Telugu kundamala - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

న స - ౯ నలా ని నే " | య .. (౮ . స 1 నవా ఆ . నం న . పాం మ || య్‌” ఆట" వు ఇ / ఉనన సు నర సాజిన న. +. స ణ వ. ః ఎన నళ | పే | ఈం రు గ్‌ .. " 7 గ - , రగ. 2హై న ముక కుంటే 6 “ఫు = అంటి 1% ట్ల చ్‌ స్‌ 342! గో ఛే 4 య 1 ఖా చు లగా ఫ్‌

శ్రీ బులుసు వేంకశుశ్వర్లు బి వృ గారి ఇతరగంథములు కండను తవా తక

1. అపాన కచరిత ము అబ ౪ నో వ్రథమ ముద్రణమూ తౌరణ నైశ్ర, శుద్ధ ప్రతిపత్తు (1914) ద్వితీయ ముద్రణమూ వ్యయ ైత్ర, శుద్ధ ప్రతిపత్తు (194) అంకితము; గురుజేవ్రలకు, .

• (భారళారణ్యానుకాసనిక కగ్వములందలి యహ్లైన క్ర,వవార్షి క థాంక మును బృపంచించిన లఘు ప్రబంధముం అ క్వాషరేయయురేము. ఇది మద్రాను విశ్వవిద్యాలయ వట్టభ ద్ర, పరీతజ్రన్సు ఆంద్ర, విశ్వవిద్యాలయ భాహాప్రవీ ణాంత్య పరీట్‌కను వాఠ్యగ్రంథధమాం వెక్కురు పండికులం బహుపత్తి3లం 'పశంనించిన వద్ద్రంధముం] - ॥

74 + న! పుటలు, వెల ర్పు. 1-8-0 2, శీ మహర్షి జీవిత కథాన్నుతము న క సన్‌ (వథళమభాగము) ప్రథమ ముద్రణమూ పొర్ధీన వైత్ర, శుద్ధప్రతిపత్తు (1945) ద్వితీయ ముద్రణము. సర్వజిద్భా చ్రృపదముః (1967) , అంకితము; గురుజేవులకుం (వివిధశ్రుతిన్మ ఏతి ప్రరాణేతివాసాదులనుండి. సేకరించి ను! యించి సలషణ గ్రాకి కాంద్రనచనమున రచించిన అగస్త్య, అత్రి, అహ్లై కక్ర్య బుశ్యళ్ళంగ్య కపిల్ప కళ్యపు గొతమ్క చ్యవన జకుదస్ని, దత్తాశ్రేయం జధీచ్చి దుర్వాపస్పంరయవికాంద్రుల జీవిశచరి త్రమాలు కుపదేళాదికమూను.] ._ క180 + ౮ పుటలు, వెల ర్బు. £.0-0

ళల | శృతికర్తవ శ్రీ బులును వేంకకుళ రుచి. వ్‌. శ్రీ వావిశ్లాయధనిభుంటు సంపాదకుందు; ,. శామారాశ పేట, శాకినాడం

క చరీకం రఘు వాధస్యు శతకోటి ప్రవిశ్తరమ్‌ | ఏవైకమమ*ం పోక్తం మహాపాకక నాశనమ్‌ 1” శ శ శ న. గ్శి ఛలే వ్ర౭రో వ. ము ర్రై సు; ఆ వావిళ్ల రామస్వామిళా స్త్రులు అండు సన్సువారిచేం డమ బక టీిఠరము, యయసానాకా ష్ష 74” క గ ఏ క క చ | ల్‌ గ్‌ య ల ఎలో .] ఆ ల 1 వు వ నీ ॥ అట పూద్‌రంత చమ యా . .... ప్రళమముద్రణమా: 1941 ఇన్నఫుకి : సర్వన్వామ్యు ఆగన్టు- త. శ్రీ గోపొలక ్యప్లాచైను; శంక లిథము. ఇలంద్చ- 2. మూ ద్రిరము+

అవతారిక 'శ్రుమంగ మగుసంస్కృతసార స్వతమెటాకాదధిని గాలిం -చుటవలన నిటీనలం జేంజిక్కినయు త్తమరత్నములలో. గుంద మాతానాటకరత్న మొకటి. దీని పతులు తంజావూరు సరస్వతీ భవనమున రెండును మైసూరుప్రా, చ్యగ్రంఛాలయమున +ఈండును లభింప వానిని సంపాదించి యందలి 'కిమిదష్టభాగ ములం బూరిం చియు ట్రాక్సతరచనను సంస్కృృతీకరించియు ౧౯" ౩3వ సంవ ఒగలేగమున శుద్ధమగుప్ర తిని వెలువఆచునదృష్టము (శ్రుమానవల్లి శి శ లి రామకృష్ణకవి (శ్రీ రామనాధశా స్రీ చరణుల కచ్చినపా. దీని ననుసరించి యలంతియల/తిమా"ర్పులతో నిటీవలనే వంజూబు సంస్కృతే గ్రంథ మండలి వారు ౧౯౫౨వ సువత్సరమున నొక చక్కని పతిని ముద్రించి పకటించిరి. పకృతమవీ యాం ధ్రాను వాదమున కిదియే మాతృక- నాటకకర్త ఈనాటకముసు రచించినవాం డరారాల పురవాసి యగుదిడిష్నగకవిచంద్రుం గని స్తూతధారో_క్రివలన విడితమూ కాని, యీయరా రాలపుర మచ్చటిదో యింతవటకు నిరూవీతము కా లేగ మతే) “త_త్వ్రసంగ్ర హభూమికయం ీతని గుటించిన వివరములు కొన్నికలవు, ఈతండు బ్రావ్మూణుండు శాం చీనగరసమివమందలి సింహవ్మక్ష్రనగర మిోతెనిజన్మస్థానము, థి

వి సూ_క్రిముక్తావళీక ర్త జల్హ్యణుం డీతనిని భదంతధీరనాగు డని వ్యన హరించేను.. అదియం దీతండు నాగదత్తుం డనుగురువు నాశ్ర యించి హీనయానమతమునల జేరియుండెను- కాని; తుద కది నచ్చక మహాయానమతస్వోకృతిని వసుబంధుం డనువానిక్కి శిష్యుండై క శ్రిగాంచెనుు అపు డీతండు మవోయానమత్మ్నగృంథ " ముల నన్నిటి. గూలంకవముగా. జదివి తెలిసికొనెను. ఈఠం ఉొశతార్కికచకవర్తి ఈతడు రచించినగంథమ-లలో లం చాన్‌ హం న్యాయ పృవేశము, శమౌాణసముచ్చయము; హేతుచకు డమరుకము, ఎమౌాణశా్ర్ర న్యాయ, (పవేశనవఎఆలంబనపరీశ్ష త్రి కాలపరీత్ష మున్నగునవి ముఖ్యములు* ఆత్తపాదుండు; కణా? దుం; వాత్సా్యాయనుందయు. మున్నగుప్రాచీననై యాయికు లవలంభించిన పంచావయవవాక్యమును మూండనయవములతోం గుదిర్చి యీ+తండు శరంచెను, ఉపమానముసకు కబ్దమనక్కుం ట్రామాణ్యమును నిరసించి చత్యతమానుమానములకు నూతన అవణములం గల్పించినబుద్ధిశాలి యిాతందే బొద్ధమతానుయాయి యగునీతజఏ వై డకమతాను సారముగ గెలేశస్తుతి? జటాజూటస్తుతిి ఆవతారనిరూపణము శేయునా యన్న పశ్నమునకు సింహళద్వీపనివాసీయును జౌద్ద టు థి మత ్పచారకులలో నే సరుండయ్యును జా సకీహరణతుహోకావ్య మును రచించినకుమూరదాసును బెద్ద లుజాహారించి యిందు సంశయింపం బనిలే దని నిరూపీంచిరి కావున బ్రకృతము

8 “కృందనూూలా' కకర ది ర నాటకకర్త దిజ్నాగుం డనుబౌద్ధతార్కి కచక్ర, వ ౦:యే యని సిజాంత్‌ మెనది. న థి య్‌ కవికాలను ; ఈకవికాలమును గుజించినయాధార మొక? శు కలదు. చానిసిబట్టి యితడు కాళిదాససనుకాలికు ౬ డని తేలినది కీదాసు త:పూర్వ మేఘము పదునాలుగవ శ్లోకమును ఈ స్టానాోదహ్మా తృరషనిచుళా దుక్పృతోదజ్య్మాఖి;ఖం 1 దిజ్నొగాచాం పథి పరిహరన్‌ బ్ధూలవాస్తావలేపాక్‌. శ 09 అని వ్రాసియున్నాండు* దీనికి వ్యాఖ్యానమున మల్లినాథుండుః త అర్రేదం అర్థాంతరం ధ్వనయతి. రసికో నిచుళోనాను మహాకవి శాళిచానస్యసహా ధ్యాయిా హరరాపొదికా నాం కొలిచాస పృబంథదూన.ణా శాం పరినార్హా యస్మిన్‌ స్టే తస్మాత్‌ స్టా నాల్‌ ఉఊదడక్ముభో నిక్షో మకఠ్వాత్‌ ఊహన్టుర ముఖస్సన్‌. 1 పథి పారస్వతమాన్తే దిబ్న్మాగాజాం వూజూ . యాం బహువచనమ్‌ | దిడ్నాగాచార్యస్య కాళిదాస్మప్పతిపతస్య హాస్తాన శేళాన్‌ వహ _ప్తవి న్యాసవూర్వ కాణీ దూవనుణాని పరిహరన్‌ | * అవలేపన్తు ॥క్వేస్యా ల్లేపచే దూవణేపీ ద' | అత్రే, శృంగం నారతి పవనః కిం స్వీ దిశ్యున్ముఖీఖిః) అగ్రే? ఆ ద్రికల్చస్య దిబ్నా గాచార్యస్య శృంగం ప్రాధాన్యమ్‌ శృంగం స్ర్రాధాన్య పాొన్వోశ్చ | వారతి శం స్వి దితిహీరు శా విస్ధె సారస్వత పిద్ధెర్మవా॥ విఖి రంగ చాలిక దృష్టోత్సావాస్సక్‌ ఇ ముర్చతో వ్రైష్ఫువేతి స్వ్మప్రబంథ మాత్యానం వా పి ల! ఠి రతిః క అని వ్రాసియున్నాండు మల్లి నాధునికి. బూర్వుం డగుదవీణా వర్తనాధు డను బె ఖ్యాతయు' గాచాసు నిచుళుని సరస

పదమున స్తుతించి దిజ్నాగుని స్థూలహాప్తాభినయపదమున మేఘోపదేశవ్యాజమున దూని.౧చె నని న్రాసియుం డెను. దీనినిబట్టి దిజష్నైగుడు. నిచుళుండు. కాళిదాసు సమ కాలికు అని తేల. చున్నది కుందమాలా పస క్తి? కుదమూాలానాటక పస క్తి వలు; తావులం గాననగుచున్నది. వల్లభదేవ్రుడు తనసుభామీతా వళిలో నిందలిద్వితీయళ్లోకమును దిజ్నాగునికుందమూలలోని దని జేర్కొనియున్నాండు-. సారదాతనయుసి భావప్ర కాశికలో వమష్టాధిక;రణమున * కుందమాల ర్రసుక్షిష్తా సంధి పంచక సంయుతా % యని యానాటకము వ్రశంసితము. విశ్తనాధకవి రాజు సాహిత్యదర్పణమందును, భోజ చేవుంయ శృంగార ప శాస మునందునుు వానుమత్కవి మపోానాటకమందును, బహురూ పమిశ్రుండు కావ్యకామధేనువునందును వ్లీ నాటక ప్రసక్తిని చెచ్చియున్నారు. ం ం కుందమాలా షక స్తి కాళిదాసునంతటికవివరునియసూ యకుం “బాత్రుం. కైనవిజ్నాగుడు మహో వతిభావంతుండు విఖ్యాతకీ ర్తియుతుండు నై యుండవలయునుగదా ! ఇందుల శీనాటక మే యుదాహరణము. లలితగంభీరభాపా ప్రయోగ ము లక్షి సాన్వయవాకరచనము నీతనిసొమ్ము: ప్ర, సిద్ధో పమలు; ప్రసన్నగంభీర తెలి; పఖ్యాతరసస్ఫోరక ప్ర, తిభావ్యు త్ప్తులు నిం ద మృత ముగా, దలదాంచుఫాన్నవి

ల్‌ ఇతివృ త్రము: ఈనాట శేతివృ శ్తము ముఖ్యముగా వాల్మీకి విర చితమగును_త్రరరామాయణమునందలిది కొని, నా టకీయతే నాపాదించుటతై కవి మూలమును బలుకౌవుల నతి శ్రమించెను. రామాయణమున, రొముండు లత్ముణునితో సీను . గంగ జాంటించి తమసానదీతీరమున వాల్మీకియా శృమముపొంత "

దిగవిడిచి రమ్మని చెప్పును, (చూ. వాల్మీశ రామాయణము, ఈ త్త శాండ. కగేసర్ష. ౧౭ గూ ట్లో). లత్ష్మణుండును సీతను విడుచుచు నటకు వాల్మీకి రాగలం డనియు. నాకనియా, శనుమున సుర శ్షితముగ నుుడవచ్చుననియు. సీతకుం జెప్పును. వాల్మీకియు సీఠయాగమన ముపలట్నీంచుచుండును [((చూ వె రగ శ్లో.) -... కుందమాలలో నిట్లు కాదు. లత్మణుందు సీఠను గంగ కిద్దరినే విదుచును- వాల్మీకీ మ+ శ్రమము. నిద్దరినే గలదూ మతీయుం గుందంమొలయందలి ద్వితీయాంకకథాభాగము మూల్ట్గంథమున లేను... దిజ్నాగుం డీభాగమును సృష్టించి తనయద్భ్ఫుత మేధను దన నాటకరమ్యుతను జూపీనాందూ ఇందలి విషయము లనేకములు భవభూతిపై తము గ్రహించి తన యు త్తరఠరామచరి _త్రమునం జొనిపియుంజెను. మజశియు రొమొ యణమున రామకథ విపాచాంతముగా నున్నడ* కుందమొలలో

నట్లుకాళ చాటక ము మోదాంతముగా నూర్చంబడినది* కుందనమూల: ఉ త్తక రామచరి త్రము: దిజ్నాగుని కుంద

• మాలకును భవభూతి ము శ్తరశామచర్శిత మునకు గొన్ని

కి సామ్యములును గొన్ని వైమమ్యములును గలవు* సామ్యుములు: శెండునాటకములకు సీతానిర్వాసనమే పధానపతిపాద్య మగుకథ. రెండిటికీ విప్ర లంభకరుణారసమే ప్రధానము, ఈయుభ/యనునకు సితరరసము లనుప్రవిషము లయం యున్నవి ఈనాటకములు ెండును మోదాంతములే, ఈ ద్వయమునకు శ్రీమజత్రావూయణో _త్తరకాండ మే యాధారము* ఇంక నైనమమ్యము లరయుదవబ కుందనూలలో రాముండు లోకపరి వాదభయాకులుండై. సీత నడవికి బంపును,. ఉత్తర రామచరిత్రమున భద్రుండు 'బెప్పీనరవాస్యమును నునమున నిడు కొని రాముండు గర్భదోవాదనిర్వ ర్తనవ్యాజమున నరణ్యము నకుల బంపును- అదృశ్యమై యున్నసీత శ్రీరాముని సంభఛామ ణాదిశమును సినుట యార్‌ీనికీం చనం నలగాభాభిమానము నెజుంగుట యనుదిజ్నాగకల్పితములు భవణాతి సెక్కువ యాశర్షి ౦చుటచే నాతండును రాముండు వాసంతిం గాంచుట దండశాటవి నదృశ్యయె సీత కానవచ్చుటలు సృష్టించినాయ-* భవభూతి సీతాపాతి (వ, త్యప్రద్శ స్థానమున కొకయుపనాటకముం గల్పించినాండు, కాని, కుందమోలలో మూలానుసారముగా ఖూబేవిచే నావిమయమనుం జాటింప-జేయుబ మిక్కిలి సమంజస ముగ నున్నది. శావ్యముగ నొక వేళ నుత్తర రామచరి శ్రీ మే మిన్న యన్ననాండు నాటకముగాం గుందమాలరయే. యెన్నం దగిన దనుట నిర్వ వాదాంశము, ఇవఫాతి దీర వర్ణ నొసక్తుండు? చిత్ర

॥ కవితావ్రీయుండు. దిజ్నాగుండు లలిత శ్రి లిలో మధురముగా నాటకకథ కడ్డు రాకుండునంతనఆకు( జక్క-నివక్టనలు చూపును అతిగా వర్ణ నలు బజాడంబరము నీత:కిం గిట్టవు. మజియు నుత్ర్తర రామచరిత్ర మున విదూవకుంజే లేండు. ఇది భవభూతి విదొమకపాత్రపోమణశ క్రిహీనతం జూటు నని ెద్ద లందుగు,. దిక్నాగుం డీవిమయమునను వన్నె గన్నవాంజే, అన్నిటిశన్న ముఖ్యమైన దింళాకటి గలదు. భవభాతివృష్టిలో ' స్త్రీరాముండు సకలగుణాభిరాముండ్యు. సీత సచ్చరిత. ఎళ్లెశల నీవిమయము ధృవపజఆచుట కాతండు యత్నించెను. వైంగా? సీతను వికుచు టలో రాముని దోమరహితునిగా నిరూపీంచెను.. దిజ్నాగుం డట్టిణాధ పడలేదా, సీత యు _శ్రమపతివ్రతయే కాని మొనవ శ్రీ. ఈమానవమౌొనినత్వోము ఎ. కుందమాలలో _నెళ్లైడలం -. బ్రస్ఫుటము లగుటచేతనే దీని కీవె శిష్ల్యము లభించినది కుందమాల: ఆంధానువాదములు ; ఈకుందమాలానా టకమును గీ గ్రిశేషులు వడ్డాది సుబ్బారాయండుగా రనువదించి ౧౯-౩౨ వ సంవక్సరములో ప్రకటి)చిరి. వారు కవిశేఖరులు? పూజ్యులు, ఐన, సీనాటక్‌ము వారి హొస్తమున రసన త్తరము కాలే దని 'పలువుగుపెద్ద లభిప్రాయపడిరి.. ఇటీవలం శొంద తాధునికులును దీని ననువఏంచి రని పవిటని శానిి యవి యీవియుం బ్ర,కటితములు కానందున వానిని గాంచుభాగ్యము నొక్సు. గలుగ లేరు అందుచే మూలమును జాగరూకతతో

త ననుసరించి నేనును దీని ననువదించితిసి ఇందలి పథమ వ్లోకమును: ఉ జఆజంభారికొళినూలా

జృంభన్మధుచుంబక ములం పహేిర౦ంబునిపా

డాంభోజరజంబులు వి

ఘాస్టైంభోనిధిం వీల్చుంగ త మత్యంకళృపక. ” అని యనువడించియి. ని నా:దీన్లోక మగుటను (స్త్రీకారా దియై మగణప్రారంభ ముతో నుండనలయు. నను 'పెద్దలవచ స్సాలించి పీన్నశోకమును ె్దనృ త్తముం గావించితిని శతళోటి వవి స్తర మైనరఘు నాధుని చరి త్ర మివీధమున స్టరించి ధన్యుండ నగుతలంపుతో దీనిని విరచించితిని. నిఘంటుని ర్థాణాద్య నేళ శార్యవ్యగ్రుండ నై యుండియు నుత్చొాహమువెంబడి. బండ్రెండు దినములలో నీనాటకమును బూ ర్తిగా ననువదించితిని. కావ్రన; విజ్ఞు లిందలిచటోమము వికిచి గుణమునే గృ హింతురు గాక 1

ఈగ ంథముకు వెనువెంటనే ముద్రింపించి యిచ్చిన న్న వ్యాజ వాత్సల్యముతో బోశ్సహించిన మవో భాపాపోవకులు నుద్ధారకులు నిరుతరపకోపళారళ రా. మణులు నగు ।శ్త్రీవావిళ్ల వేంకశుశ్వర శాస్తు'లుగారు పర మేశ్వరకృపాఏక్షణము చే నితోధిక భాపాపోమకులు కీ ర్తిమంతులు నౌదుకు గాక 1 సర్విన్ని జళ్లా శణ ఫూ న్తిమం ఇట్లు, లుధజనవినమితుండు, కాకినాడ, | బులుసు చేంక శేక్వర్లుం

కరుందమాలా నాటక పా త్ర్రవివరణము పురుషులు; లాముందు?:---నాయకుండుః లత్ముణుయ:--రాముని తమ్ముడు? సవాచషపండు సుమంత్రుండు:---సారథిః వాల్ళీకీ:---(స్త్రీమద్రామాయణక ర్త యగుమవార్షి * కళ్యపుండు కాదరాయణుండు బుమలుః కణ్వుడు | కౌశికుందుం----విదూవకుండు. కంచుకి కుళలవ్రులు;---సీతా రామ సుతులు, శ్రీ లు; సీత:..రామవల్ని, నాయక్‌. "వేదవతి యజ్ఞ వతి | జునీ.కన్టలు* యజ్ఞ వేది కౌసల్య సుమి తీ

వి ఊరి మొండవి ( వఘాత్ర, యము శుతకీ ర టం అవీ ఖాబదేవి . వృద్ధా వాల్మీక్యా శ్‌, మవాసీసి తిలో 'త్తమవి.స్వ శ్వళ్యం ఏసలము;। థి గంగాలరీరమందలి వాల్మీకి యాశ్రమము= గోమతీ తీరమందలి వైమిశారణ్యము, [్‌ త్రూ, స్ట! ఇ

నివేదనము ౧ (శ్రీచుద్భారతభాగ్య దైవము చతు స్సీమామహోన్యా ప్తే జోమాన్యాత్ముండు టి న్మావర్యుండు యళ శ్ళుద్రాత్మదేహుండు వు థి (త్పానూణ్యార్యగురూ త్తముండు త్రిజగ త్కల్యాణసంధాత యి ప్రామూల్యార్థవిధాత మయారతనిపదా బ్లద్వంద్వుమున్‌ నొ ల్బెదన్‌, ఆలు పరతత్తా వ్రమృతపాన మానసమవ+*ి ఛాగ్యంబు నందిచ్చుస ద్లురుచేవు౯ నరమాత్రుగాం దలంయదు ర్లోపోవ శాంత్యర్థ ము ది లే దురదృష్టార్మ రజోగుణోదతిం దమో లు థి దోపాళిం దల్సేవ జీ మజుపాపాఘవినాశ నార్ధమును సం భావింతు నస్మద్దురున్‌ =

తి ఒళ సందర్శనయోగ లేశ మె యనే కోద్ద్రుంథధ పారాయణ ప్రశటప్రాళవ మిచ్చు; నొకళతలండే ఇావింప నళజ్ఞాన నా శశమా, నొకః-మృదూ క్రి యీ సకలభా వ్య గంథసారంబు నె సుకృతాభ్యాసుల కట్టి సద్దురుని సు శ్లో కింతు భక్తు ఫీన్నలిన్‌. ళీ అవతారంబును దాల్చి మున్ను రఘురా మాఖ్యకా గృపామ్నూ యె భువి ధర్భుంబులు నిల్చి నేండు మరల౯ భూభారమున్‌ వాళ ను . దృవ మైనట్టి పరాత్ప్సరుం డతీంయు మ జ్భాగ్యంబుచే నల్చెనా శవికాసుందరికిన్‌ విభుండు సకలా కాంచూఫలావా 'వికీన్‌. ః

ర జననం బందినవాండ (శ్రుబులుసు వం శంబందు నాయశ్షపా దుని సద్దోత్రజుడన్‌ మహేశవదభ క్తుండ౯ా గురు౯ శర్వుగాం

• గని భూజించెడి వేంక శుక్వరుంం ద త్కా-పణ్య మర్థించుళు పనిగాం దత్పదపంకజంబుల కిదే భక్తి" నివేదించెదన్‌, . గి

షం (శ్రీగురుభ్యో నమః షి జ రు౦వవమాలం అధరం నాంటకథినుా (ఈ జం భాంతళదివ్యమాళిభునరో ట్ట చిచ్ళ్సేరమందారణూ లాబ్బంభన్మధుబిందుచుంబకమహ+ ః లంకార సౌ భాగ్యముల్‌ వైజ వ్ర స్ఫృుటమోవాడావహాకములా లంబోదర శ్రీపదాం భోజానూనరజంబు లాత | కశుభదం (శాంద్యంరేమాన క్యూత్రధారుండు ప్రవేశించును.) మః పరివశ్యోర్ధ్వవిసర్పణాంతరతపో వచ్న్నూ వ్రిప్దై వల బ్రైప్రలయో; వరగంగోద్భవఏచికాఫణిలస ద౦ల్సీకమో [ స్రల్టుక మో, న్న్స్ధ్‌సుం

ల! భందమాల దరశీతాంకునినిత్య సంధ్యయొ, వభౌ తన్య కసూర్యన్యుతి 6 న్ఫురణంబో యన6 బొల్బునీశ్వుకజటా ॥ జూటంబుమి మోముతన్‌ 4 తి ఆరారాలపురవాసి యగుదిడ్హ గకవిచంద్రుంయ నంస్కే శతనున రచింపం గాకినాడపురనాసి బులుసు వేంక కుశ్వరు' లాంధ్ధీ కరించినకుందమాలా వాటకము ప్రదర్శింప సభాసనులు నా కాజ్ఞాపించిరి. అనాటక సందర్భ మునకుం య యోగసాచివ్య విధాయిని యగునార్యను బిలిచి నేను రంగభూమి కరిగెదను, (శెరళల్తో

• ఆర్యా! ఇట నవతరింపుము, సూత్ర:-అదిగో ! ఆర్యాసమాహ్చోనమున నా శెన్వరోకానిచ్న సాహాయ్య మొనరించుచున్నారు. (విలోకించి) అయ్యో! కష్టము! కషము ! అతికరుణకృత్యము జరుగుచున్న బే ! శాక లంకానాధునియింట సీత చిరకా లం బుండె నన్నట్టిని శృంకాతంకజనాపవాదమునక్షుక్‌ జూలన్‌ భయం బందిత త్పంకం బింకం సాధ్యా గర్భిణిని ని ర్వాసింప శ్రీ రాముం డీ . వంకళా లత్ముణుం చార్య సీడ్చుకొని పో వంబొచ్చె దుర్రాటవిన్‌ = తి (నిమ్మ్రిమించును,) , ఇది స్టా పన ఓ

ఖం. ర0దవూల వ్ర థమా౦కము అాశావుస్టీయాలాలా (అంత రథారూఢంల్రై సీ్ర లత్మణుండు, నుమంక్రుండుం టవేశింకుంం) లక్ష్మ:-ఆర్యా ! ఇట నవతరింపుము. భాగీరథీతీరకానన బే .... శము లీగవానరరులకా ప తానములతో మార్దాన రోధకములై రథ, 'వేశయోగ్యములు కాకున్నవి= అర్యా! ఇట నవతరింపుము. సీఠఒవత్సా ! లక్మణా! మనరఖాశ్వము లతి వేగముగాం బరు శ త్రినవి. ఆర థముకుదుపునకు జేవా మంతయు గంపీంచి పోయినడి- లేవనే లేకున్నాను, ఇ:3 నెట్లు దిగలలనో | లత్మ;_- సుమంత్రా ! రథాశ్వముల నాంచ యత్నింపుము సుమం:- ఫ్ర భూ! గాంధిర్వప్రియములై యీహయము లెంత గా నాంప యత్నించుచున్నను బరుగెత్తుచు నే యున్నవి: మ! కలహంసాళియమం[దసాదములు సౌ ఖ్యస్ఫూర్తిం గర్డ్మ ంబులన్‌ మెలమెల్లన్‌ నుమనోవారంబు లయి మొం శే సపోయుచుండంగ ని ముల నళ్వంబులు పగ్గముల్‌ వెనుకకున్‌ మోపెట్టుగున్‌ లాగినన్‌

కందమాల నిలువంబోక మతీంత వేగమున ని . రి ధంబుగాం ఇాజెడిన్‌, త్రీ ల3(ట/ లత్మ:-సుమంత్రా ! ఈతురంగములు వాయు వేగములై యనా లథఖ్నీతస మవిమమ ప దేశములై యిస్యందనమును గంగా ప్రపాతీమునం గూలంద్రోరో లలవు సర్వథా రథ. మౌొంప యత్నింపుము* సుమం;_(రష్టావుల నాశర్థ్మి చును.) _ లన్మ:-ఇచట రథ మూంగినది. చేవీ! అవతరింపుము* సీత;.(దిగి పర్మిక్రమిం చున.) లత్మ:-సుమం శ్రా! దీర్ధ మాొర్షపరిశ్రాంతము లైన యిీతురంగ మములకు విశ్రాంతి నిమ్ము నుము:-చిత్తము. దేవా! (రథ మధిరోహించి నిమ్మ్రమించును.) లమక్మం- (పర్శిక్రమింది యాత్మగకమున) అర్యులు-శాదు* నా సస్టమి నన్నుం జూచి* వత్సా! లత్మణా ! రావణ వ 1 | భవనసంస్థ యగుసతచారితృమున సముత్పన్నవిమర్శు లయి పొరజను లన్యవిధములః (టలాపీంచుచున్నా రు ఓక;.-సీతాదేవిమాత్ర, మునకు శరచ్చంద్ర నిర్గుల మగు కీ నిశ్వూకుకులమునకుం గభంక మాపాదింపంజూలము గర్భిణ్‌ధావసులభ మగుదోవాదమున భఛాగీరథీదర్శన మామె నన్నుం గోరి యున్నది. కావున గంగాగమన వ్యావమున సుమంత్రా ధిస్టిత మగు రథము నెక్కించి 'యీచదేనొకనసమున నామెను దిగవిడిచి ర” ముని యాజ్ఞాపించిరిగడా 1 అకారణమున నేను గృవాహరి

గ్‌ థధనమాం౦ంకము ల్‌ ణిని వధ్యభూమి కీర్చుకానిపోవునట్లు జేవి సీగహానము నకుం గొనివృద్చితిసి సీక:.వత్సా! లత్యుణా | నెలలు నిండినచూలాలను ఈ గర్భభారమన నా కడుగు పడుట లేదు సీవు ముంబేంగి భగవతి భాగీరథి యెంతదవ్వునం గలదో కని వచ్చి _ ఇచెప్పాము. లత్మ:-భగవతి భాగీరథి చేరుననే యున్నది* విషాద నుంద కుము* అదిగో ! అదే! దగ్గజకు వచ్చినాము చేవ; చ। కమలవనంబునుండి మధు గంధము నంది, నితాంతమొాధురీ వినుులమరాళ రాజరుతి విస్తృలిం గైళొని? శై శ్యసంపదన్‌ నగొమరుగి6 చాల్చుతుంపరల కూర్చి గడించినగాంగ వాయు బృం దము లెదుశేగబెంచెడు ను చారవిధిన్‌ నిను సత్క-రింప నాన్‌* ణో పీఠ. (వాయుస్పర్శనుఖ మనుచవించుచు) ఆహా 1! కన్నలళల్లి చల్లని చేయి సోశల నే కలుగునంళటిమవోసుఖ మా గంగమ్మ కరళ్ల మిందనుండి వచ్చు లేగాలులు సోశతుటచేం గలిగి యది నాబడలిక నేశాదు పాపమును బాపంగల్లింది* ఐనను, దోహదకౌతూవాలము గంగావగాహమునకు సముత్సహింపంజేయుచున్నది- కావున నసీఠటప్రపా తము. గాక యపరిశ్రాంతావతరణ యోగ్య మగుత్రో,వం జూపుము.

6: చందనూల, లమ్మం (నించి). ఈతట ప్రబేశము లత్యంతవిశ్రాంతనును మవ్యసంచారము లగుటచే దురవళ్తారము లైయున్నవి. శావునం గాలి వ్రేళ్లను నేలకు గ్రుచ్చిపట్టి: గః వామకరమునః బట్టి నీవారలతను " దత్నీణకరంబునన్‌ జంఘం దగం గ్రహించి నాయడుగులందు మెలమెల్త నీయడుగుల విడుచు గమియింపు తణమౌొాత్ర మిట్లు తల్లి! డు సీత (అట్లు చే) వత్సా! మిగులం బరిశ్రాంతి నందితీని ఈ పాదపచ్చ్భాయను ముహూ రవ త్ర మూంగి వశ మించెదనుః లత్మ:-సీయభిరుచి జీఏ 1 సీత్ర:.(కూర్చుండి విశ్రాంతి నందుచుండుకు.) లవ్మ:-ఆహో | సుకృతులకుం బరిజను లెచ్చటను లోపీింపరు గజా! , ఉ॥ శీతలవాయువుల్‌ విసరి "సీదలు దీర్చుం దరంగపంక్రి వి ఖ్యాతరసార్షగానముల వాంసులు ఏీనులవిందు చేయ్యు సం వ్రీ తిం గవుంగిలింక సఖి రీతి సుఖింపలం జేయు భాయి యా వఫూతచరి త్ర కిట్లు వన +" . భూమిసిపైతము చాసు లల్మికా! ౭

చ భధజూ౦ంశము క! సీత;.కుమారా! నిజముగా నాహృదయము స్వజనమధ్య మున నున్నళ్లు మిగుల నానందించుచున్నది. లత్మ:- (తనలో) 'జేవి శృమము దీతి సుఖోపవిష్ణ్టు రా లై

యున్నది. యథాస్థితి విన్నవించుట కిబే యదను* (శటాలున సీఠపాదములవెం బడి వ్రకాశముణ్శా అనవరత " చ వాసదుఃఖభఖాగుండు నిర, తణుడు నగులత్ష్మణుం డిజే విజ్ఞాపనము చేయుచున్నాండు. వృాదయము డిటవు భఆచుకానుము తల్లీ! సీత్రవ.(హూత్రుచుముతో) ఆర్యపుత్తుునకుం గుశలమేకడా | లత్మ;-(వనమును నిన్దేశంచి) ఈగతి కల్లగా నార్యున కీశ నేమి కుశలము? " సీత:.అర్య ౨ కాజేవి పునర్వనవాస నూజ్ఞాపించినదా యీ? లత్మ:-ల దేశించినది వనవాసమే. కాని; కక కాదు సీత్ర-మటి యెవరు ? - లత్ము:- (ఛామ్బధారల జాంపుకొనుచు గీ! ఆర్యునాదేశ మే యిది యంబ ! యనుచుం బలుకంగోరుడ్యు యత్నించి పలుకం జూతుం గాని, వాణి నావృాదయంబులోన€ జొచ్చి బలిమి జేసిను నాకు వాగ్బంధనంబుం ళా సీత:.నాకు వననవాసమే యార్యునాబేశమా ? లత్మః- శేవలము సిశే కాదు, తనకును. సిక్ర-అది యెట్లు

ఠి భందనూల లక్ష్మ గీ! స్వగృవాభావన బహుసువ్భాజ్జనులు శ్వేచ్భం దృప్తీ నలరంగృ యాగాగ్ని 'చేజరిల్ల ఫి రమ్యుభవనవాస మె మొన గామున కది శ్వత్ప్రవాసముబే వనవాసమె కద! గ్‌ సీత;-వక్సా! విస్పష్టముగా. బలుకుము. అఆర్యపుత్తునకు నన వాస మేమి? నా కిప్పుడు వనవాస మీమి? లశ్ష్మ:-అంతీకన్న నే నున్నది. మందభాగ్యుండను బలుకు చున్నాను; చః చరితముబేత విశ్వజన - | సంస్తుతి గాంచినపుణ్యుండున్‌ గులా భరణను రానుంజే నినుం ట్ర వాసముగా వనభూమిలోనం జె చ్చెరం ద్యజియించి రమ్మానుచుం ' జేసె నమోభపుటాజ్ఞ నాకు నే నగుగుదు ని న్నిటన్‌ :డిచి యంబరొ ! కవ్ర మహోాపరాధమున్‌. ౧౦ సీఠ:.వో! కాత! ఆర్య! కోసలాధిప ! నీవ మరణించిన దిప్పూడే ! (చూర్చిల్లును.)

.. లమ్మం- (ఫంత్చ్రకుముతో) ఆక్ష్యో | కష్టము! కష్టము! నిర్హాత పాతదారుణ మగుపరిత్యాగవార్తను వినుటవలన “దేవి నిజముగా మరణించినది, (పరిశిలించి కాంచ్సి అదృష్టవశే మున నింకను శ్వాసించుచున్నది. ఎ త్యానయనమున

, ప్ర భధకూ౦ళకము తి కుపాయ మూహించెదను, (దుఃఖించి ఆశ్చర్య మొాశ్చ ర్యము ! “

గీ పరమగాంగతుపారళీకర పవిత్ర, మృదులవాయుసం భావ్యత, నదియు గాక నాదు భాణ్య శేమమున జనకజ బోధ్య మానయె యెట్లా మైశన్య మూనె మరల. ౧౧

సీక;.వళ్చా ! లత్మణా | వెడలిపోయితలివా ? లత్మ:.కల్లీ | అజ్ఞాపింపుము, మందభాగ్యుండ నిబ నే యుంటిని, సీతవ.న న్ను పాలంఖించి పరిత్యజించెనా ? లత్మ:- జేవీ ! నీకు నుపాలంభన ముండునా ? సీత;-అయ్యోో ! ేనెతటేయధన్యను. వమాత్ర ముపా లంభనము లేకుండ నే నిగృహీత నైతినిగడా! నా శేమే నార్యసం దేశ మున్నదా? / లన్మ: _ఉన్నది. సీత్రు.చెప్పుము, చెప్పుము. లత్ముంచ। అనుగుణ వంచు. దుల్య మగు నన్వశుముం గలదాన వంచు సీ వనువమసద్దుణోన్నతి సు ఖాదుల దుఃఖనులందు నెప్పుడున్‌ నను విడనాడవం చెటింగి నన్‌ జనవాదభయాకులుండ నై నిను విడనాడినాండడం దరు ణీ! యొకదోవము లేగు సీయెడన్‌.. ౧౨9 ఇదియే యార్యసందేశనము* .

230 కందమాఆఅ సీకఠ:_.అజనవాదఖీతి యేమి ? నన్నుగహార్చినదూమణ మేమైనం గలదా? ॥

• లక్ష్మ:-బేవీ 1 సీకు నొకశదూవణ ముండునా ? నీవు; మ పరమర్డీ ంద్రులు లోకఫాలురును భూ పొాలుండు నేనుండలాం ఆ బరిశుద్ధిం గని వావ్యవావానుండు సం భావింప విఖ్యాతితో నరుబేరన్‌ గనెలా జగ త్త్వయము నా " నవ్లోదంబునం గాని,..* సీర? (లజ్జతో) చెప్పుము, చెప్పుకు. కౌాసిం,. ' కరుణాళూన్యనిరంకుశ ష జకు శం కాగ్రంథి నిల్చెం గటా ! ౧౩ సీత:-అగ్ని శుద్ధిసంకీర్త నముచేత నాపూర్వగాథ తలంఫునకు వచ్చు చున్నది. రావణభవనోదంతము తిరిగి ఇాధించుచున్నది, అట్టిసందర్భమునను వీ ఆ నామస్మ్మృకణము కలిగిన దనుట నిజముగా మహిళాత్వమున శాక పెద్దనింద ,..9టు రి త్యక్తనైతిని...నిజముగా నేను పరిత్య క్తనై తినా? అగ్య పుత్త్రపరిత్య క్త నగునేను నన్నేల పరిత్యజించుకాన రాదు? కాదు- తన్నిరంనుకోశునకు సదృశ మైనంా వ్రసవమును రశ్నీంచుకాఆకుం. బరివాదకంటళోపవాత మగునీజీవితమును బరిరథఖ్నీంతును. లమ్మవ-అను గ హించితివి సాధ్వీ ! (నిలిచి నమస్కరించును ) మతీయొకయార్యసం చేశము |

వ థమూంక మను ॥ న! ॥ ల సీక:.అది యేమి ? . . “ళా నీవే నావృాదయాధిదేవత విశన్‌ నిత్యంబు? నాశయ్యపై సీవే స్వ్పప్పములందునై న సుఖసొ న్నిధ్యంబు. గల్పించె దో జేవీ! కైళాన నన్యదార నిత భ్రాం తిన యజ్ఞ యాగాదులన్‌ న్‌ నీవిశ్వాద్భుతరూ పపుంబ తిమ యేం నేం గొందు నాపల్నిగాన్‌ =” ౧౮౯ సీత:-దీనివలన _ నార్యపు తిపరత్యాగదుఃఖము నిరవకేవ ముగాం దొల.గినది- అన్వాసక్తుం డగుభతివలన సతికిం గలుగుదుఃఖ మన్న్వాస క్త యగునాతివలన( బతికీం గొలుగదు- క్ట లత్మవ తిసంబేళశ మేమి ? సీత:.ఎవరికి ? లత్ష్మ:- ఆర్యునకు. సీత:.ఈగతిలో నాప్రతిసందేశమా? ఐన, నాయ త్తలకు నావచ నమునం జాజాఖివందన మొనరించి యిట్రనుము'ఇటులు రయాళూన్యనై శ్వాపదసమాళక్షీర్ణ మగువనమున నున్నను నన్ను సర్వదా యా"”ఫ్ట లగుమోరు మిొవృాదయనుల వను గ్రహింతురుగాళ 1”

కెల్లి తందమాల లత్మ:- ఈయాజ్ఞ ను బీతితో గృహించితిని. ఆర్యపుత్తు్రున శేమైన సంచేశ మున్నదా ? సీఠ;-అనిష్టురహృృదయునకు సందేశ మిచ్చుట సీయప్రతిహత వచనమున నే కాని సీతాధన్యత్వమునం గాదు లక్ష్మణా 1 ఆజనపాలునకు నావచనముగా నిట్లు నివేదింపుము: “* మందభాగ్య నగునన్నుగుజి.చి. యనుశోచించుచు వర్ణాశ్రమధర్థు పరిపాలన ముజ్జగించి యాత్మను బాధించు శఉొనవలదు, సద్ధర్మ స్వశరీరములపట్ల సావధానత నల యును...” వత్సా! లక్ష్మణా ! నేను జనపాలు 'నేమైన నిందించితినా | లక్ష్మ;. చేవ ! ఈమాత్ర, మనుట కనర్షృవు గాదుకడా ! సీఠ:-ఈసంగతికూడ వారకి నివేదింపుము:. * నిరపరాధ హృదయానర్జిత యగునీమెను జనదదమునుండి వెడల సడచుట యు క్రమా?” లత;-అ ర్యా ! చెప్పందగినసందేశ మే చెప్పితివి. కాని : చ! తనవృదయుబునుండి వసు భఛాపరుండున్‌ నిను వీడియుండుకు మనమునం దోంచ్యు లేనియెడ మాతరొ ! నిన్ను గృహాంబునుండి తా ననుపంగ నేల? యయ్యయొ ! గృ హంబుననుండియు. గాదు కక యీ జనపద మంకునుండియును సాగలగ నంపలో నేల నే డిటుల్‌. ౧౫

“త్రుథకూ ౦కమాు 28 సీత: ఈసంగతికూడ _ (స్ర్రీమవారాజులతో నావచనముగా విన్నవింపుము; “*తపోవనవాసిని సీమంతనిహి తాంజలి యగుసీత నిర్షుణ యనికాని చిరపరిచిత యనికాని య నాధ యనికాని సీత యనికాని స్మరణమాత్రముననైన ననుగహింప వేండుళొన్నని-” లక్ష్మవ- _ శా! ఈసందేశను విన్నయంతటను జే ఏ! రామచంద్రుండు నా శీసందేవాము లేను మున్షి పడు నెం శే దుఃఖవారాన్నిధిన్‌ గాసం తై నికతంబునందు మిగులన్‌ ఇశూరంబు దట్టించిన సె స ర్వాత్మకుం డయ్యు వ్య క్తముగ సే యందున్‌ మహోపద్దశన్‌. ౧౬ పీకు. దుఃఖసమ యమున నతిమహితస్వనుండల మున్న నుండ వచ్చునుగొని, శోకాపనోదను లగు స్రీ జను లెట్లు లభిం తురు? నే నిట నున్నసమయమున నట స్సీవే యూరసని నర యుఛుండవలయును. మతీ శ్రాల్ఫశ రీర స్వాస్థ్యము సీపు తప్పక కనుచుండనలయుంజుమా ! లమ్మం తల్లీ 1 సీమహోానుభావత్‌ కిదియీ యనురూపముూ సీఠు_వత్సా! లక్ష్మణా! నీవు నాకు బకులుగా రాఘవకుల శాజధాని భగవతి యరొకూధ్యకు నమఘస్క్య_రింపురుూ ప్రతిమాగతు లగుమహోారాజు లకు శుక్రూవ లొన

4 కుందమాల రింపుము. వి యంవద లగునొసఖుల నాన్వాసీంపుము, ౨... పర్వకాలములయను మందభాగ్య నగునన్ను స్మురిం . ఫుము, (దుఃఖభించుము) లమ్మ-(ఉ జ్వేగముతోో " చ! కటకట! కన్నతల్లి యనం గాం దగుసాధ్దిని జేతులార నే నిటులు పరిత్యజించుటకు , సింతటిదుఃఖముం గాంచలంటకు౯ బటుతకర రాను రావణర ఇంబున ఘోరపుమూర్భ మున్షున న్ను టెధదికీంచినట్టిపవ నాళ్ళుజు- డెంతటీ'ఘోరశత్రువో ! ౧౭ (విళోకించి) ఉ! పచ్చిక మాని యీవా౭ణ వారముసైతము నేడ్చు మిక్స్కీ-లిక్యా మచ్చికచూపువాంసము ల మందగతిన్‌ విలపీంచుచుండె నేం డిచ్చట నృల్యముల్‌ మజచి యెంతేయు జాలి సెమిళ్లు. కేరి యీ సచ్చరితక గనుకా మనుజ పంతతికంచుం బసుల్‌ మిటుంగయా! (౧౮ సీతపవక్సా! లక్ష్మణా! సూర్యాస్తమయ మగుచున్నది, మనున్యసంచార మే ధూరమైనది. పము లెగిరిపోయి

"త్ర భధమాం॥ము కెర్‌ గూండ్తకుం జేరుచున్నని. శ్వ్వావదములు చరించుచున్నవి= నీ కిటి విలంబనము వలను పోయిరమ్ము

లక్ష్మ:-(అంజలిబద్ధుం డ్రై) అమ్మా! ఇది లత్ష్మణునితుది ప్రణామము, సావధానము%* . స్వక రిం ప్రము* జ్ఞ సీర: నేను నిత్యము సొనధాననే లశ్ష్రప-చేవీ | విజ్ఞాపించుచున్నాను: చః పరమపవిత్రు శాఘవుని బంధుల మిత్తుుల సుస్మ్మరించి త ద్విరహాభరంబున౯ా దనువు జీవి! త్యజింపకు మృత్యువాత నీ పరమపవి త్ర గ ర్భమున భాసిలురాఘవవంశ మెంత యో యరసి సవాసధా కుశల మొనటు చూడంో విన్నవించెదన్‌* సీత్రసౌమి శ్రీ ! సీవచన మప్రతివాతము. లవ్మ:.మజియొక విన్న పము. సీశ్ర:.వమది ? లమ్మవ-నుః గుగుబేవుం డగు ఛ్రాతృనర్యుం డొసల్గళా ఘోరాజ్ఞయే మొన జం బరిపూర్జం బగుభ క్రితోడ సలుపం బాల్పడ హేశుత్వరళా .... బరివర్టింపంగ వచ్చితి౯ వనములో ప్రి ఖ్యాతచారి (త్ర 1 నిల

6 నందమాల వరమివే శమియింప నోషలవము[ొ దల్లీ ! నినుకా వేండెదన్‌- తం సీత;.(1ంళ్రమముతో) గురుభ్రాతృనచనానువ ర్తి వగుట నీ క్రీ సంతోవకాలమున దోపారోపణ మేల? లత్మ:-(పప్రదితీణముగా నమస్కరించి పర్మిక్రమించును.) సీత:-(రోదనము జేయును.) లక్ష్మ[(దశ లకలోకించి) ్పృవళాశి | లోకపొలకులారా ! అకర్ష్మీం పుండు: శాః సాధ్వరత్నము సీత యాదశరథ మ్మైభర్తకుణ నోడలా.. సీత:-అలిశ్లాఘసీయము లగునక్రరములు వినయిడు చున్ని. లవి బృథ్సీమాత కనుంగుబిడ్డ సతియా (శ్రురామణాళ ర్తకుల సీత;-నా కాయదృష్ట మెట్టులు ? . లకు బృథ్వీభర్న పవాసముం బనిపె నీ సీశ్ర:.(వెవులు తృకానికొనును,) లవ్వ్నీ;= ష్‌ భీతార్ళ నేళాకిని౯ సాధిం బ్రోవ రంకు కం గకతిదయళా సావోయ్య మత్యంతమున్‌ = ఆం సీతన(గర్భమును జాళును,)

ప్రభమా౦కము న! లత్ష్మ్మ:-బేవీరకుణకు భాగీరథ్యాదుల కిట్లు ఏిన్నవించేదను : మ॥ శ్రమముం గన్న సతీవరేంసము పవి త్రం బాభవద్వీచుల౯ా గమలంబుల్‌ వెదచల్రుగంధముల నా . వ్రూణింపలగా వీదిస్నా నముజేయం జనుజేర సనీజలములళా దల్లీ ! భవద్వేగముకా తమ నాంపక్వలయుళ౯ శణయబిుదయర శొస్తుత్య భాగీఠథీ 1 త౨ చ పరమపవిత్ర యంచు. దన వంశము. బొసిన దంచు రశత్షకుకా గరుణకుం జా శ్రీ మంచు వర నారియును క్షే యందు మికునా కరములు మోడ్చీ మ్రొైొక్కీ- బలు కంగల విన్నప మిోననస్థు తా ఇరమమునీం ద్రులార | కృప భామను బ్రోవంగం గన్నకండ్రులై * తరి మః నిదురం గన్నను మేలుకొన్న( గడు సం దిగ్గస్టితి మన్న నా ఉదయం దున్న. టి నూద మన్న భయవి శ్రాంతాత్మం రైళాన్న నో సదయానంతరసార్ద్రులాక 1 వనరా జ్యం 'బేలుపు గ్యాత్ములా !

కలి ణతందవమూాల ర! దయన్‌ భ్రోవుడు సాధ్వి నేమఆకుండీ . , ప్రాగర్థింతుం శేలార్తడ్చుచున్‌. ః తిర మః తృణమ్యూత్రంబును నిల్వరా దిచటసహిం సాజీవులారా ! విల మణచిత్తుల్‌ మతి యెవ్వ రన్యు లిటం దొ శ్కళారాదు పో పొందు మో రణువమోూ శ్ర, ౦బును జూగుసీయరకు(డు వి పొవాససేవాముహా ల 'గుణు లోయేణములార |! నెచ్చెలియ మా కు౯ సీత సీవింపుడీ! తే మ! బెలు లొచుళ్‌ నదులార |! స్వాము లయిది శ్సీమాధిపుల్‌ | వీతి థా తలు మానై గిరులాగ ! తల్లి వయి మా తా! జాన్నావీ ! కావుశీ ! చలుమాజుల్‌ నతి సల్పుకుళా నుజియు సం

• ప్రాక్టితు సీతాసతీ ఖ తిలకంబుళ౯ దయచూడు. జేమజఆకుం డిం తి౯) బోయి నే నచ్చదన్‌, న! (ప్రలాళించి నిమ్క్రమించునుం) సీత:-ఏీమి ? న న్నొంటిపాటున విడిచి నిజముగా లక్ష్ముణుండు వెడలి పోయెనా? (చూచి) అయ్యో! ప్రొద్దు గ్రూకీనది. లత్ష్మణునిస్పర మైనను వినవచ్చుట లేదు, హరిణములు తమ యావాసముల శీలచున్నవి. పయలు గూండ్లను జేరు

చ్ర థభమాంకము రి చున్నవి. శ్వాపదములు సంచరించుచున్నవి, అంధకారము దృష్టిని బంధించుచున్నది. మవోారణ్యము నిర్మానువ్య మైనది, మందగ్గాగ్యు రాలను నే నేమి చేయుదును? ఒంటరి కత్తె నె ట్లీశాఆడవిం దిరుగుదును ? ,.. నే నెట్టిపాపము బేసి శాంటినో 1! ఈవిధమున నీఘోరవిరహాము ననుభవించఃి- చున్నాను* ఎట్లు ...లక్ముణనియు క్ర లగువనబేవతలు ,.. ఎట్లు ? రాభువకులకృమాగతు లగువసిష్ట వాల్మీకి వము ఖులు నుహాప్ర భావు లగుమహార్దులు న న్నిపుడు పరిల్యే జించి .., (కూర్చిల్లును.) (అపుడు వాల్మీకి ప్ర బేళిందుగు, ) ,వాల్మీ;.-(సర్ర్రమముతో) ఇక సాయంసంధ్య జలావగావానవిధి౯ా సల్పంగ భాగీరథి౯ ధీయుక్తుల్‌ మున్సిబౌలకుల్‌ చని నువో ర్తి గుందుచుక౯ జావాద (శ్రీయుక్రాళ్మయు నొంటిః త్తేయును నై చింతించు స్రీ గాంచుటళలా నాయందుళ వినిపింప వచ్చితి. ద్వరళా సాధిం గనన్‌ బ్రోవనున్‌. విం శావ్లన, నే నామె న న్వేవీచచెదను. (వెదకును.) సీత;.(శేలివి వండ). త్రతం జెవండో నన్నుం జూచుచున్నాందు. (చింతించి ఎవరును లేరు భగవతి భాగీరథి లక్ష్మణుని విన్నపము ననుసరించి తనతీరంగముల న న్నను గ్రహించు చున్నది

! తథత౦ందమాల వాల్మీ: ఈయంధకారబంధురతం. గన్నులు గానరాకున్నవిః శాన్సనం బిలిచెదను ఇదిగో | నీ నెిహాూూ! సీత్ర:.(అనందముతో) వ్రతా! లత్మ్ముణా ! మరల వచ్చితివా ? 'వాల్మీ:- నేను లక్మణుండను గాను. సీక్ర;.(యేలిమనుంతు ధరించి) అయ్యో! కష్టము! కష్టము! వీం! జెవడో చరపురువుండు. ఏీని నెట్లు వారింపయలుగుదునో ! మవోకష్టము | (విచారించి) ప్రశే! జీ నేకాకి నగుస్ర్రీని నాల్మీ:-ఐన) నేనున్నాను వత్సా! సీకం బరపురువకంక వలదు దివసావసానసవనార్తమై భాగీరథికి వచ్చి ముని ఇాలకులు సీసంగతి తెలుప దపోధనుండ నగు కేను నిన్ను పెదకుచు వచ్చితిని. ని న్నాకటి యడిగెదను. చెప్పుము $ తః ధర్శముచేత యుద్ధమున = చా గెలుపొందిన రామచంద్రం చా " నిర్ణలభారుమూ ర్తి ధర ణీతల మేలుచుం జెంపుసేయ నే శర్శవిపాక మమ్ము! కటు గష్టము గాంచితి చెప్పు చెచ్చు మే మర్శుము దాంచకుండ నిట మూకును నీదగుదుుఖహేతువున్‌, తూ సీత:.ఆతంోే నాదుఃఖ హేతువు. పూర్ణ చంద్రునుండియే యళ నిపాతను* వాల్మీ:.ఏీమి ? రామునివలననేనా నీ కీమహాశస్టము | సీత;.చి తము

ప్రభకతూ౦కళము వప వార్మీ:-వర్లా శ్రమధర్శవ్యవస్థాభూతుం డై న(స్ర్రీరామునిచేత నే నీవు నిర్వాసిత వైనచో సీకు స్వస్తి నే నేగెదను. (పర్శి్రమించును.) సీఠ:.ఒకం-విజాపనము. జా ఇనాల్మీ:-ఏమది ఠి సీత:-రఘువరనిర్వాసిత నని నేను తమ కనుకంచనీయను. గాళ పోవచ్చును కాని; నాయీగర్భగతసం తానము ఆాదృశు లగుసగరదిలీపర ఘుదశరథ వ్ర భృతుల దనిమైనం గరుణామ యుల నన్ను. గాపాడవలయును, ॥ వాల్మీ:-( కక చిరిగి వమి ! ఇశ్వ్యూకువంశ ముడావారించుచున్నది! ఆసంగతి తెలిసిళొందును* వత్సా ! నీవు దశరథుని ళోడ లివా?

సీతు-చి _త్తము= అజ్ఞాపింపుండు.

వాల్మీ:-మజీయు విదేవోధిపతి యగుజనకునిుహితవా ?

సిఠ;..చిత్తము.

వాల్మీ :-మజియు సీఠవా ?

సీఠ.ఛగవానుండా ! సీతను గాను. మందళాగ్యురాలను.

-శవాల్మీ:-హో | వాతోస్మి. మందభాగ్యుండను ప్రాసాదతలము నుండి సీ కీయథఃపతన మెట్లు కలిగినది తల్లీ 1

సీత: -(పీస్తుపడును.)

.వాల్ళీ:-వమి ? లజ్జించుచుంటివా ళ్‌ శానిమ్ము. యోగచమువు లజే నవలోకింతును. (ధ్యానించి) వత్సా! రాముండు శేవలము జనాపవాదభీతిచేతనే నిన్ను బరిత్యజిచి నాండు* కాని, హృాదయముచ్చే, కాన భె వవూశ్యళక్ష

భంరంగ కన | రా |

న! తందనూల నిన్ను మేము పరిత్యజింపము* ఆశ్ర, మపదమునకు రమ్ము పోదము. సీత;-కా మవరు? వాల్మీ;-వినుము; గీ! జనకరాజర్షి శీం జరంతనసఖుండ దశరథునిబాల్యరి_త్త్రరత్నంబ నేను నతివ ! తండ్రియు మామయి నాదు నింక నీకుం చెలియుము నన్ను వాల్మీకం గాల ౨౬. సీత:-భగవానుండా ! వందనములు. వాల్మీ:-వీకప్ర సవ వౌదువుగాక ! భర్తృపునర్తర్శన మగులాశ! సీశ;-తాము లోశమునకు వాల్మీకులు, నాకుం దండ్రులు+ ఆఅశ్రమపదమున కరుగుదము* (౫౮ కంజలించి) భగవతీ ! భాగీరథీ ! నీదయచే నేను సుఖ వ్రసవనైతినా; ది:దినము సీ కొశకుందమూాలోపవోర మొసంగుదునుం వాల్ళీ:- ఈమర్ల్‌ మళఠ్యంతవఃఖసంచారము. మజియు, నీకు విశేనకన్నదము* అందుచే, నేను నడచిన మార్ష్గముననే నడచి రమ్ము చః ఇవి కుఠకకంటశంయబులు స . తీ! పదముల్‌ కడుం బేల్చి వేయు మి య్యవి కను నర్రుశాఖ లిట నంతట ముందట వంగి ఏిల్దో ము య్యవతలివంక స్థాణు వది యం దొకగొయ్యి గమింపు మిట్టు లీ

థప్రుథచూంకము వికి యివకతలం బద్మపుంగొలను నిందోనరింపు పదాబ్బసేచనన్‌. ం తిం సీఠ:.(అట్లు చేయును) వాల్మీ;-(నిసేశించి) గీ! వడంతి ! సీమంత్‌మును బుంసవనము నాది విధివిహిత మైనకర్శంపువితతి మేమె యొల్ల యిమ్యోకులకుం జేసి యెసంగినార ముమ్మలింపకుమమ్మ గర్భ మ్ముంార్చిం " తైం ఇా కౌసల్యాపద సేవ చేత నగుసౌ ఖ్యం బా శ్రమస్థానవృ ఫ్థాసంసేవలచే నగుళొ మజియుని త్యంబు౯ నినుం గొల్నుచు౯ సీ సాంగత్యము. గాంచునె చ్చెలియలు౯ సీయొకగాతోంబుట్టువుల్‌ ఓసాధ్వీ! మునికన్య లే యగుచు నెం తో పీతితో నుం దిశన్‌, రం హం ల (విమ్మ)మింతురు.) ప్ర థమౌొాంకము సమా స్తము. క్‌

సం (శ్రుగురుభ్యో నమః కుందమాల అాధిర్తపీపున్టోివిా (ప్రటేశేశము ఫ్రే ॥ (ఇరువురుమునిక న్యశలు 'ప్ర,వేశింతురు.) ప్రథమ:-చెలీ ! వేదవతీ ! నీయదృష్టము మంచిది. నీవ్రియసఖి యగుసీతకు రామశ్యామలు లగునిరువురుక్‌ వలపీల్ల లు | జన్మించిరి వేద: ప్రియము ! ప్రియము ! సఖీ! చారినామధేయము లేవి ? ప్రథమ క్యేష్టుడు. కుకుండు. ద్వితీయుండు లవుడు, ఇవి వాల్మీకు లిడిన పేళ్లు: వేద:-వమే పెలీ! వారు తప్పుటడుగు లైన నిడ నేర్చిరా? ప్రథమ:-ఇంకను దప్వుటడుగు లేనా? గక! వారిణశంబులతోం గూడ నరిగి పరుగు లిడుచునుందురు; ప్రతిమల్లు లింతవారి వారికిశోరములకు నొశ్ర, మొస్థిత లగు మునిసతుల కల్ల ముద్తులయమూటలుగద 1 ౧ మునిజనములు పైత మిొముద్దుబిడ్డలను జంక దింపరు. వీ రిపూడు వాల్తీక్రిభగ వానులరామాయణముం బకించుచున్నారు. శ 4 భజేదంకబహిర్భావో విన్ముంటే ద ప్త్రవేశశే? (చూ. ప్రతాప రు బ్రీయము ౯౮ పుట.) ॥

ఫ్ర శజీశకము వర్‌ వేదః- ఈసంగతి వినంగా సీశ పుణ్యాత్ళురా లని -యనుళొను చున్నాను... అన్యోన్యస్నిగ్ధ ములు చథభమ+-అది మజితయధికము గావలయును నైమిశారణ్య వృత్తాంత మేమైనం 'జెలిసినదా ?

"వేద. తెలియశేమి ! మహారాజు చేయుయక్ఞి మునకు సకల సంభారనులు. జేకూరినవి. తపోజను లందజును సపత్నీ కలై రావలయు నని వీలుపులు వెళ్లి నషి

ప్రథమ: -మనవాల్మీక భగవానుని బిళ్చిరా ?

వేద:.ఆ, వాల్మీ క్యా శ్రృనుమునకును రామదూత వచ్చె నని వింటిని సీత యెచ్చట నున్నదో. యొకసారిమాడవల యునుం

ప్రథమ:-అచ్చటనే యాసాలనృకచ్భాయం గూర్చుండి యు

న్నది పోవుదమా 1 (నిమ్మఏిమింతురు.) ఇడి ప్ర వేశకము,

శ

సం. త్రుగురుఖ్యో నమః కుందమాల న

ద్రతీయా౦ంకము (అంకం జతావలయై భూమ్యాసనమునం గూర్చుండి సీక్‌ ప్రజేశించును.) సీత:-(నిట్ట్యా) అవా ! ప్రకృతినిష్టరభావములు గలపురువ వృాదయము లవిశ్వససీయములు, శిలాతమరములుగా లిఖుపవలసీనదంపతుల ప్రసంగ ములసండర్భమున దివియం దుమామహేశ్వరులవలి భువియందు సీఠారానుల కతి ప్ర సిద్ధినొసంగినవారే నిరపరాధ నగున స్నీదురనస్థకుం బాలు గావించిరి గచా | నే నార్యపుక్తు) నెట్లు నిందింతును ' వెనుకటినాయార్యపుత్తునితో ... ఇపుడు. బహురొోోజ నాంతరితనై ... అకారణ ముగ ... పూర్ష్మదుఃఖ కారిణి నై తినే! అతనితో నుండి చంద్రోదయము గాంఛచెడిదానను. ఆత నితో నుండి కోకీలకల స్‌ లాపము లాలించెడిదానను, ఆత నితో నుండి నులయమారుతస్పర్శ మనుభవిం చెడిదానను చున్నాను, నొనంటి స్త్రీలు వ్రాాత్యాగము చేయు శు విధమునను నుంచిది కాదు. అపుడు భర్తతోం గూడి యుండ సకలమిఫలాపుక ప జల ప్రార్థనమునకుం బాత్రు శాలనై యిపు డీకురవస్థకుం బాల్పడితినినడా యన్ననిగ్గు చేపే యార్యపరి త్యాగదుఖముకన్న మటజింత బొ ధాకర మెనది**ఇపు డిదజుసుకులు కలిగి వులుచున్నారు.

(టక ౧ థా

ద్వితీయా ౦ళము వ వాల్మీకిభగవానుండు సాదరుండై యున్నాంయః శకావునం దపోవనవాసనిరుద్ధముగ_ దీర్హ నిశ్వాసములతో6 గాలము గడపు టయాక్తము, పోనీ మరణోద్యు క నాదు నన్నం ఖీయసఖి యగువేదవతికీ నివేదించే లేదు. వర్తమాన మైనం బంపలేదు. ఇ3 ప్రతిబంధకముగదా ! "

(అంత జేవవతి ప్రవేశించును, ) 'వేద;.తపోధనులకు వందనోపచారములును నతిధిజనులకు సము చితసముచాచారము నైనపి, ఇశ నీసాలవృకుము సమో వీంచి వీ యసఖిని సంభావించెదనుః (పరి శ్రమించి విలోకించిి ఇదే విదేహరాజతశయ- నిడాఘమాసలతవలెం బరిశూమ పొండురావస్థం గని హృదయము గుదురు పఆచు క కొనుచు సాలమూల మలంకరించి యున్నది, సమిా వీంచెదను, (వెంక శే ఈమె చింతాపరవశయె యథో ముఖమయొ లుబాలకాచ్భాదితనయనయొ దీనదృష్టి నున్నది. జలుగరింతును. చెలి! సీతా 1 (శ జేయును) సీఠ:.(పంత్రమముతోః జూచి) ప్రియము 1! ప్రీయము ! ప్రియసఖి వేదవతి వచ్చినది స్వాగతము వ్రియసఖి 1 "వేద:-కుశలవులకుం. గుశల మేశచా 1 సీత:.వనవాసోచితముగా _ | 'వేద?-సీసంగతి యె ట్లున్నది ? సీత:-(జేకిాపి) ఇఏి యె ట్లున్నది ? 'వేద:-(ఠనలో) కవ రాకి యతిమొా 'త్రముగాం బరితీపీంచుచున్న ది" రఘురామకృత కార్యసుకీ రనము5 సీమ నోదార్చెదను (పౌోముకా) ఓయవివేకీని! నిరపేషీ రు ఎం ప్రో పప

ణీ వండ నూల నగునాతం డొనరించినపని కీవిధముగా నసితపక్షచంద్ర, 'లేఖనలె దినదినమును గృశించెదవేల ? సీఠః-అఆతండు నిరనుశ్రోశుం జెట్లగును ? 'వేద:-నిన్ను( బరిత్యజించుటచే. సీఠ;_.నీను చరిత్య కనా ? వేద;-(వవ్వి జేణిని బరిమార్జించి) సీష్టు నిజముగా. బరిత్య క్రవే యని జనులు చెప్పుచున్నారు" సీత:-ఐనను కరీరముచేం గాని వృాదయముచేం గాము. -. వేద:.పరకీయ మగువృదయము నీ శెట్లు తెలియును ? సీత;-అతనివ్భాదయము నాకు బరక్రీయ మె ట్లగును ? 'జేద;.వమి యపరిత్యక్రానురాగము ! సీశ;.అరనిదిమా త్రము రిత్యక్తానురాగ మెట్లగును ? ఈయ భాగ్య నుద్దేశించియేకచా యాతనిజగత్ప్రసిద్ధ సేతుబంధన చరి (శృమము ! ం

వేదప-ఆఅళ్ళన్లాఘినీ ! అది తముత్తియసముచిత మగురానణోపరి రోమమే కాని సీతోపర్యనురాగము కాదు

సీఠ్ర-ఇంఫాకవిమయ. మున్నది. చూడవా ?

'వేద:.వది ?

సీఠ;:.ఇది.

'వేద?-ఇది యన నేది?

సీఠ:-(ల్జ్జల్‌') సపర్నీ జననిశ్వాసానుపవిద్ధ మగురామవత్షస్థస లాతిచిరంతనసంభఖావస్ర్‌యత్ర,

వేద:-సఖీ! తొందర వలదు రామునియజ్ఞ్ఞదీశ్షైసమయ మౌాసన్న మగుచున్నది-

ద్వితీయా౦ళము టు! సీఠ;-ఐన? 'వేద:-అపు డాఠండు యాగాశ్వమును సహధర్శుచారిణీపాణి గృహీతిమై విడువనలయును-. సీత:-అర్యపుత్తునివా స్తముననే కాదు సృాదయమునను నే నుందునుః యా 'వేద:-(తనలో) ఆహో 1! వమి యీమెదృథానురాగము ! ((ప్రశాళ ముగా) స్రఖీ! పుత్తముఖదర్శనముదే నైసం ట్రవాస. దుఃఖ మంతరింపనే లేదా ? - సీత:-శోకవరిహారముచేం గూడ నాద'।ఖ మధిక మేయగుచున్నది+ వేద:-ఎట్లు? సీగ:-నుతు లిరువురు నీవత్సముద్భిన్న దళ నొంకురవదనములతో నవ్వుచు. నావంకల జూచి యత్యంతళోమలాలాపముల నన్ను. బలుకరించునపు డెల్ల సాదృళ్యమును బట్టి యార్య పుత్త్రసొందర్యలవారిలో మునింగిపోదమను. మజీయు, వారు పెరింగి పెద్దనా రగుచు( గాలక్రమమున జాలభావమును వీడి శేవల మార్యపుత్తునివలె నుండుటచే నాకధికతర దుఃఖమే కలుగుచున్నది* 'వేద-అయ్యోో ! వీల్లలతల్లి యగుసీత యిట్టిమనస్తాప మనుళ వించుచుండ నాతనిమహోర్ష మగునృశంనత్వ మెంతటిది 1 సీఠ;.సఖీ ! వేదవతీ 1 ఎన్నటిైై సౌ,. (వి్ణుపడును.) . వేద-సిగ్గుపడకును. సఖీ! చెప్పుము, ఆర్యపుత్తుని జూతునా యనియా ? - సీత:.(తనల్యోసిగ్గేల ? 'చెప్పెదను- (ప్రశాళశమళా). ఎన్నటి.ై నం

• గుళలవపితృదర్శనమవో యో%నున నాజన్మము పండునా€

80 బందజూల 'జేద:.సీకు రాజదర్శనము త్వరలోనే కలుగును సీఠ:.ఎట్లు (శేరలో బుషి ఓయాశమవాసులారా |! వినుండు' ఈ చేరువనే శ్రీ “'రామమసోరాజు మహో క్‌, తు వగునశ్వ మేధయాగము చేయు చున్నాంగుం యజష్ఞోపకరణము లన్నియు లభించినవి నానా “బేళశాశ్రమవాసులు వనీస్టాతేయ పభృతిమహోమునులు ఓ చ్చేసి యున్నారు. వాల్మీకిభగ వానయాగమనము నెదురుచూచుచు (శ్రీగౌము. జింకను యజ్ఞ దీశను బూన లేదుః వాల్మీక్యా శ్ర మ తపోవాసులనిముం త్‌ ణఅమునశై రామదూత నచ్చినాండు* శావ్సను నాలసింపకుండు* గ తీర్ధజలములు సమిధలు దీసికానుచు బూతద ర్భాంకురంబులు. బూని రండు వమూనులార 1) కనష్టకలార ! మంగళములు సలుపు. డుటజాంగణంబుల బలు లొసంగిః ౧ సీ3;.త్వరపడవలయును, ఇెలీ ! త్వరపడవలయును. అదిగో ! అర్య కాశ్యపుడు ప్రస్థాన ఘోమణానంతరమున యజ్ఞ్హోప కరణములతో సిద్ధమై నిలచినాండు. నేనును గుశలవులకుం ట్రస్థానమంగళానుష్టానము జరువ జేగెదను, " _ (ఇరువురు నిమ్మ మింఈురు.) ద్వితీయాంకము సమా ప్తము,

టం. రుందనూల అాణాశివవిఫనఫవానాణ (య్రువేశళనూు 11) (గతిని బరు వత్తుకొని ప్రయాణముబే నలసినతాపనుండు ప్ర, టేళించును, ) శాప:-(శ్రమనుతో) ఈ వేసవియెండలపడగాడ్చునకు. మిక్కిలి శ్రమ మందితిని, తెగనడచుబ వేం బిక్క లిటునటు నాడ కున్నవి. అజఆకాళ్లు పొక్కు.లెక్కి- చిచికి చాధించుచున్నవిం అది కాక, సూర్యా స్తమయమునకు ముందే యంతసుకు మారి యగుసీఠ్‌ వటీయుం గోమలతను లై నకుశలవులు కాభససమాజముతో నై మిశముం జేరినారే ! నే నింకను , నైమిశాటవీనఏశాముఖుండ నైనను గాలేదు. (ఆలోచించి) నాకు నైమిశమార్షమును జూపువా 5నరు ? (చూచి) ఇదిగో | లతమ్మ్ణుణసహాయు. డై నైమిశనమును డేరిన (స్రీ శాముంజే యీళండు గానోపును, కావున నే సీతని ననుసరించి యేగౌదను* (నిమ్మ్రమించును.) ఇడి ప్ర "వేళశకము. ఖు

ఖం (శ్రుగురుభ్యో నమః రుందమాల అణవప్తాననా. తృతీయా౦క ము (ఆంక లత్మణుండు మార్గము చూపుచు ముందును శోకసంరపుం డేగు రాము. జారనిపేనకను బై, బేశింతురు.) అజా లత్మ:-ఆర్యా ! ఇటు! ఇటు ! (పరిక్తమించి) చ! ప్రథమమునళా సతీమణికిం బ్రాకృతలోకపుదుష్టమౌొనప ప్ర థ యది గల్లంగా నిరప రాధిని ఘోరవని౯ా ద్యజించి యమా బథమున నేడు సీపథిత నంశవి కేవుని రామచంద్రు నే నథముండం బెచ్చితిన్‌; స్వజను లార్రిని గుందలోం జూచుపావీనై. ౧ అనో | ఈనాక్యము 'లెంతచకానివి ; క॥ సంపద నడంచుం టమాదము, చంపు౯ దర్పాతిశయము సమ్యక్సీితికా) .. ఇంపు వినయమును వ్యసనము) చంపు౯ ధైర్యమును శోకసంగతి యెపుడున్‌,. ౨

రృతీయాంకను జ మందరమహీధరనమూానటై ర్యుండయ్యు నీమవోనుభావుండు వాల్మీకులయాగ మన ముపలక్షీంచి వారిదర్శనమునై గోమరీతీరాశ మపదమునకు బయలుబేజీయు శోకావేగ సమౌాశ్నీ _ప్రహృదయుండ్రై యామార్షముం దప్పి మహావ నాభిముఖుం టై నాండు. నే నిది యారనిక్షీ ధ్‌ వ్రీకి. దెత్తునా ఓ వలదు. ఈ ప్ర తీహోరుండు ఫోవుమార్షము. జూపుదును, అపు డచేతనత నున్న సీఠతంయ వాల్ళీశ్యా శ్ర, మమునే జీరగలండు అర్యా! ఇము! ఇ!

రాము;-(నిశ్వవీంచి) _ ఉక అకరణి౯ మపహాోగికుల నంబుధిః గట్టుట వ్యర్థమయ్యె; ను శ్లోకశుచిత్వసామీ యగు శుద్ధుని వహ్ని. దలంపనైత్వి ని మ్వోకుకుల ప సిద్ధదివి జస్తుతసుతతి నెంచనైతి; నే మైక్‌మునళా ద్యజించుటను మైథిలి నే మొనరించి తక్కటా! తి (పరిశ్రమించి) అర్రినిరాలుబ మైనతపస్ప్వి ప్రవాస మెంత కష్టము ! ఇ ఎవరిం జూచి పతి చ రౌామణి యిశన్‌ హింసాళ్ళు గాకుండు నె య్యవి యాూూహించి మవయు నెం దునిచి ఛాం త్యాళ్వాసముల్‌ గాంచునో వివిధాశాస్యము లొక్క-'పెట్టునం గడుళా విధ్వస్తముల్‌ గాయ నే 8

త ' చందనూల పవిదిశా వ్యాభభయాకులం బగువస్థిక శ్రాణంబులళ నిల్పునో ? రీ లత్మ:-(కనళో) ఆర్యావిప, వాసముం దనయవైశసముల దలంచి యన్న మిక్కిలి సంతాపించుచున్నాండు- అందుచేం బ్రస్తా వాంటేరమున దేసేవృ త్తాంతమును మఅఆపిం చెదను* (ప్రకాక మగా) ఆర్యా! ఇటు లవలోకింపుము ; చ! మదకలవాంసీకానివహ మంజులగీతరవోపకంఠ మై సదమలగారుడప్ర థిత సామ్యహరిన్నధుపూర మై లస న్మృదుసలినీవికాసజని కేష్టసుగంధసుపూ8తంబునై విదితసుఖాన్పదంయబు కని పీంచెడుం జూడుము గో స్తనీసదిన్‌ . ణ్‌ శాము;.(స్పర్శనుఖ ననుభవించి) చ! మలయమరుద్వితానములు వకొ క్రీకహోరములుం బటీరనుళ- లలితన వేందు పాదములు నాకును సీతం ద్యజించుటాది6 గాం కలు మదికి౯ సుఖాస్పదవి శాసముం గూర్చె నవీమరుత్తు, లీ శలన వరాకీి ప్రోమీత గం శోరుటం దోంచును సీత లత్ముణా ! ౬. లత్మ:-అర్యా! నదీతీర మతివిమమముగా నున్నది, అ ప్రనుత్తుం

గ్‌ తీయాంకము జ్‌ డవె దిగుము- (ఉభయుల దిగి చూచి) ఈపైళతము లన్య , విరళవదన్యాసలాంఛితము లై యున్నవి వృంతమాశ్రావ "శేమములై సంసూచ్యమా+నకునుమూపచయముతై యీ తీరలత్‌ లున్నవి- లూసకిసలయములై. విరళచ్భాయలతో సీవనస్పతులనీడ లున్నవి అందుచే. బత్యాసన్నవర్తి నము లగుమనుప్యాధివాసము లున్నట్లు తోంవెడిని. కొను : చః దివిజలపూజనె నిన దీజలపుష్పవితొనముల్‌ తీట స్లవిరళసె కతంబు బలి శ్‌ ' చానసమృద్దము గాగణందోంచు నీ వివిధతరంగమధ్యవమిన వింతగ( జేలెడుం. గుందమాల తా నవు ననిపీంచుచుండి భుజ గాద్భుతకన్య మృాదుత్వసంపదన్‌ . రై శాము:-కేవలము. ప్రత్యాసన్నముననే కాదు, వతిస్రోతోవ గత ప చేశమునను మనుష్యాధివాసములు గల వని తోంచెడిని. లమ్మ:- అశ్చర్యమొశ్చర్యము ! జేవపాదాంతీకపరిచర్యామేక్ష ణీయవలి సము దగామిని యగుతరంగపరంపర శ్రమ ముగా సీకుందమాలను మిీపాడా గ్రముల సమర్పించి నది. దీనిరచనానై పుణి యార్యు లవశ్యము. జిత్రగింద వలయును, (ఫచ్చుళలొని బేతి కిచ్చుకు.)

ప! వత౦ందజూల _ శాము-(చూది తోమూంచమున) వత్సా! ఈకుసుమరచనావిన్యాస -_ శౌశలము దృష్టపూర్వము వలె నున్నది

లత్మ:-ఎచట దృష్టము ళ్‌

శాము;- వే తొకచోట సీదృశావస్థాన మెట్లు కలుగును ?

లశ్మ:- చేవీేసమిపముననా శి

'రాము;-శాక మతీ యెక్కడ 1?

లత్మ:-దుర్విదద్ధుం డగుప్రజాపతి యెట్లు శ్రీడించునో యొవని శెజటుక ! ఆర్యా! ఈకుందనూల బయలువెడలినతావు శేకవజకు సీ స్రోతోనుసారులమై గోమకలీకీరము వెంట నరుగుదము,

రాము:-సాధారణముగా లోకసస్ని వేశములు సాదృశ్యసులభ ములు మన మంతటియదృష్ట వంతులమును గాము, దూరబేశపరిత్య క్త యగుసీత మూతావునకు నచ్చు టయు నసంభాన్యమే. ఐనను, మన మిమార్లమును విడువక తదా దేశస్థాన పర్యంత మేయయదము.

లత్ర -ఈనదీభూమి కంటకితశర్క రాకు క్రిపుటదుఃఖసంచా రము కావున నేను చూపినమాగర్షమున నే యరుగుదెండుం

శాను;-అక్లు శేయుగూను. ఈకుందమాల నాకత్యంత 'వ్రీయ కరమైనను జేవతోపనోారశంకచే నుషయోగింపక విడిచి వేయిదను. ,(విడిదిచేయును.)

లత్మః-

చః ఇది యొక వేతవల్లి గమి యుంపుము దీనిలం బదంబు పెట్ల కి

కృతీయా ౦ళము ళో య్యదనున శుక్తు లింకు విన కాత్ళుత వంపుము మూర్ధముళా బదిం బదిగ్య నతంబు వృత్షు మిది | వారణ చేయుము శార్ముకంబునళ) "ఇదరు థరారుఖభీరువులు 'పెదయు. గౌన గమింపు వెమ్మదిన్‌, ం ౮ా శాము;-(అట్లు పర్మిక్రమించి) వత్సా! ఈసమిపమున వాల్మీక్యా శ్రమ మున్నడా శి లత్మ;-అర్యున శేవి కానవచ్చినది ? 'రాను;- గ్‌! సావధానతం జూడ నాచక్కి-. దోంచు - వోోమధూమపు లేఖ లా క్రామకములు = మందమలయానిలంబున మలయుచుండి సామగానము వినవచ్చు శ్రావ్యముగను. న్‌. లత్మ:-అఆర్యా ! చక్కలా నుపలవ్నీంచితివి. నేను ముందున శీంగి కనుంగొందును. (పరిక్రమించి మూ)నుపాటుతో) వీని?

• బక్య-డం గా లిడంగ నే నొవృ్చాదయము సాధ్వసభరిత మగుచున్నది- ఊరులు స్తంఖించినవి. అడుగులు పడ కున్నప్‌* పమిశారణమోకచా ! (ఆలోచించి). గురుజన సమాక్రాంత మిోాప,దేశము కానోపును. శాము:-వత్సా ! వ మింతశదతో భూమి పరీమ్షీంచుచున్నావు ? లమ్మ:-అన్నా ! నితాంతమనోహరములై సంశ్రాంతచరణతల సాకుమూర్యములై లలితనిభృతవి న్యాస ముతో సఏీపులిన

ణి జతందజూల తలగోచరము లైనపదములు విలాసవతివని తోం చున్నది విలోకింపుము ; చ! వరమవిలాసయోగమొ ప్ర జాఢపర్మిశ్వమసిద్ధి యో లస ద్రరినుమొ నైజసంపదయొ శారణ మే దయి యున్న నిట్టు లే తరుణియొ సంచరింప సీక శాతలమందు. బచాంకముల్‌ పర స్పరకలహంసవి భ మపు భాణ్యము. జూపు మనోహారంబులై = ౧౦ రాము;-(పరికించి వార్టముతో) వత్సా! వతరుణికం యని యేల సీశాబేవిపదచివ్నాము లనిమీ పలుకుము. చూడుము: చ! ఇదరచనం బజబే), యదియె " ప్ర న్ఫృుటరూవము సుందరంయు, న మ్సుద మొదవీంచుగా తిలక ము౯్ర గడు గమ్రపుళేఖ లయ్య వే యిదివఆ కెట్లు నావృాదయ మెంత వరించెనొ యిష్పు డంతగా సుదతివరాంఘ్రిపం క్రి మన సు౯ గడు ముంచెను వార్షవార్నిధిన్‌.. ౧౧ లక్ష్మస్గ(వార్షమాతో) క్రవిధ మగునీపదపం క్రినే యనుసరించి వాల్మీక్యాశమునునకుం బోవ్రుదము, ఈపదపంక్తులు శదునూతనను లగుట సీసమిపముననే బేవి యున్నట్లు "తోంచుచున్నది.

తృ తీయాంశము ణి " (ఆంత సీక ప్రజేశించుము,) సీతజసవననిర్వ ర్తన మైనది. సంధ్యోపాసనము నెజవేటినది* “భాాామక్రియ ముగిసినది* ఛాగీరథ్యవగాహాంతమున భగవతి నుద్దేశించి స్వహస్త గధ మగుకుందమాలను నివేదించితిని. ఇశ నీ యున్నతగంభీకళీతలల తా జాలముం బ్రవేశించి యతిథిజనోపస్థాన కహూగ్యము లగుకుసుము ములు గోయునును, (అట్లు చేయును.) లవ్మః-ఈపదపు క్తి కృమముగాం బులినతలమును బరిత్యజిచి భూతలమును జొచ్చి మొయమైనది- అందుచే నెదుటం గాననగుసుందరల తాగులరమణీయమధ్యమప్ర, జేళమును జొచ్చి మార్షశృ్వమ మపనయించుకొన్నపిదపం ఛ్రా, చేత సమహర్షి ని దర్శింతము. రాము:-నీయభికుచి. (ఇమవురుం బక క్ర్రమించి హవృందురు:) శాము:-(నిశ్వపించి కన్నీటితో) వత్పా! వత్చా!... సీత:.(శ0 యొస్ట్ర) ఎవరువారు ? సజలజలద స్తనితగంభీరస్వరవి శే మముభచే సత్యంతనుఃఖభాజన మగునాశరీరమును బుల కింపంజేయుచున్నారు ! నిమూవీంచెదను, ఐనను; సత్యము గ్రహిుపకుండ నస్థానమున దృష్టి ప్రసరోచుట నా కుచి తము గాకు, ఇంతకు నిటం బెలియవలయున బేమి? పర పురువశబ్లము నాదేహమున రోమొంచము. గలిగింపం జాలదుగ దా 1! అనింనుశ్రోశుండే యిట సంప్రా పమై యుం డుట సువ్వ క్తము. జరికించెదను-కాకు, అవిధనునం బరా ముఖం డగునాతనియంకు విట్లభిముఖ నగుదు ననుకానుట నా శే సగ్గొదవించు చున్నది కావ్రుసం జూడను-(ప రాక్మిఖిరై)

తీ టందగ మాల వమి! నన్ను నేనే జయింప అేకుంటిని ! బలాత్కారముగా నాదృష్టి యశళ్లు మరలుచున్నది. ఏమి చేయుకును ? రాజ చరాధీన యగుదాని నళ్లు నియోగించెదను-. (చూచి) అవో ! కన్నులపండు వాయె నని గాఢసంతోవము; చిర ప్రవాస మని పరమదుఃఖము) పరిషయించుటజే మహో బ్వేగవు) నిరనుక్రోశుం డసి ప్రబలాభిమానము; చిరజరి చతు. డని యనంతానురాగము, దర్శనీయుం డని యుత్క_0 శఛారిశయము సాప్టమి యని బహుమాసనపరంపరృ. కుశ లవవీతృదైవ మసి కుటుంచినీసద్భావము; అప 5'ధప్ర, వే శిత నని యమికలడ్జ.వీనిలో నార్యపు త్రదర్శనమున క! 'జీమి యనుభవీంతునో తెలిసిళ్లానల. జూలకున్నాను. లక్ష శ-ఈర్యా! వలకోన న్నాకస్మికముగం బిలిచి బాహ్సాయ మాననయనుండ వై యథోముఖసంవృ త్తి నూఆకుంటి వేమి ? శాము;-వత్సా 1! సంపాతవివి క మగునీయరణ్యమును; దటరునా తరుచ్భాయాసమాకీర్ల రమణీయసై కతమై సము దగా మిని యగునీప్ర, సన్నసలిలవాహిని, నాలోకింప దండకా వనవాసనింస్టు ఇతి గలిగి దుఃఖమునకు గారణమైనది+ సీత:-అర్యపుత్రై ! వనవాసము స్మృతికి వచ్చినదా? వన వాసినిమా త్రము రాలేదుశదా ? లక్ష్మవ-అదుఃఖై కవాస మగువనవాసమున స్మరింపదగిన టే

• మున్నది ? - రాము:-వక్సా ! లక్మణా ! వమున్న దంకువేమి ? _గుఃఖైక వాస మగువనవాసమునం గలది. చదాకుము, చదొూడుము;: '

శృ శతీయాంకమను శ చ। కిసలయసౌకునూర్యమును కేరుకరం బవలంబనంబుగా ' రసికత చేని యూయం గొని రమ్యము లై నరతిప్ర, సంగముల్‌ విసువక చెప్పుళొాంచు నతి విస్ఫుటపాదబలంబు చే జలం చిసుకను బొంగ సంధ్యలను జీ మొనరించుపచారు లెన్నెదన్‌- ౧౩ . సీత:-ఓంా ! నిరనుకోళా 1 ఈసల్లాపసంగతిచే. నేల యశర ఇను దుఃఖితను నగునన్ను మటింత ఇాధించేదవు ? లత్మ;:-ఆర్యా ! శోకము వలదుః శాము:ః-మంద భాగ్యుంయ శోకింప శీల యుండును? భకొడుము; కః తొలి వనవాసము, లంకళలా మలి వనవాసంబు నేంయు మరల టవాసం; బిల న న్నధన్యుం గూడుటం జెలి దోఖముమింద దుఃఖసిద్ధిం గనెంగటూ! ౧౩ సీత ఆర్యపు త్రై ! నిర్వాసిత నగునన్నుంగూర్చి దుఃఖంపకువముం " శాము:-వో ! జనకరాజపు శ్రీ 1 1 సీఠః.అల్పపుణ్యభానిని* వర్జనీయం. రాము;:-వో ! వనవాససహోయినీ! సీత:.ఇపుడు నా కాయోగము లేకపోయినదిగదా ! శాముః-వో ! ఎటకుం బోతివే ! " సీత. మంద భాగిని యెటకుం బోంగలదు ! శాము;- నాకు. ట్ర లతివచన మూాయనా ?

శకి ా- ళకందకడజూల సీత; -అసంభావనీయ నగునే నెట్లు ప్రతివచన మిత్తును ? రాను;-(శోకించును.) లక్ష్మ:.ఆర్యా ! శోకింపకుము. శోకింపకుము- శాము:-వై దేహి. శోచనీయమై యుండ నీ నెట్లు శోకంచ కుందూను? | సీతం-అక్యపుత్రై, ! వై చేహ శోచన్సీయ యసకుము, ఎవ్వతె గుణించి వల్లభుం డిట్లు శోకించుండేినో యామె శోచనీయ శాదుం రాము:-వత్సా ! లత్ముణా ! సీత యెచ్చట నున్నదో తెలిసి శొనంగలవా ? సీత:-దివసావసానవినివాఃతసమాగమమున నుండుచ కృవాకివలె ' నిచ్చటనే పవాసినిమై యున్నదిః లత్మవ-ఎచటం గలదో తెలిసికొన సాధ్యము గాను, 'రాము:-చిర కాలావిచ్చిన్న మగురఘువంశ మిట్లు విచ్చిన్న మైనది గడా ! (రోదనము వేయును.) సీశ్ర-(శోకముతో) అకిమొతృముగా నార్యపు త్ర్రండు సంతా పించుచున్నాండు.. నీమి చేయునును? సాహసించి యశ్రు సంచయ మైనదృష్టికి _స్తిమిశదర్శనము కలుగంజేయుకును. (అడుగిడి. కాదు. జనపవాదము లత్యుపెట్టనలెల చా! శోళా వేగబలాతాగారిత నయ్యు నార్యపుత్తుండు. ననుం గనకమునుపే నే నటు చేయంజూలను ఈసమయమున నిటకు మునిజవము రాంగలహుః ఆకస్మికముగా న న్నివ శెనం జూడలయలరుం అందుచే, లతాజాల్పచృన్నసుఖ సంచారమార్షమున నొ శ్రరుముం జేరెనరు. అటం సకల

తృ తీయా౦కము ల! వుల సంభావించెదను, (చూచుచు నిమ్కఏమించునుం) (ఆంత నొకబుసి ప్రవేశించును.) మువీ: - వాల్ళీకభగవానుండు నా కిట్లాదేశించియున్నాండు:; “వత్సా! ఇాదరాయణా ! లశ్మణసహాయుండై రామ భద్రుం డీతపోవనము! బ్ర వేళించె నని విని యున్నాను, చాలకాలమునుండి నాదర్శ నార్ధము 'వేచియుండి మాధ్యాహ్నిక శార్యసం పాదనాన్యగుండ నై యుందు ననికాంబోలు బయట గూర్చుండియుండును. నీ వతని కడ శేగిమూధ్యాహిల్షక కార్యనిర్వహణ మైన దనియు. దన్ను దర్శింప గోరుచుంటి ననియు. టెలుపుము.” అందుచే వాల్మీకియా దేశము ననుసరించి రాముని వెదకు దును, (నడచుకు, ) లత్మ్మ:.(విలోకంచి సం్భభ్ధృమముతో) ఆర్యా! తపోధనుం డొకం డిట శీతెంచుచున్నాండు, శాను:.(కన్నీళ్లు తుడుచుకొని ధ్ర ర్యముతో నుండును.) బువీ.;.(నిరూపించి) లఏినో 1 ఈలతాగుల్థు వ్రచ్భాయనమున నిరు. వురుపురుషులు కానవచ్చుచున్నారు. లత్ష్మణసహాయు: డగురాముంజే చూతండు కానోఫును, (ఆలోచించి) . సంబేవా మేమి ? - చః మందము మందమై మలయ నూరుతప్తోతము ఏచు వోయి్యి నా నంద మొసంగు నర్క_కీర ణంబులు తీవ్రత వీడీ యేణములొ

య! తం౦ందమనమూాల జందములందు సంశయవి లీనత నేంగు మృగేంద్రుం గూడి మ ధ్యందిన మైన నీడ గల చాతనివపై హరి యాతంజే యగున్‌, ౧౪ శీవల మతిక్రాంతనూనువప్రభావమ:న నే కాదు. ఆకారము ణా కూడ నానిశ్చయము. బలపఆిచుచున్నది. (నిరూపించి) క వా వ్యాయామంబునం గర్క-శం బయినజే హం బెల శ్యామూార్మకం) రం టైన కేవజోంశముల్‌ ; శ్రే యం బైన విశాలవత్వముం గృపో అఆయాజూనుక రాంబుజంబులును రా మాకారదృష్టాంతముల్‌ ం, ౧ంణే జీ సీతని సమిపీంచి విమయము నివేదింతును. (సమీపించి ర్రాజా ! స్తస్తి రాము:-ముసీంద్రా ? అభివాదములు* బువీ.:.విజయ మగులాాక |! రాను;-ఈ 1! భఛవదాగమనప యూజనముం బెలియం గోరుదీను. ౮ బువి.:-వాల్మీకిమహార్షి సకలకర్భవరిసమా ప్తి నంది మహో రాజూ గమనము నటేవ్నీంచుచున్నాంధుం రాము?-(విలోకించి. స్రజహ్రాం మభ్యావ్నా మతికమించినది* “= అందుచే ;

ళ్ళ వీయాంకళకూ శీర్‌ గీ॥ మహితమధ్యావ్నా భానునుమ్మలిక కోడి తరులమూలంబుం జేరి యధ్వగులు పీదహం జల్లపడం దమయాత్రకు సాగునట్లు భాయ లెల్లను మెల్లన సాంగిపోయె, ౧౬ షకుట్రియు : _ ఇాక మధ్యాహ్నోర్క. మయూఖ తాపళిఖి చే మ్రుందళ శరీరంబు, త న్మిథ్యాస్ఫూ కీ "వేగ వచ్చి నదిలో . మేన్నుంచి యోూలాడి, త న్మధ్యస్రాప్రజలార్ష్రగర్ల పవనా నందంబునన్‌ దీరసా న్నిధ్యంబుం గను సంచలింప ధునియున్‌ , 'వేదండరాజంబు తాన్‌, * ౧౭ (అందజు నిమ ఖా) సంలురు.) లృతీయాంకము సమాప్తము, జ

సం, (శ్రుగురుళ్యో నమః రనుందమాల (ప్రవేశశము 1) | -శ$9కరలా (అక్‌ నిద్దజుకఠపస్వినులు ప్ర,వేశింతురు,) వ్రథమ:-వమే ! యజ్ఞ వేదీ ! రామాయణ సంగీత క వణా నందము నై వాల్ళీకీతపో వనమునకు వచ్చినతిలో త్తమ నాతో నిట్లు చెప్పినది; “*నాప్రభావమువలన సీశాడావము ధరించి రామునకు గనయుడి యాతండు. సీతయెడ సానుకంపాత్నుుండై యున్నాండో లేడో చూచెదను. కావున; రాముం డెచట నున్నాడో యరసీ రమ్ము” , నీవ నాకు రాముని జూపలలవా యజ్ఞ:-ఓసీ ! వేదవతీ ! తితోత్తమ నీ కీమాటలు చెప్పినప్పుడు సమీపమున గలగుల్టులత చాటున చాంగి యుండి రామవయస్యు డగు నార్యహసితుం డామౌట అన్నియు వినియున్నా(దుః 'వేదవ.అయ్యో! గొప్పచిక్కే. వచ్చినదే గవాస్యవృత్తాంత మంతయు నెటింగినరామునియెదుట సీళతాచరితము నను వర్తించుట తిలోత్తమ విపరీతోపావానిత యగుటశే శారణ మగును కనుక, నా వీ, యసఖిం దిలో త్తను నీపని విరమింపు మందును, యజ్ఞ;-సఖ | సీతాదేవి యెచ్చల నున్నది?

త్ర జీకళక ముం ట్‌

'వేద;.నినుము. ఈస ప్త్వమదివససమాగత లై నతిపస్వినీమణులు వాల్మీశ్రభగవానునితో నిట్లు విన్నవించుళానిరి: ౮ క్యా శ్రమపదదీర్థిక మేము పద్మములు కోయుట మున్నగు నాత్యోపభోగములు జరపుళానునపుడు వరఫపురువనయన గోచర మగును.మవహారాజును సన్నిహితుండై యున్నాండు. అందుచే శ్రీలు స్నానము'బేయుట కిది యనుకూలముగా లేదు.” ఇది విని వాల్ళీకిభగవానుండు నిధ్యాననిశ్చల నయనుండై నిమేషమమా తము ధ్యానించి యిట్లు పలిశెను? ““ఈదీర్ధికయందు వ ర్తించు(స్ర్రీలు పురుమనయనగోచరలు శాకుందురుగాక 1” అప్పటినుండియు సీతాబేవి రాముని దృష్టి పథమున( బడకయే దీర్స్సి కాతీరమున దినమంతయు నుండుచున్నది*

యజ్ఞ 1.ళామునకును దమకును గలసంబంధము కుశలవులకు

జలియునా?

'ీద:-బాలభావముచేతను మునిజనసః సర్గము బేతను దమశల్లి చీనైనను వా రెజుగరు. ఇయ; వారికి దీర్ధ్య్వపవాస విచ్చిన్న మగు రామవృ త్తాంత మెట్లు ెలియును ?

యజ్ఞ రామ. డీతపోవనమునకు వచ్చియున్నపంగతి న్‌ వెటుం

గుదువా?

-వేద;.ఎజులో కేమి ? ॥

యజ:-సళే ! నీవు తిలో తమకడ కరుగుము. నేను సీతౌసమిాప

హ్‌ అవాక్‌ మున శేంగుకును ॥ (విమ్మ)మించును ్సి ఇడి ప్రవేశము

సం (శ్రుగుకభ్యో నమః కుందమాల క నకల ॥ చత్తు నట ౦క ము,

(అంక ను _శ్తరీయముం గప్పుకొని సీకయు, యజ్ఞ జేదియు6 ట్ర బేశ0తురు.) యజ్ఞ:- చెలీ ! వైచేహీ ! ఈయఫూర్వ మగును త్త్రరీయయుగ ళము ధరింప నీ కెన్వ రుపదేశించియన్నారు ? సీత;-అత్యంతశీతలమై తరంగవాహినినుండి యే తెంచుదీర్తదీర్తి

షా ఖుఖు

శామారుతను, యజ్ఞ :-సఖీ 1 ప్రవాసవిరుద్ధముగా సీళారదచం ద,కీరణలాళిపరి పాండురము,సురభిబహుళ మోద సమార బ్బమధుకరకులసం గ్‌త్సృపనోవారము నగునీప్రావరణము ధరించుట తగునా? పీఠ:చెలీ! అనాం డట్లు దశరథధమహారాజకాసనమున వన నాసప్ర్తావ్తీ యెనపుడు చితకూటము విడిచి దశ్నీణాపథ మునకు. బోవ్సలజి. జిరవాససముత్నన్న సఖీ న్నీహామునం జింతౌకులమై వనదేవత మాయావతి తనస్మృరణనిమి_త్తము చం ద్రధనళము వాసితసుగంధాత్మకము నగునీదివ్యో త్తరీ యమును నా కొసంగినది అర్యపుత్తుం డపు డటనే యుండెను మజియు, సపుడు మాయుభయులహ 'స్తము ' లందు సఖీగూతమును జిందుఃఖసపోయము నై యున్న దగుట నిపుడును దీనిని సాదరముగా ధరించితిని-(దుఃఖించుకు.)

వళ శ్టాంర ను తి యజ్ఞ :-సఖీ ! విలపీంపకుము తపోవనవాసము వనవాసమే శాదని పెద్ద లందురు. సీఠ;.చెలీ ! విలపింప శెట్లుండంగలను ? ఆర్యపుత్తుం డీతపోవన మునకు వచ్చియుండుట చే ద్విగుణీకృత ... వకాకినై రాత్రిం దివములు దీర్హ నిశ్వాసములతో. గడపుచున్నాను. ఇజే బలవంత మగునాయావేగ హితువు ॥ యజ్ఞ :-సఖి 1 ఈయనుభవము లలక్షణీయములు. నీ పీడీర్చి శ్రా ..... తీరమున విహాంగమమిథునవిభ్రమ మవలోకించుదు మన మున నానందింపుము. నేను నాపనిమింద( జోయి వచ్చె దను (నడచును.)

ఆ సీఠ:-(త్ఫికను జాచి సఖి! ఈరావనాంసమిథున మెంతధన్య మైనది ! విరవా మన్నే యెటుళక సమాగమసుఖ మి ట్లనుభవించుచున్నదికదా ! దంచతులకు నావంటివిరహోప బేశనిపుశోపాధ్యాయి. లేదనుట నిశ్చయము అచటి వములుపైతము పరస్పరవృాదయ గ; వాణసమర్థోము ల్తగు చాటుప్ర యోగములు వ్రస్థాపీంచుచున్నవి.

యజ్ఞ :-(నిరూపించి)్రాబ్రాభా | ఈమునిజను లెల్లరును ససంబ్రమ రత్జ ణవిముక్రాసనులై యంసజేశములందలివల్య-లములు సవరించుకానుచు విస్మయోత్సుల్లలోచనులై ళీ ' ముఖమున నవసృతులైరి. మవోరాజు విళ్చేసియుండు

నని తోంచుచున్నది. (నిమష్మ్రఏమించును.)

(ఆంకం గణ్వు/డును కన దశ రాముడుకు ఆ వేశింకురు) కణ్యు:. నైమిశారణ్య రామణీయకదర్శనమున దాశరథిని వినో దింపంజేయు మని వాల్మ్మీకళగవానుడ వా శాబేళించి |

రు బటండవు ..... యున్నాంయయ. ఈరండు నురలం జంళాధీనమనస్కుండై ఇొదుట నున్ననన్నును గనంజూలకున్నాండు- అందుచే 3 గీక సమపథంబున నైన సుస్థలన మందు జూగుసేయుచు సడుగిడు, సగకుగొనండు పరమరమణీయ మైనయిన్వనపుంబ్రశృతిం గంటల జూడగ నె న మొగంబు వాంచి. రి (భకూవీంచి ఓశాజా! = రాము;-అయో్యో ! మిత్తమా ! తాపసవికుద్ధముగా నామం త్రించితి 'వేమోయీ 1! అది వయిపరిణామవోవము శాని నీదోవము కాగులే! గ్‌! బాల్యమున రాముండను సికుం బలుకరింపం గణ్వుండవు నీవు నాకు నాకాలమునన్యు మిమ్ము నార్యులం చేసిం గాలమ్ము జేడు మమ్ము రాజులం జేసెం దన్మహిమం గంహచ! న శణ్యువ-టహో ! ఈయుపాలంభము ధీరోదా త్తముగదా ! రాము;-నీవు చెప్పందలంచినది చెప్పును శణ్వుం- గీ! సురభిసుమగంధవిసరముల్‌ జెరవీ దిశల . ఫలభరవినముబహుపాదప వ్ర సిద్ధ . నీలపరి వేవ ేేఖతో నెగడునీవ నాంత మొనరింపబే నీకు సంతసంబు ? త్రి రాము?-బహుమాననిరంతరీకృతమానసుండ నగున న్నీనన మెం ..... ఠలయు సంతోమపఆఅచుచున్నది కా దనుట కావంతయు నవకాశను లేదు ఇరాడుము; ,

శళు ఖం కను ప! ఇ ధానాగ్ని౯ గతూహాోామపావకుని గాల దర్కిాంతు; యూపాళిగా

• నీవృకోళిం దలంతు, సామరవ మం చెంతు౯ శకుంతధ్వనుల్‌, భావింతు౯ వారిణంబులకొ నునివరు టు నై మిశారణ్యసం " ఛావవ్రీతి యెసంగ నిల్చుదు భువి జాదంబు లెట్లో సఖా! ళీ శణ్వు:-సీకు నైమిశమం దిట్టిగారవ మెంతీయు యు కృమేశచా! వీలన, నీవు సకలజగదభ్యుదయని శ్రే యస హేతుభూతుం డను ధర '్రపరాయణుండప్ప నగుముపోరాబజన్చు ఇంక వైమిశమో పూర్వరాజర్షి వశాధ్యాసితము; నివ్వ) త్యూహాతపస్సిద్ధి వే. ల్రీమును గదా 1 ॥ ఇక అనాకంబుగ నేకవింట భువనం బత్యంతము౯ గెల్చి ళా . శా నాకంబున శేగంగాం గ్రతుశతం బభ్యర్థులై చేసియుళ నూను పన్ఫుట రాజ్యచ క్ర విలస త్సూ ఖర్‌ దపోగాములై క్ష్‌నై కాత్ళులు నీదు పెద్ద లిట వా నన్ను. నం బుండుటల్‌ వింటికా డం శాను.!..(నమష్కరించును.) "ల్‌ విస. శణ్వు:. ఈయనన్యతపో వనసాధారణ ప్రవాసదపు. లే ॥ా త్య మవలోకింపును న స. లో మ హౌం అత కానే ॥

తి బభ౦ండనూల మః దళమా సన్నివసన్గు హేశ్వరశిర స్తారాధిపజ్యోత్స షస మిళితం టాచుం గవోన్షతం బొరయునా " మిత్ర్రైంశుతీ వ, వభళ దలిరుల్‌ గిందవు నూంకుల౯ $ సరసులళా దా ర50కవు౯ నీళులుకా గలుగంబోదు శ్రమంబు ప్రాణులకు నా నందంబుం. గన్నండు వౌ, ౬. " -.. అంలేశాక; + ఉక ఈవిశళాధ్వరంబుననె - , యింద్రుండు నిత్యము నిల్చియుండి మొ శావతముళ సమాపతరు రాజినె) నందనచందనద్రుమూ భావతం గట్టివేయ ఘన . . పాదపముల్‌ కట! కట్టుగంబనుల్‌ గా వివిధంబు లైనబలు | గాయములం గనె రజ్జుపీడ చేన్‌. జ శాము[.(కూచి) నిత్యము యజ్ఞములే జరుగుచుండున్సీధ రార ణ్యముకతేనున నింద్రుండు నందనవనమే మజచిపోయి నాడు; క॥ సురవతిగుటించి విప్రులు నిరతముం బకియించుమం త, నివవాను విని తా. -. సురపతిభామిని దాల్చును న విరహపుఖున వేణి విరులు విడిచి కృశాత్మన్‌. తొ

చతు కాం కము 658 కణ్య్టు-మతజియు నిది చూడుము : గీ! కరికపోలమదంబును గాంతచేసీ మూంలేటులగమి విఘ్నములను గనదు సౌామగానంబు వొదికి నిశ్చలతం గూర్పం గర్గ తాళము లాడీంపం గరులు మణవన [రాము:-(వ్వి) ఇం దాశ్చర్య మేమి ణి చః మునినవరసామగానరవ _ మోదనసుధామధుర ప్ర వృద్ధి యె వ్చోనికిని బల్క-శక్యమె! ప వాసిజనంబుల కైన విన్న. ద ద్ధ వ్రనివిపరీతసౌఖ్యరస భామముగా విలసిల్లుచుండ న! మని తలపోయవచ్చు నహ హో! మదనాగము లందుసౌ ఖ్యముల్‌, + ౧౦ కణ్య్టువ-(కనలో) ఆహా! రాముని ప్రవాసనిశ్వేనము ! శణేని తలంపున విరహములు తిర్యగ్గంతువులకన్నను శూన్య వృాదయు లనికడా ! (ప్రగశముశాా. సావధానముగా నిటు చూడుము: చ$ అములవసంతమాససమ యంబు గతించిన మౌనిశ క్రి చే సుమభరత౯ సుగంధమధు సుందర మొసహాకార శాఖ కా సముదయముళ€ ద్యజించి యళి సంతకులుక౯ గృతుహాానుధూమఖభీ,

మ! తందవమూల తము లయి పాటీ తూతీ మటి దాంగును ఫుల్లసరోజపం క్రీలోన్‌. ౧౧ రాను?-అనవరతాహుతిసంవిత మగుసీధూమరాళి మధుకర ధి నిశరమునువలెనే మనలను ఇాధించుచునే యున్న బేమి? (భూమభాధ నందును.) శో కణ్వువ:-అయ్యో ! అయ్యో! భూమపర్యాకులనయనునివలె నున్నా వే | రాము?- - గీ జనకజవియోగదు;ఖబొన్నములు సతము కాలువలుగట్ట జాధించుకన్ను గవకు నిపుడు కతుూహాోూమధూమ మెంతెంతమయొన 'బాధకం బయ్యెనయ్య తపోధనుండ 1 ౧౨౩ కణద్ట:-ఐన;ు మనయెదుటం గలసరోవరడీర్థ్వి కయం దవగావాన "మొనరించి శీతలసలిలము బే. గండ్లు గడుగుళొని నేత్ర జాధానివారణ3ై ముహూ_ర్రమౌొత్రము విశమింపుము, “. చేనును గులపతియగ్ని హాాాత్రావసర మున దగ్గఆ నుండి సంభావింతును, (నిమ్క్మ్రమోం దును.) శాము[-(పరిక్రమించి) శ్రడ్త్యియలోనికీ దిగియెదను. (ది!) ఆవః! ౫ ఈకమలాకర ప్రసన్నసలిలత యద్భుతముగదా! (నీటిలో నొళనీదను గాంచి సంళృమముతో) ఏమి 1 సీతహాడ నిచ్చట నున్నజే ! (వార్ష విస్మయము లందును.) సీత;-(విలోకంచి) అయ్యో ! వొంసమిథునమును జూచుచు నున్న సందర్భమున దలవనితలంపుగ నార్యపుత్తు్రంచు వచ్చి నాండు- నేను భరూడ నే లేదు, అపసరిల్లుదును. (అట్లుకేయును)

వతు థాం శకము లర్‌ రాముఫ-వమి ! నన్ను సంభావింపకయే సీత ప్ర స్థిలి గనుచున్నది! క॥ లంజబాలకపొండురవద నంబున జిరవిరహచాధ నళ గాంచి సహా ప్రంబు లగుళోళ్కౌె. లుండమ నంబున్క నిన్నాళ్లం గాంచినళల బోవు నెటో | ౧౩. ఆమెను బట్టుళాందును. (బేళులు పొంచి) ఇది వై దేహి శాజే! క॥ ఈదీరి కానుసారిణి . యు వై దేహి గబుంప నెటకొా వారిని దోంచె౯ , ఆచబేవిఛాయ, దానిసె వై దేహిగం దలంది పట్టవచ్చితి వాంఛన్‌, ౧ళీ ఈనీడయొక్కమూలప్ర, కృతింగ నుంగొందును, ( ఇదటను.) ఈదీరి కాలీరము నిస్సంపొతవీవిక్త మైనది, బింబము లే నిటే'ప్రతిబింబము సుభవింపదుగచా! ఇది యీమి మతి 1 సీత:-నాప్రతివింబముం జూచిన యార్యపుత్తుండు న న్నేల చూడ కున్నాండు ? (ఆలోచించి) కను, తెలిసినది. ఈదీర్థి శా. తీరమున సుంచరించుత పోవన వాసిను లగు స్రీలు పుగును నయననోచరలు గాకుండుట ముని పసాదసిదము. అట్లి (స్రీ చనులనీడ యెన నీపలములం గానరాలహాడ చని మవార్‌ రుల యె యాబేశించియే యున్నచో నార్యపుత్తుున కది యను . టై హామే మై యుండెడిపి- నేనును బతికృతి శకానరాకుండం దొలంిపోవుదును. . శాము-పోనిమ్ము. ప్రసన్నసలిలమధ్యవ ర్తిని యగుప్రతిమాసీత నైనకు గాంచి లానందింతును. (చూచి) అయ్యో! అది _ కూడ సంతర్జ్మిత మైనజే 1 (శూరృవందును.)

త ణతందమనూాల

సీత;-అయ్యో ! అయ్యో ! ఆర్భపుత్తుండు మూర్చిల్లెనే ! సమిా పీంచెదను.(నడచి) ఆర్యపుత్తు)డు సంలవీతుండయి మరలం గోపీంచెనేని యీమునిజనులు న న్నవిసీతురా లని సంధా వింతురు, కావునం దొలంగిపోదును, (మరలి శాదు- ఇది యుకాయుక్తవిచారణమునకు సమయముగాదు, ఆర్యపుత్తు)6 డు మరల నన్ను. గోపీంచినం గోపించుంగాక ! మునిజనములు ' న న్నవినీతురా లని సంభావించిన సంభావింతురుగాక ! ఈ స్లితిలో నున్న యూర్యపుత్తుునిమాత్రము నే నేమైన నుపే సేంబంజాలను (పరిక్రమించి) ఓలోకపాలురారా ! వినుండుం నీ నార్యఫు త్త నిర్వాసితనై నను నవినీతిచే నాతనిశాసన మతికమించుట లేకు. శో కావేగబలాత్కారిత నయియీ నిలువలేక యిట్టిసావాసము 'చేయుచున్నాను* (సమిపించి చూచి) అయ్యో ! అయ్యో! ఆర్యపుత్తు)ండు మూర్చిల్లెనే !

| (గాగలించునుం

శాము:..(మూార్భ జేజంను.)

సీత;.(ఆపపరిల్లును, )

శాము:-వీమి ! అశ స్టికముగా రోమొంచితుండనై తీని 1

సీగ:అట్లు నిర్వాసితనై యిట్లు సాహస మనలంభించినందులకం భీళాత్హు నగుచుంటిని*

శాము:-(విలపించుడు)

గీ గాఢవరిరంభణం చిచ్చి కొవుము సతి | సీఠ;-జే నవరాధను. శాము;._ వర్శవం బిచ్చి యేలుళో తరుణి! నన్ను

చతుస్థాంకము న! సీఠ;-సిద్ధశాసనము వారించుచున్నది. మందభాగ్య నేమి చేయ దును? శాము:- ప్రబలకోచంబు విడువు నావయిని జేవి 1 సీత:-ఆర్యపుత్తుని నే నదే కోరుచున్నాను రాము? వ్‌ల నిర్గయ నామిో+ద నింతి ! నీకు రిగీ సీత:.అర్యపుత్తా) ! ఇది విపరీతోపాలంభనముగచా |! రాము? - గీ! కాంత్‌! విజ్ఞాపనం బొనరింతు నొకటి సీత;-ఆర్యపుత్త్రా ! అవహితమతిని. అజ్ఞాపింపుండు “రాము;- సీవు సచ్చరితంబున నెగడినొవు సీత:-అవో ! న్యాపొణములు త్యజించందగినవి కావుగడా 1 శాము;- సాగనంపీతి నిన్ను బేశంబునుండి సీత:-సశలపరిజనులపట్ల నార్యపుత్తుండు న్నిగవోను గ్రవానమ స్థుండుగదా | శాము;- నన్ను మన్నించి జేవీ! వసన్న వగుము, ౧౬ సీక:-నే నెప్పుడును బ్రసన్ననే నీప్రసన్నళయే నాకుం గావల శాము:. చ! మరలం బటాంతశయ్యవయి మళల్క్‌ర మే యుపధానమై సుసౌ ఖ్యరసముం 'చెంపం బూర్జశళి గర్భిత్‌ మైనవిభావరిక్‌ సఖి ! కర మనురాగ వారినిధిం " క్మమముగా ననగాహనంబులళా నెరవీ సుఖంచుభాగ్య మది విక్కు-వమై కనగందుమే యిశన్‌, ౧౯

తి జభందనూల .సీఠ:-ఓజనపరివాదభీతుకా ! సన్నిధినే యుండ నాళాజ కిట్లు

• పరికపింతు వేల ? రొము:-ఓవ్రీయా ! జనకజూా 1 శ్రతివచన మర్ధించుచున్నాను (తబార్చిల్లును.) సీత;-వమి ! ఆర్యపుత్తుగండు మరల మూర్చిళ్లె నే! సమాళ్వా సించెను, (పటూందలముబే విసరున.) _శాము?-(జేయి చాంచి పటాంచలను శగ్రహ్‌ంచును). లది పటాంచల ముగాం దోంచుచున్న జే! ఇది దేని దగునో 1! (ఆలోచించి) గి॥ జనకదుహితకు. దక్క. నీజగములోన నన్య కాంతకు లే దిట్టియమృతశ క్రి నిజపటాంతానిలంబున౯ మేను సొక్య- పీది రంజింపంజేయు శువిధముగన్న, ౧౮ అమెను జూబెదను-. (కండ్లు తేజచుచు) అనవరతబావృవీహిత లోచనుండ నగుట నాాకంటి శేమియుం గానరాకున్నది! ఈ వటాంచలమును లాగుళాని కన్నీరు తుడుచుకొందును (అట్లు జీయును,) సీత;..(ఉ_శ్రరీయము వదలి) అర్భప్యుత్తా | ప్రణయళశోవిదుడ (వరద!) వగు పరశీయో త్తరీయమున నశువులం
• త ల లా లల రాము;-(్రిందండినయా త్తరీయముం కూచి) - టక్కయు _త్తరీయమే కననగుచున్నది, పరిధానకము కానవచ్చుటలేదేమి | (పణీలించి) | గీః కలిత చంద్రి కానిర్మోకలలిత్‌ మైన యన్యవని తాంశుకం చిది యదియు గగన

చతు థాం॥ మూ ప! పరిగళితమెన వెటనే పట్టినాండ మంచిచెడ్డల నావంత యెంచ కకట ! ౧౯ (చురలం బరిశీలించి) ఓాబ్రా్యా |! అకన్మీకముగాం జూచి యన్యవని తాంళుక మనుకొంటిసి. కాదు సువ్య కృమైనది. చిత్రకూట వనదేవత మాయావతి నాండు సీత కిచ్చిన దిదే! ఇక: ఉ। జూదమునం బణంబు నురు సుందర శేళభులం గంఠ పాశముకా సొదర సౌఖ్యదా మిసుర ఆాంతమునళా న్యజనాతప త్త్రంముకా శీదలు దీర్పంగొం బ్రణయ సిద్ధము తౌాశకలవాంబులందు న ఇ్యాదరణీ యశయ్య) తరు అాంశుక మళ్ళెను బుణ్యలవ్నీ చేన్‌. వం సీత:-అదృవ్టము అగ్యపుత్తు)6 ఉానవాలు వట్టంగలిగెను, శాము:- ప్రియకుం బేమాస్పద మగుదీని నెట్లు సమ్మాానింతును ళ్గి (ఆలోచించి) జ్రపయీ దీని కనన్యసాధారణసమ్మానవి కేన మగుంగాక 1 (శష్వుకొని తన్ను. అాచుకొని) ద్వితీయప్రావ రణము ధరించిన నన్ను. జూచి మునిజను 'లేమైన నను శొందురు శాంబట్టి నాయు త్తరీయమును దీసివేసెదను. (ఎగురజేయాను.) సీఠ;-(దాని నందుకొని పార్షముతో) ప్రీయము ! వ్రీయము! చిరజీవిని నె నందులకు నా కదే మన+* పసాదము.(ఆ ట్రూజించి) ఆబో | _ చాయదృన్హ మేమి + ఆర్యపుత్తు్రనియుత్తరీయ మసంశ్రాంత విలేషనామోదక మై యున్నది- సర్వథా రాఘవులు సత్య

60 భందకూల సంధులు (శష్పుకొవి) ప్రియజనాళ్లి ప్రసుఖస్పర్శ మగుసీ యుతత్తరీయముం గప్వుకొని యార్యపు త్త్రవతస్థృలపరి శ్రాంత నైనట్లు సముద్భిన్నరోమూంచితే నైతిని. రాము:-(విస్మయముతో) నాయు త్తరీయము భూమిపై బడకుండ ఇవ్వరో యపహారించిరి. ఇది నాకునోరథమునకంం బ్ర త్యాసన్నఫలముగాం దలంచెదను= (ఆలోచించి) ఉత్తరీ __ యాపవారణము జలచ్భాయను గానంబడినది. సీత మాత్రము శానరాలేదు. ఐనశేమి? అడి సీన్ధాశ్రమ ఎొాసు లగుజనులనలన నామెకు. గలిగిన ప్రభావము శానోపును, అనుప్రత్యాసన్నదర్శనోపాయ మేము న్నది? ఓవైబేహీ! పూర్వకృత్తాంత మూనంతయాం దలపోయవుకడా ! నన్ను దర్శనమాత్రముజే నైనను సంభావీంపకున్నా వేమి ? సీత;.ఇప్పూడును బూర్వవృ త్తాంతస్నరణ మేనా + శాము గ చితకూటనివాసవిచిత వేళ ల్‌ ల్లి? “వీవు కునునూపచయమున కేల నేను నతివ ! వెన్నంటి లీల వస్త్రాంక మూనం న బూలు చెదరుట స్మృరియింతు వే లతొంగి 1 తం సీత;.(నన్వి) సావాసికా ! అందుచేతనే నాకు దూరమైతివి, రాము:-ఒక్కమానైనం బ్రతివచన మాయకున్నది, కారణ మేమో ? సీత-దివసావసానసమయ మైనది. ఈ యవస్థలో నార్యపుత్తు)ని 'జేవసహాయునిగా విడుచుబు తగదు. ఏమి చేయుదును 1

చతుర్ధాంశ ము, న! (కూచి సళీ! ఈతని వ్రీయవయస్యుం డగుకౌళికుండు ఈా నేదో వెదకుచున్న వానివలె. గొాతూహలసనూ వేశనిశీ ప్త లోచనుండై యిటశే వచ్చుచున్నాండు.. జే నేంపదునుం (నిమ్మ ్రమించును,) (అంక జేడో వెదకుచు విదూనుకఃడు ప్ర బేశించును, ) విదూ:-పూజ్యుం డగుమహోరా జెక్కడ నున్నాండో ? (మందు చూచి) ఇదిగో | వ్రీయవయనస్యుం డిటం జింళాకులని భృతమనోవా రాకారముతో ద్ధి శాతీర మలంకరించి యున్నాండు- దగ్గఆ శేంపదును: (అట్లు జేసి జయము ! జయను ! శాము:-(చూచి)ి కాజా! వ్రీయనయస్యుడు. కౌశికుండు వచ్చినాండు. అదృషస్టమూ వయస్యా ! కాళిళా ! ఎచ్చట నుండి రాశ విదూ:-ప్రొద్దు పొశిచినచ్పటినుండి నిన్ను వెదకుచునే యున్నా ను. ఇప్పుడు సాయంకాల మెనది. శాము:-సీ వంతశ్ర్వమపడి న న్నస్వేసించుటకుం గల కారణ మేమి € . విదూ:- నేంటియుదయము మునికన్యలు నబ్సరోవనితలు విస్ర పి సల్లాపముల నుండంగా నేను మూాధవీలతామండ పమునం టి ళ్ణపక నుండి నీ కప్రీయ మైనతపోవనరవాస్య “=. మొకటి వింటిని. అది యభ్యంతరస్థిత మగుగూఢగర్భము వలె న న్నెంతగమూ బాధించుదున్నది.. - రాము:-అతపోవనరవాస్య మేమి? విదూ:.ఓయీ ! నీ వెలుంగవా ? అపూజ్యురాలు ,,.

శని ణతందమాల శాను;-(వెవులు భూశీకొని) అది (శ్రీసంబంధమైనదా $? ఐన విన నక్క "లేదు, . విదూ:-భయపడకయ్యా ! నేను రామవయస్యుండను గానా ? అపూజ్యురాలు పురాణస్వర్షదాసిని నీ వెటులవా? రాము;-(శనలో) దేవగణి కాసంబద్ధ మగుకఠథ _ వినవచ్చును .... దోవములేను, ((ప్రకాశముగా) అపురాణస్పగ్షడాసి యె వరు ? ఊర్వశియా ? తిలోత్తమయా ? విదూ:-తిలో త్తమయో సిలోత్తముయో నాకుం బెలియదు ..... శాని యది చిరకాలవియు క్స్‌ యగుసీతాచరిత నను ప్టించి ప్రీయవమయస్యుని బరివాసింపం గోరుచున్నది. రాము;-(రనళలో) కాలికుండు నిజముగా నసాధ్యవిమయమే కని పెట్టినాందు. కానినాండు వ్రీయాసన్ని ధా నాభిజ్ఞ ములు గాననై వీయ కనంబడకుండుట___ఇది మానవసంభా వ్యము కాదు. కామరూపిణి యగుతిలో త్తమ చేతిలో. బూర్ష్మ ముగా మోసపహోతినిః గీ! దవ్పిశంగొని యజ్ఞానతమము గచ్చ " గహనమృగతృష్ణను సలిలాశర నుటంచుం దలంచి దోయిలి: జూచితి నలఘువాంఛ దృష్టతీఆంగం గో లెడుదృష్టిం దగిలిం తి9 (ఉ శ్తరీయమును కాది) క్రయుత్తరీయ మెంత గైపుణ్యముతో రచించినది *? అవా! చాని పరవంచనామవో నై పుణ్యము ! విదూ:.ఓయీా ! వయస్యా! విలకణముఖమునం గననగు చున్నావు. అది ని న్నేమైన మోసపుచ్చినడా ?. శామ+?ఈ వంచించినది .

చతు ఫాం శన " శి విచూ;-నేేవిన్నరవాస్య మన్యథాకృత్‌ మగునా 1 (శెరలో) మః! తన తీవ్రాంశుమయూాఖనూలికలభచే .. త౯ లోక మల్లార్చింయా వనగరో్సన్నతి శత్రురాజనరగ ర్వంబు౯ విదారించి యం తను వార్ధక్యము గాంచ నెంతయును శాం ఠం బంది తా నొప్పుపా ఫ్థునిలీల౯ _ దివసావసానముసం జెం దు భానుండుళ౯ శాంతనమున్‌ం తికి రాము;-(నిరూపించి). లసినో 1 సూర్యభగ వాను6 డస్తమించు చున్నాడు: చః దినకరుం డస్తమింపలో, ను " దీర్ణ విధంబునం జూడ ముచ్చశాం- బనివడి దూర దేశముల వర్తిలుభ _ర్తలరాకశై ప్రవా సినులు దినంబులళ౯ గణన “సీయం గ్రమంబున ముడ్చువ్రేళ్ల రీ | తిని./గమలంబులళ ముడు 'జీర దళంబులు నొక్కటొక్కమై. శిరో మతీయు ? ఛః అతివిమమ ప్రసిద్ధ మగు న స్తగిరీం ద్రవిషాణవం క్షియం

న! జందజూల దతిచలభాస్క-రాశ్వములు - - నాగక పాజక లాగువాగెలళా సతతనిపీడనాత్మకళ శావాతులళా, స్టలిశాంఘ్రు.కై ఖుర ('ప్రతతులు ముందు సాగమి భ “=. రంబునం జొచ్చెడు బళ్చినూబ్ధిలోన్‌, ల త్‌ (ఆందజు నిన్కు9మింతురు.) చతుర్ధాంకము సమా 'ప్తము. చ) 2

సం కరుందనూల అవావావుట్టీటాలాలా చంచమూా౦క ము. " (అంక వికూవకుండు ప్రబేశించును) విదూ:.( కర శెదుర్తై చూచి) తఫోధను లేతెంచుసనుయ మైనడి* రాజూ 1 త్వరపడుము- (తరువాత రాముండు ఛ,వేశించును.) | రాము:- చ॥ నవన మొనర్చినాండను) గృ - శానున కాహాతి నిర్వహించితిళ) ట్ర విమిలత్రే జసుం డుదయ భాస్కరుం గొల్చిననాడ భక్తితో దివసముఖో చిత క్రియలః దీర్చియె వచ్చితి శీఘ్రమే ముని ప్రవరుల సంయమిాంద్రుల శ

• _ భప్రదులళి గని మ్రైక్క-లోంటకున్‌. “౧ విదూ:.అ'చే యాసానమండవము- అందు. బి వేశింపుముం రాము;.(ప్రశేశించో చింతతో) జ్లూశ్రా! నిన్నటిద్‌న మెంతపని జరిగి నది ! ఆశ్చర్యను' 1 చ అతిశయసుపసన్నజల వూట జలం బది కామి డోయలగా ల!

ప! వభందడవూల శ్ర తికృతి యందు బీనపరి పొండురగండము లంబశేశ మ య్యతికృళదేవాము౯ సరసి - జాూతీయుగంబుం టసాదరమ్యసం స్తుత మధురాననంబు. గల _సుందరరూవీణి. గంటి జూనకీన్‌ = తి ఒకవేళ నేను తిలోత్తమ చేసీనపరిహోసమునే కొంచితినేమో ! వుః వృాదయాప్ల్ల+దినికుందమాల యది తొ జీ గ్రుచ్చినం గు చ్చవ చ్చు దయళా, సైకతపాదచిహ్నాములు న . చ్బో నిల్చగా వచ్చు నా ॥ మె దలంపళా? మథటి సీటినడయును న మ్మం జూవంగావచ్చు నా త్రిదివేళాంగన రామచంద్రుం బయయంటళ ॥ దృప్తాళ్ళుమై వీచునే! త్ర విదూ!-(ఠనలోో ఈతడు చఛింతించుచున్నట్లు తోచును. ఇపు డీతనిం జేరి నిర్బంధింతును* ' (భేరి ప్రశాశముగా) శుయా |! నయస్యా ! సీ వెచట నుంటివి? అచట నుండరాదు సుమా |! నవమేఘన్నిగ్ధ శ్యామలుండవు; చరిణద్ధముక్తా బోరుండవు నగునీ వింద నీలమణిమయములు నత్యేంత సమున్నద్ధదురారోహాణములు నగుభవన _స్తంభములలో నొకండుగా నిట నాకు వృాదయవిభ్ర, మము గావించు చున్నావు అందుచే లక్ష్మ్మీనివాసభవనమును శీవాసమ. యసముపాగత సామంత న లేంద్రమధురశబ్టోవగీతమును

ప౦చమాంకము న! నగునీయాస్థాన జా సేరమండచపుండరీక మునకం గ్ణ శా , మండలమువలె నున్నసింహాసనమునందు మధుమథన నాభీకమలక ర్హికాసమారూఢు. డగు పితామహుని మహ త్త మధితేవించుచు నుభవిష్టుండవు కమ్మ రాము:-లిక్లు 'చేయుకును,. (కూర్చుండి చింతతో) జీ నిపు గభినవ సుఖదుఃఖాదులకు సచేతనుండ నైతిని. (ధ్యానమున వాద యన్నువెపాస్త ముంచి) . . ఉ॥ ఇన్నిదినంబులు౯" దరుణి ॥ నిల్వెదలంగను ద్రోసినట్టియా ఖిన్నరయు౯ నిరాశయును _ చశీవలముళ మిగులళా గటా ! సుఖం బన్నది దుఃఖమన్నది హా దంతరమందున విస్ట్రరింపలాగా ఇ నిన్నటి మయూపంచాకములు " సీడయు నేర్పెను వానిం త్రో _ల్తగన్‌ ,(చింతించును) విదూ:-(నికూపించి కనలో) ఆ! ఈతని యభిప్రాయ విపు డెటుగం గలను, (ప్రశాశరుకా) ఓ రాజా |! ఈయాసనసింహములు గురుతరభారోద్వహూన జూతశ్రమములో యనునట్లు ముఖవినిర్షత ముకాకలాపవ్యాజమున "ఫీనదారలు విడు చుచున్నపి కాహుయుగళమునం బృథివిని హృదయ మునం బృథివీదుహితను వహించుటచేం గాలయోలును “= మిక్కిలి వ్రే ల్హైతి వని యూహిం చెదను. " _శాము[(కవతో) సీఠాశభానవ్యాజమునం గాళికుం డిడి కెలియం

46 ణందనూల నోరుచున్నాండు. పోనిమ్ము ! బాల్యమిత్త్రముగడా 1 యథార్థవిమయ మికనికి. చెలుపుదును. (త్ర₹మళా) వయస్యా ! నిజమే. నే నెడ తెగకుండ భూసుతనే తలంచుచున్నాను* విదూ:-వబోవమకారణముననా ? సుగుణకారణముననా 1 రాము:-ఇదియుం గా దదియుం గాదు విదూ;- ఈరెండును గాక సీమంతినుల జేల తలంతురు ? శాను;- కారణానురోధి యగుజ్లే మా వేశ మన్యదంపతుల విమ యమున, సీతారాముల దట్టిది కాదు ! చః అతిశయకష్ట సొఖ్యముల యందు నసూచ్యము గాలో వ్య కై వితతముగా. బరస్సరప వి (తవాదంబుజముల్‌ శ్ర్‌హింపంగా సరతను దడోవసద్దుణవి -

• చషమణ లేక స్వభావసిద్ధమై _ సతిమదియందు నామదిని . . సంస్థితముల్‌ ప్రణయానుబంధముల్‌.. ణీ విదూ;-అలీకమధురవచనములతో _ నస్మాదృశుని వై చేహిని మోసగింపంజూడకు. జేవి లేకున్నను నీకు. గాలతేప మగుచుండుట లేదా! - శాను:.వకాంతమున రాముండు సీతొనిరజీేషుం డని నీవను ఖొన్నది తప్పు; మః! అనురాగంబులు న్తూనసస్థములు) బా వ్యాన్ఫూ రికీ గర్యశం

పంచమా౦కను 69 బని తోంచు౯ గనుగోన్నవారలకు నా జామానసం, అజెన్నలా జని తానంతరసార్ట్రభావములకు౯ స్థానంబు, తద్భావముల్‌ మొనయుంబో చిసతంతుసూత్మలలితం బుల్‌ గాంగం బూజ్యంబులై * ఈ... విదూ:-.మవహోసముద్ర భగ వానుండు బడ'బాలనముచే. నాళ్ళు మనా త్త్వము గోల్చోనవునట్లు నీవును బ్రబలవృాదయ సంతాపమునం గృళించుచున్నావు* ఇంక నేనును స్వభావ లఘుత్వముచే సీతాస్థితిసి దలంచుళొని దవానలపరిశువ్యు మగుతుషారభిందువువలె నిర్వశేషుండ ,నగుచున్నాను (ఏడ్చు) రాము;-సీర స్మరణ యోగ్య యే యని తలంచువాండవునీవా నాం జేల యామెను బరిత్యజింపవల దని ఇచెప్పవైతివి! విదూ:- పసాదసుముఖుం డై నప్రభువుతో నేమేని విన్నవించు ఫ్టైనుటశే జనులు జంకుదురు. ఇంకం నోపభీమణునితో నివ కేమి చెప్పగలరు 1 రాము:.వయస్యా ! మాదృశులు తొద్భృశళో పావస్టావగాహులు శారు. ఎట్లు వ _ర్తించుచున్నను సుహృృదేయుల కనా శ్ర యులుం గారు ఏ | క॥ నరపతులు మేరమాథతేన నురుబుద్ధులు నచివు లడ్డుటొప్పును భువి భా స్రరకర సహా స్రలీక్షత గుకుమేఘం బడ్డి సుఖముం గూర్చబె ప్రజకున్‌. లి

ళ్‌ జఇ౦ందమసూల

వయస్యా! న రృమాననీతాకథ ;మనయుభయులకును సంతాప

శారణము కొవున నీవు వతీవోరభూమి కరుగుము “తపో

ధనులు విచ్చేయసమయ మైనది. సర్వద్వారములును సంభృత

'వేశములు గావిపులి డని చావాంకుల శాజ్ఞాపీంపుము"

విదూ:-ఓరాజూ 1! కందనమూలపలాశనులు; వల్కలచరిధానులు, నుద్దండడండధరులు నగుఏర లింతయధి కాదరసంభాన

| సీయు లగుట శెంతటివారు

శాము:-సీ కిట్టి సంజేహము కలుగవలసినది కాదు. నూలస్వ

• ఇఈవాగమూల సకలపురుహార్థసం వేడినిగడా జ్ఞాన నివ్వత్తి ! చూడుము : మ

గ! నిల్యే చూాభ్యంతేరర బయి నెగడుజ్యోతి సత్యసంస్థితిం బకటింపం జాలి మజియు ఇలుగనే పూజ్యపాదదీవీతము గాక

చవనుచేతం గదా యగ్ని వ్యవహరించు* ౮

'విదూ;.తపోధనసమాగమము మహార్థప దమే యగుచో నేకు చంటన పోయి నీయాజ్ఞాపకార మొనరించి నచ్చెదను. (నిమ్య)మించి మరలం వేఃంచిహీ హీ! సీ వన్న పకా రము నేను ప్రతీహోరముకడ శేంగితిని. అచట సున్నిగ్ధ శ్యామలతనులు3 ననుద్భిన్న తారణ్యవి గ హులు, జాల

. ఛావముచే మంగళాంకురళశంకానహులు, నసమౌాప్త

శ్ర మాణులు, న ప్రమత్తులు, రూవసౌభాగ్యమునం గంద ర్పదార శాకృతులు) సాలతకాచ్చతరులు) మవోబలులు, నత్యంతలలితాంగులు; పస్పందులు, నత్యంతధీకులు; నసంగేపితులు, లోలతరులు, నగు నిరువుకుుతకొపస

పంచమాంకను వ! కువూరులు కలాదర్శనాబీకత నాగతులై తోరణ స్తం భముకడ నుండంగా. జూచితిని* .

_ శాము;- (ఫౌహకముళా) వారికి నానయనసీమావకరణ ప్రతిజం'

ధక మేమి?

విదూ:.ఇాలభావలలితులు, కౌతూహలసంబద్ధులు నగువా -. రిరువురు నా కుపన్యసించినపలుకులు వినుము,

రాము. చెప్పము, చెప్పుము

విదూ;-వారు వాల్మీకి భగవానుని శిష్యులంటం వఏీశాకలావవీణు లంట అపూర్వ విజ్ఞాను లంట మతీయు వారిట్లు చెప్పిరి: “*ోళాజర్డి జనుల మగుమాకుం దపోధనబహూు వమొనముగా భూస్థామే యాసనముగా నొసంగవల యును దుమవు-రవిన్యాపము; మవోకవిసంగ, థిత నుహో పురుషచరి త, బంధము, మహాోరగంభీకము, నస్టుత పూ ర్వాగమము,గాంధర్వ వేదసంవాదిిసరసయు, మోగ వేర చితవర్ష రమణీయము,ఏణాతీం శ్రీ రసీతానువిద్ధమునగు గీతము పాడి యావిమ్శుట విజ్ఞానవి కేవ ప్ర సన్నహృదయుం డగురా. జేమి చేయునో యాయావద్వృత్తాంతము చెస్స్పవలయు నని చాల్మ్మీకులు వూ కాబేళించిరి”

శాము:-అనో 1 'జాలకులవిజ్ఞానావ లేపనము | కాండీర్యగర్భతో పన్యాసము ! వయస్యా! “వూ యభిమళము ప కారమే జీయుదు' మని బెప్పీ వెంటనే వారిని గొనిరమ్మ విలంబము చేసితి వనువిసువునం బరాజ్ముఖులగుదు మో!

విదూ;-వారికి విసువు కలుగదు. వారి యన్యోన్యనాత్సల్యము,

శ తందమాల

.. నాకారసాదృళ్యము; కాళవతపరిభూమీత వదనము చభూడలా దశరథమవోరాజు జీనించియున్నప్పుడు రామ లత్ముణు లిళ్లు యుండి రాజాస్థాన మలంకరించెడునా రని సీచాల్యమును, దశరథుని దలంచుళాని?; కావృపూరితన

, యను లగుసౌవిదల్ల లు తమళతో భామించుచుండల్లూ

వారు సుఖమునం గూర్చుండియున్నారుః

శాము:-వారియాకృతి నాశ శవానుశారిణియా న.

విదూ!- కాక నుజేమి ?

శామ:-నాకుతూవహాల మతిశుల్లుచున్నది. శీఘ్రమే వారిని

॥ ట్ర వేశ పెట్టుము,

విదూ:-లళ్లు.. (నిమ్క్రమించును,) -

(శదచాత విదూవకండు దారి చూపం జాపనులగు కుళశలథ్సలు ప్ర జేశింకుడ) జేక్‌

విదూ:-అర్యులారా ! ఇటు! ఇటు!

॥ (వదడతుథత)

కుళు:.(ఆపవారించి) వత్సా! లవా ! ఇప్పుడే వాల్మీకిభగవానుని యాజబేశమున నమ్మకు నమస్కరించి పార్థివభవనాఖి ముఖుండనై నేను పోవుచుండగాం గాకపతు టే వాణసంభ్ధై వేం బర్డ్గ శాలకు. గొనిపోయి యమ్మ నకు రవాస్యము '

-... గాం జెప్పినసంగతి యేమి?

లవు:-వేజువిమయ మేబుయు. లేదు, ' అప్పుడు కాపనులతో నిండియున్న వర్గ శాలలోనికి. దీసికొనిపోయి యమ్మ నన్ను గట్టిగా నదిమి కౌంగిలించుకొని సీత్కా రలశీతస్మితముధుర ముగా శిరము మూరొని నెమ్మదిగాం గర్జ్‌్పత్రము సవరించుచుం దనమోము నామోమునం జీర్చి “వత్సా!

పంచమా౦ంక్‌ ము ఖ్య మిరు స్వాధావికావలేపము. బగిత్యజించి మహారాజు నకు నమస్కరింపుయ కుశల మడుగులి డని యుప బేళించినది* కుశు:-కుశల్యపశ్న మడుగవచ్చును గొని, ప్రణామము చేయు బట్టు? లవ్రు:-ఆట్లనుట యుక్తము కాదు, కుశు:-మనవంశమువారు నమస్కరించునారు కారంట 1 లవు;-నీ శెవరు ఛెప్పీరి ? కుశు-.అమ్మ. " లవు;-నమస్క-రింపు. డని యామెయే. చెప్పినది, గురుని రాగ ములు విచారణాన్హృములు* కుకు;.సశీే ! అళ్లు కానిమ్ము ! ముందర నిటం గాలోచిత్‌ మను ఫ్టింతము* (వదతురు.) " విదూ:-ఆర్యులారా ! ఇటు! ఇటు! శాము;-(విలోకించి) నిజముగా సీబిడ్డలు నాబిడ్డలే ! కౌశికుడు భూపుచున్నడారిని వా రిశు వచ్చుచున్నారు వీసి! నన్ను ను మంచుదచుంటిని 1 గీ! జాలు లెన్వరొ నే నింతవజణ కెజుంగ పఏీరియాకూత్‌ నూవంత వినంగ లేదు మూపునూతశ్ర, ముఖే వృాడి చదూఆగొనిరి నిండె జబాప్సాంబుధారలు న్మేత్రములను. ఇన నిం డాశ్చర్య మేమి ?

బడ్డ ణ౦ండమాల

• చ! తెలియకయుండియే హృదయ దీప్తము లై నబుణానుబంధనుల్‌ కలయిక చే వచస్సులను గాంచుటచే నొకయు క్రిచేతనే విలసిరముల్‌ విలగ్నములు విదవముల్‌ మటి చంద్ర కాంత మే "శెలివిని దోమసద్దుణవి తీరత నీరగుం జందుపుట్టుకన్‌= ౧౦ వ! నతు ఏరిరూవము లెట్టివో నిక్ష యించెదను, వీమి ! చూడనైనం జూల కున్నాను ! శఈనుమారులం జూచుఖాలంది నధికతరముగా నా వృాదయ మననుభూతపూర్వసాధ్వస పవార్ష శోశానుకోశసం భేదచిత్రావస్థా విశేషము నంది మూర్చవ లెం డిరోహిత్‌ మగు చున్నది. (ఈూర్చిల్లి లేచ) ఏమి ! ఈ'బావ్స పవావాము ! నా నృాదయ,స్తంభము దీనివలన స్వస్థమయి. ప్రశాంతి నందినడి= వ్యపన్సీత బావృవ్యవధానములగు కండతో మరల జూచెదను* (చూచి) సన్నివేశము గంభీరోదారముు వేవరచనము ప్రశాంత మనోహరము, అభిశ్రాంతము వినయోదయూదాత్తము ఈయా గళము కులీన మగుట నువ్యక్తము. విదూ:-ఈయనయే మవోరాజు- మిీయభిప్రాయానుసారముగా దగ్గజ శేయండు కుశు;:.వత్సా! లవా! నే విప న వణామసంబంధము సికు నడా? టో _చెప్పీన్యక్ర ళ లవు;-ఐను నిప్పు జేమి వచ్చినది? కుళు;-నే నీరాజును సమిాపించుకాలంది నధికముగా హ్యాద

సరి దమా౦క ము, కీర్‌ 'యోత్క-_0వమై సాధ్వసమున వివశాంగుండ నగుచున్నాను* ఎందు చేతనో తుల్యావ లేపనము చరిత్యజించితిని* ఈణ్‌ని శవనతము గాకుండ శిరమెత్త ఏలు గాకున్నదా టేయేల ! నమస్క-50తును, లవు;:-నావలెనే యన్నయు పరవశుండై నాండు. (ఇదవ్రను నమ స్య్కశింతుంం) ల 'రాము?-వలదు. వలదు మిరు మర్యాదను విాఆవలదు. వ్‌ల నమసు-రింతురు ? బ్ర వ్యాశిరోనతుండ నై తిని గన్టము కచా! (విషాద మందును.) 'విడూ:-.వల విమణ్జుండ వయ్యెదవు ? ఏరి ప్రణామము నీవు ప్రతి గ హిం లేదుకదా ! కాన, నీకు హోని లేదు. ౩౬ రాము;-కౌళికుండు చక్కలాం ఇెప్పీనాండు.. చాత్సీణ్య విశే జశీశితు లగు నార్యులారా 1 వినుండుః ఉ॥ అకులపాటుతోడ నయ . నాంబుజముల్‌ ఏికసిం నెలదళ నాశయి మి రొనర్చిన వ్ర ఇ ॥ అశామపరంపర నాయనుజ్ఞ శ . __ మిోకులభ ర్త మిగురున చమేయపవి తపదాంబుజంబుల౯ా . సోకునుగావుత౯ల హృదయ శుద్ధి నొసంగుమెహాోపహోర మై. ౧౧ విదూ:.ఇదియే యీాపణామపరిణామ. మని వ్రీయవయస్యు! ల డ శ్ర తిహత కాసనుం టైనాండుం కుకలవ్రలు:-(వంచినక ల లె త్తి) మ్రుహో రాజునకు. గుశలనమూ ?

[థి తందజాల రాము:-మిదర్శనమునం గుశల మే, విాకు నే నిట నతిథిసభా జనోచిత కంఠగహమునశే కాని; కుళలపశ్నమునకు భఛాజనుండను గాను. (₹లిలించుకొని) అెహాోో ! ఈస్ప '. రృము హృదయగ్రాహి కదా! (ఆలోచించి) పుత్ర ణా త్ర పరివ్వంగసుఖము నా కనభిజ్ఞముం ఐన, నా కట్టి యానందము కలిగినది. గృహమేధులు తపోవనపరాశో బృఖు లగుచుండు "ెంతయు నుచితమేకచా ! (ఆసశార్థ మున( గార్మ్చుండం బెట్టుకొణును.) ఇరువురు;:.కాజూాసనమున మేము కూర్చుండ రాదుః శాము:-సవ్యవథానముచేం జూరిత్ర, లోపము శలుగదు అంక వ్యవహితముగా సించాసన మలంకరింపుండు* (జడిలోం గూర్చుండం బెట్టుళొ నును) ఇరువురు; -(అనిచ్భామా చకముశా)రాజా 1 అతిదాథీణన్గము వలదు. శాము:-మోా రఠీశొలీనత విడువుండు. గీ! బొల్యగుణమున గుణమునం చ్రౌధులైన వారికిని మాననీయు లే మిరు భూడ్యు జాలభావముననె ళూలిమాళియందు. శేతక చృదతను గాంచి శరలె విధుండు ౧౨ (శచ్నీళ్లు లొరల మరలం కాంకిలించుకొని విదూవుకునితో) నిరాష్ట్రసీత్‌ యగు 7 “ సీతను విడిచి యిప్పటి కన్నిసంపత్సరము ైనదో నీకు థ్‌సక మున్నదా 1? విదూ:-(ఆలోచించి) ఆ ! జ్ఞాపక మున్నది. మందభాగ్యుండను .. ాహ్తాంగలీ ప్రమాణపసంఖ్యను గడించి వైగా6 శాలిక్రేళ్లను భూ డీంటిని శెక్మించి) ఎందు కింత లెక;-? సీతాజేవిని స్వహ _స్తములతోం బరిప్రేషిఈ జేసి యిష్పటికీ బదవయేండుం

పంచదమూ౦ంకను న! శాము!-(వకూడలం కాచి)ప్రీఠ శుఖప్రసవమై మగిల్లలను గనియే యున్నయెడల నిప్పటికి వా రవయసున నుందురుం విదూ:-అయ్యో ! ఆ మియజ్ఞాుతవిపయు _శృవృత్తాంతము జే మంద భాగణ్యుండ నగునేను స్తంఖించితినిగదా ! (ఏడ్చును) _ శాము:- ఈ తాపసకుమూరావలోకనమున నేను నసపహ్యావేద _ నావస్థ నందుచున్నాను ! ఉ॥। ఠాను ప్రవాసియె నిజసు తపతిరూపుని నొకానిం గనం గానె జనుండు సూనుం గరు " అశానిలయుళ దలసోసి యెంతగా మనత గాంచు నంతటియ " నమొనువనిగవహాసాధ్యదుఃఖ మి మానికుమూరులం గనిన ' మాటి! నన్ను దహించివైచెడున.. ౧3 విదూ)- (ఫం్ధ్రనుముక) విడువుము, వీడుచును-* సర్పమూ సర్పమూ తపన్విబాలురు బ్రదుకుదురుగాక ! సింవోసనమునుండి దిగుదురుగాక 1 "

• శాము;. (స్యాళ్ధ్రమముసం గుమారుల విడుచుచు) వయస్యా ! ఏమిది విదూ;.సాశీతనివాసు లగుచిరజీవులనోట రఘువంశేతరు లీ ం సిహాసన మధిష్టించిన వారితలలు వేయి చ క్ల లగు నని వినియుంటిని. శాము;..(ఆమేముతో) శీఘ్రముగా దిగుండుం (ఉభయుల డని ేలను ూర్చుందుడు.)

శ్ర భందమాల శాము]-మిరు స్వస్థులేకచా ! మిాశిరముల 'కేవికారము. లేదు " కదా! ఉభయులు:- మేము స్వస్థులమే. మాళిరముల శీవిశారమును "లేదుః . విదూ:-.ఆహ+ 1! అశ్చర్యమాశ్చర్యము! ఈకుమూరు లత్షత ప్రళృ తిస్థ శరీరులై కార్చున్నారు 1 శాము:-ఇం చాశ్చర్య మేమి ? (కుమారుల నిస్తేశించి) తపళ్ళరీరములు స్వస్త స్రయనపరిగృహీతములుగడా 1! చూడుము : గీః! భనతపోవర్ను లై నట్టిమునులమయెడను శరవరంపర మోభుమై తిరిగిపోవు; వాసవునివజధారలు వారించాశీ _కుంతిళములై మహాశ క్రి నోలుపోవు, ౧ళీ (తకూకల: జూచి) నీవి ? మిరు వ్యవధానర హీత్‌ మగుభూమిమై 6 గూర్చుండిరి? . ఉభయులు:-మహారాజూ 1 ఈయర్థము వప్రథమపరిణీతమేకదా 1 రాము?-కును. విదూ;-.ఓళాజూ! ఏ రతిథులు, సంభావణాతి భేయమునొసంగుముః శాము:-కుమూరులారా | ఈమి సౌందర్యమును గాంచినం గలి గివకుతరూపవాలమ తోం బ్రశ్నించుచున్నాను, మిోాజన్మ దీకులచే నలంకృతము లగువర్షాశ్సృమము ేవి? కుకు:-(సంజ్ఞనే లవుని దెలుపు మనును,) లవు;-వర్ష ము ద్వితీయము ఆ శ్రమమా ప్రథమము, 'రాముద-మా రగ్రజన్ములు కారా 9? అగుచోం శణానుప్ర ూగన్యూనాసనవరి గ్రవాము లల్పాపరాధము లేకచా [.

పంచకూ౦॥ళమూు కం

ఇశ శ _త్రియకులపితామహు లగుసూర్యాచం చ మనసులలో మినంశకర్త యెవరు ?

లవు;-సూర్యభగవానుండు-

రాను-:-ఓహోో ! మాతో సమాను లగునళిజను లైనా!

విదూ:-మిాయిరువురది యొశే ప్రత్యు త్తరమా ?

రాము;-మిోయిరువురకు. గలర_క్తసంబంధ మేమి 1

లవు?-వకగర్భజనితుల మగునన్నదమ్ములము.

'రాము--ఇరువురు నమొానాకారులువయసున భేద మే కానరాగుం

లవుః- మేము కవలము. _

రాము:-ఇపుడు యు కమే, మిలో నెవరు పెద్దలు ?చళేని ?

లవు:.(ఆంజలి నిస్పేశంచి) ఆర్యులపాదపూజనసమయమున_ లవ్చండ

నని వినివీంతునుం ఆర్యులగురుచరణవందనసమయమున-** _ (ఆ వ్ర శిప త్తి. జూఫ్రనుం)

కుళుః- ... నేను కుశుండ నని వినిపింతును*

రాము;:-అనో 1! సనముదాచార ముదా _త్తరమ్యముగభా !

విదూ:- జేరు తెలిసీనది- కాని పెద్ద యెవరో తెలియలేదు,

శాము:-అంజలిని న్లేశమున ననామగవాణమున, కుశుంబే పెద్ద మైనట్లు పత్యు _త్తగముగదా |

విదూ;-ఇపుడు సరిగాం బెలిసినది*

'రాముపమిోగురుశ్చుగారి పే శేమి?

లవు:-వాల్ళీకిభగ వానుడు.

'రాను;-వసంబంధమున ?

లవు!?-.ఉసనయనోప దేశమున

రాను:-మోశరీరదాత యగుకితను బెలియలోరుదును.

తిం జతందమాల లవు[నొకుం బెలియమ. ఈతపోవనమున నెవరు దానిని వ్యవ వారింపరుం

రాముః:-టెబాోోూ! మావోర్శ శ్ర్‌ము |

కుకు:-ఆ'బేరు నాకుం బెలియును,

రాము:- చెప్పుము.

కుకు:-నిరనుకోకుండు

రాము:_(వికూన.కునిం జాచి) ఈనామభేయ మపూర్వముకచా !

విదూ!..(అలోచించి) ల్ల ట్లడిగొదను.. (ప్రశాశముశా) నిరనుక్రోశుం డని యెన రందురు?

కుశు;-అమ్మ.

విదూ:-కోపముతో నున్నప్పుడా ? లేక సహజముగానేనా ?

కుశుః- బాల్యచాపలమునలనినూయవినయము€ గని నిరను జోన్టున్సి పుత్తుులారా ! చాపలము వల దని-మ మధి

విదూ:-ఏీరితం డ్రి, నాను భేయము నిరనుక్రో,శుండు ఆతండు ఏీరి

. తల్లి నవమౌనించి ప్రవాసినిం జేయంగా నావి

'ఆుమియుం జేయ లేక పుత్తు్రుల నీనామనున కెదరించును.

రాము:-కౌళికా ! చక్కలాం గనిపట్టితివి. (విట్టూక్స్పు విడిచి) చీ ! నే నెట్టివాండను ! అలతపస్విం నాయపరాధమూలమున మన్యుగర్భితాతురములతో బిడ్డల నిట్లు ెదరించు చున్నది. (శాన్చ నే శ్రములతోం జూచుచు) ఆన్సిరను శ్రోశుండు మియాశ్తమమున నున్నాండా ?

లవు;:-లేండు

'రాము;-(పత్రవకుతో) నినంబడుచున్నాండా ?

స౦ంచనూ౦ళకము ట్‌! లవ్సు;-_(కకుని ఇూాచును.) కుళు:.ఆయనపాదములు మాకు నమస్కృృతపూర్వములు కావు కాని యమ్మాయే! వేణి యూతంకు.. సజీవం. డగుటం జెలుపును. , రాను:-అఆనిరను (కోశుంజెపుడై న మిమృ-౫ాంిలించుళొన్నాండా? " కుశు;_అదియును లేదు. రాము:- నాయతిదీర్ధ ప్రవాసము చారుణము! ఖఇంతకాల మన్యో న్యలోచననోచలులు కాకపోవుట మజింతదారుణము. (విదూమకుని జూచి జ నాంతికము గా)ప్రంత్రల్లి ఊువరో తెలియం గుతూహలుండను. క్ర్రీవృ త్తాంత మడదుగుట నొకయుక్త ము, విశేష మితపోవనమున ? ఉపాయాంతర మేమి? విడూ:.(౫ నాంతివముణా) అప తివాతవచనమవహ త్త వము గలది థఅ్రావ్నాణజూతి. కాను నే నడిశెదను. (ప్ర శాశముగా) టఓంా ! మియన్ముకే కేమి ? లవు;-అ మెకు "రెండు జేరు లున్నవి. విదూ:-వవేవి ? . లవు:- బేవి' యని తపోవనవాసులు “వధు” వని వాల్మీకీ భగవానుండు పీలుతురు. 'రాము:-వాల్మీకిముని పల్కి-నివఘూశబ్దమున నేత త్ర్రియకులము విదూ:-త_్రిఆయకుల మతిని స్తీర్ణము. వక్ష త్తియకులమో తెలి యదు, రాము;:-వయస్యా ! మువూ రృవూా శ్ర్‌ మిటు రమ్ము విదూ: (వచ్చి) వబ్స యానతి ?

౫8 ణ౦ందనూల శాము:-ఈశశుమూరులది మాది కుటుంబవృత్తాంత మేకాకార మున నున్నది కదా? విదూ:-ఎట్లు ? రాము: చూడుము: వీ!కిని సీళాగర్భ మునకును గాలాతిపాతము తుల్యమ్యు. పీరును తత్తియులుు సూర్యవంకజులు " అజాత పోవకులు రాజూసనారోవాణమనమున నిర్చోకా రులు; 'ప్‌సీజనకునికి జారుణత్వోసూ చకనిరనులోశశబ్దము) తల్లికి మానోళ్మ్య్యవిభావన బేవీశబ్లన్సు ఈసాదృళ్య శాహుళ్యమున మందభాగ్యుండం జాలం గలం నందు విదూ!-ఈ'బాలురు సీతాగర్భజనితు లనియా నీయళిప్రాయము? శాముిఅయ్యో ! ఎట్లు? తపోవనవాసు లగుజనమునం బెట్లీ శ్‌ సంబంధ మారోపీంపలోలను ? కాని) వీరు ఏ గీ! వయసుచే? నన్వయంబునలం బ్రథితమైన . తనుతచేం గష్టదశచేత; జబకజాత్ళు లగుటం దలణశించి నామన మధిగముగను జంచలింపంగం జేసిరసమయమందుః (చింతాళోకములందును) (శెరళలో) ఓయీ ! ఇక్య్వుకుకుమూారు లగుకుళలవులలో నెవ రిచ్చట ? ఉళభయులు:;-(విని) ఇరువుర మిచ్చటనే యున్నామూ (మరలం చెరలో ఏమి ? నియోగ మింతసీ పేల యువేవీంతురు ? - శాః (శ్రీవాల్ళీకీయుమీశ్వరుండు రచియిం ఇళ బుణ్యసంపన్నమై

పంచకూ౦ంకమూ ఈ యావిశ్వారరా-ము వెల్లంగా దశరథా ఖాస్టనంబు దానిక భవ త్వ్రావీణ్యంబును జొపుచు౯ల రఘువర వహ్లోద కానట్లు నేం . డోవత్సల్‌ ! వినిపింపు. జేమఆకుండీ యువ్థులి[-)యాజాలమున్‌: ఇ ౧౬ ఉభయులు:-రాజా ! ఉపాధ్యాయదూత మమ్ము వేగిరపెట్టు చున్నాండు 'రాము:-మహోర్థసంవిధాయి యగుమునినియోగము నాకును సంభావనీయ మే) ఉ! గాయకు లెన్న మీరు కవి శావ్యకళానిధి సద్వత వథా నాయతనమూరర్తి యాదికవ్వి యక్రుతీపూర్వమహో పబంధమా (శ్రీయరపద్మ్మవాభుని ప్ర సిద్ధచరి (త్రము శ్రాఘనీయ మై శ్రేయ మొనంగు శ్లో తకును సిద్ధ మొసంగు వునోనుమోదమున్‌- ౧౭ వయస్యా ! ఇది మానవులలోని యపూర్వమగుసరస్వత్యవతా రము కడా ! సుహృజ్జనసాధారణ మనగుదీనిన నేను వినంగోగు చున్నాను, సభాసదులను సన్నిధులంజేయనలయును*, సౌమి తి ని ' విలువనంచవలెను, నేనును ఏీరిచిఠరాసనపరిఖేదమును ఇాద విహరణముచేం బరివారించెదను. (ఆ౮దజు నిమ్మ)మింకురు,) చంచనూంకము సమా పము,

ఓం. (శ్రుగురుభ్యో నమః కరుందమాల అజణన్రినావపునావునినాు. " మ స్టా ౦క ము (అంకం గంచుకి ప్రవేశించును) కశంచు;.కౌళికునిమూలమున రాజూళ్డి ను టే హించి నిర్వ _ర్తిం చితిని. ఇచట నున్నప్రభువు నవలోకిం చెదను* (విళలోకించి) స్వామి విచ్చేసి రిదిగో ! గీ॥ పుణ్యపురుషులు మువ్వురు ముందు నడువ మూండువేదంబులుం గొల్వ ముందు వచ్చు నశ్వమేధాధ్వరం బన నతిశయించి స్వామి యిక వచ్చుచుండె నుత్సాహ పసల ౧ (అంక శాముండు లమ్మణునితో, కృళలవు లనుగమింహ ట్రై వేశించునుం) (ఆందజు వడతురు) కంచు;-(సమావించి) ఆర్యా | బరమ. ఇదిగో 1 అస్థానమండ చను సజిత్‌ మెనది ఇదె యాూసనము* (అందటం వము గట్ట మై (రాల నారు కంచు;-బేనా! ఇబె! చూడుము, ఏకే రాభువులుు పొరజూాన చదులు) బేవరవారిని సంభావించెదరు* శాము;-(చఈూచి) తెరచే నాకుం గనపడకుండ నున్నవీ లెవరు? కంచు: కీ! ఈమె కౌసల్య 3 శేయి యీమె మటీసు మిత్ర యీమె జేవేరులు మిజననుల్యు

మ ష్ట్రై౦కము త్‌ భరతలక్మణశత్రుఖ్ను భార్య లివలి మువ్చ్వరును దేవ! కంటివే పుణ్యవతుల. న లక్ష్మ. (శంచుకతో ) ఆర్యా! 'జీవేరులలోంగాని కోడం డ్ర్‌ లోగాని వైదేహి లెక్కకు రాలేదే 1! :. . శాము:-(నిట్టూర్చి) కంచుకీ ! సీస్థానమునకం నవు పొమ్ము జా కంచు;.చిత్తము* (నిమ్మ్రమించుగు.) 'రాము:-అర్యులారా || ప్రారంభింపుండు కుశలవులు;- గీ! అంత దశరథనామభూకాంతుం డలరి మదిని, గాసల్య నె కేయి మటీ సుమి త్ర నతిసుమధ్యల మువ్వురుసతుల ధర్మ పత్నులనుగా వరించి యుద్వావా మయ్యొ. తె రామలక్మణులు!-(సంతోమముతో) కవి తండ్రి, నే కథానాయకుని జేసెను " (ఊభయాలు నమస్కరించి యాసనములు డిగుదురు.) కుశలవులు:- గీ! గర్భములు డాల్చి, కౌసల్య కనెను రామ్ఫు | లత్మ్మవ-(నమస్కంరించును.) కుళలవులు:- భరతునిం గనె ౩ శేయి పరమహార్ష మొుదవ6 జేయ సుమి శ్ర యాపీదపం గవలం గ్‌నియె లక్మ్మణశత్రుఘ్ను లనుసుతులను ౪ రాము;.(లత్మణుని గాంగిలించుకొనును.) కుళలవులు:- గీ! రానుచంద్రుండు సీతను రమణమిాఅ లక్ముణుం డూర్మిశాకన్య లలితముగను

9 టందమాల మాండవీస్రుతకీర్తు ల మహిం గ్ర మమున భరతశత్రుఘ్ను 'లెన్న నుద్వాహామెరి. క! గః జాల్యయావనమధ్య మావయనునందు వజలుచుండిన యాళాజనరకుమూోరు లాత్శభార్యల ననురాగ మలిశయింపం గ్‌నిరి బుద్ధివ్‌కార ముత్య-౦ఠతకలన- ౬ లత్మ:-రమణీయము. రాము:. కాలాతిపాతము వలదు. గానము వజీయుండు : గీ॥ జరవలనం చాతపాదులకిరము నర'సెం గాకపత్షశిరంబులం గంటి మేము అపుడు సా కేతనందనో ద్యానవృతు తతులు గాంచెను జూనుదఘ్నతనుు బిదప, రి కుశలవులు :- ॥ గీ! అపుడు రామాళిపే. కార మఖిలవస్తు సమితి సిద్ధంబుగా నున్నసమయమందు మాతులుని జూడ శత్రుఘ్ను మై త్తిం గూడి భరతుం డర" మాతామహుపురమునకును. ళొ రాము;. (తనలో) నిశ్చయను* మధ్యమొంబ నిందిత్‌ యగు, (ప్రశాశముక్సా ఈకథపట్టు దాటించి సీతాపహరణము నుండి గానముచేయుండు, కుశులవులు:_ - గ్‌! శూర్ప్చణఖమూలమున సీఠసుందరతను టం క్రికంకుండు వినినంత. బటుతేరాళ

మ్‌ ప్రా ౦కము జ! నపహారించె సీతాదేపా మంతెకాని యవవారింపంగ లే డయ్యె నామెచరిరు నో లత్మవ-(రానూని జూచును-) కుశలవులు: గీ॥ వారినిధి శేతువుం గట్టి పంక్రికంఠు సపరివారంబుగా యమసదడన మంవీ సీం దోడ్కొని రాముండు శీఘ్రముగను వచ్చి చేరెను సాకేతవరపురంబు, ౧౦ రాము:-చక్కనిసంతేపము ! కుశలవులు;- జ్‌ నీ ప్రాప్తరాజ్యుండు నెరామభద్తుం డంత నించుకజనాపవాదంబు నెంచి మదిని మంతనంబున లత్ష్మణు నంతం బిలిచి యడవి సీతను విడువంగా నాజ్ఞ చేసె ౧౧ గీ! చావృపర్యాకు లేషణం బడతతి సీతం గడుననాధను వైక్రబ్యకలిత నబల బుణ్యగర్భంబునళ రఘుఫపురువదివ్య సంతతి వహించుబహుపుణ్యసాధ్వింగొనుచు ౧౨ నీ! నిర్ణనారణ్యమందు ననేక ఘోర మృగకులాకీర్ణ భూమిని మేడిన్సికు ననుంగుందమ్ముండు లమ్మణుం డామణంబ జనకజాతను విడనాడి చనియెం బురికి. ౧౩ లమ్మం-అెహాోా ! లక్ష్మణుం డయళో భాగి యయ్యెంగదా !

8కి | కందమాల

రాము:-నీయపరాధ మేమున్నది ? ఇది రామపరాక్రమముగా నే గ్రావ్యాము. వీమ్ముట శి

కుళలవులు;-మాగీత్‌ మింతతో సరి

'రాము:-(ఊడ్వేగముతో) పౌమిత్రీ ! కష్టము ప్రాప్తించెగదా !

గ్‌! అంత జనకాత్మేజాత్ర నిరాశ చేతం

ట్రౌణములు ఏడియుండలా వచ్చుం గాన నీ, యాఖ్యానఖీతి చే నవలికథను సంవ్యాతము చేసియుండలగా. జను సుకవియు. ౧౮౪

కుశుః.. (ఆపవారించి). కృముహాభాగులు సీశావృత్తాంతముచే నత్యంతవిపాదము నందుచున్నారు* కావున నడిగౌదను* (లత్మణునితో) గరామాయణకథానాయకు లగురాము లమ్మణులు మిాంీనా ?

లక్ష్మ. శ్లేశ భాగుల మగు మేము వార మే!

కుశు:.సీత సిచే సీతయా ?

లక్ష్మ:.(లజ్ఞతో) మందభాగ్యుండ నగునా చేతనే,

కుశు;.సీత రాముని ధర్మపత్నియా 1

లక్మ;-కాను.

కుళు:-సీతవిమయముకాని యామెగర్భవా రకాని మిాశేమేని చెలిసిన:దా?

లమ్మ:-మిసంగీతమున నే కెలిసినది.

రాము;-ఇశముం బేమేనికల్యాణవిమయము కెలుపునా? (ఆలోచించి) భి నిట్లడిగెదను- (ప్రశాశముశా) ఆవ్య లారా! ఇడి మొయాగమూావధియా 1 ఈగథసంద

వ ే ౦శ ము తం కుశుు.మాకు. బెలియనుం శాముః-కణ్వుని గనుంగొందము. జౌమి శ్రీ 1 కణ్వుని విలువుము లశ్ష్మ:-(నిమ్మమించి కణ్యసహాతుం డ్రై మరలం బ్బ చేశించును.) కణుర్ట-(విలోకించి) గీ ఇశండు నయనాభిరాముండ్యౌ నిరుగడలను జనక జాల్మజుల్‌ గనొలుచుచు సరసనుడం) దిమ్యము పునర్వసును మవోదీ ప్రి గొలుప వఆలువిధుం బోలు సీ కామభద్రుం డీచట* రగ లక్మ్మ:-ఆ ర్యా! కణ్వుం డిదే వచ్చినాడు శాము;-(నమస్కరించి) ఇదే యాసనము. కూర్చుండుండు, కణచ్చ:-(కూర్చుండి) రాయాయణ శ్రవణ కౌతుకము గలబేని కుక లవు లెంతవజకు నినిపించిరో తెలుపుము. లక్ష్మ... లక్మణుం జడావణంబ జనకజాతను విడనాడి చనియెం బురికీ. (ఇది పఠించి) ఇంతవఆకుం గుశలవులగానము, కణ్య:-తెరువాత వినుండు* శాము;. ఏమిగతియో ? కుశలవులుపరామదారకు భద్ర మే పొడును* కణ్వు:- గీ అంత వాల్ళీకీమొని శిప్యూఛివలన . . నామెవృత్తాంతముళ్‌ విని యరసి యామె నూఆడీలం బల్కి-స్పయముగా నుత్పహింపం కేసి శొనివచ్చి నిజతపోవాసమునకు, ౧౬

క0 ఉఅ౦ందమనూల శాము!:.భగవదనుగృహీతము రఘుకులముం భగవదభ్యుధృ తుండ నైతిని, కుళలవులు:-అదృష్టమున రావమదారకుం గుశలము, (ఆందజు వార్ష ము నందుదుడ,) కుళు:-ఓవత్సా ! లవా! వాల్మీక్యాశ్స్వమమున సీత యెవరు ? లవ్చు:-ఎవరును అేరు- సీత సీత యనునశ్రరములు ేవలగీతినిబం ధనములు 'రాము:-తరువాత ? తరువాత ? కణం గీ! నెలలు తొమ్మిదికూడను నిండినంత, గగనలత్మీ సూశ్యేందులం గన్నయట్లు , కాంచె నిరువురుపుత్తుులం గవల సీత ముద్దులొలి కెగివాగి సమ్ముదముతోడ- ౧౭ ౧-అర్వా ! జయను, అదృషమున రాఖభువకులము వరలు లవ్మః ణీ అపి ఘ ధగ కుశలవులు:.ఫు _త్త్రజన్నుం డగుమవో రాజునకు జయమగుంాక! రాము;-(తనలో) కకుశలవ్రలే వాళీమో |! కణ్య్బు:- గ్‌॥ జూతక ర్మాదికము నెల్ల సలిపి మౌని స్క్ర్రమంబుగ వారికి సముచితముగ+ గుళలవాఖ్యల వెంతయు. గురురువఆటె నామకరణోత్సవపు వేళ నామహర్షి, ౧౮ా శాము:-ఓవో ! ఏశే సీతొాతనయులు, హా! ఫు త్త! కుశ 1 బో! పుత్తు! లవ!

వు ఫ్రా ప! య! లశ్ష్మవ.ఈకవ జేవీసంభవ మగునార్యుని యాత్మసంక్రాంతి, కుశలవులు:.ఎక్తుట్లూ ! వో! తండ్రీ ! రత్మీంపుము*

(అందజు నొండొణలం సొంయగిలించుకొని మూర్భిల్లుదురు.) కణల్వ:.(విహెదముతో) వీమి ! కష్టము సంప్రాప్తింబెనే ! గ మందభాగ్యుండ నే మొతి మంగళప్ర దంబుగాం గథ సౌగించి తరలియున్న వరి నల్వుర ర ఘువంశపీరవరులం బతేనమందలం జేసితి. అావీనై తి ర్‌ (రూచి) అదృష్టము. శ్వాస యున్నది. ఈవృ త్తాంతము జీవికిని భగవానునకును నివేదిం చెదను. (నిమృ)మించును,) (ఆంక వాల్మీకియా ససంభృమరైై పీకయుం బ్రైటేశింతురు.) వాల్మీవ?-వత్సా ! శ్వరపడుము.. విలంబము వలదు, అిప్రతి శ్రీయనమూణ మగుపీరిమూర్భ మరణముగాం బరిణమిం చును సీఠ:.చెప్పుము. చేస్తాము పరమార్థము* రాఘవులు జీవించి యున్నారా ఠి వాల్మీ:- ఊజడిల్లుము. రాఘవులు సజీవులే. వీరియుచ్భాప్టస ములు కనవా € + సీత;-తండీ) ! నాకు ధృఢ ప్రత్యయము గలిగించితివి, వాల్మీ:- (అన్వేషించి) సీ ధైర్య మవలంబనముగ యత్నేమ్ము వలన గనులు చెఆచి కనుంగొను శాంత ! దీనిం ద్వత్క-థావిలయపవనలౌడిత మయి కూలిపో యెను రాభువకులను 'నేండు. ఇం

య తందవమాూాల

సీత. (లకతో) భగవానుండా |! ఆర్యపుత్తుండు _ నాకు దర్శ నానుజ్ఞ యొసంల్‌ లేదుకదా !

వాల్మీ;-(ఆవస్టంభముతో) నేనుండంగా? నీకభ్యనుజ్ఞకుం గాని ప్రతిషేధమునకుం గొని కర్త యెవంయ ? నడువుము వాల్మీకి నగునేనే సీకభ్యనుజ్ఞ యొసంగితిని, నిస్సంశయ వై సీభర్తకు సీవచేయుము-

పీఠ;.ఇట్లుల జరగినదో 1 మంద భాగ్యను. సర్వథా వాతురాలను.

(లలాడి యేడ్చును.) ,

వాల్మీ- లెమ్ము ! ఊటడింపుము. నేను రామలక్ష్మణుల శీద జేర్చెదను. వత్సా ! రామ ! వత్సా ! లమ్మణా! ఊజ డిల్లుండు *

సీఠ;.జాత ! కుశా! జాతా ! లవా! ఊఆడిల్లుయూఆడిలుండు. '

రాము;-(తెలివిశొంది)ఆఛ్యా ! కణ్వా! వై చేహి బ్రతికియున్నదా?

వాల్మీ:-సీ ముంచే కలదు*

శాము:-(ఈూచి) ఓహో | భగవత్సంప్రావ్లి 1 (పిగ్దుపడును,)

వాల్మీ:-సిగ్గుపడకు. కళత్రవిమయమునంగ దా సీయనుకంప,

లత్మ్ము:-(శెలివంది) అప్యనకుం ధెలీవి వచ్చినడా +

రాము:-మంద భాగ్యుండను. శ త్యాగతుండను-

కుశలవులు:-( లెలివంది) భశ! తుడ్రీ ! రశ్నీంపుముం (పొదములయిడి

తోదసము జీయుదుడు)

రామలత్మణులు:-(శాలిలించి యూటడింకుర్తు,) వత్సలారా! అవే గము వలదు,

వాల్మీ:-ఆ 1 పీరృదర్శనదుర్లలితులారా ! వల రోదింతురు? అశ్రువులు తుదువగేమి ?

వు ఫాం కము ఏ కుశలవులు:;.(కన్నీళ్లు తుడుచుకొని కాముని జూరురు.) సీ3:.(ఆపవారంచి) మూ 6రువు అెవరిని జూచుచున్నారు? శాముః-అవో ! వె దేహియాదాసీన్యము ! నాసన్నిధానము _

చిరకాలమునకు సంపా 'వ్రించినను ముఖవికాసముచే నైన నన్ను సంభావింపకున్నది* చాల్మీ:-(గోహుతో) ఓరాజా ! ధృతసౌవశర్ష మవోకులీన ! సమిత్యుకారీ 1 నీ కిది యేమియు క్రము ? జనకునిచేం బతిపాదితయె, దశరథునిచే గృహీతయె; యరుంధతి చేం గృతమంగళ మై; వాల్మీకిచే వికుద్ధచారి తిమె విభా వసునిచే ఛావితశుద్ధయై; కుశలవలకు. దల్సియై; విశ్వం భరాబేవికి దహితమై వఆలు సీతాబేవిని జనాపవాద మాత శ్రవణమువే నిరాకరించితివి 1 శాము:-(వైక్సబ్యను నందునుం) - వాల్మీ:-సామిశ్రీ ! అది యుక్త్రమా? ఐనను నిన్ననవలసినపని అదు. నీవు నియోజ్యుండవు- కసీయుండవు- (రాము నుడ్జే .. శంచి) దళ గ్రీవవీరవధావసానమున సీతాపర్మిగవహామున శీదేవ్రడు నీకు ప్రమాణ మొసంగాను లి _ 'రాముః-వై ఇాస్టనరభ గవానుండు* వాల్మీవ-ఐిన, నీ పత్యయనివృ తి శీమికారణము ? సీత్ర.అయ్యో్యా ! చీ! అధన్య నగునన్నుంార్చి యార్యపుత్తు) డధిచేపింపయడుచున్నాండు” దా ! (చెవులు నూసీకొనును.) వాల్న్మీ:- ॥ గీ? కుశలవులకల్లి పరిశుద్ధిం గోరినప్పు డనిలసఖుంబే నియుక్తుడై. నపుడు నీకుం

న! జందనూాల గడునిరంకుళఠహృదయంబుం గొంచనగు నె ప్రాకృతజనాపవాదలవంబుకతన- ఆం

రాము?-(ఇాల్మీకి నించుక స్పృశించును )

వాల్మ్మీవల | వీరవా స్తమున నన్నేల త్రోయుదువు న

మ! అనురాగం బది ప్రాక్సతంపుజనమం దత్యంతసంవర్థకం బును విస్ఫారితము౯ సుఖ శ్రదమునై పొందించు నొనంద; మా యనురాగంజె నేం ద్ర శర్క-శవ్చాదిశా వ్యర్భంపుమాల్యం బగుళా గసనానే పులినంబునందుం. దిలలు[ా సస్యంబులై పండుటల్‌ ? నూ. నత్సా ! ఈఘర్షణ మేల ? కుశలవులను 7 కొనుము, మే మా శృనుపదమునకుం బోవుగుము. (నడచును) శామలత్మణులు:-భగవానుండా ! ప్రసన్నులై దయచేయుండుం వాల్మీ:-(వనుకు మరలి) వె దేహీ! తవోననగతులకులహాడ డండ మౌబజ్ఞాపించుచున్నా. డింతడు, నీవు నిన్ను6 బరంశోధించు ఖానుము

సీర: సే నేమి పరిశోధించుకాందును ?

వాల్మీ:- పొకినివి కానట్లు.

సీత:-(లక్షకయై) జనమధ్యమున కేగి యిట్లుపలుకుదును;*మంద

ఛాగిని యగు విదేహరాజసుత యభిన్నచారి త్రవ” వాల్మీ;-వికారానురూపము ప్రతికార మని యుద్లోమింపుము. సీతం. గురుని యోగము ప్రాభవము (ఆంజలిపట్టి దిశలు పించి ఓీలోక

ను ఫ్రా ౧౦కము తర్‌ పాలురారా ! గగననమధ్యచారు లగు చేవ తాగంధర్వసిద్ధ విద్యాధరులారా ! పభావప్రత్యక్షీకృతసర్వలోకరవాస్యు లగు వాల్మీకివిశ్వామి ల్రవసిష్ట ప్రముఖులారా! సకలలోక శుభాశుభకర్శసా&&ీ 1! రాఘవకులవీతామహా. సహాస్రకర భగవానుండా ! చారిత్ర, శుద్ధి కన్యము. విడిచి సీత సత్య వమాణము చేయుచున్న చాలకింపుండు- వాల్మీ:-మవో _పభావాకృష్టము సీళామావోళ్ళ్య సంభృతాశ్ళ ర్యము మూారెల్ల రాలకింపుండు" అందజు:-(విష్మయకతో) ఆశ్చర్య మాశ్చర్యము ! ఇదే బేవి వచనానంతరము దత్తావధానమై నిశ్శబ్ద ప్రశాంత ముతో నివృ త్తసర్వారంభమై సమ _స్తస్థావర జంగమ లోకము నున్నది" మజియు! గీ॥ అలలు లేవమి శొంతంబు లయ్యె నుదధు; లనిలపహాతి లేమి శాంతాత్ము యయ్యె నభము దిగ్గజంబులు వినుం చెవు ల్‌గ్జి సీత ఇలుకు వాక్యముల వీను జగంబులును శ్ర, ద్ధ తె సీత;-సకలలోక ప్రత్యయాపూరితగురుశాసను, నున్మూలిత మవోమహీధరసహ వ్ర విరచిత సేతుబంధ విళక్త మహ సముద్రుని, సురాసురభువనై క్ర ధనుర్ధరుని, రాఘవకుల నందనుని శ్రీరామునిదక[- నన్యునిం బతివ,తావిరుద్ధభావ మునం గంటనైనం జూచికాని? నోటనైనం బలికికాని, వృాదయమందై నం దలంచికాని మయెొటు(గ నేని, నాస్య వచనమున నిఖలలోక ప్రత్యతదృశ్యమాన దివ్యరూప

96 తజందమదూల ఛారిణియె మహాప్రభౌవు భగవతి ధారిణీమాత నాచి త్త శుద్ధిని లోకమునకు6 టకటించుంగాక 1 (ఆందఆు సర్మళ్ధను మందుదురుం) వాల్ళీ!-వమి ! అవ్య క్రభఖీమణ మయి లోకమునకు రసొంతరము పుట్టినజే | శా పాతాళ ప్రభవంబునై భువిదివిా వ్యాపించి నిర్లోమ! మా ఖి పాతక వతవోలె మందముగ వ్యా లు ప్త్రంబయ్యె నల్దికు,-ల౯్‌ భీతి౯ బర్వతఘోవము? ) జలనిధుల్‌ బీభత్సరూపంబునన్‌ జూత వ్రీతి నతికృమించి తడిపె౯ సామిాప్య శాంఠౌరముల్‌* ౨ సీఠా! ని న్నుద్దేశించి సర్వలమణము లుద్భవించుదున్నవి. సీవు పలికిన సత్య ప్రమాణమును మకలం బలుకుము* సీత;- (* సక లలోకమువోర్థ ప్రత్యయావూరిత్రగుగుళాప '? చేత్యాదిని మరలం బతించునుం) (నెకళో) " గోవులకు శుభమగులాగక 1 ప్రావ్మాణులకు శుభమగులాక 1 రాఘవకులమునకు శుళభమగుంగాక ! ఉ। (శ్రుమిథిలాధిరాజసుత సీతవచస్సుల నాలకించి? ధా శ్రీమహిళావతంసము ధ రించినసం ద్రపులొంచితోడ, &

మష్టైాంకము క వ్యామల ఊదూగరూపమున నద్భుతమౌ నవకార మెత్తి నేం డీమనభూమిపై దిగియె నెంచి కనుంగొని మ్రైొక్కుండీ ప్రజల! ౨౫ = (ఆందజు విని విస్మయ చుందుదురు.) జా వాల్మీ:. ఏవి యాశ్చర్యపరంపరావృ త్తి! అదృష్టక్రుతపూర్వము గదా 1 మః అటబె సాఠాళమునుండి పుట్టినది డి | న్యజ్యోతి వర్గిష్టువై ఫ్‌ యబె సాతెళసరోవరగోదితము క చానా _ప్రగంధానిలం) బీదె విచ్చేసె ధర్మితి వందనము లం దీయళ' వలె౯ రామ! స న్నిధ మ్రైో;-౯వలె లక్ష్మణా 1 కుశలవుల్‌! నింపుండు పుష్పాంజలుల్‌.- తి౬ (ఆందతు వాప్రశార మొనర్త్తరు,) (అంక, సమానోదాత్తోజ్ఞ లేవ రై పున్సములు చల్లు క్రీలతోం లా తాళోచ్చేదనమున భూదేవి ఛ, వేళ€ంచును.) అందజు:-(అంజలులు భుటించి) తల్లీ ! భూటేఏ్‌ ! కకి సకలజగద్భారము నీ వకదా ! వహియింతు శేవవవాననుం గని; ముళొ సకలవరంబు లొసంగితి వికచా! గోరూవ వగుచు వేల్పులు పీదుకన్‌. ౨౭ క్‌ నెలాసము వింధ్యంబును నీలీలామూూర్తి కగు గణించం బిణుందుల్‌ ళ్ళ ం శ

త్ర కందమాల మౌొలాత్ళక మాజూన్నావి మే లవుమణి మేఖ లగుంజుమో సొోగరమున్‌. ౨౮ క్‌॥ యజ్ఞాంగోత్ప లీకై. విజ్ఞాండు సురరాజు నీకు వృష్టి గురించుళ సుక్జేయి వై నమాతవు ం విజ్ఞాంబా ! సక లరత్న వివిధోవధులన్‌. 9౯ భగవతీ 1 విశ్వంభరా ! నమోనమః (వమళ్మురింతురు.) భూబే?.(పోలు పంకించి ఆపః 1 ప్రతినివృత్త లగు పతివతల శాసన మనతిక్రమణీయముకదా ! నాలోశము ; గ్‌॥ భూనభోంతరవ్యా ప్తములొ భానురశ్ళు లరయనేలేవు, తార్జుందుం జొరల లేడ); అల్ప తావసయోోగుల కగును దవ్వు; అచటనుండి వచ్చితి జన కాత్మేజకయి. శతం శావున నామెను భలుకరించెదను. వత్సా! మైథిలీ! నీవేమి 'వేండుదువు 1 సీత; (విష్మయముతో విలోకించి) భగవతీ 1! సి వెవతెవు ? భూబే:-భగవతీ ! నీవు నన్నెజుంగ నే యెజుంగవా + గీ వరమునులు నన్నురెండవ ప అవ మంద్యూ రీఛరాచరములకెల్ల నేనె మాత నఖిలతపములు నావ్వ్యు నగును సిద్ధి పావనీ ! సీత ! నేను భూదేవి నమ్ము! రెం చిడ్హా 1 సీ విదియుం బెలిసికొనుము ;

ను ఫాం శమము వఫ గీకి పూర్వము మవోవరాహంబుమూలమునను రమణి 1! కలీ” మహోభ్యుద్ధరణము నాకు నేడు కలిగను మరల ద్వన్నిరుపమాన సత్స్రభావంబుకతమున జనశితినయ ! వెం సీత;.(ఆంజలి ఘటించి) భగవతీ ! అనుకంపముతో నీవు లోకమున నాచారిత్రావికలత్వ్పమున నన్నెట్లు చవాచితినో ప్రక టింపుము- ॥ ఖూటే:-తథాస్తు' (ఆంకటం జూచి) గీ! మానులార 1! చానవులార ! మహిరేసిద్ధ సాధ్య చారణగంధర్వజాతులార | యతములార 1! మానవులార ! అఖిలదిక్స తిప్రముఖులార ! వినుం డీపతిజ్ఞ శ్రద్ధ 33 గీః దాశరథి యెనరామువిదక్కు- నిన్యు నెడంద సనెన్నండుం. దలపోసి యెజుంగ దీప తివతామణి సీత సాధ్యయె యటంమ సదయులార 1! మో కెప్పుడు విదితమెకద ! తెళీ (ఆశాశమునం బున్నువృష్టి దుందుఖిధ్వశులందు) అందటు?-(వొద్డకై) అహో! విస్తయము ! వసుుధరాసంపాదిత్‌ శుద్ధి ననుసరించి విపధమంగళనిస్వ్తవములు బెలునడు చున్నవి : గ దశదిశల దుందుళిధ్వనుల్‌ దద్దరిల్లై నేకథారగా సుమవృష్టి యెసంగె మింట; గగనమంకున నెవరొ యాకస్మిక ముగ బేవిపై చేళ్పుతానముల్‌ దీర్చి రవావా ! క!

100 టందబజూల (కలో) గ! జయము జయమాొరత ! దశరథా ! సత్యసంధ ! జయము జయము రానూ ! వశచాపవాస్త! జయను రఘువంశకల్పవృత మున కెపుడు జయము చారిత్ర శీలకు జనకసుతకు, ఏ౬ భూబే:-వై దేహి శుద్ధిమతి మైనక్లునా 1 అందఅు:-(ఆంజలి బద్ధ్యల్రి) గీ! ప్రశృతిచేతనె పరిశుద్ధభావ యయ్యుం గప్పండె నవవాద మేఘంబునలన సీక్ళపాశరల్ల మ్మీయు నెగడం జం ద్ర కాంతినలె నొప్పుగౌంచె నీయింతి నేండు- ర్రెైి (ప్రణమిల్లుదుడ-) ఇదే యాశ్చర్యము : మిథునము మరల గలిసీకొన్నదిం వాల్మీ;:-ఓయి ! కౌసల్వాఫు త్త! వరికుదపరి గ వామున సీత ర సంభావిత కతు ల శాము:-గురువు లాబ్ఞాపించినళ్లు యొనర్తును, వత్సా! లక్షణా! పాదప ణామ మాచరింపుము. సీత;:-(ఆంజలిపట్టీ వార్షముతో) ఆర్యపుత్తు్రనకు జయము 1 వాల్మీ:.ఈ ప్రతిగ హాపద్ధతి యుచత్తశాలీనముగచా 1 లక్ష్మ:.(వాక్షముతోను లజ్జతోను) ఆర్ష రాలా | వధ్యుండు. పాపీ లత్మణుండు ప్ర ణమిల్రుచున్నాండు. సీత:.వత్సా! వల నిన్ను నిందించుకాంనువు ? అర్మగరుని యోగ వర్తివె చిరకాల నుండుము | వాల్మీ:-వత్సా! రానూ ! దీనివలన సీత గ్రహింపంబక్షినదిం

. మసష్టా౦ శకము 101 ఇత నీను భామీంచి పాణి గ వాణమున యజ్ఞ కార్యమున నియోగింపుము రాము:-(పిస్ణపడును,) వాల్మీ:-సిగ్గు వలదు యజ్ఞాంగములు లేక సర్వసాత్షీక మగు పాణిగ వణ మపూర్వ మనియా ? | శాము;-ఇది యాచారము, గురునియోగము,. (వీఠబేయి. పట్టు కొన) కల్యాణీ ! వై దేహీ 1 గీ! ధర్మపత్నీపరి గృవాధన్యున కిల నష్టము నపత్యము ఫలంబు లెందు ననిరి బుధు లపల్యేంబు నీయందుం బొందుపొసలో నిషమును బొందు మిలుసేరి యింకమిోంద. ' 3౮ సీత; .ఆర్యపుత్తుని యాజ్ఞ ప్తి. దలందాల్తును- నా క్షిపుడే యూవీ 'రాడుచున్నది. పోయినప్రాణములు తిరిగివచ్చి బొందిని జీరినపి, భూదే:- ఛాక సీళారానసమాగమంబు గలిగెళ్‌ సిద్ధించు యజ్ఞంబు లే యాతంకంబును లేక యింద్రుండును వ కానా 'ప్తీం గల్లించి వి ఖ్యాతిం గాంచునుగాత మిల్లయపుడు౯ా యాతుంకంబులు లేనిసు వ జయె శ్యోంరే న స స ... జ్యంబందు వెల్లొందుతళ్ల! గ్‌ నాగ్‌ 3 ధ్‌ (అంకర్థాన మగుచు నిమృగ్గనిప్తాయను .) ౮4న...) 1 వ! పాం నీ.

శ0ట చభందమవూల

శాము:-ఏమి ! భూదేవి యంతర్దాన మొనడే !

వాల్మీ:. చేవత లనతిదీర్ధ్యసన్ని ధోనలు:

రాముఃభగనానుండా ! నేనును ద్వదనుజ్ఞాతుండను* లమ్మణు నభి షే.కిం పంోరుదును

లక్ష్మవ-(ఆంజల్‌ పట్టి ఆర్యుడయ ప్ర సన్ను€ డయ్యె నేని? తనయ సంక్రామి మైనయువరాజశబ్దము చిర కాలాను చరు€ డైన సౌమిత్రీ, నుండి తొలంగులాక 1

వాల్ళీ:-ఇది యివెన్తకుకులాభిహితము., .

శాము:.వమిగతి? రామునకు లక్ష్మణ ప్రార్థన మనతికమణీయము, ఈకర్మ వత్స కపళ్య మేసి నే నది చూచరించెదను. సౌమి్రీ ! అభిషేకసంభారములం గొని తెమ్ము .

లత్మ:-అర్యా ! వ్యగవాస్తు లయి యఖిమేకసర్వోచితము దేవ. తలే సిద్ధపఆచిరి. ఇడినో 1

గీ! చందగారాతప త్త్రము నిండు గొనె

జూమరములు ఏీతురు శచీజావ్నానులును, జనులు పూనిరి జలపూర్ణ్మ కనకకలశ . లవావా ! ప్రణయసులభము లిత్యాదిసీరులు. ళం

శాము:. ఐన మనకు వేత్రాధికారము,

లమ్మః- ఈయధి కార సంవిశాగ ము నా కనుగృహీతాభి యోగము.

ళాము:-లత్ముణా 1 వేత్రవాస్తుడవు కమ్ము. (వాల్మీకి మళ్హేశించి) భగవానుండా ! మనుమ నభిపేకింపుము.

వాల్మీ:-(0లకము లైళొని సమిావించి) సీసాశేతప్పురవాసు లగుపొఠు లారా! నొనాదిగంతవాసు లగురాజులారా ! విఖీమణ

నుష్టైాం కము ॥ 108 నుగ్రీవవానుమత్ప్రభ్ళృతు లగుమవోరథులారా! మి "రెలరు వినుండు ? ॥ గీ! మైథిలీపు త్త్రరత్నము' మహితుం డైన కుళమహారథుండు నభిమిక్తుండు నయ్యె " నఖిలసామ్రూజ్యమున కింక నధిఫుం డరండు ల నతేనికాసనమే మాన్యమౌత! మిోకు- ళం గీ॥ స్వర్గలోకమునందు వాసవుసిరీతి నాగజగమునవాసుకీనాగ వెలసి భువిని మాంఛాతృభూపాలుం బోలి సీవు మంగళంబును గాంచు మోమహిప కుకుం 1 ర (శెకళో " (శ్రలకలమ్స) జయజయమవపహాోారాజ 1 సీతా: నా భాగ్యమునం ఛియము భుటిల్లినదిః రాము: -లక్ష ణునిమనోర థములు సఫలము లైనవి, అందజు:_(వాన్టింతుకు.) రాము;-(క్రకు నుజ్తశించి రాజూ! నీయను ఖ్‌ గాంచి యావరాజ్య మున లవు నభిషేకించంగోరుచున్నాను. కుళ:.తండీ) 1 దేవా! నీచిత్తము శాము;-మంచిదిా. (కలశము గొని గీ! కుళశమహో రాజుతమ్మునకును లవునకు యూావరాజ్యాఖి'పేకము సాదరమునం గుశమహారాజునాద్ఞ నాకు౯ బొనర్పం గాన నభిమిక్తుం జేయుదు నేను భీతి, (అభిపేకించును,) పం అందజు:-(యథో చికముగా వార్మ్మము నందుదుథం)

104 జందమాల వాల్మీ:-సీ కింక నేమిప్రియ మొనగూర్తును ? . రాము మః భవదీయం బగుదర్శనంబుననె జే వా! యేర్పడె౯ శుద్ధిస - ర్వ్వవిధానకి య నొద్దుజన్నమునకు౯ ఛార్యాలసక్కి-్తికి౯ సువిభేయుల్‌ సుతులైరి మామకమహాో మోణీతలస్వీకృతిః) ఇవి గా కన్యము ల్రై నకామ్యములు నా శీఏ మిము వేండగన్‌. , ళళ వాల్మీ:-ఐన నిట్లగుంగాక 1 చ్చ సహరహరపద్భుగర్భమక శాలయపావకమాతరిశ్వు లా యురగనశామర త్‌ యమ చోన్నతలోకములు౯ స్వరంబులున్‌ గురుచకు రాగమంబులు న కుంకిత సద్వతముల్‌ యతీశులు౯ వరము లొసంగల బుత్తులకు వర్థిలుం గావుత! గనోకులంబులున్‌= జ్‌ . (అందజు నిమ్మ.))మింతురు.) కుందమాల. / న్‌ న్‌ అసలైన రా - న శు

8. శీ మహర్షి జీవిత కథాన్తుతము ఆ యే థా వలే (ద్వితీయభాగము) చథమ ముద్రణముూ న్యయ వై శాఖపూర్షి మ, (1946)

(వరీతిజే రచించిన జారద్య పఠాశర్య భరచ్వాజ్బ భృగు మారం జేయ, ళాజ్లకల్క ప్ర వనిస్ట్ర విళ్వామ్మిక్ర, వ్యాస్క శ్రీశునల చరిత్రము ఈపద్ధతిలో నింతవణ శేభానులోను రచింపంబడి యుండలే దని "పెద్దల వదత్తొకలు మిక్కిలి క్లాఘించిన శడ్డుంభమాం]

186 + ౫ పుటలు: వెలు రు కి.0.0 క, అత్తోపహారము | వ్ర థమ నుద్రణము వ్యయ కా _రికశుద్ధ వ్ర తివత్తు (196) అంకిఠము! గురుచేవ్రలకుం

(నఈకాశేడరూపకముతు. భ_క్రిజ్ఞానతై రాగ్య ప్రజోథకమాను వైన

ఈకహ్టాత్తరశళతపద్య రాజవిరాబిఠ ముగు కకక శాజయాం] క్యై(11 + పుటలు వెల, ర్పు, 0-8-0 5 అషావ క సంహిత

(ఆవై వో జేదాంకవ్రలిపొదక మైద యష్టైక్ర అనక నంజాదరు _మూండువందల జాలంగు వోకములుగా కున్న సంస్కృత గ్రంశహననః బద్యానుకాదమును చాక్ప్సర్యమును.]

. . (వావిళ్లవారిచేం బ్రచురింయబకు చున్నది")

జ నహ య క న మా సి ల . న... య మ న... ” న టన పా . న 2 న. యం! క భా. , ౨. కా టీ క. " + ప న్యం త జ - నం నలత శ గ్గ [ట్‌ ర ప ల్‌ న. క్‌ శ . : ఆన నం నయభ వ ఖా (గ వక్తగా న్‌ షు .- / న. సు ర. క ౯ “ స క. న వ న. క శ కం గ ఉం | లం / నం. న! టే. [

• (= శ ఎమ " క జఖ్టుతు రు న ॥ క. నం న్‌ ప / /" | య... టో లన్న? కల్యా ల ల వ్‌. వ్వ ల స? క
• లత / చ చా | | కా కల. న. య అమే క గ