమీద ఎంతటి మిత్రత్వం ఉంది. “విహారం శయ్యా అనన భోజనాదుల్లో” వాష్మ ఒకళ్ళని విడిచి ఒకళ్ళు ఉండరు. ' కపింజలుడిదే లోకం పుండరీకుడికి. పుండరీకుడి మీదనే ఛ్యానం కపింజలుడికి. అంత [వగాఢమెన స్నేహం ఆఅ యిద్దరిదీనీ._ మ్మితత్వం సాధారణంగా సమాన భావాలూ, సమాన ఆళయాలు ఉంగేనే_ ఏర్పడుతుంది. ఆత్మకు సన్నిహితత్వం ఉంటేనే మానవులు నన్ని హీతులు కాగలరు. ఈ ధర్మాలన్నీ వీళ్ళ ఇద్దరికీ సమానంగా ఉన్నాయి కనుకనే అంత [వగాఢ స్నేహం యేర్పడింది. సంపద ఉన్నప్పుడు మ్మాతం సన్నిహితంగా ఉండి ఆది లేనపుడు దూరం అయితే అది నిజమైన మ్మితత్వం కాదు. సహ అధ్యయనులు సమవయన్కులు సమాస భావాలు గలవాళ్ళు గనకనే అంతమంచి - మ్మితత్వం ఏర్పడింది. (ప్రాణాన్ని ఇచ్చి అయినా మ్మిశుణ్ణి రి ంచుకొనే వాళ్ళనే గదా (పాణ మ్మితులంటారు. మన బాణుని కాదంబరిలో కపింజలుడు ప్యాత కొంచెంగా కనిపించినా పుండరీకుడిపై ఇతనికున్న అభిషూనం చెప్ప లేనంత. పృండరీకుని (ప్రాణం పోగానే మవోశ్వేతకంటె ఎక్కువగా ఇతరులుకూడా కన్నీళ్ళు కార్చేలా విలపించాడు కపింజలుడు. పాణం పోయాక మనసారా విలపించే ఇంకో (ప్రాణీ ఉండడం కూడా ఆదృష్టమే

మహాగవేషణ 80 కదా. మఠి మహారణ్యమర్యంలో అర్ధర్మాతి వేళ అలా మృతశ్యువుకి పాల్పడితే ఇక వాడి దురదృష్టాని కేమనాలి. పుండరీకుడికి నిజమైన మ్మిళతరత్నం కపింజలుడు. ॥

మవాశ్వేత వచ్చేవరకూ. ఎంతో (ప్రేమగా కాపాడాడు పుండ రీకుడ్ని కపీ. జలుడు.

కపింజలుడు అల్లంతలో మవి శ్వేతను చూకాడు. ఇంకా దుఃఖం సమ్ముదంలా కట్టలు తెంచుకు (వవహిస్తోంది.

ట్‌ టీ

మదనళావ జ్వరంతో ఉన్నవాడిని కపింజలు డెన్నోవిధాల కాపా డాలనుకున్నాడు. ఆ (వయకత్నాలన్నీ అక్కడ స్పష్టంగా కనిపిను న్నాయి. తామరాకులూ, మంచిగంధిం తామర వూరేకులూ ఇంకా ఇంకొ. పుండరీకుడు శిలాఫలకం మీద వడుకున్నవాడు వడుకున్న ట్రే ఉన్నాడు. ముఖం అంతా వ తా మంచిగంధం పూసే ఉంది. తామ రాకుల్లో వడుకో పెట్టినట్టే ఉన్నాడు. బాధానివారణం అవడంచేత గట్టిగా కళ్ళు మూసుకు పడుకున్నాడా అన్నట్టున్నాడు- కళ్ళు బాగా ఉబ్బి ఉన్నాయి. ఎక్కువగా ఏడవటంచేత బుగ్గల నిండా కన్నీటి చారికలు బాగా స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. మనసా ఇక వేధి.చకు నువ్వుండు బాబూ: అన్నట్టు రెండు చేతులూ గుండెమీద చేర్చాడు. ్మనకృతినుండి సెలవు తీసుకుంటున్నాయి అ జోడించిన చేతులు రెండూ. దెంత కమండలం ఇతడి (పాణం పోయినవైపు నోరు తెరుచుకు చూస్తోందా అన్నట్టుంది.

ఇలాంటి పుండరీకుడిని చూడవలసి వస్తుందని కల్లోకూడా అను కోలేదు మహాశ్వేత.

0 మవిశ్వేత ఆ దృళ్యం చూడ్డం ఏమిటి విసురుగా ఉసూరుమని అతడి గుండె

మీద వాలడం ఏమిటి. అంకళా కణాల్లో జరిగింది. *పుండరీకా! ఇది నిజమా! కలా।ః నీ శ్వేతని వచ్చా ఒక్కసారి కళ్ళు తెరవ్వా-అయ్యో ఏవీ నీ సుకుమారమైన చేతులూ ఈ చేతులు నన్ను గగనవీథుల్లో విహ రింవ చేస్తాయని ఎంతగా ఊహించానో నీకు తెలియదు కదా! నాఊహ లన్నీ ఉప్పెనలా ఉవ్పు సముద౦ంలో కలిసిపోయాయా ॥ దేవపారిజాత్ష్మ పూవులతో ఎంతో, నిగనిగలాడే, నీ చెక్కిళ్ళ సౌరు ఈ తీరుగా నీరు గారిందా। (వతీ మాటా తేనె ముంచి మాట్లాడుతున్నావా 1 అన్నట్టుండే ఆ తీయని మాటలన్నీ వమెైపోయాయి. ఇక నన్ను లాలిస్తావనే చెయ్యి కదలకుండా ఉండిపోతే చూసీ ఎలా భరించమన్నావు ? ఆఅనురాగమనే అమృళభాండం లాంటి సీగుండె వట్టి కుండగా అయిపోయిందా 1 అయ్యా పుంగరీకా ఇక సీనిండైన నవ్వుమొహాన్ని మరి చూడలేనా ? ఓ పకృ్ళతీః. ఓ దేవతల్లారా!- ఓ పంచభూతాల్లారాః. ఓ సూర్య చందు ల్హారాః - ఓ పార్వతీవర మేశ్వరుల్హారాః ఎ ఓ సీతారాముల్లారా! ఓ రాధ కృష్ణులారా:ః మీరంతా ఇంత దురంతం జరిగితే ఏం చేస్తున్నార్మరా- ఇతణ్ణీ ఇప్పుడు మీరు బలికించకపోతే ఇక మీ దేవతాత్వం ఎందుకూ? తగలెయ్యనా? = ఈ స్దితిలో నా ప్రాణానికి ప్రాణం అయిన పుండరీకుణ్ణి శూసీ ఇంకా ఎలా ఉండిపోయానని నా మీద మీ కందరికీ పగగా ఉందా: ఓ మృళ్యుదేవతాః “దెయ్యం కంటికి "సేలగింజలా' నీ కంటికి నా పుండరీ కుడే కనిపించాడా? కనిపిస్తే పోనీ ఆ చేత్తో నన్నుకూడా తినెయ్యక ' పోయావా? పుండరీకుడు లేని మహాశ్వేత ఎలా బతుకుతుందని అను కుంటున్నావే మృత్యుదేవతా 1 _ నీకళ్ళకి, మంచి, చక్కనివాళ్లూ, (ప్రాయంలో ఉన్నవాహ్శ, అనురాగ జలధిలో, అనందంగా కాలం గడి'పేవాహ్ళ, కనిపిస్తారు - పాపం నువ్వు వార్డని కసితీరా పొట్టన 'పెప్రేసుకుంటావ్‌. ఛ, నీపని ఏంవని చెప్పు - ఆవును నువ్వునా కం

మవాగవేషణ 7 దుకు కనిపిస్తావ్‌ ? పావం నీకు స్రీ జాతి అంటే పేంమ. ఆందుకనే దగ్గిరకు రాకుండా తప్పించుకుని తిరుగుతావ్‌ - మగవాళ్ళంటె డ్వేషమో ఏమో వాళ్ళని ఇక ఆలోచించకుండా గమ్మున మింగి కూచుంటావ్‌ - నీ ఆటలు నా దగ్గిర సాగవులే _- ఆయ్యో తరళికాఃా ఎంతవని అయిందే! సీ మొహం ఎలా చూడనే - అని గట్టగా ఆపుకుని భోరున ఏడ్చి ఏడ్చి గొంతు రాలు వడేలాగ ఏడ్చి నృహతప్పి పడిపోయింది. తరళిక వరు గులు తీసి నీళ్ళు తెచ్చి చల్లి సేదదీర్చింది. మెల్లిగా మెలకువ వచ్చింది. “అమ్మా ఊరుకో అలా అనడానికి కూడా నోరు రావడం లేదు . ఏమి పొవం వచ్చివడిందో నిన్ను చూడలేక పోతున్నాను. నామాట విను - అమ్మా నాన్నా ఏమైపోతారు?ః కొంచం స్టిమితవడ్డానికి (వయత్నిం చమ్మా - నామాట విను. ఆ మాటలు 'స్వేతకి పదునైన ములుకుల్లొ ఉన్నాయి. తరళికాః ఏం మాటలు అంటున్నా వే - లోక.లో నాకు ఎవ శెనా పుండరీకుడి తరవాతగదా, ఇలాంటి మాటలు చెప్పకు కీపింజలు డీళో ఎలా చెప్పి వంపాడో ఇతడి వాక్మాలు విన్నావుగడా ఇలా నుప్వు ఎలా మాట్లాడుతున్నావో చెప్పు. మరేం మాటాడకు. చూడు తొందరగా చితి పేర్చే ఏర్పాటు చేసేసెయ్యి - నామీద సీకున్న పే9మ తెలుసు - పావం కఠినమైన ఆజ్ఞ ఇది. నువ్వు నెరవేర్చడం కష్టం గదా. పోనీలే నా చితి పుండరీకుడి చితి నా చేత్తో నేనే 'పేకుస్తాను. ఇక నా పుండరీకుడికి నే నింతకంటె చే సేదేముంది- అఖరుగా ఈ మాత౦ం చెయ్యకపోతే ఎలా? నన్ను ఈ పనిమాతశిం చెయ్యమనే భగవంతుడి ఆదేశం! ఏం చేస్తాం _ అ.టూంటే తరళిక ఏమీ అనలేక చెయ్యలేక ఓదార్చలేక ఎటూ తోచక _ చాలా బాధపడుతూ ఉంటుంది. నెత్తీ నోరూ కొట్టుకుంటూ పుండరీకుణ్ణి కదుపుతూ మాటాడే ఓపికలేకి ఏడుపును ఆపలేక వెక్కిళ్లతో వెక్కి వెక్కి యేడ్చే శ్వేతను ఎలా ఓదార్నాలో తెలియక తరళిక తలకింందులవు తోంది.

" శ్వీత ముఖం తిరిగి సృవాతప్పి ఆ రాతినుంచి పడిపోతూ ఉంటే 'చందాంపీడుడు చెయ్యి అడ్డంచాప్‌ పడకుండా చూశాడు. చల్లని నీళ్ళు " “తెచ్చి మొఖాన బాగా జల్లాడు - విసరడానికి ఏమీలేక సమిటచెంగుతో టే మెల్లగా విసిరాడు. కొంత సేపటికి సేదరిరింది. కళ్లువిప్పి చూచింది. చంధాఏపీడుడి ముఖంకూడా ఎజ్జగా కందగడ్డలా కంది ఉంది. చిరు చెమటలూ కిన్నీరు స్పష్టంగా కనిపిన్తూ ఉంది, తనబాధలో ఇంత పాలు పంచుకున్న (పాణిని మవాశ్వేత ఇంతవరకూ చూడలేదు. అతణ్ని

చూస్తే ఎంత బాధ పెట్టానో అని తపించి.ది. చందా - నిన్ను చాలా కన్షపెప్రేళాను. వెనుకటికథ అడిగి.షమించు అమ్మా: ఇక ఈ కథ వినలేను. నరాలు పట్టుతప్పుతున్నాయి. గుండె నముదంం అవుతూంది, మవీ వోభిస్తూ. ది మనను. ఇక చాలమ్మా ఇక చెప్పవద్దు = అద్బా - ఎంతబాధ. ఏం గాథ - కాసేవటికి ఇదంఠా మరిస్తే అయినా, తెప్పరిల్లుతావు అన్నాడుగా మహా . అయ్యో: ఆంత ఘోరం చూడగా లేంది అనుభవించగా లేంది ఇక చెప్పడానికేమయ్యా! ఇంకా విను వూరర్తిగా చెప్పందే నాకు తోచదుగా. ఆలా తరళిక చితి పేర్చే వయత్నం చేస్తూ ఉంటే ఎంత విచిత్యం జరిగిందో తెలుసా. చం. ఇంకాఏం విచిశంం కష్టగాథ అయితే మాత౦ం మరి వినలేను మనస్సు మవి చెదిరిపోయింది. మవోశ్వేతా . మరి నీకథకో నమస్కారం శల్లీ ఇక ఆపుడు? బాబ్బాబు, మవో _- నువ్వు వినలేనంతటి కష్షగాథ చెప్పాను, కన్నీష్మ కార్పించాను నిజమే . కాని విచితంం అంత నీకు కష్టం కనిపించదులే ముందు నేను చెన్పబోయేది. ఆకొళంలోంచి వట్టుబట్టలు కట్టు

మహాగవేషణ 78 కున్నాడు. భుజకీర్తులు ఠరించాడు. నిండుగా అలంకరించు కున్నాడు ముఖం కళకళ లాడుతూంది. కిందకి దిగి వచ్చేసి పుండరీకుణ్ని రెండు చేతులా జాగంత్తగా ఎ త్రివట్టుకుని పోతూ పోతూ . అమ్మా! మవోశ్వేతా _ ఏడవకు ఏ దురంతం చెయ్యకు. ఇతడు మళ్ళీ పునర్జీవితు డవుతాడు. సంతోషంగా వీణ్ని కలుసుకుంటావు. నామాట నమ్ము, పాంణం మాతం విడిచి "పెట్టకు ఇతడు తిరిగి జీవించేదాకా ఏ దారుణం చెయ్యకమ్మా: అంటూ తీసుకువెళ్గిపోయాడు. మళ్ళీ అతడు తిరిగిరావడం కోసమే ఈ ఈశ్వర పూజా, ఈ తవస్సూ ఈ వనవానమూ ఈ తపోదీశా . ఇదీ నాగాఠ _- పానం నిన్ను చాలా బాధ 'పెట్టేళనయ్యా ఈ కథంతా చెప్పి.

చం _ నువ్వు చెన్పడం ఏమిటీ - నేనేగా నిన్ను నీ వృత్తాంతం చెప్పు

వింటాను మొజ్టో అంటే గదా నువ్వు చెప్పావు. ఇందులో నీ త ప్పేమీలేదు. నాదే చాలా పొరపాటు - గతించిన ఘట్టాలన్నీ- నా వళ సలచే మళ్ళీ కుళ్లగింపబడ్డాయి. మానుపట్టిన గాయాన్ని రాక్టలాంటి నా విళ్నలు బాగా రేపేళశయి. ఏం చెయ్యను - నిన్ను చూస్తే అడక్కుండా ఉండలేక పోయాను. అడిగి జరిగిన

• కథనంతా చెప్పించాను. చాలా ఆవేదన క లగచేశానని అను కుంటున్నాను. మరి శ్వేశా = నీవు తరళిక తరశిక అని విస్తావన వళంగా చెప్పావు గదాః అమె ఏదీ!

మవో . ఆవిషయమే నేనూ నీకు చెప్పాలి అనుకుంటున్నాను. మదిరా చీతంరథులని గంధర్వ దంపతులు. వారి కూతురు కాదంబరి. బంగారు బొమ్మ. ఆఅందాలరానీ. నర్గుజాలగని = మవో మంచి మనస్సు - నాకు తనకీ చిన్నప్పట్నించీ చచ్చే 'స్నేవాం .

?ెక్ల మవాశ్వేత ఇలా ఉండగా నాకథ ఇలా జరిగింది. ఆది విన్న దగ్గిరనుంచీ నవాళలీ ఈ డీ9కంటె ఎక్కువగా తల్లిదండులుకూడా చాలా

ళు ళు బారపడారు. వాళ్లకీ ఈ కూతురు ఒక్కరే. వివాహం చేసు ఠి గ్‌ కోమంటే మవి శ్వేత సంగతి కుదుటవడేదాకా నా విషయాన్ని అస్సలు ఏమాత౦0 తల పెట్టడానికి వీల్లేదని నిష్కర్షగా తెగేనీ చెప్పేసింది. ల విత౦రకుడు నా కీ విధంగా కబురు చేశాడు. “అమ్మా మవకే శ్వేతా! సీ విషయానికే మేమంతా ఎంతగా జాధవడుతున్నామో ఆ భగవంతుడికే తెలుసు. ఇలా ఉండగా మన కాదంబరి తన వివాహ విషయం తలపెట్టవర్దని గట్టిగా చెవ్చేసిండి. నువ్వే మార్చాలి దాన్ని మేం ఎవరమూ ఏమీ చెవ్పలేక పోతున్నాము” అసి. అన్సడు నేను తర+కచే కాదంబరికి కబురు చేశాను. నామాట వినీ పెద్దవాళ్ళు చెప్పినట్టు చెయ్యమని. గట్టిగా నొక్కి-చెప్పి కబురు పంపాను. అంటూ ఉండగా తరళ5కా కేయూరకుడూ ఇద్దరూ వచ్చారు. . తరశిక మవాశ్వేత పైపు ఇత డెవరు? అన్నట్టు చూసింది, మవో .- వచ్చాకా! తరళికాః రా, లా, వెళ్ళినవని ఏమైందిః నామాట విందా లేదొ! మా చెలి కాదరబరి. అంతా చషేమఘంగా ఉన్నారా అక్కడి విశేషా లేమిటి? తర _ వెళ్ళాను, వచ్చాను, మీరు చెప్పినళ్లే చెప్పాను. కాని నా అక్షరం ఓకటి ఆయినా ఆవిడ చెవిలో దూరినప్రేలేదు. ఇడుగో ఈ కే యూరకుడిచేత నీకు వంత్యేకంగా ఏవో నెన్సమని పంపింది.

మహాగ వేషణ ?8

మహాశ్వేత . నిట్టూర్చి . నరే- ఆని చందాపీడుని వేపు చూచి “ఇందాక చెప్పానుగా మాచెలి తరళిక, ఈవిడే అని నీకు తెలిసే ఉంటుంది.

చం _- ఇప్పటి మాటల్నిబట్టి ఆ విషయం అర్థం అవుతూంది.

మహా. తరళికాః కళ్లతో ఇందాక ఇల డెవరన్నాపు కదూ ._ ఇతడు ఉజ్జ యినీ నగరాన్ని పరిపాలించే తారాపీడుని కొడుకు యువరాజు. పేరు చందాపీడుడు. మవ్యు అటు వెళ్ళంగానే పావం తోవ తప్పి దప్పికతో వెతుక్కుంటూ వచ్చాడు. చాలా మంచివాడు. స్నేహ పారుడు అ ఉత్తముడు = యువరాజనే అహం ఇతడికి ఏ కణంలోనూ లేదనుకో - కష్టాల్లో ఉన్నవాళ్ళ కన్నీళ్ళు వం చుకోగలిగే సున్నితం అయిన వెన్నవూసలాంటి మనసు . అన్నట్టు కేయూకుణ్ని పలకఠించలేదేః బాగున్నావా? ఇలారా _ ఇతడు పరాయివాడు కాడు - మన ఆత్మీయుడు. తరళికను

...... నన్నూ కాదంబరినీ నువ్వు ఎలా చూస్తానో ఇతణ్నికూడా

. నువ్వు ఆలాగే చూడు - అరమరికలు చూవకు. కాదగంబం వం '. చెప్పిందో జంకకుండా చెప్పు దావరికం అక్కర్లేదు.

కేయూ . చేతులు మోడ్చి అమ్మా మహాశ్వేతా! . కాదంబరి మీ కీ విరంగా చెవృమండది. సలీః శ్వేతాః ఏం కబురు పంపావ్‌, అయితే నీ ఉద్దేశ్యం ఏమిటి! మనం పాణ స్నేహితులం గదా; ఇలాంటి మాట ఎలా వంవగల్గావు. నువ్వు అరణ్యంలో పరి తపిస్తూ ఉంటే నేను అంతఃపురంలో ఉన్నందుకు ఒక శిక్షగా వంపావా? నువ్వు బాలా మృదులాషిణివి గదాః! ఇంత కఠిన మైన మాట ఎలా పంపావు? నువ్వు గంటకి కడివెడు కన్నీళ్ళు

76 మహాశ్వేత ॥ కారుస్తూ ఉంటే నేను పెళ్ళిచేసుకుని సుఖంగా నవ్వుతూ శేరిం తాలు కొడుతూ జీవించమంటావా? నువ్వు నారచీరలూ, విభూది, జపమాలలూ, తీసుకుని ఆశంమవాస . చేస్తూ ఉంటే సీవు వివాహం చేసుకుని చీనాలబరాలూ, మైపూతలూ, ముత్యాల హారాలూ రత్న స్థగిత మైన ఆభరణాలూ అన్నీ అమనవిస్తూ ఉండు. వివాహం చేసుకో. పెద్దలమాట విను. దిల్లి దండుంలకు . బాధ కలిగి;:చ కూడదు =. ఏమిటో ఇలా ఇలా చాలా ప:సపిలి చావ్‌ - మరి వినలేను బాబూ - ఇంకెప్పుడూ ఇలాంటి సందేశం వంపి నన్ను దుఃఖ పెట్టకు. చేతులెత్తి దండం పెడతాను. నేను చేసుకోకపోతే నీ కెంతబారో నువ్వు నన్ను చేసుకోమంటే ఆంతకంటె చొలా బాధగా ఉంటుందని నీ కెందుకు తోచలేదు. నాకు ఇలాంటి శిష మాత$ం ఇంకెప్పుడూ విధించకు. నీగురించి నా మనస్సు ఎంత వికలంగా ఉందో ఎందుచేతో నువ్వు కొంచెం కూడా ఆర్థంచేసుకోలేక పోతున్నావు అని చెప్పి ముగి.చొడు. | మవో _ సరే శేయారకా! ఇక నువ్వు వెళ్ళు ఆని ఒకసారి చందాంపీడుణ్నీ | చూనీంది. *చూళావా చందా9పీడాః ఎలా ఉందో సంగతీ. ఇంతకష్షం అనుభవిస్తూ యెందుకు బతికున్నానా అని ఒక పక్క బాధగా ఉంది. కాదంబరి పంపిన సందేశం అంతకం లె బాగుంది కదూ. అయినా ఏవిటో ఏం చెయ్యాలో అన్నీ ఒకొక్కవ్వుడు ఆయోమయ వరిస్టిశులే వన్తూ ఉంటాయి. మనం ఏం చెయ్య గలం: ఎ. శం . నిజమే. ఈ నంగళతులు వింటూ ఉంటే నాకూ ఏమీ బాగాలేదు. -? తరళిక వండ్లూ మంచినీళ్లూ తెచ్చింది. మహాశ్వేత _ నిన్ను కథ చెప్పి బాలా కలత పెట్టాను. ఇవి తీసుకో!

చమవహా/వేషణ శా

చం _ చువ్వు వాధ పడలేదూ 'పడ్డవాళ్లకంటే వినేవాళ్లకి బాధ ఎక్కువ ఆ._.టాపహా? బావుంది. | ॥

శ్వేత - అయితే పుంగరీకుడుతో పోకుండా నిజంగా ఇలా ఉండడం మాత9ం చాలా బాధాకరమే.

చం - అలా అనుకుంటే ఎలా? అభిమన్యుడి భార్య ఉత్తర లేదా? మన్మ థుడి భార్య రతి లేదా! పాండురాజు భార్య కురాతి లేదా? ఇలా ఎన్నో ఉన్నాయి గదా మన పురాణాల్లో. అయినా ఏవి ఎప్పుడు ఎలా జరగాలో మనకేం తెలునుంది. రురుడనేవాడు

, ఈతనభార్య పిమద్వర పాము కజిచి చనిపోతే తన ఆయువులో

సగ : ఇచ్చి బలికించుకున్నాడు తెలుసా. ఇంతకీ ఆ గంధర్వుడు పు డరీకుడెవ్వుడు బతుకుతాడని చెప్పాడు?

శ్వేత . నిశ్చయంగా ఇన్ని నంవళ్సరాలకి అని ఏమీ చెప్పలేదు. బతుకు రాడు అని మాత90 చెప్పాడు. ఆమాట పట్టుకుని ఈ ;ాలమినే సముదా?న్ని, ఇలా ఇలా ఈదుకుంటూ వస్తున్నా.

చం _- తప్పకుండా నకు అఆ చభ సమయం సమీపినుంది. ఈ తరళీక నీకు సాయం ఉండడం చాలా నంతోషంగా ఉంది. లేకపోతే నువ్వు ఎంతకని, ఇక్కడ ఇలా ఉండి అంత దుఃఖంతో కాలాన్ని గడపగలవు 1

శ్వత _ తర?9క లేకపోతే నిజంగా నాకు చాలా కష్టమే. నొ కళ్ళని కని పెట్టీ సాకుతోంది. పాపం తరళ€క. తరళకా!

తర - అమ్మాః ఏం కావాలి?

శ్వేత _- కాదంబరికి కేయూరకుడితో వస్తున్నాం అని కబురుచేశాం కదూ. మనం ఒకసారి వళతే బాగుంటుందంటావా?

₹8 మహ్శ్వేత తళ _ చెప్పేచూస్తే నరి, మనం ముందు ఏం చెప్పగలంి అవిడ మన. మనమాట వినేదీ వినండి. ఈ విషయంలో ఆవిడ చాలా గట్టి వట్టు వట్టి కూచుంది. మనం మార్చడం కష్టమే అనిపిస్తుంది. శ్వేత _ పోనీ వెళదాం కొంచెం ఆపియత్నం చూడు. చందాాపీడుని చూస్‌, నీకు తొందర పనులు లేకపోతే ఇబ్బంది కలగకుండా _ ఉంపేమాతో ఒకసారి తప్పకుండా రావలసిందిగా కోరుతున్నాను ఇక్క_డిక్‌ ఎంతోదు+రం లేదు హేమకూటం. అక్కడ వాతా వరణం అంతా బాగుంటుంది. నీమనస్సూ నాకథ వినడుతో చాలా పొడయింది. కొంచెం కాంతి చిక్కుతుంది ఒకరోణ్నా మర్నాటికి వచ్చేదువుగాని. కాదంబరిని నేనూ చూసి చాలారోజు లైంది. నిన్ను ఎందుకో విడిచిపెట్టాలి అని అనిపించడం లేదు. ఇంకా ఒకటి రెండు రోజులు నాకూ నీతో గడిపితే సంతోషంగా ఉంటుంది. ఇంత _ వరకూ నిన్ను వడిపించడమే జరిగింది నా నించి. నువ్వు అభి మానంగా అడిగితే చెప్పకుండా ఉండలేక పోయాను. నేను రమ్మంటున్నాను అని వేరేగా భావించకు యువరాజువి అడ్షాపిసు న్నాను అనుకోకు. చం - మవోశ్వేతా! మా బాగా ఇెప్తున్నావ్‌, నన్ను ఎవరో పరాయి వాడిలా చాలాదూరంచేసీ మాబాడితే భరించలేనమ్మా. నన్ను అత్మీయుడిగా భావించాను అన్నమాట వెంటనే మంిచిపోయావ్కా ఆ స్థానం అలా ఉంచితేనే చాలా నంతోషిస్తాను. నాతోరా అుటే వస్తాను ఎందుకంత వినయపూర్వకంగా పాఠిదేయపూర్వకంగా మాటాడుతావు. ఆమాత)౦ం సన్నిపాతం నాకు ఉండని స్తేనే తృప్తిగా ఉంటుందిం _ శ్వేత _- అయితే వద. తరళికా। వెళదామా!

చుహాగ వేషణ 70 ! ఇ ఖ కేయూరబావుడు కాదంటరి మందిరంలో వ౦వేశించాడు. కాదం - రా కేయూరకా. రా, రా, చెప్పావా శ్వేతతో ఏమంది ఎలా

ఉందిః విశషా లేమిటి?

కే. మీరు చెవృమన్న వృక్తా.తం యావత్తూ చెప్పాను. ఆఅ మాటలకి ఆవిడ మనస్సు చాలా కష్ట పెట్టుకుంది. మీరు చెప్పనమన్నంతగా నలా నేను చెప్పలేక పోయాను,

కా. ఏం నువ్వు చెవ్పలేక పోవడం ఏమిటి? నయం. మా బాగా చెపుళున్నావ్‌ నువ్వంటే నేను నమ్మొద్దు.

కే. కాదమ్మా అక్కడ ఒక కొత్రమనిషి ఉంటె ఎలా చెప్తాను ?

కొ. ఎవరు ఆ కొ9ిత్త మనిషి ఎలా ఉన్నాడు? శ్వేతతో వం మాట్లా డాడు? అక్కడికి ఎలా వచ్చాడు? ఆకారం ఎలా ఉంది? కంఠ న్వరం ఎలా ఉందిః మవిశ్వేత ఆతనితో మాట్లాడే తీరు ఏలా ఉంది? అందరితో కలివిడిగా ఉన్నాడా? మా శ్వత గౌరవించిం దంటే గట్టి వ్యక్తే ఆయి ఉండాలి. నీకు తెలిసినంతవరకు చెవ్వు వినాలని ఉంది.

శ్రే చూడ్డానికి ఒక మవారాజ పుచు9ిడిలా ఉన్నాడు. ఆకారం అం

_. టావా? అవర మన్మథుడేః ఇక అతడి మాటలా వరాలమూటలు.

మన మవాశ్వతగారికి తెలుపులో ఏమీ తీసీపోడు. మంచి వినయ నంవద ఉంది. నిగర్వి. మనిషి మంచి నిండుగా ఉన్నాడు, శ్వేత అతణ్ని అతి ఆప్యాయతగా చూస్తున్నారు.

కా. అలాగా ఇంకా అక్కడి విషయాలు చెప్పు చెవు,

ఠొ మవాశ్వేత ఇలా అంటూ ఉండగానే చందా్రాపీడుడు శ్వేత అక్కడికి వచ్చేశారు. చూరం నుంచి చూకాడ చందాంపీడుడు. తన. విషయం కేయూరకుడు చెప్పతూ ఉంటేకూడా సన్నగా విన్నాడు. కాదంబరి పీళ్లను చూడంగానే గబగబా దగ్గరకు వచ్చేసింది. గుమ్మం దగ్గిరకు లేచివచ్చి చేతులుచాపే శ్వేతని వృత్తున హత్తు “ కున్నది. యెన్నాళ్లకి వచ్చావు? నీకు కోవం వచ్చిందను కున్నాను. ఫ్లోనీలే నన్చినందుకు చాలా నంతోషంగా ఉంది. అని ఒక పీఠంమీద కూచో పెట్టి కాన్న కడిగి తన చీర చెంగుతో తడి ఓ తిందెం శ్వేత చందాంపీడునితో రాః నాయనాః లోపలికి రాః చందా9వీడుడు వచ్చాడు. శ్వేత కాదంబరితో. “ఇతడు ఉబ్దయినీ యువరాజు, దారితప్పి నా ఆళ 9మానికి వచ్చాడు. చాలా సహృదయుడు. నన్ను చూసినంత గౌరవంగా ఇతణ్నికూడా చూడు. అనిఆని చందాంపీడాః నేను నీతో చెప్పిన నా సభి కాదంబరి అని పరిచయం చేసింది. చందాంపీడుడు కాదంబరిని చూసి నమస్కారం అన్నాడు. కాదంబరి అతణ్ని చూని వితినమస్కారం చేసింది. కాదంబరి వరిబారిక రత్నపీఠం వేసింది. దానిమీద కూచోమంది శ్వేత, కూచున్నాడు చందాధపీడుడు. కాదంబరి చెలికత్తె బంగారు పాతశితో నీళ్ళ తెచ్చి కాళ్ళుకడిగి తడి ఒ తింది. ఆతడు యెంత వదన్నా వో [డో వినలేదు. శ్వేత . కాదంబరీ: యెలా ఉన్నావ్‌? వీణా ఆదీ వాయిస్తున్నావాః కా . నువ్వు అరణ్యంలో ఉంటే నామనసు వీణమీదకి యెలా వెస తుందో! చెప్పుః . .

మవాగవేషణ ర మహాశ్వేత _ మరి ఇంట్లో ఒక్క ర్తివీ ఏం చేస్తున్నావ్‌ ! మనం ఇద్దరం ఉంటే ఏదో ఊసుపోయేది కదా: కాదంబరి “ఆలా నిన్ను తలుచుకుంటూ పుుడరీకుడు ఎప్పుడు వస్తాడా అని ఆలోచిస్తూ జాల క్షేపం చేస్తున్నాను" అని యేవో మాట్లాడు తోంది. మాటల్లో చందాంపీడుని చూస్తూంది. అప్పుడప్పుడు ఆతడూ కాదంబరీ సౌందర్యాన్ని మెచ్చుకోలుగా చూస్తున్నాడు. ఈ విషయం గమనిస్తూనే మహా శ్వేత మాటాడుతోంది. ఈ లోగా లోవలనుంచి మంచి లేత తమలపాకులు పోకలూ ఉన్న వెం వచ్చింది. మహా శ్వేతకు వక్కలూ ఆకులూ ఆప్యాయంగా కాదం .. వరి ఇచ్చింది. “చలీ; ముందు ఇవి నాకు కాదు ఇవ్వవలసనీంది ఆ రాకుమారుడికి.” అని అంటే ఆమె పరిచారికని ఆకులూ వక్కలూ చందాపీడుడికి ఇమ్మండది. మహా శ్వేత “అలా కాదమ్మా నీ చేతుల్తో నువ్వే ఇచ్చి అతణ్లీ గౌర వించాలి” అంది. అవిడమాట మీరలేక ఇవ్వడానికి రైర్యం చాలక చాలా తటవటాయించింది కాదంబరి. మవోశ్వేత ఆ విషయం గమనించి వీపుమీద చెయ్యేసీ బుజ్జగించి “నీ చేత్తో నువ్వే ఇయ్యి” అని దైర్యం చెప్పింది. చెలిమాట తీయలేక చేతిలో ఆకులు ఆతని చేతిలో పెట్టాలని ప్రయత్నించింది. ఇప్పుడు జంకు చందా9పీడుడికి వచ్చింది. శ్వేత చిన్నగా నవ్వి, “ఆకులు తీసుకోవయ్యాః ఎందుకలా జంకుతావు? కాదంబరి బంగారు, నువ్వు నాకు ముందే బంగా రానివి. మిమ్మల్నిద్దరినీ చూనీ సంతోషించడంకంటె నాకుమాత౦ిం కావల సీందేముంది?” అంది. చందాగిపీడుడు ఆప్యాయంగా ఆకులు అందుకోడానికి చెయ్యి చాపాడు. ఖ

మహాశ్వేత _ఆతడి చేతులుకి కాను చేతపట్టినవి, మెల్లిగా అందించింది. ఈ కాంబూలం ఇచ్చాక ఆవిడకు ఎంతో సంతోషం అనిపించింది. నా మనసనే లేత తమలపాకుల్లో 'పేంమ అనే వక్క వేసి అను రాగం అనే సున్నం కలిపి ఆందిస్తున్నాను.మనసనే లేత ఆకుని నీ " "సేం అనే నీళ్ళతో బాగా తడుపుతూ ఎప్పుడూ నవనవలాడేటట్టు చేసుకో అన్నభావం గమ్మమౌతుంది. ఆమె ఆకులు ఇవ్వడంలో. ఆంతేకాక ఆకూ వక్కా అందిచ్చుకోవడం జీవితానికి ఒక పోమాణికం లాంటిది. అందుకే ఇప్పటికీ తాంబూలాలు పుచ్చుకుంటూ ఉంటారు. ఆలా పుచ్చుకుంటే వివానాం స్టిరం చేసుకున్నట్లు అన్నమాట. అకులు అందించేటప్పుడు ఆ ఉభయులూ కరస్పర్శ నుఖాన్ని చవి ఆ రోజురాతిం) మణిమందిరంలో చందాపీడుని బన ఏర్పా టయింలది. ( మరునాడు ఉదయం మహాశ్వేత ఆనుమతికై ఛందాంసీకుని పంపుతుంది కాదంబరి, ॥ ॥ ఈండి9 దగ్గిరనుంవి జాబు రాగానే చందాంిపీడుడు సైన్యాన్ని వైశంపాయనుణ్ణి అక్కడే ఉంచి వెళ్ళిపోయాడు. ; మరునాడు మపోశ్వేత కూడా తన అశ౦ిమానికి చేరుకొంది. తరు వాత నాల్గురోజులకు ఒకనాడు శ్వేత వండు వెన్నెలలో చల్పదనానికి వడు కుంది. వైశంపాయనుడు ఆమె సౌందర్యాన్ని చూళాడు, మరి అక్కడ నుంచి అతడు కదలలేకపోయాడు. నైన్యం అంకా ఉజ్జయినికి పోత్రు న్నాం రమ్మనమని అన్నా వెళ్ళలేదు. ఆక్కడే ఉండిపోయాడు. ఎవరు ఎంళ రమ్మన్నా తనపట్టు విడువలేదు.

మవాగ వేషణ రి

ఒకనాడు శ్వేతకు దగ్గిరగా నిల్చున్నాడు. చూపులతోనే ఆ సౌంద ల్యాన్ని లాగేస్తున్నాడాః అన్నట్టుంది అ వ్యవవోరం. ఆ థావాన్ని ఆరం చేసుకుంది శ్వేత. “*ఏమిరాః దురాత్మా: సీకేం బుద్ధి ఇది? దూరంగా

|!

ఫో; పోళొ అని గట్టిగా కసిరింది. వాడిలో ఏమీ మార్పు కనవడలేదు. ఇకో చికాకు వచ్చింది. చిలుకవై పొమ్మని శపించింది.

ఎంతకీ వైశంపాయనుడు రాకపోవడంచేత కాదంబర్‌ జార్తలు అందుతున్నాయి. గనుక చందాంపీడుడు వైళంపాయనుణి తీసుకొళ్ళే నిమిత్తం వఏయాణం అయ్యాడు.

ఆ విషయం శ్వీతకి చారులవల్ల తెలిసీ కబురువంపింది కాదంబరికి.

పట్టరాని నంతోషళతో అక్కబ్దులరి కాదంబరి బయలుదేరింది.

ఇక్క_.డకు చందారిపీడుడు వచ్చాడు. అభిమానంగా గౌరవంగా ఎదురు వెళ్ళింది మవాశ్వేత, అతడికి స్వాగతం చెప్పి లోపలికి అవ్వా నించింది.

మహాశ్వేతాః బాగున్నావా? అని కుళ లవఏళ లడిగాడు చందా పీడుడు. ఇలా వాళ్ళిద్దరూ అరమరికలులేని ఆనందదాయకమైన సంభావ్న ణలు సాగిస్తూ ఉన్నారు. శ

మాటల సందర్భంలో శ్వేత చంద్య్రాపీడునితో “నువు వెళ్ళాక

.. ఒకనాడు వైళంపాయనుడు ఇక్కడకు వచ్చాడు, నన్ను చూకాడు

అతడు మాతం నీలాంటివాడు కాడు సుమాః ఆ దృష్టిలో కాముకత న్పష్టంగా కనిపించింది. నాకు చీదరెత్తుకొచ్చింది. “వాణ్ణి సీకిదేం బుద్ది? వినాశకాలే విపరీత బుద్ధిః అన్నట్టుంది నీ వరనో అని గట్టిగా మందలిం చినా మనను మార్చుకోలేదతడు. అందుకని చిలుకవి కమ్మని ళపించ్చ

రిక్త మవోశ్వేత కాను.” అంటూండగా ఆమెమాటవూ 'ర్రికాకుండాశే చందారిపీడుడు విజు చుకుని నేలమీద వర్డాడు,

మవాశ్వేత వంపినవార్త విన్నాక కాదంబరి చాలా నంతోషించి.ది. ఆవిడ వృదయానికి చందాపీడుడు అన్నమాటే అమృతవర్షంలా ఉంది. భవిష్యత్తులో బంగారుబాటను భావనలో తీర్చిదిద్దుళూంది. ఆలోచనా తరంగాలు, ఆవిడని ఉక్కిరి బిక్కిరిగా చేస్తున్నాయి. మదలేఖ సవా యంతో మధురమైన తలంపులతో తొందర తొందరగా మవాోశ్వత ఆళ ౦మం చేరుకుంది.

ఏముంది ! అక్కడ దృశ్యం చూసింది గాలి కల్తాడి 'కూలిన కెట్టలా కదలాడి కదలాడి నేలపడపోయింది. ఈ ఘట్టం చూడలేక పోయింది శ్వేత. ఏం చెయ్యాలో ఏం చెప్పాలో కూడా ఆలోచనే తట్టడం లేదు. మహాకటకట వడింది. కాదంబరినీ ఓదార్చింది. చైతన్యం లేని వితిమలా అలా ఉండిపోయింది కాదంబరి. చందాంపీడుడు అలా వడంగానే ఇందాాయురం వతిలేఖ సరస్సులోకి ఉరికారు. .

కాదంబరి పంవేశించే దాకానే మవోశ్వేత పాతర్సి చాలా పట్టుగా ఉంటుంది.

ఎప్పుడైతే చందారిపీడుడువడిపోయాడో! దాంతో శ్వేత పాఠిధాన్యం తగ్గుతుంది. *.... దాణుడి చేతిలో ఇంచుమించుగా మహాశ్వేత పాత అయిపోయి నద్దే. మిగిలిన కథను అతనికొడుకు భూషణ భట్టు రచించాడుం

మహాశ్వేతని బాణుడు మవోచ్చ్భుతంగా నృష్టించాడు. మవోకా₹ే శ్వరుడి గుడిలో ఆమె కూర్చున్న సితిని వర్ణించిన తీరు మవి నేర్పుగా

మహవాగ వేషణ క్రీ ఉంది. అశిద్ధగా వఠనం సాగించినా మవాశ్వేశపాత౦ పతితల వృద యాల్లో ఉండిపోతుంది. .

వివావాం కాలేదు. ఆయినా మనసారా పేంమించిన వ్య క్రికోని అంత త్యాగశీలిగా ఆవిడను సృష్టించాడు. మహా శ్వేత పాత్యిలో సౌశీల్మం, సౌందర్యం, సమత్వం, నహృదయం, సోదరభావం, సమస్త పాం అనూ, నత్సేేమతో చూడ్డం అనే నదుణాలన్నీ కుప్పతిప్పలుగో కో కొల్ల

ళ్‌ ధి గి ళు

లుగా ఉన్నాయని వర్ణించాడు. మన బాణుడికి స్త్రీలపై ఎంతటి ఉత్తమ ఉదార భావాలున్నాయో మనకి ఈ పాత) చక్కగా చెప్పుతుంది,

ఒక న్రీ ఒక యువకుడూ నిర్ధనప౦దేళ ౦లో ఒంటరిగా ఒకబండ మీద ఉండి ఒకరాతిం అంతా ఎంతో వవిత9వంతంగా చడిపారు.

అంతేకాదు. శ్వేత తన పేమ కథను అతనికి చెప్పడం కూడా చాలా వ౦శంనింవతగ్గ విషయం మహాశ్వేత చెప్పిన శన కష్ట కథనంతా ఎంతో సాదరంగా వింటాడు చందా9పీడుడు,

ఒక యువతితన పేంచుకథని ఒక యువరాజుకి చెప్పించడంలో బాణుడు ఎంతటి అభ్యుదయవాదో గదా? ఆరవ శతాబికాలంలో (క్రీ.శ 600 నంవత్సరం కిందట) సంఘంలో నైతిక సామరన్యం చాలా తక్కువ. ఆడదానితో మగవాడుగాని మగవాడితో ఒక అడదిగాని మాట్లాడితే మరేం ఉంది కొంవలంటు కున్నాయన్నమాటే. కాముకతా దోషాన్ని వాళ్ళకి అంటగట్టి కాకుల్లా ఫౌడునుకుతింటుంది ఆ నాటీసుంచీ ఈ నాటీదాకా ఈ మాయదారిసంఘం.

నంఘాన్ని ఎదురీది మవాశ్వేశా చందాంపీడుల పాఠలను మహోన్నతంగా సృష్టించాడు. ఎంతటి సంస్కారవంత మైన పాఠ౦లు?

శకి మవిోశ్వేత -. అదే మన కవులయితే కాదంబరికి మవోశ్వేతమీద చందాిిపీడుని సీద లవోపలక్షల అనుమానాలూ అనమానాలు వాళ్లనె త్తిన రద్ది అందరి వృదయాలూ ఖరాబులుచేనీ అనవ్యాంగా సృష్టించి శథను నానాతిప్పలు పెస్టేన్‌ తద్వారా పాఠకులను గాభరాచేసి నానాచిత్త కథలూ వేన్‌ ఉండేవారు. + *. వాణని చరిత చూస్తే ఆ తరువాత మనం ఆతడి స్త్రీ పాత్రలను వరిశిలిసే ఎంత ఉదాళ్తత ఆ పాత9లకిచ్చి పోషించాడో ; ఆశ రం! రాయడానికి సాధ్యం కావడం లేదు. అది సవృదయ నం వేద్యమే. న! న! |! | “కాదంబరిొలో కాదంబరి పాత$

మన వాణుడు తన పుస్తకానికి పేరే “కాదంబరొ అని పెట్టు కున్నాడం

మనకి కావ్యంలో చందా9పీడుడికి మవోశ్వేతతో వరిచయం ఏర్ప డ్లాక కాని అనలు కాదంబరి పాత) కావ్యంలో ప౦వేశించదు. తరశికా కేయూళకుడూ పీళ్ళిట్టఠకూ వచ్చాక వీ తో కాదంబరి ఏమంది? అన్న వ౦ిళ్నకి వాష్మ నమాధానం ఇస్తారు.

ఈ వీధంగా పాఠకుడికి కాదంబరి పాతఠతంతో పరిచయం కలుగు తుంది.

తరువాత చందాిపీడుడు మవోశ్వేత హేమకూటానికి వెళతారు కాదంబరిని చూడడానికి. 2 ,

మహాగవేషణ !

అప్పుడు కాదంబిరి శేయూరకుడితో “నువ్వు చూసిన రాజపుతుి డెలా ఉన్నాడు? ఏం మాట్లాడాడు?” అని ఆతి ఆరు9ితగా అతడిని ఎన్నో వంశ్నల వర్గం కురిపీసూ ఉంటే వంవేశించారు చందాంపీడుడు క ని క్‌ ్ర 0 .

చందాంపీడుడు చూరంనుంచి చూసిన కాదంబరి ఎలా ఉందంటే

-తనతో సమానమైన సౌండర్యవశులు రాకుము రిక లందరూ ఆవి డిని అతి లకి శంద్దలతో సేవిస్తున్నారు.

వాళ్ళందరి మధ్యా చుక్కల గుంపులో చందమానులా పికాళి స్తోంది కాదంబరి, శ

వాళ్ళందరి మధ్యా ఆవిడ విద్యుద్ధివంలా వెలిగిపోతోంది. ఆమె కళ్ళ ఆందం చూనీ శామరపూరేకులు ఓర్వతేక కళ్ళనీషృ కారుస్తు న్నాయా అన్నట్టున్నాయి. అచటి వరిచారికల చూపులు చూస్తే నేలపై కలువలు వరిచాఠలా! అనే భావన కల్గుతూంది చూవరులకు.

ఆవిడముందు హంసలు నడవడం మానేసి ఒక రగ్గి! ఆలా కూచుంటాయి. ఆవిద నడకచూసీ వాటికి సిగ్గనిపించిందన్నమాట? బఫహ్మగారు ఈవిడ విషయంలో విర్యేక శంద్ర. వహించి నృష్టించాడా అన్నట్లుంది. హేమకూటానికే ఆవిడ సౌందర్యం మకుటాయమానంగా ఉందిం

బంగారు బొమ్మ రంగారు కాంతి ఆ దివ్య నననానికి ఈవిడ రమణీయత, రమణీయం ఇస్తోంది. ఆ భవనంలో వేరే కెంపులూ అవీ స్థాపించ నబ్బర్దేదు. ఈవిడ గోళ్ల కాంతులు అక్కడ గోడల్లో వ౦తిబిం వీంచి మణులు స్టాపించినవ్లే ఉన్నాయట.

86 - మవాశ్వేత కాదలిబరి అక్కడ కాంఠాజనం వమధ్య కనకశలాకలా వెలిగి పోలోంది.... ॥ ఆ చందాపీడుడు వచ్చేసరికి అవిడ కేయూరకుడితో ఇలా అంటూంది. - " “ప్ప ప్రై కస్యవాఒపత్యం 7 కిమభీదానోవా 7 కీద్యళం తన్య రూవం? కియద్వా వయః? కథంచ అస్య మవాశ్వేతయా సవ పరిచయ ఉవజాత।?”

“ఎవరతను ? ఎవరకొడుకు? పేరేమిటి? ఆతని ఆకారం ఎలా ఉంది? అతడి వయ సేమాత౦ం 2 మన మవిశ్వేతతో అతనికి పరిచయ మెలా అయింది చెను? చెవు! కేయూరకాః:” అంటూండగా దూరంమంచి ఈమె సౌందర్యాన్ని చందా9పీడుడు చూన్తూ ఉంటాడు.

“... చందాపీడుడు ఈ దృళ్యాన్ని ఈమె సౌందర్యాన్ని చూస్‌ ఒక్కసారి చకితుడయ్యాడు. చకితుడై తనలో తాను దందా9పీడుడు

“ఇడి భూలోకమా ! న్వర్గలోకమా! గంధర్వ నగరమా£ ఈ మవాశ్వేత నన్ను ఏ లోకంలోకి తీసుకువచ్చింది. ఈ కాదంబరీ కన్య వ అన్సరనయినా అయి ఉండాలి . దేవలోకంలో అప్స్పరనలు తపస్ప్సంవ న్నుల మనో నిగవాన్ని మంటగలుపుతారు 1 వాళ్ళల్లో బ్రహ్మ చర్యా శంమ విత సంపన్నులలో ఉండే ముఖవర్చస్సు ఎంత వెదికినా కనవడదేః .

పొద్దున్నే చేతులు వగకుండా అప్పుడే విచ్చిన లేత గులాబుల సౌబగు సుకుమారాలు, ఈవిడముందు. తీసికట్టు. లావణ్యం అంతా లలనలకే ఇచ్చి బ్రివ్మ నృష్టిలో వవపాతం చూపిస్తున్నా డనకతప్పదు

మహాగవేషణ 89 అబ్బా! ఆ బ౦హ్మ మగవాడే గద సౌందర్యం, లావణ్యం, సుకు మారం, ఇంకా ఇంకా లోకంలో ఉన్న మంచినంఠా, నున్నితాన్ని ఆంకా, అంతా, ఆంకా ఈ ఆగవాళ్ళకే ఇచ్చేస్తున్నాడు. జాతి అభిమానం అయినా లేదేం వీడికి? మొజఅకుతనం! కజకుతనం, మొదలైనవన్నీ ఇచ్చి ఇంత అన్యాయంగా పురుషజాతిని సృష్టించడం అనలు ఈ బఫివ్మాకి వం బాగుందని? ఆ బిహ్మే ఎదురుపడితే గట్టిగా ఓ పోట్టాట "పెస్టైవాజ్ణి ఇస్పుడదంతా ఎందుకుగాని ఒక్కసారి అలా కాదంబరిని చూడు అని మనసులో అనుకుని అటు చూళాడు. కొత్తగా వచ్చిన అతణ్ని అదే సమయానికి ఆవిడ చూడ్డం తటస్థించింది. మరొకవైపు ఆ చూపులు మళ్ళడానికి కొంచెం వ్యవధి తీనుకుంది. _ .

మవోశ్వేత ఇతణ్ని వరిచయం చేసినప్పుడు *చూడు కొదంబరీః ఇతడు తారాపీడుని కొడుకు చందాపీడుడు.. దిగ్విజయ్‌ యాతు బయలుదేరాడు. నేను ఇక్కడకు రమ్మనమని ఎంతగానో అడిగితే వచ్చాడు. నువ్వూ నీ పరిజనమూ నన్ను ఎంత పే9ేయగా ఆదరంగా ఆల్మీయంగా చూస్తున్నారో అలాగే యితణ్ని చూడండి . నువ్వుకూడా కొంచం నిగ్గు తగ్గించుకుని నాతోలా చనువుగా ఉంటేనే బాగుంటుంది.

వష చ, దర్శనాత్ప్రభృతి వికృత్యామే నిష్కారణ ఐబంధుళాం గతః, - -

నలీః నా మనసుకి ఇతణ్ని చూసిందగ్గిరనుంచి, ఎవ్పటినుంచో, తెలిసిన నన్నిహిత బంధువులా తోస్తున్నాడు సుమా; అందుకని నువ్వు కూడ ఆలాగే చూడు.” అని అంటుంది. . 12)

9 మహాశ్వత ఒక్కసారి అతనివైపు దృష్టి సారించింది. కాదంబరి. *ఆనూనపి మయా శేయూరకేణ ఆవేదితః” కేయూరకుడు, వర్ణించిన సౌందర్య వర్ణన అంకా అవరాలా సత్యమే: అనీ అనుకుంటూ ఉండగా మవాశ్వేత కాదంబరితో ॥ “యభామయి తధా ఆపాపి వరితవ్యం' “ | “నువ్వు నాతో ఎలా ఉంటున్నానో ఇతడితో కూడా అలాగే ఉ.డు! | “వషుతే మిత౦ంచ. బాంధవళ్చ, వరిజనళ్ళ' ఇతణ్నీ నువ్వు మిత్రుడుగా, నన్నిహిత బంధువుగా, న్వజనంలో ఒకో జ్నీగా భావించవలనింది” అని ఆజ్ఞాపించింది. " ,..... అంతట కాదంబరి ఆమె చెప్పినట్లు అతడికి నమ్రతతో నమ ఫ్కాగం చేసింది. . చందా పీడుడు వితి' నమస్కారం చేశాడు. " వక్కలూ ఆకులూ ఇవ్వ వచ్చినవారిని గౌరవించడం ఆనాటీ సాంవందాయంలా కనపడుళుంది. “. ఆనాడేవిటి, ఈనాడు కూడా '“నిశృ్వయంి చేసుకున్నాం అనుకోవ డానికి తాంబూలాలు పుచ్చుకున్నాం అనే అంటారు. ॥ అందుకని బాణుని మవిశ్వేత చెప్పగా కాదంబరి చందా9పీడు నికి తాంబూలం అందిస్తుంది. . మన ఆచారాలనూ, నంప్రిదాయాలనూ మనకు అవి ఫలానా అని తెలియనట్టుగా ఆ సందర్భాలలో చక్కగా చొప్పి.చి రచిస్తాడు వాణుడు. రాకఘుమారుడికి మెణిమందిరంలో బన యేర్పాటు చేస్తారు.

నుహాగ వేషణ ర చందాంపీడుణ్ని జాగర్సిత్రగా చూడవలసిందిగా చూపుతోనే ఆజ్ఞా పిస్తుంది మహా శ్వేత. అర్థం చేసుకున్నట్టుగా కళ్ళతోనే సమాధానం ఇస్తుంది కాదంబరి. మవాశ్వేత మదిరా చితరథుల దగ్గరకు వెకతుంది... చందా9 పీడుడు మణిమందిరంలోకి వెళతాడు. కాదంబరీ ఆవిడ వరిజనులూ వారి వారి పనులలో మునిగి ఉంటారు. రందాాపీడుడు సాయంత౦ం నిర్వహించవలసిన వన్నీ వూర్తి చేనుకుని విశ్రాంతిగా మణీ వేదికమీద కూచుంటాడు. ఈ లోగా అక్క డకు మదలేఖ వచ్చింది. . ఆవిడ రాకతో ఆ భాగం అంతా ఎంతో వెలిగిపోతోంది. ఏమిటి చెప్మా! ఇంత వెలుగు! అని ఆళ్చర్యపోతున్నాడు రాకుమారుడు. కెం పులు పొదిగిన బంగారు వశ్షింలో ధగఠగ వెలుగులు జిమ్మే మంచి ముళ్యాలహారం ఉంది అందులో. చందా9 . మదలేఖాః ఏమిటది అంత వెలిగిపోతూంది! మద . మవోరాజా ! ఇది మాచెలి మీకు కానుకగా పంపినట్లు చెవ్ప మంది. ॥ చందా = చీని విశేషం ఏమిటి? నా కెందుకు పంపాలీ: . మద్‌ - “ఇది వూర్వం నముద్శిమథనం అప్పుడు దొరికింది. అన్నీ అందులోంచి వచ్చేళాక అఖర్ని వచ్చింది యిది. అందుకని దీనిపేరు శేషహారం ఆంటారు.

రి మహాశ్వేత డీన్ని మీరు ధరిస్తేనే దీనికి సార్ధక్యం. ఇది మీకు కాదంబరి

“=. వంపింది. కాగరంపే ఆమెకూ మవాశ్వేతకు కూడా చాలా కోవం వస్తుంది.

• మీ మనసు చాలా మంచిది. ఎవరినీ బాధ'పెట్టరు” ఆంటూ వితి

నమారానానికి అవకాశం ఇవ్వకుండా ఆ హారాన్ని కంళంలో వేసింది. అ వారం రధరించేసరికి అతడు ఇదివరముకంటె కోటిరెట్లు

హెచ్చుగా వెలిగిపోతున్నాడు. అచటి జనం అంకా అతణ్నీచూనీ ఆశ్చర్యచకితు లయారు.

తుదలేఖ . మవోరాజూః: ఈ వారంతో మీ కెంతో అందం వచ్చింది” కాదు.కాదు. మీరు దీన్ని మెళ్ళో వేసుకుంటే ఈ వోరానికి చాలా అందం వచ్చింది, చాలా బాగుంది. మీ ఆధిక్యతకి ఇదొక పెద్ద ఐహాకరణ కాదుగా. మీకు ఈ వీరం బాగుంటుంది అనే మా చెలి ఉద్దేశం, "

చందా _ మరలేఖాః బాగా మాట్లాడ్గంలో సీకు మవా మంచి చాకచక్యోం ఉండి సుమా

మద - నాకేం తెలియడు రాణాః: మా కాదంబరి, శ్వేతలు చెప్పినట్లు చెయ్యడమే: మీ రనుకొన్న గొవ్పతనం నాదగ్గిర ఏమైనా ఉం దంటే ఆది కేవలం మా చెలి చాకచక్యమే.

చం-మీ ఇద్దరి తెలివితేటలూ నా బుద్ధి అనే కౌలబద్దకు ఎక్కడా అంద డంలేదు. అయితే అదినా ఆనమర్థతేమో:

మద . ఎంతమాట ! ఎంతమాటః మీ రసమర్జులా అలా అంటే అసలీ వంవంచంలో నమర్ధు లెవగు ?

మహాగవేషణ న! వరిచారిక వచేశిందచి _ కాదంబరి వరివారంతో వస్తున్నట్లు చెప్పింది. చం్యదాపీడుడు తప్పక వివేశ పెట్ట మన్నాడు వంత్రీహారిన్ని కాదంబరి అతి సామాన్యంగా అక్కడకు వచ్చింది. రాజప్పతి0క లి రాజసాల, జబ్బు ఆవిడకు ఆవేశించలేదు. - స్వభావ న్‌ద్దం ఆయిన సౌందర్యంలో ఒక శక థాని విశిష్షత శ ఉంది, అడే అంటాడు కాళిదాసు. అభిజ్ఞాన కాకుంతలంలో “కిమివ హీ మధురాజణాం మంగనం ఆక ఎరీనామ్‌” నహజ సౌందర్యవతులైన సుదతులకు ఇక అలంకారాలు ఆనవసరం.' కాదంబరీని ఇక్కడ అదే ఉద్దేశంతో చాలా నర్వ సామాన్య స్తీ లాగ నృష్టించాడు బాణుడు. చందాపీకుడు ఆవితనుచూసి లేచి సాదరంగా స్వాగత వచనాలు చెప్పి లోవలకు తీసుకువస్తాడు. ఆవిణ్ని ఆ వేదికమీద కూచోమని గౌర విస్తాడు. కాని కిందనే ఒకదగ్గిర వినయంతో కూచుంటుంది. చం - (సాపేవగా ఒక్కసారి రూసీి కింందకూచోడం బాగాలేదు, ఈ వేదికపై కూర్చోండి. కా - (తలవంచి అతడు చూపిన గౌరవానికి లోవల సంతోషిస్తూ) ఇక్కడ బాగుంది, ఫరవాలేదు, ఎక్కడయితేనేం? .. చం - కింద కూచుంటే నా కెలాగో ఉంటుంది. మ కాదం .- ఎలాగో ఏమిటి? _ నమ్రత నారీలోకానికి చక్కని ఆభరణం, (హృదయాలలో ఉన్నతభావం ఉంటే చాలు బాహ్యంలో ఎలా ఉన్నా. అని మనసులో అనుకుంటుంది.)

రొట్ట మహాశ్వేత

చం - (ఆ మాటకు చాలా-న తోషించి). ఇంత విలువైన హారం వంపారు. నాకు తీసుకోవడం అంటే ఆదోలా ఉంది. _

కా = మెనుషుల విలువల్లో హారం విలువ ఎంత ? అది ఎంతో తక్కువ అనే నా ఉద్దేశం. 2

చం. ఎక్కువ తక్కువలకి వద్దు పర్దులేం ఉన్నాయి? ఇచ్చి పుచ్చు

కోవడంలో సహృదయ సామరస్యా లుండాలి కదాః

కా. యువరాజులు మీకు తెలియనివి ఉంటాయాః

చం. ఇందులో మీకుమాత9ం తెలియని దేముంది?

కా. తారాపీగ మహరాజుగారి మన స్తత్వం ఎలా ఉంటుంది? .

చం - మనస్తత్వాలు మా కంపే మీరే (త్రీలే) బాగా చదవగలరు । నాకే మంత బాగా తెలియదనుకుంటా. అయినా నాకు తెలిసినంతలో

మా ప్రజలు మా నాన్నగారిని కన్నతండి9లా భావిస్తారు.

కో .-' విలానవతిగారి అలవాట్లు అభిపా9యాలూ ఎలా ఉంటాయో |

చం . అవిడ గురించి చెప్పాలంటే, పేమ అనే గుణాన్ని అంతా ఒక్క దగ్గిర చేర్చి దానికి పాంణంపోసి, బఫీహ్మ ఆవిడను నాకు తల్లిగా వ్వసాదించాడని అనిపిస్తుంది. నేనింత పెద్దవాణ్ని అయినా నరే అవిడ దృష్టిలో మాత0ం నే నెవ్పుడూ వసీవాథ్హే ఎ కాస్‌ కనవగక పోతే కన్నీళ్ళ = తొంచెం తలనొప్పి వస్తే కొంవ లంటుకున్నంత బాధ వడిపోతుంది, ముఖంలో కొంచెంకూడా అలసట కనిపించ కూడదు, కనిపించిందా కంగారు. మళ్ళీ నేను బాగా ఉండేదాకా అన్నమూ నీళ్లూ ముట్టదు. ఇదీ మా అమ్మ గారి మన స్రత్వం. న

మవోగ వేషణ య! కో. అయితే ఆవిడది చాలా సున్నిత హృదయ. అన్నమాట. మంతి9 సుకనాసుడి స్వభావం ఏలా ఉంటుంది? | చం _- చాలా మంరధినాడు. చూ తండి9గారూ ఆయనా స్వంత అన్న దమ్ములకంటె నన్నిహితంగా ఉంటారు. వాళ్ళీద్రరిదీ ఒ కేమాట ఒకే బాట _ నా మీద మా నాన్నగారికి ఎంతదయో అతనిక్కూ.డా ఆంతే. నా వట్టాభిషేకానికి ముందు ఎంతో ఉవయు క్షమెన విలు వైన రాజనీతి చెప్పాడు. చాలా బాగుంది. మా మంతింకూడా చాలా సమర్దుడు, నవృుదయుడు, పాత్వికుడు.

ళా. ఉజ్జయినీ నగరం చాలా బాగుంటుందని విన్నాను.

చం _- రాజధానీ నగరం కదా! . రాలా రమణీయంగానే ఉంటుంది. కొని ఈ హేమకూటంలాగా అంత బాగుండదేమోః అనిపిస్తుంది.

కా . ఎవరున్న పట్నం వాళ్ళకి నచ్చకపోవడం నహజమే గదా

చం = అయితే మీకు ఈ హేమకూటం నచ్చలేదన్నమాట. మీ అభిమాన శాస్త్రం ఏమిటి? .

కా. నాకన్నీ అభిమానం అయినవే = కాని ఒకొక్కవుడు ఎందుకో:

_ వేటిమీదా ఇష్టం ఉండగు, ,

చం _ ఎప్పుడైనా దేనిమీదా ఇష్టం ఉండకపోవడం సామాన్య విషయమే గదా।ః న.

కొ. మీకు అనలే వ౦ియాణం మూలంగా ఆలసటగా ఉండీ ఉంటుంది, చాలాసేపు మాటల్లో పెట్టి విశంతి లేకుండా చేశాను. వమిం చండి ఇళ ఉంటాను. | అని చందా9ిపీడుడి దగ్గిర సెలవు తీసుకుని తన మందిరానికి వెళుతూ కేయీరకుణ్ని అతనికి నిద౦పస్టేదాకా కాష పట్టమని చెప్పి వెళ్ళిపోయింది.

స! మవోశ్వేత

చందా)పీడుడు కాదంబరి వెళ్ళినవై పే అలా చూస్తూ కాసేపు ఉన్నాక నక్కమీదకు చేరి వడుకున్నాడు. వడుకుని న్వగతంలో

“చందారిపీడా?: ఇక్కడకు నువ్వు ఎందుకు వచ్చినట్లు? శేవలం ఈ అతిలోక స్రైందర్యరాన్‌ కాదంబరిని చూడ్డానికే వచ్చావు! - అవును చూశావా ? ఎంత నమితః - ఎంత కాంతం? ఏమి మాటల్లో. నేర్పరితనం: ఈవిగలో విద్యాగర్వం సౌందర్యగర్వం ఐళ్వర్య గర్వం రాజసం ఈ అవలక్షణాలు ఎంత జాగం9 త్తగా వెదికినా కనిపించవు. భవిష్యత్తులో ఈవిడ శా జీవిత భాగస్వామిని అయితే అంతకంటే కావల నీందేము. దిః కానీ యేమవుతుందో? కాలనిర్ణయం.

కాదంబరి కన్నుమూనింది. చెవుల్లో, చందాంపీడుని ఆప్యా యతతో నిండిన వాక్యాలే, వదే వదే పంతిధ్యనిస్తున్నాయి. నిరాడంబఐ రాన్ని ప్రేమించే యువరాజు, కల్మషం లేని కమ్మని హవృరయం, ఉద్వేగంలేని ఉత్సాహపూరితంగా ఉండే సంభాషణ, అందరినీ సమానంగా గౌరవించి, పేంమించాలనే సహృదయత. అబ్బా: అన్నీ సద్గుకాలే.ఎంత సాత్వికం పుట్టింది రాజకులంలోని మంచితనం అంతా ఈ విరంగా మానవాకృతితో వచ్చిందా? అనుకుంటూ ఉండగానే కాదంబరిని నిదా దేవత చల్పగా జో కొట్టింది.

వదాణుడి కొదంబకిలో కథానాయిక కాదంబరి. కథానాయకుడు

, చందారిపీడుడు.

మనకి కావ్యంలో చందా౨పీడుడు తొందరగానే కనవడతాడు గాని కాగంబరి కనవడదు.

బాణుని స్త్రీ పాత్రలు ఘోషా వద్దతిలో ఉంకాయని ఆతనిజీవిత చరిత9లోనే వివరించడం జరిగింది. ,

మవాగవేషణ ర్ట?

రాజకుమారుడు కాదంబరితో మాట్లాడిన విధం వరిశీలి'సే భార తీయ నంన్కృృతీ నంస్కారాలు చందాపీడుడిలో ఎంతగా చితి9ంచాడో నో పాఠత౦ి పరిచయం ఉన్నవాళ్ళకు తెలుస్తుంది. అతడి చేతుల్లో ఏ పాతంకి ఆ పాతం నిండుగా జీవం పోసు కుంటుంది. నిర్జీవ పాతం చిత౦ణ, ఇతడి చేతుల్లో చాలా అరుదు. మదలేఖచేత ముత్యాలహారాన్ని చందా పీడుడికి వేయించాడు, అదే వేరే కవులై తే అలా నేయించతానికి హడ లెత్తుతారు. అవనరాన్ని పురస్కరించుకుని నృష్టిస్తాడు నన్ని వేశాలు.

' మవిోశ్వేత మొహంతిరిగి వడిపోతూఉం టే ఆధునిక కవులు అలా వడిపో

నిస్తారు కొని వడకుండా వరపురుషుడిచేత ఆపించే ధైర్యం లేదు.

చందారిపీడుడు.._ అతి జూలిగా లాలనగా చెల్లిగా పడకుండా ఆపి_.ముఖంమీద నీళ్ళు చల్లాడు.._.ఈ౦ిగడానికి మంచినీళ్ళిచ్చాడు_తాగ “లేకపోతే నెమ్మదిగా ఆమెచేత తాగించారు. నీళ్ళతో ముఖం.._తుడి చాడు... చీరచెంగుతో వినివికర౦గా పెట్టి వినిరాడు. సేదతీర్చాడు. గోటితో కన్నీటిని గోముగా శుడిచాడు. అదే అధునిక కవులై రే చందాంపీడుణ్ణి ఇలా నృష్టించలేరు. |.

మనవారు పురుషపాత౦లు స్త్రీకి ఏవిరంగా నహకరించినా, కాము కతను మాతిమే అంటగట్టడంలో, అతి ఘనులూ మహాఘనులూ, అంభలే-అంగే-వాళ్ళ సంకుచిత దృష్టి వేళ్ళుపాతుకుపోయింది

మనిషిని ఒక మనిషిగా అదరంతో ఆదుకోవడం ఆతితవ్ప, పురుషపాతంలు ఎట్టి వరిస్థితుల్లో ఆయినా స్త్రీ పాతంలకు ఆమడ దూరంలో ఉండవలనిందే. కొంగు తగిలితే కొంవలంటుకున్నంత గో లెతుతారుః: చంబశిపీడుడు మవి శ్వేతని అరమరికలు లేకుండా కష్ట నమయంలో అంతగా ఆదుకున్నాడు అన్నాడు బాణుడు. 13) -

స! మహాశ్వేత అంటే అక్కడ చందా9పీడుడి పాత౦ి కేవలం బాణుడిపాత). బాణుడు ఆనాటి సంఘాన్ని ఎంతో జాగ త్తగా వరిశీలింరాడు.

సంఘంలో ఉన్న మలినాన్ని రూపులేకుండా తుడిచేసి, ఉన్నత స్తానంలో

నిర్మలమైన "పేంమను నిలబెట్టాడు.

ఇంకా కాదంబరిలో కొన్ని మట్టాలు ఈ దృష్టితో పరిశీలిద్దాం. మదలేఖ ముత్యాలహారం ఆతని మెడలో వేసేముందగు వచ్చకర్పూరం కలిపిన మంచిగంధాన్ని అతనికి గౌరవంగా వంటికి హూసిందిట. ఆపైన మాలతీమాల తలమీద చక్కగా అలంకరించింది. పట్టుబట్టలు కట్టుకు చేందుకు ఇచ్చిందిట.

రాకుమారుడు ఈ పరిచర్యలు ఏమీ ఎల్బెట్టుగా భావించలేదు...

పెళ్ళికొడుకుని చేసినపుడు, తల్లి అక్కా తనను అలంకరిసే అతడు ఎలా ఊంటాడో మామూలుగా అలాగే ఉన్నాడు మన చందా పీడుడు.

కాదంబరి వచ్చివెళ్ళాక చందాిపీడుని కాలక్షేపం కోనం నృత్య వాయిద్య నంగీతాలను ఏర్పాటు చేసింది కాదంబరి. అతడు సంతోషంగా వాటిని చూళాడు.

తరువాత చేయూరకుడు వస్తాడు. అతనితో చందాపీడుడు

ఈ విధంగా సందేశం పంపుతారు, మహాశ్వేతకు నమస్కారాలు__కాదంబరితో తను నా కళ్ళల్లోనే

ఉందని చెప్పు..మదిరా చితరదులకు నా నమస్కారాలు చెప్పు, మది

లేఖినిని సాదరంగా వెన్నుతట్టానని చెప్పు, అని ఇలా పంపిస్తాడు. వేరే కవులై తే ఇలా వర్ణించడానికి సాహసించరు

మహాగ వేషణ 09 కాదంబరి తన కాబోయే భర్రదగ్గరికి సౌందర్యవతులై న స్త్రీలను నృత్యం చెయ్యమని సంగీతం పాగమని పంపుతుంది. ఆవిడది ఎంతటి విశలహృదయం__అన్నవేళకి ఏ పనిమీ దైనా మగవాడు రావడం అలస్య మైతే అవ్పడాల కలలతో సిద్దమౌతారు ఈనాటి వనితలు. వెద్యుడుగా గానీ పనిచేస్తే అతడు ఆడవాళ్ళతో మాట్లాడినా, వాళ్ళని చూసీనా, తండి?9లా అవద్దర్మంగా పరీక్షించినా అతడిమీద ఎన్నో అనుమానాలూ, అభాండాలూవేసి ఆ కుటుంబం అల్లకల్లోలంగా తయారుచేసుకునే ఆడవాళ్ళు ఎంతోమంది వుంటారు. శ్రీః పురుషుడితో మాట్లాడినా వమైనా ఇచ్చినా, చూనీనా తాకినా-_.మన మగవాళ్ళు ఆడవాళ్ళని నమిలి మింగి తినేసి అవిణ్ని నానాయాతనా పెట్టి ఆహంకారంతో అనవనర మైన అనుమానాలతో నానా రకాలుగా వేధిస్తారు. వివాహం అయినదగ్గిఠనుఐచి, కొంత గీటులోనే నడవాలి, స్త్రీలు గొని పురుషులుగాని. ఆ గిరి దాటితే వాళ్ళ జీవితాలు ఆగచాట్లపాలే,

• ఇవి దృష్టిలో పెట్టుకునే కాబోలు మామూలుగా కవివరేణ్యులు పాతఠత9లను బహు జాగ త్రగా చితిస్తారు_మగవాష్మ మగవాళ్ళతోనే మాటాడాలి, ఆడవాళ్ళు ఆడవాళ్ళతో పే మాటాడాలి.

అడది లేనపుడు కిర్మంజాలక ఆయింటికి ఏ ఆడదైనా వస్తే ఆ మగవాడికి హడలిచచ్చేటంత పని అవుతుంది.

అలాగే మగవాడు ఇంట్లో లేనవ్వుడు ఇతర పురుషులు ఎవరైనా వసే ఆ ఆడది వాడలిచావనలసిందే. ఎందుకు ? సంఘం రేపు తెల్లవారితే ఎవిరంగా అద్భుత కథలల్లి అగచాట్లపాలు చేస్తుందో అని.

100 మహాశ్వేత

పందొమ్మిదవ శకానీ ముచ్చటలు ఇవి.

టి మన బాణుడు 600 శతాల్టీవాడు. అని డే తన పాత౦లను సంఘంలో ఉన్న నంకుచిత దృష్టుల్ని, బి

తీసిపారేసి విశాల దృక్పథాన్ని, మానవులకు అలవరచాలనుకున్నాడు బాణుడు, అందుకే చందాపీడుణ్ని అంత హృద్యంగా చిత్రించాడు, మానవుల్లో నమానత్వం చక్కటి పేేమ ఉందాలిగాని, సంకుచితాలలో, నంషోబాలను రేపకూడదు. స్త్రీ పురుషులు ఇద్దరిలోనూ, పరన్పరమూ విశ్వాసం ఆదరం గౌరవం, ఉండాలి. అన్ని సమయాలలో ఆత్మసాషిగా మానవాశి మనుగడ సాగించాలి. అప్పుడే సంఘం పురోగమిస్తుంది.

సంఘాన్ని నరిదిద్దడ మే సత్కవుల ధ్యేయం. చందా౨పీడుడి పాత9లో, బాణుడు ఎంతో గటిగా నిలబడాడు.

బట చి

దూర దూరాలలో నిదురలేక మాగన్నులో ఉన్న చిన్న ఈ యువ జంటను చూసి, ప్రకృతి పావం, అయ్యో అని బాధ పడిపడి ఇక పడగ లేక భష్ఫన తెల్లారిపోయింది.

చందా౦ిపీడుడు ఉదయం తను చేయవలసిన వనులను అతి త్వరగా పూ ర్రిచేనుకున్నాడు.

కాదంబరీ మవిశ్వేతలను కలుసుకునేందుకు వెళ్ళాడు. వాళ్ళని చూశాడు.

మహాగవేషణ 101 వాళ్ళు ముగ్గురూ ఆనమయానికి తగన నంభాషణాదులు సాగించారు. మెల్లిగా మవో శ్వేతని చూళాడు, చిన్న మందహానంతో మవా శ్వేత కూడా అతణి చూసింది. అర్హంచేనుకున్నాను అన్నటు-_ న! థి రా మవా శ్వేత___కాదంబరి__ఇలాచూడ్డం మనచందా9ిపీడుడు, వెళ శాను అని చెప్పలేక పోతున్నాడు. పాపం అతనికి చాలా. పన్గు ఉం టాయి... వెళ్ళాలి అని అనుకుంటున్నాడు. మనవల్ల అతనికి బాధ కలి గించడం బాగుండదు కదా._మనకి అతడు ఇక్కడ ఉండాలనే ఉంటుం దనుకో, కాని మరేం చేస్తాం. | కాదంబరి మవి శ్వేతా చందాపీడుల వైపు ఒక్కసారి పాఖిపా0 యంగా చూసింది. సరే ఎవరికీ ఇబ్బంది కలుగకూడదు. అతడు వచ్చి నండుకే సంతోషం. అతడికి వెళ్ళే ఏర్పాట్లు చేయిదాం. భా న! అని కేయూరకుణ్ని పిలిచి.ప౦యాణానికి కావలసిన యేర్చా ట్తన్నీ జాగ౦ తగా చెయ్యమని ఆజ్ఞాపించింది. చందా9పీడుడు ఆ యిద్దరి పవిత్యి స్నేహాన్ని చూని చాలా చి సంతోషించాడు. 'కేయూరకుడు చేనీన వ౦ియాణపు ఏర్పాట్లకు చందా9పీడుడు చాలా తృప్తి చెందాడు. తన గమ్యానికి త్వరగా చేరుకున్నారు కమ గ సి టొతల్య్మ నైన్మమూ పరివారజనమూ ఇతనిరాకకు ఎ నీతోమ్‌ందారు. ప ల త ౮ క్ష సకం. రొఖార్రా క06ి క

క! మహా శ్వేత ఏ;విలానవతి : " విలాసవతి తారాపీడుని భార్య _ అని మన కిదివర కే తెలుసు, ధర్మపత్ని అంటే ఎలా ఉండాలి? అన్న విషయం ఈ పాత 9లో బహు రమ్యంగా చిత్రించాడు మన బాణభట్టు. తన భరకు చిన్నపాప లంకే ఎంత మక్కువో అరం చేసు ._ కుంది. అనలు ఆ కోరిక పురుషులకంటే న్ర్రీలకే ఎక్కువగా ఉంటుంది- పురుమలకు వెయ్యి కార్యక 9మాలు ఉంటాయి గనుక పిల్లలు లేరనే చింత అంత పీడించదు. తల్లికి ఇక వేరే విధంగా కాలాన్ని దొర్లించే మార్గం ఉండడం శష్టం గనక వసివాళ్ళకోనం పరితపిస్తూ ఉండడం సహజ లవషణంగా కనిపిస్తుంది. ఆడపిల్లలు ఎప్పుడూ బొమ్మలో ఆడుకుంటారు. వాటినే మా అ ష్యూయి మా అబ్బాయి అనుకుంటూ వాళ్ళు అల్లరి చేస్తున్నట్టూ వాళ్ళని తను మందలిస్తున్నట్లూ ఇలా ఊహావంిపంచంలోనే చితింంచుకుంటూ చిత) విచిత౦ కల్పనలు చేసుకుంటూ ఆడుకుంటారు. వివాహయోగ్యత వచ్చేనరికి చిన్నప్పుడు వాళ్ళ ఆడుకుంటూ ఉన్న బొమ్మే ప్రాణం పోసేతి భగవంతుడు వాళ్ళకి పిసాదించి నట్టుగా పెండ్లి కాంగానే తమ సంతానం చూసుకుని మురిసిపోతూ ఉంటారు సహజంగా స్త్రీలు. _ వివాహం అయిన కొన్ని మాసాలనుంచే అందరూ విశేషం ఉందా! అస విశ్నిస్తాతు. పడతి, సంకానవతి అయితేనే సగర్వంగా చెప్పుకొని సంతోషించగలదు.. పాపం విలానవతికి _ ఆ భాగ్యం ఎంతకీ కలగలేదు.

మహాగవేషణ 108 భర ఎంత అనుకూలుడూ అనురాగ నముదు9ిడూ ఆయినా చిన్నపాపను కనలేకపోయిన చింత తనకంటె తన భర్తకే ఎక్కువగా ఉంటోంది. ఈ సమస్యా పరిష్కారం ఎలా? గుండెల్లో బాధ లాంటి బండ ప్కవే శించకుండానే ఉండాలి గాని వరి వేశించిందో అది ఎంతటి మనిషినై నా బొంగతీ'సే తీరుతుంది. విలాసవతికి ప్రకృతి ఆంకా తన్నిచూసి పరిహనిన్తున్న పే అని పించింది. నృష్టిలో పశువులూ, పతులూ, పూలచెట్టు. కూరగాయల మొక్కలూ, పండ్ల చెట్టూ, ఇలా అన్నీ వాటి ధర్మాన్ని అవి ఎంతో, ఏపుగా పెరిగి వాటి జీవితాలు ముగిసేలోగా కొన్నింటిని తమ వ్రితి రూపాలుగా చితింంచుకుంటున్నాయి. గాలికి అవి చక్కగా ఊగుతూ వాటి నంతోషాన్ని వ్య కం చేసున్నాయి. కాలం నడిచినకొద్దీ సృష్టిలో ఏది చూసినా హేళనగా తనని కొట్టవచ్చినట్లుగా గట్టిగా కనిపిస్తూ ఉంటే మరి తట్టుకోలేక తల్లడిల్లిపోయింది. నంతాన పా9ిపికి ఎవరు ఎప్పుడు వది చెపితే అఆ శతణంలోనే అవన్నీ పాటించేదె, యశోద కృష్ణుడికోనం ఎన్నివాట్లు పడిందో అలాగే ఈవిడా చె క్యువలనినవన్నీ చేసింది. కనిపి చిన రాళ్ళ కెల్లా మొక్కి కన్నారా కన్నతండి9 అన్నట్లు చివరకు చంద9బింబంలాంటి చందా9ిపీడుణ్ని కడుపారాకంది. కుల డిపకుడులాంటి ఒక్క కొడుకే రాలు. వజ'౦ంలాంటి కుడ్దొడు. అందానికి ఆంవం, గుణానికి గుణం, చదువుకి చదువు, బుద్ధికి బుద్ధి - శౌర్యానికి శౌర్యం వినయానికి వినయం. ఆబ్బా _ అన్ని నద్గు ణాలూ రాశిగా వచ్చేనీ చందాొపీడుడిలో గూడుఃట్టి కూచున్నాయి.

104 మహా శ్వేత

ఆ తల్లికి అంతకంటె ఇంకేం కావాలి? కొడుకు చరువుకీ, జైత9 యాత3క్షి వెళితే మళ్ళీ చూసేదాకా కళ్ళుచెమ్మగిల్లుతూ నే ఉండేవి.

వైశంపాయనుణ్ని తేవటానికి చందా౦పీడుడు వెళతానం టే అని గకు ఏమాత౦90 ఇష్టం లేకపోయింది.

మవాోశ్వేత వైశంపాయనుడికి చిలుకవైపో అని తను శాపం ఇచ్చాను అని చెప్పంగానే చందా9పీడుడు విలవిల్లాడి పడిపోయాడు.

ఆ వార్త వింది ఆ తల్లి. కొడుకుకోసం గోలుగోలున ఏడ్చింది, అరణ్యంలోకి వచ్చింది. బంగారపు బొమ్మలా ఉన్న కాదంబరిని చూచింది. కడలిక లేని కొడుకుని చూచింది. ఈవిడ వన్తూన్న సంగతి విని కా: ౦బరి కళ్ళు తిరిగి పడిపోయింది. తారాపీడుడి ఆదేశంచేత సృహ తప్పిన కోడల్ని ఉవచారాలో సేదతీర్చింది. ఆప్యాయంగా దగ్గి రకి తీసుకుంది “అమ్మాయీ నీ పుణ్యమా అని మళీ నా కొడుకుని

అగ ళా న! చూసుకుంటాననే ఆళ వచ్చిందమ్మా మళ్ళీ మా ప్రొణాన్ని నిల బెట్టావు అని ఎంతో ఆదరించింది.

ఇప్పటి కాలపు ఆ త్తల్లా నా కొడుకు పాంణానికి నివ్వు ఎక్కడ వేడాపురించా ళనిగొట్టా । అని తిట్టుకోలేదు నరికదా కాదంబరి కళ్ళల్లో ఉన్న బాధనంతా వెయ్యికళ్ళ తో కను తెప్ప పాటులో వేచదిసింది.

ఆపీల తన కొడుకును సేవిసున్న విధానం అంతా చూసి ఆశర

నో గ చెలీ చకితురా లైంది.

శుకనాశుడు “'ఏడవకండమ్మా £ దేవతాపూజలు చెయ్యండి చందా పీడుడు జీవిస్తాడని' చెప్పిన మాటలమీద ఆదరం ఉంచి అలాగే చేన్తూ వచ్చిందిం

| మవోగ వేషణ 105 శాపావసానం అయి కొడుకు జీవించాక, ఎంతో నంతోషాన్ని పొందింది. రతీ మన్మరుల్లా సీతారాముల్లా చిలకా గోరింకల్లా ఉన్న ఆ కొడు కునీ కోడల్నీ చూసుకుంది. తనివితీరాః ఎవ్పుడూ వాళ్ళు అలాగే ఆనందంగా హాయిగా ఉండాలని దీవించింది. కళ్ళ వేడుకగా, వాళ్ళ వివాహం చూనుకుంది. లక్‌ తనకి కావలసిందేముంది ? తనకి ఆడపిల్లలులేని చింత తీర్చింది, కాదంబరి కన్నకూతురిలా? కంటికి రెప్పలా చూసే కోడలు రావడం కంటె (పపంచంలో ఆడవాళ్లకి మరి కోరతగిందేమీ ఉండదు. ఇలా విలాసవతీదేవిని భారతీయ మహిళగా, "పేంేయమూ రగా? అపర అఆరుంధతిలాగా నృష్టించాడు, తారాపీడుడి పాత౦క్షి వమాత3ం తీనిపోనిపాత) విలాసవతిపాత౦, బాణునిచేతిలో పాత౦లు వఠితల హృదయాల్లో చిరస్థాయిగా చెరగని ముద౦ల్లా ఉంటాయి. బాణుని వడ తుల చిత్రణ బహు ప్రళంసాపాత౦ం. బాణుని నూ క్తులు; న్వస్యైన ఆవినయన్య ఫలం అనేన అనుభూయతే ॥ అదీ చేసిన ఆ ఆలివితక్కువకు ఫలితం అదే అనుభవినూంది. జాబాలి వైశంపాయనుణ్ణి చూడంగానే ఆక్కడ మునులతో ఇలా చెప్పాడు. “*కిమి వహీ చుష్కర మకరుణానాం కరుణా విహీనులకు చేయలేని పనేముంది. 14)

16% మహాశ్వేల్‌

“అపుళాంణాం కిల గతిర్నా సి"

పుతుంలు లేనివారికి సద్గతులు లేవుగదా ః

“శూన్య మేవ మే పితిభాతి జగాత్‌”

సంతానం లేకపోవగంచేత నాకు ఈ జగ తంతా శూన్యంగా కనిపిస్తోంది.

*“అవో కళ్యాణపరం పరా సల్యోయం జనపఏవాదో యమ్‌ ద్విప ద్విపద్‌ సంపత్సంపదమను బధ్నాతి”

విపతులమీద విపతులూ, నంపదలమీద నంపదలూ పరంపరగా వన్తూఉంటాయి అన్న జనచాక్యం సత్యంగా కనిపిస్తూంది.

“అహో వ౦భావో మవాత్మానామ్‌”

మహాత్ముల ప్రభావం చాలాగొప్పది గదా!

“న్నా న్తి జీవితా దన్య దన్యభిమతం ఇహ జగతిపి నసర్వజంతూనాం”.. వ౦పంచంలో తమ జీవితంకంట తమ జీవితాశ కంటె ఇంకొకటి వదీ విలువైంది కారు. "

“అతి కష్టాసుదశాన్వపి జీవిత నిరపేశా నభణంతిఖలు జగతి పా౦ణినాం ప౦ివృ త్రయః”

జగళ్తులో ఎంఠ టెంతటి కష్టాలు పాంప్రమెనా పాంణి అనుభ వించడాని కే ఇష్టపడుతుంది, కాని పా9ణాన్ని పరిత్యజించడం అంటీ ఏమాత90 వఇిష్టనడదు.

“పాంయేణ అకారణ మిత్రాణి అతికరుణార్జాణి సతాంఖలు సదా చేతాంని".

నత్పురుషుల హృదయాలు ఆతి దయార్ష్రములూ ప౦ితిఫలా పేమ రహితములూ అకారణ మిఠాాలూగా ఉంటూ ఉంటాయి.

మిహాగ వేషణ 107

“అతి కృవణాః ఖలు అమీపాాణా।.” ఈ ప్రాణాలు తండి9పట్ల చాలా విశ్వానఘాతుక మైనవి గదా:

“జగతి జన్మనో వయనః ఆకృతేర్వా నదృళమాచరన్నవచనీయి తామేతి”

జన్మమునకు వయస్సునకు ఆకృతికి అనుగుణ్యంగా ప్రవర్తించు వా డెవ్వడూ నింద్యుడు కాడు. ు

“ధర్మ పరాయణానాం పా నదా నమీప సంఛారిణ్యా కల్యాణ నంపడో భవంతి",

కళ్యాణ సంవదలు ఎల్లప్పుడూ ధర్మాచరణ బర్జులగువారి సమీ పంలో సంచరిస్తాయి.

“అవితర ఫలా హి పాంయోనిశావసాన సమయే దృష్ట్వా భవంతి నస్వప్నాః”

తెల్లవారురూమున వచ్చిన స్వప్నాలు నత్యంగా జరుగుతా యంటారు పెద్దలు.

వతొారాపీడుడువా తం;

రమణీయం అయిన ఉజ్జయినీ వట్నాన్ని కారాపీడుడు అనేరాజు పరిపాలిస్తూ ఉండేవాడు,

అతడు సర్వనద్గుణ సంపన్నుడు, యావత్ప౦జాసీకానికీ కన్న తండి9లా ఉండేవాడు.రాజు అంటె ప్రజలకు పిధాన సేవకుణ్ని అన్న మాట ఎప్పుడూ అతడు మంచిపోలేదు.

అతడికి నర్వవిద్మా నంళోభితుడై న మంచి మంత్రి ఉన్నాడు.

.. ఆరడిపేరు పకనాసుడు. మంచి రాజనీతి గలవాడు, అనుభవజ్ఞుడు.

106 మహా శ్వేత

కారాపీడుడికి లేంది ఏమీ లేదు, అన్నీ ఉన్నాయి. సమన సుఖాలూ నంతోషంగా అనులవిసున్నాడు. అయితే ఎంత కాలానికీ ఇతడి! సంకొనంమాత90 కలగలేదు. పున్నమచందు9డు లాంటి పుతుండిముఖం చూడాలని, పున్నామనరకంనుండి రించే పిల్లవాడు లేడే అని తహతహ లాడేవాడు. సృష్టిలో పా౦ణికోట్లు తమ జీవిత సార్ధక్యం తమ్ము తాము వితి సృష్టి చేసుకుని తమ ముఖాలని అర్ధంలో చూనుకున్నట్టు పాపల కనుపాపలలో తమని తనివితీరా చూసుకుంటూ ఆలవిగాని ఆనందాన్ని అనుభవిసూ ఉంటారు.

గోవుకూడా తన లేగదూడను ఎంతో గోముగా కన్నకడుపు తీపిని దాచుకోలేక నాలుకతో గుండెలో తీపిని ఆకండ కందినూ నాకుతూ ఉండడం మనం చూసూనే ఉంటాం. తారాపీడుడూ రాజ కీయ కార్యక థిమాలతో తల వేడెక్కినప్పుడు విశాంంతికోనం అంత, పురానికి వెళుతూ ఉంటాడు. విలానవతి అతడికి అన్నివిధాలా తగిన . భార్య-_సుఖ దుఃఖాలు వంచుకొనే జీవిత భాగస్వామిని.

అందుకని ఆనందంకోసం ఆవిడ అంతఃపురానికి వెళ్ళాడు.

అనురాగం అనే అమృశకాంతులతో పూర్రిగా నిండిన పూర్త చంది వింబంలా ఉండే భార్య ముఖమండలాన్ని చూసి, కన్నారా చూసుకు ఆనందించేందుకు, ఒక కనుకున్న చిన్న నలుసులేదే అని కనలి, కనలి కుములుతున్న కలువా:ః అన్నట్టున్న ముఖంతో మన భూకాంతుడు...కాంతాముఖావలోకనంతో కాస్త తృపి చెందాలని అడుగు పెట్టాడు. అంతఃపురంలో...

వాతావరణం అంతా చాలాని _సబ్బంగా ఉంగి. ఎక్కడా ఉత్సావా నంతోషాలు ఆ మందిరంలో మచ్చుకైనా కనపడ్డంలేదు.

మహాగ వేషణ 101

శుక శారికాదులు కూడా మౌనం వహించాయి. పరిచారికలు ఇతణ్నీచూనసికూడా తలలువంచి తలుపులపక్క_కి తొందర తొందరగా తప్పుకుంటున్నారు. చిన్న మందహాసంతో ఏ ఒక్కుముఖం తన రాకకి స్వాగతం పలకడమే లేదు. ఎందుకు వచ్చాడా ! ఇతను అని చేతనా అచేతనాలన్నీ కూడబలుక్కుని కూచున్నట్టు మౌొనముద౦లో ఉన్నాయి. వమలైన. చిలుకలే పలుకరించకపోతే ఇక మనుషులమాట చెప్పే

. చముంది ? అనలే పిల్లలు లేరనే ఆరాటంతో ఎంతో తపనగా ఉంది

ఆతని హవృదయపద్మం. మంచుతునకల్దా ఉన్న మనుష్యులు, దుఃఖమనే పొగమంచు అంతటా ఆవరించి ఉందా అన్ని వాతావరణం. దాంతో మనోపద్మం ముకుళించుకుపోయింది. ఇంటిలో ప్రతి ఇటికలో ఆడే భావం విస్ఫుటంగా కనిపిసోంది.

ఏ విళాంతికోనం ఎ ఏ అనందంకోసం .. ఏ ఆఅప్యాయతకోసం ఏ అనురాగం కోనం ఎంతో ఎంతో అళించి ఆశించి వచ్చాడు మన తారా పీడుడు ఇక్కడికి.

మానవుడు వుట్టిందగ్గరనుంచీ కోరేది తన ఏడుపుని ఓదార్బా లనీ, తన నవ్వుల్ని పంచుకోవాలనీ, తన విద్యలుచూసి ఆంతా నంతో షించాలనీ, తానూ అందరిలో పాలల్లో నీళ్ళల్లా కలిసి ఉండాలనీ. కొల తకు విలువలు అందని మానవ హృదయాల్లోంచి అప్యాయకా అభివా వాలనే అమృతాన్ని అపరిమితంగా ఆస్వాదించాలనీ, అలిలషిస్తూ _ ఉంటాడు. ఏది కోరతాడో మానవుడు అది మృగ్యం అవుతూ ఉండడం కూడ నహజమే గదా!

'కొంగంత ఆళతో వచ్చాడు....తనయుగికోనం తమ వడే తపనని

చల్చార్చుకుని 'సేదదీరాలని..._.

110 మహీ శ్వేత

కాని ఏంలాలళం. ఇక్కడ పరిస్థితి చూస్తూఉంటే ఆ నీరవ వాతా వరణం ఇతణ్నీ నీరుగా రేటట్లు చేస్తూంది. గుండెలు పిండుతూన్నట్టుంది బార.....కమలిన కమలంవా ఉంది, ముఖం. కుములుళూనే కులకాంతను ఒక్కమాటు ఎంతో సాదరంగా కన్నెత్తి చూశాడు.

అవిడ కళ్ళల్లో నీష్ళ సుష్లు తిరుగుతూ ఉన్నాయి. పలకరించాలని వచ్చిన భర్తని కశ్లితి చూడలేకపోయింది. వన్నె త్రి పలుకరించలేదు సాదరంగా చేయిచాపడానికి కూడా చెమటలు పట్టాయి. విశాల విశ్వంలో ఉన్న శోకం అంతా ఎత్రివచ్చి ఈవిడనె తిన కూచుందాః అనిపిస్తూంది. ఏ ఆనందం విశాంంతీ ఆశించి వచ్చాడో అది ఆఅవగింజంతై నా అందుకో లేకపోయాడు.

అడుగు ముందుకీ వడదు, వెనక్కీ పడరు. ఉండలేడు, వెళ్ళి పఫోలేడు, ఆ వాళావరణాన్ని చూడలేడు, మానలేడు, అందరినీ సాద రంగా పలకరించలేడు, వడతుల్లా పరదాల్లోకి పరిగ తలేడు, తనబాధని అర్థం చేమకొనే పా౦ణి, ఒక్కటైనా లేదే ఇలా బీక్కమొహంతో మణ మొక యుగంగా, నంతోషం అనేది ఎక్కుడా ఒక లేశ మైనా దొర క్కుుండా ఉందీ, గుండెల్లో నాధ ద్విగుణీకృత మైంది.

ఎలాగో మొతానికి__కులవర్డ్దన అనే పరిచారిక రాజుగారికి రాజణీగారికి కూడా రాలా సన్నిహితంగా ఉంటుంది. ఆవిడని అడిగాడు ఇలా ఉండడానికి హేతువేమిటి ? నేనూ నా సేవకులూ ఎవరూ రాజ్జి వట్ల ఏ అనుచితాలూ చెయ్యలేదు గదా అన్నాడు.

కులవర్థస నవినయంగా తలవంచి నిట్టూర్చి “మవోర-జా ఎవరూ ఆవిడవట్ల ఎలాంటి అవిధేయతా చూవలేదు. మీరు కల్లో అయినా కషం

ళు

కలీగించనే కలిగించరు. అసలు ఇంతకూ ఈ నంత కంతటికీ కారణం

మహాగ వేషణ శ్ర విలాసవతీదేవిగారు, దేవాలయానికి వెళ్ళారు. ఇవాళ ఆక్కడ పురా ణంలో “అపుతంస్య గతిర్నాస్తి” అని చెప్పారు. పుతు9లు లేకపోతే గతులుండవు అన్నమాట ఆమెకు పదునైన శూలంలా హృదయంలో సూటిగా గౌథంగా నాటింది. అప్పట్నించి అన్నం నీళ్ళు కాకనే లేదు, ఆభరణాలు ధరించదు_ఒక కే కన్నీళ్ళు తలదిండ్లు అలా తడిని పోతూనే ఉన్నాయి. ఆవిడకు ఉత్సాహం లేకపోతే మేమంతా ఇలా నీష్ళగారి పోతున్నాము... ఈ విషయం ఏంనంతోషమని మీకు చెప్పం” .__.ఆంది, అన్నీ విన్నాడు రాజు విలవిల్లాడి పోయాడు. చల్లగా విలాసవతి శయ్యిదగ్గంకు చేరుకున్నాడు. ఒక. తట కన్నెత్తి అవిణ్ని చూడ్డానికి కూడా జంకీ కూచున్నాడు..ఎవరినుంచైనా ఓదార్పు వస్తుందనేనరికి ఉన్న దిఃఖం ఒక్కసారి "పెల్లుబుకుళూ ఉండడం కూడా సహజమే అందు లోనూ ఆణువు అణువునా అనురాగం నిండిన రాజు ఓదార్చబోతున్నా డంటే ఇక ఆవిడ దుఃఖానికి ఆవధులే లేవు. కట్టలు తెంంచుకు ప్రవ హిసో. ది. గోముగా తల నిమిరి ఎందుకు ఇంత ఏడుస్తావ్‌? మనం వం చయ్యగలమో చెప్పు సీను చి ఊరట పొందాలనే వచ్చాను. నిన్ను ఊరడి. చాల్చి వచ్చింది. ఈ బాధ మగిద్దరికీ నమాన మే, నువ్వెంత బార పడుతున్నావో నేనూ ఊహించగలను నువ్వు పెకి బాధసడుతున్నావు- నేను లోలోపలే కుములుతున్నాను. నాకుమాత౦ం కోరిక గాలేదూ చెప్పు? నీవు గర్భవతిగా ఉంట దూసి సంతోషించాలనీ నీకు కావల నిన వన్నీ ఏర్పాట్లు చేయించాల సీ_ఆ పె నెళ్తరు కందను ఎత్తుకు బాలె: తగా నువ్వుంపే కళ్ళారా చూసుకుందామనీ _ ఆ పిల్లవాడి ఏడుపు విని , ఆనందించాలనీ బొద్దుబొద్దుగా ఉండి బోసీనివ్వులలో ఇల్లంఠా నింపితే చూసు కోవాలనీ అటలాడుకువ నే బాడి వింటిధూఖని సేేమలతో నా బట్టతో తుడిచి ఎత్తుకు లాలించాలనీ తనివితీరా తనయుణ్ని హృద మానికి హతు కుని ఆదరించుకో వాలనీ ఎన్ని ఎన్ని కోరికలున్నాయో నీకు చెప్పలేను*

కేక మహా శ్వేత అనలే నువ్వు బారవడుతూం కే నేను ఏం చెప్పుకోను_నా భావనలో ఎలా ఎలా ఊహించుకుంటూ ఊరట చెందుతున్నానో తెలుసా! ఉంగరాలు ఉంగరాలు తిరిగిన ఒత్తుగా నల్లగా ఉన్న జుట్ట అర్థ చందు౦డలాంటి నుదురు ఆందం ఆయిన చెవులు_చక్కగా తీర్చిదిద్దిన సోగలైవ కను బొమ్మలూ తామర రేకులకం లు ఆందమైన కళ్ళు_అబ్బా ఆకళ్ళు ఏంత బాగుండాలంటె ఎప్పుడూ అందరి కళ్ళూ ఆ కళ్లమీదే పడాలి. అన్నమాట చిక్కితే పాలుగారే దక్కని చెక్కిళ్ళు ముద్దులు మూటక_ట్ర ముక్కు మూడేళ్ల పారయంలో ముద్దు ముద్దుగా నడుస్తూ ఉంటే ఇంటికి ఎంత శోభగా ఉంటుందో చెప్పు. ఒక్క పిల్లవాడైనా వందలాది అద్దాలలో ఆముద్దుల నాన్నను వందరూపాలుగా చూసుకోవాలని ఉంది. వజా9ల మంది రంలో లేత గులాబిరంగులో ఉండే బాబుని గోడల్లో పితిబింబించే రూపం చూసుకు మురిసే సుదినానికి నోచలేదా? వాడి తామర రేకులలాంటి కళ్ళు ఈమ దిరంలో పొలిబింవించి తామర రేకుల తళోరణాలా అన్న టుండాలి. పిల్లవాడి నవ్వులుచూచి చందమామ సిగ్గుతో మేఘాలచాటుకి పారిపోవాలి_అరవిందం లాంటి పాదాలతో ఇంట్లో చిన్న చిన్న ఆడు గుల్లో నడునూ ఉంటే ఇల్లంతా మెట్టతామరలు పరబారా అన్నట్టుండాలి. చిన్నారినాన్న నవ్వుతూ ఉంటే ఇల్లంతా అనవ్వుల పువ్వులు జల్లులు చూసినా హృదయం చల్లబడే దెప్పుడో + ఇలాంటి తవనతో వేగిపోతు న్నాను. నువ్వైనా కళ్లకి నిండుగా లేకపోతే నేనేం చెయ్యగలను. ఇంతకీ మనం దేనికీ కర్తలం కా. విధివిలాసాన్ని ధిక్కరించ డం ఎవరికీ సాధ్యం కాదు కదా! మనం మనసా దేవతల నారాధిద్ధాం బుషులను సేవిద్దాం, మహర్షుల అనుగిహం ఉంటె అసాధ్య మైంది వఏముుటుందో చెప్పు బుష్యశ్ళంగుడి దయవలన దశళరథుడూ చండ కౌశకుడి మహిమచేత బృహద౦ధుడూ పిల్లలని కనుక్కున్నారు. తప్ప కుండా మనకికూణా ఆ కోరిక నెర వేరుతుంది అంటూ ముఖం పన్నీ

మహాగ వేషణ $18ి టితో కడిగి కళ్ళు తుడిచాడు.లే, లేచి, సింగారించుకో విధి విహితమైన వన్నీ, నిర్వరించు_మన మనోరరం నెరవేరుతుంది అంటూ ఆతి 'పేేమగా అవిణ్ని లాలించాడు.కొడుకు లేడనే వేదనతో కుమిలిన కలువలా ఉండే ఆవిడ హృదయోత్పలాన్ని ఆ రాజు అనురాగపు వన్నీటి జల్లులతో తడిపి తడిపి మెల్లగా 'సేదదీర్చాడు. బాణుడి చేతిలో తారాపీడుడి పాతం నిజంగా తారామండలాన్ని అందుకుంది. ' చందాంపీడుడు పుట్టాక చదువు సంధ్యలు పూర్తి అయాక పట్టాభిషేకం చేశాడు. కొడుకు దిగ్విజయ యాతం సాగించాడు__ అతడికి మధ్యలో మవా శ్వేత తటస్థపడింది. తరువాత కాదంబరిని చూస్తాడు-.తండిఫ ఆనతిమీద ఇతడు రాజ్యాన్ని పరిపాలిస్తున్నాడు. వైశంపాయనుణ్ని తీసుకురావాలని వెళ్ళాడు వైశంపాయనుడు .. చిలుకయిన నంగతి శ్వేత చెప్పంగానే పడిపోయాడు. రూవంలో మధ్మథుణ్ని మించాడు. పరాక%షమంలో రాముడు పరశురాముడు, అర్జునులకు ఈ చందా9పీడుడు తీసిపోడు. సమస్త విద్యలతో నంకోఖిసున్నాడు. అలాంటి కొడుకుని తనివితీరా చూసుకున్నాడు తారాపీీడుడు.

• ఎంత సేపు చూసుకున్నా తృప్తీ అనిపించదు-అటె గటిగా చూసుకుంటె తీ ౬ లబ్‌ కొడుక్కి. దిష్టి తిగుల్తుందేమో ఆని జంకుతాడు. విలాసవతితో అంటాడు. కొడుకుని చూసుకు మురిసిపోతూ ఉండడమేనా మంచికోగల్ని గురించి ఏమీ ఆలోచించవు? ఎందుచేత అంటాడు. చందాపీడుడు ఇప్పుడె కాద-బరి విషయం చెప్పెయ్యాలి అని అనుకుంటాడు._ఎందు.కైనా మంచిదని తటవటాయించాడు. చెప్పలేదు,

శ్షే14ీ మహాశ్వేత కాదంబరి వచ్చింది, అ తరువాతి ఇతడి దేహాన్ని గంధర్వుడు తిరిగి జీవిస్తాడు సీ చేతుల్లో అమృతం ఉంది. వీణ్ని రషీసూ ఉ.డు అ. టాడు. తరువాత శూదరికుడే చందాగపీడుడవుతాడు. కాదంబనిని వివాహం చేసుకుంటాడు. అయితే ఈ కొడుకుకోనం తారాపీడుడు రాజ్యాన్ని వదిలే అరణ్యంలో కే పచ్చేస్తాడు. కోడలు కాద: బరిని చూసుకుని నిర్జీవుడు నజీవుడుగాని కొడుకుని చూసుకున్నప్పుడూ ఆతని ఆవేదన అపారం. మళ్లీ కాదంబరి చేతిలో కొడుకు నజీవుడయిందాకా విలవిల లాడాడు. అన్నీ వరిత్యజించాడు జీవచ్చవంలాగే ఉన్నాడు. కాదంబరి నంఠరషణలో. నాయకుడు చందాషీడుడే అయినా భట్టచేతైలో కొంత కాలం ఇతడు వైతన్యంలేని స్థితిలో ఉండిపోయాడు..గనుకౌ ఇవన్ని నాయక లక్షణాలు ఇతడల్‌' మనికి కనిపిస్తాయి. “ధార్మికత్వంచి కులవర్థన విలాసవతి గర్భవతి అన్నవిషయం చెప్పంగానే ఎంతో నంళలోషంతో తన అభరణాలన్నీ ఆవిడకు బహుమానంగా ఇచ్చేశాడు. నర్వాతిశాయి సామాజ్యం మవాభాగ్యము దాహృతమ్‌ శతృ శేషంలేని మవోాసామా౦జ్యం పరిపాలి'సే మహాభాగ్య మంటారు. శారాపీడుడు రాజ్యాన్ని అలా పరిపాలించాడు గనుక ఈ పై లవణం తారాపీడుగికి చందా్రిపీడుడికీ కూడా పర్రిస్తుంది. కపింజలుడు మహాశ్వేతతో పుండరీకుడు మవోశ్వేతమీద మోహా వేళాన్ని తట్టుకోలేక తల్పడిల్లుతున్నాడు. చందంకిరణాలు అతడికి ఆపు

మహాగ వేషణ 1186 కోలేనంత వేడిని నిచ్చాయి. అది భరి-చలేక_నుప్వూ నాలాగే పేంమిం చిన సీ కోను జన్మ జన్మల్లో పాంణాలు విడి చేస్తావని శపించాడు. తను న్వదోషఎచేత తనవాధను తట్టుకోలేక నాకు కావం ఇవ్వడం ఏమిటిది? అని నా కేళాపం ఇచ్చావో ఆ సుఖదుఃఖాలూ నువ్వు నాతో నమానంగా అనుభవిస్తావు సుమీ అని అతడు వఏతిశాపం ఇచ్చేకాడు.

నిదానంమీద మహాశ్వేత పే9మికుడు పుండరీకుడని. తెలుసు

.. కున్నాను. భాలావాధవడి అ పుండరీకుణ్ని దేవలోకంలోకి తెచ్చి

.... కాపాడుతున్నాను. చందాంపీడుడికీ పుండరీకుడికీ ఈ కాపాల్లోనేగాక జన్మలు ఏవైనా అతి సన్నిహితం మాళ90 ఎప్పుడూ ఉంటుంది. అందు చేతే శూద౦కుడూ వెశంపాయనుడూ, చందా9పీడుడూ శుకనాసుని కొడుకు వైళశంపాయనుడుగా ఉంటూ వచ్చారు.

మవోశ్వేత ఎప్పుడై తే వెశంపాయనుణ్ని చిలుకు అయిహోమని శపి.చిందో అవార్తవిని అపై కొన్నికణాల్లోనే చందా9పీడుడు కూడా నిర్జీవంగా వడిపోయాడగి.

కాదంబరి ఇక్కడికి వచ్చి దృళ్యం చూచి అంతిమ నందేళాలూ అప్పగింతలూ అన్ని మదలేఖతో చెప్పి అగ్ని పివేళానికి ఏర్పాట్లు చేయించమని తనవాళ్ళకి ఆజ్ఞాపించింది.

ఈ తెంపుచూనీ ఆకాశంలోంచి ఒక చల్లనిమాట వినపడింది, చందాపీడుడిలోంచి ఒక దివ్యకాంతి పెకి వెళ్ళిపోయింది.

“అమ్మాయీ కాదంబరీ_నువ్వు ఇప్పుడు వ ఘోర మెన సాహసా నికీ ఒడిగట్టకమ్మా ఇతడు కాపంచేత మాతం ఇలా అయాడు తిరిగి శాపానంతరం తప్పక ీవిండు నుమా? నీకు నమ్మకం కోనమే ఇక్కడే ఉంచేళాను _ఇతణ్నీ_పుండరీ కుడు శరీరం మాదగ్గర మహా

కే16 మహా శ్వేత జాగంత్తగా ఉంది. కనుక ఖంగారుమాని నిదానంగా ఇతడికి సేవ చేన్తూ ఉండు. నీ చేతుల్లో అమ్మతం వర్షిస్తుంది, అందుచేత ఆ శరీరం మృతం కాదు. నీ-ధైర్యం సేవా, తవ్పక ఫలిస్తాయి. నీ మనోభీష్టం నెర వేరుతుంది. అన్నమాటలు కాదంబరీ అక్కడి వాళ్లంఠా విశ్ఞ్నారు- విన్మ యంతో తలమున్మ_లై పోయారు,

ఈ విషయం తారాపీడ మవోరాజుకి అందింది. ఇక అతిని వేదన ఇంతా అంఠాకాదు. కానక కానక కనుక్కున్న నలుసు._వాణ్ని చూను కునే నంతోష సాగరంలో ఒలలాడుతున్నాడు పూర్ణ చందో9ిదయం, అనగా పౌర్జమికి అబ్లి ఎంత ఎత్తున సంతోషాన్ని ఆణుచుకో లేక కెరటాల ధ్వనులతో కేరి.తాలు కొడుతూ ఉంటుందో అలాగే జీవితం అనే సాగ ర.లో చందాపీదుడు అనే వూర్ణ చంద)బింబాన్ని చూసుకుని కారా పీడ విలానవతులు నిత్యం సర్యం పర్వడినంగా భావించి ఆనందంతో వోయిగా జీవిస్తున్నారు. .

ఒకనాటి ఉదయం అచ్చోద సరస్తీరం నుంచి ఒకవార్త వచ్చింది.

-.... వాడిని పిలిపించారు లోపలికి_వాడు తల నేలకు వ చేశాడు. కనురెప్పలు అనలు ఎత్రడమే లేదు.ముఖం వూరిగా ముడుచుకు పోయింది. ఎండ తకిడికి వాగిపోయిన కలువలా ఊర్పులు ఉండి ఉండి వినవడుతున్నాయి. ఏదో చెప్పలేనంత మిహా విషాదవా ర్త మోసుకు వచ్చాడని వాడిముఖం చెప్పకుండానే చెప్పతోంది.

విలానవతి ఒకసారి శూసీంది వాడి వెపు..ఆకళశింతి అయి-ది. వాడిలో నాయనా: నిన్ను చూస్తేనే తెలున్తూంది..ఇక్క_ణ్నీంచి వెళ్ళిపో! ఏదో దురంతవార్ర తెబ్బావ్‌_ఇక' వినలేను చూడలేను _ అని దాలావ్వి వినలాడుతోంది. -

మహాగవేషణ కే? . లారాపీడుడు._విషయం తెలుసుకోందే విషాదంలో మునగడం దేనికి? అని ధైర్యంచేసి దగ్గిరకు పిలిచి, వీపుతట్టి ఎలాంటి మాట వినాలో అని గుండెలు దడదడలాడుతూ ఉంటే .చెప్పు ఏమిటే బార వి నువ్వూ మేమూ నూత9ం చేసేది ఏముంది అన్నాడు. వాడు చిన్నగా జరిగిన నంగతి చెప్పలేక చెప్పలేక చెప్పాడు. చందాశిపీడుడు రాలేదు, రాడు. ఇంతలో రాబోడు._అని అ మాటలు విన్నారు వారు, హృదయాలు కుతకుత ఉడుకులెత్తాయి __ నోట మాట లేదు. చూపులు _నంభించాయి. ముఖాలు కందగడ్డల్దా మారాయి గుం డెల్లో బరువు, రెప్పలకి రాళ్లు కట్టారా అన్నట్టు ఆవి పెకి అనలు లేవ డమే లేదు. నెత్తిన నీటిముంతలు ఒలికినట్టు కళ్లనీళ్ల ధారలు అలా జాలువారిపోతున్నాయి. ఈవిడకంటె వెయ్యిరెట్లు వేదనతో నిండి ఉంది శారాపీడుని గుండె. తరుణుల హృదయాలు పవూతీగలకంటె ఛాలా సున్నితాలు, పురుష హృడయాలు చెట్లకొమ్మల్లా రవంత రాటుదేరి ఉంటాయి. అంగుకనే తారాపీడుడు విధిలేక విలానవతి నీ విధంగా ఓదారుస్తాడు. “విలానవతీ_విషాద మైన విషమఘట్టాలు సళపా9వమై నపుడు విచారించడం విజ్ఞుల లవమణంకాదు...కష్టాలు రావడమనేది మన చేతుల్లోలేదుకదా, చూడు ఇంతవరకు మనం అనుభవించని నుఖ నంతో షాలు ఏం ఉన్నాయి గనుక, విధి వె పరీత్యానికీ ఎంతటీ వాళ్ళయినా తలవంచక తబ్బరు. దుఃఖం తట్టుకోలేక మనం ఎంత నెల్తీ నోరూ మొత్తుకున్నా సాధించగలిగిందేమీ లేదు. తపస్సులు రారపీాయగా అవి ఫలించి కంటబఒడ్తాడు_వసి నిసువు దగ్గర్నించీ పౌంఠుడు అయేదాకా అన్నీ చూనుకు స తోషించాం, విద్యాబుద్ధులూ, బలవరాక౦మాలూ చూసుకున్నాల._యుపరాజ్య వట్టాభిషేక 0_జై తియాతాా విషయాలన్నీ విన్నాం...అంతా పూరిచేసుకు వచ్చిన కొడుకు వరాక౦ముం విన్నాం. ఇక మిగిలింది వివాహం, రాజ్యలారం పూర్తిగా అప్పగించడం _ ఇవి

వ్షేరి మహాశ్వేత అయితే హాయిగా వానపిస్థానికి వెళ్లవచ్చులే అనుకున్నాను, కానివం చెయ్యగలం చెప్పు, అయినా అక్కిడివార్త ఏమిటో మనకి అందదు అనలు ఆచ్చోడన నరస్సువిగ్గిర చూసివచ్చిన వారున్నారట. ఆ సేవ కుణ్చి, తీసుకురమ్మని చెప్పాడు....తీసుకువచ్చా డతణ్ని "సేవకుడు_ వాడు సరోవరం దగ్గిర జరిగిన విషయాలన్ని చెప్పాడు - ఆ మాట అత డికి ఈ బెపోటుక. పె గాటంగా అనిపించి.ది. వెంటనే ఆ తీరంలోనే తనకుకూడా నముచిత రీతిని చితి పేర్పమన్నాడు __ దుఃఖాన్ని భకించ లేశ ఎంతగానో రురపీల్లుతు నే ఉన్నాడు,

మెల్లిగా వచ్చిన కుఖాడు._మహారాజూ _ విచారం మానండినా మాట నిదానంగా వినండి...-చందాపీడుడు పాంణం విడిచాడని అంటు న్నా రేగొని నిజానికి అది మృతస్థితి కాదు. కాదంబరి చేతిలో అమృతం ఉందట, అమెహసనస స్ప్శచేత అతడు నిద్రపోతున్న ట్రై ఉ.టాడు గాని నిర్జీవస్టితిలో ఉండడు...ళరీర కాంతి తగ్గదు. ముఖం కొంచెంకూడా వనివాడదు. మిసిమి తగ్గదు. కష్ణ మూసుకు నిద౦పోతున్నటై ఉం టాడు. అలాగే ఉన్నాడు. నేను కళ్ళారా చూనివచ్చాను నామాట నమ్మండి.

తరువాత జీవించడం నంగతి ఎలా ఉన్నా ఇప్పుడీమాట వినం గానే._తారాపీడుడు గుండెలు ఊక్కంమాటు కుళ్లగించినట్లయింది. వెయ్యి గునపాలు ఒక్కమాటు గుండెల్లో దిగ వేసినట్లయిలది._ఆ బాధను భరి-చే కంటె జీవితం త్యజించడ మే పోయి అనుకున్నాడు.

కటులనీ పిల్చి ఈవిరరగా అజ్జాపించాడు. “మహాకా శేశ్వరుడి ఆలయందగ్గిర అన్ని యేర్పాటు చేసెయ్యండి.

షువోగ వేషణ 119 తను ఎవరికోనం ఇదంతా శంమవడి సంపాదింరాడో అంథా నిరర్ధకం కనుక ఆ డబ్బూ దన్కం నమనం ఆందరికీ దానధర్మాలు చే నెయ్యమన్నాడు. తనతోటి సామంతరాజు ల.దర్నీ వారివారి ప౦జేళాలకు వెళ్ళిపో మన్నాడు. ఇక తనకి మరణమే శరణ్య. అనుకున్నాడు. మంతి) కక్ష నాసుడు మహారాజా విలపించక్రండీ ధైర్యంతో దెవకార్యాలూ పాంర్థనలు చెయ్యండి తప్పక చందాంపీడుడు కారంబరిని వివావాం చేసుకుంటాడు. మనం ఆన: దంగా విధిగా వాళ్లని ఆశీర్వదిస్తాం నామాట విన డి అని ఓదార్చాడు. _ శాపావసానం అయిండి. చలదాపీడుడు జీవించాడు. ఈ వార్త మదలేఖ తారాపీడుడికీ విలాసవతికీ చెప్పింది _ వ్రళంపాయనుడుకూడా జీవించాడంది. నుందిగంఛంలో తడిపిన మల్లెలజల్లులా అనిపించింది. అసందాన్ని పట్టలేక పోయాడు._మంచివార్త తెచ్చిన మదలేఖను ఎంతో. ఆదరంగా అభిమానంగా, ఆనందంగా. చేతులుబాపి గట్టిగా అప్పు కున్నాడు వెన్ను మీద తట్టాడు. అలకలు నవరించాడు.బుగ్గలు పుణికాడు తల్లీ మదలేఖా నా పాలిట అమృతవల్లివి. ఎంతమ చిమాట చెప్పావు మళ్ళీ నా చందాంపీడుడు లేచాడా? నన్ను చూసాడా? మేం మ్య ఆనందంగా ఉంటామా ? నా కలలన్నీ ఫలించాయా? నాకన్నార్రి నాన్న కళ్యాణం చూసుకునే అద్భష్టం ఇన్నాళ్ళకి ఈ కళ్లకి లలిస్తోందా? వద పద వెళదాం అంటూ ముందు విలాసవతిని చూకాడు ఆవిడ” ఆనంద్‌ పారవశ్యంతో గాఢంగా ఆ శ్లేషం చేసుకున్నాడు. ఆతిడ ఆనంద పారవళ్యం అవిడికి ఊపీరాడనివ్వలేదు._పట్టరానంత ఆనందం అనిపించి కొడుకుని చూడాలని దడదడ అడుగులువేనూ లొందరగా నడక సాగించింది న

120 మహాశ్వేత

అల్ల:త దూరాన కన్నతండి9ని చూసి పరుగులుతీసి వచ్చి ఒక్క సౌరి ఎంతో నమింగా భక్రిగా ఈ. డిపాదాలు పట్టుకున్నాడు, ఒక్క సారి రె.డు చేతుల్తో కొడుకుని లేవనెత్తి అలా తనచేతుల్లో ఇముడ్చు కున్నాడు _ ఆ తండీ9 కొడుకుల తన్మయత్వాన్ని చూనీ ఒక్కసారి పంకృతి అంతా పులకించింది...ఇక దుఃఖం మీ దగ్గిరకి చేరదన్నట్లు మంచిగా మందమారుతం వీచింది _. ఈ దృళ్యాన్ని చూని అలరి అలరి అక్కడ వూతీగెలు విరుల వర్షాలు కురిశాయా ? అన్నట్లు వన్నీటి జల్లులా వాళ్లమీద జడీవానలా పూలవర్షంకురిసింది.

కా సేపటికి ఆనందతన్మయత్వం నుంచి తేరుకున్నాడు రాజు.

కొడుకు చుబుకం చేతో నిమురుతూ 'నాయనా ఇలా నిన్ను చూసుకొందుకు ఎ. త అదృష్టం చేసుకున్నానో_ఎంతటి మహనీయ డవో ఏ శాపవళంచేతో నువ్వు నాగర్భవాసాన జన్నించావు ? దైవ అంళ సంభూతుడివి_ముల్లోక మూర్గాభిషికానికి తిగినంత సగ్దుణ సంవత్రి కల వాడివి ఇపుడీ రాజ్యానికి నేతవు నా పాంఇదాతవు._వయసులో చిన్నవాడ వెనా గుణాలలో నువ్వు చాలా గొవృవాడవయ్యా నీ యోగృతకి నమ స్కారం, నిమస్కారం అంటూ చేతులు జోడించాడు. అప౦యత్నంగా చితరధుడూ తారాపీడుడూ నవృాదయులుగా వియ్యంకులుగా ఎంతో ఆనందంగా స్నేహపూర్వక పరస్పర గౌరవ నసంతోషపార్వకంగా అలా సంభాషి: చుకున్నారు..చిరంజీవుల కళ్యాణ వేడుకసు చూసుకున్నారు.

తారాపీడుడిపాత౦ి ముగిసింది.

మహాగవేషణ [వ1 : శుకనాశుడు పాత) ః

తారాపీడుని మంత్రి శుకనాశుడు_మంచి మన నత్వం గలవాడు.

వీళు రాజూ మంతు3ల్లా కాకు._డా, సాతితూ అన్నదమ్ముల్లా ఉండేవారు. యు గా అక్‌ టా

వాళ్ల హృదయాలు న్వచ్చమైన అద్దాల్లా ఉన్నాయి- వాళ్లది ఒక టేమాట ఒకటే బాట.

ఇతడికి కూడా ఎంతకాలం అయినా విల్లలులేరు. దాంతో చాలా తపించాడు. తపన్సుల ఫలితంలా తెలకామర పువ్వు తన భార్య ఒళ్ళో వర్గట్టు కలవచ్చింది తనకి. తతృలితంగా ఆమెకు పుతుంఢడు పుట్టాడు. ఆతడి పేరు వైశంపాయనుడు. ఇతడే పుండరీకుడు మహాశ్వేత భర్త,

ఆతడికి తనకంలె తన పిల్లవాడి మీద కంటె రాజుమీద రాజ్యం మీద ఎంతో శంద్ధ ఉంటుంది.

చందాంపీడుడికి చక్కని రాజనీతి ఉపదేశిస్తాడు, అందులో కుక వాసుని మనస్తత్వం, ఎలాంటిదో మనకి స్పష్టంగా కనివిస్తంది.

“నాయనా చందాాపీణా మువ్వు రేపు వట్టాభిషిక్తుడివి అవు

మనుమ్యుల్ని అధోగతిలోకి ఈడ్చెయ్యడానికి వయ స్పేదాలు. దానికితోడు డబ్బు, చక్కదనం, చదువు, రాజ్యం ఇవన్నీ ఉంటే అడి గావాః అనర్థ్ధ వరంపరలకి అంతే ఉండదు. నీ మీద అభిమానం గౌర వాలు ఉన్నట్లు నాటకాలు ఆడతారు, నీ ఆంతటివాళ్ళు లేరని చప్పట్లు కొడ కారు. ఇచ్చరపుమాట లాడతారు. అనూయకులూ ధర్మాత్ములూ నిష్క వటులమీద లేనిపోనివెన్నో కల్పించి నీ చెపకి గట్టిగా వళ్లేటట్లు చెవుతూ ఉంటారు. నీ చేత తమకు కిట్టనివారి కీడుకు కీళ్ళు చేయించా లని వెయ్యికళ్ళతో నమయంకోనం నిరీక్షిస్తూ ఉంటారు. 16)

క్షేలిల్లి మహాశ్వేత

మనకి లోకంలో న్వవంయోజన పరులూ, కుటిలాళ్ములూ, ఆసూయాపరులూ; ఎంతోమంది కనిపిసారు. నిజాయితీ వరనులూ, నిష్కపటుల్తూ చాలా తక్కువగా కనిపిస్తారు. అసలు అలాంటివాష చాలా దూరంగా ఉంటారు. సాధారణులకి అందనే అందరు.

ఎవరు ఎలాంటివాళ్ళో మంచి వివేకం ఉంటేగాని తెలుసుకొనలేం,

ఇక నీ వేతికి రాజ్యలక్యు వచ్చిందే అనుకో..ఇక అడిగావా । ధనలష్ష్మి నముద౦ంలో పుట్టిందిగదా। పుట్టింటి గుణాలు అవిడకు గట్టిగా వస్రేశాయి.

కౌసుభంలో కాశిన్యాన్ని అలవరచేసుకుంది. ఉచ్చైశ౦ివం అనే గుల్డింనుంచి ఆతి తొందరపాటు వచ్చింది... వేదాలూ, శాస్త్రాలూ, పురా ణాలూ వదివినవాళ్ళం టె ఆవిడకి తలనొప్పి. పరాకంమవంతు డంటేనే పరమ అనహ్యం. ధర్మాత్ములంపే ఒళ్ళుమంట, ఆచార వంతులంటె మహా ఆగ౦హం, విద్వాంసులంటె అతి విసుగు,

చూళావా? లోకంలో వ్యకుల్ని నిశితంగా చదవాలి. ఇంత వరకూ గఫింథాన్ని చదివావు __.. విలువిద్యలు నేర్చుకున్నావు గాని జీవితంలో మనుష్యులను జాగం త్తగా పకిశీలించాలి. అతి నిదానంగా ఆలోచి. చి మాట్లాడాలి. తొందరపాటు ప౦పంచంలో అన్ని అనర్జాలకి మూలల.

అందులో ఇంకా చిన్నవాడివి. లోకజ్ఞానం మానవుడికి చాలా అవనరం నోరు మాటాడుతూ ఉంటి నొసళ్లు వెక్కిరిన్తూ ఉంటాయి.

డబ్బున్నవాడీ చుట్టూ చేరి డప్పులు వాయించే డబ్బారాయిళ్ళు కంకరరాళ్ళల్లా లెక్కలేనంతమ. ది.

మహాగ వేషణ 1లగ నీ దగ్గర డబ్బు నపహరించడం కోనమే. చేరారు. వాళ్ళు. ఇలేలా ఒక గ్రాచూపులో మనుష్యుల అంతరాంతరాలలో నరనరాలలో ఎలాంటి ఉద్రేశ్యా లున్నాయో తెలిసికోవడత చాలా అవనరం. నీ కింతవరకు ఇలాంటి అవసరం లేకపోయింది. నువ్వు నింహా సనంమీద కూచున్నాక ఇంత చనువుగా నేను చెప్పడం బాగుండరు. ఇప్పుడున్నంత వినయవిధేయతలు నీకు ఉ.డకనూ పోవచ్చు నాయనా రాజవర్మం, సాధు నంరషణ, అబలారవణ, అనాధ రక్షణ, ఆర రమణ, ముఖ్య క రవ్యాలు, మనకు అథికార బలం అర్జ బలం ఉన్నందుకు నిశాయితీ!ీ, న్యాయా నికీ, సద్వినియోగం చెయ్యడ మే సార్హక్యం. ళు ఈ చెప్పినవి కొన్నయినా ఆదరించు, ఆచరించు.___నాయనా, పెద్దవాళ్ళ మాటలు పెడ చెవిని పె ప్టేవాళ్ళు పెద్దగా లోకంలో జీవిం చరు. రాణించరు. పెద్దని 'పెద్దగాచూసే వాళ్ళూ జీవితాంతం అలో పెద్దగానే వెళ్ళిపోతారు. చి పై నీతి కేవలం చందా)ిపీడుడి కే కాగు. యువకులకూ, రనికు లకూ, యువరాజులకూ యువతలకూ అందరికీ బాగా ఉపకరిస్తుంది. మంతి9చేళ పలికించిన వలుకులన్నీ ఒక్కొక్కటి ఒక్కొక్క వజ౦పవు తునక అన్నమాట. బాణుడు వైన మంతించే చెప్పించిన వాక్యాల్లో అతడికి నంఘంలో ఉన్న నంకుచితాలూ స్వారాలూ ఎంత గ్థప్ట్‌గా ఉన్నాయో ఎంతనాటయో వ్య కమౌతున్నాయి. 2

న మహా శ్వ త ధనం దగ్గిర ఉండేనరికి మనిషిని ఎంతగా మార్చేస్తుందో మాన

వులమీద జాలి పేమ ఇలాంటి గుణాలు లేకుండా ఎంత కర్కశంగా

స్వార్థంగా తయారుచేస్తూ ఉంటుందో మహవాగా నిరూపించాడు...

-... నంఘాన్ని ఎంత నిశితంగా జుగంత్రగా వరిశీలిసాడో? పరిశీ లించినదాన్ని తాను సృష్టించిన పాత్రలలో ఎంత నముచితంగా ఇముడ్చీ వర్తిసాడో అని ఆశ్చర్యం కలుగుతులది. "

కలని

బాణా : ఎంతటీ నర్వతోముఖ విజ్ఞానివయ్యా.

ళా ? బాణుడు ఖగోళము : ,

భూగోళానికి ఖగోళానికి చాలా సన్నిహిత నంబంధం ఉంది.

ఖగోశంలో నమత౦ గమనాన్ని పట్టే భూగోళంలో మనం అరుపుకునే ప్రతి పండుగ ఏర్పాటు చేశారు మన పెద్దలు,

భాద౦పద మానంలో శుక్తపశమి చవితినాడే విఘ్నేశ్వర చవితి, అని విఘ్నప్పని భ కిలో అష్టాదివర్డం పూజిసుంది.

ఆనాడే ఎంరుకు చెయ్యాలి, నంవత్సరంలో, క్రీశ్టీ నవుతులు వనూ ఉండగా, అంటే

సూర్మోదయాత్పూర్వం, ఆకాశ రంగంలో, నవ్త్షి మండలానికీ ముందు, మూషికవాహనంతో, విఘ్నేశ్వరుడు కనిపిస్తాడు గనుక.

అలాగే, బుషివంచమీవ౦ితం కూడా, ఏర్పాటుచేయబడింది. " విజయదశమి ఉత్తర, ఫల్గుణ నతతరిం ఉదయించేనరికి, గోవధి అనే నమతాంలు అ స్రమిస్తాయి. అర్జునుడు ఉత్తర గోగ౦్పిహణం, విజయం సాధించడం మన కందరికీ తెలిసిందే.

మవాగ వేషణ -శేవీర్‌ కా రీకమానంలో కృత్తికా నవకాంనికి విదానం అం కేగాకుండా

అరుదాా నకత౦0 రుదోం దేవతా; అదీ ఆ రోజుల్లో గగనంలో చక్కగా ప్రకాశిస్తుంది.

ఆందుకే ఈశ్వరపీ౦తిగా కారీక సోమవారాలూ అవీ మనం: చేస్తూ ఉంటాము. . .

మార్గశిర మానంలో, మాసానాం, మార్గశీర్లోహం, నగంవరకళు రధంమీద కృష్ణుడు అర్జున సారధ్యంలో మనకి నవతంరూ పేణ కని పిస్తాడు, గనుక ఆ మాసెనికి పా9ధాన్యం ఉంది.

పుష్యమానంలో, భోగి, సంకాపింతి,.._ప్పట్టింటికి శ్రీలను, వండు గకు తీసుకువస్తూ ఉంటారు ఎంరుకం టి ఆకాశరంగంలో, చెబుకు, విలుకాడు విశా9ంతిగా ఉంటాడు గనుక,

అదీగాక నూర్యుడు మకరరాశిలో పి వేశిసాడు, ఉ ఛరాయణ పుణ్యకాలం మనకి చాలా ముఖ్యం.

మాఘమానం -నూర్యునికి పీంతి__అందుకే మాఘ, పాదివారాలు అవీ చేస్తాం. +

ఫాల్గుణమానంలో లవ్మీనారాయణుల దృశ థి? నృష్టంగా అకా శంలో కనిపిస్తుంది. అందు కే మనవాళ్ళు దేవుళ్ల కళ్యాణాలూ, సాధార ఇంగా, వివాహముహూర్తాలు పెట్టి సభకార్యాలు చేన్తూ ఉంటారు.

చైత్రమాసంలో గౌరీదేవివతం విధానంగా చేస్తుంటారు. గౌరి ఆ మానంలో చాలా వ౦కాళవంతంగా కనిపిస్తుంది.

వైశాఖమాసళ__వనంతబుతువు పాథిరంభం మన్మధుడూ వనం తుడూ దేదీష్యమానంగా కనిపిస్తారు. "

186 మహా శ్వ త

క్షేష్టమాన లో___వృళ్చికరాసి దేదీష్యమానంగా ఉంటుంది. ఆం దుకని ఆ రోజుల్లో మనకి శూన్యమానం...మంచిపనులేవీ చెయ్యకూడ దంటారు.

శారివణంలో మహలవ్మీని పూజిస్తారు. లథీ దేవి ఆకాశంలో ప౦ిధానంగా పికాళిన్తూ ఉంటుంది గనుక __

ఇలాగా పితినెలకీ, ప౦తి పండగకీ మనకి చాలా నఅబంధం ఉండి. ఖగోశ భూగోళాలకి.... ఈ విషయాలన్నీ చక్కగా గమనిం నాచు బాణుడు, బాణుడు జ్యోతిశ్శాస్త్ర వేత్త, నతత౦కాస్త్ర వేత,

అకాళమున వృశ్చికరాశి వశ్చిమ దిక్కునకు జారుతూంది. దాని వ౦ిక్కమన్న కుజగ్రహము యెట్టిని నకత౦ము కనవడుతుంది. వృళ్ళి కమునకు పార్శ్య్యమున కుజగ౦హ మొక చితిమగు భయమును గొల్పు చుండెను,

ఎట్టి విచితఫియోగము వృశ్చికరాశియిందు కుజుని సంక్రమణము = వలన ధరితి9 రక్రముచే తడిసి అటుపై జూరుచుండునని సంహిత లలో చెవ్పబడినది.

ఇలాటి నమయాల్లోనే యుద్దాలూ, ర శ్రపాతాలూ. జరుగుతూ ఉంటాయని మనకి తోస్తుంది.

కాచంబరిలో తరుచుగా నక్షత) వ్రశంళ బాణుడు చేస్తూనే ఉంటాడు.

మచ్చుకు కొన్నిటిని చూద్దాం “నవ్షతంిమాల యేవ హారతలయా, కృతముఖ వరి వేషమ్‌”. మెడలో ధరించిన ముత్యాలహాఠం నక్షతక్సిమాలలాగా ఉందిట

మహాగ వేషణ శశ్చి? *రవి రధమివ దృథని య మిత ఆవ చక ఏ”, నూర్యుని రథానికి కట్టబడినట్టుగా, దౌంణిరివ కృపానుగతః నతతిరాశ రివ చిత౦ మృగ కృతికా శ్లేష ఉప ళోభిత, దో౦ణాచార్యులు కృపిని అనుసరించినట్టుగా, దో9ఖుని ఛార్య పేరు కృపి. , నతతఏరాశ రివ _ నతతం నముదాయంల్త్లాగ ఈ అరణ్యం ఉందన్నమాట. నవత అర్హంలో చితం నత్షత౦90, మృగశిర నకత౦ం కత్తికి అశేష, అరణ్య అర్ధంలో చిత మృగము...లేళ్ళు. కృ తికా శేష _ చెటు పటలను గటిగా పట్టకున్నవి. వాక్‌. ళు బ్‌ ల వ! బ్‌ అనవరత ళ్రమిత తారకాచక ౦) మపరధృవం. ధృవ నక్షతా'న్ని అనునరించి ఎప్పుడూ తిరిగే లారకాచక0ం లాగ. నవ్షి మండలా ధ్యుషితం అరుంధతీ నసంచరణ వవితంం అవ హిత ఆషాఢం అలత్యమాణ మూలం ఏకాంతన్థిత చారు తారక మృగం అమరలోక ఆళ9ిమ మివ గగన మమృత దీధితిః అధ్యతిష్టళ్‌. " అకాళం సప్రర్షి మండలానికి నివాసమైంది. అరుంధతీ నత త90తో ఆది మరీ పవితఏమైంది, ఉవహిత ఆషాఢం. " . నమత% పర గా ఆషాఢ నత్ష్తతంంతో కూడియున్న, ముని వపతంలో_ మోదుగ దండముతో ఉన్న *

186 మహాశ్వేత

• అలమ్యమాణ మూలం_న, ప, మూలాన క్షత౦ంలో బుషిసతంలో వృతమూలమందున్న " అరణ్య పడంలో చారు తారక మృగం_చారు_బొందర్యవంత మైన...ఠారక__మృగ, రాక్షసులతోను మృగములతోనూ కూడియున్న_ చారు-_సౌందర్యవంత మైన మృగ మృగశిర నమతఏము_౬౦క ను అనేక నవత౦ములతోను. ఒప్పియన్న అమరలోక ఆశశ9మ మివ. " అమర లోకమునకు ఆశ9మము వలె అమృత దీధితీ_అమృతపు కాంతులతో ఆత్యతిష్టత్‌ _ఒప్పి ఉన్నది. “గ౦హణాం౦ శులారోహణం అగస్యోదయే విష విపర్ది; శశినో జ్యేష్టాతిక 9)మణమ్‌.” + గ9హములకు మాత9మే తులారాసిని దాటుట యున్నది. " వర్తకులు చాలా న్యాయవద్ధతినే శూసారు. అగస్తోదయే విష విశద్ధిః అగ న్య నవమత౦90 ఉదయించినప్పుడు నీళ్ళు న్వచ్చంగా ఉంటాయి, ఆగ న్య_అంటె_మవార్షి ఒకర్టం. ఆవి సెచెట్టు మరొక అర్థం. అవిసెచెట్టు ఉన్నట్లయితే విషజంతువులు రావు అని మన పెద్దల విశ్వానం. శశినో జ్యేష్టా తిక 9మణమ్‌_చందుండు మాత్రమే బ్వ్యేష్టానమ ఛం |

మహాగ వేషణ కరర శశినో చ్యేహ్టైతికిమణమ్‌. చందు9డు మాతఏమే జ్యేమ్రానకతాంన్ని దాటగలడు. కాని అన్నగారి మాట దాటడం అనేది అచటి విజలకు లేదు. లారకా పంక్కి రివ నరనః హంన మాతేన మానన్య ఫణామణి శిఖేన శేషస్య. ఆకాశంలో నక్షత'*రాజు లాగా మానస సరోవరంలో వాంనల లాగా వడగలతో ఒప్పియున్న పామువలె. ఉడు నికర మధ్యవర్తి న మివ, పౌర్ణమాసీ, శశినం. ఉరగరాణ ఫణామణీ సహసా9ంతరాళ స్థిత మివ నారాయణం. నషితం సముదాయము మధ్యనున్న పూర్ణ చందశివింబము వలె వేయి పడగలు గల ఆదిశేషువుపై పరున్న నారాయణునిలా ఉన్నాడట జ్యోతిష మివ గంవ మోకు కలా భాగ నిపుణం. , జ్యోతిష శాస్త్రంలో ఏ గంహాలు ఎప్పుడు విడిచి పెడతాయో లెక్కించి చెప్పునట్టుగా / కశూ కొష్టలు కాల విభాగమునకు పేద్ద. " కాదంబరిలో ఊఉవమానాలూ ఉతే్చిక్షలూ వర్షించే సపషంలో బాణుడు విధిగా నశతాంలని తీసుకుంటూనే ఉంటాడు. న వ్రర్దులను ఎన్నిసార్లు వర్షించినా అతడికి తృపి తీరదు. , : బాణుడు - విజ్ఞాన కాస్త్రము : శూదంకుడు రాజైనా తన దినచర్యలో ఎక్కగా సోమరితనం కనపడదు. . తనతో నమానమైన వయస్సుగల రాజపుతుంలందరితో ప్రతి రోజూ బాగా వ్యాచూమంచేన్తూ ఉండేవాడట. శరీరం అంతా బాగా శ) ,

180 మహాశ్వేత

చమటలు పేలాగ. చమట పూర్తిగా ఆరితేనేగాని వెనువెంటనే స్నానం ట్‌ న

చేయడం మంచిదికాదు అని నేటి శాస్త్రజ్ఞులు చెపుశున్నారు.

మన బాణుడు కీ00 వందల నంవత్సరాల కితమే ఈ విషయాన్ని గమనించి కూద9కుడి పాఠంలో మనకు చెప్పాడు. క్యాయామం మానవా రోగ్యానికి ఎంతో అవసరమని అందరకూ తెలిసిందే.

సామాన్య మానవులు వ్యాయామంమీద శ్రద్ద చూపవచ్చు. రాజ్య పాలనచేన్తూ రాజు ఈ ఆరోగ్య నూతాలని పాటించాడంట చాలా మెచ్చుకోవచ్చు.

యద్యదా చరతి శేఫష్ట। త త్తదేవ ఇతరే జనా;

. " నయతర్పిమాణం కురతే లోకస్త దను వరతే..._ ఉన్నఠస్థాయిలో మనుష్యులు ఏం చేస్తారో తక్కువ స్థాయిలోవాళ్ళుకూడా అవే పనులు చేన్తూ ఉంటారు.

యరధారాజా తధా పంజా అని కూడా అంటారు.

' రాజే యే రే పనులుచేసే ప్రజలుకూడా తప్పక వాటిని అనుక రించడాని కే ప౦ియత్నిస్తారు.

“వార విలాసినీ కర మృదిత నుగంధామల కోపలి ప్త శిరసోరాజః రాజు శిరస్సునకు సుగంధముతో కూడిన ఉసిరిగనూనె వార కాంతలు ఆతని శిరస్సునకు రాసీ మర్దించేవారట”

“అమలకం నర్వదా పథ్యం కదశీ నకదాచన” ఉసిరికాయ మానవులకు ఎంతో మంచిది.__ అరిటి అంత మంచిది కాదు”

ఉసిరిగ మనకెంతో మేలు చేకూరునుంది. మెదడుకి మంచి చల్ల దనాన్ని ఇసుంది. ముఖ వర్చస్సు జీర్ణళకిని ఇది ఇసుంది. గుండెకు

మవోగ వేషణ 181 బలం నేతాలకు దీ ప్రి ఇస్తుంది. చర్మవ్యాధులు రానివ్వదు. రక్తపోటు = ఉద్భృళాన్ని తగ్గిస్తుంది. ఇంకా ఇలాంటి లాభాలు అ ఉసిరిగాయకు ఎన్నెనో & ఉన్నాయి.

ఆందుకే మనవాళ్ళు ఉసిరిగ వచ్చడి సంవత్సరం ఉండేటట్లు పెట్టుకుంటాగు. అది వేడి అన్నంలో నిమ్మరనంతో నెయ్యి. వేసుకుని

బి

మొదటగా తిన్నట్లయితే పైత్యాన్ని హరిస్తుంది. నోటి అరుచిని పోగాడు తుంది. ఏదైనా అతి నర్వత౦ం వర్తయేత్‌ అన్నారు గదా। "పెద్దలు. రుచిగా ఉంటురిదని మనం ఏదీ అతిగా తీసుకోకూడదు.

వకాదళి ఉపవాసం చేస్రేమాళం ఏరోజు అయినా తినవచ్చును. ఆది కాకపోతే ఆదివారము శుక ౦వారమూ మాతశిం తినకూడదంటారు

ఈ విషయాలన్నీ బాణుడు బాగా జీర్ణింపచేసుకున్నాడు, ఆందులే హద౦కుని పాత9లో సుగంధామల్క, కోపలి ప శిరసోరాజు అని వరించాడు. వ

ఆనాటి రాజలోకానికి చేట అనేది ఒక వినోద కార్యక మంగా ఉండేది. . - ॥

సామాన్య మానవులు తీర్ధయాత39లు చేసూ ఉండేవారు, ఎందు కోనం ఈ ఏర్పాట్లు నిరయించారం టె మన పెదలు ఆయా చెట నీడలో

ఛా న! లి ళా ళు

మనం కొంతకాలం సంచరించినట్లయితే..వాటిగాలిని పీల్చుకుంటాం.. ఆది మనలో ఎన్నో రుగ్మతలను నాశనం చేస్తుంది. ,

మనం విడిచి'పెట్రే బొగ్గుపులుసు వాయువును చెట్లుతీసుకుని మశకి కానలఫినంత పాంఖవాయువును అందిస్తాయి.

క్షేశ్రీక్లీ . మపహాశ్వేత అందుకే కొంత వయస్సు మళ్ళొక వానవ్రస్థ ఆశ్రమం అన్నారు. మన సపెదలు. టి మనకు బలంతగ్గి రుగ్మతలు రాకుండా కాపాడే శకి అడవిలో ఉన్న వృషాలకి వుంది. మనం సాధారణంగా పతీ పండుగలకీ గడపలకి పనుపురాయడం - గుమ్మాలకి మావిడాకులు కట్టడం చేస్తూ వుంటాము. వేనవిలో గరపలకి తోరణాలుగా నీరుల్లిపాయలు కడలారు. పనుపుకి సూక్ష్మ విషకి౦ములను సంహరించే శకి ఉండి. మామి డాకులు మనకి కావలసినంత ప్రాణ వాయువు ఇసుంది. ఉల్లిపాయలు మశూచి, ఆటలమ్మ, పొంగు మొదలైనవి రాకుండా రవ్షిసుంది. | ॥ పెండ్లి పందిళ్ళలో ఎక్కువగా మామిడాకులు కట్టడం_పాంణ వాయువును సమృద్ధంగా ఉంచుకోందుశకే, ఇప్పైడు లేదుగాని పాతికి ముప్పయి సంవత్సరాల కింతంవరకూ ఆడవాళ్ళందరూ పసుపుపచ్చని చీరలు పసుపు చీరలు ఆంటారు_వాటిని కటుకొ నేవారు. బ్‌ ఆవి చాలా ఆరోగ్యదాయకం._ మన ఆయుర్వేద కాస్త్రజ్జులు తల వెంటుకిళను నిలువునా వేయి ముక్కలుగా శేదించగలిగేవారట. ప9ిమాదవశాత్తూ కాళ్లూ చేతులూ విరిగితే కొన్ని ఆకులూ వేరిళ్లూ గట్టిగా కల్టినట్లయితే ఆవి కొన్ని గంటల్లో అతుక్కొనేవట. ప! జ ౧ క్‌

మహాగ వేషవణ 183 శారాపీడుని భార్య విలాసవతి గర్భవతి అయినప్పుడు ఆయిం టిని వాణుడు వర్షిస్తాడు. "| ఆ వర్ణన జాగ౦ి త్రగా పరిశీలస్తే గర్భస్థ శిసవును కాపాడే పకి9 యలన్నీ, అచటి వాటికి ఉన్నాయని అనిపిస్తుంది. “భూతి లిఖిత వత౦ లతాకృత రా వరికేపం శయన శిరోభాగ విన్యన రత్న ధవళ నిదాా మంగళ కలశమ్‌" అబద్ద వివిధ ఓషధీ మూలమంతఠత9మ్‌, అవస్టాపిత రా శకి వలయమ్‌ ఇత స్తతో విపికీర్ణం గౌరనర్జపమ్‌ అవలం విత బాలయో క్ర గర్పిధిత లోపాత పివ్చల పతిమ్‌ ఆనక హరికా రిష్ట పల్పవం, ఉత్తుంగ పాదపీఠ వితిష్టితమ్‌, ఇందు దీధితి ధవ* ప్రిచ్చద పటలం అచల రాజ శిలా తల విశాలం గర్ఫోచితం శయనతల మధిశయానం, కనక పాత పరిగృ హీరైః ఆవిచ్చిన్న విరళావస్టిత దధిలవై ః జల తరంగ తరళ సిత శాలి సిద్ద నికరైః ఆగంధిత కుసుమాంజలి సనాధ్రైః పూర్ణ భాజనైః అఖండి తానన మత్స్యపట లెశు వుఠత్యగ విశిత పిండమిః అవిచ్చిన్న సలిలధారా గమ్య మానమా . సైః పటలక ప౦జ్వలి తైళ్చ శీతల ప్రదీపై గోరోచనా మి గౌర నర్గపెళ్చ నలిలాంజలి ఖిశ్చ ఆచార కుశలేన ఆంతః పుర జరతీ జనేన కింయ మాణ అవతారణ మంగళాం ధవకాంబర వివిక్త వేషేణ విముదిలేన ప్రస్తుత మంగళ పాయా లా పేన వరిజనేన ఉపాన్యమానాం ఉపారూఢ గర్భ తయాంతర్గత కుళ లా మివ &ితిం సలిల నిమగ్నః ఐరావత మివ మందాకినీం గుహాగత సింహ మివ గిరిరాజ

మేఖలాం జలధర పటళలాంతరిత చినకరమిన, దిననళశఫయం

ఉదయిగిరి తిరోహిత శశీ మండలా మివ విభావరీమ్‌.

విలాసవతి పడుకునే తలదిక్కున విభూతితో కొన్ని చితాాలు చితించారు. కొన్ని అకులూ లతలూ ఆమ గర్భరకతణ 3 అక్కడ వుంచారు. రత్నాలు స్థాపించిన మంగళ కలళాన్నికూడ తలవైపున ఉంచారు. అనేక మంతా9లచే మంతి9ంపబడిన ఓషరీలతలు అక్కడ ఉన్నవి. వలయాకారంగా కొన్ని తీగలతో తయారుచేసి వుంచారు. అక్క డక్కడ తెల్లని ఆవాలుజల్లి ఉన్నాయి. లేత పిప్పలి ఆకులను గూర్చిన గుత్తి అక్కడ వుంది. అరిష్టములను హరించే, లేత వనుపు ఆకులను అక్కడ వుంచారట, తెల్లని వస్త్రము, పెన భాందినిగా కట్టి దానికి ముత్యాలూ, రత్నాలూ గు9చ్చి వేంలాడదీశారట.

ఒక బంగారు ప్గాంలో కడిగిన బియ్యఈ,. పెరుగు. ఆవాలూ, పూవులు, తలలు నరకని చేపలూ, మాంనపు ముద్దలూ ఉంచి ఆమెకు దిష్టి తీస్తున్నారు.

అనుభవము గల పెద్దలెన స్రీలు గోరోచనా మిశ్రిత మైన అంచు గల తెల్లని వీరలు ఆమెకు కట్టినారట.

అయిరావతము లోవల మునిగి ఉన్న మందాకినీ నదిలాగా నింహంలోపల వున్న గుహ వలనూ, దట్టమైన మేఘాలమధ్య నున్న నూర్యునివలె కుమారుని గర్భమందుంచుకొన్న విలాసవతి కనిపిస్తూంది.

మనకు 1068 ఉపనిషత్తులలో విభూతిని గూర్చి పుత్యేకమెన _ ఉపనిషత్తు వున్నది. _

విభూతి అన్న పదానికి రెండర్జాలున్నాయి. ఐశ్వర్యము అని ఒకర్ణము_ధరించే విభూతి అని ఒక అర్థము. విభూతి మనకు విచితా?త్రి

మవోగ వేష 188 విచిత్వమైన నంఘటనలు సమకూరుస్తున్న ది. అంత;కరణకు పవితం త్వాన్ని ఇస్తుంది. ఇహలోక ఇష్టార్ధాలన్నీ ఇస్తుంది. కావలనినవన్నీ ఇవ్వడ మేగాక శాశ్వత మైన మోత సామా 9జ్యాన్ని ఇస్తున్నది.

అనర్జాలనీ, _అరిష్టాలనీ మనదరి జేరనివ్వదు. అందుకని విలానపతి గదిలో విభూతితో చితాాలు నిర్మించినట్టు చెప్పాడు. చం దు9ఉు ఓషధీతతులకు నాదుడంటారు. వృషజాతికి నిష్పక్షపాతముగా తస కిరణాలద్వారా అమృతాన్ని వర్తి స్తాడు. అందుచేత చెటజాతులో

య బాల ణు (౧

వున్న మహత్తర శకి తెలుసుకోవడము చాలా కష్టము.

పిప్పలి చిగుళ్ళూ, మటీ చిగుకూ రావి చిగుళ్ళ, తెలఆవాలూ

అ జ! ౧)

వాంత వికోపాన్ని రాకుండా కాపాడగలవు.

సూతికొవాతమని ఒక జబ్బు ఉంది. దానికి నల్ల ఉప్పి, ఎల కనింద, చిట్టి గుమ్మడి పీటి వేఫళ్ళ పొరలని జాగంత్తగా తీసి నమ పాళాలుగా తూచి పండు తమలపాకు, వళాగ౦ంహపు చెక్కలుకూడా వాటిలో సమానముగా తూచి, మెత్తగానూరి మాతంలుగా చేని అవి వాడితే వీధిలో పదేసిన బాలెంతలు కూడా బ9ితుకుతారు.

పెన చెప్పిన ఆకులు అ గదిలో ఉంచితే వాటి గాలిని పీల్చడము జేత ఆవిడకు ఆరోగ్యము కలుగవచ్చును.

ఈ రచనపట్టి ఆకులలో వ వస్తువులలో ఎలాంటి శకి ఉన్నదో ఇతనికి బాగా తెలుసు.

శుకనాసుణ్ని తీసికొని తారాపీగుడు పురిటిగృహములో కొడుకుని చూడాలని వచ్చాడు. |

&ీతి6 మహాళశ్వేత ఆ పురిటిగృహము ఎలా ఉన్నదంటే. “మణిమయ మంగళ కలళశయుగళా కూన్యేన అనక్ష బవు పుతంకాలంకృతేన వివిధ నవ పల్లవ నివహ నిరంతర నిచితేన నన్ని హిత కనకమయ హలముసల యుగేన విరళగంధిత సిత కుసు మ మిశం డూర్వావ౦ివాళ మూలాలంక లేన ఆలంబీతా విరశ వ్యాఘి చర్మణా వందన మాలాంతరాళ ఘటిత ఘంటా గణేన ద్వారదేశేన విరాజమాశం ఉభయ తశ్చ ద్వార మర్యాదా నిపుణేన గోమయీభిః ఉత్తాన వినిహిత వరాటక ప్రికర దంతురాభిః ఆంతరాబద్ధ వివిధవర్ణ రాగ రుచిర కార్బాన కుసుమ లేశ లాంఛితాఖిః కుసుంభ కేసర, లవా శ్లేష లోహితాలిః లేఖాభిః అలిఖిత స్వసిక భక్రి జాల ముపర చయతా హరిద౦ద౦ివ విచ్చరణ వరిపింజరాంభర ధారిణీం భగవరిం షష్టీదేవీ౨ కుర్వతా వికచ పక్ష పుట వికట శిఖండి పృష్ట మండలాధి రూఢ మాలోల లోహిత పట ఘటిత వతాక ముల్లసిత శ కి దండ( ప్రచండ కార్తికేయం నంఘట్టయతా విన్యన అలక్తక పాటల మధ్య భాగౌ నూర్యచంద9 మసా నా బద్నతా కుంకుమ వంక షింజరీకృతామ్‌ ఊర్జ్వపోంత కనకమయ యవని కరకంటకి తామ విరళ లగ్నగౌర నిద్రార్ధక ప౦కరతయా కాంచన రనఖచితా మివ మృణ్మయ గుటికా కదంబ మాలాం విన్యస్య తాచ చందన జల ధవళ లేవు లిలి శిఖర బాగేషు పంచరాగ విచితంచేల చీర కలాప చిహ్నం ఆ పీత పిష్పాత క నంకాంకి తాం వర్ణమానక వరంపరాం అన్యానిచ వపినవగృహ మండన మంగళాని సంపాదతా పురంధీ9 వగ్లేణ సమధి ష్టితం ఉపద్వార నంయుత వివిధ గంధ కుసుమ మాలాంల కృత కృత జరఠఖభాగం అఖిల వ్రీహ్‌ మధ్యా వస్థితార్య వృద్ధా ధ్యాసిత

మవోా గవేషణ 187 శయన శరోభా/:0 ఆనవరత దహ్యమాన ఆజ్యమిళం భుజగ నిడ్యోగ మేష నిషాి మనం అనల ప్పుష్యమాన అరిష్ట తరు పల్లవోల్లసిత రశా భూమగంధం ఆధ్యయన ముఖర ద్విజగతి విపకార్యమాశ శాంత్యుదక లవం అభినవ లిఖిత మాతృవట హజా వ్యగ౦దాతీ జనం అనేక వ సృద్దాంగనారబ్ధ నూతికా మంగళగీతికా మనోహరం అప పాద్యమాన న్వ స్యయశనం కింఎమాణ శిశురకాబలి విధానం ఆబ ధ్యమాన కుసుమచారుద+ళతం ఆవిచ్చిన్న పగ్యమాన నారాయణ నహనసంం అమల హాటక యష్టై ప్రతిస్పాపిలై, ఆంత్శభ శతానీవ నిశ్చల ?ఖరై ః ధ్యాయధి! మంగళ పిదిపైః ఉదాసీతం ఉత్ఫాతాసి లకా ననార పాణిభి పర్వతో రు పురుషైః పరివృతం నూతికా _ గ్రహ మసళ్యత్‌,

పె నంస్కృృతమునకు భావార్థము.

దాారానికి రెండువెపులా మణిమయ మెన కలశముల పై మంగళ నీపాలు ఉంచారు. కన్ఫలుగా ఉండే. దేవతా చిత్రాలను చితింంచారు. అనేక రకాల చిగుళ్ళు, తీగలు మొదలైనవి వున్నాయి. ఒక బంగారు రోకలి, నాగలి ఆ గుమ్మంముందు పెట్టారు. పవడపు చిగుళ్ళు దూర్వాలు ద్వారానికి గుచ్చి వుంచారట. "పెద్దపులి చర్మాన్ని ఆట వేలాడళారు. ద్వారానికి రెండువైపుల మంగళకర గంటా నాదములు వినపడు తశున్నాయ్యి.

ద్వారానికి రెండు వైపులా గోమయంతో మనవాళ్ళు గొబ్బెమ్మా" కొత్తెమ్మా అని రెంలు కెమ్మలను రాసి అడుగున ఊక రానిపోనీ, అందులో గుగ్గిలము మొదలైనవి వేసేవారు. తొమ్మిదిరోజుల తరువాత వాటిని తీసేసేవారు. " 18 |

188 _ మహాశ్వేత

పులగం వండి వాటికి నివేదనచేసూ ఉండేవారు. పై వచనంలో ఇది లేదు.

గోమయంతో, లిఖించాక గోమయపు ఉండలు కూడా చేసి గానికి పువ్వులూ, గవ్వలూ గుచ్చి వుంచారు. పాము కుబునము, వేవఆకులు, పొగగా వేసేవారు, పసుపురంగు వస్త్రముతో అలంకరించి పార్వతీదేవిని పూవిస్తున్నారు. ఒకచేతో వంచంగమైన గండాన్ని మరొక చేతిలో, ఎజ్జటి వతాకను ధరించి రెక్కలు విప్పికొని వున్న నెమలి ప్ర కుమూర స్వామి కూర్చుని వున్నట్లు రచించారు. జేగురు రంగుతో నూర్య చం దుంల బొమ్మలను చితిించారు. ఎజటీ తొడు గుమ్మానికి కటారు.

ట్‌ మి

(యవలు, ధాన్యము, బియ్యపుపిండి ఉండలూ దిగశుడిచి వేశారు. .

గుమ్మానికి పనుపులో ముంచి తరువాత సున్నంలో తడిపితే ఆ తాడు ముగురుపనుపు రంగులో ఉంటుంది. ఆది బాలెంతరాలు వున్న గుమ్మానికి కట్టినల్లయితే.రోగాలు రావడానికి కారణ మైన విషకింములు వావు. గుమ్మాలు చందన జలంతో కడుగుతారు. ద్వారానికి రెండు వైపులా కుండి. మూకుడులకు వచ్చని దారాలుకట్టి నవ ధాన్యాలుపోసి పెంచుతారు. పసుపు గుడ్డలను గుమ్మాలకి రెండు ఎపులా మ'మిడీ ఆకు లతో నవీ క్ట్‌ వుంచారు.

పురుడు వచ్చిన తరువాత ము డవరోజు, ఆయిదవరో జూ, తలొమ్మి దవరోజూ, ఎన్నెమ్మ గండపురోజులు ఆని "పెద్దలంటారు. " ఆ రోజులలో మేకను, కోడినీ దిగతుడిది అమ్మవారి కోవెలలో బలి ఇవ్వడంకూడా సాంపందాయిం. అందుచేత ఒక పెద్ద మేకను పూలమాలలతో అలంకరి. చి వుంచారు. వేప చివుళ్ళు "గుమ్మాలకు ముందు "పెట్టడం కూడా ఉండేది. -

మవాగవేషణ 189 బాహ్మణులు శాంతి భద౦తలక్రై మంతాంలను చదువుతూ ఆ సీళ్ళను అంతటా జల్లుతున్నారు. దేవీ పాదాలను చిత్రించి పూజిసారు. వృద్ద పురంధుంలు తల్లీ పిల్లవాని 'శేమంకోసం అనేక రకములైన మంగళ గీతములు పాడుతున్నారు. సున్వరంగా కొందిరు బాంహ్మణులు విష్ణు సహస్కినామం అలా అహర్నిశలూ పారాయణ చేస్తున్నారు. ఖా జానీ ఇందులో మనకి కావలసినవి_గోమయం, తెల్ల అవాలూ, రావి చిగుళ్ళూ, మళ్ది ఆకులూ, వేప ఆకులూ, పోతుమేక కొమ్ము చూర్ణము, పాము కుబుసము గుమ్మానికి ముందు గోమయంతో _ బొమ్మలు_చిందూ రంతో చంక౦ నూర్యులను చిత్రించడం పార్వతీదేవిని పసుపువస్త్రంతో అలంకరించడం. ఇవన్నీ ఒక్కొక్కటీ వస్తుగుణ దీపిక పరిశీలించినట్లయిలే వాటిలో గుణగణాలు చిక్కగా తెలునాయి. వీటవల సూడ్యుకిిములు క్‌ ణా లోనికి చొరవు. కనుక మన బాణుడు ఈ విషయములు నమగ$ింగా వారికా డంటి పూ రిగా వాటి విషయాలు తెలిసే వాకాడు. ఇతడు వైజునిక టి న , శాస్త్రవేత్త అనడానికి సందేహం లేదు. . చరి తం _=బాణుడు : సంస్కృత వాజ్మయంలో చరిత9కు శ్రీకారం చుటినవాడు బాణుడు మాతంమే ం ల ఇళనికి భాందు ఎందుచేతనో ఎవరూ చరిత౦దరికి వెళ్ళలేదు.

140 . మహాశ్వేత అనలు మనవాళ్ళకి అందిన సాహిత్యాడ్ని ఆనందంగా చదువు కోవడమే గాని రాసిన కవి ఎవరూ? అతడి విశేషాలు ఏమిటి, అతని చరితం ఎలాటిది 2 అనే జిజ్ఞాన వ మాత౦మూ ఉండదు, మన దుస్థితి ఎలా ఉండేదంటే ఇతర దేశాలనుంచి వచ్చి మన దేశ జాన్నత్యం సాహితీ నంపదా చూసి ముగ్దులైన వాశ్లిందరో వున్నారు* .. థా ళా గ సుయాన్‌ఛ్వాంగ్‌ చైనా దేశస్థుడు మన దేశానికి వచ్చి మన చరితం వాంళాడు, పాహియాన్‌ వీళ్ళు రాసేడాకా మనవాళ్ళకు చరితక్కి వైపే దృష్షి వెళ్ళలేదు. ” మన బాణుడు హెర్దుని అస్థాన కవిగా ఉంచేవాడని మనకు తెలుసు. తన రొజుమీద వున్న "పేమ ఆదరాలు శాశ్వతంగా నిలపెట్టు కోవాలనే సదుదేశంళో హర చరితం వాంకాడు. _ ద్‌ ష్‌ నో ః పింభాకర వర్ధనుడి కొడుకు హర్దుడు. కుమార రాజ్యవర్థనుడు రాజ్యశ్రీ --ఆవిడను గ9హవర్మకిచ్చి వివాహం చేశాడు తండి౦. కాని అనతికాలంలో నే డేవగు పెడు-___గ9హవర్మను చంపి రాజ్యశ్రీని చెక సొరలో ఉంచాడు. అక్కడ ఈవిడ చాలా కిష్టాలు అనుభవించింది. గోరుచుట్టమీద రోకటిపోటులా, తండి పోయినందు కే బారగా పున్న హర్షుడికి చెల్లెలి భరను చంపడమే గాకుండా ఆవిడకు బంధించడం చాలా బాధ అని పించింది. అల్గారు ముద్దుగా ఇంట పెరిగిన చెల్లిని శతృవు చెరలో పెడితే కాపాడలేక పోయానే అని హర్దుడు కంటికి కడివెడుగా సళ్ళు కార్చి , కుదిళ్ళి కుదిళ్ళి ఏడ్చాడు.

. మవాోగవేషణ 141

చెల్లిని విడిపీించలేకి జీవితం వం జీవితం ఇదొక జీవచ్చవం అని తపించిపోయాడు.

చెల్లిని వెదకగం ఆరంభించాడు... చెట్లూ, చేమలూ, కొండలూ, గుట్టలూ ఇనీ అవీ ఏమిటి అనాడు సీతన. రామలవ్మణులు వెదకినట్టు వెదికాడు. ' కారాగారంలోంచి చెల్లి పారిపోయిందన్న వార్త కారుల వలన విన్నడు గనుక.

చాలా దూరంలో అగ్గి మంటలు వేస్తున్న దృశ్యం ఆ తరువాత అందులో ఎవరో దూకపోతున్నట్టూ కనిపించింది. వెంటనే ఎవరో పడ బోయే మనిషిని బయిటికి తీసినట్టుకూడా కనిపించింది. ఆ యిద్ధరి "పెనుగులాట స్ప్షంగా ఇఆలుసూంది.

టబ వాసే |

హిర్చుడు ఇదంతా దూరంచుంచి చూకాడు.. ఒక్క పరుగులో అక్కడికి చేరుకున్నాడు...ఆ ఆపదనుంచి ఆమెను రష&షంచాడు, తరు వాత ఒక్కసారి ఆవిడను గెట్టిగా తేరపారి చూకాడు... న్‌

లోతుకి పోయిన కళ్ళూ. చెక్కిళ్ళనిండా కన్నిళ్ళూ కారిన కారు తున్న జాడలూ, ముఖం ఆంతా ఎంతో పీక్కపోయి వున్న ఆ భితు కుని ఒక్క-సారి చూచుకోంగానే తన చెల్లెలే,

అలాంటి స్గితిలో ఆవిడను చూసేనరికి గుండె చెజువై బావురు మన్నాడు..__హర్లుడు అమ్మా చెల్లీ ఎంతవనిచేదాం అనుకున్నావ్‌...

ల్ని గొ

నే నాకణి ఉన్నానే ... నేను లేననుకున్నావా ? అందుకవి ఇంతవని చేదామనుకున్నావా ? చెల్లీ నువ్వు ఈ నిప్పుల్లో దూకితే ఈ అన్నయ్యను ఏంచేసి పోదాం అనుకున్నావ్‌ సరియైన సమయానికి చూసి నిన్ను రశ్న్షించుకోగలిగాను.

142 మహాశ్వేత ఇంత పాహసంగా పా9ిణాల్ని విడిచిపెట్టను అని ఈ అన్నమీద ఒఖీసి చెప్పవా? నొ చిన్నారి ముద్దు చెల్లీ అంటూ ఒక్కసారి దగ్గి బ మ ద ణు గి రకు తీసుకున్నాడు.

ఈ ఘట్టాల్ని చెతించడంలో కూడా బాణుడు తనకూ తనకూ ఆప్ర్వాయత ఉన్న ఒకి అక్క ఒక చెల్లీ ఒక అన్నా.తమ్ముడూ ఎవ నైనా తన కష్టాల్ని పాలు పంచుకొ నేవాళ్ళు గాని సంతోషంలో వాగస్వా

_ ములుగా గాని సౌడరంగా సాపేషగా ఒక చిన్న నవ్వుతో అయినా ఆదరించేవాళ్ళు గాని, లేక తన దుర్భర జీవితాన్ని ఆయా ఘట్టాలలో అతీ రమణీయంగా అభివర్ణిస్తూ ఉంటాడు.

హర్షుని ఆస్థానంలో ఇతనికి ముందు ధావకుడను కవి ఉండే వాడు. +

ఆతని తరువాత బాణుడు ఆస్థానంలోకి వర్చాడు..._.హర్షుడు ఇతణ్ని తరువాత వచ్చినా వి౦తిభను పటి విధాన సాసం ఇచ్చి గౌర

ఎ బ్‌ ఛి వించాడు అయినా ధావకుడికి మోతంం ఇతడి పె ఆసూయా ద్వేషాలు లేవు. సరిగదా ఇద్ధరూ మంచి స్నేహంగా ఉంటూ ఉండేవాళ్ళు. హర్షుడు శతు9వులను జయించాడు. కుటందారు లందరినీ కూకటి వేళ్ళతో పెల్లగెంచి పారేశాడు. కన్యాకుబ్దాడికి, రాజ్యఛశ్రీని పటాభి గా ఖు ట్‌ షికురాలని చేకాడు. తాను స్టాణేశ్వర సింహాసనాన్ని అధిషించాడు. తాను రాజ్యశ్రీని . ళు బి రాజ్జినిచేసి, చేతుల జోడించి రాజులందరి సమతంలో నేను ఈనాటి నుండి ఈవిడకు సామంతరాజుని _ మీరందరూ కూడా విధేయులై ఈవిడ అగు పాజ్జలలో ఉండాలి.__అని ఆదేశించాడు. ఇది చూనీ భండి మొదలైన వాళ్ళందరికి లోలోన ఒళ్ళు మం డింది, గుండెలలో కుళ్ళు పెరిగింది అంతర్గతంగా అసూయా ద్వేషా లనే దుష్ట రక్తం నరసరాలలో వరవచ్ళ తొక్కింది.

మవాోగవేషణ 148 ప్రజానీకం అంతర్గతం వమో ఈ కాల వైపరీత్యం కన్యామబ్ది సింవోననంమీద ఒక్క తీ కూచుని పరిపాలిసుందా ? అందులోనూ విధవ! ఎంతటి అఘాయిత్యం ఎంతటి అఘాయిత్యం హర్తుడికి ఆవిడమీద ఎంతో అభిమానం ఉండపచ్చు గాని ఇలా నవ్వులపాలయేటటు సామా%జ్జిగా ప్రకటిస్టాడా | అనాద రాజ్యపాలన న! చెయ్యడం లోకానికి అనర్థం కదూ-_ఇంతటింతటి మగవాళ్ళం పౌరుషం చంపుకొని తలచెడినదాని దగ్గరి తలవంచడం నిజంగా మనకి, తలకి తిగని తలవంపు_అయినా, హరుడు ఎదురుగా ఏం అని నోర తడం నోట మూనుకోవడమే ప్రస్తుతానికి శరణ్యం. అలా ఉండేది ఆనాటి లోకం. మన బాణుడు సమయం వస్తే నమరం చేస్తాడు గుజ్లపుస్వారి వచ్చు. పరశులాముడిలా 'కాపాదపి శరాదపీ” అన్నట్లు శపించగలడు ళరాననం తీసి ళతృ నంవారం చెయ్యగలడు. “పప్పు బా౦హ్మడు' అని కేవలం పవ్వుసుద్ద లాంటి దద్దమ్మ కాడు-రాజకీయ వేత. ఎవ్పుడు ఏ పావుని ఎలా నగపాలో లెలిసిన చదరంగ వేత్త. రాజీయాలన కూడా నమర్థవంతంగా నడిపే మంతి)గా కూడా ఉండగలడు. ఆఅంగులో హేర్షుని ఆస్థానంలో ఆంతరంగికుడిలా, మంతి9ల్కా ఆసన కవిలా, రాజు కుడిభుజంలా ప౦వరినూ వచ్చాడు. ఇ లో ఆ అభిమాన గౌరవాలకు చిహ్నంగా కాశ్వతంగా హ్‌ర్షరాజ్యశ్రీ. హర్ష చరితషను మహా నమర్జవ తంగా రాశాడు అందులో కాదంబరి అంత ఎక్కువగా వర్పనలు లేవు, మెంచి చరిత9 కారుడుగా కూడ బాణుడు రాణించాడు. పాంవీ ణ్యం వుంది. |

[క్షీకీ . మహాశ్వేత

మన దుస్టితి ఎలా వుందం టె ఇతర దేశాలవారు మన దేశానికి వచ్చి ఇచటి జొన్నత్యం సాహితీ సంపద చూని ముగులెన వాళందరో

ఛా ౧

ఉన్నారు.

పాహియాన్‌, సుయాన్‌బ్బాఎగ్‌ మొదలై నవారు ఇక్కడకు వచ్చి మన సంపదను చూసి మన చరిత౦ను వాకారు. ఆయా చరితంలే _ మనవాళ్ళ చరితం రాయాలి అనేవాళ్ళకు ఆధారం.

కవుల చరిత౦లు రాసినవాడు కందుకూరి వీరేశలింగం పం తులుగారు.

అది కూడా అనమగ౦ మే,

కవి.__నియోగా ? వైడికా? పశ్చిమగోదావరి జిల్లా? లేక క్రృషా జిల్లా ఇలాగ్గా కవి చరితం రాసినవాడు నియ్యోగి అయితే ఆ కపులంతా నియోగులు కావలసిందే. ం

కవి చరితఎ) రాసిననాడు దికైతేే కవికూడా వెదికి కావల సిందే. చరితం రచించిన కవి వప్టవుడై తే వాడి. చేళలో. కవులంతా వషవులే. అక్ష

చరితం రచించిన వాడు _వుడ్రై తే ఆతని చేతులో కవులంతా 'శివులు కొవాలి.

కవుల చరితం వంధా...కవి నియ్యోగా వ్రదికా, ఏ జిల్లావాడు? ఏ శతాద్దీ గంంథాలు మచ్చుకి రచనలో రెండు పద్యాలు మల్లాడి సూర్య నారాయణ కాన్రిగారు సంస్కృత కవుల చరితం ఇంతకంటె కొంత నయం,

మన చరితను అంధులకు ఆండివ్వడంలో మహనీయులు మల్లం వల్లి సోమశేఖర శర్మగారు వాలా కృషిచేశారు. శాసనాల పరిమాణ.

మహా గవేషణ కేశీ5 కంతో నహా ఆయన కాల నిరూవణ గణనీయంగా చేసీ నిరూపించారు. మారేమండ గామారావుగారు చరిత9 శోధకులలో గట్టిగా పనిచేశారు. మామిడిపూడి వెంకట రంగయ్యగారు చరితం రాశారు గాని ఇతర దేశీయులు అందించినంత మాతం మే గాని దేశ చరితం దేశ వ్రజ లకు ఆందివ్వాలి అన్న ఈతవన అంతగా కనపడరు, తెలియని మహ సీయు లెందతో వుండవచ్చును. మన చరితం మన ప్రజలకి సే భావిభారత ప్రజలు మనీషావం తులై మన తెను(గుళల్లి సేవ చేయగల్గుతారు. ఎంతో ఉత్సాహంగా. ఆంధు9లు పూర్వ చరితంలో శోభించిన టై భవిష్యత్తులో ళోభిస్తారుగాక. :వరనలు:; వ్‌ వింధ్యాటవీ వ రన | ( బాణుని పితిభ ) వ పూర్వ వళ్చిమాలకు మధ్యగా వింధ్యారణ్యం ఉంది. అడవి యేనుగుల నమృద్ధ మైన మదజలంచేత అచటిచెట్లు వపుగా పెరీగాయి. ఎతైన వృషుల పె దట్టంగా వికసీంచిన వూవులళోళ నభో రంగంలో వ౦కాశించే నకతాొల్లా అతి రమణీయంగా ఉన్నాయి.

॥ మదించిన ఏనుగు గన్నలు, మిరియప్ప చిగుళ్లూ, ఈమాలకినల యాలూ చిందర వందర చేయగా అది అరుణరాగంతో ఉందిట, ఎలాగ అంటె కేరళ స్త్రీల బుగ్గలలో లేత ఎఃపురంగులాగ._వన దేవత నం చారం చేన్తూ ఉంటే ఆమె పాదాల అర్తుక ఎతమువు ఈ వల్లవాలకి కాకీ 19)

146 మవోశ్వేత వుందా ? అన్నట్టు కనిపిస్తూంది. చిలుకలు ఎక్కువగా ఎవ్పుడూ ఎల్జ దానిమ్మ గింజల్ని తింటూ వుండడంచేత అవనం అంతా ఆ గింజలరనం చేత చెమ్మ చెమ్మగా ఉంది. చపలత్వానికి నిలయమా ? అనే కోతులు చెట్లను ఎప్పుడూ కదుపుతూ వుంటాయి. అందుకు ఆ ప్రదేశం అంతా కొమ్మలతో అకులతో తీగలతో కాలినడకతో వచ్చే మనుఃఖ్యల శ9మ తీర్చడానకి శయ్యలా ఇవి అన్నట్లు అలరారుతూ వుంటాయి. చిగుళ్ళ మీద పుప్పొడి అక్కడక్కడ పడి పాంధులకి పచ్చటి అక్షితలు జలి అవ్వోనిస్తోందా ? అన్నట్లుగా వుంది. కొబ్బరి చెట్లూ గన్నేరు చెట్లూ పొగడచెట్లూ మొగలిచెట్లూ ఎంతో వపుగా పెరిగి వున్నాయి. కొబ్బరి చెట్ల సంతానం లాగ పోక చెట్లూ బాలా అందంగా వ్యాపించి వున్నాయి" వాటినిండా ఎక్కడా ఎడం లేకుండా తమలపాకుల తీగెలు అల్లుకుని, నూర్యరళ్శి చొారనంత దట్టంగా ఉన్నాయి. ఆకులతో, నిండివున్న ఆ లకా మండపాలు, వనలక్ష్మికి నివాస భవనాలలా చాలా కమనీయంగా ఉన్నాయి. |

వలకుల తీగెలు ఎక్కడ చూనీనా అల్లుకున్నాయి. మదగజాల చెక్కీళ్ళనుంచి జాలువారే నీరు వాటిని తడుపుతూ వుండడంచేత పరిమ ళాలు దిగంతాలు నింపుతూన్నాయి.

అక్కడ లతలు అతిగా అల్లుకున్నాయి గనుక గాడాంర కారంగా వుంది. ఆ విదేశం అంలా.

శబరులు అహర్నిశలూ అక్కడకు వచ్చి నింవోలని వేటాడు తూనే ఉంటారు, ఎందుకంటే మదగజ కుంభస్థలాలలో ఉండే మంచ్చి ముత్యాలు సీంహపు పంజాలలో ఇరుక్కొని వట్టలేనన్ని ఉంటాయి గనుక ఆ ముఠ్యాల సంపాదన కోనం పా9అంమీద తీపిని విడిచి పెట్టి ఆ నీంహా

మహా గ వేషణ 14? = లని అన-ఖ్యాకంగా చంపుతారు. యమధర్మరాజు వట్నంలా భయం

కర, మృళ్యువు నమీపించి ఉంటుంది.

యముడివాహనం దున్నపోతు. ఈ అరణ్యంలో అడవి దున్నలు అసంఖ్యాకంగా వున్నాయి.

యుద్ధ నన్నర్ధమైన -నెన్యం బాణాలతో నీంహనాదాలతో పళాక లతో ఆలరారుళూ వుంటుంది.

ఈ అరణ్యం కూడా దట్టంగా పెరిగిన వెదుళ్ళతో, సింహాలలో, వృశాగా9లనే వఠాకలతో ఒప్పి వుంది.

అచల రాజతనయ, రక్ష చందనాన్ని, మేవూతగా నలంకరించు కొని, చేత ఖర్గము శిరమున చంద౦వంక కర్ణాలకు కర్టికార పుష్పాలూ, తిలక వృషాలనే తిలకాన్ని పెట్టుకుని అక్కడ ప్రత్యక్షంగా వుందా? అనిపిస్తూంది.

ఆరణ్యంలో

సదా సమరం చేసే శబరులూ, చెట్లచివరి కొమ్మలనే వతాకలూ ఖరగ్గమృగాలూ, రక్తచందనపు వృషాలూ, కొండగోగువూల అరుణ రాగమూ, చెవులపిల్లులు, లక్కం-కు మిక్కిలిగా సంచరిన్తూ ఉన్నాయి.

ప్రపంచ లయ సమయంలో పరమశివుడు పంళయ శాంగవం

| చేస్తున్నాడా ? అన్నట్లు నెమళ్లు రమణీయంగా పురివిప్పి నృత్యం చేస్తు న్నాయి. ఎజ్లిటి చిగుళ్ళ కాంతీ వ్యాపించిందట-ా ప్రళయ కాండవం చేసే ఈశ్వరుడి నేతాంలుకూడా ఎజబారి ఉన్నాయి. ల |

అమృతం కోసం వానుకి తాడుగా మందర పర్వ్యళద కవ్వంగా

తీసుకుని దేవదానవులు పాల పముదా౦న్ని మధించగా...-అందులోళిచి

అమృతమూ, లఖ్మీదేఏ, కల్పవృక్షం, ఉచ్చైశంవమూ, కల్గూ కూమి ఉద్భవించాయి.

అరణ్య వమంలో తేనె, వనలష్మి_మంచిగంధపు చెట్లూ, మంచీ గుజ్లాలూ, కల్లూ వీటి అన్నిటితోకూడి ఉంది. ,

7 ఎప్పుడూ కారుమబ్బులు కమ్మి ఉన్నాయా? అన్నట్లు అనేక మైన చెటు దటంగా ఉండడంచేత గాడాంధకారంగా కనిపిసుంది. ఆక్కడ కాంకులు నీటిపల్లాలు అన్నాయి* ఎలుగుజంట్టు, లేళ్లూ అలా తిరుగుతూ ఉంటాయి.

వనదేవతకు విశ్వానంగా వింజామరలు వీస్తన్నాయా అన్నట్లు చమరీమృగాలు తమ ళోకల కుచ్చులతో గాలివీన్తూ ఉంటాయి. అగవి పీనుగులూ, సింవోలూ నంచారం చేస్తూ ఉంటాయి

శబర ఫైన్యం తూటాలకు ముట్టించే జానకితాడు __.. (నిప్పు ముట్టించే తాటిని జానకి తాడు అంటారు) తీసుకుని బయలుదేరుతుంది... ధర్భలు అతి వపుగా పెరిగి ఉన్నాయి. శ

అరణ్యంలో సీత కువని కన్నది, కున్నంది ఆది చిహ్నంగా అనందంతో కుశలు, (రవలు) ఎంతో ఏపుగా పెరిగాయా? అన్న ట్టుంది,

వనదేవత అనే విరవాణ్నికి శీతలం అందించాడానికా అన్నట్టు చందనమూ, కస్తూరి మొదలైనవి ముమఘుమ లాడుతున్నాయి. ఆవి డకు వరిచారికలు ఉపచారం చేసున్నారా ? అన్నట్టు గాలికి వల్లవాలు మెల్టగా కదలాడుతున్నాయి.

మవాోగవేషణ కేటి ఆకులు కనిపించనంత దట్టంగా అఆగవి అంతటా వువ్వులు చక్కగా విచ్చి ఉన్నాయి. .

ఆ అరణ్యమంళా తేనెవట్టులు ఎక్కువగా ఉండడం చేత తెల్లని మైనం అక్కడక్కడా వడివుంది. అది కల్లు అంగడేమో అనేభావన కలుగుళూంది.

అక్కడ అడవి పందులు కోరలతో భూమిని సెట్లగించగా ఫెద్ద "పెద్ద గుంటలు పడివుంది. ఆ విదేశం అంకా నిశాచరులు _. రాతి చరించేవారు (రాతసులు) ఒక అర్హం. కూ9ర జంతుజాలాలు _ రివ అర్ధము. రావణుని లంకా రాజ్యంలో కోతిమూకలు సాలవృఇుల కొమ్మలు ఊపుతూ ఉంటాయి,

వచ్చని కుళలు ఎల్జిని మోదుగ వృజాలతో నిండివున్న అరణ్యం చక్కని వివావా మండపమా ? అన్నట్టుంది. సింహాలు గర్జిసూ ఉంపే ఆ ధ్వనులకు ఆడవి భయంతో రోమాంచమై ఉందా? అన్నట్టు అచటి ముళ్ళు నిక్కపొడుచుకు ను.చున్నాయి.

కోకిలలు కుత్తుకదాకా మద్యాన్ని కాగి ఆది ఇచ్చినందుకు ఆ అరణ్యానికి ధన్యవాదా లర్పిస్తున్నట్టు తెగ కూస్తూ ఉంటాయి.

కాటిచెట్లు గాలికి రాపొడుళలూ ఉంటె ఆకాటి కమ్మల గల గల ధ్వనులు వినపడతాయి. వెదురుచెట్లు బారులు తీర్చి ఉండగా చూపరు లకు సైన్యము ఉందా అని అనిపిస్తు గాలికి అల్లాడే అకులమధ్వ సూర్య రళ్శి అరణ్యం అంతా అక్కడ అక్కడ తెల్లగా కనిపిన్తూ ఇందు9డి వేయికళ్ళా ఇవి అన్నట్టుంది. ఆ అరణ్యం అంకఠా చీకటి వృమాలు నిండి ఉండడంచేత నీలమేమ శరీరుడైన విష్ణువు ఇదంఠా వ్యాపించాడా అనే భావం కలుగుతుంది.

180 మహాశ్వేత హైరుడి పళాకంపె శపీ ఉంటుంది. అందు కతడు కపి థి లు. ధ్వజుడు.

ఈ అరణ్యంలో కూడా కోతులు నంచరిన్తూ ఉంటాయి. రాజు గారి ద్వారమా అన్నట్లు అనేకంగా వెదురుకజబ్దలు. ఫెరిగి వేతంహస్తు _లతో నిండి వుండి ఇంకెవరూ ప్రవేశించడానికి వీలులేకుండా ఉంది.

విరాటుడి నగరలలో కీచకు డున్నాడు. ఈ మవీరణ్యంలో వెదుళ్లు నిండి ఉన్నాయి.

ణు

• ఆకాశరంగంలో మృగవ్యార రుదుండున్నాడు. ఇక్కడ చాలా మంది వేటకాండు9న్నారు.

వశికాళశవంతంగా ఉండే మృగశ+రా నకతా9లతో నభోరంగం కాంతివంతంగా ఉంది

ఆరణ్యంలో మంచి మంచి లేళ్ళు నంచరిసున్నాయి. ఆరభ్యమనే త్రీ తపోవేషాన్ని ధరించించా అన్నట్లు ధర్భలనే జడలు వల్కలాలనే నారచీరలు ధరించి ఉండద్కి

విరోధాఖాన .

బహుళవత౦) నంచయాపి న పవర గూషికా,

టి

వడు ఆకులే కలిగినపుడు అనేక మైన ఆకులు ఎలా కలిగి ఉంటాయి? .

ఏడాకుల అరిటి చెట్లతో చాలా ఆకులతో నిండివుంది. కూరర సత్వాప్‌, మునిజన సేవితా.

ష్‌ ॥

9ర మృగాలం టే మవార్షలతో ఎలా నేవించబడుతుంది ?

మహాగవేషణ న!

మహర్షుల తపోశ క్రిచేత అచటి మృగాలు, సాత్వికంగా ఉంటాయి.

పుష్ప వత్యసి వవితా౦___

పుష్పవతులయిన వారు పవిత౦ంగా ఎలా ఉంటారు? ఆరణ్య మ్యకా ఎన్నో పుష్పాలచేత వవితంవంతంగా ఉంది.

ఇలా ఉందిట వింధ్యారణ్యం.

ద౦0డకార ణ్య

త.డి9ి దశరథుడి ఆజ్జ ప్రకారం రాముడు సీఠా లమవ్మణులతో సహా ఈ అరణ్యానికి వచ్చాడు.__లంచవటిలో వారు పర్ణశాలను వేసు కున్నారు. |

అక్కడ ఆగనస్వుని పూజించారు.._ఇందు9డు పేంరణ చేయగా, సప నముదా9లూ, పుడిసిటవట్టి కాగిన ఘనుడాయన.

ఆల బ

వాళాపీని తినేసి మరుక్షణంలో జీర్ణం చేసుకున్నాడు.ఆ అరణ్యా నికే వాతాపీ ఇల్వలుల బాధను తొలగించాడు. అగస్త్యుని భార్య లోపా ముద9....ఆచటి పృతాలన్నిటినీ ఆమె నీళ్ళపోసి చక్కగా సెంచిండి,

రామ లక్మణులు.-కబంధుడి చేతులు నరికేళారు..అందులో ఒక చెయ్యి ఇళని పాదాలదగ్లిర పడింది. అది చూసేవాళుకు 7, అనే భావన కలిగిసో ది. గల

-ం శ టీ లోక్‌ రియ ఇ

ఇతడు ఒక్క హుంకారంతో న షుభ్య్మంభోమిమీద పడేటట్టైచీ

చేశాడా? ఆనిపిసుంది. | ఉం పా చిట వఫె సన థసక” గ

1! మహాశ్వేత ఇప్పటికీ ఆ ఆరణ్యంలో ఉన్న చెట్ల ఫొదలలో ఉన్న పావురాలు ఎగురుళూ ఉంటె ఆ నాటి మహర్షుల హోమధూమమా! అనే భ్రమ కలుగుతుంది. ఒకపుడు సీత లేతమామిడి చిగుళ్ళ కంటె కోమలంగా ఎల్జిగా ఉన్న తన చేతుల్లో ఆ చెట్లని "పెంచిన కారణంచేత ఆ గుణము ఈ చెట్లకు గట్టిగా పట్టిందా ? అన్నట్లు అక్కడి చిగుళ్ళన్నీ ఇప్పటికీ చాలా ఎఅగా ఉన్నాయి. టి అగస్యుడు తను తాగేసిన నముదా)న్ని తిరిగి ఇలా ప౦వహింవ చేశాడా? అన్నట్టు ఆక్కడ చిన్న చిన్న చెజువులు సిటి పల్లాలు కన పడతున్నాయి. లెక్క లేనంతమంది రక్కసులను అక్కడే చంపాడు రాముడు. అ రకపాతం చేతనే కాబోలు అక్కడి చెట్లన్నీ ఎల్జిట్‌ చిగుఖ కలిగి వశ ఛా జి | చూపరుల నాక రిసున్నాయి. తే సా వర్హూకాలపు ఉటుములు వింటే ఇప్పటికీ అక్కడి పాంణులకు రాముడి ధనుష్టంకారమే జ్ఞాపకం వస్తుంది. అక్కడ లేళ్ళు చాలాకాలం మళ్ళినవై ఉన్నాయి. కొమ్ములు కూడా విరిగిపోయాయి. కళ్లూ కాళ్లూ నిస్సత్తువగా నే ఉన్నాయి. వాటిని అవనిజ అతి ఆదరంతో అనాడు సాకీంది. ఈ శబ్దం విన్న లేళ్ల ఆవిడ జ్ఞాపకం రాగానే శూన్యంలోకి చూన్తూ గడ్డినరకల చైనా 'క్రారకడం మానేసి.కన్నీళ్ళు కారున్తూ ఉంటాయి. రాముడు కాల మేసానికి' వేటాడుతూ చాతా లేళ్ళని చంపాడు_ అది షత్రియో ధర్మం గనా?.

మహాగ వేషణ 188

అవి అన్నీ రాముడుమీద ళచ్చి కొర్ధీ బంగారులేడిని పంపీ వాళ్లకి వియోగాన్ని కల్పించి ఉంటాయి.

సీతా వియోగం తట్టుకో లేక రాముడు ఆ ఆశ౦ము వాటిక ముందు ఎంతో చక్కగా సీతను చితిఎంచాడు.

ఆ. చిత౦ం చూ సేవాళ్లకు ఈ ప౦కృతిని చూడ్డానికి ఇక్క.డకు ఈ అమ్మ ఇప్పుడే వచ్చిందా? అన్నంత రమణీయంగా ఉంటుంది, ఆ చూపుల్లో రాముడిరాక కోనం నిరీజణ కనిపిస్తుంది, ఇప్పటికీ,

:వంపానరోవర ౦;

అగస్త్యాళశంమం దగ్గిరలో ఎంతో చక్కగా ఉండే వంపానరో వరం వుంది. దాని అందచందాలు దానినే _ దానినింా తామరలు విప్పారి నీటి అలలకు కదలాడుతూ వుంటాయి. సూర్య కిరణాలకు, తమ్మిలో వుండే కింజల్కలను కూడా లెక్క పెట్టవచ్చు. జ్ఞానజ్యోతిచే మహర్షుల హృ్‌తయ కమలాలు కూడా నర్వదా వికనితాలై ఉంటాయి. వారి నేత్రాలలో తపోళ క్ని వీధితులు ఎంతో ప్రకాశిస్తూ వుంటాయిం పాంధులకు ఈ తావమగలు ఏం చెపుతూ ఉంటాయం టె మా సౌందర్యం ఎం చూస్తారు * సూర్భరళ్మి చూరం అయితే మాపని సరి. కాని ఈ అక౦ మంలో వుండే తాపసుల వృడయాలను దర్శించుకోండి. వాళ్ళలో జ్ఞాన భాస్కరుడు ఆ సమించడు...ఆ హృదయ వద్మాలు ముకుళించవు._ అని చెపెతున్నాయా అన్నట్టున్నాయి. ఆ సరోవరంలో నరనిజాలు.

కలువలూ అలాగే విప్పారి వున్నాయి. అవి చెపుతున్నాయి. అమృత కిరణుడు ఉదయినేనే మాకీ సౌబగు_అతడు ఆ స్రమింగగానే 20)

మాపని నరి. కాని ఈ ఆః 9మంలో అంటే తపోధనుల హృకయాలు జీవకోట్లను పేంమిస్తూ వుంటాయి. వారి 'పేఎమామృత వర్షం ఎప్పుడూ అకారణంగా అన్ని కాలాలలోనూ. అన్ని జీవులమీద వర్పిస్తూ వుంటు-.డి. వాలి హృరయ ఉత్పలాలు ఎప్పుడూ వుత్చుల్లంగానే వుం టాయి. అని గౌ.తిత్తి చెపుతున్నాయా?ః అన్నీ అన్నట్లున్నాయి. కొలను నిండా వున్న ఆ పూవుల పరిమళాలు దిగంతాలు వ్యాపిస్తూ మకరందం న్న మస్తుగా వుందని ఆశలను ఆవ్వోనిస్తున్నాయా అన్నట్టుంది

తేనె సోనలు మిక్కుటంగా వుడి ఆ నీళ్ళల్లో అర్ధచందాళికృ తితో ఆందరికీ ఆనందాన్ని కలిగిస్తన్నాయి,. హంనలు అన్ని వేళలా అక్కడ ఆవాసం ఏర్పాటు చేసుకున్నాయి. ఎందుకంటె అవిోరానికి అటమటించక్కగ్లేదు గనుక. తుష్షిగా పుష్టిగా తూండ్రు తిని మళ్రక్కి అవి జేర్ణం అయేదాకా, వీయిగా కలకల ధ్వనులు చేన్తూ వుంటాయి. | లోపల జలచరాలు వాళి లక్కల నీడల్నిచూని అవేవో తమకు అవా రంగా వచ్చాయని ఆ నీళ్లన్నీ కల్లోలితం చేస్తున్నాయి.

మహరులు తమ ఆహ్నికాదులకోనం కమండలాన్ని నీళ్ళతో నింపుకుంటూ వు.టారు. ఆ చప్పుళ్ళకు అందులో చేవపిల్లలు చెదిరి చెదరి తల్లి చేపలను కజురుకుపోతూ వు టాయి. కావితాల్పులు తమ కాషాయ వస్తాాలను ఆదికి ఉడికి ఎండ వేసుకుంటూ వుంటారు __ వాటి ర.గు ఆ నీటిలో ప౦తివింబింలి బంతివూవు రంగు కలిపిన నశ్ళా: అన్నట్లు శోలిను ప్రుందిం

పుళింద రాజకుమారెలు అక్కడకు స్నానానికి వస్తూవుంటారు. వారకి మేపూతల ఘుమఘుమలు ఆ నీకృకు గట్టిగా పట్టి వన్నీరుకొలనా ! ఇది? అనే లా9ంతిని కలిగిన్తంది పాంధులకు.

మహాగ వేషణ 1585

ఆ సరోవరం చుట్టూ వృషాలు పరివేష్టించి వుంటాము ._ చీకటి

న! వృతాలు.పగలే చీకటి అనే భాంతి గొల్పేటట్టున్నాయి- వువ్వుల చెటుకూడా చాలా వున్నాయి. మొగలిరేకుల పుప్పొడి, పసుపు ఒలక ౮ న

పోనిన ఇసుక తిన్నెలా అన్నట్టుంది. పూల పరిమళాలతో సిటి తుంవర లతో ఎల్లనిగాలి వీస్తూ వుంటుంది.

బుష్యమూక వర్వతం ఆ నమీపంలోనే వుంది. వాలీళో పడక సుగింవుడు అక్కడే ఉంటూ వళ్ళు తింటూ వుండడంచేత చెట్లన్నీ ఉటివపోయాయి. మహర్షులు దేవుడివూజకు పూలుకోనూ వుంటారు పూలులేని వూ మొక్కలు పిల్లలులేని తల్లుల్లా తలలువంచి వున్నాయి.

నెమప్ల ఆ లతా మండపాలలో పురివిప్పి నంతోషంగా నృత్యం చేసున్నాయి. అనరస్సులో అలలు మృదంగాల ధ్వనులు కోకిలమ్మ పాటలు ఆ వృళ్యానికి గానం చేతనా అచేతనాలన్ని పేంషక సము దాయం,

ఏనుగు గున్నలు హాయిగా తిరిగి తిరిగి బురదలో పౌర్గాడిపొర్దాడి అలసి సొలసి, వచ్చి ఆ సరస్సులోకి దిగి నీళ్ళ తాగుతూ వుంటాయి దూరంనుంచి ఈ దృశ్యము ళూస్తుుటే మానస సరోవరం నీ ముందు ఎందుకూ ఏనికిరాదు.. మే- నీ దగ్గిర కే వచ్చి నీళ్ళు తాగుతాం అని కారు మేఘాలు గుంపులు గుంపులుగా వచ్చి అ సీళ్ళు రాగుతున్నాయా ౩ అనే లాఫంతిన్‌ కలిగిసున్నాయి. ఆ అరణ్యానికి అంతటికీ ఆందాన్నిసూ అల రారుతోంది.....ఆ పంపా సరోవరం.

వశాల్మలీవృతవమువర్ణన :

అ పంపా సరోవరా౨కి వడమటి డిక్కుగా ఒక పద్ద బూరుగు

వృషం ఉంది...ఆ చెట్టు వయి స్పెంతో మెనం చెప్పలేము. కాని దానికీ

186 మహాశ్వేత దగ్గరలోనే శ్రీరాముడు వాలిని చంపడానికి ముంధు ఒక్క. బాణంతో ఏఢు తాటిచెట్లని క్‌ ప్రేసిన రాటితోపు ఉంది.

అ చెట్టు మొదట్లో ఒక పెద్ద కొండ చిలువ వుంటుంది. అది ఆ చెట్టును ఎవ్వుడూ చుట్టేసుకుంటూ వుంటుంది. అ-దుకని ఆ చెట్టు మొదలు అంతా చాలా 'పద్దగా గొప్పు తవ్వారా అన్నట్టు వుంటుంది. మంచి మదపుటనుగు తొండం కంటె కూడా ఈ పాము చాలా 'ఫెద్దది.

ఆ చెట్టు కొమ్మలమీద మంచి నాగుపాముల కుబుసాలు గాలికి రెవ రెనలాడుతూ పుంటాయి _వృక్షం అనే స్త్రీకి. దాని కొమ్మలనే. కూతుళ్లు_ఈ పాము కుబుసాలనే మేలైన పట్టుబట్టల్ని కట్టుకుని. గాలికి అవి అల్లాడుతూ వుంటే దేవలోకంలోని గ.ధర్వ స్త్రీలను_ఇక్కడికి రండరా9 అని అహ్వానిస్తన్నాయా అన్నట్టుంది.

ఆ సమీవంళలో వుండే జీవకోట్టను శబరులనే యమదూతలు ఏ తణంలో వచ్చి పొట్ట పెట్టుకుంటారో ఎప్పుడు వాటి పాంజాలకి మహా వరిశయం నంభవిస్తోందో చెప్పలేం అందుకని ఆ చెట్లకొమ్మలు నుదూరం వ్యాపించి గాలికీ అవి కొట్టుకుంటూ వుంటాయి.

ఆ దృళ్యం ఎలా ఉందంట వరమశివుడు కోపించి ప్రళయ తాండవం చేస్తున్నాడా జడలు విరపోసుకుని అన్నట్టు కనిపిసుంది, ఆ చెట్టు ఆకాళాన్నంటుళూండి. నన్ను కింధపడకుండా ఓ దేవతల్లారా వటు కోండి అన్నట్టుంది.

శ ప!

కొమ్మలు ఆకాశాన్నంటుతూ వృతమూలం నేలకి ఠాకులూ ఉంటె భూమ్యాకాళాల నిడివిని కొలిచె కొలబగ్ధలా కనిపిస్తుంది.

అ చెట్టు నిండా ఎన్నో రక రకాల తీగెలు వ్యాపించి వున్నాయి. ఆవి మన దేహం అంతా నిండివున్న రకనాళాలా। అన్నట్టు ఆచ్చె

మహాగ వేషణ 1857 నిండా రట్టంగా ముళ్ళున్నాయి- ముసలితనంలో శరీరంమీద అక్క

*. దక్కడా మచ్చలు వ్యాపించినట్టుగ ; మేఘ ప-క్తులు ఆ చెట్ల కొమ్మలో దోబూచులాడుతున్నాయా ? అన్నట్టు కనిపిసున్నాయి. పక్షులు ఆకొ మ్మలలో దాగి వున్నట్లుగా వినపడుతున్నాయి.

సూర్యరధం తొందరగా నడునూవుంటే దానికి శట్టిన గుజ్ఞాల నోటిలోంచి చిమ్మిన నుజుగులు ఆ చెట్టంతా నిండి వున్నాయా అన్నట్టు బూరుగురూది పవీంజలు పింజలుగా ఆ చెట్ల ఆకులనిండా ఉంది.

ఆ చెట్టు వట్ట అలీ గజుకుగా వుంది. ఆడవి ఏనుగులు వాటి చెక్కిళ్లకు తీటగా వుంటే ఆ మానుకి అన్ని రాపొడి రాపాడి దురద బాధని ఫోగొట్టుకుంటాయి. వాటి మద జల సుగంధానికీ నల్లని శుమ్మె దలు బారులు బారులు తీర్చి అక్యడకు వస్తూంటె ఆ చెట్టు ఫెద్దదైంది గనుక వడకుండా ఉండాలని ఇనుప గొలునులతో బిగించి పట్టు శున్నాయా అస భావం తోస్తుంది.

దాని కొమ్మలు గాలికి కరలాడుతూంటె ఆ లొల్టలలో ఆకులు అవిరామ.గొ రొదచేస్తూంటే నజీవం నవచైతన్యం గలవ్యకి ఏమో ఇది అని అనిపిస్తుంది. చెట్లకు మనుష్యుల లాగే ప్రొణం వుందని విషాద సంతోషా లుంటాయని జగదీశ చంద౦బోస్‌ నిరూపించాడు.

దుర్యోధనుడికి ఆతని మేనమామ శకునిమీద పతషపాతం ఉండి.

దుర్‌_యోధ-చెడ్డపనులు చెయ్యడంలో ఘనుఢు. దుర్యోధనుడు=

దురి_యోధ కుటిలంగా పెరిగి వున్న వృక్షము. ,

శకుని_వడులతో కూడి ఉన్న--పమలపై ఈ చెట్టుకు సక్ష హతము.

158 మహాశ్వేత

శులసీవనమాల విష్ణుమూ రికి పీత, ఈ వృక్షమున్మ అచటి వనాలంటె చాల ఇష్టము. వనదేవత లోకాన్నంతా చూడాలనే ఉద్ధే శంతో ఆకాశాన్నంటే ఈ చెట్టు అనే భవనాన్ని నిర్మిందుకుందా | అన్నట్టు కనిపిస్తుంది.

' దండికారణ్యాని కంతటికి ఇది మహారాజాధిరాజు అక్కడి చెట్ల న్నిటికి ఇది "ఫెద్దన్నయ్య. వింధ్య పర్వతంతో సమాన మైనంత, అంతకంటె గోరంత ఎక్కువే, తక్కువకాదు. ఇది అతడికి ఇను మిక్కిలిగా, నెమ్మినిచ్చె నెచ్చెలికాడు. ఈ చెట్టు అనే చాన సుదూరం వ్యాపించిన తని కొమ్మలనే చేళులతో అరణ్యమనే రాజును గాఢాశ్హేషం చేసి అతణ్ని నమ్మానిసోందా అన్నట్టుంది.

వ౦కృతిని వర్ణి.చడంలో మనకివి సిద్దవహస్తుడు. ఆతి నిశితంగా ప్రకృతి పరిశీలనాళ క్రి వుంటేనే గాని సామాన్యులు రనవంతంగా వికృతి పర్ణనలు చెయ్యలేరు. -

మనం ఎన్నో చెట్లని, గుట్లని, నదుల్ని, నరస్పుల్ని, మేఘాల్ని చూనూనే వు.టాం_ఈ కళ్లతో మామూలుగా చూసి ఆనందించే శశే మనకి లేదు.__కవి దృష్టిలో అందును బాణుని చేతిలో అలుపమైన పేల గింజ ఒక మంచి చక్కని రజత పర్వతమై కూచుంటుంది.

బాణా నువ్వు తల్లిని వనితనంలోనే విగీచినా ప్రకృతిమాతను ఎంతగా వర్పించుకున్నావయ్యా. కన్నతల్లి బుణం తీర్చుకో లేకపోయినా ప౦కృతిని ప౦తి అణువు వర్షించి వర్షించి ఆ విధంగా "సేవించుకుని ధన్య తిముడవయ్యానవు.

బాణానీ జన్మ చరితార్థం.

మవో.గవేషణ కీ59 సూ ర్యో దయవ రన; ఆకాశం అంతటా లేత పసువు ఛాయతో అందంగా వుంది.__ నూర్య చ.దుర్తిలు ఇద్దరూ త.డి%ి ఆ స్తికోసం పోట్టాడుకున్న ఎరోధు ల్లాగ అంటారేమో! అన్నగారి ఢథాకకు ఆగలేక తమ్ముడు గబగబ పరుగులెత్రి పశ్చిమకాంతా నమిట మజుగులోకీ జూరిపోతాడు. తామరపూల తేనె సోవలలో తడిని తడిని ఆ రంగు రెక్కలకు పట్టగా న్వర్గలోకం లోంచి వసున్న మునలి హంనలాగ వున్నాడో, సూర్యుడు తూర్పుటాకాశంలో నూర్యకిర ణాలు ఏనుగుర కంతో బాగా తడిసి సింహపు జూలులాగ మెఏసిపోతున్నాయి. _ మరి కాసేపటికి ఆ కీరణాలకు ఎజ్జ రంగుగా విచ్చి అవి నన్నగా కాల్చిన ఎర%ిని లక్కతీగల సముదాయమా అన్నట్టుంది. నప్తర్దలు ఉదయ వేళలో నిర్వ ర్రించవలనిన సంధ్యావందనాడి కార్యక9మాలు వూర్రిచేసుకోవడం కోనం మానస నరోవరానికి పోతు న్నారా ? అన్నట్లు పశ్చిమదిళకు వగియాణం సాగించారు. మంచు బిందువులు ఆకువచ్చని నేలమీద దట్టంగా వర్తించాయి. ప౦9భాకరుడు వస్తున్నాగని వ్రక్త్సృతి..ఆకుపచ్చని తివాని వజచి.. అందు మీద అలంకారార్థం మంచి ముత్మాలు వెదజల్లి ఉంచిందా అన్నట్టు కనిపిస్తోంది. నెమ్మడి నెమ్మడిగా నెమళ్ళు కళ్ళు తెరుస్తున్నాయి. ఆవ లింతలు నిదగిమత్తు వదలలేదు నింవోలకి. ఉదయభాన్మరుడు ఉద యాచ్రిలో ఉదయిన్తూ నిదా%ణమైన జీవకోట్లను ఉపలాలినున్నాడా తన కిరణాలలో అన్నట్టుంది ప్రకృతి అంతా,

160 మహాశ్వేత

రాతి అంతా మంచుతో తడిసిన ఆకిలూ, తీగలూ, పువ్వులూ అన్నీ నవ నవలాడుతూ వున్నాయి...పిల్లగాలులు పీనూ వుంటె పూలు ఆలజల రాల్తున్నాయి. ఉషఃకాంత దినకరుడికి లతలనే దోసిలితో పూలను పొదాలపై ఉంచి పూజిసోందా ఇన్నట్టుంది ఆ దృశ్యం.

మహర్షుల హోమధూమం చెటచివర భాగాలపై ఎక్కువగా వ్యాపిస్తోంది. ఇంతింత పొగ గుష్వు గుప్పున పైకివనూ ఉంటె హెవు రాలు గుంపులు గుంపులుగా బయిలుదేరుతున్నాయా అని చూపరులకు తోస్తోంది.

గాలి తెమ్మెరలు వూల పరిమళాన్ని నింపి వీసూవుంటె పగటి రేడుకి పన్నీటి జల్లులతో వటీరాన్నీ కలిపి వి.జామరలు వీసున్నాయాః అన్నట్టుంది అచటి హంసల కలకల ధ్వనులు స్వాగత గీతాలతో, నూర్యుణ్ని సత్కరిసున్నాయా అన్నట్టుగా కనిపిస్తోంది. ఆకుపచ్చని చెట్లు అచ్చటచ్చట దటంగా విరియవూసీిన ర_.గు రంగుల వూలు ఆకు

నో బ

వచ్చని శాలువమీద పూలు గుత్తులు గుత్తులుగా చితి9ంచి దానిని బం గారు కిరణాఐతో ప౦ికాశించే పంభాకరుడికి కాన్క గా ఇస్తున్నట్లని పిస్తుంది.

చందు9డు పూర్తిగా ఆ నమించడంతో పాపం కలువలు ముకుళిం చుకుపోయాయి విరహంతో.

అంతపరకూ ఆకాళాన్నంఠా వజా౦లు తాపించిన ముఖమల్‌ ఛాందినీలా మెరిపించే రిక్కలన్నీ దిక్కుతోచక సూర్యునివైపు కోక చూపులు చూనూ చల చలగా మెలి మెలిగా మటుమాయ మయాయి.

వాతి న. ళు ళా క!

తారను విడిరిన సుగీ9ివుడులాగ ఉంది ఆ వంకృతి, తండి%

దూర దేళానిక్తి వెళ్ళి తిరిగి వస్తే పిల్లలు ఎంతగోముగా నిదరలోంచి లేచి వాలీ ౧

మహాగవేషణ 161 వచ్చి నవ్వుల పువ్వులతో స్వాగతం ఇస్తారో, అలాగే లేడి పిల్లలు భానుడి రాకకు నంతోపిన్తూ విశాలమైన వాలుచూపులనే వూలమాలలు వేని ఆనందపారవళ్యంతో చెంగు చెంగున గంతులు వేన్తూన్నాయి ఆతడు తన కిరణాలనే చేతులో ఆప్యాయంగా వాటిని నృశినూ అనం రిస్తున్నాడా ? అన్నట్టుగా వుండి.

చిన్న వర్దనలై నా బాణుడు బహు రమణీరుంగా వర్షిసౌడ్సు. ఆతని వర్షనా చాతుర్యం అనితర సాధ్యం___ఎంతటి నిశితమైన భావనాళకో నిజంగా మన బాణునిది...ఆవో,

ః శబర సైన్యం - శబర సేనావతి వర్ణన :

వైళంపాయనుడనే చిలుక చిన్నతనంచేత ఒక పెద్ద కోలాహలం వినవడంగానే గూల్లోంచి తల పెకి పెట్టి గుడ్డు మిటకరిన్తూ చూసోంది శబర నైన్యాన్ని.

అరులా ఉ.దీట :___

సవాను బావువులున్నాయి కా ర వీర్యార్డునుడికి_. ఆతని చేతుల కిరంందనుంచి ఉరవడిగా వరివహించే నర్మదానదీ పంవాహంలాగ శబర సెన్యం వచ్చేస్తోంది. అవి నల్లటి కృష్టపతపు రాతుంలన్నీ కట్టకట్టుకుని

వ్‌ | ఇ | పా కలిసివసున్నాయా లసట్టున్నాయి. చీకటిచెబ్లు వెలాదిగా [1పాణంపోనుకు గమనంగా పాగిస్తున్నాయా?

అనిన్నీ, భూకంవంవసే కదలుతున్న కాటుక సంభాలులాగ, పాతాళ లోకం వపగిలిపోగా వెకి.వనూన్న రక్కసుల రాసులా? పాపాలన్నీ కల్టకట్టుకుని కడదిలివసున్నాయా 1 రామబాణాలకి కోవంతో పెల్లులికి వన్తూ వున్న జర దూషజుది సేనా సమూహంలాగ కలి పులషడి ర

16కి మహా న్‌ త కుటుంబం అంతా ఒక్కమాటుగా బయటకు వచ్చేసోందా ? ఆన్నట్టేను-_ కారు మేఘాలు పరుగులుతీస్తున్నాయా అన్నట్టు కాదు. దున్నల గుంపులు గు.ప్పలు గుంపులుగా బురదలో దూకడానికి వస్తున్నట్టునూ, లోకాలకి నాశనాన్ని సూళించే తోకచుక్కల్హాగ వసూవున్న శబర సైన్యం ఆరణ్యం లంతా ఒకసారి చీకట్లు కమ్ముకున్నాయా అన్నట్లు కసిపిస్తోంది. . అందులో మధ్య వాళ్ళకి నాయకుడున్నాడు ___ వాడు మంచి ఒడ్డూ పొడవు కలవాడు_ఉంగరాల జూట్టు వాడి భుజాలపె వేలాడు తోంది. శరీరం నలుపూ, జుట్టూ నబుపు పెద్ద పెద కళ్లు ఆంతక టి పెద్ద ముక్కు. ఆది గెద్దముక్కులా కౌరర్యాన్ని సూచిస్తోంది.

జంతువుల్ని వేటాడ్డంచేత వాడీ విశాల వషంలో ర క్షవిందువులు దట్టంగా చిండి వున్నాయి. వాటి మధ్యలో చెమటచుక్కలు కనిపిసు న్నాయి-అవి దూరంనుంచి ఎల్బపగడాలూ, ముత్యాలు కలేసిన దండ లెన్నో మెడనిండా మెండుగా ధరించాడా అన్నట్టున్నాయి

ని.

నిలని శరీరం ఎర్రటి పట్టుబట్ట కట్టుకున్నాడు. చీకటి కొండ మీద ఎర9టి కిడిమిచెట్టు విరియపూ'నై ఎలా ఉంటుందో అలా వుందన్న మాట. కారుమేఘాలలో ఇంద వనస్సు వుంటుంది. వీడి శరీరం ఒక నల్లటి మేఘంలా వుది. వాడు ప్టన వింటికి నెమలికన్నులు ఎన్నో " ఆల. కారార్డం కట్టాడు .ఇపుడు వాడు మేఘాలలో ఇంద% ధనస్సులాగ కనవడుతున్నాడు.

బకాసురుడు ఏకచకంిపురంలో వుండేవాడు-_వాడిలాగ, వీడు చేతిలో ఒక ఏకరకా౦న్ని ధరించాడు. పాముల క్టోరలలెన్నో పటు ఛైర్యంతో పికిపారేకాడు. గరుత్మంతుడిలా.

మహాగ వేషెణ 16కి

ఫీమ్మడికి శిఖండి శతు9వు. ఇతడు నెమళ్ళ గుంపులకి ళతురివు- పరాశరుడికి యోజనగంధి అంటె ఇష్టం. ఇతడికి కస్తూరి మృగాలం టె ఇష్టం. ఇతడు ఘటోత్కచుడులా చాలా భయంకరా కొరంగా వుం టాడు, వరాహ నరసింహుడి కోరలతో హిరణ్యామని వక్షన్ధలంలో గాయాలు ఉన్నట్టు అడవిపందుల కోరపళ్ళు వీడి గుండెల్లో గుచ్చుకుని గతిట్లు గంట్లులా కనిపిస్తున్నాయి. వీడి ఆకారం చూసనై ఈ వింధ్యా రణ్యానికి ముద్దుబిర్దడా అన్నట్లు యమధర్మరాజు[ి పెద్దకొడుకా అన్నట్లు హైపాలరాశి అనే పెద్దక్కకు తమ్ముడా అన్నట్టును; కళికాలపు అధర్మా అన్నీ ఒకదగ్గిర చేర్చి మనిళో బొమ్మగా చేసి దానికి ప్రాణంపోళాడా ఆ బంహ్మ అన్నట్లు తోస్తుంది. |

అరణ్యాన్ని ఆందులో ఎపుడూ నంచరించే అడవిజనాన్ని అక్కడ ఉండే పశు వష్యాదులనీ ఆతి జాగర త్రగా పరిశీలించేవాడు బాణుడు, నానా పురాణ విజ్ఞానం అంతా వాణుడీ నాలుకచిపర వుండేది. అందు కనే సందర్భం వచ్చినప్పుడల్హా రామాయణ మహాభారతాదుల్లో ఉదాహ రణలు ఇళత్‌డి కావ్యంలో అలా అలా అసంయళత్నంగానే వచ్చివడిపోతూ ఉంటాయి,

నల్లటి చింత మొద్దులా వుండి పాంణికొట్ల పాలిటి ఆపర యము డులా ఉన్న శబరుణ్మి ఎంతో హృద్యంగా వర్షించేసి మన మసోవీటిలో అలా నిలజే ట్రేకాడం టే సామాన్యుడా మన బాలుడు

_ఫఇ౦దొాయుధవర్లన।

ఉ తమ జాతికి చెందిన ఉ చ్చైశ వం లాంటిది. ఈ ఇందా9 యుధం. ఆజానువాహు వైన ఆరడుగుల ఎత్తుమనిషి బాగో చెయ్యి పెకి ఎత్తితేనేగాని దాని పీపు అందదు. అది ఆతి తెల్లగా ఉంది. తెల్లటి

144 మహాశ్వేత మేమ సంక్తులని మోర ఎత్తి మూనూంది. తెల్లదనంలో నన్ను మీరు ధిక్కరించ గలరా? అని సవాలు చేస్తోందా ? అన్నట్టుంది. అంధే కాకుండా ఆ మేఘ ప.క్తులని తాగేస్తుందా ? అన్నట్టుఎది దాని ఒళ్ళు అంతా అనేక మైన రంగులతో ఇంద9ధనస్సులా గైరికాది ధాతువులో ఒపహ్పెరి ఉంది. ధూళి దూసరిత మైని నందీశ్వరుడా అని భ్రా.తి కలి గిన్తూంది. ఆ గుజ్లాన్ని కె పుల హారాల్లో అలంకరించారు __ ఆ ఎర రందు దానిమీద వ+తిబింబింది శ కివాహనం అయిన సి.హం జూలు రక్షని కమైనట్టుందా అనిపిస్తుంది. సోమరులను చూసి, అశ్వజుతి అయినా మీకంటె మేం వెయ్యిరెట్లు నయం అని, ధీ కొడుతున్నట్లు ఎక్కువగా నాసాపుటాల్ని ఆ 'రిస్తోంది. లోకంలో ఉన్న కళ్మలాన్ని , చూసి చూసీ కోవంతో తనని ఎవరో ఆపేశారనే ఆ వేశంతోటి ఘూర్జిల్లే నముదంంలా నకిలినూంది. రంపం పళ్ళలా ఉన్న కళ్ళాన్ని దానినోటికి తగిలిస్తే నిర్జాషిణ్యంతో ఉన్న మానవులపె కోవంతో దాన్ని కట కట లాడిస్తోంది.. అందుచేత నోట్లోంచి నురుగులు ఎక్కువగా వస్తున్నాయి... ఇది ఒకప్పుడు సముద౦ంలోంచి వచ్చిన అమృతాన్ని తాగేసింది. మానవ లోకంలోకి వచ్చాక దాన్ని ఇముడ్చుకోలేక కక్కేసోందా అన్నట్లుంది దానికి కెంపుల పప్రెడ, వచ్చల వతకాలు బంగారు గొలునుళలో” ముత్యాలు కాపిన మంది జీను వేశారు.__ఇలా అలంకరించారని కృత జ్ఞఠా నూచకంగా డెక్కలళో నేలను గిరి సకిలిసోంది, వచ్చలు పొదిగిన హారాలు ఎక్కువగా దానికి వేయడంచేత, దొని ఒళ్ళంతా వచ్చగా ఉండి సూర్యరథ అళ్వాన్ని గుర్తుకు తెస్తూంది, దాని ఆకారం చూస్తూ వుంటె గరుత్మంతుడ్‌కి పంతినృర్థి ఏమో ముల్లోశాలలో ఉంగే గాలిదేవుడి స్నేహితుడిలాగ మనోవేగాన్ని మించిన ,. వేగంలాగ ముల్లోకాలనీ మూడు పాదాలతో ఆక౦మించిన తివికం

మహాగ వేషణ 188 ముడులాగ మానన నరోవరంలో విహరింజే రాజహంన లాగ ఆది కని పిస్తూంది. -

ఇంకొ దీన్ని చూసూ చందాంిపీడుడు ఇలా అనుకొన్నాడు దేప తలు రాక్షసులూ పాల నముద్యాన్ని మధించా'రే వాళ్ళు. ఫౌందిన లాం ఏముంది ? ఇలాంటి గతాన్ని వాళ్ళు పొందలేక పోయా రే_ఇంత అంద మైన అళ్వాన్ని అధిరోహించలేని ఇందరిపరవి నిజంగా వ్యర్థమే గదా. నారాయణుడు ఇంకా ఆ గరుత్మంచ్లే పట్టుకున్నాడు... ఈ గుల్దొన్ని ఆతడు గట్టిగా చూనీ ఉంటే ఎప్పుడో గరుడుణ్నీ విడిచే సేవాడు.

చందాాపీడుడు ఎక్కబోతూ. ఇందాాయుధం అనే గుజ్తాన్ని

లో గో చూనీ ఆళ్చర్యచకితుగౌతాడు. | ఇద్‌ మనో వేగాన్ని మించిన వేగంతో వెళ్లగలదని వర్ణించాడు ,అళ్వన్య భూషణం వేగే" అన్నారు గదా పెద్దలు. 2 ఆచ్యోదననరన్నువర్హన; న!

చందా9పీడుడు దిగ్విజయ యాతకకోనం బయలుదేరాడు, మార్గ మధ్యంలో ఒక కిన్నెర మిథునం కనిపించింది _... దాన్ని చూదామని వెంటాడగా వెంటాడగా ఆది ఆదృశ్యమైంది. తోవ తప్పాడు దాహం వేస్తుంది. అతడి గుర%౦ం కూడా అలిసిపోయింది. చల్లని గాలి ఈశాన్య దిక్కునుంచి వస్తోంది. ఆ వైపుగా. వెళ్ళాడు. అక్కడ ఒక సరస్సు ఉంది. |

దానిపేరు అచ్చోదన నరస్సు. ఆది ముల్లోకాలనీ పరిపాలించే లక్ష్మీదేవికి స్వచ్చమైన అద్దంలా ఉంది. నృటీకపు రాళ్ళతో నిర్మించిన దివ్యమైన కట్టడం. ఇది ధరిత్రికి ఆవాస స్థానంగా ఉంది దీనిలోంచే

సముద౦జలాలు అన్నీ ప్రవహిసున్నాయాః? అనిపిస్తుంది. దిక్కుల తెల్ల దనం అంతా ద౦వం చేస్తే దాని పివాహమా ? ఇది. వెండి మబ్బుల శునకలన్నీ ఒక దగ్గిర చేరి అవి సీరుగామారి ఈ సరస్సుగా ఉందా : మంచాతా కరిగి ఈశ్వరుడి రజితపర్వతం అంతా నీరైవచ్చి ఇంత సచ్చ మైన నీళ్ళతో ఉందనిపిస్తూంది. చందు9డు పుట్టినదగ్గరనుంచీ వచ్చిన వెన్నెలలను కరిగించిపోన్‌5 ద౦ివంలా ఉంది. శివుడి చిరునవ్వులు నర స్సుల అలలతో పలకరింపులు చేస్తున్నాయా 2 అనిపిస్తు.ది. శరత్కా లంలో చందిఏకలన్నీ ద౦ివించి ఈ సరస్సుగా మారిందేమో పుణ్యాత్ముల పుణ్యం అంతా తెల్లగా మారి అది ద౦ వేళూతాన్ని హెందినట్టుగా ఉదిం

వైటూర్య సంపద అంతా ఒక్కదగ్గిరకు చేరి అది నీరె ఇలా ఉందా అనిపిస్తుంది,

నిర్మలశ్వానికి న్వచృతకి దానికి అదేసాటి_వరుణుడికి ఈ ఒది చక్కని అద్దం. " " అత్మ సామెత్కారం పొఒడిన యతిరాజుల హృదయాల్తాగా నద్దు .

షి శా జ నాం ణాలన్నీ వరించిన సత్పురుషుల నత్కీ రిలాగ, తెల్లని జింకపిల్లల నిద్దపు చూపుల్లాగా మంచి ముళ్యాల రాసులు రాసులుగా పోసే ఉండే అచ్చమైన ఆలదనంళలాగా అతి నిర్మలంగా ఉంది. ఆ నరస్సు. న.

మహనీయుడై నివాడి. చేతుల్లో మత్స్య మకర కచృపాది రేఖ లున్నట్లు ఈ మహనీయమైన నరోవరమనే రాజుల చేతిలో చేపలూ, ఠాబేహ్ళ మొనష్ళూ ఉన్నాయి.

ఈ పవితరి జలాల్లో పరమశివుడు నిత్యమూ స్నానంచేస్తూ ఉంటాడు. జటాజూటంలో చందు9డు ఉంటాడు. అతరి అమృతం అంళా ఇందులో పడుతూ ఉంటుంది. అర్ధనారీశ్వరుడు గదా; ఆయ

మవోగ వేషణ గ్ర? పార్శ్యంలో పార్వతి లావణ్యం అంతా ఆ జలాల అలలలో కలిసిపోతూ ఉంటుంది. దానిచుట్టూ తమాలవృషా లున్నాయి. ఆ చీకటి సీడలా నీటి మధ్యలో వితిలింబించి పాతాళలోకానికిది మార్గమా అన్నట్లుంది. బఫ్పిహ్మగారికి ఈ సరోవరం అంటె ఇష్టం. అందుకని దాహం కొంగ డానికి నీళ్ళు ఇక్కడనుంచె తీసుకుంటూ ఉంటాదు. నిద్ధాంగనలు తమ నారవీరలను శుభ9ం చేసుకుని ఇక్కడ ఆర

• వేనుకుంటూ ఉంటారు ఆ చీరలు గాలికి అల్లాడుతూ వుంట వాంనల రెక్కలు రెచరెపలాడుతూ వుంటె చూడముచ్చటగా వుంది. యక కన్యలకు ఇందులో స్నానం చెయ్యడం అంటే చాలా ఇష్టం, అష్ష చిక్ప తుల వాహనాలన్నీ ఎప్పుడూ ఇక్కడికే వస్తూ ఉంటాయి. . ఇందు9డి బరావతానికి ఇందులో తమ్మితూండ్లు తినడం అంటె చాలా ఇష్టం, ఇందులో స్నానం చేసీన పాపార్ములంళా పుణ్యం సంపా దించేసుకుంటున్నారనే కోపంతో కాలుడి వాహనం కారుదున్నపోతు సగ్‌ పఠపు గట్లని కదిల్చేస్తూ వు టుంది. అక్కడ ఉన్న ఆరవిందాలలో , మకరందాన్ని అస్వాదినూ వరుణుడి వాహనంగా ఉండే రాజహంస ' మలైెక్కి మరి కదలడానికే ఇష్టపడదు. ఈళ్వరుడి వాహనం నంది ఇక్కడి లేజివుళ్ళు తిని అమృతం దీనిముందు పనికిరాదు అన్నట్టున్న ఆ నీళ్ళని హాయిగా శ్రాగి ప్రకృతికి నరస్సుకి ధన్యవాదా లర్పిసోందా అన్నట్టు అం కెవేస్తూ ఉంటుంది.ఆ నరసు రమణీయం చూ సేనరికే రాకుమారుడి దాహం తగ్గిపోయింది. ఈ కమలాకరాన్ని చూడ్డం వేత కళ్ళు నిజంగా ధన్యమయాయి.. కిన్నర మిధునం మాయఘైతే అయింది గాని, ఈ సరస్సును వాకు బూపీంది....హరుడి హృదయాన్ని సరస్సు హరించింది. ఆత డందుకే ఇక్కడే ఉండిపోయాడు _. ఈ బ౦హ్మగారు సెకోవరం చూసి ఇది ఉండగా అయ్యో అమృతాన్ని నే నెందుకు సృష్టిం

కీ మహాశ్వేత చావా? అని రాతి) బగష్మ ఒక్కలా మధనవడుతున్నాడు.. విష్ణువు ఇంకా దీన్ని చూడలేదనుకుంటాను చూస్తే అక్కడ నుంచి ఇక్కడకు హుటాహుటి వచ్చెయ్యక పోనా: దీని తెలుపుముందు ఆ పాలనముద౦ం ఎందుకు పనికివిస్తుంది ? అగస్యుడు సముదాిన్ని తాగి విడిచాడు, వరాహాుని కోరలలో చిక్కుకున్న భూమి ముందు ఇక్కడ చూనివుంటె రం త ల్‌ ఆగి అక్కడ దాగి ఉండేది కాదు. బఫహ్మగారు తన సృష్టిలో ఉన్న తెల్ల శనం అనే వసువునంతా ఒక పెద్ద ముద్ధిగాచేనీ దాన్ని ద౦వంచేసి_.. ఈ సరస్సుగా నృష్షించాడు_ చెజకునంతటినీ పిండి రసంచేసి ఇందులో బ్‌ కలిపేళాడు. అంగుకే ఇది ఇంత తెల్లగా తియ్యగా ఉంది, అబ్బా: దీని కిదే సాటి ఇక్కడ నివాసం ఏర్పఅచుకున్న వాళ్ళు ఎంత ధన్యులో. 1మహాశ్వేతవర్జన: ప! చందాంపీడుడు తన ఇందాంయుధంతో నవా ఆశ్యోదన నరస్తీ రంలో హాయిగా నీళ్ళతాగి విశా9ంతి తీసుకుంటున్నాడు. చక్కని గానం " వినిపించింది. ఆదిక్కుగా వచ్చి శివాలయం చూళాడు -_. అక్కడ కెలుపంతా చేర్చి పా౦9ణంపోసిన వెండీబొమ్మా అన్నంత అతీ తెల్లగా ఉన్న ఒక్ష శన్విని చూశాడు. ఆశ్చర్య చకితుడయ్యాడు. అబ్బా ఏమి తెలుపు? ఎంత కాంతి? ఏమి నిశ్చలత _ ఎంత వకాగంత 1 ఏ మీ సౌందర్యం; తెలుపంతా ఒక్క దగిర శే చేర్చి బ్రహ్మ పారణం పోకాడా అన్నట్లుంది ఈమె. అవిడ జడలు నిడిగా వేంలాడుతూ ఉన్నాయి. తూర్చుకొండ పే ఉదయించిన నూర్యకిరణాలా ! ఈమె జగలు అన్నట్టుంది, తనస్నానం చేసింది ఆ తడి ఆరనేలేదు...శివ పాదాలను మణులళో చెక్కిన వాటిని

మహాగ వేషణ 169 తల్లో ధరించింది. స్నానం అయాక సూర్యుని రథం నడుస్తూ వుంటె దాని చకా9ిలకింద వడిన నతత౦రాసుల రజం జారిపడిది._ఆ చూర్ణం ఆమె ఫాలఖభాగంలో విభూతి ధరించింది. ఉనిరిగ కాయిలంళ పెద్దవి మంచి ముత్యాల వారము వేసుకుంది. మేలైన చక్కని పట్టుబట్ట కట్టింది. ఈశ్వరుణ్ని తదేక.గా ధ్యానించే ఆమె మన్మధుణ్ని జీవి పచెయ్యమని వేడుకుంటున్న రతీదేవిలా ఉంది. చందు9ని జటాజూటంలో ళివుడు బంధించాడు._లమ్మీకూడా పాలనముద9౦లోనే పుట్టింది. చందు9)వి విడువలేక ఇక్కడ శివుని ఎదుట ఇలా వచ్చి కూచుందా! ఆవిడ చేతులే తెలుపు. అంతకంటె మహాతెల్లగా ఉంది అవిగచేతిలో దంతపు పీణె వేళ్ళకి కూడా తెల్లని దంతపు ఉంగరాలు పె ట్టు కునీ

. ఒళ్ళో నీణను వుంచుకుంది. తనంత తెల్లగావున్న కూతురుని అలా ఒళ్ళో కూచో పెటుకుందా 1 అన్నట్లుంది... ఆలయం కలుపు, (

[ వీజ రెలుపు._ఈ తెలువంతా కలిసి అక్కడవున్న తెల్లదనాన్ని కోటి రెట్లు 'హెచ్చుచేస్తోందా ? అన్నట్టుంది. శివుణ్ని విడువలేక వెండికొండ పాంణంపోసుకు స్రీలా అయి వచ్చి కూచుందా: అన్నట్లుంది. హైల నముద౦ంలోంచి బరావతం పుట్టింది.__దాని సాహచర్యంచేత ఆ పాం కాల ఎన్నిటిసీ తెల్లదనంతో నిండివుంది. పరమశివుని చిరునవ్వే ఒక తెల్లపువ్వులా పూబోడిగా మారిందా ? అన్నట్లుంది. ఈశ్చర కంఠంలో ఉన్న నల్లతనాన్ని తుడవడానికివచ్చిన వన్నెలలా వుంది....న్వచ్చమైన గౌరీదేవి మసన్సులా వు ది కుమారస్వామి వితదీక్షలో తెల్లటి వస్త్రాలు కట్టుకుని తిపుండా౪లను ధరించి సేవిస్తున్నారా! అన్నట్టుంది? రాహువు కబళిస్తాడేమో అనే భయంలో శివుణ్ని కరణు వేడిన చందు డీలా పర మేశ్వరుడు వంటికి వూసుకున్న విభూతిలాగ వుంది. ఆలయ 22)

170 మహాశ్వేత పాంంగణంలో చెట్ల పూవులన్నీ తెల్పటివి రా?పోళారా :' అన్నట్లుంది. ళా యా టబ కృతయుగంలో ప్రజాపతుల ప౦విమలకీ ర్రి అన్ని లోకాలూ తిరిగి తిరిగి ఇక్‌ కదలలేక అలనట తీర్చుకొందుకు ఇలా కూచుందా? అన్నట్లుం దిః అగవిలో మూడు వేదాలూ కలియుగంలో మా పన కేలేదు పఏజలకని ఏడ్చి వడ్చి ఇక్కడ ఇప్పుడిలా నిశ్శబ్దంగా వుండిపోయాయా ; అన్నట్లు---రాబోయే కృతయుగానికి ఈ తెల్లని అకృతిలీజంలాగ కన పడుతూంది. మహి తపన్సంవన్నుల తపోళశ కి రాశీరూపంతో నారీ రూపిగా మారిందా? ఆకాళగ గా తరంగాలలో ప్నానం చేయడానికి వచ్చిన వెల్ల యేనుగుల గుంపా అన్నటుగా ఉంది. ణు ళు

రాపణానురుడు కడలించగా తునుకలా వడిన ఎిలానంలాగ ఉంది. లమ్మికి శ్వేతద్వీపంలో వుండి వుండి విసుగు అనిపించి అంత “కంటె ఇక్కడ వెయ్యిరెటు తెల్లదనాన్ని నంహెదించుకొని సాధ్విలా మారిందా? బలరాముడు మద్యం తాగాడట ఆ మాంద్యంలో అతడి శరీరంలోంచి జారిపడిన లావణ్య శలాకలా ఉంది. పున్నమ రాత్రుల మారి

వెన్నెలలు అన్నీ కూడబలుక్కుని ఒక్కదగ్గిర చేరి ఈ మెలా పోయాయి హంనల తెలువంతా వచ్చి ఈవిడదగ్గ రే ఉండిపోయింది. ధర్మ దేవత హృదయంలో న్వచ్చత ఆంతా ఈవిగలా మారి.ది అమృతంపు నురుగే పాదరన ప్రవాహమే నృష్టిలో వుండే వెండి అంతా బరహ్మగా రనే కంసాలి తన చాతుర్యం అనే నిప్పుతో కరిగించి త్రీనూరిగా మూనపోసి పా9ణం ఇచ్చేశాడా అన్నటుంది. సత్యం అనే గుణం చాలా

బి

• అెల్లనిదిగదా । దాన్ని అంతా చేర్చేనీ ఒక చావగా తీర్చాడు ఆ స్రష్ట (గొ టు

ప్రవంచంలో వున్న తెల్లమల్రెలు మొల్లలు జాజులు విరజాజులు దేవకాంచ నాలు నీందువార పుష్పాలు ఇవి ఆవి అనడం ఎందుకు? సమస్తం స్వచ్చ

మెన తెలుపు ఒక రూపంతో, వచ్చి ఇలా ఇక్కడ ఈమె ఉంది.

మహాగవేషణ 121 అమె ళరీరమార్థవం నవనీతంలా వుంది. పూలరేకులు ఈమె శరీరంతో పోలిస్తే కర్కశంగా ఉంటాయనక తప్పదు. ఈమె నేత) విశాలం చూసి తెలదామరతేకులు తెలతెల పోయాయి. ఆ దేవాలయ పా9ంగణంలో ఉన్న ఎజ్జగులాబులు ఈమె కంఠంలో పితివింబించి కెంపుల కంఠహారం ధరించి.దా అన్నట్టుంది. చలువరాత్తిలో రాతి కాఠిన్యాన్ని తీసేసే ఉన్న న్నిగ్గత అంతా ఇలా ఉందా అనిపిస్తుంది _- ఆ దేవతా మండవంలో ఈవిడ రూపాలంతటా కనిపిస్తున్నాయి. ఈవిడ తపోదీక్షచూని ప౦కృతి అ తా తపించి తపించి సానుభూతితో కడివెడు కన్నీవ 'పెట్టుకుందా అన్నటు చల్లని గాలి తాకిడికి, పూలు పండుటాకులు ర్త బట న! ళా నేల జలజల రాలుతున్నాయి. ఆ నరస్సుని అరణ్యాన్ని పరిపాలించ డానికి అమృతం అంతా ఇలా అతివగా మారి వచ్చేసిందా 2 అన్నట్టుంది. స్పష్ట నృష్టిలో తెల్లని వన్తుజాలం అంతా ఈవిడ తెల్లడనాన్నిమూసీ తలలు వంచెయ్యవలసిందే_హిమంతరుతువులో హిమం ఈమె ధావళ్యాన్ని చూసి చూన్సి అనుకరించలేక పోతున్నానే ఆని మంచు బిందువులే కన్నీ ళ్ళగా కారుసోందా ? అన్నట్లు తెల్లవారేసరికి మంచు బిందువులు దటంగా న భా య శు వర్షిస్తూ ఉంటుంది. మహాశ్వేత వర్ణన మహాకవి మన బాణుడు మహబాగా చేళాడు, అ వర్ణనకు ఆ వర్జనే సాటి, ఇలా ఎంత వర్ణించుకుంటూ ఉన్నా తనివి తీరదు భట్టూ నీక్రీర్రి అనే తెలుపు ఇలా మహాశ్వేతలా ఆ చంద్రార్క: ఉండిపోయేటు నిర్మి. చుకున్నావ య్యా నుహానుభావా. టబ 1కాదంబరివర్ణ్హన: చుక్కల్లో చందిమామా ? అన్నట్లుఎది_చెలుల మధ్య కాదంబరి ళా బు ఒక చక్కని చిన్న శయ్యు అమర్చి వుంది అక్కడ, దానిమీద చూడం

[గ్ల మహాశ్వేత గానే మనస్సును ఆకర్షించే, మంచి ముదురునీలం రంగు పట్టుపుట్లం నీటుగా పరిచి వుంది. తెలని పట్టుగుడ్డ తొడిగిన నిడుపాటి దిండు వుంది. పదారు వన్నె బంగారు బొమ్మలా ఆ 'రెండిటిమథ్య వాలుగా నవ్వుల పువ్వులను వర్షిస్తూంది. కాదంబరి శరీరబ్భాయకు అనుగుణ్యంగా కళ్యాణ నూచకంగా లేతపసుపు వన్నె వస్త్రం కట్టుకుంది. అప్పుడు ఎలా వుందంటే ముదురు నీలపుటాకాశంలో వెండిమబ్బు తునకకి మధ్యలొ వ౦కాశించే విద్యులతలా వుంది. ఈవిడ__మణులు స్థాపించిన నేలమీద ఈమె గో మేధికాలతో చితొంచిన చితంపు బొమ్మలా అక్క డ తటా ప9తిబింబిస్తో:ది. ముదురునీలం పట్టుబట్టలు కట్టుకుని ఇద్దరు చెలికత్తెలు చేతుల్తో తెల్లని వింజూనురలు వీస్తున్నారు కాదంబరి అనే సౌందర్య లక్ష్మికి రెండు ఏనుగులు తొండాలనే కాడలకి, దంతాలలాంటి =. వింజామరలు తీసుకుని చక్తితో సేవిసున్నారా ! అన్నట్లుంది. ఆకు వచ్చని ఎర9ని మేళ్రైన పట్టుపుట్టాలు కట్టిన వడతులు అక్కడక్కడ గుంపులు గుంపులుగా కూర్చున్నారు. ఆ దృశ్యం ఎలా వుందంటె లవ్మీకి రెండువైపులా అకులతో ఎరం9గులాబులు కలిపి కట్టిన వూల కుండ్రా అన్నట్లున్నారు. “నం (మూలంలో చిన్న వర్ణన ఆధారంగా తీసుకున్నాను ముల్లోకాలలో ఉండే పిజానీకం ఆమెను ఒకసారి అలాచూస్తే మరి ఆ చూపులు ఒకంతట మళ్ళనే మళ్ళలేవు. నృష్టిలో ఉండే సమస్త శుభలకతణాలూ ఈ నుందరాంగిని వరిం చేశాయి. పదారువన్నె బంగారు నగలు, ఆ బంగారం తల్లికి ఎంతో నింగారాన్నిచ్చాయి.. కాదుకాదు అవిడ ధరించడం చేతే ఆ నగలకి అందం పచ్చింది. ఆమె ప్రతి అణివణువున ఇనవయవ్వనం లొణికిన

మవోగవేషణ క్ష్ర లాడుతోంది. విష్ణువు జగన్మోహినిగా అవతరించాడు _... ఈవిడని చూసి, నా అవతారం వ్యర్థం ఆని విప్పుడతడు తొంభయిళతొమ్మిదిపాళ్ళు సిగ్భువడుతూ వుండాలి, ఆమె పాదాల అరుణిమ ఆ ప్రదేశం అంతా మెట్ట ఎర9తామరలు పజచాయా అన్నట్టుంది. మణి మంజీరాలు పాదా లకు రరి.చి ది. కాళ్ళకు లాజరాగం ఉంది. ఆ హపైాదాలలో మణుల ప౦తిలింబం ఏదో 1 లాషారాగం ఏదో? ఎవరూ కనిపెట్టలేకి పోతు న్నారు. “మహిత భావాభావ మర్యంబు మధ్యంబు” అనలు నడుము = ఈ దో లేదో అన్నట్టుంది. బంహ్మ నృష్టిన్తూున్నవ్పుడు పరాకుగా నాభిని దిదబోయాడు గట్టిగా వేలూని ఉంటాడు. ఆమె నాభి అంరుకే చాలా లోతై ఉండాలి. కాళిదొనుకూడా కుమారనంభవంలో పార్వతిని వర్ణించి నెప్పుడు “చిరేణ నాభిం ప్రిథమోద బిర్దవ" అంటాడు...నాభిని లోతుగా వరించడం కవుల 'నంవందాయంలా కనిపిసుంది. వమాజాల భాగం ఈ వనితకు చాలా వనటని దిస్తోంది. అనురాగ జలధిలో రమణీయాలైన అలలా । అన్నట్టు ఆమె పెదాలు కదలాడుళున్నాయి. మాణిక్యాల పాతఠ౦లలో మదిర నింపారా అన్నట్టు ఆవిడ చెక్కిళ్ళు ఎర9రంగుతో తశతళలాడుతున్నాయి. రతీదేవి వీణజకుండే రత్నకోణం కంటె ఎంతో అందంగా అవిడ ముక్కు ఉంది. అనురాగాల వెల్తువలనే పాల సముద9పు అలల కంటె ఆందంగా ఉన్నాయి అమె క్‌ళ్ళు _మానవులకు కళ్ళున్నందుకు సఫలం ఏమిటంటె ఆవిడకళ్లని చూడ్డమే అనిమిషులైనా ఆ కళ్ళని చూస్తూవుం టె తమ అనిమిషత్వం ఇంత కాలానికి సార్ధకం కలి గిందని సంతోషిస్తూ వుంటారు... చెవులకు మరకత మాణిక్యాలతో కూర్చిన కుండలాలు వున్నాయి. అవి చిరుగాలికి అల్హాడు శున్నాయి, ఆ దృశ్యం నీ వుల సౌందర్యానికి మేం ఎంత మాత90 ఈశగం గాక తగం అని పూగులాడుతున్నాయి. అష్టమి చందు9డి కంటె అందంగా ఉన్న

అమె ఫాలభాగంలో చక్కని కస్తూరిచుక్క, ఆ చక్కని చుక్కకు ఎంతో అందాన్నిన్తూంది ఇంత ఏల_చతుర్ముఖుడు పశిపంచంలో ఉండే సొందర్యాన్ని అంతటినీ ఒక్కదగ్గిరకు చేర్చి ఆందుతో మంచి ళం పాళశంలో బంగారు ద౦వాన్ని వేసి పోతపోనీ పా9ణం పెట్టి నిర్మించాడా ఈ కాదంబరిగా అని_అనిపిస్తుంది చూపరులకు ,..- అనలు మనభట్టు తన కావ్యానికి కాదంబరి అనే పేరు పెట్టు కున్నాడు. అవిణి ఎంత సభళ్యంగా ఎంత హృద్యంగా ఎంత లావణ్య మ! రాసిగా, గుణాలకుప్పగా,మురిపాలు నింపే ముద్దుగుమ్మగా, కనకంపు బొమ్మగా, కళ్ళనిండుగా ఉండి, గుండెకు మెండుగా ఆనందాన్నిచ్చే అందాల భరిణలా ఆతి రమణీయంగా వర్ణించుకున్నాడు. సప్త సంతానా లలో కావ్యసృష్టి ఒకటి అది కొళశ్వతమైంది. ఆ చందా9ిర్కల అందరి చేత వౌను అనిపించుకునేటంత ఉన్నతంగా ఉండాలి అనుకోవడం కవుల తప్పుకాదు కదా! మన భట్టు తన కావ్యకన్యక '“కాదంబరిని' తనకొక కూతురుంటె. ఎలా ఉండాలో తన భావంలో ఊహించుకున్నాడు.._మనకి ఆవిణ్తిచూపి అనందింపచేళాడు. జాబాలి ఆశంమవర్హన : ప! , జానాలి మహర్షి ఆశరిమం వుంది. దానిచుట్టూ ఎన్నో రకరకాల పూలచెట్లూ, పండ్డ చెట్టు ఉన్నాయి. కొంతదాకా తెల్లటి వూవులు మశ్యలో ఎరరని పూలు మశ తెలపూవులూ._ఇలాగా చూడాడికి చాలా ళు న. ళ్‌ ఉం చక్కగా వున్నాయి. ఏళ్ళు నిత్యం భగవంతుడికి కాంతి ఇమా తపో పుచ్పోలని అర్చిన్తూ ఉంటారు. అవి ఎవ్పుడూ వడలనివి అందుకు సంతో

మహాగ వేషణ 17ల్‌ శ్లో అాంసా ప్రధమం పుష్పం పుష్ప మిందిియ నిగ౦ంవః

నర్వ భూత దయాపుష్పం కమా వుష్పం విశిష్యతే

శాని వుష్పం తపః పుష్పం ధ్యాన పుష్పం ళధ్రెవత __చ

సత్య మష్టవిధం పుష్పం విష్ణో ప్రీతికరం భవేత్‌. అందుకు సంతోషించి ఆ సర్వేశ్వరుడు ఈ వనవాటిలో -ఎంత కోను కున్నా తరగని తట్టలకు తట్టలే పూలు పుష్పింపచేసున్నాడా! అన్నట్టుంది.

చుట్టూ రకరకాల పండ్షచెట్లు కూడా ఉన్నాయి. పండిన పండ్లన్నీ బంగారు రంగుతో మధుర మైన వాసనలతో ఉన్నాయి. మహర్షులు చేసే ధ్యాన తపో నిష్టలకు సంతోషిస్తూ మీకు మోమఫలం తిథ్యంగా ఇస్తానని వాళ్ళకు భగవంతుడు హామీ ఇస్తున్నాడా అన్నట్లుంది అంతే గాకుండా మహర్షి హృదయం ఈ: పంద్దకంటె ఎంతో తీయనివని ఆ పండ్లు తిన్న చిలుకలు కోకిలలు కలకల ధ్వనులతో అ విషయాన్ని ఛాటిచెపు శున్నాయా ? అనిపిస్తుంది, ఎందరో మహర్తు లున్నారక్కడ, స్నానాలు పూరిచేసు ని దర్భలూ పూలూ పట్టుకు వస్తున్నారు. వాళ్ళు చేళుల్లో దర్భలు పట్టుకోవడంలో అంతరార్థం వమిటంటపే మన జీవితాలు ఈ తృణంకంటి కూడా చాలా" అల్పమైనవి....విషయ సుఖాలకోసం ఆము ల్యం ఆయిన జీవితాల్ని ఎంద.కరా9 వ్యర్థ చేసుకుంటారు _._మీ జీవితాలకంటెి మే మే ఇంకాకొంత దీర్పకాలం జీవించగలమేమో అని చెప్పుతున్నట్లు తోస్తుంది. పూవులలో కేకులు ఎంత సున్నితంగా ఉ. టాయో అంతకం టబ ఎక్కు.వగా సున్నితంగా మన మనసనే పూవును మలచుక'ని భక్తి అనే జలంలో దాన్ని ళడుపుతూ ఆది దేవుడికి ఆర్బిం వాలి. అదే జీవితసార్థకం అని చెప్పడానికే ఒకచేత కమండలం ఒక చేతో వూవులూ పట్టుకున్నా రన్నమాట 1

176 . మహాశ్వేత మహర్షులు చేసే అగ్నిహోత విధుల ధూమాలు కేకలేది అకా కాన్ని అంటుకున్నాయి. వీళ్ళు ఎందుకు ఈ హోమాలు చేగన్నారంటే మన శరీరం అనే కాష్టం మృత్యువు అనే అగ్నిలో ఏ షణంలో ఆహుతి అయిపోతు దో--ఓ అజ్ఞానీ జ్ఞానాగ్నిచేత పాపకర్మలని ఇప్పటికైనా దగ్గం చేసుకో పునర్జన్మ లేని స్థానాన్ని చేరుకో అని జ్ఞాపక ఎచేస్తూ ఊం టాయి. నెమళ్ళు, జింకలు, చిలుకలు మొదలైన రకరకాల పక్షులూ జంతువులూ ఉన్నాయి అక్క డ-__._కారు మేఘాలని చూస్తే మేం నృత్యం చేస్తా... ఆ మేఘాలకి మే పురివిప్ఫి చత౦ంపడతాము. ఓ షవిషీ నువ్వు కష్టాలనే మేఘాల్ని చూపి జడిసిపోతున్నావ్‌ నీకంటె మేం చాలా ఘనులం సుమా 1 అంటున్నాయి. లేళ్ళు చాలాశే ఉన్నాయిట అక్కడ అవి అంటున్నాయి. మేం ఎంత హాయిగా లే పట్చికని తింటూ ఆరిషడ్వర్గానికి దూరంగా ఉన్నాం. ఛనగర్వం ఈర్తా అసూ యాడి దుర్గంధాలు మమ్మల్ని కోసినా ఒక్క కణ౦లోకూడా మానవుడ* నువ్వు చూడలేవు. గనుక నీ జన్మం కంటె మా జన్మమే చాలాచరి కార్లమైంది నుమా అని చాటుతున్నాయి. ' చిలుకలు గొరువ.కలూ మాకు ఏంతో వకాగంత' ఉంది. బుషుం వేదఘోషలు అలా ఎని సున్వరంగా అప్పచెప్పేస్తాం. ఈ మహనీయుల తపోళ క్రి మాకు ఎంతో అండదండగా ఉ.టోంది మేంఎలా క ఎతజ్ఞితను తెలుపుకోవాలో వారికి. తెరికి తెలియక ఎంతో బాధపడుతున్నాం. మ రెక్కలనే మామిడి ఆకుల తోరణాలు కట్టి నంళతోషపూర్వక మైన కలవల ధ్వను లనే మంగళ గితికలలో మహర్షులను 'సేవిస్తుక్నాం అని పపునున్నట్లు ఉన్నాయి. . కాషాయ వస్తాలు ధరించిన తపోధినులు ఇచటి పె9ణికోట్లకు లకలో అయినా కష్మాన్ని తల పెట్టరు. వీళ్ల హృదయాలన్నీ. "పే9ంమా

= మహాగ వేషణ 177 మృత భాండాలే. ఇక్కడ అక్కడ ఉన్న నరన్సులన్నే ఆ విషయం ముమ్మాటికీ నళ్యమే అని సాతువి స్తన్నాయా అన్నట్వ్సన్నాయి. మచ్చికగా ఉన్న పిల్లలా ఉంటాయి ఇక*గి జంతువు న్నీ_ఒక్కదగ్గిర భ కి పారవశ్యంతో ఏకాగ౦త అనే తాడులో దేవుణ్ని కవేళశారా?; అని

త్‌ య్‌ పిస్తుంది. పితృదేవతల పె భకిశో కొంతమంది మనస్త పికోనం పితృకార్వాలూ భూతబలులూ చేసూ ఉంటారు. అ తపోపనం అంకా నత్యధర్మాలకు నిలయంగా ఉండి అపర సత్యలోక మా, అనిపిస్తుంది ఈ అశ౦మ'న్ని చూడాలనే ఆకాంక్షతో అముచప్పుడు నపషలు ఇక్క ౮ త తు శల్య డక. వసున్నారా అన్నట్లు సరస్సులో ఆసపరి మండలం పశ+ితిబీవి న్‌ గా టె స్తుంది. అచటి చిలుకలూ గోరువం£లూ శిష్యుల పఠన కార్యక౦కూలు ఆగ గానే ఆవి వేడదాఘోషఃగ దేవతా సవాలు సహనిశనామాలూ పఠిస్తూ నిత్యం ఎకావోలు చేసున్నాయా అనిపిసుంది. అక్కడ వివిద ప౦ఉశాల్గ్లో రామాయణ కథలు ధారత కధలు భాగవత కథలు కాస్త చర్చలు ఉెపనిషత్చర నలు యోగాభ్యాన విష యాలు పాఎణాయామ పచత్మాహారాడులు ఓంకార మంతం ప౦భావాలు అత్మసాచాత్కారానికి కావలసిన సమస్త విషయాలూ అన్ని నిత్యం సాగుతూ ఉ. టాయి. అందరూ ఆచరణ వ్యములే ఉపదీశ శూరులుకార్ము అలాంటి అశ౦మ మధ్యభాగంలో రకొళోక వృక్షం ఉంది, అద్రి ఎక్కడా ఎంత వెదికినా ఒక్క ఆవైనా కనపడకుండా అంతా ఎజ్జిగా కుంక. కల్చినట్లుగా ఉంది. మునికన్వ్యల నారబటలను ఉ:.కి చెల్షరు ఓ లి ట ౧ ఆరకట్టారు. అవి గాలికి రెపరెప లాడురున్నాయి.. విషయ వాననలనే అగ్గిలో అటమటించే పాంణాలకి ఇక్కడ మీకు కాశ్వతానందం దొరుకు 23) _

178. 'మహాశ్వేత శుంది రిండి.రండి అ అహ్వానిస్తున్నట్టున్నాయి అవి. కొన్ని చెట్ల కొమ్మలకి జింక చర్మాలుకూడా ఎండ బెట్టి ఉంచారు. ఆవి వఏంచెపు తున్నాయంటె మీ పాణాలు విడిస్తే మీ శరీరం నిప్పుల్లోకే గాని మరెం దుకూ పనికిరాదు, మేం సజీవంగా ఉన్నా నిర్జీపంగా ఉన్నా మానవుల "సేవ చేస్తాం సజీవ.గా ఉంటె మా చూపులతో నడకలతో, శంిమజీవు లకు వికాాంతి నిస్తాం. నిర్జీవంగా ఉంటే తవస్సు చేసుకోందుకు చక్కగా మేం ఉపయోగపడుతున్నాం మీకంకే మేంచాలా కృతజ్ఞతా శీలంగల వాళ్లమని చెపుతున్నాయి. ఆ పి దేశం అంతా ఎంతో బాగా గోమ యంతో అలికారు. అంద మైన ముగ్గులు పెట్టారు. అక్కడ చిన్న ఉన్నతాసనంమీదడ జాబాలి కూచున్నాడు.. ఆయనకి చుట్టూ ఎంతోమంది తపస్సంపన్ను లున్నారు.

“మహర్షి మండలో భాసితరాజహంస గతి భాతి మహర్షి నము దాయ మధ్యంలో బ౦హ్మలా ఈ బుషి మధ్యంలో "బంహ్మజ్ఞాన సంప తతో వికాళిన్తూ అపర భాస్కరుడులా జాబాలి దేదీప్యమానంగా వెలిగి పోతున్నాడు. అతడు అతి వృరుడు, దేహం అంతా తపహోగ్నికి శుష్కించిపోయి.ది. కనుబొమలు ముందుకు వాలాయి. అతని నుదురు మూడు మడతలు పడివుంది. ఆది అకార ఉకార మమకారాలు లాగ,

_ఓంకారారాజ్యానికి ఇతిడే ప్రతినిధి అన్న చిషయం అవి చాటుతున్నాయి. అతని తల జప తపాలచేత నిరంతర అగ్నిరూషుంచేత అతిపాటల వర్షంగా తయారయి ఇవ్వడు పూరిగా ముగ్గుబుట్టా అన్నట్టుంది. శివుడు ఇతని భక్రికిమెచ్చి నందీశ్వరుడి తెల్లని రోమరాజినంతా కానుకగా ఈయన కిచ్చేశాడేమో అన్నట్టుగా ఉంది. దేహం ఆంతా వణుకుతూంది' ఆతని జగలు చాలా "పెద్దగా 'ెరిగాయి,. అవి చుట్టలు చుట్టలగా ఉండి

మహా గవేషణ క్షే? $ ఏం చెప్తుతున్నాయం టే_.ఆధర్మాన్ని జయించిన వతాకలం సుమా అంటు న్నాయి. పుణ్య. అనే చెట్టుకు వూనిన పూగుత్తులం న్వర్గంలోకి వెళ్ళ డానికి తాడుగా ఉపకరిస్తాం అని చెప్పతున్నాయన్నమాట. అతడి నుదుటిమీద మూడు విభూతిరేఖ లున్నాయి. అది హిమ వత్పర్వతం ను డి వవహిస్తున్న పవితంగంగ ఇక్కడ మూడు పాయ లుగా ఉండాలనిపీన్తూంది. ఆయనచేతిలో నృటికపూనల జపమాల ఉంది. దాంతో ఆయన నిత్యం జవంచేన్తూ ఉంటాడు. దూరం నుంచి ఆయన చేతివేలు కణువులేనో స్పటికపు పూనలేనో తెలుసుకోలేమన్న మాట. ఆయనకి రెండు వేపులా, దండ కమండలం ఉన్నాయి. దలీడం అంటె ఆది అ౦హ్మద, డం. మోదుగ క్దని ద-డంగా ఉవయోగిస్తారు. విష జంతువులూ రావు. విషపు ఆలోచనలూ రావు. కమండలంలో ' జలం పో0ి&ిస్తే అమృత సో9ష్షణంకం టె దీనికి మవత్తుంది. ఈయన ధీరత్వం ఓర్పు నిర్మలత్వం తేజస్సూ గాంభీర్యం గుణాలు మేరువర్వతాన్నీ భూమినీ ఆకాళాన్నీ నూర్యుణ్ణీ సముదు9ణ్ణీ పోలి ఉన్నాడన్నమాట. కోటి సూర్యుల కాంతితో ఆతని ముఖమండల వెలిగిఫోతూ ఉంటుంది. వేనవేల దీపాల కాంతులు కళ్ళల్లో కదలాడుతూ ఉంటాయి. ఛాయ వనువుముద్దను. బొమ్మగాచేని, బ౦హ్మ పా9ణంపోళాడే మో ఈ జాబాలికి అన్నట్టూ, పూలలో పుప్పొడినంతా చేకూర్చినట్టూ చామంతుల బంళుల పసుపుభాయనంతా ఈబుషిక్రిచ్చేకాడు ఆదేవుతు. కాషాయరంగు త్యాగానికి చిహ్నాంకదా:ః జీవిత భవిష్య త్తంతా ఇతడు కాషాయనస్తా౦ల లను రరింని నన్యానీ అవుతాడు అని నిరూపించడాని కే మి స్సే ఈవిధంగా

180. మహా శే త నృష్టించాడన్నమాట బంహ్మ. అతధు తిన తపోళ కిచేత _వెళంపాయ నుడి పూర్వజన్మ వృత్తాంత అంతా చెవ్వగలిగాడు. ఇతను. చెప్పిందే వైశంపాయనుడు శూదింకుడికి చెప్పారు. కనుక ఈ హైత9 ఈ కా వ్యంలో చాలా ముఖ్య మైనది, ॥

రాగులను ఎంత చక్కగా సృృ్టించాడో విరాగులనుకూడా అత్వ బాగా వర్ణించాడు, మస బాణుడు ఇతడు బుషి తుల్యుడు. అవునుమరి “నా వృష్టి కురుతే కావ్యమ్‌” అన్నారుగదా పెద్దలు,

;ఉజ్రయినీనతరవరను: న! ణి

ఉబ్దయిని అన్ని పట్టాలకంటి అతి అందంగా ఉంటుంది. . ఇక్కడ అంతా నత్శబర్థులై ఉంటారు. పరి మేశ్వరుడు ఈ నగర సౌంద ర్యాన్ని చూసి తన పరివారం అంతటిత"టీ, ఇక్కడికే వచ్చేశాడు. పట్టణశోభ చూశాక మరి కదలక, కాశేశ్వరుడనే చేరుతో ఇక్కడే కాపరం స్టిర. చే సేసుకున్నాడు. ఈ పుర రమణీ.మం చెప్పడానికి సాధ్యం కాదు.__చూసని తీరవలసిందే, దీని అయిశ్వర్యల ముందు కుబే రుడి అయిశ్వర్య. ఎందుకూ వనికిరాదు అన్ని కళలళు ఇది ఆలవాలం

ఈ పట్టణ వీధుల్లో నవరత్నాలు రాసులు రాసులుగా పోసుకుని. శరు కుంచాలు పదతలో ప్రజలకు అమ్ముళు= ఉంటారు __ ముత్యాల

౯ ఛి |

రానులు మహముదు గొలుపుతూ ఉంటాయి. సముధు9డే ఇక్కడ న్డావ్‌

ల బు ల ని స్థ రం ఏర్పజుచుకున్నాడా : ఆమ్నట్టు-ది. అక్కడి కోట గోడలు ఆకా కాన్ని అంటుళున్నాయి. ఇది స్వభావో కేగాని అతిశయో క్రికాదు __ అక్కడి. మేడలు స్వర్గంలో నౌధాలకంటె వెయ్యిరెట్లు అంధంగా

ల్‌ ళా

మవాోగపషణ.. 181 ఉన్నాయి. బ-గారం వూతలతో, కళ్లవిందుగా ఉండే సంభాలు రత్నాలు పొదిగిన గోడలు అక్కడక్కడ పచ్చలు పరున్తూ మధ్యమధ్యలో గో మేది కాలూ చొప్పిస్తూ ఉన్న అరుగులూ వెండిమలామా చేశారా అనే భూతల పదేళాలూ మంచి చక్కనైన చౌరస్తాలూ ఉన్నాయి. ప్రతి రెండు వీధులకు ఒక అతి రమణీ యంగా ఉద్యానవనాలున్నాయి. వీటిముందు న. దనవనం ఎందుకూ వనికిరాదు. దీని అందచందాలు చూనీ అది మూతి ముడుచుతుంది. అందుకే అక్కడి గంధర్వులూ -తంధర్వ కాం తలూ ఇక్కడికే వచ్చేశారు. అందాలు చి.దుతూ కలకలలారే కమలా లతో నిండిన కొలకులూ, కోనేళ్ళూ చాలా వున్నాయి. ఇఒదు9డికి సహ సాంషుడనే పేరుంది. తనలోకంతో సౌందర్యం దీన్ని చూశాక ఇష్టం లేక వెయ్యి సరస్సులనే కక్ళతో తూస్తూ ఉండవచ్చు అని ఇక్కడికి వచ్చేళాడు. ఇక్కడ ప౦ిజలు ఎంతో అద్భష్షం చేసుకున్నారు___ దేవ లోకంలో దేపతలంతా మానవాకృతులతో వచ్చి అక్కడకం టె ఇక్కడే బాగుందనుకుని ఉండిపోయారు,

ఈ వట్నంలో ప్రజలకి ఆరిష్టాలేవీ రాకుండా కాపాడడానికో అన్నట్లు ఎప్పుడూ వేద ఘోషలు వినిపిస్తూ ఉంటాయి. గానంతో రాళ్లను కరిగిస్తారు నంగీత శాస్త్రవేత్తలు రామాయణ భారతకధలు మవీ యిష్టంగా వి-డూవుంటారు అక్కడీ మానవులు. అచటి ప౦0జలంతా ధర్మాత్ములే ఆ పట్నంలో పాపం అనే పన శ్రే లేదు. అందరూ శాంత మూర్తులే, సర్గుణ వంతులే నత్య్మనంధులేే కరుణా సముదులే, పరోప కారులే, భగవదృ్భక్తులే, కళా కోవిదులె_కాస్త్ర పారంగతులే. అలాంటి దీ ఉజ్జయినీ పట్నం.

అలంకారము కొ. కీవ పే, 11వ పంక్రి, వరినంఖ్యా అలంకారము

ఒక వస్తువునకు ఒకచో నియంత౦9ణము (నియమనము) చేసి మరి యొకచోట నిషేధము చెప్పినచో వరినంఖ్యా అలంకారము.

మహీం చిశంికర్మను వర్షనజ్కరా, కా వ్యేషు దృథబంధాః- శాస్తేంషు చింతా, న్వప్నేషు వివిల భాః, ఛతే౦షు కనకదండాః, ధ్వ జేషు ప౦కమ్బాః, గితేషు రాగ విశసితాని, కలిషు మద వికారాః, చాపేషు గుణచ్చేదాః, గవామెషు జాలమార్గాః, శశికృపాణకవ దేషు కళబ్కా, కార్య మేషు శూన్యగృవాః, .

యన్యచ పరలోకాదృయమ్‌, అంతఃపురి కాలకేషు భంగః. 'నూపు రేషు ముఖరతా, వివాహేషు కరగ౦హణమ్‌, అనవరత మఖాగ్ని ధూ మేనాశ౦పాత;, తురగేషు కళాలిఘాతః, మకరధ్వజే చాపర్వని ర భూత్‌.

చితంలేఖనమం దే రంగులు కలుపుట, జాతులలో వర్ణనంకరములు లేవ, కావ్యాలలో నే కట్టుదిట్టము నేరంచేసిన మనుషమలును పటుటలేదు.

బ బి

కాస్త్ర చర్చలయందే చింతి_విచారములు లేవు, కలలలోనే ఎడబాటు, భార్యలను విడిచిపెట్టడం అనే జబ్బులు అనాడు లేవు. గొడుగులకే బంగారు దండములు.___వ9జలకు దండన లేదు. ధ్వజములు మాత మే గాలికి కదలాడుట మనుషుల మవసులకు డోలాయమానములు లేవు. ఎఏన్సగులకు మాత మే మదవికారము విల్లులలోనే వింటినారిని సారించుట

మహాగ వేషణ 188 మానవులు గుణములను విడువరు. కిటికీల కే జాలమార్గము, మనుమలలో మాయాజాలములు లేవు. చందు)డికీ కత్తుల కే నలదనాలు మనుష్యులకు కళంకాలు లేవు చదరంగపు ఆటలలోనే శూన్యగ్భహాలు__ వన్నులు కటక అధర్మంగా ఇళ్ళు ఖాళీలనేవి లేవు. ట్‌

చనిపోతే, యమలోకం అంటెనే భయం. ఇహలోకం లేదు" అ దెలలోనే ధ్వని_కలవోలు లేవు, వివాహాలయందే చేతులుపుచ్చు కోవడ:. పన్నుల బాధలులేవు. యజ్ఞాలు మూలంగా ఆ పొగనుంచి కన్ప్సీరు తప్ప, కషాలకి కనీ పృలేవు. ఆ రాజ్యంలో గుజాలనే కొటడా

మ ఉప క ! స్ట జ

దెబ్బలు. మనుష్యులకు అట్టిశిక లేదు. మన్మథుని చాపర్వనేగాని శతు9 రొజులతో యుద్ధం చేయడంకోనం చాపాలు తియ్యక్క 6 లేదు.

అలంకారాలు కొవ్యానికి ఆందం ఇస్తాయి, ఎంతవరకంట రసా నికి అంతరాయం కలగకుండా ఉన్నంతవరకే. రసభంగం కథాగము

"భగం అయితే ఆ అలంకారాల పొయో నం అంతగా ఉండదన్నమాట

మనకవి ఆలంకారాలు పట్టుకు టె మాళ౦ం ఒకపట్టాన విడిచే న్వభావం కాదు. తగు మోతాదులో చెప్పడు_అలా ఒక ప౦ంవాహ లాగా చెప్పేసుకు వెళ్ళిపోతూ వుంటాడు. కాం కీ.వ పే. ర్‌ పంక్తి

" ఇంకౌక వరిసంఖ్య .

మలినఠా, హవిర్దూరేషు, న్నచరితేషు, ముఖరాగ, శృకేమ, న కో పేషు, తీక్టతా, కుకాగేంషు, సస్వభావేషు, చంచలతా, కదశీద శేషు న మనస్సు, చకూరాగః కోకిలేషు, న సరకళతే9షు, మేఖలా, బంధో

11రిక ముహాక్వేత నరితేష, నేర్య్యాకల హేమ, వషపాతః, కృతవాకుషు, న, విద్యా, వివాదేషు, భాంతి, రవల ప౦దక్షిజేషు, నళాస్తేషు, వన, నంకీర్త నం. దివ్యకధాసు, న, ధన, తృష్టాను, గణన్నా రుదావ, పలయేషు, న, శరీరేషు, మునిబాలనాశః, కంతుదీక్షయా, న, రాహూనురాగో, రామయణే. నలయౌవ్వ నేన, ముఖభ:గ వికారో, జరయా. నధనాఖి మానేన.

యతంచ మహా, భారతే, ళకునివదః, పురాణే, వాయు పిల పితం, వయః, పరిణామే, డ్విజపతనం,_ అవవన చందనేఃఎ, జాడ్యమ్‌ అగ్నీనాం, భూతిమలినత్వం, వఏణకానాం, గీతవ్యననం, శిిండీనాం, నృత్యపక్షపాతః, భుజంగమానాం, లోగః, కపీనాం, శీ లాలిలాషఃః మూలానామ్‌, అధోగతి:.

మాలిన్యం హవిర్దూమలలోనే మానవచరిత౦లలో ₹దు ముఖ మున ఎయిప్యరంగు చీలుకలకే గాని కోప తో ఎలు ఫెక్కే సుఖాబుగల మానవులు లేరు. వాడి దర్భల చివరభాగమిఎదేగాని మానస న్వభావా లలో లేరు. బాంచల్యం, అరిటి చెట్ల కే, మనస్సులకు లేదు. :*కిల పక్షుల కండ్శల్లోనే రాగంగాన పరిశ్త్రీలను చూడ్డ ళీలేరగు అడూ ౭బూ కదిలే లతణం కోడికి "నెమలికే గాని పవపాశబురు. విద్యా ఎవాదాలలో హెచ్చుతగ్గులు గాని మానవులకు భేవములు లేవు. అగ్నికి ప-దక్షిణం చేసినపుడు మాతమే తిరుగుట, కాస్తాంలకు తిరుగులేదు. డీ వ్య:థలలో మాతం మే మానవులకు తృష్ణ, ధినతృష్ట్ణ లేదు_రుదాక్షను లలో పూన లను మాత్రమే గణీంటుట, శరీరములను గణించుట లేదు, యజ్ఞముల యందే భాలురదీక్ష_మృత్యుభయము వారికిలేరు.. యవ్వనము? స్త్రీల యందు రాగములేదు. రామాయణమునందు మాత్రమే లనురాగిము,

మవాగవేషణ 1688 వృద్ధత్వమువే ముఖమునందు. వికారముగాని, ధనాభిమానంచే ముఖ వికారం లేడు.

మవాభారతంలో మాత౦మే శకుని చంపుట శకుని_అంలె నల్ల పీచ్చుకలను చంపుటలేదు. వురాణముయందు మాత౦మే మనోగాలివీచుట వాతరోగారులు లేవు.వయను హేచ్చడంచేశ మాత9మే. ద్విజులకు హాటుగాని వారి కార్యకలాపాల్లో గాచు. చందనవనాలకే.. జబ్బుగాని మానవులకు లేదు. నిస్పునకు మాతమే బూడిద కప్పి వుండుట .మలి నత్వం మానవులకు లేదు. నంగీతం వినాలన్న కోరిక లేళ్ళకుమాత 9 మే మానవులకు ఆ వ్యననం లేదు. నెమళ్ళకు మాత౦మే నృత్యంమీద అభి లాష. ఇతరులకు వారాంగనా నృత్యాల వ్యననం లేము. పాములకు మాత9మే పడగలు, మానవులు: నీతిమంతులే. కోతులకు మాత౦మే మారేడుఫలములమీద పీ9తి._.మానవులకు ఐశ్వర్యమునందు పీతిలేదు చెట్టు వేళ్ళకు మాతరమే నేలకింందకుపోవుట. మానవులకు ఆధోగతిలేదు.

లేళాలంకారము.-

దోషవవనకు గుఖమును, గుణమునకు దోషము కల్ఫించబడెనేని లేళాలంకారమగును.

ద్యూతం వినోద ఇచి;

జూదం ఆడడం నప వ్యననాలరో ఒకటి. “వెలది పానంబు జూదంబు" అని పేర్కొన్నారు.

వి. దం అంటె మాననీక ఆనందం కోనం చేసే మహోత్కృపష్ష మైన వని. ల 24.

186 మవాశ్వేత

ఇక్కడ జూదం ఆడడం అనే దోషానికి ఆత్మానందం అనే గుణాన్ని కల్పించాడు గనుక ఇది లేశాలంకారము. కొన్ని ఉదాహర ణాలు చూదాం.

వరదారాభిగమనం వైదగ్గ్యమితి _ స్రీలోలత __ పరుల భార్యను 'మోహించుట నై పుణ్యమని భావించుట.

మృగయాశిమ ఇది... వేట శరీర పరిశ9మ.

పాశం విలాన ఇడి.....తాంగుట వేడుక.

విను తథా శార్యమిళి.....అలవ్యం శౌర్యమని.

న్వుదార పరిత్యాగో అవ్మసనత ఇది_...తమ భార్యలను పరిత్య

. జించుట అవ్యసనము. " గురువచనా వరీరిణమ్‌ అపర ప్రజేయత్వ మితి...

గురు విచనము ధిక్కరించుట చక్కని బొషధపారియమని ముకా- వ గన, |

'తన్వి రూపన్యేన యౌవనం, యౌవన స్యేన మళర కేతనమ్‌, మకర కేతన స్యేన వసంత నమయ స్వేన దత్షీరావిల మనిరూవమ్‌.

సౌందద్యానికి యావనంలాగా యా'వనానికి మన్మథుడిలా మన్మ థుడికి వనంతుడిలాగా వసంతుడికి, దక్షిణపు గాలిలాగా... -

ముకవద గ9సం__విడిచిన మాటతో, పంక్రి పా౦9రంభించిన,

ముక్ర_పదగ౦ినం, యుక్త వసంత ఇవ మధుమాసేన,

మహాగ వేషణ 187

మధుమాస ఇవ; పల్లవేన, పల్లవ మివ కునుమేన కుసుమమిన

ళా

మధుహాణి._మధుకర ఇవ మదేన - టీ తే చ్‌ ;.

శబర సెన్యం ఎలా ఉందంటె నల్లటి అర ణ్యజనం నమూహం౦ంగా వసూ వున్నారు. అలాంటి నల్లటి మనుష్యులు గుంపుగా ఉంటె భయం శర మైన అమావాస్య రాశుంళ్ళన్నీ కట్టకట్టుకుని కదలివస్తున్నాయా ? అన్నటుగా ఉందిట. అవిడ కదలూ ఉంటి నల్లటి నంభాలు--బాగా

గై జో న కదలాడుతున్నాయా అన్నట్టుంది. సూర్య కిరణాలనే కొరణా దెబ్బ లతో వరుగులు తీస్తున్న గుజ్డాలని గట్టిగా కొడితే ఆ తాకిడికి తట్టు కోలేక పరుగెటి వసున్న చీకటి మూకలా అన్నటుగా వుంది. టబ వనీ ట్‌ -. ఉపమానము యొక్క థర్మాన్ని ఉపసమేయమున తాదాత్మ్యము

చెప్పుట, ఊహించుట ఉతేర్చిష. . .

నల్లటి అకారంతో కదలివన్తూ ఉన్న ళబరుల గుంపు అమావాన్య రీకట్లు కట్టకట్టుకు వస్తున్నాయా ? అన్నట్టుంది.

చీకట్లకు శబరులకు నలుపురంగు. కదలుట వీటితో రాదాత్మ్య మును శెవ్పటతే నిధి ఉతేర్చిక.

• రూవక ఆలంకారము

.... కామరకొలను నూర్యుడు ఆ నమిలచంగానే విరహిణిగా తపో

దీత తీసుకుందా ? అన్నట్లు కామర మొగ్గల నే కమండలాన్ని తీసుకుని

166 మహా శ్వే త హంసలనే తెల్లని చీర కట్టుకుని కోమరతూచ్ళు అనే జందెపు పోగులను వేసుకుని బిహ్మచర్యవ9త దీక్షను వానిందా అన్నట్లుంది. చందాాపీడుడు - రీరోదాత్తుడు ఈ కావ్యంలో కథానాయకుడు చందాపీడుడు. “ఆలంబన మతం తతఏనాయకో గుణవాన్‌ పుమాన్‌”

కావ్యంలో రసానికి సంబంధించినవారు అధొరములు అగుటవలన నాయకా నాయికలు అలంబన విభావమగురురు. ఆలంబనము ' రెండు విరములు, ఉద్దీపసనము విభావము. అందు గుణవంతుగగు పురువుడు నాయకుడు.

నాయకుని లవణాలు _... రిపార్టవ సుధాకరం. నర్వజ్ఞనింగ భూపాలుడు. ॥ .... శైలుగునేత_బులును వెంకట రమణయ్యగారు. 61-62.08.

“ఆలంబన మతం తత౦ి నాయకో గుణవాన్‌ పుమాన్‌” -

తద్గుణాస్తు మహాభాగ్యం బౌదార్యం స్టెర్య చ4ితే బొదార్యం ధార్మికత్వంచ కులీనంచ వాగ్మితా, కృతజ్ఞత్వం నయజ్ఞత్వం శుచితామాన శీలకా, తేజ న్వితౌ కళావత్వం స౦జారంజక ళాదయః ఏతే సాధరణా 1 పోంక్తానాయ కన్య గుణాబుదైః మహావాగ్యము, బౌదార్యము. 'సైర్యము దతత కౌజ్వ ల్యము, థార్మికత్వము కులీనత్వము వాగ్మి కృతజ్టీత్వము. నయజ్ఞత్వము శువిత్వము మానిత్యము లేజస్విత కశానత్వం ప్రజారంజకళ్వము.

మచోా గవేషణ కేగ్ష0

ఇవి నాయకుని సామాన్య గుణములు అని విద్వాంసులు చెప్పుదురు. - మ'వాభాగ్యము

“నర్వాతీ శాయి సామా9జ్యం మవీభాగ్య ముదాసహృృతమ్‌” శతు9 శేషం అనేడి లేకుండా ఉండే రాజ్యాధిపఠ్యాన్ని మవాభాగ్యం అంటారు.

చందాంపీడుడికి అట్టి మహాభాగ్యం ఉంది.

!

బొదార్యం

“*యద్విశాాణన కాలిత్వం తదౌదార్య బుధా విదుః” లోభత్యం అనేది ఏ కణంలోనూ లేకుండా ఎంతైనా ఇతరులకు - ఇయ్య కలిగినట్లయి తే దానిని బౌొదార్యం ఆంటారు. నాయకునకు గాని నాయి కకుగాని ఈ లగణాలు ఉండవచ్చును అంటారు గనున కాదంబరి. చందా పీడునకు నముది మధనంనుండి వచ్చిన ముఠత్యాలహారాన్ని ఇవ్వడం అనేది జాదార్యానికి తగి ఉంది. సై ర్య ం

వ్యాపార ఫల పర్యంతం ట్రైరశమాహుర్మణీషణః”

ఫల పాంప్తి వంకు ప్రియత్నించుట సైర్యము. . కాదంబర్తిమీద ఉన్న అనురాగం నిమిన్తమే తిరిగి చందాాపీడుడు వైశంప్రాయనుణ్ణీ తెచ్చే మిషతో వస్తాడు. అందుచే సైర్యగుణ మిళనిలో. ఉంది.

180 మహాశ్వేత దతషతళా "

“దుష్క రేషీ ప్రకారిత్వం దకతా పరిచమత్‌ ” సాధించడానికి సాధ్యంకాని వనిని సాధింపపూనుట దవత! చంద్రా పీడుడు కిన్నర మిఠునాన్ని వెంటాడే ప్రయత్నం దవత, అది జ్వల౦

“బౌజ్య్వల్యం నయనానంద కారిత్వం కధ్యతే బురైః” మానవులకు మరీమరీ చూడాలనే కోరిక కలిగించే మంచి ఎక్కా అయిన వక్కా చక్కదనం ఎక్కడుందో ఆది బౌజ్య్వల్యం ఆంటారు. మన నాయకుడు చందాంపీడుడి నె ౦దర్యం మన్మథుని మించి ఉంది అంటాడు కవి కాగంబరీ కనుదమ్ములలో కదలక నిలువగలిగిన నిరుప మాన సౌందర్యవంతుడు. అందుచేత బొజ్వల్యం అనే గుణం నాయ కుడికి ఉంది. , అరధా ర్మి కత్వం౦

“ధర్మ ప్రవణ చితత్వం ధార్మికత్వ మితీర్య శే” ధర్మమునం దాన కమగు చిత్తము గలవాడు ధార్మికుడు. లాణుని చేతిలో చందాపీడుడు శాపంచేత కొంతకాలం నిర్జీవుడై ఉన్నాడు- అందుకు అతని తండిం తారాపీడుడిలో కొన్ని ఈలవణాలు మనం చూడ్డం సముచిత మనిపిస్తుంది. - -

కులవర్దన విలానవతి విశేషవార (ఆంతర్వ రిని విని రాజు పఠమానందంతో తన ఒంటిమీద ఉన్న అన్ని అభరణాలు ఒలిచి ఇచ్చేకాడు.._

మవ గ వేషణ 191

అందుచేత అతనిలో ఈ ధార్మికగుణం ఎ-తొ ఉందనాలి. అధకులీనత్వం౦

“కులే మవాతి నంభూతి। కులీనత్వ ముదాహృతమ్‌.”

గొప్ప వంశమున పుట్టుట కలీ వత్వము.

చందాపీడుని వంశము చాలా గొప్పది, ఆధవాజ్మీఠతా

“వాగ్మితాతు బురైరుకా సమయోచిత భాషితా”

సమయోచిత నంభాషణా చాతుర్యము వాజ్మీత.

చందడాపీడునికు సమయోచిత నంభాషణా చాతుర్యము చాలా పుష్కలంగా ఉంది.

మవాశ్వేతతో ఇతడు మాట్లాడిన విరం కావ్యం అంతటిలో చొలా హృద్యంగా కనిపిసుంది. కేయూరకుడితో సంభాషణ అతడి స్టాయికి తగినట్టుగా ఉంటుంది. పత 9లేఖ తరశికలతో ఇతడు పలికిన పలుకులు చలని వన్నీటి. జల్లులా ఉంటాయి.

ళా ళా

ఆందుచేత ఈ వాజ్మితలోకూడ యువరాజు దిట్ట, అధ కళ జ్జ త్యం

“కృళానామ్‌ ఉవకారాణామ్‌ అవీిజర(0 కృతజలా”

ల ద్ద్‌ర్వం కృతిజ్ఞ

కాదంబరి కేయూరకుడిచేత ఇతను ఆక్కడ మరిచిపోయినె ముత్యాల శషహారమే గాకుండా మంచి నవనవలాడే ఆళులూ వక్కలూ కలిపిన కమ్మని తమలపాకులు కూడా పంపుతుంది. అందుకు రాజు తన కృత

1ఫక్త్‌ మహాశ్వేర జఠ తెలువనమంటాడు కాదంబరికి: అవి కాదంబరీ చేతులో స్వయంగా ద్ధి ల ఇచ్చింది అన్న తృప్తి నంతోషంతో. అఆధనయజ త్య 0 ణా

సామాద్యుపాయ చాతుర్యం నయజ్జత్వ ముదావ్భాతిమ్‌” - సామదానభేద దండోపాయములను ఎప్పుడెప్పుడు ఎలా నడపాలో తెలుసుకుని రాజకీయాన్ని నడపడం నయజ్ఞత తారాపీడుడు ఈ నయజ్ఞి శ్వాన్ని అనునరించి రాజకీయాల్ని నడిపాడు గనుక9 రొణ్యం చాలా ప్రళాంతంగా ఉంది. అరశుచిఠా

అంతః: కరణసుర్ధిర్యా శచిశా ప్రా ప౦ికీ రత అంతఃకరణ పవిత౦త శుచిత్వము.

మంచ వయను మందానిలం నీన్తూంటె మహారణ్య మధ్యంలో మహో శ్వేతలో తాను బంటరిగా ఉన్నా ఆమెను తన తల్లీ లోడూ కంటె ఎరతో గౌరవంగా ఆదరంగా అభిమానంతో కష్టకరనంతా విని ఆరు. కున్నడు, ఆవిడను చి అతి నన్నిషిప మైన స్వచ్చమైన మిఠంత్వ ముతో కూడిన ఆత్మీయతను నంపాదించాడు

చందా్రిపీడుడి ఆంతఃకరణ శుద్ధికి ఈ ఘట్టము చక్కని తార్కా

ం బి లై

ణము, అధకలావ త్వ ంం!

“కలోవత్వం నిశదీళుం నర్వవిద్యాసు. కౌశలమ్‌” నర్వ విద్యలియందు గల అపార బిపుణ్యము- కళావత్వము.

మవా గ వేషణ | 198

చండా)పీడుడు విద్యలలో పివేశించిం దగ్గిరనుంచి వదహాశే ళ్శకే అన్ని కళలలో ఆతి విజ్ఞాపాటవాలు గడీంచాడుం అధపుజార౦జకత్వం౦ం

“రంక కత్వం తు సకల చిత్తాప్తాదన కారికా” మానవ మానసాలకి మవో నంలోషాన్ని క్రలిగించే వివర్తన, * వ్యుజారంజణజకత్వము

తన పాలనలో ఉన్న ప౦జలందరినీ కంటికి రెవృలాగ కన్న శంఠ౦9లాగ కాపాడుతూ వారి కష్టాలలో పాలుపంచుకుని అవి తీర్చగలి గిన రాజు అన్నమాట. అవ్పుడే విజలు అరాజంటె నంతోషిస్తారు- ఇతడిరాజ్యం ఏ అల్లకల్లోలాలు లేకుండా ఉంది గనుక ఈలతణం నరి పోతుంది. బాణుడు కాదంబరిలో నాయకుడు చందాంపీడుడిలో ఈ నాయ కుడికి ఉండవలసిన మంచి లక్షణాలు అన్నిటితో అతి రమణీయంగా చితింరాడు.

ఇక రీరోదాత లతణాలు చూదాం, రీరోదా త్త;

దయావాన్‌ ఆతీ గంలీరో వినీత. నత్వ సారవాన్‌ దృఢవ౦జః లిరివావాన్‌ ఆత్మళ్లాఘా వూబ్ముఖః నిగూఢ అహంకృతి; రీరైః దీరో దాత్తః ఉదానృాతః.దయగలవాడు._మిక్కిలి గాంభీర్యము గలవాడు వినీతుడు నత్వసారము గలవాడు దృథవ౦తుడు తితీఇవంతుడు ఆత్మ క్లాఘా వరాన్ముఖుడు నిగూఢ అహంకారము గలవాడు.

ఇట్టి గుణబులు గఅవాడు రీరాగాళ్తుడు, 25)

స! మపి శ్వ త దయా __

చందాపీడుడు శ్వేత విషయంలో ఎంతటి దయాన్వభావుడో మనకి ఆలుసోంది.

. అతి గంలీరః_ ఒంటిగా తో౦వతప్పిపోయాడు. కిన్నెర మిథునం కోనం ఎండని దాహాట్ని అలనటిని దేన్నీ లత్యం చెశ్యులేదు. అతి గంభీరంగా ముందుకు నడిచాడు.

వినీత ః___.కాదంబరీ మవి శ్వేతలలో ఎంతో విధేయతగా నంభా షణ సాగించాడు. ఆత్మళ్లాఘా వరాన్ములత.. మ

_ ఛఈన్ను గూర్చి మహాశ్వేత కాదంబరితో చెప్పుట విని అయిష్టంగా

• చందాంపీడుడు తలవంచాడు. . చందా9పీడుడు _ కాదంబరి _

కాదంబరీ కావ్యంలో ఇతడు నాయకుడు, సౌందర్యవంచుతటే నగ్గుజవంతుడు, విద్యావంతుడు, నినయధనం విస్తారంగా గలవాడు.

మహాశ్వేతని ఇతడు చూళాక కాని, మనకి ఇతడు ఆంతగట్టిగా కనపడడు. |.

మహాశ్వేతతో ఎంతో నహృదియపూర్వక మెన నంభాషణ సాగిం చాడు. ఆవిడ కష్టకథను విని కన్నీరు కార్పాడు.

ప!

తరువాత ఆవిడతో హేమకూటానికి వెళ్ళాడు. అక్కడ కాడ" బరిని చూశాడు, ఆవిడ సొందర్యానికి ముగ్గుదయాడు.

"ఎలా వైరనుభాపళ్య సాత్వికైః వ్యలిచారిభిః

మవ గ వేషణ 105 విభావములచేత అనుభావములచేత ఆస్వాదనకు తేబడిన స్థాయీభావమే రశిము. ఈ రనములు తొమ్మిది శృంగార హాస్య కరుణారౌద౦ వీరభయానకాః: ॥ ..... ఫీఠత్సార్భుత శాంతశ్చనవ నాఖ్యేరసాః స్మృతాః

• శృంగారము, హాన్యము, కరుణ, రౌద౦, వీర5ము, భయా నకము, ఖీళత్సము, ఆర్భుతము, శాంతము. ఈ నవ రనములకు స్థాయీభావము లున్నవి_అవి యేవనలా రతి, ర్తీనళ్చ, ళోకళ్చ, కోంధో, త్సాహే, భయం, తధా ట్‌ జుగుపా?, వినయ, శమాః, సాయీభానా వికీ రిత। ఏ ఒలక ద్ధి _ం రతి, హోనము, ళోకము, కో౦9ధము, ఉత్సాహము, భయమ్ము జుగుప్స, విన్మయము, కమ ఇవి స్థాయీ భావములు, విభావములు రెండు విధములు ___ (1) ఆలంబన విభావము (శ) ఉద్దీపన విభావము. విభావ న్వరూపము.___స్ట్రీ పురుషులు ఆలంబనము, . ఉద్దీపనము.__పాంయము, సొమ్ములు. చేష్ట మొద లెనవి, అనుభావము.పా9రూఢ కటాకాదిక ములు. సాత్విక భావములు.“వరగీత సుఖరదుఖారుల నరయగ భావించి యటయలరుట. ళా = | స్రంభము, విశయము, శ్వేదము, ' గోమాంచము, కంనము* న్షైవర్జ్యము.

శతిరీ మవాశ్వేత

నంచారీభావములు 'ముచ్పడిమూడు

నిర్వేదము; శ౦మ, దైన్యము, గ్లాని, తానము, శంక, ఆరి రోషము, గర్వము, ఆవేశము, దృతి, స్మృతి, చాపలము, ఉగ౦ే, అవహిళ్ధము, విషాగము, మదము, జౌత్సుక్యము, మతి, నిద౦, మోహము, బోధము, మృతి, ముదము, ఆలన్యము, వితర్కము, సుస్తి, అసూయ, పన్మాదము, అపన్మృతి. శృంగార చేష్టలు పద్దెనిమిది ॥

భావము, వోనము, హేల, చిలాసము, చకితము, వాసితము, కుతూహలము. చతుపీతి, చింళ, నంన్మృతి, గుణకీర్తన, ఆరతి, రాపము, లజ్ఞాక్యాగము, గమనము, మూర్చ, ధన్యత. పై లనకజాలు వాణుడీ చేతిలో నాయకానాయికలకు కొంతవరకు పట్టించాడు. ,

అతడి కొడుకు భూషణబట్టు చేతిలో వీళ్ళకి ఈ లవణాలు గట్టి గాసే పట్టించాడు.

చందాపీడుని ఉదాతనాయక లక్షణాలు మనం ఇదివరకే చూళాం.

కనుక పాఠంలోకి వద్దాం.

శాదంబరి చంచాాపీడుడ్లీ మళ్లీ చూడాలనే ఉద్దేశంతో “ఈనమేడ పె భాగంలోకి వెళ్ళింది.

అటు క్రీడా శైలంమీద ఉన్న చందాంపీతఈడ్ని చూసింది. ఇక్కడ శృంగార చేష్టలు ఆమెని, భట్టు తగు మోతాదులో వర్ణింధాడు.

తలలో చవూవులు ఆతణ్ని చూసూ ఆ సమానం సవరించుకో వడం... మడ విశారాన్ని వ్య క్తంచేన్తూ ఒళ్ళు విరుపులూ ఆవలింతలు అవలిసూ

మవో గవేషణ 197 నోటికి చేతిని అర్గం పెట్టుకుంటూ, కనురెప్పలను మాటిమాటికీ అల్లా రడిం._

వరన్సరావలోకనాదుల తరువాత ఈ చేసష్షలు వర్ణిస్తాడు,

తన పరివారాన్ని చందా్రపీడుడు కలునుకున్నాక వాళ్ళతో కాలం గడుపుళూవున్నా హృదయం పదే 'పదే కాదంబరివై'పే పరుగులు తీన్తూ వుంది.

శేయారకుడు వచ్చి కాదంబరి మీ దర్శనం అేషిస్తుంది. అవిడ విరహాగ్నిలో వేగుతోంది. "అని చెప్తాడు_ వెంటనే ఇందాంయుథం ఎక్కి 'హేమకూటానికి చేరుకుంటాడు. అక్కమ హిమ గృహంలో కాదంబ రిని చూసాడు.

హిమగ్భృహం చుట్టూ చందనపు బావులున్నాయి. ఈమె ఉన్న గ్‌దిళి నలు వైపులా చందనపు సీటిప౦వావోలు వున్నాయి. దానికిచుట్లూ చల్లటి పూలలోరణాలు కట్టారు. అచటి కన్యలు తడిబట్టలు కట్టుకున్నారు. వంటికి దట్టంగా గంధం వూసుకున్నారు. చేతుల్లో సీళ్ళకారుతున్న రామరవూలా వట్టుకున్నారు. వీళ్ళందరినీ చూస్తూంటే వరుణ లోకం భూలోకంలోకి దిగివచ్చిందా అన్నట్టుంది.

అందులో కాదంబరి చందుణ్ని వట్టుకుని మంచి గ్రష్మంలో, నూర్యుడికం టె వేడికిరణాలు గుంమ్మరిసున్నాడు. వీడని దూషిస్తూంది చల్లగాలిని పట్టుకుని వేడిగార్చులే నయం ఈ గాలికంటె అంటూ వచు కర్చూరాన్ని మంచుముక్కలనీ పదే పదే వట్టుకుంటూ వంది.

అ స్థితిలో చూశాడు చందాఇపీడుడు కాదంబరిని విషయం అర్భం అయింది. కాని ఆ భావం అక్కడ ఎవరికీ వ్యకం కానీయలేగు.

-.. కాదంబరి అతడ్ని సాపేషగా చూసింది. లేవాలి అనుకుంది అన్వస్థత ఆవిడ్ని లేవనివ్వలేదు. . అచటి పరిచారికలు రతనాలు కాకిన బంగారు ముక్కా-లిపీటవేసి . కూర్చోవలసిందిగా అతడిని కోరారు. కాని దాన్నితలోసి ఆతశడా శయ్య సమీవంగా కిరంధనే కూర్చున్నాడు. అలా కూర్చున్నాడని కాద-బరి చాలా కటకటలాడింది. _ ” ఆతని కనుకొలకులలో..చి ఆనురాగవారిధి పన్నీటి జల్లుపె వర్తి సోంది. కొన్ని వజూలకు. రెప్పలల్హార్భి తలవాల్చాడు. ఆమె విరవా నూ! గా వేదనకు విలవిల్లాడాడు సచ్చకర్పూరపు పలుకుల్లా చల్లగా పలుక క! న. ళా రించాడు. డేవీ కాదంబరీ._._మిమ్మల్నీ ఈలా చూడ్డం నా కెంతో వారగా ఉండి. చిన్నగా కొంటెగా చూచి, ఇళకీ . ఈ వెళక్షంతటికీ కారణం ఊహ కందడంలేదు. _ _ + చూడండీ..నా వల్ల మీ బాధలు వవిధంగా తగ్గుముఖం పట్టినా ధన్యుణ్ని అనుకుంటాకు.. బాధకి హేశువు తెలుసుకోవచ్చా..పడాయి. వాడిగా భావించి నన్ను దూరతీరాలకి నెట్రైస్టారా ? నెమ్మది కరిగేదాకా వనూ ఉండడం మానలేను. ' " - య? కొాడంబరి బరువుగా కనురెవ్పలు పైకిఎత్తి ఒత్తుగా మన్నజుట్టును చేతితో పైకిఎతి ఇ3డివి ఎ త్రిపోటుమాటలవునా? కాదా? అని ని? ళంగా అతగికళ్ళని చూన్తూ అతడి గుండెల్లో లోతులను చుజుగ్గా చది 'వేస్తూంది, ॥

మహాగ వేషణ 190 వాటిని తట్టుకో లేక తబ్బిబ్బు అయిపోతున్నాడు చందా9పీడుడు, విషయం ఎంత విషమి చినా బాజుడీ పాత)లు అవథులని అతికఏ

మించవు న ఇంతలో, కేయూరకుడు వచ్చి వరివారజనం తనకోనం ఎరురు

చూసోంది, అనచెప్పాడు. - ఆ స్థితిలో ఆమొను చూస్తుంటే జూలిగావుంది. ఎలా. వెళ్ళాలా

అని ఆలోచిస్తున్నాడు, కాదంబరీ ముఖవద్మం నుంచి ఇలడీ చూపులనే తుమ్మెదలు ఆసలు కదల: అని ఖీమ్మ.చుకు కూచున్నాయి. వచ్చిన వార్త అడుగులసు తొందర చేసున్నాయి. అతడి హృథయం ఆమె పాదాలకి అంకితం అయిపోయింది...కాలు గడప దాటక తప్పనినరి. పాపం_ఇతడు వెడతావన్న విషయం గమనించింది కాదంబరి. ఆమె కపోలాలు పాలిపోయాయి. ఆది గమనించిన ఇతడి నుఖం తెల్ల బోయింది. ఇది చూచిన ఆమెకళ్ళు వాలిపోయాయి. ఇక లాభంలేదని మవాశ్వేతను గౌరవ గా చూసి చేతులు జోడించి కాళ్ళునడవం మొరో9 అంటున్నా, చూపులు మేం తిరగ , అని తిప్పలు పెడురూ ఉన్నా, ఆలోచనా వరంపరలు ఆవిడడుట్టూ అతివేగంగా తిరుగుతూ వున్నా, అన్నిటినీ అదుపులోనుంచి అతడు అవతలకు వెళ్ళాడు, పరివారాన్ని కలుసుకున్నాడు. ల్‌ తన తండి దగ్గిరనుంచి ఉత్తరం. తెచ్చి ఇచ్చాడు సేవకుడు ॥ కమ్మ గబగబ విప్పి చదువుకున్నాడు. రమ్మని రానీన తండి అజ్ఞ మీరలేడుగకాద, బరిని విడిచి వెళ్ళలేక పోతున్నాడు,

ఇక్కడ ఉన్నట్టయిలే తన జనానీకం అంతటికీ తనమీద చులు

కన అభిపాంయం ఎర్పడుతు .దని వెళ్ళడానికే నిశృయించుకున్నాడు,

200 .. మవాశ్వేత

వెడుతూ 'కేయారకా నాన్నగారు వేగంగా. రమ్మనిరాశారు... కాదంబరితో చెప్ప...ఏమీ అనుకోవద్దని. మనిషిని ఉజ్జయినిలో ఉన్నా మనన్సంతా "'హీమకూటంలోనే ఉంటుంది. తప్పనిసరిగా వెచళున్నానుం అవిడ ఇబాంటివాణ్ని ఎందుకు సేంమించానా + అనుకుని బారవడు తుందో ఏమో 1 అలా ఎప్పుడూ అనుకోవద్ధని వదేవదే చెప్పానని చెవ్వు మహాశ్వేతకీ నమస్కారాలు అందిప్వు-_నన్ను నిందించవద్దని కాదంబరితో మరీ మరీ నచ్చచెస్ప..__మరి ఉంటా |

ఇప్పుడు వివా అవస్థ ఆంకా చందాపీడుని వలి తైండి.

ఉజ్జయిని వెళ్ళాడు తల్లి దండులను 'పే9నుగా చూసుకున్నాడు

కాదంబరిని గురించి ఆలోచనలతో ఆతడి కేమీ స్థిమితం ఉండడం లేదు. -

వైశంపాయనుడు వచ్చాక అతడిమీద భారం వుంచి హేమకూటా నికి వెళదొామనుకున్నాడు.

ఇలా ఉండగా హేమకూటం సుంచి మదలేఖ కేయూరకుడూ వచ్చారు ఇతడి దగ్గిరకి.

చందాపీడుడు రా మదలేఖా వచ్చావా? కేయారకా బాగు న్నావా? కాదంబరి ఎలా ఉంది? శ్నేత శమేమమేనా? అక్కడి విష యాలు చెప్పు చెచ్చు అంటూ వాళ్ళని తొందర చేశాడు.

మదలేఖ ఇలా చెప్పింది.

మహారాజా కాదంబరి మీ కీ విధంగా నందేశం పంపింది. సావ ఛానంగా వినవలనిందని, మరీ మరీ కోరింది. న్ర్రీ నహజమైన జంకు నాలో చాలా వ్వంది....కొందరు అవివాహితలు తము సేంమికులకి నిస్సం

మహాగ వేషణ లిగ1 కోచఎగా నిర్భీతిగా తమ మనోభావాన్ని దూతికలద్వారా గాని, లేఖల మూలంగా గాని, ప.పుతూ తృప పడుతూ ఉంటారు.

నన్ను నేను పొగుడుకోవడంగా భావించకండి గాని నేను ఆకోవకి చేరినదాన్ని కాను.

_.. మీరు కంటి ఎదురుగా కనిపించినప్పుడైనా నోరు కెరచి ఒకమ్తాట ఇెప్పడానికి కూడా, మనన్నంగీకరించలేదు_అబల అన్నపేరు నాకు అమవరాలా సార్ధకం అయింది. నానీడలో కొంచం అయినా భైర్య సాహసాలు లేవు..మీకు ఈ విధంగా నందేళశం వంపడానికి.__.ఎంత వంతగా వుందో చెన్పడానికి సాధ్యం కాదు.

అనలు ఎలా నంబోధంచాలి ? పియా! ఇంతకంటె మంచిమాట

ఏమీ కనపడదు. ఆ రెండక్షరాలూ నాకుఎత పేంమ ఉందో వ్యక్తం చెయ్యలేవు అయినా అది పునరుకేగా, నా భావం వ్యక్తం చెయ్యడానికి అనలు ఆవగింజంతైనా నరిపోవు. ఒక చిన్న ప్రిళ్న వేదాం అనుకుంటు న్నాను_ఆబ్బా ఆ మాట ఎలా చెప్పను--మరి నామాటకే గాని, నా పేరు అంటే అయినా మీ కిష్టం ఉందా? అయినా అడగడం అవి వేకం వాచ్యంగా మరీ అలా అనడ. వదిరుభేతు తనం అనేభయగా ఉంది. . పోనీ నేన మిమ్మల్ని ఎంతో పేంమిస్తున్నాను.___అని ఒక యువ రాజుకి వార్త పంవడం ఏమంర సముచితం ___ అనలు మీ పేరులోనే ఉంది..చంద౦-ఆంటెి అందరికీ అపహ్ల్హాదనిచ్చేవాడు గదా! అందులో నావుత్యేకత ఏం ఉంది ? అయినా ఆది ఎంత సిగ్గులేని మాట. 26)

రి మహాశ్వేత

ఉన్న భావో దేంకాన్ని ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటె, నుప్వులేంది జీవించలేను..అన్నమాట పొనగనే పొనగదు. జీవించి ఉండి ఆలా అన డం_అది ఎంత నత్య విరుద్ధం అయింది_విలుకాడు వేధిస్తున్నాడు అసడం వివేకంలేని మాట..అయినా నా దౌర్భల్యాన్ని ఛాటుకున్నటష్నె అవుతుంది.

నన్ను నీ పేశేమపాశం ఎంత గట్టిగా పెన వేనుకుస్‌ వుందంటె కత్తులు కావు, రంపాలైనా దాన్ని కొయ్యలేవు ఆనడంలో సందేహించ క్కరలేదు గాని_స్వాహంకారం అవిధేయత న్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఉజ్జయినీ మవోరాజుని_ఇక్కడికి రా అని అజ్ఞాపి.చడం ధనమదాంధత, అనిపించుకుంటుండి. పోనీ నేను అక్కడికే వచ్వేస్తున్నాను అనడం స్రీలోకానికే అవమానకరం _నా పాంణత్యాగం విన్నాక అయినా పేమ విలువలు లోతులు మీ కరం అపవుతాయేమో అని అనుకోవడం బాగులేదు" వారలో ఉన్న మనిషిని చూనీ కూడా అర్ధం చేసుకోకుండా తండి9గాశి అజ్జి ఆని వెళ్ళిన మనిషికి ఈ వార్త పంపడం చాలా *కేఅవంగా ఉంది. అయినా మా మవోశ్వేతకు వివాహం అయేదాకా నావిషయం తలపెజటా నని గట్టిగా శపధం చేశాను. అది నిలకెట్టుకోలేక నీళ్ళల్లో రాతలా కల్లోలిత మౌళోంది నామనస్సు. ఇంకే. చెప్పను, అందుకే సెలవు తీసుకుంటున్నాను.

ఇంతవరకూ బాణుని కాదంబరి. (దీవి తరువాత ఫట్టాల్ని భట్టు కొడుకు భూషణభట్స రాళాడు.)

మవాగవేషణ క! నంభాషణా చాతుర్యం శూద౦కుడు చిలుకలో. “ఆత్మనోజన్మ కన్మిన్‌ దేశ$__ఏ దేశంలో జన్మింగావు, "కేనవా నామకృతం.._నీ పే రెవరు పెట్టారు. కౌమాతా? కస్తే పిఠా ౭_తల్లీ ఎవరు? నీతండిం ఎవరు? " కరం వేదానాం ఆగమః-వేద శాస్త్రాలతో నీకింత వపరిచయల ఎలా వచ్చిండి.

కుతః కలాః నమాసాదికాః___ ఈ కళలన్నీ నీకెలా వచ్చాయి.

కిం జన్మాంశరామ న్మరణం ఉతవర విదానం అ

జన్మాంతర జ్ఞానం ఎలా వచ్చింది? వరాన్ని పొందావా?

అధవా విహంగ వేషధారీ.__.వక్ని వేషము ధరించిన మహాను

భావుడా ?

కశ్చిన్నం నీవ నని...ఎకగడ ఉండేవాడవు ?

కియద్వావయః....నీ వయ సేమాత౦0 ఉంటుంది.

కధం వంజరబంధః__ఎలా ఈ పంజరంలో బంధింవబడ్డావు.

కరం చండాల కన్యకా హస్తగమనం.__ఎలా ఈ చండాల కన్య చేతిలో! వచ్చావు.

ఇవావా తవ కధమాగమనం.__ఇక్కడకు నువ్వు ఏ విధంగా

_ వచ్చావు: బాణుడు చిన్న చిన్న మాటలతో నువు చక (గొ నలభాషణలు నడిపిస్తూ ఉంటాడు, |

$04 మహాశ్వేత వరసగా ప్రశ్న పరంపరలు గుక్క తిప్పుకోకుండా వర్షంలా కురిపించేసాడు గాని ప్రతి సమాధానం అపతల ఇచ్చే అవకాశాన్ని ఇవ్వడు. అవతలవాడు కూడా అలాగే చెప్పాలన్నమాట. ॥ కపింజలుడు పుండగరీకుడితో కపింజలు. ఏమిటయ్యా మిత౦ంమా ఈ సంచలనం ? నీలాంటి నతో రుషడికి తగిందేనా. పుండ = మనసుకు చలనం వచ్చాక ఈ ఆలోచనలేమీ ఉండవయ్యా, కపిం _ మహర్షి పుతుడివి, ఆత్మనిగ్రహం ఉండవద్దా, వ పుండ్‌ - నిగిహం గిగంహం కబుర్లు చాలా చెప్పచ్చు ఆది ఆచరణలో ఉండడం అనేది యాజ్ఞవల్కుడు లాంటి వాళ్ళకే అసాధ్యం గదాః కపిం ఆందంగా స్త్రీలు కనిపించంగానే నిగ్రహం వదిలేని నీళ్ళు గారతే సామాన్య మనుషులకు చెల్లింది - కాసీ నువ్వో జన తప సంపన్నుడివి గదా ! ఇలా ఏం బాగుందో చెప్పు. పుండ . _నాయనా నీ ధర్మపన్నాలు వినే ఓపిక లేదయ్యో నాకు. కపిం- కాదునాయనా కాస ఆలోచించు _ కామానికి లోబడేవాడు కాపురుషుడు._దాన్ని జఇయించినవాడే పుణ్యాళ్ముడు. పుండ = పుణ్యం పాపం అన్నీ తరువాత ఆలోచించాల్సిన విషయాలు. ముందు నాకా శ్యత ముందుంటేగాని ఈ అల్ప పా9ణాలు అగేటట్టు లేవు, _

మహాగవేషణ. 908

కపిం- ఒక్కుమాటు చూళావో లేదో అలా శ్వేత శ్వేత అంటూ అట మటి'సే ఎట్లా? అవిడ కులం గోతం ఊరూ పేరూ మంలీ చెడ్డా తల్లీ తండీ9 ఇదివర కే ఆవిడ ఇం కెనర్నైనా పేంమిం

ల! ళా మూ

చడం ఇలాంటివి ఏమైనా ఉన్నాయో లేదో ఆలోచించవద్దా,

పుండ- నాయనా, లేనిపోని వవేవో అనుమానాలనేవి తెచ్చి నాముం

దుంచకు _ ఆసలేనా పాంణం బాగులేదు.

కపిం- అయ్యయ్యో ఇంత మోహంలో పడ్డా వేమిటయ్యా ఇంత రాగ పాక బద్దుడవైతే ఎలా :? దానికీ ఒక శృతీ గతీ అంటూ ఉండవదా | ఇన్నాప మనం నంపాదించిన ప్రజ్ఞానం విజానం

ఉం ణు జ ళా

అఆంతాఏ యేట్లో కలి పేళాప్‌.

పుండ _ అబ్బబ్బ--అనలే నాకు తలా ఒహృ మాయదారి మన్మథుడు మూలంగా సలనలలాడుతూ ఉంటే._ఇవేం మాటలు చెపు. తశున్నావయ్యా కాస్త చల్లటి మాటలు చెప్పుడూ.

క్రపిం- అయ్యో: ఏమయ్యా! పుండరీకా నీ కాస్త్రజ్టానం అంకా ఇలా చట్టుబండలై పోయిందా-_ఒక్క తృటి మాతంంలో ఇంత దిగజారి జాపగారుతున్నా వేమిటి_తండి9 సామాన్యుడా మహర్షి శ్వేత కేతు వే_నువ్వింత పేలవంగల పాణి వెపోతే ఎలా.

పుండ. చూడు కపింజలా నీమాటలు చెవుల్లో పడ్డంలేదు, కళ్ళ ముందు దృళ్యాలన్నీ నానమస్తం దోచుకుపోయిందే. అదే అదే ఆ మహాశ్వేత అడే కనిపిస్తూంది. అ మాటలే వినిపిసు

న్నాయి. ఏ కళ్ళు చూసినా, నాకు ఆ కే తనిపీస్తున్నాయి. ఇంత ఎందుకు అంతటా ఆ శ్వేతే కనిపిస్తూంది. బాబువి కదూ...ఎలాగో వెళ్ళి అవిణ్మి తీసుకురా_మరి నమాధానం చెప్పకు...ఇంకా నువ్వు ఇలా ఇలా చెపుతూ కూచున్నావంటె పాంఖం లేని నా శరీరాన్ని మాతం మే చూడగలవు... తెలి కెలిసిందా! మరి వెళ్ళ మంచివాడివి కదూ నన్ను నీ వంగా నీకు చూడాలి అని ఉంటె వెంటనే శ్వేతని తీసుకు వచ్చే పంయత్నం చెయ్యి... అబ్బా అబ్బా అంటూ నానాయాతనా వడుతున్నాడు కపిం జలుడు ; కాదంబరీ మహాశ్వేతల నంభాషణ చందాంపీడుడు కాదంబరీ అంద చందాలు చూస్తూ అలా ఉండి పోయాడు. ఇంచు మించుగా ఈ లోకంలోంచి కారంబరి లోకంలో వ౦వేశించాడు. బాహ్యంలో విషయాలు ఏవీ ప్రే స్థితిలోనే లేడు. శ్వేత _ కొాదంబరీ అనంగానే ఆవిడ సాప్యాయంగా చూసింది శ్వేతని, కాదంబరికి కనపడకుండా తలతి9ప్పి చిన్ననవ్వు సవ్వింది- చెలీ ఏమిటో అలోచిన్తువ్నావు. చందాపీడుడు అజ్జయినీ యువరాజు సుమా_ఇతని తండి9 పీడుడు. కాదం- అలాగా నీకు ఈ విషయాలన్నీ ఎలా తెలిశాయి. శ్వేత = నిన్న ఇతడు పాపం ఎండలో తోంవతప్పి నా ఆళశ౦మానికి వచ్చాడు...

మహాగవేషణ 807

జాదం. అవును మరిచిపోయా ఆ వినయం కేయీరకుడు చెప్పాడు. అయితే ఇతను యువరాజును అనే అహం లేకుండా కలిమి మిడిగా మాట్తాడలాడన్న మాట.

ట్రా ॥

శ్వేత: ఎంతమాట చాలా సహృదయుడు. ఎధుటి మనుష్యుల్ని ఎంతో చక్కగా అర్థం చేసుకుంటాడు. కష్టాలలో ఉన్న వాళ్ళని హీళనచేసే అల్పబుద్ధి లేదు, నరికదా ఆదుకోవాలనే నవృదయుడు.

కాగదం. అలాగా రాజై ఉండి సౌందర్యం ఉండి విద్యా బలపరాక౦ మాలుండీ నస్ర్రిలపట ఇంత గౌరవం ఉంద కె మనం మెచ్చ

ళా

వచ్చు.

శ్వేశ- అందరూ స్త్రీలని అగౌరవంగా చూస్తారనుకోవడం చాలా పౌంపాటు వజ్జత లేనివాశ్ళే ఆలా విజవీగుతారు గాని వ మాళల9ం నభ్యతా నంస్కారం ఉన్నవాళ్ళు తప్పక గౌర విసారు,

మనీషిలిః సావ్రపదీన ముచ్యతే అన్నారు మనవాళ్లు, విజ్ఞావంతులతో వడు మాటలు మాట్లాడితే చాలు పటిష్టమైన స్నేహం ఏర్పడుతుం దంటారు గదా పేదలు. న!

కాదం-. అయితే ఈయన మనీషి అని నువ్వు నీర్ణయించావన్న మాట

శ్వేత ౨. నేను అనడం ఎమిటి? నువ్వూ కచ్చితంగా అదేమాట అంటావు._.కొంచం చూసే.

కారం. విశ్వానికి లర ఆయినవాడు ఇంతటి విశాల భావాలు కలవా డుగా ఉండడం చాలా ఆరురుగా ఉంటుందనుకుంటాను.

208 మవాశ్వేత శ్వేత అతి దయార్ద్ర హృదయుడనుకో. వెన్నకంట సున్నితం

• ఇతడి మనస్సు--- ,

కాదం. అలా అయితే యుద్ధం ఎలా చేసాడు...రాజ్య వి సీర్హతకు ఎలా పాటుపడ్డాడు. “|

శ్వేత . “వజాదపి కలోరాణి మృదూని కుసుమాసిచ” అవనరం అయినపుడు అతని హృదయం వజ్రంకంటె కఠోరంగా ఉ టుంది. లేకపోతే పూవురేకులకం టు మృదువుగా ఉంటుం దన్నమాట.

కాదం- అకృతిమాత౦ం చాలా ఆకర్షణీయంగా ఉంది. అందుకు సందేహం లేదు. గుణ సంపద అంతా నువ్వు చె )తు న్నావ్‌_ సఖీ చాలా నంతోషంగా ఉంది.

శ్వేత . నన్యాసాశంమంలో ఉన్న నాకే ఇతని సద్గుణ సంపద వివేకం ఎంతో సంతోషాన్నించ్చిం చనుకో_నాకన్నీటి శి స్షగాధంతా విన్నాడు. సీలాగే ఎంతో సానుభూతి చాషింలాడ్డు కనస్నీపస్స ఆలా జాలువారాయి. ముఖం ఆంకా ఎంతో బాధగా మారింది. ఎంతటి విశాల హృదయ 0._ఆందుకే నాకు ఇళణ్ని నీకు చూపించాలనిపించింది. అంటూ ఉంటె కాదంబరి బుగలు గులాబి మొగలులా విచ్చా.ట. చిన్న

ణి శి

చిటిక వేసింది కాదంబరి. అమెను చిరునవ్వుతీ చూనింది శ్వేత. నంభాషణ చాలా రమణీయంగా నడువుతారడు బాణుడు.

మహాగ వేషణ రర " బాణు) దోషాలు -

కాదంబరీ కావ్యంలో ఉన్న దోషాలుకూడా మనం చూడవలసి ఉఊ.ది

చందా?ిపీడుని మంతి శుకనాసుడు_వాళ్ళిద్దరికీ ఎంత నన్నిపిత మిత౦త్వం ఉన్నా అడగపలసి* విష మాలు అడగడం బాగుంటుందిగాని మరీ కొన్ని కన్ని విషయాలు పరివారజనం ఎదుట అఆడగడం సముచి తంగా ఉ డమ.

తవస్సులు ధారపోయగా రపి చగా తపించగా తారాపీడుని భార్య విరాసవతి గ క్చవతి అయిందచ్న్నామాట కులవ్యున ఇలా” ల అతడికి చెప్తుతుందిం

అవఐ"ర విన రాజు ఎంతో స.తేషించాడు. ఆ శుభవార్త చెప్పి ఇ.లవర్తనికి తన ఆభరణాలన్నీ ఒలిచి ఇచ్చెకాయ.

త శ

ఆ ఆనందాన్ని పట్టలేక శృకనాపసం త వాస గిి చూడ్డా నికి వచ్చాడు. అమెను చూదలగా” 9 వ కనిపిం భాయి. సంతోష వటలేక ఆమెఛో ౪:

భం

• కాదంబరి 68వ పేవెశే రివ పంకి.

దేవీ కకనాసుడు అడుగుతున్నాడు, యదాహ కులవర్థనా కిమపీ త్‌త్కి_0 తధెవ ఇత సవాచ.

చూడు కులవర్ధన చెప్పినమాట నత్యమేనా ? అని ఆడిగాడు... 27)

రేగ మహాశ్వేత

చిరునవ్వుతో సిగ్గు తొణికిసలాడింది, బుగ్గలూ పెదాలూ కళ్లూ నంతోషంతో నిండిన లజ్జిని నువ్యక్షం చేసున్నాయి. పమిట చెంగుతో అమె ముఖాన్ని కప్పి కిందగా చూస్తోంది.

నాటక పాత౦లా ఆమెను మన కళ్ళఎదుట నిలబెట్టినట్లు వర్ణిం

ప!

చాడు గాని కుకనాసుడు అడుగుతున్నాడు __అని గర్భవతి అయిన విష.కే యిం మంతిచేత అడిగించడం మాత30 నభ్యతకి చాలాదూరం అను చీతం అనిపిస్తుంది. పుండరీకుడు

ఇతని తండి% శ్వేత కేతు 'మహర్షి....మవోలమ్మి జగన్మాత

|

తెలదామరలు నివాసం. అనలు కథ ఉండి ఉండవచ్చు. పుండరీకుడు చనిపోవడానికి కూడా ఏవేవో కారణాలన్నీ చెప్పాడు.

మవోలవ్మి కాముక దృష్టితో మహర్షిని చూసిందట. నద్యో గర్భంగా వెంటనే తామరవూవులో శిశువు జన్మించాడట. అతణ్ని తెచ్చి సీ కొడు కే అనిచెప్పి ఇచ్చేసిందట. ఆతడు ఈ పిల్లవాడికి పుండరీకంలో పుట్టాడు గనుక పుండరీకుడని పేరు పెట్టాడట.

వ్యధతో కాస ఆాపానికి తట్టుకోలేక పుండరీకుడు పా9ణాలు విడిచి పేస్రేకాడు. ఆందుకోనం ఈ ఏధంగా నృష్టించాడేమోకాని కాన ఆలోచిస్తేమాతంం పై విషయం ఏమీ నముచితంగా లేదని చెప్పక తప్పదు. వర్ణనలు.__రసాన్ని ఆఅశఏయించి వర్ణనలు తగుమాత౦ం అయితే రాజణిస్తాయి కాని రసాన్ని కధని పాత్రలని అన్నీ వదిలేసి తృప్రి తీరావ వర్ణన పడితే ఆ వర్ణనలని అతిగా వర్ణించి అలంకారాలని

మహా గ వేషణ 1! . కుప్పేసి కుప్పేసి కావ్యానికి జీవమెన కఠా నన్ని వేశాలని రసాన్ని

పూర్రిగా మృగ్యం చేసేస్తే హోఠకుడు నహనం విడిచేని ఆ పదజాలంలో వడి సాముచేసి నమత మయేస్థితి .కల్పించడం చాలా ఆనంబద్ధం ఏమో అనిపిస్తుంది.

చందాిపీడుడు తిరిగి వస్తున్నప్పుడు మార్గమధ్యంలో ఒక దేవి ఆలయం దానికి పూజలు.ఇంకా అక్కడ సన్నివేశాలూ బలులూ భజ నలూ త 'ప్పెట్లూ తాళాలూ కాగుళ్ళూ తందనాలూ ఇవన్నీకూడా కథకీ ఎక్కడా ఏమీ నంబంధం లేదు....ఆది మానేసినా ఏమీ బాధలేదు.

అయితే కాదంబరిమీద నంపూరిగా నక్తమైన చితానికి కొంత ఈ విధమైన కల్పనల మూలంగా విశ్రాంతి ఊంటుందని నన్ని వేళాలు

, కల్పించాడు కవి అని అంటే అనవచ్చు. కొని; వాటిమూలంగా కంటె

ఇంకా హృద్యమైన నన్నివేశాలు పెడితే బాగుంటుంది. పై విషయాలు అన్నీ కూడా రనభంగమూ కధాగమనం సాగనీయక పోవడం ఒక్‌ విధమైన వినుగుదల పాఠకుడికి కలుగుతుంది.

గంధర్వులు గనుక వాళ్లక్షి జరా అనే భయం ఉండదు. ఆపాత లని చం పే సెయ్యడం ఎన్నో సంవత్సరాలు వాళ్ళని అలా మృతపాం యులుగా ఉంచే సెయ్యడం దాని తరువాత జన్మం అంతా పూర్రిఆయాక ఆయా పాతఠ9లని జీవించేటట్లు చెయ్యడం ఇదంతా అర్భుతంగా సృష్టిం చాలి అనీ అనుకోవడం, అంతవరకూ ఈ స్త్రీ పాతంలను ఆ ఆరణ్యంలో ఆరజ్యరోదనం చేయిన్తూ ఉండడం ఆయా జన్మలు తీరాక, అప్పుడు వీళ్ళకు కళ్యాణ మహోత్సవాలు చేయించడం ఇదికూడా అంత నము చితం అనిపించదు.

శ్రేయూరకుడిచేత చందా౨పీడుక్షికి తన తాపం అంతా వర్షించి ణి చెప్పమని కాదంబరి పంపిస్తుంది.

“ప్రేమ విషయాల్ని కేయూరకుడు తనకు ఎంత సన్నిహితంగా వీణా వాహకుడయినా పింయుడు చందడాపీడుడికి..విరహ వ్యాపౌరాలని చెప్పి కబురు పంపడం ఏమీబాగులేదు,

ఇలా చూసినకొడ్ది తప్పులు కనపడతాయి.

అక్కడక్కడ చిన్నగా ఉన్న దోషాలను అంత గణించకూడదు. రత్నాకరుడైస నమ. " చిన్న నత్తిగుల్లలు ఉన్నా దానికి లోటు రారు. ఘనత త్మ... షా దోషో గుణ నన్నిపాత.

/. “అగా బాణుడు

గలా వి ౧. పెం చేదని ఆవిడ దుఃఖిస్తూ ఉండగా ఇలా అంటాడు. + ॥ కా. 61పే. ౪-10 దగ్గిరనుంచి 1ళీవ పంక్రి వరకూ.

“దేవీ! కి మత కిియతాం, “దైవాయత్తే, వస్తుని, ఆలమితి, రుదితేన, న, వు ముగా ఎహే? పాఊాయో, దేవతానాం, ఆత్మజ పరి పష్వ- గామృత, ఆస్వాద సుఒస్య, నూనమ్‌, అభాజనమ్‌, అస్మాకం, హృదయపు, అన్యస్మిన్‌, జన్మని నకృతె, మవదాతం౦, కర్మ, జన్మాం తర, విరహితం, కర్మ ఫలముపనయతి, పురుషన్య, ఇహ, జన్మెని, నహి, శక్య.., దైవమన్యరాకర్తుం, అభియుక్తేనాపి, యావత్తు, మాను ష్యకే, శక్యముప పాదయితుం, తావత్సర్వం, ఉపపాద్యతాం, ఆధికాం

మహా గవేషణ ల్లీ ేతి కురుదేవీ ! గురుషుభ కిమ్‌, ద్విగుణాము ఉపపాదయ, దేవతానుపూజామ్‌ బుషిజన, పరిచర్యాసు, దర్శితాదరా, భవ, పరంహి దైవతమ్‌, బుష యః యత్నేన, ఆరాధితా, యథీ, సమీపహిత, ఫలానామ్‌, అతిదుర్లభా నామ్‌, అపి, నరాణాం, దాతారో భవంతి ;”

“డేవీ । విలాసవతీ మనం ఎంత దుఃఖపడ్డా చెయ్యగలిగిం దేమీ లేదు సుమా: విధి మనకి విధించిన కష్టాలు మనం కిమ్మనకుండా అను భవించ వలసిందే గదా! సుఖాలకీ కష్టాలకీ మనం కర్తలంకాదుగద ఆ యా జన్మల్లో మనం చేసుకున్న సుకృత దుష్కృతాలే మన కీ జన్మకి కారణభూతం అపుతూ ఉంటాయి. మనం ఇక్కడ వుట్టడం "పెరగడం పోవడం వవో కర్మలని చేస్తాం, మంచి పనులు మనం ఎంత పరయ త్చించినా చెయ్యడం అసాధ్యం. చెడ్డవి అన్నావా? వాటికి ప్రయత్నం అఖ్య-ర్లేదు. కష్టపడే అవసరం కూడా. లేదు__-మన. భారత దేశానికీ కర్మభూమి అని "పేరుంది. సత్కర్మ చేసుకొందుకు ఇక్కడ మాతంమే అవకాశం ఉంది. ఇంక ఎక్కడా ఆవకాశం లేదు.

పాపాలనీ, రుష్కర్మలనీ, దేవతారాధన, .ప, తపాదుల్తోటె పోగొట్టుకోవచ్చు, అందుకని మంచి భకితో మహర్షులను సేవించు, దేవతలకం' టె మహర్షుల అనుగ౦ిహం చాలా గొవ్పడి. వీళ్ళ ప్రత్యక దేవతలన్నమాట. ఎంతటి దుర్లభ మైనవి అయినా మంచి నళత్ళలితాల్ని మానవులకు ఇస్తాయి.

బాణుడు కర్మసిద్ధాంతాన్ని పూర్తిగా అంగీకరించినట్టు పె వాక్యాల వల్ల మనకు తెలుస్తూంది.

మన జన్మలకు కర్మలే కారణం. జన్మరాహిత్యం కావాలంటే కర్మల్ని ఆవాసనళల్ని మనం నశింవచేసుకో వాలి.....' జ్ఞానాగ్ని దగ్గ కర్షా

న! మహాశ్వేత ణాం” అన్నాడు గీళాచార్యుడు కృష్ణవరమాత్మ, అందుకని మానవుడు నత్కర్మల ద్వారా జ్ఞానాన్ని నంపాదించీ తద్వారా కర్మరాహిత్యం అనం ఈరం మోష ఫలానికి అర్హుగౌఠాడు. .

చాలాచోట్ల తన కావ్యంలో కర్మ సిద్ధాంకాన్ని వాజుడు ప్రతిపా దిస్తూనే ఉంటాడు.

కాద౦ బరీ నామౌచి త్యం

కాదంబరి గంంధానిక్షి అ పేరు ఎంతవరకు తగి ఉంది. ఆపే రులోగల పా9ధాన్యం ఏమిటి 1 కవి, తన కావ్యానికి ఆ పేరు ఎందుకు షెట్టాడు.

ఈ విషయంకూడా మనం పరిశీలించవలని ఉంది

“నూతేరి మణి గణా ఇవ” ॥

మణులను ఒక దారంలో గుచ్చినట్లయితే దాఠం కనపడరు గాని దండ అంతటా అది వ్యాపమై ఉంటుంది.

ఆలాగే మనం ఏ పేరు కావ్యానికి పెట్టామో చాని _సార్థక్యం కావ్యం అంళకా కనిపించాలి.

కాదంబరి..అంటె మద్యము._సరస్వతి _. ఆడు కోకిల మనకు తెలిసిన అర్హము కాదంబరి అనే కావ్యము.

మద్యము అంటె కల్లు, ఇది మత్తు ఇసుంది. చైతన్యం తప్పి స్తుంది. ఉచితానుచితాలు ఆలోచింపనివ్వదు. అతిగా సేవిస్తే పాంణవోని కాగిన వాడికి ఆహారం కూడా రుచింపదట.

మహగవేషణ రికి

మన భట్టు ఈ నామాన్నే ఈ కావ్యానికి "పెట్టడం అంత నము చితంగా లేడిని కొంతమంది విమర్శకులు భావిస్తున్నారు కధానాయిక పేరు కాదంబరి ఈ పాతఠత%ి మనకి గ౦ంర. లో రెండు వంతులు దాటి మవాశ్వేతని మనం చూళాక ఆవిడచేత చెప్పిస్తాడు కవి. 'హేమకూటంలో మదిరా చిత%రధుల కూతురు కొద బరి ఉందని తనపాాఎణ స్నేహితు . రాలనిన్నీ.

ఇంతవరకు చదువరులకు ఎక్కడా కాదంబరి పేరు వినపడరు, పాతి కనపడదు.

కాదంబరి పె. డికి ఆడ పెండ్రివారి వెపు జనం మగ పెండ్రివారి వెపు జనం పందిరంళా నిండి ఉంటారు. బొజూ మేళాలు నందళ్ళూ వచ్చిపోయే వాళ్ళ వాడావిళ్లూ, నరిగ్గా మంగళ సూత) ధారణకు ముందే గంపదగ్గిర కూరుని గౌరీపూజ చేసుకుంటున్న ెండ్లీకూతుర్ని వ మేనమామో చట్టున పట్టుకు వచ్చి కూచో పెడకాడు అప్పుడు చూపరుల చూపులన్నీ పెండ్లి కూతురు ముఖవద్మం చుటూ ఒక్కసారి చుటుములేసాయి. ఇది అంద

లు శు ట్‌ రికీ తెలిసిన విషయం కద.

మన బాణుడుకూడా తన కావ్య కన్య కాదంబరిని అపురూవ సౌందర్యరాసి అని మహా శ్వేత చేత చెప్పించాడు ఆమె సౌందర్యం నద్గు ఇజాలూను. ॥

ఆ తరువాత హేమకూటం మనశ్వేత చందాంపీడులూ. వెళ్ళాక చంద్రాపీడుడి కళ్ళతోనే మనం చూస్తాం కాదంబంని. చూసినదగ్గిర నుంచీ మూడముచ్చటగా ఉందేమో మనంకూడా ఆ పాతని అంత తొందరగా విడిచిపెట్టలేం,

రగ . మిహాశ్వేత

ప్రబంధ కవులైతే కొ.చం కధ నడిచిన దగ్గరనుంలీ కఠా నాయికా కధానాయకుల సందర్శనాదులు_ఇహ అక్కడనుంచి కఫ మృగ్యం స్త్రీ పాత్వలను అసభ్యంగా జుగుప్స కలిగేటంతగా వర్షి చి వర్ణించి విసిగించి పారేస్తారు.

మొదటినుంచీ కావ్యం ఈ పద్ధతిలో నడుస్తే విశాల దృక్పధంతో .: వఠించే పఠితలకు విపరీత మైన విసుగూ రోతా కలిగిస్తాయి.

అ జాడ్యం ఈ కావ్యానికి పట్టలేదు అని మనం అనలేం. కావ్యం అన్నాక పట్టించక తప్పదు. అత్యపనర పరిస్థితుల్లో ఈ లకతణాలు పట్టించాలిరా బాబూ అన్నట్టు పట్టిస్తాడు, కాదంబరి రంగంల్‌ కి వచ్చిం దగ్గిరనుంచి మంచి రక్తి కట్టిస్తాడు ఆయా సన్నివేశాలని.

కథానాయికకు ఉండవలసిన సమస ఉదాత్త ఇవషణాలూ కలిగి పాఠకలోకాన్ని రంజింప. చేస్తుంది. తలిదండుంలమీవ భక్తి సహ చరుల పై అనురకి మితఎత్వంలో మిక్కిలి పంగాడత , మొదలైన మంచి లక్షణాలన్నీ ఉన్నాయి కాదంబ3లొ.

చ: దాంపీడుడుమీద కాద.బరికి ఆనురాగం ఆయా పాతఎలలో అవధులు ఆంగుళమాళ9మైనా అతిక౦మించ కుండా బహు ప్రశంసా పాఠ౦ంగా నృష్టించాడు. పాతం బాచిత్యంలో బహు జాగరత్త కనపరు సాగు మన కవి.

కాదంబరి అంట అడు కోకిల అని అర్దము.

*కోకిల లే చివునై తిని కో యని ప.చమ సున్వరంబుతో,

కోకిల కంఠం చక్కగా శాంవ్యంగా ఉంటుంది. కాదంబరి అంటె కోకిల అని అర్హం కదా! ఈ కావ్యం అంతా కోకిల కంఠంళలా

మహవిాగవేషణ వ? రమణియంగా ఉంటుంది. అంతేకారు_మన కాదంబరీ మహాశ్వేతల మాటలు ఆ కోకిలమ్మ కంఠంలోంచి వచ్చిన వంచదార గుళికల్తా ఉంటాయి.

ఆంతేగాక నంన్క్భృత సాహిత్యమనే మవిరణ్యంలో *గీర్వాణా రణ్య నంచారి._మన కాదంబరి ఒక చక్కని కోకిల పాఠంల మాటల్లో కోకిలమ్మ సున్వరంగా వినిపిన్తు.ది.

స్వేచ్చగా చెట్లమీద నంచరిస్తూ ఆయా చిగుళ్ళను వియిగా తింటూ ప్రకృతి రమణీయాన్ని తనివితీరా చూన్తూ-_గొంతె త్రి వోయిగా పాడుకుంటుంది కోకిల.

మన కాదంబరీ మహాశ్వేతలు కూడా, ఆఅరణ్యమర్యంలో జీవ యాత్క%లు గడిపారు. ఆనందాన్ని కోరే వచ్చారుగాని ఆవేదనతో కొంత కాలం గడిపారు._శశర బుతువులో ఆకులన్నీ రాలిపోతాయి వృషాలకీ....

వనంత బుతువులో చిగురిస్తాయి చెట్లు. వీళ్ళ హృదయాలుకూడా కోరికలనే ఆకులన్నీ వైశంపాయన చందా9పీడులు వైతన్యంలేక వడి ఉన్నప్పుడు శిశిరబుతు ధర్మాన్ని చెంది ఉన్నాయన్నమాట, పృవ్య వైఠన్యవంళతు లవడంళతో వీళ్ళ హృదయాలలోనే వేయి వనంకాణ ఉద్భవించాయి.

ఆఅ: దుక నే మనకవి దీనికి కాదంబరి అని జేరు పెట్టడం సహజం గాను ఎంతో నముచితంగాను ఉ ది. (చెజకు, కడిమిచెట్టు, బాణము... కదంబము.)

“వంతి వర్వ రసోదయమ్‌” అంటే చెలకుముక్క వితికణుపు ఎంత తియ్యగా ఉంటుందో ఇందలి ఏ భాగం చూనినా భారతంలోలా

రైకేర్రి మవోశ్యేత రమణీయంగానే ఉంటు, ది. శూద9కుడూ వై శంపాయనుడూ__జాబాలి హారీతుడూ... వైశంపాయనుడి వృత్తాంతమూ_కారాపీడుడూ.విలానవతీ శకనాసుడూ_రాజ నీతి_చందా) పీడుడూ...కాదంబరీ చందాపీడుడూ._

ఇలాగ్గా ఎక్కడ చూసినా పాఠకుడు ఎంతో సంళోషంగా ఆయా ఘట్టాలలో రసాన్ని ఆస్వాదించవచ్చు. బాణము :....

మనం మొదట్లోనే చెవ్రుకున్నాం బాణ 'వేగంబును అని భట్టు మూరి ఇక్కిడ బాణ శబ్దాన్ని శేషగా చెప్పాడు. మామూలు బాణమని

వో ౧ లణ

ఒక్‌ అర్థం, వాణుడు అని రెండవ అర్థం,

బాణుని రచన ఎలా ఉంటుందంటెి నారిలో నంధించిన బాణం ఎంళ వేగంగా శతు9వులను అతాకుతుందో అంతటి వేగం ఇతని రచనలో మనకి కనిపిసుంది, ఒక మాటకోనం తడువుకోవడంగానీ "ఈలకి9ందు లవడంగాని భావాన్ని చంపేసేమాటలు కోనం కొట్లాడడంగాని ఉందదు, భాషాపరంపర 1బాణాలులాగ పుంఖాను పుంఖాలై అలా అలా ' నడీచి పోతు*నే ఉంటాయి. -

కడిమిచెట్టు._.ఆకు కనపడనంత దట్టంగా అ చెట్టు ఎల్జిని పువ్వు లళో ఛాలా ఆందంగా ఉంటుంది. సంస్కృత సాహిత్యమనే తోటలో ఇద్‌ ఎంతో ఎజ్జిగా అందంగా ఉంది అన్నమాట. ం

౧. మహో వరాక్ర౦మ వంతుడు యద్ధంలో శతృివులచే ఖర్గప్రవ

రాలతో నిండి ఉన్న శరీరం ఎలా ఉంటుందో అలా ఉంది ఈ చెట్టు అని.

మవాగ వేషణ క్రేం

" ఇంధులో ప్రధాన నాయకుడైన చందోంపీడుడూ అతని తండీ౦ కూడా మహా పరాకర్రిమవంతులై న రాజులు...వీళ్ళ శరీరాలాకూడ అక డిమిచెట్టు మాదిరిగా ఎజ్జగా ఉంటాయన్నమాట.

అదే గాకుండా అనురాగాన్ని కూడా ఎరుపుతో పోలుస్తారు. చాన్నే ఒకొక్క కోణంలోంచి ఒక్కొాక్కులా పిలుస్తారు...కారాపీడుడికి కొడుకుమీద అనురాగం. వైశంపాయనుడికి తండి9మీద, పుండరీకుడికి మవిీ శ్వేతమీద చందాపీడుడికి __కాదంబరిమీద ఇతిలాగ వివిధ కోజూ లలో నుంచి ఆయా విధములైన రాగము విస్ఫుటితమయే ఘట్టా లున్నాయి. |

కావ్యం అంతా అలా రాగానుమయంగ' ఉంటుంది. అందుకే దీనికి కాదంబరి అనడం సాహిత్యపిఆయులు చాలా నముచితం అని నంతోషించి తీరుతారు. ॥ ॥

ఈ విధంగా ఏ కోణంలోంచి ఎంత నిశితంగా మనం వరిశలిందినా దీనికి ఈ పేరు చాలా సార్దకం అని గట్టిగా సొక్కిచెప్పగలం..

ముగింపు బాణుని వితిభా విశేషము*2

ప౦ిపంచంలో మానవులకి నముద౦పు 'శెరటాలలాంటి కష్షపరం ప్‌రలు నంపాా పీనూ ఉంటాయి. వాటితో ఊపిరాడక కొట్టుమిట్టాడుతూ ఉంటారు కొంతమంది. వాళ్లికి విద్యాతృష్ణ అనేనావ దొరికింది. విరించి పత్ని కరుణాకటాడ వీషణాలనే, అనుకూల వాయువు వీస్తోంది. వటు తరంగా ఉండే వాహ్య దుఃఖాలని పాటింపక పరమనంతోషంగా తీరాన్ని చేరతారు, అనడానికి బాణుడి జీవితం చక్కటి నిదర్శనం.

క౦0 మవోశ్వేత ఒక కవిపుంగవుడు పాబీనే వాజబుడుగా జవ్మించా డన్నాడు, గీర్వాణారణ్యం అన్నారు ెద్దలు-అందులో తిరిగి తిరిగి బాణు డికి వీరా వేళం వచ్చి వర్చించి వర్ణించి పారేశాడు, వింభ్యాటవిని నం నృత సాహితీ వవవాటికలో నీ వింధ్యాటవి వర్ధవ్య వియ త్రలాన్ని అందుకుంచి. అందు పరమేశ్వరుడి వపళయ అాండవం దర్శించాడులట్టు ధన్యుడవయ్యా భవ్యమూర్రీ భట్టూ, అరణ్యానికే అలంకార పారియంగా]] కోటానుకోట్ల వతులకు ఆశశియంగా ఉంది. శాల్మలీవృచ. నంన్మృత, పాహిత్య వృషాలలో ఇది చాలా చాలా పెద్దది. ఆకృతిలో మాతఏ9ం ెద్దకాదు, అన్ని నల్లక్షణాలలోనూ ఇది మిన్నే ఒక్క చెట్టును వట్టు కుని వరించి పాఠక హృదయాలనే తీగలను ఊపి ఊపి వదిలేళావ్‌. కాదంబరి గ్రరీవ పేజీలో నాల్గవ వంక్రిలో తన ప్రజ్ఞను ఇలా చెప్పాడు.

“ఉత్కృష్ట కవి గద్యమివ వివిధవర్గ శ్రరణీ పితిపాద్యమాన అనేక అభినవార్థ నంచయమ్‌.” ”

అనేకార్థాలతో వివిధ వర్షనా వరంవరలతో నజీవ మైన గద్యకవితా

_న౦ివంతిలో శారదను ఓలలాడించిన చతురమతి మన బాణుడు.

“కలకు బోయ చేతిలోంచి రాల, నేలమీరపడి తండి9వక్షి తరలి పోగ తల్లడిల్లి తల్లడిల్లి హారితుడి చేతుల్లో ఆవోరం ఆరగించి కావితాల్సు మూలంగా కథ విని క్ఞానంరాగా శ్వేతను చూడాలంటూ చక.చక పోతో ఉం టె మధ్యను మరి బలంలేక మాలపల్లెలో వడ్డా. చండాలిక చేతచిక్కి చేరా సిక్కడికి నేను” అనీ శూద౦కుడికి వైశంపాయనుడనే చిలుకచేత తన కథను చెప్పించాడు భట్టు. ఆ చిలుక సమన శాస్త్ర పారంగతుడిలా

, నృష్టించాడు.

మవాగవేషణ ర్లర్ల

బాణా, నీ చేతుల్లో చిలుకని ఇంత నిష్టాతవంతంగా తీర్చావే ఇక పాఠ౦ల నంగతి చెప్పాలా,

వీణాపాజీ వాణీ చేతిలో నువ్వు ఎంత చక్కని ముద్దుల చిలుక వయ్యా

నిన్ను చూనుకో గలిగిన మానవజాతి ధన్యమైంది గదూ ।

• నంన్కృత కావ్యాలనే దివ్యనగరాలలో నీ కాదంబర్‌ అనే ఉడ్జి యిన్‌ నగరం మహోజ్వలంగా ఉందయ్యా. సాహితీ నరస్సులలో సీ ఆచ్చోదన నరస్సు_ఆందరిచేత___అచ్చా అనిపించుకుంది. ఆ తీరంలో అతి ధావళ్యరాశి మహాశ్వేత వెగిలిపోతూ దిగంతాలని తెలుపుచే సేన్తూ ఉంది. పీకీరి చంది9కలని అన్ని ఖండాలలోకూడా వ్యాపింవచేసేనీ తన తెలువంతా తగ్గిపోయిందని తెల్లమొలంతో అలాఒకదగ్గీర కూరుండీ పోయింది. నీ కావ్యకన్య కాదంబరిని చూసి కనకం వన్నెతరిగిపోయింది* అది ఇపుడు గీటురాయికి అసలు ఆందడ మేలేదు.

మవి శ్వేత పాతను మరి మరువలేని రీతి నీవు పథితల వృళ్సు టాలలో సృుటతరముగ నిలుచునట్లు స్ఫిష్టయొక్కం నృష్టిలోని ధావ ళ్యము నంతటినీ పిండీకృతముగ చేని, దంతపు బొమ్మగ తీర్చి, అద్దానికి పా౦ణమిచ్చి ఆ శ్వేతను తీర్చావు. నత్‌శీలము సత్యగుణము, నదమల స్నేహంపుహృది, న ర్వేశ్వరు ధ్యానిష్ట సంగిళపు చాతుర్యము ఆద్దములా న్వచ్చమెన అళి సుందర హృదయమ్మును, స్తుజ్ఞానము, విజ్ఞానము సుద తిలో చితించినావు, అద్యాత్మిక సంవ త్రితో ఆ శ్వేతను నృష్టించి అణు వణువున వవిత౦తను అద్ధానిలో నింపావు, పారినిపి యని వ రీతిగ పడ తులు భావనచేసి వలివ9ఈా భావమెట్లు భామలు జైట్తూనగపాలో అవి

వ్ర్రీ3 మవాళ్యేత యన్నియు ఆ శ్వేతలో రమ్యంగా రమణీయవు రమణివోలె నైపుణ్యపు శిల్పినిగా నిపుణతిలో నిర్మించిన బాణభట్టు ప౦ణతులివె, హెళకు లర్చిం వంగ నీ హృదయ నిర్మలత్వమంత ఈమెలోన నిల్చినావు. నీచాతు ర్యము ధీశ క్తి పఠితల హృదయాలలోన బహుచక్కగ నిలుచునయ్య, బహుచక్కగ నిలుచునయ్య. వాణా- నీ చేతుల్లో పెరిగిన ఆరణ్యాల చిగుళ్ళు తిని తిని కోకిలలు + గొంతు నొప్పెట్రేదాక నిన్ను అలా తమ కూతల గానంతో తన్మ యత్వాన్ని చెందుతూ ఉన్నాయయ్యా. నిన్ను పతులే అంతగా కీరిను న్నాయం'టే మరి మానవులం మేం ఒక లెక్కా-___ . బాణా భారతీదేవికి నువ్వెంత "'సేేమపాతుండపు. సీ లాంటి బం . గారు కొడుకుని కన్న అ చదువుల తల్లి నంతోషం ఎంతటిదో ? ఆమె ఆనందపూరిత ఆశీన్పులనే అమృతంప్త జల్దులతో ఆచం ద్రార్మం వర్థిలవయ్యా. సీకివే మా చేతులు జోడించి వేజే లిచ్చుకుంటున్నాము, మంగళం మహత్‌, ఠీఠీలతీ. ప గ న? ళ్‌ గ ఇ (ఉం కలం లలం లం / ఆ. స శ ఇషా ్య్ట్ము వా వన

౨ కనిన పక్‌ ( పు * ఖా 'ర్చిం ట్ట

థి! ర్యు, - లలు శ _ న్మ స్తు |

.

ఖీ బం

ళీ: వం ఖీ "

|

/