Telugu madhye madhye - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

వాల రంాాాాయొత నో రల న్‌ న. త నం తీ గా ర్ష!!

॥ (షీ స్త [ప మా నాదాని నిత టట టటితింమపలం ల క్‌! స గ మనసుపడి మక్కువతో సేకరించిన స న స్త" స ఖీ ఈ పుస్తకాన్ని సాహిత్యాభిమానులకోసం జో!

( ర సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రానికి |! 0. వ | పా ఆనందంతో బహూకరిస్తున్నాం, ॥ +

షా (1 , ఎ, | న పై

యిం. ఇవ ననన |.

మథ్యే వుథ్య ఎం! (సాహిత్య వ్యాసాలు) నిడమర్ధి ఉమారా జేశ్వరరావు (ప్రగతి (పచురణాలయం 810, చిత ౮ర్‌ అపార్డు మెంట్స్‌ 15, 'శ్రాస్‌, మల్లేశ్వరం, బెంగుళూరు _ 860 055

మథ్యే మథ్యే...: (సాహిత్య వ్యాసాలు)

• నిడమర్తి ఉమారాజేశ్వరరావు మార్పులు, చేర్పులతో ఈ42 నా న్‌ కదూ- పుద్వు ద్వితీయ మృుదణ : 1998 వెల రూ. 80.00 ముఖచి_తం ః బాలి యు షై శ లం శి లలి... ఏలన వజ హనశి ర ఇ! శ ఉట వళ న్‌ తో న లు జ సోల్‌ డిస్టింబ్యూటరు చ వపైైబాభొర్సు లి విశాలాంధ పబ్లి షింగ్‌ హౌన్‌ . ౧ విజ్ఞానభవన్‌, 41.485, బ్యాంక్‌ స్త్రీ ట్‌, ళా హైదరావాదు - 500 001. ౮/ విశాలాంధ బుక్‌ హౌన్‌ విజయవాడ, పాదరాబాదు, తిరువతి, అనంతప్పరం, గుంటూరు, హన్మకొండ, విశాఖపట్నం, కాకినాడ, ముుదణ వ్‌ 11.770/5, గాంథీనగర్‌, హైదఠాబాడు 500 880.

క భే 4) రచయిత పరిచయం

[ప్రముఖ సంఘ సేవకులు, జాతీయవాది, 1_గంథాలయోద్యమ పితామ హుల్లో ఒకరు అయిన శ్రీ నిడమర్తి లక్ష్మీనారాయణ, దానశీలి శ్రీమతి వెంకమ్మగారల నాలుగవ కొడుకుగా పశ్చిమ - గోదావరిజిల్హా నిడమ్మరు (గామంతో 17-10-1928 న జననం. రెండవ అన్నగారు, _పముఖ అళ్యుదయ రచయిత, తొలి కమ్యూనిస్టుల్లే ఒకరు అయిన శ్రీ నిడమర్తి అశ్విసీకుమారదత్తు (పభావంలో బాల్యంలోనే రాజక్రీయాల్లో (ప్రవేశం. 1986.88 లలో విశాఖపట్టణంలో హైస్కూలు విద్యాభ్యాస కాలంలో శ్రీయుతులు చండ రాజేశ్వురరావు, అశ్వినీ కుమారదత్తుల సాంగత్యంలో ఎ(రజెండా నీడకు వచ్చిన ఉమారాజ్‌ నేటికీ కమ్యూనిస్టుగా కొనసాగుతున్నారు.

19089 లో పశ్చిమగోదావరిజిల్హా ఉండి పట్టణ హైస్కూల్లో విద్యార్థుల సమ్మెకి నాయకత్వం వహించి విజయవంతంగా నడిపి, నెల రోజులు స స్పెండ్‌ అయారు. అదేసంవత్సరం కాకినాడలో జరిగిన ఆంధ రాష్ట్ర విద్యార్థి 'ఫెడ రేషన్‌ మహాసభలో కార్యవర్త సభ్యులుగా ఎన్నుకోబడ్డారు. ఉండిలో సౌషలిస్టు స్టడీ సర్కిల్‌ నడిపారు.

19042 లో తాడేపల్టిగూడెం తాలూకాలో పార్టీ హోల్‌ వ్రైమరుగా పని (పారంభించిన ఉమారాజ్‌ రచనా వ్యాసంగం 1942 లో (ప్రజాశ కిలో జోయా వీరగాథ” “గెరిల్దా”ల (పచురణతో [ప్రారంభ మైంది.

నీడమ ర్తి సోదరులు 1989 లో “అన్నా” (ప్రచురణతో (ప్రారంభించిన

• పోలెపేరియన్‌ సీరీస్‌”ను 1948 లో “వగతివచురణాలయం” పేరిట పునరుద్ధరించి, నిర్వహించారు. ఆర్మధ దేశంలోని తొలి సోషలిస్టు సవచుర ణాలయాల్లో యిది ఒకటి,

ఇ 1948 లో శ్రీ అశ్విసీకుమారదత్తుతో బాటు అనువదించిన “చైనా వ్యార "సెన్యం” మొదలుకొని ఉమారాజ్‌ యీనాటికి సుమారు నూరు అనువాదాలు చేళారు.

1947 లో కడపలో సోషలిస్టు స్టడీ సర్కిల్‌ నిర్వహణలో హైల్గొన్నారు.

1980 నుంచి 1965 ఆగస్టుదాకా కర్నూలుజిల్లా జేతంచెర్లలో పర్మిశమ నిర్వహణ కాలంలో సైతం రచనా వ్యాసంగం కొనసెగించారు.

1965 డిసెంబరు నుంచి 1961 దాకా విజయవాడలో విశాలాంధ (ప్రచురణాలయం సంపాదకులుగా పనిచేశారు. భారతదేశ స్థాయిలో ఎన్నదగిన భావాభ్యుదయ రసవత్‌ కవి దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్‌ కవితలు “అమృతం , కురిసినర్మాతి” సీ, “తిలక్‌ కథలు” నూ, “"సుపిల” వగైరా నాటికలనూ విశాలాయ్యధ 1పచురణాలయానికి "సీకరించి పెట్టారు. తిలక్‌ మృతి సందర్భంగా శ్రీశ్రీ రాసిన “కవితాసతినుదుట రసగంగాధర తిలకం౦ంొ, ఆరు(ద్రాదులు రాసిన గేయాలూ విశాలాం[ధ (పత్యేక నంచికకోసం ఉమారాజ్‌ రాసిన అభ్యర్థన లేఖల పర్యవసానాలు.

విశాలార్యథ వచురణాలయ సంపాదకత్వం దశలో అభ్యుదయ రచయిత ఉద్యమ పునరుద్ధరణను దృష్టిలో పెట్టుకొని నూరు సెహిత్యగో ప్టి సమావేశాలు నిర్వహించారు.

1067 నుంచి 1977 మే దాకా విశాలాం[ధ్ర సాహిత్యానుబంధ సంపాద కులుగా పనిచేసి, అభ్యుదయ రచయితలకు దాన్నొక వేదికగా, సమీకరగా తీర్చిదిద్దారు. వ

1970 లో హైదాబాడులో జరిగిన అభ్యుదయ సాహిత్య సదస్సు సందర్భంగా అభ్యుదయ రచయితలందర్నీ ఒక వేదిక మీదకి తెచ్చి పునస్నం ఘటితం చేయాలన్న ఉమారాజ్‌ పయత్నం విఫలమై విరసం పుట్టుకొచ్చినా, దరిమిలా కచ్చితమైన శాస్త్రీయ సైద్ధాంతిక అవగాహనతో ఆరసం పునర్నిర్మా జానికి ఆది మార్గాన్ని సుగమం చేసింది.

కృష్ణాజిల్లా ఆరసం (పధాన కార్యదర్శిగా నాటక విభాగం, చిత్రకళా విభాగం ప్రారంభించి ధవశ సత్యం దర్శకత్వంలో, వీరా సారధ్యంలో ఎం.జి. రామారావు రచించిన “ఎ(ర్రకుట్టి” నాటక _ప్రదర్శనకూ, గనివంటి గాయకులు సౌహాన్‌ వంటి అభ్యుదయ చిత్రకారుల తయారికి, ఉదయకార, ఎోరపూలు, సమైక్యతావాణి, సుడి వగై రాలతో అరసం [ప్రచురణకి నాంది పలికారు.

విజయవాడ నగర ఇస్కస్‌ సహాయ కార్యదర్శిగా రష్యన్‌ భాషా శఛరగతుల నిర్వహణలో కృషిచేశారు,

ళు

జర్నలిస్టు ఉద్యమంలో కూడా కృషిచేళారు.

ఆంధప్రదేశ్‌ అభ్యుదయ రచమితల సంఘ కార్యదర్శి - కోళాధికారిగా అరసం పునరుద్ధరణ కృషిలో విశిష్ట పాత వహించారు.

ఆఫో-ఆసియా రచయితల సంఘం అఖిల భారత శాఖ కార్యవర్డ సభ్యులుగా, ఆంధ (వదేక్‌శాఖ (పధాన కార్యదర్శిగా విశేష కృషిచేళారు.

భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ స్వర్ణోత్సవాల సందర్భంగా ధీర్చకాల "సేవకి గాను సన్మానింపబడ్డ కా[(మేడ్స్‌లో ఉమారాజ్‌ ఒకరు.

గుంట్టూరులో 19866 లో జరిగిన అఖిల భారత ఇస్కస్‌ మహాసభ సంద ర్భంగా వెలువడిన సావనీర్న్‌ సంపాదకవర్ష కన్వీనరుగా [పధాన బాధ్యత వహిం చారు. అలాగే అరసం మహాసభ సందర్శ్యంగా 18/8 లో వెలువడ్డ సావనీర్‌ (ప్రచురణలో సంపాదకవర్గ సభ్యత్వ బాధ్యత వహించారు.

1976 లో వాగ్దాద్‌లో జరిగిన ఆ_ఫో-ఆసియా ర చయితల సమావేళానికి డిప్యూటీ జనరల్‌ సెక్రటరీ శ్రీ సుభాష్‌ ముఖోపాధ్యా యతోబాటు భారత (పతి నిధిగా హాజరయ్యారు.

107 నుంచి నెటిదాకా మాస్కోలోని (ప్రగత్మిపచుర ణాలయంలో తెలుగు అనువాదకులుగా పనిచేస్తున్నారు.

ఇరాక్‌, కువాయిట్‌, సోవియట్‌ యూనియన్‌, పోలండు, తూర్పు జర్మనీ, చెకోస్తోవేకియా, హంగరి, పశ్చిమ నెర్లిన్‌లు సంచర్శించారు.

ఉమారాజ్‌ సంపాదకత్వంలో పదకొండేళ్ళ కృషి ఫలితంగా శ్రీమతి "స్వెళ్చానా ద్దేనిత్‌ కూర్చిన రష్యన్‌-తెలుగు నిఘంటువు యిటీవల వెలువడింది.

'వీరి కుమారుడు డా॥ నిడమర్తి మల్లికార్జునరావు (వస్తుతం మాస్కోలో వున్నారు. మీర్‌ _వచురణాలయంలో రష్యన్‌-తెలుగు అనువాదకునిగా పని చేసిన డా॥ మల్లిక్‌ సోవియట్‌. జీవితం గురించి డాక్టర్‌ తమారామల్దిక్‌, నిడమర్తి అనీతల పేరిట వ్యాసాలు రాశారు. కుమా ర్రె మాధవికి రష్యన్‌ భాషలో మంచి (సవేళం వుంది. భార్య శ్యామలాదేవి పిండీ నుంచి ఉమారాజ్‌ చేసిన అనువాదాల్లో (కిషన్‌ చందర్‌ “ఐదుగురు లోఫర్జు”, “ఇంగ్లీ”) షాలువంచ్లు కున్నారు.

ఉమారాజ్‌ 14-11.1092 న గుంటూరులో అమరజీవి పులుష్పల వెంకట శివయ్య సాహితీ పురస్కారం అందుకున్నారు.

-'వకాశకులు

తజత కృత జతలు

మధ్యే మధ్యే నేను రాసిన ఆయా వ్యాసాలను మొదట (పచురించీన

ప(్రీకల సంహిదకులకీ, (ప్రసారం చేసిన ఆకాశవాణీ వీజయవాడ

కేర్యదం వారికీ, విశాలాం్ర ప్రచురణాలయం వారికీ,

(ప్రాచీన తెలుగు సాహిత్య సమీవ్ష రచనకు సూచనలిచ్చీన

మతులు శ్రీ రాంభట్ల కృష్ణమూ ర్తిగారికీ,

“బెంగాలీ హెహిత్యంళో లౌకిక సయపదాయాలు' అనే వ్యాసంలో.

ఉదహరించిన ఆయా గేయాల రచయితలకీ, అనువాదకులకీ,

సహృదయ పాఠకులకీ బెంగుళూరు

=ఎఆపమూరొా

నా. ఉమారాజ్‌

అ౦కితం౦ నా రాజకీయ గురువులు కీ॥ శే॥ నిడమ్చరి అశ్వినీకుమారదత్తుగారికీ క్యామేడ్‌ చండ రా జేశ్వరరావుగారికీ సగారవంగా, క ్ర్రతజ్ఞకాభి వందనలతో _ఉవమారాజ్‌

వ్యొస్మకమం 1 ఆంధ సాహిత్య చర్మిత ్షే 2) కాల్పనిక సాహిత్యం - వాస్తవికత తిక 8) నవ్య, అభ్యుదయ, కవిత్వ సింహావలోకనం శ్‌ శీ _రుధిరజ్యోతి - ఒక పరిశీలన 61 ల్స్‌ అనువాద సాహిత్యం - ఒక పరిశీలన ఇ 6) బెంగాలీ కవిత్వంలో లౌకిక సం్య్రదాయాలు రథ 7) శరత్‌ చంద్ర ఛటర్టీ ర్ట 6) రాజకీయవాదిగా శరత్‌ 105 $) భారత స్వాతర్యత్య సమర శంఖారావం “వందేమాతరం” 111 10) ఆం(ధ్రదేశంలో సోషలిస్టుభావ (ప్రసరణ-(గంథ (వచురణ 110 11) అనువాద సాహిత్యం _ నేను 188

ఆంధ సాహి త్య చరిత్ర ఆ ఆ (క్రీశ. 1900 వరకు కవిత్వం పుట్టుక = పరిణామం త్‌విత్వం పుట్టుకను గురించీ, పరిణామాన్ని గురించీ తెలుసుకోవాలంటే సాంఘిక, మనో వైజ్ఞానిక, భాషా శాస్త్రాలను గురించి తెలుసుకోవడం అవ సరం. కవిత్వాన్ని చదివి సంపూర్ణంగా ఆనందించాలంటే అదేమిటో, ఎలా పుట్టిందో, ఎలా పరిణామం చెందిందో శాస్త్రీయంగా తెలుసుకోవడం ఆవసరం, అంతేకాదు, పృరాతన కవిత్వాన్ని గూర్చిన పరిజ్ఞానం యీనాటి మన కవిత్వ భవితవ్య మెలాగుంటుందో ఊహించడానికి కూడా శో డ్పడుతుంది. అచ్చు యంతం లేని పూర్వకాలంలో కవిత్వం (పజల రసన్నాగాఆ వైననే వుండేది. సామూహిక [శమ (కమంలో సద్యోజనితంగా వచ్చిన కవిత సంగితాత్మకంగా లయబద్ధంగా వుండి అందరి సొత్తుగా ఉంటుండేది. అది అందరికీ తెలిసి వుండేది. అందరి చేతా (పేమింపబడేది. అనుదిన సంభాషణ (కమంళలో పెల్టుబుకుతూ వుండేది. [పముఖ ఘటన ఏది జరిగినా దాని చుట్టూ కవిత అల్లబడుతూ వుండేది. తర తమ భఖేదాలే తప్ప ఆ రోజుల్లో అందరిలో కవితాంశ అంతో యింతో వుండేదేమో ననిపిస్తుంది. కవిత్వమంటే భాష యొక్క ఒక (పత్యేక న్వరూపం. కవిత్వం పుట్టు కను గురించి తెలుసుకోవాలంటే భాష పుట్టుకను గురించి తెలుసుకోవడం అవ సరం, (ఉత్ప త్తి) పరికరాలూ, భాషా-ఇవిరెండే మనిషిని జంతువునుండి విడ దీసే పధాన లక్షణాలు, పరికరాలను సమకూర్చుకున్న మానవుడు వాటిని ఉపయోగించి తన ఆహా రాన్ని ఉత్పత్తి చేసుకోనారంభించాడు. (పకృతిని తనకి యిష్టం వచ్చినట్టు లొంగదీసుకోనారంభించాడు, తొలి దశల్లో ఉత్పత్తికోసం జరిగే శమ సమష్టి రూపంలో వుండేది, వాష్మ పరికరాలను ఏక సమయంలో సమన్వితంగా వాడాల్సి వచ్చినప్పుడు తక్‌ 1

లి వీక కాలంలో సంజ్ఞారూపంలో శజ్డాలు చేస్తూ వచ్చారు. ఆ విధంగా పరికరాలను కనుగొనడం ద్వారా మనిషి భాషను కనుగొన్నాడు. దీన్నిబట్టి చేతికీ, మెదడుక్రీ మధ్య సంబంధం బోధ పడుతుంది. ఉత్పత్తి _కమంలో భాష ఉద్భవించినట్లు బోధ పడుతుంది.

మానవ [శమ నై పుణ్యం పెరిగిన కొద్దీ ఊతపదాల అవసరం _కమంగా తొలగిపోయి, కార్మికులు వ్య క్రిగతంగా పని చెయ్యగల శక్తిని సంపాదించు కున్నారు. ఆయితే, సమష్టి యంతాంగం పూర్తిగా అదృశ్యం కాలేదు.

ఈ లోగా భాష అభివృద్ధి చెందింది. ఉత్పత్తి సాధనాలతో బాటు వాడే సంజ్ఞా శబ్దాల దళనుండి మనుషుల మధ్య భావ వ్య క్రీకరణకు తోడ్పడగల వాహికగా భాష అభివృద్ధి చెందింది.

అన్ని భాషల్లోనూ మనకి రెండురకాల పలుకుబడి కనిపిస్తుంది. వ్యక్తుల మధ్య దైనందిన వ్యవహారంలో వాడే సాదా భాష ఒకటి. కవిత్వ భాష మరొకటి. ఈ కవిత్వ భాష మరింత పగాఢమైనది, సమష్టి కర్మలకు సంబం ధించినది. లయబద్ధమైనది, మం(త్రోచ్చాటన వంటిది. మంతాల ద్వారా దేవుళ్ళను, దెయ్యాలను ఆవాహన చెయ్యడం యిటువంటిదే డీన్ని బట్టి కవిత్వ భాష మామూలు భాష కన్న పురాతనమైనదని బోధపడుళుంది.

పడవలా గేటప్పుడు, రోడ్డు రోలరు లాగేటప్పుడు, బరువు లె త్తేటప్పడు, బిట్టలుతి కేటప్పుడు చేసే శబ్దాలు లయబద్ధంగా వుంటాయి. అలాగే ఊడ్పులు, కోతలు. కుప్ప నూర్చిళ్శప్పుడు రైతులూ, కూలీలూ లయబద్ధమైన పాటలు పాడటం వింటాం.

ఈ విధంగా మన సాహిత్యం శమ (కమంలో జానపద కవిత్వంగా (పారంభమై (క్రమంగా పరిణతి చెందింది.

అయితే, యిదంతా మౌభికంగానే రావాలి కాబట్టి, కాలాన్నిబట్టి భావాలూ భాషా మారుతూ అవే పాటలు కొత్త రూపాలు దాలుస్తూ వస్తాయి. వాటి కాల నిర్ణయంగాని కవి నిర్ణయంగాని సాధ్యంకాదు.

ఆం్యధ వాజ్మయంలో మనకు దొరికిన తొల్మిగంథాలలో మొట్టమొదటిది నన్నయ రచించిన ఆంధ మహాభారత భాగం.

ఇంత బాగా పరిణతి చెందిన గంథం ఒకేమారు ఊడిపడటం అసహజ మైన విషయం, ఆంతకుముందు కొంతవాజ్మయం ఉండే ఉండాలి. కానైతే, యీనాటి వరకు అది లభ్యంకాలేడు, అంతకు పూర్వపు ఆంధవాజ్మయ స్వరూపం తెలుసుకోవడానికి వున్న ఆధారమల్లా శాసనాలు మ్మాతమే.

త్రి

ఈ శాసనాలలో ఆరవ శతాబ్చి చివరిపాదానికి చెందిన ధనంజయుని కలమళ్ళ కాసనం యిప్పటికి దొరికినంతవరకు తొలి తెలుగు శాసనమని తెలు స్తోంది. కడప మండలంలో (క్రీశ. 6వ శతాబ్దం నాటి రే నాటి చోళశరాజుల చిలమకూరు, ష్మారగుడిపాడు ళాసనాలు, 7వ శతాబ్ధం నాటి ఉరుటూరు కాసనం బయటపడ్డాయి. కడప జిల్లా రామేశ్వరం లోని వసంతపోరి మహాదేవి శాసనం గుంటూరుజిల్లా విప్పర్తి శాసనం 7వ శతాద్దినాటివని, లక్ష్మీపుర శాసనం 705 నాటిదనీ, ఆహదనకర ళాసనం 16.7852 మధ్యదనీ వీటిలో అహదనకర శాసనం తప్ప మిగిలినవన్నీ తెలుగు థాషలోనే వున్నాయనీ అహదనకర శాసనంలో కూడా దాని వివరాలన్నీ తెలుగు లోనే వున్నాయనీ చర్మితకారులు తేల్చారు.

పూర్వచొళుక్య గుణగ విజయాదిక్యుని సేశానాయకుడై న వం[శ్రంగడు (క్రీశ. 84.50లో ఆద్దంకిలో ఒక కాసనం వేయించాడు. తెలుగు పద్యము - తరువోజ _ కనిపించిన మొట్టమొదటి శాసనం యిదే. రి50నాటి కందుకూరు శాసనంలో సీస పద్యముంది.

శ్రీశ. $50 నాటి యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాసనంలో మధ్యాక్కర లున్నాయి.

(క్రీశ. 1000 ,పాంతమునాటిదని పరిశోధకులచేత నిర్ణయింపబడిన విరియాల కామసాని గూడూరు శాసనంలో మూడు చంపకమాలలు, ఆరెండు ఉత్పలమాలలు ఉన్నాయి.

నన్నయ తర్వాతి కాలమువాడైన పాల్కురికి సోమనాధుడు తన పండితారాధ్య చర్మితలో తుమ్మెద పదాలు, (పభాత పదాలు, వర్వత పదాలు, ఆనంద పదాలు, గొబ్బి పదాలు, వెన్నెల పవాబు మొదలైన వాటిని "పేర్కొ న్నాడు. ఇవీ, యిటువంటివే మరికొన్ని పదాలూ నన్నయ్యకు పూర్వం తెలుగు నాట పల్లె్యప్రాంతాల్లో (వచారంలో ఉండి ఉండాలి. తీరక వేళల్లో, ఉత్సవాలలో ఉత్సాహంగా ' పమల (కమంలో (శమ తోచకుండా శ్రీలు, పురుషులూ వీటిని పైడుకొంటూ ఉండి ఉండాలి. స్త్రీల పాటలు బాలబాలికల క్రీడా గీతాలు? భ కిగేయాలు, జానపద యువతీయువకుల గీతాల రూవంలో జానపద సాహిత్య మెంతో ఉండి వుంటుంది. అముతే, నన్నయ పూర్వపు ఆ సాహిత్య సంపద అంతా లక్షణ వ్యవస్థిశీ, పంగితాదరణా లేక (గంథరూపంళో మనకు అంద లేదు. ఆలాగే, నన్నయకు పూర్వం తెలుగుభాషలో (గ్రంథ రచన సాగి వుంటుంది, కాని ఆచేవీ లభ్యంకాలేదు,

డ్తీ కాగా, తెలుగుభాషలో ఆద్మిగంథం నన్నయ థారతమేనని యిస్పటికి మనం అనుకోవాల్సి వుంటుంది. అయితే, నన్నయ, మహాభారతమే ఎందుకు రాయాల్సి వచ్చిందో? ముందు చూద్దాం. మహాభారత రచన 1022లో రాజరాజనరేం్యదుడు సింహాసనాన్ని అధిష్టించేనాటికే కన్న డంలో “వ్మికమార్డున విజయ”మనే పేరుతో పంపభారతం, “గదాయుద్ధం' అనే మరో కావ్యం భారతకథను (ప్రచారంలోకి తెచ్చాయి. తమిశంలో కూడా “వెణ్బా” గితాలలో (శ్రీశ. 78 శతాద్ధాలలో "'పెరిందేవనార్‌ కవి రచించాడు. సంస్కృత భారతాన్నే దేవాలయాల్లో పురాణంగా చెప్పేవారు. అది ఏ కొద్ది మందికో తప్ప జనసామాన్యానికి అందుబాటులో ఉండేదికాదు. రాజరాజు కాలానికి వెయ్యేళ్ళకు ముందే తెలుగునాట జెన బౌద్ధమతాలు కాళ్ల నిలదొక్కు కున్నూయి.. ఆ మతాలు జనసామాన్యపు భాషలలో (ప్రబోధాలు చేసేవి. అందరికీ తెలిసే విధంగా పాటలు, గాఠలు (వచారంలో ఉండేవి. జనమంతా ఆ మతాలవైపు ఎగబడుళూండేవారు. రాజరాజు శ వమతానుయాయి* (బ్రాహ్మణ భ క్రి కలవాడు, వర్ణ్యాశమ ధర్మాల_పైె ఆధారపడే మతాన్ని ఉద్ధ రించదలచాడు. అందుకు పంచమ వేదమైన మహాభారతమే [ప్రయోజనకారి అనీ, వర్ధ్యాశమ ధర్మాలకు శతుపులైన బౌద్ధులు, జైనులు ఏ దేశభాషా (వకటనాస్త్రాన్నైతే చేబట్టారో శ్రైవుడైన రాజరాజు కూడ అదే అస్తాన్ని చేబట్టి (పజల్లో తన మతాన్ని విసృతంగా ప్రచారంలోకి తేదలచి వుంటాడు. కన్నడ స్తాహిత్యం గురించి, తమిళ సాహిత్యం గురించి తెలిపినవాడు కాబట్టి తెలుగులో ఉద్దంంథ రచన చేయిస్తే తప్పులేదని భావించి వుంటాడు. నన్నయను భారతాం[ర్రీకరణకు పూనుకోవలసిందిగా కోరి వుంటాడు. మరే యితర (గంఠాన్నీ కాకుండా మవాభారతాన్నే ఎందుకు అనువ దింప చేశాడన్న దానికి కారణాన్ని మరింత లోతుగా పరిశీలిద్దాం. ర్త] శతాబ్ధుల మధ్య దక్షిణాదిన ప్యూడలిజం స్థిరపడింది. ప్యూడల్‌ యుగంలో నిర్ణయాత్మకమైన సామాజిక చైతన్యరూపం మతం, హిందూ మళానికి రండు పాదాలున్నాయి. ఒకటి : వర్ణాాశమ ధర్మవ్యవస్థ రెండు : శృతి, స్మృతి, పురాణేతిహాస వాబ్మయం శృతి, న్మృతి, పురాణేతిహోసాల సారనం[గ్రహం మహాభారతం, అడి పంచమ వేదం. ధర్మశాస్త్రం. మహాపురాణం, రాజవంశావళల ఇతిహాసం

కి అందుకని భూస్వామ్య సంస్కృతీ సమర్ధనకు ఉవకరించే ఏకైక (గంథం కాబట్టి మహాభారతాన్నే ఆనాడు అమువదించారు.

నన్నయ (ప్రారంభించిన తర్వాత 200 సంవత్సరాలకు గాని ఆం(ధ మహాభారతానువాదం పూర్తికాలేదు, (క్రీశ. 1260 (పాంతంలో తిక్కన దాన్ని పూర్తి చేశారు.

“శాసట వీసపే చదివి గాధలు తవ్వు తెలుంగు వారికిన్‌ వ్యాసముని _పణీతమైన” మహాభారత గాథను వివరిస్తున్నానని నన్నయభట్టును గురించి వ్యార్యాపెగడ ఒకచోట చెప్పారు.

అలా గాసట వీసటగా నన్నయ ఈసడించినది అంతకు పూర్వపు (పజా వాజబ్బ్మయమై వుండాలి. (ప్రజా వాజ్ఞయం పట్ల ఈ నిరసన వైఖరిపై తిరుగుబాటుగానే తదనంతర కాలంలో వీరశైవ వాజ్బయం తలయె త్తింది.

నన్నయ భారతాంధ్రీకరణ మారంభమైన తర్వాత దేశంలో తెలుగుపై గౌరవ మేర్చడింది.

భారత (_పభావంతో నీతిభూషణము, ముదామాత్యము మెదలైన నీతి శాస్త్ర గంథాలు కొన్ని వచ్చాయి.

పీరాచార్యుడు సంస్కృతంలో రచించిన గణితశాస్తాన్ని పౌవులూరి మల్లన తెలిగించాడు.

కాపాన్ముగహ సమర్థుడని, జ్యోతిషము, రాఘవ పాండవీయము, నృసింహ పురాణము, శతకంధర రామాయణము, బసవ పురాణము, హర విలాసము మొదలైన అనేక [గంథాలకు కర్తగా లోకమున వాడుకగల వేముల వాడ ఖీమకవి ఏ కాలమువాడో యిదమిత్ధంగా యింకా నిర్ణయం కాలేదు. కవి జనా్మాశయం తన్న యితని కావ్యాలేవీ లభ్యమూ కాలేదు.

రాజరాజనరేందుని కొడుకైన రాజేంద్ర చోకుడు కులోత్తుంగ చోళుడనే "పేరుతో (క్రీశ. 1070లో వేంగీ చాశుక్య, చోళరాజ్యూల కధిపతియై తన రాజ ధానిని తమిళ దేశానికి మార్చుకున్నాడు. దానితో ఆం్యధదేశంలో తమిళ (ప్రాబల్యం పెరిగి ఆంధ్ర సారస్వత పోషణ అడుగంటింది. రాజ్యం కన్నడిగు లైన పశ్చిమ చాఖక్క్యుల వళ మైంది. దానితో తెలుగు. సారస్పతాభివృద్ధికి రాజా దరణ లేకపోయింది. .

ఆంగధదేశంలోని వివిధ మండలాధిపతులు స్వతం(తులవడం, కొందరు వై ష్షవాన్నీ, మరికొందరు శై వాన్నీ అభిమానించడం, పరస్పర వై షమ్యాలతో ఫ్రోపాటాలు (పబలడంతో దేశంలో అల్హకల్టోల పరిస్టితి ఏర్పడింది. ఏరశైవం

అటువంటి అదనులో తలెత్తి, శీఘవ్యా ప్తి నందింది. ॥

6 ఇవకవులు

శ్రెవంలో పాశుపత, శైవసిద్ధాంత, కాలాముఖ, 'పతృభిజ్ఞా, వీరశైవం అనే అయిదు శాఖలున్నాయి. వీటిలో (వతృఖిజ్ఞా శైవం (కాశ్మీర 3 వం) తప్ప మిగిలిన వన్నీ దక్షణ భారతంలోని కై వమతళాఖలే.

(క్రీశ. 12వ శతాబ్దిలో మిగిలిన శాఖలన్నీ వీరశ్లైవంలో విలీన మయ్యాయి. శై వసిద్ధాంతంలో వున్న వర్ణ వ్యవస్థ, నిరుపయోగమూ అర్థ రహితమూ అయిన కర్మకాండ వీరశైవ మతస్థాపకుల అసంతృప్తికి కారణ మయ్యాయని చెప్పవచ్చు.

"పెరియ పురాణము అనే తమిళ (గంథంలో అరువది ముగ్గురు నాయ నార్హ జీవిత చరిత చదివితే అప్పటి శైవమత సాంఘిక జీవిత విధానం తెలుస్తుంది.

(క్రీశ. 1లివ శతాబ్ధంలో వీరశైవం ఆంధదేశానికి వచ్చింది.

శెవుడు కాని కవి, వారి దృష్టిలో “భవి కవి”. భవికవుల (ప్రస్తావన కూడా శివకనవుల రచనలలో కనిపించదు.

శివకవులు కళను కళకొరకు గాక ౩వమత (వచారంకోసం వినియో గించారు, కాబట్టి వీరి రచనలలో కళాత్మ కత, సౌందర్యారాధనకన్నా (పచార ధోరణి ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.

శివకవుల రచనలన్నీ (క్రీశ. 1లివ శతాబ్ధంలోనూ, 1లివ శతాబ్ద వధ మార్ధ భాగంలోనూ వచ్చాయి.

శివతత్వసార కర్త మల్లికార్జున పండితుడు (12వ శతాబ్ది చివరి భాగంలో వాడు. మన కంటికి స్పష్టముగా కనిపించే ఈ జగత్తును మిథ్య అని, రజ్ఞాసర్ప[ఛ్రాంతి వంటిది అని శంకరుడు అద్వైత మతంలో స్థాపించిన సిద్ధాంతాన్ని ఒప్పుకోవడానికి వీల్లేదన్నాడు. పాశుపతం ఆత్మ, పరమాత్మ అయిన శివుడు, జగత్తూ-యీ తత్వాలను ఒప్పుకుంటుంది.

కాలాముఖ శివఠవులు

యావజ్జీవ (బహ్మచర్యం. శవ - శక్తుల అవినాభావ సంబంధం, అహింసావలంబనం,. శాకాహారం, యజయాగాదుల నిరసనం వీరి [వత్యేకతలు.

వీరిలో క క్రివూజ చేసే తెగవారు ఉత్సవ సమయాల్లో మద్యమాంసాలను (గహిస్తారు. వీరిలో పరమత సహనం, వర్ణవ్యవస్థ పై గౌరవం కనిపిస్తాయి.

శివకవుల్లో అగ్రగణ్యుడు కవిరాజ శిఖామణి నన్నెచోడుడు. ఇతను క్రీశ. 1125 (ప్రాంకాన పాకనాటి (ప్రాంతము. నేలిన తెలుగు చోళరాజు.

/| జన్మచే (్రాహ్మణులై న కాలాముఖులు దాహ్మణ జాతిని గౌరవించారు. నన్నెచోడుడు తన కావ్యంలో (బాహ్మణులను పొగిడాడు. జ్ఞానమూజ్జేయం వలె, శజ్దార్ధాలవరె, (ప్రకృతి పురుష స్వరూపులైన పార్వతీ పరమేశ్వరులు అవినాభావ సంబంధం కలవారని నన్నెచోడుడు తన కుమార సంభవంళలో వర్ణించాడు.

పార్వతీ పర మేశ్వర కళ్యాణోత్సవ సందర్భంగా “మాండలార్చనం” అనే విధి సందర్భంలో స్త్రీ పురుషులు "స్వేచ్చగా మద్యమాంసాలు సేవించే విధానాన్ని నన్నెచోడుడు వర్ణించాడు.

వీరశివ కవిత య్‌

క్రీశ. 1162లో భూలోకమళ్లుని మంత్రి _ బీజ్జలుడు చాపక్య స్యామాజ్యాన్ని అృకమించాడు. అతని మంతియే వీరశ్రైవ మత 'పతిపాద కుడై న బసవేశ్వరుడు. వీరశ్రైవం యితని [ప్రాపున వృద్దిచెంది దేశాన్ని ఊృరూత లూపింది. ఈ మత్యపభావం సారస్వత రంగంపె ఎక్కువగా (వసరించి నూతన వాజ్మయ శాఖా సృష్టికి తోడ్పడింది.

ఈ శైవ కవితను వర్ణ్యాశమ వ్యవస్థకూ, (వాహ్మణాధిక్యతకూ వ్యతి లేకంగా వాటి ఉపరి నిర్మాణమైన వేద వేదాంగాలపైనా, శతి స్మృతి పురా ణాలపఫైనా జరిగిన తిరుగుభాటుగా పరిగణించవచ్చు.

ఈ _సెద్ధాంతిక పోరాటంలో వారు చూపిన (ప్రజాస్వామ్య భావాలేమిటో చూద్దాం.

1. భాష ; పండిత భాషకు విరుద్దంగా సకల జనానికి అందుబాటులో వుండే “జానుతెనుగు”.

2. ఛందస్సు : సంస్కృత ఛందస్సుల ద్వారా తప్పనిసరిగా వచ్చిన సంస్కృత పదబంధుర మైన భాషను వదిలించుకొనడంకోసం తెలుగు ఛందస్సు లను.రకరకాల ద్విపదలు, రగడలు, పదాలు, వచనాలను తీసుకొన్నారు.

శ. (పజాతం్యత సాంఘిక భావాలు : కులప్యవస్థ-పె తిరుగుబాటు. సంస్కృతంలో వున్న శాస్త్రాల పై తిరుగుబాటు. స్వభాషలో ఆరాధన.

స్వయం పొరోహిత్యం.

ఢీ. (పజాతం్యత రాజకీయ భావాలు ఏ చేతివృత్తుల వారికి సంపూర్ణ "స్వేచ్చ. వ్యూడల్‌ నిగళాలనుంచి విముక్తి వగ్లె రా.

నన్నెచోడుని గురించి యీ సందర్భంగా మరికొన్ని విషయాలు చెప్పు కుందాం.

గ్ర తెలుగులో తొలిసారిగా మహాకావ్యరచనకు పూనుకొన్న వాడు రాజకవి నన్నెచోడుడు. ఇతడు శైవకవులలో మొదటివాడు. నన్నయ దృష్టి (ప్రధానంగా పౌరాణికం, అనుషంగికంగా కావ్యసంబంధి కాగా, నన్నెచోడుని దృష్టి భిన్నమైనది. శ్రైవమతదృష్టి, రసమార్గం, వర్ణనా మార్గం, కథ్మాపాధాన్యం, జానుతెనుగు రచనం-యిన్ని దృక్పథాలనూ మేళ వంచుకొని కుమారసంభవాది కావ్యరచన చేసినవాడు నన్నెచోడుడు. “సర్రళముగాగ భావములు, జానుతెనుంగున నింపు "పెంపుతో బిరిగొన వర్ణనల్‌” కుమార సంభవ కావ్యం తను రచించినట్లు ఆవతారికలో నన్నెచోడుడు చెప్పుకున్నాడు. సర్వజన సుబోధకము, యింపు పెంపుగల "జానుతెనుగు "పేరుతో తెనుగులో తొలిసారిగా భాషా విషయకమైన ఒక సిద్ధాంతాన్ని లేవ దీసి తరువాత కవుల్లో కొందరికి మార్గదర్శకుడై నాడు నన్నెచోడుడు. ఇతని కవితను తిక్కన చెప్పకయే పాటించాడు. చెప్పి సోమనాథుడు సాధించాడు. నన్నెచోడుడు తన కవితను వస్తు కవితయని పేర్కొన్నాడు. భావాలు, వర్ణనలు, అర్థాలు, గుణాలు, రసం, సూక్తులు, జానుతెనుగు, దేశిమార్గం, అలంకారాలు మొదలైన దశవిధ కావ్యవస్తువులతో కూడినది (పబంధ కవిత అనుకొంటే, తాలిసారిగా 'పబంధానికి తెలుగుమాగాణిలో వీజావాపము చేసిన వాడు నన్నెచోడుడు; పురాణాం్యధీకరణ జరుగుతున్న ఆ రోజుల్లో చీన్ని గొప్ప (వమయోగంగా పరిగణించవచ్చు. షష్ట్యంతాలను, కావ్యాన్ని అంకితమివ్వడాన్ని, చిత, గర్భ కవిత్వా లను తెలుగులో మొదటిసారిగా (ప్రవేశ పెట్టిన వాడు కూడా నన్నెచోడుడే, కాబట్టి, పబంధ పర మేశ్వరుడనే బిరుదు వారన కన్నా నన్నెచోడునిశే న్యాయంగా వ ర్తిస్తుందేమో. పండిత (తయం శైవమత వ్యాప్రికి జీవితాలను అంకిత౦చేసి, రచనలు సాగించిన వారిలో శ్రీపతి పండితుడు, మళల్చికార్జున పండితుడు, మంచెన పండితుడు ముఖ్యులు. ఛ్రీవతి పండితుడు తెలుగులో శినభ క్రి దీపిక రాళాడని చెపారు. మల్లికార్జునుడు బసవనకు సమకాలికుడు. _ తెలుగులో. శివత త్ర్వసారం రచించాడు. అందులో అతను | ప్రతిపాడించిన స్తూతాలు : శివభక్తులను చూచి జాతి మొదలై నవి అడగడం మానెయ్యాలి. రొంపిలో పుట్టినా పద్మం చాలా పూజ్య మైనట్టు ఎలాంటి హీనకులంళో పుట్టినా శివభక్తుడు గొప్పవాడే.

రి

కులం తక్కుువవాడే శివభక్తుడై నందు వల్ల గొప్పవాడవుతున్నప్పుడు కులమున్న వాడైతే యిక చెప్పేదేముంది? బంగారానికి తావి అబ్బినళ్లే: దీన్ని బట్టి శివకవులు కులవ్యవస్థకు యింకా కొంత గౌరవం యిస్తూనేవున్నట్టు తెలుస్తుంది.

భర్త శివభక్తుడు కాకపోతే అవమని భార్య బుద్ది చెప్పాలి. అతడు అలా కాని పక్షంలో అతణ్ధి వదిలెయ్యాలి.

శివనింద చేసే పాపులను ఆలోచించకుండా చంపెయ్యాలి. శివనింద చేసే అవమానకరమైన పు స్రకాలను తగలబె స్రైయ్యాలి. ఆ పుస్తకాలను రచిం చిన వాణ్ణి చం పెయ్యాలి. ఈ విధంగా వీరశైవం కొంత క్ష[ద్రరూపం ధరిం చింది. తెలుగుదేశంలో కొన్ని యితర మతాల ప్పస్తకాలకు తగలబెట్టించిన అపకిర్తి పండితయ్యకు దక్కింది.

(బాహ్మణులు ఎలాగ్రెతే వధకు అనర్హులో శివభక్తులుకూడ అనర్హు లే,

శివుణ్ణి పూజించే భార్య, భక్తుడు కాని భర్త చిత్తం వచ్చినట్లు నడు చుకోవలసిన అవసరం లేదు. పురుష (పతికూలత్వం వల్ల ఆ సతికి దుర్గతి లేదు,

శివభక్తులు కానివాష్ట ఎంత 'పెద్ద వాళ్ళయినా వాళ్ళకు దండం పెట్ట కూడదు. వాళ్ల నమస్కటరించినా దాన్ని స్వీకరించరాదు.

శివభక్తులు కాని వాళ్శవద్ద అప్పు చెయ్యకూడదు. వాళ్ళకు అప్పు ఇవు కూడదు. వాళ్ళను చూడకూడదు. వాళ్ళతో సరదాగా మాట్లాడకూడదు.

వాళ్ళతో నమానంగా ఒక దగ్గర పడుకోగూడదు. వాళ్ళ సహవాసం చెయ్యకూడదు.

శివభక్తుడు చేసిన పాపమైనా పుణ్యమే అవుతుంది. శివభక్తులు కాని వాళ్ళు చేసిన పుణ్యమైనా పాపమే అవుతుంది.

శివభక్తుల దుర్దుణాలను వెదికేవాడు చండాలుడు.

పోతే మూడవ వాడైన మందెన కావ్యక ర్తగా టపసిద్ది శెక్కినవాడు కాదు.

పాల్కురికి సోమన

తర్వాతి (పముఖ వీర శైవకవి పాల్కురికి సోమన, ఈయన బసవప్పరాణ , పండితారాధ్య చర్మితలు కవితాంశతో నిండివున్నాయి. వ్యషాధిప శతకము, చెన్నమల్లు సీసాలు, బసవరగడలు, అనుభవసారము, బసవోదాహరణము మొదలైనవి యితని యితర రచనలు. శిష్ట చ్యావహారిక భాషను, లోకంలో

10 వున్న శ క్రిమంతములై న పలుకుబళ్ళ్శను యధేచ్చగావాడి తన రచనలకు చైత న్యాన్ని కూర్చుకున్నాడు రోకటిపాటగా నున్న ద్విపదను నవరస పోషకంగా, లయ సమన్వితంగా, భావ వై విధ్యవాహిక గా, దానికి తెలుగు కావ్యజగత్తులో స్వర్ణాసనాన్ని సమకూర్చిపెట్టాడు సోమనాథుడు.

ఇతని తర్వాత నవనాథ చర్మిత, హరిశ్చం[దోపాఖ్యానం, పల్నాటి వీర చర్మిత మొదలైన చక్కని ద్వివద కృతులు వెలువడ్డాయి.

పౌల్కుంరికి సోమనాధుడు “తెలుగు మాటలనంగవలదు

వేదముల కొలదియవి” అన్నప్పటికీ.

“భ క్రి మీది తలపు

(బాహ్మ్యంబుతో పొత్తు

బాయలేను నేను

బసవలింగ” ఆని చెప్పుకున్నాడు.

(బాహ్మ్యంతో పొత్తును వదులుకో లేకపోయిన మల్లికార్జున పండితుని వలె కాక పాల్కురికి సోమన (బాహ్మణాధిక్యతను, వైదిక కర్మ సిద్దాంతాలను నిశితంగా అవహేళన చేశాడు.

పండితారాధ్య చరి్యితలోని య్యీకింది వాక్యాలు చూడండి.

“అసమాక్షు గొలువని అ(గ్రజుండైన

వసుధ మాలల మాలవాడ కా కెట్టు”

“వేద భర్మాకాంతులనగబడిన

(చాహ్మణ గార్జభంబులతోడ

(బతి "సేసి యాడిన పాపంబు వచ్చు”

కళను కళకోసమే అన్నట్టు కాక మత (ప్రచారం కోసమే తన రచనలను వాడుకున్నప్పటికీ సోమనాథుని కవిత జానుతెనుగు సరణికి, మాటల పొదుపుకు టపసిద్ధి చెందింది. పదకవితకు సాహిత్య గౌరవం సంపాదించి పెట్టింది. 'ఆనాటి సాంఘిక పరిస్థికులను తెలుసుకోవడానికి కూడా ఎంతో ఉపయోగపడే శివ కవితలు ద్విపదలో (వాయబడ్డాయి. సంస్కృత ఛందస్సును 'వదిలి, దేశీయ ఛందస్సును స్వీకరించడమే కాకుండా, భావ్యపకటనకు ఆటంకంగా వుండే అనేక నియమాలను కూడా శివకవులు ఉల్లంఘించారు. తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక కొ త్తమాగ్గాన్ని సృష్టించారు.

ఈయన “బసవ పురాణము*, 'వండితారాధ్య చర్మిత' తెలుగునుండి కన్నడం లోనికి అనువదింస బడ్డాయి.

క్షే

సోమనాథునితో యిట్టి శివకవుల పరంపర ముగిసిందనే చెప్పవచ్చు.

తిరిగి కీ.శ. [5ీవ శతాబ్దిలో పిడపర్తి వంశంవారు యీ సంప దాయాన్ని ఉద్ధరించి, శివకవులుగా (పసిద్ది గాంచారు.

తిక్కన హరిహరనాథ తత్త్వం

12వ శతాబ్దంలో ఒకవైపు బనవని వీరశైవం, రామానుజుని వ్వెష్టవ మతం దక్షిణదేశంలో విజృంభించి కల్లోలాలకూ, ర క్తపాఠానికీ దారిత్తీస్తూం డేవి. 1లివ శతాబ్ధిలో మధ్వాచార్యుల దైైతమత ర్వుంర్చు బయల్టేరి అప్పటికే _వజ్వ లిస్తున్న మత ప్రైషమ్య మహాగ్ని మరింత రెచ్చింది. అటువంటి సమయంలో శివకేశవుల _ఆభేధ్యాన్ని సవకటించే హరిహరనాధ తత్త్వ (వతిపాదనతో సాహిత్యలో కానికీ, ఆధ్యాత్మిక లోకానికి నవ్యమార్జాన్ని చూపాడు తిక్కన.

నన్నెచోడుడు (పతిపాదించిన 'జానుతెనుగు” సిద్దాంతాన్ని తిక్కన పాటించాడు. పలుకుబడిలో, ఊహలో, సంభాషణలలో అచ్చమైన దేశిత్వాన్ని చూపాడు.

“తెనుగువాస ఎనిర్మింప? దివురు రయ

భవ్య పురుషార్థ తరు పక్వఫలము గాదె” అని చెప్పుకున్నాడు.

“జాత్యము కాని నొప్పయిన

సంస్కృత మెన్నడు జొన్న”నని నిర్వచనో త్తర రామాయణంలో తిక్కన అన్నాడు.

అలాగే లివిషయంలో

“అలతి ఆలతి తునియల కాహల సంధించిన విధంబుని రచన సాగించాడు.

“ఆదికాలంలో తిక్కన, మధ్యకాలంలో వేమన, ఆధునిక యుగంలో గురజాడ నా కవ్మితయం” అని శ్రీశ్రీ తిక్కనను _పస్తుతించడం కూడా యీ సందర్భంగా గుర్తుచేసుకోవడం సముచితం.

తిక్కన కాలపు రాజకీయ పరిస్థితిని కొంత పరిశీలించడం అవసరం. (కీశ 1176-1182 మధ్య జరిగిన పల్నాటియుద్ధ ఫలితంగా వెలనాటి చోళులు పూ క్రిగా బలహీనపడిన పిమ్మట కాకతీయులు [(కమంగా బలపడి, తమ స్మామాజ్యాన్ని సుస్థిరం చేసుకున్నారు. శాతవాహన రాజుల తర్వాత యావదాం్యధ దేశాన్నీ పాలించినవారు కాకతీయ రాజులే. కాకతీయులు నాల్గవ వర్గానికి చెందిన కర్షకులు. రెడ్డి, వెలమ, కమ్మ, (భాహ్మణ కులాలతో వివాహ సంబంధ బాంధవ్యాలు "పెట్టుకున్నారు. తద్వారా, వీరికి దేశమందంతటా

క్షే సంపన్నులగు భూస్వాములు బంధువులయ్యారు. ఆంధదేళన్ని జయించ డంతోబాటు సాంఘిక సాంస్కృతిక రంగాలలో కూడా ఆంధ్ర 9క్యత కెంతో సహాయపడ్డారు. నెల్లూరు జన్మస్థలమైన తిక్కన సోమయాజి ఓరుగల్లు వెళ్ళి కాకతీయ గణపతి దేవుని ఆస్థానంలో నే తన మహాభారతం పూర్తి చేశాడని కొందరు పండితుల అభ్మిపాయం, తెలంగాణా ఆంధ (పాంతాలను సాంస్కృతికంగా ఐక్యవరచిన సాహిత్య సృష్టికి తిక్కన మూలపురువుడని చెవ్పవచ్చు. కాకతీయ యుగంలో సాహిత్యం, సంగీతం, శిల్పం, చేతిపనులు బాగా వృద్ధిచెందాయి. ర్యుదమ పాలననుబట్టి శ్రీలు సమాజంలో సమానమైన (పాముఖ్యం వున్నట్లు తోస్తుంది. ఆం(ధదేశంలో ఆనాడు వీర శై వానికి (ప్రత్యర్థిగా అక్కడక్కడ వీర వైష్టవం తలెత్రసాగింది. 1102లో జరిగిన పల్నాటియుద్ధానికి రాజ్యభాగమే (ప్రధాన కారణమైనా, ఆ వైరాన్ని (_పజ్వలింపచేసినది ఆ రాజ్యంలో పుట్టిన మత వైరుధ్యమే. పలనాటి వీర్యాగగణ్యుడై న (బహ్మనాయుడు వీర వైష్ణవుడు. అతడు చాప కూటిని (ప్రవేశ పెట్టి, పీరవై షప సంఘ వ్యవస్థను స్థాసించాడు. అతని ఎదిరి వక్షపు నాయకురాలైన నాగమ్మ శైవ మతస్తురాలు. దాని ఫలితంగానే అపర భారతయుద్ధ మనదగిన పలనాటి యుద్ధం జరిగింది. వీర శైవానికి, యీ వీరవైష్ణవానికి వ్యతిరేకంగా కూడా తిక్కన మహా భారతానువాదానికి పూనుకొని యుండవచ్చు. అభినవదండి కేతన అభినవదండి కేతన తిక్కన సమకాలికుడు. దశకుమార చర్మిత గద్య కావ్యాన్ని చంపూ కావ్యంగా రచించి తిక్కనకి అంకితమిచ్చాడు. జాచితిని చక్కగా పాటించినవాడు. అంగాంగ వర్ణనకు దిగక ప్మాతల మానసిక [వవృత్తులనే వర్ణించినవాడు. ఇతడు రచించిన ఆం్యధభాషా భూషణము తెలుగులో మొదటి వ్యాకరణ (గంథం. అలాగే, యితని విజ్ఞానేశ్వరీయం తెలుగులో వెల్వడిన మొదటి ధర్మ శాస్త్ర (గంథం. తిక్కన కవితలో వలెనీ యితని కవితలో కూడ కందము లెక్కువ.

కర్రి మారన

తిక్కన శిష్యుడైన మారన మార్కండేయ పురాణ కర్ధ. ఇది (పౌఢము, హృదయంగమమైన [గంధం.

మంచన

రాజశేఖర కవి రచించిన సంస్కృత సాలభంజికా నాటికను అనుసరించి యితను కేయారబాహు చర్మితను రచించాడు. బౌచితీ కోభితములై న వర్దన లతో ఆలరారే (వసన్నమైన రచన యిది.

కృష్ణమాచార్యుడు

తెలుగులో మొదటి వచన కావ్యకర్త. ఇతని వచనాలకు సింహగిరి వచనాలని పేరు. వీటికి చూర్షికలని పేరని తాళ్ళపాక అన్నమయ్య పేర్కొ న్నాడు. ఈ వచన వాజ్బయమంతా మధురభావ విలసితము. భగవంతుని (పియునిగా పరిగణించి నాయికా భావనతో భక్తుడు ఆత్మార్పణ చేసికొనుట యిందులోని యితివృ తం. ఈయన (దావిడ వేదమును తెనిగించినట్టు (పతీతి.

బద్దెన సుమతీ శతకము, అప్పన మంత్రి చారుచర్య, యథావాక్కుల అన్నమయ్య సర్వేశ్వర శతకములు యీ కాలప్పవే.

ఎ్మరన

అద్దంకి రాజు _పోలయ వేమారెడ్డి ఆస్థానకవి ఎ్యర్మాపెగడ. హరి వంశము, భారతంలో అరణ్య పర్వో త్తర భాగం, నృసింహ పురాణములను ఈయన రచించాడు. ఈయన రామాయణము కూడ రచించాడన్న (పతీతి వుంది.

నాద్‌ సౌందర్యము, అర్థప్పష్టి కలిగిన హరివంశము భారతానికి అను బంధ రచన,

(పపంచ మహాకావ్యాల్లో ఉన్నత స్థానాన్ని పొందిన మహాభారతంలోని అరణ్య పర్వో త్తర భాగాన్ని నన్నయ్య తిక్కనలతో సరిడిటుగా రచించి కవి (తయంలో ఒకడుగా పసిర్ధి చెందినవాడు ఎ(రన.

నృసింహ పురాణం పేరుకు పురాణమైనా రచనా విధానాన్నిబట్టి రసవ శ్కావ్యం,. వర్ణన బాహుళ్యం, ఉక్తివైచ్చితి, అలంకార (పాధాన్యం, ఆపరి పృష్ట కధాంశం మొదలైన ప్రబంధ లక్షణాలు యీ కావ్యంలో స్పష్టంగా కన్పించిన కారణంగానే ఎ్మారనకు (పబంధ - పరమేశ్వరుఢనే బిరుదు లభించి వుంటుంది,

క్షేశ్రీ మహాపండితుడు, మహాకవి అయిన నాచన సోముడు ఎ్మరనకి యించు మించు సమకాలికుడు. హరివంశమునే మరొక విధంగా రచించి వ్మరనతో పోటీగా ప్రబంధ మార్గమున మరో మెట్టుపెకి వెళ్ళినాడు సోమన. తిక్కన వలేనే యితనుకూడ హరిహరుల మధ్య అభేదమును పాటించాడు. ఇతని వతి పద్యంలోనూ ఏదో ఒక విశిష్టత, భావత్మీవత, భావావేశం కనిపిస్తాయి. శబ్దారాలంకారముల ఆడంబరముతో కూడిన రచన యితనితోనే [పారంభమెంది. రామాయణానువాదం రెడ్డి రాజధాని ఆద్దంకిలో వ్యర్మాపగడ రామాయణాన్ని రచిస్తున్నాడన్న వార్త విన్న సాహిణి మారన (పోత్సాహముచే భాస్కరుడు, మల్లికార్డునభట్టు, కుమార ర్ముదదేవులు రామాయణ రచనకు పూనుకొన్నారు. ఈ రామాయణము 1890 _పాంతాన అయ్యలార్యునిచే పూర్తి చెయ్యబడింది. ఈ రెండు రామా యణములకు పూర్వమే రంగనాథ ద్విపద రామాయణం వెలిసింది. థాస్టర రామాయణ కర్తలు నలుగురిలో భాస్కరుడు మేటి. అతని తర్వాత చెప్పదగినవాడు అయ్యలార్యుడు. ర్ముదదేవుడు మల్చికార్డునభట్టు తర్వాత చెప్పదగినవాడు. భాస్కర రామాయణము పండితుల ఆదరానికి ప్మాతమైంది. దీని తర్వాత శ్రీనాథుని కాలందాకా చెప్పుకోదగిన కావ్యాలు వెలువడలేదు. ఈ యుగంలో "పేర్కొనదగిన యితర కవుల్లో చిమ్మపూడి అమ రేశ్వురుడొకడు. దోనయామాత్యుడు సస్యానందము, సర్వలోకా శయము అనే (గంథాలు రచించాడు. విన్నకోట పెద్దన కావ్యాలంకార చూడామణి అనే లక్షణ (గంఠథాన్ని రచించాడు. తెలుగు సంస్కృతం నుంచి పుట్టిందన్న అభి[ప్రాయాన్ని మొదట 1వతిపాదించిన వాడితనే. వెన్నెలకంటి జన్న మంతి దేవకీనందన శతకం రచించాడు. రావిపాటి (తిపురాంతకుడు (తిపురాంతకోదాహరణము, అంబికా శత కము. చందతారావ, మదన విజయం అనే తెలుగు (గంథాలు, 1 పేమాభి రామమనే సంన్క్బృత (గంథమూ రచిందాడు. శ్రీనాథుని కిడాభిరామానికి యీ (_పేమాభిరామమే మూలం.

కేక్‌ (ప్రబంధ పూర్వయుగం (క్రీశ 1400 - క్రీశ, 1500)

ఈ [పబంధ పూర్వయుగాన్నే “శ్రీనాథయుగం' అనికూడా పిలుస్తారు. (క్రిశం 1828లో కాకతీయ స్నామాజ్యం విచ్చిన్న మైపోయాక అద్దంకి రాజ ధానిగా రెడ్డి రాజ్యం; విజయనగరం రాజధానిగా విజయనగర రాజ్యం స్టాపిత మయ్యాయి. రెడ్డి రాజధాని అద్దంకి నుండి కొండవీటికి మారాక శ్రీనాథుడు రెడ్డిరాజుల ఆస్థానకవి అయ్యాడు. శ్రీనాథుడు కవిసార్వభౌముడనే సార్థక బిరుద నామంతో '*ఠఈ క్షోణిన్‌ నినుబోలు సత్కవులు లేరీ నాటి కాలమ్మునన్‌” అని రాజులచేతా, మం(తులచేతా కొనియాడబడుతూ సింహాచలం నుండి దత్ని ణాదిన కంచివరకు పర్యటించి ఆం్యధదేశైక మహాకవిగా (ప్రసిద్ది చెందాడు. శ్రీనాథుడు 1880 నుండి క్రి.శ. 1480 వరకు జీవించినట్లు పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు.

శ్రీనాథుడు శృంగార రస పోషకుడు.

తెలుగులో విడివిడిగా బహుకావ్యములు రచించినవాడు.

శృంగార రచనలు : శృంగార నైషధము, హరవిలాసము, (కీడాభి రామము మొదలగునవి.

భక్తిపధాన కావ్యాలు : ఖీమఖండము, కాశీఖండము, వీటిలోకూడ రక్కి స్పర్శలేకుండా పోలేదు.

ఈయన చాటువులు : శృంగార రస పేటికలు.

శ్రీనాథుని రచనల్లో శృంగార రసము శిఖరస్థాన మధిష్టించింది.

థ్రీనాళునితోనే కథా (పాధాన్యం తగ్గిపోయి, రస్మవధానమైన రచనలు వెలువడ నారంభించాయి. శృంగార వై షధము, హరవిలాసము అట్టి రచనలే.

తెలుగు నుడికారానికి, సీశపద్యాల చిత్ర చ్మిత గతులకు, ఒకే విష యాన్ని పెక్కు భంగుల సాగదీసి చెప్పే ధోరణులకు శ్రీనాథుడే శ్రీకారాన్ని చుట్టాడు. ॥ తెలుగుతో మొవటి వీరగాథా కావ్యము (32884) “పల్నాటి ఏర చరిత” రాసిన కవి శ్రీనాథుడే.

సమకాలీన జీవితాన్ని సమ్మగంగా చ్మితించడంలో శ్రీనాథుడు (పత్యే కత కనబరచాడు. [కీణాభఖిరామంలో ఓరుగంటి సాంఘిక జీవనానికి అద్దం పట్టాడు, కాకతీయులనాటి వృత్తులు, వర్థాలు, కులాలు, (క్రీడా వినోదాలు, పూటకూళ్ళ భోజనాలు, ఆనాటి పజల ఆచారవ్యవహారాలు చక్కగా చిితించాడు

16 దీనితో అధిక్షేప కావ్య లక్షణాలు సైతం గర్భితంగా కనిపిస్తాయి* మంచనశర్మ పా_తద్వారా అనాటి వేశ్యాలోలుపత్వాన్ని ఎ త్రిచూపొడు. ఇది అనువాదమన్న సంగతి గమనార్హం. భీమఖండంలో మధ్యాంగధ దేశాన్ని వాస్తవికంగా చితించారు. శ్రీనాథ మహాకవి చాటు పద్యాలకు బాటలుతీసి ఆం(ధ సాహితిని రాచ నగ రాలనుండి రచ్చపట్టుదాకా (పసరింప చేశాడు. కవిత్వాన్ని మహోద్యమంగా నడీపినవారిళో యితడు మొదటివాడు. డిండిమభట్టు మొదలైన సంస్కృత పండితులను ఓడించి తెలుగు భాషకు ఎనలేని గౌరవాన్ని చేకూర్చాడు. పోతన శ్రీనాథుని సమకాలికుడైన పోతన మహాభాగవతాం[ధ్రీకరణం ద్వారా అంత్య [పాసరచనకు కొత్తదారులు తొక్కాడు, నన్నయ (పారంభించిన శబ్ద సంగీతాన్ని తారస్థితికి తీసుకు పోయాడు. దండకమనే కావ్య (వ్మకియకు పరాకాష్ట కలిగించిన గౌరవం పోతన్నకే దక్కింది. భోగినీ దండకం శృంగారాత్మకంగా వెలువడిన తొలి దండకం. దండకాన్ని కావ్యంలో అంతర్భాగంగా కాక విడిగా రచించడం, శృంగార రస (వధానంగా రచించడం పోతన (ప్రత్యేకతలు. కావ్యాన్ని నరాంకితం చెయ్యనని కంఠో క్రిగా చెప్పడం, మాతృదేవతా స్తవం చేయడం, మధుర భక్తికి పూలపందిళ్ళ వేయడం పోతన (పత్యేక గుణాలు. వంగదేశంలో కృష్ణతత్వాన్ని పబోధించిన వై తన్యునికంటె ఏబదేండ్హు పూర్వడు పోతన. అందుచేత వంగదేశంకంటె ముందే ఆం్యధదేళానికి కృష్ణ తత్వ విజ్ఞానమందించిన ఘనత పోతనకు దక్కింది. సాధారణ (పజల సంస్కారానికి, మనోగతికి అనుగుణమైన హితమైన మార్గాన్ని చూపించిన గంథం అయినందుననే భాగవతానికి విశేషవ్యా ప్తి కల్రి గింది. ఈ యుగంలో శ్రీనాథ పోతనలకి పిమ్మట పేర్కొనదగిన కని పిలల మ్శరి పీన వీరభ్మదుడు. ఇతను అవతార దర్పణము, నారదీయపురాణము, మాఘ మహాత్మ్యము, మానసోల్గాన సారము శకుంతలా పరిణయము, జిని

శే? భారతము రచించాడు. శకుంతల అనుసరణలో పిన వీరభ్య దనికి శ్రీనాథుని పట్టగల గురుభావం కనిపిస్తుంది.

శృంగార కాకుంతలంలో (ప్రబంధ లక్షణాలు కనిపిస్తాయి.

జైమిని భారతానువాదం శృంగార శాకుంతలం కంటె (పౌఢమైన (గంథం.

నంది మల్హయ, ఘంట సింగయలు వరాహప్పరాణం, (ప్రబోధ చందో దయం అనే రెండు (గంథాలు రచించారు.

కృష్ణమ్మిశడు సంస్కృతంలో రచించిన (వబోధ చం్యదోదయమనే నాటకాన్ని _పబంధంగా యీ జంటకవులు తీర్చిదిద్దారు.

(పదర్శన సౌకర్యాళ్లేని నాటకం కంటి యిటువంటి (వబంధాలు వాజ్మ యంలో సుస్థిరంగా ఉంటాయన్న తలపేయీ కృషికి కారణమై యుండవచ్చు"

శ్రీనాథుని యుగంలో పురాణాలపై ఆదరం తగ్గి ఖండ పురాణాలపై అభిరుచి హెచ్చింది.

ఈ యుగంళో చార్మి తాత్మకములైన చ్మిత కథా కావ్యాలుకూడా వెలు వడ్డాయి. జక్కన గి కమార్శ చరి తము, అనంతామాతు?ని భోజరాజీయము యీటవుటివే ం

శబ్ద సంఘటన, వర్ణనా విన్యాసం, శయ్యా సౌభాగ్యం, ఊహాసంపద,; ఆలంకారిక శైలి జక్కన కవితలో (పత్యేకతలు. శిల్ప (పౌఢి, భావనకంటె స్వాభావికత, అర్థగాంభీర్యం, శిల్ప విన్యాసం అనంతామాత్యుని (వత్యేకతలు. అనంతామాత్యుడు ఛందో దర్చణం, రసాభరణం అనే ఛందోలంకార (గంథాలు కూడా రచించాడు.

శ్రీనాథ యుగంలో ద్విపద కవితను పునరుద్ధరించిన ఘనత గౌరనకు దక్కింది. విసుగుపుట్టని రీతిగా ద్విపదను నడిపిన శ క్రిమంతుడు రంగనాథ రామాయణకర్త తర్వాత గౌరనయే,. ఇతను హరిశ్చందోపాఖ్యానము, నవ నాథ చర్మిత కూడా రచించాడు, లక్షణ దీపిక అనే సంస్కృత లక్షణ (గంథం కూడా ' రచించాడు.

కథాగుచ్చమనదగిన సింహాసన ద్వాతింశక రచించిన కవి కొరవి గోపరాజు. సాలభంజికలు భోజునకు చెప్పే కథల రూపంలో పెక్కు విజ్ఞాన దాయకములైన లౌకిక విషయాలు యీ కావ్యంలో చెప్పబడ్డాయి.

గేయ కవితా శాఖను ఉన్నత శిఖరాలకు తీసుకెళ్ళిన పదకవితా పితా మహుడు తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యుడు ఈ యుగంవాడే, ఈయన ముప్పడి తీ5ా-2

18 రెండువేల అధ్యాత్మిక కీర్తనలు రచించాడు. స్‌ంకీ ర్తన లక్షణమనే లక్షణ " (గంఠాన్ని సంస్కృతంలో రచించి, దానికనుగుణంగా అన్నమయ్య యా కీర్తనలు రచించాడు.

మొత్తంమీద, నూరేళ్ల ఈ పబంధ పూర్వయుగ పత్యేక విశిష్టత కావ్య (_ప్యకియా వైవిధ్యం, శైలిలో ఆలంకారికత, భావాల్లో శృంగారార్డ్భుత లనవచ్చు. పబంధ యుగానికి బలమైన పునాది ఈ యుగంలో పడిందని కూడా చెప్పవచ్చు.

ఈ యుగానికి (పారంభదశలో కొండవీడు, రాచకొండలు, మధ్య కాలంలో రాజమహేంద్రవరం; అటు తర్వాత ఉదయగిరి, చివర విజయ నగరము సాహిత్య పీఠాలయ్యాయి.

(పబంధ యుగం (కిశ. 1500 - కక్రిశ. 1675)

ఆం్యధ వాబ్బయంలో వబంధ కశాఖకున్న (పాధాన్యం, [ప్రాచుర్యం మరే కాఖకూ లేవు,

ఏకనాయకా[శ్రయత్వం, వ స్వైక్యం, అష్టాదశ వర్ణనలు, శృంగార రస 1పాధాన్యం, అలంకారికమైన లీ అనువాదం కాక స్యతంత రచన అయ్యుండటం (ప్రబంధ లక్షణాలు.

నన్నె చోడుడు, తిక్కన, వ్మరన్క నాచన సోమన, ట్రీనాథులు ప్రబం ధానికి పాదులు పెట్టారు. అయినా 'పెద్దనాదులనే (బంధ క రలనడానికి కారణం మనుచర్శిత మొదలై నవి స్వతం్యత రచనలు కావడమే. *

ఆంధ వాజ్బయంలో కృష్ణరాయల యుగం ఆంగ చర్మితలో ఎలిజ

ఆ య గ బెత్‌ యుగంవంటి స్వర్ణయుగం. ఎలిజబెక్‌ యుగంలో ేక్సిపియర్‌ మొడ లైన నాటక కర్తలు స్వతం్యతములై న 'రొమాంటిక్‌' నాటికలను రచించినప్లే రాయలయుగంలో పెద్దనాదులు స్వతంత నూతన కావ్యసృష్టి చేయడంచేళ. ఒక నవ్యకవితోద్యమం (“రొమాంటిక్‌ మూవ్‌మెంట్‌ ౫) వవ ర్షిల్లిందని చెప్ప ఆ ఎర వచ్చు. రాయల ఆస్థానంలోని అష్టదిగ్గజాల్లో అల్లసాని పెద్దన, నంది తిమ్మన, అయ్యలరాజు రామభ్యరగుడు, మాదయగారి మలన, ధూరటి మ్మాతమే తెలుగు న! కవులు, తక్కిన ముగ్గురూ యితర భాషా కవుల,

రాయల ఆస్థాన కపుల్లోని అల్బసాని పెద్దన, నండి తిక్మునలు, తడి

తరుల్లో పింగళి సూరన, రామరాజభూషణులు విశేష ఖ్యాతి నార్జించుకున్నార్ను

19

ఆలాగే సమకాలీన (పజా జీవితాన్ని రాయలు తన 'ఆము క్రమాల్యద' లోను తెనాలి రామకృష్ణుడు తన పాండురంగ మవాత్మ్యంలోను చక్కగా ' వర్ణించారు,

రాయల యుగమనదగిన నూరేండ్లలో (కళ 1500. కిళ. 1600) నంది తిమ్మన పారిజాతావహరణము, పింగళి సూరన (పభావతీ (వద్యుమ్న ములు _పబంధరూపం దాల్చిన నాటకాలు.

శైలీ రమణీయకతకు పెద్దన మనుచర్మిత, కళాకొళలానికి తిమ్మన పారిజాతావనహరణము, కల్పనా చాతురికి సూరన కళాపూర్ణోదయము, పద్య రచనలో నేర్చుకు, లయకు, శ్ఞేషకు రామరాజభూషణుని వసుచరి్యత్రా పేరు పొందాయి.

ఆయ్యలరాజు రామభ్యదుని రామాభ్యుదయం తదుపరి (పబంధాల్లో కనిపించే కృ్యతిమాలంకారాలకు మార్గదర్శి అయింది.

ధూర్జటి థ్రీ కాళహ సి మహాత్మ్యము సపబంధ శెలిలో రచింపబడిన స్ధల పురాణం,

1580లో రాయల మరణానంతరం మాదయగాత మల్లన రాజశేఖర చర్మిత, తెనాలి రామకృష్ణుని పాండురంగ మహాత్మ్యము, చింతలపూడి యెల్ల నొర్యుని రాధా మాధవము, సంకుసాల నృసింహకవి కవికర్ణ రసాయనము: కందుకూరి ర్యుదయ నిరంకుశోపాఖ్యానము, సారంగు తమ్మయ్య వై జయంతీ విలాసం, చదలవాడ మల్దయ్య వ్మిపనారాయణ చర్మిత, పొన్నిగంటి తెలగన్న యయాతి చర్మితం (అచ్చ తెలుగు కావ్యం), శంకరకవి హరిళ్న్ళండో పాఖ్యానం వెలువడ్డాయి.

ఈ (_పబంధాల్లో ఆధికాంశం శృంగార రస (పధానాతే.

ఆంధ సాహిత్యంలో శృంగార రసానికి ఆ్మగతాంబూలం కలగడానికి 'హేతువులను చూద్దాం.

18వ శతాబ్ధిలో ఆంధదేశంలో మహమ్మదీయులు విజృంభించారు, నన్న య తిక్కనలతో పెంపొందిన వై దికమతం, పాల్కులరికితో వేరూనిన వీర శైవం (క్రమంగా శిథిలమైపోయామి. మహమ్మదీయ పాలకుల రాజ్యవై భవం హైందవ సమాజంలో భోగాభిలాషను రేకెత్తించింది. విజయనగర (వళువులపై ఆనాటి" మహమ్మదీయ (పళువుల [ప్రభావం సోకడంవల్లనే వారు శృంగార రన (పధానాలై న కావ్యాలనే ఆభిమానింపసాగారు. కుద శృంగారం 'నెతం (పభు వుల మెచ్చికోలుకు పాత్రమయ్యేది,

ర

ఆర్థధ సాహిత్యంలో అంతకుపూర్వుం గతానుగతికంగా నడుస్తున్న అనువాద పద్ధతిని (కోసిరాజనడం _పబంధయుగ [పత్యేకత. కథా వస్తువుపై నుండి దృష్టి వర్ణనలవైపు మళ్ళింది. (పసిద్ధ వస్తువుతోపాటు కల్పితేతి వృత్తా లకు గౌరవం లభించింది.

పదహారవ శతాబ్ధి ముగిసేనాటికి విజయనగర సింహాసనం ఆత్మ రక్షణార్ధం మొదట పెనుగొండలోను, తర్వాత చందగిరిలోను తలదాచుకొన వలసిన దుస్టితి ఏర్పడింది.

అపర కృష్ణ దేవరాయలై న తంజావూరు రఘునాధరాయలు ఆస్థానంలో ఆం్యధ సరస్వతి వలసరాజ్య మేక్చరచుకొంది.

దకిణాంధ యుగం

దక్షిణాం్యధ యుగంలో సాహిత్యరంగంలో చెప్పుకోతగిన నూత్న (వ్మకియలు వెల్వడలేదు. వచన్మగంథాలు విస్తారంగా వెలువడ్డాయి. శతకాలు, యక్షగానాలు, గేయరచనలు (పబలంగా వెలిశాయి. మనుచర్శితతో (పారంభ మెన [ప్రబంధ కావ్యష్మకియ ఈ కాలంనాటికి వెరితలలు వేసింది. శృంగారం అంగ పరిమితమై, అంతస్సారాన్ని కోల్పోయి క్ష్ముదమైనది. చేమకూర వెంకట కవి “విజయ విలాసం” వంటి ఒకటి రెండు (వబంధాలు తప్ప చెప్పుకోతగిన (వబంధము లీ యుగంలో లేవు.

శేషము. వేంకటపతి తారాశళాంకము, సముఖము వెంకట కృష్ణప్ప నాయకుని అహల్యా సం[క్రందనము, రాధామాధవ సంవాదము, ముద్దకళవ రాధికా సాంత్యనము లజ్ఞావిహీనతకు, కామపరాయణత్వానికి [వతీకలై ఆ కాలపు సంఘ స్థితిని (పతివింబిస్తున్నాయి.

ఆ రోజుల్లోనే అంధులకు తంజావూరు, మధుర మొదలై న సామంత రాష్ట్రములై నా లేకుండా, పాశ్చాత్యుల కమించుకున్నారు. జాతికళ క్షీణించి నట్లే సారస్వత కళలూ క్షీణించాయి. జాతి దార్మిద్య వరాధీనతలే కవితలోని భావదాన్య పరాధీనతలకు కారణమయ్యాయి.

ఈ కాలంలో జఒశ్తే ఒక్క సుగుణం గేయ కవితా వట్టాభి షేకం, రఘు నాథ రాయలు, విజయరాఘవ నాయకుడు స్వయంగా గేయరచనలు చేశారని చెప్తారు. అనేక గేయకృతుల నాదరించారు. విజయరాఘపుడు కరాటక భాషలో సాంగత్యమనే ఛందస్సులో ళృంగార సాంగత్యం, సంపంగిమన్నారు సాంగత్య మనే రెండు (గ్రంథాలు రచించి, ఛందస్సులో కొ త్రరితిని (వవేశ పెట్టాడు,

ర్న ఈ కాలంలో వెలువడ్డ మిగిలిన కావ్యాలన్నీ గతానుగతికాలే. వేమన (పయోగాలు

వేమన ప్రజాకవి, మహాకవి. తన నాటికి జడీభవించిన వైదిక ధర్మ మార్గాన్ని, సాంఘిక దురాచారాలను ఆధిషేపించడానికి పద్యాన్ని వ్యజా యుధంలా (పయోగించాడు.

పాత ఛందస్సులోనే అయినా వస్తువులో గొప్ప వైవిధ్యాన్ని కనబరి చాడు. అధిక్షేప కావ్యరీతికి వేమన పద్యాలు శ్రీకారం చుట్టాయి. తన చుట్టూ జరిగే విషయాల్ని సూటిగా ఎ త్తిచూపడం సంఘ సంస్కారార్థమై కవితా న్నుపయోగించడ౦, (పజల భాషలో పద్యాల్ని రచించడం వేమన చేసిన విశిష్ట (ప్రయోగాలు, భాషలో, భావంలో, శైలిలో అచ్చమైన తెలుగుదనం కలిగిన పద్యాలు వేమనవి. వేమన ఆధునిక యుగప్ప కవుల్లో పలువురిపై [పభావం వేసిన (ప్రజాకవి. తెలుగు కవితను జానపదుల రసన్నాగాల'పై సరర్తింప చేసిన కవి.

రాళ్ళపల్లి అనంతశర్మగారన్నట్లు, “ఇరు పక్కలందును మరుగుఠేని మంచి పదునుగల చురక త్తివంటి కవితా శక్తి, దానికి మెరుగిచ్చునటువంటి సంకేత దూషితంకాని (పపంచ వ్యవహారములందలి సూక్ష్మదృష్టి, గాయపు మందు కత్తికే పూసి కొట్టినట్టు తిట్టుచునే నవ్వించు వాస్య కుశలత”, యివన్నీ వేమన (పత్యేకతలు.

రామాయణానువాదాలు

1416 శతాబ్దాల మధ్య రామాయాణానువాదాలు భారతదేశ మందంతటా జరగడం గమనార్హం, కృ త్తివిసరామాయణం (బెంగాలీ); సారంగరామా యణం _ (ఒరియా), తులసీరామాయణం (హింద్యీ, కంబరామాయణం (తమిళం, మొల్ల, రంగనాథ, భాస్కర, రఘునాథ రామాయణాదులు (తెలుగు) = ఇవన్నీ దాదాపు ఒకే కాలంలో వెలువడటానికి కారణం ఏమై యుంటుంటో పరిశీలించడం అవసరం.

14.18 శతాబ్దాలమధ్య భారతదేశంలో వివిధ (పాంతాళ్లో సరకుల ఉత్పత్తి (౮౦92061౮ పంఠంం(10%) "పెంపొండింది. ప్యూడల్‌ శృంఖలా లను పగల గొట్టవలసిన అవసరం చేతి వృత్తులవారికి వచ్చింది. అందుకని, అ తర్వాత ఉధృత రూపంలో బయల్వెడలిన భ క్లిసూఫీ, జానపద వేదాంత- ఉద్యమాలకు పూర్వరంగంగా భక్తి సముచ్చయం, భక్తి సర్వసంగా రామా యణం వెలువడింది. ఈ భకి ఉద్యమాన్ని (క్రింది. వర్గాలకు; కులాలకు బాగా

ర్ట వ్యాపీంపచెయ్యడంలో రామాయణం విశేషంగా తోడ్పడింది. రామాయణంలో కూడా శంబుక వధ లాంటి వర్ణ వివక్ష వున్నా, ఆది అనువాదాల్లోలేదు. అను కతీజయుగం (కీ. 1778 షకీళ. 1875)

క్రీశ 1775 తర్వాత ఒక శతాబ్దం మన వాజ్మయ చర్మితలో క్షిణ యుగంగా పరిగణింపబడుతుంది. ఈ యుగంలో కూడా సాహిత్య సృష్టి విరివిగానే జరిగింది. రాసియేగాని వాసి కనిపించదు. చోళ, పాండ్య రాజ్యాలు ఛిన్నా థిన్నమవడంతో నామ మాతావశిష్టాలెన జమీలు మ్మాతం మిగిలాయి.

విదేశీయుల రాక కారణంగా దేశంలోని (పజాతం్యత సంప్రదాయాలు నాశనమయ్యాయి. క్షీణ జమీందారీ విధానం పాదుకుంది. దానికి అనుగుణంగా క్షీణ జమీందారీ సాహిత్యం-తంజావూరు మొదలైన చోట్ట వ్మెరితలలు వేసింది. నృత్య సంగీత (పియత్వమనే పౌర భోగ్యపియత్వం ముదిరింది. అల్లసాని పెద్దన ఎంతటి శృంగార (వబంధం రచించినా ధర్మ (పభోధాన్ని విస్మరించ లేదు. ఇప్పుడలాకాక ఐహిక సుఖవాంఛలకు దోహదం చేసే, కామ శృంగార (పేరకాలై న (స్రబంధాలే కుప్పలు తెప్పలుగా రాసాగాయి. అనుకరణశీలం "పెరిగింది. చత కవిత్వంపె మమకారం హెచ్చింది. పిల్ల వసు చర్మితలు పెచ్చుమీరాయి. (వబంధ కవిత్వం బంధ కవిత్వంగా దిగజారింది. ఆంధ సాహిత్య రంగంలో ఏ యుగంలోనూ లేని రాధికాసాంత్వనము వంటి కుద శృంగార కావ్యాలు, శేషకావ్యాలూ బయలుదేరాయి. వాటిలో కొన్ని (త్యర్జలు, చతురర్జులు కూడా వెలిళాయి. 198వ శతాన్దీ మధ్యభాగం వరకు యిట్టి స్థితే కొనసాగింది. (పబంధాలకు వసుచర్శిత, ద్వ్యర్థి కావ్యాలకు రాఘవ పొండపీ యము మాతృకలయ్యాయి. అదే ఎత్తుగడ, అవే సన్నివేశాలు, అవే పాాతలు, అదే కథా శరీరం, అదే నిర్వహణం.ఇలా గతానుగతిగంగా రచనలు సాగాయి.

వీరేశలింగం పంతులుగారి అవతరణంతో ఆంధ సాహితి గహణం నుండి తొలగి వెనుకటి కాంతితో కలకలలాడింది.

భారతదేశంలో సాంఘిక స్థితి

18వ శతాబ్దంలో విద్యావికాసం మృగ్యం. 'కంపెనీ' పరిపాలన

కాలంలో దేశీయులు ఆజ్ఞానాంధకారంలో కొట్టుమిట్టాడారు. రాజారామ మోహనరాయలు

భారతదేశంలో ఇంగ్లీషు విద్య (పబలటానికి అతడే మూలపురుషుడు,

1ేకిశిక్‌ లో మెకాతే ఇంగ్లీషు విద్యా విధానం అమల్భోకి వచ్చిండి. (బహ్మసమాజ

ర్డీ స్టాపనం, సహగమన నిర్మూలనం, సంఘ దురాచార నిరసనం, ఆభునిక విజ్ఞాన వ్యాపకం, అసంఖ్యాక (గంథ రచన సాగాయి. ఆ రామమోహనరాయ్‌ *'సంవాద కౌముది పవ్మతిక నిర్వహించాడు. సంఘ సంస్కరణకోనం, ఆధునిక థావవ్యా ప్రి కోసం ఆంగ్ల, సంస్కృత, వంగ: పారశీకాది భాషల్లో అసంఖ్యాకంగా వ్యాస రచన చేశాడు. ఆంగ్ల విద్యావ్యాప్పి-జాతీయ వైతస్యం

ఆంగ్ల విద్యావ్యాప్తి ఫలితంగా దేశీయుళ్లో స్వదేశోద్దరణ సంకల్పం బల పడ సాగింది. వినూత్న హేతువాద దృక్పథంతో (పాచీన సంస్కృత (గంథాల వరిశీలన (పారంభమైంది. మాతృదేశ భాషలళోబాటు ఇంగ్లీషులో కూడ రచనలు చెయ్యసాగారు.

మదాసులో = 1812 లో కళాకాల స్థాపన జరిగింది. ఈ కళాశాలలో తెలుగు నేర్చుకున్నవారే క్యాంబెల్‌, విలియం (బౌన్‌, సి.పి. (బౌన్‌ మొదలైన వారు. వీరు తెలుగు వ్యాకరణాన్ని ఇంగ్రీషులో రాసి సారస్వతానికెంతో "సేవ చేశారు.

1888 లో ఏనుగుల వీరాస్వామయ్య, పెంబాకం రాఘవాచార్యులు, శ్రీనివాసపిళ్ళ కలిసి హిందూ లిటరరీ సౌ సైటిని స్థాపించారు. దాని తరపున యిష్పించబడిన ఉపన్యాసాలతో మ్మదాసు పౌరుల్లో, దక్షిణాది (ప్రజల్లో అపూర్వ రాజకీయ చైతన్యం వెల్లివిరిసింది.

1841 లో మ(దాసు యూనివర్శిటీ స్థాపన,

1084క లో “చెన్నపట్టణ స్వదేశ సంఘం'

1046 లో మహజరు.

1875 నాటి భారతదేశంలో అన్ని (పాంతాల్లో రాజకీయ చైతన్యం. ,

1878 తో హిందూప్యతిక స్టావన.

1885 లో పహ్య్యూము దొరచే భారత జాతీయ కాంగెస్‌ స్థాపన,

10వ శతాబ్ది చివర భాగంలో భారత విద్యాధికుల్లో విశేషంగా వైజ్ఞానిక సంచలనం

1898 లో చికాగోలో వివేకానందుని ఉపన్యాసం. వివేకానందుని యితర ఉపన్యాసాలు, లేఖలు, నాటి జాతీయ వై తన్యస్పూ ర్తకి దోహదం చేశాయి.

1బౌను థాషాసేప

కై9 స్త్రవమత (పచారకులకోసం తెలుగు భాషలో. నిఘంటు నిర్మాణం జరిగింది. కాంబెల్‌ నిఘంటువుకన్న సమ్మగమైన ర0డు నిఘంటువులను

ర్డీ (బౌను 11852 లో పచురించాడు (ఆంధాంగ్ల, ఆంగ్లాయ్యధ). 1888 లో తెలుస సాహిత్యంపై వ్యాసం, ]8ికడీ లో తెనుగు వ్యాకరణం రచించాడు. తెలుగు భాషకు (బౌనుదొర అమరసింహుని వంటివాడు. వేమన శతకాన్ని ఇంగ్లీషులోకి అనువదింపచేసి _పచురించాడు. మనుచరిత, వసుచర్శిత, శ్రీ మదాం్యధ భాగ వతములను తొలిసారిగా మ్ముదింపచేసినవాడు _బౌను. ఈనాడు అచ్చు లిపిలో వున్న కొన్ని “వత్తు'లను ఆయనే కనిపెట్టాడు. వచన రచనా పరిణామం

తెలుగులో వచనం ముఖ్యంగా మూడు శాఖల్లో వికాసాన్ని పొందింది.

క్షే పాజ్బన్నయ యుగం నుంచి నాయకరాజుల యుగం వరకు ఆయా వంశాల రాజులు _పకటించిన శిలాత్మామ శాసనాలు.

రి చంపూ (గద్య వద్యాత్మక కావ్యాలు,

శీ. వచనైక రచనలు.

శాసనాలు

మనకు లభించిన శాసనాల్డొ గద్య శాసనాలే మొదటివి.

శక్రీశ.?వ శతాబ్దినాటి చోళ మహారాజు 'ఉరుటూరు" శాసనం (క్రీశ. రివ శతాబ్దంనాటి చాసక్యభీముని కొరవి శాసనం వచనంలో ఉన్నాయి.

కాకతీయ యుగ శాసనాలు గద్య పద్యమయంగా ఉన్నాయి. వీటికి ఉస్పరపల్లి శాసనం ఒక ఉదాహరణ.

14కేర్‌ శతాద్ధాలనాటి చీమకు ర్తి శాససం వ్యవహారిక వచనంలో వుంది.

పెక్కు విజయనగర రాజ్య శాసనాలు వ్యవహారిక వచనంలో ఉన్నాయి. ఈ శాసనాల్లో చూర్డికలు, ఉత్కళికా పాయాలు, ఒక్కొక్కసారి వద్య గంధులు అనే వచన వై విధ్యాలుకూడా ఉన్నాయి.

వ్యవహారిక భాష తెలుగులో ఒక పరిణతిని పొంది పరిపూర్ణత్వాన్ని (పయోజనాన్ని, పొందడం విజయనగర యుగ శాసనాల్లో కన్పించే (వత్యేకత.

విజయరాఘవ నాయకుడు రజత ప్యతంపై వేయించిన “నమ్మిక” శాసనం ఇండొనేషియాలోని బపేవియా మ్యూజియంలో భ్యదపరుపబడింది. ఈ “నమ్మిక' కాసనం డచ్చివారికి వ్యాపార నియమాలను విధిస్తూ (పకటించిన శాసనం. ఇది దానప్యతం కాదు. నమ్మిక ష్మతం (అృగిమెంటు) మ్యాతమే. ఇందులో వోలందా, కుంపునీ, పరంగి మొదలైన అన్యభాషా వదాలు కని సిస్తాయి.

ీర్ట

ఈ శాసనాలన్నింటిలోనూ అనాటి సాంఘీక రాజకీయ భాషా విశేషాలు

స్పష్టంగా (పతిబింబిస్తున్నాయి. ఆం్భధమహాభారతం-వచన రచన

సలక్షణమైన గద్యానికి కూడా ఆద్యుడు నన్నయభట్టే, మహాభారతం చంపూ కావ్యం. నన్నయ భారత భాగంలో మూడవవంతు గద్యం వుంది.

కథ చెప్పేచోట్ల, సంభాషణలు, అందునా చిన్నవి చెప్పేచోట్ట నన్నయ వచనాన్నే ఉపయోగించాడు.

నన్నయ కవిత్వంలోని (వసన్న కథా కలితార్థయు క్రి, అక్షరరమ్యత, నానా రుచిరార్డసూ క్రి నిధిత్వం అనే సల్లకణాలు ఆయన వచనంలోకూడా కనిపిసాయి.

తిక్కన థారత భాగంలో వచన వరిమాణం యిరవై శాతం మ్మ్‌తమే కనిపిస్తుంది. తిక్కన వచనంలో దేశ్యపదాలు అధికంగా కనిపిస్తాయి.

ఎ(రన ఆంగవర్షన వచనం, స్తంభోద్భృవ వచనం అనే శీరికలతో (పత్యేక వచనాలను రచించాడు.

పోతన శ్రీనాథులు

పోతన స్తుతి వచనాలు రచించాడు, పోతన పద్యాలకు వలెనే వచనాలకు కూడా అలంకారిక రచన కారణంగా ఒక వింత సొగసు సమకూడింది.

ట్రీనాథుడు కూడ తన (గంథాలను చంపువులుగానే రచించాడు. శ్రీనాథుడు తన వచన రచనపట్ట విశేషమైన శద్ద కనబరచి, వచనాన్ని సము చితంగా వినియోగించాడు.

ప్రబంధాలు

16వ శతాబ్దంలో _పారంథమైన 1పబంధాల్లో వచనం శాతం పది పది హేను శాతం మ్మాతమే కనిపిస్తుంది, (పబంధకర్తలు వచన రచనలో కఠిన శైలినే అవలంబించారు. వామ తమ వచన రచనను తమ పాండికీ (పకరా (పదిర్శనానికే వినియోగించారు. మొత్తంమీద (ప్రబంధ కర్తల చేతుల్లో తెలుగు వచనం తైలీ పరిపుష్టిని సంతరించుకుంది.

వచనైక రచనలు-స్తుతి వచనాలు న!

“కన్నడ, సంస్కృత భాషల్లో వెలువడ్డ శైవ, వైష్ణవ స్తుతి వచనాలు "ెలగలో వెలువడ్డ. స్త్‌ వవనాంకు. మార్గడరకాతైనాయి. స్తతి_వచనులు

ర్దీగ్ట వేటికవే స్వతం్యతంగా ఉంటాయి. షీటన్నింటిలోనూ త క్షి (ప్రధానాంగమై ఉంటుంది పాలకుడైన రెండవ (పశాపర్ముదుని కాలంలో జీవించిన కృష్ణమాచార్యులు రచించిన 'సింహగిరి వచనాలు (ప్రసిద్ధమైనవి. ఈయన రచించిన వచనాలు నాలుగు లక్షలదాకా వున్నట్లు (పఠీతి. తాళ్ళపాక పెద తిరుమలాచార్యులు వేంక పేశ్వర వచనాలనే పేర కొన్ని వచనాలను రచించాడు.

ఈ వచన రచయితలు పోతన వంటి రచయితలను, తాళ్ళపాక అన్న మాఛార్యులవంటి గేయ రచయితలను (_పభావితం చేశారు.

శఠకోప విన్నపాలు, శేషగిరినాథ విన్నపాలు ఈ రకమైనవే,

శైవ సంబంధమైన వచనాళ్డో భవానీ మనోహర వచనాలు, గంగా ధరయ్య వచనాలు, కాశికాధీశ్యర వచనాలు మొదలై నవి పేర్కొనదగినవి.

చార్మితక రచనలు

చర్మిత రచనకు పద్యంకంపే వచనమే అనువైనది. (కీ. క. 16వ శతాబ్దంలో ఏక్కామనాథుడు అనే రచయిత “%_పకాప చర్మిత' అనే తొలి వచన చార్మితక (గంథాన్ని రచించాడు. దీనిలోని ఆంశాల్లో చాలవరకు చార్మితకంగా యధార్థాలని చార్యితకులు విశ్వసిస్తున్నారు.

ఈ రకమైన మరో పు స్తకం 'రాయవాచకం'. 16వ శతాబ్ధంనాటి విశ్వ నాథ నాయకుని స్థానావతి యీ (గంథాన్ని రచించాడు. వ్యవహారిక భాషలో రచింపబడిన ఈ (గంథంలో మాండలికాలు, అనేక అన్యభాషా పదాలు వాడ బడ్డాయి. దీనిలో నీతి, రాజనీతి వర్ణింపబడ్డాయి. “కర్నాట రాజవృత్తాంతము”, “తంజాపూరి ఆం్యధరాజుల చర్మిత' నాటి భాషా స్వరూపాన్ని తెలిపే చక్కని వచన (గంధాలు.

దాతీణాత్య యుగం

విజయనగర రాజ్య పతనానంతరం ఆంధ సౌహిత్యరంగం తంజా పూరు, మధుర, పుదుక్కోట, మైసూరు మొదలై న దక్షిణాది రాజ్యాలకు మారింది. (కి శ. 17, 16 శతాబ్దాల్లో ఈ (పాంతాల్లో వచన వాజ్మయం బహుముఖాలుగా వఏికాసం చెందింది.

కత మాహాత్మ్యాదులు క్షేత మాహాత్మ్యాలే స్ట్‌ పురాణాలు, శ్రీరంగ మాహాత్మ్యంఅనే వచన _ కావ్యాన్ని విజయ్యరంగ చొక్కనాడుడు (1706,$2) రచించాడ: ఈయనే

|. మాఘ మహాత్మ్యం కూడా రచించాడు. లింగనమఖి శ్రీ కామేశ్వురకవి ధేను మహాత్మ్యాన్ని రచించాడు. “వ్యావహారిక పద [వయోగాలు దీని (పత్యేకత. కళువనంజరాజు రచించిన “హాలాస్య మాహాత్మ్యం” యిటువంటి వచన కావ్యమే. ఈయనే "కాశీ మహిమార్థ దర్పణం” కూడా రచించాడు, కాశీనగర క్షేత విశేషాలు శిష్ట వ్యవహారిక భాషలో యీ (గంథంలో వర్ణింపబడ్డాయి. ఇవిగాక గజారణ్య మాహాత్మ్యం, వేంకటాచల మాహాత్మ్యం, వై శాఖ మహాత్మ్యం అనేవి కూడా అదే కాలంలో వెలువడ్డ వచన (గంథాలు. పౌరాణిక వచన కావ్యాలు

దాక్షిణాత్య యుగంలో పలురకాల పురాణాలు వచనంలో రచింప బడ్డాయి.

ఎల్ల కర నృసింహకవి రచించిన భారత సావిితి అనే రచన (గంథం బహుళ [పచారం పొందింది.

సముఖము వేంకటకృష్ణప్ప నాయకుడు తన జైమిని భాఠతంలో శృంగార ఏర భయానక రసాలనేకాక హాస్యాన్నికూడా చక్కగా పోషించాడు.

(కీశ 17స శతాబ్దంలో మైసూరును పాలించిన చిక్కదేవరాయల కాలంలో నివసించిన కళశువె వీరరాజు రచించిన వచన భారతం, తుపౌకుల అనంత భూపాలుని అనుశాసనిక పర్వం. నారాయణీయమనే వచన శాంతి వర్వం భారత సంబంధియైన వచన రచనలు,

విజయరంగ చొక్కనాథుడు మధురను పాలించినకాలంలో శ్యామరాయ కవి రామాయణాన్ని వచనంలో రాశాడు.

తుపాకుల ఆనంత భూపాలుడు రచించిన విష్ణుపురాణం, మార్కండేయ కథ, పుష్పగిరి తిమ్మన రాసిన భాగ వతసారము, మాచనామాత్యుని (బ్రహ్మాండ వచనము పౌరాణిక వచన (_గంథాలు.

తత్వశాస్త్ర గంథాలు

తెలుగులో తత్వశాస్త్ర (గంథాలు అనేకం వ్యవహారిక వచనంలో రచింపబడ్డాయి. “సాత్విక _ఒహ్మ విద్యా విలాసం", వేదాంత సార సం్యగహం”, “అజ్బాన ధ్వాంత చండ భాస్కరం', 'వాసుదేవ మననం మొద లైన అనేక వచన (గంథాలు వాడుకలో ఉండేవి.

వివిధ శాస్త్ర గంథాలుకూడా 19 వ శతాబ్దంలో ప్రచారంలో ఉండేవి. అల్లాడి రామచర్మదశాన్త్రి గారి “సిద్ధాంత శిరోమణి” (కీ శ, 1881), భూగోళ దీపిక (క్రీశ. 104), వఠ్యం వాసుదేవ పరబ్రహ్మ శాస్తుంలవారి జాన్‌ ఫ్రెయర్జామన్న్ఫూ పాలీయమనే “వ్యవహార దర్పణం” (8 సే! 1851) మొదలైన అనేక వచన శాస్త్ర గంథాలు ప్రచారంలో ఉండేవి, ల

్రీగ్ర వేటికవే స్వతం్యతంగా ఉంటాయి. వీటన్నింటిలోనూ భక్తి (పధానాంగమై ఉంటుంది.

ఓరుగల్లు పాలకుడైన రెండవ [పతాపర్నుదుని కాలంలో జీవించిన కృష్ణమాచార్యులు రచించిన 'సింహగిరి వచనాలు (వసిద్ధమైనవి. ఈయన రచించిన వచనాలు నాలుగు లక్షలదాకా వున్నట్లు (పతీతి.

తాళ్ళపాక పెద తిరుమలాచార్యులు వేంకటేశ్వర వచనాలనే పేర కొన్ని వచనాలను రచించాడు.

ఈ వచన రచయితలు పోతన వంటి రచయితలను, తాళ్ళపాక అన్న మాచార్యులవంటి గేయ రచయితలను (వభావితం చేశారు.

శఠకోప విన్నపాలు, శేషగిరినాథ విన్నపాలు ఈ రకమైనవే.

శైవ సంబంధమైన వచనాల్లో భవానీ మనోహర వచనాలు, గంగా ధరయ్య వచనాలు, కాశికాధీశ్వార వచనాలు మొదలై నవి పేర్కొనదగినవి.

బారి తక రచనలు

చర్మిత రచనకు వద్యంకంటే వచనమే అనువైనది. కీ. ఈ. 16వ శతాబ్దంలో ఏక్కామనాథుడు అనే రచయిత %_పతాప చర్మిత' అనే తొలి వచన చార్మితక (గంథాన్ని రచించాడు. దీనిలోని అంశాల్లో చాలవరకు చార్మి తకంగా యధార్థాలని చారి[తకులు విశ్వసిస్తున్నారు.

ఈ రకమైన మరో పుస్తకం “రాయవాచకం'. 18వ శతాబ్ధంనాటి విశ్వ నాథ నాయకుని స్టానావతి యీ (గంఠాన్ని రచించాడు. వ్యవవారిక భాషలో రచింపబడిన ఈ (_గంథంలో మాండలికాలు, అనేక అన్యభాషా వదాలు వాడ బడ్డాయి. దీనిలో నీతి, రాజనీతి వర్ణింపబడ్డాయి. “కర్నాట రాజవృత్తాంతము', *“తంజావూరి ఆంధరాజుల చరిత నాటి భాషా స్వరూపాన్ని తెలిపే చక్కని వచన (గంధాలు.

దొకిణాత్య యుగం

విజయనగర రాజ్య పతనానంతరం ఆంధ సాహిత్యరంగం తంజా వూరు, మధుర, పుదుక్కోట, మైసూరు మొదలైన దక్షిణాది రాజ్యాలకు మారింది. [కీ శ. 17, 16 శతాద్దాల్లో ఈ (పొంతాల్లో వచన వాజ్మయం బహుముఖాలుగా వికాసం చెందింది.

క్ష్మేత మాహాత్మ్యాదులు క్ష్మేత మాహాత్మ్యాలే స్ధల పురాణాలు, శ్రీరంగ మాహాత్మ్యంఅనే వచన _కొవ్యాన్ని విజయరంగ చొక్కనాథుడు (170682) రచించాడు: ఈయనే

జై మాఘ మహాత్మ్యం కూడా రచించాడు. లింగనమఖి శ్రీ కామేశ్వరకవి ధేను మహాత్మ్యాన్ని రచించాడు. “వ్యావహారిక పద (పయోగాలు దీని (వత్యేకత. కళువెనంజరాజు రచించిన 'హాలాస్య మాహాత్మ్యం ' యిటువంటి వచన కావ్యమే. ఈయనే *కాశీ మహిమార్ధ దర్పణం” కూడా రచించాడు. కాశీనగర క్షేత విశేషాలు శిష్ట వ్యవహారిక భాషలో యీ (గంథంలో వర్ణింపబడ్డాయి. ఇవిగాక గజారణ్య మాహాత్మ్యం, వేంకటాచల మాహాత్మ్యం, వై శాఖ మహాత్మ్యం అనేవి కూడా అదే కాలంలో వెలువడ్డ వచన 1(గంథాలు. పౌరాణిక వచన కావ్యాలు దాక్షిణాత్య యుగంలో పలురకాల పురాణాలు వచనంలో రచింప బడ్డాయి. ఎల్ల కర నృసింహకవి రచించిన భారత సావితి అనే రచన [గంథం బహుళ (ప్రచారం పొందింది. సముఖము వేంకటకృష్ణప్ప నాయకుడు తన జైమిని భారతంలో శృంగార వీర భయానక రసాలనేకాక హాస్యాన్నికూడా చక్కగా పోషించాడు. క్రీశ 17న శతాబ్దంలో మైసూరును పాలించిన చిక్కదేవరాయల కాలంలో నివసించిన కశువె వీరరాజు రచించిన వచన భారతం, తుపాకుల అనంత భూపాలుని అనుశాసనిక పర్వం. నారాయణీయమనే వచన శాంతి పర్వం భారత సంబంధియైన వచన రచనలు. విజయరంగ చొక్కనాథుడు మధురను పాలించినకాలంలో కళ్యామరాయ కవి రామాయణాన్ని వచనంలో రాశాడు. తుపాకుల ఆనంత భూపాలుడు రచించిన విష్ణుపురాణం, మార్కండేయ కథ, పుష్పగిరి తిమ్మన రాసిన భాగవతసారము, మౌచనామాత్యుని (బ్రహ్మాండ వచనము పౌరాణిక వచన సగంథాలు. తత్వశాస్త్ర (గంథాలు తెలుగులో తత్వశాస్త్ర (గంథాలు అనేకం వ్యవహారిక వచనంలో రచింపబడ్డాయి. “సాత్విక _ఒహ్మ విద్యా విలాసం), వేదాంత సార సంగహంి, “అజ్నాన ధ్వాంత చండ భాస్కరం', *వాసుదేవ మననరి మొద లైన అనేక వచన [(గంథాలు వాడుకలో ఉండేఖి. వివిధ శాస్త్ర [గంథాలుకూడా 10వ శతాబ్దంలో (పచారంలో ఊండేవి. అల్లాడి రామచందశాన్త్ర గారి “సిద్ధాంత శిరోమణి” కీ. ళం 18కి, భూగోళ దీపిక (క్రీశ. 1048), వఠ్యని వాసుదేవ పర(బ్రహ్మ శాస్తుంలవారి జాన్‌ ఫ్రయర్జామన్ఫూ పాలీయమనే “వ్యవహార దర్పణం” (క్ర. శ. 1851) మొదలై న అనేక వచన శాస్త్ర (గంథాలు _పచారంలో ఉండేవి,

లీ

అలాగే, దత్తాతేయ యోగి “వేదాంత వ్యవవార. సార సం్యగహం', చాన గోస్వామి “వరమానంద బోఛ (_వకరణం”, పెద్దరామకవి *_పభుదేవర వాక్యం ”, కాశీ బసవేశ్వరుని “వివేక సింధువు", "వివేక చింతామణి”, “కిన్మిన్‌ వేద కథా సంకషేపం”, సృష్టి రహస్యం అనే కై9ిస్తవమత (గంథాలూ, 17, 18 బాతాద్దాలో (పచారంలో వుండేవి.

తెలుగుదేశంలో ఇంగ్లీషు విద్యా (_పారంభంతో కథా వాజ్మయం (పారంభమైంది. (క్రీశ. 1811లో యె్యరమిల్సి మల్లికార్జునుడు “చార్‌ దర్విషు” కథలు వ్యావహారిక భాషలో అనువదించాడు.

(క్రీశ 1819లో *వ్మికమార్కుని కథలు, (క్రీశ. 108కలో 'పంచ తంత కథలు” రావిపాటి గురుమూర్హి శాస్త్రీ రచించాడు. కాంభోజరాజు కథలు తెనాలి రాముని కథలు, చక సప్రతి కథలు, బేతాళ పంచ వింశతి, పలుకని పద్మాక్షి కథలు విసృత వ్యాప్తిని పొందాయి. వీటిలో చాలవరకు వాడుక భాషలో ఉండటం గమనార్హ 0.

(క్రీశ. 1820.కి.ళ. 1886 మధ్య పుదూరి సీతారామశాన్త్రి గారి “పెద్ధ బాలశిక్ష మొదలుకొని పెద్ద తరగతుల్లో బోధించే ఆనేక బడి పుస్తకాలు వెలు వడ్డాయి.

(కీశ. 1856లో “జానుబన్యను చర్మెత”ి “అమెరికాను కని పెట్టిన చర్మిత', “మహమ్మదు చర్మిత” మొదలై నవి వెలువడ్డాయి.

దొదాపు అదే కాలంలో సి పి. (బౌనుదొర పెక్కుమంది పండితుల సాయంతో తెలుగు భాషా వాబ్బయాల విషయంలో విశేష పరిశోధన చేసి (పాచీన (గంథాలను సేకరించి, పరిష్కరించి, _పచురింపచేశాడు. వాడుక భాషలో నిఘంటువులు _పచురించారు.

వీరేశలింగంగారు. సంఘ సంస్కృరణోద్యమం

(ఫాను దేశంలో వాళ్టేరు వలె ఆంధదేశంలో సంఘ సంస్క్రరణకోసం తన కలాన్ని ఖడ్ర సదృశంగా వాడిన మహాపురుషుడు వేరేశలింగం. సాంఘిక దురాచార నిర్మూలనంలో, బహుముఖ సాహితీ (ప్యకియ సృష్టిలో, అంధ జాతీయతా (వచారంలో ఆయనే పితామహులు.

తెలుగుభాషలో మృదువైన, సరళమైన సలక్షణ వచన రచనకు ఆద్యులు, 1881 నాటక సమాజస్థాపన చేళారు. 1881 డిసెంబరు 1న రాజ మహేం[దవరంలో మొదటి వితంతు వివాహం చేళారు.

సంఘ సంస్క్రరణోద్యమంతో బాటు తెలుగు సాహిత్యంలో కొత్తపుంతలు తొక్కినడీయనే.. "

రర

కావ్య నాటకాలే కాక తెలుగులో (పకృతిళాస్త్రము, జ్యోతిళ్ళాస్త్రము, శారీర శాస్త్రము, పదార్ధ వివేచనా శాస్త్రము, భౌతిక, భూగోళ కాస్తాాలకు సంబంధించిన (గంథాలు, అలంకార సం్యగహము, ఆంధ తర్క సంగహం మొదలైన బహువిధ వాజ్మయ సృష్టిచేసిన మహామనీషి ఆయన.

ఆయన అయిదవ వాచకం మొదలుకొని ఆంధకవుల చర్మితవరకు రచించిన బహుముఖ (వజ్ఞాళాలి.

“తెనుగులో వచన (పబంధమును నేనే చేసితిని. మొదటి నాటకమును నేనే తెలిగించితిని. మొదటి (ప్రకృతి శాస్త్రమును నేనే రచించితిని. మొదటి (వ్రహసనమును నేనే వాసితిని. మొదటి చర్మితమును నేనే రచించితిని. న్రీల_కె మొదటి వచన పుస్తకమును నేనే కావించికిని.” అన్నారాయన.

190వ శతాబ్దిలో కొందరు కవ్పలు-వారి కవితా రీతులు 10వ శతాబ్ది రచయితల్లో (వధమగణ్యుడు చిన్నయసూరి. మతుకుమలి నృసింహకవి (181678) “అజచర్మి తమను ఫౌఢ యు (పబంధం రచించాడు

1860లో 'చెన్నపురీ విలాసం” రచించాడు. కోకొల్లలుగా ఆంగ్ల పదము లను ,పయోగించి సమకాలిక సమాజ స్థితిగతులను చ్మితించిన కావ్యమిది.

మండపాక పార్వతీశ్వరకాన్తి '“అత్మచర్య” అనే పద్యబద్ధమైన స్వియ చరిత రాకారు. చెళ్ళపిళ్ళ వెంకటళాన్త్రుగారి జాతక చర్యకు దారిచూపిన కావ్య మ్‌దిం

మాడభూషి వెంకటాచార్యులు “భారతాభ్యుదయ'మనే పాఢ (వబంధం రచించారు. అవధానాలను బహుళ (పచురితాలుగా చేళాడు. కొక్కాండ వెంకటరత్నం పంతులు భాషా విషయికంగాను, రచనా విషయికంగాను అత్యంత సాం్యప దచాయికులు. బిల్వేశ్వరీయం, కుమార నృసింహం. మొదలైన గంథాలు రచిం చాడు. వెండి, బంగారం మొదలైన 'పేర్ణతో కొత్త వృత్తాలను సృష్టించాడు. ఆదిభట్ల నారాయణదాసు “ఉమరుఖయ్యాము”. తొలి తెలుగు అనువాదం చేశారు. అనేక హరి కథలు యక్షగానాలు రచించారు. వావిలాల వాసుదేవ శాస్త్రి మొతం గీత పద్యాల్లో “నందకరాజ్యం” అనే నాటకం రాశారు,

త్‌0 వేదం వెంళటరాయ శాస్త్రి కవిత్వంలో కొత్త (వ్రయోగమేమీ చేయకపోయినా నాటక్ష రచనలో గౌవ్ప "స్వేచ్చ కనపరిచారు. “పతావర్ముదడీయం రచించారు. వ్యావహారి వాషకు తొలిసారిగా “(గాంధికత' కల్పించారు. వీరి తర్వాతనే గురజాడ వ్యావవోరిక భాషలో “కన్యాపల్కం' రచించారు. దేవులపల్లి సుబ్బరాయకవి “మహేంద విజయం' రచించారు. శొంధి భద్మారది రానుశాస్త్రి చ్మితసీమ రచించారు. మే డేపల్లి చెంకటరమణా చార్యులు “దేవ్యవత చరిత రచించారు. నాటకీయత దీని (వత్యేకత. దాను (శ్రీరాములు “తెలుగునాడు” రచించారు. “చంద శేఖర శతకము*లో వ్యావహాిక్ష భాషను అధికేపకంగా (వయోగించారు. ఆచంట వెంకటసొంభ్యాయనశర్మ 1802 ; ఆం్యధ పద్యావళి రచించారు. సంభ సంస్కరణ కోనం కవిత్వం [వాసిన 19వ శతాబ్ధి రచయితల్లో ఈయన గణనీయ్యడ్ష, 19వ శతాబ్దిలో వెలువడిన కవిత్వం చాలవరక్ష నలిగిన బాటలోనే నడిచింది, ఆ వెలువడిన కావ్యాలలో ముష్పాత్రిక్ర మువ్వీసము వసుచర్శితాదు లను ముందుంచుకొని వెలువడినవైే, చిన్నయ నూరి (కీళ. 1857వ నంవత్సరం రాజకీయంగానే క్రాక్ర సాంస్కృతికంగా కూడా భారతదేశానికి ముఖ్యమైంది. 1657 లో మాసు విశ్వవిద్యాలయ స్థావన జరిగి, అందులో తెలుగుభాష్ష పఠనీయ మైంది, అప్పటికి పభుత్వ కళాకాలలో పండితుడుగా, ఉపయు క్ర (గంథకరణ దేశభాషా నభకు అధ్యక్షు డిగా పలుకుబడి కలిగివున్న వరవస్తు చిన్నయస్తూూ మీ తలాభం మ్మితభేదం ఒ కి అనే రెండు భాగాలను ఒకరక్ర మై కృతక్ష (గౌంథిక. శైలిలో రచించాడు వాటికి పాఠ్యాంశాలుగా ఉండే అవకాశం లభించింది. దానిత్రో ఆ రకమెన కృతక వచనానికి గిరాక్టి ఏర్భడిండి. రాజధాని కళాకాలలో (వధాన సంితు

గ్‌! లైన కొక్కొాండ వేంకటరత్నంగారు (గ్రాంథిక భాషోద్యమాన్ని స్టిరీకరొంచారు, పీరి *వ(గహం' 1878 లో పాఠ్య్యగంథంగా నిర్ణయింపబడింది.

ఆ విధంగా విశ్వవిద్యాలయంలో ఒక వంక (గ్రాంథిక వచన [గ్రంథాలు (ప్రాబల్యం సంపాదించుకొంటే _పజాసామాన్యంలో పరమానంద గురుపుఆ కథలు (1661), తడకమళ్ళ వెంకటకృష్టారావు రాసిన అరేబియన్‌ నైట్స్‌ కథలు (18639), కంబుధర చర్మిత (1886), వ్మారమిల్లి మల్లికార్డునుడి చారు దర్వీషు కథలు (1881), చదలువాడ సీతారామళాన్తి దక్కను పూర్వ కథలు వ్యావహారిక భాషలో వెలునడి విశేష (సచారం పొందాయి.

మరోవంక సులభ (గ్రాంథికంలో సుబ్బరాయలు నాయనివారి దళావతార చరిత సం్యగహం (18601), తిమ్మరాజు లక్ష్మణరాయకవి మార్కండేయ పుఠరాణసార సంగ్రహం (1876), శ్రీ కూర్మ పురాణ సం(గ్రహం (1877) మొదలై న గంథాలు వెలువడ్డాయి.

రావిపాటి గురుమూ ర్తికాస్త్రి కీ.శ. 1884 లో వ్యావవారిక భాషలో రచించి _పచురించిన *'పంచతంతం” (క్రీశ. 1870 వరకు అనేక మ్యుదణల్లో వ్యావహారికంలో వుండి, తర్వాత కావ్యభాషలోకి మారిపోయి అచ్చువడింది.

వశ్వవిద్యాలయంలో (గాంథిక వచన రచనకు చోటు దొరకటంతో నోట పలికే మాటకూ, చేతి (వ్రాతకూ ఉండవలసిన సాన్నిహిత్యం విచ్చిన్నమై పోయింది.

వీరేశలింగం

“సంధిని (గాంథికంలో రచించిన వీరేశలింగం వంకులుగారు వచన రచనకు (గ్రాంథికం ఎంతమ్మాతం పనికిరాదని (గహించి, తదుపరి రచనల్లో సులభ (గాంధికాన్నీ, (వహసనాదుల రచనళో వ్యావహారిక భాషనూ వాడ నారంభించారు.

1890 లో వీరేశలింగంగారు రచనలు వెలువడినప్పటినుంచి తెలుగు రచనలపై ఆంగ్లభాషా (వథావం సృష్టంగా కనిపిస్తుంది. 1899 నాటికి పీరేశ లింగంగారి రచనలన్నీ సంపుటాలుగా వెలువడ్డాయి. వీరి రచనల్లో శెలీ కాఠిన్యంలేదు.

వీరేశలింగంగారితో _షారంభమైన ఆధునిక వచన వాబ్బ్మయం నవల, నాటకం, కథ, వచన సాహిత్యం, కాస్త్ర([గంథాలు, చరిత్రవ్యాసం, ష్మతికా రచన మొదలైన అనేక శాఖలుగా విస్తరించింది,

తల్లి

నవలా" |ప్యకియలో కొక్కొండ వెంకటరత్నం మహాశ్వేత (1807), నరహరి గోపాలకృష్ణయ్య సెట్టి రంగరాయ చరిత (1872), వీరేశలింగం గారి- రాజశేఖర చరిత్ర, ఖండవిల్లి రామచం[దుడు ధర్మవతీ విలాసం తల్డా (ప్రగడ సూర్యనారాయణరావు సంజీవరాయ చర్విత, చిలకమర్తి నరసింహం రామచంద విజయం, అహల్యాబాయి (1897). కర్పూర మంజరి (1898) మొదలై నవి వెలుపడ్డాయి.

చార్మితక వచన (గంథాల్లో బుక్కపట్టణం రాఘవాచార్యులు తెలుగు రాజుల చర్మిత (18810), ఒడయరు వీరనాగయ్య, బెండపూడి అన్న మంత్రి చరిత (1881), చాణక్య చర్మిత (18859), తిమ్మరుసు చర్మిత (1698) వెలువడ్డాయి.

వీరేశలింగంగారు. తెలుగు వచన వికాసానికి విశేషంగా తోడ్పడ్డారు. సులభ (గ్రాంథికంలో ఉండే తన రచనలను సంఘ సంస్కారోద్యమానికొక ఆయుధంగా వినియోగించారు. తాను *“సంధి' రచనకు ఉపయోగించిన కృతక (గాంథికం వచన రచగకు అనువై నది కాదని _గహించిన వీరేశలింగంగారు సులభ (గాంథికాన్ని్నగహించి, తరువాత (ప్రారంభమైన వ్యావహారిక భాషోద్య మానికి పూర్వరంగం తయారు చేశారు.

అ (“ఆంధ్రపదేశ్‌ దర్శిని కోసం 1076 ల్రో రచింపబడిన వ్యాసం)

క్రూత క! తలు నాకీ వ్యాసరచనలో తోడ్పడిన [గంథాలు : క. థాంప్పన్‌ రచించిన “గీజం౫ి1ం01 2౧4 పెంంటా”. శి డా! పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారి “ఆంధ సౌపిత్య చరిత”. కి. తెలుగు భాషా సమితివారి. “తెలుగు సంస్కృతి" (8) సంపుటం, శ. ఆచార్య సి. నారాయణరెడ్డి “ఆధునిక ఆంధ సాహిత్యం: సంవ దాయములు - (వయోగములు" ర్‌ం త్రీ ఆరు్మద “సమ్మగాంధ సాహిత్య చర్మిత” సంపుటాలు. 68. శ్రీ ఏటుళూరి బలరామమూ ర్రి “అంధుల సంక్షిప్త చర్మిత" 7. పపంచ తెలుగు మహాశభల సందర్భంగా (ప్రచురించిన వ్యాస సంపుటి. 8, శ్రీ మధునాపంతుల సత్యనారా యణశాన్త “త్రెబ్రగులో రామాయ ణాలు”, 0. డా॥ కుల శేఖరరావు “తెలుగు వచన వికాసము, 10. రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మగారి “వేమన”. న! ఇంకా ఇతర పుస్తకాలు, వ్యాసాలు, మి_తులు శ్రీ రాంభట్ట సూచనలు. ఆ జా నే శీ9-3

కాల్పనిక సాహిత్యం - వాస్తవికత చి[తలేఖనం, శిల్పం, సంగితం, నాటకం, మొదలై న లలిత కశళలవలెనే సాహిత్యం కూడ ఒక కళ. సాహిత్యమూ, యితర లలిత కళలూ సమాజ వాస్తవాలకు [పతి రూపాలు. వాస్తవాలతో మనిషికి గల సౌందర్యమయ మైన సంబంధమే. కళలకూ, సాహిత్యానికీ జీవగ(ర. సౌందర్యం మనిషికీ, వాస్తవికతకూ. మధ్యవున్న విశిష్టమైన సంబంధాన్ని నిరూపిస్తుంది, వ్య క్తిలోను, సమాజంలోను వున్న ఉదాత్తం, ఉన్నతం అయిన అంశాలను గుర్తింప చేస్తుంది. నీచం, జుగుప్పొాకరం అయిన వాటిమీద తిరుగుబాటు చేయిస్తుంది. అటువంటి సౌందర్యాన్ని సమ గంగా అభివ్యక్తం చేసేవే కవిత్వం, తదితర కళలూను. మనుషుల కార్యకలాపాలూ, సామాజిక చైతన్యం కలసి ధరించే విశిష్ట రూవమే కళ కళకు ఆలంబనం (శమ, సమాజం ముందుకు సాగినకొద్ది, దాని సొమాజిక ఆర్టిక పరిణామాలకు అనువుగా కళలు సపెంపొందుతూ వచ్చాయి, కళాభివృద్ధికి సంబంధించిన (పతి దశలోను (వజలు గణసీయమైన పా[త్ర* వహిస్తూ వచ్చారు. కనుకనే కళలకు జాతీయతా. శీలం అబ్బి, కళలకూ, [(పజలకూమధ్య ఘనిష్ట్రమైన అనుబంధం ఏర్పడింది. కళా విలసితమైన భావన ద్వారా వాస్తవికతను _పతిబింబిందే కళ సౌందర్య సమ్మగతనూ, (పపంచ స్వరూప స్వభావాలనూ చృితించే సాధనం. కశకు (శ్రమైక జీవన _ సౌందర్యం మూలం. వాస్తవికత జీవం, కళాత్మకమైన లోక చ్మితణ-లక్ష్యం. సామాజిక చైతన్యం తత్వళాస్త్రం, విజ్ఞానం మొదలైన అనేక రూపొలు ధరించినప్పటికీ, (వజా జీవితంలో అత్యధికము, _పగాఢము అయిన సాన్నిహిత్యాన్ని సంతరించు కొన్న వైశిష్ట్యం సాహిత్యానికీ, కళలహ మ్యాతమే వుంది, వా స్తవాన్ని అనాటి కానాడు-లోతుగా తరచి, దాన్ని కళాత్మకంగా (వతిబింబిస్తూ, తన సౌందర్య జ్ఞానాన్నీ, దాన్ని అభివ్యక్తం చేసే శక్తిని పరిష్పష్టం చేసుకొని, దాన్ని బహు ముఖాలుగా విస్తరింప చేసుకొంటూ, _సపంచాన్ని మార్చడానికి మనిషి చేస్తూ

రల వచ్చిన కృషి చర్మితే కళాచర్శిత. కనుకనే కళావరిశాకుం సామాజిక పరిణా మంతో విడదీయరానంతగా ముడిపడి వుంది. కాల్పనికవాద పుట్టుపూర్వోత్తరాలు

ఆంగ్ల సాహిత్యంలో కాల్బనికోద్యమ మన్నది 16601700 ,పాంతంలో 1పారంభమైంది. కాల్పనికోద్యమం ఇంగ్లండులో వ్యాపించక పూర్వమే [ఫపాన్సు లోను, జర్మనీలోను విరివిగా వ్యాపించింది. ఈ ఉద్యమ సంస్థాపకుడు జీన్‌ జాక్స్‌ రూసోయని చెప్పవచ్చు. అతడు పాళ్చాత్యులచేత “కాల్బనికోద్యమ పితగా" వరిగణింపబడ్డాడు. రూసో (పతిపాదించిన స్వాభావికతా పునరుద్ధరణ వాదం, మానవతా వాదం, మానవులందరూ సమానులే అన్న వాదం. (ప్రణయ తత్యమూ - విలియం బ్లేక్‌, విలియం వర్చ్సవర్తు, కాలరిడ్జి సెల్టీ, కీట్స్‌, బైరన్‌, స్కాట్‌, రాబర్జు, బర్న్స్‌ మొదలైన ఆంగ్ల కవులను విశేషంగా (సభావితం చేశాయి.

కాల్చ్పనిక కవిత్వానికి : &ఊహావిహారం, కల్పన, సౌందర్యంతో అద్భు తత్వ సమ్మేళనం, పకృతి! (ప్రాధాన్యత, సామాన్మ వస్తువులకు మాన్యత, అనంతత్వాన్ని ఆందుబాటులోకి తెచ్చే (పయత్నం (ప్రధాన లక్షణాలు.

"ఈ కవిత్వానికి: [(ప్రకృతిపట్టప్రీతి గతవైభవ పునరుద్ధరణాస క్తి, (పణయతత్వం, సాహస్మపియత్వం అన్నవి (పధానగుణాలు.

(పకృతివట్ల (పీతిని వదర్శించిన ఆంగ్లకవులలో వర్డువర్తు, బ్లేక్‌లు అ్యగణ్యులు,

గత వైభవ పునర్ధుణ వాదానికి వాల్దర్‌ స్కాట్‌ ముఖ్యుడు.

షెల్టీ, కీట్స్‌, బర్న్స్‌ మొదలైనవారు _వణయ తత్వాన్ని రసవ త్తరంగా (వకిపాదించిన కవులు.

అద్భుతత్వ, విస్మయ పునరుద్ధరణకు పూనుకొన్న కవులలో ఆగ గణ్యుడు కాలరిడ్డ్‌.

సాహస్మపియతను, 'స్వేచ్భాకాంక్షను శిఖర్యాగ స్థాయికి తీసుకెళ్ళిన కవులు బైరన్‌, షెల్లీ, కీట్సులు.

పల్టీయుల (్రుతుకులను కనులకు కట్టించడంలో బర్న్స్‌ మేటి.

• కాల్చని కోద్యమ. పితగా పరిగణింపబడిన రూసో (17121706) ప్యూడల్‌ సామాజిక వర్గ సంబంధాలను, ప్యూడల్‌ (_పభువుల నిరంకుశ హైతననూ తీవ్రంగా ఖండించాడు, బూర్జువా (వజాస్వామ్యాన్ని, పౌరహక్కు లనూ బలపరచాడు. ఏ వర్గంలో పుట్టినప్పటికీ (పజలందరి సమానత్వాన్నీ

శ్రి (వతిపాదించాడు. కొన్ని పరిమిశులలో (వగత్రి శీలమైన "భావాఅను (3 పాదించాడు. వ్యక్తిగత ఆ స్తి విషయంలో మటుకు రూసో. కొన్ని మినహా యింపులు (పకటించాడు,

1789 నాటి 'ఫెంచి విష్ణవ [ప్రభావం మూలంగా దేశదేశాల (ప్రజలు కై తన్యోద్దీపితులై ప్యూడలిజానికి వరజాతి పీడనకు వ్యతిరేకంగా పోరాటాలు జరప నారంభించారు. మరోవంక ఆ విప్ణవ వైఫల్యం మూలంగా సమాజంలోని ఆధిక సంఖ్యాకులలో నిరాళా నిస్పృహలు పెరిగాయి.

వీటి ఫలితంగా, (ప్రజా విష్ణవోద్యమాలపట్ట భయసందేహాలు వెలి డించారు. "పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థకు వీరిలో కొందరు స్వాగతం చెప్పినా, పజల విష్ణవ పోరాటాలపట్ల భయాన్ని వ్యక్తం చేశారు. దానిలోని చెడ్డను మ్మాతమే చూసి, తిరోగామి దృక్పథాన్ని అవలంబించి, *గత కాలమె మేలు, వచ్చు కాలము కంటెన్‌ అంటూ దిగజారిపోయారు.

మరికొందరు బూర్జువా వ్యవస్థతోను, బూర్జువావర్గపు అభివృద్ధి నిరోధక రాజకీయాలకు వ్యతిరేకంగాను పోరాడారు. పగతిశీల, విష్ణవ వైఖరిని తీసు కొన్నారు. వారు, అప్పుడే ఆవిర్భవించిన బూర్జువా సమాజంపట్ట వాస్తవిక వైఖరిని తీసుకొన్నప్పటికి, కొంతవరకు ఊహాలోకంలో విహరించారు. అందు చేతనే, వారిలో ద్ర్వైధీభావం, వారి రచనల్లో విషాదాంత యితివృత్తాలూ కని పిస్తాయి.అయినప్పటికీ బూర్జువా సమాజంలోని వై రుధ్యాలను వారు అర్థం చేసు కొన్నారు. బహుళ పజా సామాన్యప్ప జీవితాలపట్ల ఆస క్తి చూపారు. భవిష్యత్తు పట్ల ఆశాభావం ఆలవరచుకొన్నారు.

ఆయా విదేశీ భావఛాయలు మన కవిత్వం-పె, మన కవుల'పైనా, కళా కారుల పైనా ఎలా పతిబింబించాయో, ఆంగ్ల విద్యాభ్యాస (వభావాలు తెలుగు సాహితీ పరులపై ఏ మేరకు (వసరించాయో పరిశీలించడం అవసరం.

(బిటిష్‌ పాలన కాలంలో అనేక కీడులతోబాటు కొన్ని మేచ్ళ కూడ మనకు లభించాయి. వాటిలో "స్వేచ్చా 'పియత్వం వ్యక్తిత్వం, ఆంగ్ల భాషా ధ్యయనం ద్వారా విదేశీ సాహిత్యాలతో పరిచయం ముఖ్యమైనవి. మెకాతే తయారు చేసీన ఇంగ్లీషు విద్యాపణాళక (పకారం భారతదేశమంతటా ఇంగ్లీషు పాఠశాలలు స్థాసింపబడ్డామి. క్లె9 స్తవ మిషనరీ పాఠశాలలు, కళాశాలలు కూడ విరివిగా (ప్రారంభింపబడ్డాయి. ఉన్నత పాఠశాలల, కళాశాలల సాయిలో పాఠ్యభాగాలుగా నిర్ణయింపబడిన వర్ద వర్త, బెనిసన్‌, షె్టీ, కిట్ళు, “బైరన్‌, షేక్స్‌పియర్‌ మొదలై న కవుల రసప త్తర ఖండకావ్యాలను విమర్శనాత్మకంగా

శ్రీ? చదివే సదవకాశం మన మేధావులకు కలిగింది. భాషాజటిలతతో కూడిన (పబంధ కవితా పరిష్వంగం నుండి బయటపడి, కమ్మని ఖండకావ్యాలు రచించాలన్న అభిలాష మన కవులకు కలిగింది. ఆంగ్ల భాషా (వభావానికి తొలిగా గురియైన బెంగాలీ భాషనుండి తెలుగులోనికి అనువదింపబడిన (గంథాలు కూడ ఆం(ధ్రుల భావ వివ్లవానికి సహాయకారులయ్యాయి. అప్పట్లో కొత్తగా (ప్రారంభమైన వృతికలు కూడ ఖండ కావ్య రచనకు గొప్ప 1పోత్సాహాన్నిచ్చాయి. యుగపురుషులు వేరేశలింగంపంతులుగారు సాహిత్యాన్ని వ్యజాయు ధంగా చేసికొని సంఘ సంస్కరణకు పూనుకున్నారు. ఆంగ్ల సాహిత్యంలోని కొన్ని రచనలుకూడా వెలుగులోకి తెచ్చారు. రఘుపతి వెంకటరత్నం నాయుడు గారు _బహ్మ సమాజానికి పట్టుకొమ్మయై నిలిచారు. వీరిద్దరూ సాగించిన సంఘ సంస్క్రరణోద్యమం ఆనాటి యువకవుల మన;ఃపరివ ర్తనానికెంతో తోడ్పడింది. మరోవంక గిడుగు, గురజాడల వ్యావహారిక భాషోద్యమం ఉవ్వెత్తుగా సెగింది. వ్యావహారిక భాషకు రసోత్సాదకళ క్రి లేదన్న పండితుల దురభి (సాయాన్ని తమ “కన్యాథల్క౦'* నాటక రచనద్వారా గురజాడ చిత్తుచేశారు. కొమ్మరాజు వారి విజ్ఞాన చ౦దికా (గంథమండలికూడ భావ విష్ణవానికి దోహదం చేసింది. మరోవంక, 1905 లో కర్ణన్‌ (పభువు వంగ రాష్ట్రాన్ని రెండు ముక్కలుగా విభజించడంతో (పారంభమైన స్వరాజ్యోద్యమం విదేశవస్తు బహి ష్కారానికీ, స్వదేశ వస్తువులపట్ట మక్కుువకూ, స్వభాషాభిమానానికి దారి తీసింది. *వందే మాతరమ్‌' అన్న నినాదం, సహజంగానే ఆవేశపరులై న ఆంధ యువకులలో "స్వేచ్చా (పియతను, తిరుగుబాటు ధోరణులను రేకె త్తిం చింది. వారి కలాలనుండి భావగీతాలు, ఖండ కావ్యాలు వెల్టువగా రాసాగాయి. నవ్యకవులు తమ స్వచ్చంద భావ కవితాభివ్య కికి అడ్డం నిల్చిన భాషా నిర్భంధాలను తెంచుకొని పురోగమించారు. ఆలా భూస్వామ్య వ్యవస్థతో పాటే శిధిలమైన ప్రబంధ కవితా పరి ష్వంగం నుంచి, విడివడిన ఆంధ ఆధునిక కవిత్వంలో కొత్తగొంకు ఎత్తిన వారు కాల్పనికవాద కవులు లేక భావకవులు. భూస్వామ్య వ్యవస్థ శీణించి, “పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ తలే త్తే తొలి దినాల్లో యూరప్పలో అవతరించిన కాల్బ నిక వాదానికిది దేశేయ అనుసరణ అని చెప్పవచ్చు. యూరప్పులో అవతరించిన ఒకటి, ర0డు శతాబ్దాల తర్వాత అలాంటి

ర్ట్‌్రీ దశలోనే పాశ్చాత్య స్మామాజ్యవాదం పాలన, పాళ్చాత్య దేశాల విద్యతోపాటు యీ కాల్బనిక ఉద్యమం కూడ మనదేశానికి వచ్చింది.

భూస్వామ్య వ్యవస్థ శిధిలంకావడం, పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థ తలెత్తడం యీ రెండూ దాదాపు ఏకకాలంలోనే జరిగాయి.

"పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థలో ప్యూడల్‌ సమాజానికి చెందిన కులమతాల కట్టువాట్టు సడలాయి. పట్టు సడలిన ఛాందసాచారాలను హేతువాదం (పశ్నించ సాగింది. విద్య ఎక్కువమందికి అందుబాటులోకి రావడంతో (పభాణ సొక ర్యాలు పెరగడంతో పశ్చిమ దేశాల అభ్యుదయ సాహితీ సంస్కృతులతో మన విద్యావంతులకు సన్నిహిత పరిచయం ఏర్పడింది.

అయితే, వలస పాలకులు వ్యా ప్తిచేస్తున్న “మెకాలే” విద్యావిధానం గుమాస్తాగిరికి అంతరువులు దిద్దేదే తప్ప చైతన్య వృద్దికి తోడ్పడేదిగా లేదని మేధావులు (గహించారు. ఆ సమయంలోనే తలెత్తుకున్న స్థానిక పెట్టుబడిదారీ వర్గం అధికారంలో పెద్ద వాటాకోసం తహతహ లాడనారంభించింది. పరాయి పాలకులు, వారి కిరాయి వలికలు సాగించే సంపదచౌర్యాల్ని, దేశీయులపై చూపే తేరిక భావాన్ని చూసినవారిలో, ఆశాంతి, అలజడులు 'హెచ్చాయి. వలస పాలకుల మీదనేకాక వారి రాకతో కాకతాశీయంగా ఆవిర్భవించిన. పెట్టుబడిదారీ విధానంమీద, అది కొనివచ్చిన నాగరిక సౌకర్యాలమీదకూడా అసంతృప్తి పబలింది. ఏవగింపు హెచ్చింది.

సమాజంలోని యీ ద్వైధీ భావం నాహిత్యవే త్తలపై గాఢమ్ముద వేసింది. పబంధ కవిత్వపు ఊహాలోకాలను చూడ్డమే తప్ప లోకవృత్తాన్ని, వా స్తవికతనూ, వై రుధ్యాలనూ చూసే అలవాటులేని సార్యపదాయక సాహిత్య వేత్తలలో యువతరం యూరప్పలో వలెనే మనదేశంలోకూడ కొ త్రగొంతు విప్పింది. నాటి సమాజ ద్వ్వైదీ భావాన్నిబట్టి ఆ కొత్త గొంతు రండు శాఖలుగా భావ కవితా రూపంతో బయల్వెడలింది.

"పెట్టుబడిదారీ విధానంమీదా దాన్ని పరిరక్షించే పరాయి పాలకులమీదా (క్రోధం | ఊద్వేలమైనవారు జాతీయతా వేశంలో పెట్టుబడిదారీ విధానంలోని చెడును మ్మాతమే చూడగలిగారు. ఆ వ్యవస్థయొక్క కృష్ణ్టపఇున్ని మ్మాతమే సందర్శించగలిగారు. ఆ వ్యవస్థ ఆరంభ కాలంనాటి అభ్యుదయ లక్షణాలను (వతిబింబించే శక్త పక్షాన్ని దర్శించలేకపోయారు.

ఈ కసీతోనే వారు కులమతాల సబభ్ళబాటును సహించలేకపోయారు. తత్ఫలితంగా వెనుకచూప్తు కలవారై, మధ్యయుగాలనాటి సామాబిక్ష మర్యాదలే

శీర

మహోన్నతమైనవన్న ఊహాలోకాల్లో విహరించి కవిత లల్లారు. కావ్యాలు, కధలు, నవలలు, నాటకాలు అల్లారు. బూర్జువా నాగరికత సంపా ప్రింవచేసిన సౌకర్యాల మూలంగా ఏవేవో అనర్థాలు వస్తాయని ఊహించుకొని, వాటిని గోరింతలు కొండంతలుచేసి వర్ణించారు. (గామసీమల్లో ఉన్నాయని ఊహించు కొన్న సౌందర్యాలను జిలునుచేసి, మెరుగులు దిద్ది చూపారు. సామాజిక సంబం ధాలలో ీవతరమవుకున్న వైరుధ్యాల విషయంలోను మిధ్యా వైఖరిని అవ లంబించారు.

నిరంతర గతికి లోనైన కాలానికీ, నిత్య పరిణామశీలమయిన చర్మితకూ సమాజానికీ కళ్ళింవేసి, తామూహింవే మధ్యయుగాల మిధ్యా “మహోన్నతి"కి కొనిపోగలమనుకొని, తదనుగుణమముప కవితారచన చేశారు. ఈ తిరోగమన థావం యీనాటిక్రీ మన కవితలో, కళలలో చివరకు పాఠ్యప్ప స్తకాలలో సైతం కనిపిస్తోంది.

పెట్టుబడిదారీ విధానంళోని పక్ష పక్షాన్ని చూడగలిగిన కాల్పనికవాద కవులు మధ్యయుగాలనాటి ఆమానుష మర్యాదలకన్న ఆధువిక యుగమే వాయ అనుకున్నారు. పుట్టకీటులు సడలిస భూస్వామ్మ విధానాన్ని ఏవగించు కొన్నారు. పెట్టుజడిదారీ రాజకీయాలపట్ట కూడా అసంతృప్తి చెందారు. అయితే, ఏీరిలోకూడా కొల్చనికవాద సహజ లక్షణాలైన ఊగిసలాటా, పూహా (పాబల్యం వున్నాయి. ఏది ఏమైనా, వీరు సామామ్యులవట్లా, దుఃఖ భాజపమైన వారి జీవితాలపట్లా, ఆసక్తి చూపారు, సరళము, సులభము అయిన భాషను చేపట్టారు. (పజాసామాన్యానికి సన్నిహిత మైన గేయ కవితా మార్గాన్ని అనుస రించారు. తద్వారా కొంతమేరకు (పగతిశీలాన్ని సంతరించుకొన్నారు.

మొత్తంమీద కాల్చ్బనిక వాదులు కళలో కొత్తదనం తెచ్చారు. [పామా ణీకమైన ఛందస్సును, కవి సమయాలను విడిచి పెట్టి, మారిన కారాన్ని వ్రతి బింబించడంకోసం కొత్త ఛందస్సుఅను, కొ త్త యితివృత్తాలను, కొత్త సాహితీ రూపాలను (నవల, ఏకాంకిక, కథానిక, ఖండకావ్యం మొదలైన వాటిని (పవేశ పెట్టారు.

అదివరకు [ప్రామాణిక కావ్యాల్లో కానరాని వా స్తవికతను వచన కావ్యా లైన నవలల్లో (పతిబింబించారు. తద్వారా, వా స్తవికతకు మరింత పరిప్పష్టి కల్పించారు. కవిత్వంలో (పాచీనతకూ, ఆధునికతకూ ఒక వంతెన కట్టారు. ముఖ్యంగా మన తెలుగు సాహిత్యానికి వచ్చేసరికి పాచీన ఛందస్సులోనే ఆధు నిక థావాలను కొందరు వ్య క్రపరిస్తే ఆధునిక ఛందోరీతులో పాచీన భఛావా లను మరికొందరు వ్య క్తం చేశారు. 7 న

శ్రీ

తెలుగు సాహిత్యంలో తిరోగామి కాల్చ్బనిక వాదులు అప్పటికి తలెత్తు తోన్న జఉాతీయోద్యమంతో "పెనవేసుకొని కొంత అభ్యుదయకరంగా కని పిస్తున్నప్పటికీ, "పెరుగుతున్న పెట్టుబడిదారీ విధానాన్ని సంపూర్ణంగా నిరో ధించి, మధ్యయుగాలనాటి ఊహా ఉజ్వలత్వానికి పల్లెలను మళ్శించాలన్న అభిలాషను కవితల్లో, కావ్యాల్లో, నవలళ్లో వర్థ క్రంచేళారు,

తిరోగమన కాల్పనికవాద కవి స్మ్నామాట్టుగా ట్రీ విశ్వనాథ సత్య నారాయణగారిని పరిగణించవచ్చు.

మరొకవర్గంవారు పెట్టుబడిదారీ విధానం తెచ్చిన విద్యా విజ్ఞానాలనూ, విదేశీ సాంస్కృతిక పరిచయాలనూ అవగతం చేసుకొని, విదేశ సమాజాల్లో లాగే తమకుకూడా "స్వేజ్భా స్వాతం్యత్యాలు కొవాలని కోరుకున్నారు. అవి లేనందుకు పరితపించారు. అఖరికి యీ దేశంలో హాయిగా ఎలుగె త్తి ఏడ టానికికూడా స్వేచ్చ లేదని అలమటించారు. మనిషి 'స్వేచ్భా స్వాతం(శ్ర్యాల కోసం పీరు పడిన తపన, ఏనాటికైనా అది సిద్ధిస్తుందన్న ఆళాభావం పురో గమన సూచకం, ఇంగ్లీషు, (ఫెంచి కవులు సాధించిన కాల్పనిక వా స్తవికతను కొంతవరకు వీరు మన సాహిత్యానికి సాధించి పెట్టారు. ఈ కోవకుచెందిన కాల్పనిక వాదులకు అ్యగగణ్యుడుగా ఖీ దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రని "పేర్కొన వచ్చు.

భావ కవిత్వంలోని (వధాన శాఖలనుగూర్చి, వాటిక్తి _పాతినిథ్యం వహించే యిద్దరు దిగ్ధంతులనుగూర్చి పెన పేర్కొన్నాను. వీరుకాక, (పతిభా సమన్వితులై న భావకవులు మరెంతమందో వున్నారు.

1880 వరకు ఉజ్వలంగా సాగిన యీ కవితాశాఖ, తర్వాత క్షీణింప సాగింది. తదుప౦ం వచ్చిన భావకవుల రచనలలో భావగాంలీర్యం, అర గాంభీర్యం తగ్గి వ్యర్థ భాషాడంబరం పెరిగింది. అత్మాశయ ధోరణి పెరిగీ సౌంఘిక దృష్టి తరిగింది. ఆ దశలో దేశంలో వచ్చిన ఆర్థికమాంద్యం, విధ్యావంతులలో నిరుద్యోగం, సోషలిస్టు భావాలవ్యా ప్రి- ఏటిఫలితంగా, మారిన సామాజఖిక పరిస్థితులకు అనువైన సాహీత్య సృష్టి అవసరం ఏర్పడింది. ఈ అవసరమే అభ్యుదయ సాహిత్య సృష్టికి దోహదం చేసింది.

నిత్యం మారుతున్న సమాజాన్ని మరింత ముందుకు తీసుకువెళ్ళి సాహిత్యం అభ్యుదయ సాపాత్యం, సంకుచిత మైన జాతీయవాదానికి, మత తత్వానికి, మానవుల మధ్య అసమానతలక్రు వ్యతిరేకంగా విశాలమైన అంత ర్థాతీయత, విశ్వమానవత, సమసమాజావిర్భావాలకు (పోద్బలకంగా వుండేది

అభ్యుదయ సాహిత్యం,

శ్రే

సార్వ[తిక సంక్షోభాదులొచ్చి. పెట్టుబడిదారీ సమాజంలోని వై రుధ్యాలు "పెరిగి, జీవితం మరింత సంక్రిష్టంగా, దుర్భరంగా తయారయింది. జీవిత సమస్యలను పరిష్కరించుకోలేక పోయేసరికి వ్యక్తిలో నిరాశా, నిస్పృహలు, ఓటమితత్వం _పబలాయి తత్మారణంగా బూర్జువా జీవులు అనార్కిస్టులుగా తయారుకాసాగారు.

సోషలిస్టు భావాలకు అభ్యుదయ సాహిత్యంలో (వబలమైన స్థానం లభించింది. (1పయోజనం ఉడిగిపోయిన సంప్రదాయాల నిరసనం, యితి వృత్తాలలో సామాన్యునికి పట్టం, (ప్రస్తుత వ్యవస్థ పె విమర్శనం, ఉజ్జ్వల భవిష్యత్తుపట్ట ఆళాభావం, సామాజిక విలువలకు (పాధాన్యం అభ్యుదయ సాహిత్యంలో కొన్ని ముఖ్య లక్షణాలు.

భావకవిత్వం గుంటపూలుపూసి, వెరితలలు వెయ్యసాగింది. 19040 నుండి నేటివరకూ అభ్యుదయ కవితోద్యమం కొంతకాలం ఉరవడిగానూ, మరికొంతకాలం మందకొడిగానూ కొనసాగింది. ఉద్యమ రూపంలేని దళల్లో కూడా, అభ్యుదయ రచనలు వెలువడుతూ ఆం్యధజాతీయ జీవనంలో అంత (స్ఫోతస్వినిగా కలసిపోయి _పవహిస్తూనే వున్నాయి.

మరోవంక, కాల్చనికవాద కవిత అనేక శ్షీణ రూపాలు ధరించిండి, సమావానికి హానికరాలైన ఆ క్షీణ సాహిత్యరీతులను గురించి సం్యగహంగా (ప్రస్తావించి, వాటిలో ఏ వాదం (ప్రభావం మన తెలుగుసాపాత్యంలో ఎవరిపె వుందో పోల్చుకొనే బాధ్యతనుకుకా (గబుద్ధులెన పారకులకు వదలివేస్తాను. శ్షీణ సాహిత్య రూపాళ్లో ముఖ్యమైనవి; (పిమిటివిజం (ఆదిమవాదం), నేచుర లిజం (నె జవాదం), స్మరియలిజం (అధి వాస్తవికత), ఫార్మలిజం (రితి వాదం), మెస్సయానిజం (ఉద్దారక వాదం).

ఆదిమవాదం

ర్య శతాద్దారంభంలో (ఫాన్సులో, ఆదిమకళశారూపాల పునరుద్ధరణ వాదం అనే తిరోగమన వాదమొకటి అఆవిరృవించింది. సామాజిక పరిణామ (క్రమంలో రూపొంది, (కమాభివృద్ధి చెందిన కళానియమాలను, సాంశేతిక విజయాలనూ వీరు నిరాకరిస్తారు. ఆదిమ మానవులు, అపరిణత బాలబాలికలు రాసినట్టుగా, గీసినట్టుగా రాయాలనీ, _ గీయాలనీ వారు పూనుకొన్నారు. తద్వారా కవిత్వాన్ని పరిణత శిల్పానికి దూరంచేసి, (పజా సామాన్యానికి అందుబాటులోకి తెచ్చామని (భమపర్థారు. ఈ పద్ధతి కవితోత్ప త్తిలో (ప్రజా స్వామ్యానికి దారితీసిందేగాని, కవితా వినిమయం విషయం వళ్చేసరికి, దాన్ని

కల్తీ (పజాపరం_ చెయ్యలేకపోయింది. ఆందుచేతనే, ఆత్యాధునికుల్దా కనిపిస్తున్నా: వారిని ఆధునికులనడంకన్న కాల్చనిక వాదులనడమే సమంజస మనిపి స్తోంది. వై జవాదం

[పకృతిలో విడివిడిగా, సకృత్తుగా కనిపించే వస్తువులను, ఘటనలను, పరిణామాలను కళాత్మకంగా చిత్రించాలన్న యీ వాచం 19వ శతాబ్దపు ద్వితీ యార్ధ భాగంలో తలెత్తింది. ఈ కళారూపం ఆంతస్పృత్యానికి కాక, దాహ్య రూపానికి పతి రూపాలను తియ్యడాని కే (పాధాన్యమిస్తుంది. ఈ రకమైన ధోర ణిలో రాజకీయాలకూ, నైతిక స్యూతాలకూ కళా సాహిత్యాలను దూరంచేసే (ప్రయత్నం జరుగుతుంది. జీవితంలోని వాహ్యపార్శ్యాన్ని మటుకే యిటువంటి రచనలు చ్చితిస్తాయి. "సెక్సు నవలలు,డి దెక్టివ్‌ కధలు, ఆసభ్య హాస్యరచనలు, కామ్మోదేకాన్ని రెచ్చగొట్టి చ్యితాలు, క్రై9ం సినిమాలు, ఆశ్రీల కవితలు మొద లైనవన్నీ యిటువంటి బూర్జువా తేణ కళారూపాలే. సామాశ్రిక సంఘటనలపట్ట అంటీ ముట్టనితనం, సాంఘిక పోరాటాల పరిత్యాగం, [పజల సుఖదుఃభఖాల పట్ట అనాస క్రి మానవ జీవితంలోనిక్ముద కోణాల పై దృష్టి శేర్యడీకరణ మొదలైన వికృత లక్షణాలన్ని వీరి సహజలక్షణాలు. వీరి రచనల్లో, పె. వికృత లక్షణాలు రీతివాదుల (ఉదాహరణకు : (ఫాయిడ్‌ సూ[క్రాలపై ఆధారపడి రచనలు చేసే స్మరియలిస్టుల (ఆధివా స్తవిక రచయితల) రచనళ్లో లాగే

(వస్సుటమవుతూ వుంటాయి.

అధి వాస్టవికత

1920 దశాబ్దపు తొలి వత్సరాల్లో (ఫ్రాన్సులో ఆధునిక కళలోవచ్చిన ఒక వికృత ధోరణి యిది. పెట్టుబడిదారీ సమాజంలో వచ్చిన సంక్షోభానికి ఒకానొక కళాభివ్య క్తి రూపం ఇది. శఈ వాదానికి తాత్వికమూలం, భౌతికవాద విరుద్ధమైన (ఫ్రాయిడ్‌ సిద్ధాంతం. కళలస్నే, కామకేశీ సంజనితాలు.అందుకు తోడ్పడటమే కళల _పయోజనమన్నదే ఫాయిగ్‌ సిద్ధాంతం. అధివా స్తవిక వాదం ,వకారం కళకు వస్తువు 'కామ (పళోపాలు లేక కామతన్మా[త్రలు”. వీరిలో మృత్యుఖీతితో బాటు (బతుకుపట్టకూడా భయం కనిసిన్తుంది. అదేవారి రచనల్లో “వెర్రికి వేయి విధాలన్నట్టు” రకరకాలుగా (పళిఫలిస్తుంది. పెట్టుబడి దారీ విధానంలో తలెత్తిన వై రుధ్యాలు, విర్మాడూపం ధంంచి సమాజమంతటినీ ఛిన్నా భిన్నం చేసి పారేస్తున్నాయి. ఈ సామాజిక వా స్తవికతకు [సధానంగా భావనాదులైన యీ అధివా స్తసిక వాదులు యిచ్చిన "కొన్ని కళారూపాలు వొ స్తవికత పట్టనేకాక్య (బ్రతుకుపట్టనే నిరాశా నిస్ఫృహలనూ, జుగుష్సనూ;

శ్రీ ద్వేషాన్నీ కలిగించేవిగా వున్నాయి. అందుకు టి. యస్‌. ఇలియట్‌, జేమ్స్‌ జాయిస్‌; (ఫాంజ్‌కాఫ్కా, ఎ(క్రాపొండ్‌ల రచనళ్లోనూ, హె నీమూర్త్‌ అనే శిల్చి శిల్పాలలోనూ,; పాల్వడార్‌ డాలీ, ఎ. క్యూబిన్‌ మొదలైన చ్మితకారుల_ చి(త్రాల్లోనూ స్పష్టమైన ఉదాహరణలు కనిపిస్తాయి. రీతివాదం

వాస్తవికతను గుర్తించని యీ వాదం బూర్జువా సమాజపు ముద్దుబిడ్డ. నైరూప్యకళ, శుద్ధకళ. క్యూబిజం, అధివాస్తవికత, డాడాయిజం ఆదిమకళ, ఫావిజం, టాచిజం మొదలై న కళారూపాలన్నీ కొద్దిపాటి తేడాపొడాలతో రీతివాద రూపాలే, అయితే, వీటన్నింటికి వర్షించే సామాన్య _ నియమాలు కొన్ని వున్నాయి. వాస్తవికతకూ కళకూ మధ్య తీరని వైరుధ్య ముందుంటాయివి. కళారూపానికి పాధాన్యమిచ్చి, వస్తువునూ, _ భావాన్నీ గాలికి వదిలేయ లంటారు వీరు, కళాకృతుల్లో రూప [(పాధాన్యం కావాలంటారు. రితివాద మన్నది కళాసౌంద ర్యాలకు సంబంధించిన భావవాద తత్వంనుంచి పుట్టిన అశాస్త్రీయ మైనవాదం. రీతివాదులకు సమాజం సంగతి పట్టదు. పజల భావాల (ప్రసక్తి వారికి అక్కర్దేదు. సాంఘికాదర్శాల స్మరణే వుండదు, “శుద్ధ కళా రీకులే” వారికి (ప్రాణం, (ప్రణవం, సర్వం, వాటి 'పెననే వారు ఆధారపడ తారు. వారు ఎన్నుకొనే వస్తువు సాధారణంగా బూర్జువా సిద్దాంతాల పై ఆధార పడి వుంటుంది. కళా రూపంనుండి వస్తువును వేరు చేసినప్పుడు, కళకు వినాశం తప్పదు. రీతివాదమన్నది సోషలిస్టు కళకు శ్మతువు అని వేరే చెప్పనవసరంలేదు.

ఉద్ధర అవాదం

ఈ వాదంలో వ్యక్తికి పథమ (ప్రాధాన్యత చూపబడుతుంది. సమాజం ద్వితీయ స్టానానికి నెట్టివేయబడుతుంది. సమాజంలోని అభ్యుదయకర వర్షా లతోబాటు మొత్తం సమాజమంతా కుళ్ళిపోయిందని వీరు వాదిస్తారు, దాన్ని సమూలంగా నాళనం చెయ్యాలంటారు. కళారూపాల్లో సమాజాన్ని వడతిడ తారు. దానిళోని కళ్ళలాన్నంతటినీ జుగుప్సాకరమైన పదాల్లో భూతద్దంలో చూపుతారు. దాన్ని మార్చాలనరు. సర్వవిధ్వంసం చెయ్యాలంటారు. (ప్రజల సంగతి వీరికి పట్టదు. ఏ కొద్దిమంది అవతార పృరుషులవంటి వ్యక్తులో సమా జాన్ని మార్చేయగలరంటారు. అటువంటి అవతార పృరుషలకోసం పీరు ఎదురుచూస్తూ వుంటారు. ఈ బాపతువారు అత్యాధునికుల్లో కూడా మనక్తు కనిపిస్తారు,

శ్రీశ కాల్చనీకవాద వాస్సవికతకన్న విమర్శనాత్మక వాస్తవికత (ప్రగతిశీల మైనది, అన్నిటికన్న (పగతిశీలమైనదీ, _పయోజనాత్మక మైనదీ-సోష లిస్టు వాస్తవికత. మన రచయితల దృష్టి సోషలిస్టు వాస్తవికతా లక్ష్యం వైపుకు మళ్ళాల్సిన అవసర మెంత్రెనా వుంది. తద్భిన్నంగా, నూత్న్మ్పయోగాల'పె వ్యామోహంతో, క్షీణ సాహిత్య రూపాలపై మోజు పెంచుకోవడం హానికరం, (వజా(పప్రయోజన విరుద్ధకరం. అ (విశాలార్యధ దినప్మతిక, ఆదివారం $77220

నవ్య, అభ్యుదయ, కవిత్వ సింహావలోకనం

187 నాటి_పథమ భారత స్వాతం్యత్య పోరాటం విఫలం కావడంతో (విటిషవారి పెత్తనం భారతదేశంలో స్థిరపడింది. దేశంలో ఆంతవరకు అమల్లోవున్న జమీందారీ వ్యవస్థ స్థానాన్ని (కమంగా పెట్టుబడిదారీ విధానం ఆ|క్రమించ నారంభించింది. దానితో అచ్చుయంతాలు, పత్రికలు, ఆంగ్ల విద్యాబోధన, ఆంగ్లేయ సాహిత్య (పభావం మన దేశంలో (_పవేశించాయి. తెలుగు సాహిత్యంలో 19వ శతాబ్దం ఒక ఆంధయుగమని చెప్పవచ్చు. రాజక్రీయ వానిసత్వంతో పాటు భావ, భాషా బానిసత్వాలు కూడా దాపురించాయి.

కందుకూరి

రాజుల, జమీందారుల మెప్పుకోసం పదాడంబరంతో, శ్చేషలతో డ్వంద్వా ర్థాలతో-వీరేశ లింగంగారు తమ 'శారదా విలాపం' లో “తెలియదు సుమ్మిపుడు నాపలుకుల యర్థంబు నాకే భావము లేమిన్‌” అన్నరీతిగా తయారైంది తెలుగు కవిత్వం. అట్టి తెలుగు కవిత్వం వీరేశలింగం యుగంలో (ప్రబంధ కవిత్వాది శృంఖలాల నుండి విముక్తి చెంది జనానికి సుబోధకమైన (గ్రాంధికశై లిలో అల్పపదములతో అనల్పార్ధ ,_పతిపాదకమై శోభించింవి.. ఆం్యధ జాతీయ పునర్వికాసానిక్రి ఆ్యధ సాహిత్య పునరుజ్రీవనానికి కారణభూతులై న యుగ పురుషులు వీరేశలింగంగారు. ఆయన సంఘసంస్కారానికి సౌహిత్యాన్నాక అప్రతిహతమైన ఆయుధంగా వినియోగించుకున్నారు.

గిడుగు

అంతవరకూ వాడుకలోవున్న కృతకమయిన ([గాంధిక భాషపై గిడుగు రామమూ ర్రిగారు. పెద్ద తిరుశబాటు లేవదీసి, వ్యవహారిక భాషావాదానికి విజయం చేకూర్చి, “సంఘంళో నిరక్షరకుక్షులు ఎక్కువగా వున్నంతవరకు సంఘం వృద్ధిలోకిరాదు” అని (పబోధించారు. అయితే ఆయన వ్యావహారిక భాషలో సృజనాత్మకమైన సాహిత్యరచన సాగించలేదు.

190% లో మచిలీపట్నంతో ఆం[ద్రజాతీయకళాకాల, దానితోవాటు, యింజనీరింగు, చితకళ, తివాసీనేత వగైరా శాఖలతో పెద్ద కర్మాగారం (పాఠంభమయ్యాయి.. 191218 దశలో బందరులో పంచదార ఫ్యాక్టరీ,

&్రీగ రాజమండి పేపరుమిల్లు, తాడేపల్టి బట్టలమిల్టు వగైరా పర్మిశమలు ఆం్మధ దేశంలో నెలకొన్నాయి. పార్మిశామిక విప్ణవ (ప్రభావం స్వల్పంగానె తయినా (వజళపై (వసరించ నారంభించింది. పజల వేషభాషల్లోను, భావనా రీతుల్లోనూ మారు) రాసాగింది. గురజాడ గురజాడ తన ముత్యాల సరాలతో తెలుగుకవిత్వంలో విప్ణవాన్ని లేవ యు దీశాడు. “దేశమును [పేమించుమన్నా' అంటూ (ప్రబోధించి, వటి గొప్పలు చెప్పు టబ కోకోయ్‌, గట్టిమేల్‌ తల పెట్టవోయ్‌,” అంటూ హెచ్చరించి, “అన్నదమ్ముల వలెను జాళ్ళులు, ఘతములన్నీ మెలగవలెనోయ్‌'* అంటూ ఇక్యతా (పబోధం చేసి, “ఆకులందున అణిగిమణగీ కవిత కోయిల పలుకవలెనోయ్‌' అంటూ కవిత్వాన్ని నినాదాలవలె కాక కళాత్మకంగా దేశమందభిమానములు మొలశెతే రీతిగా చెప్పాలని నిక్రేశించి “వెనుకచూచిన కార్యమేమోయ్‌, మంచి. గళమును కొరచెమేనోయ్‌” అని హెచ్చరించాడు గురజాడ. గురజాడ పాతకొత్తల మేలు కలయికను సాధించి, నవ్యసాపొతీ రీతు లన్నింటికీ ఒరవడి పెట్టారు. కొను్కురాజు విజ్ఞాన 'చర(ద్రికా (గ్రంథమండలి ద్వారా కొమ్మరాజు లక్మణరాపుగారు సులభ శైలిలో ప్రజలకు విజ్ఞానాయకములై న అనేక [గంథాలను అంద జేశారు. చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రిగారు కవిత్వం కోసమే జనించి, కవిత్వం కోసమే జీవిం చారు. తిరుపతి వేంకటకవులు కవిత్వాన్ని ఒక ఉద్యమంగా, ఉత్సవంగా చేసి, ఈమ శళతావధానాలద్వారా, అష్టావధానాల ద్వారా 'రాజాస్టానాల్టోని శే కాక జన స్థానాల్లోనికి కూడా విరివిగా తీసుకుపోయారు. జూతీయవాదం రాజా రామమోహనరాయ్‌ నంస్క్టరణ, మానవవాదాలు, 1905 తో వెంగాలులో (ప్రారంభమైన వందేమాతరం ఉద్యమం, తిలక్‌ తీవ జాతీయ

శ? వాదం; యువకుల వ్యక్తిగత హింసావాదాల ప్రభావం, -పలుకుబడి తెలుగు సాహిత్యం మీదకూడ పడ్డాయి. పెట్టుబడిదారీ నాగరికతలోని వై రుధ్యాల కారణంగా స్మామాజ్య వాదులు (వవంచాన్ని యుద్ధం వంకకు నెట్టుకు పోయారు. 20వ శతాబ్దపు రెండవ దశాబ్దంలో (ప్రధమ (పపంచయుద్దం, రష్యను మహావిప్ణవం సంభవించి, మానవ జీవితంలో అంతకు పూర్వుం కనివిని యెరు గని మార్పులను తీసుకువచ్చాయి. వాటి ప్రభావం జాతీయోద్యమం పైన; (వత్యేక ఆంధ రాహ్టై౨ద్యమం పైన (పసరించింది. రాష్ట్రగానం మన పురాణ చర్మితలోని మహత్తర వీర ఘట్టాలను ఉటంకించి ఆంధ జాతీయులను పృనరుత్సాహవంతులను చేయడానికై కవులు [ప్రబోధాలు చేయ సాగారు. రాయ్మపోలు 'పాండవేయుల పదును కత్తులుమండి మెరసిన - మహి తరణ కథ"ను, “లోకమంతకు - కాక పెట్టిన కాకతీయుల - కదనపాండితి”ని గుర్తుచేసుకో మని కోరుతారు. విశ్వనాథ 'వేంగిదేశపు పల్లె వీధులరిపుల కవ్వించు నేరుపులు తెలిసి...." పూర్వాయ్యధ పౌరుష (పళ స్తిని ఉగ్గడించారు. తుమ్మల సీతారామమూర్తి చౌదరి “'ధర్మజ్యోతి, బోడేపూడి వెంక[ట్రావు “ఆంధ తేజము", పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు “షాజీ, కొడాలి సుబ్బారావు “హంపీ క్షేతం”, జాషువా “శివాజీ, మధునాపంతుల సత్యనారాయణకాన్త్రి “ఆంధ పురాణము", రాజశేఖర శతావధాని *రాణా (వతాప సింహచర్మిత ' గడియారం శేషశాన్త్రి శివభారతం', కందుకూరి రామభ్యదరావు సంపుటులు యీ కోవకు చెందిన ఆం[ధ జాతీయతా, (వబోధాత్మక కావ్యాలే, ఈ సందర్భంలో కూడ మహాకవి గురజాడ “వెనుక చూచిన కార్యమేమోయ్‌, మంచి గతమున కొంచెమేనోయ మందగించర ముండు అడుగెయ వెనుకబడిితే వెనుకేనోయ్‌'

శీర “షక్రిపంటలు పొంగి పొరలే దారితో నువు పాటు పడవోయ్‌' ఆంటూ చేసిన నిర్మాణాత్మక ఉపబోధమే శిరోధార్యంగా కనిపిస్తుంది. 19020. 80 గాంధీజీ నాయకత్వాన 1920 తో జరిగిన సహాయ నిరాకరణోద్యమం స్వతస్సిద్ధంగా ఆవేశపరులై న ఆంధులను ఉ త్తేజపరచింది. గరిమెళ్ళ సత్యనారా యణ గారి *మా కొద్దీ తెల్ప దొరతనము' అనే పాట (వజలను ఉరూతలూపి, సాహిత్కాన్ని పచార సాధనం చెయ్యరాదనే ఛాందసులకు తిరుగులేని జవా బుగ్గా నిలిచింది. గరిమెళ్ళ వారిదే *దండాలు దండాలు భారతమాత”, బసవ రాజు అప్పారావు “కొల్హామి గట్టితేనేమి” (పజల్లో విశేష ప్రచారం పొందాయి. ఈ దశలో ఆంప్మతిక ఉగాది సంచిక, శారద, భారతి, కళ, సాహితి, సఖి, జయంతి ప్యతికలు ఆవిర్భవించి కవిత్వానికి బహుళ _పాచుర్యా శివళంకరశా స్టి) సభాపతిత్వం శ్రింద సాహితీ సమితి ప్రారంభ మైందిః అనేకమంది భావకవులు యీ సాహితీ సమితి సభ్యులే. భావకవిత్వం భావ కవిత్వానికి రాయ్మపోలు మూలవిరాట్టు, ఆయన తృణక౦కణం, జడ్‌ కుచ్చులు, స్వప్న కుమారం, మొదలైన కావ్యాలు రచించారు. దాదాపు ఆదే సమయంలో అబ్బూరి రామకృష్ణారావు “ఉఃహాగానం' “మల్లికాంబ' వెలువడ్డాయి. భావకవి అనగానే గిరిజాలజుట్టుతో మన మనోన్మేతాలముందు కృష్ణ శాస్ర) (ప్రత్యక్షమవుతారు. ఆయన “కృష్ణపక్షము” ఊర్వశిల్యపవాసము అనేక మంది యువకులను ఉఊ త్తేజపరిచాయి. “కృష్ణశాస్త్రి భాధ లోకమంతటికి భాధ. తోకమంతటి బాధ శ్రీశ్రీ బాధ” అన్న చలం వ్యాఖ్య యీ సందర్భంలో గమ నించ తగ్గది. జాతీయోద్యమ వైఫల్యం కారణంగా కవులలో రేకెత్తిన నిరాశా నిస హలే కృష్ణశాస్త్రి విషాద గీతాలలో ద్యోతకమయి వుంటాయి. ఏమైనా కృష్ణ శాస్త్రీ కవితలోని వదలాలిత్యం సాటిలేనిది. అపురూపమైనది, నండూరి సుబ్బారావు "యెంకి పాటలు" ఆంధ కవిత్వానికి అమూల్యా అంకాధాలు,

శ్తీరి

బసవరాజు అప్పారావు గేయాలు భావ బంధురంగా వుంటాయి. (వజల్లో విశేష వ్యా ప్తిని పొందాయి.

గిరికుమారుని (ప్రణయగితాలు, ఆంధ పౌరుషము, ఆంధ పశ స్తి, కిన్నెరసాని పాటలు (వాసిన విశ్వనాథ బహుముఖ (పజ్ఞాశాలి. “జయంతి” వ్యతికను కూడ వీరు నడిపారు. వీరి దృష్టి యెప్పుడూ వెనుకటి జమీందారీ నాగరికత వంకకు సారింపబడటం తెలుగుజాతి దురదృష్టమనే చెప్పాలి. ఆలా కాక వారి దృష్టి ముందుకే వుండివుంటే 111

దీపావళికవి వేదుల సత్యనారాయణకాన్త్ర, నాయని సుభ్బారావులు చక్కని లిరికల్‌ కవిత్వాన్ని (వాశారు.

“పద్మావతీ చరణ చారణ' చ్యకవ ర్తి రచయిత శివశంకర కాని కవి త్వంలో మాధుర్యం, సౌందర్యర క్రి నిండుగా వుంటాయి.

కవికోకిల దువ్వూరి రామిరెడ్డి కావ్యాలలో పానశాల, నలజారమ్మ అగ్ని (ప్రవేశం, వనక్షుమారి, జలదాంగన, నక్ష్యతమాల, కృషీవలుడు, పలిత కేశం, పింగశి.కాటూరి కవుల సౌొందరనందం, తొలకరి, పౌలస్త్య హృదయం, గుడి గంటలు చక్కని కావ్యాలు,

జాషువాకవి పిరదౌసి, గబ్బిలము; ఖండకావ్యాలు తేటతెలుగు, మాట లకు ఆటపట్టులు.

మాధవపెద్ది బుచ్చి సుందరరామళాన్రి, ఉమర్‌ ఖయాం, బృందావనం: పంచవటి, చాటువులలో కరుణ హాస్య రసాలు జమిలిగా జాలువారుతూ వుంటాయి.

బొడ్డు బాపిరాజు "కాత్యాయిని", అడవి బాపిరాజు “గోధూళి, నాళం కృష్ణారావు “తేనె చినుకులు”, మల్లవరపు విశ్వేశ్వరరావు మధుకీల, కల్యాణ కింకిణి, పిలకా గణపతిశాస్త్రి రత్నోవహారం, రురుడు._పమద్వర, ఇం్యదగంటి హనుమచ్చాన్త్రి “గ్లోద్రావరి”, పువ్వాడ శేషగిరిరావు తాజమహలు చెప్పుకోదగిన కావ్యాలు,

సౌదామిని రచయిత పురిపండా అప్పలస్వామిగారి “రాజుగారి కోటలో, రాణిగారి తోటలో జిల్లేడు మొలిచింది, పల్లేరు పాకింది” విష్ణ భావాలుగల గేయం.

జలసూ[తం రుక్మిణీనాథకాస్త్ర ' పేరడీ” అనే కవిత్వశాఖను బాగా వృద్ది చేకాడు. స౦పఠ్‌ రకరకాల ఛందస్సుల్లో రరరకాల ఖండకావ్యాలు వాళారు. గీక్‌ 4

80 కవిత్వంలో 'పెడమార్గాలు

(పపంచ యుద్ధకాలంలో జరిగిన వినాళాన్న్‌ చూశాక భాషనుకూడ నాశనం చెయ్యాలన్న భావం జనించింది. యూరపులో ఆ తిరుగుబాటు డాడా యిజం పేరున తలయెత్తింది. దాని ఫలితంగా, కాల్మకమాన అధివా స్పవికత రూపొందింది. ఆందులో ఒక శాఖ కేవలం మానసిక విశ్తేషణకు సరిమితమై పోగా, రెండవశాఖ ,ఫాంసుకు చెందిన లూయీ ఆరగాన్‌ (ప్రభృతుల నాయ కత్వాన ఫాసిస్టు (ప్రమాద (పతిఘటనోద్యమాన్ని బలపరచింది.

మనస్సుకు తోచిన భావాలను తోచినట్టు రాయడం, ఒక (క్రమంలో ఉండడానికికూడ [వయత్నించకపోవడమే అధివా స్తవికత. (కిందటి యుద్ధా నంతరం వచ్చిన అరాచక పోకడలలో అధివా స్తవికత ఒకటి, శ్రీశ్రీ మహా (పస్టాన గేయాలను మెచ్చుకున్న (_పజలే ఆయన అధివా స్తవిక రచనలను మెచ్చుకోలేక పోతున్నారు. ఇక ఆర్ముద అధివా స్తవిక రచనల సంగతి చెప్పనే అక్కర్లేదు. అధివాస్తవికత పేరుతో త్రిరిగి భావరహిత మైన శబ్దాడంబరం కొరకు గారడీ, (డిల్లు, చమక్కులు చేసే (ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి.

యూరప్పలో ఆధివా స్తవిక వాదులు మొదట్టో బాంక్‌ వర్సులో మాత్రమే 1వాసేవారు. కాని, ఫాసిస్టు వ్యతిరేక పోరాట సమయంలో (పజలను ఉఊ త్తేజి తుల్ని చెయ్యవలసి వచ్చేసరికి లిరికల్‌ కవిత్వం (వాయవలసి వచ్చింది.

19020 -

(పథమ (పవంచయుద్ధంలో డే (ప్రజాస్వామ్య విధా నాల వైఫల్యంతో, (పజలలో నిరాశా, నిస్ఫృహలు వ్యాపించి, తిరుగుబాటు భావాలు వ్లోట్స చేసుకున్నాయి. కవితారంగంలో క్రూడ యీ తిరుగుబాటు వ్యాపించ్చి, డాడాయిజం, స(్రియలిజం, యింపెషనిజంలు తలయెత్తాయి,

' మరొకవంక, ఒక వ్యక్తిని మరొకవ్య కి పీడించని సామ్యవాధమే మానవజాతికి శరణ్యమని (క్రమంగా బుజువు కాసాగింది. ఇటలీ, "స్పెయిన్లల్లో ఫాసిజమూ, జర్మనీలో నాజీజమూ, తలయె త్తి రెండవ (పపంచయుద్ధానికి విష వీశాలు నాటసాగాయి.. చా

ఈ కాలంలో దాపృరించిన ఆర్థిక సంక్షోభం _ఫలితంగా భారతదేశంలో రారద్యిం నిరుద్యోగం తీవ్రతరమయ్యాయి. పాలకుల పీడన పెచ్చరిల్లింది. కార్మిక కర్షకవర్గాలు ఆకలిమంటలతో అల్లాడిపోయాయి, మధ్యతరగతి కుటుం వాలు విచ్చిన్నమయ్యాయి. (సంపూర్ణ స్వాతం(త్యమే భారళ్మపజల లక్య్యథుని కాంగెసు (వకటించి, సత్యా గహోద్యమాన్ని త్మీవతరం చేసింది.)

గ్‌ "ఈ దశలో ' భావకవిత్వం మీద అసంతృప్తి చెందిన యువకవులు' “కళ కోసమే కళ అన్న వాదాన్ని (తోసిరోజని “వజలకోసమే కళి అనే న్యూతాన్ని చేపట్టారు. గోర్కీ, మయకోవస్కీ మొదలైన సోవియట్‌ రచ యితల సాహిత్యం వీరి నెక్కువగా ఆకర్షించింది. సమకాలిక రాజకీయ పరిణామాలు, జమీందారీ వ్యవస్థపె తిరుగుబాటు, పెట్టుబడిదారీ విధాన _పాదుర్భావం, పారిశ్రామిక విప్ణ్షవ ఫలితంగా రాజకీయ సాంఘిక పరిణామాలు, పజల వేషభాషల్లో మార్పులు సమాజంలోని ఆర్థిక వ్యత్యాసాలు కవిత్వ రంగంలోకూడా చోటుచేసుకున్నాయి. భావకపుల వృత్తాలు, ఆటవెలదులు, తేటగీతులు, ద్విపదలు మూలబడి వాటి స్థానాన్ని గేయం ఆ(కమించింది. రచన రచనకొరకు కాక (పజల జీవితమును రమణీయం చేయాలి. సమాజాన్ని ఇళనం చెయ్యాలి. అభ్యుదయాన్ని, కాంతిని, "స్వేచ్చను సాధిం చాలి. సాంఘీక పునరుజ్జీవనాన్ని సాధించాలి. (పపంచ విష్ణవ శక్తులను బల పరచాలి. నూత్నయుగ ప్రత్యేక పాభవాన్ని (ప్రజలకు ప్రబోధించాలి, సమస్యను నిర్థశించి, క ర్తవ్యాన్ని స్ఫురింపజెయ్యాలి,. “కదిలేడీ కదిలించేడీ మును ముందుకు సాగించేదీ పెననిద్దుర వదిలించేదీ చా పరిపూర్ణపు (బతుకిచ్చేదీ నళ 7631] జీ! కావాలోయ్‌ నవ కవనానికి' హ్‌ నాం అని అభ్యుదయ కవితాదర్శ నిక్జేశం చేసి, నాక “ఎగరేసిన ఎ్మరనిజండా నస. , కలకతా కాళిక నాలుక రుుదాలిక నయన జ్వాలిక కావాలోయ్‌ నవ కవనానికి” అని నవ్యకవితా సామ్మగినికూడ పేర్కొన్నాడు అభ్యుదయ యుగ కవి థ్రీఫీ దేశ చర్మితలకు కొత్త వ్యాఖ్యానాన్ని చేస్తూ 'దేశచరితలు' అన్న గేయంలో దేశచర్మిత (పేమ పురాణాలు, యుద్ధాలు, తేదీలుకాక, ఏ దేశం ఏ

ర్‌లె కాలంలో ఏ శిల్పం, ఏ గాంధర్వం, ఏ సాహ్తిత్యం సాధించిందన్నదే. నిజమైన చర్మిత అని నిర్వచిస్తాడు అభ్యుదయ కవిక్వాచార్యుడు శ్రీ శ్రీ.

“రుధిరజ్యోతి' రచయిత శ్రీరంగం నారాయణబాబు, “విష్ణధనువు” “నవమి చిలుకల రచయిత శిష్టా ఉమామహేశ్వరరావు, “సౌదామిని రచ యిత పురిపండా అప్పలస్వామి? “ఫిడేలు రాగాల డజను", *సీలగిరి సీలిమిల రచయిత పఠాభి తిరుగుబాటు కవులని చెప్పవచ్చు.

“నెత్తురోడ్చు కన్నులు వేయి కలగబజ్టేనోయ | కలిమి తళుకు ఒక ధనికుని కంటనుంటాది”

అన్న తాపీవారి గేయం ఆ కాలంనాటి విష్ణవ భావాల (పతిబింబం.

“రాళ్ళుతిని యేళ్ల(త్రాగు దుర్భర దర్శిద మానవులు, రత్నగర్భా కుమారులై నవారితో గూడ వింత సంసారయా[త గడుపుతున్నారు :” అని ఆశ్చర్యపోతారు (వయాగ కోదండరామళాన్రి.

(వపంచ మందలి కోటి కులాలకు, లక్ష మతాలకు బానిసగా నేను (బతుకలేను. సంఘానికి చదువునేర్పు స్వతంథక్రుడిగా నేను జనిస్తానంటారు

“తెలంగాణ”, యుగే-యుగే”, *ఆళశ' వచనగేయ కావ్యరచయిత కుందుర్తి ఆంజనేయులు.

“వచ్చాను వచ్చాను వ్యాస సంతతివాణ్థి! అంటూ అభ్యుదయ కవితా రామంలో అడుగు పెట్టిన 'ఆగ్నివీణఐ” రచయిత అని కెట్టి సుబ్బారావు, “సమ ధర్మ సంఘ సంస్థాపనజేయ వేళయందు దిక్కులన్నీ మనకు దివిటీలు పట్టిన వని, _శామికుల శిరస్సులతో బంతులాడు పాలకులను (ప్రగతి చృకఘట్టనలతో సంహరింపవలెనని” 1వబోధించారు.

“యుగయుగాల నుండి మనలను బంధించియున్న సంకెళ్ళను తెగ (దైంచి (కాంతి పథమును జూపి, కాంతి జగమున స్టాపించాలి” అంటాడు “విష్ణవాత్మ' కవి నార్ల చిరంజీవి.

“యెంకి పాటలు"కు యెనవచ్చే 'బంగారిమామ' పాటలు, “ప్రతో?' “పొద్దు తిరుగుడు పూల” రచయిత కొనకళ్ళ వెంకటరత్నం ధనికుల దాష్ట్రీ

కాన్నీ, కష్టజీవుల దుర్భ్శరస్థితినీ రోడ్డురోలరు వగైరా గేయాల్లో గొనం చేశాడు.

“శమజీవులే మన సంఘము నుంచి వైదొలగినచో, మనగతి యేమి కావలయున"”౦టూ [(పజానమూహపు ఆధిక్యాన్ని కీర్తించాడు పొట్టపల్టి రామా రావు.

రి

కాళోజీది మండేఏండె, నిశితమైన వ్యంగ్య ధోరణి. అన్యాయాన్నీ, అసమానతను యెక్కడ చూచినా విరుచుకుపడే (పకృతి. ఎవ్వరినీ, ఏ పద విసీ లక్ష్య పెట్టని (వవృత్తి. అగ్నిపర్వతంలో నుండి అవ్వుడే వెలువడిన లావా (పవాహంతో పోల్చవచ్చు ఆయన *నా గొడవి కవిత్వాన్ని.

దాశరథి “ఆగర్భ శ్ర్రీనాధుడికీ, అనాధుడికీ అనాదిగా సాగుతున్న అనంత సం[గామం”లో

“సజ్జబువ్వ కోసరమై లజ్జవిడిచి

చిరిగిన చీరలతో ముజ్జగాలు తిరగే

సేదల విజయాన్ని కాంక్షిస్తూ,

నా తెలంగాణా కోటి రత్నాల వీః అంటూ కీర్తించారు.

1085-86 (ప్రాంతాలలో అఖిలభారత అభ్యుదయ రచయితల సంఘ స్టాపన జరిగింది. ఆంధ్రదేశంలో ప్రధమ అభ్యుదయ రచయితల మహాసభ శ్రీ తాపీ ధర్మారావు అధ్యక్షతన జరిగింది. తెలుగు రచయితల్లోని అ్యగగాము లందరూ అభ్యుదయ రచయితల సంఘ నభ్యులయ్యారు.

1989 తో రెండవ (ప్రపంచ మహాయుద్ధం (పారంభమైంది. స్వాతం[త్య పోరాటం తీ్యవమైంది.

అభ్యుదయ రచయితల ఉద్యమం

1940-50 దళతో ఆం[(ధ సాహిత్య చరి(త్ర అభ్యుదయ రచయితల చర్మిత అనడం అతిశయోక్తి కాదు. తెలుగునాట్టి అభ్యుదయోద్యమం (వతిష్ట సంపాదించింది. కందుకూరి, గిడుగు, గురజాడల ఉత్తమ సం్యవదాయాల వార సత్వం అభ్యుదయ రచయితల సంఘానికి సంకమించిది. దీనికి అనుబంధ సంస్థగా వర్ధిల్లిన (ప్రజా నాట్యమండలి వివిధ వై జ్రానిక రూపాలను (ప్రజా సామాన్యంలోనికి కొనిపోయి అనేకమంది యువ కవులకు స్ఫూర్తినిచ్చింది.

1046 లో తెలంగాణాలో రజాకారు దుండగాలు (1పారంభ మయ్యాయి. ఆం(ధమహాసభ, కమ్యూనిస్టు షార్టీల నాయకత్వాన (ప్రతిఘటనోద్యమం కొన సాగింది.

నైజాం నవాబును "హెచ్చరిస్తూ సోమసుందర్‌ “ఖబడ్డార్‌, ఖబడ్జ్డార్‌; ఖబడ్దార్‌, న్హైజాం పాదుషాహె” అన్న గేయం వచ్చింది. అనేకమంది |పశా కవులు పజల ధృతిని నిలిపే రచనలు చేశారు. తెలంగాణా నిర్భంధాల

ర్ట దశలోనే 'సింబాలిక్‌* కవిత్వం పొడసూపింది. ఆర్ముద “త్వమేవాహం”, దాళ రథి *ఛభగ్నకాంతి? యిటువంటివే. “భ్రూమిపయి దేవతల భూమి హసించవలె లేమి గలవారలకు కామితము పంచన్‌ బాములు నశించవలె _పేముడి హసించవలె భూమి అల దేవతల భూములను మించన్‌” అంటారా కావ్యంలో ఆర్ముద. త్వమేవాహంలో సామాన్య పాఠకునికి అయోమయంగా వుండే ఘటాలు వున్నాయి. న “మన లక్ష్యాన్నందు కొందికి ఆ స్వర్గం చేరేటందుకు సంకెళ్ళను ఫటుక్కున తెంచి నడవ[(రా మానవులారా అని (పజలకు ఉద్చోధమూ వుంది. 1947 లో స్వతం(త్రం వచ్చింది. కాంగెసు గద్దెనెక్కింది. (పజల స్ధితి వేసిన గొంగళి వలెనే వుండిపోయింది. శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు విషాదాంయ్యధగేయం కాంగెను (వభళుత్వోన్ని “ఈ గొంగశీ వయస్సు ఇరవై. అయిదేళ్ళు మోసుకొచ్చాం స్వరాజ్యమ్మూట మూట విప్పితే యేమీ లేదు” “శిశుపు”కు దక్కని స్త్వన్యంలాగ _పవహిస్తున్నాయి గోదావరి సప బద్దలైన గుండెలాగ వీటలు వేళాయి పొలాలు అంటూ దుయ్యబట్టుతూ, (పజలను క ర్తవ్యోన్ముఖులుగా 1పోత్సహేంచింది. “తెలుగుతల్టి” అనే పాటలో శ్రీశ్రీ “వదవోయ్‌ తెలుగువాడా ఎందాక ఊగినలాట వడవోయి దిగ్దయంగా పదవోయి నిశ్చయంగా” అంటూ (పజలను ఉత్సాహ పరుస్తాడు. “మన స్వతం(తం మేడిపండు “మన దరి[ద్రం రాచపుండు” అంటాడు ఆర్ముద,

ర్‌5్‌ “మరణానికి మరణమే శిక్ష అంటాడు రమణారెడ్డి “సత్యం-౭వం-సుందరం'లో. “మా వర్గానికి మరణం లేదని మీ వర్గానికి మార్గం లేదని ఎరుగుదునోయ్‌ నే నెరుగుదును” అంటాడు రంధి సోమరాజు. “రుంరూ సంగితం*లో “పజా బలం వుంటేనే (పభుత్వాలు రాజ్యాలు" “ఇది పేదలు గెలిచే కాలం మాదే సముజ్వలమగు' భావి అదిగో (పాభాతికదేవి” అంటాడు దాశరధి. థ్రీ తెన్నేటి సూరి “ఆరుణ రేఖలు, సాహిత్య సమవాకారం (పత్యేకించి గమనించదగ్గవి. కీలుగుజ్జం అన్న గేయంలో “క్రీలుగుజ్జం పైన బాలీసు కానుకుని [పాణాలు లేనట్టి భగవంతు డొచ్చాడు. "ఊరంత ఊరేగుతూ ఉత్సవం సారించుతూ కూలిమాటడగండిరా అన్నాలు చాలవని చెప్పండిరా” అంటాడు. ,వ్యజాయుధం, కాహళి, రక్తాక్షి సోమరసం - సుందరకాండ, మిణు గురుల్లు, మంద్రీ _ మనిషి కొవ్యాలక ర్త సోమసుందర్‌ (నముఖ అభ్యుదయ కవు ల్టోనూ నేటికీ అభ్యుదయ రచనలు విరివిగా చేస్తున్న ఆతి కొద్దిమందిలోను ఒకడు, త్వమేవాహం, సినీవాలి, గాయాలు - గేయాలు, కూనలమ్మ పదాలు రచయిత ఆర్ముద కవిత్వంలో అభ్యుదయంతో వాటు అయోమయం, వాస్త వికతతో బాటు ఆధి వా స్తవికత యితివృత్తానికన్న 'ెక్నిక్కుకు _పాధాన్యము కనిపిస్తాయి. “అనంతం' రచించిన రాంషా నేడు అభిసారికకు సారధిగా ఉన్నాడు. *ఆడవి”, *'భువనఘోషి, “ఆంగారవల్లరుల రచయిత కె, వి. రమణా రెడ్డి విమర్శక వ్యాసాలు గేయాలు అధికంగా (వాస్తున్నాడు. సంఘర్షణ, సర్పయాగం, ఆకలిపాటలు రచయిత రెంటాల గోపాల కృష్ట శాంతికవిగా పసిద్ధి చెందాడు.

రి్ర

జెలంకొండ రామదాసు, కుందు ర్తి, ఏల్చూరి సు_బహ్మణ్యంలు *'నయా గరా" కవులుగా కీ ర్రిగాంచారు.

గంగినేని.ఉదయిని, శశాంక-నయా జమానా, బై రాగి-.నూతిలో గొంతు కలు, శార్వరి-రోదసి, దుర్గానంద్‌-అంతర్జోళాలు, నారపరెడ్డి.అఆ_శమాల, బాష్ప కణాలు; కారుమంచి వెంక టేశ్వురరావు-ఉదయతార, పాంచజన్యం; దాశరథి అగ్నిధార; రుదవీణ, పునర్నవం, మహాంధోదయం; సి. నారాయణరెడ్డి, జలపాతం, సమదర్శనం, నాగార్జునసాగరం; యస్వీ జోగారావు-పంచకల్యాణి- ఉపనిషత్తు; కవి రాజమూ ర్తిశ్నపణుతి, 1944.48 దశలో వెలువడిన కొన్ని అభ్యుదయ కావ్యాలు.

19055.68 దశలో వెలువడిన రాంభట్ట కృష్ణమూర్తి శశవిషాణం, గజ్జెల మల్డారెడ్డి గేయాలు, మాదిరాజు రంగారావు-కిర్మీరం, మేలుకొన్న ఆకాశం, మనోభూమికలు, పృధ్వీగీతం, అద్ధంలో నీడలు, అరిపిరాల విశ్వం- నిదుర కన్నెలు, కాలం గీస్తున్న గీతలు; కేశవరావ్‌-.ఉదయించని ఉదయాలు మురశీధర్‌-భిన్నధృవాలు; వజీర్‌ రహ్మాన్‌-ఎచటికి పోతావీ ర్యాతి, ఆన్న గేయాలు; విద్వాన్‌ విశ్వం - పెన్నేటి పాట; తెన్నేటి సూరి - ఆరుణరేఖలు, గోపాల చ్యకవ ర్తి.కలం కలలు, ఆనందం జీవనది; స్వర్ణరాజ హనుమంత రావు-ధారాప్యాత; జె. బాపురెడ్డి.దైతన్య రేఖలు; ఉండిల మాల కొండారెడి, కాంతి చ్మకాలు వీరాజీ గేయాలు అభ్యుదయ కావ్యాలు, న

కె,వి. రమణారెడ్డి అన్నట్టు

“ఫ్రీ శ్రీ ఆవేళపు విమానమెక్కి ఆకాశ విహారం చేస్తే ఆ తరువాత కవులు నేలమీదికిదిగి, కవితను (ప్రజా జీవిత గాథలతో పెనవై చి "ఊప మా(తంగా వున్న ఉడ్చోధలను ఆచరణలో 'పెట్టనారంభించారు.”

నవ్యాలోకం, మధుపర్కాలు, కల్పన, 'స్వేచ్భాపథం, (వజాళ క్తి గేయాలు, ఉదయ ఘంటలు, తీశ్రీ యుగం, అడుగుజాడ గురజాడది. యువ సాహితి, నవీన కావ్యమంజరి, నవీన కావ్యమాల, శతప్మతం అన్న అభ్యుదయ కావ్య సంకలనాలు వెలువడ్డాయి.

జ్వాల, తెలుగుతల్లి, విశాలాం[ధ్ర మాసప్మతిక, ఉదయిని, నవ్యసాహితి, అరుణరేఖ, సంధ్య, అభ్యుదయ, నగారా, కవిత నవత, అనే అభ్యుదయ సాహిత్య ప్మతికలు: వాటితోబాటు ఆనందవాణి, ఢంకా, ఆంధశిల్పి, తెలుగు

స్వతం్యత, మాలి, కథావీథి, కిన్నెర, జనవాణి, (వజాళ క్రి, విశాలార్యధ మొదలై న స్మతికలు అభ్యుదయ రచనలకు (పోళ్సాహమిచ్చాయి,

ర్‌?

1966 జూలై 1వ తేదీన ఆకస్మికంగా మృతిచెందిన శ్రీ దేవరకొండ. బాలగంగాధర తిలక్‌ (వాసిన అభ్యుదయకరమైన వచన గేయాలలో భావ కవులలోని శబ్ద సౌకుమార్యము, శద్దాల పై (పత్యేకము, విశిష్టమైన ఆధి పత్యమూ, వసు ధెక భావ్యప్రాధాన్యమూ, మానవతా వాదమూ గోచరిస్తాయి. వచన కవిత్వాన్ని అత్యున్నత స్థితికి తీసుకుపోయిన ఆయన కవిత్వాన్ని పరి శీలిస్తే భావ కవిత్వ, అభ్యుదయ కవిత్వాల మేలుకలయికవలె కనిపిస్తుంది. విశాలార్థధ (_పచురణాలయంద్వారా వీ కవిత్వమంతా త్వరలోనే _గంథ రూపం దాల్బనుండటం కవిత్మాపియు లందరికి ముదావహమైన విషయం.

జాతీయోద్యమ విస్తరణకు గరిమెళ్ళ “మాకొద్దీ తెల్పదొరతనము"” అనే పాట తోడ్బ్పడినథ్ణే విశాలాయ్యధ స్టాపనకు వేములపల్లి శ్రీకృష్ణ “చేయె త్తి జైకొట్టు తెలుగోడా!” అనే పాట అధికంగా తోడ్చడింది.

“పలనాడు వెలలేని మాగాణిరా” అన్న గేయం శ్రీ పి.వి. శివయ్యను, “పాడరా ఓ తెలుగువాడా, పాడరా ఓ కలిమిరేడా” అన్న గేయం శ్రీ కొండే పూడి లక్ష్మీనారాయణను కవులుగా (పతిష్టించి, (పజల్లో విరివిగా వ్యాప్తి చందాయి,

1060. 66

వాలాం్యతపు రజనీ కాంతారావు గేయాలు శతవథత్ర సుందరి, విశ్వవీణ అబ్బూరి ఛాయాదేవి వరద రాజేశ్వరరావుల వచన గేయాలు, నాయని కృష్ణకుమారి కవిత్వం, అనసూయ -శ్యామపర్డి, సి. విజయలక్ష్మి విషాదభారతం “కారుచీకటిలో కాంతిరేఖ" యీ దశలో వెలువడినవే. పూనకం వచ్చి; దండకం చెప్పినట్టుగా వుండే విజయలక్ష్మి కవిత్వంలో గొప్పధార, (ప్రస్తుత కాంగెసు (ప్రభుత్వంలో వున్న లోటుపాట్లపైన, స్వాములవారల కాపట్యాలపైన చాకిరేవు 'ెట్టడ మైతే వుందిగాని, 'ఆకులందున అణగిమణగి కవిత కోయిల పలకవఠతె నోయ్‌* అన్న గురజాదవారి స్తూతానికి అనుగుణంగా పృండదు. చెగా కొన్ని కోన్ని అసభ్యమైన పదాలను కావాలనే వాడటం జరిగినట్టు తోస్తుంది యీ రండు కావ్యాలలోనూ.

సోవియట్‌ భూమివారు సాహిత్యానికిచ్చే (న్నెహూ అవార్డు) బహువతి పొందిన శ్రీశ్రీ “ఖడ్గసృష్టి యీ దశలోనే వెలువడినా యిందుళోని గేయాలు చాలకాలం [కితం (వాసినవే. సగానికి సగం అనువాద గేయాలున్నాయిందులో. “నగరంలో వృషభం” వంటి వాడి, వ్యంగ్య వైభవం గల గేయాలున్నాయి

యీ సంకలనంలో. కొంత ఆధివా స్తవిక అయోమయం, కించిత్‌ నిరాశా,

ర్‌గ్రి నీస్ప్రహా వున్నా మొత్తంమీద మహాకవి శ్రీశ్రీ అధర్మ నిధనాన్నీ, సమతా ధర్మసంస్థాపననూ ఉద్దేశించి చేసిన కవితా సృష్టి “ఖడ్గసృష్టి,

కమ్మిశెట్టి వెంక టేశ్వరరావు “అగ్ని శిఖలు, మంచుజడులు”, “రాతి” గేయ సంకలనము 1964 లో వెలువడ్డాయి. దాశరథి గాలిబ్‌ గీతాలు యీ దశలోనే వెలువడ్డాయి. కీ.శే. కాటూరి వెంక టేశ్వరరావుగారి ఖండకావ్య సంపుటి “పన్నీటిజల్లు" యీ దశలోనే వెలువడింది (1866).

కాళోజీ '*నా గొడవి కవితా గేయాలలో పరాభవ వసంతం, (గీష్మం, వరం, శరతు హేమంతువులు వెలువడ్డాయి.

ర ల్తు దిగంబర కవిత్వం

19065 మేలో దిగంబర శకం (పారంభ మైందని అం్యధపదేక్‌ రాజధాని హె్యదాబాదులో (పకటించారు దిగంబర కవులు, తమ కవిత్వానికి పట్టుకొమ్మలు 'సెక్సుగాని, రాజకీయ నినాదాలుగాని కావని (ప్రకటించారు. “ళః దేశంలో; యీ గోళంలో ఊపిరిపీల్చే (ప్రతిమనిషి ఉనికి కోసం తపనపడి, అతడి భావిని చూసి వెక్కివెక్కి ఏడ్చి, పిచ్చెత్తి _పవచించిన కవిత” తమ దిగంబరకవిత అని నిర్వచించారు. “మంచికోసం, మనిషిలోని నిప్పులాంటి నిజమైన మనిషికోసం, కపటంలేని చిరునవ్వులు చిందే సమాజంకోసం, అహో రా(క్రులు ఆరని అగ్నిలో నడిచిన ఆత్మలలోంచి వలుకుతున్న గొంతుకలం” అని (ప్రకటించుకున్నారు. దిగంబర కవులు. దిగంబర కవులు ఆరుగురు. నగ్నముని, నిఖిలేశ్వర్‌, జ్వాలాముఖి, చెరబండరాజు, భైరవయ్య, మహా స్వప్న. “దిగంబర కవులు” అనే తమ కావ్యసంపుటిని ప్రస్తుతం హైదాబాద్‌లో “రిక్షావాలా” వృత్తిలోవున్న థ్రీ నాం పల్లి పాండుచే 19065 మే, రివ తేదీ రాత్రి 12 గంటలకు వీరు ఆవిష్కరింప చేశారు,

(గంథాన్నయితే శ్రీ పాండు ఆవిష్కరించారుగాని, [గంథగత ధిగం బర కవిత్వ భావాలను యెంతవరకు శ్రీ పాండుగాని, ఆతనివంటి సామా న్యులుగాని ఆకళింపుచేసుకో గలరన్నదొక పెద్ద (పళ్నార్థకమై నిలుస్తుంది మన ముందు.

ఏది వీమైనా “దిగంబర కవులు” తర్వాత దిగంబర కాలమానంలోని బుతువులవారీ వరుసగా వెలువడుతాయని (సకటించిన సంపుటాలేవీ యింత వరకు వెలువడలేదు.

_. పుంటిలోనే సంధి కొట్టిండన్నట్టు , కాకుండా, యీ _ ఉద్యసంకూణా

ద్ర

కొనసాగాలనీ, *మనిషి కపటంలేని చిరునవ్వులు చిందే సమాజం కోసం” వీర్ర కృషిచెయ్యాలనీ ఆళిద్దాము.

రంధి సోమరాజు “విరిగిన కల్చర్‌” 19866 లో వెలువడింది.

ముగింపు

రాజకీయ స్వాతం(త్యమే వచ్చిందికాని ఆర్ధిక స్వాతం్యత్యం' చేళూర లేదు. ఉన్న సంపద అంతా కొద్దిమంది చేతుల్లో కేర్యదీకృతమవుతోంది.. _అవ కాశాలు అందరికి సమానంగా లభ్యంకావటమన్నది. ఆశయంగానే మిగిలి పోయింది. సోమరికి కాక శమశీవికి ఫలితం దక్కాలన్నది సూ్యత్మపాయం గానే మిగిలింది. పంచవర్ష _పణాశికలపై నిలుపుకున్న ఆశలు అడియాసలు కాగా 'ఆర్తగీతాలు” వెలువడుతున్నాయి.

పపంచ రాజకీయ పరిస్థితులు పరికిస్తే అణుయుద్ధ (పమాదం డెమొ కిల్సు ఖడ్ధంవలె మానవాళి శిరస్సులపై [వేలాడుతూనే వుంది.

గురజాడలో (వళకిబింబించిన హేతువాద యుగ్మపభావం కొంత వెనుక పట్టు పట్టింది; నేడు తిరిగి మూఢభక్తి రూపంలోను; బూజుపట్టిన పురాత నాచార పునరుద్ధరణ రూపంలోనూ తిరోగమన _ భావాలు వెరితలలు వేస్తు న్నాయి. ఆం(ధజాతిలో అవ్యవస్థ (పబలుతోంది.

ఏది ఏమైనా, యీ దశలో కవిత్వం ఒక ఉద్యమాన్ని ఆలంబనంగా చేసుకుని, ఒక ఉద్యమంగా పెంపొంది, (వజాసామాన్యాన్ని. కదిలించటం జరగలేదు. (పజాజీవితంలోను, రాజక్రీయాల్లోను వచ్చిన అవ్యవస్థయే సాహి త్యంలో కూడ ప్రతిబింబిస్తోంది.

నవ్యసాహితీ సమితివంటి సమితుల కార్య్యకమాలు యే వార్థిక సభ లకో పరిమితమైపోకుండా వుండాలనీ, ఉపజానాట్యమండలి వంటి వైజ్ఞానిక సంస్థలు మరల తలయెత్తి వాటి హాయంతో అభ్యుదయ రచయితల ఉద్యమం తిరిగి పారంభమై నిరాళా నిస్పృహలకు లోనై, నిర్వీర్యులె, నిశ్చేతనులెే యున్న తెలుగు జాతీయులను వెన్నుతట్టి, మేల్కాలిపి మునుముందుకు తీసుకు పోవాలని, దాదాపు మూగవోయిన కవితావాణి మరల శ క్తిని, స్ఫూర్తిని పుంజు కుని మనకు వినబడాలనీ, ధృతరాష్ట్రంని కౌగ్గిలివంటి సినిమా మోజునుండి మన కవులు బయటపడాలని, ఆర్థిక, రాజకీయ అధ్వాన్న పరిస్టితుల కారణంగా _పజల్లో వ్యాపించిన నిర్వీర్యతను;, అలసతను, స్తబ్బతను, నిరాశను, నిస్పృ హను, తాత్సారభావాన్ని; సాచివేతభావాన్ని, కుల భేదాలను, మతమౌడ్యాన్ని హోడోలి, వారిని తిరిగి క ర్రవ్యోన్ముఖుల్ని చేయడానికై

80

“కదిలేదీ కదిలించేదీ

మారేదీ మార్చించేదీ

మునుముందుకు సాగించేదీ

'పెనునిద్దుర వదలించేదీ

పరిపూర్ణపు (బతుకిచ్చేదీ” ఆయిన కవిత్వాన్ని పలుకుతారని ఆశిస్తూ,

“స్వాతం[త్యం, సమభావం, సె భా్యతం, సౌహార్జం పునాదులపై ఇస లేచి, జనావళికి శుభంపూచి శాంతి శాంతీ శాంతి జగమంతా జయించాలి.” అని కాంక్షిస్తూ నేడిక్కడ మహోత్సాహంతో సమావేశమైన కృష్ణాజిల్లా రచ యితలు యెప్పటివలెనే తమవంతు కృషికి వపూనుకొంటారని తలుస్తాను. అ

(నా యీ వ్యాసరచనళో క్రీ, శే, మద్దుకూరి చంద్ర శేఖరరావుగారి “ఆంధ సాహిత్య పునర్వికాసం” నాకు తోడ్పడింది. వారికి నా కృతజ్ఞత).

(విజయవాడలో జరిగిన కృష్టాజిల్లా తెలుగు రచయితల వధమ మహి సభ సంచికలో ముదితం. జనవరి, 1967)

శ్రీరంగం నారాయణబాబు “రృధిర జో రతి ఎాటక పరిశీలన 1980 వరకు (పబలంగా సాగిన భావకవితోద్యమం, ఆటు తర్వాత క్షీణించ నారంభించింది. తదుపరి వచ్చిన భావకవుల రచనలలో భావపుష్టీ, ఆర్థగాంభీర్యం, సాంఘికదృష్టీ తగ్గి వ్యర్థ థాషాడంబరం, ఆత్మాశ్రయ ధోరణీ పెరిగాయి.

ఆ దశలో సార్వతిక సంక్షోభాదులు వచ్చి, ధనస్వామ్య సమాజంలోని వై రుధ్యాలు పెరిగి, జీవితం మరింత సంక్షిష్టంగా, దుర్భరంగా తయారైంది. జీవిత సమస్యలను పరిష్కరించుకో లేకపోయేసరికి వ్య కిలో నిరాశా నిస్బృ హలు, ఓటమితత్వం _పబలాయి. విద్యావంతులలో (ప్రబలిన నిరుద్యోగం వీటికి తోడైంది. మరోవంక, సోషలిస్టు భావాలు [కమంగా యవతరంళో వ్యాపించసాగాయి.

మారిన యీ సామాజిక పరిస్థితులకు అనువైన సాహిత్యసృష్టికి అవ సరం ఏర్పడింది.

ఈ అవసరమే 1948 లో అభ్యుదయ సాహిత్యోద్యమానికి దారితీసింది" కాగా, 1980 కి.1948 కీ మధ్య దశను భావకవిత్వం పై తిరుగుబాటు దశగా, పరిణామ దశగా పరిగణించవచ్చు. అలా తిరుగుబాటుచేసి, కవితారంగంళలో సరికొత్త (వయోగాలుచేసిన అతినవ్య కవులు : శిష్టా, శ్రీశ్రీ: శ్రీరంగం నారాయణబాబు, జలస్తూతం రుక్మి ణీనాథకాన్రి. లె

భావకవిత్వం నుండి ఈ తిరుగుబాటు కవులు విడివడిన తీరును “మౌన శంఖం' అన్న గేయంలో నారాయణబాబు తనకు స్వభావసిదృమైన అధివా స్రవిక పద్ధతిలో ఎంత చక్క.గా వర్షించాడో వినండి ;

“సిరా బుడ్డిలో కలం ముంచితే

సిరాకు బదులు పాళీకి తగిలింది -

ఒక సాలెపట్టు.

(2 దానిమధ్యన చచ్చిన సాలిపురుగు పట్టులో సజీవంగా వున్న రెండు మక్షికాలు సాఇాత్కరిస్తే పక్కనున్న శ్రీశ్రీ ని పిలిచి 'ఏమ్మిటా తంపీ ?' అన్నా -స్తాలైవట్టులేదు, అదంతా కవితావ్యూహం మక్షికాలు నీవూ, నేనూ

పట్టులో చిక్కి చచ్చాం కామని

ఆకాశం చూరునుంచి సిరాబుడ్డిలో పడి

ఆత్మహత్య చేసుకొన్న కృష్ణశాస్త్రి ఇ

రెక్కలు తెగాయి కాబట్టి

డేకురుకుంటూ పోదాంపద వీధిలోకి |

“(వాత అయిపోయింది

సిరా మిగిలిపోయింది

ఏం సాధన మన్నా"

“ఉంచు; నా మహా_పస్థానంలోకి

వచ్చే మహారాజులకి

సలి శాలువలల్టి కానుకలిస్తా

• కాకపోతే

సీ నెత్తురు నల్ల బడేదాకా నీవే (కాగి :

అప్పుడు వెలిగించు దీవం

ఈ మానవజాతికి నీవు ఎరదీపానివి ;

ప్టేగువ్యారికి కనిస్టీపువి నో

లే సే షః

నారాయణబాబు భావచ్చిత (ప్రధానమైన రచనలు చేశాడు. భావకవిత్వం లోవి ఆదర్యుపాధానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటుచేసి, వా స్తవిక దృష్టిని (వద ర్మిరిబాడు.

“ఊరి బయట పొలంలో ఇనకిరణాలు 1కౌర్యంతో కాయ ్టేశ వడృతున్న "సేద్యగాని శరీరంమీద పండిస్తున్న ఘర్మమౌ క్రికాలతో ఒక ' తాజమహలు కట్టాలని బుద్ధిపుట్టింది” అని 19850 లో 'రెంటాల 'సంఘర్షణ'కు ముందుమాటగా రాసిన *%పవర' లో తానే చెప్పుకొన్నాడు నారాయణబాబు,

68

“ఈ కాలంలో వాళ్చ్యాయనుడూ, మనువూ కారు మా రుషులు. మార్కూూ, [ఫ్రాయిడూ- మూవి అధి వాస్తవిక మతం.” అనికూడా. చెప్పుకున్నాడు: _

వీటన్నింటినీబట్టి, నారాయణవాబుపై (ఫాయిడ్‌ ప్రభావం, అనాటికి అంతంత మ్మాతంగా లభ్యమైన మార్క్సిస్టు సాహిత్య (పభావం, ధనికులపట్ట ద్వేషం, దర్శిదులపట్ట సానుభూతి, విరుద్యోగబాధకు గుర్తైన (చేతివృత్తుల వారికి) సహజంగా యం(క్రాలపట్లా, పార్మిశామిక కర్మాగారాలవట్ల్టా కలిగే ద్వేషకావేషాలు, వర్ష సంఘర్షణపట్ల శాస్త్రీయ అవగాహనాలోవం కనిపిస్తాయి.

“ఈఊఈరుబయట మిల్లు” వీరికొక “కాటకంపు తాటకిలా కనిపించడం యిందు కొక ఉదాహరణ. వీటికితోడు అధివా స్తవికత, డాడాయిజం, సీందా లిజం, వ్యూచచరిజం మొదలై న పాళ్చాత్య క్షీణసాహిత్య రీతుల (ప్రభావం (వసరించినట్టు స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

అయితే, నొ్ధరాయణవాబులో విమర్శనాత్మకమైన వా స్తవికదృష్టి వుంది* అందుచేతనే, సమాజంలోని ఎగుడుదిగుళ్ళను చూసి, ఆవి పోవాలని కోరు కున్నాడు. బానిసలవలె అణచి వేయబడుతున్న స్రీలపట్ట “జ్వలనా' అన్న గేయంలో (పగాఢమైన సానుభూతి చూపాడు :

రతన భోగవస్తువట

గుడ్డను పొదిగే పిల్లల కోడట ?

సిస్టు వీడని చిరత్యపాయమున

కుందనమే పూసి వధచేసి,

వంటిని పసుపు తీసి

ముఖాన్ని పూసి,

ఒళ్ళు తెలియక నృత్యంచేసే

రాక్షసి సంఘపు క్రీలాలమ్మే

త్రై లమ్ముగా - జీవనమే వత్తిగా

రుధిరజ్యోతిని వెలిగింపుమురా :ః

విప్ణవగీతిని వినిపింపుమురా ।

జ్వలనా ః జ్వలనా (సో అని హెచ్చరించాడు.

సామాన్యమానవుని నిత్యం వేధిస్తున్న ఆకలి, నిరుద్యోగం, సమాజం లోని కౌటిల్యం, బలవంతులచే బలహీనవర్గాల పీడన మొదలైన అంశాలన్నీ నారాయణబాబుకు కవితావస్తువులయాయి,

గ్ర వయోగపరత్వం, క్డుప్తత, భావాలను మనస్సులో బొమ్మ కట్టించడం, భారతీయ సంప్రదాయం, కొన్ని పదాల వాడుకద్వారా పురాణ కథా స్పురణం మొదలై నవి నారాయణబాబు కవితలోని (పత్యేకాంశాలు. తర్వాత దశలో (పాచుర్యంలోకి వచ్చిన వచన కవితారీతులు, దిగం బర పోకడలు కూడా నారాయణబాబు కవిత్వంలో అక్కడక్కడ కనిపిస్తాయి. ఉదాహరణకు : “కఫ స్తంభాన్నే కాప్‌స్టన్‌ సిగరెట్టుగ వెలిగిస్తా ః నా ఈ (పాస (క్రీడలకే స్వస్తి చెప్పి, నురుగు (గక్కి మరుగుతున్న నూనెలోన రాసక్రీడలు చేయిస్తా. చ్చితగప్తుని చిట్టాలన్నీ చింపి పత్రాలు పకోడీల సుబ్బయ్య పొట్టాలకు యిస్తా | యముని మహిషానికి ఏరుపూని బంజరు భూములు దున్నించి పంటలు పండిస్తా” నంటాడు. న్‌! జ జ న్మిగహం పేరుతో, సహజమైన కామేచ్చను అణచబూనడం (ప్రమాడ మన్న (ప్రాయిడ్‌ సిద్ధాంతాన్ని “లెండోయి రుషులూ 1' అన్న గేయంలో : “కను రెప్పల 'సెజ్జమీద కళ్ళజోడు ముక్కుతోడ వ్యభిచరించె. నట్టింట్లో చిల్లువడిన మజ్జిగ కుండా, కవ్వం ఛీకటి తప్పే చేశాయి” విరులం టేనే మండిపడే

68 విశ్వ స్తల వడకగదిలో కంచెంబులో ఉద్ధరణి కమ్మ విల్లు శే? దేలె: “సమ్ముదాన్ని ఆపోసనం పట్టడం, సురవిలాస వతులు చూచుకొనే అద్దం వంటి చం[దుని (బద్దలు కొట్టడం” ఎలా వీలుకానివో, 'సెక్సుని అణచడంకూడా అలాగే వీలుకానిదని హెచ్చరించాడు. “విశాఖపట్టణం' అన్న గీతంలో సామాజిక వా స్తవికతతో బాటు, మానసికా కాశంపె భావాలను చెక్కే “ఇమేజిజం' (ప్రస్పుటమవుతుంది.

ఈ కవి మాటలతో ఎలా బొమ్మలు కట్టిస్తాడో చూడండి : “పేమకు 'ప్రాణాలిచ్చే స్త్రీలూ ॥

ఉరికొయ్యల్లాంటి మగాళ్టా 1

గుమాస్తాలంతా గుల గాళ్టు 1

పీదవాళ్ళ నెత్తురు

వీరులా తాగేస్తారు (1

ధర్మాన్ని పశువుని చేసి

పట్టపగలు కోర్టులోన

వధచేసి, సాయంతం

సురాపానంలో

చప్పరించి నంచుకుం దు

“దొరసానిలాంటి

విశాఖపట్నానికి

వాల్తేరు వక్షోజం

ధనవంతుల ధనుష్కోటి.”

విాఖపట్నంలోనట 1

“ఆఫీసులు అశమాలూ

శీ5 5

66 ఆఫీసర్లే రుషులూ” నట । “లంచంకోసం తపస్సూ అచ్చర కన్నెలు రూపాయలూ” నట ఒక్క విశాఖపట్నంలోనే అన్నమాటేమిటి ? పెట్టుబడిదారీ సమాజంలో ఎక్కడి ఆఫీసులైనా యింతేకదా ? ఇంకా చూడండి పదచ్చితాలు (| “ప్రజల పాపం హార్చరు చేసేందుకే హార్చరు 1” ణ్‌ బ్గా ణ్‌ “ధర్మామీటర్ల లాంటి య కొయ్యలతో ఎనిమా డొక్కుల్లాంటి ఛ్సా సీమరు ౫ టల ఖ్‌ నే న్‌ స్నానం చేసేటప్పుడు ఎదురుగా వరాయి మొగాడు ఏరాడకొండ ల! ఆలీబాబా అబి 0 ఖ్‌ గ నా “ఆరిన చితిలో బూడిద, వెన్నెల ఖ్‌ ఖు ఖు “జారిన ముక్కుపుడక ఒకటే చుక్క నే జి లే మృత శిశువటుల ట్‌ జలదాంతర శశ్చి”

67 “పీదవాని కడుపుమంట కాలిపోవు కోర్కె గగనమ్మున చుక్క ః” గా ణి ఖ్‌ “న్మీగో స్రీ బుగ్గల్దాగ నిగ నిగలాడే తారురోడ్డు :” ఖా ఖః నే చల్లగా, మెల్లగా, హాయిగా ఆడుదాని కొౌగిలిలా ర్మాతులూ, లెంపకాయ కొట్టినట్టు పగళ్ళు ః ఠి ఖ్‌ ఖ్‌ “ఆభిమన్యుడై నా (పవేశించలేని, కొలంబస్సయినా కనుక్కోలేని డోనెడంత సందుల్లో గోదావరంత కుళ్ళు కాలవలు :$” ల్లి ఖః ఖ “రోడ్డు డరిని కొళాయి దగ్గర బిందెల దొంతులె గోవర్ధన పర్వతాయి” ణి నో ణి ఈ పదచికాలన్నీ వింటే, పఠితల మనసుల్లో విశాఖపట్నం పీథులు రూప్తుకట్టక మానవు. ఆలాగే నారాయణబాబు గుండెళోనుండి వెలువడ్డ వినూత్నమూ, విలక్ష ణమూ, విిభమ జనకమూ, జుగుప్సాకరమూ అయిన యీ వర్ణనలు చూడండి: నల్లని (తాచుకోరలు తెల్లని మశూచికుండలు గగనమ్మున తారకలు | ఖ శ వ భూమి పూతచుట్ట 1 నిశ్శబ్ద పురాణ సంవత్సర సంప్పటముల దొంతి |

86 కుష్టు రోగి వొంటిమీద కప్పకొనే కనలిన రక్తపు గుడ్డ నలు పెక్కిన ఎ్మరని సంధ్యా శకలం :ః స ఖ్‌ షు చచ్చిన తలి శవం మెళ్ళో, గజ్జెల పపెడతో ఉల్దాసంగా ఆడుకునే పసిపిల్లడులా గాలి 1 ఖ్‌ ఖా ణ్‌ ఫీడేలుపై విమల గాంధర్వ మాలాపించే గారి [వేళ్ళను ఈ కవి వర్దించిన తీరు చూడండి దారం చెంకటస్వామినాయడు “పీ చేతిని జం[(తం కాదది ఏదో మహాఘం[త౦ మీ (వేష బీజాక్షరాలు : నాయడుగారి కమానును వర్ణిస్తూ. | “క్టమ్రానా ? కొదు : | నరుని రధం భారత యుద్ధం థ్రీ కృష్ణుని చేతిని కొరడా అంటాడు కవి. ఖ్‌ ణ్‌ లే “గడ్డిసరకి అనే గేయంలో సమాజంలో పతితుల్జై వడివున్న పేదలకు

కిరి (పతీనిధిగా “గడ్డిపరక ” గొంతును పాఠకుల హృదయాలను కదిలించీ వేసేలా వినిపించాడు నారాయణబాబు. “నడ్రవండి నడవండి నామీంచి నడవండి అంటూ, అణగి మణగి పడివున్న గడ్డిపరక కమంగా చైతన్యం పొంది, మి వి నో అ న న్ను విప్పిన ర క్త్రపతాకం, గడ్డివరక పుట్టిన మన్నూ సత్తువ కల్పించగా, కాకాసురుని కథ జ్ఞ ప్తికిరాగా, “ఆగండి । ఆగండి ౯ అని ఆటకాయిస్తుంది. సాధారణమైన గడ్డిపరకపరంగా దర్శిద - ధనిక సంఘర్షణను చి(తించిన తీరూ, గరుత్మంతుని కథనూ, పితృకావ్యంనాటి సం పదాయాన్నీ నారాయణబాబు వాడుకున్న తీరూ గమనా ర్లమెనవి. లే జ స్గు “*క్రొంత్రమంది స్నేహితులు అధివా స్తవికతను ఆపస్మారం అని అంటు న్నారు. కాదు, క్లోరోఫారం ఆంటున్నాం మేము. ఒకప్పుడు భావకవిత్వం చెప్పి, దాంట్లో నల్టమందు తనం ఉందని [గహించి, విసర్జించాం. తదుపరి, వాస్తవిక పద్ధతులలో, సౌమ్యవాదపు బాటలలో, అభ్యుదయ రీతులలో నా “రుధిరజ్యోతి' గితాలు రచింపబడ్డాయి. సాహిత్యంలో ఒక దృక్పధ మైన అధివా స్తవికతవల్ల మానవునికి, సంఘానికీ శేయస్సు కలదని నమ్మి, రచన సాగిస్తున్నాం. 'వయోజనం లేదని తెలియకుండా దీన్ని విసర్జించేందుకు ఎంత మాతం మాకిష్టం లేదు,” అని 194ఉ4ఉలో ఆం్యధపతిక ఉగాది సంచికలో విస్పష్టంగా (పకటించిన నారాయణవాబు, తర్వాత కాలంలో, తనవా స్తవిక దృష్టి మూలంగా అభ్యుదయ కవితా మార్గంవైపు మళ్ళాడు. “రుధిర జ్యోతిర్‌ జ్వలనా లలనా (పియుడు, వి్శిదోహ కవీ” ఆయిన శ్రీ శ్రీరంగం నారాయణబాబు కవిత్వం ఈనాటికైనా పుస్తకరూపంలో వెలు వడటం సంతోషించదగిన విషయం. నారాయణబాబు కవిత్వ వఏిశేషాలకొక కరదీపికగా ఆచార్య రోణంకి అప్పలస్వామి “వస్తావని, రెంటాల “సంఘర్షణకు నారాయణబాబు వాసిన

శ *ప్రవరి పుస్తకానికి ముండు చేర్చబడ్డాయి. సాహిత్మీపియులు చాలాకాలంగా ఎదురుచూస్తున్న యీ '“రుధిరజ్యోతిని నవోదయ వబ్దిషర్స్‌ (ఏలూరురోడ్డుః విజయవాడ-ఓ) వారు నాలుగు రూపోయలకే అందజేళారు. అ (10.4.72న ఆకాశవాణి విజయవాడ కేయ్యదంలో (పసా5తమైన సమీ ఇకు కొద్దిపాటి మార్పుచేర్పులతో)

అనువాద సాహిత్యం (తెలుగులోకి య తెలుగులోంచి) ఎ ర పరిశీలన అనువాద సాహిత్యాన్ని గురించి యిటీవలి కాలంలో ఆంధ్రదేశంలో వ్యాపించిన కొన్ని అప్యపథలను గురించి వస్తావించడం యిక్కడ అప స్తుతం కాదనుకొంటాను. అనువాద సాహిత్యం చదవడమూ, దాన్ని ఆచదరించడమూ బానిస బుద్దిని సూచిస్తుందన్నది అపష్మపథే అయినప్పటికీ, యిటీవలికాలంలో అనువాద సాహిత్యంపట్ల ఆంధదేశంలో ఎందుకోగాని అనాదరణ (_వబలిందనడం మాతం యధార్థం, సాహిత్యం అచ్చంగా భాష ఒక్కటే కాదు. ఆందులో జాతీయాలూ, సంప్రదాయాలూ కూడా వుంటాయి. అనువాదకులు వాటిని కూడా (శ్రమపడి అనుసరించి, ఆనువది స్తేనే అనువాదాలు ఫల్మపదమపుతాయి. రసస్ఫూ ర్రిని కల్గిస్తాయి. అటువంటి అనువాదాలు పాఠకుల దృక్పఠాన్నే కాకుండా, రచయితల దృక్పథాన్ని కూడా విశాలం చేస్తాయి. అటువంటి రసవంత మెన అనువాదాలు ఎక్కువగా రాకపోవడమే ఆనువాదాలపట్ల యిటీవల (ప్రబలిన తేలిక భావానికి కారణమా ? పరిశీలించాల్సి వుంది. అనువాదాలు యితర భాషానువాడాల నుండి కాకుండా మూలభాష నుండి చేసుకోవడం వాంఛనీయం. సోవియట్‌ యూనియన్‌లో యిడే. పద్ధతి వి స్పృతమైన స్థాయిలో అనుసరింపబడుతూండటం మనందరికీ తెలిసినదే. ట్రీ కొడవటిగంటి కుటుంబరావు ఆనువాదాలను గురించి చెప్తూ అన్న ఈ కింది మాటలు గమనార్హాలు : *న్చేన్సు సొంతంగా రాశాను, అనువాదాలూ చేళాను. నా ఆనుభవంలో, సౌంత రచనకన్న అనువాదాలు నాలుగింతలు కష్టం”. ఖః ఠి ఖ్‌ తెలుగులో మౌలిక మైన రచనలుగా చలామణీ ఆయిన, అవుతున్న అనేక రచనలకు యితర భాషల్లో మాతృకలుండటం నిశితదృష్టితో (గంథ

7్తీ పఠనం చేసేవారికి _ తెలిసిన సత్యం. వచ్చిన _ చిక్కూ;.. వొధా ఏమిటంటే, యివి అనువాదాలు లేక, అనుసరణలు అని రచయితలు చెప్పక పోవడం; అలా చెప్పుకోవడం నామోషీగా భావించడమే : అనువాదం చేయడం మౌలిక రచనకన్న ఏవిధంగానూ. తీసిపోదని అటు రచయితలూ, యిటు పాఠకులూ (గహించిననాడు యిలాటి అ్మపదిష్టపనులు జరుగవనీ, దౌర్భాగ్యపు వద్ధతులు ఆనుసరింపబడవనీ గట్టిగా చెప్పవచ్చు. ఈ దృష్టితో తెలుగులో అనువాద సాహిత్యంపై నేను చేసిన పరిశీలనను మీ ముందుంచుతాను. ఖు నే నే తెలుగులో వెలుగులోకి వచ్చిన ఆదికావ్యం “మహాభారత మే ' ఆనువాదం కావడం తెలుగుభాషకొక (పత్యేకత అనే చెప్పాలి. తదాదిగా సంస్కృతం నుండి తెలుగు భాషలోకి అనూదితాలై న గంథాల సంఖ్యను అంచనా వెయ్యడం ఏమంత తేలికైన పని కాదు. అనువాదాల వలన తెలుగు సారస్వతం సుసం పన్నమైనదే గాని, అది కోలుపోయినదేమీ లేదు. ఆలాగే దేశ, విదేశీభాషల్లోని నిగ్గును అనువాదాల రూపంలో తెలుగు లోకి తెచ్చుకొని, తెలుగు సాహిత్యాన్ని మరింత సంపద్విలసితం చేసుకోడానికి అపారమైన కృషే జరిగింది. ఆ నిసతోబాటు ఎంతో తప్పా తాలూ కూడా అనువాదాల రూపంలో తెలుగులో (ప్రవేశించాయి. అనువాదాలు విచకణతో (పణాళికా బద్ధంగా జరగాలి : అందుకనే, యితర భాషలనుండి అనువాదాలు చేసుకునేటప్పుడు విచ క్షణతో కూడిన ఒక (పణాళిక ననుసరించి చేసుకోవడం అవసరం. లేకపోతే అది వాపేగాని బలుపు కాబోదు. అలాగే, యీ అనువాద కార్యకమం ఏకముఖంగా సాగకూడదు పరస్పరం ఒక భాషనుండి మరొక భాషలోకి జరగాలి. విచక్షణతో జరగాల్సి తగుమ్మాతంగా జరగాలి. అలాకాక, అతిగా జరిగిననాడు స్వభాషలో సృజనాత్మక కృషి కొంత దెబ్బతినే వమాదంకూడా లేకపోలేదు. ఈ ఆదాన (వదానా లన్నవి సమతూకంలో జరగకపోతే, వివిధ భాషలు మాట్టాడే జాతులమధ్య, దేశాలమధ్య అనువాదాలు పరస్పర సదవగాహనకూ, సద్భావానికీ తోడ్పడవలసినంతగా తోడ్పడజూలవు,

/

తెలుగు భాషలో వచ్చిన యితర థాషా సాహిత్య నువాదాలను స్టాలీపు లాకంగా సింహావలోకనం చేసుకుంటే, యీ రంగంలో ముందు ముందు జరగవలసిన కృషి యేమిటో తేలికగా అవగతమవుతుంది.

సంస్కృత సాహిత్యం తర్వాత, తెలుగులోకి ఎక్కువగా వచ్చినవి ఆంగ్లాను వాదాలు, సుమారు రెండు శతాబ్దాల (బిటిష్‌ పరిపాలన కాలంలో రాజభాషయైన ఇంగ్లీషులో విద్యాబోధన జరగడమే _ దీనికి మూలకారణం. ఆంగ్ల భాషా సంవర్య_ంవల్ల ఆంగ్ల సాహిత్యంతోనేగాక రష్యన్‌, (ఫెంచి, తదితర పాశ్చాత్య భాషా సాహిత్యాలతో కూడా మనకు పరిచయం ఏర్ప డింది. తెలుగువారి దృష్టి విశాలమైంది. అంతర్జాతీయతా దృక్పథం ఆల వడింది. పారిశ్రామిక నాగరికతా పభావంవల్ల ఆయా _ విదేశ భాషల్లో నిత్య

యణ యు నూతన రూపాల్లో వెలువడుతున్న సాహిత్యం తెలుగువారికి అందుబాటులోకి వచ్చింది. తద్వారా స్పాతంత్కం, కాంతి, ఆభ్యుదయం, జాతుల మధ్య సమానత్వభావం, న్ర్రీ పురుష సమానత్వం, _ సమాజంలో అట్టడుగున పడ్షి (మగ్గుతున్న వర్గాలవారి దయనీయస్థితి, (వపంచంలోని సంపదనంతటినీ కష్టించి సృష్టించే కష్టజ్లీవులకు తిండి, బట్ట; యిల్లు మొదలైన కనీస నిత్య జీవితావసరాలు కూడా తీరని సమాజాల ఉనికి, 1645 నాటి విష్ణవాలు, ఆమెరికన్‌ విపవం, | ఫెంచి విపవం, | పపంచ చరి తనే పెద మలుపుతిప్పిన న్‌ క్‌ ట్‌ 6 (౮ దై

1017 నాటి రష్యన్‌ మహా విష్ణవాలకు నంబంధించిన వివరాలు, విశేషాలు తెలుగువారికి వివిధ సాహిత్యరూపాల్లో ఆందుబాటులోకి వచ్చాయి... తెలుగు వారిలో అభ్యుదయ ధావస్పందన (పారంభమైంది. ఇంగ్రీషునుండి తెలుగులోకి పుంఖాను పుంఖాలుగా అనువాదాలు వెలువడ్డాయి.

ఆంగ్లభాష నుండి వెలువడినన్ని ఆనువాదాలు దేశీయ భాషల్లో ఏ ఒక్క దానినుండీ తెలుగులోకి రాకపోవడం గమనా ర్లమైన విషయం.

కందుకూరి వీరేశలింగంగారి కాలఅనుండి తెలుగులో ఆధునిక పొళ్చాత్య సాహిత్యమే కాక, మనదేశంలోని యితర భాషా సాహిత్యాలుకూడా ఆను వాదాల రూపంలో అవతరించాయి. వాటిలో వంగ, హిందీ సాహిత్యాలు పధా నంగా పేర్కొనదగినవి,

హిందీ

జాతీయోద్యమ [క్రమంళో జాతీయ భాషోద్యమం (పారంభమైంది,

దక్షిణాదిన డక్షిణ భారత హిందీ (పచారనభ స్థాపించబడింది. లక్షలాదిమంది

.. హీండీ భాషాభ్యాసానికి పూనుకొన్నారు. హిందీ సాహిత్యానువాదం (పారం భమై హిందీ కావ్యాలు, నాటకాలు, నవలలు, కథలు తెలుగులోకి అనువడింప బడ్జౌాయి- హిందీ పదాలు తెలుగులోకి వచ్చాయి.

మఖన్‌లాల్‌ చతుర్వేది, మైధిలీళశరణ్‌గు ప్రల కవితా ఛాయలు, వేదుల, కరుణశ్ర్రీల కావ్యాలలో కనిపిస్తాయి.

సుమ్మితానందన్‌ పంత్‌ రసవత్తర కవితలకు రాచకొండ నరసింహ మూర్తి బైరాగి, దాశరథి, దండమూడి మహీధర్‌, దుర్గానంద్‌, నాయని సుబ్బారావులు చేసిన అనువాదాలు ఆకాశవాణిలో (వసారితమై తదుపరి 4సవంతి'* (పత్యేక సంచికలో (పచురింపబడ్డాయి.

భాగవతుల నరసింహశర్మ, మైలవరప్ప సూర్యనారాయణమూర్తి, ఏలూరుపాటి లక్ష్మీసరస్వతి, కేళవతీర్ణ స్వామి (ప్రభృతులు తులసీదాస్‌ రామ చరిత మానసాన్ని అనువదించారు.

మీరాబాయి పదాలను ఓరుగంటి రామచంద్రయ్య అనువదించారు.

శ్రీ వావిలాల సోమయాజులు జయశంకర (వసాద్‌*కామాయని'*ని అను వదించారు.

కష్టజీవుల పట్ట సానుభూతి కలిగిన హేతువాది రామ్‌ధారీ సింహా “దినకర్‌” (వాసిన “కురుక్నేత' కావ్యం తెలుగులోకి అనువదింపబడింది.

పేమచంద్‌ గొప్ప (పడా రచయిత. అభ్యుదయ రచయితల ఉద్యమ సంస్థావకుల్లో ఒకరు. జమీందారీ వ్యవస్థను నిరసిస్తూ, కష్టజీవులై న ర్రైతులపట్ల సానుభూతిని (ప్రకటించే నవలలు, కథలు, వ్యాసాలు అనేకం రచించారాయన, దాదాప అవన్నీకూడా తెలుగులోకి అట్టూరి పిచ్చేశ్వరరావు, ఛాయేశ్వర్‌, ఆలూరి భుజంగరావు (వభృతులచే అనువదింపబడ్డాయి.

జైనేర్య్యద కుమార్‌, బృందావన్‌లాల్‌ వర్మ, ఇలా చం[దజోషి మొదలైనవారి రచనలుకూడ తెనిగింపబడ్డాయి.

(వముఖ అభ్యుదయ రచయిత మహాపండిత రాహుల్‌ సాంకృత్యాయన్‌ నవలలు'సింహ సేనాపతి, వోల్గా సేగంగా, జయయౌాధేయ, విస్మృత య్యాతికుడు ఘుమక్కడ్‌శాస్త్ర మొదలైనవి తెలుగులోకి ఆలూరి భుజంగరావు, అల్టూరి సత్యనారాయణరాజులు అనువదించారు.

యశషాల్‌ *దిదా' మొదలైన రచనలు శ్రీ పోలు శేషగిరిరావుచే అనువ చింపబడ్డాయి.

(క్రీ

థ్రీ పి, వి. నరసింహారావు థ్రీ విశ్వనాధ వెయ్యిపడగలు “సహ్మసఫణ్‌' "పేర హిందీలోకి అనువదించారు.

అయితే, తెలుగునుండి హించిలోకి అనువదింసబడిన రచనల సంఖ్య మ్మాతం చాలా పరిమితంగా వుంది. ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణగారి “మాలవల్టి”, అరిగెపూడి రమేష్‌ చౌదరిచే అడవి బాపిరాజుగారి “నారాయణరావు” హిందీలోకి అనువదింప బడ్డాయి. వారణాసి రామమూర్తి “*ర్రేబ్స” వేమన కవిత్వాన్ని, డి. హేమలకాదేవి కొన్ని రధలను అనువదించారు.

“జ్ఞానోదయ”. హిందీ మాసవ్యతికలోను,. సారికి, 'ధర్మయగ్‌ ప[త్రికలలోను కొన్ని తెలుగు కథల హిందీ అనువాదాలు (పచురింపబడ్డాయి.

“మాథ్యమ్‌”* అనే హిందీ మాసవ్యతిక 1060లో ఆంధ విశేషాంక్‌ను (వచురించింది. శ్ర్రీపిం బాలకృష్ణారావు సంపాదకత్వాన వెలువడిన యీ పత్యేక సంచికలో శ్రీయుతులు సి, శివరామమూ ర్తి ఓరుగంటి రామచం్యదయ్య, అీథ్రీః కాళోజీ, తిలక్‌, దాశరథి, నారాయణ రెడ్డి, వజీర్‌ రహ్మాన్‌, మహ్మద్‌ ఇస్మాయిల్‌, బలివాడ కాంతారావుల కవితలు, కధల అనువాదాలు (పచురింప బడ్డాయి. ఆర్యధ విశ్వసాహితి ఖీమసేన్‌ నిర్మల్‌ సంపాదకత్వాన (పచురిం చిన *తెలుగుకీ అచ్చీ కహానియా(*లో గోపీచంద్‌, పద్మరాజు, బుచ్చిబాబు, కొడవటిగంటి కుటుంబరావు, పోతుకూచి, భాస్కరభట్ల, వనశశ్రీ, ఇసుకపల్లి, కె. వివేకానందమూ ర్తిల కథానువాదాలు (ప్రచురింపబడ్డాయి.

హిందీ అనువాదాలు చేసిన వారిలో బైరాగి, దండమూడే మహీధర్‌, ఆరిగెపూడి రమేష్‌ చౌదరి, ఖీమసేన్‌ “నిర్మల్‌”, *“రేణు% వల్లభ్‌, బాలశౌరిరెడ్డి 1వళ్ళుతులు గణనీయులు.

జెంగాలీ

ఆంగ్లేయ సంస్కృతినీ, 'విద్యా విధానాన్నీ అవగతం చేసుకొని, రాజకీ యంగా చై తన్యవంత మైన వంగదేశం మిగిలిన రాషస్ట్రాలకన్న సాంఘిక, సాహిత్యాది రంగాల్లో ముందడుగేసింది. “వంగదేశం యీనాడు ఆలోచించిన విషయాన్ని భారతదేశం మరునాడు థావిస్తుంది”, అని గోపాలకృష్ణగోఖలే మన్ననలు బడసింది. అలాంటి వంగదేశ సాహిత్య ,పభావం ఆశయావేళ సామ్యం గలిగిన ఆంులపై విశేషంగా పడింది.

మహర్షి _దేవేర్యదనాధ _ టాగూర్‌ స్వీయచర్శిత, (బహ్మసమాజ సాహిత్యం, రాజా రామమోహనరాయ్‌, రామకృష్ణ పరమహంస, వివేకానండుల సొహిత్యం: తెలుగులోకి వచ్చింది.

76

వంగభాషలోకి బైబిలును అనువదించిన డాక్టరు విలియం. కేరీయే తెలుగులోకికూడా బైబిలును అనువదించడం గమనార్హమైన విశేషం.

1918 లో ఆం్యధ్యపచారిణి (గంధమాల, తదుపరి సరస్వతీ (గంధ మండలి, వేగుచుక్క (గంధమాల, యువ (పచురణలు, దేశి కవితామండలి, ఆదర్శ (గంధమండలి, మొదలైన (పచురణ సంస్థ లద్వారా బంకించం[,ద, రమేశ్‌చం్యదదత్తు, విభూతి భూషణ భట్టాచార్య, _ ధీరేర్యధనాధ్‌ షాల్‌ , రవీందనాధ టాగూరు, శరత్‌ బాబు, '1ఫభాతకుమార్‌ ముఖోపాధ్యాయ, నిరపమా దేవి, (వబోధకుమార్‌ సన్యాల్‌ మొదలై నవారి రచనలను వేంకట పార్వతీశ్వర కవులు, చిలకమర్తి, చాగంటి శేషయ్య, తల్దావజ్ఞ్యల శివశంకరశాన్త్రి రాయ (పోలు సుబ్బారావు, మొసలికంటి సంజీవరావు, మల్లవరపు విశ్వేశ్వరరావు, వేలూరి శివరామళాన్త్రి, చ్యకపాణి, మద్దిపట్ట సూరి, సీలకంఠం, బొందలపాటి శివరామకృష్ణ, పురాణం" కుమార రాఘవశాన్త్రి (వభృతులు తెలుగులోకి అనువదించారు.

ముఖ్యంగా శరత్‌ సాహిత్యం తెలుగునాట యింటింటా వేశం సంపా దించింది. శరత్‌ తెలుగు రచయితా అన్న [భమ కల్పించింది.

ఇటీవల టాగూర్‌ శతజయంతి సందర్భంగా టాగూర్‌ రచనల్లో అత్యధిక భాగం తెలుగులోకి అనువదింపబడి (పచురింపబడ్డాయి. ఆదిలో టాగూర్‌ రచన లను అనువదించిన కారుమూరి వై కుంఠరావు, వేంకట పార్వతీశ్వర కవులు (వత్యేకంగా స్మరణీయులు. ఇటీవల అకాడమీవారు, విజయవాడలోని జయంతి (గంధమాలవారు టాగూర్‌ రచనల్లో చాలవాటిని ప్రచురించారు. టాగూర్‌ గీతాంజలికి కూడ సింగ రాచార్య, చలం, ఆచంట జానకిరామ్‌ _పభృతుల అనువాదాలు వెలువడ్డాయి. టాగూర్‌ రచనలు కొన్నింటిని థ్రీ మల్లవరపు విశ్వేశ్వరరావు, బెజవాడ గోపాలరెడ్డి, చక్రపాణి, వేలూరి శివరామశాన్త్ర యండమూరి సత్యనారాయణ, శ్రీవాత్సవ ప్రభృతులు బెంగాలీనుండి తెలుగు లోకి అనువదించారు.

ద్విజేం[ద్రలాల్‌ రాయ్‌ మొదలైన వారి నాటకాలు హిందీ అనువాదాల నుండి అనువదింపబడ్డాయి.

వంగభాషనుండి తెలుగులోకి నవలలు అనువదింపబడినంతగా యితర సాహిత్య (ప్మకియలు అనువదింపబడలేదు,

అయితే, శ్రీ బొమ్మన విశ్వనాధంచే బెంగాలీలోకి అనువదింపబడిన శ్రీ పిళ్ళా సుబ్బారావుాశ్రి చిన్నపేల్టల నవల “పారిపోయిన బఠాసీ", “ఆర్భధ్రేర్‌

77 గల్ప గుచ్చ "పేర పద్మరాజు, మా. గోఖలే, కొడవటిగంటి కుటుంబరావు” గోపీచంద్‌, వనశ్రీ, చలం, సురవరం ,[పతాపరెగ్డిగారల కథలు మినహాయిం చితే బెంగాలీ భాషలోకి అనువదింపబడిన తెలుగు పుస్తకాల సంఖ్య చాలా స్వల్పం. ఒరియా

గతంలో కొంతకాలం ఆం[ధ నాయకరాజుల పాలనలో ఉన్న ఒరిస్సా రాష్ట్ర్రం ఆంయ్యధకు ఉత్తర సరిహద్ధులో ఊంది. కాగా, తెలుగు సాహితీ (ప్రభావం ఒరియా సాహిత్యంమై విశేషంగా ఉంది. *ఒరియా భాషలో కవి కావాలంటే తెలుగు సాహిత్యంకూడా రావాలి" అనే భావాన్ని వ్య క్రంచేసే జానపద గేయమొకటి యీ నాటికీ ఒరిస్సాలో (పచారంలో ఉన్నట్టు తెలుస్తోంది.

ఒరియా. తెలుగు భాషల్లో పాండిత్యం గలిగి, ఒక భాషనుండి మరో భాషలోకి అనువాదాలు చేసిన శిష్ణుకరణ రచయితలు, తెలుగు, ఒరియాల మ్మిశమ భాషలో రచనలు చేసిన గంజాంజిల్హా వాసి కుప్పిలి వెంకటనరసు: గౌరహరి పరిచ్భాలు తెలుగు సాహిత్యాన్ని పూర్వకాలంలో ఒరియా భాష లోకి అనువదించారు.

“ఆంధుల సహవాస సంపర్కంలో ఒరియా సారస్వతం గడించుకున్న సంపద ఒరియా సరస్వతి రత్న భాండారంలో యుగయుగాలవరకూ నిలిచి ఉంటుంది” _- అని ఒరియా భాషాకోశకర్త శ్రీ గోపాలచంద _పహరాజు రాశారు.

ధర్మాంగడ పురాణాన్ని ఒరియా భాషలో రచించిన దీనబంధుకవి “ఈ (గంథం తెలుగులో ఉండేది. దాన్నే నేను ఓృఢంలో చెప్పాను" అవి 17/50 పాంతంలో రాశారు.

రివ శతాబ్దంలో నందాపుర సంస్థానంలో దివానుగాను, ఆస్థాన కవి గాను ఉన్న డొంకాడ గోపీనాధుడు ఒరియా భాషలో సిద్ధేశ్వరడాసుడు రచిం చిన విచ్చిత రామాయణాన్ని తెలుగులో వచన కావ్యంగా రచించాడు. గోపీ నాధ వచన రామాయణం తెలుగులో విశేషవ్యా ప్రి పొందింది. అంతేకాకుండా గోపీనాధ రామాయణం ఆధారంగా నలుగురైదుగురు కవులు పద్యరామాయణ కావ్యాలు రాయడాన్నిబట్టి గోపీనాథ రామాయణ (ప్రాశస్త్యం తెలియ వస్తుంది.

78 17 వ శతాబ్దంలో కహ్నుదాసు ఒరియా భాషలో ఠచించిన 'రామ రసామృత సింధువును శ్రీ గర్మడేటి గురయ్య తెలుగువచనంలోకి అను వదించారు. ఇటీవలి కాలంలో శ్రీ పురిపండా అప్పలస్వామి “మట్టి మనుషులు,” “అమృత సంతానం”) మొదలైన ఒరియా నవలలను తెలుగులోకి, కొన్ని తెలుగు కథలను ఒరియా బాషలోకి అనువదించారు. అభ్యుదయ కవిశ్రీ సోచిరాత్‌ రాయ్‌ గేయాన్ని శ్రీ ఎస్‌.టి. పి, రామానుజాచార్యులు తెలుగులోకి అను వదించారు. కన్నడం కన్నడ, ఆం[ధ భాషలకు లిపిలోనే కాక సాహిత్య సంప్రదాయాల్లో అనేక పోలికలున్నాయి. కన్నడ కవ్మ్శితయం - పంవడు, రన్నడు, పొన్నడు - తెలుగు గడ్డమీద ఉండి కన్నడ కావ్యాలు రచించారు. వేంగీ నివాసి అయిన నాగవర్మ కన్నడంలో కావ్యాలోకనం, వస్తు కోశం, కర్ణాట భాషా భూషణం రచించాడు. (ప్రభువులు కన్నడిగులు కావడమే యిందుకు కారణంగా కని పిస్తుంది. శ్రీ మాస్తి వేంక ఉేశయ్య కన్నడ గంథాలు. తెలుగులోకి అను వదింవబడ్డాయి. కన్నడ రచయిత్రి (త్రివేణి రచించిన వెండి మబ్బు, తామరకొలను, సంఘర్షణ మొదలైన నవలలను శర్వాణి, కల్యాణి అనువదించారు. ఆవి మొదట ధారావాహికంగా వారప్యతికలోను, తర్వాత ప్ప స్తకరూపంలోను (వచురింపబడి తెలుగు హపౌఠకుల ఆదరాభిమానాలు చూరగొన్నాయి. థ్రీ ఎస్‌? ఎల్‌. బెరవు రాసిన “వంశనృక' నవలను థ్రీ సనగరం నాగభూషణం తెలుగులోకి అనువదించారు. పాల్కురికి సోమనాథుడు రాసీన బసవ పురాణాన్ని, పీడవర్తి సోమ నాథుడు కన్నడంలో పద్య బసవ పురాణంగా రచించాడు. సోమనాథుని బసవ పురాణాన్నీ, భీమకవి పండితారాధ్య చర్మితనీ సీలకంఠాచార్యుడు కన్నడ భాషలోకి అనువదించాడు,

79

తెలుగు - కన్నడ భాషల్లో ఆదాన (పదానాలు జాగానే జరిగాయి.

ఆధునిక యుగంలో విఠేశలింగంగారి "రాజశేఖర చర్మిత” కన్నడం తోకి అనువదింపబడింది.

ఇటీవలికాలంలో తెలుగు నుంచి ఆత్రేయ నాటకాలు, ద్వివేదుల విళా లాక్సి నవల '*మారిన విలువలు”, మరికొన్ని తెలుగు నవలలు కన్నడంలోకి ఆనువదింప బడ్డాయి.

శ్రీ గురజాడ “కన్యామల్క_౦* కూడా కన్నడ భాషలోకి అనువదింప బడింది.

మరాఠీ

మరాఠీ సాహిత్యంలో కొమ్యరాజు లక్ష్మణరావు పంతులుగారు అపార మైన కృషిచేసి అందులో విశిష్టమైన స్టానాన్ని సంపాదించుకున్నారు.

మరాఠీ నుండి తెలుగులోకి ఎక్కువ పుస్తకాలను అనువదించిన వారిలో శ్రీ ఎన్‌. జగన్నాథ్‌ ఒకరు. గంగాధర గాడ్జిల్‌ , మొదలై నవారి నాటకాలను జగన్నాథ్‌ అనువదించారు.

ధర్మానంద కోళాంబీ _గంథాన్ని “బుద్ధ భగవానుడు” పేరున పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు, హరిభావ్‌ ఆ స్టే నవల అబలా జీవితం పేరున శీపి.వి= నరసింహారావు అనువదించారు.

గంగాధర గాడ్గిల్‌, వసుంధరా పట్వర్థన్‌, 'స్నేహలతా దన్న్నూర్‌కర్‌ పూ. బా. భావేల కథలను శ్రీ చం[ద్రమాళి (హరి వెంకటసుబ్బారావు) అను వదించి చెలిమి'' కథల సంపుటిగా (వచురించారు.

శ్రీ దివాకర్ల వెంకటావధాని “ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య చర్మితి మరారీలోకి ఆనువదింపబడింది.

శ్రీ చం[ద్రమౌళి రాసిన 'స్పర్థ* అనే కథ స్నేహలతా దిస్నూర్‌కర్‌చే మరారీలోకి ఆనువదింపబడింది.

తమిళం

తమిశ భాషలోని కంబ రామాయణాన్ని శ్రీ పూతలపట్ట శ్రీరాములు, తిరుక్కురల్‌ ను ముదిగంటి జగ్గన్నశాశ్త్రి (పభృళశులు అనువదించారు.

ఎమ్‌. ఎస్‌.కమల, క. సభాలు కొన్ని తమిశ కథలను తెలుగులోకి

80

జయకాంతన్‌ రచించిన *నీలాంక ఒకరు' అనే నవలకు సాక్షి (ఎ. వి. రమణయ్య) అనువదించారు.

“వసుచర్శిత” కూడా తమిళ భాషలోకి అనువదింపబడింది.

గుజరాక్సీ

గుజరాతీనుండి గాంధీ ఆత్మకథను శ్రీ వేలూరి శివరామళాన్త్ర తెలుగు లోకి అనువదించారు.

శ్రీ వేమూరి ఆంజనేయశర్మ, శ్రీ చర్యదమౌ? కొన్ని గుజరాతీ కఠ లను తెలుగులోకి ఆనువదించారు.

ఉరూ ద్‌

గాలిబ్‌. గేయాలను శ్రీ దాశరథి అనువదించారు.

థ్రీ బూర్గుల రామకృష్ణరావు కూడ కొన్ని ఉర్దూ రచనలను తెనిగించారు.

(వఖ్యాత ఉర్దూ అభ్యుదయ మహాకవి మళజ్జుమ్‌ ఆంగారం సింగారం రంగరించి రచించిన రసవ త్తర గేయాలను (వఖ్యాత తెలుగు అభ్యుదయకవి థ్రీ గజ్జైల మల్లారెడ్డి తెలుగులోకి అకువదించారు. నారాయణ రెడ్డి, దాశరథి, కౌముది, రాంభట్ట కూడ మక్థుమ్‌ గేయాలు కొన్నింటిని అనువదించారు.

(పఖ్యాత ఉర్దూ అభ్యుదయ రచయిత ట్రీ కిషన్‌ చందర్‌ నవలలు, కథలు కొన్నింటిని నేరుగా ఉర్దూ నుండి “ఖ్ఞానేరద” అనువదించారు. కిషన్‌ చందర్‌ కథలు, విద్రోహ, దాదర్‌వంతెన, హాంగ్‌కాంగ్‌ సుందరి, ఇసుక మేడలు అనువదించారు.

కీ. శే. శ్రీ అట్టూరి పిచ్చేశ్వరరావు కిషన్‌చందర్‌. రాసిన 'గాడిద ఆత్మకథ", పేకముక్కలు, అనే నవలలను అనువదించారు.

కిషన్‌చందర్‌ రచనల్లో జ్నైతయ్యాత (కబ్‌ ఖేల్‌ జౌగే), పదిరూహై యల నోటు, అ(శ్రువాపొని, విరిగిన వ్యిగహాలు అనే నవలలను శ్రీ పోలు శేషగిరిరావు, స్వరాజ్యంలో పెద్దబాలశిక్ష అన్న వ్యంగ్య (గంథాన్ని శ్రీ ఎన్‌. జగన్నాధ్‌, “ఐదుగురు లోఫర్దు' అన్న వ్యంగ్య నవలనూ “జంగ్రీ' అన్న

నవలనూ శ్రీమతి నిడమ క్రి శ్యామలాదేవి, శ్రీ నిడమర్తి ఉమారాజేశ్వరరావులు అనువదించారు. పె అనువాదాలన్నీ హిందీ అనువాదాలనుండి జరిగాయి,

రే ఆంగ్లానువాదాలు

వ్యాసం మొదట్లో ఇంగ్లీషు భాషనుండి తెలుగులోకి పుంఖాను పుంఖా లుగా వచ్చిన అనువాదాల సంగతి (పస్తావించుకున్నాం. అందుకు బదులుగా తెలుగునుండి ఇంగ్లీషులోకి జఏ3గిన అనువాదాల పంగతికూడా పరిశీలిద్దాం.

తెలుగు-ఇంగ్షీమ, ఇంగ్రిమ-తెలుగు నిఘంటువులు రచించిన సి.పి. 1బౌన్‌ వేమన పద్యాలను కూడ ఇంగ్లీషులోకి అమవదించారు.

పాలగుమ్మి పద్మరాజుగారి “గాలివాన కథ ఇంగ్లీషు ఆనమువాదానికి (పపంచ కథానికల పోటీలో బహుమతి లభించింది.

(పపంచ కథానికల పోటీకి తెలుగుభాష నుంచి పుంాణం సు(బ్రహ్మణ్య శర్మ “నిలి”, జొమ్మి రెడ్డి పల్లి సూర్యారావు “దొంగలున్నారు జాగ త్త, తెన్నేటి సూరి “భారతి”, హితశ్రీ “స్త్రీ” అనే కథలు ఆంగ్లభాషళోకి వెళ్ళాయి.

ఇటీవల వ్యాడేవు పతంజలి సంపాదకత్వాన *వఏీన్‌ ఏంథోలజీ ఆఫ్‌ తెలుగు స్టోరీస్‌” "పేరున తెలుసు కథల ఇంగ్రీమ అనువావాలు వెలువడ్డామి.

గురజాడ 'కవ్యాశుల్క-౦” నాటకాన్నీ, రాచకొండ విశ్వనాథకాన్త్రి కథలు కొన్నింటిని శ్రీ ఎస్‌.ఎన్‌ . జయంతి ఇంగ్రీమలోకి అనువదించారు.

శ్రీశ్రీ తన మహ్మాపస్థాన గీతాలను “శ్రీ ఛీర్స్‌ టు మాన్‌ పేరున ఇంగ్లీషులోకి స్వయంగా ఆనువదించారు. శ్రీ రోణంకి కూడా కొన్ని మహి (పస్థాన గేయాలను అనువదించారు.

శ్రీయుకులు రాయ్మపోలు శ్రీనివాస్‌, రాయ్యపోలు రాజశేఖర్‌, ఆబ్బూరడి వరదరాజేశ్వరరావు, ఛాయాదేవి, ఆచంట జానకిరామ్‌, ఎ. మురళీధర్‌, చం[(దమౌళి, ఎస్‌. ఎమ్‌. వై. శాస్త్రి కపిల కాశీపతి, బాలార్యతపు రజసీకాంత రావు, వద్మరాజు (వభృతులు తెలుగు కథలను ఇంగ్లీషులోకి ఆనుపదించిన వారిలో ముఖ్యులు.

ఇందిరా ధనరాజ్‌ గిర్‌, శ్రీ గుంటూరు శేషేందశర్మ “బుతు ఘోష'ను ఇంగీషులోకి అనువదించారు.

యణ స్పర్డ, అనామకుడు, ఆళాజ్యోతి, చుట్టరికం, తామరాకూ-నీటిబొట్నూ

అన్న తన కధలను శ్రీ చందమౌళి ఇంగ్లీషులోకి అనువదించారు.

పె వివరాలను పరిశీలించినట్లముకే, విశిష్టమైన తెలుగు రచనలను మఏంత ఉత్తమ స్థాయిలో ఇంగ్లీషులోకి అనువదింప చెయ్యవలసిన అవసరం విశేషంగా కనిపిస్తుంది, అంతర్జాతీయ వ్యాప్తి కలిగిన ఇంగ్లీషు భాషలోకి శీ5ా-6

ర్‌ి వెళ్ళిననాడే తెలుగు రచనలకు అంతర్జాతీయ పరిగణన, యితర (ప్రపంచ భాష త్తోకి అనువదింపబడే అవకాశం కలుగుతాయి. ఈ దిశగా విశేషమైన కృషి (క్రమబద్దంగా జరగవలసి వుంది. ఇందుకు సాపిత్య అకాడమీలు, విశ్వవిద్యా లయాలు, సాహిత్య సంస్థలు, (పముఖ (వచురణాలయాలు పూనుకొనవలసి వుంది, వివిధ భారతీయభాషా రచనల అనువాదాలను (పచుంస్తున్న *“ఇం్మపింట్‌,” “ఇల్బస్ట) బెడ్‌ వీక్టీ ఆఫ్‌ ఇండియా” ప్మతికలద్వారా, 'సమీక్ష', “*యూనిలిట్‌? వంటి సంచికల ద్వారా జరుగుకున్న కృషి గణనీయ మైనది. ఇతర భారతీయ భాషల్లోకి, ఇంగ్రీషులోకీ తెలుగులో వెలువడే ఉత్తమ రచనలను అనువాదానికిగాను ఎన్నుకునేందుకు సౌలభ్యం కల్పించే ఏర్పాటు జరగడం అవసరం. ఒక సంవత్సరం పూర్తికాగానే, ఆ సంవత్సరంలో వెలు వడిన ఉతమ కథలను, ఉ త్తమ కవితలను ఎన్నుకొని సంపుటలుగా వెలువరిం చడమే దీనికి మార్గం, ఓఫెంచి (ెంచి సాహిత్యంకూడా తెలుగులోకి వచ్చింది. వీదలపాట్లు పేర విక్టర్‌ హ్యూగో లేమిజరిబ్లే, ఘంటారావం పేర ఆయనదే హంచ్‌బాక్‌ ఆఫ్‌ నాటర్‌ డాం, ఎమిలీ జోలా *నానా" మొదలైన నవలలు తెలుగులో వెలు వడ్డాయి. హాస్య్మబహ్మ శ్రీ భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు మోలియర్‌ నాటకాలను అనుసరించి తెలుగులో అనేక రచనలు చేశారు. రోమారోలా "జీన్‌ (కిస్తోఫ్‌"ను మానవుడు పేర శ్రీ విద్వాన్‌ విశ్వం ఆనువదించారు. జర్మన్‌ జర్మన్‌ భాషలోంచి అనేక కథలను డా॥ వి.ఎన్‌. శర్మ తెలుగులోకి అనువదించారు. క్షాన్యూ(కాంజ్‌ రచించిన “బారికేడ్స్‌ ఆఫ్‌ బెర్షిన్‌' అనే జర్మన్‌ నవలను “అన్నా” పేర శ్రీ నిడమ అశ్వినీకుమార్‌దత్తు అనువదించారు. ఇటాలియన్‌ ఇటాలియన్‌ రచయిత ఇగ్నేషియో 'నెలోన్‌ రాసిన *ఫాంటమారా అనే నవలను ,్రీ నిడమర్రి అశ్వినీ కుమారదత్తు అనువదించారు. తెలుగు-ర ష్యన్‌ తెలుగులోకి రష్యన్‌ సాహిత్యం విరివిగానే అనూదితమైంది. అయితే, దాదాప అవన్నీ కూడా ఇంగ్లీషు అనువాదాల ఆధారంగా మ్యాతమే అనువదింప

808

బడ్డాయి. రష్యన్‌ నుండి విశ్వవిఖ్యాత రష్యన్‌ రచమిుతలు టాల్‌స్టాయ్‌, గోర్కీ, పుష్కిన్‌, క్కుపిన్‌, షొలపొవ్‌, చేహొవ్‌, గొగోల్‌, దొ్రయేవ్‌స్కీ, తుర్లేనెవ్‌, మయకోవ్‌స్కీీ, ఫదయేవ్‌, పౌస్తోవ్‌స్సీ, మకరెంకో _వభృతుల రచనలనేకం తెలుగులోకి అనువదించబడ్డాయి. అలాగే కమ్మూనిస్టు రచనలు కూడ విరివిగా తెలుగులోకి అనువదించబడ్డామి.

ముఖ్యంగా గోర్కీ. “అమ్మ అనువాదం ఆంధదేశంళో తెచ్చిన భావ విప్ణవం అనల్పం.

భారతీయ భాషల్లోనుండి రష్యన్‌ భాషలోకిహడా అమవాదాలు జరుగు తున్నాయి. తెలుగులోనుండి శ్రీ ఏటుకూరి బలరామమూర్తి “ఆం్యధుల సంక్షిప్త చర్మిత', గురజాడ “కన్యాశుల్క౦), పాలగుమ్మి పద్మరాజు, కుటుంబ రావు, మునిమాణిక్యం వగ్లెరాల కథలు, తీతీః మబ్దుమ్‌, తుమ్మల, రెంటాల, అని శెట్టి, చిరంజీవి (వభృతుల గేయాల అనువాదాలు రష్యన్‌ భాషలో (ప్రచురింపబడ్డాయి.

అభ్యుదయ భావాలు కలిగిన ఆం[ధ్ర యువతీ యువకులకు, రచయిత లకు, కవులకు “మరో ప్రపంచపు” మహి (పపంచపు అగ్ని కిరీటప్పు నిగ నిగలు, వార బావుటా ధగధగలు అభ్యుదయకర రచనల ఆనువాదాల రూపం లోనే ఎక్కువగా దర్శన మిచ్చాయంటే అతిశయోక్తి కాదేమో.

ఆటువంటి అభ్యుదయ సాహిత్యం ఒక (వణాశిక (వ్రకారం (క్రమబద్ధంగా విదేశీభాషల నుండి తెలుగుకోకి, తెలుగునుండి విదేశీభాషల్లోకి, అలాగే, యితర భారతీయ భాషలనుండి తెలుగులోకీ, తెలుగునుండి ఇతర భారతీయ భాషల్లోకీ అనువదింపబడాల్సిన ఆవసరం ఎంతైనా ఉంది.

అనువాదాలు చెయ్యడమన్నది తక్కువస్థాయి సాహిత్య కృషి అన్న దురభ్మిపాయ మొకటి యిటీవల వ్యా ప్రిలోకి వస్తోంది. ఇది చాలా హానికరమైన భావన. ఈ భావననుండి బయటపడటం అవసరం.

తేలుగులో వెలువడిన అభ్యుదయ రచనల్లో నిగ్గనదగిన వాటిని యితర భారతీయ భాషల్లోకి, ఇంగ్లీషులోకి అనువదించడంలో తమవంతు బాధ్యతను అభ్యుదయ రచయితలు పూ ర్తిచేస్తారని ఆశిద్దాం, గ

(ఈ వ్యాసరచనలో పురిపండా, చం[దమౌళిగారల రచనలు నాకు తోడ్పడ్డాయి. వారికి నా కృతజ్ఞతలు.)

(1970 జూలై శవ తేదీన హై దాదాదులో జరిగిన అభ్యుదయ సాహిత్య సడస్సులో చదివిన పసంగ వ్యాసం.)

(విశాలాంధ్ర, ది. 1షలిం/కి ఆదివారం)

బెంగాలీ కవిత్వంలో లౌకిక సం పదాయాలు

'జెంగాలీ కవిత్వం విశిష్టమెైనదేకాక విలక్షణమైనది. లాలిత్యం దాని (వధాన లక్షణమైతే, లౌకిక స్వభావం దాని విశిష్ట లక్షణం.

ఆధారాలు లభించిన మేరకు పదవ శతాబ్దం నాటి “చర్య పదాలు బెంగాలీ కవిత్వంలో తొలి రచనలు.

శవ శతాబ్దంలో చండీదాసుతో ఇెంగాలీ సాహిత్యం ఒక స్థాయికి జేరుకుంది.

శ్రీలు, పురుషులు సమానులని భావించే చండీదాసు ఒక రజక శ్రీని వివాహం చేసుకొన్నాడు. కులభేదాలను పాటించని బౌద్ధాన్ని అవలంబించాడు.

“వినండి సోదరులారా

మానవుడే పరమ సత్యం

మానవుడికి మించి

మరెవరూ లేరు” అంటూ ఆతడే కులానికి, మతానికి చెందినవాడ్టై నా మానవుని మహిమను గానం చేళాడు.

(కీశ. 14606 లో జన్మించిన చైతన్యుడి రచనలద్వారా బెంగాలీ సాహి త్యంలో ఓక నవ చైతన్యం వచ్చింది. చైతన్యుడు తన రచనల్లో కులతత్వాల్నీ, మతభేదాల్నీ తూర్పారబట్టాడు. ఈ చైతన్య తత్వం నేటికి బెంగాలీల జీవన తత్వంలో (పత్యక్షమవుతుంది. వైతన్య అనుయాయుల వైష్టవ గీతాలు “పదా వళో పేరుతో (వసిద్ధిగాంచాయి.

అటుతర్వాత వచ్చిన “మంగళ కావ్యాలు” వివిధ కులాలకు, మతాలక్ష చెందిన [పజాసామాన్యపు నిత్య జీవయా(తకు సంబంధించిన ఘట్టాల్ని వర్గి సాయి. అనాటి బెంగాలీ జానపద కవితలో “మైమనసింహ పదావళో (ప్రముఖ మైనది. సర్మపదాయ బద్దం కాని స్వేబ్బామయ సంఘంలోని యితివృత్తాలు

యీ పదావళిలో కనిపిస్తాయి.

రిక్‌

ఈ విధంగా బెంగాలీ సాహిత్యంలో ఆదినుండీ కూడా మత, కుల (పసక్కి రహితమైన లౌకికభావాలు, పరమత సహనం కనిపిస్తాయి.

1542లో వైతన్యుని జీవితచర్మ్శిత రచించిన హరిదాసు అనే కవి రాసిన ఒక పద్యం అర్థం యిది;

“మతాలు భిన్నమైనా, అందరూ పూజించేది ఒక్క పరమాత్ముడినే. ఖురాన్‌ అయినా, పురాణాలైనా ఈ సత్యాన్నే ఉఊడ్షోషిస్తున్నాయి.”

బంగా సాహిత్యచరి(తలో ముస్లిం కవులకు ఒక గొప్ప సం(ప్రదాయం వుంది. ఈ సంప్రదాయం [వకారం ముస్లిం కవులు భారత పురాణాల్లో వున్న రసవత్తర మైన కధలను ఆధారం చేసుకొని గీతాలు రాసి, వాటిని గానం చేస్తారు. ముస్టిం కవులు ఎంతోమంది వైష్ణవ కావ్యాలు రాశారు. కొంతమంది శా కేయ కావ్యాలు కూడా రాశారు.

(శ్రీఃళ॥ 1700 (పాంతంలో దౌలత్‌ కాజీ ఆలావుల్‌ సాహెబ్‌ అనే ముస్టిం కవులు “లోర చంద్రానీ” అనే రాజవ్వుత స్థాన _పేమగాధను కావ్యంగా రాశారు.

1రివ శతాద్దానికి చెందిన అబ్దుల్‌ హకీం అనే ముస్టిం కవి “నూర్‌ నామా” అనే తన (గంథంరో ఒక గేయం రాశాడు. దాని అర్థమిది :

“బెంగాళ్లో పుట్టి పెరగనవారు బెంగాలీ భాషనే ఎలా అవహేళన చేస్తారో నేను అర్థం చేసుకోలేకుండా వున్నాను ! మాతృభాషను ( పేమించలేని వారు స్వదేశంలో వుండేకన్న పరదేశంలో జీవించడమే మేలు

దీన్నిబట్టి బెంగాలీలు వారు హిందువులై నా, ముస్టిములైనా బెంగాలీ భాషను ఎంతగా (డేమిస్తారో బోధవడుతుంది.

విశ్వకవి రవీం[ద్రనాధ టాగూర్‌ అన్నట్లుగా ఐరోపీయ సాహిత్యం కలిగించిన (పేరణ మూలంగానే ఆధునిక బంగ్లా సాహిత్యం ఉద్భవించింది.

అంటే, పంధొమ్మిదో శతాబ్దారంభంలో బెంగాలీ సాహిత్యంలో అరుణో దయమైందన్న మాట.

బెంగాలీ సాహిత్యంలో (పాచీన, ఆధునిక యుగ సంధిలో 1821 లో జన్మించిన మైకేల్‌ మరునూదన దత్తు బెంగాలీ కవితకు ఆధునికతను చేకూర్చి యుగ (పవ ర్తకుడయాడు. క్రిస్టియన్‌ మతాన్ని అవలంబించి పాళ్చాత్య త్తని పెండ్డి చేసుకొన్నా, బెంగాలీ సంప్రదాయాలను వదలక, ఆంగ్ల కవితతోబాటు జెంగాలీ కవితను కూడ వెలయించాడు. 16/8 లో కన్ను మూసిన మధు సూదనదత్తును గురించి రవీర్యదుడిలా రాశాడు : “మధుసూదన దత్తు పతిభతో

స్రగ్రి అనాటి బంగ్దా కాలిబాట నవీన య్యాతకు యోగ్యమైన మహా రథపథంగా మారింది. తన శ కిని తాను విశ్వసించిన వాడు కనుకనే మాతృభాషమీద ఆ కవి (శద్ధ చూపాడు, నిర్భీకభావంతో బెంగాలీ భాషకు ఆధునికతను సంతరించి పెట్టాడు. 18171906 ల మధ్య నివసించిన కృష్ణచం్యడ మజుందార్‌ కవితల్లో సూఫీ కవులైన సాదీ, హఫీజుల భావాలు కనబడతాయి. బెంగాలీ సాహిత్యాకాశంలో మధ్యందిన మార్తాండుడుగా వెలుగొంది, నోబెల్‌ బహుమతి నందుకొన్న రవీంద్రుడు 1861 లో జన్మించాడు. ముస్టీములు అత్యధికులుగా వున్న దేశం ఈనాటి బంగ్లాదేశ్‌. హిందూ, బౌద్ధ, క్రైం స్తవ మతాలకు చెందినవారు మొత్తంమీద ఒక కోటిమందిదాకా వున్నాః బంగ్లాదేశ్‌లో నూటికి తాంఛై తొమ్మిదిమంది నెంగాలీభాషనే మాట్టాడు తారు. మతరీత్యా అత్యధిక సంఖ్యాకులు ముస్థిములే అయినా కూడా బంగ్గా జాతి, తన జాతీయ గీతంగా విశ్వకవి టాగూర్‌ రచించిన “అమార్‌ సోనార్‌ బంగ్లా”ను ఎన్నుకోవడం బంగ్లా జాతీయుల లెౌక్తిక దృష్టికి మహత్తర తార్కాణం. టాగూర్‌ రచించిన “భారత-తీర్థ? అన్న గేయం మత్మపస క్తి రహితమైన లౌకిక భావాలకు కాణాచి : “ఈ సువిశాల భారతదేశంలో ఆర్యులు, అన్యారులు, | దావిడులు, చైనీయులు సిధియన్లు, హూణులు, పఠాన్దు, మొగలాయీలు, కిస్టియన్లు అంతా కలిసిపోయారు ఒక్కటిగా రండి! రండి । ఆర్యులూ, అన్యారులూ, హిందువులూ, ముస్టిములూ రండి । రండి । రండి: (వాహ్మణులూ, హరిజనులూ రండి; దగాపడ్డ తమ్ములూ, దళితులూ రండి: భారత మాత పాదాలను భ క్రితోడ కడుగ రండి । నజుల్‌ ఇస్తాం గ్ర టాగూర్‌ తర్వాత బంగ్బా సాహిత్యాన్ని మిక్కిలి (వ్రభావితం చేసిన మహాకవి కాజీ న్మజుల్‌ ఇస్లాం. వర్థమాన జిల్లా చురూలియా ఈయన జన్మ

గ్ర? స్టానం. టాగూర్‌ తర్వాత హెందువుల్లోగాని, ముస్టిముల్లోగాని యింతటి (పసిద్ధి షొందిన కవి మరొకడు లేడు. టాగూరు తన “వసంత” నాటకాన్ని ఈయనకు అంకితమిచ్చాడు. జాతీయోద్యమానికి, ఖిలాఫత్‌ ఉద్యమానికి, వివ వోద్యమానికి స్వాగతం పలికిన కవి నజుల్‌ ఇస్టాం.

“న(జుల్‌ గీతాలను పాడుకొంటూ యుద్ధభూమికి కదం తొక్కుతూ నడుద్దాం. జైలు కటకటాల్లోకి పోయేటప్పుడుకూడా, ఆయన గితాలను పాడు కొంటూనే పోదాం” అని సుభాష్‌చం్యదబోస్‌ అన్నాడంటే హిందూ-ముస్లిం బెంగాలీ యువతరంపై న్యజుల్‌ కవితకు ఎంతటి పలుకుబడి (ప్రభావాలు న్నాయో బోధపడుతుంది. బెంగాలీ నాహిత్యరంగంలో న్నజుల్‌ _పవేళానికి టాగూర్‌, శరత్‌లూ, తదితర (ప్రఖ్యాత హిందూ సాహిత్యవేత్తలూ న్వాగతం చెప్పడం గమనార్హ మైన విశేషం.

న(జాల్‌ తన తొలిగీతం “విదోహిలోనే

*ఈ భూగోళపు హద్దుల్ని చెరిపి వేస్తాను.

ఖగోళపు ఎల్లలను అధిగమిస్తాను

ఓ యువధీరుడా ఎలుగెత్తి ఇలా చాటు

సగర్వంగా మహోన్నతంగా

నా శరం నిలబడి ఉందని చాటు కో

ఒక్కొక్కడూ ఒక్కొక్క పరశురామునిలా విజృంభించి. తిరుగుబాటు (తేతాగ్నిని _పజ్వలింప చెయాలని హిందువులకూ, ముస్ర్టిములకూ (వపబో ధించాడు.

కంసుని సంహరించడానికి జన్మంచిన శ్రీకృష్ణునితో గాంధీజీని న్యజుల్‌ పోల్చి, జీజేలర్పించాడు.

విశ్వజనీన భావాలు కలిగిన న్మజుల్‌, రామకృష్ణ పరమహంస, వివేకా నందుల రచనలపట్ల, ఉపనిషద్చోధలపట్ల అభిమానం చూ పేవాడు.

1024లో (వమీలా సేన్‌ అశే హిందూ స్త్రీని యిస్టాం మతంలోకి మార్చ కుండా "పెళ్ళిచేసుకొన్నాడు, ముస్దిం ఛాందసులు దుయ్యబట్టారు. ఆయ్య్యూ లొంగ లేదు. ఆశలు చూపారు, అయినా లొంగలేదు. ఇస్టాం మతాన్ని బుజాన వేసుకోడానికి బదులు హిందూ ముస్లిం ఐక్యతకోసం గొంతెత్తి కవితాగానం చేశాడు :

“సమానత్వాన్ని సమున్నత

స్థానానికెత్తే పాటనే నేను పాడతాను

ర్రిర్రి

హీందువులూ, ముస్టిములే కాదు

సకల మతాలవారూ అక్కడ

కలిసిమెలసి అన్నదమ్ముల్లా వుంటారు.

అక్కడ అన్ని విభేదాలూ,

అడుతెరలూ ఆంతరించిపోతాయి.

ఇిన్నత్వంలో ఏకత్వం

అంతర్భూతమై వుంటుంది

ఎవరు నీవు? జై నుడవా?

యూదువా ? లేక జొరాస్ట్రియనువా ?

చార్వాకుని శిష్యుడవా ? లేక

కన్ఫ్బ్యూషియస్‌ అనుచరుడవా ?

సీవు ఎవరైతే నాకేమి?

సమానత్వాన్ని సమున్నత స్తానానికెత్తే

గితికనే నేను గళమెత్తి పాడీతాను”

నజుల్‌ ఇస్టాం తన యీ గీతంలో

“*పి'ందూ ముస్దిం మతాలు

ఒకే కొమ్మకు పూసిన రెండు పృష్పాలు

ఒకే తల్లికి చెందిన రెండు న్మేతాలు”

ఆంటాడు.

బంగ్లాదేశ్‌ కవితలో లౌకిక భావాలను న(జ్రల్‌ ఇస్టాం పరాకాష్టకు

తీసుకు వెళ్ళాడని చెప్పవచ్చు. /

న(జాల్‌ ప్రచారం చేసిన ఉజ్వలమైన మత(ప్రసక్రి రహిత లౌకిక భావాలచే (ప్రభావితులై యిటీవలి కప్పులు వాటిని మరింత ముందుకు తీసుకు వెళ్ళారు. ”

1947 లో భారతదేశంనుండి ([బిటిష్‌ సా్యమాజ్యువాదుల కు[టట ఫలితంగా మత ప్రాతిపదికపై విడదీయబడిన, [ప్రత్యక రాజ్యంగా ఏర్పడిన రాజ్యం పాకిస్తాన్‌. తూర్పు, వళ్చిమ పాక్‌ విభాగాల మధ్య 1200 మైళ్ళ బారత్‌ భూభాగం వుండటం విడ్డూరమైన సత్యం. పశ్చిమ పాకిస్తాన్‌కు చెందిన గుత్త పెట్టుబడిదారులు నైనిక నియంతల కనుసన్నలలో శూర్పు పాకిస్తాన్‌ను అర్షకంగా దోచుకోవడం, రాజకీయంగా హీనంగా చూడడమన్నది మరో నత్యం, అటువంటి పరిస్థితిలో పాకిస్తాన్‌లో మొట్టమొదటిసారిగా 19070

ర్రి9

డిసెంబరు 7న ఎన్నికలు జరగడం, షేక్‌ ముజిబు5క్‌ నాయకత్వాన (వజా తం[త్ర ళక్తులు అఖండ విజయం సాధించడం, [పజా (పతినిధులకు అధికారాన్ని బదిలీచెయ్యడానికి యామహ్మా 'సెనిక ముఠా నిరాకరించి బంగ్లాదేశ్‌ను రక్తపుటే రుల్లో ముంచపూనుకోవడం, 1970 మార్చి 25 న వంగబంధు పషేక్‌ ముజిబుర్‌ రహ్మాన్‌ను పశ్చిమ పాకిస్తానుకు తరలించడం, యాహ్యా రక్కసి మూకలు జరిపిన జనహత్యాకాండలో లక్షలాది జంగ్లాదేశీయులు (పాణాలు కోల్పోగా, కోటీ ముష్ఫయ్‌ లక్షల మంది శరణార్థులు భారతదేశానికి తరలిరావడం, *“గ్మారెకొవ్వి కొండను డీ కొన్నట్టు” భారతదేశం పె పాకిస్తాన్‌ దురా[క్రమణ పరమైన యుద్ధానికి పూనుకోవడం, 14 దినాలు తిరగకుండా పాక్‌ సేనలను ఓడించి నేటిబంగ్దాదేశ్‌ అయిన తూర్ప్చుబెంగాల్‌ ను భారత సేనలు, ము క్తివాహినితో కలిసి విముక్తం చెయ్యడం, 1971 డిసెంబరు కీన బాంగ్బాదేశ్‌ను భారత్‌ గుర్తించడం, వంగబంధు షేక్‌ ముజిబుర్‌ రహ్మాన్‌ ను పాక్‌ (పభుత్వం విడు దల చెయ్యవలసి రావడం-యిదంతా యిటీవలి చర్న(త. (పపంచ చరి[ఉతలోనే సాటిలేని ఘట్టమిది. బంగ్రాదేశ్‌ కొక (సత్యేక అస్తిత్వాన్ని, 'స్వేచ్చనూ, సమ్మగతనూ సమకూర్చిన యీ విముక్తి ఫోరాటం భారత దేశానికి ఒక (ప్రత్యేక విశిష్ణతనూ, కొండంత్మఅండ అనదగిన సోవియట్‌ మై(ినీ సంతరించి పెట్టింది. ఆమెరికా కుటిలబుద్ధినీ, (ప్రస్తుత చైనా నాయకుల అవకాళ వాదాన్నీ బహిర్గతం చేసింది.

పీడిత ముస్టిములు పీడక ముస్టిములపై జరిపిన విముక్తి యుద్ధమిది. మతపర మైన యుద్ధం కాదు. ఆర్థిక, సాంఘిక, రాజకీయ "స్వేచ్చాః స్వాతం (త్యాలక్రై జరిగిన ధర్మయుద్ధమిది. బెంగాలీ భాషా సంస్కృతుల పరిరక్ష ణార్థమె జరిగిన యుద్ధమిది.

అటువంటి మత్యప్రన క్తి రహితమైన యుద్ధంలో బంగ్లాదేశ్‌ కవులు సముత్సాహంగా పాల్గొన్నారు.

బంగ్లాదేశ్‌ కవులేమంటాకో వారి మాటల్లోనే చూద్దాం :

“బ్బడ్‌ బ్యాంక్‌" అన్న గేయంలో

“అనునిత్యం, బంగ్షాగడ్డ మీద

(వవహిస్తోంది రక్తం

బంగ్లా మట్టిమీద బడ్‌ బేంక్‌లో

(పతి ఒకడూ రాలుస్తాడు

ర్ట నాలుగు నెత్తురు చుక్కలు ఒక్కొక్క ఎర్రని నెత్తురుబొట్టు క్షణంళలో పెరుగుతుంది పది రెట్ట ఆంటాడు హుమయు*న్‌ అజాద్‌.

“ఒక వీరుడు మరణిస్తే పది వేవురు పభవింళురు”

అన్న ఆశాభావం ఈ గేయంలో వ్య క్రమవుతోంది.

గత 18 ఏష్మగా బంగ్లాదేశ్‌ పె పాకిస్తాన్‌ నియంతల ఘాతుకాలు విపరీతంగా పెరిగాయి. వాటికి నిరసనగానే నవ బంగ్లా కవులు యిటీవల ఆధికంగా రచనలు సాగిస్తున్నారు.

“ఓ నా బంగారు బంగ్జా

నేను సీ చిరుపెదవుల్ని

ఎన్నోమార్డు చూశాను

వాటిపై దానవుని మృత్యుఖీకర

శీతల చుంబనాన్ని చూశాను

స్వప్నంలో, చీలికలు వాలికలైన

పచ్చని ని చీర చూశాను

రక్తపు చారిక అెండిన

సీ ఒడలు చూశాను"

ఎ. కె జహీదుల్‌హక్‌' రాసిన పె గేయం, అక్షరాలా పాక్‌ సెనిక ముఠా యిటీవల జరిపిన జన హత్యా కాండతో బాటు, 'పెశాచిక ఘాతుకాలకు (పతిబింబంలా వుందని చెప్పవచ్చు.

పాక్‌ నియంతల పాలనకు వ్యతిరేకంగా హయాళ్‌ మహ్మాద్‌, అనిన్‌ చౌదరి, షమ్సూర్‌ రహ్మాన్‌, అబ్దుల్‌ ఘనీ అన్సారీ, షహీద్‌ మొదలైన పలు వరు బంగ్టాదేశ్‌ కవులు అగ్ని స్ఫులింగాలను విరజిమ్మే కవితలను వెలా రారు. విప్లవాన్ని ఆవాహన చెళారు.

ఆలాగే బంగ్లాదేశ్‌ కు చెందిన పలువురు హిందూ ముస్లిం కవులు హడ విప్ణవానికి స్వాగతం పలికారు,

“ఇటూ-అటూ” అన్న గేయంలో పశ్చిమ బెంగాల్‌కు చెందిన సుధాష్‌ ముభోపాధ్యాయ ఏమంటాడో చూడండి :

ర్ట

“వేము వంగమాతకు రెండు కళ్ళలాంటి వాళ్ళం.

లే షః “తలుపు వేసేసుంది కాబట్టి కిటికీ తెరచాను. అవతలి [వక్కనున్న బెంగాల్‌ నా బెంగాల్‌ వంటిదే ః”

ణి జ్జ షు ఈ పోరాటం ఆగదు (ప్రజలు పోరుతూనే వుంటారు ఈ మన యుద్ధం సాగే యుద్దం అవమానంతో, సిగ్గుతో (బ్రతికేది లేదిక

ఖః స షా కాళరాతతి కల్పించిన నిరోధాల్ని మనం కొలరాచివేస్తాము మన గుం డెల్లోని "స్వేచ్చను ఎలుగెత్తి చాటుతాము నవథానుని కిరణాల దిగువ జ్వాలలతో చేవాళ్ళు చేస్తాము ఈ మన పోరాటం యిక ఆగదు.” పంజాబుకు చెందిన అమృతా వ్రీశమ్‌ ఏమంటుందో చూడండి ; “జీవితం విందు భోజనం వడ్డించింది ఇంకో పంక్తి వద్ద మృత్యువు కాచివుంది రండి ఆయ్యలారా, నవజీవనపు విందారగించండి కాని, మృత్యువున్న పంక్తికి వెళ్ళండి మొదట తొలిముద్ద తినండ క్కడ మొదట దాని మధువారగించండి”

జః జః గ కరకు యాహ్మా నియంత నుద్దేశించి కేరళకు చెందివ జి, సి. పి.

నాయర్‌,

ర్డీ “న్సవ్వొక తృణానివి చర్మిత స్థలనానివి సీ నియంతృత్వానికి రాథ్రి ఉదృవిస్తోంది చరమాంకం తెరతీస్తోంది- అనిచేసిన హెచ్చరిక అక్షరాలా నిజమైంది. యాహ్యా వతనం, స్వతం్యత రిపబ్టిక్‌ గా బంగ్దాదేశ్‌ ఆవిర్భావం జరిగింది. “నువ్వు దగ్ధం చేయగలుగు దేశాన్ని కాను నేను ఇరిపేద్ధామనుకోగల సరిహద్దును కాను నేను పీడిత (వజ ఎద ప్‌రిసిన అమృత సుష్వష్నాన్ని నాపాలిటి హంతకులకు మృత్యువు తప్పదు నాకేమో మరణమన్న మాటే లేదు ఎంత మూర్డుడివి నువ్వు ? నా కర యుగళాల్లో దేస్న నువ్వు నిగళబద్ధం చేద్దామని అవి ఏడున్నర కోట్టు శి నా శిరసుల్లో వేట్ని నువ్వు ఖండిద్దామని అవి ఏడున్నర కోట్లు గ అని కరకు నియంత యూహ్యాను నిలేసి (ప్రశ్నించాడు కైఫీ ఆజ్మీ అనే కవి. జా “అమ్మా సీ బిడ్డ లిపుడు పాటల పిట్టలు ఈ పక్షుల కలరవ గితాలతో కొత తుఫాను చెలరేగుతుందీ నదిలో నిరీక్షంచవమ్మా నిరీక్షించు నీవే చూస్తావా తుఫాను యుంరుల్ని ఆప్పుడు నీ ముద్దు బిడ్డలు చేరుకుంటారు , మెత్తని నీ కౌగిలిలోకి అంటాడు షహీదుల్టా ఖై జర్‌.

రికి

వీర బంగ్లా (వజలు అలాగే జేరుకున్నారు కదా, తమ జాతిపిత పేక్‌ ముబిబుర్‌ రహ్మాన్‌తోనాటు స్వాతం[తదేవీ పరిష్వంగంలోకి, [ప్రకటించు కొన్నారు కదా తమ రివబ్దిక్కును సర్వతంత, స్వతం్మత, _వజాతం[త, మత (ప్రసక్తి రహిత, లౌకిక, సోషలిస్టు రాజ్యంగా ః £

“బంగ్టాదేశ్‌ కవిత

అగ్గిపూలు పూసింది.

(సజా దుందుభి మొరసింది

లౌకిక _ప్రజాతం్యతం విరిసింది” ఠి

(ఆకాశవాణి సౌజన్యంతో) (1872 జనవరి 10న (పశౌరితమైన 1పసంగానికి కొద్దిపాటి చేర్పులతో (విశాలాంధ్ర, బుధవారం 261.72)

రసవత్‌ సాహిత్య (సష్ట = అభ్యుదయ భవిష్యత్‌ (దష్ట శరత్‌ చంద ఛటర్జీ

1857 నాటి వథమ భారత స్వాతర్యత్య పోరాటం విఫలమై (ప్రజల్లో నీరాభా నిస్ఫృహలు ముసురుకున్న తరుణమది.

అటువంటి పరిస్థికుల్లో 1885 లో భారత జాకీయ కాం(గెసు ఆవ తరించింది. అంతకు ఓ దశాబ్దం [క్రితం శరత్‌ చం[ద్ర ఛటర్జీ 1876 లో "సెప్టెంబరు 15 న బెంగాల్లోని హుగ్దీ జిల్చాలో మతిలాల్‌ చటోపాధ్యాయ ద్వితీయ సంతానంగా జన్మించాడు,

శరత్‌ తం్మడి అయిన మతిలాల్‌ పద్యాలు, కథలు, నవలలు, నాటకాలు మొదలయిన అన్ని సాహిత్య (ప్ర క్రియళ్లోనూ. కృషిచేశాడు. అయితే వీ ఒక్కటీ పూ ర్రిచే సేవాడుకాదు.

ఆ అసంపూర్ణ రచనలను శరత్‌ మళ్ళీ మళ్ళీ చదివి వాటిని పూరి చేసేందుకు (ప్రయత్నించేవాడు. వాటి ముగింపుకోసం ఊహించి ఊహించి తానే కథా రచనకు ఉప[కమించేవాడు. బెంగాల్లో. టాగూరు. పేరు [మోగిపోతున్న రోజులవి. టాగూరు కథలను (ప్రక్కన పెట్టుకొని వాటితో బేరీజు వేసుకొని, టాగూరు కథలంత గొప్పగా తానూ రాసినప్పుడు కొని, తన రచనలను (పకటన కివ్వరాదని శరత్‌ నిశ్చయించుకున్నాడు,

శరత్‌ చదువు అంతంతమ్మాతంగానే సాగింది. మధ్య మధ్య యిల్లు విడిచి ఏ బై రాగుల వెంటనో పడి దేశదిమ్మరిలా తిరిగేవాడు, నిజానికి ఆ వర్యటనల [కమంలోనే జీవితమంటే ఏమిటో, వివిధ మానవ (పవృత్తులెలా వుంటాయో ఆకళింపు చేసుకున్నాడు. మానవ మన న్త్రత్వ పరిశీలన చేశాడు. ఇలా నాలుగ దుసార్హు బైరాగి జీవితం గడిపాక ఆ జీవితంపట్ల తేలికచూపు ఏర్పడింది. సుఖదుఃఖాలు, రాగద్వేషాలు-వీటి అనుభవాల కూర్చే జీవితమనీ, దానినుండి పారిపోయి సాధించగలిగినద్దేష్సీ ఉండదసీ (గహించాడు. ఎనిమిది తరాలుగా శరత్‌ కుటుంబీకులు సన్యా సులవుతూ వచ్చారు. అలాంటిది శరత్‌కు నాస్తిక థావాలబ్భాయి. తిరుగుబాటు ధోరణి (వబలింది,

రప

శరత్‌ భవిష్యత్తులో శర పరంపరగా చేసిన రచనలకు ఈ పర్యటనల (కమంలోనే ఎంతో ముడి సరుకు లభించింది.

నమూనా |పాయమైన ఆయన ప్మాతలకు మూలాలైన పజలను ఆయన "ఈ దేశ సంచార (కమంలోనే దర్శించాడు.

దేశ దిమ్మరిగా తిరిగి తిరిగి యింటికి తిరిగివచ్చిన సమయంలో ఆయన విద్యాభ్యాస కార్య్యకమం కొనసాగింది. ఆ రోజులలో ఆయన చదివిన స్కూళ్ళలో తగిలిన వ్యక్తులే దేవదాసులోని పార్వతి, శ్రీకాంత్‌లోని రాజ్య లక్మి అయ్యుండాలి. బడి ఎగ్గొట్టి తిరిగిన రోజులలో పరిచయమైనదే ఆయ్యుం డాలి విలాసిని కధలోని పాములవాడి కూతురు. అప్పుడు పరిచయమై తన సాహసిక బుద్దితోను, చర్యలతోను శరత్‌ జీవితంలో మహత్తరమైన (ప్రభా వాన్ని బరపినవాడే ఆయ్యుండాలి శ్రీకాంత్‌లోని ఇం దనాద్‌.

జంగాలులోని హుగ్లీ జిల్హాలోని దేవానంద పురమనే కుగామంలో నిరుపేద బాహ్మణ వంశంలో పుట్టి పెద్దగా చదువు సంధ్యలేమీ అబ్బని శరత్‌ (బతుకుతెరువు కోసం పొట్ట చేతపట్టుకొని తన 27వ ఏట రంగూనుకు వెళ్లాడు. ఆ రోజుల్లో అలా (బతుకుతెరువుకోసం బర్మా వెశ్ళే భారతీయుల సంఖ్య అధికంగానే వుండేది. బర్మా _పయాణ నందర్భంగా శరత్‌ చూచిన అనేక ఘట్టాలు, భారతీయుల్లో ఆంటుజాడ్యంలా వ్యాపించిన _ కులభఖేదాలు, అనైక్యత, ఆర్థిక వ్యత్యాసాలు, శ్రీలపట్ల తేలిక దృష్టి, (బిటిష్‌ వాళ్ళపట్ల జొహుకుమ్‌ అంటూనే, మందలించిన భారతీయునిపట్ల నిర్ణక్ష్యుం మొదలైన వన్నీ శ్రీకాంత్‌లో బాగా కళ్ళకు కన్హేటట్టు వర్థింప బడ్డాయి. భారతీయ సమా జానికి బర్మా వెళ్ళే ఓడ ఒక చిన్న నమూనా.

రచనా వ్యాసంగం

బర్మా వెళ్ళకముందే జరిగిన వంగకధల పోటిలో సురేం్యదనాథ్ఞ్‌ గంగోపాధ్యాయ "పేరుతో పాల్గొన్న సందర్భంగా శరత్‌కు (పథమ బహువతి లభించింది.

“మందిర్‌' అనే ఆ కథకు పొతిక రూపాయల పారితోషికం కూడా ముట్టింది. కాని కథా రచన అన్నది సోమరిపోతుల పని అనిపించి ఆయన రచనా వ్యాసంగాన్ని చాలించుకున్నాడు.

ఎ వ జి గ గా బంకిం, య్‌ వ. రర సాహిత్య గొస్టల్లో పాల్గొంటూ, వాడు. స్తూ, వాటిని వితర్కి౦చుకొంటూ వుంగే

రగ బర్మాలో శరత్‌ తన 27వ ఏట 1908లో రంగూన్‌ చేరుకున్నాడు. రంగూన్‌లో ఆ్యశయమిచ్చిన ఆయన పినతల్చి భర్త అఘోరబాబు ఆకస్మిక మరణంతో తిరిగి ఆ్మశయహీనుడై బౌద్ధభిక్షువు వేషంలో బర్మాలో సంచారం చేశాడు. 1905లో రంగూన్‌లో మణీం్యదకుమార మైెత అనే బెంగాలీ శరత్‌కు నెలకు ముషృయి రూపాయల ఉద్యోగ మిచ్చాడు. రంగూన్‌లో శరత్‌ మధుర గాయకుడుగా (పసిద్ధి చెందాడు. రంగూన్‌లో ప్రేగు వ్యాధి పబలినపుడు శరత్‌ రా(త్రింబవళ్ళు రోగులకు "సేవచేళాడు. మృత్యువాతబడిన వారికి అంత్య కియలు జరిపాడు. ఆ రోజుల్లో శరత్‌ ఒక మెస్సులో వుండేవాడు. అప్పుడు వరిచయ మైన వ్యక్తులే నంగచంద, మెస్‌లో పనిమనిషి. తర్వాత శరత్‌ రచించిన చర్మితహీన్‌లోని సతీష్‌, సావ్మితి పాాతలకు మూలాధారం ఈ యిద్దరే. వివాహం రంగూన్‌లో వుండగానే శరత్‌ జీవతంలో ఒక చ్మితమైన సంఘటన జరిగింది. ముసలితం్మడి తననొక్ష వృద్ధునికి కట్టబెట్టాలని (యత్నించగా ఒక యువతి శరత్‌ శరణు వేడింది. గత్యంతరంతేని పరిస్థితిలో శరత్‌ ఆమెను పెళ్ళి చేసుకున్నాడు. ఒక బిడ్డకూడ కలిగింది. కానీ వాళ్ళిద్ధరూ ప్రేగు వ్యాథికి గురై పోయారు. తర్వాత శరత్‌ బెంగాలు వెళ్ళినప్పుడు హిరణ్మయీ దేవి అనే పేద (వాహ్మణ త్తని పెళ్ళిచేసుకుని బర్మాకు తీసుకొచ్చాడు. శరత్‌ మంచి చిత్రకారుడు కూడా, దీనికి ఆయన “మహాశ్వేత” అనే చ్మితమే చక్కని ఉదాహరణ. శరత్‌ రంగూన్‌లళో ఉండగా మంచి (_గంథాలయాన్ని ఏర్పాటు చేసు కున్నాడు. తర్వాత అక్కడ జరిగిన అగ్మ్నిిపమాదంలో ఆ [గంథాలతోబాటు, ఆయన రానుకున్న నోట్సు, (వాత్యపతులూ, చ్మితాలూ కూడా తగులబడి పోయాయి. అలా తగులబడిపోయిన వాటిలో “నారీ మూల్యం” అన్న ఆయన పుస్రకం నోట్లుకూడా వున్నాయి. " శరత్‌ రంగూన్‌లో వుండగా ఆయన చిన్న తనంలో రాసిన *బడదీదీి అనే నవలిక “భారతి” వ్యతికలో (పచురితమై వంగసాహిత్య రంగంలో పెద్ద సంచలనం కలిగించింది, రచయిత పేరు లేకుండా సీరియల్‌ గా వెలువడిన ఆ

ర్‌ రచన రవీం్యదనాధ్‌ టాగూరే రాసి వుంటాడంటూ ఊహాగానం బయలేరింది. “బడదీదో రాసినది తానుకానని రవీర్యదుడు స్పష్టం చేశాడు. " నవల పూ ర్తయ్యాక రచయిత శరచ్చం్మద ఛటర్జీ అనే యవరచయిత అని “భారతి” (వకటించింది. అది రాసినది మీరేనా అని బర్మాలో అడిగినవారికి బిడియం కొద్దీ తాను కానని శరత్‌ చెప్పాడు. అటు తర్వాత శరత్‌ రచనా వ్యాసంగాన్ని ముమ్మరం చేశాడు. కథలు, వ్యాసాలు, నవలలు పుంఖానుపుంఖంగా రచించ నారంభించాడు. ఫణీం[దనాధ్‌ "పాల్‌ సంపాదకత్వాన వెలువడే సాహిత్య పిక 'యమున'లో '“సించూర్‌ చేలే*, “రామేర్‌ సుమతి”, 'బిరాజ్‌బౌ”, '“చరి[త్రహీన్‌' మొదలై న ఆయన రచనలు వరుసగా (పచురింపబడ్డాయి. విమర్శ వ్యాసాలు అనిలాదేఏ పేర, పెద్ద కథలు “అనుపమ” పేర, చిన్న కథలు శరచ్చం[ద ఛటర్జీ పేర వెలువడ్డాయి. స్వదేశ పునరాగమనం బర్మాలో మేడ ఏళ్ళు గడిపిన శరత్‌, విశేషమైన (వపంచానుభవాన్ని సంతరించుకొని 1816ళో భారతదేశానికి తిరిగివచ్చాడు. బర్మాలో ఆయన గడిపిన జీవితం కొందరు విమర్శకులు పేర్కొన్నట్లు అంధదశ కాదు. బహు ముఖమైన జీవితానుభవ పరిచయానికి కారణమైన దశ అది. కలకత్తా (పచురణకర్త ఒకరు నెలకు నూరు రూపాయలకు తక్కువ కాకుండా ఆదాయం వచ్చే మార్గం చూపిస్తానని యిచ్చిన పూచీని పురస్కరించు కాని 1916 లో శళత్‌ కలకత్తాకు తిరిగివచ్చాడు. అటుతర్వాత దళలో శ్రీకాంత్‌, దత్త, పల్లీసమాజ్‌, గృహదహనం, శేష్మవళ్న వంటి అపురూపమైన (గంథాలెన్నింటినో రచించాడు. 'దేశబంధు బ్లాంక్‌ చెక్‌ దేశబందు చి త్తరంజన్‌దాసు “నారాయణ” అనే ప్యతిక నడుపుతుండే వారు. దానికొక కథరాసి పంపమని శరత్‌ను ఆయన కోరగా “స్వామి” అనే కథను శరత్‌ పంపాడు. ఆ కఠ చదివి ముద్దుడెన చి త్తరంజన్‌ దాసు, ఈక థకు తాను విలువకసే పొటి వాడిని కానని తెలుపుతూ ఒక భ్దాంక్‌ చెక్‌ను శరత్‌ కు వంపి, కథకు తన యిచ్చవచ్చినంత ,పతిఫలం తీసుకోమని కోరాడు. శరత్‌ ఒక వంద రూపాయలు మ్మాతమే తీసుకొని “మహోన్నతమైన ఒక రచయిత నుండి ఒక గొప్పకథను సంపాదించాను.-దానివిలువక శ్లే సాహసం నాకులేదు” అన్న దేశబంధుని (పశంసతో విశేషమైన తృప్తిని పొందాడు, ఉీ5్‌-7

ర్ట పాఠకుల అపారాఖిమానం (వజాస్వామ్య భావాలు (పసరిస్తున్న తరుణంలో, ఆంగ్ల విద్యాభ్యాసం చేసిన ఒక కొత్త మధ్యతరగతి వర్గం సృష్టించబడుకున్న తరుణంలో, సామా న్యుడు మాన్యుడు కావాలన్న భావాలు ప్రబలుతున్న దశలో శరత్‌ రచనలు చేళాడు. భారతీయ (గామీణ జీవితాన్ని కాచి వడబోసిన శరత్‌ జీవిత వైవి ధ్యాన్ని, షబిటిషువారికి బానిసలయిన భారతీయ ప్పరుషులకు బానిసలయిన స్త్రీల జీవితాలను సన్నిహితంగా పరిశీలించిన శరళ్‌ మధ్యతరగతి కుటుంబ జీవితానికి స్త్రీల పురుషుల ఆలోచనలకు, ఆకాంక్షలకు, విచారాలకు, వేదనలకు కళాత్మక రూపంలో అద్ధంప స్టే రచనలు చేశాడు. అంతటి వా స్తవికమూ సజీవమయిన,: రససంవన్నమయిన రచనలు చెయ్యడం, పతితులపట్ల, బాధాసర్బ దష్టులపట్ల, మూఢాచార సం్యపదాయాల తాకిడికి గురైన వారిపట్ల, పీడితులు తాడికులపట్ల (వీరిలో స్త్రీలు ముఖ్యులు కరుణ జాలువారే రచనలు చెయ్యడం, వారివారి జీవిత సమస్యలను వాచ్యంగా వివరించి, పరిష్కార మార్గాలను సూచ్యంగా పఠితల ఆలోచనలకు విడిచి పెట్టడమే పాఠకుల యీ విశేషానురాగానికి కారణమై వుండాలి.

ఆ రోజుల్లో ఆయనకు పాఠకుల అభిమానం ఎంత విశేషంగా లభిం చిందో తెలుసుకోవడానికి అయన నవల “పదేర్‌ దానీ” (భారతి) _పచురణ చర్మితే తార్కాణం. తొలి మ్ముదణే మూడువేల (పతులు వేస్తే మొట్టమొదటి రోజుననే వెయ్యి కాపీలు అమ్ముడయ్యాయి. తతిమా రెండువేలూ ఒక్కనెలలో అమ్మ్ముడై పోయాయి. ద్వితీయ ముుదణ ర్‌ వేల (వళులు వేస్తే మూడు నెలలు తిరక్కుండా పూర్తిగా అమ్ముడయ్యాయం టే శరత్‌ పట్ట పాఠకులకుగల అభి మానం ఎంతటిదో తెలుస్తుంది.

అంతేకాదు, రచనలపై వచ్చే _పతిఫలంతోనే జీవితం గడిపిన రచయిత అప్పట్లో ఎవరైనా వున్నారంటే అది శరత్‌ ఒక్కడే.

రాజకీయ రంగంలో

శరణ్‌ స్వాతంతోద్యమంలో పాల్గొన్నాడు. కాం్యగెస్‌లో చేరాడు. రాట్న౦ వడికాడు. 1921, 19080 ఉద్యమాల్లో పాల్గొన్నాడు, తుపాకికాల్పుల్లో తన తోటి స్వయం సేవకులు నేలకొరగడం చూశాడు. తానూ అలా ఒరిగి పోయి పుంటే బాగుండి ఉండేదనుకున్నాడు.

రఫి

“రాజకీయాలలో మునిగివున్న వారందరు మనకు పూజ్యులే. అయినప్ప టిక్తి స్థూలంగా కనపడే ఆ అస్పష్ట పదచిహ్నాలవెంట మ్మాతమే పోకుండా. ఆర్థిక, సాంఘిక దుఃఖ నిర్మూలనకు కూడా మనం (యత్ని స్తే, ఆ మహాను భావులగు రాజకీయ నాయకుల భుజస్కంధాలనుండి కొంత భాగమైనా భారం తగ్గించినవారం కాగలం” అన్నాడాయన.

సుభాస్‌ చం్యద్రబోను, చిత్తరంజన్‌ దాస్‌ వంటివారి అభిమానాన్ని చూర గొన్నాడు. శరత్‌ హౌరాజిల్లా కాం[గెసు కమిటీ అధ్యక్షుడుగా బెంగాలు రాష్ట్ర కాం్యగెసు కమిటీ సభ్యుడుగా కృషి చేశాడు. బహుజనాభి[(ప్రాయానికి భిన్నంగా వున్న స్వీయాభ్మిపాయాన్ని వెల్ణడించడాని కెన్నడూ వెరచేవాడు కాడు,

ఖిలాఫత్‌ ఉద్యమంలో ముస్టిముల అర్ధమనస్కతను విమర్శించినట్రే చౌరీ చౌరా ఘటనను పురస్కరించుకొని గాంధీజీ సత్యా(గహోద్యమాన్ని విరమించ డాన్ని కూడా శరత్‌ విమర్శించాడు. “ఇంత విశాలమైన దేశంలో ఏ చౌరీ చౌరాలోనో కొద్దిమంది కానిస్టైబిల్సు (ప్రాణాలు కోల్పోయినంతమా తాన కొంప మునిగిపోయేదేమీ లేదు. దేశం స్వతం్య(తం కావడం ముఖ్యం” అని చెప్పాడు.

సాహిత్యం విషయంలో తనకు మూర్దన్యుడుగా ఎంచుకున్న రవీం్యదుని సైతం రాజకీయాల విషయం వచ్చేసరికి శరత్‌ నిశితంగా విమర్శించాడు. శరత్‌లో గల స్వాతంత్య పిపాస భారతిలో సవ్యసాచిద్వారా బహిర్శత మైంది. సాంఘిక "సేవ

శరత్‌ రాజక్రీయాల్లో 'తలమున్కలుగా పాల్గొన్నా వధానంగా ఆయన సంఘ సేవకుడని చెప్పవచ్చు.

“*విద్రేళ (పభుత్వం మనలను ఆయుధహీనులనుగా చేసి, దుర్చలులుగా చేసిన మాట సత్యమే. కాని మనలోని భేదాలే, వై షమ్మాలే మనలను అధిక దుర్చలులుగా చేసి మన ఆధోగతికి కారణాలై నాయి. హృదయ రహితమైన ఈ సంఘం, _పేమ రహితమైన మతం సంప్రదాయాలు, కులఖేదాలు, ఆరిక వైషమ్యాలు, స్తీ యెడ నిష్టుర వ్యవహారం _ యివన్నీ మన దుర్గశకు కారాణాలు” అని స్పష్టం చేశాడు.

ఆయన రచనల్లో సమాజంలోని దశితులపట్ట ముఖ్యంగా స్త్రీల దుస్లితి పట్ల విశేషమైన సానుభూతి కనిపిస్తుంది. నానావిధాన మానహీనావసల మధ్య నలిగి పోతున్న త్రీ సహజ (పవృత్తులకు దర్చణంపట్టి వారిపట్టి సానుభూతిని రేకెత్తించే రచనలు చేశాడు శరత్‌,

100 మన గురజాడ ఆంధధదేశంలో శ్రీల జీవితాలెన్నింటినో పరిశోధించి తన కన్యాశుల్కాన్ని వెలార్చాడు. అలాగే బెంగాలీ సమాజంలో వితంతువుల, పతితల పాట్టను పరిశోధించి, “నారీ మూల్యం” అనే వ్యాసాన్ని రచించాడు శరత్‌. ఆయన నవలల్లో కథల్లో, వ్యాసాలలో కూడా బాధాసర్ప దష్ట ఆయిన స్రీదే _పధాన ప్మాత అన్న సంగతి అందరికి తెలిసిందే. సన్మానాలు

శరత్‌ బెంగాలీ పాఠకలోక సన్మానం పొందడంతోబాటు యింకా యితర సన్మానాలనేకం పొందాడు.

19028 లో కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం వారు శరత్‌బాబుకు జగత్తారిణీ స్వర్ణ వతకం ఇచ్చి సన్మానించారు.

19086 లో ఢాకా విశ్వవిద్యాలయంవారు డిలిట్‌ సాహిత్యాచార్య బిరుదం యిచ్చి సత్కరించారు.

విద్యాభ్యాసంకోసం విశ్వవిద్యాలయ [పాంగణంలోనే అడుగు పెట్టని శరత్‌ను, ఒకసారి కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయపు బి.ఏ. తరగతికి పరీఇ్షాధికారిగా నియమించారు.

1988 లో "శరత్‌ నందన్‌ పేరుతో సన్మానం జరిపి “శరల్‌ అభి నందన్‌” అనే పత్యేక సంచిక (పచురించారు. ఆ సందర్భంగా వంగ మహిళలు ఆయనను “*సకల నారి హృదయాంతర్యామి"గా సంబోధించి ఆయనపట్ల తమ కృతజ్ఞతను వెల్లడించుకున్నారు.

వీటన్నిటికన్నా గొప్ప _పశంసను రవీం[దుని నుండి శరక్‌ పోందాడు.

“శరత్‌ రచనలతో తృప్తి పడినట్టు వంగియులు మరే యితర రచయి తల రచనలతోనూ తృ ప్తిపడలేదు. సుఖంలో, దుఃఖంలో, కలయికలో, ఎడ బాటులో ఘటిల్లుతూ ఉండేటటువంటి విచ్మితసృష్టిని బెంగాలీల కళ్శకుకట్టి నట్లుగా ఆయన చ్వితించాడు. దీనికి నిదర్శనం వంగీయుల తరగని ఆనందమే. శరత్‌కంటె గొవ్ప [వతిభావంతులు అధిక (పళంసలు పొందారు కాని, ఆయనవలె యుట్టా అందరి హృదయాధిత్యాన్నీ స్వీకరించినవారు

అరుదు.” ఇలా విశ్వకవి [(పళంసలనే పొందిన శరత్‌ “ఈ గౌరవాభినందనలు నా ధనానికి కాదు విద్యకి అంతకంటే కాదు. నన్ను పురస్కరించుకొని

101 శారద పదతలమున భక్తులందరూ శద్ధా పూజలర్పిస్తున్నారు” అంటూ తన విన్మమతను (సదర్శించాడు. రచనా వైవిధ్యం శరత్‌ రచనల్లో ఎంత వై విధ్యమున్నా _పధాన యితివృత్తం పడతుల పట్ల, దశితులపట్ల మానవత్వంతో కూడిన కరుణ భావమే అయినా పథేర్‌ దావీ, శేష |(పళశ్నవంటి రచనల్లో స్వాతం[త్యోద్యమ [పతిధ్వనులతోబాటు, 'చ్మెరరిస్టు ఉద్యమ (పతిధ్వనులు కూడా కనిపిస్తాయి. గాంధీజీ అహింసా సమరాల వైఫల్య కారణంగా జనించిన నిరాశా నిస్పృహలు కన్పిస్తాయి. వాటినుండి బయటవడి యువతరం వెతుక్కున్న (ప్రత్యామ్నాయ మార్గమే ఇెరరిజం, భారతదేశంలో పర్మిశమలు _పారంభం కావటంతో నగరాల్లో కేం[ద్రీకరింప బడిన పార్మిశామిక కార్మికుల్లో ఎ్మరజెండా నాయకత్వాన _పారంభమయిన (పేడ్‌ యూనియన్‌ ఉద్యమ పతిధ్వనులు, ఎ్మారజెండా రెపరెవలు వథేర్‌ చాబీలో మనకి కనిపిస్తాయి. అలాగే జమీందారీ ప్యూడల్‌ బానిసత్వంలో (మగ్గుతున్న (గామీణ జీవితం, ముఖ్యంగా (బిటిష్‌ తొత్తులైన జమీందార్ల క[ద్ర జీవితం, పల్లీ సమాజ్‌ మొదలైన రచనల్లో చితితమైంది. శరత్‌ రాజకీయార్థిక సాంఘికాభ్నిపాయాలన్నీ ఆయన రచనల్లో కళా రూపంలో చర్చింపబడ్డాయి. శరత్‌ రచనలన్నీ నిర్జిష్ట పయోజనాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని చేసినవే. సా(మాజ్యవాదుల యుద్ధదాహాన్ని ఖండిస్తూ, (పవంచ శాంతిని కోరుతూ ఆయన రచనల్లో వెలువడిన భావాలు (పత్యేకించి గమనార్హాలు, శరత్‌ రచనల్లో సమస్యను ఆవిష్కరించడమేగాని, పరిష్కారాన్ని సూచించడం ఎక్కడా కనపడదు. ఉదాహరణకు విధవా వివాహాల ఆవశ్యకత పట శరత్‌ రచనలు పాఠకులను అభిముఖులను చేస్తాయి. వితంతువులపట్ట రపాయిత సానుభూతి సూచ్యంగానే కాని వాచ్యంగా ఎక్కడా వ్య క్రంకాదు, "పెగా శరత్‌ వితంతు ప్యాతలు పునర్వివాహం విషయంలో వెనకడుగునే ప్రదర్శించి సంప్రదాయ కూపంలోకే తిరిగి వెళాయి. ఒక్కా శ్రీకాంత్‌లోని అభయ విషయంలో మటుకు యిందుకు భిన్నంగా జరుగుతుంది. భర పరిత్యక్రయైన అభయ భర్తను వెతుక్కాంటూ బర్మా వెష్తంది. అప్పటికే అక్కడొక బర్మా శ్రీతో కలసి వుంటున్న అభయ భర్త అమెను కూడా స్వీకరించినా తర్వాత తిట్టి కొట్టి యింటి బయటకు తరిమేస్తాడు.

10% అప్పుడు అభయ కృంగిపోక, మరో యవకుని చేపట్టి సుఖ జీవనం గడుపు తుంది. శ్రీకాంత్‌ను పాణాధికంగా (పేమించికూడా అతడిని పెళ్ళి చేసుకోలేక సం్యపదాయ బంధాల్లో చిక్కుకొన్న రాజ్యలవ్ష్మ్మి అభినందనలనుకూడా పొందిన పాత అభయ. దీన్నిబట్టి భర పరిత్య క్తలైన స్రీలపట్ట వితంళువుల పట్టా శరత్‌ అభ్మిపాయాలేమిటో సుబోధకమవుతాయి. శ్రీకాంత్‌ - శేష్మపశ్న శరత్‌ స్వీయకథాత్మకమైన శ్రీకాంత్‌ చదివితే శరత్‌ వివిధ జీవిత దశలు చ్య క్రమవుతాయి. శరత్‌ రచనల్లో చాలా ముఖ్యమైనదై న “శేష్టపళ్న 'లో ఆనేక సాంఘిక సమస్యలపై విపులమైన చర్చ ఉంది. ఇందులో కథాంశం చాలా తక్కువ. విమర్శలు, వాదోపవాదాలు, తర్జన-భర్దనలు ఎక్కువ. థ్రీకాంత్‌లోని సాంఘికాభ్మిపాయాలలో మితవాదందే విజయమన్నట్టు కనిపిస్తే, శేష్టపళ్నలో అతివాదానికి పె చెయ్యిగా కనిపిస్తుంది. శరత్‌ సామాన్య జన (పాభవయుగాన్ని దూరదూరాలనుండి దర్శించి, దానివైపు చేతులు చాపి ఆహ్వానించాడు. మానవుడే సృష్టికి మకుటాయ మాను దని, మానవత్వమే లోకంలో సమస్తానికి గీటురాయి. అని విశ్వసించాడు. (పపంచ శాంతిని, నర నారీలోక కల్యాణాన్ని, సామరన్యాన్ని, సౌమనస్యాన్ని కాంష్షించాడు. ఆయనను విశ్వసాహిత్య మహారథుల (ేణిలో చేర్చడానికి యివి చాలు తెలుగులో శరత్‌ రచనలు దాదాపుగా శరత్‌ రచనలన్నీ తెలుగులొకి వచ్చాయి. శరత్‌ రచనలు చదవనివారు ఒకదశలో ఆం్యధలో లేరని చెప్పవచ్చు. శరత్‌ రచనల తెలుగు ఆనువాదకులు పలువురున్నారు. పషషపథమంగా శరత్‌ రచనలు తెనిగించినవారు జొన్నలగడ్డ సత్యనారాయణ, సహదేవ సూర్య (వ్రకాశరావుగారలు. వీరు గాంధిక భాష వాడిన కారణంగా ఆ అనువాదాలు పాఠకులను ఆకర్షించలేక పోయాయి. తర్వాత వేలూరి శివరామళాన్త్రి, చ్మకపాణిగారలు బెంగాలీ మూలాల నుంచి చేసిన అనువాదాలు [పామాణికంగా వుండి శరత్‌ రచనలకు విశేష జనాదరణను సంపాదించి పెట్టాయి. సూర్యదేవర వెంకటసుబ్బయ్య, ఈదర లక్ష్మీనారాయణగారల కొడ్టి పాటి అనువాదాలు ప్మతికలకే పరిమిత మయ్యాయి.

108

1940 తర్వాత దిగవల్లి శేషగిరిరావు (నారీ మూల్య మొట్టమొదట ఆనువదించినది వీరే), సీలకంఠం, పురాణం కుమారరాఘవశాన్త్రీ, మద్దిపట్ల సూరి, భోగరాజు షేరాజు, గద్దె లింగయ్య, నన్నపనేని సుబ్బారావు, కత్రి వాస తీర్చులు, బొందలపాటి శివరామకృష్ణ (పభృతులు శరత్‌ సాహిత్యాన్ని అనువదించారు.

అనువాదకుల్లో శరత్‌ బాబును కలుసుకున్నదీ, ఆయన నుంచి అను మతిని పొంచినదీ వేలూరి శివరామళాన్త్రిగారే అయినా, శరత్‌ రచనలు దేవ దాసు, పల్లీయులు, బడదీదీ, పరిణీత, 'పెంచిన్మపేమ, పత్కివత, వరేక్‌, వాగ్ధత్తలను చక్కని వాడుక భాషలోకి అనువదించి, శరత్‌ రచనల ఆత్యు త్తమ అనువాదకుడుగా (పసీద్ధి చెందినది చ్యకపాణి.

చ్యకపాణి అనువాదాలు వానికెక్కితే రాశిలో ఎక్కువ అనువాదాలు శివరామకృష్ణగారి పేర వెలువడ్డాయి.

15-27 ఏళ్ళ మధ్య వయస్సులో శరత్‌ భారం (మొదటికథ), సుభద, బాల్యస్మృతి, కాశీనాథ్‌, చర్యవనాధ్‌, అనుపమ (పేమ, హరిచరణ్‌, బడదీదీ, దేవదాసు, ఛాయా సకాశము, విలాస మందిరం ఆనే రచనలు చేశాడు.

రంగూన్‌ నుండి 1908-1916 మధ్య రాముని బుద్ధిమంతనం, తీరని కోరికలు, బిందుగారబ్బాయి, చర్మితహీన్‌, విరాజ్‌బహు, వరిణీత, వంతులు గారు, సరయు, గర్వభంగం, రాగదీవం, పల్టీయులు, వైకుంకుని వీలునామా, అరక్షణీయ, శ్రీకాంత్‌ మొదటి భాగం మొదలైనవి వెలువడ్డాయి.

శరత్‌ 1916 లో స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చాక, 1989 లో చనిపోయే లోగా రచించినవి : హేమాంగిని, నిష్కృతి, స్వామి, దత్త, గృహ దహనం, (వాహ్మణ పిల్ల, భైరవి, నవవిధాన్‌, చ్మితకారుడు, హరిలక్ష్మి, శేష(వళ్చ్న, భారతి, వ్మిపదాసు, అనూరాధ, పరేశ్‌, మహేశ్‌, గర్వభంగం, రాధారాణి, అభాగిని స్వర్గం, పతి్యవత, శేసుఫలితం, బైరాగి, సబిత.

జాగరణ, రాగల రోజులు, రసచ్శకం, మంచీ-చెడూ అన్నవి ఆయన ఆసంపూ రి నవలలు.

తన నవలలనే కొన్నింటిని ఆయన నాటకాలుగా మలిచాడు. విరాజ్‌ బహు, పూజారిణి, విజయ, ఇరుగు పొరుగు అనేవి శరత్‌ నాటకాలు.

ఫిరే బేలార్‌ గల్ఫ్‌ అన్నది ఆయన చిన్నపిల్లల కోసం రాసిన కథలు,

104

నారీర్‌ మూల్య, తరుణీర్‌ వ్మిదోహ్‌, స్వదేశ్‌ సాహిత్య, శరత్‌చం[ద ఓ ఛ్యత సమాజ్‌, శరత్‌, బైరక్‌ కథలన్నవి ఆయన వ్యాస సంకలనాలు.

వీటిలో నారీ మూల్య, శరత్‌ వ్యాసాలు పేర కొన్ని వ్యాసాలు మా(తమే తెలుగులో _పకటింపబడ్డాయి.

శరత్‌ చందేర్‌ ప్మతాబలీ అన్నది శరత్‌ లేఖలు పేర తెలుగులోకి వచ్చింది.

అ సమయం జాతి

1088 జనవరి 16వ తేదీ ఆదివారంనాడు శరత్‌ అస్తమించాడు. దేశ (పజలే కాకుండా సుభాష్‌చంర్యదబోసు వంటి రాజకీయ నాయకులూ, టాగూరు వంటి సౌహిత్యకాటలూ శరక్‌ మెరణంపట్ల (ప్రగాఢ సంతాపాన్ని తెలిపి, ఆయనకు తమ (శద్ధాంజలి ఘటించారు.

శరత్‌ తన మహత్తర రచనలద్వారా అమరుడయ్యాడు. గ్‌ా

(విశాలార్యధ, ఆదివారం 19.976)

రాజకీయ వాదిగా శరత్‌

857 నాటి ్మపధమ భారత స్వాతం్యత్య పోరాటం విఫలం కావ టంతో భారత (ప్రజల్లో నిరాళా నిసృృహలు ముసురుకున్న తరుణంలో, 1885 (పాంతంలో విదేశీ ఏలికలకు విన్నపాలు చేసే మితవాద సంస్థగా భారత జాతీయ కాం[గెస్‌ ఆవిర్భవించింది. అందుకు దశాబ్దం పూర్వం 1876 లో శరత్‌ చంద ఛటర్జీ, బెంగాల్లోని దేవానందపూర్‌లో జన్మించాడు.

పేద (బాహ్మణ కుంటుంబంలో పుట్టిన శరత్‌ చదువు అంతంత మ్మాతంగానే సాగింది. మధ్య మధ్య చదువుకు స్వస్తి చెప్పి బైరాగుల వెంట దేశ దిమ్మరిగా తిరిగాడు. ఆ దేశాటన (కమంలోనే విదేశీ పాలకులు దేశాన్ని చేస్తున్న దోపిడీ బిటిష్‌ వారికి దేశీబంట్లూ ఏజెంట్లూ అయిన జమీందారులు బెంగాలీ (_గామీణ రై తాంగంపె సాగిస్తున్న దాష్టీకం, దోపిడీలు, కొత్తగా ఇంగ్రీష విద్యాభాస్యంచేసి డాక్టర్లుగా; ప్రీడర్దగా; క చేరీల్లో గుమాస్తాలుగా పని చేసే మధ్య తరగతి వారి అలసత్వాన్నీ; రై తాంగపు (శమ ఫలితాలను దోచు కొని పరభాగ్యోప జీవులుగా పట్నవాసాలలో విలాస జీవితం గడిపే గైైరు హాజరు భూస్వాముల నై చ్యాన్నీ శరత్‌ సన్నిహితంగా పరిశీలించాడు. దేశంలో దర్శిదులు, దళితులు, అస్పృహ్యలు; అణగారిన అర్హులూ, (బిటిష్‌ స్మామాజ్య వాదుల బానిసలై న పురుషులకు బానిసలుగా సం్యపదాయ శృంఖలాల మధ్య, అవిద్యతో, అనాదరంతో (మగ్గి పోతున్న శ్రీజన సామాన్యాన్ని, వారిలో కూడా అత్యంత నికృష్ణ జీవితం గడుపుతున్న వితంతువులను, వతితలను శరత్‌ దర్శించాడు.

జీవితాన్ని అన్ని కోణాలనుంచీ సన్నిహితంగా పరిశీలించిన శరత్‌లో మూఢాచార నిరసనం, తిరుగుబాటుతత్వం తలెత్తాయి. ఏటికితోడు బంకిం రచించిన దేశభక్తి పూరిత రచనల పఠనం ఆయనలో దేశభక్తిని రేకెత్తించింది.

శరత్‌ తన 27వ ఏట జీవిక కోసం బర్మా వెళ్ళాడు. 1908 లో వెళ్ళి పోయిన శరత్‌ 1816లో గాని స్వదేళానికి తిరిగి రాలేదు. దీన్ని బట్టి 1905ళో

106

దేశాన్నంతనీ, ముఖ్యంగా జెంగాలునీ (క్రక్కదలించి వేసిన బెంగాలు విభజన వ్యతిరేకోద్యమంలో శరత్‌ _పత్యక్షంగా పాల్గొన లేదని బోధపడుతుంది.

బర్మాలో పుండగా శరత్‌ కార్యకలాపాలేమిటి, రచనా వ్యాసంగ మేమిటి ముఖ్యంగా సాంఘిక సమస్యలకే పరిమిత మైనట్టు కనిపిస్తుంది. ఈ దశలో వెలువడిన రాముని బుద్ధిమంతనం, తీరని కోరికలు, బిందుగారబ్బాయి , చర్మితహీన్‌, విరాజ్‌బౌ, పరిణీత, పంతులుగారు, సరయు, గర్వభంగం, రాగదీపం, పల్టీయులు, వైకుంకఠుని వీలునామా, ఆరక్షణీయ మొదలై నవన్నీ కూడా సాంఘిక సమస్యలకూ, జమీందారీ వ్యతి రేకతకూ, స్తీ సమానత్వ సమస్యకూ, మానవతకూ పరిమితమయ్యాయి.

19016 లో శరత్‌ స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చాక అనారోగ్య కారణంగా కొంతకాలం రచనలకే పరిమిత మైనా తర్వాత కాంగెస్‌తో పనిచెయ్య నారం భించాడు. రాట్నం వడికాడు. ఖద్దరు ధరించాడు. గాంధీజీ బోధించిన శా-త్య హింసలను విశ్వసించాడు. 1921, 1980 సత్యా గహోద్యమాల్లో పాల్గొన్నాడు. ఆ రెండు ఉద్యమాలూ కూడా విఫలమయ్యాయి. యువతరం నిరాకా నిస్ఫృహ లకు గురైంది. (ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు వెతుక్కో నారంభించింది.

హౌరా జిలా కాం్యగెస్‌ కమిటీ అధ్యక్షుడుగాను, బెంగాల్‌ రాష్ట్ర కమిటీ సభ్యుడుగాను పనిచేసిన శరత్‌, గాంధీజీ నాయకత్వంలో కొం్మగెస్‌ అనుసరించిన విధానాలపట్ట వసుమతి మాసప్మత్రిక చి త్తరంజన్‌ దాస్‌ స్మారక సంచికలో వెల్దడించిన ఈ కింది భాగాలు గమనార్దాలు,

దేశబంధు దాసూ, శరత్తూ స్టీమరుపై (పయాణం చేస్తూండగా దాసు అకస్మాత్తుగా శరత్‌ని “*మీక్సు రాట్నం మీద నమ్మకముందా ? ఆని అడిగారు.

*ష్టీర్ర ఉద్దేశించే నమ్మకం నాకులేదు” అన్నాడు శరత్‌,

“ఎందువల్ల ?” అన్నారు దాస్‌.

“బహుళా దీర్ష కాలం రాట్నం వడకటంవల్ల కావచ్చు” అన్నాడు శరత్‌.

నః షః జ

“మీకు మా అహింస-ఆసహ యోగాలమీద విశ్వాసం ఉందా?” అని అడిగారు దేశబంధు.

“అహింసో.సహింసో, నాకు ఎలాంటి అసహయోగం మీదా నమ్మకం

లేద”న్నాడు శరత్‌, ఖ్‌ ఖు ఖః

10?

హిందూ-ముస్లిం సమస్య పై మీ అభ్మిపాయమేమిటని (_పళ్నించి, ముస్టీం జన సంఖ్య పెరిగిపోవడంపట్ల అదుర్దా (ప్రకటించిన దేళశబంధుకి,

“శూ దులు, పంచములు ఆందరినీ దగ్గరకు తియ్యండి. నలుగురిలో వాళ్ళకు ఒక స్థానం కల్పించి మనుషుల్ని చెయ్యండి. చిరకాలం నుంచి స్త్రీల పట్ల చేసిన దురంతాలకు, "అత్యాచారాలకు (వత్మికియ ఆలోచించండి. అప్పుడు మీరు ముస్లింల సంఖ్య పెంపును గురించి చింతా కాంతులవరు” అని జవాబు చెప్పాడు కరత్‌.

వైన ఉదహరించిన వాటినిబట్టి ఆయా సమస్యలపై శరత్‌ అభ్మిపాయాలు ఏమిటో మనకి వ్య క్రమవుతాయి.

1981 ఉద్యమం విఫలమైంది. గాంధీగారితో బాటు పాతికవేల మంది సత్యాాగహులు జైళ్ళలో మగ్గుతున్నారు. తొంబగా జైళ్ళకు వెళ్ళిన సామాన్య జనం క్షమాపణ పత్రాలిచ్చి వెనక్కి రాగా, మధ్యతరగతికి చెందినవాళ్ళే జైళ్ళలో వుండి త్యాగబుద్ధిని (పదర్శించారని శరత్‌ అభ్మిపాయవడ్డాడు. దేశభక్తులూ, గాంధీజీ అలా జైళ్ళలో (మగ్గుతాంటే బెంగాల్‌ (ప్రజలు కిమ న్నాస్తిగా ఊరుకోవడం, తిరగబడక పోవడం, చేతనైతే హింసకైనా పూను కొని (బైటిష్‌ వారిపై (పతీకారం తీర్చుకోక పోవడంతో శరత్‌ వేదనకు గురయ్యాడు. 19282 జూలై 18 న హౌరా జిల్లా కాం్యగెస్‌ కమిటీ అధ్యక్ష పదవికి రాజీనామానిస్తూ తన వేదననూ అ్మకోశాన్నీ వెలిబుచ్చాడు.

అయినా (పధాన జాతీయ సంస్థ ఆయిన కాంగెస్‌నే ఆంటి పెట్టుకొని

తన రచనల ద్వారా స్రీజన సముద్ధరణకోసం, వితంతువులకు, పతిత లకు సమాజంలో గౌరవ(ప్రదమైన స్టానాన్ని కల్పించడం కోసమూ కృషిచేస్తూ వచ్చాడు.

దేశ స్వాతర్యత్య సంగామంలో వృద్దుల నాయకత్వమూ (పాబల్యమూ ఉన్నన్నాళ్ళూ దేశానికి ము క్రిలేదని శరత్‌ అభిప్రాయపడ్డాడు. యువతరం పట్ట విశ్వాసం "పెంచుకున్నాడు. ఇందుకు యువకులను, విద్యార్థులను ఉద్దే శించి ఆయన చేసిన యీ కింది ప్రసంగ భాగాలే తార్కాణం,

“రాజకీయాలు వృద్ధుల గుత్త వ్యాపారమని నిన్న మొన్నటిదాకా అందరికీ నమ్మకం. కాని ఈ గురుతర బాధ్యత వహించవలసినది వృద్వలు కారు, యువకులు.” 9

[గీరి “ఇన్నాళ్ళనుంబీ బనియా (ప్రభు శక్తికి యే చింతాలేదు. వృద్దుల రాజకీయ చర్చలను ఒక ,కీడగా ఎంచుతూ వుందది. నేడు దానికా అవకాశం చేయిజారి పోయింది. నేడు రాజళ క్రి కలవరపడుతూ వుంది. మా దేశ యువ హృదయం మార్గాన్వేషణ కై ఉరకలేసూ వుంది* దానిని అడ్డగించే శకి ఆంగ్రేయలక్కూడా లేదు. .మా యువకులు జన్మ హక్కును సాధించి తీరుతారని ఆశిస్తున్నాను. ఎవరెన్ని చెప్పినా, ఏ (పలోభానికీ లోబడవద్దనీ, ఈ సంకల్పం నుంచి చలించవద్దనీ విద్యార్థులను, యువకులను (పార్షిస్తున్నాను. నా ఎరుకలో సత్యానికి శాశ్వత పరిభాష అంటూ లేదు. దేశ కాల పాతల వరస్పర సంబంధ స్టానమే సత్య స్వరూపం. మీజ్జానానికి ఆచరణకీ యేకీభావం వుండాలని మాతం నేను నొక్కి చెబు తున్నాను. అస్పశ్యత అర్థంలేని ఆచారమని అంగీకరించికూడా పాటిస్తున్నాను. కులభేదాలు అకల్యాణదాయకాలు. అమునా ఆచరణలో దీన్ని ఎదిరించను, విధవా వివాహాలు న్యాయసమ్మతమని ఎంచుతూకూడా దూరంగా తొలగిపోతాను. ఖాదీ ధరించడం ' సబబనుకునికూడా విదేశ వస్త్రాలు మాననుందీనినే నేను అసత్యాచరణ అంటాను. దేశ దుర్దశ అంతటికి యిదే కారణం. అందుకనే నేను సదేవదే యువకులకు సత్యనిష్షే మీ వతమని నివేదిస్తున్నాను. ఇవాళ కార్య కమంలో కత్తి.క్ట్రరసాము కూడా వుంది. ఇంతవరకు విద్యార్థులు ఈ విషయమై 'పెడమొగం పెట్టారు. నెమ్మదిగా వారు దీనికి సుముఖులవుతున్న దుకు వారిని హదృయ పూర్వకంగా అభినందిస్తున్నాను. ఖాదీ పచారము, జాతీయ విద్యాలయాల స్థాపన, అర్హుల సేవ-యివన్నీ మంచివా, కావా? నిర్భయతను, దేశ స్వాతం[త్యాన్ని సాధించడానికి యివన్నీ ఉవకరిస్తాయా, లేదా? యివన్నీ వ్యర్థ (ప్రశ్నలు. వీరి సత్య నిష్ట రేపు మరోమార్గం చూపితే, ఈ ఏర్పాట్టన్నిటినీ తమ స్వహస్తాలతో ధ్వంసం చేయటానికి, అభయా (శమ వాసులు, కణకాల౦కూడా వెనుడీయరని నా విశ్వాసం: నా విశ్వాసం సత్యం కొవాలని అభిలషి స్తున్నాను అన్నాడు శరత్‌. దీన్నిబట్టి గాంధీజీ సత్యాాగహ సమరాల వై ఫల్యానంతరం స్వాతం్యత్ర యోధుల ఆలోచనల్లో వస్తున్న, శరత్‌లో వచ్చిన మాద్చ స్పష్టమవుతుంది చౌరీ చారా ఘటనను. షరస్మారంచుకాసి. గాంధీపీ, ఉవ్వెత్తున ముమ్మ రంగా సాగుతున్న సహాయ నిరాకరణోద్యమాన్ని నిలిపేసినపుడు స్యాతం(త్య

109 యోధులు ద్మిగ్భాంతులయ్యారు. యువజనం కొత్త పోరాట మార్గాల అన్వేష ణకు పూను కున్నారు.

శరత్‌ “చారీ చౌరాలో కొద్దిమంది కానిస్రేవిల్సు చనిపోతే ఏం కొంప మునిగి పోయింది ? ఇంత పెద్ద దేశంలో స్వాతం త్యోద్యమం సాగేటప్పుడుః ఏదైనా ఒక మూల రక్తపాతం జరక్కుండానే వుంటుందా ? అహింస ఉత్తమ మెనదే, ఉదా త్తమెనదే, దేశ స్వాతంత్య సంపాదన అంతకన్న నూరురెట్టు ఊ త్తమమూ అయినది” అని కుండ (బద్దలు కొట్టినట్లు తన అభ్మిపాయాన్ని వెలి బుచ్చాడు.

సాహిత్య విషయాల్లో టాగూరును తన గురుతుల్యునిగా భావించిన శరత్‌, రాజకీయాల విషయంలో ఆయన్ని నిశితంగా విమర్శించిన సందర్భాలు కూడా వున్నాయి.

ఆలాగే, ఖిలాఫత్‌ ఉద్యమ సందర్భంగా ముస్తిములు స్వాతంత్య పోరా టంతో ఆర్ధ మనస్క_ంగా పాల్గొనడం పట్టకూడా శరత్‌ తన త్మీవ వ్యతిరేక తను వెల్లడించాడు.

(బిటిష్‌ స్మామాజ్యవాదం పట్టనే కాకుండా మొత్తంగా స్మామాజ్యవాదం పట్ట శరత్‌ తన వ్యతిరేకతను (పకటింవాడు, (పపంచ శాంతిపట్ట అనుకూల్యత (పకటించాడు.

కాంగెస్‌ సత్యాాగహోద్యమాల వై ఫల్యానంతరం నిరాశా నిస్పృహలు ఏర్పడిన కాలంలో శరత్‌ రచించిన *వథేర్‌ దావీ (భారత్సి నవలలో ఉ్యెరరిస్టు (పతిధ్వనులు, దానికి సంబంధించి చర్చోపచర్చలు మనకి కనిపిస్తాయి.

ఎర జెండా సీడన 1పారంభమైన లేబరు ఉద్యమాన్ని జాతీయోద్య మంళలో ఒక భాగంగా చ్వితించిన ఘనత కూడా (ప్రధమంగా శరత్‌ కే దక్కింది.

పౌఠకలోకపు విశేషాదరణ పొంది మూడునాలుగు మాసాల్లోనే ఎనిమ్‌ది వేల (పతులు ఆమ్ముడైన “పథేర్‌ దావీని' (బిటిష్‌ (ప్రభుత్వం నిషేధించిం దన్న విషయం గమనార్హం.

శరత్‌ సోషలిజాన్ని గురించి ఎక్కడైనా (పస్తావించాడా అన్నది కుతూ హలం కలిగించే ఆంశళం.

నాగరిక పష్యతిక శారదీయ సంచికలో యీ పసక్తి మనకి కనిపిస్తుంది.

“వస్తుత రాజకీయాలు" అన్న ఆ వ్యాసంలో శరత్‌ యీలా రాశాడు: జ్‌న్దా దృష్టిలో కాం1[గెస్‌ దేళశంలో కెల్లా. గొప్ప రాజకీయ సంస్థ, కార్యగెసు జాతి మత విభేదాలను రూపుమాపటానికి చిరకాలం నుంచీ పోరాడుతూ

110 వుంది. ఇవాళ ఆ సంస్థను న్యూనతపరచే (పయత్నంవల్ల, వ్య క్రిగత పఠువు (పళిష్టలు ఎవరిపైనా పెంపొందుతవో లేదో నాకు తిలియదుకాని, దేశ గౌరవం ఏమ్మాతమూ "పెరగదు. దేశసేవ అనేది, ధార్మిక స్వరూపం వహించే వరకు దానిలో వదో కొరత, మోసమూ వుంటుంది. ఈ విషయం అనుదినమూ నాకు అనుభూతికి వస్తోంది. ధర్మం దేశంకంటే ఉన్నతమని భావించడంకూడా విపత్కరమే: తాము పొరపాటు పడలేదని గాంధీజీకి తెలుసు. వర్కింగు కమిటికీ తెలుసు. మాలవ్యా వ్యతిరేకత కూడా, మహాత్ముణ్ణి విచలితుణ్ణి చెయ్యలేక పోయింది- అందువల్ల వారు కాం[గెసుతో తెగతెంప్పలు చేసుకుంటే ఈ గందరగోళం, అలజడితో, కాం[గెసుకు (పమేయం వుండదు. వారికి, ఆసలు భయం సోష లిజాన్ని గురించి: వారి చుట్టూ చేరింది ధనికులూ, వ్యాపారస్తులూను. ఇకను వారు సోషలిస్టులను ఎలా తమలో చేర్చుకుంటారు? ఈ విషయంలో మహాత్ముని దౌర్భల్యాన్ని అంగీకరించక తప్పదు.” క్టుప్తంగా, మనకున్న యీ తక్కువ వ్యవధిలో చెప్పుకోవాలంటే శరఠ్‌ రాజక్రియాభి_ పాయాలివీ, శరత్‌ 1988 లో అమరుడయ్యాడు. హరిపురా కాంగెసులో సువాష్‌ చంద్రబోస్‌ కరత్‌ అ స్త్రమయంపట్ల (వవేళ పెట్టిన సంతాప తీర్మానంలో “శరచ్చం దుడు గొవ్ప రచయిత, అంత కన్న గొప్ప దేశభక్తుడు” అని పేర్కొన్నాడు. శరత్‌ రసవత్సాహిత్య (ష్టయేకాదు, భారత రాజకీయ, సాంఘికాడి రంగాల్లో భవిష్యత్తులో ముందుకు రాబోయే దోరణుల, శక్తుల ్మదష్షకూడా. జ ణ్‌ షి ఆం్థధ్యపదేక్‌ ఆ(ఫ్రోఅసియా రచయితల సంఘం తరపున, అభ్యుదయ రచయితల సంఘం తరఫ్పన శరళ్‌ కివేనా జోహార్లు. అలి (19-976 న శ్రీ బెజవాడ గోపాలరెడ్డి అధ్యక్షతన విజయవాడలో జరిగిన శరత్‌ శతజయంతి సభలో చదివిన పనంగ వ్యాసం)

భారత స్వాతం త్య సవుర శంఖారావం “వం దేవూతరంి

జాతి జనుల గుండెల్లో న్మిదాణంగా వున్న మాతృదేశ [పేమ భావానికి అక్షర రూపమిచ్చి, మాతృదేపీ జయనాదమై ధారతీయులను తట్టి లేపి రణ న్నినాదమై స్మామాజ్యవాద వ్యతిరేక స్వాతం్యత్య పోరాటంలోకి శాతి జాతిని దూకించిన ఆమర కవిత. సమర కవిత బంకిమ చం[ద్రకృత “వందేమాతరం” గేయం.

టౌంచి విష్ణవంలో (ఫెంచి పజలను (_పభావితులనుచేసి, స్వాతంత్య, శాంతి సౌభాతృత్వ భావ్యపేరితులను చేసి రాజరిక వ్యవస్థను కూల్చివే సేందుకు వారిని పురికొల్పిన 'లా మార్సెలే” గీతానికి దీటైన గీతం '*వందేమాతరం' గీత మంటే అతిశయోకక్రి కాబోదు.

చర్మితను మలచినదే కాకుండా, తనకు తానొక చర్మితను సృష్టించు కొన్న “వందేమాతరం” గితం శతజయంతిని భారతదేశమీనాడు కృతజ్ఞతా పూర్వకంగా జరుపుకోవడం, ఆ గేయకర్త బంకింవాబును స్మరించుకోవడం ఎంతైన సమంజసం.

ఒకానొక భావం (పజల మనసుల్ని (పగాఢంగా ఆవహించిననాడు, అదొక భౌతిక కక్తిగా పరిణమిస్తుందన్న నూక్తికి నిదర్శన్నపాయమైన 'వందేమాతరం' గేయ చరితను స్టాలీపులాకంగా పరిశీలిద్దాం.

గేయావిర్ళావం

బంకిమ చంద ఛటర్జి రచించిన ఆనందమఠం నవలలో 1862లో (థ్యవధమంగా ,పచురితమైన వందేమాతరం గేయం-1674, 75 _పాంతం లోనే రచింపబడి వుంటుందన్న అభి్మిపాయ మొకటి (పచురంగా వుంది. వంగదర్శన్‌ ప[తికరో ఒంకిం రచించిన “దుర్గాపూజ అనే వ్యాసం బంకిం దుర్గాపూజను మాతృదేశ పూజగా పరిగణించిన సంగతిని స్పష్టం చేస్తుంది. బంకిం సోదరులు సతీష్‌ చం[ద ఛటర్జీ పూర్ణచం్యద ఛటర్జిలు రచించిన

కలి “బంకిం జీవనే”, “బంకిం (పసంగ”లు కూడా వందేమాతరం ఆనందమఠం కన్నాముందే రచింపబడిందన్న విషయాన్ని బలపరిచాయి. ఓక రోజున వంగదర్శన్‌ మేకప్‌ చేస్తుండగా, చిన్న ఖాశీ పూరించ డానికి కొంచెం మేటరు కావాలని బంకిం గదిలోకి వచ్చిన (పింటరుకి టేబిలు పె వందేమాతరం [వాతపతి కనిపించిందట. దాన్ని తీసుకెళ్ళేందుకు అనుమతి మ్మని అడిగిన | పింటరుతో “దాన్నక్కుడ ఉండనియ్‌. దాని విలువేమిటో . నీకిప్పుడు అర్థంకాదు. ఒకానొక రోజున జాతిజాతి యావత్తూ దాన్ని అభి నందిస్తుంది. అయితే, నేనప్పటిదాకా ఉండను, నువ్వుండవచ్చు” అన్నాడట బంకిం, గేయానికి [(పేరణ బెంగాల్లో విద్యావంతులయిన యువకులను జాగృతం చేసేందుకు, జాతీయ భావాలు రేకె త్రించేందుకుగాను 1866లో 'హిందీమేశి అనే సంస్థ ఒకటి స్టాపింపబడింది. రవీం[ద్రనాధ్‌ టాగూరు అన్నలైన ద్విజేం్యదనాథ్‌: సత్యేం్యతనాథ్‌లు “మలిన ముఖచం(ద మా భారత తొ మారి, "మిలే సబ్‌ భారత సంతాన్‌ ఏక్‌ మాన్‌ వీక్స్‌ (పాణ్‌” అనే జాతీయ గేయాలు రచించారు. కిరణ్‌ చంద ముఖర్జీ అనే మరో కవి 1678లో *భారతమాత' అనే జాతీయ గేయం రచించాడు. ఈ మూడింటిలోనూ సత్యేందనాథ్‌ గేయమే ఉ త్రేజె కరంగా ఉందని బంకిం అభ్మిపాయపడినట్లు ఈ [కింది మాటలవల తెలు స్తుంది ॥ ణ “వారతదేళం మూలమూలలా ఈ గేయం (పతిధ్వనించాలి. 20 కోట్ట మంది భారతీయుల హృదయ తం[కులు ఈ గేయంతో స్పందింవాలి.” బహుశా ఇంతకన్నా ఉత్తమోత్తమమైన జొతీయగేయం రచించాలన్న తపన, మాతృదేశానికి కవితా సీరాజనం సమర్పించాలన్న ఉద్వేగమే బంకిం బాబును వందేమాతరం గితరచనకు ఉ త్తేజపరచి వుండాలి. వందేమాతరం గేయాన్ని వంగదర్శన్‌ విడిగా (పకటించి 'బిటిష్‌ స్మామాజ్యవాద పాలకుల (కోధానికి గురి అవడం సముచితం కాదనే ఉద్దే శ్యంతో, దానికి మరింత శాశ్వతత్వం కల్పించాలనే ఉద్దేశ్యంతో చార్మితక నవల ఆనంద మఠంలో దానిని బంకిం చంద చేర్చివుంటాడు. కాం్యగెస్సూ, వందేమాతరం 1088 లో 'ఆనందమఠం' ద్వారా పకటింపబడగానే 'వందేమాతరం (వజల అభిమానాదరణలను చూరగొంది, జాతీయ జీవనం పై తన (పథా వాన్ని బరపింది

క1$ి 1885 లతో టాగూర్‌ కుటుంబీకులు నడిపే “బలాక' వ్మ్యతిక “గత మూడేళ్ళుగా విసృత (వారం పొందిన గేయం”. అన్న వ్యాఖ్యతో వండే మాతరాన్ని పచురించడంతోపాటు పతిభాసుంచరీదేస్‌ కర్ని సర్రాసి కూడా (ప్రచురించింది. ద న ప్రే కాలా ఊంంవ తాల్డోడో సల గానం ఇయ్యుబడిందన్న చెశాళ్రమొుకూయె చ్లవానారుచాటో. షునడుం వాని కావ కవి రచించిన “రాఖీబరిథన్‌”సి బర్త శేకిరికీ లో కలకత్తాలో జంగా స! ల ణి దేశం నలుమూలలనుంచీ రెండవ మహాసభలోనే వందేమాతరం ఆలాపించబడీ; మాలల వచ్చిన సభికులను ఉ త్తేజపరచి, జాతీయ గేయ స్థాయినందుక్తు హం పడింది. ఈ విధంగా కాం[గెస్‌ ఉద్యమంతో దానికి ఆదిలోనే అౌదాట్య్య కూడా ఏర+డింది అప్పట్లో కాం్యగెస్‌ చట్టబద్ధ కార్యాచరణ అం పద వందే రు / అ కట్టుబడి వుంది, (పత్యక్ష కార్యాచరణను కోరే విస్ణవనా మాతరం 4 త్రేజితులను చెయ్యడం గమనార్హ మెన వి౪న్నం: శ్రే తార్కాణం | శ్‌ మాటలే కౌ అందుకు. ఆరవింద ఘోష్‌ అన్న య కింది చతణలోకి. దూకడమే “వందేమాతరమన్న మం్యతమా వినవా బె తమయ్యాయి* 6గ్గాల్‌ రాష్ట్ర (వజల పరివర్తనకు కారణభూళ నేన 04లో రికార్డు టాగ్తూర్‌ వందేమాతర. గీతానికి చేసిన గస సం ద శతజయంతి అయినది. యిజీవల బయటపడటం, దొన్ని ఆకాళవాణీ రరర సందర్భంగా ఉపయోగించడం తెలిసినదే. న ల జాతీయోద్యమం వై “వందేనూతరం' (పరాం దే 1876 నాటినుండి వెలువడిన జాతీయ గేయ సంకలనాలన్నీ “వం మాతరం”తోనే | పారంభం కావడం గమనార్శ౦* య్‌ టౌ 1905 లో (బిటిష్‌ (వకుత్వం బెంగాలు రాష్ట్ర విభజనకు. పూను కొన్నప్పుడు యావత్తు జాతినీ ఉ త్రేజీతంచేసి, నినాదంగా; సమర శంఖారావంగా వరణమిచ్చినది 'వంచేమాతరం'. అప్పట్లో అన్ని రాజకీయ. పార్టీలకూ “వండే మాతర"*మే ఏతై క నినాదమైంది. “వందేమాతరం! పేర 1906 ఆగ్హు 1న (ప్రారంభమైన వారపత్రిక గ్‌ 8

క! 1907 మార్చిలో దినవ్మతికగా మారింది. ఆ పిక సంపాదకులైన బిపిన్‌ చం్యద హెల్‌, అరవింద ఘోష్‌లు అరెస్టు చెయ్యబడ్డారు.

వారిసాల్‌లో జరిగిన వంగరాష్ట్ర మహాసభ సందర్భంగా పోలీసులు పాశవికమైన లాఠీచార్జీ చేశారు.

మనోరంజన్‌ గుహా ఠాకుర్‌ దా అనే (పసిద్ద రాజకీయ నాయకుడిని

చావ చితుకకొట్టి పక్కనున్న చెరువులోకి గెంటేళారు. “వందేమాతరం” అంటూనే ఆయన మునిగిపోయాడు. సందేమాతరం సం్మ్మపదాయం

1908 అక్టోబరులో ఉత్తర కలకత్తాలో వందేమాతరం సంప్రదాయం అనే సంస్థ స్థాపించబడింది. (పతి ఆదివారమూ సంఘ సభ్యులు వందేమాతరం పాడుతూ ఊరేగింపు జరిపి మాతృదేశ విముక్తి ఉద్యమంకోసం ఐచ్చిక విరాళాలు వసూలు చేస్తూండేవారు. వీరిలో రవీంద్రనాథ్‌ టాగూరు. సైతం పాల్గొన్నాడన్న సంగతి గమనాక్త్మం.

1906 మే 20న బారిసాల్‌లో పదివేలమందితో. అపూర్వమైన ఊరే గింపొకటి జరిగింది. దీసిలో వందేమాతరం జండాలు చేతబూని హిందువులూ, ముస్షిములూ బుజాలు రాసుకొంటూ పాల్గొన్నారు.

1905 తర్వాత, ,బిటిష్‌వారు వందేమాతరం హిందూమత సంబంధ మైన దన్న కువ్యాఖ్యానంచేసి, మహమ్మదీయులను జాతీయోద్యమానికి దూరం చెయ్యాలన్న దుష్టుపయత్నం చేశారు. కాని వారియీ దుష్ట ప్రయత్నం సాగలేదు. అందుకు మున్షీ కై కోబాద్‌ అనే స్ముపసిద్ధ ముస్టిం కవి రాసిన యీ (కింది గేయ పాదమే తార్కాణం ;

“*ట వంగమాతా ।

మన్నించు నన్ను మనఃస్పూర్తిగా

సీ సప్రకోటి సంతానంలో

నేనొక అమాయకుడ్ని

సీ హృదయానికి అద్దుకో

నన్ను సరిదిద్దుకో”.

బెంగాల్‌ విభజస వ్యతిరేకోద్యమ కాలంలో ఏడుకోట్ల మంది బెంగాలీల నినాదమైన వందేనూతరం, తదుపరి జరిగిన సహాయ నిరాకరణోద్యమ కాలంలో ముప్పదికోట్ల మంది భారతీయుల సమర శంఖారావమై భాసించింద్లి

కేక్‌ కార్టైల్‌ సర్కు్యలర్‌, విద్యార్థుల, యువకుల ధిక్కారం

1905 లో, విద్యా సంస్థల్లో వందేమాతరం గేయాలావనను నిషేధిస్తూ (బ్రిటిష్‌ పభుత్వం కార్లయిల్‌ సర్క్యులర్‌ పేర ఒక సర్హ్యులర్‌ని జారీ చేసింది. విద్యార్థులు ఈ ఆజ్ఞను ధిక్కరించారు. 1906 ఆగష్టు 7న వేలాదిమంది హిందూ, ముస్లిం విద్యార్థులు “వంద్రేమాతరం"” అంటూ నినాదాలిచ్చుకుంటూ కలకత్తా పుర మందిరం వంకకు సాగిపోయారు. ఆ సమావేశంలోనే విదేశీ వస్తువు లను బహిష్కరించాలని స్వదేశీ [వతం పూనాలని తీర్మానాలు ఆమోదించ బడ్డాయి.

స్వదేశీ వుద్యమ నాయకులను రావల్పిండిలో నిర్బంధించటానికి నిర సనగా 1907? మే లో లాహోరులో యువజనులు నిర్భందాజ్ఞలను ధిక్కరించి ఒక పెద్ద ఊరేగింపు లేవదీశారు. పోలీసుల పాశవిక దమనకాండను ఎదుర్కొన్నారు.

అడి 1008 ఫ్మిబవరి 27 వ తేది, ట్యుటికారన్‌లోని కోరల్‌ మిల్ఫ కార్మికులు ఒక వెయ్యిమంది స్వదేశ స్టీమ్‌ నావిగేషన్‌ కంపెనీ వట్ట (బ్‌టిషు షిప్పింగ్‌ కంపెనీ చూపే వివక్షకూ, అధికారుల దమనకాండకూ నిరసనగా, “వందేమాతరం” నినాదాలిస్తూ ర్మాతంతా ఊరేగింపు జరిపారు.

తిరుసల్వేలిలో బిటిష్‌ రెసిడెంట్‌ ఇంటిని గుంపులు చుట్టుముట్టి వందే మాతరం అన్న నినాదమిచ్చాక గాని వదళ్లేదు.

అడి 1808 జూన్‌ మాసం, లోకమాన్య బాలగంగాధర తిలక్‌ పె బొంబాయి పోలీసు కోర్టులో విచారణ జరుగుతున్న సమయంలో వేలాది జనం కోరు చుటూ మూగి వందేమాతరం ఆలపించారు.

౨ అది 1000 జూలై. మదన్‌లాల్‌ ఢిం్యగా అనే భారతీయ యువకుడు థారతీయులయె బిటిష్‌ స్మామాజ్యవాదులు జరిపిన, జరుపుతున్న అమానుష హింసాకాండకు (వతీకారంగా ఒక (బిటిష్‌వాడిని కాల్చి చంపాడు. ఆ నేరంపై ఢియ్మగా ఇంగ్ల ండులో ఉరి తియ్యబడ్డాడు. ఉరికంబం పెకెక్కేముందు ఢిం్యగా ఉచ్చైస్వరంలో వందేమాతరం అంటూ నినాదాలిచ్చాడు. _

1009 లో పారిస్‌లోవున్న భారతీయ దేశభక్తులు జెనీవానుండి వండే మాతరం అన్న ప్మతికను _పచురించ నారంభింఛారు. దాని మొగటి' సంచికళో “న్లిదేశ్సీ పీడనకు వ్యతిరేకంగా బెంగాల్లోని విజ్ఞులూ, సాహసికులూ ఆయిన

116 నాయకులు వందేమాతరంద్వారా [ప్వారంభించిన ఊద్యమాన్నే మేమిక్కడ అంతకు తీసిపోని పట్టుదలతో కొనసాగించ దీక్షవపాస్తున్నాం” అని పేర్కొ న్నారు.

అది 1910, అక్టోబరు ౭2వ తేది, గోపాలకృష్ణ గోఖలే దక్షిణా ఫికా లోని కేప్‌టౌన్‌ చేరుకున్నాడు. అక్కడున్న భారత్రీయులు ఒక _బహ్మాండ మయిన ఊరేగింపుతో వచ్చి '*వందేమాతరం' అంటూ ఆయనకు స్వాగత మిచ్చారు, అది 1916 జూన్‌ 20 తేదీ, మాండలేలో ఆరేళ్ళ నిర్బంధం అనంతరం విడుదల చెయ్యబడిన లోకమాన్య తిలక్‌కు పూనాలో “వందేమాతరం” అంటూ దిక్కులు పిక్కటిల్లేలా నినాదాలిస్తూ _పజలు స్వాగతం చెప్పారు.

(పముఖుల అభిపాయాలు

రాజ్యాంగ నిర్మాణసభ అధ్యక్షుడైన డాక్టర్‌ రాజేం[ద్యపసాద్‌ 1850 జనవరి 84 న “జాతీయ స్వాతంత్య సమరంలో చార్మితక ప్మాత వహించిన వందేమాతరం, జనగణమనతో బాటు సమాన హోదా కలిగి, సమానంగా గౌర వింప బడుతుంది” అన్నారు.

10838 జూలై 1వ తేదీన హరిజన్‌ పత్రికలో మహాత్మాగాంధీ వండే మాతరం గేయం గురించి అన్న ఈ మాటలు గమనార్హాలు ;

“. ..దాని మూలమేమిటి, ఆదెలా ఎప్పుడు రచింపబడిందన్న విషయాలు పక్కన "పెడదాం, బెంగాల్‌ విభజనోద్యమ కాలంలో హీందువులకూ ముస్లిము లకూ అదొక అత్యంత శక్రివంతమైన సమర నినాదమైంది. స్నామాజ్యవాద వ్యతిరేక నినాదమది.

_ నా చిన్నతనంలో, “ఆనందమఠం” నవలగురంచి గాని దాని అమర రచయిత బంకింని గురించిగాని నాకేమీ తెలియని రోజుల్లో, వందేమాతరం గేయం నన్ను ఊఉ త్రేజపరచింది. ఉరూత లూపింది. అత్యంత స్వచ్చమైన జాతీయ భావమే నాకు అందులో కనిపించింది. అదొక హిందూ గితమనిగాని, అదొక్క హిందువులకే చెందుతుందనిగాని నాకు ఎన్నడూ అనిపించలేదు. “దురదృష్టవశాత్తూ యీనాడీ విషయంలో కొన్ని వాదోపవాదాలు చెలరేగు తున్నాయి. పదారు వన్నెల బంగారాన్ని పనికిమాలిన ఇత్తడిగా నిరసించే (ప్రయత్నం జరగడం విచారకర విషయం.... కోట్లాది పజల హృద యాల్లో దానికి సమున్నత స్థానముంది, బెంగాల్లో, శేష భారతంలో కోట్లాది (పజల హృదయాల్లో అది దేళభ క్షిని |! త్తిస్తూనే ఉంటుంది. ఎంపిక, చెయ్యబడిన

117 వందేమాతరం చరణాలు భారత జాతికి బెంగాల్‌ సమర్పించిన విలువైన 'కాన్కల్లో ఒకటి”. ణి వః ళు 1987 లో కాంగెస్‌ కార్యవర్గం అబుల్‌ కలాం అజాద్‌, జవహర్దాల్‌ న్మెహూ, సుభాష్‌చందబోస్‌, ఆచార్య నరేం్యరదేవ్‌లతో ఒక ఉప సంఘాన్ని ఏర్పాటుచేసి, రవీందనాధ్‌ టాగూరుతో సం్యపతించిన మీదట 'వందేమాతరి గేయాన్ని జాతీయ గేయంగా ఆమోదించే విషయమై ఒక నిర్ణయం చెయ్య వలసిందిగా తీర్మానించింది. కార్యవర్గం అంతకుముందీ తీర్మానం చేసింది: “జాతీయ స్థాయి సమావేశాల్లో “వందేమాతరం” ఆలపించబడేటప్పుడు మొట్ట మొదటి రెండు చరణాలు మాతమే గానం చెయ్యబడాలి. దీనికితోడు, దీని స్థాయిలో అనభ్యంతరకర మైన మరే గేయమైనా పాడుకొనే స్వేచ్చ ఆర్గనైజర్ల కుండాలి....” ళ్‌ ళు ఖః 1946 ఆగస్టులో పండిట్‌ జవహర్దాల్‌ న్మెహూ “వందేమాతరం!” గురించి చేసిన యీ కింది _పకటన గమనార్హ ౦ “వందేమాతరం భారతదేశ జాతీయ గేయాలన్నిటిలోనూ _పముఖమైనది. ఇది నిస్పందేహమైన, తిరుగులేని వాస్తవం. దీనికి మహత్తరమైన చార్మితక వారసత్వం ఊంది. ఆ హోదాను అది నిలుపుకొని తీరుతుంది. మరే గేయమూ దాని యీ స్థానాన్ని ఆ([క్రమించలేదు”. ఖ్‌ జి ఖ్‌ 1908.1947 ల మధ్య ముమ్మరంగా సాగిన జాతీయ పోరాట[(క్రమంలో కోట్టాది _పజలు అపూర్వమైన త్యాగాలు చేశారు. లారీ దెబ్బలు తిన్నారు, జైళ్ళలో మగ్గారు. తుపాకులకూ, మర ఫిరంగులకూ రొమ్ములు ఎదురొడ్డి నేల కొరిగారు. ఉరికంబాలెక్కారు. అటువంటి (పతి ఒక్క సందర్భంలోనూ పతిఒక్క దేశభక్తుని రసన 'పైనా లాస్యం చేసిన నినాదం 'వందేమాతరం' నిదాణమై ఉన్న జాతివాతినే జాగృతంచేసి, ఉత్తేజితం చేసి, కార్యశూరులను చేసి, కదన రంగంలోకి ఉరికించిన గేయం, కాదు సమర శంఖారావం *వందేమాతరం',

| |.! ఇదీ భారతజాతి చరిత్రను మలుపుతిప్పి తనకొక చర్మితను సృష్టించు కొని, కర్త బంకించం[దకు అమరత్వాన్ని చేకూర్చిన “వందేమాతర' గేయ మహిమాన్విత చర్మిత! వందేమాతర సుసం్యపదాయం. (బంకించం్మద ఛటర్జీ కృత “వందేమాతరం” గేయ శతజయంతి సందర్భంగా రచించిన వ్యాసం.) అలి (ఆదివారం, 10.10.1076, విశాలాయ్యధ దినపత్రిక)

ఆ౦ధ్ర దేశంలో అద ర్యొాలడ అర ఒడ సోషలిన్లుఖభావ ప్రసరణ - |గంథ (_పచురణ ర లో

(ప్రజోద్యమం ఊవ్వెత్తున సాగి, ఉన్నత ఉృదేక శిఖరాలనందుకునే తరుణంలో కళ్ళ్శింవేసి దాన్ని లాగిపట్టి, స్తంభింపచేసే (కాంగెస్‌ పోరాట పద్ధతులూ; అడపాదడపా, అక్కడా యిక్కుడా వీరకిశోరాలవంటి విస్తవ పరులు బాంబులను వేసీ, విదేశీపాలకుల (పతినిధులైన ఏ కొద్దిమంది తెల్ల అధికారులనో మట్టు పెట్టి, తద్వారా భారత జాతీయలలో ఊత్తేజో దేకాలను కల్పింప పూనుకున్న ప్యెరరిస్టుల వ్యక్షిగత హింసా పద్దతులూ నచ్చని ఆంధ యువకులు సోషలిస్టు భావాలలోని మానవతా | పేమపట్ల, శాస్త్రీయ సోషలిస్టు విష్ణవ సిద్ధాంతాలపట్ల, 1917 లో రష్యాలో లెనిన్‌ నాయకత్వాన జరిగిన అక్రోబరు మహావిష్ణవ ఫలితంగా ఆవిర్భవించిన నవ సోషలిస్టు సమాజం

• సాధిస్తున్న (బహ్మాండమైన విజయాలపట్ల ఆకర్షితులయ్యారు.

జైలు లోవల, జైలు బయట అతికష్టంమీద ఆంగ్లభాషలో లభ్యమైన సోషలిస్టు సాహిత్యాన్ని అధ్యయనం చేశారు. వారిలో కొందరు ఆ (గ్రంథా లను తెలుగు భాషలోకి అనువదించి ఆంధ జన సామాన్యానికి అందించ దీక్ష వహించారు.

1088 సంవత్సరంలో లాలా హరదయాళ్‌ ఇంగ్లీషులో రచించిన “కారల్‌మార్క్స్‌ ది మోడర్న్‌ రిషీ” అన్న చిన్న పున్తకాన్ని “మార్క్సు మహర” అనే పేరున గుంటూరుకు చెందిన శ్రీ కుందుర్తి నరసింహారావు అనువ

లె దించి (వచురించారు.

988 లో గోర్కి నవల “మదర్‌ "ను సంక్షిప్తంగా అనువదించి “మాతృ హృదయం” "పేరున శ్రీ తుమ్మల వెంకటామయ్య కార్మికసంఘ (ప్రచురణగా 1084 తో తెనాలి తాలూకా అనంతవరం నుండి (పచురించారు,

కలిగ ఆదర్శ (గంథమండలి - 1984 ॥ శ్రీ (కొవ్విడి లింగరాజు గోర్కీ 1082 లో జైలులో వుండగా శ్రీ | హస్యంగా జైలు ప వదించి అతికష్టంమీద రహస్యంగా జై “మదర్‌ను “అమ్మ” పేరున అనువదిం ట్‌ సంపాదకత్వాన బయటకు పంపగా దాన్ని 103 ల“ వారే డిమి(ట్రావ్‌ ఆదర్శ (గంథ మండలి, ఎలమ్మరువారు. (ప్రచురించారు. జీవితం వగైరా కరపత్రాలను కూడ (పచురించారు. చిన “కమ్యూ శ్రీ సుందరయ్య, థ్రీ (కొవ్విడి లింగరాజు అనువదిం “సె మాజీ నిస్టు పణాశిక", ఎంగెల్సు “కమ్యూనిస్టుమూలసూ. తాలు”, వాదమూ” రికి ల్రో వెలువడ్డాయి. వేసిన 6౦ జి న్‌ గి ఆం్భధరాష్ట్రింలో కమ్యూనిస్ట ఉద్యమ స్థాపనకు పునాదులు యూ తొలి (గంథాలకు చారిత్రక (ప్రాధాన్యత వుంది. ని విశేష ఆలాగే సోషలిస్ట సాహిత్యాన్ని అనువదించి, అనువదింపచేసి లోని (శమదమాలకూ, వ్యయ పయాసలక్షూ ఓర్చి పచురించి, అం ధదేళం రణ మారుమూల పల్లెలు, పట్టడాలలోని ఇన సామాన్యానికి అందజేసిన [వచు సంస్థల సేవ చిరస్మరణీయమైనది, విశ ఇ శిక్టీ వచురణాలయాలలో ఆదర్శ (గ్రంథమండలి, ఎలమ్మరు; వాద సాహిత్యమాల, ముంగండ; (పగతి _పచురణాలయం, నిడమ్మరు; అతీవ కి (గంధమండలి, గుంటూరు; నవ్య సాహిత్యమాల, ఆనంతపురం; (వణా గ్‌ (నచురణాలయం, బెజవాడ; (పజా (పచురణలు, హై్మైదాబాదు; (తిలిజ్ఞ క్ష మఖ్యంగా ఎన్నదగినవి. తెలునలో అనే మార్క్సిస్టు, శాస్త్రీయ ల స్పై ట్‌ గ్రానురడి. వెలువరించిన (పగతి _పచురణాలయం సేవకూడా గణనీ మైనదనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేద పశ సాహిత్యమాలప్పీదన్న, (వజాశ కి (ప్రచురణాలయం మీదను; (తిలిజ్ఞ పబ్దిషింగ్‌ కం-పెనివ్యా మీదను బ్రిటిష్‌ (వభుత్వ పోలీసులు, కాం(ైగో వ స పెన (వదత్వ పోలీస్సల్స అనేకమార్డు దౌడిజరిపి, ఆ సంసలకు చెందిన (పెస్సు జీ, అధీ థి ల క (గ ంభాలను జప్తు చేన్ని రూపుమాప్రార్ష, కొగా యీనాడు ఆయా (వమర కరి పరచిన వందలాద్ర (గంఠాలను &కచ్లోట జేర్చి సమ్మగమైన పట్టీ డం కూడ్త అసాధ్యమైన పనిగా పరణష్పంచింది. న ఆందుచేత నాక లభ్య మైనంతవర్వ, ఆయా (ప్రచురణ సంస్థల ఆ వాద (గంథాల జొదితాన్న జ్ఞ వ్యాస్తంత్ర పొందుపరచాను. ఈనాటికి అండి

శల్తి షే బాటులో వున్న సమాచారాన్ని ఒకచోట సమకూర్చి, దేశ, విదేశ పాఠకులకు అందజెయ్యడ మే యీ వ్యాసరచనలో నా ఉద్ధేశంగాని, 'కేటలాగు కూర్చు కాడని మనవి చేస్తున్నాను. విశ్వసాహిత్యమాల, 1985-1967

మహీధర సోదరులు (రామమోహనరావు, జగన్మోహనరావులు) 1985 లో తూర్పు గోదావరిజిల్లా ముంగండలో _పారంభించిన విశ్వసాపహిత్య మాల అనేక సోషలిస్టు సిద్ధాంత, రష్యన్‌ సాహిత్య (గంథాలను వెలువరించింది, మహీధర సోదరులు సోషలిస్టు (గంథాలను స్వయంగా అనువదించడం, తమ పెస్సులో మ్యుదించడమేకాక, 'నెకిళ్ళకు పుస్తకాల మూటలు కట్టుకుని ఆయ్యధ దేశం నలుమూలలకూ వాటిని అందించారు.

సిదాంత (గంథాలు ౮9

మార్కు; ఎంగెల్బు ; ఇండియా

ఎంగెల్సు ఫి. నరుడు _ వానరుడు

లెనిన్‌ ; రాజ్యాంగ యంతం

పామీదతు ఏ లెనిన్‌ ఉపదేశాలు

(బిటీష్‌ కమ్యూనిస్టు పార్టీ వ (పపంచ కార్మికోద్యమ చర్మిత

(కోపొట్కిన్‌ ఫ్‌. విష్ణవ సందేశం

; మార్కుజీవితం, ఉపదేశాలు లెనిస్‌ ఏ పారిస్‌ కమ్యూన్‌ క వ రష్యా విప్ణవం

ఎంగెల్సు సోషలిజం: ఊహాజనితం, శాస్త్రీయం

మార్క్సు ః కమ్యూనిస్టులతో

(పై పుస్తకాలను రెండవ (_పవంచ యుద్దకాలంలో (విటీషు పభుత్వం

నిషేధించింది.

ఎంగెల్సు ఏ (పకృతి - గతి తర్కం

ఎంగెల్సు ;-. తత్వళాస్త్రం

లెనిన్‌ ; రష్యా విష్ణవం 1005

సొహిత్య (గంథాలు అడయంకో ఫి నాడు - నేడు (నవల) మైకేల్‌ షాలఖోవ్‌ : వీ దున్నేరు (నవల)

క్షే్తీల గోర్కీ వి నా బాల్యం గోర్కీ ఏ కథలు టాల్‌ స్టాయ్‌ వ కథలు చెకోవ్‌ వ కథలు రోస్కిన్‌ ; గోర్కీ జీవితం రామమోహనరావు వ టాల్‌ స్టాయి జీవితం వ్‌. (పతీకార జ్వాలలు (నాటకం) వ భయం 19 బలిదాన్‌ 19 వివిధ రచయితలు ౩ నాద్యా (కథలు) ఫి విజ్ఞాని పౌలోవ్‌ (నాటకం) ఎల్మార్‌ (గీన్‌ ఏ దషిణ పవనం (నవల) ఏ సోవియట్‌ తీ ; పల్ళిటూళ లో ఏ లెనిన్‌ జీవిత కథలు విజ్ఞానశాస్త్ర (గంథాలు ఇలిన్‌, సెగాల్‌ ణి జ్ఞానం, విజ్ఞానం 1? ? జనులు, మహాజనులు $9 ఏ యక్ష(పశ రలు 9; ? మానవులు, మహీధరములు రెండవ ,వపంచయుద్దకాలంలో కమ్యూనిస్తుపార్రీ నిర్బంధంలో వున సమయంలో *“స్తోవిర్వట్ర్‌ క్రమ్చన్నిన్న ఈ ళన డ్‌ శనిస్టుపార్ణీ చర్మిత” తెలుగులో మొట్టమొదటి సారిగా (వచరించడం గొప్ప విశేషం. యుద్ధారంభానిక్ర కొంచెం ముందు గుంటూరునుండి అతివాద (గంథ మండలి విలువ _ ఖరీదు _ లాభం, సోవియట్‌ రాజ్యాంగ చటం. మొదలైన కొన్ని మార్క్సిస్టు (గంథాలను (పచురించింది. ॥ వ్‌ వళి 0 అన్న పుస్తకాన్ని వెలువరించారు. (పగతి పచురణాలయం 1989 _ 48 వశ్చిమ గోదావరిజిల్దా, నిడమ్మరులో 1989 లో (ప్రగతి (పచురణాల యాన్ని నిడమర్తి సోదరులు (ఆశ్విసీ కుమార దత్తు, ఉమారాజేశ్వరరావులు(

కరికి స్థాపించారు, ఈ సంస్థ 1989 - 1946 సంవత్సరాల మధ్య (వచురించీన పుస్తకాలను [క్రింద పొందుపరుస్తున్నాను: క్లాన్యూ[ కాంజ్‌ నవల ఏ అన్నా (వారికేడ్చ్‌ ఇన్‌ జెర్లిన్‌) ఎంగెల్సు 2 కమ్యూనిస్టు న్మూతాలు ఆగ్నిస్‌ 'న్మెక్టి వ చైనా ఎ్యర-నైన్యం లెనిన్‌, జెల్టాకోట్సు ;_ (ఫెడరిక్‌ ఎంగెల్పు జీవితం, ఉవదేళాలు. 2 _ సోవియట్‌ రష్యా, చైనా రాజ్యాంగాలు గోర్కీ వ. వింత మనస్తత్వం (కథ) గోర్కీ :. రక్తవాహిని (కథలు) టాల్‌స్టాయ్‌ : సంసార సుఖం ॥1 2 రష్యా, చైనా రాజ్యాంగాలు

ఉమా రాజేశ్వరరావు అనువదించిన ఫెడయెంకో : దళం, దీనా లెవిన్‌: సోవియట్‌ విద్యాలయాలు _పజాళ క్తి [(ప్రచురణలుగాను: టాల్‌స్టాయ్‌: అనుమానం, గోర్కీ: పీఠాధిపతి, దత్తు అనువదించిన గోర్కీ: శ్యతువులు ఆదర్శ (_పచురణలుగాను వెలువడ్డాయి.

పజాశ కి |పచురణలు 1948 = 48 టాడా

(ప్రజాళ క్రి _పచురణాలయం 194848 సంవత్సరాల మధ్య సుమారు 800 _గంథాలను (పచురించింది. తెలుగు సాహిత్య (పచురణలో యీ సంస్థ కొత్త పమాణాలను సాధించింది. సాధారణంగా వెయ్యి కాపీలను [పచురించగా వాటి విడుదలకు మూడు నాలుగేళ్ళు వష్హై తెలుగు దేశంలో యీ సంస్థ ఒక్కొక్క- పుస్తకాన్ని పదివేల కాపీలు, కొన్నింటిని ర0 వేల కాపీలుకూడ (పచురించి ఆంధదేశపు మారుమూల వల్లెలకుకూడ ఆభ్యుదయకర సాహత్యాన్ని అందించింది. అప్పట్లో వీరు స్థాపించిన (పజాళ క్తి బుక్‌డిపోలు పుస్తక విక యానికి విశేషంగా తోడ్పడ్డాయి. అప్పట్లో (గామ్మగామానా కమ్యూనిస్టుపార్టీ స్థాపించిన సాహిత్య పఠన కేర్మదాలు సాహిత్య వికయానికి ఎక్కువగా సాధన భూతాలయ్యాయి. |

(వజాళ క్తి (పచురణలలో కొన్ని అనువాదాల వివరాలను యీ డిగువ పొందుపరుస్తున్నాను.- లెనిన్‌ ; సా్మామాజ్యవాద౦ మోలటోవ్‌ ; సోవియట్‌ రిపబ్లిక్కులు, నూతనాధికాతాలు సాలిన్‌ ; జాతుల సమస్య మ!

కేల్లీ4

“సెరెటైనికోవ్‌ ఏ సోవియట్‌ స్త్రీలు రుత్‌షా, అలన్‌

పొటెమ్మిన్‌ :; మన లెనిన్‌ స్టాలిన్‌ ఏ. నిర్మాణ సమస్యలు ఎడ్వర్డు కార్డెల్ట్‌ ; అంతర్జాతీయ రాజకీయాలు కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ : కమ్యూనిస్టుపార్టీ నిర్మాణ సూూతాలు మూడవ కార్నగెస్‌ (19ట్ర దీసిస్‌ ఎమిలీబరన్సు న మార్క్సిజం ఆంటే ఏమిటి ?

వ మార్క్సిజం, వర్గపోరాటం, (ప్రభుత్వం ఎంగెల్సు 2 కుటుంబం - దాని పుట్టుపూర్వో త్తరాలు ఎంగెల్సు ౩ కుటుంబం _ దాని

91 ? పుట్టుపూ ర్వో త్త్‌రాలు యరస్టావ్‌స్కీ 2. (వజానాయకుడు స్టాలిన్‌

గుండె నిబ్బరం (రష్యన్‌ యుద్ద కథలు) మొహిబల్‌ హస్సన్‌ 2 సోవియట్‌ యూనియన్‌లో జాతుల సమస్య లియోన్‌టీవ్‌ వ అఆర్హశాస్త్రము లియోన్‌టీవ్‌ వ అర్హశాస్త్రం వొండా వాసిలిస్క్ర్యా వ ఇంద్రధనుస్సు

3. . ఆదర్శ్యపేమ టాన్యా వ దీనాలెవిన్‌ ఏ సోవియట్‌ విద్యాలయాలు ఎలెనా కొనొనెంకో "౩ సోవియట్‌ వీరవనితలు 'ఇలిన్‌ ఏ. చైమెంత?

$ 2 కారుచీకటిలో కాంతిరేఖ లెనిన్‌ ని స్మామాజ్యవాదం లెనిన్‌ ఏ పల్దెటూరి పేదలకు

జ 2 ఏమి చేయాలి

$3 ఏ నేటి సోవియట్‌ యూనియన్‌ లెనిన్‌ వ వల్లెటూరి పేదలకు "ఫెడయెంకో ; దళం (నవల)

1206

(పజాశ క్రి (పచురణల (ముఖ్యంగా అనువాదాల) వివరాలన్నీ లభించ నందున కొన్నింటిని మాతమే పెన ఉదహరించగలిగాను.

19048 లో పార్టీపెన, (ప్రజాశక్తి వ్యతిక, ( పెస్పు, (వచురణలసెన కాంగెస్‌ (పభుత్వం కొనసాగించిన దారుణ దమనకాండ ఫలితంగా (పెస్సు, ప్వుస్తకాలు రూపుమాసి పోయాయి. కార్యకర్తలు జైళ్ళలో నిర్బంధింపబడ్డారు. నిర్భంధింపబడగా మిలిగినవారు రహస్య జీవితం గడవవలసీ వచ్చింది.

[వజా (వచురణాలయం పేరున 1916 లో హై(ద్రాబాదునుండి ఒక (ప్రచురణ సంస్థ యీ (క్రింది ఆనువాదాలను, ఇవికాక మరికొన్నింటిని (పచ రించింది. ఇలిన్‌ ఏ కారు చీకటిలో కాంతిరేఖ దీనా లెవిన్‌ ; సోవియట్‌ విద్యాలయాలు పాల్‌లఫార్ల్‌, విల్లె ల్మ్‌లీబ్నెష్ట్‌ వ కారల్‌ మార్క్స్‌ జీవితం

(తిలింగ పబ్లిషింగ్‌ కంపెనీ, బెజవాడ 1048 = 1951

ఆం(ధ్రదేశంలో కమ్యూనిస్టుపార్టీ _ నిర్బంధానికి గురియైన దశలో శ్రీ వి యమ్‌. శాస్త్రి య్యాపచురణ సంస్థను. స్టాపించి, విరివిగా మార్క్సిస్టు సాహిత్యానువాదాలను వచురించి (వజల కందించారు. లభ్యమైనంళవర క్షు (తిలింగ వచురణలను యీ (కింద పొందుపరుస్తున్నాను. ఎంగెల్సు ; సోషలిజం ఊహాజనితం, శాస్త్రీయం పాల్‌లఫార్ల్‌ ; ఆస్తీ, దాని వరిణామం, హ్యూబర్‌మన్‌ న పెట్టుబడిదారీ విధానం, దాని పరిణామ!

ః వలసదేశాలు, అర్ధ స్వతర్యత వలస దేశాలలో విప్లవోద్యమం మార్క్స్‌ ; విలువ - ఖరీదు - లాభం మార్క్స్‌ ః; కూలిపని పెట్టుబడి లెనిన్‌ 2 కారల్‌ మార్క్స్‌, (ఫెడరిక్‌ ఎంగెల్పు స్టాలిన్‌ వ గతి తార్కిక చార్మితక భౌతికవాదం ః వ్యూహం, ఎత్తుగడలు ఏ మహాసథ తీర్మానాలు ఫి లెనినిజం ? పద్ధతి, సిద్ధాంతం.

1ల్లిగ్ర బర్మన్‌ 2 సమాజం, దాని అభివృద్ధి లెనిన్‌ ; విస్తనం నేర్చిన గుణపాఠాలు లెనిన్‌, జినోవీవ్‌ 2 సోషలిజం - యుద్ధం స్టాలిన్‌ వి రైతు సమస్య లెనిన్‌ ఏ యువజన క ర్తవ్యాలు లెనిన్‌ ఫి (శామికవర్గ కర్తవ్యాలు తెనిన్‌ వ స్రీల సమన్యలు మార్కు కమ్యూనిస్టు పణాళిక ] రష్యా అంతర్యుద్ధం వ లెనినిజం _- దాని పునాదులు ఆదర్శ (గంథమండలి 1984 లో గోర్కీ “అమ్మ'ను (పచురించి ఆంధదేశంలో సోషలిస్టు కావ్యపచారానికి విశేషంగా తోడ్పడిన ఆదర్శ (గంథమండలి 1950 లో బెజవాడ నుండి మరల (గంథ [వచ్చరణకు పూనుకొని, యీ (కింది సోవియట్‌ సాహిత్య (గంథాలను (పచురించింది. అమ్మ £. గోర్కీ నవల పీఠాధిపతి వ. గోర్కీ కఠలు శతృవులు వ. గోర్కీ నాటకం తుడి ఘడియలు వ గోర్కీ నాటకం యమకూపం ః ఆరెగ్దాండర్‌ క్యు(పిన్‌ నవల సంసార సుఖం 2: టాల్‌సఫాయ్‌ నవల అనా కెరినీనా న టాల్‌సాయ్‌ నవల నవజీవనం ఫి టాల్‌స్టాయ్‌ నవల ఆనుమానం న్‌ టాల్‌స్టాయ్‌ నవల ముగ్గరు మ్మితులు 2. గోర్కీ నవల యుద్ధము - కాంతి ; టాల్‌స్టాయ్‌ నవత విశాలాంధ (పచుర ణాలయం, విజయవాడ 1958 . (7 _ ఆర్యధదేశంలోని (వచురణ సంస్థలలో ఆత్యంత (ప్రముఖమైనదిగా ఫేరెన్ని కగని, ఆం్కధుల విజ్ఞాన వికాసాలక్తృ, అభ్యుదయ భావ వ్రిలసన్గానిక్తి

కలై? విశేషంగా కృషిచేసిన యీ వచురణ నంస్థ యిపష్పటివరకు 87ల వున్తకాలను (వచురించింది. అందులో దాదాపు సగం (గంథాలు అనువాద (గంథఠా లుంటాయి. ఆ పుస్తకాల జాబితాను లభ్యమైనంతవరకు యీ (కింద పొందు పరుస్తున్నాను. మికోయాన్‌ న మాలటోవ్‌ ; ఇన్‌ స్పెక్టర్‌ జనరల్‌ ని గోగోల్‌ (నాటకం) సుస్టోవ్‌ న మాలెంకోవ్‌ _ ; పార్టీ తీర్మానం ((వవదా) గ బులానిన్‌ రిపోర్తు ;

లగి లబ్‌ "షెపిలోవ్‌ ఫి కమ్యూనిస్టు (వణాళిక ; మార్క్స్‌, ఎంగెల్స్‌, కమ్యూనిజం-[(వజాస్వామ్య సోషలిజం : ఇ'స్పేటు రాణి | వ. పుష్కిన్‌ ్యగహాల పుట్టుక ; స్టాలిన్‌ యుగం ; మార్క్సిజం అంటే యేమిటి? ; ఎమిల్‌ బర్న్స్‌ 40 సం.ల అక్షోబరు విస్తవ చర్మిత : వ! యు వలస విధానం ఆంత్యదళశ ఫి అంతర్జాతీయ పరిస్థితి న (వపంచ కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం ఫి హా ప! రష్యా, బడుగు దేశాలమధ్య ఆర్థిక సహకారం ? చార్మితిక భౌతికవాదం వ నేరము -_ శిక్ష ; డాస్టవిస్కీ కాకలుతీరిన యోధుడు వ. అస్ట్రావ్‌ స్కీ ట్‌ పేదల (బతుకులు ఫి డాస్టవిస్కీ న!

'వైబీరియా నాడు ._ నేడు ; తొలిమానవులు ? గొప్పవారి గ్కోతాల్లు ః. మెషిన్‌

1928

అరుణ రేఖలు వ యూశీ రైఖీవ్‌ ఆదర్శజీవులు ; నికోలయేవ్‌ వీష్ళదున్నేరు ; షోలభోవ్‌ బెల్కిన్‌ కథలు ర్‌ లోకాంతరయానం ఏ కారల్‌ గిల్టిన్‌ సహకార వ్యవసాయం ; షారిస్‌ పతనం వి ఇల్యా వ్య హైన్‌బర్ల్గు లెనినిజం చిరస్థాయి అగుగాక ఫి

ఆనా కెరినినా ఫి టాల్‌స్టాయ్‌ కృశ్చేవ్‌ ఉపన్యాసం ఫ

ఉల్యనోవ్‌స్కీ. ;

కుటుంబం - వ్యక్తిగత ఆస్తి వి. ఎంగెల్చు నా స్మృతిపథంతో లెనిన్‌ వ క్టారా జెట్కిన్‌ సో,యూ.క.పార్టీ చర్మిత ?

మానవ వంశ వృక్షము ;

సోోక, పార్టీ 292 వ మహాసభ థి

కూలిపని, పెట్టుబడి ; మార్క్స్‌ విలువ, ఖరీదు, లాభం ?

స్టాలిన్‌ పొరపాట్లు, వాటి దిద్దుబాట్లు ;

సో. విదేశాంగ విధానం ;

అంతక. ఉద్యమ సమస్యలు థి

81 దేశాల (పకటన ;

హావ్లాన్‌ పరిశోధనలు న

సో.క పార్టి బహిరంగసభ లేఖ ;

అతివాద కమ్యూనిజుం ః లెనిన్‌

వం చెయ్యాలి ; లెనిన్‌ సిద్ధాంత వివాదాలు ;

సోషలిజం ఊహాజనితం, శాస్త్రీయం ; ఎంగెల్స్‌ మార్క్సిస్టు లెనినిస్టు మూలసూథతాలు : సా్యమాజ్యవాదం-[(వజల శతువు ;

సోషలిజం -క మ్యూనిజం ణి

విష్షవకర కార్మిక వర్ణం న

కరర చర్మిత నేర్పుతున్న గుణపాఠాలు ః వర్తమాన వై రుఢధ్యాలు ఇ కమ్యూనిస్టు పార్టీల ఐక్యత న మధ్యాసియాలో సోషలిజం ః రోస్షియకోవ్‌ అసియా జాగృతి ; లెనిన్‌ సోవియట్‌ విద్యాలయాలు, బోభన సమస్యలు వ వా యస్‌, మకరెంక్షో సోషలిస్టు సమాజప్పు ఆర్థిక్టపగత్రి ; యం, మకరో మనం చూడని [పపంచం చరీవా వ లెవ్‌ పోట్రో వ్‌ గతితార్కిక భౌతికవాదం థా వ్‌ వి, పొడో సెటి క్‌ తత్వళాస్త్ర సంక్షిప్త చరిత్ర వ కియబిక ఇ, మాళఠ్క్స్సిస్టు తత్వశాస్త్రం శ తఫనానియేవ్‌ సోవియట్‌ శాస్త్రపరిశోధనలు శ అధునిక చర్మిత ॥ ఆర్టీక శాస్త్రము = వ ౨తతారకా నవోదయ, విజయవాడ 1857 - లర నవోదయ పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌ వారు 1857-56 సంవత్సరాలలో యీ [కింది సోవియట్‌ సాహిత్యాన్ని (వచురించారు. బాకు ః అనటోల్‌ రైబకోవ్‌ ఆజ్ఞాత వీరుడు 2. మి న్తిస్టావసీీ విజయ ధ్వజం ; మకరఠెంకో సాయం సంధ్యలు ః గోగోల్‌ సో, సో 0. స. రాజ్యాంగచట్టం ఫ్‌ అధునిక వ్యవసాయపద్దతి వ మాల్సేవ్‌ సోవియట్‌ యినుము ద ఏ లాజర్‌ రాయట్‌ బర్డ్‌ ఊక్కు పరి[శ్రమ ఇల్దరికం ;.. తెంద్యికోవ్‌ (నకీకారం ఏ గోగోల్‌ మూగవాడు + ఐయస్‌, తుగ్గెనీవ్‌ కారల్‌మార్క్సు జీవిత నర్యగహం _ : యి. సైవనోవ్‌ శీ5 9

180 తొాలివలప్ప “వ తుర్గెనివ్‌ భగ్నహృదయం ? తుర్గెనీవ్‌ ముగ్ధ (ప్రణయం వ. ఐం, యస్‌, తుర్గెనీవ్‌ మాస్కో తెలుగు (పచురణలు (గతి (ప్రచురణాలయం పేరున యిటీవలి సంవత్సరాలలో మాస్కో. నుండి చక్కని అచ్చు కూర్చుతో, సరసమైన ధరలకు తెలుగు ఆనువాదాను న్‌ నో శంక న్‌ ఒక గొప'* సోవియట్‌ విదేశభాషల (పచురణ సంస్థవారు. (పచురించడం సాహిళ్య విశేషం. మాస్కోనుండి సోషలిస్టు సిద్ధాంత (గంథాలే కాకుండా ల్ల (గంథాలు, విజ్ఞానశాస్త్ర (గంథాలు, బాల సాహిత్యంకూడా వెలువడ్డాయి... ఇ వచురణల వివరాలను యీ క్రింద శ్రుఫంగా ఉదహరిస్తున్నాను. మాస్కో తెలుగు ప్రచురణలు రాజ్యాంగ యం(్రం వ లెనిన్‌ రాజ్యాంగ యంతం-విషవం వ లెనిన్‌ ర్త (గామీణ పేదలకు న 99 జాతుల స్వయం నిర్ణయహక్కు వ 19 న! శాంతియుత నహజీవనం వ $9 సోషలిస్టు భావశాస్త్రం, సంస్కృతి. ౨ ,, మార్క్సిజం చార్మి తకాభివృద్ధిలో కొన్ని విశిష్ట లక్షణాలు ; మొమ్‌జాన్‌ (పజారాసులతో పార్టి సంబంధం వ యర్కొలోవిచ్‌ సిద్ధాంత వీవాదాలు . (సవంచ కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం మార్క్స్‌, ఎంగెల్స్‌ - మార్క్సిజం ఏంచేయాలి? లెనిన్‌ సోషలిజం _ ఊహాజనితమూ.శాస్త్రీయం వ ఎంగెల్స్‌ వలస విధానం హేస్సార్‌ తోయ విప్ణవ పదజాలం వి లెనిన్‌ (వధమ థారత స్వాతం(త్య సం్మగామం : మార్క్స్‌

మేత్రిష మాస్కో తెలుగు (గంథాలు జంతుకాస్త్రం వ షలయేవ్‌ మనకు వినబడని ధ్వనులు 2 క్ముదాత్సెవ్‌ సో, యూనియన్‌లో ఆరోగ్య రక్షణ 2 వినోోగదోవ్‌ సో. యూ. లో అంటువ్యాధులను అదుపులోకి తెచ్చుట థి థ్రానోవ్‌ అణుబాంబు ( పేలుడు (పపంచవ్యాపిత (వపమాదం వ్‌ చక్షువు, జగచ్చక్షువు 2. ఎస్‌. వవిలోవ్‌ నిత్యజీవితంలో భౌతికశాస్త్రం వ. పెరల్‌మాన్‌ తిమూర్‌, ఆతని దళము థి చుక్‌ - గెక్‌ అన్నదమ్ములు వి అయిలీత శ అలెక్సెయ్‌ తొల్‌ సోయి రష్యన్‌ కథా సంకలనం వ; నా విశ్వవిద్యాలయాలు వ. గోర్కీ నా బాల్య సేవ వ గోర్కీ చందమామ - రాశెట్టు వ్‌ తలీ భూదేవి ఏ. చెంఘిజ్‌ ఐత్మతోవ్‌ య మ్మితుని హృదయం 2 కజకేవిచ్‌ సోవియట్‌ భూమి ఇపచురణలు ఇటీవల సోవియట్‌ భూమి వారు పచురిస్తున్న పుస్తకాలు చిన్నవే అయినా, సోషలిస్టు భావ (పచారంలో "పెద్ద ప్మాతనే వహిస్తున్నాయి. అశేష ఆంధ (_పజానీకానికి మరో ప్రపంచాన్ని దర్శింపచేసిన అనువాద సౌహిత్యం అభ్యుదయ సాహిత్యాచార్యుడు; మహాకవి శ్రీ శ్రీ సోవియట్‌ రష్యాను ఉద్దేశించి.

189 క*క్స్సో (ప్రపంచం మరో (వపంచం మలో పపంచం పిలిచింది పదండి ముందుకు పదండి తోసుకు పోదాం పోదాం పెపెకొ. = =, అని ఉద్భోధించి,

“కసబడలేదా మరో (పపంచపు అగ్ని కిరిటపు ధగధగలు, వఎ్యరబావుటా నిగనిగలు,

హోమజ్వాలల భుగభుగలు ?”

అని హెచ్చరించి, తెలుగు పజలను తట్టిలేపాడు.

ఆంగ్లభాష వచ్చిన ఏ కొద్దిమందినో మినహాయిస్తే అశేష ఆంధ 1వజాసికానికి ఆ మరో (పపంచపు ఆ నూత్నమానవ సమాజపు పిలుపు అనువాదాల రూపంలో అందిందంటే అతిశయోక్తి కాదు.

అటువంటి సోవియట్‌, సోషలిస్టు, మార్క్సిస్టు (గంథానువాదాల (ప్రచు రణ చర్మిత ఆంధ దేశానికి సంబంధించినంతవరకు గర్వించ తగినదేనని చెప్పవచ్చు. భారత దేశంలో మతే రాష్ట్ర్రంలోనై నా సోషలిస్టు సాహిత్యాను వాదాలు యింత విరివిగా వెలువడ్డాయేమో పరిశీలించవలసి వుంది.

ఆంధలో వెలువడిన సోషలిస్టు అనువాద సాహిత్యాన్ని పెన స్టాలీ పులాకంగా సింహావలోకనం చేశాను.

ఈ వ్యాసం ముగించేముందు సోషలిస్టు అనువాద సాహిత్యానువాదకుల్లో (శొవ్విడి లింగరాజు, తుమ్మల వెంక్క్టటామయ్య, మహీధర రామమోహనరావు, మహీధర జగన్మోహనరావు, నిడమర్తి అశ్వినీకుమారదత్తు, మద్దుకూరి చం్యదశేఖరరావు, కంభంపాటి సత్యనారాయణ, నిడమర్తి ఉమారాజేశ్వర రావు, రెంటాల గోపాలకృష్ణ, గద్దె లింగయ్య, తాపీ ధర్మారావు, శ్రీశ్రీ అట్టూరి పిచ్చేశ్వరరావు, శ్రీనివాస చ్మకవర్తి, కొండేపూడి లక్ష్మీనారాయణ, వై. విజయ కుమార్‌, బి. రామచందరావు, ఉప్పల లక్ష్మణరావు, గిడుతూరి సూర్యం, కంభంపాటి సత్యనారాయణ (జూనియర్‌), నండూరి (_పసాదరావు (వభృతుల పేర్ణను పేర్కొనడం ఆవసరమని భావిస్తున్నాను.

(1968 లో ఇస్క-స్‌ రీ వ నేషనల్‌ కాన్ఫరెన్స్‌ సందర్భముగా విడుద లైన (పత్యేక సంచికలో (వచురితం.)

అనువాద సాహిత్యం - నేను “ాజంక261020 13 11100 2 13068; 1 4(ల!, 16 19 ౩0౬ 0040610021, 1£ 06246541, 16 139 106 న అనే ఫెంచి చమత్కార వాక్యాన్ని చాలా మంది అనువాదకులు ఉద హరిస్తూ వుంటారు. నాకు మా[తం యిది పరమ 63020156 _పవచనం అని పిస్తుంది. రా.రా. “అనువాద సమస్యలు”లో కూడా యిది మకుట స్థానాన్ని ఆ(కమించింది. అనువాదం 12102061 గా ఉండి, కం42461061! గా ఉండకూడ దనీ, 9620618021 గా ఉండి [2241 గా కూడా ఉండకూడదసీ ఎక్కడా లేదు. అలాగే, *&4ఏ£ీష! గా లేనంత మ్మాతాన $962866041! గా వుంటుందసీ, రం2661€4! గా లేనంత మ్మాతాన ీజ1టళట! గా వుంటుందనీ కూడా చెప్పేం దుకు వీల్లేదు. అయితే, యీ రెండు లక్షణాలూ కలసి రావడం అరుదుగా తప్ప తటస్థపడదు. ఆలా యీ రెండు లక్షణాలూ జతకూడిన అనువాదాటే ఉత్తమ అనువాదాలు, (పామాణిక అనువాదాలు అనిపించుకుంటాయి. అలాంటి అనువాదాలు చెయ్యడం ఎంత కష్ట సాధ్యమో అనేక రచనలతో బాటు కొన్ని అనువాదాలు కూడా చేసిన కొడవటిగంటి కుటుంబ రావు అంతటి గొప్ప రచయిత అన్న “నేను సొంతంగానూ రాశాను, అను వాదాలూ చేకాను. నా అనుభవంలో సొంత రచనకన్న అనువాదం నాలు గింతలు కష్టం” అనే వాక్యాలనుబట్టి ఆర్థంచేసుకోవచ్చు. లక్ష్య భాష అయిన మాతృ భాషలోనే కాక, మూల భాష అయిన విదేశీ భాషలో లేక పరాయి భాషలో సైతం అనువాదకుడు 1పావీణ్యం కలిగి వుండటం, ఆ రెండు భాషల నుడికారాలూ, జాతీయాలూ, సామెతలూ, చమ త్కారాలూ, మాండలికాలూ, ఆయా పదాలకు ఉన్న సూవ్మ అర్భభేదాలూ అనువాదకులు తెలుసుకొని వుండటం అవసరం. అంతకంటె ముఖ్యంగా, మూల పొఠపు భావార్థం (గహించడం ఆ థావాన్ని లన్య భాషలో యింపుగా సౌరిపుగా, మూల భాషా శైలికి అనుగుణంగా, లక్ష్య భాషలో చేసిన మౌలిక ఉ5 = 10

184 రచనా అనిపించ గలిగినంత సరళంగా, సాఫీగా సులభ గాహ్యంగా చెప్ప గలగడం అనువాదకుడి (పతిభ మీద ఆధారపడి వుంటుంది. మూలంలోని భావాన్నే అనువాదకుడు సరిగా ఉగహించకపోతే, ఆతనికి ఎంత పాండిత్యం వున్నా, భాషమీద ఎంతటి వాల్లభ్యం వున్నా; అవన్నీ బూడిదలో పోసిన పన్నీరే అవుతాయని వేరే చెప్పనక్కర్లేదు. మూల భాషలోని కథో, నవలో, కావ్యమో, సిద్దాంత (గంథమో బాగా నచ్చి, మనస్సుకి బాగా పట్టినప్పుడు, ఆ కథని, నవలని, కావ్యాన్ని, సిద్ధాంత (గ్రంథాన్ని అనువాదకుడు తన మాతృభాషలోకి అనువదించ పూనుకుంటాడు. మత సిద్ధాంతాలకే కాక, రాజకీయ సిద్ధాంతాలకి కూడా యీ సూతమే వర్తిస్తుంది. మహా భారతాది మహాకావ్యాల అనువాదకులు తమ అనువాదాలను మౌలిక రచనలు అనిపించగలిగినంతటి, మూలానికే మెరుగులు దిద్దగలిగి నంతటి మహానువాదకులు. అందుకే యూీనాటికీ వారు చిరస్మరణీయులు అవుతున్నారు, వారి అనువాదాలు పునః పునః పఠసీయ మవుతున్నాయి. '(పముఖ సాహిత్య విమర్శకులూ, అనువాద కృషిలో అనుభవజ్ఞులూ ఆయిన రాచమల్లు రామచందారెడ్డి “అనువాద సమస్యలు” అనే తన (గంథంలో సిద్దాంత సమస్యలు ఎన్నింటినో పేర్కొన్నారు. అనువాదకునికీ, అనువాదా లక్రి ఉండవలసిన లక్షణాలను గురించీ, అనువాదకులు తీసుకోవలసిన జా[గ త్తలను గురించీ సవిస్తరంగా చర్చించారు. అనువాదకునికి నిఘంటువు సహాయం ఎంత ఆవసరమో, మనకి ఉన్న నిఘంటువులు ఎంత ఆరకొర స్థితిలో ఉన్నాయో, ఉన్నవాటినై నా వినియోగించుకోక, తమకి ఆయా పదాలూ, పదబంధాలూ తెలుసుననుకొని, అనువాదకులు ఎలా పప్పులో కాలువేస్తారోః వీరేశలింగం, శ్రీశ్రీ, శేషేంద్రశర్మ వంటి 1ప్రముఖ రచయితలు ఎందరెందరో ఆనువాదాల్లో ఎన్నెన్ని ఎలాంటి దూడలు వేశారో, అనువాదాలు చేయబూనే టప్పుడు ఎంతగా ఒళ్ళు దగ్గర పెట్టుకోవాలో, ఎంతటి ఆనువాదకులై నా తమ అనువాదాలను మరొకరిచేత ఎందుకు సరిచూపించుకోవాలో, పరభాషలనుంచి అనువాదాలు చేసేటప్పుడు ఆ భాషల్లోని పలుకుబళ్ళు, నుడికారాలు, జాతీ యాలు, మాండలికాలు ఎంతటి కొరకరాని కొయ్యలుగా పరిణమించి తలనొప్పి కలిగిస్తాయో, అనువాద౦ అనేది ఎలా నిప్పుతో చెలగాటంలాంటిదో, అనువాదం చేసేటప్పుడు అణుమ్మాతం అజా గత్తగా వున్నా, క్షణమా(త్రం వఏమరిల్లినా ఎలా కొంవలు అంటుకుంటాయో, అనువాదకుల 'పేరు (ప్రతిష్టలు ఎలా మంట

186

గలుస్తాయో వివరించి, భావి అనువాదకులకు తస్మాత్‌ జ్మాగత అనే హెవ్చ రికతో తన (గ్రంథాన్ని ముగించారు అనువాద కళని గురించి సెద్ధాంతిక (గ్రంథాలు రచించిన థియడోర్‌ సేవఠి, 6నాటో పొగ్యోలీ, హెనె (వభృతుల రచనల నుంచి ఉల్లేఖనలు యిచ్చారు.

ఆయా అనువాదకులు చేసిన తప్పులను ఎత్తిచూపి, (వత్యామ్నాయ అనువాదాలు కూడా యిచ్చారు. తమకి తాము సరిచూసుకున్నా, మరొకరిచేత తనిఖీ చేయించుకున్నా ఆ తప్పులు జరగకుండా ఎలా తప్పేవో పేర్కొన్నారు. భావ వ్యక్తీకరణ, మంచి శ్రెలి, సుబోధకత అనువాదానికి ఎంత ముఖ్యమైనవో పేర్కొన్నారు. ఎన్నో ఏళ్ళ కృషి ఫలితమైన తన యీ రచనకు రారా. కేర్యద సాపాత్య అకాడమీ బహుమతి కూడా పొందారు.

రా.రా. నిశిత విమర్శకి గురి కాకపోవడమే ఒకయోగ్యతా ప(త్రమేమో అనిపీంచేటంత ఘాటుగా సాగాయి రా.రా. విమర్శలు. తన కొన్ని తప్పుల్ని కూడా ఉదహరించి, తను వాటిని యిశకరుల సాయంతోనూ, తనే పునవ్వమర్శించు కొనీ ఎలా సరిదిద్దుకన్నదీ రా.రా. వివరించారు.

మరొక అనువాదకుని చేత తన అనువాదాన్ని సరిచేయించుకోనడం అవసరమని చెప్పిన రా.రా.యే పగతి _పచురణాలయంలో పూర్వానువాదకు ల అనువాదాలను తదుపరి అనువాదకుల చేత సరిదిద్ధించడాన్ని విమర్శించారు.

నా తనుభవం ఒకదాన్ని యీ సందర్భంగా (పస్తావించడం ఆవస్తుతం కాదనుకుంటాను. (ప్రగతి (వచురణాలయం వారు గోర్కీ 'ఆమ్మ”కి (కొవ్విడి లింగరాజుగారి అనువాదాన్ని రష్యన్‌ భాష కొద్దిగా తెలిసి, తెలుగు భాషాజ్ఞానం అంతగా లేని ఒక ఆంధ విద్యార్థి చేత సంస్కరించబూనుకున్నారు, చివరకి అదీ పఠనీయతనీ, తెలుగుదనాన్నీ కోల్పోయి, అచ్చయి, ఆంధలోకానికి దిగు మతి అయి, విమర్శలకి గురై వుంటుంది. _కొవ్విడి లింగరాజుగారి అనువాదం ఒక అమెరికన్‌ సంక్షిప్త అనువాదం నుంచి చేసినది, రష్యన్‌ మూలానికి బాగా ఎడ మైనడి. కాని, ఆ అనువాదంలో పఠనీయత, నుడికారం కొల్పలుగా వుండి? వేలకొలడి పాఠకులను సోషలిస్టు భావానురక్తులను చేసింది. ఆలాంటి అను వాదాన్ని మూలంతో సరిచూపించేందుకూ, సంస్కరించేందుకూ (పయత్నించిన ముఖ్య సంపొదకురాలే తన పొరపాటును గుర్తించి, అదైన అనువాద పతిని తిరిగి సరిచూడమని నాకు యిచ్చింది. ఆ అచ్చు (పతిని పూర్తిగా తిరగ రాయడం సాధ్యంకాని పరిస్థితుల్లో లింగరాజుగారి అనువాదంలోని నుడికారాన్ని తిరిగి వూడ్చేందుకు ఉన్న పరిధిలో నా శాయశక్తులా కృషి చేశాను. ఉదాషహర

186 ణకి, కార్మిక నాయకుడు మేనేజిమెంటు దగ్గరకి వెళ్ళి ఎన్నెన్నో విషయాలు చెప్పాలని అనుకుంటాడు, కాని, అతను భయంతో జావకారిపోవడంతో, అంతా “దెంకాయ పిచ్చికొండ” అయిపోతుంది. రాజుగారిని చూసి తన కష్టాలు చెప్పు కోవాలని వెళ్ళిన ఒక సామాన్య వ్యక్తి భయంతో నోరు తడబడి, “చెంకాయ పుచ్చుకొండి” అనేందుకు బదులు "“చెంకాయ సిచ్చికొండ” అన్నాట్టః ఈ కథ నుంచి వచ్చిన నుడికారం యిది. అలాంటి వాటన్నింటిసీ ఎ త్తేశాడు ఆ విద్యార్థి (ప్రబుద్ధుడు. అలాంటి నుడికారాలను నేను తిరిగి చేర్చాను. అందుకే రష్యన్‌ సంపాదకురాలు చివరి మ్ముదణలో సంహిదకునిగా నాపేరు చేర్చింది. మూలంనుంచి బెసకకుండానూ, తెలుగు నుడికారం నష్టపోకుండానూ అనువాదాన్ని సంస్కరింవ జేయడం సరై నదేననే నాకు అనిపిస్తుంది. అయితే సమర్థుల చేతనే యీ పని చేయించాలి. (శోతలు నానుంచి అనువాద (వ్మక్రియకే అంకితమైన మాస్కో షవగతి (వచురణాలయం కృషిని గురించి వినగోరడం సహజం. ఘహెరెన్‌ లాంగ్వేజెస్‌ పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌గా _పైరంభమైన (ప్రగతి (పచుఠ జణజాలయం (వపంచంలోని ముఖ్యభాషలన్నింట్లోకి రష్యన్‌ రాజకీయ, సైద్దాంతిక సాంఘిక, సాహిత్య (గ్రంథాలను అనువదింపబేసి '(వచురించింది. ఆయా (ప్రపంచ భాష లునేర్చిన రష్యన్లను మూలభాషశో సరిపోల్చి అనువాదాలను సరిచూసేందుకు నియమించుకుంది, వారిలో చాలామంది బాగా [(శమించి ఆయా _పంపంచ భాషలు నేర్చుకున్న వాళ్ళు, అయితే, వాష్ళ నేర్చినది (గ్రాంధిక భాష. వాళ్ళకి వ్యావహారిక భాష, దానిలోని జాతీయాలూ, సంప్రదాయాలూ, సామెతలూ, నుడికారాలూ తెలిసే ఆవకాశం లేదు. ఈ లోటు భరి చేసుకునేందుకు (వగతి (వచురణాలయం తమ సంపాదక సిబ్బందిని ఎంతో ఖర్చుచేసి, ఆయా దేశా లకు పంపుతూ వుండేది. ఆహూకులై న అనువాదకులు చేసిన అనువాదాలను సంపాదకులు రష్యన్‌ మూలంతో సరిపోల్చి, లోపాలోపాలను వ్యత్యాసాలను అనువాదకులకు సూచించి, వాటిని సరిచేయమని కోరేవారు. ఆ సూచనల మేరకు అనువాదకులు మార్పులూ, చేర్చులూ చేసేవారు. ఆంగ్ల అనువాదకులు పొరపాటున వదిలేసిన భాగాలను రష్యన్‌ సంపాదకులు రష్యన్‌ మూలం నుంచి కచ్చా అనువాదం చేసి యిచ్చేవారు. ఆ ఆరకొర అనువాద సాయంతో అనువాదకులు సందర్భానుసారంగా తిరిగి అనువదించవలసి వచ్చేది. జూని యర్‌ ఎడిటర్‌ సరిచూసి, సరిదిడ్దినదాన్ని సీనియర్‌ ఎడిటర్టు సరిదిడ్డేవారు. అనువాదకులు తిరిగి సీనియర్‌ ఎడిటర్జ సూచనల మేరకు అనువాదాలను సళి

18? చేయవలసి వచ్చేది. అనువాదం ఒపెస్సుకి వెళ్ళి (వూపులు వచ్చినప్పుడు సైతం యింత తతంగమూ సాగేది.

ఎంత వినుగె త్తించేదైనా, యిదొక విధంగా ఎంతో మంచి పద్ధతి (ప్రామాణికమైన అనువాదాలు వెలువడేందుకు దోహదం చేయగలిగిన వద్దతి, అయితే, సంపాదకులు లక్ష్య భాష బాగా తెలియనివారూ, అనువాదకులు ఓర్మిలేని కోపిమ్టులూ అయినప్పుడు యింత చక్కటి (కమబద్దమైన పద్ధత్రీ వ్యర్శమైపోయే (వమాదం వుంది. చాలా సందర్భాల్లో యిదే జరిగేది. ఓర్మీ, సహిష్టుతా, కర్తవ్య పరాయణులైన రష్యన్‌ సంపాదకుల పట్ట సానుభూతితో కూడిన సదవగాహనా కలిగిన సత్తా కలిగిన అనువాదకులు మూల భాష తెలి యని తమ లోపాన్ని మూలభాష తెలిసిన సంపాదకుల సహాయ సహకారా లతో [ప్రామాణికమైన అనువాదాలు అందించగలిగిన ఆవకాశం వుంది.

' అనువాదాల పట్ల సరెన దృక్పథం, అవగాహన లేక, లక్ష్య భాష లోని లాలిత్యాన్నీ, విశిష్టతనీ (గపించక, మూలంలో ఉన్నన్ని విరామ చిహ్నాలు అనువాదంలో లేవని పేచీ పెట్టిన రష్యన్‌ సంపాదకులు ఆదిలో లేకపోలేదు.

అయితే, అందరు తెలుగు అనువాదకుల కంటె ఎక్కువ కాలం - అంటే, దాదాపు ఒకటిన్నర దశాబ్జాల కాలం _ మాస్కోలో అనువాద కషి సాగించిన నాకు మా[తంనా ఓర్మి, సహిష్షతల కారణంగానూ, నంపాదకుల కృషిపట్టా, సరైన నిఘంటువుల కొరత వగైరా యిబ్బందుల పట్టా నాసాను భూతి కారణంగానూ, నాకు కొంత రష్యన్‌ భాషాజ్ఞానం వున్న కారణంగానూ పె పేచీ పూచీలు అంతగా ఎదురుకాలేదు. నేను నా ఆనువాదాలను దాదాపు ఆం[ధదేశంలో ఉన్నప్పుడంత 'స్వేచ్చగానూ సాగించేందుకు నాకు అంత ఎక్కువగా అవరోధాలు కలగలేదు.

మధ్యలో పగతి (ప్రచురణాలయాన్ని (వగతి, రాధుగ, మీర్‌ (వచు రణాలయాలుగా విభజించడం, ఉన్న కొద్దిపాటి సంపాదక సిబ్బందినే యీ మూడు (పచురణాలయాలూ పంచు కోవలసి రావడం వల్లా, పచురణాలయాలు మూడైనా, మ్ముదణాలయం ఒక్కటే అవడంవల్లా చివరి రోజుల్లో. (గంత (పచురణ కొంత మందగించింది.

మాస్కోలో భారత రాయవారిగా పనిచేసిన ఐక. గృుజాల్‌ ఒక సందర్భంలో మాట్టాడుతూ, తను అధికారంలో వుండగా (పగతి పచురణా లయం వంటి క్రమబద్ధమైన, శాస్త్రీయమైన, _పామాణికమైన అనువాదాలు

188 చేసే బృహత్తరమైన సంస్థని భారతదేశంలో నెలకొల్పాలని తను కలలు కన్నాననీ, తను కేర్యద మంతి పదవి కోల్పోవడం తనకి అవరోధ మైందనీ చెప్పారు.

అనువాద (వ్మకియకే అంకితమైన అంతటి గొప్ప (_పగతి (వచుర ఇఖాలయం-దరిమిలా (పగతి, రాదుగ, ప్సీర్‌ (వచురణాలయాలు-సోవియట్‌ యూనియన్‌ విచ్చిత్తికి దారితీసిన అభ్యుదయ నిరోధక రాజకీయ సంక్షోభం మూలంగా మూతపడటం ఎంతో చురదృష్టకరమైన విషయం.

ఎన్నో వ్యయ (పయాసలకి ఓర్చి, సోవియట్‌ సమాజం మనకి కల్పిం చిన సొకర్యాలనీ, సదవకాశాలనీ మనం మరింతగా సద్వినియోగం చేసుకోలేక పోయామే అని నాకు బాధ కలుగుతూ వుంటుంది.

(పూఫలు కూడా చూసిన భారతదేశ చర్మిత రెండు భాగాలు, మధ్య యుగ చర్మిత, లెనిన్‌ సంకలిత రచనల్లో చివరి 9 వ సంపుటం, జవహర్‌లాల్‌ జీవిత చర్మిత వగైరా నా అనువాదాలు కొన్ని మురిగిపోవడం నాకెంతో వ్యధ కలిగించింది.

అలాగే, ,పచురణకి సిద్ధంచేయబడిన కార్ట్‌ మార్క్స్‌ “కాపిటల్‌” అనువాదం వెలుగు చూడకపోవడం కూడా మన దురదృష్టమనే చెప్పాలి.

ఇక్కడ నా కథా, నా అనువాదాల కథా క్రుప్తంగా చెన్చడం అఆపస్తుతం కాదనుకుంటాను.

నా అయిదోయేట 1926 లోనే నా తలిదం[డ్రులు 15 రోజుల వ్యవధిలో మరణించడంతో మా అన్నగారైన అశ్వినీ కుమారదత్తుకి నేను సన్నిహితంగా వుండేవాణ్ణి.198 4.85 నాటికే భయంకరాచారి (గూపులో సభ్యుడూ, సోషలిస్తూ అయిన దత్తుగారు నాచేత వినాయక' సావర్కారు జీవితం, వగైరా పుస్తకాలు చదివించాడు. 1685 తో నన్ను తనతో స్మళానానికి తీసుకువెళ్ళి, సూర్యుడికి ఎదురుగా నిలబెట్టి దేశ స్వాతం్యత్యం కోసం, సోషలిజం కోసం జీవితం ఆర్చి స్తానని [వ్రమాణం చేయించాడు.

1986 లో మా అన్నలు దత్తు, సత్యనారాయణ గార్జతో బాటు. నేనూ విశాఖపట్నం వెళ్ళి థర్ట్‌ఫామ్‌లో చేరాను. చం్మడ రాజేశ్వరరావు గారూ, మా నిడమ ర్తి సోదరులం ముగ్గురం ఒకే గదిలో ఉండేవాళ్ళం, ఆ గదే అక్కడ పార్టీ, (వజాసంఘాల కార్యకలాపాలకు శేర్యదంగా వుండేది. నేను రాజకీయ సాహిత్యం చదువుతూవుండే వాడిని,

కేక

1986 లో విశాఖపట్టణం వీచిలో జరిగిన మీటింగలో విశాఖలో మొట మొదటిసారిగా ఎ|రజెండాను నాచేత ఎగరవేయించారు. తుమ్మలవెంక(టామయ్య గారి “ఎ్మరజెండా” పాట పాడి, పదివేల మంది పాల్గొన్న ఆ సమావేశంలో వ్మారజెండాను ఎగరేశాను. అప్పటినుంచీ వయస్సుతో (వసకక్తి లేకుండా, నన్ను నేనాక పార్టీ సభ్యుడిగా పరిగంణించుకొంటూ వచ్చాను. .

అప్పట్లో విశాఖలో చం[డ్ర రాజేశ్వురరావుగారితో బాటు డాక్టర్హ యూనిట్లో కుప్పా వెంకటామళాన్త్రి, ఐ వి, చలపతి నాయుడు, రామదాసు, సోమయ్య, సి. సూర్యనారాయణ, గద్దె రామకో టేశ్వురరావు (_పభృతులు సభ్యులు. జాలరి పేటలో వాళ్ళ నడిపిన నైట్‌ స్కూల్లో నేనూ ఉపాధ్యాయుడుగా పనిచేశాను.

నేను కరపష్మతాలు వంచడం, సీ.ఐ.డీల ఆచూకీ కని "పెట్టేందుకు వీధి మొగలో కాపలా కాసి, క్మామేడ్చుకి ఉవ్పందించడం వగైరాలు చేస్తూండే వాడిని.

ఆ కాలంలోనే మహీధర రామమోహన రావుగారు విశ్వసాహిత్యమాల (ప్రచురణలను విశాఖకు తెస్తూండేవారు.

108640 సంవత్సరాల్లో విశాఖలో చదివిన నేను పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలోని ఉండి హైస్కూల్లో స్కూలు ఫైనల్లో చేరాను.

1989 తో ఉండిలో జరిగిన విద్యార్ధుల సమ్మెకి నాయకత్వం వహిం చాను. ఆ సమ్మె ఫలితంగా నేనూ, మారెళ్ళ నరసింహారావూ స స్పెండ్‌ చేయ బడాం. హిందీ పండిట్‌ గుతా ఆంజనేయ చౌదరిగారూ, నేనూ ఉండిలో సోషలిస్టు స్టడీ సర్కిల్‌ నిర్వపాంచాం.

అదే సంవత్సరం కాకినాడలో జరిగిన విద్యార్థి "ఫెడరేషన్‌ రాష్ట్ర మహాసభకు హాజరై, కార్యవర్గ సభ్యుడిగా ఎన్నుకోబడ్డాను. సమ్మె నాయకు డుగా కాకినాడ కాన్ఫరెన్సులో 186 వళ్ళ వయస్సుగల నాకు పత్యేకమైన (టీట్‌ మెంటు లభించింది.

194042 దశలో బందరులో ఇంటర్మీడియట్‌ చదువుతూ విద్యార్థి ఉద్యమంలో పనిచేశాను.

1949 లో నెలవలకు నిడమ్మరులో వుండగా పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా పారీ మహాసభ మా ముంట్లో జరిగింది: ఆ మహాసభలో “_పజాళ క్రి” వార వ్యత్రక వంవిణీ. బాధ్యతను నాకు అప్పగించారు. విక పంపిణీ అంటే, ఊరూరూ తిరిగి, పత్రికలోని జాతీయ, అంతర్జాతీయ రాజకీయ వ్యాసొలు చదివి, వివరించి, అప్పుడు కాపీ అమ్మడం-యిలా సెగేది వారం వారం।

1శరీ నా రచనా వ్యాసంగం (పారంభథం

1942 చివర “జోయా వీరగాథ” నూ, “గెరిల్దా” అనే సోవియట్‌ కథనూ అనువదించి ఓపజాళ క్రొకి పంపాను. అవే నా మొదటి అనువాదాలు.

1842 చివర్హోనే ఒక రోజున ఆశ్వినీ కుమార దత్తుగారు అనువదిస్తున్న ఆగ్నెస్‌ స్మెక్టి “081148 కండే తయా వెగ2కంషంం”. పేజీలు టేబిలు మీద ఉండగా చదివి, బెదురుతూ బెదురుతూ రెండు పేజీలు అనువదించి, కాగితాలు అక్క-డ పెట్టి వళి పోయాను. వాటిని చదివిన దత్తుగారు సగం పుస్తకం చింపి, అనువదించమని నాకు యిచ్చారు.

1042-45 మధ్య తా డేపల్ది గూడెం తాలూకాలో ఆధ్యయన తరగతుల్లో పనిచేశాను. 1944 లో బెజవాడలో జరిగిన తాలూకా పార్టీ ఆర్గన్తైజర్హ క్ఞానుకి హాజరయ్యాను.

క్మామేడ్సు మధ్య ఆప్యాయత “ర క్రబంధువుల్లో సైతం లేనంతగా వుండేది. “కా మేడు” అన్న యింటి పేరు వాళ్ళు చాలామంది ఉన్నారాండీ ఆం(ధ్ర దేశంలోః” అని ఎవరో ఒకావిడ తనని అడిగినట్టు నార్హ వెంక టేశ్వుర రావుగారు రాకారంటే, అందులో ఆశ్చర్య వడవలసింది ఏమీ వుండేది కాదుః

ఆ రోజుల్లో క్నామేడ్సులో ఎలాంటి త్యాగనిరతి వుండేదో అన్నదానికి నా జీవితం నుంచే ఓ చిన్న ఉదాహరణ చెపాను. 1048 లో నా వివాహం కాగానే (అయ్యో, పెళ్ళి చేసుకోడానికి ఎంత గొడవ కాామేడ్స్‌ జోషీ, పైక మలు పెళ్ళీ చేసుకోలేదు కనుక నేనూ పెళ్ళిచేసుకోను, కాలమంతా, చేసుకోలటా ను అని భీష్మించుకొని కూర్చుంటే, దత్తుగారు మార్స్క్‌్‌

• లల చేసుకోలేదా అని నచ్చ ఇప్ని మె తబరిచాడు :, పెళ్లివారు నాకు పెట్టిన పెద్ద వెండి మరచెంబూ, కంచం, గాను, పటు తాపితాలూ పెార్తీకి విరాళంగా యిచ్చేఖాన్స, + 1 సేయ క యట పోగు క వో ఉసి? వారత రైతు మహాసభకు విరాళాలు వాడ తీసుకువెళ్ళాం. గ్‌ చి ఆనేక మంది రైతులను కాలి నడకన విజయ

బుర కథ త [(వదర్శనల్లో పళ్ళని మొదలై నవి కొని, (పాక్టీసు చేసి, వైజ్ఞానిక తాం. రాయలసీమ, వెంగాలు కరువు బాధితుల సహాయార్థం విరాళాలు వసూలు

|! (పగతి _(పచురణాలయం నిర్వహణ

అశ్వినీ కుమార దత్తూ, నేనూ సంపాదకులుగా, 'అనువాదక్షులుగా పళ్చిమ గోదావరి జిల్హా, నిడమ్మరు నుంచి (ప్రగతి (ప్రచురణాలయాన్ని నిర్వహించాం!

ఈ బేనరు మీద “అన్నా” (వె౭౯గం2కేల 11 కెం10), చైనా ఎ్యర 'నెన్యం, ఎంగెల్సు కమ్యూనిస్టు స్మూతాలు, గోర్కీ రక్త వాహిని వింత మన స్తత్వం, (_ఫెడరిక్‌ ఎంగెల్స్‌ జీవితం, ఉపదేళాలు, చైనా విస్తవ చరి[త, రష్యా, చైనా రాజ్యాంగాలు, చైనా వ్యవసాయ సంస్కరణ చట్టం, టాల్‌ స్ట్థాయ్‌ “సంసార సుఖం” (అనువాదం : ఉమారాజేశ్వరరావు, కొండేపూడి శ్రీనివాసరావు), కొడవటిగంటి కుటుంబరావు “ఆడజన్మ” (వచురించాం.

1945 నాటికల్లా నా ఆరోగ్యం బాగా దెబ్బతింది. మ్మదాసు జనరల్‌ హాస్పిటల్లో వైద్యం చేయించుకొని, వ్మిశాంతి తీసుకోవలసి వచ్చింది. ఆస్ప'తిలో వుండగానే కల్పనాదత్తు జోషీ రాసిన చిటగాంగ్‌ వివవ వీరుల జీవితాలు కొన్ని అనువదించి బెజవాడ వంపాను. దరిమిలా కౌండేవూడి శ్రీని వాసరావూ, అనిసెట్టి సుబ్బారావూ అనువదించిన మరికొన్ని జీవితాను వాదాలతో బాటు అవి 20 వేల (ప్రతుల్లో పజాళ క్రి పచురణగా వెలువడ్డాయి.

నేనూ, దత్తుగారూ అనువదించిన దీనా లెనిన్‌ రచన “సోవియట్‌ విద్యా లయాలు 1 పజాళ క్రి (వచురణగా వెలువడింది.

1947 లో కడవలో వుండగా సోషలిస్టు అధ్యయన తరగతులు నిర్వ హించాను.

1948.1950 మధ్య నిడమ్మరులో మా యిల్లు రహస్య క్యామేడ్చుకి స్థావరంగా ఉండేది. ఎన్నో రహస్య సమావేశాలు మాయింట్లో జరుగుతుండేవి, సాహిత్యం అక్కణ్ణుంచి పంచబడుతూ వుండేది.క్మామేడ్‌ నరా ఆంజనేయులు మా యింట్లో ఒక నెలపాటు వుండి, మార్పుకోసం కొవ్వూరు వెళ్ళి ఆక్కడ పట్టుబడి చంపబడ్డాడు. కొమేడ్‌ ఉద్దరాజు రామంగారు పోలీసుల చేతుల్లోంచి తప్పించుకొని, జన్నూరు నుంచి నేరుగా నిడమ్మరుతో మా యింటికి వచ్చి దాక్కుని, తర్వాత మరో చోటుకి మారారు.

19050 = 1965 కర్నూలు జిల్లా బేతంచెరలో యం ఛం

1980 జూలైలో అశ్వినీ కుమారదత్తు హ్లెను (వకారం పాటరీస్‌ అండ్‌ ఫెర్మ్‌బిక్స్‌ ఫ్యాక్టరీ నిర్వహణకోసం డత్తుగారూ, నేనూ చేతంచెర్ల వెళ్ళాం,

థీ దానిమీద డబ్బు సంపాదించి పార్టీకి తోడ్పడగలిగేందుకు బదులు, ఆర్థికంగా దెబ్బతిని, దాంట్లో యిరుక్కుపోయాం, అయినా, ఆ కాలంలో కూడా నా అను వాదాలు కొనసాగించాను. అలెక్సాంద్‌ ఫదయేవ్‌ రాసిన “216 ౧1౧6660” అన్న నవలకు (గెరిల్దా) “దళం” పేరుతో నేను చేసిన అనువాదాన్ని నిడమర్తి బాల్మవసాద్‌ సంపాదకత్వాన పాదరాబాదునుంచి వెలువడిన వక్షపతిక “ప్రజా యుగం"”లో సీరియల్‌గా సపచురించారు. అది దరిమిలా (పజాశ క్రి ప్రచురణగా పుస్తక రూపంలో వెలువడింది. అవి తెలంగాణా ఉద్యమం వెనకపట్టు పట్టిన రోజులు ఈ నవల యితివృత్తం తిరోగమిస్తున్న ఒక గెరిల్లా దళంలోని సభ్యులు సాహస పోరాటం జరుపుతూ జరుపుతూ ఒక్కొక్కరు రాలిపోవడం. (“దళంనీ, మా “చైనా వ్యర సైన్యం” సీ చదివి తెలంగాణా పోరాట కాలంలో ఊ త్రేజితులమయామని క్యామేడ్సు రావి నారాయణరెడ్డి గారూ, దాసరి నాగ భూషణరావుగారూ ఆయా సందర్భాల్లో అన్నప్పుడు నాకు సహజంగానే గర్వంతో కూడిన తృప్తి కలిగింది. - *

ఈ దశలోనే తుగ్గేనెవ్‌ రాసిన “తఉీ$కాడ” అనే నవలను కన్నె వలపు" పేరటా, కంళ గం వ1ంణ 1702 8401 గౌనం? 20" అనే చైసీయ సవలను“దున్నే వానికే భూమి"పేరిటా అనువదించాను. టాల్‌ స్థాయ “అనుమానం” (కిలుం 5౦0212). గోక్కి. కథలు “పీఠాధిపతి” అనువదించాను. దే భూమి”, “ప్టీాద్రివతి” “అనుమానం” ఆదర్శ (గంధ మండలి “642జీ లీ సవర్దాయి “ఇదతుగారూ. నేను హోవర్డ్‌ ఫాస్ట్‌ రచించిన (ఇది. దురద కా. అనే నవలను “విశ్వపొరుడు” 'పేర అనువదించాం. నేను అనవథ నన బ్‌ రాత్మపతిగానే వుండిపోయింది.) కి దళలో ఆదివారం సంచికలోన్తూ గ్రా వ్యంగ్య రచన “డాలర్‌ భూతం ఆం _ధ్యపభ సవిమర్శక్ష సమీక్ష ? బొరీస్‌ పాస్టర్‌ నాక్‌ “డాక్టర్‌ మివాగో పైన

1908 ౮ వరవథ వీక్టీలోనూ (ప్రచురించబడ్డాయి. నకల సంద్ర క. జిల్లా అలంపురంలో జరిగిన అఖిలాం్యధ సాహిత్య [(వయత గ్‌ అభ్యుదయ రచయితలను తిరిగి కూడగఫ్టై విఫల క్ట ఇ9 ఒకటి జరిగింది. ఆ సభల్లో, ఆ |పయత్నంటతో దత్తుగారూ, నేనూ

గ్గన్నాం, యణ 1066, 67

విశాలార్యధ (ప్రచురణాలయం సంపాదకుడుగా

1968 చివర భేతంచెర్ల ఫాక్షరీని వదిలేసి, తిరిగి పారీలో (కియాశీలంగా పనిచే సేందుకని విజయవాడకు. వచ్చేశాను. 1965 డిసెంబరు 20 న 110

క్షేత్తక్రీ రూపాయల, వేతనం పైన _విశాలాం్యధ _పచురణాలయం సంపాదకునిగా నియ మింపబడ్డాను. 15 ఏళ్ళపాటు [పత్యక్ష రంగంలో లేని లోటును తీర్చుకో వా లన్న తపనతో, తావ్యతయంతో (వచురణాలయం పనికి మహోత్సాహంగా పూనుకున్నాను. పెర్టీ చీలిక అనంతరం సాహిత్యరంగంలో ఏర్పడిన న్తబతనూ నిరుత్సాహాన్ని బద్దలుగొట్టి అభ్యుదయ రచయితలను తిరిగి కూడగట్టాలన్న సంకల్పంతో వారం వారం “సాహిత్య గోపి”, సమావేశాలను వన్చాటుడేకాను. 1966 ఫ్మిబవరిలో విశాలార్యభ (పచురణి లయం మేడపెన ఆరంవమైన యీ సమావేశాలు 100 దాకా జరిగి రచయితల్లో సంచలనాన్ని రేకెత్తించాయి. స్తబ్ధతను బద్దలుకొట్టాయి. దరిమిలా అభ్యుదయే రచయితల సంఘ పునర్నిర్మా ఖానికి పునాదినివేసి, పూర్వరంగాన్ని తయారుచేళాయి.

ఈ దశలోనే దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్‌ స్మృత్యర్థం వికాలాంధ సాపిక్యానుబంధంకోసం శ్రీశ్రీ, ఆర్ముద వగెరాలకు లేఖలు రాసి, రచనలు తెప్పించాను.

“విశాలాంటధొ సాహిత్యానుబంధ సంపాదకుడుగా

1067 నుంచి 1977 మే వరకు విశాలాంధ 'సాహిత్యానుబంధ బాధ్యు నిగా పనిచేశాను. ఆ కాఎంలో కూడా అభ్యుదయ రచయితల ఉద్యమ పునర్ని ర్మాణం కోసం కృషి చేశాను. 1970 లో హై[దావాదులో అభ్యుదయ సాహిత్య సదస్సు ద్వారా అభ్యుదయ రచయితలందర్నీ ఒకవేదిక మీదకు తీసుకు రావాలన్న నా _పయత్నం విఫలమైనా, రచయితల్లో అది. పెద్ద సంచల నాన్ని కలిగించింది. దాని తర్వాత పార్టీలోని రచయితల సమావేశం ఏర్పా టుక్రి అటు తర్వాత కృష్టా జిల్లా ఆభ్యుదయ రచయితల నంఘ శాఖ మహా సభ ఏర్పాటుకీ, ఆ తర్వాత కృష్ణాజిల్హా ఆరసం శాఖ (పథాన కార్యదర్శి గానూ చురుకుగా పనిచేశాను. కృష్టాజిల్హా ఆరసానికి ఆనుబంధంగా వీరా కన్వీనరుగా నాటక విభాగాన్నీ. మోహన్‌ కన్వీనరుగా చ్మితకళా విభాగాన్నీ ఏర్పాటు చేళాను. నాటక విభాగం ఎం.జి. రామారావు రచించిన *ఎ్మైరమట్టి” నాటక [(పదర్శనకు (ధవళ సత్యం దర్శకత్వంలో) పూనుకొని, దరి మిలా _పజానాట్యమండలి పునరుద్ధరణకి పీజాలు వేసింది. చితకళా విభాగం ఎమర్జెన్సీ రోజుల్లో సైతం చ్మితకళా (పదర్శనను ఏర్పాటు చేసింది.

ఈ కాలంలో శ్రీమతి నిడమర్తి శ్యామలాదేవితో కలిసి ఆనువదించిన కిషన్‌చందర్‌ హిందీ నవలలు “ఐదుగురు లోఫర్లు”, “జంగీ"లతో బాటు, ఆనేక రాజకీయ, ఆర్థిక, సాంఘిక (గంథాలు అనువద్‌ంచాను, స

శ్షే్ర4ీ తల సంఘాల్లో ఆభ్యుదయ, ఆఫో = ఆసియా రచయితల సంఘాల్లా గుంటూరులో 1978 లో జరిగిన ఆంధ్యపదేశ్‌ అభ్యుదయ రచయితల మహాసభలో కార్యదర్శి 640 (టెజరర్‌గా ఎన్నుకోబడ్డాను.

ఢిల్లీలో జరిగిన పార్టీలోని రచయితల సన్నాహక సమావేశాలు మూడి టికి, ఆ(ఫ్రో . ఆసియా రచయితల మహాసభకీ హాజరయ్యాను. ఆఅ(ఫో- ఆసియా రచయితల సంఘ జాతీయ కార్యవర్గ సభ్యుడుగా ఎన్నుకో బడ్డాను.

1976లో వినుకొండ లో జరిగిన ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ఆ(ఫో - ఆసియా రచయితల మహాసభలో [వధాన కార్యదర్శిగా ఎన్నుకోబడ్డాను.

1977 ఫిబ్రవరిలో ఇరాక్‌ రాజధాని ాగ్దాదులో జరిగిన ఆఫో - ఆసియా రచయితల సమావేశంలో యిటీవల జ్ఞాన్‌పీఠ్‌ అవార్డు ఫౌందిన శ్రీ సుభాష్‌ ముఖోపాధ్యాయతో బాటు భారతదేశ (ప్రతినిధిగా హాజరయాను.

భారత కమ్యూనిస్టు షార్టీ స్వర్ణోత్సవాల సందర్భంగా విళాలాం[ద్ర కార్యాలయంలో షెర్టీ సన్మానించిన వారిలో నేను కూడా వున్నాను.

మాస్కోలో అనువాదకుడిగా

1977 మే 20 నుంచి 1992 ఫ్మిబవరి 16 దాకా మాస్కోలోని (_పగతి (ప్రచురణాలయంలో ఆనువాదకుడిగా పనిచేశాను. మార్క్సిస్టు సైద్దాంతిక, రాజకీయ, సామాజిక, ఆర్థిక, సాహిత్య (గ్రంథాలు అనువదించాను. పదేళ్ళ కృషి ఫలితమైన “రష్యన్‌ - తెలుగు నిఘంటువుకి సంపాదక బాధ్యత వహించాను.

19492 నుండి యీనాటిదొకా 50 ఏళ్ళ కాలంలో సాగిన నా రచనా [కమంలో యిప్పటికి సుమారు 100 అనువాదాలు చేశాను. కొన్ని కవితలు కూడా అనువదించాను. 40.500 వ్యాసాలు, జీవిత చర్మితలు, వగైరాలు రాకాను. 1968 నాటి అభిల భారత ఇస్క-స్‌ సావనీర్‌, కృష్టాజిల్టా రచయి ర మహాసభ సావనీర్‌ వంటి కొన్ని సౌవనీర్జకు సంపాదక బాధ్యత వహిం చాను.

వు ఃః న

ఇదండీ నా అనువాదాల కథ.

(ఇప్పుడిక తిరిగి దరహం మీద అనువాద నాహిత్యానికి సంబంధించిన కొన్ని అంశాలను పరశీలిద్దాం.

అనువాద సాహిత్యం పట్ట ఆంధధదేశంలో సుమారు రెండు మూడు దళాబ్దాలుగా కొంత తేలిక భావమూ, అనాదరణా ఏర్పడిన మాట వా స్తవం,

145

ఇటీవల తిరిగి కొన్ని చథ్రికల్లో అనువాదాలు (నచురించబడుతూ చుండటం సంతోషించదగిన విషయం.

అనువాదకులు మూలంలోని జాతీయాలనూ, సామెతలనూ కూడా అను సరించి, అనువదిస్తేనే అనువాదాలు ఫల్యపదమవుతాయి, రసస్పూ ర్తిని కలిగి స్తాయి. అటువంటి మంచి అనువాదాలు రాకపోవడమే అనువాదాల వట్ట యిటీ వల 1పబలిన చులకన భావానికి కారణం అనుకుంటాను.

ఇాతిగలో మౌలిక రచనలుగా చలామణీ ఆయిన, అవుతున్న అనేక

రచనలకు యితర భాషల్లో మాతృకలు వుండటం నిశిత దృష్టితో (గంథ పఠనం చేసేవారికి తెలిసిన సత్యం. వచ్చిన చిక్కూ; బాధా యేమిటంటే, యివి "స్వేచ్భానువాదాలు లేక విళశ్ళంఖలాను వాదాలు లేక అనుసరణలు అని రచ యితలు చెప్పకపోవడం, అలా చెప్పుకోవడం నామోషీగా భావించడమేః అను వాదం చేయడం మౌలిక రచనకన్న ఏ విధంగానూ తీసిపోదని ఆటు రచయి తలూ, యిటు పాఠకులూ [గహించిననాడు యిళారిటి ఆ(ప్రతిష్ట పనులు జరగ వనీ, దౌర్భాగ్యపు పద్ధతులు అనుసరింపబడవనీ గట్టిగా చెప్పవచ్చు.

తెలుగులో వెలుగులోకి వచ్చిన ఆది కావ్యం “మహాభారతం” మొదలు కొని సంస్కృతం నుంచి తెలుగు భాషలోకి అనేక (గంథాలు అనువదింన బడ్డాయి. ఆ అనువాదాల వలన తెలుగు సారస్వతం సుసంపన్న మైనదే గానిః అది కోల్పోయినది ఏమీలేదు.

అలాగే దేశ, విదేశ భాషల్లోని నిగ్గును అనువాదాల రూపంతో తెలుగు లోకి తెచ్చుకొని, తెలుగు సాహిత్యాన్ని మరింత సంపన్నం చేసుకోడానికి అపారమైన కృషే జరిగింది. ఆ కృషి కమంలో నెల్లుతో బాటు ఎంతో పొల్లు కూడా అనువాదాల రూవంలో తెలుగులోకి (పవేశించింది.

అందుకనే, 'యితర 'భాషల నుండి అనువాదాలు చేసేటప్పుడు విచక్షణతో కూడిన ఒక (వణాళికను అనుసరించి చేసుకోవడం అవసరం. లేకపోతే అది వా పే అవుతుంది గాని, బలుపు కాబోదు.

అలాగే, యీ అనువాద కార్యక్రమం ఏక ముఖంగా సాగకూడదు. పరస్పరం ఒక భాష నుంచి మరో భాషలోకి జరగాలి. విచక్షణతో జరగాలి. తగు మ్మాతం జరగాలి.

ఆలాక్షాకుండా, అతిగా అనువాదాలు. జరిగిననాడు స్వభాషలో సృజనాత్మక కృషి కొంత దెబ్బతినే ,వమాదడం కూడా లేకపోలేదు,

146 “ఈ ఆదాన పదానాలన్నవి సమతూకంలో జరగకపోతే వివిధ భాషలు మాట్లాడే జాతుల మధ్యా, దేశాల మధ్యా అనువాదాలు పరస్పర అవగాహనకీ, సద్భావనకి తోడ్పడ వలసినంతగా తోడ్పడ జాలవు, ఆభ్యుదయ భావాలు కలిగిన ఆంధ యువతీ యువకులకు, రచయిత లకు, కవులకు *మరో (ప్రపంచపు, మహ్మాపపంచపు అగ్ని కిరిటపు నిగనిగలు: ఎర బావుటా ధగధగలు అభ్యుదయకర రచనల అనువాదాల రూపంలోనే ఎక్కువ భాగం దర్శనమిచ్చాయంటే, అది అతిశయో క్రీ కాదు. అలాంటి అభ్యుదయ సాహిత్యం విదేశీ భాషలనుంచీ, యితర భారతీయ భాషల నుంచీ తెలుగులోకి, తెలుగునుంచి విదేశీ భాషల్టోకీ, భారతీయ భాషల్టోకీ అనువదించ బడాల్సిన అవసరం ఎంతైనా వుంది. అనువాదాలు చెయ్యడమన్నది. తక్కువ స్టాయి సాహిత్య కృషి అన్న భావన చాలా హానికరమైనది. ఈ దుర్భావన నుంచి బయటపడటం అవసరం. తెలుగులో వెలువడిన అభ్యుదయ రచనల్లో నిగ్గనదగిన వాటిని యితర భారతీయ భాషల్లోకీ, విదేశీ భాషల్లోకీ అనువదించడంలో తోటి అభ్యుదయ రచయితలు తమ వంతు బాధ్యతను పూర్తిచేస్తారని ఆశిస్తాను. శివయ్యగారిని గురించిన చెరగని స్మృతులు “పలనాడు వెలలేని మాగాణిరా ;” మొదలైన సుప్రసిద్ద గేయాలు రచించిన అభ్యుదయ కవిగా, (బిటిష్‌ స్మామాజ్యవాదుల జైలు నిర్బంధం నుంచి గోడ దూకి తప్పించుకు పోయిన పీరుడుగా, మార్క్సిస్టు సిద్దాంత ఉపాధ్యా యుడుగా, కొత్తపట్నం, మంతెనవారి పాఠెం సోషలిస్టు రాజకీయ పాఠశాలల (పిన్సిపాలుగా, డాంగే రచించిన భారతదేశం ; ఆదిమ కమ్యూనిజం నుంచి బానిస విధానం వరకు" అనువాదకుడుగా, సమర్థుడైన శాసన సభ్యుడుగా శివయ్యగారితో పరోక్ష పరిచయమే తప్ప, చాలా కాలం పాటు నాకు (ప్రత్యక్ష వరిచయం లేదు. “విశాలా” సంపాదక విభాగంలో 1967? లో ఆయన నాతో కలిసి పనిచేసినప్పుడే ఆయనతో నాకు (వత్యక్ష పరిచయం కలిగింది, నన్ను చూసిన మొదటి రోజునుంచీ కూడా పూర్వ పరిచయం లేకపోయినా నాతో అల్మీయంగా ఆప్యాయంగా మాట్టాతూండే వారు. ఆ అనుబంధం మౌ యిద్దరి మధ్యా చివరిదాకా అలాగే నిలిచిపోయింది,

1డీ7

“విశాలాంధ” సాహిత్యానుబంధ సంపాదకుడుగా నేను వనిచేసిన ఆ రోజుల్లో ఆయన చేత ఏవైనా గేయాలు మళ్ళీ రాయించాలని మహా తంటాలు వడ్డాను.

“బ్రేద్రోయ్స్‌, చిట్టం కజ్హేసింది. ఇంక కవిత్వం నాలోంచి. “ఊడిపడదు,” అంటూండే వారాయన.

చివరి కెలాగ్రైతేనేం, శివయ్యగారు నా పోరు పడలేక “మార్కూూ, నన్నాక మనిషిని చేశావయ్యా :” అనే గేయం రాసి యిచ్చారు. ఆది ఎన్నడో 1947 లో ఆయన రాసిన గేయమనీ, దాన్నే ఆయన తిరిగి రాసి యిచ్చారసీ అప్పట్లో నాకు తెలియదు. నేనే కదా శివయ్యగారి చేత మళ్ళీ రాయించానని సంబరపడుతూ దాన్ని “విళాలాంధ” సాహిత్యానుబంధంలో (వచురించాను.

తర్వాత ఆయన “వికాలాంధ” నుంచి రిచరవడం, కొద్ది రోజుల్లోనే గుండె జబ్బురావడం, కోలుకొని, [పజా రంగాల్డో, ముఖ్యంగా ఆరసం కార్య కలాపాల్లో పాల్గొనడం, గుంటూరులో జరిగిన ఆంధ[(పదేశ్‌ అభ్యుదయ రచయితల సంఘ మహాసభలో [_పారంభోసన్యాసం యివ్వడం, నరసరావు "పేటలో ప్రజా నాట్య మండలికి, అరసానికీ మధ్య సమన్విత కార్యకలాపాల ఆవశ్యకతను నొక్కి చెప్ప డం, అరసం పునర్నిర్మాణం సందర్భంగా విశాలాం[ధ్ర _పచురణాలయం మేడ పైన నేను శతాధికంగా సాహిత్య గోస్టులు నిర్వహించడం మొదలుకొని, (పదేక్‌ ఆరసం కార్యదర్శిగా నేను చేస్తూ వచ్చిన నిర్మాణాత్మక కృషిని తన మి_తుల దగ్గర ఆయన మెచ్చుకొంటూ వుండటం, వినుకొండలో జరిగిన ఆఫో-_ఆసియా రచయితల సంఘం ఆం (పదేళ్‌ శాఖ మహాసభలో ఆ(ఫో, ఆసియా దేశాల్లో జరుగుతున్న సమకాలిక రాజకీయ పరిణామాలను విశ్లేషిస్తూ చేసిన సుదీర్హ వసంగం, ఆంధ్యపదేశ్‌ అ్యఫో- ఆసియా రచయితల సంఘ, అధ్యక్షుడుగా శివయ్యగారూ, (వధాన కార్య దర్శిగా నేనూ ఎన్నుకోఐడటం _ యులా శివయ్యగారిని గురించిన ఎన్నెన్నో స్మ్యృళులునా మనస్సులో మెదులుతున్నాయి.

చలసాని వాసుదేవరావు [పళృతులతో శివయ్యగారు మాస్కోకి వయ లేరబోయే ముందు శివయ్యగారికి, వాసుదేవరావుగారికి విజయవాడలో చందం బిల్లించ్సులో జరిగిన వీడ్కోలు సభలో నేను మాట్టాడుతూ “శివయ్యగారు తన చిరకాల వాంఛితమైన సోవియట్‌ పర్యటనను ముగించుకొని, ఏ శానిటోం యంలోనైనా చేరి వ్మిశాంతి తీసుకొని కకుల౮౪8సష4గాకి అయి తిరిగివచ్చి కమ్యూనిస్టు పార్టీకీ, అభ్యుదయ రచయితల ఉద్యమానికి ఆ(ఫో _ ఆసియా

కం లా ర ౮ స. " “మమతతో సమానికీ చిరకాలం సేవ చెయ్యాలనీ, చిట్టం కట్టిన ఆయన కవిత్వం తిరిగి చిగురించాలనీ” నేను నా ఆకాంక్ష వెల్లడించాను. అందరి శుభాకాంక్షలూ అయ్యాక ఆయన సుమారొక గంటసేపు మాట్లా డారు. జీవితకాల స్వప్నం యదార్ధమవబోతున్న తృప్తీ, సోవియట్‌ సమౌ జాన్ని దర్శించి తిరిగివచ్చి మళ్ళీ ఎంతో చెయ్యాలన్న తపనా ఆయన ఊప న్యాసంలో తొణీకిసలాడాయి. చివరకు నేను చేసిన సూచనను ఆయన ప్రస్తావించి, “వ ఆరోగ్య సదనంలోనో ఉండేందుకు వెళ్ళడంలేదు. సోవియట్‌ యూనియన్‌ అంతా తిరిగి, ఆక్కడ నూతన జీవితాన్నీ, నవ మానవుణ్ణీ చూసేందుకు వెళ్తున్నాను. తిరిగి వచ్చి పార్టీకీ అభ్యుదయ సాహిత్యానికి సేవ చేస్తాను:” అని హామీ పాయంగా గట్టిగా చెప్పారు. కాని, ఆయన తన మాట నిలుపుకోలేదుః

మరో వారం రోజుల్లోనే మాస్కోలో అకాలధర్మం చెంది, ఆమర

జీవులయ్యారు.

అమరజీవి పులుపుల వెంకట శివయ్యగారి స్మృత్యర్థం అమరజీవి కొండేపూడి శీంనివానరావు నెలకొల్పిన సాహిత్య పురస్కారాన్ని అరసం గుంటూరు జిల్లా కాఖ 19060 నుంచి నిర్వహిస్తూ; ఆయా సాహిత్య కృషి చేసిన _పముఖులకు ఏటా యీ పురస్కారాన్ని సమర్పిస్తోంది.

1960 లో “నేనెందుకు (వాస్తున్నాను ?” అనే వ్యాస సంపుటి సంపా దకులుగా శ్రీ భమిడిపాటి రామగోపాలం, డా॥ అ తలూరి నరసింహారావులు, 1901 లో ఉశ్రమ సాహితీ సంస్థగా మచిలీపట్టణంలోని స్పందన సాహితీ సమాఖ్య, 1902 లో శ్రీ తిరనగరో ఆంజనేయులు, 1088 లో డా॥ వువ్పల లక్ష్మణరావు, 19864 లో థ్రీ (శొవ్విడి లింగరాజు, 1085 లో శ్రీ తుమ్మల వెంకటరామయ్య, 1986 లో శ్రీ రాంభట్ల కృష్ణమూర్తి 1967 లోశ్రీ వై విజయకుమార్‌, 1988 లో శ్రీ ఏటుకూరి 'బలరామమూర్రి 1989 లో శ్రే మహీధర రామమోహనరావు, 1090 లో శ్రీ దాశరధి రంగాచార్య, 1991 లో తిరుమల రామచం(దలు అందుకున్న యీ సాహిత్య పురస్కారాన్ని మార్క్సిస్టు సిద్ధాంత, అభ్యుదయ సాహిత్య అనువాదకులకు (వతినిధిగా యీ సంవత్సరం నాకు యివ్వడాన్ని నేను నా భాగ్యంగా పరిగణిస్తూ, నేనీ సాహిత్య పురస్కారాన్ని సవినయంగానూ, ఈ యిద్గరి అమరజీవుల ఆళశయా అనూ ముందుకు తీసుకు వెళ్ళేందుకు నా కాయశక్షులా కృషిచేసినందుకూ? చేస్తున్నందుకూ సగర్వంగానూ స్వీకరిస్తున్నాను. చా లి

/ (1902 నవంబరు 14, 15 తేదిలో గుంటూరులో జరిగిన ఆర్మధ (పదేళ్‌ అభ్యుదయ రచయితల సంఘ మహోసభలో 14.1102 న అమరజీవి పులుపుల వెంక టశివయ్య సాహితీ పురస్కారం అందుకొన్న సంధర్భంగా చేసిన (పసంగ పాఠం

మధ్యే - మధ్యే --- ఉమారాజ్‌ , ఈ వ్యాసాలలో ఉమారాజ్‌గారి. తెలుగు సాహిత్య పరిజ్ఞానం, సాహిత్యాభిని. వేశం వ్య క్రమవుతున్నాయి. మొత్తం వ్యాసాలలో 40 పేజీల ఆం్యధ సాహిత్య చరిిత మకుటాయమానంగా వుంది. దాని తర్వాత కాల్పనిక కవిత, నవ్య, _ఆభ్యుదయ +" - కవిత్వ సింహావలోకనం ఎన్నదగినవి. మార్క్సిస్టు అభ్యుదయ దృక్పథంనుంచి సాహిత్య విషయాలను పరిశీలించడానికి పూనుకున్న యీ (మధ్యే మర్యే) వ్యాసాల సంపుటం ఆందశికీసమాద్దరతేంపం...... సా మాఆంక్రచ్యోత్తి దిన పృతిక (15.1009 "7, 4 సొ” గా జీవితమంతా సాహిత్యంతోనూ, రాజకీయ, వృతికా రంగాలతో పెనవేసుకున్న . రచయిత ఆంధ సాహిత్య చర్మితను వివిధ రీతులలో ఆప్పుడప్పుడు (వాసి ప్మతికల్లో (ప్రచురించిన, కేడియోలో వినిపించిన వ్యాసాలు ఈ సంపృటంలో చేరాయి. ఇవి నేడు సాహిత్య రంగంలో (ప్రవేశిస్తున్న వారు ముందుకు పోవడానికి చాలా సహకరిస్తాయి. _ ఈ పుస్తకం చదివినవారికి సాహిత్యం గురించి లోతులకు వెళ్ళాలనే ఆలోచన కలిగితే రచయిత కృషి ఫలించినట్లవుతుంది. ప్రతి గంథాలయంలోను వుండద గిన / పుస్తకం. ॥ --*విశాలారధ” దిన పత్రిక (1శ.6-1989) న్‌ న్‌ గా అభ్యుదయ సాహితీవేత్తగా తెలుగునాట్న చిరపరిచితులైన శ్రీ నిడమర్తి ॥ ఉమారాజేశ్వుర రావు సాహిత్య వ్యాస సంపుటం యీ పుస్తకం. సాహితీ పపంచంలో కాలు పెట్టదలచిన ప్రతివారూ చదవదగ్గ మంచి 7 . పుస్తకం ఇది. " --"ఉదయం” దినష్మతిక (10-5.1989) , ॥ అలలా నుక ఈల ఉగ 006. అంతం ఉంటం. |