Telugu lokakavi vemana - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

లస “స్కై సహజకవి మల్లెమాల - ॥

జ జీ ఈ పుస్తకాన్ని సాహిత్యాభిమానుల కోసం .

స్ట జ! సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రానికి లు

లా ఆనందంతో బహూకరిస్తున్నాం

ఉన్న కలని కళాప్రపూర్ణ ఫూరుకో మగుప్తూరు కోదండరామరిడ్సి శ (ద్‌

| ల “ ఇ య. . .

లోక కవి వమన

లోక కవి వేమన జీవితం, పద్యమంజరి, ప్రశంసలు కళా ప్రపూర్ణ నురుపూరు కోదండ రామరెడ్డి వేమన ఫౌండేషన్‌ హైదరాబాదు

10121211 6024014 గట ౮ా 000 1000న లలి (42 వ

క011026408 : 110.1, 000060 2005

అ *7బుడలి2 పొంయుడింళం

(ంల్ర6. 20. 136౧2005)

వ106110. 538, [310.16-11-310/1244,

5216ల జ ౧01000 లు గ గంటా

శీల కరంజరిడ6 = 500 036. &). గ

రసల 1 ల ఇ హ్‌ కెంంంటెంతే గం. 150/ రరత ము ట్రంపాం&ిం సోలో ర్వి 200 30ట06 3. 250/౧ "వా య అ ళ్‌ లే ఖే సాన్యా లో

బలటాంటగంా 274 వగగాగగలైా

క క

1-1-60/5, [టియా |4205106 2006

0 ౫ 01643, సెటటం0లం2026

వ్వరీబజ086 - 500 020. మా... “92120612 క001168108 10056

180 కిఏజ౭0, 4-1-435 840 5466 రశీల0264 - 500 001.

ఈ పుస్తకాన్ని మళ్లీ ముద్రించటానికి అనుమతించిన శ్రీ మరుపూరు

తరుణేందు శేఖర్‌ రెడ్డి గారికి కృతజ్ఞతలు. జా ఆజాతాసి

పైకా గోపాల కృష్ణారెడ్డి ఛారిటబుల్‌ ట్రస్టు వారి సౌజన్యంతో ఈ (గ్రంథం పునర్ముద్రించ బడింది.

కుల, మత పట్టింపులు లేకుండా, విద్య, వైద్య ఖర్చుల నిమిత్తం పేదవారికి సహాయ పడేందుకు నెల్లూరు తాలూకాలోని తోటపల్లి గూడూరులో 31-12-1921న జన్మించిన పొణకా రాజగోపాల కృష్ణారెడ్డి ఈ ఛారిటబుల్‌ ట్రస్ట్‌ను ఏర్పాటు చేశారు. :

ఇంజనీరింగ్‌ విద్యనభ్యసించిన పి.ఆర్‌. గోపాల కృష్ణారెడ్డి 1946లో ప్రభుత్వ సర్వీసులో చేరి, 1976లో శ్రీశైలం హైడ్రో ఎలక్టిక్‌ ప్రాజెక్టు చీఫ్‌ ఇంజనీర్‌గా రిటైరైనారు. వీరు మరుపూరు కోదండరానురెడ్డి గారికి దగ్గరి బంధువు.

ముందుమాట (తాలి ప్రచురణకు) వానకు తడియని వారును పూనిక వేమన్న బోధ బొరయని వారున్‌ నానాదిక్కుల వెదకిన కానమురా యంతవాని, కవిచాడప్పా! ఇదీ! ఒక కవి ఇంకొక కవికి ఇచ్చిన యోగ్యతా పత్రము!

ఈ లోక కవిని, యోగిని కొనియాడే ఆవకాశం 1972లో, హైదరాబాదు యువభారతివారు నాకు కల్పించినారు. వారి ఆ ఏటి చదువుల తిరునాళ్ళలో వేమనను గూర్చి నా ఉపన్యాస ముండినది. (వైతన్యలహరి) మంచి పేరు వచ్చినది.

1975లో జరిగిన ప్రపంచ తెలుగు మహాసభవారు (హైదరాబాదు) నాచేత “ప్రజాకవి వేమన" అనే చిన్నపుస్తకం (వ్రాయించి ప్రచురించినారు; దీనితో వేమనపై ఉపన్యాసకుడుగా నాకు పేరువచ్చినది.

ఆంధ్రదేశ మంతటా వేమన పై చాలా ఉపన్యాసాలిచ్చి సన్మానింపబడినా, పత్రికలలో వ్యాసాలు (వ్రాసినా, 1981 మే నెలలో విజయవాడలో వేమన వికాస కేంద్ర యాజమాన్యాన జరిగిన సభలలో, వేమన కవిత్వం పై ఉపన్యసించి, శ్రోతల చేత పత్రికల చేత, కొనియాడబడినా,

డా. ఎం. చెన్నారెడ్డి ముఖ్యమంత్రిగా నెలకొల్పిన వేమన విజ్ఞాన కేంద్రానికి సభ్యుడుగా నియమింపబడి మాటసాగించుకొన్నా.

ఇట్టి అర్హతలను సేవలను పుస్తక రూపంలో నిలబెట్టాలని ఈ రచనకు పూనుకొన్నా. వేమన జీవితము - పద్యములు వేరువేరుగా ఉన్నవి. వాటిని ఒకే సంపుటంలో ఇమిడ్భి, ఒక సమ(గ్రరూపానికి తేవాలన్న ఉద్దేశమే ఈ ప్రయత్నానికి (ప్రేరకము,

అఘుటీక అవసరమని, నాచేత నైనంతగా సంతనపరచినా, పొశ్చాత్యులు, మనవారు వేమనను గూర్చి గ్రాసినవాటిని గూడచేర్చినా,

“ఒక రచయిత నుండి సరకు సం(గ్రహిస్తే అది గ్రంథ చౌర్యమౌతున్నది; కాని దానినే పలువురి

నుండి తీసుకొంటే పరిశోధన అవుతున్నది” అని ఒక వ్యంగ్య వచనం! (1౫16౧ ౪౦౪ 12166 502% [000 016 ౪౧160 1115 012812%1502, 04౪060 ౪0౪ 126 గంగు ౧200 01160 1415 65680601 ₹/11600 1410266 666 21265(-066' 81.)

66440165 000 ౧౩0 266106, 3640%45 80126 8167 100౧౦60100 ౧౭||5 అని అనకుండా ఇప్పటికి వెలువడిన (గ్రంథాలన్నిటికి శిరోభూషణం మహామతి రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మగారి ఆంధ్ర విశ్శకళా పరిషత్తు ఉపన్యాసమంజరి; డాక్టర్‌ గోపి సిద్దాంత వ్యాసము; వావిళ్ల - మరి ఇతర ప్రచురణలు; ఇంకా మరికొందరు పెద్దల రచనలు దీనికి అస్థిభారంగా చేసి దానిపైన మరికొంత సామిని. నానేర్పు కొలది సేకరించి, ఈ వేమన శ్రీర్తి మండపాన్ని నిర్మించి వెలయింపడేస్తున్నా.

శర్మగారి అభిప్రాయాలకు విమర్శకశక్తికి అమృతోపమానమైన భాష ప్రాణంపోసి మెరపిస్తున్నది. ఇక గోపి, తన వయసుకు మించిన రచనా పాటవంతో, తియ్యటి శయ్యతో తన సిద్దాంత గ్రంథం వ్రాసినాడు. మంచి పరిశోధన. డాక్టర్‌ గంధం అప్పారావుగారి వ్యాసం (మదరాసు యూనివర్సిటిలో చరిత్ర విషయంలో పాతరోకటి పాటనే చేపట్టినా, మిగిలిన భాగం ఎన్నదగిన సామ॥గితో నున్నది; మంచి రచన.

త్రిపురనేని వెంకటేశ్చరరావుగారి (విజయవాడ) “వేమన వికాస కేంద్ర” స్థాపన మెచ్చదగిఉన్నది. అవసరమైన కృషిగూడ, ఈయన (వ్రాసి వెలువరించిన “విశ్చదాభిరామ వినురవేమ - వేమన అంతరాంతరాల్లోకి” అనే (గ్రంధం విషయపూర్ణ్షమైగూడ రచనగా రాణించడం లేదు; ముడిసరుకును కుప్పలుగా బోసినట్టున్నది. వర్గీక!రణమంతా ఒక అతుకులబొంత, భావాల దొడిలో భాషకు కాళ్ళు విరిగినవి. శైలిలో స్పష్టతలేదు. అంతా పులుముడు. కమ్యూనిజము, ధర్మకన్నాలు, నాగార్జునుని భూన్యవాదం అన్నీ ముప్పిరిగొని వేమనను ఒక దిష్టి బొమ శ చేసిచేసినది

• ఈ రచన. ఏయే వన్నె సులోచనాలు తొడిగితే ఆయా వన్నె దృళ్యాలేగదా కనబడేది! ఇదీగాక, ఇందు పరనింద. స్వోత్కర్ష ముదురుపాకంలో బడినవి. ఇంతవరకు కృషి చేసిన పెద్దలను చులకనపరుస్తూ “చవటలకు ఇవి తోచలేదు” అనేదానికంటె పోతనామాత్యుడు “నా పుణ్యవశాన నన్నయ తిక్కనాదులు భాగవతం అనువదించకుండా వదలిపెట్టినారు” అన్నట్టు “నాకు పేరు తెప్పించను, వారు ఈ విషయాల జోలికి పోలేదు” అని చౌదరి అని ఉంటే ఒప్పి ఉండేది, పెద్దలను అనవసరంగా తూలనాడినాడు. ఇది ఒక మిత్రుని హితవచనం, ఈ కేంద్రస్థాపన అంతరాళ్ళాలలో ఇంకేమున్నదో! వేచిచూద్దాం. దీని విషయ పరిశీలన = అక్కడక్కడ, అప్పుడప్పుడును. శ్రీ రావు, రాళ్ళపల్లి వారి విషయాలను; ఎక్కువపాళ్ళు చేబదులు తీసికొని సొంతం చేసుకొని ఉన్నారు.

గత దశాబ్దంలో; మిత్రుడు నార్ల వెంకటేశ్వరరావు వేమన విషయంలో లెక్కకు వచ్చేపని చేసి ఉన్నాడు. కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీవారికి వేమన సంక్షిప్త చరిత్ర (మొనా(గ్రావ్‌) వ్రాసియిచ్చినాడు. ఈ ఇంగ్లీషు రచన పద్నాల్లు భారతీయ భాషలలోనికి అనువదింపబడి, వేమన జర్రు ఆఖలిభారత విద్యారంగంలో మారు(మోగించినది. నార్హ, డాక్టర్‌ మంగమ్మ గారలు సంకలనం చేసి, (ప్రచురించిన ౪౭01202 ₹00080 జోలా క అన్న గ్రంథం, వేమన కీ్తిజ్యోతి ఎంత విశాలంగా వ్యాపించి ఉన్నదో తెలియజేస్తూ, ఆంధ్రులను సంతోషంతో ఉబ్బిస్తున్నది. దీనిని నేను తెనుగు చేసి (వేమన-పాళ్చాత్యులు) వేమనను కొలిచి ఉన్నా. దానికి "సొళ్చాత్యుల ప్రశంసలు" అన్న తల పేరు వ్యాసంగా ఇందు చేర్చి ఉన్నా. అపర్ష, మీ జేమ్సు గార్జన్‌ - నెల్టూరు - 2 మరుపూరు. 12-9-81

మన వేమన

తెలుగులో తిక్కన, వేమన, గురజాడలు మహాకవులని శ్రీశ్రీ అన్నాడు. భారతీయ సాహిత్య నిర్మాతల్లో ఒకరిగా వేమనని కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి గుర్తించింది. అంతేకాదు వేమనపై నార్ల రాసిన వివేచనాత్మక (గ్రంథాన్ని వారు ప్రచురించారు. ఆంధ్ర సాహిత్యంలో వేమన స్థానం ఎలాంటిదో అందరికీ తెలుసు. గత ముప్పై ఏళ్ళలో ఎన్నో పరిశోధనలు జరిగాయి. వేమన పద్యాలు అచ్చయ్యాయి. ఆయనపై ఎన్నో వ్యాసాలు వెలువడ్డాయి,

కాని వేమనపై మౌలిక పరిశోదనలు జరగవలసే ఉంది. రోజు రోజుకి సమాజానికి వేమన ప్రాధాన్యం, అవసరం పెరుగుతున్నాయి. వేమన ఒక వ్యక్తి పేరు కాదు. సాహిత్య సామాజిక రంగాల్డ్‌ ఆ పేరు 'విలువ'లకి నామవాచకంగా మారింది. (ప్రజాసాహిత్యానికి వేమన పేరు పర్యాయ పదమైంది. విభిన్న సామాజిక పార్య్యాలను తడిమిన తొలి తెలుగు కవి వేమన, సంఘజీవితం, మతం, కులాల్గో జాడ్యాలను మూఢ నమ్మకాలను నిర్మొహమాటంగా ఖండించి కొత్త విలువలను (ప్రతిపాదించిన సామాజిక శాస్త్రవేత్త, వేమన భాష అత్యాధునిక కాలానికి వర్తించే విధంగా ఉండటం వేమన (ప్రత్యేకత, క్తీర్తిని వరించిన కవులు ఉండవచ్చును. కాని భాషతో కాలాతీతుడైనాడు వేమన ఒక్కడే.

90 ఏళ్ళ క్రితం కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి తమ 'కవిత్వ తత్వ విచారం' (గ్రంథంలో వేమన కారణ విమర్శక శక్తిని గుర్తించారు. కాని అలాంటి వేమనను తెలుగు సాహిత్యకారులు సరిగా గుర్తించ లేక పోయారు. అబ్బేదుబాయ్‌, సి.పి.బ్రౌన్‌ వంటి విదేశీ వేమనాభిమానులు, నార్లవంటి బుద్దిజీవులు ఎందరో వేమనకు జరిగిన అన్యాయాన్ని ఒక కుతం(త్రంగా భావించారు.

1822లో సిఫి. బ్రౌన్‌ అచ్చు వేయించిన 693 పద్యాల వేమన పద్య సంపుటం, 1839 నాటి మలి ముద్రణకి 1165 పద్యాలై ఎదిగింది, అంటే 472 పద్యాలు ఆదనంగా చేరాయి. అంగ్ల భాషలో బ్రౌన్‌ రాసిన వ్యాసాలు, చేసిన పద్యాల అనువాదం ఒక గొప్ప ఊపు తెచ్చాయి. అయినొ (బ్రౌన్‌ వంటి పండితుడు వేమనని ముట్టుకున్నందుకు చేతులు కాలినంత పని జరిగిందని వాపోయాడు, 1839నాటీి వావిళ్ళ ముద్రణలో బ్రౌన్‌ సేకరణ గురించి పల్లెత్తు పలుకు లేకపోవడం విచిత్రమే.

వేమన సాహిత్యంలోని సమకాలీనత, సార్వజనీనత వేరే ఏ తెలుగు కవి రచనల్లోనూ కనిపించదు. తెలుగు నుడికారపు సొగసు, వాడిన పద బంధాలు, విసిరిన ఛలోక్తులు తెలుగు చక్కదనం, చిక్కదనానికి నిదర్శనంగా నిలుస్తాయి. వేమన మతాతీత, కులాతీత మానవుడు. స్వచ్చమైన మానవీయ దృష్టి కలిగిన సమాజ కవి,

నేటి సమాజానికి వేమన అవసరం పెరిగిపోతున్నది. ఈ దృమ్టా వేమన సైద్దాంతికత, తాత్వికతని పెంచవలసిన అవసరం ఉందని భావించి హైదరాబాద్‌ కేంద్రంగా 'వేమన ఫౌండేషన్‌" ఏర్పాటు అయింది.

వేమన మీద ఉన్న విమర్శలకు, విపరీతార్జాలకు కారణం - వేమన పద్యాలను ఇంతవరకు ధృవీకరించే ప్రయత్నాలు సమ(గ్రంగా జరగకపోవడమే. (ప్రచారంలో ఉన్న పారాంతరాలను, ప్రక్షిప్తాలను ముందుగా గుర్తించవలసి ఉంది. ఈ ప్రయత్నం సఫలమైతే 'నిక్కమైన మంచి నీలమొక్కటి చాలు తళుకు బెళుకు రాలు తట్టెడేల' అన్న వేమన సూక్తికి అనుగుణంగా ఉంటుంది. ఈ పని కష్టమైనదే. కాని వేమునపై ఆదరాభిమానాలు గల పండితులు, పరిశోధకుల సహాయంతో ఈ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించాలని భావిస్తున్నాం. వేమన పద్యాలను మొదట విషయాల వారీగా విభజించాలి. వాటిని కొన్ని అంశాలుగా వింగడించాలి. వీటిని ఆయా విభాగాల వారిగా ముద్రించాలని ఆశిస్తున్నాం. ఇలాంటి కృషి వల్ల వేమనవైన పద్యాల (గ్రంధాన్ని రూపొందించాలి. వేమనపై జరిగిన పరిశోధన ఒకచోట క్రోడీకరించే (ప్రయత్నం కూడా ఈ సంస్థ చేపట్టాలని భావిస్తున్నాం. వేమన చాటు కవి, ఆయన పద్యాలను ఈ నాటికీ చాలాసందర్భాల్లో తత్వాలుగా పాడుకొంటూనే ఉన్నారు. కర్నాటక, తమిళనాడుల్లో చాలాకాలంగా నివాసముంటున్న తెలుగువారు పెళ్ళిళ్ళలో, చావు సందర్భాల్లో వేమన పద్యాల్ని చెప్పే సంప్రదాయం నేటికీ కానసాగుతూనే ఉంది. అలాంటి సందర్భాల్లో చెప్పే పద్యాల్ని సేకరించవలసి ఉంది. అనంతపురం చుట్టు పక్కల ప్రాంతాల్లో కర్నాటకలోని చిత్రదుర్గ ప్రాంతాల్లో వేమన సర్వజ్ఞాల సంవాదం ఉంది. అలాంటి (గ్రామీణ సంప్రదాయాల్లోని వేమన సాహిత్యాన్ని పరిశీలించవలసి ఉంది. కర్నాటకలోని ధార్వాడ్‌, కుప్పన్‌ అగ్రహార తదితర ప్రాంతాల్లో ఎన్నో సంస్థలు వేమన పండుగలు జరుపుతుంటాయి. ఆ విశేషాలను కూడా సేకరించవలసి ఉంది, అలాంటి అభిమానులకు వేమన పద్యాల్ని అందుబాటులోకి తేవాల్సిన అవసరం కూడా ఉంది, ఇలాంటి ఎన్నో కార్యక్రమాలు నిర్వహించడమే వేమన ఫౌండేషన్‌” లక్ష్యం. ఈ లక్ష్యం సాధనలో తొలి ప్రచారణగా ఈ (గ్రంథాన్ని జీవితం - కొన్ని అంశాలు వదిలి అందిస్తున్నాం. వేమన మానవతా దృక్పథాన్ని, సార్వజనీనతను, సమకాలీనతలను తెలిపే (గ్రంధాలను ప్రచురించాలని ఈ సంస్థ లక్ష్యాలు. అంతేకాదు 'వేమన విలాసం' పేరుతో ఒక స్మారక భవనాన్ని హైదరాబాదులో నిరి గృంచటానికి ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. ఈ (ప్రయత్నాలకు వేమన అభిమానుల సూచనలు, సహకారం లభిస్తాయని ఆశిస్తున్నాం. చెన్నూరు ఆంజనేయరెడ్డి 1-10-2005 అధ్యక్షుడు : వేమన ఫౌండేషన్‌ "హైదరాబాద్‌

ప్రజల మాట పునర్ముద్రణకు ముందు మాట

• తెలుగుజాతి గర్వపడే మహా మహా పండితకవులు, ఎందరెందరో ఉండవచ్చు. లిఖిత సంప్రదాయవాదులు వాళ్లను వేనోళ్ల క్రీర్తిచవచ్చు. కానీ వేమన వంటి వాళ్లు ఒకళ్లో ఇద్దరో! క౦దాలు రాసిన కవి చౌడప్ప, తత్వాలతో ప్రసిద్దికక్కిన దూదేకుల సిద్ధయ్య లాంటి వాళ్లు తెలుగు జాతి శీలానికీ, తత్వానికీ పట్టిన మకిలిని పోగొట్టటానికి ప్రయత్నించారు. తెలుగు సంస్కృతికి కొత్త నిర్వచనాలనివ్వటానికి ప్రయత్నించారు. వేమన తెలుగు మెదళ్లకు పట్టిన మకిలిని, తెలుగు (ప్రజలకు మీరు చూడండంటూ తోమి చూపించారు. తెలుగు సంప్రదాయం, తెలుగు సంస్కృతిలోని పనికి మాలిన లక్షణాలన్నింటినీ ఎత్తి చూపి “బుద్ది చెప్పువాడు గుద్దితేనేమయా” అన్నాడు. అందువల్లనే వేమన కుల వ్యామోహితుడు కాలేకపోయాడు. హిందూ మౌఢ్య బలిపశువుగా మార లేక పోయాడు. తోటకూరకో, తవిటి కుడుముకో కావ్యాలు చెప్పే వామనులకన్నా ఉన్నతుడయ్యాడు. వేమన, వేమన సంప్రదాయమే లేక పోతే తెలుగు నేల అంత సులభంగా ఆధునిక సంస్కారం వైపు నడిచుండేది కాదు. వేమనే లేక పోతే తెలుగు భూమి నాలుగు దిక్కుల నుండి వ్యావసాయిక వృత్తి. సేవా సామాజిక వర్గాల (స్రీ పురుషులు వైదికేతర తత్వాన్వేషణ సాగించి ఉండే వారు కాదు. సామాజిక సాంస్కృతిక నిరసనకు తెగబడి పూనుకొని ఉండేవారుకాదు. వేమనే లేక పోతే వేయితలల హైందవ నాగరాజు మరింత విషం చిమ్మేది; మత, మతళాఖా కుల భిషక్కులూ, భాషా సాహితీ వైద్యులూ, తమ తమ భేషజాలతో సామాన్యుల కళ్లలో దుమ్ము కొట్టి ఒళ్లు గుల్ల చేసే వాళ్లు. మనస్సుకు మాయ రోగాల నంటించే వాళ్లు. వైదిక మతాన్ని ఎదిరించిన బొద్దుల, లోకాయతుల మార్గం వేమనది. అందువల్లనే వేమన మార్గం ప్రజల మార్గమైంది. [ప్రజల వాణి వేమనదైంది. వేమనది అవైదిక వాణి, తిరుగుబాటు కంఠం. సూఫీగళం. జబొరంగజేబును సైతం ఎదిరించిన దిగంబర సంచార సూఫీ సమ్మద్‌ వంటి నిర్భయుడు వేమన. అంతకంటే విశిష్టుడు. వేమన పునరుజ్జీవన మానవుడు. విశ్ళనరుడు. గతంతో పెనుగులాడి, పెనుగులాడి కొత్త ఆలోచనలకు కొత్త బతుక్కు బాటవేసిన మనిషి దేవుడి స్థానంలో మనిషిని నిల బెట్టటానికి మన ఆలోచనలకు పదును పెట్టిన సంస్కారవాది. 17-18 శతాబ్టుల్లోనే భారతీయ తత్వ కవులకు ప్రతినిధి ఆయన, (బ్రిటీషు వలస పాలన లేకున్నా, కొంత ఆలస్యంగానైనా ఆధునికత ప్రవేశించటానికి దోహదం చేసిన సామాజిక భావాలు ఆయనవి. సాహిత్య రూపం, నిర్మాణం, రచనాశైలి ఆ మార్గంలోనే నడిచాయి. వేమనను భారతీయ సాహిత్య నిర్మాతల్లో ముఖ్యుడుగా, గుర్తించడానికి మొన్న మొన్నటిదాకా

సాహిత్య చరిత్రకారులూ, పండితులూ, పెద్దింటీ కప్పులూ నిరాకరించారు. ఇ్పటిీ స్రరాకరించ వాళ్లు లేకపోలేదు. ఆయితే గత రెండున్నర శతాబ్దాలుగా వేమనను ఒక వ సామాజిక విష్ణపకారుడిగా, దార్భనికుడుగా నిరూపించడానికి (ప్రయత్నాలు జరిగాయి. విషయంలో జరిగిన చరిత్ర దుర్మార్గాన్ని సరిదిద్దే ఆంచనాలూ, కొత్త అంచనాలూ వచ్చాయి. యునెస్కో సైతం వేనునను గుర్తించే పరిస్టితి వచ్చింది, ఇటువంటి గౌరవం మరే తెలుగు కవికీ పూర్తిగా దక్కిందనలేము. వేమన జన్మస్థలం గురించి, ఊహాచిత్రాన్ని గురించి, జీవితాన్ని గురించి, వేమన కాలాన్ని గురించి, కులాన్ని గురించి, మతాన్ని గురించి కట్టుకధలు కొన్నైతే, నిజాయితీగా సాగిన పరిశోధనలు మరికొన్ని. అసలు వేమనలు ఎందరున్నారనేది మరో తంటా, వేమన పద్య సంకలనాలు పారిస్‌ ప్రతి (1731) మొదలుకొని ఇప్పటివరకూ నూటికి పైగానే బహుశ తెలుగులో భగవద్గీత కంటే, బైబిలు కంటే, ఖరాన్‌ కంటే ఎక్కువ ప్రతులు ప్రజల చేతుల్లోకి వెళ్ళాయి. వేమన అటవెలదిని అనుకరించిన ఆధునిక శతకాలు కూడా పది, పన్నెండు దాక్షా వచ్చాయి. వేమన జీవిత చరిత్రలు పద్య, వచన రూపాల్లో వచ్చాయి. వేమన మీద (గ్రంథాలు వివిధ భాషల్లో రెండు పదుల దాక్షా వచ్చాయి. వేమన సైన నాటకాలు, సినిమాలు కూడా వెలువడ్డాయి. వేమన మీద వచ్చిన వ్యాసాలు లెక్కలేనన్ని. ఏశ్వవిద్యాలయ స్థాయిలో పరిశోధక వ్యాసాలు తులనాత్మక పరిశోధనలు సైతం వెలువడ్డాయి. వేమన పద్యాల వర్గీకరణ కూడా జరిగింది. ఆయన పేరుతో కొన్ని వేల పద్యాలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. ఆంధ్ర విశ్వకళా పరిషత్తు, శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం ధర్మనిథి ఉపన్యాసాలను ఏర్పాటు చేశాయి. ఇటీవలే ఆంధ్ర విశ్వ కళా పరిషత్‌ తెలుగుశాఖ వేమన సమకాలీనత. సార్వజనీనత అనే అంశంపై జాతీయ సదస్సు నిర్వహించింది. భారతీయ ప్రధాన భాషలు కొన్నింటిలోకి, కొన్ని ప్రపంచ భాషల్లోకి అనువదింప' బడిన ఒక ఒక్క కవి వేమన మాత్రమే, ఇవన్నీ ఒక ఎత్తు, నిజానిక్షి ఈనాడు మనం పట్టించుకోవలసిని (ప్రధానంగా మూడు విషయాలు. 1 వేమనను ఎందుకు గుర్తించుకోవాలి? 2, వ్లన ఇతరకపుల కంటే (ప్రజల్లోకి ఎలా చొచ్చుకొని హీయ్రాడ్రు? ౩ వేమన నుంచి "ఈనాటికీ మనం పొందే స్వ ఏదైనా ఉందా? ఈ మూడు ప్రశ్ళలకు సరైన జవాబ్బు చెప్పుకోవాలంటే ముందుగా చమ హా ( చేదూలీ, అంటీ పద్య నిర్మాణ పద్రత్తి స సద్య నిర్ణయాన్ని | (౯ పద్దతి, వాక్య విన్యాసం, ప్రద (ప్రయోగం, నుడికారం లాంటి విషయాలను దృష్టిలో ఉంచుక్రాని నిర్ణయం చేయాల్సి ఉంటుంది, ఆయన దార పద్యాల ఆధారంగా నిగ్గుతేల్చాల్సి, తరువాత స్వక్షా్ర్వీ సమాజానికి ఆయ రల నరక క్‌ అవసరమో సార్ధిక్యాకగ్గా పరామర్శించాలి. తత్వం ఎంత గతంలో ఇటువంటి ప్ర స అయే ఎవం నో న వం సిం ఆలోచనన్సు కొందరు చేయక పోలేదు. ॥ నుబ్బారావు ఫంశ్రులు మొదలుక్షొన్సి నార్లద్దాక్షా

వెలువడిన (గ్రంధాల్లో నార్ల రాసిన 'భారతీయ సాహిత్య నిర్మాతలు: వేమనిలోనూ, కట్టమంచి వ్యాసాల్లోనూ కొంత సమ(గ్రతక కనిపిస్తుంది. స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు గుర్రం వెంకటరెడ్డి ప. ర లువింలిన విస యోగి-విశ్శకవి వేమన వేదశా(స్తములో వేమన పై. త్తి , దార్భనికతలోని అంశాల తులనాత్మక పరిశీలనా ఆలోచించ దగ్గవి. అయితే వేద శాస్త్రం అనే మాటలో చాదస్తం ఉండనే ఉంది. ఈ మధ్యనే రిజిష్టరైన వేమన అధ్యయన సంస వేమనకు సంబంధించి సమగ్ర పరిశోధన చేపట్టాలనీ, ఆయన దార్భనికతను అంశాల వారీగా ప్రచురించాలనీ, ఎలక్ర్రానిక్‌ మీడియా ద్వారా తెలుగు వారికి వేమన పద్యాలనూ, తత్యాన్నీ అందజేయాలని సంకల్పించింది. వేమన పద్యాలనూ, వాటి పొరాంతరాలనూ, తాళ పత్ర, కాగితపు ప్రతుల నుంచి, ముద్రిత ప్రతుల నుంచి, జనం నోళ్ల నుంచీ సమగ్రంగా సేకరించి భద్ర పరచాలనీ, వాటినుంచి ఒక ప్రామాణిక మైన వేమన పద్య సంకలనాన్ని (ప్రచురించాలన్నది మొదటి సంకల్పం. వేమన మీద వెలువడిన అన్ని పరిశోధనలు, వ్యాసాలు, (గ్రంధాలు, ఇతర సమాచారాన్ని సేకరించి ఒక చోట ఉంచాలన్నది కూడా మొదటి సంకల్పంలో భాగమే. ఈ సంకల్పానికి చరిత్ర పరిశోధకులు, భాషా శాస్త్రవేత్తల సాహితీ వేత్తల సహకారాన్ని సంస్థ తీసుకొంటుంది. సంస్థ రెండో సంకల్పం వేమన భావాలనూ, సమతా సందేశాలనూ పాఠశాల స్టాయి నుంచి పాఠ్యాంశాలుగా చేర్చించే అవకాశాలను అన్వేషించ టం. ఇక మూడో సంకల్పం - ప్రధాన భారతీయ భాషల్లోకి, (ప్రపంచ భాషల్లోకి ప్రామాణిక పద్యాల అనువాదాల ప్రచురణకు తోడ్పడం. మనిషిని మహోన్నత మానవునిగా తీర్చిదిద్దే (ప్రయత్నంలో భాగంగా వేమన భావాల ప్రచారానికి దోహద పడటం.

ఈ సంకల్పాల కార్యరూపం ఇప్పుడిప్పుడే మొదలైంది. స్వర్గీయ మరుపూరు కోదండ రామరెడ్డి (గ్రంథాన్ని వేమన అధ్యయన సంస్థ తరపున తొలి ప్రచురుణగొ వెలువరించే అవకాశాన్ని టి.ఆర్‌. గోపాల కృష్ణారెడ్డి చారిటబుళ్‌ ట్రస్ట్‌వారు కల్పించారు. మరుపూరు కోదండ రామరెడ్డి గ్రంధంలోని అంశాలతో సంస్థకు పూర్తీ ఏకీభావం ఉందని చెప్పలేం. కానీ ఈ (గ్రంథం సంస్థ ఆశయాలకు ఉపయోగపడే కొత్త కొత్త మదింపులకు శ్రీకారం చుడుతుందనే ఉద్దేశంతో మలిముద్రణను చేపట్టడం జరిగింది. వేమన అధ్యయన సంస్థ సభ్యులు శమన ఆరాధకులు కారు. సత్యాన్వేషులు

మా ఈ ప్రయత్నాన్ని తెలుగు చదువరులు ఆదరిస్తారనీ, మా సంకల్పాలకు సహకరిస్తారనీ ఆశిస్తున్నాము.

1-10-2005 కేతు విశ్వనాథ రెడ్డీ హైదరాబాదు. ఉపాధ్యక్షుడు : వేమన ఫౌండేషన్‌

వేమన ఫౌండేషన్‌ వ్యవస్థాపక సభ్యులు

గౌరవాధ్యక్షులు : 'సహజకపి ఎమ్‌. ఎస్‌. రెడ్డి అధ్యక్షులు ;. చెన్నూరు ఆంజనేయ రెడ్డి ఉపాధ్యక్షులు : _ కేతు విశ్వనాథ రెడ్డి

కె.సి. రెడ్డి కార్యదర్శి వ కె. జితేంద్ర బాబు కోశాధికారి వ ఈమని శివనాగి రెడ్డి శాశ్వత సభ్యులు ; బి.పి యన్‌. గుప్త

ఎం. ఎ. సుభాన్‌

ఎస్‌. వీరనారాయణ రెడ్డి

విషయానుక్రమణిక

ముఖ్యాంశాలు ౪! మన వేమన ఫం ప్రజలమాట న

ప్రథమ ప్రకరణము 1-04 వేమన ప్రపంచ పరివ్యాప్త కీర్తి ః వేమన కీర్తిలత పునర్వికసనము 6 వేమన పద్య నిర్ణయము - భిన్న దృక్పథాలు 18 వేమన జీవితాంశాలు 283 సాగిన రెడ్డితనం సానెవాడకు దారితీసినది 40 వేమన ప్రచారం చేసిన నూతన మతం త్త విషవ మత ్రవక్త 50 వేమన కవితా శిల్చం 77

ద్వితీయ ప్రకరణము 85-293 పద్యమంజరి

తృతీయ ప్రకరణము 294-379 ప్రశంసలు

1. ప్రశంసలు - పాశ్చాత్యులు 295 లోక కవులలో వేమన ఒక్కడే మహాకవి-విలియమ్‌ హోవర్డ్‌ క్యాంబెల్‌ 3805 వేమన ఒక తిరుగుబాటు కవి - మ్యాక్‌డోనాల్డ్‌ 327 ఉపదేశకుడు - ప్రవక్త - డేవిడ్‌ బార్‌నెట్‌ 338 లోకకవి - చార్లెస్‌. ఇ గోవర్‌ 342 తన యుగ పురోగామి - హెన్టీబవర్స్‌ 349
2. మనవారి ప్రశంసలు 354

శ్రీ నార్ల వెంకటేశ్వరరావు 861 వినయకుమార సర్కార్‌ కురనీతులు - వేమన సూక్తులు 369 మీర్‌ మహమ్మద్‌ అలిఖాన్‌- మర్మయోగి భావ శబలత 369 సి.యన్‌. అజ్ఞాదురై - వేమణ్ఞ 279 చతుర్ధ ప్రకరణము 380-390 వేమన సామెతలు 880 పంచమ ప్రకరణము ౨91-401 చివరి చేర్చులు 991 అధసూచికలు 4092 పద్యానుక్రమము శ2శ

అర్జీ ఒడి అన్య ఇ వేమన ప్రపంచ సరివ్యాప్త కీర్తి వేమన ఆంధ్రులలో సాటిలేని వ్యక్తి అతీంద్రియములైన తత్త్యములను తెలిసి కొనవలెనను నాశ, దాని ననుభవ పూర్వకముగా సాధించు సాహసము, తనకు దెలిసిన వానిని నిర్భయముగా ప్రపంచమునకు బోధించు సాహసము ధైర్యము, దానికి సాధనమైన యిరుప్రక్కలందును మజుగులేని మంచి పదనుగల చురకత్తి వంటి కవితాళక్తి, దానికి మెజుగిచ్చునట్టి సంకేత దూషితముగాని ప్రపంచ వ్యవహారములందలి సూక్ష్మదృష్టి గాయపుమందు కత్తికి పూసి కొట్టినట్లు తిట్టచునే నవ్వించు హాస్య కుశలత, - ఇవన్నియు వేమన్నను నృష్టిజేయునప్పుడు (బ్రహ్మదేవుడు ఉపయోగించిన మూల (ద్రవ్యములు.

• రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, వేమనయోగి లోకకవిగా, తన కాలంలోనే (ప్రజల ఆమోదాన్ని పొంది ఆరాధింపబడినాడు. సమకాలీనుల కుళ్ళుబోతుతనం అ జీవన్ముక్తునికి ఆంటలేదు. ఆయన పద్యాలు పల్లెలలో పట్టణాలలో ఆనాడు మొదలు ఈనాటిదాక ప్రజలనోళ్లలో నానుతునే ఉన్నవి. ఈ ఆకర్షణశక్తిని కల్పించినవి - రచనల సులభ[గ్రాహ్యత, ఆచరణయోగ్యమైన వేదాంతము, ప్రాణశకిగలిగిన భాష. ఇతడు ప్రజల దృష్టిని దేవభాష నుండి దేశభాషతట్టుకు మరలించినాడు. వేదాంత నిర్వచనానికి తెనుగు పనికి వస్తుందన్న తిక్కనసోమయాజి ప్రయోగాన్ని వేమన గట్టిచేసినాడు. ఈ కాపుకవి ప్రజలకొరకు ్రజలభాషలో వ్రాసి, ఆ తర్వాతి సంస్కర్తలకు పురోగామి అయినాడు. ఇంతకు ముందు ఆంధ్ర'ప్రవక్తలు సంస్కృతముననే వ్రాసినారు. కుమారిల భట్టు (7-4), విద్యారణ్య (14-శ్చ, వల్లభాచార్య, నింబార్క తమతమ సిద్దాంతాలను సంస్కృతములోనే వ్రాసినారు. జానుతెనుగులో దేశిఛందంలో (ద్విపద) (వ్రాసిన శివకవులను వైదిక పీఠాలు ఎక్కిరానీయలేదు. వీర్హావం బ్రాహ్మణేతరులకు ప్రాముఖ్య మిచ్చినందున, భాషను, మతమును కైవళం చేసుకొనియుండిన బ్రాహ్మణులకు ఇదిగిట్టక, దేశి కవితారీతులనే తూలనాడినారు. తిక్కన తెనుగుదనాన్ని శ్రీనాథుని డాంభిక శైలి అడ్డుపెట్టినది. మరల వేమన తెనుగులో వేదాంతాన్ని చెప్పి, సామాన్యప్రజలను మేల్కొలిపినాడు. ఈ విషయంలో వేమన తర్వాత లెక్కబడేది, పోతులూరు వీరబ్రహ్మం, తమిళనాట, మొట్టమొదటి తిరువళ్లువరు మొదలు, పన్నిద్దరు ఆళ్వారులు, 63 నాయన మారులు మొదలైన మతస్వాములందరూ తమిళంలోనే (వ్రాసినారు.

వేమనను ఐరోపీయులు కనుగొన్నారు

వేమన తర్వాత నూటయాభై ఏండ్లకు పాశ్చాత్యులు వేమన తత్త్వాన్ని అవగాహన చేసుకొన్నారు. 1731లో, అంటే, సి.పి. బ్రౌనుకు నూరేండ్లు ముందే పరాసు మిషనరి ఫాదర్‌ లెగాక్‌, వేమన పద్యాలు కొన్నిటిని సేకరించి, స్వదేశంలో ప్యారినగర [గ్రంథాలయంలో వాటిని భద్రపరచినాడు. దీనిని పరిశోధించిన డా. గోపి, ఎందునూలేని ఐదుపద్యాలు ఇందున్నవని (వ్రాస్తున్నాడు. కాని, ఈ పద్యాలు వేమనళయ్యలో లేవు: ఛందోదోషాలున్నవి; అందువల్ల లెక్క బెట్టకపోయినా మునిగిపోయేదేమీలేదు.

ఆ తర్వాత, (ఫ్రెంచి మత గురువు దూబాయ్‌ (1816); ఆంధ్ర సాహిత్య వనప్తునర్వికసన వసంతుడు ఛార్లెస్‌ ఫిలిప్‌ బ్రౌన్‌ (1824); హెన్‌రీ బ్యూఛాంప్‌ (1897) విలియం హోవర్డ్‌ క్యాంబెల్‌ (స్కాట్‌ 1859-1910) మేజర్‌ ఎం.ఆర్‌. మ్యాక్‌డొనాల్డ్‌ (1890) జియు.పోప్‌, లాయనల్‌ డేవిడ్‌ బార్‌నెట్‌ (1871-1960) ఛార్లెన్‌ గోవర్‌! హెన్‌ర బవర్స్‌ (1874) [గ్రియర్‌సన్‌ మొదలగు విదేశీయులు వేమన పద్యాలను ల్యాటిన్‌, ఫ్రెంచ్‌ ఇంగ్లీషు లోనికి అనువదించినారు. (వీరి రచనలు చరమ (ప్రకరణంలో).

ప్రస్థిద్ధ హిందూదేశ చరిత్రకారుడు-వినొసెంట్‌ స్మిత్‌ (1910) వర్ష వ్యవస్థ దోషములు అనే శీర్షిక (శ్రింద, వేమన పద్యాలు నాల్గింటిని ఉదాహరించినాడు. ఇవి గోవర్‌ ఆంగ్బానువాదాలు. వీటినే విడి. మహరాజన్‌ గూడ తమ (ప్రాచీన భారతదేశ చరిత్రలో ఉదహరించి, వేమనను కొనియాడినారు,

వీరు తెలుగు వేమనను కనుగొని విశ్శవాజ్మయానికి కానుక బెట్టినారు. మనవారు - వేమన

వేమనయోగి తత్త్యంచేత ఆకర్షితులై (వ్రాసిన మనపెద్దలు: వినయకుమారసర్కార్‌, ద్రవిడ మున్నేట్ర కళగం (డి.ఎం.కె) నాయకుడు - తెనుగు ఆడుబిడ్డ బంగారమ్మ కొడుకు అణ్ఞాదురై; ముస్లిం విద్యాధికుడు ఆంధ్ర ప్రభుత్వ ఆర్జికళాఖలో పెద్ద ఉద్యోగం చేసి విరామం పొందిన మీర్‌ మహమ్మూద్‌ ఆలిఖాన్‌ (4491083 02 [4560 ఒక మర్మయోగి భావ శబలత.) ఈయన వేమన పద్యాలు నూరింటిని ఇంగీషులోనికి అనువదించి ఆధ్యాత్మిక జ్ఞాన సంపదను ప్రదర్శించే పీరిక వ్రాసినారు. (చివరి ప్రకరణంలో చేర్చబడి ఉన్నది.) ఈశ్చరనాథటోపా (ఉరుదు, ఇంగ్లీషు) ఇట్లే సంస్కృతం, కన్నడం తమిళం హిందీ అనువాదాలు వచ్చినవి. ఈవిధంగా తెనుగువేమన విశ్ళకవి అయినాడు. ఇంకొ, యీమధ్య శ్రీరామదేశిక్‌ (తమిళనాడు) 300 పద్యాలను సంస్కృతీక

రించినాడు. మరికొందరు ఆం(ధ్రుల సంస్కృతాను వాదాలు గూడ ఉన్నవి. స్వప్రజ్ఞాసాధిత ఉ్రిి...లోక కవి వేనున

బహుభాషావేది యరమాక అదిశేషారెడ్డి కొన్ని పద్యాలను చక్కటి ఇంగ్రీషులోనికి మార్చినాడు. బహుభాషాకోవిదుడు తమిళాం[ధ్ర కవి, ముదనూరు జగన్నాథరాజు (రాజపాళెయం) అరవంలోకి ఈ మధ్య తర్జుమా చేసినాడు. తెనుగు సీమల దాటిన పేరు

ఈ విధంగా తెనుగునాటి పొలిమేరలు దాటిన ఖ్యాతి ఆంధ్ర కవులలో కవిత్రయం వారికి గూడ లేదు. దీనికి అపవర్గం (1%060110%) ద్వ్యర్థికవితా చక్రవర్తి ఒక్క రామభూషణుడే! ఈయన వసుచరిత్ర తమిళం, సంస్కృతం, ఇంగ్టీషు (కావలి సోదరులలో రామస్వామి) అనువాదం చేయబడి, ఆమోదముద్రను పొంది యున్నది. కన్నడ అనువాదం గూడ ఉన్నదంటున్నారు.

సిద్దాంతవ్యాసాలు ఛి

పి.హెచ్‌.డి. పట్టానికి వేమనను గూర్చి థీసీసులను వ్రాయడం ప్రారంభమైనది. అందుకొన్ని:- డాక్టర్‌ గంధం అప్పారావు (మదరాసు విశ్వవిద్యాలయం - వేమన సర్వజ్ఞుడు) ఎస్‌, రమామణి (వేమన తిరువళ్లువరు సర్వజ్ఞ, ఈ విదుషీమణి నా ఉనికి తెలుసుకొని మైసూరు నుండి వ్రాసి, నాదగ్గర వేమనను గూర్చి ఉన్న పుస్తకాలను తెప్పించుకొని, ఉపయోగించుకొని డిగ్రీపొందినది. పుస్తకాలు తిరిగి పంపుతూ చేబదులకు కృతజ్ఞత తెలిపినది.) డా. కృష్ణారెడ్డి (నెల్టూరు వి.ఆర్‌. కాలేజి, వేమన-ళంకర.) ఇవిగాక ఎప్పుడో జి.వి. కృష్ణారావు (ఆకాశవాణి) థీసిసు (వ్రాసి ఉండినారు.

ఐక్యరాజ్య సమితి విద్యాశాఖలో పీ్రము

ప్రపంచ ఐక్యరాజ్య సమితి, సాహిత్య సాంఘిక సాంస్కృతిక సంఘం వారు (1౧01500- ౫1466 24003 5440260021 500181 6౫1411 ౦జ34100) లిపి-లేఖనం గలిగిన ప్రపంచ భాషలలో ఒక్కొక్క మహాకవిని ఎన్నుకొని, ఆయన ప్రసిద్ధ కృతిని ఒకదానిని మొదట ఇంగ్రీషులోనికి మార్చించి, ఆ తర్వాత ఇతర భాషలలోనికి అనువదింప జేసే ప్రయత్నంలో ఉన్నారు. ఈ సంఘంవారు, తెనుగు కవులలో ప్రపంచానికి ఎరుక పర్చగలిగిన వాడు వేమన అన్న నిర్ణయానికి వచ్చినారు. -

ఇక ఆ అనువాదానికి, అమెరికా క్యాలిఫోర్డియా విశ్వవిద్యాలయంలో అధ్యాపకుడుగా ఉన్న ఆంధ్రుడు జె.ఎస్‌.ఆర్‌.ఎల్‌. నారాయణమూర్తిని ఎన్నిక జేసుకొని, పని అప్పగించినారు. మంచి పారితోషికమే ముట్టజెప్పుతున్నారు. రావు, అక్కడ అమెరికా (ప్రొఫెసరు సహాయం పొంది, శైలికి ఆంగ్లత్వ మబ్బజేసుకొంటున్నాడు.

అం(ధ్రులకు గర్వకారణం గదా ఈపని!

నేమన ప్రపంచ పరివ్యాప కీర్తి కడ

వేమనకీర్తి అణచిపెట్టబడినదా? పరమటి తెల్లదొరలు వేమనను ఎత్తిపెట్టినదానికి కారణం, ఆయన వైదికాచారాలను గేలిపట్టించి క్రిందుచేసినందువల్లనే నని, ఈ సామగ్రిని ఆ (క్రైస్తవులు హిందూ మతం పై ఉపయోగించినారని కొందరివాదం. ఇది బలం లేని వాదం; క్రైస్తవాన్ని విమర్శించిన ఇంగ్లీషు వైక్లిప్‌, జర్మనీ లూథరు ఉన్నా, వీరినిగాని వేమనను గాని, ఈ వ్రాతగాండ్రు ఉపయోగించుకొనే లేదు. వేమన మానవత ఉదార భావసరణి భాషా మాధుర్యము వీరిని ముగ్దులుగా జేసి, ఇట్లా పొగిడించినవి అంతే! వైదిక మతాన్ని, అందలి మూఢాచారాలను విమర్శించినందున కొందరు (బ్రాహ్మణులు వేమన పేరును తొక్కి పెట్టను ప్రయత్నించినారని, నార్ల వెంకటేశ్వర రావు బోటివారి కొందరి అనుమానం. ఈ వాదంలో అంత బిగువు లేదు. వేమన తిట్టని కులమే లేదు. ఆయన ఎత్తిపొడిచి చులకన చేసినది కపట సన్యాసులను, అంధ విశ్వాసాలను, ఈనాటి అభిరుచికి గిట్టని యాగాదులనే గొని, సదాచారాలను కాదని, సద్పాహ్మణులను వేమన ఫఘనపరచినాడని ఈ పద్యాలు తెలుపుతున్నవి: = గుడులు దేవతలని గుర్తులు గావింత్రు ముష్టి బాపలనుచు మూల్షనేల? మొప్పెలకును దారి మురియగ జూపిరి - విశ్వ.

• _ వేదవిప్రులెల్ల విశ్వోపకారులు, సాక్షి యున్నవారు జగతిలోన, నట్టివారి నరులు నరయ రిదేలకో - విశ్వ, ఇంక్కా వేమనని (బ్రాహ్మణులు కొలిచినట్టు గూడ ఈ పద్యం చెపుతున్నది. బహుళః ఇది ఆయన శిష్యుల మాట కొవచ్చు. = ఇలను భూద్రుడౌట యెణుగరా వేమని? మనసు నతనితోడ మరులు కొనియె; కొలిచిరి ద్విజులెల్ల కోటాను కోటులై - విశ్వ. అవును! ఇదే (బ్రాహ్మణుల సత్యపరాయణత! వీరికంటె సంఘసంస్కర్తలు పెద్దవారు వేరే ఉన్నారా? ఆయినా, కొందరు ఉపాధ్యాయులు తమ కులాన్ని తిట్టిన పద్యాలను బడులలో చెప్పను ఇష్టబడకుండా గూడ ఉండవచ్చును. ఇట్టే, ఆనాటి కంపెనీ పాలకులు గూడ తమ మత తాటస్త్య ఉక[్ర్రప్తై...లోక కవి వేమన

విధానం వల్ల ఇట్టి వేమన పద్యాలను ఆదిలో ప్రస్తావించకుండా యుండి యుందురు. దీనితో ఆయన కీర్తి భానుడు గ్రహణ'గ్రస్తుడు కాలేదు. ఇది సూర్యుని బుట్ట శ్రిందబెట్టి దాచడం వంటిది. నార్ల అంటారు, “వీరేశలింగం పంతులు, గురజాడ శ్రీరామమూర్తి తమ తమ ఆంధ్ర కవుల చరిత్రలో వేమన పేరైనా ఎత్తలేదు” అని. ఇట్లే కావలి వెంకటస్వామి తన దక్కను కవుల చరిత్రలో (ఇంగ్లీషు) వేమన పేరు దిగవేసినాడు. "“ఆంధ్రకవులందరి జాతకచ([క్రములు వ్రాసిన” కందుకూరు వీరేశలింగం వేమన పేరు ఎత్తకపోవడం ఒకలోపం అనకతప్పదు. శ్రీరామమూర్తి పుస్తకం చాలా చిన్నది, కొందరిని గూర్చే (వ్రాసినది. ఇక ఆ ఆంగ్ల చరిత్రకు స్టాయే లేదు; ఇది చెపితే ఒరిగినదిగాని, చెప్పకపోతే తరిగినది గాని లేదు. కందుకూరు వారి సంగతికివస్తా. పంతులు చాలా ఉదార సంఘసంస్కర్త. బాల వితంతు జన విలాపాలకు గుండెకరిగి, వారి కన్నీరు తుడిచి ఓదార్చిన దయామయుడు, (బ్రహ్మసమాజంలో, వంగ కేశవచం(ద్రసేనుని ఆంతటివాడని పేరుబడసెనవాడు. ఈయన - =. ఉపమ గలిగిన శయ్యల నొప్పియున్న నంఘ్రిభవుని కావ్యంబు గ్రాహ్యంబు గాదు; పాయసంబైన సంస్కార పక్వమైన కాకిజుష్టంబు హవ్యంబు గానియట్లు అన్న పల్నాటి సీమ మొరటుకవి అప్పకవి 18 + వలె నంకుచిత కుత్మితబుద్ది కలవాడుకానేకాదు; ఇక వేమనను కవులలో చేర్చదగినవాడు కాడని ఆపోహపడినాడేమో! కావ్యం (వ్రాసినవాడే కవి అని గదా సాంప్రదాయిక నిర్వచనం. కొవ్వకారే రాచపుట్టవుల కామపరవశతను వర్షించే ప్రబంధకవి వేమన కాడను కొన్నట్టున్నది - పంతులు. రసాత్మకమైన వాక్యమే కావ్యం

• రసాత్మకపదం కావ్యం అన్న ఉదార లాక్షిణికుల మాట యీయన వినలేదని అనుకోగలమా? ఆంగ్ల మహాకవి గోల్డ్‌సే శక్‌ అంటాడు: తప్పులేని నీరస కావ్యం కంటె, తప్పులు తడకలతో నున్న రసవత్తర కావ్యమే శ్రేష్టం. "దీనిని వేమన (ప్రజాకవితకు అన్నయింపజేస్తాం. వేమన కవిత్వంలో వ్యాకరణ ధోషాలున్నవనే వారికి ఇదే జవాబు. కొందరు ఒప్పుకోక పోయిన దానివల్ల మిన్ను మన్నుపై బడినది లేదు; పంచాంగం లేకపోతే చుక్కలు రాలి క్రింద పడతవా? అందువల్ల ఇది ఒక మూగ కుట్ర ఆనవలసిన పనిలేదు. పంతులు కొందరు శూద్రకవులను పేర్కొని ఉన్నాడు. అయినా, వేమన పేరెత్తక పోవడం ఒక మచ్చ అనక తప్పదు. నేమన ప్రపంచ పరివ్యాష్త కీర్తి ఈ

పరిరక్షకులు వేమనను ఒక వేదాంతి అని గూడ అనలేక పోవడంలో అశ్చేర్థంలేదు. స్వదేశంలో, విదేశాలలో వేమనకు వచ్చిన పేరునుబట్టి చూస్తే ఇది "కొంగున అగ్గి దాచినవిధంగా ఉన్నది.

ఎటవెతే నేమి? వేమన కవితాకీర్తి తెనుగుచదువులతల్లి కొలువుచావిడిలో రెడ్డిగం వేసి కూర్చొని

ఉన్నది. ఆయన కవితాశక్తీ ఆయనకు ఆంధ్ర కవితా రంగంలో స్టాన మేర్చరచినది.

వీటి అన్నిటికి దృష్ట దోషపరిహారంగా, వంగూరు సుబ్బారావు, రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ

గారల గ్రంథాలను కాలేజి తరగతులకు పార్య(గగ్రంథాలుగా పెట్టినారు. ఉడీ 'ఒల్మీ వేమన క్తీర్తలత పునర్వికసనము గ౭గ8& 5 006 0% 6 81621665 ౧౧25465 0% 116 -6108౪ 12080480, 20620 0౧౪1౧! 860105) ౪00 ౧23 2112166 [006 ఇసంణు 1006 002164 101266. 13 ౪అ౧/ 9100011007 206 ౧288210639 11665 2 ౧0051 ౧6౧601 గ."

ఇది, రాళ్లపల్లివారికి డాక్టర్‌ కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి 16-4-1928 తీదీన వ్రాసిన లేఖలోని భాగం,

ఈ శతాబ్దానికి యాభై ఏండ్ల ముందు కాలంలో వేమన జీవిత దీపపు వత్తి కాస్త కొడిగట్టిన దనక తప్పదు. ఇంగ్లీషు పాఠశాలలో పట్టణాలలో వేమన పేరు అంతగా వినబడలేదు. కాని, పల్లెలలో (గ్రామీణుల నాలుకల మీద వేమన పద్యాలు నాట్యం చేస్తూనే ఉండినవి. పల్లెకూటాలలో విద్యార్థులు ఆటవిడుపు (సెలవు) పద్యాలుగా వేమన పద్యాలను నోటికి రాజేసు కొంటూనే ఉండినారు. ఇది చెట్లు ఆకూడ్చు బుతువువంటిది; మరల చిగిర్భను వసంతం రాక తప్పదు గదా!

కట్టమంచివారి శంఖారావం

ఈ స్తబ్దసమయంలో, 1914లో. సర్‌. డాక్టర్‌ కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి ఆంధ్ర వాజ్మయ

రంగం మధ్య ఒక ఆటంబాంబును విసరివేసినారు. అదే “కవిత్వతత్హ్య విచారము” అను(గ్రంథం. దాని ప్రేలుడు సాంప్రదాయిక భిత్తికలను గండ్లు పడగొట్టినది. పాచిపోయిన, బూజుబట్టిన ప్రబంధ కవితాధోరణులు లుకలుకలై పోయినవి; విమర్శక దృష్టి మారినది. కవితారీతులు నూతనాలం

కారాలను ధరించినవి. భాష ప్రజల జీవభాష అయినది. రెడ్డియే ప్రథమ భావకవి అయినాడు. ఫి లోక కవి వేమన

తమ అర్ధశాస్త్రం మొదట 'స్వగతము” అని వ్రాసిన ప్రేయసీ సంస్మరణ పద్యాలు రాధామాధవ మధుర (ప్రేమ తీరుతియ్యాలను రుచి చూపినవి. ఆ విమర్శక (గ్రంధంలో “వేమనను కారణ విమర్శక శక్తికి పట్టాభిషేకం చేస్తూ” రెడ్డి వ్రాసినది విమర్శక ప్రక్రియకు కొత్తదారులు చూపినది. ఆంధ్రసాహిత్యలత క్రొాంగొత్త చిగురులు బెట్టి, పలువన్నెపూలు బూచి, వాసనల గుబాళించినది.

ఛార్లెస్‌ ఫిలిప్‌ (బ్రౌను ఈస్ట్‌ ఇండియా కంపెనీ ఉద్యోగిగా ఆంధ్రదేశం వచ్చినాడు. అప్పుడు “ఆంధ్రసాహిత్యం దీపం చమురులేక ప్రమిదలో మిణుకు మనుచుండగా, దానికి కొత్త చమురు బోసి వత్తి ఎగవేసి, మరల ప్రకాశవంతం చేసినాడు.” శిథిలావస్థలో నున్న ఆం(ధ్రగ్రంథాలను వత్తి (వ్రాయించి, వ్యాఖ్యలు (వ్రాయించి, ఆంధ్రభారతి కళకళ లాడేటట్టు చేసినాడు, అట్లే రామలింగారెడ్డి కవిత్వతత్త్య విచారం ఆం(ధ్రవాబ్మయం కొత్త త్రోవలలో ముందడుగు వేయను సహాయపడినది. ఇది భాషాపునర్వికసనానికి ద్వితీయ ఘట్టం.

వేమనను గురించి డాక్టర్‌ రెడ్డి ఆపుస్తకంలో ఇట్లా వ్రాస్తున్నాడు: "జన్మముచేత కవి గొవలయుగాని, పరనము అభ్యాసము నివియుండిన మాత్రము చాలదు. తోడం బుట్టిన చాతుర్య ముండినచో నివి సహాయబూతములై వృద్ధిని వికాసమును కల్పించ వచ్చును. స్వాధీనంబగు మనోగాంభీర్య మలవడి యుండదేని, కృషి చేయుట - విత్తునాటక యెరువు పజచినట్టు! కొన్ని పురుగులు మాత్రము సృష్టికి వచ్చునేమో!

“ఈ తత్త్యమునకు( బ్రమాణమైనవాడు వేమన. ఇతనికి పుస్తకజ్ఞానము ఇంచుమించు సున్న, వ్యాకరణము, ఛందస్సు, అలంకారశాస్త్రము మొదలగు వానిలో వీనికి సక్తి ఎంతతక్కువో, భక్తియునంత తక్కువ. అట్టుండినను, వేమన మహాకవులలో జేరినవాండని చెప్పుటకయి, సామాన్యముగ శుష్కపండితులు దప్ప నింకెవరును సందియపడరు. కుటిల కులాచారములు, మూఢభక్తి వేషధారితనము మొదలగు వాటిని తూలనాడుటయం దీతండద్వితీయుండు; గొప్ప రహస్యములను బోధించిన వాడైనను. తనకుం గల నైజబుద్దినే గాని, పలుదెజంగుల విపరీత వ్యాఖ్యానములకు బాలగు శాస్త్రముల నాశ్రయింపలేదు. అనేకులు, సిద్దాంతముల కాధారములు (ప్రాచీన సూత్రములని నమ్మి, వానిని వల్లించుటకై జ్ఞాపకశక్తిని వృద్ది చేయుచు మనళ్ళక్తిని గోల్ఫో యెదరు, ఇక్క వేమనయన్ననో కారణ విమర్శక శక్తికి. బట్టాభిషేకముం జేసిన మహాత్ముండు. ఇతని పద్యము లన్నియు లోకోక్తులు. అనగా బలికిన వాండతండయ్యు, బలుకబడిన మాటలు లోకమువారి హృదయములలో బూర్వమే యుండినట్టివియో, లేక అతనిచే నచలముగ నాటబడినట్టివియో యైనవనుట. ఇతని పదములలో పరిహాసము దట్టము; మజుగు మర్యాదలు లేని మోటువిధముగ దిట్టండు; నొప్పింజెందువాండు సైతము ఇతరులతో(గలసి నవ్వునట్టు

వేమన ప్రపంచ పరివ్యాస్త కీర్తి ఇ

చేయగల సమర్భండు. గాయము కనుపించకయు నెత్తురు కాజకయు నుండునట్టు శరీరమును ఛేదింపం జాలినంత మిగుల వాడిగల కత్తి నొకదానిని, పూర్వము విశ్వకర్మ సన్నిభుండు, శిల్చియొకండు నిర్మించెనని గాభయొకండు కలదు. ఆకత్తితో నుత్రేక్ష్యములు, నుపమేయములు నైనయవి యాం(ధ్రదేశమున నిమ్మహనీయుని పద్యములేగాని, వేరెవ్వియు గావు.

“అరిది విలుకాని యజ్జల శరమునకు” అట్టి గుజి పదను, పాతమును రావు, నిదర్శనములః జాపుటలో నితం డద్వితీయుడు. మరి యవి యెవ్వియు గూఢములుగావు, స్పష్టములు. శ్లేషచే స్థాపింప(బడిన సామ్యములట్టు దిక్కు నర్ధమును లేనివిగావు. వైళశద్యమను గుణ మతనియందు ప్రబలము. మనము ప్రతి దినమందును చూచుచు నింతేకదా! యని యాదరము, నవధానమును నుంచక పోవు విషయములనే ఈతడు (గ్రహించి, భావనా శక్తిచే. గాంతి రూపము, ప్రాణము నావహింప'టేసి మన యెదుట నిలుపగా, నప్పుడు గుర్తు తెలియక, పూర్వము మనచే గర్హింప( బడిన వయ్యును, నివి యేవో అమానుష విగ్రహములని విస్మయము జెంది గారవింతుము. ఈ గారడీవిద్యలో దెనుగున నితండ ప్రథముడు. సామాన్యవస్తువుల కేదో నొక కామరూపమునిచ్చి, వెలయించుట ఈతని మాహాత్మ్యములలో మొదలింటిది. (ప్రకృతి స్వరూపములను ఎంతచక్క! గా దన సృష్టీభావములతో జూచి, యొకడు రెండు మాటలతోనే, యచ్చటచ్చట వానికి సాక్షాత్కరింపజేసి యున్నా(డనుట, వేర నేనొత్తి చెప్పవలయునా? (ప్రకృతి యనం మనవారిలో ననేకులకు నిఘంటువులలో నుండు 'ప్రకృతియేగాని, మూలింటికి బయటనున్న (ప్రకృతి ఎట్టిదో తమ సొంతకనులతో( జూచిన పాపమునబోరు. అట్టివారికి వేమన యనుసరణీయమగు (త్రోవ జాపీంచినాండనుటలో నించుకయు గుణాధిక్యస్తుతి లేదు”

వేమన జయంతి

1920లో నెల్లూరులో జరిగిన రెడ్డి మహాజనసభలో, డాక్టర్‌ సల్‌: కట్టమంచి, వేమన జయంతులు జరుపమని రెడ్డిజాతిని, సమష్టి ఆంధ్రజాతిని మేల్కొలుపుతూ, తమ అధ్యక్షోప న్యాసంతో శంఖారావం గావించినాడు, దేశంలో పలుతావులందు వేమన కేంద్రాలు నెలకొల్పబడినవి. (తెనాలి దగ్గర మోదుకూరు మొదలగునవి.) ధార్వ్యాడ (కర్నాటక)లో వేమన విద్యావిషయిక సంఘం (1౭1202 క6440160%21 ఓ6224ల) ఏర్పడి, ఒక యూనివర్శిటీలో వేమనపీఠం 'ప్రతిష్టింప జేసినది. ఇక, అదిమొదలు, ఇంతవరకు వేమన పూలపల్లకీ సేవలు జరుగుట కనులారా చూస్తూనే ఉన్నాము. స్ట

కట్టమ౦చివారు ఆంధ్ర కళాపరిషత్తు (యూనివర్శిటీకి ఆయన పెట్టినపేరు) ఉపాధ్యక్షుడుగా, సర్‌, రఘుపతి వెంకటరత్నం నాయుడి స్మారకంగా, రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మగారిచే (వీరు

హం లోక కవి వేమన

వడగళ వైష్ణవులు) వేమనపై ఉపన్యాసాలు ఇప్పించినారు. ఈ వ్యాసావళి, అంతకుముందు పెద్దలు జరిపిన పరిశోధనలకు మెరుగుబెట్టి, కొత్తపరిశోధకులకు మార్గదర్శకమై, (ధ్రువతారవలె దీపిస్తున్నది. పరిశోధకులు - ప్రచురణలు - ప్రతులు

వేమన పద్యాల ప్రతుల (ప్రాచుర్యం ఇట్లా ఉన్నది :

గిరాకినిబట్టి వస్తువు విలువ, తినేవారి ఆసక్తిని బట్టి ఫలహార గుణము బయట పడుతుంటవి అంటారు. ఒక పుస్తకం విలువగూడ అంతే! ఇప్పటివలె, అచ్చుపనులు పూర్ణవికాసానికి రాని వెనుకటి దినాలలో, ఒక (గ్రంధం మీద విద్యాధికులు చూపిన మోజు, ట్రీతి, దాని వ్రాత ప్రతుల సంఖ్యను బట్టి, దాని వ్యాప్తిని బట్టి తేలుతుంటుంది. ఈ కొలమానంలో కొలిస్తే వేమన పద్యాలు ఆంధ్రదేశంలో పొందిన ఆదరం ఘనతరం. భారత భాగవతాలపై చూపిన ఆదరం మక్కువ ఘనతమం. ఈ గౌరవం ఇతర ఆంధ్రప్రబంధాలకు అంతగా దక్కలేదు. భారతాదులు పండితులను ఆకర్షిస్త్రే వేమన పద్యాలు పండితులను పామరులను తమపట్ల పక్షపాతులుగా జేసికొన్నవి. వివిధర్యాష్ట్రాలకు విదేశాలకు వేమన పద్యాల (ప్రతులు (ప్రాకడం ఇతర కవులకు పట్టని యోగం.

ఈ అయస్కాంతశక్తి ఎక్కడున్నది? వేమన చెప్పిన సార్వలౌకిక విషయాలు, ఆయన అవహేళన వైఖరి, స్పష్టమైన భాషారీతి, సరణిలో నవ్యత, ప్రాణవంతమైన సరళశయ్య మొదలైన కవితా గుణాలు ఈ వ్యామోహానికి కారణం. ఈయన శీర్తిలత పల్లెలలోకే ఎక్కువగా ఎగబ్రాకినది. మహాకవులు తిక్కనాదులు సంస్కృతం నుండి తెనుగుచేసినారు కాబట్టి వారి రచనలను గర్వాణంలోనికి గొని, ఇతర దేశభాషలలోనికి గాని మార్చేడానికి అగత్యం ఏర్పడలేదు. ఇక వేమన సూక్తులు ఆయన మానస కాసారంలో పుట్టిన పుండరీకాలు. ఈ ముక్తకాలు తిరువళ్లువర్‌ కురళ్‌ (సూక్తులు) వంటివి. వేమన తనతర్వాత వచ్చిన శతకకవుల రధాలకు దారులు వేసినాడు. అధిక్షేపణ కవులకు ఈయనే గురువు.

తాళసదత్ర [గ్రంథాలు

ఉత్తర భారతంలో భూర్జర పత్రాలపై వ్రాస్తే, దక్షిణాదిన ఎక్కువగా సులభంగా దొరికే తాటాకులమీద పడినారు. ఉత్తరదేశ నాగరికలిపికి (నగరం, పాటలీపుత్రంలో వృద్దిపొందిన లిపి) పైనున్న అడ్డగీత గంటలతో (వ్రాస్తే ఆకును అడ్డంగా చీల్చివేస్తుంది కాబట్టి, వారు భూర్చువ పత్రాన్ని (బెరడు) స్వీకరించి ఉంటారు. దక్షిణభారత లిపులు ఎక్కువగా కుంభాకృతులు గదా!

వేమన ప్రపంచ పరివ్యాప్త కీర్తి భ

బౌనుదొర సేకరణ లభ్యమౌతున్న తాళవత్ర(గ్రంథాలు చాలామటుకు (ఎక్కువగా) సి.పి. బ్రౌను దార సేకరించినవే! దేశం నాలుగు చెరగుల నుండి వీటిని తెప్పించి, భద్రపరచినాడు. తర్వాత వివిధప్రతులను పండితులచేత సరి ఒత్తించి, కాగితాలమీద (వ్రాయించి, ఆంధ్ర సాహిత్య లక్ష్మికి భాగ్యభాండారం ఏర్పరచినాడు, ఆ దొర లేకుండా ఉండి ఉంటే రామబాణాలుకొట్టి, చెదలుబట్టి ఆంధ్ర(గ్రంథాలు ఏమటయ్యేవో! ఆయన బుణం తెలుగువారు తీర్చుకోలేనిది. సృష్టికంటె దాని రక్షణ పోషణాలే గదా గురుతరాలు. (1) తాళపత్రాలు ! బ్రౌను సేకరణాలు - మదరాసు కెనెమరా లైబ్రరీలో 48 ప్రతులు 11 తంజావూరు శరఫోజి రాజు సరస్వతీ మహల్‌ (గ్రంథాలయంలో 5్‌ ప్రతులు 111 కాకినాడ ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తువారి సేకరణ 7 ₹/ హైదరాబాద్‌ స్టేట్‌ లైబ్రరీలో తె అంతు 63 ప్రతులు (2) కాగితముపై బ్రౌను వ్రాయించినవి 16 79 ప్రతులు ఇవిగాక విదేశ (గ్రంథాలయాలలో మరికొన్ని, (గ్రామాదులలో మరికొన్ని లభ్యమౌతున్నవి. ఇంతటి (ప్రాచుర్యం ఒక్క భారతానికే గలదు. (బ్రౌను సేకరించిన ('ప్రబంధకవుల (గ్రంథాలలో, రామభూషణుని వసుచరిత్రకే. వేమన తరువాతి స్థానం దక్కుతున్నది. రామభూషబునికి రామరాజ భూషణ అనడం ఎట్లా వాడుకలోకి ప్రాకిందో తెలియడంలేదు. రామభూషణ కవీ, ధన్యుండ వీవన్నిటన్‌” అని, కృతిభర్త తిరుమలరాయడు అన్నట్టు, కవి పద్యంలోనే యిరికించి వేసినాడు. రక్షస్‌ తంగడి (తాళికోట) యుద్ధంలో రామరాజు రణమరణం పాందినతర్వాత అరేండ్లకు 1570లో వసుచరిత్ర వ్రాయబడినదని, విజయనగర సామ్రాజ్య పరిశోధకుడు ఫాదర్‌ హీరాస్‌ అంటున్నాడు. ఈకవికి ఆళియ (అల్లుడు) రామరాజుకు అంత సంబంధం ఉన్నట్టు కనబడుటలేదు. ఇక 1530లో మగ్రణి౦చిన సమరాంగణ చక్రవర్తి కృష్ణరాయల అస్టానకవి కొవడ౦ ఎట్లనో తెలియడంలేదు. మన పరిశోధకులు విదేశీయులు మన వేమన మీద ఇంత శ్రద్ద చూపితే, మన వారు ఊరకుండ లేదు. ఈ ౧ లోక్ష కవి వేమన

కాపుకవి, వేదాంతపరంగా, ఒక వేళ, తమ కులాన్ని తిట్టినాడనుకొన్నా, దానిని తుడిచివేసికొని వేమనను వెలికిదీసి, ఆయన కవితను, తత్త్వాన్ని చాటినది, ఎక్కువమంది (బ్రాహ్మణ పండితులు పరిశోధకులే అనాల., గుణపక్షపాతం ఆ బ్రాహ్మాణత్వంలోనే ఉన్నది. కొంద రెంత సంకుచిత భావ(్రేరితులో, మిగతవారందరూ అంత ఉదార గుణశోభితులు. సత్యాన్వేషణ పరాయణత వారి నెత్తురు లోనే ఉన్నది. చూడండి. రామానుజాచార్యులు పిళ్ల లోకాచార్యులు శూద్రులు స్త్రీలపట్ల ఎంత ఆదరం చూపినారో!

మన సంఘ సంస్కర్తలందరూ (బ్రాహ్మాణులేగదా! బసవేశ్వరుడు, దయానంద సరస్వతి రాజా రామమోహనరాయి., వీరేశలింగం మొదలైనవారు మానవతా వాదులై వసుధైక కుటుంబం అన్నారు. కాబట్టే భావంలో భాషలో తత్త్యంలో ఆచారాలలో ప్రచండవిష్ణవకవి అయిన వేమారెడ్డి పై ఆం(ధ్రపండితులు అభిమానం చూపి, పుక్కిటి పురాణాల ఒడిలో విశ్రమించియుండిన ఆయన చరిత్రను కవితను వేదాంతాన్ని, ఆంధ్ర సాంఘిక సాహిత్య వేదాంత మందిరంలో ప్రతిష్టించినారు. ఇంతగాఢ పరిశోధన, ఇందరు పండితుల ఆసక్తి ఇంకే కవిమీద కూడ పారలేదంటే అది అలంకారమూకాదు. ఆతిళశయోక్తీ కాదు; వేమన విలువే ఈ కృషికి బీజమైనది.

పరిశోధక మహాళయులను చూడండి: - కొమజ్ఞాజు వెంకట లక్ష్మణరావు (వీరు మునగాల జమీందారు దివానుగా నుండి, ఆంధ్ర సాహిత్య రంగంలో వివిధ శాఖల రాణింప జేసినవారు. విజ్ఞాన చంద్రికా (గ్రంథమాల స్థాపకులు, బహు (గ్రంథకర్తలు, చరిత్ర పరిశోధకులు). మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ (ప్రథమ శ్రేణి చరిత్ర పరిశోధకులు); చిలుకూరి వీరభద్రరావు (ఆం(ధ్రులచరిత్రను బయటకిదెచ్చిన మూలపురుషులు); వేటూరు (ప్రభాకరశాస్త్రి (చరిత్ర సాహిత్య శోధకులు); వంగూరు సుబ్బారావు (ప్రఖ్యాత విమర్శకులు, (గ్రంథకర్త; బండారు తమ్మయ్య (వీరు జంగంవారు, ప్రసిద్ధ పరిశోధకులు, పండితులు, విమర్శకులు); శేషాద్రిరమణకవులు (పరిశోధకులు, కవులు); చాగంటి శేషయ్య (సమగ్ర ఆంధ్రకవుల చరిత్ర వ్రాసిన విమర్శక పండితులు); రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ (సంగీత నిష్ణాతులు, వీరి వేమన ఉపన్యాసాలు వేమనక్రీర్తికి చిరంతన స్మారక చిహ్నాలు); వేమూరు విశ్శనాధశర్మ (చారిత్రక రచయిత).

ఇ0కొ నిన్న నేటివారు: డా, ఎం, పట్టాభిరామరెడ్డి, వేమన మానవతా వాదాన్ని గురించి మంచి పరిశోధక (గ్రంధం (వ్రాసినారు. డా.సి.వ. రామచంద్రరావు, ఆరుద్ర (ఎక్కువ కృషి చేస్తున్నారు), త్రిపురనేని వెంకటేశ్చరరావు, గుజ్జం వెంకటరెడ్డి డా.గోపి: ఈయనను ప్రత్యేకంగా, పేర్కొంటున్నా. ఈయన పుస్తకం రాళి వాశి కలిగియున్నది. ఇంకా నాకు తెలియని వారిని క్షమాపణ కోరుతున్నా.

వేమన ప్రపంచ పరివ్వాష్త కీర్తి ఫి

ప్రచురణలు

186లో పరాసు మతగురువు దుబాయ్‌, వేమన పద్యాలను (ఫ్రెంచిలో (ప్రకటించినది మొదలు, సాహిత్య అకాడమీలు, వావిళ్ల మొదలు కారగ్గవ గుజలీ ముద్రాపకులవరకు, లెక్కలేనన్ని ప్రచురణ సంస్థలు పండితుల సహాయంతో వేమన పద్యాలను లెక్కలేనన్ని ముద్రణాలతో దేశమంతా వెల్టువబెట్టినారు. ఇంకా పెట్టుతున్నారు, పుదూరు సీతారామశా(స్తి “పెద్దబాలకిక్ష”తో వేమన పద్యసంకలనాలు పోటీబెట్టుకొని బయటికి వస్తున్నవి. కాని వీటిగుణం తరిగి, వేమన పేరుకు మసిబూసినవి.

వేమనపద్యాల ముద్రిత ప్రతులు

వేమన పద్య సేకరణ మహోద్యమానికి ప్రాణం పోసిన బ్రౌన్‌దొరీ 1829లో 693 వేమన పద్యాలను ఇంగ్లీషు అనువాదంతో ్రకటించినాడు, 1839లో ఈయనే మరికొన్ని పద్యాలను చేర్చి 1200 వట్టి పద్యాలను మాత్రం ద్వితీయ ముద్రణంగా వెలువరించినాడు. 1906లో, చెన్నపట్నం ముత్యాల నరసింహయోగి “వేమన జ్ఞానమార్గ పద్యములు” అని 3002 పద్యాలు 'ప్రకటించినాడు. 1929లో బందరు రాయవరపు పూర్ణయాచారి “వేమన సూక్తి రత్నాకరము” పేరుతో 4035 పద్యాలను ముద్రించినాడు. ఈ ఆచారి విశ్వబ్రాహ్మణుడు; జిల్లా పోలీసు ఆఫీసులో పనిచేసి రిటైర్‌ అయినాడు. ఈ సంకలనంలో ఎవరెవరి పద్యాలో, అన్ని ఛందస్సులలో విచక్షణ లేకుండా చేర్చబడినవి. 1960లో రాజమండ్రి నేదునూరి గంగాధరం 5000 పద్యాలు సంకలన౦ చేసినాడు. ఈయన ఎక్కువ పొండిత్యం లేకపోయినా, ఉత్సాహ శక్తి గలిగిన రజికకుల శిఖామణి. ఈయన గ్రామాలవెంట తిరిగితిరిగి, ఎవరేమి చెప్పినా ్రాసిపెట్టుకొనేవాడు. సామెతలు ఎన్నో సేకరించినాడు. ఈ పరిభ్రమణాలలో ఆరోగ్యం చెడగొట్టుకున్నాడు. ఈ పెద్దమనిషి భాషా సేవ మెచ్చదగినది.

ఈ మధ్యకాలంలో, దేశంలో ప్రతి ప్రచురణ సంస్త-ముఖ్యంగా మదరాసు పబ్లిషర్సు-వేమన పద్యాల (ప్రచురణ విరివిగా వివిధరూపాలలో సాగించినారు. ప్రతిపుస్తకం ఎన్నో ముద్రణలు బడినది, ఆ లిస్టు కొండవీటి చేంతాడు అవుతుంది.

ఇందు వావిళ్ళవారిది ప్రథమ తాంబూలం, వీరి ఎడిషనులు లెక్కకు మించినవి. 1879 లో వచ్చిన 1157 పద్యాల ప్రచురణ వీరి మొదటి వేమన పుస్తకం అయినా, ఇది బ్రౌను ద్వితీయ ముద్రణానికి అప్పటమైనప్రతి, పద్య సంఖ్యను 2727కు పెంచి, 1911, 17, 22, 25, 55 సంవత్సరాలలో ఎడిషనులు వెలువరించినారు.

(ఫి లోక కవి వేమన

1917 కూర్చుకు రాళ్ల పల్లివారు విపులమైన (పీఠిక వ్రాసినారు; *25 ముద్రణకు శేషాద్రి రమణ కవులు, వేమన జీవితాన్ని కవితానుశీలనాన్ని సమకూర్చినారు, '55 ఎడిషనులో ఈయిద్దరి పీరికలతోబాటు, వావిళ్ల వెంకటేశ్చరశాస్త్రి వ్రాతకలసి ఉన్నది. దీనిలో శాస్తి శర్మను తూలనాడుతూ, శర్మకు తెనుగే రాదుపొమ్మన్నారు. ఈ యిద్దరూ పుట్టుకతో (ద్రావిడ పుత్రులే! ఈ లోపల వీరిద్దరికి ఏమి బెడిసినదో! ఈ ఎడిషనులో లఘుటీక చేర్చబడి, ప్రచురణ గుణాన్ని పెంచినది. దీనికి లంజబిడ్డలు ఎన్నో పుట్టినవి.

(బ్రౌన్‌ రెండవకూర్పు

ఇది ప్రతిముద్రాక్షరశాలలోను గుడ్డుపెట్టి పొదిగి, పిల్లలను పుంఖాను పుంఖాలుగా సాకినది. కాని, ఒకరూ (బ్రౌనుకు కృతజ్ఞత తెలుపరైరి; ఇది లేక పోతే పీడాపోయె, అ దొర పేరెత్తిన పాపానైనా పోయినవారు గారు. దాని ఆది స్వరూపాన్ని తెలుపను, పురిటిలోనే కన్ను మూసిన ప్రభుత్వ వేమన విజ్ఞాన కేంద్రం లండను నుండి మైక్రోఫిలిం కాపీని తెప్పించి, తిరుపతి దేవస్థాన సహాయంతో (ప్రచురిస్తే - ఉడుకు మెడుకున, 15000 కాపీలు చేతులమీద ఎగిరిపోయినవి.

ఉగ పదని ఎ వేమన పద్యనిర్ణయము - భిన్న దృక్పథాలు

“ఆదిశేషునికి ఎన్ని నాలుకలో, హిందువుల పురాణములకు అన్ని పారాంతరములు” అని, ఆ వ్రోక్తి పండితుడు కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి అన్నట్లు, వేమన చరిత్రకు పద్యాలకు, మతానికి అన్ని రూపా ౦తరాలు ఏర్పడి ఉన్నవి, ఈ వెర్రిపోకళ్ళకు కారణం ఆయన పద్యాల సంఖ్య, పాఠము ఏర్పడక పోవడమే 1

వావిళ్ళప్రతి ఫల్రుతి పద్యాలలో (ఇవి వేమన శిష్యులు, ఇతర అభిమానులు చెప్పిన పద్యాలే గాని వేమనవి గావు.)

_ వేమనిట్టు చెప్పె వేలపద్యమ్ములు తప్పులెన్ని యున్న నొప్పియుండు, తత్తరపడ కందు జిత్తము నిల్పుము - విశ్వ,

అని, వేమన చెప్పిన పద్యాలు వేనకువేలు ఉన్నవన్నారు. ఈ ఫోర్టరీ పద్యాలలో ఉన్న తప్పులను, వేమన శంఖంలో పోసి, తీర్ధమంటూ అందరిని తలదాల్బమని ఆదేశిస్తున్నారు.

వేమన దగ్గర ఉండిన శిష్యులు - “చెప్పినాడు” - అంటున్నారు. అంటే వేమన ఆశువుగా

వేమన ప్రపంచ పరివ్యాష్త కీర్తి శ్రి

చెప్పుకోని పోయినాడుగాని, నిలుకడగా కూర్చుండి (వ్రాయలేదని గట్టిగా నిర్ణయించుకోవచ్చును. ఒక బుగ్గలో తేరిననీరు జౌలువారినట్టు పద్యాలను ఆ సహజకవి చెపుతుంటే విన్నవారు ర పెట్టినవారు కొందరు, నోటికి రాజేస్సవార్రు కొందరుగా, వేమన పద్యాలు 'వ్రాతకువచ్చి లెక్క వచ్చినవి. “వ్రాతకందని పద్యముల్‌ వేలసంఖ్య” అంటున్నది ఇంక్రాక్ర పద్యం ! ఇట్టా 15000 మొదలు, ప్యారినగరంలోన్ని అత్ర 'ప్రాచీన వ్రాత ప్రతిలోని 367 పద్యాల వరకు లెక్కక్కువచ్చి ఉన్నవి, కాని, వేమన పద్యాలని నికరంగా తేలినవి. 1200 _ 1500 మధ్య నున్నవని ఎక్కువమంది పరిశోధకుల మతం; మిగతపన్నీ సిసలైన 'ప్రక్షేపాలు. ఇతరులు దూర్చినవి భిన్న భిన్న మతొలవార్రు, త్ర వాదానికి ప్రజామ్రైద్ర అబ్బజేయను వేమన ముద్ర వేసుకోక తప్పీనదిగాద్రు అందువల్ల త్రమ్సవాద్ర పద్యాలు నాస్తి ఇందు దూర్చి అతికించి వేసినారు, ఇది మన హైందవవాబ్మయంలో పరిపాటైన అలవ్వాబ్బ, ఈ కారణంవల్లనే ఆ పరబ్రహ్మం వలెనే వేమనగూడ ఆనంతకోట గుణాభిరామ్స్రుడ్డైనా్ష. విలిన్న చిత్రదర్శిని అలన కేలీడ్రోస్కోపు (162 1516050009) అనే గొడొ గొట్టంలో వ వేమన రూపాల్రన్స చూపిస్తున్నారు. ఈ సందులో వేమన సిద్ధాత్రాక్ష బీన్నమైన పద్యాలుగూడ్త చోరినవి. వాటికి వారివారి మతాను సారంగా వ్యాఖ్యానాలు చేసినార గుడ్డివాళ్లు క్ష ఏనుగు ఒక్కొక అవయవాన్ని చూచి, ఏనుగు రూపం అంతా ఇదే నన్నట్టు వేమనన్స గూర్చి భాష్యాలు అల్లుక్లోన్సి పోయినవి. ఈ పార్య్స పాండిత్యంతో య భా కాని గచ్చప్తారను చన్ను. 'త్రాయసకాండ్రు తమ అరకొరల ' ౨ వైత్యం కర్రి ఒక ప్రతసతిలో స్య ప్రో వాళ రోడు ఈ ప్రో రులను సరించి బ్రాను సో పద్యం ప్రసిట్టినాడ్డు (రాళ్టపల్లివారు ఎత్తి వ్రాసినది.) తప్పు గన్ని 'వాయుటుత్హ్వ్వ లేక్ష పతి సమా వ్రాయుటత్తి ముదంబ్వ, రెండు విడనాడి ఫౌసెడి ల్యేక్యం డు" గలుగు టరయంగ గ యభాగ్యర్ప గాదె | “ఆరసీకాల్ధి 'మైల సరసక్ష్వా, శోవిస్సుక్సు ఇట్ట ఘనుల్వల్ల వన్య భూలోక్టాక | రదు అని డ్య ప్రార్థించినట్టిదే ఆయనే విజ్య పోవడ్రన్సే గాక్త ఈపళ్లేర్పక్యల్యః పే ఈ మార్చుల్ప చేర్పులు చూచి, న రొడుసపెట్ట్ర్ట్వ్య్య దిపికి త్రిరిగిప్రోత్రాడు. ₹ఘి. ₹: వ్వ

పాఠాంతరాలు

ఆయన ఆశువుగా చెప్పుకోని పోతుంటే, వ్రాసీనవాలు వెస్టైవాణడ ఆజా జూకకడచ్తాయకాలతిత? భేదించినారు కాబట్టి, పారభేదాలు పునరుక్తులు ఏర్పడివని. ఆతయనే ఇంకొక చోట మొదటిపద్యాన్నే కొంత మార్పుతో చెప్పియుండవచ్చును. ఇట్టి నాటిని చదువరి సులభంగా కనిపెట్టగేలటుశీమ్మోము వేమనను గురించి చెప్పినవి వేరేబాణిలో ఉన్నవి, ఇవి వేమన చెప్పినవి కానేరవు.

పద్యకరృ్భత్వం నిర్ణయించి, సిద్దాంతం చేయనలెను వేమన మతము, ఇతర అభిప్రాయాలను స్వీకరించే దానికిముందు, వేమన చెప్పిన పద్యం ఇది' అని నిర్ణయించవలసి ఉంటుంది. ఇప్పటి పద్యసముదాయంలో పోలేరమ్మ మొదలు పర (బ్రహ్మం వరకుగల పద్యాలన్నీ వేమనవే అని అంటున్నారు. విభిన్నమైన 18 పురాణాలు ఒకే వ్యాసుడు వ్రాసినాడని అంటున్నారు గదా ! వేమన శైలి

వేమన క్రవిత్వశైలి ఒక ప్రత్యేకమైనది. ఆది ఒడుదుడుకులు లేక సమ ్రదేశంలో పారే నదివంటిది. ఆయన పద్యాలు సహజ గమనం గలిగినవి; పడికట్టు రాళ్లవంటి అవరోధాలు ఆయన కవితా ధ్రారకు లేవు. ఇందు జాత్యముగాని సంస్కృతముండదు. పల్లెలకు సహజమైన మృదుల మనోజ్ఞ భాష, అందులో అచ్చ తెనుగుకు ప్రాణమైన అనుప్రాస, జంటపదాలు ఆయన శేయ్యక్తు రెండు ఊపిరి తిత్తులు. యతి అదేవర్లం కలిగి వేరు చేయబడి ఉంటుంది. రెండు పదాలకు పైన సమాసముండదు. 'అలతి అలతి తునియలుగా కాహళమును' సమకూర్చినట్లు అని త్రిక చెప్పినటువంటి ఫక్కీయే వేమనది (కాహళము - బాకా, ఇప్పటి క్లారనెట్‌ వలె రెండు తునకలుగా ఉంటుంది.) తిక్కన యతులవలె పదమధ్యంలో ఉండవు; అందువల్లనే వేమన "యతులకు కపాల మోక్షం” జరుగదు; నడకలో గణాలకు కాళ్ళు విరుగవు. ఇదిగాక, హై పదప్రయోగ అభ్యాసం (౧౧06 14010 విలక్షణంగా (ప్రస్ఫుటంగా వ్యక్తమౌ తుంటురం వీటి న ఎనుము అంటాడుగాని, సర్మారులవారివలె గేదె అనడు, నెల్లూరు వారివలె బట్టి అనడు,

నబట్టీ ఆయన పద్యాలను చాలవరకు వీరవచ్చును. పల నని నాగపూరు కమలా లి ఖర గ చైతన్య రూపమే య (అస్పష్టత) వేమన లం చవ ఉంటవి: ఇవే ఆయన పద్యాలకు

పద్యం. పదాల కూర్పులో పొందిక, ఒద్దిక: కండ న్‌

గుర్తు. “ఇతర కవులను వేమన అనుకరించ లేదు; ఇతరులు ఆయనను అనుకరించలేరు” ఇదే ఆయన (వ్రాతకు ఒరగల్టు,

ఇంకొక ముఖ్య విషయం : ఒక తడవ వినగానే, సులభంగా మనసు కెక్కి నోటబట్టి, అందే నిలిచి పోవడమే వేనున పద్యాల సహజగుణం.

మా ఎన్నిక పద్ధతి

వేల సంఖ్యలో అచ్చువేయాలన్న కుతూహలంతోనూ, కొంత వ్యాపార దృష్టితోను, పాఠాలను తారుమారు చేసినారు, సుమతిని వేమా అన్నారు. సీసపద్య పాదాలను ఇరికించినారు. ఆటవెలదులను, తేటగీతాలను కలపివేసినారు. యతులను గణాలను నిర్వాసమంపినారు. ఎక్కడెక్కిడి పద్యాలనో ఏరి ఈ సంపుటాలలో కుప్పలు బోసినారు. వీటిని జల్లెడ పట్టడంలో తల ప్రాణం తోకకు వచ్చింది.

చాలామంది, కందపద్యాలు ఆయనవి కావని అంటే, మత్త కోకిలలు, సీసాలు, వృత్తాలు, పాటలు మేము ఆయనవి కాదనుకొన్నాము. ఎక్కువమంది పరిశోధకుల మతం (ప్రకారం ఆటవెలదులే వేమనవి అనుకొన్నాం. తేటగీతలో, ఆయన బాణి స్వభావం కలిగిన వాటిని ఎన్నుకొన్నాము. పూర్వాశ్రమంలో “కామసౌఖ్యం సతత” మను కొన్నప్పుడు, ఆటవెలదిని ఆడించినట్లే, సాహిత్య రంగం మీద ఆట వెలదిని ఆడించినారు. వీటిలో భావం, రాగం, తాళం (భరత) తప్పినవాటిని ఎత్తుకోలేదు. అర్జానుస్వారం అవసరం లేదనుకొన్నాం. (బ్రౌను నూతన 'ప్రచురణంలో అచ్చులకు హల్లులకు భేదం పాటించక, ముద్రణ సౌలభ్యం కూర్చాలను కొన్న “స్కాలర్‌ అభిమతం తప్పు అనుకొన్నాం. ఇందు బ్రౌన్‌ అథారిటీ కాజాలడు. ఈవాదం చేసే అయ్య ప్రకారం, యావుపాలు, వోం నమళ్ళివాయ, అని ఆపభ్రంశాలను సృష్టించవలసి ఉంటుంది. పాత పద్ధతిలో లైనో టైపు గూడ ఇప్పుడు సాగిపోతున్నదిగదా!

వేమన శివయోగి, శివాదైతి; విష్ణువుపేరు ఎత్తే అలవాటు ఆయనకు ఏర్పడలేదు. తిక్కన వలె జిమిలివేల్పు, హరిహర నాథుని సేవించలేదు. ఇట్లా ఆయన సిద్దాంతాలకు కేవలం భిన్నమైన వాటిని వదలి వేసినాము.

రసవాదం గడ్డకట్టిందో లేదో అటుండనిచ్చి, ప్రస్తుతానికి అర్థంకాక, ఉపకరించని చాలా పద్యాలను వదలివేసినాము. పదే పదే బయలు-అచలవాదాన్ని-చెప్పిన పునరుక్తులను, కవితాస్వరూపం లేనివాటిని చేర్చలేదు, పొడుపు కథలవంటి గుప్తార్ర ప్రతిపాదకాలైన పద్యాలు ఇ[ లోక కవి వేనున

వేమనవి కావనుకొన్నాము. మార్మిక ధోరణి ఈయన భావాలకుగాని, భాషకుగాని లేనందున

అట్టివాటిని చేర్చలేదు. సారూప్యమున్న పద్యాలను చాలవరకు ఒక చోట చేర్చ గలిగినాము. ఈ

(ప్రకారంగా చూస్తే వేమనపద్యాలు - ఇంతవరకు మాకుదొరికిన ఆణి ముత్యాలవంటివి - 1300

కంటే మించవని అనుకొన్నాము. ఐదు ముద్రణాలు పోల్ళి సరి ఒత్తి పారనిర్ణయం చేసినాము. భావ పరిణానుమేగాని వైరుద్ధ్యంగాదు

ఇక్‌ వేమన వేదాంతం . వేమన పద్యాలలో కొన్నిటియందు భావవైరుధ్యం పైకి కనబడుతుంటుంది. ఆయన జీవిత కథ నడచిన తీరును బట్టి చూస్తే ఈ భిన్నత్వం భావపరిణామంగా కనబడుతుంది. ఎప్పటికి ఏది ప్రస్తుతమో అదే చెప్పుతూ పోయిన సహజ స్వతంత్రకవి ఈయన. అంటే [6 ౪29 (11014008 210464 అని అనవలసి ఉంటుంది. కామి అయి మోక్షకామి అయినాడుగదా! ఈ రాగ విరాగ పద్యాలు వేశ్య గృహిణి గయ్యాళివర్షనలలో కనబడుతున్నవి. ఆచారాలు, అధ్యయనాల సంగతిగూడ అంతే. యోగం హఠయోగం చేసి చూచినాడు కాబట్టి, అవి సాముకు చింతాకంత తక్కువ అన్నాడు. (క్రమేణా అతీత మానవుడై చివరకు జీవన్ముక్తుడైన స్థితిలో విగ్రహారాధన బాహ్యాచారాలు వద్దన్నాడు. భక్తి జ్ఞానయోగాల (క్రమమును ఎరిగినాడు. అద్వైతమతానికి ఆయువు పట్టయిన ఆదిశంకరులు సామాన్య భక్తులకు ద్వైతరూపమైన భక్తి పారవళ్యాలు కురిసే స్తోత్రాలు (వ్రాసినారు గదా!

ఈ పరిణామ స్ట్రీిత ప్రజలైన సాధకులందరికీ ఉంటుంది. ఏసుక్రీస్తు మొదట తాను మరియమ్మ కొడుకు అని, ఆ తర్వాత తాను దేవుని పుత్రుడని, శిలువ వేసే దానికి మందు, పరలోక మందున్న తండ్రి తానేనని అన్నాడు. ఇందు విపరీతం లేదు; మన యోగులు మొదట తత్వమసి (అదే నీవు) అని కనుగొని, కడపట అహం (బ్రహ్మస్మి (నేనే బ్రహ్మం) అని అద్వైత సిద్ధిని పొందుచున్నారుగదా |!

వేమన మానవసంఘంలో ఏర్పడిన కుళ్లును విమర్శించినా, మానవుల నీతి సచ్చీలంమీద అత్యంత పూజ్యభావం కలిగిన ఆశావాది, కుటిల కులటను తిట్టి, సార్వికి (మొక్కినాడు. తల్లిని ఆరాధించినాడు. అందువల్లనే ఈ పద్యం చెప్పగలిగినాడు:

• _ భూమిలోన పుణ్య పురుషులు లేకున్న జగములేల నిల్చు పొగులు గాని (క వేమన ప్రపంచ పరివ్యాష్త కీర్తి ఫి

వేమనలో కనబడుతున్న భిన్నమతాలు

ముందే అనుకొన్నాము గదా, ఎవరికి కావలసిన పద్యాలు వారు దూర్చి, వారి వారికి ఆభిమతమైనట్టు వేమనలో మతాలు కనుగొన్నట్టు చాటుతున్నారు అని. అందులో కొన్ని :

ఏమైతేనేమి? వేనున తాత్వికుడు, సత్యవాది, సహజప్రజాకవి, సంఘ సంస్కరణాభిలాషి కారణ విమర్శకుడు, దీనజనబాంధవుడు, మూఢ అంధ విశ్వాస భంజకుడు, లోకహితైషి, ఆత్మానుభవంతో ఒక కులం ఒక మతం ఒక దేవుడు అని చాటిన శాశ్వత సార్వజనీన మతస్థుడు (96య1212010300[లఏ, ఎగుడు దిగుడు లేని సరళ మానవతావాది. కుటిలాన్ని విమర్శించినా నిష్కళంక బుద్ధికి అమ్ముడు బోయిన పెద్ద మనిషి కూటమతానికి ఎంత విరోధో, సత్య మతానికి ఆంత పట్టుకొమ్మ. యోగ్యతను పూజించే ఆదర దుగ్ధపూర్ణ హృదయుడు.

1 వేమన శివాద్వైతి అని ఎక్కువమంది ఆంగీకరిస్తారు; ఇదీ శంకరుని అధ్యైతం వంటిదే. అనిగూడ వేమనమాయావాదం దీనికి ్రీనీడే.

ఎన్‌. ఎస్‌. సుందరేశ్ళరరావు (భారతి - జనవరి, 82) ఆత్మలింగం ద్వారా పరంజ్యోతి స్వరూపుడైన శివస్వరూపాన్ని వీక్షించిన శివయోగి అంటాడు.

2. వీరశైవం అని బండారు తమ్మయ్య, అందరిని తిట్టినట్టే లింగధారులను గూడ తిట్టినాడుగాని, తిట్లు తిన్నది దొంగ లింగాయతులు.

ళు

3, లోకాయతుడు ఆంటే హేతువాది అయిన చార్వాకుడు అని ఆరుద్ర. కాని, హేతువాదులు నాస్తికులు కానవసరం లేదు.

4 లావోత్సే అనే చైనా దార్శనికుడు (క్రీపూ. 604) ప్రతిపాదించిన సిద్దాంతాలు గూడ ఈయన మతంలో ఉన్నవంటాడు ఆరుద్ర,

5, జైనమత (ప్రభావంతో దిగంబరత్వం, అహింస వేమన (గ్రహించినాడని ఆరుద్ర మూడో ప్రతిపాదన. పరిశోధకులు ఇట్లా దొర్జుడు పుచ్చకాయలైతే ఎట్టా? ఏదో ఒకచోట కాలు నిలదొక్కుకోవాల. జైనులు తమిళం, కన్నడంలో పుస్తకాలు వ్రాసినారే గాని, తెనుగులో అంతగా (వ్రాయలేదు. దీనికి తోడు, కాకతీయ రాజ్యపతనంతో (1323) జైనం ఆంధ్రలో భాగా క్షీణించి, రూపులేకుండా పోయినది. ఇక దాని పలుకుబడికి చోటేది?

6. ఆచలవాద౦ : బయలు అనే పద్యాలకు కొందరు అచలవాదాన్ని అంటగట్టుతున్నారు. వేదాంతులు ఈ బయలును (బ్రహ్మస్వరూపం అన్నారు. అసలు, ఈ అచలమతం 200 ఏండ్లకుముందు, నల్లగొండ జిల్లావాసి రామడుగు శివరామ దీక్షితులు లేవదీసినది. ఆంధ్రలో

(ఫ్రై లోక కవి వేమన

అక్కడక్కడా ఈ మతానుయాయులున్నారు. ఈ వాదాన్ని మర్రిబోయిన రామసుబ్బయ్య, తమ “బ్రహ్మజిజ్ఞాస” 4వ భాగంలో చించి చెండాడి ఉన్నారు.

7. శూన్యవాదం : ఇది నాగార్జును నిది. వేమన శూన్యవాది అని త్రిపురనేని వెంకటేశ్ళరరావు కొత్త పుస్తకం చెపుతున్నది. శూన్యంలో ఏదీ పుట్టదని, శూన్యమనే ఆకాశమే మహత్తు (42460 అని, ఆందుండి ప్రాణం (206/8) చేత వ్యక్తం చేయబడినదే సృష్టి అని వేదాంతుల సిద్ధాంతం. ఇది నేటి సైన్సుకు దగ్గర దగ్గరగా సరిపోతున్నది. ఆలోకంబైన పెంజీకటి కావల ఏకాకృతిలో శక్తి వెలుగుతుంటుందని వేదాంతుల అనాదివాదం. ఈ యుగ సైన్‌టిస్టులలో మేటి అని, అనిపించుకొనే (12౪ 0౯%౦12/10 సాపేక్షికవాద జనకుడు ఐన్‌స్టీన్‌ "7౧66 13 & 501/1 1121 02019315 008% ౫౭౧౧6 అంటాడు.

బయలంటే మన వేదాంతులు, నేటి సైన్‌టిస్టులు ప్రతిపాదించే వాదాన్ని గట్టి చేసే వేమనపేర నుండే ఈ కంద పద్యం చూడండి :

క. బయలందే పుట్టును సర్వము బయలందే లీనమగును (బ్రహ్మాండంబుల్‌; బయలని మదిలో దెలిసిన బయలందే ముక్తి బట్టబయలగు వేమా.

ఇది శూన్యవాదపు తునక కాబోదుగదా!

8. వేమనలో కమ్యూనిష్టు సూత్రాలున్నవి అని త్రిపురనేనివారు, వేమన దరిద్రుడు ధనికుడు సమంగా సుఖంగా, ఆకలి ఆరకువలేని (శ్రేయోరాజ్యంలో జీవించాలని కోరినది నిజమే గాని, మానవుడు మహిమోపేతుడు కావాలన్న అలౌకిక వాంఛ ఆయన పరమలక్ష్యంగా ఉండినది. అంతేగాని, నేటి కమ్యూనిష్టురాజ్యాల నిరంకుశపాలన, మానవజీవితంలో శారీరికంగా మానసికంగా విధింపబడుతున్న హీనదాస్యం మాత్రం, ఆత్మస్వాతంత్ర్య కోరే ఈ కృషికయోగి మనోభీష్టం కానేరదు. మానము, మర్యాదలేని మనుగడ మానవుడు కోరదగినది కాదు; కడుపు కూటికే జీవించరాదు. రష్యాలో సమత ఉన్నదా? ్రెజెనేవ్‌ బూడ్సులు తుడిచే కమ్యూనిష్టులు ఉన్నారు గదా, మానవత్వాన్నే అణచి వేస్తున్న కమ్యూనిష్టులను, నిరపరాధ సోదర మానవుల రక్తదాహకులైన నక్సలైట్లను వేమన కన్నెత్తి అయినా చూడనిచ్చగించడు. రష్యాపాలకులు తోడిమానవులను గొటిగొడ్డను మాదిరి మేపుతున్నారు - అంతే!

వేమన ప్రపంచ పరివ్వ్యాప్త కీర్తి ఇ

9. ధర్మకన్నాలు, అంటే రాజునుకొట్టి పేద పొట్ట నింపమన్నాడని, కన్నం వేసి దొంగిలించి అయినా దానధర్మం చేయమన్నాడని, వెర్రివేమన బోధగా (త్రిపురనేని వారి వికాసకేంద్ర ప్రవచనం. సర్వమానవులను ప్రేమించి, సర్వజనుల ఆత్మోద్ధరణ కంకణం గట్టుకొనిన ఈ యోగి ఇట్టి పాపచింతకు పాల్పడగలడా? వేమనకు ఎంత అపచారం! రాళ్లపల్లివారు కాస్త ఇటే మొగ్గి, మనుస్కృతినే ఎత్తి చూపుతూ ఈ పద్యాలను ఉదాహరిస్తారు :

=. తనదు సొమ్ముజూడ దాన మియ్యగవచ్చు నవని దొడ్డ గాదదెవరికైన, అదురు బెదురు లేక యన్యుల సొమ్ముల దానమిచ్చువాడు దాత వేమ.

'దాన మిచ్చుటేటి తగవు వేమ” దాన మివ్వరాదు ధరనువేమ అనే ఈ పారాంతరాలు వేమనను పెద్ద మనిషిని చేస్తున్నవి.

ఇంకొక పద్యం వ

• _ ర్రోహబుద్ది నైన దొంగణీకము నైన సటలనైన సాహసమున నైన సంపద వలన సాధించి ధనమును బడుగునకు నొసంగ బాగు వేమ.

ఈ నాలుగు పాదాల పద్యాలలో మాటలకు ఒద్దిక, నడక కనబడటం లేదు. ఒక వేళ వేమననే అనుకొన్నా, రెడ్డి రాజసం మిడిసిపడిన మిడిమేలపు దినాలలోనివి కావచ్చును. దీనికి భిన్నంగా ఈ పద్యమొకటి ఉన్నది,

= _ టోహబుద్ధినైన దొంగటికమునైన సటలనైన సాహసముననైన సంప దధికు వలన సాధింప దగుటొప్పు.

ఇట్టి దొంగ ఇంగ్లండు చరిత్రలో రాబిన్‌హుడ్‌ అని ఒకడుండినాడు. మనకు గోల్కొండ గోపన్న ఉన్నాడు. కాని, ఆనాడు ఇతని వర్తనను అందరూ మెచ్చుకోలేదు. అరవలకు మంగడు ఉన్నాడు. ఇతడు ఎల్టాపిగా (ఎల్లమీద ఆపి) (ప్రజలను దోచుకొన్నా. పూర్వజన్మ సుకృతంవల్ల

భై లోక కవి వేనున

దైవసాక్షాత్కారం పాంది, తిరు (శ్రీ) మంగ ఆళ్వారు అయిన తర్వాత దోచినట్లు వైష్ణవులు ఒప్పుకోరు, పన్నెండుమంది ఆళ్వారు (సహజ జ్ఞానం పొందిన వైష్ణవజ్డానులు)లలో ఇతడొకడు.

ఈ మంగడికధ: ఇతడు ఒక అందకత్తెను చూచి, తన్ను పెండ్డాడమనగా, ఆమె (ప్రతిదినం బీదలకు అన్నదానం చేస్తే చేపట్టుతానంటుంది. ఆమె కోర్కెదీర్చ్సను ఇతడు దొంగతనాలకు దిగవలసి వచ్చినది. శ్రీ రంగంలో ఒక గాలిగోపురం కట్టిస్తూ కూలి అడిగిన వారిని కావేరి ఉత్తర పాయగా పారే ఏట ముంపించి చంపిస్తాడు. ఈ ఉత్తరపుటేరును కొల్లడం (కోల్‌రూన్‌) అంటారు. అంటే పనివారిని చంపిన చోటు (కొల్లు-ఇడం) అని అర్థం. ఆ నదికి దక్షిణపు పాయ కానేరి ఈ అంతర్వేదిలో (డోబ్‌-దో ఆప్‌) శ్రీ రంగం ఆలయం ఉన్నది.

ఇప్పుడు చంబాల్‌ నది లోయలలో, ఉత్తరదేశంలోను జరిగే డెకాయిటీలు ధర్మకన్నాల బోటివేమో.

(ఈ దొంగతనాలను వేమన గర్జించిన విధం చూడండి: ఇదేనా దానం చేయను నిరపరాధులను కొల్లగొట్టమని ప్రేరేపించిన విధం?) వేమననీతి గద్దను కొట్టి కాకికి వేయమనేది కానేకాదు, హింసామలినమైన నెత్తురు కూడు వేమన మానవతకు గిట్టదు. ఈ పద్యాలు చూడండి:-

=. పెక్కు జనుల గొట్టి పేదల వధియించి డొక్క కొరకు నూళ్లు దొంగి లించి, యెొక్కడికిని బోవ నెరిగి యముడుజంపు,

• దొడ్డవార్త మంచు దోవడొంకలు కొట్టి ఉట ౧ ళు యడ్డమైన జనుల నంటగట్టీ దోచుకొన్న యట్టి దోష మెక్కడ బోవు?

ఇవి పండిన వేమన మనసు కరుణారసంతో పొంగిపొారలుతుంటుంది అన్నదానికి గురుతు. కన్నం వేయమన్న పద్యాలు వికృతులుగావచ్చు.

సరే! బోయగా దారులు గొట్టిన (క్రూరుడు, వాల్మీకి బుషి ఆయిన తర్వాత, పావనమైన రామాయణం గగ్రాసి, తరించి తరింప జేసినాడే గాని, దోచినట్టు ఆ నారదుడు ఎక్కడా చెప్పలేదే! పరహింస యోగిలక్షణమా? మానవత్వంలో మాధవుని చూచినవాడు, ఈ కాపుయోగి,

10. సామ్యవాదిగా గూడ వేమనను వర్షిస్తున్నాడు, మా మిత్రుడు యరమాక ఆదాశేషారెడ్డి, ఇందు హెగెల్‌ (116861) వాదాన్ని దూరుస్తున్నాడు చూడండి: “యూరపీయ తత్త్యశాస్త్రాన్ని

నేమున ప్రసంచ సరివ్యాప్త కీర్తి అ

పరిపుష్టం చేసిన హెగెల్‌ మహాశయునికి, తెనుగు తత్త్య శాస్త్రమును కవితారంగంతో రాజీచేసి, విష్ణవాన్ని దెచ్చి, కొంత్తపుంతలు దొక్కిని మహాయోగి వేమనకు చాలాపోలికలున్నాయి. ఇద్దరూ అధ్యాత్మిక సోషలిస్టులు, హెగెల్‌ 04211560 5910121134 అయితే, వేమన 50హ1118115010 5006121186 అవుతాడు. ఇద్దరు గూడ భావ వాదులే (14621150) “హెగెల్‌ ఒక దార్భనికుడు మాత్రమే; వేమన దార్శనికుడైన మహాకవి. ఇద్దరూ హేతువాదులు; ఇద్దరూ భౌతిక జగత్తును నిరాకరించలేదు. ఇద్దరూ వసుధైక కుటుంబం కోరుతారు. 'ఉర్వివారికెల్ల నొక్క కంచముబెట్టి అన్న వేమనపద్యంలోని ఉదాత్తభావం ఒక జ్ఞాన సిద్దాంతం. హెగెల్‌ గూడ ఇట్టివాడే. జర్మని ఆం(ధ్రదేశాల సంగమం ఇది.”

11. వేమన తాంత్రికుడు, శాక్తేయ పూజా విధానము సాగించినవాడు, అని వేమూరి విశ్శనాథశర్మగారు ఒక లేఖలో, శ్రీ రాళ్లపల్లి వారికి (వ్రాసి ఉండినారు. ఆ లేఖ అవశేషాలను, బెంగుళూరు మిత్రుడు శ్రీ ఘట్టంరాజు ఆశ్చత్చ నారాయణగారు అందజేస్తున్నారు.

అందు వేమన తాంత్రికుడు, అనగా ఇతడు శుద్ధ అద్వైతి. శాక్తేయమునకును, సాంఖ్య మునకును, అర్వైతమునకును వాదమునందు భేదముతక్కువ. కావుననే వేమన సాంఖ్యమును, శంకరార్వైతమును హేళనచేయలేదు. శాక్తేయము శైవాగమములకు చేరినది. ఇంజేగాక, శాక్తీయ పూజావిధానము, అనగా పూజకు శ్రేష్టమైన తిథులు, చక్రపూజ వగయిరాలను, కుండలిని, సహ్రరూప పద్మము మొదలగు షడ్చ[క్రములను వర్షించినాడు. శాక్రేయులకు ముఖ్యముగా గొవలసిన ఆయుర్వేదము, జ్యోతిషము, రసవాదములలో సంపూర్షమైన పాండిత్యమును చూపెను. మంత్రశాస్త్రము, బీజాక్షరములు మున్నగునవి తాండ్రికుల సంప్రదాయము; వీటిని గూర్చి గూఢముగ తన పద్యములలో వాడెను. ఇతనికి యోగి అని బిరుదు వచ్చుటకు తండత్రసిద్ధియై అవధూతత్వమును గూడ పొందుటయె కారణము.

సన్యాసి, అవధూతలకు గల భేదములు మహానిర్వాణ తంత్రమున నున్నవి. వాటిని ఇతని పద్యములలో సూచించెను, రసవాదమును గూర్చి ఇతడు (వ్రాసిన సంగతులన్నియు తండత్రశాస్త్ర (గ్రంథములలో నున్నవి,

ఇతని పద్యములు చాలవరకు తంత్ర గ్రంథములలోని శ్ఞోకభావములకు తెలుగు. అందు ముఖ్యముగా కులార్ణవ తంత్రము, మహానిర్భాణతంత్రము, తంత్ర చూడామణి (పూజా విధానము) మున్నగు (గ్రంథములలోని భావములను తెలుగున చెప్పెను. రసవాద విషయములును తంత్ర (గ్రంథముల లోనివే.

ఖు లోక కవి వేమన

(బ్రహ్మ విచారమున ఉపనిషత్తులలోని భావములను తాంత్రికులు (గ్రహించిరి. బ్రహ్మత్తత్వ మును చూపెడి ఉపమానములు చాలవరకు ఉపనిషత్తుల లోనివే తంత్రములలో చూడనగును, ఇవే వేమన పద్యములలో గూడ చూడనగును.

వేమన శాక్తేయులలో వామాచారిగా తోచడు; అక్కడక్కడ వాటిని వెక్కిరించినాడు. ఆందుచేత పంచ మకారముల ్రత్యామ్నాయముగా నీటినే ఉపయోగించు దాక్షిణాచారమును అవలంబించి నట్టు కనబడుతున్నది.

ఇతనివి ఆటవెలదులు - మిగతవి ప్రక్షిప్తములని నానమ్మకము (శర్మగారు చెప్పిన ఈ భావములు పుస్తక జ్ఞానము లేక పోయినను సాధకులకు, ఆత్మానుభూతిలో తోచేవే అవి, అని చాలామంది నిరక్షరాస్యులైన యోగారూఢుల వచనాలు తెలుపుతున్నవిగదో(సర్యలకు ఏ రేపులో ఉన్నా, ఏ మతంవారైనా భావైక్యము సహజ ధర్మము.)

ఇదేవిధంగా, వేమనను కనుగొన్న పాశ్చాత్యులు చాలామంది, తమదేశ మహావురుషులతో కవులతో వేమనను పోల్చి పాగడియున్నారు. ఇవి వారి మదింస్పు ప్రకరణంలో చదువగలరు,

వేమననగ యోగి వెలసె లోకముతోన పూజలిడుడు పుణ్యపురుషులార! పూజలిడినయంత భక్తి ముక్తుల నిచ్చు విశ్వదాభిరామ వినర వేమ. ఇది వేమన శిష్యుల, భక్తుల (ప్రబోధ శంఖారావం ! ఇక లోకకవి వేమన యోగి పుట్టుపూర్యోత్తరాలు తెలుసుకొందాం. ఈ చరిత్ర పుక్కిటి పురాణం కట్టుకతలతో చుట్టబడి బీరకాయలపీచై ఉన్నది. పెద్దలు ఇంతవరకు నిగ్గుదేల్చిన సారసం[గ్రహాన్ని బట్టీ ఈ భాగం రూపొందిస్తున్నా: చరిత్రను గంధర్వుల మాయాజాల కథలుగా మార్చివేసినారు. కొండవీడు - వేశ్య - అభిరామయ్య ఎవరిన్ని చెప్పినా, ఛారిత్రగా న్లిగ్గాళుగావని ఎందరు వేమన ప్రసంచ పరివ్వాప్త కీర్తి భి

ఎంత రుజువు చేసినా, ఇవి (ప్రజల మనసులలో నాటుకొని పోయినవి, వీటిని గట్టీ చేయను కెవి. రెడ్డి స్పష్టించిన వాహినివారి సినిమా చిత్రం సహాయపడి, వీటిని శిలాశాసనంగా చేసినది. స్వర్గీయ కె.వి. రెడ్డి నాకు బాగా చనవుగలిగిన మిత్రుడుగా ఉండినాడు. ఇట్టే బి.ఎన్‌.రెడ్డి. నాగయ్యగారలు కూడ,) ఇవన్నీ చూస్తే ఒక విమర్శకుడు అన్నట్టు “విశ్చదాభిరామ వినకు వేమ” అని ఆ వేమనతో చెప్పి మనం ఊరటపొందవలసి నట్టున్నది. వంశము - నివాసము పెద్దరికానికిగా, వేమన కొండవీటి పంటరెడ్డ రాజవంశం వాడని చెప్పినా, అది చారిత్రక సత్యాంగాదు. కొండవీటి రెడ్డిరాజులతో యోగివేమనకు ఎట్టి సంబంధంగాని లేదని తేల్చినారు. దీనితో వదిన నగలివ్వడం, వాడవదిన పొత్తు కంసాలి అభిరామయ్య స్నేహం, ఆయనకు ఈచెడ్డియువకుడు చేసిన విశ్చాసఘాతుకము అన్నీ ఎగిరిపోతున్నవి. ఇక ఆ కథల తిరుగదోడటం వానికి ప్రచారం కల్పించడమే అవుతుంది. ఇక వీటిని భావిసంతతులైనా మరచిపోవడం మేలు. ఊరు కొండవీడు; ఉనికి పశ్చిమ వీధి మూగచింత పల్లె మొదటియిల్లు, ఎడ్జెరెడ్డి కుల మదేమని తెల్పను అనేపద్యం, ఆయన వెన్నాడిన పరతత్మ్యం వలెనే నానారూపాలతో అంతు పట్టీయకుండా ఉన్నది. రెడ్డి అనిమాత్రం చెప్పుకొంటున్నాడు. దీనికి పాఠాంతరాలు: రెండవ పాద పాఠ భేదాలు:- = మూగుచింత కడకు ముందరిల్లు

• మూగచింత లెల్ల మొదటి యిల్లు = _మూగసేతకెల్ల మొదటి వీడు = _మూకచింతపల్లి మొదటి యిల్లు ళు లోక కవి వేమన

మూడవ పాద పారభేదాలు:

• అరశిచూడ బయలు, అది ముక్తి శివడయా
• అరళిచూడ నది ముక్తిమార్గమౌ -. ఆత్మ రాకపోక అదియెపో తత్త్యంబు
• అరశిచూడ బయలు ఆడనె శివుండు ఇట్టా ఊసరవిల్లి మాదిరి (రంగులు) మారుతూ వస్తున్న ఈ పద్య పదాల బట్టి నిర్ణయించడం శాస్త్రీయపద్దతి కానేరదు. ఆధ్యాత్మిక సంబంధం కల్పించి, ప్రతిదానికి ఒక అలౌకికార్థం చెప్పడం హిందువులకు ద్వితీయ ప్రకృతి అయి ఉన్నది. ఈ పద్యానికి గూడ అట్టి గూఢార్జాలు కల్పించి, అంటే, శంఖంతో నీరుబోసి తీర్ధం చూస్తున్నారు. కొందరు కొండవీటి ఏలుబడిలో, లేదా కొండవీటి సీమలో మూగచింతపల్లెను వెదక నారంభించినారు; వినుకొండ, పొదిలి తాలూకాలలో మూగచింత (గ్రామమున్నదంటున్నారు. సరే! మూగచింతపల్లై మూగచింతల కానేరదుగదా! కనుపర్తి, కనుపర్తిపాడు ఒకటి అవతవా? మూగచింతపల్లె చంద్రగిరి తాలూకాలో ఉన్నదని ఒక పరిశోధకుడు బల్లగుద్ది చెపుతున్నాడు. చంద్రగిరి తహశీలుదారు, తమ తాలూకాలో ఈ పేరుగల (గ్రామమే లేదని అధికారికంగా నాకు వ్రాసినాడు. ఇంకొకాయన మూగచింతపల్లె కడప రాజంపేట తాలూకాలో ఉన్నదంటున్నాడు. ఉంటే మంచిదే! ఈ పద్యాన్ని బట్టీ అన్నయించబోవటం మంచిదికాదేమో! చివరకు వేమన కొండవీటి వాడు కాదు, అన్న తీర్మానంతో ఈ బెడదను తీర్చుకొందాం. గండికోట దుర్గాధిపతులైన, ఒక రెడ్డివంశానికి వేమనను అతికిస్తున్నారు. ఈ (ప్రతిపాదన గూడ కాదని తేల్చివేసినారు. ఇక ఆయన జన్మస్థానం కడప - కర్నూలు జిల్లాలో ఉండవచ్చునని, దేశమంతా తిరిగి తిరిగి, చివరకు కడప దగ్గర పామూరు కొండలలో ఒక గుహలో ప్రవేశించి, జీవసమాధి పొందినాడని ఈ కథను ఒక కొలికికి దెచ్చి తృప్తిపడదాం. త్రిపురనేని, వేమన శ్రీగిరి అంటే, శ్రీశైలంలో ఉండినాడు అంటాడు. తప్పకా ఉండే ఉంటాడు; రాయలసీమలో ఆయన ఆ పవిత్ర పాదధూళి సోకని ప్రదేశమే లేదు. ఆదిశంకరులు గూడ అక్కడ ఉండినాడని ఒక లోయను చూపుతున్నారు గదా! 1618లో బీజపూరు ముస్లిం సైన్యాలు శ్రీశైల మల్లికార్జునుని దోచుకొన్నవి. ఆ సమయంలో వేమన అక్కడ ఉండి ఈ పద్యం చెప్పినాడని వీరి ప్రతిపాదన. “శ్రీగిరి పయినెక్కి చెలరేగి తురకలు సొమ్ములెల్ల జూచి చూజలిచ్చె; చెడుదురు తమ యిల్టు చేరిక లోపల”. ఇది వేమన్దులి వేమన ప్రపంచ పరివ్యాప్త కీర్తి ఈ

అనుకోవడం, ఆయన పద్యాలు నోటబట్టని వాదం. ఈ కాలానికి వేమనకు ముక్కుపచ్చలారి ఉండవని చాలా మంది వాదం.

ఇక చరిత్రకారుల ప్రకారం అసలు ఈ దోపిడి చేసినదొంగ తురకకాదు, తుక్కరసు అనే బ్రాహ్మణ దేశాయి అట.

ఈ (ప్రతిపాదనలో, ఇంకొక ఐతిహాసిక స్థాలిత్యం ఉన్నది; శ్రీగిరి అంటే నాగార్జున కొండగాని శ్రీశైలం కాదని ఇప్పుడు పరిశోధకుల నిర్ణయం. ఇప్పుడు ఇంకొక కొత్తవాదం తల ఎత్తినది; హైదరాబాదుకు 40 కిమీ, లలో వున్న కేసరి గుట్టే శ్రీగిరి అని. ఇది 4-5 శతాబ్దాలలో విష్ణు కు౦డినుల రాజధాని; తెనుగులిపి దర్శనం మొదట ఇక్కడే ఇచ్చినది.

“మూగచింతలను కనుగొన్నా”

అని గోపీకృష్ణగారు 30-9-82 నాటి ఇండియన్‌ ఎక్స్‌(ప్రెస్‌లో (ప్రకటిస్తున్నారు. వీరు కవులు; తిరుపతి తిరుమల దేవస్థానాల విద్యాకేంద్రంలో పని చేస్తున్నారు. తాము సాగించిన పరిశోధనల ఫలితంగా లోకకవి వేమనయోగి జన్మస్థానం: అనబడే మూగచింతలను గూర్చి ఇట్టా ప్రకటి స్తున్నారు (చంద్రగిరి తహశీలదారు తమ తాలూకాలో ఈ పేరుగల (గ్రామం లేదని అన్నారు)

చిత్తూరు జిల్లా, చంద్రగిరి తాలూకాలో, ఈ మూగచింతల ఇరవై గుడిసెలు గల కుగ్రామం. ఇది ఒక గుట్ట ఉత్తర పార్య్యంలో మరిరెండు గుట్టల మధ్య ఇరుక్కోని ఉన్నది. దీని ఉత్తరాన ఒకవాగు ఉన్నది. ఈ వాగుకు ఉత్తరాన కొడిదపల్లె, చింతలపల్లె అనేగ్రామాలున్నవి. ఈ రెండు (గ్రామాలు, ఎలకబాయలు రామిరెడ్డి గారిపల్లెకు ఈశాన్యంలో ఉన్నవి. ఈ నాటికిగూడ ఈ (గ్రామానికి రాకపోకలకు తగిన వసతులు లేవు. పాకాల ధర్మవరం రైల్వేలైను ఈ ఊరిగుండా

జ్‌ పోతున్నా స్టేషను లేదు; బస్‌ సౌకర్యం లేదు.

కొండవీటి రెడ్డిరాజుల కీర్తిని అపహాస్యం చేస్తూ, తన గ్రామాన్ని వేమన కొండవీడు అన్నాడు. కొండవీటివారు పంట రెడ్డు;: ఈ వేమన దేసూరు రెడ్లశాఖకు చెందిన కొడిదరెడ్డి అని.

సరే! వచ్చిన వాదాలకు, నిర్ణయాలకూ దీనిని చేర్చి పెట్టుదాం. ఇప్పుడే గుడిసెల గూడెంగా ఉన్న ఈ కొండవీడు ఆనాడు ఎట్టుండినదో!

కులం - రెడ్డే

“కులమే వలదనిన వేమన కులము చెప్పవలసి వచ్చినచో ఆతడు రెడ్డి” అని, సర్‌. కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి ధార్వాడలో ఒక కర్నాటక రెడ్డ సభలో చెప్పినాడు. ఆ ప్రాంతంలో వేమనపై భక్తి పెరుగుతున్నది. రు లోక కవి వేమన

చరిత్ర దృష్టిలో ఒకవ్యక్తి కులం చెప్పడం కులతత్వం కానేరదు. కులాభిమానం తప్పుకాదు గాని, దానిపై దురభిమానం మాత్రం గర్హింపదగినది. వివేకానంద స్వామి కాయస్తుడని, రవీంద్రనాథ టాకూరు, జవాహర్‌ లాల్‌ బ్రాహ్మణులన్నా తప్పుగాదు. అందువల్లనే యోగి అయినా వేమన కులం నిర్ణయించివలసిన ఆగత్యం ఏర్పడినది. పారం పర్యంగా, జనవాక్యంగా, చరిత్ర ఆధారంగా యోగి వేమన రెడ్డి కులజాడనే స్టిరపడి సాగివస్తున్నది. ఇప్పుడు త్రిపురనేని వెంకటేశ్వరరావు, డా. గోపీ వేమన రైతుగాని రెడ్డిగాదనడం చరిత్రను తారుమారు చేయడం అటుండ నిచ్చి, సాంఘిక శాస్త్ర మర్యాదను గమనించలేక పోతున్నారనిపిస్తున్నది. రైతు అనేది కులం గాదు; రయ్యత్‌-కృషికి, పాఠరసీపదం. వీరిద్దరు రైతులైనా భిన్నకులంవారు, అందువల్ల వేమన కమ్మో, బలిజో, మున్నూటియో తేల్చడం చరిత్ర రచయిత ధర్మం. వేమన కాపుకులం అని చెప్పుకొన్నాడు. కాపులు - రెడ్డు రెడ్డను కాపులనడం నెల్లూరు, రాయలసీమ (ప్రాంతాలలో రూఢి అయిన వాడుక, తమిళనాడులో రెడ్డను వెళ్తాళ అన్నట్లే కర్నాటకంలో గౌడ, పటేలు ఆంటారు. రెడ్డ (గ్రామాలలో ళా ప్‌ న్‌ “కాపులు కరణాలు రచ్చబావిలో ఉన్నారు” అనడం వాడుక “పాలవంటి కులమువారు కాపులెరుంగు” అని వేమన శిష్యులమాట. “చెడ్డచేనుజూచి రెడ్డి తామెచ్చునా" అని, వేమన ఆ (ప్రాంతపు కాపును కృషికుని రెడ్డిగా చేస్తున్నాడు. యిదంతా పద్యాల లోపలి సాక్ష్యం. కృష్ణు గోదావరిజిల్దాల కాపులు యీ కాపులుగారు; నెల్లూరు బలిజలు వణిజులు, శెట్టిపట్టం గలవారు (సుబ్బయ్య శెట్టి సర్కారుల ఒంటరి, కాపులు సన్నిహితులేమో. రాయలసీమలో (గ్రామ మునిసిపులకు రెడ్డి బిరుదుల తగిలిస్తారు.ఈ పరిపొటివల్ల చాలామంది కమ్మవారు రెడ్డి అని పెట్టుకొని ఉన్నారు. పంటకాపు, పాకనాటికాపు, వెలనాటికాపు అని, వడ్డ జాతులవలె రెడ్డ జొతులు లెక్కకు మించి ఉన్నవి. ఇవి ఆయాళాఖ నివసించిన ప్రదేశాన్ని బట్టి వచ్చిన పేర్గు: పంటనాడు-నెల్లూరు జిల్లా గూడూరు (ప్రాంతం; పాకనాడు పెన్నకు ఉత్తరం అద్దంకి వరకు; వెలనాడు వినుకొండ ప్రాంతం, పాకనాడు, వెలనాడు శాఖలు బ్రాహ్మణులలో గూడ ఉన్నవి, శ్రీనాథ కవిసార్వభౌముడు

• పాకనాటింటివాడు (ఇది ప్రాజ్నాడన్న సంకర సమాసం కాదు.) ఇట్లే కమ్మునాడు గుండ్లకమ్మకు పైదని అంటున్నారు. ఆరువేలనాడు గూడ ఈ ్రక్కదే, తమిళనాడు కేరళలో ఈ కాపు రెడ్డియార్‌ అయినాడు. (యార్‌-గౌరవ వాచకం; మొదలి - మొదలియార్‌) మైసూరు వక్కళిగార్జ్హు తెనుగే మాతృభాషగా గలిగి, రెడ్డశాఖ వారమని వేమన ప్రపంచ పరివ్యాస్త కీర్తి త్ర

చెప్పుకొంటూ, మనువులతో ఇచ్చిపుచ్చు కొంటున్నారు. (3. హనుమంతయ్య మొదలైన వారు) ఇక ఇప్పుడు, ఈ (ప్రాంతపు రెడ్డను కాపులను వేరు చేయ పూనడం, మసిబూసి మారేడును నేరేడు చేయడమే! నిన్న మొన్నటివరకు మా జిల్లాలోనే గాక ఇతర ప్రాంతాలలో గూడ కమ్మ వారు నాయుడు అనే పట్టం కలిగి యుండినారు. కృష్ణలోగూడ, ఇప్పుడు చౌదరి అనే బిరుదం కమ్మవారికి ప్రీతిపాత్రమై ఉన్నది. చౌధురీ అనేపారసీక పదానికి రైతు అని అర్థం. ఉత్తరదేశంలో, ముస్లిం, హిందువు, జాట్‌ జాతులలో చౌదరీలున్నారు. ఇక కొంతకాలానికి కమ్మువారు చౌదురీలు వేరని అన్నట్లే ఉంటుంది. రెడ్డు రాయలసీమ కాపులు వేరనడం. నెల్లూరులో పంటకాపు, భూస్ట్రితి, కొండారెడ్డికొడుకు కోదండరామిరెడ్డి అని డాకుమెంట్లలో తప్పనిసరిగా (వ్రాసుకొంటు న్నారు. ఈ ఆచారం ఎన్నోతరాల నాటిది. కాపు = రెడ్డు వేమనయోగి కాపుకులం అన్నప్పుడు, ఆ ప్రాంతపు రెడ్డనే ఉద్దేశించి అన్నాడు, మొగల్‌ పాదుషా, బౌరంగజేబు కాలంలో ఉండిన ఒకకవి, తన వెంకటేశ్చరస్తుతి శతకంలో (నిందాస్తుతులు గలి సీసపద్యాలు) ఈ సత్యాన్ని గట్టి చేస్తున్నాడు. (వంగూరు సుబ్బారావు ఉదాహరించినవి.) =. బంటు పంతంబు తగదంచు పంటకాపు దనము గైకొంటి, విది మంచిగుణము, దినము జనముదెచ్చిన ధనము అప్పణములిచ్చి శత్రుసంహార వేంకటాచలనివాస -. తగు, తాటిపర్తి చిన్నారెడ్డి, సేయు కాపుదనంబు సూచి, నీక్తు కోర్కెలు బుట్టెను తిరుమల కొండరెడ్డి, మగతనము మాని కాపైన నగవుగాదె శత్రు... (46)

• పలుపును మోకును బగ్గంబు మునికోల కాడియు మేడియు కల్టు కలప ఖు లోక కవి వేమన

యేమియూలేక యేజెద్దు గల్గిన కాళ హస్తీశునకు నెక్కుడైన యట్టి పసిగాపునంచు నబాబుచే రెడ్డిత నానకు విడెమందినావు నీవు, బలభద్రమూర్తివై హలము బూనినమాత్ర పైరెట్లుపండేవి? పన్ను వెట్ట కున్న బోనీరు, తురకలు నిన్ను బట్టి కట్టివేసేరు, చాలించు రెడ్డి తనము కటికిబంట్రోతు కిదియ ప్రఖ్యాతి గాదు శత్రు... (147) ఇందలి పదాలన్నీ నెల్లూరు, రాయలసీమ మాండలికాలు; అంటే, కవి ఈ (ప్రాంతంవాడ్డై, కాపులు, రెడ్డు ఒకటేనని తెలిసిన వాడుగా నున్నాడు. అంటే, మున్నూరేండ్డ్లుగా, రెడ్డి కాపు ఒకేజాతి నిర్దేశకంగా సాగివస్తున్నదని తేలుతున్నది! రాళ్ళపల్లివారు, ఓరియంటల్‌ లైబ్రరీలోని ఈ క్రింది పాతపద్యాన్ని ఎత్తి వ్రాసి, ఎప్పటినుండో వేమనను రెడ్డిగా గుర్తించి నారని చెపుతున్నారు:- = ఇనుమున జేసిన మైనపు కడ్డి ఇంటివెనుక నజ్ఞావుల దొడ్డి అవిటికిమేసిన కుందురు గడ్డి విప్పి చెప్పరా వేమారెడ్డి ఈ విధంగా శిష్యులు చెప్పిన పద్యాలలో వేమనను రెడ్డిగానే చెప్పినారు. ఇట్టా దిగివస్తున్న వేమన రెడ్డి పట్టాన్ని ఆయనకు దక్కకుండా ఇప్పుడు చేయబోవడం, గడ్డకట్టకపోయినా, ఒక మూగ కుట్ర అనిపించుకుంటుంది. ఇంకా వేమన చెప్పుకొంటున్నాడు:

• కలియుగమున నున్న కాపుకులానకు వేమన తన కీర్తి విక్రయించి... వేమన ప్రపంచ పరివ్యాస్త కీర్తి భి

జ యనలో చింత ఇచ్చినా పులుసు చఛావనట్టు కులాతీతుడైనా దానిష్టై అభిమానం, క ణా అప్పుడప్పుడు తెలియకుండానే పైకి ఉబికేటట్టున్నది. ఇది మానవ స్వభావంలో చ వు అయినా తన కులాన్ని పాగడి, తాను దానికి శ్రీర్తి దెచ్చినందుకు మురిసి పోవడం సహజమే. =. ఒరులకొరకు భూము లొదిగించు వారలు అపనిపతికి వశ్యులైన వారు పాలవంటి కులమువారు కొప్పలెరుంగు - తనజాతి సంఘానికి కూడు 'పెట్టినదని, వారు స్వామిభక్తులని పవిత్రులని తెలుసుకోమని పరాకు పలుకుతున్నాడు. హేతువాది, విమర్శక శిఖామణి, కవిరాజు త్రిపురనేని రామస్వామి చౌదరి, తమ సూతపురాణం 56వ పేజీలో వేసున గుణగౌరవానికి మైమరచి, ఆయనరెడ్డి అనే నుతిస్తున్నాడు;

• అయత రాజనైభ్వమ్సు నంతయు త్యజించి; సన్యసించి జా తీయఫ్య తీరుతీయములు తెట్టలుగట్ట తెలుంగు కబ్బమా ప్యాయనమౌ విధంబుగ బల్కిన మా చినవేమరెడ్డినిన్‌ పాయక ప్రస్తుతించెదన్సు బల్మరు భక్తి పురస్కరంబుగన్‌

ఇన్ని చూచ్చి (కడుపుమంట అనుక్షోమ్సు స ప ష్ష వెంకటేశ్యరర్ర్యా దక్షిణ భారశ్రం నా " వేమన వాస కేంద్ర స్థాపకులు శ్రీ త్రిపురనేని వహోసభలు, వేమనడుగి ఇడ న్నకని ౯౯ పరతుకొనుహోయి ఉన్న రెడ్డు రెడ్డి (తన పుస్తకంలో) పాం తలని న ఉర్పవాలు చేసుకొంటున్నారని ఎత్తిపొడుస్తున్నారు. ఇవవ త బొడ నమ్మదలచుకోని వ జోలికి పోదలచుకోలేదు. వేమన అగ జ్ర గలౌసికి చెందిన రైత్రు అన నిర్ణయించుకొని ముందుకు సాగిపోదాం. ఆందులో పంబ కాష్య] పా షా, జి బాణ బంధములు ఎంటకా సెటసనా షా ముద్రలం అని ఎగతాళి చేసుకొన్న తన క్స్హు (తనకు తెలియకనే వెలిక్షుికే శ స రంగు తీమంణ200 4011 క్రింద భి లోక క్రవి నేమన

కాపులు రెడ్డే (ఒక చారిత్రక పరిశోధనాంశం)

రాయలసీమ నెల్లూరు ప్రాంతాలలో కాపులంటే రెడ్డు అని అనాదిగా అనుశ్రుతంగా దిగివస్తున్న విషయాన్ని, “దక్షిణభారత కులాలు - జాతులు” అన్న ఒక బృహత్‌ పరిశోధక (గ్రంథం నిలబెట్టుతున్నది వ

౧49109 204 11065 0 50461600 1౧614 క - £964%2 2102510%, ౬1౬ 5106-10-1606601 0 14260125 60౪6000061 సేలం తీ5515166 03 మ వటైా64 ౧84 114 02426025 6౦౪జయుల! గ145ల0ు న్యాం113066 0) 6076౧౫ల౦1 2655 - సళ&జ412859 1909.

ఈ విషయ పూర్ణమైన గ్రంథాన్ని, 8 పెద్ద సంప్పటాలలో, మదరాసు ప్రభుత్వం ప్రకటించినది.

దక్షిణ భారత మందలి నాలుగు రాష్ట్రాలలో - తెనుగు, తమిళ, కన్నడ, కేరళలో - పర్యటించి శ్రమించి విషయాల సేకరించినది - ఎడ్‌గార్‌ ధర్‌స్టన్‌. ఈయన మదరాసు (ప్రభుత్వ మ్యూజియంలో పని చేస్తూ, అదే పనిచేస్తుండిన కె. రంగాచారి సహాయంతో ఈ పేద్ద ప్రచురణను రూపాందినాడు. 1894లో ఈయన, మానవ శరీరాలను కొలిచి జాతి విభేదాలను నిర్ణయించే (గంళఃంరైంకులం) పరికరాలలో నీలగిరియందు పరిశోధన చేస్తుండగా, ప్రభుత్వం 1901లో (2102120010) మానవ వంశశాస్త్ర పరిశోధన చేయమని నియమించినది. సంవత్సరానికి 5000/- రూపాయల జీతం మీద ఈ పండితుడు ఎనిమిదేండ్డు ఎందరో నిపుణుల సహాయంతో పాటుబడి, (గ్రంథం సిద్ధంచేసినాడు. దక్షిణ భారత మందలి 300 జాతుల లక్షణాలను స్వభావాలను శారీరిక నిర్మాణాలను గూర్చి విచారించి, ఆయన సేకరించిన ఆ విషయాలను 1909లో మదరాసు (ప్రభుత్వం ప్రచురించినది.

థర్‌స్టన్‌ ఊరూరు తిరిగి, పెద్దల చిన్నల కలుసుకొని, వాబ్మూలాలు తీసుకొని, ఫోటోలు తీసి, శాస్త్రీయ పద్దతిలో వివిధ కులాల జాతుల విషయాలను సంకలనం చేసినాడు. ఇది మెకంబి కై ఫీయత్తులవంటిది.

వేమన ప్రపంచ పరివ్యాప్త కీర్తి గ

ఇందలికొన్ని అమూల్య విషయాలు సంస్కృతంలో (ద్రావిడజాతి అనేదాని మొదటి పేరు తములి౯ ఇది 12 శాఖలైనది.కదంబరాజు మయూరవర్మ యజ్ఞయాగాదులను జరిపించుటకు (బ్రాహ్మణుల కొరత ఏర్పడి నందువలన, ఆంధ్ర దేశం నుండి (బ్రాహ్మాణేతరులను రప్పించి, వారిని (బ్రాహ్మాణులుగా జేసి వైదిక కర్మలు సాగింపజేసీినాడు. కమ్మ, లేక రెడ్డి అనే విభాగం సంఖ్యలో చాల పెద్దదిగా పెరిగినది. అనంతపురం గజిట్‌ ఈ కాపురెడ్డు పెద్దభూస్వాములై ఇతర కులాలచేత గౌరవింపబడుతున్నారని ప్రకటిస్తున్నది. సేలంజిల్లా మ్యాన్యుయల్‌ రెడ్డిజాతి నాగరకతను, అభిరుచులను చాల ఎక్కువగా కొనియాడుతున్నది. 1891 సంత్సరపు సె౯ సెన్‌ రిపోర్టులో హెచ్‌.ఎ.స్టూవర్డు (1.4. 50112) కాపు అంటే రక్షకుడని, రెడ్డింటే రాజు అని అర్ధం చెపుతూ కావు, రెడ్డి, రట్టిఅనే నామాంతరంతో భారతదేశంలో వివిధస్రాంతాలకు ప్రాకి, అందు స్థిరపడినాడు అని నిరూపించినాడు. (ఇప్పుడు కర్నాటక, కేరళ తమిళనాడులో ఎక్కువగా ఉన్నారు) ఓరుగల్లు కాకతి ప్రతాపరుద్రుని పతనాంతరం (1323) రెడ్డు జమీందారులైనారు. కొంగు దేశాన్ని రట్టీ జాతిరాజులు ఏలినారు. ఇక రెవరెండ్‌ టి. పౌక్సు (6౪. 7. ౯0411669) కాపుకుల బిరుదమైన రెడ్డిపద పరిణామాన్ని స వివరిస్తున్నాడు : రట్టి - ఇరట్టి - రడ్డ - రాహ తోర్‌ - రతౌర్‌ - రాష్ట్రకూట - రట్ట - రెడ్డి ల స్రానకూటి పొద్దని (ఉదయం 10 గం) నెల్లూరు పల్లెలలో వాడుక మాట) ఇదే (గ్రంథం టీ స్‌ కాపు శీర్షికను చూడమని చెపుతున్నది. ఇట్లా రాయలసీమ నెల్లూరు కాపులు ఆఅ సె (త్ర చాటుతున్నది. ఇక వేమన కాపు అని చెప్పుకొన్న దానిని రెడ్డి అని తేల్చివేస్తున్నది. మోపగర్రు (౯ (రు వాస్తవ్వులు కొడాలి లక్షినారాయణ, (బి.ఎ) గారు గొప్ప పరిశోధకులు. 60,70. హయ ఇ - భారతం) పరిశోధక వ్యాసాలుగ్రాసిన పండితుడు. వర్రి వేమనవలె కనబడినా ఏం [ . ఈయన వేమనను గురించి (వ్రాస్తూ ఉపనిషత్తుల విజ్ఞానమే వేమన పద్యాలలో న టూ, కాపు - రెడ్డి సమానార్థకాలని, వేమన రెడ్డికులాలంకరుడని తమ పరశోధన వ్యాసంలో 'ఛ్రాలనాడు, ఇంకా శివాజీ మహారాజు పట్టాభిషేకక్షాలం 1674 వేమన కాలమని చెపుతున్నాడు. చ వేమన ఎర్కొన్న కులాలు వేమన ప స న్‌ పద్యాల అధారంగా ఇంకొక సత్యం బయటపడు తున్నది: ఇన్ని పద్యాలలో వేమన. శైవ, వైష్ణవ, లింగాయతుల, (బ్రాహ్మణ, వైశ్య, క్షత్రియ, జంగం లోక కవి వేమన

తురకల, వేళ్యల పేర్కొన్నాడేగాని బ్రాహ్మణేతరులలో రెడ్డి కులాన్నిదప్ప - కమ్మ, సర్కారు కాపులు, ఒంటరి, బలిజి మొదల్లైన కులాలను పేర్కొననేలేదు. ఒకటి రెండు చోట్ల వెలమల గజలతులను (ప్రస్తావించినాడు. అంతే! ఎడ్జి మడ్డి రెడ్డి కులమే ఆయన మనసులో ఎప్పుడూ మెదలుతుండినది. 1806లో జె.ఎ. దుబాయ్‌ వేమన రెడ్డి కులజుడనే వ్రాసినాడు. ఇది వేమన కాలానికి సమీపమైన సంవత్సరం. కృష్ణదేవరాయులు - రెడ్డు సమరాంగణ చక్రవర్తి - విజయనగర సార్వభౌముడు (1509 -1529) కొండవీటి రెడ్డి రాజులను జయించిన వాడు; రెడ్డపై గౌరవమున్నా రెడ్డను, తన ఆముక్త మాల్యద కావ్యంలో పొగడుతూనే ఎగతాళి చేసినాడు. రెడ్డు ఆయన మనసును వీడరైరి. ఇందు హాలికులే కాపులని, “కాపు గుబ్బెతలు పునాసలు (పునర్వసుకార్తెలో పైరు పెట్టే ధాన్యములు, పిసికిళ్లుగా (అరచేతులతో నలిపినవి; గుబ్బెతలు కాబట్టి పిసికిళ్లు = మర్దనం అనుట సూచింపబడినది.) భర్తలకు పెట్టినారు అని వర్షించి (4-133) పక్కపద్యంలో - (14-134) రెడ్డ వ్యవసాయ జీవనాన్ని, వారి ఆహారాన్ని వ్యంగంగా వరిస్తూనే ప్రభుత్వైకాప్తిని - రాజాధికార దర్వాన్ని వర్షించినాడు. సేద్యం (చేసేవారే కాపులు - రెడ్డు) అని ఆ రాజు చెపుతున్నాడు. జడివానలో అరెడ్డు ఇట్టా కాలం గడిపినారు. (గ్రామ జీవనం బాగా తెలిసిన విధంఇది. మ - గురుగుం జెంచలిం దుమ్మిలేదగిరి సాకుం దింత్రిణీపల్లవో త్కరముం గూడ బొరంటి, నూనియలతో! గట్టావి కుట్టారు నో గిరముల్మెక్కి, తమిం బసు ల్పొలము వో గ్రేపు ల్మెయిన్నాక, మే కెరువుం గుంపటి మంచ మెక్కిరి, ప్రభుత్వైకాప్తి రెడ్డజ్జడి౯ (ఆ జడివానలో రెద్డు - సేద్యమే జీవనంగా గలిగిన కాపులు-రాచరికపు టెక్కులతో ఇట్లా అధికారంలో (ప్రవర్తించినారు : గురుగాకు, చెంచలాకు, తుమ్మి ఆకు, లేత తగిరిస ఆకు చింతచిగురు - వీటన్నిటినిచేర్చి నువ్వులనూనెతో (నేయి కన్నా ఇది రుచికరము, పుష్టికరము కాబట్టీ పొరిటి, కట్టావి (వేడి వేడి) ఇంపైన ఓగిరముల తృప్తిగా మెక్కి, పశువులు, మేతకు పొలాలకు పొగా, వాటిదూడలను ఇంటన ఉంచుకొన్నారు. అవి అరెడ్డ దేహాలను నాకుతుంటే సహించినట్టు హాయిగా మేక ఎరువు (ఇది ఎక్కువ వేడిని ఇస్తుంది) కుంపటులు ఇంటబెట్టుకొని, వేమన ప్రపంచ పరివ్వాప్త కీర్తి థి

ఆ వేడిలో సుఖంగా మంచాలెక్కి కాలంగడిపినారు. ఇది స్వతంత్ర భూ జీవనం కల్పించిన వసతి, ఇప్పటికీ రాయల సీమలో పసులను ఇంటనే కట్టేస్తారు.)

ఈ భోజన విధానం దేశాచారాన్ని బట్టీ ఉంటుంది; ధనికి దరిద్రునికి ఇందు భేదంలేదు.

శ్రీనాథకవి సార్వభౌముడు పల్నాడును వర్షిస్తూ

“జొన్నకలి, జొన్న యంబలి

జొన్నన్నము, జొన్న పిసరు, జొన్నలె తప్పన్‌

సన్నన్నము సున్నసుమీ

పన్నుగ పలనాటిసీమ (ప్రజలందరికిన్‌

రసికుడు పోవడు పలా

డెసగంగా రంభలైన నేకులె వడుకున్‌

వసుదేవుడైన దున్నును

కుసుమాస్తుండైన జొన్న కూడే కుడుచున్‌”

అని దేశాచారాన్ని చెప్పినాడు,

ఇట్లంటూనే, కసిదీరక కాబోలు, కృష్ణదేవరాయలు (7.4)

కసిదీరక కాబోలు కృష్ణదేవరాయలు, మదాంధుండనై, యల్ప విద్యాలబ్లి (కొంత చదువున్న దన్నమాట) విడువ ముడువ వేసరని (శ్రమింపని) వీసంబుగల (ధనంగలిగిన) రెడ్డియుంబోలె, అవి తెగడ్త, పాగడ్త కలిపిచెప్పినాడు,

రెడ్ల స్థితిని బాగా ఎరిగి వ్రాసిన వ్రాత గదా!

అనుత్రుతంగా చారిత్రకంగా వేమన రెడ్డి అన్నసంగతికి, కవికోకిల దువ్వూరు రామిడెడ్డి ఉప్పొంగి ఇట్టా గొన౦ంచేస్తున్నాడు :

=... సచ్చితానంద దర్శనుడు వేమనయోగి

మనకులమున బుట్టెనన్న మాటచాలు! (రెడ్డికుల ప్రభోదం) ఇంకొక కవికోకిల జాషువా ఇట్లే కీర్రించినాడు. తండ్రి - కుటుంబము

వేమన వచనాలు, వేమన వాక్యాలు అని, కన్నడ వచనాలవలె కొన్నివచనాలు, కొండవీటి

దండకవిలెలు, మెకంటీ కైఫీయత్తుల వంటివి ఉన్నవి. అందు ఒకటి రెండింటిలో వేమన తండ్రిపేరు భి లోక కవి వేనున

రెడ్డన్న అని పేర్కొనబడి ఉన్నది. తల్లి పేరు కనబడలేదు. ఆ తల్లి కొరనోములు నోచినది. ఇట్టే భారత౦లో కర్ణుని భార్యపేరు చెప్పబడలేదు. ఇక, వీరిది (గ్రామీణ సామాన్య కృషిక కుటుంబం. రాజ్యాలు పోయినా రాచరికాలు పోలేదు. ఆనాడు ఈ రెడ్డి కుటుంబాలకు రాజసంతో పల్లెలో అధికారం సాగించినా, తక్కిన కులాలతో సామరస్యంగా మెలగి గౌరవింపబడినారు. ఇప్పటికీ ఈ అన్యోన్యత, (ప్రేమ, నెల్లూరు పల్లెల్లో కనబడుతూనే ఉన్నది, అన్ని కులాలవారిని అన్నలు, మామలు వరసలతో పిలిచి, సంఘంలో సమాన ప్రతిపత్తిని ఏర్పరచి, గ్రామజీవనాన్ని సుఖపూర్ణంగా చేస్తున్నారు. ఇక రెడ్డకు బ్రాహ్మణులకు మంచి స్నేహం. ఇట్టనే మన వేమారెడ్డి కుటుబం (గ్రామచావిడిలో నాయకత్వం వహించినది. చిన్న వేమయ్య వాతావరణంలో వీధిబడిలో గుంట ఓనమాలతో చదువు (ప్రారంభించినాడు. ఆందువల్ల రాచరికపు టెక్కులుగాని, ఆ అలవాట్టుగాని ఈ సంసారానికి పట్టుబడలేదు. తనకు నచ్చి, అలవాటైన జీవిత ప్రమాణాన్ని సహజశయ్యలో ఇట్లా వర్షించినాడు: =. నేయిలేని తిండి నీయాన కసువది, కూరలేని తిండి కుక్కతిండి.

• పప్పులేని కూడు పరుల కసహ్యంబు -. సద్దిమిగుల నింట సంసార మేలరా
• గడ్డివేసిన పోట్టగొడ్డు కొమ్మూడించు =_.. కుండ చిల్లిపడిన గుడ్డ దోపగవచ్చు పండిన చేలలోని పల్లేరు గాయలను, పరిగ ఏరటాన్ని చూచినాడు, ఇవన్నీ సామాన్య కృషిక కటుంబాలుండే (గ్రామదృళ్యాలు, = కాపుకులజు లెంత కర్ములైననుగాని పాపరాశి కొంత పరసిపోవు. వివర మెరుగనట్టి వెజ్టి జీవులుగాన! అని, తన వారి అన్నెంపున్నం ఎరుగని సంగతి చెపుతున్నాడు. 'సే్‌రు లక్ష్మీపరం పాత పేర్లపై రోతబుట్టుగా, అవి కొత్తవాటికి చోటిచ్చి వైదొలగడం లోక రీతి; ఇది సహజ వేమన ప్రపంచ పరివ్వాప్త కీర్తి ళ

పరణామము గూడా! తిక్కన, ఎర్రన, పోతన, పెద్దనలు (అన్నలతు తెర మరుగై పోయినారు. ఒక్కొక్క ఆదనులో ఒక్కొక్కమాదిరి పేరు రుచి కెక్కుతూ వస్తుంటుంది. తెనుగువారికి రాముడు ఇష్టదైవం; ఆయన మందిరం లేని (గ్రామంలేదు; మనుషులకు ఆయన పేరు తగులకుండా ఉండటం నిన్న మొన్నవరకు అరుదు. ముఖ్యంగా నెల్లూరు రెడ్డలో రాముని ఇరుకించుకోని పేరే లేకుండేది. ఇది ఇప్పుడు మారి బెంగాలి పథాన, అర్థంలేని పేర్తుగూడ దూరుతున్నవి.

అయినా, వేమారెడ్డి, అనే ఇంటి పేరుగలిగిన కొన్ని ముదురుకాపుల (పెరమా రెడ్డితెగ, లేతకాపులు కాటం రెడ్డి తెగ) కుటుంబాలు మా జిల్లాలో ఉన్నవి. ఇంకొక విశేషం, వేమన అని ఇంటీ పేరుగలిగిన ఒక కమ్మవారి పెద్ద కుటుంబం గూడ ఉన్నది.

వేము అంటే ఆర్థం వెదకుతున్నారు: బ్రౌణ్యం - సంస్కృతంలో వేమ అంటే నేతమగ్గపు అడ్డపలక అని చెపుతున్నది. ఆరవై ఏండ్ల నాడు, నెల్లూరు “సుబోధిని” వార పత్రికలో, ఒంగోలు వెంకటరంగయ్య, వేము అంటే వేపచెట్టు (తినగ తినగ వేము తియ్యనుండు - వేమనపద్యం) అని; వేప రాగి చెట్లను జమిటిన మొలవేసి, అశ్వత్ధ నారాయణ, లక్ష్మీనారయణ రూపంలో పూజించటం నేటికీ సాగివస్తున్న సదాచారం కాబట్టి ఈ వేమ లక్ష్మిని సూచిస్తుందని వ్రాసినారు. రెండు మూడేండ్లనాడు. ఇమ్మడి వేదం వెంకటరాయళాస్తి ఎం.ఎ; ఈ (వ్రాత చూడని వాడుగానే, వేపచెట్టుకు లక్ష్మీపరమైన అర్థం చెప్పినాడు.

“వేము చెక్క తిన్న విషరోగములు పోయి” అని వేమనే వేము ఓషధని (537 పద్యం) స్థిరం చేస్తున్నాడు.

చదువు-కవిత్వము

చిన్న వేమన ఊళ్లో కుజ్జకారువారికి నాయకత్వం వహించినా, పల్లైకూటానికి పోయినాడు. ఏ భట్రాజు అయ్యవారో చెప్పిన చదువు ఒంటపట్టించుకొన్నాడు. చిన్నా పెద్దల పట్ట మర్యాద చూపినాడు.

• తల్లి దండ్రి మీద దయలేని పుత్రుండు

పుట్టనేమి వాడు గిట్టనేమి? పుట్టలోన చెదలు పుట్టదా గిట్టదా |

= _ తల్లిదండ్రు లెన్న దగు తొలి గురువులు

భి లోక కవి వేనున

ఈ విధంగా పెరిగినాడు; చదువుతోగూడ కవిత్వం సహజ జన్మమెత్తి, ఇసుక తిన్నెలనుండి బొక్క వేసుకోని పారే సోనకాలువ తేట నీరు వలె జాలు వారినది. చుట్టూ వికాస మొందిన రమ్య ప్రకృతి ఉపదేష్ట అయినది. ఆ పైన జాను నుడికారంతో గూడ, దానికి తొడవు, గుణమైన లలిత ఛందస్సు, నాలుకపై నాట్యం చేసినది. సులక్షణ సారపు కుస్తీపట్టు ఈయనకు పట్టుబడలేదు.

కవిత్యంతోగూడ సంగీతరసికత ఏర్పడినది. ఘనరాగం కాకపోయినా హనుమత్‌తోడి మేళకర్తలోని తోడిపై (ప్రీతి పెంపారినది. వీణావాదన మనసులో మూర్చనల నింపినది. “దున్నపోతునకును తోడిరాగంబేల” ఆని మొరకులను, మొప్పెలను ఎగతాళి చేస్తున్నాడు. 'ప్రాయపు వేమన లలితకళా ఆరాధకుడై నాడు.

సంస్కృత పొండిత్యం

వేమనకు సంస్కృతం అంతగా తలకెక్కలేదు అనిన కట్టమంచి రాళ్లపల్లివారిని పందా పట్టిస్తున్నాడు. త్రిపురనేని జగన్నాథ పండితరాయల ఫ్లోకానికి సరిపోయ్యే ఒక పద్యము, శూద్రకుని మృచ్చకటిక నాటకంలో ఇంకొక ళ్లోకానికి సరిపోయ్యే మరియొక పద్యం చూపి, వేమన సంస్కృతం నాటకాంతం చదివిన వాడని చెపుతున్నాడు. సంస్కృత పాండిత్యం అంతగా లేక పోయినా వేమన కవితాక్తీర్తి మైలబడలేదు.

వేమన వీదిబడి చదువు దినాలలో, చదువు కంటె “రెడ్డోరి అబ్బాయికి” కొంటెతనమే పై కొని ఉండినది. పద్మాసనం వేసికొని శబ్బమంజరి, ధాతుమంజరి కంఠస్థం చేసే ఓపిక తీరిక ఈయనకు దొరుకలేదు,

వేమన బహు(శ్రుతుడు; ఆయన మనసు ఫోటో నెగటివ్‌ వంటిది. ఏది క్లిక్‌ అన్నా, ఆయన మానసిక ఫలకంలో బొమ్మ ఏర్పడుతుంది; ఇక అది చెరిపినా చెరిగి పోదు. విన్న కన్న విషయాలు అవసరమైనప్పుడు తటాలున స్సురించి కవిత్వంగా భాసించేవి.

మహమ్మద్‌; అంతటి ప్రవక్త అయినా నిరక్షరాస్యుడు అనిగదా అంటున్నారు. చదువులేని

వారెందరో సంస్కారులై ఉన్నారు; యోగులై గూడ ఉన్నారు. వేమన చెప్పిన తంత్ర, వేదాంత పద్యాలు విన్నవైనా కావచ్చును; లేదా స్థిత ప్రజ్ఞాలైన యోగారూఢు లందరికి కలిగే అనుభవాలైనా కావచ్చును. భావ పరిణామములో శాశ్వత సత్యానికి ఐక్యత తప్పదు. ఏకం సత్‌ విప్రా బహుధా వదంతి, అని గదా సత్య సూక్తి !

వేమన ప్రపంచ పరివ్యాప్త కీర్తి ళు

ఇంతే గాక, వేమన పండితులు చెప్పిన శ్ఞోకాలువిని, మనసులో బెట్టుకోని ఉండవచ్చునుగదా? త్రిపురనేని ఎత్తి చూపిన రెండుళ్లోకాలకు నాటకాంతం సాహిత్యం కావాలనా? (శ్రుత పాండిత్యం చాలదా? ఇవేగాక, మరికొన్ని పద్యాలకు సంస్టృతమూలాలు ఉన్నవంటున్నారు. ఆసలు పండితరాయల అనువాదపద్యం మొరటు సరసంగా ఉన్నది. "వెలది సురతవేళ బిత్తలై యొప్పదా”. ఇది కొక్కోక శాస్త్ర పండితుడు చొప్పించిన పద్యంగా ఉండవచ్చు. అదిగాక, పద్య ఫక్కి భాష వేమనవని గట్టిగా చెప్పలేము,

ఇక రెండో పద్యం “చంపదగిన యట్టి” అన్న విఖ్యాత పద్యం. ఇందు చాలు అన్నదానిని చావుగా దిద్దినది (బ్రౌను అని, (బ్రౌనేయులు చంకలు ఎగురవేస్తున్నారు. ఆరవై ఏండ్లనాడే, నెల్లూరులో కళాప్రపూర్ణ వేదం వెంకటరాయ శాస్త్రి శిష్యబ్బందంలో ఈ విషయం రేగినది. శాస్త్రి నోట్సులో చావు అన్న సవరణ చూచిన శిష్యులు, మనుమలు ఉన్నారు. ఇక త్రిపురనేని వీటిని “అట” న్యూస్‌ ఏజెంసీ మాటగా తేలిక చేయడం అంతబాగా లేదు. మృచ్చకటిక (మట్టిబండి) ఫ్లోకం విని వేమన ఆకర్షితుడై తెనుగు చేసి ఉండవచ్చును; మంచిని (గ్రహించడమే గదా పెద్దమనిషి లక్షణం. అట్లే బ్రౌన్‌గూడ పండితల వలన వినియుండ వచ్చును; శాస్త్రి - దొర దీనిని వేరువేరుగా (గ్రహించి ఉండవచ్చు; లేదా వారు పరిశీలించిన ఏదో ఒక వ్రాత ప్రతిలో ఈ పాఠం గూడ ఉండి ఉండవచ్చును.

ఇంకా, వాల్మీకి రామాయణంలో ఇదే భావం కలిగిన క్లోకాలున్నవి. క్రీస్తు చేసిన పర్వత (ప్రవచనంలో (5అ0100 00 416 0౬80 ఇట్టీ భావాలే ఉన్నవి. మడికి సింగన “సకల నీతి సమ్మతం”లో గూడ ఈ భావం ఉన్నది. ఎక్కడ ఎప్పుడు ఎవరితో ఎవరిలో ఇట్టివి పుట్టినా భావసామ్యాలే అనుకోవాల. అడల్ఫ్‌ హక్‌జెలి అనే దర్శన పండితుడు తన. "పెరెనియల్‌ ఫిలాసఫి” అనే తత్షృశాస్త్ర (గ్రంథంలో, మన ఉపనిషత్‌ “తత్వమసి” అనే శాశ్వత సత్య సూత్రాన్ని, లోక (ప్రవక్తలు తమతమ స్వానుభవంతో స్వభాషలలో వివరించినవి, ఎన్నో వాక్యాలను ఉదాహరించి ఉన్నారు; ఇది నేరంగాదు, కాపీ గొట్టడముగాదు, దొంగిలించి పొడు చేసేది అల్స బుద్దులు.

వేమనది సామాన్యపు చదువైనా? మనసు మరపు ఎరుగనది. విన్నది కొద్ది అయినా, కాంతికిరణం రెఫ్‌లెక్టర్‌లతో విస్తరించినట్టు వేమన మేధస్సు మెరిసినది. సంస్కృత భాషా (ప్రాబల్యం వేమన రచనలో అంతగా పొడకట్టదు. ఆయన తెనుగుదనమే ఆయన శయ్యకు గూర్చిన తియ్యదనం. భు లోక కవి వేమన

వేమన కాలం వేమన విషయంలో (ప్రతి అంశం గూడ గిజిగాడుగూడు వలె చిక్కుబడి ఉన్నది. నన్నయ్యకు ముందున్నవాడు అన్నవారు మొదలు, 18వ శతాబ్దం అదివరకు ఆయన మనిన కాలాన్ని నిర్ణయించినారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డి 1600-1752 నడుము ఇరికించినాడు. రాళ్ల పల్లి 18.4. (ప్రారంభం అన్నాడు. డా. గోపి 1650 అన్నాడు. ఇది గురికి బెత్తెడు ఎచ్చు తక్కువగా సరిపోయేటట్టున్నది. (ప్రభుత్వం పండితులను, పరిశోధకులను విచారించి, వేమన త్రిశతాబ్ద జయంతిని 1972గా నిర్ణయించి, ఆయన స్కృత్యంకంగా తపాలబిళ్లను వెలువరించినది. ఈ న్న! ఎన్నికకు, తెనుగు కవులలో వేదాంతులలో ఈయనే మొదటి వాడు. మనన] న చడాగ గ్గ క్స్‌ క్ల ల్సి 20 అటుల 20 అటుటి లకీ 800% 17964౧౯ ఇణ 901% ౧ కి యాగుగా? షో 905౫979 అ షణ ళల 1గుడు! మ హల | గ] ౧|.౧. చలో 1 గడ! ద అంటే వేమనకాలం 1672 అని అధికారముద్ర పడినది. ఇది ఛత్రపతి శివాజీ పట్టాభిషేక కాలం (1674 డాకు (మచ్చ) చాడి (కొండెము) అనే ఉరుదు పదాలు బాగా వాడుకలోకి వచ్చిన కాలంగా అది ఉండాల. శ్రీనాథుడు ఖుసి - రాయబారం అనేమాటలతో ఈ వాడుకను [ప్రారంభించినాడు. మిరపన అంటే వేమన మిరియాన్ని వర్షిస్తున్నాడు. 1498-1502 మధ్య, పోర్చుగీసు నావికుడు వాస్కోదా గామ ఈ ఎర్రమిరపను, దక్షిణ అమెరికా ఛిల్లీ దేశం నుండి మనదేశానికి కొనివచ్చినాడు. ఛిల్లీ వ్యాప్తికి రాను, ఆకాలంలో అధమం నూరు నూటయాభై ఏండ్లయినా పట్టి ఉంటుంది. (ముంతమామిడిని-జీడి-గూడ ఈ నావికుడే, ఆఫ్రికానుండి మనకు దెచ్చినాడు. బీజ ముఖం అనే దీనిపేరే కొత్తగా వచ్చిన వస్తు వనిపిస్తున్నదిగదా!) కామి - మోక్షకామి అనుభవానికి మించిన గురువే లేడు! వేమన జీవితమంతా స్వానుభవాలను బట్టి ఆయా వేమన ప్రపంచ పరివ్వాప్త కీర్తి థు

ఘట్టాలలో వాటికి (ప్రతిబింబాలైన పద్యాలు వెలువడినవి, ఇవి భావ పరిణామ సూచకాలేగాని, భావవైరుధ్య సూచకాలు కావని ముందే అనుకోని ఉన్నాం. సాగిన రెడ్డితనం సానెవాడకు దారిదీసినది మా పల్లెలలో శ్రీమంతులైన రెడ్డ పిల్లకాయలు వాచ్చెడి (వాళి - చెడటం) పోడం చూస్తూనే ఉన్నాము. మాటకు అడ్డు లేకపోవడమే ఈ పనిచెడుపుకు మూలం. మొదట రక్తి కవిత్వ సంగీతోపాసి ఆయిన వేమన కోడెప్రాయం కామసౌఖ్యంపై నోరూరించినది. మదనుని ఆయుధాగారాలైన వేశ్య గృహాలు అనాటి గ్రామాలకు - (ప్రబంధ కావ్యాలలోవలె - నాగవాసాలని ఒక అంగుగా ఏర్పడి ఉండినవి. (మదరాసు ఆంధ్రులు వాడకాలు అంటారు.) =. ఆడుదాని జూడ నర్ధంబు జూడగ (బ్రహ్మకైన బుట్టు రిమ్మ తెగులు ఆని, తన వలపు తెగులును సమర్థించుకొన్నాడు. యువక వేమనకు పలుకుబడితో గూడ, చేత రూకలు గలగలలాడినవి. కామసాఖ్య విశ్రేతల పొందు శాస్త్రాలు నిషేధించలేదని "సానెదాని పొందు సౌభాగ్యంబు” గా భావించి, ప్రేమవారాళిలో తలమున్కలైనాడు. = కౌమియమైన జనుడు ఘనుడు గాడాయెనే కామి గాడె కృష్ణస్వామి ముందు, కామిగాని జనుడు గణపతి కాడొకో అని, దయ్యం ధర్మపన్నాలు చదవినట్లు సరి పెట్టుకొన్నాడు. అయినా, ఎక్కువ తీపుతింటే మొగం మొత్తుతుందిగదా? దీనిక్రితోడ్సు శ్రయనకు లంజతల్లి ఒక పెనుభూతమైనది. = అంజ లఅంజక్షా ని లావెల్ల కొనియాడు, ఇంకా తల్లి గలుగు లంజ దగులుట చీక్రాక్సు” అని తలకెక్కి, పెండ్లి చేసుకోవాలనుకొన్నాడు. ఇక వధువులకు కరువా ? గృహస్థుడైనాడు వేమన పెండ్డాడి మురిసినాడు! యువక ఉఉద్రేక్షానికి దేనిమీద పడితే దాని మీదే యావ (ఆధికాస్తక్తి, వేమన దీనికి అతీతుడుకాదు. (0 లోక కవి వేమన

= సుగుణవంతురాలు సుదతిమై యుండిన బుద్దిముంతు లఅలగుచు బుత్రులొప్తు; స్వర్గమేటికయ్య సంసారి కింకను ? అని రసకందాయంలో పడినాడు. “ఇంటి ఆలు విడిచి ఎట్లుండవచ్చురా” అని ఆనందతన్మ యుడైనాడు. “చెరకురసము కన్న చెలిమాట తీపిరా” అని మురిసిపోయినాడు. = ఇంటియాలి విడిచి యిల జార కాంతల వెంటదిరుగు వాడు వెజ్టివాడు, పంటచేను విడిచి పరిగయేరిన యట్లు అంటూ ఏకపల్నీ 'త్రచుడైనాడు. భార్యగయ్యాళి అయినది విధి వేమనతో చెర్జాటమాడినది, (ప్రేమించి పెండ్దాడిన భార్యకు పెడసరపు బుద్దిపుట్టినది: క్రమేణా గయ్యాళి అయినది, ఇది ఆంధ్రకవిత్వానికి, దేశానికి, తత్త్య బోధకు మేలైనది. ఆలిని వంచుకోలేని దానికి రెడ్డిరాజసం దెబ్బతిని, ఇక రచ్చపట్టు చేరడం ఎట్లనా అని, “ఇంటిలోని పోరు ఇంతింతగాదని” లోలోపలనే కుమిలినాడు. =. ఆలు మగనిమాట కడ్డంబు వచ్చెనా ణి ఆలుగాదు నుదుటి వ్రాలుగాని, అట్టియాలి విడిచి అడవి నుండుటమేలు అని, పెండ్దాముకు పూర్తిగా పెడమొగం బెట్టినాడు. "ఆలిని వంచలేని అధమత్వానికి” సిగ్గుపడినాడు. “గడుసురాలు మగని గంపబెట్టి అమ్మ” బోతున్నదని తెలుసుకొన్నాడు. =... భావ మరసి తన్ను భార్య సేవించిన నింటికైన నగును నీశ్చరుండు, అదియులేక (బ్రదుకు టధమము భువిలోన అని, దెబ్బతిన్న ఆత్మ గౌరవంతో వాపోయినాడు, = సుఖసుఖాన నేను సుగుణుడై యుండగా నన్ను పెండియాడ నయము జెప్పి దీని గూర్చిన విధి నేనేమి యందును ? వేమన ప్రపంచ పరివ్యాస్త కీర్తి ఈ

అంటూ, తన తలవ్రాతకు వగచినాడు. “ఇంతలో ఇహమున సుఖియింప హేమకారక విద్య" అన్న బైరాగుల మాట చెవినబడినది. సోక్రటీస్‌ ప్రపంచ తత్త్వవేత్తలలో ప్రఖ్యాతిగాంచిన గ్రీకు వేదాంతి సోక్రటీసుకు గయ్యాళిభార్య దాపురమైనది. ఆమె ఆ సుకుమార హృదయుని కాల్చి గంపల కెత్తినది; దీనితో తల బట్టగట్టినది, బుద్దిమంతుడు కాబట్టీ ఆపెను వదలి పెట్టి ఆత్మ జ్ఞానియై, లోకానికి వెలుగైనాడు. ఈ ఆలిపోరు పరోక్షంగా ప్రపంచానికి మేలైనది, వేమన స్థితి గూడ ఇట్టిదే!

• _ సద్గుణంబులేని చదువది యేలరా ? అని, లోచూపుతో ఎరుకకలిమిని పొందినాడు, తర్వాత అదే దారిన నడిచినాడు. = ఇల్లు విడిచినట్లు యిల్లాలి మదిరోసి తల్లడంబు మాని తలపు నిలిపి, ఒడలు మజణచి యోగ ముల్లసిలైడునట్లి శా గా లు వాడె పరమగురుడు వసుధ వేమ. ఈ మానసిక స్థితి వేమనచేత గురువును వెదకించినది. ర్‌ (ప్రగర్తః వ! ఈ మానసిక క్షోభ వేమనను నారీజన గర్హణానికి గూడ దింపినది. తల్లిని ఘనపరచిన ఈ యువకుడు ఇప్పుడు ్రీజాతినే శపించసాగినాడు.

• _ అన్యపురుష వాంఛ ఆడుదానికి నుండు

• ఆడుదాని బొంకు గోడ బెట్టినటుల అన్న హితోపదేశ ధోరణిలో బడినాడు, = తనకు గాని యాలు దానవురాలురా అని మనసును నమ్మబలుక్కోని (ఫి లోక కవి వేమన

• బ్రహ్మ యాలితాడు బండి రేపున దెంచ

మంటూ, పూర్తిగా విరాగి అయినాడు. ఇవే వేమన జీవితయా(త్రలోని పరిణామ ఘట్టాలు!

కాని, ఆడుపుట్టువును మహిమ పరచిన పద్యాలుగూడ చాలా ఉన్నవి. రసవాదం

బైరాగులు బ్రస్టుపట్టించిన ఈ హేమకారక విద్య వివాదస్పదంగానే సాగివస్తున్నది. మానవుడు అనాదిగా పసిడికై ప్రాకులాడుతూనే ఉన్నాడు. ప్రపంచ దేశాలు అన్నిటిలోనూ ఈ పిచ్చి రేగినది. ఇప్పుడు అణుయుగంలో ఇది సాధ్య మంటున్నారు. బంగారం చేసినట్టు అప్పుడప్పుడూ వార్తాపత్రి కలలో వస్తున్నది. పెద్ద మనుషులను, శాస్త్రపరిశోధనను నమ్మకపోయ్యేగతి మనకెందుకు?

మన బైరాగులు కావలసినంత మాత్రమే చేసుకొనే వారట! వేమన పలుతావులలో చాలా పద్యాలలో బంగారు చేసే ప్రక్రియలు చెపుతాడు. ఆయన చెప్పిన వస్తువులు, మూలికలు సంకేత నామాలతో, మూలపదార్జాలేవో అంతుబట్టీయలేదు. 616 15 2 [06004 గ 60659 - అని షేక్స్‌పియర్‌ చెప్పినట్టు, ఒక నియమానుసారంగా నడచిన వెర్రివేమన రసవాదాన్ని ప్రస్తుతానికి వదలివేస్తాం.

నాగొర్జునుడ్డు (సిద్ధ) స్వహస్తాక్షరాలతో (వ్రాసిన “రసతంత్రం” అనే (గ్రంధం, కర్నాటక, తుముకూరు జిల్హా, మధుగిరి అనే గ్రామంలో దొరికినదని ఈ మధ్య కొన్ని పత్రికలు ప్రకటించినవి, దీని పరిశోధన ఇంకా జరుగలేదు.

వెళ్లి బైరాగిగాదు, ఇంజనీరుగా పనిచేస్తున్న విద్యాధికుడు కంతేటి మురళీ మోహ (బి.ఇ0) విజయవాడ సభలో (మే 1981) వేమన చెప్పిన పదార్థాలకు వేరే అర్థమని, ఆయన (ప్రకారం బంగారు చేయవచ్చునని - తాను చేసినట్టు - ఉపన్యాసంలో చాటినాడు, ఒక కెమి'్ట్రి లెక్సరరు పిచ్చిరేగి, కాదని కారుకూతలు పలికినాడు. ఇంజనీరు తొణకలేదు.

వేమన వైద్యం

వేమన, రసవాదానికి కవల తమ్ముడైన వైద్యంలోగూడ వేలుబెట్టినాడు. వేము మంచి ఓషధి అంటాడు. వేమన బైరాగులలో చేరి భంగు (త్రాగినాడోలేదో గాని, అధ్యాత్మిక పధంలో మాత్రం ముందుకు పయనించినాడు! ఇదే ఆయన సాధించిన అలొకిక సంపద !

వేనున యోగి అయినాడు ఇప్పుడే, వేమన తన జీవితంలో ఒక మహోజ్వల మహనీయ ఘట్టంలో ప్రవేశించినాడు. ఇదే వేమన ప్రసంచ పరివ్యాప్త కీర్తి ఇ

ఆంధ్రులకు పేరు దెచ్చినది; భారతీయ వేదాంత వీధిలో తెనుగు చలువపందిళ్లు నెలకొల్పించినది.

కల్ల గురువులను తెగడినట్లే వేమన మంచి గురువుల పొగడినాడు. మలిన మానసాన్ని శుభ్రం చేయగలిగిన సద్గురువు చిల్ల గింజవంటివాడు అని ఎత్తి పెట్టుతున్నాడు. (చిల్లగింజను - ఇందుగు - సాది, ఆ గంధం బురదనీటిలో కలిపిన క్షణంలో నీళ్లు నిర్మలమౌతవి.) యోగం ప్రారంభించి, వేమన హరయోగం గూడ సాధనచేసి, చివరకు ఇది "జెట్టి సాముకంటె చింతాకు తక్కువ” అని [క్రిందు చేసినాడు. షడ్చ(క్ర భేదనంచేసి, కుండలిని మేల్కొలిపి నాడు. చదువుల గురువు సోమ శేఖరం అయినట్టే, లంబికా శివయోగి ఈయనకు తత్త్వం బోధించి నాడు. లంబిక అంటే అంగిటనుండే చిరునాలుక (కొండనాలుక). సాధకుడు నాలుకకొనను పైకి మడచి, చిరునాలుకకు అంటించి ధ్యానించినచో అమృతధార ఒకటి పుట్టి, యోగికి ఆకలి దప్పులు లేకుండా చేయునని అనుభవసిద్దులు చెప్పేమాట. ఈ శివయోగి వేమనకు వేధదీక్ష (3[001: 6౯౭2౦600 ఇచ్చి, అద్వైత భావాను సంధానానికి చేర్చినాడు. తోడనే ఈ శిష్యుడు శివయోగి అయినాడు.

ఆత్మానం విద్ధి - నిన్ను నీవు తెలుసుకో, అని చెప్పే వీరంతా ఈ దీక్ష నిస్తారు. రామకృష్ణ పరమహంస వివేకానందులవారికి ఇదే (ప్రసాదించినారు. తర్వాత తత్వమసి - అదేనీవు - అని తెలిపి, స్థితి ప్రజ్ఞనిగా అతీతమానవునిగా జేసి, ఆత్మానుభూతితో వేమనను అద్వైతభావాను సంధానం పొందినవాడుగా చేసినాడు.

అనాడు పళ్ళ్చిమాంధ్రంలో ప్రబలియుండిన వీరశైవపు పలుకుబడితో వేమన శివాద్వైతి అయినాడు. అయినప్పటికిన్నీ, ఒక వ్యక్తి ఒక మతము, ఒకే దేవుడు అన్నదే వేమన మూలసిద్దాంతమై సాగి, మానవతను మాన్యపరచినది.

పై స్థాయికి పోయినాడు కాబట్టే, బాహ్యాచారాలను, అర్థంలేని అనుష్టానాలను తెగనాడినాడు. ఏ మత౦ంలోనైనా మృషాదర్పాన్ని ఇండించినాడు; అందువల్లనే శైవాన్ని గూడ వదలక విమర్శించినాడు.

వేమన మకుటం

ఇదిగూడ చిక్కుబడిన నూలు ఉండే! ఎవరికి దోచిన ఆర్థం, వారు చెపుతున్నారు. వాడుకలో ఉన్న వివరణలు :

విళ్ళదాభిరామ వినుర వేము” అన్నది ఎక్కువ పద్యాలలో ఉన్నది, నాలుగు పాదాల పద్యాలలో శ్యష్రై-లోక కవి వేమన

మాత్రం పట్టి వేమ అని ఉన్నది. ఈ రెండు అక్షరాల మకుటం విషయ విపులత్వాన్ని బట్టి వాడబడి ఉన్నది; మూడు పాదాలలో విషయం ఇమడనప్పుడు సకృతుగా పద్యం నాలుగో పాదానికి (ప్రొకినది. అయినా ఆ పద్య శయ్య అందలి పదస్నిగ్ధతలలో కొరత ఏర్పడలేదు. ఈ పద్యాలు (ప్రధమ దళశలోనివి అనడం పొసగదు, ఎందుకంటే, మాటలలో పొందిక, భావంలో ఒద్దిక, నడకలో ఒడుపు, ఆరితేరిన చరమ కవిత్వపు పోకడలే కలిగియున్నవి. శిష్యులు, తదితరులు పొగిడిన పద్యాలు భిన్న సంబోధనలలో ఉన్నవి.

విశ్ళదాభిరామ వినుర వేమకు పుట్టిన పిలకలు : విశ్శతోభి రామ, విశ్శతాభి రామ వినుర (వినర) చేమ. మా ఊరి ఒంగోలు వెంకటరంగయ్య ఇది చెవికి ఇంపైన పాదపూరణమేగాని, వేరే కాదన్నారు. ఇది అర్ధం చెప్పను తప్పించుకొనే మార్గమే.

బయటికి వచ్చిన అర్జాలు ;-(2) అభిరామ, కంసాలి అభిరామయ్య పేరు తగిలించి వేమన ఆయన బుణం తీర్చుకొన్నాడు. (2) విశ్సద అన్నది వేమనకు ప్రియమైన వేశ్య; దాని పేర చెప్పినాడు (పురిపండా మల్లయ్యశా'స్త్రి. (3) విశ్చ సమస్తమును, ద - ఇచ్చుటచేత, అభిరాముడు

• మనోజ్ఞమైనవాడు. (4) ద-ఇచ్చెడి ప్రియమైనవాడు. (5) విశ్శత - ప్రపంచము, అనగా సర్వమూ తానై యుండుటచేత అభిరాముడు (రాళ్లపల్లివారు; ఈయనే ఇంకొక అర్ధం సూచిస్తున్నారు. (6) ద - ఇండించుట, ఆనగా ప్రపంచంలో అందరిని ఖఇండించినవాడు,

నానార్థ ఏకాక్షర నిఘంటువులకు సంస్కృతంలో కరువు లేదు కాబట్టి, ఇట్లా కాకిపండ్డు లెక్కిస్తా పోవడం మనవారికి ఒక ప్రీతి, చివరికి విశ్చత - సార్వలౌకికతకు (౫662100 ('ప్రియమైనవాడు వేమన అని అన్వయించుకొంటే, ఆయన సార్వజనీన భావాలకు మానవతా దృష్టికి సమన్వయం కుదరవచ్చు.

21 9011408 కసరత్తులేకుండా, సాధారణమైన సరళమైన మనస్సుతో (బ్రౌను 6౭0 6 1014014] అని అనువదించి, విశ్శత తట్టుకే మొగ్గు చూపినాడు. మీర్‌ మహమ్మద్‌ అలి 115640, 0 *౭0202, 44 10 16 10164 0 4|| అంటాడు.

కొందరు ఈ పద్యాలు వేమనను ఉద్దేశించి ఎవరో ఇతరులు పలికినవి అని, విపరీత వ్యాఖ్యానం చేసినారు; భావ స్వాతంత్ర్యం మన సంవిధానంలో (0083111601) పరిరక్షితముగదా! వేమ అని తన్నుతాను సంబోధించుకొని చెప్పుకొనే అలవాటు మనకు చాలాపాతది. ఈయనతో

వేమన ప్రపంచ పరివ్యాప్త కీర్తి ఈ

ఆంధ్రులకు పేరు దెచ్చినది; భారతీయ వేదాంత వీధిలో తెనుగు చలువపందిళ్లు నెలకాల్సించినది.

కల్ల గురువులను తెగడినట్లే వేమన మంచి గురువుల పొగడినాడు. మలిన మానసాన్ని పభ్రం చేయగలిగిన సద్గురువు చిల్ల గింజవంటివాడు అని ఎత్తి పెట్టుతున్నాడు. (చిల్లగింజను - ఇందుగు - సాది, ఆ గంధం బురదనీటిలో కలిపిన క్షణంలో నీళ్లు నిర్మలమౌతవి.) యోగం ప్రారంభించి, వేమన హఠయోగం గూడ సౌధనచేసి, చివరకు ఇది “జెట్టి సాముకంటె చింతాకు తక్కువ” అని |క్రిందు చేసినాడు. షడ్చ'క్ర భేదనంచేసి, కుండలిని మేల్కొలిపి నాడు. చదువుల గురువు సోమ శేఖరం అయినట్లే, అంబికా శివయోగి ఈయనకు తత్త్వం బోధించి నాడు. లంబిక అంటే అంగిటనుండే చిరునాలుక (కొండనాలుక). సాధకుడు నాలుకకొనను పైకి మడచి, చిరునాలుకకు అంటించి ధ్యానించినచో అమృతధార ఒకటి పుట్టి, యోగికి ఆకలి దప్పులు లేకుండా చేయునని అనుభవసిద్దులు చెప్పేమాట. ఈ శివయోగి వేమనకు వేధదీక్ష (310016 గం2టంల00 ఇచ్చి, అద్వైత భావాను సంధానానికి చేర్చినాడు. తోడనే ఈ శిష్యుడు శివయోగి అయినాడు,

ఆత్మానం విద్ధి - నిన్ను నీవు తెలుసుకో, అని చెప్పే వీరంతా ఈ దీక్ష నిస్తారు. రామకృష్ణ పరమహంస వివేకానందులవారికి ఇదే ప్రసాదించినారు. తర్వాత తత్వమసి - అదేనీవు - అని తెలిపి, స్థితి ప్రజ్ఞనిగా ఆతీతమానవునిగా జేసి, ఆత్మానుభూతితో వేమనను అద్వైతభావాను సంధానం పొందినవాడుగా చేసినాడు.

అనాడు పళ్చిమాంధ్రంలో ప్రబలియుండిన వీరశ్లైవపు పలుకుబడితో వేమన శివాద్వైతి అయినాడు, అయినప్పటికిన్నీ, ఒక వ్యక్తి ఒక మతము, ఒకే దేవుడు అన్నదే వేమన మూలసిద్దాంతమై సాగి, మానవతను మాన్యపరచినది.

పై స్థాయికి పోయినాడు కాబట్టే, బాహ్యాచారాలను, అర్థంలేని అనుష్టానాలను తెగనాడినాడు. వీ మతంలోనైనా మృషాదర్పాన్ని ఇండించినాడు; అందువల్లనే శైవాన్ని గూడ వదలక విమర్శించినాడు.

వేమన మకుటం

ఇదిగూడ చిక్కుబడిన నూలు ఉండే! ఎవరికి దోచిన అర్థం, వారు చెపుతున్నారు. వాడుకలో ఉన్న వివరణలు ;

“విష్చదాభిరామ వినుర వేమ” అన్నది ఎక్కువ పద్యాలలో ఉన్నది. నాలుగు పాదాల పద్యాలలో €్రి లోక కవి వేమున

మాత్రం పట్టి వేమ అని ఉన్నది. ఈ రెండు అక్షరాల మకుటం విషయ విపులత్యాన్ని బట్టీ వాడబడి ఉన్నది; మూడు పాదాలలో విషయం ఇమడనప్పుడు సకృతుగా పద్యం నాలుగో పాదానికి 'ప్రొకినది, అయినా ఆ పద్య శయ్య అందలి పదస్నిగ్ణతలలో కొరత ఏర్పడలేదు. ఈ పద్యాలు (ప్రథమ దళలోనివి అనడం పొసగదు, ఎందుకంటే, మాటలలో పొందిక, భావంలో ఒద్దిక, నడకలో ఒడుపు, ఆరితేరిన చరమ కవిత్వపు పోకడలే కలిగియున్నవి. శిష్యులు, తదితరులు పొగిడిన పద్యాలు భిన్న సంబోధనలలో ఉన్నవి.

విశ్చదాభిరామ వినుర వేమకు పుట్టిన పిలకలు : విశ్శ్వతోభి రామ, విశ్శతాభి రామ వినుర (వినర) వేమ. మా ఊరి ఒంగోలు వెంకటరంగయ్య ఇది చెవికి ఇంపైన పాదపూరణమేగాని, వేరే కాదన్నారు. ఇది అర్ధం చెప్పను తప్పించుకొనే మార్గమే.

బయటికి వచ్చిన అర్జ్రాలు :-(1) అభిరామ, కంసాలి అభిరామయ్య పేరు తగిలించి వేమన ఆయన బుణం తీర్చుకొన్నాడు. (2) విశ్చద అన్నది వేమనకు ప్రియమైన వేళ్యః దాని "పేర చెప్పినాడు (పురిపండా మల్లయ్యశా'స్త్రి. (3) విశ్వ సమస్తమును, ద - ఇచ్చుటచేత, అభిరాముడు

• మనోజ్ఞమైనవాడు. (4) ద-ఇచ్చెడి ప్రియమైనవాడు. (5) విశ్చత - ప్రపంచము, అనగా సర్వమూ తానై యుండుటచేత అభిరాముడు (రాళ్లపల్లివారు; ఈయనే ఇంకొక అర్ధం సూచిస్తున్నారు. (6) ద - ఖండించుట, అనగా ప్రపంచంలో అందరిని ఖండించినవాడు.

నానార్థ, ఏకాక్షర నిఘంటువులకు సంస్కృతంలో కరువు లేదు కాబట్టి, ఇట్లా కాకిపండ్డు లెక్కిస్తా పోవడం మనవారికి ఒక ప్రీతి, చివరికి విశ్శత - సార్వలౌకికతకు (౧యాల౭80౧ 'ప్ర్రియమైనవాడు వేమన అని అన్నయించుకొంటే, ఆయన సార్వజనీన భావాలకు మానవతా దృష్టికి సమన్వయం కుదరవచ్చు.

121 508608 కసరత్తులేకుండా, సాధారణమైన సరళమైన మనస్సుతో (బ్రౌను 062౯10 గం 10140141 అని అనువదించి, విశ్ళత తట్టుకే మొగ్గు చూపినాడు. మీర్‌ మహమ్మద్‌ ఆలి 11600, 0 ౭012102, 668 10 (16 0016 0€ 1 అంటాడు.

కొందరు ఈ పద్యాలు వేమనను ఉద్దేశించి ఎవరో ఇతరులు పలికినవి అని, విపరీత వ్యాఖ్యానం చేసినారు; భావ స్వాతంత్ర్యం మన సంవిధానంలో (0003844011) పరిరక్షితముగదా! వేమ అని తన్నుతాను సంబోధించుకొని చెప్పుకొనే ఆలవాటు మనకు చాలాపాతది. ఈయనతో

వేమన ప్రపంచ పరివ్యాస్త కీర్తి ర

ల డపృు - ఈ బాటు మన శతక కవ్చలు గూడ ఇదే (గ్రహించినారు. శతకాల్నీ ర వ. ని సంప్రదాయంలోనే ఉన్నవి. ఇట్లనే తమిళ తిరువళ్టవరు, నకల వయ కారులెందరో, ఉన్నారు. కలీరు తుకారాం పురందరదాసు, మన త్యాగారాజు మొదలైన వాగ్గే తమ పేరులను ముద్రలుగా చేర్చి ఉన్నారు,

వేమన ప్రచారం చేసిన నూతన మతం వ చేమన సిద్దుడైన తర్వాత, కొన్ని నీత్త ధర్మ సూత్రాలతో ఒక నూతన మతం రం శీష్యులచేత ప్రచారం చేయించినాడ్రని, కొమళ్ఞాజు వెంకట లక్ష్మణరావుగారు గో “ఇవి ఫ్రైకటిస్తున్నారు. ఈ విషయాన్నే జెడి. బిల్‌ కడప డిస్టిక్చ మాన్యుయ సూతాలు ధైవసాక్షాత్కారం వల్ల ప్రిష్టంచిన నీతి సూత్రాలు” అని సన్నుతి చేస్తున్నాడు. ఆ సప్త సూ ఇవీ, 1 దొంగతనం చేయరారు. వే ఎల్లప్పుడూ భూతదయ కలిగి ఉండ్రవలెన్న, స్స అన్యుల మనస్సుల్వన్సు ఎన్నడూ నొప్పించరాద్రు, ఉఓ నక్ష ఉన్నదానిశ్రో త్న్‌్టేపడి ఉండవలెన్స, క్స్‌ ఇతరులపట్ట అసూయద్వేష్ష్యా కలిగి యుండరాదు. ఈ కోపమ్నును అరి శౌంత చిత్తుడ్సు కాన ” చలింపని భక్తితో సద్దా సర్వేశ్చర్సని ధ్యానము చేయుచుండవలెను. తి బుద్దని సై సొత్రొలవలె, మైళ్సస్సక్ష చెప్పబడిన పది ఆదేశాలవలి ధర్మపరాయణ తను ఉపదేశిస్తున్నల వేసునన్స పోలినవ్లారు అందరి భ్వాలల్టో ఐక్షత్ర క్ష 'ప్రైనాత నరములు జనులు ఉంటున్నారు. శ [ఉన్నది భక న్యా భాపసరణిలోటూడ్ర సమాన ధర్మమున్న' ఇడే సత్యానికి అనురూప్యత। వ్వ విరోపీర్స ర్రర్బత్రుల తమతమ దే? న. పోల్చి ఉన్నారు. ఇద వేగే 'పకరణంలో చూడగ్య్యర్చ శై... 1 స్వ

వేమన వలెనే, ముక్తులై, లోకకళ్యాణార్థం ధర్మసూత్రాలను ప్రవచించిన దివ్య జ్యోతులు కొందరిని పేర్కొని సత్య పరివ్యాప్త స్వరూపాన్ని తిలకిస్తాం :

తిరువళ్లువరు

ఇప్పుడు డి.యయం.కె. వారు (బ్రహ్మరధం పట్టే తిరువళ్చువరు శ్రీశ. 1-2 శతాబ్దాలకు చెందినవాడు; ఇప్పటి మదరాసు ప్రాంతంలో నివసించినాడు. ఈయన (వ్రాసిన తిరుకురళ్‌ (సూక్తులు) వేమన పద్యాల పురోగాములు, ఈయన ధర్మార్థం కామాలను మూడింటినే చెప్పి మోక్షం జోలికి పోలేదు. లోకవృత్తాన్ని శ్రద్ధతో గమనించిన ఈ నీతిపరుడు వేదాంత విషయాలను పట్టించుకోలేదు. విషయ విభాగ శక్తిని బాగా ఉపయోగించి, ప్రతి విషయం మీద పదేసి సూక్తులు (మొత్తం 1330) చెప్పినాడు. తెనుగు అనువాదాలు వస్తున్నవి. "కులము కన్న మిగుల గుణమె 'ప్రధానంబు"” అనిన వేమన శంఖారావానికి ఉదొహరణమైన వాడు- ఈ తిరువళ్ళువరు. భగవంతుడనే (బ్రాహ్మణునికి, అది అనే పరయా (హరిజన) స్త్రీకి జనించిన తేజోమూర్తి - ఈ తమిళ మహాజ్ఞాని, మహాకవి. కొందరు వేమన తిరువళ్లువరుల రచనలు వోల్చి పొగడి ఉన్నారు. ఇందు భావ సామ్యత మెండుగా నున్నది. గుణగౌరవాన్నిబట్టి తెల్ల దొరల పుణ్యాన వేమన వలెనే ఐరోపీయభాషల కెక్కినాడు.

(ఈయనపై ద్రవిడకళగంవారి భక్తి చూడండి) కరుణానిధి ముఖ్యమంత్రిగా నుండగా, మదరాసు నుంగంబాక్కంలో “తిరువళ్లువర్‌ కొట్టం” అని భూరిస్మారక మందిర నిర్మాణం 'ప్రారంభించినాడు. ఒక పెద్దరాతి రథంలో వళ్లువర్‌ కూర్చోని ఉన్నారు. క్రింద సభలకు పెద్ద హాలున్నది, ఇది నగరానికి విజ్ఞాన కేంద్రమైనది. చెన్నపురికి వచ్చి పోయ్యేవారికి ఇది యాత్రాస్థలమైనది. ఈ కోటి రూపాయల సంస్థను పూర్తిచేసినది - ఎం.జి. రామచం(ద్ర౯గారి ఎడి.ఎం.కె. మంత్రివర్గం. వీరిద్దరిది రాజకీయ వైషమ్యమేగాని, జాతీయ విషయాలలో దీనిని దూరనివ్వరు. ఇందు ఇంకొక ఆళ్ళర్యకర విషయం : రామచం(ద్ర తమిళుడుకాదు, మలబారు నాయరు. ఈ కార్యాచరణ ఆదర్శాన్ని తెనుగువారు అదరించ గలిగితే ఇరుగుపొరుగున పరువు దక్కగలదు.

ఇక తెలుగువారి పట్టుదల తలలేని పట్టయి, చెరపనే పనికివస్తున్నది. డాక్టర్‌ చెన్నారెడ్డి ప్రారంభించిన వేమన విజ్ఞాన కేంద్రం కోసిన బొడ్డు ఆరకముందే రూపు లేకుండా పోయినది, ముడిసరుకు సేకరణలోనే పని అంతా పూర్తి అయినది. కార్యకత్తల కొట్లాట, తర్వాతి (ప్రభుత్వ ఉపేక్ష దీనికి కారణాలు. స్వస్పర్థలను జాతీయ సమస్యలకు ఎక్కించుట మనవారి నేర్పరితనం.

వేమన ప్రపంచ పరివ్యాప్త కీర్త శ్ర

ఆరవలు తమ పెద్దలకు ఎన్నో స్మారకాలు నెలకొల్పినారుగాని, ఆంధ్రులు ఉత్తరదేశ రాజకీయ నాయకుల భజనలోనే మైమరచి పోతున్నారు. సర్వజ్ఞమూర్తి అన్ని విషయాలలో తెనుగు వేమనతో తులతూగ గలిగినవాడు - ఈ కన్నడ సర్వజ్ఞమూర్తి. ఈయన బ్రహ్మ మెరిగిన జాతీయకవి. ఆధ్యాత్మిక విభూతిలో, ఈయన వేమనకంటె చింతాకంత తక్కువని అంచనాలు వేసినా, కవిగా సంస్కర్తగా మానవతావాదిగా వేమనకు ఏమీ తీసిపోనివాడు. కవితారీతులు ఇద్దరికీ ఒకటే; మనిన కాలంలో ఇద్దరూ దగ్గరివారు. వేమన రాచమూకను నమ్మరాదన్నాడు; ఈయన ఆ కొలువులలో మెప్పులందినాడు. స్వామి సేవా పరాయణుడై కాలంగడిపినాడు. ఈ ఇద్దరికి భావసామ్యత ఉన్నది. తిరువళ్ళువరు వలెనే ఈజ్ఞానిగూడ సంకరజన్ముడు. తండ్రి బసవరు ఆను ఆరాధ్య (బ్రాహ్మణుడు, తల్లి మాళి అనే కుమ్మరి ముండమోపి. అయితే ఏమి. ఆధ్యాత్మిక తేజో విలసనానికి తలిదండ్రుల కులం మూలం కాదని ఇట్టీ పవిత్ర జన్మలు చాటుతున్నవి. ఇక వేమన పంటరెడ్డ వంశంలో స్వచ్చ జన్మం గలవాడు. వేమనకు కన్నడదేశంలో ఉన్నంత వ్యాప్తి సర్వజ్ఞునికి తెనుగునాట లేదు. ఈయన వ్రాసిన కన్నడ వచనాలను దేవరనామాలంటాడు. జీ, బామారెడ్డి మల్లమ్మ ఈమె కన్నడదేశ కవయిత్రి యోగిని. తమిళంలో అవ్వయ్యారు వలెనే ఈమె ఉదార మత స్వరూపమును వివరించి, లోక ప్రియతను పొందినది. మల్లమ్మ, సోమిరెడ్డి గిరిజమ్మల పుత్రిక, హేమారెడ్డి నిండవ కొడుకు పరమారెడ్డిని పెండ్లాడినది. భర్త మంచివాడేగాని మెత్తటివాడు; ఇక ఆత్త గయ్యాళి, తోడికోడలు కుళ్లుబోతు. ఈమె జీవితచరిత్ర సక్కూబాయి కథవలెనే ఉంటుంది. అత్తపెట్టే బాధల సహించలేక, యోగినియై శ్రీ శ్రైలం మల్లికార్జుని సేవిస్తూ, అందే ఉండి, శివసాయుజ్యాన్ని పొందినది. ఈమెగుడి, ఆ ఆలయ భూరి ప్రాంగణంలో ఉన్నది. మల్లమ్మ కన్నడ సూక్తులను, పైడి లక్ష్మయ్య (పూర్వ ఎండోమెంటు కమిషనరు, రాజ్యసభ సభ్యుడు, న్యాయవాది) తెనుగు చేసి ఉన్నారు. జీవితం నాటకంగా (వ్రాసి, (ప్రదర్శింపజేసినారు. లోక క్రవి వేమన

భక్త కబీరు

హిందీ గేయకారుడు భక్త కబీరు ముస్లిం అయికూడ శ్రీరామచంద్రుని సేవించి, కీర్తించి తరించినవాడు. గుడ్డలనేత వృత్తిగా గలిగిన ఈ ఉదార మనస్కుడు మూఢాచారాలను వేషధారు లను క్షుద్రమంత్రాలను ఖండించినాడు. ఈయన భక్తి గీతాలు లోక ప్రియతను పొంది వున్నవి. అయన వేమన వలెనే సంస్కర్త: హిందూ ముస్లిం సఖ్యతను (ప్రచారం చేసినాడు. ఈయన తర్వాత ఇంతటివాడు సిక్కుమత స్థాపకులు గురునానక్‌.

లోకజ్ఞానంతో నిండిన ఈయన సూక్తులు ఒకటి - రెండు :- “పుష్పంలో సౌరభం విడిబడకుండా ఉన్నట్టే సర్వేశ్చరుడు సదా నీలోనే ఉన్నాడు. కస్తూరి మృగం తనలోనున్న సువాసనను తెనుసుకోలేక ఆ సుగంధం కొరకు ప్రతిగడ్డి పరకను కొరికి చూస్తున్నది.” *ఈ (ప్రపంచమంతా కంటకావృతం; దానిని నీవు ఒక్కడవు నిష్కంటకం చేయలేవు కాబట్టి చెప్పులతు వేసుకోని నడువు. ప్రతి బియ్యపు గింజ మీద, అది ఎవరికి ఎప్పుడు ఆహారం కావాలనో (వ్రాసి పెట్టి ఉంటుంది.”

పోతులూరు వీరబ్రహ్మం (ఆంధ్రప్రభలో నేను వ్రాసి ప్రచురించిన వ్యాసాల ననుసరించి)

ఇక ఆంధ్రులలో వేమన అంతటి వాడు ఆయన తర్వాత నూరేండ్లకు వెలసినవాడు పోతులూరు వీరబ్రహ్మం ఈయన విశ్వ (బ్రాహ్మణుడు. వేలకు తరబడి ఉన్న (14000 అని) ఈయన కాలజ్ఞాన తత్త్వాలు తెనుగునాట విననివారు అరుదు. ఈయన శిష్యకోటిలో దూదేకుల శిద్దయ్య సుప్రసిద్ధుడు. ఈయనకు మాదిగ, బ్రాహ్మణ శిష్యులున్నారు; అంటే అన్ని కులాలకు (బ్రహ్మం ప్రీతిపాత్రుడైనాడనుట. (స్రీలకు, గృహస్థులకు మోక్షర్హత ఉన్నదని చాటేదానికి తనకూతురును యోగినిగా చేసినాడు; ఇదీ ఈయన సంస్కారిత హృదయం! (ప్రజలను భయపెట్టి, భవిష్యత్తును దారణరూపంలో వర్షించి, సన్మార్గవర్తుల చేయాలను కొన్నాడు. వీరి భవిష్యద్యాణులకు తలకొక్ర వ్యాఖ్యానం చెపుతున్నారుగదా?

(బ్రహ్మం, చిన్ననాటనే గురికుదిరి యోగం అభ్యసించినాడు. బనగానపల్లెలో, గరిమరెడ్డి వెంకటరెడ్డి భార్య అచ్చమ్మ ప్రాపున పశువుల కాస్తూ తళ గీతాలను అల్లను ప్రారంభించినాడు.

వేమన తర్వాత ఆవిర్భవించిన శూద్రగురువుల పరంపరను, మఠాలను వీరబ్రహ్మం వ్యాపకొనికి దెచ్చి, ఆంధ్రదేశంలో ఈ సంప్రదాయానికి మూలపురుషుడైనాడు. ఈయన

వేనున ప్రపంచ పరివ్యాప్త కీర్తి 9

జీవసమాధి, కందిమల్లయ్య పల్లెలో (సగిలేరు దాటగానే) ఉన్నది. ప్రక్కన భార్య గోవిందమ్మ, కుమార్తె ఈశ్వరమ్మ సమాధులున్నవి. అక్కడ, (బ్రహ్మంగారి ఇల్లు అని ఒక పాత ఇంటిని చూపుతున్నారు.

(బ్రహ్మం తత్త్యజ్ఞానాలు కొన్ని సంస్కృతానికి ఎక్కినవని వేటూరి (ప్రభాకరశాస్త్రి చెపుతున్నారు.

ఇట్టీ "పెద్దలు", మతగురువులు తెనుగునాట మరి కొందరు గలరు. వీరందరు మరాలు స్థాపించి తత్త్వాలు గ్రాస్‌, శిష్యుల చేకూర్చుకొన్నారు. ఇవి వేమన సంప్రదాయాన్ని ఆంధ్రలో సాగిస్తున్నవి. యాగంటివారు, పరద రాజయోగి, ఎడ్ల రామదాసు, ముత్యాల నరసింహ యోగి, మొదలగువారు ఈ॥్రేణివారు; వీరిపాటలు (గ్రామీణులను బాగా లోగట్టుకొనియున్నవి.

నిస మతప్రవక్త

వేమనకు ఉగదెలిసి లోకజ్ఞానం కలిగి ప్రపంచం చుట్టూ చూచేవరకు, మతము, భాష, సంఘము, మేడిపండు వలె మేలిమై యుండి, లోపల పురుగులతో లుకలుక లాడుతుండినవి. (ప్రఖ్యాత రచయిత హెచ్‌:జి, వెల్సు “ఒక వ్యక్తి తనకు ముందున్న పరిస్టితులపై తన ప్రభావం (ప్రసరింపజేసి, ఓగ్టైన దానిని బాగుచేసిన వాడే మహాపురుషుడు” అన్నాడు. అట్టివారిలో ఒకడు వేమనయోగి, కుళ్ళిన మతము మూఢాచారంపై వేమన చేసిన తిరుగుబాటు దాడి ఎంతవరకు ఫలప్రదమ్రైనదో ఆంచనా వేసికొందాం.

మూఢాచారనే మతమైనది

ఐదువేల సంవత్సరాలనాడే ఆర్యమతం పూర్ణవికాసంతో వెలుగొందినది. యాగాది ఆచారంతో ఉన్న వేదమతం, ఉపనిషత్తుల విజ్ఞానదీప్తితో మూలతత్త్య అన్వేషణంతో నూతన రూపందాల్చి వన్నె కెక్కినది. ప్రపంచ మతాలకు దారిచూపి, భిన్నత్వంలో ఏకత్వం సమకూర్చి, పరస్పర సామరస్యమును శాశ్యత (సనాతన) ధర్మాన్ని నెలకొల్పినది. కాని, ఆ స్వచ్చమతం (క్రమేణా మూఢాచార ఆంధ విశ్వాసాలతో దిగజారిపోయినది. “అంధవిశ్వాసం ఎంత పాతదైతే అంత పవిత్ర మౌతుంది” అని పరాసు రచయిత వాల్తేర్‌ అన్నది నిజమైనది. ఇట్టి దుస్టితిని చక్కచేయనే బౌద్ధంపుట్టినది. రానురాను దీనికిగూడ వైదిక మతం గతే పట్టినది; తంత్రము వామాచారాలు దూరి, దీనిని గబ్బు పట్టించినవి, వేదమతం పౌరాణిక మతరూపమెత్తి, సామాన్య మానవుని బాగుచేయను పూనుకొన్నది,

ళు లోక కవి వేమన

మతము - భాష అగ్రవర్ణాల అధీనమైనవి కాని, భాష దేవభాష అయినది; అదీ భూదేవుల గుప్పెట ఇరుక్కోని పోయినడ్ని. దేశభాషలు ఎండి పోజొచ్చినవి. సంస్కృత మత(గ్రంథాలలో ఏమున్నదో సామాన్యులకు తెలియకుండా గుప్త విద్యలై పోయినవి. ఈ పరిస్థితులు పుట్టించిన అజ్జానాంధకారంలో గుడ్డి నమ్మకాలు వెర్రి ఆచారాలు ప్రబలి పోయినవి. పవిత్ర మత (గ్రంథాలు సామాన్యులు, (క్రింది కులాలవారు వినరాదు, అనరాదు అన్న అంక్షలు శాసనాలైనవి. మూలసూడత్రాలు మడిగట్టుకోని మూలదాగుకొన్నవి. దీనివల్ల నూటికి తొంబై పొళ్లు ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞానం ఖిలమైపోగా, మిగిలిన పదిపాళ్లు అగ్రవర్ధాల స్వార్ధానికి గుత్త అయిపోయినది (స్వామి వివేకానంద). సార్వజనీనమైన హిందూమతం ఈధ్వాంత యుగంలో, అభివృద్ధి లేక వ్యాస్తి లేక నిర్జీవమై పోయినది. (గిటక బారిపోయినది). అజ్ఞానమే అధికారానికి వచ్చినది. ఇట్టి స్థితిలో, ఇవి ఆగ్రవర్ణాలు కొల్లగొట్టను పనికి వచ్చినవి. ముప్పయిమూడు కోట్ల దేవతలు గాక, అనంతకోటి (గ్రామ దేవతలు, కూచికోరలతో గొర్రెలు దున్నలనే గాక మనిషినే గావు గోరుతూ పెత్తనానికి వచ్చినారు. ఇవిగాక వ్యాధులు గూడ క్షుద్రదేవతలై (పోలేరమ్మ పోతురాజు) బలులు గోరినవి. మరాధిపతులు, వారి శాసనపాలకులైన పురోహితులు పామర జనాన్ని భయపెట్టి, ప్రాయళశ్చిత్తాలని అపరకక్రియలని, శాంతులని, మొక్కుబడులని దోచుకోను (ప్రారంభించినారు. అర్ధం కాకబోయినా. ఇట్టి మత పిచ్చి తలకెక్కిన మూలనుండే ముసలమ్మలే ఈ మూడాచారాల పరిరక్షకులైనారు. వీరికి అజ్ఞానం ఎక్కించడమే పురోహితుల వ్యాపారమైనది. “బోద్దలగువారు మత్సరపూర్లమతు లైనారు.” ఇట్లా హిందూసంఘంలో కర్మకాండ విశ్ళ్శంఖలాధికారాన్ని నెరపినది. పవిత్ర ఉపనిషత్తుల సత్యమతం వికృతమైపోయినది. (బ్రహ్మ౯ అత్మః౯ కర్మ ఫలం, పునర్జన్మాది మూల సిద్దాంతాలకు తిప్పించి మళ్ళించి విపరీతార్జ్రాలు కల్పింపబడినవి. ప్రారబ్దం అనుభవించిన తర్వాత నరకస్వర్గాలు సృష్టింపబడి, ఒక నేరానికే రెండు శిక్షలు చేసినారు. పురాణాలలో స్వర్గాలు వేలకు ఫైబడినవి. నీచయోనిలో బుట్టినా, (స్త్రీ అయినా, వైళ్యుడైనా, శూద్రుడైనా, మోక్షార్డులని, యోగములే గాక భక్తి నాము జపాదులతో నైనా మానవుడు తరింపవచ్చు ననిన సర్వమానవ హితకరమైన భగవద్గీత సమన్వయ సిద్దాంతాన్ని ఎన్నికకు రాకుండా బేసినారు - స్వార్ధపరులైన స్వాములు, వారి అనుచరులు, సాలెపురుగుకు, పాముకు, ఏనుగకు, బోయకు క్రైవల్య మిచ్చినాడన్న స్వామిని కాదని ఆంక్షలు బెట్టినారు. విశ్వమానవ మతము, సచ్ళీలము మఠాలలో బంధింపబడి మరుగై పోయినవి. పూజార్తి స్తర్యపాప పరిహారదక్షమైనది. అజ్ఞానాంధకారంలో వామాచారము, గ్రంథాల జ్రళచ్యు. మనస్స. వ్లేమన ప్రపంచ పరివ్యాష్త కీర్తి థి ఖ్‌ యయ యు నీ 4 శా హెవల యో

అభిచార హోమము మొదలైన క్షుద్ర విద్యలు చెలరేగి మానవత్వాన్ని నిర్వీర్యం చేసినవి.

బౌద్దము, జైనము గూడ ఇట్లే కుళ్లిపోయినవి. బౌద్ద విహారాలు పాడుబడి లంజదిబ్బలైనవి. ఇదీ వేమన రంగాన ప్రవేశించిన నాటి భారత మత సాంఘిక స్థితి. ఆధ్యాత్మము ఆదిభౌతికమైనది.

వేమన చూపినదారి

ఇట్టీ దుస్థితి వేమన మెత్తటి మనసును చిదుగకొట్టినది; ఆయనలో ధర్మా వేశం ఎలుగెత్తి ఆక్రందించినది, ఇది చెడిన వైదికమతంపై తిరుగుబాటేగాని (బ్రాహ్మణులపై ద్వేషంగాదు; ఆనాడు సత్యాన్వేషణ తత్పరులు ఈ నిజాన్ని గుర్తించినారు. కట్టమంచి రామలింగారెడ్డిని, ఒక (బ్రాహ్మణ మిత్రుడు “మీ రెందుకు ఎప్పుడూ బ్రాహ్మణులను విమర్శిస్తుంటారు?” అనగానే, రెడ్డి రేగి “నీవు బ్రిటీషు సాఘ్రాజ్యతత్త్యాన్ని ఆమోదిస్తావా?” అని ఎదురు ప్రశ్న విసరినాడు. “నేను బ్రిటీషు ఇంపీరియలిజాన్ని ద్వేషిస్తా” అని ఆ బ్రాహ్మణ మిత్రుడు అనగానే, “అట్లనే నేమను బ్రాహ్మణ వైదిక సామ్రాజ్యాధికారాన్ని ద్వేషిస్తా” అన్నాడు. ఇదే సూత్రాన్ని వేమన వెలిబుచ్చిన (బ్రాహ్మణ మత విరోధంతో అన్నయించాల. వేమన వలెనే తిరుగబడిన (బ్రాహ్మాణ సంస్కర్త లెందరో ఉన్నారు గదా! వేమన లేవదీసిన విష్ణవం వివేకానందస్వామి అన్నట్టు, శూద్రులు చాద్రత్వంతోనే తిరుగుబడుట” అంటే, శూద్రులు హీనకులజులు కాదని చెప్పుటే.

వేమన మూఢాచారల మీద, అంధవిశ్యాసాల మీద, కపట స్వాముల మీద, సంఘ దురాచారాల మీదనే ధ్వజం యెత్తి వాటిని తుదముట్టించి, సమష్టి సంఘాన్ని సత్యమతాన్ని ఉద్దరించాలను కొన్నాడు. ఇది ఆయన ధర్మావేశం.

వైష్ణవం దిగజారినది

అత్యంత ఉదారాశయాలతో, సర్వమానవ సౌబ్రాతృత్వ భావంతో అలరారింది, దక్షిణ భారతంలో వైష్ణవం, భక్తికి ప్రపత్తికి (శరణాగతికి) ప్రాధాన్యమిచ్చిన ఒక విశిష్టమైన, మార్గం చూపి రామానుజలవారి మతం విశిష్టాద్వైతమైనది. (జీవుడు పరమాత్మ అంశమైనా వీరు వేరైనవారు అనునది.) భక్తులందరూ ద్వైతులేగదా! భక్తిని మర్కట కిశోరన్యాయమన్నారు. ప్రపత్తిని మార్దాల కిశోర న్యాయమన్నారు. య తల్లి ళా! పట్టున పయ చం ; లి పిల్ల ట్టగానే

౧౧వ ల్లి స్ధల; ణ్‌ ల్ల పుట్ట

కండ్లు మూసుకోని పడిఉంటే తల్లి పిల్లి దానిని నోట కరుచుకొని చోట్టు మారుస్తుంది; ఇందు పిల్లరక్షణ భారమంతా తల్లిదే, ఇట్టే భక్తి జన (ప్రవత్తులు) రక్షణభారమంతా భగవానునిదే, క్రి లోక కవి వేమన

ఆదిలో ఉదాత్త భావోపేతము

మానవులందరూ జాతి కుల లింగ భేదాలు లేకుండా దైవభక్తికి సర్వేశ్చరుని దయకు పొత్రులని కారుణ్యరసము కురిపించినది - ఈదక్షిణ దేశ అద్వైతము. రామానుజుల వారి గురువు ఆళవందారు (యామునా చార్యులు) ఇద్దరు శిష్యులు పెదనంబి, చిననంబి అనువారిలో, చిన్న వారు మాల. సహజ జ్ఞానోపేతులైన పన్నిద్దురు ఆళ్వారులలో తిరుమంగ దారిదోపిడి దొంగ, తిరుప్పాణి మాల. కుల శేఖరుడు క్షత్రియుడు, ఇట్లా అన్ని కులాలవారిని మాన్య పరిచినది, దక్షిణాది వైష్ణవం! అళ్వారులు గానం చేసిన తమిళ ప్రాచురములను (స్తోత్రగీతాలు) ఏరి, నాలుగవేలను సంకలనం చేసినారు. ఈనాలాయరమును (నాలుగువేలు) దివ్య ప్రబంధం లేక, ద్రావిడ (ప్రబంధం అంటారు. ఒక శూద్రముని నమ్మాళ్వారు (ప్రబోధంతో, నాదముని వీటిని సంకలనం చేసినాడు. ఇది వ్యాసుని వేదవిభాగం వంటిది,

రామానుజునికి గురువు మంత్రోపదేశం చేసి, ఆ తిరుమంత్రాన్ని ఎవరికి చెప్పరాదు. చెప్పినచో నాళన మగుదువని భయపెట్టినా, మానవకారుణ్యరస పూర్ణ హృదయుడైన రామానుజుడు, శ్రీరంగ ఆలయ రాజగోపురమొక్కి మంత్రం అందరికీ వినిపించి నేర్పించినాడు. తాను ఒక్కడు నాశనమైనా, ఎందరో ముక్తులౌతారన్న ఆశతో పరోపకార బుద్ధిని చూపిన మహిమోపేత మానవుడు

• రామానుజాచార్యుడు. స్త్రీల విషయంలో రామానుజుడు కొన్ని అవరోధాలు కల్పించగా, తర్వాత వచ్చిన పిళ్లలోకాచార్యులు వీటిని తొలగించి చాలా ఉదారభావాలను ప్రవేశ పెట్టినాడు. (ఉభయ) వేదాంత దేశికుడు కొంతవరకు సంకుచిత దృష్టిని ప్రసరింపజేనాడు. రామానుజుని భాష్యకారులని (బ్రహ్మ సూత్రాలకు భగవర్గీతకు వ్యాఖ్యానం (వ్రాసినవారు. ప్రస్తానత్రయంలో మూడవది అయిన ఉపనిషత్తులకు రంగరామానుజా చార్యులు భాష్యం (గ్రాసినారు.) ఎంపెరుమానార్‌ (నారక్షణుడు) ఉడయవర్ణు (స్వామి) అన్న నామాంతరాలతో వడగళులు, తెంగళులు - ఉభయ శాఖలవారు కొలుస్తున్నారు.

దక్షిణాన శైవం గూడా ఇట్టి బౌదార్యమును సమతా భావమును చూపినది. నాయనమారు అనే అరవై ముగ్గురు శ్రైవభక్తులలో, (స్త్రీలు, శూద్రులు, హరిజనులు ఉన్నారు.

ఇట్టిమానవతా మతం దిగజారిపోయినది

ఇట్టి సార్వజనీన కరుణామయ మతం గూడ దిగజారి అనాచారాలకు నిలయమై,

గిల్లిజగడాలకు కదనభూమి అయినది. వైష్ణవం రెండుశాఖలైనది, వడగల్‌ - ఉత్తర సంస్కృతి వేమన ప్రపంచ పరివ్యాప్త కీర్తి అ

వారు, సంస్కృత వేదాలను మాన్యపరచినారు; తెంగళ్‌ - దక్షిణ సంస్కృతివారు, తమిళ నాలాయరాన్ని చేపట్టినారు. మొదటి వారిది క్రింద కుదురులేని - ఇంగ్లీషు ౮ అక్షరం వలెనుండే నామం; రెండవ శాఖవారిది, క్రింద పాదం గల * బొట్టు. వీరు మూల సూత్రాలను వదలి, కంచి తేవప్పెరు మాళ్లు (వరదరాజుస్వామి) మొగసాల ఏనుగుకు ఏ నామం పెట్టాల అని కోర్టుల కెక్కి ఉన్నారు. దీనికితోడు అనాచారాలు, వామాచారాలు ఈ భక్తి మార్గానికి ఉండిన పరువులు కడిగి వేసినవి. “మధ్య వైష్ణవుడు నామములకు పెద్ద” అని, వేణు గోహిల శతకం కోడిగం పట్టించినట్టు, రెడ్డలో వైష్ణవం పుచ్చుకొనిన కొందరు-ముఖ్యంగా ముసలి ఆడువారు- “వీశగుండు”లో ఈళ్చరుడున్నాడని నలభై పలాల గుండు” ఆంటారు; “ఈశ్వర కోరలు” అన్న నల్లవన్నెవడ్డను “హనుమంత కోరలు” అని మత విశ్వాసాన్ని చూపుతున్నారు. వెజ్హైి వేయి విధాలన్నారు గదా! ఈ గత వైభవానికి బాధపడుతూ, వేమన ధర్మా వేదనతో తిట్టుతున్నాడు :- = ఏీంబెరు మతమని యెసగి మాసంము దిని మాటు పేరు బెట్టి మధువు ద్రావి వావి నరుస దప్పి వర్తించి చెడుదురు. = రంగథామమునకు హంగుగా తానేగ కల్గుకంపు సొంపు కలిగియుండు.

• _ చిన్నెలెన్నా జేసి చెరచె వైష్ణన మిట్టు అని వేమన బాధపడి తిట్టి, మతాన్ని బాగుచేయాలను కొన్నాడు. శైవంగూడ చెడినది శైవం, లింగారాధన రూపంలో అతిప్రాచీనకాలం నుండి సాగివస్తున్నది. క్రీ పూ. 3000 నాటి సింధు నాగరకత - ఆర్యంగాని, అనార్యంగాని - లింగారాధనకు ఆగ్రస్థాన మిచ్చిఉన్నది అని కొందరంటున్నారు. దక్షిణ భారతం - శైవానికి కేంద్రం కాని, దక్షీణ భారతమే శైవానికి కేంద్రమనవచ్చు. ఆర్యావర్త సంబంధానికిగా, వైలాసపర్వతం కాశికా విశ్చేశ్చరుడు కాథియవాడ సోమనాథుడు (ప్రాధాన్యం వహించినా, శైవం దక్షిణాదిదే, అందు భు లోక కవీ వేమన

ముఖ్యంగా తమిళులదే అనవచ్చును. కాళ్మీర్హైవం ఆదిశంకరుల తర్వాతిది అనవచ్చు, బదరీనాథ కేదారనాధులు శంకరుని తర్వాతనే [ప్రాముఖ్యానికి వచ్చినవి. (9.4) ఉత్తరదేశం ఇప్పుడు రాధామాధవ పూజాతత్పరమై ఆమధుర (ప్రేమలో మునిగి ఉన్నది.

తమిళులు శైవాన్ని పెంచి శివాలయాలను (బ్రహ్మాండ రూపాలలో నిర్మించినారు. దక్షిణాన వైష్ణవానికంటే శైవమే పురాతనమైనది అతి వ్యాస్తిగలిగినది. వైష్ణవం దేవతలదిగా శైవం రాక్షసులదిగా పరిగణనకు వచ్చినట్టున్నది.

వీర శైవం - బసవేశ్వరుడు

కులభేదాలు వలదు-మానవులందరూ ఒకే కులమువారు-అనే ఒక తిరుగుబాటు సిద్దాంతానికి 'ప్రాణంబోసి, ఇప్పటి హేతువాదుల నినాదాన్ని ఎనిమిది వందల ఏండ్డనాడే (1190) (ప్రచారం చేసినది, (బ్రాహ్మణ సంఘ సంస్కర్త బసవేశ్వరుడు.

ఈయన వేదప్రామాణ్యాన్ని తిరస్కరించినాడు. దేశభాష కన్నడంలో (వ్రాసి మత ప్రచారం చేసినాడు, ఉత్తర కర్షాటకమున రాజ్యం చేస్తుండిన బిజ్జలుని సేనావతిగా మంత్రిగా (బ్రహ్మతేజమును క్షాత్రతేజముతో ఏకముచేసినాడు. లింగాయత మతమును స్ట్రాపించి, శూద్రులకు (జంగములు) ఆధిపత్యం గలుగజేసినాడు. ఇది భక్తి ప్రధానమైన మతము. లింగధారణ (ప్రధాన ధర్మము. జంగమదేవరలు స్వాములైనారు. మరాలు ఎక్కువగా ఏర్పడినవి. శిష్యకోటి చేరినది. ఈ మతం బ్రాహ్మణేతరులలో ఎక్కువగా వ్యాపించినది,

వేమనకు ముందు కులాలు వద్దన్న ఆంధ్రుడు పల్నాటి వీర నాయకుడు బ్రహ్మనాయుడు. ఉర్వివారినెల్ల ఒక్క కంచంలో తినిపించినాడు.

పళ్చిమాంధ్రంలో వీర శైవం బాగా వేళ్లు పారించుకొన్నది. తెనుగువారు పండితారాధ్యుడు, పాల్కుర్కి పోమనాథుడు తెనుగు కన్నడ భాషలలో బసవ పురాణం మొదలైన మత (గ్రంథాలు వ్రాసినారు, మైలారవీరులనే ఒక రణోత్సాహశాఖ, మతేతరులపై హింసాకాండకు దిగినారు, దీనికి దోడు లింగమతంగూడ (క్రమేణా మూఢా చారాలకు, మూర్ధ విశ్వాసాలకు తావిచ్చి, పాతవిలువలు పోగొట్టు కొన్నది. ఆకాలంలో అన్నిమతాలకు చుట్టుకొన్న తెగులే దీనికిగూడ చుట్టుకొన్నది.

ఇట్టా మతాలు మూల సూత్రాలకు దూరమై క్షిణస్థితిలో ఉండి దురాచారాలకు ఉనికి పట్టయి ఉన్న సంకట సమయంలో వేమన రంగంలో (ప్రవేశించినాడు. సనాతన (శాశ్వత అల౫210)

నేమన ప్రపంచ పరివ్యాప్త కీర్తి ఫ

ధర్మపరాయణమైన వేమన తీక్షబుద్ధి ఈ క్షీణ స్థితిని చూచి నలిగి నవసి, అవహేళనతో చులకన చేసి, ఈ స్థితిని సంస్కరించాలను కొన్నది. ఎత్తిపొడుపు విమర్శక శస్తాలలో చాల నిశితమైనది, వేమనకవి కోడిగం చూడండి: = విష్ణుభక్తు లెల్ల వెలిబూది పాలైరి వాదమేల ముత విభేదమేల? తెలియ, లింగధరులు తిరుమంటి పాలైరి, (వైష్ణవులకు కాల్చు శైవులకు పూడ్చు అనుట = అజుముతములందు నధికమైన మతంబు, లింగమతము కన్న లేదు భూనిని; లింగధార్ల కన్న దొంగలు లేరయా.

• నొసలు బత్తుడయ్యె నోరు తోడేలయ్యె, ఇదీ వేమన కవితారీతి! చెడిన మతాలన్నిటిని విమర్శించి. సర్వమత సత్యస్వరూపాన్ని చూపి, మానవాళికి తరణోపాయం చూపాలనుకొన్నాడు. ఇది మూనవత్వ(ప్రేమేగాని ద్వేషంకాదు. ఇది లోకగురువు పని, ఎండమావులవంటి మతాలు విభిన్నమతాలు, వాటి దుష్ఫలితాలు కల్పించిన ఎండమావులలో దిక్కు దెలియక దగగొట్టి సామాన్యమానవుడు మానసిక ది(గ్భమను చెందియుండినాడు. = మర్మమెరుగలేక మతములు కల్పించి ఉర్విజనులు దుఃఖ మొందు చుంద్రు, గాజుటింట కుక్క కళవళపడు రీతి. వేమన కోపం వేమన ముక్కోపి అని, స్త్రీలను సంఘాన్ని స్వాములను తిట్టి శపించినాడని ఒకదూరు. ఇది భిక్షంపెట్టలేదని శపించిన దుర్యాస మహాముని కోపంగాదు, తప్పుదారిన బడిన బిడ్డలపై తలిదం[డ్రులు చూపే సానుకంప కోపము; ఇది బాగు చేయాలని తెచ్చుకొన్నకోపం. ప్రతి ప్రవక్త ఫి లోక కవి వేమన

ఈ బెదరింపును శాపబుద్దిని చూపే ఉన్నాడు. వీరబ్రహ్మం ఇట్లనే భయపెట్టి బాగుచేయాలను కొన్నాడు. మహమ్మదు కాఫిరులను చంపివేయమన్నాడు. క్రీస్తు అవిశ్వాసులను నరకమన్నాడు.

అందువల్ల వేమన చేసిన కారణవిమర్శ సృజనాత్మకమే గాని, వినాశాత్మకం కాదు.

తిక్కన - వేమన

కవి బ్రహ్మ తిక్కన సోమయాజి తర్వాత, పదకృపణమైన శయ్యతో భావంపల్లవింప, ఆం(ధ్రభాషకు తెనుగు దనంతో బంగారు నీరుబోసినది - లోకకవి వేమనయోగి. తిక్కన తర్వాత ఆంధ్రావళికి మోదము గూర్చినదిగూడ ఈబాను తెనుగు కవే! ఇద్దరూ జాత్యముగాని సంస్కృత తెనుగు పదాలను వాడి ఎరుగరు. చేవగలిగిన చిన్నమాటలలో పెద్దభావాన్ని ఇమిడ్చి, పదాలకు పొందిక ఒద్దికలతో, పద్యాన్ని పంచలోహంలో మలిచినట్లు అల్లినారు. వేమన తిక్కన అంతటి వాడని కొందరు, కాదు అని చాలామంది అంటున్నారు. కొదరు మతోన్మాదులు (శ్రేస్టంమన్యతతో (528అంగ్య/ 00గ౫౫|అం) కాపుకవి వేమన కవేకాదు పొమ్మంటున్నారు.

పూర్ణ పురుషుడు తిక్కన, యోగివేమన ఆధ్యాత్మిక విభూతి పుట్టించిన ఓజస్సుతో కవన మల్లినారు. కాబట్టే అంతటి ప్రజామోదం! వేమన పద్యాలు పండితుల పామరుల నోళ్లలో నాని, బిరుసెక్కినవే గాని, చీకిపోలేదు. దీనికి కారణం ఏదో ఉండాలగదా! రాళ్లపల్లి వారన్నట్టు - వేమనకవి పేరుసంపాదించుకోని మహాకవి. కావ్యం ప్రవాసినవాడే కవి అనిగదా మన సాంప్రదాయిక వాదుల మతం,

వేమన చేసిన పని

లోకకవి వేమన, తిక్కన తెనుగు పతాకాన్ని మరల ఎగురగట్టి మనోజ్ఞ కాంతులలో దెసలన్నిటా డాలుకొట్టించినారు, కాబట్టే సహృదయ భాషావిమర్శకులు వేమనను తిక్కనంతటి వాడన్నారు, దీని తర్వాత తెనుగు ఢంకా (మైగించినది, పోతులూరు వీరబ్రహ్మం.

ధనంజయ చోళుని కాలం మొదలు, వేమన కాలం వరకు అచ్చతెనుగు జానపద గేయాలు మౌలిక (02 నోటిమాట) సాహిత్యంగా, ఆ భాషావన వాటికలలో లేబచ్చిక పొలాలుగా సాహిత్య పాంథులకు నథికశ్రమను వాసి, హాయినా గూర్చుతూనే వస్తుండినవి. ఈ యాల పదాలే అనాటి ఆంధధ్రత్వానికి ప్రతి బింబాలు. ఆ దేవికి తిక్కన వేమనలు రెండు కంటి వెలుగులు.

వేమన ప్రపంచ పరివ్వాస్త కీర్తి థి

వేమన ప్రాబల్యం

ఇంగ్లండులో వైక్లి్‌ ఇంగ్లీషు బైబిల్‌ తెచ్చిన (ప్రజాజాగృతినే తిక్కన తర్వాత వేమన లోకకవిత (90011జ) సరళమైన మధురమైన హృదయాకర్షక మైన మేల్కొలుపు పాటను పాడినది. శా(స్తాల లోగుట్టు బయట బడినది. ప్రజలు (బ్రహ్మస్వరూపాన్ని వేదాంత రూపాన్ని తెలుసుకోగలగినారు; మూఢాచారాలకు పెడమొగం బెట్టినారు; పురాణాలను కొత్త చూపుతోచూచి, వాటి బూటకాన్ని అర్థంచేసుకొన్నారు. మతవిష్ణవం నవభాషా చైతన్యం కలిగినవి. ఇది అధ్యాత్మిక సామ్రాజ్యాధి కారాన్ని నిరంకుశంగా సాగిన మతస్వాములను పురోహితులను పౌరాణికులను రెచ్చగొట్టినది. తిక్కన శాంతి ఆనుశాసనిక పర్వాలలో చెప్పిన విషయాలనే వేమన చెప్పినా, ఈమాటలలోని చురుకుదనము ఈకోవవారిని ఆయాసపెట్టినది. సాంకేతిక భాషను విడనాడి, తేటతెల్లంగా ఎరుక కలిమిని గూర్చిన వేమన పద్యాలు వీరి దృష్టిని ఆకర్షించినవి. మతానికి మరుగులేకుండా చేయడం వీరికి ఇష్టంలేదు. ప్రతిదేశంలో ఇదే రంపు బయలుదేరినది. ఇట్టి ప్రజాఫ్రవక్తలను మహాపరాధులుగా ఎన్నడం ఒక వాలాయమై పోయినది. ఇక వారు చేయగలిగినదంతా వేమనను కవి కొదనుటే!

“ఒకే వ్యవస్థ ఎంత మంచిదైనా ఎక్కువకాలం సాగితే, ప్రపంచాన్ని చెడుస్తుందన్న భయంతో, పాత వ్యవస్థ మారి కొత్తదానికి చోటిస్తుంటుంది” అని ఇంగ్లీషు మహాకవి-టెన్నిసన్‌ చెప్పినస్థితే నూతన శకద్యార ప్రవేశం చేయించినది. (0140146 60208060 ఏ4616108 01206 10 16౪% 1656016 8004 00300 $0౪164 60౧౫016 ₹/018164 - ౬056 26౧%౧0గు.

వేమన రచనా పాటవం

గూడార్ధమై అనేక శ్లోకాలలో చెప్పిన ఉపనిషత్తుల మూలసూత్రాలను మన మతమూల కందాలనై మహావాక్యాలను తత్వాలను ఒలిచి, వేమన మూడు పొట్టి బంతులలో ఇమిడ్చి, పామరుల ఆరచేతులలో పెడుతున్నాడు. ఈపద్యాలు సులభంగా నోటనిలిచి, తత్త్వం మదికెక్కి పోతున్నది. కొన్ని పద్యాలు:-

(వ్రాతవెంట గాని వరమీడు దైవంబు, సేత కొలదిగాని వ్రాతగాదు, వ్రాత కజుడుకర్త, సేతకు తాకర్త. జిటిల (ప్రారబ్దవాదానికి ఎంతటి సులభవ్యాఖ్య] రో లోక కని వేమన

• పసుల వన్నెవేరు పాలెల్లనొక్కటి పుష్పజాతి వేరు పూజయొకటీ, దర్శనంబులారు దైవంబు ఒక్కటి. భిన్నత్వంలో ఏకత్వమును చెప్పుతూ, అధ్వైతభావానికి వ్యాఖ్యాన కర్కశం, వాదభేదాలు లేకుండా చెప్పిన కవితారీతి ఇది. సమాధిని వివరిస్తున్నాడు: = గాలిలేని దీపకళిక చందంబున అలలు సుళ్లులేని జలధిభంగి, నిశ్చలాత్మయెన్న నిర్వికారంబున నుండెనేని ముక్తియండ్రు వేము. అందరికీ అర్థమయ్యే ఈకవిత్వమే, అప్పకవిబోటి పూర్వాచార పరాయణులకు, వేరునను, ఆయన కాపుకవిత్వాన్ని గిట్టకుండా చేసినది. విజ్ఞానం నానాముఖాల వ్యాపించిన ఈ ఉదార శతాబ్దంలోనే - అందులో మదరాసు ్రెసిడెంసీ కాలేజి తెనుగు అధ్యాపకుడు - అక్కిరాజు ఉమాకాన్త విద్యాశేఖరుడు (వేరు స్పెలింగు, ఆయన దేవభాషాభి మానాన్ని వెల్లడిస్తున్నది.) సంస్కృత (గ్రంథాలను ఆంధ్రీకరించడమే పాపమన్నాడు. అరవై ఏండ్లక్రిందట ఒక నెల్లూరు సభలో అన్న మాటలనే ఆయన ధైర్యంగా (వ్రాతలోగూడ పెట్టినాడు. వేమన ఎదిరించిన మత స్వరూపం వేమన యోగి మూఢాచారంపై ధ్వజమెత్తినాడు. వేమన విమర్శ స్పజనాత్మకం. స్వానుభవమైన ఆచరణయోగ్యమైన తత్తాన్ని కవిగా తేట తెనుగులో వివరించిచెప్పి, పామరజన ప్రవక్త అయినాడు; విమర్శించి తప్పులు చూపి కొత్తదారి చూపినాడు. ఈయనది హేతువాదమేగాని, నాస్తికవాదం కాదు, అద్వైతం చెప్పిగూడ, భక్తి యోగానికి మొదటి మెట్టుగా మూర్తిపూజను సూచించినాడు, కాని, పైస్ఫాయిమనసు గలిగినవారికి ఈ ఆరాధనలు బాహ్యాచారాలు అవసరంలేదని, భక్తిలేని విగ్రహారాధనను చులకనచేసినాడు, లౌకిక పారలౌకిక పరమైన సర్వజనీనమైన మతమే వేమన ప్రచారంచేసిన మతం. మూఢా చారాలను, పరస్పర భిన్నమై, లోక ధర్మానికి వెలి ఆయిన పురాణాలను, వేమన ఎగతాళిచేసి, వేమన ప్రసంచ పరివ్వాప్త కీర్తి థి

ఎత్తిపొడిచి, (క్రిందుచేసి ఖండించినాడు. ఇందు కులతత్త్యంగాని, సత్పురుషులైన యోగుల గర్హనంగాని, యథార్థతత్త్య నిరాకరణముగాని లేవు. ఇది కేవలం సంస్కరణాభిలాష మాత్రమే. ఈయన ఎత్తి పోడుపులు తిట్టుగావు, అంతకుముందే శాపాలుగావు. కొరడాలతో కొట్టి దెబ్బలు తిన్నవారిచేతనే నవ్వించినాడు. ఈ పాకం తెనుగువారికి తక్కువ. ఇది శక్తిమంతమైన సజీవ 'ప్రచారక విధానం,

వేమన సంచారంతో, పద్యాలవల్ల, (ప్రజలలో ఒక జాగృతి, భావవిప్లవం కలిగినది. వేమన తూలనాడిన కొన్ని బాహ్యాచారాలను అంధవిశ్వాసాలను పరికిస్తాం. ఇందలి సూటిఆయిన భాష, వాదబలము నవ్వుబుట్టించి, విషయం ఎదలలో అచ్చుబడిపోతున్నది. సులభంగా నోటికబట్టిన పద్యాలు పదనుగల అమ్ములైనవి,

యాగాలు

వేదమతం ఉత్తరభారతంలో యాగాలకు (ప్రథమ ప్టాన మిచ్చినది; ఇంద్రుని మెప్పిస్తే సర్వమూ సమకురి పోతుందని, వేదాలు ఆయనను మహాశక్తిమంతుని జేసినవి, రానురాను యాగప్రశ్రియ అతివ్యాస్తితో నానావికార రూపాలుదాల్చినది. ఆదిశంకరుడు వేదాంతాన్ని పురుద్దరించినాడుగాని, యాగాల జోరీకి పోలేదు, వేదాలు 'త్రిగుణాత్మకమని, సాధకుడు ని(సైగుణ్యుడు కావాలనే గదా భగవద్గీత బోధించేది.

ఒక విధంగా, దీనిపై తిరుగుబాటుగానే దక్షిణాపధాన పూజావిధానం భక్తి యోగం ప్రభవించి, వైదికమతంలో అగ్రస్థానం వహించి, సర్వులను మోక్షారులజేసినది. దీనినే భగవద్గీత సమన్వయ ప్రక్రియగా అమోదించినది.పూజ అనేపదం పూజతోబాటు (ద్రావిడ భాషాపదమని, ఈ విధానానికి దక్షిణదేశమే జన్మస్థానమని, ఇప్పుడు ఎక్కువమంది నమ్మేమాట. ఉత్తరాన తీర్జాలు, దక్షిణాన నిధులు ఆలయాలు,

అందువల్లనే వేమన మొట్టమొదట యాగాలు (క్రతువులపైన పిడుగులు కురిపిస్తున్నాడు:

=. అలిరంకు దెలుప నిఖిల యజ్ఞంబులు తల్లిరంకు దెలుప తద్దినములు; కానితెరువు కర్మకాండ కల్పితమాయె. ౧ లోక కవి వేమన

ఈ కర్మకాండ కల్పించిన ఆ కానితెరువు రూసమేమో చూస్తాం :

తల్లిరంకు - తద్గినము లా వ్‌

ఇది హైందవ సభ్యతకే తలవంపులు, స్త్రీజుతికే అపచారం. సాంఘికాచారాల దృష్టి ఇప్పటివలె మారక ముందు ఈ ఆచారం పుట్టివుంటుంది. ఆ నాడు దీనిని హీనమనుకోలేదు, అట్లనే దేవరన్యాయం నియోగపద్ధతులతో సంతానం కనడం అప్పుడు మాన్యము. ఇప్పుడు న్యూనము గదా!

ఇకో వివరం వినండి: 1972 లో నేను హైదరాబాదు, యువభారతికి వేమనమీద వ్యాసం వ్రాసేటప్పుడు, ఈచర్చ నెల్లూరులో రచ్చకెక్కినది. ఇది నిజమైనా, మన మతాచారాలను తూలనాడేవారికి దీని మర్మం చెప్పరాదన్నారు - కొందరు పూర్వాచారపరాయణులు, పినాకినీ విద్యాపీఠ స్థాపకులు, దర్శన పండితులు, సుప్రసిద్ధ పౌరాణికులు జ్యోతిష్కులు స్వయంపాకుల వెంకట శేషశాస్తి దీనికి సంబంధించిన శ్లోకాలు చెప్పి వివరించినాడు. అప్పుడే, మిత్రుడు వేదం వెంకటరామన్‌ (ఎం.ఎ. తమ పితామహుడు, బహు భాషాపండితుడు విమర్శక చక్రవర్తి అధివక్త వేదం వెంకటాచలం అయ్యర్‌, ఎప్పుడో 1926 లోన మైసూరు యూనివర్సిటీ మ్యాగజీనులో “హిందూ వివాహాలలో సనాతన ధర్మము” అన్న విషయంపై వ్రాస్తూ ఈతల్లి రంకును బయటబెట్టినారని ఆవ్యాసం చూపినాడు. ఈ అయ్యరు కళాప్రపూర్ణ వేదం వెంకటరాయశాస్త్రి సోదరుడు.

తద్దినం పెట్టేఆయన ఒప్పజెప్పే రెండు మంత్రాలకు తెనుగు ఆర్ధం ఇది, తెనుగులో చెప్పినా మంత్రాలేగదా!

1. నాతల్లి, నాతండ్రియందు అనువ్రత కాకుండా, కామో(ద్రేకంతో అన్యపుషునితో చరించినా, నాతల్లి భర్త ఆ అన్యపురుషుని రేతస్సును తనదిగా అంగీకరించినా, నేనిచ్చే, ఈతర్చణం, ఆ అన్యపురుషునికి చెందకుండునుగాక. అతని ఆళ వ్యర్థమై అతడు వెనుదిరిగి పోవునుగాక,

2. నిలుకడ లేకుండా సర్వత్రా ప్రవమించి ప్రతిదానిని తడుపుచు సర్వ విశ్వాన్ని భరించునట్టి ఈ తర్పణ జలం, నా తల్లి భర్తగాని ఆ అన్యపురుషుని అడ్డగించి, ఆవలికి నెట్టి వేయునుగాక,

ఇవి ఆనాటి ఆచారాలనుకొన్నాము గదా 1 ఇప్పటికీ ఈ శ్ఞోకాలను శుద్ధ (శ్రోత్రియులు పఠిస్తూనే ఉన్నారు.

వేమన ప్రపంచ పరివ్యాప్త కీర్తి 9

ఆలిరంకు = యజ్ఞము యజ్ఞదీక్ష తీసుకొన్న సోమిదేవిని అధ్వర్యుడు "కతి తే జారా;” (ఎంత మంది నీకు జారులు?) ఆని అడిగితే ఆమె సంజ్ఞతో తెలుపుతుంది. వెంటనే అధ్వర్యులు వారుణపాశ మంత్రమును ప్రయోగించి (తం వరుణపాశే బధ్నాతి)ి ఆ రంకుమగలకు జలోదరం మొదలగు వ్యాధలు గలిగింతురు. అంటే, ఆమె సోమిదేవమ్మ అయినతర్వాత వ్యభిచరించరాదనుట. ఆశ్వమేధం దిక్కులు జయించిన వీరస్రాట్టు ప్ని, వీరపతి(వ్రతకు అశ్చమేధం చేసే అవమానాన్ని, తెనుగు తాత్పర్యంగా చెపితే బూతు అవుతుంది కాబట్టి, కవిసార్వ భౌముడు శ్రీనాథుడు శృంగారనైషధంలో చెప్పినదే చెప్పుకొందాం : ను. యజనూన ప్రమదా వికస్వర భగన్యస్తాశ్వ దీర్చ స్మర ధ్వజదండంబగు నశ్వమేధ మఖతంత్రంబు న్నిరీక్షించి, యి క్కుజనుం డొత్తిలి నవ్వె వేదవిధులం - (శృనై. అఆ?7:1333ప) అసహ్యించుకొనిన కలిని కుజనుడంటున్నాడు, కవి. ఇక వేమనను ఏమని ఆడిపోసుకొంటారో. పాపం! ఆ రాణులు ఎంత బాధపడేవారో! పౌండరీకం అనే యజ్ఞం చెప్పరానంత పచ్చిబూతు. హీనము. రాజసూయం ఒక నోరుచచ్చిన మ్షుద్రనరపాలుని బలియివ్వడమేనని శాస్త్రాలు చెపుతున్నవి. వేమన ఎవరి మనసు ఎంత నొచ్చినా ఈ అత్యాచారాలను బయటబెట్టి, మారిన సాంఘిక పరిస్థితులలో ఈ పరువుమూలిన పనులను మాన్పించ దలచు కొన్నాడు; అంతేగాని, మతదూషణ చేయదలచుకోలేదు. ఇది మతసంస్కర్త మొదటిపని, ఆందరూ చేసినపని, ఆ సంఘ సంస్కరణాభిలాషి విసరిన మరికొన్ని విసరులు; = లంజ కొరకు మేకనంజుడు దినసాొగి యజమెల్ల కామయజ మాయె ఇ గ౧౫ జా మొదట సోమయాజి తుద కామయాబిరా. (ఫీ లోక కవి వేమన

ముది సోమయాజి, కర్ణకుండలాలతో దేవతల ముదిలంజ - ఆ రంభకై పడిన ఆరాటమేగదా ఈ యజ్ఞతం(త్రం!

ఇట్టి మంత్రాలను గురించి వేమన విసురు :

• మంత్ర విద్యలెల్ల మాయల కొజ కిల సృష్టియందె బ్రహ్మే సృష్టిడేసె, నుత్తుడైనవాడు మది నిల్పలేడయా లగ్నాలు - శకునాలు

మానవజాతిని, కాదు ముఖ్యంగా హిందూజాతిని భయపెట్టి పాడుచేస్తున్నది నేడు ఈ లగ్నాలు శకునాలే! విధి బలీయ మంటూనే, దానిశ్తిని నమ్ముతూనే, అడుగడుగుకు లగ్నాలు పాటిస్తున్నారు. తమ అభాగ్యానికిగా ఇంటికి వచ్చిన బిడ్డను, గొడ్డును (ఇప్పుడు కారును) తిట్టడం పరిపాటి అయినది; ఈ విషయంలో చదువంతా చట్టుబండలైనది. పురోహితులు తమ సంభావనకొరకు ఏకాదళ రుద్రాభిషేకాల కొరకు ఈ భయాన్నికి పుల్లలు ఎగవేస్తూ, పురానికి అహితులే అగుచున్నారు. ఈ పిచ్చినమ్మకాలమీద ఇప్పుడు విశ్వాసం ఎక్కువై కొంపలు కూలుస్తున్నది. ఈ మౌఢ్యం ఎంత గడ్డకట్టుకొనిపోయి ఉన్నదంటే, చంద్రుడిలో ఒక అమెరికా వైమానికుడు, ఒక బాహుబలుడు (050018) దిగి, గుద్దలించి తిరాగివచ్చినా ఆ చంద్రగ్రహణం పట్టువిడుపులలో, దోషపరిహార స్నానాలు తప్పడంలేదు. (గ్రహణ సమయంలో గర్భిణీ (స్త్రీలను గదులలోబెట్టి బంధించడం తప్పడంలేదు; లేకుంటే గర్భస్థ శిశువుకు (గ్రహణశూల వస్తుందట! ఇతర మతాలవారు, పశుజాతి ఈసూత్రాన్ని నమ్మడంలేదే! తేలుకుట్టితే అందరికి బాధేగదా!

పెండ్రికి పీనుగకు లగ్నమే

ఇక పిల్లకు పెండ్లి చేసుకోవాలంటే అది ఒక యాతనా్రక్రియ అయిపోయింది; ఈ పిచ్చి పూర్వం ఇంతగా లేదు. మూలానక్షత్రం వధువైతే అత్తమామలకు అరిష్టమట! ఇక జ్యేష్ట ముప్పతిప్పలు పెడుతుంది. ఇతర నక్షత్రాల కోడళ్ల అత్తమామలు చావనట్టు అజ్ఞానంలో పడిఉన్నారు. వధూవరుల జాతకాల పొంతనాలు చూచి కుజదోషమని, దూరాన ఉంటే అ ఎగ్ర (గ్రహంమీద ఎగగ్రనీళ్లు చల్లుతున్నారు. ఈ దోషం ఏదో ఒకరూపంలో తొంబైపాళ్ల జాతకాలకు ఉంటున్నది. పరిహారం ఉంటే చాలునట!। ఇది వితంతువుకు పునర్వివాహం చేసినట్టున్నది. ఇద్దరికీ

వేమన ప్రసంచ పరివ్యాస్త కీర్తి ఫ్ర

? సప్రమ ఈ దోష ముండినచో పరిహారమట! ఈ రెండు దోషాలు ఢీకొని ఇద్దరి గుట్టకూల్బవా? కాల భావంతో ఉన్న భార్యాభర్తలు రావడం తప్పదంటూనే, శాంతులు చేయించడం రూకలు కాబోలు. ఇక తారాబలం ఒకపెద్ద ప్రహసనం! సరిపడక పోతే పేరులు మారుస్తారుగాని, నులిమినా పోని నుదుటి వ్రాతను మార్చగలరా? వ్‌ నక్షత్రాల (ప్రాబల్యం అర్ధప౦డితుల చేతులో అసహ్యమైపోయినది, ఒకవేళ పనిచేస్తే జన్మనక్షత్రం పనిచేయాలగాన్ని, అరుపుదెచ్చుకొన్న కొత్తనుక్క పేరు బాగుపరచగలదా? ఈ వెర్రి ఎంత ముదిరినదో చూడండి; "పేరు మొదటి అక్షరం “రా * కాగానే "పెపోరారి" అని చదివి, రా " చిత్తా నక్షత్రమూడోపాదముని ఫల్రిత్రాల్స చెపుతున్నారు. ఈ విధంగా రాముడికి రావణునికి ఒకే నక్షత్రమైనా వారి జాడలు వేరని ఏ పండితుల మనసుకూ తట్టదు. పెండ్లికి లన్నం పెడుతున్నారు. ఇది శుద్ధ మోసంగా ఉన్నట్టున్నది. మూఢం అరవలు పాటించరు; అమావాస్య వారికి పరము ఏవిత్రం, వారికి రాహృ కాలం (కేతువును అందరూ వదలినట్లున్నద్ర) న వర్ణ్యం. మనకు 3-13 సంఖ్యలు పవిత్రాలు ఇవి ముస్లిములకు పీదాకరాలు, అంతటి వేల్ప్చులు కృష్ణుడు, రామ్సడ్తు పుట్టిన అష్టమి, న్వమి నిషేధాలు, ఇవన్నీ పాటించేవారు అల్పాచమనానిక్ష మంచి ముహూర్తం దొగ్రుక్రక్ర పొట్టుబ్బ జేస్పక్రోలసి ఉంటుంది. సరే! ఒక జోత్రిషుడ "న్వు పెట్టిన లగ్షబలం చూడు” అంటాడు. ఆ లగ్బంలో జరిగిన వేయి వివాహాల ఫలిత్రం నౌనొవిధొలుగా ఉన్నదే ఆంటే, అద్ది వారివారి తలవ్రాత అని నీళ్ళు నములుతాడ్రు, బ్ర పచ్చిక ఇప్పుడు బాగా పోటెక్కి ఉన్నది, ఒకదినానికే వృర్చు చెడ్డలు నే ఒకే దిన ప వః 0 బో చెడ్డలు కలగలుపులుగా ఉన్న కాలం, అదే ద్రం ఒకరికి యోగం ఇంకొకరికి ఆ, 0 కొబట్టి విని తిట్లి ('పయోజనమ్మని ప్ప తన ఆస్రత్రి ప్ప ప చబుకున్నడు: ఓ (తి హతమైన శైలిలో ఉదాహరణ = హరికి ద్వా నందురా సిరి? అప్పుడ్తు దాం? గౌదె విషు హరుని క్రర్వ్వ్య | వని కెట్టులగృన్షా రెరుంగుదురయ్రా 1 లోక క్రవి వేమున

ఇది సముద్ర మధనంకథ! లగ్నాలను గురించి ఈమూఢ విశ్వాస భంజకుడు అనాడే ఒళ్ళుమండి ఏమంటున్నాడో చదవండి :

• _ విప్రులెల్ల జేరి వెళ్లి కూతలు గూసి సతిపతులను గూర్చు సమ్మతమున, మును ముహూర్తముంచ ముండేల మోసెరా ? శకునాలు ఇవి ఛాందసులను మరీ ఛాందసులుగా చేస్తున్నవి: ఇట్టి జనానికి పీరికి మందు ఇన్‌బక్షన్‌ లొ బాగా ఎక్కపోయి ఉన్నది. ఈ విషం పామరులకంటె సండితులనే ఎక్కువగా పీడిస్తున్నది. తెగించి ఇవి లెక్క చేయనివారిని “మనోజయంతు మాండవ్య: అని వీపు తట్టుతున్నారు; అవును? పిడుగుకేమి వారశూల? శుభ తిథి శుభ లగ్నంలో బయలు దేరినా ఒంటి బ్రాహ్మణుడు, జంట శూద్రులు ఎదురైతే ఇక అది ఒక ప్రళయమే. విధవ కనబడితే తిట్టజడివానే! వీటన్నిటిని పరిహరించను తన భార్యను పెద్ద బొట్టు పెట్టుకొని తలవాకిట గుమ్మంలో నిలబడమంటాడు ఒక తిక్క పెరుమాళ్ళు. తిథి బాగున్నా. ్రీవ.2వ శతాబ్దంలో ఈజిప్టు టాలమీరాజు ఆస్థానంలో బుట్టి మనకు దిగుమతి అయిన వారాలు ఒక్కొక్కనాడు ఒక్కొక్క దిక్కుకు వారశూలై వాటిని నమ్మినవారికి శూలాలై పొడుస్తున్నవి. పులిగాడికంటి గిలిగాడు గొప్పగదా! ఈ నిషేధ దినాలలో రైళ్ళు బస్సులు కాళీగా పోక్రప్రోవడం గమనించదగిన విషయం. ఇంకొక చోద్యం. మానవుని విధిని పాలించే పైనున్న నవ (గ్రహాలకంటె నల్ల పిల్ల కాకికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యమిచ్చి, అవి ఎదురుపడితే ప్రయాణం చాలించుకొనే శాస్త్రదాసులున్నారు. ఇక బల్లిపలుకు, పాలపిట్ట పైడిగంట పిట్టకూతలు శాస్త్రీ దీవెనల కంటె అమోఘాలు, _.. జనుల కర్మములను శకునముల్‌ నిల్పునా ? అని వేమన ఈ ఊరట మాట పలుకుతున్నాడు: _ పాలపిట్ట శకున ఫలమిచ్చునందురు, పాలపిట్టకేమి ఫలము దెలియు ? తనదు మేలు కీళ్ళు తనతోడ నుండగ నేమన ప్రపంచ పరివ్యాష్త శ్రీర్తి

• బల్లి పలుకులు విని ప్రజలెల్ల తమ పనుల్‌ సఫలములగు నంచు సంతసించి, కాని పనులకు తమ కర్మమటందురు. ఇది అర్థం చేసుకొంటే మానవుడు విందు కుందులను సమంగా అనుభవించగలడు. గృహవాస్తు అనే దయ్యం ఇంకొకటి. ఇల్లు కట్టబొయ్యే వారిని పీడిస్తున్నది, ఇది మొదట నేటి బిల్జింగు రూల్సువలె (ప్రారంభమై వికృత రూపాల దాల్సి ఉన్నది. ఒక శాస్త్రం 5000 జనసంఖ్య మించిన పట్టణానికి, దగ్జేష్టికా (కాల్చినయిటుకల) గృహానికి వాస్తుచూడవలసిన పనిలేదంటే, శాష్ట్రజ్ఞులు ప్రజలను (బ్రతుకనిస్తున్నారా? వారికి కావలసినది రూకలే గదా? -.. గూబ చేర గృహము గువిసి పాడుగ బెట్టి వెళ్ళిపోదు రెంత వెజ్టివారొ | గూడ గృహము లేమి కూర్చురా కర్మంబు ? అని, విధి దాటరానిదని ధైర్యంగా ప్రపంచయాత్ర సాగించమంటున్నాడు - జ్ఞానియైన వేమన. జాతకం ఒక మానవుడు పుట్టిన సమయంలో ఏర్పడిన గృహకుండలినిబట్టి (జాతకం (ప్రకారం) ఆ జీవి ఐహిక యాత్ర సాగిస్తాడని అందరు నమ్మే శాస్త్ర వాక్యం. దానాలవల్ల, (ప్రాయళ్చిత్తాలవల్ల ఆ (గ్రహ స్థితి మారదు. ఈ ప్రారబ్దానికి భుక్తియే శాంతి. జ్యోతిషము నేడు ఎక్కువమంది ఆమోదించి ఆదరించే శాస్త్రం, కాని, స్వార్థపరులు, అపండితులు, ప్రజలలో మూడ విశ్యాసాలు పెంచుతున్నారు. ఇక మూఢ మానవుడు పట్టుపురుగు (పొత్తి నూలుప్పురుగ, పిసినిపురుగు) వలె, తన భావతంతువులలో తన్ను తాను బంధించుకొని బాధపడుతున్నాడు. జ్యోతిషం శాస్త్రం గాదు. గుడ్డివానిచేతిలో రాయి వంటిది అంటారు. ఖగోళశాస్త్రం జ్యోతిషం గాదు. భితి విక్రేతలైన పురోహితులకు వేమన ఒక హితవచనం పలుకుతున్నాడు : = పాడిగాదు జగతి పంచాంగములు చెప్పి కొంచమైన బుద్ది నొంచలేక, బ్రహ్మ మెలుగ కిట్టు పారోహితముజేయ. తనప్రాప్తి తనది ఏ మానవునికి ఎంత(ప్రాప్తి ఉన్నదో అంతే సమకూరుతుంటుంది. దానిని విధి అను అదృష్టమను, ఏమైనా ఫలితం ముందు చేసీ పెట్టుకొని ఉండినంతే. ఇది అనుభవజ్ఞుల మాట, నీ ఫి లోక కవి వేమన

(ప్రాప్తే అనే పాత్రను (ఎండిన బుజ్జఅని తిక్కన ప్రయోగం) ఏట ముంచినా, మున్నీట ముంచినా అందు పట్టేది అవే నీళ్ళు! కాబట్టే "గతమునకు వగవక, అనాగతమునకు కడు నోరు దెరచి అడుగక” (శాంతి - భార) ఊరటతో ఉండమంటున్నది, అనుభవజ్ఞుల హితవచనం.

నీకు యోగముంటే దాత ఇస్తాడు, యోగం లేకుంటే ఇవ్వడు; ఇంతేగాక అపయోగం ఉంటే చెడుపుకూడా కలుగజేస్తాడు. అంటే, ఆ వ్యక్తి నీ అదృష్ట దురదృష్టాలకు ఒక సాధనంగా (1080209600 గా మాత్రం ఉపకరిస్తాడు. అందువల్ల ఏ సంఘటనకుగాని నీవు కర్తవుగావు; కాని అది జరిగిపోయిన తర్వాత దానిపట్ల నీవు ఆచరించవలసిన విధానానికి మాత్రం నీవు కర్తవు అన్నది మంచిమాట! (౫౦ 62001 000401 1206616, 02030౪ 020 ౧౦౧001 ౫7౦౪౯ 2611166 10౪2865 11056 ఫం16ల6 - 5 5జా/6ర92110

ఈ ధర్మ ప్రారబ్ద సూత్రాన్ని తమిళ ఆళ్వారులవలె సహజజ్ఞాన శోభితుడైన వేమన అనన్య సాధ్యమైన సజీవ శయ్యతో చెబుతున్నాడు :

= తనకు ప్రాప్తిలేక దాత లివ్వరటంచు దోషబుద్ది జేసి దూజుటెల్ల, ముక్కు వంక జూచి ముకురంబు దూరుట. పురాణాలు - అవతారాలు

తత్వమసి - ఆదేనీవు అని గురువు తెలుపగా, శిష్యుడు శోధించి చివరకు ఆహం (బ్రహ్మాస్మి

• నేనే ఆ బ్రహ్మను అని తెలుసుకొన్న స్వానుభవ సూత్రాలు సామాన్య (ప్రజలకు అర్ధంగాక, ఆచరణ యోగ్యంగాక అందుబాటులో లేకపోయినవి. బౌద్ధం క్షీణించినది:; ఆ సమయంలో, (ప్రజల మనస్సులను మరల వైదిక మతం వైపుకు తిప్పను సులభోపాయాలు మార్గాలు వెదకవలసి వచ్చినది. అవతారాల పద్ధతి ఎత్తినారు. వైదికముతం మొదట పది అవతారాలతో ప్రారంభించినది. భారతంలో ఆదిలో హంసావతారముండగా దానిని తీసివేసి దానిస్ట్రానే బుద్దావతారాన్ని దూర్చి, బౌద్దానికి హిందూత్వం కల్పించినారు. మన ఇతర పురాణాలలో అవతారాలు ఇరవైకి మించినవి. గౌతమ బుద్దుడు, మహా వీరజైనుడు క్షత్రియులు అయినందున, రాముని, కృష్ణుని పూర్ణావతారా లుగా చేసినారని కొందరు విమర్శకులు. ఇక ధర్మ సంస్థాపనార్థం కలిక్యావతారం రాబోతున్నది. (కైస్తవులుగూడ మెస్సయా అనే మహాపురుషుడు ఉద్భవింప బోతున్నాడని గట్టి నమ్మకంతో ఆశతో ఉన్నారు.

వేమన ప్రపంచ పరివ్యాప్త కీర్తి ఫ

భక్తిమార్గం

వీవు చేసిన కర్మఫలితం సంగతి అంటుండనిచ్చి, దేవుని ్రార్హిస్తే ఆయన దయవలన ఐహికసుఖాలు, చివరకు కైవల్యము (ప్రాప్తిస్తవి అనిన దైవభావం మెల్లిగా వేదాంత మతంలోకి (ప్రాకినది; ఇప్పుడు ఇదే ప్రధాన సూత్రమై ఉన్నది. ఇదే భక్తియోగం 1

పురాణాలు

శవ, శతాబ్దంలో, గుప్తుల స్వర్ణయుగంలో, పురాణాల ఇప్పటి రూపకల్పన ప్రారంభమైన దంటున్నారు. 18 పురాణాలను, 18 ఉప పురాణాలను, ఒకే వ్యాసుడు - భగవానుడు-వ్రాసినాడని పిడివాదంచేయడం మన సాంప్రదాయిక వాదులకు ఒక సంతోషం. వేదాల విభజించినది బాదరాయణుని బ్రహ్మసూత్రాలు వ్రాసినది గూడ ఈ వ్యాసులవారే 1 వ్యాస అన్నది ఒక బిరుదమని, మనకు 28 మంది వ్యాసులున్నారన్నమాట చెవిని దూరనీయరు, పొతపాట వదలరు = ఈ శ్రేణివారు.

కొన్ని పురాణాలు క్రీపూ. 400 సంవత్సరాలనాటికే ఉన్నవి. ఇవి మొదట (ప్రాకృతంలో నుండగా సంస్కృతీకరింప బడినవని హ్రీఫెసర్‌ పార్‌గెటార్‌ అనే జర్మన్‌ దేశ పండితుడు ప్రతిపాదిస్తున్నాడు. ఇవి క్రీశ 5వ శతాబ్దంలో గుప్తుల పాలనలో పెంచబడి, మార్చబడినవని అంటున్నారు. వీరి ప్రకారం భాగవతం 10 శలో కేరళ బోపదేవుడు వ్రాసినాడు. 13 శలో బ్రహ్మవైవర్తం పుట్టినది.

ఈ పురాణాలు ధర్మాన్ని చిట్లదీసినవి; కొరగాని మానవులకంటె హీనులైన దేవతలను సృష్టించినవి, పృుట్టైకొకతీరుగా కథలు వ్రాసి, పురాణాలు నింపినారు. దీని ఫలితంగా ఉపనిషత్తులమతాన్ని కలచివేయడమేగాక్త, నాస్తికవాదాన్ని పెంచినవి.

ఇట్టి పురాణాలను వాటి గాథలను విమర్శించి అవహీలనతో అంధ విశ్వాసాలను చులకనపరచి మతాన్ని సంస్కరించి, దాని ఆదిమ స్వచ్చతను పునరుద్ధరించాలని కారణ విమర్శక చక్రవర్తి వేమన యోగి పూనుకొన్నాడు. ఆయన అస్షి శిథలవలంటి వాక్యాలు విస్పష్టభాషా (ప్రొడి పురాణ కథలను వాటి దేవతలను క్రిందుచేసి, “అబ్బేయింతేనా” అనిపించినవి, మూఢాచారాలను, బాహ్యకపట వేషాలను హీనపరచినట్టే వీటి మీదకూడా విరుచుకొనిపడినాడు, ఇది ఆ స్థాయి స్థిత (ప్రజ్ఞులందరి ధోరణి ;

• _ కనక మృగము భువిని కద్దు లేదనలేక తరుణి విడిచి పోయె దాశరిథియు; తెలివి లేనివాడు దేవుడెట్లాయెరా,

($ లోక కవి వేమన

= పాల సాగరమున పవ్విళించిన వాడు గొల్లయిండ్ల పాలు గోరనేల ? ఎదుటివారి సొత్తు మెల్లవారికి దీపి.

• తండ్రి మాటలు విని తల్లిని తెగటార్భి పరశురాముడేమి ఫలము గనెను? నిలువ నీడలేక కులగిరి చేరడా? కాంతి కిరణం ముయ్యంచు గాజుతునకలో (గంగ) చిట్లి ఏడువన్నైలుగా చీలినట్టు, మన పురాణాలలో ధర్మం చిట్టి విభిన్న రూపాలు దాల్చినది, ఏ సమయానికి అది బాగున్నట్టుం టుంది. తండ్రి మాటను పాలించాలనిన దశరథరాముడు ఆదర్శపురుషుడు, కాని, తండ్రి మరణానికి దారితీసిన ప్రహ్లాదుడు పరమ భావతోత్తముడైనాడు. అన్నను పూజించిన లక్ష్మణుడు, అన్నను చంపించిన విభీషణుడు మాన్యత బొందిన వారే ! తల్లిని చంపిన పరశురాముడు, తల్లిని గౌరవించిన గరుత్మంతుడు గౌరవార్డులే అయినారు. తండ్రి యిచ్చిన రాజ్యం భరతుడు వద్దంటే, హక్కులేని రాజ్యభాగం ధర్మరాజు కోరుతాడు. ఇద్దరూ పెద్దలే! ఇదీ ధర ్మంలో సూక్ష్మం! తీర్థాలు - ఉసవాసాలు - పీండాలు ఆత్మ శుద్ది లేకుండా కేవలం బాహ్యాచారాలకు ఎక్కువ గౌరవస్థ్రానం ఇస్తే వేమన ఈనిన పులి పైనబడినట్టు పైన బడుతాడు. పుణ్యక్షేత్ర దర్శనాల వలెనే గంగ మొదలైన తీర్థస్నానాలు వైదికాచారాలలో అత్యంత (ప్రాముఖ్యం వహించి ఉన్నవి. "ఆత్మలోని శివుని అనువుగా శోధించు” అనే వేమునకు ఇవి అనవసరాలే! ఈ దృష్టితో చెప్పిన పద్యాలు:
• నీళ్ల మునుగనేల నిధులు మెట్టగనేల మొనసి వేల్పులకును మొక్క నేల? కపట కల్మషములు కడుపులో నుండగా ! ఇది కపటచారాలపై దాడి,
• అడవి దిరుగ లేదు, ఆకసమున లేదు. అవని తీర్ణయాత్రలందు లేదు. ఒడలు శుద్దిజేసి యొడయుని జూడరా. వేమన ప్రపంచ పరివ్యాప్త కీర్తి భి

భారతం ఇదేమాట అంటున్నది ఇక ఒక్క వేమననే పూర్వాచార పరాయణులు ఆడిపోయనేల? = నగములెల్ల పుణ్య నగములు, నదులెబ్ల బుణ్యనదులు, వినుము, భూసురాగ్ర గణ్య; యకలుషం బకర్దమ నునజాలు నాత్మ తీర్ధ మెజుగు నకలుషునకు ! (శాంతి. 5 : 235. భార.) వేమన వీటికి పవిత్రత అబ్బిన దానికి కారణం చెబుతున్నాడు : = భూమి 'పేరువల్ల పుణ్య స్టలములాయె వెలయ రాళ్లవల్ల వేల్పులాయె; నీళ్లపేరువల్ల నిఖిల తీర్థములాయె. ఇక తల గొరిగించుకొని మొక్కుబడి దీర్చే ఆచారాన్ని వేమన ఇట్టా పార బట్టుతున్నాడు : = సకల యజ్ఞములకు సకల తీర్ధంబుల తలలు గోరుగకున్న ఫలము లేదు, మంత్ర జలముకంటె మంగలి జల మెచ్చు. కాబట్టే “తలలు బోడులైన తలపులు బోడులా” అని కపట సన్యాసులను మోదుతున్నాడు. ఉపవాసాలంటే ఒళ్లుమంట ఈ అత్మజ్ఞానికి, “ఉపవసించిన ఊర పందై పుట్టు” అని శపించి, కాయశుద్దిని గూర్చి ఇట్టా కోడిగం పట్టిస్తున్నాడు : = _ ఆకులెల్ల దిన్న మేకపోతుల కేల కాక పోయెనయ్య కాయసిద్ది, లోకులెల్ల వెజ్డిపోకళ్లు బోదురు. ఈ బాహ్యాచారాలపై పెద్ద సమ్మెట పెట్టుగా

• _ అక్షమాల జపమె యవని దొంగల రితి. అని చాటుతున్నాడు. అసలు ఈ జపలెక్క ఎందుకో, ఎవరు అడుగుతున్నారో! ఊరక జపించుకొన్ని యెగశక్తి లెక్కకు రాదా! ఫి లోక కవి వేనున

పిండాలు పితరులకు పిండాలు పెట్టడం వేమనకు చాలా ఏవగింపు, పునర్జన్మ నమ్మే వారికి చాలమందికి ఈ తంతు ఆపహాస్యంగానే కనబడుతుంది. స్వర్గనరకాలు ఉపనిషత్తులలో లేవని. పురాణాలు సృష్టించిన గాలిమేడలని, చెప్పుకొని ఉన్నాము. అందువల్లనే జ్ఞానులు స్వర్గసుఖాన్ని కోరక మోక్షాన్ని కోరుతున్నారు. ఈ సాయుజ్యం విశిష్టా ద్వైతానికిదప్ప మిగత శాఖలకు కీలక సూత్రం. శరీరాన్ని వదలిన (ప్రాణి అత్మ, సూక్ష్మ శరీరంలో పూర్వవాసనలన్నిటిని సంతరించి పెట్టుకొని చెట్లగింజలు వలె తమపూర్వ గుణాలననుసరించి మానవళరీర ధారి అవుతున్నాడు. పితరుడుగా ఎంతో కాలమున్నట్టు శాస్త్రాలు అనవు. ఇక మూడుతరాలకు పిండాలు పెట్టడం ఎందుకని, ఆ హేతువాది చార్వాకునితోబాటు శాస్త్రవాదిగూడ అవుతున్నాడు. ఈ విషయికమైన వేమన పద్యాలు ఈ సంగతిని విడదీసి చెపుతున్నవి : = పిండములను జేసి పీతరుల దలపోసి కాకులకు బెట్టు గాడ్డెలార, సియ్యిదివెడి కాకి పీతురు డెట్టాయెరా? అని కాస్త మొరటుగానే తిట్టుతున్నాడు ఇది, కుల విమర్శగాదు. ఒక (ప్రత్యేక ఆచార విమర్శ, శూద్రులలో గూడ గుమ్మడికాయ దానిమిచ్చే వారు ్రార్జాలు పెట్టే వారు ఉన్నారుగదా! ఈ తంతును జరిపించే పురోహితులను కూలి జనమంటున్నాడు. రుసుము తీసుకొనే గురువులందరు ఇదే తరగతివారు. = తల్లిదండ్రు లెన్నదగు తొలి గురువులు పార్వతీ భవులిల పరమ గురులు, కూలివాండ్ర జగతి గురులన ద్రోహము కపట యోగులపైన వేమన ప్రయోగించిన (బ్రహ్మాస్త్రం :- (బ్రతుకు దెరువులేని బడుగులందరు పెద్ద యోగివరుల ముంచు సొగిరాగ బండ వాండ్రు ముందు దండంబు లిడుదురు.

• _ మిథ్యయోగి యుండు మిడతనలెను. భారతం భారతకథ వేమనకు గిట్టనే గిట్టదు. అందులో పాండవ పక్షపాతికాడు. అందుకే నేరుగా వేమన ప్రపంచ పరివ్యాష్త కీర్తి కా

పాత్రలను పేరుబెట్టి తూలనాడినాడు. ఇట్టి విమర్శనే తిక్కన సోమయాజి ఇతర పాత్రలచేత చేయిస్తాడు. వేమన - పేరు ధర్మరాజు పెనువేసవిత్రయా తిక్కన - మెత్తటిపులి ధర్మసూతి (సంజయ) అంతర్మదుష్టుడు ధర్మసూతి (దుర్యోధన) -. కప్ప ఎలుగు పాము మాదెస దోణుండు - ఇట్టా 18 దినాల యుద్దబీభత్సాన్ని, జరిగిన వంశనాళనాన్ని ఏవగించు కొంటూ పిడుగు కొదను వంటి ఈ పద్యం విసరుతున్నాడు : = పంచమ నిగమంబు భారతం బగునని పొగడిరేల జనులు బుద్దిమాలి ? హింసనెంచి చూడ నిష్టమెట్టయ్యెనో | కులవ్యవస్టపై దాడి హిందూమత అభివృద్ధికి క్షీణానికి, రెంటికీ మూలం కులభేదాలే. ఆదిలో వృత్తిపరంగా ఏర్పడిన నాలుగు కులాలు రానురాను వేలైనవి, వీటిని గుణకర్మ విభాగంగా నేను పుట్టించినాను.” అని గీతలో కృష్ణభగవానుడు చెపుతుంటే, పుట్టుకను బట్టే అవి స్థిరమై పోయినవి. మొదటి ఈ కులాలు ఎంత గౌరవ ప్రపత్తులతో అన్యోన్యంగా మెలగుతుండినవో, మధ్య ధ్యాంతయుగంలో, ఆంతటి పరస్పర అసహన విభాగాలైనవి. వేదబుక్కులు చెప్పిన బుషులలో (స్త్రీలు శూద్రులు ఉన్నారు. కసాయి ధర్మవ్యాధుని దగ్గర (బ్రాహ్మణ కౌశికుడు గురూపదేశం పొందినాడు. ఆదిలో క్షత్రియులే ఈ భూరివిద్యకు (బ్రహ్మ విద్య) గురువులైనారు. క్షత్రియులైన ప్రవాహణుడు, ఉర్దాలక్క ఆరుణి మొదలైన వారే, వైదిక మత (ప్రాణసూత్రాలైన ఆత్మ౯ బ్రహ్మ, పునర్జన్మ, కర్మ సిద్దాంతాలను ప్రవచించినారు. ఇంతే గాకుండా, ఆనాడు ఈ కులాలను వేరు చేసిన ఎల్ల చాలా అస్ఫుటంగా ఉండినది. గొధిసుతుడు విశ్వామిత్రుడు, విశ్వామిత్రుని చెల్లెలి భర్త బుచీకుడు (శునళ్ళేపుని తండ్రి), బుచీకుని కొడుకు జమదగ్ల, జమదస్లి కొడుకు పరతురాముడు (రామాయణం), ఆ ధర్మ కాలం మారి పోయినది. పంచ వర్ణం పుట్టినది, బౌద్దంనుండి తిరిగివచ్చి, హిందూమతంలో చేరినవారే ఈ తెగవారై, వేరుజాతై, అంటరానివారై నారని చెపుతున్నారు. ఈ ఆంక్షలన్నీ తర్వాత ఏర్పడినవి. వైదిక (ఫి లోక కవి వేనున

(బ్రాహ్మణ మతాధికారం నిరంకుశమైనది. శూద్రులలో పై జాతులవారు గూడ తమకంటె క్రింది మెట్టులో ఉన్న వారిని, మాలమాదిగలను హీనంగా చూడను మొదలు పెట్టినారు. తమిళులు మొదట చాలా ఉదారశయాలతో నుండి గొప్పవారైన క్రింది జాతులవారిని ఆళ్వారులజేసి, నాయనమారుల జేసి గురువుల జేసి, మాన్య పరచి పురోగొములైనారు. మాలలను వైష్ణవ దాసరుల జేసినారు. బసవేళ్వరుని వీర శైవం (12.4) కులాలను నిర్మూలించి శూద్రులను పీఠాధిపతుల జేసినది. ఇట్టా దక్షిణ భారతం శూద్రులను పంచములను ఘనపరచినది. క్రమేణా ఈ స్వర్ణయుగం మారి, తక్కువ కులాలవారు పై కులాలవారికి బానిసలై పోయినారు. వీరు అంటరానివారే గాదు, దగ్గరకు రాకూడనివారుగా గూడ అయినారు. ఈ కారంణంగా 5000 ఏండ్లనాడు పుట్టి మానవాళికి మార్గదర్శక జ్యోతి వెలుగొందిన అర్హమతం క్షీణించి జాతి నిర్వీర్య మై పోయినది; కొత్తగా పుట్టిన మతాలు ప్రపంచ మంతా అలముకొనిపోయినవి. కారణం మన 'హస్వసంకుచిత దృష్టి వారి జౌదార్యము. ఆత్మగౌరవం గలిగిన (క్రింది జాతులవారు మతాంతరులై మన సంఖ్యను తరుగజేసి, వారి సంఖ్యలను పెరుగజేసినారు. అధిక సంఖ్యాకుల పాలనా వ్యవస్థలో ఇది హిందూ జాతిని పెద్ద దెబ్బ కొట్టపోతున్నది. ఒక చిల్లర అపహాస్యం చూడండడి : మాల ధనియాల లన్షుంగాడు, 'కైస్తవుడై డ్యానియల్‌ లాజరెస్‌ కాగానే అతని హ్యాటు, బూటులకు మైక్కుతున్నాము. ఇక సాహెబును చూస్తే మనదేవుళ్ళకే భయం. (ఒక ముస్లిం లింగం మీద కాళత్సుబెట్టి నిద్రపోతుంటే, ఖైరవుడు పూజారి ఇంటికిపోయి, ఆ మ్లచ్చుని అలయంలోకి ఎందుకు రానిచ్చినావని నాలుగు వడ్డించినాడట) ఇట్టా మనం మత విరోధుల మాన్యపరచి, తమ కండర బలంతో మనలను మనదేవతలను రక్షించే హరిజనులను హీనపరస్తున్నాము. బ్రిటిషు క్రైస్తవులపాలన క్రైస్తవాన్ని 'పెంచినది. హరిజనోద్ధరణ మానవ కారుణ్య భావంతోనే గొక మతాంతరీకరణ వెల్లువను అరికట్టను ఉద్యమాలు బయలు దేరినవి. ఆర్య సమాజం శుద్ది సంఘటన్‌ ప్రారంభించినది, మలబారులో నూటిరవై ఏండ్లకు ముందు నారాయణ గురుదేవుడు ఎళువ (పరయా) కులజుడు ఈ దీనజనబాంధవుడైనాడు. ఆంధ్రదేశంలో చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం మాలలకు విద్యాదానం ప్రారంభించినాడు, ఆ తర్వాత గాంధి మహాత్తుడు వీరికి హరిజనులు అని 'పేరుబెట్టి పతితుల పావనులను చేయ ఉద్యమించినాడు. వేమన ప్రపంచ పరివ్వాప్త కీర్తి అ

ఈ (ప్రయత్నాలకు ముందే, మాలలను ఉద్దరించమని వేమన చెప్పిన (ప్రబోధపద్యాలు ఆంధ్ర సాహిత్యంలో మణిపూసలై ఉన్నవి. = రామనామ జపముచే మున్ను వాల్మీకి పాపి బోయడయ్యు బాపడయ్యె ! కులము ఘనముగాదు గుణమే ఘనమ్ముు రా. పరాశరుడు శూద్రురాలుకు పుట్టినా వ్యాసుడు బెస్తపడచుకుబుట్టినా మహర్షులైనారు. విధుక అనే చర్మకారుడు, నేడు ఆంధ్ర (ప్రభుత్వ చిహ్నమై ఉన్న పూర్ణకుంభాన్ని భావించి. పాలరాతిలో మలిచి అమర్దావతీ స్తూపానికి ఇచ్చినాడు. ఇదీ ఆనాటి గుణపక్షపాత వైఖరి | = మాలవాని నేల మహిమీద నిందింప నొడల రక్తమాంస మొకటి గాదె ? దానిలోన వెలుగు వాని కులంబేది ? ఇది శాశ్చత సత్యం, దీనితో సర్వ ప్రాణికోటికి ఒకే అత్మ అనిన ఉపనిషత్తుల సత్యాన్ని బట్టబయలు చేస్తున్నాడు, వేమన.

• _ మాలవాడయినను మరి ఆత్మమీదను మనసు నిలిపెనేని మాలగాడు మనసు నిలుపకున్న మహిమీద మూలడౌ. సర్వలోక హితకరమైన సాంఘిక సూత్రం! ఇది వేమన విశ్చత-మానవతలకు-నిలువుటద్దము. ఇక ఆ(గ్రవర్థాల ధనదాస్యాన్ని ఇట్టా ఎల్లి పొడిచి, అట్టి సాంఘిక కల గషాన్ని కడిగివేయ మంటున్నాడు. ఈ మాటచేసిన గాయం కాయానికి ఆంటదను కొంటున్నారేమో |!
• కులము గలుగువారు గోత్రంబు గలవారు విద్యచేత విజ్ఞవీగు వారు పసిడిగల్లువాని బానిస కొడుకులు. వీర బ్రహ్మం శిష్యుడు దూదేకుల సిద్ధయ్య “ఏకులమంటే ఏమని చెప్పుదు లోకులకు పలగాకులకు” అని కులవిషయంలో అవేదన పడుతున్నాడు, వేమన తత్త్వము ఇట్టీ హేతువాదాలవల్ల వేమన నాస్తేకుడని ఒక వర్గంవారు చేతులెత్తి చాటుతున్నారు. కాని, శ్రి-లోక కని వేమన

ఈ యోగి పరమ ఆస్తీకుడు; అందులో (శివ) అద్వైతి... బాహ్యాచారాలను మూఢ విశ్వాసాలను పరహరించి, హిందూమతానికి స్వచ్చత పవిత్రతల గూర్చును ప్రయత్నించి, సంస్కర్తలకు పురోగామి అయినాడు. ఏ గాలికి ఆచాప ఎత్తే మతంగాదు, ఆయనిది?; అది అచంచలమైన శివాధ్యైతం వేమన తత్త్యం ఇది : = తన్నువెదకి చూడ తానెయో జీవుండు తత్వ మరయనగును తానె యాత్మ మన్ను మిన్నులేదు, మాయయు లేదయా = _ ఆత్మలోని శివుని అనువుగా శోధించి నిశ్చలముగ భక్తి నిలిపెనేని సర్వముక్తు డగును సర్వంబు దానగు.

• _ బందెత్రాళ్లదెచ్చి బంధించి కట్టంగ లింగడేమి దొంగలించినాడో, ఆత్మలింగమేల నర్పించి చూడరో.

ఈ ఆత్మలింగ మనేది రాతితో చేసిన ప్రతీకం కాదు. వీరశైవులు చేతిలోను, ఎదలోను కట్టుకొని ఉండేదికాదు. ఇది కారు మబ్బులలో వెలుగొందే మెరుము, సర్వభూత స్వరూపం, వడ్డగింజ మొనకంటె సూక్ష్మమైనది. శివయోగులకు ఇది శినస్వరూపంగా సాక్షాత్కరిస్తుంది. జ్యోతి కళిక, బ్రహ్మం అని దీనికి నామాంతరాలు. ఆత్మలోని శివుడు అనగా, తన శరీరంలోనే (ప్రతిష్టింపబడిన దివ్యస్వరూపం; సాధకుడు దీనినే అర్చించి, ఆ లింగ సాక్షాత్కారాన్ని పొందుతున్నాడు.

ఈ చరమస్థితిని అందుకోవాలంటే భక్తిగూడ అవసర మని గుర్తించి, (శంకరాచార్యులు అద్వైతం స్టాపిస్తూ, సామాన్యుల కొరకుగా వివిధ స్తోత్రాలు వ్రాసినట్లు) ఇట్టా చెపుతున్నాడు:

= చదువు చదవనేల సన్యాసికానేల షణ్మతముల జిక్కి చావనేల అతని భజనచేసి ఆత్మలో తెలియుడీ;

భక్తి లేక చేసే వాలాయపు పూజలను “భక్తి లేని పూజ పత్రిచేటు” అని ఎచ్చరిక చేస్తున్నాడు.

వేమన ప్రపంచ పరివ్యాష్త కీర్తి కన

ఈయన ప్రారబ్దవాది. ఇది అనుభవించక తీరదంటూ "ఉమ్మలికంబు నుబ్బు నాదు మది మందునకై నను లేదు” అనే నిశ్చలభావంతో ఉండాలంటాడు. సొంఘికస్థితి - ఆర్థిక వ్యవస్థ వేమనకాలంలో ఏర్పడిన రాజకీయ కారణాలవల్ల హిందూ మతము, సంఘము హీన స్థితికి వచ్చినవి. హిందూ సామ్రాజ్య వైభవం (రక్షస్‌ తంగిడి) తాళికోట కదన భూమితో తుంగభద్ర (1565) పాలైనది, హిందూత్వం నిర్వీర్యమైపోయినది. మహ్మదీయుల పాలన ఆంధ్ర దేశమంతా వ్యాపించినది; దీని ప్రాపున మ్టైచ్చవాసనలు ్రబలినవి. పై వారు భయంతో, క్రింది వారు 'ప్రలోభాలతో ఇస్లాములో చేరసాగినారు. ముస్లిములు దార్‌ ఉల్‌ ఇస్టాం లోనే (ఇస్లాం పాలిత దేశము) జీవించాలని, దార్‌ ఉల్‌ హరబ్‌ (కాఫిరులు ఏలే దేశం)లో ఒక్కరాత్రియైనా నిదురింత రాదన్న సూత్రంపై విశ్ళాసంతో ఆ ఆదర్శాన్ని సాధించను నయాన భయాన ప్రయత్నించసాగినారు. ఇక హిందూ మతం సాంఘిక వ్యవస్థ కీళ్లూడి పోకుండా ఎట్టా నిలువగలదు? జాతి అంతా పిరికిముందు (త్రాగినది, పతనం పూర్తి అయినది. రాజు రైతైనాడు - రైతు బానిస ఆయినాడు. పేద - పెన్నిధి కలవారి మధ్య పెద్ద అఖాతం ఏర్పడిపోయినది. పైవారికి అరకువ, క్రిందివారికి ఆకలి ఏర్పడినది, బుణబాధ పెద్ద చీడైనట్టున్నది. “అప్పులేనివాడె ఆధిక సంపన్నుండు” అని వేమన సిద్దాంతీకరిస్తున్నడు. ఈ దుర్భర స్థితిలో మతస్వాములు మడిగట్టుకొని కూర్చుండి, తమ మఠాలు పీరాలసంగతే చూచుకొను చుండినారు. దేశమంతా కాటుక చీకటిలో మునిగి, ఆత్మను కోల్పోయి నిద్రాణమై యుండినది. ఏస్థితికి సూడ శాళ్ళతం లేదు కాబట్టి, భాగ్య చక్ర పరిభ్రమణంలో హిందూ చైతన్యానికి వేగుజుక్క పొడిచినది, ఆ గుడ్డి వెలుతురులో వేమన లోక కవిత్వం తొలికోడికూత అయినది. 'శ్రేయోరాజ్యం కావాలని పేదల కడుప్పులు నిండితే మూఢవిశ్వాసాలు పలాయనమై పోతవని, అత్మ గౌరవం ఆత్మ ప్రత్యయం కలిగించే దానికి వేమన ప్రచారం ప్రారంభించినాడు. సంఘంలో, మతంలో ఏర్పడిన వ్యత్యస్తాలన్నిటిని రూపుమాపాలని ఈయన సంస్కరణోద్యమం ప్రారంభించి నాడు. జలగమాదిరి బీదల నెత్తురు పీల్ళే వెట్టిచాకిరిని అసహ్యించుకొన్నాడు. బీదలను బాగు పరచను అనే మిషమీద (గ్రామ సాముదాయిక వసతులను ఆక్రమింప జేసే నేటి అల్లరి ప్రజానాయకులను వేమన ఆనాడే మందలిస్తున్నాడు. ఫి లోక కవి వేనున

= వాగు లడ్డుగట్టి వల్లకాడులు దున్ని మున్ను నడచుత్రోన ముండ్డుగొట్టి లా లు పైరు బెట్టినట్టి పాపులు గలరొకొ ! నేటి సాంఘిక సంక్షోభానికి వర్గవైషమ్యాలకు దారి తీస్తుండేది ఇట్టి కూలి నాయకుల నినాదాలే గదా ! సమతులమైన అభివృద్దే సమష్టిసంఘానికి దేశ సంపదకు మూలం. ఒకరిని దోచి ఇంకొకరికి పెట్టడం అరాచకమే. ్రిందివారిని పైకి లాగుకోవాలనిగాని, పైవారిని క్రిందికి గుంజరాదు. ఆందుకే సమాజవాదం దరిద్రాన్ని పంచిపెట్టతుందేగాని ఐశ్చర్యాన్ని పంచి పెట్టదని శాస్త్రవేత్తలంటున్నారు. (ఏ౦00121900 య30600406 ౧0౦౪ల” 041 001 005010౧) వేమన కవితా శిల్పం ఇక వేమనను కవిగా మదింపు వేసి కొందాం : మంచి కవిత్వం పూర్వ సుకృతఫలం అనేమాట అటుండనిచ్చి, భావుకుడైన కవి ఉత్తేజితుడై, పొంగిన ఎదలో కవిత్వం చెపితే, చదివినవాని హృదయానికి గూడ అదే స్పందన అవేశం పుట్టాల. ఇదే గదా సరస మధుర కవితా లక్షణం. చదువు ఉండ పనిలేదు, భావముంటే చాలు, కవితారురి పై కుబికి, తేరిపారుతుంది. ఇట్టి రచనే రామణీయికతను గూర్చగలిగినది. పుష్పరాజి వాసనలను గంధవహుడు మోసికొనిపోయి వ్యాపింప జేసినట్టు, కవి భావాలను అతని హృద్య కవిత వ్యాపింపజేస్తుంది. లిపీ పుట్టక ముందునుంచి గూడ భావుకుల గానం చేసే ఉన్నారు. జాన పద గేయాలు, యాలపదాలు ఇట్టి మౌఖిక కవితలో పసిడితునకలు. =. జొన్నచేను కాడ సొగసు కత్తెను జూచి నిన్న టాళనుంచి నిదురలేదు, దాన్ని నన్ను గూర్చి దయచేయి మాధవా పొన్నపూలు దెచ్చి పూజసేతు అంటాడు ఒక గ్రామీణ ప్రేమ తపస్వి ! ఆలుసులు లేనితేనె వంటిది - ఈ అకళంక (ప్రేమ. చదువు ఛందము లేక పోయినా ప్రాణంతో కళకళలాడే గీతం గదా ఇది | ఇంకొక పల్లెటూరు పడుచు, పుష్పబాణుని కొంటె చేష్ట చెపుతున్నది. ఇది లిరికల్‌ ఎలిమెంట్‌ కలిగిన సహజ కవి. వేమన ప్రపంచ పరివ్యాప్త కీర్తి ఖ్రి

= చలువ చీర గట్టకోని చాక్రిరేవుకి నేన్సు ప్రొత్రే నన్ను మల్లెల వాన కురిసబ్బే, పెడమల్లి చిన్న, చలవచీర సగము తడిసబ్బే పెడనుల్లి చిన్న, మనోరంజ్రి మొగ్గ మోహనరంగ మొదలైనవి కొన్ని మకుటాలు, పెడమల్లి = పదేపదే కొమ్మలు రెమ్మలు కనబడకుండా నిండుగా పూసే ముండ్ల పొదవంటి అడవి గుబురుచెట్టు, = నీకునాక్తు దూరమాయె నల్లగొండ లడ్డమాయె కాటూక్త కంటబెట్టి కడవా భుజానజెట్టి కన్నీటి కడప నింపితిగదరా, చెల్‌ మోహనరంగ -. నీమనసు నా మనసు ఒక్కటైతే మల్లెపూల తెప్పగట్టి తెప్పమీద తేలిషోదాం ప్రదరా ఇది విరహిణ్రిర్హ్య్వా వాసవసజ్జికో అభిష్రార్రిక్రో పడ ప్రబంధ కృత్రిమ శృంగారం గాదు, శ్రైట్యోపచారాలు లేని గ్రామీణ ప్రేమతాప్రం, ఇట్టి వ్రాతనేగద్దా సాహిత్యరసిక్తులు కవితాశిల్స మన్నది ఇట్టి శిల్పానికే వేమున కవిత సజీవ సుందర ఉదాహరణం, సహజ క్రన్లి్యి కావ్యాలు ఫ్రాయనిక్షి, క్ర అనిపీంచ్చుక్టోన్సి మహాక్ట్ప, కల్పనల కిట్సుక్సు ఎగర కవితాళిల్పి, భావవికాసాన్ని ర మెరిగిన నెలవైన భాషని పండిత్తడ్తు పదప్రయ్రో॥ మర్మ మెరిగన రసజ్ఞుడు, లోక చోట / ఉం ఈ గ్రామీణ క కొబట్టే వేమన లోక్ట్టు అయినాడు, నడక్ర క్రుంటుపడే వ్యాకరణ సూత్రాల ప్రాట్రిర్వని నిరంక్పుశ్చుడ్డు మహాకవ్టలందర్రూ క్ర పని చేసినవారే? భావంలేని క్రవిత్రత్రో ఉన్నతారతమ్వం గూ గౌసాడంబరం గరగ (మోగుతుంది. కాడ వాగుకు నిండుటేటికి క్‌ పొందిక కి. ల వ కన్‌ ద్రాతూడు భాషను మైనంవలె వంచుకోని, టి మాట్ల ల వో భావాన్ని వెల్లిడిస్తాడ్తు, అర్హ ఆపదాల నీడవలె వెన్నంటి నడుస్టుంద్రి; వ్బ్సి మెలిబెట్టి పిండవలస్వి అగత్రంల్రే థి క్ల ల్‌ శంలదు. ఇదే వ్వ కవితాశిల) సరూపం! ఇందు సమాసం సర్కస్సులేద్ర ఉపమానాలు పెన ఉహాలతలు వ్ర అనుదిన మ్య కండ్ల ఎదుట కనబడేవే? ఈయన న్ను విడ్తిచ్చి మిన్నుక్సు వీగబ్రాక్ష్య, శషస్ట్రై...లోక కన వ్వ

క్త ల వో వేమన అనుప్రాస గమకం కర్ణపేయమై పాఠకుని శ్రోతను ఊపి వేస్తుంటవి. భావం ల వినినవారి మనసంతా వ్యాపించి హాయిని గూరుస్తుంది. ఎగతాళి చేసి నవ్విస్తాడు, దా, 5. క న రాన్ని విప్పి చెప్పి స్వానుభివానికి మొగ్గిస్తాడు. కప్పి చెప్పేకవి, విప్పి చెప్పే విమర్శకుడు న్‌ మేళవించి పోయినారు. చిన్న చిన్న మాటలకు తిక్కన శిష్యుడై భావా వేళాన్ని విన ఈఎంపదేసెడు. ఇదే ఆయన కవితకు (ప్రాణం. లోకకవి ఆయిన దానికి శీలకం! ఇకపారి గ్‌ నోటికి వచ్చేగుణం వేమన కవితకు ఉన్నందువల్లనే, పల్లెమొదలు పట్లణందాక, దేశం ఆయన కవిత్రావ ఫ్‌ క ఎలప ధూటి లాస్యానికి రంగభూమి అయినది. ఆయన వాక్యాలు సామెతలై తెనుగునాట లవాన గాలివలె పరచుకోని పోయి ఉన్నవి. ఈ కవిత, ఒక చెట్టు చేవవలె ఆయనలో సహజం౦గా పుట్టి పెరిగినది. ఓజస్సు కి, వాక మొజగానివాడు కావ్యం చేయలేడన్నమాటలో ఈ సత్యం నక్కోని ఉన్న దనవచ్చు అత్మపర్డి ॥ శ శుద్ది గలిగిన వేమనబోటి అధ్యాత్మిక సంపద్విభూషి తుల మానసము ఒక అలౌకిక శక్తికి జస్సు: ] క కు నిలయమై ఉంటుంది. వారి జపశబ్దం ఈ శక్తినిస్తుందని సైన్సు. (ఈ400' 8011046115 లీ ల అనిగడా౦ ఇదే దశవిర నారాలను స్యటస్టక్తరి ఇది యోగుల స్వానుభవమైన మాటి న య్స్సా ఇట్టివారి భావాన్ని శుభ్రపరచి. భాషను భోహెవంతం స్తుంది. వబసాపన. పల్లెటూరు వాడైనా పరిశుద్ధాత్ముడు కాబట్టి ఈ శక్తీ ఆయిన కవలయు పౌా సరా వాస్టాయద చేసినది. వేమన యోగబల౦ంచేత స్థిత ప్రజ్ఞాడైన వాడుగదా! ఈ అదృష్టం ఆంధధ్రకవులలో వీ కొద్దిమందికో పట్టియున్నది. పలువురు సండిత విమర్శకులు వేమన, తిక్కనంతటి వాడంటారు. ఇది కొందరికి వెక్కసం కలిగించినది. ఏమైతేనేమి? తెనుగుమాటలు వేమన కవిత్వంలో లేచి ప్రాణంతో ఆడుతవి. ఈ గుణాన్ని ఆయనే “పుష్పమందు తావి పాసగునట్టు అని ఒక సౌభాగ్య నుడికారంతో చెప్పు తున్నాడు. తర్వాత చాలామంది శతక కవులు శమన దారిన నడిచి, ఆంధ్రవాబ్మయంలో శతకాలకు ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని ఏర్పరచినారు. కవి వ్రాసిన శయ్యలో ఆయన ప్రకృతి ప్రతిబింబిస్తుంటుంది. (30/16 3 46 జ). ఇది వేమన వ్రాతకు వ్యాఖ్యానం. వేమనకు అనుకరించను అబ్బలు లేచిరావాల.

లో తాను చూచిన వాటిని (వ్రాసీ, చదివేవారికి వాటిని చూపిస్తాడు. ఈ చిర్రీకరణంలొ పదలాలిత్యం సుభగత్వం భావరామణీయక్రత ఉట్టి పడుతుంటవి. యతులు ప్రాసలు య వచ్చి బంతిలో కూర్చుంటవి. కొందరు వీటిని ఇనుప సంకెళ్లు అంటే, వేమన కవితాలక్ష్మి కుందనపు అందెలై కల నినాదంతో మురిపింప జేస్తున్నవి, ధార నీటి మీదపాయ్యే పడవమాదిరి ఒడుదుడుకులు లేక్సుండ్రా చదరంగా వేమన కవిత నడుస్తుంది. ఇది లయాన్వితం 1 = చదువులందు, పాడి మొదవులందున, స్త్రీల పెదవులందు, రాజ్య పదవులందు ఆశ లుడిగినట్టి అయ్యలు ముక్తులు వ్‌ తీగలన్ని ఒకే సామరస్య స్వరాన్ని పలికించినట్లు వేమన రచనలో భిన్నపద సామ్యం ఏకమై వీనులకు విందు చేస్తున్నది, =. ఆరు రుచులువేరు సారంబు నొకటి సత్య నిష్టవేరు సత్యమొకటి పరమ బుషులువేరు భవ్యుండు నొక్కండు. ఉపమానాల్పు =. అలి వంచల్తే యధమత్వముననుండి వెనుక వ్రంత్చ ననుట వెజ్టీతనమ్సు, వ చెట్టు ముదరనిచ్చి చిద్రమ్వి పోవ్రునా ? అవహేళ్ళు ఈ ప్రక్రియలో క లో జ్ఞ బిగుపు చూష్పత్రాడ్తు : =. పునుగు పిల్లక్ర్యే పుట్టించె వాస్‌ కనకము చనక్షేమి కల్లజేస్ప (థ్రిహ్మచేత లెల్ల సాడైన చేశ్రలు, రసవాద్‌ మెరిగిన కళ ఈశాస్త్ర విషయాన్ని కనుగొన్నాడ్తు ఇది ఆందరెరిగ్య పద్యమైనా భావం వీ శ్థి_లోక కవి వేము

• ఉప్పు కప్పురంబు ఒక్క పోలికనుండు, చూడచూడ రుచుల జాడవేరు, పురుషులందు పుణ్యపురుషుల వేరయా,

దీంట్లో విశేషమేమున్నది; నిప్పులో బడితే రెండూ విరూపాన్ని పొందునని అంటాడు. కాని, వేమన గొప్ప శాస్త్రవషయం (సైన్సు) బయట బెట్టుతున్నాడు. ఉప్పు నిప్పులో వేస్తే చిట పట లాడుతూ, నీరై పోతుంది. కర్పూరం వెలిగి శుభ్రమై పైన ఒక మూకుడు బోర్లించిపెట్టిన అందు కోపులుగా మరల ఏర్పడుతుంది. అంటే సామాన్య మానవుడు అస్లిబడి దగ్దుడైతాడు. సంస్కారం గల మానవుడు ఉత్తమ గుణ మహిమొన్నతుడౌతాడు, (3401102100) ఇది ఇందలి రహస్యం.

సామెతలు

సామెతలు భాషకు ప్రాణం పోసే అలంకారాలు. దాని హ్రస్వీకరణంలో, అంటే దాని గర్భంలో సూత్రప్రాయంగా ఎంతో భావం ఇమిడి ఉంటుంది; విప్పిచెప్పితే విశదమై ఆనందాన్ని కలిగిస్తుంది. (వ్రాతకు, మాటకు సామెత, లేక చాటవ ఒక ఉసిని, అందాన్ని కల్పించి, అర్థం సులభంగా తోపింపజేసి మనసులో నిలిచిపోతుంది. ఇది వాక్సాటవానికి రమ్యతను గూరుస్తుంది. 10/19 16 90౪] 00౪/1) ఇందలి మాటల కుదింపు చమత్కార భాషణానికి ఆత్మ వంటిది, దీనిని అల్లను లోకజ్ఞానం, భాషలో ప్రాగల్బ్యము ఉండాలి. ఇది (గ్రామీణులకు కూసువిద్య, దేశమంతా గాలిలో తేలియాడుతుండిన వాటిని కొన్నిటిని (గ్రహించి పద్యాలలో ఇమిడ్చి, వేమన కొత్తవాటిని గూడ సృష్టించినాడు. కొన్ని ఉదాహరింపబడి ఉన్నవి, చూడండి.

శిష్యులు చేసిన కైవారములు

వేమన శిష్యులు ప్రసిద్దికిరాకపోయినా, పలువురు ఉండినారు. వారు ఆయన వెంట దిరిగి, ఆయన ఆభవుగా చెప్పుకొని పోతుండిన పద్యాలను వ్రాసిపెట్టేవారు. వేమన ఒకచోట చెప్పిన పద్యమే ఇంకొక చోట చెప్పినాడు. ఇదే పార భేదాలకు కారణమైనది.

ఈ శిష్యబృందం కరు వేరుగా సంచారం చేసి, ఆయన వేదాంతాన్ని మత సూత్రాలను వివరిస్తూ ఆయన ఆత్మబొన్నత్యాన్ని గుణగరిష్టతను చాటి చెప్పుతుండినారు. గాంధీజీని ఆయన శిష్యులు అవతారమూర్తిగా అర్చించినారుగదా! “గాంధిమహాత్ముని నరుడని తలచిన కలుగును నారకమ్సు బంధవిముక్తుల జేయను పుట్టిన పరమయోగి అతడు” మొదలైనవి వారు పాడిన స్తోత్ర గీతాలు.

ఇట్లే వేమన శిష్యులు తమ గురుదేవుని స్తుతించినారు. పద్యాలుగా ఇవి ఉండవచ్చు. ఇవి వేమన సొంత పద్యాలు మాత్రం గావు. శైలిభిన్నం, అదిగాక తన్నుతాను పాగుడుకొనే అహంభావం ఈ యోగికి ఎప్పుడో అయించి పోయినది : -.. శ్రీకరుండగు వేమన చెప్పినట్టి పద్యముల నెవ్వడేని సఠనచేయు నట్టి పురుషుడు మనమున నిట్టిదనుచు చెప్పిరానట్టి వస్తువు జేరువేమ. ఎ నేదముగెల్బెను వేమన సుమ్మీ మోదము దెల్పగ ముఖ్యము సుమ్మీ =. వేదాతీతుడు వేమన సుమ్మీ విసువక వెదకిన కందురు సుమ్మీ చెప్పిన యెవ్వరు శాయరు సుమ్మీ = వేదాతీతుడు వేమనరా, నేమున మాటలు వేదమురా వేదశాస్త్రములు వాదమురా, వాదుల నోళ్లలో బూదియెరా చేసినవాడే సిద్దుడురా, సిద్ధుల మాట ప్రసిద్దమురా జాతాతీతుడు వేమనరా. = చెవిని యిల్టుగట్టి చెప్పెను వేమన బట్టబయల నుండు బ్రహ్మ మనుచు; బుద్ధిగలిగి యందు బొంది సుఖింపుడీ - విశ్వ -.. కాదన డెవ్వరి తోడను వాదాడగ బోడు వెజ్డివాని విధమునన్‌ భేదాభేద మెజుంగును; వేదాంత రహస్యములు వేమన నుడువుల్‌ 9 లోక కవి వేమన

• అరయ వేమన్న జెప్పిన యాత్మవిధము తెలియలేనట్టి యజ్ఞాన దేబెలెల్ల తలను వీడిన వెంట్రుక దారివలెను భుక్తిముక్షిలు బొసగగ లేరు వేమ.

=... వేమన చెప్పిన కల్పం బేమానవు డైనగాని యెద నూహింపన్‌ తామసమేటికి కల్గును; వేమనయే సిద్దు డరయు విధమది వేమా.

=... వేమన చెప్పిన మాటలు సానుంబు సకల వనేదసారంబు గదా సామెత పంచాక్షరితో నీమహినులు దెలియ ఇంపగు వేమా.

_.. వేమ ననగయోగి వెలసె లోకములొన పూజలిడుడు పుణ్య పురుషులార; పూజలిడిన యంత భుక్తి ముక్తుల నిచ్చు.

• బ్రహ్మవాత కెదురు పల్కెడు వాడును ఆదివిష్ణు సూత్ర మడచువాడు మూడు కనులవాని మొనసి నిల్పినవాడు కానబడరు, నీవుగాని వేమ.

= వేముడిట్టు చెప్పు వినరపు వాక్యముల్‌ వేముడిట్టు పోవు వెజ్జిపోక పామురులకు నెల్ల ప్రతిపక్షిమై యుండు పండితులకు నెల్ల పరము వేమ,

వేమన ప్రపంచ పరిన్వాప్త కీర్తి ఫు

= వేమనిట్లు చెప్పె వేలపద్యంబులు తప్పులెన్ని యున్న నొప్పియుండు తత్తరపడ, కందు చిత్తము నిల్పుము - విశ్వ.

• నీతి దెలియచెప్ప నిజముగ వేమన పాతకములనెల్ల బాజబట్టి, లోతు తత్వమరసి లోకులక్షును డెస్పె = ఇలను శూదుడౌట ఎలుగరా వేముని ? మనసు నతనిష్సీద్ర మరులుకొనియ్యై, కొలిచిర ద్విజులెల్ల కోట్రాన్స కోటులై
• స్రీ నెత్తిన రుద్రునక్షును స్తీ నోటనె బ్రహ్మకెప్పుడ్తు, సిరిగుల్కంగా స్తీనెరి రొమ్మున హరిక్షిని; ప్రీ వెడ పగ, గురుడవన్న దేవరన్ల్వ్హూ శన్భ్రే...లోక ని వ్యు

లోక కవి వేమన ద్వితీయ ప్రకరణము పద (మంజరి పద్యపరిశోధనమున తోడ్పడినవారు నేదం నెంకట రామన్‌, ఎం.ఎ.; ఇంగ్లీషు అధ్యాపకుడు; భట్టబాణ (గ్రంథకర్త అగన్యురెడ్డీ నెంకురెడ్డి, ఎం.ఎ.; ఎల్‌.ఎల్‌బి.; గతా సుధాలహరి (గ్రంథకర్త వివరణలు - అర్జాలు నా ఓర్వు నేర్పు కొలది

ద్వితీయ ప్రకరణము అల పద (మంజరి వావిళ్ల 1955 ముద్రణమునుబట్టి (పద్యములు ఆకారాదిగా అనేక ఆవర్తాలలో నున్నవి)

1. అడవి యడవి దిరిగి, యాసలు విడలేక గాసి పడెడువాడు ఘనుడు గాడు; రోసి రోసీ మదిని రూఢిగా నిలిపిన వాడె, పరముగన్న వాడు వేను 1 2, అదిమి మనసునిలిపి యానందకేళిలో బ్రహ్మమయుడు ముక్తి బజడయగోరు; జిహ్వరుచుల చేత జీవుండు చెడునయా విశ్వదాభిరామ వినరవేమ. 8, అలయజేసి మలచి యడిగండ్డు మలిగండ్దు తిరిపెమిడెడు కటిక దేబెలెల్ల నెలమి మన్నుదినెడు నెజ్జలౌదురు సుమీ, మలయు = చేటలోవేసి చెరగి బియ్యము రాళ్లు వేరు చేయు. అడిగండ్డ్లు మలి గండ్డు = మట్టి పెళ్లలు గలిపిన తరక గింజలు. క ఆత్మ నెణుగని మతి యట్టిట్టు చేసిన వాని మెచ్చువాడు వట్టివాడె! ముక్కిడిదియు బాడ మొండియు మెచ్చడా! 5 _అభిజాత్యముననె యాయు వున్నంతకు దిరుగుచుంద్రు భమల దెలియలేక; మురికి భాండమునను ముసరు నీగలరీతి. 0 లోక కవి వేమన

2. ఆలి మాటలు విని యన్నదమ్ముల రోసి వేుపడెడువాడు వెట్టివాడు; కుక్కతోకబట్టి గోదవారీదునా?

3. _ఇట్టు ఘటములోన బెట్టినజీవుని గానలేక నరుడు కొశికేగి వెదకి వెదకి యతడు వెజ్డియై పోవును

ఘట్టము = స్వశరీరము

8, ఇంటియాలి విడిచి యిల జారకాంతల వెంటదిరుగువాడు వెజ్లివాడు; పంటచేను విడిచి పరిగ యేరిన యట్లు.

పరిగయేరుట = పండినచేను పైరుకోసి, పన (కోసినదానిని మోపులు గట్టుట) గట్టిన తర్వాత బీదసాద (క్రింద రాలిన వెన్నులను ఏరుకొనుట. ౮1620108.

9. ఇంద్రియములచేత నీద్వగా బడుచుండ వెజ్సీమనుజుడేల వెదకు శివుని? ఇంద్రియముల రోసి ఈశునిజూడరా.

10. ఈతగింజవంటి దెజిగియు దానికే యాసపడును మూర్చు డవనిలోన; తోయజాక్షిజూచి తాలగంగ వశమౌనె!

11. ఉత్త తిత్తి దీని యుసయోగములు లేవు తిత్తికొజకు బెడును దేవులాడి; కత్తిమీదసాము కడతేరబోదయా.

తిత్తి = ఈశరీరము; దేవులాడు = నీళ్ళలో దేవిదేవి వెదకు; కష్టపడు. పద్య్వమంజరి 9

ఎ వేమనిట్లు చెప్పె వేలపద్యంబులు తప్పులెన్ని యున్న నొప్పియుండు తత్తరపడ, కందు చిత్తము నిల్పుము - విశ్వ.

= నీత్తి దెలియచెప్ప నిజముగ వేన్చన పాతకములనెల్ల బాజబట్టి లోతు తత్త్వమరస్సి లోకులక్షును జెప్పె

= ఇలను శూద్రుడ్షా ఎటుగరా వ్పృ ఇ మనసు నత్రన్సిష్టి మరులుక్రొనిద్చు, కొలిచిగ్ర ద్విజులెల్ల క్వ కోటులై

• స్రీ నెత్తి రుద్రునక్ష్వ్స (2 రై నోటనె (ప్రిహ్మకెప్పుడ్సు సిరిగుల్కంగా స్రీ నెం రొమ్మ్మ హరిక్షిన్ని, స్రీ నెడ ప్ర గురుడనన్న దేవరవేవ్హూ.

“క

లోక కవి వమన ద్వితీయ ప్రకరణము పద (మంజరి పద్యపరిశోధనమున తోడ్పడినవారు వేదం నెంకటి రామన్‌, ఎం.ఎ; ఇంగ్రీషు అధ్యాపకుడు; భట్టబాణ (గ్రంథకర్త అగస్తురెడ్డ నెంకురెద్దః ఎం.ఎ.; ఎల్‌.ఎల్‌.బి.; గతా సుధాలహరి (గ్రంథకర్త నా ఓర్పు నేర్పు కొలది

ద్వితీయ ప్రకరణము జో పద (మంజరి వావిళ్ల 1955 ముద్రణమునుబట్టి (పద్యములు ఆకారాదిగా అనేక ఆవర్తాలలో నున్నవి)

1 అడవి యడవి దిరిగి, యాసలు విడలేక గాసి పడెడువాడు ఘనుడు గాడు; రోసి రోసి మదిని రూఢిగా నిలిపిన వాడె, పరముగన్న వాడు వేమ |!

2. అదిమి మనసునిలిసి యానందకేళిలో బ్రహ్మమయుడు ముక్తి బడయగోరు; జిహ్వరుచుల చేత జీవుండు చెడునయా విశ్వదాభిరాను వినరనేను.

3. అలయజేసి మలచి యడిగండ్డు మలిగండ్డు తిరిపెమిడెడు కటిక దేబెలెల్ల నెలమి మన్నుదినెడు నెజ్జలౌదురు సుమీ,

మలయు = చేటలోవేసి చెరగి బియ్యము రాళ్లు వేరు చేయు. అడిగండ్డు మలి గండ్డు = మట్టి పెళ్లలు గలిపిన తరక గింజలు.

క. ఆత్మ నెజుగని మతి యట్టిట్టు చేసిన వాని మెచ్చువాడు వట్టీవాడె! ముక్కిడిదియు బాడ మొండియు మెచ్చడా!

5, _అభిజాత్యముననె యాయు వున్నంతకు దిరుగుచుంద్రు భ్రమల దెలియలేక్ష; మురికి భాండమునను ముసరు నీగలరితి.

ఫి లోక్ట కవి వేనున

6. ఆలి మాటలు విని యన్నదమ్ముల రోసి వేజుపడెడువాడు వెట్టివాడు; కుక్కతోకబట్టి గోదవారీదునా?

7. _ఇట్టు ఘటములోన బెట్టినజీవుని గానలేక నరుడు కాళశికేగి వెదకి వెదకి యతడు వెజ్టీయై పోవును

ఘట్టము = స్వశరీరము

8. ఇంటియాలి విడిచి యిల జారకాంతల వెంటదిరుగువాడు వెట్టివాడు; పంటచేను విడిచి పరిగ యేరిన యట్లు.

పరిగయేరుట = పండినచేను పైరుకోసి, పన (కోసీనదానిని మోపులు గట్టుట) గట్టిన తర్వాత బీదసాద క్రింద రాలిన వెన్నులను ఏరుకొనుట. 1629008.

9. _ఇంద్రియములచేత నీద్వగా బడుచుండ వెళ్దేమనుజుడేల వెదకు శివుని? ఇంద్రియముల రోసి ఈశునిజూడరా.

10. ఈతగింజవంటి దెటిగియు దానికే యాసపడును మూర్చు డవనిలోన; తోయజాక్షిజూచి తొలగంగ వశమౌనె!

11. ఉత్త తిత్తి దీని యుపయోగములు లేవు తిత్తికొజుకు జెడును దేవులాడి; కత్తిీమీదసాము కడతేరబోదయా.

తిత్తి = ఈశరీరము; దేవులాడు = నీళ్ళలో దేవిదేవి వెదకు; కష్టపడు. పద్వమంజరి 7

12. ఉన్నదానిని గనుమూపిరిబిగబట్టి, కన్నుమూసి యేమి కానలేవు, విన్నదన్న దెణుక విజ్ఞానమని నమ్ము. గురువు చెప్పినదే, ఎలుక (జ్ఞానం). విజ్ఞానము - శా(స్తాదులందలి జ్ఞానము

13. ఎడ్జె దెలుపవచ్చు నేడాదికైనను మౌని దెల్పవచ్చు మాసముననె మొప్పెదెల్ప రాదు ముప్పదేండ్లకునైన. మొప్పె = మూర్చుడు 14 _సారవిద్యలందు సరణి దెలియలేక దూరమందుజేరు దుర్దనుండు; పరము దెలియ నతడు భావజ్ఞుడెట్లగు? తెలియనతడు = తెలియని అతడు 15, ఎలుకతోలు దెచ్చి ఎందాక నుతికిన నలుపు నలుసె కాని తెలుపుగాదు; కొయ్యబొమ్మదెచ్చి కొట్టిన గుణియౌనె?

14. ఒకని జెటుతునంచు నుల్లమందెంతురు, తమకు గలుగుమేలు తామెజుగక; తమ్ముజెణచువాడు దైవంబు గాడొకో! 17 ఓగు నోగుమెచ్చు, నానరంగ నజ్ఞాని భావమిచ్చి మెచ్చు పరమలుబ్బు; పంది బురద మెచ్చు పన్నీరు మెచ్చునా ?

15. బౌనటంచు నొక్క డౌడీిన మాటకు కాదటంచు బలుక క్షణముపట్టు దాని విలువదీయ దాతలు దిగవలె. ఫి లోక కవి వేమన

16. కండకావరమున కానడు మరణంబు, మదముచేత తత్వ్వమహిమ గనడు, భోగవాంఛచేత పురహరు గానడు,

పురహరుడు = శివుడు

20. కన్నులందు ముదను కప్పి కానరుగాని, నిరుడు ముందటేడు నిన్న మొన్న దగ్టలైనవారు తమకంటె తక్కువా?

21. కర్మగుణములన్ని కడబెట్టి నడువక తత్ప్వమెట్టు తన్ను దగులుకొనును? నూనెలేక దివ్వె నూవుల వెల్లునా?

22. కుక్కతోక దెచ్చి గొట్టంబు జేర్చిన (క్రోవిచెంతనుండు కొంత తడవు ఎంతజెప్ప జెడుగు పంతంబుమూనునా?

23... కుండ చిల్లిపడిన గుడ్డ దోపగవచ్చు పనికి వీలుపడును బాగుగాను; కూలబడిన నరుడు కుదురుట అరుదయా.

24. _గురువునకును పుచ్చుకూరైన నీయరు అరయ వేశ్యకిత్తు రర్ధమెల్ల; గురుడు వేశ్యకన్న గుణహీను డేమొకో!

25. దాన మరసిచేయు దాతదగ్గణ జేరి వశక్రభాషణములు పలుకు మొణకు; చందన తరునందు సర్పమున్నట్లయా,

26. గూబచేర గృహము గునిసి పాడుగబెట్టి వెళ్లిపోదు రెంత వెజ్టివారొ! గూబగృహము లేమి కూర్చురా కర్మంబు.

పద్య్మమంజరి 0

27. జనన మరణములకు తను స్వతందత్రుడుగాడు, మొదటకర్తకాడు తుదనుకాడు; నడుము కర్తననుట నగుబాటు కాదొకో!

28. _ఇహమునందు బుట్టి ఇంగితమెరుగని జనుల నెంచిచూడ స్టావరములు; జంగమాదులనుట జగతిని పాపము. (ప్రపంచజ్ఞానము లేనివారు కదలలేని మెదలలేని స్టావరములు, అట్టివారిని జంగమ జీవులనుట పాపము.

29. _తన్నుజూచి యొరులు తగమెచ్చవలెనని సొమ్ము లెణవుబెట్టు నెమ్మి మీర; నొరుల కొజకు తాన యుబ్బుచునుండును.

30. తల్లియున్నయపుడె తనదు గారాబంబు ఆమెపోవ దన్ను నరయ రెవరు; మంచి కాలమప్పుడె మర్యాద నార్జింపు. ౩1. తుమ్మచెట్టు ముండ్లు తోడనే పుట్టును విత్తులోననుండి వెడలినట్టు; మూర్ధునకును బుద్ది ముందుగా బుట్టును,

31. ధర్మమన్న వినరు తనువు నమ్మిన నరుల్‌, యముని వారు వచ్చి యడల బేసి చొచ్చికట్ట తాము చొరబార గలరొకో! 33, వీళ్లు బోసికడిగి నిత్యము శోధించి కూడువెట్టి మీదకోకగట్టి ఏమి పొట్లుపడుదు రీదేహమున కిల,

32. _పాముకన్నలేదు పాసిష్టిదగు జీవి, యట్టీపాము చెప్పినట్లు వినును; ఇలను మూర్చుదెల్ప నెవ్వరివశమయా? గ లోక కవి వేమన

33. _ పుట్టు ఫలములేని పురుషాధములు భువి బుట్టెనేమి లేక గిట్టైనేమి? పుట్టలోన చెదలు పుట్టదా గిట్టదా?

34. పొట్లకాయ రాయి పొడుగు త్రాటనుగట్ట లీలతోడ వంకలేక పెరుగు కుక్కతోకగట్ట గుదురునా చక్కగా,

35. _బండబూతులాడు సరమ నీచుం డెన్న దండివారి మేల్మి దానెణుగునె? చందనంబు ఘనత పంది యే మెటుగును.

36. మఘవుడైన నేమి, మర్యాద నెజుగని వానినేల తెలిసి గౌరవింద్రు? ఉరిమిమొయటుగు కుక్క యోగి నేమెజబుగురా.

మఘవుడు = యజ్ఞములు చేసినవాడు - ఇంద్రుడు

39. మాటలాడవచ్చు మర్మములెటిగిన పిన్న పెద్దతనను లెన్నవద్దు; పిన్నచేతి దివ్వె పెద్దగా వెలుగదా?

40. ముక్కు త్రాళ్ల గ్రుచ్చి మురికిపోవగ దోమి కచ్చనీరు నించి కడిగికడిగి డొక్క తోమినంత దొరకునా మోక్షంబు?

41. (మ్రాను దిద్దనచ్చు మరిపంక లేకుండ, దిద్దవచ్చు రాయితిన్నగాను; మనసు దిద్దరాదు నుహిమీద నెవరికి,

42. మృగము మృగమనుచును మృగముల దూషింత్రు మృగముకన్న చెడుగు మూర్చుడగును; మృగముకున్న గుణము మూర్చునికే లేదు.

సద్వమంజరి ఖి

43. లెక్కలేనియాశ లీలమైయుండగా తిక్కయెత్తి నరుడు తిరుగుగాక! కుక్క వంటిమనసు కూర్చుండనిచ్చునా. 44 _వనములోన దిరుగు వరమౌనులైనను మనసు కుదురకున్న మమతచేత చెడుదురన్న, మొజకు చెడుటేమి లెక్కరా. ఉ5, _వాడవదినె కేల నావివర్తనములు? చాడిగానికేల సత్త్వ్రగుణము,. మూఢమతులకేల ముదముతో జ్ఞానము! వాడవదిన = పేటలోని వారందరి భార్య - కులట శ6. విష్ణు భక్తులెల్ల వెలిబూది పాలైరి వాదమేల మత విభేదమేల? తెలియ లింగధరులు తిరుమంటిపాటైరి. వైష్ణవులకు కాల్చు, లింగధరులకు పూడ్చు, ఇందు ఒక విసరు ఉన్నది. వైష్ణవులు ద్వేషించే వెలి-తెల్ల బూడిద, ఆంటే విభూతిలోనే దహనం తర్వాత కలసిపోతున్నారని; లింగధారులు ద్వేషించే-తిరుమంటి-తిరుమణి నామానికి (ఉపయోగించే మంటిలోనే) పూడ్చిపెట్టబడి కలిసిపోతున్నారని ఎగతాళి, కీ7. _వెట్టివేషములను వేసుకోబోకుము కజ్దకుక్క తెలుపు కాదుసుమ్ము; పుత్దైలోని గుణము పూడ్చించి కనవలె.

44. శక్తి మహిమసోకి చెడిరయా పురుషులు ముక్తిమహి యెరుగక మూఢులగుచు, ఆదిశక్తిగూడ అన్యాయమైపోయె. క9. శివుని మంత్రమె యగు శ్రీహరిమంత్రంబు తెలిసి తెలియలేరు తిక్కనరులు; దేవునిమురచి తముదేహమే యందురు. ఫి లోక కని వేమన

45. (శ్రవణ పుటములున్న సార్ధక్యమేమిరా వినగవలెను పెద్దలనెడివన్ని; వినగ వినగ నీకె విశదంబు లౌసుమ్ము. కక్ష. సాధు చరితయైన సతి సత్రవర్తన జార యే మెణుంగు? సాధు జనుని బ్రహ్మనిష్ట మొజకు (ప్రాకృతు డెజుగునా?

46. _ హీనుడెన్ని విద్య లిల నభ్యసించిన ఘనుడుగాడు మొటకు జనుడెగాని పరిమళముల గర్హభము మోయ ఫఘనమౌనె.

47. _అచ్చువేసికొన్న, నడియేని యన్నను, తమ్మదిన్న పంగదాసుడ నన, భాగ్యవశతగాని బ్రదుకులు లేవయా. అచ్చువేసుకొను = వైష్ణవులు చక్రాంకితాలు కాల్పించుకొనుట; అడియేని = అడియేన్‌ దాసన్‌ - నీదాసుడను అని దండము బెట్టుట. తమ్మ = గురువు ఎంగిలి తాంబూలం

48. అందు నిందు వెదకి అనుభనమందక, కొంద రయ్యలెపుడు కొంగవలెను మూర్థతపము బూని మురియుట గానవా?

49. _ అధికమైన యజ్ఞ మల్పుండు తాజేసి మొనసి శాస్త్రములని మురువుజూపు; దొబ్బ నేర్చు కుక్క దుత్తలు మోయునా,

50. అన్నమదము నలన నతివలు మతిచెడి యేపురేగి మదను డేచె నందు, రన్న ముడుగు వెనుక నత డెందు బోయెరా. ఏపు=అతిశయము., పద్య్వమంజణరి ఇ

ర5్‌7, అన్ని జాతులందు నధికుల మనుచును యజ్ఞపళువు జంపి యగ్నినిడుచు మల్లయందు బెట్టి మాంసంబుతిందురు. మల్ల = మూకుడు 58. _అలుత లింగముండ నది యెజుంగగ లేక పర్వతంబు పోవు పామరుండు; ముక్తి గాననగునె? మూఢాత్ము డగుగాక. దేనిచేత ప్రపంచము తెలియ బడుచున్నదో అది లింగము అని వ్యుత్పత్తి. పర్వతము - ఆ ప్రాంతానికి శ్రీశైలం మల్లికార్డునుడే! శ్రీగిరి అనునది, నేటి నాగార్జున కొండ, ఇదే హైదరాబాదు సమీపాన కీసరగుట్ట అని కొత్త వాదము. ఇది విష్ణు కుండినుల రాజధాని. 59, అల్ల బోడితలలు తెల్లని గొంగళ్లు చొసల బూది పూసి యుందురెపుడు; ఇట్టి నేషము లిల బొట్టకూటికె సుమూ 1! 60. అకటికి తొలంగు నాచార నిధులెల్ల చీకటికి తొలంగు చిత్తశుద్ది; వేకటికి తొలంగు వెనుకటి బిగువెల్ల. ఆకలైనప్పుడు మడి ఆచారాల ఆవతలబెట్టి, ఇతరులిచ్చిన తినుబండారముల తినుచుందురు. 'ప్రొద్దుకూకగానే చిత్తశుద్ధిని కడగాబెట్టి (స్త్రీల పొందు కోరుదురు. మొదటి చూలుతో స్త్రీకి ఒంటి బిగువు సడలును, “ప్రసూతి అంతాని యౌవనాని' అని. 61 అకులెల్ల దిన్న మేకపోతుల కేల కాకపోయెనయ్య కాయసిద్ది; లోకులెల్ల వెజ్డిపోక్తళ్ల బోదురు. 62. అడుదాని జూడ, నర్ధంబు జూడగ, 'బ్రహ్మకైన బుట్టు రిన్ముతెగులు; (బ్రహ్మయాలిత్రాడు బండిరేవున (దైంప. (ఫి లోక కవి వేమన

రిమ్మ=పిచ్చి, బ్రహ్మ తానే సృష్టించిన సరస్వతిని పెండ్డాడినాడు అని, బండిరేవు = బండ్లు నడువగలిగిన పెద్దది - బహిరంగమైనది అయిన దాటురేవు.

63. ఆత్మశుద్దిలేని యాచార మదియేల, భాండశుద్ది లేని పాకమేల, చిత్తశుద్దిలేని శివపూజ లేలరా,

64. ఆటుమతములందు నధికమైన మతంబు, లింగమతముకన్న లేదు భువిని; లింగధార్లకన్న దొంగలు లేరయా.

ఆరుమతాలు: శైవం, వైష్ణవం, కాపాలికం, జైనం, శాక్తేయం, చార్వాకము.

65. ఆసనములు పన్ని యంగంబు బిగియించి యొడలు విరిచికొనెడి యోగమెల్ల జెట్టిసాముకన్న చింతాకు తక్కువ,

యు జెట్టిసాము = మల్టుల వ్యాయామము

66. ఇల్లునాలి విడిచి యినుపకచ్చలుగట్టి, వంటకంబు నీటి వాంఛలుడిగి, ఒంటి నున్నయంత నొదవునా తత్వంబు?

ఇనుపకచ్చలు = ఇనుపగోచీలు; కచ్చడములు 67. ఇహమునందు సుఖము లీడేరగాలేదు, పరమునందు నెట్టు బడయవచ్చు? మొదలులేని చేత తుదనెట్టు వచ్చురా? 68. ఉపవసించుచుండి, యోగి వీళ్లమునిగియు, కూడు వండి వేల్పు గుడువు మనుచు, దాని నోరుగొట్టి తామె తిందురుగదా. పద్వమంజరి పం

69. ఉపవసించినంత నూరబందిగబుట్టు, తపసితై దరిద్రతను వహించు, శిలకు మొైక్కనగునె జీవముగలబొమ్మ సజీవుడైన వ్యక్తి ప్రాణంలేని రాళ్లకు మైక్కనేల?

70. ఊరి నడిమి బావి యుదకంబు గొనితెచ్చి పాదతీర్థ మంచు భ్రమయజేయు, పాదతీర్థమన్న ఫలమేమి కద్దుదా. య పాదతీర్థము - విష్ణుపాదోదకము; గంగోదకము

71. ఎంగి లెంగిలనుచు నీనోటి తోడనే వేదములను జదువు వెజ్టులార; యెంచిచూడ నదియు నెంగిలికాదొకో.

72. _ఎంబెరు మతమని యెసగి మాంసముదిని మారు పేర్గుబెట్టి మధువుద్రావి, వావినరుస దప్పి వర్తించి చెడుదురు. ఇది దిగజారిపోయిన వైష్ణవాన్నిగురించి. ఎంబెరుమానార్‌ - నారక్షకుడు, నాదేవత అని రామానుజాచార్యులను వైష్ణవులు గౌరవిస్తారు. రవికల పండగఅని వావి వరుసలులేక ప్రవర్తిస్తారు. అప్పుడు సారాయిని మెడసన్నం గోవిందు అని మారుపేరుబెట్టి (ఇప్పుడు విస్కీని మందు అన్నట్టు) (త్రాగి మాంసము తిందురు. మధువు, మాంసము, మైథునము, వీరి మకారత్రయం. 72.ఎ ఒడల బూదిపూసి జడలు ధరించిన నొడయడైన ముక్తి బడయలేడు; తడక బిల్టు బెట్ట దలుపుతో సరియౌనె ల ఒడయడు = ప్రభువు, స్వామి, గురువనుట 73 ఒడ్డు పొడుగు గలిగి, గడ్డముం బొడవైన దాన గుణములేక దాతయగునె; యెనుము గొప్పదైన నేనుగు బోలునా. ్రి లోక కవి వేమన

73. కడుపు బోరగించి, కన్నులు ముకుళించి బిజ్జబిగిసికొన్న బీద యోగి యమునిబారి గొట్టె, యతడేమిసేయురా.

74. కంబళములగట్టి గంతల గజ్జల బోడితలల సాంపుపాల్పు మీజ కడుపుకొజుకు దిరుగ, ఘనులౌదురావారు. గంచ = బొంత

75. _ కల్లటికెకు భూతిగట్టిగా బెట్టిన నందులోని కంపు నడగ నట్టు మెడను ద్రాడువేయ మెరయుచు ద్విజుడౌనె. కల్లు + అటిక = కల్టుబోసినచట్టి, లేక ముంత, మెడనుత్రాడు = యజ్లోప వీతము. 77, _ కావిపంచ గట్టి కడు యోగివలె నుండి వెలికి కోర్కులెల్ల విడిచిపెట్టి తొడరి తిరుగువాడు దొంగసన్నాసిరా, తొడరి = ప్రయళ్న్షించి - 1110 ప.

76. కులమునీటజుజేసి, గురువును వధియింస బొసగ నేనుగంత బొంకుబొంకె; పేరు ధర్మరాజు సెను వేపవిత్తయా. అశ్చత్చామ అనే పేరుగలిగిన ఏనుగు చళ్చినదని ధర్మరాజు చెప్పగా, ఆది విని ద్రోణుడు ఆయుధాలు వదిలి చంపబడతాడు, ఏనుగంతబొంకు అనడం సారస్యం తిక్కన భారతంలో సంజయునిచేత “మెత్తటి పులి ధర్మసూతి: అంతర్మద దుష్టుడు ధర్మసూతి” అని చెప్పిస్తాడు. ఏనుగంత బొంకును తిక్కన ఇట్లా వర్షిస్తున్నాడు. వలయుకొలది నెలుంగెత్తి వర్షసమితి యచ్చుపడగ నశ్చత్భామ సచ్చెననియె; నని, పదంపడి యల్లన యతని చెవికి వినగరాకుండ గుంజర మనియె నధిప. ద్రో, 5 : 315 నీజు = బూడిద పద్యవమంజరి 7

79, ఘటము నింద్రియముల గట్టివేయగలేక చావు నచ్చునపుడు సన్యసించు; యాత్మ శుద్ది లేక యందునా మోక్షంబు 80. చిలుక నారుగొట్టి, చిత్తజు మెడగట్టి కచ్చడంబు బిగియ గట్టుకొన్న మనసు వశముగాదు, మహినేమిపాపమొ చిలుక= మనసులో బుట్టిన మన్మథుని వాహనము, అనగా కామోద్దీపకాలైన వాటిని నిరోధించి అనుట, 81. చదువు చదువనేల, సన్న్యాసి కానేల, షణ్మతముల జిక్కి చావనేల, అతని భజనజేసి యాత్మలో దెలియుడీ వాదభేదాలతో కాలం వృథాపుచ్చక, అతని = పరాత్పరునిసేవించి, నిన్ను నీవు తెలిసికో. 82. జడలు గట్టనేల సన్యాసి కానేల నొడలు నిజుచుకొనెడి యోగమేల, ముక్తికాంత బట్టి ముద్దాడనే గదా, 83. జాతులందు మిగుల జాతి యేదెక్క్యువో యెణుకలేక తిరుగ నేమి ఫలము; యెలుక గలుగువాడె యెచ్చైన కులజుండు నీ రక. టిప్పణముల జేసి చప్పనిమూటల చెప్పుచుందు రన్ని సృృతులు (శ్రుతులు; విప్పి చెప్పరేల వేదాంతసారంబు. న్‌ చదువుకొని తమ వాదబలాన్ని ప్రదర్శించే స్వాములకు అత్మానుభవం లేక, పరతత్త్వం ధపడనందున వేదాంతసారం తెలిసేటట్లు చెప్పలేకున్నారు, వారి భాషణాలు పదాలను హింసించే (లగ 09) వాగాడంబరమే అవుతున్నది. మతం స్వానుభవ వేద్యం: కాబట్టి చదువు కొన్నవాడు సంస్కారిగావాల, 0) లోక కవి వేవున

85. రఠింగణాలు బలిసి నింగికి నెగిరిన చెట్టుచివరి పండు చేతబడునె; పుస్తకములు చదున బొందునా మోక్షంబు రింగణ = పొట్టివాడు. సంస్కారములేని వట్టిచదువు ఆత్మసాక్షాత్కారము కానేరదు,
86. తంత్ర మంత్రములను తారక మబ్బునా; యంత్రబలము గురుని మంత్రమూని చింతజేయునపుడె చిన్మయ మందురా. తంత్రాలు క్షుద్రమంత్రాలు తరణోపాయాలుగావు. చిత్సరూపొన్ని చూడాలంటే సాధనమే సాధనము
87. _తనువునందు నగ్ని దజికొని కాలంగ కాల్చుకొనుట యేమి కర్మమునకొ, కాల్చుకొన్నయంత ఘనుడు తానయ్యెనా. కాల్చుకొనుట = వైష్ణవ సంప్రదాయ ప్రకారం చకశ్రాంకితాలు వేయించు కొనుట,
88. తనువు అస్థిరమని, ధనము అస్టిరమని తెలుప గలడు, తాను తెలియలేడు; చెప్పవచ్చు పనులు చేయుట కష్టమౌ 136 - ప.
89. _తప్పువేషమూని ధరలోన దిరిగెడు సేతలెల్ల మిత్తి చేరుటకునె; కడుపునింప నింత కష్టంబులేలరా. మిత్తి = చావు. వేషధారితనమంతా కడుపుకూటికే గాని సాక్షాత్కారానికి కానేరదు.
90. తిరుపతికిని బోవ తురక దాసరిగాడు, కాశికేగ పంది గజముగాదు, కుక్క సింహమగునె గోదావరికిబోవ, పద్యమంజరి సం

తురకలు - మహమ్మదీయులు; మొదలు మనదేశం పై దండెత్తి వచ్చిన వారు టర్కీ దేశంవారు కాబట్టి ఆంధ్రదేశంలో ఈ పదం రూఢి అయినది. ఆత్మ సంస్కారం కావాలగాని, బాహ్యాచారాలు తీర్థసేవలు ప్రయోజనకారులు గావు. దాసరి = వైష్ణవం పుచ్చుకొనిన హరిజనుడు. 91. తోలు కడుపులోన దొడ్డవాడుండంగ రాతిగుళ్ల నేల రాశిబోయ; రాళ్లు దేవులైన రాసులు [మింగవా రాశిపోయ = నై వేద్యానికి కుంభాలుపోయు. 92, _ దేశదేశములను తిరుగంగ తిరుగంగ నాత్మయందు ధ్యాన మంటుకొనునె; కాసులకును తిరుగ కలుగునా మోక్షంబు? 93. _ వీరుడైన రావు విబుధుల గుణములు, చదువులందు రావు, సటల రావు; జన్మపాకముననె సఫలమౌ నరులకు. సటలు = జడలు, ఈ జన్మలో మంచిచెడ్డలకు పూర్వజన్మకృతము కారణ మగును. వట్టిచదువు సంస్కారం కానీరదు, సద్గుణాలు అలవరచుకొనుటే సంస్కారమవుతున్నది. 9ఉ. దొంగ మంత్రములను దొరకునామోక్షంబు; చేతగాని చేత చెల్ల దెపుడు; గురు నటండ్రె, వాని గుణహీను డనవలె. 95. ద్వాదశ తిరువముణులు దగునట్టు ధరియించి ద్రవిడ గ్రంథములను తనర జదివి, అక్షయమగు పాత్ర నమరంగ దాల్తురు. (ద్రవిడగ్రంథం - నాలాయరం (4000) అనే ద్రావిడ ప్రబంధం. ఇది 12 మంది ఆళ్వారుల పాటల సంకలనము. 96. నీళ్ల మునుగనేల నిధుల మెట్లగనేల త్రి లు మొనన వేల్ప్చులకును (మైక్కనేల, కపటకల్మషములు కడుపులో నుండగా. నిధులు = దేవాలయాలు. 0 లోక కవి వేమన

97. పట్టుబట్ట గట్టి, పట్టెనామము బెట్టి, మ్‌ చు య! వట్టిభ్రాంతి జెంది వైష్ణవుడయి లొట్టి దాగినతడు లోకుల జెరచురా, లొట్టి = కల్గుత్రాగుముంత
98. పరమయోగుల మని పరముచేరగలేని మాయజనుల కెట్టు మంచి కలుగు; వేసములను విడిచి విహరింప ముక్తియౌ. 99, పరుల మోసపుచ్చి, పరధన మార్దించి కడుపు నింపుకొనుట కానిపద్దు; బుణముసేయు మనుజు డెక్కువ కెక్కునా,
99. పీండములను జేసి పితరుల దలపోసి, కాకులకును బెట్టు గొడ్డెలార, పియ్యిదినెడు కాకి పితరు డెట్లాయెరా.
100. పేరు సోమయాజి, పెను సింహబలుడాయె మేకపోతుబట్టి మెడను విరువ; కాని క్రతువు వలన కలుగునా మోక్షంబు.
101. బందెత్రాళ్ల దెచ్చి బంధించి కట్టంగ లింగడేమి దొంగిలించినాడొ; ఆత్మలింగమేల అర్చింపనేరరో, 102ఎ. వినర నరకమెల్ల వెలినూసి వాయువుల్‌ మనసుతోన గూర్చి మర్మమెరిగి, ఆత్మలింగ పూజ నంటిన ముక్తిరా. ఆత్మలింగమనగా లింగాయతులు త్రాటితో గట్టి మెడలో ధరించు శిలారూప మైన లింగంకాదు. దీనిని అరచేతబెట్టుకని పూజించుట ఆత గలింగపూజకాదు; ఇది బాహ్యలింగపూజ. ఆత్మలింగము కారుమబ్బులలో తళుకొత్తే మెరుపు; సర్వభూత స్వరూపమైైనది. వడ్డగింజ పద్య్వమంజరి (ఫ్ర

మొనకంటె సూక్ష్మమైనది. శివయోగులైన సాధకులకు ఇది శివస్వరూపంగా సాక్షాత్కరిస్తుండి. ఇదే ఆత్మలింగం, జ్యోతికళికే బ్రహ్మం. వివరనరకము = నవరం[ధ్రములు కలిగి నరకష్రాయమైన మానవ శరీరము 103. భూతి దేహమందు బూసిన నయ్యెనా? నిష్ట శివునియందు నిలుపవలెను గాక బూడ్డెయందు గాడిద పారలదా, 104 మతపు వేషధార్డు నుహిమీద పదివేలు మూఢజనుల గలుప మూగుచుంద్రు; కొంగలు గుమిగూడి కొరకవా యోదెలు. ఓదె = పండిన వరిపొలంలో కోసిన పైరును వరుసగా ్రిందపేర్చి ఎండ పెట్టినది. 105. దానధర్మములును దయయు సత్యము నీతి వినయ ధైర్య శౌర్య వితరణములు రాజు పాలిటికిని రాజయోగంబులు. 106. ముద్రలన్న నేమొ మురిసెద రయ్యయో! భద్రముగను మనసు పరగకున్న, వెజ్టిచేష్ట లగును వివరింప ముద్రలు. 107. మొనసి యింద్రియముల మొదలె నిల్పగలేక సమసిపోవువేళ సన్న్యసింత్రు; ఆత్మశుద్దిలేక యంటునా మోక్షంబు? 108 మ్రుచ్చు గుడికిపోయి ముడివిప్పునేగాని, పాసగస్వామిజూడబో డతండు; కుక్క యిల్డుసొచ్చి కుండలు వెదకదా! 109. రాతిబొమ్మ కేల రంగైన వలునలు గుళ్లు గొపురములు గుంభములును; కూడుగుడ్డ తాను గోరునా దేవుండు? శ్త్రా..లోక కవి నేమన

110. వడుగు ద్విజుల కెల్ల కడుముఖ్యమందురు, వడుగు జేసెదనుని వదరుచుంద్రు; కడుగుద్రావి కాకి కయజ్టుకల్దున్నట్టు, ఉం ౪ఉ ధా కడుగు = బియ్యం కడిగిన వీరు.
111. విన్న సుద్ది కొంతు, వినవి సుద్దులు కొన్ని వింత సుద్దులెన్నా వినగజెప్పు దాను గన్నయటై దాంభికు డెప్పుడు. సుద్ది = వార్త, విషయము.
112. విఫప్రవరుల మంచు వేదంబు చదువక (ప్రాకృచులను జూచి పరిహసిండత్రు; ధరణి సురుల కన్న దాసరి మతమెచ్చు.
113. పొడుగుగల్లు జడలు పులితోలు భూతియు కక్షపాలలు పది లక్షలైన మోతచేటె గాని మోక్షంబు లేదయా. కక్షపాల = సన్యాసుల జోలి, 14 వెళ్టీ బట్టువాని వినయము లధికముల్‌, చెడ్డముండ ముసుగు చెలగుచుండు; చెడిపె కొడుకు మిగుల జీయు నాచారంబు. చెడిపె = చెడిసోయినది. దీనిని అనుసరించిన పద్యాలు వేణుగోపాల శతకములో చాల గలవు: గుడ్డిగుజ్జము తట్ట గుగ్గిళ్ళు దిన పెద్ద... మధ్యవైష్ణవునకు నామములు పెద్ద... గొడ్రాలు ముండకు గొంతు పెద్ద...
114. వేనవేలు చేరి వెజ్టికుక్కలవలె అర్థహీన వేదమజచుచుంద్రు; కంఠశోషకంటె కలిగెడు ఫలమేమి? ఆర్థం తెలియకనే వేదపన్నాలు వల్లించడం వేమనకు సరిపోదు. దీనిని బలుతావులలో విమర్శించివున్నాడు. దీనిని భారతంగూడ గట్టిగా విమర్శిస్తున్నది. పద్య్వమంజరి $

వేదతాత్పర్య మౌరసి వేదితవ్య మెటుగువారలు వేదజ్ఞు లట్టుగాని వారు వేదపాఠకులు; సర్వంబు నరయ వేద పరినిస్టితము సూవె విప్రపర్య- (శాం. - 5:342) విను, వేదవేద్యము నెజుం గని యాతని వేదపాఠ కలనంబు, సుధీ ధన, వేదభార వహనం బన జను, నింతియ ! నిరర్ధ కాయాసంబై. (శా0 : 6-143) భారతం వేమనకంటె ఘాటుగానే చెపుతున్నది. అర్థంగాని చదువు చిలుక పలుకులకంటె తక్కువయే ! " కం. వైశ్యజనుల మనెడి వార్త మాత్రమెగాని దొంగ లింతకంటె దొరకబోరు; నేలమీద వీరి నేర్పుల నేమందు | వార్త = సమాచారము, వినికిడి; వార్తఅంటే మొదటి అర్ధం వృత్తి విద్య 17 సకల తీర్థములను సకల యజ్ఞంబుల తలల గొరుగకున్న ఫలము గలదె; మంత్రజలము కంటె మంగలి జలమెచ్చు. 128. సంధ్య వార్వనేమి. జపము' సేయగనేమి వేదశాస్త్రములను వెదకనేమి; పరము గననివాడు బాపడు గాడురా |! పరము = ఉత్తర లోకము, మోక్షము. 19. అష్ట తనువులకును నాదిమ మైనట్టి యాదిశ్తక్తిగూడి యభవుడగును; భయములేక యుండు బ్రహ్మజ్ఞుడగు యోగి శివుడు పృథివి మొదలగు అష్టతనువుల ధరించి అష్ట మూర్తిత్వమును పొందినాడు. దీనికిముందే సృష్టికి మూలమైన ప్రకృతితో (ఆదిశక్తి గూడి అభవుడు - పుట్టువులేనివాడు అయివున్నాడు, ఈ రహస్య్పృను ఎరిగినవాడే (బ్రహ్మజ్ఞాడు. 7 లోక్‌ కవి వ

120. ఆత్మలోని సొమ్ము నంజనమున జూచి యంటితిరుగునట్టీ యతడు యోగి పుంజు గూటినుండి పొద్దెరింగియె కూయు,. అంజనమనేది మండత్రశక్తిచే కూర్చబడిన ఒకవిధమైన కాటుక. దీనిని బెట్టుకొనిచూస్తే ఉత్తకంటికి కనబడని వస్తువులు, భూనిక్షిప్తాలు కనబడును. ఇట్టి అంజనముతో ఆత్మలోవున్న సోమ్మును (ఆధ్యాత్మిక సంపదను) చూడవలెను.

121. ఇంటిలోని జ్యోతి యెంతయు వెలుగగా బొరుగువారి యగ్గి కరుగరెపుడు; తాను దైవమాయె, దైవము గొలుచునా?

122. ఈది దాటగలడు నేసాగరంబైన సాధువృత్తితోడ సమయమందు; పాదుకొనుచు మనసు పరిపూర్ణమొందును.

123. ఉద్దరింప గలుగు నుత్తముండు కులంబు, మధ్యముండు దాని మాటగనడు అధముడైనవాడు నడగించు నొక్కట. 124 ఉప్పు కప్పురంబు నొక్కపోలికనుండు, చూడజూడ రుచుల జాడవేరు; పురుషులందు పుణ్యపురుషులు వేరయా, ఈ పద్య వివరణం జీవిత ప్రకరణంలో చూడనగును,

124. ఊరు విడవకుండు నుత్తమ శివయోగి. పోరి చూచువముదిని బూర్లసుఖము; దారిలోని నక్క తలపెట్టబోవునే. యోగి ఒకచోటనుండియే సాధనజేయును. ఉన్నచోటనే ఇంద్రియములతో పోట్లాడి సిద్ధిని బడయును. పొదపొదకు (క్రుమ్మర నక్కకు యీ బుద్దే పుట్టదు. శివ అంటే నక్క అనికూడా అర్ధము. అందువల్లే నక్క ఉపమానం. పద్వమంజరి 0

125. ఎందు, నెలుకవాని కిహపరములు లేవు ప్రాణవాని లేదు ప్రళయమునను; ప్రళయకాలమైన బరమాత్మ గలియును.

126. ఒదిగి యొదిగి గురువు నొప్పుగా నొప్పించి మదిని నిల్పి, జాతి మమత విడిచి కదియుచుండు నతడు కలకాల మొకరీతి. ఒదిగి = వినయవిధేయతలు జూపి.

127. కనగ సామ్ములెన్నా, కనకం బదొక్కటే, పసుల వన్నెలెన్నా పాలొకటియె, పుష్పజాతులెన్నా పూజయొక్కటె సుమా. అనంత భిన్నత్వంలో ఏకత్వమును, సాధారణ ఉపమానాలతో నిరూపిస్తున్నాడు. ఈ చక్కటి భావానికి ఎన్నో పాఠాంతరాలు కూర్చబడి ఉన్నవి,

128. జాతినీతి వేలు జన్మం బదొక్కటె అణయ దిండ్డు వేజె, యౌనుగాక దర్శనములు వేజు దైనమౌ నొక్కటి. తిండ్లు = భోజన పదార్థములు; దిండ్లు = తలగడలు వేరైనా దూది ఒకటె అనుట, దర్శనము = తత్మ్య శాస్త్రములు. ఇవి ఆరైనా ఇవి ప్రతిపాదించు దైవతత్త్య స్వరూపం ఒక్కటే.

129. బొంది వేజుగాని భువి ప్రాణమొక్కటి అన్నము లిల నేణు ఆకలొకటి పుష్పములటు వేటు పూజయొక్కటి సుమ్ము.

130. పసుల వన్నె వేజు పాలెల్లనొక్కటి పుష్పజాతి వేణు పూజయొకటి. దర్శనంబు లారుదైవంబు ఒక్కటి ము :- 1 కాణాదుని వైేషికము (సీలమః అణువులే ప్రపంచ స్వరూపానికి మన్న ఈ బక్షి ఇప్పటి ఈ అణుశక్తియుగానికి పురోగామేగాక జనకు డనవచ్చును). 2 గౌతమబుషి న్యాయదర్శనము (తర్కము). శ్ష్థస్రా...లోక కవి వేమన

131. కపీలబుషి సాంఖ్యము (ప్రపంచ మూలద్రవ్యాలను - 160268 24 25)గా విభజించిన మొదటి సైన్‌టిస్టు ఈ కపిలముని. వీటికి పరబ్రహ్మను కలిపి తత్త్యాలు 25 అన్నారు. ఇప్పుడు వీటిని 1005కు పైగా విభజించినారు. సంఖ్యను నిర్ణయించినడి సాంఖ్యము. 4. వతంజల యోగదర్భనము 5. జైమిని పూర్వమీమాంస. ఇది యాగాదుల కర్మకాండ; కర్మఫలం అనుభవించిన తర్వాత ఈ తనువు వీగిపోతుంది అనిగూడ అంటుంది.) 6. బాదరాయణుని ఉత్తరమీమాంస. (ఇది బ్రహ్మవిద్య. దీనినే శంకరాచార్యుడు ఘనపరచినాడు. ఇది నిశ్రేయస్సును చరమ ఫలితముగా చెప్పినది.) ఇవి ఆస్తిక దర్శనములు. ఇక నాస్తిక దర్శనములు :- 1. చార్వాక 2, బౌద్ధ 3టైన ఓ. ఆర్హ్యృత 5. దిగంబర 6. సౌమ,

132. అటు రుచులు వేజు సారంబు నొక్కటి సత్యనిష్ట వేలు సత్య మొకటి సరమబుషులు వేటు భవ్యుండు నొక్కండు.

133. జీవిభావ మెటిగి చెడిపోనివారలు (బ్రహ్మభావ మెజణీగి పరగుచుంద్రు; నీరు ముత్యమైన నీరుగా మారునా?

స్వాతివాన బొట్టు ముత్యపు చిప్పలోబడి, ముత్య మవుతుందేగాని, అదే నురల జలబిందువుగా మారదు. అట్లనే బ్రహ్మభూతుడైనవాడు తిరిగి సామాన్య మానవుడు కానేకాడు.

స్వాతిముత్యపు మాట కవిసమయవేంగాని నిజంగాదు. ముత్తెపుచిప్పలో ఎవ్వుడు అన్యపదార్థము చేరినా, అందలి నత్త ఉమ్మిని దానిచుట్టు నింపును. ఆ (ద్రవం గట్టిపడి ముత్యమవుతున్నది. ఇట్టు ముత్యాలను రూపొందింపజేయడం నేడు మావునికి ఒక వ్యాపారమైనది.

134. తత్వవాదు లుంద్రు ధర నెందరైనను, తత్వవేది జూడ ధరణిలేడు; కలిగెనేని వాడు కానంగ బడడయా

నిజమైన తత్త్యవేత్త ఈ పప్రపంచసంబంధమును వదలుకొని ఎక్కడో ఉండును.

135. తనువులోని యాత్మతత్వ మెజుంగక వేజె కలడటంచు వెదక డెపుడు; భానుడుండ దివ్వెపట్టుచు వెదకునా?

పద్యమంజరి (

136. తన్నెజుగని వాడు తానె తానైయుండు దన్నెణుంగు వాడు దానెతాను; తనువులేని వాడు తాను తానేసుమ్ము.

137. తరువ తరువ బుట్టు దరువునం దనలంబు తరున తరువ బుట్టు దధిని వెన్న, తలస తలప బుట్టు తనువున తత్త్వంబు.

138. తాను నేననియెడు తత్త్వభేదంబును మాని, యల వివేక మహిమ దనరి, యూరకుండు జ్ఞాని యుత్తమోత్తముడగు.

139. తిట్టి కొట్టీరేని, తిరిగి మాటాడక, యట్టునిట్టు జూచి యదిరిసడక, తన్ను గానియట్టు తత్త్యజ్ఞు డుండును

నిందాస్తుతులకు అతీతుడుగా నుండువాడే జ్ఞాని, “ఉమ్మలికమ్ము నుబ్బునాదుమది మందునకైనను లేదు వాసవా”

140. వెజ్టివాని మిగుల విసిగింపగారాదు, వెజ్డివాని మాట వినగరాదు, వెజ్దీకుక్క బట్టి వేటాడగా రాదు.

141. దేవపూజ సేయ దివ్యభోగము గల్లు తత్త్వ మెటుగునేని దైనసముడు; ఏమిలేని నరుని కేగతి లేదురా.

142, దేహగుణములెల్ల దెలిసిన శివయోగి మోహనుందు జిక్కి మోసపోడు; ఇంద్రజాలకుండు యెందుకు జిక్కురా?

శ్థ్ర లోక కవి వేమన

143. నందుడగుచు జ్ఞాని యిందు నందనకుండు నన్నితావులందు హరుని వలెను, తెలియువారి కెల్ల దేవుడై కన్పించు.

నందుడు = సంతోషచిత్తుడు.

144. పగలు రేయి మరచి భావంబు మరచియు, తాను నేననియెడి తలపు మరచి యుండువాడె యెంచ నుత్తమయోగిరా,

145. పరుస మినుము సోకి బంగారమ్రైనట్టు, కప్పురంబు జ్యోతి గలిసినట్టు, పుస్పమందు తావి పాసగినట్లగు ముక్తి

146. పాలలోన బులుసు లీలగా గలిసిన విరిగి తునకలగును విరివిగాను, తెలివి నెల్ల నాశ కలగించి చెరచురా,

147. పైరు నిడినవాని ఫల మదే సఫలంబు, పైరు నిడనివాడు ఫలము గనునె;

"పైరు నిడినవాడు బహుసౌఖ్యవంతుడా.

148. బహుళ కావ్యములను పరికింపగా వచ్చు, బహుళ శబ్దచయము పలుకవచ్చు, సహన మొక్కటబ్బ చాల కష్టంబురా,.

149, (బ్రాహ్మణులకు సకల భాగ్యము లీవచ్చు గౌరవింపవచ్చు కలయవచ్చు జ్ఞాన మొసగి జనుల కడతేర్చునటులైన.

150, మనన వృత్తి లోని మహిమ నెజుంగుచు, మనసునందె పూజ మహిమ గనుచు, మానకుండువాడె మర్మజ్ఞుడగు యోగి.

పూజావిధానమును మాననివాడె, రహస్యమైన తత్త్యమెజిగినవాడు. సద్య్వమంజరి (ట్ర

19. మనసు గుప్తపణచి, మాన్యుడౌ విబుధుడు తరచు పలుకకుంట ఛర్మమంగడ్రు; తరచు మాటచేత తత్త్యంబు జెడిపోవు,

152... మనసు నిల్పినట్టి మాన్యులా విబుధులె గరిమ మోక్షసథము గన్నవారు, చెట్టుబెట్టి ఫలము చేకొనకుందురా,

153. మర్మవిదుడుగాని మర్మంబు గనలేడు, కర్మజీవిగాని కానలేడు; నీరుచొరక లోతు నిజములు దెలియునా,

కక్ష మౌాటలాడవచ్చు, మనసు నిల్పగలేడు,

. తెలుపవచ్చు తన్ను దెలియలేడ్సు; సురియ బట్టవచ్చు శూరుండు గాలేడు. సురియ = క్షి

రక. మ్రాల కన్నియలక్షు మంచి రూపంబున్న ముట్లెనే త్రిశంకుపట్టి నాడు; కౌనిపనులు సేర్వు ఘను లాసపడుద్రురా?

'త్రిశంకుపట్టి హరిశ్చంద్రుడ్తు 156. మ్నుక్షిగానలేన మూర్థజనుల శ్రైల్బ ధా బట్టటయలుచ్చేస్స పరమపదమ్చు దొరిచూపు స్ఫన్సద్తు వైవంబు కాడ్గొక్రో.

మ. రాజసరుల కెపుడు రణరంగముల చింత, పరవ్హ్చు మునుంకెల్ల పరముచింత్ర, అల్పనరులక్రెల్ల నతివలపై చింత.

58. వలయు నన్నరాద్రు వద్దన్న బ్రోద్వ,

8 తాను జేస్తిట్ధీ ధర్మమనుచ్చు ఉల్లనుంద్రు ద్ర! నుత్తమ విబ్బధ్సృద్వ శం ప్ప ట్ర ల్తోక్ర క్‌ి వేమన

159 వాదమాడ డెపుడు వరుస నెవ్వరితోడ, జేర రాడు, తాను జేటుదేడు, జ్ఞానియగుచు బుధుడు ఘనత నొందగ జూచు. 160. విద్యలేనివాడు విద్వాంసుల కడను ఉండగానె పండితుండు గాడు; కొలని హంసలకడ కొక్కెర యున్నట్లు, 61. విద్య లేకయున్న విత్తము తేక్షున్న మూఢుడైన తుదను మూగయైన నిష్టబంధుడైన గష్టమే కలుగును. 162 నిప్రవరుల యందు విబుధుల యందును నీతి నుంచువాడె నిర్మలుండు, భక్తి కలుగువాడె పరనూర్ధ పరుడయా. 163. విశ్చమనగ నేమొ వివరించి చూచును విశ్వ మైదువిధులు వెలయ గనును విశ్వము మదిలోన వెదకును నిబుధుడు. వంట నదూఈ (ప్రపంచ విషయమును తరచితరచి శోధించును; అప్పుడు ఈ జగత్తు లీ ాధాత్మకమని తెలసికొనును. తర్వాత ఆ విశ్చమూలమైన వర(బ్రహ్మస్వరూపాన్ని ర్స టీ తనయుందే వెదకును. ఇక సామాన్య మానవుడు ప్రపంచాన్ని చూచుచుండిగూడ జట, ల థమును తెలిసికొన ప్రయళట్ళించడు, నేటి శాస్త్రవేత్తల విధముగూడ అబుధుల ఉాసవంట్రిద్ర 16 వ్యాధి కలిగెనేని వైద్యుని చేతను మందు దినకగొని మూనదెందు; చెంత దీపమిడక చీకటి వాయునా; పక్క అధముడైన మనుజు డర్ధవంతుండైన నతని మాట నడచు నవని లోన; గజసతింటి గుడ్డిగవ్వలు చెల్లవా; పద్యమంజరి [7

కాకతీయుల తర్వాత ఒరిస్సా గజపతులు ఆంధ్రదేశాన్ని పరిపాలించారు, సుమతి శతక పద్యం; వేసరపు జాతిగాని వీసము దా చేయనట్టి వ్యర్థుడుగానీ దాసి కొడుకైన గాన్సీ కాసులు గలవాడె రాజచంద్రుడు సుమతీ. 1182, పద్యం 166. అప్పు లేనివాడె యధిక సంపన్నుండు, తప్పులేనివాడు ధరన్సు లేడ్తు; గొప్ప లేనిబుద్ది కొంచెమైపోవురా, 167 ఉప్పులేని క్రూర యొప్పదు రుచులక్తు పస్పులేని తిండి ఫల్వపు లేదు; అప్పులేనివాడె అధిక సంపన్నుండు. 168. అరయ దజ్వు కల్లలాడెడ్రు వారింట వెడల కే లక్ష్మి విశ్రమించు? నీర మోటిక్సుండ్ర నిలువని చంద్రా 169. తజచు కల్లలాడు ధర్రత్ష్య్వీ లిండ్లలో వేళ వేళ లక్ష్మి వెడలిస్ట్యు; ఓటి కుండలో నుండునా నీరంబు, వేళ వేళ = అప్పటికప్పుడు 70. తరుణి సుతులు ధన్య ధాన్యముల్‌ సంపద లెంత్ర చుట్టుక్రా స్యా చేట్టు; పసిరికాయ్య స్ప పద్ధతి గాః ఎసరి పసి సట్టుప్పుర్వన్స తనచుట్టూ చుట్బకాని బంధించుకొన్స కాయవంటి గూడు (కొక్తూన్‌), తంతున్న్వ్వ్వా _ ఊర్ణనాభం లన సం౦స్కృత్ర పద్రాలక్తృ తిక్కన సోమయాజి ఫ్ర లోక క్రవి వేము

• పొత్తి నూలికాయ పురుగు (శాం-6:9) పొత్తి నూలిపురుగు (శాం-6:227) అని తెనుగు మాటలు వాడినాడు. మన వేదాంతులు మానవుడు తనయందే ఉన్న (త్రిగుణాలచేత తన్నుతాను బంధించుకొనుచున్నాడని ఈ ఉపమానం చెపుతున్నారు. కొని ఈ పురుగు సాలెపురుగు అనుట మాత్రం పాసగదు, ఎందుకంటె సాలెపురుగు తన్నుతాను బంధించుకొనదు. ఆ గూడులో ఇతర పురుగుల చిక్కించి, తినవేయును. కాబట్టి తంతునాభమంటే పట్టుపురుగుఅనే చెప్పాల. మొదట గొంగళి పురుగుగా ఉండి, తనచుట్టు తన కడుపులోనుంచి పట్టుదారాన్ని లాగి ఆండాకృతి గూడు నిర్మిచుకొని, లోపలే ఇరుక్కొనిపోతుంది. తర్వాత ఆ గొంగళిపురుగే రెక్కలుగల పురుగుగా రూపాంతరం పొంది, గూడును చీల్చుకొని బయటబడి, ఎగిరిపోతుంది. వీటిని పెంచేవారు, అది గూటిని బొక్కవేయక ముందే ఈ కొకూనులను (కాయవంటి గూళ్లను వేడినీళ్ళలో వేసి, లలి పురుగును చంపి, తెంపులేని పట్టుదారాన్ని తీస్తారు: పురుగు తొలిస్తే దారపుపోగు తుంటలు పడిపోతుంది. మొదటి గొంగళపురుగు మల్‌టేరీ అకులను తిని బ్రతుకును, ఇట్టి కొన్ని పొత్తినూలు కాయలు, పొలాలలో తుమ్మచెట్టు కొమ్మలకు అతుక్కోనిఉంటవి. పట్టుపురుగులను మొదట మన దేశంలోని దిగుమతి చేసినది జైెమ్‌షెడ్‌బీ తాత ఆయనే గదా భారతీయ పరిశ్రమలకు (బ్రహ్మ.

171. తరచి చదువచదువ తర్కనాదమెగొని దివ్యమైన తెలివి తేటపడదు; పిసిని కాయ పురుగు పగిదిని చెడిపోవె. 172... తల్లి బిడ్డలకును తగవు పుట్టించెడు ధనము సుఖము గూర్పదని నచింత్రు కాని, గడనలేక గడచుట ఎట్లురొః వలీ చెడ్డదే గాని, అదిలేక బ్రతకడం ఎట్లానని, లోకగతి మాట అంటున్నాడు పోల్చి దండి. 843. ప

172. _తవిటి కరయబోవ తండులంబుల గంప శ్వాస మాశ్రయించు సొమ్యముగనుః కోమటింటి సొమ్ము కూరుల పాలగు. (౬ అరయబ్లో = వెదకుచుబోగా: తండులిములు ౯ బియ్యం. ఒకే సామెత అద్దేడు ఆళ్లకు క విధమైన మెట్టపైరు పంట) ఆశపడిలే కుంచెడాళ్ళు దొడీదిని పోయినదటి. పద్యమంజరి భి

173. తాను గుడువలేడు, తగవేది యాష్తుల జేరసీయ, గట్టీ చేనటి పశువు చేనిలోన బొమ్మచేసి కట్టినయట్లు. ॥ ద పక్షులు తగవేది = బౌచిత్యమును పాడుచేసి, చేసిలోన బొమ్మ = పంటచేబ గట్ల మీద పక్షు వాలకుండా, కుళ్ళుబోతుల దిష్టిదోషం తగలకుండా కట్టిపెట్టే గడ్డి దిష్టిబొమ్మ. [7క.. తాము దిరుగు భూమి క్షామపీడితమైన షారుగు దేశమునకు జరుగవలయు; కొలను లెండిసోవ కొక్కెర లుండునా?

174. తిరిసెగాడయినను దిరిపె మెత్తినయట్టి తిరిసెముందె తాను దిరిపెమిడిన తిరొపెము తిరిపెమున దిగబడి షోదురా. ] భిక్షమెత్తిన దానిలోనే భిక్షం పెడితే, దాని విలువ ఎన్నటికి తరుగదు. ఇది ఎంతటి బొదార్యము క్షా తీపికెల్ల దీప్‌ తెలియంగ బ్రాణంబు, ప్రాణవితతి కన్న పసిడి త్రీప్ప పసిడికంటె మిగుల పడతిమాటలు శ్రీస్సి, 17%. తెవులు బడ్డవాడు దేవతా భక్తుండు, ఈటె లేనివాడ్రు పోటుబంటు, కౌసు లేనివాడ్రు క్రడ్స ('బ్రహ్మచారియా. ఈటె = బ్బల్సెం, న!

175. తోటకూర థన దొగ్గిల్సి వైనను ఉవిటి కుడుమ్లుక్ష దవిటికైన గౌవ్యముబఖను జెప్పు గండ్యాలు ఘనస్టైరి, ద్‌ొగ్గలి ౬ ః జ్‌ లి = చిట్టేకూరు గడ్యాలు = డోలి, గండ్యాలు, గండోలిగాడు, గండొడివాడు వికృత వేషముల్సు వై నఫ్వించువాడ్డు. శట్ర్రా--కోక కవి మే

॥| కోమల కావ్యకన్యకన్‌ కూళల కిచ్చి యప్పడుపుకూడు భుజించువాడే” వేమనచేత ఈ నట దినేవాడు. "బాల రసాలసాల” అనే పద్యం పోతనా మాత్యునిదని బాగా ప్రచారంలోకి స్పినది. కాని ఇది మంచెన కేయూర బాహు చరిత్రలోనిది. 180. దానములనుజేయ ధర చేతులాడక బహుధనంబు గూర్మి పాతిపెట్టి, తుదను దండుగనిడి, మొదలు చెడు నరుండు, 181. దినము మూడుమార్లు దిని, నిదురించుచు సాగసు చనుల వారి సొంపుతోడ చేరుచుండి, కడకు చెడి చావబోకుము. 182. దోసకారిద్రైున దూసరికొడైన బగతుడైన నేదబాహ్యుడైన ధనికు నెల్లవారు తనియింపుచుందురు. ను = ఒక జాతి గడ్డి, దూసరిగొడు = గడ్జిపోచతో సమానమైనవాడు. సన ప్రయోగం-పులుమానిసి అని. (342 018200, తనియింపు = తృప్తిపఅచు. మెట్టి, ఛ చూడండి 165-1079 ప. 183. ద్రోహబుద్ధినైన దొంగణీకమువైన సటలనైన సొహసముననైన సంప దధికువలన సాధింప దగుటొప్పు. 18 ధనము లేకయున్న బైర్యంబు చిక్కదు. థైర్య మొదవదేని ధన మొదవదు; ధనము ధైర్యమరయదగు, భూమి నరులకు. 185. ధనములేమి గుణము తక్కువపడవచ్చు ధనములేమి కీర్తి తొలగిపోను; ధనములేమి శుచిని తగ బట్టనీయదు. పద్యమంజరి భి

186. ధనములేని పేదతండ్రి గర్భంబున భాగ్య పురుషుడొకడు పరగబుట్టి బహుళ ధనముగూర్చు భద్రంబు లానగూర్చు.

187. ధనములేమి యనుట దావానలంబగు, తన్నుజెజచు, మీరి దాపు జెరచు, ధనములేమి మదిని తలపగా పాపంబు.

దాపు = దగ్గర, చుట్టుప్రక్కల, లోకంలో ధనమే (ప్రధానమనుట.

188. ధనములేమి సుతులు తప్పుల నిడుదురు ధనములేమి పత్ని తాకనీదు ధనముఖే మెవనికి తాళిక నీయదు.

తొాళిక = తాలిమి; ఓర్చు.

189. హరి యనంగవచ్చు, హర యనంగవచ్చు మేలువాని జూచి మెచ్చవచ్చు, కొంగుకాసు విడిచి గొబ్బుననీరాదు.

190. పాగ పచ్చడంబు "పైకి కూసంబును పోగు లుంగరములు బొజ్జకడుపు గలిగినట్టివాని గందురు చుట్టాలు,

కూసము = ఆరచొక్కా. పోల్చిచూడండి 194-867 ప.

191 పాలసాగరమున పవ్వళించిన హరి గొల్లయిండ్లపాలు గోరనేల; నెదుటివారి ద్రవ్య మెల్లవారికి దీపి.

192. పుత్తడి గలవాని పుండుబాధయు గూడ నసుధలోన జాల వార్తకెక్కు;

"పేదవాని యింట పెండ్రైన ఎరుగరు. పుత్తడి = అపరంజి బంగారు, పుత్తళి. శ్యట్ణ్రేగ్రై--లోక కని వేమన

193. పూర్వజన్మమందు పుణ్యంబు సేయని పాపి ధనము కాశపడుట యెల్ల విత్తమరచి, కోయ వెదకిన చందంబు. కయ్యలో విత్తనాలు చల్లను మరచిపోయి, చేను పండినదునుకొని కోయ బోయినట్టు, 194౬ పూసపోగు పసిడిపుట్టంబు విడియంబు గాయపుష్టి చాల కలిగెనేని కాని కులజునైన ఘనుడని రమ్మంద్రు. పోల్చిచూడండి 867 ప.
194. ప్రాప్తి కలుగుచోట ఫలమిచ్చు దైవంబు ప్రాప్తి లేనిచోట ఫలములేదు; 'ప్రాప్తిలేక పసిడి సరమాత్ముడిచ్చునా. ఒకనికి యోగముంటే ఇంకొకరు సహాయం చేస్తారు, యోగం లేకపోతే ఆతడు ఆదుకోడు. అదే అవయోగమైన అపకారంగూడ చేస్తాడు, అంటే, దాత ఒక పనిముట్టు లేదా ఉపకరణం మాత్రమే.
195. తనకు ప్రాప్తిలేక దాత లివ్వరటంచు దోషబుద్దిజేసి దూజుటెల్ల ముక్కు నంకజూచి ముకురంబు దూరుట. "పెట్టిన దినముల లోపల నట్టడవులనైన వచ్చు నానార్థములున్‌ పెట్టని దినముల లోపల కనకపు గట్టెక్కిన నేమిలేదు గదరా సుమతీ. నాతి, విను గ్రహచారంబు హేతువులుగ నశుభములు శుభములు నరు డాచరించు, (గ్రహము చేయించునే తానకాక, చేత కొడయుడటె; గానఫలములు గుడువవలయు. - భార. అను, 5:123 పద్య్వమంజరి 7

మేలు గీడును నరుబొందు గాలముల న

వళ్యమును, వాని గోరిన వచ్చుటయును

వినుము, త్రోచిన బోవుటయును సురేంద్ర

కలదె? వానికి గావున వలదు చింత, - భార. శాం. 5:416

ముకురము = అద్దము

దాతలు లేక తనకు (వ్రాతలులేక అనుట. చెట్టుకాచిన పండ్లు చెట్టు శ్రిందనే పడతవి; తనకర్మ తనకే ఫలమిస్తుంది.

197. _అర్థవంతు సొమ్ము నాశింతురర్హులై అర్థి కీనిసామ్ము వ్యర్థమగును, వ్యర్థమైన సొమ్ము వ్యర్థుల జేరురా,

పోల్చిచూడండి 62 ప,

198. ఆడువారి గన్న నర్ధంబు బొడగన్న సారమైన రుచుల చవులగన్న అయ్యగారికైన నాశలు గలుగురా,

ఆయ్యగారు = గురువు,

199. అపదందు జూడు మనూరయ బంధుల భయమువేళ జూడు బంటుగుణము పేదబడ్డ వెనుక సెండ్దాము మతిజూడు

200. ఆశచేత ధనము నార్జింపగా నేల మట్టిక్రింద బెట్టి మరున నేల, ధనము పోవువెనుక ధర్మంబదేలరా.

201. ఇంటిలోని ధనము నిదినాది యనుచును మంటిలోనదాచు మంకుజీవి, కొంచుబోడు వెంట గుల్లకాసును రాదు.

(ట్ర లోక కవి వేవున

202. ఇరుగుపొరుగు వారి కనయ సంపద జూచి తమకు లేదటన్న ధర్మమేమి; ధర్మమన్న దొల్లి తన్నుక చచ్చిరి; కర్మఫలము నేడు కలిగె వేమ.

203. ఇహమునందు చాల యిడుములు పడినను బడుగు పొందగలడె పరమపదవి? పేద కనువు పడునె వృథివిపై భాగ్యంబు.

204. ఇహమున సుఖియింప హేమతారక విద్య పరమున సుఖియింప (బ్రహ్మవిద్య; కడమ విద్యలెల్ల కల మూఢులకురా.

క. గా

205. ఇహమునందు సుఖము లింపారలేవనట, పరమునందు సుఖము బడయుటెట్టు; ధనములేక సుఖము తనకెట్టు కలుగురా.

పోల్చిచూడండి 67 ప.

206. ఈతకన్న లోతు నెంచంగ బనిలేదు, చావుకన్న గీడు జగతిలేదు; గోచిపొతకంటె కొంచంబు మరిలేదు.

207. ఉచితవంతుడైన ఉద్యోగపరుడైన సంపదమరియున్న సమయముననె సరుల కుపకరించి పాలింపగల్లును,

208. ఉన్న్మయంత మనుజు డుపకారి గాలేక కన్నుగానడంచు ఘనుని బల్కు; దీనుడైన తనకు దిక్కెవ్వ రగుదురు,

సద్వమంజరి (ఫ్ర

209. ఓగు బాగెరుగక ఉత్తమూఢజనంబు లిల సుధీజనముల నెంచజూచు; కరిని గాంచి కుక్క మొరిగిన సామ్యమౌం. ఎంచజూచు = తప్పుపట్టజూచు.

210. ఉర్విజనులకెల్ల నొక్క కంచముబెట్టి పొత్తుగుడిపి కులము పాలియజేసి తలను చేయిబెట్టి తగనమ్మ జెప్పరా. పల్నాటి వీరుడు బ్రహ్మనాయుడు వైష్ణవం పుచ్చుకొని, కులభేదాలులేకుండ ఒకే బంతిలో అన్నం బెట్టి తినిపెంచినాడు. దీనికి చాపకూడు అని, కవిసార్వభౌమ శ్రీనాథుని ప్రయోగం. ఇంతకుముందే బసవేశ్వరుని వీరళైవం, పశ్చిమాంధ్రలో వ్యాపించి, కులాల నిర్మూలించి, జంగాలను మతస్వాములుగా జేసి, శూద్రగురువుల మరాధిపత్యం నెలకొల్పియున్నది. ఇది వైదికమతంపై తిరుగుబాటు, తలను చేయిబెట్టుట = (ప్రమాణంచేయుట,

211. ఓజేమాలు మగువ ఓలి మాడల చేటు పాటులేని ముగడు కూటిచేటు; పనికిమాలు దాసి బత్తెంబు చేటురా. ఓజే = నీలి, సన్మార్గము; ఓలి = భర్త భార్యకిచ్చే కన్యాశుల్కము (ఓలి తక్కువని గుడ్డిదాన్ని తెచ్చుకొంటే, కుండలన్నీ పగులగొట్టినదట.) పాటు = పనిబాటలందు శ్రద్ధ.

212. కట్టె పేరు లోడగట్టి చెప్పగరాదు, కానరాదు లోని కలిమితనము, జంగమ్రైన పిదప జాతి నెంచగరాదు. ఓడును నిర్మించిన తర్వాత, వేప, మద్ది అని ఆ కొయ్యల పేర్లు వేరు చేసి చెప్పరాదు. అంతా కలపే, శైవృడై తర్వాత అందరూ జంగాలేగాని, వేరువేరు కులంగా పాటించరు.

213. కసప్పు దినునె గాదె పసరంబు లెప్పుడు చెప్పినట్టు వినుచు సేయు పనులు వాని పాటిలైైన మానవు డొప్పుడా, శ్నభ్ర్ర లోక కవి వేమన

214. కనకపర్వతమున గాపురంబుండిన అనిమిషేశ్వరునకు నాసపోదు; కనక కుండలములు కర్ణుని నడుగడా!

ఆ-నిమిష = రెప్పపాటు లేనివారు - దేవతలు; అనిమిషేశ్చరుడు = ఇంద్రుడు.

215. _ కనకమృగము భువిని కద్దు లేదనలేక తరుణి విడిచిపోయె దాశరథియు; తెలివిలేనివాడు దేవు డెట్టాయెరా.

216. కనకమృగము భువిని కలుగ దంచెలుగడు, రాము డెజటుకగల్ను రాజుగాడొ; చేటుకాలమునకు చెడుబుద్ధి పుట్టరా.

217. _మెలత నడవినుంచి మృగము వెంటనెపోయె, రామచంద్రుకన్న రసికుడేడి? చేటుకాలమునకు చెడుబుద్ది పుట్టును.

218. ముదిత నడవినుంచి మును లేడివెన్నంటె, రానముచంద్రుకంటె రసికు డేడి; పాలుపు తొలగువేళ బుద్దులట్టుండురా,

పొలుపు = విధము, మర్యాద.

219. కనక మున్నవాడు కాముడు; భీముడు, మిగుల తేజమంది మెలగుచుండు; విత్తహీనుడైన వెజ్టులలో నేటు.

నేటు = అధికుడు. పోల్చిచూడండి 225, 226 ప

220. ఉన్న ఘనతబట్టీ మన్నింతురే గాని పిన్న పెద్దతనము లెన్నబోరు; వాసుదేవు విడిచి వసుదేవు నెంతురా.

పద్యవమంజరి ట్ర

221. కనియు గానకుండు, గదలింపడా నోరు వినియు వినకయుండు విస్మయమున, సంపదగలవాని సన్నిపాతం బిది.

అధికార రోగపూరిత, బధిరాంధక శవముజూడ పాపము సుమతీ.

222. కన్నెేమీద యాస, కనకంబుపై నాస లేనివాడు పుడమి లేనివాడు; కలిగెనేని వాడు కానంగరాడయా.

ఈ ఆశలేనివాడు సన్యాసియై ఎవరికి గనబడడు.

223. కమ్మరీని దుడుకు కార్య వినాశంబు వడ్డవాని దుడుకు వాలు పీడుగు కాసెవాని దుడుకు కాకుల్‌స్టు బాణంబు

వడ్లవాడు = వడ్రంగి; కాసెవాడు = కాసావాడు = రాజుల నగళ్లలో "ఆంత రంగికుడుగా వుండే సేవకుడు, నగిరి పిల్లవాడు; వాలు = పైనబడు.

22. కర్షు డొకడెగాని ఘనులెన్వరును లేరు దానశీలుడంచు దలసబడను; తలప ధనము కర్డ్షు దాత జేసెను సుమీ.

23. కలిగిన మనుజుండు కాముడై సోముడై మిగుల తేజమునను మెరయుచుండు, విత్తహీనుడైన నుత్త సన్యాసిరా

24. కలిమి గలిగెనేని కాముగా జూతురు, లేమిచేత జిక్కి లేవలేని నుదనువంటివాని మూలగా జూతురు.

227, కలిమినాడు మగని కామించి చూచును లేమి జిక్కునాడు లేవకుండు, మనిన మగనినైన మడియంగ జూచును,

మనిన = 'బ్రతికియున్న, భు లోక కవి వేమన

228. _కూలినాలి జేసి గుల్లాము పనిజేసి తెచ్చిపెట్ట నాలు మెచ్చుచుండు లేమిజిక్కు విభుని వేమారు దిట్టును. గడనగల మగనిచూచిన నడుగడుగున మడుగు లిడుదు రతివలు, దమలో గడనుడుగు మగనిజూచిన నడపీనుగ వచ్చెననుచు నగుదురు సుమతీ. పోల్చిచూడండి 226 ప,

229. కలిమిగలుగ సకల కులముల కెక్కువ కలిమి భోగభాగ్యములకు నెలవు. కలిమి లేనివాని కులమేమి కులమయా.

230. కలిమి జూచి యాయ కాయ మిచ్చినయట్టు, సమునకీయ నదియు సరసతనము 'పేదకిచ్చు మనువు పెనవేసినట్టురా. గుణమెన్నక భాగ్యంమాత్రం చూచియిచ్చిన కన్యాదానం వధువు శరీరాన్ని అమ్మడం వంటిది, "పేదవాని సంబంధమే సుఖప్రదం,

231. కాంచనంబుపైన కాంతలపైనను (బ్రహ్మకైన పుట్టు రిమ్మతెగులు; తోయజాక్షి విడుచు దొర యెవ్వడును లేడు, ఇద్దరేసి సెండ్డాలులేని దేవుళ్లు బుషులు మనకు అరుదు. కాబట్టె గృహస్థాశ్రమం ఘనపరచబడి యున్నది. సన్బ్యాసం బౌద్ధంనుండి వచ్చినట్టున్నది. మొగలుల పాలనలోనే గొక మనకూ శిరస్థదారులున్నారు. శిరము నందున్న దార-భార్యగలవాడు గంగను నెత్తికెక్కించుకొనిన శివుడు; ముఖస్థదారు = ముఖమున సరస్వతిని భార్యగా గలిగిన (బ్రహ్మ: ఉరస్థదారు = ఎదలో పెండ్ధాము లక్ష్మి దేవిని కలిగిన హరి. 232, కాంచనంబు మీది కాంక్ష మోహమటంద్రు; విడువలేరు దాని విబుధులైన; కాంక్ష లేనివారు కానగా లేరయా. పద్వమంజరి భు

232. _కావవనలయు ధనము కాంత నెల్లప్పుడు కానలేనివాడు చావవలయు; కాపులేని దాని కాపురవముడుగనా! కాపులేని = రక్షణ, కట్టుబాట్టులేని భార్యచేసే సంసారం నానా నిందలకు పాలవుతుంది. కాబట్టే ధనాన్ని, భార్యను అదుపులో పెట్టుకోవాల, 234 కుడువ కూడులేక, కూడబెట్టగలేక విడున ముడువలేక, గడనలేక్ష నడువసాగకున్న నడపీను గందురు, విడువ = మాసిన గుడ్డలు మార్చుటకు శక్తిలేని; ముడువ = తలలో పెట్టకొనుటకు పూలు నగలులేని; నడువ = సంసారయాత్ర సొగించను.

233. కులము గలుగువారు గోత్రంబు గలవారు విద్యచేత విజ్జవీగువారు పసిడి గల్గువాని బానిస కొడుకులు.

234. కులము లేనివాడు కలిమిచే వెలయును, కలిమిలేనివాని కులము దిగును; కులముకన్న నెన్న కలిమి ప్రధానంబు

235. కులుకు గుబ్బజూపేి గొబ్బున వలపీంచి చేతి కాసులెల్ల జేరదీయు అతను చేతికుత్తు లనురంగ గాంతలు, అతనుడు = శరీరం లేనివాడు-మన్మథుడు-ముక్కంటి నుదుటి కంటిమంట యందు నీజైనాడు.,

236. కూరలేని తిండి కుక్కతిం డనిపించు మారులేని తిండి మాలతిండి ధారలేని తిండి దయ్యపు తిండిరా, మారు = మజ్జిగ (తమిళ-మోరు); ధార = నేయి. శ్యహ్ర్రా....లోక కవి వేమన

237. నేయిలేని కూడు నీయాన కసువది, కూరలేని తిండి కుక్క తిండి, ప్రియములేనికూడు పిండపు కూడురా.

238. కోమటి మదిగోరు క్షామమే యొల్లెడ వైద్యు డొరుల కెపుడు వ్యాధిగోరు ఊరివాడు ధనికు జేరగా గోరును,

239. చదువులందు పాడి మొదవులందున స్త్రీల 'పెదవులందు రాజపదవులందు ఆశ లుడిగినట్టి అయ్యలు ముక్తులు.

పోల్చిచూడండి 915 ప,

242... చమురు గలుగు దివ్వె సంతోషముగ వెల్లు ధనము గలుగువాని తలపు జెలగు, ధనములేని వాని తలపులు తీరునా?

24&3. చావు నేడొరేపొ జతపడి వచ్చును, ెక్కునాళ్లు కూడబెట్టనేల? అనుచు, నాశలుడుగు నంతటి వారేరి.

244, జడలు దాల్బుటెల్ల జగము ఛీయను టెల్ల ఒడలు విరుచునట్టి యోగమెల్ల ముక్తికాంచబట్టి ముద్దాడు కొరకురా.

245. టంక మతుకకున్న పొంకంబుగా రాదు స్వర్ణభూషణంబు; జగమెలుంగు భటుడు వెంటలేక ప్రభుడు శోభించునా.

246. డొక్క లెండిపోవు డొక్కు తానయ్యును నుమత మానగలడె నూనవుండు; కాన ధనముగూర్చ కడగుము జ్ఞానివై. పద్య్వమంజరి (ట్రా

247. మగని కలిమి బలిమి మగువకును బలంబు, కలిమిలేని మగడు కాసుగాడు; పనికిరాని మగని పొటించి చూడదు.

248. లేమిగల్లువాడి కేమేమిచేసిన కలిసిరాదు ఫలము కాసుగూడ; కలిమి గలుగుచోట తులదూగుచుండును. పోల్చిచూడండి కో పద్యం సెట్టిన దినముల లోపల నట్టడవుల కైన వచ్చు నానార్థములున్‌ పెట్టని దినముల కనక్షప్పు గట్టెక్కిన ేమిలేదు గదరా సుమతీ, రక్ష అంటుముట్టునెంచి యదలించి పడవైచి దూరమందు జేర దూరచుంద్రు; పుట్టి చచ్చు ఖలులు పూర్ణంబు దెలియరు. ముట్టు (నెల వరుస) అయిన స్త్రీకి అంటుదోషమని దూరంగా పెట్టవారు పరిపూర్ణమైన పరబ్రహ్మస్వరూషాన్ని తెలుసుకోలేరు.

249. అంతరంగ మందు నపరాధనులు చేసి మంచివాని వలెను మనుజుడుండు నితరు లెణుగకున్న సీశ్వరు డెరుగడా. వస్టముసుకొని పాలుదాగే పిల్లి సంగతి వంటిది. నిప్పుకోడి తరుముబడి అలసి తలను ఇసుకల్‌ పూడ్చిపెట్టకొని బయటనుండే తన , పెద్ద శి డలేరు అనుకొంటుందంట. న రాన్ని వేట గాంధ్రు చూ 2 అధికుడైన రాజు అల్పుని చేబట్ల ! వాని మాట చెల్ల వసుధలోన; అకు లొపషియ్బు వ్పాయున్న గవ్వలు చెల్లవ్లో శ్రా క.కి వేమన

ఖజానాలో డబ్బుతీసుకొనే షరాబ్‌ (కజాంచి) మనవాడ్డైతే చెడిబడి రూకలు, నోట్టు చెల్లిపోతుంటవిగదా! అట్టివాడే ఈ గవ్వల గణకుడు, పూర్వం గవ్వలే నాణెములుగా చెలామణిలో వుండేవి, 252. _అల్పబుద్దివాని కధికొర మిచ్చిన దొడ్డవారినెల్ల తొలగద్రోయు చెప్పు దినెడు కుక్క చెజకు తీసెరుగునా. కనకపు సింహాసనమున శునకము గూర్చుండబెట్టి, శుభలస్టమునం దొనరగ పట్టము గట్టిన వెనుకటి గుణమేల మాను వినరా సుమతీ, పోల్చిచూడండి 1007, 1062 పద్యములు. 254. అల్పుడెపుడు పల్కు నాడంబరముగొను సజ్జనుండు బల్కు చల్లగాను కంచు (మోగినట్ల్టు కనకంబు ఘగునా. 255. _ఆదికారణముల నలు డెట్టులెరుంగు, చెప్పలేడుగాని తప్పుబట్టు: __ త్రోయనేర్చు కుక్క దొంతులు పేర్చునా, 256. ఇనుము విరిగెనేని యిన్మూరు మున్మూరు కాచి యతుకనేర్చు కమ్మరీడు, ॥ మనసు విరిగెనేని మరి యంట నేర్చునొ? 257... ఎంతసేవ జేసి, యే పొటు పడినను రాచమూక నమ్మరాదు రన్న; పాముతోడి పొందు పదివేలకైనను. 258. ఎరుకనూలు వాడు ఏమేమి చదివిన చదివినంత సేపె సద్గుణియగు: టు కదిసీ తొమురందు కప్ప కూర్చున్లస్లై' పద్వ్యమంజరి (జ్ర

259. ఒకరి నోరుగొట్టి యొకరు భక్షించురు. వారి నోరు మిత్తి నరుసగొట్టు; చేపపిండు బెద్దచేపలు చంపును; జనము చేపలన్ని జంపువేమ.

పిండు = గుంపు.

260. కండచక్కెరయును గలియ బాల్ఫోసిన తరిమి పాము తన్ను తాకుగాదె; కపటమున్నవాని గన్పెట్టవలెనయా,

261. కల్టుకుండ కెన్ని ఘనభూషణము లిడ్డ నందులోని కంపు చిందులిడదె; తులువ పదవిగొన్న దొలి గుణమేమగు.

262. కల్గునీళ్ళు త్రాగి కడు పెద్దవారిలో చీరవిడిచి తిరుగు సిద్దురాలు;- పనులు తీరువెనుక పాతలు గట్టురా?

263. కానివానితోడ గలసి మెలంగిన హానివచ్చు నెంతవానికైన; తాటిక్రింద పాలు త్రాగిన చందమౌ.

264. కులములోన నొకడు గుణహీనుడుండిన కులము చెడును వాని గుణమువలన ఎలమి చెరకునందు ఎన్ను పుట్టిన రీతి,

కొరగ్గాని కొడుకు బుట్టిన

కొరగామియె కాడు, తండ్రి గుణములు జెరచున్‌;

చెరకుతుద వెన్నుబుట్టిన

చెరకున తీపెల్ల జెరచు సిద్దము సుమతీ,

ఇప్పుడు సంకరపుణాతి చెరకును ఉత్పత్తిచేసి వున్నారు. దీనికి వెన్ను పూవు పుట్టినా తీపి

చెడదు, శ(భ్ర్ర.లోక కవి వేనున

265. కులములో నొకండు గుణవంతు డుండెనా కులము వెలయు వాని గుణమచేత; వెలయ వననులోన మలయజంబున్నట్టు.

266. కులము వలన గొంత, బలము వలన గొంత, కలిమివలన గొంత గర్వమొదవ, రంకుచదువు చదివి రంకున చెడుదురు,

267. _ కుళ్లుబోతు నొద్ద గూడి మాటాడిన గొప్ప మర్మములను చెప్పరాదు, పేరు తీరుదెల్ప నూరెల్ల ముట్టించు.

కుళ్ళుబోతు = ఈర్వ్యాళుపు, ఒకరి మేలు చూడలేనివాడు; ముట్టించు = నిప్పును ముట్టించినట్టు వార్తను వ్యాపింపజేయు.

268. కూళకూళ్ళు మేయు, గుణమంత చెడనాడు, నెట్టివారు మెచ్చ రట్టివాని; కొయ్యదూలమునకు కుదురునా జ్ఞానంబు.

కూళ = దుర్దనుడు.

269. _కొండగుహల నున్న కోవెల అందున్న, మెండుగాను బూది మెత్తియున్న, కుండ గోకుబుద్ది కుదుర దెప్పటికిని,

270. కైపు మీరువేళ కడను చేరగరాదు, అనువుదప్పి మాటలాడరాదు; సమయ మెరుగ నతడు సరసుండు గాడయా.

(త్రాగుబోతు నరసుడు గాదు. కడను = దగ్గర, కాడ,

271. కొండముచ్చు సెండ్లీ కోతి పేరంటాలు; మొండివాని హితుడు బండవాడు; దుండగీడునకును కొండెడు దళనాయి.

కొండెడు = చాడీలు చెప్పువాడు; దళవాయి = సేనాపతి, పద్యమంజరి (ట్ర

272. కోతి బట్టితెచ్చి కొత్త పుట్టముగట్టి కొండముచ్చులెల్ల కాలిచినట్టు, నీతిహీను నొద్దనిర్భాగ్యులుందురు.

273. కొంటెగాడు చావ, కొంప వాకిటికిని వచ్చిపోదు, రింతె, పగపులేదు దూడ వగచునె భువి తోడేలు సచ్చిన.

పోల్చిచూడండి 583 ప.

274. గంగ పారుచుండు కదలని గతితోడ, మురికికాల్వ పారు మైతతోడ, అధికు డోర్చునట్టు లఅధము డోర్వగలేడు.

275. _ గాడ్డె యేమెరుంగు గంధంపు వాసన, కుక్క యేమెరుంగు ఒక్క ప్రొద్దు; అల్పు దేమెరుంగు హరునిగొల్బు విధంబు.

ఒక్కప్రొద్దు = ఉపవాసము,

276. గుణికి విద్య భువిని గోరంత యబ్చిన కొండయగును వాని గుణముచేత; కొండయంత నిద్య గుణహీను డెరుగడు.

277. చంద్రునంతవాడె శాపంబుచేతను కళల హీనముంద గలిగె గదర; పుడమిజనుల కెల్ల బుద్దు లిట్టుండురా.

278. చెట్టుచేమ గొట్టి చుట్టు గోడలుబెట్టి ఇట్టునట్టు పెద్ద యిల్టు గట్టి, మిట్టిపడును నరుడు. మీది చేటెరుగడు.

279. _చదువులన్ని జదివి చాలవినేకియై కలుష చిత్తుడైన ఖలుని గుణము; దాలిగుంట కుక్క తలచిన చందనోౌ,

గ లోక కవి వేమన

దాలిగుంట = ఒక చిన్నగుంటలో నీటికుండబెట్టి, దుగ్గుబగ్గు కుండచుట్టును దురిగి, మంటబెట్టి నీళ్ళు కాచుకొందురు-దీనిని దాలి అంటారు. ఇట్టే పడకలు వేసి కాచుకొందురు. ఈ గుంట బూడిదలో వేడిగా హాయిగా పరుండి ఉన్నంత వరకు కుక్క, ఇక ఇంట్లోదూరి కర్రదెబ్బలు తినరాదు అనుకొంటూనే, లేచి బయటకు రాగానే పాత పాడుబుద్ధిని మానదు; ఇది దాలిగుంట కుక్క విధము. 280. చంపకూడ దెట్టి జంతువునైనను, చంపవలయు లోక శత్రు గుణము; తేలుకొండి కుట్ట తేలేమి చేయురా, 281. చంపదలచు రాజు చన వగ్గలంబిచ్చు, చెజుపనున్న పగఅ చెలిమిచేయు; కరవనున్న పాము నెరి గాచుకొని యుండు. శత్రువు పగ సాధించనే స్నేహం చేస్తాడు. 4 1600101166 11604 19 2 4602016 6౧ల౫) 282. _ ఛర్జి పుట్టినపుడు సాపడ సైపదు, నాతి గన్న యపుడు నీతితగదు చేటు మూడినపుడు మాటలు నోపవు. ఛర్టి=వాంతులు సాపడు = భోజనం, (తమిళం-సాప్పాడు) శ్రీ వైష్ణవులు వుపయోగించే తమిళ పదము-సాపాటు=భోజనము. వీరు యొక్కువగా తమిళ పదాలు వాడుతారు. 283. _ జెట్టిసాము చేసి క్షితిలోన బేరెత్త దుష్టచింత చేత తొలగు తెలివి; కష్టమొకటెగాని కడతేరుటా లేదు. 284 టక్కరులను గూడి యెక్కసక్కెములాడ నిక్కమైన ఘనుని నీతిచెడును; ఉల్లితోట బెరుగు మల్లెమొక్క కరణి. ఎక్కసక్కెములాడు = సరసములాడు, పద్వమంజరి ప్ర

285. తనదు నృపతితోడ, తగ దుర్దనుని తోడ, నన్నితోడ, పరుని యాలితోడ, హాస్యమాడుటెల్ల నగును ప్రాణాంతమ్ము.

286. తొత్తుతొత్తెగాని దొరసాని కాబోదు హత్తదెపుడు దానికైన గుణము, మిత్తికూళ్ల దొంగ మేలు నెట్టెరుగురా. వినగుణము = మంచి గుణము; మిత్తికూడు = చచ్చినప్పుడుగాని, శ్రాద్దమప్పుడుగాని పెట్టు భోజనము,

287. దిక్కులేని వాని దీనత బాపిన పురుషు డిహమునందె పూజ్యుడగును; పరమునందు వాని భాగ్యమేమనవచ్చు,.

288. దుండగీడు కొడుకు, కొండీడు చెలికాడు, బండరాజునకును బడుగు మంత్రి; కొండముచ్చునక్షును కోతియె సరియగు, కొండముచ్చు = నల్లని మూతిగల కోతి,

289. ద్రోహిమైనవాడు సాహసంబున నెట్టి స్నేహితునికినైన చెరుపు చేయ నూహగలిగియుండు నోగుబాగును లేక,

290. నొసలు బత్తుడయ్యె, నోరు తోడేలయ్యె, మనసు భూతమువలె మలయగాను; శివుని గొంతు ననగ సిగ్గెట్టురాదురా. బత్తుడు = భక్తుడు; విశ్చ(బ్రాహ్మణులకు తెనుగునాట ఇది బిరుదము; నొసలు బత్తుడు = నొసటి విభూతిచేత మాత్రం భక్తుడు; ఇందుకొంత ఎగతాళిగా శైవాన్ని ్రిందు చేయుటగలదు. ఈ భక్తుని నోరు ఎంత తిన్నా ఆకలిదీరని తోడేలు నోరు, అనగా హింసాపరుడు అనుట. పోల్చిచూడండి 302 ప. ఈ లోక కవి వేమన

291. _ పట్టనేర్చు పాము పడగ నోరగజేయు చెరుపజూచువాడు చెలిమిజేయు; చంపదలచు రాజు చనవిచ్చు చుండురా.

పోల్చిచూడండి 281 పద్యం

292, పలుగురాతి గుండు పగుల గొట్టగవచ్చు, కొండలన్ని పిండి గొట్టవచ్చు; కఠిన చిత్తు మనసు కరగింస రాదయా.

పలుగురాటు = సృటికపు రాయి (042512)

తివిరి ఇసుమున తైలంబు దీయవచ్చు

తవిలి మృగతృష్షలో నీరు త్రావ వచ్చు

తిరిగి కుందేటి కొమ్ము సాధింపవచ్చు

చేరి మూర్చుల మనసు రంజింపరాదు - భర్శహరి. 301 ప.

293. పరుల దిట్టినంత పాపకర్మం బబ్బు విడువ దెన్నటికిని విశ్వమందు; పరుడు పరుడుగాడు పరమాత్మ యౌనయా,

294. పాల నీడిగింట (గ్రోలుచునుండిన మనుజులెల్ల జూచి మద్యమండ్రు; నిలువదగని చోట నిలువ నిందలువచ్చు.

ఈడిగ = కల్టుగీయు గమళ్ల; నాడారు.

295, పాలు పంచదార పాొపరపండ్లలో చాలబోసి వండ చవికి రావు; కుటిల మానవులకు గుణమేల గల్గురా.

పాపర = పాపడ, వెజ్డి పుచ్చ-ఇది చేదు. చవికిరావు = రుచింపవు. పద్యమంజరి ఫ్రు

296. పురుషు డెంతయున్న, పుట్టువు మొదలుగా పాపచింతజేయు చాపలమున, మదిని కుంటికుక్క మాంసము దిన్నట్టు. లేవలేని కుక్క మాంసం తింటున్నట్లే భావించుకొని ఆనందిస్తుంటుంది. ఇట్టివే గొంతెమ్మ కోరికలు,

297. బిడియం మింతలేక పెద్దను నేనంచు బొంకములను పలుకు సంకరునకు ఎచ్చు కలుగ నెచట జచ్చిన రాదట. బొంకు = అబద్ధము పలికేవానికి (బ్రకికినన్నినాళ్ళు ఇహంలో, చచ్చిన తర్వాత పరంలో గొప్పతనం రాదు. 298 భాషలాడ నేర్చి, పలుమోసములు సేసి, (గగ్రాసమునకు భువిని ఖలుడవైతి; దోసకారి-నీకు దొరకునా మోక్షంబు

298. మాటలాడు టొకటి, మనసులో నొక్కటి, యొడలి గుణ మదొకటి, నడత యొక్కటి, ఎట్టు కలుగు ముక్తి యిట్టులుండగ తాను? 300, గా రేగు పుచ్చకాయ రేయెల్లదన్నిన మురగ, దంతకంత బెరుగుగాక; ఒరులు ఛీయటన్న నోగు సిగ్గెరుగునా? దప = ముండ్డ వెర్టిపుచ్చ-వండేదానికి కొన్ని కాయలను కాలితో దున్నుట (లయగా నున్నట్టున్నది. 301 వంపుకజ్జ గాచి వంపు దీర్చగవచ్చు కొండలన్ని పిండిగొట్టనచ్చు; కలుషచిత్తు మనుసు కరగింప నగునొకో, 292, పద్యం, శస్రా.లోక కని వేమున

299. వాక్కుశుద్దిలేని వైపగు దండాలు 'శ్రేమ గలిగినట్టె పెట్టనేల,

' నొసలు బత్తిజూపు, నోరు తోడేలయా. పోల్చిచూడండి 290 ప.

303, _వాడకురికి తిట్టు వలదన్న మొరపెట్టు, ముందు మగనిదిట్టీి ముసుగుబెట్టు; గడుసురాలు మగని గంప బెట్టమ్మురా,

304. ఎంత చదువుచదివి ఎన్ని నేర్చినగాని హీనుడు గుణంబు మానలేడు; బొగ్గు పాలగడుగ బోవునా మలినంబు.

305. వేము బాలుబోసి వేయేండ్డ్లు పెంచిన జేదు విడిచి తీపి జెందబోదు; ఓగు గుణమువీడి, యుచితజ్ఞు డగుటెట్లు?

306. _ వేరుపురుగు జేరి వృక్షంబు జెరచును చీడపురుగుచేరి చెట్టు జెరచు, కుచ్చితుండు జేరి గుణవంతు జెరచురా.

చెట్టు అంటే, చిన్నది అన్న భావమున్నట్టున్నది.

307. సత్పురుషుల చెలిమి చాలింపగా రాదు, ప్రకృతి నెరుగకున్న భక్తి లేదు; పలువ లెట్టిరీతి భక్తి నిలుపుదురయా,

(ప్రకృతి = మూల ప్రకృతి తము, అనగా సృష్టి క్రమము.

308. అంతరంగ మెరుగ హరుడౌను, గురుడౌను, అంతరంగ మెరుగ నార్యుడగును, నంతరంగ మెరిగి నతడెపో శివయోగి.

అంతరంగము = ఆత్మస్వరూపము. పద్వమంజరి ఫ్ర

296. పురుషు డెంతయున్న, పుట్టువు మొదలుగా పాపచింతజేయు చాపలమున, మదిని కుంటికుక్క మాంసము దిన్నట్టు. లేవలేని కుక్క మాంసం తింటున్నట్టే భావించుకొని ఆనందిస్తుంటుంది. ఇట్టివే గొంతెమ్మ కోరికలు.

297. బిడియం మింతలేక పెద్దను నేనంచు బొంకములను పలుకు సంకరునకు ఎచ్చు కలుగ నెచట జచ్చిన రాదట. బొంకు = ఆబద్ధము పలికేవానికి (బ్రతికినన్నినాళ్ళు ఇహంలో, చచ్చిన తర్వాత పరంలో గొప్పతనం రాదు. 298, భాషలాడ నేర్చి, పలుమోసములు సేసి, (గ్రాసమునకు భువిని ఖలుడవైతి; దోసకారి-నీకు దొరకునా మోక్షంబు

298. మాటలాడు టొకటి, మనసులో నొక్కటి, యొడలి గుణ మదొకటి, నడత యొక్కటి, ఎట్టు కలుగు ముక్తి యిట్టులుండగ తాను? 300, జ రేగు పుచ్చకాయ రేయెల్లదన్నిన మురగ దంతకంత బెరుగుగాక; ఒరులు ఛియటన్న నోగు సిగ్గెరుగునా? రేగువృచా = దొహరగ్ర = ముండ్ల వెర్టిపుచ్చ-పండేదానికి కొన్ని కాయలను కాలితో దున్నుట గా నున్నట్టున్నది. 301 నంపుకట్ట గాచి వంపు దీర్చగవచ్చు కొండలన్ని పిండిగొట్టవచ్చు; కలుషచిత్తు మనుసు కరగింప నగునొకో.

299. పద్యం. శస్రా-.లోక కవి వేమన

300. వాక్కుశుద్దిలేని వైపగు దండాలు శ్రేమ గలిగినటె పెట్టనేల, నొసలు బత్తిజూపు, నోరు తోడేలయా,

పోల్చిచూడండి 290 ప.

303. _వాడకురికి తిట్టు వలదన్న మొరపెట్టు, ముందు మగనిదిట్టి ముసుగుబెట్టు; గడుసురాలు మగని గంప బెట్టమ్మురా.

304. ఎంత చదువుచదివి ఎన్ని నేర్చినగాని హీనుడు గుణంబు మానలేడు; బొగ్గు పాఠలగడుగ బోవునా మలినంబు.

305. వేము బాలుబోసి వేయేండ్లు పెంచిన జేదు విడిచి తీపి జెందబోదు; ఓగు గుణమువీడి, యుచితజ్ఞు డగుటెట్లు?

306. వేరుపురుగు జేరి వృక్షంబు జెరచును చీడపురుగుచేరి చెట్టు జెరచు, కుచ్చితుండు జేరి గుణవనంతు జెరచురా.

చెట్టు అంటే, చిన్నది అన్న భావమున్నట్టున్నది.

307. సత్పురుషుల చెలిమి చాలింపగా రాదు, ప్రకృతి నెరుగకున్న భక్తి లేదు; పలున లెట్టిరీతి భక్తి నిలుపుదురయా,

(ప్రకృతి = మూల ప్రకృతి తత్త్వము, అనగా సృష్టి క్రమము.

308. అంతరంగ మెరుగ హరుడౌను, గురుడొను, అంతరంగ మెరుగ నార్యుడగును, నంచరంగ మెరిగి నతడెపో శివయోగి.

అంతరంగము = ఆత్మస్వరూపము. పద్వమంజరి [్ర

309. అనువుగాని చోట నధికుల మనరాదు, కొంచెముండుటెల్ల కొదువకాదు; కొండ అద్దమందు కొంచెమై యుందదా. వేషదోషము లొకవిధమె యగును; రట్టుగాదె మునుపు రావణు వేషంబు.

310. ఆత్మఫద్ది గలిగి యధికుల మనబోరు ధీరవృత్తి గలిగి తిరుగబోరు, రూపు కుదురనుంచి రూఢి గావింతురు. దేవుని రూపాన్ని నిశ్చల మనసులో భావించి సాక్షాత్కారమును పొందుట సజ్జన పద్దతి.

311. అర్యులైనవార అనుభవ రూఢిని దెలియజెప్పుచుంద్రు తేటపడగ; గురుతు గననివాడ్రు గురి యొప్పజెప్పునా, ఆత్మానుభపముతో సాక్షాత్కారమును పొందిన సిద్దుడే భగవత్స్యరూపాన్ని గూర్చి వివరించి చెప్పగలడు, శ్ర గురుతు-లక్ష్యాన్ని ఎరుగనివాడ్ర, ఆ లక్ష్యము యొక్క రీతిని ఇతరులకు తెలియజెప్పలేడ్డు స్వానుభవమే సిద్ది,

312. బుషులు గౌనిపింత్రు హీన్సుల యట్లుల. వారి బోద్ర పెద్ద మేరువంత; | లోన యున్నయట్టి జ్ఞానంబు మహిన్సురా, ( తె1ేక్ష ఎక్షమ్రైన్స వర్ణమెరిగిన త్వా బరమ్సు నెరిగిచ్చూడ్ల భొవమ్మొంద్రు ఆకృతులను జ్ఞ్వీ యన్నిట దానౌన్సు, పరమయోగిక్రి స్వ ల (ప్రపంచ మందలి యాక్షృత్ర లన్నిటిలో శ్రాన్స యున్నట్టు గోచరించును. కమై వర్ణం-ఓంక్రారంస్తూడ్త కావచ్చున్న టా లోక కని న్లేష్పు

313. ఒక్క మనసుతోడ నున్నది సకలము, తిక్కబట్టి నరులు తిరుగుచుందు రిక్క యెరిగి నడువ నొక్కడె చాలడొ రిక = నక్షత్రము; లక్ష్యము.

314. ఓర్పులేని భార్యయున్న ఫలంబేమి? బుద్ధిలేని బిడ్డ పుట్టి యేమి; సద్గుణంబు లేని చదువది యేలరా?

315. కంటిదృష్టిచేత గను విశ్వమెల్లను, దర్పణంబు గల్లి దన్ను గనునుః ఆత్మతత్త్వ మార్గ మారీతి గనవలె. నిన్ను నీవు తెలిసికోవాలంటే అత్మళత్త్యమును విచారించి యెరుగవలెను. 318, _అలలులేని జలధివలె నుండి మదిలోన దెలివిగూడి తన్ను దెలియు నలేడే తలస, సజ్జనుడని ధర చెప్పబడునయా.

316. కడగి గాలిలేని గగనంబు భంగిని బలు తరగలులేని జలధిమాడ్కి నిర్వికారమునను నిశ్చలుడ్రైయుండు.

317. కడుపుచిచ్చు చేతః కామానలముచేలోః (క్రోధ వహ్షిచేత, కుతిలబడక యుక్తమనసుతోడ నుండును సుజనుడు. కుతిలబడు = బాధపడు.

318. కడుపుకేల మీరు కళనళపదెదరు కడుపు చల్లబడగ కలదు భక్తి కడకు రాతిలోని కప్పుకు లేబో కో. ఫద్యమంజరి_శట్ర్ర్యా

319. కనులు పోవువాడు, కాళ్టుపోయినవాడు ఉభయ లరయగూడి యుండినట్లు 'సేదపేదగూడి పెనగొనియుందురు, కుంటి గుడ్డి ఒకరికొకరు తోడై ప్రపంచయాత్ర సాగిస్తున్నారు. ఇందు సాంఖ్యము సూచితమై యున్నట్టున్నది. (స్తీ రూపమైన ప్రకృతి కుంటిది. పురుషుడు గుడ్డివాడు. ప్రకృతిని భుజాలపై ఎక్కించుకొని పురుషుడు మోస్తూ, వ్యక్త (ప్రపంచానికి ఇద్దరూ కారణభూతు లగుచున్నారు- ఉత్తర మీమాంసకులు, ఇవి రెండు జడములు కాబట్టి, ఒక శక్తిచే 'ప్రేరేపంపబడుతున్నవి; ఆశక్తే పరభ్రమ్మమంటారు. (ప్రకృతి ప్రసవ ధర్మం అని (శ్రుతివాక్యము.

320. కామ మోహనులను కలిగియుండు నరుండు ఇష్ట దేవ గురుల నెరుగలేడు; ఇష్టు నెరుగు నతడె యిల సజ్జనుండగు. 32%. కాలునికినిజిక్కి కక్కస పడనేల? మేలుగాను గురుని మెప్పువడసి ప్రాలునూలకుండ పరనూర్థ మందుము, కక్కసపడు = బాధపడు; 'ప్రాలుమాలు = లోభపడు, ఆశపడు; '్రాలు మాలు అంటే - అలసట పొందుట, బద్ధకం అనిగూడ అర్ధం గలదు. తడక, క్రూళ్తక్రూళ మెచ్చు, గుణవంతు చెడనాడు నట్టి హీను మెచ్చరెట్టివారు; మ్రాని దూలమునకు జ్ఞానంబు తెలియునా, పోల్చిచూడండి 268. ప.

321. కూళతొత్తు పొందు కుజనునికేగాక సజ్జనునికె గాదు సమ్మతంబు; పేడదినెడు పురుగు బెల్ల మేమెరుగును.

322. కూర యుడుకు వెనుక కూడునా కసవేర? _ యెరుక కలిగి మునుపె యేరవలయు; స్థలము తప్పు వెనుక ధర్మంబు పుట్టునా, (ఫి లోక కవి వేమున

323. కోటి దానమిచ్చి, కోపంబు నొందుచో పాటిసేయ రతని ప్రజలు మెచ్చి; సత్త్వగుణముచేత సజ్జనుండగునయా.

324. కొంపలోన నున్న కోర్కెల భేదించి, పరగ హృదయ మట్టె పదిలపరచి, గృహము నిల్చువాడు బహుతత్తవేదిరా

కౌంప = నిజ శరీరము.

330. కసవులు దినువాడు ఫఘనఫలముల రుచి కానలేడు గాదె; వాని యట్లు చిన్న చదువులకును మిన్న జ్ఞానము రాదు.

331. ఖలులు తిట్టిరంచు కలవరపడనేల? వారితిట్ల నేమి వాసిచెడును; సజ్జనుండు తిట్ట శాపం బదౌనురా,

చెప్పు కరిస్తే దానిని తిరిగి కరుస్తామా-అన్నట్టు.

332. గంగిగోవు పాలు గంటెడైనను చాలు కడివెడైన నేమి ఖరముసాలు; భక్తికలుగు కూడు పట్టెడైనను చాలు

గంగిగోవు = సాధువైన ఆవు; జాతి పశువు,

333. గుణములు గలవాని కుల మెంచగానేల? గుణము కలిగెనేని కోటిసీయు; గుణము లేకయున్న గుడ్డిగవ్వయు లేదు.

33కు. గుణము గలిగియున్న కులసతి నెవ్వరు నింద చేయలేరు నీతిజూచి; గులాము లేకయున్న కులహీనురాలయా.

పద్వనుంజరి (ఫ్ర

335. గుణయుతునకు మేలు గోరంచచేసిన కొండయగును వాని గుణముచేత; కొండయంత మేలు గుణహీను డెరుగునా.

336, గుణముతీరు లేక కులమెల్ల చెడిపోవు, ప్రీల నడకవలన సిగ్గుపోవు, చవిటినేల వల్ల జలమెల్ల చెడిపోవు.

తీరు = చక్కన

337. గురువు వచ్చుచున్న కూర్చుండి లేవని తుంటరులకు నెట్టు దొరకు ముక్తి మగని లెక్కగొనని మగువకు గతియున్నె?

338. _గువ్వకొరకు మేను గోసి యా శిబిరాజు వార్త విడువరాక కీర్తికెక్కె; ఓగు నెంచబోవ రుపకారి నెంతురు.

339 చెడ్డవాని మిగుల చెరచును దైవంబు అడ్డుపడడు వాని కాపదైన; చెడ్డచేను జూచి రెడ్డి తామెచ్చునా.

30. చెడిన మానవులను చేసట్టి రక్షించి, కడక్తు చేర్చునట్టి ఘనులు తలప విబుధ జనులు, గాంత్రు విశ్వేశు సన్నిధి.

3ెత్ష1, చచ్చువారి జూచి, చావని పుట్టని తత్త్యమెల్ల నాత్మ దలప్పుజేసి, యరసి చూచినట్టి యతడెపో సుజనుడు.

తెకీ2, సద నయ్య కన్న చాకలయ్యే మేలు గురము వేల్పుకన్న కుక్కమేలు దాపనయ్యకన్న బైనీడు మేలయా. (ధ్ర లోక కవి వేమన

గురము = గృహము; ఇది వేమన విచిత్ర ప్రయోగం. బైనీడు = పంబజోళ్లు (రెండుగా జతచేసిన డోళ్లు) వాయించేవాడు. ఇవన్ని వెనుకటి (గ్రామీణ వాద్యములు, దీనికి తోడు - నెలవంకవంటి కొమ్ము-అనగా కాహళము. పోల్చిచూడండి 106 ప. 343. చంపదగినయట్టి శత్రువు తనచేత చిక్కెనేని కీడు పేయరాదు; పొసగ మేలుచేసి పొమ్మనుటే చావు. ఈ పద్య వివరణం జీవిత ప్రకరణంలో వున్నది. 344. _చూరగొనుము దొరకు సుజ్ఞాన మెల్లను పారవేయు మెల్ల పాపగుణము, దారితెలియ బుధుల దాపున మెలగుము. చూరగొను = కొల్లగొట్టు. 345. చదలుభంగి కంద్రు సాధువు మూఢులు తాను వారినట్టె కాననగును; దీనికెంత దన్న దానికి నిది యంతె. 346. చాయ నొసగు చెట్టు; సాధువు బోధలు అడిగి దరిని జేర బడయవచ్చు; నట్టునిట్టుదాట నదిపోవు, ఇదిరాదు. చాయ = ఛాయ, నీడ క్ష. జక్కి నెక్కి వీధి చక్కగా వెలువడ కుక్కలన్ని వంట కూయదొడగు ఘనుని కోర్వలేని కొపురుషులు నిటైై. జక్కి = మేలుజాతి గుజ్జము. 3క8, _ డాగుపడిన వెనుక దాగ నళక్యము, అరసి చేయుమయ్య యన్ని పనులు; తెలియకున్న నడుగు తెలిసినవారిని. డాగు = మచ్చ, కళంకము, దాగ్‌ - పార్చీ పదం, సద్యమంజరి బ్బ

349. తట్టునెక్కి తిరుగ నట్టె నేటయ్యెనా? ఎపుడొ క్రిందబడిన, నేదొ విరుగు; చెల్లియుండి, యోర్ప్వుచెందిన భూషిం్రు,

తట్టు = సంకరజాత్తి గుట్టము; నేటు = గొప్పు

350. తనను బోలినవియు ధరబుట్టినవి కానా, పరగ తన్నుబోలి బ్రతుకుగాదె; జ్ఞాని జ్ఞాని జంప కారణ మేమిరా.

351. తప్పు లెన్నువారు తండోప తండంబు లుర్విజనుల కెల్ల నుండు తప్పు; తప్పులెన్నువారు తమ తప్పు లెరుగరు,

3ర్‌్పై తమక్తు గలుగు సెక్కు తప్పు అటుండగా ఒరుల నేరమెంచు టొప్పుగాద్యు; చక్కిలంబు విడిచి జంత్రిక నెన్నుట,

చక్కిలమ్సు = జంత్రిక్త జిలేబీ చుట్టపలె చేర్చ కారపు దినుస్తుల్స,

353... తేనె తైర్రల జొడ్‌ త్రేనెట్టీగ యెరుంగు సుమరసంబు జాడ (భ్రమర మెరుగు పరమయోగి బ్రా భక్తుడెరుంగ్సన్స

చెర పెర తెట్టియ,

తెర్‌క్ష్మ దూలమ్సులక్షృ నెక్కి దొమ్మరిగడ్ర నెక్క్క జొలుద్చు ననడెప్పుడ్సు సజ్జనుండు; వీలునూలు పనుల వెళ్టేయై చేరా

దొమ్మర్రిగడ్ర = గ శప లో సాముల్వచ్చ్వ్వ్సే దొమ్మరుల్లు స ఎక్కను నాటిన చక్కటి నున్నటీ = (ఇట్స్‌ సర్మ్కన్‌లలోన్ట్యా గలడు, గగ్రక్తి సాములు పెద్దమనిషి చేతగానివి; అంతమాత్రానిక్రి ఆ సజ్జన్సున్సిక కొరతలేద్దు ల్‌ టి లోక కని వేమున

349. తట్టునెక్కి తిరుగ నట్టె నేటయ్యెనా? ఎప్పుడొ క్రిందబడిన, నేదొ విరుగు; చెల్లియుండి, యోర్చుచెందిన భూషింట్రు. తట్టు = సంకరజాత్రి గుజ్జము; నేటు = గొప్ప, 350, తనను బోలినవియు ధరబుట్టినవి కావొ, పరగ తన్నుబోల్రి (బతుకుగాదె; జ్ఞాని జ్ఞాని జంప కారణ మేమిరా, 351, తప్పు లెన్నువారు తండోప తండంబు లుర్విజనుల కెల్ల నుండు తప్పు; తప్పులెన్నువార్తు శ్ర తప్పు లెర్రుగర్సు, 352, తమక్తు గలుగు పెక్కు తప్పు లఅటుండగా ఒరుల నేరమెంచ్చు టొప్పుగాద్సు; చక్కిలంబు విడ్తిి జంతిక్ర నెన్నుట, చక్కిలము = జంత్రిక్ర జిలేబీ చుట్టవలె చే్వ్సే కొరపు దినుస్తుల్సు,

350. తేనె తెరల జాడ తేనెటీగ య్వైర్రంగ్స సుమరసంబ్ప జొడ్ర (భ్రమర మెరుగ్సు పరమయోగి జ్ర్వా భక్తుడెరుంగ్పన్న. తెర పెర, తెట్టియ్స తెర్‌శ్ష దూఠములక్రృ నెక్కి దొమ్మర్రి్య్వ నెక్క వకు ననడెష్టుట్సు సజ్జనుండు; లుమాలు పన వెజ్టిల్లై చేయునా, దొమ్మిగడ్త ఇర డ్‌ శ్ర గడ = వ్లీద్వల్రా సాముల్తుచేర్స్సు దొమ్మరులు ప్మై ఎక్కను నాటిన చక్కటి నున్నటీ గడ, ఈ ప్పన్సి (ఫీట్‌ సర్కన్‌లలోస్ట్యా నివి; గలదు. గడీ స్వ పెద్దమనిషి చేతగా అంతమాత్రాన్సిక్షి ఆ సజ్జన్సన్నిి కొర శలేద్దు టి భి లోళ్త కవి వేమున

351. ధార్మికునికిగాని ధర్మంబు గనరాదు కష్టజీవికెట్టు కానబడును; నీరుచొరమి లోతు నిజముగా తెలియదు, కష్టజీవి అనే పదాన్ని వేమన దురదృష్టవంతుడు నికృష్టుడు అనే అర్థంలో వాడుతున్నాడు.

352. నీచగుణములెల్ల నిర్మూలమైపోవు; కొదువలేదు సుజన గోస్టివలన గంధమలద మేని కంపడగిన యట్లు,

353. _ నేరనన్నవాడు నెరబాణ మహిలోన నేర్తు నన్నవాడు వార్తకాదు; ఊరకున్నవాడె ఉత్తమాత్తముడయా. న. = వట్టిమాటలు చెప్పువాడు. వదరుబోతు. తెలియనివాడు తన కంలౌ తెలుసునని జీ గును; కొంత తెలియగానే తనేమీ తెలియదు. "గలే మయ్యె నితౌరిత గర్వమున్‌” అని చ టుతాడు. గ్రీకు దేశ మహాజ్ఞాని సోక్రటిసు తనకేమీ తెలియదన్నాడు: ఇదే విజ్ఞుని లక్షణమని ఎద్దలు అంట్రారు. గ్త్‌

354. _ ఫక్కితెలిసి పలుక నొక్కవాక్యమె చౌలొః పక్కులేల వట్టి ఫ్రేల్పులేల దిక్కుగలిగి మొక్క నొక్కటి చాలదా. 359, మరతునేమొ యనుచు మది సజ్జనుండెప్తు ఎవరొనర్చ్భు మేలదెంతే దైన సూరుదులు జేసి మర్యాదగొంచును'

355. అందు నిందు నుండు నథిలుండు చూడగో! నెందు దానె నిండి యరుగుచుండు? నతని పూజఫలము నందీగ్‌ నలెనయా. చెప్పవలయు రీతి చెప్పినొడః ఇని హరుని ఎరుకలేక యాకు అభ్లాడునాొ ఆజ్ఞలేనిదే చీమగూడ కుట్టదు.

కకక. తట్టునెక్కి తిరుగ నట్టె నేటయ్యెనా? ఎపుడొ క్రిందబడిన, నేదొ విరుగు; చెల్లియుండి, యోర్పుచెందిన భూషింత్రు. తట్టు = సంకరజాతి గుజ్జము; నేట్టు = గొప్ప. 350. తనను బోలినవియు ధరబుట్టినవి కావా, పరగ తన్నుబోల్రి బ్రతుకుగాదె; జ్ఞాని జ్ఞాని జంప కారణ మేమిరా, జు గా 351... తప్పు లెన్నువారు తండోప తండంబు లుర్విజనుల కెల్ల నుండు తప్పు; తప్పులెన్నువారు శ్ర తప్పు లెర్పగర్రు, 3ర్‌2, తమక్తు గలుగు పెక్కు తప్పు లఅటుండగా ఒరుల నేరమైర్వ టొప్పుగాద్రు; చక్కిలంబు విడిచి జంత్ర్వి నెన్నుట్ట, చక్కిలము = జ్రంత్రిక్ష జిలేబి చుట్టవలె చేర్చు కొరపు దినుసులు. 353. శేనె త్రైర్రు జౌడ శ్రేనెట్టీ యెరుంగు సుమరసంబ్ప జౌడ భ్రమ్య మెరుగు పరమయోగి జ్రాడ భక్షుడెరుంగ్స్వ తెర = పెర తెట్టియ్స కకక. దూలమ్సులక్షు వెక్కి దొమ్మర్రాల్వ నెక్క బోదు ననదెప్పుర్తు సజ్జనుండు; లుమాలు పన వెజ్తిలై చనా దొమ రిగడ = వ్రీ శ ధులల్రో సామ్సుల్రన్చ్వ్స్సే దమ్మ గ్ర పైకి ఎక్కను నాటిన చక్కటి నున్నటి గడ, శ్ర పని (ఫీట్స్‌ సర్కస్‌లల్రోల్ట్యా గానివిః గలదు. గరిడ్షీ స్వల్ప పెద్దమనిషి చేత అంతమాత్రానిక్రి ఆఆ సజ్జన్సన్సిక్ష కొరత్రలేద్స ద భు లోక్త క్రవి వేమన

355, ధార్మికునికిగాని ధర్మంబు గనరాదు కష్టజీవికెట్టు కానబడును; నీరుచొరమి లోతు నిజముగా తెలియదు, కష్టజీవి అనే పదాన్ని వేమన దురదృష్టవంతుడు నికృష్టుడు అనే అర్థంలో వాడుతున్నాడు. 356. _నీచగుణములెల్ల నిర్మూలమైపోవు; కొదువలేదు సుజన గోప్టివలన గంధమలద మేని కంపడగిన యట్లు. 357. _ నేరనన్నవాడు నెరబాణ మహీలోన నేర్తు నన్నవాడు వార్తకాదు; . ఊరకున్నవాడె ఉత్తమోత్తముడయా. వార్తకాడు = వట్టిమాటలు చెప్పువాడు, వదరుబోతు, తెలియనివాడు తన కంతా తెలుసునని విజ్జవీగును; కొంత తెలియగానే తనకేమీ తైలియదు. “గత మయ్యె నితాంత గర్వమున్‌” అని చాటుతాడు, గ్రీకు దేశ మహాజ్ఞాని సోక్రటిసు తనకేమీ తెలియదన్నాడు; ఇదే విజ్ఞని లక్షణమని పెద్దలు అంటారు. 358. ఫక్కితెలిసి పలుక నొక్కనాక్యమె చాలు, సెక్కులేల వట్టి ఫ్రేల్పులేల? దిక్కుగలిగి మొక్క నొక్కటి చాలదా. 359. మరతునేమొ యనుచు మది సజ్జనుండెప్లు ఎవరొనర్చు మేలదేంత దైన మారుమేలు జేసి మర్యాదగొంచును. 360. అందు నిందు నుండు నఖిలుండు చూడగౌొ, నెందు దానె నిండి యెరుగుచుండు, నతని పూజఫలము నందగ్‌ వలెనయా. 361. అల్పుడైన నేమి యధికుడైనవు నేమి చెప్పవలయు రీతి చెప్పినొడో డ్రునొ హరుని ఎరుకలేక యాకు ౯. శివుని ఆజ్జలేనిదే చీమగూడ కుట్టదు. పద్వమంజరి ప

362, _ఆకుమీది వ్రాత యందరికి దెలియు చేతిలోని వ్రాత చెప్పవచ్చు; తోలుక్రింది వ్రాత దొడ్డవాడెరుగును. ది అకు = తాటిఆకుగాని, కాగితపు పేజిగాని; చేతీవ్రాత = హస్తసాముద్రికము, తోలుక్రిం ప్రాత = నొసటివ్రాత, 363. _ఆకులందు జదివి యందంగ రానిది ఏకమమర, యుక్తి నెటుగవలయు, తావి పూర్తిగాను తన్మయ మొందుడీ. 36%. ఇంటియింటిలోని యీశ్వరు నెరుగక్త అంటి చూడలేక్ష యడవులందు నుండగోర, దైవ ముండనీయడు వాని, 365, ఇయ్య నతని చే నిప్పించు దన్రాప్తి ఇచ్చువానిచేత నీయనీద్చు, ఇయ్య గైకొనంగ నీశ్వరుడే కర్త పోల్ళిచ్తూడ్రండ్తి 397ప్ప 366, ఇష్టలింగ మ్సేద్ర? ఇల శిల లింగంబె నిష్టమీర్ర మైడ్లన్స నీల్గగట్టి కష్టపడ్సువైగ్సా కలుగద్దు దైవము, 367, పులి 4 ఈనినట్టి పులిని ఫ్య చంపగవచ్చు మనస్సు చుర్మన్లుర్రస్సి కనగవచ్చు దై మాయదెలిర్వు తన కసాధ్యంబగ, ఈనిన పులికి ఆక్య్ర న కోపమ్సు యెక్కు, పోల్చిచూడండి (45 ప,

• ఉన ఉన్న నొ కానరార చ్‌ ఇ వేస్టు కన్న నాజి చూడరా! ఫు లోక క్రని వేను;

369. ఊరు కొడు దిరిగి యున్నది గనలేక పోరి గురుల గనక పొందు పడక, తారుమారుగాను తత్తరపడనేల.

కాడు = అడవి, వల్లకాడు; పోరి = వ్యతిరేకించి.

370. ఎచటనుండి వచ్చు నెచటికి దాబోవు, నిద్రచంద, మెరుగ నేర్చెనేని ఆత్మ రాకపోక, లతడెపో శివయోగి.

పోల్చిచూడండి 650. ప.

371. ఎంతవింతమదికి నేమేమి తోచిన చింత చేయరాదు, చిక్కుబెట్టు; వింతలోని గుట్టు వివరింప దానగు.

ఎరుకకలిమి చేత తానే ఆ పరమసత్యమని తెలుసుకొనును.

372, ఎన్ని భూముల గని యేపొటు పడినను, నంటనీక శనియు వెంటదిరుగు, భూమి కొత్తదైన భోక్తలు కొత్తలా.

373... ఎవ్వ రెరుగకుండ నెప్పుడు సోవునో, పోవు జీవ మకట బొంది విడిచి; అంతమాత్రమునకే అపకీర్తి గనలేక విరుగబడును నరుడు వెజ్డివేమ.

37%. కంకుభట్టనంగ కాషాయములు గట్టి కొలిచే ధర్మరాజు కోరి విరటు; కాలకర్మగతులు కనిపెట్టవలెనయా.

375, కట్టెయందు నిప్పు గానని చంద, మీ తనువునందు నాత్మ దగిలియుండు; మరుగుదెలిసి పీదస మార్కోనవలెనయా.

మార్కొను = ఎదిరించు. పద్యమంజరి “(న

376. కడక నభిలములకు నడివాళమందున్న వేగుచుక్క వంటి వెలుగుదిక్కు; వెలుగుకన్న దిక్కు వేరెవ్వరున్నారు. సుషువ్ను నడినాళము = వెన్నెముక యందు ఇడ-పింగళ నాడులకు మధ్యనుండు రన అనే నడిమి నాళము. ఇది ఉత్త బోలుగొట్టము. మూలాధారమునుండి సాధ (సహస్రార) కుండలినీశక్తి లేచి ఈ నాళంగుండా ఎగబ్రాక్సి చక్రాలనే (గ్రంధులదాటి, మెదడు చుచున్నదని చేరుతున్నది. దీనికాంతి వాయు రూపమున వేగుజుక్కవలె జ్ఞానోదయమును సూచిం డుగా అనుభివముతో యోగులు అనే మాట. ఈ వెన్నెముక పూస ఇంగ్లీషు ఎనిమిది వం నని తిప్పేనట్టు (60) ఉండును. సాధనతో (క్రడక్స్ర) ఉద్భవింపజేసిన ఈ జ్యో కడతేర్చగలిగినది. కుండలిని పామ్సువలి చుట్టచుట్టుకొని నిద్రిస్తున్నట్లు వుండును.

377. కడగి వట్టి యాస కడతేర నీయదు ఇడుములందు బెట్టి యీడ్యుగాని; పుడమి జనుల భక్తి పాడముంగ నీయదు.

378. కడుప్పుకేల మనస, కళవళపడియెద్రు? కడుపుకేడ తృప్తి కలుగుచుండు; కరునరాతిలోని కప్పకు కలుగద్రా, కళవళపడ్డు = కలవరపడు; కరువరాయి = కొండరాయి.

379. కలియుగమున బుట్టి కడతేరగ్గా ల్రేక్హ యొడలు బడలజ్ష యుగ్రతపమ్సు తనరజేేస్పి ఏమితత్త్యంబు గనలేరు.

380. క్రస్పష్చ బస దేస్కె గాలి ఫణి జేసె మన్నెరలక్రు జేసె మరువ కెట్లా కుంభినీజసులక్టు కూడట్లు చేసా మన్ము+ఎరలక్ర _ ఎజ్జలక్ష రెర్రిక గార్జె మేన నిండ గంధంబు బూసిన హోొదిలోస్‌ బడ్స్య్వు పొరలు మరల; మోటువాని సాగస్తు స్ష్యి్ట ఇది స్తు! గ్ర్ర-లోక కని వేష్యు

381. కానలేడు నుదురు కర్ణముల్‌ వీపును నెరులు గానలేడు నెత్తిమీద; తన్నె కానలేడు తత్త్వ మేమెరుగురా. నెరులు = వెంట్రుకలు.

382. కానలేరు గాని, కలియుగమున నున్న మనుజు లందరికిని నునసులొకటె, దార్హ్యమున్న యెడల దైనంబుజూచును. గ్‌ 384, కాళ్లముంద రేర్లు కడకీదగా లేక ముగ్గురీతగాండ్రు మునిగినారు: నరుడె ఈదునన్న నగుబాటు కాదొకో. (త్రిమూర్తులే సంసార సాగరం ఈదలేక పోయినా రనుట. (బ్రహ్మకు దప్ప మిగత ఇద్దరికి జంట పెళ్ళాలుగదా. 385, కీలకము లడంచి, బైలెరింగినవాడు సింధుపుత్రి మాయ జిక్కెనతడు శౌారియంతనాడె, జనులకు శక్యమా. మర్మములను అణచి బ్రహ్మము నెరిగిన హరియే (సింధుపుత్రి) సముద్రమునందు పుట్టిన లక్ష్మి తగులంలో బడినాడు.

383. కుక్క యే మెరుంగు సేరులింగ జంగంబు? పిక్కబట్టీ యొడిసీ పీకుగొక సంతపాక తొత్తు సన్నాసి నెరుగునొ. సంతపాక తొత్తు = అంగడి వీధిలో గుడిసెలో వుండే విడిచిన లంబి, పోల్చిచూడండి 912 ప. యాలు

384. కొండ దండిమామ, కొండకూతురె కొండ మేటివిల్లు కొండయిలుః వయెరో! కొండవంటి దొరయు గుండయి సద్యమంజరి ప్ర

ఇది రసవత్తరమైన అవహేళనం. శివుని మామ హిమవంతుడు; భార్య పార్యతి-ఆ పర్వతరాజు పుత్రి; మేరుపర్పతమే ఆయన ధనుస్సు; యిక కైలాసపర్వతమే ఆయన ఇల్లు, కాబట్టే కొండవలె ఆయన గుండు (లింగం) ఆయినాడని వ్యంగ్యం. ఇట్టి ఎత్తిపొడుపు ఎగతాళిలో వేమనపద్దతి కరకుదనము, జీవము, హాస్యము కలిగి ఉన్నవి. ఈ శైలిలో ఈయన పండితుడు. ఇది ఇంకొకరి చేతగాని వ్రాత. 388. _కొండరాళ్ళ దెచ్చి కోరిక గట్టిన గుళ్లలోన దిరిగి కుళ్లనేల? పాయరాని శివుడు ప్రాణమై ఉండగ. నీవు పదలించుకోలేని నీ శివస్వరూపెానికి శివుడే జీవమై ఉండగా గుడులు, గోపురాల సేవ ఎందుకని వేమనయోగి అఆత్మానుభవజ్ఞానాన్ని మేల్కొల్పుతున్నాడు. 389. కోరి, ద్రుపదుపట్టి కొప్పు పట్టీడ్పిన సింహబలుని చావు చెప్పదరమె! ముగియు కాలమునకు మొనగాడు నీల్లడా. సింహబలుడు = శ్రీ్వక్షుడ్తు; (ద్రౌపదికి కచగ్రహణం రెండుమార్జు జరిగినది. దుశ్శాసనుని వలన కౌరవసభలోన్సు, క్రీక్సుని వలన విరాటనగరపు నడివీధిలోను. 390, గత్రమ్ము చేసినట్టి కర్మబంధము లెల్ల పరిస్పిప్ప్వ్యో సత్యగురుని వలన, కుమ్మరి కొకయేేడు, గుదియకు నొకనాడు. పరిసిపోవు వ నశించు (పరియు) 391. గతము జూతమన్న కలగన్న యర్ధంబు, నడచు కాలమ్మేన్సి నమ్మరాదు; క్షణములోని బ్రతుకు సంసార విభ్రాంతి. 392. చిప్పలోన బడ్డ చినుకు ముత్యంబయ్యె, నీటబడ్డ చినుక్తు నీళ్ళగలిసె; ప్రాప్తముగలచోట ఫలమేల తప్పురా. శశ్రఘి...లోక కవి వేమన

393. చిలుక గర్భమందు శ్రీశుకు డుదయించి మునివరేణ్యులందు ముఖ్యుడాయె, పత్తికాయ జిత్రపటములు పుట్టవా! పత్తికాయ నూలుతో చిత్రచిత్రములైన పటములు (వస్త్రములు) ఉత్పత్తి చేయబడుచున్నవి. 39%. చీమ కుట్టెనేని చివు కనిపించును, చీమ ఎంత దాని సృష్టి ఎంత? చీమవంటివాని సృష్టిలో ఎరుగుము స్వల్పాతిస్వల్పమైన జీవికిగూడ సృష్టిలో ఒక స్టానమున్నదని గుర్తించుట ఆవసరం,
394. జ్ఞానులమని ఎంచి, చపలాత్ము అగువారు తెలినిలేమి తమ్ము దెలియలేక కష్ట గహనమందు గట్టిగా జిక్కిరి.
395. తనకు లేనివాడు దైవము దూరును, తనకు గలిగెనేని దైవమేల; తనకు దైవమునకు తగులాటమే శాంతి. ప్రాప్తి ఉన్ననాడు తనగొప్ప, ఆది వక్రించిననాడు దైవ ప్రాతికూల్యమని విధిని దూరే దానికంటె “సర్వమున్‌ నతని దివ్య కళమహి” మంచు ఉండడమే అత్మశాంతికి మూలము.
396. గ్రాస మింతలేక కడు కష్టపడుచున్న విద్య ఏల నిలుచు వెడలుగాక; పచ్చికుండ నీళ్లు పట్టిన నిలుచునా?
397. తనువు తనువటంచు దపీయిండత్రు జనులార, తనువు లస్థిరమని తలపరాదె; తనువు కానబడమి తలగునా మోక్షంబు. 399, తలప వశముగాదు తత్త్ప్వంబు బ్రహ్మంబు తెలియరాదు బ్రహ్మదేవుకైన; ఇసుక బావి (త్రవ్వ నెవ్వరి వశమయా? పద్యమంజరి ప్ర

పరతరాజ ॥ , తి-ఆప ఇది రసవత్తరమైన ఆవహేళనం, శివుని మామ హిమవంతుడు; భార్య పార్వ ల్‌ ప ఆల , కొబ పుత్రి మేరుపర్వతమే ఆయన ధనుస్సు; యిక కైలాసపర్వతమే ఆయన ఇల్లు లో వేమనపద్దతి ఆయన గుండు (లింగం) అయినొడని వ్యంగ్యం. ఇట్టి ఎత్తిపొడుపు ఎగతాళి ది ఇంకొకరి కరకుదనము, జీవము, హాస్యము కలిగి ఉన్నవి. ఈ శైలిలో ఈయన పండితుడు. ఇది ఇ చేతగాని (వ్రాత, 388 కొండరాళ్ళ దెచ్చి కోరిక గట్టిన గుళ్లలోన దిరిగి కుళ్లనేల? పాయరాని శివుడు ప్రాణమై ఉండగ, స్స్‌ నీవు పదలించుకోలేని నీ శివస్వరూపానికి శివుడే జీవమై ఉండగా గుడులు, గోపురాల సే ఎందుకని వేమనయోగి ఆత్మానుభవబ్ఞానాన్ని మేల్కొల్పుతున్నాడు. 389. కోరి, ద్రుపదుపట్టి కొప్పు పట్టీద్చిన సింహబలుని చావు చెప్పదరమె! ముగియు కాలమునక్తు మొనగౌడు నీల్లడా, ను స ని స౦ంహాబలుడు = క్రీవక్సుడ్తు; ్ర్వార్విక కచగహణం రెండుమార్జు జరిగినది. దుశ్ళాసను వలన కౌరవసభలోన్ను క్ర్వీక్షని వలన చిరాటినగరప్పు నడివీధిలోను. 390. గతము చేసినట్టి కర్మబంధము లెల్ల పరిసిస్క్యో సత్యగుర్పుని వలన, కుమ్మరి క్రొక్తత్చేర్స, గుదియకు నొకనాడు. పరిసిపోవు = నశించ్చు (పరియు) ఏం గతము జాతమన్న కలగన్న యర్దంబు, నడచు కొలమేని నమ్మరాదు; న క్షణములోన్సి పితుకు సంపార విభ్రాంతి, 92 చ్చి బన బిడ్డ చ్రిన్స్య్య ముత్యంబయ్యె, టబడ్డ చినుకు పళ్ళని ప్రొప్తముగలచోట ఫస్వష్ర తప్పురా. శ్నట్ట్ర్రి....లోక కని వేనున

393, చిలుక గర్భనుందు శ్రీశుకు డుదయించి మునివరేణ్యులందు ముఖ్యుడాయె, పత్తికాయ జిత్రపటములు పుట్టవా! పత్తికాయ నూలుతో చిత్రచిత్రములైన పటములు (వస్త్రములు) ఉత్పత్తి చేయబడుచున్నవి. 39క్ష, చీమ కుట్టెనేని చివు కనిపించును, చీమ ఎంత దాని సృష్టి ఎంత? చీమవంటివాని సృష్టిలో ఎరుగుము స్వల్పాతిస్వల్పమైన జీవికిగూడ సృష్టిలో ఒక స్థానమున్నదని గుర్తించుట అవసరం. 395, జ్ఞానులమని ఎంచి, చపలాత్ము లగువారు తెలివిలేమి తమ్ము దెలియలేక కష్ట గహనమందు గట్టిగా బిక్కిరి. 396. తనకు లేనివాడు దైవము దూరును, తనకు గలిగెనేని దైవమేల; తనకు దైనమునకు తగులాటమే శౌంతి. ప్రాప్తి ఉన్ననాడు తనగొప్ప, అది వక్రించిననాడు దైవ ప్రాతికూల్యమని విధిని దూరే దానికంటె సర్వమున్‌ నతని దివ్య కళమహి” మంచు ఉండడమే అత్మళాంతికి మూలము. 397... గ్రాస మింతలేక కడు కష్టపడుచున్న విద్య ఏల నిలుచు వడలుగొక; పచ్చికుండ నీళ్లు పట్టిన నిలుచునా? 398... తనువు తనువటంచు దపియింట్రు జనులారో తనువు లస్థిరమని తలసరాదె; తనువు కానబడమి తలగునా మోక్షంబు 399, తలప వశముగాదు తత్వంబు టవ తెలియరాదు బ్రహ్మదేవుకైన | ఇసుక బావి త్రవ్వ నెవ్వరి వళనుయా? పద్యమంజరి ట్రా

త00.. తాము నిలుచు చోట దైవంబు లేడని పామరజనులు తిరుసతుల కరుగ; జోగిజేయు, చేతిసామ్మెల్ల బోజేయు. 401. దశరథుండు రాము ధరణికి పట్టంబు గట్టదలచె, నపుడు కట్టె జడలు; తలపు మనదిగొని దైవిక నుది వేరు, దైవికము = దైవము (విధి) వలన కలిగినది, 402 దానధర్మములకు తగు రేపు రేపని కాలన్యయము చేయు కష్టజనుడు; తాను నేమి యౌనొ త్రన బ్రతుకేమౌనా? క03. దైవమతుల నరులు తనువంటివారిని అరసి ూఢతత్త్య మెరుగలేర్సు; ఇల్లు మూయబడిన నెట్టు మర్మమెరుంగు, శెల్లు మూయుట = మనస్సును బంధించివేయుట, ఇల్టు మూస్తే లోపలి వివరం తెలియనట్టు, మనసును మూస్తే తత్ష్యరహస్యం తెలియదు. క0%ఓ ధనమదంబుచేత్ర దైవంబు నెరుగరు కుటిలభావ న్వెంద్రి (కూరజనులు; మదము మించినంత మన్ననలేదయా. 405. ధర గ్రహములు ర్యా చరియించు చుండిన మంచి చెడ్సుగ్స గొనుపించుచుండు; పురుష యతళ్నమంచు పౌంగుదు రేలయా? ఒర వ్యక్తీ జన్మకోటిలోనున్న గ్రహముల స్టీతినిబట్టే ఆ జాతకుని భూతల జీవితం సాగిపోతుంటుంది. స్ట వ ల్ల టుంది. అంతే! మన ప్రయత్నం వ్యూ స్థానాలను మార్చి ఓగును బాగుచేయలేదు. జీగగ ధర్మకంటకుండు ధనమ్సుచ్చే గర్వించి నకల సంపదలన్సు చాలదనిస కడకు త్రాన్సు మేలుగానక్ర చెడిపోవు, రగ లోక్త కవి చన్ను

శం, ధర్మబుద్దిచేత దైవంబు దెలిసిన కాలు డేమి చేయగలడు ప్రజల ధర్మమంటి వెంట దైవంబుగా నుండు. 408. _ నీళ్లమీద నోడ నిలచి తిన్నగసాగు బైట మూరెడైన ప్రాకలేదు; నెలవు దప్పుచోట నేర్పరి కొరగాడు. జ09. _ నీళ్లలోన మీను నిగిడి దూరము పొరు బయల నమూరెడైన పారలేదు, స్టాన బలిమిగాని తన బల్మికాదయా,. 410. _ నీళ్లలోన మొసలి నిగిడి ఏనుగుబట్టు బయట కుక్క చేత భంగపడును; స్తాన బలిమికొని తన బల్మికాదయా. 411. బల్లి పలుకులు విని, ప్రజలెల్ల తమ పనుల్‌ సఫలము లగుననుచు సంతసించి, కానిపనులకు తను కర్మమటందురు. కే12, చెరకు తీసిలేమి చెత్తనా బడునట్లు పరమ గుణముబేని సండితుండు దూరు వడునెగాదె దోషమటుండగ. 413. మరణమన్న వెరచి నుది కలంగగనేల? నిరుడు ముందరేడు, నిన్న మొన్లు తనువు విడిచి నతడు తనకన్న తక్కువా? 14. _మన్నుమెత్తి కడిగి మది రూపు గావించి గుంటనిండ పూడ్చి గురుతు నిలిపి, మనుజులెల్ల గూడి మరి దేవుడందురు. గుంటపూడ్చి గురుతు పెట్టడం - మనవారు శవాన్ని పూడ్చి పైన తులసి కోటలు, బృందావనాలు కట్టడం. యూదులకు క్రైస్తవులకు మహమ్మదీయులకు ఇట్లే సమధులున్నవి, పద్యమంంరి క్రి

దని వారి విశ్శాసం. చచ్చిన ప్రాణి అప్పుడప్పుడు వచ్చి తన గోరీని చూచి పోతుంటుం నారి మేలైన బుద్దభగవానుని శారీరక అవశేషాల మీద కట్టినవే సాంచి, అమరావతి, నాగా | ఠా స్టూపాలు, కే5. మాయ జగ మటంచు మనుజుం డెరుగలేక మాయలోన దాను మగ్నుడయ్యె; మాయదెలియు నరుని మర్శ్మజ్ఞుడందురు, 46. మ్రాను తగినదైన మహితమౌ వస్తువు గౌ నొనర్హు రట్టుగాకయున్న కాల్తు రట్టెకాదె కర్ములకును పొట్టు. శ17, రాళ్ళు పూజచేసి రాజ్యముల్‌ తిరిగియు కానలేరు ముక్తి కాంత నెప్పుడు; తాన యుండుచోట దైవంబు నుండడా, *18. లంక పోవునాడ్డు లంకాదిసత్రి రాజ్య మంత కీశసేన లాక్రమించె; చెటుకాలమైన జెరుస నల్పుడె చాలు. కీశమ్లు = కోత్రి శ వద్దనంగ ప్లోద వలె ననగ్గా ర్రాద్రు తాను చేస్పినట్టి దొనఫలమ్సు; ఉల్లముందు వగవక్రుండ్రుట్రే యోగంబు. క20. విత్త మొకం కిచ్చి, వితరణ గుణమును చిత్తమొక్షం కిచ్చి చెరచినాడ్షు; ట్రిహ్మ చేతలన్ని పాడై చల శ పూతగడ్డి కే పుట్టించై వాసన, కనకము త్రనక్షే కల్లడైస్సె (ప్రిహ్మ చేతలెల్ల పాజ్ష్వై ష్య ఫు లోక కని చేస

ఇడవలి (దర్భ) జాతిలో ఒక జాతి వేళ్ళు మంచివాసన గలిగియుండును. దీనినే వట్టివేరు అంటారు, దీని చివరన పూత పూస్తుంది. శ22, _ పునుగుపిల్లి కేల పుట్టించె వాసనల్‌ దాని మహిమ యేమి ధరణీలోన; బ్రహ్మ చేతలెల్ల పాడైన చేతలు. ఆంతా పిల్లివలెనే వుండే పునుగుపిల్లులు పొలాలలో వరి పైరు కోసిన తర్వాత ఓదెలలో కాపురం పెట్టి వుంటవి. వీటిని పట్టి పెంచితే ఏడెనిమిది నెలలలో అది విసర్జించే మదమంతా సువాసన గలిగి వుంటుంది. రానురాను ఈ జాతి మృగ్యమైపోతున్నది. పునుగు = జవ్వాది; సంకుమదము. శ23. విప్రవరు ముహూర్త విభవమ్ము నమ్ముచు పెద్దల నొగిగూర్చి పెండ్లిసేయు; ఉవిద ముండయౌ ముహూర్తము నిజమెట్ట్లు? పోల్చిచూడండి 425 ప. 424. ముంచి శకునములను నెంచక పెండ్లాడు వార లొకరు లేరు వసుధలోన జనుల కర్మములను శకునముల్‌ నిల్ఫ్చునా? 425, _విప్రులెల్ల జేరి వెళ్తీకూతలుగూసి సతిపతులను గూర్చు సమ్మతమున మును ముహూర్తముంచ ముండేల మోసెరా. పోల్చిచూడండి 423 ప, 426. కలిమి గల యతనికి కన్యక నిచ్చుచు మురియుచుంద్రుగొదె మూఢజనులు; పూజఫలమెగాని పూనిక ల్నిలుచునా. 427, వెళ్ళివచ్చు వాడు, వెళ్ళిపోయెడు వాడు తేనులేడు, కొంచు పోనులేడు; తాన దేడ బోనొ, ధనమేడ బోవునో. పోల్చిచూడండి త53 పద్యం, పద్యమంజరి ట్ర

428. _ వీరుడైన లేదు, విద్య నేర్చిన లేదు సత్కులమున లేదు, సటలలేదు; జన్మఫలమెగాని జపీయించినను రాదు.

వేమన గడ్డకట్టిన ప్రారబద్ధవాది ఎన్నోవిధాల కర్మఫలమును చెపుతాడు. సటలు = జడలు.

429. వెండికొండ పసిడికొండయు దనకుండ దేవు డేలపోయి తిరిసమెత్తె? దైవబలముగాని తన బల్మి కాదయా,

వెండికొండ-కైలాసము, పసిడికొండ-మేరువు తనవై యుండిగూడ, శివుడు ఆదిభిక్షువు కాకతప్పినది గాదు. “నొసటివ్రాత నులిమిన పోవునా”.

430. వేలకొలది భునిని వేషముల్‌ దాల్తురు పాలుమాలి బువ్వ ఫలము కొరకు; మేలుగాదు, మదిని మిన్నంది యుండుము,

క31. శివుని యనుభవంబు సృష్టిలోపల లేక సంశయం బుడుగదు సాధకులకు, చెలగు దివ్వెలేక చీకటి వాయదు.

432. _శుద్ధదృష్టిలేక శుక్రు నంతటివాడు పట్టలేక మనసు పారవిడిచి, కన్నుపోయి పీదప కాకి చందంబయ్యె,.

433. శూలినెంచి మదిని, శుద్దాంతరంగుడై కాలకర్మములను కూలద్రొక్కి మేలు పూర్ణపదవి మెచ్చును శివయోగి.

34 సకల తనువు లెత్తి సంచరించును జీవి, కలిమి బలిమి తగిలి కలవరించు; ఆత్మ తేజమూని యచ్చుగా చూడరా.

రు తోక కవి వేమన

435. సర్వమొకట చూడు సమకూరును (ధ్రువంబు రెప్ప వేయబోకు రేయి బవలు; పగలులోని పగలు పరమాత్మ భావంబు. 'ధ్రువము = భ్రూకుటి.

436. సాొటివారు నిన్ను సాధింపగా లేరు దైవ మెపుడు నీకు తప్పకున్న; భారతంబులోని పరమార్థ మిదెగదా.

437. సూదినంటురాయి సూత్రమ్ముగా ఆత్మ సాధనంబు మీరి సంతరించి, పాదకొల్పు నరులు పరమాత్మరూపులు,

438. హరికి దొరకె నందు రా సీరి, అప్పుడే దొరకె గాదె విషము హరుని కరయ, ఎవని కెట్టులగునొ ఎవరెరుంగదు రయా,. ఒకే సమయంలో జరిగే ఒకేపనిలో వారివారి (ప్రొప్తానుగుణంగొ వేరువేరు ఫలాలు అనుభవించుచుందురు. కాలానికి మంచిచెడ్డలు లేవు. ఇది సముద్ర మథన కథ,

439. అడవి దిరుగ జిక్క, దాకసమున లేదు అవని తీర్థయాత్రలందు లేదు, ఒడలు శుద్దిచేసి ఒడయని చూడరా, ఒడయడు = ప్రభువు.

440. అరయ, కర్మమునకు నా హరిళ్ళంద్రుడు ఆలిబిడ్డ నమి టై యతడు గూడ మాలవాని కపుడె మరి లోకువైయుండె,

441. అరయ, నాస్పియనక, యడ్డుమాటాడక తట్టుపడక, మదిని తన్నుకొనక తనది కాదనుకొని, తా బెట్టనది పెట్టు. పెట్టు = పెట్టునది, ఇచ్చునది, దానము. పద్యమంజరి ఉ

442. ఆలు మగనిమాట కడ్డంబు వచ్చెనా ఆలుగాదు, నుదుటి వ్రాలుగాని, అట్టి యాలివిడిచి అడవినుండుట మేలు, పోల్చిచూడండి 1125, 1256 ప, 4క3, _ఇంచుకంత బోన మీశ్వరార్పణ మన్న పుణ్యలోకములకు బోవునతడు; కర్మసూక్ష్మములను గనవలె ఫఘనులెల్ల, బోనము = అన్నము. పోల్చిచూడండి 1008 ప, శీక4. _ఇంటిమగని జూచి యిల్లాలు దుఃఖించి, వెంట విటుని దగిలి వెతలబడును; తుంటరైనదాని తొలగింప మేలురా. కకీ5, ఇమ్ము దప్పువేళ నెమ్ములన్నియు దప్పు, కాల మొక్కరీతి గడుపవలయు, విజయు డనువుదప్పి విరటుని గొల్వడా. ఇమ్ము = అనుకూలము, సుఖము, నెమ్మి = (ప్రేమ, సంతోషము; అనువు = యుక్తము, అనుకూల్యము. శర. ఇరుకు నచ్చువేళ నీశ్వరు దలతురు కరుణ గనునె వట్టి గాసిగాక? సుఖము వచ్చువేళ చూడంగ నొల్లరు, సుఖాలు కష్టాలు రమ్మంటే రావు పొమ్మంటే పోవు.

443. _ఉన్నతావు వదలి ఊరూరుదిరిగిన కన్నదేమి నరుడు గ్రాసమునకు; తన్ను లోనజూడ తమమెల్ల వీడును, తత్వమసి 10% 25 146- అదేనీవు-అని ఎరిగి, లోచూపుతో శోధించవలెను. గగ లోక కవి వేనున

444. బుతువు ననుసరించి స్థితి కాలమున నొప్పు గతినిబట్టి మనుజు మతియు నొప్పు స్వేచ్చబట్టి ఉవిద చెల్లాటముల నొప్పు.

గతి ఎంతో మతి అంత! కమలంబుల దొనలు వికా సము బొందుట, పక్షులును మృ గములు మదకలనము లగుట కాల కలితముల్‌ - భార - శాం 1:186 4&క9, ఎదుటి కలిమిజూచి ఏడ్చెడువారికి భాగ్యమెట్టు గూర్చు పరమగురుడు; తనదు పూర్వకర్మ దైవమెరుంగడా?

శ50. _ఎద్దుకన్న తెలియ ఎనుబోతు తక్కువ, వివర మెరిగిచూడు వృత్తియందు; నేర్పులేనివాని నెరయోధు డందురా.

&51. _ ఎన్ని తపము లేర్చి, ఎన్ని నోములు నోచి, ఎంత కష్టపడిన నేమిసుఖము? కర్మఫలముగాని కలుగ దెందును ముక్తి

452, _ ఎరుకకన్నను సుఖ మేలోకమున లేదు ఎరుక నెరుగ నెవని కెరుకలేదు, ఎరుకసాటి దెరుకె, ఎరుకయే తత్త్వంబు,

ఎరుక = (బ్రాహ్మజ్ఞానము.

శ5ఏ3, ఏమి గొంచు వచ్చె, నేమి తా గొనిపోవు పుట్టువేళ నరుడు గిట్టువేళ? ధనము లెచటికేగు తా నేగు నెచటికి.

పోల్చిచూడండి తై పద్యం.

పద్యమంజరి శ్రు

శ54 ఒక్కతోలు దెచ్చి ఒనర బొమ్మనుజేసి, ఆడునట్టుచేసి అట్టెవైచె, తన్ను దిప్పువాని దానేల గానడు. శ&ీ5్‌5, ఒల్లనన్న బోదు, ఒల్లెద నన రాదు తొల్లి చేయు కర్మ దూర్తఫలము; ఉల్లమందు నగవ కుండుటే యోగ్యంబు. 456. కంటి! కంటి! ననుచు కర్మాధికారంబు నెంటగొనుచు చెడును వెజ్జజనుడు; బట్టబయల మ్యుక్తి పాటించి చూడుడు. 457. కంటినుంట చేత కాముని దహియించి, కామమునకు కడకు గౌరిగూడె; నట్టి శివునికైన నంటును కర్మంబు. శీ5ర్రి కర్మ మయుడుగాక కర్మంబు తెలియడు, కర్మజీవి మేలు కానలేడు; వీరుసారక లోతు వికరము తెలియదు. శీర్‌ 9 కర్మఫలము లన్ని కపటంబుగా జూచి, ధర్మఫలములన్ని తగిలియుండి, ధర్మకర్మములను దాటుటే ముక్తిరా. క60. కర్మమునను బుట్టి కష్టంబులో జేరి, కర్మ మేరుపడుట గానలేరు; కర్మబంధమునను కడతేర బేరయా, 461. కూడడేమి చేసె, కుల మేమి చేసెను భూమి ఏమిచేసె, బొందికట్టె నరుడు పడెడు పొట్టు నగుబాటుచూడరా. కూడు+అదేమి. బొందికట్టె-బొందికి అట్టి=శరీరము కొరకు. "గో లోక కవి వేమన

462. చిరుతనాడు నీవు చేసిన కర్మంబు మరతువేమొ మదిన, నుల్లడించి తరిమి ముట్టు చొవు తలపడినప్పుడు, మల్లడించు = పరితపింపజేయు; పెనగొను, తలపడు = ఎదిరించు, నీవు చేసిన కర్మ చచ్చినా నిన్ను వెంటాడివచ్చును. అనగా చేసినదాని ఫలితం అనుభవించక తప్పదనుట. క63. చేటు వచ్చెనేని చెడనాడు దైవంబు, మేలు వచ్చెనేని మెచ్చు తన్ను; చేటు మేలు తలప, చేసిన కర్మముల్‌.

463. చదివి చదివి కర్మసారంబు గనలేక తిరిగి తిరిగి తిరిగి దిమ్మరాయె; మరిగి తిరిగి మొరిగి మత్తిల్లి చచ్చెరా,

464. చాకి కోకలుదికి చీకాకుపడజేసి మైలదీసి లెస్స మడుపు జేయు; బుద్ది చెప్పువాడు గుద్దిన నేమయా. కోకలు = గుడ్డలు, మడువు = ఉతికి మడచిన గుడ్డ,

465. తనకు ప్రాప్తిలేక దానము చిక్కదు, దైవనింద వెజ్టి తనమె గాదె; కర్మజీవులేల కర్మంబు దెలియరు, శీ67. తనకు ప్రాప్తిలేదు, దాత యీలేదంచు, నొరుల దూరుటెల్ల నోగుబుద్ది; కలిమిలేమి కతన కష్టమై తోచురా. పోల్చిచూడండి 196 ప,

466. తనదు కర్మచేత తాను లోకములోన తనదు తల్లి గర్భమునను బుట్టె, తనదు కర్మమరచి తగనివి చేయునా. సద్య్వమంజరి ట్ర

467. తనదు (భ్రాతలెబ్ల దానంబు సేయంగ తనకు ఫలమటంచు మనగరాదు; తనదు కాలు గోయ తన తమ్ము డేడ్చునా?

468. _ధర్మమార్గములను దప్పుగా చూచును కర్మజీవి మేలు కానలేడు, నిర్మల హృదయుండు నీరూసముననుండు. శ71, నింగి నెగయు వాడు నెరి లోకమున లేడు, బంగి త్రాగువాడు బలియబోడు; కొంగ యోగములను కోర్కు లడంగునా.

469. పరగ నింతవరకు పడిన పాటెరుగడు ఘనతనొప్పు మనుజుడనగ బుట్టి, కీడు మేలెరుగక క్రిందాయె చూడరా.

470. పరగ నిలను ముందు బ్రదుకు తీరెరుగక, సకల సంపదలును సతము లనుచు కర్మ మర్మములను కనలేరు మూర్చులు. క7% _ పుట్టువుం దెలియని పురుషాధములు భూమి పుట్టనేమి లేక గిట్టనేమి? పుట్టలోన చెదలు పుట్టదా గిట్టదా. కే75... పుడమి కర్మవశత పురుకుత్సుడను మేటి ధర్మ మనుసరించి ధాత్రినేలి, తనకు కానివేళ తాబడె కష్టముల్‌. కీ76ఈ పురుషు లరసి కొన్ని పుణ్యభూములటండ్రు బుద్దిలేదొ, యిదియు భూమి కాదొ; పుణ్య మనగ నేమి పురుషుని కర్మమే. గా లోక కని వేమన

శ77. _పెక్కుజనుల గొట్టి పేదల వధియించి డొక్కకొరకు నూళ్ల దొంగిలించి ఎక్కడికిని బోవ నెరిగి యముడు చంపు. 478. మంచి గంధము గన మనసు రంజిల్టును, ఎంతొ వాసననుచు నెన్నుచుంద్రు; తా మెరుంగలేరు తమ పూర్వవాసన, శ79, మంచినీరు పోయ మల్లెపూయునుగాని, ఫలిత మొనరుటెట్టు పనికి జొరమి; వంట చేయ కెట్లు వంటక మబ్బును. విధి బలీయం, దానిని అనుసరించే (ప్రాణికోటికి పనులు ఒనగూడుచుండును; అయినా పురుషకారం లేనిదే పనులు రూపొందవు. త&80. వెదక వెదక దొరకు వేదాంతవేద్యుండు, వెదకువాని తాను వెదకుచుండు. వెదక నేర్చినట్టి వెరవర్గు గలరొకో. ళా 481. మతము భేదము గల మాయసంసారియై, దారి తెలియలేడు తమకమొంది; దారి తెలియు నతడు ధన్యుడు కాడొకో. 482. మద్య మాంస రుచిని మాదిగ దైవాల ఎంగిలి దినగానె నింగిగలదె; భక్తిని హరుగొల్బి భవ్యులు కండయా. మద్యం మాంసం మైథునమని మకార (త్రయాన్ని ఆచరించే వామాచార ఖండనమిది. 483. నధురసంబు గోరి, మక్షికంబులు చేరి చొచ్చి, వెడలలేక చొక్కినట్లు, మునిగి విడువలేడు మూఢుడు కర్మల.- పద్వమంజరి (్ర

484. మనసులోని ముక్తి మరియొక చోటను వెదకబోవువాడు వెట్టివాడు; గొతె జంకబెట్తి గొల వెదకి నట్టు, [3న [హా న! లా &85. (బతుకు లన్ని మాయ, భవబంధములు మాయ, తెలిని మాయ, తన్ను తెలియ మాయ, మాయ దెలియువాడె మర్మజ్ఞుడగు యోగి.

485. మర్మ మెరుగలేక మతములు కల్పించి ఉర్విజనులు దుఃఖ మొందు చుంద్రు; గాజుటింట కుక్క కళవళ పడురీతి. కఏ7. మాట నిలుపలేని మనుజుండు చండాలు, డాజ్జ లేనినాథు డాడుముండ, మహిమభేని వేల్పు మంటి జేసిన పులి,

486. మాటలోని వాని మహిమ తా దెలియక మాట తెలియలేక ముముతజిక్కె; మాట దెలిసెనేని మహితుడు యోగియౌ.

487. మాయ జగములోని మమకార వృత్తిదే మాయదగిలి మనసు మంకువిడక; మదపుచేత చేత మహితు లెట్టాదురు, 489/ఎ మాల యంటనుచును మరి నీళ్ళమునిగిరి, మాలకర్మ చేత మాలడాయె; ఏల తెలియలేరొ ఈ నర పశువులు.

488. షూలవాని అంటు మంచి నీళ్ళనుబోవు, తురకవానిఅంటు (త్రుళ్ళిపోవు, 'ముచ్చువాని అంటు చచ్చినా పోదురా, ౧ లోక కవి వేనున

489. ముక్తి ఎవరి సొమ్ము ముక్కు మీదుగ జూడ, భక్తి ఎవరిసామ్ము భజనచేయ, శక్తి ఎవరి సొమ్ము య్యుక్తిచే సాధింప? శ&92. మురికి కొంపలోన ఇరికించి జీవుని కర్మపాశములను కట్టివేసె, ఇట్టి కర్మజీవి కెట్లాకో మోక్షంబు! శ్ష93. _మురికిలోన బుట్టె, మురికిలోన బెరిగె మురికి తనువుకించ మురిపె మేల? మురి కెరుంగ నతడు మురికిలో బుట్టునా, 49%. మూటి నీషణముల మొదలంట చెరుపక చిత్తమేల నిలుచు స్టిరముగాను; చిత్తశుద్దిలేక శివుడు కాన్పించునా. ఈషణము = గాఢ వాంఛ. ఇవి మూడు : ధనేషణ, దారేషణ, పుత్రేషణ. శ95, మూడుగుణము లొకట మొదలనె యుండగా కలిపి మూలబెట్టి తెలివిలేక (భ్రమలజిక్కు కర్మి బలు వెజ్ఞవాడురా. సత్ష్య రజస్‌ తమములు, ఇవే మనస్సు నంటుకొనియుండే మూడు గుణాలు. జ్ఞాని ఈ గుణాతీతుడు కావాల.

490. మూఢభక్తి చేత ముక్కంటి పూజింప, మొన్న బోయవాడు ముక్తుడాయె; పూజకేమి? తనదు బుద్ది ప్రధానంబు. కాళహస్తి కన్నప్పడు ఈ బోయ, శ97. మాట లుడుగకున్న మందత్రంబు దొరకదు, మంత్ర ముడుగకున్న మది కుదురదు, మనసు నిలువకున్న మరియుక్తి లేదయా. మౌనియై అంతర్ముఖముతో మనసు నిలిపి ధ్యానిస్తేనే ముక్తి కలుగును. పద్యమంజరి

498 మొదటి తరువునందు మూడు కొమ్మలు పుట్టె ననలు కొనలు తీగ లాకు లమరె, జ చ ము డెరా, పువ్వు పిందె పండ్లు భువన ల్ని గసనాడు. అవాయు వ్యక్త సృష్టిని, మూల్రకృతిని ఒక చెట్టుగా పోల్చి, సృష్టి్రమాన్ని వర్షిస్తున్నా పప్రాణముల కలయికే సృష్టికి మూలము, 499. మ్రుచ్చు యాత్రకేగి ముల్లె విడుచుగాని (మొక్క పాద్దులేదు మొనసి ఎప్పుడు; కుక్కు యిల్లుచొచ్చి కుండలు వదకదా? (మచ్చు ఇ దొంగ; ముల్లె = మూట; విడుచు ఇ విడిపించు-విప్పు, 500. రాయియై అహల్య రాము పాదముసోక్రి ఆడుదయ్యె నందు రవనిజనులు; చేయు సుక్సృతము లిల శిలలైన దప్పవు.. న వాల్మీకి రామాయణంలో అహల్య శిల అయినట్టు లేక, ఎవరికిని కనబడకుండా రొట్టి రప్పలలో పడియున్నటున + కొనీ జనవాక్యం శీలఅయినటు. ్టు న్నట్టున్నద్రి, ్య! ట్ల 501. వాగు లద్దుగట్టి, వల్లకొడులు దున్ని, మున్ను నడచు త్రో ముంద్దుగొట్టి, పైరు బెట్టునట్టి పాపులు గలరొక్షో, 502 వాన రొకడు సరి ప్రాణంబు పోకడ కానబడదు కాలకర్మపశత్ర; కానబడినమీద కలి ముట్టు నడచ్చునా, కలి ఇ కలియుగ ధర్మం, * 503, విత్తనంబు గురువ్చు విశ్వంబునక్తు నెల్ల ప్రణవ మంత్రమరయ పరమగురువ్చు కర్మసరువు సుమ్ము గౌయత్రి నుంత్రంబు. , ప్రణవము = ఓక్ష్యాన్సే గురు్రేస్టుడు, ఓం మంత్ర 'ప్రాధాన్యమును గురించి వివేకానం స్వాములవారు ఇట్టా వివరిస్తున్నారు; నలో లోక జవ వేసనున

ఒకరి మనసులో పుట్టిన ప్రతి భావానికి ఒక మాట శబ్దం చిహ్నం లేక ప్రతీకం ఏర్పడిఉన్నది. ఈ రెంటిని వేరుచేయలేము. తలపు లోపలి భాగం, మాట వెలుపలిభాగం. సమస్త దేశాలలోను భావానికి సామ్యత ఉన్ననూ, భాషలో భేదమున్నది. ఈ మాటల ర్వనులలోగూడ దేశదేశానికి భేదమున్నది. శబ్దంలో భేదమున్నా, భావంలో మాత్రం ఐక్యత ఉన్నది; ఇది సహజ బంధము. నిర్దేశింపబడిన వస్తువుకు దాని ప్రతీకానికి యథార్థబంధ మున్నప్పుడేగొని, ఆ చిహ్నం సామాన్య ఉపయోగానికి రాదు. ఆ చిహ్నాన్ని ఉచ్చరించినప్పుడు, అ చిహ్నం ఉద్దేశించిన మూలస్వరూపం మన మనసునకు వస్తుంటుంది.

సర్వేశ్యరుని వ్యక్తస్వరూప మ్రైనశబ్దమే ఓం. దేవుని ఉద్దేశించిన పదాలు అన్ని భాషలలో అనంతంగా ఉన్నా ఓంకారానికి ఒక వైశిష్టమున్నది; ఎందుకంటే-ఆ-ఉ-మ్‌ అక్షరాల కలయిక అయిన ఓం అన్ని శబ్దాలను సమన్వయపరచి, అన్నిటికీ ప్రతీకమైన ఒకళబ్దంగా ఉన్నది. ప్రతి ధ్వని ఉత్పత్తి కంరనాళములోను, లోపలి పై ద్రవుడలోనే కలుగుతున్నది. ఇట్టి అన్నిళబ్దాల వ్యక్త స్వరూపమైనది, సహజ జన్మగలిగినదే ఓం. ఈ మాటకు మూలభూతమైన 'అ' వర్షం నోటిల్రో వ భాగాన్నిగాని తాకకుండానే పుట్టుతున్నది. చివరి 'మ్‌' పెదవులు రెండు కలియుటచేత ఉద్భవిస్తున్న, ఇక మధ్య 'ఉ' కారం, మొదట కంరనాళమందు పుట్టీ అందుండి బయలుదేరి, నోటీయ్రంద్రు చ్రవరి శబ్దస్థానమైన పెదవులను అంటుళున్నది. అనగొః ఓంకారము సర్వశబ్లోత్పత్తి స్వరూపాన్నే కలిగియున్నదని తెలుస్తున్నది. కాబట్టే ఓంకారం సమస్రళబ్దాలకు మాతృక అయి, హజ లక్షణమై ఉన్నది. "తల్లిసుమీ పంచాక్షరి" అన్నాడు ఒక కది.

అంతేకాక హిందూమత శాఖలన్ని (బౌద్దముగూడు ప్రదసారమంతా ఈ ఓంకారమును, 5 ప్రజ మంత్రాన్ని అంటిపెట్టుకొని ఉన్నవి. మానవాళయాలన్నిటీకీ ఇదే గుర్తుగా ఎప ఉన్నది, ఇత్రర్ర భాషలలో దైవపరమైన పదజాలం చౌలౌ సంకుచితము. ఆ దేవుని సర్వతోముఖ లక్షణాలను తెలుపను ఆ భాషలలో ఆ పదానికి వశేషణాలను చేర్చవలసిఉన్నది. కాని ఓం ేప్టిం సర్వలక్షణ పరివేష్టితమై ఉన్నది. మ

గౌయత్రి నుంధత్రం : సంధ్యోపొసన దేవతే మంత్రమైన ఇచి 10 ల యులు ఒక్షవ్వ్వై గాయత్రీ ఛందమున ఉన్నది. ఇందు పాదమునకు 8 అక్షరములు గల3 గలవు,

పద్యమంజరి గ్రా

మంత్రము ఓం తత్‌ సవితుర్వరేణిఅం (వరేణ్యం) భరో దేవస్య ధీమహి ధియోయో నః ప్రచోదయాత్‌ యః = ఏ (దేవుడు, నః = మాయొక్క, ధియః = మతులను-బుద్దులను, ప్రచోదయాత్‌ = 'ప్రేరేపించునో, ఉత్తేజపరచునో; తత్‌ = ఆ, సవితు; దేవస్య = సూర్యదేవుని () వరేణ్యం = కోరతగిన, భర్గః = తేజస్సును, ధీమహి = ధ్యానము చేయుచున్నాము. మా బుద్ధికి వికాసమిచ్చు సవితృదేవుని తేజస్సును ధ్యానించుచున్నాము. ఇది జ్ఞానమార్గము నకు సరిమైన మంత్రము. 50క. వ్రాతవెంట గాని వరమీడు దైవంబు చేతకొలది గాని వ్రాతకాదు; (వ్రాత కజుడు కర్త చేతకు తా కర్త, ఉషనిషత్తుల సర్వసారసం[గ్రహ భూతమైన కర్మవాదాన్ని స్పష్టంగా తేట తెనుగులో చెప్పగలిగిన వేమన కవితాశక్తికి ఇది ఒరగల్లు, కర్మవాదం హిందూమతానికి మూలకందమై ఉన్నది. ఈ సూత్రమే నేడు భారతీయులలో ఆ బాలగోపాలం నోట మొదలుతున్నది. మొదట ఉపనిషత్తులలో యాజ్జ్యవల్కుడు-ఆర్తభాగుడు దీనిని ప్రవచిస్తారు. ఇట్లే-ఆత్మన్‌ (బ్రహ్మన్‌ అనే సూత్రాన్ని (బృహదారణ్యక) ఉద్దాలక ఆరుణి అనే రాజు ప్రవేశపెట్టినాడు. పునర్జన్మ సిద్ధాంతం ప్రవహణుడు అనే రాజు శ్వేతకేతు ప్రతిపాదిస్తారు. హిందూమతానికి ఆయువుపట్టులైన ఈ సిద్దాంతత్రయం రాజులే చెప్పినవి. భగవద్గీతలో రాజయోగముగూడ రాజులు చెప్పినదే. కాబట్టే (బ్రహ్మవిద్య (భూరివిద్య) క్షత్రియులది అన్నారు. 505. సతిని జూచిచూచి సౌఖ్యంబు తాగోరు. గతిని కానలేడు కర్మజీవి; గతులు సతుల వలన కానంగ లేరయా. గ్రీసి లోక కవి వేమున

506. సతుల చూడచూడ సంసారి కాగోరు, సుతులు పుట్టపుట్ట వెతలబడును; గతులు చెడగ చెడగ కర్మమం చేడ్డురు.

507. సుతులచేత పుణ్యసుఖము నొందుదునని మనుజుడుండు కర్మముతము దగిలి, ఏనుగు సడియున్న ఎత్తునా మళకంబు,

508. సేతువందు మునుగ క్షితి కాకి తెలుపొనె, కాశికేగ గ్రద్ద గరుడు డగెనె; బదరి కరుగ ముసలి బాలుండు గాడయా.

509. హేమనగము చేత నెప్పుడు గలవాడు వెండికొండపైని వెలయువాడు, ఎత్తవలసె బిచ్చ మేమన వచ్చురా! హేమనగము = బంగారుకొండైన మేరుపర్వతం శివునిచేతనున్న ధనుస్సే,

510. అచ్చుపడగ మనసు మచ్చిక చేబట్టి ముచ్చటించి శివుని మూర్తిజూచి కుచ్చితంబు మాని చొచ్చుటె యోగంబు,

511. పరగ దానొసగడు పరులు చెప్పిననైన, నియ్యజాలక విధి నెసగునాడు; పొట్టు తినెడి లండి బువ్వలు పెట్టునా? ఎసగు = ప్రవర్తిల్లు; విధిప్రకారం నడుచుకొనువాడు. లండి = నీచుడు, కుత్పితుడు. 512, అరుణు నుదయసంఖ్య, అస్తమానపు సంఖ్య, జనన మరణ సంఖ్య, జాతిసంఖ్య, దీనినెరిగి యోగి ధీరుడై యుండును. ఉదయాస్తమానాలు ఎన్నో గడచినవి. గడచిన నిన్నకు, వచ్చీరాని రేపుకు చింతవలదు; ఎన్ని రేపులు, నిన్నలందు కలువలేదు. ఈ అస్థిరత నెరిగినవాడే యోగి అగును. పద్వమంజరి (1

512. ఇలను జ్ఞానమనెడి ఈత నేర్చినవాడు జడధి యనెడి తమము జడియక విడి; విలయమనెడి గట్టు వెరువక దాటును.

జడధి = 1. జలధి 2. అజ్ఞాన సము(ద్రము

514, ఊపబోయి కొంత యూగించి విడిచిన నూగుగాని, గమ్యమొందలేడు, పట్టుపూన్కి కొలది పనిచేయు లక్ష్యంబు.

515... గురుతు గూడుచేసి, గుణము వత్తిగజేసి, సరవి కర్మసమితి చమురు జేసి, మూల నొక్కజ్యోతి ముట్టించి చూడరా.

గురుతు = ధ్యానలక్ష్యం. గూడు = గోడలో దీపముంచుటకు ఏర్పరచిన వివరము.

516. శీకటింట జేరి చింతింప పనిలేదు, రాకపోక లెరిగి రంగుమీర నేకతేజమునను నిలద్రొక్కి చూడరా.

రాకపోకలు = జననమరణములు.

517. తను వనదగు నింట, తగు శత్రుమిత్రుల తెలియలేనివాని తెలివదేల? తెలిసి చక్కబరుస దివ్యామృతమ్మదే!

జీవునికి ఇల్లు అయిన ఈ శరీరానికి శత్రువులను మిత్రులను (లోపలి-వెలుపలి) తెలుసుకోవలెను.

518. తాము వెలయు నూర క్షామంబు వాటిల్ల అట్టి ఊరు విడిచి ఆవలబోరె; కొలను లెండినంత కొక్కెర లుండునా,

519. తారకంబు జూచు దారి వేరుగ గద్దు; సమముగాను చూడ చక్కబడును, వెట్టిగానుచూడ వెలుగెల్ల పారురా,

గరా లోక కని వేనున

520. పంద నధిపుజేసి బవరమునకు బంప పారిపోవు, కార్యభంగ మగును; సారునట్టి బంటు పనికి రాడెందును.
521. మంటి మింటి సందు మన్నవారెందరో ఎన్నగాను తరమె ఏరికైన? ఉన్నవార చావ నున్నవారే సుమీ
522. _ మట్టువెట్టీ కోర్కి మదినిల్పి చూచిన గుట్టుమిగుల దాని గుణముదొరకు, నట్టునిట్టు చెదర నమరదు తత్త్వంబు. మట్టువెట్టు = చంపు
523. _మత్తచిత్తు కలమర్మంబు దెలియక చిత్తవలన మంది చెదిరి భువిని; చిత్తమచల లేక చిక్కునా పరమాత్మ. చిత్తమును పరమాత్మయందు లగ్నం చేయకపోతే సాక్షాత్కారము అభించదు,
524. మదిని గానవచ్చు మరి బ్రహ్మమూర్తిని మదిని గన్న్మయతడె మహితు డగును, వెదకి తనువులోన వేడ్కతోడ నరసిన నతడె యోగివరు డటంద్రు వేను.
525. మనన వృత్తిబూని, మొన సమాధిలో తనదు జ్ఞప్తి మరచి తాల్మితోడ పెంపు చెందువాడె ప్రియ భక్తుడగునయా. 526, మనసు నంటి నిలిచి, మనసున సుఖియింప, కడకు మోక్షపదవి గనకపోడు; చెట్టుబెట్ట ఫలము చేకూరకుండునా,. ఆత్మానందమే మోక్షము, పంచకోశాలలో ఆనందకోశము చివరది, పద్యమంజరి (౮

527, మాయ సోవువిధము నునుజుండు తలచిన, మంచి మార్గమబ్బు మానవులకు; నూయ దాటలేని మనుజండు వ్యర్థుండు. 528. మాయ భయములని లేనిమనుజుడే మనుజుడు మాయలో మునుంగ మనుజుడగునె; కాయ ముడుగునపుడె మయయు నుడుగును. 529, ముదిత వలపు జూడ మోహింటత్రు, వారల చెంత చేరగానె చెడును మనసు; వింత భమగుణంబు కాంత జూచిన జాలు. 530. మరిగి తిరిగి నరుడు మరులు కొన్ననుగాక అందువలన ఏమి ఆశలుగు? అంతరాత్మ నిలుపు నతడుపో తానగు. 531. మూడు గుణములంటు మూలంబు గనవలె వీలుగాను త్రిపుటి వెలయనొక్కి; (త్రాడుద్రొక్కి పాము దలచిన చందమౌ. సత్యము, రజస్సు, తమము అను మూడు గుణములకు మూలమైన దానిని గుర్తించి, దృక్కు, దృళ్యము, (ద్రష్ట అను త్రిపుటిని అణచి, (బ్రహ్మతేజమును ఉపాసింపవలెను. 532... మూడు లోకములను మొనసి ఒక్కటిజేసి, ఆరు తావరముల నంటగూర్చ్భి స్థిరముగానె యుండు శివమూర్తి గురుడయా. అరు తావరములు = ఆరు చోట్టు, లేక ఆధ్వ్యములు = దారులు. మంత్రాధ్వము, పదాధ్వము, వర్శాధ్యము, తత్భాధ్యము, భువనాధ్యము, కళాధ్వము - ఇవి షడధ్వములు. వీటిని కలిపి స్టిరచిత్తుడైన వాడే గురువు, 533, మూడువేళలందు ముదములో శివునాత్మ పూజ చేయువాడు పుణ్యమూర్తి; పూజలేక్ష మోష్ష భోగంబు దొరకునా? 7 లోక కవి వేమన

వేమన శివాద్చెతి అయినా సామాన్య మూనవులకుగా భక్తియోగాన్ని, మూర్తిపూజను ఉపదేశిస్తున్నాడు. శంకర భగవత్పాదులు అద్వైత మతమును (ప్రతిపొదిస్తూనే భక్తునిగా రసవత్తరమైన స్తోత్రాలు (వ్రాసినారుకదా. 53కి. రాము డొకడు బుట్టి రవికులం బీడేర్చె, కురుపతియును బుట్టి కులము చెరచె; ఎవరి మంచిచెడ్డ లెంచి' చూచి తేట. అవతారమును భారతమును విమర్శించిన వేమన వాటిని ఇక్కడ భిన్న దృష్టితో చూస్తున్నాడు. లేదా ఈ పద్యం ఆయనది కాకపోవచ్చును. 535. రాయి రాయి గూర్చి రాయగా రాయగా నున్ననైన యట్టు, లన్నిపనులు పాటు చేసినంత పరిపాటి యగునయా. పాటుచేయు = సరిచేయు; ఒద్దికగూర్చు. 536. వితరణంపు చూడ్కి విశ్వరూపము జూచి, మదిని కడకు ద్రొక్కి మౌనమూని, సతత మెన్నువాడు సరసు డీయిల లోన. 537. వేముచెక్క దిన్న విషరోగములు పాయు. దేహకాంతి కలుగు దృఢము కలుగు, తినగతినగ చేము తియ్యగా నుండును, వేమన రసవాద (శ్రేషుడై వైద్య (శ్రేష్టుడైనాడు. 538. _ వ్యాధి వచ్చినపుడు వైద్యునిచే మందు తీసి తినకగాని తీరదెందు; మందునంటి మనసు మనుజుండు కనవలె. 539, సకల విద్యల గని సంతోష పడవచ్చు, చేయిసాచి కాసు యివ్వలేడు; చెలగి ఒరులకైన చెప్పవచ్చునుగాని, తాను చేయలేడు ధరను వేను. పద్యమంజరి ఖ

540. సక్తి గలుగు పనులు చక్కగా నెరవేరు, భక్తి గలుగు పూజ ఫలమునిచ్చు, యుక్తి కలుగుమాట యొప్పునురా భువి.

5కీ1. ఓగుబుద్ది విడిచి యోగి గావలె సుమీ, భోగమమరు యుక్తి పూనరాదు, సద్గుణంబు మొదల చనిగొని చూడరా.

సద్గుణముల చవిజాచి మరగిన వాడు దుర్గుణాల పొంత పోలేడు; కాబట్టి ఆదిలోనే మంచిని ఆలవరచుకొనుము.

542. హరి హరాదులందు ఆశను దిగనాడి, శాంత బుద్ధిగూడి సగుణమందు చింతమాని పిదప చిన్మయమందరా.

5క3, హేమ కార విద్య నెరిగిన వారెల్ల వెతల బడనియట్లు, విద్యచేత తత్ష్య మెరుగు వెనుక తనకు చించేలరా.

54%. సృదయమందు శివుని చెదరక నిల్పిన పదిలు డగును భవుడు ్రాపుగాను; కదిసి ఒక్కమదిని (గ్రక్కును చూడరా.

5కీ5. అంగమెల్ల సడలి, అటు దంతములు నూడి తనువు ముదిమిచేత దరచు వడక్క ముప్పుత్రిప్పల బడి మోహంబు వీడడు.

546. అంతరంగమందు నభవు నుద్దేశించి నిల్పి చూడచూడ నిల్చుగౌక, బాహ్యమందు శివుని భావింస నిలుచునా!

547. అరసి సూక్ష్మమైన అనంద మెరుగక, మతియులేక్ష చదివి మందుడయ్యె; అల రహస్యమెల్ల ఆఅతడెట్టైరుగును.

ఖ లోక కవి వేనమున

548. అన్నరసము వలన అలబిందు రసమయ్యె బిందు రసము వలన బీజమయ్యె; బిందు బీజములకు ఖేదంబు చూడరా.

549, అష్టకష్టములకు నాలయమై యుండి గతుల దుర్గతులను గన్న దెదియొ; కానకుండబోయె గగన స్వరూపమై,

550. ఆడు దనగ రోత, అది చూడగా రోత తలచిచూడ తనకు తానె రోత, ఎంతవారికైనా నింతియె పెనుఘూత

551. అఆదిమూల మేది? యాధార మెయ్యది ? సోది చెప్పదరమె సుద్దులరసి; తోడులేక లోని తుల్యము గనుమయా.

552. అపగాళి వెంట నడవుల వెంటను కొండరాల వెంట గొడవయేల? ఉల్లమందు శివుడు ఉండుట తెలియవే.

ఆపగాళి = నదుల సమూహము,

553. ఆలి నమ్మి భువిని ఆచారహీనుడై (ప్రాలుమాలె నొక్క ప్రతిన కొరకు; అడి తప్పకుండ కాడుకాచిన వాడు, వాడె పరమగురుడు వసుధ వేను,

554. ఆలు బెడ్డలనుచు, అతి మోహమున నున్న, ధనము మీద వాంఛ దగిలియున్న అట్టి నరులకెల్ల అవని ముక్తియె లేదు.

555. ఆలు సుతులు మాయ, అన్నదమ్ములు మాయ, తల్లి దండ్రి మాయ, తొను మాయ, తెలియనీదు మాయ, దీనిల్లు పాడాయె! సద్య్వమంజరి థు

556. ఆవుపాలు శివుని కభిషేకమున కౌను ఆవుపాల నున్న అతిశయ మెరుగుడీ,

557. పర్వత వన వాసి పరిణామ వర్తన కూపవాసి కెట్టు గురుతుపడును? (బ్రహ్మదేవు వెంట ప్రాకృత డరుగునా.

558. ఇట్టి కనుల బ్రహ్మ మెట్టు జూడగవచ్చు చూచు కనులు వేరు, చూపు వేరు; చూపు లోన నుంచి చూడంగ నలవదా

559. ఇంటి వెనుక తీగ, ఇంగిలీకరమునుండ పారదంబు గలుగ పసిడియేల? సత్తుపాొత్తు జేసి సాధింప వచ్చురా.

560. ఇంతకాల ముండి ఎరుకమూలని జీవి చచ్చి పుట్టయచుండు సహజ మనుచు; ఎరుక మరచుచోటు నెరుగుట బ్రహ్మంబు.

561. ఇంతుల గనగానె ఇంతింత యనరాదు అగ్గి లక్క కరగనైన రీతి; వెలయు మోహమిట్టీ వింతలు సేయురా.

562. ఇంద్రియము చేష్టలెన్నక భువిలోన తన్నుదెలిసి నుదిని తమక ముడిగి, మింటిమంటి సందు మిత్తిని ద్రొక్కరా,

563. _ఇంద్రుడాయె కామి హీనుడైపోయెను, మారుడాయె కామి మడిసిపోయె, బ్రహ్మయయ్యె కామి, బయిసి పోనాడెను,

బయిసి ఇ సిగ్గు పరువు. 7 లోక కని వేమన

564. -ఈశు మీద భక్తి యిసుమంతయును లేక, పాశముందు జిక్కి ఫలముగనక, కాశియాత్రబోవ కాలు డెరుంగడా.
565. ఈషణత్రయంబు నెడపంగ నేరక మోహరాశిలోన మునిగియుండు జనుల కెట్టు మోక్ష సౌఖ్యంబు కల్గును,
566. ఉచ్చ చెలమ గోరి యున్నది జగమెల్ల, పిచ్చిబట్టి తిరిగి పెనగు చుంద్రు; తుచ్చసుఖము దీని త్రుంపగ లేరయా. చెలమ = ఏటి ఇసుకలో దీసిన గుంట; ఎప్పుడు నీరు ఊరుచుండును.
567. _ఉచ్చలోనె బుట్టి, యుచ్చలోనె పెరిగి ఉచ్చకాశపడుట ఉచితనుగునె; ఉచ్చ రోయువాడె ఉత్తమయోగిరా.
568. ఊరు కొండవీడు, ఉనికి పశ్చిమవీధి మూగచింతపలైై మొదటియిల్లు; ఎడ్జిరెడ్డికుల మదేమని తెల్పుదు. ఆఅ (ఉట
569. ఎగ్గు సిగ్గులేని దేకమై తోపగా మొగ్గిచూచుటెల్ల మూలనిద్య; తగ్గి యొగ్గకెపుడు తాకుట పరనురా. ఎగ్గుసిగ్గు - మానాభిమానాలను దూషణభూషణాలను నమబుద్ధితో స్వీకరించుటే (బ్రహ్మజ్ఞానానికి మూలమైన విద్య, అందే సదా లీనమగుట పరము, ఈ సమతను గీత నొక్కి చెప్పును.
570. ఎంత కష్టముండు నంత పాపపుచింత, చింతచేత మిగుల చివుకు మనసు, చింతలేకయున్న చెడని సంపద గాంచు. సద్యమంజరి 72

చివుకు = తడిసి మెత్తబడి నిస్సారమైపోవు, ఒక విషయాన్ని గురించి అనవసరంగా తలపోయుచుండుటచే మనసు చెడిపోతున్నది. ఈ అనవసర ఆలాపనను తాలగించుకొనినచో చెడని ఆధ్యాత్మిక సంపద ఏర్పడును.

571. ఎంత నేర్పుతోడ నేమేమి చదివిన చింతలేని విద్య చిక్కబోదు; పంతగించి మదిని పరికించి చూడరా.

572. ఎరిగి మరిగి తిరిగి ఏకాంతమును గోరి పరుగులిడక యోగ సథముబట్టి, పరముగోరి మించ పరిపూర్తి చెందురా.

నిర్వికారమును పొందిన యోగమే పరిపూర్శతకు సాధనము.

573, ఒడలి మెరుగు చూచి, నడక సాబగు చూచి, వంక కొప్పు బెట్టు వనిత జూచి, విటులు కడుపులోన వెత నొందకుందురా.

రత్త కల్మషంబు సోక కనుసింపదెందును రూప మెవ్వరికిని రూఢడితోడ; తామసం బుడిగిన, తగ గల్లు జ్ఞానంబు,.

575. కాంత కుంకయైన, కాని కులంబైన పాయలేక విటుడు బ్రమసీయుండు; మరిగి గుడ్డికుక్క మాంసంబు గొన్నట్టు,

కుంక = విధవ.

576. కామచింత జిక్కి కనుగాన నేరవు; నీమనిష్ట దగిలి నియతి మీరి తామసంబు నణచి తన్మయమందరా,

577 కాయ మున్న యప్పుడె కానూదులను గోసి జ్ఞాన మార్గమునకు కడగవలయు, జాగుచేయ, కాయమేగిన నేమగు.

భి లోక కవి వేమన

578. _ కావు కావుమనుచు కాళ్ళుండి పలికెడి కాకి కరణి బల్కి కొనరారు; బాపలైన వారు బ్రహ్మము నెరుగరు. ఊరకే చదివి, వాచాలురైన మాత్రాన (బ్రాహ్మణులైనను (బ్రహ్మమును ఎరుగజాలరు, (బ్రహ్మవిద్య నెరిగి తన్నుతాను తెలిసికొనినవాడే పరమును చూడ గలుగును. 579, కులము హెచ్చుతగ్గు గొడనలు పనిలేదు సానుజాతముయ్యె సకలకులము 'హెచ్చుతగ్గు మాట లెట్టెరుగగ వచ్చు కులములన్ని ఒకేచోట ఒకటిగా బుట్టినవి. ఇకవాటి వ్యత్యాసముల గుణించుట ఎట్టు సాధ్యము.

579. కూడుగుడిచి లెస్సకూర్చున్నవాడైన ఆడుదాని గన్న నట్టె తగులు; అన్నసార మొడలి కతి మదం బిడునురా,

580. కూడు బెట్టకున్న కుక్షిలో జఠరాగ్ని భక్షణంబు సేయు కుక్షి మలము; కూడువిడిచి మలము గుడుచురా ఉపవాసి. వేమన ఒక్క (ప్రొద్దులు వద్దనేవాడు. కాబట్టే ఉవవనీంచిన ఊరవండ్డై పుట్టునని శపీంచినాడుగూడ.

581. కొమ్ము దిమ్మరైన ద్రిన్మురుల నలచు, సరసవిటుని ఏల సమ్మతించు? పేడ దిన్నపురుగు బెల్ల మేమెరుగును. కొమ్మ = ఆడుది,

582. కొండెగాడు చాన కొంపదనుక బోవు, నంతు కింతెగాని వగుపులేదు; కొంకినక్క చావ గొట్జె లేమిటి కేడ్చు. వంతుకు = వాలాయం దీర్చను. కొంకి = వక్రమైన, కుటిల మనస్సుగల, పోల్చిచూడండి 273 ప. పద్యమంజరి 77

583. _గురికిరావు జగతి కోమటి నిష్టలు, లోభి తనముచేత లోనికడగు; పులియు దాసరికిడు పొలుపగు చందమౌ,.

584. గొప్ప పిరుదు గన్న, కుచకుంభములు గన్న చెప్పరానిచోటి చెలువు గన్న ముప్పిరిగొను నయ్య మొనసిన మోహము. ముప్పిరి - ముప్పురి = మూడు పేటల పెనవేయు.

585. గోచిపాత బెట్టి, కోరి తా మునినంచు మనసులోని ఆశ మానబేడు; ఆకృతెన్న వేరు, ఆశ యెన్నగ వేరు.

586. ఘటము గాన్లజేసి, ఘన గుణ మెద్దుగా తవిలి కర్మములను నువులజేసి, తెలిసి గానుగాడు తిలకార కాత్మము. తిలకారకాత్మము = నువ్వుల గానుగాడించువాడు అను ఆత్మ,

587. _చిత్తముగల యోగి శివునివలెనె ఉండు మిథ్య యోగి ఉండు మిడుత వలెను. నిత్యుడైన యోగి నీవలె నుండును. ఇది శిష్యులు చెప్పిన పద్యం కావచ్చు. మిడుత ఎగిరెగిరి పడుతుంటుంది. అట్లనే కపటయోగి మిడిసీపడు తుంటాడు.

588. చీకటింట చేరి, చేదివ్వె లేకయే రూక కానరాదు రూడఢిగాను; రాకపోక లడచి రవములో విని సాక్కు, రాకపోకలు = జనన మరణాలు, నిరంతర జపము = ధ్యానాదుల వలన సాధిత పంచవర్షరసనుడైన మెదడులో తెంపులేని ధ్వనులు - సముద్ర ఘోష వంటి నాదము పుట్టును. ఇది ఓంకార సంబంధము. ఇది యోగి లేక సాధకుడు మంచిదారిన పడి ఉన్నాడని సూచించును. భఖ లోక కని వేమన

దీని తర్వాత కొన్ని కళలు బిందు రూపములో పుట్టి పెద్దవగుచు తేజరిల్టును. ఇవే నాదబిందు కళలు. (బ్రహ్మము వీటి కతీతుడై ఉండును. “ఆరావం బుదయించె తారకముగా నాత్మాభ్రవీధిన్‌” అని మహాకవి ధూర్జటి కాళహస్త్రీశ్చర శతకంలో స్వానుభవంతో చెప్పుతున్నాడు. పోల్చిచూడండి 638, 639 పద్యములు. 590. చెలిమి మీర మదిని చింతలు విడనాడ పిన్న పెద్దలకును పెనగి వచ్చు; మింటిమంటి నడుమ మది నిల్చి చూడుమా. ఆకాశములో జ్యోతిర్మయంగా దీపించే బ్రహ్మమును చూడవలెను. 591. చచ్చె చచ్చె ననుచు చావెంచి వగచెడు దీననరుల వెళ్లి దెలుపరాదు; ప్రాణమునకు మృత్యుబంధము లుండునా, చచ్చేది కాయమేగాని, (ప్రాణం - ఆత్మ కాదనుట. 592. చమురు రాచుకొన్న చర్మంబు మెరుగెక్కు, సాముచేయ మేను సత్తువెక్కు; జ్ఞానమార్గ మెరుగ కడతేరు జన్మంబు. జా “ఖై 593. _ చాడివాని మాట చావడిలో నిక్కు వేటలో శునకము వెలయ నిక్కు వెలది జూచునపుడు విటకాడు నిక్కురా. చాడి అనేది ఉరుదు పదం. వీపు వెనుక దూషించుట, కొండెము చెప్పుట అని అర్థం, వేమన కాలానికి ఉరుదు పదజాలం తెలుగులో చాలవరకు కలిసిపోయి ఉన్నదనాల; డాగు = మచ్చగూడ, కాబట్టి 17వ శతాబ్దమువాడు వేమన అనుటకు ఇదొక నిదర్శనం. శ్రీనాథుడు కుషి -రాయబారము అని వాడినాడు, 594. చాలుచాలు నిలను జననమరణములు, మేలుగావు, మాయ మెలకు వెరిగి 'ప్రాలునూల కిలను భక్తి చేబూనుము. పద్యమంజరి (ఖై

595. జంతురాసులందు జనియించి జనియించి దిమ్మ పట్టునట్టు తిరిగితిరిగి తనువు నిత్యమంచు తలసంగ నవ్వరో.
596. జనన మెట్టుగలిగె జాతి యెయ్యెది అయ్యె జనన మరణములకు జాడలెరుగ, వినగవినగ దీని వివరించి కానరో. 597, _జాతిభేద మెంచి, జన్మముల్‌ దెలియక మ్యుక్తికానలేరు మూర్ధజనులు; జాతులెంచ నేల జన్మంబు తెలియుము, పుట్టుకతో వచ్చిన జాతి కుల భేదాన్ని వేమన తీవ్రంగా (ప్రతిఘటిస్తాడు,
597. _జాతసూతకములు సత్యమైయుండంగ అంటినంత నెట్టు లఅలంటుకలుగు? వితము గానలేరు వెలయంగ జీవులు. జీవులు = జీవం గలిగిన మనుజ శరీరులు. 599, _జీవముండు చోటు స్టిరముగా తెలియక తిరుగు నస్టిరమగు దేహనుందు; తిరుగ నేల యనుచు తెలియటే డజ్జాని,
598. జీవ మేడనుండు, భానమెక్కడనుండు కాపురంబు లేడ కదిసి యుండు తనరుచున్న రెంటి స్టలమేల తెలియరు.
599. జీవి జీవి జంప, శివుని చంపుటెయగు, జీవు డరసి తెలియ శివుడుకాడె; భాననుందు వేగ పరికించి చూడుము.
600. జాణలైన యట్టి చసలాయతాక్షుల వలపు అరసి చూచి, భ్రమయ నేల; బయలి రూపులెల్ల పరికింపగా నేల. ఫి లోక కవి వేవున

బయటచూస్తే (ప్రయోజనం లేదు; అంతర్ముఖుడవై లోపలి తత్త్యాన్ని చూసి తెలుసుకో, చపల = బేడిసమీలు, బిళ్లపక్కె; ఆయత = విశాలమైన; అక్షి = కనులు; ఆ రూపు కనులు గరిగినది-అని. 603. తనదు ఆత్మయందు దైవంబు కలుగగ, తీరయాత్రల కిల దిరుగు నరుడు; గంధపు తునకలను గాడ్జె మోసినయట్టు, 60%. తనదులోని జీవ తత్త్వము తెలియక వేరటంచు దలచి వెదకుటెల్ల, భాను నరయ దివ్వె పట్టిన రీతిరా. 605. తనువు నడవి జేసి, తనలోనె కూర్చుండి తపము చేయలేని తపసులెల్ల అడవినందుజేరి అలజడి పడెదరు, 606. తమ్ము దెలియునట్టి దైవజ్ఞు లెన్నంగ నిన్ను తెలియలేక నిలువరైరి, మాయ తెలియకున్న మంటిపాలైరయా. 607. తరుణి సొగసుగన్న, తనయుని గన్నను మరునికళల మించి నునసు పారు; పాపజాతి మనసు పట్టంగ రాదయా, 608. తలపుచేత గల్లు తారక బ్రహ్మంబు, తలచిచూడ తానె తత్వనుగును, తలపులోని తలపు తానె, తన్నెరిగిన, 609, తలప తలస కూలి తగసేయ కీయడు, నలపుదీర నీయ గలుగురూక, మ్యుక్తినీని గురుడు (ముచ్చుల కొడుకయా. పద్యమంజరి [ఫ్ర

610. తలపులోని తలపు తలపొసి తెలియరా తలపులెల్ల విడిచి తగినభంగి; తలపులోని తలపె తత్ప్వంబు నాత్మరా. 611 తల్లిగర్భ మందు తా పుట్టినప్పుడు మొదల బట్టలేదు తుదను లేదు; నడుమ బట్టగట్ట నగుబాటు కాదొకో. పోల్చిచూడండి 1022 ప.
611. తల్లిదండ్రి గలరు తగ జన్మజన్మల, తనకు దెల్పువాని కనగలేరు; నాదమే పరమని నమ్మినవారికి ఇహమునందు పరము నెసగు వేము.
612. వాచవికిని మొగము వాచిన యట్టులు నదియునదియు దినగ మొదలువెట్టి మరలదింక బుద్ధి మర్యాదపోయిన, 61% తల్లిదండ్రి చావ, తా నాలితో గూడి ఇల్లుగట్టుకొన్న ఇంపులెల్ల, కొరతమీది దొంగ, కూడడిగిన యట్టు, పూర్వము శిక్షగా వివిధ రూపాలలో నున్న కొయ్య చట్టాలలో నిందితుని బిగించి హింసించేవారు. కొర్రు (కూచి మేకులు) గుదములో, శరీరములో చొప్పించుట సాధారణ శిక్ష దీనిన్సి కొరతవేయడం ఆంటారు. పోల్ఫిచూడండి 93] ప. 615, తల్లిదండ్రు లెవరొ, తనకు జన్మములెన్నా, తిరుగ, నెరుగనట్టి దిక్కులెన్నా; స్టిరము నస్థిరమును తెలియలే డజ్ఞాని, తలిదండ్రులు తనువృనిస్తారు కాని, ఆత్మనివ్వరు అన్నది పెద్ద సత్యం. ఆత్మకు ఉనికి-ఆయతనం అవసరం. అదే ఈ దేహం. ఇది తలిదండ్రుల శారీరక లక్షణాలు మాట్రం కలిగివుంటుందిగాని, ఆత్మలక్షణాలు ఆ జీవి పూర్వ కృతాలుగా, వాసనాబలంగా రూపొం ఈ లోక్‌ కవి వేవున

తుంటవి. కాబట్టే, సజ్జనునికి దుర్దనుడు, మేధావికి మొద్దు, ఇట్టే పెడవరుసగా సంతానం కలుగుతున్నది. ఆందువల్ల ఏది స్టిరమో, ఏది అస్టిరయో భూతలజీవి తెలుసుకోలేక పోతున్నాడు, 616. తల్లి ఏడ్వ వినక, తన ఆలు వగచిన జాలిపడెడు వాడు జడుడు సుమ్మ! తారతమ్య మెరుగనేరని పశువగు, 617. _తాననంగ నెవడొ, తనవారలెవ్వరొ తెలిసి తెలియలేడు తిక్కనరుడు; అరిది పిసినికాయ పురుగు పద్దతిగాగ. పిసినికాయ పురుగు = పట్టుపురుగు, పొత్తినూలు పురుగు, ఊర్షనాభము. సాలె పురుగు గూడ నేత పురుగే అయినా తన్నుతాను బంధించుకొనదు. 618. తాను తానెయనెడి తత్వంబులో గల అన్వయంబు దెలియ డబ్బతోడు! తానె తానెయైన తల్లడం బేలరా, అబ్బతోడు అనే ప్రమాణం (ఒట్టు) సహజోక్తి, 619. తానె తత్త్యమనుచు తలపోయగా లేక, చూయతత్త మనుచు మరుగుచుండు. కర్మఫలము లేక కలుగునా తత్త్వంబు, జీపుడు తానే ఆ పరతత్త్యము-(బ్రహ్మమని తెలియలేక మాయచే కప్పబడిన దానినే ('బ్రహ్మమనుకొని మరుగు (బాధపడు) తున్నాడు. 620. తాము కన్నవారు, తము గన్నవారును బ్రతుకుటెల్ల తమకు బ్రహ్మకల్పంబులా. 621. తిరుగవలయు మనసు తిరిగినవరకును తిరిగినట్టై మనసు విరుగవలయు, తిరిగి విరిగెనేని దేవుడు తానగు. పద్యమంజరి ఫ్ర

ఇది అనుభవపూర్వకమైన మాట. మొదట మనసు అనే గుజ్జం విచ్చల విడిగా నానాముఖాల పరుగెత్తుతుంటుంది; కాని అది పరుగెత్తి పరుగెత్తి (విషయ సుఖాల అనుభవించి విసుగెత్తి) అలసిపోతుంది. అప్పుడు పొగరు ఆణగిన ఆ గుజ్జం లేక మనసు, సాధకునికి బాగా లోబడి మచ్చికపడుతుంది. (కరోపనిషత్తు) కాని ఇందు కామాన్ని చెడ్డత్రోవలకు (ప్రాకనీకుండా మాత్రం చూచుకోవాల. ఆంటే కామిగాక మోక్షకామి కాడు అనుట. తృప్తిని చెందని వాంఛలు వికటరూపాన్ని దాల్చి మానవుని చెడగొట్టుతున్నఏి. ఇవే అబద్దాలుగా మారతవి. అవి చెడిపోకుండా చూచుకోవడమే ' సాధకుని కర్తవ్యము, విరక్తిజెందిన మనసు చివరకు తన్ను తా దెలుసుకొంటున్నది. 622. _ తీర్ణయాత్ర కనుచు తిరుగబోయినవాడు పామరుండు గాక భక్తుడగునె, తీర్ణయాత్రచేత దివ్యుండు గాడయా. తీర్థయాత్రకు బోయి పొత్ర తేవలెనంటే, పామరులు కొత్త దబరో చెంబో కొనుక్కొని వస్తున్నారు. పాత్ర అంటే పాత్రత - యోగ్యత అని అర్ధము. యాత్రకు ముందున్న అపాత్రతను యాత్ర తర్వాత తొలగించుకోవలెనని పెద్దల బోధ. కాని వేమన యాత్రలే పనికి రావంటున్నాడు. 623. తుంటవింటివాని తూపుల ఘాతకు మింటి మంటి నడుమ మిడుక తరమె; ఇంటి ఆలి విడచి ఎట్టుండవచ్చురా. ఇది వేమన జీవిత పరిణామంలో ఒక ఘట్టం. వెలయాలి పొందు రోసి, ఇంటి ఆలి సుఖం అనుభవించి, అదీ మొహం మొత్తగా, విరాగి అయినాడు. ఇది గృహస్థాశ్రమంలో వేమన మనస్థ్రితి, కం యు 2104164 అనుట 62%. తెరల మరుగున గల చేజనముంతయు జూచి, మరియు బ్రహ్మమందు మనసు నిలిపి, గరిమ నున్నయట్టీ ఘనులెందు గలరయా. తెరలు=మాయావరణాలు, 625. తెలివి నిలిపి చూడు, దీపించు నా కళల్స్‌, కళ లుడుగక చూడు-కలుగు బయలు, బయలునంటి చూడ బ్రహ్మంబు గాంచెడు, శస్త్రా...లోక కవి వేమన

సాధకునికి మొదట చిదాకాశంలో నాదం పుట్టుతున్నది. సముద్ర ఘోష వంటి ఈ నిరంతరాయ నాదంనుండి బిందురూపమైన కళ గానుపించి, యెదిగి జ్యోతి అగును. అప్పుడు ఆ మహదాకాశాన్ని చూడగాచూడగా అదే (బ్రహ్మక్షాఆత్కారానికి గొనిపోవును. పోల్చిచూడండి 589-625 ప.

626. తాత్తుతోడి పొందు తొట్టిపెసలమూట, లంజతోడి పొందు లజ్జచెడుపు, జాండ్రతోడి పొందు చావునకేయగు.

పెసలు నునుపుగింజలు, తొజ్జిమూటలో జారిపోవడం సులభం, తొత్తు = పని మనిషి పోల్చిచూడండి 848 ప. వేశ్య,

627. _దేవళముల లోను తీర్థంబులందును మూలమెరుగకున్న ముక్తిలేదు; ఆత్మమూల మెరుగ, డదిఎట్టు తెలియును?

628. _నిద్రలోని నిద్ర నిర్భేద్య మనదగు; తామసంపు నిద్ర తలగద్రోచి సతత మదియె పూన, సర్వదా యోగియౌ,

629. నీరు నన్నములను నిదురయు దా మాని, ముక్తికొరకు దిరుగు మూఢజనుడు వెట్టికుక్క యట్లు వేసరి తిరుగురా. పిచ్చిపట్టిన కుక్క నాలుక వేలాడవేసుకొని, నిద్రాహారములు మాని సొంగగారుస్తూ, కనబడినదానినంతా కరుస్తూ, తిరుగాడుతూనే ఉంటుంది. దీని విషం మహా ప్రమాదం; కాటుదిన్న వ్యక్తి కుక్కవలె మొరుగుతూనే చచ్చిపోతాడు. వేసరి-వేసారి = బాధపడి.

630. నీళ్ళమీద బుగ్గ నిలిచినయప్పుడు తళ్ళు వేగవచ్చి తాకుగాదె; విడెడు కుండకింత విభ్రాంతి యేలరా. తళ్ళు = అలలు; బుగ్గ = బుడగ విడెడు కుండ = విచ్చిపోయెడి కుండ వంటి శరీరము. పద్యమంజరి [ఫ్ర

631. నీళ్ల మునుగువాడు నిర్మలాత్ముడుగాడు పూర్ణమైన ముక్తి పొందలేడు; నీరుకోడి యెపుడు నీళ్ళను మునుగదా.

నీరుకోడి, నీరుకాకి, చిలువ ఆరేటిబాతు అనేవి జలపక్షులు. ఇవి బుతువులనుబట్టి ఆవాసాలు మార్చుకొనుచుండును, స్వాతికొంగ, కోకిల గూడా యిట్టివే.

632, కుక్కట మననంబు, కొక్కెర ధ్యానంబు యతులనొసట నొనరునట్టు వ్రాసె; తొల్లి జేసినట్టి దోషంబు తగిలెనో.

633. మాల మేలు, గుణము మంచిగ గలిగిన మాలకూడు గుడుచు మనుజుకంటి; గుణము మేలుగాని కులమేమి మేలురా.

634. పిండనముగుచు తల్లి పెనుగర్భమున నుండి, పూర్వకర్మమెంచి పారలి యేడ్చి ధరణిబుట్టి, యద్ది మరచి వర్తించురా,

635, అంజనంబుబెట్టి యాత్మలో ద్రవ్యంబు కనగలేని ఘనత కడగి యెరిగి, ఆశ దప్పినప్పు డతడెపో ఘనయోగి,

636. అష్టదళములందు నాత్మను సేవించి నిష్టబూని మిగుల నేర్పుతోడ దృష్టియందె దృష్టి తెమలక చూడరా.

హృదయము ఎనిమిది రేకులు గలిగిన పద్మము వంటిది అని అంటారు.

637. ఆత్మలోని నాద మాలించి అలించి అసలందు జిక్క డాత్మయోగి; ఆత్మలోని కళల నంటునా తత్త్వము.

పోల్ఫిచూడండి 62-589 పద్యం.

రగా లోక కవి నేనన

638. _చెవులలోను బుట్టు రవమె ఆకాశంబు, కన్నులగను నదియె కళలజ్యాల ముక్కులోని గాలి ముక్తికి త్రోవరా,

639. చెవుల విననియట్టి రవమును వివరించి మన సదెరిగి నపుడు మరలుకొనును; చెవుల శబ్దములను చెడరోయ ముక్తిరా.

లోపలబుట్టే (ప్రణవనాదమును (గ్రహించి, చెవులకు వినిపించే బాహ్య ద్వనులను తిరస్కరించవలెను.

640. నాద మలరజేసి, నాదము పొంగించి భేదమింతలేక పెనగినపుడు పారు కాల్వవలెను పారురా ఈనాదు.

ఈ ధ్వని తెంపులేకుండా జీవనదివలె సాగిపోతుంటుంది.

641. ఆరుగురిని చేర నత్యంతదుఃఖంబు, ఏడుగురిని గూడ నేడుపయ్యె, వడిగ వీరి పొందు విడుచుటె యోగంబు.

ఆరుగురు = అరిషడ్వర్గము; ఏడుగురు = సప్త్రవ్యసనములు.

642. ఆలుబిడ్డ గల్గి అధిక సంపద గల్లి భజన సేయ రీశు భక్తిటేక; భజనసేయనతడు భక్తుడు కాడయా.

6క3. ఇల్టు విడిచినట్టె ఇల్హాలి మదిరోసి, తల్లడంబు మాని, తలపు నిలిపి, ఒడలు మరచి యోగ ముల్లసిల్లెడు నట్టి వాడె పరమగురుడు వసుధ వేమ,

6కక. _ఇష్టసిద్ధిగోరి కష్టమొందగలేరు; నిష్ట నెరిగినంత నిష్టలోన అష్టసిద్దులందు అనురుట కానరు,

పద్యమంజరి (ప్రూ

645. ఈనినట్టి పులిని పూని చంపగవచ్చు, మనము మర్మమరసి కనగవచ్చు; తారకంబు మరగి తగులుట సాధ్యమా.

పోల్చిచూడండి 367 ప.

6క6. ఊడిగంబు చేసి ఉబ్బించి గురువును కూడి పొందవలెను కోర్కులడచి, వేడి, సపరమపదవి వెలయంగ చూడరా.

647. ఊరకుంట, తెలియ ఉత్తమ యోగంబు, మానసంపు కలిమి మధ్యమంబు, ఆసనాది విధుల నధమ యోగంబురా,

648. ఊరు సేరియుండ నొగి సంతసింతురు అడవినున్న మాత్ర నడలుచుంద్రు; ఊరు నడవి రెండు ఒకటిగాజూచిన నారితేరు యోగి, యతడు వేమ.

649. బుగ్యజుస్సు లెరిగి యోగ్యతలేకున్న విప్రుడైన నెట్టు విహితుడగును; భర్తగలిగి అన్యు భావించు సతివలె.

650. ఎచటనుండి వచ్చు, నెచటికి దాబోవు నిద్రచంద మెరుగ నేర్చనేని అచలమైన వ్యక్తి నచట నందగవచ్చు.

పోల్చిచూడండి 670ప

651 ఎంత భాగ్యమున్న నంత కష్టపుచింత, చింతచేత మనసు చివుకుమనును, చింతలేక యుంట చెడిపోని సంపద,

గా లోక కవి వేమన

652. _ ఎన్నిఎన్ని పూజ లెచట జేసిన నేమి భిక్తిలేని పూజ ఫలము లేదు భక్తికలుగు పూజ బహుళ కారణనుగు.

653. ఏరుదాటి మెట్ట కేగిన పురుషుడు పుట్టి సరకుగొనక పోయినట్టు, యోగపురుషు డేల యొడలి బాటించురా. పుట్టి = పెద్ద గుండ్రని బుట్టవంటి అల్లకము. దీనికి వెలుపల పశువుల తోలుతో గప్పి, పడవవలె ఏరుదాటుటకు ఉపయోగించెదరు, ఇది తెడ్డు వేస్తే గుండ్రముగా తిరుగుచు ముందుకు సాగిపోవును. “నీ పుట్టేమి మునిగినది” అని సామెత.

654. కడుపులోనివాని కానగాలేరయా; కష్టపడుదు రింతెకొని జనులు; హీనమెరుగ నాత డిదియేల ఎరుగును.

655. కదలనీయ కుండ గట్టిగా లింగంబు గట్టివేయ నేమి ఘనత గల్లు; భావమందు శివుని భావించి కానరా. లింగమును మెడకు గట్టిగా వ్రేలాడగట్టుకొన్న మాత్రాన ప్రయోజనం లేదు. భావంలో ఆ శివుని ధ్యానించవలెను.

656. కనుల రెంటినడుము కాసంతనిలిపిన బొమలమీరి చూడ్కి పాందజేయు, (క్రమమెరింగి లోని కాంతిని బట్టుము,. (భ్రూమధ్యమున త్రిపుటిస్థానముననున్న కాంతిపుంజాన్ని జూచి, ఆ కాంతినే హృదయపీఠమున నెలకొల్పుకొనవలయును. (భ్రూమధ్యమును ('ధ్రువము, నాలుక కొనను ఆరుంధతి అంటారు.

657. _ కన్నుమిన్నుడేసి కాంతిని గమకించి తన్ను నిలిపిచూచి తలపునదలి యున్నవాడు పరము గన్నవాడె యగును. పద్యమంజరి క్రి

658. కపట వేష మూని కడగండ్లు పడనేల విపినభూమి దిరిగి విసుగనేల యుపముతోనె మక్తియున్నది కనవలె.

659. కరగకరగ బుట్టు కనకంబునకు వన్నె 'పెనగపెనగ బుట్టు ప్రేమ సతికి ముదియ ముదియ బుట్టు మోహంబు లోభంబు.

660. కల్పమనగ నగును కారణబీజంబు, కల్ప మనగ శివుని కల్పితంబు; అల్పుడేమి ఎరుగు ఆనందభోగము.

కల్పము = (బ్రహ్మదినము.

661. కలిగియు దినలేక కప్టించు రోగికి అడువారిమీద ఆశగలదె; అన్నరసముతోడ నఖిల మదంబులు.

662. _కలిగినట్టై యుండు కలుగకయుండును, మరియు లేకపోవు తిరిగి కలుగు; కలిమి నెచటజూడ గారడియనవచ్చు.

663. సికము వనములోన పెల్టుగా బలికిన భంగి, ప్రాజ్ఞజనుల పలుకు లుండు; కాకికూత బోలు కర్మబద్దుల కూత,

664. కలుపుదీసీ నరులు, కాపాడి పయిరుల బెంచు, ప్రేమవలెను బెనిచి మదిని; దృశ్యములను ద్రుంచి తెంపుగా నుండుము.

665. కలుష మొక్కయింత కొన్సింప దెందును జూడ నెవరికైన సాంపుమీర తామసం బడంగ తా వెల్లు జ్ఞానంబు.

శ్రా లోక కవి వేమన

666. కల్యమారగించి కన్నులు ముకుళించి బిజ్హిబిగిసియుండు బీదయోగి; మేకపోతువలెను మెరమెచ్చులకు నయి.

కల్యము = వేకువ; కల్టు = ప్రొద్దుపొడవకముందే భోజనంచేసి అనిగాని, ఎవరు చూడకుండా చీకటిలో కల్టుత్రాగిగాని అనుట.

667. కామియైన జనుడు ఘనుడు కాడాయెనే! కామిగాడె కృష్ణసామి ముందు? కామిగాని జనుడు గణపతి కాడొకో.

వినాయకుడు (బ్రహ్మచారి అని కొన్ని పురాణములు, ఇద్దరు భార్యలు గల వాడని మరికొన్ని పురాణాలు, పాఠాంతరాలేగదా మన పురాణాలకు విశేషము.

668. కాయము దగకూడి, కడగి యోగిగనున్న కాయ మిలను బడిన ఘనుడుగాడు; కాయమునను ముక్తి కడతేరవలెనయా.

ఈ జగత్తు ఆత్మకు కర్మ ఆచరింపదగిన (ప్రదేశము. (కర్మభూమి) ఆ కర్మకు భూతలకాయమే ఆయతనమై (నిలబడే చోటు) సాధన మగుచున్నది. మానవకాయం ధరించనిదే ముక్తిప్రయత్నానికి అవకాశం లేదు.

669. గట్టుమీద నున్న కాన్పించు సర్వము, తెలిసి తేటపడిన తెలియునెల్ల లోక విషయములను లోనిరహస్యముల్‌.
670. గట్టురాళ్ళ దెచ్చి కాళ్లచేతుల ద్రొక్కి కాచియులుల చేత గౌసిచేసి మొరకు రాళ్ళ కెరగు మొప్పెల నేమందు.

గట్టురాయి = కొండరాయి; కాచిన ఉలి = వేడిచేసి పదునెక్కించిన ఉలి (మలిచే పనిముట్టు);

మొరకు = గట్టిది, కరకు. పద్యమంజరి ధా

671. గాలి గాలి కలిసె, గగనంబు గగనంబు, మన్నుమన్ను గలిసె, మంట మంట, నీరు నీట గలిసె నిర్మలంబై యుండె. ఈ మానవకాయం పంచభూతాత్మకం. ప్రాణం పోగానే ఏ భూతం ఆ భూతంలో కలసిపోగా ఆత్మ భౌతిక వాసనారహితమై సూక్ష్మశరీరముతో స్వచ్భమై వెలుగొందుచుండును.

672. గాలి ఫణికిజేసె, కసవు బసికి జేసె, మన్ను నెరకుజేసె మరున కిలను; పుడమిలో జనులకు బువ్వట్లు చేసెరా. ఎరకు = ఎజ్జకు

673. _గుణవిహీన జనుని గుణ మెంచగానేల? బుద్ధిలేనివాని పూజయేల? మనసుబేనివాని మంత్రంబు లేలయా. 67%ఓ _ గుహలలోన జొచ్చి గురువుల వెదకంగ (కూరమృగ మొకండు తారసిలన, ముక్తిదారి అదియె ముందుగా జూపురా. అంటూనే యీయన చివరన పామూరు కొండగుహ 'ప్రవేళించినాడు.

674. _ గొట్టెలు పదివేలు కూడియుండినచోట తల్లి నెరిగివచ్చు దాని కొదమ; పరమయోగి నెరిగి భక్తుండు నచ్చురా, పల్లెటూరువాడుగా గొట్టెమందల గమనించినవాడు.

675. చపల చిత్తవృత్తి జయమొంది గముకించి నిపుణుడయ్యు యోగ నియతిమీరి తపము చేయువాడు తత్త్వాధికుండురా.

676. చింత పారదోలి, చెవియొగ్గి వినగనె కొన్ని హితవులమరి కొరత దీరు; కాన గురునిజేరి గనునించి చూడరా. శ్యహ్ర్రా--లోక కని వేమన

677. చదివి చదివి చదివి చావంగనేటికి; చావులేని చదువు చదువవలయు; చదువులేక కోటిజనులు చచ్చిరిగదా,

678. చూప్తులోని చూపు చూడంగ చూడంగ, తెలివిలోని తెలివి వెలుగుచుండు, నిద్రలోని నిద్ర నిజమని తెలియరా,

679. జపము బాహ్యపూజ చాలగా జేసియు గపటము విడలేక కష్టనరులు ముక్తి నొందలేక మునిగిరి తమమున. బాహ్యాచారాలు మతవిద్యకు గుంట ఓనమాల వంటివని శ్రీవివేకానందుడు.

680. జాతివేరులేక జన్మక్రమంబున నెమ్మదిని నభవుని నిలిపెనేని అభిలజనుల లోన, నతడు ఘనుండయా.

681. జాతులందు నెట్టిజాతి ముఖ్యమొ చూడు ఎరుకలేక తిరుగ నేమిఫలము; ఎరుకగల్ల మనుజు డేజాతి గలవాడొ. ద్వైపాయనవ్యాసుడు, వాల్మీకి, ధర్మవ్యాథుడు, విదురుడు, సూతుల జాతి ఎన్నువారున్నారా?

682. జారపురుషు మీద సద్భక్తి నిలుపుచు, పతికి నిచ్చకముగ బరగుభంగి పరముకొరకు యోగి పాటించు దేహంబు.

683. జీవలింగ పూజ చేసిన వారికి శిలల రూసమందు చింతయేల? చెలగి మధువుగ్రోల చేదు రుచించునా. పద్యమంజరి ఫ్ర

684. జీవి జంపుటెల్ల శివభక్తి తప్పుటే, జీవు నరసి కనుడు శివుడె యగును జీవుడు శివుడనుట సిద్దంబు తెలియరా.

685. _జ్యోతియందె పుట్టె సొంపైన నాదము బిందువమరె నాదనుందు తెలియ బిందునందు పుట్టె పృథివి ఆకాశముల్‌,

పోల్చిచూడండి 589, 625-637, 638-640.

687. టక్కుయోగి ఎంత టాటోటు చేసిన వివర మరసినంత వెగటు గలుగు; పరను సున్న; నరకబాధయు సిద్దంబు.

టాటోటు = మోసము,

688. ఠీవి మిగులగలుగ టెక్కెమ్ము లెత్తించి ఊరు నేల, ముక్తి ఉత్తదియగు; మంచిత్రోవ కొరకు నుహీని యత్నింపరా,

689. _డాగుపడిన పండు బాగు లేదందురు, అట్టిడాగు తమది అరయలేరు; తమ్ము నెంచువారు తమ డాగు నెరుగరు.

డౌగు = మచ్చ (ఉరుదు) గురిగింజ తనక్రింది నలుపెరుగక పగడాన్ని వెక్కిరించినదట.

690. తనకు భాగ్యమున్న తక్కువలేకుండ కలుగు భాగ్యమెల్ల కలయనుచు నమ్మకముగ జూచు నరుడె తా యోగిరా.

691. బంటువలెనె లేవ సండితంమన్యుడు, సాధుపండితుండు శాంతుడగును; కుక్కకూయ నేమి గుజ్జమునకు లెక్క.

తానె ప౦డితడనుకొనే ఆపండితుడు పెద్దలు వస్తే అతిమర్యాదచూపను సేవకునివలె లేచి నిలబడుతాడు. ఇది ధూర్త లక్షణము. ఖు లోక కని వేమన

692. తరుణి అంగమెల్ల పురుషు డెరుంగును పురుషు నంగమెల్ల పాలతి ఎరుగు, చీరగట్టుకున్న సిగ్గానా యెగ్గానొ!

అంద రెరిగిన అంగాలను దాచుకో నేలఅని, తన దిగంబరత్యాన్ని సమర్థించుకొంటున్నట్లున్నది.

693. తల్లిదండ్రు అంద, ర్ల జన్మము లెన్ని తిరిగి ఎరుగనట్టి దిక్కులెన్ని, స్పిరము నస్టిరమును తెలియలే డజ్డాని.

694. తాను నింద్రియముల తనర జయించిన తత్త్వమరసి చూడ తానె యగును; రాజయోగి యిట్లు తేజరిల్లుచునుండు.

695, తానె తత్త్యమయ్యు తన్నెరుంగగ లేక మాయతత్త్వ్యమనుచు మరగుచుండు; ధర్మకర్మములను తా రోయ తత్ప్వంబు.

696. తిరిగి తిరిగి తిరిగి దిమ్మరి గానేల తీరయాత్రలంచు తెలివిమాలి; తెలివి లోని గురుని తెరసిగా చూడరా.

697. _తోలుతిత్తిలోన తొలుత పుట్టిన తాను వెనుక దెలియ వలయు వివరమరసి, వెనుక తెలియలేమి వెజ్డియై చెడిపోవు.

698. దార బందిగంబు, తనయులు సంకెలల్‌ బంధవర్గమెల్ల ప్రహరిగోడ; మోహ మెరుగులేడు మొక్కలికాడయా,

దార = భార్య; బందిగము = చెరసాల; మొక్కలికాడు = మూర్చుడు.

699. దోస ముల్టునంటి తుర్య నుందాత్మను జూచి, ఆసల నటు స్రుక్కజేసి, వాసనను దెలిసినవాడెపో (బ్రహ్మము.

పద్య్వమంజరి ౧7

తుర్యము-తురీయము=నాల్లవది, (బ్రహ్మము. ఇది దోసకాడ నూగువలె అతి సూక్ష్మమైనది. పూర్వజన్మలో సంచితమైన వాసనాబలమును ఎరిగినవాడే పరిపూర్ణుడు. 700. ద్వారబంధమునకు తలుపులు గడియలు వలెనె, నోటి కొప్పుగల నియతులు, ధర్మమెదిగి పలుక ధన్యుడౌ భువిలోన, నోటికి తలుపు, మూత లేవంటారు గాని, ఒప్పుగలిగిన నియమాలు కలిగి, మంచిచెడ్డ లెరిగి భాషించువాడే ఈ ప్రపంచంలో మాన్యుడు. మంచిచెడ్డలను పలికేది ఆ నోరే కాబట్టి, మానవుడు ఉచితానుచితాల ఎజీగి మౌట్టాడుచుండ వలెను. చూడను వినను రెండేసి కండ్లు, చెవులను యిచ్చిన దేవుడు, పలుకన ఒకేనోరు యిచ్చినాడు. ఆంటే, కన్న విన్న దానిలో సగమే పలుకవలెనని. 701 నయముగాను దృక్కు నాళంబులోనుంచి భయముమాని వట్టి (భ్రమలద్రొక్కి స్వయముగాను బుద్ది సాధించి చూడుము, 702. నరుడెభైన లేక నారాయణుండైన తత్పబద్దుడైన, ధరణినరయ మరణ మున్నదనుచు మది నమ్మగావలె. 703. నాద బిందు కళల నయమొంది యాత్మ యం దంది, చసలచిత్త మమర నిల్పి (బ్రహ్మరం(ధ్రమునకు ప్రబలిన యోగియౌ. 704 _ నాసికాగ్రమందు నయముగా గురినిల్సి వాసిగాను జూడ వళ్యమగును; కాశికంచులగన కడగండ్డు పడనేల? కాశికంచులు = కాళి కంచులు మొదలైనవి, 705. _నిద్రలోని నిద్ర నిజముగా దెలిసిన భద్రమగును మిగులు బ్రహ్మవిద్య; నిద్ర తెలియువాడు నిర్మల యోగిరా, ర ల్లోక కవి వేమన

706. నెనరు గలుగ గురుడు నిటల దుర్గము జూపు కనుల చూడ్కి మరుగు గవయ జూపు చెనకి ఆత్మరూపు చేసేత చూపురా.

707. పతిని విడువరాదు పదినేలకైనను; పెట్టి చెప్పరాదు పెద్దకైన పతిని తిట్లరాదు సతి రూపవతియైన. య ఏకొద్ది దానంచేసినా క్షుద్ర కీర్తికండూతితో పెద్ద ప్రకటనలు చేసుకోవడం ఈనాటి వాలాయం. ఏసుశ్రీస్తు "నీ కుడిచేయి చేసిన దానము నీ ఎడమచేతికి దెలియనీయకు” అన్న సూక్తినే వేమన

708. సరను పదవి గోరు భక్తుండు నిత్యము, రాజు గోరుచుండు రణజయంబు; మూర్చుడెపుడు కోరు ముదితలతో పొందు.

709. పవలు రేయి జూడ భావంబు లోసల తాను నేను అనెడి తలపు మరచి ఉన్నయట్టి యతడె ఉత్తనుయోగిరా,

710. పిల్లి ఎలుకబట్టి ప్ర్రియమున నుండగ అదియె కోడిబట్ట ననుగమించు; మమత విడునకున్న నూనునా మోహంబు.

711. పుట్టిన జనులెల్ల భూమిని మనియున్న పట్టునే జగములు? పట్టవెపుడు; యముని లెక్క హెచ్చు, నవల తగ్గుచు నుండు.

712. పెట్టినంత ఫలము, పెక్కండ్ర కపకృతి చేయకున్న, తాను చెరుపకున్న సెండ్లి సేయునట్టి పెద్ద ఫలంబురా. గుడిలో గుగ్గిలం వేయకపోతే పోయినాపు; ఆల్పాచమానం చేయకు అన్నట్టు. పద్యమంజరి ౧7

713. బడుగు నెరుగలేని ప్రాభవం బదియేల? యోగ మెరుగబేని యోగియేల? వ్యాధి తెలియలేని వైద్యుడు నేలరా. 714 బాల్యమందు శివుని పరికింపగా లేరు యౌననంబు నందు నరయలేరు; ముదిమి యందుగూడ మోసమే కందురు. 715, బిందు నాదు జేసి ప్రియ మొప్పుగా. నల్ల నాదు బిందుజేసి నయముగాను బిందునాదు నందు భేదించి చూడము. నాదమును గురించి చాలాచోట్ల చెప్పబడి ఉన్నది. ఇంతకుముందు కొన్ని ఉదహరింపబడినవి. ఇవి మరికొన్ని : ఆవిష్కరింపబడని మూలవ్రకృతి బిందు రూపంలో వెలసిఉంటున్నది. శ్రీచక్రకోణాల మధ్య ఈ బిందువే ఉంటున్నది. ఇందుండే మొదట కళలు ఉద్భవించి వ్యక్తసృష్టి ఏర్పడుతున్నది. పోల్చిచూడండి 717 పద్యం

714. నాదునాదు గూడి నానురూపంబైన నాదులోన నాదు నాటి యుండు; వాదుజేయువారు వర్ణింపలేరయా. ల్గార్షగ్గా బిందువందు బుట్టె పెంపైన నాదము నాదమందు బుట్టె నాది శివుడు; శివుని మధ్యమందు చెలగును సూక్ష్మంబు.

715. రూఢి మదినిమించి రొద వినజాలక కౌడు జేర నేమి ఘనముకలుగు; వీటిలోని రవము విన్షంద వినుచుండు. విన్ను = ఆకాశం

716. బుద్ధియుతుని కేల పొసగని సఖ్యంబు, కొర్యవాది కేల కడు చలంబు, కుత్సితునకు నేల గురుదేవతా భక్తి కంగా లోక కవి వేమన

717. బూదిపూత లెన్న బుజముల పొంకాలు వ్రాలు లింగములును వరుస మతము లిక్కడ దగుగాక, ఎక్కడదగునట్టు.

పొంకము = అందము-బయటి చిహ్నాలు మతము కొదనుట.

721. బేసికంటివాని పెంపార మదిజేర్చి పూజ చేయవలెను బుద్దినిలిపి; ఆత్మపూజకంటె అదనంబు లేదయా...

722. _ బొంది ఎవరిసామ్ము సోషింస పలుమారు? ప్రాణమెవరి సొమ్ము భక్తిజేయు? ధన మదెవరి సొమ్ము; ధర్మమే తనసామ్ము.

723. _బొమ్మలాటవాడు బొమ్మల నాడించు భువిని జనులుజూడ పొలుపుమీర; తాను మరిగి యుండి, దైవమె ఆడించు.

724. బొమల నడుము గుర్తు పాందింప జాలక విమలదృష్టి మదిని వెలుగబోదు; తనుము తీరినంత తత్తంబు తానగు,

725. బొంది నమ్మి మిగుల సోషీంచి పలుమారు ప్రాణి విడుచుటెల్ల పాతకంబె; తనదులోన భక్తి తనరుటె మోక్షము,

726. చోడితలల జడల బూడిద పూతల భాష ణాసనముల వేషములను యోగికాడు, లోన బాగు గాకుండిన.

727... బ్రతుకు నిత్యమనుచు పదరుచు వగమీర విజ్ఞవీగువాడు వెజీవాడు; ప్రాణులెల్ల యమునిబారి గొత్జెలు సుమీ,

పద్యమంజరి ఫ్ర

728. బ్రహ్మమనగ వేరె పరదేశమున లేదు (బ్రహ్మమనగ తానె, బట్టబయలు తన్ను తానెరిగిన తానెపో బ్రహ్మంబు.
729. బ్రహ్మ మేడననుచు పలుమాట లాడేరు; వెజ్టి మూర్ధజనుల విధముజూడ బ్రహ్మ మన్నిటందు పరిపూర్ణమై యుండు. 730, అయిదు వర్ణములనె అఖభిలంబు దెలిసిన అయిదునందు ముక్తి అమరియుండు; అయిదులోననున్న అతడెపో అఖిలంబు. ఐదు వర్షములు = పంచాక్షరీ మంత్రం. “సాధిత పంచవర్ష రసనుండు” కావలెను. 731 ఆకు వక్క సున్న మవి మూడువన్నలు, ఏకమైనచోట దాకు ఎరుపు; సక్తి త్రిగుణమట్లు శోభించు పరమాత్మ.
730. ఉప్పునీరునట్టు లూహించిచూచిన కప్పురంబు జ్యోతి కలసినట్లు ఉప్పతిల్డు మదిని ఒప్పుగా శివుడుండు,
731. ఉర్విజనులు పరమ యోగీశ్వరుని జూచి తెగడు వారెగాని, తెలియలేరు; అమృతమాది రుచుల హస్త మే మెరుగును? 734 ఎరుకమాలు జీవి ఎంతకాలంబున్న చచ్చి పుట్టుచుండు సహజముగను ఎరుకనురచు చోటు నెరుగుట (బ్రహ్మము.
732. ఎరుక మరపులందు నేమేమి తోచిన సరికి గురియె కాదు సత్యమునకు; పరము నిర్ణుణంబు పాటించి కనవలె. ళు లోక కవి వేమన

736. ఎరుక యుండువాని కరుకయే యుండును ఎరుక లేనివాని కెరుకలేదు, ఎరుకలోని ఎరుక నెరుగుట తత్త్వము.

737. కడక నింద్రియముల కట్టివేయగ లేక చావు వచ్చునపుడు సన్ఫ్యసించు; నాత్మ జితము లేమి నందునా మోక్షము? కడక = పూనిక, ప్రయత్నము.

738. _ఆత్మతేజమూని అనుభవించుట ముక్తి ఆత్మతత్వ మెరుగు నతడె యోగి; ఎరిగి మరగినంత నేకమై తోచురా; ౯739, ఆత్మయందె తలపు అనువుగా నొనరించి నిశ్చలముగ దృష్టి నిలిపెనేని, అతడు నీవె సుమ్మి అనుమాన మేలరా?

739. ఆత్మలోని శివుని అనువుగా శోధించి నిశ్చలముగ భక్తి నిలిపెనేని సర్వముక్తుడగును, సర్వంబు దొనగు.

740. _ ఎన్ని తనువులైన మృతికి నడ్డముగొవు, మృతిని గెలువలేక, ఎరుకలేక దొంగరీతికాగ దొరకునా మోక్షంబు. 741/ఎ. ఏమి చదివి ఏమి? ఎరుక లేకుండిన చదువులందు పరను సౌఖ్యమేది; మానసైక్యముననె మరి ముక్తి కలుగురా. చదివి, శాస్తాదుల యందలి పాండిత్యము అలవరించుకొన్నంత మాత్రాన ఆత్మసంస్కారం కుదురదు. ఆ చదువు నేర్పును మోక్షపరమైన - ఆత్మ, వరమాత్మపరమైన-జ్ఞానముగా మార్చుకొన్నప్పుడే కైవల్యం ప్రాప్తించును. పద్య్వమంజరి 0

741. కష్టమైన మలము కడుపులో నుండగ అంతకంటే చెడెనె అన్నరసము; ఉపములేని జనులు ఉపవాస ముందురు.

742. _కష్టలోభివాని కలిమికి నాశించి బడుగువాడు తిరిగి పరితపించు, తగరు వెంట నక్క తగిలిన చందంబు. కష్ట-పదాన్ని వేమన నికృష్ణుడు, పాపాత్ముడు అనే అర్ధంలో వాడుతున్నాడు. తగరు = పొట్టేలు; ఈ ఉపమానంలో కొంత బూతు ఉన్నా సొంపు ఉన్నది. ఆ పొట్టేలు వృషణాలు ఊడి (క్రింద పడునన్న ఆశతో నక్క దాని వెంటబడినదని సొమెత. పోల్చిచూడండి 960 ప. 744, కాలధర్మ మెరిగి, కపటవృ్పత్తులు మాని ఆలుపిల్లలందు ఆశ వదలి, మేలుగాను శివుని మేల్కొనిచూడరా. 7క5. కాశియాత్ర కేగి, గంగ స్నానము జేసి కష్టపడిరి ముక్తి కానలేక; ఎనుము తిరుగుచుండదే ఎద్దు వెంబడి. ఎద్‌ అయిన (ఫైరైన) బత్జై దున్నపోతువెంట దిరిగిన సహజంగా ఉండును గాని ఎద్దువెంటబడిన ప్రయోజనమేమి? అట్టే తీర్థయాత్రలు నిష్ప్రయోజనములని వేమన తీవ్రవాదం. ఆత్మపద్దిలేని ఇట్టి బయటి తతంగాలను వేషాలను ఈయన తూలనాడుతాడు.

743. కాశి యాశ్రజేసి గాసి పడుటెగాని మోసమగును, దాన ముక్తిలేదు; పాశముడుగ పూనుఫలమె ఆ కాశిరా. పాళము = కర్మబంధము విడిపోవుటకుగా చేయు ప్రయత్నమే కాశికిబోయినంత ఫలము నిచ్చును. 7క7. _కోపమునను నరక కూపము జెందును కోపమునను గుణము కొరతపడును కోపమునను బ్రతుకు కొంచెమ్రైపోవును. ళు లోక కవి వేమన

744. కోపమునను ఘనత కొంచెమైపోవును, కోపమునను మిగుల గోడుజెందు; కోపమడవచె నేని కోరిక లీడేరు. 7క్ష9. _చదువులందు లేదు, శాస్త్రంబులను లేదు, వేదములను లేదు వాదములను, బయటనున్న ముక్తి పాటించ లేరయా, కేవలం చదువునందే ముక్తిలేదు; వీటికి బయట మహదాకాశంలో నిండియున్న (బ్రహ్మమే మోక్షము నివ్వగలదు. చదువులేక భక్తితో కడతేరిన వారు ఎందరో ఉన్నారు గదా. బాలభక్తుడు ప్రహ్లాదుడు మొదట ఏమి చదివినాడు. (ధ్రువుడు బడి మొగమే ఎరుగడుగదా. బయటనున్న బాహ్యవిషయములను బోధించు శాస్త్రములందు మనసు నిలిపిన-అనిగూడ అనవచ్చు. 750, _జీవిలోన నుండు స్థిరమును గానక తిరుగు, అస్థిరమునె వరుస నమ్మి; స్టిరము నస్టిరమును తెలియ జీవికి ముక్తి శాశ్చతమైన అత్మ లోపలనుండగా అస్థిరమైన దేహాన్ని జీవి నమ్ముతున్నాడు. కాని ఏది నిత్యమైనదో, ఏది అనిత్యమైనదో తెలిసికొని, అర్భించువానికి మోక్షము లభించును.

745. _ జీవులెల్ల ముందు జీవాత్మ పరమాత్మ జతలెరుంగ పాొపజలధి బడరు; నావ నడుపువాడు నట్టేట మునుగునా,

746. తాను సకల మౌట, తనలోని సకలంబు, తనదులోని వెలుగు తానె ఎరిగి యున్నమానవునకు నొనరును ముక్తిరా,

747. నాకు నెవరు దిక్కు? నడి నాళములలోని నేగుజుక్క వంటి వెలుగుదిక్కు; వెలుగుకంటె దిక్కు వెదుకంగ లేదురా. సాధకుడు వెన్నెముక ॥క్రింది చివరన ముక్కోణంగా ఉండే మూలాధారములో సర్పాకారం కలిగి, అణగినిద్రిస్తున్న కుండలినీ శక్తిని సాధనతో లేవగొట్టినచో, (సృష్టించినచో అని కొందరు) పద్యమంజరి (లా

జ్యోతిస్వ్తరూపమైన ఆ శక్తి వెన్నుపూసల నడిమిగొట్టంలో (సుషుమ్న) పైకి ప్రాకి, నాడుల ముడులైన ఆరు చక్రములు "1౧565 అవరోధాలను దాటుకొని, మెదడు అందలి సహ(స్రారమనే వేయి దళాల పద్మాన్ని అంటి జీవికి దివ్యశక్తిని, ముక్తిని ఇస్తున్నది. వెన్టెముక మెదడులో ఒక మొగ్గ ఆకారంలో అంతమగుచున్నది... మెదడు ఒక [ద్రవంలో తేలియాడుతుంటుంది. సర్వశక్తియుత మైన ఈ కాంతినే ఓజస్సు అందురు. దీనితో సాధకుని విజ్ఞానగ్రంథి బాగా తెరుపబడినదగును. షడ్చ్రాలు యివి : క్రిందిది-మూలాధార, రెండోది స్వాదిష్టాన, ఇట్టనే-మణిపుర (నాభి), అనాహత విశుద్ధ; ఆరవ చివరిది-అజ్ఞ, కాబట్టే వేమన; జ్ఞానమార్గాన్ని చూపుచున్న ఆ వేగుజుక్కవంటి కాంతే తనకు దిక్కు అని, వేరేదానిని వెదకవద్దని అంటున్నాడు. పోల్చిచూడండి 376 ప. 754. నిజము కళలమీరి నిత్యుండు కావలె; పలుకులోని పలుకు పదిలపరచి వేడుకలర, ముక్తి వెన్నంటి యుండురా. నాదబిందు కళారీత్రుడు = (బ్రహ్మం. 75ర్‌, పంచశత్రువులను పంచబాణుని గెల్చి పంచవర్లములను పఠనచేసి పంచనక్ష్రములను ప్రతిఫలించెడువాని పంచజేరు, వాడె పరుడు నేమ. పంచ శత్రువుల = పంచేంద్రియాలు; పంచబాణుడు = నవమల్లిక మొదలైన ఐదు పూవులు బాణములుగా కలిగిన మన్మథుడు; పంచవక్రుడు = ఈళశానము మొదలగు ఐదు ముఖములు గలిగిన శివుడు; పంచవర్షములు = నమశ్శివాయ పంచ = వరండా, 756. పరము గోరనట్టి పాొమరజనులకు స్పిరముగాను బుద్ది చిక్కబోదు తరముగాని పరము; తలపోతయగు రోత. 757. పరము సరమటంచు పలుకుదు రందరు పరమునందు నేమి ప్రబల ముండు; పరము డిందునందు పరిపూర్జుడేగదా. ళు లోక్త కవి వేమన

758. _చూపులోని చూపు చూడనేర్చినవాడు చూపులోన నుండి చూచువాడు, చూడజూడ తన్ను జూచును, నిక్కము

759. _ కలువపూల వంటి కన్నులుండిన నేమి చిలుకపలుకు లట్టు పలుకనేమి తెలివిబలిమి గలిగి తేజరిల్లగ నేమి, తులవగామి అలరు నెలత వేను, ఎంత రూపసౌందర్యాదులున్నా నెమ్మది, మర్యాద గలిగిన స్త్రీయే రాణించును - అలరును.

760. టెక్కెమెత్తి చెప్పు మొక్కడే దేవుడు; నిక్కముగను లోన నిలిచియుండు చక్కజూచునతని సంతోషమున ముంచు. టెక్కె మెత్తి = పతాక మెగరగట్టి,

761. తనదు రూపమెల్ల తనలోన జూచియు మనసు దీపముగను, మమత విడిచి, అనుదినమును గాంచు నతడుపో బ్రహ్మము.

762. _ తన్ను తాదెలిసిన తానెసో బ్రహ్మము తనువులోనె ముక్తి దగిలియుండు; తన్నరుగనివాడు తానెట్టి బ్రహ్మంబు?

763. తన్ను వెదకిచూడ తానెయౌ జీవుండు, తత్త్వమరయ నగును తానె ఆత్మ; మన్ను మిన్నులేదు మయము లేదయా. తన్ను తెలుసుకొనగానే ఈ దృళ్యమాన ప్రపంచమంతా ఏకాకృతిలోనే నెలుగుచుండును.

764. _తసములేల; అరయ ధాత్రి జనులకెల్ల నొనర శివునిజూాడ ఉపముగలదు మనసు చెదరనీక మహిలోన చూడరా. ఉపము = ఉపాయము. పద్యమంజరి వ"

765. తరచు తనువుబాసి, తరితో తనుమరిచి తాను నేనను తగు తలపుమరచి ఉండు నాతడు గద ఉత్తమ యోగియౌ.

766. తాను జన్మమెత్తి దానధర్మములీయ కర్మగతిని యముడు కష్టపరచు; కర్మధర్మములను కడద్రోయ బ్రహ్మము. ఎన్ని దానాలుచేసినా, వెన్నాడివచ్చిన పూర్వజన్మ కృతముల ఫలము ప్రారబ్ద రూపంలో ఇప్పుడు, ఈ జన్మములో అనుభవింపక తప్పదు. కర్మలు, ధర్మాలు లయించిపోవునది బ్రహ్మత్వంలోనే.

767. తిట్టి కొట్టిరీని తిరిగి మాటాడక ఊరకున్న చూడ నుర్విమీద వాడగు పరమాత్మ; వర్ణింప శక్యమా! న ఒరులు తిట్టీనప్పుడు తిరిగి త్రిట్టితే ఆ దూషణాన్ని స్వీకరించినట్లగును; తిరిగి తిట్టకున్న ఆ ట్టు వెనుదిరిగి అ తిట్టినవారినే చేరుతున్నది. ఇదే దూషణానికి తగిన శాస్తి. చంపదగినయట్టి శత్రువు. మొదలైన పద్యాలు ఈ భావాన్నే ప్రకటిస్తున్నవి. 768... తిరిగి తిరిగి నరుడు ద్రిమ్మరి గానేల అందువల్ల యేమి అధిక మొప్పు; అంతరంగ మెరిగినప్పుడే శివుడౌను.

768. దూలములనుబోలు దురవస్థ లవియెల్ల రోస్కి ఆసలన్ని కోసివేసి, వాసనల త్యజించు వాడెపో బ్రహ్మంబు. వాసనలు = పూర్శజన ల జ లేక ప్రభావము ర్వజన్మయందు పేరుకొనిన (సంచితము) కర్మల సంబంధమైన జ్ఞానము

దొడ్డవారమంచు (తోవ డొంకలుగొట్టీ ఎద్జమైన జనుల అంటగట్టి చుక్షొ ప న్నయట్టి దోష మెక్కడబోవు. “గ లోక కవి వేసున

అంటగట్టు = ఇద్దరు ముగ్గురిని తాళ్లతో ఒకటిగా కట్టుటో, చెట్లకు పెడరెక్కలుగా కట్టివేయుటో. 771. ధరను దేవళముల తగులు వీడినవాడు తనువు గుడిగజేసి, తన్ను నిలిపి లోకబుద్ది విడిచి లోచూపు చూచురా. తగులు=తగులము, సంబంధము; సాధకుడు ఆంతర్ముఖుడు కొవాల. 772. నిన్ను జూచెనేని తన్ను దా నురచును తన్ను జూచెనేని నిన్ను మరచు; ఏ విధమున మనుజు డెరుగు నిన్నును దన్ను. తత్త్యమసి=అదే నీవని తెలిసికొనినప్పుడే ముక్తి 778, పంచభూతములను పరగి యుండీనవాడు పంచలింగములను ప్రబలియుండు పంచబీజములను భావింప తొనయా, 774 పంచ భూతములను పరగ నింద్రియముల సంచరించినపుడు జగముకలుగు; సంచరింపకున్న జగమెట్టు కలుగురా, సృష్టిని ఉపసంహరించి, ఆలోకంభైన పెంజీకటిలో ఏకాకృతిని వెలిగే శక్తిలేక ప్రాణం, మరల ఆకాళంలో (మహత్తులో) సంచరించినగాని, అలోకమైన స్థితిలో ఎగుడుదిగుడు (10212200) ఏర్పడదు. ఈ వ్యవస్థయే మరల పంచభూతాలలో కదలిక ఏర్పజచి, సృష్టి ఆవిష్కరణకు దారిచూపుతున్నది. ఈ శాస్త్రసిద్ధాంత (3618౧680 78600) నిర్షచనమే ఈ చిన్న పద్యం. ఈ ఐక్యతను కనుగొనుటే నేటి సైన్సు లక్ష్యమై ఉన్నది, 775. పని తొడవులు వేరు బంగార మొక్కటి, పడు ఘటములు వేరు ప్రాణమొకటి, అరయ తిండ్లు వేరు ఆకలి యొక్కటి దీనికి పాఠాంతరాలు ముండు పేర్కొనబడి ఉన్లవి. ఇంకొక రూపొంతరమే క్రింది పద్యం. పద్యమంబరి షా

776. పరగ బొందులు పది, ప్రాణం బదొక్కటె పుష్పజాతులు పది పూజయొకటి పసులవన్నైెలు పది పాలన్ని యొక్కటే. వెనుకటి పద్యాల బిగువు ఒప్పు వీటికి లేవు.

777. పరగ బొమ్మగుడ్దు పరికించిచూచిన కులములన్ని అందె కూడిపుట్టె, నందరొకటి కలియ నన్నదమ్ములె కదా, (బ్రహ్మాండానికి వేమన ఆంధ్రీకరణమే ఈ బొమ్మగుడ్డు. మూలమందొకటే అయిన శాఖలకేల భేదమని గట్టివాదం చేస్తున్నాడు. వేపచెట్టు కొమ్మలకు, దాని బోదెకు గుణమున భేదమున్నదా? 778... పలుగురాళ్లు దెచ్చి పరగ గుడులు గట్టి చెలగి శిలల సేవ జేయనేల; శిలల సేవజేయ ఫలమేమి గల్లురా.

778. పిసినివాని యింట పీనుగు వెడలిన కట్టె కోలలకును కాసులిచ్చి; వెచ్చమాయెనంచు వెక్కి వెక్కేడ్చురా,

779. పుక్కిట సతివాని పూజింప దోషంబు ఉరము సుదతివాని ఊహలెస్ప నెత్తి యువిద వాని బత్తియే పరమిచ్చు. వ్యంగ్యంగా ఎగతాళి చేస్తూనే శివపూజ (శ్రస్టమంటున్నాడు. ('బ్రహ్మపూజ శాపమట (లేదుగదా); దేశంలో రెండు, మూడు దేవాలయాలు ఉన్నవని వినికిడి,

780. _ పుట్టలోన తేనె పుట్టిన రీతిని గట్టుమీద మణియు పుట్టునట్టు కట్టెలోన నగ్ని పుట్టిన విధమున పుట్టి మెట్ట నలెను భువిని వేను. భి లోక కవి వేనున

781. పుట్టు వార లెనరు, పుట్ట కుందురెనరు, పుట్టీ గిట్టనట్టి పురుషులెవరు? పుట్టి పుట్టనట్టు బోధించి చూడరా.

782. _పుడమిలోన నరులు పుత్రుల కనగోరి అడలుచుందు రెపుడు నాశచేత; కొడుకు కలిగినంత కులముద్ధరించునా.

783. పురహరునకు నేత పురుగు తా నేసిన స్థిరము కలుగు జ్ఞానజీవమయ్యె; నేత కేమివచ్చె-నిజభక్తి హేతువు. శ్రీ = సాలెపురుగు; కాళ = నల్లత్రాచు; హస్తి = ఏనుగుకు ముక్తిని ఇచ్చిన దేవుడుగదా శ్రీకాళహస్తీశ్చరుడు. ఎరుకలవాడు-కన్నప్ప, కన్ను ఇచ్చి తరించిఉన్నాడు.

784. సెక్కు చదువులేల, పెక్కు వాదములేల? ఒక్క మనసుతోడ ఊరకున్న సర్వసిద్దుడగును, సర్వంబు దానగు,

785. పెట్టువార లెవరు, పెట్ట కుంద్రెవన్వరు, పెట్టి పెట్టనట్టి దిట్టలెనరు? పట్టు దప్పకుండ భావించి చూడరా.

786. సెట్టిపోయు వాడు కట్టడిగలదాత, తిట్టిపోయువాడు తుట్టెపురుగు; రట్టు సేయువాడు రాణింపునకు రాడు.

787. సెరట చెట్టుబెట్టి పరికింపకుండిన వెలుగుదాటి తీగ వెడలబారు; ఆడుదాని గుణము అటువలె నుండురా, పెరడు = ఇంటివెనుక దొడ్డి, లేక తోట; వెలుగు = కంచె, కర; తీగలను లోపలికి మళ్ళింప కుంటే, అవి కంచెదాటి బయటికీ అల్లుకొని పోతవి; అట్లనే ఆడుదానిని అదుపులో పెట్టకపోతే 'సైరవిహారిణి అవుతుంది. ఇంకొక పద్యంలో “కాపు (రక్షణ) లేనిదాని చూడరా” అని ఎచ్చరిస్తున్నాడు. పద్యమంజరి గ్ర

709, ప్రణవ మరయలేక భక్తుండు కాబేడు, జ్యోతి నరయలేక జోగిగాడు; నిత్యమరయలేక నిర్వాణి కాడయా. నిత్యం న శాళ్ళతమైనది; నిర్వాణి = మౌనము వహీంచి అంతర్ముఖు డగుట - మౌట్లార కుండుట; అంటే, తన ఆత్మలో తానే వితర్కించు కొనుటే. 790. ప్రభుల కిచ్చునట్లు రహి పేదలకు నీరు వనిత కిచ్చునట్లు వటుల కీరు సురకు నిచ్చునట్టు సుధకును నీయరు. నటువుజ బ్రహ్మచారి, 791. ప్రాణ బంధములను సంటకాపెరుగు ఎరుకలుగు జ్ఞాని ఎరుగుగాక; ముద్రలందు లేదు మూలమండేగాక. పంటకాపు = రెడ్డలో ఒక శాఖ, పంటనాడు అనేది పూర్వం, నేటి నెల్టూరు జిల్లాలోని గూడురు, నాయుడుపేట ప్రాంతం. కొండవీటి రెడ్డు పంట కాపులు. వేమనగూడ ఆ తెగవాడని. అన్వోనే దేశంగా అప్రేరితంగానే తన కులం చెప్పుకొంటున్నాడు. పంటలో ముదురు (పెరమారెడ్డి తెగ లేత, (శాటంరెడ్డి తెగు అని రెండు శాఖలు. ఇప్పుడు నెల్లూరు జిల్లాలోను, తమిళనాడులోను య ళా ఈ శాఖవారు యెక్కువగా ఉన్నారు. ముద్రలు ఇ వైష్ణవ చక్షాం కితాలు. 792. ప్రాణమగును గాలి, (బ్రహ్మాండమగు మేను మిత్ర చంద్ర శిఖులు నేత్రచయము మరియు దేవుడనగ మహిషీద నెవరయా. మిత్ర = సూర్య, శిఖి = అగ్నిః ప్రాణశ్తేగాలి అనబడే ఈథర్‌, ఇక బ్రహ్మాండము మూల్రకృతి (మహత్‌ నుండే పదార్థరూపమైన శరీరం పుట్టుతున్నది. దీని పూర్షస్వరూం విరాట్పురుషుడు, 793... ప్రాణ మిలను లేక ఫరమందగా రాదు, ప్రాణ ముండగానె పరముగలదు; ప్రాణి పరముకంటె భావింప శేరతే. య్ర్ణ్ర--లోక కవి వేమన

79... ప్రొద్దు పొడుచు చోటు, ప్రొద్దు నిలుచుచోటు, ప్రొద్దు గ్రుంకుచోటు సాసగజూచి ప్రాద్దెరిగినవాడె పాలుపైన యోగిరా. 795. _ ప్రొద్దు పొడుచు టెరిగి, ప్రొద్దు నడకెరింగి ప్రొద్దు కుంకునట్టి పోలి కెరిగి, ప్రొద్దు తెలియునతడె పొలుపొంద బ్రహ్మంబు. 796. ప్రియములేని విందు పిండివంటల చేటు భక్తిలేని పూజ పత్రిచేటు ఓజమాలు నాలి టోలి మూడలచేటు. న ఓలి = పెండ్లికూతురుకు యిచ్చే కట్నము. ఇదే స్రీదనముగా పరిగణిస్తారు. మాడ = పాత కెము; మాడ-చవలం-దుగలం ఇట్లా విభాగాలు, ఓటి ౯ క్రమము; సన్మార్గము = నీతి. 797. ఫణితిదెలిసి మారు పల్కుటే యుక్తము, గణనకెక్కునట్టి ఘనుడె ఎపుడు; గుణములేక యున్న కుదురునే యూహాలు. 798, _బండదాని కేల బంగరు మొలత్రాడు: విధవరాలికేల వెండిగొలుసు, ముచ్చుముండ శ్రీల ముంజేతి కడియాలు. 799... బంధుకోటి బాసి బయలును దెలియకో సింధుపుత్రి మాయ జిక్కెగొదె శాజ్జీన్‌ యంతనాడె; జనులకు శక్యమా. సింధుపుత్రిమాయ నా లక్ష్మీదేవి మాయ; శాబ్లిన్‌ గా! విష్ణువు ? సింధువు = సముద్రము. 800. బయల నిల్లుగట్టి పరికింపనేరక బ్రమసి తిరుగువాడె పామరుండు బయల పడిన తొనే బ్రహ్మమైసోవును. పద్యమంజరి శ్ర

801. బయలు బ్రహ్మనుంచు పరికించు చుందురు బయ అదేల తాను బ్రహ్మమగును, (బ్రహ్మమైన బయలు పరికింప తత్వమే.

802. బయలు రూపుతనకు బయలుగా జేసి, యా బయలు రూపు నంటి భ్రమయకుండి బయలులోని బయలు భానింప పరనూత్మ.

803. బయలులోనె సెనగ, బయలులో మునిగియు బయలు తెలియలేడు బంధకుండు; బయలు బ్రహ్మమనుచు భావించిచూడరా.

804. బయలులోని బయలు పరికించిచూడక, బయలు రూప్పుజూచి భ్రమయనేల? మురికి దేహముందు మోహంబు విడదయా.

805. బాట తెలియకున్న బహుదూరమై తోచు చోటు తెలియకున్న చూపునిలదు కోటకొమ్మమీద కుదురుగ జూడరా.

806. అన్యులకును వచ్చు నాపద తనదిగా నెన్నువాడు భువిని నున్నవాడు; ఎన్ని, దానిలోని ఇహపరంబుల లెస్స కన్నవాడు మిగులు ఘనుడు వేమ.

ఎన్జి = మంచిచెడ్డలు నిర్ణయించి,

807. భాష లెన్నిటిలోనైన భావ మొకటె; వేషములలోన జిక్కని విధమెరుంగు పోషకుండని తలచుట పాొందుగాదు; దోషమున్న ఎరుంగము తొలుత వేము.

ళు లోక కవి వేమన

808. మంటికుండ వంటి మాయాశరీరంబు చచ్చునెన్నడైన, చానదాత్మ; ఘటము లెన్నిమైన గగన మొక్కటెకదా.

809. మడియు వాడెనండు, మడియని దెవ్వడు పాటుజేసి చూడ బట్టబయలు; సారిది జలఘటమున సూర్యుని చందము.

810. మనసునందు ముక్తి మలయుచు నుండగ మనసు నెజుగలేని మనుజులెబ్ల, మనసు నంటలేక మూయమైపోయిరి.

నీ మనసే నీ సుఖదుఃఖాలను కల్పిస్తున్నదేగాని, స్వర్గము నరక మనేవి వేరేలేవు. ఇది తెలుసుకోలేక మానవులు బాధపడి నళిస్తున్నారు.

811. మనసులోన శివుని మానకనిల్సిన యోగియగు నతండె ఉర్విలోన; శివుని దలపలేని చిత్తం బదేలనో!

812. ముగురిలోన వెన్కముందు గానగలేక నరకమునకు బోవు నరులుగలరు; ముగురి కందనట్టి మూలమూర్తి యొకడు.

ముగురిలో = (త్రిమూర్తులలో.

813. మేక చంకబెట్టి మెలగుచు, మందలో బ్రమసి తిరుగు గొల్లపగిది గాను, దేవునెరుగక పరదేవతల దలంచు,

814. రూపు జూచి మెచ్చి రూపింప నేరక వేదశాస్త్రములను వెదకుటేల; దాపుగానె యున్న దర్భణ మట్టుల శివుడు భావమందు చెలగు వేమ.

పద్యమంజరి శు

815. లేదు జగతి నంచు వాదు సేయగవచ్చు సోది చెప్పరాదు; సూక్ష్మమెరిగి పాదుకొల్పిబుద్ది పరికించి చూడరా.

816. విన్న వాడెవండదొ, కన్నవా డెప్వడొ విన్నకన్నవాని వివరమేమొ! అరసి చూడవలయు నంబుధి నైనను.

817. వేదములుచదివియు విజ్ఞవీగుటెగాని, అధమగతిని బడిరి యయ్యలెల్ల బ్రహ్మ మహిమదెలిసి బ్రతికిన బ్రతుకయా,

818. _వేదవిప్రు లెల్ల విశ్వోపకారులు, సాక్షియున్నవాడు జగతిలోన, అట్టివారి నరులు నరయ రిదేలకో,

819. _వేదసారమెల్ల వెదకి తొ జూచియు లీనమైన బ్రహ్మరీతి దెలిసి పరము గనెడివాడు పరమాత్ముడగునయా.

820. అంజనంబు కనుల కంటించి చూచిన సామ్ముదొరకు భువిని సూత్రముగను; గురునినమ్మి కరుణ గుణనముంటి చూడరా.

సూత్రముగ = సులభముగ,

821, అన్ని దానములను అన్నదానమె గొప్ప; కన్నవారికంటి ఘనులు లేరు; ఎన్న గురువుకంటె ఎక్కువలేరయా,

822. ఇపహమునందు గురున కీదేహమిచ్చిన పరము జూపి గురుతు సట్టీయిచ్చు; స్థిరముగాను బుద్ది సెడనీక చూడరా.

శ్ర్హ్రా..-లోక కవి వేమన

823. ఇహము విడిచి ఫలము లింపుగ గలవని , మహిని పల్కువారి మాటకల్ల; ఇహములోనె పరము నెరుగుట కానరా. మనుజశరీరధారి అయిన యాత్మ తరించను. కర్మకు అనుకూలమైన ఈ ఇహమునందే పరమును సాధించవలెను. దేహం ఆత్మకు భోగాయతనం. కాబట్టి ఇక్కడనే జీవన్ముక్తావస్థను చెందవలెను.

824. _ ఉన్నదన్న దెరుక నూహను రెట్టించి మన్నుమిన్ను నడుమ మారులేక ఉన్నవాడె పరము గన్నవాడగునయా.

825. ఉసురు లేని తిత్తి ఇసుమంత నూదిన పంచలోహములను భస్మనుగును; పెద్దలుసురు మన్న పెనుమంట లెగయురా,

ఉసురు = ప్రాణము; ఉసురుమను = మానసికంగా బాధపడు.

826. ఎట్టి మంత్రమైన నెంగిలి గాకుండ పలుక వశముగాదు బ్రహ్మకైన; ఎంగిలెంగి లందు రెందుకో జనులెల్ల,

827... కారుకారు గురులు కాగుణింతము జెప్ప, శాస్త్ర పాఠములను జదివిచెప్పు; ముక్తిదారి చూపు మూలము గురుడురా!

828. గురుతు గనుచు చెప్పు గురు వెవ్వడును లేడు గురు తెరుంగు శిష్యవరుడు లేడు; గురుడు శిష్యుడనుట గుడ్డెద్దు చేనురా,

829. గురము గూడుచేసి గుణము పత్తిగటేసి, సరవి కర్మసమితి చమురుచేసి, మూల నొక్కజ్యోతి ముట్టించి చూడరా.

పద్యమంజరి ్ట్ర

830. గురువుతోడ పొందు కూడియుండినవాడు చేరి బ్రహ్మమంటి చెలగియుండు; మరుగు దెలిసెనేని మర్మంబు లేదయా.

831. గురువు దానయయ్యు గుణమించుకయు లేక చందమామ కిచ్చి శాపమతుడు; గురుడు శాపమూన కూడ దెప్పటికైన, గురుభార్య తారను (ప్రేమించి చంద్రుడు శాప(గ్రస్తుడైనాడు.

832. _గురుపు చిల్లగింజ. కుంభ మీదేహంబు, ఆత్మ కలుషపంక మడుగుబట్ట తేరి నిలిచేనేని దివ్యామృతమ్మురా. చిల్ల-ఇందుగు గింజను సాది ఆ గంధం బురదనీటిలో కలిపిన వెంటనే మడ్డివేరై క్రిందకు దిగిపోయి, నీరుతేరి శుభ్రమగును, ఏటిసాల్పు పల్లెలవారం దరికి తెలిసిన సామాన్య విషయమిది, దీనిని వేమన వేదాంతపరంగా జోడించి చెపుతున్నాడు. జ్ఞానం అజ్ఞానాన్ని తొలగించి, దానితోగూడ 'క్రిందకుపోయి-ఇక అవసరం లేనందున - మోక్షప్రాప్తిని కలిగిస్తున్నది. ఇట్టే చిల్లగింజ గంధం పని చేస్తుంది. కతక క్షోదవత్‌ (కతక్ర = చిల్లగింజ; క్షద = సాదిన గంధం) అని సూత్రం. ఈ శంకరభాష్య సూత్రం, ఇంగిత మెరిగిన వేమనక్రు తెలిసి ఉండవలసిన అగత్యం లేదు. దీనితోనే వేమన సంస్కృత పండితుడు అని అన పని లేదు. ఇది సర్వసామాన్య గ్రామీణ విషయం,

833. గురువు తానయినను హరుని తా జూపును, బ్రహ్మలోక మితడు పారజూప్పు; శిష్యునరసి తట్టి చీకటి బాప్పురా, తట్టి = వీపు తట్టి ఎచ్చరించి గట్టిగా చెప్పుట. 834 పాలు పెరుగు నేయి పరగు నన్నముదిని, ప్రీల గననివాడు శీలవంతు డొక్కడైనవాడె ఉత్తమశివుడయా, 835, _ గురువులేక విద్య గురుతుగా దొరకదు, స్పపతిలేక భూమి నియతిగాదు; గురువు విద్యలేక గురుతర ద్విజుడౌనె. క్ట లోక్ష కవి వేవమున

834. గురుని శిక్షలేక గురుతెట్టు కలుగునో అజునికైన వాని అబ్బకైన; తాళపు చెవిలేక తలుపెట్టు లూడును,

835. ఛాత్రధర్మ మెరిగి చక్కని భక్తితో గురుని సేవజేయ కుదిరినప్పుడె, సర్వ మర్మములును చక్కగా విడిపోవు. ఛాత్ర = శిష్య.

836. జ్ఞాని యనెడువాడు ఘనతేజనుందును పూని సుఖము జెందు, పుట్టబోడు, తానె తానటయ్యు తనలోనె వెల్లును. తానె బ్రహ్మ మనిన ఎరుకగలిగిన యోగి, సత్య నిత్య సుఖిటైై తనలోనే తాను వెలుగొందుచుండును ఇట్టి యోగికి పునర్జన్మములేదు.

837. బుతువు ననుసరించి స్థితి కాలముననొప్పు గతిని బట్టి మనుజు మతియు నొప్పు స్వేచ్చబట్టి ఉవిద చెల్లాటమును నొప్పు. వర్షము ఆతపమూ కాలకీలితములు - కాలానుగుణంగా వచ్చిపోతుంటవి. అట్లే మానవుని మతి ఎంతో గతి అంటే. అట్టే ఆడుదానిని అదుపులో పెట్టకుంటే సమయానుకూలంగా చెలరేగుతుంది.

838. తలపులోని మరులు తలపు లెరుంగక, తలలు బోడులైన ధన్యతేమి? తలపులోని తలపు తత్త్యమం బెరుగుము. 8క1. తల్లిదండ్రిమీద దయలేని పుత్రుండు పుట్టనేమి, వాడు గిట్టనేమి; పుట్టలోన చెదలు పుట్టదా గిట్టదా. పద్యమంజరి 7

839. తల్లిదండ్రు లెన్నదగు తాలిగురువులు, పార్వతీభవు లిల పరమగురులు; కూలివాండ్ర జగతి గురులన (ద్రోహము, కూలి తీసుకొని ఊడిగం చేసేవారివలె డబ్బుతీసుకొని ఉపదేశం చేసేవారు నిక్కమైన గురువులు కానేరరు. 843, తల్లిబిడ్డలకును తగవు పుట్టించెడి ధనము సుఖము గూర్చునని గణింత్రు; కాని, ఎల్లయెడల ఘనదుఃఖకర మది. పోల్చిచూడండి 172 ప. ర5క4. తన్ను నిర్మలముగ తనదు గుణములన్ని చేయలేని గురుడు చెడుగురుండు; గుడ్డితట్టు నెక్కి గునికినట్టగునురా. తట్టు = నీచజాతి గుజ్జము; గునుకు = పరువెత్తు

840. తామసించిచేయ తగ దెట్టికార్యంబు, వేగిరింప నదియు విషమమగును పచ్చికాయ దెచ్చి పసడవేయ ఫలమౌనె? చామసించు = ఆలస్యముచేయు; ఫడవేయు = బాగా ముదిరిన కాయలను పండునట్టు చేయు పనులు-మక్కువేయు, చేయవలసిన పనులు తగు తరుణంలో చేయవలెనేగాని, ఆలపించినను, వేగిరపడినను పాకము చెడును.

841. తాను విమలుడైన, తన గుణమంతుయు శివుని కీని గురువు చెడ్డ గురువు; గుడ్డి గుజ్జమెక్కి గుడిచుట్టినట్లగు, శివునికిచ్చు = ఫలత్యాగ బుద్ధితో తన విమల గుణమును ఇష్టదైవమునకు (శివుడు) అర్పణముచేయుట, భు లోక కవి వేనున

842. _ తిత్తిలోని శివుని స్థిరముగా తెలియక తిక్కపట్టి నరుడు తిరుగుచుండు; తిక్కతిర్చగ గురు డొక్కడె దిక్కురా,

843. తొత్తుతోడి పొందు దోషంబు దోషంబు, ముచ్చుతోడి పొందు తెచ్చునింద తలవరింటి పొందు తలతోనె తీరురా, .. పద్యానికి అధిక పాఠం, తలతోనె తీరు = తలవరి కాబట్టి తల నరికివేస్తాడు. పోల్చి చూడండి 626 ప. 8క9. త్రాడు మెడకువేసి తనకు శూద్రత్వంబు పోయెననెడి దెల్ల బుద్దిలేమి; మనసు నిలక త్రాడు మరి వన్నదెచ్చునా. మెడత్రాడు = యజ్ఞోపవీతం.

844. దర్శనంబులందు, ధర షణ్మతములందు, వర్ష మాశ్రమముల వదల కెప్పుడు తిరుగుచున్నవాడు ధరలోన నంధుండు, గుడ్డెద్దు చేలో బడినట్టు కండ్లు మూసుకొని శాస్త్రాలు చదివినంత మాత్రాన ప్రయోజనం లేదు. ఆత్మానుభవాన్ని సమకూర్చి పెట్టగలిగిన సాధనతో కూడిన శాస్త్రవరిజ్ఞానమే ముక్తిదాయకము. ఈ స్థితిలో కులము, ఆశ్రమ ధర్మము లెక్కలోనికి రాగూడదు.

845. _ దాతలేని కొంప దయ్యాల పెనువాడ, నీతిలేని మాట వాతిచేటు; ప్రీతిలేని లంజ (ప్రేత వాహనమయా, వాతిచేటు = నోటికి నష్టము.

846. దేవపూజలందు దేవాలయములందు దేవుడంచు మొక్కి తెలియలేక తఉరుగుచుండు వాడు దేవాధిదేవుడా? పద్యమంజరి ష్ట్ర

847. దేహమాత్మలు వేరని తెలియలేక మోహమున జిక్కి నిద్రలో మునుగుటేల? సాహసమ్మున గురుభక్తి సలుపవలెను; వివరమాతండు దెలిసెడు వేగవేమ.

85%. నిజము కల్ల రెండు నీలకంకఠు డెరుంగు నిజము లాడకున్న నీతిదప్పు నిజములాడు వాడు నీరూప మనవచ్చు.

నీరూపం = దైవస్వరూపం.

855. నూరు పలుకవచ్చు, నుడి వ్రాయగా రాదు వ్రాతకన్న సాక్షి వలవదెన్న; పరగ లేని వ్రాత భంగపొటుందెచ్చు.

నూరు మాట్టాడుగాని, వాటిని వ్రాతకు ఎక్కించవద్దు: వ్రాతేగదా గట్టి సాక్షి, లేనివ్రాత = ్రాప్తిలేని విషయం.

856. _ నేర్చి నడుతు నన్న నేరమి తావచ్చు, ఓర్చి నడతు నన్న ఓర్పు రాదు కూర్చి నడతునన్న కూడంగనీయదు,

857. _పట్టుకొమ్ము వదలి, పలవింపనేటికి; ఇట్టె గురునివేడి గుట్టునెరిగి నిట్టనిలువు గాంచి నిర్గుణమందరా,

నిట్టనిలువు = స్వస్త్వరూపం.

858. పడతి మోసె నాకడు, పడతి వేసెనొకడు పడతి నురముజేర్చి బ్రదికెనొకడు; పడతి కొరకె పెక్కుపాట్టును పడిరయా,

పెండ్లాలక్రై (త్రిమూర్తులు పడిన పాట్లు ఈ విషయం భిన్న విధాలుగా చెప్పబడి ఉన్నది. భి లోక కవి వేమన

859. పడుచు నూరకేల పారజూచెద రొక్కొ ఎంతవారలైన భాంతి జెంది; లోనమీరు కాము లొంగజేయగలేర,

మీరు = విజ్బంభించు.

860. పరగ నింతదనుక పడినపాటెరుగడొ ఘనతనొప్పు మనుజుడనగ బుట్టి? కీడు మేలెరుగక క్రిందగు, చిత్రము!

861. పరుల విత్తమందు భ్రాంతి వాసినయట్టి పురుషు డవనిలోన పుణ్యమూర్తి పరుల విత్త మరయ పాపసంచితమగు.

862. పక్షిజాతి బట్టి పరగ హింసలుబెట్టి గూళ్ళుగట్టి యందు కుదురబెట్టి యుంచు వారి కట్టి పంచనరాదొకో.

863. పాలరాళ్ళ దెచ్చి పరగంగ గుడిగట్టి చెలగి శిలల పూజ చేయుచుంద్రు; శిలలసేవ జేయ చిక్కునదేమిటి?

86క.. పాలు పెరుగు వెన్న పాయసంబును నేయి జున్ను లెన్నియైన జూడ పాలె; పాలవంటి కులము బ్రహ్మంబు గానరో!

తత్త్యము ఒకటే ఆయ్యు విభిన్నరూపాలలో కనబడుచుండును; అయినా దాని మూలస్వరూపం

ఒక్కటే.

865. కల్లు ద్రాగువాని కల్లు మ్రుచ్చనరాదు కల్లలాడువాడె కల్టుముచ్చు; కల్టుద్రాగుకంటె కల్లలాడుట కీడు,

పద్యమంజరి వ్‌

866. పుట్టి పుట్టలేదె పుడమిని జనులెల్ల పుట్టి గిట్టలేదె పూర్వులెవరు; పుట్టి గిట్టు టెల్ల వట్టి భ్రాంతులు సుమీ,

867. పూస పోగు పసిడి పుష్పంబు మొదలగు సంపద గలవాడు జగతియందు హీనకులజుడైన హెచ్చని యందురు.

పోల్చిచూడండి 1194 వ.

868. పెట్టి పోయలేని వట్టిదేబెలు భూమి పుట్టనేమి వారు గిట్టనేమి? పుట్టలోన చెదలు పుట్టదా గిట్టదా.

869. _బాపడనగ నేమి భక్తుడనగ నేమి జోగియనగ నేమి, సుక్క నేమి; ఇన్నియేల? వెనుక ఇనజుండు పనిదీర్చు

ఇనజుండు = సూర్యుని కొడుకు - యముడు.

870. బాల చనుల పూలబంచతులబోల్తురు ప్రాలుమాలినట్టి భ్రాంతు లవని; మాంసఖండ మందు మరియేమి యున్నది.

871. బాల్యమందు తాను బహువిధముల బట్టి చప్పపరచినట్టి స్తనములకును మోహమింత ఏల? మూఢాత్మ తెలియరా.

872. బూతులేని లంజ భూతంబు గూతురు ప్రీతిలేనిపాటు చేతచేటు దాతలేని ఊరు దయ్యాల పేటరా

పొటు = (ప్రయత్నము, పని, సిగ్గుఉండి సాని, సిగ్గులేక సంసారి చెడినారట. ళు లోక కవి వేమన

873. బత్తిలేక లంజ పలుమారు పిలిచిన బత్తిగాదు, లయపుమిత్తిగాని; మిత్తిచొరగ నిల్లు మింగకపోవునా బత్తి = భక్తి మిత్తి = చావు.

874. భక్తి యున్నచోట పరమేశ్వరుండుండు, భక్తి లేనిచోట పాపముండు; భక్తి గలుగ, వాడు పరమాత్ము డగునయా.

875. భగము కోరువారె పలువురు గాన్సింత్రు భగము కోరకున్కి జగతిలేదు; భగము గలుగువాడు భగవంతు డగునయా, భగము = ఐశ్షర్యస్య సమ(గ్రశ్చ వీర్యళ్ళ యశసిశ్మయః జ్ఞానవైరాగ్య యోక్సైవ షణ్ఞాం భగవతీరణా, ఐశ్చర్యము, సంపూర్ణము, వీర్యము, యశస్సు, జ్ఞానము, వైరాగ్యము - ఈ ఆరుభాగములు; ఇవి కలిగినవాడు భగవంతుడు. శివుడు పంచముఖుడు. వాటినుండే నమళ్ళివాయ అను పంచాక్షరి పుట్టినది. ఆ ముఖములు :- 1. సద్యోజాతము (భోగభాగ్యము లిచ్చును) 2. వామదేవం (జ్ఞానోపదేశం)

876. అఘోరము (ఉపద్రవముల పోనార్చునది) 4, తత్పురుషము 5. ఈశానము (శాసించునది), 'ప్రేమదేవత మన్మథుడు పంచబాణుడు, చెరకుగడ విల్లు, తుమ్మెదల బారు అల్లెత్రాడుగా (గలిగి, చిలుక తేరుమీద) బయలుదేరి కాముకీ వేచి కాలుస్తుంటాడు. ఈయన ఐదు పూవుటమ్ములు వేస్తాడు, అవి తామర, అశోకము, మామిడి, మల్లె, నల్ల కలువ, (అరవింద మశోకంచ చూతంచ నవమల్లికా - నీలోత్సలంచ పంచైతే పంచబాణస్య సాయకాఫ ఈ కామదేవుడు ముక్కంటి నుదుటి కంటిమంట నుపి అయి, అతనుడుగా దేహములేక (౧15- ఘ19 ఏ4జ) ఉన్నాడు. ఈతని భార్య రతీదేవి, వసంతుడు ఈతని చెలికాడు. రోమనులకు క్యూపిడ్‌, గ్రీకులకు ఈరోస్‌ (ప్రణయ దేవతలు. రెక్కలు కలిగిన బాలుని రూపంలో కామార్తులపైన బాణాలు వేస్తాడు) పోల్చిచూడండి 941 ప పద్యమంజరి స్త్ర

877. కలుషములనెల్ల ఖండించు గతినెరింగి చిన్మయానంద పట్టాభిషిక్తుడైన వాని నెన్నంగ తరమె యీ వసుధయందు పరశివుండని వర్లింపబడును నేమ.

878. మంటీలోన బుట్టి, మంటిలోన బెరిగి మంటిలోనె తిరిగి మనుజుడాయె; మన్నుమిన్ను గలుప మనుజుడే తత్త్వము. మన్నునుండి పుట్టిన ఈ శరీరాన్ని మన్నులో కల్పి, పరబ్రహ్మ స్వరూపము, మూలభూతము అయిన మిన్ను = ఆకాశంలో కలిపివేయగలిగినవాడే పరమతత్త్యమును ఎటిగినవాడు.

879. మదమువలన గలుగు మాటల మరిబల్కి, మ్రుచ్చు సుద్దుల నొగి మోసపుచ్చి కాసురా బెనగెడు కష్టుండు గురుడౌనె. 'మ్రుచ్చుసుద్దులు = కపట సూక్తులు; దొంగ మాటలు, కాసుకొరకే కాని గుడ్డలు కట్టినవారి సంగతి = ఇది,

880. మది గలిగినపూజ మదనారి మెచ్చును మనసు నిలిపినంత మహితుడగును మనసులేని పూజ మట్టి సమానము, మదనారి = మదన-అరి, మన్మథునికి శత్రువు = శివుడు.

881. మనసులోన బుట్టు మరి కోర్కులన్నియు; కోర్కులందు ముక్తి కుదురు పడదు; మనము (బ్రహ్మనునుచు మది నెరుంగగలేరు.

882. మనసులోనె పుట్టె మాయ సంసారము; మనసు విరిగెనేని మాయ తొలగు; మనసు నిల్సెనేని మహి దానె బ్రహ్మము. శ్రస్త్రా--.లోక కని వేనున

883. మన్ను కుప్పజేసి, మంటిలో గోరాడి మంటికుండ నంటి మరగితిరిగి, మన్నుమంట గలియ నురి ఎందుబోయెనో. మంటికుండ = భౌతిక శరీరం; కోరాడు = పళువు కొమ్ములతో పొడిచి పెళ్లగించు. మట్టిపోగులైన ఇట్టి శరీరాలను ఎన్నిటిలోనో తిరగి, వాటిపై మమకారం వదలలేకున్నాడు - అజ్ఞాని ఆయిన జీవి. జీవుడు విడిచిపోగా ఈ శరీర మేమగుచున్నదో తెలిసికొనిన మానవునికి జ్ఞానోదయ మగుచున్నది.

884. మాదిగ యనగానె మరి తక్కువందురు, మాదిగ యిల సురల మామగాడె, మాదిగకును బిడ్డ మన యరుంధతిగాదె. సప్రబుషులలో ఒకడైన వసిష్టుని భార్యేగదా - ఈ సతి అరుంధతి. ఇల సురలు = భూదేవతలు = (బ్రాహ్మణులు

885. మూయ నరకవమునుచు మాయ రోయక సాటి సమముగ నరదేవ సభలయందు; అందరు సురలైన హరునకు తావేది. మంచి సాపేక్షిక వాదం చేస్తున్నాడు. కల్లరి ఉంటే నిజమరి యోగ్యత పోలికతో యేర్పడుతున్నది. జీవులందరూ మాయతీతులై దేవతలైతీ ఆయన గొప్పఏమి? ఆయనకు ప్రత్యేక స్టానమేది? నీడలేని వస్తువు లేనట్టు, మంచి చెడ్డలు విడబడని జంట.

886. నరుడయినను లేక నారాయణుండైన తత్ప్వబద్దుడైన ధరణి, నరయ కర్మభావములను ఘనత నొప్పగవలె. నరనారాయణులైనా, (బ్రహ్మతత్త్య మెరిగినవాడైనా కర్మఫలమునకు బద్దుడై జీవితయా(త్రను గడుపును, విధి బలీయమనుట,

887. రాజయోగమునకు రాజత్వమును బొంది రాజరాజు దొడ్డ రాజనంగ రాజయోగముననె రాజశేఖరుడాయె. పద్యమంజరి వన

రాజరాజు = దుర్యోధనుడు. రాజులు చెప్పినదే రాజయోగమని, యోగాలలో రాజువంటిదని చెప్పుదురు. గీతలో ఈ వివరమున్నది. 887. రాజసంబుచేత రాజ్యభారం బందు, ఓర్పులేని యాత డుభయత చెడు; నీటిపైన గుండు నిలుచునా మునుగక, 888. రూఢిగాను భక్తి రూపించి చెప్పిన వాడె, పరవముగురుడు వసుధ లోన, వేడి పరముగనుటె వేదాంత వేద్యంబు. 889. లేడు లేడనినను లేడు లేనేలేడు, కాడు కాదటన్న కానెకాడు, తోడు తోడనినను తోడనే తొడగు. 890. లోకమందు పుట్టి, లోకమందె పెరిగి, లోక విభవ మోర్వలేక జనుడు లోకమందు చివికి లోబడి చెడిపోవు. కొందరు నిరాశావాదులు ప్రపంచమంతా చెడిపోతున్నదని దిగులుకూడు కుడిచి చివివి = (నీట నానినాని శిథలమైప్యో) దుఃఖభాజనులవుతున్నారు. వీరి అసూయయే వీరి శత్రువు; మంచిని (గ్రహించి చెడ్డను పరిహరించుటే మానవ కర్తవ్యం. 891. లోన చూచినతడు లోకంబు లెరుగును బయల చూచినతడె పరమయోగి, తన్ను జూచినతడు తానౌను సర్వము. 892. _వాక్కువలన గలుగు పరమగు మోక్షంబు, వాక్కు వలన గలుగు వరలు ఘనత; వాక్కునలన గలుగు నెక్కు డైశ్వర్యముల్‌. పోల్పిచూడండి 900 ప. వంగా లోక కవి వేనున

893. ఆలివంక వార లాత్మబంధువు లైరి, తల్లివంక వారు తగినపాటి, తండ్రివంక వారు దాయాదులైరయా.

894. ఆలి వంచలేక అధమత్వముననుండి వెనుక వంతుననుట వెజ్తితనము; చెట్టు ముదురనిచ్చి చిదిమిన పోవునా,

895. ఆలు రంభమైన. అతిశీలవతి యైన జారప్పురుషు డేల జాడమాను; మాలవాడ కుక్క మరగిన విడుచునా, జాడ = తన పాత దారి.

896. ఈక లంటజేసె, తోక లంటగజేసె కోక లంటజేసె, లోకమునకు; మానరక్షణంబు మర్యాదయని తెల్బ.

897. _ ఉత్తమోత్తముండు తత్తజ్ఞా డిలమీద మహీవమ జూపువాడు మధ్యముండు, వేషధారి ఉదరపోషకు డధముండు. మహిమలు (14120169) చూపుట మానవునికి విశ్వాసము కల్పించనే గాని, మాధవునికి కాదు. కాబట్టే ఇవి నిషేధింపబడి ఉన్నవి,

898. అన్ని గోసీవేసి, యనలంబు చల్లార్చి గోచి బిగియగట్టి, కోపమడచి, ఆస విడిచెనేని అతడె తా యోగిరా.

899. ఆశకన్న దుఃఖ మతిశయింపగ లేదు, చూపు నిలుపకున్న సుఖములేదు, మనసు నిలుపకున్న మరి ముక్తిలేదయా. పద్యమంజరి శ్ర

900. వాక్కుచేత దప్పు వావులు వరుసలు వాక్కుచేత దప్పు వనితగుణిము నాక్కుచేత గలుగు వరకర్మములు భువి. పలికేమాట బాగోగులనుబట్టి మంచిచెడుగులు మానవునికి సంభవిస్తుంటవి. ఆ నాలుకే పతితుని పావనుని జేస్తుంది; కాబట్టి ఆ నాలుకను కట్టుబాట్లలో బెట్టి ప్రవర్తిల్హుట (శ్రేయము. పోల్చిచూడండి 892 ప.

901. ఆశచేత మనుజు లాయువు గలనాళ్లు తిరుగుచుంద్రు భ్రమల త్రిప్పలేక; మురికి భాండమందు ముసరు నీగల భంగి.

902. ఆశ పాపజాతి అన్నింటికంటె; నా ఆశచేత యతులు మోసపోరె! చూచి విడుచు వారె శుద్దాత్ము లెందైన.

903. ఆశపాశము మొదలంటగా దెగగోసి పారవేయకున్న ఫలము గలదె; కొక్కు బోనులోన జిక్కిన చందంబు. కొక్కు=పందికొక్కు. 904 _ ఎరిగిన శివపూజ ఎన్నడు చెడిపోదు. మొదల పట్టుబట్టి వదలరాదు; మొదలు విడిచి గోడ తుది బెట్టగలుగునా. తత్యమెరిగి విధమెరిగి చేసిన శివపూజ ఎన్నటికిని నిష్ఫ్టలము కానేరదు. కాబట్టే ఆదియందే భక్తికి మంచి అస్తిభారం ఏర్పరచుకొనవలెను. [క్రింద పునాదిని వదలి పై గోడ పెట్టడం నెరవేరని పూనిగదా! 905, ఆస యనెడిదాని కోసినేయగ లేక్త మోసబుద్ధి వలన మునుగువారు కాశివాసులైన కనబోరు మోక్షము. లూ లోక కని వేనున

904. ఆశ లనెడిత్రాళ్ళ నఖిలజనంబులు జ్ఞానఖడ్గమునను ఖండింప రాదొకో.

905. ఆశ లుడుగగాని పాశముక్తుడు గాడు, ముక్తుడైనగాని మునియుగాడు, మునియు నైనగాని మోహంబు లుడుగవు

906. ఇంద్రపదవిగోరి ఇంపుగా యజ్ఞముల్‌ కలిమిచేత జేసి కాములైరి, పరము యోగమూని పట్టగలేమిని. డబ్బున్నవారు స్వర్గభోగములను గోరి యజ్ఞములు చేస్తున్నారు. 'శ్రేస్టమైన యోగమార్గమున శాశ్ళతమైన మోక్షమును పొందలేక, ఈ రంభాసౌఖ్యకాములు ఈ పనులకు (కామ్యకర్మలకు) దిగుచున్నారు.

907. ఎక్కుడైన ఆశ లినుమడియైయుండ తిక్కపట్టి నరుడు తిరుగుచుండు; కుక్కనంటి బుద్ది కూర్చుండనీయదు.

908. కన్నె వరుడు చేరి, కదియంగ నొక్కప్పు డుచ్చయందు పిండ ముద్భవించు; హెచ్చుకులజు డెవడు, హీనుడెవండురా? భార్యాభర్తల సంయోగంవలన గర్భకోశముందే ్రతి జీవి రూపుగాంచు చున్నాడు. ఇక అట్టీ జన్మకు ఎక్కువ తక్కువలు ఎట్టుండగలవు. ఈ యోగి, పుట్టుకతో ఆ(గ్రనీచవర్దాలు ఏర్పడవని గంట(మోగించి చెపుతాడు,

909. _కావవలయు మగడు కాంతనెల్లప్పుడు, కావలేనివాడు చావవలయు; కాపులేనిదాని కాపురం బడుగరా. భరించలేనివానికి భార్య ఎందుకు; భార్యను కట్టుకొనేదానికి ముందు బిడ్డల పోషించే మార్గం చూచిపెట్టమంటారు. కాపు-రక్షణ లేని భార్య వీధి కెక్కి, పుట్టిన, మెట్టిన ఇండ్ల పరువు కడుగుతుంది. పద్యమంచరి క్రి

910. కుక్క యేమెరుంగు గురులింగ దేవుని నక్క యేమెరుంగు నొక్కప్రొద్దు మూర్చు డేమెరుంగు మోక్షంబు త్రోవను. పోల్ఫిచూడండి 386. ప.

911. కోమటోని నిష్ట గురికి రాదెన్నడు లోభిగుణముజూడ రూఢియగును, బలిని దాసరికిడ పాలుపడ నగునొకో. బలి = జంతువును చంపి నైవేద్యమిచ్చుట. బలి దేవతకు అర్పిస్తే గుణమున్నదిగాని, మాలదాసరికి పెడితే కోరిక లీడేరవు. 91% చిత్తమనెడి వేరు శిథిల మైనప్పుడే ప్రకృతి యనెడు చెట్టు పడును; పిదప కోర్కులనెడి పెద్దకొమ్మ లెండును గదా.

912. _చదువులందు రాజపదవులందు పొడి మొదవులందు ప్తీల పెదవులందు ఆశలు డిగినట్టి అయ్యలు ముక్తులు, మొదవు = ఈనిన అవు. పోల్చిచూడండి 241 ఏ,

913. _జాతివార లెల్ల జాతివిద్యలు నేర్చి, జాణలైరి మీరి జగతిలోన, బ్రాహ్మణులనువారు బ్రహ్మము నెరుగరు. జాతి విద్య = కులవిద్య; ఇతర జాతులు కులవిద్యలు నేర్చి బాగుపడగా (బ్రాహ్మణులు మాత్రం తమ ధర్మాన్ని ఉపేక్షించినారు అనుట, పోల్చిచూడండి 9డీ ప్ర,

914. జిహ్వ రుచుల గోరు, జీవించునంతకు సతియు పతియు గోరు సుతధనంబు; హవ్య వహుడు చూడ నన్నింటిగోరును. ళు లోక కవి వేమన

హవ్యము = దేవతల కర్పించు అన్నము (కవ్యము = పితృదేవతల కర్పించునది.) దీనిని అన్నిముఖంగా వేల్చి అర్పిస్తారు కాబట్టి అస్నిహోత్రుడు హవ్యవహుడైనాడు. (అగ్ని సర్వభక్షకు డనుట) 918. కడుపులోని రోత, కడు నోటి యెంగిలి కడుగవశమె బ్రహ్మ కొడుకు నకును; సత్యమున్న కొంత జగతిపై సిద్దించు. 99. _ కన్నెదాని మేను కస్తూరి వాసన, ముసలిదాని మేను మురికికంపు, వయసుదాని మేను వర్లింపు శక్యమా. 920, భోగవాంఛచేత పాలుపేదొ ఎరుగక (ద్రోహబుద్ది నొరుల దూరుచుండు; సాహసించువాడు సర్వదా చెడునురా. పొలుపు = మర్యాద; రితి. 921. కట్టుబట్టజూచి ఘనత చెప్పగరాదు, కానరావు లోని ఘనతలెల్ల; జంగమైనవాని జాతి నెంచగ నిట్లు. 922, కలిమి గల్గనేమి కరుణ లేకుండిన? కలిమి తగునె దుష్టకర్ములకును, తేనెగూర్చి యీగ తెరువున బోవదా. తేనెటీగ కష్టపడి తేనెను సేకరించి, తేనెపెరలో బెట్టి, దానిని విడిచి పెట్టి ఎక్కడికో తనదారిన తాను పోతున్నది. 923. _తత్వహీనులుంద్రు తరచుగా భువిలోన, తత్వ్వమెరుగువారు తరచు లేరు; కలిగెరేని వారు కాన్సింపస రారయా. పద్య్వమంజరి శ్రి

924, జీవి జీవి జంపి జీవికి పెట్టంగ జీవి తాన బలిసి తిరుగుచుండు; జీవహింసలకును జిక్కునా మోక్షంబు. పోల్చిచూడండి 685. ప. 925. తనకు నొప్పీ బుట్టి, తనువెంత బడలిన కూళనిటుడు యువతి గూడుసుమ్మి; పండ్డుపడిన కుక్క పసరంబు గరనదా. పసరము = అవు, ఎద్దు. 926. తనదు భ్రాతృవరులు ధరనేలుచుండగా తనకు నుండునండ్రు వెనుకవారు; తనదు కాలుగోయ తమ్ముడు నేడ్చునా. 927, తన విపత్తు తెలియ తప్పించు కొనజూచు నెట్టి మనుజుడైన నెట్టులైన; నరకబాధ వినుచు నరయడా ధర్మము. బయటి బాధల తప్పించుకొన జూచేవాడు, నరకబాధలనుగూర్చి వినిగూడ నాటిని తప్పించుకొనే మౌర్గమును వెదక కుండుట ఆళ్ళర్యకరము, 923. తాను పోవువేళ తనువును బాంధవుల్‌ వెంటరారు, నిజము చెల్టులార; తనువు విడిచిపోగ తనకు తోడౌ గురి. గురి = తాను లక్ష్యముగా నుంచుకొనినది. ఇదే తనవెంట వచ్చును. కాబట్టి దేవునే ఆ గురిగా పెట్టుకొనుట మోక్ష హేతువు, 9269. తనువు విడిచి తాను తరలిపోయెడువేళ తనదు భార్యసుతులు తగినవారు నొక్కరైన నేగ, రుసురు మాత్రమెకాని; తనదు నుంచి తోడు తనకు వేమ. తాను చేసిన సత్కార్య ఫలితములే మరణానంతరము తన వెంట పోవుచున్నవి, భు లోక కవి వేనున

930. బోనులోని ఎలుక పోజూచునట్టుల జ్ఞానమొంద నెరుక చనునుమీద కాన, మేనువురచి ఘనతత్త్య మందరా, బోనులో చిక్కిన ఎలుక బయటపడను ప్రయత్నించినట్లే, ఆత్మ బొంది నుండి బయటపడి పైనున్న బ్రహ్మతత్త్వమును పొందను ప్రయత్నించవలెను.

931. _ తల్లిదండ్రి చావ, తనయుండు తా వేడ్చు, వముగడు చావ నాలు వగచుచుండు, కార్యవశమెగాని కలుగునా మోహము. పోల్చిచూడండి 614. ప.

932. తిరగి వచ్చువేళ, మరలి పోయెడువేళ వెంటదేరు ధనము నంటబోరు; తొానెచటకు జనునొ ధన మెందు బోవునో!

933. దేహమనెడి యింటి దినదింబును మూద్చి, అలికి పూసి మెత్తి అనువుపరచి, కాపు విడిచిపోవు కడపట నీజీవి. 93క. _ద్విజనరుండు చెడ్డ; దిక్కులేకయె భూమి మనుజులెల్ల చెడుదు రనుటకేమి? కాలగతులు మార, కలియు ధర్మము మారు. (బ్రాహ్మణుడు నిజ నైతిక ఆధ్యాత్మిక ధర్మములను మానుట చేతనే హిందూమతము, దేశము పతనోన్ముఖమైనవి - ఆనిబిసెంట్‌. పోల్చిచూడండి 916 ప.

934. _ నీరు పైనబడిన నిప్పులు బొగ్గులే, నిప్పుమీద కుండనీరు బెట్ట కళపెళనుచు కాగు; కడు చోద్యమిదిగదా! రెండు విరోధశక్తుల మధ్య ఒక అడ్డంకి-ప్రతిరోధం పెట్టిన వాటి చర్య భిన్నరూపం దాల్భుచున్నది; అది సరసము గావచ్చు, లేదా విరసము గావచ్చు, పద్యమంజరి క్రి

935. _ నీళ్లలోన మీను నిగిడి దూరముపారు, బయల బారెడైన పారలేదు; స్టానబలిమిగాని తన బల్మికాదయా.

936. సాముజేసి జెట్టి సాహసిభై యుండు సాముచేయకున్న సరణిగనడు; సాముచేయువాడు చావక యుండునా.

సాము-శరీర వ్యాయామము- రెండు వాదరల కత్తి-సాము చేయకుండిన శరీరము దుర్భలమై కర్తవ్యమును సాగించలేక పోతున్నాడు; సాము చేసిన బలవంతుడై సాహసిఅయిచావు నెత్తికి దెచ్చుకొన్నవాడగుచున్నాడు. సాముచేసినా చొవుతప్పదు గాబట్టి లోకమెరిగి ప్రయత్షించవలెను.

938, న్యాయ శాస్త్రమరయ నన్యాయ మొనరిలచు, ధర్మశాస్త్ర మొసగు దుర్మతంబు జ్యోతిషంబు జనుల నీతుల దప్పించు.

శాస్త్రాలపై మూఢనమ్మకాలు కలిగించే పరోక్ష దుష్టఫలితాలు ఇవి. న్యాయశాస్త్రం వక్రబుద్దిని, ధర్మశాస్త్రం మూఢాచారాన్ని, జ్యోతిషం భయమును పుట్టించి మానవుల దుశ్చింతల పాల్టేస్తున్నవి. వేమన కారణ విమర్శక శక్తికి ఈ ఆంధ విశ్వాసాలు నిలువలేవు.

9ం పంకజాక్షి గన్న బంగరు పాడగన్న, దిమ్మ బట్టియుండు, తెలివి దప్పు; మనుజులకును తత్త్యమహి మెట్టు కల్గ్లురా.

ప్‌ క్ట

90. పంచమ నిగవముంబు భారతం బగునని పాగడిలేల జనులు బుద్ధిమాలి; హింస నెంచిచూడ నిష్టమెట్టయ్యెనో!

18 అక్షౌహిణుల జనము, దానికి తగిన గజతురగాదులు 18 దినాలలో చచ్చి, నెత్తుటేరుల నంజుడు దిబ్బల (ప్రేగుల తిప్పల ఎముకల గుట్టలను కల్పించి గవులు పట్టించిన ఆదృశ్యం, చదివిన విన్నవారిని కలవరపెట్టుచున్నది. చివరకు మిగిలినది పంచపాండవులు, విదురుడు, కుంతి, గాంధారి, ధృతరాష్ట్ర కృష్ణులేగదా! ఈ హింసా మలినమైన (గ్రంథం వేదం ఎట్లా కాగలదని వేమన హేతువాద బుద్ది - అహింసావాద బుద్ది ప్రశ్నిస్తున్నది, తిక్కన ్రీపర్వంలో చేసిన వర్ణన మనసును వికలంచేసి వేస్తున్నది.

ఫ్ర తోక కవి వేమన

91. _ పచ్చవిల్తు చేత క్రచ్చేర జనులెల్ల తచ్చేనాడ బడిరి ధరణిలోన కులజూ డెవ్వడిందు కులహీనుడెవ్వడు? మన్మధ తాపానికి కులగోత్రాలు అనకుండా గురియై పరిహసింపబడుచున్నారు గదా, క్రచ్చేర = పరిషాటి; శ్రీఘ్రము, తచ్చేనాడబడు = పరిహసింపబడు; 875 పద్యంలో కొంత వివరణ.
92. _పట్టకుండి అధిక భాగ్యంబు పట్టెనా, దొడ్డవారి దిట్టి, త్రుళ్ళిపడును; అల్పజాతి కుక్క అధికుల నెరుగునా. నడమంత్రపు సిరి, నరం మీది పుండు భరించ నలవిగానివి కదా!
93. _పచ్చిమలము దినుచు, పండుటాకు నమలి, ఉచ్చ దప్పిదీర్చి ఉడుకు కోర్చి, కచ్చను బిగియింప కలుగునా తత్త్వము, తలపులు బోడులుగా, గోచీలు బిగించే వేషధారుల సంగతి ఇది, ఇందు వామాచార నీచత౦[త్ర విధానం పారబట్ట బడినది. 9కక4. పర బలంబుచూచి, ప్రాణరక్షణమున ఉరికి పారిపోవు పిరికి నరుడు! యముడు కుపితుడైన నడ్డమెవ్వడు సుమీ. 9క్ష5. పరమ భాగవతులు ప్రజలు సంతోషించు ఆటపాటనేర్చి నీటుగాను, కోట్లకొలది తెచ్చి కూటికి లేకుంద్రు. " నేటి సినిమాతారలు - కొందరి గతి ఇదే, నీటు = శృంగారగర్భము; విలాసము.
94. పాపజాతి నరుడు పరసతి గోరుట, చేప జిహ్వరుచికి చిక్కునట్టు; తీపునంటి ఈగ తెగువతో నీల్లదా. పద్యమంజరి శ్ర

9క్ష7, భవము, పూర్వకర్మఫలము ననుభవింప కలిగె ననుచు మదిని గట్టిపరచి, కష్టసుఖము లేవి గలిగిన తలపకు. గతమునకు వగవ, కనాగతము నకు నోరు దెరచి, కడు కోరక - భార - శాం. 3:30. 948. భవము సాగరంబు, భార్యయౌ నుకరము చేప జలగలగును శిశువులెల్ల; భవహరుం దలసక పార మందగలేరు. భవము = సంసారము, పుట్టవు; పారము = అవతలి గట్టు; తీరము = నిలుచున్న గట్టు. 9క్షం మంత్రవిద్యలెల్ల మాయల కొర కిల సృష్టియందె బ్రహ్మస్పష్టిడేసె; మత్తుడైనవాడు మది నిల్బ్పలేడయా. స్టిర సంకల్పం లేనివాడు, సులభోపాయంగా నుదశక్తులతో న్షుద్రమం(త్రాలతో ఉపాసిస్తున్నాడు. ఇవి మాయావరణంలో జీవిని చుట్టివేస్తున్నవి. 950. ముఖము జూచినంత మోహంబు ఘనవమౌను, దిసమొలను గనంగ తీరునద్ది; కూడిన వలపెల్ల కుస్తరింపగ రాదె. కుస్తరించు = శాంతిపొందించు. 951. మొగము చూచినపుడె మోహంబు ఘనమౌను, ధనము చూచినపుడె తగులు మనసు, కూలి నష్టమైన కోరునే కొరగామి. 952, మొలక చనులనాడు మూడు కోటులుసేయు, కులుకు చనులనాడు కోటిసేయు, తటుకు చనులనాడు దయ్యాలు నొల్లవు. భి లోక కవి వేమన

953. _మృగమదంబుజూడ మీద నల్లగనుండు, పరిఢవిల్టు దాని పరిముళంబు! గురువులైనవారి గుణము లీలాగురా. మృగమదము = కస్తూరి. 95క్ష. _యోనియందె పుట్టి, యోనికి రుచిచేయు, చన్నుగడిచి పెరిగి చన్నుబట్టు; స్పష్టిలోన నడగు సిగ్గెరుగని జీవి.
954. రాతి బసవనిగని రంగుగా మొక్కుచు కునుకు బసవనిగని గుద్దుచుంద్రు; బసవ భక్తులెల్ల పాపులు తలపోయ. రాతిలో మలచిన ప్రాణంలేని ఎద్దును బసవేశ్వరుడని పూజించి, ప్రాణము గలిగిన బసవడు పనిజేసి, అలసి ఆరమోడ్పుకనులతో కునికిపాట్ట్లుపడుచుండ, దానిని గుద్ది తన్ని లేవగొట్టుచున్నారు. ఏమి బసవేశ్వర భక్తి!
955. రాతి ప్రతిమ దెచ్చి రాజసంబుగ నుంచి పూజసేయు నరుడు బుద్దిమాలి! భావనుందు పరము భావింప నేరడు, వేమన బాహ్యమూర్తి పూజను తెగనాడినా, భావములో ఈశ్చర స్వరూపాన్ని ధీఢముగా నిలుపుకోలేని సాధకునికి మూర్తిపూజ అవసరమని, ఇంకొక చోట మూర్తిపూజ ఒక దళలో అవసరమేనని చాటుతాడు. మూఢునికో, పరమ జ్ఞానికో దప్ప అందరికి అవసరమని పెద్దలంటారు. చివర ఆత్మలింగపూజే ఘనమని క్రింది పద్యంలో చెపుతున్నాడు.
956. రాతిలింగమునకు రాజులు మొదలుగా పూజసేయుదు రిల పూలతోడ; ఆత్మలింగము నను ఆనంద పడలేక,
957. రామ భక్తుల మని రాతిబొమ్మకు మొక్కి భజన సేయనేల భక్తిలేక; భక్తి నిల్చునతడు భజనము సేయునా? పద్వ్యమంజరి శ్ర

భక్తి లేనిపూజ పత్రిచేటు అనిగదా వేమన వాదం. భక్తిలేని భజన వేషధారితనమునే సూచించును. ఇక యిష్టదైవాన్ని హృదయపీఠంపై నిల్పుకొని ఆర్బించగలవానికి పూజలు, తొళాలతో అగత్యంలేదు. పెద్దగా చెప్పే నామస్మరణ అధమమని, చిన్నగా పెదవులు కదిలించే స్తోత్రం మధ్యమమని, నిశ్శబ్దంగా మనసు లోనే చేసే మననం ఉత్తమమని సాధకులు చెబుతున్నారు. 959. _రూప్పులేని వనిత రూఢి పతివ్రత, నీటులేనివాడు పోటుబంటు; తెలుపవచ్చు నెట్టు దేవర బంటుల. వృద్ధనారి పతివ్రత అనిగదా వ్రోక్తి 960. లోభివాని కల్మి లోలత నాసించి, బడుగువాడు తిరిగి పరితపించు; తగరు వెంట నక్క తగిలిన చందంబు. పోల్చిచూడండి 743 ప, 961. లోభివాని చంప లోకంబులోపల నుందువలదు, వేరె నముతము గలదు; 'పైకమడుగ నతడు భగ్గున పడి చచ్చు. 962. వలపు గలిగెనేని వనజాక్షి యధరంబు పంచదార కుప్ప పాలచిప్పు, చూతఫలరసంబు జుంటితేనె సమంబు. చూతము = మామిడి, జుంటితేనె = జుంటీగ - తేనెటీగలు చేర్చిన తేనె. దీనికి భిన్న ధర్మమును క్రింది పద్యం చెపుతున్నది. 963. వలపు దీంెనేని వనజాక్షి యధరంబు ములక పంటిగిజరు ముష్టిరసము చింతపండు అగును జీడి సమానమౌ. గిజరు ణ్‌ గుజ్జు, శ్రహ్ర్రా--లోక కవి వేమన

964. _పల్లవైపు లేక వాగ్రత్తమటుడేసి, అదిగొ ఇదిగొ యనుచు ఆశబెట్టి గడువుపెట్టి, రేపు గడియ కానిమ్మను. చాలామంది వాగ్దానకర్టుల సంగతే ఇటువంటిది, రేపు (ఉదయం) మాపు (సాయంత్రం) అని తిప్పుకొనుటే నేతిబీరకాయవంటి ఈ దాతలకు (ప్రీతి, 965, _వారకాంతలెల్ల వలచి ఏతెంతురా పాందుజేసి ధనము పుచ్చుకొనక? మాట రూఢిగాగ మగలెల్ల వచ్తురు. మగవారు మాత్రం అమె మాటలు నమ్మి వస్తూ పోతుంటారు.

965. _విటునిగన్న నలపు విశదమైయుండును బోటి చూపునకును సాటిగలదె; కంటిలోని పాప కుంటెనకాడయా, బోటి = స్త్రీ కుంటెనకాడు = తార్పుడుకాడు. విటుని చూడగానే విటకత్తై చూపులలో వలపు కురిపిస్తుంది. ఆ చూపులే రసికుని తార్చి, ఆమె దగ్గరకు చేర్చును.

966. విటుల కనుల కెంతొ విభ్రమమై తోచు సాటిలేని పాలతి చక్కదనము! కంటిలోని పాప కుంటెన తనమెకా!

967. _విడువవలయు నూరు విశ్రాంతిగాకున్ను విడువవలయు నాలి విధముచెడిన, విడువవలయు రాజు వితరణి గాకున్న.

968. విడువ ముడువలేక, కుడువ గట్టగలేక వెరపులేక, విద్య నరయ లేక, వెడలలేని వాని నడపీను గనరొకో.

969. _విన్నవాని కన్న కన్నవా డధికుండు, కన్నవాని కన్న కలియువాడు ఉన్నతోన్నతుడయి ఉర్విలోపల నుండు. పద్యమంజరి శ్ర

970. వినియు వినక యుండు, కనియు కానక యుండు, తలచి తలసకుండు - తాను యోగి, నమునుజవరుల చేత మరి పూజ గొనుచుండు ఏ72, విశ్వమందు (బ్రహ్మ విస్తరించుట గాక వేరె బ్రహ్మమనుచు వెదకనేల? తగిలి యుండుగాదె తనలోన (బ్రహ్మంబు. (ప్రకృతి అంతటా ఒకశక్తి వ్యక్తమై ప్రకాశిస్తున్నదనిగదా పెద్ద సైన్‌టిస్టుల మాట. (౧౧౭6 13 2 వంగ ౧జుంంసుం8 భంంళ80 02006-216051610) ఇందుగల డందులేడని సందేహము వలదు-ప్రహ్ణాద.

971. విశ్వము నడుపంగ విశ్వేశ్వరుం డుండ బ్రాహ్మణులకు నేల పట్టుదలలు; వనములోని కోతి వసుమతి నడుపునా. 97%. కాని కులము దైన, కంటి కింపైనప్టు విటుడు వలచెనేని విడువలేడు; మరగి గుడ్డి కుక్క మలమును దిన్నట్టు, కంటిలోన పాపనే కుంటిన గాడన్నది ఇందుకే పోల్చిచూడండి 966-967. 975, _ వెదకి కానలేడు వేదాంత వేద్యుని; తత్త్వవేత్తలేడు ధరణిలోన, కలిగెనే నతండు కానంగరాడయా.

972. _వెన్నచేత బట్టీ వినరంబు దెలియక ఘృతము గోరునట్టి యతని భంగి, తాను దైవమయ్యు దైవంబు దలచును, 977, వెనుక జూతనున్ను వెసను కష్టపు గుంట, ముందు జూతనున్న మురికి గుంట; వెలది జూచియేల వేడుక పడుదురు! ళు లోక కని నేమున

978. _ వెళ్తివానికైన, వేషధారికినైన రోగికైన, పరమయోగికైన స్రీల జూచినపుడు చిత్తము రంజిల్లు.

979. _ వేదములను జదివి వెరవేమి గాంచిరి? అరిగి తిరిగి వత్తురందరు గద! 'బ్రహ్మమేమొ తెలిసి బ్రతుకుట నిజముయా, వేదములను ఊరకే చదివినంతమాత్రాన ప్రయోజన ముండదు. ఆట్టివారందరు గిట్టి తిరిగి వస్తూనే ఉంటారు. ఇక (బ్రహ్మమును ఎరుగుటే జనన మరణములు లేని దానికి త్రోవ.

980. వేదవిద్యలెల్ల వేశ్యల వంటివి ('భ్రమలబెట్టి తేట పడగనీవు; గుప్తవిద్య యొకటె కులకాంత వంటిది. వేదములన్ని ఏవేవో విషయాలను జెప్పి మనసుల చీకాకు పరుస్తున్నవి. కాని గుష్తమైన యోగవిద్య ఒకటే ముక్తిదాయకమైనది. వేదాలు (తైగుణ్యమయాలు కాబట్టి త్రిగుణాతీతుడు కమ్మని గీత చెపుతున్నది.

981. _ వేదశాస్త్రములను విరివిగా దా నేర్చి వాదమాడువాడు వట్టివాడు; సారమైన గురుతు సాక్షిగా నెంచుము, ఆత్మసంస్కారం కుదరకపోతే, ఎంత చదువు చదివినా వ్యర్థమే అవుతున్నది, కాబట్టి తన వాదబలాన్ని చూపేదానికంటే, బలమునిచ్చే ఒక లక్ష్యమును నిర్ణయించుకొని నర్వసాక్షి అయినవానినే సేవింపుము.

982. _ వ్యాధి నెరుగలేని వైద్య మదేలరా కొదువ తెలియలేని కోర్కులేల; మనసు తెలియలేని మర్మజ్ఞాలేటికి? కొదువ తెలియలేని = తనకు తృప్తి అయినది లేనిది ఎరుగలేకపోయిన కోర్కెలకు సాఫల్యము లేదు. పద్యమంజరి శ్ర

983. _ (స్రతము లాచరింప వట్టి కష్టమెగాని, (బ్రతుకుమీద నాశ పడుటలేదు; వ్రతముచేత పరుని వెదకంగ లేరయా.

984. వ్రతము లెన్నియైన వట్టిచిక్కులె కాని ఆత్మవిక్క్యుగాన అలవిగాదు; ఆత్మవచిక్కు బాపు నతడెపో ఘనయోగి.

985. శిలను ప్రతిమ జేసి చీకటిలోబెట్టి మొక్క వలవదికను మూఢులార, ఉల్లమందు బ్రహ్మ ముండుట తెలియుడీ.

986. శిలలజూచి నరులు శివుడని భావింత్రు శిలలు శిలలెగాని, శివుడు కాడు; తనదులోని శివుని తానేల తెలియడో,

987. _శిష్యవర్గమునకు శివు జూపనేరక కాని మతములోన కలుపునట్టి గురుని నరసిచూడ గ్రుడ్జెద్దు చేనురా. గుడ్డెద్దు చేనిలోబడి ఏది తగిలితే దానిని మేసినట్టు శిష్యులకు శివుని చూపలేని గురువు నోటికి వచ్చినది వాగుతుంటాడు.

988. శూద్రతనము పోయె, శూద్రుడు గానని ద్విజుడనుకొను టెల్ల తెలివిలేమి; ఇత్త డిలను పసిడి కీడన వచ్చునా.

989. శూద్ర యువతి కొడుకు శుద్దాంతరంగుడై వేదవేద్యమైన పాదు తెలిసి, బ్రహ్మపదవి గన్న బ్రాహ్మణుడేగదా. ఇది వేదవ్యాసుని సంగతి. బెస్త పడుచు - మత్స్యగంధికి పరాశరునికి జన్మించి, ఒక దీవి గడ్డన పెరిగి, బ్రహ్మత్వమును పొంది, వేదాలను విభజించి, భారతాన్ని వ్రాసిన వ్యాసుడు పూజింప బడుతున్నాడే గాని, చులకన చేయబడుటలేదు. పుట్టువు ఎట్టిదైనా తల్లిదండ్రు లెవరైనా బ్రహ్మత్వం శ్యట్టు....లోక కవి వేమన

పాందినవారిని, పూర్వం మన పెద్దలు (బ్రాహ్మాణుడుగానే గౌరవించుచుండినారు. మన పురాణాలలో ఇట్టి ఉదంతాలు ఎన్నో ఉన్నవి. కాబట్టే బుషిమూలాన్ని, నదీమూలాన్ని ఎన్నవద్దన్నారు. గుణం ప్రధానం గాని కులం (వ్రధానంకాదని పెద్దల మతం. 990. సకల విద్య లెరిగి, చచ్చిబ్రచుకు విద్య ఒకటి నేరమనుచు నుర్విజనులు కటకటం బడుదురె; కడహాని దెలియరు. 991. సకల శాస్త్రములను చదివియు వ్రాసియు తెలియగలరు, చావు తెలియలేరు; చావు తెలియలేని చదువు లవేలరా! 992. సకల శాస్త్రములను సంపుటంబులు వ్రాసి చదువ నేర్చియైన, చా వెరుగరు; చావెరుగని చదువు చదువంగ నేలనో? 993. సంత బసివి పొందు, చలిపందిలి జలంబు, (తోన నమ్ముతోడు, తొత్తునంటు, రచ్చ చవిక నిద్ర రాజులు మెత్తురా? బసివి = రాయలసీమలో కొన్ని సంసారి కుటుంబాలలో మొదట బుట్టిన కూతురును, పెండ్లి పేరంటము లేకుండా, బసవేశ్వరుని పేరట వదలివేసేవారు, ఆమెకు సంఘం గొప్ప గౌరవ మిచ్చేది. రానురాను దేవదాసివలె (గుడిచేటి = గుడికి చేటి; దాసి ఉంపుడుకత్తె అయిపోయినది). కాబట్టే వేశ్ళవలెనే గౌరవం పోగొట్టుకొన్నది. బసివి బిడ్డలకు తండ్రి సొత్తులో భాగంకూడా ఉండేది. దేవ దాసీ విధానంవలె ఇదిగూడా అంతరించిసోయినది. మాలమాదిగలలో “మాత” వంటి. సంతబసివి = అంగడి వీధికెక్కిన జారిణి. నాగవాసం (సానె కొంపలుండేవాడ). ఆనాడు (గ్రామంలో ఒక అంగంగా వుండేది. ఈవెను ఎవరంటే వారు ఉపయోగించుకొన్నట్టే, చలిపందిలి (చలివేంద్ర)లో ఉండే బానలు కుండలలో దొంగో, తోడుబోతో, ఎవరంటే వాళ్లు ముంచి, దేవి, (త్రాగుతారు కాబట్టి మురికి దేలిపోయి ఉంటవి. తెలియక త్రోవలో తటస్టపడినవానిని తోడుచేసుకొనుట ఆపాయకరము. పద్వమంజరి గ్ర

తొత్తు = దాసి. దానితో సంపర్కం చులకనచేస్తుంది. రచ్చ = (గ్రామ పెద్దలు సభతీరే చావిడి, చవిక = నలుచదరపు కట్టడము, దీనికి చుట్టు గోడలు లేక బయలుగా ఉండును. తలదాచుకొన నీడలేనివారు ఇందు నిదురబోతారు. ఇవన్ని పెద్దలకు ఇష్టంగానివి. 994. పత్యమనగ వేరె జగమున గన లేదు; నిత్యమగుచు నాత్మ నెగడియుండు; నిత్యవస్తు వెరుగ నీవెపో (బ్రహ్మంబు. శాశ్చత సత్యస్వరూపమే (బ్రహ్మం. గాంధి మహాత్ముడు-సత్యమే దేవుడు ౫౧|| 15 604 అని చాటుతుండే వాడు. 995. _సత్యవంతుల యెడ సరస మాడగరాదు, పేదవారితోడ పెనగ రాదు, కలిమికలుగు వారి కలియనే రాదయా, 996, సత్రి యొనర్చు చెడుగు పతి కవశ్యము వచ్చు, పతి యొనర్చు మంచి సతికి సగము; పతియొనర్భు చెడుగు సతికేల రాదురా, సతి అర్ధాంగి - అన్నిటా సగపాలు మగనిలో పంచుకొంటున్నది. అందువల్ల పతిచేసే పాపాన్ని గూడా పంచుకోవలెనని వేమన తీర్మానము. 997. సతుల మాయనమ్మి సౌఖ్యంబు గలదని నతివిహీనులైరి మనుజులెల్ల; గతులు సతులవలన కానంగ లేరయా. ఎవరి గతికి వారే కారకులు; ఇందు పంపకం లేదు. అదిగాక ఒకని మతి ఎంతో వాని గతిగూడ నంతేనన్నారు. 998. _సాధనంబులేక సమకూడ దేదియు బోధలేని విద్య పొందదెప్పుడు పాదుకొల్సి నుదిని భావించి చూడరా. వగ లోక కవి వేమన

999. ఆనగననగ రాగ మతిశయిల్లుచునుండు, తినగ తినగ వేము తియ్యనుండు; సాధనమున పనులు సమకూరు ధరలోన.
1000. సాధుజనుల చెలిమి చాలింపగా రాదు, ప్రకృతి విడకయున్న పరములేదు; పిందెగోసి చూడ బీజంబు కలుగునా. (ప్రకృతి = పంచభూతాత్మకమైన జగత్తు.
1001. సాధుజనుల బట్టి సంతాపమొందింప, కులవినాశ మందు (క్రూరజనుడు; సాధుజనుల పూజ సాయుజ్యమిచ్చురా.
1002. సిద్దులైనవారి చిత్తము రంజిల్టు, ఒడలు మెరుగు లెక్కకిడరుగాన; పనసపండు ఘనత పైనేమి గలదురా. ఎక్కక-ఇడరు = ఎక్కునందాక విడువరు ఈ మెరుగు యోగంవల్ల సిద్దిస్తుంది. దీని వివరం వివేకానందస్వామివారు (రాజయోగంలో) ఇట్టా వివరిస్తున్నారు: యోగము వల్లనే సుషుమ్న నాళము తెరవబడుతున్నది. (క్రింది మూలాధారమునుండి, శరీరము నందున్న శక్తులన్నిటి కంటె శ్రేష్టమైన ఓజస్సు (జీవశక్తి) పైకిప్రాకి (గ్రంథులదాటి (చక్రములు) మెదడుచేరి అందు స్థిరమై ఉంటుంది. దీనితో సాధకుని బుద్ధి, ప్రజ్ఞ ఆధ్యాత్మిక శక్తి ఎంతగానో అభివృద్ది చెందును. ఇది ఆయన భాషను రమ్యతరం చేస్తుంది. దేహకాంతిని పెంచుతుంది. (ప్రతి ధ్వని శక్తి ఉత్సాదమనికదా! ₹౪60/ 30006 15 2౧60్రూ/. జీవన్ముక్తుడైన వేమన, స్వానుభవంతో “ఒడలు మెరుగు లెక్కు” అని వివరిస్తున్నాడు. ఈయన లోకభాష ఆ ఓజస్సుతో దీపిస్తున్నది. దీనివల్లనే సిద్దుల చిత్తం రంజిల్లుతుంది.
1003. సుగుణనంతురాలు సుదతిలమై యుండిన బుద్దిమంతులగుచు పుత్రులొప్పు. స్వర్గమేటి కయ్య సంసారి కింకను? పద్యమంజరి వ”

1004 సుతులు సతులు మాయ సుఖదుఃఖములు మాయ సంస్కతియును మాయ జాలి మాయ; మాయ(బతుకున కవె మాయట్సించెరా.

1005. అడుగ కర్టమిచ్చు నతడు బ్రహ్మజ్ఞాని, అడుగనర్థమిచ్చు నతడు త్యాగి, అడుగ నీయలేని యాతడు సెనులోభి.

1006. అరుదుగా నడిగిన యతడర్థి కాబోడు, తరచుగా నొసగక దాతగాడు, దాత కర్ధి కింత తారతమ్యము సుమా!

1007. అల్పుడైన వాని కధిక భాగ్యము గల్ల దొడ్డవారి తిట్టి తాలగద్రోయు; అల్పజాతి వార లధికుల నెరుగరు.

పోల్చిచూడండి 252, 1062 పద్యములు.

1008. ఇంచుకంత బోన మీశ్వరార్చణ మన్న పుణ్యలోకములకు పోవునరుడు; అన్నదానమునకు నధిక దానము లేదు.

పోల్చిచూడండి క43 ప.

1009. తండ్రి సొమ్మదైన, దాయాది సొమ్మైన పరుల సామ్ములైన ప్రాప్తధనము దయను దీనులకును దానము నిచ్చును.

1010. తనదు దాన మరయ తనబిడ్డ సమమగు తండ్రిదాన మెల్ల తనకు తోడు అన్యులిచ్చు దాన మది తల్లివంటిది.

భు లోక కవి వేమన

1011. తనదు బాగు గోరి ధర్మంబు చెప్పిన తిట్టుచుండు నధము డెట్టయెదుట; గడిచేయ పోటగొడ్లు కొమ్మాడించు. యు ళా (లా. పోట్లగొడ్డు = పొడిచే పసరము.
1012. తల్లిగర్భమందు తా బుట్టినప్పుడు అరుత లింగమున్నె అరయుమయ్య; నడుమ లింగమున్న నగుబాటు కాదొకో. మధ్య పెట్టుకొనే బాహ్యాలంకారాలు, మత చిహ్నాలు అనవసరమనుట. పోల్చిచూడండి 611ప.
1013. తాము గడనసేయు ధనమెల్ల తమదని నమ్మియుంద్రు వెజ్టినరులు భువిని; తా మొరుల కొసంగ తమకును నదిగల్లు, 1014 తా మొరులకు పెట్ట తమకును గలుగును అడుగ నిడిన తాము అడుగగలరు; ఇందు నీనివాని కెందును కలుగదు.
1014. తీర్చనార్పలేని తీర్చరితనమేల? కూర్చ విప్పలేని నేర్పదేల? పెట్టిపోయలేని వట్టి బీరములేల?
1015. దాతగాని వాని తరచుగా వేడిన వాడు దాతయగునె నసుధ నెందు? అవురు దర్భయగునె అబ్దిని ముంచిన, ఆవురు = విడనల (దర్భ) గడ్డిలో ఒక బొతి.
1016. గనుల బుట్టు లోహగణము నందెల్లెడ పనికివచ్చు ఒక్క ఇనుమె చాలు; ఐన, చులుకపరతు రది ఎచ్చుగానుంట, పద్యమంజరి వ

వస్తువు ఎంత ప్రయోజనకారియైనా ఎక్కువైతే చులకన, తక్కువైతే ప్రియము అగుచున్నది. వేడుకకు నిర్లీతమైన వెల లేదుగదా! 1018. ధనము కూడబెట్టి, ధర్మంబు సేయక ఊరకుంద్రు లూహలేక; ధనము వెంటరాదు, ధర్మంబు సేయుడీ. పోల్చిచూడండి 1153 ప. 1019. నమొ నమొ యనవచ్చు, నారాయణ నవచ్చు మేలు వారి జూచి మెచ్చవచ్చు; కొంగు కాసు నడుగ గొబ్బున నీలేరు. 1020. ఆడుదాని బొంకు గోడ పెట్టినయట్లు పురుష వరుని బొంకు పూరితడక; స్త్రీల నేర్పు మగల చీకాకు పరచురా, 1021... ఇంతి చనుల బిరుసు కొంతకాలమె గాని పంతగించి చూడ పాలతిత్తి చెంతవిడక యేడ్భి చీకడా పుత్రుడు. 1022 ఈత వచ్చినపుడు లోత నిపించునా? పాతలంజ కటుల భయములేదు; కోతి కొమ్మకెక్కి కుప్పించి దూకదా. 1023. ఎట్టిజీవికవైన నిల కాంత భభ్రాంతియే తెలియరయ్య యెప్పుడు తేటగాను; మనసు శుద్దిగన్న మరియొక్క టగునయా. 2024 ఒడలు శిథిలమైన ఓరుపుగల సతి గుణము మేల్మిబట్టి కోటిసేయు; పాత ఎనుము పాలు రోతనవచ్చునా. శ్యర్ధిఫై....లోక కవి వేమన

1025. కాంత మేను జూచి కలవరసడెదరు కడుపులోని రోత గానలేక. ఇంత రోతగల్ను నీదేహా మేలరా.
1026. కూటికి ఎడబాసి కూర్చున్న మనుజుడు వెలదుల గనుగొన్న వెతల బడును; చెలగి యగ్నిజూచు శలభంబు చాడ్సున.
1027. కూడు చీర బాసి, గుళ్ళ పంచల బడు నట్టు వ్రాసె బ్రహ్మ యతుల నొసట; తోయజాక్షి జేర రోషంబు లంటురా.
1028. కొప్పు సొగసు గన్ను కుచకుంభములు గన్న, చెప్పరానితావు చెలువుగన్న ముప్పిరిగొను చుండు మునికైన మోహంబు. చెప్పరాని తావు = మర్మస్థానము; ముప్పిరి-ముప్పురి = మూడు పురులు (దారాలు) ఒకటిగొ పెనవేసినది.
1029. చక్కనైనవాని మక్కున గన్నంత తఉక్కువగను చూచు తనదు విభుని; ఆడు బుద్దికంటి నపర బుద్ధింకేది. రాజును చూచిన కంట మొగుడిని చూస్తే మొట్ట బుద్ధిఆయిన దట.
1030. చదువులెల్ల చదివి సర్వజ్ఞులైయుండి, (బ్రహ్మ విద్యలెల్ల పదటగలిపి, పడతి దలచునంత పరవముయోగము మాను. పదడు = బూడిద
1031. గుణపతిగల గృహము గోము నొందించును చికటింట దివ్వె చెలగునట్టు; దేబెయున్న కొంప దివ్వె మల్ప్సిన యట్లు. పద్యమంజరి శ

గోము = అందము, వికాసము; మలుపు = రెండు ద్రేళ్ళతో వత్తిని బట్టి దీపమును ఆర్పుట, ఊది ఆర్పుట శ్రేయస్సు కాదని విశ్వాసం. 1032. జగడమునకు బోదు జారిణి యెప్పుడు, మాయజేసి పురుషు మమతబెట్టు; కానిమాట లాడు గయ్యాళి సతతము, కులట భుజాల పైనుండి సిగ్గు తొంగి చూస్తుంటుందట. గయ్యాళి గడుసు రాలే గాని, రంకుటాలు గాదు; కాబట్టే భయంలేక కయ్యానికి కాలుదువ్వుతుంది. 1033. తేనె పంచదార తియ్యమామిడిపండు తిన్నగాని తీపి తెలియరాదు; కన్న నింపుబుట్టు కామిని అధరంబు. 103ఓ తొడల మెరపుజూడ, దొడ్డ చన్నులుజూడ వగలుచూడ, వాని వన్నెచూడ అయ్యల కెప్పుడైన ఆశలు పుట్టవా. 3035. దేహ భావమెల్ల తెలియంగ జూచిన అఖిల హేయములకు ఆలయంబు, పరసతి గమనంబు ప్రత్యక్షనాశము, 036. నాడెమైన చెడిస నయమెరిగి తిరుగు, విటుని కుస్తరించు వివరమెరుగు; బానిసైన తొత్తు సాటింప రాదయా. నాడెము = నాణెమ్సు, నాగరిక మెరిగిన; చెడిప = చెడిపోయినది, రంకుటాలు, కుస్తరించు = (బ్రతిమాలు, 1037. నాతిపైని ప్రేమ నానాటికిని రోత జ్యోతిపైని ప్రేమ జూడగాను; మాతృ ప్రేమయొకటె, మర్యాద దాల్బును. శ్రట్రణ..లోక కవి వేనున

1038. పతిని తిట్టరాదు పదివేలకైనను, పెట్టి చెప్పరాదు ప్రియముగాను, పతిని మీరరాదు సతి మానవతియైన.

1039. పిచ్చివాని కైన, పేదవానికి నైన, కుష్టరోగికైన, కుంటికైన భామ కానుపించ బాములు సెట్టురా.

1040. బోటి యొకతె బ్రహ్మ నోటిమీదను తన్నె కొమ్మయొకతె విష్టు రొమ్ము చ్‌న్నె సఖియయొకతె శివుని సగముగా చేసెను, ఈ విషయము వివిధ శయ్యలలో రమ్యంగా చెప్పినాడు.

1041. భాగ్యవంతురాలు పరుల ఆకలిదప్ప్సే తెలిసి పెట్టనేర్చు, తీర్చనేర్చు, తనదు దుష్టభార్య తన యాకలినెగాని పరుల యాకలెరుగ దరయ వేమ.

1042. మగడు తప్పులేక మనసిచ్చియున్నను సహజ గుణము విడదు జారకాంత; పిండిదిన్న కుక్క పీతి కాసింపదా.

1043. మగడు మదనుడైన, మంచి కాపురమైన, సహజ మేలమాను జారకాంత? కుక్క ఎముక నమ్మి కూటిని విడువదా. 1044 మాటమిగులు నాలు మగనికి యమదూత, ఓరపడగ పాము కుద్దియగును; తనకు కానియాలు దొానవురాలురా. కాటు వ్రేయబొయ్యే నాగుబాము పడగను ఓరగా వంచుతుంది. ". పద్య్వమంజరి శ్ర

1044. యోనిలోనె పుట్టి, యోనిలోనె సెరిగి, యోనిలోని తెరువు గానలేక, యోనిజూచి పరమయోగంబు మరచురా!

1045. వరుడు చక్కనైన, వజ్రాల గనియైన తళుకు మెరుపువంటి తత్త్వమున్న, అన్య పురుషవాంఛ ఆడుదానికి నుండు. 10క7. _వశముగాని యాలి వైరమేమనవచ్చు, యశము చెరచుగాని, అనువు పడదు; కొసరుటెల్ల దాని కోరికనే తీర్చు అనువుపడు = సరిపడు; కొసరుట = (బ్రతిమాలుట.

1046. ఓడ సత్యమెల్ల నడిసముద్రములోన బండి సత్యమెల్ల బట్టబయల; ఆడుదాని సత్య మేడను చెల్లదు.

1047. వాదమాడి తిట్టు వరుస నెవ్వరినైన చేరరాదటన్న చేటుదెచ్చు; గడుసురాలు తెలియ వడిసెల బోలురా. క వడిసెల-ఒడ్తిసెల = రెండు తాడు కొసల నడుమ తిత్తివంటి అల్లకం గలిగిన, రాళ్ళు విసరి వ్‌ ట్ర ప్రము. రాయిని జాలిలోబెట్టి, రెండుకొసలు చేత బట్టుకొని చుట్టు తిప్పి, ఒక కొస క్‌ 'యగా, రాయి ఎగిరిపోయి గురినితాకును. సాధారణంగా మెట్ట జొన్నచేలలో పిట్టలదోలను, 0చెమీద నిలబడి కావలిగాడు ఒడిసెలనే ఉపయోగించును.

1048. కస్తురి వలపేల గజరాజమున కెన్న తనదు మదప్పధార తావిగాగ; యోగికేల రంభ, యోగహర్షంబుండ,.

1049. వెతల దీర్చువాడు వేదాంతవేద్యుండు, రతుల నేలువాడు రనుణుడగును; సతిని బెనగువాడు సంసారయోగిరా. ళు లోక కవి వేమన

1050. సిగ్గు గలదటండ్రు స్పష్టిలోపలివారు వెజ్హివేమని గని వెరగుపడిరి; తనకు గలుగు సిగ్గు దైవ మెరుంగడా.

1051. సిగ్గు విడువకున్న శివసాఖ్యమే లేదు తగ్గి మొగ్గకున్న సిగ్గువిడదు; సిగ్గు విడచువాడె చిరకాల జీవిరా. మొగ్గు = వంగు; అనవతుడగు; నమ్రుడగు; సిగ్గు = పరువు; ఉమ్మలికము ఉబ్బు, సిరి, లేమిడి మొదలైనవాటిని జయించి, సమ బుద్దిగలవాడే బ్రహ్మము నెరిగిన పండితుడు. గీత చెప్పిన సమలోష్ట కాంచనాదులు ఇట్టివే. అహంభావాన్ని అణచి. పెద్దలకు మొక్కి, ఈ సిగ్గులేమిని అలవరచుకొనవలెను, తన దిగంబరత్వానికి ఇది సమాధానమన్నట్టున్నది.

1052. సొమ్ము గన్నదనుక జ్యోతి కావలెగాని. సొమ్ము గన్నవెనుక జ్యోతిఏల? దేవుడైన వెనుక దేహంబు చిక్కేల.

1053. సామ్ములున్న చోట్ల శోధింపగలుగును సొమ్ములేని చోట శోధయేల? అంజనంబులేక ఆసొమ్ము తెలియదు.

1054. సోమయాజి ననుచు సొంపుగా వేషంబు గట్టి, మాంసమెల్ల కాల్చితినును; చ్విజుడనంగ నేమితేజంబు తనవల్ల,

1055. స్నాన మొనరజేసి సద్ధర్మమీయక నీళ్ల మునుగ నగునె నేర్పులేక; నీళయందు కోడి నెలవుగా మునుగదా, ఈ కోడి-నీరుకోడి; నీరుకాకి చిలువ ఆలేటిబాతు జలజాతివి.

1056. _స్వానుభూతి లేక శాస్త్రవాసనలచే సంశయంబు విడదు సాధకునకు; చిత్రదీపమునక చీకటి పోనట్టు, పద్యమంజరి శ్ర

సర్వ యోగసార సం(గ్రహమైనది-ఈ పద్యం. స్వానుభవము-అనుభూతే తత్త్యజ్ఞానానికి సాధనాలు, అదిలేక చదివినంత మాత్రాన శాస్త్రపండితుడే అగుచున్నాడు, అంటే శాస్త్రభారవహుడు మాత్రమే అగుచున్నాడు. ఈ జ్ఞానం కొనడానికి అంగడి దినుసుగాదు. గీత ప్రతిదినం చదివితే యేమి (ప్రయోజనము, అందు చెప్పిన మార్గాన్ని అనుసరించి జ్ఞాని కావాల, రైల్వే గైడు చదివినంత మాత్రాన ప్రయాణ మగుచున్నదా? బెల్లము అని అరచేత వ్రాసి, నాకినంతనే నాలుకకు తీపు తగులునా. దీనినే వేమన అంటాడు. చిత్రదీపం=చిత్రంలో చి(త్రించబడిన దీపం చీకటిని పోగొట్టలేదని మదికెక్కే ఉపమానం చెపుతున్నాడు. 1059. _ ప్రీలజూచి నరుడు చిత్తంబు నిలుకడ చేయలేక తాను చెడునుగాదె; ఏటికట్ట (మా నదెందాక నిలుచురా. ఏటికట్ట [మ్రాను = ఏటి దరిని వరగడ్డాన పెరిగిన చెట్టు. అది వెల్లువ దెబ్బలకు నిలువలేదు. 1060. స్త్రీలు కల్గుచోట చెరాటములు కలు; థ్‌ ల న్‌! ్‌ స్రలులేని చోటు చిన్నబోవు; స్రీలచేత నరులు చిక్కులు బడుదురు. చెర్జాటము = ఎక్ససెక్కెము, కోడిగము, ఆడుది లేకుంటే సభకు అందమే లేదు; ఆమె ఉన్నచోట ఇబ్బందులకుగూడ మూలమగుచున్నది. తమల పాకులోకి సున్నము ఎక్కువైనా, తక్కువైనా బెడదే, 1061. అప్పుదీయ రోత హరిహరాదులకైన మొప్పెతోడ మైత్రి మొదలె రోత, తప్పుపలుక రోత, తాకట్టీడిన రోత. తప్పు పలుకు = అనుచితము పలుకు; మాటచెప్పి తప్పుట. ఒక వస్తువును తాకట్టు; లేక కుదువబెట్టి అప్పు తీసుకోవడం ఆ కాలం నీచంగా ఎన్నబడినట్టున్నది. అందులో బంగారాన్ని తాకట్టు పెట్టరాదని “బంగారు కుదవ బెట్టకు” అని సుమతి ఆనపెట్టుతున్నాడు. 1062. అల్పుడైనవాని కధికారమబ్బెనా దొడ్డ కొంచెమునక తూలబలుకు; చెప్పు కొరుకు కుక్క చెరకు నేమెరుగురా. పోల్చిచూడండి 252, 1007 పద్యములు. ళు లోక కవి వేమన

1063. అల్టుని కగు మృతికి నాత్మ చింతించును, తనయు మృతికి తల్లి తల్లడిల్డు పుణ్యపురుషు మృతియు భూమికి మృతియగు.

1064. ఇంగలంబు తోడ నిల నల్పుతోడను పరుని ఆలితోడ, పతితుతోడ సరసమాడుటెల్ల చావుకు మూలము.

1065. ఇహమునందు బాధలెన్నైన బడవచ్చు యముని బాధలేక యమరవలెను; పరుని బాధలేక బ్రతుకుడు నరులార,

1066. ఈగ తేనెరుచికి నింపుగా జచ్చును, ఓగు కామరుచికి ఒరిగిచచ్చు, త్యాగిగానివాని ధర్మమడిగిన చచ్చు.

1067. ఊపి రున్న్మయపుడె యుపదేశమందుము రూపు మాయునెపుడొ రూఢిగాను; బాపడైన నేమి బడబాగ్ని మ్రింగదా. బడబ = ఆడుగుజ్జము, దీని ఆకృతిలో సముద్రంలో ఒక అగ్ని ఉన్నదని, దాని వేడివల్లనే సముద్రాలు పొంగిపారలడం లేదని మన పురాణాల కథ. ఇప్పుడు ప్రచండమైన ఉష్ణోగ్రత సము(ద్రాల అడుగున నున్నదని దానిని ఉపయోగించుకోవలెనని ప్రయత్నం. సూర్యకిరణాల వల్లనేగాక ఈ వేడివల్లగూడ సృష్టి ప్రారంభమైనదని చెపుతున్నారు.

1068. ఎరుకలేని దొరల నెన్నాళ్లు కొలిచిన (బ్రతుకులేదు వట్టి భాంతిగాని; గొడ్డుటావు పాలు గోకిన చేవునా. చేప్పట = పాడిపశువులు, పాలను చనులగు౦డా ్రవింపజేయుటకు ప్రారంభించుట, దీనికిగా దూడచేత త్రావించుట, చన్నులను చేతితో నిమురుట మొదలగు చర్య చేయవలెను కొన్ని గొడ్డు మంచి బుట్టమేపు (తవుడు-నున్న) వేసినా, చేపతవి. పద్యమంజరి స్ట

1069. ఐకమత్య మొక్క టావశ్యకం బెప్టు, దానిబలిమి నెంతయైన కూడు; గడ్డివెంటి బెట్ట కట్టదా యేనుంగు వెంటి = గడ్డి పరకలతో పురిబెట్టి పెనవేసిన; మోకువంటి ఆకారం గల్లినది.

1070. ఐదు వ్రేళ్ళబలిమి హస్తంబు పనిచేయు అందునొకటి వీడ సొందికచెడు; స్వీయుడొకడు విడిన చెడుగదా పనిబల్మి,

1071. ఐనవారలంచు, నాప్త అటంచును బందుగులను నమ్మ పాడిగాదు; తనకు నైనవాడు తానొక్కడే యగు.

1072. జొరసుండె నీకు వారసుండగుగాక, వేశ్యయందు బుట్టు వెధవకొడుకు నీవు పోయినపుడు నీరైన వదలునా. కౌరసుడు = పెండ్లాడిన పెంద్దాము బిడ్డ; వారసుడు = తండ్రి ఆస్తికి హక్కు గలిగినవాడు; నీరువదలు = చచ్చినవాని పేర మంత్రపూర్వకంగా జల (ప్రదానం చేయుట. ఈ నీరు వదలడం-సొంత బిడ్డల లేక దాయాదుల హక్కు. వీరిని నీటిపాలివారంటారు.

1073. కల్ల నిజము రెండు కరకంఠుడెరుగును, నీరు పల్లమెరుగు నిజముగాను, తనయుని జననంబు తల్లి చా నెరుగును. నిష్టుర సత్యం, తనకు బుట్టిన బిడ్డల తండ్రి సంగతి తల్లికే తెలుసును గాని, దాని పొలకువే తండ్రికి తెలియదు, సత్యవ్రతుడని పేర్గాంచిన ఒక గుజరాతు వ్యాపారిని, అక్సరు పాదుషా తన ఆస్టానానికి ఆహ్వానించి, మర్యాదలు చేసి, ఆదేపనిగా ఆ ఏలిక ఈ బేరగానిని “నీ తండ్రి ఎవడు?” అని అడిగినాడు. ఆ బేహారి తడవుకోకుండా “ఆ సంగతి నా తల్లికే తెలుసు” అనగా పాదుషా ఆశ్చర్యపడి అభినందించినాడు. సత్యకామ జాబాల తల్లి జబాలగూడ, కొడుకువ్చి తనతండ్రి ఎవరని (గురువు కాబొయ్యే గౌతముని ఆజ్ఞ ప్రకారం) అడుగగా “ఆశ్రమంలో ఎందరితోనో సంచరించినా అందులో నీ తండ్రి ఎవడని చెప్పగలను” అన్నది. ఈ సత్యానికి గురువు మెచ్చుకొని జాబాలను శిష్యుడుగా చేర్చుకొన్నాడు. ల లోక్త కవి వేనున

1074 చిక్కియున్నవేళ సింహంబునైనను బక్కకుక్కయైన బాధసేయు, బలిమిలేని వేళ పంతముల్‌ చెల్లవు. 1075. _ చెప్పులోని రాయి, చెవులోని జోరీగ కంటిలోని నలుసు, కాలిముల్టు, ఇంటిలోనిపోరు ఇంతింతగాదయా. జోరీగ = పశువుల అంటిపెట్టుకొనియుండు పెద్ద ఈగ. ఇది చింతపూచాయ కలిగిఉండును. 1076. చదివినతని కన్న చాకలియే మేలు, కులమువేల్పు కన్న కుక్కమేలు, సకల సురలకన్న సర్వేశ్వరుడు మేలు. పోల్చిచూడండి 342 ప. 1077. తండ్రిమాటలు విని తల్లిని తెగటార్భ్చి పరశురాము డేమి ఫలము గనెను? నిలువ నీడలేక కులగిరి చేరడా! ఈ కులగిరి మహేంద్రాద్రి. 1078. తప్పుపలుకు పలికి టాటోటు జేసిన కూడియున్న లక్ష్మి (క్రుంగిపోవు; ఓటికుండ నీళ్ళు ఒనరగా నిలుచునా, టాటోటు = మోసము. 1079. దోషకారిమైన దూసరికాడైన పతితుడైన వేదబాహ్యుడైన వట్టి లేని పేదవాని కీదగు నీవి. దూసరికాడు = అపవాదులు, నిందలు మోసేవాడు, పోల్చిచూడండి 165-182 ప 1080. నిక్కమైన మంచి నీల మొక్కటిచాలు, తళుకు బెళుకు రాలు తట్టెడేల? చదువ పద్యమరయ చాలదా ఒక్కటి. పద్యమంజరి రో

1081. నిజము లాడువాని నిందించు జగమెల్ల నిజము పల్కరాదు నీచులకడ నిజమె చెప్పగవలె నిర్మలాత్ముని తోడ.

1082. పట్టి విడువరాదు పదిలక్షలకు నైన పెట్టి చెప్పరాదు సపేదకైన; వెట్టి కొలువరాదు విభుడెట్టి ఘనుడైన. వెట్టి = అధికారం సాగించుకొనే శ్రీమంతునికో, భూస్వామికో కూలిలేకుండా బీదసాదలు చేసే చాకిరి = (హీనపు పనుల సేత), దీనికిగా పనినాడు కాస్త కడుపుకూడు మాత్రం పెట్టుదురు. అప్పుసప్పు తీసుకొన్న బీదలకు ఈ వెట్టితప్పదు. దీనిని నేడు 301664 200౪ అంటూ, రద్దుచేయమని కేకలు వేస్తున్నారు. సంఘంలోగాని, మతంలోగాని, భావంలోగాని దాస్యస్వభావం వేమన సహించలేడు. ఈ పద్దతిని ఆయన తీవ్రంగా ప్రతిఘటించినాడు.

1083. పడుచు నిచ్చినతని, బత్తె మిచ్చినవాని, కడుపు చల్లజేసి ఘనత నిడుచు నడువనేర నతడు నాలిముచ్చేగదా, తమ అఆడుబిడ్డను ఒకనికి పెండ్దాముగా ఇచ్చి వారిని, ఆ అల్లుడు గౌరవించకపోతే అతడు అఆడపడుచును దొంగిలించుకొని (ముచ్చిలి) పోయినవాడే యగుచున్నాడు.

1084. పంది సిల్లలీను పదియు నైదింటిని, కుంజరంబు ఈను కొదమనొకటి, ఉత్తముడగు పురుషు డొక్కడు చాలడా.

1085. పదుగు రాడుమాట పాటియై ధరజెల్టు, ఒక్కడాడు మాట ఎక్కదెందు; ఊరకుండువాని కూరెల్ల నోపదు. పాటి = ఒప్పినది, న్యాయమైనది. ఓపదు = శక్తిచాలనిదై యుండును, రర లోక కవి వేమన

1086. పనస తొనలకన్న పంచదారకన్న జుంటితేనెకన్న జున్నుకన్న చెరకురసముకన్న చెలిమాట తీసీరా,

1087. _పప్పులేని కూడు పరుల కసహ్యంబు అప్పులేనివాడె అధికబలుడు, ముప్పులేనివాడు మొదటి సుజ్ఞానిరా,

1088. ఛురికి తొడగోయ చొప్పడునేగాని దాని పిడిని గోయ తరమె నీకు; తెలినిలేని మేని బలమేమి చేయును.

1089. పొడిగాదు, జగతి పంచాంగములు చెప్పి కొంచెమైన బుద్ధినొంచలేక, బ్రవ్మమెరుగ కిట్లు పారోహితము చేయ. మూఢవిశ్వాసాలను మనసులకు ఎక్కించి, భయపెట్టి, జపాలని, (ప్రాయళ్చిత్తాలని పంచాంగంచెప్పి డబ్బుగుంజేవారు పౌరుల హితులు గారు, ఆహితులేనని వేమన వాదం.

1090. పాలపిట్ట శకునఫల మిచ్చు నందురు పాలపిట్టకేమి ఫలము దెలియు? తనదు మేలుకీళ్లు తనతోడ నుండగ. తన తలవ్రాతకంటె, (గ్రహాలప్రాబల్యంకంటె పిట్టలకు, పిల్లులకు ఎక్కువ అధిక్యమిచ్చే అవివేకతను ఈ యోగి పెద్దదెబ్బ కొట్టుతున్నాడు. ఈ గుడ్డినమ్మకాలతో దుర్చలమనస్కులు చాలా బాధపడిపోతున్నారు.

1091. అన్న మధికమైన నరయ మృత్యువు నిజం బన్న మంటకున్న ఆత్మనొచ్చు; చంప పెంప బువ్వచాలదా వేయేల.

1092. భావ మరసి తన్ను భార్య సేవించిన, నింటికైన నగును వీశ్వరుండు అదియులేక బదుకు టధమము భువిలోన, పద్యమంజరి రగ

1093. భాషలాడకున్న పరులు మెచ్చరుగాన భాషలాడవలయు పరువు జూచి, భాష పరువుతెరగు పరమాత్ముడెరుగురా, పరువు ఇ ఆత్మగారవము ఎరిగి మాటలాడవలెనేగాని, మనిషి దిగజారి పోరాదు. 1094 భూపతి కృపనమ్మి భూమి చెరచువాడు ప్రజల ఉసురుదాకి పడును పిదప; ఎగురవేయ బంతి ఎందాక నిలుచురా. రాజుల ఆదరం నిలుకడ లేనిది; దానిని నమ్మి మిడిసిపడేవారు ప్రజల గోడు తగిలి, చివరకు పతితులై పోవుదురు.

1094. భూమి నాదియనిన భూమి పక్కున నవ్వు దానహీనుజూచి ధనము నవ్వు కదన భీతుజూచి కాలుండు నవ్వును.

1095. భూమి పేరువల్ల పుణ్యస్టలము లాయె వెలయ రాళ్ళవల్ల వేల్పులాయె నీళ్ల పేరువల్ల నిఖిల తీర్ధములాయె. ఊరు, ఏరు, రాయి అన్నీ సామాన్యమైనవే కాని, కాశిఅని గంగఅని, వెంకటేశ్వరుడని పేరుపెట్టగనే అవి పవిత్రాలై సేవింపబడుతున్నవి.

1096. మగనిమీద భక్తి మానకుండిన కాంత మూడు లోకములను ముక్తిగనును; మగున అందరకును మగలె దేవతలయా.

1097. మైలకోక తోడ మూసిన తలతోడ, నొడలి మురికితోడ నుండెనేని అధికు కులజునైన నట్టిట్టు పీలువరు. తలమౌసిన, నొలుమాసిన వలువలు మాసినను, (ప్రాణవల్లభు నైనన్‌ కులకాంతలైన రోతురు తలకింపగ భూమిలోన తిరముగ షుమతీ. [్ర లోక్ష కవి వేనున

1099. మాల మాలగాడు మహిమీద నేస్రాొద్దు, మాట తిరుగువాడె మాలగాక, వానిమాల యన్నవాడెపో 'పెనువూల. బాసతప్పుడువాడే కడజాతివాడు. వట్టి మాల మాలకాడు,
1100. మాలవాడయినను మరి ఆత్మమీదను మనసు నిలిపెనేని మాలగాడు; మనసు నిలుపకున్న మహిమీద మాలడౌ, మనసు నిలిపి యోగారూఢులైన మాలలు, అప్పుడు ఇప్పుడు అన్ని ప్రాంతాలలో క్తీర్తికెక్కి మాన్యపరుపబడుతున్నారు. సముపార్టిత దివ్యశక్తి ధనులు నాడు నేడు అతీత మానవులై ఉన్నారు, ఆత్మశక్తి సాధించను కులము, జాతి, కాలము దేశము అడ్డురావు,
1101. మాలవాని జూచి యేల నిందింపంగ? పాటిలేని మాట పలుకు టొకటె; వానితలోన పలుకువాని కులంబేది? మాలవాని శరీరంలోపల ఉండే ఆత్మకు లింగం కులం లేదుగదా! ఇక శరీరానికి కులమనుట పాటిలేనిమాట. పోల్చిచూడండి 1127 ప.
1102. ముండమోపి కేల ముత్యాల పాపట వన్నెలెల్ల పుణ్యవతికిగాని; కుక్కకేటి కయ్య కుచ్చుల పల్లంబు! ముత్యాల పాపట = ముత్యాలతో చేసిన పాపటిబొట్టు; వన్నె = అలంకారము; పల్లము = జీను.
1103. మేడిపండుజూడ మేలిమైయుండును పొట్ట విచ్చిచూడ పురుగులుండు; బెరుకువాని నుదిని బింక మీలాగురా. మేడి = అత్తి , మేలిమి = అపరంజి బంగారపు వన్నె, బెరుకు = పిరికివాడు. పైన పటార౦ లోన లొటారం (శూన్యత) అనుట, పద్యమంజరి భి

1104 రజ్జు లాడరాదు రణభూమిలోపల, బుజ్జగింపరాదు బొంకువాని, ఒజ్జతోడ వాదు లొనరంగ మానరా.

రజ్జు = వదరుట, వ్యర్థ (ప్రసంగము.

1105. లక్ష్మియేలినట్టీ లంకాధిసతి పురి సిల్లకోతిసేన కొల్లబెట్టె; కలసి వచ్చువేళ ఘనులౌదు రల్పులు.

1106. విద్య గలిగియుండి, వినయము లేకున్న, ఐదునలకు మేలిమైన మణుల సామ్ములుండి, కంఠసూత్రములేనట్టు,

ఐదుప = పసుపు, కుంకుమ, కాటుక, నల్లపూసలు, తాళిబొట్టు - ఈ ఐదు గలిగిన స్త్రీ

సుమంగళి ఆనుట. కంఠసూత్రము = మంగళసూ(త్రం.

1107. వెలది చక్కదనము, వెరవైన ఈడును విభుని కరుణలేమి విగతినుండు; నీదు కరుణలేమి నేర్పులు కొరగావు.

విగతి = బొత్తిగా లేకుండుట, గతిలేకపోవుట,

1108. జడలు దాల్బుటయును, జగము ఛీయనునట్టు ఒడలు విరుచుటెల్ల యోగమెల్ల ముక్షికాంతతోడ ముద్దాడుటకె గదా.

1109. కసవునేరి తినెడు పసరము దినువాని మాల యండద్రుగాదె మహిని నరులు; పంది కోడి దిన్న ప్రాజ్ఞులటందురా.

జా శుభ్రమైన గడ్డినితిన్న పసరాన్ని తింటే తప్పున్నూ నానామలాన్ని తినే పంది, కోడిమాంసం తింటే ఒప్పు. ఏమి న్యాయం? న లోక కవి వేమన

1110. కావిబట్ట గట్టి ఘనయోగి వలెనుండి వెలయ రాత్రిగాగ విడిచిపెట్టి తొడరి తిరుగువాడు దొరకోలు సన్నాసి. తొడరు = ప్రయత్నించు; దొరకోలు సన్నాసి = నిమ్మించి మోసపుచ్చు దొంగ, పోల్చి చూడండి 77 ప.

1111. _ కావుకావుమంచు కరుణకై యేడ్చెడి శిశువు చేరదీసి చిత్తమలర పాలనిచ్చునట్టీ పడతి పుణ్యాత్మరా, 112... కాశి నీళ్ళు మోసి, కాళ్ళు మొగము వాచి ఎందు సుఖములేక ఎండియెండి, చచ్చి, వెనుక ముక్తి సాధింపగలరొకో, ఈ తనువుతోనే ముక్తిని సాధించవలసియున్నది; తనువుబాసిన తర్వాత ఈ అవకాళరి లేదు. ధర్మసాధనానికి ఈ శరీరమే సాధనము- పనిముట్టు.

1112. కుండ పగిలెనేని కొత్తది కొనవచ్చు భూతలంబునందు పొందుగాను; కూల బడిన నరుడు కుదురుట ఆరుదయా.

1113. గంగ స్నానమాడి ఘనులైన వారెల్ల భంగపడిరి సెక్కు బాధలంది; గంగనీటికన్న గయతీర్ధముల కన్న ఎన్న వేముతీర్ణ మెచ్చువేను. వేపచెట్టు భాగాలు వివిధ వ్యాధులకు మందులు,

1114. గొడ్డుటావు బిదుక కుండ చేకొనిపోవ పళ్ల నూడదన్ను, పాలనీదు; లొభివాని నడుగ లాభంబు లేదయా,

1115. చిన్ననాటినుండి చేసిన కర్మంబు పిన్న పెద్దలకును పెరిగివచ్చు మంటిమింటి నడుము మదినిల్సి చూడరా, పద్యమంజరి వర

1116. చదువు చదువకున్న సౌఖ్యంబులును లేవు; చదువు చదివెనేని సరసుడగును, చదువు మర్మమెరిగి చదువనగ చూడుము, వట్టి చదువు నోటితీట ఆణగుటకు మాత్రమే పనికివస్తుంది కాని, చదువు సార్ధకం కావాలంటే, దాని అంతరార్థ మెరిగి చదువవలనెను. “చదువులలో మర్మమెల్ల చదివితి తండ్రీ” అని అంటున్నాడు, ప్రహ్ణాదుడు.

1117. నోటి పుప్పి కెల్ల నొప్పి లేకుంటకు ఆకు పోక సున్న మౌషధముగ, పెట్టకుండెనేని పెనురోత వేయురా. ఆకు = తమలపాకు. తమలము సేయని నోరును హిమధాముడు లేని రాత్రివంటిదని సుమతి అన్నాడుగదా! తాంబూల చర్సణం చాలా సుగుణాలు కలిగియున్నదని వైద్యశాస్త్రం. నాగవల్లి అనే తమలపాకు తీగ మనదేశానికి కొనిరాబడినదిగా ఉన్నది. కాళిదాసు ఇంటిగుమ్మపు తోరణంగా వర్ణించినాడు. హర్చుని కాలానికి తాంబూల చర్షణం వాడుకలోనికి వచ్చినట్టున్నది. ఈ చర్వణం భిన్షరూపాలలో మనదేశ మందతటా ఉన్నది.

1118. నేరుపగలుగువారు, నెరతనము గలారు విద్యచేత విజ్ఞవీగువారు పసిడిగలుగువాని బానిస కొడుకులు. నెరతనము = పెత్తనము, అధికారము.

1119. పూస పోగుబెట్టి పురుషుని భుజమెక్కి కన్నులార్చి వారకాంత చేరి, తనకు లొంగువాని తడయక చంపురా. పూసపోగు = నగలు; తడయక్ర = ఆలసింపక. 1121 పెట్టెడి పతియింట, పెట్టని లోభున్న తొట్టితిట్టి తిరుగకొట్టు చుండు; పంటచేనిలోని పల్లేరు బోలును. ళా లోక కవి వేమన

1120. _ బాపలన్న దొడ్డ పరువున జూతురు. కానిపనులు సేయ హీనులంద్రు; కులము లెక్కయేమి గుణమే ప్రధానంబు.

1121. మాటలాడ గలుగు మర్మము లెరిగిన, పిన్న పెద్దతనము లెన్నవలదు; పిన్నచేతి దివ్వె పెద్దగా వెలుగదా.

1122. పచ్చ జూచువారు, పచ్చ మెచ్చెడివారు పచ్చమీద వాంఛ పడినవారు పచ్చవిడుచువాని ప్రభునిగా జూతురు. పచ్చ = బంగారము, సంపద, ధనమోహము గలవారు; ధనాకాంక్ష లేక, మట్టి పెళ్ళను బంగారుముద్దను ఒకటిగా చేసే నిర్మోహిని గురువుగా పూజింతురు. 1125, మాటవినని యాలు నుగనికి మరగాలు దానిచేర ప్రాణ మాన హాని, అట్టి యాలివిడిచి అడవినుండుట మేలు. మరగాలు = కొయ్యతో చేసిన కాలు, (మరం-తమిళం-కొయ్య) పోల్చిచూడండి 1256 ప.

1123. పంచభూతములను నెంచుచు మదిలోన మించియందవలెను మిత్తిగొంగ నంచు దెలియువాడె అఖిలజ్ఞుడగు యోగి, నిజశరీరం పంచభూతాత్మకమని తెలిసి, దానిపై వ్యామోహానికి అతీతుడై మృత్యుంజయుడు (మిత్తిగొంగ) అయిన శివుని తెలుసుకొన్నవాడే అన్నీదెలిసిన పరమయోగి.

1124. మాలవానినేల మహిమీద నిందింస? నొడల రక్తమాంస మొకటెకాదె; వానిలోన వెలుగువాని కులంబేది? పోల్చిచూడండి 1101 ప. పద్యమంజరి సగ్రక

1125. రాజయోగమూని తేజనుందుట ముక్తి తేజనుందకున్న, దేబెలరయ, మర్మరహిత గురుని మహిజేరవలెనయా.

యోగం తేజస్సును-ఓజస్సును పుట్టిస్తుంది.

1129. విటుడు డాగుజేసి విడిచిపెట్టిన యది పేద పెనిమిటిగని ప్రియము సేయు; కుప్పలోని చెప్పు కుక్క తిన్నట్టయా.

డాగుచేసి = కళంకితము చేసి.

130... విటుడు స్త్రీని రోసి విడిచి పెట్టు పిదప నేడనున్న సిగ్గునెంచనేల; కుడిచి వేయు పుల్లె గోతుల దొర్లదా?

పల్లె = ఎంగిలాక్సు, పుల్లె అకు, తిని పారవేసిన విస్తర. సుమతి దీనినే నాణ్యంగా చెపుతున్నాడు. కాముండు దనిసి విడిచిన కోమలి పరవిటుడు గవయ గోరుట యెల్లన్‌ (స్రేమమున చెరకు పిప్పికి చీమలు వెస మూగినట్టు సుమతీ.

31 వేషభాష లింక కాషాయవస్త్రముల్‌ బోడినెత్తులొప్ప పొరయుచుంద్రు; తలలు బోడులైన తలపులు బోడులా.

పారయ్యు = (ప్రవర్తించు.

2. సతుల గవయుటయును, సుతుల పొందెదమని వెతలబడుట ఎంతొ వెట్టితనము! నేలనున్న రాయి నెత్తి కెత్తినయట్లు.

పోల్చిచూడండి 167 పద్యం శ్ర్టి. లోక కని వేమన

1133. జీవసంజ్ఞగలుగు జీవతత్వంబును జీవపరుని గురుని చెందజేసి తనువు నిలుపువాడు తత్పజ్ఞుడు యోగి.

1134. తత్త్వము తిరమైన తావుల వెదకుచు చాను తత్వమగుట తలచి, యోగి తలపులన్ని యుడుగ తత్త్వము తానగు.

1135. తత్త్వమెరుగువాడు దైవంబు నెరుగును; సర్వసారములను చావజేయు; కదళి మింగునట్లై గరళంబు (మింగును.

1136. తనువు నస్టిరమని, ధనము నస్టిరమని తెలుపనేర్చి, తాను తెలియనేర్చి పాత్రుడైన యోగి పరమాత్ముడేసునూ. పోల్చిచూడండి 88 పద్యం.

1137. తన్ను తాదెలిసిన దైవంబు మరిలేడు; తానె దైవమంచు తత్వయోగి తలచుచుండు నెపుడు, ధరలోన నరయును,

1138. అలు మగడు సుతుడు నందరిలో నాత్మ మేలుగానె యుండి మెరయుచుండు; వేరువేరుగానె వెలసె రూసంబుటలై. వావివరునలలో భిన్నంగా ఉన్న వారందరిలోనున్న ఆత్మస్వరూవం ఒకటే అయి భాసించుచుండినా, బయట భిన్నరూపాలలో వెలసి, వేరువేరుగా ఎన్నబడుచున్నది.

1139. తన్నెరుంగు వాడు తాను తానైయుండు, తన్నెరుగనివాడు తానెతానె! తనదులోనివాడు తానె తానవునయా.

1140. తల్లి పార్వతియగు, తండ్రియౌ శంభుడు, ప్రమథగణము లఖిల బంధువితతి. తనకు పుట్టినిల్లు తనర కైలాసము. పద్య్వమంజరి స్త్ర

1141. _అదనెరిగిన మగున అనువెర్లు చనవెర్లు ముదముతోడి మగని మోహమెరుగు; విభుని క్రేష్టసుణము వేశ్య తానెరుగునా. అదను = సమయాసమయములు, 1142, తాను యిం(ద్రియముల తనర జియంచిన; తత్వమరసి చూడ తానెయగును; రాజయోగి యిట్లు తేజరిల్లగ వలె,

1142. పాకనాటి రెడ్డి, పరగ మోటాట్‌ రెడ్డి ఎసగు తోటరెడ్డి ఎల్బరెడ్డి; 'మొరకులందరు, భువి మొనగాండ్భు అయిరయా. 1ష4ఓ గండికోట లోన కత్తిబట్టిన యంత రాజగాది దొడ్డ రొతుగాడు; ఎంతవారినైన నెత్తిన గొట్టునా.

1143. ఒరులకొరకు భూమి నొదిగించువారలు నవనిపతికి పశ్యుటైనవారు, పాలవంటి కులమునారు కాస్పలెరుంగు. ఒదిగించు = అనువుసరచు. తిరుపతి దేవస్థాన ప్రచురణ (బ్రొనుదొర రెండో కూర్చ్పులోని అదనాలు)

1144. జగమునందు లేదు, జలమునందును టేదు నిగమవేద్యమ్రైన నిజపదంబు, సగుణ నిర్గుణముల సొధించిచూడరా. వేదాలకే తెలిసిన అ పరమపదం (క్రమంగా సగుణ నిర్గుణోపాసనల వలన సాధించి ముక్తుడు కావలెను. ల లోక కవి చేనున

1145. ఎరుగువాని దెలుప నెవ్వడైనను చాలు, నారుల వశముగాదు ఓగుదెల్ప; ఏటివంక దీర్చ నెవ్వరి తరమయా.

1146. కానివానిచేత కాసువీసము లిచ్చి, వెంటదిరుగు టెల్ల వెజ్టితనము; పిల్లి బట్ట కోడి పిలిచిన పలుకునా.

1147. కలిమినాడు నరుడు కానడు మదమున, లేనివాడు మొదలె లేదు పెట్ట; కలిమి లేమి లేని కాలంబు కలుగునా?

1148. హృదయమందునున్న ఈశుని దెలియక శిలలకెల్ల మొక్క జీవులార; శిలల నేమియుండు జీవులందేగాక.

1149. మాట దిద్దవచ్చు మరి యెగ్గులేకుండ దిద్దవచ్చు రాయి తిన్నగాను, మనసు దిద్దరాదు మహినెంతవారికి

1150. _అంకిలెరిగి మాటలాడ నేర్చినపుడు పిన్న పెద్దతనము లెన్ననేల; పిన్నచేతి దివ్వె పెద్దగా వెలుగదా. అంకిలి = కిటుకు, సూక్ష్మము.

1151. ధనము కూడబెట్టి ధర్మంబు చేయక, తాను దినక లెస్సదాచుగాక; తేనె నీగ గూర్చి తెరునరి కియ్యదా, పోల్చిచూడండి 1018 పద్యం

1152. పొల గలియు నీరు పొలియై రాజిల్టు, అదియు పానయోగ్య మైనయట్లు సాధుసజ్జ్ఞనముల సాంగత్యములచేత మూఢజనుడు ముక్తి మొనయు వెమ. పద్వమంజరి ్ర్రి

1153. మిరప గింజ జూడ మీద నల్లగనుండు

కొరికిచూడ లోన చురుకుమనును; సజ్జనులగువారి సార మిట్టుండరా.

ఈ పద్యం వేమన కాలనిర్ణయానికి ఒక ఘట్టాన్ని సూచిస్తుంది. 1498లో వాస్కోదగామా అను పోర్చుగీసు నావికుడు, మొదటి సముద్రయాన నావికుడుగా మలబారు తీరాన అడుగుబెట్టి, పరమటికి రాకపోకలు ఏర్పరచినాడు. 1502 గామ రెండోసారి వచ్చి, కళ్ళికోట రాజు జామొరీన్‌కు కొన్ని కానుకలు ఇచ్చినాడు; ఇవి మన దేశంలో ఆహారపదార్జాలలో కొత్తవాటిని చేర్చినవి, దక్షిణాఫ్రికా నుండి ముంతమామిడి (జీడిమామిడి), దక్షిణ అమెరికా-పెరూనుండి ఉర్లగడ్డలను (అలూ, బంగాళదుంప), దక్షిణ అమెరికా ఛిల్లీదేశమునుండి ఛిల్లీ (మిరపకాయ)ని మనదేళంలో 'ప్రవేశపెట్టినాడు, ఈ మిరపకు (భిల్ల) ముందు మనకు కారానికి మిరియాలే (మరీచి) ఉపయోగపడుతుండినవి. ఛిల్లి అనే ఎర్రకాయలు వేమన నాటికి ఇంకా బాగా వాడుకలోనికి వచ్చినట్లు లేదు. (1650-1672) కాబట్టే మిరపగింజ అని మిరియపుగింజనే వర్షిస్తున్నారు. ఇప్పుడు మిరియాలు మన ఎగుమతులలో మంచిస్టానం ఏర్పరచుకొన్నవి. ఈ తీగలు మలబారులో పోక చెట్టుకు ఎగబ్రాకేటట్టు అల్లుడు పెడుతున్నారు. పొడవు గుత్తులుగా కాస్తవి,

ఇవి మనదేశానికి జావా, సుమత్రా (సువర్లభూమి) నుండి కొనిరాబడిన వంటారు. మిరియాలు తమిళనాటి తీరపట్టణం-కోలకైలో దిగినవి కాబట్టి వీటిని, కోలకము అని గూడ పిలుస్తున్నారు; ఉర్లగడ్డను బంగాళాదుంప అన్నట్టు.

సజ్జనుడు పైకి ఎచ్చిపిచ్చిగా ఉన్నా లోపల మిరియాలవలెనే క్షారం కలిగి ఉంటాడు.

1156. మేఘమడ్డ మైన మిహిరుని జెరచును. చిత్త మడ్డమైన స్థిరము జెరుచు మరపు లడ్డమైన మరి ముక్తి జెరచును.

చిత్తము = సంకల్ప వికల్పములకు లోనైనది.

1157... ఆశ విడకగాని పాశముక్తుడు గాడు, ముక్తుడైనగాని, మునియు గాడు. మునికిగాని సర్వమోహంబు లూడవు.

158 ముగురిలోన 'హెచ్చు ముందు గానగలేక నరకమునకు బోవు నరులుగలరు; ముగురి కందనట్టి మూలమూర్తి యొకండు.

౯71 లోక కవి వేమన

1159. ఉత్తముని కడుపున నోగు జన్మించిన వాడు చెరుచు వాని వనంశమెల్ల; చెరుకు వెన్నుబుట్టి చెరపదా తీపెల్ల.

1160. తను వదెవరి సొమ్ము తనదని పోషింస ధన మదెనరి సొమ్ము దాచుకొనగ ప్రాణ మెవరిసామ్ము పాయకుండగ నిల్ప.

1161. _కల్లలాడువాని గ్రామకర్త యెరుంగు; సత్యమాడువాని సామి ఎరుగు; పెక్కుతిండి పోతు పెండ్లా మెరుంగురా.

1162. ముగురు మూర్తులన్న మూలభావమెరిగి మూలవానితోడ ముచ్చటాడ సత్తుచిత్తులోని సారంబుదెలియురా. (బ్రహ్మ విష్ణు మహేశ్చరులకు మూలమైన ఆ పరమసత్యాన్ని (గ్రహించి, దానితో ముఖాముఖి భాషించగలిగినప్పుడే సత్‌చిత్తుల సారమైన ఆనందమును అనుభవించగలుగుతున్నాడు.

1163. హీనజాతివారి నిలు చేరనిచ్చెనా, హానివచ్చు నెంతవానికైన; ఈగ కడుపుజొచ్చి యిట్టట్టు చేయదా.

1164. ఒడలు బడలజేసి, యోగులమనువారు మనసు కల్మషంబు మాన్పలేరు; పుట్టమీద గొట్ట భుజగంబు జచ్చునా.

1165. కుక్క గోవుగాదు, కుందేలు పులిగాదు దోమ గజముగాదు దొడ్డదైన, లోభి దాతగాడు లోకంబు లోపల.

1166. కామిగాని వాడు కవిగాడు రవిగాడు కామిగాక మోక్ష కామికాడు; కామిమైన వాడు కవియగు రవియగు. పద్వమంజరి గ్ర

1167. సతుల బడయరాదు; సుతుల బడయరాదు; వెతలబడినవాడు వెజ్టివాడు; నేలనున్న రాయి నెత్తి కెత్తినయట్టు. పోల్చిచూడండి 1132 పద్యం.

1168. కుక్క దిన్నవాడు గురులింగ జంగంబు పంది దిన్నవాడు పరమయోగి; ఏన్లు దిన్నవాడు ఎంత సుజ్ఞానిరా!

1169. లంజ, లంజకాని లావెల్ల గొనియాడు లంజతల్లి వాని లజ్జకడుగు; తల్లి గలుగు లంజ తగులుట చీకాకు.

1170. ఇంచుకంత యోని కెగసెడు జనములు కంచముకడ పిల్లి గాచినట్టు; పంచబాణునింటి బానిన కొడుకులు.

1171. బూతుచేతబుట్టె పానర ప్రపంచంబు బండు చేత బుట్టె పరగ నిహము, బండు కాసపడిరి బ్రవ్మోది సురలెల్ల, బూతు బండు అన్నది జంటమాట.

1172. వైష్ణవులను వట్టి వార్తమాత్రమె కాని, భ్రష్టు లంతకన్న పరులులేరు; కష్ట నరులకెల్ల కలుగునా మోక్షంబు?

1173. గంపెడంత తవుడు గంపలోబెట్టక చన్నుబట్టనీదు కొన్న బట్జై వారకాంత లేల వలతురు ఊరక?

1174. ఇంతి కనులు చనులు యెంత లెస్సనిచూచి, మోహపసడును బుద్ధిమోసపోయి; గరిసెలోనివాని కానలే డాయెరా. గరిసె = వడ్లగాదె-దేహమనుట. గా లోక కవి వేమన

1175. మంత్రమెల్ల మరచి, మధురాధరము కోరి ఏ విధమున భక్తు డెరుగనిన్ను? యోనిజూచి పరమ యోగంబు మరచురా.

1176. శైవవైష్ణవాది షణ్మతంబులకెల్ల దేవు డొక్కడనుచు తెలియలేరు; తమకు భేదముయిన తత్త్యంబు భేదమా.

1177. పరమవుంస ననుచు వరవగట్టుక భూమి పరధనంబు కాస పడెడువాడు పరమహంస గాడు పరమహింస యటండ్రు.

1178. బారెడేసి జడలు, భస్మంపు పూతలు మరునితోడ మాయ మలయగలరు; ముంజి కోకలెల్ల అంజ కోకల కాయె. ముంజి కోక = నారచీర లేక పంచ. ముంజి ఒక విధమైన గడ్డి

1179. శివుడు బహ్మమనుచు స్పృతులెల్ల బలుకంగ, వేరె దైవములను వేయిగొల్సి, (బ్రహ్మజనులుగూడ భ్రష్టయిపోయిరి.

1180. ఈదవచ్చు నేరు బాధలేకుండనే ఆదిగకురువు లేక అందరాదు సోదిచెప్పనేల సొక్కిన మదిజూడు. సోదిలోవలె వాగకుండా ఆనందతన్మయమైన మనసులో గురువు నాశ్రయింవుము.

1181. హింస చేయకుండటే ముఖ్యధర్మంబు అనక, హింసజేతు రవని సురలు; చావుపశువు దినెడు చండాలుడే మీలు.

1182. ఆలిరంకు దెలుప నఖిల యజ్ఞంబులు, తల్లిరంకు దెలుప తద్దినములు; కానితరువు, కర్మకాండ కల్పితనూయె. ఈ పద్య వివరణం జీవిత ప్రకరణంలో చూచనది. పద్య్మమంజరి వ

1183. అంగమందు లింగ మతిశయంబున గట్టి లింగమందు భక్తి నిలుపలేడు; ముక్తిలేక తుదను మూర్చుడై పోవును. 184 అన్నమరగ నతని కన్నంబుబెట్టిన పారవేయు, దాన ఫలితమేమి? ధనికునకు నొసంగు దానము లటువలె.

1184. ఆకలన్నవారి కన్నంబుబెట్టిన హరుని కర్చితముగ నారగించు, ధనవిహీనుని కిడు దానము లటువలె.

1185. భాగ్యహీనునకును సరుసవేది దొరుక నదియు నిల్వదపుడు వదలుగాక, వానతోడ వచ్చు వడగండ్డు నిలుచునా.

1186. మాటలాడ నేర్చి, మనసు కరుగజేసి పరగ ప్రియము పుట్ట పలుకకున్న ఒకరి చేతి సొమ్ము లూరక వచ్చునా?

1187. ముట్టు ముట్టనుచును ముట్టరాదందురు ముట్టుకు దరియేమి మూలమేమి? నవబిలముల మురికి నరుల కందరకును.

1188. కాయగూరలు దిని, కాషాయవస్త్రముల్‌ బోడినెత్తి గల్గి బొరయు చుంద్రు; తలల బోడులైన తలపులు బోడులా, 1190... శివుడు గలడటంచు శిలలను మైొక్కెడి వెజ్టీజీవులార వెతల విడుడి; జీపులందెగాక శిలల నేమున్నది? ళు లోక కవి వేమున

1189. జనన మరణములను సంధ్యత్రాడునులేదు సంధ్యత్రాడు లేదు జననికెపుడు, తల్లి శూద్రురాలు, తానెట్టు బాపడు! సంధ్యత్రాడు = సంధ్యావందనం చేయునప్పుడు త్రిప్పవలసిన యజ్ఞోప వీతము; జందెము. ఇది లేనిదే స్మార్తకర శైలకు అధికారం లేదు. (బ్రాహ్మణుడు వడుగుకాగానే ద్విజుడవుతున్నాడు; ఇది లేనివాడు శూద్రుడు; స్రీ అయిన (బ్రాహ్మణుని తల్లికి ఇది లేనందున శూద్రురాలవుతున్నదని ఈ హేతువాది వాదం,

1190. తనదు తల్లి లంజ, తన యాలు మాదిగ, శ్రీపతికి గురువు వసిష్ట డరయ; తపముచేత ద్విజుడు తర్కింప కులమెట్లు. శ్రీరామచంద్రునికి గురువైన వసిష్టుడు, ఘృతాచి అనే అప్పర (దేవవేశ్యకు) పుట్టినవాడు; భార్య అరుంధతి-మాదిగ పడుచు; ఇట్టయిగూడ ఆయన తపసు చేత (బ్రాహ్మణుడైనాడు. ఆయన పుట్టిన కులమొకటి, మెట్టిన కుల మింకొకటి,

1191. _ కాశికాశి యనుచు కడువేడ్కతో బోదు, రందు గలుగు దేవు డిందులేడె; ఇందు నందు గలడు హృదయంబు లెప్పైన.

1192. మతముదారి మరచు మధురాధరము చూచి, మగువ రూపు జూచి మనసుమరచు, యోనిజూచి సర్వయోగముల్‌ మరచురా.

1193. కుంటికుక్కకేల కుందేటి పరువులు పిరికి బంటుకేల బిరుదు గొడుగు ముసలి ముండకేల ముసిముసి నగవులు. బిరుదు గొడుగు = విజయలాంఛనంగా ధరించే ఛత్రము.

1194. పరగ జలకమాడి పట్టెనామముదీర్చి, నీరుకావి పంచ నెరయగట్టి. వారకాంతజూచి వ్రతమెల్ల మరచురా, పద్యమంజరి స్త్ర

తెల్లగుడ్డను నీటతడిపి, నీడలోనే ఆరవేస్తుంటే, లేత నేరేడుపండు వన్నె వచ్చును - ఇదీ నీరుకాని 1197. ఇదియు పరమటంచు నితరచింతలవిడి మనసు చెదరనీక మట్టుపెట్టి కొదువలేక నిలువకోర్కెలు ఫలియించు. (ఎన్‌.వి. గోపాలు కంపెనీ ప్రతిలోనివి) 1198. నిండు నదులు పారు నిలిచి గంభీరమై మొజ్డీ వాగు పారు పార్లిపార్లి; అల్పుడాడు రీతి నధికుండు నాడునా. 1199. పెంటి మేళమునకు పెద్దగా నిత్తురు పోతుమేళమునకు పోకనీరు; పుండు ముసరునీగ పూవుపై వ్రాలునా. పెంటి మేళము = స్త్రీల నాట్యము, 1200. గురుతు తిథులవలన కులమెల్ల చెడిపోయె స్త్రీలనడతవల్ల సిగ్గుపోయె, .. ఏహ్యపల్వలముల నిలయెల్ల చెడెనయా. పల్వలము = చిన్న నీటిగుంట - స్రీల మర్మస్థాన సూచకంబోలు. వేమనకు ముహూర్తాలన్నా, శకునాలన్నా ఒళ్ళుమండిపోతుంది. జ్యోతిష్కులు అమాయకులను భయపెట్టి శాంతులని డబ్బుగుంజడం చూస్తూనే ఉన్నాముగదా. 1201. మునిగి 'బ్రాహ్మణుండు ముందు కానకపోయె, తిరిగి తిరిగి జోగి ద్రిమ్మరాయె, కూసికూసి వాది కుక్కయై పోయెరా. మునుగు = పుణ్యతీర్జాలలో స్నానమాడు, వాది = తర్మవాది. య్ర్రసి...లోక కని వేమన

1202. మేక కుతికబట్టి మెడచన్ను కుడువగా ఆకలేల మాను ఆశగాక! లోభివాని నడుగ లాభంబు లేదయా.

1203. ఈనివాని చేత నిప్పించు తనప్రాప్తి ఇచ్చువానిచేత ఇయ్యనీదు; ఇచ్చిపుచ్చుకొనుట కిరువురు కర్తలా? (ప్రాప్తి ఉన్నప్పుడు లేనప్పుడు ఇచ్చేదాత ఇవ్వనిలోభి, ఆ వ్యక్తి ప్రాప్తికి ప్రాప్తిలేమికి ఒక సాధనంగా మాత్రమే అవుతున్నాడు.

1204. ఉత్తతిత్తి దీనిపాత్తున జీవుండు సత్యముగనుజేరి, సరసముగను సుఖము దుఃఖములను సూదత్రించుచుండును.

1205. గోచితీసె ననుచు కొట్టాటలాడించి, వెజ్టీయనుచు నూరు వెళ్లగొట్టు; తరుణులకును నెదుట తా గోచి విప్పుడా, ఇది వేమనకు కలిగిన అగచాట్ట విషయమేమో,

1206. జారపురుషునకును జాజిపువ్వులతోడ పాన్పు వేయునయ్య పాతలంజ, సొంత మగనిమీద చింతనిప్పులు జల్లు, చింతకొయ్య చిక్కటి గట్టితనం కలది. అది నిలబడి కాలి మంచివేడిని వెడల[గ్రక్కుతుంది. చిదుగులు సురసుర కాలిపోతవి,

1207. మన్ను పారబట్ట మనకేమి లాభము? ధాన్యమట్టు చేయ దగునుగాని, ఫఘనుని లోపమెన్నగా రాదు విడువుము. పారబట్టు = నురిసిన ధాన్యాన్ని పొట్టు తరక పోవునట్లు తూర్పార (న) బట్టట. అంటే తీవ్రంగా విమర్శించుట అనుట. ఈ పని పెద్దలపట్ల చేయరాదు. పద్య్వమంజరి 77

1208. బాలప్రాయమునను బహువిధంబులబట్టి చప్పురించినట్టి స్తనములకును; ఇపుడుకలుగు మోహ మపుడేల లేదురా!

1209. సతులులేనివారు సంసారులేకాదు మతులు లేనివారు యతులుగారు గతులులేవివారి బతు కేమి బ్రతుకురా?

1210. భోగి ఎన్నటికిని యోగికానేరడు యోగి ఎన్నటికిని భోగికాడు, మూఢు డెన్నటికిని ముక్తుండుగాడయా.

(రాళ్లపల్లివారి ఎన్నికలోనివి)

121... పరగ రాయని కులబాచని ధనమెల్ల భటులపాలు కవులసాలు తలప, ఒనర హీనజనుని ధనము దాయాదుల పాలు జారకాంతపాలు వేమ.

రాజుల సామ్ము రాళ్ల పాలు-అన్నట్టు,

2211. ప్రాకటముగ నిట్టి లోకములో గంటి పల్లెముత్త డెన్న పరమగుణుడు; అన్నదానమునను వారుపూజచేతను హరునిలోన ఐక్యమాయె వేమ,

1213, రాళ్ళు నమ్మియున్న రాజాధిరాజులు కూటికెడలి భువిని కూలిచనిరి; రాళ్ళు పగులగొట్టి రాక్షసపుత్రులు మాళ్లు నూళ్లు గలిగి మనిరి వేమ.

విగ్రహారాధన చేసిన హిందూరాజులు నాశనమయి కూటికి పేదలు కాగా, విగ్రహాల

పగులగొట్టిన తురకలు రాజులై ఏలినారు-అని కాలవిపర్యయాన్ని తెలుపుతున్నాడు. మగా లోక కవి వేనున

1214. లింగమతములోన దొంగలుగా బుట్టి ఒకరినొకరు నింద నొనరజేసి తురకజాతి చేత ధూళియైపోదురు. హిందువులు ఐకమత్యంలేకుండా తమలో తాము పోరాడి, తురకలకు లోబడిపోయినారని వేమన హిందూమానసం బాధపడుతున్నది. ఈ అంతర్విభేదాలే గదా భారతదేశాన్ని పరులచేతికి ముల్లైెమూటాగా అప్పగించినది.

1215. షేకు సైదు మొగలు చెలగు పఠానులు తురకల దొరతనము తొలుతజేసి, రాగరాగ విడచి రైతులై కొలిచిరి. తురక - ఈ విదేశీయులు టర్కీ నుండి వచ్చినవారని తురక అన్నారు. కాని మనదేశంపై దండెత్తివచ్చి పాలకులైనవారు ఆస్థ్రనులు, పారసీకులు, మంగోలులు (మొగలులు) మొదలగు ఇనాం మతస్థులు. వీరుగూడ ఇప్పుడు రాజ్యాలు పోయి రైతులై, అందరు సొమాన్యతారులవలెనే జీవిస్తున్నారు. వీరికి ఇంటిపేరు లేదు. షేకు మొదలగునవి తెగల పేర్లే!

1216. మక్కకు జననేల మగుడ తా రానేల? ఏకమైన చిత్త మెందుగలదు; అన్నిట పరిపూర్ణు డల్లా మహమ్మదు. మనవారు కాళి మొదలగు పుణ్యక్షేత్రాలను పుణ్యంకొరకు దర్శించినట్లే మహమ్మదీయులు అరేబియాలో మక్కా పట్టణం మసీదులో వున్న పవిత్రమైన కాబ ఆను నల్లరాతిబండను దర్శించి తరిస్తున్నామనుకొనుచున్నారు. ఈ యాత్రను హాజ్‌ అని, యాత్ర చేసినవాడు హాటి అని పిలువబడుతున్నాడు. అల్లా అంతటా నిండియున్నాడు కాబట్టి ఈ యాత్ర ఆనవసరమని, మనవారిని అన్నట్టే వీరిని అంటున్నాడు. ఈ పుణ్యక్షేత్రాల దర్శనం అన్నిమతాలకు ఒక పిచ్చిపోకడై పోయిఉన్నది. కేథలిక్కు (కైస్తవులకు రోమ్‌ నందలి వాటకన్‌, యూదులకు (క్రైస్తవులకు మహమ్మదీయులకు పాలస్తీనా జెరుసలేము పుణ్యభూములై ఉన్నవి.

1217. కబ్బమొకటి, పూని గడగడ చదినిన లోని యర్ధమెట్టు తానెరుంగు; ఎరుకమాలు చదువులేటికో తెల్పరా. పద్య్వమంజరి 7

1218. _ వీరళైవధర్మ విధము లెరింగియు బ్రహ్మవిద్యమీద బరగెనేని చెలగి పులికి బంటు సింగపు పిల్లయౌ. వీరశ్రైవము క్షాత్రధర్మమును అవలంబించి, మైలార వీరులనే భక్తులు, ఇతర మతాలపై - ముఖ్యంగా బైనులపై దౌర్జన్యమును ప్రయోగించిరి. ఇది పులిగుణము. (బ్రహ్మవిద్య-ఉదాత్తగుణం గలిగిన సింహంవంటిది, ఈ రెంటి కలయిక బలవత్తరమై మోక్షసిద్దికి సహాయపడుతుంది అని భావం, వేమన కాలానికి వీర శైవంగూడ దిగజారజొచ్చినది,

1219. పట్టుపట్టరాదు పట్టివిడువరాదు పట్టెనేని బిగియ పట్టనలయు; పట్టువిడుటకన్న పడిచచ్చుటయె మేలు. ఈ పట్టుదల-పట్టుతల రెండూ కలిపిన ప్రయత్నం. దీనిని రాళ్ళపల్లివారు “అచ్చపు రెడ్డిరాజసము” అంటున్నారు.

1220. సుఖసుఖాన నేను సుగుణుడై యుండగా నన్ను పెండ్తియాడ నయముచెప్పి; దీనిగూర్చిన విధి నేనమియందును; పెండ్లాడినతర్వాత గిట్టని పెండ్దామును కూర్చిన చీకాకు ఇది. 1221... సుఖసుఖాన తాను సుగుణుడైయుండంగ ప్రకృతి పెండ్లిచేసి పరముజెరచి విధులు పుట్టజేయు విధిని తా గానడు,

1221. _ఉదధిలోని నీళ్ళు ఉప్పులుగాజేసి పసిడిగల్లువాని పిసినిజేసె బ్రహ్మదేవు చేత పదడైన చేతరా, పదడు = బూడిద, పనికిమాలిన.

1222. కండలెల్లగోయ కాసీయజాలని బండలోభి కాస సడినగలదె; కొండ[క్రింది పసిడి గోరిన చందంబు. ఇస్టం లోక కవి వేమన

1224. తనదు సాొమ్ముజూడ దాన మియ్యగవచ్చు ఆవని దొడ్డగా దదెవనికైన అదరు బెదురులేక అన్యులసామ్ముల దానమిచ్చువాడు దాత వేమ.

ఇది పరులను దోచి దానంచేయమని గాదు. ఇతరుల దగ్గర సంపాదించి అయినా అర్హులకు

ఇమ్మనుట గానున్నది.

1225. మాటలెల్ల కల్ల, మనసెల్ల దొంగయౌ నేటిప్రాణ మింక నేటి బ్రతుకు; మాట సత్యమైన మరి శతాయుష్యంబు.

1226. సాటిచేయవచ్చు చదివి నాదములాడు చదువరులను జెట్టి సముదయమును; పోరిపోరి గెల్చునోరు నొవ్వనివాడు,

1227. లంజకొరకు మేక నంజుడు తినసాగి యజ్ఞమెల్ల కావు యజ్ఞమాయె మొదట సోమయాజి తుద కామయాజబిరా.

నంజుడు = మాంసం; సంజుకొనేది

1228. ఆదిమ కవులవల అల్పుండు తానెర్లి చెప్పలేడు గాని తప్పుబట్టు; తోయనేర్చు కుక్క దొంతులు 'సేర్చునా.

1229. ఎదుటి తనబలంబు లెంచుకోనేరక ఢీకొని చలమున నెదిర్చెనేని ఎలుగు దివిటిసేన కేర్పడు చందంబు.

ఎలుగుబంటికి నిప్పును చూస్తే బలేభయం. ఇక అది ఎట్టు పంజుసీవ కాగడాలను పట్టుకుని

దిగగలదు. పద్వమంజరి గ్ర

1230. ఆశపాశ మెల్ల గోసివేసినవాని చిత్తమెపుడు గురుని చేరియుండు; మోహసొశమున్న మోక్ష మెక్కడదయా.
1231. ఎన్నిచోట్ల దిరిగి ఏపాటు పడినను అంటనియ్యక శని వెంటదిరుగు; భూమి క్రొత్తదైన భుక్తులు క్రొత్తలా.
1232. గృహము గూడు చేసి, గుణము ముప్పిరిజేసి సత్యమనెడు కర్మ చమురు పోసి, మూలనొక్క జ్యోతి ముట్టించి చూడరా.
1233. పెట్ట పుంజుగూడి పెనగిన యప్పుడు గుడ్దుపెట్టు, తాను కులము జేయు; పుంజులేని పెట్ట పుడమి కుప్పలనుండి తోలుగుడ్డుపెట్టు తొడరువేము. చొడరు = ప్రయత్నించు; ఇప్పుడు పుంజు సంపర్కం లేకుండానే పెట్టల చేత గుడ్డు పెట్టించే

• ఫారంకోళ్ల సంగతి, రెడ్డవేమన ఆనాడే గమనించినాడు. పుంజు తొక్కకపోయినా పెట్ట గుడ్డు పెడుతూనే పోతుంటుంది. పూరి (నాటు) పెట్ట 50 పెట్టితే, లెగ్‌హారన్‌ రోడ్‌ఐలాండ్‌రెడ్సు 200దాకొ గుడ్డుపెట్టుతవి. మంచికోడి సంపర్కంలేకపోతే, రెంటి జీన్‌ (61 - 2114) అనే జీవోచ్చత్తి కణములు కలియనందున జీవంలేని, అంటే పొదుగవేస్తే పిల్లకట్టని గుడ్డు ఉత్పత్తి అగుతున్నవి. వీటిని వెజెటబుల్‌ (శాకజాతి) గుడ్డంటున్నారు. దీనినే వేమన తోలుగుడ్డు అంటున్నాడు. కొన్ని గంటలముందు బయటబడిన గుడ్డు (నెలతక్కువ బిడ్డవలి) ఫై చిప్ప బిగుసుకోకుండా ఉండి త్వరలోనే బిరుసుబారి పోతుంది. సాధారణంగా ఇప్పుడు దీనిని తోలుగుడ్డు అంటారు. 1234 బ్రాహ్మణులకు పెట్టీ ఫలము కద్దందురు; కుక్కలకును బెట్ట కొదువయేమి; ఇందునందు శివుడె ఏక్షమ్టైాయుండురా.

1235. రాతిలోన కప్పు రమ్యమై యుండదా నీరు యన్నమచట నెరయవేసె; పుట్టడేసి స్వామి పూరియు మేపునా. నెరయు = ఎక్కువగా. శ్తా....లోక కవి వేసున

1236. సూచికాగగ్ర దృష్టి సొరిది భూమధ్యము చూచిచూచి మరియు చూచెనేని ఆత్మ రాకపోక లప్పుడే తెలియురా. చెట్టున ఎన్నోపూలు పూసినా, గాలివల్లనో తుమ్మెదల వల్లనో పరపరాగ సంపర్కం గలిగిన పూలే కాయలగును. మిగతవి రాలిపోతవి. త్రి అదీ డాక్టర్‌ గోపి పుస్తకం నుండి

1237. గండమైన దొంగ, కవుల సొమ్మెగవేసి కండకావరాన కదియబలిసి, గండు కుక్కవలెను కాటుకు దిరుగును. గుండు = మగ. బలవంతుడు; గండిదొంగ = కన్నవు దొంగ.

1238. పుడమి ఉప్పురంబు పురికొల్ప్సి జగముల రక్షసేయ గలుగు రాజులెనరు? మహిపతియను పేర మనుజున కేడదో. ఉప్పరము = ఆకాశము.

1239. అంతరంగమందు అద్వైతియైయుండు బాహ్యమందు ద్వైతభావి యగును, అట్టుగాని తత్త్వ మలవడ నేరదు. ద్వైతంనుండి అద్వైతి గావడం సాధకుని పరిణామం. శంకరాచార్యులు అద్వైతం ప్రవచించినా, భక్తిపరమైన స్తోత్రాలు, భజగోవిందం (వ్రాసినాడు గదా. వేమనకూడ శివాద్వైతి అయినా, మూర్తిపూజను అంగీకరిస్తున్నాడు.

1240. చోరునకును ఏల సుభగ ప్రవర్తన జారునకును ఏల జపము తపము మద్యపాయికేల మహిమీదతత్త్యంబు. పద్య్వమంజరి ఏర

1241. వేసమునకువైన దాసరికావచ్చు హంగుదప్పువేళ జంగమగును పదియువేలకైన బాపడు కారాదు.

1242. పట్టుచీర గట్టి పట్టెనామము బెట్టి సృష్టి వైష్ణ్షనంబు శిఖలమించె చిన్నాలెన్నా జేసి చెరచె వైష్ణవమిట్లు,

1243. పరపురుషుని మీద బ్రాణంబు వెట్టుక మగున చేయుచుండు మంచితనము; అట్టిభంగి యోగి ఆత్మభావించును, నీచోపమానమైనా నిష్టుర సత్యపూర్ణం. ఈ మాట కులట భర్తను సేవతో మెప్పించి, ఇతరులు తన్ను ఎన్నకుండేదానికిగా గౌరవిస్తుంది. యిది లౌకికమైన సరసత. అట్టే యోగి ఆత్మను అలరింపజేస్తుండవలెనని సూచన, 1244 కులము చేతబట్టి గుంపించనేటికి; పాదు ఉన్నచోట ప్రబలువిత్తు ఏటి కులమదింక ఎక్కడి ద్విజుడయా, గుంపించు = గుంపుగట్టు.

1244. ఆశ గననివాని నాశ్రయింపగరాదు; ఆశదీర్చువాని నడుగవలయు; ఆళశగలుగునంత కమలుండుగాడయా,

1245. కుక్కుటమును నెమలి గూబ పందియు కాకి కుక్క ఉడుత పెక్కు కులములెంచి తక్కువయని జూచి తత్త్వమే మెరిగిరి. వేమన మానవాళిలోనే గాక జంతుప్రపంచంలో గూడ ఐక్యతను దర్శించి సమతాభావమును పొందినాడు. ళు లోక కవి వేనున

1246. వెలయ భూమి తల్లి, విత్సనమటు తండ్రి, పంటలరయ సుతులు, పొడి పరము; ధర్మము తనపాలి దైనము సిద్దము. అప్పటమైన 'ససేద్యగాని భావసరణిని వెల్లడిస్తున్నారు.

1247. కాపులేని ఊరు, కరణానికిని కీడు, కరణము పగచేత కాపుకీడు కాపు కరణములును కావడికుండలు. కాపులు కరణాలు అనేది నెల్లూరు పల్లెలో జంటపదము, వారి అన్యోన్యత (గ్రామానికి శ్రేయము, కావడికుండల వలె ఏది క్రిందుమీదైనా ఐక్యత పాడౌొతుంది. 12కీ9. కరణ మధముడైన, కొపులందరు గూడి వంగమంద్రు, మనసు వచ్చినపుడు; బిరుసు కరణమైన బిడ్డలమందురు. వేమన స్వచ్భమైన (గ్రామీణుడు. రాచపోకడలు మదికెక్కలేదు, కరణాలు-సుమతి శతకము. కరణము గరణము నమ్మిన మరణాంతక మౌనుగాని మనలేడు సుమీ కరణము తన సరికరణము మరినమ్మక మర్మమీక మనవలె సుమతీ. కరణముల ననుసరింపక విరసంబున తిన్నతిండి వికటించు సుమీ ఇరుసున కందెన బెట్టక పరమేత్షరుడు బండిమైన పారదు సుమతీ,

1248. _రాజసమితి కెల్ల రంపముల్‌ వైశ్యులు, జూదగాండ్ల కాది జూదగాంద్దు యోచనను తెలియరు ఉరక నర్ధాపేక్ష, పద్నమంజరి వక

1249. ఆర్ప తీర్చ లేని తీర్పరితనమేల? కూర్చ విప్పలేని నేర్పదేల; పెట్టీపోయ లేని వట్టి చీరములేల?

1250. కుడవ ముడువ లేక, కూడుబెట్టగలేక విడున కుడువలేక విద్యలేక, నడువ నేరనివాని నడపీను గందురు.

1251. ఫణికి కోరలుండ భయమొందునట్టులే వెరతురయ్య దుష్ణు నిభనమునకు, కోరలూడ త్రాచు మీరునా దుష్టత,

పోకిరి మిడిమేలప్పు వర్తన-కోరలుండే నల్లత్రాచు బుసలవలె అపాయకరము. దుష్టునికి

ధనము, (ప్రాభవము పోతే కోరలూడిన ముసలిపాము వంటి వాడగును.

1254. పేదవాడు ఐన పెంటి నిచ్చెదనని పైక మడుగరాదు పరుసమునను, పైడిగొనుట సెంటి బట్టిన యట్లయా.

పరుసము = ప్రౌర్రుషము.

1255. కమలభవుడు సేయు కడు సృష్టి యందురు, హరి భరించు, చంపు హరుడటంద్రు; మూర్తు లిందరైన మూల మొక్కటియెరా.

1256. అలు మగనిమాట కడ్డంబువచ్చెనా ఆలుగాదది మరగాలుగాని అట్టియాలు విడచి, అడనినుండుట మేలు.

హోల్చిచూడండి 442, 1125 పద్యాలు.

1257, తిట్టి కొట్టిరేని తిరిగి మాటాడక ఊరకున్నవాడు, ఉర్విమీద వాడగు సరమాత్మ వర్ణింప శక్యమా.

పోల్సిచూడండి 139 పద్యం.

భి లోక్త కవి వేనున

1258. అడవి దిరుగలేదు, ఆకసమున లేదు, అవని తీర్ణయాత్రలందు లేదు ఒడలు శుద్దిజేసి ఒడయుని జూడరా. 1259, భవుడు చిత్రముగను భార్యలమోయును, అట్టు మోయగలుగు దిట్టభైన అతని వలెనె బూది యలదిన మెరుగగు, శివుడు గంగను, పార్వతిని నెత్తిన, ప్రక్కన ఎక్కించుకొన్నాడు. నేనూ ముండల పెట్టుకొంటాన నని సాటి, పోటిపెట్టుకుంటే చెల్లదు. ఆయన వలెనే దేహాభిమానంమాని వల్లకాటి బూడిద ఒళ్ళంతా రాచుకోగలిగి ఉండవలెను. మంచిని వదలి అవగుణాన్ని మాత్రం అనుకరించడం ఆసహాస్యం, 0౯|| ౩3౦0ల ౧4౦125 = దయ్యం ధర్మపన్నాలు చదివినట్టు, ఈ సందర్భంలో ఒక చక్కటి చాటువు దప్పిగొనిన ఒకకవి (శ్రీనాథుడు) చెప్పినది. సిరిగలవానికి జెల్లును, తరుణుల పదియారు వేల తగ పెండ్లాడన్‌ తిరిపెమున కిద్దరాండ్రా? పరమేశా, గంగ విడువు పార్వతి చాలున్‌,

1259. పట్టిరాని పట్టు పట్టియుండినవాడు పుడమిలోన కీర్తి పొందలేడు; సుగుణ లక్షణముల సుజ్ఞాని యౌనయా.

1260. మనసులోనివాని మనసులోనె కలిసి, మనసులోని వాని మగ్నమంది మనసు దెలియ వాడు మర్మజ్ఞుడైయుండు.

1261. కులములోన నొక్క గుణవంతుడుండెనా కులము వెలయ నానిగుణముచేత, వెలయ వనములోన మలయజంబున్నట్టు,

1262. మాల మాంసనుదిన, మహిమీద జనులెల్ల కొవ్వు ద్రావలేదొ కోర్కెదీర; కులములన్ని ఒక్క కులముగా దెలియుడీ, నేయి కొవ్వు రూపమే. పద్వమంజరి క

1263. తరుణి ఒరుసొమ్ము, ధనము లంజల సొమ్ము తనువు ధరణి సొమ్ము, మనసు నెంచ, చాను చేయునట్టి ధర్మమే తన సొమ్ము.

1264. _ఒక్కప్రొద్దు లుండి, ఒగి నీళ్లలో ముని కూడు వండి వేల్పు గుడవువమనుచు, దాని నోరుగొట్టి తమరె తిందురుగదా.

1265. కాకి, పక్షులందు కడుహీన మందురు కాకి కన్నమంచి కానలేదు; కాకి కన్నమొసగి కాళ్ళకు (మొక్కేరు.

1266. _ కప్పురంపుపాది, కస్తూరి ఎరువులో ఉల్లినాటి, నందనోదకంబు పోసిపెంప, కంపుబోనట్టు ఖలుండురా.

1267. చదువ చదువ చదువ సభలందు రంజిల్టు; పెనగ పెనగ సతికి ప్రేమపుట్ట; వినగ వినగ మాట విశ్వాసమై యుండు.

1268. ఉలిపికట్టె కేల నుయ్యెల మంచంబు పందికేల చిలుక పంజరంబు, ముక్కిడి సతికేల ముత్తెపు ముంగర. ఉలిపికట్టై = మూర్చుడు, చెప్పిన మాట వినని పెడద్రుడు; ఉలిపి - ఒక అడివిచెట్టు, గుట్టి కొమ్ములు గలది. ఊరిదంతా ఒకదారి - ఉలిపికట్టె దింకొక దారి అని చాటవ. ముక్కిడి = ముక్కులేని మనిష్వి ముంగర = ముక్కు నగ,

1269. అలు సుతులు ధనము లరయగ తనవని మోహమదముచేత మోససోవు; కొలు డొచ్చినపుడు కనలేక చెడుదురు. గా లోక కవి వేమన

మీర్‌ మహమూద్‌ ఆలీఖాన్‌ ఇంగ్లీషు అనువాద సంకలనమునుండి 1271. కాగల పనులెల్ల కాకెటుబోవును, కాని పనులు కానెకావు; భువిని మహిమ వేరెయుండు మనతోడ నున్నదా? 1272. లోకములకు గురువు, లోకులకును గురు వనియు దెలిసి, మోక్షముందరోరి; గురుని గనక నరకకూపము బొందిరి. 1273. మది నెరిగినవాని మహి గానమెందును మది నెరుంగు నరుడు మహిని అరుదు వెదకి తనువులోన వేడ్కతో నినుజూచు. 1274, నల్లబోడితలలు తెల్లని గొంగళ్ళు నొడల బూడ్జెపూత, యొంటిరోత ఇట్టీ వేషములును పొట్టకోసమె సుమీ. 1275. శూద్రులనుచు భువిని శూద్రులబోనాడు మాలకన్న చెడుగు మహినిలేడు నరకమునకు నేగు నష్టమైన వెనుక 1276. గీము విడిచిసెట్టి గిక్కురుమనకుండ జీవ మిడుచువేళ శివుని దలచు; మనసు గొల్వకయును మాయచే బొరలెడు. 1277. శత్రువులను దంచి, శాంతంబు నహియించి కృత్యములను నడుపు నిత్యునెరిగి, సత్వ మణగకుండ సాధించినటువంటి పురుషుడౌను పుణ్యపరుడు వేమ, శత్రువులు = అంతళ్ళత్రువులు జ ఆర్లురు. నిత్యుడు వ శాశ్చత (బ్రహ్మము. పద్యమంజరి రో

1278. _జీవభావమెరుగ చెడదెన్నటికి మతి దైవమును నెరుంగ దనరుబుద్ది; తేజ ముదయనుంద తిమిరంబు నిలువుదు.

1279, సత్య మమరి యుండ జ్ఞాన మమరియుండు, జ్ఞాన మమరియుండ సత్యముండు, జ్ఞానసత్యములను సమమెన ద్విజుడగు. ణు చూ

1280. పూజకన్న నెంచ బుద్ధి నిదానంబు మాటకన్న నెంచ మనసు దృఢము; కులము కన్న మిగుల గుణమె ప్రధానంబు.

నిదానము = నెమ్మది; ఓపిక; స్థిరత,

1281. మనసు ముక్తియనుచు మది నెరుంగగలేరు, మనసు చేతదగిలి మాయమైరి; మనసు తానయైన మర్మజ్ఞుడగు యోగి.

1282. బంగరు పొడగన్న భామల పొడగన్న చిత్తమునను చింత చేయడేని వాడె పరముయోగి వర్ణింప జగమందు.

1283. పర యువతి రతంబు పాటించి కోరితే కోటి పూజలెల్ల కొల్లబోవు; సెగకు పొంత వెన్న చెడదె తాపముచేత.

పొంత = దగ్గర.

128. గాజుకుప్పెలోన కడగుచు దీపంబు ఎట్టులుండు - జ్ఞానమట్టులుండు తెలిసినట్టివారి దేహంబులందును,

కుప్పె = పాత్ర, గిన్నె; జ్ఞానులైనవారి దేహంలో ఆ జ్ఞానదీప్తీ గాజు గిన్నెలో పెట్టిన దీపంపలె

కాంతి ఎక్కువై దీపించును. యోగి దేహం మనన్సు వలేనే దివ్య (ప్రభాభానితమై ఎెలుగొందుచుండును - అడే ఓజస్సు. శహ్ర్రా...లోక కవి వేనున

1285. దొంగమాటలాడ దొరకునా మోక్షంబు? చేతగాని పలుకు చేటుదెచ్చు; గురువు పద్దుగాదు, గుణహీన మదిగాక. పద్దు = గణనము, లెక్క, దొంగమాట హితవాక్యంగా లెక్కబడదు.
1286. మూలమెవ్వరనుచు ముగ్గురిలోగల మూల మెరుగులేరు మూఢజనులు మూల మంతటికిని ముఖ్యము కర్మము,
1287. మురియు వాడెవండు, మురియని దెవ్వండు పాటు జేసిచూడ బట్టబయలు సారిది జలఘటమున సూర్యుని చందంబు, పాటుచేయు = (శ్రద్దతో పరిశీలించే. కుండనీటిలో సూర్యుడు (ప్రతిబింబించినట్టే, ఆత్మావలోకనం సాధించినవానికి సంతోషించేవాడు సంతోషింప జేసేవాడు ఒకడుగానే కన్పట్టును.
1288. బండమీద చెలమ పాటించి (త్రవ్విన అలత యొక్కుడౌను, ఆశలేదు; గుంటపట్టు చెలమ కుల ముద్ధరించురా. చెలమ = నీరు బాగా ఊరే పడియ. నీటికిగా చెలమ (త్రవ్వవలసినది మట్టిలోగాని రాతిలో గాదు.
1289. మొదట బోయ నీర మొగి బీజముల కెక్కు మొదటి కురుగు వేగ మొలకలెత్తు; మొలక పృథ్విబెరిగి వలయును వృక్షంబు, ఉరుకు = పరుగెత్తు. పారు.
1290. ఉన్నసరికి మనుజు డుపకారి కాలేక కన్నుగనక నెల్ల గర్వములను చీనులైనవారి దిగువాయిగా జూచి పరముగనుక నూత బడును చేమ. పద్య్వమంజరి వం

ఉన్నసరి = ఉన్నంతమటుకు; అరవాయి - వాయి = నోరు మాట - దిగువాయి = దిగజార్చిన లేక చులకన చేసిన మాట. 1291. మోహజలధిలోన మునిగి చచ్చుటెకాని, హరపరాయణత్వ మమరబోదు ముట్టి గురుని పాదమూలము నందుము. 1292. రాజసంబుజెంది రమణుల పొందాస సడెడువాడు గురుని ప్రాపెరుగునె; విటుల మరగు యువతి విభుభక్తి ఎరుగునా, 1293. యోనిగడుగు నీటి నొనరంగ (ద్రాగిన (బ్రహ్మ మత మటంచు బలుకుటెట్టు; బ్రహ్మనిష్ట వలన బ్రాహ్మణు ల్గావలె. శివలింగం క్రింది చట్ట-పానవట్టం యోని అని పురాణం. దానిని కడిగిని నీరు అనగా- అభిషేక జలం. లింగపూజ మనకేగాక అనాదిగా వస్తున్నదని దీనికి మొదటి పాది ఈజిప్టు అనికూడా. ఇంద్రధ్వజసేవ - ఇం(ద్రోత్సవము మే(ఢ్రపూజారూపమే నని పరిశోధకులు. 11294 అవణమెంత, దానిలాభంబు గననెంత? కొద్దిదనుచు నెన్నకూడదయ్య భోగమేటికి నుపభోగంబె లెక్కగు. 1295. ఖలులతోడి పొందు కలుషంబు గలిగించు మానదెంత మేటి మౌనికైన; వాని జేరడీయ వలవదు, చెడుదువు. క296. తల్లిదండ్రులందు దారిద్ర్యయుతులందు, నమ్మిన నిరుపేద నరులయందు, ప్రభులయందు జూడ భయభక్తులుంచుము,. 1297. మనసు నిల్పలేని నూయావిరక్తులు మనసు పడుదురేల మగువకొరకు ఇంతవ్యర్థజన్మ మింక నెందులకయా. శ్ణ్ణి..లోక కవి వేమన

1298. వాని కలుగబోదు హరువుది నెంచెడు. వాని, కబ్బు పరము వసుధయందు; వాని నిష్టమీరి పాదలిక యుండుము.

పాదలిక = పెంపు, సంతోషము.

1299. _ గాలిలేని దీపకళిక చందంబున, అలలు సుళ్ళులేని జలధిభంగి నిశ్చలాత్మయెన్న నిర్వికారంబున నుండెనేని ముక్సియండ్రు వేమ.

1300. ఎవ్వరిగుణములును ఏనున్న నూనవు చక్కజేయరాదు కుక్కతోక గడుసురాలు మగని గంపబెట్టమ్మురా.

పోల్చిచూడండి 303 ప.

1301. ఒకటిక్రింద నొక్కటొగి గుణకముబెట్టి సరగున గుణియింప వరుస బెరుగు! నట్టీరీతి గుణులు నరయ సజ్జనులిల.

1302. గుణములు గలవాని కులమెంచగా నేల గుణము కలిగెనేని కోటిసేయు గుణము లేకయున్న గుడ్డిగవ్వయులేదు.

1303. కాపుకులజు లెంత కర్ములైనను గాని, పాపరాశికొంత పరిసిపోవు; వివరమెరుగనట్టి వెజ్టేజీవులు గాన.

1304ఓ గోచిపాత బెట్టి కోరి తా మునినంచు మనసులోని యాశ మానలేడు ఆకృతెన్న వేరు, ఆశ యెన్నగ వేరు.

1305. రామనామ జపముచే మున్ను వాల్మీకి పాపిబోయడయ్యు బాపడయ్యె! కులను ఘనముగాదు గుణమె ఘనమ్మురా.

పద్యమంజరి ర్ట.

లోక కవి వమన తృతీయ (ప్రకరణము (ప్రశంసలు పాశ్చాత్యులు మనవారు శ్రీ నార్ల-డా. మంగమ్మ సంకలనము (పునర్ముద్రణ) తెనుగు సేత కళాప్రపూర్ణ మరుపూరు కోదండరామరెడ్డి

ప్రశంసలు - పొశ్చాత్యులు చార్లెస్‌ ఫిలిప్‌ బ్రౌన్‌ “నేను వేమనను కనుగొంటిని.”

(బ్రౌను దొర గారు (1798-1884) కంపెనీ పాలనలో, కలకత్తా కళాశాల యజమానిగా (0౪050 నుండిన రెవరెండ్‌ డేవిడ్‌ బ్రౌన్‌గారి కుమారుడు. 1817లో చార్లెన్‌ బ్రౌన్‌ మదరాసు సివిల్‌ సర్వీసులో ప్రవేశించి, తెనుగు జిల్లాలకు పంపబడినాడు. అత్యంత శ్రద్ధాభక్తులతో, ఆంధ్రవాబ్యయమున పైస్తాయి పరిజ్ఞానాన్ని సంపాదించుకొని, తీరినప్పుడెల్ల తెనుగు సారస్వతానికి తన ఆమూల్యకాలమును వినిమయము చేసినాడు. తెనుగుతోబాటు, (బ్రౌన్‌ సంస్కృతము, మరారి పారసి, హిందుస్తాని భాషలయందు పాండిత్యమునుగూడ గడించుకొన్నాడు. మారుమూలలో అణగి, తాటాకులలో రామబాణాలకు ఆహారమగుచుండిన ఆంధద్రపద్య కావ్యాలకు చాలావాటికి, అనాటి పెద్ద విద్వాంసులచేత-జూలూరు అప్పయ్య శాస్త్ర వారివంటివారు-పరిశోధింపజేసి, వ్యాఖ్యానాలు (వ్రాయించి (ప్రచురించి, ఆంధ్ర ప్రబంధములకు పునర్జన్మ కలిగించినాడు. ఈయన (ప్రచురించిన వుస్తకాలు పెక్కులు.]

ఈయన న్పష్టించిన ఇతర ఎన్లికైన (గ్రంథములు : ఇంగ్లీషు-తెలుగు; తెలుగు - ఇంగ్లీషు నిఘంటువులు. ఇవి నేటి శా(స్త్రీయపద్దతిలో ఆకారాదిగా నున్నవి. ఆంధ్ర వ్యాకరణము, ఇంగ్లీషు అనువాదంతో వేమన పద్యములు. వీటి అన్నిటికి ఈ దొర తన సొమ్మునే వెచ్చించుట, మరువరాని మహత్తర త్యాగదీపిత ఉదంతం. ఈయనవంటి సహృదయుడు ఆం(ధ్రభాషా సేవాతత్పరుడు. దీక్షగా పనిచేసిన విదేశీయుడు మరొకడు లేడనవచ్చును. సంస్కృతానికి వ్యూక్సు మూలరు, విలియం జోన్సువంటివాడు-ఈ ఆంధ్రభాషా ప్రియుడు. వేమన కీర్తిని పునరుద్ధరించిన ఖ్యాతిలో ఎక్కువభాగం (బ్రౌనుదొరకే దక్కుతుంది.

గోదావరి, కృష్ణ, పెన్నానదులపై ఆనకట్టలుకట్టి, ఆం(ధ్రను అన్నపూర్ణ చేసిన అర్థన్‌ కాటన్‌, కైఫీయత్తులను సేకరించి భూమిని సర్వేచేసిన మెకంజి, నెల్లూరు మండల శాసనాలను సేకరించి ముంద్రించిన బట్టర్‌వర్త్‌ (వేణుగోపాలశెట్టి సహాయముతో) ఇందుపేర్కొనబడుచున్న క్యాంబెల్‌, మ్యాక్‌ డొనాల్డ్‌, బార్‌నెట్‌, గోవెర్‌ బవర్చు, గ్రీర్‌సన్‌, గ్రిబ్బర్‌ మొదలగువారికి ఆంధ్రులు ఎంతో బుణపడియున్నారు. వారిని మరువకుండిన జాలు బుణవిముక్తుల మగుదుము.

చార్జెస్‌ ఫిలిప్‌ బ్రౌన్‌ నం

[ఇందు వేమనను గూర్చిన బ్రౌను (వ్రాతలను నాలుగు అధ్యాయములుగా విడదీసి ఉదాహరించుచున్నాము. మొదటిది 1824లో వేమన పద్యముల (ప్రథమ సంకలనమునకు ఉపోద్దాతము; ఇది ము(ద్రితముకాలేదు. దీనినే అకాడమీవారు ముద్రించినది. రెండవది : 1829లో (ప్రచురితమైన వేమనపద్యముల సంపుటికి అవతారిక, మూడవది:- జంగముల వాజ్మయము, మతము, ఆచారములనుగూర్చిన వ్యాసమునుండి ఏరిన కొన్ని భాగములు. ఇది 1840లో “మదరాస్‌ జర్నల్‌ ఆఫ్‌ లిటరేచర్‌ అండ్‌ సైన్సు” అనే పత్రికలో ప్రకటించబడినది. నాల్గవది: (బ్రౌను స్వకీయ చరిత్రనుండి (గ్రహించిన సంగ్రహభాగములు (50016 2000010116 11- ఆ౭౦/ 86010216 [| 920౪00). ఈ పుస్తకము 1866లో లండనులో ముంద్రింపబడి, ఆత్మీయులకు నియమిత ప్రచారమునకు కొనిరాబడినది.]

క్ష తెలుగుభాష

ఈ (గ్రంథకర్త (వేమన) ఆయన జన్మభూమిలో అత్యంత ఖ్యాతిని గడించినవాడు. ఇది చుట్టుపట్ల హ్రాంతములకుగూడ ప్రాకినది. ఆయన దేశము, ఆయన భాషనుగురించి కొన్ని విషయములు పాఠకునికి తెలియజేయవలసి యున్నది.

తెలుగు దక్షిణ భారతమున ఒక (ప్రధానభాష. ఇది (ప్రాచీనమైనది. ఇది పోషింపబడి ఆత్యంతాభివృద్ధికి కొనిరాబడినది. తెలుగుజాతి పూర్వకాలమున చాల ప్రభావోపేతముగ మనినది. ఆ రాజులు ఎన్నదగిన భాషా పోషణమును గావించినారు. ఆంధ్ర ప్రాచీనకవులు అనేకులు. వారి రచనలు బహుళముగ నున్నవి, ఈ భాషా వ్యాకరణము చాల శాస్రీయమైనది. వారి ఛందో విభాగము (గ్రీకుల శాస్త్రమంతటి సంస్కారమును రామణీయకతను పొందినది. ఇందును మరికొన్ని విషయము లందును, తెలుగు సంస్కృతముకంటె కష్టమైనదని అంగీకరింపబడి యున్నది.

దీని శబ్బములు లలిత రామణీయకములై, వినుటకు మృదుల మధురములై యుండుట యీ భాషకొక ప్రత్యేకత. కవులు దీని స్వరసౌష్టవమును చారుతను బాగా కాపాడుచు వచ్చినారు, కాబట్టే ఐరోపీయులు దీనిని" ప్రాచ్యదేశ ఇటలీభాష అనినారు. ఈభావము కొత్తకాకపోయినా, విద్యార్థులకు ఇది మొట్టమొదట నిరాధారమని తోచవచ్చును. ఉచ్చారణ పటిస్టమై నియమితమైయుండుటచేతను, సంస్కృతపద సమ్మేళనమువల్ల తరచుగా ఒకపొటి కరకుదనము చెవినిబడుటచేతను ఇట్లు తోచవచ్చును. కాని, శుభ్రమైన (గ్రామీణభాష, కవులభాషకు వాడుకభాష కేవలము భిన్నముగానున్నవి. కఠినములైన సంస్కృత పదములు శుద్ధమైన వాడుక భాషలో

పంగ లోక కవి వేమన

మెత్తనై అచ్చ తెనుగు పదములవలె మృదువుగ మధురరుతముతో ఉచ్చరింపబడుచున్నవి.

ఇంగ్లీషుభాషు ల్యాటిన్‌ భాషతో దగ్గరి సంబంధము కలిగియున్నట్లే తెలుగుకు సంస్కృతముతో సన్నిహిత సంబంధముగలదు. ఇట్టుండిగూడ, నిజముగా ఇది ఒక ్రత్యేకభాష. ఇంగ్లీషువలెనే శా(స్త్రీయళబ్దములను, పారిభాషిక పదములను ఇతరభాషలనుండి (గ్రహించినది. ఈ సంస్కృతీకరణము అనుదినము ఎదిగిపోవుచున్నది, ఈవిధంగా తెలుగు తన మొదటి స్వచ్చతను గోల్పోవుచున్నది.

18వ శతాబ్దములో మహమ్మదీయుల దురాక్రమణ, వీరి ప్రోద్చలములు తెలంగాణాస్రాంత (రాయలసీమ, తీరప్రాంతము) సాహిత్యమును గట్టిగా అణచి వేసినవి. భాష స్థితి దిగజారి పోయినది, జనసామాన్య భాషగూడ సంకరమై పాడైపోయినది. నేడు ప్రాచీన కవుల ప్రబంధ ములను సక్రమంగా చదివి అర్ధం చేసుకోగలిగిన వ్యక్తే ఆరుదైపోయినాడు. ఇక ఛందస్సు లక్షణశాస్త్రముల సంగతి అందెందుకులేండి,

బ్రిటిషు (ప్రభుత్వాధికారము క్రిందికి వచ్చిన తర్వాత ఏర్పడిన శాంతి వాతావరణములో - ఈ ఇరవై ఐదేండ్లలో తెలంగాణములో, మరల ఈ దేశీయ సాహిత్య పునరుద్దారణమునకు అభివృద్ధికి సదవకాశములు ఏర్పడినవి. గౌరవనీయమైన కంపనీ వారి (ఈస్ట్‌ ఇండియా కంపనీ; కుంపిణి) కళాశాల మదరాసులో స్థాపింపబడుట, భాషాపండితులు అనేకులకు యోగ్యతనుబట్టి కంపనీ 'ప్రోత్సాహమిచ్చుట. మొదలగు అవకాశములవలన ఈ పునర్వికాసమునకు కొంత తోడ్పడి యుండవచ్చును. కాని, ఈ విషయమున చేయవలసినపని ఇంకనూ ఎంతో ఉన్నది. ఇంతవరకు ఏ తెలుగు కావ్యముగాని, పద్యముగాని అచ్చుపడి ఎరుగదు. మరిన్నీ ఈ భాషాకావ్యము ఏదిగాని ఇంగ్రీషులోనికి అనువదింపబడుటకు (ప్రయత్నముకూడ జరుగలేదని నా నమ్మకము,

కవి వేమన

ఇక “నాకవి” వేమననుగురించి కొంత చెప్పవలసియున్నది. ఆ భాషను నేర్చుకొనవలెనంటే ఈయన రచనలు చాలా ఉపయోగకారులు. సులభైలిలో వివిధ విషయములు విపులముగా ఇందు వర్షింపబడుటయే ఇందలి విశేషము. ఆ కారణముచేత ఆ భాషను ఆలవరచుకొనుట సుకరము. శయ్యాగౌరవము గలిగిన కవిత్వములో, వేయిమాటలలో ఇమడని అర్ధభావమును ఒక చిన్నవాక్యములో, చాటవలో, నానుడిలో, ఆభాణములో దృష్టాంతరీకరించవచ్చును. ఇదే వేమన ఫక్కి. ఇందు భావము, వాటి పరస్పర సంబంధము చాలవరకు దురవగాహముగా నుండినను, వాడినమాటలు అత్యంతము పరిచయమైనవై యుండును.

చార్లెస్‌ ఫిలిప్‌ బ్రౌన్‌ ష్ట్ర

ఆయన జీవితాంశాలు చాల కొద్దిగా తెలిసియున్నవి. ఆయన (బ్రాహ్మణుడు మాత్రముకాదు; ఆయన ఒక కాపు - వ్యవసాయము వృత్తిగా గలిగినవాడు. కడపజిల్హావాసి, ఆయన గండికోట పరిసరములలో జన్మించియుండునని నా విశ్వాసము. ఈకోటకు వేమన అన్న కొంతకాలము దుర్గాధిపతిగా నున్నట్టున్నది. ఆయన 18-వ శతాబ్దిలో జీవించియుండినాడు. 707-వ పద్యములో వేమన తన జన్మ వృత్తాంతమును చెప్పుకొనియున్నాడు. (అకాడమీ వారి ప్రతిలో యీ సంఖ్య గల పద్యము వేరుగానున్నది. మ్యాక్‌డొనాల్టుగారి "వేమన ఒక తిరుగుబాటు కవి” అన్న వ్యాసములో

• నందన సంవత్సరమున - అనిన పద్యము ఇదిగానే ఉన్నది) ఈ పద్యము వేమనదేనని నిర్ణయమైనది. ఈ తేది శ్రీశ. 1652కు సరిపోవుచున్నది. కొన్ని పద్యములనుబట్టి మహమ్మ దీయులు ఆ ప్రాంతమునకు ఏలికలైయుండిన, కాలమున అనగా 17-వ శతాబ్దచరమ భాగమున అవి వ్రాయబడినట్టు నిరూపితమగుచున్నవి. ఆయన కుటుంబము అధికారబలము, (ప్రాబల్యము కలిగియుండినది. కాని, వేమన వీటినన్నిటిని పరిత్యజించి సన్బ్యాసి అయినాడు. ఆయన తాను యోగి అనియే చెప్పుకొనుచున్నాడు. ఆయన పద్యములు అయన చరిత్రనుగాని, ఆయన బాంధవ్యమునుగాని ఏ విధముగాగూడ బయటపెట్టుటలేదు, అందరు సన్న్యాసులవలెనే తనకుటుంబ, కుల నామములను వదలి, తన కిష్టమైనట్టు వేమ, వేమన అని పిలుచుకొనినాడు. ఈ ఏకాంతవాస ప్రభావమువలన ప్రతిపద్యము లోను తన్నుతానే సంబోధించుకొని సుద్దులు పలికినాడు. ఆయన యోగి అనిన సంగతి పాఠకుడు జ్ఞాపకమునకు దెచ్చుకొనకపోతే, ఈ ఆత్మోత్కర్షమైన సంబోధనము ప్రబల అహంకార 'ాచకమని తోచగలదు. ఈ సంప్రదాయము ఒక్క వేమనకే 'ప్రత్యేకమనుటకు వీలుగాదు. ఇప్పుడు తెలుగువారు వేమ-వేమన తినేపేరు పెట్టుకొనుచున్నట్టు కన్పట్టదు. వేమ, లేక వేమన అనగా సంస్కృతమున మగ్గపుపలకని అర్ధము (విల్‌సన్‌ సంస్కృత నిఘంటువు; శబ్బార్థకల్పతరువు) ఈ పేర్లు వ్యావహారికములేగాని అర్థపూర్ణములు కావేమో అని నా అభిప్రాయము. ఇట్టే డ్యాంటె, హఫీజ్‌ అనునవి ఆ కవుల మొదటి పేరులు గావు. మొదటి వానిపేరు డ్యురాన్‌టే లేక డ్యురాన్‌డో; రెండవ కనిపేరు మహమ్మద్‌ షెంసుద్దీన్‌: వేమన భాషావిశేషము ఈయన పద్యములు అత్యంతము లోక ప్రియములైనవి, తమిళము, మళయాళము కన్నడములోనికి ఎన్నో మార్చబడినవి. వాటి తుంటమాటలు, చిక్కటి అల్లిక, ఇతరభాషలలోనికి వాటిని రమ్యరీతిగా అనువదించుటకు వీలుకాకుండ చేసినవి, అయినప్పటికి ఈ వాక్యములే ఆంధ్రభాషకుగల బిగువును, మగసిరిని (ప్రకటితము చేయుచున్నవి. సాధారణకవులు యిట్టి ౦ లోక కవి వేనమున

భావములను వ్యక్తము చేయుటకు తమ భాషకు శక్తిచాలకపోయినంద్దున, పదాడంబరముతో ఆ వెలితిని కప్పిపుచ్చు కొనుచుందురు. సూత్రప్రాయములైన వేమన వచనములెన్నియో సామాన్యసామెతలై వ్యాపించియున్నవి. ఇందు కొన్ని సంస్కృతవాక్యములనుండి తెలుగు చేయబడినవనుట స్పష్టము. ముఖ్యముగా హితోపదేశము, భగవద్గీతనుండి చాల (గ్రహింపబడినవి. ఈ నానుడులలో కొన్ని అప్పటములైన సంస్కృతలములే! వేమన తత్త్వవిద్య తత్త్వ్యవిద్యావిషయమున వేమన వ్యాసుని వేదాంత సంప్రదాయమునకు, (ఉత్తరమీమాంస

• జ్ఞానకాండము) ఆయన శిష్యపరంపరకు చెందినవాడే, సర్‌. బిలియం జోన్సు* వ్యాసుని భారతీయ స్టేటో అని చెప్పినాడు. వేమన సూక్తులు, గ్రీకు వేదాంతి స్లేటోమత* నిబంధనలకు సన్నిహితములగుచుండ ఆయన నైతిక నియమావళి డెమోక్రిటస్‌ సాంప్రదాయిక సూత్రములను బోలియున్నవి. వేమన కవిత్వము ఈ పద్యములు, ముఖ్యముగా మూడువర్గములుగా నున్నవి. నీతి అవహేళనము, గూఢవేదాంతమునకు సంబంధించినవి. నీతి విభాగములో చాల పద్యములలో భక్తిభావావేశము ('ప్రాణవంతమై యున్నది. నిజంగా ఇది ఒక హిందువుకు అసామాన్యవిషయము. రెండవభాగము: హిందూ మతాచారములను, ముఖ్యముగా (బ్రాహ్మణులను ఎక్కిరించి చులకన పరచుచున్నది, కాని, ఇందు ఒకటి గూడా వ్యక్తిగతదూషణముగాదు! మూడవది: మర్మవేదాంతభాగము, ఇది కేవలము భాషాశక్తిని ప్రదర్శించుటకు మాత్రమే ఎక్కువగా ఉపయోగపడుచున్నది. ఇందు చింతనల స్వభావము విషయము దురూహ్యములై విచిత్రముగ నున్నవి. కాని, వీర్యవంతమైన ఒక దృఢబుద్ది, అనాగరక మూఢాచార గాఢతమసములోచిక్కి కాంతిహీనమైపోయిన సత్యజ్యోతిని వెదకులాడుచున్నట్టు మాత్రము ఇవి బాగుగ తెలియజేయగలనవు. ఇది ఆళ్ళర్యజనకాంశము! ఇందలి మరికొన్ని భాగములందలి పద్యములైలి, ఇంగ్లీషులోనికంటె ల్యాటిన్‌లోనికి మార్చుట సులభముగా నున్నది. 'అయినప్పటికిని ఇంగ్లీషులోనికి అనువదించుటకు అనువైన వాటిని ఏటినిగాని, ల్యాటినులో [వ్రాసి ఇంగ్లీషులో దిగవేయలేదు, ఎక్కువ జటిలమైన పద్యములకు తెలుగు వివరణము గూడ చేర్చియున్నాను. ఈ తెనుగు వ్యాఖ్యానము వ్రాయుటలో కొన్ని ఘట్టములందు నాకు తోడ్పడిన ఇద్దరు (బ్రాహ్మాణ మహాపండితులకు నేను చాల బుణ పడియున్నాను. వారే నాకీభాషను వ్యాకరణమును ఛందోలక్షణములను గరపినవారు, ఆందులో చారెస్‌ ఫిలిప్‌ బ్రౌన్‌ గ్ర

ఒకరు మచిలీపట్టణ వాస్తవ్యులు తిప్పాభొట్ట వెంకటశివళా(్రిగారు; రెండవవారు అద్ద్వెత (బ్రహ్మయ్యగారు, బ్రహ్మయ్యగారు నేను ఆసిస్పాంటు జడ్జిగా నుండుటకు గౌరవము లభించిన ఆ కోర్టులోనే పండితుడు. గూఢార్థవిషయభాగమునకు, అవసరమని తోచిన వివరణములను చేర్చితిని. వీటి విషయమును ఇంకను విపులముగా తెలిసికొన వలసియున్న డాక్టర్‌ విల్‌కిన్సు (వ్రాసిన భగవర్గీత విపులవ్యాఖ్యానమునందును, మర్మకవిత్వమునుగూర్చి సర్‌ విలియం జోన్సు వ్రాసిన వ్యాసమునందును కనుగొనగలదు, ఏషియాటిక్‌ రిసర్చెస్‌ అను గ్రంథ తృతీయసంపుటమునందలి " ప్రాచ్చ్యకవిత్వము” అనుభాగముగూడ దీనికి సహాయకారి కాగలదు. ఇట్లే ఎందరో (గ్రంథకర్తలను పేర్కొనవచ్చును. వేమన సద్యములు ఎక్కువగా ఆటవెలదులు, చివరి నాల్గవ పాదము ఎక్కువగా “విశ్చదాభిరామ వినురవేమ” అను మకుటముతో పూర్తియగుచున్నది. ఇదిలేని పద్యము సకృతు. వ్రాత ప్రతులు ఈ కవియొక్క అన్నిపద్యములు గలిగిన పాత (వ్రాత ప్రతి దొరకుట చాల దుర్లభమైనది. ఒక సమ(గ్రప్రతిని సంకలనము చేయుటకు ముఖ్యముగా తొమ్మిది ప్రతులు సహాయపడినవి. ఇవి 2 బళ్ళారి కడవ చెన్నవట్టణము నెల్లూరు గుంటూరు విశాఖపట్టణము, నేనున్న మచిలీపట్టణములనుండి సమకూర్చబడినవి. కొన్నిటిలో పద్యములు 500లకు పైబడలేదు. దేనిలోగాని 700 దాకొనలేదు. వీటననన్నిటిని కలిపి 2100 పద్యములను మాత్రమే ఏర గలిగితిని. ఈ (్రాతప్రతులస్థితిని గూర్చి ఉన్నది ఉన్నట్లు చెప్పుట సులభముగాదు. అతిదుష్టమైన లేఖక ప్రమాదములు, ఛందోభంగములు. గతివిపర్యములు ప్రతిబంతిని రోతబట్టించియున్నవి. ఇంకను, కొందరు (వ్రాయసగాండ్రు తాము కోరిన అర్థము వచ్చునట్లు తమకు నచ్చిన పదములను మొదటివానిస్టానేదూర్చి. తప్పులు తడకలుగా చేసియున్నారు. దీనివల్ల చాలపద్యములు భావములను పట్టీయక అర్ధమును అందివ్వక, చెప్పలేనన్ని స్థాలిత్యములతో నిండిపోయిఉన్నవి. ఒక్క ఉదాహరణము: వేమన గృహ మనుదానికి తద్భవరూపముగా 'గురము' అని ప్రయోగించగా, లేఖకుడు దానిని గుజ్జముగా దిద్దివేసినాడు. ఇట్టీ దోషములను పరిహరించుటకుగా, అన్ని ప్రతులనుండి ఒక పద్య సూచికను సిద్ధముచేయించితిని, దీనిలో (ప్రతిపద్యము ఏ ఏ ప్రతిలో ఏ ఏ సంఖ్యగా నున్నదో వ్రాయించితిని. ఇవి ఒకదానికొకటి పొసగక సంబంధము లేకుండునట్టు తేలినవి. ళు లోక కవి వేమన

ఈ విధంగా చేసిన తర్వాత మూలపారము చాలవరకు పోలేదని అనుకొనుచున్నాను; ఇక ఛందోనిర్దుష్టత చెడనేలేదని నా గట్టినమ్మకము. ఎక్కువగా వచ్చిన తప్పులన్నీ, అచ్చతెనుగు నుడికారమును మార్చి సంస్కృతపదములను ఇరికించుట యందే దొరలినవి. ఈ మార్పులు ఛందోభంగముకలిగినా వీరు లెక్కబెట్టినవారుగాదు. గూఢతత్త్యశాస్త్ర ప్రస్తావన సందర్భమున, తెలుగుభందముపై ఒక చిన్న వివరణమును బేర్చితిని. ఈ విషయము భీమన ఛందస్సునుండి (గ్రహింపబడినదిగాని, ఇందలి క్రమము, వివరణపద్ధతి నా సొంతములు, పాణిని విషయములో సర్‌ జోన్సు ఇట్టా వ్యాఖ్యానించినాడు:- “వ్యాకరణము కేవలము ఒక ఉపకరణమేగాని, యథార్థ విజ్ఞానమునకు గమ్యముకానందున, ఇంతటి విషమ అస్పష్టమార్షమునుబట్టి నడువవలసిన అవసరము కలుగకపోవచ్చును” అని. భీమన ఆ వ్యాకరణములో కృత్రిమ వికార రూపములను కల్పించియున్నందున, ఆ శా(స్తాభ్యాసము నాకు సుకర మగుటకు వాటిని మార్చి తగ్గించి, ఆ సూత్రముల యథార్థ భావమును ఒక రూపమునకు తీసుకొని వచ్చితిని. ఇది చాల సులభ విధానమని నాకు తట్టినది. తర్వాత (క్రమముగా, (శ్రద్దగా ఆ శాస్త్రమునంతా నేర్చుకొంటిని. భీమన మూలము ఎంత నిగూఢముగా క్లిష్టముగా సంకరముగా నున్నదంటే, దానిని అభ్యసించ దలచుకొనిన బ్రాహ్మణులలో గూడ ఎక్కువ మందికి అది అలవడలేదు; ఇది ఆశ్చర్యకర విషయముకాదు. (1824. సం)

2 పద్యముల ఏర్పు

ఒక భాషను నేర్చుకొనుటకు ఉపక్రమించినప్పుడు ఆ దేశీయులలో అత్యంత వ్యాప్తి నున్న రచనలేవో వెలిసికొనవలెననుట సహజము. అందులో, ఒక విదేశీయుడు ఆ భాషను అభ్యసించుటకు, ఆత్యంత సులభ సూక్ష్మమైన శైలిలో వ్రాయబడిన వాటినే ఎన్నుకొనవలెనుగదా, 1824లో నేను గావించిన అన్వేషణ ఫలితముగానే ఈ సంపుటములో ఏరి కూర్చిన పద్యములు నాకు పరిచయములైనవి వేమన పద్యముల వ్రాత ప్రతులు నాకు చాల లభించినవి. నా ఉద్యోగ నిర్వహణములో నాకు దొరికిన సందులలో, తీరిక పొద్దులో వీటిని బాగా చదివి ఇంగ్లీషులోనికి అనువదించితిని. దొరికిన తొమ్మిది 'ప్రతులనుండి ఏరి కూర్చినవి మొదట 2500 అయినవి, పరిశోధించి పునరుక్తులను తీసివేయగా 2000కు కొంచముపైబడినవి.

పద్యములు విభాగము

దీని తర్వాత, ఈ పద్యములను ఒక నియమ విధానమున విభజించుట అవసరమైనది.

మొదట మొదట సేకరించిన పద్యములలో లేఖకులు, తమకు నచ్చిన వాటినే ఏరుకొనినారుగాని, చార్లెస్‌ ఫిలిప్‌ బ్రౌన్‌ 0

వాటిని ఒక క్రమములో ఎత్తి (వ్రాసికొనినట్టు కనుపించదు. చివరకు నేను వాటిని, వీలైనంతవరకు ఒక (గ్రాహ్యమైన విధంగా ఏర్పరచితిని. అవి : మతము, నీతి అవహేళనము, మర్మతత్హ్వాది వివిధవిషయములు. కడపటి రెండు వర్గ్షములలోనే సగానికి పైన పద్యములు ఇమిడినవి; కాని, (ప్రయోజనము ఆకర్షణము లేనందున పెక్కింటిని ఈ సంపుటములో తీసివేసితిని, విద్యార్థికి మొదటీభాగముకంటె, రెండు మూడు బహుశః సులభముగ నుండవచ్చును. అందుచేత దీనిని కడపట చదువుకోవచ్చును. దురవగాహమై, ఆప్రయోజనకరమైన గూఢతత్త్య సిద్దాంతములో ఒక సంప్రదాయమును తెలుగువారు ఎక్కువగా చదివి అవలంబించుచున్నారు. వేమన ఇట్టి ఊహలందే విశేషాసక్తిని జూపినాడు. వీటి అర్ధము చాలమటుకు సందేహాస్పదము. అట్టివాటిలో సులభముగా అర్ధమగు వాటిని కొన్నిటిని మాత్రమే ఇందు నిలిపితిని. నిందాగర్భసూక్తులలో చాలవాటిని తీసివేసితిని. ఈ పద్యములలో ఎత్తి చూపవలసిన లోపములు పెద్ద చేయబడి అపహసింపబడినవి. ఇట్టి వాటిని మరికొన్నింటిని గూడ తొలగించవలసి యున్న దేమోగాని, తెలుగువారికి ఇవి అత్యంత ప్రీతిపాత్రములై అతివ్యాప్తిలో నున్నట్లు నేను గమనించగలిగాను. ఇంక కొన్ని, భాస్కరునివి, సుమతివి అని తేలిన వాటినిగూడ వదలివేసినాను. నీతి సూత్రకర్త తిరుమలేశుని సమస్యా పద్యములైన వాటినిగూడ తొలగించితిని. వీటిని వేమనవని ఎవరూ అనరు. ఒకదాని కొకటి సంబంధములేక, వివిధవిషయములకు చెందిన పద్యములను సాధారణముగా శతకము లందురు. ఇవి పూర్వము ఇంగ్లీషు కవులు (వ్రాసిన మాలలను (62149649) లేక శతకములను (6౧౫69) పోలియున్నవి. ఇవి ఛందమున విషయమున అనుపదమున (మకుటము) వాటికి సరిపోవు పద్య పరంపర, ఇవి సాధారణముగా నూరేసి వంతున చీల్చి 'ప్రాయబడి యున్నవి. కాని యీ సంకలనములో ఆ వేర్పాటును గాని, ఆ శీర్షికనుగాని ఉంచుట అనవనరమని తోచినది. ఇది చాలమటుకు గ్రీకు, ల్యాటిను భాషలలో ఏరి కూర్చిన కావ్యసంచయము (40101088) వలెనే ఉన్నది. (మా ఎన్నిక నియమాలుగూడ ఇట్టివే) ఇంటిపేరు - కులము - జననము వేమన తన కులనామమునుగాని, ఇంటిపేరునుగాని ఎక్కడా బయటపెట్టలేదు. అందువల్ల జంగముగా నుండవచ్చునని అనుకొంటున్నాను. జంగములనే శూద్రజాతి వేదమతమునుండి చీలిపోయినవారు. వీరి మత సిద్దాంతములు వేమన సిద్దాంతములకు సరిపోవుచున్నవి. ఈ మతము నొక్షదానినే ఆయన దూషించనిది. మం లోక కవి వేనున

వేమన జన్మాదికములు, అభిజనము మొదలగు వాటి సంగతి పరంపరాను గతముగా స్పష్టముగా వివరింపబడలేదు. కందనూలు (కందనవోలు-కర్నూలు) దుర్గాధిపతి, అనవేమారెడ్డి కుటుంబమునకు చెందినవాడు ఈ వేమనయోగి, అని కొందరి మతము. ఈ కవి సోదరుడొకడు గండికోట (ప్రభువుగా నుండినాడని చెప్పబడుచున్నది. కందనూలు దగ్గర కృష్టిపాడు (కృష్టిపాలు) (గ్రామస్టుడని ఇంక కొందరు. గుంటూరు మండలములోని ఇనకొండ (వినుకొండ) వాడని, మరికొందరు ఇంకను కడపజిల్లా చిట్వేలువా డనువారును గలరు. ఈ ప్రదేశములన్నిటియందును, ఈ విషయమునుగూర్చి విచారించుటకు నాకు అవకాశము లభించినదిగాదు. ఇంతకు వేమన జన్మస్టానమునుగూర్చి ఇట్టు అని తేల్చగలిగిన అంశము లేవి నా కింతవరకు దొరుకలేదు. అయినప్పుటికి, ఆయన పద్యములలో వాడబడియున్న కొన్ని స్థానికపదములు ఆయన ఇప్పటి రాయలసీమ నైర్బతి ప్రాంతీయుడై ఉండవచ్చునని తేళ్ళి చెప్పటకు వీలు చిక్కుచున్నది. పైన చెప్పిన పట్టణములు గూడ ఈ ప్రాంతమునందే ఉన్నవి. ఆయన కాలము 17వ శతాబ్దమని విశ్శసింపబడుచున్నది.

వేమన సాహిత్యము

తెలుగు సాహిత్యములో ఈ కవిస్థానము. ్రీకుసాహిత్యములో లూషియన్‌ స్థానమువంటిదే. వీరు చాలమందికి తెలిసినవారు. నేర్చుకొనేవారికి చాల సుకరమైనభాష వీరిది. అయినప్పటికిని వేమన (ప్రాచీన సం(పప్రదాయమునకు చెందనివాడు. అంధ్రభాషాభూషణములై యున్న అనేక లలిత మధుర కృతులకంటె, వేమన కవిత్వము కేవలము భిన్నము. కాని ఆ భాషయందలి వివిధశాఖా పాండిత్యమును ఇంకను నముపార్టించుకొనని వారికి, ఇది అత్యంతము ఉపయోగరకము, (ప్రతి భాషయందును గల అభాణకములు, లోకోక్తులు మొదలగు వాటియందలిభాష సంక్షిప్తము; భావములు కుదింపబడి, ఇందు ఇమిడ్చబడి యుండును, అందువల్ల సామాన్య వాక్యనిర్మాణమునందలి భిన్నత్వము, కారకము, క్రియల విపులస్వరూపము మొదలగు వాటిని, ఈ సూత్రములలో విస్తరించి వ్రాయుట అవాంఛితము,

మకుటము

ఈ కవి పద్యములు చాలవరకు ఆటవెలదులు. ప్రతి దాని మకుటము “విశ్వదాభిరామ వినరవేమ” అనునది. కొన్ని ప్రతులలో “విశ్శతాభిరామ” అని మరికొన్నింటిలో “విశ్చతోభి" అనియు గలదు. దీనిభావము అస్పష్టము. కాని, దీనితో సంబంధము లేకుండానే భాష భావము

చార్లెస్‌ ఫిలిస్‌ బ్రౌన్‌ గ

'పై మూడు పాదములోనే సమ(గ్రంగా ఇమిడిపోయి ఉన్నవి, ఈ వేమ అనునది, ఈ సదాచారోపదేష్టు నిజసోదరుని ఉద్దేశించినదని కొందరి అభిప్రాయము. (1829-సంవత్సరం) య బసవేశ్వర సంప్రదాయము

జంగమవారు వేమన తము నుత సిద్దంతములనే ఉపదేశించుచున్నాడని చెప్పుకొందురు. కొని, వేమన (బ్రాహ్మణులను చులకన చేసి తూలనాడినట్టు కాన్సించినను, బసవేశ్వరుని ధర్మములపట్ల చాల మొగ్గుచూపినట్టు కనబడినను వీరశైవ సిద్దాంతములను మా త్రము ఆవల౦ంభించినవాడు కాడు. ఇంతేగాక, స్రీ జాతిని గర్జించిన తీరు ఆయన వీరైవుడు కానేకాదనే దానికి ఇంకొక నిదర్శనమగుచున్నది, వేమన పునర్జన్మనుగూర్చి ప్రస్తావించి యున్నాడు గొని జంగము మతస్థులు జీవికి జన్మలు ఇంతటితో తీరిపోయినవని చెప్పుదురు. (1840-సం

శ వేమన పద్య పరనము

1823 నవంబురు 10వ తేదీన నాక్సు 25 ఏండ్డు పూర్తి అయినవి. అప్పటికి నేను తెలుగు ధారాళముగా మాట్టాడగలిగియుంటిని. ఆ తర్వాత, 1824లో క్రమపద్దతిలో కొన్ని తెలుగు పద్యములు చదవమని నన్ను 'ప్రోద్చలపరచినారు. అప్పుడు నాదగ్గర ఒక్క తెలుగు పుస్తకముగూోడో లేదు. ఇంతేగాకుండ, అంతవరక్షు ఆ భాషాకవుల చరిత్రనే తెలియనివాడ నగుటచే, అలి దూబాయ్‌ “హిందువుల విషయము” అనే పుస్తకము ద్వారా వేమన నాకు పరిచయమైనొడు" ఈయన నీతిసూత్రకారుడైన ఒక ([గ్రామీణుడు. వేమనపద్యములను చదువగానే వొటికీ ఇం్షీషులోనికి వ్రాయుటకు ప్రోత్సాహము కలిగినది, ఇది, ఇంగ్లీషు కవి, నవలారచయిత స్కాట్‌ వ్రాసిన “మారిమియళ' అంత అయినరిి,

1829లో నేను వేమనపద్యములను ముద్రించితిని, బ్రాహ్మణులను ఈయన అవహేళనమొ చేసినందున ఈ పద్యసంపుటము వారికి గిట్టక, చులకన చేయబడినది. కాని, ఇది అటు తెలుగు: ఇటు ఇంగ్లీషు నేర్చుకొనువారికి (ప్రీతి పాత్రమైన (గ్రంధమ్రైనది. అది నాకు మొదటీ బాల్యప్రయత్నము. అందువల్ల ఇప్పుడు వాటిలో చాల వాటిని సవరించితిని.

0 లోక కవి వేమన

బ్రౌన్‌ = హిందూ సంఘము

నేను ం పనిదను ' ముప్పదియేండ్లుగా హిందూసంఘముతో కలసిమెలసి యుండలేదు. నాలో చాల సన హిందువులతో దప్పు, మిగత వారిలో ఏ కొద్దిమందో నాకు పరిచయమైనారు. దేశీయులు ట్ర్‌ వచ్చి నన్ను చూచేవారు. నేను వారి మతమును కావలయుననే విమర్శించి నేను సే ప్రబలవిరోధినని లెక్కగట్టినారు. బ్రాహ్మాణులపట్ల వేమన పలికిన అపభాషణములను వ ఎ రొచుట, వారు నిరాకరించే జంగమ వాజ్మయమును ఆమోదించుటచే, హిందువుల

'గ్రహారాధానపట్ల నాకు గల విరోధభావమునకు నిదర్శన మని వారి వాదము (1866 సం) లోకకవులలో వేమన ఒక్కడే మహాకవి విలియం వోనర్డ్‌ క్యాంబెల్‌ వా న. మిషనరి (1859-1910). కీటకజీవ శాస్త్రమునందు ఎక్కువ మక్కువ గలిగినవాడు. క | ఆయిన థామస్‌ క్యాలెండర్‌ క్యాంబెల్‌ పుత్రుడు. ఎడిన్‌బరో విత్షవిద్యాలయమునందు, ఎంవీ. లీ కాలములో రెండేండ్లు సంస్కృతము నభ్యసించినాడు. లండన్‌ మిష సర్వీసులో చేరగా మా గర్‌ కడపజిల్లాకు పంపబడినాడు. జమ్మలమడుగులో ఐదేండ్లు పనిచేసి, 1907లో సక్తి షం అత్మసాక్షిగా పనిచేసే మిషనరీ అని, గుణవంతుడలి ఖ్యాతి గడించుక్‌నినాడు ము కలసి పాండిత్యము అలవరచుకొనినాడు. 1906లో ఎర. వెంకటరల్నము, కందుకూరు ను వ్యాక తెనుగు ఇంగ్లీషు డిక్‌షనరీ సవరణ వనిలో పాల్గోని. ఆదే నా ఇమునుగూడ్ర స మును నవరించుటికు సంఘపు గూడ సరిజూచినాడు. తెనుగు బైబిల్‌ పార! సై మిక్కిలి క్రతి ఈయన శీటక 2 అమూల్యసేవ జేసినాడు. (1898-1003) ఈయనకు చును చేసినది. వా

మర క అంతవరకు చిక్కని 60, 78 పోరీ శ్రీటక దొతుల నిజేసి ఆరోగ్యము బాగుగ క్‌ స్స విశ్శవిద్యాలయమున తత్పశాస్త్ర పరీక్షకుడుగొ చాల ఏండ్లు పనిటేసి, న దంినాడు.

౦దున 1909లో ఇంగ్లండుకు తిరిగిపోయి. మరుసటీ ఏడు బ్యోమరదుంు డ్‌

కా చాల్‌ మ్రండ్లుగడిఏనొడు. ఇక్క! సాఖబ మున శిష్యపరంపరలోనివారు చాలమంది గలదు బరా జ్వ్యావను అర్ధము చేసన | ఒత్యపండితులకంటె ఎక్కుడు విషయగ్రహంేలో సానుభూతి ర తొాయగలిగినాడ్తు.]

మత ప్ల హి హిందూ థ్‌ స్తానము నాక్రమించుక్‌ నిన దేశము దూదేశములోవలె, మతము ఇంల్‌టి అతోయన్వి ల్‌ విలియం పహ్‌ోనర్త్‌ కొంబె'

ఇంకొకటి లేకపోగా, (ప్రజల మత జీవితము ఇంతకంటె ఎక్కువ కృత్రిమైన దేశముగూడ మరొకటిలేదు. ఇది ఇచట (ప్రస్ఫుటముగా బయటబడు విషయము. పూర్వము హిందూమతము ఏ విధముగా ఉండి ఉండినను ఇప్పుడు మాత్రం మూఢాచార తంతునవులచే అల్లబడిన వట్టి గిజగాడు గూడైసోయి ఉన్నది. ఇంతేగాక ఆ మతావలంబకుల జీవితములపై ఎట్టి అధ్యాత్మిక (వ్రభావమునుగాని కలిగించుటకు ఆ మతమునకు బొత్తిగా చేతగాకపోయి. ఉన్నది. హిందూసంఘము ఇప్పుడాచరించే బాహ్యాచారములను గమనించినచో ఈ సంగతి ప్రత్యక్షమై బాధాకరముగనున్నది. కేవలము పైపైకి గాక లోతుగా పరిశీలించి చూచువారు కొందరు ఆధ్యాత్మిక ధర్మపరాయణమైన ఆ సత్య మతము నేడు హిందూదేశములో లేనే లేదను నిర్ణయమునకు వచ్చినారు. ఇది వారి పారపాటే, అయినను ఇది మన్నింపదగినదే! స్వచ్చమైన ఆధ్యాత్మిక ధర్మజీవనము హిందూదేశములో ఇంకను పాదుకానియే యున్నది; దీనికి సందేహ మేమాత్రముగాని లేదు. క్రాన్సి అది నేడు వ్యాప్తిలోను ఆచరణలోను ఉన్న మతవిధానమునందుగొని, మత సంస్టలందుగాని నెలకొనక్త, వాట్రిక్షి ఎట్టి సంబంధముగాని లేక్ష వైదొలగి కడగానున్నది. ఈ మాట అన్నప్పుడు ఉత్తర హెందూస్థానమున చదువృకొన్నవారు కొందరిలో ఆవిర్భవించి వెలికుబికిన మత దీక్షాలోలమైన జీవిత విధానములను నేను విస్మరించుటలేదు. పొళ్ళాత్య్‌ విధానము వీరియందు, పాతవాసనలపట్ల, ఆచారములపట అరుచినీ పుట్టించుటేగాక, ఉత్తమ మును, ఉన్నతమును అయిన ఒకానొక నైతిక స్థితిపట్ట, 'అపేక్షనుగూడ కలిగించినది. (బ్రహ్మ సమాజముబోటి సంఘములు సత్యాన్వేషణ బుద్ధిని పుట్టించి పెంచి, దానికంటె ఉత్త్యృష్టమును: ఎక్కుడు అధ్యాత్మిక చింతనాయత్తమును ఆయిన మతముపట్ట అభిలాషను రగుల్కొలిపీన వ. చు సమ లని యా సములు నిన్న మొన పట్టని కయందూ న స్వదేశ జనితములు గావ; ఐరోపీయ ఉపాధ్యాయులు ప్రవేశపెట్టి 'త్రెస్తవ భావముల ప్రత్యక్ష ఫలితములు. యధార్థ హిందూముత్రము! | ఈ గడ్డన బుట్టిన ఆకళంక్ష స్వదేశీయ ఆధ్యాత్మిక మతమును చూడవలెననిన, విద్యాధికులైన సంస్కారులవైపుక్సు మన చ్రూష్పుంన్స మరల్చరాదు; ఇట్టి ఉదార ఉద్యమములు వారియందు వృంతక్రుముందే ఉద్భవించియున్ని, ఇక అమాయకులు విదా గంధమెరుగని పల్లెటూరివారియందే నేడు హిందూత్తమ్వు నిలిచి యున్నద్ది పాళ్చాత్ర నాగర పలుకుబడి వీరిపై ఆవంతగూోడీ పడలేదు. ఈ విషయము ఉత్తరహిందూస్తాన న టం ణఅమున ఇ యునకు అనువర్తించక సోచ్చునుగాని, దక్షీ మాత్రము అక్కడక్కడ వ్యక్తి ధర్మగతమైన వాస్తవిక మతచఛాయలను (ఇలవేల్పులు, గ్రామదేవతలు) [ లోక కవి వేషన

గుచు మ విడనాడి, పె వ. (ప్రతిపల్లెలో, సామాన్య లోకాచారములను, సంప్రదాయములను పురుషుల క్రొ లే స్టాక్‌, అమలిన ఆధ్యాత్మికారాధనమును ఊహించుకొని అలవరచుకొనిన మూరులు. క్‌ రు ప్రీలు గూడ మనకు యిప్పుడు కనబడుచున్నారు. ఈ ఆరాధనమునకు ఇెట్టివారు ॥ స కములు, ఆచారములు యాగాది కల్పనములతో ఎట్టి సంబంధముగొనిలేదు. బ స్య తమ లోన అభి(ప్రాయములను ఇతరుపై బలవంతముగా రుద్దకపోయినను, వాటిని దాచి చున్నార్తు స త్నరు. వీరు ఇరుగుపొరుగువారికి వీటిని తెలిపి, వారిచే గౌరవింపబడు కా. విజ్ఞానానుయాయులైన వీరిని (బ్రహ్మజ్జానులని ఎంతగొనో సమ్మానించి సులభము రు. కొందరు వంచకులు ఇట్టి మహామహుల శిష్యులమని చాటుకొనుచు, ఆ సొకుతో ఈ పత్రిక. తమ కాపట్యమును, అవినీతిని, రహస్యములను మరుగువెట్టి గలుగుచున్నారు. ఆధారప స్‌. ఎట్టి సంస్థతోగాని సంబంధము పెట్టుకోనందున, ఇది నిర్లీత ధర్మవిధానముపై గుష్తత్రం యున్నదని చెప్పుట కష్టముగా నున్నది. ఈ మతావలంబులు సొమౌన్యముగొ ఈవ్యరోే, ము పట్టనే అభిప్రాయమును కలిగియున్నారు కొన్ని సందర్భములలో శుద్ద విష్యదైనై సకులుగా గూడ నుందురు. మరికొన్ని సమయములందు శేదాంత శాఖీయులివలె క. అనుసరింతురు. వీరు ఏ శాఖకు చెందినవారైనను, హిందువుల ముక్కోటీ ని స మాత్రము ఆరాధించరు. సర్వశక్తిమయుడు. సర్పవ్యాపిట్రైన ఒకే పరట్రమన సా, జి 'లార్జనము, సంకీర్తనము, ధ్యానముచే అఆ బ్రహ్మజ్ఞానమును పొంది, అయన హం పొందు మార్గమును అన్వేషించుచుందురు. ఈ విశ్వాసములో యౌ వ్యయవారే న పజాబాహుళ్యే మ ముఖ్యా మును గర్జించి, గుడులలో జరుగు కొలువుల పొంతపోక, ప్రబౌబొ న డాలి కాగ్ర గమైయున్న ఉత్సవములు, పర్ష ములకు దూరమై యుందురు. వీరు (| గ్ర న్‌ సనక తలలొగ్గక తరచు వే ధి పత్యమును వారి అధికారభావములను శ్రీవ్రముగొ 'సేతిఘట్రిచ్చ గ గా వారి మతాధి పత్యయుం- ( హాద్రకాత దిన షొ చుందురు. ఈ బోధకు లందరు ఏదో ఒక గౌరవాస్పదమై 'రుగన్ట ఉందు మాలలుగూడో ఈ గురువు లుగ రు. కాని కొన్ని సందర్త ములలో మహమ్మదీయులు! నున్నార్తు , మంది కుికట్టుబొఖిను సక అన - వీరందరు కులవ్యత్యాసములను తృణీకరింతురు. చొలి లన లలు సరి ను, లొ కల్ణ్వస్ప వు. కనుపించినా, ఆ వర్గ నిరంకుళే నియమములి టకు ఏనాడును జ౦క5రు. న పజావాజ్మయను " నేను 'గహించితివు 'ప్రాయములు గల వారిలో, వీటిని విందో ఈ స్రోద్భలపరలినవని వీ ని చెప్పుకొనువారు లేరు. భగవర్గీతొదులు లకీ న్‌్‌ విలియం సోవర్త్‌ 502

రంగీకరించినను, ఆ (గ్రంథములు తమకు ప్రామాణ్యములని ఒప్పుకొనరు; ఇట్టివారి (గ్రంథ సముదాయమే వేరు; అందు సంస్కరింపబడని మొరటు పద్యములుగూడ గలవు. వీటిలో కొన్ని భావప్రధానములైన గేయములు, మరికొన్ని నీతిసూక్తులు. ఇవి నోటిపాటగానో, మోటు(ద్రాతీ ప్రతులలోనో కొన్ని తరాలుగా వారికి సంక్రమించుచు వచ్చుచున్నవి. ఈ వాజ్య్మయము ఏదిగొని పురాతన మనిపించుకొనదు; దానిలో ఎక్కువభాగము ఇన్నూరేండ్లకంటె వెనుకకుపోదు. సమకాలీన కవులు (వ్రాసినవి ఇందు ఎక్కువగానే లెక్కబడియున్నవి; వీటి యోగ్యతగూడ అట్టిదే అనవచ్చును. ఎందుకనిను ఈ కవ్చల వ్యక్తిగత (ప్రాబల్యము తరిగిపోయిన తర్వాత ఇవి నిలిచి ప్రచారములో నుండగలిగినంత శక్తి యోగ్యత యీ (గ్రామీణ రచనలలో ఏ కొద్దివాటికి మాత్రమేగలదు. ఇంతేగొకే ఈ సాహిత్యము చాలవరకు స్టానికమ్సు; ఆ కవి నివసించి ఉపదేశించిన సీమలకావలయివి ఎవరికిగాని తెలియక్తున్నవి. క్షాన్సి ఒక్కొక్కప్పుడు చాల అరుదుగా ఒక్షాకొనచోట, ఒక ఉపజ్డో భోభితుడు ఉద్భవింది, 'ప్రఖ్యాతికి వచ్చి దైవదత్తవిసృష్ట ఫణితిలో, లోకవృత్తమును ప్రజాభిమతే మును వెల్లడించియున్నాడు. ఈ (శ్రేణికి జెందిన కవులవ్రాతలు అత్యంతవ్యాప్తికివచ్చి అసూక్తులు శిరసావహింపబడుచున్నవి, దక్షిణ భారతమున అట్టి వ్యక్తియే వేమన! ఈయన తెలుగుప్రజల 'ప్రీయతమ కవులలో అవతంసుడు. తెలుగు మాట్టాడే ప్రదేశములందంతటా, అబాలి గోపాలమునకు వేమన తెలిసి చాల గౌరవింపబడుచున్నాడు. (బ్రాహ్మణులు యీయన బోధలను తీవ్రముగా ప్రతిఘటించి, ఆయన '్రాతలను గురించి ఎప్పుడూ క్రిందుచేసి మాట్లాడుచున్నను: 'ప్రజాసామాన్యము ఆయనను దేవుడుగా పూజించి ఘనపరచుచున్నది. వేమన పద్యములను ఒకటి రెంటిని ఉదహరించనిడే ఏ వివాదముగాని తీర్మానముగాదు; ఇదే పరిష్కారమార్గముగొ చెల్లిపోవుచ్రున్నద్ది, వేమన జన్మాదికమ్సులు తోడి దేశీయుల జీవితములపై ఇంతటి పలుకుబడిని కలిగియుండిన ఆ మహావ్యక్తినిగోలి వచ్చితమైన సంగతులు తెలిిక్ర్వ్య ననెడి అభిలాష యుండుట సహజమే! కాని దురద్భతే వశాత్తు ఈ కోర్కె నెరవేరుట అంత సులభముగా లేద్రు, హిిదూదేశములో చరిత్ర అనునది ఏర్పరచుట ఆత్యంత కష్టమైన వని మ 'త్రకాంశములను కనుగొని, ఒక మూల చున 250 ఏండకు ముందుండి ( యున్నర్షి, ఇప్పటి సామాన్యమైన నమ్మకము, టన

• గా డనుట మాత్రమే (160 సంవత్సరమునకు) ఆ ప న జన్మగౌరవమును చాల స్రదేశ్వృల్ర “మాది మాది” అను చున్నవి. అయినప్పటికిని సూటీగొ భి లోక కవి వేమన

"ఇదిగో యీ టి ల ః కాని, ఆయ. పల్లెలో పుట్టినాడు” అని నిలబలుకుట మాత్రము సాధ్యముగొని పనిగానున్నది,

• ఆయన మదరాసుకు వాయవ్యముగా 200 మైళ్ల లోపలి, కడపజిల్లాలో, ఆ గిరికొననసీమలో పుట్టి యుండునని లా ౧ కర్ణూలుబి = ఒకపాొటి తీర్మానమునకు రావచ్చునని నా అభిప్రాయము. కడవ, లు జనత ల్లాలు ఆయన జీవిత రంగము లనుట మాత్రము నిస్సందేహము. స్థానిక సాంప్రదాయిక అని చెప్ప! కడపజిల్లాలో వైరృతిమూల చివరన కటారపల్లే ఆనే చిన్న పల్లెటూరు అయన ఉనికి దీనిని స్త అక్కడ, ఆయన వంశమువారమని చెప్పుకొనే ఒక కుటుంబముగూడ నున్నది; సందెహింప క్రముగొ, ఆ కుటుంబము ప నగత్యములేదు. వేమనకవి భక్తులు, ఆయనపై భక్తిసోచ కుట్టు వారికి ఇప్పటికిని కానుక లర్పించుచుందురు. శమన కొపు, లేక్‌ కృోవీక ఇది ౦బమునకు జెందినవాడు. తెనుగునాట శూద్రవర్షమునకు జెందిన అనేక కులములలో వ్వ్‌ త్యంత ప్రధానమైనది. కాపులు వస్తుతా మొగమౌటి మెరుగని స్వతందత్రబొతివారు. న! చాలమందికి, అలవాటైనట్టుగౌ అధికారమునకుగొ (ప్రాకులాడుచు, దొనికిగొ అవ్య మానములను మంటగలిపి ప్రవర్తింపరు. వారు బ్రాహ్మం లు కలావములిని (బ్రా ములందు అంత ఎక్కువ ఆదరమును చూవరు. ఇది వారికీ క్‌ వరిపాల. ఆర్ష ణాధికారమును ఎప్పుడూ చులకనగానే చూతురు. వీరు ్రావిడ నాగరకత్‌కు వినూ: రని ఎత్తివచ్చి. వారి కుల విధానమును ప్రారోహిత్యాభికారమును ఇక్కడ ప్రవశప్యోనొ స లు అమన నూతన ఆర్యనాగరకతాధికారము ఇచట '్రాకుటకు మండు య హాస అన్ను. రించుచుండిన సులభాచారములను, స్వతంల్రవడ్డ్‌ త్రులను విడనా ట్ట సరించుచున్నారు. వేమన నూటికి నూరుపాళ్లి కాపు! ఈ సంగతిని అయన ర ఏనాడ్రుగా ప్రయత్నించలేదు. పాండిత్యాధిక్యతగొని: వ్రథ్రాధిపతులి గా ంధములేని, ని స్య శే కల్లక్పట చెప్పుకొని ఆధిక్యతను చాటుకొనలేదు. దిట్టమైన పసుల ములేని ఒక పల్లెటూరి సేద్యగాడననే చెప్పుకొనినొడు' వేము కటారపల్తే స భాందూరేయుో ఒకటి న , రెండు నుగార్చి విశ్యసనీయమైన అరా ఏఏ గుర్తిత డ్రగినంల మౌర్పును చూష్ప్య తలకాలము (ప్రజల ఆచార వ్యవహారమో సి పాస్తులు మొదలగు వాటిని తెలసష చు కొపు కుటుంబముల మితవృతుమ. లీ సలు - దీనీ స్ట్రర్వ్య్వా నిన వారికి వారి అనుదినచర్యలు వాలి ఇరుగు పొరుగు ౧ ఏ యె ము ఒక్రపాట్రిగా తెలియగలదు. సహజమైన మునకు సపొజి కటార్రపల్లై వము కడప మదల ల్ల ఆయనప్పుట్టిన ఊరైయుండును. ఈ గొ ల్‌ టె ళా హోవర్డ్‌ ళా ంబె విలియం

రంగీకరించినను, ఆ (గ్రంథములు తమకు (ప్రామాణ్యములని ఒప్పుకొనరు; ఇట్టివారి (గ్రంథ సముదాయమే వేరు; అందు సంస్కరి౦ంపబడని మొరటు పద్యములుగూడ గలవు. వీటిలో కొన్ని భావ(ప్రధానములైన గేయములు, మరికొన్ని నీతిసూక్తులు. ఇవి నోటిపొాటగానో, మోటువ్రాతీ 'ప్రతులలోనో కొన్ని తరాలుగా వారికి సం[క్రమించుచు వచ్చుచున్నవి. ఈ వాజ్క్మయము ఏదిగొని పురాతన మనిపించుకొనదు; దానిలో ఎక్కువభాగము ఇన్నూరేండ్లకంటె వెనుకకుపోదు, సమకాలీన కవులు ప్రాసినవి ఇందు ఎక్కువగానే లెక్కబడియున్నవి; వీటి యోగ్యతగూడ అట్టిదే అనవచ్చును ఎందుకనిన, ఈ కవల వ్యక్తిగత్ర (ప్రాబల్యము తరిగిపోయిన తర్వాత ఇవి నిలిచి ప్రచారము నుండగలిగినంత శక్తి యోగ్యత యీ గ్రామీణ రచనలలో స్‌ కొద్దివాటికి మాత్రమేగలదు. ఇంతేగొక్‌ ఈ సాహిత్యము చాలవరకు స్టానికము; ఆ కవి నివసించి ఉపదేశించిన సీమలకావలయివి ఎవరికిగాని తెలియకున్నవి, క్షాన్సి ఒక్కొక్కప్పుడు చాల అరుదుగా ఒకాకొనచోట, ఒక ఉపడ్డొ భోభితుడు ఉద్భవించి, (ప్రఖ్యాతిక్రి వచ్చి దైవదత్తవిసృష్ట ఫణితిలో, లోకవృత్తమును ప్రజాభిమలే మును వెల్లడించియున్నాడు, ఈ గ్రేజికి జైంద్రన కవులవ్రాతలు అత్యంతవ్యాప్తికివచ్చి అసూక్తులు శీరసావహింపబడుచున్నని. రక్షణ భారతమున అట్టి వ్యక్తియే వేమన! ఈయన తెలుగు ప్రజలి ప్రియతమ కవ్ళలలో అవతం౦సుడు, తెలుగ మాటాడే (ప్రదేశములందంతటా, అబొలి గోహిలమునక్రు వేమన తెలిసి చాల గౌరవింపబడుచున్నాడు. (బ్రాహ్మణులు యీయన బోధలను తీవ్రముగా (ప్రతిఘటించి, ఆయన (ప్రాతలను గురించి ఎప్పుడూ క్రిందుచేసి మాట్లాడుచున్నను! (పజాసామాన్యము అయనను దేవుడుగా పూజించి ఘనపరచుచున్నది. వేమన పద్యములను వ మ ప్రదహరించిే ఏ వివాదముగాని తీర్మానముగాదు; ఇదే పరిష్కారమార్లముగొ వేనున జన్మాదిక్రమ్సుల్స క్షి వ ఛేయుం బీవితములపై ఇంత్రట పలుకుబడిని కలిగియుండిన ఆ మహావ్యక్తీనిగోలి శ్రతమైన సంగతులు తెలిస్సిక్రా్వాల్రై చనెడీ అభిల్ర్వ్నా యుండుట సహజమే! కాని దురదృపే ఎకాత్తు ఈ కోర్కె నెరవేరుట ఆంత్ర సులభముగా ల్రేదు హిందూదేశములో చరిత్ర అను నది ఒక అపరిచిత సాహిత్యశాబ్ధ, ఇక్‌ ఒక్ర క్రవ్లిక్షి సంబంధించిన పారాణికగాథలు, కల్పనల బావాళ్యముక్రింద మరుగ్రైప్పా ఉన్న చారిత్ర రూపమును ఏర్పరముట అత్యంత్ర కష్టమైన పనే 'తకొంశములను కనుగొని, ఒక మూల శ్రమన 250 ఏండ్లకు ముందుండ్తినా డన్స య్సున్నర్రి ఇప్పటి సామాన్యమైన నమ్మకము: లు ఏ మత్రమే! (1898 సంవత్సరమునకు) టో జన్మగౌరవమును చ్రాా 'పదేశములు "మాది మాది అనుచున ర సటికిని సూటిగొ నవి. అయినప్పు ళ లోక్‌ కవి వేష

ది పూ వలిల్‌ ఫట్టినాడు” అని నిలబలుకుట మాత్రము సాధ్యముగొని పనిగానున్నది. పుట్టి యుండునని వాయవ్యముగా 200 మైళ్ల లోపలి, కడపజీల్లాలో, ఆ గిరికొననసీమలో కర్నూలుజిల్లాలు ర తీర్మానమునకు రావచ్చునని నా అభిప్రాయము. కద, జనశ్రుత్తి కడపజిలా బో విత రంగము లనుట మాత్రము నిస్సందేహము. స్ట్రానిక సాంప్రదాయిక ఆని చెప్పుచున్నది గాల్‌ నైర్భృతిమూల చివరన కటారపల్లె అనే చిన్న పల్లెటూరు ఆయన ఉనికి దీనిని స్వ దష . అక్కడ, ఆయన వంశమువారమని చెప్పుకొనే ఒక కుటుంబముగూడ నున్నది; కుటుంబమ్వు నగత్యములేదు. వేమనకవి భక్తులు, ఆయనపై భక్తసౌచకముగొ, ఆ పటుంము ఇప్పటికిని కానుక లర్పించుచుందురు. శమన కావు, లేక కృనీక ఇెది అత్ర టి జెందినవాడు. తెనుగునాట శూద్రవర్లమునకు జెందిన అనేక కులములలో స్వదేశ ఉట కాపులు వస్తుతా మొగమౌట మెరుగని స్వతం్రదాతివారు. మానాభివమ్ర్యూ చాలమందికి, అలవాటైనట్టుగౌ అధికారమునకుగొ ప్రాకులాడుచు, దొనికిగొ ఆచార్రమ్సు ములను మంటగలిపి ప్రవర్తింపరు. వారు బ్రాహ్మణ. ఈకు కలాపము భి (బ్రహ లందు అంత ఎక్కువ అదరమును చూపరు. ఇదీ వారికీ ఒక వరిపొటి, ఆర్ష ణాధికారమును ఎప్పుడూ చులకనగానే చూతురు. ీరు (ద్రొవిడ నాగరకతకు వంచిమారు. దాన ఎత్తివచ్చి, వారి కుల విధానమును, ప్రారోహిత్యాధికారమును ఇక్కడ ల ఆన్సుస్త్ర్ర గక, నూతన ఆర్యనాగరకతాధికారము ఇచట (ప్రాకుటకు ముందు, ల 7 అన్సస్ల ౦చుచుండిన సులభాచారములను, స్వతంత్రవద్రతులిను విడనా _గరించుచున్నారు. వేమన నూటికి నూరుపాళ్లు కాపు! ఈ సంగతిని అయన దాబివెట్టిను ఎప్పుడు య న ఎనొడ్తుగాన్సి చప్ప త్నించలేదు. పాండిత్యాఛిక్యతగొని, పీఠాధి మం గా యక కల్ల ఆధిక్యతను చాటుకొనలేదు. దిట్ట _ ల ఒక పల్లెటూరి సేద్యగాడననే చెప్పుకొనినొడు. క పలె వేమననుగూరి కటారి ణం హాందూదేశములో ఒకటి కెండ్స్ర శతాబ న్నీ విశ్యసనీయమైన ఆధారములు నం నంత మారు ను చూపి న. (ప్రజల ఆచొర వ్యవహారము ళీ సాన్తులు మైదలగు వాటిని తెలిసిక్ట్యా లదు. కాపు కుటుంబముల మితవ్యయము, ల పులు టి వాస్తేిక స్వర్వూమ్వు క పరి అనుదినవర్యలు నారి ఇరుగు పోరుగి . . ఒకపాటిగా తెలియగలదు. యమా శీటారపల్లె ఆయనపుట్టి ఈ గ్రామము కఠ మండలము ణ పుట్టన ఊల్రైయుండును. లోడ యుర షౌ విలియం

అసమతల ప్రదేశముగలిగి, నైర్భతి దిశలో, మైసూరు భూరి పేరభూమివైపుకు వాలుమొగము బెట్టియున్నది; ఇది రాతిగుండ్ల కొండ క్రింద నున్నది. ఈ పెద్ద బండలు స్తంభములవంటీ శిఖరములతో ఏంతరూపములతో బోడిగా నున్నవి. బలరక్కసి నాగజెముడు రాళ్ళ సందులలో స్థావర మేర్చరచుకొని, యింకొకచెట్టు చేమకు చోటివ్వకుండ, తల ఎత్తనీయకుండా పెరుగుచున్నవి. ఒక చిన్నవాగు ఆ కొండచరియ (క్రింద పుట్టి, ఊరి నానుకొని పారుచున్నది. దట్టముగా గుబురుగా ఎదిగి ఉన్న నాచు, దంటుబారిన పచ్చటి అడవిగడ్డి దాని ఇరుకోవలను 'క్రమ్మివేసి యున్నవి. ఊరికి కొంతదూరాన. రెండు చెరువులున్నవి. వీటి నీరే ఆ (గ్రామ వ్యవసాయమునకు చాలీ ఉన్నవి. ఆ ఏటిగట్టున, ఊరి చెరు్యు కట్ట[క్రింద కానుగచెట్టు మొలచి ఉన్నవి. ముదురుపచ్చ చొయతో నునుపెక్కిన ఆకులసందున, అంచులలో నేరేడువన్నె గలిగిన తెల్లటి పువుగుత్తులు 'వ్రేలాడుచున్న ఆ చెట్టు దట్టమైన ఆకుతో, ఏప్రిల్‌: మే నెలల మిడి ఎండలలోగూడ చలువలి వెదజల్టుచుండును, ఊరిలోన్సు బయట చుట్టుపట్టలోను చింత, వేపచెట్టు ఉన్నవి. అనతి దూరములోనే మామిడ్తి తోపులున్నవ. చెరువుక్రింద మాగాణి పొలము పాలిమేరలను వెనుకకు నెట్టివేయుచు వ్యాపించియున్నది, వసంత (్రీష్మబుతువులలో ఆ పొలమంతా ఎబ్జబీటి నేలగొ కనుపించిన్మా వానలు పడగానే త్రంప్పుల్రేని మసృణ మృదుల శాద్వల సాగరమువలె పచ్చనై చల్లన కనులపండువై చూపట్మను. వరిపొలమునకు, పై నున్న మెట్టలను ఆనుకొని, పెద్ద చిట్టడీఏ ఒకటి ఎడ్ర మివ్వకు౦డా పరచుక్షొన్లిష్క్వా ఉన్నది, ఈ మెట్టలు నీటి పారుదల వసతి లేనివి. వీటిలో రైతులు జా న్న సజ్జ రాగి మొదలగు ములుము (తోట) పైరులు బెట్టుదురు. కాడు పంటలు ఉలవ, కంది, పెసర, మినుముగూడ్ర వీటిలో పండును. ఆ ఊరిలో 120 కడపమౌలో? గల ని వట్టి గోడలతో, పూ కృతో నన్న ఇండ్లు టు యవి ఎజ్జమట్టీ పూయపడ్డి ఉన్నవి, మరికొన్నిట్రి ఎజ్జ తెల్ల నిలువుపట్టెలున్నవి. ఆ ఇండ్ల నానుకొనే పటివుల కొట్టము లున్నవి, ఇవిగూడ్త ఇండ్లవలెనే పూరితో అదే కొలతలతో నున్నవి. వేమన బాల్యము 3ెక ఈ పరిసరములలో తిరుగాడుచుండిన చిటుత ప్రాయపు వేమనను మనమి రై గి సహవాసగాండ్రతో ఆ పొలాలలో ్రుమ్మ కొ ౦డరాళ్డు ఎక్కి దిగుచు, పృట్టలు పొదలలో ఏదేదో వెదకులాడుచు, ఎదిగేకొద్ది ్రైతుబీజే నెత్తిపై బడనున్న వివిధ వ్యావసాయిక్ర కొయక్షేశములక్రు అలవాటు పడుచు, సేద్యపు పనుల ళు లోక కవి చ్లేష్వ

_దగ్‌నచుండినడు. వేమన బాల్యదళా (ప్రారంభములో ఆరుబయట పచ్చిక బీళ్ళలో ఊరి పాదలలోవాగు వక క లుండి, అవి ప్రక్క పంటచేలలోబడి మేయకుండా, కొండ వీధిబడిలో అందరి లలో బెడబడిపోకుండా కాయుచుండును. ఇంక కొంత పెద్దవాడుకొగానే విద్య నభ జందరి పిల్లూయలతో కలసి, (బ్రాహ్మణుడో, భట్రాజో అయ్యవారుగా చెప్పిన (ప్రాథమిక దేశులో శ్‌ అచట ్రాయను చదువను లెక్కలువేయను నేర్చుకొనును. హిందూ మధ వి రైతుబిడ్డలు ఎక్కువకాలము విద్యాభ్యాసమునకుగా వినియోగించ లేరు. అవీ _ | సేద్యపుపనులు అడ్డు తగులుచుండును. శ్రేమన గుంట ఓనమాలలో ప్రారంభించి, గాత పలక బలపము ఉపయోగించి కాగితములపై గ్రాయను అలవరచుకొనినాడు. బాగా పనులు జిలుగుమోడిని చదువను రాగొనే బడని మానివేసి, ఇంటి పనులు, పొలము పూర్తిగా దిగిపోయినాడు. అందరు పల్లెటూరు పిల్లి కాయల కొర్య'మ్రము ఇంటే! గురూపదేశము

స ఇంకను బాగా చిన్నతనంలోనే ఉన్నప్పుడు ఎవరో ఒక యోగి, ఆయన పెద్దకవి, | వు కాగలడని భవిష్యత్తును చెప్పిపోయినొడని అందురు. దీనిని నూర్చి ఈ పాతకతను క్కడ చెప్పుకొనుచుందురు. వేమన, తన తోడి అటగాండ్రలో, ఒకనాడు ఏటి ఇసుకలో న గాడు! అంతకుముందే వచ్చి త్రీసిపోయిన వ. హా ండిన ఒక గట్టుపడి కొట్టుకొనిపోయి, ఒక పెద్ద కొం న _ఆరందరు, అందేమున్నదో తెలుసుకొనవలెనన్న అసక్తితో లోపల దూరినారు. అక్క అప్పటినుండియో ధ్యానమగ్నుడై యోగాసనములో కొర్పుండీ య్రండిన ఒక వృద్దుడు వారికీ శై లిగినొడు. ఆయన భక్తుని వేషములో నున్నాడు. పీల్లిలు దడిచి వెనుకకుబడి భిలర్సారమా నారు. అప్పుడు ఆ వృద్దయోగి స్యష్నావస్థనుండీ మ్రల్యొనినవానివలి కండ్డులెరలి. "తాగను కొంచెన్సు నీళ్ళు తేండి” ఆని ప న్‌ా ర కాలుడు టో ఒక పొరీను వదమల నిట్టుష గ తేండి” అని పలికినాడు. వెంట “ఆ సంగతి ఘకేమి బన పరుగెత్తుుండినారు. అప్పుడు ఆ ముసి తావ వా నివి: అ న్య పయ అ చిన్న వేమనను ఇటు పంపండి ఈ పెద్దగా అ జలే! నారు. అప్పుడు చు పరుగెత్తుకొనిదోయి. కొ్దిక్లణాలలో నమన బరా శ్పమి కావాలో" అన్పి అకు జంకు కొంకు లేకుండా అతడి క డు వెంటనే వేమన క్రనురెప్పపొటైన ఇను. పయి నిట్ట కొం అన్నాడు ఆ వా ్యల్యలో వెదకగా వదక చించక ఆ స్రారంగములోనికి చొచ్చుకొని బోయనడ్‌' అ చీక

సయం వోట్‌ శూ

ఇసుక కుప్పలో పాతిపెట్టబడియుండిన ఆ సన్యాసి కమండలువు వేమనకు కనుపించినది. తోడనే దానిని తీసికొని ఏటి నీటిపాయ దగ్గరకుపోయి నీళ్ళునింపుకొని తిర స్వామిని చేరినాడు. ఆ వృద్దుడు నీరము త్రాగి ఆ బాలుని తలపై తన కుడిచేయిబెట్టి “వు ఆ తక్కినవారికంటె భిన్నుడవు, నీవు ఎదిగి పెద్దవాడవు కాగానే చాల పద్యములు (వ్రాసి గొప్ప గురువు అయ్యెదవు అని దీవనలు వలికినాడు. ఇది మొదలు ఆ వృద్ద భక్తుని నన్నిధియందే, ఆయన ఉపదేశానుసారముగ చదువ కొనుచుండినాడు. ఇదీ ఆ (ప్రాంతపు జనశ్రుతి! ఆచిర కాలములోనే వేమ్సునక్తు మతరహస్యములు నైత్రిక ధర్మములు, అన్నీ బాగుగ అవగతమైనవి. రసవాదాదులైన మరెన్నో గూఢ విద్యలుగూడ అలవడినఏ; ఆయన సిద్దుడైనాడు. లింగాయత మతము ఇట్టి సాంప్రదాయిక జనశ్రుతుల స్రకారము, ఈ ఉపదేశ విధానము, ఒక్క వేమనకేగొక (వతి గొప్ప భారతీయ కవికిగూడ్ర జోడించవచ్చును, ఈ సందర్భములో మనము చెప్పగలిగినదంతా ఏమంటే, బహృథు వేమన తన బాల్యములోనో యౌవనములోనో, ఒకొనొక ఆధ్యాత్మిక గురుదేవుని ప్రభామ క్రిందకు వచ్చియుండును. ఆ ఆచార్యుని ఉపదేశఫలితముగొ అయన మానసము తొట్టతొలిప్రాగ్రిగా 'ప్రార్ణనాయత్తమై ధ్యానోన్ముఖమైనది. ఆయన భక్తిమార్గమునక్షు 'పేరపణ అప్పుడే జరిగినది, అయినప్పటికి ఆ గురువు ఒక యోగిటై యుండుననుట మాత్రము ప్రాస్యద్చు. ఎందుకంటే, వేమన సన్యాసులంటే, ముందు వెనుక చూడకుండా నీవ్రమ్సుగా నిందించినాడేగ్గాన్సి పొగడి ఎరుగడు, ఆయన ప్రథమోపదేశికుడు ఎవరై యుండినప్పటికిని, లింగాయతుం్ర పలుకుబడికి వేస్తున లోబడిపోయినాడనుటలో ఎట్సీ స౦దేహముగాని ల్రేద్పు అనాడు క్రడ్రప్ప, కర్నూలు ప్రాంతములను ఆనుకొనియుండిన ఉత్తరభాగములో ఆ మతవ్యాప్తి లెక్కింపదగిన రూపములోనే ఉండినది. శివభక్తులలో పుట్టిన యా మతము కులకట్టు బాట్టన్స సడలించి, ఆధ్యాత్మిక వాసనాబంధురమైైన స్వచ్చ 'ప్రార్ధనావిధానమునే నెలికొల్ప దలచ్చుక్రానినద్షి దీనిక్రి (బ్రాహ్మాణమతముతో సంబంధము లేకుండుటేగాక్ర, దానికి (ప్ర విరోధి గాగూడ్ర నుండినది. అకళంక విశ్వాసములో భక్తిభావాయత్తచిత్తులై న ఉపాసకులంద్రర్పు ఆధ్యాత్మికమ్సుగ సర్రిసమ్హాన్సులేనని ఈ శైవమతము ఊని పలికినది త్ర మతసూత్రావలంబ్వల్పు బౌద్దమునందువలనే సర్గజీవుల పవిత్రతను అమలినశక్షిని అంగీకరించి, కరోరత్రగ్ర నియమ(్రతమ్ముగ దానిని అనునంచినారు. కొబట్టీ శాకాహోర నియమమును అశిరారాతుల్యముగ పాటించినారు. విగ్రమారాధనమును పరిత్యజించినారుగ్గాన్సి, దృళ్యప్రపంచరూప్వన 'ప్రదర్శితమైన అనంతసృజనశక్తికి ప్రతీకమైన 17 లోక్‌ కవి వేమన

లింగారాధ శాఖవాడు నును అత్యంత భెక్షభావంలొ సాగించుచునే వచ్చినారు. వేమన మౌత్రము యీ మతాచారముపట ఆయనకు ంగాయతే గురువులనుగూర్చి మాట్లాడిన విధము జాడ ఆ తెలిసియో తె ల్రియకనో వ ట్టి గౌరవభావముగాని లేనట్టు తిలియుచున్నది. అయినప్పటికిని, హత్తుకొనినదని మాత్రము న మానసముపై ఆ శై వసిద్దాంతముల 'ప్రోద్బలము ప్రగాఢముగ జంతు జీవితములి ప + ఫాఏంచుటకు తగిన అధారములున్నవి. దేవుని పలుమారు శివుడనుటి, మతముయొక్క్మ ప పవిత్రతయందు ఆయనకు ఏర్పడిన వ్రబల విశ్యానము, ఈశైవ ల పలుకుబడివల్లనే కలిగియుండునని న ననుకొందును. వేమన మొ వేమనపై అపోహలు కొంత్ర కాలమే ము దట, ఎప్పుడు ఎట్టు గురువుగొ ఎన్నబడీ గాంవింపబడి నాడో తెలియదు. ఆగహమ్సునక్తు కు ఆయన నడవడిక యిరుగుపొరుగువారి అవహేళనకు, బహు*ః తెలుసుక్ష్వోచ్చు గూడ పాల్పడినదని ఆయన పద్యములు చదివినబో విస్సందేహముగ్‌ సేద్యగాడు ను. ఆ వ్యతిరేకత తాత్యాలికమైగొడ్‌ ఉండవచ్చును. ఇది సహజమే! ఒక పడచు చెప్పుకొనుటే తమవలెనే చదువురానిమనిషి తమందరికంటి మిన్నేరోని! తలివతేటలుగలవొదే సమస్త భ్‌ తమగురువులను గుడులను తమ దేవుళ్లను, తాము పరమ పూజ్యమని భావి అసంగత్రము ఇట్టు క్రిందుచేసి పరిహసించుటి తన లోడివారికీ! చున వర చెడ్డవాడ్రు గాక అన్యమెట్లగును? నారు ఆయనను అర్థము శ్రేసుకోలేకపో ల దవన కాదు దురభ్యాసములేవీ అలవరచుకోలేదుః (గ్రామనించలకు వివాదములకు కడు వేము నిలిచి నడతలో కొరతలేక ఉండినొడు' అందుచేత సానుభోకిలో పరికీలించి, వ పక కొసవెజ్దితనమంతా మతిభ్ర శమువల్లనేగొని ఫీతభ్రంశమువల్లి పుట్టీనదికొదసి సబైరణకు రు హొం వలెనే వేమనగోడీ బంగొరుచేసే పిచ్చిల్ర రాగలిగినారు. అందరు హొందూసన్యొసుల ల దయగా చదరమ్షు ఉండినాడు కాబట్టి, ఆయనలో ఏదో ఎక్కడనో గం అ యొ గాలే ఈ వినికీడీ శీ కవిని అం పొధించ్య్బ్పల్ర దనిమాత్రము వారు అనుకోగలిగీనారు' ను శ ములో తన్నశ్రాన నో ఎందువల్లనంటే, ఈ అపవాదమునకు లలి జ్ఞీవమన అని పిలుచుకొనినొడు. ఆయన సరు న్నడొ బ్రాధిపలేదు అయన తన్నుత్ర్య్వ ధృడమానసుడగుటచే, ఇతరులమాటలు చ నుల రభిప్రాడు ములు తొలు ల్‌ ఎరిగినవాడు. క్రమేణా రాతవాలముకు ర్య ్యల్రసను. ల యన యి, చివరకు నిజమే నిలకడగొ నిలుచునని అయన న

తన ప్రజలను బాగా తెలుసు కొనుటచేతనే ఈ విశ్యాసమునకు మూలమేర్చడినది. దక్షిణ భారతమందలి కృషికులు ఉదారాశయులుగొాక గాఢ మూఢాచారపరాయణులైైనను, తొరతమ్యమెరుగని మొండిపట్టుదలవారు మాత్రముకాదు. అందుచేతనే ఎవరేది చెప్పినా, వారు చెప్పిన సిద్ధాంతములేవైనా ఆయన అరమరలేని నిష్కల్మషమానసుడని వారిమనసుకులోచి, సరళమైై చిక్కులు లేని తమ సొంతభాషలో మాట్లాడినచో, అట్టివారి భాషణములను తప్పక 'శ్రద్ధాభక్తులులతో చెవియొగ్గివిందురు, వేమన పద్యములు బయటబడి అందరికి తెలియరాగొ నే, ఆ పద్యములందలి అచరణయోగ్యముగా కనుపీంచిన మరుగులేని మంచిమాటలు, చిన్న చిన్న వాక్యముల పొంకము, నానుడుల సొంపు వారిదృస్టిని ఆకర్షించినవి. వీటిశక్తి తప్పించుకోరానిది, అందుచేత అనుదినము ఎదిగిప్యోచుండిన శ్రోతల సంఘాభిమానమును అభిమతమును ఆయన (వ్రాతలు పొందినవి. ఈ భక్తి ఎదిగి ఎది, ఆయన అంత్యకాలము సమీపించేకొలది, ఆ కవి ఒకగురుస్థానము, ఆచార్యపీఠమును అఆ|క్రమించక తప్పినదిగాదు. అది మొదలు తన శిష్యులున్న పల్లెలు వాడలు తిరిగి బోధించుట 'ప్రారంభించినాడు. మరణానంతరము సాధారణముగా ఓక (ప్రవక్తకు, ఒక బుషికి ఒకగురుదేవనిక ఉశితమైన విధముననే సమాధిచేసినారు. ఆయన ఎంత తీవ్రముగా చి(గ్రహారాధనమును దూషించినాడో, అంత తీవ్రముగనే ఆయన అరాధింపబడి హీందూదేవతాగణములో చేర్చబడినాడు, ఈ గౌరవము స్టిర మైనదికాదో, అనుమానాస్పదమైనబో మం చేసన న్థిటందిన కటారుపల్లెలో ఇప్పుడు ఆయన సమాధి ప్రక్కన ల . ఎర్‌ ఒక వికృతదారు ప్రతిమ ప్రతిష్టింపబడి యున్న నిత్య దీపారాధనములతో ఆ దేవతకు నివేదనలు సమర్శింపబడుచున్నవి, ఏటేటా ఒక పెద్ద అన్యదైవమును అంధించే మన తమ దేవుడనినారు. వారు వేమ వేమన పద్యములు ముద్రణము

_ ఈకవి బీత మూలాదర్శమునక్తు, ఆయన ప్రపచనములకు వ్యతిరేకమైన యీ వేమన వే ఎకొద్ది 'ప్రాంతమునకో పరిమితమైయుండుట ఒక సంతోషము. అందులో దేశమంతట వ్యా టమి ద్‌ ఇది దెలిసి యుండును. ఇక వేమన, తెలుగ

గా గురువుగా గౌరవింపబడి కొలువబడుచున్నాడ”' (ప్రజాకవులలో ఆయన ఒక్కడే మహాక్రి, ఆయునక్షీగ ఇట్టి ఇతరకవుల కీర్తి దీప్తినంలో సాహిత్యరంగాన్ని కప్పివేసి ఎంత్రట్రి తిమిరావృతముగ్గా చేసినదంటే ప్రకాసాహిత్యములో తీమనకు ఆపాదించని పద్యముగాన్సి సామెతగాని లేద్రు, వాటికి చెల్టుబడికావలెనంటే ఇదేమార్గము. ఇంతటి

ప్ర లోక కవి వేమన

ప్రజాట్ర టక 'ట్రామర్యమువలన. అయన ఫీద్రి (వ్రాసినొడో ఏది (బ్రాయలేదో నిర్ధారణచేయుట న ఈ కవికి సంబంధము లేని ఎక్కువ పద్యములలో, అన్నిటినీ తీసివేసిన కరుణ పద్యములను, ఆయన రచనలకు హీన ప్రతిధ్వనులైన వాటిని పద్యములకు ఫైన స్పటికని, ఆయన కరృత్వమునుగూర్చి సందేహములేనినే రెండువేల ఒప్పగించబడుచు లుచున్నవి. ఇవన్ని ఆయన శిష్యులకు బాగా నోటికివచ్చి (కంరసమై) ప్రతులు ఒక ను ద్రాతప్రతుల మూలమునను పరంపరగా దిగి వచ్చుచున్నవి. ఈ లిథిత పద్యమ్తులన్నీ రారట సంబంధములేక భిన్నభిన్నమగొ నున్నవి. దేనిలోగొని ఆయన (శతకములు వు. దేశీయభాషాము[ద్రణ సౌకర్యములు అభ్యమైన తర్వాత కొన్నసి వందలచొప్పున తవ ఈ పద్యములు చాల మొరటుగొ అచ్చు వేయబడినవి. అంధధ్రదేశములో చాల్రా ఆస్పత న్‌ ఏ అంగడిలోనైనా, కొన్ని అణాలకు ఇవి ఇప్పుడు దొరుకుచున్నవి. ఈ మార్చురి ఏమీ బాళు (ప్తి కరముగనున్నవి. అన్ని ము ద్రణములుగూడే: ఏర్పుకూర్చు, అన్ఫవయములో నూ్రేస్ప గుగాలేపు విషయానుగుణమైన వర్గీకరణమునకు ఇందు ప్రయత్నమే వరుగ ము పద్యప్పు ములు వంతున శతకములుగొ మాత్రము సంకలనము వేయలడియన్నేి నడ మూలాన ఎగాదిగా ఉన్నవేగాని విషయసంబంధము కీలీగీ లేవు. వేమన వరో మ్‌ ఒక్కటై గుణముగ శుభ్రముగానున్న ముద్రణము 60 ఏండ్లనొడు డాక్టర్‌ బ్రౌను ర్‌ నిర న సక లు. ఈయన ఇంగ్లీషు సివిల్‌ ఉద్యోగి: మధాసంపన్నుడు. ల గా పరిశ్సీల్రి పములో తెలిసికొనిన పండితుడు. ఈ ముద్రణములో పద్యములు ల ము అనుక చేర్చబడియున్నని. ఇందు అమూల్యములైన లములేశినమలగ్య ను కూర్చి దమును చేర్చినాడు. ఈ ఇంగ్లీషు గద్యరూపమున నున్నను వేమన ఃి మ నుటకు సట అభి'ప్రాయమునే కలిగించుచు: ఆకిని ఉచితరీతిని పడుచున్నది. క్రకవి వేమన జ వేమన నిక్కమైన రోజ వ్రాయ లేదు. పల్లెనీమలందలీ నిరక్షర్రాస్స స్బితమైన ప్రజాకవి. ఆయన పండి సుల ున పొందిన గోకద్ధియతే, శయన ప్రో అకృత్రిమ ఫామరజనముకొరో వ స్టాళ్ల కరోనరి ఛెప్పవలెను. క్వ్వేస్పా తాళక్తీవల్లను, దీనితోబాటు ఉపదో భోత్కర్హవల్లిను తనమ భ్రమలను తృటేకలింలి నొడ్త బాత్యప్రసిద్ధిని లెక్కచేయక ప్రబంధరీతులను శాస్త్రక చేయు లో ప్రభధకిల్వే మ్స చేయుటలో వివేకమునే ప్రదర్శందచనవ్సి స్యాం అర్థమే కదు. క్‌ప్ప్చు (ప్రజాబాహుళ్ళములో వ్యాపింపణొలదు! అది లీ క్ర కది నట్లులేదు. వారి ఈ నిష్టుర సత్యమును గుర్తించిగూడో తను పొరపొటో క్‌ అదం వజ యౌ

తన ప్రజలను బాగా తెలుసు కొనుటదేతనే ఈ విశాసమునకు మూలమేర్చడినది. దం భారతమందలి కృషికులు ఉదారాశయులుగాక గాఢ మూఢాచారవరాయణులైన తారతమ్యమెరుగని మొండిపట్టుదలవారు మాత్రముకాదు. అందుచేతనే ఎవరేది చెప్పినా, క చెప్పిన సిద్దాంతములేనైనా, ఆయన అరమరలేని నిష్కల్మషమానసుడని వారిమనసుకు న క సరళమై చిక్కులు లేని తమ సొంతభాషలో మాౌట్టాడినచో, అట్టివారి భాషణములను తప్ట 'శ్రద్దాభక్తులులతో చెవియొగ్గివిందురు, వేమన పద్యములు బయటబడి అందరికి తెలియరాగొ న ఆ పద్యములందలి ఆచరణయోగ్యముగా కనుపించిన మరుగులేని మంచిమాటలు, చిన్న చి స వాక్యముల పొంకము, నానుడుల సాంప్పు వారిదృస్టిని ఆకర్షించినవి. వీటిశక్తి తప్పించుకో రాన ఆందుచేత అనుదినము ఎదిగిసోవుచుండిన 'శ్రోతల సంఘాభిమానమును అభిమతమును అయ 'శ్రాతలు పొందినవి. ఈ భక్తి ఎదిగి ఎదిగి ఆయన ఆంత్యకాలము సమీపించేకొలది, ఆ క ఒకగురుస్థానము, ఆచార్యపీరమును ఆక్రమించక్ర తప్పినదిగాదు, అది మొదలు తన శష్యలున్న పల్లెలు వాడలు తిరిగి బోధించుట 'హైరంభించినాడు. మరణానంతరము సాధారణముగా ఓ (ప్రవక్తకు, ఒక బుషిక్తి ఒకగురుదేవునికి ఉచితమైన విధముననే సమాధిచేసినారు. ఆయన ఎంత తీవ్రముగా విగ్రహారాధనమును దూషించినాడో, అంత తీవ్రముగనే ఆయన ఆరాధింపబీ హిందూదేవతాగణములో చేర్చబడినాడు. ఈ గౌరవము స్థిర మైనదికాదో, అనుమానాస్పదమైనదో దౌనితో ఆయనక్షేల? వ్వ సిద్ధిబొందిన కటారుపల్లెలో ఇప్పుడు ఆయన సమాధి ప్రక్కన ఒకో కోవెల వెలసి ఉన్నది. అందు వేమన్వేర ఒక వికృతదారు ప్రతిమ (ప్రతిస్టింపబడి యున్నది: నిత్య దీపారాధనములతో ఆ దేవతకు నివేదనలు సమర్చింపబడుచున్నది. ఏటేటా ఒక వెడ్డ తిరునాళ్ల జరుగుచు చుట్టపట్టగల వేలాది (ప్రజలను ఆకర్షించుచున్నది. నేను అక్కడికీ వచ్చినవారిని కల్పుస్తుక్షా్సి మౌట్టాడగా, వారు వేమన త్ర దేవుడనినారు వారు వేమనను దప్ప అన్యదైవమును ఆరాధించుటలేద్దు. . వేమన పద్యములు ముద్రణము

స చని దేవత మూలాదర్శమునక్ష, ఆయన (ప్రవచనములకు వ్యతిరేకమైన యీ వేమా వం రము ఏకొద్ది (ప్రాంతమునకో పరిమితమైయుండుట ఒకీసంలోషము. అందులో

[ములు దెలిసిన ఏీక్షోద్ద్వదకు వ తేలుగు దేశమంతటా (ప్రఖ్యాతిగాంచిన కవిగా నట్కుస న మందను ఇక న్నాడు ్రదాకవులలో ఆయన ఒక్కడే వుహ్య్య అయనకి ఇట్టి తంల ర దపనంలొ సాహిత్యరంగాన్ని కప్పివేసి, ఎంత్రట్రి తిమిరావృత్రమ్సుగా చేసినరీ లే న్‌ ర ములో వేమనకు ఆపాదించని పద్యముగాని సామెతగాని లేదు; వాటిక చెల్లబడికా బే న్‌్‌ రము. ఇంలేటీ

సో ౦ట ఇ గ్‌ ఫ్ర టోక కవి వేమన

'ప్రజాట్రీతి ప్రా

ఎంభము శ ఆయన ఏది ్రాసినొడో ఏది అ లగా ఉనన ఈ కవికి ర లేదో విరణయు అన్నిటినీ శ్రీస్పివేసినష కరుణ పద్యములను, ఆయన ని ఎక్కున పద్యములలో, పద్యములకు రని ఆయన నా హీన ప్రతిధ్వనులైన వాటిని చృసంచబదుమును లో పు ఇవన్ని ఆయన ప నందేవమలేన రెండువేల గతులు ఒకదానికొకటి 'ప్రతుల మూలమునను పరంపరగా దిగి వళ్ళు నై (ర్ట న. మ భిన్నభిన్నముగా న్నన మ. (ల తత) ఈ పద్యము సముద్ర సౌకర్యములు లభ్యమైన తర్వాత్‌, కన్నేసి వందలచొప్పున చాలాల న్‌ ఏ అంగడిలోనై చాల మొరటుగా అచ్చు వేయని ఆంధ్రదేశములో గ్‌ అసంతృప్త కం న కొని అణాలకు ఇవి ఇప్పుడు దొరుకుచున్లువి. ఈ మార్పులు వోని మున్న అపి మరవ యృమదునులో పద పద్యములు వంతున గుణమైన వర్గీకరణమునకు ఇందు (ప్రయత్నమే జరుగలేదు. క్‌ ఎగాదిగా ఉన శేతకములుగా మాత్రము సంకలనము శేయబడియున్నవి. ఇందు బక సమగ వుభ్ర విషయసంబందము కలీగీ లేవు వేమన పద్యములు సక్రమ అనవచ్చును. 'భ్రముగాన్న ముద్రణము 68 ఏండ్లనొడు డాక్టర్‌ బ్రౌను ప్రచురించినది పరిశీ సములో తెలినికొనిన ఇసు సివిల్‌ ఉద్యోగ: కుధాస౦పన్నుడు. తెలుగుభాషను అన్న చేర్చబడియు పండితుడు. త ముద్రణములో పద్యములు చాలబొగల్తీగొ క్యూ దమును చేర్చినాడు న్నని. ఇందు అమూల్యములైన లములేఖినములను ఇంగ్లీషు స న్‌ మంచి అభిప్రాయ ఈ ఇంగ్లీసు గద్యరూపమున నున్నేను వేమన ఛయ్యాలిభానమును పడుచున్నది. ఏమునే కలిగించుచు ఆకవిని ఉబితరీకిని తైలుసుకొనుటకు

న వేమన కల్చితమైన వేమన నిక్కమైన లోక ఆ ఎనూస్యులైన తమైన ప్రదార ఆయన వండితులికుగొ బ్రాయలేదు. పళ్లసీమలందలీ కే న్‌ కవితాళ పామరబనముకోరకే (కొనన ఆయన పొందిన లోకద్రియతే. న థి సాహి త్యష్రసి స్‌! , దీనితోబొటు డపదోకోత్కర్త లు న క్లలిగినదనియే చెప్పవలిను. మవ సటిచే ముో లెక్కచేయక ప్రబంధరీతులను శాస్త్రకవి సమయమూతను తృణీకరించి వ రో వేమన ప్రదర్శించినాడవవచు లయమలో ఈ నిప్ప ళ్యములో వ్యాపింపజొలదు; అది అొధికీ సంఖ్యానులికు అర్థమే కొదు. ష్టుర సత్యమును గుర్తించిగొడ: తమ సారపొటుకు శ్రించపడీ నట్లులేదు: వారి చం న షౌ

తన ప్రజలను బాగా తెలుసు కొనుటచేతనే ఈ విశ్శాసమునకు మూలమేర్పడినది. దక్షిణ భారతమందలి కృషికులు ఉదారాశయులుగాక గాఢ మూఢాచారపరాయణులైనను, తారతమ్యమెరుగని మొండిపట్టదలవారు మాత్రముకాదు. అందుచేతనే ఎవరేది చెప్పినా, వారు చెప్పిన సిద్ధంతములేవైనా ఆయన అరమరలేని నిష్కల్మషమానసుడని వారిమనసుకుతోచి, సరళమై చిక్కులు లేని తమ సొంతభాషలో మాట్టాడినచో, అట్టివారి భాషణములను తప్పక 'శ్రద్దాభక్తులులతో చెవియొగ్గివిందురు, వేమన పద్యములు బయటబడి అందరికి తెలియరాగానే. ఆ పద్యములందలి అచరణయోగ్యముగా కనుపించిన మరుగులేని మంచిమాటలు, చిన్న చిన్న వాక్యముల పొంకము, నానుడుల సొంపు వారిదృష్టిని ఆకర్షించినవి. వీటిశక్తి తప్పించుకోరానిది, అందుచేత అనుదినము ఎదిగిపోుచుండిన శ్రోతల సంఘాభిమానమును అభిమతమును ఆయన (వ్రాతలు పొందినవి. ఈ భక్తి ఎదిగి ఎదిగి ఆయన అంత్యకాలము సమీపించేకొలది, ఆ కవి ఒకగురుస్థానము, ఆచార్యపీరమును ఆక్రమించక తప్పినదిగాదు. అది మొదలు తన శిష్యులున్న పలెలు వాడలు తిరిగి బోధించుట ప్రారంభించినాడు. మరణానంతరము సాధారణముగా ఒక్‌ ప్రవక్తకు, ఒక బుషికి, ఒకగురుదేవనిక్రి ఉచితమైన విధముననే సమాధిచేసినారు. ఆయన ఎంత తీవ్రముగా విగ్రహారాధనమును దూషించినాడో, ఆంత తీవ్రముగనే ఆయన ఆరాధింపబడి హిందూదేవతాగణములో చేర్చబడినాడు, ఈ గౌరవము స్టిర మైనదికాదో, అనుమానాస్పదమైనటో దానితో అయనకేల? వేమన సిద్దిబొందిన కటారుపల్లెలో ఇప్పుడు ఆయన సమాధి ప్రక్కన ఒక కోవెల వెలసి ఉన్నది. అందు వేమనపేర క్ర వికృతదారు (ప్రతిమ 'ప్రతిష్టింపబడి యున్నది. నిత్య దీపారాధనములతో ఆ దేవతకు నివేదనలు సమర్పింపబడుచున్నవి. ఏటేటా ఒక పెద్ద అన్యదైవమును అంధింయల | మన తమ దేవుడనినారు. వారు వేమ వేమన పద్యములు ముద్రణము

వేమన పద్యములు దెలిసిన ఏకోర్షివు దళ యండుట ఒక సంతోషము. లుగు దేశమంతటా (ప్రఖ్యాతిగాంచిన $ * సల యుండును. ఇక వేమన, లె (ప్రజాకవులలో 0 కవిగా గుర్రువుగా గౌరవింపబడి కొలువబడుచున్నాడూ'

ఆయన ఒక్యడ్డే మహాోక్షవి క్రీ శీరి దీప్తీనంలొ సాహిత్యరంగాన్ని కప్పిన ఎంతటి తిమిర్వ్యాత వలీ ఇతరకనల కీర్తి దీసి నకు ఆపాదించని పద్యముగాని సామైత మరావృతమ్సుగా చేసినదంటే, (ప్రజాసాహిత్యములో వేమ టి

గొని లేదు; వాట్రిక్త చెల్టుబడికావలెనంటే ఇదేమార్ల్గము. ఇంతే

ఇస్ర లోక కని వేమన

ప్రజాద్రీతి

షు 'ప్రాచుర్యమువలన, ఆయన ఏది వ్రాసి

గుణగా, గాకున్నది. అయినప్పటి ప్రాసినాడో వీది (గ్రాయలేదో నిరారణచేయుట అ రవములేని అనుక ్పటికిని, ఈ కవికి సంబంధము లేని ఎకు వ

న్నిటినీ తీసివేసి రుణ పద్యములను, ఆయ ,న పద్యములలో పద సివేసినప్పటికిని న రచనలకు హీన గ్రతిధ్వనులైన వాటిని గలకు పైన తేలుచు , ఆయన కర్మృత్వమునుగూర్చి సందేహములేనివే రెండువే *ప్పగించబడు చును న్ని. ఇవన్ని ఆయన శిష్యులకు బాగొ నోటికీవచి, (కంరస్టే క ఫ్రతులు జ రోలు మూలమునను పరంపరగా దిగి మ | ఫై

ణి

1 ్యములన్నీ లేవు, కాదట సంబంధము. క ఛిన్నభిన్నముగా నున్నవి. దేనిలోగొని ఆయన టలు ఈ పదయు (ద్రణ సౌకర్యములు లభ్యమైన తర్వాత, కొన్నేసీ వందలచొప్పున స్యా అమన ఏ అంంలోన చాల మొరటుగా అచ్చు వేయబడినవి. అం౦ధ్రదేశములో ష్ష్‌ లేవు. ల్‌ ఆన్ని ముద్రణములుగాడ ఏర్టుపా అచ్భువిషయములో ప్రస వర్యమలు వంతున శ భుంమైన నర ఇందు ను జరుగలేదు, మూ లు ఎగాదిగా ఉన్నవేగాని న (త్రము సం లనము యబడియున్నమి ఇందు బ్య నము! శద్రమగానున్న నంబంధము కలిగి లేవు, వేమన సద్యములు స్ట అనవచ్చును. ఈయన మద్ధంమ 60 ఏండ్లనాడు డాక్టర్‌ బ్రౌను (ప్రచురించినది వము త్రో తెలిసికొనిన ఇం్లీమ సివిల్‌ ఉద్యోగి! తుధాసంపన్నుడు. తెలుగుభాషను అన ంచబడి చేర్చబడియు పండితుడు. ఈ ముద్రణములో పద్యములు చాలబొగ్రత్తగొ కూ వాదమును చేరి న్నని. ఇందు అమూల్యములైన లఘులేఖనములను; ఇంగ్లీషు కూర్చి మంచి నాడు. ఈ ఇంగ్లీషు గద్యరూపమున నున్నను వేమన శయ్యావిధానమును సహార్వ్వప అభి(ప్రాయమునే కలిగించుచు, అకవిని ఉచితరీజిని తలుసుకొనుటకు

డుచున్నది. వేమన కవి వేమన నిక్కమైన లోకి నిరక్షరాస్యులైన ద ప్రజాకవి. ఆయన ప౦డిలులకగ్‌ బ్రాయలేదు. వళ్లేనీమలందలి ఆయన క్త పామరజనముకొరకే ొనీనొడు' యయన ఫొిన లోకధియో' కేల స్టా శక్తీవల్లను, దీనితోబాటు జ్రపదోకోత్కర్తవర్లినుగోడో క్రలిగినదనియే చెప్టువలను. నొడ్తు ఇట్ట షి తెక్కచేయక ప్రబంధరీతులను ఛాస్త్రకం సమయము తృణీకరించి మెప్పట్రిక్రసి సయుటలో వివేకమునే ప్రదర్శించినాడనవచ్చుగు. పాందూదేశములో ప్రబంధకవిత్సే కవుల స్మ యదా బాహుళ్యములో వ్యాపింపజాలదు! అది అధిక సంఖ్యాకులు అర్థమే కొడు. నిష్టుర సత్యమును గుర్తించిగూడ తమ పారపొటుకు కించపడీ నట్టులేదు! వొరి

లక్ష్యమంతా, తమ పాండిత్యమును బయటపెట్టుటే అగుటచే, సర్వసామాన్య విషయములను (వ్రాయుటకుగూడ, అపరూప అసాధారణరూపములనే ఏరికోరి వాడుచు వచ్చినారు. చదువురాని (ప్రాకృతజనమునకు అర్ధమయ్యే పదములను పట్టబట్టినట్టు ఏరిపారవేసినారు. దీనికి తోడు ప్రజలవాడుకభాషలోగూడ, అపరచితమైన అన్యవ్యాకరణరూప ములను ఎక్కువగా 'ప్రయోగించినారు. నేమన - వాడుక భాష ఈ విధముగా పాటకజనముల వాడుకభాష పండితుని వ్రాతభాష ఎంతో ఎడమై పోయినవి. అందుచేతనే ప్రబంధముల ఒకటి రెండు పారటలలో, ఒక పాటి చదువు గలిగిన సామాన్యునికి ఇక్కడొక పదము అక్కడొక సమాస పదము దప్ప ఏమీ తల కెక్కకున్నవి, తనకు భాషాడంబరశైలి చేతనై యుండి కూడ, వేమన దానిని చేపట్టను ఎన్నడూ ప్రయత్నించలేదు; మాట్లాడుకొనినట్టే వ్రాసినాడు. అందరికి సులభముగా అర్ధమయ్యేటట్టు ముక్తసరిగా చిన్న మాటలతో చెప్పినాడు. ఆ భాష కొత్తకరకు మాయక ఎప్పుడును శక్తివంతముగానే యుండును. ఆయన పదజాలము, దాని ఉపయోగ పద్దతి, ఆయన బాల్యరశాచిహ్నాలచే ముద్రితములై యున్నవి. గొప్పలు చాటుకోను ఇష్టపడని ఒక చదువురాని సేద్యగానివలెనే ఆయన మాట్టాడుచున్నాడు. ఆయన మాటలు ఉల్గాసమును కలిగించే మృదుల పవన నవ్యతతో నిండి, ఆయన్‌ తిరుగాడుచుండిన ఆ బోడిరాతి బండల బోట్టు, గాలిపెట్టకు మాడిపోయిన చెట్టు చేమలుగల తిప్పలను గమనమునకు దెచ్చుచుండును. కృత్రిమ అలంకారములకుగా ్రాక్రులాడి అందు దూర్చినట్టు కనుపించదు. రసోర్దీపనమునకుగా 'శ్రమించినట్టులేదు, పోలికలను దృష్టాంతములను ఉపయోగించినా అవి సహజముగా సరళముగా నుండును, ఇవన్నీ, సేద్యపు పొలములలో పనిబాటలలో కాలము గడుపు ఇంగితబ్ఞానికి ('ప్రయళ్నము లేకుండానే మనసుక్సు తట్టేవి ఆయనక్తు ప్రకృతి జ్ఞానమంతా వగా లలన అ ఉపమానమువల్ల మనకు కనబడదు. (ప్రకృతి సౌందర్యమునకు స గరు ఒక్క వేమనే గాదు, ఆధునిక హిందూక్షని ఎవరుగూడ ప్రకృతి పరమాద్భుత మహత్త్యమును ఏమాత్రముగానైన గాంచినట్టు లేదు. గడ్జిపరకలో ఏదో ఒక భవ్య రవాన్యము దాగి యున్నదనిగాని, విప్పారిన అడవిపిట్టల రెక్కలతో ఏదో ఒక (వ్రభ లుగొందుచుండుననిగాని, ఈ కవులు స్వప్నావస్థయందైనను ఊహింపరైరి. నివే వేమన ప్రకృతి ప్రీతి - ఉపమాలంకారమ్లులు కా ] బురుకు అలుకుడు చేయకుండా ఎగిరిపోవు ఎట్టలను గొంచినాడు; సెలయేటిలో త్రేగ్రన స్నీ ఉల్పాసముగా ఆటలాడుకొనే చిరుచేపలను ళు లోక కని వేనున

మంచివాడు; చదలు పురుగులు తమ బొరియలను౦డి బయటికి 'ప్రాకుటను వీక్షించినాడు; గ్‌ జ్యాలలవైపుకు పిచ్చెత్తి గంతువేసి పేరెమువారే మిడతలదండును కనుగొనినొడు; పువ్వులను పాడ్తుచేసే ముక్కుపిట్టలు చెట్టుబోదెలను తొలిచి ఆ వృక్ష హృదయము లోనికి చొచ్చుకొని పోవుట, గొంగళి పురుగులు పత్తిచేలను, చీడవురుగులు ఆముదపు పొలములను పాడుచేయుట ఆయన కంటబడక పోలేదు; వేమనకు ఇవన్నీ తెలుసును అర్థవంతముగా వీటి నన్నిటిని ఉపయోగించుకోగలడు. అందుచేత, తొను చెప్పదలచుకొనిన సూక్తులు ఆయన శిష్యులకు బాగా మనసు కెక్కేటట్ట్లు చేయను ఈ దృళ్యములను డ్రపమానములుగా ఉపయోగించినాడు. ప్రకృతిపై ఆసక్తి లేకుండుటచే (ఆయన మానసము నివృత్తివరమై యున్నందున కాబోలు) ఆయన పూర్వకవి సమయాధీనమైన కొన్ని సొదృశ్యములు చెప్పి, ప్రకృతి సూత్రములకే భిన్నమై పరిహాసాస్పదమైన విషయములను వర్లించినాడు. ఉదాహరణమునకు, ఒక పద్యములో కొకికి ఒకే కన్ను ఉన్నట్లు చెప్పినాడు : శుద్ద దృష్టిలేక శుక్రు నంతటివాయడు -ాాా 492 ఇంకొక్ర పద్యములో : తరచి చదువు చదువ తర్కవాదమె కొని -- దివ్యమైన తెలివి తేటపడదు, పిసినికాయి పురుగు పగిదిని చెడిపోవు. అని, పట్టు పురుగు తాను నిర్మించుకొనిన గూటిలోనే (000002) సమసిపోవపన్నగి స, పారపాట్రబడినాడు. ఇట్లివి ఒక హిందూ కి విషయములో చూవీ చూడకుండ 2 నిన ఇక వేన్సున ఉపమానములు ఎప్పుడూ ఆపూర్స రమ్య ఫణితిలో అతికీనట్లు వ యువి ఎంత ఫలకముపై అచ్చుబడిపోవు చున్నవి. ఇవి చౌలివరకు సరిపోవరులై రించుడు, సర్వ బాగున్నవంటే, చెప్పదలచుకొనిన అంశమును వివులీకరించుటేగొ న] సూక్తులు, నిజముగొ సామాన్యముగ అవి అమోదింవబడుచున్నవి. స్వాభావిక ిధముకు, తాకినవోటి మరచిష్రో్య్భటక్షే సాధ్యము గొకున్నవి. అవి కూచి ముళ్లున్న అయ ర నిష్కాపట్య దిగబడిపోన్యను, చేమన్‌ జంకుకొంకు లేకుండా రర మొ ట అయా సందర్భములలో మెంత దూరము పోయినదంటే, ఆయన విళ్ళేంలో భాసా అతి సంస్కారమువల్లి ఎంత సముచితము, సహజములైనను కొందరు నమా నిన వారికి - ఇవి మర్మములేని మాటల మర్యాదను గుర్తించే యన మున్నను - దీనిని ఆ పేర శకము తయన వర చం నోరు యూ

పిలువవలసి వచ్చినచో - ఆ పద్యముల భావము ధ్వని స్వచ్చమై, స్వస్థమై, విచిత్ర రీతిగ వెలయుచుండును. భారతీయ ప్రాచీన సాహిత్యమునకు ప్రస్ఫుట ప్రత్యేక గణమైన అక్షీల (ప్రేమ లౌల్యపు పాలకువయైనను, వీటి యందు వెదకినా కనుపించదు. వర్ల వ్యవస్థ - అవహేళనము వేమనయొక్క ప్రజానురంజకత్వమున కంతా, ఆయన అవహేళన రచనలే మూలము, మానవుల పొరపాట్లను, దౌర్బల్యములను కనిపెట్టటకు ఆయనకు నిశిత దృష్టిగలదు. ఇక అవి కంటబడిన తర్వాత, వాటి హైన్యమును అసంగతమును బట్టబయలు చేసి వర్షించగలడు. మనసు వక్రించి సంళయావస్థలో బడినప్పుడు మానవజీవితములో సర్వమును నీచముగనే హాస్యాస్పదముగనే ఆయనకు తోచును. ఈ ప్రాకృతిక పరిస్థితులకు అనుగతముగా ఏర్పడే శారీరక లోపములపై తన కుత్సనమునంతా కురిపించి వ్యర్థము చేసుకొనును. ఈ గుబులు ఎప్పుడో ఒకప్పుడు పొంగి బయట బడును. అంగ వైకల్యమును, రోగపీడితాంగులను 'శ్రిందుచేయుట హిందూ వేదాంతులకు సర్వసాధారణ గుణము. కాని, వేమన యీ గుణమునకు దూరముగా నిలిచిపోయినాడు. ఈ గర్హణము నంతా మానవుడు, తనకు తానుగా చేసిన తప్పిదములపై కురిపించుటకు ప్రత్యేకించి అట్టి పెట్టుకొనినాడు. (త్రాగుబోతుతనము, విచ్చలవిడి అంకుతనము, కామలాలసత, గర్వము, అందచందములు, మంచి గుడ్డలు, భాగ్యభోగ్యములు కలవని చాటుకొనే వట్టి డంబము, పేదసాదలను క్రిందుపరచే గర్హనీయ నీచత్వము, శ్రీమంతుల మూతులు నాకుచు పొగడ్తల (క్రుమ్మరించే అల్పత్వము - ఇట్టి దుర్గుణమునే ఆయన బయటకులాగి, చాటి తృణీకరించునది. తమ ఇష్టము వచ్చినట్టు ఏర్పరచుకొనిన కులవిభాగముల అనృతత్వముపట్ల ఆయన కేనాడూ టప్రీతిలేదని ప్రత్యేకముగా చెప్పవలసిన అగత్యములేదు. సా౦(ప్రదాయికముగ రూఢికెక్కిన దృష్టితో మానవులను చూచుటను ఆయన నదా నిరాకరించేవాడు, ఒక మానవుని సంఘ స్టాయిని నిర్ణయించేది ఆ వ్యక్తి యోగ్యతేగాని జన్మించిన కులముకాదని ఘంటాపథముగ చాటుచున్నాడు. వర్ష వ్యవస్థ కలిగించిన దురితములను కులాచార మూఢ విశ్వాసములను పారబట్టునప్పుడు చూపే తైళ్టుము ఆయన మరియొక సందర్భమున 'ప్రదర్శింపడు; పరికించండి వేమన ఏమనుచున్నాడో: శూద్రులనుచు భువిని శూద్రు బోనాడు - 1275 మాలవాని నేల మహిమీద నిందింప? = 1127 మానవులు ఈ కుల పాటింపులపట్ల చూపినశ్రద్ధ, దానిని నిలుపుటకై పడు ఆగసాట్టు వేమనకు వ్యర్థముగ హాస్యాస్పదముగ గనుపించినవి, కులములన్నీ ఒకే చోట పుట్టినవి; కాబట్టి ఒకటి ళు లోక కవి వేమన

గొప్పది ఇంకొకటి చిన్నది అనుటే అవివేకమని ఆయన మతము, ఇక జన్మ విషయంలో మానవులందరు సోదరులగుటచే సర్వులు సమానులు. మానవులను వేరుచేసే పక్షమున, కల్లరి, వేషధారి, (క్రూరుడు, వ్యభిచారి మొదలగువారే నిజమైన మాలలుగాని, పుట్టుకతో మాలగా బుట్టినవాడు గుణమున మాలగాడని, కులముకంటె మిగులుగా గుణమే ప్రధానమని ఆయన వాదము. వేమనకేగాన, శా(స్త్రాధికారము, ధర్మాధికారము ఉండి ఉండినచో ఈ వర్ధాధిక్య్కతలను, వర్షనిమ్నోన్నతలను వెంటనే సమూలముగ నిర్మూలించి యుండును. ఆయన శంఖారావ మిది; ఉర్విజనులకెల్ల నొక్క కంచముబెట్టి = 210 మాలవా డయినను మరి యాత్మమీదను - 1100 వట్టి కుల విభజనమే కాదు, వేమన ఒళ్ళు మండించినది. ఆగ్రజాతులవారు తమ మేలుకుగా తామే కల్పించుకొనిన సాంఘిక వ్యత్యాసములు గూడ ఆయనకు ఉడుకెక్కించినవి. ఇట్టి భావోద్వేగమే ఒక ఇంగ్లీషు కవిచేత ఇట్టు పలికించినది: “తర తమ భేదముల పట్టిక ఒక అన్ఫతపదత్రము. అది మంటలో పారవేసి దగ్ధము చేయదగినది!” దీనిపట్ల (ప్రజాబాహుళ్ళము అవలంబించిన వైఖరిని వేమన గుర్తించి, ఇట్లు హీనపరచు చున్నాడు; కలిమి గలిగెనేని కాముగాంజూతురు - 226 ఐశ్వర్యానుభవము ఐశ్వర్యమున్నంత మాత్రాన వేమన పొగడడు, లేకున్న తెగడడు; కాని ఆ సంపదను ఉపయోగించే తీరుతెన్నులే ఆయనకు కావలసినది. చేతికి అందిన దాని నెల్ల జవిరి పోగుబేసి, ధనమును పెంచి సద్వినియోగము చేయనివాడు, బొన్న చేనిలో పిట్టలను బెదరగొట్టను కట్టిపెట్టిన దిష్టిబొమ్మవంటివాడే గాని అనుభవించేవాడుకాదు. సకలైశ్చర్యములమధ్య అతడున్నను, నిజమునకు ఆ భాగ్యము అతనిదిగాదు. మనకున్న దానిని వాస్తవముగా మనది అనలేము, అర్తిలోనున్న వారి కిచ్చినది, పరులక్షేమార్థము వ్యయించినదే లెక్కకు మనది అగును; ఈ సత్యమును చాల కొద్దిమంది మూత్రమే (గ్రహించగలిగియున్నారు. కాబట్టే దుష్టులు ఘనపరుపబడి, యోగ్యులు నీతిపరులు అవమానింప బడుచున్నారు. స్రీ గర్హణము వేమన దూషణములు కొంతవరకు స్త్రీల పైన గూడ ప్రయోగింప బడియున్నవి, స్రీ జాతినంతా విలియం హోవర్‌ క్యాంబెల్‌

పారబట్టిన విధానము చూచినప్పుడు, ఏ యువతికిగాని సత్యాచరణము, భక్తి విశ్శాసములు ఆచరణ యోగ్యములగుటకు అవకాశమే లేదన్నట్టు వేమన భావించినట్టు కనబడుచున్నది. చూడండి: నీళ్ళమీందంజూడు నెరయ నోడలపర్వు, - 409

ఈ విధముగా నారీజనమును నిందించుటచే, హైందవ మృషాచారములను వేమన అధిగమించి పైకి రాలేకపోయినట్టు వ్యక్తమగుచున్నది. ఇది వేమనకు ఒక అపజయ మనవచ్చును. అక్కడక్కడ కొన్ని పద్యములలో పాతివ్రత్యము, భక్తి విశ్వాసములు గలిగిన సత్యశీలులైన గృహిణులను (ప్రశంసించుట గూడ గలదు; దీనివల్ల ఆయనకు ఉత్తమమును, ఉన్నతమును ఆయన స్త్రీత్వముమీద కొంత గౌరవము కలిగియుండినట్టు ద్యోతకమగుచున్నది; కాని, ఎక్కువమంది తనతోడి దేశీయులవలెనే, నారి అబలయని, విశ్వాసపాత్ర కాదని అని, వారి పలుకుబడి అంతా సాధారణముగా చెడ్డవైపుకే మొగ్గియున్నదని వేమన నమ్మినట్టున్నది. ఆయనకు యీ అభిప్రాయము కలిగియుండుటలో వింత ఏమీలేదు. భారతదేశములో ఉదార సంఘ సంస్కరణములకు స్త్రీలే పట్టుదలతో విరోధమును చూపుచున్నారు. ఈ వ్యతిరేకత వల్లనే, తన ్రాబల్యము తగ్గినదని వేమన గుర్తించియుండును. ఆడువారి స్వభావసిద్దమైన సంకుచిత భావదాస్యము, పురాతన సంప్రధాయములు, ఆచారములపట్ట వారు ప్రదర్శించు అంధానుమతి వేమనకు దిగృమగొలిప, ఆయన కార్యోత్సాహమును కొంత మందగించి యుండును.

సంఘ సంస్కరణానురక్తి

వేమన కేవలము ఒక్క హేళన కొవ్యకర్తేగాదు, ఆసక్తిపూర్జుడైన సంఘ సంస్కారిగూడ, తన (ప్రజలపట్ట తాను సాధించవలసిన ధర్మకర్తవ్య మొకటి గురుతరమై యున్నది అని భావించుకొని, తన ఆదర్శలబ్దికి ఎట్టి అవరోధము గలిగినా సహించలేకపోయినాడు. ఆనాటి (ప్రజల సాంఘిక మత జీవనములందలి బూటకమును చచ్చుదనమును బాగా గుర్తించి, మూఢ సాంప్రదాయిక దాస్యమునుండి వారిని విముక్తులుజేసి, సత్య ధర్మశాచముల పరమోత్కృష్ట గౌరవమును గుర్తింపజేసి, దేవునిపట్ట తమ ధర్మమును, మానవుని యెడ తమ కర్తవ్యమును నెరవేర్చుటకు ఆనురక్తిని కలిగంచవలయుననియే తన శక్తినంతా వినియోగించ సంకల్పించుకొనినాడు. ధనికులైనను దరిద్రులైనను, వండితులైనను పొమరుల్లైనను, అ(గ్రజన్ములైనను అంత్యజన్ములైనను, కులీనులైనను, కులహీనులైనను ఉన్న గురుతర ప్రళ్ష అంతా ఒకటే. అది, వారు యథార్థ మానవతామూర్తులేనా? అన్నదే! ఈ సమస్యాపరిష్కార

ళు లోక కవి వేమన

మార్గము నన్వేషించుటలో వేమన బాహ్యమేదో, ఆంతరంగికమేదో, ఆచరణీయమేదో విస్పష్టముగా గుర్తిరిగినాడు. ఉపవాసములు, తీర్థయాత్రలు, కరోర (వ్రతములు, బలులు, అర్బ్భణములు ఒక వ్యక్తి గుణ నిర్ణయమును చేయవు; దైవ సాన్నిధ్యమున అతని స్థానమును అవి నిర్ణయించవు అని వాకొను చున్నాడు. నీళ్ళమునుగ నేల? నిధుల మెట్టగ నేల? - 96 అడవిదిరు(గలేదు, యాకసమున లేదు, - 1258 హిందూ జన సామాన్యము ఆచరించే యిట్టి అసంఖ్యాక ఆచారములపట్ట వేమనకు సహనములేదు; అందువల్లనే అవన్నీ ఆత్మకు ముందున్న గోతులని చెప్పుచుండును. ఇక విగ్రహారాధమనిన, తనకున్న తిరస్కారమునంతా వెడల (గ్రుక్కును; ఇది సత్యస్వరూపమైన ఆరాధన విధానమునకు కేవలము భిన్నమని, అట్టి ఆరాధకులను తెలివిమాలినవారని, పిచ్చివారని కోడెగము పట్టించినాడు! రాతిప్రతిమ దెచ్చి రాజసంబుననుంచి - 956 వేద 'ప్రామాణ్యము ఇట్టి భావములుండుటచేతనే వేమన దేవాలయములకు వైదొలగి దూరముగ నుండినాడు; గురువులు, పురోహితులకు మెండొడ్డి ఎదురుగా నిలబడినాడు. (బ్రాహ్మణ మతమందలి అవినీతులనేగాక, అందలి వర్ణ వ్యవస్థనే (ప్రతిఘటించినాడు. అందువల్లనే ఆయన మత (గ్రంధముల పొంతబోక, తమ తమ హృదయములను ఆంతరాత్మలను లోచూపుతో అన్వేషించమని ఎచ్చరించినాడు. మహాభారతమును లెక్కబెట్టక, ఆది కల్లలపుట్ట అనినాడు. ఇక వేదములనే వేదవిద్యలెల్ల వేశ్యలవంటివి - 980 - అని చులకనచేసినాడు సన్న్యాసము వీటి కన్నీటికంటె విశేషమైన దేమిటంటే, సన్న్యాసమును గర్జించి, గృహస్టాశ్రమమునే పొగడి పెద్దజేపి, మత ధర్మములలో అది ఉన్నతోన్నతము అనినాడు. మొదట సన్న్యాస యోగమును వేదకాలము ఎరుగదు. వేదములందలి అగ్బివరుణాది పంచభూతారాధనము రాను రాను ఏకేశ్ళరోపాసనముతో సమ్మిళితమై పోజొచ్చి, పురాతన విమలధర్మములన్నీ కనుమరిగి పోయినవి, అప్పుడు ఆధ్యాత్మిక జీవనోపాధికి భౌతిక సంబంధముల నన్నిటిని పూర్తిగా పరిత్యజించుట అత్యంత అవసరసనిన భావము గట్టిపడినది. సర్వమునకు కాంక్షయే మూలమని, దాని లబ్దీకి విలియం హోవర్‌ క్యాంబెల్‌

పురుషకారము సాధనమనిన ప్రవృత్తి సిద్దాంతము, ఆవసరమైన అనివార్యమైన దోషముగ నేడు సర్వత్ర అంగీకరింపబడుచున్నది. అందుచేతనే, పూర్తిగా నివృత్తి మార్గాను వర్తిగాని మతాచరణము సాధ్యమని ఏ కొద్దిమంది హిందువులు మాత్రమే ఊహించుకోగలుగు చున్నారు. గృహస్థాశ్రమ ధర్మము యిట్లు [క్రిందు చేయబడి, కృత్రిమానృత ఆదర్శములు పైకెత్తబడుటను వేమన గమనించి, దీని ప్రభావము సంఘ సదాచారములకు దారుణ వినాశక్తి కాకతప్పదని నిర్ణయించుకొని సన్న్యాసాశ్రమమును ఆత్యంత ఉత్సాహశక్తితో గర్హైంచినాడు. ఈ వేమన కృషి ఇంగ్రండు విక్షిఫ్‌కు, జర్మను లూథరుకుగూడ ప్రశస్తిని సమకూర్చ సమర్థమై యున్నది, యతులను యోగులను వేమన తూర్చానబట్టిన విధమిది : ఒడలు బడలబేసి యోగులమనువారు - 1164 ఈ మునివృత్తికి ఆత్మవంచనమే మూలము. ఇది ఆధ్యాత్మిక అహంభావమును, గర్వమును

'పెంపొాందజేయుచున్నది. అందువల్ల, ఇది భక్తుల అవగుణములను అణచుటకు మారుగ పెంచుచున్నది. దీని ఫలితముగా కపటకంచుకము క్రింద తమ అవగుణములను దాచుకొని మెలగుటచే యిట్టి యోగులు భయంకరులై దారుణ అనర్థ హేతువులగుచున్నారు. కానున్న యీ బుషీక్టరులు చెప్పుకొనే ఆత్మోన్నత్తి, ప్రదర్శించే అవలేపములకంటె ఎక్కువగా నేమనకు కోపమును రేగగొట్టే విషయ మింకొకటి లేదు. ఇట్టి పరివ్రాజక (బ్రువులను, ఆకు అలము మేపి కారడవులో తిరుగాడు మేకలని, బురదలో పొర్దాడే గాడిదలని, పెంటకుప్పలలో ముడుగదీసికొని పరుండే కుక్కలని, అనగా - బయటికి హాయిగా బడలిక దీర్చుకొనుచున్నట్టు కనుపించినను, కల్మషములో దౌర్భాగ్యము ననుభవించుచున్నవని, ఆయన పోల్చి న్యూనత వాటినెత్తిన బెట్టినాడు. ఈ జాతి యోగుల జీవితములంతా కపటనాటకములని, మృషాధిక్య ప్రకటనములే అని, వాటికి ఇహమందును పరమందును ఫలితము దక్కదని ఎలుగెత్తి చాటినాడు, వేమన. ఆయన పద్యమిది:

ఉపవసములనున్న నూరపందై పుట్టు

తపసియై దరిద్రతను వహించు

శిలకు మొైక్కనగును జీవమ(ము)డుగు బొమ్మో

సత్యకాంక్ష - దేవగణము పైన నేను చెప్పిన దానినిబట్టి వేమన సిద్దాంతములన్నీ - ముఖ్యంగా - విరోదార్థములేనని, దోషాన్వేషణపరములేనని అనుకోకూడదు. దీని నిజము అది గాదు. ఇవి నిత్య శంకితభావములు గావు. కాని, ఆధ్యాత్మిక సత్యమునందు పాతుకొనిపోయిన ఆయన ప్రబల విశ్వాసములే యీ రూపమును దాల్చినవి. ఈ (ప్రత్యయమే మొదట ఆయనను పరిశీలించునట్టు జేసినది. ఆ ళు ల్లోక కవి వేమన

తర్వాత (ప్రజాసామాన్యుల ఆచారములను మతాభిప్రాయములను వాటియోగ్యతను (ప్రామణ్యమును నిరాకరింప జేసినది; బ్రాహ్మణమతమందలి మృషాచారములను తీవ్రతమశక్తితో 'ప్రతిఘటింప జేసినది. అయినను యీ గర్హణములో గూడ, యథార్థ ఆధ్యాత్మికారాధనావసర మును, విలువను గూర్చి గట్టిగా నొక్కి చెప్పకుండ విడువలేదు. ఆ నిందకు యీ ప్రశంసను జోడించియే వేమన పలుకుచుండినాడు, ఈ క్రింది పద్యము, వేమన యోగి మత సీద్ధాంతములను, ఉపదేశ సారమునంతయు క్లుప్తముగా చెప్పుచున్నది: చదువు జదువనేల సన్న్వాసిగా నేల? - 81 పరబ్రహ్మము సామాన్య మత దేవతాగణమనిన, వేమనకు చులకనదప్ప వేరొండు భావము కలుగదు. ఈ దేవతలున్నట్టు అంగీకరించి, వారు పరిమితజీవులేగాని అమరులు గారని, మనుజులవలెనే నీచోద్వేగములు, రాగములచే (ప్రోత్సాహపరుపబడి దుష్కార్యముల జేసినారని ఆయన అభియోగము. త్రిమూర్తులైన (బ్రహ్మ విష్ణు మహేశ్ళరులు గూడ, తమ కాళ్ళదగ్గర నున్న పిల్ల కాలువలనే దాటలేక అందు మునిగిచచ్చి నారని ఎగతాళి చేయుచున్నాడు, వేమన. ఆగోచరుడు, నిర్వికారుడు, అపరివర్తనుడైన ఆ పరమపురుషుడొక్కడే సర్వజీవకోటికి ప్రాణదాత అని, సర్వ దృశ్య జగత్తుకు మూలమై అంతర్గతమైన పరమసత్యమే ఆ విరాట్పురుషుడని, సర్వవ్యాపి పరమ గమ్యుడు ఆయన ఆ పరమాత్మయందే వేమన మానసము అగ్నమై యుండినది. వేమన వేదాంతము విశ్ళసృష్టి విషయములో అద్బ్యెత దర్శనమునకు విభిన్నముగా (విశ్చ దైవైక్యవాదము) ద్వైత, విశిష్టాద్ధైతపరముగనే వేమన మనసు నడచుచున్నది. పరమాత్మ, వ్యక్తి గతాత్మల మధ్య గల విభేదమును ఆయన గుర్తించుచున్నాడు. ఏదో ఒక పరమశక్తి చేతులలో కీలుబొమ్మ కాకుండా, స్వతంత్రించి తన్ను తాను కాపాడుకొనుటకు మానవునికి ఒక బుద్ధి ఉన్నదని, దానికొక విశిష్టాస్ట్థానము నొసగుచున్నాడు. ఈ మతము ఆయన (గ్రాతలలో ఎక్కువగా వెల్లడింపబడి యున్నను, ఉత్తర మీమాంసకుల అద్వైతము యీయన ఒంటబట్టక పోలేదు. సమస్త కార్య కారణములకు ఒకే మూలశక్తి హేతువని ఒక్కొక్కప్పుడు అంగీకరించుచున్నాడు. వేమనకు మాయావాదము" సర్వ సమ్మతమే! దృశ్యమాన అధిభౌతిక జగత్తంతా మిథ్య అని, అనుపపన్న మని, ఒప్పుకొనును. కాని, దీనిని వేదాంత పరముగా గాక, నైతిక పరముగానే విలియం పోవర్డ్‌ క్యాంబెల్‌ ర్ట

'ప్రస్తావించుచున్నాడు. ఇది సృష్టి శ్రమమునకు ఎంతవరకు అన్వ్నయించునో నిర్ణయించలేకున్నాము. దివ్య జ్ఞానమునకు దూరము చేసే అజ్ఞానమే యీ మాయ: ఇది ఒక విధముగా విషయ మూలకమును భావ జనితమును అయినప్పటికిని, ఇది వ్యక్తి బుద్ద్యాధీనము గాక స్వతంత్రమైనది అని అనలేము. ఎందుకంటే ఇది సాపేక్షిక గుణము గలది; ఒక వ్యక్తి గుణము మనో నిర్ణయముల మీదనే ఆధారపడియున్నది. ఇదే కర్మ వాదమునకు అర్థము. వేమన మొదలగు కొందరి (వ్రాతలందు ఈ 'కర్మ' పదము పొందిన విస్పష్ట చతుర్విధ పరిణామము గమనింపదగి యున్నది. మొదట ఇది ఒక కార్యము మాత్రమే! తర్వాత ఏదో జరిగిపోయిన ఒక సంఘటనగా గాక, జీవిని (ప్రేరేపించి బంధించగలిగిన ఒక విశిష్ట సత్వము (ఆధిభూతం)గా రూపొందినది. ఆవల ఇది సర్వకార్యముల సారమ్రైనది. కార్యము సాధారణముగ పాపభూయిష్ట మగుటచే, ఇట్టి సంచిత పాపచయభారమును ప్రతి జీవి తన భుజములపై మోపుకొని గట్టిగా కట్టివేసుకొనుచున్నాడు. చివరకు ఈ పాపమే సర్వ అజ్ఞాన దోషములకు హేతు వగుటచేతను. అసత్తయిన వాటి కన్నిటికి మూలమగుటచేతను, కర్మ - విధి లేక భాగధేయమైనది. ఈ శక్తి మనకెట్టి సంబంధము లేకుండా బహిర్షతమై యున్నను మన పూర్వకృతమున బుట్టిన సంచితమై, ఈ జన్మలో అనుభవించవలసిన 'ప్రారబ్బమును రూపొందించి, ఆగామి స్వరూపమును నిర్ణయించును. ఈ కర్మాధీనుల మగుటచేతనే మనము మాయాబాధితుల మగుచున్నాము; అందుచేత ఇంద్రియ బంధమునుండి బయట బడలేక, స్వచ్చమైన ఆధ్యాత్మిక జీవన సుఖముల ననుభవించలేక పోవుచున్నాము. బహుజనామోదమును పొందియున్న యీ ధర్మసూత్ర ప్రకారము కర్మ యీ జీవితానుభవముల తోనే సరిపెట్టుకొనక, ఎంతో వెనుకకు ప్రాకి, ఇంతవరకు జీవి గడిపిన అసంఖ్యాక జన్మల అనుభవ సమష్టి ఫలితమై, (ప్రస్తుతజన్మ ఎత్తకముందే రూపొంది యున్నట్టున్నది, మరణానంత రము జీవుడు దేహాంతరములను పొందుననే సూత్రమును వేమన నమ్మినట్టు కొన్ని పద్యములవల్ల ఊహించుకో గలిగినను, మరికొన్నిటిలో దీనికి కేవలము భిన్నమైన అభిప్రాయమును వెల్లడించుటచే ఆయన దీనినిపూర్తిగా అంగీకరించినాడో లేదో నిర్ణయించలేకున్నాము. వేమన యీ సిద్దాంతమును పూర్తిగా ఆమోదించినను ఆమోదించకపోయినను ఒక ముఖ్యాంశము మాత్రము తేలినది, జీవుని బాధ్యతయందు, ధర్మమునందు ఆయనకు గల విశ్శాసమును మాత్రము యిది చెడగొట్ట లేదు, అందువలననే ఒక జీవి పాపము తన దురదృష్ట ఫలితమేగాని, చేసినకర్మ పరిపాకము కాదని నిర్దారణ చేయగలుగుచున్నాడు. పాపమునకు జన్మస్థానము మనసు అని (హృదయము ళు లోక కవి వేమన

= 6200. అది ఈ కిల్చిషమును తనకు తానుగా కావలయునని పట్టుబట్టి చేసికొనిన నిర్ణయ ఫలితమని విస్పష్టముగా సుదృఢముగా బోధించుచున్నాడు. కుత్సితమైన మానసమే సర్వక్షేశము లకు జన్మస్తానము; ఇదే మానవుని సమస్తశాంతిని హరించి, రూపొందని వారి ఊహాఛాయలచే అనుచిత అక్రమ వాంఛలచే, వారిని నిహతులను జేసి, తుదకు నాశము నొందించుచున్నది. మాయను చెజుసాల, మనసను గొలుసౌను భేద మనెడు బొంత బెరసియుండు యిట్టి బద్ధ జీవి కెన్నడు మోక్షంబు? పాప పుణ్యములు మన హృదయ మాలిన్యమును కడిగివేసికొనినగాని, మనలను దాసులుగా జేసికొనియున్న దుష్టరాగద్వేషాదులను జయించినగాని మానవజాతి మనగలదనుటకు ఆశలేదు. ఈ విజయము సులభసాధ్యమైనది కాదని వేమన తెలిసికొనినాడు. ఈ అనిష్టమును జయించుట అసాధ్యమని, అది భయంకరమనిన భావము ఆయనకు ్రస్ఫుటముగా గోచరించుటవల్లనే, ఒక్కొక్కప్పుడు మానవునికి యిక తరణో పాయము లేనేలేదనే నిస్పృహలోబడి పోవుచున్నాడు. ఆ ఆవేదన వినండి ; మాటలాడవచ్చు మనసు నిల్బగరాదు, - 39 పాపమును అనృతమును జయించుటకు మనుజునికి ఒకే ఒక మార్గము గలదు, అది దైవసాక్షాత్కారమే! ఆత్మను పరిశుద్ధము చేయగలిగినది ఇదొక్కటే! తత్మ్య మెటు(గువాండు దైవంబు నెలుంగును, = 1135 మానవులు దుర్చలులు, పాపాత్ములు, దౌర్భాగ్యులు; వీటి కన్నిటికిని కారణము: వ్యక్ష్యాను భవములలో నిమగ్నులై సువిశాలమును పరిపూర్ణమును అయిన జీవితస్థాయిని ఆందుకొొనలేక్త యధార్హ ఆత్మస్వరూపమును కనుగొన లేకున్నారు కాని, దైవజ్ఞానమును పొందిన్సుడు, సంకు చితమును స్వార్ధచింతాను రక్తమును అయిన యీ ఉనికినుండి జీవుడు విముక్తిగాంచుచున్నాడు. ఆ మరుక్షణమునందే మన నైజశక్తిని గుర్తించి ప్రత్యక్షీకరించుకొని అనుభవించ గలుగుచున్నాము. నిన్నుజూచుచుండ నిండును తత్మ్యంబు, తన్ను జూచుచుండ తగులుమాయ, నిన్ను నెజింగినప్పుడె తన్నుదా నెజుంగును... విలియం హోవర్డ్‌ క్యాంబెల్‌ ్ర

(ప్రస్తావించుచున్నాడు. ఇది సృష్టి క్రమమునకు ఎంతవరకు అన్వ్నయించునో నిర్ణయించలేకున్నాము. దివ్య జ్ఞానమునకు దూరము చేసే అజ్ఞానమే యీ మాయ; ఇది ఒక విధముగా విషయ మూలకమును భావ జనితమును అయినప్పటికిని, ఇది వ్యక్తి బుద్యాధీనము గాక స్వతంత్రమైనది అని అనలేము. ఎందుకంటే ఇది సాపేక్షిక గుణము గలది; ఒక వ్యక్తి గుణము మనో నిర్ణ్మయముల మీదనే ఆధారపడియున్నది.

ఇదే కర్మ వాదమునకు అర్థము. వేమన మొదలగు కొందరి వ్రాతలందు ఈ 'కర్మ' పదము పొందిన విస్పష్ట చతుర్విధ పరిణామము గమనింపదగి యున్నది. మొదట ఇది ఒక కార్యము మాత్రమే! తర్వాత ఏదో జరిగిపోయిన ఒక సంఘటనగా గాక, జీవిని (ప్రేరేపించి బంధించగలిగిన ఒక విశిష్ట సత్వము (అధిభూతం)గా రూపొందినది. ఆవల ఇది సర్వకార్యముల సారమైనది. కార్యము సాధారణముగ పాపభూయిష్ట మగుటచే, ఇట్టీ సంచిత పాపచయభారమును ప్రతి జీవి తన భుజములపై మోప్పుకొని గట్టిగా కట్టివేసుకొనుచున్నాడు. చివరకు ఈ పాపమే సర్వ అజ్ఞాన దోషములకు హేతు వగుటచేతను. అసత్తయిన వాటి కన్నిటికి మూలమగుటచేతను, కర్మ - విధి లేక భాగధేయమైనది. ఈ శక్తి మనకెట్టి సంబంధము లేకుండా బహిర్గతమై యున్నను మన పూర్వకృతమున బుట్టిన సంచితమై, ఈ జన్మలో అనుభవించవలసిన 'ప్రారబ్బమును రూపొందించి, ఆగామి స్వరూపమును నిర్ణయించును. ఈ కర్మాధీనుల మగుటచేతనే మనము మాయాబాధితుల మగుచున్నాము; అందుచేత ఇంద్రియ బంధమునుండి బయట బడలేక, స్వచ్చమైన ఆధ్యాత్మిక జీవన సుఖముల ననుభవించలేక పోవుచున్నాము. బహుజనామోదమును పొందియున్న యీ ధర్మసూత్ర ప్రకారము కర్మ యీ జీవితానుభవముల తోనే సరిపెట్టుకొనక, ఎంతో వెనుకకు ప్రాకి, ఇంతవరకు జీవి గడిపిన అసంఖ్యాక జన్మల అనుభవ సమష్టి ఫలితమై, (ప్రస్తుతజన్మ ఎత్తకముందే రూపొంది యున్నట్టున్నది. మరణానంత రము జీవుడు దేహాంతరములను పొందుననే సూత్రమును వేమన నమ్మినట్లు కొన్ని పద్యములవల్ల ఊహించుకో గలిగినను, మరికొన్నిటిలో దీనికి కేవలము భిన్నమైన అభిప్రాయమును వెల్లడించుటచే ఆయన దీనినిపూర్తిగా అంగీకరించినాడో లేదో నిర్ణయించలేకున్నాము. వేమన యీ సిద్దాంతమును పూర్తిగా ఆమోదించినను ఆమోదించకపోయినను ఒక ముఖ్యాంశము మాత్రము తేలినది. జీవుని బాధ్యతయందు, ధర్మమునందు ఆయనకు గల విశ్వాసమును మాత్రము యిది చెడగొట్ట లేదు. అందువలననే ఒక జీవి పాపము తన దురదృష్ట ఫలితమేగాని, చేసినకర్మ పరిసాకము కాదని నిర్దారణ చేయగలుగుచున్నాడు. పాపమునకు జన్మస్టానము మనసు అని (హృదయము

ళా లోక కవి వేమన

= 1162గు. అది ఈ కిల్చిషమును తనకు తానుగా కావలయునని పట్టుబట్టి చేసికొనిన నిర్ణయ ఫలితమని విస్పష్టముగా సుదృఢముగా బోధించుచున్నాడు. కుత్సితమైన మానసమే సర్వక్షేశము లకు జన్మస్టానము; ఇదే మానవుని సమస్తశాంతిని హరించి, రూసొందని వారి ఊహాఛాయలచే అనుచిత అ(క్రమ వాంఛలచ్చే, వారిని నిహతులను జేసి, తుదకు నాశము నొందించుచున్నది. మాయను చెజసాల, మనసను గొలుపొను భేద మనెడు బొంత బెరసియుండు యిట్టి బద్ద జీవి కెన్నడు మోక్షంబు? పాప పుణ్యములు మన హృదయ మాలిన్యమును కడిగివేసికొనినగాని, మనలను దాసులుగా జేసికొనియున్న దుష్టరాగద్వేషాదులను జయించినగాని మానవజాతి మనగలదనుటకు ఆశలేదు. ఈ విజయము సులభసాధ్యమైనది కాదని వేమన తెలిసికొనినాడు. ఈ అనిష్టమును జయించుట అసాధ్యమని, అది భయంకరమనిన భావము ఆయనకు ప్రస్ఫుటముగా గోచరించుటవల్లనే, ఒక్కొక్కప్పుడు మానవునికి యిక తరణో పాయము లేనేలేదనే నిస్పృహలోబడి పోవుచున్నాడు. ఆ ఆవేదన వినండి ; మాటలాడవచ్చు మనసు నిల్పగరాదు, - 3 పాపమును అన్నతమును జయించుటకు మనుజునికి ఒకే ఒక మార్గము గలదు, అడి దైవసాక్షాత్కారమే! ఆత్మను పరిశుద్దము చేయగలిగినది ఇదొక్కటే! తత్త్య మెజు(గువాండు దైవంబు నెజు(గును, = 1135 మానవులు దుర్చలులు, పాపాత్ములు, దౌర్భాగ్యులు; వీటి కన్నిటికిని కారణము: వ్యక్య్యాను భవములలో నిమగ్నులై సువిశాలమును పరిపూర్ణమును అయిన జీవితస్థాయిని ఆందుకొనలేక, యథార్థ ఆత్మస్వరూపమును కనుగొన లేకున్నారు కాని, దైవజ్ఞానమును పొందిన్పుడు, సంకు చితమును స్వార్ధచింతాను రక్తమును అయిన యీ ఉనికినుండి జీవుడు విముక్తిగాంచుచున్నాడు. ఆ మరుక్షణమునందే మన నైజశక్తిని గుర్తించి ప్రత్యక్షీకరించుకొని అనుభవించ గలుగుచున్నాము. నిన్నుజూచుచుండ నిండును తత్ప్యంబు, తన్ను జూాచుచుండ తగులుమాయ, నిన్ను నెజింయినప్పుడె తన్నుదా నెలుంగును... విలియం వోనర్డ్‌ క్యాంబెల్‌ ఫ్ర

ఈ అవస్థకు మానవుడు రాగానే భగవంతుని సాన్నిధ్యమునుపొంది, ఆయన దప్ప ఇతః పరము నెరుగనిస్థితిని పొందును; అప్పుడు ఆయనలో తానొకడై సాయుజ్యమును పొందుచున్నాడు. ఇదే ఖైబిల్‌ సువార్తల ఆదర్శము. ఆ మహాసిద్దపురుషుడు - పాలు (321౧ న౭౦0- "నేను మనుచున్నాగాని, నాలోనున్నది నేనుగాదు ఆ శ్రీస్తుప్రభువే[* అనిన ప్రవచనముయొక్క లక్ష్యముగూడ ఇదే. యోహాను సువార్త (జాన్‌ - 10 : 30) నేను, నా తండ్రి ఒకడే - అని చాటుచున్నది.

నీవాడిన నేనాడుదు,

నీవుండిన నేనునుందు, నిర్విణ్లుండనై

నీవు దలంచిన దలపుదు

నీవునగిన నేను నగుదు నిజముగ వేమా. ఇట్టి పద్యములు చదివినప్పుడు (ఇవి వేమననైనా కాకపోయినా) వేమనజీవితాదర్శమున సజీవాత్మకమైన ఇష్టదైవయునందు జ్ఞానరూపకమైన ఐక్యమును పొందుటే అని దానికి సందేహములేదు. కాని, మరికొన్నిటిలో అద్వైత వేదాంతఛాయలు కనుపించుచున్నవి. దీనివల్ల జీవాత్మ కూటస్టుడైన ఆ పరమాత్మయందు లీనమైపోవుటే జీవిని (పురుషుని) పరమగమ్యమని వేమన భావించుచున్నట్టు తెలియగలదు. ఇట్టీ అసంగతమునకు తావు లేక పోలేదు. ఎట్లనిన భగవంతుని అవతారలీలలందు విశ్వాసము కలిగిన, లేక ఆ సిద్ధాంతమే మూలాధారమైన ప్రతి అస్తీకమతముగూడ, అ(శ్రౌతా స్తిక్యమునో వివిధ దైవారాధనమునో శరణుజొచ్చును. వేమన, దైవమానన పరస్పర సంబంధమునుగూర్చి చెప్పునప్పుడు యీ నంశయావస్థ్రలోబడి, విళ్వ దైవతారాధనమునే అవలంబించుచున్నాడు. తన అభి[ప్రాయములను తానే సంశయించినట్లు కొన్ని దృష్టాంతములుగలవు. కాబట్టే యీ సంశయము లన్నిటిని బాపి, ప్రత్యక్ష ముఖ వచనముద్వారా సంపూర్ణ విజ్ఞానమును విస్పష్టతేజమును అను(గ్రహించి, శాశ్యతళాంతిని ప్రసాదించమని పరమేశ్వరుని (ప్రార్హించుచున్నాడు ఇంతటి పరిజ్ఞానము కలిగియుండిగూడ, తానింకను అజ్జానాంధకారములో తడవు కొంటూనే ఉన్నట్టు స్ఫురించుకొని “విశ్శాసవికల హస్తములనే” భగవంతుని వైపు చాచుచు, ఇట్లు పరివేదనమును, వెలిబుచ్చుచున్నాడు :

పలుకుమన్న నేల పలుకకయున్నావు,

పలుకుమయ్య నాతో ప్రబలముగను;

పలుకుమయ్య! నీదుపలుకు నేనెజిగొద... గా లోక కవి వేమన

ఇట్లే వేమన శిష్యులలో చాలమంది అతృప్తహృదయములతో ఆత్మోన్నతిని, దైవసాక్షాత్కార మును కాంక్షించుచు. సత్యగవేషణా తత్పరులై నిరీక్షించుచున్నారు.

(1898వ సంవత్సరము) వేమన ఒక తిరుగుబాటు కవి మేజర్‌ ఆర్‌. ఎం. మ్యాక్‌డొనాల్డ్‌

[మేజర్‌ (సేనాని) మ్యాక్‌డొనాల్డ్‌ మదరాసు స్టాఫ్‌కోర్‌ (సైనికోద్యోగ సంఘము) నందు ఒక ఉద్యోగిగా పనిచేసినాడు. పేరునుబట్టి స్కాట్‌ల్యాండ్‌ దేశీయుడుగా కనబడుచున్నాడు. (మ్యాక్‌ -420 అను స్కాటిష్‌ పదమునకు సన్‌ - 501 = కొడుకు అని అర్థము. వీరు ఇంగ్లీషువారై యుండినచో డొనాల్టుసన్‌ అయి ఉండును.) 1866 లో, మదరాసులో ప్రచురింప బడుచుండిన “ది మద్రాన్‌ జర్నల్‌ ఆఫ్‌ లిటరేచర్‌ అండ్‌ సైన్సు” అనే పత్రికలో వేమనను గురించిన యీ వ్యాసమును ప్రచురించి నాడు. ఆ తరువాత మదరాసు డైరెక్టర్‌ ఆఫ్‌ పబ్లిక్‌ ఇన్‌'స్ట్రక్‌షన్‌ (విద్యాధికారి) అయినాడు, 1889 ముందే. కందుకూరు వీరేశలింగం పంతులు గారి రాజశేఖర చరిత్రను ఇంగ్లీషులోనికి ఆనువదించుటకు గానే ఉద్యోగమునుండి విరమించుకొనినాడు. “ఫార్పూన్సు వీల్‌ - ఎ టేల్‌ ఆఫ్‌ హిండూ డొమస్టిక్‌ లైఫ్‌” "0౦00ల ₹/0661- 4 1216 011౧64 000660 100 - భాగ్యచక్రము : హిందూ గృహజీవనకథ) అను 'పేర ఈ రాజశేఖర చరిత్ర ఇంగ్లీషులో, లండనులో ఎలిఎట్‌ స్టాక్‌చే (ప్రకటింపబడినది, దీనికి మ్యాక్‌డొనాల్డు ఒక పీరికనుగూడ వ్రాసినాడు.

1839 ప్రచురింపబడిన ్రౌన్‌గారి వేమన నీతిపద్య సంపుటమును (కాలేజ్‌ (ప్రైన్‌చే ముద్రితము) సమీక్షించుచు వ్రాసిన పెద్ద వ్యాసమును యీ మదరాసు పత్రిక ప్రకటించినది (1866). ఇదిగాక, వేమననుగూర్చి మ్యాక్‌డొనాల్డ్‌ సొంతముగా మరికొంత పరిశ్రమచేసియున్నాడు. ఈ వ్యాసమున యీయన, 'బ్రౌ౯ అభిప్రాయములు కొన్నింటితో ఏకీభవించక, మరికొన్ని ముఖ్య నూతన విషయములను వ్రాసి చేర్చియున్నాడు. ఆ ఉపోద్దాత వ్యాసమే ఇది.

తెలుగు సమ(గ్రసాహిత్యములో, ఐరోపీయులను వేమన రచనలు ఆకర్షించినంతగా ఏ ఇతర (గ్రంథకర్త వ్రాతలుగాని ఆకర్షించియుండలేదు. ఈ హిందూ నైతికవాది సృజించిన ఆయుధా గారము నుండియే (క్రైస్తవ మతాధిపతులు ఆయుధములు గ్రహించి, ్రైస్తవేతరులపై మతయుద్ధమును సాగించుచున్నారు. యువకుడైన యీ సివిల్‌ ఉద్యోగికి (బ్రౌన్‌) ఒక గౌరవోద్యోగార్హతను నిర్ణయించు పరీక్షకు పాఠ్యభాగమైనందున వేమనపద్యములు పరిచయము

న్యూక్‌ డొనాల్డ్‌ ప్ర

లైనవి. ప్రభుత్వ పారశాలలో ఇవి గరుపబడుచుండుటచే ఉపాధ్యాయులు చాలమందికి వేమన రచనలు తెలియవచ్చినవి. ఇప్పటి ఒక గొప్ప తెలుగుపండితుడు చాల పద్యములను ఇంగ్లీషులోనికి అనువదించి టిప్పణి (వ్రాసియున్నాడు. వేమన పద్యప్రచురణలు

వేమన పద్యముల మొదటి ముద్రణమును సి.పి(బ్రౌన్‌ 1829 లో వెలువరించినాడు. పద్యములను 5 వర్గములుగా విభజించగా, కడపటి రెండుభాగములే సగటు పుస్తకములో సగమునకుపైన అయినవి. ఇవి నిస్సారములని యీ కూర్చరిమతము. క్రిందివిధముగా 693 పద్యములను ఏరి, ఇంగ్రీషు తర్జుమా, కొన్ని వివరణములతో (బ్రౌన్‌ ముద్రించినాడు మతము 200, నీతి 214, అవహేళనము 279, మొత్తము 693, (బ్రౌన్‌ మరల 1839 లో రెండవకూర్చును బయటకు దెచ్చినాడు. ఇందు వివరణము, అనువాదము తీసివేయబడినవి. కాని, మతనైతిక విభాగములకు ఎక్కువ పద్యములు చేర్చబడినవి. దీని పద్యముల వివరము: మతము 16: నీతి &66; అవహేళనము 279 _ మొత్తము 1163 పద్యములు. దీనితర్వాత వేమన పద్యముల చిన్న సంపుటములు చాల వెలవడినవి. అందు మతము 68; నీతి 51; అవహేళనము 82- మొత్తము 201 పద్యములుగల -ఈ పుస్తకమును వివాఖపట్టణమునందలి లండన్‌ మిషన్‌ ప్రెస్‌, పబ్లిక్‌ ఇన్‌'్టక్షన్‌ (ప్రెస్‌ వేర్వేరుగ ప్రకటించినవి. సమానమైన ఈ రెండు పుస్తకములుగూడ (బ్రౌన్‌ (గ్రంథమునుండి ఏరి కూర్చబడినవే.

వేమనకాలము - భాష

(బ్రౌన్‌, కాపుకులజుడని, ఆయన వాడిన భాషనుబట్టి నైరృతీ తెలంగాణము వాడని 17వ శతాబ్బారంభమున జీవించియుండినవాడని (ప్రథమ ముద్రణ పీఠికలో పేర్కొనినాడు. అవల ద్వితీయ ముద్రణమునందు వేమన (వ్రాతలు నాలుగు శతాబ్దముల నాటివని, సాధారణాభి 'ప్రాయమైయున్నదని చెప్పుచున్నాడు. జంగములు చెప్పినట్టు, ఆంధ్ర బసవపురాణకర్త పాల్కుర్కి సోమనాధుని సమకాలికుడు వేమన, అగునని అంగీకరించినచో, వేమనకాలము ఇంక కొంత వెనకకు పోవును. (బ్రౌన్‌ మొదటి ఊహ్రకారము, వేమన, ఇంగ్రీషుమహాకవులు - బేకన్‌, షేక్సుపియరులకు అత్యంత సన్నిహిత కాలీనుడు కావలెను. రెండవదాని ప్రకారము చాసర్‌ కాలమునాటివాడగును. ఇవే నిజమగుచో, నేటిభాషకును వేమనభాషకును భేదము చాల తక్కువగానున్నది. ఈమధ్యకాలములో వేమన ఉపయోగించినభాష ఏమీ మారలేదని, ఒకవేళ శభ్హ్రే...లోక కవి వేమన

మారినా, అది చాల కొద్దిపాటిదని తేలుచున్నది. ఇక ఇంగ్లీషు, ఈ సంధికాలములో ఎంతో రూపాంతరమును పొందినది. కాని, ఈ కాలనిర్ణయమునకు వినికిడి, పెద్దలు చెప్పుచూ వచ్చుచున్నమాటలు దప్ప ఇంకొక మూలాధారములేదు.

1806 లో, ఆబె ద్యూబాయ్‌ వ్రాస్తూ ఒకపొటి ఆధునిక కాలమునకే చేర్చుచున్నాడు. వేమననుగురించి ఆయన చెప్పేమాటలివి : "ఒక విషయము తప్పక పేర్కొనవలసియున్నది. ఈ దేశములోనున్న తత్త్యరచనలలో, అందులోను మతము, ఆచారవ్రత నియమాదులను గూర్చి సాంపుగా వ్రాసినవారిలో, నాకు దెలిసినంతమటుకు, బ్రాహ్మణుడు ఒక్కడూ లేడు. నేను విన్నవి కన్నవి అన్నీ శూద్రరచనలే! ఈ దేశమందంతటా అత్యంత విశ్రుతుడు ఒక్క వేమనయే! ఈ పద్యములు మొదట తెనుగులో (వ్రాయబడినా, ఇప్పుడవి అనేక యితరభాషల లోనికి అనువదింపబడియున్నవి. ఈ దార్శనికుడు 150 ఏండ్లలోపల కడపజిల్లాలో రెడ్డయింట పుట్టినట్టు నిర్దారణ చేయబడియున్నది. ఆయన వద్యములు తత్త్యశాన్త దోరణిలో (వ్రాయబడి యున్నప్పటికిని, చాలరమ్యములు, “ఆకర్షకములు.”

ద్యూబాయ్‌ యింకను యిట్టనుచున్నాడు : “ఇందు గుర్తించవలసిన యింకొక గురుతర విషయమున్నది : నాకు తెలిసినంతవరకు, నేను సేకరించిన విషయములనుబట్టి దేశ ఆచార వ్యవహారములను, మతమును పరిహాసము చేసిన వేదాంతులంతా ఆధునికులే! ఇట్టి విమర్శనలు గావించిన (ప్రాచీనవేదాంతులు కొందరు ఉండవచ్చునుగాని, వారి గ్రంథములు ఖిలములై పోయినవి. నాకు దెలిసిన సంగతులనుబట్టి, హిందూ పూజావిధానము నందలి అసంగతములను

బయట బెట్ట నుద్దేశించి ప్రాచీన (గ్రంథములను యిటీవలికాలములో (బ్రాహ్మణులు రూపు మాపివేసినారని చెప్పుచున్నారు. ఈ పనివల్ల ఎదిగే అవిశ్వాసమును ఆరికట్టవచ్చునని వారి ధైర్యము. ఆధునిక తత్త్యశాస్త రచనలు వ్యాప్తికి రాకుండ జేయనుగూడ అదేవిధమైన ఉత్సాహమును వీరు చూపుచున్నారు. కావలి వెంకట రామస్వామి [వ్రాసిన దక్కను కవుల చరిత్రలో వేమన పేరే లేదు. రామస్వామి, కర్షర్‌ కాలిన్‌ మెకంజీ” యాజమాన్యమున చాలకాలము. కైఫీయత్తులను* (వాజ్మాలములు) ససేకరించుచు గడపినాడు. ఈ మధ్య దత్తమండలములలో (కర్నూలు, కడప, అనంతపురము, చిత్తూరు జిల్లాలను నిజాము (బ్రిటీషువారికి దత్తము చేసినందున సీడెడ్‌ డిస్ట్రీక్సులు అనేవారు. ఇదే యిప్పటి మ్యూక్‌ డొనాల్డ్‌ ్ర్రు

రాయలసీమ. నిజాము మీద హైదరాలి, మహారాష్షులు గావించిన దండయాత్రలలో బ్రిటీషు (కంపెనీ) వారు నైజాముకు సహాయము చేసి, ప్రతిపలముగా యీ (ప్రాంతమును పొందినారు (1792). ఇట్లే ఉత్తర సర్కారులుగూడ బ్రిటీషువారికి నిజామునుండి సం(క్రమించినవి.) పర్యటించుటకు నాకు (మ్యాక్‌ డొనాల్డో అవకాశము కలిగినది. చాలాచోట్ల వేమనను గూర్చి విచారించి నాను కాని, పనికివచ్చే సమాచారము ఎక్కడా లభించలేదు. చివరకు కడప జిల్హా (ప్రొద్దుటూరులో కొన్ని అంశములను సేకరించగలిగినాను. అప్పుడు ఆ తాలూకా తహశళీల్‌దారు ఒక రెడ్డి, ఆయన వేమన నివాసస్టానము, గుంటూరు మండలములోని కొండవీడని చెప్పినాడు. దానికి సహాయకారిగా ఆయనే యీ పద్యము చదివినాడు: వీడు కొండవీడు, వీధి పశ్ళమ వీది

ఈ పద్యము విషయమై మున్ముందు మరికొంత విమర్శింతును. (ప్రస్తుతమునకు ఈ

పద్యము ముద్రితప్రతిలో లేదని మాత్రము చెప్పుచున్నాను. వేమన సిద్దాంతములు

(బ్రౌన్‌ ఇట్లందురు: “ఆయన తన కుటుంబము పేరు ఎక్కడా చెప్పడు. అందువల్ల ఆయన జంగము (దేవర) అని ఊహింతును. ఆయన విమర్శించనిది యీ ఒక్క మతమునే”, ఇట్లని గూడ, బ్రౌన్‌గారే యింకొకచోట ఈ క్రింది పద్యము లింగారాధకుల దూషణ మనుచున్నాడు.

బూది పూతలెన్న భుజముల పొంకాలు - 720

రెండవ కూర్పులో (బ్రౌన్‌ యిట్టనుచున్నాడు: “బసవేశ్వరుని గూర్చి మౌనము వహించి యుండుట నిజమే గాని, అంతమాత్రాన వేమన జంగముగా (వీర శైవుడు) కాన్పించుటలేదు. కాని ఆయన ఉపదేశములు ఇతరవర్గ సూత్రముల కంటె జంగముల బోధలకే ఎక్కుడు సన్నిహితముగా నున్నవి. వాస్తవంలో వేమన ఏ శాఖకుగాని చెందినవాడు గాడు. “జంగముల మతము ఆచారములు - వాజ్మయము” అను వ్యాసమునందు వేమన యీ మతమునకు చెందినవాడు కాడని మరికొన్ని నిదర్శనముల నిచ్చుచున్నాడు: “జంగములు (వీర శైవులు) వేమన ఒక్కొక్కప్పుడు తమ మత సిద్దాంతములను ప్రచారము చేసినాడని చెప్పుకొందురు. కాని, అయన (బ్రాహ్మణ మతమును ద్వేషించినను, బసవేశ్వరుని సిద్దాంతములపట్ల కొంత అభిమానమును చూపినప్పటికిని వేమన వీరశైవమును స్వీకరించలేదు. ఆడు పుట్టువును గూర్చి ఆయన మాట్లాడిన అవమానకరమగు విధము, ఆయన వీర శైవుడు కాదనేదానికి యింకొక (ప్రబల నిదర్శనము. వీర శైవులు ఈ జన్మలంతటితో పరిసమాప్తి నొందిన వనుచుండ, వేమన భవిష్యజ్జన్మలను నమ్మి వాటిని గూర్చి వాకొనుచున్నాడు.” గా లోక్త కవి వేమన

నిజానికి వేమన సిద్దాంతము అద్వైతము. (జగదీశ్చరవాదము) ప్రకృతి, లేక జగత్తునే దేవుడనుచున్నాడు. ఇవే భావములను ఆంగ్లేయ కవులు పోప్‌, థాంసన్‌ వెలిబుచ్చి యున్నారని (బ్రౌన్‌, వారి గీతముల నుదాహరించుచున్నాడు. మాయ, తత్త్యము, యోగి అనేమాటలు యీ మత నిర్వచనమున పలుమారు వచ్చును. మాయ అనగా భ్రాంతి. ఈ భౌతిక ప్రపంచమును, దానికి సంబంధించిన దానినెల్ల వేమన మాయ అనును. ఇవి శాశ్ళతములుగావు.

• మాయ చెరసాల మనసను గొలుసౌొను, భేదమనెడు బొంత బొరపీయుండు యిట్టి బద్దజీవి కెన్నడు మోక్షంబు... జూ సుతులు సతులు మాయ, సుఖదుఃఖములు మాయ, సంస్కృతియును మాయ, జాలిమాయ మాయ(టబ్రతుకునకవె మాయ కల్పించెరా... 1004 తత్ష్యమనగా పరమాత్మను గూర్చిన సత్యజ్ఞానము. దీనినే వేమన అన్వేషించునది. జ్ఞానమును పొందిన పరిపూర్ణ పురుషుడు యోగి. ఆట్టివాడు మాయా బంధమును వీడి పరమాత, తో ఐక్యము బొందును. = మనసులోనివాని మానుగా దెలిసిన నుర్విజనులు వాని యోగియండ్రు, నీవు నిన్నెటుంగ నీవెపో శివుండవు.... _ ఆశగోసివేసి యనలంబు చల్లార్చి గోచి బిగియ గట్టి కోపమడచి యాశ విడిచెనేని యతండు తా యోగిరా.... వేమన పునర్జన్మ సిద్ధాంతమును కొన్ని చోట్ట గట్టిగా (ప్రతిపాదించి, మరికొన్ని చోట్ల యీ విశ్వాసము చాల ఆసంగతమని విమర్శించుటచే, భిన్నమైన ఈ పద్యములు ఆయనవి కావేమో అని బ్రౌన్‌ సంశయించుచున్నాడు. అందుచేత అట్టివాని (ఏవైనా ఉండి ఉంటే) అచ్చులో చేర్చలేదు. (క్రింది పద్యములవల్లను, ఇట్టినే మరి కొన్నిటివల్లను, పునర్జన్మ సిద్దాంతమును వేమన చాల గట్టిగా నమ్మినట్టు సుస్పష్టముగా తెలియుచున్నది - మ్యాక్‌ డొనాల్త్‌ ళు

-. పూర్వ జన్మమందు పుణ్యంబుసేయని = 193 -. పూర వాసనగల పుణ్యాత్నుని కలిమి పూర్వ పుణ్యాత్ము యూటచలమరీతి నూరు నెప్పు, డెందరికి నొసంగ నెప్పటియట్టుండు..... వేదములపట్ల వేమనకు ఆంతగా గౌరవము లేదు - వేదవిద్యలెల్ల వేళ్యలవంటివి = 980 హిందూ దేవులను, దేవతలను చులకనచేసి నిందించినాడు. కులములన్నీ సమానములే గొని వాటిలో (క్రిందుమీదులు లేవని చాటుచున్నాడు. (పరగ బొమ్మగుడ్డు పరికించి చూచిన - 777). బ్రాహ్మణులు తాము అ(గ్రజన్ముల మనుకొనే భావమును తూలనాడుచున్నాడు. (జనన మరణములును సంధ్యత్రాడును లేదు - 1192. వేమన, తాను శూద్రుడైనా, పంచమునికంటె దానెన్షడూ అధికుడని అనుకొనలేదు. (మాలవాని నేల మహిమీద నిందింప - 1127). హిందువుల మూఢాచారములంటె ఆయనకు ఎగతాళి: ఆ కుక్కయేకతంబు కొక్కిరధ్యానంబు గొడ్జెరాగమెన్న( గప్పమునుగు; ఆత్మనెజు(గుభావ మదియేల(జేయరో.... తీర్థయాత్రలు, పుణ్యక్షేత్ర సేవనము చేయుట బుద్దిజాడ్యమని ఆ లోపమును ఎత్తి న్‌ కొంకణంబుపోవః గుక్కసింహముగాదు కాఠరిపోవ బంది గజముగాదు; వేరెజాతివాండు విప్రండుగాండయా.... శకునాదులను, ఇతర మూఢ విశ్వాసములను వేమన నమ్మనే నమ్మడు. కపట సన్న్యాసులన్న యోగులన్న వేమనక్రు అత్యంత గర్హణము:

• అకులెల్ల దిన్న మేక పోతులకెల్ల - 61 న. దొరల గుర్తింపు డాక్టర్‌ పోప్‌*, అబ్లె ద్యూబాయ్‌ (గ్రంధమును (11200618 ౭౧6 0౪౪1009 01 ౧౭౦౧16 ౦1 శ్షస్త్రా...లోక కవి వేమన

1౧౮1) వెలువరించునప్పుడు "వేమన పద్యములలో గల సొంపైన నడకను, భాషలోని తియ్యదనమును ఏ వ్రాతగానికిగాని అబ్బలేదు. ఎవరూ మించలేదు” అని పేర్కొనినాడు; ఇక (బ్రౌన్‌ మదింపు (ప్రకారము “వేమన అందరికి తెలిసినకవి. భాషను నేర్చుకొనుటకు మొదలు పెట్టిన వారికి చాల సహాయకారి. (ప్రబంధ ఫక్కిగాని, కవితాళిల్పముగాని ఆయన పద్యములలో అంతగాలేవు” అని తీర్మానించినాడు. ఇంతేగాకుండ, ఆయన పద్యపు కూర్చు నిస్సారమైనదని, పదములలో కొన్ని అక్షరములను దిగవేసి దుష్టరూపములను, (గ్రామ్యరూపములను ఉపయోగించి నాడని వేమనను [్రిందుచేసినాడు, ఇందు విచిత్రమేమంటే, బ్రౌన్‌ చూపిన ఆ రెండు దుష్టరూపములను డాక్టర్‌ పోప్‌, వేమన పద్యరచనా సౌందర్యమునకు ఉదాహరణముగా ఎత్రిచూపిన పద్యమునందే గలవు. ఈ పద్యమునే “శయ్యాగౌరవమును, ధారను లెక్కబట్టని కవి రచనలలో, విమర్శనధాటికి నిలువగలిగిన సక్రమ 'ప్రయోగములను మనము ఆపేక్షింపరాదు” అని (బ్రౌన్‌ సాభిప్రాయముగ నెట్టివేయుచున్నాడు. ఆ పద్యమిది : ఆరు రుచులు వేరు సారంబు ఒక్కటి - 132

ఈ బ్రౌన్‌ అభిప్రాయముతో చాలమంది దేశీయపండితులు ఏక్షీభవించుచున్నారు. ఇక వేమన యధార్దయోగ్యతను క్రిందు చేయకుండా విలువగట్టవలెనంటే, వేమన కవికంటె దార్శనికుడుగా ఎక్కుడు రాణించినాడవలసి యున్నది,

(బ్రౌన్‌, వేమనను ల్యూషియన్‌, ర్యాబెలె అను ఇద్దరితో పోల్చుచున్నాడు. లూషియనువలెనే వేమన తనదేశ స్వమతమును దర్శనశాస్త్రములను గుద్దలించివేయను చాల ప్రయత్నించి నాడనుటలో సందేహములేదు. ర్యాబెలెవలెనేన కపటయోగులను వేషధారులను, ఒక 'ప్రత్యేకగర్హణముతో చూచినాడు. ఈ యిద్దరి వ్రాతలలోవలెనే వేమన ్రాతలోని ధర్మనింద, అశ్లీల కళంకిత భాగములు మొదలగువాటిని బ్రౌన్‌ ఎత్తిచూపీ పోల్చినాడు. అంతమాత్రమే ఆ పోలికలు సరిపోవుచున్నవి. ఎందులకన, వారిద్దరు గద్య రచయితలు, వేమన ఏమంత పెద్దకవి కాకపోయినా పద్య కవియే! లూషియన్‌, ర్యాబెలె యిద్దరూ గర్భోక్తి హాస్య రచనములందు (ప్రవీణులు. వేమన గర్హణములలో నర్మవచనాచాతురి కొంత గలదు గాని, హాస్యరసము తక్కువ.

బ్రౌన్‌ 'ేమన చాలపద్యములలో తన్నుతానే పిచ్చివాడని చెప్పుకొనినాడు. హిందూ మతమును (బ్రాహ్మణ పీఠాధిపతులను తాను ధిక్కరించి అవమానించి అవహేళనము గావించినందున, వారి పగ తనపై బడకుండ కాపాడుకొనుటకే యీ వెజ్టీవేషమును వేసికొనినాడు” అని అభి[ప్రాయపడుచున్నాడు, అట్టి పద్యములలో ఒకటి :

మ్యాక్‌ డొనాల్డ్‌ ్ర

సిగ్గువారలమని సృష్టిలోపలివారు వెజ్టివేమనగని వెజగుపడిరి, తనకు గలుగుసిగ్గు దైవమెజుంగునురా - ఇంతవరకు ప్రకటింపబడిన వేమన పద్యములన్నిటిలోను, ఒక్కచోటనే మహమ్మదీయులను గురించి చెప్పబడియున్లుది. ఆ పద్యమిది: తిరుపతికిని బోవ తురక దాసరిగాండు - 90 తిరుపతి పవిత్రభూమి. యింతవరకు ఏ ముస్లిం, క్రైస్తవుని పాదస్పర్శచే అపవి(్రీభూతము కాలేదని హిందువుల బడాయి. ఇది ఆంత కచ్చితముగా నిజము కాకపోయినను, ఈ పద్యములో చెప్పినట్టు, మహమ్మదీయ విజయములకు ముందు, తిరుపతికొండపై అడుగుబెట్టటకు ఆ మతమువారు సాహసించియుండరు. తిరుపతియుండే కర్నాటక దేశభాగముపై ప్రథమ ముస్లిం దండయాత్ర 1310లో” జరిగినది కాని. ఆ దేశమును వారు ఆ|క్రమించుకొనుట 18వ శతాబ్దారంభమువరకు జరిగియుండలేదు. దీనివల్ల ఆబెద్యూబాయ్‌ వేమన కాలమును కొంత ఆధునిక కాల పరిసరములలోనికి నెట్టట ఉచితమనే తోచుచున్నది. వేమన కవిత్వము = భాష వేమన పద్యములన్నిటికిని ఒకే సామాన్యమకుటము. అవి చాలవరకు ఆట వెలదులు; కొని తేటగీతలు, కందము లచలచటగలవు. కందము సంస్కృతములోని “ఆర్యా” వృత్తమునకు సరిపోవును. (ఆర్యావృత్తమునకు కందమునకు చరమపాదము చివరన హ్రస్వము మాత్రమే భేదము. ఈ చివరి దీర్హముతో బాటు కందమునకు తెనుగు యతి(ప్రాసలు అధనము) డాక్టర్‌ కాల్డ్‌వెల్‌” తమ “ద్రావిడ భాషా వ్యాకరణముల పోల్కెలు” (60౧౧౬|2|౪6 0/2/4618౧ 612౧౧౧౫౭౧౧ అనే పుస్తకములో యిట్లు వ్రాక్కుచ్చుచున్నారు: “తెనుగులో ప్రధాన వ్యాకరణ కర్తలు, ఆత్యంత ప్రఖ్యాత కవులు (బ్రాహ్మాణులుగా నున్నారు. ఆ పవిత్ర వ్లోతరమువాడు 'వ్రాయని గణనీయమైన (గ్రంథము ఒక్కటి మాత్రమే ఉన్నది. ఈ ప్రస్తావిత (గ్రంథము ఏదోగాదు భట్టుమూర్తి అనే యింటిపేరు గలిగిన రామరాజు రచించిన వసు చరిత్రమనుటకు ఎట్టి సందేహముగాని లేదు. ఒక విధముగా జూచిన, వేమనబోటి యిట్టికవులు అంత ప్రఖ్యాతులుగారని ఒప్పుకోక తప్పదు. కాని. వీరి వ్రాతల పలుకుబడి, శబ్దాలంకారాది రమ్యఫణితులలో వ్రాసిన ళు లోక కవి వేమన

(గ్రంథముల పలుకుబడికంటె విసృతమై యుండిన దనుటకుమాత్రము ఎట్టి సందేహముగాని లేదు. ఒక శూద్రకవి ఎట్టు వ్రాయునో అట్లే వేమన తత్సమములకుమారు తద్బవముపట్లనే ఎక్కుడు అభిమానము చూపినాడు 'గృహము'నకు 'గురము" అనుమాట వేమనే కల్పించినాడని (బ్రౌన్‌ అన్నది నిజముగానే కనబడుచున్నది; దీనిని మరియొక కవి ప్రయోగించలేదు. వేమన కొన్ని పదములను, వాడుకలోనున్న అర్థముకంటె భిన్నార్థములో ఉపయోగించి ఉన్నాడు. వీటిని బ్రౌన్‌ చూపినట్టు పచ్చ (పసుపు)ఆనునది బంగారము అను అర్ధములోనే ఉపయోగింప బడియున్నది.

ఇంతేగాక పళ్చిమాంధ్రమునకే ప్రత్యేకమైనట్టు కనుపించే కొన్ని పదములను గూడ వేమన వాడియున్నాడు. ఆయన కొండవీడువాడు కాబట్టి వీటిని ప్రయోగించి ఉండవచ్చును.

వీటిలో 'దుడ్డు' అనునది. 'కొట్టు' అను అర్ధములో వాడబడినది. ఇట్టే 'బిత్తల' (= దిసమొల, దిగంబరత్వము) అను మాట కొన్ని పద్యములలో నున్నది. క్రింది (గ్రామ్యరూపములను పలుమారు చేర్చియున్నాడు: పుట్టింది, మండేరు, వచ్చేది, కొంట, తెల్పు, చాయ, తెలియకున్న....

“వేమన ఉపయోగించిన పదజాలము, నుడికారములు, ఒక్కొక్కప్పుడు జౌచిత్యపూర్ణముగ ఇంగ్లీషులోనికి అనువదించుటకు వీలుగాకున్నందుచేతను, కొన్ని సామెతలు సూక్తులు దోషభూయిష్టములై వివాదాస్పదము లగుటచేతను వాటిని పూర్తిగా వదలివేసినాను” అని (బ్రౌన్‌ చెప్పుచున్నాడు. ఇట్టే మరికొన్నిటిని గూడ తీసివేసియుండిన బాగుండేదేమో. వీటి ముసుగు బాగా తీసి లోనివిషయ మంటున్నట్టు పరిశీలించినవారికి వీటి లోపము బయట పడగలదు.

వ్రాత ప్రతులు

ఇట్టి పద్యములను గురించి, ప్రాచ్య లిఖిత పుస్తకముల సమన్వయ సూచికను సిద్ధము చేసిన టేలర్‌గారి (వ్రాతయందలి క్రింది భాగమును చదివినచో యీ విషయము మనకు కొంత అవగాహనకు రాగలదు :

“631 నంబర్జు నాల్లు సంపుటములు; ఐదవది అనుబంధము. 1829లో మొట్ట మొదటిసారిగా వేమన నీతి సూత్రములను వీటి ఆధారముతోనే ముద్రించినట్టున్నది, ఒక చిన్న సంపుటములో తెనుగువాటి [క్రింద యింగ్లీషు అనువాదము లున్నవి. మరికొన్ని (వ్రాత ప్రతులలో ఎడమచేతి (ప్రక్కన తెనుగు, కుడిప్రక్కన యింగ్లీషు ఉన్నవి. అనుబంధరూపములో నున్న ఐదవ సంపుటములో అశ్లీల విషయములున్నట్టున్నది. దురదృష్టాంశ మేమంటే స్వదేశీయుల నైతిక సూత్రములన్నీ యిందు కలగలుపై పోయి ఉన్నవి, అందువల్లనే ప్రజల కంటబడుటకు అవి యోగ్యములు కావని నిర్ణయించబడియున్నవి.”

మ్యాక్‌డొనల్‌ క్ర

డాక్టర్‌ పోప్‌ అంటున్నాడు : "వేమన పద్యములు ఆత్యంత లోక ప్రియతను పొందియున్ని, ఈ ఆదరము శూద్రులకుమాత్రమే పరిమితమై యున్నది. వీరిలో గూడ మత ధర్మపరాయణులకు యివి గిట్టుటలేదు. కాబట్టే ఈ పద్యములు పాఠ్య (గ్రంథములలోనికి ఎక్కకుండా అణచివేయబడినవి. ముఖ్యంగా (బ్రాహ్మణులకు వేమన ద్రాతలపై ద్వేషము కడుపులోనుంచి పెళ్ళగించుకొని వచ్చుచుండును. దీని కారణముగా, వీరు వేమన శైలిలోని నైద్యమును పారబట్టి, ఈ యోగి కాముక స్వైరవృత్తిని నిందించి, విజయాహ్దాదమును ప్రకటించుచున్నారు.” కొండవీడును గురించి

(ప్రొద్దుటూరు తహశీల్‌దారు చెప్పిన పద్యమును మరల ప్రస్తావించుకొందము. ఈ పద్యము ఇప్పుడున్న రూపములో మూడు ఛందోదోషము లున్నవి. ఇట్టి దోషములు ట్రౌన్‌కు దొరికిన న్రాత (ప్రతులలో చాల దొరలియున్నవి; ఆయన చాల వాటిని యోచించి సవరించి యున్నాడు. ఒక తెనుగు విమర్శకుడు [క్రింది మూడు సవరణము చేసినచో పద్యమును బాగా నడుపవచ్చు ననుచున్నాడు:

పళ్చ్ళమకు పశ్చిమ; త్రోవకు దోవ; దొరుకునయాకు దొరుకును; అను సవరణలు.

ఈ పద్యము (ప్రకారము వేమన పుట్టిన లేక నివసించిన పట్టణము వీధిని గురించి గూఢార్థముగ నున్నదని (గ్రహించి పరిశీలింపవచ్చును. దీనినే యింకొక విధముగా చూచిన, గుప్తావేదాంత విషయము కలిగిన రెండవ అర్థమునుగూడ బయటకు తీయవచ్చును. ఇట్టు చేసిన భావము యింకను అస్పష్టమై పోవుచున్నది. నాకు అందజేసిన భిన్నపాఠాలలో కక్రిందిది ఏచిక్కు లేకుండా కొంత నయమనిపించుచున్నది. దాని భావమిది: ఆ పట్టణమే కైలాసము; వీధి అనగా స్వర్గమార్గము; ప్రధాన ధ్యానయోగమునకు అదే మొదటి (త్రోవ; ఆ మార్గము తెలిసినవారు అందలి ఫలితము ననుభవింతురు.

నేను రాజధానికి తిరిగ వచ్చిన తర్వాత, టేలర్‌ పరీక్షించిన (వ్రాతప్రతిని చూచే అవకాశము దొరికినది. అందు [క్రింది పద్యము 5-వ సంపుటమున కనుపించుచున్నది:

ఊరు కొండవీడు యునికి పశ్చిమవీధి

మూగ సేంతకెల్ల మొదటి యిల్టు

యరసి చూడంజూడ నది ముక్తిమార్షము... భ్రూ లోక్ష కవి వేమన

దీని అర్ధము యిట్లు (వ్రాయబడి యున్నది :

ఊరే మన శరీరము, ఇందు దైవము నివసించు పర్వత పట్టణము (కొండవీడు) తల; అందు, ఆయన ఉనికి వెనుకనున్న వెన్నెముక (వెనుకవీధి). అందు మౌనమే మొదటి యిల్టు, దీనిని చూచి ఎప్పుడూ పరికించుచున్న అదే ఆనందమార్షమగును.

ఈ పద్యమునకు పైన ఉదాహరించిన (వీడు కొండవీడు) దానికిగల పోలిక సువ్యక్త మగుచున్నది. బహుళః యివి ఒకే వాక్యమునకు రెండు భిన్నార్ణములు కానోపును, బ్రౌన్‌ దీనివి కేవలము మర్మతత్త్య బోధకముగానే (గ్రహించినాడు. అందువల్లనే ఆయన దీనిని చేర్చి యుండకపోవచ్చును. ఇదే సంగతి ఈ క్రింది వివరణమువల్ల తేలుచున్నది: “అస్పష్టమును అనుపయోగమును ఆయిన మర్మయోగ సిద్దాంతములను తెనుగువారు ఎక్కువగా చదువు చుందురు. అట్టి ఊహలందు వేమన విశేషముగ మగ్నుడగుచుండును. అందు, ఆయన భావార్థము సాధారణముగ అనుమానాస్పదముగనే యుండును. అట్టివాటిలో సులభమైన కొద్ది పద్యములనే ఉంచినాను.”

(బ్రౌన్‌గారే యింకొకచోట యిట్లు వాకొనుచున్నాడు: “ఈ కవి శైలి పట్ల చూపిన నిరాదరణము, అశ్రద్ద చాలచోట్ల అర్థమును గుహ్యముగ సంశయాస్పదముగ వదలివేయుచున్నవి. దీనివల్లనే వేమన పద్యములన్ని గూఢ సమస్యలని, బైటి అర్ధమునకంటె వాటిలోపలి అర్థము వేరని దేశీయులలో ఒక దురభిప్రాయము ఏర్పడియున్నది.” కాని, యీ భావము పూర్తిగా పొరపాటు కాదేమో అన్నభావము నాకు కలుగుచున్నది. ఇక ఈ వ్యాసమును, వ్రాతప్రతుల నుండి ఉద్ధరించిన ఆ రెండు పద్యములను ఉదాహరించి విరమింతును. ఇందు మొదటిది :

జన్మస్థానము - సమయము

వేమన జన్మస్థానమును, జనన కాలమును సూచించునది. ఇది గూడ ఇంకొక రమ్యమైన గూఢార్థ ప్రతిపాదక పద్యమేమోనని నాకు తోచుచున్నది. ఇక రెండవది వేమన ఉద్దేశపూర్వకముగనే, ఎక్కువగా అస్పష్టతను చేపట్టినాడని తెలుపుచున్నది.

నందన సంవత్సరమున బొందుగ నాశ్ళయుజ శుద్ద పున్నమనాండు బృందారకా[ద్రి సేతువు సందున నొక వీరవరుని జన్మము వేమా, మ్యాక్‌ డొనాల్డ్‌ ప్ర

ఇది బహుళః వేమన జన్మతిథి కావచ్చును. ఇది 1824కు ముందు 52వ ఏడుగాని, 112వ సంవత్సరముగాని కావచ్చును. అనగా. ఇది క్రీ.శ. 1772. 1712 లేక 1652వ సంవత్సరము కావచ్చును. ఇందు మూడవదే - 1652, నిజమగుటకు ఎక్కుడు ఆస్పదము కలదు. (1866 - సంవత్సరం, ఉపదేశకుడు - ప్రవక్త లాయనెల్‌ డేవిడ్‌ బార్‌ నెట్‌ [లాయనెల్‌ డేవిడ్‌ బార్‌నెట్‌ (1871-1960) మొన్న మొన్నటి వరకు, 89 ఏండ్డు బ్రతికి యుండినాడు. ఈయన చాలకాలము భారతీయ శాస్త్ర పరిశోధకులైన బ్రిటీషువారికి గురువుగా నుండినాడు, బార్‌నెట్‌ అనేక భాషలలో మహాపండితుడు, సంస్కృతము. (గ్రీకు ల్యాటిన్‌వంటి భారతీయ ఐరోపీయ ప్రాచీన భాషలందేగాక్క, ఈ రెండు ఖఇండములందు (ప్రస్తుతము (ప్రచారములోనున్న ఇతర భాషలన్నిటిని 'వ్రాయగలిగి చదువగిలిగి యుండినాడు. ఈ అసంఖ్యాక భాషలేగాక, హీబ్రూ, అరబ్బీ, పారశీకము సింహళము తిబేత్తు బర్మా భాషలు గూడ ఆయనకు తెలిసియుండినవి. ఇది ఒక అపూర్వ విభూతి. ఈయనకు ఇన్ని భాషలలో అంతటి పాండిత్య ముండుటచేతనే (బ్రిటీషు మ్యూజియం పాలకులలో అత్యంత (ప్రఖ్యాతి గాంచినాడు. అందు ్రాచ్యశాఖకు 1908 - 1939ల మధ్య అధికారిగా నుండినాడు, ఇంతటి సుదీర్హ ఉజ్బల జీవితములో, ఆయన లండన్‌ విశ్వ కళాపరిషత్తు ప్రాచ్యవిద్యాశాఖ, ప్రాచ్య - ఆఫ్రికా విద్యా పరిశోధకశాఖ మొదలగు సంస్థలందు ఆమూల్య సేవజేసినాడు. బార్‌నెట్‌ హిందూ బౌద్ధ మతముల వివిధ శాఖలందు పూర్ణ పాండిత్యము కలిగి ప్రామాణ్యుడుగా పరిగణింపబడినాడు. ఆయన చాల హిందూమత సిద్దాంతములపట్ల విశేషాభిమానమును కలిగి యుండినాడు. బార్‌నెట్‌కు వేమన ఉపదేశములంటే అత్యంత గౌరవము. గోవర్‌, వేమనకు స్వతస్పిద్దమైన స్వాభిప్రాయములు తక్కువని, ఉన్నవి అక్కడక్కడా ఏరుకొనినవే అని చెప్పగా ఈ దొర "వేమన అనే వ్యక్తి ఒకరు రక్తమాంసాకృతితో యీ భువిపై కాలిడి పవిత్రము చేసినాడా?” అని సంశయించినట్లే మహిమోపేతుని జేసినాడు. వేమన (ప్రపంచ మహా్రవక్తలలో ఒకడని, బార్‌నెట్‌ ఆయన కీర్తికి నీరాజన మెత్తుచున్నాడు.] లోకప్రియమైన పద్యములు పై స్థాయి విమర్శనమునకు వేమనను ఎప్పుడైనా గురిచేసినచో, దానికి ఆయన సులభ సూక్ష్మముగ బలిమైపోవును, వేమ-వేమన అనేది ఒక నిజమైన మనిషి పేరైనా, వమనపద్యములు థు లోక కవి నేమున

'వ్రాసినకవి సంగతి ఏమీ తెలియకున్నది. వీటియందు తెలంగాణా గ్రామీణ కర్షకుల అకృతిమ హాస్యము విజ్ఞానము వేదాంతము మతము నిండియున్నవి. ఒక పద్యము ఆయన సేద్యగాడని చెప్పుచున్నది. కాని, కొందరు పెద్ద విమర్శకులు యీ సాక్ష్యమును (త్రోసివేయవచ్చును. వేమన అనే వ్యక్తి ఒకకల్పితకవి. ఒక వెజ్టివేమన (పూర్‌ రిచ్చర్దు*) అని. ఎందరో అనామక (గ్రామీణకవుల పద్యములను యీయననోట దురిగి పలికించినారని గూడ చెప్పవచ్చును. ఈ నిరాకరణము పైపైకి అట్టు కన్చించునుగాని, లోతుకు దిగిచూచినచో నిలువదు, ఏమైతే నేమి? ఈ పద్యములు రసవత్తరములైన (ప్రజాకవిత్వ గుళికలు. ఇవి అనేక విషయముల కలగలపైనా ఆకర్షణీయములు. తెలంగాణా మాగాణములకు విశిష్టమైన, క్లేశపోషిత దృఢగాత్రులైన కృషికజన అమలిన హృదయాంతరాళము నుండి సొనవలె పైకుబికిన నానుడులు ఇవి! మతము వేమన మతము శైవధోరణిలో నున్నది. అది ఉదారమై, సహనశీలమై యున్నది. ఆయనకు మతవిభాగములు కుల విభాగములు లెక్కలేదు. వివిధ శాఖల సాంప్రదాయిక గుప్తోపచారములు వవల్యమును కూర్చి పెట్టునను విశ్వాసమును ఆయన ఏమాత్రమును అంగీకరింపడు. (454, 813, 418, 131 1299 పద్యాలు చూచునది,) వైదికాచారములు - బాగోగులు వైదిక బ్రాహ్మణుల ఆచార వ్యవహారములపట్ల, సన్యాస భక్తులపట్ల వేమన కరుకునిందలు దొర్లించును. వీరు ముక్తికిగా బాహ్యానుష్టాములనే నమ్మి ఆచరించుచుందురు. కాని వేమన చేసే యీ విమర్శలను, కురిపించే నిందలను కొంత వారి వారి గుణావగుణముల బట్టి తీసుకోవలెను. హిందూ దేశములో ఉండే సన్న్యాసులను, గురువులను, ఆచార్యులను రెండు విభాగములుగా చేయవలెను. ఒకటి : లాభములను పొందే గురువులు పురోహితులు అర్చకులు, రెండవ తెగ: సన్నాసులు. మొదటివారు తీర్థములలో క్షేత్రములలో దేవాలయములలో (ప్రాజాపత్యము వహించినవారు. వీరికి చదువు, సంస్కారము తక్కువ; కొందరు నీతి, సద్వర్తనములపట్ట అంత (శ్రద్ధ చూపువారునూకాదు. ఇక సన్బ్యాసులలో, దేశ దిమ్మరులు బైరాగులు, కపటయోగులు, ధూర్తవైద్యులు, ప్రతారకులు కొందరు లేక పోలేదు. వారిలోను చాలమంది విజ్ఞానులు, పండితులు, ఆధ్యాత్మికశక్తి మహితులును గలరు. ఇట్టి శక్తి సంపన్నులు డేవిడ్‌ బార్‌ నెట్‌ రి

జానపదులచే ఎక్కువగా మైొక్కులందుచున్నారు. వారిపై (ప్రజలకు గల భక్తి అకలుషితము. వారు బోధించు మత విధానము ఏదైనను వీరికి పాటింపు లేదు; వారి నైతిక ప్రభావమునే వీరు ఆరాధించుచుందురు. ఈ రెండు శాఖలవారు గాక గృహస్థాశ్రమ ధర్మమును సత్యశీలముతో పాలించు కులీన బ్రాహ్మణులు కొందరు గలరు. వారు వేదములు చదివి, చదివించి, వైధికానుష్టానములను నిష్టతో సొగించువారు. వారు సాధారణముగా సద్గుణసంపన్నులై, పూర్ణ పాండిత్యము ఆదర్శప్రాయమైన సంస్కారము గలిగిన పెద్దలు. వేమన ఎగతాళి చేసినది మొదటివారినేగాని యిట్టి సత్సురుషులనుగాదు! ఆ కల్లటొకెకు భూతిగట్టిగాంెట్టిన - 76 ఆ భూతి దేహమందు. బూసితే చాలునా = 103 పిసినారి ఇవి ఎట్టున్నను, జీవిత ప్రహసనమునందు వేమనకు కొంత ఆసక్తి ఉన్నది. మానవత్వమునకు సంబంధించినదానికి దేనికిగాని ఆయన వైముఖ్యము చూపలేదు. ఆయన అవహేళన కశాఘాతమై ఎందరి వీపులమీ6దనో (వ్రాలును. పిసినారిమీ/ద (కుమ్మరించే ఎగతాళి ప్రాణముతో ఉట్టిపడుచున్నది :

• పిసినివానియింట పీనుంగుపెడలిన - 779
• లోభివానిజంప లోకంబులోపల - 961 మాన్సరాని అవగుణము ఒక ల్యాటిన్‌ మహాకవి “ఒంటబుట్టిన గుణమును వాలములతో పొడిచి బయటకు లాగివేసినా, మరల వెంటనే అది లోపలజేరును.” అన్నట్లే దుష్టుని స్వభావము నిట్టు వర్షించుచున్నాడు: జ ఎవ్వరి గుణములను యేమన్న మానవు - 1300 న్‌ కొంకణంబు పోవ కుక్కసింహముగాదు, కాశిబోవ పంది గజముగాదు, వేరెజాతివాండు వి'ఫ్రడు గాండయా.... అధికారము అధికారములోనికి వచ్చిపాయ్యే పుల్చాయలంటే వేమన కంత గౌరవము లేదు. బహుళః ళు లోక్ష కవి నేనున

స్టానికముగా తటస్ట్రపడిన, పనిబాటలేకుండా తిరుగాడే ఒక తెలివి తక్కువ దద్దమ్మను మనసులో బెట్టుకొని (క్రిందిపద్యము వ్రాసినట్లున్నది :

• కోతిబట్టీ తెచ్చి కొత్తపుట్టముగట్టి (కొండపట్టముగట్టి) - 272 మూఢాచారము మూఢాంధ పూర్వాచార పరాయణత గూడ ఆయన విమర్శకు గురియైన విషయము -
• రాతి బసవనిగని రంగుగా మైొక్కుచు - 995 తెలియదనినవాడే తెలిసినవాడు (క్రిందినుడి, గ్రీకుమహర్షి సోక్రటీసు” వచనములను గమనమునకు దెచ్చుచున్నది - లోకవ్యాప్త సత్యము

(క్రింది రెండు పద్యములలోని నానుడులను తప్పక ఎత్తి చూపవలసి యున్నది. వీటియందలి భావములు, మన (ఆంగ్ర) దేశీయులు తమ ఒక్కరి సొమ్మేనని అపోహ కలిగి యుండగలరు, కాని ఇవి సర్వజనీనమైనవి, అందరు మతిమంతుల మస్తిష్కములలో పుట్టగలిగినవి. మత్తయి సువార్తలోని (క్రీస్తు ఆదేశములలో “నీ కుడిచేయి చేసినదానిని నీ ఎడమచేతికి తెలియనీయకు" అనినది క్రింది వేమనపద్యములో ప్రతిధ్వనించుచున్నది:

ఆ పతిని విడువరాదు పదివేలకైనను - 1038 పెట్టిచెప్పరాదు పేదకైన

ఇట్టే బైబిల్‌ నూతన నిబంధనలోని సామెతలలో - శత్రువు తలపై కూడ నిప్పు కణములు బెట్టరాదని చెప్పుచు, అట్టివానికి మేలే చేయవలెనను సూక్తిని - అట్లనే యీ వేమన పద్యము పలుకుచున్నది

• చంపందగినయట్టీ శత్రువు తనచేత - 343 (వివరణము జీవిత ప్రకరణమున)

సువర్షాక్షరములు ళం

ఇవి నిజంగా సువర్ధాక్షరములు! ఇవి మఠావరణములో బుట్టిన సత్యములు గావు; (శ్రామిక అకళంక ప్రజల ప్రేమ పూర్ణ హృదయ కుహరములనుండి వెలికుబికిన శాశ్ళత సత్యము లగుటచే పరమోత్కృష్టములగుచున్నవి. మానవ హృదయాంతరాళ పరీక్షకుడొకడు, లోక ప్రవక్తల

డేవిడ్‌ బార్‌ నెట్‌ (|

ఉపదేశములకు విలువగట్టను వాటిని తూచినయెడల, ఎందరో ఉన్నతులు ఎన్నియో మహేమో పేతాత్మలు యీ తెలంగాణా వినీత వినమ్ర కృషికునికంటి ఎంతో తక్కువగా తూగినట్టు తెలియగలదు. (1908 సంవత్సరము) లోక కవి ఛార్లెస్‌. ఇ. గోవర్‌ (గోవర్‌ (0.౯. 60౪6౧ ఇంగ్లండు, మిడిల్‌ సెక్సు మండలమునకు చెందినవాడు. తండ్రి ధామస్‌. ఈయన జానపదగేయ వాడ్మయప్రియుడు. 1864లో. మదరాసునందలి సైనిక బాల అనాధ “రణాలయమునకు కార్యదర్శిగాను, పారశాల ప్రిన్సిపాలుగాను నియమింప బడినాడు. 1868లో కలకత్తా రాయల్‌ ఏషియాటిక్‌ సొస్టైట్ర సభ్యుడైనాడు. కాని 1872లోనే దానిని వదలుకొనినాడు. మదరాసులో 2-9-1872 తేదీన దివ౦గతుడైనాడ్రు, గోర్‌ (బ్రతికియుండగా మనుజ శాస్త్రమున, జానపద సొహిత్యమున పండితుడుగా పరిగణింపబడు చుండినాడు. భారతదేశ విషయములపై యీయన చాల పుస్తకములు (వ్రాసినాడు. ఇటీవల గ్యోర్రు సిద్దాంతములు కొన్ని అనంగీకృతములైనవి.] తెలుగు భాషా వైశిష్టము

(ద్రావిడ భాషాకుటుంబమునక్తు జెందిన గొప్ప భాషలలో తెలుగు ఒక్కటే మృదుమధుర మైనదిగా నున్నది, తైల్పశ్వవార్రు పాలారు - మహానదులమధ్య నివసించువారు. తెలుగును (ప్రాచ్య ఇటాలియన్‌ అనుట ఎంతో సముచితముగనున్నది, క్రోినట్లు వాక్యములను, పదములను వంచ్చి, మార్చి ఉపయోగించుకొన్సుటల్రోన్సు, వైపుల్యము, సమగ్రతలోను ల్యాటినుతో పోల్చుటకు అర్ద కలిగియున్నది. ఇది మళయాళ మంత విరివిగా సంస్కృతీకరణమును పొందక పోయినను, టో శబ్దములను, సమాసములను ఉపయోగించుటక్తు అత్యంతము తగ్గి సంస్కృతమునకు

కంతటికి కారబ్వమ్సు సంధి సమాః గో సొధ్యమసుటే గాక సహ్యమై నూడ నున్నది.

. "ర సమాసము, వాక్యము లందలి పద(క్రమము, సాధారణ వ్యాకరణ రచనా సూత్రములు అన్నీ తెలుగునందు సంస స ట్లని; తెలుగు సంస్కృతము నుండ్తి వ ట్టి సు ననగ నడు! ఆట

పుట్టన దనుటల్రో ఎెట్టీ సందేహము గ్లాని లేదు. ళు లోక కవి వేమున

ఇంతే గాకుండా, తోడిభాషలు తమిళము, కన్నడము, తుళు మొదలగు వాటివలెనే తెలుగు ఆర్యభాష ఆ మహానదీ మూలమునందుండియే సంస్కృతము, (ద్రావిడ కుటుంబమునకు చెందిన భాషలు పుట్టి, ఆవల వేరై పాయలై నానాముఖముల పారుచున్నవి. కాని, ఈ కుటుంబములో యితర భాషాంగములకంటె తెనుగే నిజవంశానుగతమైన శక్తినంతా అట్టిపెట్టుకొనినది. అందుచేతనే భాషా సాంకర్యమునకు గూడ ఎక్కువ అనువై యున్నది. ఇట్టా సంస్కృత శబ్ద జాలమంతా తెనుగు అక్షరములతో తెనుగు వాజ్మయన్షేత్రములో పారి వెల్లువబెట్టి యున్నది.

తెనుగు అక్షరముల సౌలభ్యము

తెనుగు అక్షరములకు, ఏ అన్యభాషాక్షరములనైనను వ్రాయగలిగిన సౌలభ్యమున్నది. ఈ గుణమే యీ భాషకు ఎక్కువ అపకారమును గూడ చేసినది. సంస్కృత పదములు అతి సులభ సూక్ష్మముగ, ఎక్కువ హేరాళముగ అరువు తీసుకోబడినవి; చివరకు యీ చేబదులు వదలని అలవాటై పోయినది. అయితే, మలయాళములోవలె యీ బుణ స్వీకారము ఆ దేశిభాషా పదజాలమును నిర్మూలించలేదు గాని, సమష్టి శబ్దజాలము పెరిగి ఆంధ్రభాషావధూటి మోయలేనంత బరువై పోయినది.

(బ్రాహ్మణ ప్రాబల్యము అధిక్యత వ్యాపించే కొలది ఈ బుణ స్వీకారాభ్యాసము, దేశిభాషా స్వరూపమునే” పూర్తిగా మార్చివేసే ముప్పు తప్పక సంభవించియుండేదేగాని, ఈ లోపల యింగ్లీషువారు యీ దేశమును జయించి, యీ వ్యాపకమునకు అడ్డు తగిలినారు. ఇదే గొన జరుగకపోయి యుండినచో ఈ జాతీయ భాష స్వరూపమే పూర్తిగా మారిపోయి ఉండేది. ఇట్టు సంస్కృతమునకు, సజీవమై శక్తిమంతమై. బాగా చ చ్చుకొని పోగలిగే నైజం గలిగిన ఖగ్టీసు ప్రతిపక్షి అయినది. ఇక గరిడీలోకి దిగి, ఇంగ్లీషులో సంస్కృతము తలపడక్‌ తప్పినది గాటు. ఇంతేగాకుండా తెలుగుదేశంలో బ్రాహ్మణ (ప్రాబల్యమునకు లోడ లాయములు య చాలగలవు, బ్రాహ్మణులు శ్రీమంతమైన వాగర్త (త్రీర) ప్రాంతాలలోనే ఎరు వ షతముగొక

న జ ల వీరి సంబంధములేని ప్రదేశములలో + పల్లె లో పుట్టిన తెనుగుబుగ్గ సస దేశీయవాణిని ఎప్పుడూ [ప్రవహించుచు, దేశమందంతటౌ భాషాజీవమును ఊరించులు, వినాశమునుండి కాపొడుచున్నది.

విదేశీయులు - తెలుగు నాగరకలో కారము జరిగినది; ఇదే ఇంకొక కారణమువల్లి తెలుగు ప్రజ భాషకు పదిలం రర (ప్రయాణము చేసే విదేశీయులు నెరపిన స్వదేశ రాజ్యాక్రమణము! తెలుగు క్ల

యాత్రికునికి. శిథిలతగన్న ప్రాక్తన వైభవ చిహ్నములు అనేకములు పలుమారు కంటికి తగులుచుండును. గుల్లలు గుల్లలుగా కూలిపోయిన గుడులు, రూపరి పాడుబడిన పట్టణములు, తునాతునకలై పడియున్న కంబములు, అడుగడుగున కనుపించి, యిప్పుడు విస్కృతి గర్భములో మాటు మణగిపోయి ఉన్న ్రాచీనకాల వైభవమును (ప్రాభవమును, దాని అద్భుతైశ్యర్యగాథలను ఎలుగెత్తి చాటుచున్నవి. ఇట్టి నూర్గలో అమరావతి ఒకటి. కొన్ని ఏండ్లకు ముందు అనాగరకాంధకారమగ్నమై యుండిన గోన్‌డ్వానాో విశాల భూభాగము “అన్వేషింపబడనిది - యింకను శోధింపవలెను” అని చెప్పి వదలివేయబడినది. ఈ ప్రదేశము నిర్జనమై ని'స్పయోజకమై 'రూర సత్వావృతమై యుండినది. అయినప్పటికిని, ఆ పురాతనారణ్యముల మధ్య పర్వత శిఖరములకు మకుటాయమానమై వెలయుచున్న భూరి భూరుహముల (వ్రేళ్ళ అడుగున, (బ్రహ్మాండమైన పట్టణ శిథిలములు పాతినేయబడియున్నవి. ఆ నగరములొకప్పుడు అసంఖ్యాక జన కోలాహలముతో ముఖరితమై యుండినవి. తెనుగుల ప్రాచీన వైభవము

చరిత్రలు ఆ రాజ్యములు చేసినదానిని అంత ఎక్కువగా చెప్పుటలేదు. జయింపబడిన వారెవరో, వారి పతనమెట్టు సంభవించినదో చరిత్రలు తెలుపుటలేదు. కాని, భూగోళశాస్త్రము ఇందు ప్రవేశించి, వారి అధికార బాహువు లెంతవరకు అందిననో, వారి 'ప్రాభవము ఎంత లోతుకు దిగి ఆయా ప్రదేశములందు చిహ్నతమై యున్నదో బయటబెట్టి, ప్రాక్తన వైభవోదంతమును స్థిరీకరించుచున్నది. హిందూ దేశ తీర పరివేష్టిత విశాల సాగరాంతర సీమలన్నిటియందును తెనుగుజాతి అఖండ సామ్రాజ్య చిహ్నములు గాన్సించుచున్నవి. మలయా ద్వీపకల్పము నేలిన శ్రీంగులెవరు? తెలుగు లేక కళింగదేశమునుండి వలసపోయిన కళింగులుగాక వీరు మరెవరోగాదు. సుమత్రా, జావ, బాలి మొదలగు ఆసంఖ్యాద్వీపములలో, ఇంకను స్వర్గమునకు (ప్రాకియున్న ఆ భూరి దేవాలయ సముదాయమును ఎవరు నిర్మించినారు? ఇంకెవరు? తెలుగువారే? వీరు హిందూమహాసముద్ర ప్రాంతమున పశ్చిమ. ఫినీషియను* అంతటి సాహసొోపేతులు, బర్మా సయాం దేశములందు తెలుగు (ప్రజల పాదాంకములే ముద్రితములై యున్నవి. ఈ ఉదంతములను తెలుసుకొనుటకు మనము హిందూదేశ సీమలను వీడి బయటికి పోవలసిన అగత్యములేదు;10వ శతాబ్దమున రచియింపబడిన దశకుమార చరిత్ర

• (సంస్కృతము) దండికృతము-తెనుగువారి ఆంధ్ర సామ్రాజ్యమును గూర్చి ఉగ్గడించు చున్నది. వారు (ప్రచండ నావికాబలము కలిగినవారని, వారి భూరి యుద్ధనౌకలు అసంఖ్యాకములని, ఫు లోక్ష కవి వేనున

అందలి నావికులు వేనకువేలని వర్షించుచున్నది, ఈవిషయము బహుశః ఈ రచనకంటె ముందు కాలమునకు చెందినదిగా నుండవచ్చును. ఎట్లయినప్పటికిని తెలుగువారు సలిపిన ఆ గొప్పసాగ రాంతర విజయములు ఆతి ప్రాచీనము లైనవే! మైసూరు మొదలు కన్యాకుమారివరకు దక్షిణదేశ మందలి కవరై (బలిజ) వడకన్‌ (ఉత్తరాదివారు) రాజు మొదలగు కులముల వారు వలసబోయి ఆచట స్టిరవాస మేర్చరచుకొనిన తెలుగువారే, అచట వీరి సాంఘికోన్నతి భూస్టితి మొదలగునవి, వారు ఆ (ప్రాంతమును జయించి వశపరచుకొనిన దాని ఫలితమునే తెలుపుచున్నవి.టే తెనుగువారి రాజ్యాధికారము - పతనము

గొప్ప తెలుగు సామ్రాజ్యములలో విజయనగరము కడపటిది. 1399-1600 నడుమ ఆ సామ్రాజ్యాధికారము దక్షిణాపషథమున పరమోచ్చస్టితిని పొందియుండినది. దీనికి ముందు, (ప్రముఖమైన బేతాళ (బేలాల) వంశము వరంగల్లులో పాలనము నెరపినది. వీటికి ముందు కదంబ చాళుక్యుల చరిత్ర క్రీస్తుకు పూర్వము అస్ఫుట ప్రాచీన కాలములోనికి చొచ్చుకొనిపోయి ఉన్నది. ఫ్లిన్‌ కాలములోను, ఆయనకు యీ సంగతులు చెప్పిన విశ్యాసపాత్రులకు ముందును, నాగరక పూర్షమైన ఒక ప్రచండ ఆంధ్రరాజ్యము గంగాతటము మొదలు కావేరీ తీరమువరకు, బారత దేశ తూర్పు తీరమునంతా ఆక్రమించుకొని, తనకు ఎదురులేకుండ విలసిల్లినది. విజయనగర పతనానంతరము, వారన్‌ హేస్టింగ్సు నాయకత్వమున బ్రిటీషువారి రాజ్యాధికారము తల ఎత్తి తిరిగి శాంతి స్థిపరడునంతనరకు, తెనుగుజాతిని దురదృష్టము, ఆరాజకము, నిరాళ అఆలముకొనినవి, పాపం ఇదంతా ఆస్తంగత మహిమ!

మొగలులు పఠానులు మహార్యాష్టులు పీండారీలు (దోపీడి మూకలు) మైసూరువారు, నిజాములు వారి సుబేదారులు యితర రాజుల దండులు, సముద్ర తరంగములవలె ఒకదాని తర్వాత యింకొకటి యీ భాగ్యవంతమైన దేశముపై బడినవి. బహుశః దేశబాహుబలము వీరిని దిగనాడి విదేశీయులను చేపట్టినట్టున్నది. అందుచేతనే స్థానికులు కడుదుర్చలులై పై బడినవారిని కత్తెత్తి నిలువరించి దేశ రక్షణమును గావించుకోలేక పోయినారు. ఇదంతా నిజముకాకపోయినా, తెలుగు జాతిమాత్రం భూమిపై తుడిచివేయబడినది. పూర్వము, మధ్యధరా సముద్రతీరమున వెలసియుండిన $టైర్‌, కార్‌ధేజ్‌* పట్టణములకు బట్టిన వినాశమే వీరిదేశమునకు గూడ పట్టినది. ఒకప్పుడు ఒక మహత్తర నాగరకజాతి సంచరించిన ప్రాంతమును ఇప్పుడు బస్తరు ప్రదేశవాసులైన కిరాతుల కోలాహలముతో (ప్రకంపించి, పోయినవి. వచ్చిన రాజకీయదూతల గౌరవార్థము నరబలులే ఒసంగ బడుచుండినవి. అదీ అనాటి అభిరుచి!

ఛార్లెస్‌, ఇ. గోవర్‌ 4

భాషాస్థితి

ఈ మహావిధ్వంసమనములో (ప్రజాసాహిత్యము మనలేకపోయినది. 13వ శతాబ్దమునకు ముందుండిన తెలుగుపుస్తకమీ అరుదై పోయినది. తెనుగు మహాభారతము, నన్నయ వ్యాకరణము ఇప్పుడున్న స్టితిలో, 12వ శతాబ్దపు ముందు వెనుకలలో వ్రాయబడినవి. అవి గూడ (ప్రజాబాహుళ్యాభిప్రాయమునకు ప్రతినిధులు గావు; ఎందుకంటే అవన్నీ బ్రాహ్మణులచేత (బ్రాహ్మణులకొరకు వ్రాయబడినవి. ఈ విషయమునే క్యాంబెల్‌ విస్తరించి యిట్టనుచున్నాడు; “మహమ్మదీయుల ప్రతిపక్ష అసహనోత్సాహము (ప్రాచీనతరములైన తెలుగు (గ్రంథములను నామ మాత్రావశిష్టముగనే ఉండనిచ్చినది. ఇంతేగాకుండా, తెలంగాణమునందలి క్రింది మూడుజాతులు తమ భాషాసంస్కృతిని పరిత్యజించి, సాహిత్యమును శా(స్త్ర విద్యాశాఖల నన్నిటిని ఆ పవిత్ర వర్ణాధీనముగనే జేసివేసినవి, ఎన్నదగిన తెలుగు పుస్తకములలో (బ్రాహ్మణుడు రచింపనిది ఒక్క వసుచరిత్ర మాత్రమే.”

వేమన కవిత్వము

పైన జెప్పినదానిలో, చివరివాక్యము ఒక విషయమును వదలి వేసినది; అదే వేమనసంగతి, బ్రౌన్‌ ప్రకారము 16వ శతాబ్దములో కూర్చబడిన యీ రచనమే మనకు యిప్పటి చర్చనీయాంళము, వేమనపేరుతో (ప్రచారములోనున్న వేలాది జానపద పద్యములను, బహుళః ఆయన ఏరికూర్చిన వాడుగనే ఉండును; కాని, సాంతముగా వాటిని వ్రాసినవాడుగా నుండకపోవచ్చును. నైతికభావనలో తిరువళ్ళునరుకంటె చాల తక్కువ. కవితాశక్తిలో ఇంకను ఎక్కుడు దూరముగ వేమన ఉన్నను, ప్రజాబాహుళ్య భావములను, ఆదర్శములను వెల్లడించి వ్యాప్తికి దెచ్చుటలో చాల సహాయకారి అగుచున్నాడు. అంతకు ముందున్నవాటిని వేమన ఏరికూర్చగా తిరువళ్ళువర్‌ జాతీయ భాగదేయము సంస్కృతి అయినదానిని సృష్టించినాడు. వేమన వాటిని (వ్రాయకపోయినా, ఉన్నవాటిని సంపాదించినా, ఆ పద్యములు మాత్రం యిప్పుడు (ప్రజల నానుడులై నిలిచిపోయి ఉన్నవి. వాటిలో ఏ పద్యమునైనను, దేనికి అదిగానే, ఇతరవాటితో సంబంధము లేకుండానే ('ప్రయోగింపవచ్చును. వీటిలో చాల పరస్పరవిరుద్ధముగ నున్నవి. ఈ విషయమువలన వీటి నన్నిటిని వేమన వ్రాయలేదనే వాదము గట్టిబడుచున్నది. ఇప్పుడు మనకు తెలిసినంతవరకు, ఒకదాని కొకటి సంబంధములేని యీ పొడవైన పద్యముల గొలుసు ఒక్కటే అనాటి ప్రజాసాహిత్యమున మిగిలి యిప్పటివారికి దక్కిన మహత్తరనిధి. ఇది స్వచ్చమైన జాతీయరచన, గట్టి ఏకేశ్యరోపాసనా విధానము. పచ్చి మొరటుదనముతో నున్నను ప్రతిమాట ళు లోక కవి వేమన

ఉచితార్థముతో, భావముతో అనువైన చోట ఒప్పినట్లు ఉపయోగింపబడి యున్నది. ఇందు కౌతూహల జనకమైన అంశమేమంటే, ఈ పద్యములలో గత విషయములన్నియు ఏకశ్రుతితో, ఉన్నవి ఉన్నట్టుగా నినదించుచున్నవి. మలబారు తీరవాసులు ఒక్కరుదప్ప. మిగత (ద్రావిడ జాతులన్ని ఒకే సత్యమును చాటుచున్నవి. ఒకే దైవము నారాధించుచున్నవి. బ్రాహ్మణ ద్వేషమును సమానముగనే పంచుకొనుచున్నవి.

వేమన జీవితాంశములనుగురించి, ఆయన జననమరణములనుగూర్చి మనకు బొత్తిగా తెలియవు, ఇప్పుడున్న తెలుగు విద్వాంసులలో ఉన్నతోన్నతుడైన (బ్రౌన్‌, వేమన 16వ శతాబ్బమువాడని ఊహించుచున్నాడు. వేమనవి అని అనబడే పద్యముల భాషాస్వరూపమును బట్టి, అందు పేర్కోనబడిన స్థానిక స్థలాచారాదులను బట్టి బ్రౌన్‌ ఇట్టు ఊహించుచున్నాడుగాని, ఒకటి మాత్రం నిజం ఈ పద్యములు పలుమారు పలువురిచే సవరింపబడి, త్రిప్పి వ్రాయబడి, తికమక చేయబడియున్నవి. ఇక అందలి అధునాతన విషయములు (క్రొత్త వ్రాతగాని చేతగా నుండును. వేమన యింతకంటె చాల వెనుక కాలములో ఉండి (్రాసినట్టు నిరూపించే ప్రబల నిదర్శనములు కొన్నిగలవు.

నేమన కులశీలాదులు

మరికొన్ని సాదృళ్యములనుబట్టి. వేమన రచనను యిప్పుడున్న స్థితిలో 16వ శతాబ్దమునకు చెందినవని అనుకోవలసివచ్చినా, ఆయన దీనికి ముందెప్పుడో జీవించి యుండవలయునని సూచితమగుచున్నది. ముస్లిముల ప్రస్తావన లేకపోవడమునుబట్టి. వీటి శైలి, అందలి విషయములు 10వ శతాబ్ధమునకు ఆటు నిటు వెలసిన తమిళకవుల రచనలకు దగ్గరి పోలికలు కలిగి యుండుటనుబట్టీ, వేమన సరిలైన కాలము 12వ శతాబ్దమును దొటియుండ దనవచ్చును. కొన్ని పద్యములు ఆయన జంగముడని, వీరశైవ సిద్దాంతియని సూచించుచున్నవి. కాని యీ విషయమును గూడ యితర విధమున నిరూపించలేకున్నాము. ఇక ఆయన నేరుగా తానే చెప్పుకొనినది తాను వెలమకులమున, లేక కృషి జీవనముగా గలిగిన వారికి వుట్టినవాడననుటయే. తాను ఒక యోగిననిగూడ చెప్పుకొనుడున్నాడు. కాని, యీ మాటకు గూడ వ్యాఘాతము చాల పద్యములలో చూపట్టుచున్నది. వీటియందు వేమన యోగులను చేసిన పరిహాసము, ధ్యానమునకు సద్గుణములలో చాల హీనస్టితిని కల్పించుట మొదలగువాటిని పరామర్శించి చూచినచో ఆయన యోగికాడేమో అని అనిపించుచున్నది,

ఏమైనప్పటికిని, ఈ పద్యములందలి సత్యములు, నుడికారములు, యీ ప్రఖ్యాత కవికంటె

ఛార్లెస్‌. ఇ. గోవర్‌ గ్ర

పురాతనములై, అనేక శతాబ్బములుగా సామాన్య ప్రజాజీవనమున అవి తేలియాడుచునే యుండిన వనుటకు మాత్రం ఎట్టి సందేహముగాని ఉండజాలరు. బహుశః వేమన తన సొంతములను చాలవాటిని వీటిలో తప్పక కలిపివేసి యుండును, కాని, ఇప్పుడు వేమనపేర వ్యాప్తిలో నున్న సూక్తులలో సగమైనా ఆయన చూచియుండునా? ఆను సందేహము గట్టిగా ఏర్పడుచున్నది, ఈ పద్యములను సంపాదించి, వాటిని యింగ్లీషు అర్థమును గద్యమున వ్రాసిన సి.పి. (బ్రౌన్‌కు నే నెంతయు బుణపడియున్నాను. (బ్రౌన్‌ (ప్రచురించిన సంకలన మునుబట్టి, యింతటి 'ప్రధానములైన రచనలు యిట్టు ఛిన్నాభిన్నముగ ఎట్టుండగలవు? అన్న అనుమానముగూడ కలుగుచున్నది. వీటి నన్నిటిని శోధించి, విభాగించి యింతవరకు ఎవరుగాని ఏల [వ్రాయలేదో, అ కారణమును ఊహించ లేకున్నాను. ఈ మాత్రపు పని అయినా, మొన్న మొన్నటివరకు జరిగియుండలేదని మాత్రము చెప్పవచ్చును. పద్యములలో చేర్పులు ఇది యిట్టుండగా, అప్పటమైన సామెతలను వేమన సేకరించుటను, అవి ప్రజానురంజకము లగుటను గమనించిన అనుసరణగాండ్రు, తమ తమ (ప్రదేశములలో వ్యాప్తిలో నుండిన నానుడులను, సూక్తులను సంపాదించుటకు ్రోత్సాహితులై యుందురనుటకూడా సహజమే! ఇట్టు ఆనాడు ఆతి వ్యాప్తిలో నుండిన సామెతలు ఉల్లేఖింపబడి యుండును; దీనికి దోడు వేమనపద్యముల ఛందము అతి సుభమైనది. ఇది నకలు (వ్రాతగాండ్ర పనిని సుకరము చేసినది. కాబట్టే ఇప్పటి వేమన పద్య పరంపర, జానపదసూక్తులను ఛందోబద్దముచేసి ఒకే అచ్చులో బోసి తీర్చిన విధముగా గాన్పించుచున్నది. అదంతా కలగలుపు కదంబమైపోయి ఉన్నది. ఇంతమాత్రాన యీ రచనలవిలువ ఏమాత్రమును తరుగక పోవుటేగాక, ప్రజాద్రీతిగల గుణముచే అది పెరుగుచునే ఉన్నది; దీనివలన మన ఉపయోగమునకు వాటికి కొరత ఏర్పడుట లేదు. వేమన పద్యములు 2000 లకు పైబడుచున్న వనుచున్నారు.వీటికి ఒక (క్రమపద్దతి లేదు; అన్నీ కలగలుపుగా నున్నవి. ఒక్కొక్క పద్యము ఒక్కొక్క కార్డుమీద [వ్రాసి అన్నిటిని ఎగగులిపి ఒక సంచిలో దురిగినట్టు చిల్లాపల్లాగా నున్నవి, ఆ తర్వాత చేతికి తగిలిన కార్డును ఆ సంచిలో నుంచి తీసి, తీసిన దానిని తీసినట్టుగా ఒక దారమునకు (గ్రుచ్చినట్టు, ఒక ఆకుల తోరణముగా నున్నది. వేమన పద్యావళి క్రమము, ఇప్పుడున్న సంకలన పద్దతులు విషయానుగుణముగ వళ్లీకరణమై యున్నను, మొదట ఉద్దేశింపబడిన రీతిగా యివి లేవని మాత్రం తెలిసికోవలెను. (1871వ సంవత్సరము) ళు లోక కవి వేమున

తన యుగ పురోగామి

[బవర్సు 118౧౧/ 80/65 1874 ప్రాంతాన తెనుగుదేశములో పాఠశాలల పర్యవేక్షణాధి కారిగా (ఇన్‌స్పెక్టర్‌ ఆఫ్‌ స్కూలు) పని చేసినాడు. వ్యూక్‌డొనాల్డ్‌ యాజమాన్యమున, అప్పుడు మదరాసు రాజధానిలోని ఇంగ్లీషు తెలుగు తమిళ పాఠశాలలోని పార్యపుస్తకములను పరిశీలించి మార్పులు సూచించమని ఒక సంఘము నియమింపబడినది. ఆ సంఘమునకు, తెలుగు పార్య (గ్రంథములను గురించి బవర్సు తన నివేదికను అందజేసినాడు. ఇతడు "వేమన తనకాలమున కంటె ఎంతో ముందు నడచిన ఉదారుడ”ని ఆయన నిర్మలాసక్తిని, సత్యనిరతిని కొనియాడినాడు. కాని, హిందువుల ముఢాచారములను విమర్శించుట నిచ్చపడక, పాఠశాల పుస్తకములలో వేమన పద్యములను తీసివేయమని ఆలోచన చెప్పినాడు. ఆ నివేదిక భాగమిది:)

వేమన పద్యములపై అసమ్మతి

ఇక తెలుగు పుస్తకముల విషయమునకు వచ్చినచో ఒక విషయము పట్ట హిందూ ఉపాధ్యాయులలో సర్వసాధారణమైన వైముఖ్యము ఏకకంఠముగ బలుకుచున్నది - అదే మూడవ తరగతికి నిర్ణయింపబడిన వేమన పద్యభాగము. ఇందు భాషలోగాని, శైలిలోగాని కవితాగుణము ఏమాత్రమును లేదు. ఇంతేగాక ఆది మూడవ తరగతికి అతి సులభముగ గూడ నున్నది. కాని వీటిపై ముఖ్యమైన ఆక్షేపణ యిది: హిందూ ఆచారములు, మతసిద్ధాంతములపట్ట ఈ పద్యములు గావించిన గర్హణము సహింపరానిది; ఇంకను కొన్ని పద్యములలో యిమిడియున్న దూహ్య సత్యములను ఉపాధ్యాయులు బోధింపలేక పోవుచున్నారు. ఈ ప్రాంతములో ఒక పెద్ద పాఠశాల (ప్రధానోపాధ్యాయుడు = వివేకి మదరాసు విశ్చవిద్యాలయ పట్టభద్రుడు - “మొట్టమొదట యీ పుస్తకము (క్రైస్తవ మిషనరీల (ప్రోద్చలమువల్ల నిర్ణయింపబడిన” దని చెప్పుచు “ఇందు హిందూబుద్దికి కేవలము ప్రతికూలములైన భావములతో నిండిన పద్యములున్నవి; వీటిమూలాన, హిందూ విద్యార్థులకు శక్రైస్తవములోనికి కలుపుకొనే ప్రయత్నముతోనే ప్రభుత్వము యీ పద్యములను (ప్రవేశ పెట్టినది అనిన అభిప్రాయము ఆంతటా వ్యాపించియున్నది” అని, దాచుకోకుండా చెప్పినాడు. -ఈ పుస్తకముపట్ల బ్రాహ్మాణులకుగల ద్వేషమును ప్రతివాడు అర్ధము చేసుకోగలడు. అందులో అధమము నూటికి ఎనబైమంది ఉపాధ్యాయులు బ్రాహ్మణులన్న సంగతి జ్ఞప్రియందుంచు కొనవలసి యున్నది. వేమన రచనలలో ఎక్కుగానున్న మంచిభాగములపట్ట నాకు యిష్టమున్నను. పాఠ్య(గ్రంథముగా దానిని తీసివేయవలె ననుటే నా స్వాభి'ప్రాయము.

హెన్టీ బవర్స్‌ (0

పూర్వాఛారపరాయణులైన హిందువులు తమ మతముపట్ల వ్యాపించియున్న జనప్రవాదములను, అక్షేషణలను బోధించుటను, నిరోధించుటకు, వారికి ప్రస్ఫుటమైన హక్కుగలదు. ఇంగ్లండులో జాతీయపాఠశాలలందు. క్రైస్తవమత భిన్న భావములను ప్రవేశ పెట్టినచో (పార్యభాగ రూపమున) అచట మతస్వాములు అక్షేపించి నిరోధించునట్టిదే యీ వ్యతిరేకత గూడ. ప్రాబల్యముగల సంఘ సంస్కారి కవిగా వేమన ఏమంత పెద్దవాడు గాదు. ఆయనశైలి ఎక్కువగా (గ్రామ్యమే; ఛందోలోపములు ఎక్కువ, విషయము మాత్రము ఒక్కొక్కప్పుడు గురుత్వమును దాల్చి ఆకృత్రిమ కటుభాషణము లతో నిండియుండును. ఒక ఐరోపీయుని దృష్టిలో వేమన తన కాలమునకంటె ఎంతోముందు నడచిన ఉదారుడుగా కాన్పించును. ఆ అభిప్రాయములే గాక, వాటిని ప్రచారములోనికి దెచ్చుటలో ఆయన చూపు విశ్వాసానురక్తి సత్యశీలములుగూడ ఆయనను పురోగామి చేయుచున్నది. ఇట్టి శక్తిమంతుడైన ఉత్సాహి, సంఘసంస్కర్త రచన పూర్వాచారపరాయణులైన హిందువులకు, మనతో సమానముగ నచ్చుననుటకు ఎన్నటికిని ఆస్కారము లేనిది. ఈ ఏరిన పద్యములలో, వేమన హీందూమతముపై (ప్రయోగించిన కరోర తమ దూషణము లుండుట గూడ జరిగినవి, వీటిలో సగానికిపై న నిందాగర్భములు, ఇంతేగాకుండ, బాలురకు పనికిరాని విషయములతో నిండిన పద్యములు పాఠ్యగ్రంథములలో చాలగలవు, ఇందు చాలవాటిలో వేదాంత విషయములు మరికొన్నింట మర్శజ్ఞాన విషయములు గలవు. కొన్ని అర్థమేకావు; అందుచేతయివి బాలురకు అనువైనవిగావు. ఒక్కటి చూడండి;

• మాటలాడుటొకటి మనసులో నొక్కటి - 299 ఈ క్రింది పద్యమువంటివి, పిల్లథాయలకు చెప్పుటకు యోగ్యముగొనివి చాలగలవు :
• గురువునకు పుచ్చకూరైన నివ్వరు - 24 ఇందు మా అభిప్రాయమేమంటే, వీటిని తీసివేసి, వీటి స్థానములో ఎక్కువగా, మంచి తెలుగు శతకములనుండి పద్యములను ఏరి పాఠ్యగ్రంథములందు చేర్చవలెను. ఇంగ్లీషు కవుల “శతకము” లేక పూలదండలువలె 'ముక్తకాలు నుండే విడివిడి పద్యములే వేమన శతకములు, వేమన 5 లోక కవి వేమున

వ్రాసిన అనేక పద్యములలో అక్షేపణలేనివి కొన్నిగలవు. అవేచాలును వేమన కవితా గుణమును (ప్రకటించుటకు ! వీటికి బంతికి ఒక రూపాయయిశ్చి కొనిన చాలును. (1874వ సంవత్సరము) ఎ.డి.బి. గ్రిబిల్‌ కడప డిస్టిక్టు మ్యాన్యుయల్‌

[1857 సంవత్సరమున - శిపాయి తిరుగుబాటు సంవత్సరమున - గ్రిబిల్‌ గారిచే (3.0.8.

6౦౦16) కడపజిల్లా మ్యాన్యుయల్‌లో వేమన (ప్రస్తావన యిట్లు చేయబడి ఉన్నది.] నూతన మతప్రవక్త

కదిరి తాలూకాలో ఒక నూతనప్రవక్త జాడలు కొన్ని నాకు దొరికినవి. బ్రిటీషువారు ఈ జిల్లాను ఆక్రమించుకొనుటకు కొంత కాలమునకు ముందు, వేమన అనే కాపు, తన్నుతాను ఒక గురుపీరమున అధిష్టించుకొనినాడు. ఆయనను (బ్రాహ్మణులు గుర్తించక పోవుటేగాక, మీదు మిక్కిలి వెలివేసినారు. కాని ప్రజలు ఆయననుగూర్చి యిప్పటికిని గౌరవభావముతో, గురుభావ ముతో మాట్టాడుచున్నారు. ఆయనకు ఒక పరమపురుషుడు ప్రత్యక్షమై సప్తసూత్రములను 'ప్రసాదించినట్టు చెప్పుకొనినాడు. అవే ఆయన మతబోధలకు మూలసూత్రములైనవి. (జీవిత ప్రకరణంలో చూచునది)

యోగసమాధి

ఈ దేశములో సామాన్యముగా బోధింపబడుచున్న మత విధానముకంటె, ఉన్నతమైన నైతిక ధర్మమును నెలకొల్పవలెనని వేమన ఈ ధర్మసూత్రములు ఉద్దేశించినట్టున్నది. ఈయనను గురించి అనేక గాథలు ప్రచారములో నున్నవి. ఒకనాడు ఇరుగుపారుగువారితో తాను యోగ సమాధిలో ప్రవేశించుచున్నాని చెప్పి, అట్లే మూడునాళ్లపాటు యోగనిద్రపోయి మేల్కాంచినాడు. స్మారకమునకు రాగానే, తాను యీ సమాధికాలములో స్వర్గములో ఉండినట్టును, అచట కొందరు దేవతలు తనకు అద్వెతమతోపదేశము చేసినట్టును చెప్పినాడు.

దిసమొల

ఆయనలో ఒక విశేషమేమిటంటే ఎప్పుడూ దిసమొలతో తిరిగేవాడు. ఒకప్పుడు రెండెద్దులు పోట్టాడుకొనుచుండగా, వాటి తగవును అపి, వేరుచేయబోగా, తాను కట్టుకొనియుండిన మొలపంచ ఊడి క్రిందబడి పోయినది. అది మొదలు ఆయన మరల గుడ్డకట్టుకొనక బిత్తలిగానే ఉండిపోయినాడు,.

ఎడి.బి.గ్రిబిల్‌ ం

చుహెవములు - ఆలయములు ఈ విచిత్రవ్యక్తి ఒక చచ్చినకుక్క ఒంటినుండి పిడికెడు చీడ పురుగులు లాగి తీసికొని, నోటబోసికొని, వాటిని బియ్యపుగింజలుగా మార్చి బయటకి ఉమ్మి వేసినాడట! ఇక యిట్టి ప్రవక్తను (బ్రాహ్మణులు నిరాకరించి ఆంక్షబెట్టినారనుటలో విశేషములేదు. కటారపల్టెలో ఆయన సమాధిమీద ఒకగుడి కట్టబడియున్నది. కొంతకాలమునకు చక్తుబపురద్య వివాదములు ఏర్పడగా చీలికలేర్పడి, కొందరు నల్లచెజువు (గ్రామములోను, మరికొందరు కొండకామెర్లలోను చేరి అక్కడ రెండు వేమనాలయములను నిరి శంచుకొని యీ యోగిని సేవించుకొనుచున్నారు. ఏటేటా కటార పల్లెలో వేమన తిరునాళ్లు ఆతి వైభవముగా జరుగుచున్నవి, అచట వేలాది (ప్రజలు మూగుచున్నారు, కాని అచటకి (బ్రాహ్మణులుమాత్రం రారు. శూద్రులకు కటారపల్లి ఒక పవిత్రక్షేత్రము. నల్లచెజువులో ఏటేటా ఏ(ప్రైల్‌నెలతో జరిగే వేమనోత్సవమునుగూడ యీ మ్యాన్యుయల్‌ వర్షించుచున్నది. ఇది కుగ్రామమైనను అధమం ప్రజలు 2000 లకు పైన వత్తురు. (1875లో వ్రాసినది.) శ్షస్ర్రా...లోక కవి వేమన

గ్రీర్‌సన్‌

(సర్‌ గ్రీర్‌సన్‌ (1651-1942) వివిధపాహిత్యశాఖలలో బహుముఖపాండిత్యము, విశేషప్రజ్ఞ

గలవాడు. ఈయన 1873 లో ఇండియన్‌ సీవిల్‌ సర్వీసు (ఉద్యోగము)లో చేరి, 1903

ఉద్యోగవిరమణమును గావించినాడు. అనేక భారతీయభాషల పరిజ్ఞానము కలిగిన

యీయన భారతదేశ భాషాసమ(గ్రసమీక్ష కార్యమున (1108921580 52%ల/ 01

11612. నియమితుడై, సిర స్థాయియైన పనిజేసి పేర్గాంచినాడు. వీఠి యాజమున్యమున

'సేకరింపబడి, రచింపబడి, ముద్రింపబడిన పెద్ధపుస్తకములు, భారతదేశ భాషావిషయికమైన

విపులవిషయ కోశములు.]

వేమన ఆంధ్రప్రజాబాహుళ్యమున ఎంత సంస్తవనీయుడై గౌరవింపబడినాడో సర్‌ బార్జి

అబ్రహాం (గ్రీర్‌సన్‌ మాటలే సాక్షీభూతములు: “వేమన నేటి తెలుగు కవులందరిలోను ఎక్కువ 'ప్రజాఖిమానమును పొందిన వాడు. ఇప్పుడు వాడుకలో నున్న ఏ చాటువకుగాని. సామెతకుగాని, అర్హపూర్షమైన నీతి సూత్రమునక్షుగాని. వేమన కరృృత్వము అంటకట్టబడనిదే లేదు.” ఈ వాక్యములు, “భారతసా(మ్రాజ్యమున దేశభాషాసాహిత్యము” అను [గ్రంథభాగమున (/602012 షలాడగుంక 11 కం 106120 240గల) వ్రాయబడియున్నవి, ఈ పుస్తకము “ఇంపీరియల్‌ గజెటీర్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా” అను బృహ్గంథమునకు అవతారిక భాగము.

సరియైన విధమున వేమన గుణవిశేషములను చిత్రించినచో ఆయన. కవితా పౌభాగ్యము రచనాళక్తులవల్లనేగాక, మానవాళిపై ఆయన చల్లిన (ప్రేమరసము వల్లను సర్వప్రపంచ హృదయమును లోబరచుకోగలడు. ఆయన కోపము, నింద, అవహేళనము, అసూయా 'ప్రేరకములు గావు. పొరపాటుబడుచున్న మానవుల ధోరణిపట్ట ఆయనకు కలిగిన ఆవేదనమే ఈ రూపమున బయటపడినది. మానవుడు ఈ లోపము నన్నిటిని పోకార్చుకొన వలెననియే ఆయన స్పచ్చకాంక్ష. మానవుడు సగౌరవముగా, ఈ భూమిలో తల ఎత్తుకొని తిరిగి స్తతంత్రముగ మనపలయుననియే ఆయన వాంఛ. మానవస్వాతంత్ర్యము, సమానత్వము, ప్రతిష్టను ఆకాంక్షించే (ప్రపంచ దార్శనిక మహాకవులలో వేమన సర్వోత్తముడు.

ఇంతటి మహాపురుషుని జీవిత విశేషములు పురాణగాథల అంకమున నిదురించు చుండుట విచారకరము, చరిత్ర రచయితలు ఒకరు చెప్పినది ఇంకొకరు చెప్పక విషయమును గచ్చపొదచేసి యున్నారు. అయినప్పటకిని వేమన శాళ్ళత చారిత్రక మహాపురుషుడు.

గ్రీర్‌సన్‌ న

11.మనవారి ప్రశంసలు డాక్టర్‌ సర్‌ కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి లె ద య రామకృష్ణపరమహంస పూర్వకనిరూపమే వేమన

(వేమనను తెనుగువారు మరచియుండిన దినాలలో కట్టమంచివారు, 1914లో తమ “కవిత్వ తత్మ్యవిచారము"లో వేమనను పెద్దజేసి, తెనుగులో ఆయనను మించిన కవియే లేడు పొమ్మన్నాడు. అదే (ప్రతిపక్షులకు వాకట్టు అయినది. రెడ్డిగారు తమ నిర్యాణమునకు కొంతముందు 1950లో ఈ ఇంగ్లీషు వ్యాసమును ఆకాశవాణి ప్రసారములో చదివినారు.]

భౌగోళిక విభాగములు - కావ్యరీతులు

వేమన పశ్చిమాం'భ్రకవి. అది పర్వతప్రాంతము, సాగరతీర ప్రాంతము కంటె నిందు ఉత్తరదేశ 'ప్రాబల్యము చొచ్చుకొనట కొంత తక్కువ. కావున ఆర్యీకరణమునందును కొంత వెనుకబడి, తన మాంసల శక్తిపూర్ణ భావములను, చైతన్యమును చాలవజకు కాపాడుకొని నిలుపుకొనినది. ఆర్యసంస్కృతి సర్కారులలో నలముకొని నంతగా నిచట (ప్రాకలేదు. భూగోళశాస్తము దేశచరిత్ర కంటె కొంత ముదుసలి. జాతిలక్షణ నిర్ణయగుణమున ఇంకను ఎంతయో బలవత్తరమైనది. ఆంధ్రదేశమందలి యీ రెండు నైసర్గిక విభాగములందలి యథార్థ విభేదములకు హేతువు భౌగోళికస్థితి, దాని కనుగుణములైన పరిణామములు మాత్రమే. పశ్చిమాంధ్రము కొండలనేల; అది బీదదేశము, బీదలైనను ప్రజలు కృత్రిమ మెజుగని దృఢగాత్రులు. నదులేగాక రాజుల దొడులుగూడ పరమటి నుండి తూర్చుకే నడచినవి. ఆ దేశము దుర్గమమై ప్రవేశాక్రమణాదులకు అనువున కొఅతవడియుండు కారణమున, బయటివారు దీనితోడి సంబంధమును కలిగించు కొనుటకు ప్రలోభకారణములును తక్కువైయుండినవి; ఎందులకన, యీ, రాగి, జొన్నచేలలో, వారు పొందగలిగిన లాభముగూడ అంతమాటత్రమె. కాని, ఆ బీద ప్రజలు హృత్పూర్వక ఉదార అతిథ్యోత్సాహమున మాత్రము బీదలుకారు. పోల్చి చెప్పవలసినచో, ఇట్టయ్యు ఆ ప్రాంతము తూర్చునాటినుండి వేరుచేయబడి, దాని కంటె ఒంటరియై తనుకుతానుగ ఎదిగినది; దాని సాహిత్యమునగూడ అనుకరణములు తగ్గి, స్వతంత్రకల్పనా ప్రాగల్బ్యము ఎచ్చినది. అందుచేతనే అనువాదములు, కావ్యవస్తు స్వీకారములు అరుదైనవి. స్వయం(ప్రభవమైన భావము, అనుభూతి చిక్కనైనవి. పాండిత్యప్రదర్శముపట్ల మక్కువతగ్గి: జానపదసాహిత్యము తట్టు మనసు మొగ్గినది. ఉ్రి..లోక కవ వేమన

ఈ కావ్యరీతులు సరళస్వభావులు, కృత్రిమ నాగరకతా వ్యామోహితులుగాని పల్లెనాటి ప్రజల తలంపులను సూటిగా తాకి, ఆనందమును గూర్చినవి. అయ్యది ద్విపద యక్షగానముల భూమి అని నా అభిప్రాయంబ, వీటి యన్నిటికంటెను మిన్నగ, మతగురువుల అధికారము, కులముల ఆధిక్యము, కర్మక్రతువులే ప్రాణమైన వైదికమతముమీదనే తిరుగబడి, దండెత్తిన భూమి అది! మర్మభేదకమును, తీక్షమును. సూత్రప్రాయమును అయిన భావవ్యక్తీకరణ విధానమున ఆచారోత్తముడైన వేమన పద్యములవలన నిదంతయు నిరూపితమగుచున్నది. దక్షిణభారతమున రూపాందిన జీవితవిధాన విమర్శకులలో వేమన ఉన్నతోన్నతుడు. ఇంతటివాడు ఇంకొకండు పొతులూరు వీరబ్రహ్మము. పార్వతేయులు = సాగరులు

నేను పార్వతేయభూమి యని పేరిడిన పశ్చిమాంధ్రము వేమనను కనిపెంచగా సాగర (ప్రాంతము కుమారిలభట్టును” తిక్కనను కడుపారగనినది. ఫిలిప్పీనులు మొదలగు ('ప్రాచ్యద్వీపములలో, మన వాణిజ్యసామ్రాజ్యమును నెలకొల్పి స్థావరముల నేర్చజచిన మహోద్యమునకు జన్మష్టానము ఆయినదియు ఈ ప్రాచ్యతీర ప్రాంతమ. ఇక ఆజంతాగుహలనుే మలచి తీరులు తీర్చిదిద్దిన ఆంధ్రశిల్పమే పార్వతేయుల [ప్రాంతమునగూడ పాదుకొల్పబడినది, వేమనపద్యములలోవలెనే చిత్తాకర్జకగుణము ఈ శిల్పములందును నైజముగ సరళముగ సూటిగా చైతన్యశక్తితో హృదయము నంటుకొనుచున్నది.

వేమన అగాధభావపూర్జుడు

పుట్టుకతో వేమన పల్లెటూరువాడు. కులమునే పరిత్యజించిన వానికులమునే చెప్పవలసివచ్చిన, అతడు ఒక రెడ్డి ఏ విధముగ పరికించినను అతడు విద్యావంతుడుగాడు; ఇక పండితుడే కాదననేల? కాని ఆగాధభావపూర్ణుడు. జీవిత లౌకిక పాఠలౌకిక విషయములలో లోతుగా జొచ్చుకొని పోగలిగిన సహజజ్ఞానమును ప్రతిబింబింప క్షయగలిగిన బుద్దివైభవము ఆతడిసొమ్ము ఆయన కవిత్వము స్వచ్చమై పుట్టి, ఆవలగూడ కలుషితముగాని బుగ్గవంకవంటిది, అది స్వయంసంభవము, ముక్తసరిలైైన మూడుబంతులలో పద్యభావమునంతయు నిముడును. చతురోక్తికి సంక్షేపమే ఆత్మయగునేని ప్రపంచమున వేమనకు మించిన చతురవచోనిధి నర్మవేది ఇంకొక డుండియుండలేదు. ఆయన ఉపమానములు రూపకములు, అన్నియు పొలములు పుట్టలు పల్లెలు - వీటి వాతావరణము నుండియే చేపట్టుబడినవి, ఆయన ప్రకృతి ప్రియుడైన సహజకవి, ఆయన గాఢ సహజజ్ఞానము లౌకిక పారలౌకిక జీవితసమస్యలలోనికి కడుదూరము

కమం

చొచ్చుకొనిపోయి యున్నవని ఇంతకుముందే చెప్పియున్నాడ; ఆ రెండును ఒకటియ. విషయలంపటులై, నీచానుభవములలో మునిగి ప్రాకులాడుచుండియు, తమ మానసములు ఆథ్యాత్మిక వాసనాయత్తములని నటించిన వంచకులను వేషధారులనే అతడు నిందించుట. వేమన విమర్శనము మానవుడు సాధింపవలసిన పరమగమ్యము జననమరణ చ(క్రమునుండి జీవాత్మను విడిపించి, సర్వవ్యాపకుడ్డైన ఆ పరమాత్మయందు విలీనము బొందించుటయ అని వేమన చెప్పును. ఇది హిందూమతమునకు మూలధర్మము. పట్టుకొమ్మ. క్రైవల్యమనినను మోక్షమనినను భేదములేనివి. ఇదియ ఎజుకబొందినవాడు. సాధించవలసిన ప్రయోజనము. ఇక నీవు భౌతికవాసనాబద్దుడవై, మర్ష్యలోకమునకే ఆంటపెట్టుకొనియు౦డిన యీ స్టితిని పడయజాలవు. ఈ బంధము విషయ లౌల్యములోనికి వేరుబారియున్నది. ఈ విషయాదీనత కామలోభమాత్సర్యములను బయటబెట్టుటేగాక, అహంకారమును పెంచును. ఇది అవలేపమును రూపొందించి స్వార్థమును అన్నిటికంటె పైనబెట్టుట అనుట. ఒక మానవుని ఇంకొక మానవుని వేరుజీసి, ఒకనికంటె తాను వేరని అధికుడని భావించు తలప్పుగాని సంస్థగాని అహంకారరూపములు; స్వార్ధ(ప్రేమ, స్యోత్కర్షగూడ అహంకారరూపములే. ఇవి, ఆ పరమశక్తిలో ఆ శాశ్వతానందములో నీవు విలీనమైపోవు అవకాశములకు ప్రతిబంధకములు. తదనుగుణముగనే వేమన, తన కాలమునందు వ్యాస్తేలో నుండిన, శైవము వైష్ణవము లింగాయతము బౌద్ధము మొదలగు వివిధమతములను నిర్దాక్షిణ్యతర్కముతో ఎదిరించుచున్నాడు. ఎందులకన, ఈ ప్రతి మతానుయాయుడును, తాను ఇతరులకుంటె భిన్నుడని (శ్రేష్టుడని భావించుకొనుచున్నవాడు. ఇంతేగాక, ఈ అధిక్యత, ఈ ఉత్కృష్టత, యథార్థమైన యోగ్యత, సద్గుణ సంపత్తిపై ఆధారపడియుండుటలేదు. ఆటోపము, బాహ్యాచారములు, మూఢవిశ్వాసాశ్రయములు; కపటవంచన, అనుష్వానము, ప్రతీకపూజ మొదలగువాటిపై యీ గొప్పతనము నెలకొని, ఆత్మోన్నతికిమారు దాని పతనమునకే తోడ్పడుచున్నది. ఈ గురువులు - ఆచార్యులాలో పలువురు ఉన్నతులేగాని ఉత్తములుగారు. పరాత్పరుడు సర్వత్ర సర్వకాలములందు వ్యాపించియుండువాడగుచు, అవతార మెత్తున నుటలో సత్యములేదని, ఇక మన కొఅకుగా ఆయన ్రత్యేకజన్మములెత్తుట అర్హములేనిమాట అని వేమన నిర్వచనము, మంగా లోక కవి వేమన

వేమన హాస్యము

వేమన భాషాళైలి నిష్టరము, మర్మభేదకము; ఆ వ్రాత, మృదులనిందోక్తి, మెత్తటివ్యాజము, మధుర హాస్యములమధ్య నడయాడుచుండును, చతురహాస్యము ఆయన (ప్రత్యేక లక్షణము. వేదాంతపరముగా ఆయన వాదించడుగాని, పుండుపడునట్టుగా గట్టీగా మానవుని మోదును, 'ప్రతిపక్షి కీర్తహిన బాహ్యాటోపములను బట్టబయలుచేసి, వెక్కిరింతలకు ఎగతాళులకు పాల్పడజేయును, .

ఆ పరాసు మేధావి వాల్టేరో మూఢాచారములను ఎదుర్కొనునప్పుడు, వాదసరణి నిష్పయోజనమని. అది హేతువులకు వళముగానిదని ఒక మహత్తర సూత్రమును (ప్రతిపాదించియున్నాడు; చులకనజేసి కోడిగము పట్టించి దానిని నవ్వులపాల్దేయవలయు. ఆదియ ఎక్కుడు ఫలప్రదము. వాల్టేర్‌ చతురోక్తితుల్యమైనది ఈ క్రింది వేమన పద్యము ఆయన అవతారముల నమ్మమికి ఇది ప్రబలతార్కాణము :

కనకమృగము భవిని - 215

తరుణి అను వ్యాజోక్తిని గుర్తింపుడు! తరుణి అనగా సౌందర్యము నిండు వెల్సువబెట్టిన ఎల[ప్రాయములో నున్న మగువ. అది జరాకృళమైన ఒక పుణ్యస్త్రీయై యుండిన నొక లెక్కలో నిది కాకయుండెడిది. ఇక ఒక దేవుడు, యౌవనవతి రూపవతిర్లైన అబలను విడనాడి, కాంచనలోభముతో ఒకజింకను పెన్నాడుటను ఊహించుకొనుడు.

పలువురు యజ్ఞయాగాది క్రతువు లాచరించి, పామరజనమును ఒప్పించి, దాని మూలముగ దమకొక యాధ్యాత్మికోన్నతి ప్రాప్తించినదని చెప్పుకొందురు. ఇక సర్వులకు దెలిసినవిషయమిది; యజ్ఞమును (ప్రారంభించుటకు ముందు యజమాని శ్లారము చేయించుకొని నీట మునుగవలసియున్నది. ఇచట (ప్రభాభాసితమైన వేమన చలోక్తి మెరుపుతీగవలె తాకుచున్నది:

సకలయజ్ఞములకు సకలతీర్థములును - 117 సమత్వదృష్టి - సత్రృవర్తనము

పుట్టుకతో కల్పింపబచడిన సాంఘిక వ్యత్యాసములు, విభాగములు, విభ్రంశములు - మొదలగు యనిష్టములు, సాధారణముగా జెప్పవలయు ననిన రెండు కారణములచే దూషితము

కట్టమంచి గ్ర

లగుచున్నవి; మొదటిది: నైతికసూత్రానుగుణముగనివి యన్యాయము లగుట; రెండవది - 'ప్రజాబాహుళ్యోపయుక్త దృష్టితో వెలితియగుట. ఈ విభేదములు సంఘమును దుర్చలపణచి, చివరకు వినాశనమునకో, లేక బలాధిక్యతగల అన్యప్రబలళక్తులకు లొంగిపోవుటకో దారి తీయుచున్నవి. వేమన యీ దూషణముపై మజియొక 'ప్రయోగమును జేయుచున్నాడు. ఈ విభాగములు పైవారిలో (ప్రగల్భమును, (క్రిందివారిలో కించను పుట్టించును. ఇవి రెండును అఆత్మవిమోచనమునకు విరోధములు సామాన్యముగా చాల మతములందును సంఘములోను ఒక వ్యక్తీ ప్రవర్తన మెట్టున్నను, ఆ వ్యక్తి మోక్షమును పొందవచ్చును, అనిన యభిప్రాయము (ప్రబలియున్నది. కాని, వేమన 'నీవు మరణానంతరము ఆ విశ్శశక్రిలో సంలీనము కావలయునని యభిలషించుచో, మొట్టమొదట, నీవు బ్రతికియుండగనే సర్వమానవత్వములో కలిసిపో వలయు'నని యెలుగెత్తి ప్రవచించి, ఆమరక్రీర్తిని పొందినాడు. ఈ యత్యుదాత్తభావమును వేమన ఈ పద్యములో చెప్పుచున్నాడు. ఉర్విజనులకెల్ల నొక్క కంచముబెట్టి-210

సర్వమానవ పౌందర్యభావముతో నొకరికొకరికి భేదములేకుండ నొకే కంచములో గుడుచుట అను అభిప్రాయము వేమన ఇస్టామునుండి (గ్రహించినాడేమో అని నాకు ఆశ్చర్యము గలుగుచున్నది. దీనకి హేతువు, రచనలలో నొకచోట "అన్నిట పరిపూర్చు డల్లా మహమ్మదు” అని ఇస్టామును ్రస్తావించుటయ! ఒక వేళ ఈ పంక్తి విశ్శసనీయమైనదని అంగీకరించినను, వేమన ఎవరినుండిగాని ఏదిగాని (గ్రహించియ అుండడని నా అభిప్రాయము. ఎందులకన ఆ జ్ఞానము సర్వమును ఆయనయందే పుట్టినది. తగ్గుమొగ్గులు గుర్తించి, తాము అన్యులకంటె భిన్నులము, ్రేష్టులము అని నటించే కొందరు, అందరు మానవులు ప్రకృతిలో సమానులని, అందరి గుణతత్ష్య ములు ఒకటే నని, అయ్యో! కడకు అందరూ ఒకేచావు చావవలయునని ఏల తెలిసికో లేక యున్నారో అని వేమన కొక ఆశ్చర్యము.

బాపడనగ నేమి | భక్తు డనగ నేమి ? - 869 బాహ్వ్యాచారములు

హిందూ మతమునకు జెందిన బాహ్యాచారములలో వేమన విమర్శనమునకు అవహేళనము

నకు గురిగాని ఆంశమే లేదు. ఊరకే నీట మునిగిన ముక్తి కలుగునా? అట్లయిన చేపలన్నియు వంగ లోక కవి వేనున

ఉద్దరింప బడవలసినవే గదా ! విభూతి మేనున బూసికొనినంత మాత్రమున కైవల్యము లభించునా? అట్లయిన గాడిద ఎప్పుడును బూడిదలోనే గదా పొరలాడుచుండును! మాంసాదులు మాని శాకాహారి యగుటయే ఒక మతమని పూని యాచరించినచో మోక్షము గలదా? ఆకులెల్ల దిన్న మేకపోతులకెల్ల-61 లు ళా

ఇవన్నియు మూఢాచారములు! వాటిని మనమేమి చేయగలము? తప్పుచేయవలయు ననిన పట్టుదలతోడనే యివి పుట్టినవి. పొట్టకాయకు చివరన జాయిగట్టీ చక్కజేయవచ్చునుగాని, కుక్కతోక చక్కజేయవచ్చునా?

పొట్లకాయ జూయి పొడుగు త్రాటనుగట్ట - 36 కేవలజ్లానము - సద్గుణము జా శ

యథార్థమున, సద్గుణ సత్స్వ్వభావములే కేవలజ్ఞానముకంటె ఉత్తమములు.

నీవు వేదము చదువవచ్చును. మందత్రములు వల్లింపవచ్చును, కాని నీ ప్రకృతిగుణము చక్కనై యున్నాగాని, నీ పుస్తకజ్ఞానము నీ మనసులో హత్తుకొనదు,

ఇది ఏసుక్రీస్తు జెప్పిన దృష్టాంత కథ వంటిది. విత్తనమును జల్లవచ్చును గాని, ఆది పుట్టునో గిట్టునో. పండునో ఎండునో అనునది యెన్నియో యితర పరిస్థితులపై ఆధారపడియుండును. మూఢాచార పరాయణుడు శ్రీచందనపు కట్టెలనుమోయు గార్లభమువంటివాడు. అది తాను మోయుచున్ల్న దాని వాసనను అనుభవించలేదు :

హీను. డెన్ని విద్య లిల నభ్యసించిన = 52 రానుకృష్ణ పరమహంస

సంసారతాపత్రయమునుండి బయటబడి, మోక్షమునకు సిద్దము కావలయుననినచో, అహంకారమును వీడి, ఈ భౌతిక ప్రపంచముతో నిన్ను బంధించుచున్న ఆశాకామము లనెడు (ప్రలోభములను ఆధిగమించవలయును. భగవాన్‌ రామకృష్ణ పరమహంసులవారు కామినీ కాంచనములనుగూర్చి చేసిన ఎచ్చరిక కడుంగడు విశ్రుతము. దీనికితోడు అహంకారములయొక్క సర్వరూపములను మానసము నుండి పారద్రోలవలయు. పరమహంసపాదులవారు. తాము హీనకులజునికంటె హీనతముడని చెప్పుకొని, కులవివక్షతను కులీనతా భావమును తెగనాడి దిగనాడినారు.

కట్టమంచి క్ర

రామకృష్ణ పరమహంస పూర్వకవిరూపమే వేమన! భగవానునితో నైక్యము పొందవలయుననిన, నీవు ముందుగా మానవునితో గలసి ఒకటైపోవలయును. కులమని వేరుచేయుట సాంఘికాభి శాపమే కాదు; రాజకీయ దోషమే; కాదు మోక్షమునకే (ప్రబల విరోధి. కపటరీతిగా మతముపేర (ప్రదర్శించుకోను ఆ కూటాచారము మతవినాళకారి; దానిని మొదట తొలగించుకొనవలెను.

మజణీకొంత

(బొంబాయి రాజధాని రెడ్డ సాంఘిక విద్యాసంఘ ద్వితీయ వార్షిక సభ, బీజపూరుజిల్హా, దేవనాల పట్టణమున 1908లో జరిగినది, అందు అధ్యక్షించిన డా. కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారి అధ్యక్ష భాషణమునుండి ఈ కొద్ది స్వీకరింపజడినది.)

సంఘసంస్కారులలో వేమన అ(గ్రగణ్యుండు

చెప్పుటకు వింతైన విషయ మొండు గలదు! దక్షిణ భారతమున నుదృవించిన సంఘసంస్కారులలో అగ్రగణ్యుడు పరాసు వాల్టేర్‌ అవహేళన ధోరణిలో మతగురువుల ఆచార్యుల దౌర్యమును పారబట్టి, వారిని ప్రజల అపహాస్యమునకు చులకనకు పాల్టేసిన ఒక మహాకవి ఒక రెడ్డి! ఆయనే వేమన, ఆయన పద్యములు నిరంతరము ప్రజల నాలుకలపై చిందులాడుచు సామెతలై పోయియున్నవి. పీఠాధిపతుల ఆధిపత్యము, వి[గ్రహారాధనము, ఒక మానవునికి ఇంకొక మానవునికి మధ్య ఏర్పజచిన వర్షవిభాగములు, మూఢవిశ్వాసముల నిరంకుశాధికారము - ఇవి ఆయన అప్రతిమాన విమర్శకశక్తికి గురిలైనవి. (స్రీజనముల బానిసీడుతనమును దప్ప, ఆయన గర్హించని సాంఘిక దురాచారమే లేదు. ఆయన వెదకి తన సూక్ష్మజ్వలితావ హేళనమునకు లక్ష్యముచేయని చెడ్డ అలవాటే లేదు.

స్వతంత్రేచ్చ

సర్వమానవులు తమకున్న పౌరుషమును ఉపయోగించి, ఆచారమూఢ విశ్వాసములను ఛిన్నముచేసి, పాతగురువులను, వారికి చాసులైన ముసలమ్మల అధికారమును తొల౦గ6ద్రోసి, మానవులనందరును స్వతంత్రులు కమ్మని ఆయన రచనలు ్రబోధశంఖారావమును గావించినవి. ఆయన ్రవచించినది హేతుబద్ధమైన జీవనవిధానము! కాని, మనము గడవునది భయవిహ్వలజీనితము. ఇది హేతువాదమువకే అవకాశమివ్వదు, ఆయన మనలో ఒకండు, కాని ఆయన ఉపదేశములవల్ల మనము బాగుపడలేదు. గగ లోక కవి వేమన

శ్రీ నార్ల వెంకటేశ్వరరావు ఆంధ్ర వాజ్యయమున వేమనస్టానము

పాత తెనుగుకవులలో నేటి పరివ్యాప్త ప్రపంచానికి ఎరుకపరచుటకు అర్హతగలిగిన కవి ఎవడైనా ఉంటే, ఆయన ఒక్క వేమనే అని నా నమ్మకం. ఇది, నన్నయ, తిక్కన, ఎజ్జిన, శ్రీనాథ, పోతన, పెద్దన, సూరన మొదలగు మన ప్రాబీన ప్రబంధ మహాకవుల కావ్యములను నేను అభిమానించకపోవుట కానేకాదు. ముఖ్యంగా వారి భాషా విన్యాసము శబ్దసౌష్టవము కవిత్వములు మాత్రమే (ప్రాచీన గౌరవములు కలిగినవిగాని, వారి భావములకు ఆ యోగ్యత, అస్థాయి లభించదు. దీనికిదోడు, చాలవరకు వారి రచనలు అనువాదములు, అనువదించుట కష్టమైన పని అనుట నిజమే! దానికి ఉభయభాషలందు సమాన పాండిత్యము తప్పనినరియగుట నిర్వివాదాంశము. ఇంతేగాకుండ, అనువాదములు మూలమనకు పునఃసృష్టి వంటివి ఆయినప్టుడే యీ రచనలు వన్నై కెక్కగలవు. వీటినంతా లేదనక పోయినప్పటికిని అనువాదములు ఎంతటి (శ్రషఘతమములైనను స్వతం(త్రకావ్యము లనిపించుకొనుట దుర్లభము. మన (ప్రబంధకవులు మూలము నతి(క్రమించినారనునది నే నెరుగనిది కాదు.

వేమన - పూర్వాచారములు

మన పూర్వకవులందరి భావములు, కవిత్వము సాంప్రదాయిక విధానాశ్రయములు ! కాని వేమనమా(త్రము నంప్రదాయములను పాతనిబంధనలను పాటించనివాడు. (ప్రాచీన మతవిశ్వాసములన్నా, పాత సాంఫికాచారములు, ఆ వ్యవస్థ అన్నా ఆయనకు కేవలము ఆనాదరణము, గర్హణము! అందుచేత, ఆ విశ్వాసములను తుత్తునియలుజేపి, ఆ సాంఘిక స్టితిగతులను తల్ల[క్రిందులు చేయుపట్ల ఆయనకు కలిగే ఆనందము; తృప్తి మరెప్పుడును కలుగవు.

వేమన ధర్మనిష్ట

వేమన ధర్మనిస్టగలవాడు. ఇతర ్రావీనకవులు చాలమందికంటే ఎక్కువ మతపరాయణు డనియే చెప్పవలెను. కాబట్టే ఆయన మతవిశ్వాసములు, అలు బిడ్డలు, ఇల్టువాకిలి, సరిసంపదలు మొదలగు సర్వభౌతికవాస నలనే త్యజింపబేసినవి. చివరకు, చరమార్చణసూచికముగా

న్లార్హ వెంకటేశ్వర రావు గ్ర

కట్టుగుడ్డలనే వదలి నిండుబిత్తలి అయినాడు. నిజోపాసిత దైవాన్వేషణ తత్పరుడై దిసమొలతో ఒంటరిగా తిరుగాడినాడు. సాధారణముగా ఆయన అశుచిగా ఆకలికుట్టుతోనే ఉండి ఎప్పుడూ పరిహాసభాజను డగుచుండినాడు; అప్పుడప్పుడు గిట్టనివారు గుంపులుగూడి ఆయనకు శారీరికపీడను గూడి కల్గించను చూచేవారు. అట్టి వ్యక్తిని అంతమాత్రాన మత(వ్రతదూరుడని ఎట్టనగలము? ఇంతకూ ఆయన మతము మూఢ సంవప్రదాయబద్దము కాదు; అనేక దేవతారాధనమును అది అంగీకరించదు; వి([గ్రహారాథనమును గేలి పట్టించినది; శాస్త్రవిహిత బాహ్యానుష్టాన పరంపరను నిందించినది; పుణ్యక్షేత్రతీర్ధాభిగమనములను వలదనినది; దేవ మానవుల మధ్య సంధానక్షర్తలమని చెప్పుకొనే పురోహితులను, పీఠాధిపతులను పందా పట్టించినది; ఈ భూతలమునకు మించి వేరుగా స్వర్గనరకములున్నవనే అభిప్రాయమును వేమనమతము గర్జించినది, వర్గాది క్యమును, వర్ణ (ప్రత్యేకతను మానవ ధర్మావినాశకారిదైంన ఆంధవిశ్వాసోన్మాదమును నిందించి పాఠరబట్టినది. ఇక వేమనమతమందలి దీప్తశుభాంశము లివి: మానవుని ఘనపరచి జగత్తులో ముఖ్యస్థానమున, ఒక కేంద్రమున అతనిని ప్రతిష్టించినది. (వైస్తవమత పరిభాషలో చెప్పవలెనంటే దేవునిరాజ్యము నీ యందే ఉన్నదని ఎలుగెత్తి చాటినది. మానవుడు దేవునినుండి అవిభాజ్యాడని; ఇద్దరూ ఒకడేనని స్టిరీకరించినది - వేమనమతము. ఇంతేగాదు, సంపూర్ణ ఆత్మ సాక్షాత్కారము పొందిన సిద్దమానవుడే పరబ్రహ్మమని వేమనమతము శంఖారావము గావించినది. ఇట్టి సీద్దాంతములు హిందూవేదాంతమున కెట్టు భిన్స్నములు కాగలవు? వేమన మానవత - కవిత్వము

వేమనమతము, ఈ జగత్తులో మానవునికి (ప్రధానస్థాన మొసగుటచే, ఆ మతముయొక్క అధ్యాత్మికలక్షణములను, లక్ష్యములను అంగీకరించలేకపోయినను, దాని స్వరూపము ముఖ్యముగా మానవజాతి (శ్రేయోభిలాషాపూర్లమని ఒప్పుకొనవలసియున్నది. ఆయనకుగల మానవకల్యాణకాంక్ష, ఆయన కవిత్యము ఇతర (ప్రాచీన తెలుగుకవుల కవిత్సముకంటె గుణమున భిన్నమైన ఒక ప్రత్యేక స్వరూపమును దాళ్ళియున్నది. మాటలకొరకు మాటలను ఉపయోగించక, భావమునకే ప్రాధాన్యమిచ్చి, భూతకాలముకంటె వర్తమాన భవిష్యదంశము లనే చేబట్టి, రానున్హ ఎప్పటి జీవితమునో గాక. ఇప్పటి ఇక్కడి జీవితమునే లెక్కబెట్టి ఆయన కవిత్వము సాగినది. దీని అర్ధము, అది ఉపదేశాత్మకమైన నీతికవిత్సమా? అని అడిగితే, అవుననియే చెప్పవలసి యున్నది, కాని, ఆ కారణముచేత అది క్షుద్రరచన మెన్నటికిని కాజాలదు, వేమన బుజువర్తనము, ఆయన సత్యవిషయోత్కటత, కపటసిద్దాంతములపై ఆయనకు రేగిన ధార్మికకోపము,

భు లోక కవి వేమన

వంచనముపై కలుగు కోపము, సర్వమానవాళిని కౌగలించుకొని ఆదరించుటకు బారలుచాచు ఆయన ఆపార (ప్రేమ బుగ్గవలె పైకుబికి, ఆయన కవిత్వమునకు సహజసౌభాగ్యమును అబ్బజేసి ఘనపరచుచున్నది. ఆయన్గూలి సరళప్రసన్నమయ్యు విషయపూర్షము; ఆనందదాయకమయ్యు గంభీరము, ఆ కవిత్వగతికిగల ఆరోహణ అవరోహణలు, తగ్గుమొగ్గులు, మనోజ్ఞ అయవిన్యాస ములు అద్వితీయములు. ఆయన పద్యపంక్తులెన్నియో మెరసి బుద్ధిని ఆకర్షించును, అందువల్లనే అవి చాలవరకు తెనుగు నుడికారములై, నానుడులై, సొామెతలై, సూత్రములై నీతులై ప్రజలనోట నానుచున్నవి. వేమనపట్ల నిరాదరణ - ఒక మౌన కుతంత్రము

కవితాశిల్పమునగూడ వేమన మన పాతకవుల కెవరికిగాని తీసిపోకపోయినను, ఆయన స్థానము ఆం(ధ్రవాజ్మయ (ప్రపంచమున చాలకక్రిందు చేయబడియున్నది. ఈ ఆధమస్థానమైనను మొన్నమొన్ననే, కొన్ని దశాబ్బములకుముందే ఒసగబడినది. 1914 వరకు ఆం(ధ్ర పండితలోకము, కావలెనని పట్టుదలతో వేమనపేరును అడుగునకు (ద్రొక్కి ఆణచిపెట్టినది. అంతవరకు, ఆంధధ్రసాహిత్యరంగమున ఆయన ప్రస్తావనను-తగడుటైనను, పొగడుటైనను = ఏ విఖ్యాత పండితుడుగాని, ప్రసిద్ధకవిగాని, విమర్శకుడుగాని, భాషాచరిత్రకారుడుగాని ఎత్తియే ఎరుగడు,

వేమనభాష స్వచ్చము, ప్రసన్నము; ఫక్కి మసృణము, విళశదము, వినిర్మలము, ఆయన ఉపమానములు నవ్యములు, యథార్థములు, పరుషములు; అవి విద్యుల్లతా శోభలతో వాజ్మయ వియత్తలమునంతా (ప్రభాభాసితము చేసివేయును. కొన్ని సజీవవిషయ విపులీకరణ సందర్భ ములలో ఆయన భావసరణి, ఆయన కాలమునాటికేకాదు, నేటి ఆధునిక యుగమునకే పురోగామిలైం క్రాంగొత్తగ నున్నది. వేమన మత మూఢాచారములపైనను, సాంఫిక నిబంధనలపైనను తిరుగబడిన ఉదారాశయుడు,

వేమన - ప్రామాణ్యవాదులు

వేమన ('ప్రామాణ్యవాదుల అమోదమును పొందనిదానికి కారణము లివి; ఆయన శిభక్తుడయ్యు, ఆ మతబాహ్యాడంబరములను, లింగధారణ, విగ్రహారాధన, ఉపవాసాది అనుష్టానక్రియలను అపహాస్యముచేసి క్రిందుచేసినాడు; దీనితో ఆచారపరాయణులైన ప్రాలీన శైవరచయితలు ఉ(గ్రులైై వేమన నామరూపాలను పొలకువ లేకుండా తుడిచివేయుటకు ఒక

నార్ల వెంకటేశ్వర రావు పర్‌

కుట్రలో చేరినారు. ఇందు ముఖ్యమైన కారణము, వేమన శూద్రుడు. అప్పకవిబోటి ఇంకొక లాక్షిణికుడు. (18వ శతాబ్దాది) శూద్రుని రచన ఎట్టిదైనా, తాకకుండానే దాని గుణావగుణములు లెక్కబెట్టకనే, దానిని దూరంగా విసరి పారవేయమనినాడు.

అందువల్ల, ఆదిలో ఉత్సాహపూరితులై వేమనను కొనియాడినవారు హిందూపండితులుగాక, (క్రైస్తవ విద్వాంసులు - అందులోను ్రాటెస్టెంటులే!

పాశ్చాత్యపండితులే నేమనక్తీర్తిని ఉద్దరించినవారు

ఈ నిషేధశక్తి పరోక్షముగా ఎంత పనిచేసినదో చూడండి: ఆం(ధ్ర భాషోర్దారకుడు ఛార్లెస్‌ ఫిలిప్‌ బ్రౌన్‌, మదరాసు ప్రభుత్వ సివిల్‌ ఉద్యోగిగా నుండి నప్పుడు, 1829లో వేమన పద్యములను కొన్నిటిని ఏరి పాఠ్యగ్రంథముగా, కాలేజిబోర్డువారికిగా ముద్రించినాడు. అచ్చు వేసిన 500 (ప్రతులలో 450 ఎట్టనో, రహస్యముగా కనుమరిగి కనబడకుండా పోయినవి. మిగత 50 బ్రౌనుకు సంపాదక పారితోషికముగా ఒసంగబడినవి. ఇది జరిగిన పదేండ్లకు, కనుపించని ఆ పుస్తకములన్నీ పనికిరాని చెత్తకాగితములుగా చుట్టి కట్టబడి, కాలేజి (గ్రంథాలయమున చెత్తచేదారపుకొట్టులో దురిగి వేయబడియుండుట బయటబడినట్లు బ్రౌనుకు తెలియవచ్చినది. కాలేజి సభ్యులైన కొందరు అ(గ్రపర్ణ పండితుల కనుసన్నలతో, వారిమాట మరుగున ఈపని జరిగినట్టు తెలిసినది.

వేమన అనిన కలిగిన యీ ఏవగింపు ఎంత గట్టీగా ఎక్కువగా ఉండినదో దానిని వివరించుచు, మదరాసు స్ట్రాఫ్‌కోర్‌కు చెంది, మేజర్‌ ఆర్‌.ఎం. మ్యాక్‌డొనాల్డ్‌ 1866 లో, 'మదరాసు జర్నల్‌ ఆఫ్‌ లిటరేచర్‌ అండ్‌ సైన్సు' అను పత్రికలో ఒక సురీర్హవ్యాసమును వ్రాసినాడు, అందలి భాగము:

“డాక్టర్‌ పోప్‌ పరిశీలించి ఇట్లు వ్రాయుచున్నాడు: వేమన రచనలు తెలుగు ప్రజలలో అత్యంత ('ప్రచారములోనుండి, ఆదరింపబడుచున్నవి. కాని, యీ లోకప్రియత కేవలము శూడద్రులకే పరిమితమైయున్నదని నా విశ్వాసము, ఇంతేగాక వారిలోగూడ హిందూమతాభిమానికి నచ్చనేలేదు. ఈ వ్యతిరేకభావము మొట్టమొదట వేమనపద్యములు ప్రభుత్వ పాఠశాలలో పాఠ్యగ్రంథముగా పెట్టినప్పుడు బాగా బయటబడినది. ఉపాధ్యాయులు, విద్యార్థలు-అందరూ-కలిసియీ (ప్రభుత్వాజ్ఞను ఉల్లంఘించి, ఆచరణలోనికి రాకుండా తప్పించివేయుటకు సర్వళశక్తులా ('ప్రయత్నించినారు. కొందరు ఏదోఒక సాకుతో తరగతి గదులలోనికే అవి ప్రవేశించకుండునట్లు చేయగలిగినారు, మరికొందరు అందలి పద్యములు కొన్నిటిలో, తమ మతనింద ఎక్కువగా

ళు లోక కవి వేమన

నున్నదని, వాటిని గరపకుందా దిగవేసిదాటవేసినారు. ముఖ్యంగా (బ్రాహ్మణులు ఈ (గ్రంథకర్తను చాలా గట్టిగా ద్వేషించినారు. దీనికిగా, వారు వేమనైైలి అసభ్యమని, విషయము దురాచార (పేరకమనిగొంతెత్తి చాటినారు, మరికొందరు ప్రాశ్చాత్య పండితులు వేమన కవిత్వము వేదాంతముపట్ల వ్యామోహితులై ఉగ్గడించి ఉన్నారు.” వేమనపద్య బహిష్కరణము

ఇంతకుముదే చెప్పినట్టు, మ్యాక్‌డొనాల్డ్‌ వ్యాసము (ప్రకారము, హిందూసంఘములో పూర్వాచార పరాయణులు వేమనపద్యములను ప్రభుత్వ పాఠశాలలో పాఠ్యభాగముగ చేర్చుటకు వ్యతిరేకత చూపకపోయినను, ఇష్టపడలేదని తెలుసుకో గలిగినాము. వేమన పద్యములు క్లాసురూములలో (ప్రవేశించకుండా చేయను, పరోక్షముగ, ప్రత్యక్షముగ ఎంత చేయవలయునో ఆంత చేసినారు. పోనుపోను ఈ ప్రతిరోధము ఎంత బలవత్తరమైనదంటే, ప్రభుత్వము దీనిని గుర్తించి, కూర్చుండి యోచించవలసి వచ్చినది. దీనికితోడు ఇట్టి సామాన్యాక్షేపణలే, మరికొన్ని పాఠ్య[గ్రంధములపట్లగూడ వెలువడినవి.

అందుచేత ప్రభుత్వము మదరాసు రాజధానిలో ఇంగ్లీషు, తెలుగు, తమిళ పాఠ్యపుస్తకములను పరిశీలించి సవరించుటకు ఒక సంఘమును నియమింపవలసి వచ్చినది; దానికి మ్యూక్‌డొనాల్డ్‌ అధ్యక్షుడుగా చేయబడినాడు. ఈ సంఘము, తెనుగునాట ఇన్‌స్పెక్టర్‌ ఆఫ్‌ స్కూల్సు (పాఠశాలల పర్యవేక్షకుడు) గా పని చేయుచుండిన హెన్‌రీ బకర్సును, తెనుగుపాఠ్య(గ్రంథములనుగూర్చి ఒకనివేదికను సమర్పింపమని కొరినది. ఈ విషయమును 1874 లో ప్రభత్వము[ద్రణాలయము ప్రకటించిన నివేదిక పొందుపరచినది. దీనిని ఇ. కీస్‌ ప్రచురించినారు. ఆ నివేదికలో, తెనుగు పాఠ్యపుస్తకములనుండి వేమన పద్యములను బొత్తిగా తీసివేయమని బవర్సు గట్టిగా వాదించినాడు. అయినా, “ఒక ఐరోపీయునికి వేమన, తనకాలము నాటికంటె ఎంతోముందు అధిగమించినవ్యక్తిగా కాన్పించును. ఆయన భావములేగాక, ఆ భావ వ్యాపకమునకు ఆయన చూపిన ఆసక్తి సత్యనిరతి, ఆవేశములుగూడ పాశ్చాత్యులకు ఎక్కువగా మనసుకెక్కును” అని బవర్సుగారే అంగీకరించు చున్నాడు. కాని ప్రభుత్వము హిందూ విద్యార్థులను (క్రైస్తవములోనికి కలుపుకొనే ప్రయత్నము ఇందుమూలకముగా చేయుచున్నదనే ఆపోహకు తావులేకుండా చేయుటే వివేకము అని అభి(ప్రాయపడినాడు.

దీనివల్ల, బవర్సు వేమనపట్ట వెలిబుచ్చిన యీ అభిప్రాయము, మతవిషయమున ఆయనకు

నార్హ వెంకటేశ్వర రావు

గల పూర్వశా(స్తానుసరణబుద్దినిబట్టియే నియమితమై యున్నట్టు తెలియగలదు, ఇంతేగాక ఇది తమ సా(మ్రాజ్యావసరములకుగూడ అనుగుణమైనదని సుస్పష్టముగా తేలినది, డాక్టర్‌ జె. ముర్‌డాక్‌

మ్యాక్‌చొనాల్డ్‌ సంఘసభ్యుడుగా నుండిన డాక్టర్‌ జె. ముర్‌డాక్‌ తన అభిప్రాయము నిట్లు వెలిబుచ్చినాడు: “వేమనపద్యములను నిషేధించవలెనన్న అభిప్రాయముతో నేను పూర్తిగా ఏకీభవించుచున్నాను. ప్రభుత్వము. (ప్రచురించిన పార్యగ్రంథములలో బైబిల్‌ దూషణ 'మట్టుండరాదో, అట్టే వేదనిందగూడ ఉండకూడదు. ఇంతేగాకుండా, (బ్రాహ్మణులపై ఆవహేళన పూర్షవాక్యముఅను ఆ (బ్రాహ్మాణులనే బోధించమనుట ఉచితముగాదు. ఉపాధ్యాయులు ఎక్కువమంది వారే అగుటచే ఈ పని వారికి తప్పేదికాదు. వేమనచేసిన విగ్రహారాధన గర్హణ ములతో క్రైస్త్రవమతమునకు ఎట్టి సంబంధముగానిలేదు. వేమన హిందూ దేవతా గణమునెల్ల పూజించువాడు, ఈ [గ్రంథము ఎప్పుడో ముక్కలుముక్కలుగా జేసిరూపుమాపిేవేయబడవలసినది. కొని యీ కత్తి విద్యాశాఖలలో ్రైస్తవగ్రంథములకొరకే (ప్రత్యేకింపబడియున్నది.”

“మానవతకు సంబంధించినదానిని దేనినిగాని వేమన నిర్లక్ష్యము చేయడు” అని డాక్టర్‌ బార్‌నెట్‌ చెప్పినది అత్యంతము సత్యము. ఆయన “మానవజాతిని ఉద్చోధించిన ప్రవక్తలు ఉపదేశకుల” ప్రథమశ్రేణిలో వేమనను చేర్చుట వాస్తవమును గుర్తించుటే అగుచున్నది. బార్‌నెట్‌ (ప్రశంస ఎంతో ఉచితముగను, చారుతరముగను నున్నది; అందుచేత దానిని యథాతథముగ ఉదహరించుచున్నాము |

“మానవ హృదయాంతరాళ పరీక్షకుడొకడు, లోకప్రవక్తల ఉపదేశముల విలువను గట్టను తూచిన ఎడల, ఎందరో ఉన్నతులు, ఎన్నియో మహిమోపేతాత్మలు ఈ తెలంగాణా వినీత వినమ్ర కృషికునికంటె ఎంతో తక్కువగా తూగినట్ల్టు తెలిసికోగలడు,”

వేమన భానములపై ఆన్యప్రభావములు

బలవత్తర ఏకేశ్ళరోపాసనావాదము. నిశిత విగ్రహారాధన ఖండనము వలన వేమన భావములు ముస్లిములకేగాక, (ప్రాటస్టెంటు ్రిశ్చియనులకుగూడ చాలా బాగా మనసుకెక్కి నిండి నచ్చినవి. కాని, వేమన మతమునకు (కైస్తవముగాని, ఇస్టాముగాని (ప్రోద్చలకారులని అనుకొనుట ళు లోక కవి వేనున

పెద్దపొారబాటు. ఆయన పద్యములలో సూటిగాగాని, మాటుగ్గాగాని, క్రైస్తవమును గూర్చిన ప్రసక్తియే కనుపించదు. ఇంతేగాక, ఆ మతము పేరైనను వినియుండక పోవచ్చును. కాని ముస్లిములను గురించి మాత్రము మూడుతావులందు చెప్పియున్నాడు. మక్కయాత్ర వలన (దాజ్‌్‌ కలిగే ఆధ్యాత్మిక లాభమును గూర్చి సందేహించి విమర్శించినాడు; ఇదిధర్మనిరతులైన ముస్టిం భక్తుల మానసముల నొవ్వజేయవచ్చును. వేమనకు ఇస్లాం సంగతి బాగా తెలిసి యుండినప్పటికిని, దాని పలుకుబడి ఆయన భావములపై బడినదనుటకు ఆస్కారములేదు; ఒకవేళ కలిగియుండినా, అది అంతగా గుర్తించగలిగినట్ట్లు లేదు. వేమన బసవేశ్వరుని వీర్లోవ వ్యాప్తికాలమున బుట్టి, ఆ వాతావరణమునందే పెరిగి పెద్దఅయినాడు, వీర్షైనము పరిభ్రంశము పొందుటకు ముందు, దాని పేరుకు తగినట్టే ఏకేశ్ళరోపాసన విషయములో వీరత్వమునే జూపి, ఇతర మతములపై బడినది. విగ్రహారాధనమును ప్రతిఘటించినది; కులభేదమును గర్జించినది. ఇతర దురాచారములపై దండెత్తినది. ఈ (ప్రత్యేక శైవశాఖకు సంబంధించిన ఉపదేశముల వ్యాపకమునకు వేమన అందరికంటె ఎక్కుడు సమరోత్సాహమును ఉడుగని పట్టుదలను చూపినాడు. తన అనుయాయులైనను తప్పుజేసినప్పుడు, తేళ్ళచే కుట్టించినట్టు, వారి వీపులపై కొరడా దెబ్బలు కొట్టినట్టు మందలించేవాడు. వేమన వైశిష్టము ఇవన్నీ ఏమి నిరూసించుచున్నవి? (ప్రాచీనాంధ్ర కవులలో హిందూఇతరులగు అన్యమతా వలంబకులకు, అనగా - విశాల ప్రపంచమునకు-అనురక్తిని గూర్చినవాడు ఒక్క వేమనయోగి యనియే దృఢపడుచున్నది, ఇందు సందిగ్టమే లేదు. ఇంతేకాగ, సుస్టిర ప్రామాణిక మతమును అంటబెట్టుకొని యుండని ఉదారులకు హేతువాదులకు, మానవతావాదులకు వేమన మతము ఆకర్షకమైనది, కవి, దార్శనికుడు, ప్రవక్తఆయి, అనేక విషయములలో విశిష్టస్థానము నాగక్రమించుకొనిన వేమన సర్వకాలీనమైన (ప్రబోధ సందేశమును సమస్తజాతులకు ఒసంగ గలిగియున్నాడు. నైతికవిపర్యయము, దేవియందును దృఢవిశ్వాసము లేకుండుట, పెద్ద చిన్న అను మర్యాద నశించుట మొదలగు విషయములతో సంకీర్ణమైయున్న నేటి ప్రపంచమునకు వేమన నీతులు ఎంతో ఆవళ్యకమైయున్నవి. మనుజుడు మానవత్వముతో నడచుకొనినచో యీ భూతలమే స్వర్గమని ఆయన చాటలేదా? పురాణములు కల్పించిన స్వర్గమును పట్టుకొని (ప్రాకులాడుచు, నార్హ్త వెంకటేశ్వర రావు ప్రి

యీ ప్రపంచమును గర్జించుట అవివేక మనలేదా? మనము నిలుచుండియున్న చోట్టన్నియు పునీత తీర్థములని ప్రకటించలేదా, యీ రాయలసీమ సేద్యగాని బిడ్డ? ఆయనమతము మానవమతము; ఆయనధర్మము (ప్రేమవ్యాపకము, సర్వమానవ సౌహార్దము, సర్వభావ సమన్వయము! కులమతవర్షవ్యవస్థలచే ఛిన్నాభిన్నముకాని, సార్వజనీన సౌభ్రాతృత్వమును స్థాపించుటే ఆయన పరమలక్ష్యము. ఆందువల్లనే వేమన అటు నాస్తికునికి, ఇటు అజ్జేయవాదికి గూడ (42105640) ఉపదేశమొసగ గలిగియున్నాడు. ఆయన వేదాంతమునంతా సూత్రప్రాయ ముగా చెప్పవలెనంటే - తోడి మానవుల దుఃఖములను తన దుఃఖములుగా భావించు వాడే మావవుడనిపించుకొనుటకు అర్హుడని - అనవచ్చును.

అందుచేతనే, ఆధనిక ప్రపంచమునకు వేమన సందేశము ఎంతో అవసరమని, ఒప్పి ఉన్నదని భావిస్తున్నాము,

కట్టమంచివారి బాంబు

క్రమేణా వేమన సారస్వత ఖ్యాతి వ్యాపింపజొచ్చినది. దీనికితోడుగా, భారత దేశములో మారుచూ వచ్చిన సొంఘిక మత నైతిక వాతావరణము వలన ఆంధ్ర పండితలోకము వేమనపట్ల ఉద్దేశపూర్వకముగా (ప్రదర్శించిన ఉపేక్షనీరవ గర్హణము ఇక ఏమాత్రముగాని నిలచి మనుటను సాధ్యము కాకపోయినది, వీటి అన్నిటికంటె డాక్టర్‌ సర్‌ కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారి “కవిత్వతత్త్యవిచారము” అను ప్రథమ ఆంధ్రసాహిత్య విమర్శక (గ్రంథము (ప్రేలుడుకోపులతో నిండియుండినది. దాని ప్రయోగముతో అభేద్య మనుకొనుచుండిన సాంప్రదాయిక సొహిత్య దుర్గ భిత్తికలలో మొత్లెలుపడినవి. ఇది 1914 నాటి ఉదంతము.

ఇక, పాతపండితులు వేమన వాణిని, కవిత్వమును శిరసావహింపకు తప్పినదిగాదు, ఆయన వ్యక్తిత్వము ఆ ప్రతిహతశక్తితో సంఘమును కంపింప జేసి, అజేయముగ వెలిగిపోయినది, అసూయ, అచారమౌఢ్యములే అడ్డు రాకుండ ఉండి ఉండినచో వేమన ఎవ్వుడో అవమరుడైపోయి యుండెడివాడు, ఆయన కాలములోనే ఆయన ఒక పురాణ పురుషుడై పోయినాడు,

కడపటిమాట. వేమనను బయటి (ప్రపంచమునకు, ఇంకను ఎక్కుడుగ తిరువళ్ళువరు మొదలు వారివల ఎరుకపరచవలెనని మా అభిమతము, ఆ తమిళ మహాకవి వలెనే వేమన గూడ విళ్యకవి |

వంగా లోక కవి వేమన

అలీ వినయకుమార సర్కార్‌ కురళ్‌ నీచులు - వేమన సూక్తులు

[వినయకుమార సర్కార్‌ (1887-1949) మహత్తర ఉపజ్ఞాకోభితుడు. బెంగాలీ యందును ఇంగ్లీషు నందును మనోజ్ఞమైన శైలిలో ధారావాహికముగా అనేక గ్రంధములు (వ్రాసియున్నారు. సమాజ శాస్త్ర నిపుణుడుగా, అర్థిక శా(స్త్రవిశేషజ్ఞుడుగా అంతర్జాతీయఖ్యాతిని గణించినారు. ఈ విజ్ఞానానికి అనేక దేశములు ఈయనను సన్మానించినవి. ఈయన పుస్తకములు చాల భాషలలోనికి అనువదింపబడి ఆమోదింపబడియున్ని.]

ఈ గోవెర్‌ సిద్దాంతమునకు కేవలము వ్యతిరేకముగా, ఆచార్య వినయ కుమార సర్కారుగారి బలవత్తరాభి[ప్రాయ మిట్టున్నది:- (సర్కారు ఆధునిక ప్రజ్ఞాశాలురలలో ఎన్నదగినవారు.)

(“హిందూ సమాజ శాస్త్రమునకు వాస్తవిక ప్రాతిపదికము” - 716 091476 320) - 8016 01 111164 50010102౧0 అన్న పుస్తకములో చెప్పిన సంగతులివి.)

"తమిళ కురళ్‌ నందలి భక్తిపారవళ్యము, సమతాభావములను వేమన తన పద్యములలో (వ్రవహింపజేసి, సాహిత్యమును విస్థవ సీమాపరిసరములకు గొనిపోయినాడు. ఈ భౌతిక సంపత్స్యామ్యములు అసమానతలపట్ల ఆయన పలికిన కుత్సనము, కులభేదములు పుట్టించిన వైకల్యమును, దైన్యమును గర్హించుటపట్లగూడ తిరువళ్ళువరుకు వేమన తీసిపోలేదు, ఉదారశయము లందును, వాస్తవికదృష్టి యందును వెనుకపడలేదు .... హిందువుల పరమసత్యస్వరూపమైన డ్ఞానవిషయములలో వేమన స్థానము కబీరు (15 వ శతాబ్దము) వంగ చైతన్యస్వామి (1486-1533) మొదలగువారికంటె పైన కాకపోయినను సమపజ్తిలో మాత్రము ఉండక తప్పదు.”

(ఈ వ్యాసములు ' వేమన - పాళ్చాత్యులు' అన్న శీర్షికతో 1971 లో నాచే అనువదింపబడి ప్రచురింపబడినవి.)

మీర్‌ మహమ్మూద్‌ అలిఖాన్‌ మర్మయోగి భావ శబలత (01130383 02 గప్‌ంళం వేమన ఇంగ్లీషు అనువాదానికి ఖాన్‌ అవతరణిక

[మీర్‌ మహమ్మూడద్‌ ఆలిఖాన్‌ పూర్చం నిజాం ప్రభుత్వంలో, ఆ తర్వాత ఆంధ్రశ్రదేశ్‌ ప్రభుత్వమున సహాయకార్యదర్శిగా గౌరవప్రదంగా పనిచేసి, ఈమధ్యనే విరామం పొందినారు. వేమన హృదయాంత

అలిఖాన్‌ స్‌

రాళాల్లోనికి దూరి, ఆ లోకకవియోగిసత్య ప్రవచనాలను, తత్త్వాన్ని అర్హంచేసికొన్న సంస్కార హృదయుడు. నూరు పద్యాలను ఇంగ్లీషులోనికి స్వచ్చచారుతర శయ్యలో అనువదించినారు. మకుటాన్ని - 11560, 07౭౫4, ౦62౯60 116 ఓ016 0£1[]- అని అన్నారు. ఈయన ఇంగ్లీషు జాత్యమైపరిపక్వ - అనాబ్‌ ఇ షాహి (హైదరాబాదు) ద్రాక్షాపాకంలో పడి మందమనోజ్ఞంగా నడిచినది. వేమన తత్త్వాన్ని బాగా ఆవగాహన చేసుకొని, విషయపూర్షంగా (వ్రాసిన అవతరణిక భాగాలకు తెనుగు ఇది.] హృదయ స్పందనకారియై అనందాన్ని కూర్చగలిగిన కవిత్వరూపంలో, నైతిక సూత్రనిధుల సంపదను తమ భావితరములకు సం(క్రమింపజేసిన ఆంధ్రలోక కవులలో వేమన ఒకడు. సరసహృదయములకు వేమన పద్యాలు ఎంతగానచ్చి మదికెక్కినవంటే, ఇప్పటికీ పల్లెవాసులచేత వల్లింపబడి, చదువుకొన్న నాగరకులచేత మెప్పులందు తున్నవి. సరళ సులభగ్రాహ్యమైన నీతులు “మహత్తర విషయాలను సురచిర లాలిత్యం గలిగిన పదబంధాలలో పొదిగి ఒప్పించగలిగిన రచయితలు చాలా కొద్దిమంది మాత్రమే ఉన్నారు. కొందరు ఉన్నా వారి రచనలు సుందరమై సులభ[గ్రాహ్యమయి, అటు సాహిత్యరసికులకు, ఇటు సామాన్యులకు ట్రీతిపాత్రమై ఉండుట మాత్రం అరుదు; అట్టి భాగ్యం సాదీకి అబ్బియున్నది” అని, ఆపారసీక మహాకవిని గురించి, (ప్రొఫెసర్‌ ఎ.జె. ఆర్‌. బెదై. యోచించి చెప్పిన ఈ అభిప్రాయం, వేమనకు గూడ అతికినట్టు సరిపోతున్నది. సాది ఉపయోగించిన నీతిసాధక వాణిని, ఆకర్షకమైన బాణిని వేమనగూడ ఆవలంబించినాడు. వేమన కవితాశిల్ప చాతుర్యాల నన్నిటిని పూర్తిగా అర్ధంచేసుకోగలిగి ఆనందించగలిగిన ఆంధ్ర భాషాజ్ఞానం నాకు కొంత కొరవడినా (అయినా, తెనుగు నాకు కొత్తగాదు) అయన దర్శించిన విషయదీప్తినిచూచి, అలౌకికమై అత్యుచ్చస్టాయికి ఎగసిన ఆయన భావగర్‌మను అందుకో గలుగుతున్నా. దీనితోగూడ ఆయన ఆత 1 పరివేదనతో భాగం పంచుకో గలుగుతున్నా, ఆ కాలంలో దేశాన్ని అలముకొనియుండిన అభాగ్య ఆధ్యాత్మిక క్షైణ్యం, ఆ సుకుమార హృదయాన్ని కారియపెట్టినది. వేమన (ప్రబోధాత్మకమైన ఆదర్శాలపట్ల నేను వ్యామోహితుడనైనా. వీటికి మతస్వాములు ఆధిపత్యస్వరూపంగాని, సంకుచిత వర్గ్షగుణంగాని అంటలేదు. ఇక ఆయన ఉదాత్త భావపరిధిలో అన్నిమతాలకు, విశ్శాసాలకు, భావాలకు, భిన్నజీవిత విధానాలకు సామరస్యం కుదుర్చగలిగిన గుణాలు ఇమిడిఉన్నవి. అందువల్ల, తెనుగువంటి స్థానిక భాషాబంధమునుండి ఆ భావాలను బయటకుదీసి, దేశమందంతటా (ప్రాచుర్యానికి తేవడం నా అవసర కర్తవ్యమని భావించుకొన్నా; 7. లోక కవి వేమున

అందుచేత మన దేశమందంతటా అక్షరాస్యులైన వారందరిమధ్య సార్వజనీనమైన విజ్ఞానవ్యాపక సాధనంగానున్న ఇంగ్లీషు భాషయందు వేమన పద్యాలకు ఒకస్టావరం ఏర్పరచా లనుకొన్నా, ఈ లక్ష్యసాధనకుగా, ఆయన సమ(గ్రభావసరణిలో ప్రస్ఫుట చిత్తాకర్షక విషయాలను పాఠకుని మనసులో నిలుపగలిగిన కొన్ని పద్యాలను ఏరి అనువదించినాను. ఈ భావాలు స్వానుభవాలే! యౌవనంలో విషయాలోలుడై పండిన వయః పరిపాకదశలో సిద్దపరుషు డైన ఒకవ్యక్తి స్వానుభవముల విస్పష్టదృళ్యాన్నే ఈ వేమనవద్యాలు ప్రదర్శిస్తున్నవి, ఆయన దర్శించిన సత్యస్వరూపాలు కేవలం ఊహాజన్యాలుకావు; అవి ఆయన జీవిత వివిధ పరిణామ దళలలో, ఆయన బుద్ధి సేకరించిన స్వానుభూతి సతృలితాల సంకలనములే! సత్యం సాధారణంగా సత్యాభాసగా కన్చించడమే ఈ జీవిత విశేషంగా కన్సట్టుతున్నది, ఆ సత్యాన్వేషణకుగా వేమన వేదనాభరిత మైన క్షేశాలకు పాల్పడినట్టున్నది, ఇది స్పష్టం. ఆ పరమ స్పచ్చతను పొందను ఒక ఆత్మ సాగించిన విజయము ఆయన కవిత్వంలో బాగా ముద్రితమై ఉన్నవి. వేమన జీవిత ్రథమదళలో, జీవితానుభవోత్సవంలో ప్రీతస్వాంతుడైన అతిథిగా నుండి, అందలి తుచ్చ విహార సుఖాలను మనసార అనుభవించినాడు. ఆ తర్వాత వికీర్లమైన ఆ జీవితభారం (క్రింద తొట్రుపడి, ఆయాసపడి, చివరకు వెగటుజెంది, దిమ్మరి సాధువైనాడు. కొంతకాలం తర్వాత యోగారూఢుడైనాడు. తీవ్ర సాధనానంతరం (ప్రత్యక్షానుభవం పొందగలిగినాడు. చివరకు ఆ స్థితిగూడ మనుజశరీరునికి ఉచితమైనది - ప్రయోజనకరమైనది కాదని తెలుసుకొన్నాడు. మానవజన్మ ఇంకా ఉచ్చపాత్రకు నిర్దిష్టమై ఉన్నట్టు మనసుకు దెచ్చుకొన్నాడు. అపారసీక మహాకవి, సాదివలెనే, మానవ సంబంధాలను వదలుకొనుటగాక మానవసేవే యధార్థ మాధవసేవని అర్థం చేసుకొన్నాడు. కాతరమై మఠాలలో తలదాచుకొన్న శీలము ఆంగ్లేయ మహాకవి మిల్‌టన్‌ వలెనే వేమన “భయభ్రాంతమై మఠాలలో తలదాచుకొన్న సచ్చీలాన్ని” నిరసించినాడు. సాంఘిక జీనన సంక్షోభాలను అధిగమించను, అభ్యాసము సాధన అవసరంగాని; కాందిశీకత మంచిదిగాదని; అవినీతిని ఎదుర్కొనను నీతి ముందుకురాకుండా, జీవిత సమరం అనగానే గర్భస్థ పిండస్థితిలోనే జన కారిపోవడాన్ని, అట్టి భీరుత్వాన్ని వేమన గట్టిగా ఖండించినాడు. ఒక యోగి ఏకాంతవాసాన్ని వేమన ఎప్పుడూ ఆమోదించి హర్షించలేదు. ఇట్టి మునులు సంసారసాగర ఉల్లోలకల్గోలాఘాతాలను రుచిచూడను ముందుకు వచ్చి, అలిఖాన్‌ 77

తెరచాపలెత్తి నాకాయానానికి కడంగవలెనని ఈ సాధకుని విశ్వాసం. మానవ గుణ మహనీయతకు మూలభూతమైన కార్యశక్తులకు జీవనభార ప్రయాసల రాపిడి తగులకపోతే, ఆ శక్తులు నిద్రాణమై ఉన్నా పోతవి, లేక కార్యవైముఖ్య భావంతో జీర్లించి అయినా పోతవని వేమన భావించడంలో సత్యమున్నది.

మధురాంగ్హ కవి వర్దువర్త్‌ ఉచిత మెరిగి అన్నట్టు: “నైతికధర్మం తన మనుగడకు, అది సాగించే సమరమే జీవనాధారం.” ఇట్లే, ఫెల్‌ప్పు అనే పండితుడూ అంటున్నాడు, “శాశ్ళత స్వచ్చంద పరిణతిని ఆత్మ పొందగలుగు అర్హతను పరీక్షించేదానికి మాత్రమే ఈ భూతల వాసం పనికి వస్తున్నది” అని.

సంఘ దురాచారాలు

ఏదో కృతకృత్యులమైనాము, ఇక చాలునన్న విజయానందంలో "దేవుడు తన స్వర్గంలో ఉన్నాడు; ప్రపంచం ఇక కోరదగిన దేమీలేదు; అంతా సరిపడి ఉన్నది” అని తృప్తి జెంది శాంతించే స్వభావం వేమనది కాదు. అంతేకాకుండా మానవ వ్యవహారాల కాలుష్యం ఆధిక్యతను పొందియున్నదని గాఢవికలమనస్కులైన అపురూప పురుషులలో వేమన ఒకడు. ఆయన కాలంలో, జనసామాన్యం సంఘపరంగా, మతపరంగా, లోపల బయట పూర్తిగా కుళ్ళిపోయి ఉండినది, (ప్రజలు దురాచార పాపాలకు ఒడిగట్టి సంతృప్తి జెందుచుండినారు. ఇది చూచి వేమన మనస్సు ఆ(గ్రహావేశపూరితమైనది, అందువల్ల తనచుట్టూ ఆవరించి వృద్ది పొందుచుండిన దురాగత దురాచారాలమీదకు దయాదాక్షిణ్యం లేకుండా, వేమన తన [క్రోధాన్షిని వదలిపెట్టినాడు.

ఈ విధంగా ఒక బుషి సాంఘిక మత సంస్కర్త అయినాడు; దీనితో వేమన, మానవాళికి పవిత్ర జీవనాన్ని, నైతిక వర్తనాన్ని సాగించుటకు వలసీన సత్యస్వరూపమైన సూత్రావళిని (ప్రసాదించినాడు. ఈ నిబంధనలు తన మత మూల సూత్రాలు ఆదేశాలు అగుటేగాక, సర్వమత పామాన్య నైతిక ధర్మసూత్ర రూపంలో గూడ ఏర్పడినవి.

కొందరికి కోపం వచ్చినది

మర్మభేదకమైన పదబంధాలు సూచికాగ్రం వంటి అవహేళనము, నిష్టురమైన విమర్శనలతో నిండిన వేమన సామెతలవంటి ప్రవచనాలు, సమకాలీనులు కొందరికి రుచించలేదు. ఇంతే గాకుండా ఆయనకు వెజ్టేవేమన అని పేరుబెట్టి, ఆ బోధనలను ఒక మతిచెడినవాని ('ప్రలా

భై లోక కవి వేనున

పాలన్నారు. మరాధిపతులు, పురోహితులు వేమనను దారి తప్పగొట్టుకొన్న ఒక దైవదూష కుడుగా, విధర్మవాదిగా దూషించినారు. ఇది సహజమే! ఎందుకంటే, తరతరాలుగా, తాము ఆచరించి, సమర్షించి, సంరక్షిస్తూవస్తున్న (శ్రాతకర్మలను, అనుషానాలను తెగనాడిన జ్వలిత నిందొవాక్య రూపాలే ఆయన ఉపదేశాలైనవి. మతం యొక్క స్వచ్చ జీవము దాని సారము, దాని ప్రధాన ఆదేశాలు, లక్ష్యాలు ఈ వైదిక కర్మలచేత మరుగుపరచబడి, ఒక మూలకు నెట్టివేయబడినవి, అప్పుడు వేమన వీటిపై తిరుగుబాటు చేసినాడు, హృదయం పరిశుభ్రమై, పరిపక్షమై, ఆత్మ పవిత్రభూతమైతేనే గాని, ఈ కర్మలు ఆధ్యాత్మిక ప్రగతికి సహాయకారులు కావని ఎలుగెత్తి చాటినాడు.

మత మూలసూత్రాలు ఈ కర్మకలాపాల రాశిలో లోతుగా పాతివేయబడినవి. ప్రధానమైన ఆ మూలసూత్రాల సత్యబలంతో వేమన ఆ మూఢాచారాల గుడ్డి నమ్మకాల గుట్టను గెలకను ప్రారంభించగానే, అలజడి ప్రారంభమైనది, ఇవి అర్థంగాని మూక, ఆయనను మొరటుగా ఎదిరించి ద్వేషించినారు. ఇక ఒక మహితాత్మకమైన అధికారస్టానాన్ని ఆదర్శ అనర్హవిధంగా చేజిక్కించుకొని, జీవితరంగంలో అత్యున్నత స్థానమును ఆక్రమించుకొని, ఆధ్యాత్మిక ఉపాసనను సాగిస్తున్న మత స్వాములు వేమనను 'క్రిందిచూపుతో చూచి, కించపరచినారు.

అవహేళనము

మతం పేర ఒప్పి, సాగివస్తుండిన, వైదిక విధులను ఈయన ఎంత కఠినంగా, ముందు వెనుకాడకుండా పొరబట్టీ ఎగతాళిచేసీ ఎత్తిపొడిచినాడంటే - ఈనాటికిగూడ మొరటు అనిపించే, ఆయన నిష్కాపట్యాన్ని హర్షించలేకున్నారు. మరికొందరు విమర్శకులు, కవికి సహజశోభను గూర్చే హృదయ మాధుర్యము పరిపాకములను ఒక్కొక్కప్పుడు వేమన పోగొట్టుకొన్నాడు అని గూడ అన్నారు. కాని, ఈ సందర్భంలో ఒక విషయాన్ని మనసుకు దెచ్చుకోవలసి ఉన్నది. ఆనాడు ప్రజలు రేగగొట్టిన సందడిలో అందరికీ వినిపించేటట్టు ఆయన బిగ్గరగా మాట్లాడవలసి వచ్చినది. భ్రమలో మునిగియున్న జన సామాన్య దృష్టిని మరలించి తనతట్టుకు త్రిప్పుకోవాలంటే, చురుకెక్కే భాషలో మాట్టాడక తప్పీనదిగాదు. ఆయన తనకు నచ్చనివాటి నన్నిటినీ తన మన లేకుండా నిర్మాగమాటంగా విమర్శించినాడు. ఇది కొంత మొరటుగా తోచినా, కుత్సిత అపభాషణ స్పర్శ్ణమాత్రం దీని కంటలేదు. కొత్తదారి చూపని వట్టి నిందాపూర్వక విమర్శకపద్ధతి మట్టపు సరుకు సంస్కర్తల సొమ్ముగదా!

అలిఖాన్‌ ్ర్ర

సంఘ సంస్కర్త

ఉదార సంఘ సంస్కర్తగా వేమన, కొందరు స్వార్థపరులు సంఘాన్ని వర్గాలుగా, కులాలుగా విభజించి, కృత్రిమ అవరోధాలను కల్పించినదానికి, తన శక్తినంతా ఉపయోగించి, ధర్మావేశంతో 'ప్రతిఘటించినాడు. ఆయన వర్ణ వ్యవస్థను తీవ్రంగా నిరసించి, సమాజంలో పై అంతస్తువారు అనుభవిస్తున్న విశేషాధికారాలను గుర్తించక క్రిందుచేసినాడు. దరిద్రుల, దుర్చలుల నెత్తిపై మోపబడిన దైన్యస్థితికి వగచి సానుభూతిని చూపినాడు, సామాన్యజనం సాంఘిక పీడల పిడికిట జిక్కి నలిగి పోవుచుండుటను చూచినప్పుడు, ఆయన వీర్యవంతమైన ఆలోచనలు, విషయ[గ్రహణశక్తి ప్రకోపించి దారుణ నిరాశోపహతుని జేసినవి. అప్పుడు, కులము, ధనము మానవాళిని ఒకరినుండి ఇంకొకరిని వేరుజేసి, నీచోన్నతుల నిర్ణయించి, వ్యవహరించిన సొంఘిక దురాచారాలను కుల కట్టుబాట్టను తన శక్తినంతా ఉపయోగించి క్రోధోన్మాదంతో, సర్వజనామోద కరమైన అలంకారపూర్హమైన మధుర జీవభాషలో గర్హించినోడు. సుకృతం జీవన మరణావస్థ్రలో నుండగా దుష్కృతం విజృంభించి రాజ్యాధికారం నెరపుతుండగా, వేమన వంటి ధర్మోపదేష్టలు, తమ చుట్టూ జీవితరంగంలో జరుగుతున్న అవినీతులను సహించి, చేతులు గట్టుకొని ఊరకే చూస్తుండలేరు. అందువల్లనే మానవులమధ్య పరస్పర సత్య బంధాలను కల్పించి, సాంఘిక న్యాయాన్ని పునరుద్ధరించను కంకణం గట్టుకొంటారు. ఇదే వేమన చేసినపని! ఎడ్మండ్సు అనే పండితుడు అన్నట్టు” శ్రీమంతుల జౌదాసీన్యాన్ని విసుగు విరామం లేకుండా ప్రతిఘటించి, దరిద్రుల అర్తిని పోకార్చేదానికి ఆయన తీవ్రప్రయత్నం చేసినాడు”.

ఇంకా నవాబ్‌ సర్‌ నిజామత్‌ జంగ్‌ యోచించి చెప్పిన వాక్యాన్ని, సందర్భోచితంగా ఉదాహరించాలని కుతూహల పడుతున్నా. ఇవి పూర్తిగా వేమనకు అన్వయింపదగి యున్నవి, ఆయన ఆంటున్నాడు: “ఇతజూర్వ ముండిన మహాపురుషులు ఏమి చేసినారు? తమ చుట్టూ వ్యాపించియున్న ఈ మానవ నిర్మిత ప్రపంచంలో సామాన్యజీవులవలెనే ఊరక నివసించుటతో తృప్తపడియుండినారా? లేక అజ్ఞానంవల్లనో, దైవయోగం వల్లనో, లేక మూఢవిశ్వాసం వల్లనో, వశ్రభావం వల్లనో తాము సృష్టించిన తమ (ప్రపంచ సీమాంతాలను నిరంతరం పెంచుకొంటున్నవారి చర్యలను, అట్టివారు నిర్మించిన అవరోధాలన్నిటిని ఈ మహాపురుషులు తమ అంతర్జీవితాలతో ఛిన్నాభిన్నం చేసి, సామాన్య (ప్రజాసముదాయం కంటె సై స్థాయిలో జీవించినారా? అన్నదే ప్రళ్ష! ఇదే సామాన్య భూతలవాసులకు అతీత మానవులకు ఉన్న భేదం. ఆ ధన్యజీవుల అంతర్గత శక్తులు బహిర్షత శక్తులను లోబరచుకో గలవు. ఇట్టిది అట్టి మహాత్ముల దివ్య చరిత్ర.”

ళు లోక కని వేమున

రాగి = విరాగి వేమన కౌమారదశలో సౌందర్య వశీకరణళక్తులకు లోబడి మరులుగొన్నాడు. వెంటనే కాయికవాంఛల దుష్ట శక్తిని గుర్తించి, మానవాత్మ కాంక్షించే ఆధ్యాత్మిక పురోగమనానికి అవసరమైన చిత్త స్టైర్యాన్ని ఇవి తారుమారు చేస్తవని, ఇంకా ఈ వ్యామోహాలు నైతిక పతనానికి, అవినీతికి దారి తీస్తవని కనుగొన్నాడు. వేమన పద్యాలు కొన్నిటిలో ఆయన ఆంతరాత్మ అంతర్వాణి పలికిన ఇట్టి భావాలే ప్రతిధ్వనిస్తున్నవి. వేమన్న తత్త్వము

మూర్తిపూజకంటె చిత్తశుద్ధికే వేమన ఎక్కువ ప్రాధాన్యమిచ్చినాడు. సంకేత రూపమైన విధ్యుక్తధర్మాచారాలపై ఆయన నిశిత సూక్ష్మ మర్మభేదక అవహేళనాన్ని విసరినాడు. ఈ ఆక్షేపణ క్షణిక హీనస్వరంలో గాక, మేఘగర్జారావంలో నిరంతరాయంగా సాగినది. ఈ జాగృతి శంఖారావం, హిందూమత ప్రాక్తనధర్మస్వరూపాన్ని సాధకునికి ప్రత్యక్షపరచాలని ఉద్దేశించినది. వేమన పైస్థాయి నందుకొనిన మర్మయోగి ఆయినందున, (ప్రాథమిక పూజావిధానం నచ్చలేదు, ఆయన అధ్యాత్మిక శక్తుల విభూతి అత్యుచ్చస్థాయి నందుకొని యుండినందున ఈ సాధారణ పూజావిధానాలు ఆయన పరిపక్ష మానసాొన్ని సమ్మోహితం చేయలేక పోయినవి. యోగారూఢుడై యుండినందున అగోచర పరమ శక్తిని ఊహించి ధ్యానించేదానికి ఆయనకు సామాన్య అనుష్టాన కర్మలలోను, లక్ష్యాలలోనూ పనిలేకుండా పోయినది. చరమ స్వచ్చసత్యం ఈ ప్రతీకలలోగాక వీటికి లక్ష్యమైన మూలతత్యంలోనే స్థిరమై ఉన్నదని నమ్మినాడు. కాబట్టే సత్యాన్వేషణ నిమగ్నమైన ఆయన మానసం (ప్రసన్నమై శాంతిని పొందినది. ఈ స్థితిని పొందిన బుద్ది, మొదట ఈ భౌతిక వాతావరణం నుండి బయటబడి, గుణాతీత మగును; ఆ తర్వాత అంతర్ముఖమై, అత్మ నిమ్నాంత రాళాలలోకి ప్రవేశించును. ఈ గూఢానుభవ సాధనాన్నే యోగులు ధ్యానమంటున్నారు. స్వాతంత్ర్య పూర్ణమైన యోచనా పూర్వక ధ్యాన వాతావరణానికి అవాటుపడిన మనస్సు అధ్యాత్మిక సాధన విషయంలో ఎటువంటి కట్టుబాట్లను గాని అంగీకరించి తృప్తిపడదు. వేమన అతీత వ్యక్తి అయినందున ఆయన మానసం గూడ అట్టి స్థితిలోనే ఉండినది; అందుచేతనే నియమబద్ధమైన

వైదిక శాస్తాచారాలంటే ఆయన మనసుకు గిట్టక, వాటికి ఎదురు తిరిగినాడు.

వేమన కవితా శిల్పము వేనున కవిత్వం ముఖ్యంగా నైతిక సూత్రోపదేశకంగా ఉన్నట్లు నా మనసుకు తట్టుతున్నది. జీవితయానంలో ఎదురయ్యే క్రిందుమీదులగుండా పయనిస్తూ తాను పొందిన అనుభవ స్వరూపాలే అలిఖాన్‌ 7

ఈ పద్యాలనవచ్చును. ఆయినా, ఐహిక జీవిత లక్ష్యాన్ని, దాని ప్రయోజకత్వాన్ని ఉపేక్షించిన వాడు గాదు. అందువల్లనే వేమన రచనలలో స్వాశ్రయ పరాశ్రయ విషయాల సామరస్య సంయోగం కనిపిస్తున్నది. మనసుకు సూటిగా తాకి నచ్చజెప్పేవిధంగా, సుభగ సరళ శయ్యలో పద్యరూపంలో సత్యం వివరింపబడుతున్నది. దీనికితోడు, ఆయన ఉదాత్త మహనీయ సూక్తులను చారుతరం చేసిన కవితాశిల్పం ఒక ప్రత్యేక గుణంగా ఆలరారుతున్నది, ఆందువల్లనే నేటికి గూడ ఆయన రచనలు సామాన్యుల హృదయాలకు ట్రీతిపాత్రాలై ఉన్నవి. ఆయన ్రహర్ష పారవశ్యంలో తన్మయుడై ఉండగా, ఒక దివ్యదర్శనం ఆయన ఆత్మకు సాక్షాత్కరించినట్టున్నది. అప్పుడు ఒక నైతికానుభూతిలో నుండిన ఆయన మానసం తన భావిజీవిత ఉన్మీలనానికి యోగ్యమైన భావావేశాన్ని పొందినది. దీనినే కొందరు ఈశ్వర (ప్రేరణ మన్నారు; మరికొందరు ఈళ్వరాదేశం అన్నారు, కాని, నా అభిప్రాయ మేమంటే, ఒకవ్యక్తి ఆధ్యాత్మిక తన్మయావస్థలో మునిగి యున్నప్పుడు, అట్టీవాని మనస్సు సంతోష పప్రకంపనాలతో స్పందిస్తుంది. ఇక్క వాటి చిహ్నాలకు నిజాత్మకు భావైక్యత ఉన్నప్పుడు, అవి మానస ఫలకంలో ముద్రితమైపోతవి; ఆ తర్వాత ఈ భావనిధులు దైవాంశంతో మేళవింపబడి, కవితారూపాన్ని దాల్చి, మార్మిక సత్యాలుగా బహిర్గత మవుతుంటవి. కవిత - దైవత్వము

ఈళ్చర ప్రేరితమగుటే గాక, సత్యం పరిణత మనస్సుకు గోచరించి నప్పుడు దీనిని ప్రేరిత సహజ జ్ఞానం అన్నారు. వేమన మనస్సు ఇట్టే సహజజ్ఞాన (ప్రేరితమని నా విశ్వాసం, వట్టి వేదాంతి మాత్రమే అయి ఉండి, కవిగాక పోయినచో, అంతటి మహిమోన్నత భావపరంపరను అంతటి సజీవఫక్కిలో చెప్పి ఒప్పించి యుండలేడు. తత్త్యజ్ఞానము, కవితానై పుణ్యము రెండూ పెనవేసుకొని యున్న వేమనవంటి వారికే ఇట్టి కవితారీతులు ప్రాప్తించగలవు. నిశిత అవేక్షణాశక్తి, సమ్యక్‌ శిక్షితమానసము, పరితప్త హృదయము కలిగిన వ్యక్తియే, తన మానసవీధిలో నడయాడు సత్వస్వరూపాలను అత్యంత మహనీయ నీతిబోధక సూక్తులుగా కమనీయ కవితారీతులలో పెట్టగలుగుతున్నాడు. వేమన కవితాశక్తి లేనివాడై ఉండి ఉండినచో, యోచనాయుక్తమైన ఆయన చూపుకు తగిలిన సత్యాలు రూపాందకనే మాసిపోయి ఉండేవి. ఆయన కవితావేళ చకిత మానసానికి, చూచినదానిని గట్టిగా నిలుపుకొనే శక్తి ఉండినది కాబట్టీ, తా ననుభవించిన (ప్రతి ఆధ్యాత్మికానుభవ౦, లోపల పోషింపబడి భవ్యకవితారూపంలో వెలువడి (ప్రదర్శింపబడినది. ఈ కారణంవల్లనే మానవుని చిత్తవీధిలో (ప్రవేశించిన దైవత్వం శిథిలోన్ముఖం కాకుండా కాపాడగలిగినది కవిత్వం అని సాధారణంగ చెప్పబడుతున్నది. ్ర్రిపా--లోక కవి వేమన

వేమన అద్భుతకవితా మందత్రదండమును ఉపయోగించి, అనుదిన సామాన్య జీవిత విషయాలకు మనోజ్ఞతను కల్పించినాడు. సామాన్యులు వీటి బాహ్యరూపాన్నే చూడగలుగు చున్నారు కాని, అంతర్గత విలువను (గ్రహించలేకున్నారు. వేమన మాత్రం జీవిత విషపు క్షష్టసమస్యలను విడదీసి, వాటి పరమార్దాన్ని (గ్రహించలేని మనబోట్టకు సులభ[గ్రాహ్యంగా చేస్తున్నారు.

వేమన అంతరుష్టి

వేమన వెలిచూపేగాక, లో చూపుగూడ కలిగినవాడు; పైపైన చూచే చర్మ చక్షువుకు సత్యం క్షణభంగురమైన ఒక ్రత్యక్షీకరణంగా, సంభ్రమాళ్చర్యాల కలిగించే దృశ్యంగా మాత్రమే కనబడుతుంది; కాని, జ్ఞానచక్షువులకు జీవిత నిగూఢ సత్యాలు బట్టబయలౌతుంటవి. పరచింత నాసక్షమైన వేమన బుద్ధీ ఎంత వరకు వ్యాపించినదంటే, అంతుబట్టని ఆగమ్య సత్యాలెన్నో ఆయన సువిశాలమైన యోచనామండలంలో ఇమిడి పోయినవి. దేవుని విభూతి సత్యాన్ని ఆవిష్కరించుటే, మానవుని మహిమ ఆ సత్యాన్ని గ్రహించుటే! తత్త్యజ్ఞాని మహిమ ఆ సత్యాన్ని కవితారూపంలో వివరించి వ్యాపింప జేయుటే! అంతేగాక, వేదాంతి లక్ష్యము మానవుని కేవల జీవితాన్ని ఉదాత్తపరచి చైతన్యవంతంగా జేసి, ఈ సృష్టిక్రమంలో అ జీవికి నిర్ణీతమైన స్థానమును, నిర్వహించ వలసిన పాత్రను తెలిపి, జీవనయాత్రను సాగించునట్టు చేయుటే! వేమన అట్టి మార్తోపదేష్టలైన వారిలో ఒండు. అందుచేతనే మనజీవిత అపూర్వ విషయాలను మనకు పరిచయం చేసినాడు. ఇవి సంస్కారితమైన ఆయన మానసక్షేత్రంలో పుట్టి పెరిగి, పూచిన విజ్ఞాన సుమాలు,

వేనున కవితా రీతులు

సామాన్యులకు బాగా అర్ధమయ్యేదానికి, తన శయ్య సరళమనోజ్ఞంగా ఉండేదానికి, వేమన తన రచనలలో ఎక్కువగా ఉపమానాలను, సామ్యరూపాలను వాడినాడు, రూపకాలంకారాలను ఉపయోగించ గలుగుట, ఒక ధీశక్తియుక్తునికే చేతనైనపని అని, అరిస్టాటిల్‌ మతము, ఊహాప్రపంచంలో కాన్పించిన విషయాలను చూచి గమనించి స్పష్టంగా ఆర్థం చేసుకో గలిగిన శక్తి యందుండే ఈ కవితాగుణం ప్రభవిస్తున్నది, అభివర్షించ గలిగిన ఈ సామర్థ్యం వేమనకు బాగా ఉపయోగపడినది; అందువల్లనే ప్రగాఢ సత్యాలను సందర్భోచిత ఉపమానాలతో విప్పే చెప్పి, మది కెక్కేటట్టు చేయగలిగినాడు. ఈ వినరణశక్తిని ఒక్క కచితాభిమానులకే గాక (గ్రామీణ ప్రజలకు గూడ ఉపయోగపడేటట్టు వినియోగించినాడు. అందుచేత, సామాన్యులకు గూడ పరిచయమైన ఉపమానాల కోసరం (గ్రామీణ పరిసరాలలోనే వెదకినాడు; బీవిత నిష్ణుర సమస్యపై నీతిబోధక సూత్రాలను అల్లినపుడు, ఆయన ఉదాత్త విషయాలను వదలి, మధ్యస్థాయి మనసుకు

అలిఖాన్‌ 77

బాగా పరిచయమైన ఉదాహరణలనే చేబట్టినాడు; ఇదేపని పారసీక కవి సాది చేసేవాడు. దీనిని పెద్ద విమర్శకులు సరసమైన కుశలమైన సాధన మంటున్నారు. ఇది, తమ కవి సమయాలకు సంప్రదాయాలకు అలవాటుపడిన (ప్రాచ్యదేశకవికి సహజమైన విధానం. తటాలున స్వర్గం నుండి భూతలనానికి (త్రోసివేయ బడుచున్నామని, కొందరు పాఠకులు భావించినా, యథార్థ (ప్రాచ్యమానసానికి మాత్రం, ఈ హరాత్‌ భ్రంశమునందు ఆమర్యాదగాని, అనౌచిత్యం గాని తోచవు. ఇంతేగాకుండా తన కవితా దృష్టి అనే మాంత్రిక ముకురంలో సర్వప్రపంచాన్ని చూచి, ఆ గ్రామ్య రూపాలను అత్యంత భావ్యమైన శాశ్వత వ(స్తాలంకరణంతో కై సేసిన ఆ కవి యొక్క సార్వలౌకిక ప్రజ్ఞకు చదివేవారు ఆశ్చర్యచకితులౌతున్నారు. వేమన విరివిగా అలంకారయుతమైన భాషనే వాడినప్పటికిన్నీ, అనుచిత కవితామూర్తు లను మాత్రం సృష్టించి ఎరుగడు; అంతేగాకుండా, భాషా ప్రయోగంలో నియమాతి(క్రమానికి అంతగా పూనుకోలేదు. ఎంతటి రమ్యాలంకారమయ్యుకర్కశ పదజాలంతో కూడిన శయ్యకంటే, వేమన ప్రయోగించిన గూఢార్ధ ప్రతిపాదక సరళపదజాలంలో ఎక్కు బోధకతా శక్తిని కలిగియున్నది. పోప్‌ అనే ఆంగ్ల భాషా పండితుడు అంటున్నాడు: “మాటలు, చెట్టునంతా అలముకొనియున్న ఆకులు వంటివి; కాని, వివేకఫలాలు మాత్రం వాటిమాటున చాలా అరుదుగా కానబడుతుంటవి-” అని, పదసారం వేమన పదప్రయోగంలో కృపణత్వం చూసినా తాను ప్రయోగించిన ప్రతి పదాన్ని పిండి, దాని విలవను కడపటిబొట్టువరకు గుంజి, ఆ సారాన్ని తన పద్యాలలో ఉపయోగించి, తన అభి(ప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేయగలిగిన ఉచిత స్థానంలో వాటిని నిలిపినాడు. కాబట్టే ఆయన పద్యాలు మాటల కుదింపు, చిక్కదనము, చేవగలిగి, శయ్యాసుగమంతో శోభిస్తున్నవి. క్లిష్ట మెరుగని పద (ప్రయోగ ప్రావీణ్యము. సూక్ష్మలాలిత్యము అవార్యైఖరికి వన్నైదెస్తున్నఏి. సూత్రప్రాయమైన ఆయన పద్యాలు పరిచిత ఉపమాలంకారాలచేత, ప్రస్ఫుట ఉచిత రూపాలు దాల్చి, ఆబాలగోపాలాన్ని ఆకర్షించి, వారి హృదయాలలో జొరబడిపోతున్నవి, ఈ సర్వజన (ప్రీతే ఆయన పద్యాలను నీడవలె వెన్నాడే గుణం. సామాన్య జన నైతికోన్నతే ఆయన లక్ష్యం కాబట్టీ, పదాడంబర గర్వంతో, తన కవితను ప్రజలకు దూరం చేయదలచుకోలేదు. ఇంతే గాకుండా, అనుభవ పూర్వకమైన జీవిత విలువలను గర్హణబుద్దితో ఉపేక్షించిగూడ ఎరుగడు. దీనితోబాటు, అసభ్య విషయ (ప్రేయులైన కొందరు ఆక్షరాస్యులకొరకు దిగజారి, ఆయన (వ్రాయదలచుకోలేదు. “తన స్థాయికి అభిరుచికి ప్రజలను పైకి తీసికొనిపోవుటీ మహాకవి బాధ్యత గాని, వారి హీనస్ట్రితికి తాను దిగజారటం మాత్రం కాదు” అని ఆ మహాకవి వర్డ్‌వర్త్‌ చెప్పనే చెప్పినాడు. ళు లోక కని వేమన

ద్రవిడ మున్నేట్ర కళగం నాయకుడు రి సి.ఎన్‌. అణ్డాదురె న యా వేనుల్ల లం [సి.ఎన్‌. అణ్ఞాదురై, ఇవి. రామస్వామి నాయకర్‌ శిష్యుడై ఉండి, (ద్రవిడ కళగం (డి.ఎం.) నుండి చీలివచ్చి ద్రవిడ మునేట్ర కళగం (డి.ఎం.కె. - ద్రావిడ ముందడుగు సంఘం) స్థాపించిన మహానాయకుడు, వక్త రచయిత. మూఢాచారం సై తిరుగుబాటు ఈయన మూళలో చేరి ఉన్నది. ఈ పెద్దవ్యాసం 8-4-1945 నాటి “ద్రావిడనాడు" పత్రికలో భరతన్‌ పేర (ఇది అజ్ఞా గుప్తనామం) ప్రకటింపబడినది. అందలి కొన్ని వాక్యాలు. ]

“ఆం(ధ్రదేశంలో అర్హసంప్రదాయాలకు తల ఒగ్గ నిరాకరించి, భావ స్వాతంత్ర్యం కోసం పాటుబడినవారిలో వేమన ముఖ్యుడు. నిజం చెప్పాలంటే, వేమన పద్యాల ధోరణి నైతికపు కోటగోడలను కూల్చే ఆటంబాంబు. అవి సలసల కాగేనీళ్ళు.

“ఏవో కొన్ని ప్రయోజనాలకోసం నిజాన్ని కప్పిపుచ్చే ధోరణిని వేమన సహించలేక పోయినాడు.”

“చదివిన వెంటనే పామరులు గూడ అర్థం చేసుకోగలిగే సులభైలి ఆయనది; కాబట్టే ఆయన రచన పండితుల అవసరానికి, పూజామందిరాలలో పదిలపరచడానికి పనికిరాకుండా, జనానికి మేలు గూర్చే ప్రబంధమైనది.”

“వేమన వైదిక సంప్రదాయాలను సమర్థించి ఉంటే ఆయన లాంటి గొప్ప మేధావి లేడని సాంప్రదాయిక వాదులు స్తుతించి ఉండేవారు. సాంప్రదాయిక వాదులను ఆయన యూడించి వదలిపెట్టడంతో, ఆయనను గురించిన కల్లనిణాలు వెలుగులోనికి అంతగా రాలేదు.”

సి,ఎన్‌. అణ్లాదురై ఫ్ర

వేమన సామెతలు

(సామెత చెప్పను, దానిని 'ఛ్రాతలో ఉపయోగించను ప్రపంచానుభవము వాక్ళాతుర్యము కావలసి ఉంటుంది. (గ్రామీణుల సామెతలలో జీవం ఎక్కువ. ఇక బూతులు - మొరటున్నా - వాటిలో (ప్రాణశక్తి ఎక్కువ. అప్పటికి ఉన్నవాటిని చేబట్టి కొత్తవాటిని కల్పించను వేమన మొనగాడు. వేమన తత్త్యమంతా వీటియందు నిండియున్నది. పనసతొనలవంటి వేమన చాటవలు కొన్ని:]

అందరు సురలైన హరునకు తావేది

అఆడుగనీయలేని యాతడు పెనులోభి

అతను చేతి కత్తు లమరంగ కాంతలు

అనువుగాని చోట అధికుల మనరాదు

అన్య పురుషు వాంఛ ఆడుదానికి మెండు

అమృతమాది రుచుల హస్తమే మెరుగును

అల్పజాతికుక్క ఆధికుల నెరుగునా

అల్బజాతివారు అధికుల నెరుగరు

అల్పనరులకెల్ల నతివలపై చింత

అల్పుడాడురీతి నధికుండు నాడునా

అవురు దర్భయగునె యబ్లిని ముంచిన

ఆకృతెన్న వేరు ఆశయెన్నగ వేరు

అడుదాని బొంకు గోడపెట్టిన యట్లు

ఆత్మశుద్ధిలేక యందునా మోక్షంబు

ఆర్బ తీర్చ లేని తీర్చరి తన మేల

ఆలివంకవారు అందరు చుట్టాలు

ఇత్తడిలను పసిడి కీడన వచ్చునా

ఇతరు లెరుగ కున్న ఈళ్చరు డెరుగడా

౮ లోక కవి వేమన

ఇనుప గుదియ బట్టీ ఏరీద వచ్చునా

ఇసుక బావి (త్రవ్వ నెవ్వరి వశమయా

ఈగ కడుపుజొచ్చి యిట్టట్టు చేయదా

ఉలిపికట్టెకేల ఉయ్యల మంచంబు

ఉరిమి మొరుగు కుక్క యోగి నేమెరుగురా

ఊరకుండు వాని కూరెల్ల నోపదు

ఎగుర వేయ బంతి ఎందాక నిలుచురా 23

ఎదుటివారి (ద్రవ్యమెల్లవారికి తీపి

ఎనుము ఎంతలైైన ఏనుగు బోలునా

ఎరుకమాలు చదువు ఏలకో తెల్పరా

ఎరుకలోని ఎరుక ఎరుగంగ తత్త్యంబు

ఎలుగు దివిటిసీవ కేర్సడు చందం౦ంబు

ఏటివంక దీర్చ నెవ్వడి తరమయా

ఏనుగు పడియున్న ఎత్తునా మళకంబు

ఓటికుండ లోన నుండునా నీరంబు

ఓజమాలు నాలి ఓలిమాడల చేటు

కంచు మైగునట్టు కనకంబు (మైగునా

కంటిలోని పాప కుంటెన కాడయా

కరిన చిత్తు మనసు కరగింప రాదయా

కత్తిమీది సాము కడతేర బోదయా

కదన భీతు జూచి కాలుండు నవ్వురా

కదళి [మింగునట్లె గరళంబు (మ్రింగును

కదిసి తామరందు కప్ప కూర్చున్నట్టు

కరినిగాంచి కుక్క మొరగిన సమ్యమౌ నేమన సామెతలు గ్ర

కలపీ వచ్చు వేళ ఘనులౌదు రల్పులు కలిమి నెచట జూడ గారడి యనవచ్చు కలిమి బలిమి రెండు తెలివికి హానిరా కలిమి లేమి లేని కాలంబు కలగునా కాకి కన్న మొసగి కాళ్ళకు మొక్కేరు కాకికూత బోలు కర్మబడ్డుల కూత కాని క్రతువువలన కలుగునా మోక్షంబు కాపులు కరణాలు కావడి కుండలు కాపులేని దాని కాపుర మడుగనా కామి అయినవాడు కవియగు రవియగు కొశికేగ గద్ద గరుడుడగునె కాళికేగ పంది గజముగాదు. కాసులకును తిరుగ గలుగునా మోక్షంబు కుంటికుక్క కేల కుందేటి పరువులు కుండ గోకుబుద్ధి కుదుర దెప్పటికిని కుక్క ఇల్టుసోచ్చి కుండలు వెదకదా కుక్క ఎముక నమ్మి కూటిని విడువదా కుక్క ఏమెరుంగు ఒక్కప్రొద్దు కుక్క కూయనేమి గుజ్జమునకు లెక్క కుక్క కేటికయ్య కుచ్చుల పల్లంబు కుక్కతోక బట్టి గోదావ రీదునా కుక్క యేమి ఎరుగు గురులింగ దేవుని కుక్కవంటి బుద్దీ కూర్చుండ నీయదు కుక్క సింహమగునె గోదావరికి బోవ కుడిచి వేయు పుల్లె గోతుల దొర్లదా కుడితి మరుగు బట్జై కుడినీరు త్రాగునా కుప్పలోని చెప్పుకుక్క తిన్నట్టయా ళు లోక కవి వేమన

కుమ్మరి కొకయేడు గుదియకు నొకనాడు కులముకన్న మిగుల గుణమె (ప్రధానంబు కులము లెక్క ఏమి గుణము ప్రధానంబు కూడు గుడ్డ తాను కోరునా దేవుండు కూరలేని తిండి కుక్కతిండి గ కొంకినక్క చావ గొట్టి లేమిటి కేడ్చు కొంగయోగములను కోర్కె లడంగునా కొంగలు గుమిగూడి కొరకవా ఓదెలు కొండ అద్దమందు కొంచమై యుండదా కొయ్యబొమ్మ దెచ్చి కొట్టిన గుణియగునె కొరతిమీది దొంగ కూడడిగిన యట్టు కొలని హంసలకడ కొక్కెర యున్నట్లు కొలను లెండి నంత కొక్కెర లుండునా కోతి కామ్మకెక్కి కుప్పించి దూకదా ఖలులు తిట్టీరంచు కలవర పడనేల గండుకుక్కవలెను కాటుకు దిరుగును గంధమలద మేని కంపడగిన యట్లు గతినిబట్టి మనుజుమతియు నొప్పు గతులు సతులవలన కానంగ లేరురా గడుసురాలు మగని గంప బెట్టమ్మురా గడ్డివేయ పోట్టగొడ్డు కొమ్మాడించు గాజుటింటి కుక్క కళవళ పడురీతి గుడ్డితట్ట నెక్కి గుణికి నట్టగునురా గుణము మేలుగాని కులమేమిమేలురా గుణములేక యున్న కుదురునే యూహలు గొడ్డుటావు పాలు గోకితే యిచ్చునా వేమన సామెతలు ్ర

గొరై చంకబెట్టి గొల్ల వెదకినట్లు గోచిపాత కంటె కొంచెంబు మరిలేదు చందనంబు ఘనత పంది ఏ మెరుగు చందనతరువందు సర్ఫ మున్నట్ల యా 100 చింత లేకయుంట చిరకాల సంపద చిత్తశుద్దిలేని శివపూజ లేలరా చిత్ర దీపమునను చీకటి పాయునా చెంత దీపమిడక చీకటి వాయునా చెరుప జూచువాడు చెలిమిచేయు చెట్టుబెట్టి ఫలము చేకొన కుందురా చెట్టు ముదరనిచ్చి చిదిమిని పోవునా చెడిపె కొడుకు మిగుల చేయు నాచారంబు చెడ్డదేను జూచి రెడ్డి తామెచ్చునా చెప్పవచ్చు పనులు చేయుట కష్టమౌ చెప్పు దినెడు కుక్క చెరకు తీపెరుగునా చెలగి పులికి బంటు సింగపు పిల్లయౌ చెలగి మధువు (గ్రోల చేదు రుచించునా చెలగు దివ్వెలేక చీకటివాయదు చేటు కాలమునకు చెడుబుద్ది పుట్టను చేతగాని పనులు చేటు దెచ్చు చేటుకాలమైన చెరుప నల్పుడె చాలు చేటు మేలు తలుప చేసిన కర్మముల్‌ చేత వెన్నబెట్టి నేతికేడి నయట్టు చేయు ధర్మమెల్ల చెడని పదవి చేయు సుకృతము లిల శిలకైన తప్పవు చంపదలచు రాజు చన విచ్చుచుండురా చేంప పెంప బువ్వ చాలదా వేయేల ళా ల్లోక కవి వేనున

ఛావెరుగని చదువు చదువంగ నేలనో జన్మఫలమెగాని జపియించినను రాదు తడక బిజ్టుబెట్ట తలుపుతో సరియౌనె 125 తనదుగాని యాలు దానవురాలురా తనదు కాలుగోయ తన తమ్ము డేడ్చునా తనదు మేలు కీడు తనతోడు నుండును తన్ను తానెరిగిన తానెపో బ్రహ్మంబు తపముచేత ద్విజుడు, తర్కింప కులమెట్టు తప్పు లెన్నువారు తమ తప్పులెరుగరు తరచుగా నొసగక దాతగాడు తలపు మనదిగాని దైవిక మదివేరు తలలు బోడులైన తలపులు బోడులా తల్లి తానెరుగును తనయుని జన్మంబు తల్లిగలుగు లంజ తగులుట చీకాకు తళుకు బెళుకు రాళ్లు తట్టెడేల తాను చేయునట్టి ధర్మమె తన సొమ్ము తా మెరుంగలేరు తము పూర్వవాసన తాళపుచెవి లేక తలుపు లెట్టూడును తినగ తినగ వేము తియ్య నుండు తిరుపతికిని బోవ తురక దాసరిగాడు తేనె టీగ గూర్చి తెరువరి కియ్యదా తేనె గూర్చి యీగ తెరువున బోవదా తొత్తు తోడి పొందు తొట్టి పెసలమూట తోయజాక్షి జూచి తొలగంగ వశమౌనె తోయనేర్చు కుక్క దొంతులు పేర్చునా వేమన సామెతలు స్‌

త్యాగిగాని వాని ధర్మమడిగిన జచ్చు దొతలేని కొంప దయ్యాల పెనువాడ 158 దానహీను జూచి ధనము నవ్వు దాలిగుంట కుక్క తలచిన చందమౌ దుండగీడునకును కొండెడు దళవాయి దొబ్బనేర్చు కుక్క దుత్తలు మోయునా దై వబలముగాని తన బల్మి కాదయా దోచుకొన్న యట్టి దోష మెక్కడబోవు నక్క ఏమి ఎరుగు ఒక్క ప్రొద్దు నావ నడుపువాడు నట్టేట ముంచునా నిజము నాడరాదు నీచుతోడ నిలువ దగనిచోట నిలువ నిందలువచ్చు నీటిపైన గుండు నిలుచునా మునుగక నీతిలేని మాట వాతి చేటు నీర మోటికుండ నిలువని చందాన వీరు పల్ల మెరుగు నిజముగాను నీరు ముత్యమైన నీరుగా మారునా నీరు పొరక లోతు నికరము తెలియదు నూనెలేక దివ్వె నువ్వుల మండునా నెలవు దప్పుచోట నేర్పరి కొరగాడు నేయిలేని తిండి నీయాన కసువది . నేల నున్నరాయి నెత్తి కెత్తిన యట్టు నొసటిమీది వ్రాత నులిమిన పోవునా నొసలు భక్తుడైన నోరు తోడేలయా సంచబాణు నింట బానిస కొడుకులు పంట చేను విడిచి పరిగ ఏరినయట్లు భళి లోక కవి వేమన

పండ్లు పడిన కుక్క పసరంబు గరవదా పందికేల చిలుక పంజరంబు 1765 పంది బురదమెచ్చు పన్నీరు మెచ్చునా పచ్చికుండ నీరు పట్టిన నిలుచునా పచ్చికాయ దెచ్చి పడవేయ ఫలమానె పట్టనేర్చు పాము పడగ నోరగజేయు పదుగు రాడుమాట పొటిమై ధరజెల్లు పరసతి గమనంబు ప్రత్యక్షనాశము పరిమళముల గర్హభము మోయ ఘనమౌనె పసిడికంటె మిగుల పడతి మాటలు తీపి పాత ఎనుము పాలు రోతన వచ్చునా పాపజాతి మనసు పట్టంగ రాదురా పారునట్టి బంటు పనికి రాడెందును పిందె గోపిచూడ బీజంబు కలుగునా పిండి దిన్న కుక్క పియ్యి కాసింపదా పిన్న చేతి దివ్వె పెద్దగా వెలుగదా పియ్యిదినెడి కాకి పితరు డెట్టాయెరా పిరికి బంటు కేల బిరుదు గొడుగు పిల్లిబట్ట కోడి పిలిచిన పలుకునా పుండు ముసురు నీగ పూవుపై వ్రాలునా పుట్టజేసి సామి పూరియు మేపునా పుట్టమీద గొట్ట భుజగంబు చచ్చునా పుట్టలోన చెదలు పుట్టదా గిట్టదా

• పూజఫలమె గాని పూనిక ల్నిలుచునా
• పెక్కు తిండిబోతు పెండ్లా మెరుంగురా పెట్టి పోయలేని వట్టిబీరము లేడ 200 పెద్ద లుసురు మన్న 'పెనుమంట లెగయురా వేమన సామెతలు సో

"సేడ దినెడు పురుగు బెల్లమే మెరుగును పేద కిచ్చు మనువు పెనవేసినట్టురా పేరు ధర్మరాజు పెను వేపవిత్తయా (ప్రొణులెల్ల యమునిబారి గొథ్రైలు సుమీ ప్రాప్త్రము గలచోట ఫలమేల తప్పురా ('ప్రియములేని కూడు పిండపు కూడురా (ప్రియము లేని విందు పిండివంటలచేటు

ప్రీతిలేని లంజ ప్రేతవాహన మయా బండవాని కేల బంగరు మొలత్రాడు బలిమిలేని వేళ పంతముల్‌ చెల్లవు

బొగ్గు పాలగడుగ పోవునా మలినంబు (బ్రహ్మక్షన బుట్ట రిమ్మతెగులు (బ్రహ్మచేతలన్ని పాడైన చేతలు (బ్రహ్మయాలి తాడు బండి రేవున దెంచ భక్తి కలుగు పూజ ఫలమునిచ్చు

భక్తి లేని పూజ ప్రిచేటు

భటుడు వెంట లేక ప్రభుడు శోభింపడు భానుడుండ దివ్వె పట్టుక తిరుగునా భానునరయ దివ్వె పట్టిన రీతిరా

భూమి కొత్తదైన భోక్తలు కొత్తలా

భూమి నాదియనిన భూమి పక్కున నవ్వు మంచికాల మపుడెమర్యాద నార్జింపు మం(త్రజలము కన్న మంగలి జల మెచ్చు మగువ లందరకును మగలె దేవతలయా 225

ల్లోక కని వేనున

మదిని కుంటికుక్క మాంసంబు దిన్నట్టు మనసు దిద్దరాదు మహి నెంతవారికి మనసు తెలియువాడు మర్మజ్ఞుడైయుండు మనసు విరిగెనేని మరి అంట నేర్చునా మరగి గుడ్డి కుక్క మాంసంబు గొన్నట్టు మహిమలేని వేల్పు మంటిజేసిన పులి మాట విననియాలు మగనికి మరగాలు మాట సత్యమైన మరి శతాయుష్యంబు మాలవాడ కుక్క మరిగిన విడుచునా ముంజకోక లెల్ల లంజ కొక లాయె ముండమోసి కేల ముత్యాల పాపట ముక్కిడిదియు పాడ మొండియు మెచ్చదా ముక్కిడి సతికేల ముత్యంపు ముంగర ముక్కు వంక జూచి ముకురంబు దూరుట ముగియు కాలమునకు మొనగాడు నీల్లురా ముచ్చు ముండ కేల ముంజేతి కడియాలు మురికి భాండమందు ముసరు నీగల తీతి ముసలిముండ కేల ముసిముసి నగవులు మూర్చునకు బుద్ది ముందుగా బుట్టును మొండివాని కేల ముంజేతి కడియాలు 'మొదిడివాని హితుడు బండవాడు మొదట సోమయాజి తుది కామయాజిరా మొప్పె దెలుపరాదు ముప్పదేండ్లకు నైన యముడు కుపితుడైన నడ్డ మెవ్వరు సుమీ యోనిజూచి పరమ యోగంబు మరతురు 250 వేమన సౌమెతలు ్రి

రాచమూక నమ్మరాదు రన రాళ్ళు దేవులైన రాసులు (మైంగవా రూపులేని వనిత రూఢి పతివ్రత లొట్టె దాగి నతడు లోకుల ముంచురా లోభి దాతగాడు లోకంబులోపల వంటకమును చేయ కెట్లు వంటక మబ్బు వనములోని కోతి వసుమతి నడుపునా వానతోడ వచ్చు వడగండ్లు నిలుచునా విధవరాలి కేల వెండి గొలుసు విటుల మురుగు యువతి విభుభక్తి నెరుగునా వెలయ వనములోని మలయజ మున్నట్టు వేకటికిని తొలగు వెనుకటి బిగువెల్ల (బ్రాత కజుడు కర్త చేతకు తాకర్త సంతపాక తొత్తు సజ్జను నెరగునా సతిలేని పురుషుడు సంసారియేకాడు సాధనమున పనులు సమకూరు ధరలోన సానిదాని పొందు సౌభాగ్య భాగ్యంబు సాము చేయువాడు చావక యుండునా సాహసించు వాడు సర్వదా చెడునురా సిగ్గు విడచువాడు చిరకాల జీవిరా సురకు నిచ్చునట్టు సుధకును నీయరు సురియ బట్టవచ్చు శూరుడు కాలేడు స్థలము తప్పు వెనుక ధర్మంబు పుట్టునా స్థానబలిమిగాని తన బలిమి కాదయా హరుని ఎరుక లేక ఆకు అల్దాడునా 275 శ్రక్ణగి--లోక కవి వేమన

చివరి చేర్పులు వేమన నిశేష పరిజ్ఞానం యోగసీద్ది వ!

వేమన బాగా సంస్కృతం చదివిన వాడని ఒక సరికొత్త పరిశోధకుని వాదం. బడి చదువు లేదని పెద్దలందరి వాదం. ఆయన బహు్రుతుడు; విన్నది కన్నది మనసును వదలకుండా అతుక్కోనిపోయి, కావలసినప్పుడు భాసిస్తుంది, వేమనకు ఇన్ని విషయాలు తెలియను చదువుతో పనిలేదు; వట్టి చదువు తర్క వాదాన్నే పెంచుతుంది. “వృత్తి ప్రభాకర” (గ్రంథకర్త తాను ౩,50,000 (గ్రంధాలు చదివి, ఆ పుస్తకం వ్రాసినానని చెప్పుకొంటూనే తన కింకా ఆత్మానుభవం కలుగలేదని వాపోయినాడు. కాబట్టి కావలసినది సాధనగాని, చదువుగాదు. ఈ విశేష పరిజ్ఞానానికి, మహిమకు, మూలమైన రహస్యం ఛాందోగ్యోపనిషత్తు 'ఏక విజ్ఞానేన సర్వ విజ్ఞానం భవతి" అని ఆ మొదటి ఎరుకను గూర్చి చెపుతున్నది.

ఈ దశాబ్దంలో ఆరుణాచల బుషి శ్రీ రమణ భగవానుడు చదివినది రెండవ ఫారం, తపళ్ళక్తిచే సర్వమూ తెలుసుకొని వివిధ భాషా (గ్రంథాల నుండి వివిధ మతాల నుండి సూత్రాలు వివరించి, ఆశ్చర్యం గొలిపి ముక్తి మార్గం శిష్యకోటికి చూపుచుండినారు. ఈ విభూతి యోగ సిద్దులలో ఒకటి. ఇట్టి సిద్దినే ఓజస్సునే వేమన యోగి పొంది, సర్వవిషయ పరిజ్ఞానంతో సుందర మధురమైన కవిత్వంలో చెప్పినాడు.

కాయసిద్ది

61-2 పద్యంలో “ఆకులెల్ల దిన్న మేకపోతుల కెల్ల కాకపోయెనేల కాయ సిద్ది” అని ఎగతాళి చేసినాడు. ఈ కాయసిద్ధి ఒకయోగశ్తి ఇట్టీ యోగి దేహాన్ని ఎంత పదును కత్తితో గాలిని నరకినట్టు నరికినా, పొడిచినా, ఒళ్ళు గాయపడదు, కసుగందదు. వేమన ఇక్కడ ఈ మహిమను గూర్చే చెప్పుచున్నాడు.

విల్‌ డ్యూరాంట్‌ వేనున మూఢాచార బంధకముక్ష్తమైన మతమును రక్షించినాడు (ప్రపంచ విఖ్యాత చరిత్రకారుడు విల్‌ డ్యూరాంట్‌ భార్య తోడ్పాటుతో నలభై ఏండ్లు శ్రమించి చివరి చేర్పులు గ

“మన నాగరకత కథ” - (౧౧6 5600 0% 01౪1115440) అని బృహద్గంథం వ్రాసి ప్రచురించినాడు. “మనకు సం(క్రమించిన (ప్రాచ్య జ్ఞానము” (016021 116128 అనే ప్రథమ సంపుటంలో - “యోగులు - నిరీశ్ళ్వరవాదులు” అన్న శీర్జిక (క్రింద, వేమనను గూర్చి ఇట్టా (వ్రాస్తున్నాడు:

(బ్రాహ్మణులు సహజంగా [ప్రాయికంగా సాకార (బ్రహ్మమును కాదనే వేదాంతవాదులైనా, ఈ వాదమును సామాన్యప్రజల మూఢ విశ్వాసాల మీద (ప్రయోగించలేదు. భారతదేశ కవులం దరూ, పవిత్ర సూత్రాచరణయందు గాఢాసక్తి కలిగియున్న వారుగానే యున్నను, వారిలో కొందరు, కబీరు, వేమనలాంటివారు మూఢాచార బంధముక్తమైన ఈశ్వరవాదమునే, మతమునే రక్షించి పోషించినారు.

వేమన 17వ శతాబ్దంలో వెలసిన దక్షిణభారత కవి. ఈయన బూడిద బుంగలైన హఠయోగులను, తీర్ణయాత్రా సంసేవనములను, కుటిల కులాచారాలను నిష్టుర నిందాగర్భంగా విమర్శించినాడు. బూదిపూత లెల్ల (720 ప.) వేదవిద్యలెల్ల వేశ్యల వంటివి (980) కల్లటికెకు భూతి గట్టిగా బెట్టిన (76) మాలవాని నేల మహిమీద నిందింప (1127) నేరనన్నవాడె (357) కుక్క యేకతంబు కొక్కెరధ్యానంబు గొడ్జె రాగమెన్న గొప్పమునుగు నాత్మ నెజుగు భావమది యేలజేయరో మొదలగు పద్యాలను స్వచ్చ రమ్యమైన ఇంగ్రీషుభాషలోనికి అనువదించి తన వాదమును బలపరచుకొంటున్నాడు. చరిత్రకారుడు వి.డి. నమువోజన్‌ వర్ణ వ్యవస్థ విమర్శ ఈ గొప్ప పరిశోధకుడు చరిత్రకారుడు, తము ప్రాచీన భారతము' అనే (గ్రంథంలో హిందూ వర్ణ వ్యవస్థను విమర్శిస్తూ, వేమన పద్యాల నాలుగింటి ఆంగ్బాను వాదమును ఉదాహరించి ఉన్నాడు. (విన్‌సెంట్‌ స్మిత్‌ గూడ.) కి లోక కవి వేనున

సంస్కృతీ కరణము

గంధం శ్రీరామమూర్తి, ఇండ్రింకి నరసింహారావు (భీమవరం దగ్గర ఉప్పులూరు) ఇద్దరూ

కలిపి 1000 వేమన పద్యాలను సంస్కృతీకరించి, 1960లో తెనుగు లిపిలో ప్రచురించినారు మరికొన్ని ఆంగ్లానువాదములు ష్‌

కలిదిండి నరసింహారావు (బి.ఎ. భీమవరం) (బ్రౌన్‌ అనువదించిన 500 పద్యాలుగాక, మరి 500 పద్యాలను ఇంగ్రీషులోనికి అనువదించి, గంధం శ్రీరామమూర్తి ఇ, నరసింహారావు గారల సంస్కృత పారంతో 1961లో ముద్రించినారు. తెనుగు పద్యాలు ల్లోకాలు నాగర లిపిలో నున్నవి, ఇది ఆంధ్రేతరులకు ఎంతగానో ఉపయోగకారి. ఇందు నరసింహారావుగారి విపుల పీరిక ఆంగ్లములో గలదు.

డాక్టర్‌ సి.వి. రామచం[ద్రరావు, 4.4... 916. కాలేజి చరిత్ర అధ్యాపకుడు, చరిత్ర పరిశోధక పండితుడు, వేమనను గురించి విషయ గురుత్వం కలిగిన ఒక చక్కటి ఇంగ్లీషు వ్యాసం (గ్రాసి, ఆనంద కుమారస్వామిని గూర్చిన వ్యాససంపుటలో చేర్చి ప్రచురించి ఉన్నాడు.

ఉరుదు - హిందీ అనువాదనులు

ఇంటర్‌ నేషనల్‌ తెనుగు ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ డైరెక్టర్‌ మాటేటి రామప్ప ఖగోళశాస్త్ర పండితుడు, పారసి, ఆరబ్బి సంస్కృతాంధ్రములలో గూడ పండితుడు. కేంద్ర సాహిత్య అకొడమీ వారికిగా నూరు వేమన పద్యాలను ఉరుదు, హిందీల లోనికి తర్జుమా జేసి ప్రచురింప జేసినారు. ఈయన నిజాం పాలనలో చాలా పెద్ద ఉద్యోగాలు నిర్వహించి ఉండినారు.

పెంటపాడు వేమన పీఠము

తాడేపల్లిగూడెం దగ్గర పెంటపాడులో దాదాపు 60 ఏండ్లకు ముందు స్టాసింపబడిన వేమన

పీఠం ఆ యోగి దివ్యస్మరణంగా పని చేస్తున్నది, తెనాలి వేమన విజ్ఞాన పరిషత్తు

తెనాలి పట్టణ విద్యాధికులు ఈ కేంద్రాన్ని నెలకొల్పి రిజిష్టర్‌ చేసి, 12-12-82నాడు తెనాలిలో

పెద్ద ప్రారంభోత్సవం చేసినారు. పలువురు పండితులు పరిశోధకులు సభలో పాల్గొన్నారు. ఈ చివరి చేరులు ్ట

పరిషత్తు కళాప్రపూర్ణ మరుపూరు కోదండరామరెడ్డిని గౌరవాధ్యక్షుడుగా ఎన్నుకొని గౌరవించినది. అవుతు రామిరెడ్డి, లంకిరెడ్డి రవీంద్ర ప్రసాదరెడ్డి. కళాశాల అధ్యాపకుడు ఎ. వెంకటేశ్చర రెడ్డి గారలు దీక్షతో పని చేస్తున్నారు. మోదుకూరు మొవ్వా వీరారెడ్డిగారు గూడ ఇందు (ప్రముఖ సభ్యుడు, 'వేమన కళాసాగర్‌ తెనాలిలో పై పేర ఒక సంస్థ నెలకొల్పబడి ఉన్నది. దీనికి అధినేత - సుంకర వెంకట నరసారెడ్డి, డా, ఎస్‌.ఎం. సుబాని సిద్దాంత వ్యాసము గణపవరం మూర్తిరాజు కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌ షేక్‌ మహబూబ్‌ సుబాని (పొన్నూరు) "వేమన జీవితము - సాహిత్యము - సమ(గ్ర పరిశీలనము” అన్న విషయం పై థీసిస్‌ (వ్రాసి, డాక్టరీటు పట్టమును పొందియున్నారు. ఇందు ఎన్నో అమూల్య విషయాలు పొందుపరుపబడి ఉన్నవి. కటారుపల్లి వేమన ఈ లోకకవి వేమనకాడు అని చాలా ఉపపత్తులతో నిరూపించి ఉన్నారు. “ఇదేమి కొత్త విషయం? పాత సంగతి థీసిస్‌లో చేర్చాలనా?” అని ఒక విజయవాడ కొత్త వేమనభక్తుడు అక్షేపిస్తున్నాడు. ఈయనకు ఉత్సాహ మున్నంత (ఎందుకో?) భాష వేదాంత పరిజ్ఞానాలు లేపు, వేమన విషయం తనకు “మొనాపలీ” అనుకొంటాడు. సుబానీ ఈ విషయం మరల వ్రాయడం అత్యంత అవసరం, ఇప్పటికి ఇంకా నూటికి 80 మంది, బాగా చదువుకొన్నవారు గూడ ఈ అపోహలోనే పడి ఉన్నారు. ఇట్టే కొండవీటి వాదాన్ని పట్టుకొని (వ్రలాడేవారు గూడ ఉన్నారు. మూఢ విశ్వాసానికి మొండిబ్రతుకు గదా! ఇంతెందుకు, డా॥ చెన్నారెడ్డిగారు ప్రభుత్వ వేమన విజ్ఞాన కేంద్రాన్ని స్థాపించిన సందర్భంలో ఆయన కటారుపల్లి వేమనే యోగి వేమన అనుకొని, ఆ సమాధి దగ్గరనే యీ కేంద్రం నెలకొల్పాలని ఉత్తరువులు జారీ చేసినారు. చివరకు నిపుణులు సంఘంలో ఇది చారిత్రక సత్యం కాదని, హైదరాబాదులోనే కేంద్రం నెలకొల్పి కటారుపల్లి సమాధిని వృద్ధి చేయాలని తీర్మానించారు. వీటి అన్నిటి దృష్ట్యా డా. సుబాని వ్రాత అనవసర మనడం అవిచారిక రామణీయకం. ఇంకా, వేమన రెడ్డికులాబ్టి సోముడని, ఆయన వ్యక్తిత్వం మహోన్నతము, ఉదాత్తము, మహిమోజ్ఞలము అని, ఈ ముస్లిం పండితుని స్తోత్రవచనం. ఖు లోక కవి వేమున

వేవున వ్యంగ్యము ఇంకొక ముస్తిం పండితుని నీరాజనము

తెనాలి కొత్తపేట కాలేజీలో ఇంగ్లీషు లెక్చరర్‌ మహమ్మద్‌ నఫీజ్టీస్‌ (సొజన్య - అని వ్యాసరచన సంకేతనామము) “ప్రముఖుల హాస్యాలు” అనే పరిశోధక (గ్రంథంలో వేమన పద్యాలలోవి హాస్యము వ్యంగ్యమును గూర్చి బాగా (వ్రాసి ఉన్నాడు.

వేమన జిల్లా పరిషత్‌ ఉన్నత పాఠశాల 1946 నుండి, తెనాలి తాలూకా మోదుకూరులో వేమన క్షీర్తిధ్యజంగా సొగుతున్నది. ఆ సంస్థ ధనదాతల సంఘానికి వేమన భక్తుడు ఆ దివ్యమూర్తి పాదరేణువు మొవ్వా వీరారెడ్డి కార్యదర్శి. ఈ రెడ్డిగారే తెనాలి తాలూకాలో వేమన ఉద్యమ జాగృతి రథసారథులలో ఒకరు,

వేమనయోగి పరిశోధక మండలి అనే పేరుతో సికిందరాబాదు మార్కెట్‌ వీధిలో ఒక్ష యోగపాఠశాల నెలకొల్పబడి, యోగాభ్యాస సాధనకు ఉపదేష్ట అయి ఉన్నది. ఈ మండలి యోగసంబంధమైన (గ్రంథ ప్రచురణము గూడ గావిస్తున్నది.

కాటయ వేమారెడ్డి కాళిదాసు శాకుంతల వ్యాఖ్య

గోవెర్‌ వ్యాసంలో ఆంధ్ర ప్రశస్తిని గూర్చిన 001108 చివర భాగంగా దీనిని చదువవలెను: కాళిదాసు నాటక డత్రయానికి వ్యాఖ్యలు (వ్రాసిన వారిలో ఆంధ్రుడు, తర్వాత ఎన్నదగినవాడు కొండవీటి విజయ దండ నాయకుడు మహామంత్రి, సంస్కృత పండితుడు కాటయ వేమారెడ్డినే పండితులు పేర్కొంటున్నారు. ఇంగ్రీషు సంస్కృతము, సంస్కృతం ఇంగ్లీషు నిఘంటువులు సంకలనం చేసిన - మానియర్‌ వీలియంస్‌, కాళిదాసు శాకుంతలమును ఇంగ్లీషులో అనువదిస్తూ, కాటయ వేమునే ఉదాహరిస్తాడు.

కాటయ వేముడు కొండవీటి ఏలిక కర్పూర వసంతరాయ నామాంతరం గలిగిన కొమరగిరి రెడ్డి దగ్గర చుట్టమై, కొమరగిరి రెడ్డి పిన్నతనాన రేగిన బంధు కలహంలో యీ బాలబంధువుకు సహాయం చేసి, ఆయనను సింహ పీఠం పై కూర్చుండ బెట్టినాడు. దీనికి కృతజ్ఞతగా రాజు వేముని మంత్రి చేసినాడు. కొమరగిరి విలాసప్రియుడై కర్పూర వసంతోత్స వములు చేయుచు, సంస్కృత (గ్రంథాలు ్రాస్తుండగా, కాటయ తన బాహుబలం బుద్ధిబలంతో రెడ్డిరాజ్యాన్ని

చివరి చేర్పులు ఫి

వ్యాపింపజేస్తుండినాడు; శ్రీనాథ కవిసార్వభౌముడు ఈయన మిత్రుడు. కాటయ తన నాటక వ్యాఖ్యానాలకు వసంత రాజీయము అని పేరు బెట్టినాడు. కాటయ 1416లో దివికేగినాడు. శాకుంత వ్యాఖ్యను ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ, నాగర లిపిలో యీ మధ్యనే ప్రకటించినది. కృష్ణా జిల్హా కమ్మవారు ఈడ్పుగంటి రాఘవేంద్రరావు, అప్పటి సెంట్రల్‌ ప్రావిన్సు రాజధాని నాగపూర్‌ చేరి, గొప్ప న్యాయవాదియై, రాజకీయ వాదియై ఆ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి అయినాడు. చివరన గాంధిటోపీ ధరించిన ప్రధమ గవర్నరు గూడ అయినాడు. ఈయన మేనల్టుడు కౌసలేంద్రరావు గూడ అక్కడ హైకోర్టు జడ్జి అయినాడు. డా. భోగరాజు పట్టాభిసీతారామయ్య గూడ సి.పి. గవర్నరు అయి, కృష్ణాజిల్లాకు ఇద్దరు గవర్నరులను కల్పించినారు. పాత్రికేయులు ఆంధ్రులు వార్తాపత్రికా రంగమున అఖిలభారత ఖ్యాతిని గాంచియున్నారు. సి.వై. చింతామణి, క. పున్నయ్య, కాసా సుబ్బారావు, భైరవరపు హనుమంతరావు, డాక్టర్‌ పట్టాభి, చలపతిరావు, కోలవెన్ను రామకోటీశ్వరరావు, భావరాజు నరసింహారావు మొదలగువారు ఆంధ్ర పాత్రికేయులలో కన్నాకులు, వేమన-సర్వజ్ఞ ఇ డాక్టర్‌ గంధం అప్పారావుగారు (మదరాసు విశ్చవిద్యాలయ కళాశాల ఆం(ధ్రశాఖాధ్యక్షుడు) తెనుగు వేమన, కన్నడ సర్వజ్ఞ మూర్తిని గురించి తులనాత్మక (గ్రంథం ఇంగ్లీషులో వ్రాసి ప్రకటించినారు. ఇది విషయపూర్ణమైన రచన, వీరికి డాక్టరేట్‌ వచ్చినది వేమన రచన మీదనే. పురుగులు వివేకము తమిళయోగిని జాతీయ కవయిత్రి-అవ్వయ్యార్‌ను వేమనను పోలిన వారి క్రింద పేర్కొని ఉన్నా, ఆమె చతురోక్తి ఒకటి:- ఎవరో తమిళ రామాయణ కర్తకంబరును గూర్చి ఊరకే పొగడు చుండగా, అవ్వయ్యార్‌ ఈ పాట చెప్పినది:- (ప్రతివాడు గూడ వానివాని శక్తికనుగుణంగా గొప్పవాడే, పక్షులు తమ గూడును అతి నిపుణంగా ఉపయుక్తంగా కట్టుకొంటున్నవి; పురుగులు మైనమిచ్చి తోడ్పడుతున్నవి. తుమ్మెదలు తమ తేనెతెట్టెను వెలితి లేకుండా నిర్మిస్తున్నవి. చీమలు పెద్దమార్గాలుగ నగరాలనే నిర్మిస్తున్నవి. సాలీడు తంతువుల వెలువరించి గూడు పన్నుచున్నది. ళు లోక కని వేనున

వీటితో పోల్చిచూస్తే కంబరు ఏమంత గొప్పవాడు? అట్లే ప్రతి ప్రాణికి ఒక విశిష్టమైన నై పుణ్యమున్నది. శ్రీ వేదం వెంకటరాయశాస్త్రి ఎం.ఏ. వేమన్న లెందరు?

(నా కోర్కెపై శాస్త్రిగారు ఈ వ్యాసం (గ్రాసిపంపినారు. (14-2-83) వీరు బహుభాషా పండితులు; చరిత్ర పరిశోధకులు; విమర్శకులు; (గ్రంథకర్త, మ, కొ, రెడ్డి)

జగజ్జ్యోతిగా వెలుగు వేమన్న యొక్కడే. ఇతనిది రెడ్డికులమని పరిశోధకులలో చాలమంది యభి(ప్రాయము. ఒకపాటి సంపన్న కుటుంబము నందు జనించి యుండవచ్చును. తర్వాత యోగిమై యుండవచ్చును.

పేరుకు అర్ధము

కాని, వేమన్న, వేమయ్య యనుపేర్గు చాతుర్యములోను కనబడుచున్నవి. ఈ పేరు వేంగి (ప్రాంతమందో, తీరాంధ్రమందో, ఎక్కువగా కానరాదు. రాయల సీమ (కడప, కర్నూలు నెల్లూరు) (ప్రాంతములలోనే ఎక్కువ, రెడ్డిరాజుల స్వదేశము నెల్లూరు. పేరుకు అర్ధము అసలు వేను (వేమన్న = వేము + అన్న) అను పేరు వేపచెట్టును సూచించు ననుటలో సందేహములేదు. వేపచెట్టు మహాలక్ష్మి, అశ్వత్చము (రావిచెట్టు) నారాయణుడు. ఈ రెంటిని కలిపి నాటీ, ప్రతిష్టించి వానికి తిన్నెలుకట్టి ప్రదక్షిణములు చేయుట మనకు తెలిసినదే, వేమయ్య అనగా లక్ష్మయ్య (లక్ష్మి + అయ్య; లక్ష్మణయ్య కాదు) అని అర్థము చేసికోవలెను,

మజియొక ఊహ : వేళ్‌ + మ. (తమిళ) వేలాయుధుడు, సుబ్రహ్మణ్యస్వామి. మ అనగా వైష్ణవ సంప్రదాయములో భగవంతుడని యర్ధము. నాయుడమ్మ యనుపేరులో అమ్మయనగా మహావిష్ణువని యర్థము. కృష్ణమ నాయుడు, కృష్ణమాచారి వీనిలోను, చెంగమలోను మకారమున కేమర్ధము? దేవుడనియే. అమ్మ - తల్లి యర్థము కాదు, సింగమ నాయుళ్లున్నారు. (నరసింహస్వామి) రామయ నాయుళ్లు లేరు. కృష్ణావతారము స౦పూర్ణావతారము; భగవంతుడు తాననియే చెప్పుకొన్న: భగవద్గీత వ్రాసిన యవతారము, కాబట్టి వేళ్‌ + మ = వేలాయుధ స్వామి, సుబ్రహ్మణ్యుడు కావచ్చును, చెంగమ, చెన్‌ + గమ - ఎజ్జని కములములవంటి నేత్రములు గలవాడు. తామర సాక్షుడనిన యెడల, మకారము కృష్ణుని కొక్కనికే దక్కును. మణి రాయలసీమ (ప్రాంతాలలో 'సుబ్రహ్మణ్య' నామధారులకు వేమ యమ నామాంతరము గలదా అని పరిశోధింపదగినది.

చివరి చేర్నులు ప్ర

ఇతరులకంటి, కావులలో, పంటరెడ్డలో, కర్షకులలో ఈ పేరెక్కువగా నున్నది. ఒక రెడ్డిరాజుల శాసనములో వేమన సోమయాజిని కూడ చూచినట్టు జ్ఞాపకము. నెల్లూరిలో వేమాలశెట్టిబావి (ప్రసిద్ది కెక్కి ఉన్నది. (దుర్గామిట్ట - వెంకటేశ్వర కళ్యాణ సదనం ఎదుటి). ఇక ప్రాచీన వేమయ్యలు బసవ పురాణములో పాల్కురికి సోమనాథుడు బెల్లేవి వేమనారాధ్యుని, ఒక శివభక్తుని గాను, తాను, ఆయన మనుమని శిష్యుడనని చెప్పుకొన్నాడు: బెబ్టేవి వేమన పేరెక్క దగిన శ్రీ బెలిదేవి వేమ నారాధ్యులను పరమారాధ్య దేవు మనుమని శిష్యుండ.... పాల్కురికి సోమన, ప్రతాపరుద్రుని (క్రీ.శ. 1296 - 1323) కాలము వాడని, సుమారు 1280 - 1340 వరకు జీవించియుండునని శ్రీ డాః నేలటూరు వెంకటరమణయ్య గారి సిద్దాంతము, కాబట్టి బెల్టేవ వేమన మనుమడు సోమనాథుని గురువైన యెడల, తాత వేమన ఒక శతాబ్దమైనను ముందువాడు కావలెను. తిక్కన తండడ్రికో, తాతకో కాకతీయ గణపతి చ(క్రవర్తికో సమకాలికుడు కావలెను (1105 ప్రాంతము). పరసువేది వేమన వంగూరి సుబ్బారావుగారు కూడ వేమన్నకు పూర్వులైన ఇద్దరు వేమన్నలను చెప్పియున్నారు: “వేమన్న రసవాదము” అన్న ప్రకరణమున (పు. 199) “వేమన్న సరిగ పరసువేది కథకు సంబంధించినవా డీకవి వేమన్న గాక యింకొకడున్నాడు, 12వ శతాబ్దమునందున్న పాల్కురికి సోమనాథడు రచియించిన పండితారాధ్య చరిత్రమునందు పురాతన ప్రకరణమునందు 1 బెలిదేవి వేమనారాధ్యులు, 2. చేట వేమయ్య యను నిరువురు వేమన్నలు, శివభక్తులు కనబడుచున్నారు. వీరిరువురు మన వేమన్నకంటె జాల పూర్వులు. వీరు శివభక్తులు, వేమనారాధ్యుల సంతతివారు మొన్న మొన్నటి వరకు కవులై యున్నట్టు కవుల చరిత్ర సాక్యమిచ్చుచున్నది. ఈ వేమనారాధ్యుడు చతుర్వేది పారగుడైన (బ్రాహ్మణుడని యీ క్రింది వాక్యముల వలన దిలియుచున్నది. ళు లోక కని వేమన

“ఇతడు కూడ సిద్దుడు, కవియు నని కూడ జెప్పీ యున్నాడు, కాని యాతడు మనవేమనకవి

కాంజాలడు. (కధ)” చేటల వేమన

“ఇక రెండవది చేటల వేమయ్య కథ. ఇతడు మేదరి, శివభక్తుడు, నిశ్చల భక్తిచే సిద్దుడు, అట్టి యీతని భక్తికి మెచ్చి సిద్దుడొకడు వచ్చి... (ఒక) రసగుళిక హేమమొనర్చ గలది, వేమయ్య కర్పించి వెడలెనట. ఆది యొక డపహరింప తిరిగి కొన్నినాళ్ళకు సిద్దుడువచ్చి యడుగ, వేమయ్య దాని సంగతియే తానెజుగనని సిద్దున కింకొక గుళిక తన నుదుటి విభూతిచే బుట్టించి యిచ్చెను.

“వేమారెడ్డి యను రాజవంశము నందలి పండితుడగు నాతని కథలు కొన్ని పరసువేదికి సంబంధించిన పై చేటల వేమన్న కథలు కొన్ని మన పూర్వుల వాడుక చేత, యే వేమన్నవో తెలియక. యొకరి వొకరి కంటంగట్టి యుండుట గూడ అనుమానింప వచ్చును. కాని, 'కథ కల్పితము యీ కథ యీతనికి సంబంధించినది కాదు' అని చెప్పుటకు దగిన వ్యతిరేక సాక్ష్యము దొరకు వరకు అట్టు తీర్మానించుట కనువుపడదు, ఆంతవజు కాయా కథ లెవరి విశ్శాసములను బట్టి వారు నమ్మవలసి యుందురు.” *... వేమన్నకు హేమకార విద్యయం దపరిమితమైన నమ్మక మున్నది.” (వంగూరి. పు. 205) (రెడ్డి రాజులలో చాలామంది వేమలు కలరు గదా)

ఇక తమిళదేశములో

వేంబు అయ్యర్థు, శెట్టియార్లు అన్ని వర్ధాలవారును ఉన్నారు. స్త్రీలలో వేంబులి అమ్మైయార్లు గలరు. తమిళ వాజ్మయములో ప్రాచీనులలో ఒక వేమ మునిని ఒకరు పేర్కొన్నారు. ఇది పరిశోధింపదగినది.

ఉత్తరాపథము, పళ్చిమోత్తర భాగమున, కనిష్కునికి ముందు కీ.శ. మొదటి శతాబ్దమును పాలించిన వీమాకాడ్‌ ఫైసస్‌ అనురాజుకైవుడట, ఇతని నాణెములలో గ్రీకుభాషయు ఒక విధమైన భారతీయ భాషయు గలవట. ఈ వీమా శబ్బార్థమేమో! ఈ వీమన్నయు మన వేమన్నలు అందరును శైవులే. బాదరాయణ సంబంధమా? లేక ఏమైన అంతరార్థము కలదా?

చివరి చేర్పులు క్‌

విశ్వబ్రాహ్మణ కవులలో యక్షగాన రచయితలు కొందరు. పూర్వకవిస్తుతిలో, నన్నయాదుల శేరెత్తక, తమవారిని మాత్రమే స్తుతించుచు, నడుమ యొక వేమనను స్మరించినారు. (చూ. ఆం(ధ్రయక్షగాన వాజ్మయ చరిత్ర, ద్వి. భా, పు 229. యస్వీ జోగారావు. సంఖ్య 60 గోనుగుంట వీరబ్రహ్మము - శివరామనాటకము) పూర్వకవుల స్తుతిలో నీతడు బాణాల శరభేంద్రుని, కొమ్మోజు సోమనాథుని, ఫణిధవు సంగ కవిని, కందుకూరు రుద్రకవిని, గుత్తికొండ జనార్దనుని, విశ్చ్శనాధావధూతను వేమన్నను పేర్కొనెను.” ఈ (గ్రంధము 1911లో ముద్రితము.

సం. 174. పు. 244 (పై పుస్తకము నల్లమిల్లి బసివిరెడ్డి (జననము 3-9-1897, గోదావరి జిల్లా). వేమనయోగి చరిత్రము యక్షగానముగా రచించెను.

వేమన చదువు

వేమన చదువుకొన్నాడా లేక్క మహా మేధావి గాన, ఆయనకు తమంతట స్ఫురించినవా విద్యలు, అనుదానికి సాక్ష్యములేదు గాని. ఈయన పద్య మొకదానికి సరిపోవు శ్టోకమొకటి, శూద్రక మహాకవియొక్క మృచ్చకటికములో దశమాంకమున కనబడుచున్నది. చారుదత్తుని మీద దోషములేదని తేలి, శకారుడు ద్రోహియని తెలిసి, వానిని చంపుటకు చారుదత్తుని, రాజకీయులు (అధికారులు) ఉత్తరువు కోరుదురు. శకారుడు చారుదత్తుని కాళ్ళమీదపడి శరణువేడును. ;

ణుఎడును. చారుదత్తుడు క్షమించి ఇట్టు చెప్పును ;

శత్రుః కృతాపరాధః శరణముపేత్య పాదమోః పతితః ।

శస్తేణ నహన్తవ్యః ఉపకార హతస్తు కర్తవ్యః ॥

ఆళ్ళర్యకరముగా దీనికి సరిపోవు, వేమన యొక్క అనువాదమును దగినది, ఈ పద్యము:

“చంపదగినయట్టి శత్రువు తనచేత” 343

ఇందులో 'పొమ్మనుటే చాలు' అని చాలమంది చెప్పుచు ముద్రించుచుండిరి, వంగూరి సుబ్బారావుగారు కూడ “చాలు” అనియే ముగద్రించినారు. (ఫు, 162) ఈ చాలు తప్పు, చావు అని యుండియుండునని మా తాతగారు (కళాప్రపూర్ణ వేదం వెంకటరాయశళాస్త్రి) చెప్పినారని శ్రీమాన్‌ నేలటూరు రామదాసయ్యంగారు తమ వ్యాఖ్యలో వ్రాసినారు (చూ. అకాడమీ ముద్ర పు. 649. వ్యాఖ్య బ్రౌను పాఠము “చావు.

0 లోక కవి వేమన

వేమన బహుశ్రుతుడు

వేమన్న దీనిని చదువుకొన్నాడా, పెద్దలవలన విన్నాడా? ఆ దినములలో వినుటయే చదువు. బహు(శ్రుతుడు - చాలవిన్నవాడు-అనగా చాల చదివినవాడని యర్థము. వేమన్న ఆ విధముగా చదివి యుండవచ్చును. అక్బరు షాదుషాకు ఆక్షరజ్ఞానము లేదే గాని బహు (శ్రుతుడే గదా.

సంఘములోని హెచ్చు తక్కువలు, దురాచారములు దోషములని (ప్రజలకు వారి భాషలో, సులువుగా గృహభాషలో దెలిపిన వళ్యవాక్కు వేమన్న, (ఈ పద్యముపై చర్చ మరికొంత జీవిత 'ప్రకరణమున) - ౬౩, ౬ల

ఇట్టా, వేమన పామరుల పాశ్చాత్యుల అవేశపరచి యుండి, ఇప్పుడు పండితులు పరిశోధకులపై ఆవాహన అయి ఉన్నాడు. ఎందరెందరో రచయితలు వేమన తత్త్యము మహిమ కవిత్వం సై (వ్రాయగా, మరికొందరు సంస్థలు నెలకొల్పి ఉత్సవాలు చేస్తున్నారు.

ఆంధ్ర సాహిత్య వేదాంత గగన తలంలో వేమన క్రీర్రభానుడు మరల ఉదయించి భాసిస్తున్నాడు. ఇది ఆంధ్రుల భాగ్యం లంబికా శివయోగియా? లుంబినియోగియా?

ఇదే పుస్తకంలో వేమనను గూర్చి గోపీకృష్ణ సుదీర్థమైన వ్యాసం (గ్రాసి ఉన్నాడు. వీరు 30-9-82 నాటి ఇండియన్‌ ఎక్స్‌ప్రెస్‌లో మూగచింతలను కనుగొన్నానని వ్రాసిన వ్యాసభాగం - (గ్రంథ (ప్రథమ ప్రకరణం - జీవిత భాగంలో ౫౧ - ౫౨ పొరటలో ఉన్నది, ఆందులోలేని ఒక అపూర్వ విచిత్రాంశం ఇందు ఉన్నది, అంబికా శివయోగి లుంబినియోగి, ఆంటే, బౌద్దబిక్షువు కావచ్చును అని (ప్రతిపాదించినాడు. వేమన విషయమై ఎదిగిపోయి ఉన్న గచ్చపొదకు ఇది ఇంకొక తీగ. లుంబినివనం హిమాలయ పాద ప్రదేశంలో, నేపాలు పొలిమేరలో ఉన్న ప్రదేశం; ఇక్కడివనంలోనే బుద్ధ భగవానుడైన గౌతమ సిద్దార్థుడు జన్మించినాడు. తల్లి మహామాయ కాన్పుకు అమ్మగారింటికి పోతుండగా మార్గమధ్యంలో ఈ తోపులో ప్రసవించినది. (క్రీపూ. 6 శ) బౌద్దము, జైనము ఆంధ్రలో కాకతీయ సామ్రాజ్య పతనంలో బాగా క్షీణించిపోయినవి. ఈ మతాలవారు తమిళంలో వలె తెలుగులో (గ్రంథాలు వ్రాయలేదు.

చివరి చేర్పులు 0

అధసూచికలు :

1. తెనుగు కర్షపీయతకు మాధుర్యమునకు ఆ భాషాపదములు అజంతము లగుటయే. హిందీ మొదలగు భాషలు హలంతములై చెవికి కటువుగా తగులును. ఐరోపీయ భాషలలో ఇటాలియనుగూడ తెనుగువలె అజంతము. కాబట్టే యీ రెండును సంగీతమునకు ఏడుగడ అయినవి. అరవ గేయకారులు దీనిని చేబట్టుటకు ఇదే ముఖ్యకారణము.

2, ఈ గండికోట పెన్నఒడ్డున ఇప్పుడు ఒక చిన్నపల్లెగా నున్నది. పూర్వ మిచట ఒక పెద్ద కోట ఉండి ఇప్పుడు శిధిలావస్థలో నున్నది. ఈ దుర్గ కవాటార్గళము చాల పెద్దదని దానిని బిగించిన శబ్దము చాల దూరము వినబడునని “గండికోటలో గడియవేసినారు” అన్న సామెత ఏర్పడినది. “గండికోటపురంబు గదలద్రవ్వె” అన్నది శ్రీకృష్ణదేవరాయలకు ఒక మగటిమి బిరుదము, ఇచట రెండు కొండలను జోడించి, ఇప్పుడు పెద్ద ప్రాజెక్టు కట్టనున్నారు.

3. సర్‌ - విలియంజోన్సు (1745 - 1794) ఈబ్రిటీషు న్యాయశాస్త పండితుడు, మహామేధా సంపన్నుడు, సంస్కృతము పొశ్చాత్యదేశములందు వ్యాపించుటకు ఈయన అసామాన్య కృషిచేసినాడు. ఇట్టు పరమటి దేశవాసులు సంస్కృతమును కనుగొనినతర్వాత, దాని ఫలితముగా వారి భాషలనుగూర్చి, వారి నాగరతలనుగూర్చి అమూల్య నూతనవిషయములు బయట బడినవని జోన్సు బహిరంగముగ చాటుచు సంస్కృతమును గౌరవించినాడు. ఈయన 1783 లో కలకత్తా సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా నియమింపబడినాడు. ఆ మరుసటి సంవృరముననే, బెంగాల్‌ ఏషియాటిక్‌ సొసైటీ స్థాపన ప్రయత్నమున (ప్రధానపాత్ర వహించినాడు. ఈసొసైటీ సంస్కృతవ్యాస్తికి చాల తోడ్పడినది. జోన్సు ఐరోపీయ, ఆసియా భాషలు పెక్కింటిలో నిగ్గయిన పండితుడు. ఆయన (ప్రాబల్యమువల్లనే ($016166 0 ౧00౧౧౫జ౭|౪6 3010108) వివిధ

భాషాళ్యాస్త్రముల పరస్పర సమీక్ష శాస్త్రము ప్రారంభించబడి, అభివృద్ధిచేయబడినది. హిందూ ముస్లిం న్యాయ శాస్త్రములపై జోన్సు వ్రాసిన గ్రంథములు సుష్రసిద్ధములు. కవికుల గురువు కాళిదాసు శాకుంతలమును జోన్సు ఇంగ్లీషులోనికి అనువదించినాడు. వీరి బహుముఖప్రజ్ఞ ఉన్నతస్థాయికి జెందినది. వీరు కోడెప్రాయముననే దివికేగి, భారతీయ విజ్ఞాన పరిశోధ కోద్యమమునకు అపారనష్టము కలిగించినారు.

4. ప్లేటో దార్భనికులలో అ(గ్రగణ్యుడైన మేధావి, గ్రీసుదేశమున ఏథెన్సు మహానగరవాసి, శ్రీ పూ. 427లో పుట్టి ఎనభైయేండ్లు బ్రతికినాడు. ఆత్మ నిత్యమని నమ్మి, ఆ సిద్దాంత స్థాపన విషయములో విషము దద్రాగి ప్రాణాహుతి గొవించిన అమరకీర్తిసాంద్రుడు. సోక్రటీసు మిత్రుడు,

గా లోక కవి వేనున

శిష్యుడు, (సోక్రటీసును గురించి, లాయ్‌నెల్‌ డేవిడ్‌ బార్‌నెట్‌గారి “ఉపదేశకుడు - ప్రవక్త" అను వ్యాస అధోజ్ఞాపికను చూచునది) అకాడెమప్‌ అనే తోటలో ఆశ్రమ మేర్చరచుకొని, వచ్చినవారికందరికి ప్లేటో జ్ఞానోపదేశము చేయుచుండినాడు. పశ్చిమదేశములలోని మొదటి దార్భనిక విద్యాలయము యీ తోటలోనే నెలకొల్పబడినది. (అకాడమి) మన ఉపనిషత్తుల 'ప్రశ్నోత్తరరూపముననే ప్లేటో తన తత్త్వసిద్దాంతముల ప్రవచించినాడు. ఆయన మేధాసంపత్తి గూఢవిషయనిర్దేశముగ, నైతికాదర్శ'ప్రేరకముగనే యుండినది. అంతవరకు ఆ దేశములో వ్యాపించియుండిన పరస్పరభిన్న సిద్దాంతములను, భావనలను, ఆయన తన నిర్మాణాత్మక ఊహాశక్తి, ఉపజ్ఞలతో పరీక్షించి, సమన్సయపరచి, మూఢవిశ్వాసావృత్తములో చిక్కు కొనియుండిన వాటినెల్ల బయటకులాగి, జీవశక్తితో పెరుగునట్టు వ్యాస్తిలోనికిదెచ్చి, మానవానుభవము జీవితము లకు పరస్పరసంబంధముగలిగి మనునట్టు చేసినాడు.

ప్లేటో కవితావేశము ఆయన భావనాబలము, రూపరహిత గూఢవిషయ వివులీకరణమును ఒక తేజోపరిధిలో నిలిపి పౌరాణికళోభనుగూర్చి ఆకర్షణీయముగ జేసినది, కాని యివియే ఆరసిక స్తబ్బమానవులకు దురాహ్యములైనవి. మిత్రుడు సోక్రటీసు పరిచయముతో, సత్యము శ్రేయము నిత్యములని, అవి అవిభాజ్యములని ఎరింగి, సద్దర్మైక్యతను బుతమును, దానికి మూలమైన జ్ఞానార్షనమును ఊనిపలికి 'ప్రచారముచేసినాడు. సర్వసత్యజ్ఞానము జీవాత్మ ఒకటే అనినాడు - ఈ (గ్రీకుతత్తత్వవేత్ర.

ప్లేటో వ్రాసిన వందలాది (గ్రంథములలో మానవాళి (శ్రేయోభివృద్దికై ఆవేదనపడి, బుద్ధి ఉత్కృష్టతనే నమ్మి నడచుకొనినాడు. ఆనంతభిన్నత్వములో ఐక్యతను కనుగొనినాడు.

ప్లేటో రచనలలో ఉ(ద్ధంథ మనదగినది గణతంత్రము (౧౪౫0110. ఆయన సిద్దాంత ములు: అత్మ భౌతికకాయములు రెండూ విడిబడి వేరగుటే మరణము; పరతత్త్యశాస్త్రముల చరమపరిణామము ఇదే! శరీరము బుద్ధిని బంధించుచున్నది, బుద్ధి తన్ను తాను తెలిసికొనినప్పుడే సత్యస్వరూపమగుచున్నది. మరణముఎప్పుడూ జీవితమును వెన్నాడుచుండును. జనన మరణములు లేకున్న జగత్తే జీర్లించిపోవును.

జీవాత్మ కేవలము శుద్ధము, అమిశ్రితము, అదేహికము, అభేద్యము, అవి్లేష్యము, అవ్యక్తము, అదృశ్యము, అపరివర్తనీయము. జీవాత్మయే శరీరము నాజ్ఞాసించుచున్నది. కాబట్టి జీవాత్మ దివ్యశక్తితో సమానము, ఆత్మ అలిప్తము అదూషితము, పవిత్రము, ఇది దేహమును వీడి అగో చరజగత్తుకు పోవును. కాని శరీరబంధమునచిక్కి, దాని సంసర్గమును కల్పించుకొనినవో, భూతలముచుట్టు (వ్రేలాడుచు, దానికే అంటిపెట్టుకొని యుండును. ఆ తర్వాత ఆత్మ

అధసూచికలు “02

న్షుద్రశరీరధారిలై భూతలమున తిరిగి ఉద్భవించును. ఇక యథార్థతత్త్యవిద్యచే పవిత్రభూతమైన ఆత్మమాత్రమే చివరకు ఊర్చ్యగామిలై దేవతల సాన్నిధ్యమును చేరును.

పాశ్చాత్యదేశములందు పుట్టి పెరిగిన సర్వవిజ్ఞానభావములకు స్తేటో మూల బీజమనుట అత్యుక్తికానేరదు. ఈ భావములు ఉపనిషత్తుల సత్యస్వరూపములే! కొందరు చరిత్ర జ్ఞానములేక, హిందూవేదాంతము (గ్రీకులనుండి (గ్రహింప బడినదనిరి. కాని గ్రీకు బుద్ధివికపనమును చెందుటకు ముందు ఎప్పుడో, ఆధమము వెయ్యేండ్లుముందు హిందూవిజ్ఞానము దైవవిద్య ఉన్నతోన్నత పరిణామమును పొంది, ప్రాచ్యప్రతీచీఖండేముల నలముకొనిన ఆజ్ఞానాంధకారమును పారద్రోలిన సంగతి ఇప్పుడు అందరూ గుర్తించియేయున్నారు.

5. డెమోగ్రటీస్‌-బహుశ : గ్రీసుదేశ భౌతక శాస్త్రవేత్తలలో అగ్రగణ్యుడు. ఈయన శ్రీ.పూ. 470-460 మధ్య జననమందినట్టు ఎన్నబడుచున్నది. మహాదార్శనికుడు సోక్రటీసు సమకాలికుడైనను, వయస్సులో కొంత పెద్ద, శ్రీమంతుడగుటచే జ్ఞానార్ణనాతత్సరుడై తూర్పుదేశములు, ఈజిప్టు సందర్శించివచ్చి 90 ఏండ్డు జీవించినాడు. స్వచ్చమైన సరళ్లూలి యందు స్లేటోకు సమానుడని గణించుచున్నారు. డెమోగ్రటీస్‌ సిద్దాంతముల నిట్లు వివరించవచ్చును :

1 పరమాణువులు - విశ్వసృష్టి : సత్‌ (3619) అవికారధర్మము గలిగి శాశ్వతమైనది. శూన్యమునుండి ఏదిగాని 'ప్రాదుర్భవించదు, శూన్యములో ఏదిగాని లయించదు అని కొంత అంగీకరించినను, సత్‌ ఏకత్వము లేనిదని, అది గతిరహితమైనది కాదని, డెమొగ్రటీస్‌ భౌతిక శాస్త్రాదమునే చేసినాడు. జగత్‌స్వరూపకారణమునకు బహుత్వము, చలనము ముఖ్య లక్షణములు కాబట్టీ, మహదాకాశములేక ఇవి ఉండజాలవు కాబట్టి, సత్‌ (ఉనికి) వలెనే ఆకాశమునకుగూడ అస్తిత్వముండవలె ననుచున్నాడు. సత్‌ పూర్ణము; అసత్‌ శూన్యము. ఏకమైన సత్తు విచ్చిన్నమై అనంతాకాశములో అసంఖ్యాకపరమాణువులుగా సంచరించుచున్నది. ఈ పరమాణువులు శాశ్వతములు, అగోచరములు. ఇవి అత్యంతసూక్ష్మములైనను వాటిలో అఆంతరాళములేక నిండి చిక్కగా నున్నవి. ఇవి పరిమాణమున గుణమున భిన్నములైనను ఈ గుణములు బాహ్యములై ఇం(ద్రియజ్ఞానమువల్లనే ఏర్పడుచున్నవి. రసగంధాది గుణములు అణువుల సంయోగము చేతనే కలుగుచున్నవిగాని, గుణమునకు ్రాధాన్యములేదు. సృష్టి అంతయు పరమాణువుల కలయికచేతనే రూపాొందినది.

0 లోక కని వేమన

2. ఆత్మ : మానవ శరీరభాగములను వర్షించి అందు ఉత్తమ భాగము అత్మ అనినాడు. ఇది శరీరమునందంతటా వ్యాపించియుండును. ఇది దైవాంశము సర్వవ్యాపక మైన ఈ ఆత్మ, యీ పరమాణువులు, దేహమునందలి వివిధాంగములచే వివిధకార్యము అను చేయించుచున్నవి, ఇవే పంచేంద్రియ జ్ఞానమునకు మూలము. స్వచ్చమైన ఆణువులను లోపలికి పీల్చుకొని, మలినమైనవాటిని బయటికి వదలివేయుటవల్లనే జీవితము సాగుచున్నది.

3, వర్షతత్త్యమును విచారించి, నలుపు, తెలుపు, ఎరుపు, పచ్చలే (ప్రధానములని చెప్పినాడు.

4. మతము: దేవుడు లేడనేదే ఇతని మతమున ముఖ్యాంశము, అయినను, మానవాకృతిలో స్వర్గములోవుండే దేవతాగణమును డెమొగక్రటీను గుర్తించినాడు. వారి నిర్మాణమునకు ప్రాతిపదికముగూడ పరమాణువులే. ఉరుము, మెరుము, భూకంపము

మొదలగు భూతముల విచిత్రస్థితిని వర్రనమును తెలియపరచుటకే దేవతలను (ప్రజలు ఆశ్రయించినారని ఇతని విశ్యాసము.

5. నైతికసూత్రములు : ఈయన ఎసిక్యూరన్‌వలె (మన చార్వాకునివంటివాడు) కేవలము విషయవాంఛలు, వాటి అనుభవమునకే ప్రాధాన్యమివ్వడు; ఇవి నిజమైన సుఖములుగావని అభిప్రాయము, ఆత్మానుభవమే సుఖమని నిర్వచించినాడు. సుఖము ఐహికసంపద్భోగములందు లేదని, శాశ్వత ఆత్మశాంతియందే వాస్తవికసుఖము గలదని, అన్నిటా అతిని విసర్జించమనినాడు. యధార్థసుఖము, ఉన్నదానితో తృప్తిపడియుండుట యందే పాదుకొని యున్నదని చాటినాడు.

6. తెనుగు జంగమువారికి 'దేవర' అనునది కులబిరుదము, వీరు బనవేశ్వర సంప్రదాయమునకు జెందిన శైవులు, వీరికి లింధారణము ముఖ్యము. తెలుగువారిలో ఇది ఒక కులము; పోతులూరు వీర బ్రహ్మమును ఘనపరచి, వీర భద్రుని పూజింతురు, కర్నాటక వీరశైవులలో కులభేదములు లేవు; వేదప్రామాణ్యమును అంగీకరించరు. నైదికళాస్తానుగుణముగ ఇట్టి వారిని నాస్తికులందురు; కాని వీరు ఏకేళ్చరోపాసకులు,

వీరళైవము సమరోత్సాహముతో, కరకు కత్తినిబట్టి మహమ్మదీయులవలి, క్రైస్తవ లయోలా శాఖవారినలె (ఇగ్‌నేషస్‌ 1441-1556) మతమును వ్యాపింపటేసిరి. మైలారవీరులను ఈ తెగవారు ఆంధ్రదేశమున (ప్రబలియుండిరి.

కర్నాటవీరశైవులకు కొంత భిన్నముగా, ఆం(ధ్ర ఆరాధ్యశైవులు వేద ప్రామాణ్యము న౦గీకరించి కులముల పాటింతురు. బసవనికి సమకాలీనుడైన జంగమమల్లికార్డున పండితారాధ్యుడు ఈ మతవ్యాప్తికి మూలము. పాల్కుర్కి సోమనాథుడు ద్విపదను (దేశిచందమును) చేబట్టి,

అధసూచికలు 1

ఈ ్రిందివి ప్రకృతి విరుద్దములైనను కవి సమయములై వ్యాప్తిలో నున్నవి. చాతకములు, చకోకరములు, హంసలు మొదలగు లేనివాటిని కవులు భావించుచున్నారు. అయినా, ఇవి కవితకు రమ్యతను గూర్చినవి. కోవెల, ఆరేటి బాతు మొదలగు పక్షులు బుతుగతముగ ఉనికి మార్చుచుండునవి (0110206 60288 008-9 164) ఇప్పటి పక్షిశాస్త్ర విషయము. ఇట్టా దేశదేశములకు ఎగిరిపోయి తిరిగివచ్చేవి, ఇంగ్లండు స్పారో మొదలగునవి చాల గలవు. తుమ్మెద పురుగును చంపి తుమ్మెదగా చేయుననేది, భ్రమరకీటక న్యాయము - గూడ ప్రకృతికి భిన్నమైన కవి సమయమే. ఈ మౌత్రము తెలియనందున మన కవితకు, వేదాంతమునకు కలిగే లోటు అంతగా లేదు. వేమన ఇంకో పద్యములో ఈ కవి సమయముల (ప్రకారమే చెప్పుచున్నాడు;

కాకి గూటిలోన కోకిల మున్నట్టు (భ్రమరమగుచు పురువు బ్రతికినట్టు గురుని గొల్బు వెనుక గురువు తొనేనయా....

కీటకళాస్త్ర మెట్టున్నను, గురువుల విషయమున ఇది పరమ సత్యము,

10. ఉపవాసములను ఒక్క వేమనే గర్హించినట్టు పూర్వాచారపరాయణులు వేమనను అడిపోసికొనుటకు కారణము, వారు భారతము చదువమియ్లో, లేక ఇతరమో కావలెను. చూడుడు అనుశా, 3 : 205,

ఆ మహాత్ము( డిట్టులను :

ఆ, “బెక్కుదివసంబు లుపవసించి యునికి తపముచొప్పె? దాన, విను, తపస్విగా నేరండది, యాత్మ ఘాతమగుట నరుడు కౌరవేం(ద్ర,”

11. మాయావాద పరిణామమును గూర్చి శ్రీ వివేకానందస్వాములవారు ఇట్టు చెప్పుచున్నారు.

మాయ, అనగా (భ్రమ (0612810%) అను భావమున మొట్టమొదట వేదమున గలదు. ఇంద్రుడు మాయవలన అనేక రూపములను పొందెను అని. ఇది ఈ సందర్భమున ఇం[ద్రజాలము వంటిది, ఆవల ఈ పదమే మరుగై పోయినది. ఆ తర్వాత మాయ ఒక ఆవరణమని, సత్యమునకు ఒక మంచు కప్పువంటిదని వివరింపబడినది. ఇది అజ్ఞానము; కాని, మాయ అను పదప్రయోగములేదు. ఇక ఉపనిషత్తులలో మాయ అనే పదము కనబడుచున్నది. కాని అర్ధములో మార్పులు, భేదములు కనబడుచు వచ్చినవి. చివరకు శ్వేతాశ్సతరమున ప్రకృతి మాయ, ఈ మాయకు అధిష్టానము పరబ్రహ్మమే అని చెప్పబడినది. దీనికి వేదాంతులు అనేక అర్ధములు శ్ణ్రపా.లోక కవి వేమన

కల్పించినారు. చివరకు శంకరుడు దీనని ఆధ్యానగా నిర్ణయించి నాడు. బౌద్దుల మాయ ఆదర్శవాదము (1682119౧0౫). వేదాంతము ఆదర్శమూ కాదు, యథార్థమూ కాదు. మనమెవరో, మనము చూచునదేమిటో, దీనిని విరించినదే మాయ అయినది.

12 మహర్షిపాల్‌ (941౧1 4౮1) :- ఏసుక్రీస్తు జూడియాలో (బెత్లెహేము)లో పుట్టినప్పుడే, పాలు సౌలీషియాలో ఒక యూదుకుటుంబమున జన్మించినాడు. ఆ భాషలో యీయనను సాల్‌ అందురు. కులవృత్తియైన డేరాల కుట్టు పనిని మొదట నేర్చుకొనినాడు. ్రైస్తవమునకు జీజెసు బీజముకాగా, పాలు వృక్షమైనాడని చరిత్రకారుల వర్ణనము. మొదట క్రీస్తుమతమును ఎదిరించుటేగాక, దానిని తుదముట్టించుటకు హింసొకాండకుగూడ కడంగినాడు, ఇంతలో ఒక దివ్యదర్శన ఫలితముగా ్రైస్తవమును స్వీకరించి, దానివ్యాస్తికి ప్రధానశక్తి అయినాడు. గ్రీసు, ఇటలీ దేశములలో సంచరించి, అచట ఆ మతమునకు బీజావాపము జేసినాడు. జెరుసలేము తిరిగిరాగానే యూదుల ఒత్తిడిచేత, రోమక పాలకులు పాలును నిర్బంధించి విచారణకు రోము నగరమునకు పంపించినారు. అచట దోము తగులబడచు౦డ ఆనందోత్సాహముతో జంత్రమును వాయించుచు గంతులు వేసిన, ఆ దారుహృదయుడు - దీరో - చక్రవర్తి మరణశిక్ష విధించగా, శిరచ్చేదము గావింపబడినాడు. ఏసుక్రీస్తు పన్నెండుమంది శిష్యులలో ఒకడైన పీటరుగూడ, నీరోచే తుదముట్టింపబడినాడు. ఆదిలో (క్రైస్తవులు రోమకసా[ఘ్రాజ్యములో పడరాని పొట్టు యాతనలు అనుభవించినారు.

13. కర్షల్‌ కాలిన్‌ మెకంజీ: (జూన్‌ అనుట పొరబాటు) దక్షిణ భారత చరిత్ర పరిశోధక కృషిచేసినవారిలో అగ్రగణ్యుడు, బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి, విజయ సేనాని, ప్రసిద్ధ సర్వేయర్‌, ఈయన సేకరించిన కైఫీయత్తులు (వాజ్మాలములు 12౧0501069) భారతదేశ చరిత్ర (వ్రాయుటకు అమూల్య విషయములను సంతన పరచినవి.

కాలిన్‌ మెకంజీ 1754లో, స్కాట్‌ల్యాండుదేశమున, సెవిన్‌ అనే దీవిలో ముర్‌డోక్‌ అనువానికి రెండవ కొమారుడుగా జనించినాడు, 5వ నేపియర్‌ ప్రభువు (ఫ్రాన్సిన్‌), హిందువులు ఉపయోగించుచున్న సంఖ్యలు, వాటి పరస్పర సంబంధము దశాంశము మొదలగు గణిత శాస్త్ర విషయములను గూర్చి పరిశోధించమని, యువక మెకంజీని నియమించినాడు. ఇట్లు కాలిన్‌కు భారతదేశ పర్యటనావకాశము లభించినది. ఈ సమయంలో మెకంజీ ఈస్టు ఇండియా కంపెనీవారి శుల్కాధికారిగా (1౧౯౧౭౮౦10౯ 0 06910729) పనిచేయుచుండినాడు. ఇతనికి భారతదేశ విషయములందు అత్యంతానురక్తి కుదిరియుండినది. 1782లో యీ మెకంజీ ఒక

అధసూచికలు (01

సైనికోద్యోగిగా (0660 మొదట భారతదేశంలో అడుగు బెట్టినొడు. మదురైలో సివిల్‌ ఉద్యోగిగా నుండిన శామ్యుయల్‌ జాన్‌స్టన్‌ దగ్గరకు పోయినాడు. ఇక్కడ ఈయన స్టానిక పండితులతో వరిచయము చేసీకొనగా, భారత దేశమునకు సంబంధించిన చారిత్రాంశములను, పురావస్తువులను, వాటి వృత్తాంతమును సేకరించవలెనను బుద్ది పుట్టినది. జాన్‌స్టన్‌ భార్య హెస్టర్‌ విద్యావతి, నేషియర్‌ ప్రభువు కూతురు: హిందూ గణిత శాస్త్ర పరిశోధనమున ఆసక్తి కలిగి యుండినది. ఈమె మెకంజీకి పెద్ద (ప్రోత్సాహమిచ్చినది.

మెకంజీ, ఈ విషయ సేకరణమును 38 ఏండ్డు నిరంతరాయముగా సాగించినాడు. అందువల్లనే భారతదేశ విషయములకు సంబంధించినంతవరకు, ఇవి మిక్కిలి ప్రధానములైనవి. ఈ సేకరణమునందు యీ దొరకు కావలి సోదరులు ప్రధానోద్యోగులైనారు. ఇవి చారిత్రక, సాంఘిక, సాంస్కృతిక విషయకోశములై యున్నవి,

16-5-1783 నాడు. కాలిన్‌ మదరాసు ఇంజనీరింగుశాఖలో ద్వితీయ సహాయాధికారిగా నియమింపబడినాడు (5800౧06 1606౧4౧.) ఇది మొదలు (క్రమముగా సేనాని (కర్షల్స్‌ అయినాడు (1819). హిందూ దేశంలో ఆయన ఉండిన కాలంలో మొదటి 13 ఏండ్డు (1783-1796) సైనికోద్యోగిగానే కాలము గడిపినాడు. యుద్దానంతరం, ఇంజనీరుగా మదరాసు, నెల్టూరు, గుంటూరులందు పనిచేసినాడు. 1790-1792లో మైసూరు యుద్ధములో పాల్లొని, ఆవల నిజాం, కంపెనివారికి యిచ్చిన దత్తమండలములో (08666) భూగోళాది విషయ ప్త మనకా నారన్‌వలిన (ప్రభువుచే (గవర్నర్‌ జనరల్‌) నియమింపబడినాడు. 1796లో / ద్ద ల్గొని మదరాసుకు తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, భారత దేశమునకు -ంబంధించిన చారిత్రక, సాంఘిక సారస్వత విషయ సేకరణము చేయవలెనన్న బుద్ది మరల పుట్టి అందే నిమగ్నుడైనాడు. ఈయన కార్యరంగము కృష్ణానది మొదలు కన్యాకుమారివరకు క క్ష నర్యాడు జిల్లాలు అప్పటికి నిజాము ఏలుబడిలోనే ఉండినవి). ఈ కార్యములో

శ్లేములు, నిరుత్సాహములు ఎదురొడ్డినను మెకంజీ (ప్రయత్నమును విడనాడలేదు.

సర్వే: మొదట దక్కనుభాగ భూగోళమును అంతయు సమగ్రముగా పరిశోధించి,

మొట్టమొదటిసారిగా దక్కను పటమును రూపొందించినాడు. శ్రీరంగ పట్టణ పతనానంతరము

(1799) మైసూరు జాగ్రఫీని గూడ శోధించినాడు. 1806 వకు 40 వేల చదరపు మైళ్ళు సర్వేజేసి,

కొన్నివేల పటములను సిద్ధము చేసినాడు. ఇంతవరకు ఈ (ప్రాంతమునందు ఏ ప్రాజెక్టును ₹ప్రు లోక కవి వేమన

నిర్మించినను మెకంజీ లెక్కలే మూలాధారములగుచున్నవి గాని, జానెడు నేల కొత్తగా సర్వే చేయబడలేదు.

1807లో మెకంజీ సర్వేయర్‌ జనరల్‌గా నియమింపబడినాడు. 1811లో జావా యుద్ధములో పాల్గొననుపోయి, అచటగూడ యీ పరిశోధనలను వదలలేదు. 1819లో, భారతదేశమునకు 'ప్రథమ సర్వేయర్‌ జనరలై, 68వ ఏట కలకత్తా సమీపమున స్వగృహమందు (1821 - మే నెల) దివంగతుడైనాడు.

కార్యక్రమము: మెకంజీ, తాను చేపట్టిన వివిధ కార్యసాధనమునకుగా చాలమంది స్టానిక పండితులను నియోగించి, వారి జీతములను సొంత సంచి నుండియే చెల్లించుచు వచ్చినాడు. వీరు మారుమూలపల్లెలు, పట్టణాలు తిరిగి, స్థానిక పండితులను, పామరులను విచారించి, శాసనములు, లిఖిత పుస్తకములను, వీటికి సంబంధించిన అనేక విషయములను సమకూర్చి, యజమాని మెకంజీకి అందించు చుండినారు. స్టానిక గాథలు, పుక్కిటీ పురాణములు గూడ సేకరింపబడినవి.

కైఫీయత్తులు: వైఫీయత్తుల (వాజ్మూలములు) అనబడే యీ వ్రాత పత్రములు 1793-1816 మధ్య 1568 సంపుటములలో చేకూర్చబడినవి. ఇవి సంస్కృతము, తమిళము, తెలుగు, కన్నడము, మళయాళము, ఓడ్రము, మరాఠి, హిందీ, పారశీకము, అరబ్బీ, హిందూస్టాని, జావాభాష బర్మాభాషలలో గలవు, ఇవిగాక 2070 స్టానిక చారిత్రకగాథలు, కట్టుకథలు, 8076 శాసనప్రతులు, 79 దేశ పటములు, 2630 లేఖనములు (0/84/1౧09) 6218 పాత నాణములు మొదలగువాటిని సంపాదించినాడు. ఇదంతా ఒకే ఒక వ్యక్తి - ఆ విదేశీయుని - కృషి

13. వీటినన్నిటిని హేస్టింగ్సు ప్రభువు (గవర్నర్‌ జనరల్‌) కొనినాడు. దీనివల్ల వచ్చినధనము కాలిను మెకంజీ వెచ్చించినదానికంటె చాల తక్కువ, దక్షిణ భారతమునకు సంబంధించిన రికార్డులన్నీ మదరాసు ప్రాచ్యలిఖిత (గ్రంథధాలయమునకు మార్చబడినవి. తెనుగు కైఫీయత్తుల నన్నిటిని ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ వారు ఎత్తి వ్రాయించి భద్రపరచియున్నారు. ఇప్పుడు భారతీయ ఐతిహాసకపదత్ర సంరక్షకశాఖవారు (7001౪65) మై(క్రోఫిలింమీద, వీటినన్నిటిని ఫోటో తీయించుచున్నారు.

ఈ సంపుటములలో ఎన్నో కావ్యములు గూడ గలవు, ఒక పత్రమున హైదరాబాదు చరిత్ర గలదు. మన అమరావతీ స్టూపాన్ని వెలికిదీసినది గూడ ఈయనే.

అధసూచికలు వ

మెకంజీ దక్షిణ భారతచరిత్రకు చేసిన సేవ అగణ్యము. స్వలాభము నపేక్షించకుండ చేసిన యా అన్యభాషాసేవాపరాయణునికి ధన్యవాదములు.

14. డాక్టర్‌ జి.యు. పోవ్‌ ఒక (క్రైస్తవ మిషనరి. ఈయన తమిళమున మంచిగా భాషాజ్ఞానమును సంపాదించుకొనినాడు. 1886లో లండను నుండి తమిళ ప్రాచీనకవి తిరువచ్లువర్‌' (వ్రాసిన కురళ్‌ను ఇంగ్లీషులో (ప్రచురించినాడు. మరియొక్క తమిళ శైవగీత (ప్రబంధము తిరువాచకమును గూడ ఇంగ్లీషులో (వ్రాసి ప్రకటించినాడు, ఇంకొక తమిళ శ్రైవప్రబంధము తేవారము. ఇని, తమిళ వైష్ణవ దివ్య ప్రబంధము నాలాయరం (నాలుగు వేలు; (ప్రాచురములు = పాటలు గలది) వలెనే (ప్రసిద్ధములు, నాలాయరము పన్నిద్దరాళ్యారుల (ప్రవచన సంకలనము; నాదమునిచే కూర్చబడినది.

15. ప్రాంకో ర్యాబెలె (౯౧౦౦15 ౧6961215, 1490-1553) ఈ పరాసు హాస్యరచయిత ఎక్కువకాలము లైయన్సు పట్టణముననే గడపినాడు. అచట వైద్యవృత్తిలో నుండినాడు. ఆనాటి సంఘమును సంస్కరింపవలెనని హాస్యవక్కిలో కథలను వ్రాసినాడు. ఇతడు అవహేళన కావ్యరచనలో దిట్ట. విద్యలో లోతైన విజ్ఞానముండవలెనని గట్టగా వాదించేవాడు. నదా ఆనందముతో కలకలలాడుచు కాలము గడపేవాడు.

ర్యాబెలే అనాడు నీచస్థ్రితిలోనికి దిగజారిపోయిన మళఠములను, మత గురువులను పీఠాధిపతులను గట్టిగా విమర్శించి నిందించినాడు. యువకులను పళుప్రాయులుగా చేయుచుండిన విద్యావిధానమునుగూడ విమర్శించినాడు. ఆనాటి ప్రపంచ లఘ్ప్సుపార్య్యమును జూపి విమర్శించి, గేలి పట్టించి, నవ్వించినాడు. హాస్యమే యీయనకు ప్రీతి అయిన రసము. ఎవరి మనసునుగాని బాధించ దలచుకోకపోయినా, యీయన అపహాస్యములకు పొలైనవారి మనసు నొవ్వకుండ పోలేదు. ఆ కాలములో ఉద్భవించిన మత పునర్వికసనమును ఇతడు పూర్తిగా అఆమోదించినాడు. మూఢాచారములు, గుప్త్రమత సూత్రములు, సిద్దాంతములు యీయనకు నచ్చలేదు.

16, అల్లాఉద్దీన్‌ ఖిల్టి చుట్టాల నెత్తురుమడుగులు మొలబంటిగా దాటి ఢిల్లీ సింహాసన మధిష్టించినాడు (1296-1316). అతని విజయసేనాని మాలిక్‌ కపూర్‌. ఇతనిలో వింత ఏమిటంటే మాలిక్‌ కొజ్జా (ఆడంగిరేకుల వాడు). మొదట హిందువు. గుజరాతునుండి బానిసగా ఢిల్లీ దర్పారుకు కొనిరాబడినాడు. మొదటిపేరు తిలక్‌, ఆవల ఇస్లాం పుచ్చుకొని, సుల్తానుకు ('ప్రియురాలంతటి వాడైనాడు. (క్రమేణా మాలిక్‌ సర్వాధికారములను చేజిక్కించు కొనినాడు.

7 లోక కవి వేమన

ఈ పేడియే మొట్టమొదట దక్షిణభారతముపై దండెత్తి ముస్లిం ఖడ్గమును రుళిపించినది, 1308లో ఇతడు ఓరంగల్టును (ఆం(ధ్రనగరి, ఏకళిలానగరు) ముట్టడించి, కాకతీయ (ప్రతాపరుద్రుని ఓడించి కప్పముగైకొన్నాడు. 1310లో ద్వారసము[ద్ర దుర్గ ద్యారమును ఇనుపగుదియలతో మోదినాడు. మైసూరు గుడులు, గోపురములు దోచి, ధనకనక రత్నారాసులను ఏనుగులపై ఎత్తించుకొని మరలినాడు. 1311లో తిరిగివచ్చి మదురైపై బడినాడు; ఏలికలైన పాండ్యులు నిలువలేక పోయిరి. అడ్డం లేకుండా తమిళనాడును కొల్లగొట్టినాడు. రామేళ్ళరమును ధ్వంసముచేసి, దోపిడి సొమ్మును 512 ఏనుగులపైన, 5000 గుజ్జములపైన ఎత్తించి ఢిల్లీకి తిరిగి పోయినాడు. ఆకారములో ఊబేగాని పరాక్రమశాలి మాలిక్‌.

ఢిల్లీ చేరగానే మాలిక్‌ కపూర్‌ తన (ప్రభువుపై తిరుగబడి, సుల్తాను వంశము వారినందరిని గొంతులుగోపి గద్దె ఎక్కినాడు, కాని, దీనితో పుట్టిన ఏవగింపుతో తనభటులే మాలిక్‌ను నరికి వేసినారు.

అల్లాఉద్దీన్‌ ఖిల్చి తర్వాత ఘియాస్‌ ఉద్దీన్‌ తుగ్‌లఖ్‌ సుల్తాను ఆయినాడు. ఖలీ సోదరుడు ఉలవ్‌ఎఖానును దక్కనుపైకి వంపినాడు. 1321లో ఇతడు ఓరంగల్టును వట్టుకొని, ధనరాసులతోగూడ (ప్రతాపరుద్రుని ఖయిదీగా ఢిల్లీకిపంపినాడు. దీనితో కాకతీయ సామ్రాజ్యము అంతరించినది. ఈ ఉలఘ్‌ఖానే మహమ్మద్‌ బిన్‌ తుగ్‌లఖ్‌ పేరుతో (పిచ్చి తుగ్‌లఖ్‌ సుల్తానైనొడు.

17 రైట్‌ రెవరెండు రాబర్జు కాల్డ్‌వెల్‌ (౧1. ౧6౪ ౧0౦6గ 046461, 1814 - 1891). సర్‌ విలియం జోన్సు తర్వాత. ఫ్రెడరిక్‌ మ్యాక్సు మూలర్‌ (1823 - 1900) సంస్కృతమును వెదకి కనుగొని పాశ్చాత్యలోకమునకు ప్రసాదించినాడు, అప్పుడే పడమటి భాషలన్నిటికి తల్లి సంస్కృతమే అని ప్రతిపాదించి, భాషా ప్రపంచమున ఒక భావవిప్లవమును కలిగించి, ఒక నూతన యుగమును ప్రవేశపెట్టినాడు. (మ్యూక్సుమూలరే బుగ్వేదమును సాయనాచార్యుల భాష్యముతో నాగరలిపిలో ముద్రించినాడు.)

ఇదే విధముగా కాల్డ్‌వెల్‌ (ద్రావిడ భాషలకు ఒక సరికొత్త పుట్టువును, ఉనికిని, విలువను కల్పించి, ఇవి సంస్కృతమునుండియే పుట్టినవి కావని, వేరే భాషా తరుకాండమునుండి చీలి, ఎగబ్రాకి పూచి కాచిన, అక్కచెల్లెండ్రవంటి భాషలసి నిరూపించినాడు. దీనితో ద్రావిడభాషలు ఒక యుగాంతరములో ప్రవేశించినవి.

భాషా శాస్త్రజ్ఞులిప్పుడివి బాక్సుశాఖవని, ఇందు 14 భాషలున్నవని, పాకిస్థాన్‌ పడమటి 'క్రిందిమూలలో బెలుచిస్టానమున (బ్రాహ్వి (తమిళ వికృతి), మధ్య భారతమున, చోటానాగపూరు

అధసూచికలు న.

పర్వత 'ప్రాంతమునను యీ భాషాకుటుంబమునకు చెందిన భాషల వారున్నారని నిలబలుకు చున్నారు. కకేషియాలోగూడ ఎప్పుడో ద్రావిడ నాగరకత వెలసియుండినదనిగూడ చెప్పుచున్నారు. ఆంధ్రము తద్భవమనే మనపండితులకు ఇది దైవదూషణముగా దోచినది. వీరావేశముతో ఖండన (గ్రంథములు వ్రాసినారు. చివరకు కాల్డ్‌వెల్‌ వాదమే నేడు అధిక సంఖ్యాకుల ఆమోదమును బొందియున్నది. ఈ 14 భాషాపదముల ఐక్యతను నిరూపించే నివుంటువులు (బట్టో ఎమను-8470౪/-౬గ౧6౧6౭౮) మరి ఎన్నో పుస్తకములు వెలువడియున్నవి.

స్వార్థరహితమైన నిష్టాక్షికబుద్ధితో చేయు పరిశోధనలు తమ జీవిత పరమ లక్ష్యముగా కొనసాగించుట పరమటి దొరల రక్తనాళములలో కలిసి (ప్రవహించే గుణము; తమ జీవితములను యీ పనికే ముడుపుగట్టినట్టు యీ పనిని వదలి ఇతర వ్యాసంగములలో దిగేవారుగారు. కాల్డ్‌వెల్‌ అట్టి మహామహులలో ఒకడు. తమిళులు యీయన సేవల గుర్తించినారు గాని, ఆంధ్రులింకను బుణపడియే ఉన్నారు. ఆ పండితుని జీవితాంశములు కొన్ని :

రెవరెండు రాబర్జు కాల్డ్‌వెల్‌ - ఐర్లాండు దేశమున, గ్లాడీనదీతీరమున ఒక చిన్న (గ్రామమందు జన్మించినాడు, పదవయేటినుండి, స్కాట్టాండులో గ్లాస్లోనగరమున ఉండెను. 'డబ్లిన్‌ కాలేజ్‌ ఆఫ్‌ ఫైన్‌ ఆర్భు'లో చిత్ర లేఖనమును నేర్చుకొనెను. తర్వాత, లండన్‌ మిషన్‌ సొసైటీవారి ఆదరమును గ్గాస్లో కళాశాలలో చదువు సొగించెను. చదువులు ముగించుకొని (క్రైస్తవమత 'ప్రచారకుడుగా 1838లో తమిళదేశమునకు వచ్చెను. 1841 వరకు మదరాసులో తమిళము నేర్చుకొనెను. కాలినడకననే తమిళనాడంతయు సంచరించినాడు; తమిళ పండితుల నెందరినో చూచి చాల విషయములను నేర్చుకొనినాడు.

ఆ తర్వాత తిరునల్వేలి సమీపమున అడైయంగుడి అను ఊరిలో స్టిర నివాసమేర్చరచుకొని, అచటనే 50 ఏండ్లు కాలముగడిపినాడు.

(క్రైస్తవ (ప్రార్ధన (గ్రంథమును సంస్కరించుటకు ఏర్పడిన సంఘమున కాల్డ్‌ వెల్‌ చేరి పనిచేసినాడు. ఈ పనికాగానే, బైబిలును అనువదించు సంఘమును పని చేసి, తెనుగు, కన్నడము, మళయాళభాషలు నేర్చుకొనినాడు; అప్పుడే యాయనకు ద్రావిడభాషల సాదృశ్యము బోధపడినది. దానిఫలితమే విప్లవ విషయపూర్షమైన “ద్రావిడ భాషల వ్యాకరణ సమన్వయాను శీలనము” (00౧02/2ఈ/6 61200012! ౦ 01౪౪160120 ౬200642869) అను పుస్తకము. దీని తర్వాత తిరునల్వేలి జిల్లా చరిత్ర వ్రాసినాడు. 'ధ్యానమాలై', 'తామరైతటాకం' అను తమిళ కృతులనుగూడ (వ్రాసిన రాయల్‌ ఏషియాటిక్‌ సొపైటీ, మదరాసు యూనివర్శిటీ సిండికేటు సభ్యులుగా నుండినాడు.

ఫు లోక కవి వేనున

ఈయనకు గల మతాఖినివేశమువల్ల డర్‌ హాం (డరం) యూనివర్సిటీ డాక్టర్‌ బిరుదమిచ్చినది. 1877లో తిర్‌నల్వేలి బిషప్పుగా వియమింపబడి, 1891 అగవ్చు 28వ తేది కొడై కానలులో పరమపదించినారు.

18. పూర్‌ రిచ్చర్డ్‌ (౧౦౦ ౧1౦౧౫౭6) అనునది, బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి ఆయిన బెంజమిన్‌

ఫ్రాంక్‌లిన్‌ అను అమెరికా ప్రముఖుని గుష్తనామము. ఈ మారుపేరుతో వ్రాసిన నీతిసూక్తులు, సంపుటములు (41౧౭౧౭౦) బహుళవ్యాప్తములు. ఇవి అనేకభాషలలోనికి ఆనువదింపబడినవి, “వెళ్లి వేమన చెప్పినట్టు” అనునట్టుగా, &9 ౧౦౦? ౧1౦౧46 88/5 అను మకుటముతో యీయన (వ్రాసినాడు. ఈయన మెరుము విద్యుచ్చక్తి అని నిరూపించి, అనేక శాస్త్ర పరిశోధనలు గావించి, కొత్త సంగతులు కనిపెట్టినాడు. అమెరికా సంవిధాన (00౧౪440౧) కర్తలలో యీయన ఒకడు. ఈమధ్య నిలిచిపోయిన 52464/628౫/ ౬76౧110 054 అను ప(త్రికాస్థాప కుడు; 1706-1790 సంవత్సరముల మధ్య వెలసినవాడు. ఫ్రాంసులో రాజదూతగా పనిచేసిన రాజకీయ వేత్త ఎవడో ఒక కొమ్ములుదిరిగిన వాడు (వ్రాసినట్టుగాక, ఒక అనామక (దరిద్రుడు) చెప్పిన సూక్తులని వినమ్రతతో చెప్పుకొనినాడు,

19. సోక్రటీసు : ప్రపంచ విజ్ఞానులలో అగ్రగణ్యుడు. భారతీయ అవధూతలవలె ఆలౌకిక (ప్రభలతో వెలుగొంది, సర్వవిధ పరిజ్ఞానపూర్జుడై, దార్శనిక సౌర్వభౌముడైై, నిజధర్మ నిరూపణకుగా ఆత్మార్పణముచేసిన జీవన్మక్తుడు యీ సోక్రటీసు గ్రీకు పండితుడు; యాయన శ్రీవ, ఉగషరు మధ్య వెలసినవాడు,

నర్జోలిద్యాక్రుళల్రుడ్రు చిన్ననాటి సాము నే వరకీబ్ర

రేఖాగణితమున, ఖగోళశాన్తమున పరిచయ జీ శక ణు మును పాద యీయనకు శిష్యుడు ఎయు కలిగించు కొనినాడు. వ్యు నాడ్రు. ఆవల

గడు. మిత్రుడు. (గ్రీకు సంసంతిని కి ప్రహ్య్యూాతల ఈ. శోధించినాడు. ఆ తర్వాత జీవిత యాత్రను టో ఆ పరిడితంఅ స్పెజ్చా ప్రమ క్‌ వెంటనే విడనాడి విదా విషయములలో స లుగ 'సారంభించినాడు. కాని దాని

జ్‌ + ఒక ధైవవాణి (ప్రేరశుడయ్యో అనునట్టుస్రవేశించినాడు. రదు నూతన విషయములను బోధి ల తే స్యా విహరించువారి బూటకమును పృమటకంటి గ్ర యో న. వలెనని పూనివాడు. ఏథెన్సు నగరములో దించ వారికి 'వజ్దానైతికాభీప్టుద్దో(థ ఖే పరిచయము, చనువు గలిగియుండినది. “శో పుకుముఅరితిత్య్యో బు సంసార జీవితము : ఆయన సంసార జీవితమును గయ్యాళిభార్య పాడుచేసినది, ఆంతత అధసూచిక్షలు ఫ్ర

మేధావికి బుట్టిన కొడుకులందరూ అప్రయోజకులైరి. మొదట (గ్రీసు సైన్యములోచేరి పదాదిగా ధైర్య సాహసములకు పేర్గాంచినాడు. దైవ వాక్కుచే నిషేధింపబడినట్టు రాజకీయములపొంత పోకపోయినను, సెనేటు (శాసనసభ) సభ్యుడైనాడు కాఇన, అందు నిజమరియై నిలబలికి పలుకుబడి గలిగినవారికి గిట్టక, కడగండ్ల పాలైనాడు

మరణదండనము : ఈ లోపల సోక్రటీసు సత్య సిద్దాంతములు దేశ మందంతటా వ్యాపించి యువకులకు గురువైనాడు. దీనికి భయపడి సెనేటు “ప్రభుత్వము పరిగణించే దేవతలను నిరాకరించినాడని, యువకుల మనసులను చెడగొట్టినాడు” అని అభియోగమును దెచ్చి ఆయనకు మరణదండనము విధించినది. ఒక విషప్పుతీగ పసరును తనచేతులతోనే త్రాగి ప్రాణమును తీసికొనవలెనని నిర్ణయించినది మరణమునకు మారు నిర్వాసమును కోరుకొనమనగా “మాతృభూమియందే మరణించవలె"నని ప్రాణార్చణము గావించుకొనినాడు తన బోధలు తప్పులని అంగీకరించక, అత్మవిశ్వాసమునకు తన ప్రాణమును అర్పించినాడు. చెరసాలలో నున్నప్పుడు, కొందరు మిత్రులు విడిపించుటకు రహస్యముగ (ప్రయత్నించగా అంగీకరించలేదు. చరమసమయమును, ఈసపు నీతికధలను పద్యములుగా వ్రాయుచు గడపినాడు “ఒక విజ్ఞాని మరణమును సంతోషముతో స్వీకరించవలెను” అని చూచివచ్చిన మిత్రులతో అనుచుండేవాడు.

సోక్రటీన్‌ భావములనన్నిటిని, మిత్రుడు ప్లేటో, ప్రశ్నోత్తర రూవమున (మన ఉపనిషత్తులలోవలె) (వ్రాసి పెట్టినాడు

ఇంద్రియ నిగ్రహము * సోక్రటీసు ఆకారము వికృతముగా, ముఖము వికారముగా నుండేది. బుజ్జముక్కు పైన ప్రక్కల పెద్ద కండ్లు వెలుగుచుండేవి. బయటికి కామో(ద్రేకిగా అవివేకిగా కొన్సించిన్నా ఆయన లోపలమాత్రం వరమ పవిత్రుడు. తన ఇష్టదైవమును మనసులో అడిగిగాని ఏ పనిగానిచేసి ఎరుగడు. మంచిచెడ్డలు నిర్ణయించుటలో ఏ నాడును పొరబడి ఎరుగనందున ఎవరికిగాని అన్యాయము చేసియుండలేదు; ఆయన ఇంద్రియ నిగ్రహము అపూర్వము. కోర్కెలనే ఆణచుకొని ఉన్న కొద్దితోనే ఆనందించినాడు కోర్కెలు లేకపోవుటే దైవాంశమని చాటినాడు.

వైతిక శక్తి. ఆయన నైతిక శక్తి వలెనే ఆయన మేధా సంపత్తిగూడ అద్భుతమైనది. ఆనాటి విజ్ఞానులలో ఆయన ఆ(గ్రగణ్యుడు, తన లోపములను బాగా పెరిగి, పొరపాటున తప్పులు చేసే మానవులపై సానుభూతిని కురిపించినాడు కాని, భూరి ప్రమాదములపట్ట మాత్రము కోపోద్రిక్తుడయ్యేవాడు.

వగా లోక కవి వేమన

చతురోక్తి ; ఆయన చతురోక్తి అంతటను వ్యాపించి, మానవుని లోపములను (ప్రకృతి విపర్యయములను అనుకంపతో మన్నించేది ఆయన వ్యాజోక్తి నిష్టురమైనది. తాను వెజ్డీపోకడలతో (ప్రవర్రించినా, ఇతరులు యీ తప్పులను గుర్తించి వివేకవంతులు కాగలరని ఆశపడినాడు.

ఆత్మోన్నతి తనతో పనిచేయువారికంటె హీనస్ట్రితికిదిగి, వారితో కలసి మెలగి, వారిని మరల తన ఉన్నతస్థితికి గొనిపోవ ప్రయత్నించినాడు. దీని కంతటికి కారణము ఆయన ఆత్మోన్నతియే!

పురాణములు - పరమాత్మ సోక్రటీసు అకళంక ధర్మనిష్టగలవాడు. ఆపవిత్ర కార్యమునే ఆయన చేసి ఎరుగడు ఆయన పురాణములను బొత్తిగా అంగీకరించలేదు. ఒక నికృష్ట మానవునికే అవమానమును గూర్చగలిగిన అవాచ్య చేష్టలను దేవతలెట్టు చేయగలరని ఆయన ్రల్నించి, ఇట్టి కధలు అనృత ప్రియులైన కవుల కల్పనలేనని వాదించినాడు, కాని, యీ విచిత్ర జగత్తును ప్రకృతిని సృష్టించిన వివేకి, ఆ దయామయుడైన పరమాత్మను నమ్మి పూజించినాడు. మానవుని ఆత్మ దైవాంశమని అది అవినాశమని దృఢముగా నమ్మినాడు. ఆయన మానసము సదా (ప్రార్థ్రాయత్తము. మానవునికి ఏది శ్రేయమో దేవతలకు తెలియును కాబట్టి మానవుడు శుభమునే కాంక్షించి ప్రార్థించవలెనేగాని, ఇది కావలె అదికావలెనను కామ్యబుద్ధితో దేవతలను సేవించరాదని ఆయనవాదము, హితోపదేశము. దైవవాక్కుమీదనే ఆధారపడి పనిచేసేవాడు.

తనకు తెలియదని తెలిసికొనినవాడే జ్ఞాని : సోక్రటీసు ఎప్పుడూ మార్కెటులలో, వీధులలో, సాముగరిడీలలోనే కాలము గడుపుచుండి “ఒక గొప్ప నగరమే జీవితమునకు బోధగరపగలిగిన విద్యాలయము” అనేవాడు. తన అజ్ఞానమును గుర్తించుకొని, దేవుని పొరపాటే దీనికి కారణమని మొదట అనుకొని, అనుభవమును విజ్ఞానమును పొందిన కొలది, తెలివిగలవారమని అనుకొనే వారంతా తమ తెలివికి కారణము తెలువలేక పోయినందున. ఈ అభిప్రాయమును మార్చుకొనినాడు చివరకు అందరికంటె తానే తెలివిగలవాడని నిర్ణయించుకొనినాడు. దీనికి కారణము: ఇతరులందరు తమకీమీ తెలియకనే తెలిసినట్టు గర్వించినారని, కాని తొనుమాత్ర౦ తనకేమీ తెలియదని తెలిసికొనినందుననే, అందరికంటె తానే గొప్పవాడని చాటుకొనినాడు. ఇట్టివానినే వేమన ఉత్తమోత్తముడనినది. మహామహుల భావసరణి ఒకటేగదా,

20. “మంత్రముతో బాటు భాషయు ్రాహ్మణాధీనంబ” అని డాక్టర్‌ కట్టమంచి రామలింగారెడ్డిగారన్నది నూటికి నూరు పాళ్ళు నిజము, పల్లెలలో రేపు మాపు అనగా, (బ్రాహ్మణుడు

అధసూచికలు (7

ఉదయం సాయం'(త్రం అనును. కూడు (గ్రామ్యమై అన్నమైనది. దీపమునకు తిల్లిక అనేది వెలివేయబడినది. ఉత్తర దక్షిణములకు పడతెన్ను అనేవి (వడకు(త్రోవ) ఎక్కడికో వలసపోయినవి, ఇట్టు తెలుగుస్టానంలో మొదట సంస్కృతం దూరిపోగా, ఆవల పారసీకపు తెగులు తెనుగుకు తగిలినది. వాడుకలో పాతికపాలుకంటే ఆ “పరాయి” పదాలు ఎక్కువైనవి ఇక ఇప్పుడు అప్పటమైన తెనుగుకు ఇంగ్లీషు వచ్చి తగిలి ఉన్నదిగదా!

21 ఈ గోన్‌డ్వానము :- వింధ్యపర్వత పరిసరములును దండకారణ్య (ప్రాంతమును అయియుండినది. ఈ దేశము 'గోండులు' అను ఒక ప్రాచీనతమ అరణ్యకమూకలచే ఆక్రమించు కోబడియుండినది ఇదే ఆనాడు ఆదిమ మానవునికి, నాగరకతకు ఉనికిగా నుండినదని నేటి పరిశోధనలు బయట బెట్టుచున్నవి గోండుభాష తెనుగువలెనే ద్రావిడ భాషాకుటుంబమునకు చెందినదనుచున్నారు. ఈ భూ ఖండము, నిర్మాణమున గూడ, భారతదేశ ఇతర భాగములకంటె ఆతి ప్రావీనమైనదని యీ పరిశోధకులమాట దీని విషయమై ఇంకను పరిశోధనలు జరుగుచున్నవి.

22. ఫినీషియనులు (ని[06౧101209) : వీరు అతిప్రాచీనమైన సెమెటిక్‌ తెగకు (యూద, పాలస్త్రీన, అరబ్బు మొదలగు జాతులు) చెందినవారు నేటి సిరియా తీరమున టైర్‌ (౫/9) వీరి ముఖ్య పట్టణము వీరు ్రీస్తుకు పూర్వము 1000 సంవత్సరములనుండియే; తమ నావికా బలసంపత్తితో మధ్యధరా సముద్ర తీరముచుట్టు తమ అధికారమును నెలకొల్పుకొని, నాగరక శిఖర మధిష్టించి, సంపత్పూర్షముగ పేరు ప్రఖ్యాతులతో రాజ్యము నేలుచుండినారు ఆఫ్రికా ఉత్తర తీరమున వెలసియుండిన కార్టేజ్‌ మహానగరము వీరి వలసయే! నిరంతరాయముగ సాగిన యుద్ధములే యీ రాజ్యమును దుర్చలము చేసినవి. వీరి భాష సంస్కృతి ప్రసిద్దములు, రోమీయులు, ఆవల అరబ్బు విజృంభణముతో యీ జాతి అడుగంటిపోయినది

23, తమిళనాట వైశ్యులు, రెడ్డు, బలిజలు ్రతిజిలాయందును కమ్మవారు కోయంబత్తూరు ప్రాంతమునందును, దేవాంగ శాలీలు మదరాసు, సేలం చుట్టుపట్టలోను, రాజులు రాజాయపాళెం, శ్రీవిల్లి పుత్తూరు పరిసరములందును, బ్రాహ్మణులు పలుచగా అంతటను స్థిరపడియున్నారు. తమిళనాడు (ప్రజలలో (ప్రతి పదింట ఒకడు తెనుగువాడు. అనగా నూటికి పదిమందివంతున 50 లక్షల అంధ్రలు ఆరవదేశంలో నేడున్నారు, మదురై పుదుక్కోట, తంజావూరు. బింబి మొదలగు ఆంధ్రరాజ్యముల ప్రాబల్యము యీ స్థితికి ఎక్కువ కారణమై యుండవచ్చును వీరకట్టబొమ్మన్‌ ఆంధ్రుడు. ఇంతేగాదు. యీ మధ్య అచట పుట్టిన శుద్ధద్రావిడ పక్షములకు తెలుగువారే జనకులు 'ద్రవిడకళగం (= సంఘం) నాయకుడు ఇ.వి. రామస్వామి నాయకర్‌,

ఫి లోక కవి వేమన

పెరియార్‌ (= పెద్దాయన) అప్పటమైన తెనుగు బలిజబిడ్డ; కన్నడ దేశములో బుట్టి తమిళనాడు చేరి నాయకుడైనాడు ఆయన మొదట పెద్ద కాం(గ్రెసు వాది. దీని నుండి చీరి బలిసిపోయిన (ద్రావిడ మున్నేట్ర (= ముందడుగు) కళగం (డి ఎంశె) స్థాపకుడు అణ్జాదురైగారితల్లి తెలుగు బంగారమ్మ ఈమె కంచి తేవప్పెరుమాళ్లు (= వరదరాజస్వామి) గుడిలో దేవదాసిగా నుండినది. ఈ సందర్భములో రాష్ట్రీయ స్వయం సేవకసంఘ నిర్మాత డాక్టర్‌ హెడ్‌గవార్‌ (నాగపూరు) గారు ఆంధ్రుడని చెప్పుట అవసరము. చవాన్‌ తర్వాత మహారాస్ర్ర ముఖ్యమంత్రియైన కన్నెంవారుగూడ (చాందాజిల్దా) ఆంధ్రుడే! (కాపులు)

ఇక తెలుగువారు అరవదేశంలో సాగించిన రాజకీయజీవితం చూడండి: జస్టీన్‌ వక్ష మహానయకుడు సర్‌ పిట్టి త్యాగరాయ శెట్టి (దేవాంగ), మాంటఫ్డ్‌ సంస్కరణముల క్రింద ఏర్పడిన ప్రధమ భారతీయ మంత్రివర్గమున ముఖ్యమంత్రి కడలూరు సుబ్బరాయలరెడ్డిగారు ఆంధ్రులు కాంగ్రెసుమంత్రి కుమారస్వామిరెడ్డి, సీతారామరెడ్డి, ఉమ్మడి మదరానురాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రులు ఓమండూరు పెదరామస్వామిరెడ్డి, కుమారస్యామిరాజా తమిళగంలో వుట్టి పెరిగిన ఆంధ్రులు ఇప్పుడు పార్లమెంటుకు, శాననసభకు ఎందరో తెనుగువారు తమిళ (ప్రతినిధులుగా నున్నారు. న్యాయమూర్తులు కొందరు గలరు. ఈ మధ్యవరకు పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రిగా నుండిన వెంకటసుబ్బారెడ్డి తెలుగువాడు.

ఇట్టే తమిళనాడు వాణిజ్యరంగమున ఆంధ్రులు ('ప్రాబల్యము కలిగియున్నారు. కోయంబత్తూరు పరిసర పరిశ్రమలు కమ బలిజ, దేవాంగ ప్రముఖుల అధీనము. ఆ మేధావి జి.డి. నాయుడు కోయంబత్తూరువాడు. సేలం పట్టుగుడ్డల వ్యాపారము శాలీల హస్తగతము. దిండిగల్లు వాసనపాగాకు వ్యాపారం తెలుగువారిదే! మదరాసు బంగారునగల వ్యాపారంలో వైశ్యులు ముఖ్యులు; హో అండు కో (అచ్చుకూటం) మన వైశ్యులది,

సంగీతరంగమున: తమిళులతోబాటు, వలసబోయిన తెలుగువారే (ప్రధాన మూర్తులైనారు, త్యాగరాజుగాక ఇంకెందరో వాగ్గేయకారులు గలరు, అన్నామలై రెడ్డి అనే యువకుడు తమిళనాట ఇంటింట నోటనోట నానే కావడిచిందు (ఆండి పండారం పాట)ను గ్రాసినవాడు, ఇతని శిష్యకోటికి చెందినవాడే జాతీయకవి ఆ భారతి! వీణధనం. షణ్ముఖవడివు, బెంగుళూరు నాగరత్నం, కోయంబత్తూరు తాయి, వనజాక్షి భరతనాట్య అభినేత్రి బాలసరస్వతి ఆరవభూమిలో పెరిగి పరిమళించిన తెనుగు పూమొక్కలు

ఇదేస్టితి కర్నాటకమునగూడ కలదు: కోలారు, చింతామణి ప్రాంతము తెనుగుసీమ.

అధసూచికలు 0

భారతరత్న మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య తెనుగు ములికినాటి బ్రాహ్మణుడు. విద్యారణ్యస్వాములు మొదలు, శృంగేరి శంకర పీఠాధిపతులు ఆం(ధ్రములికినాటి (బ్రాహ్మాణులుగనే ఉంటున్నారు. కర్నాటకవీరైవమును పెంచి వ్యాపింపజేసినది పాల్కుర్కి సోమనాధాది ఆంధ్రకవులు, ఇక (ప్రాచీన కన్నడ కవిత్రయము - రన్నడు, పంపడు, పొన్నడు- తెనుగుబిడ్డలు. సంగీత రంగమునగూడ తెలుగువారి ప్రతిభ వెలిగినది రాజకీయరంగమున కె చెంగల్వరాయరెడ్డి, ఎం.వి కృష్ణప్ప మొదలగువారు ఎన్నదగినవారు. కన్నడ కవిత్వం చెప్పే తెలుగువారు నేడు గలరు, ఇట్టా తెనుగు ప్రాబల్యం పరస్పర సామరస్యముతో చుట్టుపట్ల ప్రాకి పాగి ఇప్పుడూ సాగుచున్నది. ఈ పలుకుబడి కేరళమునగూడ పలుచనగా వ్యాపించి ఉన్నది. క్విలానులో 130 ఏండ్ల నుండి సాగివస్తున్న కుమారస్వామిరెడ్డియార్‌ ప్రింటింగు (ప్రెస్‌, హిందూ మతవ్యాప్తికి ఎక్కువ తోడ్పడినది (మన వావిళ్లవలె) చాలా వ్యాపారాలలో చాలా (ప్రాముఖ్యం వహించినవారిలో రెడ్డు ఉన్నారు.

ఈ [ప్రాబల్యమునకు పెడమొగముగా, తమిళ పలుకుబడి తెనుగునాట యిట్టే వ్యాపించినది. ఇదే పరస్పర సహకారఫలితము. ఈ ఆం(ధ్రేతర (ప్రాబల్యఛాయలు యిచట దట్టముగనే అలముకొనియున్నవి. చోళ పాండ్య చాళుక్య విజయనగర రాజులు రాజ్యాధికారముల నెరపిరి. తమిళ మహాగాయకులందరూ తెనుగున సంగీతమును వెలయించినారు కేరళ స్వాతి తిరునాళ్ల మహారాజుగూడ ఇందు చేరినాడు. మైసూరు వాసుదేవాచారి, బిడారం కృష్ణప్ప తెనుగుకృతుల రచియించి పాడి మాధుర్యమును పారవళ్యమును ప్రవహింపజేసినారు

సాహిత్యరంగమున పూదూరు (ద్రావిడులు, అరవము మాతృభాషగా గలిగి ఆంధ్రభారతినే సేవించుచున్నారు వావిళ్ళ, పురాణం హయగ్రీవళా[స్తి వొొదలగు (ప్రచురణకర్తలు ఆం(ధ్రభాషావధూటికి ఒయ్యారపు నడకల నేర్పరి. అల్లాడి మొదలగు న్యాయవాదులు, వేదంవారు, నేలటూరువారు, మామిడిపూడివారు, మొదలగు సాహిత్యవేత్తల ఊడిగము ఎనలేనిది. ఇట్టే తిరుపతి చెళ్ళపిళ్ల వెంకటశాస్త్రి (చెల్వం అనగా తమిళమున లక్ష్మి), చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం మొదలగు ఆరామ (కోనసీమ) ద్రావిడులు, నెల్లూరు మండలమునగల తుమ్మగుంట ద్రావిడులు ఆం(ధ్రమాతను సేవించిన అరవలు. ఇట్టా ఎందరో మహానుభావులను పేర్కొనవచ్చును.

వైదిక మహామండపానికి కీర్తి స్తంభాలైన (ప్రాచీన ఆంధ్రమహామహుల తలచుకొని ఉప్పాంగుదాం.- భక్తితో కూడిన ఇంకొక ధ్వైతశాఖను [ప్రారంభించిన వల్లభాచార్యులు కోనసీమవారు వీరు గుజరాతుకు ప్రవక్త అయిన (భ్రాతృత్వ చిహ్నమైన 'భాయి' పదాన్ని వారి పేర్లకు చేర్చించినారు బళ్లారి ప్రాంతమున జన్మించిన నింబార్క మరియొక శాఖవేదాంతమును ప్రవచించి మహారా(ష్టులకు గురువైనారు

నంగ ల్లోక కవి వేనున

ఇక, వైదిక మత పునరుద్దారకులు, విజయనగర సా(మ్రాజ్యస్టాపకులు విద్యారణ్య స్వాములు ములికినాటి ఆంధ్రబ్రాహ్మణులు. వీరి తమ్ముడు సాయనా చార్యులు వేదాలకు భాష్యాలు వ్రాసినారు. ఇదీ ఆంధ్ర కీర్తి శోభ! తంత్రవార్తికము వ్రాసిన కుమారిల భట్టు ఆంధ్రమాతవు త్రుడే! సంస్కృతవాఖ్యాత చ(క్రవర్తి మల్లి నాధసూరి తెలంగాణావారు. అడుగంటిపోయినది,

24. ప్లిని (1౧౫ శ్రీశ. 23-79) ఒక రోమను సైనికుడుగా నుండి చరిత్ర రచనయందు పేర్గాంచిన ప్రతిభావంతుడు. స్పెయినులో రోమకాధికారిగా కొంతకాలము పనిచేసినాడు, చివరకు ఇటలీలోని వెసూవియస్‌ అను అగ్నిపర్వత ప్రచండానిలో నీజైపోయినాడు. 2000 (గ్రంథములకు పైన చదివి ప్రకృతి చరిత్రను (౫2104721 ౧1510౧0) 37 సంపుటములలో ్రాసి ప్రంపంచ వాబ్మయ రంగమున పేర్గాంచినాడు. ఇది లోక ప్రసిద్దమైన (గ్రంధము, 'శ్రీస్తుకు పూర్వముండిన (గ్రీసు చరిత్రకారుడు హెరాడ్‌ ఓటస్‌ (116/06-01౪9) అంతటి ప్రజ్ఞాశాలి.

25. టైర్‌ ౪౭) మధ్యధరాసముద్ర తూర్పుతీరమున సిరియాదేశమున ్రీవూ, 1000 ఏండ్లనాటికే ప్రఖ్యాతిగాంచిన రేవుపట్టణము, ఇంతటి ఇంకొక పట్టణము నెడా. అనాడు ఇచి ఫినీషియనుల రాజధాని, దీనిపై ఎన్నో దండయాత్రలు సాగినవి, నెబుకాడ్నెజ్ఞార్‌ అనుసేనాని ట్రైరును 13 ఏండ్డు ముట్టడించి గూడ పట్టుకోలేక పోయినాడు. ఇట్లే శ్రీవూ. 332లో గ్రీకు మహావీరుడు అలెగ్జాండరుకు ఎదురునిలచి, చివరకు లొంగిపోయినది. అది మొదలు యీ నాగరక నగరము విజేతల చేతులు పలు మారుతూ మారుతూ వచ్చినది. ఆ వరుసలో (638) అరబ్బులు, తదుపరి (కైస్తవమతనంరక్షక వీర సైన్యము (0౧౪92665); 1291లో మవామ్మదీయులు స్వాదీనము చేసికొనినారు. ఇట్టా యీ వట్టణము చాలసార్జు పాడుచేయబడుచుండినది.

26. కార్‌ధేజ్‌ : ఆఫ్రికా ఉత్తరతీరాన, ఇప్పటి టూనిస్‌ సమీపములో క్రీస్తుకు పూర్వమునవెలసి, ఇప్పుడు శిధిలతగన్న మహానగరము ఇది. వీర్యవంతమైన నాగరకతతో, మధ్యధరా సముద్రమును ఒక సొంతమడుగుగా చేసికొని, చుట్టున్న భూభాగముంనంతా తన వీలుబడిలోనికి తీసుకొనివచ్చినది. ఫినీషియనులు టైర్‌ పట్టణమునుండివచ్చి యీ వలసమను వీర్పరచినారు. (క్రీ. పూ.264 లో జరిగిన ఫ్రూనిక్‌ (ఫినీషియన్‌) యుద్ధములకు ముందు ప్రాభవ ప్రతిష్టాశిరము నధిష్టించి యుండినది. దూరదేశములతో వాణిజ్యము సాగించి, ఐశ్చర్యవంతమైై నాగరక వాసనలతో శోభాయమానమై యుండినది. హ్యానిబాల్‌ అను మహాసేనాని, విజేతయీ కార్‌ఖేజ్‌ రాజ్యమును విస్తరింపజేసినాడు ఇతడు పరాసు నెపోలియన్‌ బోనపార్టు అంతటి విజయసేనాని, మొట్టమొదటిసారిగా యుద్ధములో ఏనుగులను ఉపయోగించిన పొళ్ళాత్యచమూపతి ఇతడే,

అధసూచికలు ప్ర

చివరకు రోమనులు యీ నగరమును వశపరచుకొని దాని అధికారమును తుదిముట్టించి నాళముచేసినారు ఇదిమొదలు ఆ నాగరకత శిధిలోన్ముఖమైనది

27. కుమారిలభట్టు (క్రీశ 7వ శతాబ్దమున వెలసిన మహాపండితుడు విమర్శకుడు. తంధత్రవార్తికమును వ్రాసి ఆర్యమతమును నిలబెట్టినాడు. ఆదిళంకరునికిముందు బౌద్ధమును (ప్రతిఘటించి పరిభవించినది యీ మేధావియే. మహాభారతకధను ఆనాడే తీవ్రముగ విమర్శించి, (ద్రౌపదీ వ(స్తాపహరణము జరుగలేదని, ధర్మరాజా ్రాతికామితో చెప్పిపంపినమీదటనే (ద్రౌపది కౌరవసభకురాక, రజస్వలవేషమువేసినదని, మొదట యీమె యీ సంగతి ఆ వచ్చినవానితో చెప్పలేదని వ్రాసినాడు.

28. ఈ అజంతాగుహలు, హైదరాబారుకు మున్నూరుమైళ్ళు వాయవ్యమున, ప్రాచీన యాదవనగరము దేవగిరి, ఇప్పటి పాడుబడిన మహమ్మద్‌ తుఘ్‌లఖ్‌ దౌలతాబాదు. బౌరంగాబాదు పట్టణముల దగ్గరనున్నవి, నిజాము ఏలుబడిలో నుండిన యీ జిల్లా ఇప్పుడు మహార్యాష్టమున గలసియున్నది. జౌరంగాబాదుకు ఈశాన్యమున అజంతా[గ్రామ పరిసరపర్శతసానువులందు ఈ బౌద్దగుహలు మలవబడియున్నవి. గుజ్జపులాడవు ఆకృతిలోనున్న ఒక అందమైన కొండదరిచుట్టును చాల ఆరామములు విహారములు, చైత్యములు మలవయడియున్నది. ఇవి బౌద్ధమందిరములు. కళాపూర్ణమైన చెక్కడములేగాక, ఒక గుహలో మనప్రాచీన చిత్రకళ గోడమీద, కప్పుమీద సజీవంగా ఆనందతన్మయులజేయుచున్నది. ఈశిల్పము ప్రాక్తన 'ప్రపంచచిత్రకళకే ఒజ్జ, ఇది అంధ్రశిల్పుల పనితనము

దౌలతాబాదుదగ్గర, జౌరంగాబాదుకు ఉత్తరాన 18 మైళ్ళలో ఒక నిడుపాటి కొండపార్భ్యమున ఎల్లోరా గుహలున్నవి. ఇవి అన్నీ చెక్కడములే! ఇందు హిందూ జైన బౌద్దలయములు గలవు, మూడేసీ ఆంతస్తుల మందిరములు ఇందు ప్రత్యేకత ఇందే లోకప్రసిద్దమైన కైలాసదేవాలయము గలదు.

29, వాల్టేర్‌ (1694-1778) ఇతడు ఒక విఖ్యాత పరాసు రచయిత, ప్రాణక్వా మారియ ఆరూయె (7220019 [4206 మూంషంఫ అనే సొంత పూరుకు బదులు వాల్టేరి అన్న గుప్తనామముతో వ్రాసేవాడు, (వ్రాతలు హాస్యరస (ప్రధానములు ఈ సూక్తులు ఇతనికి చాలమందిని పగవారుగా జేసినవి. దీని ఫలితముగ కారాగారమునకుగూడ పంపబడినాడు. విడుదలతర్వాత ఇంగ్లండుపోయి. 1729 వరకు అచట మూడేండ్డుండినాడు. అక్కడనే అయన (ప్రఖ్యాత (గ్రంధములను ్రకటించినాడు. 1746 లో (ఫ్రెంచి అకాడమీ లెటర్సు సభ్యుడుగా

ళు లోక కని వేమన

చేయబడినాడు యూరపు ఆంతా పర్యటించి, చివరకు స్విడ్‌జర్‌ల్యాండులో స్థిరపడి, కొన్ని ముఖ్యమైన పరిశ్రమలను నెలకొల్చినాడు. క్యాణీడ్‌ (02241640) అనే అద్భుత అవహేళనకధను 1759 లో వెలువరించినాడు, ఆయవ కీర్తిసాధమునకు ఇదే అస్తిభారము, వాల్టేర్‌ ఉత్తర'ప్రత్యుత్తరములు అతివిస్తారమైనవి. ఇవి విషయపూర్షములు, రసవత్తరములు, 30. _ తే. వేదతాత్పర్య మారసి వేదితవ్య

మెజుగువారలు వేదజ్ఞు: లిట్టుగాని

వారు వేదపారకులు; సర్వంబు నరయ

వేద పరినిస్టితముసూవె విషప్రవర్య! (శాంతిపర్వము 5 ఆ, 342)

కు. విను, వేదవేద్యము వెటుం

గని యాతని వేదపారకలనంబు, సుధీ

ధన, వేదభార వనహనం

బన(జను, నింతియ ! నిరర్థకాయాసంబై! (శాంతిపర్వము 6 ఆ. 143)

అధసూచికలు ఈ

పద్యానుక్రమము మొదటి బంతి పద్యము మొదటి బంతి పద్యము అంకిలెరిగి మాట 1152 అన్న మధికమైన 1091 అంగమందు లింగ 1183 అన్న మరగ నతని 1184 ఆంగమెల్ల సడలి 545 అన్నరసము వలన 548 అంజనంబు కనుల 820 అన్ని గోసివేసి యన 898 ఆంజనంబు బెట్టి రఏిర్‌ అన్ని జాతులందు మో అంటుముట్టు నెంచి 2డ్వ9 అన్ని దానములను అన్న 821 అంతరంగమందు అద్ద్వెతి 1239 అన్యులకును వచ్చు 806 ఆఅంతరంగమందు నపరాధ 250 అప్పు దీయ రోత 1061 అంతరంగమందు నభవు ర5్‌డీర అప్పు లేని వాడె 166 అంతరంగ మెరుగ 308 అయిదు వరముల 730 అందు నిందు నుండు 360 వ అందు నిందు వెదకి క ఆరయ కర్మమునను తత్త అచ్చుపడగ మనసు క్‌ 10 ఆరయ దరచు వల్లి 16రి అచ్చు వేసుకొన్న క్క రయ్‌ నాస్తియనక శ్తీశ్ష1 అడవి అడవి దిరిగి | రసి సూక్ష్మమైన రక అడవి దిరుగ జిక్కి శం అరుణు నుదయ సంఖ్య ర్‌్షే2 అడవి దిరుగ లేదు 1258 |. రుత లింగ ముండ ర్‌ అడుగ కర్ణమిచ్చు 1005 |. అరుదుగా నడిగిన 1006 ఆదనెరిగిన మగువ 1141 అర్థవంతు సొమ్ము 107 అదిమి మనసు నిలిపి 2 అలయజేసి మలచి 3 అధముడైన మనుజు 165 అలలులేని జలధి 318 అధికమైన యజ్ఞ ర్‌5్‌ అల్పబుద్దివాని కధికార 252 అధికుడైన రాజు 251 అల్పు డెన్ని పలుకు 2ర్‌శ్లీ ఆనగ అనగ రాగ 9ంం అల్పు డెపుడు పలుకు 254 అనువుగొని చోట 309 అల్పుడైననేమి 361 అన్నమదము వలన ర్‌ అల్పుడై నవాని కధిక 1007 ౪ లోక కవి వేమున

అల్పుడైనవాని కధికార 1062 అరుమతము లందు రడీ అల్ల బోడితలలు 59 ఆరురుచులు వేరు 1132 అల్గుని కగుమృతికి 1063 ఆర్యులైన వారల 312 అష్ట కష్టములకు 549 అలి నమ్మి భువిని ర్‌5్‌3 అష్ట తనువులకు కేం అలి మాటలు విని 6 అష్ట దళములందు 636 అలి రంకు దెల్ప 1182 ఆకటికి తొలంగు 6కే అలి వంక వారు 893 ఆకలన్నవారి కన్నంబు 1185 | అలి వంచలేక 894 ఆకుమీది (వ్రాత 362 అలు బిడ్డగల్లి రక్షీ2 ఆకులెల్ల దిన్న మేక 61/2 అలు బిడ్డలను ర్‌్‌క్ల ఆకు వక్క సున్న గ్గ ఆలు మగని మాట త్తీడ్షీడై ఆడు దడగ రోత 8550 అలు మగని మాట కడ్డంబు 1256 ఆడుదాని జూడ రై అలు మగలు సుతుడు 11368 అడువారిగన్న 198 |, అలు రంభయైన 895 ఆడుదాని బొంకు 1020 ఆలు సుతులు ధనము 1270 అత శై తేజ మూని (పర ఆలు సుతులు మాయ ర్‌5్‌5 ఆత్మ నెరుగని సతి క్షీ అవుపొలు శివుని ర5్‌5్‌6 ఆత్మయందె తలపు 739 ఆళకన్న దుఃఖ 899 ఆత్మలోని నాద 637 | ఆళ గననివాని 1245 ఆత్మలోని శివుని 740 | ఆశచేత ధనము 200 ఆత్మలోని సొమ్ము 120| ఆశచేత మనుజు 901 ఆత్మశుద్ధి లేని రం ఆళ పాపబాతి 902 ఆది కారణముల 255 ఆళ పాశము మొద 903 ఆదిమ కవులవలె 1228 ఆళ పాళ మెల్లగోసి 1230 ఆదిమూల మేది 551 ఆళ యనెడి దాని త్రగ్ర5్‌ ఆపగాళి వెంట 552 |, ఆళల నెడి త్రాళ్ళ 906 ఆపదందు జూడు 199 ఆళ లుడుగ గొని 907 అభిజాత్యముననె ర్తి ఆళ విడకగాని $157 ఆరుగురిని జేర 6క1 | ఆసనములు పన్ని 15

పద్యానుక్రమము శ్ర

ఇంగలంబు తోడ 1064 | ఇష్టలింగ మేది 366 ఇంచుకంత బోన 1008 ఇష్టసిద్ది గోరి రడడ ఇంచుకంతయు యోన శీశ3 | ఇహమునందు గురుని 822 ఇంచుకంత యోని 1170 ఇహమునందు బాధ 1065 ఇంటి మగని జూచి శశ | _ఇహమునందు బుట్టి 28 ఇంటి యాలి విడిచి 8 ఇహమునందు సుఖములింపార 205 ఇంటి యింతిలోని 64 | ఇహమునందు సుఖములిడేరు 67 ఇంటిలోని జ్యోతి 121 | ఇహమున సుఖియింప 206 ఇంటిలోని ధనము 201 ఇహము విడిచిఫలము 823 ఇంటివెనుక తీగ 559 -ఈకలంట చేసి 806 ఇంత కాలముండి 560 ఈగ తేనె రుచికి 1066 ఇంతి కనులు చనులు 174 | ఈత కన్న లోతు 206 ఇంతి చనుల బిరుసు 1021 ఈతగింజ వంటి [0 ఇంతులగన గానె 561 | ఈత వచ్చినపుడు 1022 ఇంద్ర పదవి గోరి 908, ఈద వచ్చు నేరు 1180 ఇంద్రియముల చేత 9| ఈది దాట గలడు 122 ఇంద్రియముల చేష్ట 562 | ఈనినట్టి పులిని 6క్తీర్‌ ఇంద్రు డాయె నేమి 5్‌63 ఈనినట్టి పులిని తారకంబు 367 ఇట్టి కనుల (బ్రహ్మ 558 | ఈనివాని చేత 1203 ఇట్టీ ఘటము లోన 7 | ఈశుమీద భక్తి 56క్షీ ఇదియు పరమటంచు 197 | ఈషణ త్రయంబు ర్‌65్‌ ఇనుము విరిగి నేని 256 | ఉచిత వంతుడైన 207 ఇమ్ముదప్పువేళ 445 | ఉర్చ్భ చలమ గోరి 566 ఇయ్యనతని చేత 365. | _ఉచ్చలోనె బుట్టి ర్‌ర7 ఇరుకు వచ్చు వేళ శ46 | ఉత్తతిత్తి దీని పొత్తున 1204 ఇరుగు పొరుగు వారి 202 | ఉత్తతిత్తి దీని యుపయోగ 11 ఇలను జ్ఞాన మనెడి 513 | ఉత్తముని కడుపున 1159 ఇల్టు నాలి విడిచి 66 | ఉత్తమోత్తముండు 897 ఇల్లు విడిచి నట్టి 643 | ఉదధిలోని నీరు 1222 శ్రి-లోక కని వేమన

ఉద్దరింపగలడు 129 | బుషులు గానుపింత్రు 313 ఉన్న ఘనత బట్టి 220 | ఎంగి లెంగి లనుచు “4 ఉన్న తావులందు శత7 | ఎంత కష్టముండు 570 ఉన్నదన్న ఎరుక 824 | ఎంత చదువు చదివి 30 ఉన్న దాని గనుము 12] ఎంత నేర్పు తోడ 571 ఉన్నయంత మనుజు 208 | ఎంత భాగ్య మున్న 651 ఉన్న వార లెవరొ 368 | ఎంత సేవ చేసి 257 ఉన్నసరికి మనుజు 1290 | ఎంత వింత మదికి 371 ఉపవసించి నంత 69 | ఎందు నెరుక వాని 126 ఉపవసించు చుండి 68 | ఎంబెరు మతమని 72 ఉప్పు కప్పు రంబు క్షైలైడ్న ఎక్కుడైన ఆళ 909 ఉప్పు నీరు నట్టు 732 | ఎగ్గు సిగ్గు లేక 6569 ఉప్పు లేని కూర 167 | _ఎట్టిజీవికైన నిల 1023 ఉర్విజనులకెల్ల 210 ఎట్టి మంత్రమైన 826 ఉర్విజనులు పరమ 733 | ఎచట నుండి వచ్చు 270 ఉలిపికట్టె కేల 1269 | ఎచట నుండి వచ్చు 650 ఉసురు లేనితి త్రి 825 | ఎడ్జె దెలుపవచ్చు [3 ఊడిగంబు చేసి రకీ6 ఎదుటి కలిమి జూచి ల! ఊపబోయి కొంత 514 | ఎదుటి తన బలంబు 11229 ఊపిరున్న యప్పుడె 1067 | ఎద్దుకన్న తెలియ శ్త్‌0 ఊరకుంట తెలియ 647 | ఎన్ని ఎన్ని పూజ 652 ఊరి నడిమి బావి 70 |, ఎన్ని చోట్ల దిరిగి 1231 ఊరు కొండవీడు 568 | ఎన్ని తనువులైన 741 ఊరు కాడు దిరిగి 369 | ఎన్ని తపము లేర్చి శ్తర్‌1 ఊరు సేరియుండ 648 | ఎన్ని భూముల గని 872 ఊరు విడవ కుండ 125 | ఎరిగిన శివపూజ 90% బుగ్యజుస్సు లెరిగి 69 | ఎరిగి మరిగి తిరిగి ర్‌72 బుతువు ననుసరించి &త8ి | ఎరుక కన్నను సుఖ శర్‌2 బుతువు ననుసరించి స్థితి 839 | ఎరుక మరవులందు 725

పద్యానుక్రమము ఈూ

ఎరుకమాలు జీవి 734 | ఓగు నోగు మెచ్చు 17 ఎరుకమాలు వాడు 258 ఓగు బాగెరుగక 209 ఎరుక యుండువాని 736 ఓగుబుద్ది విడిచి న! ఎరుక లేనిదొరల 1068 ఓజమాలు మగువ 211 ఎరుకవాని దెలుప 1147 ఓడ సత్యమెల్ల 1048 ఎలుక తోలుదెచ్చి 15 ఓర్సులేని భార్య 316 ఎవ్వరి గుణములు ఏమన్న 1300 బౌనుటంచు నొక్క 18 ఎవ్వరెరుగకుండ 373 జౌరసుండె నీకు 1072 ఏమైన వర్ష 314 | కంటి కంటి ననుచు శరర ఏమి గొంచువచ్చె తీర్‌3 కంటి దృష్టిచేత 317 ఏమి చదివి ఏమి 7డ1ంగ్నీ కంటి మంట చేత త్త్‌7 ఏరుదాటి మెట్ట 653 కండ కావరమున క్షం ఐకమత్య మొక్కటా 1069 కండ చక్కెర 260 ఐదుగ్రేళ్ళ బలిమి 1070 కండలెల్ల గోయ 1223 ఐనవారలంచు 1071 కంబళముల గట్టి 75 ఒకటిక్రింద నొక్క టొగి 1301 కట్టుబట్ట జాచి 92] ఒకని జెరుతు ననుచు 16 | కట్టెపేరు లోడ గట్టి 222 ఒకరి నోరు గొట్టి 259 కట్టెయందు నిప్పు 375 ఒక్క తోలు దెచ్చి 4ర్‌శీ | కడక నభిలములను 376 ఒక్క (ప్రొద్దు లుండి 1265 | కడగి గాలి లేని 319 ఒక్క మనసుతోడ 315 | కడగి వట్టి యాస 377 ఒడలి మెరుగు చూచి 578 కడుపు కేల మనస 378 ఒడల బడలబేసి 1164 కడుపు కేల మీరు ౩22 ఒడలు బూది పూసి 720/ీ కడుపు చిచ్చు చేత 320 ఒడలు శిధిలమైన 1024 | కడుపు బోరగించి 744 ఒడ్డు పొడుగు గలిగి 73 | కడుపులోని రోత 98 ఒదిగి ఒదిగి గురువు 27 కడుపులోని వాని 654 ఒరుల కొరకు భూమి 1145 | కదల నీయకుండ 655 ఒల్లనన్న బోదు 455 | కనక పర్వతమున 214 ఈ లోక కవి వేమన

కనక మున్నవాడు కాముడు 219 | కలిమి గల యతనికీ శ్రీ26 కనక మృగము భువిని కలుగు 216 | కలిమి గల్లనేమి 922 కనకమృగము భువిని కద్దు 215 | కలిమి జూచి యాయ 230 కనగ సొమ్ము లెన్నా 128 | కలిమి నాడు నరుడు 1149 కనియు కానకుండు 221 | కలిమి నాడు మగని 227 కనుల రెంటి నడుమ 656 | కలియుగమున బుట్టి 379 కనులు పోవువాడు 322 |, కలుపు దీసి నరులు ర6క కన్ను మిన్ను జేసి 657 | కలువ పూలవంటి 758 కన్నులందు మదము 20 కలుషములనెల్ల ఇండించు 86 కన్నెదాని మేను 919 | కలుష మొక్క యింత 66ర్‌ కన్నె మీద యాస 222, కల్ప మనగ నగును 660 కన్నె వరుడు జేరి 910 | కల్య మారగించి 666 కపట వేషమూని 658 | కల్మషంబు పోక ర్‌7కీ కప్పురంపు పాది 1267 కల్లటికెకు భూతి 76 కబ్బ మొకటి పూని 1217 | కల్లనిజము రెండు కరకంరు 1073 కమలభవుడు సేయు 1255 | కల్లలాడు వాని 1161 కమ్మరీని దుడుకు 223 | కల్టుకుండ కెన్ని 261 కరగ కరగ బుట్టు 659 | కల్లు (ద్రాగువాని 86ర్‌ కరణ మధముడైన 1249 | కల్టునీళ్ళు త్రాగి 262 కర్మగుణము లన్ని 21 కష్టమైన మలము 72 కర్మఫలము లన్ని క్ష59 | _కష్టలోభివాని కలిమి 743 కర్మమునను బుట్టి శర0 | కసవు దినును గాదె ళం కర్మమయుడు గాక కరతి | కసవు నేరి తినెడు 1109 కర్షు డొకడుగాని 224 | కసవు బసికి జేసె 380 కలిగినట్టైె యుండు 662 | కసవులు దినువాడు 320 కలిగిన మనుజుండు 225 | కస్తురి వలపేల 1050 కలిగియు దినలేక 661 | కొంచనంబు పైన 231 కలిమి గలిగెనేని 226 | కాంచనంబు మీది 232 కలిమి గలుగ సకల 229 | కాంత కుంకయైన 875 పద్యానుక్రమము గా

కాంత మేను జూచి 1025 | కీలకము లడంచి 385 కాకి పక్షులందు 1266 కుంటికుక్క కేల 1195 కాగల పనులెల్ల 1271 కుండ చిల్లి పడిన 23 కానలేడు నుదురు 382 కుండ పగిలి నేని 1113 కానలేరు గాని 383 కుక్క గోవుగాదు 1165 కాని వాని చేత 1148 కుక్కతోక దెచ్చి 22 కానివాని తోడ 263 కుక్క దిన్నవాడు 1168 కాపు కులజు లెంత 130 కుక్కయేకతంబు తెరక5్‌ కాపులేని ఊరు 1248 | కుక్క యేమెరుంగు జంగ 386 కామచింత జిక్కి 576 | కుక్క యేమెరుంగు దేవు 912 కామ మోహములను 323 కుక్కుట మననంబు 632 కామి గానివాడు 1166 కుక్కుటమును నెమలి 1246 కామిమైన జనుడు 667 కుడువ కూడు లేక 234 కాయగూరలు దిని 1189 కుడువ ముడువ లేక 1252 కాయ మున్న యపుడె ర్‌77 కులము గలుగువాడు 235 కారు కారు గురులు 827 కులము చేత బట్టి 1244 కాలధర్మ మెరిగి 7శశ కులము నీరు జేసి 78 కాలునికిని జిక్కి 324 కులము లేనివాడు 236 కాళ్ళముంద గేర్లు 284 | కులములోన నొకడు కాశి కాశి యనుచు శం గుణవంతుడు 265 కాళి నీళ్ళు మోసి శ12 కులములోన నొకడు కాశియాత్ర కేగి 7శ్తర్‌ | గుణహీనుడు 26థీ కాశియాత్ర జేసి 746 | _కులములోననొక్కగుణవంతు 1262 కావవలయు ధనము 233 | కులమువలన కొంత 266 కావవలయు మగడు 9 కులము హెచ్చుతగ్గు 579 కావి పంచ గట్టి 77 | కులుకు గుబ్బలు జాసి 237 కావి బట్ట గట్టి 110 | కుళ్లుబోతు నొద్ద 267 కావు కావు మంచు కరుణకై 1111 కూటికి ఎడబాసి 1026 కావు కావు మంచు కాళ్ళుండి ర్‌ కూడదేమి చేసె శీర్ర1 (9 లోక్త కవి వేమన

కూడు గుడిచి లెస్స 580 గంగ స్నానమాడి ఘు మ కూడు చీర బాసి 1027 గంగిగోవు పాలు 232 కూడు బెట్టకున్న 581 | గండమైన దొంగ 1237 కూర యుడుకు వెనుక 327 | గండికోట లోన క44 కూర లేని తిండి కుక్క 2388 | గంపెడంత తవుడు 1173 కూలినాలి చేసి 228 | గట్టుమీద నున్న 669 కూళ కూళ మెచ్చు 325 గట్టురాళ్ళ దెచ్చి 670 కూళ కూళ్ళు మేయు 268 | గతము చేసినట్టి 390 కూళ తొత్తు పొందు 326 | గతము జూతమన్న 39] వైపుమీరు వేళ 270 | గనుల బుట్టు లోహ 1017 కొండ గుహల నున్న 269 | గొజు కుప్పెలోన 1284 కొండ దండిమామ 387 గాడ్జె మేని నిండ 281 కొండముచ్చు పెండ్లి 271 | గాడ్డె యేమెరుంగు బర్‌ కొండరాళ్ళ దెచ్చి 388 | గాలి గాలి కలసె 6౮71 కొండెగాడు చావ 273 | గాలి ఫణికి చేసె 672 కొండెగాడు చావ కొంప 583 | గాలిలేని దీపకళిక 1299 కొంపలోన నున్న 329 | గీము విడిచి పెట్టి 1276 కొప్పు సొగసు గన్న 1028 | గుణము గల్గువాని కులమెన్న 1302 కొమ్మ దిమ్మరైన 582 గుణము గలిగి యున్న 83 కోటి దానమిచ్చి 328 | గుణము తీరులేక 336 కోతి బట్టీ తెచ్చి 272 | గుణ విహీన బనుని 673 కోపమునను ఘనత 748 | గుణికి విద్య భువిని 276 కోపమునను నరక 747 | గురము గూడు చేసి 829 కోమటి మదిగోరు 240 | గురికి రావు జగతి 5్‌8ికీ కోమటోని నిస్ట 913 | గురుతు గనుచు చెప్పు 826 కోరి ద్రుపదు పట్టి 389 | గురుతు గూడు చేసి రేక్‌ ఖలుల తోడి పొందు 1295 | గురుతు తిధుల వలన 1200 ఖలులు తిట్టీరంచు 831... గురువు చిల్లగింజి 832 గంగ పారు చుండు 274 | గురువు తాన యయ్యు 831 పద్యానుక్రమము శు

గురువు తానయయిన 833 చదువ చదువ సభల 1268 గుడువుతోడ పొందు 830 | చదువు చదువకున్న 1117 గురువునకును పుచ్చు 24 చదువు చదువ నేల 81 గురువులేక విద్య 835 చదువులందు పాడి 2త్న1 గురువు వచ్చుచున్న 337 చదువులందు రాజపదనవు 95 గువ్వకొరకు మేను 338 చదువులందు లేదు 749 గుహలలోన జొచ్చి 674 | _చదువులన్ని జదివి 279 గూబ చేర గృహము రగ చదువు లెల్ల చదివి 1030 గృహము గూడుచేసి 1232 | చపల చిత్తవృత్తి 676 గొడ్డు టావు బిదుక 1115 | చమురు గల్లు దివ్వె 2క్ష2 గొప్ప పిరుదు గన్న 585 | చమురు రాచుకొన్ష్న 592 గొట్టెలు పదివేలు 675 | చాకికోక లుదికి డ్తేగ్ర5్‌ గోచి తీసె ననుచు 1205 చాడివాని మాట 593 గోచిపాత బెట్ట కో 1304 | చాయ నొసగు చెట్టు 346 గ్రాస మింతలేక 397 చాలు చాలు నిలను 594 ఘటము గాన్లజేసి 587 | చావు నేడొ రేపో 243 ఘటము నింద్రియ 79 | చింత పార దోలి 677 చంద్రు నంతవాడె 277 | చిక్కియున్న వేళ 1074 చంపు కూడ దెట్టి 280 | చిత్త మనెడు వేరు 914 చంప దగిన యట్టి 343 | చిత్తము గల యోగి 588 చంపదలచు రాజు 281 | చిన్ననాట నుండి 1116 చక్కనైన వాని 1029 | చిప్పలోన బడ్డ చినుకు 392 చచ్చువారి జూచి 341 | చిరుత నాడు నీవు శీర2 చచ్చె చచ్చె ననుచు 591 | చిలుక గర్భమందు 398 చదివి చదివి కర్మ సారంబు 464 | చిలుక నోరు గొట్టి 80 చదివి చదివి చదివి 678 | చీకటింట జేరి చింతింప 516 చదవి నతని కన్న 1076 | చీకటింట బేరి చేదివ్వె 589 చదవి నయ్య కన్న 342 | చీమ కుట్టెనేని 39క్ల చదలు భంగి కంద్రు డెక్మర్‌ చూపులోన చూపు చూడంగ 679 ఈు లోక కవి వేమన

చూపులోని చూపు చూడ నేర్చిన 758 జాతి భఖీద మెంచి 507 చూర గొనుము దొరకు 344 | _బజాతివార లెల్ల 96 చెట్టు చేమ గొట్టి 278 | జాతి వేరు లేక 681 చెడిన మానవుల 340 | జాతులందు నెట్టి 682 చెడ్డవాని మిగుల 339 | జాతులందు మిగుల 838 చెప్పులోని రాయి 1075 | జారపురుషునకు 1206 చెరకు తీపిలేమి శ12ై జార పురుషు మీద 683 చెలిమి మీఠ మదిని 590 | జిహ్వ రుచులగోరు త్త చెవుల వినని యట్టి 639 | జీవ భావ మెరిగి 133 చెవులలోన బుట్టు 638 | _జీవభావ మెరుగ 1278 చేటు వచ్చెనేని 468 | జీవ ముండుచోట 59 చోరునకు ఏల సుభగ 1240 జీవ మేడనుండు 600 ఛర్జి పుట్టినపుడు 282 జీవలింగ పూజ ర6కి4 ఛాత్రధర్మ మెరిగి 837 | జీవ సంజ్ఞ గలుగు 1133 ఛురిక తోడ గోయ 1088 | జీవి జంపుటెల్ల 685 జంతు రాసులందు 595 జీవి జీవి జంప 601 జక్కి నెక్కి వీధి 347 |, జీవిజీవి జంపి బీవికి గ! జగడమునకు బోదు 1032 | జీవిలోన నుండు 750 జగమునందు లేదు 1146 | _జీవులెల్ల ముందు 751 జడల గట్ట నేల 82 | _చెట్టిసాము చేసి 283 జడలు దాలుచుటయు 108 | జ్ఞాని యనెడువాడు 838 జడల దాల్ఫు టెల్ల రైర్తీడ జ్ఞానుల మని ఎంచి 395 జనన మరణలకు తను 27 | జ్యోతియందె పుట్టె 686 జనన మరణములను సంధ్య 1191, టంక మతుక కున్న 245 జనన మెట్ల కలిగె 596 | టక్కరులను గూడి 284 జపము బాహ్య పూజ 680 | టగ్గయోగి ఎంత 687 జాణలైన యళట్టీ 602 | _టిప్పణముల జేసి రిక జాత సూతకము 598 | ట్య్కొమెత్తి చెప్పు 760 జాతి నీతి వేరు [29 రింకణాలు బలిని 8 పద్యానుక్రనుము ఈ

రీవి మిగుల గలుగు 688 తన విపత్తు తెలియ 927 డాగు పడిన పండు 689 తను వదెవరి సొమ్ము 1160 డాగు పడిన వెనుక 348 తను వనదగు నింట ఠ్‌17 డొక్క లెండిపోవు 246 తనువు తను వటంచు 398 తండ్రి మాటలు వినవి 1077 తనువు నందు నన్ని 87 తండ్రి సొమ్మదైన 1009 తనువు నడవి జేసి 605 తంత్ర మంత్రములను 86 | తనువు నస్థిరమని 1136 తట్టు నెక్కి తిరుగ 349 | తనుపు లస్టిరము 88 తత్త్వము తిరమైన 1134 తనువులోని ఆత్మ 135 తత్త్య మెరుగు వాడు 1135 తనువు విడచి తాను 929 తత్యవాదు లందు 134 తన్ను జూచి యొరులు 29 తత్త్యహీను లంద్రు 923 | తన్ను తా దెలిసిన తానె 726 తనకు నొప్పి బుట్టి ఫిర్‌ తన్ను తా దెలిసిన దైవంబు 1137 తనకు ప్రాప్తిలేక దానము 466 | తన్ను దెలియు నట్టి 606 తనకు ్రాప్తిలేదు శ్ర? తన్ను వెదకి చూడ తానె 763 తనకు భాగ్యమున్న 690 తన్ను దెలియు నట్టి 606 తనకు లేనివాడు 396 తన్ను వెదకి చూడ తానె 763 తనదు ఆత్మయందు 603 తన్ను నిర్మలముగ ర్రిశశ తనదు కర్మచేత 468 | తన్ను ఎరుంగని వాడు 136 తనదు తల్లి లంజ క్షం2 తన్నెరుంగు వాడు 1139 తనదు దాన మరయ 1010 | తపము లేక ఆరయ 7ర్రజ తనదు నృపతి తోడ 285 | తప్పు పలుకు పలు 1078 తనదు బాగు గోరి 101, తప్పు లెన్ను వారు 351 తనదు భ్రాత లెల్ల శీర9 | తప్పు వేషమూని 89 తనదు భ్రాతృవరు 926 తమకు గలుగు పెక్కు 352 తనదు రూపమెల్ల 761 | తరచి చదువ చదువ 171 తనదు లోనిజీవ 604 | తరచు కల్లలాడు 169 తనదు సొమ్ము జూడ 1224 | తరచు తనువు బాసి 76ర్‌ తనను బోలినవి 350 | తరుణి అంగమెల్ల 692 ఆ లోక కవి వేమన

తరుణి ఒరుల సొమ్ము 1264 తాను తానె యనెడి 618 తరుణి సుతులు ధనము 170 | తాను ఇంద్రియముల ర్‌కిక్ష తరుణి సొగసు గన్న 607 | తాను యింద్రియముల 1142 తరువ తరువ బుట్ట 137| తాను నే ననియెడు 138 తలప తలప కూలి 609 | తాను పోవు వేళ 928 తలప వశము గాదు 399 |, తాను విమలుడైన 846 తలపు చేత గల్లు 608 తాను సకల మౌట ౯752 తలపులోని తలపు 610 | తానె తత్త్యమనుచు 619 తలపులోని మరులు 840 తానె తత్త్వ మయ్యు 695 తల్లి ఏడ్వ వినక 616 | తామపించి చేయ 85 తల్లి గర్భమందు తాము గడనసీయు 100 తాబుట్టిన (బట్ట) 611 | తాము గన్నవారు 620 తల్లి గర్భమందు తాము దిరుగు భూమి 75 తా బుట్టిన (లింగం) 1012 | తాము నిలుచు చోటె శ00 తల్లీ దండ్రి గలరు 612 | తాము వెలయు నూరు 518 తల్లి దండ్రి చావ తనయుండు 931 తా మొరులకు పెట్ట 1014 తల్లి దండ్రి చాన నాలితో 614 | తిట్టికొట్టిరేని ఊరుకున్న _ 767 తల్లి దండ్రి మీద దయ 8411 తిట్ట కొట్టి రేని

తల్లీ దండ్రు లందు 1297 యట్టునిట్టు జాచి 139 తల్లి దండ్రు లెంద 693 | తిట్టి కొట్టీ రేని తిరిగి 1257 తల్లి దండ్రు లెన్షదగు 842 | తిత్తిలోని శివుని రక్ష తల్లి దండ్రు లెవరొ 615 | తిరిగి తిరిగి తిరిగి ద్రిమ్మరి

తల్లి పార్వతి యగు [౦0 తీర్థయాత్ర 696 తల్లి బిడ్డ లకును తగవు 172 | తిరిగి తిరిగి తిరిగి ద్రిమ్మరి

తల్లి బిడ్డలకును 843 అధికమొప్పు 768 తల్లి యున్నయపుడె 30 | తిరిగి వచ్చువళ 92 తవిటి కరయ బోవ 173 | తిరిఫగా డయినను 176 తౌననంగ నెవడొ 617 | తిరుగ వలయు మనసు 621 తాను బన్మ మెత్తి 766 | తిరుపతికిని బోవ 9/0

పద్యానుక్రనుము ఫ్ర

తీపి కెల్ల తీపి 177 | దిక్కులేని వాని దీనత 287 తీర్ణయాత్ర కనుచు 622 | దుండగీడు కొడుకు 288 తీర్చ వార్చలేని తీర్చరి 1015 | దూలముల నుటెక్కి 35 తుంట వింటి వాని 623 | దూలములను బోలు 769 తుమ్మచెట్టు ముండ్డు 31 దేవపూజ లందు 852 తెరల మరుగున గల 624 | దేవ పూజ సేయ క్షేతీ4 తెలివి నిలిపి చూడు 625 | _దేవృళముల లోను 627 తెలువు బడ్డవాడు 178 | దేశ దేశములను 92 తేనె తెరల జూడ 353 | దేహ గుణము లెల్ల 142 తేనె పంచదార 1033 దేహభావ మెల్ల 1035 తొడల మెరుపు జూచి 1034 దేహ మనెడి యింటి ఏం తొత్తు తొత్తెగాని 286 | దేహ మాత్మ వేరను 753 తొత్తుతోడి పొందు దైవమతులు నరులు త్త03

తొగ్రి పసలమూట 626 | దొంగ మంత్రములను 9 తొత్తుతోడి పొందు దోషంబు 848 | దొంగమాట లాడ 1285 తోటకూర కైన 179 | దొడ్డవార మంచు 770 తోలు కడుపులోన 91 | దోషకారి యైన (భీదు 1079 తోలు తిత్తిలోన 697 | _దోసకారి మైన (ధని) 182 (త్రాడు మెడకు వేసి 849 | _దోసముల్లు వంటి 6౮99 దశరధుండు రాము 401 | ద్రోహబుద్ది నైన 183 దర్శనంబు లందు 850 | (ద్రోహియైన వాడు 289 దొత గానివాని 1016 ద్యారబంధము నకు 700 దాంత లేని కొంప 851 ద్విజవరుండు చెడ్డ 134 దాన ధర్మములును దయము 105 | ధనమదంబు చేత శ్ర04 దాన ధర్మములును దయము _ 105 | ధనము కూడబెట్టి (తానుదినక) 1153 దాన ధర్మములకు 402 | ధనము కూడబెట్టి (ఊరకుండు) 1018 దాన మరసి చేయు 25 | ధనము లేని పేద 186 దానములను జేయ 180 | ధనము లేమి గుణము 185 దార బందిగంబు 698 ధనము లేమి యనుట 178

ళు లోక కవి వేమున

ధనము లేమి సుతులు 188 | నిద్రలోని నిద్ర నిర్భేద్య 628 ధర (గ్రహణములు 405 | నిన్ను జూచెనేని తన్ను 772 ధరను దేవళముల 771, నీచగుణము లెల్ల 356 ధర్మ కంటకుండు 406 | నీరు నన్నములను 629 ధర్మ బుద్ధి చేత శ07 | నీరు పైనబడిన 936్ర ధర్మమన్న వినరు 32 | నీళ్ళ మీద నోడ 409 ధర్మ మార్గములను శ70 | నీళ్ళ మీద బుగ్గ 620 ధార్మికునికి గాక 35 | నీళ్ళ మునుగ నేల తిగ్ర నందు డగుచు జ్ఞాని 148 | నీళ్ళ మునుగు వాడు 6381 నమొ నమొ యన 1019 | నీళ్ళలోన మీను 9్రగ నయముగాను దృక్కు 701 | నీళ్ళలోన మొసలి శ్త10 నరుడె యైన లేక 702 | వీళ్ళు బోసికడిగి 383 నరుడైనను నారాయణ 885 | నూరు పలుక వచ్చు 855 నల్లబోడి తలలు 1274 | నెనరు గలుగ గురుడు 706 నాకు నెవరు దిక్కు ౯ర్‌ప్ర నేయి లేని కూడు 239 నొడెమైన చెడిప 1096 | నేర నన్నవాడు 357 నాతిఫైన ప్రేమ 1037 | నేర్చి నడతు నన్న 856 నాద బిందు కళల 703 | నేర్చు గలుగువాడు 119 నాద మరలజేసి 640 | నొసలు బత్తుడయ్యె 290 నాదు నాదు గూడి 716 | నోటి పుప్పికెల్ల 1118 నాసికాగ్ర మందు 704 | న్యాయశాస్త్ర మరయ న! నింగి నెగయు వాడు 471, పంకజాక్షి గన్న 939 నిండునదులు పారు నిలిచి 1198 | పంచ భూతములను నెంచుచు 1126 నిక్కమైన మంచి నీల 1080 | పంచ భూతములను పరగ నిజము కల్ల రెండు 886 నింద్రియ 77క్త నిజము కళల మీరి 754 | పంచభూతములను పరగి నిజము లాడువాని 1081 యుండిన 773 నిద్రలోని నిద్రనిజముగా పంచమ నిగమంబు 90 దెలిపిన 705 | పంచ శత్రువులను 7 పద్యానుక్రమము 9

పంది పిల్లలీను 1084 | పరగ నిలను ముందు ్‌ పంద నధిపు జేసి 520 | పరగ బొందులు పది 776 పక్షిజాతి పట్టి 862 పరగ బొమ్మ గుడ్డు 777 పగలు రేయి మరచి [శీత పరగ రాయని కుల 1211 పచ్చ జూచువారు 1124 పరపురుషుని మీద 1243 పచ్చ విల్లు చేత (క్రచ్చర 9శ1 పర బలంబు జూచి ఫ్రిడ్డశ్ల పచ్చి మలము దినుచు 943 |, పరమ పదవి గోరు 708 పట్టకుండి అధిక 9క్ల2 పరమ భాగవతులు 9్ర్తీ5్‌ పట్ట నేర్చు పాము 291 పరమ యోగుల మని 98 పట్టరాని పట్టు 1260 | పరమ హంస ననుచు 1177 పట్టి విడువరాదు 1082 | పరము పరమటంచు 757 పట్టుకొమ్మ వదలి 857 | పర యువతి రతంబు 1283 పట్టుచీర గట్టి 1242 | పరుల దిట్టినంత 293 పట్టు పట్టరాదు పరుల మోసపుచ్చి 99 పట్టి విడువ రాదు 1219 | పరుల విత్త మందు 861 పట్టు బట్ట గట్టి 97 | పరుస మినుము సోకి క్షక్షర్‌ పడతి మోసె నొకడు 858 | పర్వత వన వాసి ర్‌5్‌7 పడుచు నిచ్చి నతని 1083 | పలుగు రాతిగుండు 298 పడుచు నూర కేల 859 | పలుగు రాళ్ళు దెచ్చి 772 పతిని తిట్టరాదు 1038 | పసుల వన్నె వేరు 139 పతిని విడువ రాదు 707 | పవలు రేయి జూడ 701 పదుగు రాడు ఆమట 1085 | పాకనాటిరెడ్డి పరగ శకం పనస తొనల కన్న 1086 | పాగ పచ్చడంబు పైకి 190 పని తొడవులు వేరు 775 | పాడిగాదు జగతి 1089 పప్పులేని కూడు 1087 | పాపజాతి నరుడు 9శ్వర పరగ జలక మాడి 1196 | పాము కన్న లేదు తె పరగ దా నొసంగు ఈ11|, పాల గలియు నీరు 1154 పరగ నింత దనుక 860 | పాల నీడి గంట 294 పరగ నింత వరకు 472 | పాలపిట్ట శకున 1090 ఖ లోక కవి వేమన

పాలరాళ్ళ దెచ్చి 863 పూర్వజన్మ మందు 1183 పాలలోన పులుసు క46 పూస పోగు పసిడి పుట్టంబు శ94 పాల సాగరమున 191 | పూస పోగు పసిడి పుష్పంబు 867 పాలు పంచదార 295 |, పూస పోగు బెట్టి 120 పాలు పెరుగు నేయి 84 | పెంటి మళమునకు కైం9 పాలు పెరుగు వెన్న 86ఓ | పెక్కు చదుపు లేల 785 పిండ మగుచు ళల్లి 634 | పెక్కు జనుల గొట్టి టా పిండములను జేసి 100 | పెట్ట పుంజు గూడి 1233 పికము వనము లోన 663 | పెట్టినంత ఫలము 712 పిచ్చివాని కైన 1039 | పెట్టిపోయ లేని 868 పిల్లి ఎలుక బట్టి 710 పెట్టి పోయు వాడు 787 పిసినివాని యింట 779 | పెట్టువార లెవరు 786 పుక్కిటి సతి వాని 780 | పెట్టెడి పతియింట 1121 పుట్టలోన తేనె 781 | _ పెరటిచెట్టు బెట్టి 788 పుట్టిన జను లెల్ల 711 | పేదవాడు ఐన 1254 పుట్టు పుట్ట లేదె 866 | పేరు సోమయాజి 101 పుట్టు ఫలము లేని 85 | పైరు నిడిన వాని టా పుట్టు వార లెవరు 782 పొట్టకాయరాయి 36 పుట్టువుం దెలియని శ7త్న | పొడుగు గల్లు జడలు 13 పుడమి ఉప్పరంబు 1238 | ప్రణవ మరయ లేక 789 పుడమి కర్మ వశత 475 | _ప్రభుల కిచ్చునట్లు 790 పుడమి లోన నరులు 783 | ప్రాకటముగ నిట్టి 1212 పుత్తడి గల వాని $102 'ప్రాణబంధము లను పునుగు పిల్లి కేల 422 పంటకా పెరుగును 791 పురహరునకు నేత పురుగు 78త్త ప్రాణ మగును గాని 792 పురుషు డెంత యున్న 296 | ప్రాణ మిలను లేక 793 పురుషు లరసి కొన్న క76 | ప్రాప్తి గలుగు చోట క్షంర్‌ పూజకన్న నెంచ బుద్ధి 1260 | ప్రొద్దు పొడుచు చోట 794 పూతగడ్డి కేల 4221 | (ప్రొద్దు పొడుచు టెరిగి 795 పద్యానుక్రమము 9

ఫక్కి దెలిసి పలుక 358 బిడియ మింతలేక

ఫణికి కోరలుండ 1253 బుద్ధియుతుని కేల ౯719 ఫణికి దెలిసి మారు 797 | బూతు చేత బుట్టె శై71 బంగరు పొడగన్న 1282 | బూతులేని లంజ 872 బంటు వలెను లేవ 691 | _బూదిపూత లెల్ల 720 బండ బూతు లాడు 37 | బేసికంటి వాని 72] బండమీద చెలమ 1288 | బొంది ఎవరి సొమ్ము 722 బండవాని కేల 798 | బొంది నమ్మి మిగుల 725 బడుగు నెరుగ లేని 713 | బొంది వేరుగాని 130 బత్తిలేక లంజ 873 | బొమల నడుమ గుర్తు 724 బందెతాళ్ళ దెచ్చి 102 | బొమ్మలాడు వాడు 723 బంధుకోటి బాసి 799 | _బోడితలల జడల 726 బయల నిల్లు గట్టి 800 | బోడెయొకతె బ్రహ్మ 1040 బయలు (బ్రహ్మ మనుచు 801 | బోనులోని ఎలుక 930 బయలు రూపు తనకు 802 |. బ్రతుకు నిత్యమనుచు 727 బయలులోని బయలు 804 | _బ్రతుకులన్ని మాయ శ85 బెయలులోనె పెరిగి 803 | (బ్రహ్మ మనగ వేరె 728 బల్లి పలుకు విని 411 బ్రహ్మ మేడ ననుచు 729 బహుళ కావ్యముల 1శ8ి | బ్రాహ్మణులకు పెట్ట 1234 బాట తెలియకున్న 805 | బ్రాహ్మణులకు సకల 149 బాపడనగ నేమి 869 | భక్తి యున్నచోట 874 బాపలన్న దొడ్డ 1122 | భగము కోరువారె 875 బారెడేసి జడలు 11781 భవము పూర్వ కర్మ ఏ7 బాల చనులు పూల 870 | భవము సాగరంబు 9క్షర బాల ్రాయమునను 1208 భవుడు చిత్రముగను 1259 బాల్యమందు తాను 871 భాగ్యవంతురాలు పరుల 1041 బాల్యమందు శివుని 714 | భాగ్యహీనునకును 1186 బిందు నాదు జేసీ 715 | భావ మరసి తన్ను 1092 బిందువందు బుట్టె 717 | భాష లాడ కున్న 1093

ఉట్ట్ర్ర...లోక కవి వేమన

భాషలాడ నేర్చి 298 మదిగలిగిన పూజ 879 ఖాష లెన్నిటిలో 807 మదిని గాన వచ్చు ర5్‌2ైడీ భూతి దేహమందు 103 మది నెరుంగు వాని 1273 భూపతి కృప నమ్మి 1094 మద్య మాంస రుచిని 482 భూమి నాది యనిన 1096 మధుర రసము గ్రోలి శ83 భూమి పేరు వల్ల 1095 మనన వృత్తి బూని ర్‌52 భోగవాంఛ చేత 920 | మనన వృత్తిలోని 150 భోగి ఎన్నటికిని 1210 |! మనను గుప్త పరచి 251 మలచి గంధము గన జ్శౌత్రి మనసు నంటి నిలిచి 526 మంచి నీరు పోయ శ్ష79 మనసు నందు ముక్తి 810 మంచి శకునముల త్తీ2డ్నీ మనసు నిల్చినట్టి 152 మంటి కుండ వంటి 808 మనసు నిల్పలేని 1298 మంటి మింటి సందు 521 మనసు ముక్తి యనుచు 1281 మంటిలోన బుట్టి రౌ? మనసులోని బుట్టు 880 మంత్రమెల్ల మరచి 1175 | మనసులోన శివుని 811 మంత్రవిద్య లెల్ల 9శ9 | మనసులోని ముక్తి శీర్‌ మక్కకు జననేల 1216 మనసులోని వాని మనసులోనె 126 మగడు తప్పులేక 1042 | మనసులోనె పుట్టె 881 మగడు మదనుడైన 1043 | మన్ను కుప్పజేసి 882 మగని కలిమి బలిమి 2ైడ్తీ7 మన్ను పారబట్టీ 1207 మగని మీద భక్తి 1097 మన్ను మెత్తి కడిగి డీడీ మఘవుడైన నేమి 38 మరణమన్న వెరచి శ్త3 మట్టువెట్ట కోర్కి 522 మరతు నేమొ యనుచు 359 మడియువా డెవండు 809 మరిగి తిరుగు నరుడు 530 మతపు వేషదార్జు 104 మర్మ మెరుగ లేక శీ8ర మతము దారి మరచు 1194 మర్మ విదుడు గాని 153 మతము ఖేదము గల 481 | మాట దిద్ద వచ్చు 1151 మత్త చిత్తులు కల 523 | మాట నిలుప లేక త్త? మదము వలన గలుగు 878 మౌట మిగులు నాలు 1044 వద్యానుక్రమము (1

మాటలాడ గలుగు 1123 ముగురిలోన హెచ్చు ]158 మాటలాడ నేర్చి 1187 ముగురు మూర్తులన్న 1162 మాటలాడ వచ్చు మనసు 154 | ముట్టు ముట్టనుచును 1188 మాటలాడ వచ్చు మర్మము 39 | ముదిత నడవి నుంచి 218 మాటలాడు టొకటి 299 | ముదిత వలపు జూడ 529 మాట లుడుగ కున్న 497 | ముద్రలన్న నేమొ 106 మాటలెల్ల కల్ల 11225 మునిగి బ్రాహ్మణుండు 1201 మాటలోని వాని 488 మురికి కొంపలోన 492 మాట వినని యాలు మరగాలు 1125 మురికిలోన బుట్టె త్ర మాదిగ యనగానె 883 మరియువా డెవండు 1287 మాయ జగ మటంచు శీ15 మూటి నీషణముల త్త్రడ్త మాయ జగము లోని త్వగ్ర9ి మూడు గుణము లంటు 531 మాయ పోవు విధము 527 మూడు గుణము లొకటి శీర్‌ మాయ భయము లేని 528 మూడు లోకముల 532 మాయ నరక మనుచు 884 మూడు వేళలందు 533 మాల కన్నియలకు 155 | మూఢభక్తి చేత శం6 మాల మాంసము దిన 1263 | మూర్తి గానలేని కర మాల మాల గాడు 1099 | మూల మెవ్వ రనుచు 1286 మాల మేలు, గుణము 633 | మృగమదంబు జూడ 953 మాల యంటనుచును శ్షగ్ర9 మృగము మృగ మనుచు శ్త2 మాలవాడెలైైనను 1100 | మెలత నడవినుంచి 217 మాలవాని ఆంటు మంచి 490 | మేక కుతిక బట్టి 1202 మాలవాని జూచి 1101 | మేక చంక బెట్టి 813 మాలవాని నేల మహీమీద 1127 | మేఘ మడ్డమైన 1156 మిరప గింజ జూడమీద 155 | మడిపండు జూడ 1103 ముండమోపి కేల 1102 | మైల కోకతోడ 1098 మ్యుక్తి ఎవరి సొమ్ము 492 | మొగము చూచినపుడె 9ర్‌1 ముఖము జూచినంత 9గ్‌గ్ర మొదట బోయ నీరు 1289 ముగిరిలోన వెనక్క 812 | మొదటి తరుపు నందు 498 భు లోక కవి వేనమున

మొనసి యింద్రియముల 107 | రూఢిగాను భక్తి 888 మొలక చనుల నాడు 952 రూఢి మదిని మించి 718 మోహజలధి లోన 1291 | రూపు జూచి మెచ్చి 814 (మ్రాను దిద్దవచ్చు శశ | రూపులేని వనిత త్రం మ్రాను తగినద ఐన ఉ16 | రేగు పుచ్చకాయ 200 ముచ్చు యాత్ర కేగి శ99 | అంక పోవునాడు తరి (ముచ్చు గుడికి పోయి 108 | లంజ కొరకు మేక 227 యోని గడుగు నీటి 1294 లంజ లంబ కాని 1169 యోనియందె పుట్టి 9రడ్త | లక్ష్మి యేలినట్టి 1105 యోనిలోనె పుట్టి 1045 | లవణ మెంత దాని లాభ 1295 రజ్ఞులాడ రాదు 104 లింగమంతము లోన 1214 రాజయోగమునను రాజతవ్వ _ 886 | లెక్కలేని యాళ త్త రాజయోగ మూని 1128 లేడు లేడని నను 889 రాజవరుల కెపుడు 157 లేదు జగతి నంచు రేర్‌ రాజసంబు చేత 887 | లేమి గలుగు వాని 248 రాజసంబు జెంది 1292 | లోకములకు గురువు 1272 రాజసమితి కెల్ల 1250 | లోను చూచి నతడు 891 రాతి ప్రతిమ దెచ్చి 956 | _లోభివాని కల్మి 9గ్ర0 రాతి బసవని గని 995 | లోభివాని చంప 681 రాతి బొమ్మ కేల 109 వంపు కజ్జ గాచి 301 రాతి లింగమునకు 957 | వడుగు ద్విజుల కెల్ల 110 రాతిలోని కప్ప 1235 | వద్దనంగ పోదు త్తం రామనామ జపముచే 1306 | వనములోన గిరులు కక్ష రామ భక్తులమని 958 | వరుడు చక్కనైన 1046 రాము డొకడు బుట్టి 534 | వలపు గలిగెనేని కగ్ర2 రాయియై అహల్య 500 |, వలపు దీరెనేని 9గ్ర రాయి రాయి గూర్చి 535 వలయు నన్నరాదు 1586 రాళ్ళ నమ్మియున్న రాజాధి _ 1213 | వల్ల వైపు లేక రక్త రాళ్ళు పూబజేసి శ | వళముగాని యాలి 1047 పద్యానుక్రనముము 0

వ్రతము లాచరించి 983 | విద్య లేనివాడు 160 (వ్రతము లెన్నియైన 984 | _వినియు వినకయుండు 97] వాక్కుచేత దప్పు 900 | విన్నవా డెవండా 816 వాక్కు శుద్ది లేని 302 | విన్న వారికన్న 970 వాక్కు చేత 900 | విన్న సుద్ది కొంత న! వాక్కు వలన 892 | విప్రవరు ముహూర్త త్త23 వాగు లడ్డు గట్టి 501 వ్పివరుల మంచు శ12 వాచవికి మొగము 613 | విప్రవరుల యందు 162 వాడ కురికి తిట్టు 303 | విప్రులెల్ల జేరి శీ25్‌ వాడ వదినె కేల డ్తీర్‌ విశ్వమందు (బ్రహ్మ 972 వాద మాడ దెప్పడు 159 | విశ్చమనగ నేమి 163 వాద మాడి తిట్టి 1049 |. విశ్వము నడు పంగ 973 వాన రాకడ మరి 502 | విష్ణు భక్తులెల్ల వెలిబూడిద 102/4 వార కాంత లెల్ల 965 | వివర నరకమెల్ల 46 వ్రాత వెంటగాని 50క్త వీరశైవ ధర్మ విధము 1218 వ్యాధి కలిగెనేని 164 | వీరుడైన రావు 93 వ్యాధి నెరుగలేని 982 | వీరుడైన లేదు శ28ి వ్యాధి వచ్చినపుడు 538 వెండికొండ పసిడికొండ శ్త29ి విటుడు డాగుచేసి శగ29 వెతల దీర్చువాడు 1051 విటుడు స్త్రీని రోసి 1130 | వెదక వెదక దొరుకు శీ80 విటుని గన్న వలపు 966 | వెదకి కానలేడు 975 విటుల కనుల కెంతా 967 | వెనుక జాతుమన్న 977 విడువ ముడువలేక 969 | వెన్న చేతబట్టి 976 విడువ వలయు నూరు 968 వెట్టి బట్టువాని 114 వితరణంబు చూడ్కి 536 | _వెజ్జివాని కైన 978 విత్తనంబు గురువు 503 | _వెజ్టీవాని మిగుల 140 విత్త మొకరి కిచ్చి 420 | వెళి వేషములను నే విద్య గలిగి యుండి 1106 | వెలది చక్కదనము 1107 విద్య లేకయున్న 161 | వెలయ భూమి తల్లి 1247 గగ లోక కని వేమన

వెళ్ళి వచ్చువాడు శీ27 | శూద్రులనుచు భువిని 1275 వేదములను జదివి 979 | _శూలినెంచి మదిని శ్రి వేదములు చదివియు 8ఈ7 | శైవ వైష్ణవాది షణ్మాతము 1176 వేద విద్యలెల్ల వేశ్యల 980 | _శ్రవణపుటములున్న ర్‌0 వేద విప్రులెల్ల విశ్వోప 818 | సంత బసివి పొందు 993 వేద శాస్త్రములను 981 | సంధ్య వార్వగ నేల 118 వేద సారమెల్ల వెదకి 819 |, సకల తనువు లెత్తి శీ్రెక్షీ వేన వేలు జేరి 115 | సకల తీర్థములును 7 వేము చెక్కదిన్ష 537 |, సకల విద్యల గని 539 వేము పాలు బోసి 305 | సకల శాస్త్రములను 931 వేరుపురుగు జేరి 306 | సకల శాస్త్రములను సంపుటంబు 992 వేలకొలది భువిని శీ30 | సక్తిగలుగు పనులు త్‌క్షీ0 వేషధారి నెపుడు 310 సజ్జన స్నేహంబు 2307 వేష భాష లింక 1131 | సతిని చూచి చూచి 505 వేసమునకైన దాసరి 1241 సతి యొనర్చు చెడుగు 99గ్ర వైశ్య జనుల మనెడి ర | సతుల గవయుటయు 1132 వైష్ణవులను వార్త 1172 |, సతుల చూడ చూడ 5్‌06 శక్తి మహిమ సోకి 48 | సతుల బడయరాదు 16 శత్రులను (ద్రుంచి శ277 సతుల మాయ నమ్మి పం శిలను ప్రతిమబేసి 985 | సతులు లేనివారు 1209 శిలల జూచి నరులు 986 | _సత్యమనగ వేరె 99క్ష శివుడు గలడంచు 190 | సత్య మమరియుండ [279 శివుడు (బ్రహ్మమనుచు 179 | సత్యవంతుల నెడ 995 శివుని మం[త్రమేయగు 49 సర్వ మొకటి జూడు శీ3ెక్‌ శివుని యనుభవంబు 431 |" సాటి చేయవచ్చు 1226 శిష్యవర్గమునకు 987 | _సాటివారు నిన్ను 436 శుద్ద దృష్టి లేక శ్ర సాధనంబు లేక 998 ఛశూద్రతనము పోయె 988 | సాధుచరిత యైన ర్‌క శూద్ర యువతి కొడుకు 99 | సాధు జనుల చెలిమి 1000 పద్యానుశ్రమము భు

న సాధుజనుల బట్టి 1001 స్నాన మొనరజేసి 1057 సాముజేసి జెట్టి 937 స్వానుభూతి లేక 1058 సార విద్య లెల్ల కో స్త్రీల జూచి నరుడు 1059 సిగ్గుల దటంద్రు 1052 స్త్రీలు కలుచోట 1060

ళ్‌ సిగ్గు విడువకున్న 1053 "ష్‌ సైదు మొగలు 1215 సిద్దులైనవారి చిత్తము 1002 ప్ట్య్యూ దొరకెనందురా 438 అంఖ సుఖాను తాను హరియవంగ వచ్చు 189 సుగుణియై 1221 కశ హరి హరాలు లందు సుఖ సుఖాన నేను సుగుణుడై 1220 ం హాని కలుగ బోదు 129 సుగుణవంతురాలు 1003 టే 1181 సుతులచేత పుణ్య 507 హింస చేయకుండు న్‌ క్‌ క్‌ 5్‌2 సూచికాగ్ర దృష్ట 1236 హానుడెన్ని విద్యలిల సూదినంటు రాయి 437 హృదయమందు నున్న 2150 సేత్రువందు మునుగ 508 హృదయమందు నున్న 1150 సొమ్ము కన్నదనుక 1054 హృదయమందు శివుని ర్‌డీడీ సొమ్ము లున్న చోట 1055 హేమ కారకవిద్య 543 సోమయాజి ననుచు 1056 హేమ నగమువేత 509 త ల క్‌ గంధి లట న యం వు హొ ర్యకర్ణో్యగిం ఉ ( నీ గ ఉథిజ 9985 శ్‌ (ఉ . ధి ఉనవాాలాాడాయు ల. హైదరాబద్‌ లోక కవి వేమన

మరుపూరు కోదండ రామరెడ్డి (1902-1997) “రాష్ట్రంలో ఏ మూలకు చెందినా, కోదండ రామరెడ్డి పేరు కర్ణతాడితం అయ్యే ఉంటుంది. వారి విమర్శ గ్రంథమో, వ్యాసమో, ఉపన్యాసమో సాహిత్యాభిలాషియైన ప్రతి ఆంధ్రుని

ఎరుకలోనికి వచ్చే ఉంటుంది. వారి ఉపన్యాసాలు విన్ననెల్లూరు నుండలేతరులు, వారిని 'మరవురాని మరుపూరు' అంటుంటారు. మరుపూరు బహు గ్రంథకర్త, ఆయన రచనల్లో కొన్ని : కర్ణుడు (1954), మంజీరగాథ, తమిళ శిలప్పదిగారం (తెనుగు వచనానువాదం-1962), వేమన - పాశ్చాత్యులు (నార్ల - దా. మంగమ్మగార్ల ఆంగ్ల వ్యాసాల అనువాదం - 1971), వచన కంబ రామాయణం (1980), మాండలిక వదకోశం (సంపాదనను, ఆంధ్రవాజఖయం వావిళ్ల సంస్థ, బహుముఖ ప్రజ్ఞానిధి సర్‌ కట్టమంచి.

వేమన ఫౌండేషన్‌

ష్లాట్‌ నెం. 538, ఇంటి నెం.16-11-310/12ఎ

సలీమ్‌ నగర్‌ కాలనీ, టివి టవర్‌ వద్ద

మలక్‌పేట, హైదరాబాద్‌ - 500 036