Telugu kutumbamu svanta asti rajyamula avirbhavam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

| వం 2 1. న 1 వ. 17+ ఖ్‌ | నమ కానళాలలా ఆ | ॥ ర్‌ 2 గే ఫ్‌ కు 2 న ల ॥ గ్గ టా | నళ ॥ మడు? వసో లిం పన ల " టవ " న. వయ మ చా. న త్తు న దం | _ అ లున్‌. లె న టం న న నల్ల ల , ల నున్నను. నం న కా. ర ను క యు. కదం నరు జ యాలు హాని మాతం ల స ననా తభ నాన ననన కయవి నాం. నా కాల, నీ. | “ ళై ను! చరం టారకలను ప రాదో నాళు (య ళా జ ॥ శ నన? రా యర మననం న హె ఛి ళా ” మను ను అవన న చవర దమన న మాయి థు న లయ ననన కడా యలు శ] యమ? వదనా న లలన యం వనన మ లన. శ గల మమియు నటు ఫి నమన ననడ ననన సారంందపుల ననన యము 'ఆ టామ్‌ భారయ రాని నా. రవము శ ణా. మ్‌ న! శి సంపు. అ సా టు ము చిన మ పన త్న తా?! ఇ మ: దర న క నన వస్తా చ్లా న్నా లి! (రు చిం! స్తాన ను నపుంల వ్‌? / ఇత్‌ భే వం న్‌ న యాహు షర, గడా భరాన్వు గా ల! సం ము ణే న ఎ. హణ ము. గ పూ. న? పెంట? న. ॥ స్ట హి న ముం" గ మన. మం! ర. వల రగ మ వీ నీ స | లస 5 జ ల్‌ చే. : రా. వ. ర 1 " - 1 స 11 టా ల నా. ఇ . + ఎతు కనే యా స. సక. ॥ న్యా. | . ల ల చో నే ” ల హై ల. య - - న్‌ జస ఒక ళీ (1 న. లమ క నో /. మగ - డే షీ .. కల గో! ప. .

• స్స న 1ట్మ శ ॥ , ప్‌ | ఆ పవత న = | గ ం, త్‌ జం చ లి శ జ క ల! టా ఇ) మై. నీ 6 |. | మట (0 / ( - స టీ న. లేటా కు ఈ టి | ఈ నన్‌! / ణ మ కళే న్‌ , లు లై గీ రజ బే న జ | క్‌; ౯ జ్‌ టల బప క్‌ స ఖీ ఫై గ్గ

౧1౫01 0? లిమా 7 ఎంగెల్స్‌ రచించిన “కుటుంబము, స్వంత అస్తి రాజ్యముల ఆవిర్భావం” అనే గ్రంథాన్ని మీరు చదువుతారని నేను ఆశిస్తున్నాను. ఆధునిక సోషలిజం మనకు ప్రసాదించిన మౌలికమైన గ్రంధాలలో ఇది ఒకటి. ఈ గ్రంథంలో వున్న ప్రతి వాక్యమూ అదేదో ఆషామాషీగా చెప్పడం కాకుండా అఖండమైన చారిత్రక రాజకీయ విషయాన్ని ఆధారంగా చేనుకొని ప్రసీందనే నమ్మికతో ప్రమాణవాక్యంగా మనం అగగీకరించవచ్చు. “లెనిన్‌

కుటుంబము, స్వంత అం్త రాజ్యముల ఆవిర్తావం ఫ్రెడరిక్‌ ఎంగెల్స్‌ ప్రజాశక్తి బుక్‌హౌన్‌ ఎమ్‌పొబ్‌ భవన్‌, ప్లాట్‌ నెం. 27/1, అజామాబాద్‌, ఆర్‌టీని కళ్ళాణమందవం దర్ధర హైదరాబాద్‌-20. ఫోన్‌: 27660073 తి

౧౧ శం] భ్‌ (టి వో అనువాదం : మహీధర రామమోహనరావు “సజ? లొరాండ్యా “ఇహం. జ గ గా ఛి [&్‌ ౭ ౧ం2ట రన 9 ఎ. ప్రచురణసయ్యి: 533 యు లో లో * ప్రథమ ముద్రణ : మ, 1999 ప్రాదదవత షు (( _ చ్వికీయముద్రణ : ఏప్రీల్‌, 2010 మ్‌ 7 వెల:రు. 80/- టైటిల్‌:కారంకి శ్రీరాం ప్రతులకు ప్రజాశక్తిబుక్‌హౌస్‌ 1-1-187/1/2, చిక్కడపల్లి, హైదరాబాద్‌-20. ఫోన్‌ : 27608107 బ్రాంచీలు హైదరాబాద్‌, విజయవాడ, విశాఖపట్నం, తిరుపతి, ఖమ్మం, హన్మకొండ, నల్గొండ, గుంటూరు " ముద్రణ ప్రజాశక్తి డైలీ ప్రింటింగ్‌ ప్రెస్‌, హైదరాబాద్‌

విషయ సూచిక

ప్రచురణ కర్తల మాట క్‌ తొలి ముద్రణకు ఉపోద్ధాతం 6 నాల్గవ ముద్రణకు ఉపోద్దాతం 9 కుటుంబము, స్వంత ఆస్తి, రాజ్యముల ఆవిర్థానం 21 1 చరిత్ర పూర్వ సంస్కృతిలో దశలు 22

1. కుటుంబం 29 11 ఇరాక్యూగణం 80 17 గ్రీకు గణం 95 ౪. ఎధీనియన్‌ రాజ్యావతరణ 105
2. రోములో గణము - రాజ్యము 116 ₹11 కెల్ట్‌ జర్మన్లలో గణం 127 ౪11 జర్మన్లలో రాజ్యువిర్ధావం 141 1 అనాగరికత-నాగరికత 153 అనుబంధం

ఇటీవల వెలికి వచ్చిన గుంపుపెళ్లి సంప్రదాయం 173

షి

వివరణలు శే/77

పేర్లసూచి 186

సాహిత్య పౌరాణిక పేర్తసూచి 195

జాతుల వివరణ 199 గ!

ప్రచురణకర్తల మాట

మార్కిజాన్ని అధ్యయనం చేయగోరే వారు తప్పనిసరిగా చదవపలసిన పుస్తకాలలో ఎంగెల్స్‌ రచించిన కుటుంబము, స్వంత అస్తి, రాజ్యముల అఆవిర్చావం అనేది ఒకటి. ఆదిమ మానవుని అవతరణ నుండి నాగరిక మానవుని ఆవిర్భావం వరకు నడిచిన వేల సంవత్సరాల చరిత్రలో కుటుంబ రూపంలో వచ్చిన మార్పులు, స్వంత అస్తి ఏర్పడటం, వర్గాలు, రాజ్యమూ వనికిలోకి రావడం, తల్లిహక్కు పోయి తండ్రి హక్కు ఏర్పడి తత్ఫలితంగా స్త్రీ జాతిపై పురుషాధిపత్యం నెలకొనడం తదితర విషయాల గురించి తెలియప్పే అపారమైన సమాచారం ఈ పుస్తకంలో వున్నది. మానవజాతి అభివృద్ధి క్రమంలోనే వివిధ దశల గురించి సమగ్రమూ, శాస్తీయమూ అయిన అవగాహనను పారకునికి కల్పించడంలో ఇంతకన్నా మేలైన మరొక రచనను ఊహించడం కష్టం. లెనిన్‌ చెప్పినట్లుగా ఈ (గ్రంధం “అత్యంత జనరంజకమైనది, అఖండమైన చారిత్రక, రాజకీయ విషయాన్ని ఆధారంచేసుకొని” రచించినది.

, మార్కిస్టు సిద్ధాంతపు మౌలిక (గ్రంధాలలో ఒకటైన యీ గ్రంథాన్ని మహీధర రామమోహనరావుగారు చాలాకాలం క్రితమే తెలుగులోకి అనువదించారు. ఈ అనువాదాన్ని 1961లో ఒకసారి తిరిగి 1975లో మరోసారి విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌ ప్రచురించింది. కాగా ఇపుడు ఈ అనువాదాన్నే సవరించి మరిన్ని అదనపు వివరణలతో “ప్రజాశక్తి బుకిహొన్‌' ప్రచురించి పారకులకు అందిస్తున్నది. ఈ అనువాదాన్ని సవరించి ప్రచురించుకోవడానికి “ప్రజాశక్తికి అనుమతి ఇచ్చిన రామమోహనరావుగారికి కృతజ్ఞతలు చెప్పుకొంటున్నాము.

క్‌

తొలి ముద్రణకు ఉపోద్దాతం

ఒకవిధంగా చెప్పాలంటే కారల్‌మార్భ్‌ అంతిమ కోర్కెను నెరవేర్చడానికి ఈ పుస్తకం రాశాను. చరిత్రను భౌతికవాద దృక్పథంనుండి పరిశీలించి ఆయన (కొన్ని పరిమితులకు లోబడి మేము అనికూడా చెప్పవచ్చు) కొన్ని నిర్ధారణలకు వచ్చాడు. మోర్గన్‌ పరిశోధనా ఫలితాలను ఆ నిర్ధారణలకు జోడించి వాటి (ప్రాధాన్యాన్ని స్పష్టంగా చూపించాలని ఆయన ఒక పథకం వేసుకున్నాడు. చరిత్రను భౌతికవాద దృక్పథం నుండి పరిశీలించే పద్ధతిని అప్పటికి నలభైయేళ్ళ క్రితమే మార్చ్‌ కనుగొన్నాడు. దానినే అమెరికాలో మోర్గన్‌ తన సొంత పద్ధతిలో మళ్ళీ కనుగొన్నాడు. ఈ దృష్ట్యా అనాగరిక స్థితినీ, నాగరిక దశనూ పోల్చిచూపడంలో మార్చ్‌ వచ్చిన (ప్రధాన నిర్ణయానికే ఆయనా వచ్చాడు. మార్చ్‌ రచించిన కాపిటల్‌ నుండి అనేక భావాలను జర్మనీలోని ఆర్థిక శాస్త్రవేత్తలు ఒక మూల దొంగిలిస్తూనే మరో మూల చాలా ఏళ్ళపాటు అటువంటి పుస్తకం వున్నదనే విషయం కూడా ఎరగనట్లు నటించారు. దాచి పెట్టేశారు. అదేవిధంగా ఇంగ్లండ్‌లో ఆదిమ చరిత్ర విజ్ఞానవేత్తల మనుకునేవారు మోర్గన్‌ రచించిన ఎన్నియంట్‌ సొసైటీ (పురాతన సమాజం)ో విషయంలో కూడా వ్యవహరించారు. కీర్తిశేషుడటైన నా మిటత్రుడు మార్చ్‌ రాయదలచుకొని కూడా పూర్తిచేయలేక్షపోయిన గ్రంథస్థానాన్ని నా పుస్తకం స్వీకరించలేదు. ఆ లోపాన్నది స్వల్పంగా మాత్రమే తీరుస్తుంది. అయినా ఆయన మోర్గన్‌ పుస్తకంలోంచి ఎత్తి రాసుకున్నవీ, ** వాటి మీద రాసి పెట్టుకున్న సవిమర్శక వ్యాఖ్యలూ నావద్ద ఉన్నాయి. సాధ్యమైన చోట్లనల్లా వానిని యథామాతృకగా పేర్కొంటాను. '

స పురాతస సమాజం లేదా ఆటవిక యుగం నుండి అనాగరిక యుగం గుండా నాగరికతకు మాసవుడు పొందిస వికాసక్రమం గురించిన పరిశోధనలు, లూయీ హెడ్‌ మోర్గన్‌, లండన్‌, మాక్క్మిలన్‌ అంద్‌ కో- 1877. ఈ పుస్తకాన్ని అమెరికాలో ముద్రించారు. (బ్రిటన్‌లో దొకటం చాలా కష్టంగా చంది. కొద్ది సంవత్సరాల క్రివే రచయిత మరణించాడు. (ఎంగెల్స్‌ వివరణ).

శ మోర్గన్‌ విరచిన 'పురాతస సమాజం క్రోడీకరణ అంటూ కారల్‌ మార్చ్‌ వ్రాసిన దానికిది ప్రస్తావస. చూడు : మార్చ్‌-ఎంగెల్స్‌, అర్హన్స్‌ సం.9, 1941 పేజీలు 1-192,

6

భౌతికవాద దృక్పథం ప్రకారం అంతిమంగా తక్షణ జీవిత ఉత్పత్తి పునరుత్పత్తులే నిర్ణయాత్మక అంశాలుగా వుంటాయి. ఇది ద్విముఖమైనది. ఒకటి జీవితావసరములైన ఆహారం, దుస్తులు, ఇల్లు, అవసరమైన పనిముట్లు మొదలైనవాటి ఉత్పత్తి, రెండపది సంతానోత్బత్తి, జాతుల విస్తృతి. ఒక నిర్దిష్ట చారిత్రక దశకు, ఒక నిర్దిష్ట దేశానికి చెందిన ప్రజలు నివసించే సామాజిక వ్యవస్థలు రెండు తరహాల ఉత్పత్తిని బట్టి వుంటాయి. ఒకటి (శ్రమశక్తి అభివృద్ధి దశ కాగా రెండవది కుటుంబము. శ్రమశక్తి తక్కువగా అభివృద్ధి చెందినపుడు మొత్తం ఉత్పత్తి కూడా చాలా పరిమితంగానే ఉంటుంది. దీనిని బట్టే సామాజిక సంపద కూడా వుంటుంది. ఆ దశలోని సామాజిక వ్యవస్థలో లైంగిక సంబంధాల (ప్రాబల్యం అధికంగా వున్నట్లు కనబడుతుంది. ఏదియేమైనప్పటికీ లైంగిక సంబంధాలను ప్రాతిపదికగా చేసుకున్న ఈ సామాజిక వ్యవస్థలోపలనే (శ్రమశక్తి ఉత్చాదకత అంతకంతకూ అభివృద్ధి చెందుతుంది. దీనితోపాటే సొంత ఆస్తి మారకం, ఐశ్వర్యంలో హెచ్చుతగ్గులు, ఇతరుల (శమశక్తిని ఉపయోగించుకోగల అవకాశాలు పెరుగుతాయి. ఆవిధంగా పర్గవైరుధ్యాలకు పునాది ఏర్పడుతుంది. నూతన సామాజిక శక్తులు పాత సామాజిక వ్యవస్థను కొత్త పరిస్థితులకు అనుగుణంగా చక్కదిద్దేందుకు కొన్ని తరాలపాటు 'పెనుగులాదతాయి. ఎంతమాత్రం పొసగని ఈ రెండు అంశాలు అంతిమంగా పూర్తి విప్లవానికి దారితీస్తాయి. అప్పటివరకు ఈ పెనుగులాట వుంటుంది. నూతనంగా సమాజంలో వృద్ధిపొందిన వర్ణాల ఘర్షణలో లైంగిక సంబంధాలను ప్రాతిపదికగా కలిగివున్న (ప్రజాబ్బందాలతోకూడిన పాత సామాజిక వ్యవస్థ విచ్చిన్నమైపోతుంది. దాని స్థానంలో రాజ్యరూపాన్ని సంతరించుకున్న నూతన సమాజం ఆవిర్భవిస్తుంది. దిగువస్థాయిలో లైంగిక సంబంధాలను ప్రాతిపదికగా కలిగిన ప్రజా బృందాలు ఎంత మాత్రం ఉండవు. ప్రాదేశిక బృందాలు ఉనికిలోకి వస్తాయి. ఈ సమాజంలో కుటుంబ వ్యవస్థపైన అస్తి పద్ధతుల పూర్తి ప్రాబల్యం వుంటుంది. ఈనాటి వరకు మనకు లభిస్తున్న లిఖిత చరిత్ర సారాంశమైన వర్గవైరుధ్యాలు, వర్గపోరాటాలు ఈ సమాజంలో యథేచ్చగా పరిణతి పొందుతాయి.

మన లిఖిత చరిత్రకు పునాదిగానున్న ఆదిమ చరిత్రను దాని ప్రధాన లక్షణాలతో సహా కనిపెట్టి క్రమ రూపంలో పెట్టడంలోనే మోర్గన్‌ గొప్పతనం ఇమిడివుంది. ప్రాచీన గ్రీకు, రోమన్‌, జర్మన్‌ చరిత్రల్లో అపరిష్కృతంగా మిగిలిపోయిన అతి ముఖ్యమైన సమస్యలకు సమాధానాన్ని ఆయన ఉత్తర అమెరికా ఇండియన్లలో లైంగిక సంబంధాలపై ఆధారపడిన (ప్రజా బృందాలలో కనుగొన్నాడు. ఆయన ఒక్క రోజులో కూర్చొని రాసేసిన పుస్తకం కాదిది. నలభైయేళ్ళపాటు కుస్తీపట్టి, విషయాలన్నీ కరతలామలకం చేసుకొని రాసిన పుస్తకం అది. మన రోజుల్లో వెలువడిన అత్యుత్తమ గ్రంధాలలో అదొకటనడానికి కారణం ఇదే.

/1

ఈ పుస్తకంలోని విషయాలను చదివినపుడు దానిలో మోర్గస్‌ పుస్తకంలోనుండి ఉదహరించినవేమిటో నేను వ్రాసినదేమిటో పారకుడికి సులభంగానే తెలుస్తుంది. గ్రీస్‌, రోమన్‌ల చరిత్రకు సంబంధించిన ప్రకరణాలతో మోర్గన్‌ రాసిన సంగతులతో సరిపెట్టుకోకుండా నా పద్దపున్న ఇతర సమాచారాన్ని కూడా ఉపయోగించుకున్నాను. కెల్టులు, జర్మన్న గురించి వ్రాసిన ప్రకరణాలు చాలావరకు నావే. వీటి విషయంలో మోర్లన్‌ ఇతరులు చెప్పిన వృత్తాంతాల మీద పూర్తిగా ఆధారపడ్డాడు. ఒక్కటాసిటస్‌ను మినహాయించి జర్మనీ పరిస్థితులకు సంబంధించినంతవరకు ప్రీమన్‌ రాసిన తుక్కు తప్పుడు రాతల నుండి ఆయన తీసుకున్నాడు. ఇకపోతే ఆర్థికపరమైన సాక్ష్యాలు మోర్గన్‌ అవసరాలకు సరిపడింది. కాని నా పుస్తకానికవి చాలవు. కనుక వాటిని నేను మరింత విస్తరించాను. ఇంక మోర్గన్‌వని ఉదహరించని నిర్ధారణలన్నింటికీ సహజంగానే నేను బాధ్యుణ్ణి. 1891లో జర్మన్‌ భాషలో ఎఫ్‌ ఎంగెల్స్‌

అలీ నీ వెలువడిన నాల్లప ముద్రణననుసరించి రచనాకాలం : 26 మే 1884 ప్రచురితమైనది. క వెలువడిన

తొలి ముద్రణ పీఠిక 8

నాలవ ముద్రణకు ఉపోద్దాతం గ సస లు

ఈ పుస్తకాన్ని ఇంతవరకు పెద్ద సంఖ్యలో ముద్రించినా ఆరు మాసాలుగా పతులు దొరకడంలేదు. కొత్త (ప్రతిని తయారుచేయవలనిందిగా ప్రచురణకర్త కొంతకాలంగా నన్ను అడుగుతున్నాడు. కాని, ఇతరమైన తొందర పనులుండటంవలన ఆ విషయం చూడలేకపోయాను. మొదటి ముద్రణ వెలువడి ఏదేళ్ళు గడిచాయి. ఈ కాలంలో కుటుంబ ప్రాథమిక రూపాల గురించిన మన అవగాహన గణనీయంగా పెరిగింది. అందుచేత (శ్రద్ధతీసుకొని కొంత విస్తరించడమూ, మెరుగుపరచడమూ చాలా అవసరం, అలా కాకుండా దీనినిలాగే యథాతథంగా పంపేస్తే దానిలో మార్పులు చేయడానికి కొంతకాలంనరకు నాకు వీలవదు.

అందుచేత పుస్తకాన్నంతనూ జాగ్రత్తగా సంస్కరించాను. దీనికి సంబందించిన విజ్ఞానశాస్త్రంలో ఈనాడు వచ్చిన అభివృద్ధిని గమనంల్లో పెట్టుకొని చాలాచోట్ల కొత్త విషయాలను చేర్చాను. ఆదిమసమాజ చరిత్రకు సంబంధించిన భావాలలో మోగ్లన్‌ పరిశోధనలు విప్లవాన్ని తెచ్చాయి. కాని ఆదిమ సమాజ చరిత్రలో ప్రత్యేకాధ్యాయనంచేసిన బ్రిటిష్‌ చరిత్రకారులు జాతి దురహంకారపు పోకడలతో మోర్గన్‌ పరిశోధనల విషయమై మూగనోముపట్టి వాటిని తొక్కెయ్యాలని చూస్తున్నారు. అలాగని ఆయన భావాలను స్వీకరించకుండా ఉండటంలేరు. ఇంగ్లీషువాళ్ళ పంథానే ఇతర దేశాలలో కూడా సకృత్తుగా అనుసరిస్తున్నారు. అందుచేత బాహోఫెన్‌ కాలం నుండి మోర్గన్‌ వరకు కుటుంబ చరిత్రలో వచ్చిన పరిణామాలను ఈ ఉపోద్దాతంలో సంగ్రహంగా రాస్తున్నాను.

నా పుస్తకాన్ని చాలా భాషల్లోకి అనువదించారు. మొదట 1885లో మార్టిన్వేట్ట్‌ పాస్కువలె చేసిన ఇటాలియన్‌ అనువాదం వెలువడింది. ఆ తరువాత 1885 సెప్టెంబర్‌ నుండి 1886 మే వరకు రుమేనియన్‌ పత్రిక కాంటెంపరల్‌నులో నదెజ్జెజోన్‌ అనువాదం వెలువడింది. అనంతరం డేనిష్‌ భాషలో 1888లో ట్రీర్‌ గెర్ఫోన్‌ చేసిన అనువాదం కోపెన్‌ హాగన్‌లో వచ్చింది. ప్రస్తుతం వెలువడుతున్న జర్మన్‌ ప్రతికి అన్రీరవే చేసిన 'ఫెంచి అనువాదం అచ్చులో ఉన్నది.

కి

త్త షో త్త

పద్దెనిమిది వందల అరవైదాకా కుటుంబ చరిత్రను గురించి వ్రాసిన గ్రంధమేలేదు. కుటుంబ చరిత్రకు సంబంధించిన విజ్ఞానంపై మోషే అయిదు పుస్తకాలో ప్రభావం వుంది. పితృస్వామిక కుటుంబ రూపం గురించి మోషే పంచకంలో ఉన్నంత విపుల వర్ణన మరెక్కడా లేదు. ఈ కుటుంబ పద్ధతే చిరకాలంగా ఉన్నదనుకున్నారు. చరిత్రగతిలో కుటుంబ పద్ధతిలో మార్చేమీ లేదన్నట్లుగా (ఒక్క బహు భార్యాత్వాన్ని మినహాయించి) ఈనాటి బూర్జువా కుటుంబం పైదానికి ప్రతిబింబమే అనుకున్నారు. మహా అయితే మరీ ఆదిమకాలంలో వావీవరసలు లేకుండా స్త్రీ పురుషులు కలుస్తుండే దశ వుండేదని ఒప్పుకునేవారు. దంపతీ పద్ధతితోపాటుగా తూర్పున బహుభార్యాత్వమూ, భారత్‌, టిబెట్‌లలో బహుభర్శృత్వమూ ఉన్నాయని ఎరుగుదురు. చారిత్రక క్రమంలో ఈ మూడింటి స్థానమేమిటో తెలియదు. ఈ మూడూ ఒకదానికొకటి సంబంధంలేనివని భావించారు. 'ప్రాచీనకాలంలోని కొంతమంది (వప్రజలలోనూ, ఇప్పటికీ కనిపించే కొంతమంది ఆటవికులలోనూ వారసత్వాన్ని తండ్రివైపు నుండి కాక తల్లివైపు నుండి లెక్కిస్తారు. అంటే ప్రీ పరంపర ఒక్కటే చెల్లుబ్మాటైనదిగా భావించారు. ఈనాటికీ చాలామందిలో నిర్దిష్టమైన ప్రజా బృందాల లోపల వివాహం నిషిద్ధం (ఈ విషయంపై ఆనాడు సూక్ష్మ పరిశీలన జరగలేదు). ఈ ఆచారం ప్రపంచంలో అన్ని మూలల్లోనూ కనిపిస్తుంది. ఈ సంగతులు అందరికీ తెలుసు. రోజురోజుకూ ఇంకా కొత్త సంగతులు దృష్టికి వసుతన్నాయి. కాని వాటిని ఎలా అర్ధం చేసుకోవాలో ఎవ్వరూ ఎరుగరు. 1865లో ఇబి. టైలర్‌ మానవజాతి ఆదిమ చరిత్రపై పరిశోధనలు తదితర రచనలలో ఇవన్నీ “చిత్రమైన ఆచారాలు” అంటూ పేర్కొన్నాడు. ఆటవిక ప్రజలలో కొందరు కాలుతున్న కర్రను ఇనుప పనిముట్లతో పట్టుకోరు. ఇలాంటివే మరికొన్ని తెలివితక్కువ, మూర్ధపు మతవిశ్వాసాలున్నాయి. వివాహ నిషేధాలు మొదలైనవన్నీ ఆ మాదిరివే అనుకున్నారు.

1861లో బాహోఫెన్‌ గ్రంధం తల్లి హక్కు వెలువడిన నాటి నుండి కుటుంబ చరిత్ర అధ్యయనం ప్రారంభమైంది. ఆయన తన గ్రంథంలో ఈ విషయానలు వివరించాడు.

1. ప్రారంభ దశలో మానవ సమాజంలో స్తీ పురుషులు వావీవరసలు లేని లైంగిక సంబంధాలు కలిగివుండేవారు. దానికాయన “హెటెరిజం' అని తప్పుడు పేరు పెట్టాదు.

2. వావివరుసలు లేని యథేచ్చ సంగమంవల్ల పిల్లల తండ్రి ఎవరో తెలియదు. కనుక కుటుంబ పరంపరను తల్లి వేపునుంచే లెక్క పెట్టడం సాధ్యం. ఈ పద్ధతి ప్రాచీన కాలంలో ప్రజలందరిలోనూ వుండేది.

• ఖైనిల్‌లోని మొదటి ఐదు కాండములను అంటే అది, నిర్గమ, లెవీయ, సంఖ్య, ద్వితీయోపదేశ కాందములను మోషే పంచకం లేదా ఆది పంచకం అంటారు - అను. 10

3. చిన్నకారు వారందరూ తల్లిదండ్రులలో తల్లినాకృత్తినే గుర్తుపట్టగలరు. ఆ కారణంచేత స్రీలకు చాలా మర్యాద, గౌరవం లభించేది. దానిని ఆయన “ఆడవాళ్ళ రాజ్యరంిగా భావించాడు.

4. దంపతీ వివాహ పద్ధతిలోకి అంటే ఒక ప్రీ ఒకే మగవానికి భార్యగా వుండే పద్ధతిలోకి మారడాన్ని ఆదిమకాలపు మత నియమాలను ఉల్లంఘించడమేనన్నాడు. (నిజానికి ఇక్కడ ఉల్లంఘించింది ఈ స్త్రీతో సంబంధం పెట్టుకునేందుకు ఇతర పురుషులకు గల ప్రాచీన సంప్రదాయ హక్కును మాత్రమే). అలాగ ఉల్లంఘించినందుకు తప్పు ఇచ్చుకోవలసి వుందన్నాడు. అంటే హక్కు కోల్పోయినవాళ్ళు అల్లరి చేయకుండా ఊరుకునేటట్లు చేయాలి. దానికోసం నియమిత కాలంపాటు ఆ స్త్రీ మిగిలిన మగవాళ్ళతో కలసి వుండేది. అదీ ఆమె చెల్లించవలసిన మూల్యం.

బాహోఫెన్‌ ఎంతో ఓర్చు, నేర్పుతో ప్రాచీన ప్రామాణిక గ్రంధాల నుండి పైవాటికి ఎన్నో ఉదాహరణలను పోగుచేశాడు. ప్రత్యేకించి గ్రీకుల్లో మత సంబంధమైన కొత్త కొత్త భావాలు పరిణతి పొంది ప్రాచీన దృక్చధానికి ప్రాతినిధ్యం వహించే సనాతన దేవతాగణంలోకి . కొత్త దృక్పథానికి ప్రాతినిధ్యం వహించే నూతన దేవతలను ప్రవేశపెట్టిన తరువాత పాత దేవతలు అంతకంతకూ మూలనపడ్డారు. దీని ఫలితంగానే 'హెటెరిజం' నుండి దంపతీ వివాహ పద్ధతి, తల్లి హక్కు నుండి తండ్రి హక్కు, పరిణతి పొందిందని బాహోఫెన్‌ అభిప్రాయం. స్త్రీ, పురుషుల సామాజిక స్థాయిలో వచ్చిన చారిత్రక మార్పులకు కారణం మనుష్యుల నిజ పరిస్థితులలో వచ్చిన మార్చులుకాక, ఆ నిజ పరిస్థితులను ప్రతిబింబించే మత భావనలేనని ఆయన ఉద్దేశం. క్షీణిస్తున్న తల్లిహక్కుకు, విజయవంతంగా పైకి వస్తున్న తండ్రి హక్కుకు మధ్య వీరయుగంలో సాగిన పోరాటాన్ని ఎస్మిలస్‌ తన ఓరెస్టైయాలో అద్భుతంగా చిత్రించాడని బాహోఫెన్‌ చూపించాడు. తన ప్రియుడైన ఏగిస్టస్‌ కోసం క్లిటెమ్నేస్తా అపుడే ట్రోజన్‌ యుద్ధం నుండి ఇంటికి తిరిగివచ్చిన తన మగడు ఆగమేమ్నన్‌ను చంపివేసింది. అయితే ఆగమేమ్నన్‌వల్ల ఆమెకు కలిగిన కొడుకు ఓరెస్టెస్‌ తన తల్లిని చంపి తన తండ్రినిచంపినందుకు ప్రతీకారం తీర్చుకున్నాడు. ఆ పని చేసినందుకు ఎరీనిలు (ఉగ్రదేవతలు) అతనిని తరమడం ప్రారంభించాయి. తల్లి హక్కును కాపాడుతున్న భయంకర దేవతలని, వాటి ఉద్దేశంలో మాతృహత్య వవానీచమై,న అపరాధం. దానికి ప్రాయశ్చిత్తం కూడాలేదు. అయితే అశరీరవాణి ద్వారా ఓరెస్టెస్‌ను రెచ్చగొట్టి హత్య చేయించని అపోలో, మధ్యవర్తిగా నియమితమైన ఎధీనాలు (ఈ ఇరువురు తండ్రి హక్కుపై ఆధారపడిన నూతన వ్యవస్థకు ప్రాతినిధ్యం వహించే దేవతలు) అతడిని రక్షించారు. ఎధీనా ఉభయ పక్షాల వారి వాదనలను వింటుంది. ఓరెస్టెస్‌కు ఎరీనిలకు మధ్య సాగిన వాదోపవాదాలు వింటే అసలు తగాదా క్లుప్తంగా అర్ధమవుతుంది. క్లిటెమ్నేస్టా రెండు అపరాధాలు చసంచ” ఓరెస్టెస్‌ అంటాడు, ఆమె తన భర్తను చంపింది. ఆ విధంగా అతని తండ్రిని కూడా చంపింది. అలాంటపుడు తనకంటే ఎక్కువ నేరస్థురాలైన క్లిటెమ్నేస్ట్రాను వదిలి ఎరినీలు తనవెంట పడ్డారెందుకు అని ప్రశ్నిస్తాడు. దానికిచ్చిన సమాధానం అబ్బురపరిచేది.

య!

“ఆమెకూ, ఆమె చంపినవానికీ రక్తసంబంధం లేదు”

దీని అర్ధం ఏమిటి? రక్త సంబంధీకుడు కానివానిని చంపినపుడు, అ హతుడు హంతకురాలిక మగడే అయినప్పటికీ అది క్షమార్దం. కనుకనే ఆ విషయాన్ని ఎరినీలు పట్టించుకోరు. రక్త సంబంధీకుల మధ్య జరిగిన హత్యలకు ప్రతీకారం చేయడమే వారి పని. అందునా తల్లి హక్కు ప్రకారం మాతృహత్య మహానీచం. ఆ సమయంలో ఓరెస్టెస్‌ తరపున అపోలో కలగచేసుకుంటాడు. ఈ సమస్యపై తమ అభిప్రాయాన్ని ఇవ్వవలసిందిగా కోరుతూ అరియోపాజిటెస్‌లను (ఎథీనియన్‌ జ్యూరీలు) ఎధీనా పిలుస్తుంది. జ్యూరీలలో విడిచిపెట్టాలనే వాళ్ళు, శిక్షించాలనే వాళ్ళు సమాన సంఖ్య అయ్యారు. న్యాయాధికారిజిగా ఎథీనా తన ఓటును ఓరెస్టెస్‌కు అనుకూలంగా ఇచ్చింది. అతడిని వదిలివేశారు. ఆ విధంగా తల్లి హక్కును తండ్రి హక్కు దిగతొక్కేసింది. “తరువాతితరం దేవతలు” అంటూ ఎవరినైతే ఎరినీలు వర్ణించారో వారే ఎరినీలను జయించారు. చివరగా కొత్త వ్యవస్థ సేవల నిమిత్తం కొత్త ఉద్యోగాలు చేపట్టేలా ఎరినీ దేవతలను ఒప్పించారు.

ఓరెప్టెయాకు * బాహోఫెన్‌ చేసిన ఈ వ్యాఖ్య వినూత్నమైనదే అయినప్పటికీ పూర్తిగా సరైనదే. ఆయన పుస్తకంలోకెల్లా ఈ ఘట్టం గ్రేష్టమైనదీ చాలా అందమైనదీను. కాని బాహోఫెన్‌ కూడా ఎస్మిలన్‌లాగే ఎరినిస్‌, అపోలో, ఎథీనాల అస్తిత్వాన్ని విశ్వసించాడు. వీరయుగంలో గ్రీసు దేశంలో వారు తల్లి హక్కునురద్ధుపరిచి దాని న్థానంలో తండ్రి హక్కును స్థాపించారని నమ్మాడు. ప్రపంచ చరిత్రను నడుపుతున్నది మతమేనన్న అభిప్రాయం చివరికి మార్మికవాదంగా పరిణమించడంలో ఆశ్చర్యంలేదు. అందుచేత బాహోఫెన్‌ వ్రాసిన ఆ మహాగ్రంధాన్ని చదవడానికి ఎంత కష్టపడ్డా ఫలితం అట్టే వుండదు. కాని కొత్త విషయాలను వెలుగులోకి తెచ్చిన ఆయన గొప్పతనం అంతమాత్రం చేత కొరవడదు. ఎలాంటి నియమాలు లేని లైంగిక సంబంధాలు ఉనికిలో వున్న అజ్ఞాత ఆదిమ దవకు చెందిన ఊహాపోహల స్థానంలో ఆధారాలను చూపిన తొలి వ్యక్తి అతడు. (గ్రీకులలోనూ, ఆసియా వాసుల్లోనూ ఒకప్పుడు సంప్రదాయాన్ని ఉల్లంఘించకుందానే ఒక పురుషుడు అనేక మంది స్త్రీలతో లైంగిక సంబంధాలను కలిగి వుండటమేగాక ఒక స్తీ అనేకమంది పురుషులతో లైంగిక సంబంధాలను కలిగివుండేదని, దంపతీ వివాహ వ్యవస్థ తర్వాత్తర్వాత వచ్చింది మాత్రమేనని, దీనికి సంబంధించిన ఆధారాలు (ప్రాచీన వాబ్బయంలో బోలెడున్నాయని ఆయన సోదాహరణంగా చూపించాడు. అయితే ఈ ప్రాచీన ఆచారం తన చిహ్నాలను మిగల్చకుండా అంతరించిపోలేదు. దంపతీ వ్యవస్థ వచ్చినపుడు స్రీలు ఈ హక్కును కొనుక్కోవడానికి పరిమిత రూపంలో లొంగుబాటు చూపడంలో ఈ చిహ్నాలు కన్పిస్తాయని ఆయన చూపించాడు. అందుచేతనే వంశవృక్షాన్ని మొదట శక్తి పరంపరలోనే గుణించవలసి వచ్చిందని అన్నాడు. దంపతీ వ్యవస్థలో పిల్లల తండ్రి ఎవరో కచ్చితంగా అలుస్తుంది. కనీసం ఫలానావాడు తంట్రు అని చెప్పవచ్చును. అయినా ఆ వ్యవస్థ ఏర్పడ్డాక

• ఏస్మిలస్‌ రవిా-చిన ఓరెస్టెయా త్రయంలోని యూమినిడిస్‌ నుంచిరీ

2

కూడా చాలాకాలం వరకు తల్లి పరంపరే గణనలో వుందేది అన్నాడు. పిల్లల తల్లిదండ్రులలో తల్లి ఒక్కర్తై మాత్రమే గుర్తు తెలిసే అవకాశం వుండటంచేత స్త్రీలకు సమాజంలో, అటుతర్వాత కాలంలో ఎన్నడూలేని ఉన్నత స్థానం వుండేదని అన్నాడు. అయితే బాహోఫెన్‌ ఈ విషయాలను ఇంత స్పష్టంగా చెప్పలేదు. ఇందుకు ఆయన మార్మిక దృక్పధమే ఆటంకమైంది. అయితేనేం అది నిజమేనని నిరూపించాడు. 1861లో అదొక గొప్ప విష్లవమే.

బాహోఫెన్‌ ఉద్ధంథం జర్మనీ భాషలో అంటే ఆనాటికి ఆధునిక కుటుంబ పూర్వ చరిత్ర గురించిన ఆసక్తి ఇతరులలోకన్నా తక్కువగా వున్న జాతి భాషలో రచించినది. తతృలితంగా అయన -వామకుడిగా మిగిలిపోయాడు. ఈ రంగంలో ఆయన తరువాతి వారసుడు 1865లో పుట్టుకొచ్చాడు. బాహోఫెన్‌ పేరు కూడా ఆయనకు తెలియదు.

ఈ వారసుడి పేరు జెఎఫ్‌ మాక్లెన్నాన్‌. తన పూర్వ పురుషుడికి పూర్తి విరుద్ధమైనవాడు. సమర్థుడైన మార్మిక వాది స్థానంలో మనకొక శుష్కవాదియైన లాయర్‌ లభించాడు. ఒక కవి కుండే ప్రగాఢమైన భావుకత స్థానంలో తన కేసులో ఒక వకీలుచేసే దాంబిక వాదనలు వచ్చి చేరాయి. వధువును ఆమె బంధువుల నుండి ఒంటరిగానో తన స్నేహితుల సహాయంతోనో వరుడు బలవంతంగా ఎత్తుకుపోతున్నట్లు నటించి పెళ్ళి చేసుకునే పద్ధతి (దీనిని భారతీయులు రాక్షస వివాహం అని పిలుస్తారు - అను) అనేకమంది ఆటవిక, అనాగరిక ప్రజలలోనే కాక నాగరిక ప్రజలలో కూడా కన్నిస్తుందని మాక్లెన్నాన్‌ వ్రాశాడు. ఈ ఆచారం పూర్వాచారపు అవశేషం. బలాన్ని ఉపజ హోగించి, పరాయితెగ పడుచులను నిజంగానే ఎత్తుకు రావడం ద్వారా ఒక తెగలోని మగవాళ్ళు భార్యలను సంపాదించుకునేవారు. ఈ 'రాక్షస వివాహ” పద్ధతి ఎందుకు వచ్చింది? తమ తెగలో చాలినంతమంది ఆడవాళ్ళు, మగవాళ్ళకు దొరికినంతకాలం దీని అగత్యమే వుండదు. అభివృద్ధి చెందిన జనులలో కొన్ని గుంపులు వుండటం తరచుగా మనకు కన్పిస్తుంది. (దాదాపు 1865 వరకు వీటినే తెగలుగా భ్రమపదేవారు). ఈ గుంపులో వాళ్ళు తమలో తాము పెళ్ళి చేసుకోవడం నిషిద్ధం. కనుక మగవాళ్ళు తమ భార్యల్న్సీ ఆడవాళ్ళు తమ భర్తల్నీ గుంపు బయట నుండి సంపాదించుకోవలసి వచ్చేది. కొన్ని తెగలలో మరో ఆచారం వుండేది. ఒక గుంపులోని మగవాళ్ళు తమ గుంపులోనే భార్యలను సంపాదించుకోవాలి. ఈ రెండు తరహాల ఆచారాలలోనూ మొదటి దానికి బహిర్వివాహ పద్ధతి అనీ, రెండోదానికి అంతర్వివాహ పద్ధతి అనీ మాక్షెన్నాన్‌ పేరు పెట్టాడు. బహిర్వివాహ, అంతర్వివాహ పద్దతులను అనుసరించే “తెగల”కు మధ్య పేచీ ,వున్నదనేశాడు. బహిర్వివాహ పద్ధతిని గురించి తాను చేసిన పరిశోధనలే, ఈ వైరుధ్యం తన కల్పనతప్ప వేరుకాదని నిరూపిన్తుణప్నై దాని మీదనే తన వాదనలన్నీ నడిపాడు. బహిర్వివాహ పద్ధతిననుసరించే తెగలు తమ భార్యల్ని పరాయి తెగల నుండే తెచ్చుకోవాలి. ఆటవిక దశలో తెగల మధ్య ఎపుడూ యుద్ద స్థితే వుంటుంది గనకు భార్యల్ని తెచ్చుకోవాలంటే అపహరణ అనివార్యం - ఇదీ ఆయన సిద్ధాంతం,

13

మాక్షెన్నాన్‌ ఇంకా ఇలా వాదించాడు. ఈ బహిర్వివాహ పద్ధతి ఎపుడు వచ్చింది? రక్త సంబంధమూ, వావీ అనేవి అటు తర్వాత ఎపుడో వచ్చాయి కనుక ఈ ఆచారం వాటి మూలంగా వచ్చి వుండదు. ఆటవికులలో ఆడవిల్లల్ని వృట్టగానే చంపేసే అలవాటుఒకటివుంది. బహుశా ఆ అలవాటు మూలంగానే ఈ పద్ధతి వచ్చి వుంటుంది. దీనివల్ల ప్రతి తెగలోనూ మగవాళ్ళు ఎక్కువ వుంటారు. అందుచేత చాలా మంది మగవాళ్ళు కలసి ఒక ప్రీని పెట్టుకుంటారు. ఆ విధంగా బహుభర్తృత్వం వచ్చింది. దీనికి ఫలితంగా పిల్లలకు తల్లి మాత్రమే తెలుస్తుంది. తండ్రి ఎవరో తెలియదు. అందుచేత మగవాని వైపు నుండి కాక స్రీ వైపు నుండి బంధుత్వాన్ని లెక్కిస్తారు. ఆ విధంగా తల్లి హక్కు ఏర్పడింది. తెగలో ఆడవాళ్ళు కొరతగా వుండడంవలన కలిగిన మరో ఫలితమేమిటంటే (బఐహుభర్త్శృత్వం వలన ఈ కొరత తగ్గుతుందేగాని తొలగిపోదు) పరాయి తెగలకు చెందిన ఆడవాళ్ళను ఒక పద్ధతి ప్రకారం బలవంతంగా ఎత్తుకురావడం. ఇదీ ఆయ వాదం.

“బహిర్వివాహ పద్ధతిక్సీ బహు భర్తృత్వానికీ ఒకే కారణాన్ని చెప్పేటట్లుయితే (స్త్రీ పురుషుల మధ్య సమతుల్యతను సాధించడం) ఐహిర్వివాహ పద్ధతి ఆచారంగా వున్న తెగలన్న్‌ ఒకప్పుడు బహు భర్తృత్వాన్ని ఆచరించినవే అయివుండాలి అని అనుకోవాలి... అందుచేత బహిర్వివాహ పద్ధతి ఆచారంగాగల తెగలన్నిటా ప్రప్రథమంలో బంధుత్వ పద్ధతి రక్తసంబంధాన్ని బట్టి తల్లుల ద్వారా మాత్రమే గుర్తింపు పొందింది. ఈ విషయంలో సందేహం అనవసరం” (మాక్సెన్నాన్‌, ప్రాచీన చరిత్ర పరిశీలన - 1886, ఆదిమ వివాహ పద్ధతి, పేజి - 124)

బహిర్వివాహ పద్ధతి అంటూ ఆయన పేరు పెట్టిన ఆచారం స్పష్టంగా వుండేదని, దానికి చాలా ప్రాముఖ్యం వుందని చూపించడమే మాక్షెన్నాన్‌లో వున్న విశిష్టత. అయితే బహిర్వివాహ పద్దతిని ఆచరించే తెగలున్నాయనే విషయాన్ని కనిపెట్టినది ఆయన కాదు. ఆ వివాహ పద్ధతి ఆయనకు అర్ధంకానూ లేదు. పరిశీలకులు చాలా మంది దీని గురించి విషయ సంగ్రహణం చేశారు. వాటిని మాక్లెన్నాన్‌ తన గ్రంథంలో ఉపయోగించుకున్నాడు కూడా. అదీకాక లాధామ్‌ అనే ఆయన మానవ జాతుల వివరణ (1859) అనే పుస్తకంలో ఈ పద్ధతి మాగర్‌ ఇండియన్లలో వున్నదని చెప్పి దాని వర్దన సరిగ్గా ఇచ్చాడు. ఆ పద్ధతి ప్రపంచం మొత్తం మీద అన్నిచోట్ల వుందేదన్నాడు. ఆ వాక్యాలను మాక్లెన్నాన్‌ తన పుస్తకంలో ఉదహరించాడు. 1847లో మోర్గన్‌ అమెరికన్‌ రివ్యూ పత్రికలో ఇరాక్యూ తెగలను గురించి కొన్ని వ్యాసాలు లేఖల రూపంలో రాశాడు. 1851లో ఇరాక్యూల సమితి గురించి వ్రాశాడు. ఈ బహిర్వినాహ పద్ధతి ఇరాక్యూలలో వున్నదని ఆయన దానిలో నిరూపించాడు. దాని స్వరూపాన్ని సరిగ్గా వర్ణించాడు. కాగా తల్లిహక్కు విషయంలో బాహోఫెన్‌ మార్మిక కల్పనకన్నా. బహిర్వివాహ పద్ధతి విషయంలో “మాక్లెన్నాన్‌ వకీలుబుర్ర మరింత ఎక్కువ గుదరగోకానికి కారణమైంది. అయితే తల్లి పరంపరలో వంశవృక్షాన్ని లెక్కగట్టే పద్ధతి

ప్రప్రధమంలో వుండేదని గుర్తించడం మాక్లెన్నాన్‌ గొప్పదనమే అనాలి. ఈ విషయాన్ని క్‌!

బాహోఫెన్‌ తనకన్నా ముందే ఊహించాడని తర్వాత తర్వాత ఆయనే వ్రాశాడు. అయితే ఈ విషయంలో కూడా మాక్లెన్నాన్‌ ఆలోచనలు విస్పష్టంగా లేవు. “స్త్రీల ద్వారానే బంధుత్వ పరిగణన” అంటూ అదేపనిగా వ్రాస్తూ వచ్చాడు. ఈ స్థితి ప్రాధమిక దశలో మాత్రమే వుండేది. తర్వాత వంశవృక్షాన్ని, వారసత్వాన్ని స్రీ వైపు నుండే లెక్కించినా, బంధుత్వాన్ని మగవాని వైపు నుండి కూడా లెక్కృపెట్టేవారు. ఈ దశను గురించి చెప్పేటపుడు కూడా మాక్లెన్నాన్‌ స్త్రీల ద్వారానే బంధుత్వ పరిగణన' అంటూ వ్రాస్తూ వచ్చాడు. న్యాయవాదుల ఆలోచనల్లోని పరిమితులను మనం ఇక్కడ చూడగలం. వారు తమ కోసం న్యాయశాస్తరమైన ఒక పడికట్టు మాటను సృష్టించుకుంటారు. పరిస్థితులలో వచ్చిన మార్పుల ఫలితంగా ఆ పదంలో మార్పులు తీసుకురాక తప్పకపోయినా వారు దానికి పూనుకోరు. దాన్నే యథాతధంగా వర్రింపచేయదానికి పూనుకుంటారు. ఇదే ధోరణి ఇక్కడా కనపడుతుంది.

మాక్లెన్నాన్‌ సిద్ధాంతం యుక్తియుక్తమైనదే అయినప్పటికీ ఆయనకే దానికి సరైన సాక్ష్యం లేదనిపించింది. కనీసం ఈ దిగువ వాస్తవాన్నైనా ఆయన గుర్తించవలసి వచ్చింది.

“అపహరణ / నటన / ద్వారా భార్యల్ని తెచ్చుకునే పద్ధతి ఇపుడు మగవాడి పరంగా / అంటే పురుష పరంపర ద్వారా వంశాన్ని లెక్కించడం / బంధుత్వాన్ని గుర్తిస్తున్న తెగలలోనూ విస్పష్టంగా కొట్టొచ్చినట్లు కనపడుతుంది” (పుట - 140

మరోచోట ఇలా రాశాడు :

“బహిర్వివాహ పద్దతి, ఆదిమకాలపు బంధుత్వ పద్ధతి కలసి వున్నచోట ఈనాడు శిశువులను హత్య చేసే పద్ధతి ఎక్కడా లేదు. ఇదో చిత్రమైన విషయం” (పుట - 146)

ఈ రెండు వాస్తవాలు ఆయన భాష్వాన్ని సూటిగా త్రోసిపుచ్చుతున్నాయి. అందుచేత వినూత్నము, మరింత క్షిష్టము, కల్పనలు కూడిన వాదనలతో మాత్రమే ఆయన వీటిని వ్యతిరేకించగలడు.

అయినా మాక్లెన్నాన్‌ సిద్దాంతాన్ని ఇంగ్లండ్‌లో చాలా అభినందించారు. ఎంతో ఆసక్తి కనపరిచారు. కుటుంబ చరిత్ర గచనకు శ్రీకారం చుట్టినవాడుగా ఆయనను గౌరవించారు. ఆయన అభిప్రాయాలను (ప్రామాణికంగా తీసుకున్నారు. బహిర్వివాహ పద్దతిని, అంతర్వివాహ పద్ధతిని ఆచరించే “తెగల మధ్య వైరుధ్యాలున్నాయంటూ ఆయన చేసిన సిద్ధాంతానికి కొన్ని మినహాయింపులను, మార్పులను అంగీకరించినా అభిప్రాయాన్ని మాత్రం వదలకుండా పట్టుకొని కూర్చున్నాడు. చివరకీ రంగాన్ని స్వేచ్చగా పరిశీలించడానికి వీలులేకుండా గంతకట్టినట్లు ఆటంకంగా అది తయారయ్యింది. ముందుకెళ్ళడం అసాధ్యమైంది మైక్లెన్నాన్‌ సిద్ధాంతాన్ని ఇంగ్లండ్‌లో స్వీకరించడం, వాళ్ళతోపాటు ఇతరత్రా

• ప్రత్యేకించి పేర్కొనని చోట ఉటంకింపులలో స్క్వేర్‌ బ్రాకెట్లలోని వివరాలు ఎంగెల్స్‌విగా

గమనించాలి. కేర్‌

కూడా ప్రామాణికంగా తీసుకోవడం జరిగింది. దిహిర్వివాహ, అంతర్వివాహ పద్దతులను అనుసరించే 'తెగలి మధ్య వైరుధ్యాలున్నాయంటూ ఆయన చేసిన సిద్ధాంతం పొరపాటు అనీ, దానివల్ల ఆయన చేసిన పరిశోధనలోని మంచిని కూడా నిష్ప్రయోజనం చేసి ఎంతో అపవాదాన్ని తెచ్చిపెట్టిందని ఇక్కడ చెప్పడం అవసరం,

ఈలోపున ఎన్నో కొత్త సంగతులు బయటపడ్డాయి. అవేవీ మాక్లెన్నాన్‌ పధకంలో ఇమడలేదు. ఆయనకు తెలిసిన వివాహ పద్ధతులు మూడు మాత్రమే, బహుభార్యాత్వం, బహు భర్శృత్వం, దంపతీ పద్ధతి. అయితే ఈ వివాహాల విషయంలో పరిశోధన జరిగిన కొద్దీ వెనుకబడిన ప్రజలలో మరో వివాహ పద్ధతి కూడా అమలులో ఉన్నట్లు ఎన్నీ నిదర్శనాలు కనిపించాయి. కొంతమంది మగవాళ్ళు కలసి కొంతమంది ఆడవాళ్ళను ఉమ్మడిగా పెళ్ళి చేసుకోవడం కన్పీంచింది. ఈ గుంపు పెళ్ళి (0000014221 0121286) చారిత్రికంగా సత్యమేనని లుబ్బాక్‌ తన నాగరికత ఆవిర్భావం (1870) అనే గ్రంధంలో వ్రాశాడు

అటు తర్వాత కొద్దికాలానికే 1871లో మోర్గన్‌ కొత్తవీ అనేక విధాలుగా కీలకమైన ఆధారాలుగా ఉండేవీ అయిన విషయాలను వెలికిజెచ్చాడు. ఇరాక్యూలలో అమలులోవున్న బంధుత్వ పద్ధతే అమరికాలోని ఆదిమ జాతుల వారందరిలోను ఉన్నదనే నిర్ణయానికి ఆయన వచ్చాడు. అదే ఆ ఖండం అంతటా వ్యాష్తిలో వుందన్నాడు. ఆ చిత్రమైన బంధుత్వ పద్ధతికీ వివాహ రీత్యా ఏర్పడే బంధుత్వ పద్ధతికీ వైరుధ్యం ఉన్నదని (గ్రహించాడు. అప్పుడు ఒక ప్రశ్నావళినీ, పట్టికను తయారుచేసి దాని ప్రకారం ఇతర ఆదిమ (ప్రజలలో అమలులో వున్న బంధుత్వ పద్ధతుల సమాచారాన్ని సేకరించవలసిందని ఆయన అమెరికా ప్రభుత్వాన్ని కోరాడు. వారిచేత ఆ పనిచేయించాడు. ఆ సమాచారాన్ని పరిశీలించాక ఆయన తేల్చినవివి,

1. అమెరికాలోని ఇండియన్‌ తెగలలో అమలులో వున్న బంధుత్వ పరిగణన పద్ధతులే ఆసియాలోని అనేక తెగల వారిలో ఉన్నాయి. ఆఫ్రికా, ఆఫ్టేలియాలలో కూడా అవే కొద్ది మార్పులతో ఉన్నాయి.

2. హవాయీ దీవులలోనూ, ఇతర ఆఫ్రేలియా దీవులలోనూ ప్రస్తుతం అంతరించిపోతూ ఉన్న ఒక విధమైన గుంపు పెళ్ళి ద్వారా అమెరికన్‌ ఇందియింన్‌ తెగలలోని బంధుత్వ పరిగణన పద్ధతికి గల మూలాన్ని అద్ధం చేసుకొనవచ్చును.

3 ఈ వివాహ పద్ధతితోపాటే ఈ దీవుల్లో ఒక రకమైన బంధుత్వ పరిగణన పద్ధతి కూడా అమల్లో వున్నది. దీనిని పూర్వంలో వుండి ప్రస్తుతం అంతరించిపోయిన గుంపు పెళ్ళి, పద్ధతి ద్వారా మాత్రమే వివరించగలము.

ఈ విధంగా పోగుచేసిన విషయాలనూ, వాటిని బట్టి తేలుతున్న ఫలితాలను కలివి ఆయన 1871లో రక్తసంబంధాలు, బంధుత్వాల వ్యవస్థలు అనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించాడు. దానితో ఈ విషయంపై చర్చలు పలు విధాలుగా వ్యాపించడానికి తోద్బడ్డాడు

16

ఆయన బంధుత్వ పరిగణన పద్ధతులతో ప్రారంభించి దానికి అనుగుణంగా ఉండే కుటుంబ స్వరూపాన్ని నిర్ధారణ చేశాడు ఆ విధంగా మానవజాతి ఆదిమ చరిత్రను గురించి వరిశోద్గించే వారికి నూతన మార్గాలను చూపాడు, వరిళశోగదనలు చాలా వెనుకటికాలంలోకంటూ సాగించడానికి వీలు కలిగించాడు. ఈ పద్ధతిని సరియైనదిగా భావించేటట్లయితే మాక్లెన్నాన్‌ కల్పన అంతా ఎగిరిపోతుంది.

అదిమ వివాహ పద్దతి (ప్రాచీన చరిత్ర పరిశీలన 1876) ప్రతిని సంస్కరించి కొత్తగా తెచ్చిన ముద్రణలో మాక్షెన్నాన్‌ తన సిద్ధాంతాన్ని సమర్ధించుకొనేందుకు పూనుకొన్నాడు తాను తయారుచేసిన కుటుంబ వ్యవస్థ చరిత్రనంతనూ ఆయన వట్టివూహల మీద ఆధారపడి తయారుచేశాడు. కాని లుబ్బాక్‌నూ, మోర్గన్‌నూ (ప్రతి వాక్యానికి సాక్ష్యాధారాలేమిటో చెప్పమని కూర్చున్నాడు. స్మాట్లండ్‌ కోర్టులో అడిగే మాదిరిగా ఎదురు మాటకు అవకాశంలేని గట్టి సాక్షంకావాలన్నాడు. జర్మన్లలోనూ, బ్రిటిషర్షలోనూ ఇతరత్రానూ బహు భర్త్శృత్వం అమలులో ఉండేదని ఆయన చేసిన సిద్ధాంతానికి సాక్ష్యం ఏమిటి? జర్మన్లలో మేనమామకు మేనల్లునికీ చాలా దగ్గర బంధుత్వాన్ని పరిగణించేవారని టాసిటస్‌ వ్రాశారు. (జర్మనియా, ప్రకరణం - 20) పది పన్నెండు మంది బ్రిటిషర్లు కలిసి సమిష్టిగా భార్యల్ని కలిగి వుండేవారని సీజరు వ్రాశాడు. అనాగరిక ప్రజలలో స్త్రీలకు ఉమ్మడి భార్యలుగా అనుభవించడం ఆచారంగా వున్నదని వెనుకటి రచయితలు చాలా మంది వవ్రాసిపెట్టారు. ఇవన్నీ చూపిస్తూ మాక్లెన్నాన్‌ వెనుకముందు లేకుండా తన సిద్దాంతాన్ని ప్రతిపాదించాడు. ఫిర్యాదీ తరపు వకీలు తన ఇష్టం వచ్చినట్లల్లా ఆరోపణలు చేసి, నిందితుని తరపున ఆడే ప్రతి మాటకు సాక్ష్యం కావాలని అడిగినట్లే ఉంది మాక్లెన్నాన్‌ ధోరణి.

గుంపు పెళ్ళి అనేది ఒట్టి కట్టు కధ అని మాక్లెన్నాన్‌ అంటాడు. ఆ విధంగా బాహోఫెన్‌కన్నా వెనక్కుపోయాడు. ఇండియన్‌ తెగలకు చెందినవాళ్ళు పరాయివాళ్ళను, తెల్లవాళ్ళను 'అన్న, 'అయ్య' అనడం మామూలనీ అందుచేత మోర్గన్‌ త్రవ్వితీసిన బంధుత్వపు పిలుపులన్నీ సాంఘిక మర్యాదలు మాత్రమేనని ఆయన అన్నాడు. కాథలిక్‌ మత బోధకులను “అయ్య అనీ, మత బోధకురాందగ్రని “అమ్మా అనీ అంటారు. సన్యాసులు, సన్యాసినలు, ఫ్రీమాషన్స్‌ (ఒకే రకమైన విశ్వాసంతో కూడిన రహస్య సంఘము), ఇంగ్లండ్‌లోని వృత్తి సంఘాల సభ్యులూ తమ సమావేశాలలో 'అనిక్లు, “చెల్లెమ్మా అని పిలుచుకొంటారు. కనుక ఈ అమ్మా, అయ్యా, అన్న చెల్లాయి వగైరా మాటలు మర్యాద వాచకాలు తప్ప వాటికి మరో ప్రత్యేకత లేదన్నట్లే వుంది ఈ వాదన. మాక్లెన్నాన్‌ వాదనలో నిజానికి పస ఏమీలేదు. అయితే ఒక్క విషయంలో మాత్రం ఆయనకెవరూ ఎదురుచెప్పలేదు. బహిర్వివాహ పద్దతి అమలులో ఉన్న తెగలకూ, అంతర్వివాహ పద్ధతిని అనుసరించే తెగలకూ చుక్కెదురు అంటూ ఆయన చేసిన సిద్దాంతాన్ని కాదన్నవారు లేరు. దాని మీదనే ఆయన వ్రాసిన కుటుంబ చరిత్ర అంతా ఆధారపడి వుంది. అందుచేత కుటుంబ చరిఫో గతికంతకూ ఆ తెగల మధ్య వ్యతిరేకతే మూలాధారం అనే అభిప్రాయం ్రచలితంగా

క్ష?

ఉండిపోయింది. ఈ వ్యతిరేకతను చూని అసలు విషయాన్ని సమర్చించాలంటే కుదరడంలేదని, ఆయన సేకరించిన సమాచారానికీ, దానికీ పొనగడంలేదనీ వొప్పుకుంటారు అయినా పరస్పర విరుద్ధాలయిన ఆచారాల్ని అనుసరించే రెండు వేర్వేరు స్వతంత్ర తెగలున్నాయనీ వాటిలో ఒకటి తన తెగలోపల భార్యల్ని సంపాదించేదికాగా మరొకటి ఈ పద్ధతిని పూర్తిగా నిషేధించినదని చెప్పే మాటను వేదవాక్యంలా శిరసావహించారు. జిరో-త్యోలోన్‌ వ్రాసిన కుటుంబం పుట్టుక (1874), ఆఖరికి లుబ్బొక్‌ వ్రాసిన నాగరికత ఆవిర్భావం (నాలుగో ముద్రణ, 1882) ఇందుకు ఉదాహరణగా చెప్పవచ్చును,

మోర్టన్‌ (ప్రధాన రచన పురాతన సమాజం (1877) యొక్క ప్రాధాన్యత ఇక్కడే ఉంది. దానిని ఆధారం చేసుకొనే నేనీ పుస్తకం (వ్రాశాను. 1871లో మోగ్గన్‌ చూచాయగా తెలిపిన విషయం దీనిలో విస్తరించి పూర్తి సమగ్రతను దాల్చింది. బహిర్వివాహ పద్దతికీ, అంతర్వివాహ పద్ధతికీ పోటీయేమీ లేదు. ఈ క్షణం వరకు బహిర్వినాహ పద్దతిని ఫలానా తెగలు అనుసరిస్తున్నాయని చెప్పేటందుకు సాక్ష్యం ఏమీలేదు. ఏదో ఒకప్పుడు ప్రతి చోటా గుంపు పెళ్ళి పద్ధతి అమలులో వుండేది. ఆ రోజుల్లో తెగ అనేక గుంపులుగా విభజితమై ఉండేది. ప్రతి గుంపులోని వాళ్ళూ తల్లివేపు నుండి రక్తసంబంధం కలిగివుండేవారు. ఈ విధమైన (గ్రూపులు లేక గణాలలోని సభ్యులు ఆ గణంలోని వారినే పెళ్ళి చేసుకోగూడదు. అంటే ఒక్కక్క గణంలోని మగవాళ్ళు తమ తెగలోంచి భార్యల్ని తెచ్చుకున్నా ఆ భార్యలు ఇతర గణాల నుండి వచ్చిన వాళ్ళవుతారు. అంటే ప్రతి గణంలోనూ అంతర్వివాహం నిషిద్ధం. కాని ఈ గణాలన్నీ చేరి ఏర్పడిన తెగలో అంతర్వివాహమే అమలులో వుండేది. దీనితో మాకెన్నాన్‌ నిర్మించిన వూహా సౌధం యొక్క చివరి అవశేషాలు కూలిపోయాయి.

మోర్గన్‌ ఇంతటితో ఆగలేదు. అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగలలో కన్పించిన గణాన్ని ఆధారం చేసుకుని ఆయన తన పరిశోధనలో మరో అడుగు ముందుకు వేశాడు. తల్లి పరంపరననుసరించి గణాలు ప్రప్రధమంలో ఏర్పడ్డాయని వానిలోంచి తండ్రి పరంపర (ప్రకారం ఏర్పడిన గణాలు పరిణతి పాందాయని ఆయన కనిపెట్టాడు. ప్రాచీన కాలపు నాగరిక ప్రజలలో మనం చూస్తున్న తండ్రి పరంపరననుసరించే గణాలు ఆ విధంగా ఏర్పడినవే అన్నాడు. గతంలో చరిత్రకారులందరికీ గ్రీకు, రోమను గణాలు అంతుపట్టేవికావు. అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ గణాలను చూడటంతో వాని విషయమూ అర్ధం అయింది. ఆవిధంగా ఆదిమ సమాజ చరిత్రకంతకూ మూలం ఏమిటో తెలిసింది.

జీవశాస్త్రానికి డార్విన్‌ పరిణామ సిద్ధాంతం ఎంత ముఖ్యమో, ఆర్థిక శాస్త్రానికి మార్క్‌ అదనపు విలువ సిద్ధాంతం ఎంత ముఖ్యమో, నాగరిక ప్రజలలో కన్పించే తండ్రి హక్కు ణాలకు పూర్వం తల్లి హక్కు గణాలు వుందేవని మోర్గన్‌ కనిపెట్టిన విషయం కూడా అంతే ముఖ్యం. దీనిని ఆధారం చేసుకొని ఆయన కుటుంబ వ్యవస్థ చరిత్రను మొట్టమొదటిమారు రేఖామాత్రంగా చిత్రించాడు. తనకు లభ్యమైన సమాచారం వీలు

18

కల్పించిన మేరకు కుటుంబ వ్యవస్థ పరిణామంలో వచ్చే ప్రధాన దశలను దానిలో చూపాడు, ఆదిమ చరిత్ర రచనలో ఒక నూతన యుగం దీనితో ప్రారంభమయిందనవచ్చును. ఈ విజ్ఞాన శాస్త్ర శాఖకు తల్లి హక్కు గణాలు కీలకం అయ్యాయి. వానిని కనిపెట్టినప్పటి నుంచి మనం మన పరిశోధన ఫలితాలను ఏ విధంగా వర్గీకరించాలో మనకు అర్దం అయింది. అందుచేత ఇతఃపూర్వంకన్నా మోర్గన్‌ పుస్తకం వచ్చాక ఈ విషయంలో మనం వేగంగా ముందుకు పోగల్గుతున్నాం.

మోర్గన్‌ కనిపెట్టిన విషయాలను యిష్పుడంతా అంగీకరిస్తున్నారు. అంతకంటే ఇంగ్లండ్‌లోని ఆదిమ చరిత్ర పండితులు, అవి తమవయినట్లే ఉపయోగించుకొంటున్నారంటే సరిగ్గా వుంటుంది. మన దృక్పథాలలో వచ్చిన ఈ మార్పుకు కారణం మోర్గనేనని వారిలో ఒక్కరైనా బహిరంగంగా చెప్పరు. ఆయన వ్రాసిన వెనకటి పుస్తకాలేవో పేర్కొని వాటి రచయితగా అభినందిస్తున్నారు. ఆయన కనిపెట్టిన మహత్తర విషయాన్ని గురించి పెదవి విప్పరు. వానిని సమర్ధిస్తూ చేసిన వివరణలను పట్టుకొని విమర్శలు సాగిస్తారు. పురాతన సమాజం మొదటి ముద్రణ అయిపోయింది. ఈ మాదిరి పుస్తకాలు అమెరికాలో ఎక్కువగా అమ్మవు. ఇంగ్లండ్‌లో చూస్తే ఈ పుస్తకాన్ని పనిగట్టుకుని కనపడకుండా చేసినట్లు కన్సిస్తుంది. నూతన యుగాన్ని నిర్మించిన ఈ ఉద్ధంధం యిప్పుడు మార్కెట్‌లో జర్మన్‌ భాషలో మాత్రమే దారుకుతోంది.

దీనికి కారణం ఏమిటి? ప్రాచీన చరిత్ర పండితులు తమ రచనలలో మర్యాద కోసం ఆయన పుస్తకాల నుండి చాలా భాగాలనుదహరిస్తున్నారు. ఇతర విధంగా మర్యాదలు చూపుతున్నారు. అయినా ఆయన వుస్తకం మార్కెట్‌లో దొరకదు. దీనిని చూస్తే బుద్ధిపూర్వకంగానే మూకీభావం వహించి దానిని వ్యాప్తిలోకి రాకుండా చేయాలని ఆలపెట్టారనిపిస్తుంది. దీనికి కారణం మోర్గన్‌ అమెరికన్‌ కావడం కాదుగదా? తమకు కావలసిన విషయాలను సేకరించుకోవడంలో ిటిష్‌ ప్రాచీన చరిత్ర పండితులు చూపే ద్ద, జాగ్రత్త ప్రశంసనీయాలు. ఆ విషయాలనూ, తమ భావాలనూ ఒక క్రమపద్దతిలో పెట్టుకొనేందుకు కావలసిన దృక్పధాన్ని ఇరువురు విదేశీయుల నుండి - బాహోఫెన్‌, మోర్గన్‌ల నుంచి తీసుకోవలసి రావడం వారికి బాధ అనిపిస్తుందో వమో! జర్మన్‌ వాడంటే పోనీ అనుకోవచ్చుగానీ అమెరికన్‌ సంగతేమిటి? అమెరికా దేశీయులముందు బ్రిటిష్‌ వాళ్ళలో దేశభక్తి ఆవేశాలు పొంగిపొరలుతాయి. నేను అమెరికలో వున్నప్పుడు చాలా తమాషా అయిన సంఘటనలను చూశాను. దీనికితోడు ఇంగ్లండ్‌లోని (ప్రాచీన చరిత్ర పండితులందరికీ మాక్లెన్నాన్‌ నాయకుడూ, ఆది పురుషుడూనూ. శిశుహత్యలతో మొదలుపెట్టి మధ్యలో బహుభర్శృత్వం, రాక్షస వివాహాన్ని (ప్రస్తావిస్తూ, తల్లిహక్కు కుటుంబంవరకు ఆయన తయారుచేసిన వూహాజనీత చారిత్రక సిద్దాంతాన్ని ఎంతో భక్తి, విశ్వాసాలతో పునరుచ్చరిస్తుంటారు. బహిర్వివాహ, అంతర్వివాహ పద్ధతులను అనుసరించే పరస్పర వ్యతిరేకములైన "తెగలు" వున్నాయంటూ ఆయన చేసిన సిద్ధాంతాన్ని ఎవరన్నా కాదంటే మీదపడిపోతారు. దైవదూషణగా భావిస్తారు. ఆ తప్పుడు సిద్ధాంతాలను ఎగరగొట్టేసిన మోర్గన్‌ వారి దృష్టిలో దైవద్రోహం చేసినట్లే. పైగా ఆయన (మోగ్గన్‌) తన అభిప్రాయాన్ని బహుసున్నితంగా పెట్టాడు. వాటిని విన్నవాళ్ళెవరూ కాదనలేదు. అంతవరకు బహిర్వివాహ

19

పద్ధతికీ, అంతర్వివాహ పద్ధతికీ మధ్య కొట్టుమిట్టాడుతున్న మాక్లెన్నాన్‌ భక్తులు ఆ వాదాన్ని వినగానే ఆశ్చర్యంతో జుట్టుపీక్కోవలసి వచ్చింది. 'ఇంత స్వల్ప విషయం ఇంతకాలం తమకెందుకు తోచలేదా అని వాళ్ళ ఆశ్చర్యం. ఇదేమీ చాలనట్లు మోర్గన్‌ నాగరికతను విమర్శించాడు. ఫోరియర్‌ ధోరణిలో ఈనాటి సామాజిక వ్యవస్థకు పునాదిగావున్న వర్తకపు సరుకుల ఉత్పత్తి పద్ధతిని విమర్శించాడు కారల్‌మార్క్‌ ఉపయోగించే మాటలలో భావి సమాజ పరిణామాన్ని గురించి మాట్లాడాడు. దానిలో ఆయన పాపభాండం నిండింది. తగిన శిక్షా లభించింది. మాక్లెన్నాన్‌కు ఆయన మీద కోపం వచ్చి “చారిత్రక దృక్పథం” ఆయనలో లేదన్నాడు. జెనీవా నివాసి ప్రొఫెసర్‌ జిరో-త్యోలోస్‌ కూడా 1884లో మోర్గన్‌ గురించి అదేమాట అన్నాడు. నిజానికి మాక్షెన్నాన్‌ చూపిన బిహిర్వివాహ వూబిలో పడి పదేళ్ల క్రితం అంటే 1874లో యీ జిరో -త్యోలోన్‌ గిలగిలలాడి పోతుంటే (0/౪1%6 4612 110) మోర్గన్‌ ఆయనను బయటకు లాగాడు, ఆదిమ సమాజ చరిత్రలో మోర్గన్‌ తీసుకొచ్చిన ఇతర మార్పుల్ని గురించి ఇక్కడ (వ్రాయడం నాకు అనవసరం. అవసరమైనంతవరకు వుస్తకంలోనే ఎక్కడికక్కడ ఉదహరించాను. ఆయన వ్రాసిన ఈ ప్రధాన గ్రంధం వెలువడి అప్పుడే పద్నాలుగేళ్ళయింది. ఈ మధ్యకాలంలో ప్రాచీన కాలపు మానవ సమాజ వ్యవస్థను గురించి మనకెన్నో కొత్త సంగతులు తెలిశాయి. మానవ జాతి విజ్ఞాన శాస్త్రజ్ఞులు యాత్రీకులు, ప్రాచీన చరిత్ర పండితులేగాక వేర్వేరు కాలాలలోని న్యాయశాస్త్రాల్ని ఒకదానతో ఒకటి పోల్చి అధ్యయనం చేస్తున్నవారు కూడా రంగంలోకి దిగారు. అనేక కొత్త సంగతులనూ, ఆలోచనలనూ మనముందు పెట్టారు. దీని ఫలితంగా కొన్ని విషయాలలో మోర్గన్‌ ఆలోచనలు తప్పు అని తేలింది. కానీ ఆ కొత్త విషయాలేమిటో ఆయన చెప్పిన ప్రధానాంశాలను తోసివేయలేదు. ప్రాచీన కాలపు చరిత్రకు ఆయన అమర్చిన పద్ధతే మొత్తం మీద ఈనాటికీ చెల్లుబడి అవుతుంది. ఈ అభివృద్ధిని తెచ్చిన రచయితను దాచినకొద్దీ అతను అధికాధికంగా జనాదరణ పొందుతాడని కూడా మనం చెప్పవచ్చు* (షైదరిక్‌ ఎంగెల్స్‌ లండన్‌, 16 జూన్‌ 1891.

• 1888 సెప్టెంబర్‌లో నేను న్యూయార్క్‌ నుండి తిరిగి వచ్చేటప్పుడు రోఛస్టర్‌ నుండి కాంగ్రెస్‌కు ఎన్నికైన ఒక మాజీ సభ్యుడిని కలుసుకొన్నాను. రోఛస్టర్‌లో మోర్గన్‌ ఒక సాధారణ పౌరుడు మాత్రమే. తన చదువేదో తనేదోగా నివసించాదన్నాడు. మోర్గన్‌ సోదరుడు ఒక సైనికోద్యోగి, కర్నల్‌ వాషింగ్టన్‌లోని యుద్ధ శాఖలలో పనిచేస్తుండేవాడు. తన సోదరుని నవిాయంతో ఆయన తాను చేస్తున్న వరిశోధనల గురించి ప్రభుత్వాధికారులలో ఆసక్తి కలిగేటట్లు చేశాడు. తన రచనలు చాలా వాటిని ప్రభుత్వం ఖర్చు మీద అచ్చువేయించాడు. కాంగ్రెస్‌లో వున్నప్పుడు ఈ విషయంలో తాను కూదా సవాయపడ్డానని ఆ మాజీ కాంగ్రైస్‌ సభ్యుడు అన్నాడు, (ఎంగెల్స్‌ వివరణ), 20

ళ్త కుబుంలబము అగి లా స్వంత ఆలు అణా రాజ్యముల ఆవిర్న్హావం లూయీహెచ్‌. మోర్గన్‌ పరిశోధనల దృష్ట్వా న ల్‌ న టు యో గ

బి జి జి

చరిత్ర పూర్వ సంస్కృతిలో దశలు

విశేష మేధానంవన్నుడైన మోర్గన్‌ మానవజాతి ఆదిమ చరి(తను మొట్టమొదటిసారిగా ఒక క్రమపద్ధతిలోకి తేవడానికి ప్రయత్నించాడు. ఏవన్నా అతి ప్రధానమైన కొత్త సంగతులు తెలియవచ్చి ఆయన అవలంబించిన విభజన పద్ధతిలో మార్పులు తీసుకురావలసిన అగత్యం కలిగితే తప్ప, నిస్సందేహంగా అదే అమలులో వుంటుందని ఆశించవచ్చు.

ఆదిమ చరిత్రను ఆయన మూడు ప్రధాన యుగాలుగా విభజించాడు. ఆటవిక యుగం, అనాగరిక యుగం, నాగరిక యుగం. వానిలో ఆయన మొదటి రెండు యుగాల్ని గురించీ, అనాగరిక యుగంలోంచి నాగరిక యుగంలోకి మార్పు వచ్చిన సంధి దశను గురించి మాత్రమే ఎత్తుకొన్నాడు. అందులో ఆటవిక, అనాగరిక యుగాలను రెంటినీ ఒక్కొక్క దానిని మూడేసి దశలుగా విభజించాడు. అవి దిగువ దశ, నడిమిదశ, పై దశ. జీవనాధార వస్తువుల ఉత్పత్తిలో జరిగిన అభివృద్ధినిబట్టి ఆయన ఈ విభజన చేశాడు. ఆయన ఇలా చెపుతాడు.

“భూమి మీద మానవుల ఆధిక్యత, ఈ విషయంలో (ఆహారోత్పత్తి) వారికుండే నైపుణ్యం మీదనే ఆధారపడి వుంది. ఆహారోత్పత్తిని పూర్తిగా తన స్వాధీనంలో పెట్టుకోగలిగిన ప్రాణి ఒక్క మానవుడే.... జీవనాధారాల విస్తరణ, మానవ జాతి అభివృద్ధిలో వచ్చిన ప్రధాన యుగాలు కొంచెం యించుమించుగా కలిసి వున్నాయనవచ్చు.””*

కుటుంబ పరిణామం కూడా వీటి పక్కపక్కనే నడుస్తుంది. అయితే అక్కడ ఆ విధంగా యుగాల్ని విభజించేటందుకు అనువైన చిహ్నాలను స్పష్టంగా కనబదవు

1. ఆటవిక యుగం

(1) దిగువ దశ : దీనిని మానవ జాతి శైశవ దశ అని చెప్పవచ్చు. ఈ దశలో

• మోర్గన్‌ : ఎన్నియంట్‌ సొసైటీ, పేజి-19

లై

మనుష్యులు ఇంకా తాను పుట్టిన సమశీతోష్ణ భూములలో లేదా ఆ పరిసర మండలాలలో వున్న అరణ్యాలలోనే నివసిస్తున్నాడు. అధమం కొంతవరకయినా "అతడు చెట్లమీదనే నివసిస్తూ వుండి వుండాలి లేకుంటే ఆనాటి క్రూర జంతువులకు ఎరగాకుండా (బ్రతికి వుండగలగడం అసంభవం. ఆ దశలో అతడు పళ్ళు, కాయలు, దుపంలు తిని బ్రతికాడు. శబ్బోచ్భారణలో విస్పష్టత ఈ దశలోనే వచ్చింది. ఈ దశలో ఇదే మానవుని ప్రధాన విజయం. మన చరిత్ర పరిశోధనకు అందినంతవరకు ఈ దశలో నివసిస్తున్న మానవులు ఎక్కడా కనపడలేదు. వారీ దశలో కొన్ని వేల సంవత్సరాలు బ్రతికి వుండవచ్చు. అయినా ఇటువంటి దశ ఒకటి వుండేదని నిరూపించదానికి మన వద్ద (ప్రత్యక్ష ప్రమాణం ఏదీ లేదు. కాని మానవుడు జంతు సముదాయంలోంచి పరిణామం పొందాడనేదానిని మనం అంగీకరించేటట్లయితే, ఈ మాదిరి సంధి దశను కూడా మనం అంగీకరించవలసి వుంటుంది.

2, నడిమిదశ : నిప్పు ఉపయోగాన్ని తెలుసుకొని, తిండికి చేపలను (పీతలు, నత్తలు మొదలైన జలచరాలను కూడా మనం కలపవచ్చు) వుపయోగించడంతో ఈ దశ ఆరంభమవుతుంది. ఈ రెండింటికీ చాలా దగ్గర సంబంధం వుంది. నిష్పును ఉపయోగించినప్పుడు మాత్రమే చేపలు ఆహారంగా పూర్తిగా అందుబాటులోకి వస్తాయి. కొత్తగా లభించిన ఈ పోషక వస్తువుల సహాయంతో మానవులు శీతోష్ణ పరిస్థితుల మీదా, ప్రదేశాల ప్రత్యేకత మీదా ఆధారపడనక్కరలేకుండా స్వతంత్రులు కాగలిగారు. ఆటవిక యుగంలోనే వారు నదుల వెంబడిపడి, సముద్రతీరం వెంటపడి భూమి మీద చాలా దూరం వ్యాపించారు. మనం 'పాలియోలిథిక్‌ అని పిలిచే పాతరాతి యుగంనాటి మోటైన, పదను చేయని రాతి పనిముట్లు నేడు ప్రపంచంలో అన్ని ఖండాలలోనూ అక్కడక్కడా కనిపిస్తున్నాయి. ఇవన్నీ పూర్తిగానో, ప్రధానంగానో ఈ దశకు సంబంధించినవే. ఆనాటి మానవులు వలస పోయారనడానికి ప్రత్యక్షోదాహరణలివే. నూతన పరిసరాలలో నివాసమూ, అదే విధంగా అన్వేషణలపట్ల నిరంతర చింతన, ఒరిపిడి ద్వారా నిప్పును పుట్టించడం నేర్వడంతో కొత్తరకం ఆహార పదార్దాలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. ఉదాహరణకు పిండి పదార్ధం అధికంగా వుండే దుంపలు మొదలైనవానిని వేడి బూడిద కుమ్ములోనో, నేలపొయ్యిలలోనో వుడకపెట్టడం నేర్చుకున్నారు. వారు మొదటిగా కనిపెట్టిన ఆయుధాలు గద, ఈటె. వీటి సహాయంతో జంతువులను వేటాడేవారు. అప్పుడప్పుడు అవి తిండికి దొరికేవి. అంతేగాని పుస్తకాలలో చదివే మాదిరిగా కేవలం వేట మీదనే జీవించిన జాతులు నిజానికెన్నడూ లేవు. వేటతో తిండి సంపాదన ఎప్పుడూ అనిశ్చితమే. ఆహార పదార్థాలు లభించడం ఎప్పుడూ అనిశ్చితంగా వుంటున్న ఫలితంగా ఈ దశలో మనుష్యభక్షణం అలవాటై చాలా కాలం కొనసాగింది. ఆస్ట్రేలియాలోని ఆదిదువాసులు, పోలినీషియనులూ ॥ల నేడు కూడా ఈ దశలోనే వున్నారు.

• పసిఫిక్‌ మహాసముద్రంలో అనేక ద్వీప సముదాయాలున్నాయి. వానిని పోలినీషియా అంటారు. వానిలోని ప్రజలు పోలినీషియనులు. న!

(39) పై దశ : విల్లూ, అంబూ కనిపెట్టడంతో ఈ దశ ఆరంభమవుతుంది. దీనని వలన వేట ద్వారా ఆహారం సంపాదించగలగడం౦ నిత్యసాధ్యం అయింది. వేట నిత్యకృత్యాలలో ఒకటయింది. విల్లు, నారి, అంబు అనేది చాలా క్షిషమయిన పనిముట్టు. దీనిని తయారుచేసుకోగల వారికి విశేషమయిన అనుభవం, నిశితమైన వూహాజ్ఞానం వుందనే అనుకోవాలి. కుండలు చేయడం ఇంకా తెలియకపోయినా (కుండలు చేయడం నేర్చుకోవడంతో మానవుడు అటవిక దశ నుండి అనాగరిక దశలోకి మారడం ప్రారంభమవుతుందని మోర్గన్‌ అభిప్రాయం) విల్లంబులు కనిపెట్టిన నాటి నుంచే అతడు (గ్రామాలలో స్థిరపడటం ఆరంభమయింది. జీవనాధార వస్తువుల ఉత్పత్తి మీద మరింత ఆధిపత్యం లభించింది. ఈ దశలో వారు కొయ్యతో పాత్రలు, వంట పాత్రలు తయారుచేసినట్లు, చెట్ల బెరడు నుండి నారతీసి చేతితో వల్మలాలు తయారుచేసుకొన్నట్లు (వారికింకా మగ్గం తెలియదు) వదపలతోనూ, చువ్వలతోనూ బుట్టలు అల్లినట్లు, రాతి పనిముట్లకు పదును తెచ్చినట్లు (కొత్తరాతి యుగం) మనకు కనబడుతుంది. చాలా చోట్ల నిప్పును కనిపెట్టడం, రాతి గొడ్డలిని తయారుచేయడంతోపాటుగా బు(ర్రదోనెలు కూడా సర్వసాధారణం అయినాయి. కొన్నికొన్ని చోట్ల దూలాలు, వాసాలు వుపయోగించి ఇళ్ళు కట్టడం నేర్చుకొన్నారు. ఉదాహరణకి అమెరికా వాయువ్య భాగంలోని ఇండియన్‌కు *ఇవన్నీ తెలుసు. వారు కుండలు చేయడం ఎరుగరుకాని విల్లంబులు ఎరుగుదురు. అనాగరిక మానవుడికి ఇనుపకత్తి, నాగరిక మానవుడికి మందుగుండూ ప్రధానాయుధం అయినట్లే అటవికుని ప్రధానాయుధం విల్లంబులు.

2. అనాగరిక యుగం

3. దిగువ దశ ; కుండలు వాడకంలోకి రావడంతో ఈ దశ ఆరంభమవుతుంది. బుట్టలూ, కొయ్య పాత్రలూ పొయ్యిమీద పెడితే కాలిపోకుండా వుందేందుకు వాటికి మట్టిపూత పెట్టి అలవాటు వచ్చివుంటుంది. ఆ అలవాటు నుండి క్రమంగా మట్టిపాత్రలు పుట్టివుంటాయి. ఇలాగే జరిగి వుంటుందనడానికి అనేక చోట్ల రుజువులు కన్పించాయి. అట్లా జరగడానికి అవకాశం వుంది కూడా. లోపల పాత్ర ఏదీ లేకుండా మట్టి అచ్చులోనే పనిగఢుస్తుందని ఆ తర్వాత కనిపెట్టి వుంటారు.

ఇంతవరకు మనం చూసిన అభివృద్ధి క్రమసూత్రం సర్వసాధారణమైనదీ, (ప్రజలందరికీ వర్తించేదీనూ, ఆయా ప్రదేశాల ప్రత్యేకతతో నిమిత్తం లేకుండా అన్ని చోట్ల ప్రజలు ఆయా దశలలో పైన చెప్పిన విధంగానే జీవించి వుంటారు. అయితే అనాగరిక యుగం ఆరంభమవదడంతో మానవుల అభివృద్ధిలో మలుపులు కనబడ్డాయి. ఇక్కడ నుండి

• త్రూర్చు ఇండియా దీవుల్లోనూ, పశ్చిమ ఇండియా దీవుల్లోనూ, అమెరికాలోనూ వున్న ఆదిమనాసుల్ని ఇండియనులంటారు. లై

ప్రపంచంలోని వేర్వేరు ఖండాల ప్రకృతి సంపదలలో వున్న వైవిధ్యం ఆయా ఖండాల ప్రజల అభివృద్ధి పధాన్ని నిర్ణయించసాగింది. పశువులను మచ్చికచేసి పెంచడమూ, మొక్కా మొటికా పెంచడమూ అనేవి అనాగరిక యుగంలోని (ప్రత్యేక లక్షణాలు. ప్రాచీన ప్రంపచం అనిపిలిచే ప్రాచ్య ఖండంలో మనుష్యులు మచ్చిక చేసుకోగల జంతువులన్నీ వున్నాయి. ఒక్కటి మినహా వ్యవసాయానికి పనికివచ్చే ఆహార ధాన్యాలన్నీ వున్నాయి. పశ్చిమ ఖండంలో అమెరికాలో - మచ్చికయ్యే =ంతువు ఒక్క '“లామా' మాత్రమే వుంది. అదైనా దక్షిణాన ఏవో కొన్ని ప్రదేశాలలో మాత్రమే వుంది. వ్యవసాయానికి అనుకూలమైన ధాన్యాలలో ఉత్తమం అయిన మొక్కజొన్న ఒక్కటే ఆ భూభాగంలో వుంది. ప్రకృతి సంపదలలో వున్న ఈ వైవిధ్యం కారణంగా భూగోళ భాగాలు రెండింటిలోనూ వుండే ప్రజలు ఎవరిదారి వారు తొక్కారు. ప్రతి ఖండంలోనూ ఆయా అభివృద్ధి దశలను గుర్తించడానికై వేరువేరు సరిహద్దు గుర్తులు కన్పిస్తాయి.

2. నడిమిదశ : పూర్వార్ధగోళంలో పశువుల్ని మచ్చిక చేయడంతో ఈ దశ ఆరంభమవుతుంది. ఆహారం కోసం నీటిపారుదల ద్వారా మొకృన్ని పెంచి వ్యవసాయం చేయడం, పచ్చి ఇటుకల్నీ (ఎండలో ఎండబెట్టినవి) రాళ్ళను వుపయోగించి ఇళ్ళు కుట్టకోవడంతో పశ్చిమార్ధగోళయలో ఈ దశ ఆరంభం అవుతుంది.

మన సమాలోచనను పశ్చిమార్ధగోళం నుండి మొదలు పెట్టుకొందాం. ఎందుకంటే ఐరోపా వాసుల అక్రమణ కాలందాకా అక్కడి ప్రజలు ఈ అభివృద్ధి దశను దాటి ఎన్నడూ ముందుకు సాగలేదు.

“ అనాగరిక యుగం దిగువ దశలో వున్న ఇండియన్లు (మిస్సిసిపి నదికి తూర్పున వున్న గుంపులతో సహా) కంటపడిన నాటికే కొంతవరకు మొక్కజొన్న బహుశ గుమ్మడి, పుచ్చ మొదలయిన వాటిని పైరు చేస్తున్నారు. వారి ఆహారంలో అధిక భాగం ఇవే. వాళ్ళు నివసించే ఇళ్ళు బల్లకూర్చు చేసినవి. గ్రామాల చుట్టూ వాడిగసికలు పాతి కోరళ్ళు తీర్చారు. కాని వాయువ్య ప్రాంతంలోని తెగలు ముఖ్యంగా కొలంబియా నదీ ప్రాంతాల వారింకా ఆటవిక యుగపు పైదశలోనే వున్నారు. కుండలు చేయడంగానీ మొక్కలు పెంచడంగానీ వారికి తెలియదు. రెండో వైపున అమెరికా ఆక్రమణ నాటి5 న్యూమెక్సికోలోని “ప్యూబ్లో ఇండియన్లు,* మెక్సికన్లు, మధ్య అమెరికా వాసులు, పెరూ నివాసులు, అనాగరిక యుగపు నడిమి దశలోనే వున్నారు. ఎండలో ఆరబెట్టిన ఇటుకలతోనో, రాళ్ళతోనో కట్టిన కోటల వంటి ఇళ్ళల్లో వారు కాపురం వున్నారు. నీరు పారించి మడులు కట్టి ఆయా ప్రాంతాలను బట్టి, వాతావరణాన్ని బట్టి మొక్కజొన్నో ఇతర మొక్కలో పైరు చేస్తున్నారు. వారి ఆహారంలో అధిక భాగం ఇవే. వీరు కొన్ని జంతువుల్ని కూడా మచ్చిక చేశారు. మెక్సికన్లు టర్కీ కోళ్ళనూ, ఇతర పక్షుల్నీ పెంచుతున్నారు. పెరూవాసులు 'లామాను పెంచుతున్నారు. వారికి కొన్ని లోహాలు తెలుసు. అయితే ఇనుము నెరగరు. తత్ఫలితంగా వారంతా రాతి

లగ్‌

ఆయుధాలనూ, రాతి పనిముట్లను విడవలేకపోయారు. ఇంకా స్పానిష్‌ ఆక్రమణతో స్వతంత్రులుగా అభివృద్ధిపొందే అవకాశాలన్నీ నశించిపోయాయి.

ఇక పూర్వార్ధ గోళంలో పాలకూ, మాంసానికి పనికివచ్చే జంతువుల్ని మచ్చిక చేయడం ప్రారంభించిన నాటి నుంచీ అనాగరిక యుగపు నడ్యిమిదశ ఆరంభమవుతుంది. ఈ దశ చివరివరకు ఇక్కడి వారికి మొక్కల పెంపకం తెలియనట్లుగా కనబడుతుంది ఇతర అనాగరిక ప్రజలకన్నా ఆర్యులూ, సెమైైట్లు విభిన్నంగా వుండటానికి కారణం జంతువులను మచ్చి చేసి, పెద్ద పెద్ద మందలను పెంచడమేననిపిస్తుంది. ఐరోపావాసులు, ఆసియన్‌ ఆర్యులు నేటికీ పశువులకు ఒకేరకమైన పేర్లను వాడుచేస్తున్నారు. కాని సాగుచేస్తున్న మొక్కల పేర్లు మాత్రం వేరు.

పశువుల మందల్ని పెంచడంవలన వారు అవకాశాలున్నచోట పచ్చి మైదానాలలో జీవించవలసి వచ్చింది. యూప్రేటు, టైగ్రిస్‌ నదీ తీరాలలోని పచ్చిక వీళ్ళలో సెమైట్లు, హిందూదేశపు నదీ తీరాలలోనూ, ఆక్ర్సైస్‌, బయళ్ళలో జెక్టార్టైెస నదులో తీరాలలోనూ, దాన్‌, ద్వీపర్‌” నదీ తీరాలలోనూ వున్న పచ్చిక బయళ్ళలో ఆర్యను తెగలు ఇట్లాగే జీవించేవి. బహుశ ఆ వీళ్ళ ప్రాంతంలోనే వారు పశువుల్ని మచ్చిక చేయడం నేర్చుకున్నారేమో. తత్ఫలితంగా తర్వాత తరాల వారికి ఈ బీళ్ళలో నివసిస్తున్న గుంపులు ఆ వచ్చి (ప్రాంతాలలోనే పుట్టినారనిపించి వుంటుంది. కాని నిజానికి ఈ బీడు భూములలో మానవజాతి జన్మించే అవకాశం లేదు. వారి పూర్వీకులైన ఆటవిక మానవులకు గానీ, ఆఖరికి అనాగరిక యుగపు దిగువ దశలో వున్నవారికి గానీ ఈ మైదానాలు ఏ మాత్రమూ నివాసయోగ్యాలు కావు. పైగా నదీ తీరాలలోని పచ్చిక మైదానాల జీవితానికోమాటు అలవాటు పడ్డాక వారు తమ పూర్వులు పుట్టి పెరిగిన ఆ అరణ్యాలలోకి పోవడానికి బుద్ధిపూర్వకంగా అంగీకరించరు. అనాగరిక యుగపు నడిమిదశలో వున్న మానవుని స్వభావం కూడా అంతే. తప్పనిసరి పరిస్థితులు వచ్చి వారు ఒకప్పుడు పశ్చిమదిశకూ, ఉత్తరంవైపూ కదిలారు. అప్పుడైనా పశ్చిమాసియాలోనూ, ఐరోపాలోనూ వున్న అరణ్య భూములలో పోడుకట్టి సాగుచేసి పశువుల మేత సమకూర్చుకున్నారు. అననుకూలమైన ఆ ప్రాంతాలలో శీతాకాలపు చలిలో మందల్ని రక్షించుకొనేందుకు ఏర్పాట్లు చేసుకొన్నారు. అప్పుడుగాని వారు అటువైపు కదలనేలేదు. వాళ్ళు పశువుల మేతకోసమే మొదట ధాన్యం పండించారు. తర్వాతనే అది మనుషుల ఆహారంలో ప్రధాన భాగమైంది.

పాలూ, మాంసమూ బిడ్డల పెరుగుదలకు బాగా తోద్చడతాయి. అవి రెండూ సమృద్ధిగా వున్న ఆర్యన్‌, సెమిటిక్‌ ప్రజలు బాగా అభివృద్ధి చెందారంటే బహుశా అదే కారణం అయివుండొచ్చు. అనాగరిక యుగపు దిగువ దశలో వున్న ఇండియన్లు చేపలు, మాంసం అధికంగా తింటారు. అదే దశలో వున్న న్యూ మెక్సికోలోని 'ప్యూబ్లో” ఇండియన్లు యించుమించు పూర్తిగా శాకాహారులు. వీరిలో ఇండియన్ల మెదడుకన్నా 'ప్యూబ్లో ఇండియన్ల మెదడు చిన్నది. ఇంతకన్నా వేరే ప్రమాణం అవసరంలేదు. ఏది ఎలా వున్నా మనుష్య

26

భక్షణం ఇప్పటినుండే క్రమంగా తగ్గిపోయింది. కేవలం ఒక మతాచారంగానో, లేదా దాదాపుగా అలాంటిదే అయిన చిల్లంగి విద్యలోనో అది మిగిలిపోయింది.

9. పై దశ : ముడి ఇనుమును కరిగించి పోత పోయడం నేర్చుకొన్న నాటి నుండి ఈ దశ ఆరంభం అవుతుంది. అక్షరాలను కనుగొని వాటిని సాహిత్య రచనకుపయోగించడంతో నాగరిక యుగం ఆరంభమవుతుంది. ఇంతవరకూ జరిగిపోయిన దశలన్నింటి వుత్చత్తి కన్నా ఈ దశలో (ఒక్క పూర్వార్ధ గోళంలో మాత్రమే సమాజం ఈ దశను దాటి ముందుకు పోయిందని పైన మనం తెలుసుకొన్నాం) ఉత్పత్తి చాలా హెచ్చు. వీరియుగం నాటి గ్రీకులు, రోము నిర్మాణానికి కాస్తముందున్న ఇటాలియన్‌ తెగలు, టాసిటస్‌ కాలం నాటి జర్మనులు, వైకింగ్‌ యుగం నాటి నార్మన్లు వీరంతా ఈ దశకు చెందినవారే.

అన్నిటికన్నా ముఖ్యంగా పశువులతో దున్నే ఇనుపకర్రు వేసిన నాగలి మనకీ దశలోనే మొట్టమొదటిసారి కనపడుతుంది. ఆనాడున్న పరిస్థితులో పెద్ద ఎత్తున భూమిని సాగులోకి తీసుకురావడం దీనివల్ల సాధ్యమైంది. అంతక్రితంకన్నా ఆహార పదార్థాలు అవరిమితంగా దొరకడానికి వీలు చిక్కింది. దీనితోపాటే అడవులను కొట్టివేసి సాగుభూమిగానూ, పచ్చి బయళ్ళుగానూ మార్చడం కూడా మనకు కన్పిస్తుంది. అయితే ఇనుప గొడ్డలి, పార లేకుండా ఈ పనిని విస్తారం మీద చేయడం అసాధ్యం. దీనితోపాటే జనాభా విపరీతంగా పెరిగిపోయి చిన్న చిన్న ప్రదేశాలలో జన సమ్మర్థం ఎక్కువైంది. భూమిని దున్ని సాగులోకి తీసుకురాకపూర్వం చాలా అసాధారణ పరిస్థితుల్లో మాత్రమే నాల్గయిదు లక్షల జనాభా ఒక కేంద్ర పరిపాలనా సంస్థ క్రింద ఏకమై వుండేది. బహుశ అటువంటిదెన్నడూ జరిగి వుండకపోవచ్చు కూడా.

హోమర్‌ గీతాలలో ముఖ్యంగా ఇలియడ్‌లో అనాగరిక యుగపు పై దశ మహోన్నత స్థితిలో వున్నట్లు మనకు గోచరిస్తుంది. ఆనాటికి ఇనుప పనిముట్లు బాగా అభివృద్ధి చెందాయి కొలిమితిత్తులు, చేతిమరలు, కుమ్మరిసారె కనిపెట్టారు. నూనె తీయడం, సారాయి కాచడం తెలుసుకున్నారు. లోమ పరిశ్రహ ఒక కళగా వృద్ధి పొందుతున్నది. బళ్ళు, యుద్ధ రధాలు వచ్చాయి. పలకలతోను, దూలాలతోను ఓడల నిర్మాణం సాగుతున్నది. గృహ నిర్మాణ విద్య ఒక కళగా అనలు తాదగ సాగింది. బురుజులు, గోపురాలతో కోటలు కడుతున్నారు. హోమర్‌ కావ్యాలు, మహాపురాణాలు వునికిలోకి వచ్చాయి. అనాగరిక యుగం నుండి నాగరికయుగంలోకి మారుతున్న (గ్రీకులు తెచ్చుకున్న మహత్తర వారసత్వ సంపదలివి. సీజరూ చివరికి టాసిటస్‌ వర్ణించిన జర్మన్లతో హోమరు వర్ణించిన గ్రీకుల్ని పోల్చచు-ప్తే అనాగరిక యుగపు పై దశలో ఉత్పత్తి ఎంత ఎక్కువగా వృద్ధిపొందిందో మనకు అర్ధమవుతుంది. ఆనాటికి జర్మనులు అనాగరిక యుగపు పై దశలో అడుగుపెడుతున్నారు. హోమరు నాటి గ్రీకులు ఆ దశను గడచిముందుకు అడుగువేస్తున్నారు.

లై

మానవజాతి ఆటవిక దశ నుండి అనాగరిక యుగంగుండా నాగరికదశ తొలి ఘట్టాలకు ఎలా చేరుతుందో మోర్గన్‌ను అనుసరించి నేనిక్కడ సంగ్రహంగా వర్ణించాను. అందులో కాదనడానికి వీలులేని ఎన్నో కొత్త అంశాలు మనకు కన్పిస్తాయి. కాదనలేకపోవదానికి కారణమేమిటంటే ఇవన్నీ ఉత్పత్తిలో వచ్చిన అభివృద్ధిని అనుసరించి సరాసరి తీసుకున్నవి కనుక, కాని ఈ పుస్తకం ఆఖరయ్యాసరికి నేను వివరించబోతున్న దానితో పోల్చిచూస్తే మాత్రం ఇది పేలవంగానూ, దుర్చలంగానూ కనబడకమానదు. ఏమంటే ఆఖరుకిగాని అనాగరిక - నాగరికయుగాల సంధికాలం గురించీ, ఈ రెంటి మధ్య కొట్టవచ్చినట్లు కన్పించే వ్యత్యాసం గురించి సమగ్ర అవగాహన ఏర్పడటం సాధ్యంకాదు. ఇప్పటివరకు మోర్గన్‌ చేసిన విభజనని ఈ విధంగా క్లుప్తీకరించవచ్చును. ఆటవిక యుగం - వినియోగానికి సిద్ధంగా వున్న ప్రకృతి ఉత్పాదితాలను అనుభవించడం ఈ దశలో ప్రధాన లక్షణం. మానవుడు తయారుచేసుకున్న వస్తువులు ఈ అనుభవానికి సాయపడేవిగా వుంటాయి. అనాగరిక యుగం- ఈ దశలో పశువులను మచ్చిక చేయడానికీ, భూములను సాగు చేయడానికీ అవసరమైన జ్ఞానం అలవడింది. ప్రకృతి దత్తాలైన వస్తువుల ఉత్పత్తిని మానవశక్తి ద్వారా అధికం చేసే మార్దాలు నేర్చుకున్నాడు. నాగరిక యుగం - ప్రకృతి ప్రసాదించిన వస్తువుల మీద, పరిశ్రమలపైనా, కళలపైనా ఇంకా అధికంగా పనిచేస్తే పరిజ్ఞానాన్ని సంపాదించుకొన్నాడు.

28

! కుటుంబం ఈనాటికీ న్యూయార్క్‌ రాష్ట్రంలో నివసిస్తున్న ఇరాక్యూ ఇండియన్ల మధ్య తన జీవితంలో అత్యధిక భాగాన్ని మోర్గన్‌ గడిపాడు. వారి తెగలలో ఒకటైన 'సెనెకాలలోకి ఆయన దత్తుపోయాడు. వారి వాస్తవ కుటుంబ సంబంధాలకు విరుద్ధమైన రక్త సంబంధాల వ్యవస్థ వారిలో అమలులో వున్నట్లు తన పరిశీలనలో ఆయన (గ్రహించాడు. వీరిలో ఒక రకమైన దంపతీ వివాహం (ఏకభార్య, ఏకభర్త) అమలులో వుంది. ఏ ఒక్కరైనా ఈ బంధాన్ని సులభంగా తెంచివేసుకోవచ్చు. దీనికి మోర్గన్‌ 'జంట కుటుంబం” అని పేరుపెట్టాడు. ఈ తరహా దంపతులకు కలిగిన సంతానం ఏ జంట తాలూకు పిల్లల్లో అందరికీ తెలుస్తుంది అలాగే గుర్తిస్తారు కూడా. తండ్రి, తల్లి, కొడుకు, కూతురు, సోదరి, సోదరుడు అన్న పదాలు ఎవరికి వర్తిస్తాయన్న విషయంలో ఏ మాత్రం సందేహం తలెత్తదు. కాని నిజానికి వీటిని విభిన్నంగా వాడుతున్నారు. ఇరాక్యూ మగవాడు తన బిడ్డల్నేకాక, తన సోదరుల పిల్లల్ని కూడా కొడుకులు, కూతుళ్ళు అని పిలుస్తాడు. వారు కూడా అతనిని తండ్రి అనే అంటారు. మరోవైపున అతడు తన తోబుట్టువుల బిడ్డల్ని మేనల్లుల్ము, మేన కోడళ్ళు అంటాడు. వారతనిని మామ అంటారు. ఇంకోవైపున ఇరాక్యూ స్రీ తన అప్పచెల్లెళ్ళ బిడ్డల్ని తన పిల్లతో పాటు తన కొడుకులు, తన కూతుళ్ళు అనే పిలుస్తుంది. వారు కూడా ఆమెను తల్లి అని పిలుస్తారు. అలాగే ఆమె తన అన్నదమ్ముల బిడ్డల్ని మేనల్లుళ్లు, మేనకోద “ళ్ళు అంటుంది. వారామెను అత్త అంటారు. ఇదేవిధంగా అన్నదమ్ముల బిడ్డలు ఒకరినొకరు అన్నా (లేదా తమ్ముడు), అక్కా (లేదా చెల్లెలు) అని పిలుచుకుంటారు. ఇదేవిధంగా అప్పచెల్లెళ్ళ బిడ్డలు కూథ్యా పిలుపుచుకుంటారు. కాగా ఒక స్రీ బిడ్డలూ, ఆమె సోదరుడి బిడ్డలూ ఒకరినొకరు బావా, వదినా అని పిలుచుకుంటారు. ఇవన్నీ ఒట్టి పిలుపులు మాత్రమే అనుకోకూడదు. ఇవి స్వ-పరభావాన్ని, రక్తసంబంధాలలో వున్న సమానత్వ - అసమానత్వాన్ని చూపిస్తాయి. రక్త సంబంధాలపై ఏర్పడిన బంధుత్వ వ్యవస్థకు ఈ భావాలే పునాదులుగా వున్నాయి. ఒకే మనిషికి వందలకొలది మందితో బాంధవ్య భేదాలను దీని ద్వారా ప్రకటించవచ్చు. ఇంకో విశేషం కూడా వుంది. అమెరికాలోని ఇండియను తెగలలో మాత్రమే కాకుండా (ఇంతవరకు మరొక వ్యవస్థను అనుసరించేవారు అక్కడ కన్పించలేదు) భారతదేశంలోని ఆదిమవాసులలోనూ, దక్షిణ భారతంలోని ద్రవిడ ప్రజలలోనూ, హిందూస్టాన్‌లోని గౌరా తెగల్లోనూ ఈ వ్యవస్థ ఇంచుమించు యధాతధంగా అమలులో వుంది. నేటికీ దక్షిణ 29

భారతదేశంలోని తమీళులలోనూ, న్యూయార్క్‌ రాష్ట్రంలోని సెనెకా ఇరాక్యులలోనూ రెండువందల బంధుత్వముల వరకు ఇట్లాగే సమానంగా కన్పిస్తాయి. అమెరికాలోని ఇండియనులందరిలో మాదిరిగానే భారతదేశంలోని ఈ తెగలలో కూదా రక్త సంబంధాల వ్యవస్థకీ, అమలులో వున్న కుటుంబ రూపానికీ వైవిధ్యం వుంది.

దీనిని ఎలా వివరించవలసివుంది? ఆటవిక, అనాగరిక యుగాలలో వున్న ప్రజల సామాజిక వ్యవస్థలో రక్త సంబంధాలకు నిర్ణయాత్మకమైన ప్రాముఖ్యం వుంది. అందుచేత చాలా ప్రాంతాలలో విస్తరించివున్న ఈ బంధుత్వ వ్యవస్థకు కేవలం శబ్ద ప్రయోగాలతో తోసిపుచ్చడం సాధ్యం కాదు. అమెరికా అంతటిలోనూ సర్వసాధారణంగా వున్న ఈ వ్యవస్థ అక్కడి జాతులలో ఏ విధమైన సంబంధమూ లేని ఆసియా ప్రజలలో కూడా వుంది. ఆఫ్రికా, ఆస్టేలియాలలో కూడా కొద్ది మార్పులతో ఈ వ్యవస్థే సర్వత్రా కనబడుతుంది. కనుక దానిని ఒక చారిత్రక క్రమంలో వివరించాలేగానీ, మాక్లెన్నాన్‌ మాదిరిగా ఏదో చెప్పేయగూడదు. తండ్రి, బిడ్ణ సోదరి, సోదరుడు అనేవి కేవలం పిలవడానికి మాత్రమే ఉపయోగపడేవి కావు స్పష్టమైన, చాలా కచ్చితమైన అన్యోన్య బాధ్యతలు వానిలో ఇమిడివున్నాయి. మనమిప్పుడు చర్చిస్తున్న ఈ ప్రజల సామాజిక నిర్మాణంలో ఈ మొత్తం బాధ్యతలకు చాలా ప్రాముఖ్యం వుంది. చివరకు దీనికి సమాధానం కూదా దొరికింది. శాండ్విచ్‌ ద్వీపాలలో (హవాయి) 19వ శతాబ్దం (ప్రధమార్థం చివరిలో ఒక విధమైన కుటుంబ పద్ధతి అమలులో వుంది. తల్లి తండ్రి, అన్నదమ్ములు - అప్పచెల్లెళ్ళు, కొడుకులు - కూతుళ్ళు, మేనమామలు - మేనత్తలు, మేనల్లుళ్ళు - మేనకోడళ్ళు సరిగ్గా అమెరికను ఇండియనుల, (ప్రాచీన భారతీయుల రక్తసంబంధాలు సూచిస్తున్న వ్యవస్థలోనే వున్నారు. అయితే ఇక్కడ మరొక్క తమాషా వుంది. హవాయిలో వున్న రక్త సంబంధాల వ్యవస్థకీ అక్కడున్న కుటుంబ పద్ధతికీ సంబంధంలేదు. ఇక్కడ అన్నదమ్ముల అదేవిధంగా అప్పచెల్లెళ్ళ బిడ్డలు ఎలాంటి మినహాయింపు లేకుండా ఒకరికొకరు సోదరీ సోదరులు అవుతారు. తమ తల్లికి ఆమె అప్పచెల్లెళ్ళకూ లేదా తమ తండ్రికి అతని అన్నదమ్ములకు మాత్రమే కాక తమ తల్లిదండ్రులిరువురి అన్నదమ్ములకు, అప్పచెల్లెళ్ళకు కూడా వారు ఉమ్మడి బిడ్డలవుతారు. ఇందులో ఎలాంటి వ్యత్యాసాలు వుండవు. అమెరికాలోని రక్తసంబంధాల వ్యవస్థ ఒక ప్రాచీన కుటుంబ పద్ధతిని సూచిస్తున్నది. కానీ ఆ కుటుంబ పద్ధతి మాత్రం అక్కడ అద్భశ్యమైంది. అయితే అటువంటిది హవాయి ద్వీపాలలో కనిపించింది. ఆ ద్వీపవాసుల రక్తసంబంధ సంప్రదాయం చూస్తే అంతకన్నా ప్రాచీనమైన మరో కుటుంబ పద్ధతి వున్నట్లు తోస్తుంది. కానీ ఆ కుటుంబ పద్ధతి ఎక్కడా అమలులో వున్నట్లు చూపించలేము. అయితే అటువంటిది ఒకప్పుడు వుండిలీరాలి. లేకుంటే అక్కడ కనిపించే రక్తసంబంధ వ్యవస్థ వంటిది ఎన్నడూ బయలుదేరి వుండదు. మోర్గన్‌ ఇలా చెపుతాడు:

“కుటుంబం అనేది నిత్యం మారుతూ వుంటుంది. అదెప్పుడూ స్థిరంగా వుండదు. సమాజం దిగువ స్థాయి నుండి ఉచ్చ స్థాయికి పురోగమిస్తున్న కొలదీ కుటుంబం కూదా దిగువస్థితి నుండి ఉన్నత స్థితికి అభివృద్ధి చెందుతుంది... కానీ రక్త సంబంధాల వ్యవస్థ

80

అలాకాడు, అది కదలదు. చాలాకాలానికోమారు కుటుంబంలో వచ్చిన ప్రధానమైన మార్పుల్ని అది నమోదు చేస్తూ వుంటుంది. కుటుంబ వ్యవస్థ సమూలంగా మారినప్పుడు మాత్రమే అది కూడా మారుతుంది.”

“రాజకీయ, న్యాయ, మత, తాత్విక వ్యవస్థల విషయంలో కూడా సాధారణంగా యింతే జరుగుతుంది” అని మార్చ్‌ అన్నాడు. కుటుంబం సజీవంగా వుంటే రక్త సంబంధాల వ్యవస్థ కరుడు కట్టిపోతుంది. రక్త సంబంధాలు సంప్రదాయ రూపంలో నిలిచిపోతే కుటుంబం దానిని మించి విస్తరిస్తుంది. ఇక్కడవ ఒక సంగతి చెప్పుకోవాలి. పారిస్‌ సమీపంలో దొరికిన ఒక జంతువు అస్థిపంజరంలోని పొత్తి కడుపు ఎముకను బట్టి అది కంగారూ జాతి జంతువుదనీ అది ఇపుడు అంతరించిపోయినా ఆ జాతి జంతువు ఒకప్పుడు అక్కడ వుందేదనీ కువీర్‌ అనే శాస్త్రవేత్త నిర్ధారణ చేశాడు. అలాగే మనం కూడా చరిత్రలో మాత్రమే మిగిలిపోయిన రక్త సంబంధ వ్యవస్థను బట్టి దానికి సరిపడే కుటుంబ పద్ధతి ఒకప్పుడక్కడ వుండేదని కచ్చితంగా చెప్పగలుగుతాము.

పైన మనం చర్చించిన రక్త సంబంధ వ్యవస్థలు కుటుంబ పద్ధతుల ప్రకారం '్రతి బిడ్డకూ ఒకరికంటే ఎక్కువమంది తండ్రులూ, తల్లులూ వున్నట్లు కన్పిస్తారు. ఇది నేడున్న పరిస్థితికి విరుద్ధం. అమెరికన్‌ రక్త సంబంధ వ్యవస్థలో హవాయినుల కుటుంబ పద్ధతి సరిపోతుంది. అమెరికన్‌ రక్త సంబంధ వ్యవస్థనుబట్టి సోదరీ సోదరులు ఒకే బిడ్డకు తల్లిదండ్రులు కాజాలరని బోధపడుతుంది. కానీ హవాయినుల రక్త సంబంధ వ్యవస్థ సరిగ్గా అలాంటి కుటుంబ పద్ధతినే సూచిస్తుంది. మనముందు అనేక కుటుంబ పద్ధతులు ఒకదాని తరువాత మరొకటి రూపొందడం కన్పిస్తుంది. ఇవి ఇంతకుముందు ఏకైక మాత్రంగా అమల్లో వున్నట్లు అంగీకరించిన ప్రతి కుటుంబ పద్ధతినీ వ్యతిరేకిస్తూ వచ్చాయి. ప్రస్తుతం మనం సంప్రదాయ సిద్ధంగా వకభార్యా, ఏక భర్తృత్వాన్నే అంగీకరిస్తాం. ఒక పురుషుడు ఎక్కువమంది భార్యల్ని కట్టుకున్నా, ఒక ప్రీ ఎక్కువమంది భర్తల్ని కలిగివున్నా మనం దానిని దాచిపుచ్చుతాం. సమాజం విధించిన ఈ హద్దులను సిగ్గూశరమూ లేకుండా అతిక్రమిస్తున్నా ఛాందసులైన నీతిబోధకులవలె మనం కూడా దాటవేస్తున్నాం. కానీ ఆదిమ సమాజ చరిత్రను అధ్యయనం చేస్తే ఏక కాలంలో పురుషులు బహు భార్యాత్వాన్సీీ స్త్రీలు బహు భర్శృత్వాన్నీ అవలంబించిన రోజులున్నాయని బోధపడుతుంది. అందుచేత బిడ్డలందరినీ ఉమ్మడి బిడ్డలుగానే పరిగణించేవారనీ, ఈ పరిస్థితులు ఎన్నో మార్పులు పొంది చివరకు ఏక భార్య, ఏక భర్శృత్వ (దంపతీ) పద్ధతి ఏర్పడిందని తెలుస్తుంది. ఈ మార్పుల స్వభావం ఎలాంటిదంటే ఉమ్మడి వివాహ బంధంలో వున్న ప్రజల సంఖ్య (ఆదిమ కాలంలో చాలా ఎక్కువగా వుండేది) అంతకంతకూ తగ్గిపోతూ చివరకు ఆ బంధంలో ఒక్క జంటను మాత్రమే మిగిల్చింది. ఇదే ఈనాడు అమలులో వున్న వివాహ పద్ధతి.

ఈ విధంగా మోర్గన్‌ కుటుంబ చరిత్ర పునరావలోకనం చేస్తూ, పూర్వం ఒకానొకప్పుడు ఆదిమదశ వుండేదని చెప్పాడు. ఆ దశలో స్త్రీ పురుష సంబంధాలలో ఏ విధమైన నియమాలు

వ!

లేవు. తెగలోని ప్రతి ప్రీ ఆ తెగలోని ప్రతి పురుషునికీ భార్య. అలాగే ప్రతి పురుషుడూ తన తెగకు చెందిన స్త్రీలందరికీ భర్త. ఇటువంటి పద్ధతి ఒకానాకనాడుండేదన్న విషయంలో మోర్దన్‌ తన సహచరుల అభిప్రాయంతో ఏకీభవించాడు. 18వ శతాబ్ది నుండి ఇలాంటి ఆదిమ స్థితి గురించి చెప్పుకోవడం వుంది. కానీ దానిని గురించి సాధారణ రూపంలో తప్ప పెద్దగా వివరాలు తెలియవు. అటువంటి స్టితి ఒకటున్నదని గాఢంగా నమ్మి చారిత్రక, మత సంప్రదాయాలలో దాని జాడలను కనిపెట్టడానికి పరిశోధనలు చేసిన మొదటి వ్యక్తి బాహోఫెన్‌, ఆయన గొప్పతనం అందులోనే వుంది. కానీ ఆయన జడలు తీసి కనిపెట్టిన వ్యవస్థ గుంపు పెళ్ళి మాత్రమే. ఏ నియమాలు ఎరుగని స్తీ పురుష లైంగిక సంబంధాల వ్యవస్థ అంతకు చాలా పూర్వానిది. దాని నాయన వూహించనే లేదు. ఈ విషయం మనకిప్పుడు తెలుస్తుంది. చాలా పూర్వకాలానిదైన అలాంటి ఆదిమ వ్యవస్థ ఒకవేళ నిజంగా వుండి వుంటే వెనుకబడిన ఆటవిక సమాజంలో ఘనీభూతంగా నిలిచివున్న అవశేషాల ఆధారంతో తప్ప ప్రత్యేక ఆధారాలతో దాని జాదతీయడం ఇంచుమించు అసాధ్యమైన పని, ఈ సమస్యను పరిశోధకుల ఎదుట పెట్టి చర్చకు తేవడమే బావోఫెన్‌ చేసిన గొప్పపని. * మానవుల లైంగిక సంబంధాలలో ఇలాంటి (ప్రాధమిక దశ ఎన్నడూ లేదని నిరాకరించడం ఈ మధ్య ఒక ఫేషన్‌ అయిపోయింది. ఈ “అవమానం” నుండి మానవజాతిని తప్పించాలని వారి ఉద్దేశం. ఇందుకోసం పైన చెప్పిన మాదిరి స్థితి వున్నదని నిరూషించేటందుకు ప్రత్యక్ష ఆధారాలు లేవని అన్నారు. అలా అనడంతోపాటే మిగతా జంతు ప్రపంచం నుండి ఉదాహరణలు తెచ్చి చూపదానికి ప్రత్యేక ప్రయత్నాలు చేశారు. లెతూర్నో ప్రోగు చేసిన అశేషములయిన ఆధారాల్ని పట్టి చూస్తే (వివాహము - కుటుంబముల పరిణామము - 1886) అభివృద్ధి తక్కువగా వున్న జంతువుల్లోనే ఎలాంటి నియమాలు లేని లైంగిక సంబంధాలు కన్పిస్తాయి. కానీ మానవుని ఆదిమ స్థితి గురించి తెలుసుకోవడానికి మాత్రం ఈ ఉదాహరణలు తోద్చడవని నేను చెప్పగలను. వెన్నెముకకల జంతువులు చాలాకాలం వరకు జంటగా దాంపత్యం నిర్వహిస్తాయంటే దానికి శరీరశాస్త్ర

• ఈ ఆదిమ స్థితిని హెటెరిజం అని వర్ణించదాన్ని బట్టి,తాసనుకొన్న లేదా వూహించిన విషయాన్ని బాపోఫెన్‌ సరిగా అర్ధం చేసుకోలేదని విధితమవుతున్నది. ఇది గ్రీకులు వాడుక చేసిన పదం. అవివాహిత లేదా దంపతీ వివాహ బంధంలో నివసిస్తున్న పురుషులకూ, అవివాహిత ప్రీలకూ మధ్య వుండే లైంగిక సంబంధాల్ని తెలియచెప్పడానికి వారు ఈ పదాన్ని వాడారు. అంటే ఈ రక్తమైన లైంగిక సంబంధాలు ఒకానొక వ. రూపానికి వెలుపల వున్నట్లూ, పడుపు వృత్తికి అవకాశాలు వున్నట్లూ ఈ పదం తెలియజెస్తున్నది. ఈ పదాన్ని మరే అర్ధంలోనూ ఎన్నడూ వాడుక చేయలేదు. కనుక మోర్గన్‌తోపాటు నేను కూడా ఈ పదాన్ని అదే అర్ధంలో వాడుతున్నాను. బాహోఫెన్‌ కనిపెట్టిన అతి ప్రధానమైన సంగతులు ఆయనకున్న కాల్పనిక విశ్వాసాల మాటున చిక్కుపడ్డాయి. స్హ్ర పురుషుల మధ్య చారిత్రకంగా తలెత్తిన సంబంధాలు తత్కాలపు యధార్ధ జీవన పరిస్థితులనుండి కాక పురుషుల మత భావనల నుండి పుట్టుకొచాచయని ఆయన విశ్వసించాడు. (ఎంగెల్స్‌ వివరణ). వై

రీత్యా సమాధానం చెప్పవచ్చు. ఉదాహరణకు పక్షుల్నే తీసుకొందాం. గుడ్డు పొదిగే కాలంలో ఆడపిట్టకి సహాయం అవసరం. కాబట్టి పక్షుల్లో ఒకే పెంటి, ఒకే పోతు కచ్చితంగా దంపతీ జీవితం గడుపుతాయంటే మనుష్యుడు కూడా అలాగే వుంటాడనటానికి అది రుజువు కాదు. మానవుడు పరిణామం పొందినది పక్షుల నుంచి కాదు. ఇంక - కచ్చితమైన ఏకపత్నీ ఏకపతీత్వం మహా సుగుణం అయితే నారిపురుగు గుణవంతమైనదని చెప్పుకోవాలి. దాని శరీరంలో వున్న 50-200 వుంగరాలలో ప్రతి ఒక్క దానిలోనూ స్తీ వురుషావయువాలు వున్నాయి. అది (బతికి వున్నంతకాలమూ తనతో తాన జతకూడుదుతుంది. పోనీయని మనం, పిల్లలకు పాలిచ్చి పెంచే జంతువులకు పరిమితమవుదామనుకొంటే వాటిలో అన్ని తరహాల దాంపత్య పద్ధతులూ - ఏ విధమైన నియమాలు లేకుండా దాంపత్యము నెరపేవీ వున్నాయి. గుంపు పెళ్ళి లక్షణాలు కనపడతాయి. బహు భార్యత్వం కనబడుతుంది. ఏకపత్నీ ఏకపతీత్వం వుంది. బహు భర్తృత్వం ఒక్కటే లేదు. దీనిని మానవుడు మాత్రమే సాధించగలిగాదు. మనకు సన్నిహితంగా వుండే చతుష్పాద జంతువులలో సైతం అన్ని తరహాల స్తీ పురుష సంబంధాలు కనపడతయి. ఇంకా దగ్గరకు వచ్చి నాలుగు వానర జాతులను మాత్రమే తీసుకోదలిస్తే అవి ఒకప్పుడు బహు భార్యాత్వాన్నీ, మరొకప్పుడు ఏకపత్సీత్వాన్నీ అనుసరిస్తున్నట్లు మాత్రమే లెతూర్నో చెప్పగలిగాడు. అవి కేవలం ఏకపత్నీత్వాన్ని మాత్రమే అవలంబిస్తున్నాయని సొన్య్యూర్‌ వ్రాసినట్లు జిరో-త్యోలోన్‌ పేర్కొన్నాడు. వానర జాతులు ఏకపత్నీత్వాన్నే అనుసరిస్తాయని ఈ మధ్య వెస్టర్‌ మార్క్‌ తెలియజేశాడు. (ది హిస్టరీ ఆఫ్‌ హ్మూయన్‌ మేరేజ్‌, లందన్‌ - 1891). కాని దీనికి ఆధారాలులేవు. ఇంతవరకు తెలిసిన విషయాల నవల ఒక్కటి తేలింది. గౌరవనీయుడైన లెతూర్నో కూడా దీనిని అంగీకరించాడు.

“స్తన్య జంతువులలో మానసికాభివృద్ధి స్థాయికీ, అవి జతకూడే పద్ధతికీ ఎక్కడా పొందికే లేదు”.

దీనినే ఎస్పీనస్‌ (యానిమల్‌ సొసైటీస్‌, 1877) మరింత సూటిగా ఇలా చెప్పాడు.

“జంతువులలో మంద అనేది అత్యున్నతమైన సామాజిక సముదాయం. ఇది కుటుంబాల కలయికగా కన్పిస్తుంది. కానీ మొదటి నుండి కుటుంబమూ, మంద అనేవి పరస్పర విరుద్ధమైనవి. ఒకటి ఎంత అభివృద్ధి చెందితే రెండవది అంత సన్నగిల్లుతుంది ”

పై సంగతుల వలన వానర జాతి కుటుంబ పద్ధతుల్ని గురించీ, తదితర సాంఘిక వ్యవస్థల్ని గురించీ యిదమిద్ధంగా మనకేమీ తెలియదని తేలిపోతుంది. మనకు ఇంతవరకు లభించిన భోగట్టా అంతా పరస్పర వైరుధ్య భరితం. దానికి మనం ఆశ్చర్యపడవలసిన పని కూడా లేదు. ఆటవిక తెగల్ని గురించిన సమాచారంలో సైతం ఎన్నో వైరుధ్యాలున్నాయి. దానినెంతో పరిశీలించి మంచి చెడ్డలు తేల్చ్బవలసిన వుంది. మానవ సమాజాన్ని పరిశీలించడంకన్నా వానర సమూహాల పరిశీలన కష్టతరం. కనుక పూర్తిగా అవాస్తవమైన

88

సమాచారం ఆధారంగా తీసిన నిర్ధారణలను ప్రస్తుతానికి మనం తోసిపుచ్చవలసి వుంది. ఏదిఏమైనప్పటికీ పైన ఉదహరించిన ఎస్పీనస్‌ వాక్యం మనకొక ఆసక్తికరమైన విషయాన్ని తెలియచెప్తుంది. ఉన్నత జంతుజాలంలో మంద, కుటుంబం అనేవి పరస్పరానుబంధం కలవి కావు. అవి పరస్పర విరుద్ధమైనవి. జతకూదే రోజుల్లో మగ జంతువుల్లో వుండే ఈర్చ్య మందల కట్టుబాట్లు సడలటానికి లేదా తాత్కాలికంగా విడిపోవడానికి ఎలా కారణమవుతుందో ఎస్పీనస్‌ చాలా చక్కగా వర్ణించాడు.

“కుటుంబ బంధాలు బలంగా వున్నప్పుడు మంద అనేది అరుదుగా ఏర్పడుతుంది. స్వేద్భా లైంగిక' సంబంధాలు, లేదా బహు భార్యాత్వం ఉన్నప్పుడు సహజంగానే మంద దానంతటదే ఏర్పడుతుంది... మంద ఏర్పడాలంటే కుటుంబ బంధాలు సడలిపోవాలి. వ్యక్తి మళ్ళీ స్వతంత్రుడు కావాలి. అందుచేతనే పక్షులలో నిర్మాణంతో కూడిన గుంపులు మనకు అంతగా కనబడవు.... ఇంచుమించు నిర్మాణ యుక్షమైన మందలు మనకు క్షీరదాల్లోనే కనపడతాయి. దీనికి కారణం కుటుంబంలో వ్యక్తి ఐక్యం కాకపోవడమే... కనుక తొలి నుంచీ మందను గూర్చిన సమిష్టి భావనకు, కుటుంబాన్ని గూర్చిన సమిష్టి భావనకన్నా బలమైన శత్రువు వేరొకటిలేదు. కుటుంబం కన్నా ఉన్నతమైన సామాజిక వ్యవస్థ ఏర్చ్పడిందంటే కారణం మూలమట్టుగా మారిపోయిన అనేక కుటుంబాలు దానిలో కలిసిపోవడమే. సరిగా ఈ కారణంగానే ఈ కుటుంబాలు తర్వాత్తర్వాత చాలా అనుకూలమైన పరిస్థితులు ఏర్పడినప్పుడు వునర్నిర్మితమై వుంటాయి. ఈ విషయమై సందేహం అవసరంలేదని నా అభిప్రాయం. (జిరో-త్యోలోన్‌ తన ఆరిజన్‌ ల” -వ్యారేజ్‌ అండ్‌ ఫ్యామిలీ - 1884లో ఎస్పినస్‌ నుండి ఉదహరించింది. పేజీ 5186--1):

మానవ సమాజానికి సంబంధించిన కాన్ని విషయాలను తెలుసుకొనేటందుకు జంతు సమూహాలు ఉపయోగిస్తాయని మనకిక్కడ బోధపడుతుంది. కాని ఆ ఉపయోగం నిషేధార్థంలోనే, మనకు తెలిసినంతవరకు ఉన్నత పరిణామ దశలో వున్న (వెన్నెముక గల) జంతువులలో రెండు విధాలైన కుటుంబ నిర్మాణం మాత్రమే కనబడుతుంది : బహు భార్యాత్వం లేదా విడివిడి జంటలు. ఈ రెండింటిలోనూ ఒకే ఒక మగది, ఒకే ఒక భర్త వుంటాడు కుటుంబ బంధాలకు, పరిమితులకూ ్రతీకగావుందే మగ జంతువులోని ఈర్ష్య జంతు కుటుంబాన్ని మందకు వ్యతిరేకంగా నిలుపుతుంది. సామాజికంగా అత్యున్నత రూపమైన మంద ఇక్కడ ఏర్పడం అసాధ్యం. సడలిపోవటమో లేదా జతకట్టే కాలంలో రద్దవటమో జరుగుతుంది. ఆదిమ మానవ సమాజమూ ఒకదానికొకటి పొసగవని రుజువు చేయడానికి ఇదొక్కటే సరిపోతుంది. జంతుదశ నుండి ఆదిమ మానవుడు బయట పడుతున్నప్పుడు అతనికి కుటుంబం గురించి తెలిసివుండదు. లేదా జంతువులలో ఎప్పుడూ కనిపించని కుటుంబ వద్ధతి తెలిసి వుండాలి. మానవుడిగా పరిణామం చెందుతున్న అరక్షిత జంతువులు చిన్న చిన్న గుంపులుగానే మనగలిగేవి. మందకు అత్యున్నత రూపమైన విడివిడి జంటలుగా బ్రతకవలసివచ్చింది. ఈ రకమైన జంటలు గెరిల్లాలలోనూ,

తె

చింపాంజీలలోనూ వుందేవని వేటగాళ్ళ సమాచారాన్ని ఆధారం చేసుకొని వెస్టర్‌ మార్క్‌ పేర్కొన్నాడు. జంతుదశ నుండీ పరిణామం చెందడానికి, ప్రకృతిలో సాధ్యంకాగల మహోన్నతాభివృద్ధిని సాధించడానికిగాను అదనంగా మరొకదాని అవసరం వుంది. వ్యక్తిలో లోవంగా వున్న ఆత్మరక్షణ శక్తిని మందయొక్క ఉమ్మడి బలంతోనూ, నమిష్టి ప్రయత్నాలతోనూ భర్తీ చేసుకోవాలి. ఈనాడు వానర జాతిలో కనిపించే పరిస్థితులనుబట్టి ఏనాడో మానవులలో పరిణామాలను ఊహించి చెప్పడం సాధ్యంకాదు. ప్రస్తుతం మనకు కనబదే వానరజాతి పరిణామ పధం నుండి వైదాలగిపోయినట్లు, ఇది క్రమంగా అంతరించిపోవడమో, క్షీణదశకు రావడమో జరుగుతున్నట్లు కనపడుతుంది. వీటి కుటుంబ రూపాలూ, ఆదిమ మానవుని కుటుంబ రూపాలూ ఒకే రకమైనవని భావించి తీసిన నిర్ధారణలన్నింటినీ త్రోసిపుచ్చటానికి ఈ ఒక్క కారణం సరిపోతుంది. శాశ్వత స్వభావం గలిగిన పెద్ద పెద్ద మందలు ఏర్పడాలంటే వయసులో వున్న మగవాటిల్లో పరస్పర సహనముండాలి. ఈర్చ్య వుండకూడదు. అప్పుడు మాత్రమే జంతువు మానవునిగా పరిణామం చెందడం సాధ్యమవుతుంది. ఈనాటికి కూడా ప్రపంచంలో ఏ మూలమైనా ఈ మాదిరి ప్రాభీన, ఆదిమ కుటుంబ పద్ధతి వున్నదా? చరిత్రలో ఇటువంటిది వుందేదని తిరుగులేకుండా రుజువు చేయగలమా? వుంది, ఇదే గుంపు పెళ్ళి. మొత్తం గుంపులోని మగవాళ్ళు, గుంపులోని ఆడవాళ్ళూ ఒకరినొకరు చెంది వుంటారు. ఇక్కడ ఈర్చ్యకి తావులేదు. మరికొంత అభివృద్ధి వచ్చిన దశలో మనకు అరుదైన బహు భర్తృత్వ పద్ధతి కనపడుతుంది. ఈ నూతన పద్ధతివలన మానవునిలో అసూయభావం అసలే వుండదు. అందుచేత జంతువులలో ఇది కనపడదు ఇప్పుడు మనకు కనిపించే గుంపు పెళ్ళిళ్ళు అన్నింటా చిత్రమైన గజిబిజి కట్టుబాట్లు కన్పిస్తాయి. వానిని బట్టి చూస్తే అంతకుపూర్వం అంతకంటేనూ అతిసాధారణమైన రూపంలో స్త్రీ పురుష సంబంధాలు వుండి వుండాలనిపిస్తుంది. వీటన్నింటినీబట్టి తేలుతున్నదేమిటి? జంతువుల నుండి మానవుడు పరిణామం పొందిన సంధి దశలో, ఆ దశకు అనుకూలంగా యథేచ్చమైన లైంగిక సంబంధాలు వుండేవి. అలాగాక జంతువుల నుండి ఉదాహరణలు తీసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తే మనం అసలు విషయాన్ని వదిలి దూరం పోవడమే తటస్థపడుతుంది

లైంగిక సంబంధాలలో యధేచ్చ అంటే ఏమిటి? ఇప్పుడూ, ఇంతకుముందూ అమలులో వున్న ఆంక్షలు లేకపోవడమే ఈర్ష్య అనే ఆటంకం వుండేదికాదని ఇంతకుముందే మనం చూశాము. సాపేక్షంగా చూస్తే ఈర్య్యా భావం అటు తర్వాత ఎంతో కాలానికి వృద్ధి పొందింది, 'వావి అనే భావం కూడా తర్వాత వచ్చిందనే. మొట్టమొదటి దశలో సోదరీ సోదరులు భార్యాభర్తలుగా వుండేవారు. అంతేకాదు, తల్లిదండ్రులకూ, బ్లిడలకూ మధ్య లైంగిక సంబంధాలు నేటికీ కొన్ని జాతులలో ఆమోదయోగ్యంగానే వుంది. బెహ్రింగ్‌ జలనందధి (పాంతాలలో వున్న “కవియటు*లలోనూ, అలస్కా నమీవంలోని 'కాదియక్‌'లలోనూ, బ్రిటీష్‌ ఉత్తర అమెరికాలోతట్టు ప్రాంతాలలోని తిను ప్రజలలోనూ ఈ ఆచారం ఉన్నట్లుగా బాన్‌ క్రాఫ్ట్‌ వ్రాసేదు. (ది నేటివ్‌ రేసెస్‌ ఆఫ్‌ ది పసిఫిక్‌ స్టేట్స్‌ ఆఫ్‌

త్‌

నార్త్‌ అమెరికా, 1875, సం-1) ఇలాంటి ఆచారమే చిప్పేనా ఇండియన్లలోనూ, చిలీలోని కుకూస్‌ జాతిలోనూ, కరిబియన్లలోనూ, ఇండో చైనాలోని కరెన్‌ తెగలలోనూ వున్నట్లుగా తెలిసే సమాచారాన్ని లెతూర్న సంపాదించాడు. పార్టియన్లు, పర్షియన్లు, స్మిధియన్లు, _ హుణులు మొదలగువారి గురించి ప్రాచీన గ్రీకులు, రోమన్లు (వ్రాసిన విషయాల గురించి నేడిక్కడ చెప్పటంలేదు. 'వావిని కల్పించుకొనటానికి ముందు (ఇది కల్పించుకున్నదే, చాలా విలువ గలిగినది కూడా) తల్లిదండ్రులకూ, పిల్లలకూ మధ్య వుందే లైంగిక సంబంధాలు, వేరువేరు తరాలకు చెందిన ఇతరుల మధ్య వుండే లైంగిక సంబంధాలకు మించి ఆక్షేపణీయంగా వుండేవి కావు. (బాగా దబ్బున్నట్లయితే అరవై యేళ్ళ “కన్య” ముప్పై ఏళ్ళ ముప్పై వళ్ళ యువకుని పెండ్లాడటం శుద్ధ ఛాందస దేశాలలో సైతం ఈనాడు ఎంత మాత్రం విడ్డూరంగా లేదు). మనకు తెలిసిన అత్యంత ప్రాచీన కుటుంబ పద్ధతిని తీసుకొని దానితో జతపడివున్న 'వావి" అన్న భావాన్ని తొలగిస్తే (మనకున్న భావాలు వీటికి విభిన్నమైనవి, ఒక్కొక్కసారి పూర్తి విరుద్ధంగా వుంటాయి) మిగిలిన లైంగిక సంబంధాలను యధేచ్చా సంబంధాలని అనవలని వస్తుంది. తరువాత కాలంలో వచ్చినసంప్రదాయాలుఆనాడు లేనందువలనే అవి యధేచ్చా సంబంధాలు అయినాయి. అయితే దానర్ధం నిత్య జీవితంలో స్త్రీ పురుషులు యథేచ్చా సంగమం సాగించేవారని కాదు. ఒక స్రీ ఒక పురుషుడు జతకూడి జీవించడంలో అభ్యంతరం ఎన్నడూ లేదని మాత్రమే దీనర్థం. గుంపు పెళ్ళిళ్ళలో అధిక భాగం యీ మాదిరి జంటలే. తదనంతర కాలపు రచయిత అయిన వెస్టర్‌ మార్క్‌ ఈ ఆదిమదశ లేదనడానికిగాను బిడ్డ కలిగే వరకు స్త్రీ పురుషులు జతకూడి వుండే ప్రతి సందర్భాన్ని వివాహమని అన్నాడు. అయితే ప్రీ పురుష సంబంధాలలో స్వేచ్చ వున్న అతి ప్రాచీన కాలంలో కూడా పై మాదిరి జంట వివాహాలు జరగదానికి అవకాశం వుంది. అప్పటికింకా స్త్రీ పురుష సంబంధాలలో నిర్బంధాలు, సాంఘికాచారాలలోకి పరివర్తన పొంది వుండలేదు. కనుక ఆ వివాహాలు ఇనాటి స్వేచ్భా సూత్రాలకు భంగకరం కాదని చెప్పవచ్చు. కాని వెస్టర్‌ మార్క్‌ ధోరణి

“స్వేద్భా సంగమం వ్యక్తి యిచ్చను అణచివేస్తుంది” కనుక “దాని అసలు సిసలైన రూపం వ్యభిచారం” అన్నాడు.

వ్యభిచార కూపంలో చిక్కుకుపోయిన వారిగా వీరిని భావించినంతకాలం ఆదిమ పరిస్థితిని అవగాహన చేసుకొనటం అసొధ్యమనే నేను తలుస్తాను. గుంపు పెళ్ళిని గురించి చర్చించేటపుడు మళ్ళీ ఈ విషయానికి వద్దాము.

స్త్రీ పురుష సంబంధాలలో స్వేచ్చ వుండిన ఈ ప్రాచీన స్థితిలో చాలాకాలం క్రిందటే మార్పు వచ్చిందని మోర్గన్‌ చెపుతాడు.

1. రక్త సంబంధీకుల కుటుంబము ఇది కుటుంబపు తొలిదశ, ఇందులో వివాహ బంధంలో కలిసే గుంపులు వారి 36

వారి తరాన్ని బట్టి విభజితం అవుతాయి. ఒక కుటుంబంలోని తాతలు, అవ్వలు ఒకరికొకరు భార్యాభర్తలు. వీరి పిల్లలు, అంటే తండ్రులు - తల్లులు అయిన వారి విషయంలో కూడా అదే జరుగుతుంది. వీరి సంతానం అంటే మూదోతరం వారు కూడా భార్యాభర్తలుగా వుంటారు. మొదటితరం ముది మనుమలు, ముది మనుమరాళ్ళు నాల్గవ థేణిగా ఏర్పడతారు ఈ మాదిరి కుటుంబంలో ఒకటి, రెండు తరాలవారు, రెండు, మూడు తరాలవారు పరస్పర వివాహ బంధాలు కలిగి వుండకూడదు. మనం చెప్పే పరిభాషలో వారికి వివాహ హక్కులు, బాధ్యతలు వుండకూడదు. తోడబుట్టిన సోదరీ సోదరులతోపాటు వారి తాతముత్తాతల ద్వారా వేలువిడిచిన సోదరీ సోదర బాంధవ్యం కలిగినవారు ఒకరికొకరు అన్నదమ్ములూ, అక్కచెల్లెళ్ళూనూ. సరిగ్గా ఈ కారణంచేతనే వారు ఒకరికొకరు ఆలుమగలు అవుతారు. ఈ దశలో సోదరీ సోదరుల మధ్య లైంగిక సంబంధాలు వుండటం సర్వసాధారణం *. 1 ఈ కుటుంబ వైశిష్టం ఏమిటంటే దీనిలోని సభ్యులందరూ ఒకే

• వాగ్నెర్‌ తాను వ్రాసిన నిబెలుంగ్‌ ప్రతిలో ఆదిమ కాల స్థితిని పూర్తిగా అపభ్రంశం చేసినందుకు మార్చ్‌ చాలా ఘాటుగా విమర్శిస్తూ 1882 వసంత రుతువులో ఒక లేఖ వ్రాశాడు9. “సోదరిని భార్యగా కౌగిలించుకోవడం ఎక్కడన్నా విన్నామా?* అని వాగ్నెర్‌ అశ్చర్యం ప్రకటించాడు. ఈ అపవిత్ర పద్ధతుల్ని సంస్కరించి ఆధునిక పద్ధతిలో ఈ “బూతు దేవతల” (ప్రేమగాధలకు కొద్దిగా వావివరసల బిగింపులు జోడించారు. దానిని మార్క్‌ విమర్శిస్తూ ఇట్లా అన్నాడు. “ఆదిమ కాలంలో సోదరి భార్యగానే వుండేది. అది నీతి కూడా (1884 నాటి ముద్రణకు ఎంగెల్స్‌ చేర్చిన పాద సూచిక). నాకు మిత్రుడూ, వాగ్నర్‌పైన విశేషాఖిమానం కల ఒక ్రెంచి దేశీయుడు ఈ పొదసూచికను అంగీకరించలేదు. వాగ్నెర్‌ పూర్వకాలపు ఎద్ద 1 అనే పుస్తకాన్ని వరవదిగా తీసుకొన్నాడని అందులోని ఓగిస్‌ (దైక్‌లో ఈ దిగువ మాటలున్నాయనీ ఆయన ఉదహరించేడు. దానిలో లోకీ అనే పాత్ర (యాను ఇలా నిందిస్తాడు. “నీ సోదరుద్నే నువ్వు దైవ సమక్షంలో కౌగిలించుకొన్నావు”. దీనిని బట్టి చూస్తే సోదరీ సోదరుల మధ్య వివాహం ఆనాటికే నిషిద్ధమైనట్లు కన్పిస్తుందని ఆయన అన్నాడు. ప్రాచీన పురాణాలపట్ల విశ్వాసం పూర్తిగా సడలిన దశలో ఓగిస్‌ ద్రైెక్కలోని మాట వచ్చినట్లు కనబడుతుంది. ఇది లుకియన్‌ మాదిరిగా దేవతల్ని అవహేళన పట్టించడం తప్ప వేరుకాదు. మెపిస్టోఫెలెస్‌ మాదిరిగా లోకీ ఆ విధంగా (్రెయాను నిందించడం వాగ్నెర్‌ వాదాలకు వ్యతిరేకమే అవుతుందిగాని అనుకూలం కాజాలదు. మరికొన్ని పద్యాల అనంతరం న్యోర్డ్‌తో లోకీ ఈ విధంగా అంటాడు. “మన సోదరి ద్వారా నువ్వు అలాంటి కొడుకునే కన్నావు”. ఇంక న్యోర్డు అసా కాదు. “వానా, యాంగ్లింగా'* మహా కావ్యంలో అతను ఇలా అన్నట్లుంది. వానాల భూమిలో సోదరీ సోదరుల మధ్య వివాహాచారం వుంది. కానీ అసాలలో ఎలావున్నా న్యోర్డ్‌ అసా భూమిలో అక్కడివాది మధ్య, వారితో సమాన పోదాలో నివసించాడు. దీనినిబట్టి తేలుతున్నదేమిటి? నార్వే దేశపు దేవతల్ని తి

జంట యొక్క సంతానం అయిపుంటారు మొదటి జంట సంతానం, ఆ సంతానం యొక్క సంతానం, అలాగే వారి సంతానం ్రతితరంలోనూ స్రీ పురుషులొకరికొకరు సోదరీ సోదరులు ఆ కారణం చేతనే వారు ఒకరికొకరు భార్యాభర్తలు. రక్త సంబంధీకుల కుటుంబం నేదెక్కడా కన్పించదు. ఎంతో వెనుకబడి వున్న ప్రజలలో కూడా చరిత్రకు తెలిసినంతవరకూ దానికి ఉదాహరణ కనపడలేదు. అయినా అటువంటి కుటుంబ పద్ధతి ఒకటి వుండితీరాలి. దానిని మనం ఒప్పుకోక తప్పదు. హవాయి దీవుల ప్రజలలో కనిపించే రక్త బంధుత్వపు తరాలు ఇటువంటి కుటుంబ రూపంలోనే ఏర్ప్చడగలవు. ఈ రక్తబంధుత్వపు చిన్నెలు పొలినీషియా అంతటా కనిపిస్తాయి. కాలక్రమేణా కుటుంబ రూపంలో వచ్చిన పరిణామాన్ని చూసినా ప్రాధమిక దశలో ఈ మాదిరి కుటుంబ రూపమే తప్పనిసరిగా వుండి తీరాలనిపిస్తుంది. 2, పునాలువన్‌ కుటుంబము తల్లిదండ్రులకీ సంతానానికీ మధ్య లైంగిక సంబంధాల నిషేధం కుటుంబ నిర్మాణాభివృద్ధిలో వేసిన తొలి అడుగు అయితే ఆ తర్వాత సోదరీ సోదరుల మధ్య సంయోగ సంబంధాల నిషేధం రెండవ అడుగు. ఇంచుమించు సమాన వయస్కులు కావడంచేత సోదరి సోదరుల మధ్య లైంగిక సంబంధాలను నిషేధించడం చాలా ముఖ్యమూ, మొదటిదానికన్నా చాలా కష్టమూ అయినది. ఇది క్రమక్రమంగా అమలులోకి వచ్చివుంటుంది. ప్రారంభంలో ఒతక్తే తల్లిబిడ్డల మధ్య లైంగిక సంబంధాలపై నిషేధం వచ్చి వుండాలి. అది కూడా తొలుత చెదురుమదురుగా అమలులోకి వచ్చి చివరకు సాధారణాచారంగా పరిణమించి వుంటుంది. (హవాయి దఊపాలలో అక్కడక్కడ నేటికీ ఈ ఆచారం చెదురుమదురుగా కన్పిస వ్‌ టక ఆదా గా కన్పిస్తూనే వుంది. క్రమంగా ఈ నిషేధాన్ని ఒకటి, రెండు, న్‌ దు తరాలకు చెందిన వేలువిడిచిన సోదరీ సోదరులకు కూడా వర్తింపచేసి వుంటారు. ప్రకృతి సిద్ధమైన ఎన్నిక మాత్రం ఏ విధంగా పనిచేస్తుందో చూపడానికిది మంచి ఉదాహరణ అన్నాడు మోగ్గన్‌ సోదరీ సోదరుల మధ్య వివాహ సంబంధా; నియమ అనుసరిస్తున్న తెగలక్రన స్రైనమమంగానూ, విధిగానూ మన్న అగలకన్న ఆ ఆచారాన్ని నిషేధించిన తెగలు వేగంగా, బాగా అభివృద్ధి విం ల నాణాలను బౌ సొటికి కనీసం చేవతలలోనైనా సోదరి సోదరుల మధ్య క ద్ధతి వున్నదని, ఆ పద్ధతి జనానికి అసహ్యం అనిపించే సితిలచేని చెప్పడానికి ఓగిన్‌ ద్రైక్క ఒక సాక్ష్యం, వాన్నెర్‌ను సమర్టించదలదుకాంట పెట్టుకొనేకన్నా గ్యోధేస్స ప స్‌ లక కం పెట్టుకొనేకన్నా గ్యో పయోగించుకోవడం మంచిది. అయన దేవతల్ని గురించీ బాయాడెరేను గురించి చాసిన జానపద గేయ కావ్యంలో ఇలాంటి పర అభిప్రాయాన్నే ప్రకటించాడు. మతాచారాల దృష్టా, ప్రీలు ఏక్సువమంది పురుష కలిసే విధానాన్ని ఆయన ప ం ట్రాముంది పురుషులతో ధానాన్ని ఆధునిక యుగపు వ్యభిచారంతో పోలాడ్డు (1891 నాటి ముద్రణకు ఎంగెల్స్‌ వ్రాసిన పాద పీరిక్ర, ర్సాలు. నా య!

చెందుతాయి. ఈ అభివృద్ధి ఫలితంగా ఏర్పడి బాగా విస్తరించిన గణాలను చూస్తే ఈ అడుగు ఎంత ప్రధానమైనదో గ్రహించగలం. అనాగరికయుగంలో వున్న ప్రజలందరికీ కాకపోయినా అత్యధిక సంఖ్యాకులలో వారి సాంఘిక వ్యవస్థకు ఈ గణాలు పునాదిరాయిగా వున్నాయి. గ్రీసు, రోములు సరాసరి వీటి ద్వారానే నాగరికతలోనికి పరిణతి పొందాయి,

ప్రతి ఆదిమ కుటుంబమూ మహా అయితే రెండు మూడు తరాలు గడిచాక తప్పకుండా విడిపోయి వుండాలి. ఆదిమ కాలంలో తెగలోని వారంతా సమిష్టిగా ఒకే ఇంట్లో నివసించే అలవాటు వుంటుంది. ఈ సామూహిక కుటుంబ పద్ధతి అనాగరిక యుగం నడిమిదశ చివరివరకు అన్ని తెగలలోనూ అమలులో వుంది. ఈ మాదిరి కుటుంబాలలోని జనుల సంఖ్యకి కూడా ఒక హద్దు వుంటుంది. పరిస్థితులనుబట్టి ఆ సంఖ్య మారుతూ వచ్చినా ఒకే ప్రాంతంలోని ఈ మాదిరి కుటుంబాలలో జన సంఖ్య యించుమించు సమానంగానే వుంటుంది. ఒకే తల్లి బిడ్డల మధ్య లైంగిక సంబంధాలు తప్పన్న భావన పొడచూపగానే, దాని ఫలితంగా పాత కుటుంబ వ్యవస్థ మారి నూతన వ్యవస్థ ఏర్పదక తప్పలేదు. ఈ నూతన వ్యవస్థలో కుటుంబ సభ్యులందరూ ఆ కుటుంబానికి చెందినవాకే కానక్కర్తేదు అప్పచెల్తెళ్ళందరూ (స్వయానా తోడబుట్టినవారు, వేలు విడిచినవారు) ఒక కుటుంబానికి కేంద్రంగా వుంటారు. అన్నదమ్ములంతా మరో కుటుంబానికి కేంద్రంగా వుంటారు. ఇలాంటిదే ఏదో ఒక పద్ధతిలో ఈ నూతన కుటుంబం రక్తసంబంధీకుల కుటుంబం నుండి పుట్టి వుండాలి. మోర్గన్‌ దానికి పునాలువన్‌ కుటుంబం (04121144 [28101100 అని పేరు పెట్టాడు. హవాయి దీవులలోని ఆచారం ప్రకారం కొంతమంది అక్కా చెల్లెళ్ళు (వాళ్ళు ఒక తల్లిబిడ్డలే కావచ్చు లేదా అక్కా చెల్లెళ్ళ మనవరాళ్ళో, మునిమనవరాళ్ళో అయి ఆ బంధుత్వం ద్వారా అక్కా చెల్లెళ్ళు కావచ్చు) తమ ఉమ్మడి భర్తలకు ఉమ్మడి భార్యలుగా వుంటారు. అయితే ఈ వివాహ బంధంలో ఆడవాళ్ళకు అన్నదమ్ములయ్యేవారు వుండరు. ఈ ఉమ్మడి భర్తలు ఒకరినొకరు అన్నదమ్ముల వరుసలతో పిలుచుకోరు. పునాలువా అని పిలుపుకుంటారు. ఆ మాటకు సన్నిహిత సహచరులు సహభాగులు అని అర్ధం. ఇదేవిధంగా ఒకే తల్లి కొడుకులో, వేలు విడిచిన అన్నదమ్ములో తమ అక్క చెల్లెళ్ళనుకాక పై వారిని కొందరిని వుమ్మడి భార్యలుగా చేసుకొంటారు. ఈ భార్యలు కూడా ఒకరినొకరు పునాలువా అని పిలుచుకుంటారు. ఇది ఒకవిధమైన కుటుంబం యొక్క పురాతన స్వరూపం. దీనిలో ఎన్నో మార్పులు కాలక్రమేణా రావటానికి వీళ్ళు వున్నాయి. దీని ప్రధాన లక్ష్యం ఇది. కుటుంబం విస్పష్టంగా కనపబడుతుంది దీనిలో ఉమ్మడి భర్తలు, ఉమ్మడి భార్యలు కలసి వుంటారు. అయితే ఈ ఉమ్మడి భార్యల అన్నదమ్ములను (మొదట్లో తోడబుట్టిన వారిని ఆ తరువాత వేలు విడిచిన వారిని) ఈ బంధం నుంచి మినహాయిన్తారు. ఉమ్మడి భర్తల అప్పచెల్లెళ్ళకు కూడా ఈ సూత్రమే వర్తిస్తుంది

అమెరికన్‌ వ్యవస్థలోని బంధుత్వ తేడాలన్నిటిని వున్నవి వున్నట్లుగా తెలియచేసే

8కి

కుటుంబ రూపమిది. ఈ కుటుంబంలోని వ్యక్తి తన బంధుత్వాన్ని ఇలా చెపుతాడు. నా తల్లి యొక్క అప్పచెల్లెళ్ళ బిడ్డలు ఆమె బిడ్డలుగానే వుంటారు. నా తండ్రి యొక్క అన్నదమ్ముల బిడ్డలు ఆయిన బిడ్డలుగా వుంటారు. వీరంతా నాకు అన్నదమ్ములూ, అక్కచెల్లెళ్ళు అవుతారు. కాని నా తల్లి యొక్క సోదరుల బిడ్డలు, ఇప్పుడామెకు మేనల్లుళ్ళు, మేనకోడళ్ళు అవుతారు. నా తండ్రి యొక్క అప్ప చెల్లెళ్ళ బిడ్డలు ఆయనకు మేనల్లుళ్ళు, మేనకోదకూ అవుతారు. వీరంతా నాకు మేనబావలూ, మేనవదినెలూ అవుతారు. నా తల్లి యొక్క అక్కచెల్లెళ్ళ భర్తలందరూ ఆమెకు భర్తలే. నా తండ్రి యొక్క అన్నదమ్ముల భార్యలందరూ అతనికి భార్యలే. ఈ వర్ధతి ఆచరణలో అన్నివేళలా అమలు జరగకపోయినా ఆ హక్క,మా(థతం మిగిలింది. సోదరీ సోదరుల మధ్య లైంగిక సంబంధాలలో సాంఘిక నిషేధర రావడంతో వారి సంతానాన్ని రెండు తరగతులుగా విభజించవలని వచ్చింది. అప్పటివరకూ అక్క చెల్లెళ్ళ, అన్నదమ్ముల బిడ్డలందరూ ఒకరినొకరు సోదరీ సోదరులే. కాని ఇప్పుడు ఒక భాగం పూర్వంలా సోదరీ సోదరులుగానే వుంటారు. ఇంకో భాగం సోదరీ సోదరులుగా లెక్కలోకి రారు. అంటే ఒకపైపున అన్నదమ్ముల బిడ్డులు, మరోవైపున అప్పచెల్లెళ్ళ బిడ్డలు ఇంకెంతమాత్రం సోదరీ సోదరులు కాజాలరు. వాళ్ళకు ఉమ్మడి తల్లిదండ్రులు కూడా వుండరు. అందుచేత మేనల్తుళ్ళు, మేనకోదళ్ళు, మేనబావలు, మేన వదినలు అవే బంధుత్వాలు మొట్టమొదటి మారు అవసరమయ్యాయి. అంతకు పూర్వం వున్న కుటుంబ పద్ధతిలో ఈ బాంధవ్యానికి అర్ధం లేదు. ఒకే భార్య, ఒకే భర్త అనే సిద్ధాంతంపై ఆధారపడిన ఏ రకమైన వివాహ పద్దతిలోనైనా ఈ అమెరికన్‌ రక్త సంబంధం పద్ధతి అసంగతంగా కనబడుతుంది. ఈ వ్యవస్థలోని ప్రతి చిన్న అంశానికి సరి అయిన సమాధానం వునాలువన్‌ కుటుంబ పద్ధతిలో లభిస్తుంది. వాటి ఉత్పత్తికి కూడా ఆధారాలిక్కడనే దొరుకుతున్నాయి. వునాలువన్‌ కుటుంబం కానివ్వండి యించుమించు అట్లాంటి మరొక పద్ధతే కానివ్వండి అవి యీ రక్త సంబంధ వ్యవస్థ మాదిరిగానే బహుళంగా విస్తరించి వుండాలి. అమెరికాలోని పూర్వపు స్పానిష్‌ సన్యాసులవంటి మత ప్రచారకులకు ఈ ఆచారాలు పాషండాచారాలుగానూ, పరమ ఘోరంగానూ”్‌ కనిపించాయి. అందుచేత వాటిని తోసేశారు. అలాకాక వారు కొంచెం విమర్శనాదృష్టితో పరిశీలించి వున్నట్లయితే,

• బాహోఫెన్‌ తాను కనిపెట్టానని నమ్ముతున్న యధేచ్చా లైంగిక సంబంధాలు లేదా ఆయనే పేరు పెట్టినట్లు 5111000126680418 (స్వేచ్చా సాంగత్యం) జాడలు గుంపు పెళ్ళి నాటివనడంలో ఇంకెంత మాత్రం సందేహం అవసరంలేదు. “ఈ పునాలువన్‌ వివాహాలను “అడక్రమమైనవి”గా బాహోఫెన్‌ భావించినట్లయితే, ఇదే విధంగా అనాటి మానవుడు కూడా తండ్రి లేదా తల్లివైపు నుంచి చూస్తే దగ్గరవారూ, దూరపువారూ అయిన బంధువుల (కజిన్స్‌) మధ్య జరిగే ఈనాటి అనేక వివాహాలను వావివరసలులేనివిగానూ అంటే రక్తసంబంధం గలిగిన సోదరీ సోదరుల మధ్య జరిగే వివాహాలుగా భావిస్తాడు” (మార్క్‌)

• ఎంగెల్స్‌ వివరణ. త్తి

ఈ మాదిరి క్రైస్తవేతర కుటుంబ పద్ధతికి నిదర్శనాలు పొలినీషియా అంతటా కనబడి వుండేవి. ఇటువంటి పద్ధతి హవాయీ ద్వీపంలో వున్నదని (ధ్రువపడింది.

సీజర్‌, బ్రిటన్‌పై దాడిచేసిన నాటికి అక్కడి ప్రజలు అనాగరిక యుగం నడిమి దశలో వున్నారు. ఆయన వారిని గురించి వ్రాస్తూ “సోదరులు సోదరులతో కలసి, తల్లిదండ్రులు తమ బిడ్డలతో కలసి పది పన్నెండేసిమంది ఉమ్మడి భార్యలను కలిగి వున్నారు” అని తెలిపారు. ఇది గుంవు పెళ్ళి అని స్పష్టంగా చెప్పవచ్చు. అనాగరిక యుగానికి చెందిన తల్లులకు భార్యలతో కావురం చేయగల వయసులో వున్న కొడుకులు పదిపన్నెండు మంది వుండటం అసంభవం. కాని పునాలువన్‌ కుటుంబ పద్ధతికి సరిపడే అమెరికన్‌ రక్తసంబంధ వ్యవస్థలో ఇది సాధ్యం. దూరపువారయినా, దగ్గరవారయినా అన్నదమ్ముల నంతానం ఒకరికొకరు అన్నదమ్ములుగానే లెబ్బ. “తల్లిదండ్రులు తమ బిడ్డలతో కలసి” అనే సీజరు వాక్యం (భ్రమాత్మకం కావచ్చు. అలాగని అది కేవలం అసంభవం అని తోసేయడానికి వీలులేదు. ఈ వ్యవస్థ తండ్రీ - కూతురూ లేక తల్లీ - కొడుకూ ఒకే వివాహ బృందంలో వుండటాన్ని నిషేధించింది. కానీ తండ్రీ, కొడుకూ, లేక తల్లీ కూతురు ఒకే వివాహ బృందంలో వుండటాన్ని నిషేధించలేదు ఆటవిక, అనాగరిక ప్రజలు ఉమ్మడిగా భార్యలను కలిగి వున్నారని హెరోదోటస్‌ తదితర ప్రాచీన కాలపు (గ్రంధకర్తలూ (వ్రాశారు. వాటికి ఈ గుంపు పెళ్ళి పద్ధతులు ఉదాహరణలుగా వున్నాయి. గంగానదికి ఉత్తరానగల అయోధ్యలో వుందే తికూర్ల గురించి వాట్సన్‌, కేయలు తమ గ్రంధంలో (116 ౧60016 01 10612) పేర్మాన్నదానికి కూదా ఇది సరిపోతుంది.

“వారు పెద్ద పెద్ద కుటుంబాలుగా ఇంచుమించు విచక్షణారహితంగా కలసి (లైంగిక సంబంధాలు కలిగి) జీవిస్తున్నారు. ఒకవేళ ఇరువురు వ్యక్తులు వివాహం చేసుకొన్నట్లుగా పరిగణించినా ఆ బంధం నామమాత్రంగానే వుంటుంది”.

గణసంస్థ సర్వసాధారణంగా పునాలువన్‌ కుటుంబ పద్ధతిలో నుంచే సరాసరి వచ్చినట్లు కన్సిస్తుంది. ఆ్టేలియాలోని తరగతుల విభజన పద్దతి" లోంచి ఇది పుట్టిందని చెప్పవచ్చు. ఆఫ్టేలియన్‌లకు గణాలున్నాయి. పునాలువన్‌ కుటుంబం ఇంకాలేదు. కాని అంతకంటే మొరటైన గుంపు పెళ్లి పద్ధతి అక్కడ అమలులో వుంది.

అన్నిరకాల గుంపు పెళ్ళిళ్ళలోనూ పిల్లలకు తండ్రి ఎవరో తెలియదు. కాని తల్లి మాత్రం తెలుస్తుంది. కుటుంబంలోని పిల్లలను అందరినీ ఆమె తన పిల్లలనే చెప్పినప్పటికీ, వారందరిపట్ల తల్లిగా తన బాధ్యతలను నిర్వర్తిస్తున్నప్పటికీ తన సహజ సంతానాన్ని ఆమె గుర్తించగలదు. దీనిని బట్టి ఒక విషయం స్పష్టమవుతుంది. గుంపు పెళ్ళి ఉన్నచోటల్లా సంతానాన్ని తల్లివైపు నుంచే లెక్కిస్తారు. ఆడకోవ మాత్రమే వరిగణనకొస్తుంది. ఆటవికయుగంలోనూ, అనాగరికయుగం దిగువ దశలోనూ వున్న ప్రజలందరిలో ఇది ఇంతే. ఈ విషయాలను మొదటగా కనుగొన్నవాడు బాహోఫెన్‌. ఇది ఆయన రెండవ

న!

విజయం. తల్లివైపు నుండి సంతానాన్ని గుర్తిస్తారని సూచించడానికీ ఆయన తల్లి హక్కు అనే మాటను ఉపయోగించాడు. తాత్కాలికంగా నేనూ అదే వాడుతున్నాను. కాని ఈ పదం సరియైనది కాదు. ఏమంటే ఈ దశలో ఉన్న సమాజంలో 'హక్షు అనే మాటకు అర్థంలేదు.

పునాలువన్‌ కుటుంబంలోని ప్రధాన శాఖబైన రెండింటిలో ఒకటి తీసుకుందాం. దీనిలో తోబుట్టువులు, వరుసకు అక్కదెల్లెళ్ళయినవారు (అంటే వేలువిడిచినవారి పిల్లలు) తమ పిల్లలతోనూ, తోడబుట్టిన అన్నదమ్ములు, తల్లివైపు నుండి అన్నదమ్ముల వరుస కలిసినవారితోనూ (మన అంచనా (ప్రకారం వారికి భర్తలు కాని వారు) ఉంటారు. ఇట్టివారే గణ సభ్యులుగా తర్వాత మనకు కనిపిస్తారు. ఇది గణం యొక్క (ప్రప్రధమ రూపం. వీరందరికీ ఆదిమాత ఒకర్తీ. ఈమె నుండి వచ్చిన స్త్రీ సంతతి ప్రతి తరంలోనూ అక్కచెలెళ్ళుగా వుంటారు. అయితే ఈ అక్కాచెల్లెళ్ళ భర్తలు యింకెంత మాత్రం వారికి అన్నదమ్ములుకారు. ఎందుకంటే వారు ఈ ఆదిమాత నుండి వచ్చినవారు కాదు. కనుక రక్తసంబంధం కలిగిన ఈ గుంపుకు వారు చెందరు. వేరే గణాలకు చెంది వుంటారు. అయితే ఈ అక్కచెల్లెళ్ళకు కలిగిన సంతతివారి శాఖకే చెందుతారు. ఎందుకంటే తల్లివైపు నుంచే వారిని గుర్తిస్తారు కనుక అదే నికరమైనది. తల్లివైపు నుంచి దూరపు బంధుత్వం కలిగినవారితో సహా మొత్తం సోదరీ సోదరుల మధ్య లైంగిక సంబంధాల నిషేధం ఒకసారి అమలులోకి వచ్చిన తరువాత పైన చెప్పిన రక్త కుటుంబం ఏర్పడుతుంది. ఈ కుటుంబ సభ్యుల మధ్య వివాహం నిషిద్ధం. ఇప్పటి నుంచి గణం మొత్తానికి చెందిన సాంఘిక, మత స్వభావంగల సంస్థలతో ఇది దృఢపడుతుంది. ఈ గణం అదే తెగలలోని ఇతర గణాల నుంచి వేరుగా వుంటుంది. దీనిని గురించి ముందుముందు మరింతగా తెలుసుకుందాం, పునాలువన్‌ కుటుంబ పద్ధతి నుండి గణవ్యవస్థ దానంతటదే తప్పనిసరిగా పరిణామం పొందుతుందని గ్రహించగలిగినపుడు ఈ వ్యవస్థ కలిగిన ప్రజలలో (అనాగరిక, నాగరిక జాతులన్నింటిలోనూ) ఒకనాడు పునాలువన్‌ కటుంబ పద్ధతి ఉండేదని నిర్ధారణగా చెప్పవచ్చును.

మోర్గన్‌ తన పుస్తకం రాసేనాటికి గుంపు పెళ్ళిళ్ళకు సంబంధించిన విషయాలు మనకంతగా తెలియవు. తరగతులుగా విభజితమైన ఆస్టైలియన్లలోని గుంపు పెళ్ళిళ్ళ గురించి తెలిసినది కూడా చాలా స్వల్పమే. హవాయి దీవులలోని పునాలువన్‌ కుటుంబం గురించి తెలిసినంతవరకు ఆయన 187] నాటికే ప్రకటించారు. ఈ పునాలువన్‌ కుటుంబం ఒకవైపున మోర్గన్‌ పరిశోధనకు కేంద్రబిందువైన అమెరికన్‌ ఇండియన్లలోని రక్త సంబంధ పద్ధతులను పూర్తిగా వివరిస్తుంది. మరోవైపున తల్లి హక్కులతో కూడిన గణాలు సరాసరి పునాలువన్‌ కుటుంబంనుంచే పరిణతి పొందాయని ఇది చూపుతుంది. అంతేగాక ఆ|స్టేలియన్‌ తరగతులకన్నా ఉన్నతమైన అభివృద్ధి దశను ఈ పునాలువన్‌ కుటుంబ పద్ధతి చూపుతోంది. అందుచేతనే జంట కుటుంబం రావడానికి ముందు ఇది ఒక

త్త

అత్యవసరమైన మెట్టు అని, సర్వత్రా ఇది ఆ కాలంలో ఉండి తీరాలని మోర్గన్‌ వూహించడంలో ఆశ్చర్యంలేదు. ఆయన తరువాత గుంపు పెళ్ళికి చెందిన ఇతర రూపాల గురించి చాలా విషయాలు మనకు తెలిపాయి. అయితే పునాలువన్‌ కుటుంబాన్ని కనుగొనడం ద్వారా గుంపు పెళ్ళిళ్ళ యొక్క అత్యున్నత (ప్రామాణిక రూపాన్ని ఆయన కనుగొన్నాడు. ఈ రూపం నుంచి ముందు దశలకు వచ్చిన పరిణామాలను అతి సులభంగా ఊహించవచ్చు

గుంపు పెళ్ళికి సంబంధించి మన అవగాహనను మరింత సునంపన్నం చేసినందుకుగాను లారిమెర్‌ పైసాన్‌ అనే ఇంగ్లీషు మిషనరీకి మనమెంతైనా రుణపడివున్నాం. ఈ తరహా కుటుంబం గురించి దానికి పుట్టిల్లనదగ్గ ఆర్థులియాలో ఆయన ఏళ్ళ తరబడి అధ్యయనం చేశాడు. దక్షిణ ఆస్ట్రేలియాలోని గాంబిర్‌ పర్వత ప్రాంతంలో వున్న ఆ్టేలియన్‌ నీగ్రోలు చాలా వెనకబడి వున్న దశలో వున్నట్లు ఈయన గమనించాడు. ఇక్కడి తెగంతా రెండుగా విభజితమై ఉంది. ఒకటి కోకి, రెండవది కుమైట్‌. ఈ రెండు తరగతుల్లోనూ కూడా తరగతిలోపల లైంగిక సంబంధాలు నిషిద్ధం. ఒక తరగతికి చెందిన మగవాడు పుట్టుకతోనే రెండవ తరగతికి చెందిన ప్రతి స్త్రీకి భర్త అవుతాడు. అలాగే స్త్రీలు కూడా రెండవ తరగతిలోని ప్రతి మగవాడికీ పుట్టుకతోనే భార్యలవుతారు. ఇక్కడ వివాహం వ్యక్తుల మధ్యగాక ఒక గుంపుకు మరో గుంపుకు మధ్య జరిగింది. ఇవి బహిర్వివాహ పద్ధతిని అనుసరించే రెండు తరగతులుగా విభజించడం కావడం తప్ప వీనీలో స్రీ పురుషుల వయస్సులో తారతమ్యాలుగానీ, దగ్గర, దూర బంధుత్వాలుగాని అభ్యంతరంగా వుండవు ఈ విషయాన్ని గమనంలో వుంచుకోవాలి. న్యాయం ప్రకారం ఒక క్రోకివానికి ప్రతి కుమైటి ఆడది భార్య అవుతుంది. కుమైటి స్త్రీ ద్వారా అతనికి కలిగిన కూతురు తల్లి హక్కుననుసరించి కుమైటి అవుతుంది. కనుక తండ్రితో సహా (ప్రతి క్రోకి మగవానికి ఆమె జన్మతః భార్య అవుతుంది. మొత్తం మీద మనకు తెలిసినంతవరకు తరగతులుగా విభజితమైైన ఈ నిర్మాణంలో యీ మాదిరిని నిషేధించినట్లు కనపడవు. తల్లిదండ్రులకూ, బిడ్డలకూ మధ్య లైంగిక సంబంధాలు తప్పుగా అనిపించని కాలంలో యీ నిర్మాణం పుట్టి వుండాలి. ఏరకమైన నియమ నిబంధనలు లేని లైంగిక సంబంధాల స్ధితి నుండి ఈ తరగతుల విభజన సరాసరి వచ్చి వుండాలి. లేదా తరగతులు ఉనికిలోకి రాగానే తల్లిదండ్రులకూ, పిల్లలకూ మధ్య లైంగిక సంబంధాలను సంప్రదాయం ద్వారా నిషేధించి వుండాలి. అదే నిజమైతే రక్త సంబంధీకుల కుటుంబం నుండి ఈ నిర్మాణం పుట్టిందనుకోవాలి దాని తరువాత వచ్చిన మొదటి దశ అనుకోవాలి. ఈ ఊహే సముచితమని నా అభిప్రాయం నాకు తెలిసినంతవరకు ఆ(ఫ్టేలియాలో తల్లిదండ్రులకూ, పిల్లలకూ మధ్య దాంవత్య సంబంధాలున్నట్లు కనపడదు. తల్లి హక్కుగల గణసంస్థ బహిర్వివాహ పద్దతికి పరిణామ రూపం. ఆ గణనం ఏర్పడేందుకు పూర్వమే ఈ నిషేధం అమలులోకి వచ్చినట్లు ఆప్టేలియాలోని గణ విధానమే సూచిస్తున్నది.

శ్తి

దక్షిణ ఆఫ్టేలియాలోని గాంబీర్‌ పర్వత ్రాంతంలోనేగాక తూర్పున డార్లింగ్‌ నదీ ప్రాంతాలలోనూ, ఈశాన్యంగా క్వీన్స్‌లాండ్‌లోనూ రెండు తరగతుల పద్ధతి అమలులో వున్నట్లు కనపడుతున్నది. అందుచేత ఇది బాగా వ్యాప్తి చెందిందని చెప్పవచ్చు. ఈ పద్ధతిలో సోదరీ సోదరుల మధ్య అలానే తల్లివైపు నుంచి అన్నదమ్ముల పిల్లల మధ్య, అప్పవచెల్లెళ్ళ పిల్లల మధ్య వివాహంపై నిషేధం వున్నది. దీనికి కారణం వీరంతా ఒకే తరగతికి చెందిన వారు కావడం. కాని సోదరీ సోదరుల పిల్లలు ఒకరినొకరు వివాహం చేసుకోవచ్చు. న్యూ సౌత్‌ వేల్స్‌లోని డార్లింగ్‌ నదీ తీరంలోని కామిలారాయి తెగవారు అంతర్జాంపత్యాన్ని నిషేధించడంలో మరో అడుగు ముందుకువేశారు. తొలుత వున్న రెండు తరగతులు నాలుగుగా విభజింతమయ్యాయి. ఈ నాలుగింటిలోని ప్రతి ఒక్కటి నిర్దిష్టమైన తరగతిలోనివారిని వివావాం చేసుకోవచ్చు. తాలుతవున్న రెండు తరగతులవారు జన్మతః ఒకరికొకరు భార్యాభర్తలు. వీరికి పుట్టే పిల్లలు మూడు లేదా నాట్టవ తరగతికి చెందినవారు. తల్లి మొదటి తరగతికి చెందినదా లేక రెండవ తరగతికి చెందినదా అన్నదానిపై ఇది ఆధారపడి వుంటుంది. ఒకరినాకరు వివాహాం చేసుకోవడానికి వీలున్నమూడు, నాలుగు తరగతులకు చెందిన పిల్లలు తిరిగి ఒకటి, రెండు తరగతులకు చెందుతారు. ఆ రకంగా ఒక తరంవారు ఎల్లప్పుడూ ఒకటి, రెండు తరగతులకు చెంది వుంటారు. తరువాతి తరం మూడు, నాలుగు తరగతులకు చెందుతుంది. ఆ తరువాతి తరం మళ్ళీ ఒకటి, రెండు తరగతులకు చెందుతుంది. ఈ పద్ధతిననుసరించి సోదరీ సోదరుల పిల్లలు (తల్లివైపు నుండి) భార్యాభర్తలు కాజాలరు. వారి మనమలు, మనుమరాండ్రు కావచ్చు. ఇదొక చిత్రమైన గజిబిజి పద్ధతి. తల్లిహక్కు గణాల నిర్మాణంలో ఇది మరింత గజిబిజి అయ్యింది. కాని ఆ వివరాలలోకి ఇప్పుడు పోలేము. ఇక్కడ గమనించవలసిందేమిటంటే స్పష్టమైన అవగాహనతో కూడిన లక్ష్యం లేకుండానే అంతర్జాంపత్యాన్ని నిషేధించాలనే భావం దానంతటదే ఆచరణలోకి వస్తుంది.

పై విషయాలను పట్టిచూస్తే ఆ(ప్ర్రేలియాలో గుంపు పెళ్ళి అనేది తరగతులుగా విభజితమైన ప్రజల మధ్య జరుగుతున్న పెళ్ళి అని తెలుస్తుంది. ఖండమంతటా చెల్లాచెదరుగా వ్యాపించివున్న ఒకానొక తరగతికిచెందిన మొత్తం మగవాళ్ళకూ, ఇదే విధంగా వ్యాపించి వున్న ఒకానాక తరగతికి చెందిన ఆడవాళ్ళకూ జరిగే మూకుమ్మడి వివాహమిది. ఇది మన ఛాందసుల దృష్టిలో వచ్చిన వ్యభిచారం. కాని ఈ గుంపు పెళ్ళిని జాగ్రత్తగా పరిశీలించి చూస్తే అంత వికటంగా కనిపించదు. పైపెచ్చు అలాంటి వద్ధతి ఒకటి అమలులో వున్నదనే అనుమానం కూడా ఎన్నో సంవత్సరాల దాకా కలగలేదు. నిజానికీ విషయం ఇటీవలనే మళ్ళీ వివాదాస్పదమైంది. పైపై దృష్టితో చూసే పరిశీలకుడికి ఈ గుంపు పెళ్ళి అస్థిర దంపతీ వివాహంలాగా కనపడుతుంది. ఎకృ్కడక్కడ బహుభార్యాత్వమూ కొన్నిఎ"ల్ల వ్యభిచారమూ వుంటుందనుకుంటారు. ఈ వివాహ “ంప్రదాయ మూలనూత్రాలను కనుగొనాలంటే సఫైసాన్‌, హౌవిట్‌లాగా ఎవరైనాసరే కొన్ని సంవత్సరాలను వెచ్చించవలసిందే. ఈ సూత్రాలు ఆచరణలోకి

ట్తేశ్ష

వచ్చేసరికి తనకు పరిచయమన వివాహ సంప్రదాయాలన్నట్లుగా సగటు ఐరోపావాసికి కన్పిస్తాయి. ఈ మూల సూత్రాలేమిటి? ఆస్ట్రేలియాలో నీగ్రో తన ఇంటికి వేలమైళ్ళ దూరాన వున్నప్పటికీ, అక్కడి ప్రజల భాష అతగాడికి తెలియనప్పటికీ నిర్బంధంగానీ, సంకోచంగానీ లేకుండా తనతో ఆ రాత్రి గడపగల స్త్రీని ప్రతి తండాలోనూ, ప్రతి తెగలోనూ సంపాదించగలదు. చాలా మంది భార్యలున్నవాడు ఆ రాత్రికి తన భార్యలలో ఒకర్తెను అతిధికివ్వాలనేది వీరి ధర్మం. ఈ ఆచారం ఐరోపొవాసులకు అవినీతిగానూ, అధర్మంగానూ కనపడవచ్చు. కాని ఆ్ర్రేలియన్‌ నీగ్రోలలో అమలులో వున్న ధర్మమిది. ఆ స్త్రీ అతని వివాహ తరగతికి చెందినది. అందుచేత జన్మతః అతనికి భార్య. స్త్రీ పురుషుల కొకరినాకర్షి నిర్దేశిస్తున్న యీ ధర్మమే వివాహేతర తరగతుల మద్య లైంగిక సంబంధాలను నిషేధిస్తున్నది. స్రీలను అపహరించడం ధర్మంగా వున్నచోట సైతం (ఈ వుటనలు తరచుగా జరుగుతాయి). వైవాహిక తరగతి న్యాయాన్న వట్టుదలగా పాటిస్తారు. కనీనం జంటపెళ్ళి రూవంలోన్లైనా వ్యక్చి వివావోనికి వరివర్తనం జరుగుతుందనడాన్ని స్రీలను అవహరించుకుపోయే పద్ధతి తెలియజేస్తున్నది. ఒక పడుచువాడు తన మిత్రులు కొందరిని సాయంగా తీసుకొని ఒక పడుచును ఎత్తుకొని పోయినప్పుడూ, లేవదీసుకుపోయినప్పుడూ ఈ మిత్రులఅందరూ ఆమెనోమారు వరుసగా అనుభవిస్తారు. ఆఖరున ఆ వ్రయత్నం (ప్రారంభించినవారికి ఆమె భార్యగా స్థిరపడుతుంది. ఆ విధంగా పట్టితెచ్చిన ఆమె తన మగనినుంచి పారిపోయి మరొకడికి పట్టుబడితే ఈ రెండోవానికే ఆమె భార్య అవుతుంది. మొదటివానికామె మీద హక్కు వుండదు. ఒక మూల గుంపు పెళ్ళి సర్వసాధారణాచారంగా పరిపాటిగావున్నా దాని పక్కపక్కనే దానితోపాటుగానే పరిమిత, ప్రత్యేక సంబంధాలు కూడా ఏర్పడుతున్నాయి. కొద్దికాలమే కలసివుండనీ, దీర్హకాలమే కలసి వుందనీ జంటలుగా నివసించడం ఏర్పడుతుంది. రెండోవైపున ఆ గుంపులలోని వాటి సరసన బహుభార్యాత్వం కూడా సాగుతుంది. ఇక్కడ కూడా గుంము పెళ్ళి వద్బతి శవమ(కవుంగా అంతరించిపోతుందన్నమాట. అయితే ఐరోపా వాసులతోటి సంబంధం మూలంగా ముందేది అంతరిస్తుంది? గుంపు పెళ్ళి పద్ధతా? దానిని అనుసరించే ఆఫ్టేలియన్‌ నీగ్రోనా? ఏది ముందు, ఏది వెనుక? ఆ(స్టేలియాలో అమలులో వున్నటువంటి తరగతుల మధ్య వివాహాలు గుంపు పెళ్ళి యొక్క అత్యంత [్రాచీన, ప్రాధమిక రూపం. కాగా మనకు తెలినినంతలో పునాలువన్‌ కుటుంబ పద్ధతి అత్యున్నత అభివృద్ధి దశకు చెందిన గుంపు పెళ్ళి పద్ధతి. సంచార జీవితం గడిపే ఆటవికుల సామాజిక స్థాయికి మొదటి తరహా వివాహ పద్ధతి సరిపదుతుంది. పునాలువన్‌ కుటుంబ పద్ధతి అమలులో వుందంటే అనాడు కొంతవరకు మానవులు స్థిర నివాసం చేస్తున్నారనీ, సమిష్టి కుటుంబాలుగా జీవిస్తున్నారని కీర్‌

వూహిచంగలం ఆ కుటుంబం భవిష్యదభివృద్ధి దశకు ప్రాతిపదిక అవుతుంది. ఈ రెండు దశలకూ మధ్య తప్పకుండా ఎన్నో అంతర్జశలుండి తీరుతాయి. వాటి పరిశీలన ఇప్పుడే ప్రారంభమైంది. దానినింకా త్రవ్వి చూసినవారు తక్కువ. ఈ విషయంలో ఎంతో పరిశోధన జరగవలసి వుంది. 3. జంట కుటుంబము

గుంపు పెళ్ళి కాలంలోనూ, అంత క్రితమూ కూడా స్రీ పురుషులు అల్ప్బకాలమో, అధిక కాలమో జంటులుగా కలసి జీవించకపోలేదు. అసంఖ్యాకంగా వుండే భార్యలలో ఒకామె మగవానికి ముఖ్య భార్యగా వుండేది. (ముద్దుల భార్య అనటానికి తగిన పరిస్థితులు అప్పటికింకా లేవు) మిగిలిన మగవాళ్ళందరిలోనూ అతడామెకు ప్రధాన భర్త. ఇదే కైస్తవ మత బోధకులను ఎంతో కంగారు పెట్టిందని చెప్పవచ్చును. గుంపు పెళ్ళి అంటే యిష్టం వచ్చినపుడు ఇష్టం వచ్చిన ఆమెను అనుభవించే భార్యల సమూహమని, హద్దూ పద్దూలేని వ్యభిచారానికి ఆటపట్టు అనీ వారు భావించారు. గణాలు అభివృద్ధి చెందినకొలదీ, సోదరీ సోదరుల మధ్య వివాహ సంబంధాలను నివారించిన తరగతుల సంఖ్య పెరిగిన కొలదీ జంటలుగా నివసించే అలవాటు అవసరంగా మార్పు చెందింది. గణాలు ఇచ్చిన ప్రేరణతో రక్తసంబంధీకుల మధ్య వివాహం మరింతగా అభ్యంతరకరమైనది. ఆ రకంగా ఇరాక్యూలలోనూ అనాగరికయుగం దిగువ దశలోవున్న అనేకమైన ఇతర ఇండియన్‌ తెగలలోనూ వారి పద్ధతి ప్రకారం బంధువులుగా గుర్తింపు పొందిన అందరి మధ్యా వివాహం నిషిద్ధం. అనేక వందల తరహాలలో యీ బంధుత్వాలు వుంటాయి. ఈ వైవాహిక నిషేధాల చిక్కుముళ్ళు మరింతగా బిగుసుకుపోయి గుంప్పు పెళ్ళిళ్ళు అంతకంతకూ అసంభవం అయిపోయాయి. ఈ పద్ధతికి బదులు జంట కుటుంబం (021గ108 [20౫10౧ అమలులోకి వచ్చింది. ఈ దశలో మగవాడు ఒకే ఆడదానితో జీవిస్తాడు. ఈ స్థితిలో సైతం బహుభార్యాత్వం, అరుదుగా ఇతర స్రీలతో పొందు మగవాడి ్రత్యేకాధికారంగా వున్నది. ఆర్థిక కారణాల మూలంగా బహుభార్యాత్వం అరుదుగా వుండేది. ఇదే సమయంలొ ఒకనితో వున్నంతకాలం స్రీ కచ్చితంగా పాతివ్రత్యాన్ని పాటించవలసిందే. వ్యభిచరిస్తే బహు కరినంగా శిక్షిస్తారు. అయితే స్తీ పురుషులలో ఎవరికి ఇష్టం లేకపోయినా వివాహ బంధాన్ని అతి సులువుగా విడగొట్టుకోవచ్చు. వారికి పిల్లలుంటే వెనుకటి మాదిరిగానే తల్లికే చెందుతారు,

ఈ విధంగా రక్త సంబంధంగలవారి మధ్య వివాహ నిషేధం విస్తరించిన కొద్దీ సహజమైన ఎన్నిక సూత్రం కూడా దాని ప్రభావాన్ని చూపుతూనే వుంటుంది.

మోర్గాన్‌ మాటల్లో చెప్పాలంటే...

రక్త సంబంధం లేని గణాలమధ్య వివాహం వలన “శారీరకంగానూ, మానసికంగానూ బలిష్టమైన సంతానం కలగసాగింది. అభివృద్ధి పొందుతున్న రెండు

త్తేగ్రి

తెగలు ఒక ప్రజగా కలసినపుడు .. రెండు తెగలవారి శక్తుల కూడికతో కొత్త వుథ, మెదడు విస్తరిస్తుంది”.

ఆ విధంగా గణ నిర్మాణంలో వున్న తెగలు బాగా వెనకబడినవాని మీద పై చేయి సంపాదిస్తాయి లేదా అవి తమను తప్పనిసరిగా అనుకరించేటట్లు చేసుకుంటాయి.

ఆ రకంగా ప్రాచీన కాలంలో కుటుంబ పరిధి అంతకంతకూ పరిమితమవుతూ వచ్చింది మొట్టమొదటి తెగకు తెగంతా వివాహ బంధ పరిధిలో ఉండేది. ఆ పరిధిలో వున్న స్త్రీ పురుషులంతా ఉమ్మడిగా దంపతులు. మొదట దగ్గర బంధువులనూ, (క్రమంగా దూరపు బంధువులనూ, చివరకు పెండ్లి ద్వారా బంధుత్వం కలిసినవారిన. సైతం వివాహ బంధంలోంచి మినహాయించడం వచ్చింది. అంతిమంగా అన్నిరకాలైన గుంపు పెళ్ళిళ్ళు ఆచరణలో అసాధ్యమైపోయాయి. ఇక మిగిలింది జంట. ఆ జంట మధ్య కూడా వివాహ బంధం అల్ప్బప్రాణం. అది కూడా తెంపివేస్తే ఇక వివాహం అనేదే వుండదు. ఈ ఒక్క విషయం చూస్తే దంపతీ వివాహ ప్రాదుర్భావానికి వ్యక్తిగత లైంగిక (పేమ (ఆధునికార్థంలో) కారణంకాదని మనకు తెలున్తుంది. ఈ దశలో వున్న ప్రజలందరిలోనూ ఈ ఆచారం వుంది. దానికింతకన్నా పెద్ద సాక్ష్యం అక్కరలేదు. అంతక్రితం అమలులో వున్న కుటుంబ పద్ధతులలో మగవాడికి ఆడవాళ్ళ లోపం ఎన్నడూ లేదు. పై పెచ్చు చాలా ఎక్కువగా లభించేవారు. కాని ఇప్పుడింక ఆదవాళ్ళు కురువయ్యారు. వాళ్ళ కోసం వెతుకులాడవలసి వస్తోంది. తత్ఫలితంగా జంట పెళ్ళితో పాటుగా అమ్మాయిల్ని ఎత్తుకురావడమూ, డబ్బిచ్చి కొనుక్కోవడమూ వ్యాప్తిలోకి వచ్చాయి. ఇవి ఆ వ్యవస్థ యొక్క ఒట్టి లక్షణాలే కాని అంతకంటే మరేమీకాదు. పరిస్థితులు మూలమట్టుగా మారిపోయిన దానికవి ఫలితం మాత్రం కాదు. ఈ లక్షణాలను భార్యల్ని సంపాదించడంలో అవలంభించిన పద్ధతుల్ని (ప్రత్యేక తరగతి వివాహ పద్ధతులుగా మాక్షెన్నాన్‌ ఊహించాడు. “రాక్షస వివాహాలు, “శుల్మ వివాహాలు” అని వాటిని ఆయన ఎలిచాడు అమెరికాలోని ఇండియన్‌ తెగలలోనూ, అదే అభివృద్ధిదశలో వున్న ఇతరులలోనూ ఎక్కదా సర్వసాధారణంగా వివాహ ప్రక్రియ వధూవరుల చేతులలో ఉండదు, అనలు వారిని సంవ్రదించడం అనేదే ఉండదు. చేయవలనినదంతా తల్గులద్వారా'హరిగిపోతుంది. ఒకరి ముఖాలొకరు ఎరగని వ్యక్తుల్ని వారు దంపతులను చేసేస్తారు. వివాహ కాలం సమీపించినాకనే తమకు సంబంధం కుదిరినట్లు వారికి తెలుస్తుంది. పెళ్ళికి పూర్వమే వరుడు, వధువు యొక్క గణ బంధువులకు (తల్లి వైపు వారికి, అంతేగాని తండ్రికి లేదా అతని బంధువులకు కాదు) బహుమతులిస్తాడు. పెళ్ళి కూతురు నిమిత్తం చేసిన చెల్లింపులుగానే ఈ బహుమతులను లెక్కిస్తారు. ఇరువురిలో ఎవరు కాదన్నా ఆ పెళ్ళి విచ్చిన్నమవుతుంది. అయితే చాలా తెగలలో ఉదాహరణకు ఇరాక్యూలలో ఇలాంటి ఎడబాట్లకు వ్యతిరేకంగా ప్రజాభిప్రాయం వృద్ధి పొందింది. తగవులు వచ్చినపుడు ఇరువైపుల గణ బంధువులు కలుగజేసుకుంటారు.

త్త

సమాధానపరచడానికి ప్రయత్నిస్తారు. ఆ ప్రయత్నాలన్నీ వివలమైనపుడే దంపతులు విడిపోతారు. పీల్లలుంటే వారు తల్లిదగ్గరే వుంటారు. ఉభయులూ మళ్ళీ పెళ్ళి చేసుకోవచ్చు.

వేరే కాపురం పెట్టడం అవసరమూ, కోరుకోదగినదీ అయినా జంట కుటుంబం

చాలా బలహీనంగానూ, అస్థిరంగానూ వుండటం చేత ప్రాచీన కాలం నుంచీ అనుశుతంగా వస్తున్న సామూహిక గృహ వ్యవస్థను అది రద్దుపరచలేకపోయింది. సామూహిక గృహ వ్యవస్థ, ఇంటిలో స్త్రీకే ఆధిపత్యాన్ని కల్పించింది. అసలు తండ్రి ఎవరో గుర్తించడం అసంభవం కావడంచేత తల్లికి ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉండేది తత్ఫలితంగా స్త్రీలకు అంటే తల్లులకు విపరీత గౌరవం లభించింది. సమాజం రూపురేఖలు దిద్దుకున్న నాటి నుంచీ స్రీ, పురుషుడికి బానిసగా వుంటున్నదని ఒక అభిప్రాయం ప్రచారంలో వుంది. పద్దెనిమిదో శతాబ్దపు వివేచనాపరుల కాలం నుండి మనకు సంక్రమించిన అత్యంత అసంగత భావాలలో ఇది ఒకటి. కాని ఆటవికులలోనూ, అనాగరికయుగపు దిగువ, నడిమి దశలలోని వారిలోనూ ఒక్కొక్కపుడు ఎగువదశ వారిలోనూ స్రీ స్వతంత్రురాలిగా వుండేది. అంతేకాదు ఆమెకెంతో గౌరవం లఖించేది. ఇరాక్యూ జాతికి చెందిన సెనెకా తెగలమధ్య చిరకాలం జీవించిన అర్ధర్‌రైట్‌ అనే క్రైస్తవ మత బోధకుడు జంట కుటుంబంలో స్తీకి ఉందే స్థానాన్ని ఇలా వివరించాడు.

“ఇంకా వారి కుటుంబ పద్ధతులు - పూర్వ కాలపు పెద్ద పెద్ద ఇళ్ళల్లో (అనేక కుటుంబాలు కలసి ఏర్పడ్డ సామూహిక గృహాలు) నివసిస్తున్న స్థితిలో ఇంట్లో ఒక “కుదురు (గణం)దే అధికారం. స్త్రీలు ఇతర కుదురుల (గణాల) నుంచి భర్తల్ని తెచ్చుకుంటారు... సాధారణంగా ఇంట్లో ఆడవాళ్ళదే పెత్తనం. దినుసులన్నీ ఉమ్మడి సత్తు. భర్త అనండి, (యేమికుడనండి మగవాడు తనవంతు సంబరాలు తెచ్చి ఎడెయ్యకపోతే వాడి అవస్థ అంతాయింతాకాదు. అతడికాయింట పిల్లలెందరున్నా సరే, అతడి వస్తువులెన్నివున్నా సరే, ఏ క్షణంలోనైనా అతడిని నెత్తిన గుడ్డవేసుకొని పొమ్మనవచ్చు. ఆదేశం వచ్చాక, మరి అక్కడ వుండటం అతనికి క్షేమం కాదు. నిజంగానే కుంపటెత్తేస్తారు. ఇంక తన కుదురుకు (ణం) పోవలసిందే. సాధారణంగా అతడు మరోచోట వివాహ సంబంధం కుదుర్చుకొని వెళ్ళిపోతాడు. ఇతర అన్నిచోట్లలాగే ఇక్కడా స్రీలదే 'సెత్తనమూ, అధికారమూ, అవసరం వచ్చిందంటే వాళ్ళు తమ నాయకుడికి కూడా 'కొమ్ములు కోసేసి” (ఇది వాళ్ల నానుడి) సామాన్య యోధులలో ఒకడిగా చేయడానికి ఏ మాత్రం వెనుదియ్యరు” *.

సామూహిక గృహ వ్యవస్థలో వుండే స్రీలలో ఎక్కువమందిగాని, ఇంచుమించు అందరూగాని ఒకే గణానికి చెంది వుంటారు. వారి భర్తలంతా ఇతర గణాల నుండి వస్తారు. ప్రాబీన కాలంలో ఆడవాళ్ళ పెత్తనం సర్వసాధారణమై వుండడానికదే భౌతిక కారణం. ఈ విషయాన్ని బాహో ఫెన్‌ గర్తించాడ్డు. ఆయన కనిపెట్టిన మహత్తర విషయాలలో

ఇది మూడవది. దీనికి నేను మరికొంత సమాచారాన్ని జత చేయాలనుకుంటున్నాను. ఆటవిక తెగల్లోనూ అనాగరిక తెగల్లోనూ స్ర్రీలమీద పనిభారం ఎక్కువని మత బోధకులు, యాత్రికులు చెప్తారు. అయినప్పటికీ ఇంతకుముందు చెప్పినదానికీ, దీనికి వైరుధ్యంలేదు. ప్రీ పురుషుల మధ్య శ్రమ విభజనను నిర్ణయించే కారణాలు, సమాజంలో స్రీ స్థానాన్ని నిర్ణయించే కారణాలకు పూర్తి వీభిన్నమైనవి. ఆడవాళ్ళకు తగినదనుకునే దానికన్నా ఎక్కువ పనిచేసే ఆ ఆడవాళ్ళకు ఐరోపా సమాజంలోని ఆడవాళ్ళకన్నా ఎక్కువ గౌరవం వుంది. నాగరిక జాతులలోని గృహిణికి బూటకపు గౌరవం బోలెడంత లభిస్తుంది. కాని నిజమైన పని నుంచి ఆమె వేరుపడింది. ఆమె సామాజిక పాత్ర అధికంగా భ్రమపడి పనిచేసే అనాగరిక స్త్రీకన్నా హీనం. అనాగరిక ప్రజలలో వారి స్రీ నిజంగా గృహిణి. అన్ని విషయాలలోనూ ఆమె గృహపత్ని

అమెరికా వాయువ్య ప్రాంతంలోనూ ముఖ్యంగా దక్షిణ అమెరికాలోనూ వున్న ఆదిమ జాతులు ఆటవిక యుగపు ఎగువదశలో జీవితాన్ని గదుపుతున్నాయి. వారిలో బహు సూక్ష్మంగా పరిశోధన జరిపితే తప్పు అమెరికాలో గుంపు పెళ్ళి ఆచారాన్ని జంట కుటుంబం తొలగించిందో లేదో చెప్పడం కష్టం. దక్షిణ అమెరికాలోని వారిలో లైంగిక స్వేచ్చకు గురించి అనేక కధలు వినపడుతున్నాయి. అవన్నీ వింటుంటే అక్కడ గుంపు పెళ్ళి అలవాట్లు పూర్తిగా మాసిపోయాయనుకోవడానికి వీలు కనిపించదు. అక్క చెల్లెళ్ళలో పెద్ద ఆమెను కట్టుకున్నవాడు ఆమె చెల్లెళ్ళందరినీ, వారికి వయస్సు వచ్చిన వెంబడినే తన భార్యలుగా చేసుకునే హక్కు ఉత్తర అమెరికాలోని నలభై తెగల వారిలో ఈనాటికీ ఆచారంగా వుంది. అక్క చెల్లెళ్ళందరూ ఉమ్మడి భర్తలను కలిగివుందే రోజులనాటి ఆచారాల అవశేషం ఇది. కాలిఫోర్నియా ద్వీపకల్పంలోని తెగలవారు (వీరు ఆటవిక యుగపు ఎగువ దశలో జీవితం గడుపుతున్నారు) కొన్ని ఉత్సవాలు జరుపుకుంటారని, ఆ సందర్భంలో అనేక 'తెగలి వాళ్ళు ఒకచోట చేరి స్వేచ్భా సంగమం జరుపుతారనీ బాన్‌క్రాఫ్ట్‌ (వ్రాస్తున్నాడు. ఈతడు 'తెగలని” పేర్కొన్నవి గణాలు మాత్రమే. ఒక గణంలోని స్త్రీలు మరో గణంలోని పురుషులందరినీ ఉమ్మడి భర్తలుగా స్వీకరించడమూ, అదేవిధంగా ఒక గణంలోని పురుషులు మరో గణంలోని స్రీలందరినీ ఉమ్మడి భార్యలుగా స్వీకరించడమూ జరిగిన (ప్రాచీన యుగపు స్మృతి చిహ్నాలే ఈ ఉత్సవాలు. ఇదే ఆచారం ఈనాటికీ ఆఫప్టేలియాలో వుంది. కొన్ని తెగలలో కుల పెద్దలు, నాయకులు, మంత్రగాళ్ళయిన పురోహితులు ఈ ఉమ్మడి భార్యల ఆచారాన్ని తమ స్వప్రయోజనాలకోసం వాడుకుంటున్నారు. తమ కోసం చాలామంది మహిళలను అట్టిపెట్టుకుంటున్నారు. వీరు సంవత్సరంలో కొన్ని ఉత్సవ దినాలలోనూ, తెగలోని జనం అంతా సమావేశం అయిన కాలంలోనూ వెనుకటి కాలపు సమిష్టి అనుభవానికి ఒప్పుకొని పడుచువాళ్ళతో కలిసి ఆనందించడానికి తమ భార్యలకు అనుమతినిస్తున్నారు. నిర్జీత కాలవ్యవధిలో జరిగే శాటిర్నేలియన్‌ విందుల్లో (5240221122 కంయిటు ఏ కొద్ది రోజులపొటో ప్రాచీన కాలపు స్వేచ్చా సంగమం పద్ధతి అమలులోకి వస్తుందంటూ వెస్టర్‌ మార్క్‌ ఎన్నో ఉదాహరణలు తన పుస్తకంలో (హిస్టరీ ఆఫ్‌ హ్యూమన్‌

త్తం

మేరేజ్‌, పేజీలు 28-9) ఇచ్చాడు. భారతదేశంలోని హాలు, సంతాలులు, పంజాలు, కోటాలు మొదలైనవారిలోనూ, కొన్ని ఆఫ్రికన్‌ తెగలలోనూ ఈ ఆచారాలు కన్పిస్తున్నాయి. ఇక్కడొక ఆసక్తికరమైన విషయమేమిటంటే వెస్టర్‌ మార్క్‌ గుంపు పెళ్ళి ఆచారం వుందనదాన్ని నిరాకరిస్తూ, ఈ ఆచారం దాని అవశేషం కాదని ఇతర జంతువులకువలెనే ఆదిమ మానవుడికి కూడా రుతుకాలం వుండేదని దాని అవశేషమే ఈ ఆచారమని అన్నాడు. మనమిప్పుడు 'బాహోఫెన్‌ కనిపెట్టిన నాల్గవ మహత్తర విషయానికి వచ్చాము. గుంపుపెళ్ళి నుండి జంట పెళ్ళికి పరివర్తన చెందిన విస్తృత సంధి దశకు చెందినదీ ఎషయం. ప్రాచీనకాలంలో దేవతలు విధించిన నియమాలను అతిక్రమించినందుకై చేసుకుంటున్న ప్రాయళ్ళిత్త కర్మగా బాహోపెన్‌ ఊహిస్తున్నది. నిజానికి, స్రీ తాను పవిత్రంగా వుండే హక్కును కొనుక్కోవడం తప్ప వేరే కాదు. ప్రాచీన కాలపు భర్తల సమూహాన్ని వదుల్బుకుని ఒకే ఒక్కనితో వుండే హక్కును ఆమె కొనుక్కొనే పద్ధతిని తాంత్రిక రూపంలో కనపరచదం తప్ప మరేమీకాదు. ఈ ప్రాయశ్చిత్తం పరిమితమైన లొంగుబాటు రూపంలో వుంటుంది. బాబిలోనియన్‌ వనితలు ఏడాదికోమారు మిలిట్టా దేవాలయంలో తమను తాము లోబరుచుకునేవారు. ఆసియా మైనరులోని ప్రజలు తమ స్రీ సంతానాన్ని అనాయిటిస్‌ దేవాలయంలో కొన్నేళ్లపాటు వుంచేవారు. అక్కడ వారు తమకు నచ్చిన వారితో స్వేచ్చా సంగమం చేస్తూ గడిపేవారు. పెళ్ళికి ముందు ఆడపిల్లలు ఈ విధంగా కొంతకాలం గడపడం అవసరంగా వారు భావించేవారు. మధ్యధరా సముద్రానికీ, గంగానదికీ మధ్య ప్రాంతంలో నివసిస్తున్న ఆసియా వాసుల్లో చాలామంది మతం పేరుతో ఈ ఆచారాలను పాటిస్తున్నారు. ప్రాయశ్చిత్త రూపంలో స్త్రీ చేయవలసిన త్యాగం కాలక్రమంలో తగ్గుతూ వచ్చింది. బాహోఫెన్‌ చెప్పినట్లుగా... స “ఏటేటా లోబడటానికి బదులు ఒక్కమారే లోబడటం వచ్చింది. ప్రాఢకాంతల స్వచ్చ్భా సంగమ స్థానంలో కన్యల స్వేచ్చా సంగమం వచ్చింది. వివాహ సమయంలో ఆచరించడానికి బదులు వివాహానికి ముందే ఆచరించడం వచ్చింది. ఎలాంటి విచక్షణాలేకుందా ప్రతి ఒక్కరితోనూ సంగమించే పద్దతిపోయి తానెంచుకున్న కొద్దిమందికి లోబడటం వచ్చింది” (మదర్‌రైట్‌, పేజిం40 ల్‌ ఈ విధంగా మతాచారాలను అద్దుపెట్టుకోవడం ఇతరులలోలేదు. (ప్రాచీనకాలంలో (త్రేనియన్‌, కెల్చులు తదితరుల్లోనూ అలాగే భారతదేశంలోని ఆదిమవాసుల్లోనూ, మలయావాసుల్లోను, దక్షిణ సముద్ర ద్వీపవాసుల్లోనూ, అనేక అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగల్లోనూ యువతులకు పెండ్లి అయ్యేంతవరకు పూర్తి లైంగిక స్వేచ్చ వుండేది. ఇంచుమించు దక్షిణ అమెరికా అంతటా ఆదివాసీ ప్రజలలో ఈ అచారం అమలులో వున్నదని, కాస్త లోతట్టు ప్రాంతాలకు వెళ్ళి వచ్చిన వారందరికీ తెలుసు. ఇండియన్‌ తెగలకు చెందిన ఒక ధనిక కుటుంబంలో తాను చూసిన విషయాన్ని అగాసిస్‌ అనే ఆయన ఎ జర్నీ ఇన్‌ బ్రెజిల్‌ (1886లో బోస్టన్‌, న్యూయార్క్‌లలో ప్రచురితము, పేజి - 50

266. అనే పుస్తకంలో వ్రాశాడు. పెరుగ్వేపై జరుగుతున్న యుద్ధంలో ఆ ఇంటి యజమాని ఒక సైన్యాధికారిగా పనిచేస్తున్నాడు. ఆయన కుమార్తెను చూసి అగాసిస్‌ “ఈ అమ్మాయి తండ్రి ఎలా వున్నారంటూ” ప్రశ్నించాడు. ఆ పిల్ల తల్లికి భర్త అనే అతడి ఉద్దేశం. అపుడా తల్లి నవ్వుతూ ఇలా చెప్పింది “ఈ బిడ్డకు తండ్రి లేడు. దేవుడిచ్చిన బిద్ద'. ఈ విషయాన్ని ఉదహరిస్తూ ఆయన ఇలా వ్రాశాడు. “ఇండియన్‌ లేదా మిశ్రమ జాతి స్రీలు తమ అక్రమ సంతానం గురించి ఎల్లప్పుడూ ఈ విధంగానే చెప్తారు. ఇది తప్పు అని గానీ, సిగ్గుపడాల్సిన విషయం అని గానీ అనుకోరు. ఇది అసాధారణ విషయమేమీకాదు. ఇందుకు విరుద్ధంగా జరగడమే అసాధారణ విషయం (తరచుగా). పిల్లలు తమ తల్లిని (మాత్రమే) ఎరిగివుంటారు. ఎందుచేతనంటే తనను పోషించే భారం, బాధ్యత ఆమె మీదనే వుంటుంది వారికి తండ్రిని గురించి తెలియనే తెలియదు. తన విషయంలోగానీ, పిల్లల విషయంలోగానీ (శ్రద్ధ తీసుకోవలసిన బాధ్యత అతసి5 వున్నదని తల్లి అనుకోనే అనుకోదు”. నాగరీకులకిది ఆశ్చర్యంగానే వుంటుంది. కాని తల్లి హక్కు వున్నచోట గుంపుపెళ్ళి ఆచారంగా వున్నచోట ఇది సర్వసాధారణం. ఇంక ఇతర తెగల వీషయం చూద్దాం. పెళ్లి కొడుకు స్నేహితులు, బంధువులు లేదా పెళ్ళికి వచ్చినవారు ప్రాచీన సంప్రదాయ హక్కుననుసరించి పెళ్ళి సమయంలోనే పెళ్ళి కూతురుని అనుభవిస్తారు. చివరికిగాని పెళ్ళి కొడుకువంతురాదు. ఉదాహరణకు ఆదిమకాలంలో బలెరిక్‌ దీవుల్లోనూ, ఆఫ్రికాలోని బెగిల్లాలలోనూ ఈ ఆచారం వుండేది. ఆగోనియాలోని బారెయాలలో ఈ ఆచారం ఇప్పటికీ వుంది. ఇంకా ఇతరులలో అధికారి అయినవాడు (అతడిని తెగ లేదా గణ పెద్ద అనండి. వారు కాకపోతే మంత్రవేత్త, పురోహితుడు, రాజు లేదా మరేపేరైనా కానివ్వండి) సమాజ ప్రతినిధిగా మొదటి రాత్రి పెళ్ళి కూతురితో గడుపుతాడు. ఎవరు ఎన్నిపై మెరుగులు పూసి మరుగుపరచబోయినా మొదటి రాత్రి హక్కు ఈనాటికీ గుంపు పెళ్ళికి అవశేషంగా అలస్కా ప్రాంతవాసుల్లో వుంది. (బాంక్రాఫ్టి, నేటివ్‌ రేసెస్‌-1, పేజి - 81), ఉత్తరం మెక్సికోలోని తాహూలలోనూ (అదే (గ్రంధం, పేజి - 584) ఇతరులలోనూ ఈ ఆచారం వుంది. మొట్టమొదటి కెల్టిక్‌ జాతులు నివసించిన దేశాలలో - ఉదాహరణకు ఆరగాన్‌లో - మధ్య యుగాల వరకు ఈ ఆచారం వుంది. ఇది గుంపు పెళ్ళి పద్ధతి నుండి సరాసరి సంక్రమించింది. కాస్టయిల్‌ రాష్ట్ర రైతు ఎన్నడూ దాసుడుగా జీవించలేదు. కాని ఆరగాస్‌లో అత్యంతావమానకరమైన రూపంలో దాసత్వం వుండేది కాధలిక్‌ అయిన పెర్దినాండ్‌ రాజు 1486లో దానిని నిషేధిస్తూ చట్టం 16 చేసేవరకూ అది అమలు జరిగింది. ఆయన ప్రకటించిన తాఖీదులో ఇలా వుంది. “ఒక రైతు పెళ్ళి చేసుకున్నప్పుడు... ఈ ప్రభువులు (సినార్‌లు, బారన్‌లు) మొదటి రాత్రి ఆమెను అనుభవించగూడదు. పెళ్ళినాటి రాత్రి ఆమె మంచం మీదకు చేరినపుడు తన అధికారాన్ని నిరూపించుకుంటూ దాని మీదుగా గానీ, ఆమె మీదుగా గానీ దాటి 5్‌1 శ సథ యక (గల ధాలు గ అంచు హం / లి | టం ఆంద నన్ని

వెళ్ళడం కూడదు. రైతు కొడుకులనుగానీ, కూతుళ్లను గానీ డబ్బు ఇచ్చో, ఇవ్వకుందడానో వారి ఇష్టానికి వ్యతిరేకంగా పనిచేయించుకోగూడదు” (నూగెన్‌హైమ్‌ వ్రాసిన “సెర్ఫ్‌డమ్‌' పుస్తకం యొక్క కాటలోనియన్‌ భాష మూలప్రతి నుండి ఉటంకించినది - పీటర్స్‌బర్ల్‌ - 1861 పేజి -355)

తాను దేనినైతే “'హెటెరిజం లేదా 5౫012484౧8” అని పిలిచాడో దాని నుంచి దంపతీ వ్యవస్థకు మార్పు తెచ్చినది ముఖ్యంగా స్త్రీలేనని బాహోఫెన్‌ వ్రాశాడు. ఇది ముమ్మాటికీ సత్యం. జీవన ఆర్థిక పరిస్థితులు అభివృద్ధి చెందడంతో ప్రాచీన సంప్రదాయక లైంగిక సంబంధాలలో అమాయక, ఆటవిక స్వభావం తొలగిపోయింది. ఆదిమ సామూహిక జీవన పద్ధతి అంతరించడమూ, క్రమంగా జనాభా పెరుగుతుండడంతో స్రీలకు వెనుకటి కాలపు దాంపత్య సంబంధాలు పీడాకరంగానూ, అవమానకరంగానూ తోచివుంటాయి. దాని నుండి బయటపడటానికి తాత్మాలికంగానో, శాశ్వతంగానో ఒకే మగవానితో వుండగల ఏకపత్నీత్వ హక్కును కొనుక్కోవడానికి వారెంతో ఆదుర్జాపడి వుంటారు. ఈ ముందడుగు మగవాని వేపునుండి వచ్చింది మాత్రం కాదు. అతడికీ భావం కూడా కలిగి వుండదు. ఏమంటే మగవాడు ఈనాటికీ గుంపు పెళ్ళిలో వున్న సౌఖ్యాన్ని కలవరిస్తూనే వున్నాడు. జంట పెళ్ళిలోకి స్రీలు మార్చుతెచ్చిన తరువాతనే మగవాళ్ళు కచ్చితమైన దంపతీ వ్యవస్థను ్రవేశపెట్టగలిగారు. అయితే ఇది స్త్రీలకు మాత్రమే అన్నది వేరే విషయం.

ఆటవిక యుగానికి, అనాగరిక యుగానికి మధ్య సంధిదశలో జంట కుటుంబం అనేది ఏర్పడింది. ప్రధానంగా ఇది ఆటవిక యుగం పై దశలోనే కనిపిస్తున్నా అనాగరిక యుగం దిగువ దశలో కూడా అక్కడక్కడా కన్పిస్తుంది. ఆటవిక యుగానికి గుంపు పెళ్ళి, నాగరిక యుగానికి దంపతీ వివాహం లాగే అనాగరిక యుగానికి జంట కుటుంబం ముఖ్యమైన లక్షణం. జంట పెళ్ళి నుండి సుస్థిరమైన దంపతీ వివాహం అభివృద్ధి చెందాలంటే ఇంతవరకు మనకు తెలిసినదానికన్నా భిన్నమైన కారణాలుండాలి. జంట కుటుంబం ఫలితంగా గుంపు అనేది దాని చివరి కణానికి కుదించుకుపోయింది. ఈ కణంలోని రెండు అణువులు - ఒక పురుషుడు, ఒక ప్రీ సామూహిక వివాహం పరిధిని నిరంతరం కుదించడం ద్వారా సహజ ఎన్నిక సూత్రం తన పనిని పూర్తి చేసింది. ఇక్కడితో దాని పని ముగిసిపోయింది. అదింకా చేయగలిగిందేమీ లేదు. కొత్తగా సాంఘిక క్రియాశీల శక్తులు ఆచరణలోకి రాని పక్షంలో, జంట కుటుంబం నుండి కొత్త కుటుంబ రూపం ఆవిర్భవించడానికి తగిన భూమిక ఏర్పడదు. ఈ క్రియాశీల శక్తులు ఇప్పటికే పనిచేయడం (ప్రారంభించాయి.

జంట కుటుంబానికి సంప్రదాయిక స్థావరమైన అమెరికాను ఇంతటితో విడిచిపుచ్చుదాం. ఇంతకన్నా ఉన్నతమైన కుటుంబ వ్యవస్థ ఇక్కడ పర్పడిందనుకొనేటందుకు అవకాశాలు లేవు. అమెరికాను కనిపెట్టి, దానిని ఆక్రమించడానికి పూర్వం అక్కడ స్థిరమైన

ర్‌2

దంపతీ వ్యవస్థ ఏ కాలంలోగానీ, ఏ ప్రాంతంలోగానీ ఏర్పడిందనుకొనేందుకు ఉదాహరణలు కనబడవు. పూర్వార్ధ గోళంలో పరిస్థితి మాత్రం అదికాదు.

పూర్వార్ధగోళంలో పశువుల్ని మచ్చిక చేయడమూ, మందలను పెంచడంతో ఇదివరకెన్నడూ ఊహించని సంపద వనరులు వృద్ధి అయినాయి. వానితో పూర్తిగా నూతనమైన సామాజిక సంబంధాలు ఏర్పడ్డాయి. అనాగరిక యుగపు దిగువ దశవరకూ (చజలకున్న ఆన్హి అంతా ఇల్లు, బట్ట, వాోటురకం ఆభరణాలు, తిందీని సంపాదించుకొనేందుకు, వండుకొనేందుకు పనికి వచ్చే పరికరాలు - నాటు పడవలు, ఆయుధాలు, అతి సాధారణ రకము వంటపాత్రలు వంటివి. ఏ రోజుకారోజున వారు తిండికి తడుముకోవలసిందే. ఇప్పుడింక గుర్రాలు, ఒంటెలు, గాడిదలు, ఎద్దు, గొర్రెలు, మేకలు, వందులు మొదలైన వానిని మందలుగా పెంచుతూ గోపాలక జాతులు వృద్ధిపొందాయి. యూప్రిటిస్‌, టైగ్రిస్‌ నదీ తీరాలలోని సెమైట్లు ఇలాగే వృద్ధి పొందారు. భారతదేశంలో పంచ నద ప్రాంతంలోనూ, గంగామైదానంలోనూ, ఓక్సుస్‌, యుక్సార్టస్‌ నదీ (ప్రాంతంలో జలకాష్ట నమృద్దిగల బీళ్ళలోనూ ఆర్యులు కూడా ఈ విధంగా వృద్ధిపొందినవారే. వారికిప్పుడు సంపద లేర్చడ్డాయి. ఆ సంపదను కాస్త భద్రపరచుకొంటే చాలు. కొద్దిపాటి (శ్రద్ధ చూపిస్తే చాలు. మందలు మందలు పెరుగుతాయి. మంచి వుక్చికరమైన పాలు, మాంనం నమృద్ధిగా లభిస్తాయి. అంతవరకు ఆవోర సంపాదనకవలంబించిన పద్ధతులన్నీ పాతబడిపోయాయి. వెనుకటి రోజుల్లో వేట తప్పనిసరి అయ్యేది. ఇపుడు అది వినోదంగా మారింది.

అయితే ఈ నూతన సంపదలు ఎవరివి? ప్రారంభంలో గణాలకే చెంది వుంటాయనడంలో సందేహంలేదు. కాని చాలా ప్రాచీన కాలంలోనే మందలు స్వంత ఆస్తిగా మారిపోయి వుండాలి. ఫాదర్‌ అబ్రహామ్‌కు మందలు అవీ వున్నాయని బైబిలులోని ఆదికాండం చెబుతోంది. అయితే కుటుంబ యజమాని హోదాలో ఆయన వున్నారా లేక గణాలలో వంశపారంపర్యపు హక్కుతో నాయకుడు కావడంవలన ఆ మందలకు యజమాని అయ్యాడా అనేది ఊహించలేము. అయితే ఒకటి మాత్రం నిజం. ఆస్తికి యజమాని అనేది ఆధునికార్థంలో ఆయనకు చెల్లదు. అనాగరిక యుగంలో కళాత్మకమైన వస్తువులు, లోహపాత్రలు, విలాస సామాగ్రి, నరపశువులు అంటే బానిసలు కుటుంబ పెద్ద సొంత ఆస్తిగా వున్నట్లే చారిత్రక ప్రమాణాలు దొరకడం ప్రారంభమైన నాటికి అన్ని చోట్లా మందలనేవి కుటుంబ పెద్దలవయిపోయినట్లు కనపడుతుంది.

ఈనాటికప్పుడే బానిస పద్ధతి కూడా అమలులోకి వచ్చింది. అనాగరిక యుగపు దిగువ దశలో వున్నవారికి బానిసలతో అవసరం లేదు. ఈ దశలో వున్న అమెరికన్‌ ఇండియన్‌లు ఓడిపోయిన తమ శత్రువుల యెడ వ్యవహరించిన పద్ధతికీ, అనాగరిక యుగపు ఎగువ దశలోని ప్రజలు వ్యవహరించిన పద్ధతికీ తేడా వుండటానికదే కారణం. దిగువ దశలోని వారు తమ చేతిలో ఓడిపోయిన శత్రువులను చంపించడమో, తమ

శ్‌తి

తెగలోకి దత్తు తీసుకొని సోదరులుగా ఆదరించడమో చేశారు. స్రీలను భార్యలుగా స్వీకరించేవారు. లేదా వారినీ, వారి పిల్లల్నీ దత్తత చేసుకునేవారు. ఈ దశలో మానవుని (మశక్తికి అతని పోషణకు అవసరపదే దానికన్నా అదనంగా ఉత్పత్తి చేయగల స్టితి లేదు. పశువుల మందల్ని పెంచడం, లోహాలను తవ్వితీయడం, నేత నేయడం చివరకు వ్యవసాయం చేయడం వచ్చాక ఏర్పడ్డ పరిస్థితులు వేరు. అంతవరకు సులభంగా లభించిన భార్యలకు మారకపు విలువ ఏర్పడింది. ఇపుడు వారిని కొనుక్కోవలసి వస్తుంది. శ్రమశక్తికీ అదే పరిస్థితి ఎదురైంది. మరీ ముఖ్యంగా పశువుల మందలు కుటుంబ ఆస్తిగా ఏర్పడ్డాక ఈ పరిస్టితి వచ్చింది. పశువులమంద పెరిగినంత వేగంగా కుటుంబం పెరగదు. మందను కాయడానికి మంది అధికంగా వుండాలి. ఈ వనికి యుద్ధాలలో పట్టుబడ్డ ఖైదీలు ఉపయోగపడ్డారు. అంతేకాదు, వారు కూడా పశ్రువుల మాదిరిగానే పిల్లల్ని కంటారు. ఈ రకమైన సంపద కుటుంబాల 'స్వంత ఆస్తిగా మారిన తరువాత వేగంగా వృద్ధి పొందసాగింది. జంట పెళ్ళిపైనా, తల్లి హక్కు గణాలపైనా ఆధారపడిన ఆనాటి సామాజిక వ్యవస్థకు గట్టి దెబ్బ తగిలింది. జంటపెళ్ళి పద్ధతి కుటుంబంలోకి ఒక నూతన అంశాన్ని చొప్పించింది. ఈ పద్ధతి అసలు తల్లి ప్రక్కన నమ్మదగిన అసలు తండ్రిని కూడా నిలబెట్టింది. ఈనాటి తండ్రులికన్నా ఆనాటి 'తండ్రి అతని సంతానానికి మరింత నమ్మదగినవాడు అని చెప్పవచ్చు. ఆనాటి కుటుంబంలోని శ్రమ విభజన ప్రకారం తిండి సంపాదించడం, అందుకవసరమైన పరికరాలను సంపాదించుకోవడం మగవాడి బాధ్యత. ఆ పరికరాలు అతగాడి స్వంతం. ఒకవేళ ఆ జంట విడిపోయి ఆదమనిపషికి ఇంట్లో సామాను మిగిలేది. మగవాడు తన పనిముట్లు తీసుకొని వెళ్ళిపోయేవాడు. ఆ విధంగా ఆనాటి సంఘాచారం ప్రకారం ఆహారానికి సంబంధించిన కొత్త వనరులపైనా (పశువులు), తరువాత వచ్చిన కొత్త (శ్రమ సాధానాలపైనా (బానిసలు) మగవాడు యజమాని అయ్యాడు. అయితే అదే సంఘంలో అనాటికున్న ఆచారాల (ప్రకారం ఆ ఆస్తికి అతని కొడుకులు వారసులు కాజాలరు. వారసత్వ విషయంలో అనాటి స్థితి దిగువ విధంగా వుందేది...

. తల్లివాక్కును అనునరించి అంటే ఆడకోవలోన వంశక్రవుణా లెక్కించినంతకాలం, అదేవిధంగా గణంలోని పురాతన వారసత్వ సంప్రదాయాన్ని అనుసరించినంతకాలం, గణంలో ఒక వ్యక్తి చనిపోతే అతని అస్తి అతని గణబంధువులకే చెందుతుంది. ఆస్తి గణంలోనే వుండిపోవాలి. ఆదిలో వానికి అటే విలువ లేకపోవడం చేత వానిని అతని సన్నిహిత బంధువులకు అంటే తల్లివేవు రక్తసంబంధీకులకు అప్పజెప్పేవారు. చనిపోయినవాని సంతానం అతని గణానికి చెందదు. వారు తల్లి గణానికి చెందేవారు. ప్రారంభంలో తల్లి తాలూకు రక్తబంధువులతో సమంగా వారికి తల్లివస్తువులు సంధ్రమిస్తుండివుంటాయి. తర్వాత బహుశ ఆమె అస్తికి వారే ప్రధమ వారసులుగా గుర్తింపు పొంది వుండవచ్చు. కాని తండ్రి నుండి వారికి వారసత్వం ఏమీ సంక్రమించదు. ఏమంటే వారు అతని గణానికి చెందరు. అతని ఆస్తి అతని

!

గణంలోనే వుండిపోయేది. మందల స్వంతదారు చనిపోయినపుడు ఆ మందలు అతని సోదరీ సోదరులకు, సోదరి పిల్లలకు లేదా అతని తల్లి అప్పచెల్లెళ్ళ బిడ్డలకు పోవలసిందే. అతని సొంత బిడ్డలకు అతని ఆస్తి మీద వారసత్వపు హక్కు లేదు.

ఈ విధంగా సంపదలు వృద్ది పొందిన కౌలదీ ఒకవైపు కుటుంబంలో ప్రీకన్నా పురుషునికి (ప్రాముఖ్యం వచ్చింది. రెండోవేపు ఆ ప్రాముఖ్యాన్ని ఉపయోగించుకొని అతడు అనూచానంగా వస్తున్న ఆచారానికి విరుద్ధంగా తన సంతానానికి వారసత్వాన్ని కలిగించాలనే ఆలోచనకు అంకురార్పణ జరిగింది. కాని తల్లి హక్కుననునరించి వంశక్రమాన్ని లెక్కిస్తున్సంతకాలం ఈ ఆలోచన అమలుకాదు. అందుకోసం ఈ హక్కును తొలగించాలి, తొలగించారు కూడా. ఆ పని చేయడం ఈనాడు మనం అనుకునేటంత కష్టం కాదు. మానవజాతి చూనీన మవాత్తర వివ్నవాలలో ఇదొక చాలా ప్రాముఖ్యంగలదినూ. గణాలలో ఒక వ్యక్తిని కూడా కదిలించకుండా దీనిని సాధించారు. ఎక్కడివాళ్ళు అక్కడే వుంటారు. భవిష్యత్‌లో గణంలోని మగవాళ్ళ సంతానం అతని గణంలోనే వుంటారని, ఆడపడుచుల సంతానం ఆమె గణం నుండి విడిపడి తండ్రి గణానికి చెందుతారని ఒక్క నిర్ణయం చేస్తే చాలు. వంశతక్రమాన్ని, వారసత్వాన్ని ప్రీ వేవు నుండి గుర్తించడం ఒక్క దెబ్బతో మారిపోతుంది. దానిస్తానే వంశ(క్రమాన్ని మగవాడివేపు నుండి లెక్కించడమూ, వారసత్వం తండ్రి నుండి సంక్రమించడమూ జరుగుతుంది. నాగరిక ప్రజలలో ఈ విప్లవం ఎప్పుడు, ఎలా వచ్చిందో మనకు తెలియదు. ఇది పూర్తిగా చరిత్ర పూర్వకాలానికి సంబంధించిన విషయం. అయితే ఇది జరిగింది. తల్లి హక్కుకు సంబంధించిన చిమ్నాలెన్నింటినో ప్రత్యేకించి బాహోఫెన్‌ సేకరించాడు. మార్పు జరిగిందనడానికి అవే పెద్ద నిదర్శనం. ఈ మార్పు ఎంత సులువుగా జరిగిందీ చూడాలంటే అమెరికాలోని ఇండియన్‌ తెగలనెన్నింటినో మనం పరిశీలించవచ్చును. వానిలో ఈ మార్పు వచ్చినదీ మధ్యనే. ఇంకా కొన్ని తెగలలో ఈ మార్పు జరుగుతూనే వుంది. సంపదలు అభివృద్ధి పొందాయి. వారి జీవన పద్ధతులు మారాయి. అడవుల నుండి 'పచ్చిక బయళ్ళిలోకి వారి నివాసం మారింది. నాగరికత సంపర్మము, మత బోధకుల నైతిక పలుకుఐడి - ఇవన్నీ వారిలో ఈ మార్చును తీసుకువచ్చాయి. ముస్సోరి తెగలెనిమిదింటిలో ఆరింట మగవానివైవు నుంచి వంశ(క్రమాన్ని వారనత్వాన్ని గుర్తించడం అమలులోవుంది. మిగిలిన రెందూ వారసత్వాన్ని వంశక్రమాన్ని ప్రీ వేపు నుంచే గుర్తిస్తున్నాయి. షానీ, మియామీ, దెల్‌వారే తెగలలో పిల్లలకు గణనామాన్ని ఇచ్చి తండ్రి గణానికి మార్చిడి చేసే సంప్రదాయం వున్నది. ఈ రకంగా తండ్రికి, పిల్లలను వారసులను చేయవచ్చు. “పేర్లు మార్చేయడం ద్వారా వస్తువునే మార్చివేయాలని బావించే మనుష్యుని వితందవాదనను ఏమనాలి? తన స్వప్రయోజనానికి అవసరమైతే సంప్రదాయాన్ని వదలకుండానే దానిలో ఏదో నెరుసులు వెదకి దాని నుండి బయటపడ్డానికి ప్రయత్నించడం” (మార్చ) దీనివలన నిరాశామయ గందరగోళం తలెత్తింది. తండ్రి హక్కును స్టాపిస్తేనే ఇది కొంతైనా

ర్‌5్‌

తొలగుతుంది. అలాగే జరిగింది. కొంత గజిబిజి అణిగింది కూడా. “ఇదే అతి సహజమైన మార్పులా అనిపిస్తుందని” మార్క్‌ అన్నాడు. పూర్వార్ధగోళంలోని నాగరిక (ప్రజలలో ఏవిధంగా మార్పు వచ్చింది అనే విషయమై న్యాయసూత్రాల్ని సమన్వయపరిచి చెప్పేవన్నీ కేవలం ఊహాగానాలే. ఉదాహరణకు మాక్సిమ్‌ కోవలెవ్‌స్కీ రచించిన అవుట్‌లైన్‌ ఆఫ్‌ ది ఆరిజన్‌ అండ్‌ ఎవల్యూషన్‌ ఆఫ్‌ ది ఫ్యామిలీ అండ్‌ ప్రాపర్టీ, స్టాక్‌ హోమ్‌ - 1980 అన్న పుస్తకాన్ని చూడవచ్చు.

తల్లి హక్కును త్రోసిపుచ్చడం అనేది ప్రీ జాతి యొక్క ప్రపంచ - చారిత్రక పరాజయం. ఇంట్లో కూడా మగవాడే పెత్తనం పట్టుకున్నాడు. స్త్రీ పరాభవం పొందింది. దాసిగా మారింది. మగవాని కామానికి బానిస అయింది. పిల్లల్ని కనే యం(త్రంగా తయారైంది. వీరయుగంలో మరీ ముఖ్యంగా పురాణ కాలంనాటి గ్రీకులలో ఇది స్పష్టంగా కనపడుతుంది. క్రమంగా దీనిని కప్పిపుచ్చడానికై మెరుగులూ, పూతలూ పెట్టారు. మృదువైన రూపం ఇచ్చారు. అయితే అసలది అలాగే వుండిపోయిందనే మరచిపోకూడదు.

ఇక్కడ పితృస్వామిక కుటుంబం అనేది ఒక మెట్టుగా ఏర్పడింది. మగవానికి సర్వాధికారాలూ సంక్రమించడం వలన కలిగిన మొదటి ఫలితాలు ఎలా వున్నాయో కుటుంబాన్ని చూసి గ్రహించవచ్చు. దీని ప్రధాన లక్షణం బహుభార్యాత్వం కాదు (దాని గురించి మరో చోట వివరిస్తాను) అయితే -

“కుటుంబ పెద్ద పైతృకాధికారం క్రింద దాసులూ, స్వతంత్రులూ అయిన కొంతమంది వ్యక్తులు కుటుంబంగా ఏర్పడిన నిర్మాణమిది. సెమిటిక్‌ రూపంలో ఈ కుటుంబ పెద్ద బహుపల్నీకుడుగా వుంటాడు. దాసునికి భార్య, పిల్లలు వుంటారు. పరిమితమైన ప్రదేశంలో గొర్రెల మందలనూ, పశువుల మందలనూ సంరక్షించుకోవడమే ఈ మొత్తం నిర్మాణం యొక్క ఉద్దేశం”,

దీనిలో (ప్రధాన లక్షణాలు దాసులను చేర్చుకోవడం, పైతృకాధికారాన్ని స్థాపించడం, ఈ మాదిరి కుటుంబానికి మంచి ఉదాహరణ రోమనులలో కనపదుతుంది మన ఆధునిక ఛాందసుల దృష్టిలో ఆవేశాలు, కలవాోలు లేనిది కుటుంబమే కాదు. కాని కుటుంబం (ఫామిలియా -1;1012) అంటే అసలు అర్ధం అది కాదు. ప్రారంభంలో రోమనులు బానినల గురించి చెప్పేటవ్వుడు కుటుంబ (ఫామిలియా) శబ్దాన్ని ఉపయోగించారు. వివాహితులైన భార్యాభర్తలు, వారి పిల్లలు దానిలోకి రానేరారు. ఫాములస్‌ (1౧౪1409 అంటే ఇంటి బానిస. ఫొమిలియా అంటే ఒక వ్యక్తికి చెందిన బానిసల మొత్తం. గయస్‌ కాలం నాటికి కూడా ఫామిలియా యొక్క వారనత్వం యజమాని ఇష్టం మీద ఆధారపడి సంక్రమించేది. సమాజంలో కొత్తగా ఏర్పడిన ఈ నిర్మాణానికి రోమనులు “ఫామిలి” అన్న శబ్దాన్ని ఉపయోగించారు. ఇది ఒక యజమాని ఆధీనంలో వుంటుంది. ఆయన ఆదీనంలో భార్య, పిల్లలు, బానినలు వుంటారు. రోమనులలో పైతృకాధికారాన్ని అనుసరించి తన ఆధీనంలోని వారిని చంపెయ్యడానికి కూడా హక్కు వుంది.

56

“కనుక క్షేత్ర వ్యవసాయం వచ్చాక, బానిసత్వం చట్టబద్ధం అయ్యాక అదేవిధంగా గ్రీకులు (ఆర్యన్‌) లాటిన్‌లు విడివడిన అనంతరం ఉనికిలోకి వచ్చిన లాటిన్‌ తెగలలో ఉక్కు చట్రంవంటి కుటుంబ వ్యవస్థ కన్నా ఈ పదం ప్రాచీనమైనది కాదు” *,

పైన చెప్పినదానికి మార్చ్‌ మరో రెండు మాటలు జతపరిచాడు. “వ్యవసాయక కృషితో ముడిపడిన తొలినాటి నుంచి ఆధునిక కుటుంబంలో బానిసత్వమే కాదు. దాసత్వం కూడా బీజరూపంలో కన్పిస్తుంది. తదనంతర కాలంలో సమాజంలోనూ రాజ్య వ్యవన్సలోనూ వినత రూవంలో బయటవడిన వైరుధ్యాలన్నీ దీనిలో సూక్ష్మరూపంలో ఉన్నాయి.”

జంట కుటుంబం నుండి దంపతీ కుటుంబానికి జరిగిన పరివర్తనను ఈ తరహా కుటుంబరూపం చూపుతున్నది భార్య ప్రాతివత్యాన్ని అంటే విల్లల వితృత్వాన్ని (ధ్రువపరిచేందుకు స్త్రీని, పురుషుని పూర్తి అధికారం క్రింద వుంచారు. అతదామెను చంపేస్తే, తన హక్కును వినియోగించుకోవడం మినహా మరేమీ కాదన్నమాట.

పితృస్వామిక కుటుంబ కాలం నుండి మనకు లిఖిత చరిత్ర లభిస్తున్నది. దానికితోడు శాసనాలను పోల్చిచూపే విజ్ఞానం పెరగడంతో మనకెంతో సహాయకారిగా ఉపయోగపడింది నిజానికి ఇక్కడ మనం చెప్పుకోదగిన ముందడుగు వేశాము. ఈ విషయంలో మనం మాక్సిం కోవలెవ్‌స్కీకి ఎంతో రుణపడి వున్నాము. (అవుట్‌ లైన్‌ ఆఫ్‌ ది ఆరిజన్‌ అండ్‌ ఎవల్యూషన్‌ ఆఫ్‌ ది ఫ్యామిలీ అండ్‌ ప్రావర్డీ, స్టాక్‌ హోం - 1890, పేజీలు 60-100) ఈనాటికి కూడా సెర్చులలోనూ, బల్గార్లలోనూ జాద్రుగా (మిత్రకూటమి అనే అర్ధం దీనికి కాస్త దగ్గరగా వుంటుంది) అనే వ్యవస్థ వుంది. దానినే టఖ్రాట్‌స్వో ((భ్రాత్భ బృందం) అని కూడా అంటారు. ప్రాచ్యదేశీయులలో ఇదే కొద్దిపాటి రూప భేదంతో కనిపిస్తుంది. గుంపు పెళ్ళి నుండి వుట్టుకువచ్చిన తల్లి హక్కుగల కుటుంబానికీ, ఆధునిక ప్రపంచానికి తెలిసిన వ్యక్తి కుటుంబానికీ మధ్య ఏర్పడిన అంతర్జశలని ఆయన నిరూపించాడు. ప్రాక్తన ప్రపంచంలోని నాగరీకులైనవారిలో అంటే ఆర్యులు, సెమ్హైట్లు మొదలైనవారిలోనైనా ఈ దశను ఆయన నిరూవించినట్లు భావించవచ్చు.

ఇలాంటి సమిష్టి కుటుంబం వుండేదనడానికి దక్షిణ స్లావులలో వున్న జాద్రుగా అత్యుత్తమమైన ఉదాహరణ. ఒక మూలపురుషుని సంతానం కొన్ని తరాలవారు తమ తమ భార్యలతో, బిడ్డలతో. కలసి ఉమ్మడిగా ఒకే ఇంట నివసిస్తారు. వారు ఉమ్మడిగానే కుటుంబ భూముల్ని సాగుచేస్తారు. అవనరమైన తిండి, బట్ట ఉమ్మడి నుంచే తీసుకుంటారు. అదనపు వస్తువులన్నీ వారందరివీనూ, కుటుంబ పెద్ద (దొమాసిశ్‌ - 00114018) పర్యవేక్షణలో కుటుంబ వ్యవహారాలన్నీ నదుస్తాయి. కుటుంబానికి వెలుపల ఆయన కుటుంబానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాడు. డబ్బుకు సంబంధించిన వ్యవహారాలన్నీ

ర్‌

చూసుకుంటాడు. చిన్నచిన్న వస్తువులు బేరం పెడతాడు. కుటుంబ ధనానికీ, వ్యాపారాలకీ బాధ్యత అతనిది. ఇతనిని ఎన్నికద్వారా ఎంపిక చేస్తారు. అయితే కుటుంబ పెద్ద వయస్సులో కూడా పెద్దవాడుగా వుండాలనే నియమం ఏమీలేదు. ఇక స్త్రీలంతా గృహన్వామిని (డొమాసికా -000026102 ఆధీనంలో వుంటూ పనిచేస్తూ వుంటారు సాధారణంగా ఈమె కుటుంబ పెద్ద భార్యయే అయి వుంటుంది. కుటుంబంలోని ఆడపిల్లల పెళ్ళి విషయంలో ఆమె మాట నిర్ణయం అనవచ్చును. అయితే కుటుంబ సమితికి సర్వాధికారాలుంటాయి. కుటుంబంలో వయసు వచ్చిన స్తీ పురుషులందరూ సమితిలో సభ్యులుగా వుంటారు. ఈ సమితికి కుటుంబ పెద్ద సమాధానం చెప్పుకోవాలి. (ప్రధాన నిర్ణయాలు దాని ద్వారా జరుగుతాయి. తప్పుచేసిన కుటుంబ సభ్యులకు దండన విధిస్తారు. భూములు కొనడం, అమ్మడంలాంటి ప్రధానమైన ఇచ్చిపుచ్చుకోవదాలు దాని ద్వారానే జరుగుతాయి. ఇంకా ఇటువంటి పెద్ద కుటుంబాలు రష్యాలో కూడా వున్నాయని పదేళ్ళ క్రితమే బయటపడింది. * గ్రామ పంచాయతీ (ఒబ్‌శ్చీనా) మాదిరిగానే ఈ సమిష్టి కుటుంబ పద్ధతీ కూడా రపష్యన్‌ల ఆచారాలలో ఒక భాగంగా వుంది. అతి ప్రాచీనమైన యూరోస్తావ్‌ ప్రావ్చాలోనూ, దాల్మాటియన్‌ చట్లా*లోనూ ఒకే పేరున (వెర్వ్‌) దీని ప్రసక్తి కనివిన్తుంది. పోలెండ్‌, జెక్‌ దేశాల చారిత్రక (గ్రంధాలలో కూడా దీని ప్రసక్తి కనపడుతుంది. జర్మన్లలో సైతం ఆర్ధిక యూనిట్‌, ఇపుడు మనం ఆధునికార్థంలో చెప్పుకునే వ్యష్టి కుటుంబంకాదని, సమిష్టి కుటుంబం మాత్రమేనని హెస్తరో” రాశాడు. ఎన్నో తరాల జనం లేదా వ్యష్టి కుటుంబాలు కలసి ఈ సాొముదాయక కుటుంబం ఏర్పడుతుందని ఆయన రాశాడు. దీనిలో బానిసలు కూడా వుంటారు. ఇటువంటి కుటుంబ వ్యవస్థ నుంచే రోమను కుటుంబం కూడా బయలుదేరి వుంటుందని భావిస్తున్నారు. దీనినిబట్టి ఇంతవరకు ఊహిస్తున్న మాదిరిగా ఇంటిపెద్దకు సర్వాధికారాలు వుండటమూ, మిగిలినవారికి ఏ అధికారాలూ లేకప వడమూ, నిజమేనా అని ఇటీవల కొందరు గట్టిగా ప్రశ్చిస్తున్నారు. ఐర్లండ్‌లోని కెల్టల " కూడా ఇటువంటి సమిష్టి కుటుంబాలే వుండేవని వూహిస్తున్నారు. ఫెంచి విప్లవ కాలం వరకూ (ఫ్రాన్స్‌లోని నివెర్నిస్‌ *(01+60115) ప్రాంతంలో పార్బోన్నరిస్‌ ౧2౯౦0౧6౧65) పేరుతో ఈ కుటుంబ పద్ధతి అమలులో వున్నట్లు తెలుస్తుంది. ప్రాంష్‌

• కోంటే**” [౯౬౧౦౧6-60110 లో ఈనాడు కూడా వుంది. లువానా జిల్లాలో ఒకే కుటుంబానికి చెందిన అనేక తరాలవారు నివసిస్తున్న పెద్ద పెద్ద ఎత్తయిన ఇళ్ళు

• ఆండ్రియాన్‌ హెస్తర్‌ రచించిన 1054161163 0౮6911 168114 అనే పుస్తకాన్ని ఎంగెల్స్‌ ఉదహరిస్తున్నాడు. ఈ పుస్తకం లీప్‌ జిగ్‌లో 1885-86లో ప్రచురితమైంది.
• _ ప్రాన్స్‌ మధ్యభాగంలో వున్న ఒక రాష్ట్రాన్ని పూర్వకాలంలో ఈ పేరును పిలిచేవారు. శ ్రాన్స్‌లోని ప్రాచీన నగరాలలో ఒకటి. బెసానో రాష్ట్ర ప్రధాన నగరం. 58

కన్పిస్తున్నాయి. ఇంటికి మధ్యన ఒక పెద్ద మండువా వుంటుంది. చుట్టూ ఎత్తున పడకగదులుంటాయి. గదిలోకి వెళ్ళాలంటే ఏడెనిమిది మెట్లు ఎక్కాల్సి వుంటుంది.

అలెగ్భాండర్‌ దిగ్రేట్‌ కాలంనాటి నియార్ముస్‌ భారతదేశంలోని నమిష్షి కుటుంబాలున్నాయని సాగుభూములు వాటి స్వాధీనంలో వున్నాయని రాశారు. ఆ ప్రాంతాలలో అంటే పంజుబు, వాయవ్య సరిహద్దు రాష్ట్రాలలో ఈనాటికి ఆ ఆచారం కొనసాగుతోంది. కాక్‌సస్‌లో కూడా ఈ ఆచారం వున్నట్లు కోవలెవ్‌స్కీ చూపాడు. ఆర్టీరియాలోని కాబిలీస్‌ తెగలో కూడా ఇది వుంది. అమెరికాలో కూడా దాని ఉదాహరణలు వున్నాయంటున్నారు. ప్రాచీనకాలపు మెక్సికోలో కన్పించిన కాల్‌పుల్లీస్‌ *: ఇటువంటిదేనని జూరిటా (వ్రాస్తున్నాడు. పెరూ దేశాన్ని ఆక్రమించే నాటికి అక్కడ మార్క్‌ (విశేషమేమిటంటే మార్మ్‌ను మార్మా - 1411702 అని కూడా పిలిచారు) వ్యవస్థను పోలిన వ్యవస్థ ఒకటి వున్నదని సాగుభూమిని అప్పుడప్పుడు కొత్తగా వాటాలు పెడుతూ సేద్యం నిమిత్తం వ్యక్తులకిస్తున్నారని కూనావ్‌ స్పష్టంగా ధ్రువపరిచాడు (అన్లాండ్‌ - 1890, 42-44.

సమిష్టిగా భూమిని కలిగి ఉమ్మడిగా వ్యవసాయం చేసే పితృస్వామిక సాముదాయక కుటుంబానికి ఇప్పుడొక ప్రాముఖ్యం ఏర్పడింది. ప్రాచీన ప్రపంచానికి చెందిన నాగరికులలోనూ, ఇంకా ఇతరులలోను తల్లి హక్కు కుటుంబం, దంవతీ కుటుంబానికి పరివర్తన చెందే సంధి దశలో ఇది ఎంతో ప్రముఖ పాత్ర వహించిందనడంలో మనకు ఎంత మాత్రం సందేహం అవసరం లేదు. ప్రప్రధమంలో కొద్దికాలంపాటు సాగుభూమినీ, పచ్చిక బీళ్ళను పంచి అప్పచెప్పడంతో ప్రారంభించి, క్రమంగా వాటిని కుటుంబాల శాశ్వత హక్కుగా ఇచ్చి వేసిన (గ్రామాలు, లేదా మార్క్‌ వ్యవస్థ ఏర్పడటానికి పూర్వం ఇటువంటి సమిష్టి కుటుంబాలే వుండేవని కోవలెవ్‌స్కీ (వ్రాస్తున్నాడు. ఆ వివరాలు తర్వాత చూద్దాం.

ఈ సమిష్టి కుటుంబాలలోని జీవన పద్ధతుల గురించి ఇతరత్రా ఎలా వున్నా రష్యాలో మాథత్రం కుటుంబ పెద్ద తనకున్న అధికారాన్ని దుర్వినియోగపరిచాడు. ఇంట్లో వున్న పడుచువిల్లల్ని ముఖ్యంగా కోడళ్ళనూ బలాత్కరించి వక్కలోకి తెచ్చుకొనేవాడు. ఈ విషయం యితరళత్రా కన్నా రష్యాలోని పల్లెటి పాటలు చాలా చక్కగా తెలియజేస్తాయి.

తల్లి హక్కుని రద్దుచేశాక దంపతీ వ్యవస్థ అతివేగంగా వృద్ధి పొందింది. దానిని గురించి (వాసేముందు బహుభార్యత్వం, బహు భర్చృతం గురించి కొద్ది మాటలు చెప్పడం అవసరం. ఈ రెండు వివాహ రూపాలు అరుదైనవే. చారిత్రకంగా చూస్తే కులాసా కోసం వచ్చినవి. ఈ రెండు రూపాలు ఒకే దేశంలో ఒకదాని ప్రక్క మరొకటి ఒకే కాలంలో కనిపిస్తే తప్ప వానిని చరిత్రలో ఎక్కడోగాని చూడం. బహుభార్యాత్వం నుంచి దూరమైన మగవాళ్ళు, బహు భర్తృత్వం నుంచి మినహాయింపు పాందిన

ర్‌ఫి

ఆడవాళ్ళతో సంతృప్పిపడి ఊరుకోవడం జరగదు సామాజిక వ్యవస్థ ఏదైనప్పటికీ సమాజంలో స్రీ, పురుషుల సంఖ్య సమానంగానే వుంటుంది. అందుచేతనే బహు భార్యాత్వం, బహు భర్తృత్వంలో యే ఒక్కటీ సాధారణ ఆచారంగా స్టిరపడదు. నిజానికి బహు భార్యాత్వం బానిన వ్యవస్థ లక్షణమనేది స్పష్టం. ఇది కూడా కొంతమందికే వరిమితం. సెమిటిక్‌ వితృస్వామ్య కుటుంబాలలో గృవాస్వావి మావే కలిగివుండేవాడు. కొన్ని సందర్భాలలో అతనికి చెందిన యిద్దరు ముగ్గురు కొడుకులు కూడా ఈ పద్ధతిని చేపట్టేవారు. మిగతావారు ఒక్కొక్క భార్యతోనే సంతృప్తి పడవలసి వచ్చేది. తూర్పు దేశాలన్నింటా ఈ పద్ధతి ఇప్పటికీ మిగిలి వుంది. ధనికులకు, రాజవంశీకులకు మాత్రమే పెక్కుమందిని భార్యలుగా చేసుకొనే హక్కు వుంది. సాధారణంగా వీరు ఆడబానిసల్ని కొనుక్కొని భార్యలుగా చేసుకొనేవారు. మిగిలిన ప్రజలందరూ దంపతీ వివాహంలోనే వుండేవారు. భారతదేశంలోనూ, టిబెట్‌లోనూ కనిపించే బహుభార్శృత్వ పద్ధతి కూడా ఇలాంటి అరుదైన ఆచారమే. వీటికి మూలం గుంపు పెళ్ళి ఆచారమే అయి వుండవచ్చు. కాని దాని విషయమై ఇంకా పరిశీలన జరగవలసి వుంది. మహ్మదీయుల అంతఃపురాలలో కన్పించే ఈర్ష్య ఇక్కడ కనిపించదు. భారతదేశంలోని నాయర్లలో ఒక ఆచారం వుంది. వారిలో. ముగ్గురు నలుగురు కలసి ఒక భార్యను కట్టుకుంటారు. మళ్ళీ వారిలో ప్రతి ఒక్కడూ మరో ముగ్గురు నలుగురుతో కలసి జట్టుగా ఏర్పడి రెండవ భార్యను కట్టుకుంటారు. ఈవిధంగా అతను మూడో భార్యను, నాల్గవ భార్యను అలా ఎందరినైనా చేసుకోవచ్చు. ఈ రకం పెళ్లి జట్లలో - వాటిని స్వయంగా తానే వర్ణించినప్పటికీ - ఒక కొత్తరకాన్ని (జట్టు పెళ్ళి రకాన్ని) మాక్లెన్నాన్‌ కనుక్కోవడం ఆశ్చర్యకరమైన విషయం. ఈ రకం పెళ్ళిళ్ళలో పురుషులు ఏక కాలంలో చాలా వాటిల్లో సభ్యత్వాన్ని కలిగి వుండటం సాధ్యం. జిరో-త్యోలోన్‌ చెప్పినట్లు గుంపు పెళ్ళికి ఇదొక (ప్రత్యేకమైన రూపం. ఈ పద్ధతిలో పురుషులు బహుభార్యాత్వంలోనూ, స్రీలు బహు భర్తృత్వంలోనూ జీవిస్తారు. 4. దంపతి కుటుంబము

ఇంతకుముందే తెలిపినట్లుగా అనాగరిక యుగపు నడిమిదశ నుండి పై దశకు పరివర్తన చెందే కాలంలో జంట కుటుంబం నుంచి ఈ దంపతీ కుటుంబం అభివృద్ధి పొందింది. నాగరిక ఆవిర్భావాన్ని తెలిపే చిహ్నాల్లో దీని తుది విజయం ఒకటి" పురుషాధిపత్యంపైన ఆధారపడినదీ కుటుంబం. ఎంత మాత్రం వివాదం కాని పితృత్వం ద్వారా పిల్లల్ని పొందడం దాని లక్ష్యం. సహజమైన వారసులుగా తండ్రి ఆస్తిని ఈ పిల్లలే వారసత్వంగా పొందుతారు. కనుక ఈ పితృత్వ అవసరం ఏర్చడింది. వివాహ బంధం యొక్క గట్టిదనమే జంట ఎల్ళి నుంచి దంపతీ కుటుంబాన్ని విడదీస్తుంది. దంవశులలో ఏ ఒక్కరి ఇష్టం మీదనో వివాహం విచ్చేదం కాదు. కొత్త పద్ధతి ప్రకారం మగవాడు ౬ శ్రమే వివాహ బంధాన్ని శ్రెంచి భార్యను త్రోసెయ్యగలడు. దాంపత్య

60

ధర్మాన్ని అతిక్రమించే హక్కు కూడా అతనికే మిగిలింది. (ఉంపుడుగత్తెను ఇంట్లో 'పెట్టట్టంతవరకు మగవాడు దాంపత్య ధర్మాన్ని మీరగల హక్కును నెపోలియన్‌ న్యాయ సూత్రాలు స్పష్టంగా అంగీకరిస్తున్నాయా* సంఘం అభివృద్ధి పొందిన కొలదీ మగవాడు తన హక్కును ఉత్తరోత్తరాభివృద్ధిగా అమలుపరచుకొంటూ వచ్చాడు. భార్య మాత్రం గతకాలపు లైంగిక అలవాట్లను గుర్తు చేసుకొన్నా వాటిని పునరుద్ధరించాలనుకున్నా అంతకు మునుపు లేని అతి కరోరశిక్షలకు గురవుతుంది.

ఈ నూతన కుటుంబ రూపం దాని పూర్తి కరోరత్వంతో సహా మనకు (గీకులలో కనపడుతోంది. ఆదిమకాలంలో స్రీలు పొందిన స్వేచ్చకు. గౌరవస్థానానికి గ్రీకు పురాణ గాధల్లోని దేవకాంతలు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నప్పటికీ, వీరయుగంలో పురుషాధిపత్యంవలనా, బానిస స్త్రీల పోటీ కారణంగా పతనమైన స్త్రీలను చూస్తామని మార్క్‌ అంటాడు తెలెమాచస్‌ తన తల్లిని దుయ్యబట్టి ఆమె నోరు ఎలా నొక్కిందీ మనకు ఒడిస్సేలో కనపడుతుంది. పట్టుబడిన పడుచులు విజేతల ఆనంద విలాసాలకు ఉపయోగపడటం హోమరు కావ్యాలలో కనబడుతుంది. సైన్యాధిపతులు తమతమ హోదాలను అనుసరించి ఒకరి తరువాత ఒకరు వరునగా ఆ పడుచుల నుండి అందగత్తెలను ఏరుకొనేవారు. ఆ విధంగా ఎంచుకొన్న ఒక బానిస యువతి గురించి అగమేమ్నన్‌, అచిలస్‌ల మధ్య ఏర్పడిన జగడం గురించి ఇలియడ్‌లో మనం చూస్తాము. కాస్త పేరుగల వీరుణ్జి గురించి ప్రస్తావించినప్పుడల్లా అతనికి పట్టుబడి అతని గుడారాన్ని, శయ్యను పంచుకొన్న కన్యను గురించి కూడా హోమర్‌ వర్డిస్తాడు. ఈ కన్యల్ని వారు తమతోపాటు ఇళ్ళకు తీసుకుపోయేవారు. ఆగమేమ్నన్‌ కస్సాండ్రాను తన ఇంటికి తీసుకువెళ్ళినట్లు ఎస్కిలస్‌ వ్రాశాడు. ఈ బానిసలకు కుమారులు కలిగితే తండ్రి ఆస్తిలో కొద్దిపాటి వాటా ఇచ్చేవారు. వారిని స్వతం(త్రులుగా పరిగణించేవారు. తెలమోన్‌కు ఇలా పుట్టినవాడే తేయుక్రోన్‌. తండ్రి పేరు పెట్టుకోవడానికి అతనికి అనుమతినిచ్చారు. పెళ్ళాడిన భార్య వీటన్నిటినీ భరించాలి. తాను మాతం పొతి(నత్యాన్ని, గృవాన్న ధర్మాన్ని పాటించాలి. నాగరిక యుగంలో కన్నా వీరయుగంలోనే గ్రీకు స్రీలు ఎక్కువ గౌరవాన్ని పొందారనడం వాస్తవం. ఏమంటే భర్తకు సంబంధించినంతవరకు ఆమె అతగాడి వారసులకు తల్లి, అతనికి గృహపత్నిి బానిస స్రీలు పర్యవేక్షకురాలు. వీరిలో నుండి ఆ భర్త కొంతమందిని వుంపుడుగత్తెలుగా చేసుకొంటే అది వేరే విషయం. దాంపత్య వ్యవస్థతోపాటే ప్రక్మప్రక్కనే బానిసత్వం సాగుతుందటమూ, ఇంట్లో అందమైన బానిసవడతులు వుండటమూ, వాగి మీద సర్వాధికారం మగవాడిదే కావటమూ వలన (ప్రారంభంనుంచే దంపతీ వివాహంలో పాతివ్రత్యం స్రీలకు మాత్రమే, పురుషులకు కాదు. ఇదే ఈనాటికీ కొనసాగుతున్నది

తరువాత కాలం నాటి గ్రీకుల విషయానిక వస్తే దోరియన్లను ఇయోనియన్లను వేరువేరుగా చూడవలని వుంటుంది. వోవురు వర్శించిన దానికన్నా 61

ప్రాచీనములనదగిన వివాహ సంబంధాలు దోరియన్లలోనే వుండేవి. దానికి మంచి ఉదాహరణ స్పార్టా. ఇక్కడ మనకు జంట పెళ్ళి రూపం కన్పిస్తుంది. (ఆనాడు అక్కడ వున్న భావాలకనుగుణంగా రాజ్య వ్యవస్థ కొన్ని మార్పులను తెచ్చింది). గుంపు పెళ్ళికి చెందిన అవశేషాలనేకం ఈ జంట పెళ్ళిలో వున్నాయి. పిల్లలు కలగకపోతే వివాహం రద్దవుతుంది. మొదటి భార్యకు పిల్లలు లేనందున అనాక్సాండ్రిడస్‌ (క్రీ.పూ. 560) మరొకామెను చేసుకొని రెండు కాపురాలు పెట్టాడు. ఇదే కాలానికి చెందిన అరిస్టోన్‌ రాజు తనకున్న ఇద్దరు భార్యలకు పిల్లలు లేనందున మూడో భార్యను తెచ్చుకొని మొదటి ఇద్దరిలో ఒకరిని వదిలివేశాడు. ఇదిలావుండగా మరోవైవున అనేకమంది సోదరులు ఉమ్మడిగా ఒక భార్యను కలిగి వుందేవారు. ఎవరికన్నా మిత్రుని భార్య మీద మక్కువ కలిగితే అతనితో కలసి ఆమెను అనుభవించవచ్చు. బిస్మార్క్‌ చెప్పినట్లుగా పొరడు కాకపోయినాసరే “ఆబోతు” లాంటి వాడికి భార్యనివ్వటం సరైనదేనని వారి అభిప్రాయం. తనవెంట విడవకుండా తిరుగుతున్న (పేమికుడొకడిని ఒకస్పార్దను వనిత తన భర్తతో మాట్లాడి రమ్మని పంపినట్లు ప్లూటార్కు ఒక చోట వ్రాశాడు. అది అనాటి లైంగిక స్వేచ్చకు ప్రతీక అని స్యోమన్‌ వ్రాశాడు. అసలైన అర్థంలో వ్యభిచారం అనేది అంటే భర్త కళ్ళుగప్పి చేసేది ఆ రోజుల్లో లేదు. అంతేగాక ఒక వెలుగు వెలుగుతున్నప్పుడు సైతం స్పార్దాలో గృహ బానిసత్వం లేదు. బానిసలైన “ఇలాటొలు పాలాలలోనే వుండేవారు. అందుచేత స్పార్టియేట్లకు ఇలాట్‌ * వనితల పాందువట్ల అంతగా వుబలాటం లేదు. ఈ రకమైన వరిన్ఫీతులలో టగీకు మహిళలందరిలోకి స్పార్టా మహిళలు అధిక గౌరవాన్ని పొందడం సహజమే. గ్రీకు దేశపు స్ర్రీలలోకెల్లా స్పార్టన్‌ స్త్రీలూ ఎథీనియన్‌కు చెందిన విశిష్టులైన వేశ్యలు మాత్రమే గౌరవాన్ని పొందేవారు. వారి మాటకు మన్నన వుండేది.

ఇయోనియన్ల న్చీతివేరు. ఆ విషయానికి ఏధాన్స్‌ను ఉదావారణగా తీసుకోవచ్చు. వడకు, నేత, కుట్టుపని మహా అయితే కొద్దిపాటి వ్రాయనూ, చదవను మాత్రమే అక్కడ ఆడపిల్లలు నేర్చుకొనేవారు. వారినెవ్వరితోనూ కలియనిచ్చే వారు కాదు. స్త్రీల మధ్య మాత్రమే తిరుగుతూ వుండాలి. ఇంట్లో ఆడవాళ్ళుందే భాగం వేరుగా వుంటుంది. ఈ భాగం మేడ మీదనో, ఇంటి వెనుక ప్రక్కో వుంటుంది. మగవాళ్ళు పరాయి మగవాళ్ళు ఎవరైనా వస్తే స్రీలు తమ భాగంలోకి తప్పుకొనేవారు. బానిసపడుచుతోడు లేకుందా స్త్రీలు వీధిలోకి పోరాదు. ఇంటివద్ద కూడా వారి మీద గట్టి కాపలా వుండేది. విటుల్ని దూరంగా వుంచేటందుకు మొలేషియన్‌ కుక్కల్ని పెంచేనారని అరిస్ట్రోఫనిస్‌ వ్రాశాడు. ఆసియన్‌ నగరాలలో స్త్రీలపైన కాపలాకోసం కొజ్జాలని వినియోగించేవారు. హెరోడోటస్‌ కాలం నాటికే హియోస్‌లో పెద్ద ఎత్తున కొజ్డాల్ని తయారుచేసి ఎగుమతి చేయటం సాగుతుండేది. ఈ కొజ్ఞాల్ని కొనేది ఒక్క అనాగంళ దశలోనే ప్రజలు మాత్రమే కాదని వాక్సుత్‌ వ్రాస్తున్నాడు. భార్యను ఓకురెమ (ఇది నవుంనకలంగ శబ్దము) అని యూరివీజీస్‌ వర్ణించాడు. అంటే పిల్లల్ని

62

కనటంతోపాటు ఇంటిని చక్కదిద్దే పదార్థమన్నమాట. ఎధీనియన్‌ మగవాని దృష్టిలో భార్య అంటే ఇంటి పనిచేసే ప్రధాన దాసి మాత్రమే. మగవానికి ఆటలు, పాటలు, బయటి వ్యవహారాలు వుంటాయి. వానిలో భార్యకు ప్రమేయం వుండదు. మగవాడికి బానిస పడుచులు దగ్గరుంటారు. ఏథెన్స్‌ నుంచి ఉచ్చదశలో వున్నపుడు వడుపువృత్తి పెరిగిపోయింది. ప్రభుత్వమే దానిని ప్రోత్సహించింది స్పార్టన్‌ స్త్రీలు తమ పాతివ్రత్యం ద్వారా ప్రాచీన సాధారణ స్త్రీలోకాన్ని మించగా, (కుస్ట్రీలో 'ప్రముఖురాండ్రు తమ వ్యభిచార వృత్తిద్వారా అభివృద్ది చెంది తమ తెలివి టలతోను, కళాభిరుచితోను ప్రాచీన స్రీత్వపు సాధారణ పరిధులను దాటిపోయారు. స్త్రీగా గుర్తింపు పొందాలంటే ముందు వ్యభిచారి కావలనీవుండటం ఎధీనియన్‌ కుటుంబానికే అ(ప్రతిష్టాకరమై కూర్చుంది.

కాలక్రమంలో ఈ ఎథీనియన్‌ కుటుంబమనేది కుటుంబ సంబంధాల విషయంలో ఆమోదయోగ్యమైన ఆదర్శంగా మారింది. ఒక్క ఇయోనియన్లలోనే కాదు, గ్రీకు దేశమంతటిలోనూ, దాని వలసల్లోనూ ఇది కన్పిస్తుంది. కాని ఎన్ని తాళాలువేసినా, కాపలా ఎంత పెట్టినా గ్రీకు స్త్రీలు ఏదో ఒక అవకాశం చూసుకొని భర్తల కన్నుగప్పేవారు. తమ భార్యల యెడ (ప్రేమను చూపడానికి సిగ్గుపడే మగవాళ్ళు వేశ్యలతో మాత్రం సరససల్లాపాలు సాగించేవారు. స్రీలకు సంభవించిన పతనం మగవాళ్ళకీ చుట్టుకుంది. వారిని కూడా పతనం చేసింది. చివరకు కుర్రవాళ్ళతో సంగమించేటంత అధోగతి పాలయ్యారు. అంతటితో ఆగకుండా గనిమెడే కధ ద్వారా తమ దేవతల్ని కూడా తమ దుస్థితికి తెచ్చారు.

ఇదీ దంపతీ వివావోనికి మూలం. ప్రాచీన కాలంలోనే బాగా నాగరికత పొంది, అభివృద్ధి చెందిన ప్రజలను పరిశీలించినపుడు మనకు లభ్యమవుతున్నదే. అంతేగాని వ్యక్తిగత లైంగిక (ప్రేమ ఫలితంగా ఏర్చడింది కాదిది. దానికీ దీనికి సంబంధమే లేదు అప్పటికింకా వివాహాలు పూర్వంవలెనే అవసరార్ధపు వివాహాలుగానే వున్నాయి. సహజ పరిస్థితుల మీద గాక ఆర్థిక పరిస్థితులమీద ఆధారపడిన కుటుంబ రూపంలో ఇది మొట్టమొదటిది. అంటే పప్రాధమికము, సహజమైన అభివృద్ధి కలిగిన సమిష్టితత్వం పైన సొంత ఆస్తి విజయమన్నమాట. గ్రీకులీ వషయాన్ని దాపరికం లేకుందా ఒప్పేసుకున్నారు. మగవాడికి కుటుంబంలో పెత్తనం. అతని సంపదకు వారసులయ్యేందుకై అతనికే పుట్టిన బిడ్డల్ని చూపడం ఈ దంపతీ వివాహం ఉద్దేశం. మిగిలినవారికి వివాహం ఒక భారంగానూ, దైవ కార్యంగాను, వితృకార్యంగాను, ప్రభుకార్యంగాను తవ్పనిసరై చేసుకుంటున్నదిగానూ వుండేది. ఏథెన్స్‌లోని చట్టం వివావాన్ని నిర్వంధం చేయడమేకాదు, ప్రతి మగవాడు కనీస దాంపత్య ధర్మాలను నిర్వహించాలని చెబుతోంది.

కాబట్టీ స్రీ పురుషుల నఖ్యత వలితంగా" చరిత్రలో దంవతీ వివాహం పుట్టుకురాలేదు. అసలలాంటి సఖ్యతకది ఉన్నత రూపం కూడా కాదు. తద్విరుద్ధంగా స్రీజాతిని పురుషుడు తన అధీనంలోకి తెచ్చుకొనడంతో అది వచ్చింది. ఆదిమకాలంలో

౮

స్రీ, పురుషుల మధ్య ఎన్నడూ కనిపించని ఘర్షణ దానిలో వుంది. 1846లో మార్చ్‌ నేను కలిసి (వ్రాసిన ఒక అముద్రిత రచనలో ఈ మాట కనిపించింది. స్రీ పురుషుల మద్య “ప్రప్రధమంగా జరిగిన శ్రమ విభజన సంతానోతృత్తి కోసం *. దానికవూడు ఈ వాక్యాన్ని కూడా చేరుస్తాను. చరిత్రలో మొట్టమొదటిసారిగా కనిపించే వర్గ వైషమ్యుమూ దంపతీ వివాహంలో స్తీ పురుషుల మధ్య తలెత్తిన వైషమ్యమూ ఏకకాలంలో సంభవించాయి. అదేవిధంగా స్త్‌ జాతిని పురుషజాతి అణచివేయడంతోపాటే మొట్టమొదటి వర్గపీడన తలెత్తింది. దంపతీ వివాహం మహత్తరమైన చారిత్రక అభివృద్ధి అయితే అదేసమయంలో అది బానినత్వం, సొంత ఆస్తితో కలసి ఆవిర్భవించింది. ఈ యుగమే నేటికీ కొనసాగుతోంది. ఈ యుగంలో ముందుకు వేసిన ప్రతి అడుగూ సాపేక్షికంగా వెనుకడుగే. కొందరు దారిద్ర్యాన్ని అణచివేతను అనుభవించదడంవలన మరికొందరికి సంపదలు, అభివృద్ది సమకూరుతాయి. దంపతీ వివాహం అనేది నాగరికతకు సూక్ష్మరూపం. సమాజంలో కన్పించే వైషమ్యాలు, వైరుధ్యాలు మనకిందులో కూడా కన్పిస్తాయి.

జంట కుటుంబం లేదా చివరికి దంపతీ కుటుంబం వచ్చినంత మాత్రాన లైంగిక సంబంధాలలో ఆదిమ కాలపు స్వేచ్చ అంతరించలేదు.

“పునాలువన్‌ బృందాలు క్రమక్రమంగా అంతరించిపోవడంతో పరిమిత హద్దులకు ప్రస్తుతం కుంచించుకుపోయిన ప్రాచీన దాంపత్య వ్యవస్థ ఇప్పటివరకూ వృద్ధి పొందుతున్న కుటుంబాన్ని అంటిపెట్టుకొనే వున్నది. దానిని అంటిపెట్టుకునే నాగరికత అంచుల వరకు వచ్చింది... చివరకు కొత్త తరహా హెటెరిజంగా పరివర్తన పొందింది. కుటుంబాన్ని కారుమబ్బులా ఆవరించి నాగరికతా యుగంలో మానవజాతిని ఇప్పటికీ వెంటాడుతూనే వున్నదిో.

దంపతీ వివాహంతోపాటు వివాహ బంధానికి వెలుపల మగవాళ్ళకు, అవివాహిత స్త్రీలకు వుండే లైంగిక సంబంధాలనే హెటెరిజం (1161264181) అని మోర్గన్‌ అన్నాడు. ఇది నాగరిక యుగం అంతటిలో వివిధ రూపాల్లో కనపడుతుంది. అంతకంతకు అది బాహాటంగా వ్యభిచారంగా పరిణమించింది. అసలీ హెటెరిజానికి మూలం గుంపు పెళ్ళి. పవిత్రతను కొనుక్కొనేటందుకోసం స్త్రీ తనను తొను నామకః సమర్పించుకానే ఆచారంలో నుండి ఇది బయలుదేరింది. డబ్బు కోసం లోబడటం మొదట మతాచారంగా వుంది. ఇలాంటి సంగమాలు (ప్రేమ దేవతల ఆలయాల్లో జరిగేవి. ఈ సంగమాల ద్వారా వచ్చిన దబ్బు తొలుత దేవాలయాలకే చెందేది. ఆర్మీనియాలోని అనాయిటిస్‌ కోరింద్‌లోని అఫ్రాదైట్‌ దేవాలయాలలోని హైరోదులీలు 27 అదేవిధంగా భారతదేశంలోని దేవాలయాలలో వుండే దేవదాసీలు, బాయాదరేలు (నాట్యగత్తె అనే అర్ధమిచ్చే పోర్చుగీసు పదం జైలదైరా అనే దానికి అపభంశం కావచ్చు) మొట్టమొదటి వ్యభిచారిణులు. ప్రారంభంలో ఈ లోబబడటం అనేది స్త్రీలందరికీ వర్తించేది. తరువాత కాలంలో స్త్రీ జాతి తరపున ఈ అర్బకురాండ్రు ఈ పనిని చేస్తూ వచ్చారు. ఇతర ప్రజలలో వివాహానికి పూర్వం ఆడపిల్లలకు గల సాంగత్య

614

స్వేచ్చ నుండి హెటెరిజం పుట్టింది. గుంపు పెళ్ళి నుంచి మరో మార్గంలో సంక్రమించిన అవశేషమిది. అనాగరిక యుగం పై దశకు ముండే వ్యక్తుల ఆస్తులలో తేడాలు ఏర్పడ్డాయి. దీనితో బానిసల ్రమతోపాటు అక్కడక్కడా కూలికి పనిచేయడం కూడా ప్రారంభమైంది. అదేసమయంలో దానితో సంబంధం కలిగి బలవత్సంగమానికి లోబడవలసిన బానిస ప్రీలతోపాటు వ్యభిచార వృత్తిలో జీవించే స్వతంత్రురాంగైన స్రీలు కూదా వచ్చారు. గుంపు 'పెళ్లి నుండి నాగరికతకు సంక్రమించిన ఈ వారసత్వం ద్విముఖం. నాగరికత సృష్టించిన ప్రతి దానికీ రెండు ముఖాలున్నాయి. రెండు నాలికలున్నాయి. అన్నీ అత్మ విఘాతాలు, పరస్పర విరుద్ధాలున్నూ. ఒకవైపున దంపతీ వివాహం. రెండోవైవున హెటిరిజం. దానితోపాటు ఉగ్రరూపంతోసాగే వ్యభిచారం. మిగతా అన్నిటిలాగే హెటెరిజం ఒక సాంఘిక అంశం, ఆదిమకాలపు సాంగత్య స్వే్భ మగవాళ్ళకు దానిలో లభిస్తుంది. వాస్తవానికి దానిని సహించడమేగాక, ముఖ్యంగా పాలకవర్ణాలు చాలా ఉత్సాహంగా దాన్ని అమలు జరుపుతున్నప్పటికీ దాన్ని మాటల్లో అంతా ఖండించేవారే. అయితే ఈ పనిలో అపనింద అంతా ఆడవాళ్ళదే, మగవాళ్ళకేమీ లేదు. ఆడవాళ్ళ మీద మగవాళ్ళ సర్వస్వాధికారాన్ని సమాజం ప్రధాన సూత్రంగా అంగీకరించింది. ఈ విషయాన్ని ధృవపరుస్తున్నట్లు స్త్రీలను వెలిపెదుతున్నారు. అసహ్యించుకుంటున్నారు.

రెండో వైరుధ్యం దంపతీ వివాహం లోపలనే బయలుదేరింది. హెటెరిజాన్ని ఆచరిస్తున్న భర్త ప్రక్కనే నిర్లక్ష్యానికి గురైన భార్య. ఏ వైరుధ్యంలోనూ ఒక సగం లేకుండా రెండో సగం వుండదు. సగం తిన్న తరువాత చేతిలో పూర్తి పండు వుండదు. అయితే మగవాళ్ళకా జ్ఞానం వున్నట్లు తోచదు. భార్యలు గట్టిగా పారం చెప్పేవరకు వారు తమ చేతిలో పూర్తి పండే వుందనుకున్నారు. అదివరకు సమాజంలో ఎన్నడూ కనబడని రెండు తరహాల వ్యక్తులు దంపతీ వివాహంతో (ప్రత్యక్షమయ్యారు, ఒకడు రంకుమగడు, రెండవవాడు జారిణి భర్త. ఆడదాన్ని మగవాడు లొంగదీశాడు. అయితే విశాల హృదయంతో విజేతలకు కిరీటం తగిలించే కార్యం విజితలు తీసుకున్నారు. దంపతీ వివాహం, హెటెరిజంలతోపాటు వ్యభిచారం కూడా ఒక అనివార్యమైన సాంఘిక వ్యవస్థ అయింది. దానిని నిషేధించారు. కరిన శిక్షలు విధించారు. కానీ దానిని నిరోధించడం అసాధ్యమైంది. పిల్లలకు తండ్రి ఎవరనేది వెనుకటిలాగానే ఇప్పుడూ నైతిక విశ్వాసం మీదనే ఆధారపడి నిర్ణయించవలసి వచ్చింది. పరిష్కారం అసాధ్యమైన ఈ సమస్యను పరిష్కరించేందుకు నెపోలియన్‌ న్యాయ శాస్త్రంలోని 812వ అధికరణంలో ఈ విధంగా వుంది.

“వివాహ సమయంలో కడుపులో వున్న బిడ్డకు భర్తయే తండ్రి” మూడువేల సంవత్సరాల దంపతీవివాహం యొక్క తుది ఫలితం ఇది.

నాగరికత (ప్రారంభమైనప్పటి నుండి వర్గాలుగా విడిపోయిన సమాజంలోని వైరుధ్యాలు, వైషమ్యాలు సూక్ష్మ రూపంలో దంపతీ వ్యవస్థలో కనపడతాయి. మగవాని ఏకఛత్రాధిపత్యానికి ఫలితంగా స్త్రీ, పురుషుల మధ్య తీవ్ర సంఘర్షణలో ఆ వ్యవస్థ మూలం

65

అయిన చారిత్రక దశ ప్రతిబింబిస్తుంది. ఆ వైరుధ్యాలనది పరిష్కరించుకోలేదు. అతిక్రమించనూలేదు. ఆ వివాహ వ్యవస్థ యొక్క ప్రాధమిక లక్షణాలన్నింటితో సంసారిక జీవితాన్ని గడుపుతూ భర్త పెత్తనానికి ఎదురుతిరిగే భార్యలున్న దంపతీ కుటుంబాలను గురించే నేనిది వ్రాస్తున్నా, అన్ని వివాహాలూ ఇదేవిధంగా వుండవు. ఈ సంగతి జర్మన్‌ ఛాందసులకు తెలిసినంతగా మరెవరికీ తెలియదు. అతడు బయట ప్రభుత్వంలోనూ, ఇటు ఇంట్లోనూ కూడా పెత్తనం చేయలేడు. అతగాడు చేయలేని పనిని ఆమె చేసి చూపింది. అయితే చీటికిమాటికి స్రీ చేతిలో పరాభవం పొందే (ఘైంచి మగవానికన్నా తానే నయమని అతగాడు తనను తాను ఓదార్చుకుంటాడు. దంపతీ కుటుంబం గ్రీకుల్లో మాదిరిగా అంత కరోరరూపంలో అన్నిచోట్లా, అందరిలోనూ కనపడదు. భవిష్యత్‌లో ప్రపంచవిజేతలు కాన్న రోమన్‌లు అంత నాగరికం కాకపోయినా, కాస్త దూరధృష్టిని ప్రదర్శించారు. వారిలో స్త్రీలకు గ్రీకులలోకన్నా ఎక్కువ మర్యాద, 'స్వేచ్చఉన్నది. తన భార్యను చంపెయ్యడానికి కూడా అతనికి హక్కు ఉంది. ఆ హక్కే ఆమె పాతివ్రత్యానికి పెట్టని కోటగోడ అని అతని అభిప్రాయం. వారిలో భార్య కూడా భర్తతో సమంగా తన ఇష్టం ప్రకారం వివాహ బంధాన్ని తెంచేసుకోగలదు. జర్మన్‌లు చారిత్రకరంగంలో అడుగుపెట్టిన తరువాతనే దంపతీ వివాహంలో గొప్ప అభివృద్ధి వచ్చింది. బహుశ ఇది దారిద్యానికి ఫలితంగానే అయివుంటుంది. వారిలో జంట పెళ్ళి పద్ధతి నుండి దంపతీ వివాహ వ్యవస్థ పూర్తిగా విడివడి వుండలేదు. అదే ఆ అభివృద్ధికి కారణం, టాసిటను పేర్కొన్న మూడు అంశాన్ని బట్టి నేను వీనిని వూహిస్తున్నా. ఒకటి : “వివాహం పవిత్ర కర్మ అన్న దృఢ హద్దులలో స్రీలు జీవిస్తున్నారు” - తెగ పెద్దలూ, హోదాలో వున్నవారు ఎక్కువ మంది భార్యల్ని కలిగివుంటున్నారు.. జంట పెళ్ళిళ్ళు పరిపాటిగా వున్న అమెరికన్‌లలో కూడా ఇదే పరిస్థితి. రెండోది : తల్లి హక్కు నుండి తండ్రి హక్షులోకి మార్పు కొద్దికాలం క్రితమే వచ్చి వుంటుంది. ఏమంటే ఆనాటికింకా వారిలో తండ్రికంటే మేనమామనే దగ్గరివాడుగా భావిస్తున్నారు. తల్లి హక్కు ప్రకారం గణంలోని మగవారిలో సన్నిహిత బంధువు తల్లి సోదరుడు. అమెరికన్‌ ఇండియన్లలో కూడా ఇదే పరిస్థితి కనపడుతుంది. మన అదిమకాలపు చరిత్రను గురించి అర్ధం చేసుకునేటందుకు వీలు కలిగించే కీలకం దొరికిందని మార్క్‌ దీనిని గురించే అనేవాడు. ఇంక మూడోది : జర్మన్‌లలో స్త్రీలకు అధికమైన మర్యాద ఇచ్చేవారు. బయటి వ్యవహారాలపై కూడా వారి ప్రభావం వుండేది. దంపతీ వ్యవస్థలో మగవాడిది ప్రాముఖ్యం. ఈ రెండూ పరస్పర విరుద్దాలు. ఈ అన్ని విషయాలలో జర్మన్‌లకు స్పార్టనులతో పోలిక వుంది. ఈ స్పార్టన్తులలో జంట పెళ్ళి పద్ధతి అంతరించలేదని మనం పైన చూశాం. ఆ విధంగా జర్మన్‌ల రాకతో ఒక నూతన అంశం ప్రపంచ (ప్రాముఖ్యాన్ని గడించింది. రోమన్‌ సామ్రాజ్య శిథిలాల మీద విభిన్న జాతులు సమ్మేళనమయ్యాయి. ఆ సమ్మేళనలో దంపతీ వివాహం ఒక నూతన రూపంలో అవతరించింది. దీనిలో మగవాని ఆధిక్యత అంత భయంకర రూపంలో వుండదు. పై చూపులకే అయినా స్త్రీల స్థితి వెనకటికాలంలోకన్నా చాలా గౌరవంగా, స్వేచ్చగా 66

వుంటుంది. అంతకుపూర్వం ప్రపంచానికి తెలియని ఆధునిక వ్యక్తిగత ప్రేమ ప్రప్రధమంగా జనించింది. దీనికి మూలం దంపతీ వివాహమేనని చెప్పాలి. దంపతీ వివాహంలో నైతిక పరిణామం వచ్చేందుకు అవకాశం ఏర్పడింది. అయితే ఆ [్రేమ వివాహంలోపల పుట్టిందా, వివాహంతో సమానంగా ఏర్పడిందా లేక వివాహానికి వ్యతిరేకంగానా అనేది ఆయా పరిస్థితులనుపట్టి వుండేది.

జర్మన్‌లు అప్పటికి జంట కుటుంబ వ్యవస్థలోనే జీవిస్తూ వుండటం, ఆ కుటుంబాలలో ప్రీలకుండే హోదావంటి హోదానే సాధ్యమైనంతవరకు దంపతీ వ్యవస్థలో కూడా ్రవేశపెట్టథమూ ఈ అభివృద్ధికి కారణాలు. దంపతీ వ్యవస్థలో కొట్టొచ్చినట్లు కనబడే నైతిక వైరుధ్యాలు జంట కుటుంబంలో కనపడవు. అదే అభివృద్ధి మూలం. అంతేగాని, జర్మన్‌లలో ఏదో అద్భుతమైన నైతిక పరిశుద్ధత వుండటమూ, నిరుపమానమైన సచ్చీలత వుండటమూ కాదు. అసలీ పరిశుద్ధత, సచ్చీలత తమ సంచారాలలో బాగా దిగజారిపోయారు. ముఖ్యంగా ఆగ్నేయ దిశగా నల్లసము[ద్ర ప్రాంతాలకు పోయినపుడు అక్కడి మైదానాలలోని సంచార జాతుల నుండి గుర్రపు సవారీతోపాటు అనేక దుర్వ్యసనాలను కూడా వంటబట్టించుకున్నారు. గోథిగ్‌ తెగలలో ఒకటైన టైఫాలీని గురించిఅమ్మియానును వ్రాసిన దానిలోను, హెరులీల గురించి ప్రొకోపియను వ్రాసిన దానిలోనూ ఇది చాలా స్పష్టంగా వుంది.

మనకు తెలిసినంతవరకు ఆధునిక లైంగిక (పేమ అభివృద్ధి కావటానికి అవకాశమున్న ఏకైక కుటుంబ రూపం దంపతీ కుటుంబమే అయినప్పటికీ దీనాక్కదానిలో మాత్రమే ఈ తరవాీ (ఢ్రేమ అభివృద్ధి అవుతుందనిగానీ లేదా భార్యాభర్తల మధ్య పరస్పర (క్రేమ ప్రధానంగా వుంటుందనిగానీ దీనర్థం కాదు. మగవానికి సర్వాధిపత్యం వుండే దంపతీ వివాహపు స్వభావమే ఆ (ప్రేమ పుట్టడానికి వ్యతిరేకం. చారిత్రకంగా క్రియాశీలమైన వర్ధాలన్నింటా, అంటే పాలకవర్షాలన్నింటా వివాహం అనేది జంట పెళ్ళి కాలం నుండీ జరుగుతున్నది. ఇది ప్రయోజనాలకోసం పెద్దలు ఏర్పాటుచేస్తున్నదే తప్ప వేరుకాదు. చారిత్రకంగా చూస్తే కాముక (ప్రేమ తొలిరూపం మోహం. ఈ మోహం మానవులందరికీ (కనీసం పాలకవర్గాలవారికైనా) సహజమని, శృంగానికి అత్యున్నత రూపమని గ్రుర్తించారు (ఇదే దాని ప్రత్యేకత కూడా). వ్యక్తిగత కాముక (ప్రేమ యొక్క తొలిరూపమూ, మధ్య యుగాలనాటి వీర యోధుల (ప్రేమా ఎంత మాత్రం దాంపత్య (ప్రేమ కాదు, పై పెచ్చు దీనికి పూర్తి విరుద్ధమైనది. ప్రొవాన్స్‌వాసులలో ఇది విచ్చలవిడి వ్యభిచారానికే దారితీసింది. దీనినే వారి కవులు గానం చేశారు *. జర్మన్ల ప్రభాతగీతికల (౫౪616409) లోని అల్బాన్‌లు ప్రావాన్స్‌లుల శృంగార శాఖకు వికసించిన డేమ సుమాలు. ఒక వీరుడు తన ప్రియురాలితో (మరొకరి భార్య) పవ్వళించి వుంటాడు. తొలి వెలుగురేఖలు (అల్బా) పొాడచూపగానే వాకిట కాపలా వున్న సేవకుడు ఆ వీరుడిని మేల్కొలుపుతాడు. అపుడా వీరుడు ఎవరికంటా పడకుండా వెళ్ళిపోతాడు. (ప్రేయసీ (ప్రియులు విడుపోవటంతో కధ ముగుస్తుంది. ఈ ఉదంతాన్ని రమణీయంగా చిత్రించారు.

67

జెత్తరాహిక డ్రైంచి ప్రజలు, మహాఘనులైన జర్మన్లు ఈ మాదిరి గేయాల్స్సి వాటికి అనుసంధించి ఉండే సాహసిక (పేమను అభిమానించారు. మన వోల్చామ్‌ వాన్‌ ఎపషెన్‌బాహ్‌ ఈ కథా వస్తువుతోనే మూడు ప్రభాత గీతికలను రచించాడు. నా ఉద్దేశంలో ఆయన రాసిన మూడు సుదీర్హమైన వీరకావ్యాలకన్నా ఈ మూడు గీతికలే బాగున్నాయి.

ఈనాడు బూర్జువా వివాహాలు రెండు పద్ధతుల్లో జరుగుతున్నాయి. కాధలిక్‌ దేశాలలో గతంలోవలెనే తల్లిదం[ద్రులే యువకుదైన తమ కుమారునికి తగిన భార్యను కట్టబెడతారు. తతృలితంగా దంపతీ వివాహానికి వారసత్వంగా సంక్రమించిన వైరుధ్యాలు సహజంగా పూర్తిస్థాయిలో విజృంభిస్తాయి. భర్త కులటలతో కులుకుతుంటాడు. భార్య వ్యభిచారానికి ఎగబడుతుంది. చావుకిలాగే వ్యభిచారానికి కూడా మందులేదనే అభిప్రాయంతోనే కాధలిక్‌ చర్చి విడాకులను నిషేధించివుందాలి. మరోవైపున ప్రొటెస్టంట్‌ దేశాలలో బూర్జువా కుటుంబాలలోని యువకునికి తన వర్గం నుండి తనకు నచ్చినపడుచును చేసుకునేందుకు ఇంచుమించు స్వాతంత్ర్యం వుందనే చెప్పవచ్చు. తత్భలితంగా ఇక్కడ వివాహాలకు (క్రేమ కొంతవరకు కారణమై వుంటుందనుకోవచ్చు. కొని ప్రొటెస్టంట్లు తమ కపటాన్ని దాచిపెట్టుకొని మర్యాదకోసం, (ప్రేమ ఎల్లప్పుడూ పెళ్ళిళ్ళకు కారణం అంటారు. ఇక్కడ భర్త కులటల వెంటబడటం, భార్య వ్యభిచారానికి ఎగబదటం అంత ఎక్కువగా వుండదు. అన్నిరకాల పెళ్ళిళ్ళలోనూ పెళ్ళికాకపూర్వం ఉన్న మనిషే పెళ్ళి అయ్యాక కూడా వుంటాడు. పైగా ప్రొటెస్టంట్‌ దేశాల పౌరులు వర్జి ఛాందసులు. అందుచేత వారిలో బాగా ఫలించాయనుకున్న వివాహాలలో మంచివి ఏరిచూసినా ప్రాటెస్టంట్ల దంపతీ వివాహం సాధించిందల్లా శయ్యా సమభాగిత్వాన్ని మాత్రమే. విసుగునూ, అసహ్యాన్ని గార్డన్థ్య సౌఖ్యం పేరుతో దాచిపెట్టుకుంటారు. ఈ రెండు తరళోల్న వివాహాలకు నవలాసాహిత్యం నిలువుటద్దం వంటిది. (థ్రైంచి నవల కాథలిక్‌ పద్ధతినీ, జర్మన్‌ నవల ్రాటెస్టంట్‌ పద్ధతినీ చూపిస్తుంది. ఈ రెండింటా కధానాయకుడు “సంచితార్జాన్ని సంపాదిస్తాడు. జర్మన్‌ నవలలో యువకుడు ఒక యువతిని సంపాదిస్తాడు. (ఫెంచి నవలలో భర్త కొమ్ములు మొలిపించుకుంటాడు. * ఈ ఇద్దరిలో ఎవరిదెక్కువ దౌర్భాగ్యమో ఒక్కొక్కప్పుడు చెప్పడం కష్టం. అందుచేతనే జర్మన్‌ నవలలోని పేలవత్వాన్ని చూసి ఫ్రెంచి బూర్జువా అసహ్యించుకుంటాడు. ఫఫెంచి నవలలోని 'అనైతికతిను చూసి జర్మన్‌ ఛాందసుడు వెలపరించుకుంటాడు. ఇపుడు బెర్లిన్‌ “ప్రపంచ నగరంి అవుతున్నది. కనుక జర్మన్‌ నవలా కారులు కొంత జంకువిడచి, తమకు చిరవరిచితములయిన హెటెరిజాన్ని, వ్యబిచారాన్ని కధావన్తువుగా తీసుకుంటున్నారు.

ఈ రెండు సందర్భాలలోనూ వధూవరుల వర్ష న్ధాయిని బట్టి వివావోలు జరుగుతాయి. అందుచేత ఇవి కూడా ఒక ప్రయోజనాన్ని ఉద్దేశించి జరుగుతున్నవిగానే శః వ్యభిచరించే భార్య భర్తకు కొమ్ములు పెడుతుందని వాశ్చాత్యులు అపహాస్యం చేస్తారు.

౪8

వుంటున్నాయి. ప్రయోజనార్థం జరగే ఈ రెండు తరహా వివాహాలు తరచూ వట్టి వ్యభిచారమనే అనాలి. ఒక్కొక్కప్పుడు ఇద్దరూ వ్యభిచారానికి దిగుతారు. భార్య విషయంలో ఆ మాట సర్వసాధారణంగా యధార్ధం. అయితే మామూలు వృభిచారిణికి ఆమెకు ఒక్కటే తేడా. కాంట్రాక్టు కూలీలాగా ఎప్పటికప్పుడు కొంత డబ్బు తీసుకొని కొంతకాలంపాటు తన శరీరాన్ని అమ్ముకోవడంకాక, శాశ్వతంగా ఆమె తన శరీరాన్ని అమ్ముకొంటుంది. ప్రయోజనార్థం జరిగే పెళ్ళిళ్ళను గూర్చి ఫోరియర్‌ చెప్పిన ఉపమానం సరిగ్గా వుంది. “వ్యాకరణంలో రెండు నైయర్ధకాలు ఒక అస్త్వర్థ్యాన్ని తెలుపుతాయి. అలాగే వైవాహిక సీతుల్లో రెండు వ్యభిచారాలు ఒక పాతివ్రత్యంగా లెక్క”.

పీడిత వర్గాలలో మాత్రమే అంటే ఇప్పట్లో కార్మికవర్గంలో మాత్రమే భార్యభర్తల మధ్య దాంపత్య (ప్రేమ సర్వసాధారణం అయ్యే అవకాశం వుంది. వాళ్ళ సంబంధాలను చట్టాలు అంగీకరించడమూ, అంగీకరించకపోవడమూ వేరుమాట. ఈ వర్గం దగ్గరకు వచ్చేసరికి దంపతీ వివాహానికి మూలం అయిన కారణాలన్నీ తొలగిపోయాయి. “ఈ వర్గానికి ఆస్తి అనేది ఏమీ వుండదు. ఈ ఆస్తి రక్షణకు, 'హొక్షేఘులను కనటానికే గదా దంపతీ వివాహమూ, మగవాడి ఆధిపత్యమూ వచ్చింది. ఆస్తి లేనప్పుడు, మగవాని పెత్తనానికి బలం వుండదు. ఈ ఆధిపత్యాన్ని కాపడేటందుకే బూర్జువా చట్టాలు. ఆ చట్టాలు ఆస్త్పిపరులకోసమే. (శామికులకు అణచిపెట్టడం వాటి ఉద్దేశం. చట్టాలంటే డబ్బుతోపని, కార్మికుడు దరిద్రుడు గనుక భార్యతో అతనికుండే సంబంధాలలో వాటికివిలువలేదు. ఇక్కడ వ్యక్తిగత, వామాజిక సంబంధాలు ప్రాబల్యం వహిస్తాయి. దానికితోడు పెద్ద పెద్ద పరిశ్రమలు వచ్చి స్త్రీని ఇంట్లోంచి బయటకు తెచ్చాయి. ఫ్యాక్టరీలలోకి ప్రవేశపెట్టాయి. తంచుగా ఆమెను కుటుంబ పోషకురాలిగా మార్చివేశాయి. దానితో మగవాని పెత్తనానికి గల చివరి అవశేషాలు కూడా కార్మిక కుటుంబంలో తుడిచిపెట్టుకుపోయాయి. అయితే దంపతీ వివాహం వచ్చాక మగవాడికి బాగా అలవాటయిన చేయి చురుకుదనం మాత్రం కొంత వుంటుంది. శ్రామిక కుటుంబంలోని భార్యభర్తలిద్దరిలో ప్రగాఢమైన గ్రేమా, పరస్పరానుబంధమూ వుండవచ్చు. మతాధికారుల ఆశీస్సుల, ప్రభుత్వనుమతి వారికి లభించవచ్చు. అయినా దానిని దంపతీ వివాహమని కచ్చితంగా చెప్పడానికి వీలుకాదు. అందుచేత దంపతీ వివాహాన్ని తప్పనిసరిగా వెంటాడుతూ వుంటే హెటెరిజమూ, వ్యబిచారమూ యించుమించు లేకుండా పోతాయి. స్త్రీకి విడాకులు పొందే అధికారం లభించింది. భార్యాభర్తలకు పొత్తు కుదరకపోతే విడిపోతారు. అంటే శ్రామికుల వివాహాన్ని శబ్బార్ధరీత్యా దంపతీ వివాహం అనగలమేగాని చారిత్రకార్థంలో ఆ మాట చెల్లదు.

చట్టాల ద్వారా వన్తున్న అభివృద్ధివల్ల స్త్రీల బాధ్యతలు అంతకంతకు తొలగిపోతున్నాయని న్యాయశాస్త్రవేత్తలు అంటున్నారు. వధూవరులు ఇద్దరు తమ ఇష్టం మీదనే వివాహం చేసుకోవాలని, వివాహానంతరం కూడా వారి హక్కులూ, బాధ్యతలూ సమానంగానే వుండాలనీ అధునిక నాగరిక న్యాయ శాస్త్రాలు క్రమంగా అంగీకరిస్తున్నాయి.

69

ఈ రెండు నిక్కచ్చిగా చెల్లుబడి అయితే తాము కోరుకుంటున్నవన్నీ ప్రీలకు లభించగలవన్న అభిప్రాయం వుంది.

కార్మికులను తాలగించేందుకై రాడికల్‌ రిపబ్లికన్‌ బూర్జువాలు చేసే వాదనల్లాగానే ఈ న్యాయవాదులు చేసే వాదనలు కూడా వున్నాయి. ఉభయ పక్షాలు ఇష్టపూర్తిగా పని ఒప్పందాన్ని చేసుకొన్నట్లు కన్పిస్తుంది. ఉభయపక్షాలు సమానులేనని కాగితంపైన చట్టం పేర్కొనగానే ఈ రెండు పక్షాలు స్వచ్చందంగా ఒప్పందాన్ని కుదర్చుకున్నట్లుగా భావిస్తారు. ఈ రెండు పక్షాలలో ఒకటి తన వర్గబలంతో రెండవదానిపై ఒత్తిడి తెస్తుంది. ఆర్ధికంగా ఇద్దరూ సమానులు కాదనే విషయం చట్టానికి పట్టదు. ఈ యిరువురిలో ఎవరో ఒకరు వైదాలగేవరకు పని ఒప్పందం కాలంలో ఇరువురు సమానులేనని మళ్ళీ చెపుతారు. నామమాత్రపు హక్కుల్ని కూడా వదులుకోకతప్పని ఆర్ధిక పరిస్థితి కార్మికునికి వున్నది. కాని చట్టానికి ఇదేమీ పట్టదు. ఇక పెళ్ళి విషయం. అత్యంత అభ్యుదయకరమైనవనుకున్న చట్టాలు సైతం, తాము ఇష్టపూర్తిగా వివాహం చేసుకుంటున్నామని ఉభయ పక్షాలు లాంచనంగా నమోదు చేసుకొంటే చాలు సంతృప్తి పడతాయి. ఈ చట్టాల తెరవెనుకగల నిజ జీవితంలో జరుగుతున్నదేమిటి? ఇష్టపూర్తిగా పెళ్ళి చేసుకోవడం ఎలా తటస్థపడింది? అన్న విషయాలు చట్టానికిగానీ, న్యాయశాస్త్రవేత్తలకుగానీ పట్టవు. న్యాయశాస్తాలలో వున్న తేడా పాదాలను చూస్తే ఈ వివాహ ఒప్పందం ఎంత ఇష్టపూర్తిగా జరుగుతుందో న్యాయవేత్తలకు తెలుస్తుంది. జర్మనీలోనూ, ఫ్రెంచి చట్టాలు అమలు జరిగే దేశాలలోనూ తంద్రుల ఆస్తి కొడుకులకు విధిగా సంక్రమిస్తుంది. వారికి వారసత్వం లేకుండా చేయడానికి వీలులేదు. కాని ఆ దేశాలలో బిడ్డల వివాహ విషయంలో తల్లిదంఢడ్రుల అంగీకారాన్ని తప్పనిసరిగా పొందాలి. ఆంగ్ల చట్టాలు చెల్లే దేశాలలో వివాహానికి తల్లిదండ్రులు సమ్మతి పొందితీరాలని లేదు. కాని అక్కడి తల్లిదండ్రులకు తమ ఆస్తిని తమ ఇష్టం ఇచ్చినట్లు చేసుకునేందుకు హక్కువుంది. నామకః బిడ్డలకో పైసా ఇచ్చి మిగిలింది సున్నా చుట్టవచ్చు. దీనివలన తేలేదమిటి? ఎంతో కొంత వారసత్వంతగా పుచ్చుకోవాల్సి వున్న వర్ణాలలో వివాహ స్వేచ్చ అనేది-ఫ్రాన్స్‌ లేదా జర్మన్‌లలోకన్నా ఇంగ్లండ్‌, అమెరికాలలో ఎక్కువగా లేదని తెలుస్తుంది.

వివాహంలో స్తీ పురుషులకు సంబంధించిన చట్టబద్ధ సమానత విషయం కూడా ఇంతకన్నా మేలైనది కాదు. ఆర్ధికంగా ప్రీలను అణచివేసిన ఫలితమిది. అంతేగాని గత సామాజిక స్థితిగతుల నుండి పారసత్వంగా సంక్రమించిన చట్టపరమైన అసమానతలు ఇందుకు కారణం కావు. ప్రాచీన కాలంనాటి సమిష్టి గృహాలలో ఎన్‌ప్నీ జంటలు తమ పిల్లతో కలసి జీవించేవి. ఆ ఇండ్లలో గృహ నిర్వహణ అంతా స్త్రీలది. ఆహార సంపాదనా కార్యంలాగానే గృహ నిర్వహణ కూడా ఒక సామాజిక కర్మ, సామాజికావసరకర్మ. కాని పితృస్వామిక కుటుంబం వచ్చాక, అంతకంటేనూ దంపతీ వివాహంతో కూడిన వ్యష్టి కుటుంబం వచ్చాక పరిస్థితులలో మార్పు వచ్చింది. గృహ నిర్వహణకు అంతవరకు

70

వచ్చిన సాంఫిక స్వభావం పోయింది. దానికిప్పుడు సమాజంతో సంబంధంలేదు. స్వంతపనిగా మారిపోయింది. సామాజికోత్పత్తిలో ఆమెకుంటూ వచ్చిన స్థానం పోయింది. మొట్టమొదటి గృహదాసిగా భార్యమారిపోయింది. పెద్దపెద్ద ఆధునిక పరివ్రమలు వచ్చాకనే ఆమె తిరిగి సాంఘికోత్పత్తి రంగంలో అడుగుపెట్టగలిగింది. ఆ అవకాశమైనా కార్మిక స్తీకే లభించింది. స్త్రీలు తమ కుటుంబంలోని సొంత పనులు నిర్వహించపూనుకుంటే సామాజికోత్పత్తిలో పాల్గొనలేదు. ఏమీ సంపాదించలేదు. ఒకవేళ సామాజికోత్పత్తిలో పాల్గొని సంపాదించి స్వతంత్ర జీవనాన్ని గడపదలిస్తే కుటుంబ బాధ్యతలను నిర్వహించగలిగే స్థితి ఆమెకుందదు. ఫ్యాక్టరీలో పనిచేసే మహిళకేదైతే వర్తిస్తుందో డాక్టరు, వకీలు వంటి వృత్తులు చేసే మహిళలకు కూడా అదే వర్తిస్తుంది. స్రీ గృహ బానిసత్వంపైనే - అది బహిరంగం గానివ్వండి లేకపోతే నిగూఢం కానివ్వండి దానిపైనే ఆధునిక వ్యష్టి కుటుంబం నిలచి వున్నది. ఈ వ్యష్టి కుటుంబాల అణువులతో ఏర్పడినదే ఆధునిక సమాజం. ఈనాడు చాలా కుటుంబాలలో, కనీసం అస్తిపరకుటుంబాలలోనైనా మగవాడే ఆర్జనపరుడిగానూ, కుటుంబ పోషకుడిగానూ వున్నాడు. అతని ఆధిక్యతకు మూలం ఇదే. దానికి వ్యతిరేకంగా చట్టాలు చేయనక్కరలేదు. కుటుంబంలోపల అతడు బూర్జువా, భార్య (శ్రామికురాలు. పారిశ్రామిక (ప్రపంచంలో కార్మికుని అణచిపెడుతున్న ఆర్ధిక పీడనను చూడదలచుకుంటే పెట్టుబడిదారీ వర్గానికి చట్టాలలో కన్పించిన ప్రత్యేక సౌకర్యాలు రద్దుపరచాలి. ఉభయ వర్ణాలకు చట్టరీత్యా పూర్తి సమానత్వం అమలు జరపాలి. ఈ రెండు వర్గాల మధ్యన ఉన్న వైషమ్యాలను ప్రజాతంత్ర రిపబ్లిక్‌ అంతమొందించలేదు. తద్విరుద్ధంగా పోరాడి వాటిని తొలగించేటందుకు అవసరమైన భూమికను సృష్టించింది. అదేవిధంగా ఆధునిక కుటుంబంలో భార్య'మీద భర్తక్తున్న ప్రత్యేక స్వభావం గలిగిన ఆధిపత్యాన్ని తొలగించాలన్నాా వారి ఇద్దరి మధ్య సరిసమానమైన సాంఘిక సమానత్వాన్ని కల్పించాలన్నా ఉభయులకూ న్యాయశాస్త్ర రీత్యా సమానమైన హక్కుల్ని కల్పించాలి. స్త్రీ జాతినంతనూ తిరిగి పారిశ్రామిక రంగంలోకి తీసుకువచ్చినప్పుడే వారు నిజంగా న్వతం(త్రులవుతారని దీన్ని బట్టి బోధపడుతుంది. ఇందుకుగాను వ్యష్టి కుటుంబం సమాజానికి ఆర్ధిక యూనిట్లుగా వుండే స్థితిని రద్దు పరచాలి. ఇ మ షః

ఈ విధంగా మానవుల (వ్రధాన అభివృద్ది దశలు మూడింటిలోనూ మూడువిధములైన కుటుంబ వ్యవస్థలు మనకు కనపడుతున్నాయి. ఆటవిక యుగంలో గుంపు పెళ్ళి, అనాగరిక యుగంలో జంటపెళ్ళి, నాగరికయుగంలో దంపతీవివాహం, వీటికితోడుగా వ్యభిచారమూ, పదుపువృత్తి కూడా వున్నాయి. అనాగరిక యుగపు పైదశలో జంటపెళ్ళికీ, దంపతీ వివాహానికీ నడుమ ఒక స్థితిలో బానిస స్త్రీల మీద మగవాడికి సంపూర్ణాధికారం ఏర్పడింది. బహుభార్యాత్వం కూడా వుంది.

ఈ పరిణామాన్నంతనూ చూస్తే మనకొకటి కనిపిస్తుంది. గుంపు పెళ్ళిలో

(4!

వున్న సాంగత్య స్వేచ్చ స్త్రీకి క్రమంగా తగ్గుతూ వచ్చింది. కానీ మగవాడు పూర్వం మాదిరిగానే దానిని అనుభవిస్తున్నాడు. నిజానికి మగవాళ్ళకు సంబంధించినంతవరకు ఈ నాటికి గుంపు పెళ్ళి అమలులో వుంది. మగవాడు చేసే పనినే ప్రీ చేసిందంటే అదో పెద్ద నేరం. చట్టం శిక్షిస్తుంది. సమాజంలో అనేక ఇబ్బందులు ఎదురవుతాయి. ఈ పనే మగవాడికి గౌరవప్రదం. మహా అయితే అదో చిన్న మచ్చ. ఆ మచ్చని అతడు సంతోషంతో న్వీకరిస్తాడు. పూర్వ కాలపు సంప్రదాయమైన స్వేచ్చా సాంగత్యం (హెటెరిజం) పెట్టుబడిదారీ సరుకుల ఉత్పత్తి కారణంగా ఈనాడు మార్చుచెంది దాని స్వభావాన్నే నసంతరించుకొన్నది. ఇంకా చెప్పాలంటే బపారంగ ,వడుపు వృత్తిగా వరిణావుం చెందింది. తత్సలితంగా మరింత వతనం నంబభవించింది. ఇది ఆదవాళ్ళలోకన్నా మగవాళ్ళలో ఎక్కువ పతనాన్ని కలిగించింది. పడుపువృత్తిలో కూరుకుపోయినవాళ్ళు మాత్రమే స్తీ జాతిలో వతితలవుతారు. అదైనా అందరూ భావించేటంత స్థాయిలో కాదు. కాని రెండో వేవున మగజాతి న్వభావమే కలుషిమైైపోయింది. ఆ విధంగా వదింట తొమ్మిది నందర్భాలలో సుదీర్ధమైన ('ప్రదానకాలం (ఎంగేజ్‌మెంట్‌) వాస్తవానికి దాంపత్య నమ్మక (ద్రోహాన్ని నూరిపోసే శిక్షణాకాలంగా వుంటున్నది.

మనం ఇప్పుడొక సామాజిక విప్లవానికి దగ్గరవుతున్నాం. ఇప్పటివరకు దంపతీ వివాహానికి పునాదిగా వున్న ఆర్థిక పరిస్థితులను ఇది అంతరింపజేస్తుంది. దీనితోపాటే దంపతీ వివాహానికి అనుబంధంగా వచ్చిన పడుపువృత్తి కూడా అంతర్జానమవుతుంది. చాలా సంపద ఒకే వ్యక్తి చేతిలో (మగవాని చేతిలో) చేరడం, దానిని తన పిల్లలకే సంక్రమింప చేయాలనుకోవడం నుండి దంపతీ వివాహం వచ్చింది. ఇందుకోసమే స్త్రీకి ఏకపతీత్వం అవసరమైంది. మగవాడికా అవసరంలేదు. అందుచేతనే మగవాడు రహస్యంగానో, బహిరంగంగానో బహుపత్నీత్వం అనుసరించడానికి ప్రీ ఏకపతీత్వం ఆటంకం కాలేదు. ఏది ఏమైనప్పటికీ రానున్న సామాజిక విష్లవం వారసత్వంగా సంక్రమించే స్థిరాస్ట్రిలో ఎక్కువ భాగాన్ని (ఉత్పత్తి సాధనాలను) సామాజిక ఆస్తిగా మార్చివేస్తే అది వారసత్వ విషయానికి సబంధించిన తాపత్రయాన్ని చాలా వరకు తగ్గిస్తుంది. అయితే ఆర్ధిక కారణాల నుండి జన్మించిన దంపతీ వివాహం ఆర్ధిక కారణాలు తొలగగానే అంతరించిపోతుందా?

ఇక్కడ అహేతుకమైన సమాధానం ఎవరికీ సబబుకాదు. దంపతీ వివాహం అంతరించిపోవదానికి ఐదులు పూర్తిగా అమలుకావడం (ప్రారంభమవుతుంది. ఉత్పత్తి సాధనాలు సామాజిక ఆస్తిగా పరివర్తన చెందగానే రోజుకూలీలు కార్మికులు సైతం అద్భృశ్యమవుతారు. దానితోపాటు కొందరు స్త్రీలు శరీరాన్నమ్ముకోవలసిన అవసరమూ రద్దవుతుంది. పడుపు వృత్తి అంతరిస్తుంది. దంపతీ వివాహం క్షీణించడానికి బదులు అంతిమంగా యథార్ధరూపం దాలుస్తుంది. మగవాళ్ళు కూడా ఏకపత్నీవ్రతాన్ని పాటిస్తారు.

మొత్తం మీద మగవాళ్ళ స్థితిగతులు బాగా మారుతాయి. స్త్రీ విషాయనికి వస్తే

ళ౭

ఆడవాళ్ళ అందరి స్థితి చాలా మారిపోతుంది ఉత్పత్తి సాధనాలు సామాజిక ఆస్తిగా మారడంతో వ్యష్టి కుటుంబం సమాజానికి ఆర్ధిక యూనిట్‌గా వుండటం నిలిచిపోతుంది. సొంత ఇంటి నిర్వహణ సామాజిక కర్మగా మారుతుంది. పిల్లల చదువూ, పెంపకం సామాజిక ధర్మం అవుతుంది. వివాహితుల సంతానమా, అవివాహితుల సంతానమా అన్నదానితో నిమిత్తం లేకుండా పిల్లలందరిపట్ల సమాజం సమంగా శ్రద్ధ చూపుతుంది. ఈనాడు ఒక కన్య మనసిచ్చినవానితో జీవించలేకపోతున్నది ఇందుకు ఆటంకమవుతున్న ప్రధానమైన సొమాజిక అంశం (నైతికమూ, ఆర్ధికమూ) ఏమంటే దాని ఫలితాలు ఎలా వుంటాయోనన్న భయమే. ఆ భయం తొలగిపోతుంది. దీనితో పెద్దగా పట్టింపులులేని లైంగిక ప్రవర్తన క్రమక్రమంగా పెరగడానికీ, దానితోపాటే కన్యాత్వ మర్యాదపట్లా, స్రీ సహజమైన సిగ్గుపట్లా ప్రజాభిప్రాయంలో మరింత సహనం పెరగటానికిది దారితీయదా? చిట్టచివరి విషయమేమంటే ఆధునిక ప్రపంచంలో దంపతీ వివాహమూ, పడుపు వృత్తి అనేవి నిజానికి పరస్పర విరుద్ధాలైనప్పటికీ, అదే సమయంలో అవిభాజ్యమైన ఈ విరుద్ధాంశాలు ఒకేరకమైన సామాజిక వ్యవస్థకు రెండు ధృవాలుగా వుండటాన్ని మనం చూడమా? దంపతీ వ్యవస్థను తనతోపాటే అగాధంలోకి ఈడ్చుకుంటూ పడువు వృత్తి అంతరించగలదా? ఇక్కడ ఒక కొత్త అంశం అవతరిస్తుంది. అదే వైయుక్తిక లైంగిక (ప్రేమ. ఇది గతంలో దంపతీ వ్యవస్థలో బీజరూపంలో వున్నదే. "

ఈ తరహా వైయుక్తిక లైంగిక ప్రేమ మధ్యయుగానికి ముందు లేనేలేదు. వ్యక్తిగత సౌందర్యం, సన్నిహిత సాహచర్యం, అభిరుచులలో సారూప్యతవంటివి స్తీ పురుషుల మధ్య లైంగిక వాంఛను రేపేవి. అలా అని ఎవరైతే యేమిలే అని కనిపించిన వారితో సంబంధాలు పెట్టుకున్నారని అర్ధం చేసుకోరాదు. మనకాలం నాటి వ్యక్తి ప్రేమకు ఆనాటి వాంఛకు పోలికేలేదు. పూర్వకాలమంతటా పెద్దలే పెళ్ళిళ్ళను కుదిర్చేవారు. పిల్లలు మౌనంగా అంగీకరించేవారు. అ కాలంలో దంపతుల మధ్య కనపడే కొద్దిపాటి (ప్రేమకు మూలం ఆత్మీయాఖిరుచి కాదు. దాంపత్య ధర్మంగా వచ్చినది మాత్రమే, అదీ వివాహానికి కారణం కాదు. వివాహంతోపాటు వచ్చింది మాత్రమే. ఆధునికార్థంలో (ప్రేమ కలాపాలు అని మనం చెప్పుకొనేవి ప్రాచీన కాలంలో కుటుంబం వెలుపలే కనిపించేవి. థియోక్రిటస్‌, మోస్మస్‌లు ప్రేమలోపడ్డ గొరైల కాపరుల ఆనంద విషాదాలను గానం చేశారు. ఈ కాపరులు లేదా లోంగస్‌ వర్జించిన దాప్సీస్‌, క్లోయాలు కేవలం బానిసలు. ఆనాటి రాజ్యంలోగానీ, స్వేచ్చాపొరుల సమాజంలోగానీ వారికెలాంటి పాత్ర లేదు. బానిసలలోనే కాక ఇతరత్రా కూడా మనకు ప్రేమ కలాపాలు కన్పిస్తాయి. అయితే ఇవన్నీ శిథిలమవుతన్న ప్రాచీన ప్రపంచపు పతనం నుండి ఉద్భవించినవి. అధికారిక సమాజానికి వెలిగావున్న స్టలలోనూ. హెటరేలలో మాత్రమే (ప్రేమ వ్యవహారాలు కన్పిస్తాయి. అంటే వధెన్స్‌లో క్షణదశ [ప్రారంభమైనపుడు, రోమ్‌లో సీజర్ల పాలన సాగుతున్నప్పుడు అక్కడకు వచ్చిన విదేశీ స్త్రీలలోనూ లేదా స్వేచ్ళపొందిన బానిస స్రీలలోనూ మాత్రమే ఈ (ప్రేమ కనపడుతుంది. స్వతంత్రమైన స్త్రీ పురుషుల మధ్య (పేమ్ముకలాపాలు చోటు చేసుకున్నాయంటే అవి

వ్యభిచార రూపంలో మాత్రమే సాగేవి. ప్రాచీన కాలంలో సంప్రదాయక (ప్రేమగీతాలు రాసిన మహాకవి అనక్రైయోన్‌ వాడిన (ప్రేమ అనే పధానికీ, మనం సాంగత్య[్రేమగా భావించేదానికి సంబంధమే లేదు. తాను (ప్రేమిస్తున్నవారి లింగభేదంతో కూడా ఆయనకు ఎట్టి ప్రసక్తీలేదు.

ప్రాచీనకాలంనాటి సాంగత్య వాంఛకూ ప్రణయానికీ మనం చెప్పే ప్రేమకూ చాలా తేడా వుంది మొదటిది మనం చెప్పే ప్రమ ఎదుటివారి నుండి ప్రతి (పేమను కోరుతుంది. ఇక్కడ ఆడవాళ్ళది మగవాళ్ళతో సమానమైన హోదా. కానీ ప్రాచీన ప్రణయంలో స్త్రీ అభిప్రాయాన్ని తెలుసుకోవడం చాలా తక్కువగా జరిగింది. రెండోది మనం చెప్పే (ప్రేమలో తీవ్రత, స్థిరత్వమూ వుంది. వియోగాన్ని భరించడం (ప్రేమికులకు చాలా కష్టం. ఒకరినొకరు పొందడానికి ఎన్ని కష్టాలనైనా సహిస్తారు. ప్రాణ త్యాగానికి కూడా జంకరు. ఇటువంటి ఘనటలు ప్రాచీనకాలంలోనూ జరిగాయి, కానీ అవి వ్యభిచారంలోనే జరిగాయి. ఇక' ఆఖరిది -- సాంగత్య సంబంధాలను ఏర్పరచుకోవడంలో మనం చెప్పే (పేమకు ఒక నూతన నైతిక ప్రమాణంఏర్పడింది. ఈ సాంగత్య సంబంధం అక్రమమా సక్రమమా అనేదే కాదు ఈనాటి ప్రశ్న ఈ (ప్రేమ పరస్పర జనితమా, కాదా అన్నది కూడా ప్రశ్న అవుతుంది. వ్యూడల్‌ బూర్జువా సమాజాలలో ఈ నూతన నైతిక ప్రమాణం ఇతర నైతిక ప్రమాణాలన్నింటిలాగే నిర్లక్ష్యానికి గురైంది. వానికి పట్టిన గతే దీనికి పట్టింది. వాటి అన్నిటిలాగే దీనినీ కాగితం మీద స్వీకరిస్తారు. అంతకంటే అధికం కోరడం ఇప్పట్లో సాధ్యం కాదు.

సాంగత్య ప్రేమ జననంతో అతి ప్రాచనీ యుగం ముగిసింది. వ్యభిచారంతో మధ్యయుగం .ప్రారంభమైంది. ప్రాభాతగీతాల జన్నానికి కారణం అయిన వీరయోధుల (పేమ గురించి పైనచెప్పాను. వివాహ సంబంధాలను విచ్చిన్నం చేసే ఈ మాదిరి వీర యోధుల (స్రేమకూ, వివాహ సంబంధాలకు పునాదిగా వుండగల ([్రేమకూ మధ్య చాలా దూరం వుంది. వీరుల యుగంనాటి (ప్రేమ ఈ అగాధాన్ని పూడ్చలేదు. అల్ప బుద్ద్ధులైన లాటిన్‌ ప్రజల మాట అలా వుంచి ధర్మనిరతులమనే జర్మన్‌లను తీసుకున్నా ఫలితం అదే. నిబెలింజన్‌లీడ్‌” (1/1061206601166) ను తీసుకుందాం. దానిలో క్రిమ్‌హిల్డ్‌ సీగ్‌ప్రీడ్‌ను (ప్రేమిస్తుంది. అతడా క్రిమ్‌హిల్డ్‌ను ప్రేమిస్తున్నాడు. అయినా వరునిపేరు కూడా చెప్పకుండా ఆమె నొకవీరునికిచ్చి పెళ్ళి చేయడానికి సిద్ధపరిచినట్లు గుంతెర్‌ ఆమెకు తెలియపరిచినపుడు హిల్డ్‌ యిలా అంది: “నన్నడగవలసిన పనిలేదు. మీ ఆజ్ఞ నాకు శిరోధార్యం. ప్రభూ! తమరు నాకు ఎవరిని భర్తగా నిర్ణయిస్తే వారిని సంతోషపూర్వకంగా స్వీకరిస్తారు”.

ఆమెకు సీగ్‌ప్రీడ్‌ పట్ల వున్న ([్రేమను గురించి ఆలోచించవలసి వున్నదనైనా తోచలేదు. కంటితో చూడనన్నా చూడకుండా (బ్రున్‌హిల్ట్స్‌ను గుంతెర్‌ పెళ్ళిచేసుకొంటాదు.

• జర్మన్‌ దేశపు పురాణగాథ, నిబెలిషిజన్‌ అనేవారు వామనులని వారు విధులను రక్షిస్తుంటారని

ఒక కథ. 7

అలాగే క్రైమహిల్డ్‌ను ఏక్సెల్‌ చేసుకుంటాడు. గుద్రున్‌లో కూడా మనకిదే కనపడుతుంది. అందులో ఐర్లెండ్‌కు చెందిన సీగెబంట్‌ నార్వేదేశపు ఊటేనీ, హెగెలినేగన్‌ నివాసి హెటెల్‌ ఐర్లాండ్‌ దేశపు హిట్టేను పెళ్ళాడకోరుతారు. మోర్లండ్‌ నివాసి సీగ్‌ ప్రీడ్‌ ఓర్మానీ నివాసి హార్ట్‌ముట్‌ను, సీలాండ్‌ నివాసి హెర్పిగ్‌, గుద్రున్‌ను పెళ్ళాడగోరుతారు. అయితే ఇక్కడ గుద్రున్‌ తనకు నచ్చిన హెర్ప్విగ్‌ను వరిస్తుంది. ఇటువంటి ఘటనకిదే ప్రథమం. ఆచారం ప్రకారం యువరాజుకు అతని తల్లిదండ్రులే వధువును ఎంపికచేస్తారు. తల్లిదండ్రులు చనిపోయినట్లయితే యువరాజు తన వృద్ధ సామంతుల సలహాలు తీసుకొని పెళ్ళి చేసుకొంటాడు. ఆ వృద్దుల మాటలకు అందరూ విలువయిస్తారు. ఇవ్వక తప్పదు కూడా. ఒక వీరుడో, సామంతుడో, ప్రభువో పెళ్ళి చేసుకొంటున్నాడంటే అదొక రాజకీయ విషయం. నూతన బంధుత్వ సంబంధాలతో అధికారాన్ని విస్తరింపచేసుకొనే ప్రక్రియ అది. అక్కడ వంశ ప్రయోజనాలేగాని వ్యక్తివాంఛలకు (ప్రాముఖ్యం వుండదు. అలాంటిచోట వివాహానికి (పేమ ఎలా కారణం కాగలదు?

మధ్యయుగాలకు చెందిన పట్టణాలలోని గిల్జుల (వృత్తి సంఘాలు - అను) సభ్యుల విషయంలో కూడా అంతే. గిల్దులకు ప్రత్యేక నిబంధనావళులున్నాయి. ఇతర గిల్దులతో, నూతన గిల్డులోని ఇతర సభ్యులతోనూ, తన వద్ద పని నేర్చుకుంటున్నవారితోనూ సంబంధం వుంచుకొనే విషయంలో కృతకమైన హద్దులను ఏర్పరుస్తూ చట్టాలున్నాయి. ఇవన్నీ అతనికి రక్షణ నివ్వడానికే ఏర్పడ్డాయి. కానీ అవే తన కనుకూలవతియైన భార్యను ఏరుకోగల పరిధిని పరిమితం చేస్తున్నాయి. అత్యంత అనుకూలవతి ఎవరు అన్న విషయం కూడా ఈ సంక్షిష్ట వ్యవస్థ పరిధిలోనే కచ్చితంగా నిర్ణయమవుతుంది. అదీ వ్యక్తిగత ఇష్టాయిష్టాలతో కాదు. కుటుంబ ప్రయోజనాల దృష్ట్యా నిర్ణయమవుతుంది.

కనుక మధ్యయుగాల ఆఖరువరకు వివాహం అనేది చాలా హెచ్చు సందర్భాలలో ప్రారంభ దశలో వున్నట్లే వుండిపోయింది. వధూవరుల సమ్మతికి అందులో ప్రాధాన్యంలేదు. ఆదిమ దశలో ఎవరైనప్పటికీ వివాహితులుగానే పుట్టేవారు. పురుషుల గుంపుకంతకూ స్త్రీ భార్య. అలాగే స్రీలందరికీ పురుషుడు భర్త. గుంపు పెళ్ళిలో తర్వాత్తర్వాత అనేక మార్పులు వచ్చి కొత్త రూపాలు ఏర్పడ్డాయి. వానిలో కూడా ఇటువంటి సంబంధాలే వుండి వుంటాయి. అయితే ఆ గుంపులు అంతకంతకూ పరిమితమవుతూ వచ్చాయి. జంట కుటుంబంలో తల్లులే తమ బిడ్డలకు సంబంధాలు ఏర్పడేటట్లు చేసి ఈ సంబంధాలు కుదిర్బేవారు. ఎప్పుడైతే ఉమ్మడి ఆస్తిపై స్వంత ఆస్తి ప్రాబల్యం వహించి, వారసత్వం కలగచేయాలని కాంక్షపుట్టిందో అపుడు తండ్రి హక్కు దంపతీ వివాహం (ప్రాముఖ్యానికి వచ్చాయి. దానితో వివాహం అంతకుముందుకన్నా ఎక్కువగా ఆర్థిక ప్రయోజనాలపై ఆధారపడసాగింది. శుల్కం ఇచ్చి కన్యను కొనుక్కునే పద్ధతి అంతరించింది. పిల్లవాడికి కూడా విలువ వచ్చింది. ఆ విలువ అతని గుణగణాలకు కాదు, అతనికున్న ఆస్తినిబట్టి ఆ విలువ. వధూవరుల మధ్య పరస్పర ్రేమో వారి వివాహానికి మూలంకావాలని, మిగిలిన

/5

ఆలోచనలన్నీ దాని తర్వాతేనని పాలకవర్గం ఏనాడూ వినికూడా వుండదు. అటువంటివి ఎక్కడన్నా జరిగాయంటే ఏ పుస్తకాలలోని కధల్లోనో అయి వుండాలి. లేకుంటే సంఘంలోని వాళ్ళుగా పరిగణనకురాని పీడిత ప్రజలలో జరిగి వుండాలి.

కొత్తకొత్త భూఖండాలు కనిపెట్టిన తర్వాత ప్రపంచ వాణిజ్యమూ, వస్తూతృత్తి ద్వారా ప్రపంచాధిపత్యాన్ని సంపాదించడానికి పెట్టుబడిదారీ ఉత్పత్తి విధానం తనను తాను సన్నాహం చేసుకొంటున్న కాలంనాటి పరిస్థితులివి. ఈ పరిస్థితులకు ఈ మాదిరి వివాహ పద్ధతే సరైనదని ఎవరైనా అనుకొంటారు. అదే సరైనది కూడా. కాని (చరిత్ర పరిహాసానికి హద్దులులేవు కదా) పెట్టుబడిదారీ ఉత్పత్తి విధానమే ఆ వివాహ పద్ధతిని విచ్చిన్నం చేయవలసి వచ్చింది. ఈ ఉత్పత్తి విధానం ప్రతి ఒక్కడానిని వ్యాపార సరకుగా మార్చివేయడం ద్వారా ప్రాచీన సంప్రదాయ సంబంధాలను తుడిచిపెట్టింది. అనుశుతంగా వస్తున్న ఆచారాలకు చారిత్రిక హక్కులకు బదులు క్రయవిక్రయాలను, 'స్వేచ్చా' ఒప్పందాలను నిలిపింది. ప్రాచీన కాలంతో పోల్చిచూస్తే మనం చాలా పురోగమించామని, వారసత్వంగా వచ్చిన సంబంధాలస్థానే ఇచ్చాపూర్వక ఒప్పందాలు కుదుర్చుకునే దశకు వచ్చామని హెచ్‌.ఎస్‌.మెయిన్‌ అనే బ్రిటిష్‌ న్యాయశాస్త్రవేత్త వ్రాస్తున్నాడు. అఆ విషయాన్ని తానేదో గొప్పగా కనుగొన్నట్లు ఆయన అనుకొంటున్నాడు. దానిలో నిజం వున్నంతవరకు మేము కమ్యూనిస్టు ప్రణాళికలో ఏనాడో నవ్రాశాం.

ఒప్పందాలు కుదుర్చుకోవాలంటే వ్యక్తులు యధేచ్చగా తమరిని, తమ కార్యాన్ని తమ ఆస్తిని వినియోగించుకోగల స్థితి వుండాలి. ఒకరికొకరు సమానమయిన షరతులతో కలుసుకోగలగాలి. “స్వతంత్రులు”, “సమానులు” అయిన వ్యక్తుల్ని సృష్టించడం పెట్టుబడిదారీ ఉత్పత్తి విధానపు ప్రధాన లక్షణాలలో ఒకటి. కాని ప్రారంభంలో ఇది అర్ధమనస్కంగానే జరిగింది. పైగా దానికి మతం ముసుగు కూడా వుండేది. తూధరన్‌, కాన్వినిస్టు సంస్కరణలు వచ్చాక సంపూర్ణ స్వేచ్చతో, మనస్ఫూర్తిగా చేసిన పనులకే మనుష్యుడు బాధ్యుడనే సిద్ధాంతం అమలులోనికి వచ్చింది. అవినీతి కార్యాలు చేయవలసిందిగా తెచ్చే ఒత్తిడిని ప్రతిఘటించడం నైతిక విధి అన్నారు. ఇంతవరకూ అమలులో వున్న వివాహ పద్ధతులను దీనికి సరిపుచ్చడం ఎలాగా? బూర్జువావర్గం అభిప్రాయానుసారం పెళ్లి అనేది ఒక ఒప్పందం. చట్టబద్ధమైన వ్యవహారం. ఇద్దరు వ్యక్తులను శారీరకంగానూ, మానసికంగాను జీవితాంతం వరకు బంధించి వుంచే వ్యవహారం కనుక అది చాలా ప్రధానమైనది సూలంగా చూస్తే ఐచ్చికంగానే ఈ ఒప్పందం చేసుకొంటున్నారన్నది నిజం. వాళ్ళ ఒప్పుదల లేకుండా జరగడంలేదు. అయితే ఆ అంగీకారం ఎలా సంపాదించారు. దానినెవరుకుదర్చారు అన్నదందరికీ తెలుసు. ఇతర ఒప్పందాలన్నింటికీ నిజమైన స్వేచ్చ వుండాలన్నప్పుడు దీనికి మాత్రం వుండొద్దూ? దంపతులు కాబోతున్న యువతీ యువకులు తమరినీ, తమ శరీరాలనూ, తమ శరీరాంగాలను- యిష్టపూర్వకంగా సమర్పించుకొనేందుకు అధికరాం వుంట'చ్వా? వీరి ధర్మం సాంగత్య ప్రేమను ఆదర్భం చేయలేదూ, కచ్చితమైన బూర్జువా

76

రూపంలోని భార్యాభర్తల మధ్య యపేమ ఆవీరయోధుల వ్యభిచార (ప్రేమకు విరుద్ధమైనది కాదా? వివాహితులు ఒకరినొకరు (గేమించుకోవడం ధర్మం అయినవ్వుడు (ప్రేమించుకొన్నవారే పెళ్లి చేసుకోవడం, (ప్రేమలేనిచోట పెళ్ళి చేసుకోకుండా వుండటం మా(త్రం ధర్మం కాదూ? తల్లిదం[డ్రుల, బంధువుల, సంధాన కర్తల హక్కులకన్నా 'ప్రేమించుకొన్నవారి హక్కు ఎక్కువది గదా? స్వతంత్రంగా పరిశీలించి నిర్ణయించుకొనే హక్కు మతానికీ, చర్చికీ కూడా వర్తించేటవ్పుడు తమ శరీరాలనూ, ఆత్మలనూ, ఆస్తిపాస్తును సుఖదుఃఖాతలనూ పెద్దలే నిర్ణయించాలనే దుర్భరాధికారాన్ని యువతరం సహిస్తుందా?

యావత్‌(ప్రాచీన సామాజిక సంబంధాలు సళ్లొదిలి, సంప్రదాయక భావాల పునాదులు కదిలిపోతున్నప్పుడు ఈ ప్రశ్నలు తలెత్తక మానవు. ఉన్నట్లుండి ప్రపంచం పదిరెట్లు పెరిగిపోయింది. ఒక అర్ధగోళంలో నాలుగోవంతును మాత్రమే ఎరిగున్న పశ్చిమ ఐరోపా వాసులకు ఒక్కమాటుగా భూగోళమంతా కళ్ళయెదుట కనపడింది. వెంటనే వారు మిగిలిన భాగాలను కూడా స్వాధీనంలోకి తెచ్చుకోవడానికై తహతహలాడారు. వారి జన్మభూముల పాతకాలపు, ఇరుకు సరిహద్దులు అదృశ్యమైనట్లే మధ్యయుగాల ఆలోచనా విధానాలు ఏర్పరిచిన వేల సంవత్సరాల నిషేధాలు కూడా వైదాలగిపోయాయి. మానవుని బహిరంతర్‌దృష్టుల ముందు అనంత విశాల దిగంతాలు పరుచుకున్నాయి. భారతదేశపు సంపదలూ మెక్సికో, పోటోసీ*ల వెండి, బంగారపు గనులూ కళ్ళుకుడుతూ ఎదుట వుండగా గౌరవ మర్యాదలూ, వృత్తి కట్టుబాట్లు గురించి పట్టించుకునే పడుచువాడుంటాడూ? బూర్జువా వర్షానికిది వీరయుగం. వాళ్ళకు వారిదైన శృంగాం, (ప్రమ పారవశ్యమూ వారికున్నాయి. కాని అవన్నీ బూర్జువా పునాదులపై నిర్మితమైనవే. అంత్య పరిశీలనలో బూర్జువా లక్ష్యాలు కలిగినవే.

ముఖ్యంగా ప్రొటెస్టెంట్‌ దేశాలలో అంతవరకు అమలులో వున్న సామాజిక పరిస్థితులు మారసాగాయి. ఆ దేశాలలో బూర్జువా వర్గం అపుడే వృద్ధి పొందుతూ వున్నది పైన చెప్పిన విధంగానే వివాహ ఒప్పందం స్వేచ్చాయుతంగా జరగాలనే దానిని అంతకంతకూ ఈ వర్గం అధికంగా గుర్తంచింది. కాగా వివాహం వర్గ వివాహంగానే మిగిలిపోయింది. తమ వర్గానికి చెందిన వారిలో తమకు నచ్చినవారిని ఎంపిక చేనుకొనేందుకు కొంతవరకు స్వేచ్చయిన్నున్నారు. వరస్పర లైంగిక (శ్రేమ, స్వేద్భాయుగతమైన అంగీకారం లేకుండా జరిగే పెళ్ళి నీతిబాహ్యమని కాగితాలమీద అంగీకరించారు. పద్యాలు 'గట్టీ పాడారు. నైతిక సూత్రంగా ఒప్పుకొన్నారు. క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే (్రేమించి వివాహం చేసుకోవడం మానవుని హక్కు అన్నారు. మానవుని హక్కు అన్నపుడు ఒక్క మగవానిదేకాదు, స్రీకి కూడా ఈ హక్కునంగీకరించారు.

కాని ఒక్క విషయంలో మాత్రం ఈ మానవహక్కు ఇతర మానవహక్షులతో విఖేదిస్తుంది. ఈ ఇతర మానవ హక్కులు ఒక్క పాలకవర్గానికే అంటే బూర్జువా వర్గానికే

• పోట్రోసీ : ఖనిజ సంపద అపారంగా వున్న బ్రెజిల్‌లోని రాష్ట్రం,

భగ

పరిమితం (అణచివేతకు గురయ్యేవర్గానికి అంటే కార్మిక వర్గానికి వీటిని ప్రత్యక్షంగానో, పరోక్షంగానో నిరాకరిస్తున్నారు). ఈవిషయంలో కూడా చరిత్ర తన విభ్రమ విలాసాన్ని (ప్రకటించింది. పరిచితమైన ఆర్దిక పరిస్థితులు బూర్జువా వర్గాన్ని ప్రభావితం చేస్తూనే వున్నాయి. అందుచేత వారిలో ఇష్టపూర్తిగా జరిగే వివాహాలు అరుదుగానే కన్పిస్తాయి. కాని పాలిత ప్రజలలో అభీష్టానుసారం వివాహ జరగడం సర్వసాధారణం.

దీనివలన తేలుతున్నదేమిటి? పెట్టుబడిదారీ ఉత్పత్తి విధానమూ, అది సృష్టించిన ఆస్తి సంంధాలు రద్దయినపుడు మాత్రమే వివాహంలో పూర్తి స్వేచ్చ సర్వసాధారణమవుతుంది. జీవిత భాగస్వామి ఎంపికను బలంగా ప్రభావితం చేస్తున్న ఆర్థిక అంశాలు వెనక్కుపోతాయి. అప్పుడు పరస్పర ఆకర్షణ తప్ప వివాహానికి మరో కారణం వుండదు.

లైంగిక ప్రేమ సహజంగానే బహుత్వ నిషేధకం (ఈ నిషేధం ఈనాడు ఒక్క ప్రీ విషయంలోనే వర్రింపజేస్తున్నారు. అందుచేతనే లైంగిక డ్రేమమీద ఆధారపడి జరిగే వివాహం స్వభావరీత్యా దంపతీ వివాహంగా వుంటుంది. గుంపు పెళ్ళినుండి జంట పెళ్ళిలోనికి మార్ఫు తెచ్చినది ముఖ్యంగా స్రీయేనని బాహోఫెన్‌ చెప్పినది సత్యమని పైన తెలుసుకున్నాం. జంటపెళ్ళీ నుండి దపంతీ వివాహంలోకి మార్పు తెచ్చినది మగవాడు. చారిత్రకంగా చూస్తే ఈ మార్చును తీసుకురావడం వలన కలిగిన ముఖ్యమైన ఫలితం స్త్రీ అధమ స్థితికి రావడమూ మగవాని యథేచ్చ్భా సంచారానికి అవకాశం లభించడమూనూ. మగవాడిలో సర్వసాధారణంగా కనిపించే వ్యభిచార గుణాన్ని సహించేలా స్త్రీలను నిర్చంధిస్తున్న ఆర్ధిక పరిస్థితులు రద్దుకాగానే (అంటే తన బ్రతుకు తెరువు కోసమూ, తన బిడ్డల భవిష్యత్‌ కోసమూ వున్న ఆదుర్దా తొలగగానే) స్త్రీ పురుష సమానత్వం ఏర్పడుతుంది. అలాంటి పరిస్థితిలో, గత అనుభవాన్ని బట్టీ మనం చెప్పగలిగినదేమంటే స్రీలు బహుభర్త్షృకలు కావటం కాదు, పురుషులు నిజంగా ఏకపర్నీవతులవుతారు.

అయితే దంపతీ వివాహం నుండి తప్పకుండా అదృశ్యంకాగలిగినదేమిటి? దంపతీ వివాహం ఆస్తి సంబంధాల నుండి పుట్టుకు వచ్చిన ఫలితంగా దానిలో జారబడిన లక్షణాలన్నీ వైదొలుగుతాయి. అదేమింటంటే మొదటిది మగవాని పెత్తనం, రెండవది వివాహాన్ని రద్దుచేసే వీలు లేకపోవడం. వివాహంలో మగవాని ఆధిక్యత ఆర్ధికంగా అతనికున్న పెద్దరికానికి ఫలితమే. ఆ పెద్దరికంతోపాటు ఆధిక్యతా రద్దవుతుంది. వివాహ విచ్చేదానికి అవకాశం లేకపోవడం రెండు కారణాలవలన తటస్థ పడింది. ఒకటి దంపతీ వివాహానికి మూలం అయిన ఆర్థిక పరిస్థితులు. రెండోది ఆ ఆర్థిక పరిస్థితులకూ, దంపతీ వివాహానికీ గల సంబంధాన్ని సరిగ్గా అర్ధం చేసుకోని మతం దంపతీ వివాహానికి ఇవ్వవలసిన దానికంటే అధిక ప్రాముఖ్యం ఇవ్వటంవలన వచ్చిన ఆచారం. కాగా ఈనాడు ఇది సహ విధాలుగా ఛిద్రమవుతున్నది. ప్రేమగలిగిన ఏనాహాలే నీతి అయితే (ప్రేమవున్నంత కాలమే వివాహ ఎంధం వుండాలనటమే నీతి అవుతుంది. వైయక్తిక లైంగిక (ప్రేమ కాలవ్యవధి ఒక్కొక్కరి విషయంలో నుఖ్యంగా మగవారి విషయంలో వేర్వేరుగా వుంటుంది. ఆప్యాయతలు

78

నశించినా లేదా దాని న్థానంలో కొత్త వారి మీద ప్రేమ, వ్యామోహం పెరిగినా ఆ ఇద్దరూ విడిపోవడం వారికీ, సంఘానికీ క్షేమం. అనవసరంగా విడాకుల కేసుల ఊబిలో పడి గింజుకోవలసిన బాధ అప్పుడు తప్పుతుంది.

కాబట్టి పెట్టుబడిదారీ ఉత్పత్తి విధానం రద్దయినాక దంపతీ సంబంధాలు ఎలా వుంటాయనేదానికి బదులు ఏమేమి వుండవో మాత్రమే ప్రస్తుతం చెప్పగలుగుతాం. కొత్తగా వచ్చి కలిసేదేమిటి? నూతన తరం పెరిగినప్పుడే ఆ విషయం నిర్ణయమవుతుంది. ఒక తరం మగవాళ్ళు తమ జీవిత కాలంలో ధనంతోగానీ, సామాజికాధికారంతోగాని స్త్రీని లోబర్చుకొనే సందర్భం ఎదురుకానప్పుడు, అదేవిధంగా నిజమైన (ప్రేమతో తప్ప మరే కారణంతోనైనా ఒక స్త్రీ మగవాని చెంతచేరవలసిన అవసరం లేనప్పుడు, ఆర్థికపరమైన ఫలితాల భయం చేత (పేమికులు కలియలేని పరిస్థితులు తాలగినపుడు దానికి సమాధానం దొరుకుతుంది ఆ మాదిరి జనం పుట్టాక, వారి ప్రవర్తన గురించి ఈనాడు మనం చెప్పే నలహాలకు వారు చిల్లిగవ్వ విలువ కూడా ఇవ్వరు. తమ అలవాట్లను తామే నిర్ణయించుకొంటారు. వ్యక్తుల ఆచరణకు అనుకూలంగా జనాఖిప్రాయాన్ని సృష్టించుకొంటారు అంతటితో కధ ముగుస్తుంది.

మనం మరలా మోర్గన్‌ దగ్గరకు వద్దాం. ఆయనను విడిచి మనం చాలా దూరం వచ్చేశాం. నాగరిక యుగంలో అభివృద్ధి చెందిన సామాజిక వ్యవస్థల చారిత్రక పరిశోధన ఆయన గ్రంధం పరిధిలోకి వచ్చేదికాదు. అందుచేత ఆయన తన (గ్రంధంలో ఈ దశలోని దంపతీ వ్యవస్థ గురించి సంగ్రహంగా చెప్పి వూరుకొన్నారు. దంపతీ కుటుంబ అభివృద్ధిని పురోగమనమనే ఆయన భావించారు. దీనిలో ప్రీ పురుషుల మధ్య ఇంచుమించు పూర్తి సమానత ఏర్పడుతుందని అన్నారు. అయితే ఈ సమానత ఇంతవరకు ఏర్పడలేదని అన్నారు. మోర్గన్‌ ఈ విధంగా చెబుతారు;

“కుటుంబం అనేది నాల్గు దశలు గడచి ప్రస్తుతం అయిదవ దశలో వుందన్న వాస్తవాన్ని మనం ఒప్పుకుంటే ఈ దశ మాత్రం భవిష్యత్‌లో స్థిరంగా వుంటుందా అన్న ప్రశ్న వస్తుంది. దాని కొక్కటే సమాధానం గతంలోలాగానే ఇక మందుకూడా సామాజిక పురోగమనంతోపాటే అది కూడా తప్పకుండా పురోగమిస్తుంది. సమాజం మారినట్లే అది కూడా మారుతుంది. దానిని సామాజిక వ్యవస్థ సృష్టించింది. కనుక సామాజిక సంస్కృతి దానిలో ప్రతిబింబిస్తుంటుంది. నాగరిక యుగం వచ్చాక దంపతి కుటుంబం ఎంతగానో అభివృద్ధి చెందింది. అధునిక కాలంలో మరింత అర్ధవంతమైంది స్త్రీ పురుష సమానత్వం నెలకొనేవరకు దానిలో మరిన్ని మార్పులు వచ్చే అవకాశం వుందనుకోవచ్చు. సుదూర భవిష్యత్‌లో దంపతీ కుటుంబం అనాటి సామాజికావసరాలకు సరిపడకపోవచ్చు. దాని తర్వాత వచ్చే కుటుంబ స్వభావం గురించి జోస్యం చెప్పడం అసాధ్యం”.

గ్ర

111 ఇరాక్యూ గణం

ప్రస్తుతం మోర్గన్‌ కనిపెట్టిన మరో విషయానికి వద్దాం. రక్త సంబంధాన్నిబట్టి కుటుంబ ఆదిమరూపాన్ని నిర్ధారణ చేయడమంత ముఖ్యమైనదే ఇది కూడా. అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగలలో జంతువుల పేర్లతో పిలిచే రక్త సంబంధీకుల సంస్థలు సారాంశంలో గీకుల జెనియాతోనూ, రోమనుల జెంటెస్‌లతోనూ సరిపోతాయని ఆయన నిరూపించారు. అమెరికన్‌లది గణం యొక్క ప్రాధమిక రూపమని, (గ్రీకులదీ, రోమనులదీ అటు తర్వాతి రూపాలని చూపించాడు. ప్రాచీనకాలంలో (గ్రీకుల్లోనూ, రోమనుల్లోనూ ఉన్న మొత్తం సామాజిక నిర్మాణమంతా గణం (6609, (%2%19/-సోదరకూటాలు), తెగ రూపంలో కనపడుతుంది. సరిగ్గా ఇలాంటి వ్యవస్టే అమెరికన్‌ ఇండియన్లలో కూడా ఉంది. ఆ రకంగా (ప్రస్తుతం మనకు లభ్యమవుతున్న సమాచారాన్ని బట్టి) నాగరికత దశలోకి అడుగుపెడుతున్న దశలోనూ, ఆ తరువాత కూడా అనాగరిక తెగలన్నిటిలోనూ గణ వ్యవస్థ సర్వసాధారణమని మోర్గన్‌ చూపించాడు. దీనితో ప్రాచీన కాలపు గ్రీకు, రోమను చరిత్రలలో ఇంతవరకు కొరకరాని కొయ్యలుగా వున్న భాగాలు ఒక్కమాటు స్పష్టం అయాయి. అదే సమయంలో రాజ్యం అనేది ఏర్పడని పూర్వకాలం నాటి సామాజిక నియమాల మౌలిక లక్షణాలన్నీ తలవని తలంపుగా స్పష్టంగా కన్పించాయి. ఇదంతా చూస్తే అతి సాధారణమైన విషయంగా కన్పిస్తుంది. కానీ ఈ మధ్యనే మోర్గన్‌ దానిని కనిపెట్టాడు. అంతకుపూర్వం 1871లో ప్రచురించిన పుస్తకాన్ని వ్రాసేనాటికి ఆయన ఈ రహస్యాన్ని (గ్రహించలేదు. తర్వాత కాలంలోనే ఆయన దీన్ని తెలుసుకొన్నాడు. సాధారణంగా ఎంతో ఆత్మవిశ్వాసంతో వుండే ఇంగ్లీషు ప్రాచీన చరిత్ర పండితులు దీనితో బెల్లం కొట్టిన రాళ్ళలా ఉండిపోయారు.

అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగలలోని ఈ రక్త సంబంధీకుల సంస్థను జెన్స్‌ అనే లాటిన్‌ పేరుతో పిలిచాడు. ఈ జెన్స్‌ అనే మాట అదే అర్ధం ఇచ్చే జెనోస్‌ అనే గ్రీకుమాట ఆర్యుల గణ్‌ అనే దాని నుండి పుట్టాయి. (సూత్రం” ప్రకారం ఆర్యను భాషలోని గ్‌, జర్మన్‌లో క్‌గా మారుతుంది. ఆ విధంగా గణ్‌ అనేది జర్మనులలో కణ్‌ అవుతుంది) అర్యులలోని గణ్‌ అనుమాటకు 'కను' అని అర్థం. జెన్‌, జెనోస్‌లు, సంస్కృతంలోని జనః

• జఇందో- యూరోపియన్‌ భాషలలో హల్లుల మార్పులకు సంబంధించిన [గ్రిమ్‌ సూత్రాన్ని

ఇక్కడ ఎంగెల్స్‌ ఉద్దేశించాడు. 80

• గోధిక్‌ భాషలలోని కుని (పైన చెప్పిన సూత్రం ప్రకారం), ప్రాచీన కాలంనాటి నార్టిక్‌ తెగలలోనూ, ఆంగ్లోశాక్టన్‌ తెగలలోనూ వున్న కైన్‌, ఇంగ్లీషువాళ్ళ కిన్‌, మధ్య జర్మనీ పీరభూములలోని ప్రజలువాదే కున్నే ఇవన్నీ కూడా బంధుత్వాన్ని వంశాన్ని తెలిపే పదాలు. ఒకే వంశకర్త నుండి (సాధారణంఆ మగవాని నుండి) వచ్చామని చెప్పుకొనే రక్తసంబంధీకుల సంస్తలనే జెన్స్‌ అని లాటిన్‌లోనూ, జెనోస్‌ అని గ్రీకులలోనూ ప్రత్యేకించి ఉపయోగించడం జరిగింది సామాజిక, మత వ్యవస్థల ద్వారా వీటిని ఒక ప్రత్యేక సమూవానికి ముడివేసినప్పటికీ వీటి మూలం ఏమిటో, వీటి స్వభావం ఏమిటో ఈ మధ్యవరకు మన చరిత్రకారులకు అగమ్యగోచరంగానే వుండిపోయింది.

వెనుకటి (ప్రకరణంలో పవునాలువన్‌ కుటుంబాన్ని గురించి చెప్పినపుడు మొట్టమొదటి గణం పొందిక ఎలా వుండేదో తెలుసుకొన్నాం. ఆనాడు వ్యాప్తిలో వున్న భావాలననుసరించి పునాలువన్‌ వివాహంలో వున్న వారందరూ ఒకానొక స్త్రీ వంశీకులుగా గుర్తింపు పొందుతారు. ఆమె గణ నిర్మాతగా వుంటుంది. ఈ మాదిరి కుటుంబంలో పితృత్వం అనుమానాస్పదం కనుక స్రీ వైపు నుండి వచ్చే పారంపర్యానికే విలువ వుంటుంది. సోదరులు తమ అప్పచెల్లెళ్ళను వివాహం ఆడటం వుండదు కనుక మరో వంశం నుంచే స్త్రీలను తెచ్చుకొంటారు. తల్లి హక్కుననుసరించి ఇలాంటి స్రీలకు కలిగిన సంతతి తండ్రుల గణంబయటే వుంటుంది. అందుచేత ప్రతి తరంలోనూ కూతుళ్ళ సంతానం మాత్రమే గణంలో వుంటారు. కొడుకులకు పుట్టినవాళ్ళు తల్లుల గణంలోకి పోతారు. ఈ విధంగా రక్తసంబంధీకులంతా ఒక ప్రత్యేకమైన గుంపుగా ఏర్పడ్డాక (తెగలో ఇదే మాదిరిగా అనేక గుంపులు ఏర్పడతాయి) ఏమవుతుంది?

ఇరాక్యూ గణాలను, ప్రత్యేకించి సెనెకా తెగలోని గణాలను ఆదిమ గణానికి ప్రామాణిక రూపంగా మోర్గన్‌ తీసుకొన్నాడు. సెనెకాలలో జంతువుల పేర్లున్న ఎనిమిది గణాలు వున్నాయి. అవి 1) తోడేలు 2) ఎలుగుబంటి 3) తాబేలు 4) బీవర్‌ 6) దుప్పి 6) నీటికాకి 7) కొంగ 8) డేగ. ప్రతి గణంలోనూ ఈ క్రింది అలవాట్లు వుండేవి. 1. గణం తన సాకెమ్‌ (శాంతి కాలంలో పెద్ద)ను, తన నాయకుణ్ణి (యుద్ధ నాయకుడు) ఎన్నుకొంటుంది. సాకెమ్‌ను గణ సభ్యులలోంచి ఎన్నుకోవాలి, ఈ పదవి గణంలో వంశపారంపర్యంగా సంక్రమిస్తుంది. ఎప్పుడైనా ఖాలీ ఏర్పడితే వెంటనే భర్తీ చేయాలనేది దీని వుద్దేశం. యుద్ధనాయకుడు గణం వెలుపల కూడా ఎన్నికకావచ్చు. అయితే ఈ పదవి కొన్ని సందర్భాలలో ఖాళీగా వుంటుంది. సాకెమ్‌ కొడుకులకు ఎన్నడూ ఆపదవి దక్కదు. ఏమంటే ఇరాక్యూలలో తల్లిపరంపరే అమలులో వుండటంచేత అతను మరోగణానికి చెందుతాడు. సాధారణంగా సోదరుడినో, సోదరి కొడుకునో ఎన్నుకొంటారు. ఎన్నికలప్పుడు స్త్రీ పురుషులందరూ ఓటువేస్తారు. అయితే ఈ ఎన్నికను మిగిలిన ఏడు గణాలు (ధ్రువపరచాలి. అటుతర్వాత మాత్రమే ఎన్నికైన వ్యక్తిని ఆ పదవిలో స్థిరపరచే తంతు జరుపుతారు. దీనికి యావత్తు ఇరాక్యూ సమాఖ్యకు చెందిన సాధారణ మండలి నిర్వహణ సారధ్యం వహిస్తుంది. దీని ప్రాధాన్యాన్ని తరువాత వివరిస్తాను. గణాల్లో

81

సాకెమ్‌ కేవలం తండ్రిలా వ్యవహరిస్తాడు. అతనిది కేవలం నైతికాధికారం మాత్రమే. ఆయన అదుపాజ్ఞల్లో బలగం ఏమీ వుండదు. గణ పెద్దగా ఆయన సెనెకా తెగల మండలిలోనూ, ఇరాక్యూ సమాఖ్య మండలిలోనూ సభ్యుడవుతాడు. సైనిక వ్యవహారాలప్పుడు మాత్రమే యుద్ధ నాయకుడు ఆజ్ఞలను జారీ చేయగలడు.

2. తమకు ఇష్టములేకుంటే సాకమేను, యుద్ధ నాయకుణ్ణి గణాలు తొలగించగలవు. ఈ తొలగింపు కార్యక్రమాన్ని కూడా గణంలోని స్రీ పురుషులందరూ కలిసే చేస్తారు. తొలగింపుకు గురైన వారు మిగిలిన అందరిలాగే సామాన్య వ్యక్తులు, సాధారణ యోధులు అవుతారు. గణాల యిష్టానికి వ్యతిశేకంగా సైతం తెగమండలి సాకెములను తొలగించగలదు.

౩. గణ సభ్యులు ఎవరూ గణంలోని వాళ్ళను పెళ్ళి చేసుకోకూడదు. గణం యొక్క మూలసూత్రం ఇదే. దానిని కలిపివుంచుతున్న బంధం కూడా ఇదే. రక్త సంబంధం కలిసిన వ్యక్తులే గణంలో వుంటారనే అభిప్రాయాన్ని ఈ సూథత్రం రెండో కొసనుండి వ్యక్తీకరిస్తున్నది. అతి సామాన్యమైన ఈ చిన్న విషయాన్ని బయటకు తెచ్చి గణ స్వభావాన్ని మోర్గన్‌ మొట్టమొదటిసారిగా స్పష్టపరిచాడు. అంతకుక్రితం ఈ విషయం తెలియదు. ఆటవికుల్ని అనాగరికుల్ని గురించిన వార్తలలోవారి గణ వ్యవస్థకు సంబంధించిన వివిధ సంస్థలన్నింటికీ వుండే తేడా తెలియక తెగ, కుదురు (011%) ధమ్‌ (0౫) మొదలగు పేర్లను అన్నింటినీ ఒకేవిధంగా వాడిన పద్ధతి చూస్తే ఇది రుజువు అవుతుంది. ఈ సంస్థలన్నింటి మధ్య వివాహ సంబంధాలు నిషిద్ధం అని చెప్పిన ఘట్టాలు కూడా వున్నాయి. వీటన్నింటి ఫలితంగా ఎంతో గందరగోళం ఏర్పడింది. మధ్యలో నెపోలియన్‌లా మాక్లెన్నాన్‌ జొరబడి అంతిమ నిర్ణయాలు ఇచ్చేశాడు. వివాహాన్ని తమ లోపల నిషేధించినవీ (బహిర్వివాహ వద్దతి), అంగీకరించినవీ (అంతర్వివాహ పద్ధతి) అంటూ తెగను విభజించాడు. ఈ రకంగా విషయాన్ని కలగాపులగం చేసిన తరువాత ఏది అదిమం, ఏది తర్వాతది అంటూ అర్ధంపర్ధంలేని పరిశీలనకు దిగాడు. రక్తసంబంధీకులతో గణాలు ఏర్పడ్డాయని, గణ సభ్యుల మధ్య వివాహం నిషిద్ధమనీ బయల్పడ్డాకగానీ ఈ గొడవ అణగలేదు. మనకు ఇరాక్యూలు కనపడిన నాటికప్పుడే వారి గణాలలో అంతర్వివాహంపై కచ్చితంగా నిషేధం వున్నది.

4. మరణించిన వ్యక్తుల ఆస్తిని గణంలో మిగిలినవారు పంచుకునేవారు -౯” గణంలోనే వుండితీరాలి. ఇరాక్యూలకు వున్న ఆస్తి స్వల్పమే గనుక వారసత్వపు ఆస్తిని గణంలోని దగ్గర బంధువులకు పంచేవారు. ఒక మగవాడు చనిపోతే అతని తోబుట్టువులై సోదరీ సోదరులు, మేనమామ ఆస్తిని తీసుకునేవారు. ఒక స్రీ చనిపోతే ఆమె బిడ్డలు తోడబుట్టిన అక్కచెల్లెళ్ళు ఆమె ఆస్తిని తీసుకునేవారు. అంతేగాని ఆమె అన్నదమ్ములకు పోయేదికాదు. ఇందువల్ల ఒక విషయం బోధపడుతుంది. భార్యాభర్తలు ఒకరి త్మ మరొకరు వారసత్వం వహించరు. అలాగే తండ్రి ఆస్తికి బిడ్డలు వారసత్వం వహించరు.

82

5 గణంలోని సభ్యులు ఒకరికొకరు సహాయం చేసుకోవాలి. రక్షణ యిచ్చుకోవాలి. (ప్రత్యేకించి బయటివాళ్ళు గాయపరిచినపుడు ప్రతీకారాన్ని తీర్చుకోవడంలో తోద్బడాలి. ఒక వ్యక్తి తన రక్షణ కోసం గణం మీద ఆధారపడేవాడు, ఆధారపడగలిగేవాడు. ఎవరైనా అతడిని గాయపరిస్తే మొత్తం గణాన్ని గాయపరిచినల్లే ఎంచుకునేవారు. దీనిని బట్టే గణ సభ్యుల మధ్య రక్త సంబంధాలు వున్నాయని - రక్తానికి రక్తం ప్రతీకారం తీర్చుకోవాలనే నం(వ్రదాయాన్ని బేషరతుగా ఇరాకళ్యూలు గుర్తించేవారని తెలియవన్తున్నది. బయటివారెవరైనా గణం సభ్యుని చంపితే మరణించిన వ్యక్తికి సంబంధించిన గణం అంతా రక్త ప్రతీకారం తీర్చుకొంటామని ప్రతిజ్ఞ చేసేది. మొదట మధ్యవర్తిత్వం కొరకు ప్రయత్నం జరిగేది. చంపినవానికి సంబంధించిన గణం సమావేశమై చనిపోయిన వ్యక్తికి సంబంధించిన గణానికి కొన్ని ప్రతిపాదనలు చేసేది. సాధారణంగా క్షమాపణతోపాటు కొంత విలువైన బహుమతులను పరిహారంగా ఇవ్వడానికి సంసిద్ధతను తెలిపేది. వీటిని అంగీకరించితే తగాదా అంతటితో పరిష్కారమైనట్లే. అంగీకారం కుదరనిచో వ్యక్తిని కోల్పోయిన గణం ఒకరినిగానీ కొందరు సభ్యులనుగానీ నియమించేది. తమ వ్యక్తిని చంపిన వానిని వధించడమే వీరి పని. ఇలా జరిగితే ఆక్షేపణ తెలిపే హక్కు హంతకుని గణానికి వుండదు. ఈ విషయం అంతటితో సర్దుబాటు అయినట్లుగానే భావిస్తారు

6. గణానికి ప్రత్యేకమైన పేర్లు లేదా పేర్ల జాబితా వుండేది. మొత్తం తెగ అంతటిలో ఆ గణానికి సంబంధించినవారే ఆ పేర్లను ఉపయోగించే హక్కును కలిగి వుంటారు. ఇందువల్ల వ్యక్తి పేరునుబట్టి అతడు ఏ గణానికి చెందినవాడో తెలుసుకోవచ్చు. గణం పేరును కలిగి వుండటమంటే దానితోపాటు గణం వాక్కులను కూడా కలిగి వుండటమన్నమాట.

7. కొత్తవాళ్ళను గణం దత్తత చేసుకోవచ్చు. తద్వారా వారు మొత్తం తెగలో సభ్యులవుతారు. యుద్ధ ఖైదీలలో చంపగా మిగిలినవారిని గణాలు దత్తత చేసుకోవడంతో అ రకంగా వారు సెనెకా తెగలో సభ్యులయ్యారు. వారికి గణ హక్కులు, తెగ హక్కులు పూర్తిగా సం్రాప్త్రమయ్యెవి. గణంలోని సభ్యుల విజ్ఞప్తి మేరకు ఈ దత్తత కార్యక్రమం జరిగేది, మగవాదైతే కొత్త వ్యక్తిని తన సోదరుడనో, సోదరి అనో చెప్పాడు. అదే స్రీ అయితే తన బిడ్డగా స్వీకరిస్తానని చెపుతుంది. ఈ స్వీకరాం ఖాయమవ్వాలంటే సంప్రదాయం ప్రకారం గణ సమావేశం ఆమోదముద్ర వేయడం తప్పనిసరి. సభ్యుల సంఖ్య బాగా తగ్గిపోయినపుడు ఇతర గణాల అనుమతితో వారి సభ్యులను తమలోకి స్వీకరించడం తరచూ జరుగుతుంటుంది. ఇరాక్యూలలో గణంలోనికి ఇతరులను స్వీకరించే తంతును తెగ మండలి జరిపే బహిరంగసభలో సాగించేవారు. ఆచరణలో ఇదొక మత కర్మవలె జరిగిపోయేది.

8. ఇండియన్‌ గణ కూటాలలో (వత్యేకంగా మత నంబంధమ్లైన కర్మకాండలున్నాయని రుజువు చేయడం చాలా కష్టం అయినప్పటికీ ఇండియన్‌లు జరిపే

83

మతకర్మ్శ్మకాండలన్నీ గణాలకు సంబంధించినవే. ఇరాక్యూలలో సంవత్సరానికి ఆరు మత పండుగలు జరిగేవి. వాటిలో వివిధ గణాలకు చెందిన సాకెమ్‌లను యుద్ధ నాయకులను అధికారయుతమైన “విశ్వాస రక్షకులుగా ఎంచేవారు. దీనికి తోడు పురోహితుల బాధ్యతలను కూడా నెరవేర్చేవారు.

9. గణానికి ఉమ్మడిగా శ్మశానం ఉండేది. న్యూయార్క్‌ రాష్ట్రంలోని ఇరాక్యూల శ్మశానం తెల్లవాళ్లు గదుముకురావడంవల్ల ఇపుడు అంతర్జానమైంది. కానీ ఒకప్పుడు వుండేది. ఇతర ఇండియన్‌ తెగలలో ఇప్పటికీ ఇవి వున్నాయి. ఉదాహరణకు ఇరాక్యూలతో సన్నిపాత నంబంధం కలిగిన టన్‌కారోరాన్‌ తెగను చూడవచ్చు. వీరివ్పుడు కైస్తవులయినప్పటికీ వారిలోని ప్రతి ఒక్క గణానికి గోరీల దొడ్డిలో వేర్వేరు వరుసలు కెటాయించారు. బిడ్డల గోరీలున్న వరుసలోనే తల్లి గోరీని కూడా ఏర్పాటుచేస్తారు. తండ్రి శవాన్ని మాత్రం ఆ వరుసలో పాొతిపెట్టరు. ఇరాక్యూలలో కూడా గణ సభ్యులందరూ విచారంతో అంత్యక్రియలలో పాల్గొంటారు. గోరీని తయారుచేస్తారు. అంత్యోపన్యాసాలిస్తారు.

10. గణంలో యుక్త వయస్సు కలిగిన స్రీ పురుషులందరికీ సమానహక్కులు వుంటాయి. వారంతా కలిసి గణమండలిని ఎన్నుకొంటారు. సాకెమ్‌నూ, యుద్ధనాయకుని ఎన్నుకునేందుకూ, తొలగించేటందుకూ ఈ మండలికి హక్కు వుంటుంది. అదేవిధంగా “విశ్వాస రక్షకులి విషయం కూదా, తమలో వారిని చంపిన గణం విషయంలో పరిహారం లేదా రక్త ప్రతీకారం తీర్చుకోవడంపై ఈ మండలే నిర్ణయిస్తుంది. కొత్తవారిని గణంలోకి స్వీకరించుతుంది. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే గణంలో సర్వసహాధికారం మండలిది. ఒక ప్రత్యేక ఇండియన్‌ గణానికి ఈ క్రింది హక్కులు వున్నాయి:

“ఇరాక్యూ గణంలోని సభ్యులందరూ వ్యక్తిగతంగా స్వతంత్రులు. ఒండొరుల స్వాతంత్ర్యాన్ని రక్షించే బాధ్యత కూడా వారికి వుంది. సభ్యులందరి వ్యక్తిగత హక్కులు, ప్రయోజనాలు సమానమే. సాకెమ్‌కు, యుద్ధ నాయకునికి వీటి విషయంలో ఆధిక్యత ఏమీలేదు. వారంతా రక్త సంబంధమున్న సోదర బృందం. స్వేచ్చ, సమానత్వం, సోదరత్వం అని చెప్పనప్పటికి గణంలోని సభ్యులందరినీ బంధించే సూత్రాలు యివే.

సామాజిక వ్యవస్థకు గణం అనేది ప్రాధమిక యూనిట్‌. ఆ పునాదిపైనే ఇండియన్‌ సమాజమంతా నిర్మితమైంది - ఇండియన్లలో సర్వసాధారణంగా (ప్రదర్శితమయ్యే స్వాతంత్ర్యానికీ, వ్యక్తి హుందాతనానికి ప్రాతిపదిక ఈ సామాజిక యూనిట్‌లోనే వుంది”.

ఉత్తర అమెరికాలోని ఇండియన్లను కనుగొన్న సమయానికి వారందరూ తల్లి హక్కు గణాలలోనే సంఘటితమై వుండేవారు. డకోటా వంటి కొన్ని తెగల్లో మాత్రమే గణ వ్యవస్థ శిధిలమైంది. ఓజిబ్వా, ఓ మహా వగైరా మరికొన్ని తెగలలో జనులు తండ్రి హక్కు గణాలుగొ సంఘటితమై వున్నారు.

84

అయిదు లేక ఆరు గణాలను కలిగివున్న ఇండియన్‌ తెగలు అనేకం వుండేవి. వీటిలో మూడు నాలుగు గణాలు ఒక ప్రత్యేక బృందంగా కలిసివుండేవి. ఈ ప్రత్యేక బృందానికున్న ఇండియన్‌ పేరును జాగ్రత్తగా గ్రీకులోకి మార్చి ఫ్రాట్రీ (సోదరకూటం) అని మోర్గన్‌ పిలిచాడు. ఈ విధంగా సెనెకా తెగలో రెండు ్రాట్రీ లుండేవి. మొదట దానిలో 1 నుండి 4 వరకు గణాలు, రెండవ దానిలో 5 నుండి 8వ గణం వరకు వుండేవి. జాగ్రత్తగా పరిశీలించిన మీదట ఈ ఫ్రాట్రీలు ప్రధానంగా - ఆ తెగ ప్రారంభ దశలో ఏయే గణాలలోకి చీలిపోయిందో వాటికే ప్రాతినిధ్యం వహించుతూ వుండేదని బోధపడుతుంది వనమంటే గణాలలో అంతర్వివాహాన్ని నిషేధించిన తరువాత స్వతంత్రంగా మనగలగాలంటే ప్రతి తెగ తప్పనిసరిగా రెండు గణాలనైనా కలిగివుండాలి. తెగ పెరిగే కొలదీ ప్రతి గణం రెండు లేక మూడు గణాలుగా విభజితమయ్యేది. అలా ఏర్పడినవి ఇపుడే వేర్వేరు గణాలుగా వుండగా ప్రారంభదశలో ఒకే గణంలోనుంచి విడిపోయిన వానినన్నిటినీ కలిపి ఫ్రాట్రీగా ఎంచేవారు. సెనెకాలలోనూ ఇతర ఇండియన్‌ తెగలలోనూ ఫ్రాట్రీలో వున్న గణాలన్నీ సోదర గణాలు ఇతర కూటాల్లో వున్న గణాలు కజిన్‌ (వివాహ యోగ్యమైన)గణాలు. అమెరికన్‌ సామాజిక వ్యవస్థలో వీటి పేర్లు రక్త సంబంధాలను సూచించుతాయని మనకు తెలుసు. ప్రారంభదశలో సెనెకాలు తమ ్ర్రాట్రీలో వివాహం చేసుకునేవారు కాదు. అయితే ఈ నిషేధం చాలాకాలం క్రితమే తొలగిపోయి గణానికి మాత్రమే పరిమితమైంది. ఎలుగు, దుప్పి అనే పేర్లు గలిగిన గణాలు మొట్టమొదటి పని మిగిలినవి వాటి నుండే పుట్టుకువచ్చాయని సెనెకా సంప్రదాయం చెబుతున్నది. ఈ కొత్త వ్యవస్థ ఒకసారి గట్టిగా వేరూనిన తరువాత అవసరాన్ని బట్టి దాన్ని మార్చుకుంటూ వచ్చారు. సమతుల్యతను నిలబెట్టేందుకుగాను ఒక ్రాట్రీలోని గణాలు అంతరించినపుడు మరో కూటంలోని గణాలను మొత్తం దానిలోకి మార్చుకోవడం జరిగింది. వేరు వేరు తెగలలోని వివిధ (ప్రాట్రీలలో ఒకేపేరుతో గణాలు వుండటానికి ఇదే కారణమని బోధపడుతుంది.

ఇరాక్యూలలోని ్రాట్రీ కార్యకలాపాలలో కొన్ని సామాజికమైనవి, కొన్ని మతపరమైనవి (1) బంతి ఆటలో ్రాట్రీలు ఒకదానిపై మరొకటి పోటీగా పాల్గానేవి. ప్రతి ఫ్రాట్రీ తనకున్న మంచి ఆటగాళ్ళను పోటీలో వుంచేది. ఫ్రాట్రీలోని మిగిలినవాళ్ళంతా ఫ్రాట్రీలు చేసిన ఏర్పాటు ప్రకారం నిలబడి ఆట చూసేవారు. తమ తమ పక్షాలే గెలుస్తాయని పందాలు కాచేవారు. (2) తెగ మండలి సమావేశమైనప్పుడు ప్రతి ్రాట్రీ సాకెమ్‌లు, యుద్ధ నాయకులు కలిసి కూర్చునేవారు. రెండు గ్రూపులు కూడా ముఖాముఖి కూర్చుని వుండగా ప్రతి ఉపన్యాసకుడు, ప్రతి ఫ్రాట్రీ ప్రతినిధులతో ప్రత్యేక సంస్థగా భావించి మాట్లాడేవాడు. (8) తెగలో ఒక ఖూనీ జరిగినట్లయితే, ఒకవేళ చనిపోయినవాడు, చంపినవాడు ఒకే ఫ్రాట్రీకి చెందినవారు కాకపోతే నష్టపడిన గణం తరచుగా తన సోదర గణాలకు విజ్ఞప్తి చేసేది. అప్పుడు ఇవి ఫ్రాట్రీ మండలి సమావేశాన్ని జరిపి, వ్యవహారాన్ని

85

సర్దుబాటు చేయడానికి మండలి సమావేశాన్ని జరపవలసిందిగా మరో 'ప్రాట్రీని కోరేవి. ఇక్కడ కూడా ్రాట్రీయే అసలైన గణంగా కన్పిస్తుంది. దాని నుండి విభజితమై బలహీనంగా వుండే ఒంటరిగణాలకన్నా దీనికే విజయావకాశాలు ఎక్కువగా వున్నాయి. 4. ఎవరైనా చనిపోయినపుడు మరో 'ఫ్రాట్రీ వారు అంత్యక్రియలను ఏర్పాటుచేస్తారు. మృతవ్యక్తి ప్రాట్రీకి చెందినవారు శోకిస్తూ వెంట వెళతారు. ఒకవేళ సాకెమ్‌ చనిపోతే ఆ ఖాళీని గురించి రెండో ్రాట్రీకి చెందినవారు ఇరాక్యూల ఫెడరల్‌ మండలికి తెలియజేస్తారు. (5) సాకెమ్‌ ఎన్నికప్పుడు (ఫ్రాట్రీ మండలి రంగంలోకి వస్తుంది. ఈ ఎన్నికను సోదరగణాలు ఆమోదించినట్లే భావిస్తారు. కానీ ఇతర (ప్రాట్రీకి చెందిన గణాలు వ్యతిరేకించవచ్చు అలాంటి సందర్భంలో సమర్ధించితే ఎన్నిక రద్దువుతుంది. 6. ఇంతకుముందు ఇరాక్యూలకు ప్రత్యేకంగా మతపరమైన మార్మిక క్రియలుండేవి. వాటిని 'మంత్రగత్తెల మందిరాలు” అని తెల్లవాళ్ళు పిలిచేవారు. సెనెకా తెగలో ప్రతి ఫ్రాట్రీకి ఒకటి చొప్పున రెండు మత కూటములు ఈ తంతును నిర్వహించేవి. కొత్త సభ్యులను స్వీకరించేటప్పుడు మంత్రాలను వల్లించేవారు. (7) 1519-21లో స్పానిష్‌ వలసదారులు మెక్సికోను జయించినప్పుడు ట్లాక్స్‌కాలాలో వున్న నాలుగు విభాగాలలో నివసిస్తున్న నాలుగు వంశాలు వాస్తవానికి నాలుగు ్రాట్రీలని దాదాపు రుజువైంది. (్రీకుల్లోనూ, అదేవిధంగా జర్మన్నలోని రక్త సంబంధీకుల సంస్థలను బట్టి ఇవి సైనిక విభాగాలుగా కూడా వుండేవని బోధపడుతుంది ఈ నాలుగు వంశాలు సొంత నాయకుల ఆధ్వర్యాన తమ తమ ప్రత్యేక దుస్తులను, జెండాలను పట్టుకొని యుద్ధంలోకి వెళ్ళేవి.

కొన్ని గణాలు కలిసి ఒక ్రాట్రీ అయినట్లే సంప్రదాయకంగా అనేక ప్రాట్రీలను కలుపుకుని ఒక తెగ ఏర్పడేది. ఈ నడి మధ్యన గల'ఫ్రాట్రీ బాగా బలహీనపడిన తెగలలో లోపించిన ఉదాహరణలు చాలా వున్నాయి. కాగా అమెరికాలోని ఇండియన్‌ తెగ ప్రత్యేక లక్షణాలు ఏమిటి?

1 సొంత ప్రాంతాన్ని ఆధీనంలో వుంచుకోవడం, స్వంత పేరును కలిగి వుండటం, ప్రతి తెగ వాస్తవంగా తాను నివసిస్తున్న ప్రాంతాలతోపాటు వేటాడేందుకు, చేపలు పట్టేందుకూ తగినంత అదనపు ప్రాంతాన్ని కూదా కలిగి వుండేది. ఈ తెగ ఆధీనంలో వున్న ప్రాంతానికి మరో తెగ ఆధీనంలో వున్న ప్రాంతానికి మధ్య తటస్థ ప్రాంతముందేది. ఈ రెండు తెగల భాషలు దగ్గర సంబంధం కలిగినవిగా వున్నప్పుడు ఈ తటస్థ ప్రాంతం తక్కువ విస్తీర్ణాన్ని కలిగి వుండేది. అలా లేనప్పుడు తటస్ట (ప్రాంత విస్తీర్ణం ఎక్కువగా వుండేది. జర్మన్ల సరిహద్దు అడవులు, సీజర్‌ సుయేవీ తన అధిక ప్రాంతం చుట్టూ వదలిన పదావు భూములు ఇలాంటి తటస్థ ప్రాంతమే. జర్మనులకు డేన్స్‌కు మధ్య వుందే ప్రాంతాన్ని ఐసరన్‌ హాల్ట్‌ (డేనిష్‌లు దీనిని జార్చ్‌వెద్‌, లైమ్‌ దానికుస్‌ అన్నారు. అనేవారు. జర్మనులకు, స్లావ్‌ తెగలకు మధ్య వుండే తటస్ల ప్రాంతాన్ని జర్మనలు ్రానిబోర్‌ (స్లావ్‌ల అర్హంలో రక్షణ అడవి) అని పిలిచేవారు. చీని నుంచే బ్రాండన్‌బర్గ్‌ అనే పేరు ఉత్పన్నమైంది. అస్పష్టమైన సరిహద్దుల మధ్యవున్న (ప్రాంతాన్ని తెగ యొక్క ఉమ్మడి భూమిగా ఎంచేవారు.

86

ఇరుగు పొరుగు తెగలు ఆ విషయాన్ని గుర్తించేవి. పరుల ఆక్రమణ నుంచి తన ప్రాంతాన్ని తెగ రక్షించుకునేది. చాలా సందర్భాలలో సరిహద్దులు అస్పష్టంగా వున్నందున జన్మసంఖ్య ఎక్కువగా పెరిగినవుడు మాత్రవే ఆచరణలో ఇబ్బంది కలిగేది. తెగల పేర్లు ఉద్దేశపూర్వకంగా ఎంచుకున్నవి కాదు కేవలం యధాలాపంగా సంఘటిల్లినవి మాత్రమేనని అనిపించుతుంది. కాలక్రమంలో ఇరుగుపొరుగు తెగలు మరో తెగను దాని పేరుతో కాక వేరే పేరుతో పిలవడం తరచుగా సంభవించేది. ఉదాహరణకు జర్మన్స్‌ను తీసుకోవచ్చు. జర్మనులు తమను తాము దైడూషెన్‌ అని పిలుచుకోగా కెల్టులు వారికి జర్మనీ అన్న చారిత్రక నామాన్ని పెట్టారు.

2. ఈ తెగకు మాత్రమే పరిమితమైన (ప్రత్యేక మాండలికం (0121600 వుంటుంది. వాస్తవానికి తెగ, మాండలికమూ చెప్పుకోదగిన విధంగా కలిసే విస్తరించాయి. పునర్విభజనల ద్వారా కొత్త తెగలు, మాండలికాలు ఏర్పడటం అమెరికాలో ఈ మధ్యకాలం వరకు జరుగుతుండేది. ఇప్పటికైనా ఈ పరిణామం ఆగిపోయిందనలేము, బలహీనపడిన రెండు తెగలు ఒకటిగా కలిసిపోయినపుడు - అరుదుగా మాత్రమే ఇలా జరుగుతుంది. సన్నిహిత సంబంధం కలిగిన రెండు మాండలికాలు ఒక తెగలో మాట్లాడటం జరుగుతుంది. అమెరికన్‌ తెగల సగటు జనాభా రెండువేలలోపే వుంటుంది. అయితే చెరోకీస్‌ తెగవారు దాదాపు 26 వేల మంది వున్నారు. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో ఒకే మాండలికం మాట్లాడే తెగలన్నింటిలోకి ఇదే పెద్దది.

౩. గణాలు ఎన్నుకొన్న సాకెమ్‌లను, యుద్ధ నాయకులను ఖాయపరిచే హక్కు తెగకు వుంది

4 వారి గణాల అభీష్టానికి వ్యతిరేకమైనప్పటికీ వారిని తొలగించే హక్కు తెగకు వుంటుంది. ఈ సాకెమ్‌లు, యుద్ధ నాయకులు తెగ మండలి సభ్యులు కనుక వారికి సంబంధించిన తెగకున్న హక్కులను అర్ధం చేసుకోవడం సులభమే. ఎక్కడైనా తెగల సమాఖ్య ఏర్పడితే తెగలన్నింటికీ ఫెడరల్‌ కౌన్సిల్‌లో ప్రాతనిధ్యం వుంటుంది. అప్పుడు పైన చెప్పిన హక్కులు ఈ సమాఖ్యకు దఖలు పడతాయి.

5. ఉమ్మడి మత భావాలను (పురాణగాధలను), ప్రార్ధనా హక్కును తెగ కలిగి వుంటుంది.

“అనాగరిక యుగం ప్రజల వలెనే అమెరికన్‌ ఇండియన్‌లు కూడా మత విశ్వాసం గల ప్రజలు'.

వారి పురాణాలను ఇంకా ఎవరూ విమర్శనాత్మకంగా పరిశీలించలేదు. తమ మత విశ్వాసాలన్నింటికీ (సర్వ భూతాలకు) వారు అప్పటికే ఆకృతులను కల్పించారు. అయితే అప్పటికింకా అనాగరిక యుగం దిగువ దశలో వున్నందున తాము పూజించే దేవలకు ప్రాతినిధ్యం వహించే విగ్రహాలను తయారుచేయలేదు. ప్రకృతిని, పంచభూతాలను

వ

పూజించే విధానం బహుదేవతారాధనగా పరిణమించింది. నిర్దిష్ట రూపాన్ని సంతరించుకున్న పూజా విధానంతో కూడిన పందుగలు వివిధ తెగలకు వున్నాయి. ముఖ్యంగా ఈ సందర్భంలో ఆటలు, పాటలు వుంటాయి. అన్ని మత ఉత్సవాలలోనూ నృత్యం తప్పనిసరిగా వుంటుంది. ప్రతి తెగ తన స్వీయ పద్ధతిలో దానిని నిర్వహిస్తుంది.

6. తెగమండలి, ఉమ్మడి వ్యవహారాలకు సంబంధించినది. వివిధ గణాల సోకెమ్‌లతోనూ, యుద్ధ నాయకులతోనూ అది ఏర్పడుతుంది. వీరు గణాలకు నిజమైన ప్రాతినిధ్యం వహిస్తారు. ఎందుకంటే వారిని ఎప్పుదైనా తొలగించవచ్చు. తెగలోని సభ్యుల ఎదుటనే తెగమండలి బహిరంగంగా సమావేశమయ్యేది. తెగ సభ్యులు కూడా చర్చల్లో పాల్గొనవచ్చు. నిర్ణయాధికారం మాత్రము మండలికే వుంటుంది. హాజరైన ప్రతి ఒక్కరూ తెగనుద్దేశించి మాట్లాడటం సర్వసాధారణం. స్త్రీలు సైతం తమ కిష్టమైన ప్రతినిధి ద్వారా తమ అభిప్రాయాన్ని చెప్పవచ్చు. అంతిమ నిర్హయాన్ని ఏకగ్రీవంగా చేయాలనే సంప్రదాయం ఇరాక్యూలలో వుంది. జర్మన్‌ మార్క్‌ సంఘాలలో కూడా చాలా నిర్ణయాలు ఇదే పద్ధతిలో జరిగేవి. ముఖ్యంగా ఇతర తెగలతో సంబంధాలను గురించి నిర్ణయం తీసుకునే బాధ్యత తెగమందలిది. రాయబారులను కలుసుకోవడం, పంపించడం, యుద్దాన్ని ప్రకటించడం, శాంతి సంధి చేసుకోవడం వంటి వాటిని ఈ మండలి చేస్తుంది. యుద్ధం సంభవించినపుడు ప్రధానంగా స్వచ్చంద సైనికులే పోరాడేవారు. సూత్రప్రాయంగా చూస్తే శాంతి ఒప్పందం చేసుకున్న తెగలతో మినహాయించి '్రతి తెగ ఇంకొక తెగతో యుద్ధంలో వున్నట్లుగానే వుండేది. అలాంటి శత్రువులపై సైనిక దాడులు పేరుమోసిన కొద్దిమంది వీరుల ఆధ్వర్యాన జరిగేవి. యుద్ధ నృత్యాన్ని ఏర్పాటుచేసేవారు. ఆ నృత్యంలో పాల్గొన్నవారంతా సైనిక చర్యల్లో చేరేటందుకు అంగీకరించినట్లు అయ్యేది. వెంటనే పోరాటానికి సైన్య విభాగం ఏర్పాటై ముందుకు సాగిపోయేది. తెగ నివాసంపై దాడి జరిగినపుడు దాని రక్షణలో (ప్రధాన బాధ్యతను స్వచ్భంద సైనికులే నిర్వహించేవారు. సైనిక దళాలు వెళ్ళేటప్పుడు, తిరిగి వచ్చినపుడు బహిరంగంగా ఉత్సవాలను నిర్వహించేవారు. అలాంటి దాడులకు తెగమండలి నుండి అనుమతి పొందాల్సిన అవసరం లేదు. అడగడం, ఇవ్వడం అంటూ ఏమీ వుండదు. టాస్‌టస్‌ వర్డించినట్లుగా జర్మన్‌ సైనిక భృత్యులు జరిపే స్వంత దాడులు వలె వుండేవి. అయితే జర్మన్‌ సైనిక భృత్యులకు అప్పటికే స్వచ్చంద సైనిక లక్షణాలుపోయి సర్వకాలం శాంతి సమయంలో కూడా సంఘటితమైవుండే కేంద్రీకృత లక్షణం వచ్చింది. యుద్ధ సమయంలో మాత్రమే స్వచ్చంద దళాలను సమీకరించేవారు. ఈ రకమైన సైనిక దళాలు సంఖ్య రీత్యా అరుదుగా మాత్రమే బలంగా వుండేవి. దూరప్రాంతాలకు వెళ్ళి దాడి చేసిన ఇండియన్‌ తెగల ప్రముఖ దండయాత్రల్లో కూడా బహుకొద్ది పోరాట సేనలు మాత్రమే పాల్గొన్నాయి. ఒక ముఖ్య యుద్ధంలో అలాంటి సేనలు ఎక్కువగా పాల్గొనప్పుడు ప్రతి సైనిక బృందం తన సొంత నాయకుని ఆజ్జలను మాత్రమే శిరసావహించేది. యుద్ధ నిర్వహణలో వుండవలసిన ఐకమత్యాన్ని ఈ నాయకులతో కూడిన మండలి ఎంతో

88

కొంతమేరకు కాపాడేది. నాల్లవ శతాబ్దంలో రైన్‌నది ఎగువ ప్రాంతంలోని అలమన్నియన్లలో ఇలాంటి యుద్ధ నిర్వహణ పద్ధతినే అవలంబించారని అమ్మియానుస్‌ మోర్పెల్లినుస్‌ వర్ణించాడు.

7. కాన్ని తెగలలో కొద్దిపాటి అధికారాలు కలిగిన ముఖ్య నాయకులు మనకు కన్పిస్తారు. ఇతను సాకెమ్‌లలో ఒకడుగా వుంటాడు. మండలి సమావేశమై, అంతిమ నిర్ణయాలు తీసుకునేలోగా అత్యవసర విషయాలపై అవసరమైన నిర్ణయాలు ఇతదు తీసుకొనేవాడు. ఈ పద్దతిలో కార్యనిర్వహణోద్యోగిని నృష్టించాలనే (ప్రయత్నం ద్యోతకమవుతుంది. అయితే ఈ ప్రయత్నం ఫలించలేదని తరువాత చరిత్ర నిరూపించింది. చాలా సందర్భాలలో అన్ని సందర్భాలలో కాకపోయినా - ముఖ్య సైన్యాధ్యక్షుడే అలాంటి ఉద్యోగిగా అభివృద్ధి చెందేవాడు.

అమెరికన్‌ ఇండియన్లలో అత్యధిక సంఖ్యాకులు తెగ నిర్మాణ దశకు మించి అభివృద్ధి చెందలేదు. సంఖ్యలో చిన్న చిన్న తెగలుగా వుంటూ ఒకదాన్నుంచి మరొకటి విస్తృతమైన సరిహద్దు ప్రాంతాలవల్ల వేరుపడి వుండేవి. నిరంతర యుద్ద్ధాలవల్ల బలహీనంగా వుందేవి. వారు విశాలమైన భూభాగాన్ని ఆక్రమించుకొని వున్నప్పటికీ జనం మాత్రం కొద్దిగానే వుండేవారు. బంధుత్వం గలిగిన తెగల మధ్య అక్కడక్కడ తాత్కాలిక తక్షభూావసరాల కోసం ఒడంబడికలు కుదిరేవి. ఆ అవసరం గడిచిపోయాక ఒడంబడిక రద్దయిపోయేది. కొన్ని ప్రాంతాలలో, ప్రధమంలో బంధుత్వం కలిగి తదనంతర కాలంలో విభజితమైన తెగలు మరల సమాఖ్యగా తిరిగి ఏకమయ్యాయి. ఈ విధంగా జాతుల రూపకల్పన వైపు తొలి అడుగు పడింది. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో ఇరాక్యూ తెగలోనే ఇలాంటి సమాఖ్యకు ఉన్నత రూపం మనకు కన్పించుతుంది. మిస్సిసిపి నదికి పశ్చిమాన నివసించే డకోటా వంశానికి చెందిన ఒక శాఖయే ఇరాక్యూలయి వుండవచ్చు. అచటి నుండి వలస వెడలి అనేకచోట్ల తిరిగి తిరిగి (వ్రన్హుతం న్యూయార్క్‌ అని విలున్తున్నచోట నివాసమేర్చరచుకున్నారు. వారు అయిదు తెగలుగా విడివడ్డారు. అవి సెనెకా, కాయుగా, ఓనందగా, ఓనీదా, మోగౌక్‌లు. చేపలు, వేట, ప్రాధమిక స్థాయిలో ఉన్న తోటల పెంపకంవల్ల లభించిన ఉత్పత్తులు వారికి జీవనాధారం. చుట్టూ రక్షణ కంచెలున్న (గ్రామాలలో నివసించేవారు. మొత్తం అయిదు తెగలకు చెందిన గణాలు అనేకం వుండేవి. జనాభా ఎన్నడూ 20 వేలకు మించలేదు. ఒకే భాషకు చెంది సన్నిహిత సంబంధం కలిగిన మాండలికాన్ని వారు ఉపయోగించేవారు. వారు ఆక్రమీంచిన భూమి ఏకఖండంగా వుండి అయిదుతెగల మధ్య విభజితమై వుంది. ఈ ప్రాంతం కొత్తగా జయించినదైనందున తరిమివేసిన వాళ్ళకు వ్యతిరేకంగా ఈ అయిదు తెగల మధ్య సహకారం సహజంగానే ఏర్పడింది. 15వ శతాన్టీ చివరిలో దాని నుంచే ఒక 'శాశ్వత సంఘం” - ఒక సమాఖ్య అభివృద్ధి చెందింది. ఈ కలయికలో వున్న నూతన బలాన్ని తక్షణమే గుర్తించి దురాక్రమణ దృష్టి ఏర్పడింది. సమాఖ్య అధికారం అత్యున్నత దశలో వుండగా - 1675 ప్రాంతంలో

89

• చుట్టూ వున్న విశాల ప్రదేశాన్ని జయించారు. కొంతమందిని తరిమివేసి మరికొంతమంది దగ్గర నుండి బలవంతంగా కప్పం వసూలు చేశారు. ఇరాక్యూ సమాఖ్య అత్యంత అభివృద్ధి చెందిన సామాజిక నిర్మాణం. అనాగరిక యుగం దిగువ దశ నుండి ఇంకా బయటపడనసి ఇండియన్‌ తెగలు (మెక్సికన్లను, న్యూమెక్సికన్‌లను, పెరూవియన్లను మినహాయించితే) దానిని సాధించాయి. ఈ సమాఖ్య మౌలిక లక్షణాలు ఈ దిగువ విధంగా వున్నాయి:

1 తెగకు సంబంధించిన అన్నిరకాల అంతరంగిక వ్యవహారాలలో పూర్తి సమానత్వమూ, స్వాతంత్ర్రమూ అన్న ప్రాతిపదికపై రక్త సంబంధం కలిగిన అయిదు తెగలు స్థిరమైన ఒడంబడికకు వచ్చాయి. రక్త సంబంధాలే ఈ సమాఖ్యకు నిజమైన పునాది. ఈ అయిదు తెగల్లోనూ మూడింటిని తండ్రి తెగలని పిలిచేవారు. ఇవి ఒక దానికొకటి సోదర తెగలుగా వుండేవి. తక్కిన రెండు తెగలను కొడుకు తెగలని పిలిచేవారు. ఇవి కూడా ఒకదానికొకటి సోదర తెగలుగా వుండేవి. వీటిల్లోని ప్రతి గణా౧కి చెందిన సభ్యులు అయిదు తెగలలో వున్నప్పటికీ వారంతా సోదరులే. కొద్దిపాటి మాండలిక బేధాలున్నా వారు ఉమ్మడి భాష్క వారంతా ఒక వంశాన్నుంచే వచ్చారనటానికి నిదర్శనం.

2. సమాఖ్య వ్యవహారాలను నిర్వహించేందుకు ఫెడరల్‌ కౌన్సిల్‌ వుందేది. సమాన హోదా, అధికారం కలిగిన యాఖై మంది సాకెమ్‌లు దీన్లో సభ్యులుగా వుండేవారు. ఈ కౌన్సిలే సమాఖ్య వ్యవహారాలన్నింటిలోనూ నిర్ణయాధికారం కలిగివుందేది.

3. సమాఖ్య ఏర్పడిన సమయంలో ఈ యాఖైమంది సాకెమ్‌లు వివిధ తెగలలోనూ, గణాలలోనూ వుండేవారు. సమాఖ్య లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా ప్రత్యేకంగా ఏర్పరిచిన కొత్త వుద్యోగాల బాధ్యతలను నిర్వర్తించేవారు. ఖాళీ ఏర్పడినప్పుడల్లా ఆయా గణాలు కొత్తవారిని ఎన్నుకొనేవి. వారిని తొలగించే అధికారం కూడా వాటికి వుండేది. అయితే సమాఖ్య ఉద్యోగాల్లో వారిని నియమించే హక్కు మాత్రం ఫెడరల్‌ కౌన్సిల్‌కు వుండేది.

4ఉ సమాఖ్యలోని సాకెమ్‌లందరూ తమ తమ తెగల్లో కూడా సాకెమ్‌లుగా వుండేవారు. తెగ మండలిలో సభ్యత్వం, ఓటింగ్‌ హక్కు వారికుండేది.

5. ఫెడరల్‌ కౌన్సిల్‌ నిర్ణయాలన్నీ ఏకగ్రీవంగా వుండాలి.

6. తెగలవారీగా ఓటింగ్‌ జరిగేది. అంటే ముందుగానే ప్రతి తెగ, ప్రతి తెగకు చెందిన మండలి సభ్యులు ఒక అంగీకారానికి వచ్చిన తర్వాతనే అందరూ పాటించి తీరవలసిన నిర్ణయం జరిగేది.

7 అయిదు తెగల మండళ్ళలో ప్రతి ఒక్కదానికీ ఫెడరల్‌ కౌన్సిల్‌ను సమావేశపరిచే హక్కు వుంది. కాని కౌన్సిల్‌ తనంతట తానే సమావేశం కాలేదు.

8. దాని సమావేశాలు బహిరంగంగా ప్రజల యెదుటనే జరిగేవి. ఇరాక్యూలలో ప్రతి ఒక్కరికీ దానిలో మాట్లాడే హక్కు వుంది. అయితే కౌన్సిల్‌ మాత్రమే నిర్ణయాలు తీసుకుంటుంది.

90

9. సమాఖ్యకు అధికారమైన అధిపతిగానీ, కార్యనిర్వహణాధికారిగానీ వుండడు.

10. ఐనప్పటికీ సమాన హోదా, సమాన అధికారం గల ఇరువురు ముఖ్య యుద్ధ నాయకులు వుంటారు. (స్పార్టన్లలో ఇరువురు “రాజులు, రోమనులలో ఇరువురు 'కాన్సల్స్‌ వున్నట్లుగా).

నాలుగు వందల సంవత్సరాలకుపైగా ఈ విధమైన సామాజిక నిర్మాణంలోనే ఇరాక్యూ ప్రజలు నివసించేవారు. ఇప్పటికీ వారావిధంగానే జీవిస్తున్నారు. మోగ్గన్‌ తెలిపిన విషయాలను కొంత వివరంగానే ఇచ్చట ఉదహరించాను. ఏమంటే ఇంకా రాజ్యం గురించి తెలియని అప్పటి సామాజిక నిర్మాణాన్ని పరిశీలించడానికి అవి వుపకరించుతాయి. ప్రతి సందర్భంలోనూ పాలితులు నుండి వేరుపడిన ప్రత్యేక ప్రభుత్వాధికార వర్గం వుండటాన్నే రాజ్యం కోరుకుంటుంది. ఈ వాస్తవిక దృష్టితోనే జర్మనుల మార్క్‌ నిర్మాణం కేవలం సామాజిక వ్యవన్థయేనని, తరువాత దశలో అది రాజ్య వ్యవన్ఫకు వునాదిగా వినియోగపడినప్పటికీ మొదట్లో రాజ్యంతో నిమిత్తంలేని వ్యవస్థేనని మౌరెర్‌ గుర్తించాడు. అందుచేతనే మార్కులు, గ్రామాలు, గడీలు, పట్టణాలు వగైరా ఆదిమ సామాజిక నిర్మాణాలలో పాటు క్రమక్రమంగా వాటికి వెలుపల, అలాగే వాటి పక్కనే ప్రభుత్వ అధికారం ఏ విధంగా తలెత్తిందీ తన రచనల్లో మౌరెర్‌ పరిశీలించగలిగాడు. ఉత్తర అమెరికా ఇండియన్లను చూసిన్లయితే ప్రారంభంలో ఒక్కటిగా వున్న తెగ క్రమక్రమంగా విశాల భూఖండంలో ఎలా వ్యాపించిందో, ఏవిధంగా చీలిపోయిన తెగలు మరల (ప్రజా బృందాలుగానూ, (గగ్రూపులుగానూ రూపొందాయో, ఏ విధంగా భాషలు మార్చు చెందుతూ చివరకు పరస్పరం అర్ధంకాని ప్రత్యేక భాషలుగా రూపొందటమేకాక ప్రారంభంలోని ఏకత్వాన్ని ఎలా కోల్పోయాయో, అదే సమయంలో ఏ విధంగా తెగలలోని ఒక్కొక్క గణం అనేక గణాలుగా విభజితమయ్యాయో, ఏ విధంగా ప్రాచీన తల్లిగణాలు ఫ్రాట్రీలుగా నిలిచాయో, చాలాకాలం క్రిందటనే విడిపోయిన తెగలు దూరదూరాన వుంటున్నప్పటికీ పాతగణాల పేల్లే ఎలా కొనసాగుతున్నాయో తెలుస్తుంది. ఉదాహరణకు తోడేలే, ఎలుగుబంటి పేర్లు కలిగిన గణాలు అనేక ఇండియన్‌ తెగల్లో ఇప్పటికీ వున్నాయి. పైన వర్ణించిన సామాజిక నిర్మాణం వీటన్నింటికీ మొత్తం మీద వర్తిస్తుంది. అయితే వీటిలో ఇంకా రక్తసంబంధం కలిగిన తెగల సమాఖ్యను ఏర్పరచుకునే దశకు రానివి వీటికి మినహాయింపు,

సామాజిక యూనిట్‌గా గణాన్ని పరిగణిస్తే గణాలకు, (ఫ్రాటీలకు, తెగకు సంబంధించిన మొత్తం వ్యవస్థ ఈ యూనిట్‌ నుండే తప్పనిసరిగా (సహజంగా కూడా” అభివృద్ధి చెందాయని మనం గమనించగలం. ఇవి మూడూ వేర్వేరు నిష్పత్తిలో రక్త సంబంధం కలిగిన కూటాలే. ప్రతిదీ స్వంత వ్యవహారాలను స్వయంగా పరిష్కరించుకొనే పరిపూర్ణ వ్యవస్థగా మనుతూ, తక్కిన వాటికి అనుబంధంగా వుండేది. అనాగరిక యుగపు దిగువ దశలో సామాజిక సమస్యలన్నింటినీ పరిష్కరించుకునే బాధ్యత వాటిపైన వుండేది.

రై

అందుచేత ఎచటనైనా సరే ప్రజల సామాజిక యూనిట్‌గా గణం వున్నప్పుడు పైన వర్ణించిన మాదిరి తెగ నిర్మాణం వుందేమో మనం పరిశీలించవలసి వుంటుంది. తగినన్ని ఆధారాలు లభ్యమైకే - ఉదాహరణకు గ్రీకు, రోమన్లలో - మనం వాటిని స్పష్టంగా తెలుసుకోవచ్చు. ఒకవేళ ఆధారాలు దొరక్కపోతే అమెరికన్‌ సామాజిక నిర్మాణంతో పోల్చిచూడటంవల్ల చాలా క్లిష్టమైన అనుమానాలను, సందేహాలను తొలగించుకోవచ్చు.

శైశవ సన్నిభమైన సరళత్వంతో కూడిన ఈ గణ నిర్మాణం ఆశ్చర్యాన్ని కొల్పుతుంది. సైనికులు లేరు, పోలీసులు లేరు, ప్రభువులు, రాజులు, గవర్నర్లు, న్యాయమూర్తులు లేనేలేరు. జైళ్ళులేవు, కోర్టు దావాలులేవు అయినా వ్యవహారాలన్నీ సాఫీగా నడుస్తాయి. మొత్తం తగాదాలను, వివాదాలను తత్సంబంధిత జన సమూహమే గణం లేదా తెగ ద్వారా పరిష్కరించుకుంటుంది. రక్త ప్రతీకారం తీర్చుకొనడంలాంటి తీవ్ర సమస్య చాలా అదరుదుగానే వచ్చేది. మనం అమలు జరుపుతున్న మరణ శిక్ష దీనికి నాగరిక రూపం మాత్రమే. నాగరికత మంచి చెడ్డలన్నీ దీనిలో వున్నాయి. ప్రస్తుతం కంటే అప్పుడు వుమ్మడిగా పరిష్కరించుకోవలసిన వ్యవహారాలు చాలా వున్నప్పటికీ ఇంటి నిర్వహణను కొన్ని కుటుంబాలు కలసి వుమ్మడిగా నిర్వహించుకొనేవి. భూమి, తెగ ఆస్తిగా వుందేది. చిన్న చిన్న తోటలను మాత్రం తాత్కాలికంగా సమిష్టి కుటుంబాలకు ఇచ్చేవారు. ఇప్పటివలే విస్తృతమైన, క్లిష్టమైన పరిపాలనా యంత్రాంగం అవసరం ఎంత మాత్రంలేదు. ప్రతి దానిని సంబంధితులే నిర్ణయిస్తారు. అనేక సందర్భాలలో శతాబ్దాలుగా వస్తున్న ప్రాచీన సంప్రదాయం (ప్రకారం వ్యవహారాలు పరిష్కారమయ్యేవి. పేదుల, అన్నార్తులు వుండేవారు కాదు. వృద్ధులపట్ల, రోగులపట్ల, యుద్ధంలో గాయపడినవారిపట్ల తమకున్న బాధ్యతలేమిటో సాముదాయిక గృహాలకూ, గణాలకూ తెలుసు. ప్రీలతో సహా అందరూ స్వేచ్చా జీవులు, సమానులు. అప్పటికింకా బానిసలు ఏర్పడేందుకు అవకాశం లేదు. పరాయి తెగలను అణచివేసే పద్ధతి రాలేదు. ఇరాక్యూలు 1651లో ఈరీలనూ, “తటస్థ జాతులనూ”” జయించినపుడు తమతోపాటు సమానులుగా సమాఖ్యలో చేరమని వారిని ఆహ్వానించారు. ఇందుకు పరాజితులు నిరాకరించిన తర్వాతనే వారిని ఆ ప్రాంతం నుండి తరిమివేశారు. ఈ తరహా సమాజం ఎలాంటి స్తీ పురుషులను సృష్టించిందో మొత్తం తెల్లవాళ్ళ మెచ్చుకోళ్ళను బట్టే తెలుసుకోవచ్చు. కల్మషం ఎరుగని ఈ ఇండియన్లను తాము కలుసుకున్నప్పుడు, ఆ అనాగరికుల వ్యక్తిగత హుందాతనాన్ని నిక్కచ్చిగా వుండటాన్ని వైతిక బలాన్ని ధైర్య సాహసాల్ని తెల్లవాళ్ళు మెచ్చుకున్నారు.

ఈ రకమైన ధైర్య సాహసాలకు ఉదాహరణలను ఇటీవల కాలంలోనే మనం ఆఫ్రికాలో చూశాము. కొన్ని సంవత్తూల క్రితం జూలూ కాఫిర్లు, రెండు మాసాల క్రితం నూచియన్లు (ఈ రెండు తెగల్లోనూ గణ సంస్థలు ఇంకా అంతర్జానం కాలేదు) యే ఐరోపియన్‌ సైన్యము చెయికే? పనిని చేసి చూపారు. కేవలంబరిసెలు, బల్లేలు పట్టుకున్న వీరు

వ్ర

ఇంగ్లీషు పదాతి దళం (ముఖాముఖి యుధ్ధంలో ప్రశస్తమైనదిగా ప్రపంచంలోనే (ప్రఖ్యాతిగాంచినది) కురిపించే తూటాల వర్షాన్ని లెక్కచేయకుండా వారి బాయ్‌నెట్లను ఎదిరించి పోరాడారు. వాళ్ళను చెల్లాచెదురు చేశారు. ఒకసారికన్నా ఎక్కువసార్లు తరిమి తరిమి కొట్టారు. ఆయుధాలలో విపరీతమైన తేడా వున్నప్పటికీ సైనిక శిక్షణ, కవాతులు తెలియనప్పటికీ వారు అలా చేయగలిగారు. కాఫిర్లు మహావేగంగా కదులుతారు. ఇరవై నాలుగు గంటల్లో గుర్రం కన్నా ఎక్కువ దూరం తిరిగి వస్తారంటూ ఇంగ్లీషు వాళ్ళు గగ్గోలు పెట్టారు. దానిని బట్టి వారి శక్తి సామర్థ్యాలు, సహనము తెలియవస్తున్నాయి. వారి చిన్న చిన్న కండరాలు ఉక్కునలె గట్టిగా వుంటాయని ఆంగ్ల చిత్రలేఖకుడాకరు మెచ్చుకున్నారు.

వర్గ విభజనలు తలెత్తకముందు మానవజాతి, మానవ సమాజమూ అలా వుండేది. అప్పటివారి పరిస్థితులతో ఇప్పటి అసంఖ్యాక నాగరీకుల స్థితిని మనం పోల్చగలిగితే ఈనాటి కార్మిక కర్షకులకూ ప్రాచీన కాలంనాటి గణంలోని స్వేచ్భా సభ్యులకూ చాలా అంతరం వుందని మనకు తెలుస్తుంది.

అయితే ఇది నాణానికి ఒకవైపు మాత్రమే. ఈ నిర్మాణం శిధిలం కాక తప్పదనే సంగతిని మనం మరచిపోరాదు. తెగ స్థాయిని మించి అది ఎన్నడూ ఎదగలేదు. దీని పతనం ప్రారంభమైందనే సంగతిని తెగల సమాఖ్య సూచించింది. దీని గురించి తరువాత తెలుసుకుందాం. ఇతరులను జయించి తన ఆధీనంలో వుంచుకోవాలనే ఇరాక్యూల ప్రయత్నాలలోనే ఇది ద్యోతకమైంది. తెగకు సంబంధంలేని ప్రతిదీ శాసనానికి వెలుపలున్నట్లే లెక్క స్పష్టమైన శాంతి ఒడంబడిక లేనిచోట తెగకు తెగకు మధ్య యుద్ధం రగిలేది. యుద్ధం మహా క్రూరంగా వుండేది. సరిగ్గా ఇదే ఇతర జంతువుల నుండి మానవుడిని వేరువరచింది తదనంతరకాలంలో న్వీయ ప్రయోజనాలతోనే ఈ (కూరత్వాన్ని తగ్గించుకొన్నాడు. అమెరికన్‌ ఇండియన్లలో మనం గమనించినట్లుగా ఉత్పత్తి విధానం చాలా వెనుకబడివున్న దశలో వున్నప్పుడే గణ నిర్మాణం పూర్తిగా పరిపక్వమై వుంది. అంటే విశాల మైదానంలో అతికొద్దిమంది చెల్లాచెదురుగా నివసిస్తూ ఉన్నప్పుడు బాహ్య ప్రకృతి మానవునిపై పూర్తి ఆధిక్యతను సాధించింది. అది అతనికి పరాయిదిగానూ, వ్యతిరేకమైనదిగానూ, అర్ధం చేసుకోను శక్యం కానిదిగానూ కన్పించింది ఈ ఆధిపత్యమే అతని శైశవ మత భావాలలో (ప్రతిబింబించింది. తమలో తమకు అదేవిధంగా బయటివారితో సంబంధాలు పెట్టుకోవడంలో వారికి తెగయే సరిహద్దుగా వుండిపోయింది. తెగ గణము వాటికి సంబంధంచిన వ్యవస్థలు పవిత్రంగాను, దాటరానివిగానూ వుంగేని ప్రకృతి ఏర్పర్చిన బలమైన శక్తిగా వుండేవి. దీనికి మానవుడు తన మనోవాక్కాయ కర్మలను లోబడచేశాడు ఆదిమ యుగంలోని ప్రజలు మనకు ఆకర్షణీయంగా కన్పించినప్పటికీ వారిలో ఒండొరుల మధ్య ఏమంత కేడా వుండేది కాదు. కారల్‌ మార్చ్‌ చెప్పినట్లు వారంతా ఆదిమ సమాజపు బొద్దుతాడుకు బంధితులై వుండేవారు. ఈ ప్రాచీన సమాజపు బంధనాలను

93

తెంచివేయవలసి వుంది. వాటిని తెంచివేశారు. (ప్రాచీన గణసమాజపు నైతిక విలువలను పోగొట్టుకున్నవిగా కన్పించే శక్తులు ఈ బంధనాలను తెంచివేశాయి. అల్బ (ప్రయోజనాలు

• దురాశ, క్రూరమైన కామేచ్చ, దురాపేక్ష సమిష్టి ఆస్తి దోచుకోవడం - నూతన నాగరిక వర్గ సమాజాన్ని ఆవిష్కరింపచేశాయి. దొంగతనం, మానభంగం, వంచన, మోసం వంటి అత్యంత ప్రకూర పద్ధతుల ద్వారా పాతదాన్ని తొక్కివేసి, పతనం చేయడం జరిగింది. ఈ నూతన సమాజం, తన 2500 సంవత్సరాల కాలంలో అసంఖ్యాకులను దోచుకొని, అజచివేసి అల్ప సంఖ్యాకులను అభివృద్ధి చెందించడం మినహా వేరుగా చేసిందేమీలేదు. మునుపటికన్నా ఈనాడు ఈ పద్ధతి మరింత జోరుగా సాగుతోంది వి

క్షే” గ్రీకు గణం

(గ్రీకులు, వారితోపాటు పెలాన్‌గియన్లు, ఒకే మూలతెగనుండి అభివృద్ధి చెందిన ఇతర (ప్రజలూ చారిత్రక దశకు ముందుకాలంలోనే అమెరికన్లవలె అదేరకమైన నిర్మాణ సంస్థలను అంటే గణం, ఫ్రాట్రీ, తెగ, తెగల సమాఖ్యను ఏర్పాటుచేసుకొన్నారు. కొన్నిచోట్ల ఫ్రాటీ కనిపించదు. ఇందుకు దోరియన్లను ఉదాహరణగా చూపవచ్చు. అలాగే ప్రతిచోటా తెగల సమాఖ్య పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందకపోవచ్చు. కాని ప్రతిచోటా గణమే యూనిట్‌గా వుండేది. (గ్రీకుల చారిత్రక దశ ప్రారంభమయ్యే నాటికి వారు నాగరికతా ప్రాంగణంలోకి అడుగుపెట్టారు. పై అధ్యాయంలో వివరించిన అమెరికన్‌ తెగలకూ, గ్రీకులకూ మధ్య రెండ బృహత్తర సామాజిక దశల అంతరం వుంది. వీరయుగానికి చెందిన (గ్రీకులు, ఇదాక్యూలను దాటి చాలా దూరం వెళ్ళారు. ఇరాక్యూ గణాలలోని పురాతన లక్షణాలను గ్రీకు గణాలు ఎంతోకాలం నిలబెట్టుకోలేకపోవటానికి కారణం ఇదే. గుంపు పెళ్ళి కూడా గణనీయంగా మరుగున పడింది. తల్లి హక్కు వైదొలగి తండ్రి హక్కుకు దారి ఇచ్చింది. ఆ రకంగా అప్పుడే తల ఎత్తుతున్న సొంత ఆస్తి గణ నిర్మాణానికి మొదటిగండి కొట్టింది. సహజంగానే మొదటిదాని తరువాత రెండవ గండికూడా పడింది. తండ్రి హక్కును ప్రవేశపెట్టిన తరువాత భాగ్యం కలిగిన వారసురాలిని పెళ్ళాడిన భర్తకు ఆమె సంపద దఖలు పడటం అనగా ఆస్తి మరో గణంలోకి పోవడం ప్రారంభమైంది. ఆ రకంగా మొత్తం గణ వ్యవస్థ శాసనాల పునాదులే బ్రద్ధలయ్యాయి. అలాంటి సందర్భాలలో ఆ యువతి గణంలోని వానినే వివాహమాదుళకు అనుమతి లభించడమేగాక ఆస్తిని గణంలోనే వుంచుకునే దృష్టితో అలా వివాహమాడటం తప్పనిసరి అయింది.

(గోటే రచించిన ఎ హిస్టరీ ఆఫ్‌ గ్రీస్‌ గ్రంధాన్ని బట్టి ప్రత్యేకించి ఎథీనియన్‌ గణాలను ఈ దిగువ అంశాల ద్వారా కలిపివుంచినట్లు తెలుస్తుంది :

1. ఉమ్మడి మత కర్మకాండలు, గణానికి ఆదిమ మూల పురుషుడిగా భావించే ఒకానొక దేవుని గౌరవార్థం పౌరోహిత్యానికి ప్రత్యేక హోదా, ఈ హోదాలోని వ్యక్తి ప్రత్యేక వంశనామాన్ని కలిగి వుండడం.

2. ఉమ్మడి శ్మశానం (డెమోస్టనీస్‌ ఎబులిడెస్‌తో పోల్చి చూడండి

95

౩. పరస్పర వాసరత్వ హక్కులు.

4. సహాయం చేసుకునేందుకు, రక్షణకు, నష్టానికి ప్రతిక్రియ చేయడంలో పరస్పర బాధ్యత.

5. కొన్ని సందర్భాలలో ముఖ్యంగా తల్లిదండ్రులను కోల్పోయిన కుమార్తెలను లేక సంపదకు వారసురాలిని గణంలోనే వివాహం చేసుకొనేందుకు పరస్పర హక్కు బాధ్యత.

6, కనీసం కొన్ని సందర్భాలలోనైనా ఉమ్మడి ఆస్తిని కలిగి వుండటం, గణంలో ఒక న్యాయమూర్తిని, కోశాధికారిని కలిగివుండటం.

అనేక గణాలతో కూడుకొని వున్న ప్రాట్రీలో అంతగా సన్నిహిత సంబంధాలు వుండేవికావు. కాని ఇచ్చట కూడా పరస్పర హక్కులు, బాధ్యతలు ఒకేరకంగా వుండటం మనకు కనపడుతుంది. ముఖ్యంగా సామూహికంగా జరిపే ప్రత్యేక మతకర్శలు, ఫ్రాట్రీలో ఎవరైనా హతుడైనప్పుడు విచారణ జరిపే హక్కు ఒకే విధంగా వుండేవి. అలాగే ప్రభువుల నుండి (2₹0217౯14ఆ) ఎంచుకొన్న తెగ న్యాయమూర్తి (2౪02146) అధ్వర్యాన తెగలోని ఫ్రాట్రీలన్నీ కలిసి నిర్హీత సమయాల్లో కొన్ని ఉమ్మడి పవిత్ర కర్మలను ఆచరిస్తాయి.

గోటే వ్రాసిన విషయం చూశాం. వాటిని గురించి మార్క్‌ ఇలా అంటాడు. “గ్రీకుల గణాలో ఆటవిక (ఉదాహరణకు ఇరాక్యూల) లక్షణాలు స్పష్టంగా గోచరిస్తాయి”. మనం ఇంకా లోతుకు వెళ్లి పరిశీలించినప్పుడు ఈ సంగతి మరింత స్పష్టంగా నిరూపితమవుతుంది.

గ్రీకుల గణాలకు ఈ క్రింది లక్షణాలు కూడా వున్నాయి:

7. తండ్రి హక్కు ప్రకారం వారసత్వం.

_... & పెద్ద ఆస్తికి వారసురాలైన యువతి విషయంలో తప్ప గణంలోపల వివాహంపై నిషధం. ఈ మినహాయింపు, దానిని తప్పనిసరి చేయడము చూస్తే పూర్వపు నిబంధనలు సత్యమేనని తెలుసుకోవచ్చు. దీనిని బట్టి వివాహానంతరం స్త్రీ తన గణానికి చెందిన మళతకర్మలను విడిచిపెట్టి భర్త గణానికి చెందిన మత కర్మలను స్వీకరిస్తుందని అతని ప్రాట్రీలోనే ఆమె చేరుతుందనీ ఇదొక సర్వసాధారణ సూత్రమని తెలుసుకోవచ్చు. డికెయార్యస్‌ వ్రాసిన ఒక విషయాన్ని దీనిని చూస్తే గణానికి వెలుపలనే వివాహం జరిగేదని తెలుస్తుంది. ప్రీ పురుషులెవ్వరికీ తమ గణంలోనే వివాహమాడే హక్కులేదని బెకెర్‌ తన హారిక్లెస్‌లో వ్రాశాడు.

9, గణంలోకి కొత్తవారిని దత్తు తెచ్చుకొనే హక్కు దత్తు తెచ్చుకొనేది కుటుంబంలోనికే. సామూపొక కర్మకాండ కొంత వుంటుంది. అయితే (ప్రత్యేక సందార్భలలోనే ఇలా జరిగేది.

986

10 నాయకులను ఎన్నుకోవడానికి, తొలగించడానికి హక్కు ప్రతి గణానికి ఒక అర్జన్‌* వుండేవాడని మనం ఎరుగుదుం. అయితే ఈ పదవి ఏవో కొన్ని కుటుంబాలకు వారసత్వంగా వుండేదని ఎక్కడా చెప్పలేదు అనాగరికయుగం ఆఖరు వరకు ఈ హోదాలు వారసత్వంగా వచ్చేవని చెప్పేటందుకు అవకాశంలేదు. గణంలో ధనికులకు, బీదలకు సమాన హక్కులు వుంటూ వచ్చిన ఆనాటి పరిస్థితులలో వంశ క్రమానుగతములైన అలాంటి హోదాలు వుండే అవకాశం లేదు.

ఒక్క (గ్రోటేయే కాదు ప్రాచీన చరిత్ర గురించి వ్రాసిన ఇంతకుముందుటి చరి(తకారులైన నీబుర్‌, మోమ్సన్‌ వగైరాలు కూడా ఈ గణాల చిక్కుముడిని విప్పలేకపోయారు. గణానికి వున్న అనేక విశిష్ట లక్షణాలను వారు సరిగానే గమనించినప్పటికీ వారు గణాన్ని ఎల్లప్పుడూ కుటుంబాల సమూహంగానే భావిస్తూ వచ్చారు. అందువలన గణం స్వభావాన్ని మూలాన్ని అర్ధం చేసుకోవడం వారికి అసాధ్యమైపోయింది గణ నిర్మాణంలో కుటుంబం ఎన్నడూ ఒక యూనిట్‌గా లేదు. అలా వుండలేదు కూడా. ఏమంటే కుటుంబంలోని స్త్రీ పురుషులిద్దరూ తప్పనిసరిగా చెరో గణానికి చెందినవారై వుంటారు. గణం మొత్తంగా ్రాట్రీకి, ఫ్రాట్రీ తెగకు చెంది వుంటాయి. కాని కుటుంబంలో సగం భర్తగణానిది, సగం భార్య గణానిదీను. రాజ్యం కూడా కుటుంబాన్ని (పబ్లిక్‌) చట్టరీత్యా గుర్తించదు. సివిల్‌ చట్టాల్లోనే దాని అస్థిత్వం అయినప్పటికీ నాగరిక యుగానికన్నా ముందుది కాని దంపతీ కుటుంబ వ్యవస్థను కేంద్రంగా చేసుకొని సమాజమూ, రాజ్య వ్యవస్థ ఏర్పడి (ధుఢపడినాయంటూ ఒక అర్ధరహితమైన ప్రతిపాదనను లిఖిత చరిత్ర ముందుకు తెచ్చింది. 18వ శతాబ్దంలో దానిని దురాతిక్రమణీయంగా భావించారు.

“గ్రీకులు తమ గణాలను పురాణ గాధలకు ముడిపెట్టినప్పటికీ పురాణాల కన్నా గణాలే ప్రాచీనమైైనవని, ఆ పురాణాలనూ వాటిలోని ఆ దేవతలనూ దైవాంశ సంభూతులనూ వారంతట వారే సృష్టించుకున్నారని” గ్రోటే గుర్తించడం మంచిదని మార్క్‌ వ్యాఖ్యానించాడు.

సుప్రసిద్దుడూ, విశ్వసనీయుడు అయిన సాక్షిగా (గోటేను మోర్గన్‌ తరచుగా వుదహరిస్తుంటాడు. ఆయన ఏధెన్స్‌లోన ప్రతిగణాన్ని సుప్రసిద్ధుడైన పూర్వపురుషుని పేర పిలిచేవారని వ్రాస్తున్నాడు. తన ఆస్తి విషయమై ఏర్పాటుచేయకుండా ఎవరైనా మరణిస్తే గణం వారికే ఆ ఆస్తి సంక్రమించడం సోలోన్‌కు ముందూ ఆ తరువాత కూడా సర్వ సాధారణ సూత్రంగా వుండేది. ఏ వ్యక్తి అయినా హత్యకు గురైతే అతని దగ్గర బంధువులు, వారులేకపోతే అతని గణంలోని వారు, వారు కాకుంటే హతునికి చెందిన ్రాట్రీలోని వారు దోషిని న్యాయస్థానానికి తెచ్చే హక్కును, బాధ్యతను కలిగి వుంటారు.

“అతి (ప్రాచీనములైన ఎథీనియన్‌ చట్టాలు గణము, ్రాట్రీ విభజనల మీదనే ఆధారపడి వున్నట్లు కనబడుతుంది" (గ్రోటే).

రి

ఉమ్మడి పూర్వీకుల నుండి గణాలకు వారసత్వం సంక్రమిస్తుందనడం 'భాందస పండితులకు (మార్చ్‌ వ్యాఖ్య) బుర్ర బద్దలు కొట్టుకొనే సమస్యగా అనిపిస్తుంది. ఈ పూర్వీకులు ఒట్టి పౌరాణిక వ్యక్తులని సహజంగానే వారు చెపుతారు. అందుచేత ఆదిలో బొత్తిగా ఎలాంటి సంబంధంలేని వేర్వేరు కుటుంబాల నుండి గణ వ్యవస్థ ఎలా అభివృద్ధి చెందిందీ వారు చెప్పలేకున్నారు. కాని గణాలు ఎలా ఉనికిలోకి వచ్చాయో వివరించేందుకైనా దీన్ని ఏదోవిధంగా సాధించాలి. కనుకనే మాటల నుడిగుండంలో వడి సుళ్ళు తిరుగుతున్నారు. “వంశవృక్షం అభూత కల్పన, గణం మాత్రం సత్యం” అన్న మాటను పట్టుకొని వేళ్ళాడుతున్నారు. చివరిగా (గ్రోటే ఇలా చెపుతాడు. (బ్రాకెట్లలోని వ్యాఖ్యలు మారవి);

“వంశావళి గురించి మనం చాలా అరుదుగానే వింటూ ఉంటాం. ఎందుకంటే గౌరవనీయులు, ఉన్నతులు అయిన కొంతమంది విషయంలో మాత్రమే ఇది ప్రజలలో వ్యాప్తికి వన్తుంది. కాని సామాన్యులైన గణ నభ్యులు ఒకే విధమైన కర్మకాండ నాచరిస్తారు. (చిత్రం కాదా? గగ్రోటే) అత్యంత పప్రఖ్యాతిబదసిన వారికివలెనే వారందరికీ ఉమ్మడిగా మానవాతీతుడైన పూర్వ పురుషుడు, వంశక్రమం ఉంటుంది. (సాధారణ గణాలలో ఉండటం ఎంత విచిత్రమయ్యా గ్రోటే) అందరిలోనూ పద్ధతీ, ఆదర్శ(ప్రాతిపదికా ఒక్కటే (అయ్యా, ఆదర్శంకాదండి, ఐపికం - లేదా స్వచ్చమైన జర్మన్‌ భాషలో 51అఆ9య110%1) దీనికి మోర్గన్‌ ఇచ్చిన సమాధానాన్ని క్రోడీకరించి మార్చ్‌ ఇలా (వ్రాశాడు.

“గణాలకు అనుగుణ్యమైన రక్త సంబంధ వ్యవస్థ దాని అసలైన రూపంలో (ఇతర మానవుల వలెనే గ్రీకులు కూడా ఒకప్పుడు దీనిని కలిగి వున్నారు). గణంలోని సభ్యులందరి మధ్యల పరస్పర సంబంధ బాంధవ్యాల పరిజ్ఞానాన్ని భ(ద్రపరుస్తుంది. చిన్నతనం నుండి అలవాటుగా ఈ అతిప్రధాన విషయాన్ని వారు నేర్చుకుంటారు. దంవతీ కుటుంబం రాకతో ఈ విజ్ఞానం మరుగునవడింది. గణనామం ఒక వంశావళిని నృవ్టీంచింది. దానితో పోలిస్తే దంవతీ కుటుంబం గొవృతనమే కనపడదు. ఆ పేరుగల వారందరికీ ఉమ్మడి వారసత్వం ఒకటేనని ఆ పేరు గుర్తు చేన్తూ ఉంటుంది. కాని గణాలలో వంశావళులు బాగా దీర్ధం అయిపోయాయి. వాటిలోని నభ్యులివుడు, తమ వరన్పర బందధాత్వాన్ని చెవ్వుకోవడం కూడా కష్టమైపోయింది. ఏవో కొద్ది సందర్భాలలో నమీవ గతానికి చెందిన పూర్వ పురుషులు గురించి మాత్రమే చెప్పగలుగుతారు. దత్తత చేసుకున్న సందర్భాలలో తప్ప ఆ పేఠే వారందరికీ మూలపురుషుడొకడేనని చెప్పేందుకు బలమైన సాక్ష్యం. (గోటే*, నీబుర్‌లు గణ సభ్యుల మధ్య బంధుత్వం లేదనడంతో అసలు గణాలే అభూతకల్పనగా, కట్టుకథగా మారిపోయాయి. పుస్తకాల పురుగుల్లాంటి “ఆదర్శ” విజ్ఞానవేత్తలే ఇటువంటి పని చేయగలరు. దంపతీ వ్యవస్థ రాకతో తరతరాలుగా పేర్కొన్న వంశావళి మరీ అకు... యడ యు. న యన యము కమత న. శః మార్క్‌ వ్రాతప్రతిలో పోలక్స్‌ అని వున్నది. రెండవ శతాబ్దికి చెందిన ఈ గ్రీకు పండితుని

'పేరును గ్రోటీ పదేపదే వుదహరించాడు - అను. 98

దూరమైపోయింది. గతకాలవు విషయాలన్నీ ఇక వృరాణగాడుల్లో (ప్రతిబింబించవలనిందే. ఫలితంగా కాల్బనిక వంశ వృక్షాలే నిజమైన గణాలను సృష్టించాయనే అభిప్రాయానికి వచ్చారీ అజ్ఞానులు. ఇవ్చటికీ అదేవల్లిస్తున్నారు”. అమెరికన్లలోవలె ఫ్రాట్రీ అనేది అనేక దుహితృగణాలుగా విడివడిన ఒకే తల్లిగణం. అదేసమయంలో వాటినన్నిటిని ప్రాట్రీ తిరిగి కలిపింది. వీరికందరికీ వంశకర్త ఒకరేనన్న విషయం కూడా ఇది జ్ఞాపంక చేస్తుంది గ్రోటే ఇలా వ్రాశాడు! “హెకాటియన్‌ ్రాట్రీలో యిష్పుడున్న వారందరికీ పదహారు పురుషాంతరాల క్రితం వారి వంశకర్తగా ఒక ఉమ్మడి దేవుడు వున్నాడు”. అందుచేత ఈ ్రాట్రీలోని గణాలన్నీ అక్షరశః సోదరగణాలే. ఆగమేమ్మన్‌కు నెస్టర్‌ సలహా ఇచ్చే సందర్భంలో ఈ ్రాట్రీని సైనికదళంగా హోమరు కవి పేర్కొన్నాడు. ఆ సందర్భంలో నెప్టర్‌ ఇలా అంటాడు: ““సైన్యాన్ని తెగలవారీగానూ, ్రాట్రీల వారీగానూ విభజించు. అప్పుడు ఫ్రాట్రీ, ఫొటీకి, తెగ తెగకూ మద్దతునిస్తాయి * ఫాట్రీలోని వ్యక్తిని చంపినవాడిపై న్యాయ విచారణ జరిపించడం పొటీకున్న హక్కు బాధ్యత కూదా. రక్తానికి రక్తం ప్రతీకారం తీర్చుకోవాలన్న బాధ్యత పూర్వం వుండేదనటాన్ని ఇది సూచిస్తున్నది. దీనికితోడు ఫ్రాట్రీకి వుమ్మడి పుణ్యస్థలాలు వుత్సవాలు వుంటాయి. ప్రకృతిని పూజించే ప్రాచీనార్య సంప్రదాయం నుండి మొత్తం గ్రీకు పురాణాలు అభివృద్ధి చెందటానికి మూలం వాటిల్లో ఈ గణాలూ, '్రాట్రీలు వుండటమే. ఫాటీకి ఒ౪ అధిపతి (ఫ్రాట్రియార్యోస్‌) వుండేవాడు. ఫ్రాట్రీలు సమావేశమై చేసే నిర్ణయాలను అందరూ పాటించవలసిందేనిన అది ఒక పాలక సంస్థగా, న్యాయ విచారణ _.నంస్థగా వ్యవహరిస్తుందని డి కులాంజె వ్రాస్తున్నాడు. తరువాత ఏర్పడిన రాజ్యం సైతం గణాలను ఉపేక్షించినా నిర్దిష్టమైన ప్రజా కార్యక్రమాలను ఫ్రాట్రీలకే వదిలిపెద్దుంది. బంధుత్వం కలిగిన కొన్ని ప్రాట్రీలు కలసి తెగ అవుతుంది. అత్తికాలో నాలుగు తెగలుండేవి. ఒక్కొక్క తెగలో మూడేసి ఫ్రొట్రీలుండేవి. ఒక్కొక్క ఫ్రాట్రీలో ముష్పయ్యేసి గణాలుండేవి. దానంతటదే రూపొందుతున్న నిర్మాణంలో బుద్ధిపూర్వకంగా కలగజేసుకాని ఒక పద్ధతి ప్రకారం దానిని ఏర్పాటు చేశారనడానికి గణాలు, ఫ్రాట్రీలు ఇంత కచ్చితంగా విభజితమై వుండటాన్ని బట్టి గ్రహించవచ్చును. ఈ పని ఎప్పుడు, ఎక్కడ, ఎందుకు జరిగిందనే విషయాన్ని గ్రీసు దేశపు చరిత్ర చెప్పదు. ఏమంటే గ్రీకులు భద్రపరచుకొన్న జ్ఞాపకాలు వీర యుగాన్ని దాటి వెనుకకు వెళ్ళవు. సాపేక్షంగా చూస్తే గ్రీకులు ఒక చిన్న ప్రదేశంలో కిక్కిరిసి వున్నట్టుగా జీవించేవారు. అందుచేత విశాలమైన అమెరికన్‌ అడవులలో జీవించినవారితో పోలిస్తే గ్రీకుల మాండలిక భేదాలు చాలా తక్కువగా వుంటాయి. అయినప్పటికీ గ్రీకులలో సైతం ఒకే ప్రధాన భాష 99

మాట్లాడే తెగలు మాత్రమే పెద్ద నిర్మాణాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్నాయి. ఆఖరుకు చిన్న అత్తికాకు కూడా ఒక ప్రత్యేకమైన మాండలికం ఉంది. అదే తరువాత (గ్రీకు వచన సాహిత్యంలో ప్రధాన భాషగా వ్యాప్తిచెందింది.

హోమరు కావ్యాలను చూస్తే అప్పటికే గ్రీకు తెగలు చిన్న చిన్న జాతులుగా ఏకమయ్యాయని తెలుస్తుంది. వీటిలో గణాలు, ్రాట్రీలు, తెగ ఉనికిలో వుంటూ తమ స్వతంత్రతను పూర్తిగా నిలబెట్టుకొన్నాయి. వారానాటికే రక్షణ కుద్యాలున్న పట్టణాలలో నివసిస్తున్నారు. మందులు, వ్యవసాయం వృద్ధిపాంది, చేతివృత్తులు ప్రారంభం అయినాయి. దానితోపాటు జనసంఖ్య కూడా పెరిగింది. దీనితోపాటు ఆస్తులతో హెచ్చుతగ్గులు పెరిగాయి. తత్ప్సలితంగా '్రాక్తన సహజాత ప్రజాతంత్ర వ్యవస్థలో కులీసులు తలెత్తారు. సుక్షేత్రాల కోసమూ అదేవిధంగా కొల్లగొట్టదానికీ_ చిన్న చిన్న జాతులు నిరంతరయుద్ధాలలో మునిగివుందేవి. యుధ్ధ ఖైదీలను బానినలుగా చేసుకోవటం ఆనాటికే వచ్చింది.

ఈ తెగలలోను, చిన్న చిన్న జాతులలోను నిర్మాణం ఈ దిగువ మాదిరిగా వుండేది:

1. శాశ్వత అధికారం సమితి (బొలి)కే వుండేది. ప్రథమంలో చాలావరకు గణనాయకులతో ఇది కూదా వుండేది. కాలక్రమేణా వారి సంఖ్య బాగా పెరగడంతో ఎంపిక చేయడం వచ్చింది. దీనితో కులీన “శక్తులు అభివృద్ధిచెంది బలపడటానికి కావలసిన అవకాశాలు సృష్టి అయ్యాయి. వీరయుగం నాటి సమితిలో ప్రఖ్యాత వ్యక్తులు సభ్యులుగా వుండేవారని డియోనిసస్‌ స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. ప్రధాన విషయాలన్నింటా సమితిదే అంత్తిమ నిర్ణయం. ఎటెయోళ్లను శవాన్ని యావత్తు మర్యాదలతో ఖననం చేయాలని పోలినీకెస్‌ శవాన్ని కుక్కలు పీక్కుతినేలా పారెయ్యాలని థెబెస్‌లోని సమితి నిర్ణయించినట్లు ఎస్మిలస్‌ వ్రాశాడు. * శ్రదనంతరకాలంలో రాజ్య వ్యవస్థలో తలెత్తినపుడు ఈ సమితి సెనేట్‌గా మార్చు చెందింది.

(2) ప్రజా సభ (అగోరా) ఇరాక్యూలలో స్త్రీ పురుషులందరూ సమితి సమావేశాల చుట్టూ నిలబడి వుండేవారని, చర్చలలో పాల్గానేవారని ఆ రకంగా నిర్ణయాలను ప్రభావితం చేసేవారిని మనం చూశాం. హోమరు కాలంనాటి ట్రీసు దేశీయులలో ఈ ఉమ్‌స్టాండ్‌ ** (౮0191244 -ఇది ప్రాచీన కాలపు జర్మన్‌ న్యాయశాస్త్ర పారిభాషిక పదం) ఒక పూర్తి ప్రజా సభగా పరిణతి చెందింది. ప్రాచీనకాలపు జర్మన్లలోనూ అంతే (ప్రధానమైన విషయాన్ని నిర్ణయించవలని వచ్చినపుడు నమితి ఈ మహాసభను సమావేశపర్చింది ప్రతి మగానికి దానిలో మాట్లడే హక్కు వున్నది. చేతులు ఎత్తె పద్దతి

• ఏస్మిలస్‌, “థెట్స్‌కు వ్యతిరేకంగా ఏదుగురు” - సం.

శ** చుట్టూ నిలిచినవాడు అని ఈ మాటకు అర్థం. 100

ద్వారా సమ్మతి తీసుకునేవాళ్ళు (ది సప్లియెన్స్‌లో ఎస్మిలస్‌ పేర్కొన్నట్లు) లేకపోతే బెను, కాదు అని చెప్పడం ద్వారా తేల్చేవారు. ఇదే విషయాన్ని ప్రాచీనకాలపు (గ్రీసు అనే (గ్రంధంలో ష్యోమన్‌ ఇలా వ్రాశాడు:

“ఏదైనా ఒక విషయాన్ని చర్చించినపుడు అది అమలులోకి రావాలంటే ప్రజల సహకారం అవసరమవుతుంది. అయితే ప్రజల అభీష్టానికి వ్యతిరేకంగా వారిని బలవంతం చేసినట్లు హోమరు ఎక్కడా చెప్పలేదు”.

ఆ రోజుల్లో తెగలో వయసు వచ్చిన ప్రతి మగవాడూ ఒక యోధుడే. ప్రజలకు అతీతంగా, వారికి వ్యతిరేకంగా వుండే ప్రభుత్వ అధికార యంత్రాంగమేదీ ఆనాటికి లేదు. ప్రాచీన ప్రజాతంత్ర వ్యవస్థ నుండి ఉచ్చదశలో వుంది. సమితికి, బాసిలస్‌కు వుందే అధికారం, హోదా తెలుసుకోవాలంటే దీనిని గమనించాలి.

(3) సైనికాధికారి (బాసిలస్‌) ఈవిషయమై మార్చ్‌ చేసిన వ్యాఖ్య ఇలా వుంది. ఐరోపా పండితులు, వారిలో ఎక్కువ మంది జన్మతః రాజుకు దాసులైన వాళ్ళు బాసిలస్‌ను ఆధునికార్థంలో చక్రవర్తి భావిస్తున్నారు. కాని యాంకీ రిపబ్లికన్‌ మోర్గన్‌ దీనిని అభ్యంతరం చెప్పాడు. పరిహాసంగానే అయినప్పటికీ సత్యసంధతతో గ్లాడ్‌స్టన్‌ గురించి ఆయన జువెంటుస్‌ ముండి (వీరయుగంలో దేవుళ్ళు - మనుషులు) గురించి మోర్గన్‌ ఇలా అంటారు. “వీర యుగం నాటి గ్రీకు నాయకులను పెద్దమనిషి లక్షణాలున్న రాజులుగా, రాజ కుమారులుగా తన పారకులకు మిస్టర్‌ గ్లాడ్‌స్టన్‌ పరిచయంచేశాడు. మొత్తం మీద వీరిలో జ్యేష్టాధికారానికి సంబంధించి ఒక సంప్రదాయం లేదా నియమం వున్నట్లు కనపడుతుందే కాని ఖరా ఖండిగా నిర్చచించినట్లు కన్పించదు అని ఆయన అంగీకరించక తప్పలేదు,

నిజానికి జ్యేష్టుడికి వారసత్వం సంక్రమించే విధానం వున్నప్పటికీ ఖరాఖండిగా నిర్వచించకపోతే దానివల్ల ఉపయోగం వుండదని మిస్టర్‌ గ్లాడ్‌స్టన్‌ తెలుసుకోవలసి వుంది.

ఇరాక్యూలలోనూ, ఇతర ఇండియన్లలోనూ నాయకులుగా వున్నవారి విషయంలో వారసత్వానికి సంబంధించిన పరిస్థితిని మనం ఇంతకుముందే చూశాం, అధికారులందర్నీ చాలా వరకూ గణాలలోనే ఎన్నుకునెవారు. కనుక సరిగ్గా చెప్పాలంటే అవి గణ వారసత్వానీకి సంబంధించినవి. ఖాళీ వచ్చినపుడు దానిలో వెనుకటి సన్నిహిత గణ బంధువును నియమించడం (క్రమంగా వచ్చింది. సాధారణంగా సోదరుడినో, సోదరి కొడుకునో నియమించేవారు. ఏదో పెద్ద కారణం వుంటే తప్ప అతనిని కాదనడం వుండేది కాదు. గీసులో తండ్రి హక్కుననుసరించి కుమారునికీ లేదా కుమారుల్లో ఒకరికి సంక్రమించేదనటం వాస్తవం. అంటే ప్రజలు ఎన్నుకున్నప్పటికీ సాధారణంగా కొడుకునే ఎన్నుకునేవారని దీనిని బట్టి గ్రహించవచ్చు. అయితే ప్రజలు ఎన్నుకోనవసరం లేకుండా చట్టరీత్యానే కొడుక్కి వారసత్వంగా వచ్చేస్తుందనుకోగూడదు. ఇరాక్యూలలోనూ, (గ్రీకులలోనూ కూడా గణాలలోనే ప్రత్యేకంగా కులీన కుటుంబాలు ఏర్పడటానికి ప్రాతిపదిక ఇక్కడ మనకు కనపడుతుంది.

101

(గ్రీకులలో నాయకత్వమూ రాజరికమూ భవిష్యత్తులో వంశపారంపర్యం అయ్యేటందుకు కావలసిన (ప్రాతిపదిక ఏర్పడ్డట్టే కనబడుతుంది. వారిలో బాసిలసును (ప్రజలు ఎన్నుకొంటున్నారను కోవలసి వస్తుంది. లేక కనీసం రోమనులలో రాజు (రెక్స్‌) విషయంలో జరిగినట్లు ఒక సంస్థ (సమితి లేదా అగోరా) ఆ నియామకాన్ని ధ్రువపరచవలసి వుంటుంది.

ఇలియడ్‌ కావ్యంలో అగమేమ్నన్‌ (గ్రీకు ప్రజలకు సర్వాధికారి అయిన రాజుగా అక, ఒక నగరాన్ని ముట్టడిస్తున్న ఫెడరల్‌ సైన్యాల సైన్యాధ్యక్షుడిగా కనిపిస్తాడు. గ్రీకులలో అంతఃకలహం వచ్చినపుడు ఒడిస్సస్‌ ఈ విషయాన్ని ఇలా పేర్కొంటాడు. బహుజన నాయకత్వం క్షేమం కాదు. ఒకరిని సేనాధిపతిగా పెట్టుకొందాం (రాజదండం మాట తర్వాత్తర్వాత చేరిన ప్రక్షిప్తం) దీనిని మార్క్‌ ఇలా వ్యాఖ్యానించాడు:

“ప్రభుత్వ రూపం గురించి ఒడిస్సస్‌ ఇక్కడ ఉపన్యాసం ఇవ్వడం లేదు. యుద్ధరంగంలో సర్వసైన్యాధ్యక్షునికి విధేయంగా వుండాలని కోరుతున్నాడాయన. (ట్రాయ్‌ ముందు సైనికులుగా నిలిచివున్న గ్రీకు అగోరా (ప్రజాసభ)లో వ్యవహారాలు ప్రజాతంత్ర బద్ధంగా నడుస్తున్నాయి. బహుమతుల విషయానికి వస్తే అంటే కాల్లసొత్తును పంచి పెట్టవలసి వచ్చినపుడు అచిలస్‌ ఆ పనిని అగమేమ్నన్‌కో, మరో బాసిలనుకో కాక 'అచియన్‌ సంతతికి అంటే ప్రజలకు అప్పచెప్తున్నాడు. “జియస్‌ వంశీకుడని' “జియస్‌ పరిపోషితుడనీ ఎవరికన్నా విశేషణం తగిలించినందువల్ల వచ్చే ప్రత్యేకత ఏమీలేదు. ఏమంటే ప్రతి గణమూ ఏదో ఒక దేవుని నుంచి వచ్చిందే. తెగ నాయకుని గణం ఒక 'ప్రసిద్దుడైని దేవుని నుండి వచ్చినదిగా భావించేవారు. ఇక్కడ ప్రసిద్ధమైన 'దేవుడు జిఎస్‌ ఇలియడ్‌ తర్వాత చాలా కాలానికి వ్రాసిన ఒడిస్సే కావ్యంలో సైతం పందుల కాపరి ఎవ్మేయస్‌ వంటి క్రీతదాసుల్ని కూడా దైవాంశ సంభూతులుగానే (410110౯ 116101) వర్ణించారు. చారణుడైన ములియోస్‌నూ, అంధగాయకుదైన దెమోడోకసును హెరోలని పిలవడం ఒడిస్సే కావ్యంలో కనపడుతుంది.” హోమరు చెప్పిన రాజరికాన్ని గ్రీకు రచయితలు బానసిలియా అన్నారు. (ఏమంటే హోమరు వర్ణిచిన రాజుల (ప్రధాన లక్షణం సైన్యాధిపత్యం). ఈ రోజులతోపాటు మండలి, ప్రజా సభకూడా పనిచేస్తూ వుండేది. దాన్నిని బట్టి అదొక సైనిక ప్రజాతంత్రం అనుకోవలసి వస్తుంది”.

బాసిలస్‌కు సైనిక విధులతోపాటు పౌరోహిత్యం, న్యాయాధిపతి బాధ్యతలు కూడా వుండేవి. అయితే పౌరోహిత్యం, న్యాయాధిపతి బాధ్యతల గురించి స్పష్టంగా చెప్పలేదు. తెగ లేదా తెగల సమాఖ్య ముఖ్య ప్రతినిధిగా సైనికాధికార విధులను నిర్వహిస్తాడు. పౌర, పరిపాలనా బాధ్యతల గురించి ఎక్కడా చెప్పలేదు. కాని అతడికున్న స్థానం రీత్యా మండలిలో *మ్హార్భ్‌ వ్రాతప్రతిలో ఎంగెల్స్‌ వదిలేసిన వాక్య భాగం ఇలా వుంది. బాసిలస్‌ మాదిరిగానే

అగమేన్నున్‌ విషయంలో ఒడిస్సస్‌ వాడిన కోయిరనోస్‌ అన్న పదానికి కూడా అర్థం సేనాధిపతి అని మాత్రమే” - సం. 102

సభ్యుడుగా వుంటాడు. శబ్ద శాస్త్ర రీత్యా చూస్తే బాసిలస్‌ అనే మాటను కింగ్‌ (రాజు) అని అనువదించడం సరైనదే. ఎందుకంటే కింగ్‌ (కునింగ్‌) అనేది కుని, కున్నే అనే పదాల నుండి పుట్టుకొచ్చింది. గణనాయకుడని దీనికి అర్ధం. అయితే ప్రాచీన కాలం నాటి గ్రీకు దేశీయుల బాసిలస్‌కు ఈనాడు మనం కింగ్‌ అనే మాటకు చెప్పే అర్ధం పొసగదు. ప్రాచీన కాలపు బాసిలియాను పొత్రికే అని ధుసిడిడస్‌ స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు. అంటే అతనికి అధికారం గణం నుండి లభించిందన్నమాట. ఈ అధికారం నిర్దిష్టమైనవని, పరిమితమైనవని ఆయన వ్రాశాడు. వీరయుగంలో బాసిలియా అనేది స్వేచ్భా పౌరుల మీద నాయకత్వం అని కనుక బాసిలస్‌ అంటే సైనికాధ్యక్షుడు, న్యాయాధిపతి, ప్రధాన పురోహితుడు అని అరిస్టాటిల్‌ వ్రాశాడు. అందుచేత మనం ఈనాడు చెప్పే అర్ధంలో బాసిలనుకు ప్రభుత్వాధికారం లేదు. **

ఈ విధంగా వీరయుగంనాటి గ్రీకు సామాజిక నిర్మాణం ప్రాచీన కాలపు గణ వ్యవన్స్న ఇంకా బలంగా వున్నట్లే మనకు తెలున్తుంది. అలానే దాని వతనం ('ప్రారంభంకావటాన్ని కూడా చూస్తాము. తండ్రి హక్కు ఏర్పడింది. సంపదకు పిల్లలకు వారసులయ్యారు. దానితో కుటుంబ ఆస్తి పోగుపడింది. గణంకన్నా కుటుంబం బలీయంగా మారింది. ఆస్తిలో హెచ్చుతగ్గులతో సాంఘిక నిర్మాణంలో కూడా మార్చు వచ్చింది. వంశక్రమానుగతమైన కులీన వ్యవస్థకూ, రాజరికానికీ ప్రాతిపదికలు ఏర్పడ్డాయి. మొట్టమొదట యుద్ధ, ఖైదీలకు మాత్రమే పరిమితమైన బానిసత్వం క్రమంగా తెగలోని తోటి సభ్యులనూ, చివరకు గణంలోని' వారినీ బానిసలుగా చేసుకొనేందుకు మార్గం ఏర్పడింది. పూర్వం తెగల మధ్య జరిగే అంతఃకలహాలు అంతరించి భూమిమీద, సముద్రం మీద ఒక పథకం '్రకొారం సాగే దాడులుగా రూపాంతరం చెందాయి, పశువులనూ, బానిసలనూ, సంపదలనూ దోచుకోవడమే ఈ దాడుల ఉద్దేశం. ఇదొక నిత్యజీవనాధారంగా మారింది. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే సంపదలకు మెప్పు లభించింది. ధనం సర్వసమ్మాన్యం అయింది. సంపదలను బలాత్కారంగా దోచుకోవటాన్ని న్యాయబద్ధం చేసేందుకుగాను ** గ్రీకుల బాసిలను విషయంలోవలెనే అజ్‌టెక్‌ల సైన్యాధ్యక్షుణ్ణి కూడా ఆధునికార్థంలో రాజు

అని తప్పుగా పేర్యొన్నారు. ప్రారంభంలో ఈ విషయం సరిగ్గా అర్ధంకాక స్పెయినీ దేశీయులు అతిశయోక్తులు చెప్పారు. తర్వాత బుద్ధిపూర్వకంగానే తప్పు ళు స్పెయిన్‌ దేశీయుల నివేదికలను మొట్టమొదటి మారుగా చారిత్రక దృష్టికో విమర్శించినవాడు మోర్గనే. మెక్సికో వాసులు అనాగరికయుగపు నడిమిదశలో వున్నారని అయితే న్యూమెక్సికోలోని ప్యూట్లో ఇండియనులకన్నా ఉన్నత దశలోనే వున్నారని చెప్పాడు. సందర్భశుద్ధి లేకుండా వున్న నివేదికలను చూస్తె వారి నిర్మాణం ఈ విధంగా వున్నట్లు కనపడుతుంఇ మూడు తెగలలో కూడిన సనూఖ్య వుండేది. ఇతర తెగలు ఎన్నో ఆ సమాఖ్యకు అనుబంధంగా వుండేవి. ఈ సమాఖ్యకు ఒక ఫెడరల్‌ కౌన్సిల్‌ ఫెడరల్‌ సైన్యాధ్యక్షుడు వుండేవారు. ఈ నాయకుడినే స్పెయిన్‌ వాసులు “చక్రవర్తి అన్నారు. (ఎంగెల్స్‌ వివరణ). 103

(ప్రాచీన గణ వ్యవస్థను దుర్వినియోగపరిచారు. అప్పటికున్న లోపం అల్లా ఒక్కటే - అదేమిటంటే గణ వ్యవస్థ వుమ్మడి సంప్రదాయాలకు వ్యతిరేకంగా వ్యక్తులు పోగుచేసుకొన్న ఈ కొత్త సంపదలను కాపాడే వ్యవస్థ లేకపోవడం. గతంలో ఎంతో చులకనగా చూసిన స్వంత ఆస్తిని పవిత్రమైనదిగా స్టిరపరచడమే కాదు, ఆ పవిత్రతను కాపాడటమే మానవ సమాజ ప్రధాన గమ్యంగా (ప్రకటించాలి. అంతేకాదు ఆస్తులను సంపాదించేటందుకు అవసరమైన నవీన పద్ధతులకూ, సంపదల నిరంతరాభివృద్ధికి సామాజిక ఆమోదం లభించాలి. సమాజంలో కొత్తగా తలెత్తుతున్న వర్గ విభజననే కాకుందా ఆస్తిపరుల వర్గం అస్తిలేని వర్గాలను దోచుకొని, పాలించే హక్కును కూడా శాశ్వతంగా సాగనిచ్చే సంస్థ కావాలి, ఆ మాదిరి సంస్థ ఏర్పడింది. రాజ్యం వునికిలోకి వచ్చింది. 104

శే” ఎధథధీనియన్‌ రాజ్యావతరణ

ఏ విధంగా రాజ్యం అభివృద్ధి చెందింది? గణ వ్యవస్థలోని కొన్ని అంగాలు మార్పు చెందాయి. కొత్త అంగాల చొరబాటుుతో మరికొన్ని వైదొలిగాయి. చివరకు అన్నిటినీ తొలగించి అసలైన ప్రభుత్వోద్యోగులు వచ్చిచేరారు. గతంలో గణాలు, ఫ్రాట్రీలు, తెగల ద్వారా తనకు తాను రక్షించుకానే అసలైన 'సాయుధ ప్రజు స్థానంలో ప్రభుత్వోద్యోగుల సేవల కోసమూ, ప్రజలకు వ్యతిరేకంగా అందుబాటులో వుండేందుకు సాయుధ “ప్రభుత్వ బలగాలు వచ్చాయి. ఇవన్నీ కూడా (ప్రాచీన ఏథెన్స్‌లోకన్నా మరెక్కడా స్ఫుటంగానూ, కనీసం ప్రాధమిక దశలోనైనా కన్పించవు. ఈ మార్పుల స్వరూపాన్ని చాలా భాగం మోర్గన్‌ వర్ణించాడు. అ మార్చులకు కారణభూతమైన ఆర్ధిక ప్రాతిపదికను చాలా వరకు నేను చేర్చాను.

ఎధీనియన్‌ తెగలు నాలుగూ వీరయుగం నాటికి ఇంకా అత్తికాద్వీపకల్పంలో వేర్వేరుగా నివసిస్తూ వుండేవి. ఆ తెగల తాలూకూ పన్నెండు ఫ్రాట్రీలు సెక్రోప్స్‌ నిర్మించిన పన్నెండు నగరాలలో వేరేవేరే నివసిస్తున్నాయి. వీరయుగంనాటి నిర్మాణమే వాటికుండేది. ప్రజాసభ, ప్రజామందలితోపాటు బాసిలస్‌ వుండేవాడు. లిఖితరూపంలో చరిత్ర లభిస్తున్న కాలం నాటికే భూమి పంపిణీ జరిగిపోయింది. అది స్వంత ఆస్తిగా పరివర్తన పొందింది. అంటే అనాగరిక యుగపు ఎగువ దశ ముగిసే కాలంనాటికి అనుగుణమైన దశ అది. ఆనాటికి వర్తకపు సరకుల వుత్పత్తి బాగా పరిణతి పొందింది. దానికి అనుగుణంగానే వ్యాపారమూ వృద్ధి పొందింది. కాయధాన్యాలను పండించడానికి తోడు దాక్షసారాయి, నూనె తీయడం జరుగుతున్నది. ఈజియన్‌ సముద్ర వ్యాపారం అంతకంతకూ అధికంగా ఫోనీషియనుల చేతి నుండి అత్తికాల చేతికి జారిపోయింది. భూముల క్రయవిక్రయాల ఫలితంగానూ, వ్యవసాయానికీ - చేతివృత్తులకూ, వ్యాపారానికీ - నౌకాయానానికి మధ్య (ఢమ విభజన కొనసాగుతున్నందునా గణాలకూ, '్రాట్రీలకూ, తెగలకూ చెందినవారు

105

పరస్పరం కలిసిపోయారు. ఫ్రాట్రీలకూ, తెగలకూ చెందిన మండలిలోకి పైవాళ్ళు వచ్చి చేరేవారు. ఈ విధంగా చేరినవారు తోటి దేశీయులే అయినప్పటికీ ఆయా సంస్థలకు చెందినవారు కారు. అందుచేత తమ న్వన్ఫలంలోనే వారు వరాయివారుగా పరిగణనలోకొచ్చేవారు. శాంతి కాలమప్పుడు ఏధెన్స్‌లో ప్రజాసభనుగానీ, బాసిలసునుగాని “సంప్రదించకుండానే ఫ్రాట్రీలు, తెగలు తమ పనులను తాము చక్కబెట్టుకొనేవి. అయితే ఫ్రాట్రీ లేదా తెగ ప్రాంతంలోని నివాసులు వీటిలో దేనికీ చెందనట్లయితే సహజంగానే పరిపాలనలో భాగస్వామ్యం వుందేదికాదు.

ఈ విధంగా గణ వ్యవస్ధకు చెందిన పరిపాలనాంగాలు క్రమవద్ధతిలో పనిచేస్తుండేవల్లా వీరయుగం నాటికే గందరగోళంలో పడ్డాయి. వాటిని మార్చుకోవలసిన అవసరం ఏర్పడింది. ధెసెయస్‌ రూపకల్పనగా చెప్పే రాజ్యాంగం ప్రవేశించింది. ఏథిన్స్‌లో కేంద్ర పరిపాలనా సంస్థను వర్పరచడం ఈ మార్పులోని ప్రధానాంశం. అంటే ఇంతవరకు తెగలు తమంత తాముగా చూసుకొంటున్న బాధ్యతలు కొన్నింటిని వుమ్మడి వ్యవహారాలుగా ప్రకటించారు. వాటి బాధ్యతను ఏథెన్స్‌లో వుండే సార్వజనీన సమితికి అప్పజెప్పారు. ఆ విధంగా ఎథీనియనులు, అమెరికాలోని ఆదివాసులెన్నడూ వేసి ఎరుగని ముందదుగు వేశారు. దీనితో ఇరుగు పొరుగు తెగలు కలసి ఏర్పడిన సాధారణ సమాఖ్య పోయింది. దీని స్థానంలో తెగలన్నీ కలసి ఒకే ప్రజగా వర్పడటం వచ్చింది. తత్ఫలితంగా అందరికీ వర్తించేఎథీనియన్‌ న్యాయశాస్త్రం వచ్చింది. .తెగలు, గణాలు అనుసరించిన న్యాయశాస్త్ర సంప్రదాయాలకిది అతీతం. ఏథెన్స్‌ పొరులయిన వారికి అది కొన్ని హక్కులనిస్తుంది. తమ తెగకు సంబంధించిన ప్రాంతంలో కూడా జనులకు న్యాయరక్షణ అదనంగా కల్పిస్తుంది. గణ నిర్మాణాన్ని శిధిలమొనర్చిన చర్యలలో ఇది మొదటిది. అత్తికా తెగలకు చెందని, వారి గణ వ్యవస్థకు సంబంధించని బయటి (ప్రజలను తర్వాత్తర్వాత క్రమంగా దానిలో చేర్చుకో వటానికి కూడా ఇది నాంది అయింది. గణాలు, (్రాట్రీలు, తెగలు అన్న వాటితో నిమిత్తం లేకుండా ఎథీనియన్‌ ప్రజలందరినీ థెసెయస్‌ మూడు విభాగాలుగా విభజించాడంటారు. ఏపత్రిడెలు (2400211469) లేదా కులీనులు, గెయోమోరీ (0660100701 లేదా భూమిని దున్నేవారు, దెమియూర్ది (06%10%810 లేదా చేతివృత్తులవారు. (ప భుత్వోద్యోగాలను నిర్వహించే (వత్యేకాధికారం కులీనులకే అవ్పజెప్పారు. 'ప్రభుత్వోద్యోగాలను నిర్వహించే హక్కును కులీనులకే పరిమితం చెయ్యడంతోపాటు వర్గాల మధ్య ఇతరంగా న్యాయపరమైన తారతమ్యాలను కల్పించకపోవడంతో ఈ విభజన కార్యరూపం ధరించలేదన్నది యధార్లం. అయినప్పటికీ ఇది చాలా ప్రధానమైన అంశం. ఎందుకంటే చాపక్రింద నీరులాగా నూతన సామాజిక శక్తులు అభివృద్ది చెందుతుందటాన్ని ఇది మనకు తెలియజేస్తున్నది. కొన్ని కుటుంబాలు గణాలలోకి అధికారాన్ని సంప్రదాయకంగా నిర్వహించే పద్ధతి ఆయా కుటుంబాల ట్రత్యేకాధికారంగా రూపొందిందని, దీనిని (ప్రశ్నించేవారు కూడా లేరని తెలియవస్తున్నది. ఈ కుటుంబాలు, వాటికున్న సంపదరీత్యా

106

అప్పటికే బలోపేతమై గణం వెలుపల (ప్రత్యేకాధికారం కలిగిన వర్గంగా ఐక్యం కావటం మొదలు పెట్టాయి. అప్పుడప్పుడే తలెత్తుతున్న రాజ్యం ఈ పదవుల ఆక్రమణను అంగీకరించింది. దీనిని బట్టి మరో సంగతి కూడా తెలియవస్తున్నది. వ్యవసాయదారులకూ, చేతివృత్తులవారికీ మధ్య పని విబజన బాగా స్పష్టపడింది. గణాలుగానూ, తెగలుగానూ విభజితమయ్యే పాత పద్ధతిని సవాలు చేసే సామాజిక ప్రాధాన్యతను సంతరించుకున్నది. గణ సమాజానికీ, రాజ్యానికీ మధ్య సమాధానపరచటానికి వీలులేనీ వ్యతిరేకత వున్నట్లు అంతిమంగా అది ప్రకటించింది రాజ్య నిర్మాణపు తొలి యత్నంలోనే గణాలను విడగొట్టడం ఇమిడి వుంది. ప్రతి గణాన్ని ్రత్యేకాధికారం కలిగిన వర్గం, ఏ అధికారాలు లేని వర్షం

• అంటూ విభజించారు. తదనంతర కాలంలో ఈ అధికారంలేని వర్గాన్ని వృత్తులను బట్టి రెండు వర్గాలుగా విభజించారు. ఆ విధంగా ఒక వర్గానికొకవర్షానికి వోటీపెట్టారు. అక్కడనుంచి సోలోన్‌ కాలం వరకు ఏథెన్స్‌ రాజకీయ చరిత అంతగ తెలియరావటంలేదు. బాసిలను హోదా నిరుపయోగంగా మారింది. కులీనుల నుంచి ఎన్నికైన ఆర్డాన్స్‌ ప్రభుత్వాధిపతులయ్యారు. కులీనుల పాలన అంతకంతకూ బలపడుతూ వచ్చి కొసకు క్రీ.పూ. 600 నాటికి దుర్భరంగా మారింది. ధనమూ, వడ్డీ వ్యాఆపారమూ అనేవి ప్రజల స్వేచ్చను నలిపివేయటానికి ప్రధాన సాధనాలుగా మారాయి. కులీనులు ముఖ్యంగా ఏథెన్స్‌లోనూ, ఆ చుట్టుపట్ల నివసించేవారు. సముద్ర వ్యాపారమూ, మధ్యమధ్య సముద్ర దొంగతనాలతో వారు సంపన్నులయ్యారు. వారి చేతులలో ధనం పోగుపడింది. సహజమైన ఆర్టిక వ్యవస్థపై ఆధాపడిన గ్రామీణ సమాజాలలోని సంప్రదాయ జీవితంలోకి అభివృద్ధి చెందుతున్న ఈ కొత్త ఆర్థిక వ్యవస్థ వేరుపురుగులా చారపడింది. గణ నిర్మాణానికీ, ద్రవ్య విధానానికీ పొత్తు కుదరదు. అత్తికాలోని చిన్న రైతుల వినాశనమూ, వారికి రక్షణ కల్పించే ప్రాచిన గణ 'సంబంధాలు సడలిపోవడమూ ఒకేసారి జరిగాయి. రుణ పత్రాలకూ, తనఖా పత్రాలకూ (అప్పటికే ఎధీనియన్లు తనఖా పద్దతిని కనిపెట్టారు) గణాలు కానీ, ఫ్రాట్రీలుగానీ విలువ ఇచ్చేవి కావు. పూర్వకాలపు గణ వ్యవస్థ ధనాన్ని ఎరుగదు. పరపతి, ధన రూపంలో ఇచ్చే రుణం వారికి తెలియదు. కులీనులు సాగించే ధన పరిపాలన విస్తరించిన కొలదీ రుణ (గ్రహీత నుండి రుణదాతను కాపాడటానికీ, చిన్న రైతులను ధనస్వాములు దోచుకోవటానికీ అవసరమైన నూతన చట్టాలు కావలసివచ్చాయి. ఈ భూమి ఫలానావారికి ఫలానా మొత్తానికి తనఖా పెట్టివున్నదని తెలిపే మాటలు వున్న రాటలు అత్తికా ప్రాంతంలో ఎక్కడ చూసినా ప్రత్యక్షమయ్యేవి. అలాంటి రాటలు పాతివుందని భూములలో చాలావరకు వడ్డీ ఇవ్వనందుకో, తాకట్టు గడువు దాటిపోవడంచేతనో అమ్ముదై కులీనులైన వడ్డీ వ్యాపారుల ఆస్తులలో కలసిపోయినవే. అంతవరకు భూమి కామందుగా వున్న రైతును కౌలుదారుగా ఆ భూమినే చేసుకోనిస్తే గొప్పమాటే. పండించినదాంట్లో కొత్త యజమానికి ఆరింట ఐదువంతులు చెల్లించాలి. మిగలిన ఒక వంతుతో కౌలుదారు (బ్రతకాలి. ఇంతటితో కథ ముగియలేదు. తనఖా భూమి అమ్మగావచ్చిన ధనంతో అప్పు 107

తీరకపోతే ఆ మిగలిన అప్పుకు తనఖా పెట్టేందుకు ఏమీ లేకపోతే, అప్పు తీసుకున్నవాడు తన సంతానాన్ని విదేశాలలో బానిసలుగా అమ్మేసి రుణం తీర్చాలి. తండ్రి తన బిడ్డల్ని అమ్ముకోవడం - ఇదీ తండ్రి హక్కుకు, దంపతీ వ్యవస్థకు కలిగిన తొలి లాభం! అప్పిచ్చిన ఆ రక్తపిపాసికి ఇంకా తృప్తి కలగకపోతే అప్పు తీసుకున్నవాడిని కూడా బానిసగా అమ్మివేయవచ్చు. ఇదీ ఎధీనియన్‌ ప్రజలలో నాగరికత వెదజల్లిన తొలి సంధ్య వెలుగుల విలాసం!

ఇంతకుముందు గణ నిర్మాణానికి అనుగుణంగా ప్రజల జీవన విధానమున్నప్పుడు ఇలాంటి విప్లవం సాధ్యమయ్యేదికాదు. కాని ఇక్కడ వచ్చేసింది. ఎలా వచ్చిందో ఎవరికీ తెలియదు. ఒక్కనూరు ఇరాక్యూల వైపు చూద్దాం. ఎధీనియన్లకు తెలియకుండా ఇంకా చెప్పాలంటే వారి ఇష్టానికి విరుద్ధంగా అక్కడ వచ్చిన పరిస్థితులవంటివి ఇరాక్యూలలో ఊహించను కూడా సాధ్యం కాదు. వారిలో జీవనాధారమైన ఉత్పత్తి విధానం ఏయేటికాయేడు మారకుండా యథాతథంగా ఉన్నది. అందుచేత బయటి నుంచి వచ్చిన ఆ మాదిరి ఘర్షణలు అక్కడ రాలేవు. ధనికులకూ, పేదలకూ, దోపిడీకి గురయ్యేవారికీ, చేసేవారికీ మధ్య వుండే వైషమ్యాలు అక్కడ తలెత్తలేవు. (ప్రకృతి శక్తుల్ని అదుపు చేయగల స్థితికి ఇరాక్యూలు చాలా దూరంగా వున్నారు. అయినప్పటికీ (ప్రకృతి ఏర్పరచిన పరిమితులలోనేవారు తమ ఉత్పత్తికి తామే అధిపతులుగా ఉన్నారు. వారికున్న చిన్న చిన్న పెరళ్ళలో పంటకాపు సరిగ్గా లేకపోయినా, తమ చెరువుల్లోనూ, నదుల్లోనూ చేపలు దొరక్కపోయినా, అడువుల్లో వేట దొరక్కపోయినా ఏం జరుగుతుందో వారెరుగుదురు. అవారం దండిగా ఉండటమో, కొరతగా ఉండటమో మాత్రమే వారికి తెలుసు. వారి ఉత్పత్తి పద్ధతికంతే ఫలితం. అంతేగాని సమాజంలో ఊహించని ఉత్సాతాలేవీ రావు. గణబంధాలు తెగిపోవు. లేదా గణానికి, తెగకు చెందిన సభ్యులు పరస్పరం ఘర్షించే వైరివర్గాలుగా చీలిపోరు. చాలా చాలా పరిమితం అయిన హద్దుల్లో ఉత్పత్తి జరుగుతుంది. అయితే ఉత్పత్తిదారులే తమ ఉత్పత్తులపై అదుపును కలిగివుంటారు. అనాగరిక యుగపు ఉత్పత్తి విధానంలో వున్న గొప్ప సౌకర్యం అదే. నాగరిక యుగం (ప్రవేశించడంతో అదీ పోయింది. ప్రకృతి శక్తులమీద ఈనాటి మానవునికి వున్న ప్రభుత, అదేవిధంగా స్వేచ్చగా సమీకృతం కావటానికి ఈనాడున్న అవకాశాలవల్ల ఆ సౌకర్యాన్ని తిరిగి సంపాదించుకోగలం. కాని అది ముందుతరాలవారి కర్తవ్యం.

గ్రీకులలో ఇలా లేదు. పశువుల మందలలోనూ, విలాస వస్తువులలోనూ తలెత్తిన సొంత ఆస్తి, వ్యక్తుల మధ్య మారకానికీ, ఉత్పత్తులు సరుకులుగా పరివర్తన చెందడానికి దారితీసింది. తర్వాత వచ్చిన విప్లవానికంతకూ మూలం ఇక్కడుంది. ఉత్పత్తిదారులు తమ ఉత్పత్తులను ఎంతో కాలం నేరూగా వినియోగించుకోలేక నూరకం ద్వారా చేతులు దొటిగోనిచ్చారు. ఆ విధంగా వాని మీద వారికి పెత్తనం జారిపోయింది. ఇంక అదేమి అయిందో ఐ-9ి తెలియదు. ఏదో ఒక రోజున ఉత్పత్తిదారులకే వారి ఉత్పత్తి ఎదురుతిరిగి,

108

వారిని దోపిడీ చేసి, అణచివేసే సాధనంగా అది మార్పుచెందేందుకు అవకాశం ఏర్పడింది. అందుచేత వ్యక్తుల మధ్య మారకం పద్దతిని అంతరింపచేస్తే తప్ప ఏ సమాజమూ దీర్జకాలం తన ఉత్పత్తిని తన యాజమాన్యంలో ఉంచుకోలేదు. ఉత్పత్తి క్రమంలో వచ్చే సామాజిక పర్యవసానాలను అదుపు చేయనూలేదు.

వ్యక్తుల మధ్య మారకం స్టిరపడి, ఉత్పత్తులు సరకులుగా మార్పుచెందాక, ఉత్పత్తి అయిన వస్తువులే ఉత్పత్తిదారులపై పెత్తనం చేస్తాయన్న విషయం ఎధీనియన్లకు త్వరలోనే తెలిసివచ్చింది. సరకుల ఉత్పత్తి రావటంతో రైతులు ఎవరికివారు తమ స్వంతానికి భూములు దున్నుకోవటం ప్రారంభమైంది. దానితో భూమి మీద వ్యక్తి స్వత్వం వచ్చింది. దాని వెనువెంట దబ్బు వచ్చింది. డబ్బు అనేది విశ్వజనీనమైన వరక్తపు సరకు. ఇతరంగా వున్నవన్నీ డబ్బుతో మారకం అవుతాయి. మానవుడు ధనాన్ని సృష్టిస్తున్న సమయంలో తానొక నూతన సామాజిక శక్తిని సృష్టిస్తున్నానని ఎరుగడు. ఈ విశ్వజనీన శక్తి ముందు సమస్త (ప్రపంచమూ మోకరిల్లవలసి వుంటుందని ఎరుగడు. తన సృష్టికర్తలకు ఇష్టం లేకుండా లేదా తెలియకుండా హరాత్తుగా అవతరించిన ఈ నూతన శక్తి, తనలో నిక్షిప్తమైవున్న అమానుషత్వాన్నంతటినీ ఎధీనియన్లకు రుచిచూపింది.

ఇక చేసేదేముంది? ధనం యొక్క విజయయాత్రను నివారించలేని అశక్తతను 'పాచీన గణనిర్మాణం నిరూపించుకోవటమేకాదు, ధనమూ, అప్పులు ఇవ్వటం, పుచ్చుకోవటం, అప్పులను బలవంతంగా వసూలు చేయటంవంటివాటిని తనలో ఇముడ్చుకోలేని పూర్తి నిస్సహాయతను కూడా వెల్లడించుకున్నది. కాగా ఒక నూతన సామాజిక శక్తి వచ్చి కూర్చున్నది. నీతి బోధనలూ, మేలైన పాతరోజుల కోసం కలవరించడాలు ఎంత మాత్రం డబ్బును గాని, వడ్డీ వ్యాపారాన్నిగానీ పారద్రోలలేవు. దీనికితోడు గణ నిర్మాణంలో అనేక చిన్న చిన్న గండ్లు కూడా పడ్డాయి. గణ సభ్యులూ, ్రాట్రీ సభ్యులు అత్తికా అంతటా విచక్షణ లేకుందా కలసిపోయారు. ముఖ్యంగా ఏథెన్స్‌లో మరీనూ. ఒక్కొక్కతరం గడిచినకొద్దీ ఇది మరీ పెచ్చుపెరిగింది. ఏథెన్స్‌ పౌరుడు తన భూమిని తన గణానికి చెందని ఇతరులకు అమ్ముకోవచ్చుగాని ఇంటిని మాత్రం అమ్మకూడదన్న నిషేధం ఉన్నా బయటి గణాలవారు ఎక్కువా ఏథెన్స్‌కు వచ్చిచేరుతూనే ఉన్నారు. పరిశ్రమలూ, వాణిజ్యమూ వృద్ధి పొందడంతో వివిధ ఉత్పత్తి శాఖల మధ్య (శ్రమ విభజన (వ్యవసాయము, చేతి పనులు, వివిధ వృత్తులలో బహుముఖ నైపుణ్యమూ, వర్తకం, నౌకాయానం తదితరాల్లో) పూర్తిగా పెంపొందింది. ఇపుడు ప్రజలు వారి వారి వృత్తులను బట్టి నిర్లిష్టమైన జన సమూహాలుగా విభజితమయ్యారు. ఒక్కొక్క సమూహానికంతకూ కొత్త కొత్త సాబి-హెక ప్రయోజనాలు ఏర్పడ్డాయి. వీటికి గణం లేదా ప్రాట్రీలో తావులేదు కనుక వీటికి సంబంధించి కొత్త హోదాను సృష్టించడం అవసరమైంది. బానిసల సంఖ్య కూడా బాగా పెరిగింది. బహుశా ఆనాటికప్పుడే స్వతంథ్రులైన ఎధీనియన్‌ ప్రజలకన్నా వారి సంఖ్యే ఎక్కువగా వుండివుంటుంది. ప్రారంభంలో గణ సమాజానికి బానిసత్వం తెలియదు. అందుచేత

109

సంఖ్య పెరుగుతున్న ఈ బానిసలను అదుపులో వుంచే సాధనం ఆ సమాజంలో లేదు. ఇదిగాక వ్యాపారం మోజుతో అనేకమంది కొత్తవాళ్ళు వచ్చి ఏథెన్స్‌లో కాపురాలు పెట్టారు. అక్కడ డబ్బు చేసుకోవడం సులువు. వాళ్ళు రావడానికి కారణం అదే. అయితే పాత వ్యవస్థననుసరించి కొత్తవారికక్కడ హక్కులుగానీ, రక్షణగానీ వుండవు. అలవాటు కొద్దీ సహించినా అక్కడి ప్రజలలో వారు కలతపరిచే విదేశీయులుగానే ఉండిపోతున్నారు.

సంగ్రహంగా చెప్పాలంటే గణ నిర్మాణానికి రోజులు దగ్గరపద్డాయి. రోజురోజుకూ సమాజం ఆ నిర్మాణాన్ని మించి పెరుగుతన్నది. తనకళ్ళముందే పుట్టుకొస్తున్న బాధాకరమైన దుష్టశక్తుల్ని అది అరికట్టలేకపోతున్నది. అదుపులో కూడా పెట్టలేకుంది. ఏదిఏమైనప్పటికీ ఈ సమయంలోనే చల్లగా రాజ్యం వృద్ధిపొందింది. మొట్టమొదట పట్టణాలకూ, పల్లెలకూ మధ్య, తరువాత పట్టణ పరిజశ్రమలలోని వివిధ శాఖల మధ్య పని విభజన కారణంగా రూపొందిన నూతన ప్రజా బృందాలు తమ ప్రయోజనాల రక్షణకై నూతనాంగాలను నిర్మించాయి. ప్రతిదానికీ ప్రభుత్వోద్యోగులు ఏర్పద్దారు. అన్నిటికన్నా ముఖ్యంగా యీతరుణ రాజ్యవ్యవస్థకు సైనికబలగం అవసరమైంది. సముద్రయానులైన ఎధీనియన్లు తాలుత నౌకాదళాన్ని మాత్రమే కలిగి వుండేవారు. చిన్న చిన్న యుద్దాలలోనూ, వ్యాపార నౌకల రక్షణకూ వీటినుపయోగించేవారు. సోలోన్‌కు పూర్వం ఎప్పుడో తెగకు పన్నెందుచొప్పున చిన్నచిన్న ప్రాదేశిక విభాగాలు చేశారు. వీనిని 'నౌక్రారిలంటారు. ప్రతి నౌక్రారీ ఒక్కొక్క యుద్ధ నావకు మనుషులను పరికరాలతో సహా సిద్ధం చేసి ఇవ్వాలి. ఇద్దరు గుర్రపు రౌతుల్ని కూదా పంపాలి. గణ వ్యవస్థను ఈ ఏర్పాటు రెండు విధాలుగా దెబ్బతీసింది. ఒకటి - సాయుధ ప్రజలతో కూడిన మొత్తం నిర్మాణంతో ఎంతమాత్రం పోల్చడానికి వీలుకాని ప్రభుత్వ బలగం సృష్టి అయింది. రెండవది - రక్త సంబంధం కలిగిన బృందాలను అనునరించిగాక, ప్రాదేశికంగా అంటే ఒకేచోట నివసీంచదాన్ని బట్టి (ప్రభుత్వ కార్యకలాపాలకోసం ప్రజలను మొట్టమొదటిసారిగా విడదీశారు. దీని ఫలితం ఎలా వుంటుందో చూద్దాం.

గణ వ్యవస్థ పీడిత ప్రజలకు ఏ మాత్రం సాయం చేయగలిగే స్థితి లేదు. అందుచేత వారు అప్పుడే తల ఎత్తుతున్న రాజ్యం వైపుకు చూపు మరల్పారు. సోలోన్‌ రాజ్యాంగ చట్టం రూపంలో రాజ్యం వారికి సహాయాన్నిచ్చింది. అదేసమయంలో పాత వ్యవస్థను ఫణంగా పెట్టి రాజ్యం కొత్త బలాన్ని పుంజుకొన్నది. ఆస్తిపై దాడిచేయడం ద్వారా సోలోన్‌ (క్రీపూ. 594లో ఆయన తన సంస్కరణలను ఎలా తెచ్చాడన్నది మనకిక్కడ అవసరంలేదు) వరుసవారీ బూటకపు రాజకీయ విప్లవాలకు శ్రీకారం చుట్టాడు. ఇప్పటివరకు వచ్చిన విప్లవాలన్నీ ఒక తరహా ఆస్తికి వ్యతిరేకంగా మరో తరహా ఆస్తికి రక్షణ కల్పించిన విప్లవాలే. ఒకదానిని తుడిచిపెట్టకుండా మరొక గానికి అవి రక్షణ కల్పించలేవు. మహత్తర ఫ్రెంచి విప్లవం బూర్జువా ఆస్తిని కాపాడ్డం కోసం ఫ్యూడల్‌ ఆస్తికి నీళ్ళాదిలింది. సోలోన్‌ విప్లవంలో రుణగ్రస్తుల అన్ని కోసం రుణదాతల ఆస్తి ఇబ్బందుల్లో పడింది. అవ్వుల్ని చల్లగా

క10

కొట్టిపారేశారు. సరైన వివరాలు మనకు అందుబాటులోలేవు. కాని తనఖా భూముల నుండి రాటలను తొలగించానని, అప్పుల బాధతో పరారైన లేదా అమ్ముడుపోయిన వారందరూ ఇంటికి తిరిగివచ్చేలా చేశానని సోలోన్‌ తన పద్యాలలో గొప్పగా చెప్పుకున్నాడు. ఆస్తి హక్కును బాహాటంగా ధిక్కరిస్తే తప్ప ఇది సాధ్యం కాదు. నిజానికి మొదటి నుంచి చివరివరకు ఈ మొత్తం బూటకపు రాజకీయ విప్లవాల లక్ష్యం ఒక రకమైన ఆస్తిని స్వాధీనం (దోపిడీ అని కూడా అనవచ్చు) చేసుకోవడంద్వారా మరాక రకమైన ఆస్తిని కాపాడటమే. ఆస్తిహక్కులను ఉల్లంఘించడంద్వారా మాత్రమే 2500 సంవత్సరాలుగా సొంత ఆస్తికి రక్షణ దొరుకుతున్నదనడం అక్షర సత్యం.

ఇక ఇప్పుడు స్వతంత్రులైన ఎధీనియన్లను మళ్ళీ బానిసలను చేయడానికి వీలులేకుండా కొన్ని ఏర్పాట్లు చేయపలసివుంది. తొలుత దీనిని సాధారణ చర్యలద్వారా సాధించారు. ఉదాహరణకు రుణాలకై వ్యక్తులను హామీగా వుంచుకునే ఒప్పందాలపై నిషేధాన్ని విధించడం, అంతేగాక రైతుల భూములను స్వాధినపరచుకునేటందుకై కులీనవర్గం చూపుతున్న అత్యాశను కొంతమేరకైనా తగ్గించడానికిగాను ఒక్కొక్క వ్యక్తి స్వత్వంలో వుందే భూమికి గరిష్ట పరిమితిని ఏర్పరిచారు. ఆ తర్వాత రాజ్యాంగ సవరణలు తెచ్చారు. వాటిలో మనం చాలా ముఖ్యమనుకొనేవి ఇవి:

మండలి సభ్యత్వ సంఖ్య నాలుగువందల మంది సభ్యులకు పెరిగింది. ఒక్కొక్క తెగనుంచి వందమంది వుంటారు. అంటే ఇక్కడ ఇంకా తెగయే ప్రాతిపదికగా వుంది. నూతన రాజకీయ వ్యవస్థలోకి తీసుకున్న పాత అంశం ఇదొక్కటే. ఇక మిగిలిన వాటికి వస్తే స్వంత భూమినీ, దాని ఫలసాయాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని పౌరులకు నాలుగు వర్గాలుగా సోలోన్‌ విభజించాడు. మొదట మూడు వర్గాలకు కనీసం 600, 300, 150 మెడిమ్నల ధాన్యం పండాలి. (యెడిమ్న అంటే 41 లీటర్లు. తక్కువ భూమిగలవారు, అసలేమీ లేనివారు నాల్గవ వర్గంగా వుంటారు. మొదటి మూడు వర్ణాలవారే అధికార హోదాలకు అర్హులు. ఉన్నత పదవులలో మొదటి తరగతి వారినే నియమించాలి. నాల్గవ తరగతికి కేవలం శాసనసభలో మాట్లాడటానికి, ఓటు వేయడానికి మాత్రమే హక్కు వుంటుంది. ఈ సభలోనే అధికారులందరూ ఎన్నికవుతారు. ఈ సభకే వారు బాధ్యులవుతారు. ఇక్కడే చట్టాలన్నీ చేస్తారు. ఈ సభలో నాల్గవ తరగతి వారిదే మెజార్టీ. సంపన్నులకు సౌకర్యాలనే పేరుతో కులీనవర్షాల ప్రత్యేక హక్కులను కొంతవరకు పునరుద్ధరించారు. అయితే నిర్ణయాధికారం ప్రజలకే వుంది. సైనికదళాల పునర్నిర్మాణానికి ఈ నాలుగు వర్ధాలూ ప్రాతిపదికగా వున్నాయి. మొదటి రెందువర్గాలు అశ్వికదళం. మూడోవర్గం పదాతిదళంలోనే శక్తివంతమైన ఆయుధాలు కలిగిన విభాగంగా వుంటుంది. నాలుగోది తేలికపాటి ఆయుధాలు ధరించే కాల్బలంగానో, నౌకాదళంగానో వుంటుంది. వీరికి కవచాలు ఉండవు. బహుశా వీరికి జీతాలనిస్తూండి వుండవచ్చు.

క్షే11

ఆ విధంగా పూర్తిగా కొత్తదైన ఒక అంశాన్ని రాజ్యాంగంలోకి ప్రవేశపెట్టడం జరిగింది. అది సొంత యాజమాన్యం. పౌరుల హక్షులు, బాధ్యతలు అనేవి వారికి స్వంతంగా వున్న భూమి మొత్తాన్ని బట్టి నర్మయమయ్యాయి. సంపన్నవర్గాలు బలపడినకొద్దీ ప్రాచీనమైన రక్తసంబంధీకుల బృందాలు మరుగునపడసాగాయి. గణ నిర్మాణం మరో ఓటమిని చవిచూసింది.

ఆస్తినిబట్టి రాజకీయ హక్కుల తాతరమ్యాలు రాజ్యానికి ఎంతమాత్రం ఆవశ్యకం కాదు. రాజ్యాల రాజ్యాంగ చరిత్రలో దానికి (ప్రాముఖ్యం ఉన్నప్పటికీ చాలా రాజ్యాలలో, అందులోనూ బాగా అభివృద్ధి చెందిన రాజ్యాలలో దాని అవసరం లేకపోయింది. వధెన్స్‌లో సైతం దీని పాత్ర కేవలం తాత్మాలికమే. అరిస్టీడిస్‌ కాలం నుండి పౌరులందరూ అన్ని ఉద్యోగాలకూ అర్హులే.

తరువాత ఎనబై యేళ్ళలోనూ ఎథీనియన్‌ సమాజంలో వచ్చిన మార్పులు తదనంతర శతాబ్దాలలో బాగా బలపడ్డాయి. సోలోన్‌కు పూర్వం భూములపై వడ్డీ వ్యాపారం బాగా సాగేది. కానీ సోలోన్‌ దానిని అరికట్టాడు. అలాగే భూములు అపరిమితంగా కేంద్రీకృతం కాకుండా అడ్డుకొన్నాడు. అంతకంతకూ పెరుగుతున్న బానిసల (శమపై ఆధారపడి వాణిజ్యమూ, చేతివృత్తులు, ఉపయోగకరమైన కళలు బాగా అభివృద్ధి చెందిన ప్రధాన వృత్తులుగా మారాయి. విజ్ఞానం అభివృద్ధి చెందింది. వెనుకటికిమల్లే ఎధీనియన్లు తమ తోటి పౌరులను అమానుషంగా దోచుకొనేటందుకు బదులుగా ముఖ్యంగా బానిసలనూ, బయటి నుండి వచ్చిన వారినీ దోపిడీ చేశారు. చరాఫ్సి, ధనరూపంలో వుండే సంపద, బానిసలు, ఓడలు అంతకంతకూ పెరిగాయి. ప్రారంభంలో ధనానికున్న పరిమితులను బట్టీ అది భూములను కొనుక్కోవడానికి ఓ సాధనంగా మాత్రమే వుండేది. ఇప్పుడు దానిని సంపాదించడమే ఒక ఆశయంగా మారింది. దీనితో ఒకవైపున పూర్వపు కులీనవర్గ అధికారానికి పోటీగా సంపన్నమైన పారిశ్రామిక, వర్తకులతో కూడిన నూతన వర్దం ఒకటి బయలుదేరింది. మరోవైపున అదివరకు మిగిలివున్న గణ వ్యవస్థ తాలూకు అవశేషాలు కూడా అంతరించాయి. సభ్యులందరూ అత్తికా అంతటా చెల్లాచెదురై ఇరుగు పొరుగుతో పూర్తిగా కలిసిపోవడంతో గణాలు, (ఫ్రాట్రీలు, తెగలు అనేవి ఉపయోగంలేని రాజకీయ సంస్థలుగా మారాయి. ఎథీనియన్‌ పౌరులలో ఎక్కువమంది ఏ ఒక్క గణానికీ చెందరు. వీరంతా పౌరసత్వాన్ని స్వీకరించిన బయటివాళ్ళు. అంతేగాని రక్త సంబంధీకుల పాత సంస్థలలో దేనిలోకి వీరు దత్తురాలేదు. వీరుకాక విదెశాల నుండి వలసవచ్చిన వారి సంఖ్య క్రమంగా పెరుగుతూ వుంది. వారికి రక్షణ సంబంధమైన హక్కులు మాత్రమే వుండేవి.

ఈ కాలంలోనే వివిధ పక్షాల మధ్య పోరాటాలు కొనసాగాయి. కులీనవర్గం తన పూర్వపు ప్రత్యేక హక్కులను తిరిగి పొందడానికి ప్రయత్నించింది. కొద్దికాలంపాటు తన ఆధిపత్యాన్ని తిరిగి సంపాదించుకొన్నది. క్లీస్టెనెస్‌ (క్రీ.పూ. 509) విప్లవం దానిని పూర్తిగా

112

ఓడించేవరకు ఈ అధిపత్యం నిలబడింది. వాళ్ళతో పాటే కాస్తోకూస్తో మిగిలివున్న గణ నిర్మాహణపు అవశేషాలు కూడా తొలగిపోయాయి".

గణాలపైనా, ప్రాట్రీలపైనా ఆధారపడిన వెనుకటి నాలుగు తెగలను క్లీస్తెనెస్‌ తన కొత్త రాజ్యాంగ చట్టంలో విడిచివేశాడు. వాటి స్థానంలో సరికొత్త నిర్మాణం ఒకటి ప్రవేశించింది. అదివరకే నౌక్రారీల ద్వారా ప్రయత్నించిన విధంగా ప్రాంతాలవారీ పౌరులను విభజించడంపై ఈ నిర్మాణం ఆధారపడి వుంది. రక్తసంబంధీకుల సంస్థలో సభ్యత్వంకాక నివసించే ప్రదేశమే ఇపుడు నిర్ణయాత్మక అంశంగా మారింది. ప్రజల్నికాక ప్రదేశాలను నేడు విభజించారు. రాజకీయంగా చూస్తే దేశ ప్రజలు వారి వారి ప్రదేశాలకు మాత్రమే పరిమితమయ్యారు.

అత్తికా మొత్తం నూరు స్వయం పాలిత పట్టణాలుగా లేదా డెమే 0౮౫౮) లుగా విభజితమైంది. దెమేలోని పౌరులు (డెమోట్స్‌) తన ప్రభుత్నాధిపతిని (దెమార్క్‌, కోశాధికారిని, చిన్నా చితకా నేరాలను విచారించగల ముపష్పయిమంది జడ్జీలను ఎన్నుకొంటారు. దెమేలో డెమోట్స్‌ సభదే అత్యున్నతాధికారం, స్వయంపాలిత ప్రాంతమైన అమెరికన్‌ పురపాలక సంథానికిది నకలంటూ మోర్గన్‌ నరిగ్గా చెప్పాడు. ఏధెన్స్‌లో రాజ్యం ఎక్కడైతే 'ప్రారంభమైందో సరిగ్గా ఆ యూనిట్‌లోనే అత్యున్నత స్థాయికి అభివృద్ధి చెందిన ఆధునిక రాజ్యం పర్యవసించింది.

పది యూనిట్లు (డెమోలు) ఒక తెగగా ఏర్పడతాయి. అయితే పూర్వకాలపు గణ వ్యవస్థలోని తెగకూ దీనికి సంబంధంలేదు. దీనినిప్పుడు స్థానిక తెగ అంటున్నారు. ఈ స్థానిక తెగ స్వయంపాలక రాజకీయ సంస్థ మాత్రమేకాదు, సైనిక సంస్థ కూడా. ఇది అశ్విక దళాలను నడిపే పిలార్క్‌ తెగ పెద్దను, కాల్పలాన్ని నడిపే టాక్సియార్మ్‌ను, తెగ ప్రాంతంలో సమకూర్చిన యావత్‌ సైన్యాలకు నాయకత్వం వహించే స్ర్రాటెఓస్‌ను ఎన్నుకొంటుంది. అంతేకాదు సైనికులు, సైనికాధికారి కలిగిన ఐదు యుద్ధ నావలను కూడా పంపుతుంది. ప్రతి స్థానిక తెగకూ దాని రక్షకుదైన ఒక అత్తికా హెరోస్‌ వుంటాడు. ఆ దైవం పేరుతోనే ఆ తెగ వర్ధిల్లుతుంది. అంతిమంగా అది ఏథెన్స్‌ మండలికి 50 మంది ప్రతినిధులను ఎన్నుకొంటుంది.

ఎధీనియన్‌ రాజ్యాన్ని పది తెగలు ఎన్నుకొన్న అయిదు వందల మందితో కూడిన మండలి పరిపాలించేది. దీనికిపైన ప్రజాసభ వుండేది. దీనిలో ప్రతి ఎధీనియన్‌ పౌరుడు పాల్గొనవచ్చు. ఓటు చేయవచ్చు. అర్జన్లు, ఇతర అధికారులూ, వివిధ పాలనా విభాగాలనూ, కోర్టులను నిర్వహించేవారు. సర్వాధికారి అనే వాడెవ్వరూ ఏధెన్స్‌లో లేడు.

ఈ నూతన రాజ్యాంగంవలనా అదే విధంగా అత్యధికులైన పరాధీనులకు అంటే కొతమంది వలసదారులకూ, కొంతమంది స్వేచ్చ పొందిన బానిసలకూ పౌరహక్కులు కల్పించడంవలనా గణ వ్యవస్థ తాలూకు పరిపాలనాంగాలు ప్రజా వ్యవహారాల నుండి పూర్తిగా తుడిచిపెట్టకుపోయాయి. అవి కేవలం కొంతమందికే పరిమితమయ్యే

113

సంస్థలుగానూ, మత సంస్థలుగానూ వ్యవహారంలో మిగిలాయి. కానీ వాటి నైతిక బలమూ, వెనుకటి గణ వ్యవస్థ కాలంనాటి సంప్రదాయ భావాలూ, అభిప్రాయాలు చాలా కాలం వరకు వుండి క్రమంగా అంతరించాయి. రాజ్యానికి సంబంధించిన మరో విభాగంలో ఇది కనపడుతుంది.

ప్రజానీకానికి భిన్నమైన ప్రభుత్వ బలగం వుండటమనేది రాజ్యం యొక్క ప్రధాన లక్షమని మనం పైన చూశాం. ఆ రోజులలో ఏధెన్స్‌లో ప్రజలతో నేరుగా రూపొందిన పాక్షిక సైన్యమూ, నౌకాదళమూ వుండేవి. బయటి శత్రువల నుండి కాపాడటానిక్తీ, ఆనాటికప్పుడే ప్రజలలో అత్యధిక సంఖ్యాకులుగా వున్న బానిసలను అదుపుచేయడానికీ ఈ సైన్యాలు ఉపయోగపడేవి. పౌరులకు సంబంధించి ఈ (ప్రభుత్వ బలగం తొలుత పోలీసు బలగం రూపంలో మాత్రమే వుండేది. రాజ్యంతోబాటే ఈ పోలీసు బలగం కూడా వచ్చింది. 18వ శతాబ్దికి చెందిన నిష్కపటులైన (ఫెంచివారు నాగరికమైనవి అని కాక పోలీసు జాతులు (నేషన్స్‌ పోలిసీస్‌” అని పేర్కొనటానికి కారణం ఇదే. ఈ విధంగా ఎథీనియనులు రాజ్యంతోపాటే పోలీసు దళాలను కూడా ఏర్పరచుకున్నారు. నేలమీద నిలబడి, గుర్రాలపై స్వారీ చేస్తూ బాణాలను వేసే పోలీసులు ఈ దళంలో వుండేవారు. దక్షిణ జర్మనీ, స్విట్టర్‌లాండ్‌లలో వీరినే లాండ్‌ జాగెర్‌ అనేవారు. ఈ పోలీసు బలగాలు బానిసలతో నిండివుండేవి. స్వతంత్రులైన ఎథీనియన్‌ పౌరులు పోలీసు పనిని నీచంగా భావించేవారు. ఈ నీచమైన పనిచేయడం కన్నా సాయుధుడైన బానిస చేతిలో అరెస్టు కావడమే మేలని భావించేవారు. పురాతన గణ వ్యవస్థ నాటి మనస్తత్వం ఇది. అయితే పోలీసు బలగం లేకుండా రాజ్యం మనలేదు. కాని అది ఇంకా శైశవ దశలోనే వున్నది. వురాతన గణాలు అప్రతిష్టాకరంగా భావించే ఈ వృత్తికి బెన్నత్యాన్ని కల్పించే నైతిక గౌరవం రాజ్యానికింకా అబ్బలేదు.

ఈ రాజ్యం ఎంతబాగా తయారైంది! ప్రస్తుతం దానికి ప్రధానమైన అన్ని లక్షణాలు ఒనగూరాయి. ఎథీనియన్‌ల నూతన సామాజిక పరిస్థితులకది అతికినట్లు సరిపోయింది. సంపదలు, వాణిజ్యమూ, పరిశ్రమలు అతివేగంగా వృద్ధిపొందడాన్ని బట్టి చూస్తే ఈ సంగతి విశదమవుతుంది. సామాజిక, రాజకీయ వ్యవస్థలకు మూలమైన వర్గ వైషమ్యం ఇంకెంతమాత్రం కులీనులకు, సాధరాణ ప్రజలకు మధ్యలేదు. బానిసలకూ, 'స్వేచ్చగలిగిన వారికీ, పరాధీనులకూ పౌరులకు మధ్యనే వున్నది. ఏథెన్స్‌ మంచి ఉచ్చదశలో వున్నప్పుడు స్త్రీలు, పిల్లలతో కలసి ఎధీనియన్‌ స్వతంత్ర పౌరులు 90 వేలు వుండేవారు. ఆడ, మగ బానిసలు కలిసి 3,65,000 వుండేవారు. పరాధీనులు (వలసవచ్చినవారు, స్వేచ్చ పొందిన బానిసలు) 456 వేల మంది వుండేవారు. ఆ లెక్కన చూస్తే వయసువచ్చిన (ప్రతి పురుష పౌరునికీ, బానిసలు పద్దెనిమిది మంది చొప్పున పరాధీనులు ఇరువురు చొప్పున వుండేవారన్నమాట. పెద్ద పెద్ద చావిళ్ళలో ఓవర్స్‌ర్ల పర్యవేక్షణ (క్రింద చాలా మంది

• శ్లేష పదమిది : 01161 = నాగరికత. 01106 = పోలీసులు.

క్షేషడ

బానిసలు చేతి పరిభమలలో పనిచేసేవారు. బానిసలు చాలా ఎక్కువగా వున్నారనటానికి ఇదొక నిదర్శనం. వాణిజ్యమూ, పరిశ్రమలూ అభివృద్ధి చెందడంతో సంపదలు కొద్దిమంది చేతిలో పోగుపడి, కేంద్రీకృతమయ్యాయి. ఇంక స్వతంత్ర ప్రజలలో అత్యధికులు దారిద్ర్యంలో మునిగితేలుతూ వుండేవారు. చేతివృత్తులలో చొరబడి బానిసలతో పోటీ చేయడం అ్రతిష్టా, అతిహేయమూ, పైగా అంతగా లాభం కూడా వుండదు. ఇటువంటి మార్షాన్ని అనుసరించడమో లేక పూర్తిగా బికారులుగా మారిపోవడమో అన్నది వారు తేల్చుకోవలసి వచ్చింది. ఆనాడున్న పరిస్థితులలో రెండవదే సంభవించింది. వీరు సంఖ్యరీత్యా అత్యధికంగా వున్నందున ఎధీనియన్‌ రాజ్యాన్ని కూడా తమతోపాటే అధోగతికి ఈడ్చుకుపోయారు. అయితే రాజరికానికి సాష్టాంగపడే ఐరోపా స్కూలు పంతుళ్ళు నమ్మబలుకుతున్నట్లుగా ఏధెన్స్‌ పతనానికి కారణం (ప్రజాస్వామ్యం కాదు. శ్రమపట్ల స్వేచ్చా పౌరుల తిరస్కార ధోరణికి మూలమైన బానిసత్వం.

ఎధీనియన్లలో రాజ్యావిర్భావం తీరు మొత్తంమీద రాజ్య నిర్మాణానికి ఒక మంచి ఉదాహరణ. ఏమంటే ఒకవైపున అది బాహిరక లేదా అంతరిక ఉత్పాతాలతో నిమిత్తం లేకుండా శుద్ధరూపంలో ఏర్పడింది. (కొద్దికాలంపాటు పిసి(స్ట్రాటను38 ప్రభుత్వాన్ని బలవంతంగా ఆక్రమించుకొన్నా దాని జాడలు ఏ మాత్రం మిగలలేదు) మరోవైపున రాజ్యం యొక్క అత్యున్నత అభివృద్ధి రూపమైన ప్రజాతంత్ర రిపబ్లిక్‌ సరాసరి గణ వ్యవస్థ నుండి ఆవిర్భవించటానికిది ప్రాతినిధ్యం వహిన్తున్నది. ఆఖరి విషయమేమంటే దానికి సంబంధించిన ప్రధాన వివరాలన్ని మనకు దాని నుంచే లభ్యమవుతున్నాయి.

క15

శృ రోములో గణము - రాజ్యము

రోము నిర్మాణానికి సంబంధించిన ఐతిహ్యం ప్రకారం ఒక తెగగా కలిసిపోయిన కొన్ని లాటిన్‌ గణాలు (ఈ ఐతిహ్యం ప్రకారం వందగణాలు) మొట్టమొదటిగా ఇక్కడ నివాసాన్ని వర్పరచుకొన్నాయి. తర్వాత సబెల్లియన్‌ తెగ వచ్చింది. దీనిలో కూడా వంద గణాలే వున్నట్లు చెప్పడం జరిగింది. చివరాఖరుగా వివిధ శక్తులతో కూడుకొన్న మరో తెగ వీరికి కలిసింది. దీనిలో సైతం వందగణాలే వున్నాయి. గణాలే సహజమైన వ్యవస్థలని ఈ మొత్తం కధ స్పష్టం చేస్తున్నది. ఈ గణాలు చాలా సందర్భాలలో మొట్టమొదటి నివాస భూమిలోనే ఇంకా నివసిస్తున్న తల్లిగణం నుండి పుట్టినవని తెలుస్తోంది. తెగలనెవి కృత్రిమంగా ఏర్పడ్డవేనన్న చిహ్నాలు కనిపిస్తూనే వుంటాయి. అయినప్పటికీ వానిలో చాలా వరకు బంధుగణాలే వుంటాయి. కృత్రిమంగా కాక సహజంగా ఏర్పడిన ప్రాచీన గణం నమూనాలోనే తెగలు ఏర్పడతాయి. ఐహుశా పైనచెప్పిన మూడు తెగలలోను అసలు తెగ ఏదో బీజంగా వుండి. వుంటుందంటే అసంబద్ధం కాదు. నడిమిలంకెవంటి పాటీలు పదేసి గణాలున్నాయి. దీనిని క్యూరియా అని పిలుస్తారు. ఆ విధంగా రోములో ముప్పై క్యూరియాలున్నాయి.

రోమనుగణం (గ్రీకులోని గణంలాంటి వ్యవస్టయేనని నర్వసాధారణంగా అంగీకరిస్తున్న విషయం. అమెరికాలోని ఎర్ర ఇండియన్లలో కనిపిస్తున్న ఆదిమ సామాజిక యూనిట్‌వంటి దాని పరిణత రూపమే (గ్రీకు గణం అనేటట్లయితే, రోమను గణం విషయంలో కూడా అంతే అనుకోవాలి. అందుచేత దీనిని గురించి క్లుప్తంగా చెప్పుకోవచ్చు.

రోము నగరం ఏర్పడిన కొత్తలో అక్కడి గణ నిర్మాణం ఈ విధంగా వుంది:

1. చనిపోయిన గణ సభ్యుల తాలూకు ఆస్తిపై వారసత్వపు హక్కు పరస్పరంగా వుండేది. ఆస్తి గణంలోనే వుండిపోయేది. గ్రీకు గణంలో లాగానే రోమను గణంలో కూడా తండ్రి హక్కు అమలులో వున్నందున ప్రీ వైపు వారసులను మినహాయించారు. మనకు తెలిసినంత వరకు పన్నెండు పట్టికల చట్టం 89 రోమ్‌లో లిఖితపూర్వకంగా లభించే

• చట్టాలన్నింటిలోకి అతి ప్రాచీనం. దాని ప్రకారం ఆస్తికి బెరసులది మొదటి హక్కు. బెరసులు లేనప్పుడు అగ్నాటే (మగవాని తరపు బంధువు) వారి స్థానాన్ని ఆక్రమిస్తాడు. వీళ్ళు కూడా 116

లేనప్పుడు గణ సభ్యులు వస్తారు. ఈ అన్ని సందర్భాలలోనూ ఆస్తి గణంలోనే వుండేది. పెరుగుతున్న సంపదలు, దంపతీ వివాహం కారణంగా గణంలో వున్న ఆచారాలలోకి కొత్త కొత్త చట్ట నిబంధనలు క్రమక్రమంగా ప్రవేశించడం మనకిక్కడ కన్సిస్తుంది. మొదటి వారసత్వపు హక్కు గణ సభ్యులందరికీ సమానంగా వుండేది. మొదటి దానిని అగ్నాటేలకు పరిమితం చేశారు. పైన పేర్కొన్నట్లు బహుశ ఇది చాలా కాలం క్రితమే జరిగి వుండవచ్చు. చివరగా మగ సంతానానికి, వారి మగ సంతానానికి మాత్రమే పరిమితం చేశారు. అయితే ఈ క్రమం పన్నెండు పట్టికలు చట్టంలో విలోమ రూపంలో కనబడుతుంది.

2. సామూహిక శ్మశానం ఒకటుంటుంది. క్లౌడియా కులీన గణం రెగిల్లీ నుండి రోముకు వలస రాగానే నగరంలో నివాస స్థలాన్ని ఉమ్మడి శృశానంలో చోటును కేటాయించారు. అగస్టస్‌ పరిపాలనలలో సైతం ట్యూటోబుర్ట్‌ అరణ్యంలో మరణించిన వారుస్‌ శిరస్సును రోముకు తీసుకువచ్చి అక్కడి గణ శ్మశానంలో (0411103 1౧౪1౨) పాతి పెట్టారు. దీనిని బట్టి అతని గణానికి (క్వింక్ట్రిలియా) సొంత శ్మశానవాటిక వున్నదని చెప్పవచ్చు.

3. మతపరమైన సమిష్టి ఉత్సవాలు, గణాలు జరుపుకునే ఈ పవిత్ర ఉత్సవాలు (51202 86141112) అందరికీ తెలిసినవే.

4 గణం లోపల వివాహం చేసుకోకూదనే నియమం వుంది. ఈ విషయమై రోమ్‌లో ఎన్నడూ లిఖీత చట్టం వున్నట్లు కనపడదు. కాని ఆచారంగా మిగిలిపోయింది, అనేకమంది రోమను దంపతుల పేర్లు ఆనాటివి ఇప్పుడు వింటున్నాము. వాటిల్లో ఏ ఒక్క జంటలోనూ భార్యాభర్తలిద్దరికీ ఒకే గణనామం కనపడదు. వారసత్వ చట్టం కూడా ఈ విషయాన్ని నిరూపిస్తున్నది. వివాహంతో స్త్రీకి అగ్నాటిక్‌ హక్కులుపోతాయి. ఆమె తన గణాన్ని వదిలిపెడుతుంది. ఆమెకుగాని, ఆమె సంతానానికిగానీ ఆమె తండ్రి ఆస్తి నుండి లేదా ఆమె సోదరుల ఆస్తి నుండి వారసత్వం సంక్రమించదు. వారసత్వం సంక్రమిస్తే తండ్రి గణాలు ఆస్తిని పోగొట్టుకుంటాయి. తన గణంలోని మగవాడిని గ్ర పెళ్ళి చేసుకోకూడదన్నప్పుడు ఈ నియమానికి అర్ధం వుంటుంది.

5. భూమిని సమిష్టిగా కలిగివుండడం. ఆదిమ కాలంలో తెగ భూమిని మొదట పంచినప్పటి నుండి గణాల ఆధీనంలో ఉమ్మడి భూమి వుందేది. లాటిన్‌ తెగలలో ఇలాంటి భూములలో కొంత భాగం తెగకు, కొంత భాగం గణానికి, మరికొంత భాగం కుటుంబాలకు చెంది వుందేది. ఆనాటికి కుటుంబం అంటే వ్యష్టి కుటుంబం అనడానికి అవకాశంలేదు. వ్యక్తులకు మొదట భూములను కేటాయించినవాడు రోములస్‌ అంటారు. ఆయన ఒక్కొక్షనికి రెండు యుగెరలు (రెండున్నర ఎకరాలు) ఇచ్చాడట. అయినా అటు తరువాత కూడా గణాల ఆధీనంలో భూములున్నట్లు కనబడుతుంది. ఇక ప్రభుత్వ భూముల గురించి చెప్పనక్కరలేదు. రిపబ్లిక్‌ ఆంతరిక చరిత్ర మొత్తం వీటి చుట్టూనే తిరిగింది.

117

6. గణ సభ్యులు పరస్పర సహాయం చేసుకోవడానికి, (ప్రతీకారాన్ని తీర్చుకోవడలో, తోడ్చాటునివ్వడానికి పూచబీపడి వుంటారు. దీనికి సంబంధించిన కొద్దిపాటి అవశేషాలు మాత్రమే లిఖిత చరిత్రకెక్కాయి. ప్రతీకారాన్ని తీర్చుకొనే బాధ్యతను తనపై వేసుకొనేటంత (ప్రబల శక్తిగా రోమను రాజ్యం తొలి నుంచీ వుంటున్నది. అప్పియసు క్లౌడియసును అరెస్టు చేసినప్పుడు అతని వ్యక్తిగత శత్రువులతో సహా అతని గణం మొత్తం విచార దినాలను పాటించింది. రెండో ప్యూనిక్‌ యుద్ధంలో” ఖైదీలైన తమ తోడి గణ సభ్యులను విడిపించుకొనేటందుకు గణాలు పరిహార ధనం పోగుచేయడానికి ప్రయత్నించినపుడు ఆ పనిచేయరాదని సెనేట్‌ నిషేధించింది.

7. గణ నామాన్ని ధరించే హక్కు వుంటుంది. చక్రవర్తుల కాలం వరకు ఇది అమలులో వుంది. తమ యజమానుల గణ నామం పెట్టుకొనేందుకు స్వతంత్రం పొందిన బానిసలను అనుమతించారు. అయితే ఇతర గణ హక్షులేవీ వారికుండేవి కావు.

8&. కొత్త వాళ్ళను గణంలోకి దత్తు తెచ్చుకునే హక్కు వుంది. ఎర్ర ఇండియన్లలో మాదిరిగా కుటుంబంలోకి దత్తు తీసుకునేవారు. ఆ రకంగా వారు గణంలోకి దత్తు వచ్చినట్లే లెక్క

9. నాయకులను ఎన్నుకునేందుకు, తొలగించేందుకు గల హక్షును ఎక్కదా 'పేర్కానలేదు. కాని రోము ఏర్చడిన కొత్తలో రాజును ఎన్నుకునేవారు. ఆ తరువాత అన్ని ఉద్యోగాలకు ఎన్నుకోవడమో, నియామకాలు జరపడమో చేసేవారు. క్యూరియాలు తమ పురోహితులను కూడా ఎన్నుకొనేవి. దీన్నిబట్టి గణ నాయకులను కూడా (ప్రిన్సిపే) ఎన్నుకునే వారని తెలుస్తుంది. అభ్యర్భల్ని ఒకే కుటుంబం నుండి తీసుకునే ఆచారం ఎంత పాతుకొనిపోయినా ఎన్నుకోవడం అనేది వుండేదని చెప్పడంలో తప్పుండదు.

ఇవీ రోమను గణాలకున్న అధికారాలు. తండ్రి హక్కులోకి పూర్తిగా మార్పు వచ్చిందనడం మినహా ఇరాక్యూ గణాల' హక్కులకు, బాధ్యతలకు ఇవి అసలు సిసలైన ప్రతిరూపాలు. ఇక్కడ కూడా “ఇరాక్యూలు స్పష్టంగా కనపడుతున్నారు”.

రోమన్‌ గణాల నిర్మాణాన్ని బాగా ఎరుగున్న విఖ్యాత చరిత్రకారులలో కూదా ఎంతో గందరగోళం వుందనడానికి ఒక్క ఉదాహరణ చూపిస్తాను. రిపబ్లిక్‌, అగస్టస్‌ల కాలం నాటి రోమ్‌ కుటుంబ నామాలను గూర్చిన పరిశోధనా (గ్రంధంలో మోమ్సెన్‌ఇలా (వ్రాశాడు. (రోమన్‌ పరిశోధనలు. పుటలు 9-1], బెర్లిన్‌ 1864-78, సంపుటి -1).

“గణ నామాన్ని ఆ గణంలో పుట్టిన మగవాళ్ళేకాక దత్తత వచ్చినవారూ, పోషితులుగా వున్నవారు కూడా ధరించేవారు. ఆడవాళ్ళు కూడా ధరించేవారు. ఒక్క బానిసలే మినహాయింపు... తెగ (సామ్‌ - దీనిని గణం అని మోమ్సెన్‌ అనువదించాడు) అనేది ఒక ఆది పురుషుడి నుండి - నిజమైన వ్యక్తి కావచ్చు లేదా కల్పిత వ్యక్తిగాని,

కే18

వ్యూహాత్మక వ్యక్తిగానీ కావచ్చు -- వచ్చిన సమూహం. ఉమ్మడి కర్మకాండలు, శ్మశాన భూమి, వారసత్వం వారిని కలిపి వుంచుతున్నాయి. స్త్రీలతో సహా స్వేచ్భా పౌరులందరూ గణాలలో నమోదై వుండాలి. అయితే వివాహిత స్త్రీ యొక్క గణనామాన్ని నిర్ధారణ చేయడంలో కొంత కష్టం కలుగుతుంది. తమ గణంలోని వారిని తప్ప బయటవారిని స్త్రీలు పెళ్ళాకూడదనే నిషేధం వున్నంతవరకు ఈ కష్టంలేదు. చాలా కాలంపాటు గణంలోపల కన్నా వెలుపల వివాహ మాడటం చాలా చాలా కష్టం అయినట్లే కనిపిస్తుంది. బయటివారిని వివాహమాడే హక్కును ఆరవ శతాబ్టివరకు ఒక ప్రత్యేక హక్షుగానో, బహుకృతిగానో కలుగచేసేవారు... ఈ విధంగా గణం బయటివారిని వివాహమాడతే ఆ స్త్రీని భర్త తెగలోకి పంపేవారు. వెనుకటి రోజుల్లో మత సంబంధంగా వివాహం చేసుకున్నప్పుడు స్తీ తన భర్త కుటుంబంలోకి చట్టరీత్యానూ, మతాచార రీత్యాను కూడా మారిపోయేదనడంలో ఏ మాత్రం సందేహం అవసరంలేదు. వివాహిత స్రీ తన గణ సభ్యుల నుండి వారసత్వం పొందే హక్కును పోగొట్టుకుంటుందనీ ఆమె భర్తకు, ఆమె పిల్లలకు, అతని గణ సభ్యులకు సంబంధించిన వారసత్వపు కూటంలోకి చేరేదని ఎవరికి తెలియదు? ఆమె భర్త ఆమెను తన బిడ్గవలె దత్తత ద్వారా కుటుంబంలోకి తెచ్చుకున్నప్పుడు ఆమె అతని గణానికి చెందకుండా ఎలా వుండగలదు?”

ఆ రకంగా, ఒకానొక నిర్దిష్ట గణానికి చెందిన రోమను మహిళలు తొలుత తమ గణంలోపల మాత్రమే వివాహ మాడటానికి స్వేచ్చ గలిగివున్నారని మోమ్సెన్‌ గట్టిగా చెపుతున్నాడు. ఆయన అభిప్రాయం ప్రకారం రోమను గణాలలో అంతర్వివాహాలేగాని బహిర్వివాహాలు లేవు. ఇతర ప్రజలందరి అనుభవాలకు ఈ అభిప్రాయం వ్యతిరేకం. లివీ రచనలోని (39-19) వివాదాస్పదమైన ఒక మాట ఈ అభిప్రాయానికి చాలా వరకు మూలం. రోమ్‌ నగర స్థాపన జరిగిన 568వ సంవత్సరంలో అంటే క్రీ.పూ. 186లో సెనెట్‌ చేసిన నిర్ణయాన్ని ఆ వాక్యం తెలుపుతున్నది.

“ఫెసినియా హిస్పల్లోకు తన ఆస్తిని అమ్ముకొనేందుకు, తగ్గించుకునేందుకు గణం వెలుపల పెళ్ళి చేసుకొనేందుకు, సంరక్షకుని ఏర్పరచుకొనేందుకు హక్కు వుంది. ఆమె ఒక స్వతంత్ర వ్యక్తిని పెళ్ళి చేసుకొనవచ్చును. ఆమెను పెళ్లి చేసుకోనడం అతనికి అవమానంగాగాని అప్రతిష్టగాగానీ వుండదు.

'ఫెసినియా స్వతంత్రం పొందిన బానిస అనడం నిస్సందేహం. గణం వెలుపల వివాహమాడేందుకు అనుమతిని పొందింది. తన మరణానంతరం గణం వెలుపలవారిని పెళ్ళి చేసుకొనే అధికారాన్ని లిఖితరూవంలో భార్యకిచ్చేందుకు భర్త హక్కును కలిగియున్నాడనేది నిర్వివాదాంశం. అయితే అది ఏ గణం వెలుపలవారిని?

మోమ్సెన్‌ వూహిస్తున్నట్లు స్త్రీ తన గణంలోని వానినే పెళ్ళి చేసుకోవలసివుంటే పెళ్ళి తరువాత కూడా ఆమె అ గణంలోనే వుండిపోతుంది. మొట్టమొదటి విషయమేమిటంటే

119

అసలు గణాలలో అంతర్వివాహాలు వుండేవన్న ఈ వూహ ముందుగా రుజువు కావలసి వుంది. రెండవ విషయమేమిటంటే స్రీ గణం లోపలనే వివాహమాడాలంటే పురుషుడికి కూడా సహజంగానే అది వర్తిస్తుంది గదా? లేకుంటే అతనికి భార్య దొరకదు. అంటే మగవాడి తనకులేని హక్కును మరణశాసనం ద్వారా తన భార్యకు కలగచేస్తున్నాడని మనం అనుకోవలసి వుంటుంది. అంటే చాలూ మూలా లేని చట్టం దగ్గరకు ఇది మనలను చేరుస్తుందన్నమాట. ఈ విషయాన్ని మోమ్సెన్‌ కూడా అర్ధం చేసుకున్నాడు. అందుకే ఈ రకమైన వూహ చేశాడు:

“చట్టం (ప్రకారం గణం వెలుపల వివాహానికి అధికారం పొందిన వ్యక్తి ఆమోదమేకాక బహుళ గణ సభ్యులందరి ఆమోదం అవసరమై వుండవచ్చు” (10వ పేజీలోని పాద సూచిక)

మొట్టమొదటి విషయమేమిటంటే ఇది చాలా సాహసంతో కూడిన వూహ. రెండవదేమిటంటే పైన స్పష్టంగా పేర్కొన్నదానిని (లివీ మాటలను - అను) యిది కాదంటుంది. భర్త ప్రతినిధిగా ఆమెకు ఈ హక్షును సెనెట్‌ ఇచ్చింది. ఆమెకు ఆమె భర్త ఇచ్చిన అధికారంకన్నా ఎక్కువా ఇవ్వలేదు, తక్కువా ఇవ్వలేదు. అయితే అది యిస్తున్నదేమిటంటే సంపూర్ణమైన హక్కు అన్ని ఆంక్షల నుండి స్వేచ్చ. ఆమె దానిని ఉపయోగించుకొనటంలో ఆమెకు ఎలాంటి ఇబ్బంది కలుగదు. ఈ హక్కును ఉపయోగించుకొనటంలో ఆమెకు ఎలాంటి ఇబ్బంది కలగకుండా చూడవలసిందిగా, అప్పటికి వున్న అదేవిధంగా భవిష్యత్‌లో రాబోయే కాన్సలులనూ, (ప్రాటర్ల్షనూ కూడా సెనెట్‌ ఆదేశిస్తుంది. అందుచేత మోమ్సెన్‌ ఊహ ఎంత మాత్రం ఆమోదయోగ్యం కాదు.

మరొక విషయం : ఉదాహరణకు ఒక స్రీ బయట గణం వానిని పెళ్ళి చేనుకొందనుకుందాం. అలా చేసుకున్నాక కూడా ఆమె తన సొంత గణంలోనే వుందనుకొందాము. పైన పేర్కొన్న ఉటంకింపు (లివీ మాటలు - అను) ప్రకారం అమె భర్త తన భార్యకు ఆమె సొంత గణం వెలుపల వివాహమాదే హక్క్మను ఇస్తున్నాడనుకోవాలి. అంటే తనకేవిధమైన నంబంధంలేని గణం వ్యవవోరాలు చక్కబెట్టే వాక్కు అతనికున్నదనుకోవాలి. ఇలా అనుకోవడం పూర్తిగా అసంగతమే అవుతుంది. దానిని గురించి చర్చించడం కూడా అనవసరం.

ఆ ప్రీ తన మొదటి వివాహమప్పుడు మరో గణం వానిని చేసుకొని నిరాటంకంగా అతని గణ సభ్యురాలిగా మారిందనుకోవడమే ఇక్కడ సముచితంగా వుంటుంది. అలా జరుగుతుందని మోమెన్‌ కూడా అంగీకరించాడు. అలా అనుకొంటే నర్వం అవగతమవుతుంది. వివాహంతో స్తీ తన గణం నుండి విడివడి భర్త తాలూకు గణ సంఘంలో చేరుతుంది. ఆ కొత్త గణంలో ఆమెకొక ప్రత్యేక స్టానముంటుంది. ఆమె ఇప్పుడు గణ సభ్యురాలు, కాని రక్త బంధుత్వం లేదు. ఏ గణంలో వివాహం కూదదన్న

120

అన్ని నిషేధాల నుండి ఆమెకు పూర్తిగా మినహాయింపు ఇచ్చింది. పైగా ఆమెను గణానికి చెందిన వైవాహిక కూటంలో చేర్చుకొన్నారు. భర్త చనిపోతే అతని ఆస్తిలో ఆమెకు కొంత భాగం వారసత్వంగా దక్కుతుంది. అంటే గణంలోని తన తోటి సభ్యుని ఆస్థిలో కొంత భాగం ఆమెకు వస్తుంది. ఆ ఆస్తి గణంలోనే వుండి పోవాలంటే ఆమె మరొకరిని కాక తన మొదటి భర్త గణానికి చెందినవానినే విధిగా పెళ్ళి చేసుకోవడం మినహా సరైన మార్గం మరొకటి ఏముంటుంది? ఒకవేళ ఆమెకు మినహాయింపు నివ్వాలనుకొంటే మరణ శాసనం ద్వారా ఆమెకు అస్తినిచ్చిన మొదట్సి భర్తకంటే వేరే వారికి ఆ అధికారం ఎలా వుంటుంది? అతడు మరణ శాసనం ద్వారా అతని ఆస్తిలోని కొంత భాగాన్ని ఆమెకు ఇస్తూ అదేసమయంలో వివాహం ద్వారా లేదా వివాహం ఫలితంగా ఆ ఆస్తిని మరో గణంలోకి తీసుకువెళ్ళే హక్కును ఆమెకు సంక్రమింపచేసే నాటికి అతడు ఆ ఆస్తికి సర్వాధికారిగానే వున్నాడు. కనుకనే తన స్వంత ఆస్తిని అతడు మాత్రమే ఇచ్చుకోగలడు. ఆమెకూ, ఆమె భర్రగణంతో ఆమెకున్న సంబంధం విషయానికివస్తే తన ఇష్టానుసారం -- వివాహమాడటం ద్వారా

• ఆమె భర్తే ఆమెను అతని గణంలోకి ప్రవేశపెట్టాడు. అందుచేత మరో పెళ్ళి చేసుకొని అ గణంలోంచి బయటకు వెళ్ళిపోయే అధికారాన్ని ఆమెకివ్వగలవాడు ఆమె భర్త మాత్రమే. క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే రోమను భణాలలో అంతర్వివాహం ఉందేదన్న విచిత్రమైన భావనను వదిలివేసి, మౌలికంగా ఇవి ఐహిర్వివాహ పద్ధతిని అనుసరించేవన్న మోర్గన్‌ మాటను అంగీకరిస్తే ఈ విషయంలో వున్న చిక్కు విడిపోయి స్పష్టంగా కానవస్తుంది.

చివరిగా మరొకరకమైన అభిప్రాయం వుంది. చాలామంది దానిని వ్యక్తం చేస్తూ వుంటారు. లివీ మాటలకు వారు చెప్పే వ్యాఖ్యానం ఇలా వుంటుంది.

స్వతంత్రం పొందిన బానిస యువతులు “ప్రత్యేకమైన అనుమతి లేకుండా గణం వెలుపల వివాహం (686016 అ౩౭౦6౧ఎ చేసుకోజాలరు. లేదా కుటుంబ హక్కులకు లేశమాత్రమైనా నష్టం కలిగించే (010113 6621౪40 ॥౪19ఖ) ఏ చర్యనూ చేపట్టజాలరు. అలా చేస్తే వారు గణ బృందాన్ని విడచివెళ్ళవలని ఉంటుంది” (లాంగే -రోమన్‌ యాంటిక్విటీస్‌, బెర్లిన్‌ 1856, సంపుటి -1, పేజి - 195. హుష్కేను గూర్చి ప్రస్తావిస్తూ లివీ మాటలకు - మనం పైన పేర్కొన్నవే - లాంగే ఈ విధమైన భాష్యం చెప్పారు).

ఈ అభిప్రాయమే సరైనదైతే స్వతంత్రులైన రోమను స్త్రీల స్థానం గురించి లివీ మాటలు వమీ చెప్పటంలేదనే అనుకోవాలి. గణంలోనే వారు విధిగా వివావాం చేసుకోవాలన్న మాటలకు ఆస్కారం లేకుండాపోతుంది.

గణం వెలుపల వివాహం (అ౭010 86%649) అనే భావన ఇంతకుముందు ఉదహరించిన లివీ మాటల్లో తప్ప రోమన్‌ సాహిత్యంలో మరెక్కడా కనబడదు. అలాగే ఆ౮66!6 (వెలుపలి వివాహం) అనే మాట మూదుచోట్లనే కన్పిస్తుంది. అది కూడా లివీ

కేల

పుస్తకంలోనే. అది కూడా గణాన్ని ప్రస్తావించేటప్పుడు కాదు. రోమను స్త్రీలు తమ గణంలోనివారినే వివాహం చేసుకోవలసి వుండేదనే అభూత కల్పనకు ఆధారం ఈ వాక్యం ఒక్కటే. కాని ఇది కూడా నిలబడదు. ఈ వాక్యం స్వేచ్చ పొందిన బానిస స్త్రీలకు మాత్రమే వర్తించే ప్రత్యేక ఆంక్షలకు సంబంధించినదై ఉండొచ్చు. అదే అయితే జన్మతః స్వేచ్చ కలిగిన స్రీలకు (1౫868426 వర్తించదు. ఒకవేళ వర్తించేటట్లయితే స్త్రీలందరూ తమ గణం వెలుపనే వివాహమాడాలనే నిబంధన ఉండేదని వివాహానంతరం వారు తమ భర్త గణంలోకి మారేవారని అర్ధం చేప్పుకోవాలి. ఆవిధంగా మోమ్సెన్‌ అభిప్రాయం తప్పు అని, మోర్గన్‌ అభిప్రాయం సరియనీ తేలుతుంది.

ఫేబియన్ల కులిన గణం సెనెట్‌ అనుమతి పొంది పొరుగున వున్న వేయీ పట్టణం మీద దాడి చేయగలిగిందంటే రోము ఏర్పడిన మూడువందల సంవత్సరాల తరువాత కూదా గణ వ్యవస్థ తాలూకు బంధనాలు ఎంత దృథధంగా నిలిచాయో అర్ధం చేసుకోవచ్చు. మూడువందల ఆరుగురు ఫేబియన్లు ఆ నగరం మీదకి దాడికి వెళ్ళారట. ఆ నగర వాసులు దారికాచి అందరినీ హతం చేశారు. ఒక్క కుర్రవాడు మాత్రమే తప్పించుకు బయటపడ్డాడు. అతడే అ గణానికి మరలా జీవం పోశాడు.

పదేసి గణాలు కలిసి 'ఫ్రాట్రీగా ఏర్పడతాయని, దానినిక్కడ క్యూరియా అంటారనీ, గ్రీకుల ఫ్రాట్రీకన్నా దానికి మరిన్ని ప్రధాన బాధ్యతలుంటాయని పైన చెప్పాను. ప్రతి క్యూరియాకు దాని స్వంత మతాచారాలు, పవిత్ర చిహ్నాలతోపాటు పురోహితులు వుంటారు. పురోహితులంతా కలసి రోమన్‌ మతాచార్యుల పీఠంగా ఏర్పడేవారు. పది క్యూరీలు కలిసి ఒక తెగగా ఏర్పడతాయి. మిగిలిన లాటిన్‌ తెగలలో వలెనే బహుశా ఈ తెకు కూడా ఆరంభంలో ఎన్నికైన నాయకుడు - ఇతడే యుద్ధంలో నాయకుడు, ప్రధాన పురోహితుడు ఉండే వుంటాడు. మూడు తెగలు కలిసి రోమన్‌ ప్రజలు అయ్యారు (9004125 గంంజు4లు

రోమను గజాలలో దేనికో ఒకదానికి చెందినవారే రోమను ప్రజ అవుతారు. అంటే వారు ఏదో ఒక క్యూరియాకు, తెగకు చెంది వుంటారు. రోమన్ల మొదటి రాజ్యాంగం ఈ విధంగా వున్నది. ప్రభుత్వ వ్యవహారాలనుసెనెట్‌ నిర్వహించేది. దీనిలో మూడవందల గణాల నాయకులు వుందేవారని మొట్టమొదటిసారిగా సరిగ్గా చెప్పినవాడు న్‌ీబుర్‌. గణ పెద్దలు గనుక వారిని పితరులు - పాట్రీస్‌ - అని పిలిచేవారు. వారితో ఏర్పడినదే 'సెనెట్హొ అంటే పెద్దల సభ (346 - వృద్ధుడు - అనే మాట నుండి ఇది వచ్చింది). ఈ పెద్దల్ని ఎన్నుకొనేటప్పుడు కూడా వారిని ఒకే కుటుంబంలోంచి ఎన్నుకోవడం ఆచారం అయింది. ఆ విధంగా అనువంశిక కులీన కుటుంబాలు ఏర్పడ్డాయి. ఈ కుటుంబాలు తమను తాము పాట్రీషియన్స్‌ (కులీన కుటుంబాలు) అని పిలుచుకునేవి. సెనెట్‌లోనూ, ఇతర అన్ని ప్రభుత్వ హోదాలలోనూ తమకు ప్రత్యేక హక్కు వుండాలని వీరు చెప్పేవారు.

122

ప్రజలు ఈ మాటకు అభ్యంతరం చెప్పకపోయేసరికి కాలక్రమంలో అది వారి హక్కుగానే తయారైంది. మొట్టమొదట సెనెట్‌ సభ్యులకు, వారి వారసులకు పాట్రీషియన్‌ హోదాలను రోములస్‌ స్థిరపరిచాడన్న కథ దీనినే చెబుతుంది. ఎధీనియన్‌ బౌలేకు వలెనే సెనెట్‌కు కూడా అనేక వ్యవహారాలలో నిర్ణయం తీసుకునే హక్కు వుంది. ప్రధానమైన విషయాలలో ముఖ్యంగా కొత్త చట్టాలు చేయవలసి వున్నప్పుడ్తు ప్రాథమిక చర్చలు జరిపే హక్కు దీనికి వున్నది. వీటి గురించిన నిర్ణయాలను ప్రజా సభ తీసుకొనేది. దానికే కమిటియా క్యూరాటియా (క్యూరియా సభ) అని పేరు. క్యూరియా ప్రకారం ప్రజలు సమావేశం అయ్యేవారు. బహుశ గణాలను బట్టి గుంపులు గుంపులుగా కూర్చుండి వుంటారు. నిర్ణయం చేయవలసి వచ్చినప్పుడు ముప్పయ్‌ క్యూరియాలకు ముప్పై ఓట్లు వుండేవి. క్యూరియా సమావేశం చట్టాలను చేయవచ్చు లేదా నిరాకరించవచ్చు. రెక్స్‌(20 - రాజుతో సహా పెద్ద ఉద్యోగులందర్నీ అదే ఎన్నుకుంటుంది. యుద్ధ ప్రకటన చేస్తుంది (శాంతిని కుదుర్చుకునే అధికారం సెనెట్‌కు వుండేది). రోమన్‌ పౌరులకు సంబంధించి మరణశిక్షతో సహా అన్ని కేసుల్లోనూ కక్షిదారుల విజ్ఞాపన మేరకు అది సుట్రీంకోర్టుగా అంతిమ తీర్పు నిస్తుంది. శాసనసభ, ప్రజాసభలతోపాటు రెక్స్‌ వుందేవాడు. గ్రీకుల బాసిలను వంటివాడే ఈయన. అంతేగాని మోమ్మెన్‌ చెప్పినట్లు ఆయన నిరంకుశ (ప్రభువు కాదు”. రెక్స్‌ సైన్యాధిపతి కూడాను. ఆయనే పెద్ద పురోహితుడు. కొన్ని న్యాయస్థానాల్లో అధ్యక్ష పీఠం అధిరోహిస్తాడు.

ఆయనకు పొర విధులేమీ వుండవు. సైన్యాధిపతగా క్రమశిక్షణను అమలు పరచవలసినంతవరకూ, న్యాయాధ్యక్షుడిగా శిక్షణు అమలుపరచవలసినంతవరకూ తప్ప అంతకుమించి పౌరుల జీవితాలు, స్వేచ్చ; ఆస్తులపై ఆయనకు ఏ విధమైన అధికారం లేదు. రెక్స్‌ పదవి వంశపారంపర్యంకాదు. ఆయనను ఎన్నుకొనేవారు. బహుశా అంతకు పూర్వం ఆ పదవిలో వున్నతను అతని పేరును సూచించేవాదేమో. మొదట క్యూరియాలు ఎన్నుకుంటాయి. తర్వాత ప్రజాసభ దానిని స్థిరపరిచేది. టార్మ్వీనియస్‌ సుపర్బస్‌కు పట్టిన గతి చూస్తే రెక్స్‌ను తాలగించే హక్కు కూడా వుండేదని తెలుస్తుంది.

౪ లాటిన్‌ భాషలోని రెక్స్‌ అనే పదం. కెల్టిక్‌ - ఐరిష్‌ ప్రజల రై (తెగ నాయకుడు), గోతిక్‌ల రీక్‌తో సమానార్థకమైనది. జర్మన్‌ ఫరెస్టు (24౪0 ఆంగ్లేయుల ఫస్ట్‌ (7130) డేసుల పోరెస్టే (201314) లాగే ఇదీను. నాల్గవ శతాబ్దంలో గోధియన్‌ ప్రజలందరికీ సైన్యానిపతి అయిన వారిని (ఈతడే భవిష్యత్‌లో రాజు అయ్యాడు). థియూడన్స్‌ అని పిలిచేవారు. దీనిని బటి రెక్స్‌, రీక్‌ మొదలైన వారికి అర్థం గణానికో, తెగకో నాయకుదనే, బైవిలుకు ఉల్సిలా చేసిన అనువాదంలో అర్బ్జా క్సెర్‌క్సెస్‌, హెరోదిలను ఎక్కడా రశ అనలేదు, వారిని థియోడన్స్‌ అన్నాదు. టిబెరియన్‌ చక్రవర్తి అధీన దేశాన్ని రీకీ (రాజ్యం) అనలేదు. థియోడినన్సస్‌ అన్నాడు. గోథిక్‌ ప్రజలలోని ధియూడన్స్‌ శబ్దాన్ని రాజు అని అనువదిస్తున్నారు. అది తప్పు. థియుడరేక్స్‌, థియోడోరిసా అంటే డీట్రివ్‌ అని రెండు పేర్లు కలిపి పలకాలి. (ఎంగెల్స్‌ వివరణ),

128

వీరయుగం నాటి గ్రీకులలో మాదిరిగానే ఈ రాజుల కాలంలోని రోమన్లలో సైనిక ప్రజాతంత్ర వ్యవస్థ వుండేది. గణాలు, ్రాట్రీలు, తెగలమీద ఆధారపడి అది వరిణతి చెందింది. క్యూరియా, తొగ అనేవి కొంతవరకు కృ్యతివముమైన నిర్మాణాలనిపించినప్పటికీ సమాజవు వాస్తవిక, నహజ నమూనాల నుండే అవి రూపుదిద్దుకున్నాయి, వాటి నుందే పుట్టుకొచ్చాయి, అన్నివైపులా వాటినే కలిగివున్నాయి. సహజంగానే అభివృద్ధి చెందిన పాట్రీషియన్‌ (కులీన) వ్యవస్థ నిలదొక్కుకున్నప్పటికీ, తమ అధికారాలను క్రమంగా విస్తరింప చేసుకోవడానికి రెగిస్‌లు (రెక్స్‌కు బహువచనం) ప్రయత్నిస్తున్నప్పటికీ రాజ్యాంగం "యొక్క అనలైన, మౌలిక స్వభావం మారలేదు. అదే ప్రధానమైన విషయం,

ఈ మధ్యకాలంలో సాధించిన విజయాలవల్ల రోమను భూభాగము, రోమ్‌ నగర జనాభా బాగా పెరిగాయి. ఈ పెరుగుదలకు వలసలు ఒక కారణం కాగా, ముఖ్యంగా లాటిన్‌ జిల్లాలలోని పరాజిత ప్రజలు ఇక్కడ నివాసాలేర్చరచుకోవడం మరో కారణం. ఈ కొత్త జనం అంతా (ప్రస్తుతానికి భూస్వాముల రక్షణలోని సామాన్యుల సమస్యను వదిలివేద్దాం) వెనుకటి గణాలకు, క్యూరియాలకు, తెగలకు చెందినవారు కాదు. అందుచేత వారిని రోమను 'ప్రజగా లెక్కకట్టరు. వారు వ్యక్తిగతంగా స్వతంటత్రులు. స్వంత భూమిని కలిగివుండవచ్చు. పన్నులు కట్టాలి, సైనికులుగా పనిచేయాలి. కాని వారికి ఉద్యోగాలివ్వరు. క్యూరియా సభలలో పాల్గొనడానికి వీలులేదు. జయించిన రాజ్యాల భూముల పంపకంలో వారికి వాటా వుండదు. వారినే ప్లైబియనులన్నారు. వీరికి ఎలాంటి ప్రజాంతత్ర హక్కులులేవు, కాని వారి సంఖ్య పెరుగుతున్నది. వారికి సైనిక శిక్షణ వుంది. వారి వద్ద ఆయుధాలు

' వున్నాయి. అందుచేత కొత్తవారిని కలుపుకోకుండా తలుపులు బిడాయించుకున్న వెనుకటి జానానికి ఈ నూతనులు ప్రమాదకరంగా తయారయ్యారు. రోమన్‌ ప్రజలకు, స్పెబియన్లకు భూములను సమానంగానే పంచినట్లు తోస్తున్నది. వాణిజ్య, పారిశామిక సంపదలు చెప్పదగినంత విశేషంగా లేకపోయినా, (ప్రధానంగా అవి ప్లైబియనుల చేతులలోనే వుండివుండాలి.

రోమ్‌ చరిత్ర పుట్టవూర్వోత్తరాల గురించిన ఐతిహ్యం అంధకారంలో మునిగివుందటంతో - స్వీయాత్మక వ్యాఖ్యానాలు, మనకు ఆధారమైైనట్టి న్యాయశాస్త్ర ప్రవీణుల నివేదికలు ఈ అంధకారాన్ని మరింత గాధతర మొనర్చుతున్నాయి. పురాతన గణ నిర్మాణానికి స్వస్తి పలికిన విప్లవం సంభవించిన కాలం గురించి, క్రమం గురించి, కారణాల గురించీ నిర్దిష్టంగా చెప్పడానికి వీలుపడటంలేదు. ఒకటిమాత్రం కచ్చితంగా చెప్పవచ్చు. ప్లైబియన్‌లకు, రోమన్‌ ప్రజలకు మధ్య జరిగిన ఘర్షణల్లోనే దాని కారణాలు దాగివున్నాయి.

చ్రీకు నమూనాను, ప్రత్యేకించి సోలోన్‌ చట్టాన్ని అనుసరించి రెక్స్‌ సెర్వియస్‌ టులియస్‌ రూపొందించినట్లు చెబుతున్న రాజ్యాంగ చట్టం క్రింద ఒక నూతన ప్రజా సభ

124

ఏర్పాటైంది. సైన్యంలో వున్నారా లేదా అన్న దాన్ని బట్టి రోమను ప్రజలను, ప్లెైబియన్లనూ ఎలాంటి వివక్షత లేకుందా ఈ ప్రజాసభకి తీసుకోవడమో, తీసుకోకపోవడమో జరుగుతుంది. సైన్యంలోకి పనికి వచ్చే మగవాళ్ళందరినీ ఆస్ర్తినిబట్టి ఆరు తరగతులుగా విభజించారు. మొదటి అయిదు తరగతులకు కనీస ఆస్తి అర్హతలు ఈ విధంగా వుంటాయి. 1. లక్ష ఆసులు._ 2, 75,000 ఆసులు, 3. 50,000 ఆసులు 4. 25,000 ఆసులు 5. 11,000 ఆసులు. వీటి విలువను మార్ముల్లోకి మారిస్తే 1. 14000 2. 10,500, ౩. 7000 ఓ 3,600 5. 1,570గా వుంటుందని దురాడిలమాల్లె వ్రాస్తున్నాడు. అంతకంటే తక్కువగల ఆరవ తరగతికి చెందినవారు ్రొలిటేరియన్లు (శ్రామికులు). వారు సైన్యంలో చేరనవసరంలేదు పన్నులు చెల్లించనక్కరలేదు. ఈ నూతన సభను కొమిటియా సెంచురియాటా (60101142 0604గఖ అన్నారు. సైనికుల లాగానే పౌరులను కూడా నూరేసిమందిని ఒక్కొక్క మురాగా విడద్‌స్తారు. ఈ మురానే సెంచురియా (662(41112- శతం)అంటారు. ప్రతి సెంచురియాకు ఒక ఓటు వుంటుంది. మొదటి తరగతిలో 80 సెంచురియాలు వుండేవి. రెండవ దానిలో 22, మూడవదానిలో 20, నాల్గవ దానిలో 22, అయిదవ దానిలో 30 వుండేవి. ఆరవ దానికి ఆస్తినిబట్టి ఒక సెంచురియా వుండేది. వీటికి అశ్వికులతో కూడిన 18 సెంచురియాలు తోడయ్యాయి. ఇవి సంపన్నులతో ఏర్పడేవి. ఈ మొత్తం కలిపి 193. మెజారిటీ కావాలంటే 97 ఓట్లు కావాలి. అశ్వికులవి, మొదటి తరగతి వారివి కలిసి 98 ఓట్లు వున్నాయి. వీరిద్దరూ కలిస్తే ఇతరులతో ప్రమేయం లేకుందా కీలకమైన నిర్ణయాలు చేయగలుగుతారు.

వెనుకటి క్యూరియా సభలకు వుంటూ వచ్చిన అన్ని రాజకీయ హక్కులు (ఏవో కొన్ని నామమాత్రమైనవి మినహా) ఈ కొత్త సెంచురియా సభకు దఖలు పడ్డాయి. తత్ఫలితంగా క్యూరియా, గణాలు దిగజారిపోయాయి. ఏధెన్స్‌లోవలే మతాచార సంస్థలుగా మారిపోయి దీర్హకాలంపాటు అలాగే వుండిపోయాయి. కాగా క్యూరియా త్వరలోనే మరుగునపడిపోయింది. రాజ్య వ్యవస్థ నుండి వెనుకటి మూడు తెగలను తప్పించేందుకై నాలుగు ప్రాంతీయ తెగలను సృష్టించారు. ఒక్కొక్క తెగకు నగరంలో పాతిక వంతు భాగాన్ని కేటాయించి నిర్దిష్టమైన రాజకీయ హక్కులను కల్పించారు.

ఈ విధంగా రోమ్‌లో సైతం రాజరిక ప్రభుత్వం అంటూ చెప్పేది రద్దుకాక పూర్వమే రక్త సంబంధాల మీద ఏర్పడిన పురాతన సామాజిక వ్యవస్థ విచ్చిన్నమైపోయింది. ప్రాంతీయ విభజన, సిరిసంపదల హెచ్చు తగ్గలమీద ఏర్పడిన కొత్త రాజ్యాంగం, అగలెన రాజ్యాధికార చట్టం దాని స్థానాన్ని ఆక్రమించింది. సైన్యంలో పనిచేసి తీరవలసిన పౌరులు ప్రభుత్వ బలగంగా ఏర్పడ్డారు. ఈ బలగాలు ఒక్క బానిసలకు వ్యతిరేకంగానే గాక సైనిక దళాలకు దూరంగా ఏర్పడ్డారు. ఈ బలగాలు ఒక్క బానిసలకు వ్యతిరేకంగానేగాక సైనిక

• అను అనేది రోమన్‌ కంచునాణెం - అను.

125

దళాలకు దూరంగా వుండిపోయి, ఆయుధాలు పట్టే హక్షులేని కార్మికులకు వ్యతిరేకంగా కూడా ఉపయోగపడతాయి.

అసలు సిసలైన రాజ్యాధికారాన్ని గుప్పెట బిగించుకున్న ఆఖరి రెక్స్‌ టార్మ్వీనియస్‌ సుపెర్చస్‌ను తరిమివేసి ఆయనకు బదులు సమానాధికారాలున్న ఇరువురు సైన్యాధిపతులను (కాన్సల్స్‌) నియమించారు. దీనితో నూతన రాజ్యాంగ చట్టం మరింత గబ్టెపడింది. రోమను రిపబ్లిక్‌ చరిత్ర అంతా ఈ రాజ్యాంగ చట్టం పరిధిలోనే నడిచింది. ఉద్యోగాల కోసమూ, ప్రభుత్వ భూముల్లో వాటాల కోసమూ పాట్రీషియన్లకూ (కులీనులకు), సెైవియన్లకూ (సామాన్యులు) మధ్య ఎన్నో పోరాటాలు సాగాయి. క్రమంగా పాట్రీషియన్లు కొత్తగా ఏర్పడ్డ భూస్వామ్య, ధనిక వర్ణాలలో చేరిపోయారు. సైన్యాలలో చేరడంవల్ల కుంగిపోయిన రైతుల భూములన్నీ ఈ కొత్త వర్గం స్వాధీనంలోకి పోయాయి. తమ చేతికి వచ్చిన భూములను వారు బానిసల తోద్చాటుతో సాగుచేశారు. ఇటలీ అంతటా జనసమ్మర్ధం తగ్గిపోవడానికి కారకులయ్యారు. ఈ విధంగా సామ్రాజ్య పాలనకేకాక దాని వారసులైన జర్మనీ అనాగరిక తగలకు కూడా తలుపులు తెరిచారు.

126

శ కెల్ట్‌, జర్మన్లలో గణం నానావిధములైన ఆటవిక, అనాగరిక (ప్రజలలో ఈనాటికీ కొద్దో గొప్పో శుద్ధమైన రూపంలో గణ సంస్థలు కన్ప్చిస్తూనే వున్నాయి. వాటన్నిటి గురించి వ్రాయడానికి ఇక్కడ చోటు చాలదు. లేదా ఆసియాలోని నాగరిక జాతుల (ప్రాచీన చరిత్రలో కనిపించే ఆ మాదిరి సంస్థల జాడలను వివరించడానికి కూడా ఇక్కడ చోటుచాలదు. ఏదో వొకటి ప్రతిచోటా ఎదురవుతూనే వుంటుంది. కొన్ని ఉదాహరణలు తెలుసుకుంటే చాలు. గణాలను తప్పుగా అర్ధం చేసుకోవడానికి విశేషంగా (శ్రమించిన మాక్లెన్నాన్‌, గణాలంటూ వుండేవని తెలియక పూర్వమే వాని ప్రధాన లక్షణాలను చాలా చక్కగా వర్ణించాడు. కళ్ళ్శీకులలోను, చెర్మేషియన్లలోను, సమోయెద్స్‌లోను (నేంత్సీ తెగ పాతపేరు) అలాగే భారతీయులలోని వర్లీ, మాగర్‌; మున్నుప్రోరీలలోను గణ సంస్థ వున్నదని ఆయన చూపించారు. ప్నావ్‌లు, ఖెవ్‌సూర్‌లు, స్వానేతియన్‌ తదితర కకేషియన్‌ తెగలలో ఈ గణ వ్యవస్థ వున్నదని ఈ మధ్యనే మాక్టిమ్‌ కోవలెవ్‌స్కీ కనుక్కొని వర్ణించాడు. కెల్టుల్లోను, జర్మన్గలోనూ వున్న గణ వ్యవస్థ గురించిన సంక్షిప్త కథనానికే మనమిక్కడ పరిమితమవుదాము. ఇప్పటికీ అమలులో వున్న అతిప్రాచీన కాలపు కెల్టిక్‌ చట్టాలను చూస్తే ఈ నాటికీ గణాలు ఉచ్చస్టితిలో వున్నట్లు కనపడుతుంది. బ్లెండ్‌ ప్రజల హృదయాల్లో ఈ నానాటికీ అది సజీవంగా వుంది. ఇంగ్లీషు వాళ్ళు దాన్ని బలాత్కారంగా రద్దుచేసినా అది వారి మనస్సులలో నుండి తాలగనేలేదు. గత శతాబ్ది మధ్య వరకు అది స్కాట్లండ్‌లో మంచి ఉచ్చస్థితిలో వుంది. అక్కడ కూడా అది బ్రిటిష్‌ వాళ్ళ ఆయుధాలకూ, చట్టాలకూ కోర్టులకూ మాత్రమే లొగిపోయింది. ఇంగ్లీషు వాళ్ళు ఆక్రమించడానికి ఎన్నో శతాబ్దాల క్రితమే, అంటే పదకొండవ శతాబ్దికి పూర్వమే లిఖించిన ప్రాచీన కాలపు వెల్న్‌ (వేలు దేశం) చట్టాలను చూస్తే గ్రామాలకు (గ్రామాలు సామూహికంగా వ్యవసాయం చేయడం కన్పిస్తుందో*. ఒకప్పటి సార్వత్రిక సంప్రదాయానికి మిగిలివున్న అరుదైన అవశేషమిది. ప్రతి కుటుంబానికి స్వంతంగా 127

నాగుచేసుకునేటందుకు అయిదేసి ఎకరాలుండేది. అదేసమయంలో నమి్చిగా సాగుచేసుకొనేది మరికొంత భూమి వుండేది. ఫలసాయాన్ని అందరూ పంచుకొనేవారు. ఐర్లండ్‌లోను, స్మాట్లండ్‌లోను కన్పించే ఉదాహరణలను బట్టి ఈ [గ్రామ సంఘాలు గణాలన్నా అయివుంటాయి, లేదా వాటి శాఖలైనా అయివుంటాయనుకోవచ్చు. వెల్న్‌ చట్టాలను తిరిగి పరిశీలించడానికి నాకు వ్యవధి లేకపోయింది (నేను వ్రాసుకున్న నోట్సు 1869 నాటిది” పునఃపరిశీలన చేస్తే పై అంశాన్ని అవి సరాసరి బలపరచకపోవచ్చు. అయితే ఐరిషు, వెల్న్‌ సమాచారాన్ని పరిశీలిస్తే పదకొండో శతాబ్దినాటికింకా కెల్చుల్లో జంట వివాహ పద్దతి దంపతీ వ్యవస్థకు దారితీయలేదని తెలుస్తుంది. వేల్సులో వివాహం జరిగిన ఏడేళ్ళ తరువాత దానిని రద్దుపరచడం సాధ్యంకాదు. రద్దుపరచమని దరఖాస్తు చేసుకొనే అవకాశం కూడా లేదు. ఏడేళ్ళు పూర్తికావటానికి మూడే మూడు రాత్రులు తరువాయి వుండగానైనా దంపతులు విడిపోవచ్చు. అప్పుడు వారు తమ ఆస్తి పంచుకొంటారు. స్త్రీ వాటాలు వేస్తుంది, మగవాడు ఎంచుకొంటాడు. ఇంట్లో సామాన్లు పంచుకోవడంలో చిత్రమైన అలవాట్లు వున్నాయి. మగవాడు విడాకులు కోరివుంటే స్రీకి ఆమె తెచ్చిన కట్నాన్ని కొన్ని సామానులను తిరిగి ఇచ్చివేయాలి. అలాకాక స్రీయే విడాకులు కోరుకుంటే ఆమెకు వచ్చేది తగ్గుతుంది. ముగ్గురు పిల్లలుంటే రెండవ సంతానాన్ని స్తీ మిగిలిన ఇద్దర్నీ మగవాడూ తీసుకుంటాడు. విడాకులు పొందాక ప్రీ మళ్ళీ పెళ్లి చేసుకొన్నప్పటికీ ఆమె మొదటి భర్త ఆమెను పిలుచుకువెళ్లవచ్చు. కొత్తమగని మంచం మీద ఒక కాలు పెట్టినప్పటికీ ఆమె అతడివెంట వెళ్ళక తప్పదు. స్త్రీ పురుషులిద్దరు ఏడేళ్లపాటు కలిసిజీవిస్తే పెళ్లి తంతు జరగకపోయినా వారిద్దరూ భార్యాభర్తలుగానే పరిగణనకు వస్తారు. పెళ్లికి ముందు యువతుల కన్యాత్వం గురించి పెద్దపట్టింపులేదు. అలా వుండాలన్న నియమమూలేదు. ఈ విషయానికి సంబంధించిన నింంధనలు చాలా అసందర్భంగా కన్పిస్తూ అన్నిరకాల బూర్జువా నైతిక నిబంధనలకు విభిన్నంగా వుంటాయి. ఎప్పుడైనా ఒక ప్రీ వ్యభిచారానికి పాల్పడితే ఆమె భర్తకు ఆమెను కొట్టే హక్కు వుంది. (మూడు సందర్భాలలో మాత్రమే మగడు భార్యను కొట్టవచ్చు. వాటిలో ఇదొకటి. ఇతర సమయాల్లో కొడితే అతనికి శిక్షపదుతుంది). అలా కొట్టాక మరి తప్పువేయటానికి వీలులేదు.

“ఒకే తప్పుకు రెండు శిక్షలు లేవు. పరిహారమో, ప్రతిక్రియో అంతేగో,

పరిష్కార సమయంలో తన హక్కులకు ఎలాంటి భంగం కలగకుండా విడాకులు పొందడానికి స్త్రీ అనేక కారణాలు చూపవచ్చు. అవి రకరకాలుగా వుంటాయి. మగవాడి నోరు కంపుకొడుతుంటే విడాకులకు ఆ కారణం సరిపోతుంది. మొదటి రాత్రి అనుభవించే హక్షుకు పరిహారంగా తెగనాయకుడికి లేదా రాజుకు చెల్లించవలసిన ధనం గురించి చట్టాలలో (ప్రముఖంగా కనిపిస్తుంఇ. (దీనిని గోటబ్రమెర్చి = ం9గుంం[) అంటారు. మధ్యయుగాలలో దీనిని మార్చెటా - 44700612 అన్నారు. ్రాన్స్‌లో మార్క్వెట్టి - గ21%466 అన్నారు) ప్రజాసభలలో ఓటువేసే హక్కు స్త్రీలకుంది. ఐర్లండ్‌లో కూడా

128

ఇటువంటి పరిస్థితులే వున్నట్లు కనపడుతుంది. కాలపరిమితిగల వివాహాలు అక్కడ పరిపాటే. విడాకులప్పుడు స్త్రీల విషయంలో ఉదారమైన సౌకర్యాలు వున్నాయి. వాటిని స్పష్టంగా నిర్దేశించారు ఆఖరికి ఇంటిలో చాకిరీ చేసినందుకు ప్రతిఫలం కూడా యిప్పిస్తారు. “మొదటి భార్య” (16౬ ౪100) తోపాటు ఇంకొందరు వుండేవారు. వారసత్వ ఆస్తిని విభాగాలు చేసేటపుడు క్రమ సంతానానికి, అక్రమ సంతానానికీ మధ్య తేడా చూపేవారు కాదు. జంట కుటుంబంతో పోల్చి చూస్తే ఉత్తర అమెరికాలో వాడుకలో వున్న వివాహ నిబంధనలు చాలా కఠినంగా వున్నాయనిపిస్తుంది. సీజరు దండయాత్రల నాటికి గుంపు పెళ్ళిని ఆచారంగా కలిగివున్న ప్రజలు పదకొండవ శతాబ్దం నాటికి ఈ స్థితిలో వున్నారంటే ఆశ్చర్యంలేఉద.

ఐరిష్‌ గణాలను (వీరిలో తెగను క్షెయిన్న - 011006 క్లాన్‌ - 011% అంటరు) గురించి ప్రాచీన న్యాయశాస్త్ర గ్రంధాలేకాక, తెగ తాలూకు భూములను ఇంగ్షీషురాజు రాజ్య భాగాలుగా మార్చేంటందుకు పదిహేడో శతాబ్దిలో అక్కడకు వెళ్ళిన ఇంగ్లీషు న్యాయశాస్ర్రవేత్తలు కూడా (ధ్రువీకరించి వర్ణించారు. ఆనాటికి తగనాయకులు తమవంటున్నవి తప్ప మిగిలిన భూమి తెగ లేదా గణం యొక్క ఉమ్మడి ఆస్తిగా వుండేది. ఎన్నడైనా ఒక గణ సభ్యుడు చనిపోయి తతృ్ఫలితంగా అతని కుటుంబం వునికిని కోల్పోతే అప్పుడు గణనాయకుడు (ఇంగ్లీషు న్యాయశాస్త్రవేత్తలు యితనిని కాపుట్‌ కాగ్నటియోనిస్‌ 0౧4 6082210౧13 అన్నారు) గణం తాలూకూ భూమిని ఇళ్ల వరుసన తిరిగి పంపకం చేసేవాడు. జర్మనీలో అనుసరించిన మాదిరి నిబంధనవంటి వాని ప్రకారమే సాధారణంగా ఈ పంపకం జరుగుతూ వుండాలి. రుండాలో” పద్ధతుల్లో భూములు సాగుచేసుకునే గ్రామాలిప్పటికీ వున్నాయి. (నలభై ఏభై ఏళ్ళ క్రితం ఇవి చాలా ఎక్కువగా వుండేవి). గణం తాలూకూ ఉమ్మడి భూమిగా ఒకప్పుడు వున్నదానిని విడివిడిగా సేద్యం చేసుకుంటూ వుండిన రైతులు ఇంగ్లీషు వాళ్ళ ఆక్రమణ అనంతరం తాము సాగుచేస్తున్న భూమికి పన్ను ఇచ్చుకోవడం వచ్చింది. అయితే సేద్యానికి పనికివచ్చే భూమిని, పచ్చిక బీళ్ళను కలిపి వాటాలుగా పంచుకొనేవారు. ఆయా భూమివున్న చోటూ, దాని మంచి చెడ్డలు వట్టి విభజన చేసేవారు. దీనిని గెవన్‌ (3౪౫2౧8 అని మోసెలలో సిలుస్తారు. ప్రతి+గెవన్‌లోను ప్రతివానికి వాటా వుంటుంది. చిత్తడి బీళ్ళు, పచ్చిక మైదానాలు ఉమ్మడిగా వుండేవి. ఇటీవల సైతం అంటే ఏఖైయేళ్ళ క్రితం కూడా అప్పుడప్పుడు, కొన్నిసార్లు యేటేటా పునఃపంపకం జరిపేవారు. ఈ తరహా రుండాల్‌ (గ్రామం రూపురేఖలు అచ్చంగా మోసెల్లి లేదా హోప్‌వాల్డ్‌లోని జర్మన్‌ రైతు సమాజం (జెవో ఫెర్‌స్మాస్ట్‌లాగానే వుండేది. “ముఠాలలో” కూడా గణాలు కన్పిస్తాయి. ఐరిష్‌ రైతులు తరచుగా పార్టీలుగా కూడతారు. ఇది పూర్తిగా అసంబద్ధంగానూ, తెలివితక్కువగానూ కనిపిస్తుంది. ఇంగ్లీషు వాళ్ళకు ఇవియేమాత్రం అర్థం కాలేదు. ఒకళ్ళనొకళ్ళు చావచితకకొట్టుకొనే ఆట కోసమే ఈ ముఠాలను ఏర్పరిచారా అన్నట్లు

• రుండాల్‌ (101610) అంటే ఏకాండంగా వున్న భూమికి పలువురు స్వామ్యం వహించడం,

128

అనిపిస్తుంది. వెనుకటి గణాల అవతారాలివి. పూర్వకాలపు గణ వ్యవస్థ తాలూకు భావన వీనిలో ప్రత్యక్షం అవుతూ వుంది. సందర్భవశాత్తూ ఒక విషయం చెప్పుకోవాలి. ఒకే గణానికి సంబంధించిన సభ్యులు తమ పాత గణ భూములలో కలసి జీవించడం ఇప్పటికీ అక్కడక్కడా కన్పిస్తుంది. ప్వూపు మొనామఘస్‌ ప్రాంతంలో నివసిస్తున్నవారిలో అధిక సంఖ్యాకులకు 1830-40 మధ్య నాలుగు కుటుంబ నామాలు వుండేవి. అంటే వారంతా నాలుగు గణాలకు, లేదా నాలుగు తెగలకు చెందినవారన్నమాటే.

1745 తిరుగుబాటునుోో* అణచివేసినప్పటి నుంచీ స్మాట్లండ్‌ గణ వ్యవస్థ చితికిపోయింది. ఈ వ్యవస్థలో స్కాటిష్‌ సమిష్టి కుటుంబం (61129) ఎలాంటి సంబంధం కలిగివుందో పరిశీలించవలసి వుంటుంది. ఏదోవిధమైన సంబంధం వుండటం మాత్రం తధ్యం. స్మాట్లండ్‌ పర్వత (ప్రాంతంలోని ఈ సమిష్టి కుటుంబాలకు వాల్టర్‌ స్కాట్‌ నవలలు అద్భుతమైన రీతిలో మన కళ్ళముందు నిలుపుతాయి. దాని గురించి మోర్గన్‌ ఇలా చెపుతాడు:

“నిర్మాణంలోనూ, స్వభావంలోనూ కూడా అది స్వచ్చమైన గణం. తన సభ్యులపై గణ జీవనానికి ఎటువంటి ప్రభావం వుంటుందో అందులో అద్బుతంగా కన్పిస్తుంది... వారి కక్షలు, రక్త ప్రతీకారాలు వానిలో కన్పిస్తాయి. గణాల స్థానిక స్వభావాలు, సమిష్టిగా భూములు కలిగి వుండటం, కుటుంబ పెద్ద యెడ సభ్యుల విశ్వాసం, కుటుంబంలో వాళ్ళు ఒండొరుల యెడ కనబరచుకొనే విశ్వాసం - ఇవన్నీ గణ సమాజంలో తప్పకుండా కనబడే లక్షణాలు... మగవాని వైపు నుంచి వంశాన్ని లెక్కిస్తారు. మగవాళ్ళ పిల్లలు కుటుంబ సభ్యులుగానే వుండిపోగా ఆడవాళ్ళ పిల్లలు వాళ్ళ వాళ్ళ తండ్రుల కుటుంబాలకు చెందుతారు”,

౫ కొద్దిరోజులపాటు నేను ఐర్లాండ్‌లో వున్నప్పుడో గణదశనాటి భావాలతోనే (గ్రామీణ ప్రజలు నివసిస్తుండటాన్ని చూశాను. భూస్వామిని తెగ పెద్దగానే రైతు భావిస్తున్నాడు. అందరి ప్రయోజనాల కోసం ఆయన వ్యవసాయాన్ని తనిఖ్‌ చేస్తున్నాడనీ, ఆ శ్రమకు ప్రతిఫలంగా శిస్తు చెల్లిస్తున్నానని అతని భావన. అవసరం వచ్చినపుడు భూస్వామి అదుకోవాలని అతడి అభిప్రాయం. అలాగే జరుగుబాటువున్న వాళ్ళందరూ ఇరుగుపొరుగు బీదవాళ్ళకు సాయపడటం బాధ్యతని అనుకొంటున్నారు.

అఆ సాయం చేయడం దయాధర్మంగా కాదు. తెగలోని బీదవానికి తెగలోకి తలనాళ్ళు

నుంచీ, తెగ నాయకుడి నుంచీ సహాయం పొందే హక్కు వున్నది. ఐరిష్‌ రైతుల బుర్రల ఆధునిక బూర్జువా ఆస్తి భావనలు (వవేశపెట్టదం అనంభవంగా వుందని రాజకీయార్జికవేత్తలు, న్యాయశాస్త్రవేత్తలూ గొడవ చేస్తున్నదిందుకే. హక్కులేగాని బాధ్యతలులేని ఆస్తి అనేది ఐరిష్‌ వాని వూహకే అందదు. ఇంగ్లండ్‌, అమెరికాలోని పెద్దపెద్ద ఆధునిక నగరాలలో విభిన్నమైన నైతిక, న్యాయ సంస్మ్కారాలున్న ప్రజల మధ్యకు వచ్చిపడ్డ ఐరిషువాళ్ళు న్యాయం, నీతి అనేవి యేమి అర్ధంగాక పూర్తి గందరగోళంలో పడిపోయారన్నా, (ప్రజలలోని నిరుత్సాహానికి వారూ పొల్పడుతున్నారన్నా ఆశ్చర్యంలేదు. (నాల్గవ ముద్రణకు ఎంగెల్స్‌ చేర్చిన వివరణ). 180

స్మాట్లండ్‌లోని పిక్ట్‌ రాజకుటుంబంలో ఆడవాళ్ళవైపు నుండి వారసత్వం ఉండేదని బెడే రాశాడు దీనినిబట్టి పూర్వం స్కాట్లండ్‌లో తల్లి హక్కు అమలులో ఉండేదని (గ్రహించవచ్చు. మధ్యయుగాల నాటివరకు స్కాటిష్‌ ప్రజలలోను, వెల్ను ప్రజలలోనూ పునాలువన్‌ కుటుంబాచారాలు అమలులో వున్నట్లుగా నిదర్శనాలు ఉన్నయి. ఇవి మొదటి రాత్రి హక్కులో కనిపిస్తాయి పరిహారం చెల్లించని పక్షంలో (ప్రతి పెళ్ళి కూతురితోనూ మొదటిరాత్రి గడిపే హక్కు తనకున్నదని వెనకటి భర్తల సమూహానికి ఆఖరు ప్రతినిధిగా వున్న కుటుంబ పెద్ద లేదా రాజు చెపుతాడు.

వ వ

వలసలనాటి వరకు జర్మన్లు గణాలుగా ఏర్పడి ఉన్నారనేది నిర్వివాదాంశం. (క్రీస్తుకు కొద్ది శతాబ్బాలపూర్వం వారు డాన్యుబు, రైన్‌, విస్తులా నదులకు ఉత్తర సముద్రానికి మధ్యనున్న భూములలో నివాసం ఏర్పరచుకున్నారు. కింబ్రి, ట్యుటాని తెగల వలస జోరుగా సాగుతున్నది. నుయేవీలు సీజరు కాలం వరకూ స్టిరపడనేలేదు. వారు గణాలుగానూ, బంధు కూటాలుగానూ (06614045 608806002మ089440 స్టిరపడి నివసిస్తున్నారని సీజరు స్పష్టంగా రాస్తున్నాడు. జూలియస్‌ గణానికి చెందిన రోమన్‌ వాని నోట జెంటిఐస్‌ (6౪989) అనే మాట వచ్చిందంటే దానికి కచ్చితమైన అర్ధమే వుంటుంది. తప్పుగా అర్థం చేసుకునే వీలులేదు. ఇతర జర్మన్ల విషయంలో కూడా అంతే. రోమన్‌ ప్రాంతాలను జయించి జర్మన్లు వానిలో నివాసం వర్పరచుకునేటప్పుడు కూడా గణాలవారీగానే స్థిరపడినట్లు కనపడుతుంది. డాన్యూబ్‌నది దక్షిణ ప్రాంతాలను ఆక్రమించి అక్కడ స్టిరపడినవారు గణాలవారీగా (జెనియలో జియా -66%16210%12ల స్థిరపడినట్లు అలమన్నియన్‌ చట్టాల నుండి తెలుస్తుంది *. తర్వాత కాలంలో మర్క్‌ డార్స్‌జెనోస్సెన్‌ స్మాఫ్ట్‌ (గ్రామ సమాజం) అనే మాటలను ఉపయోగించి అర్ధంలోనే జెనియలోజియా అనే మాటను కూడా ఉపయోగించారు. జెనియలో జియాలనేవి పెద్ద పెద్ద సామూహిక గృహాలని, వీటి మధ్య భూమి పంపకమయ్యేదని, వీటి నుండే గ్రామ సమాజాలు ఆవిర్భవించాయని ఈ మధ్య కొవలెవ్‌స్కీ రాశాడు. బుర్గుండియన్లు, లాంగోబార్జులు (వీరు గోధిక్‌, హెర్మినోనియన్‌ తెగలకు చెందినవారు) వాడిన ఫారా అనే పదం ఇంచుమించు అలమన్నియన్‌ చట్టాలలో జెనియలోజియాని ఉపయోగించిన అర్ధంలోనే వాడారు. దీనిని గణానికి ఉపయోగించారా లేక సామూహిక గృహ కుటుంబానికి ఉపయోగించారా అనే విషయాన్ని ఇంకా పరిశీలించవలసి వుంది.

జర్మన్లందరిలోనూ గణం అనే దానిని తెలిపే ఒకే ఒక పదం ఏమైనా వుండివుంటే అదేమిటి అన్న విషయంపై భాషా వివరణలు మనలను సందేహంలో పడవేస్తున్నాయి. శబ్భోత్పత్తి శాస్త్రరీత్యా గ్రీకుల జెనోస్‌ (660039), లాటిన్‌ తెగల జెన్స్‌ (6609 , గోధిక్‌ల కుని (ము; మధ్య ఎగువ జర్మన్ల కున్నే 100॥0 ఇవన్నీ ఒకే అర్ధంలో ప్రయోగించడం జరిగింది. అలాగే స్త్రీకి ఉపయోగించే పదాలు కూదా ఇత్ధే కుదురు నుంచి పుట్టుకువచ్చాయి. గ్రీకులు

క్ష

జినే (66, స్వావ్‌లు జెన (262), గోధిక్‌లు క్వినో (07100 ప్రాచీన నోరు తెగలు కోనా కునా (1002, కంబ అనే శబ్దాలను స్త్రీకి వాడతారు. తల్లి హక్కు అమలులో ఉన్న స్థితిని ఇవన్నీ మనకు గుర్తుచేస్తున్నాయి. లాంగోబార్జులు, బుర్గుండియన్లు వాడిన ఫారా అనే మాట ఫిసాన్‌ (£13౫ు అనే దాని నుండి వచ్చి ఉంటుందని, ఫిసాన్‌ అనే మాటకు అర్ధం “కనుటో అని (గ్రిమ్‌ రాస్తున్నాడు. అయితే సంచరించు అనే అర్ధమిచ్చే ఫారాన్‌, పాఘహైన్‌ అనే వాటి నుండి ఫారా వచ్చిందనడం బాగుటుందని నా అభిప్రాయం. సంచార జాతులు కదిలిపోయేటప్పుడు అ బిడారులో ఒక్కొక్క ప్రత్యేక భాగానికి ఆ మాటలు ఉపయోగిస్తారు. ఆ భాగంలో అందరూ బంధువులే ఉంటారని వేరే చెప్పనక్కరలేదు. మొదటి తూర్చు దిశగా, అక్కడి నుండి పశ్చిమ దిశగా శతాబ్దాల తరబడి సాగిన ఆ సంచారాలలో ఆ మాట గణ సంఘానికి ప్రత్యామ్నాయంగా ఉపయోగంలోకి వచ్చింది. ఇదిగాక గోధిక్లలో సిబ్బా (31స2, ఆంగ్లో-సాక్సస్‌లలో సిబ్‌ (515), ప్రాబీన ఎగువ జర్మన్లలో సిప్పియా (510012), సిప్పా (3100౫) సిప్పే (5100ల అనే పదాలున్నాయి. ప్రాచీన కాలపు నోర్సు తెగలలో బహువచన రూపంలో సిష్టార్‌ (3102౧ అనే మాట వుంది. ఈ మాటకు సిప్‌ (510 అనే ఏకవచనం ఉంది. కాని అది ఒక దేవత పేరు మాత్రమే. ఇవిగాక హిల్డెబ్రాండ్‌ పాటలో 48 మరో పదం ఉన్నది. హదుబ్రాండ్‌ను హిల్డెభ్రాండ్‌ ఇలా అడుగుతాడు.:

“వీరందరిలో నీ తండ్రి ఎవరు... లేదా నీ బంధుకూటం (160) ఏమిటి?”

గణం అనేదానికి జర్మన్గందరి వాడకంలో ఏదన్నా ఒక పదం వుంటే అది గోథిక్‌ల కుని అయివుండాలి. ఆ కుదురుక్తే చెందిన భాషలన్నింటిలో అదే అర్ధం ఇచ్చే మాటలన్నింటికీ అది దగ్గరగా ఉండటమొక్కటేకాదు, గణనాయకుడు, తెగనాయనకుడు అనే అర్ధం ఇచ్చే కునింగ్‌, కోనిగ్‌ అనే పదాలు దాని నుంచే పుట్టాయి. సిజ్జా, సిప్పే అనే మాటల గురించి ఆలోచించనే అక్కరలేదు. ప్రాచీన నోర్స్‌ తెగలలో సిబ్జార్‌ అనే పదానికి రక్తబంధువులు అనేగాక, వివాహరీత్యా కలిగిన బంధుత్వాలు అని కూడా అర్ధమొస్తుంది. అంటే రెండు గణాలకూ చెందిన సభ్యులు ఆ శబ్బార్ధంలోకి వస్తారు. ఇక సిప్‌ అనేది గణం పేరు అయి వుండదు.

మెక్సికన్‌, గ్రీకులలో వలెనే జర్మన్‌లలో కూడా యుద్ధ వ్యూహాలలో అశ్వదళాలను, పదాతిదళాలను గణాలవారిగా నిలబెడతారు. “కుటుంబాలవారీగా, బంధుత్వాలవారీగా” అంటూ టాసిటను అనిర్దిష్ట్టూపంలో చెప్పదానికి కారణం ఆయన కాలంనాటికప్పుదే రోమన్‌ గణాలు అంతరించిపోవడమే.

టాసిటస్‌ రచనలో ఒక వాక్యం చాలా (ప్రధానమైనది ఉంది. తల్లి సోదరుడు తన మేనల్లుడిని కొడుకులాగే చూసుకుంటాదు. మేనల్లునికీ, మేనమామకూ గల రక్తసంబంధం, తండ్రికీ కొడుకుకీ మధ్య ఉండే సంబంధంకన్నా పవిత్రమైనదీ, సన్నిహితమైనదీ అంటారు

• బంధుజనము

132

కొంతమంది. అందుచేతనే హామీగా వ్యక్తులను ఉంచగోరినపుడు స్వంత కౌొడుకుకన్నా

సోదరి సంతానాన్ని తమ ఆధీనంలో ఉంచమనడంవల్ల ఎక్కువ పూచి ఉంటుందనుకుంటారు.

ఇది తల్లి హక్కు అవశేషం, జర్మన్ల ప్రత్యేక లక్షణంగా దీనిని చెప్తారు". ఆ గణ సభ్యుడు తనకు హామీగా తన కొడుకును ఒప్పజెప్పి మాట తప్పితే అ కొడుకు బలి అయిపోతాడు.

ఆ బాధ్యత ఆ తండ్రి ఒక్కడిదే. అలాగాక సోదరి కొడుకును బలిపెట్టేస్తే అతి పవిత్రమైన

గణ ఆచారాన్ని అతిక్రమించినట్లే. ఆ బాలుణ్లో లేక యువకుడినో రక్షించవలసిన బాధ్యత

అతని సన్నిహిత బంధువుది. అతని మరణానికాబంధువుదే పూచీ. అతడా కు(ర్రవాడిని కుదవపెట్టడం తప్పు. కుదవ పెట్టినప్పుడు మాట నిలుపుకోవాలి. జర్మన్లలో గణ వ్యవస్థ ఉండేదనటానికి ఇతర నిదర్శనాలు కనపడకపోయినా అది ఉందేదనటానికి ఈ వాక్యం ఒక్కటే చాలు.

దీనికి ఎనిమిదివందల యేండ్ల తరువాత వచ్చిన (ప్రాచీన నోర్స్‌ గేయం వొలుస్సాలోని “దేవతల అస్తమయం - (ప్రపంచ విలయం” అన్న భాగం మరింత కీలకమైనది. దేనిలోనైతే జైస్తవ భావ జాలం అంతర్లీనంగా కలగలసివుందని (ప్రస్తుతం బాంగ్‌, బుగ్గీలు నీరూపించారో ఆ “సీరెన్‌ దివ్యదృష్టి" భాగంలో ప్రపంచ పతనం గురించీ, మహా విపత్తుకు దారితీసే అవినీతి గురించి చేసిన వర్ణనలో ఈ క్రింది వాక్యాలు వున్నాయి.

కిగ0061 2404 000191 0% 2౬ 900200 +లారిం!ం 22224 వంళరాలంకైిం 90401 501114

(అన్నదమ్ములొండొరులు యుద్దానికి దిగి పరస్పరం హంతకులుగా మారుతారు. అప్పచెల్బె పిల్లలు బంధుత్వ బంధాలను తెంచుకొంటారు)

• చాలామంది ప్రజలలో కనిపించే తల్లి హక్కు, అవశేషమైన మేనమాము, మేనల్లుళ్ళ మధ్య ఉండే ప్రత్యేక సన్నిహిత సంబంధాన్ని గ్రీకులు వీరయుగంనాటి పురాణగాధల నుండి మాత్రమే తెలుగుకోగలరు. డియోడోరస్‌ (క్రీ.పూ. 80-29 సిసిలీవాసి, గ్రీకు చరిత్రకారుడు) 4-84 ప్రకారం మెలియాగర్‌, తన తల్లి అల్తేయా సోదరులైన ధేస్టియస్‌ కొడుకులను చంపాడు. అల్తేయా దీనిని మహాపొపంగా భావిస్తుంది. హంతకుడు తన కొడుకే అయినప్పటికీ శాపనార్థాలు పెదుతుంది. వాడి చావు కోరుతూ ప్రార్థిస్తుంది. “దేవతలామె ప్రార్ధనను మన్నించి మెలియాగర్‌ను చంపివేశార” ఈ రచయితే (డియోడోరసు : 4-44) మరో కధలో ఇలా చెపుతాడు. హెరాక్షిస్‌ నాయకత్వాన అర్లోనాట్లు (ధ్రేసియాలో దిగారు. అక్కడ వారు ఫినెయస్‌ను చూశాడు. ఆ ఫినెయస్‌ తన రిందవ భార్య మాటవిని తన మొదటి భార్య క్షియోపాత్ర ఇరువురు కొడుకులను అవమానకరంగా చూస్తాడు. ఫినెయస్‌ విడనాడిన క్షియోపాత్ర బొరియాడ్‌ తెగకు చెందిన పడుచు. అర్జోనాట్లలో కొందరు బొరియాడెలున్నారు. కనుక వారు క్షియోపాత్రకు సోదరులు. హింసలపాలవుతున్న కుర్రవాళ్ళిద్దరకూ మేనమామలు, వారు మేనల్లుళ్ళ తరపున నిలబడి సంరక్షకులను చంపివేసి పిల్లలను విడిపించారు (ఎంగెల్స్‌ వివరణ).

188

పై చరణంలో వాడిన సిస్తుంగార్‌ అన్న పదానికితల్లి సోదరి కుమారుడు అని అర్ధం. అప్పచెల్లెళ్ళ కొడుకులు తమ మధ్యవున్న రక్తసంబంధాలను తెంచివేసుకోవడమనేది కవి దృష్టిలో భ్రాతృహత్యకన్నా ఘోరమైన నేరం. తల్లివైపు బంధుత్వాన్ని నొక్కి చెప్పి సిస్ట్రుంగార్‌ పదంలో అసలు కీలకం వుంది. దీనికి బదులు సిస్మినా -బోర్న్‌ (అన్నదమ్ముల బిడ్డలు, అప్పచెల్లెళ్ళ బిడ్డలు) లేదా సిస్క్మినా సినీర్‌ (అన్నదమ్ముల కొడుకులు, అప్పవచెల్లెళ్ళ కొడుకులు) అన్న పదాన్ని వాడి వున్నట్లయితే మొదటి పాదానికి రెండవ పాదం శిఖరాయమానంగా వుండేదికాదు. దాని గాధతను పలుచన చేసేది. ఆ విధంగా వాలుస్పాను కూర్చిన వైకింగుల కాలంలో సైతం స్మాండినేవియాలో తల్లి హక్కు న్మృతులు రూపుమాయలేదు.

ఇకపోతే టాసిటస్‌ కాలంనాటికే తల్లి హక్కుపోయి తండ్రి హక్కు వచ్చింది. కనీసం ఆయనకు బాగా తెలిసిన జర్మన్లలోనైనా ఇది జరిగి వుండాలి. పిల్లలు తండ్రికి వారసులు. పిల్లలు లేనిపక్షంలో సోదరులు, తండ్రి సోదరులు, తల్లిసోదరులు వారసులవుతారు. తల్లి సోదరుడికి వారసత్వాన్ని అంగీకరించడం పైన పేర్కొన్న సం(ప్రదాయాన్ని వరిరక్షించడంగానే భావించాలి. జర్మన్లలో తండ్రి హక్కు ఏర్పడి ఎంతోకాలం కాలేదనడానికిదో నిదర్శనం. తల్లిహక్కును సూచించే అవశేషాలు మధ్యయుగాల చివరిలో సైతం మనకు కనిపిస్తాయి. ఈ కాలంలో ముఖ్యంగా దాసుల్లో పితృత్వం ఇంకా సందేహాస్పదమే. ఎవరన్నా దాసుడు నగరం నుండి పారిపోయినప్పుడు అతనిని అప్పచెప్పమని వ్యూడల్‌ ప్రభువు కోరితే పారిపోయినవాడు దాసుదేనని ఆరుగురు రక్తబంధువులు ముఖ్యంగా తల్లివైవు బంధువులు ప్రమాణం చేయవలనివుంది. ఉదాహరణకు బెగ్స్‌బర్ట్‌, బాసెల్స్‌ కైజర్స్‌ లౌటర్న్‌లలో ఈ నిబంధన ఉన్నది. (మౌరెర్‌, అర్బన్‌ కాన్‌స్టిట్యూషన్‌ -1, పేజి-381)

తల్లి హక్కుకు సంబంధించి అప్పట్లో అంతరించిపోతున్న మరో అవశేషమేమిటంటే స్రీలపట్ల జర్మన్లకుగల గౌరవం. రోమనులకు ఇది దాదాపు అర్ధంకాని విషయం. జర్మన్లతో ఒప్పందాలు కుదుర్చుకునేటప్పుడు కులీన కుటుంబాల యువతులను హామీగా పెట్టుకోవడం ఉత్తమోత్తమంగా భావించేవారు. తమ భార్యలను, కూతుళ్ళను శత్రువు పట్టుకొని బానిసల్ని చేస్తాడేమోననే భయం కలిగినపుడు వారు యుద్ధంలో విపరీతమైన తెగువ చూపించేవారు. సీని ఎంతో పవిత్రురాలిగా దైవజ్ఞురాలిగా గౌరవించేవారు. ప్రధానమైన విషయాలలో ఆమె సలహాలు తీసుకొంటారు. బటేవియన్‌ తిరుగుబాటుకు మూలకారణం లిప్‌ నదీతీరంంవెలెడా అనే (బ్రుక్టేరియన్‌ వురోహితురాలు. ఆ తిరుగుబాటులో జర్మన్‌, బెల్జియన్‌ తెగలు సివిలిస్‌ నాయకత్వాన గాల్‌ రాష్త్రంలో రోమన్‌ పరిపాలనను మూలమట్టుగా కదిల్చివేశాయి*. ఇంటిలో ప్రీకి సంపూర్ణాధికారం వున్నట్లు అగుపిస్తుంది. మగవాళ్ళు వేటకుపోతారు లేదా, తాగి తందనాలాడుతూ కాలం గడుపుతుంటారని, స్రీలు, ముదుసలులు, పిల్లలు కలిసి ఇంటెడు చాకిరీ చేస్తారిన టాసిటసు వ్రాస్తున్నాడు. అయితే

134

పొలాల్లో వ్యవసాయం పనులు చేసేదెవరో ఆయన చెప్పలేదు. బానిసలు సుంకం మాత్రమే చెల్లించేవారని వెట్టిచాకిరి తప్పనిసరి కాదని ఆయన స్పష్టంగా వ్రాశాడు. అందుచేత కొద్దిపాటిగా వుందే వ్యవసాయ పనులను వయసు వచ్చిన మగవాళ్ళు చేసేవారనుకోవచ్చు.

ఇంతకుముందే చెప్పినట్లుగా వారిలో వున్న జంట కుటుంబం క్రమేణా దంపతి కుటుంబం వైపుకు సన్నిహితమవుతున్నది. అప్పటికింకా దంపతీ వివాహం స్థిరపడలేదు. కులీనులలో బహుభార్యాత్వం వుండేది. మొత్తం మీద (కెల్చులలోవలే కాకుండా) కన్యలు పవిత్రంగా వుండాలని శాసించేవారు. జర్మన్గలో వివాహ బంధం మీరరానిదని టాసిటను చాలా ఉత్సాహంగా వ్రాశాడు. స్త్రీలు వ్యఖిచరించడం ఒక్కటే విడాకులు కోరడానికి తగినంత కారణమవుతుందన్నాడు. అయితే ఈ విషయంలో ఆయన చెప్పేది అతుకుల బొంతగా వున్నది. దుర్న్షడత కలిగిన రోమన్లకు నీతి మార్గం చూపాలని ఆయన భావించినట్లున్నది. ఒక్కటిమాత్రం వాస్తవం. అడవులలో నివసిస్తున్న జర్మనులు నీతి విషయంలో ఉత్తమాదర్శం చూపుతూ వుండవచ్చు. కాని బయటి ప్రపంచంతో కొద్దిపాటి సంబంధం పెట్టుకోగానే వారు కూడా ఐరోపావాసుల్లానే తయారయ్యారు. రోమన్‌ జీవన ప్రవాహపు సుడిగుండంలో పడేసరికిజర్మన్‌ తెగలలో వారి భాషకన్నా వేగంగా వారి నీతి అంతరించిపోయింది. తూర్స్‌ నగరవాసి గ్రిగోరి రచనలు చదివితే చాలు. ఈ విషయం 'తెలుస్తుంది. రోములోలాగ జర్మన్‌ మహారణ్యాలలో సమ్మోహనకరమైన విలాస జీవితం వుండజాలదు. ఇంద్రియ సుఖలాలస విషయంలో ఎక్కడా ఏ ప్రజల్లోనూ ఎన్నడూ కన్పించని నిగ్రహాన్ని జర్మన్లకు ఆపాదించకుండానే ఈ విషయంలో కూడా రోమన్లకన్నా జర్మన్లు గొప్పవారేనని చెప్పవచ్చు.

తండ్రుల, బంధువుల్మ స్నేహాలూ, శత్రుత్వాలు కూడా కుటుంబంలో పారంపర్య బాధ్యతగా సంక్రమించే పద్ధతి గణ వ్యవస్థ నుండి వచ్చినదే. హత్య చేసినందుకు లేదా గాయపరిచినందుకు రక్ష 'ప్రతీకారానికి బదులు పరిహార ద్రవ్యం (వెర్‌గెల్డ్‌ -౫/ల16) ఇచ్చే పద్ధతి కూడా ఈ వ్యవస్థ నుండి వచ్చినదే. ఈ వెర్‌గెల్డ్‌ పద్ధతి ఒక్క జర్మన్లలోనే వున్నదని ఒక తరంక్రితం భావించేవారు. కాని రక్త ్రతీకారపు సాధురూపమైన ఈ పద్ధతిని వందలాదిమంది ఆచరిస్తున్నట్లు ఇటీవల రుజువైంది. ఈ పద్ధతి కూడా గణాల నుండి పుట్టుకువచ్చినదే. అమెరికన్‌ ఇండియన్లలో కూడా ఆతిధ్యం వలెనే దీనిని కూడా ఒక కర్తవ్యంగా భావిస్తారు. జర్మన్లు ఇచ్చే ఆతిధ్యం తీరు గురించి టాసిటసు వర్ణించినదీ, (జర్మానియా, ప్రకరణం -21) ఇడియన్లలో ఆతిధ్యం గురించి మోర్గన్‌ వర్ణించినదీ చాలా వరకు ఒక్కలాగే వున్నాయి.

టాసిటసు కాలంలో జర్మన్లు సాగుభూమిని పంచేసుకున్నారా? ఈ విషయం గూర్చి ఆయన వ్రాసిన మాటలకు ఏం జ్ఞం చెప్పాలి? అనే దాని మీద అవేశపూరితమైన చర్చలు ఎడతెగకుంది “గాయి. ఇప్పుడదంతా గత చరిత్ర, అన్ని చోట్లా భూమిని గణం అంతా కలిస్‌ సాగు చేసేదని, తర్వాత సమిష్టి సామూహిక కుటుంబాలు

185

సాగుచేయడం వచ్చిందని అందరూ అంగీకరిస్తున్నారు. సమిష్టి సామూహిక కుటుంబాలు భూమిని సాగు చేస్తాయనే విషయాన్ని సుయేవీ తెగల వారిలో సీజర్‌ చూశాడు. ఆ తరువాత వ్యష్టి కుటుంబాలకు భూములు కేటాయించి ఇచ్చేవారు. అప్పుడప్పుడు మళ్ళీ ఏకం చేని తిరిగి ఇళ్ళ వరునల్ని వంచేవారు. నిర్ణీత కాలవ్యవధి అనంతరం సాగుభూములకు తిరిగి కేటాయింపులు జరిగే పద్ధతి ఈనాటికీ జర్మనీలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో అమలులో వుంది. ఇక ఈ విషయం గురించి విశేషంగా చెప్పనక్కరలేదు. సీజర్‌కు, టాసిటస్‌కు మధ్య గల 150 సంవత్సరాల కాలంలో జర్మన్లు, సుయేవీలలో వున్నట్లుగా (వీరిలో భూమిని విభజించడం, సొంత వ్యవసాయం లేదు) సీజరు చెప్పిన సమిష్టి వ్యవసాయం నుండి బయటపడి భూమిని ఏటేటా విభజించుకొని సొంత వ్యవసాయ కమతాలను ఏర్చ్పరచుకొనే స్ఫితికి చేరారంటే అది నిశ్చయంగా మంచి అభివృద్ధేనని చెప్పాలి. అంత స్వల్పకాలంలో బయటివాళ్ల జోక్యం లేకుండా భూమిపై సంపూర్ణమైన సొంత యాజమాన్య స్టితికి పరివర్తన చెందడం అసాధ్యమవుతుంది. టాసిటస్‌ వ్రాతలు చూస్తే నాకనిపించేదేమిటంటే, వారు సాగుభూమిని ప్రతియేటా మార్చేవారు (లేదావునఃపంపకం చేసేవారు). అయినా బోలెడంత ఉమ్మడి భూమి మిగిలుండేది. ఆనాటి జర్మన్ల గణ నిర్మాణానికి సరిపదే వ్యవసాయ స్థితీ, భూమిని అనుభవించే పద్ధతీ అది.

మునుపటి ప్రతుల్లో వున్నట్లుగానే పై పేరాను యధావిధంగా వుంచేస్తున్నాను. ఈలోగా మరో సమస్య వుత్చన్నమైంది. పితృస్వామిక సామూహిక కుటుంబం సార్వత్రికం కాకపోయినా బాగా విస్తరించిందని, తల్లి హక్కును పాటించే సమిష్టి కుటుంబానికి ఆధునిక వ్యష్టి కుటుంబానికీ మధ్య ఇది వారధి వంటిదని కోవలెవ్‌స్కీ నిరూపించాడు. (చూడు పేజీ -44ే) కనుక భూమి సమిష్టి ఆస్తిగా వుందేదా లేక సొంత ఆస్తిగా వుందేదా అని మౌరెర్‌, వైత్స్‌లు ఇప్పటికీ చర్చించడంలో అర్థంలేదు. అయితే సమిష్టి ఆస్తి ఏ రూపంలో వుండేదనేదే సమస్య, సీజరు కాలంనాడు సుయేవీలలో భూమి ఉమ్మడి ఆస్తిగా వుండటమే కాదు, ఉమ్మడి అవసరాలకోసం వుమ్మడిగా సాగు చేసేవారు. ఇక్కడున్న సమస్య ఏమిటంటే ఆ సమాజంలో ఆర్థిక యూనిట్‌గా ఉన్నది గణమా లేక సామూహిక గృహ కుటుంబమా అదీ కాకపోతే ఈ రెంటికీ నడి మధ్యన వుండే సమిష్టి బంధుత్వ కూటమా, అదీకాకపోతే ఆయా భూములలో వున్న పరిస్థితులనుబట్టి మూడు పద్ధతులు ఒకదాని పక్క నొకటి అమలులో వున్నాయా అనే విషయం మీద సుదీర్హమైన చర్చ జరగక తప్పదు. టాసిటసు వర్ణించిన పరిస్థితులు మార్క్‌ లేదా గ్రామ సమాజం మీదకాక సామూహిక గృహ కుటుంబంపై ఆధారపడినవని, జనాభా పెరుగుదల కారణంగా సామూహిక కుటుంబమే (గ్రామ సమాజంగా అభివృద్ధి చెందినదని కోవలెవ్‌స్కీ తలియజేశాడు.

కనుక రోమన్ల కాలం నాటికే జర్మన్ల ఆక్రమణలో వున్న భూములలోనూ, ఆ వి చూడు ఈ ప్రతిలో 56-56 పేజీలు

186

తరువాత రోమన్ల నుండి స్వాధీనం చేసుకొన్న భూములలోనూ వున్న జర్మన్ల జనావాసాలు గ్రామాలు కాదనీ, పెద్ద పెద్ద సామూహిక గృహ కుటుంబాలు మాత్రమేననీ, ఆ ఇళ్ళల్లో ఎన్నో తరాలవాళ్ళు కలని జీవిస్తుంటారనీ, ఆ ఇంటికి నరివదేటంత భూమిని సాగుచేసుకొంటూ చుట్టూ వున్న అటవీ భూమిని పొరుగువారితో కలని సమిష్టిగా వుపయోగించుకొనేవారనీ చెవృ్పవచ్చు. ఈ వరిన్ఫితులలో (ప్రతియేటా భూమిని మార్చేవారంటూ టాసిటను వ్రాసిన మాటను వ్యవసాయ సంబంధంగా అర్ధం చెప్పుకోవలసి వుంటుంది. ఆ సామూహిక గృహ కుటుంబం ఏడాదికో భూఖందాన్ని సాగుచేసేదని, అంతకుముందు ఏడాది సాగుచేసిన భూ ఖండాన్ని బీడు పెట్టేవారని లేదా ఫ్రడావుగా వదిలివేసేవారని ఆ మాటకు అర్ధం చెప్పుకోవాలి. జనాభా చాలా తక్కువగా వుంచటంచేత బోలెడంత అటవీ భూమి ఖాళీగా వుండేది. అందుచేత భూమికి సంబంధించి అనవసరమైన తగాదాలుండేవికావని ఇనుకోవాలి. కొన్ని శతాబ్దాలు గడచిన తరువాత అప్పటికి వున్న వుత్చత్తి పరిస్థితులలో సమిష్టి వ్యవసాయం సాధ్యం కాని దశకు సామూహిక కుటుంబాల జనాభా పెరిగిపోవడంతో ఈ సామూహిక గృహ కుటుంబాలు అంతరించిపోయాయి. కొత్తగా ఏర్పడిన వివిధ వ్యష్టి కుటుంబాల మధ్య వెనుకటి వుమ్మడి భూములూ, పచ్చిక మైదానాలు పంపకమయ్యాయి. మొదట ఈ పంపకం నిర్జీత కాల వ్యవధిలో జరిగేది. తర్వాత శాశ్వతంగా పంచేసుకొన్నారు. కాని అడవులూ, గో భూములు, నీటి చెలమలూ వుమ్మడి సొత్తుగానే మిగిలిపోయాయి.

రష్యా చరిత్రను చూస్తే ఈ అభివృద్ధి క్రమం చారిత్రక సత్యమని తేలుతుంది. జర్మనీలోనూ తరువాత జర్మనులు ప్రవేశించిన ఇతర దేశాలలో కూడా ఇదే జరిగిందనడమే టాసిటను రచనలలోని మాటలకు సరియైన అర్ధం తోస్తుంది. టాసిటను కాలంనాటికే (గ్రామ సమాజాలున్నాయనుకోవడంలో వచ్చిన ఇబ్బందుల నుడి బయటపడేటందుకిదొక్కటే పద్ధతి. కోడెక్స్‌ లోర్న్‌మెన్సిస్‌ (0606ల: 1241ఆస200051$” వంటి అతి ప్రాచీన పత్రాలను సలభంగా అర్ధం చేసుకొనేటందుకు గ్రామీణ మార్క్‌ సమాజాలకన్నా సామూహిక గృహ కుటుంబాలను పరిగణనలోకి తీనుకొంటేనే ఎక్కువ వీలువడుతుంది. అయితే పరిష్మరించవలసిన కొన్ని కొత్త చిక్కులూ, కొత్త సమస్యలూ వస్తాయనుకోండి, అది వేరే విషయం. ఇంకా పరిశోధన చేసినప్పుడే ఆ పరిష్కారం లభిస్తుంది. జర్మనీ, స్మాండినేవియా, ఇంగ్లంద్‌లలో సామూహిక గృహ కుటుంబం కూడా ఒక మధ్యంతర దశ మాత్రమేననే అభిప్రాయాన్ని నేను కాదనలేను.

సీజరు కాలానికి జర్మన్లు అప్పుడే స్థిరవాసాలు ఏర్పరచుకొన్నారు. కొంతమంది ఇంకా స్థిర నివాసాలు కోసం వెతుక్కుంటున్నారు. కాని టాసిటస్‌ కాలం నాటికి వారప్పుడే స్థిరావాసాలు ఏర్పరచుకొని నూరేళ్ళయింది. తత్ఫలితంగా జీవనాధార వస్తువుల వుత్పత్తి ఎంతో పెరిగింది. అది కనిపిస్తూనే వుంది. దుంగలతో కట్టిన ఇళ్ళల్లో వారు నివసించేవారు. వెనుక అడవుల్లో వున్నప్పుడు ధరించినట్లే ముడివూలుతో చేసిన పై

137

బట్టలూ, జంతు చర్మాలు ధరించేవారు. స్త్రీలు, ధనికులూ నారతో తయారుచేసిన లో దుస్తులు ధరించేవారు. పాలు, మాంసం, అడవిలో దారికే పళ్ళు తినేవారు. వీటికితోడు ఓట్స్‌తో చేసిన జూవ త్రాగేవారని ప్లినీ వ్రాశాడు. (ఈనాటికీ ఐర్లాండ్‌లోనూ, స్మాట్లండ్‌లోనూో వున్న కెల్టు తెగల (ప్రధానాహారం ఇదే). పశువులే వారి సంపద. అవి ఏమంత మేలు జాతివికావు. చిన్నవిగా వుండేవి. వికారమైనవి, కొమ్ములుందేవికావు. వాళ్ళ గుర్రాలు పొట్టివి, పెద్ద వేగంగా పరుగెత్తగలవి కావు. డబ్బంటే, రోమన్‌ నాణాలు మాత్రమే. అవయినా చాలా తక్కువగా, అరుదుగా వాడేవారు. వారు వెండి, బంగారు వస్తువులు యెరుగరు. ఆ లోహాలకంత విలువా ఇచ్చేవారు కారు. ఇనుము చాలా అరుదు. కనీసం రైన్‌, డాన్యూబ్‌ నదీతీరాలలో నివసించే తెగలైనా ఇనుమును బయటి నుంచి తెచ్చుకోవాలి. వారికై వారు గనులు త్రవ్వి తీసేవారు కాదు. రూనిక్‌ *” లిపిని (గీకు, లాటిన్‌ అక్షరాలకు అనుకరుణ) రహన్య సంకేతాలుగానే వాడేవారు. ప్రత్యేకించి మతపరమైన మంత్రతంత్రాలకు వినియోగించేవారు. నరబలులు పరిపాటిగా వుండేవి. క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే వారు అప్పుడప్పుడే అనాగరిక యుగం మధ్య దశ నుంచి పై దశలోకి అడుగుపెడుతున్న ప్రజానీకం. రోమనులతో సంబంధం పెట్టుకొన్న తెగలకు రోమన్‌ పారిశ్రామిక వుత్పత్తులను దిగుమతి చేసుకొనేందుకు అవకాశం ఏర్పడింది. దానితో ఈ తెగలో లోహ పరిశ్రమ, వస్త్ర పరిశ్రమ స్వంతానివి వృద్ధి పొందలేదు అయితే ఈశాన్య దిశలో బాల్టిక్‌ సము(ద్ర తీర ప్రాంతపు తెగలలో ఈ పరిశ్రమలు వృద్ధి పొందాయనడంలో ఎంతమాత్రం సందేహంలేదు. ప్లేస్విగ్‌ చిత్తడినేలల్లో దొరికిన ఆయుధాలముక్కులను - రెండవ శతాబ్దం చివరినాటి నాణాలతోపాటు పొడవాటి ఇనువకక్తి, కవచమూ, వెండి శిరస్తాణము మొదలైనవి - వలనల మూలంగా నాలుగువేపులకూ విస్తరించిన జర్మన్‌ లోహ సామాగ్రిని చూస్తే అవి రోమన్‌ వస్తువుల నమూనాలో తయారైనప్పటికీ మంచి వనితనాన్ని కలిగి వున్నాయని తెలుస్తుంది. నాగరికమైన రోమన్‌ సామ్రాజ్యానికి సాగిన వలసలవల్ల ఒక్క ఇంగ్లండ్‌ను మినహాయిస్తే ప్రతిచోట స్థానిక పరిశ్రమలు అంతరించిపోయాయి. నిగనిగలాడే కంచు పొలుసులు (కవచాల మీద జాలరులుగా వేసేవి) చూస్తే ఈ పరిశ్రమ ఒకేవిధంగా ఎలా తలెత్తి వృద్ధి పొందిందో తెలుస్తుంది. ఇంగ్లండ్‌, న్వీడన్‌లలో వలెనే అజోల్‌ నము(ద ప్రాంతంలోనూ వాటితోపాటుగా బర్జుండీ, రుమేనియాలలో దొరికిన వస్తువులు ఒకే కార్ధానాలో తయారైనవే. ఇవన్నీ కూడా జర్మనీలో తయారైనవనడంలో సందేహంలేదు.

వారి సామాజిక నిర్మాణం కూడా అనాగరిక యుగపు ఎగువ దశకు అనుగుణంగానే వున్నది. టాసిటసు చెప్పిన దానినిబట్టి సాధరణంగా నాయకులతో కూడిన మందలి (200సైటి) వుండేది. తక్కువ 'ప్రాధాన్యతగల వ్యవహారాలపై ఇదే నిర్ణయాలు తీసుకానేది. ప్రజాసభ నిర్ణయం కోసం అత్యంత ప్రధానమైన అంశాలను రూపొందించేది అనాగరిక

• 16వ శతాబ్ది వరకు ఐరోపా ఉత్తర భాగంలో ప్రజలు వాడిన అక్షరాలు.

138

యుగపు దిగువ దశలో కనీసం మనకు తెలిసినంతవరకు వుదాహరణకు అమెరికన్లలో చూస్తే ఈ (ప్రజా సభలనేవి గణాలలోనే జరిగేవి. తెగలో లేదా తెగల సమాఖ్యలలో జరిగేవి కాదు. ఇరాక్యూలలో వున్నట్లుగానే మండలి నాయకులకు (21101069) యుద్ధ నాయకులకు (0009) మధ్య స్పష్టమైన వ్యత్యాసం వుంది. మొదటివారు తమతోటి తెగవారి నుండి ధాన్యం, పశువులు మొదలైన మర్యాద పూర్వకమైన కానుకల మీద ఆధారపడి (బ్రతకడం ఆరంభమైంది. అమెరికాలో వలెనే వారు సాధారణంగా ఒకే కుటుంబం నుండి ఎన్నికవుతారు. తండ్రి హక్కులోకి మార్పురాగానే గ్రీసు, రోమనులలోవలె జర్మనులలో కూడా ఎన్నిక కావలసి పదవులు వంశపారంపర్యంగా మారిపోయాయి. దానితో (ప్రతి గణంలోనూ ఒక కులీన కుటుంబం తలెత్తింది. ప్రాచీన కాలపు ఈ తెగ కులీనుల్లో అత్యధికులు వలసల కాలంలోనో, అటు తర్వాత కొద్దికాలంలోనో అంతరించిపోయారు. పుట్టుకతో నిమిత్తం లేకుండా పూర్తిగా సామర్జాన్ని బట్టే సైనిక నాయకులు ఎన్నికయ్యేవారు. వారి అధికారం చాలా స్వల్పం. తమ ఆదర్భబలమే వారికున్న బలం. సైన్యంలో క్రమశిక్షణకు సంబంధించి అసలైన అధికారం పురోహితుల చేతుల్లో వుదేదని టాసిటస్‌ స్పష్టంగా వ్రాశాడు. నిజమైన అధికారం (ప్రజా సభది. రాజు లేక తెగనాయకుడు అధ్యక్షత వహిస్తాడు. (ప్రజలు నిర్ణయిస్తారు. గొణుగుడు 'నిరాకరణకు” గుర్తు. ఉత్సాహధ్వనులు, ఆయుధాలను రాపాడించడం “అంగీకారానికి గుర్తు. ప్రజాసభఖే న్యాయస్థానం కూడా. ఇక్కడికే ఫిర్యాదులు వస్తాయి. ఇక్కడే నిర్ణయమౌతాయి. మరణశిక్షలను ఇక్కడే ప్రకటించేవారు. పిరికితనం, ద్రోహం, లేదా అసహజ లైంగిక సంబంధాలను మరణశిక్షవేసేవారు. గణాలు, ఇతర ఉపశాఖలు కూడా ఇలాగే ప్రజా సభలలో విచారణ జరిపేవి. నాయకుడు అధ్యక్షత వహిస్తాడు. జర్మను కోర్ట్చులన్నింటా జరిగేటట్లే అతడు కార్యక్రమాన్ని నడుపుతాడు. (ప్రశ్నలు వేస్తాదు. జర్మన్లలో ఎప్పుడైనా, ఎక్కడైనా సమాజమంతా కలసే శిక్షను విధించేది.

సీజరు కాలం నుంచి తెగల సమాఖ్యలు ఉనికిలోకి రాసాగాయి. వానిలో కొన్నింటికి అప్పుడే రాజులు ఏర్పడ్డారు. (గ్రీకు, రోమన్లలోవలె జర్మన్తలో కూడా సర్వసైన్యాధ్యక్షుడు నిరంకుశాధికారాన్ని నెలకొల్పటానికి ప్రయత్నించనారంభించాడు. కొన్ని సందర్భాలలో ఆ ప్రయత్నాలు నెరవేరాయి కూడదా. అంతమాత్రం చేత వీరు నియంతలైపోలేదు. అయితే గణ నిర్మాణపు బంధనాలను తెంచటం ప్రారంభించారు. స్వేచ్చ పొందిన బానిసలు ఏ గణంలోనూ సభ్యులు కానందున సాధారణంగా దిగువ స్థాయిలోనే వుండిపోయారు. కాని కొత్త ప్రభువుల ప్రాపకంలో పదవులు, సంపదలు, మర్యాదలు సంసాదించారు. రోమన్‌ సామ్రాజ్యాన్ని జయించిన తరువాత సైనిక నాయకుల విషయంలో సరిగ్గా ఇద జరిగింది. పెద్ద పెద్ద దేశాలకు వారు రాజులయ్యారు. ప్రాంకు తెగలవారిలో రాజులవద్దనున్న బానిసలు, 'స్వేచ్చ్భాపరులు తొలుత దర్చారులోనూ, తర్వాత రాజ్యంలోనూ ప్రధానపాత్ర వహించారు. నూతన ్రభువరంలో అధికభాగం వారి నుంచే ఏర్పడినదే.

139

రాజరికం తలెత్తడానికి ప్రత్యేకించి తోద్చడిన అంశం ఒకటుంది. అది సొంత సిబ్బంది. గణాల సరసనే తమంత తాముగా యుద్దాలు చేసే సొంత సంస్థలు (251714 గీవ30012(/009) అమెరికన్‌ రెడ్‌ ఇండియన్లలో ఎలా ఏర్పడ్డాయో మనం చూశాం. జర్మన్లలో ఈ సొంత సంస్థలు స్థిర సైన్యాలుగా తయారయ్యాయి. కాస్త పేరు సంపాదించుకున్న సైనిక నాయకుడు, దోపిడీలంటే ఇష్టపడే యువ యోధుల గుంపును తన చుట్టూ చేర్చుకునేవాడు. వ్యక్తిగత విధేయులమై వుంటామని వారతనికి ప్రమాణం చేసేవారు. ఆయన కూడా వాళ్ళకు ప్రమాణం చేసేవాడు. ఆ నాయకుడు వారికి తిండి పెట్టేవాడు. బహుమతులిచ్చేవాడు. తరతమ (క్రమంలో నిర్మాణ పరిచేవాడు. కొద్దిపాటి ఘర్షణలప్పుడు తక్షణ చర్యలు తీసుకోవడానికి అంగరక్షకులు, ఒక దళం సిద్దంగా వుండేది. పెద్ద వ్యవహారాల కోసం సుశిక్షితులైన దళాల నాయకులుండేవారు. సొంత సిబ్బంది సంస్థలు అంత శక్తిమంతులు కావు. ఈ విషయం ఇటలీలో ఒడోవాకర్‌ విషయంలో రుజువైంది కూదా. _ఈ దళాలు అంత శక్తిమంతాలు కాకపోయినా వెనకటి రోజుల్లో ప్రజలకున్న స్వాతంత్ర్యాన్ని విధ్వంసం చేసేటందుకవి బీజాల్ని వేశాయి. వలసల కాలంలోనూ, తర్వాతనూ ఇవి ఆ వనే చేశాయి. మొదటగా అవి రాజు అధికారానికి అనుగుణమ్షైన భూమికను రూపొందించాయి. రెండోది ఏమిటంటే టాసిటను చెప్పినట్లు నిరంతర యుద్దాలు, దోపిడీలు వారిని కలిపి వుంచుతాయి. దోపిడీ ప్రధానాంశంగా మారింది. నాయకుడికి తన చుట్టుపక్కల చేయడానికేమీ కనపడకపోతే యుద్దానికీ, దోపిడీకి అవకాశమున్న ఇతర దేశాలలోకి తన దళాన్ని నడిపించేవాడు. రోమన్‌ జెండా క్రింద జర్మన్‌ సహాయక సేనలు చివరికి జర్మన్లపైనే యుద్ధం చేశాయి. పెద్దఎత్తున పాల్గొన్న ఈ దాడిలో కొన్ని సాంత దళాలు కూడా వున్నాయి. కిరాయి సైనిక వ్యవస్థకు (120649 [06010 ఇవే తొలి బీజాలు. జర్మన్లకు సిగ్గును, తలవంపును తెచ్చిన వృత్తి అది. రోమన్‌ సామ్రాజ్యాన్ని జయించిన తర్వాత ఈ రాజులవద్దనున్న సిబ్బంది, క్రీతదాసులు, రోమన్‌ దర్చార్‌లోని సేవకులు కలసి భవిష్యత్మాలపు కులీనులలో ద్వితీయ శ్రేణిలో నిలిచారు. మొత్తం మీద వీరయుగంనాటి గ్రీకులలోనూ, రాజుల కాలంనాటి రోమనులలోనూ అభివృద్ధి చెందిన నిర్మాణంవంటిదే జర్మన్‌ తెగలు ఏక ్రజగా కలసినపుడు కూడా కనపడుతుంది. ప్రజా సభలు, గణనాయకుల మండళ్లు, అసలైన రాజులా అధికారాన్ని చెలాయించాలని కోరుకునే సేనా నాయకులు కనిపిస్తారు. గణ నిర్మాణం రూపొందించగల అత్యున్నత స్థాయి నిర్మాణమిది. అనాగరిక యుగపు ఎగువ దశకు చెందిన నమూనా నిర్మాణమిది. దీని పరిమితులను దాటి సమాజం ఒక్క అడుగు ముందుకు వేసిందంటే గణ నిర్మాణం కుప్పకూలుతుంది. అది ఛిద్రమైంది కూడా. దాని స్థానంలో రాజ్యం ఏర్పడింది. 140

టీ. జర్మన్లలో రాజ్యావిర్ధావం టౌొసిటను రాసిన దానినిబట్టి జర్మన్‌ల జనాభా చాలా ఎక్కువ. వేర్వేరు జర్మన్‌ ప్రజల సంఖ్య రమారమి ఎంత వుంటుందో సీజరు (వ్రాశాడు. రైన్‌ నది ఎడమగట్టున వున్న ఉసిపెటన్‌లు, టెంక్టెరన్‌లు స్త్రీలు, పిల్లలతోసహా 1,80,000 వుంటారని ఆయన

పేర్కొన్నాడు. మంచి ఉచ్చ దశలో కూడా ఇరాక్యూలు 20 వేల మందికి మించిలేరు. ఆ

20 వేల మంది ఉన్నప్పుదే వాళ్ళు గ్రేట్‌లేక్స్‌ నుంచి ఓహియో, పోటోమాక్‌లోో వరకు

దేశాన్ని దద్ద్గరిల్లిపోయేలా చేశారు. అంతకంటే జర్మన్న సంఖ్య ఒక లక్షకుపైగా ఎక్కువ

వుండేది **గో, చారిత్రక నివేదికల్నిబట్టి మనకు తెలిసిన రైన్‌ ప్రాంత ప్రజల్ని దేశపటం మీద గుర్తుపెట్టామంటే ఆ ప్రాంతం జనం ప్రష్యా ప్రభుత్వం పరిపాలనలోని ఒక జిల్లా అంతమేరలో అంటే 10 వేల చదరపు కిలోమీటర్లలో లేదా 182 చదరపు మైళ్ళలో

% నివసిస్తూ వుండేటంతమంది వుంటారు. కాగా ఇపుడు విస్తులా వరకు విస్తరించిన

రోమనుల జర్మానియా మగ్చాాా** (6411114 ౫12848) రమారమి అయిదు లక్షల

చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి వుంది. సగటున ఒక్కొక్క తెగలో లక్ష్మ వుంటారనుకున్నా జర్మానియా మాగ్నా జనాభా 50 లక్షలు వుంటుంది. అనాగరిక దశలో లా

• కృహియో : మిస్పిసిపి నది ఎడమ గట్టున వున్న ఉపనది

**వ్రోట్రోమాక్‌ : అమెరికాసంయుక్త రాష్ట్రంలోని తూర్పు భాగంలోని నది.

% బ్రక్షడ పేర్కొన్న అంకెను గాల్‌ (ఈనాడు ఫ్రాన్స్‌ అని పిలిచే దేశ భాగానికి రోమన్ల కాలం నాటి పేరు - అను) లోని కెల్టులను గురించి డియోడరసు వ్రాసిన అంశం ధ్రువీకరిస్తున్నది. “గాల్‌లో అసంఖ్యాకులైన ప్రజలనేకులు నివసిస్తున్నారు. వీరు సంఖ్య రీత్యా అసమానంగా వున్నారు. అధికంలో అధికం రెండు లక్షలు వున్నవారు, తక్కువలో తక్కువ, 50 వేలు వున్నవారు వున్నారు (దియోడరస్‌ సికులస్‌ 5-25) అంటే సగటు సంఖ్య లక్షా 25 వేలు అన్నమాట. గాల్‌ ప్రజలు బాగా అభివృద్ధి చెంది వుండటాన్ని బట్టి జర్మనులకన్నా ఎక్కువ సంఖ్యలోనే వుంటారు. (ఎంగల్స్‌ వివరణ)

ళ* ఏంగెల్స్‌ ఇక్కడ జర్మనీలో వాదుకచేసే మైళ్ళను చెప్పాడు. ఒక మైలు 7.42 కిలో మీటర్లకు సమానం. కనుక ఒక చదరపు మైలు, 55.06 చదరపు కిలో మీటర్లకు సమానం.

సజాతి మహత్తర జర్మనీ.

కేశ1

వున్న ప్రజలలో అంతమంది వుండటం అసాధారణమే. అయితే అంతమంది వున్నా చదరపు కిలో మీటరుకు 10 మంది చొప్పున వున్నట్లవుతుంది. అంటే చదరపు మైలుకు (జర్మన్‌ లెక్క ప్రకారం - అను) 550 మంది. ఈనాటి పరిస్థితులతో పోలిస్తే ఇది చాలా తక్కువ. అయితే దానిలో అనాడు నివసించిన జర్మన్త్నందరినీ కలుపలేదు. గోధిక్‌ తెగలకు చెందిన బస్తార్నియన్లు, పెవ్‌కినియన్లు మొదలైన జర్మన్‌ ప్రజలు కార్చేథియన్‌ పర్వతాల నుండి డిన్యూబ్‌ నది ముఖ ద్వారా వరకు నివసించేవారని మనకు తెలుసు. వారి సంఖ్య ఎంత ఎక్కువగా వున్నదంటే జర్మన్లలోని ప్రధాన తెగలలో వీరిని అయిదవ తెగగా ప్లినీ పేర్కొన్నాడు. క్రీ.పూ. 180 నాటికే వారు మాసిడోనియా రాజు పెర్సియస్‌ దగ్గర కిరాయి సైనికులుగా పనిచేస్తున్నారు. అగస్టస్‌ పాలన తొలి సంవత్సరాలలో వారు అడ్రియానోపిల్‌ సమీపానికి చొచ్చుకువస్తున్నారు. "వారి సంఖ్య పది లక్షలుంటుందని మనం అనుకొంటే క్రీస్తు శకారంభానికి జర్మన్‌ ప్రజల సంఖ్య బహుశా 60 లక్షలకు తగ్గకపోవచ్చు. జర్మనీలో (6670020160 స్థిరపడిన తరువాత వారు అంతకంతకూ వేగంగా పెరిగివుండాలి. ఇందుకు రుజువుగా పైన పేర్కొన్న పారిశ్రామిక పురోగతి చక్కగా సరిపోతుంది. ప్లేస్విగ్‌ చిత్తడి నేలల్లో దొరికిన వస్తువులు క్రీస్తు శకం మూడో శతాబ్ది నాటివని వాటితోపాటు దొరికిన రోమన్‌ నాణాలను బట్టి గ్రహించవచ్చును. అంటే ఆనాటికి బాల్చిక్‌ ప్రాంతంలో లోహ వస్త్ర పరిశ్రమలు బాగా వృద్ధిపాందాయన్నమాట. రోమన్‌ సామ్రాజ్యంతో వ్యాపారం ముమ్మరంగా వుంది. సంపన్న వర్గాలు కొంతమేరకు విలాస జీవితాన్ని అనుభవిస్తున్నాయి. ఇవన్నీ జనాభా సాంద్రత ఎక్కువగా వున్నదనటానికి నిదర్శనాలు. సరిగ్గా ఈ సమయంలోనే జర్మనులు రైన్‌నది, రోమన్‌ రక్షణ కుద్యం, డాన్యూబ్‌ పొడవునా, ఉత్తర సముద్రం నుండి నల్లసముద్రంవరకూ తమ దాడిని ప్రారంభించారు. పెరిగిపోతున్న జనాభా బయటకు దారి చూసుకొంటున్నదనటానికిదాక ప్రత్యక్ష నిదర్శనం. మూడు శతాబ్దాల నిరంతర పోరాటంలో గోథిక్‌ వజలలో (వ్రధాన భాగం (స్మాండినేవియాలోని గోధ్‌ ప్రజలు, బుర్గుండియన్లు మినహా) ఆగ్నేయ దిశగా కదిలింది. సుద్‌ర్హ రంగంలో సాగుతున్న దాడులలో వీరు వామపార్వంగా నిలిచారు. ఎగువ డాన్యూబ్‌ భాగం మధ్యరంగం. ఇక్కడ ఎగువ జర్మన్లు (హెర్మినోనియన్లు) పోరాడుతున్నారు. ఈనాటి ప్రాంకులనే ఇస్తాయెవోనియన్లు రైన్‌నది వెంటబడితే దక్షిణ రంగంలో పోరాడుతున్నారు. (బిటన్‌ను జయించే పని ఇంగాయెవోనియన్ల పాలబడింది. అయిదో శతాబ్ది చివరాఖరుకి రోమన్‌ సామ్రాజ్యం నిర్విర్యంగా, నిర్జీవంగా మారిపోయి జర్మన్న దాడుల ముందు నిస్సహాయంగా మిగిలిపోయింది. గత (ప్రకరణాలలో ప్రాచీన గ్రీకు రోమను నాగరికతల పుట్టుకను చూశాము. ఇప్పుడు వాటి గోరీలను చూస్తున్నాము. రోమను ప్రపంచాధికారం శతాబ్దాలపాటు సాగి మధ్యధరా సముద్ర ప్రాంత దెశాలన్నింటినీ చెక్కపట్టినట్లు చదును చేసేసింది. గ్రీకు భాష [పతిఘటన ఇచ్చినచోట్ల మినహా మిగిలిన చోట్ల అన్ని దేశ భాషలూ సంకరమైన కే42

లాటిన్‌ భాషకు దారియిచ్చాయి. జాతుల (వ్రత్యేకతలేమీ మిగులలేదు. గాల్‌లు, ఐబీరియన్లు, లిగురియన్లు, నోరికన్లు అంతా రోమనులే అయిపోయారు. రక్తసంబంధాలను బట్టి ఏర్పడిన ప్రాచీన సంస్థలను రోమను పరిపాలనా, రోమను చట్టాలు ప్రతిచోటా రద్మచేశాయి. స్థానిక, జాతీయ న్వయం వ్యక్తీకరణ యొక్క ఆఖరి అవశేషాలు తుడిచిపెట్టుకుపోయాయి. ఈ లోపాన్ని కొత్తగా పాడుచుకువచ్చిన రోమనిజం పూరించలేకపోయింది. అసలు రోమను అనేమాట ఏ రకమైన జాతీయతను వ్యక్తం చేయదు, జాతీయతా లేమిని మాత్రమే తెలియజేన్తుంది. కొత్తజాతులు ఉత్పన్నం కావడానికి కావలసిన బీజాలు సర్వత్రా ఉన్నాయి. వివిధ ప్రాంతాలలోని లాటిన్‌ మాండలికాలు అంతకంతకూ విడిపోతున్నాయి. ఒకప్పుడు. ఇటలీ, ఫ్రాన్స్‌, స్పెయిన్‌, ఆ(ఫ్రికాలను వేర్వేరు స్వతంత్ర ప్రాతాలుగా విభజించిన ప్రకృతి సిద్ధమయిన సరిహద్దులు అలానే ఉన్నాయి. ఆ హద్దుల్ని మరచిపోవడం సాధ్యంకాదు. అయితే వీటిని కొత్త జాతులుగా ఏకీకృతం చేయగల శక్తులు ఎక్కడా లేవు ఎక్కడా అభివృద్ధికి అవకాశాలు కన్పించవు. సృజనాత్మక శక్తిమ మాట అటుంచి, శైధిల్యాన్ని నిరోధించగల శక్తి కూడా ఏ మాత్రం లేదు. అంత సువిశాల భాగంలోని అసంఖ్యాక ప్రజా కోటిని కలిని ఉంచుతున్నది ఒక్క రోమన్‌ రాజ్యమే. ఈ రాజ్యమే కాలక్రమంలో వారి దుర్మార్గమైన శత్రువుగానూ, అణచివేతదారుగానూ మారింది. రాష్ట్రాలన్నీ రోమ్‌ను ధ్వంసంచేశాయి. రోమ్‌ కూడా అన్నిటిలాగే ఒక రాష్ట్రంగా మారిపోయింది. దానికి కొన్ని ప్రత్యేక హోదాలున్నాయేగాని అది ఇప్పుడు పాలక నగరం కాదు. ప్రపంచ, సామ్రాజ్యానికది ఇప్పుడు కేంద్రంకాదు. చక్రవర్తులు, ఉపచ(క్రవర్తులు అక్కడ ఉండటంలేదు. ఇప్పుడు కాన్‌స్టాంటినోపుల్‌, టట్రియర్‌, మిలాన్‌ నగరాలు వారి మకాముగా ఉన్నాయి. రోమ్‌ రాజ్యం పాలితులను దోపిడీ చేసే ఒక ప్రత్యేక యంత్రంగా తయారైంది. పన్నులు, అనేకరకాల లెవీలు, (ప్రభుత్వం వసూలు చేసే అనేక అపరాధపు. సుంకాలతో ప్రజలు అంతకంతకూ గర్భదారిద్యంలోకి జారిపోయారు. 'ప్రాక్యురేటర్లుశ, పన్ను వసూలు చేసేవారు, సైనికులు ప్రజల నుండి డబ్బు పిండేందుకు అనుసరించే పద్ధతులు దుర్భరం అయిపోయినాయి. ఇదీ తన (ప్రపందాధిపత్యంతో రోమన్‌ రాజ్యం తీసుకువచ్చిన స్థితి. అంతరంగిక భద్రత పరిరక్షణ, బయటనుండి దాడిచేస్తున్న అనాగరికుల నుండి రక్షణ అన్న వాటిపై తన ఉనికికి సంబంధించిన హక్కును అది నిలబెట్టుకొన్నది. అది కాపాడుతున్న భద్రత అరాచకంకన్నా అధ్వాన్నం. ఎవరి నుండయితే ప్రజలను కాపాడుతున్నానని రాజ్యం చెబుతున్నదో ఆ అనాగరికులనే తమ రక్షకులని ' ప్రజలు కీర్తిస్తున్నారు.

సామాజిక పరిస్థితులు ఇంతకేమీ తీసిపోవు. రిపబ్లిక్‌ చివరి సంవత్సరాల నాటికి ఆ(క్రమిత రాష్ట్రాలను నిర్ణయగా కొల్లగొట్టడం రోమన్‌ పాలనా విధానంగా

• రోమను చక్రవర్తుల తరపున రాష్ట్రాలలో ఆర్థిక విషయాలను పర్యవేక్షించే ఉద్యోగి -

అను. 143

మారిపోయింది. చక్రవర్తులు ఈ దోవిడీని రద్దుచేయలేదు. పైపెచ్చు దానినొక (క్రమపద్ధతిలో పెట్టారు. సామ్రాజ్యం శిధిలమవుతున్న కొలదీ పన్నులు పెరిగాయి. నిర్బంధ చాకిరీ ఎక్కువైంది. ఉద్యోగులు సిగ్గు, బిడియాలు విడిచి ప్రజలను అదిరించి, బెదిరించి దోచుకున్నారు. యావత్ర్రజానీకంపై పెత్తనం చెలాయించిన రోమన్లు ఏనాడూ వర్తకం చేయలేదు. పరిశ్రమలూ స్టాపించలేదు. వడ్డీ వ్యాపారంలో మాత్రం వారు అందరినీ తలదన్నారు. ఈ విషయంలో అంతటివాళ్ళు ఇంతకు ముందు పుట్టలేదు, మరి పుట్టబోరు. వర్తకం ఎలాగో కొంతకాలంపాటు నిలదొక్కుకున్నది. కాని ఉద్యోగుల దోవిడీతో అదికూడా సన్నగిల్లి అంతరించిపోయింది. మిగిలిన కొద్దిపాటి వర్తకం సామ్రాజ్యంలోని తూర్పు భాగంలో, గ్రీకు రాష్ట్రంలో సాగుతుందేది. అ విషయం ఇక్కడ మనకు అప్రస్తుతం. సర్వత్రా దారిద్ర్యం తాండవించింది. వ్యాపారం, పరిశమలు, కళలు, చివరకు జనాభాయే క్షీణించింది. పట్టణాలు పాడుబడ్డాయి. వ్యవసాయం బాగొ చితికిపోయింది. - ఇదీ రోమన్ల ప్రపంచాధిపత్యపు అంతిమ ఫలితం.

ప్రాచీన కాలంలో ప్రపంచంలో ప్రధానమైన ఉత్పత్తి శాఖ వ్యవసాయమే. కాగా నేడు అదే గతి అయిపోయింది. రిపబ్లిక్‌ అంతరించిన నాటి నుండి ఇటలీలో (బ్రహ్మాండమైన ఎస్టేట్లు (1249886412) ఏర్పడి దాదాపుగా దేశ భూభాగాన్నంతటినీ ఆక్రమించాయి. వీటిని రెండు విధాలుగా ఉపయోగించేవారు. వీటిని పచ్చిక బీళ్ళుగా మార్చి అక్కడి నుండి ప్రజలను గెంటివేసి గొర్రెల్ని పశువులను పెంచేవారు. వీటిని చూసుకోవడానికి కొద్దిమంది బానిసలు సరిపడతారు. లేదా గ్రామీణ ఎస్టేట్లలో పెద్ద ఎత్తున పండ్ల తోటలు నాటేవారు. దానికి ఎక్కువ మంది బానిసలను ఉపయోగించేవారు. వీటి ఫలసాయంలో కొంత భాగం తోట యజమానుల భోగవిలాసాలకూ, కొంత భాగం పట్టణ మార్కెట్లలో అమ్మకానికి వినియోగపదేది. బ్రహ్మాండమైన పచ్చిక బీళ్ళను యధాతథంగా వుంచేవారు. ఒక్కొక్కసారి విస్తరింపచేసేవారు అయితే కాలం గడిచేకొద్దీ తోట యజమానులు చితికిపోవడం, పట్టణాలు పాడుపడటం మూలంగా (గ్రామీణ ఎస్టేట్లు, వాటిలోని తోటలు నాశనమయ్యాయి. బానిసల శ్రమమీద ఆధారపడిన లాటివుండియను ఆర్ధిక వ్యవస్థ ఇంకెంతమాత్రం లాభకరంగా లేదు. కానీ ఆనాటికి పెద్ద ఎత్తున వ్యవసాయం చేయాలంటే ఈ రూపంలో మాత్రమే సాధ్యమవుతుంది. చిన్న చిన్న కమతాలు సాగుచేయడమే మళ్ళీ లాభకరంగా మారింది. ఒకదాని తరువాత మరొక ఎస్టేటును చిన్న కమతాలుగా విభజించి వంశపారంపర్యంగా వ్యవసాయం చేసుకునే రైతులకు మక్తాకిచ్చారు. వారు నిర్ణీతమైన మక్తా చెల్లించేవారు. లేదా పార్టియారీ* గౌ0జగఏ లుగా వుండేవారు. వీరు మక్తాదారులుకారు. క్షేత్ర నిర్వాహకులు, తమ పనికిగాను ఆ ఏడాది ఉత్పత్తిలో వారికి ఆరవ వంతో, తొమ్మిదవవంతో ముట్టేది. ఈ చిన్న కమతాలను ముఖ్యంగా కొలోనీలకి పంచేవారు. వారు ఆ భూమికే అతుక్కుపోయివుంటారు. ఏటా నిర్జీతమైన మక్తా చెల్లిస్తారు.

• ్రాల్గుదారులు,

కశడ

వారిని భూములతో సహా అమ్ముకోవచ్చు. ఈ కాలోనీలు బానిసలుకారు. అలా అని

స్వతంత్రలుకారు. స్వతంత్ర పౌరులను వారు పెళ్ళీ చేసుకోకూడదు. తమలో తొము

చేసుకున్న పెళ్ళికి విలువలేదు. బానిసలలో వలెనే కేవలం ఉంచుకొన్న వ్యవహారంగా

(60%49అ014%) భావిస్తారు. మధ్యయుగాల దాసులకు (5లసి) వీరు పూర్వీకులు.

ప్రాచీనకాలపు బానిసత్వానికి కాలం చెల్లింది. (గ్రామ సీమల్లో పెద్ద ఎత్తున సాగే వ్యవసాయంలోగానీ, పట్టణాలలోని వస్తు తయారీ ఖార్జానాలలోగానీ శ్రమకు తగ్గ ఫలితం ముట్టడంలేదు వాటి ఉత్పత్తులకు మార్కెట్‌ అంతరించిందీ. సామ్రాజ్యం మాంచి వుచ్చదశలో వున్నప్పుడు బ్రహ్మాండమైన ఉత్పత్తికి ఆకరమైన చిన్న కమతాల వ్యవసాయం, చిన్నపాటి గృహ పరిశ్రమలు ఇపుడు కుదించుకుపోయి, అనేకమంది బానిసలకు పనిచూపే సామర్థ్యాన్ని కోల్పోయాయి. ధనవంతుల ఇళ్ళల్లో పనికీ, ఆడంబరాలకీ మాత్రమే సమాజంలో బానిసల అవసరం మిగిలింది. బానిసత్వం క్షీణదశలో వున్నప్పటికీ ఉత్పాదక (శ్రమనంతనూ బానిస చాకిరిగా భావించేటందుకు సరిపడా బానిసత్వం మిగిలేవుంది. స్వతం(త్రులైన రోమన్‌ పౌరులకు పనిచేయడం అప్రతిష్టాకరం. ఇపుడు ప్రతి ఒక్కడూ స్వతంత్ర రోమన్‌ పౌరుడే. ఒకవైపు భరించశక్యంకాని బానిసల సంఖ్య అపరిమితంగా పెరిగిపోతున్నది. వారికి స్వేచ్ళనిస్తున్నారు. మరోవైపున కొలోనీల సంఖ్య, బిచ్చగాళ్ళయిన స్వేచ్భా పౌరుల (అమెరికాలో ఒకప్పటి బానిస రాష్ట్రాలలో బీదలైన తెల్లజాతి వారిలాంటి వాళ్ళు) సంఖ్య పెరుగుతోంది. ప్రాచీన యుగపు ఈ బానిస విధానం క్రమంగా అంతరించిపోవడంలో జైైస్తవ మతానికి ఏమీ ప్రమేమంలేదు. అయితే రోమను సామ్రాజ్యంలో బానిస విధాన ఫలితాలలో మాత్రం అది శతాబ్దాల తరబడి భాగస్వామి అయింది. ఆ తరువాత కాలంలో క్రైస్తవ మతస్తులే సాగించిన బానిస వ్యాపారాన్ని అది ఎన్నడూ నిరోధించలేదు. ఉత్తరాన జర్మనులు, మధ్యధరా సముద్రంలో వెనీషియన్లు, తరవాతి కాలంలో నీగ్రో బానిసలతో జరిపిన వ్యాపారాన్ని ఆపడానికి అది (ప్రయత్నించలేదు. బానిసత్వం ఎక్కువ కాలంపాటు లాభాన్ని సమకూర్చలేకపోయింది. కనుకనే అది అంతరించిపోయింది. బానిసత్వం అంతరించినా ఉత్పాదక (శమ చేయడం అ(ప్రతిష్టాకరమని చెడు భావనను స్వతం([త్ర వ్రజలలో మిగిల్చేపోయింది. రోము (ప్రపంచం కటిక చీకటిలో కూరుకుపోయింది. ఆర్ధికంగా చూస్తే బానిసత్వానికి స్థానంలేదు. స్వతం(్రుల (శమ నైఆక ఆంక్షలలో చిక్కుపడింది. అంటే సామాజికోత్పత్తి మౌలిక రూపంగా ఒకటేమో అంతరించింది. మరొకటేమో ఇంకా రూపుదాల్బలేదు. ఈ పరిస్థితులలో పూర్తి విష్లవం మాత్రమే సహాయపడగలదు.

** క్రెమోనా నివాసి బిషప్‌ ల్యూత్‌ ప్రాండ్‌ చెప్పినదాన్ని బట్టీ పదవ శతాబ్దింలో పవిత్ర జర్మన్‌ సామ్రాజ్యంలోని 51 వెర్దున్‌లో నపుంసకుల్ని తయారుచేయడం పెద్ద పరిశ్రమగా సాగింది. వారిని మూర్‌ల అంతఃప్తరాల కోసం స్పెయిన్‌కు ఎగుమతి చేసి బోలెడు లాభాలు గడించేవారు (ఎంగెల్స్‌ వివరణ).

145

రాష్ట్రాలలో పరిస్థితి కూడా సజావుగా లేదు. మనకున్న సమాచారం ఎక్కువగా గాల్‌కు సంబంధించినది. కొలీనీతోపాటు స్వతంత్రులైన చిన్నరైతులు కూడా అక్కడ వున్నారు. ఉద్యోగులు, న్యాయాధీశులు, వడ్డీ వ్యాపారులు సాగించే దురంత దోపిడీ నుండి రక్షించుకునేటందుకుగాను వారు మంచి పలుకుబడి, అధికారము వున్నవారి రక్షణ కోరుతూ వుండేవారు. ఇలా ఒకరు ఇద్దరు వ్యక్తులు కాదు, (గ్రామాలకు (గామలే ఎవరో ఒకరిరక్షణలోకి చేరేవి. ఇది అంతకంతకు ఎక్కువ కావటంతో నాలుగో శతాబ్దం నాటి చక్రవర్తులు ఆ ఆచారాన్ని నిషేధించారు. రక్షణ కోరుతూ ఒకరి అండన చేరినవారికాపద్ధతి ఎలా వుపకరించింది? రక్షణ కోరిన వారందరూ వారివారి భూములను తనకు స్వాధీనం చేయాలని ఆ రక్షకుడు షరతు విధించేవాడు. అందుకు ప్రతిగా జీవితాంతం వారినే భూములను సాగు చేసుకోనిస్తానని హామీ ఇచ్చేవాడు పవిత్ర చర్చి ఈ కిటుకును పట్టుకొని తొమ్మిది, పది శతాబ్దాలలో భగవంతుని కీర్తిని, చర్చి ఆస్తులను విస్తరింపచేసుకొన్నది. ఏదిఏమైనప్పటికీ అప్పటిలో అంటే దాదాపు క్రీ.శ. 475లో మార్సేల్స్‌ బిషప్‌ సాల్వియాస్‌ ఈ రకమైన దోపిడీని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాడు. రోమన్‌ ఉద్యోగులు పెద్ద భూస్వాములు అనుసరిస్తున్న పద్ధతులను భరించలేక ఎందరో '“రోమనులు అనాగరికులాక్రమించిన జిల్లాలోకి పారిపోయేవారని, అక్కడికి వెళ్ళాక మళ్ళీ రోమను ్రభుత్వాధికారం క్రిందకు పోతామనే భయం వారికి వుండేది కాదని ఆయన వ్రాశాడు. పేద తల్లిదండ్రులు తమ పిల్లలను బానిసలుగా అమ్మివేయటం ఆ రోజుల్లో వుందనడానికి ఆ పద్ధతిని నిషేధిస్తూ చేసిన చట్టమే సాక్ష్యం. రోమన్లను వారి స్వతం రాజ్యం నుండి విముక్తి చేసినందుకు ప్రతిఫలంగా జర్మన్‌ అనాగరికులు మూడింట రెండువంతుల భూమిని కాజేసి తమలో తాము పంచుకున్నారు. గణ వ్యవస్థ పద్ధతిననుసరించి ఈ పంపకం జరిగింది. విజేతల సంఖ్య తక్కువ కావడం వలన ఎంతో భూమి పంచుకోకుండా మిగిలిపోయింది. కొంత భాగం మొత్తం ప్రజల స్వాధీనంలో వుండిపోయింది. ఇంకొంత భాగం తెగలు లేదా గణాల ఆధీనంలో వుండిపోయింది. ప్రతి గణంలోనూ ఇళ్ళ వరసన సమానంగా సాగుభూములననూూ, పచ్చిక బయళ్ళను లాటరీ పద్ధతిలో పంచిపెట్టారు. అప్పటిలో వాటిని ఏకం చేసి మళ్ళీ మళ్ళీ పంచేవారో లేదో మనకు తెలియదు. మొత్తం మీద రోమన్‌ రాష్ట్రాలన్నింటా ఈ ఆచారం త్వరలోనే అంతరించి ఎవరికి పంచిన భూమి వారి స్వంత ఆస్తి అయింది. దాన విక్రయాది సర్వస్వామ్యములు ఏర్పడ్డాయి. అడవులు, పచ్చిక బయళ్ళు సమిష్టి వినియోగం కోసం విభజించకుండా అట్టిపెట్టారు. ఈ విధమైన వినియోగం, పంచుకున్న భూములలో వ్యవసాయం చేసే విధనాం, (ప్రాచీన సంప్రదాయానికీ, మొత్తం సామాజిక అభీష్టానికి అనుగుణంగా వుండేవి. గ్రామాలలో గణ వ్యవస్థ ఎక్కవకాలం సజీవంగా వున్నకొద్దీ, రోమనులూ, జర్మన్‌లూ మరింతగా కలిసిపోయిన కొలదీ ప్రాదేశిక బంధనాల ముందు రక్తసంబంధాలు విశీర్ణమైపోయాయి. మార్క్‌ సమాజంలో గణం అంతర్రీనమైపోయింది. 146

ఆ రకంగా కనీసం మార్క్‌ సమాజాలను నిలబెట్టుకున్న దేశాలలోనైనా (ఉత్తర ప్రాన్స్‌, ఇంగ్లండ్‌, జర్మనీ, స్మాండినేవియా) గణ నిర్మాణం మెల్లమెల్లగా ప్రాంతీయ నిర్మాణంగా రూపుమార్చుకొని రాజ్యంలో అంతర్భాగం కాగలిగింది. మొత్తం గణ నిర్మాణానికి ప్రత్యేక లక్షణమైన సహజ (ప్రజాతంత్ర స్వభావాన్ని అది నిలుపుకొన్నది. తదనంతరకాలంలో బలవంతంగా కలిగించిన పతనావస్టలో సైతం గణ నిర్మాణపు అవశేషం ఆ విధంగా మిగిలివున్నది. తతృలితంగా ఆధునిక కాలంలో సైతం పీడిత ప్రజలు ఉపయోగించేటందుకు సిద్దంగా ఒక ఆయుధం మిగిలివుంది.

దేశాక్రమణకు ఫలితంగా తెగలలోను మొత్తం ప్రజలలోనూ వున్న గణసంస్థలు విశీర్ణమైపోయాయి. తత్ఫలితంగా వానిలోని రక్తబంధుత్వ సంబంధాలు వేవేగంగా అంతర్జానమైపోయాయి. పరాజిత ప్రజలను పాలించటానికి గణ నిర్మాణం సరిపోదని మనకు తెలుసు. ఈ విషయమే ఇక్కడ మనకు బృహద్రూపంలో ప్రత్యక్షమవుతుంది. రోమన్‌ రాష్ట్రాల పాలకులైన జర్మన్‌ వ్రజలు తమ విజయాలను వటుతరం చేసుకోవలసివచ్చింది. అయితే రోమనులందరినీ తమ గణాలలోకి దత్తు తెచ్చుకోలేరు. గణ సంస్థల సాయంతో వారిని పరిపాలించనూలేరు. రోమన్‌ స్థానిక స్వరపరిపాలన సంస్థలు (ప్రారంభంలో యధాపూర్వకంగా పని సాగిస్తూనే వున్నాయి. కాని వాటిపైన రోమన్‌ రాజ్యానికి బదులుగా మరోదానిని ఏర్పరచాలి. ఈ మరొకటి మరో రాజ్యం మాత్రవే కాగలదు. గణ వ్యవస్థ తాలూకు విభాగాలను రాజ్య విభాగాలుగా పరివర్తింపజేయాలి. అంతేకాక పరిస్థితుల ఒత్తిడి కారణంగా ఈ పనిని అతివేగంగా నిర్వహించవలసివుంది. విజేతల మొదటి ప్రతినిధి సైన్యాధిపతి అయివుంటాడు. జయించిన భూభాగాల అంతర్గత, బాహ్యరక్షణ అవసరాలు అతని అధికారాన్ని మార్చవలసిన సమయం ఆసన్నమైంది. ఆ పని జరిగిపోయింది.

ఫ్రాంకుల రాజ్యాన్ని తీసుకొందాం. ఇక్కడ విజేతలైన సాలియన్‌ తెగలు విశాలమైన రోమన్‌ భూభాగాలనేకాక, చిన్న పెద్ద గావ్‌ (జిల్లాలకు, మార్క్‌ సమాజాలకూ పంపకం కాని అతి విస్తారమైన భూ ఖండాలపైనా ప్రత్యేకించి బ్రహ్మాండమైన అటవీ ప్రాంతాలపైనా పూర్తి అధికారాన్ని సంపాదించాయి. అసలు సిసలైన సార్వభౌముడిగా మారిన సాధారణ సైనిక నాయకుడైన 'ఫ్రాంకుల రాజు మొట్టమొదటిగా చేసిన పని ఏమిటంటే ప్రజల ఆస్తిని రాజ కుటుంబపు ఆస్తులుగా మార్చటం. (ప్రజల నుండి ఆ ఆస్తిని దోచుకోవడానికీ, దానిని తన స్వంత సిబ్బందికి దానంగా లేదా అప్పనంగా ఇవ్వడానికి అతడీ పనిచేశాడు. ఈ పరివారంలో తొలుత అతని వ్యక్తిగత సైనిక సిబ్బంది, చిన్న చిన్న సేనా నాయకులు వుండేవారు. కాలక్రమంలో రోమన్లు (అంటే రోమన్లుగా మారిన గాల్‌ తెగవారు. వీరికి చదవనూ, రాయడమూ తెలిసి వుండటమూ, రోమన్‌ భాష, ఆ చట్టాలు, లాటిన్‌ సాహిత్యంతో పరిచయమూ వుండటం చేత వీరు రాజుకు సన్నిహితులయ్యారు) ఆయన దర్బారులో చేరిన బానిసలు, దాసులు, స్వతంత్రులలో రాజుకు ఇష్టులైన కొంతమంది కూడా చేరడంతో

కడ్త7

ఈ పరివారం పెరిగిపోయింది. వీరందరికీ ప్రభుత్వ భూములను ఇచ్చాడు. మొదట్లో ఎక్కువ భాగం బహుమతులుగా వుండేవి. తరువాత మాన్యాల 52 రూపంలో ఇచ్చాడు. (తొలుత చాలా సందర్భాలలో రాజు (బ్రతికివున్నంత వరకే ఇవి చెల్లేటట్లు ఇచ్చాడు). ఈ విధంగా ప్రజలను ఫణంగా పెట్టి నూతన కులీనవర్గానికి పునాదిని ఏర్పాటుచేశారు.

ఇంతటితోనే కథ ముగియలేదు. వెనుకటి గణ నిర్మాణం ద్వారా సుదూర వ్యాష్తమైన సామ్రాజ్యాన్ని పాలించటం సాధ్యంకాదు. తెగ నాయకుల మండలి పాతబడి ఎక్కువ కాలం కాకపోయినా సమావేశం కాలేని పరిస్థితి. రాజుకు చెందిన శాశ్వత సిబ్బంది దాని స్థానంలో ఏర్పడింది. వెనుకటి ప్రజా సభ నామ మాతగా నిలిచివుంది. కాని అంతకంతకూ అది చిన్న చిన్న సేనా నాయకుల, కొత్తగా తలెత్తిన ప్రముఖుల సభగా రూపొందింది. నిరంతరాయంగా సాగుతున్న అంతర్యుద్ధాలతోనూ ముఖ్యంగా చార్తెమాన్నె కాలంనాటి దండయాత్రలతోనూ ఫ్రాంక్‌ ప్రజానీకమూ, భూములున్న స్వతంధత్ర రైతులూ కటిక దారిద్ర్యంలో కూరుకుపోయారు. ఉన్నదంతా ఊడ్చుకుపోయింది. రిపబ్లిక్‌ చివరిరోజులలో రోమన్‌ రైతులకు పట్టిన దుగ్గతే వీరికీ పట్టింది. తొలుత ఈ రైతులతోనే మొత్తం సైన్యం నిండివుండేది. (ప్రాంక్‌ భూభాగాలను జయించినాక సైన్యంలో వీరే కీలకమయ్యారు. అటువంటివారంతా ఎంత దరిద్రులు అయిపోయారంటే తొమ్మిదో శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి ఐదుగురిలో ఒకరు మాత్రమే యుద్ధ పరికరాలను సమకూర్చుకోగలిగాడు. స్వతంత్ర రైత్తులతో కూడిన మునుపటి సైన్యాన్ని రాజు ప్రత్యక్షంగా ఏర్పరిచేవాడు. ఇపుడు కొత్త కులీనుల సేవకులు సైన్యంగా ఏర్పడుతున్నారు. ఈ సేవక వర్గంలో ఎందరో స్వతంత్ర (గ్రామీణులు కూడా (విలియన్లు) వుండేవారు. వీరి పూర్వీకులైన రైతులకు రాజేగాని మరే పెత్తందారూ లేడు. వారికన్నా పూర్వులకు రాజూలేడు. పెత్తందారూ లేడు. చార్లెమాగ్నె వారసుల హయాంలో అంతర్యుద్ధాలు పెరిగిపోయాయి. రాజు బలహీనపడ్డాడు. చార్లెమాగ్ను. ఏర్పరచిన గావ్‌ సామంతులు* తమ హోదాను వంశపారంవర్యపు వాక్కుగొ చేసుకొనేటందుకు ప్రయత్నించారు. వారితోపాటు ఇతర కులీనులు కూడా ఎవరికివారు తమ అధికారాన్ని సుస్థిరం చేసుకోవటానికి ప్రయత్నించారు. దీనితో ప్రాంక్‌ రైతులు దాదాపుగా నాశనమయ్యారు. అంతిమంగా కార్మికుల దాడితో రైతులు పూర్తిగొ ధ్వంసమయ్యారు. నాలుగువందల ఏళ్ళ క్రితం 'ఫ్రాంకుల దాడులముందు రోమన్‌ సామ్రాజ్యం ఎంత నిస్సహాయ స్థితిలో వుందో, చార్లెమాగ్నె చచ్చిపోయని వభయ్యేళ్ళ తరువాత నార్మన్‌ల పాదాల ముందు ్రాంకు సామ్రాజ్యం అంతే నిస్సహాయ స్థితిలో మోకరిల్లింది.

కేవలం బయటవిషయంలో నిర్విర్య్భంగా వుండటమే కాదు, సామాజికంగా చూసినా అంతరంగిక వ్యవస్థ లేదా అవ్యవస్థ అనండి అది కూడా అలానే వుంది. తమ పూర్వులైన రోమన్‌ కాలోనీల దుస్థితికే ఫ్రాంక్‌ స్వతంత్ర రైతాంగం కూడా దిగజారింది. రాజు అధికారం తమకు రక్షణ కల్పించలేని బలహీనతలో పడిపోవడంతో యుద్దాలతోనూ, దోపిడీలతోనూ

148

చితికిపోయిన రైతాంగం, రక్షణ కోసం కొత్త కులీనులనూ లేదా చర్చిని ఆశ్రయించింది. ఈ రక్షణకుగాను వారు చాలా మూల్యం చెల్లించవలసి వచ్చింది. తమకు ముందున్న గాల్‌ రైతులవలెనే వీరు తమ రక్షకులకు భూములను బదిలీచేసి వాటినే మరలా కౌలుకు తీసుకోవలసివచ్చింది. ఈ కౌళ్ళు పలురకాలు. కాని అన్నింటా వెట్టిచాకిరీ చేయడమూ, మక్తాలు ఇవ్వడమూ సమాన లక్షణం. ఒకమారు ఈ పరాధీన స్థితికి లోబడ్డాక క్రమంగా వారు వ్యక్తిగత స్వాతంత్ర్యాన్ని కూడా కోల్పోయారు. కొన్ని తరాల తరువాత వారిలో ఎక్కువమంది దాసులుగా మారిపోయారు. ఆనాడు పారిస్‌కు సమీపంగా వున్న (ఈనాడిది పారిస్‌లోనే ఒక పేట అయింది). సెయింట్‌ - జర్మన్‌ - దే పస్‌ మరం తాలూకు ఇర్మినాన్‌ రికార్డుల 54 జేర్చి చూస్తే స్వతంత్రులైన రైతులు ఎంత వేగంగా పతనం పొందారో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఈ మరం భూములు చుట్టుపక్కల జిల్లాలలోకంటా వ్యాపించివుందేవి, చార్లెమాగ్నై కాలంనాడు కూడా ఆ భూముల్లో 2,768 ఇళ్ళు వుండేవి. జర్మన్‌ పేర్తేగాని ఇంచుమించు వాళ్ళందరూ ్రాంకులే. వారిలో 2,080 ఇళ్ళవాళ్ళు కొలోనీలు, 35 ఇళ్ళవాళ్ళు లిటీ*లు, 220 మంది బానిసలు, 8 మంది మాత్రమే స్వతంత్రులు! రైతుల భూమిని సంరక్షకుడు తన పేరు మార్చించుకొని తిరిగి దానిని వారికి జీవితకాలం కౌలుకిచ్చే ఆచారాన్ని సాల్వియాన్‌ దైవ ద్రోహమని నిందించాడు. కాని ఈనాడు రైతుల నుండి చర్చి అ పద్ధతి మీదనే భూములను తీసుకొంటుంది. వ్యూడల్‌ దాసత్వం అంతకంతకూ విస్తృత రూపం ధరిస్తున్నది. రోమ్‌ల కాలంనాటి అంగారియా (ఉ%8్ర2గ269 రాజ్యానికి వెట్టిచాకిరి చేసే పద్ధతిలోనే పెరుగుతున్నది, జర్మన్‌ల మార్క్‌ (గ్రామాల (ప్రజలు సార్వజనిక కార్యాలయిన వంతెనల నిర్మాణం, రోడ్లు వేయడం వంటి పనులలో పాల్గొన్నల్లే రోమన్‌లు ప్రభుత్వ కార్యాలలో వెట్టి పని చేయవలసి వచ్చింది. ఆ విధంగా నాలుగువందల ఏళ్ళనాడు (ప్రజలు ఏ స్థితి నుండి బయలుదేరారో మరలా అదే స్టితికి రావలసి వచ్చింది” దీనివలన రెండు అంశాలు స్పష్టమవుతున్నాయి. మొదటిది రోమన్‌ సామ్రాజ్య అవసానదశలో సామాజిక విభజనా, ఆస్తి పంపకమూ అనేవి ఆనాటికి ఉనికిలోవున్న వ్యవసాయక, పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి దశకు అనుగునంగా వున్నాయి. అది తప్పనిసరి. రెండవ విషయం : నాలుగువందల యేళ్ళు గడిచినా ఆ ఉత్పత్తి స్థితి పెరగనూ లేదు, తరగనూ లేదు. అందుచేత మళ్ళీ అదే అస్తి పంపకమూ, వర్గవిభజనా ప్రత్యక్షమైంది. రోమన్‌ సామ్రాజ్యపు అంతిమ శతాబ్దంలో పల్లెలమీద పట్టణాలకు ఉన్న ఆధిక్యత నశించింది. జర్మన్‌ పరిపాలన తొలి శతాబ్దాలలో తిరిగి అవి తమ ఆధిక్యతను సంపాదించుకోనేలేదు. దీని అర్ధం వ్యవసాయము, పరిశ్రమలు చాలా దిగువ దశలో వున్నాయన్నమాట. ఆ రకమైన సార్వత్రిక పరిస్థితులలో పెత్తందారులైన పెద్ద పెద్ద భూఖామందులు, పరాధీనులైన చిన్న రైతులు అనివార్యంగా పుట్టుకువస్తారు. ఈ తరహా సమాజంలో బానిసల (శ్రమపై ఆధారవడిన రోమన్‌ లాటివుండియన్‌ ఆర్ధిక వ్యవస్థగానీ, దాసుల చాకిరీతోసాగే కొత్తరకం పెద్ద పెద్ద కమతాల వ్యవసాయం పద్ధతినిగానీ ప్రవేశపెట్టడం అసాధ్యమని తన నుప్రసిద్ధమైన రాజరికపు అర్ధ స్వతంటత్రులైన రైతులు కేశ9ి

ఎస్టేట్లలో చార్లెమాగ్నె సాధించిన వ్యయ భరిత పరిశోధనలు నిరూపించాయి. ఈ పరిశోధనల జాడలు కూడా మిగలలేదు. ఈ పరిశోధనలను క్రైస్తవ మరాలు మాత్రమే కొనసాగించాయి. అవి వాటికి మాత్రమే లాభించాయి. అయితే ఈ మరాలు బ్రహ్మచర్యంపై ఆధారపడిన అసాధారణ సాంఘిక సంస్థలు. ఇవి అసాధారణములైన పనులను మాత్రమే చేయగలవు. సరిగ్గా ఈ కారణం రీత్యానే అవి అసాధారణమైనవిగా మిగిలిపోయాయి.

అయితేనేం, ఈ నాలుగు వందల యేళ్ళలోను పురోగతి ఉన్నది. ప్రధానమైన వర్గాలు మొదట ఏవయితే ఉన్నాయో, చివరకి కూడా అవే వున్నా ఆ వర్గాలలోని ప్రజలు మారారు. ప్రాచీన కాలపు బానిసత్వం అంతరించింది. పనిచేయడం బానిస లక్షణమని చీదరించుకొని ముష్టెత్తే స్థితికి చేరిన బీద స్వతంత్ర ప్రజ ఇప్పుడు లేదు. రోమన్‌ కాలోనీకి, కొత్తగా వచ్చిన దాసుడికి నడుమ స్వతంత్రుదైన ఫ్రాంక్‌ రైతు వచ్చాడు. శిధిలమవుతున్న రోమనుల వ్యవస్థ నాటి “నిరువయోగమైన జ్ఞాపకాలు, వృధా కలహాలు” నిర్జీవమై సమాధిగతమయ్యాయి. తొమ్మిదవ శతాబ్దికి చెందిన సామాజిక వర్ధాలు శిధిల నాగరికత తాలూకు విధ్వంనం మధ్యకాక, నూతన నాగరికత తాలూకు (ప్రనవవేదనలో రూపుదిద్దుకొన్నాయి. యజమానులతోను, అదేవిధంగా సేవకులతోను కూడుకొన్న ఈ నూతన జాతిని వారి పూర్వీకులైన రోమన్లతో పోలిస్తే అసలైన మానవజాతి అనవచ్చు. రోమనుల కాలంనాడు బలవంతులైన యజమానులకు, చాకిరీ చేసే రైతులకు మధ్య వుంటూండిన సంబంధాలు రైతులకు సంబంధించినంత వరకు ప్రాచీన ప్రపంచ క్షీణతకు చిహ్నాలు. ఈనాడివి భూస్వాముల నూతనాభివృద్ధికి శ్రీకారాలు. అంతేకాక ఈ నాలుగు వందలేళ్ళకాలం నిరుత్చాదకతమనిపిన్తూ వుంటుంది. కాని ఒక గొప్ప విషయం వుత్చన్నమైంది. అది ఆధునిక జాతులు. పశ్చిమ ఐరోపా వాసులు పునరాకృతి దాల్చి, పునరేకీకరణ ద్వారా భావి చరిత్రకు నిర్మాతలయ్యారు. నిజానికి జర్మనులు ఐరోపాకు నూతన జీవాన్ని పోశారు. కనుకనే జర్మన్‌ల కాలంలో జరిగిన రాజ్య విచ్చిత్తి నార్సు - సారాసెన్‌ జాతుల పరాధీనతకు దారితీయలేదు. కాగా మాన్యందారుల, పోషణ కర్తల (ఆజ్ఞావర్తులూో వ్యవస్థ వ్యూడలిజంలోకి దారితీసింది. ఈ దశలో జనాభా ఎంత (బ్రహ్మాండంగా పెరిగిందంటే ఆ తరువాత రమారమి రెండు శతాబ్దాలకు నెత్తురుటేర్లు పారించిన మత యుద్దాలలో (కూసేడ్లుగ” ఎంతో జనక్షయం అయినా లెక్కకురానంత ఎక్కువగా జనాభా అభివృద్ధి అయింది.

శిథిలమవుతున్న ఐరోపాకు నూతన జవనత్వాలనివ్వడంలో కార్మికులు ప్రయోగించిన అద్భుత మంత్రమేమిటి? దురభిమానపరులైన చరిత్రకారులు చెప్తన్నట్లు జర్మనుజాతిలో ఏదైనా అద్భుతశక్తి అంతర్గతంగా వుందా? అదేమీకాదు. ఆర్యన్‌ తెగలలో జర్మనులు చాలా ప్రతిభ గలవాళ్ళనడంలో సందేహంలేదు. అందులోనూ ఆ రోజుల్లో వాళ్లు మంచి అభివృద్ధి దశలో వున్నారు. ఐరోపాను పునరుజ్జీవింపచేసింది వాళ్ళ జాతికివున్న

150

ప్రత్యేక లక్షణాలు కాదు. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే వారి అనాగరికత, వారి గణ నిర్మాణం ఈ పనిచేసింది.

వ్యక్తిగత సామర్ధ్యం, సాహసం, స్వేచ్చా ప్రియత్వం, మొత్తం ప్రభుత్వ వ్యవహారాలను సొంత వ్యవహారాలుగా భావించగల వారి సహజ (ప్రజాతంథత్ర స్వభావమూ క్లుస్తంగా చెప్పాలంటే రోమన్లలో లుష్తమైన ఈ గుణాలే రోమను సామ్రాజ్యపు బురదలో నుండి నూతన రాజ్యాల ఏర్పాటుకు, నూతన జాతులు తలెత్తదానికి సామర్భ్యాన్ని కల్గించాయి. ఇవన్నీ ఎగువ దశలో వున్న అనాగరిక తెగల ప్రత్యేక లక్షణాలూ, వారి గణ నిర్మాణ ఫలితాలు కాకమరేమిటి?

దంపతీ వ్యవస్థ యొక్క ప్రాచీన రూపాన్ని మార్చి, కుటుంబంలో మగవాని అధికారాన్ని మితవపరిచి, ్రీలకు అంతకు పూర్వంకన్నా హెచ్చుహోదాను వారు ఇవ్వగలిగారంటే అందుకు కారణం వారి అనాగరికత, వారి గణ సంప్రదాయాలూ, తల్లి హక్కు కాలం నాటి వారి ఆచారాలూ కాకపోతే వేరే ఏముంటాయి?

జర్మనీ, ఉత్తర(ప్రాన్స్‌, ఇంగ్తండ్‌ - కనీనం ఈ మూడు అతి ప్రధానమైన దేశాలలోనైనా మార్క్‌ గ్రామాల రూపంలో శేషించివున్న అసలుసిసలైన గణనిర్మాణాన్ని పదిలపరచి, వ్యూడల్‌ వ్యవస్థలోకి దానిని తీసుకువెళ్ళి ఆ విధంగా (ప్రాచీన కాలవు బానిసలకుగానీ, అర్వాచీనులైన కార్మికులకుగానీ అందుబాటులో లేని స్థానిక ఐక్యతనూ, ప్రతిఘటనా సాధనాన్ని పీడిత రైతాంగానికి అత్యంత కఠోరమైన మధ్యయుగాల దాసత్వ పరిస్థితులలో సైతం అందచేయగలిగారంటే అందుకు వారి అనాగరికత, ప్రత్యేకించి గణాలుగా స్థిరపడిన వారి అనాగరిక జీవన విధానమూ కాక వేరే కారణమేముంటుంది?

చివరి విషయం ఏమంటే, అదివరకు వారు తమ (ప్రాంతాలలో అనుసరించినటువంటి సౌమ్యదాసత్వ పద్ధతిని సర్వత్రా వ్యాప్తం చేశారు. క్రమంగా రోమను సామ్రాజ్యంలో బానిసత్వం రద్దయి దాని స్థానంలో దాసత్వ పద్ధతి కాలూనుకున్నది. పీడిత ప్రజ క్రమక్రమేణా ఒక వర్గంగా విముక్తి పొందేటందుకు ఇదొక సాధనం అయిందని ఫోరియరు చెప్పాడు. (భూమిని దున్నుకునే రైతులు సామూహికంగా, క్రమవిముక్తి పొందేటందుకు సాధనం అయింది అన్నాదు.) అందుచేత ఇది బానిసత్వంకన్నా ఎన్నో రెట్లు మెరుగు. బానిసత్వంలో మధ్యంతర దశ అనేది లేకుండా సరాసరి వ్యక్తిగా విముక్తి పొందేటందుకు అవకాశం వుంది. (తిరుగుబాటు ద్వారా బానిసత్వం రద్దయినమాట ప్రాచీన యుగంలో వినము). కానీ మధ్యయుగంనాటి దాసులు ఒక వర్గంగా మెట్టు తరువాత మెట్టుగా విముక్తి సాధించారు. దీనికి కారణం వారి అనాగరిక స్థితికాకుంటే మరేమిటి? ఐరోపాలో ప్రాచీన కాలంలో ఉత్పత్తికోసం వినియోగించిన బానిసత్వాన్నిగానీ, ప్రాచ్య దేశంలో అమలు జరిగిన మాదిరి గృహ బానిసత్వాన్నిగానీ ఎరుగరంటే అందుకు ఆ అనాగరిక స్థితే కారణం కాదా?

1651

రోమన్‌ ప్రపంచంలో జర్మనులు ప్రవేశపెట్టిన (ప్రాణశక్తి అనాగరికత తప్పు వేరుగాదు శిథిలనాగరికతలో మూల్గుతున్న ప్రపంచాన్ని పునరుజ్జీవింపచేయగలవారు ఒక్క అనాగరికులు మాత్రమే వలస పోయేటందుకు పూర్వం జర్మనులు అనాగరిక యుగపు ఎగువ దశలో జీవిస్తున్నారు. అదే ఈ మార్పులే తేవటానికి అత్యంత అనుకూలమైన విషయం. ఈ విషయం (గ్రహిస్తే సర్వం అవగతమవుతుంది. 162

కేటి అనాగరికత - నాగరికత

వేర్వేరైన మూడు (బ్రహ్మాండమైన ఉదాహరణల ద్వారా అంటే గ్రీకు, రోమన్‌, జర్మన్లలో గణ వ్యవస్థ శిధిలమైన తీరును చూశాము, ఇంక ఆఖరున అనాగరిక యుగపు ఎగువ దశలో సామాజిక గణ నిర్మాణాన్ని శిధిలపరచి, నాగరిక యుగం అవతరణతో దానిని పూర్తిగా రద్దుపరచిన సార్వత్రిక ఆర్థిక పరిస్టితులను పరిశీలిద్దాం. ఇందుకుగాను మోర్గన్‌ గ్రంథంవలెనే మార్క్‌ కాపిటల్‌ కూడా అవసరం కాగలదు.

గణ సంస్థ ఆటవిక యుగపు నడిమిదశలో పుట్టింది. ఎగువదశలో అభివృద్ధి చెందింది. మనకు ఇంతవరకు లభ్యమైన ఆధారాలను బట్టి చూస్తే అది అనాగరిక యుగపు దిగువ దశలో నుండి ఉత్పత్తి పొందినట్లు కనబడుతుంది. అందుచేత మన పరిశీలనను ఈ దశ నుండి ఎత్తుకొందాము.

ఈ దశకు అమెరికన్‌ ఇండియన్లు మనకు ఉదాహరణగా ఉపయోగపడగలరు. వీరిలో గణ వ్యవస్థ పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందింది. ఒక తెగ ఎన్నో గణాతో ఏర్పడుతుంది. సాధారణంగా దానిలో రెండే గణాలుంటాయి. జనాభా హెచ్చిన కొలది మొదటి గణాల నుంచి ఎన్నో పిల్ల గణాలు వేరుపడతాయి. వానికా తల్లిగణం '్రొట్రీగా ఏర్పడుతుంది. ఒక్కొక్క తెగ అనేక తెగలుగా విడిపోయిన సందర్భాలలో కూడా పాత గణాలే (ప్రత్యక్షమవుతాయి. కొన్ని సందర్భాలలో బంధుత్వం గలిగిన తెగలు సమాఖ్యగా ఏర్పడుతాయి. నసంక్షిష్టంగాని ఈ నిర్మాణం యే సొమాజిక పరిన్ఫితుల నుంచైతే ఆవిర్భవించిందో ఆ పరిస్థితులకు పూర్తి అనుగుణంగా వుంది. అ దశలో సహజంగా ఏర్పడే సమూహాలు తప్ప ఇవి వేరేమీ కాదు. ఆ మాదిరిగానే నిర్మాణం పొందిన సమాజంలోని అంతరంగిక ఘర్షణలను ఇది సర్దుబాటు చేయగలదు. బయటవారితో వచ్చే ఘర్షణలను యుద్ధం తీరుస్తుంది. ఆ యుద్ధంలో తెగ తుడుచుకుపోయినా పోవచ్చు. అంతేగాని మరొకరి క్రింద అణగివుండటం జరగదు. గణ నిర్మాణంలోని లోపమూ, గొప్పదనమూ అదే. దీనిలో పాలకులూ, పాలితులూ వుండటానికి స్థానం లేదు. తెగలో విధులకు, హక్కులకు మధ్య అంతరం ఏర్పడలేదు. సామూహిక విషయాలలో భాగస్వామి కావడం, రక్త ప్రతీకారం, నష్టపరిహారం మొదలైనవి హక్కులా, విధులా అనేది ఇండియన్ల నెప్పుడూ ఎదుర్మోలేదు. తిండి, నిద్ర, వేట - వీటిని హక్కులనాలా, విధులనాలా అనే

1563

ప్రశ్నలాగే పైవి కూడా వారికి అసందర్భంగా కన్పిస్తాయి. తెగగాని, గణంగానీ విభిన్న వర్గాలుగా విభజితమవడం అసంభవం. ఎందుకో తెలుసుకోవాలంటే ఆనాటి పరిస్థితుల ఆర్ధిక పునాదుల్ని పరిశీలించవలసి వుంటుంది. జనాభా అతిస్వల్పం. తెగల నివాస స్థలాలలోనే జనసాంద్రత వుంటుంది. ఆ నివాస స్థలానికి చుట్టూ వేటాడేందుకు అడవులు వుంటాయి. వానికి వెలుపల తటస్థ ప్రాంతపు అడవి. ఇతర తెగల నుండి ఇది విడదీస్తుంది. శ్రమ విభజన ప్రకృతి జనితమైన శుద్ధ. సాధారణ రూపంలో వుంటుంది. స్రీ పురుషుల మధ్యనే ఇది వుంటుంది. మగవాళ్ళు యుద్దానికి వెళతారు. వేటాడుతారు. చేపలు పడతారు. తిండికి ఉపయోగించే ముడి పదార్థాలను, వాటిని సంపాదించేందుకు వినియోగించే పరికరాలనూ సంపాదిస్తారు. ఆడవాళ్ళు ఇంటిని చూసుకొంటారు. తిండి, బట్ట తయారుచేస్తారు. వంటపని, నేత పని, కుట్టుపనీ చేస్తారు. స్త్రీ పురుషులకు వారివారి కార్యరంగాలలో సంపూర్జాధికారం, మగవాళ్ళు అడవిలో, ఆడవాళ్ళు ఇంటిలో యజమానులు. ఎవరికి వారు తయారుచేనుకొని వినియోగించే పనిముట్లు వారివారి స్వంతం. ఆయుధాలతోపాటు, వేటకు, చేపలు పట్టడానికి పనికివచ్చేవి మగవాళ్ళవి. ఇంటి పనిముట్లు ఆడవాళ్ళవి. చాలా కుటుంబాలు కలసి సమిష్టిగా గృహ నిర్వహణను చూసుకొంటాయిో. ఇల్లు, తోట, పడవలలాంటివి ఏవైనా కానివ్వండి సమిష్టిగా తయారు చేసుకుంటారు. సమిష్టిగా అనుభవిస్తారు. అది సమిష్టి ఆస్తి, అందుచేత ఇక్కడ మాత్రమే “ఆర్జిత సంపద”ను చూడగలం. న్యాయకోవిదులు, ఆర్ధికవేత్తలు దానిని నాగరిక సమాజానికి తప్పుగా అంటగడతారు. ఆధునిక పెట్టుబడిదారీ ఆస్తి న్యాయశాస్త్ర ముసుగు ధరించిన ఈ చిట్టచివరి అబద్ధం మీదనే ఆధారపడి వుంది. అయితే మానవులు ప్రతిచోట ఈ దశలోనే నిలిచిపోలేదు. మచ్చి చేసి పెంచడానికి వీలైన జంతువుల్ని ఆసియాలో కనుగొన్నారు. అడవి గేదెల్ని అయితే వేటాడి పట్టుకోవాలి. అదే మచ్చికపడ్డ ఆవు అయితే రోజూ పాలిస్తుంది. ఏటా ఓ దూడను పెడుతుంది. బాగా అభివృద్ధి చెందిన తెగలు - ఆర్యులు, సెమైట్లు, బహుశా తురానియన్లు కూడా కావచ్చు. పశువులను మచ్చిక చేశారు. ఆ తరువాత మందల్ని పెంచడం తమ ప్రధాన వృత్తిగా పెట్టుకొన్నారు. అనాగరిక జనసామాన్యం నుండి గోపాలక జాతులు తమను తాము విడగొట్టుకాన్నాయి. ఇదే మొట్టమొదటి (బ్రహ్మాండమైన సామాజిక (శ్రమ విభజన. ఈ గోపాలకులు సమృద్దిగా ఆహారపదార్ధాలను తయారుచేసుకోవటమే కాదు, మిగిలిన అనాగరికులకన్నా ఎక్కువ రకాలు తయారుచేసుకొనేవారు. ఇతరులకన్నా వారికి పాలు, పాల ఉత్పత్తులు, మాసంము పుష్కలంగా వుండటమే కాదు, తోళ్ళు, ఉన్నితో నేసిన బట్టలూ వారికి వున్నాయి. ముడి వస్తువులు అధికంగా లభ్యం అయిన కొలదీ ఈ వస్తువులు

• ముఖ్యంగా వాయువ్య అమెరికాలో (చూడు బాంకధ్రాఫ్ట్‌) క్వీన్‌ చార్లెటీ ద్వీపాలలోని హైదా తెగలో ఏడువందలమంది కలసి వుంటున్న ఇళ్ళున్నాయి. నూట్కాలలో తెగ అంతా ఒకే వెన్నువాసం క్రింద జీవిస్తారు (ఎంగెల్స్‌ వివరణ) 154

అందరికీ అందుబాటులోకి రాసాగాయి. దీనితో మొట్టమొదటిసారిగా వస్తువుల మారకానికి అవకాశం ఏర్పడింది. ఇంతకుముందు దశలలో వస్తు మారకం క్వాచిత్మం. ఆయుధాన్ని పరికరాలనూ తయారుచేయడంలో (ప్రత్యేక నైపుణ్యం ఏర్పడినప్పుడు తాత్మాలిక శ్రమ విభజన అమలులోకి వచ్చి వుంటుంది. కొత్తరాతి యుగపు ఆఖరి రోజులలో రాతి పనిముట్లు తయారుచేసిన కర్మశాలిలిప్పుడు చాలాచోట్ల మనకు లభ్యమవుతున్నాయి. ఈ కర్మశాలలో ప్రత్యేక నైపుణ్యం సాధించిన కర్మకారుడు బహుశా గ్రామానికంతకూ కావలసిన వస్తువుల్ని తయారుచేస్తుండి వుంటాడు. ఇండియనుల గణ వ్యవస్థలో శాశ్వత చేతివృత్తిదారులవారు ఇప్పటికీ అల్లాగే పనిచేస్తున్నారు. ఈ దశలో మారకం తెగలోనే జరుగుతుంది. అదీ అరుదు. కాని గోపాలక జాతులు స్టిరపడినాక వేరువేరు తెగల సభ్యుల మధ్య మార్చిడికి అనుకూలమైన పరిస్థితులు ఏర్పడటం కన్పిస్తుంది. అది ఇంకా అభివృద్ధి చెంది ఒక (క్రమ వ్యవస్థగా స్థిరపదేందుకు నీళ్ళు ఏర్పడ్డాయి. ప్రారంభంలో గణ నాయకులద్వారా తెగల మధ్య మార్చిడి జరిగి వుంటుంది. కాని మందలు ప్రత్యేక సంపదగా రూపొందటంతో వ్యక్తుల మధ్య మార్చిడి ఎక్కువై చివరకా పద్ధతే ఏకైక పద్ధతిగా మారింది. గోపాలకులు తమ ఇరుగు పొరుగువారితో మార్చుకొనే ఏకైక వస్తువు పశువు. ఇతర వస్తువులన్నింటి విలువను సరికేల్చుకొనే వరకు పశువులయినాయి. ఇతర వస్తువులతో మారకంగా అది ప్రతిచోటా త్వరితగతిన పెరిగింది. - ఒక మాటలో చెప్పాలంటే డబ్బుచేసే పనిని పశువు నెరవేర్చింది. ఈ దశలో అది డబ్బుగా పనిచేసింది. సరుకులు మార్చిడి ప్రాధమిక దశలో వున్న ఆ రోజుల్లోనే డుబ్బ అనే సరుకు యొక్క అవసరం అతి వేగంగా పెరిగింది.

అనాగరిక యుగం దిగువ దశలో పండ్ల తోటల పెంపకం గురించి బహుశా ఆసియావాసులకు తెలియకపోవచ్చు. కాని నడిమిదశ నాటికి దానిని నేర్చుకొన్నారు. వ్యవసాయానికి అదే నాంది. తురానియన్‌ పీరభూముల్లో శీతాకాలం చాలా నెలలుంటుంది. అక్కడ పశుగ్రాసం లేకుండా గోపాలక జీవనం సాధ్యంకాదు. అందుచేత ఇక్కడ పశుగ్రాసాన్ని, ధాన్యాన్ని సాగుచేయడం తప్పనిసరి. నల్లసముద్రపు ఉత్తర తీర దేశాలలో కూడా ఇదే పరిస్థితి. ఒకమారు పశువలు కోసం ధాన్యం పండించాక అది మనుష్యులకే ఆహారం అయింది. సేద్యంలో వున్న భూమి తెగ అందరిదీను. ప్రారంభంలో దానిని గణాల వారీగా పంచేవారు. తర్వాత గణాలు సామూహిక గృహాలకు పంచాయి. అటుపిమ్మట వ్యక్తుల ఉపయోగానికి ఇవ్వసాగారు. ఈ వ్యక్తులకేవో కొద్దిపాటి హక్కులను ఆ భూమి మీద ఇచ్చారు. అంతకుమించి విశేషం ఏమీలేదు.

ఈ దశలో సాధించిన పారిశ్రామిక విజయాలలో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యతగల అంశాలు రెండు వున్నాయి. మొదటిది మగ్గం. రెండవది లోహాలను కరిగించి ఉపయాగించగం. వానిలో రాగి, తగరమూ ఆ రెండింటి మిశ్రమంతో తయారైన కంచు అతి ముఖ్యమైనది. పనిముట్లనూ, ఆయుధాలనూ తయారు చేసుకోవడానికి కంచు పనికివచ్చిందిగాని, అది రాతి పనిముట్లను తొలగించలేకపోయింది. ఒక్క ఇనుము మాత్రమే ఆ పని చేయగలదు. కాని అప్పటికింకా దాని ఉత్పత్తి తెలియదు. ఆభరణాలకు, అలంకారాలకు వెండి, బంగారాల

155

వినియోగం ప్రారంభమైంది. అప్పటికే వాని విలువ రాగి, కంచుకన్న ఎక్కువగా వుండేదని భావించవచ్చు.

అన్ని శాఖల్లోనూ (పశువుల పెంపకం, వ్యవసాయం, గృహ పరిశ్రమలు) ఉత్పత్తి పెరగడంతో తనకు తాను నిలుపకోవడానికి అవసరమైన దానికాన్న ఎక్కువ ఉత్పత్తిని చేయగల సమర్ధత మానవ శ్రమ శక్తికి సమకూరింది అదేసమయంలో గణ సభ్యులూ లేదా సాముదాయక కుటుంబాలు లేదా వ్యష్టి కుటుంబాలు రోజూ చేయవలసిన పని మొత్తాన్ని కూడా పెంచింది. దీనికి మరింత శ్రమశక్తిని తోడు చేయవలసిన అవసరం ఏర్పడింది. యుద్ధం ఆ కొరతను తీర్చింది. యుద్ధ ఖైదీలను బానిసలుగా మార్చారు. శమ ఉత్సాదకత పెరిగింది. తత్ఫలితంగా సంపదలు పెరిగాయి. ఉత్పత్తి రంగం విస్తరించింది. వీనికి ఫలితంగా ఆనాటి చారిత్రక పరిస్థితులలో మొట్టమొదటి ఈ (బ్రహ్మాండమైన సామాజిక శ్రమవిభజన నుండి మొట్టమొదటి బృహత్‌ సామాజిక విభజన పుట్టుకొచ్చింది. రెండు వర్గాలు ఉనికిలోకి వచ్చాయి. యజమానులు బానిసలు : దోచుకునేవారు - దోపిడీకి గురయ్యేవారు ఉనికిలోకి వచ్చారు.

తెగ లేదా గణం ఉమ్మడి సొత్తుగా ఉన్న పశువులు, గొరైల మందలు కుటుంబ పెద్దల ఆస్తిగా ఎప్పుడు, వలా మారాయో మనకిప్పటికీ తెలియదు. మొత్తంమీద ఈ దశలోనే ఇది జరిగివుండాలి. మందలూ, ఇతర సంపదలు అభివృద్ధి పొందడంతో కుటుంబంలో పెద్ద విష్లవమే వచ్చింది. జీవితావసర వస్తువుల్ని సంపాదించే బాధ్యత ఎప్పుడూ మగవానిదే. ఆ సంపాదనకవసరమైన పరికరాలను అతడు తయారుచేసుకునేవాడు. అందుచేత అవి అతని స్వంతం. ఇప్పుడు జీవితావసర వస్తువులను సమకూర్చే నూతన సాధనాలు పశువుల మందలు. పశువుల్ని మచ్చిక చేసుకోవడం, వానిని కాచుకోవడమూ మగవాని పనులు. అందుచేత పశువులు అతడివి. వాటిని మారకంవేసి సంపాదించుకొన్న నరుకులూ, బానినలు అతని సొత్తు. ఈ జీవితావనర వస్తువుల్ని స్వాయత్తం చేసుకోవడంవలన వచ్చిన అదనపు ఉత్పత్తి అంతా మగవానిది. ఆడవాళ్ళ ఆ వస్తువులను అతనితో కలిసి అనుభవించగలరు. అంతేగాని వానిని స్వంత పరచుకోవటంలో ఆమెకు వాటాలేదు. “ఆటవిక” యోధుడూ, వేటగాడు ఇంట్లో స్త్రీ తర్వాత రెండవ స్టానంతోనే తృప్తిపడ్డాడు. “పెద్దమనిషే” అయిన గోపాలకుడు తన ఐశ్వర్యమదంతో ముందుకు తోసుకువచ్చి స్త్రీని వెనక్కి నెట్టివేశాడు. ఆమె ఏమీ అనలేకపోయింది. కుటుంబంలోని (భ్రమ విభజన భార్యాభర్తల మధ్య అస్తి పంపకాన్ని నియంత్రిస్తుంది. ఈ (శ్రమ విభజన మార్చులేకుండా యధాతధంగా వుంది. కాని నేడది గృహ సంబంధాన్ని తలక్రిందులు చేసింది. దీనికి కారణం కుటుంబం వెలుపల శమ విభజనలో వచ్చిన మార్చే. స్తీ ఇదివరకు ఇంటిపనుల బాధ్యత తీసుకునేది. ఆమెకు ఇంట్లో పెత్తనం ఉండటానికి అదే కారణం. కొని ఇప్పుడదే మగవాని పెత్తనానికి కారణమైంది. జీవితావసర వస్తువుల్ని సంపాదించే పురుషుడి సనితో పోలిస్తే స్రీ చేసే ఇంటిపని తన ప్రాధాన్యతను కోల్పోయింది. మొదటిది

156

అతి ప్రధానం, రెందవది అవధానం. (ప్రీలను సామాజిక ఉత్పాదక (శమ నుండి మినహాయించి, స్వంత ఇంటిపనికే ఆమెను కట్రివేసనంత కాలం స్రీల విముక్తీ, పురుషులతో సమానత్వమూ అసాధ్యమని దీనివలన మనకు బోధపదుతున్నది. ఎప్పుడైతే స్రీలు సమాజం మొత్తంమీద విశేషంగా వస్తూత్చత్తిలో పాల్గొంటారో, ఎప్పుడైతే గృహ కృత్యాలకు ఆమె వినియోగించే కాలం అత్యల్పమౌతుందో అప్పుడే స్త్రీలకు విముక్తి. (బ్రహ్మాండమైన ఆధునిక పరిశ్రమలు అధిక సంఖ్యలో స్త్రీలను ఉత్పత్తిలో భాగస్వాములను చేయడమేగాక వాళ్ళను పనిలోకి రప్పించడంతోపాటు స్వంత ఇంటి పనిని ప్రభుత్వ పరిశ్రమగా మార్చగలిగినప్పుడు మాత్రమే ఇది సాధ్యమౌతుంది.

మగవానికి ఇంట్లో కూడా నిజమైన ఆధిపత్యం చిక్కడంతో అతని నిరంకుశత్వానికి ఆఖరి ఆటంకం కూడా తొలగిపోయింది. తల్లి హక్షును త్రోసిపుచ్చి, తండ్రి హక్కును ప్రవేశపెట్టడం, జంట కుటుంబం (క్రమక్రమంగా దపంతీీ కుటుంబంగా మారడంతో ఈ నిరంకుశత్వం స్థిరపడి శాశ్వతమైంది. ఇది పూర్వపు గణ వ్యవస్థకు గండికొట్టింది. ఇప్పుడు దంపతీ కుటుంబం బలోపేతమైంది. ఆ కుటుంబం పుట్టుకే గణ వ్యవస్థకు ఆపత్మరం.

ఈ మెట్టు దాటితే మనం అనాగరిక యుగపు ఎగువదశలో అడుగుపెడతాము. ఈ కాలంలో నాగరిక ప్రజలందరూ వీరయుగాన్ని గడచిపోయారు. ఈ యుగంలోనే ఇనుప కత్తితోపాటు ఇనుపకర్రు, గొడ్డలి వచ్చాయి. ఇనుము మానవుని ఉపయోగంలోకి వచ్చింది. బంగాళాదుంప రాకకు పూర్వం మానవజాతి చరిత్రలో విప్లవకరపాత్రను నిర్వహించిన ముడిసరుకుల్లో ఇనుమే కడపటిది. అతి ముఖ్యమైనదీనూ. పెద్దఎత్తున వ్యవసాయం చేయడం, దట్టమైన అడవులను కొట్టి సాగుకు అనువుగా మార్చడం ఇనుముకు సాధ్యపడింది. ఏ రాయిగానీ, అప్పటికి తెలిసిన ఏ లోహంగానీ తట్టుకోలేనంత గట్టిదనమూ, పదునూ గల వరికరాలను చేతివృత్తిదారుడికి ఇనుము (వ్రసాదించింది. ఇదంతా క్రమక్రమంగా మాత్రమే సాధ్యపడింది. మొదట్లో ఉత్పత్తిచేసిన ఇనుము కంచుకంటే మెత్తగా వుందేది. కనుకనే రాతి ఆయుధాలు నెమ్మది నెమ్మదిగా మాత్రమే అంతరించిపోయాయి. యుద్ధంలో రాతిగొడ్డళ్ళ వాడకం వుండేది. హిల్టెబ్రాండ్‌ పాటలోనేకాదు 1066 నాటి హేస్టింగ్స్‌ యుద్ధంలో” కూడా ఇవి దర్శనమిస్తాయి. కాని పురోగమనం ఆగదు. కొద్ది ఆటంకాలున్నా అశ్వగతితో సాగుతుంది. రాళ్ళు లేదా ఇటుకలతో నిర్మించిన గృహాలతో కూడి చుట్టూ రాతిగోదలు, గోపురాలు, బురుజులతో కూడుకున్న పట్టణాలు, తెగ లేదా తెగల సమాఖ్యకు కేంద్రాలుగా మారాయి. నిర్మాణ కళ పురోగతిని సూచిస్తున్నాయి. అంతేగాక పెరుగుతున్న ప్రమాదచిహ్నాలనూ, రక్షణావసరాలను కూడా సూచిస్తున్నాయి. సంపదలు వేగంగా పెరిగాయి. అయితే ఈ సంపదలు వేర్వేరు వ్యక్తులవి. నేత, లోహ పరిశ్రమ, ఇతర వృత్తులు అంతకంతకూ వేరుపడుతూ తమతమ ఉత్పత్తుల్లో వైవిధ్యాన్ని, కళాత్మక నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నాయి. ఇప్పుడు వ్యవసాయం ద్వారా కేవలం ధాన్యం, చిక్కుళ్ళు, పళ్ళేగాక నూనె సారాయి కూడా లభ్యమౌతున్నాయి. వాటిని తయారుచేయడం ఇపుడు

157

నేర్చుకున్నారు. ఇన్నిరకాల పనులను ఒకే మనిషి చేయలేడు. రెండవదైన బృహత్‌ శమ విభజన చోటుచేసుకున్నది. వ్యవసాయం నుంచి చేతిపనులు విడివడ్డాయి. నిరంతరం పెరుగుతున్న ఉత్పత్తి దానితోపాటు పెరుగుతున్న శ్రమ ఉత్పాదకత మానవశ్రమ శక్తి విలువను పెంచాయి. ఇంతకుముందు దశలో అక్కడక్కడా అంతకురదశలోనే వున్న బానిసలు కేవలం సహాయకులుగా వుండటంపోయి పొలాల్లోనూ, కార్ధానాల్లోనూ పనిచేయడానికి వారిప్పుడు అటువైపు అసంఖ్యాకంగా మళ్ళారు. వ్యవసాయం, చేతివృత్తులు అనే రెండు ప్రధాన శాఖలుగా ఉత్పత్తిలో విభజన ఏర్పడింది. దీనితో మారకం కోసం ఉత్పత్తులు పెరిగాయి. నరుకుల ఉత్పత్తి వచ్చింది. దానితోపాటే వ్యాపారమూ వచ్చింది. అంతర్గతంగానూ, తెగ సరిహద్దుల లోపలే కాదు సముద్ర వ్యాపారం కూడా మొదలైంది. అయితే ఇవన్నీ ఇంకా ప్రాధమిక దశలోనే ఉన్నాయి. సార్వత్రిక డబ్బుగా విలువైన లోహాలు ప్రాధాన్యత పొందుతున్నాయి. వీటిని తూకాన్నిబట్టి విలువకడుతున్నారుగాని అప్పటికింకా నాణాలు రాలేదు.

ఈ నూతన (శమ విభజన వలితంగా సమాజం వర్గాలుగా కొత్తగా విభజితమవడంతో స్వతం(త్రులు బానిసలు అన్న వ్యత్యాసాలకు తోడు ధనిక - పేద తారతమ్యాలు కూడా జతపడ్డాయి. వివిధ కుటుంబ పెద్దల సంపదలలో నెలకొన్న వ్యత్యాసాలు అప్పటికింకా అవశేషంగా మిగిలివున్న పురాతన సాముదాయక గృహ సమాజాల విచ్చిత్తికి కారణమయ్యాయి. వానితోపాటు ఉమ్మడి వ్యవసాయమూ అంతరించింది. సాగుభూమిని వివిధ కుటుంబాల వినియోగానికి కేటాయించారు. తొలుత ఈ పంపకం పరిమిత కాలానికే అయినప్పటికీ తరువాత శాశ్వతంగా దఖలు పడింది. జంట కుటుంబం నుండి దంపతీ వ్యవస్థకు పరివర్తనతోపాటుగానే పూర్తి సొంత యాజమాన్యానికి పరివర్తన క్రమేణా జరిగింది. సామాజిక ఆర్ధిక యూనిట్‌గా వ్యష్టి కుటుంబం వుండటం మొదలైంది.

జనాభా సాంద్రత పెరుగుదల అంతరిక, బాహ్య సాన్నిహిత్యాన్ని ఆవశ్యకం చేసింది. ప్రతిచోటా బంధుతెగల సమాఖ్యలు ఏర్పడటం, కొద్దికాలంలోనే అవి సమ్మిత్రం కావడం, తత్ఫలితంగా వేర్వేరు తెగల భూములు కలసిపోయి ఒకే జాతికి చెందిన ప్రాంతంగా ఏర్పడడం అవసరమైంది. సేనాధిపతి - రెక్స్‌, బాసిలస్‌, థియూడస్‌ - తప్పనివాడుగాను, శాశ్వత అధికారిగానూ మారుతాడు. ఎక్కడైతే ప్రజా సభలు లేవో అక్కడ అవి ఏర్చదతాయి. సేనా నాయకుడు, మండలి, ప్రజాసభ - ఇవి గణ వ్యవస్థ తాలూకు పరిపాలనాంగాలు. ఇవి క్రమంగా సైనిక ప్రజాతం[త్రంగా మారాయి. యుద్ధము, యుద్ధ సన్నాహాలూ ప్రజా జీవనంలో నిత్య కార్యకలాపాలు కావడంతో సైనిక ప్రజాతంత్రం వచ్చింది. సంపదలను వోగుచేయడమే జీవిత పరమార్థమనుకునేవారికి ఇరుగుపొరుగుల ఐశ్వర్యానికి కన్నుకుడుతుంది. వారు అనాగరికు... పనిచేయడంకన్నా దోచుకోవడం సులువుగాను, మ౦ంక గౌరవ ప్రదంగానూ వారికి కనిపిస్తుంది. ప్రతి క్రియ కోసమో లేక తమ అవసరాలకు సరిపడనప్పుడు భూభాగాన్ని పెంచుకోవడానికో ఒకప్పుడు యుద్దాలు జరిగేవి. కాని ఇప్పుడవి

168

దోపిడీ కోసం మాత్రమే సాగుతూ నిత్యవ్యావకంగా మారాయి. కొత్తగా వెలసిన పట్టణాలచుట్టూ (బ్రహ్మాండమైన కుడ్యాలు అకారణంగా నిర్మాణం కాలేదు. వీటిచుట్టూ తవ్విన కందకాలు గణనిర్మాణానికి నమాధులయ్యాయి. వాటి బురుజులు నాగరికతాంబరాన్ని తాకాయి. అంతర్గత ప్రధాన సైన్యాధ్యక్షుడు, అదేవిధంగా ఉపసేనా నాయకులు బలపడ్డారు. ప్రత్యేకించి తండ్రి హక్కును ప్రవేశపెట్టిన తరువాత ఒకే కుటుంబం నుండి వారసులను ఎన్నుకొనే సంప్రదాయ పద్ధతి క్రమక్రమంగా వంశక్రమానుగత పద్ధతిగా మారిపోయింది. ఈ మార్చు తొలుత సౌమ్యంగానే జరిగింది. తరువాత డిమాండ్‌చేశారు. చివరాఖరికి బలవంతంగా గుంజుకున్నారు. వారసత్వ రాజరికానికీ, వారసత్వ కులీనతకూ పునాదులు పడ్డాయి. అంతవరకు ప్రజల్లో, గణంలో, ్రాట్రీలో, తెగల్లో పాదుకొనివున్న గణనిర్మాణ పాలనాంగాలు తమ మూలాల నుండి వేరుపడ్డాయి. మొత్తం గణ నిర్మాణమే తనకుతాను అభిముఖంగా నిలిచింది. తమ న్వీయ వ్యవహారాలనూ స్వతంత్రంగా చక్కదిద్దుకొనేందుకై ఏర్పడ్డ తెగల వ్యవస్థ, తమ పొరుగువారిని దోచుకొని, అణచివేసే వ్యవస్థగా మారిపోయింది. తదనుగుణంగానే దాని పాలనాంగాలు ప్రజాభిప్రాయ సాధనాలుగా వుండే స్థితి నుంచి తమ స్వీయ '్రజపైనే పెత్తనం వహించి అణచివేసే స్వతంత్ర పరిపాలనాంగాలుగా మారిపోయాయి. ధనాశ గణ సభ్యులను ధనికులుగాను, పేదలుగాను విభజించి ఉండకపోతే “గణంలో ఏర్చడిన ఆస్తిపరమైన హెచ్చుతగ్గులు సాంఘిక ప్రయోజనాలను గణ సభ్యుల మధ్య వైషమ్యాలుగా” (మార్చ్‌) మార్చి వుండకపోతే, నానాటికీ పెరిగిన బానిసత్వ విధానం జీవనం కోసం పనిచేయడం బానిసత్వమని, దోపిడీ చేయటంకన్నా నీచమన్న భావాన్ని కలిగించి ఉండనట్లయితే ఈ మార్పు సంభవించేది కాదు, బస

మనిమిప్పుడు నాగరికత ముంగిటిలోకి వచ్చాము. (శ్రమ విభజన మరింత పెరగడంతో ఈ దశ ప్రారంభమవుతుంది. అనాగరిక యుగపు దిగువ దశలో ప్రజలు తమ అవసరాల కోసమే ఉత్పత్తి చేసుకునేవారు. అరుదైన సందర్భాలలోనే మారకం జరిగేది. అది కూడా యాదృచ్చికంగా మిగులు ఉన్నప్పుడు మాత్రమే జరిగేది. అనాగరిక యుగం మధ్య దశలో గోపాలకజాతి పశువుల రూపంలో తమ సంపదను కలిగి వుండటం కనపడుతుంది. పశువులు, గొరైల మందలు ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు వారి అవసరాలకు మించి నిరంతరం మిగులు వుంటూ వుంటుంది. దీనితో మందలున్న (ప్రజలకూ, మందలు లేని వెనుకబడిన తెగలకూ మధ్య శ్రమ విభజన కూడా మనం చూస్తాము. అంటే రెండు భిన్నమైన ఉత్పత్తి దశలు ప్రక్కప్రక్కనే ఉన్నాయన్నమాట. నింతర మారకానికి అనువైన పరిస్థితులను ఇవి సృష్టించాయి. అనాగరిక యుగపు పై దశ మరో (శ్రమ విభజనను ప్రవేశపెట్టింది. ఈ మారు వ్యవసాయము, చేతివృత్తులు విడిపోయాయి. తత్ఫలితంగా ఉత్పత్తిలో ప్రత్యేకించి మారకం కోసం జరిగే సరకుల వాటా నిరంతరంగా పెరుగుతూ

159

వచ్చింది. ఆరకంగా వ్యక్తిగత ఉత్పత్తిదారుల మధ్య మారకం సమాజానికి ప్రాణాధారమయ్యే స్థాయికి చేరుకున్నది. వ్యవస్థీకృత (శ్రమ విభజనలన్నింటినీ నాగరికత పటిష్టమొనర్చి పెంచింది. ప్రత్యేకించి పట్టణాలకూ, పల్లెలకూ మధ్య తారతమ్యాలను (ప్రాచీన కాలంలోని పలెల్లపై పట్టణాల ఆర్థిక పెత్తనం వంటిది కానివ్వండి లేదా మధ్యయుగాలలో పట్టణాలపై పల్లెల పెత్తనం వంటిది కానివ్వండి) తీవ్రతరం చేయడం ద్వారా నాగరికత ఈ పనిచేసింది అంతేగాక దానికి మూడవ (శమ విభజనను తోడుచేసింది. ఈ విభజన దానికదే వింతైనది. కీలక ప్రాధాన్యం కలది. ఉత్పత్తిలో పాలుపంచుకోకపోయినా ఉత్పత్తుల మారకంలో తలమునకలయ్యే వర్గాన్ని అది సృష్టించింది. వారే వర్తకులు. ఇప్పటివరకు వర్ణాల రూవకల్పన ఉత్పత్తిలో ముడివడివుంది. ఉత్పత్తిలో పాల్గొంటున్న వ్యక్తులు పనిచేయించేవారుగా, పనిచేసేవారుగా విడిపోయారు. లేదా పెద్దఎత్తున ఉత్పత్తి చేసేవారూ, స్వల్చ ప్రమాణంలో ఉత్చత్తి చేసేవారుగా విడిపోయారు. ఇపుడు ఉత్పత్తిలో ఏ విధంగా పాల్గొనకుండా ఉత్పత్తి నిర్వహణనంతటినీ తన చేతిలో పెట్టుకొని ఉత్పత్తిదారుడ్ని ఆర్ధికంగా అణచివేసే వర్గం ఒకటి మొట్టమొదటి పర్యాయం చరిత్రలో ప్రత్యక్షమైంది. ఈ వర్గం ఇరువురు ఉత్పత్తిదారుల మధ్య తప్పనిసరైన దళారీగా వ్యవహరించి ఉభయుల్నీ దోచుకుంటుంది. మారకంలోని కష్టనష్టాల నుండి ఉత్పత్తిదారులకు రక్షణ, వారి ఉత్పత్తులకు దూరప్రాంత మార్కెట్లను వెదకిపెట్టడం అనే ముసుగు ధరించి, ఆ రకంగా తమది సమాజంలో అత్యంత ఉపయోగిత వర్గమని చెప్పే పరాన్నభక్తుల వర్గమొకటి తలెత్తింది. సంఘంలో వీరు అసలుసిసలైన జలగల్లా తయారయ్యారు. వీరు తాము చేస్తున్న అత్యల్ప సేవలకు ప్రతిఫలంగా స్వదేశీ, విదేశీ ఉత్పత్తులలోని మూలుగునంతనూ పీల్చేశారు. త్వరితగతిని అశేష సంపదలను, తదనుగుణ్యమైన సామాజిక పలుకుబడిని సంపాదించారు. సరిగ్గా ఈ కారణంచేతనే వారు నాగరిక యుగంలో కొత్త కొత్త మర్యాదల్సి ఉత్పత్తి మీద ప్రాబల్యాన్ని సంపాదించుకొన్నారు. చిట్టచివరకు వారుకూడా తమదైన ఒక ఉత్పత్తిని సృష్టించకపోలేదు. అది నిర్లీత వ్యవధిలో వచ్చే వ్యాసార సంక్షోభం.

మనం చర్చిస్తున్న అభివృద్ధి దశనాటికి వర్తకవర్గం చిలుతప్రాయంలోనే ఉంది. భవిష్యత్‌లో తన నిమిత్తమై ఉన్న బృహథ్రర కార్యాలను అది వూహించి కూడా వుండదు. కాని ఆనాటికే అది ఒక రూపుదిడ్డుకున్నది. తనను తాను తప్పనిసరి చేసుకున్నది. అదిచాలు. ఏదివమైనప్పటికీ ఈ వర్గంతోపాటుగానే లోహపుడబ్బు - ముద్రితనాణొం కూడా వినియోగంలోకి వచ్చింది. ఈ నూతన సాధనంతోనే ఉత్పత్తిలో సంబంధంలేని వ్యక్తి ఉత్పత్తిదారునిపైనా అతని ఉత్పత్తులపైనా (ప్రభుతను స్థాపించాడు. సరకుల్ని తలదన్నే సరకును,- మొత్తం అన్ని సరకులను తనలో ఇముడ్చుకోగల సరకును కనుగొనటమైనది. ఇదొక అద్భుతం. సంకల్ప మాత్రాన కోరుకున్న రూపాన్ని ధరించగల శక్తి దీనికున్నది. ఎవరైతే దీనిని కలగి ఉంటారో వారు ఉత్పత్తిని శాసిస్తారు. ఇది అధికంగా ఎవరి వద్దవుంది? వర్తకుల వద్ద, అతని ద్వారా లక్ష్మిపూజ సలక్షణంగా జరుగుతుంది. డబ్బుముందు ఇతర సరకులు, సరకు ఉత్పత్తిదార్లూ సాష్టాంగ దండప్రమాణమాచరించవలసిందేనని అతడు

160

స్పష్టపరిచాడు. మూర్తీభవించిన సంపదే డబ్బు. దీన్ని ముందర ఇతర సంపదలు దిగదుడుపేనని అతడు ప్రత్యక్షంగా నిరూపించాడు. నవనవోన్నేషమైన ఈ కాలంలో ధనశక్తి ప్రదర్శించిన ఆటవిక అమానుషత్వాన్సీ హింసాతత్వాన్నీ మరెన్నడూ చూడం. డబ్బుకోసం సరకులను అమ్మడం ్రారంభమైనాక డబ్బును అప్పుగా ఇవ్వడం, వడ్డీలు, వడ్డీ వ్యాపారము వచ్చాయి. ప్రాచీనకాలపు ఏథెన్స్‌, రోమును చట్టాలవలె తదనంతరకాలపు చట్టాలేవీ వడ్డీ వ్యాపారి కాళ్ళమీద అప్పుతెచ్చుకున్నవాడిని నిర్ణయగానూ, నిస్సహాయంగానూ పడవేయలేదు. ఈ రెండు నగరాల్లోనూ ఆర్థిక ఒత్తిళ్ళు కారణంగా ఈ చట్టాలు సద్యోజనితంగా తలెత్తినవే.

సరకులు, బానిసలు అన్న సంపదకుతోడు, ధనరూప సంపదకుతోడు భూ రూపంలో ఉన్న నంవద కూడా ఉనికిలోకి వచ్చింది. (ప్రారంభంలో గణం లేదా తెగ కేటాయించినందువల్ల చిన్న చిన్న మడిచెక్కలపై వ్యక్తులకు హక్కులు లభించేవి. కాగా ఇప్పుడీ భూమి వారసత్వపు ఆస్తిగా స్థిరపడింది. ఇలా జరగడానికి ముందు ఈ భూములపై గణ సమాజపు అధికారానికి వ్యతిరేకంగా వారు తమ స్వతం[త్రత కోసం తీవ్రంగా పెనుగులాడారు. ఎందుకంటే ఆ అధికారం వారికి సంకెలాగా మారుతోంది. ఈ సంకెళ్ళ నుండి వారు విముక్తిచెందారు. కాని తరువాత కొద్దికాలానికే ఈ నూతన భూ సంపదకు కూడా దూరమయ్యారు. భూమిపైన సంపూర్ణమైన, స్వేద్భాయుత యాజమాన్యం అనేది భూమిని అమితంగా, అపరిమితంగా కలిగి ఉండటానికి అవకాశాన్ని కల్పించటమే కాదు, దానిని పోగొట్టుకొనే అవకాశం కూడా ఉంది. భూమి గణానికి చెందివున్నంత కాలం యిలాంటి అవకాశయం లేనేలేదు. అయితే ఎప్పుడైతే గణానికో, తెగకో ఉన్న తిరుగులేని హక్కులనే సంకెళ్ళను కొత్త భూస్వామి తెంచివేశాడో అప్పుడే భూమికి తనని కట్టిపదవేసి ఉంచిన బంధనాలను కూడా తెంచివేసిన వాడయ్యాడు. భూమి స్వంత అఆన్తిగా మారడంతోపాటే డబ్బును కూడా కనిపెట్టడంతో దాని అర్థమేమిటో భూస్వామికి తెలిసివచ్చింది. భూమి ఇప్పుడొక వర్తకపు సరుకుగా మారింది. దానిని అమ్మవచ్చు. తనఖా పెట్టవచ్చు. అది స్వంత ఆస్తిగా మారడంతోనే తనఖా పెట్టడం కూడా వచ్చింది (ఏధెన్స్‌లో మనకిది కనబడుతుంది). దంపతీ వివాహం వెంట హెటెరిజం, పడువు వృత్తీ వచ్చినట్లుగానే భూమిపై హక్కుతోపాటు తనఖా కూడా వెంటపడింది. భూమిమీద నంపూర్ణమైన, స్వేద్భాయుతమైన, అమ్ముకోగల యాజమాన్యం కావాలని నీవు గగ్గోలు పెట్టావు. మంచిది ఇదిగో తీసుకో - (11129 ౪౦04) *, 600135 ౨806191

వర్తకం విస్తరించటంతో ఒకవైపున డబ్బు, వడ్డీ వ్యపారం, భూసంపద, తనఖా ఆన్త్హులు ఒక చిన్న వర్గంచేతుల్లో పోగువడి, కేంద్రీకృతం కావడం త్వరితగతిని పెరిగిపోయింది. మరోవైపున ప్రజల్లో దారిద్ర్యం పెరిగి, బికారుల సంఖ్య అధికమైంది. ఈ సంపన్నుల నూతన నిరంకుశత్వం మొట్టమొదట నుండి పురాతన తెగ కులీనులకు

• నీమాటే చెల్లనీ, జార్జి దందేన్‌ - మోలియర్‌ రచింని జార్జి దందేన్‌ అనే హాస్య

నాటిక లోని మాట. " 161

విభిన్నంగానే వృద్ధిపొంది క్రమేణా వారిని వెనక్కు నెట్టివేసింది. (ఏథెన్స్‌, రోమ్‌, జర్మనీలలో ఇదే కన్పిస్తుంది. సంపదల హెచ్చుతగ్గులను బట్టీ స్వంత్ర పౌరులలో వర్ణాలు ఏర్పడటంతోనే ముఖ్యంగా గ్రీసులో బానిసల సంఖ్య విపరీతంగా పెరిగిపోయింది” *. వీరి వెట్టిచాకిరిని పునాదిగా చేసుకొని సాంఘిక ఉపరినిర్మాణం ఏర్పడింది.

ఈ సామాజిక విష్లవం ఫలితంగా గణ వ్యవస్థకేమైందో ఇప్పుడు చూద్దాము. తన ప్రమేయంతో నిమిత్తం లేకుండా పెరిగిన ఈ నూతన శక్తుల ముందు అది నిస్సహాయంగా నిలిచింది. గణం ఉనికిలో ఉండాలంటే అవసరమైన షరతు ఏమిటంటే ఒక గణం సభ్యులు లేదా తెగ అనండి, వారంతా ఒకే ప్రదేశంలో నివసించాలి. వారందరు ఆ ప్రాంత నివాసులై ఉండాలి. కాని ఈ పరిస్టితి మారిపోయి చాలా కాలమైంది. ప్రతిచోటా గణాలూ, తెగలూ కలిసిపోయాయి. ప్రతిచోటా బానిసలూ, పరాధీనులూ, విదేశీయులూ పౌరులతో కలసి జీవిస్తున్నారు. అనాగరిక యుగపు మధ్య దశ చివరిలో మాత్రమే స్థిర జీవితానికి అనుకూలమైన పరిస్టితులు ఏర్పడ్డాయి. వాణిజ్యమూ, వృత్తులలో మార్చు, భూమి బదలాయింపువల్ల ప్రజలు తరచుగా నూతన ప్రదేశాలకు వెళ్ళిపోతున్నారు. వెనుకటి మాదిరిగా గణ సభ్యులు తమ ఉమ్మడి వ్యవహారాలను చక్కబెట్టుకొనేందుకు ఒక చోట ఉండటం సాధ్యంకాదు. మతకర్శ్మకాందవంటి అప్రధాన విషయాలకోసం కేవలం మొక్కుబడిగా సమావేశమయ్యేవారు. గణ సంస్థలు వేటికైతే ఉద్దేశితమైనాయో, వేటిని తీర్చడానికైతే అవి సరిపోతాయో ఆ అవసరాలకూ, ప్రయోజనాలకూతోడు, ఉత్పత్తిలో వచ్చిన విష్లవమూ, తత్ఫలితంగా సామాజిక నిర్మాణంలో వచ్చిన మార్పువలన కొత్త అవసరాలూ, కొత్త ప్రయోజనాలూ తలెత్తాయి. ఈ కొత్త అవసరాలూ, కొత్త ప్రయోజనాలూ పురాతన గణ నిర్మాణానికి పరాయివి కావటమే కాదు అన్ని విధాలా దానితో విఖేదించేవే. (శ్రమవిభజన ద్వారా ఉనికిలోకి వచ్చిన చేతివృత్తుల వారితో కూడిన బృందాల ప్రయోజనాలు, పట్టణాల ప్రత్యేక అవసరాలు పల్లెలకు వ్యతిరేకమైనవి. వీటి కోసం నూతనమైన పాలనాంగాలు ఏర్పడాలి. ఈ బృందాలు విభిన్న గణాలకు, (ఫ్రాట్రీలకు, తెగలకు చెందినవారితో నిండి వున్నాయి. వీరిలో పరాయి దేశస్తులు సైతం వున్నారు. అందుచేత ఈ పాలనాంగాలు గణ నిర్మాణానికి వెలుపల దానికి సమాంతరంగా అంటే దానికి వ్యతిరేకంగా రూపుదాల్బవలసి వుంది. ప్రతి గణ సంస్థలోను (ప్రయోజనాల సంఘర్షణ కనబడుతున్నది. ఒకే గణంలో, ఒకే తెగలో ధనికులు - దరిద్రులు, వడ్డీ వ్యాపారులు - రుణ(గ్రస్తులు కలగలసి వుండటంతో ఈ సంఘర్షణ పరాకాష్టకు చేరింది. దీనికితోడు కొత్తగా నివాసం వచ్చినవారున్నారు. గణ నిర్మాణానికి వారు పూర్తిగా పరాయివాళ్ళు. ** ప్రధెన్స్‌లోని బానిసల సంఖ్య కోసం 126వ పేజీచూడండి. (ఈ ప్రతిలో 114 పేజీ

కోరింత్‌ ఉచ్చస్థితిలో ఉన్నప్పుడు అక్కడ 4.60 లక్షల మంది, ఎగినాలో 4.70 లక్షలమంది బానిసలు ఉన్నారు. ఈ రెందు చోట్ల కూదా వీరి సంఖ్య స్వతంత్ర పౌరులకన్నా పదిరెట్లు ఎక్కువ (ఎంగెల్స్‌ వివరణ),

162

దీనిలోని తెగల్లోను ఇముడ్చుకోవటానికి వీలులేనంత ఎక్కువగా వీరి సంఖ్య ఉందేది, పైగా వారికి వ్యతిరేకంగా ప్రత్యేక హక్కులుగల సంస్థలుగా ఈ గణ సంస్థలు నిలిచేవి. సహజరూపంలో వచ్చిన ప్రాచీన ప్రజాతంత్ర విధానం అసహ్యకరమైన (్రభువిధానంగా మారింది. ఇంక చివరి విషయమేమిటంటే అంతర్గత వైషమ్యాూలులేని సమాజం నుండి గణ సంస్థ ఏర్పడింది. అది ఆ సమాజానికి తగదు. ప్రజాభిప్రాయం మినహా దాని చేతిలో మరొక నిర్భంధ పరికరం లేదు. కాని ఇప్పుడు, ఆర్రిక పరిస్థితుల ఒత్తిళ్ళ ఫలితంగా స్వతంత్రులు బానిసలు, దోచుకొనే ధనికులు - దోపిడీకి గురయ్యే పేదలుగా విడివడిన సమాజం వుంది. ఈ సమాజానికి, ఈ వైషమ్యాలను తొలగించే శక్తి లేకపోవడమే కాదు వాటిని ఉత్తరోత్తరా మరింత తీవ్రం చేస్తుంది. ఇటువంటి పరిస్థితులలో ఉభయ వర్జాలు నిరంతరం ప్రత్యక్ష పోరాటంలో చిక్కుకోనైనా చిక్కుకోవాలి, లేదా ఈ రెండింటికీ అతీతమైన మూదో శక్తి ఆ రెండు వర్గాల నడుమనున్న ప్రత్యక్ష పోరాటాన్ని అణచివేసి ఆర్థికరంగంలో శాసనానుకూల పద్ధతిలో వర్గపోరాటాన్ని అణచివేసి ఆర్థికరంగంలో శాసనానుకూల పద్ధతిలో వర్గపోరాటాన్ని కొనసాగించుకోనివ్వాలి. గణ నిర్మాణం అంతరించింది. (శ్రమవిభజన, దానికి ఫలితంగా సమాజంలో ఏర్పడిన వర్గవిభేదాలు ఆ నిర్మాణాన్ని చిన్నాభిన్నం చేశాయి. ఈ నిర్మాణం స్థానంలో రాజ్యం వచ్చింది. వ.

గణ నిర్మాణ శిధిలాల నుండి రాజ్యం మూడు ప్రధాన రూపాలలో తలెత్తుతుంది. ఆ విషయాన్నంతనూ పైన వివరంగా చెప్పాను. గణ స్వమాజంలోపలనే పెరిగిన వర్గ వైషమ్యాల నుండి ఇక్కడ రాజ్యం నేరుగా ఆవిర్భవించింది. కాని రోములో పరిస్థితి వేరు. ఇక్కడ గణ సమాజం ్రత్యేకకులీన ప్రభుత్వ వ్యవస్థగా తయారైంది. దానికి వెలుపల అసంఖ్యాకులైన ప్లైబియన్లు వున్నారు. వారికి బాధ్యతలేగాని హక్కులు లేవు. ప్లైబియనుల విజయంతో పురాతన గణ నిర్మాణం శిధిలమైైంది. ఈ శిధిలాల నుండి రాజ్యం ఆవిర్భవించింది. దానిలో గణ సభ్యులైన కులీనులు, ప్లెబియన్లు చేరిపోయారు ఇక చివరగా రోమన్‌ సామ్రాజ్యాన్ని జయించిన జర్మన్నకు నంబంధించినది. పెద్ద ఎత్తున విదేశీ భూభాగాలను జయించిన ఫలితంగా ఇక్కడ రాజ్యం ఆవిర్భవించింది. గణ నిర్మాణం దానికి కావలసిన పాలనాంగాన్ని సమకూర్చలేకపోయింది. ఈ విజేతలు తాము గెల్బుకున్న దేశంలోని ప్రజలతో తీవ్రమైన పోరాటాలు చేయవలసిన పనిలేకపోయింది. తమలో కన్నా ఉన్నత స్థితిలో వున్న (శ్రమ విభజననె ఎదుర్కోనక్కరలేకపోయింది. విజితులు - విజేతలు ఆర్థికపరిణామక్రమంలో ఇంచుమించు ఒకే స్థాయిలో వున్నారు. ఫలితంగా సంఘంలోని ఆర్ధిక పునాదులు పూర్వం మాదిరిగానే వుండిపోయాయి. ఈ కారణాలన్నింటిచేత గణ నిర్మాణం ఎన్న్నీ శతాబ్దాల వరకు ఏదో ఒక రూపంలో జీవించి వుండగలిగింది. మార్క్‌ (గ్రామం ప్రాదేశిక రూపమైన ఒక రూపాంతరం. తర్వాత కాలంలో కులీన పాట్రీషియన్‌ కుటుంబాల రూపంలోను, దీళ్ళర్నెన్‌* లోలాంటి రైతు కుటుంబాలలోను స్వల్బకాలంపాటు పునరుజ్జీవం పొందింది.

" 103

అందుచేత రాజ్యం అనేది సమాజం మీద బయటి నుండి రుద్దిన శక్తి ఎంతమాత్రం కాదు. అది హేగెల్‌ చెప్పిన 'నైతిక భావం యొక్క (ప్రత్యక్తీకరణ'. కారణం యొక్క రూపమూ, ప్రత్యక్షీకరణ కూడా కాదు, తద్చిన్నంగా అది ఒకానొక అభివృద్ధి దశలోని సమాజం యొక్క ఫలితం. ఈ సమాజం పరిష్కార సాధ్యంకాని స్వీయ వైరుధ్యంలో చిక్కుకుందని, తొలగించటానికి తనకు శక్తి లేనట్టి, రాజీపడలేని విరోధులుగా ఈ సమాజం చీలిపోయిందని ఒప్పుకోవడం. కాని ఈ విరోధులు పరస్పరం ఘర్షించే ఆర్థిక (ప్రయోజనం గల ఈ వర్షాలు, నిష్పలమైన పోరాటంతో ఆత్మ నాశనమూ, సమాజ నాశనమూ కలిగించకుండా ఉందటానికీ, ఈ ఘర్షణను తగ్గించి “సువ్యవస్థ” హద్దులలో వుంచేదీ, సమాజానికి అతీతంగా వున్నట్లు కనిపించేదీ అయిన ఒక శక్తిని కలిగి వుండడం అవసరమైంది. సమాజం నుండి ఉదృవించినప్పటికి సమాజానికి అతీతంగా తనను తాను ఉంచుకొని సమాజానికి అంతకంతకూ పరాయిదవుతున్న ఈ శక్తే రాజ్యం. మొట్టమొదటగా తన పాలితులను (ప్రాదేశిక ప్రాతిపదిక మీద విభజించడం ద్వారా పురాతన గణ వ్యవస్థ నుండి రాజ్యం తనను తాను వేరే పరచుకొన్నదడి. ప్రాచీన గణ సంస్థలు రక్తసంబంధీకులతో ఏర్పడ్డవి. ఈ సంస్థలిప్పుడు నిరుపయోగం అయ్యాయి. ఆ సంస్థలు పనిచెయ్యాలంటే ముందు ఆ సంస్థలోని వారంతా ఒక నిర్ణిత ప్రదేశంలో నివసించాలి. కాని ఆ స్ధితి ఏనాడో పోయింది. ప్రదేశాలెక్కడివక్కడే వున్నాయి. ప్రజలు మాత్రం కదలిపోయారు. అందుచేతనే ప్రాదేశిక పద్ధతి మీద విభజన మొదటిమెట్టు అయింది. గణాలతో, తెగలతో నిమిత్తం లేకుందా పౌరులు తమ నివాస ప్రాంతంలోనే శమ సామాజిక బాధ్యతలను, హఖ్ములను నిర్వహించే పద్దతిని (వేశపెట్టారు, (ప్రాంతాలనుబట్టి పౌర నిర్మాణం అన్ని దాజ్యాలలోను కనిపించే సాధారణ లక్షణమే. ఇది మనకు సహజ సిద్ధంగా కనపడటానికి కారణం ఇదే. కాని ఏథెన్స్‌, రోమ్‌లలో గణం వునాదిపై ఏర్పడిన (ప్రాచీన నిర్మాణాన్ని తొలగించి దాని స్థానే రాజ్యాన్ని నెలకొల్బదానికి ఎంతకాలం తీవ్రమైన ఘర్షణలు అవసరమయ్యాయో మనం చూశాం, మనకి విస్పష్టంగా కన్పించే రెండవ లక్షణం ప్రభుత్వ బలగాలను ఏర్పరచడం. ప్రజలే' సాయుధ బలగంగా వ్యవహరించడానికి, దీనికి పోలిక లేదు. వర్గాలుగా చీలిననాటి నుండి ప్రజలే స్వయంగా సాయుధ బలగంగా వ్యవహరించడం అసాధ్యం కొవడంళతో ఈ ప్రత్యేక ప్రభుత్వ బలగం అవసరమైంది. బానిసలు కూదా ప్రజానీకంలోనే లెక్క ఏథెన్స్‌లో 3.66 లక్షల మంది బానిసలకు వ్యతిరేకంగా 90 వేల మంది స్వతంత్ర పౌరులు ప్రత్యేక సౌకర్యాలు కలిగిన వర్గంగా ఏర్పడ్డారు. ఎధీనియన్‌ (ప్రజాతంత్రంలోని లలా లేటు ఒంగయున అజాతంటత్రంలాని

• గణ న్వభావం గురించి 'చూచాయగానైనా తెలిసిన మొదటి చరిత్రకారుడు నీబుర్‌, దీత్మర్నెన్‌ కుటుంబాల పరిచయమే ఆయనక్షది తెలువగలిగింది. అయితే వాటి నుంచి విశేషాలను యాంత్రికంగా స్వీకరించి తప్పులు కూడా చేశాడు-69 (ఎంగెల్స్‌ వివరణ) 164

త్రజా సైన్యం ప్రభువర్గ సైన్యంగా వుంటూ బానిసలను అదుపు చేసేది. అయితే పౌరులను .కూడా అదుపులో వుంచేందుకు పోలీసు బలగం కూడా అవసరమైంది. ప్రతీ రాజ్యంలోనూ ఈ (ప్రభుత్వ బలగం వుంటుంది. దీనిలో కేవలం సాయుధ భటులే కాకుండా బందిఖానాలు, అనేకానేక నిర్బంధ పద్ధతులు భాగంగా వుంటాయి. గణ (కుదురు) సమాజానికి ఇవి తెలియవు. ఇంకా వర్ణ వైషమ్యాలు వృద్ధి పొందని సమాజాలలోనూ, లోతట్టు ప్రాంతాలలోనూ అంటే అమెరికా సంయుక్త రాషష్ట్రాలలోవలే కొన్ని సమయాలలోనూ, కొన్ని ప్రాంతాలలోవలె ప్రభుత్వ బలగాలు క్ర ేరవనివించేటంత అత్యల్పంగా వుండవచ్చు. ఏదిపవైనవ్పటికీ రాజ్యంలోవల వర్గ వైరుధ్యాలు తవ్రమయ్యేకొద్దీ పొరుగు రాజ్యాల విస్తీర్ణమూ, జనాభా పెరిగినకొద్దీ ఆ మేరకు అవి (ప్రభుత్వ ,బలగాలు) బలపడతాయి. మనం ఈనాటి ఐరోపాను చూస్తే చాలు అక్కడి వర్గపోరాటమూ, పరదేశాలను జయించడంలో పోటీ, ప్రభుత్వ బలగాలను ఎంతగా పెంచినాయంటే అవి మొత్తం సమాజాన్ని చివరకు రాజ్యాన్ని కూడా కబళించేటట్లు తయారయ్యాయి.

ఈ (ప్రభుత్వ బలగాలను పోషించాలంటే ప్రజల నుండి ఆర్థిక తోడ్పాటు ఎంతైనా అవసరం. అంటే పన్నులు. గణ సమాజానికి వీటి గురించి ఎంతమాత్రం తెలియదు. ఈనాడు మనకు వాటి గురించా చాలా బాగా తెలుసు. నాగరికత వృద్ధిపొందిన కొలదీ

' ఎంతలేసి పన్నులూ చాలవు. భవిష్యత్‌లో చెల్లించేలా రాజ్యం రుణపత్రాలను జారీ చేస్తుంది. అంటే-జాతీయ రుణాలు. దీని గురించి ప్రాచీన ఐరోపాలో మనకు ఉదాహరణలు లభిస్తాయి.

(ప్రభుత్వ బలగమూ, పన్నులు విధించే హక్కు కలిగి వున్నందున ఉద్యోగులు ఇపుడు సామాజిక అంగాలుగా, సమాజానికి అతీతంగా వుంటారు. గణ (కుదురు) సమాజపు అంగాలకు ఇచ్చిన స్వేచ్చాయుత, ఐచ్చిక గౌరవం వాళ్ళకు తృప్తినివ్వదు. ఒకవేళ అది వాళ్ళకు లభించినప్పటికీ, సమాజం నుండి వేరుపడిన అధికారాన్ని కలిగి వున్నవారికి ప్రత్యేక శాసనాల ద్వారా గౌరవాన్ని కల్పించారు. వారికి వింతైన పవిత్రతనూ, రక్షిత స్థితినీ ప్రకటించే శాసనాలివి. నాగరిక రాజ్యంలోని అత్యంత హీనమైన పోలీసు జవానుకుగణ సమాజపు నంస్థలన్నింటికీ కలిపివున్నదానికన్నా ఎక్కువ అధికరాం ఉంది. కాని గణనాయకులకు ఇచ్చే ఐచ్చికమూ, తిరుగులేనిదీ అయిన గౌరవాన్ని చూస్తే నాగరిక యుగానికి చెందిన అమిత బలసంపన్నులైన రాజులు, గొప్పగొప్ప రాజనీతి కోవిదులూ, సైనిక నాయకులూ అసూయ చెందుతారు. ఇందుకు కారణం గణనాయకుడు (ప్రజల మధ్య ఉంటాడు. మిగిలినవారు సమాజానికతీతులుగా దానితో సంబంధంలేనివారుగా ఉంటారు.

వర్గపోరాటం ముమ్మరంగా సాగుతున్న కాలంలో వర్గ వైషమ్యాలను అదుపులో ఉంచవలసిన అవసరం నుండి రాజ్యం ఆవిర్భవించటాన సమాజంగానే అది అమిత బలసంపన్నమైన, ఆర్థిక ఆధిపత్యంగల వర్గం యొక్క రాజ్యంగానే వుంటుంది. రాజ్య

165

సహాయంతో ఈ వర్గం రాజకీయంగా కూడా ఆధిపత్యాన్ని సంపాదించుకుంటుంది. ఆ విధంగా పీడిత వర్గాన్ని అణచివుంచటానికీ, దోపిడీ చేయటానికీ నూతన సాధనాలను సంపాదించుకుంటుంది. మొత్తం మీద ఆదిమకాలపు రాజ్యం బానిసలను అణచిపెట్టే బానిస యజమానుల రాజ్యంగా వుండింది. ఫ్యూడల్‌ రాజ్యం, దాసత్వంలో వున్న రైతుల్సీ, వెట్టిచాకిరీ చేసేవారిని అణచివుంచే కులీనుల పాలనాంగంగా వుండింది. కాగా ఆధునిక ప్రజా ప్రాతినిధ్య రాజ్యం పెట్టుబడిద్వారా వేతన (శ్రమను దోచుకునే రాజ్యంగా ఉంది. ఒక్కొక్కప్పుడు ఘర్షిస్తున్న వర్గాలు దాదాపుగా ఎంత సమబలం కలిగినవిగా వుందే దశలు సంభవిస్తాయంటే, రాజ్యాధికారం కనుల ఎదుట వున్న మధ్యవర్తిగా, తత్మాలానికి ఉభయవర్ధాల నుండి ఒకానొకమేరకు స్వాతంత్ర్యాన్ని పొందుతుంది. 17, 18 శతాబ్బాలనాటి నిరంకుశ రాజరికాలు ఈ మాదిరివే. అవి అటు కులీన వర్గాన్నిగానీ, ఇటు. బర్గర్లనుగాని బలవరచలేదు. ఫ్రాన్స్‌లోని ప్రధమ, ద్వితీయ సామ్రాజ్యాల బోనపార్టిజం నిర్వహించిన పాత్ర ఇదే. కార్మికులకు వ్యతిరేకంగా బూర్జువాలనూ, బూర్జువాలకు వ్యతిరేకంగా కార్మికులనూ నిలబెట్టింది. ఈ తరహాకు చెందిన తాజా ఉదాహరణగా బిస్మార్క్‌ నిర్మించిన నూతన జర్మన్‌ సా(మాజ్యము వ్యవహరించింది. ఇక్కడ పాలకులు, పాలితులు కూడా అపహాస్యం పాలయ్యారు. ఇక్కడ పెట్టుబడిదారులూ, కార్మికులూ ఒకరికొకరు ఎదురెదురుగా నిలిచారు. క్షీణించిపోతున్న ప్రష్యన్‌ యుంకర్ల ప్రయోజనాల కోసం వీరిరువురూ సమానంగానే వంచన పాలయ్యారు.

అత్యధిక భాగం చారిత్రాత్మక రాజ్యాలలో పొరుల హక్కులు వారి వారి సంపదలకు అనుగుణంగా వున్నాయి. దీనినిబట్టి రాజ్యం అనేది సంవన్నవర్గాల నిర్మాణమని, ఆస్తిలేని వర్గాల నుండి వారిని కాపాడేందుకు ర్పడిందని స్పష్టంగా చెప్పవచ్చు. ఏతెన్స్‌లోనూ, రోమ్‌లోనూ ఆస్తినిబట్టే తరగతి విభజన జరిగిందని ఇప్పటికే మనం చూశాం. మధ్యయుగంలోని వ్యూడల్‌ రాజ్యాలలో వారి వారి ఆస్తులనుబట్టీ రాజకీయాధికారం వుండేది. ఆధునిక (ప్రజా ప్రాతినిధ్య రాజ్యాలలో కూడా ఓటర్ల అర్హతలను నిర్ణయించడంలో ఈ పద్ధతే కనపడుతుంది. కాని ఆస్తుల తారతమ్యాల్ని బట్టి రాజకీయంగా గుర్తించవలసిన అవసరం ఎంతమాత్రంలేదు. అలా గుర్తించడం రాజ్యాభివృద్ధి దిగువ దశలో ఉందనటానికి గుర్తు. అత్యున్నత రాజ్యరూపం (్రజాతం(త్ర రిపబ్లిక్‌. మన సామాజిక ఆధునిక పరిస్థితులలో ఇది తప్పనిసరి అవసరమవుతున్నది. కార్మికులకూ - బూర్జువాలకూ మధ్య సాగే అంతిమ పోరాటం ఈ రాజ్య రూపంలోనే తేలిపోతుంది. అస్తుల తారతమ్యాలను ఈ ్రజాతంథత్ర రిపబ్లిక్‌ అధికారయుతంగా పరిగణించదు. దీనిలో సంపదలు తమ అధికారాన్ని వరోక్షంగా చెలాయిస్తాయి. పరోక్షంగానైనా ఆ అధికారాన్ని కచ్చితంగా చెలాయిస్తాయి. ఒకవైపున ఇది అధికారుల బహిరంగ అవినీతి రూవంలో ఉండవచ్చు. ఇందుకు అమెరికా అత్యద్భుతమైన ఉదాహరణ. మరోవైవున ప్రభుత్వానికీ, స్టాక్‌ ఎక్సేంజ్‌కీ మధ్య మైత్రిని ఏర్పరచడం ద్వారా జరగవచ్చు. దీనివల్ల జాతీయ రుణాన్ని మరింతగా పెంచుకోవడం తేలిక.

166

అంతేగాక స్టాక్‌ ఎక్సేంజ్‌ని తమ కేంద్రంగా చేసుకొని జాయింట్‌ స్టాక్‌ కంపెనీలు తమ చేతుల్లో రవాణానేగాక ఉత్పత్తిని కూడా కేంద్రీకరించుకుంటాయి. ఇటీవలి (ఫ్రెంచ్‌ రిపబ్లికితోపాటు అమెరికా ఇందుకు చక్కని ఉదాహరణ. వెనుకటి మంచి రాజ్యమని పేర్కొన్న న్విట్టర్లాండ్‌ కూడా ఈ రంగంలో తనవంతు పాత్రను నిర్వహిన్తున్నది. (ప్రభుత్వానికీ, స్టాక్‌ ఎక్సేంజ్‌కీ మధ్య సోదరతుల్యమైన మైత్రికి ప్రజాతంత్ర రిపబ్లిక్‌ అత్యవసరం కాదని ఇంగ్లండ్‌, నూతన జర్మన్‌ సామ్రాజ్యమూ నిరూపించాయి. నూతన జర్మన్‌ సామ్రాజ్యంలో సార్వత్రిక ఓటింగ్‌ హక్కు వలన లాభపడినది బిస్మార్మా లేక బ్లైహ్‌రోడెరా అనే విషయాన్ని చెప్పడం కష్టం. చివరి విషయమేమిటంటే సార్వత్రిక ఓటు హక్కు ద్వారా సంపన్నవర్గం (ప్రత్యక్ష పాలన సాగిస్తోంది. వీడితవర్ణ్గం - ప్రస్తుతంలో కార్మికవర్గం - తనను తాను విముక్తి చేసుకోవటానిక పరిపక్వం కానంతకాలం ఈ వర్గంలో అధికభాగం ఉనికిలోవున్న సామాజిక వ్యవస్థకే తలొగ్గుతుంది. రాజకీయంగా పెట్టుబడిదారీ వర్షానికీ, దాని అతివాద వామవక్షానికీ తోకగా మిగిలిపోతుంది. ఏదిపమైనప్పటికీ ఈ వర్గం తనను తాను విముక్తి చేసుకునే స్థాయికి పరిణతి పొందినమేరకు అది తన స్వంత ప్రతినిధులను ఎన్నుకొంటుంది. ఆవిధంగా సార్వజనీన ఓటు హక్కు కార్మికవర్గం పరిణతిని కొలిచే సాధనంగా ఉంటుంది. ్రస్తుత రాజ్యంలో అది చేగలిగింది అంతకంటే వేరే ఏమీలేదు. అయితే అదే పదివేలు. కార్మికులలో ఉరకలెత్తే విజ్బృంభణను సార్వజనీన ఓటు హక్కు అనే ధర్మామీటరు చూపిన రోజున తాము చేయవలసినదేమిటో అటు కార్మికులు, ఇటు పెట్టుబడిదారులూ తెలుసుకుంటారు. కనుక రాజ్యం అనేది అనాది కాలం నుండి ఉన్నదికాదు. రాజ్యంలేకుండా,

రాజ్యం గురించీ, రాజ్యాధికారం గురించీ ఏమీ తెలియకుండా వున్న సమాజాలు

ఉన్నాయి. ఆర్థికాభివృద్ధిలోని ఒకానొక దశలో సమాజం వర్గాలుగా చీలిపోవదంతో

ఆవశ్యంగా ముడిపడినట్టి ఆ దశలో, ఈ చీలిక మూలంగా రాజ్యం అవసరమైనంది.

ఇపుడు మనం ఉత్పత్తి అభివృద్ధిలోని ఏ దశకు వేగంగా సమీపిస్తున్నామంటే, ఆ దశలో

ఈ వర్గాల అవసరం తీరిపోవడమేగాక, ఇవి ఉత్పత్తికి తప్పక ఆటంకంగా కూడా

తయారవుతాయి. ఇంతకుముందు దశలో ఈ వర్షాలు ఎంత అనివార్యంగా

ఉత్పన్నమైనాయో అంత అనివార్యంగానూ అదృశ్యమవుతాయి. వానితోపాటు రాజ్యమూ

అనివార్యంగా అదృశ్యమౌతుంది. స్వేచ్చ, సమానతలుగల ఉత్పత్తిదారుల కలయిక

ప్రాతిపదిక మీద ఉత్పత్తిని పునర్నిర్మించబోయే సమాజం మొత్తం రాజ్య యంత్రాన్ని ఎక్కడ వృంచాలో అక్కడ ఉంచుతుంది -_ వురావన్తు ప్రదర్శనశాలలో, రాట్నము,

కంచుగొడ్డలి ప్రక్క

భష పై సమాలోచనను బట్టి నాగరికత అనేది సామాజికాభివృద్ధిలో ఒక దశ అని తేలుతుంది. ఈ దశలో శ్రమవిభజన, తత్ఫలితంగా వ్యక్తుల మధ్య మారకం ఏర్పడింది. 167

సరకుల ఉత్పత్తి ఈ రెండిటినీ మిళితం చేసి వాటిని పరిపూర్ణ పరిణతకు చేర్చి, అంతకు క్రితం వరకు వున్న సమాజాన్ని విష్లవీకరించింది.

సామాజిక పూర్వదశలన్నింటా ఉత్పత్తి ప్రధానంగా సమిష్టిగా వుండేది. చిన్నవో పెద్దవో అయిన ఆ సామూహిక సంథూలన్నింటా ఉత్పత్తి వేరుగా పంపిణీ అయి వినియోగంలోకి వచ్చేది. ఈ సమిష్టి ఉత్పత్తి పరిమితమైన హద్దులలోనే జరిగేది అయిళే తత్ఫలితంగా ఉత్పత్తిదారులు తమ ఉత్పత్తి ప్రక్రియపైనా, ఉత్పత్తులపైనా స్వామ్యాన్ని. కలిగివుండేవారు. ఉత్పత్తి అయ్యిన వస్తువు ఏమయిందీ వారు ఎరుగుదురు. దానిని వారు అనుభవించారు. అది వారి చేతులను దాటిపోలేదు. ఈ ప్రాతిపదికపైనే ఉళ్పత్తి జరుగుతున్నంతకాలమూ అది వారి అదుపు తప్పి పెరిగిపోలేదు. నాగరికయుగంలో నిరంతరమూ, అనివార్యమూ అయిన రీతిలో వారికి వ్యతిరేకంగా ఎలాంటి వినూళ్లు పిశాచ శక్తులను ఉదృవింపచేయలేదు,

అయితే ఈ ఉత్పత్తి విధానంలోకి నెమ్మద్శి నెమ్మదిగా (శ్రమ విభజన చొరబిడుతుంది. ఉత్పత్తి, వినియోగాల సమిష్టి స్వభావాన్ని అది నాశనం చేస్తుంది. వ్యక్తులుగొ స్వంతం చేసుకోవడాన్ని అది పరిపాటి చేస్తుంది. ఆ రకంగా వ్యక్తుల మధ్య మారకొన్ని (ప్రవేశపెడుతుంది. అదెలా జరిగిందో పైన చూశాము. క్రమక్రమేణా సరకుల జఉక్పత్తి ప్రాచుర్యంగల రూపం అయింది.

సరకుల ఉత్పత్తిలో ఉత్పత్తి అనేది ఇంకెంత మాత్రము ఒకరి స్వంత వినియోగం కోసం గాక, మారకం కోసం జరుగుతుంది. ఉత్పత్తులు అనివార్యంగా ఒక చేతి నుండి మరో చేతికి మారతాయి. మారకం జరిగే క్రమంలో ఉత్పత్తిదారుడు ఉత్పత్తి నుంచి వేరుపడతాడు. దానిగతి ఏమయిందీ అతనికేమాత్రం తెలియదు. డబ్బుతోపాటు వర్తకుడు ఉతృత్తిదారుల మధ్య దళారీగా అడుగుపెట్టిన తరువాత మారకపు (క్రమం మరింత సంక్షిష్టమౌతుంది. ఉత్పత్తుల అంతిమగతి మరింత అనిశ్చితమౌతుంది. వర్తకులు అసంఖ్యాకులు, వారిలో ఏ ఒక్కరికీ మరొకడు ఏమీ చేస్తున్నదీ తెలియదు. సరకు ఎప్పుడు చేతినుంచి చేతికే కాదు, మార్కెట్‌ నుంచి మార్కెట్‌కు కూడా మారుతుంది. ఉత్పత్తిదారులు తాము చేసే మొత్తం ఉత్పత్తిమీద, తమ జీవిత పరిస్టితులమీదా ప్రభుతను కోల్పోతారు. వర్తకులకు ఆ ప్రభుత లభ్యంకాదు. తత్పలితంగా ఉత్పత్తులూ, ఉత్పత్తి చేయటమూ యాదృచ్చాధీనాలుగా తయారయ్యాయి.

అంతస్సంబంధాలలో యాదృచ్చికత ఒక కాన అయితే ఆవశ్యకత రెండవ కొన అవుతుంది. ప్రకృతిలో కూడా ఈ యాదృచ్చికతదే పై చేయిగా కన్సిపించినచోట (వతి రంగంలోనూ ఈ యాదృచ్చికతలో ఆవళ్యకతా, నియతి అంతర్గర్చితంగా వుంటాయని చాలాకాలం క్రితమే చూపించాము. ఏదైతే ప్రకృతి సత్యమో అదే సామాజిక సత్యంకూడా. అంతేకాదు, సామాజిక కార్యాచరణ, సామాజిక థుటనల క్రమమూ

168

మానవ చైతన్య పుటదుపులో వుండేందుకు సాధ్యంకానంత బలీయమైన వాని తలకు మించనివైతే మరీ ముఖ్యంగా ఇది శుద్ధ యాదృచ్చికతకు విడచిపెట్టిన్లుగా కన్పిస్తే, అపుడు అది ప్రకృతి ఆవశ్యకత అన్నట్లుగా విశిష్టమూ, సహజమూ అయినధర్మాలు యాదృచ్చికతలో తమను తాము వ్యక్తీకరించుకుంటాయి. ఈ ధర్మాలే సరకుల ఉత్పత్తి, మారకంలోని యాధృచ్చికతను అదువృచేన్తున్నాయి. ఈ ధర్మాలే వ్యక్తిగత ఉత్పత్తిదారులకూ, మారేకందారుకూ విచిత్రంగా కనిపించవచ్చు. తొలుదాల్త అగంతుక శక్తులుగా కూడా అనిపిపంచవచ్చు. వాని స్వభావాన్ని గుర్రించేటందుకు చాలా (శ్రమ, శ్రద్ధ తీసుకోవాలి. సరకుల ఉత్పత్తికి సంబంధించిన ఈ ఆర్థిక నియమము ఈ తరహా ఉత్పత్తి రూపానికి చెందిన విభిన్న అభివృద్ధి దశలలో 'మారుతూ వచ్చింది. ఏది ఏమైనప్పటికీ మొత్తం మీద నాగరిక దశ అంతటిలోనూ ఈ నియమాలే ఆధిపత్యం వహించాయి. ఈనాటికీ ఉత్పత్తిదారునిమీద ఉత్పత్తి పెత్తనమే చెలామణి అవుతుంది. ఈనాటికీ సమాజంలోని మొత్తం ఉత్పత్తి సమిష్టి ఆలోచనతో కూడిన పథకం ద్వారాగాక, గుద్ది నూ(తాల ద్వారా నియం(త్రితమవుతున్నది. వెుంజిబలంతో అవి తోసుకుపోతున్నాయి. అప్పుడవ్రూడూ వచ్చే వ్యాపారపు సంక్షోభవు తుఫానుల్లో అవి కనపడుతున్నాయి.

ఉత్పత్తి అభివృద్ధి యొక్క తొలిదశలో ఉత్పత్తిదారుని పోషణావసరాలకు మించి అదనంగా చెప్పుకోదగిన విధంగా ఉత్పత్తి చేయడానికి ఏ విధంగా మానవ (శ్రమశక్తి సుసంపన్నమైనదీ, ఏ విధంగా ఈ దశ, వ్యక్తుల మధ్య శ్రమవిభజనా, మారకములు తొలిసారిగా కనిపించిన దశతో సమకాలికంగా ఉన్నదీ మనం పైన చూశాము. వ్యక్తి కూడా సరకు కావచ్చుననే గొప్ప “సత్యాన్ని” గ్రహించటానికి ఎంతోకాలం పట్టలేదు. మనుష్యుని బానినగా మార్చటం ద్వారా మానవశక్తిని మారకం చేయవచ్చు. వినియోగించనూవచ్చు. మానవులు మారకంలో పాల్గొనటం ప్రారంభించారో లేదో వారే మారకం కాసాగారు. మానవుల ఇష్టాయిష్టాలతో నిమిత్తం లేకుందా కర్షృతం, కర్మత్వంగా మారిపోయింది.

నాగరికతాయుగంలో బానిసత్వం పూర్తిస్థాయికి అభివృద్ధి చెందడంతో దోపిడీకి గురయ్యేవారు, దోపిడీ చేసేవారంటూ సమాజంలో మొట్టమొదటిసారిగా బ్రవ్మాండమైన చీలికవచ్చింది. ఈ చీలిక నాగరిక యుగమంతటిలోనూ కొనసాగుతూనే ఉన్నది. బానిసత్వం (31ఇ+ల%౧ అనేది మొట్టమొదటి దోపిడీ రూపం. అది ప్రాచీన ప్రపంచానికి సంబంధించినది. దీని తరువాత మధ్యయుగాలలో అర్ధబానిసత్వం (365601) వచ్చింది. ఆ తరువాత ఆధునికకాలంలో వేతన (శమ ౧౫౫86 12001౧ వచ్చింది. నాగరికతలోని మూడు అంతర్జశలలోనూ ఈ మూడు దాసత్వరూపాలు అమలులో వున్నాయి. వీటినెప్పుడూ బానిస " ధర్మం అంటి పెట్టుకునే వుంటుంది. అయితే ఒకప్పుడు బాహాటంగా కనిపించేది. ఈనాడు కొంచెం మారు రూపంలో వుంది. అంతే తేడా.

169

సరకుల ఉత్పత్తి దశలో నాగరికయుగం (ప్రారంభమవుతుంది. ఈ దిగువ వాటిని ప్రవేశపెట్టడం ద్వారా అది ఆర్థికంగా ప్రత్యేకతను కలిగివున్నది. 1) లోహంతో తయారైన డబ్బు తద్వారా ధనరూపంలో పెట్టుబడి, వడ్డీ, వడ్డీ వ్యాపారమూ 2) ఉత్పత్తిదారుల మధ్య ళారీలుగా వ్యవహరించే వర్తకులు 3) భూమి మీద సొంత యాజమాన్యం, తనఖా పద్దతి 4) బానిస (శ్రమ ఉత్పత్తి ప్రధాన రూపం కావడం. నాగరికతకు అనుగుణ్యమై, నాగరికతలో నిర్దిష్ట ఆధిపత్య రూపాన్ని సంపాదించిన కుటుంబ రూవం దంవతీ కుటుంబం. దీనిలో స్రీ మీద మగవానిదే ఆధిపత్యం. వ్యష్టి కుటుంబం సమాజానికి ఆర్థిక యూనిట్‌గా వుంది. రాజ్యం అనేది నాగరిక సమాజపు ప్రగాఢ వ్యక్తీకరణ. సంక్లిష్ట సమయాలన్నింటిలోనూ రాజ్యం, పాలక వర్గానిదిగానే వుంటుంది. ఇది సర్వేసర్వత్రా అణగారిన, దోపిడీకి గురయ్యే వర్షాన్ని తొక్కిపట్టి వుంచే ప్రధాన యంత్రాంగంగానే ఉంటుంది. నాగరికతకువున్న మరికొన్ని లక్షణాలేమంటే ఒకవైపున అది మొత్తం సామాజిక (శమ విభజన (ప్రాలిపదికసై పట్టణాలకూ, పల్లెలకూ మధ్య తారతమ్యాన్ని స్టిరపరుస్తుంది. మరొకటి ఏమిటంటే వీలునామాలను ప్రవేశపెట్టడం. దీని ద్వారా ఆస్తిపరుడు తన మరణానంతరం సైతం తన ఆస్తిని ఇతరులకు సంక్రమింపచేయగలడు. ఈ పద్ధతి ప్రాచీన గణ వ్యవస్థకు గట్టి ఎదురుదెబ్బ. సోలోన్‌ కాలం వరకు ఏథెన్స్‌ ప్రజలు దీనినెరుగరు. రోములో ఈ పద్ధతి చాలా కాలం క్రితమే (ప్రవేశించింది. అయితే ఎప్పుడు జరిగినదో మనకు తెలియదు. జర్మనీలో దీనిని మతాచారార్యులు (ప్రవేశపెట్టారు. యోగ్యులైన జర్మన్లు తను ఆస్తిని చర్చికి అప్పజెప్పడానికి ఆటంకాలు లేకుండా చేసేటందుకు దీనిని ప్రవేశపెట్టారు. ఇలాంటి నిర్మాణాన్ని పునాదిగా చేసుకొన్న నాగరికత, గణ సమాజపు వూవాకైనా అందని కార్యాలను సాధించింది. మానవునిలోని ఇతర శక్తున్నింటినీ ఒక మూలకునెట్టీ

• రోమన్లలో వీలునామా రోము నగరమంతటి ప్రాచీనమైనదని లాసాల్‌ తన 55160 01 2094268 గస॥3 (ఆర్జిత హక్కుల వ్యవస్థ) అనే పుస్తకం రెండవ భాగంలో వ్రాశాడు. “వీలునామా లేనికాలం” రోమను చరిత్రలోనే లేదని ఆయన పేర్కొన్నాడు. రోము న్థాపనకు పూర్వమున్న మృత సంస్కార పద్ధతుల నుంచి వీలునామా పుట్టుకు వచ్చిందని ఆయన అన్నారు. హెగెల్‌ తత్వశాస్త్రపు సనాతన శాఖకు కట్టుబడిన లాసాల్‌ రోమను చట్టాల గురించి తీసుకున్న నిర్ణయాలు రోమన్ల సామాజిక స్థితిగతుల నుండి కాక వీలునామాకు సంబంధించిన “ఊహాత్మక భావనల” నుంచి ఆవిర్భవించినవి. ఆరకంగా ఆయన పూర్తిగా ఆ చారిత్రక నిర్ణయాలకు వచ్చాడు. ఈ రకమైన వూహాత్మక భావనలతో రచించిన ఈ గ్రంధంలో, రోమనుల వారసత్వంలో ఆస్తి బదలాయింపు పూర్తిగా ద్వితీయాంశమన్న నిర్ధారణకు రావడంలో ఎలాంటి ఆశ్చర్యమూ లేదు. ప్రాచీన కాలంనాటి రోమను న్యాయవేత్తల (భ్రమలను లాసాల్‌ పూర్తిగా విశ్వసించడమే కాదు, ఆ (భ్రమలలో పడి అతడు వారిని మించిపోయాడు - (ఎంగెల్స్‌ వివరణ) 170

ఉ(ేకాలను కదిలించి, విజ్బంభింపచేసి తద్వారా ఈ కార్యాన్ని సాధించింది. నాగరికత తలెత్తినది మొదలు నేటి వరకు వట్టి దురాశే దానిని ముందుకు నడుపుతున్నది. సంపద, మరింత సంపద ఇంకా ఇంకా సంపదే సంపద - అయితే సమాజ సంపదకాదు. అల్బిష్టి వ్యక్తి సంపద. అదే దాని నిర్దేశిత గమ్యం. ఈ గమ్య సాధనలో శాస్త్రాభివృద్ధి వేగిరం కావడమూ, తిరిగి తిరిగి కళా సంపద పరిపూర్ణంగా వికసించిందంటే అందుకు కారణం అవీ లేకుందా సంపద పోగుపడటంలో ప్రస్తుత కాలవు దిగ్విజయాలు సాధ్యంకాకపోవడమే.

ఒక వర్గం మరో వర్గాన్ని దోచుకోవడమే నాగరికతకు పునాదిగా మారినప్పటి నుండీ దాని అభివృద్ధి నిరంతర వైరుధ్య దిశలోనే సాగింది. ఉత్పత్తిలో వేసిన ప్రతి ముందడుగూ అత్యధిక సంఖ్యాకులైన పీడిత వర్గం యొక్క పరిస్థితుల విషయంలో ఒక వెనుకడుగే. ఒకరికి వరమైనది మరొకరికి అనివార్యంగా శాపమౌతుంది. ఒక్కొక్క వర్గం నూతనంగా స్వాతంత్ర్యం పొందిందంటే మరో వర్గం కొత్త పీడనకు గురి అయిందన్నమాటే. యంత్రాల ప్రవేశం ఇందుకొక అత్యద్భుతమైన ఉదాహరణ. వీటి 'ప్రవేశంవల్ల కలిగిన ఫలితాలేమిటో అందరికీ తెలుసు. అనాగరిక ప్రజలలో బాధ్యతలకూ, హక్కులకరూ భేదం చూపడం సాధ్యంకాదు. నాగరిక ప్రజలలో ఆ ఖేదం కన్పిస్తుంది. ఒక వర్గానికి ఇంచుమించు అన్ని హక్కులనూ మరొక వర్దానికి ఇంచుమించు అన్ని బాధ్యతలనూ అప్పగించి వాటి మధ్యనున్న వైరుధ్యం మూర్చుడికి కూడా తెలిసేటట్లు చేసింది నాగరికత.

కాని కావలనింది అదిగాదు. పాలకవర్నానికి వద్దెతే మంచిదో సమాజానికంతకూ అదే మంచి. పాలకవర్గం తానే సమాజం అని భావిస్తుంది. అందుచేత నాగరికత అభివృద్ధి పొందినకొలదీ తన వలన అనివార్యంగా సృష్టియైన రుగ్మతలను (ప్రేమ ముసుగులో అలంకరించి వానిని పాగడటమో, అనలవి లేనే లేవనడమో చేస్తుంది. పూర్వ సామాజిక దశల్లోనూ, చివరికి నాగరికత తొలి దశలోనూ ఎరుగని కపటాన్ని సమాజంలో జొప్పించింది. ఈ కవపటానికి పరాకాష్టగా ఇలా ప్రకటిస్తుంది. దోపిడీవర్షం అణారిన వర్షాన్ని దోపిడీ చేస్తున్నదంటే అందుకున్న ఒకే ఒక కారణం దోపిడీకి గురయ్యే వర్గాల ప్రయోజనాన్ని ఆశించడమే. దోవిడీకి గురయ్యే వర్గాలు దీనిని గుర్తించకపోయినా, ఎదురుతిరిగినా అది తమకు ఉపకారం చేసే వారిపట్ల అంటే దోపిడీదారులపట్ల కృతఘ్నత చూపటమే అవుతుంది. *

ముగింపుగా నాగరికత మీద మోర్గన్‌ వ్రాసిన తీర్చును ఉదాహరిస్తా :

“నాగరికతారంభం నుండీ అస్తి ఎంత విశేషంగా, ఎంతటి భిన్నభిన్న రూపాలలో

పెరిగిపోయిందంటే, దాని వుపయోగాలు ఎంతగా విస్తరించాయంటే, దాని స్వంతదారుల 171

లాభం కోసం దానినెంత మెలకువతో నిర్వహించడం జరుగుతున్నదంటే (ప్రజలకు

సంబంధించినంతవరకు లొంగతీయలేని మహాశక్తిగా అది తయారైంది. తాను సృష్టించిన

మహాశక్తి ఎదుటనే మానవ మేధస్సు నిర్వీజ్ఞమైపోయింది. అయినా మానవుని బుద్ది ఆస్తిమీద ఆధిపత్యం సంపాదించగల రోజు వస్తుంది. రాజ్యానికీ అది రక్షిస్తున్న అస్తికీ మధ్య వుండవలసిన సంబంధాలను నిర్వచిస్తుంది. ఆ ఆస్తిదారుల బాధ్యతలనూ, హక్కులకు

హద్దులనూ ఏర్పరుస్తుంది. వ్యష్టి ప్రయోజనాలకన్నా సమాజ ప్రయోజనాలు ముఖ్యం. ఆ

రెండింటి మధ్య సామరస్య సంబంధాలను పరస్పర సమన్వయంగా ఏర్పరచాలి. గతంలో

వలెనే భవిష్యత్‌ నియమం కూడా పురోగజే అయితే ఆస్తిని సంపాదించడమే మానవ జాతి ధ్యేయం కాదు. మానవుడు ఉనికిలోకి వచ్చినప్పటి నుండి జరిగిన కాలంలో నాగరికత ఏర్పడిన తరువాత నేటి వరకు నడిచినది అత్యల్పకాలమే. ఇకముందు జరగవలసిన దాంట్లో కూడా అల్యల్పకాలమే. ఆస్తి సంపాదనయే ఆశయంగా, ఆదర్శంగా వుందే స్థితి

ఆ సమాజంతోపాటే రద్దు అవుతుంది. అటువంటి పద్దతి ఆత్మ వినాశకరం. ప్రభుత్వంలో

ప్రజాతంత్రం, సమాజంలో సోదరభావం, హక్కులూ - సౌకర్యాలలో సమానత్వం, సార్వత్రిక

విద్య - ఇవి రాబోయే వుత్తమ సమాజాన్ని సూచిస్తున్నాయి. అనుభవం, జ్ఞానం, విజ్ఞానం అటే దారి తీస్తున్నాయి. ప్రాచీన కాలపు గణాలలో వుంటూ వచ్చిన స్వేచ్చ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం ఒక నూతన వున్నత రూపంలో పునరుజ్జీవిస్తాయి. (మోర్గన్‌, ఎన్నియంట్‌

సొసైటీ : పేజీ - 552)

1884, మార్చి చివరి - మే 26

మధ్య రచించినది.

• ఫ్రోరియరు తన రచనలలో అక్కడక్కడ నాగరికత మీద చాలా ప్రశస్తమైన విమర్శలు చేశాడు. మోర్గనూ, నేనూ చేసిన విమర్శలతోపాటు వానిని కూడా చేర్చాలని మొదట అనుకొన్నప్పటికీ దురదృష్టవశాత్తూ వ్యవధి లేకపోయింది. దంపతీ వివాహము, భూమి మీద వ్యక్తి స్వత్వమూ నాగరికత లక్షణాలంటూ వానిని బీదలపై ధనికులు యుద్ధం చేయడంగా ఫోరియరు ఇది వగో భావించినట్లు చెప్పి వూరుకోదలిచాను. విరుద్ధ ప్రయోజనాలతో కొట్టుమిట్టాడే అసమ(గ్ర సమాజాలన్నింటా వ్యష్టి కుటుంబాలే ఆర్థిక యూనిట్‌,” నంటాయనే అంశాన్ని ఆయన చెప్పాడు - (ఎంగెల్స్‌ వివరణ)

172

అనుబంధం ఉఊీవల వెలికి పు పెళ్లి ళు వచ్చిన గుంపు పెళ్లి సంప్రదాయం ** గుంపు పెళ్లి వునికిని (తోసిపుచ్చడం హేతువాదులైన కొంతమంది సామాజిక శాస్త్రవేత్తలకు ఇటీవల పరిపాటి అయినందున ఈ దిగువ సమాచారం ఆసక్తికరమైనది. మాస్కో నుండి వెలువదే రుస్కియి వైదోమోస్తి (పాత క్యాలెండర్‌ ప్రకారం 1892 అక్టోబర్‌ 14) నుంచి నేను దీనిని అనువదిస్తున్నాను. ఈ సమాచారం కొంతమంది మగవాళ్ళకూ, గుంపు పెళ్ళి పూర్తిగా అమలులో వుండటాన్ని కచ్చితంగా సూచిస్తున్నది. అంతేకాక గుంపు పెళ్ళి పద్దతులలో బాగా అభివృద్ధి చెందినదీ ప్రామాణిక రూపమూ అయిన హవాయిన్ల పునాలువన్‌ వివాహానికి సన్నిహితమైన గుంపుపెళ్లి రూపాన్ని కూడా ఇది సూచిస్తున్నది. తోడబుట్టినవారు, వేలువిడిచినవారూ అయిన కొంతమంది అప్పచెల్లెళ్ళను పెండ్లాడిన కొంతమంది అన్నదమ్ములతో (తోడబుట్నివారు, వేలువిడిచినవారు) పునాలువన్‌ కుటుంబం ఏర్పడుతుంది. కాని ఇక్కడ సఖాలిన్‌ ద్వీపంలో” ఒక మగవాడు తన సోదరుల భార్యలందరికీ అదేవిధంగా తన భార్య అప్పచెల్లెళ్ళకూ భర్త అవుతాడు. స్త్రీ వైపు నుండి చూస్తే దీనర్ధమేమిటంటే అతని భార్య తన భర్త సదరు దంటో, తన అవ్పచెల్లెళ్ల భర్తలందరితోనూ స్వేచ్చగా లైంగిక సంబంధాలు పెట్టుకోవచ్చన్నమాట. కనుక ఇది పునాలువన్‌ వివాహంతో కొంతమేరకు విఖేదిస్తుంది. భర్త సోదరులూ, అప్పచెల్లెళ్ళ భర్తలూ ఒకరే అయివుండాలని లేదు. మరొక విషయం కూడా వుంది. కుటుంబం పుట్టుక నాల్గవ ముద్రణ, పేజీలు:

28-29” లో నేను చెప్పిన దానిని ఈ సమాజం (్రువీకరిస్తున్నది. భోగం వృత్తిని మనసులో పెట్టుకొన్న ఛాందసుడు వూహించినట్లుగా గుంపు పెళ్ళి వుండదు. ఇతగాడు రహస్యంగా గడిపే భోగజీవితంలాంటి దానిని గుంపు పెళ్ళిలోని భాగస్వాములు బహిరంగంగా చేయరు. ఈ వివాహ రూపానికి సంబంధించి ఈనాడు మనకు తెలిసిన వుదాహరణలను బట్టి చూసినా ఇది అస్థిరమైన జంట పెళ్ళికీ బహుభార్యాత్వానికి సైతం విభిన్నమైనది. ఇతరంగా

• స్పైవీరియా ఎదురుగావున్న పసిఫిక్‌ దీవి.

• చూడు ఈ ప్రతిలోని పుటలు : 41-2.

178

కరిన శిక్షకు కారణమైన లైంగిక సంబంధాలను గుంపు పెళ్ళి సంప్రదాయం అనేక సందర్భాలలో ఆమోదిస్తున్నది. కాని వాస్తవంలో ఈ హక్కులను ఉపయోగించుకోవడం (క్రమంగా అంతరిస్తున్నది. ఈ వివాహ రూపం తనంతట తానే అంతరించక తప్పదనే విషయాన్ని ఇది నిరూపిస్తున్నది. ఈ రూపం అరుదుగా కన్పించడం కూడా ఈ అభిప్రాయానికి మరింత బలాన్ని చేకూర్చుతున్నది.

మనకు దొరికిన సమాచారం మరింత ఆసక్తికరంగా వుండటానికి కారణమేమిటంటే ఇంచుమించు ఒకే అభివృద్ధి దశలో వున్న ఆదిమ ప్రజల సామాజిక సంస్థల ప్రధాన లక్షణాలు సారూప్యాన్ని కలిగివున్నాయని ఈ సమాచారం తెలియజేస్తున్నది. సఖాలిన్‌ ద్వీపంలోని మంగోలియా జాతివారి గురించి ఈ సమాచారంలో చెప్పిన అంశాలు భారతదేశంలోని ద్రవిడులకు,' దక్షిణ సముద్ర ద్వీపాలలోని వారిని కనుగొన్ననటి స్థితికీ, అమెరికన్‌ ఇండియన్లకూ వర్తిస్తాయి. ఈ సమాచార వార్తను దిగువనిస్తున్నాను:

“ప్రకృతి శాస్త్రాల మిత్రమండలికి చెందిన మానుష శాస్త్ర విభాగ సమావేశాలు అక్టోబర్‌ 10న (కొత్త క్యాలెండర్‌ ప్రకారం అక్టోబర్‌ 22) జరిగాయి. సఖాలిన్‌ ద్వీపంలో నివసిస్తున్న గిల్యక్‌ల గురించి స్టెర్‌బెర్గ్‌ పంపిన ఆసక్తికర సమాచారాన్ని ఎన్‌ఎ యాంచుక్‌ ఈ సమావేశంలో చదివి వినిపించారు. ఆటవిక యుగానికి చెందిన సాంస్కృతిక దశలో నివసిస్తున్న వీరి గురించి అంతగా అధ్యయనం జరగలేదు గిల్యక్‌లకు వ్యవసాయమూ తెలియదు. కుందలూ తెలియవు. వేట, చేవలు పట్టడం ద్వారా వారు పొట్టపోసుకుంటారు. ఎర్రగా కాలిన రాళ్ళవంటి వాటినివేయడం ద్వారా కర్రతొట్టెల్లోని నీటిని వెచ్చచేసుకొంటారు. వారి కుటుంబ, గణ వ్యవస్థల సంగతులు చాలా ఆసక్తికరంగా వున్నాయి. గిల్యక్‌ జాతివారు తమ సొంత తండ్రినేకాక, తండ్రి సోదరులందరినీ నాన్న అనే పిలుస్తారు. ఈ సోదరుల భార్యలనూ అదే విధంగా తన తల్లి అప్పచెల్లెళ్ళనూ అమ్మా అనే పిలుస్తాడు. ఈ 'నాన్నలి), “అమ్మలో బిడ్డఓలందరూ అతనికి సోదరీ సోదరులు. ఉత్తర అమెరికాలోని ఇరాక్యూ తదితర ఇండియన్‌ తెగలలోనూ, భారతదేశంలోని కాన్ని తెగలలోనూ ఈ పిలుపుల పద్ధతి వున్నదనేది సుస్పష్టం. అయితే వీరిలో ఈ పిలుపుల పద్ధతి చాలా కాలం క్రితం నుంచి వాస్తవ పరిస్థితులకు సరిపడటంలేదు. కాగా గిల్యక్‌లలో ఇది ఈనాటికీ విలువను కలిగివున్నది. ఈనాటికీ తన సోదరుల భార్యలకు సంబంధించి, తన భార్య అప్పచెల్లెళ్ళ విషయంలోనూ ప్రతి గిల్యక్‌ జాతివానికి భర్తకుందే హక్కులు వున్నాయి.” ఈ హక్కును ఉపయోగించుకోవడం తప్పుగా భావించడంలేదు. గణాన్ని ప్రాతిపదికగా చేసుకొన్న గుంపు పెళ్ళికి సంబంధించిన ఈ అవశేషాలు, ఈ శతాబ్దం (ప్రధమార్థంలో శాండివిచ్‌ దీవులలో బాగా వాడుకలో వున్న పునాలువన్‌ వివాహాన్ని గుర్తుకు తెస్తున్నాయి. ఈ తరహా కుటుంబ, గణ సంబంధాలు గిల్యక్‌ల గణ సమాజానికీ, సామాజిక నిర్మాణానికీ ప్రాతిపదిక అయ్యాయి. గిల్యక్‌ గణంలో ఈ ఈ వర్చాణింపు ఎంగెల్స్‌ది.

క్షే74

ఒక వ్యక్తి తండ్రి సోదరులు, వారి తండ్రులు తల్లులు() అతని సోదరుల పిల్లలు, అతని స్వంత సంతానమూవుంటారు (వీరందరూ దగ్గరవారూ, వేలువిడిచినవారూ, అసలైనవారూ, పేరు మాత్రమే కలిగినవారు అయివుంటారు). ఈ విధంగా ఏర్పడిన గణంలో జనం చాలా మంది వుందవచ్చునని ఎవరైనా అర్ధం చేసుకోగలరు. గణ జీవితం ఈ దిగువ సూత్రాలననుసరించి సాగుతుంది. గణంలోపల వివాహం పూర్తిగా నిషేధం. గిల్యక్‌ జాతి పురుషుడు చనిపోయినపుడు అతని భార్య గణ నిర్ణయం ప్రకారం అతని సోదరుల్లో ఒకనికి చెందుతుంది. అతడు తోడబుట్టినవాడు కావచ్చు. లేదా వరుసకు సోదరుడు కావచ్చు. పనిచేయలేని సభ్యుల పోషణ భారాన్ని గణం స్వీకరిస్తుంది. 'మాలో పేదలు లేరు అని ఒక గిల్యక్‌ ఈ రచయితతో అన్నాడు. “ఆకొన్నవానికి ఖల్‌ (గణం) తిండి పెడుతుంది. సమిష్టిగా జరుపుకొనే బలిక్రతువులూ, పండుగలూ, ఉమ్మడి శృశానమూ వంటివి గణ సభ్యులను మరింతగా కలిపి వుంచుతాయి.

“తన సభ్యుల జీవితానికీ, బయటి గణాల దాడుల నుండి రక్షణకూ గణమే బాధ్యత వహిస్తుంది. పగతీర్చుకొనే మార్గం రక్త ప్రతీకారం. అయితే రష్వన్‌ పాలనలో ఈ సంప్రదాయం క్షీణించిపోయింది. గణం చేపట్టే రక్తప్రతీకార పద్టునుండి స్రీలకు పూర్తిగా మినహాయింపు వుంది. కాన్ని అరుదైన సందర్భాలలో ఇతర గణాలకు చెందొనవారిని తమ గణాలోకి దత్తు తీసుకొంటారు. చనిపోయినవాడీ ఆస్తి గణం బయటికి పోరాదనేది సాధారణ సూత్రం - అతనికి స్వంత వారసులు లేకుంటే గణ సభ్యులకే వారసత్వం దక్కుతుంది. పన్నెండు పట్టికలలోని ముఖ్య సూత్రాన్ని గిల్యక్‌లు అక్షరశః పాటిస్తున్నారు. గణంతో నిమిత్తంలేకుందా గిల్యక్‌వాని జీవితంలో (ప్రధానమైన సంఘటన ఏడీ జరగదః ఒకటి రెండు తరాల ముందు గణంలోని వయోవృద్దుడే నాయకుడుగా వుండేవాడు. అలాగే గణానికి స్టారోస్తా గా (312౧038) వుండేవాడు. ఈనాడు మత కర్మకాండలకే ఈ వయోవృద్దుడు పరిమితమయ్యాడు. గణ సభ్యులు తరచుగా దూర ప్రాంతాలకు వెళ్తూ వుంటారు. గణ సభ్యుల నుండి దూరమైనపుడు సైతం వారు ఒకరినాకరు గుర్తుంచుకౌంటారు. ఒకరిదగ్ధర కొకరు వస్తూ పోతూ వుంటారు. ఒకరికొకరు సహాయం చేసుకోవడం, రక్షణ కల్పించుకోవడంవంటివి" చేస్తారు. ఎంతో అనివార్యమైన పరిస్థితులలో తప్ప గిల్యక్‌ తన వారినీ, గణ శృశానాన్ని త్యజించడు. గిల్యక్‌ల మనస్తత్వంలోనూ, స్వభావంలోనూ, సంప్రదాయంలోనూ, ఆచార వ్యవహారాలలోనూ గణ సమాజపు ముద్రలు బలంగా వుంటాయి. అన్ని విషయాలపైనా కలసి చర్చించడం, గణ సభ్యులకు సంబంధించిన అన్ని వ్యవహారాలలోనూ చురుకుగా పాల్గొనవలసిన అవశ్యకత, రక్త ప్రతీకారానికి కలసి రావడం, అవీసరాల్లోనూ, సంప్రదాయాలలోనూ కలసికట్టుగా వుండటం, పది లేదా అంతకు ఎక్కువమంది పెద్ద పెద్ద గుడారాల్లో (యుర్స్‌) కలసి బతకడం, ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే అందరితో కలసి బతకడంవల్ల గిల్యక్‌ జాతివారికి అత్యంత సామాజిక స్వభావం అమరింది. గిల్యక్‌ యిచ్చే ఆతిధ్యం అసాధారణమైైనది. అతిధులను సంతోషపరచడమంటే అతనికి మహాప్రీతి. అతను కూడా అతిధిగా వెళ్తుంటాడు. కరువుకాలంలో ఈ అతిధి మర్యాద చాలా ఎక్కువగా కనపబడుతుంది. దుర్భిక్షం తాండవించినప్పుడు తనకుగానీ, తన కుక్కలకుగానీ తినటానికి ఏమీ లేకపోయినా చేయిచాచి ముష్టెత్తడు. ఎంతో విశ్వాసంతో అతిధిగా వెళతాడు. అక్కడ అతనికి ఆహారం దొరుకుతుంది. చాలా కాలమే వుండిపోతాడు.

కే76

“సఖాలిన్‌లోని గిల్యక్‌లలో స్వలాభాపేక్షతో నేరాలు చేయడం ఎన్నడూ వుండదు. గిల్యక్‌లు తమకున్న విలువైన వస్తువులను సామానుల గదిలో పడవేస్తారు. దానికెన్నడూ తాళం వేయరు. అవమానకరమైన పనిచేసినపుడు ఎంతగా సిగ్గుపడిపోతాడంటే అడవిలోకి వెళ్ళి వురిపోసుకుంటాడు. వారిలో హత్యలు చాలా అరుదు. పట్టరాని కోపం వచ్చినప్పుడు అలాంటివి జరుగుతాయి. అంతేగాని చెడుతలంపుతో హత్యకు పాల్పడదు. ఇతరులతో వ్యవహరించేటప్పుడు ఎంతో మర్యాదగా వుంటాడు. ఆడినమాట తప్పడు.

“ప్రస్తుతం చైనీయులుగా మారిన మంచూరియన్ల ఆధీనంలో చిరకాలం వున్న అమూర్‌ వాసుల కలుషిత ప్రవర్తనా ప్రభావం పడినా గిల్యక్‌లు ఇప్పటికీ ఆదిమ తెగలోని నైతిక వర్తనను నిలబెట్టుకొన్నారు. అయితే వారి సామాజిక నిర్మాణానికి భవిష్యత్‌ లేదు. ఒకటి రెండు తరాలలో వాళ్ళకు రష్యన్‌ అలవాట్లు పట్టుబడతాయి. సాంస్కృతిక సంస్మ్కారంతోపాటు దానిలో వుండే అవలక్షణాలు కూడా అబ్బుతాయి. సఖాలిన్‌లోని గిల్యక్‌లు రష్యన్‌ నివాసాలకు కాస్తదూరంగా వుండటంవలన మరికొంత కాలం వారి జీవన విధానాన్ని నిలబెట్టుకోగలరు. అయితే వారిలో సైతం పొరుగున వున్న రష్యన్‌ (ప్రభావం కనపడుతూనే వున్నది. వ్యాపారం కోసం గిల్యక్‌లు గ్రామంలోకి వస్తారు. పనికోసం నికోలయేవస్కీకు వెళతారు. రష్యన్‌ కార్మికుడు తన పల్లెకు పోయేటపుడు పట్నవానపు అలవాట్లను తీసుకువెళ్లినట్లుగానే గిల్యక్‌ జాతివారు కూడా తమ (గ్రామాలకు ఈ అలవాట్లను తీసుకువెళ్లినట్లుగానే గిల్యక్‌ జాతివారు కూడా తమ (గ్రామాలకు ఈ అలవాట్లను తీసుకువెళతారు. అదీగాక పట్టణాలలో వుద్యోగాలు నేడుంటాయి, రేపుపోతాయి. వాటిని నమ్మటానికి వీలులేదు. కాని వారి సాధారణ ఆర్థిక జీవితంలో ప్రధాన లక్షణమైన ఆదిమ సమానత మాత్రం అంతకంతకూ నాశనమవుతుంది.

“స్టెర్న్‌బర్గ్‌ వ్యాసంలో గిల్యక్‌ల మత భావాలు, సంప్రదాయాలు, న్యాయపద్ధతులు వంటి వాటికి చెందిన వివరాల్లు కూడా వున్నాయి. ఇవి ఎత్నోగ్రాఫిక్‌ రివ్యూలో ప్రచురితం కానున్నాయి”.

146

వివరణలు

1. మార్కిస్టు సిద్ద్ధాంతపు మూల(గ్రంథాలలో కుటుంబము, స్వంత ఆస్తి, రాజ్యముల ఆవిర్భావం ఒకటి. మానవ సమాజపు అభివృద్ధి తాలిదశల చరిత్రను శాస్రీయంగా విశ్లేషించిన రచన ఇది. ఆదిమ సమాజ విచ్చిత్తిని, స్వంత అస్తి ప్రాతిపదికపై వర్గ సమాజం రూపొందిన క్రమాన్ని ఇది వివరిస్తుంది. వర్గ సమాజ సాధారణ లక్షణాలనూ, విభిన్న సామాజికార్థిక వ్యవస్థలలో కుటుంబ సంబంధాల అభివృద్ధిలో చోటుచేసుకున్న (ప్రత్యేకతలను ఇది తెలియజేస్తుంది. రాజ్యం, పుట్టుక - సారాంశాలను ఎరుకపరుస్తుంది. అంతేగాక వర్గరహిత కమ్యూనిస్టు సమాజం అంతిమ విజయంతో రాజ్యం డుల్లిపోవలసిన చారిత్రక అనివార్యతను వెల్లడిస్తుంది.

1884 మార్చి చివరి నుండి మే చివరివరకు అంటే రెండు నెలల వ్యవధిలో ఈ పుస్తకాన్ని ఎంగెల్స్‌ రచించాడు. తన రచనలకు ఉత్తరాధికారిగా ఎంగెల్స్‌ను విడిచిపెట్టి 1888లో మార్క్‌ కన్నుమూశాడు. మార్క్స్‌ వదిలివెళ్ళిన వ్రాతప్రతులను పరిశీలిస్తున్న ఎంగెల్స్‌కు, పురోగమన భావాలు కలిగిన అమెరికన్‌ పరిశోధకుడు లూయీ హెచ్‌మోర్గన్‌ విరచిత పురాతన సమాజం (గ్రంథంపై 1880-81లో మార్చ్‌ రాసుకున్న నోట్స్‌ లభించింది. ఈ నోట్స్‌లో విమర్శనాయుత వ్యాఖ్యలు, మార్చ్‌ స్వంత అభిప్రాయాలు, ఇతర ఆకరాల ద్వారా సేకరించిన అదనపు సమాచారము ఉన్నది. తాను, మార్క్‌ కలసి చరిత్ర గురించి రూపొందించుకున్న భౌతికవాద భావజాలాన్ని అదేవిధంగా ఆదిమ సమాజం గురించిన తమ దృక్చథాన్ని మోర్గన్‌ గ్రంథం (ధ్రువపరుస్తున్నదని ఈ నోట్స్‌ను పరిశీలించిన ఎంగెల్స్‌ విశ్వసించాడు. దీనితో ఈ అంశాలపై ప్రత్యేకంగా ఒక పుస్తకం వ్రాయాలని ఆయన నిర్ణయించుకున్నాడు. ఇందుకుగాను మార్క్‌ అభిప్రాయాలను, మోర్గన్‌ చేసిన కొన్ని నిర్ధారణలను, సేకరించిన సమాచారాన్ని దీనితోపాటే ప్రొబీన (గ్రీకు, రోమన్‌, ఐరిష్‌, జర్మనీల చరిత్రలపై తాను న్వయంగా చేసిన వరిశోధనలను ఎంగెల్స్‌ ఉపయోగించుకున్నాడు. మార్చ్‌ అంతిమ కోర్కెను ఈ పుస్తకం పాక్షికంగా మాత్రమే నెరవేర్చగలదని ఎంగెల్స్‌ భావించాడు.

1884 అక్టోబర్‌ ప్రారంభంలో ఈ పుస్తకం జూరిచ్‌లో అచ్చయింది. ఆ తరువాత ఎలాంటి మార్పులు చేర్పులు లేకుందా రెండు ముద్రణలు (ద్వితీయ ముఖ -1856, తృతీయ ముద్రణ - 3889) స్టుట్‌గార్ట్‌లో ప్రచురితమయ్యాయి. 1885లో పోలిష్స్‌ రుమేనియన్‌, ఇటాలియన్‌ అనువాదాలు వెలువద్దాయి. ఇటాలియన్‌ అనువాదానికీ అదేవిధంగా 1888లో వెలువడిన దేనిష్‌ అనువాదానిక్‌ ఎంగెల్స్‌ స్వయంగా సంపాదకత్వం వహించాడు. సెర్బియన్‌ భాషలోకి కూడా మొదటి ముద్రణ అనువాదమైంది.

కై77

ఆదిమ సమాజ చరిత్రకు సంబంధించి కొత్త సమాచారాన్ని సేకరించుకున్న అనంతరం నూతన ప్రతిని తయారుచేసేటందుకై 1890లో ఎంగెల్స్‌ సన్నాహాలను ప్రారంభించాడు. రష్యన్‌ పరిశోధకుడు ఎంఎం కోవలెవ్‌స్కీ రచనలతో సహా ఈ అంశంపై వెలువడిన కొత్త పుస్తకాలన్నింటినీ ఎంగెల్స్‌ అధ్యయనం చేశాడు. కొత్తగా కనుగొన్న అంశాలను మరీ ముఖ్యంగా పురావస్తు, మానుష శాస్త్ర విషయాలను [ప్రాతిపదికగా చేసుకొని అసలు (్రతికి అనేక మార్పులు చేసి మెరుగులు దిద్దాడు. ముఖ్యంగా “కుటుంబం” అన్న రెండవ అధ్యాయానికి చెప్పుకోదగిన సమాచారాన్ని జోడించాడు. సవరించిన ఈ నాల్సవ (ప్రతి 1891 నవంబర్‌లో స్టూట్‌గార్జ్‌లో (ప్రచురితమైంది.

ఎంగెల్స్‌ జీవిత కాలంలోనే మరో రెండు ముద్రణలు వెలువడ్డాయి. ఐదవది 1892లోనూ, ఆరవది 1894లోనూ వచ్చాయి. ఈ రెండూ నాల్గవ (ప్రతికి పునర్ముద్రణలే. ఈ నాల్లవ ప్రతిని అనుసరించి వివిధ భాషల్లో అనువాదాలు వచ్చాయి. (ఫ్రెంచ్‌ (1898, మార్క్‌ కుమార్తె లారా లాపార్గ్‌ సంపాదక బాధ్యతలు నిర్వహించగా, ఎంగెల్స్‌ సరిచూశాడు, బల్గేరియన్‌ (1898), స్పానిష్‌ (1894), రష్యన్‌ (1894) భాషల్లో ఇది వెలువడింఇ. మొట్టమొదటి ఆంగ్లానువాదం 1902లో ప్రచురితమైంది.

2. కాంటెంపరనుల్‌ - సోషలిస్టు ధోరణి కలిగిన రుమేనియన్‌ పత్రిక. యాస్సీ పట్టణంలో 1881-90 మధ్య ఇది వెలువడింది -4.

3. 1888చ ఆగస్టు - సెప్టెంబర్‌ మాసాలలో అమెరికా, కెనడా దేశాలలో ఎంగెల్స్‌ పర్యటించారు. -15

4.ఉమ్మడి చరిత్ర సంస్కృతి కలిగి న్యూమెక్సికోలో (ఇప్పటి ఉత్తర మెక్సికో, వాయువ్య అమెరికా ప్రాంతం) నివసిస్తున్న ఇండియన్‌ తెగల సమూహానికి స్పానిష్‌ వలసదారులు వాడుకచేసిన పేరు ప్యూబ్లో. (ప్రజలు, సమాజము లేదా గ్రామము అని అర్ధమిచ్చే స్పానిష్‌ పదం నుండి ఈ మాట వచ్చింది) అయిదారు అంతస్తులున్న పెద్దపెద్ద సమిష్టి గృహాలలో వారు నివసించేవారు. ఒక్కక్క దానిలో వేయిమంది వరకు ఉండేవారు -21.

5. ఇరాక్‌ దేశంలో ప్రవహిస్తున్న నదులు -22

6.మధ్య ఆసియాలో ప్రవహిస్తున్న అముదర్యా, సిర్‌దర్యాలకిని ప్రాచీన నామములు -22

7ఉక్రెయిన్‌ భూభాగంలో ప్రహించే నదలుఉ -22

8&.మోర్టన్‌, ఎన్నియంట్‌ సొసైటీ, పేజి -444-27

9.మార్చ్‌ రాసిన ఈ లేఖ ప్రస్తుతం అలభ్యం. 1884 ఏప్రిల్‌ 11న కారల్‌ కౌట్సీకి రాసిన ఉత్తరంలో ఎంగెల్స్‌ ఈ లేఖను ప్రస్తావించాడు -84

10.రిచర్డ్‌ వాగ్నర్‌ విరచిత రింగ్‌ ఆఫ్‌ నిబెలుంగ్‌కు ఇది ప్రస్తావన. దీని ఇతివృత్తాన్ని స్కాండినేవియన్‌ పురాణగాధ ఎద్ద నుంచీ, జర్మన్‌ పురాణగాధ నిబెలింజన్‌ లీడ్‌ (నిబెలుంగ్స్‌ పాట) నుంచి తీసుకున్నాడు. మూడవ శతాబ్ది నుంచి ఐదవ శతాబ్టివరకు సాగిన వలస కాలంలో పుట్టుకు వచ్చిన వురాణగాధలను ఆధారం చేనుకొని నిబెలింజన్‌ లీడ్‌ రూపొందింది. రమారమి క్రీ.శ. 1200 ప్రాంతంలో దీనికి లిఖిత రూపం ఇవ్వడం జరిగింది -34

178

11.స్మాండినేవియన్‌ ప్రజలలో ప్రచలితమైవున్న పౌరాణిక వీరగాథల సంకలనమే ఎద్ద. ఆధునిక కాలానికి ఇది రెండు రూపాలను సంతరించుకున్నది. ఇందులో ఒకటి 13వ శతాబ్టీకి చెందిన వ్రాతప్రతి. ఐస్‌లాండ్‌ బిషప్‌ బ్రిన్‌ జోల్స్‌ 1643లో స్వీన్‌సోన్‌ వద్ద దీనిని కనుగొన్నాడు. దీనిని పూర్వ ఎద్ద అంటారు. మరొకటి 18వ శతాబ్ది ప్రథమ పాదానికి చెందిన ఐస్‌లాండ్‌ కవి, చరిత్రకారుడు అయిన స్పోరి స్టుర్లుసోన్‌ది. దీనిని ఉత్తర ఎద్ద అంటారు. గణ వ్యవస్థ విచ్చిత్తి, జర్మన్‌ ప్రజల వలసలు సాగుతున్న కాలంనాటి స్కాండినేవియన్‌ సమాజం ఎద్దలో ప్రతిబింబిస్తుంది. ప్రాచీన జర్మనుల పల్లెటి గాధల్లోని వ్యక్తులు, ఘటనలు దీనిలో మనకు కనిపిస్తాయి. ఒగిస్‌[దైస్కా - పూర్వ ఎడ్డలోని గాధ. దీనిలోని 32, 386 చరణాలను ఎంగెల్స్‌ ఇక్కడ ఉదహరిస్తున్నాడు -34 12.ఆసా-వానా స్కాండినేవియన్‌ పురాణాలోల కనిపించే దేవతల్లోని రెండు తెగలు ఆదిమ కాలం నుండి 12వ శతాబ్దివరకు నార్వేను పాలించిన రాజుల గురించి స్పోరిస్టుర్లుసోన్‌ రచించిన హైమ్స్‌క్రింగ్లా గ్రంథంలోని తొలి గాథ యాంగ్లింగా కథ. దీనిలోని నాల్లవ అధ్యాయం గురించి ఎంగెల్స్‌ ఇక్కడ ్రస్తావిస్తున్నాడు -34. 18.ఆస్టేలియన్‌ ఆదిమ తెగలలోని ప్రత్యేక బృందానికిది ప్రస్తావన. ఒక బృందంలోని పురుషులు, నిర్దిష్ట బృందంలోని ప్ర్‌లను పెళ్ళాడుతారు. ఇలాంటి బృందాలు (ప్రతి తెగలోనూ నాలుగు నుండి ఎనిమిది వరకు ఉంటాయి -38 241874 మే 19వ తేదీతో వున్న అర్థర్‌ రైట్‌ లేఖాంశాలను మోర్గన్‌ తన పురాతన సమాజం పుస్తకంలో ఉదహరించాడు, అమెరికన్‌ ఆంత్రోపాలజిస్టు పత్రిక ఈ లేఖ పూర్తి పాఠాన్ని 1988లో (ప్రచురించింది -46 15.శాటర్నేలియన్‌ విందులనేవి ప్రాచీన రోమ్‌ నగరంలో బాగా ప్రచారంలో వున్న పండుగలు. రోమన్‌ దేవుడు శాటరన్‌ (శనిదేవత) నుంచి దీనికాపేరు వచ్చింది. పంటలు చేతికివచ్చే డిసెంబరు మాసంలో వీటిని జరిపేవారు. ఈ పండుగ రోజుల్లో స్త్రీ పురుషులు తమ కిష్టమైన వారితో లైంగిక సంబంధాలు పెట్టుకునేవారు. ఎలాంటి ఆంక్షలూ ఉండేవికావు. విచ్చలవిడి లైంగిక కార్యకలాపాలతో కూడుకున్న ఉత్సవాలకు ఇప్పుడీ వదాన్ని వాడుతున్నారు -47 16. కాటలోనియాలో తలెత్తిన రైతుల తిరుగుబాటును తట్టుకోవడానికై స్పానిష్‌ రాజు పెర్దినాండ్‌ -5 (కాథలిక్‌) 1486 ఏప్రిల్‌ 21న జారీ చేసిన శాసనానికిది ప్రస్తావన. తిరుగుబాటు చేసిన రైకాంగానికీ, వ్యూడల్‌ ప్రభువులకు నడుమ మధ్యవర్తి పేరుతో రాజు చొరబడ్డాడు. దాసత్వంతో సహా రైతులు అసహ్యించుకునే ఫ్యూడల్‌ ఆచారాలను ఈ శాసనం తొలగించింది. ఇలాంటి ఆచారాలతో నూతన వధువుతో తొలి రాత్రి గడిపే హక్కు ఒకటి. ఇందుకోసం రైతులు పెద్ద ఎత్తున ముడుపులు చెల్లించుకోవలసి వచ్చింది - 49. 17.మోర్గన్‌ ఎన్నియంట్‌ సొసైటీ పేజీ - 474 -ర్‌4 179

18.అదే (గ్రంధం : పేజి - 478 -54

19.కోవలెవ్‌స్కీ గ్రంధం ్రిమిటివ్‌ లా కిది ప్రస్తావన. రష్యన్‌ కుటుంబాల గురించి 1875లో ఓర్నంకి, 1878లో ఇఫిమెంకోలు సేకరించిన సమాచారం ఈ (గ్రంధంలో ఉన్నది -56.

20.యారోస్లావ్‌ ప్రావ్టా అనేది రష్యన్‌ (ప్రొవ్టా ప్రాచీన పాఠానికి చెందిన తాలి భాగం. సనాతన ధర్మాలను పునాదిగా కలిగివున్న 11, 12 శతాబ్బాలనాటి రష్యన్‌ల శాసనావళి ఇది. ఆనాటి సామాజికార్థిక సంబంధాలను ఇది ప్రతిబింవిస్తున్నది.

దాల్మాటియన్‌ చట్టాలు 15 నుండి 17వ శతాబ్దివరకు దాల్మాటియా (ఈనాటి

యుగోస్లావియా)లోని ఒక [ప్రాంతమైన పోల్టికాలో అమలయ్యాయి. వీటిని పోల్టికా శాసనాలని కూడా అంటారు = 56.

21.కాల్‌పుల్లి - మెక్సికోను స్పానిష్‌వారు జయించినపుడు మెక్సికన్‌ ఇండియన్లలో వున్న సాముదాయక గృహి

లను కాల్‌పున్లీ అని అలోన్సో జూరిటా వర్ణించాడు. ప్రతి సాముదాయక గృహంలోని వారికి వంశకర్త ఒక్కరే. వారికి కొంత ఉమ్మడి భూమి ఉంటుంది. ఈ భూమిని విడిచివేయటంగాని, వారసుల మధ్య పంపకం చేయడంగాని జరగదు -567.

22.దాస్‌ అస్లాండ్‌ (పరాయి భూములు) భూగోళము, జాతులు, వ్రకృతి శాస్త్రాలకు సంబంధించి జర్మన్‌ భాషలో వెలువడిన పత్రిక. 1828 నుండి 1898 వరకు ఇది ప్రచురితమైంది -57.

28.1804లో మొదటి నెపోలియన్‌ హయాంలో (ప్రవేశపెట్టిన (ఫెంచ్‌ పౌరస్మృతిలోని 280వ అధికరణానికిది ప్రస్తావన -59

24.స్పార్టియేట్స్‌ - ప్రాచీన స్పార్టాలో పూర్తి పౌర హక్కులను అనుభవించిన ఒక వర్గం ప్రజలు.

ఇలాట్లు - ప్రాచీన స్పార్దాలో హక్కులు లేని నివాసులు. వీరి జీవితాలు పూర్తిగా

భూమికి కట్టుబద్దాయి. స్పార్దన్‌ భూస్వాములకు సుంకాలు చెల్లించుకునేవారు - 60

25. జర్మన్‌ ఐడియాలజీ రచనలో (పే 42.3) మార్క్‌, ఎంగెల్స్‌లు వెలిబుచ్చిన భావానికిది ప్రస్తావన -62. ౮

26. మోర్గన్‌, ఎన్నియంట్‌ సొసైటీ, పేజి - 511 - 692

27. హైరోదులిస్‌ - ప్రాచీన గ్రీకులోనూ, (గ్రీకు వలసల్లోనూ గుడి బానిసలుగా వున్న స్త్రీ పురుషులు, ఆసియా మైనర్‌, కోరింధ్‌లతో సహా అనేక చోట్ల దేవాలయ బానిసలుగా వున్న ప్రీలు పడుపువృత్తిలో జీవించేవారు -63

28.పదకొండవ శతాబ్ది చివరి నుండి పదమూడవ శతాబ్ది ప్రారంభం వరకు ఫ్రాన్స్‌ దక్షిణ ప్రాంతంలో నివసించిన కవి గాయకులకిది ప్రస్తావన - 66

29.మోర్గన్‌, ఎన్నియంట్‌ సొసైటీ, పేజి - 499 -78

80.మోర్షన్‌ విరచిత రక్త సంబంధ వ్యవస్థలు, మానవ కుటుంబ బంధుత్వాలు అన్న (గ్రంధానికిది ప్రస్తావన - 79

81మోర్గన్‌, ఎన్నియంట్‌ సొసైటీ పేజి - 117-87.

180

32.తటస్థ జాతులు - ఇరాక్యూలతో సంబంధమున్న ఇండియన్‌ తెగలతో 17వ శతాబ్దిలో ఏర్పడిన సైనిక కూటమి. ఈరీ సరస్సు ఉత్తరతీరాన ఈ తెగలు నివాసముండేవి. వీరు ఇరాక్యూలకు సంబంధించిన వారైనప్పటికీ ఇరాక్యూలకూ హారోన్‌లకు మధ్య యుద్ధం జరిగినప్పుడు ఈ తెగలు తటస్థంగా వుండిపోవడంతో (ఫ్రెంచ్‌ వలనవాదులు ఆ తెగలకాపేరు పెట్టారు -92

88. 1879-87 మధ్య బ్రిటిష్‌ వలసదారులతో జులూ, నూబియన్‌ తెగల ప్రజలు సాగించిన జాతీయ విముక్తి పోరాటాలకిది ప్రస్తావన,

1879 జనవరిలో బ్రిటిష్‌వారు దాడిచేసినపుడు సిటివాయో నాయకత్వంలో జులు ప్రజలు భీకరమైన ప్రతిఘటన ఇచ్చారు. ్రిటిష్‌వారికి అపారమైన ఆయుధ సంపత్తి వున్నవృటికీ జులు తెగలు అంతర్యుద్భంలో చిక్కుకొనేవరకు విజయాన్ని సాధించలేకపోయారు. బ్రిటిష్‌వారు పురికొల్పిన ఈ అంతర్యుద్ధం చివరకు 1887లో జులు తెగల పరాధీనతకు దారితీసింది.

నూబియన్లు, అరబ్బులు తదితర సూడాన్‌ తెగల జాతీయ విముక్తి యుద్ధం 1881లో ప్రారంభమైంది. తననుతాను మహదీ (రక్షకుడు)గా ప్రకటించుకొన్న ముస్లిం మతబోధకుడు మహమ్మద్‌ అహ్మద్‌ దీనికి నాయకత్వం వహించాడు. 1883-84 నాటికి ఈ పోరాటం ఉచ్చ దశకు చేరింది. 1870లలోనే చొచ్చుకువచ్చిన బ్రిటిష్‌ వలసదారుల కబంధ హస్తాల నుండి దాదాపుగా సూదాన్‌ భూభాగమంతా ఆనాటికి విముక్తి అయింది. ఈ పోరాట సమయంలోనే స్వతంత్ర కేంద్రీకృత మహదిస్టు రాజ్యాన్ని పోరాటయోధులు స్థాపించారు. తెగల మధ్య వివాదాలు తలెత్తటంతో చివరికి 1899లో సైనికంగా బలసంపన్నులైన వలసదారులు విముక్తి పోరాటాన్ని అణచివేసి సంపూర్ణ విజయాన్ని సాధించారు -992

34.యుబులిడీస్‌కు వ్యతిరేకంగా దెమొస్టనీస్‌ విజ్ఞాపనలోని ఒక భాగానికిది ప్రస్తావన. ఉమ్మడి శ్మశానంలో రక్తసంబంధం కలిగిన బంధువులను మినహా ఇతరులను ఖననం చేయని ప్రాచీనాచారం గురించి ఈ విజ్ఞాపనలో ప్రస్తావన వున్నది -95

త5,హోమర్‌, ఇలియడ్‌, కాండము -3, అధ్యాయము -1 -98. క్తగత

తెరమెటిక్స్‌కిది ప్రస్తావన - అట్టికాలో శాశ్వత నివాసాలేర్చరచుకొన్న పరదేశీయులు. స్‌ స్వేచ్చ వున్నప్పటికీ హక్కులులేని పరాయి దేశన్తులుగానే వీరిని లెక్కనే శారు. (ప్రభుత్వోద్యోగాలు చేయటానికిగానీ, ప్రజాసభలో పాల్గొనటానికి గానీ వీరికి హక్కులేదు. అలానే స్థిరాస్టిని కూడా కలిగి వుండరాదు. వీరి ప్రధాన వ్యాపకం చేతివృత్తులు, వాడింత్ధం, వీరు ప్రత్యేకమైన పన్నులు చెల్లించవలసి వచ్చేది. పూర్తి స్థాయి పౌరుదైన తమ రక్ష! ద్వారా తప్ప అధికారులకు అర్జీలు పెట్టుకొనే వీలులేదు - 112.

87.క్రీపూ. 510-507 మధ్య పురాతన గణనాయకులకు వ్యతిరేకంగా ఎధీనియన్‌ డెమొ (ప్రజలు)లు జరిపిన పోరాటానికి అకెల్మఎనీడ్‌ వంశానికి చెందిన క్లీస్టైెనెస్‌ నాయకత్వం వహించారు. గణ నిర్మాణపు చివరి అవశేషాలను తుడిచిపెట్టీన క్లీస్థెనెన్‌ చట్టాలు చొారబాటుదారుల విజయాన్ని సుస్టిరం చేశాయి -112.

181

88.నానాటికీ క్షీణించిపోతున్న ప్రభువంశ వారసుడైన పిసిస్త్రాటస్‌ క్రీ.పూ. 560లో ఏథెన్స్‌లో అధికారాన్ని చేజిక్కించుకొని నియంతృత్వాన్ని (ట్రైరాన్నిస్‌) స్థాపించాడు. మధ్యలో కొన్ని అవాంతరాలు వచ్చినప్పటికీ (పిసిస్త్రాటస్‌ను రెండుమార్లు ఏథెన్స్‌ నుండి తరిమివేశారు. ఈ రెందుసార్లూ అతను తిరిగిరావడం జరిగింది) అతని మరణం (క్రీపూ. 527) తరువాత కూడా ఈ తరహా పాలన కొనసాగింది. క్రీ.పూ. 510లో అతని కుమారుదైన హిప్పియస్‌కు దేశ బహిష్కారం విధించిన తరువాతనే అది అంతమైంది. తదనంతర కాలంలో క్షీస్టెనెస్‌ బానిస యజమానుల (ప్రజాస్వామ్యాన్ని ఏథెన్స్‌లో నెలకొల్పాడు. గణ వ్యవస్థలో పెరిగిన పాలక వర్గానికి వ్యతిరేకంగా చిన్న మధ్యతరగతి భూస్వాముల ప్రయోజనాల కోసం పిసిస్త్రాస్‌ చేపట్టిన కార్యక్రమాలు ఎథీనియస్‌ రాజ్యంలోని రాజకీయ నిర్మాణంలో గణనీయమైన మార్చులనేమీ తేలేదు -114.

39.పన్నెండు పట్టికల చట్టం -పాట్రీషియన్లకు వ్యతిరేకంగా ప్రైబియన్లు సాగించిన పోరాట ఫలితంగా క్రీస్తు పూర్వం అయిదవ శతాబ్దిలో రూపొందిన రోమన్‌ న్యాయ చట్టం ఆస్తిని బట్టి రోమన్‌ సమాజంలో ఏర్పడిన అంతరువులను, బానిసత్వ క్రమ పరిణామాన్ని, బానిస యజమాన రాజ్యావతరణను ఈ శాసనావళి ్రతిబింబిస్తున్నది. ఈ చట్టాన్ని పన్నెండు పట్టికలలో లిఖించడం వలన దానికి ఆ పేరు వచ్చింది -116

శ40.ప్యూనిక్‌ యుద్ధాలు - పశ్చిమ మధ్యధరా ప్రాంతంపై ఆధిపత్యం కోసమూ, కొత్త భూభాగాలనూ, బానిసలనూ సంపాదించడం కోసమూ బానిస యాజమాన్య రాజ్యాల మధ్య (రోమ్‌ - కార్తేజి) జరిగిన యుద్దాలు. కార్తేజి ఓటమితో రెండవ ప్యూనిక్‌ యుద్ధం (క్రీపూ. 218-201) ముగిసింఇ -227.

41. క్రీ.శ. 1288లో ఇంగ్లీషు వాళ్ళువేల్స్‌పై అంతిమ విజయాన్ని సాధించారు. కాని ఆనాటికింకా వేల్స్‌ తన స్వతంత్ర ప్రతిపత్తిని నిలబెట్టుకొన్నది. 16వ శతాబ్ది మధ్యభాగంలో మాత్రమే అదీ ఇంగ్లాండ్‌లో కలసిపోయింది - 126.

42, 1869-70 కాలంలో ఐర్లెండ్‌ చరిత్రకు సంబంధించిన బృహ(ద్రచనకు ఎంగెల్స్‌ పూనుకున్నాడు. కాని ఈ పని అసంపూర్ణంగా నిలిచిపోయింది. కెల్టిక్‌ చరిత్రను అధ్యయనం చేసే సందర్భంలో (ప్రాచీన వెల్ష్‌ చట్టాలను ఎంగెల్స్‌ విశ్లేషించాడు -127.

43, ఎన్నియంట్‌ లాస్‌ అండ్‌ ఇన్‌స్టిట్యూట్స్‌ ఆఫ్‌ వేల్స్‌ (సం.-1, 1841, పే -98) అన్న (గ్రంధం నుంచి ఎంగెల్స్‌ ఇక్కడ ఉటంకిస్తున్నాడు -127.

44 ఇంగ్లీష్‌ - స్మాటిష్‌ భూస్వామ్య (ప్రభువుల, బూర్జువాల ప్రయోజనాల కోసం సాగిన అణచివేత, ఆక్రమణలకు వ్యతిరేకంగా పర్వత ప్రాంతవాసులు చేసిన తిరుగుబాటుకు 1875-76లో స్కాట్లండ్‌ రంగస్థలంగా మారింది. కుదురులను ఆధారంగా పోరాటం సాగించారు. ఈ తిరుగుబాటును అణచివేసిన తరువాత స్కాట్లండ్‌ పర్వత ప్రాంతంలో కుదురులతో కూడిన నిర్మాణం విచ్చిన్నమైంది. భూమిపై కుదురులకున్న యాజమాన్య అవశేషాలు తొలగిపోయాయి. అంతకంతకూ స్కాటిష్‌ రైతులను భూముల నుండి

182

తరిమివేశారు. వారి చట్టాలను త్రోసిపుచ్చి కొన్ని సంప్రదాయాలను నిషేధించారు -129.

45. 1891 సెప్టెంబర్‌ మాసంలో స్మాట్‌లాండ్‌, ఐర్లండ్‌లలో ఎంగెల్స్‌ పర్యటించాడు -

46 మోగర్గన్‌, ఎన్సియంట్‌ సొసైటీ, పేజి ౩368-69 -130.

47.అలమన్నియన్‌ చట్టం - అయిదవ శతాబ్దిలో అల్ససి, తూర్పు స్విట్టర్‌లాంద్‌, నైరుతి జర్మనీలో నివసించిన అలమన్నలతో కూడిన జర్మానిక్‌ తెగల కూటమిలో అమలులో వున్న శాసనావళి. ఆరవ శతాబ్ది చివరి నుండి ఎనిమిదవ. శతాబ్దిలోపు ఇవి రూపొందాయి. దీనినే ఇక్కడ ఎంగెల్స్‌ వుదహరిస్తున్నాడు -130,

48.హిల్టైబ్రాండ్‌ పాట - ఎనిమిదవ శతాబ్దినాటి ప్రాచీన జర్మానిక్‌ కావ్యరీతికి నమూనా ప్రాయమైన వీరగాథ. దీనిలో కొన్ని భాగాలు మాత్రమే లభ్యమయ్యాయి - 1381.

49.రోమన్‌ పాలనకు వ్యతిరేకంగా క్రీ.శ. 69-70లలో (కొన్ని ఆధారాల ప్రకారం 69-71) సివిలిస్‌ నేతృత్వాన జర్మానిక్‌, గాల్‌ తెగలు చేసిన తిరుగుబాట్లు, పన్నుల పెరుగుదలకూ, నిర్బంధంగా సైన్యంలో చేర్చటానికి అదేవిధంగా రోమన్‌ అధికారులవల్ల కలిగే అవమానాలకూ వ్యతిరేకంగా ఈ తిరుగుబాట్లు చెలరేగాయి. రోమన్‌ పాలనలోని గాల్‌, జర్మానిక్‌ ప్రాంతాలలో చాలావరకు ఈ తిరుగుబాట్లు వ్యాపించాయి. ఈ ప్రాంతాలపై రోమ్‌ అధికారాన్ని కోల్పోయినట్లే కన్పించింది. మొదట్లో విజయాలు లభించినప్పటికీ తరువాత అపజయాలే ఎదురయ్యాయి. దీనితో రోమ్‌తో శాంతి సంధి చేసుకొనక తప్పలేదు -134.

50.కోదెక్స్‌ లారెషా మెన్సిస్‌ - లార్క్మ్‌ మరానికి చెందిన సౌకర్యాలకు, పేటెంట్లకు చెందిన ఉత్తరాలు, 12వ శతాబ్దిలో వీటిని సేకరించి ఒక సంపుటంగా తయారుచేశారు. 8, 9 శతాబ్బాలనాటి రైతు, వ్యూడల్‌ భూ యాజమాన్యాలకు సంబంధించి ఇవి అత్యంత 'ప్రధానమైనచారిత్రక పత్రాలుగా వున్నాయి - 137.

51.జర్మన్‌ జాతి యొక్క పవిత్ర రోమన్‌ సామ్రాజ్యానికిది ప్రస్తావన. జర్మన్‌ భూభాగంతోపాటు ఇటలీలోని కొంత భాగాన్ని కలుపుకొని క్రీ.శ. 962లో ఇది ఏర్పాటైంది. తరువాత కాలంలో ఈ సామ్రాజ్యంలో ఫ్రాన్స్‌, బొహీమియా, ఆస్టియా, నెదర్లాండ్స్‌, స్విట్టర్లాండ్‌ తదితర దేశాలకు చెందిన కొన్ని భూభాగాలు కూడా కలిశాయి. ఫ్యూడల్‌ సూత్రాలపై ఆధారపడిన బలహీన కూటమి ఇది. చక్రవర్తి సర్వాధికారాన్ని గుర్తించిన స్వేచ్భా పట్టణాలు కూడా దీనిలో వున్నాయి. ఫ్రాన్స్‌తో యుద్ధంలో ఓడిపోయిన తరువాత 1806లో పవిత్ర రోమన్‌ సామ్రాజ్య చక్రవర్తి అన్న బిరుదుపోయింది - 145.

52.మాన్యాలు (3అ16%06 దయ అనే అర్థమిచ్చే లాటిన్‌ పదం 0606116100) నుండి ఇది వచ్చింది) - బహుమతులుగా భూఖండాలను ఇవ్వడం, ఈ తరహాలో ప్రతిఫలాన్ని చూపటం ఎనిమిదవ శతాబ్ది ప్రధమార్ధంలో ప్రాంకో రాజ్యమంతటా సర్వసాధారణ విషయంగా వుండేది. ప్రభుత్వానికి సేవలనందించినందుకు ప్రధానంగా సైనిక సేవలు చేసినందుకుగాను కొద్దిపాటి భూ ఖండాలను అందులో పనిచేసే రైతులతోసహా బహుమాన

183

రూపంలో ఇచ్చేవారు. ఈ రకమైన మాన్యాల పద్ధతివల్ల చిన్న పెద్ద ప్రభువర్గంతో సహా ఫ్యూడల్‌ వర్గం తలెత్తటానికి దారితీసింది. అలాగే రైతులు బానిసలుగా మారారు. ప్యూదల్‌ వ్యవస్థలో అంతరువులు ఏర్పడ్డాయి. తదనంతర కాలంలో ఈ మాన్యాలు వారసళ్వే ఆస్తిగా మారాయి - 148.

58,గావ్‌ సామంతులు - ప్రాంకో రాజ్యంలోని పరిపాలనా మండళ్ళలో నియమితమైన రాజ్యాధికారులు తీర్పులు ఇచ్చేటందుకు, పన్నులు వసూలు చేసేటందుకు వీరికి అధికారమున్నది. సైనిక యాత్రలలో సేనలను నడిపేవారు. తాము చేసిన సేవలకుగాను తమ ఆధీనంలోని ప్రాంతంలో రాజుకు వచ్చే ఆదాయంలో మూడింట ఒక వంతు వీరికి లభించేది. భూ ఎస్టేట్లు బహుమతిగా లభించేవి. ప్రత్యేకించి క్రీ.శ. 877 తరువాత ఈ పదవిని వారసత్వంగా మారుస్తూ అధికారిక నిర్ణయం వెలువడటంతో వీరు వారసత్వపు హక్షులు కలిగిన బలమైన భూస్వాములుగా మారారు - 149.

54 ఇర్మినాన్‌ రికార్డులు - భూముల గురించి దానిపై ఆధారపడినవారి గురించీ అదేవిధంగొ సెయింట్‌ -జర్మన్‌ - దే ('పైస్‌ మఠం తాలూకు ఆదాయం గురించిన పత్రాలు. ఇర్మినాన్‌ అనే బోధకుడు వీటిని తొమ్మిదవ శతాబ్దిలో సంకలనంగా రూపొందించాడు - 149.

55. అంగారియా - రోమన్‌ సామ్రాజ్యంలోని నివాసులు తప్పనిసరిగా చేయవలసిన చాకిరి. వారు ప్రభుత్వం కోసం గుర్రాలను, బళ్ళను సరఫరా చేయవలసివచ్చేది. కాలక్రమంలో ఈ సేవలు మరింత పెరిగి ప్రజలకు భారంగా తయారయ్యాయి - 150.

56.ఎనిమిది, తొమ్మిది శతాబ్బాలందు ఐరోపాలో పోషణకర్తల వ్యవస్థ విస్తృత వ్యాప్తిలో వుండేది. సాధారణ రైతు ఫ్యూడల్‌ ప్రభువు 'రక్షణ'లో వుండేవాడు. లేదా చిన్నపొటి వ్యూడల్‌ భూస్వామి పెద్ద భూస్వామి ఆశ్రయాన్ని పొందేవాడు. రక్షణ పొందే వ్యక్తి “రక్షకునికి” సైనిక తదితర సేవలనందివ్వవలసి వుంటుంది. తన భూమిని కూడా రక్షకునికే బదలాయింపు చేసి తిరిగి దానిని కౌలుకు తీసుకొనేవాడు. వేరేదారిలేక రక్షణ కోరిన రైతులు వ్యక్తిగత స్వాతంత్ర్యాన్ని కోల్పోయేవాడు. చిన్నపాటి భూస్వామి విషయానికి వస్తే బడా భూస్వాముల మీద ఆధారపడవలసి వచ్చేది. ఈ పద్ధతివల్ల రైతాంగం బానిసత్వంలో కూరుకుపోగా ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థ బలపడింది - 151.

57. క్రూస్టేడ్డు - 11-18 శతాబ్దాల మధ్య పశ్చిమ ఐరోపాకు చెందిన బడా ఫ్యూడల్‌ (ప్రభువులు నైట్‌లు (వీరయోధులు), ఇటాలియన్‌ వర్తకులు జెరూనలెంలోని దేవాలయాలను, తదితర “వుణ్యక్షేతాలను” మవామ్మదీయటల నుండి పునరాక్రవమించుక్షొనేందుకుగాను జరిపిన సైనిక వలసవాద దండయాత్రలకు ఇది ప్రస్తావన. ప్రపంచ పెత్తనాన్ని కోరుకున్న కేధలిక్‌ చర్చి, పోప్‌ల నుండి ఈ మత యుద్ధాలకు ప్రోత్సాహం లభించింది. ఫ్యూడల్‌ సంకెళ్ళను వదిలించుకోవాలనుకున్న రైతులు కూడా వీటిల్లో పాల్గొన్నారు. క్రైస్తవ వీరయోధులు తాము అడుగు పెట్టిన దేశాలలో మహమ్మదీయులనేకాక, జైస్తవులను కూడా దోచుకున్నారు. వారిపై బలప్రయోగాన్ని. జరిపారు. మహమ్మదీయ రాజ్యాలైన సిరియా, పాలస్తీనా, ఈజిప్టు, ట్యునీషియాలనేగాక

184

క్రైస్తవ మతాన్ని అనుసరించే బైంజాంబైన్‌ సామ్రాజ్యాన్ని కూడా వారు దోచుకున్నారు. అయితే తూర్పు మధ్యధరా ప్రాంతంలో వారి విజయాలు ఎక్కువ కాలం నిలువలేదు. వారు ఆక్రమించుకొన్న భూభాగాలను తిరిగి మహమ్మదీయులు కైవశం చేసుకొన్నారు

58. హేస్టింగ్స్‌ - క్రీ.శ. 1066 అక్టోబరు 14న ఆంగ్లో - శాక్సస్‌ రాజు హెరాట్ట్‌ను నార్మండ్‌ డ్యూక్‌ విలియమ్‌ ఓడించిన (ప్రాంతము. ఆంగ్లో - శాక్సన్‌ సైనికులు గణ నిర్మాణపు అవశేషాలను కలిగి వుందటమేకాక ఆదిమ ఆయుధాలను కూదా కలిగి వున్నారు. వీరు ఘోర పరాజయాన్ని చవిచూశారు. విలియం ఇంగ్లాండ్‌కు రాజుగా మారి విజేత విలియంగా ప్రసిద్ది చెందాడు - 158.

59, దీత్మర్నెన్‌ - ఈనాటి నైరుతి స్నేస్విగ్‌ - హోల్‌ స్టెయిన్‌ ప్రాంతం. ప్రాచీనకాలంలో ఇక్కడ శాక్సన్‌ (ప్రజలు నివసించేవారు. ఎనిమిదవ శతాబ్దిలో ఈ ప్రాంతాన్ని చార్లమాగ్నె ఆక్రమించాడు. తదతనంతర కాలంలో మత నాయకుల, లౌకిక ప్రభువుల ఆస్థిగా మారిపోయింది. దీత్మర్నెన్‌ ప్రజలలో ఎక్కువమంది స్వతంత్రులైన రైతులు. 12వ శతాబ్ది మధ్య నాటికి వారు క్రమక్రమంగా పూర్తి స్వాతంత్ర్యాన్ని పొందారు. 18వ శతాబ్ది నుండి 16వ శతాబ్ది మధ్యవరకు వారు అసలైన స్వాతంత్ర్యాన్ని అనుభవించారు. దీత్మర్నెన్‌ కాలంలో ప్రాచీన రైతు వంశాలపై ఆధారపడిన స్వయం పాలిత రైతు సమాజాలువుందేవి. 14వ శతాల్చి వరకు స్వేచ్చగ లిగిన భూ యజమానులతో కూడిన నబ సర్వోన్నతాధికారాలను చలాయించేది. ఆ తరువాత ఎన్నికైన ప్రతినిధులతో కూడిన మూడు సభలకు ఈ అధికారం దఖలు పడింది. 1559లో డేనిష్‌ రాజు రెండవ (శ్రెడరిక్‌, హోల్‌ స్టెయిన్‌ ద్యూక్‌లు జోహాన్‌, అడొల్స్‌లు దీత్మర్నెన్‌ ప్రజల ప్రతిఘటనను అణచివేశారు. దానితో ఈ (ప్రాంతం విజేతల మధ్య పంపకమైంది. అయినప్పటికీ 19వ శతాబ్ది మధ్యవరకు సామాజిక పాలన, పాక్షికంగా స్వయం పరిపాలన కొనసాగాయి - 164.

60. హేగెల్‌ రచించిన న్యాయశాస్త్ర తాత్విక మౌలిక సూత్రాలు : పేజీ 257, 860 - 166.

61.రుస్మియి వైదోమోస్తి (రష్యన్‌ గెజిట్‌) అన్న వార్తాపత్రికలో వచ్చిన నివేదికను ఎంగెల్స్‌ ఈ వ్యాసానికి ఆధారంగా చేసుకొన్నాడు. రుస్కియి వైగోమోస్తి పత్రిక ఉదారవాద భూస్వామ్య, బూర్జువా పత్రిక, ఇది మాస్కో నుండి వెలువదేది. 1863 నుండి 1867 వరకు వారానికి మూడుసార్లు, 1868 నుండి 1918 వరకు దినపత్రికగాను వెలువడింది ఆ 174

185

పేర్ల సూచి

అగస్టస్‌ (44౬4150439) - గాయస్‌ జూలియస్‌ సీజర్‌ ఆక్టోవియనుస్‌ (క్రీ.పూ. 63 - క్రీశ. 14) మొట్టమొదటి రోమన్‌ చరిత్ర క్రీపూ. 27 - క్రీశ 14) 116 117, 142.

అగాసిస్‌ లూయిస్‌ (4ఉర్ర25132, 620 2715 £66010%0) - క్రీ.శ 1807 - 1873 : స్విస్‌ అమెరికన్‌ భూగోళ శాస్త్రవేత్త, జంతుశాస్త్రజ్ఞుడు. మహాప్రళయము, దైవ సృష్టి అన్న భావవాద సిద్ధాంత ప్రచారకుడు - 48&.

అనాక్సాండ్రీడస్‌ (4%123%2%611429) - క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్ది : స్పార్దారాజు (క్రీ.పూ. 560 నుంచి) అరిస్ట్రోన్‌తో కలిసి పరిపాలన చేశాడు -60

అమ్మియానుస్‌ మార్సెల్లినుస్‌ (4020121149 గ412౧06111149) - రమారమి క్రీ.శ. 332-400 ; రోమన్‌ చరిత్రకారుడు - 65,88

అర్టక్సెరెక్సెస్‌ (42౫6069) - క్రీ.సూ. 5, 4 శతాబ్దాలకు చెందిన అకమెనియన్‌ వంశానికి సంబంధించిన ముగ్గురు పర్షియన్‌ రాజుల పేర్లు -122

అరిస్టాటిల్‌ (1630ల - క్రీ.పూ. 384-822 : గ్రీకు తత్త్వవేత్త, బానిస యజమాని వర్గపు సిద్ధాంతవేత్త, భావ, భౌతిక వాదాల మధ్య వూగిసలాదాడు - 102

అరిస్టీడిస్‌ (4115446) - క్రీ.పూ. రమారమి 540-467 : ప్రాచీన గ్రీకు రాజనీలివేత్త, సైనిక నాయకుడు - 111.

అరిస్టోన్‌ (415602) - క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్ది : స్పార్టారాజు (క్రీ.పూ. 574 - 520) అనాక్సాంగ్రీడస్‌తో కలిస్తి పరిపాలించాడు - 60.

అరిస్ప్రోఫనిస్‌ (4136000216) - క్రీ.పూ. 446-385 ; (గ్రీకు రచయిత. రాజకీయ ('ప్రహసనాలను రచించాడు - 60

అలెగ్జాండర్‌ ది గ్రేట్‌ (4]62%14లా 606 6620 - క్రీ.పూ. 356-323 : మాసిడోనియా రాజు. క్రీపూ. 356-328 మధ్య పరిపాలన చేశాడు - 56.

ఇర్మినాన్‌ (11211200) - రమారమి క్రీ.శ. 826లో మృతి చెందాడు. పారిస్‌లోని సెయింట్‌

• జర్మన్‌ - దే ప్రెస్‌ మరాధిపతి - 149౫

ఉల్ఫీలా (0112 0౯₹/41812) - క్రీశ 311-883 ఫ వెస్ట్‌ గోథిక్‌ చర్చి అధిపతి. గోథ్‌లను క్రైస్తవులుగా మార్చినవాడు. గోధ్‌ భాషకు అక్షరమాలను రూపొందించి, ఆ భాషలోకి బైబిల్‌ను అనువాదం చేశాడు - 122.

15ఈ

ఎస్కిలస్‌ (4650613149) - క్రీ.పూ. 525-456 : గ్రీకు మహారచయిత. విషాదాంత నాటకాలను రచించాడు - 6,59, 100 ఎస్పీనస్‌ ఆల్షైడ్‌ - విక్షర్‌ (09001139, 41664 10100) - క్రీ.శ. 1844-1922 : (ఫ్రాన్స్‌కు చెందిన బూర్జువాతత్వవేత్త, సామాజిక శాస్త్రవేత్త. పరిణామవాద సిద్దాంతాన్ని బలపరిచినవాడు - 30. ఒడొవాకర్‌ (0402660) - క్రీ.శ. 434-498 ; జర్మన్‌ కిరాయి సైనికుల నాయకుడు. క్రీ.శ. 476లో రోమన్‌ చక్రవర్తిని కూలద్రోసి ఇటలీలోని మొట్టమొదటి “అనాగరిక రాజ్యానికి పాలకుడుగా ప్రకటించుకున్నాడు -140. కాల్విన్స్‌ జాన్‌ (0211౪21, ౮0%8) - క్రీశ. 1509-64 ; సంస్మరణ నాయకుల్లో ఒకరు. ప్రాటెస్టంట్‌వాదంలోని కాల్వినిస్టు శాఖ స్థాపకుడు. పెట్టుబడి ఆదిమ సంచయనం దశలో బూర్డువాల ప్రయోజనాలను బలపరిచాడు - 75. కేయ్‌, జాన్‌ విలియం (100)/6 010 281280) - క్రీశ 1814-1876 : ఆంగ్ల చరిత్రకారుడు. భారత్‌, ఆస్టనిస్తాన్‌లలో బ్రిటిష్‌ వలసయుద్దాల గురించి అనేక పుస్తకాలు రచించాడు - 38 కువీర్‌, గియోగ్లెస్‌ (04716 660269) - క్రీ.శ. 1769-1832 : ఫ్రెంచ్‌ ప్రకృతి శాస్త్రవేత్త, అశాప్రీయమైన ప్రళయ సిద్ధాంతాన్ని రూపొందించినవాడు - 27. కూనొవ్‌, హైన్రిహ్‌ విలొహెల్మ్‌ కార్స్‌ (60410%, 1162404 ₹01ల9 1200) - క్రీశ 1862-1936 : జర్మన్‌ సోషల్‌ డెమోక్రాట్‌, చరిత్రకారుడు, సామాజిక శాస్త్రవేత్త. 80, 90లలో మార్చిస్టుగా వుండి తరువాత రివిజినిస్టుగా మారాడు - 57. కోవలెవ్‌స్కీ మాక్టిమ్‌ మాక్టిమోనిచ్‌ (16072167910% 12000 ౧1240020: - క్రీశ 1851-1916 ఫ రష్యన్‌ సామాజిక శాస్త్రవేత్త, చరిత్రకారుడు, రాజకీయవేత్త, బూర్జువా ఉదారవాది. ఆదిమ సామాజిక వ్యవస్థ గురించి రచనలు చేశాడు 539, 55, 126, 186. క్రింక్రిలియ (0411166112) - రోమన్‌ పాట్రీషియన్‌ గణం - 116. క్షీస్టెనెస్‌ (01616162) - క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్ది : ఎథీనియన్‌ రాజకీయవేత్త. క్రీ.పూ. 510-507 మధ్యకాలంలో గణ వ్యవన్స అవశేషాలను తొలగించేటందుకై సంస్కరణలను చేపట్టాడు. బానిస వ్యవస్థ ప్రాతిపదికపై ప్రజాస్వామ్యాన్ని నెలకొల్పాడు = 212. కౌడియా (0124612) - రోమన్‌ పాట్రీషియన్‌ గణం - 126, క్షైడియస్‌, అప్పియస్‌ (01246119 409119) - క్రీ.పూ. 5వ శతాబ్ది : రోమన్‌ రాజనీతి కోవిదుడు. పన్నెండు పట్టికల శాసనావళిని తయారుచేసినవారిలో ఒకడు - 117. గయస్‌ (61149) - క్రీ.శ. 2వ శతాబ్ది : రోమన్‌ న్యాయశాస్త్ర కోవిదుడు. రోమన్‌ శాసనాలను కోడీకరించి గ్రంధరూపాన్ని ఇచ్చాడు - 54. 187

గ్యోధె, జోవోన్‌ వోల్ఫ్‌గాంగ్‌ (606016, ౮01288 2011022) - క్రీశ 1714 - 1882 ఫ జర్మనీకి చెందిన మహాకవి. ఆలోచనా శీలి - 34

గ్లాడ్‌స్టన్‌, విలియం ఎవర్ట్‌ (6126431026, 71111200 ౪270 - 1809-98 బ్రిటన్‌కు చెందిన రాజనీతి కోవిదుడు. 19వ శతాబ్ది ద్వితీయార్ధంలో లిబరల్‌ పార్టీ నాయకుడు. 1852-55, 1859-66లో కోశాధిపత్య బాధ్యతలు స్వీకరించాడు. మొత్తం నాలుగుసార్లు (1866-74, 1880-85, 1886, 1892-94) (బ్రిటన్‌కు ప్రధానిగా ఎన్నికయ్యాడు - 100

గ్రిగోరి, తూర్స్‌ నగరవాసి (6౯6900 0 ౧0౪5) - రమారమి క్రీ.శ. 540-594 : తూర్పు నగర బిషప్‌ (573 నుండి). మతశాస్త్రవేత్త, చరిత్రకారుడు “ప్రాంక్‌ల చరిత్ర, “అద్భుతాలపై ఏడు పుస్తకాలు” రచయిత - 1834.

ట్రిమ్‌ జాకబ్‌ (62110 11609) - క్రీశ '-+5-1863 ఫ జర్మనీకి చెందిన సుప్రసిద్ధ భాషా శాస్త్రవేత్త. జర్మన్‌ భాషగ్రురించే 5౨. చట్టాలు, పురాణాలు, సాహిత్యం గురించి కూదా పలు రచనలు చేశాడు -131.

గోటే, జార్జి (6016, 6608ల - క్రీశ 1794-1871 ; ఇంగ్లీషు బూర్జువా చరిత్రకారుడు. గ్రీసు చరిత్ర గురించి (హిస్టరీ ఆఫ్‌ గ్రీస్‌) బృహధ్ధంధాన్ని రచించాడు - 94-8.

చార్తెమాగ్నె (0110602222 - రమారమి క్రీ.శ, 742-814 : చాల్లెస్‌ ది గ్రేట్‌ అని కూడా అంటారు. క్రీ.శ. 764 800 మధ్య ఫ్రాంకుల రాజుగా వున్నాడు. ఆ తరువాత 6800-14 మధ్య చక్రవర్తిగా (పవిత్ర రోమన్‌) వున్నాడు - 148-560.

జిరో -త్యోలోన్‌ అలెక్సిస్‌ (612164-36110%. 41౫1) - జననం క్రీ.శ. 1839 : జెనీవాలో చరిత్ర ప్రొఫెసర్‌, ఆదిమ సమాజ చరిత్రపై పుస్తకాలు వ్రాశాడు - 13, 16, 29, 80, 58.

జూరిటా అలోన్సో (212112 410850) - రమారమి క్రీ.శ. 1500-64 : స్పానిష్‌ రచయిత. సెంట్రల్‌ అమెరికాలో వలస ప్రభుత్వ అధికారిగా వున్నాడు - 57.

జూలి (౮4110 - రోమన్‌ పాట్రీషియన్‌ గణం - 180.

టార్మ్వీనియస్‌ సుపర్చస్‌ (౧౫4౫10113 540ఆ049) - క్రీశ. 534-509 ; ప్రాచీన రోమ్‌ నగరానికి చివరి రాజని ప్రతీతి. జనథ్రుతి ప్రకారం రోమును పాలించిన ఏడవ రాజు. (ప్రజలలో వచ్చిన తిరుగుబాటు ఫలితంగా రోమ్‌ నుంచి బహిషృతుడయ్యాడు. అనంతరం అక్కడ రిపబ్లికన్‌ వ్యవస్థ ఏర్పాటైంది -123, 125.

టాసిటస్‌, పుల్లియస్‌ కార్నీలియస్‌ (౧౫౦1౧15, ౧౪91129 607౧6129) - రమారమి క్రీ.శ. 55-120 : రోమన్‌ చరిత్రకారుడు - 3, 12, 28, 24 64, 88, 132 -40.

టిబెంయస్‌ క్లాడియస్‌ నీరోసీజర్‌ (671413 01244143 సిం04టఖ్రా - క్రీపూ. 42 క్రీశ. 97 గోమన్‌ చక్రవర్తి (క్రీశ 14-37) - 122

188

టైలర్‌, వద్వర్ట్‌ బర్నెట్‌ (౧1౦౫ కఠ*2064 కలం - శ్రీశ. 1882-1917 : వివిధ జాతుల గురించి అధ్యయనం చేసిన ఇంగ్లీషు పరిశోధకుడు -5 ట్రియర్‌, గెర్సన్‌ (గ1ల 66019) - జననం క్రీ.శ. 1851 : డేనిష్‌ సోషల్‌ దెమోక్రటిక్‌, సోషల్‌ డెమోక్రటిక్‌ పార్టీలోని విప్లవ మైనారిటీ (గ్రూపుకు నాయకుడు. పార్టీలోని అవకాశవాదానికి వ్యతిరేకంగా పోరాటం చేశాడు. ఎంగెల్స్‌ రచనలను డేనిష్‌ భాషలోకి అనువదించాడు -4 డార్విన్‌, చార్లెస్‌ రాబర్ట్‌ 02418, 082 కంరిలఫ - క్రీ.శ 1809-82 : సుప్రసిద్ధ ఇంగ్లీషు శాస్త్రవేత్త, జీవ పరిణామ వాదానికి సంబంధించి శాస్త్రీయ సిద్దాంతాన్ని న్థాపించినవాడు - 14, డికెయార్శస్‌ (0162627019) - క్రీపూ. 4వ శతాబ్ది : గ్రీకు పండితుడు. అరిస్తాటిల్‌ శిష్యుడు చరిత్ర రాజకీయాలు, తత్వశాన్తము, భూగోళం తదితరాల గురించి పలు రచనలు చేశాడు. - 65. డిట్రిచ్‌ - చూడు : ధియోడరిహ్‌ డియోడోరస్‌ సికులస్‌ (01040229 వ్‌[ం1010) - క్రీ.పూ. 80-29 : ప్రాచీన (గీకు చరిత్రకారుడు, ప్రపంచ చరిత్ర గురించి రచనలు చేశాడు - 132. డియోనినస్‌ (00%)5129) - క్రీ.పూ. 1 : హాలికార్నాన్సస్‌ వాసి, గ్రీకు చరిత్రకారుడు, అలంకారికుడు, రోమన్‌ ఎన్నియంట్‌ హిస్టరీ గ్రంధకర్త -99. డెమోస్థనీస్‌ (0610916069) - క్రీపూ. 384-322 : గ్రీకులో సువిఖ్యాతిగాంచిన వక్త. రాజనీతి కోవిదుడు - 95. ధియోక్రిటస్‌ 16౦౦౦౫1019) - క్రీ.పూ. 8వ శతాబ్ది : ప్రాచీన గ్రీకు కవి - 72. ధియోడోరిహ్‌ (౧౫6౦6016) - ₹1606021002౯ 516010%) - క్రీశ. 418 - 520 మధ్య కాలం నాటి ముగ్గురు గోధిక్‌ రాజులు. వీరిలో ఇరువురు పశ్చిమ గోథిక్‌ రాజులు. ధియోడోరిహ్‌ -1 (పాలనాకాలం రమారమి 418-51), ధియోడోరివా-2 (పాలనాకాలం రమారమి 4538-66), తూర్పు గోథ్‌ల రాజు థియోడోరివా పాలనాకాలం రమారమి 474-526-122. దురా డి మాలై, అడోల్ళి (04624 66 12 [12116 ఉఠంర ల) - క్రీ.శ. 1857 (థ్రెంచి కవి, చరిత్రకారుడు - 124. ధుసిడిడెస్‌ ౧౫౮41469) - క్రీ.పూ. 460-395 : ప్రాచీన కాలపు (గ్రీకు చరిత్రికాలుడా ది హిస్టరి ఆఫ్‌ ది పిలోపోనీషియన్‌ వార్‌ గ్రంధకర్త - 102. నదెజ్జై జోన్‌ (1460463020) - క్రీశ. 1854-1928 : రుమేనియాకు చెందిన ప్రచురణకర్త. సోషల్‌ డెమోక్రాట్‌ - 1890 నుండి అవకాశవాది -4. 189

నియార్ముస్‌ (౫28049) - క్రీపూ. 360-312 : మాసిడోనియాకు చెందిన నౌకాదళాధిపతి. అలెగ్జాండర్‌ సహ యోధుడు. భారతదేశం నుండి మెసపొటేమియా వరకు మాసిడోనియా నౌకలు సాగించిన యాత్రా విశేషాలకు అక్షర రూపమిచ్చినవాడు - 56.

నీబుర్‌ బార్లోల్డ్‌ జార్జి (0160400 92700164 66౦౯20) - క్రీ.శ 1776-1831 : జర్మనీకి చెందిన బూర్జువా చరిత్రకారుడు. ఆదిమ చరిత్ర గురించి పలు రచనలు చేశాడు - 96, 98, 122, 164.

నెపోలియన్‌ -1 (౫6001608 80820210 - క్రీశ 1769-1821 : (ఫఫెంచ్‌ చక్రవర్తి (1804-24 1815) - 81.

పిసిస్త్రాటస్‌ 3102029) - క్రీపూ. 600-527 ; ఏథెన్స్‌ను పాలించిన నిరంకుశ రాజు = 11కు

పెర్సియన్‌ (9615615) - క్రీవూ. 212-166 : మానిదడోనియా చివరి రాజు (క్రీపూ. 179-168-142.

ప్లిని, గాయస్‌ ప్లినియస్‌ సెకుండస్‌ (011% 62109 9111119 5002126443) - క్రీ.శ. 23-79 రోమన్‌ రాజకీయవేత్తల చరిత్రలు 46 వ్రాశాడు. భావవాద తత్వవేత్త - 60

ప్రాకోపియస్‌ (2౯060015) - క్రీ.శ. 499 -565 : బైజాంటైన్‌ చరిత్రకారుడు. హిస్టరీ ఆఫ్‌ ది వార్స్‌ ఆఫ్‌ జస్టినియన్‌ విత్‌ పెర్షియన్స్‌, వండాల్స్‌ అండ్‌ గోధ్స్‌ (గ్రంధకర్త - 65.

ఫేవియస్‌ ("2010 - రోమన్‌ కులీన గణం - 121.

పుస్టెల్‌ డి కౌలాంజెస్‌, నూమాదెనిస్‌ (౯741921 46 60412%263, ౧0212 062) - క్రీశ. 1830-89 (ఫ్రెంచ్‌ బూర్జువా చరిత్రకారుడు - లాసైటీ ఏంటిక్యూ [గ్రంథకర్త - 98.

ఫైజన్‌, లోరిమెర్‌ (౯1901, 1020260) - క్రీశ. 1832 - 1907 : బ్రిటిష్‌ పరిశోధకుడు, మత ప్రచారకుడు. అస్ట్రేలియా, ఫిజి ద్వీపాలలోని తెగల గురించి పలు రచనలు చేశాడు - 40, 42.

ఫెర్దినాండ్‌ ₹ (కొలయంమా6 10 - క్రీశ. 1452-1516 : కాష్రైల్‌ రాజు (1474-1504) ఫెద్దినాండ్‌ -2 పేరుతో ఆరగాన్‌ రాజుగా వున్నాడు. (1479-1516) - 49.

ఫోరియర్‌, చార్లెస్‌ (ాంజ66% 012016) - క్రీశ 1772-1887 : థయైంచ్‌ ఊహాజనిత సోషలిస్టు. 15, 67, 152, 172.

(ఫ్రీమన్‌, ఎడ్వర్డ్‌ అగస్టస్‌ (ల౫2|, ౨6%/2064 44౯45019) - క్రీ.శ. 1828 -92 ; బ్రిటిష్‌ చరిత్రకారుడు -9.

లౌంక్రాఫ్ట్‌, హుబెర్ట్‌ హావె (020000 140681 10%0) - క్రీశ. 1832 - 1918 : ఆఅవెగికన్‌ చరిత్రకారుడు - 32, 46, 49, 154.

190

బాంగ్‌, అంటోన్‌ క్రిస్టియన్‌ (3288 41401 ౧1361) - క్రీశ. 1840 -1918 : నార్వేకు చెందిన మత (ప్రచారకుడు, నార్వే దేశపు పురాణ గాథల గురించి, నార్వేలో కైస్త్రవ మత చరిత్ర గురించి రచనలు చేశాడు - 138. బాహోఫెన్‌, జోహాన్‌ జాకబ్‌ (02010160, ౮01202 ౮2000) - క్రీశ 1815-87 : సుప్రసిద్ధ స్విస్‌ చరిత్రకారుడు, న్యాయవాది. మదర్‌ రైట్‌ (గ్రంథకర్త - 4-8, 10, 18, 15, 28, 37, 38, 46-9, 53. బిస్మార్క్‌ ఒట్టో (31501216 0110) - క్రీ.శ. 1833-1907 : నార్వేకు చెందిన భాషా శాస్త్రవేత్త. ప్రాచీన స్కాండినేవియన్‌ సాహిత్యాన్ని పురాణగాథలను అధ్యయనం చేసి పలు రచనలు చేశాడు - 189. బెకర్‌, విల్‌హెల్మ్‌ అడాల్ఫ్‌ (966861 71126121 44౦10 - క్రీ.శ 1796-1846 : జర్మనీకి చెందిన చరిత్రకారుడు = 95. బెద్‌ (3640) -క్రీ.శ. 678-735:టబ్రిటన్‌కు చెందిన క్రైస్తవ సన్యాసి, చరిత్రకారుడు-180. బ్లైహ్‌రోడర్‌, గెర్సన్‌ (314ల004ల0 6౮౩౦1) - క్రీ.శ. 1822-93 : జర్మన్‌ పెట్టుబడిదారుడు, ఆయన పేరుతో వున్న బ్రహ్మాండమైన బెర్లిన్‌ బాంక్‌కు ఆయన అధిపతి - 168. మాక్షెన్నాన్‌, జాన్‌పెర్గుసన్‌ (1*ల౦182%, ౮0% క లక్రైటంం ౫) - క్రీశ. 1827-81 : స్మాట్లంద్‌కు చెందిన న్యాయవాది. చరిత్రకారుడు. వివాహము, కుటుంబ వ్యవస్థపై పలు రచనలు చేశాడు. 8-15, 26, 44, 58, 81, 126. మార్చిన్యేట్టి పాస్క్యులి (౫14౯681641, 22564210) - 1844-1920 : ఇటాలియన్‌ సోషలిస్టు, మార్చ్‌, ఎంగెల్స్‌ల రచనలను ఇటలీ భాషలోకి అనువదించినవాడు -4 మెయిన్‌, హెని జేమ్స్‌ సొమ్పెర్‌ (1412116 126000 ౮20165 5202060 - క్రీశ. 1822-88 బ్రిటిష్‌ న్యాయవాది, చరిత్రకారుడు - 75. మోమ్సెన్‌, ధియోడర్‌ (3101201960, ₹860400 - క్రీ.శ. 1817-1903 : జర్మన్‌ చరిత్రకారుడు. (ప్రాచీన రోమ్‌ గురించి పలు రచనలు చేశాడు - 96, 117-22. మోర్గన్‌, లూయీస్‌ హెని (0101822, 1౫/13 1200 - క్రీ.శ. 1818-81 : అమెరికాకు చెందిన ప్రముఖ పరిశోధకుడు. ఆదిమ సమాజ చరిత్ర గురించి పలు రచనలు చేశాడు. మోస్మన్‌ (1410301239) - క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ది : ప్రాచీన గ్రీకు కవి.- 72, మౌరెర్‌, ఇయోర్ల్‌ లుడ్విగ్‌ (1124౧౧ ౮౭౦౧౭ ఓ467192) - క్రీశ. 1790-1872 : జర్మనీకి చెందిన బూర్జువా చరిత్రకారుడు. జర్మనీలోని ప్రాచీన, మధ్యయుగాలకు చెందిన సామాజిక వ్యవస్థల గురించి విశేష పరిశోధన చేశాడు - 90, 133, 186. యాంచుక్‌, నికోలాయ్‌ అండ్రియేవిచ్‌ 02002110 సటంం121 ఉంకంబాలంయి - 1859-1921 ; రష్యాకు చెందిన జాతుల పరిశోధకుడు. జానపద వాజ్మలో పరిశోధకుడు - 175. 191

యారోస్తావ్‌ బుషి (12009147 116 5220) - క్రీశ. 9778-1054 * కీవ్‌ ప్రభువు. (1019-54) ఈయన ఆధ్వర్యంలోనే రుస్కయా 'ప్రావ్దా రూపొందింది. ఇదే తొలినాటి రష్యన్‌ శాసనావళి - 56. యూరిపిడీస్‌ (08710166) - క్రీపూ. 480-406 : ప్రాచీన గీకు నాటక రచయిత. విషాదాంత నాటకాలను రచించాడు - 61. రవె, హెన్రి (2276 11600 - ఫ్రెంచ్‌ పాత్రికేయుడు. ఎంగెల్స్‌ రచలను (ఫెంచ్‌లోకి తర్జుమా చేశాడు-4. రైట్‌ అర్థర్‌ (౫౪164010) - క్రీశ. 1803-75 : అమెరికాకు చెందిన కైైస్తవ మత (ప్రచారకుడు. నెనెకా ఇండియన్లలో చాలా కాలంపాటు నివసించాడు. వారి భాషలో నిఘంటువును రూపొందించాడు - 45. లాంగే, క్రిస్టియన్‌ కోన్రాడ్‌ లుడ్విగ్‌ (12026, 0149620 కం8204 ఓ46%గల) - క్రీశ. 1825-85 : జర్మనీకి చెందిన భాషా శాస్త్రవేత్త. ప్రాచీన రోమ్‌ గురించి అనేక పుస్తకాలు రచించాడు. 121. లాధమ్‌, రాబర్ట్‌ గోర్డన్‌ (1241201, 0061 60౯7460) - క్రీ.శ. 1812-88 బ్రిటిష్‌ భాషా = శాస్త్రవేత్త, జాతుల స్థితిగతుల గురించి పరిశోధించిన వాడు - 10. లాసాల్‌ పెర్దినాంద్‌ (18592116 9606410266) - క్రీశ 1825-64 : జర్మనీకి చెందిన రచయిత. న్యాయవాది. జర్మన్‌ కార్మికోద్యమంలో అవకాశవాద ధోరణులను ప్రవేశపెట్టినవాడు - 171. లివీ (100-౧13 1149) - క్రీపూ 59 - శ్రీశ. 17 : రోమన్‌ చరిత్రకారుడు. పొస్టరీ ఆఫ్‌ రోమ్‌ ఫ్రం - ఇట్స్‌ ఫౌండేషన్‌ గ్రంథకర్త - 118, 120 లెళూర్చొ చార్లెస్‌ (1610400620, 092ట) - క్రీ.శ. 1831-1902 : (ఢ్రైంచ్‌ బూర్జువా శాస్త్రవేత్త, మానవజాతి శాస్త్రవేత్తనూ - 29, 32, లుబ్బక్‌ జాన్‌ (03064010) - శ్రీ.4 1834-1913 : బ్రిటిష్‌ ప్రకృతి శాస్త్రవేత్త. దార్విన్‌ అనుచరుడు. ఆదిమ సమాజం గురించి పలు రచనలు చేశాడు - 11, 13. లూధర్‌, మార్చిన్‌ ఈల జాలు - క్రీశ 1483-1846 ఏ మత సంస్కరణోద్యమ నాయకుల్లో ప్రముఖుడు. జర్మనీలో ప్రొటెస్టంట్‌ మత శాఖను స్థాపించాడు. జర్మన్‌ బూర్జువాల సిద్ధాంతకర్త - 75. లుకియన్‌ (46120) - క్రీ.శ 120-180 : గ్రీకు వ్యంగ్య రచయిత. నిరీశ్వరవాది - కడ. లోంగస్‌ (102849) - క్రీ.శ. 2వ శతాబ్ది చివరిలోనూ, 3వ శతాబ్ది ప్రారంభంలోనూ జీవించాడు. గ్రీకు సంచార తెగల శృంగార కావ్యం దాన్నిస్‌ అండ్‌ క్లోయా గ్రంధకర్త - 72. ల్యూక్‌ ఫ్రాండ్‌ (1140120464) - క్రీశ. 922-972 : మధ్యయుగాలనాటి చరిత్రకారుడు, క్రెమోనా (ఉత్తర ఇటలీ) బిషప్‌, రీకాంపెన్స్‌ గ్రంథ రచయిత - 145. 192

వారుస్‌, పబ్లియస్‌ క్వింటిలియస్‌ (1149 401149 04180129) - క్రీపూ. 53 - క్రీశ యుద్ధంలో జర్మన్‌ తెగల చేతిలో ఓడ్కివైక్యయ్రాడ్రు. ఈ యుద్ధంలో హతమైనట్లు చెపుతారు. ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడని మరికొందరు చెపుతారు - 116.

వాక్స్‌మ్డుత్‌, ఎర్పెఫ్ట్‌ విలొహెల్మ్‌ గోట్‌లిబ్‌ (౫౦19644 9036 11/128602 600060) - (క్రీశ. 1784-1866 : జర్మనీకి చెందిన చరిత్రకారుడు - 61.

వాగ్చర్‌ రిచర్డ్‌ (౫౫౭61 [లయడా6) - క్రీశ 1818-83 : జర్మనీకి చెందిన గేయ రచయిత - 34,

వాట్సన్‌, జాన్‌పోర్చ్‌ (౫7256081, ౦౧1 కంల) - క్రీశ. 1827-92 : (బ్రిటన్‌కు చెందిన వైద్యుడు. లండన్‌లో భారతీయ మ్యూజియం అధికారి. భారతదేశం గురించి రచనలు చేశాడు - 38.

వెలెదా (1616642) - క్రీ.శ. 1వ శతాచ్చి : 'బ్రుక్టేరియన్‌ జర్మన్‌ తేగ పురోపాతురాలు. రోమన్‌ పాలనకు వ్యతిరేకంగా సాగిన తిరుగుబాటులో చురుకైన పాత్ర వహించింది - 134.

వెస్టర్‌ మార్క్‌ ఎద్వర్ట్‌ అలెగ్జాండర్‌ (౫6020010 వతళా2ం6 ఉం28ర60 - క్రీశ 1862-1939 : ఫిన్లాంద్‌కు చెందిన సామాజిక శాస్త్రవేత్త -

వైత్స్‌, గెయోర్డ్‌ (౧౧౫116 ౮౭౦౧) - క్రీశ. 1813-86 : జర్మనీకి చెందిన చరిత్రకారుడు

• ౩36.

వోల్‌ప్రామ్‌ వాన్‌ఎషెన్‌ బాప్‌ (1౫/12 ౪702 కంంయలువి3ం) - క్రీశ. 1170-1220 : మధ్యయుగాలకు చెందిన జర్మన్‌ కవి - 66

ష్యోమన్‌, గియోర్ల్‌ ప్రీడ్రిక్‌ (50100210 ంం2 పౌరంయిణంట) - క్రీశ. 1798-1879 జర్మన్‌ భాషా శాస్త్రవేత్త. ప్రాచీన గ్రీస్‌ చరిత్ర గురించి అనేక రచశలు చేశాడు - 60, 100.

సాల్వియాన్‌ (521౪112849) - క్రీ.శ. 390-484 : మార్సెలీస్‌ బిషప్‌ - 146.

సివిలిస్‌, జూలియస్‌ (617119 ౮౫:౨) - శ్రీశ. 1వ శతాబ్ది : బటావియన్‌జర్మన్‌ తెగ నాయకుడు. రోమన్‌ పాలనకు వ్యతిరేకంగా జర్మన్‌, గాల్‌ తెగల తిరుగుబాటకు నాయకత్వం వహించాడు -184.

సీజర్‌, గాయుస్‌ జూలియస్‌ (02617 6౮2129 ౮4)129) - 100-44 : చరిత్ర బ్ర్బకైన రోమన్‌ రాజనీతిజ్ఞుడు, సైన్యాధ్యక్షుడు - 24 37, 86, 128, 130, 135, ॥

సూగెన్‌హైమ్‌, శామ్యూల్‌ (5806016102, 294060 - క్రీ.ఈ. 1811-77 : జర్మన్‌ బూర్జువా చరిత్రకారుడు - 49

సెర్వియస్‌ టుల్లియస్‌ (5610/119 14825) - రోమ్‌ నగరపు ఆరవరాజుగా జన(శ్రుతి (క్రరీ,పూ. 578-534) -124.

193

సొస్ఫూర్స్‌ హెన్రీ (51409226 కయూఫి - క్రీశ. 1829-1905 : స్విస్‌ జంతు శాస్త్రజ్డుడు

• విరి

సోలోన్‌ (90102) - క్రీ.పూ. 688-558 : ఎథీనియన్‌ శాసనకర్త ప్రజల ఆందోళనకు తలవంచి పప్రభువర్షానికి వ్యతిరేకంగా అనేక సంస్కరణలు చేపట్టాడు - 96, 110, మ 124

స్కాట్‌, వాల్దర్‌ (వంం4 3260 - క్రీశ 1771-1822 : స్మాట్లంద్‌ నవలారచయిత, కవి - 129.

స్టెర్న్‌ బెర్డ్‌ లియో యాకోల్‌లినిచ్‌ (3019 160 121:0+12710%) - శ్రీశ. 1861-1927 రష్యన్‌ మానవజాతి శాస్త్రవేత్త - 175-177,

హుష్కే గెయోగర్ల్‌ ఫిలిప్‌ ఎడ్బర్డ్‌ (14561100 66౦౩౪ కటష కడియాల) - క్రీశ 1801-86 జర్మనీకి చెందిన న్యాయవాది. రోమన్‌ చట్టాలపై పలు రచనలు చేశాడు - 120.

హెరోడోటస్‌ (16004003) - క్రీపూ. 484-425 : గ్రీకు చరిత్రకారుడు - 31, 60.

హెరోద్‌ దిగ్రేట్‌ (1ల౦64 106 6౯౪౫0 - క్రీపూ. 78-4, యూదుల రాజు - 122.

హెస్టర్‌, అండ్రియాస్‌ (1౪69ల 18642629) - క్రీశ. 1834 - 1921 : స్విప్‌ న్యాయకోవిదుదు

హేగెల్స్‌ గెయర్గ్‌ విల్‌హెల్మ్‌ ఫ్రీడ్రిక్‌ (626% ౧౦0౧ 12169 కరంయోయ్లి. - క్రీశ 1770-1831 : జర్మన్‌ తాత్వికుడు - 165, 171.

హోమర్‌ (10%ట్ర) - (గ్రీకుల మవాకవి. ఇలియడ్‌, ఒడెస్సీకావ్యాల సృష్టికర్ష 23, 24, 59, 98 -102.

వొవిట్‌, అత్షైడ్‌ విలియం (10%14, 41166 ఇాము2ణు - క్రీశ 1880-1908 : బ్రిటన్‌కు చెందిన మానవజాతి శాస్త్రవేత్త, అస్ర్రేలియాలో బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వ అధికారిగా ఉన్నారు. అక్కడి తెగల గురించి పలు రచనలు చేశాడు - 42,

194

సాహిత్య, పారాణిక పేర్ల సూచి

ఆఅగమేమ్నన్‌ (4220601201) - గ్రీ.పురా మైసినీ నగర రాజు, ట్రోజన్‌ యుద్ధంలో గ్రీకుల సర్వ సైన్యాధ్యక్షుడు. ఎస్మిలస్‌ విరచిత అగమేమ్నన్‌ విషాదాంత కావ్యంలో ప్రధాన పాత్రధారి - 6, 59, 98, 101.

అచిలిస్‌ (461169) - గ్రీ.పురా - ట్రాయ్‌ నగరాన్ని ముట్టడించిన గ్రీకుల్లో మహావీరుడు. హోమర్‌ విరచిత ఇలియడ్‌ కావ్యంలో ప్రధాన పాత్రధారి - 59, 101

అనాయిటిస్‌ (4౫2139) - ప్రాచీన పర్షియన్‌ పురాణగాధల్లో నీరు, భూసారానికి దేవత అయిన అనహికు (గ్రీకు నామము. ఆర్మేనియా అంతటా ఈ దేవతను ఆరాధించేవారు

• 47 63,

అపోలో (400110) - గ్రీ.పురా - సూర్యదేవుడు. కళలకు రక్షకుడు - 6

అఫ్రోడైట్‌ (40170413) - గ్రీ.పురా - ప్రేమ, సౌందర్యాలకు ప్రాతినిధ్యం వహించే దేవత

అబ్రహాం (491210) - బైబిల్‌ హీబ్రుల అధిపతి -51.

అర్జోనాట్స్‌ (01286) - గ్రీ.పురా - మహాభయంకరమైన సర్పరక్షణలో వున్న బంగారు ఉన్నిని తెచ్చేటందుకై కోల్సిస్‌కు ఆర్గో నౌకలో బయలుదేరి వెళ్ళిన వీరులు - 132.

అత్తేయా (4141262) - గ్రీ.పురా- మధెస్టిస్‌ రాజు కుమార్తె. మెలియాగర్‌ తల్లి - 182.

అసా (4382) - నా,పురా - దేవతలకు సమష్టినామము - 34

ఊటే (1౮/0) - 18వ శతాబ్దినాటి జర్మన్‌ కావ్యం గుద్రున్‌లో నాయిక - 78.

ఎటెయోక్షస్‌ (24600169) - గ్రీ. పురా-ధేబ్బ్‌ రాజైన ఈడిపన్‌ కుమారుల్లో ఒకడు. రాజ్యాధికారం కోసం తన సోదరుడైన పోలినీసెస్‌తో యుద్ధం చేస్తాడు. ఈ యుద్ధంలో ఇద్దరూ హతులవుతారు. ఎస్మిలస్‌ రచించిన విషాదాంత నాటకం. ధేబ్స్‌పై ఏడుగురి దాడికి ఈ కథే ఇతి వృత్తం - 99.

ఎక్సెల్‌ (2126) - హన్స్‌ రాజు. మధ్యయుగాలనాటి జర్మన్‌ కావ్యమైన నిబెలింజన్‌ లీడ్‌లో ఒక పాత్ర - 73.

విథీనా (441682) - గ్రీ.పురా - ఒలంపియన్‌ దేవతలలో ముఖ్యురాలు. యుద్ధ దేవత, మూర్తీభవించిన విజ్ఞానం. ఏథెన్స్‌ నగర సంరక్షకురాలు - 6.

195

ఎరీనిలు (4&11%369) - గీ.పురా- ప్రతీకార దేవతలు. ఎస్కిలస్‌ విరచిత ఒరెస్టియాలో క్లిటెమ్బెస్టా తరపున ప్రతీకారం తీర్చుకోవటానికి వస్తారు - 6,7

ఎమ్మేయస్‌ (00426459) - హోమర్‌ రచించిన ఒడెస్సీ కావ్యంలోని పాత్ర, ఇధాకా రాజైన ఒదెస్సస్‌ వద్దనున్న విశ్వసనీయుడైన పందుల కాపరి - 101.

ఏగిస్ట్రస్‌ (ఉం౪156189) - గ్రీ.పురా - ఎస్మిలస్‌ ఒరెస్టియాలో ఒక పాత్ర. క్లిటెమ్నెస్ట్రా ప్రియుడు. ఇతని సాయంతోనే ఆమె తన భర్తయైన అగమేమ్నన్‌ను చంపివేస్తుంది - 6,

ఒడిస్సెస్‌ (04556239) - ఇలియడ్‌, ఒడెస్సి కావ్యాలలో కనిపించే ప్రముఖపాత్ర. పౌరాణిక గాథల ప్రకారం ఇథాకా రాజు. ట్రోజన్‌ యుద్ధంలో పాల్గొన్న గ్రీకు దళాల్లో ఒకదానికి నాయకుడ. సాహసానికి, కుయుక్తులకూ, వృక్తృత్వానికీ పెట్టింది పేరు - 101.

ఓరెస్టెస్‌ (06031) - గ్రీ.పురా-క్షిటెమ్బెస్త్రా, అగమేమ్నన్‌ల కుమారుడు, తన తండ్రిని హత్యచేసినందుకుగాను తన తల్లినీ, ఆమె ప్రియుడైన ఎగిస్టస్‌ను చంపి ప్రతీకారం తీర్చుకుంటాడు. ఎస్మిలస్‌ రచించిన విషాదాంత నాటకాలైన కోఫోరోయ్‌, ఈమినిడిస్‌ (ఒరెస్టియా త్రయంలోని రెండు, మూడు భాగాలులలో కధానాయకుడు - 6, 7.

కస్సాంద్రా (0255206412) - గ్రీ.పురా-ట్రోజన్‌ రాజు ప్రియం కుమార్తె. భవిష్యత్‌ చెప్పగలిగిన జ్ఞాని. ట్రాయని జయించిన అనంతరం అగమేమ్నన్‌ ఆమెను బానిసగా పట్టుకుపోతాడు.

ఎస్మిలస్‌ విషాదాంత నాటకం అగమేమ్నస్‌లో నాయిక - 59,

క్రిమ్‌హిల్డ్‌ (1016021114) - నిబెలింజన్‌ లీడ్‌ నాయిక. బుర్గండియన్‌రాజు గుంతెర్‌కు సోదరి. సీగ్‌ఫ్రీడ్‌ భార్య. అతని మరణానంతరం హన్స్‌ రాజైన ఈట్టెల్‌ను వివాహంచేసుకుంటుంది

క్లిటెమ్బెస్ట్రా (0/162063102) - గ్ర. పురా-అగమేమ్నన్‌ భార్య. ట్రోజన్‌ యుద్ధం నుండి తిరిగివచ్చిన అగమేమ్నన్‌ను ఆమె తన ప్రియుదైన ఎగిస్టస్‌ సహయంతో చంపివేస్తుంది. ఎస్మిలస్‌ విషాదాంతనాటకం ఒరెస్టియాలో ఒక పాత్ర - 6, 7.

క్షియోపాత్ర (01600262) - గ్రీపురా - బోరియస్‌ కుమార్తె. ఉత్తరపు గాలులకు అది దేవత - 132.

క్లోయా (0110ల - ప్రాచీన గ్రీకు కవి లాంగస్‌ రచించిన దాప్ని - క్లోయా కావ్య నాయిక. గొర్రెల మందలను మేపుకొంటూ తిరిగే సంచార జాతికి చెందిన యువతి. దాప్సీని (ప్రేమిస్తుంది - 792.

గనిమెడె (6౪%)౧౫64ల) - గ్రీ.పురా - అందమైన యువకుడు. దేవతలు అతనిని ఒలింపస్‌కు ఎత్తుకుపోతారు. అక్కడ అతను దేవదేవుడైన జిఎస్‌ ప్రియునిగానూ, మధు పాభ్రలందించేవాడుగానూ మారిపోయాడు - 61.

గుంతెర్‌ (64౪10౦1) - బుర్గండియన్ల రాజు. నిబెలింజన్‌ లీడ్‌లో ముఖ్య పాత్రధారి - 78.

గుద్రున్‌ (646140) - జర్మన్‌ కావ్యం గుద్రున్‌లో నాయిక. హెజిలింజన్‌ రాజు హెటెల్‌కుమార్తె. హెర్విగ్‌ (సీలాండ్‌ రాజు) ప్రేయసి. తనను వివాహమాడ నిరాకరించినందుకుగొను హర్టమట్‌ (నార్మండిరాజు కుమారుడు) ఆమెను అపహరించి, పదమూడేళ్ళపాటు

196

నిర్బంధంలో ఉంచుతాడు. హెర్విగ్‌ ఆమెను విడిపిస్తాడు. గుద్రున్‌ అతనినే పెళ్ళి చేసుకొంటుంది - 73. జార్జిదండెన్‌ (66౦౭86 9204141) - (ఢ్రైంచ్‌ వాస్య రచయిత మోలియర్‌ నాటకం గియోర్లిదండిన్‌లోని పాత్ర. ధనిక రైతు. దివాళాతీసిన ప్రభువర్గపు కుటుంబ గ్రీని వివాహమాడతాడు. ఆమె చాలా తెలివిగా అతనిని మోసగిస్తుంది - 162. జియస్‌ (26435) - గ్రీ.పురా - దేవదేవుడు - 101. దాఫ్పిస్‌ (0201019) - క్రీశ 2, ౩ శతాబ్దాలనాటి గ్రీకు కావ్యం దాప్పిస్‌ - క్షోయాలోని నాయకుడు. గొరైల కాపరి - 72, " ల డెమొడోకస్‌ (0611040619) - హోమర్‌ కావ్యమైన ఒదెస్సీలో ఒకపాత్ర. అల్మ్కినాస్‌ (పురాణగాధల ప్రకారం ఫినీషియన్ల రాజు) ఆస్థానంలోని అంధ గాయకుడు - 102. తెలమోన్‌ (౧612౫౦0) - గ్రీ.పురా - ట్రాయ్‌ నగర ముట్టడిలో పాల్గొన్న వీరుడు - 59. తెలెమాచస్‌ (౧౭16౧౩ల49) - ఒదెస్సీలో ఒక పాత్ర ఒడెస్సస్‌ (ఇథాకా రాజు) కుమారుడు

• 59. | తేయుక్రోస్‌ (౧౭౪1౮౦9) - ఇలియడ్‌లో కనిపించే పాత్ర. ట్రాయ్‌ యుద్ధంలో పాల్గొన్న వీరుడు - 539. . | ధెసియస్‌ (౧16649) - గీ.పురా-ఎథీనియస్‌ రాజ్య నిర్మాత. ఏథెన్స్‌ రాజు వ్‌ థెస్టియస్‌ (౧6౪645) - గ్రీ.పురా-పురాణగాథల ప్రకారం ఇటోలియాలోని ప్లీరోస్‌ రాజు
• 102. పవని నెస్టర్‌ (1600 - గ్రీ.పురా-ట్రోజన్‌ యుద్ధంలో పాల్గొన్న గ్రీకులలో వయోవృద్దుడు, హాజ్ఞా

నోర్డ్‌ (౦౯4) - నా.పురా-నార్వ దేశపు జాతీయ కావ్యమైన పూర్వ ఎద్దలో ప్రముఖపాత్ర. ఫలసారానికి ప్రాతినిధ్యం వహించే దేవుడు - 34. " పోలినీకెస్‌ (2007111669) - చూడు : ఎటెయోక్షస్‌. డంతో ఫినెయస్‌ (91116239) - గ్రీ.పురా - అంధుడైన ప్రవక్త, తన రెండవ భార్య పర్తికొల్పు నంగ తన మొదటి భార్యయైన క్లియోపాత్ర (బోరియస్‌ కుమార్తె) బిడ్డలను చిత పాల్టేస్తాడు. అందుకుగాను అతనిని దేవతలు శిక్షిస్తారు - 132. కీ (షైయా (౯౦2) - నా.పురా-నార్వేదేశపు కావ్యమైన పూర్వ ఎద్దలో వచ్చే పాత్రే. సౌందర్యాని ఫలసారానికీ ప్రాతినిధ్యం వహించే దేవత. తన సోదరుడైన (ఫేయ్‌ను వివా చేసుకుంటుంది - విడు బౌరియాడ్స్‌ (3076249) - గ్రీ.పురా - ఉత్తర గాలుల అధి దేవుడైన బోరియస్‌ సంతానం. ఏథెన్స్‌ రాజు కుమార్తె - 182. బ్రున్‌హిల్డ్‌ (84110) - ప్రాచీన జర్మన్‌ జాతీయ కావ్యమైన నిబెలింజన్‌ లర్‌ నాయిక ఐస్‌లాండ్‌ రాణి. ఆ తరువాత బుర్గండియన్‌ల రాజైన గుంతెర్‌ను వివాహ;

197

మిలిట్టా (౫1/14/2) - బాబిలోనియన్‌ పురాణాలలో కనిపించే (ేమ, ఫలసాయ దేవత ఇస్తార్‌కు గ్రీకు నామము - 47

ములియోస్‌ (114149) - ఒడెన్సీలోని ఒక పాత్ర. భవిష్యత్‌ చెప్పువాడు - 102.

మెఫిస్టోఫెలిస్‌ (౫160113600%6163) - గోథె విషాదాంతకావ్యం ఫాస్ట్‌లోని ఒక పాత్ర. విజ్ఞానం కోసం, అధికారం కోసం తన ఆత్మను అమ్ముకొన్నాడు - 34.

మెలియాగర్‌ (16162860) - గ్రీ.పురా + కాలిడన్‌ రాజైన ఓనియస్‌కు అల్తేయాలకు పుట్టిన కుమారుడు. మేనమామలను చంపినవాడు - 182.

రోములన్‌ (2004145) - వురాణగాధల (వకారం రోము నగర స్థావకుడు. మొట్టమొదటిరాజు - 116, 122.

లోకి (1014) - నా.పురా - దుర్దేవత, అగ్నిదేవుడు, పూర్వ ఎద్దలో ఒక పాత్ర - 34

1202 (౧1282) - నా.పురా ఆసాకు ముందున్న దేవతల సమూహము - 34.

సిగెబాంట్‌ (51265220 - గుద్రున్‌లో ఒక పాత్ర. ఐర్లంద్‌ రాజు - 78.

సిఫ్‌ (519 - నాజపురా ఉరుము దేవుదైన థోర్‌ భార్య. పూర్వ ఎద్దలో ఒక పాత్ర - 131.

సీగ్‌ఫ్రీడ్‌ (51697164) - నిబెలింజన్‌ లీడ్‌ కావ్య నాయకుడు. నిజెలింజన్‌ సంపదలను కైవసం చేసుకొన్నవాడు - 73.

సీగ్‌ఫ్రీడ్‌ ఆఫ్‌ మోర్గాండ్‌ (510184 01001216) - మధ్యయుగాల నాటి జర్మన్‌ కావ్యమైన నిబెలింజన్‌లీడ్‌లోని ఒక పాత్ర, గుద్రున్‌ తిరస్కరించిన (్రేమికులలో ఒకడు. -73.

సెక్రోప్స్‌ (6౮౦౧9) - గ్రీపురా - అట్టికా నేలిన మొదటి రాజు. ఏథెన్స్‌ నగర నిర్మాత. సగం మనిషి సగం పాము ఆకారంలో వుండే దేవత - 104.

హదుబ్రాండ్‌ (₹4410202614) - ప్రాచీన జర్మన్‌ వీరకావ్యం హిల్టెబ్రాండ్‌స్లెడ్‌లోని పాత్ర హిల్దెబ్రాండ్‌కుమారుడు - 131 న్‌

హర్ట్‌ మట్‌ (426౯40 - నార్మన్‌ల కుమారుడు. గుద్రున్‌లోని పాత్ర - 73.

హిల్డె (2114ల - 18వ శతాబ్దానికి చెందిన జర్మన్‌ కావ్యమైన గుద్రున్‌లోని నాయిక. ఐరిష్‌ రాకుమార్తె. హెగెలింజన్‌ దేశపు రాజైన హెటెల్‌ భార్య - 78.

హిల్డెబ్రాండ్‌ (1164601286) - ప్రాచీన జర్మన్‌ వీరకావ్యం హిట్టె (బ్రాండ్‌స్లెడ్‌ (హిల్డెబ్రాండ్‌ మృతి) నాయకుడు - 131, 158. ల

హెటెల్‌ (86400) - గుద్రున్‌ లోని పాత్ర. హెగిలింజన రాజు - 73.

హెరాక్షిస్‌ (ల) - గ్రీపురా. హెర్మ్యులస్‌గా కూడా ప్రసిద్ధుడు. అమిత బలసంపన్నుడు. మానవాతీత కార్యాలెన్నో చేశాడు. 132.

హెర్షిగ్‌ (86౧ - ప్రీచన జర్మన్‌జాతీయ మహాకావ్యమూ, 18వ శతాబ్దపు జర్మన్‌ వీరగాథ అయిన '“గుద్రున్‌ కథానాయకుడు సీలాండ్‌ రాజు, హార్ట్‌ముట్‌ చెర నుండి గుద్రున్‌ను విడిపించి, ఆమెను సరిణయమాదుతాడు - 73. "

198

జాతుల వివరణ అజ్‌టెక్‌ ; అమెరికన్‌ ఇండియన్లకు చెందిన ఒక బృందం. ప్రస్తుతం సెంట్రల్‌ మెక్సికోగా పిలుస్తున్న చోట నివసించేవారు - 102. అమెరికన్‌ ఇండియన్స్‌ ; అమెరికా ఖండంలోని ఆదిమవాసులు. అలిమన్ని (అలిమన్ని : జర్మన్‌ తెగలలో ఒకటి 3, 4 శతాబ్దాలలో ఎల్సి ఓడెర్‌ మధ్య ప్రాంతంలో నివసించారు. తదనంతర కాలంలో రైన్‌ నది ఎగువకు వలసవెళ్ళి ఆ తరువాత స్విట్టర్లాండు తూర్పున, జర్మనీ నైరుతి ప్రాంతంలోనూ వ్యాపించారు - 88, 130. ఆర్యులు : ఇండో - యూరోపియన్‌ భాషలు మాట్లాడే ప్రజలకు వాడుతున్న పదము. 19వ శతాబ్దిలో ఈ పేరు ఎక్కువగా వాడుకలోకి వచ్చింది. ఆర్య అనేది జాతి వాచకం కాదు. భాషకు సంబంధించినది. ఆస్ట్రేలియన్స్‌ : ఆష్టేలియాలోని ఆదిమవాసులు. ఇండియన్స్‌ : భారతదేశంలోని ఆర్యేతర తెగలు - 26, 126. క్త్‌స ఇంగాయెవోనియన్స్‌ : (ఇంగ్వాయోనియన్స్‌) : ప్రధానమైన జర్మానిక్‌ తెగలలో ఒకటి. క్రీస్తు శకం ప్రారంభంలో ఉత్తర సముద్రతీరంలో నెదర్లాండ్స్‌ నుండి డెన్మార్క్‌ వరకు నివసిస్తూ వుండేవారు. వీఠిలోని ఆంగ్లిస్‌, శాక్సన్స్‌ అనే తెగలు 5, 6 శతాబ్దులలో బ్రిటన్‌ను ఆక్రమించాయి - 142. ఇయోనియన్స్‌ : ప్రాచీన (గ్రీకుల్లోని ప్రధానమైన బృందాలలో ఒకటి. తొలుత అట్టికాలోనూ, పిలో పోన్నిసియన్‌ ద్వీపకల్పంలోని ఈశాన్య ప్రాంతంలోనూ నివసించేవారు. ॥ తరువాత ఏజియన్‌ సముద్రంలోని కొన్ని దీవుల్లోకి, ఆసియామైనర్‌ తీర ప్రాంతం పించారు - 59, 61. ఇరాక్యూలు : ఉత్తర అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగలలో ఒకటి. తొలుత వీరు ఓంటారియో, ఈరీ సరస్సుల సమీపంలోనూ, సెయింట్‌ లారెన్స్‌ నదీ (ప్రాంతంలోనూ అప్పలాచియన్స్‌ దక్షిణ భాగంలోనూ నివసించేవారు. క్రసుశకం ఇస్తాయెవోనియన్స్‌ (ఇస్త్వాయోనియన్స్‌) : ప్రధానమైన జర్మానిక్‌ తెగలలో ఒకటి. (క్రెస్తు 0 (ప్రారంభంలో వీరు రైన్‌ నది దిగువనా, ఇరాక్యూ మధ్య భాగాన నిసించేవారు. 3 శతాబ్ది నుండి వీరికి ప్రాంక్‌లు అనే పేరుపడింది - 148. శ్ర ఈరీలు ; ఇరాక్యూలతో సంబంధం కలిగిన ఉత్తర అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగ, తొలు 199

వీరు ఈరీ సరస్సు దక్షిణ ప్రాంతాన నిసించేవారు - 92

ఉసిపెటన్స్‌ : రైన్‌నది దిగువన నివసించిన జర్మానిక్‌ తెగ - 141

ఎధ్టీనియన్లు : ప్రాచీన జాతి. వీరి నుంచే ఏథెన్స్‌ నగరం పేరు వచ్చింది.

ఐబీరియన్స్‌ : ఐబీరియన్‌ ద్వీపకల్పంలో నివసించిన ప్రాచీన తెగలు. మధ్యదరా సము ప్రాంత దీవులకూ, నైరుతి ఫ్రాన్స్‌కు ఇవి సమీపంలో వున్నాయి. క్రీస్తు శకం ప్రారంభంలో వీరిని రోమనులు జయించారు. దీనీతో రోమ్‌ సంస్కృతీ ప్రభావం వీరిపై పడింది - 143.

ఓజిబ్వాలు (చిప్పేవాలు) : ఉత్తర అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగ సుపీరియర్‌ సరస్సు ఉత్తర వాయువ్య ప్రాంతాలు వీరి నివాసం - 32, 84

ఓనిదాలు : ఉత్తర అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తిగ. ఇరాక్యూ సమాఖ్యలో ఈ తెగ కూడా ఉన్నది ఒనిదా సరస్సు చుట్టూ వీరు నివాసాలు ఏర్పరచుకున్నారు. ప్రస్తుతం ఈ ప్రాంతమే న్యూయార్క్‌ రాష్ట్రంగా పేరొందింది - 89.

ఓనందగాలు : ఉత్తర అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగ. ఈ తెగ కూడా ఇరాక్యూ సమాఖ్యలో సభ్యురాలిగా వున్నది. వీరు కూడా (ప్రస్తుతం న్యూయార్క్‌ రాష్ట్రంగా పిలుస్తున్న ఒనిదా సరస్సు చుట్టుపక్కలనే నివసించేవారు - 81.

ఓమహాస్‌ : ఉత్తర అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగ. మిస్సోరి నదీ తీరంలో వీరి నివాసం. ప్రస్తుతం ఈ ప్రాంతాన్నే నిబ్రాస్కా రాష్ట్రమని పిలుస్తున్నారు - 84.

జెగిల్లాలు : లిబియా ఈశాన్య ప్రాంతంలోని బెఇలా ఒయాసిస్సు సమీప నివాసులు - 48.

కరిబ్స్‌ : అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగలలో అతి పెద్దది. దక్షిణ అమెరికా ప్రధాన భూభాగానికి అనుకొని వున్న లెస్సర్‌ యాంటిల్లిస్‌ ప్రాంతాల్లోనూ, వాయువ్య, మధ్య ్రెజిల్‌లోనూ వీరి నివాసం - ౩2

కరేన్స్‌ : నైరుతి బర్మాలో నివసించిన తెగ - 32. కల్మీకులు : మంగోలియన్‌ తేగ. బైనాలోని సికియాంగ్‌ వద్ద నివసించేవారు. 17వ శతాబ్దిలో దిగువ జిల్లా ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళారు - 126.

కవియక్స్‌ : బెహ్రింగ్‌ జలసంధి తీరప్రాంతంలో నివసించిన తెగ - 32.

కాదియక్స్‌ : నైరుతి అలస్మాలోని కాదియక్‌ ద్వీసవాసులు. పసిఫిక్‌ ఎస్మిమోలకు చెందినవారు

• ౩2,

కాఫిర్స్‌ : దక్షిణాఫ్రికాలో బంటూ భాష మాట్లాడే ప్రజల ప్రాచీన నామము - 99.

కాబిలిస్‌ : ఉత్తర అల్జీరియాలోని బెర్బెర్‌ తెగలలో ఒకటి - 57.

కామిలారాయ్‌ : ఆస్ట్రేలియన్‌ తెగ. న్యూసౌత్‌ వేల్ఫెలోని డార్లింగ్‌ నదికి ఎగువన వీరి నివాసం - 41.

కాయుగా : ఉత్తర అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగ. ఇరాక్యూ సమాఖ్య సభ్యురాలు, ప్రస్తుతం, న్యూయార్క్‌ రాష్ట్రంగా పేర్కొంటున్నచోట ఒకప్పుడు నివసించేవారు - 89,

200

కింటబ్రి : జర్మానిక్‌ తెగలలో ఒకటి. రెండవ శతాబ్ది చివరిలో ట్యిటోనీలతో కలసి జూట్‌ లాండ్‌ నుండి దక్షిణ ఐరోపా వైపుకు కదిలారు. రోమన్ల చేతలో ఓడిపోయిన తరువాత మిగిలిన వారు మియూస్‌, మెయిన్‌, నెక్కర్‌ నదీ (ప్రాంతాలకు వ్యాపించారు - 180. కుకూలు : దక్షిణ అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగ గతంలో వీరు నివసించిన ప్రాంతాన్ని ఇప్పుడు చిలీ అంటున్నారు - 32, కెట్టులు :; ఇందో - యూరోపియన్‌ భాషా కుటుంబానికి చెందిన తెగ. పూర్వకాలంలో పశ్చిమ, మధ్య ఐరోపాలో వీరి నివాసం, కోటా : దక్షిణ భారతంలోని నీలగిరి కొండలను అవాసంగా చేసుకున్న తెగ - 48. ఖెవ్‌సూర్స్‌ (షిప్‌సుర్స్‌) : జార్జియన్‌ ప్రజలలో ఒక శాఖ. జార్జియన్‌ తూర్పు ప్రాంత పర్వతాలలో వీరి నివాసం - 126. గాల్స్‌ _(గాలిష్‌ కెల్ట్‌ : కెల్చిక్‌ తెగలలో ఒకటి. గాల్‌లో (ఈనాటి ఫ్రాన్స్‌, ఉత్తర ఇటలీ, బెట్టెయం, లుక్సెంబర్గ్‌లతోపాటు నెదర్లాండ్స్‌, స్విట్టర్లాంద్‌లలోని కొంత భాగం) వీరి నివాసం. క్రీస్తు శకం ప్రారంభంలో వీరిని రోమన్లు జయించారు. 14], 148, 148, 149. గిల్యక్‌ : ప్రస్తుతం వీరిని నివ్‌బిన్‌లని పిలుస్తున్నారు. హైలుంగ్‌ నది (అమూర్‌) దిగువ భాగంలోనూ, నఖాలిన్‌ ద్వీవంలోని ఉత్తర, మద్య భాగంలోనూ నివనించే మంగోలాయిడ్‌ ప్రజ - 175-7. గోధ్స్‌ ; ప్రధానమైన జర్మానిక్‌ తెగలలో ఒకటి. క్రీస్తు శకం (ప్రారంభంలో స్మాండినేవియా నుంచి విస్తులా దిగువ ప్రాంతానికి ఈ తెగజనులు వలస వచ్చారు. మూడవ శతాబ్దిలో నల్ల సముద్రం ఉత్తర తీరం వైపు కదిలారు. నాల్గవ శతాబ్దిలో వీరిని హుణులు తరిమివేశారు. వీరిలో రెండు విభాగాలున్నాయి. విసిగోథ్స్‌ (పశ్చిమ గోధ్‌లు), ఒస్త్రోగోధ్స్‌ (తూర్పు గోథ్‌లు). మొదటి తెగ 5వ శతాబ్ది చివరిలో ఇటలీలో రాజ్యాన్ని స్థాపించ్లగా, రెండవది 5వ శతాబ్ది ప్రారంభంలో తొలుత దక్షిణగాల్‌లోనూ పిదప పెరియనియన్‌ ద్వీపంలోనూ రాజ్యాన్ని స్థాపించింది - 129, 131, 142. గౌరాతెగ ౩ భారతదేశంలోని పశ్చిమ బెంగాల్‌లో నివసించిన ఆదిమవాసులు - 26. గ్రీకులు : (ప్రాచీన కాలపు వారు) పురాతన గీకు, మాసిడోనియావాసులు చిప్పేవా : చూడు - ఓజిబ్వాలు. చెర్మేషేయన్స్‌ : వాయువ్య కాక్‌సస్‌లోని పర్వత ప్రాంత ప్రజలకు అక్టోబర్‌ విప్లవానికి ముందు ఈ పేరును వాడుక చేసేవారు - 126. చేరోకీ : ఇరాక్యూల కుదురుకు చెందిన ఉత్తర అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగ. దక్షిణ అప్పలాచియన్‌ పర్వతవాసులు - 86. _ జర్మన్లు (ప్రాచీనులు) : రైన్‌ నదికి పశ్చిమాన, డాన్యూబ్‌ నదికి ఉత్తరాన నివాసమున్న అనేక తెగలకు క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దిలో రోమన్లు వాడుక చేసిన పేరు. ఇండో-యూరోపియన్‌ భాషా కుటుంబానికి చెందిన భాషను మాట్లాడే ప్రజలు. 201

జులు : దక్షిణాఫ్రికాలోని బంటూ భాష మాట్లాడే జనులు - 92,

టస్‌కారోరాస్‌ : ఇరాక్యూలకు చెందిన ఉత్తర అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగ. ప్రస్తుతం వర్జీనియా, ఉత్తర కరోలినాలుగా పిలుస్తున్న తీర ప్రాంతాలలో వీరు నివసించేవారు - 83.

టెంకెటన్స్‌ : జర్మానిక్‌ తెగ. రైన్‌ నది దిగువన పశ్చిమ ఒద్దున వీరి నివాసం - 141.

టైఫాలి : గోధ్‌లతో సంబంధమున్న జర్మానిక్‌ తెగ. వీరు ౩వ శతాబ్దిలో నల్లసముద్రం ఉత్తర కోస్తాకు వలసవెళ్ళారు. 4వ శతాబ్ది చివరిలో హుణులు వీరిని అక్కడి నుంచి తరిమివేశారు - 65,

ట్యుటాని (ట్యిటోనిస్‌) : జర్మనిక్‌ తెగలకు చెందినవారు. జూట్‌లాండ్‌, ఎల్చి దిగువ ప్రాంతం వీరి తొలి నివాసం. రెండవ శతాబ్ది చివరిలో కింబ్రీలతో కలసి దక్షిణ ఐరోపాకు వలసవెళ్ళారు. రోమన్ల చేతిలో ఓటమి పాలైనాక మిగిలిన ట్యిటోని తెగవారు మియూజ్‌, మెయిన్‌, నిక్కర్‌ నదీతీర ప్రాంతాలకు చేరుకున్నారు. 130.

డకోటా : ఉత్తర అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగల్లో ఒక పెద్ద (గ్రూపు. వాకస్‌ - సియువాన్‌ కుటుంబానికి చెందిన భాషను మాట్లాడేవారు. మిసోరీ అరగాణి ప్రాంతంలోనూ, మిసిసిపి నది నుండి రాకీ పర్వతాల వరకు వ్యాఇపంచిన మైదానాలలోనూ వీరు నివసించేవారు. ఈ భాషా కుటుంబింలోని ఆధిపత్య (గ్రూవుకు కూదా ఈ పేరు వర్తిస్తుంది - 8* 89.

దేన్స్‌ ; (ప్రాచీనులు) - 86.

తమిళులు : దక్షిణ భారతంలోని తమిళనాడులోనూ, ఉత్తర శ్రీలంకలోనూ తమిళభాష మాట్లాడే ప్రజలు - 26.

తొహూ : ఉత్తర అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగ. ఈనాటి మెక్సికోకు ఉత్తర (ప్రాంతాన వీరు నివసించేవారు - 49.

తికూర్లు : భారతదేశంలోని ఒక తెగ. ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని అయోధ్య ప్రాంతం వీరి నివాసం - ౩8.

తిన్నేహ్‌ (డేనిష్‌ : ఉత్తర అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగల్లో ఒకటి. పశ్చిమ కెనదా, అడవుల్లోనూ, అలస్కా లోతట్టు ప్రాంతాలలోనూ, దక్షిణ అలస్కా తీరంలోని కెనై ద్వీపంలోనూ వీరి నివాసం - 392,

తురానియన్లు : దక్షిణ ఆసియాలోని తురానియన్‌ మైదాన వాసులు - 154

(క్రేసియన్స్‌ : ఇండో - యూరోపియన్‌ తెగలకు చెందినవారు. ప్రాచీన కాలంలో బాల్మన్‌ ద్వీపానికి తూర్పున (గ్రేస్‌) నివసించేవారు - 48.

దెలవారె ; ఉత్తర అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగ, వీరు 17వ శతాబ్ది ప్రారంభంలో అట్లాంటిక్‌ కోస్తాలో దిలావర్‌ జలనంధి పరిసర (ప్రాంతంలోనూ, హడ్సన్‌ నది దిగువన నివసించేవారు. శ్వేతజాతీయుల, ఇరాక్యూల తాకిడిని తట్టుకోలేక 18వ శతాబ్ది మధ్య భాగంలో ఓహియో లోయలోకి తరలివెళ్ళారు. మరలా 19వ శతాబ్ది ప్రారంభంలో వలసదారులు వీరిని మిసిసిపి పశ్చిమ ఒడ్డుకు తరిమివేశారు - 53,

202

దోరియన్స్‌ : ప్రధానమైన ప్రాచీన గ్రీకు తెగలలో ఒకటి. క్రీ.పూ. 12, 11 శతాబ్దాల నాటికే వీరు త్తుర దిశ నుండి పిలోఫోనీషియన్‌ ద్వీపానికి, దక్షిణ ఏజియన్‌ ద్వీపాలకు వలస వెళ్ళారు. 59, 60, 94.

ద్రవిడ తెగలు : ప్రాచీన భారతీయ తెగలు. ప్రస్తుతం దక్షిణ భారతంలో ఉన్నవారికి ఈ పేరు వర్తిస్తుంది - 26, 175.

నాయర్లు : భారతదేశపు నైరుతి ప్రాంతంలోని మలబార్‌ కోస్తాలో నివసిస్తున్న ప్రజ. వీరిలో ఎక్కువ మంది క్షాత్ర వృత్తిని చేపట్టారు - 58.

నీగ్రోలు : ఆఫ్రికాలోని నల్లజాతి ప్రజలు - 145.

నూట్మాస్‌ : - ఉత్తర అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగలలో ఒక చిన్న బృందం. కెనాలోని వాంకోవర్‌ దీవి, కేప్‌ ష్లాటరీ కోస్తాతీరము, వాషింగ్టన్‌ రాష్ట్రము వీరి నివాస భూములు - 154.

నూబియన్స్‌ (బరబ్రా) : దక్షిణ ఈజివ్లు, ఉత్తర సూడాన్‌లలో నివసించే ఆఫ్రికన్‌ ప్రజలు - 92,

నోరికన్స్‌ ; పురాతన జూట్‌లాండ్‌, స్మాండినేవియా, నార్త్‌మెన్‌లకు చెందిన జర్మానిక్‌ ప్రజలు. మధ్యయుగాల్లో నార్వేజియన్స్‌, స్వీడిష్‌, డేనిష్‌లకు ఇది సర్వసాధారణ నామంగా ఉన్నది - 143.

న్యూమెక్సికన్స్‌ : చూడు, ప్యూబ్లో ఇండియన్స్‌. న్‌

పార్ధియన్లు : ఇరానియన్‌ తెగలలో ఒకటి. క్రీస్తు పూర్వం తొలి శతాబ్దం నుండి వీరు జరా పీరభూమికి ఈశాన్యానగల పార్టియాలో నివాసాన్ని ఏర్పరచుకున్నారు. 6, 7 శతాబ్బులలో ఇరుగు, పొరుగు తెగల్లో కలసిపోయారు - 92. లో

పిక్స్‌ : స్మాట్లండ్‌లో నివసించిన పురాతన తెగలలో ఒకటి. 9వ శతాబ్టి మధ్య భాగం వ్‌రిని స్మాట్‌లు జయించారు - 130.

పుంజా ఏ; వాయువ్య భారతంలోని రాజస్థాన్‌కు చెందిన తెగ - 48,

పెవ్‌కినియన్స్‌ : డాన్యూబ్‌ ముఖద్వారంలోని పెయ్‌కి ద్వీపంలోని బస్తారినియన్స్‌కు చెందిన ఒక జర్మానిక్‌ తెగ - 142,

పెరూవియన్లు : పురాతన పెరూలో నివసించిన అమెరికన్‌ ఇండియన్ల పేరు - 21, 89.

పర్షియన్స్‌ (ప్రాచీనులు) : ప్రాచీన పర్షియాలోని న్థానిక వాసులు - 32.

పెలాస్‌గియాన్స్‌ : బాల్మన్‌ ద్వీపంలోని దక్షిణ ప్రాంతంలోనూ, ఆసియా మైనర్‌ పశ్చిమ కోస్తాలోనూ గ్రీకులకన్నా ముందుగానే నివాసాన్ని ఏర్పరచుకున్నవారు - 94.

పోలినీషియన్లు : పశ్చిమ ట్రాన్స్‌ కాకేషియాలోని పర్వత ప్రాంత వాసులు - 189. న

ష్నావ్‌లు : జార్జియన్‌లలో ఒక భాగం. పశ్చిమ ట్రాన్స్‌కకేషియాలోని పర్వత ప్రాంజం వీరి నివాసం - 126. ల

ప్యూబ్లో ఇండియన్స్‌ : ఉత్తర అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగలకు చెందినవారు. (ప్రస్తుతం న్యూమెక్సికో, అరిజోనా, దక్షిణ కాలిఫోర్నియా, వాయవ్య మెక్సికోలుగా పిలుస్తున్న ప్రాంతాలలో నివసిస్తూ ఉందేవారు - 21, 28, 89, 102.

208

ఫోనీషియన్లు : ఫోనీషియాకు చెందిన పురాతన సెమిటిక్‌ ప్రజలు. క్రీ.పూ. 12వ శతాబ్దినుండి 9వ శతాబ్ది మధ్య సిరియా కోస్తా ప్రాంతంలో వీరు వర్ధిల్లారు - 104. ప్రాంక్స్‌ ; జర్మనిక్‌ తెగలకు చెందినవారు. రైన్‌ నది దిగువన, మధ్య భాగాన వీరి నివాసం. తవ శతాబ్దిలో గాల్‌పై దండయాత్ర (ప్రారంభించి 6వ శతాబ్దినాటికి పూర్తిగొ ఆక్రమించుకున్నారు - 139, 142, 148-50. ఐటవీ ; జర్మానిక్‌ తెగ. క్రీస్తు శకం ప్రారంభంలో మియూస్‌, రైన్‌, వాల్‌ నదీతీరాల్లో (ప్రస్తుతం నెదర్లాండ్స్‌) వీరు జీవించేవారు - 234. బల్గ్లార్స్‌ : ఐదవ శతాబ్దిలో ఐరోపాలోకి వలస వచ్చిన ఇందడో-యూరోపేతర ప్రజలు. పశ్చిమ బల్లార్లు త్వరలోనే స్లావ్‌లలో కలసిపోయారు. కాగా ఓల్లా మధ్య ప్రాంతంలో స్థిరపడిన తూర్పు బల్లార్లు 13వ శతాబ్దిలో మంగోలియన్‌ల చేతుల్లో పరాజితులయ్యారు -ర్‌ర్‌, బస్తార్నియన్స్‌ : గోధిక్‌లకు చెందిన జర్మానిక్‌ తెగ. క్రీస్తుశకం ప్రారంభంలో కార్భాతియన్స్‌ డాన్యూబ్‌ల మధ్య జీవించేవారు. బారెయా : పశ్చిమ ఎరిట్రియాలోనూ, ఇధియోపియాలోనూ జీవించిన తెగ - 46. బుర్గుండియన్స్‌ : గోధిక్‌లకు చెందిన జర్మానిక్‌ తెగ. క్రీస్తు శకం ప్రారంభంలో స్మాండినేవియా నుండి విస్తులా, ఓదెర్‌ మధ్య ప్రాంతానికి వలసపోయారు. ఆ తరువాత వాయవ్యంగాొ కదలి ఐదన శతాబ్ది మధ్య భాగానికి రైన్‌ నది ప్రాంతంలో స్టిరపడ్డారు - 131 - 1 బెల్లయ్‌ : గాల్‌ కెల్చుల తెగలకు చెందిన ప్రజా బృందం. ఉత్తరగాలెలో సైని, రైని మధ్యనూ, బ్రిటన్‌ ఉత్తర కోస్తాలోనూ వీరు నివాసాలేర్పరచుకున్నారు - 134, బ్రీటన్స్‌ : కెల్టిక్‌ తగల సమూహం. ఇప్పటికి తెలిసినంతవరకు బ్రిటన్‌లో మొట్టమొదటగా నివసించినవారు వీరే. ఆ తరువాత ఆంగ్లో - శాక్సన్‌ విజయం కారణంగా వీరంతా కలసిపోయారు. వేల్స్‌, స్మాట్‌లాండ్‌, బిటన్‌వైపుకు కొంత మేరకు వ్యాపించారు. 12, 87, బ్రుక్టేరియన్లు ; జర్మనిక్‌ తెగ. క్రీస్తుశకం ప్రారంభంలో లిప్పి, ఎమాస్‌ నదుల మధ్య భూభాగంలో నివసించారు - 1984 మంచూలు : చైనాలోని ఒక జాతి - 177. మణీిపురీలు (మున్నిపోరి) : భారతదేశంలోని మణిపూర్‌ రాష్ట్రంలోని తెగ - 126. మలయన్లు : తూర్పు సుమిత్ర, మలయా ద్వీపతీరంలోని స్థానికులు - 48. మాగర్‌ ; పశ్చిమ నేపాల్‌కు చెందినవారు - 10, 126. మియామీలు : ఉత్తర అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగ. 17వ శతాబ్దివరకు వీరు మిచిగాన్‌ సరస్సు పళ్చిమతీరాన నివసించేవారు. 18వ శతాబ్దిలో వీరు దక్షిణానికి బయలుదేరి ప్రస్తుతం ఇల్లినాయిస్‌, ఇండియాగా ఓహియోగా పిలుస్తున్న ప్రాంతానికి చేరుకున్నారు. శరువాత కాలంలో వలసవాదులు వీరిని మిసిసిపి పశ్చిమానికి తరిమివేశారు - ర్‌8. 204

మెక్సికన్‌లు : మెక్సికోలో వున్న అవ్సురికన ఇండియన్‌ ఆదిమవానులని ఈ పేరు తెలియజేస్తుంది. 21, 89, 102, 182.

మోగాక్‌ : ఉత్తర అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగ. ఇరాక్యు సమాఖ్యలో సభ్యులు. ఇప్పటి న్యూయార్క్‌ రాష్ట్రమున్న (ప్రాంతం వారికి నివాసంగా వృందేది - 89.

రోమనుటు : (హ్రాచీనులు.

లాంగోబార్స్స్‌ (లాంబార్డ్స్‌) ; జర్మానిక్‌ తెగ అయిదవ శతాని ప్రారంభం వరకు, దిగువ ఎల్బి పశ్చిమ తీరాన నివసించేవారు. ఆ తరువాత దాన్యూజ్‌ నది మధ్య భాగానికి అక్కడ నుండి ఉత్తదానికి, మధ్య ఇటలీక్రి చేరుకున్నారు = 131.

లాటిన్స్‌ : ప్రాచీన కాలానికి చెందిన తెగల సమూహము. అప్పెన్నైన్‌ ద్వీపకల్పంలోని ప్రధాన భాగాన్నీ అక్రమించుకొని వున్నారు. క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దిలో వీరిని వాయవ్య ప్రాంతానికీ, ఆగ్నేయ గాల్‌ ప్రాంతానికి ఇటొలియన్‌ తెగలు తరిమిజేశాయి. క్రీస్తు శకం ప్రారంభంలో రోమన్ల చేతిలో పరాజితులై ఆ తరువాత పాం సంస్కృతిలోనే కలిసిపోయారు - శరై,

వళ్లీ : పీరు ప్రస్తుతం భారతదేశంలోని ముంబాయిలోన్లూ మధ్యప్రదేశ్‌ ఉత్తర భాగంలోనూ నివసిస్తున్నారు - 126.

వెల్న్‌ (సిమి) : కెల్టిక్‌ తెగకు చెందినవారు. వేల్స్‌, అంగ్లిసి దీనిలో వీరి నినానం - 126, 130. “

బైకింగ్‌లు : స్కాండినేవియాకు చెందిన సముద్రదొంగలు. ఐరోపాదేశాల తీర ప్రాంతాలలో తిరుగాడుతూ దోపిడీలు చేస్తూ వుండేవారు. 8వ శతాబ్ది చివరి నుండి 11వ వతాబ్ది మధ్య వరకు వీరు ఉత్తర అట్లాంటిక్‌ మీదుగా అమెరికా వరకూ వెళ్తుందేవారు. 133. +

షాస్‌స్‌ : ఉత్తర అమెరికా ఇండియన్‌ తెగ, సావన్నాహ్‌ నదీలోయ వీరి నివాసం. ్రస్తుతం ఈ (ప్రాంతాన్ని జార్జియా, దక్షిణ కరోలినా అని పిలుస్తున్నారు - 58.

సంతాల్‌ : భారతదేశంలోని బీవార్‌ రాష్ట్రంలోని సంతాల్‌ పరగణా జిల్లాలో గల ఒక తెగ ప్రజలు - 47.

సబెల్లియన్స్‌ : ప్రాచీన ఇటలీలోని రెండు (ప్రధానమైన తెగల సమూహంలో ఒకటి - 115.

సమోయెద్స్‌ : రష్యాలో పశ్చిమాన కనీన్‌ దీవినుండి తూర్పున ఖటంగా నది వరకు గల మధ్యప్రదేశంలో వ్యాపించిన ప్రజలను ఈ పేరుతో పిలుస్తారు - 126.

సారాసెన్‌ : సిరో-అరేబియన్‌ ఎడారిలో నివసించిన ప్రాచీన అరబ్‌ తెగలకు, గ్రీకులు, రోమనులు పెట్టిన పేరు - 151.

సాలియన్స్‌ : ప్రాంక్‌లలోని రెండు ప్రధానమైన శాఖల్లో ఒకటి. 4వ శతాన్టీ మధ్యలో వీగు ఉత్తర సముద్ర తీరంలో నివసించారు. రైన్‌, స్కిల్డ్‌ నదుల మధ్య నివసించేవారు. ఆ తరువాత ఉత్తరగాల్‌కు వలస వెళ్ళారు - 148

సుయేవీ : జర్మనిక్‌ తెగలకు చెందినవారు. క్రీస్తు శకం ప్రారంభంలో ఎల్చి నది పరీవాహక ప్రాంతంలో నివసించేవారు.

205

సెంట్రల్‌ అమెరికన్స్‌ : మధ్య అమెరికాలో నివసించే ఇండియన్‌ తెగ ప్రజలను ఈ పేరుతో పిలుస్తారు - 21. సెనెకా (ెనెకా - ఇదాక్యూ) : ఉత్తర అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగ - ఇరాక్యూ సమాఖ్యలో సెనెకా తెగ సభ్యురాలిగా వుంది. ప్రస్తుతమున్న న్యూయార్క్‌ రాష్ట్రానికి పశ్చిమ (ప్రాంతాన నివసించేవారు. సెమిటిస్‌ : సెమెటిక్‌ భాషలో మాట్లాదేవారందరికీ ఈ పేరు 19వ శతాబ్దంలో వాడుకలోకి వచ్చింది. వీరిలో హీబ్రూలు, అరబ్‌లు, అస్సీరియన్లు, ఫోనీషియన్లు తదితరులున్నారు. సెర్చ్‌లు : సెర్పియాలోనూ దానికి అనుకొని వున్న ఈనాటి యుగోస్లావియలో నివసించిన “= దక్షిణ'స్తావ్‌ ప్రజలు - 55. సౌత్‌ సీ ఐలాండర్స్‌ : (దక్షిణ సముద్ర ద్వీపవాసులు) పసిఫిక్‌ మహాసముద్రంలోని పోలినేషియా, మైక్రోనేషియా, మెలనేషియా దీవులలో నివసించినవారు - 48, 175. స్మాట్స్‌ : ఉత్తర ఐర్లాండ్‌లోని కెల్టిక్‌ తెగలకు చెందినవారు 5, 6 శతాబ్బులలో స్మాట్లంద్‌కు వలస వెళ్ళారు. అక్కడ 9వ వతాబ్దంలో పిక్ట్‌లను జయించారు - 130. స్పార్టన్స్‌ ; పురాతన స్పార్దా నగర పౌరులు. స్లావులు (ప్రాచీనులు) : రష్యన్‌లు, పోలులు, బుల్టేరియన్స్లు, సెర్చీ - క్రోట్‌లు, బోహీమియన్సు, స్లోవోక్స్‌, సోర్ట్స్‌ స్తోవ్‌నిస్‌ తదితరులతో సహా తూర్పు ఐరోపాలో స్లావ్‌ భాష మాట్లాడేవారు - 55. స్వానేతియన్స్‌ ; జార్జియన్‌ ప్రజలలో ఒక శాఖ. వీరు స్వానితియాలోనూ, గ్రేటర్‌ కాకసస్‌ నైరుతి ప్రాంతంలోనూ నివసించేవారు - 126. స్మిథియన్లు : క్రీ.పూ. 7వ శతాబ్ది నుండి క్రీస్తు శకం ప్రారంభం వరకు నల్ల సముద్రం ఉత్తర కోస్తాలో నివసించిన తెగల సమూహానికి ఈ పేరు వాడుకలో వున్నది - 32. హవాయిన్స్‌ : హవాయీలోని ఆదిమ వాసులు. పోలినీషియన్ల నుండి వచ్చారు. హుణులు : సంచార జీవులు. మొదట ఉత్తర చైనాలో నివసించారు. క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దంలో వీరిలో ఒక భాగం పశ్చిమానికి కదిలింది. అయిదవ శతాబ్లి మధ్యలో వీరిని రోమన్లు విసీగోథిక్‌లు ఓడించారు - 82. న్‌ హెరులి : జర్మానిక్‌ తెగ. క్రీస్తు శకం ప్రారంభంలో వీరు స్మాండినేవియాలో నివసించారు. మూడవ శతాబ్దంలో గుంపులు గుంపులుగా నల్ల సముద్రం ఉత్తరకోస్తాకు వలసవెళ్ళారు తదనంతర కాలంలో వీరిని హుణులు అక్కడ నుండి తరిమివేశారు- 65. హెర్మినోనియన్స్‌ : ప్రధానమైన జర్మానిక్‌ తెగలలో ఒకటి. క్రీస్తు శకం ప్రారంభంలో ఎల్సి! మెయిన్‌ నదుల మధ్య జీవించారు - 180, 142. హైదహ్‌ : ఉత్తర అమెరికన్‌ ఇండియన్‌ తెగ. క్రీస్తుకు పూర్వమే క్వీన్‌ చార్జోటి ద్వీపాల్లోనూ: ప్రిన్స్‌ ఆఫ్‌ వేల్స్‌ దీవిలోని దక్షిణ భాగంలోనూ అలస్మాలోనూ నివసించేవారు- 154. హోస్‌ : భారతదేశంలోని ఒక తెగ. దక్షిణ బీహార్‌కు చెందినది - 47. న. -అపహాపా। అకక. యా (గం రానా “బు. చ్చ / లన... 206 శ టల గం. ళ్‌; క్‌ . ం. ॥ స సా, స్మ తాననానన లో

; య క 1 త. ( . ౯ . ఎం గ్మకముంచిన “కుటుంబము, స్వంత ఆస్తీ రాజ్యముల ౯౨ అనే [గ్రంథాన్ని మీరు. చదువుతారని నేను “ను: అధునిక సోషలిజం. మనకు ప్రసాదించిన = న గ్రంథాలలో ఇది ఒకటి. ఈ. [గ్రలథంలో' ఉన్న ._"వాక్యమూ అదేదో ఆషామాషీగా చెప్పడం కాకుండా _ ..“డమైన. చారిత్రక కాజకీయ విషయాన్ని.ఆధోరంగో ::...! . హ్‌ 5న: ప్రాసిలదనే నమ్మికతో[ప్రమాణపాకంథా మనం. నే _-గీకరించవచ్చు న లు ంళ్లు న భం” చ కన తత ంంాా వ నన సా మ కలన ల్‌ పహ క. క | లం న. ( |