Telugu krushna sastri kavithatma - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

మ ఉ నరా హ్‌ హం నం సట న టం. రసం సలం! సం సీ గస లం చ ల మలో వ న (0 ఓ లః తయ మ 10 న 1. న ల టో హమ. ల న్‌్‌. క క. | య న వ మ న స హు ఈయ ప ల క 4 (నతు ప (తు న గ శ. నె స న. స నాం ర. సత్వ శు | కళ న ల టట, వ. నన క న సము చ మం. ము టు స శ నా ఊఉ వ సవంయ్బలానట సో చు “పూర; హూ. ళ్ళి న. (్టో న స స ఏతే ౪వ న ల్‌ చటుల మ రా క. యళత గో తం సాతి స లా లే య యం? టి ల్‌ నా సం టం (న్న! ము... షట లా ంళ లాలో స టు జ, 2 గ్‌. ల క మో శా నం స సక్‌. ప లో షా ళ్ళ ఖల! య స. 1 ప త ఈ ము ప గ్‌ గా? సాచాడో'? తమళ టన రం షా చయల గా ్న డే శా న్న్నా న స. టు న ర? సా పా స్‌ స స 0! న ని న స్త ష్‌ న. (1 కస నం న! ద 10 బి తా? ల న టం కట 00 య. గ 4 శ్‌ నల ట్ట [ , య! క; ను. | (ప ఖీ టట లో ఎ 0 క. స్‌ (2 ఖు. | మన్‌, ౯ ఇప. న నం ల! టా స ఏ స న 1 ల. నల ( మ ఫర మలు క న్‌? శ్‌ రే ౧ ర టా న! సుం? సగ వ రో ఖగ యయ స! స్‌, లే. త / త తుం? టు! స న ఎషహ్లోఖి! (11 గ టి నరక. నా వ సం వ మరా; ఛేజ్‌ ల! (1 టే. శప శ్ర. న్నా టం టం నే | సె ట్‌ స 1 క న స " ( రను. లో సా నష ప! సే ఠం య న 44 య 1! స్ట" ఠం లట వం సఖ్య 0 1 టే గ ౧కి శౌ (| ని లి నన్నె" న మ ల్‌ో లల ట్రా. ట్ర. 7 న. న్‌ తలి స లే మ స! 1? ॥| న్‌... ము న! ( ప. సత్త క. ని ము యు 1? సక క నం టి తి టీ స న్‌ శ ళ్‌. ర సటైలను న న. న ల టల లంట వ షం 0 చ లీ టున మం ఈ. క టి న గ... ల పం | న స తం! న | న న. 111 న్నీ ల! శీ టంట టే సే / కం ఉట సు రయం టు (|

ఇగ ఈ రృృర్ణశ కనితొత్మ ర ఖా ఆవంత్స సోమసుందర్‌ రాజా లక్ష్మి ఫొండేషనువారు దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రిగారి సంస్మరణార్జం ఏర్పరచిన పోటిలో బహుమతి నొందిన పుస్తకం వనక బో (001 విశాలాంధ్ర ఏజ్లిిల న్‌్‌

విజ్ఞాన్‌ భవన్‌ ల్లీ

పచురణ సంఖ్య 7ద్‌ సతుల సంఖ్య £ 000 (పథమ ము(దణ ఆగస్టు 986 ముఖచితం గోపి ఇట ఇమం "వె రూ న నాని వ స్పళ ఇ-6ంల్‌. 7 (తులకు విశాలాం్యధ పబ్లి షింగ్‌ హౌన్ల్‌ తీ ఎాటీలిర్‌ విజ్ఞానభవన్‌ బ్యాంక్‌ బ్దిట్‌ హైదరాబాదు - 500 00 విశాలాంధ బుక్‌ హొన్‌ హైదరాబాదు విజయవాడ విశాఖపట్టణం గుంటూరు తిరుపతి హనుమకొండ అనంతపురం గంధొాలయ న్న లొ గ్‌ ఖ్‌ జ షా! శం ఈ? శ యో జ్జ ల ్‌ూ ము దణ హైద౮బాద్‌ € మాస్టక్‌ ఆక్ట్‌ _పింటర =. 904 2 ఎ గాంధీనగరొ హైదరాబాద్‌ 500 880

సమర్పణ మా గురుదేవుల చిరాకుల్ని పరాకుల్నీ భరించి ఆపరేషను ఆనంతరం మూగవోయిన ఆయన అవసరాలన్నీ [గహించి సేవించి ఆయన కవికా హృదయాన్ని _పేమతో సాకి సహధర్మచారిణిగా మూర్రీభవించిన సహనంగా విలబల్లిన సాధ్వీమళల్లి నమూతృశశ్రీ రాజహంసగార్కి

_సోమసుందర్‌

విషయనూచిక

1 తూర్పు ఐల బల కెల్లవారెను ర్‌ & _ దేవులపల్లివారి కలికి పాటల కోయిల కాలము రి 8 _ ఇరవయ్యో శతాబ్దికి కలికితురాయి లి ఉ _ కృష్ణకాస్త్రి కవితా హృదయము తిరి 5 _ అజ్ఞాత భావికాలాంకు పయనించే కవితాలహరి 50 8 _చళివేళ పొలిమేర ఆమని పొడిచె 85 7 థావ కవిత్వపు టౌదల 76 ర గద్యం కవీనాం నికషం వడి

చలం = కి ఎన్టళొర్రి 80 8 యుగ యుగాల కలలు పాడిన కవి 8 0౦ బుతురంగళాల 808

మొదటి _(పకిరణము తూర్పు బల బల తల్లవారెను 9వ శతాబ్దపు ద్వితీయార్థం థారతదేళ చరి తలో సర్వతోముఖ జాగృతికి తొలి జేగంటలు మోర్పిగింబంది. 948లో అవతరించిన మన కందుకూరి వీరేశలింగం భారతజాతి ఎత్తిన నవీన యగోచయ పకాకలలో ఒకరుగా పరి జామం చెందిన దీ చి్వితీయార్థంలోనే ఎపాొయిల తిరుగుబాటు రూస్సీలక్షి తాంతియాతోపే వంచ స్వాతర్మత్యవీరుల ఉజ్జ్వల చర్మితతో ఈ వ్వతీయార్థం కాంతివంతమైంది రాజారామమోహనరాయ _ ఈశ్వరచం్యది విద్యాసాగర్‌ వివేకానంద రామళృష్టపరమహంసలు దయానంద సరస్వతి జాలగంగాధర తిలక్‌ రవీం్యదనాథ్‌ టాగూరు. గురజాడ ఆప్పారావు స్యుబహ్మణ భారతి మున్నగువారి జననం థారతజాతి పునరుజ్జీవన కాంతికి మరింత (చ్రచండితనీ పపజ్వాలతనీ కలిగించింది (బిబిష సామ్రాజ్యవాదులు తమ ఏలుబడి నజొవుగాసాగడంకోసమే భారత జాతిమై మోఎన ఆంగ్ల విద్యావిధినం 8వ శతాబ్ధపు ద్వితీయార్థంనాటికి జాతి జాగృతికి దోహదం చేసింది. ఆంగ్రభాషద్వారా సపంచగమనాన్ని తెలుసుకో గలిగింది ఆద్వారా స్వాతంతేచ్భా చై తన్యంతోపాటు సాంఘిక నె హత్యపరంగా మన జాతి విలాంటి అధ్వాన్నబ్ధతిలో ఉన్నదీ మన మేధావివర్గం (గహించగలి గింది ఈజావ్యా వ్యా బకఠా చైతన్యం ఆంత స్ఫూర్తికి దోహదంచేణ ఆంగ్ల భాషాద్వారింనుంచి సకి లదేకాల ఖ్ఞతిగతుల్నీ చార్మితక పరిణామా నూ (గహించి మన మేధావివర్గం స్వజాతి సముద్ధరణకోసం నడుములు బిగించింది ఈ చ్చైత న్యమె జొతియ పునరుజ్జీవనానికి ఆవిష్కారకమైంది 9వ శతాబ్ది పూర్వార్థంవర కూ గతాను గతికత్వం మన సాహిత్యాన్ని విడు వఠేదు అనుపూర్వికత నసర్వజనామోదకర సం పదాయంగా శిరోధార్యమైంది సాహితీశంనిధానాలనూ తీరులెన్నులనూ వర్తమాన అవనరాలకన్న సంప్రదాయ క్‌

భారమే తీర్చిదిద్దేది (ష్మపధమ స్వాతంత్య పోరాటం (బిటిష్‌ [వభువుల నిరంకు శాతానికి వీగి అపజయం పొందినప్పకీ భారత్రీయు౨ హృదయంలో నవీన చ్రైత న్యాన్ని (ఫోదిచేయడంలో సర్వంకష విజయాన్నే సాధించింది స్వేచ్చాఎపాసతో పోటు సాంఘిక పునర్నిర్మాణానికి సైతం పూనుకొక తప్పదన్న వాస్తవం అవ గతం కానారంభించింది నవీనయోచనా మార్గాల ఆవిష్క.రణ సర్వమేధా రంగా లలోనూ నూతన (ప్రభావ పరిధిని విస్తరించనారంభించింది ముఖ్యంగా మనో జన్మొలణిన కల్పనాకళలమై ఈ (సభావం మరింత విస్పష్పంకాజొచ్చింది "లలితకిఖరకు వ్య క్రికష్టమైన (పతిభ ముఖ్యం (ప్రతిభ నవనవోన్న్మేషళా౨ కనక తరంనుంచి తరాగికీ వ్యక్తినుంచి వ్యక్తికి నవ్యతా మ్ముదకోసం అన్వేషిం చడమే 1పాణభూతం నవ అర కోసం అన్వేషించడం బ్రీవలతణమే కాని అన్యం కాదు ఈబ్రైతన్మం సర్వ[ళా మేధావివర్గంలోనూ సృజనాత్మక రచయితలలోనూ గాఢంగో పొదుకొంది ఇదే చైతన్యం (పధమళ పీరేశ్రభింగం సాహిత్య సృజనకు దోహదం చేఎంంది తెలును భాషతో లేని ఆసంఖ్యాక సాహిత్మీష్మకియలను ఆయన (ప్రారంభించి సాహిళ్యాన్ని=సామాజికుల జ్రీవనవిధానాలను సంస్కరించడానికి తిర్చిచిద్దడానకీ (వఐలజియుధంగా మొదటిసారిగా గుర్తించారు సాహిత్యంద్వారా హృదయాన్ని పరిన్నర్హనం చేయగలిగే ఉత్తమోపదేశాన్ని అందించడమె [_పధాన ధ్యేయంగా ఆయన విస్వసించారు షచ్కు (పచారంద్వారా కలిగే ఫలితం తాత్కా లింమేనన్న స్పృహకూడా వారికి లేకపోలేదు ఈ సరు కారణాలవల్లనూ ఆయీన సాంఘకంగానే గార్‌ సాహిత్యపర గా కూడ యుగపురుషడయ్యాడు లలితకిశలనూ సాహిత్యాన్ని అనుభవించేవారు సహృదయులూ రంకు లూను (వకిభ శేనలం వ్య _కిపరమే అయిశా సొమాజికుల అఆఖిరుచి (ప్రభావం కళాకారుని పై (పసరించదనుకోవడం సత్యసమ్మతం కాదు (పతి మానవుడూ సామాజికుడే కావడంవల్ల -- (పతిభావంతుడు కూడ సమాజంతో ఆవినాభావ సంబంధాన్ని భజిస్తూనే అభివృద్ధి చెందుతాడు ఎంత గొప్ప (పతిభావంళుడై నా ఒంటి స్తంభపు దంతాలమేడలో కూర్చుని తపస్సుచేస్తే (పతిభను ఆవిష్కరించు8 రేడు కికాకారుడు ద్శష్ట ద్శష్ట అంటేనే బుష్‌ ఆన ఆర్థంటేదు కనుకనే కళా కారుడు రచయితా లో=వృతాన్ని దర్శించి ఆవగాహన చేసుకోక తప్పదు లోంంలో ఉన్నవీ కావలణనవీ (గ్రహించ కపోతే వెనుకచూపుతో మళ్ళిపోతాడు ఈ చై తన్యం వీకళలింగం తన నె హితృ జీవితంపై ఆఅవిష్కరించుకొన్నాడు రివ శతాబ్దిపు ఉత్తరార్థంలో తన్నులెత్తిన భారతీయ మేధావులందరి పైనా యూరోబయన్‌ చర్మితలో నెగిన పార్మిశామిక విస్టవం 1పభావం శలిగించింది వాల్టేర్‌ రూసోలు బుషస_త్తముల్తై యూరోఎయన్‌ జాతులలో నెలకొల్పిన స్వేచ్చ సమాఎత్యుం సవోదరత్వ సదాళశయాలు భారతీయ మేధావుల పృొదయాలశను రి

పులకింపచేకాయి. పొరిశ్రామిక విష్తవానికి హార్ధిక (పతిబింబంగా (పస్ఫుబమైన రొమాంటిక్‌ రిపైవల్‌ ఉద్యమస్ఫూర్రి మన నరచయితలను పెవలనూ కదలించ వారంభించింది దీనితోపాటు సం[పదాయాలను (సళ్నించే స్వేచ్చ గతానుగతి ఎత్వాన్ని ఆడ్డుకోగల మానసిక దారుఢ్యమూ హేతువాద దర నమూ మనమేధావు లకు [తిగుణాలుగా దోహదం చేశాయి

నిత $జీవితంలో వైజ్ఞానిక కాస్త్రం (ప్రాదాన్యత వహించనారంభించింది మూఢవిశ్వాసాల స్టానే సమాజంలో హేతువాద దృష్టి 'పెంపొందుతూ వచ్చింది శాస్త్రియ ఎద్ధాంకాలకూ మూఠవిశ్యాసాలకూ మధ్య 'పెచ్ళ్చరిలైన ఘర్షణా స్వరూ పాన్ని వీరేశలింగం జీవితిమంతటా దర్శించగల శ్రేవలం సాషభూతులుగా ఉండి పోదలచిన నిర్లిప్తులలో సైతం ఈ సంఘర్షణ నూతనాభిరుచులకు వైతనా విక్రీ భూమికలను సంబద్ధం చేఎంది ఈ సమాయత్త భూమికి వృక్తి (పతిభ్మాపోక మైన సృజనాత్మక శక్తులకు _పేరణ కలిగించింది. 8వ శతాబ్దపు చిట్టబవరి దళా బ్దం వచ్చేసరికి ఈ గైరణ (పబలమై కల్లోలంగా రూపొందింది వళాత్మక హృదయం [పయోగళాలగా మారిపోయింది. సం్యపదాయక పళామార్గాలకు స్ప్ర చెప్పిండి నూత్న స్నరూప స్వభానాలను సంతరించుకుంది ఆపూర్వి నంచిధోనా లను అన్వేషించి స్వాధీన వరచుకొంది ఈ (పయోగాల ఆవిష్కరణ తరుపుష్ప న్యాయంగా సహజంగా జరిగింది

ఈ నవృత్వానికంతటికీ [పఐల (పతింధిగా గురజుడ అప్పారావుగారు దర్శనమిస్తారు సాహిత్యాన్ని సంఘ సంస్కరణకోసం. పఐల ఆయుధంగా రూపొందించాలని ఎంత తహతహలాడినా వీరేశలింగం పూర్తిగా సం్యపదాయ శృంఖలాలను భేదంచలేకటోయాడు సంఘ సంస్కరణోద మపు తొందరల కిచ్చిన ప్రాముఖ్యత సాహిత్యంలో కళాసంపదను వెలార్చడాంకి యిన్వలేక హ్యోరూడు ఆంగ్లభాషా (వథావంకో తెలుగులోలేని సకల 1ప్మకికోగా విశేషాలనూ నెలకొల్చాలన్న ఆరాటమే తప్ప $కామయ స్వరూపాలుగా అర్చిదిద్దాలన్న థ్యాన నిరతీ సావఠాళమూ ఆయనకు లేకపోయాయి.. (పహసవాలలో ఏచప్మాళలకు (గామ్యం (పమయోగింపవచ్చు ననేఓంత వరే ఎదిగివచ్చిన ఆయన హృదయం సంఘంలోని చుధ్యతిరగతి పా్యాతలు సైతం నిజజీవితంలో (పయోగించని కృతి [గాంథిక స్వరూపొన్నే శిడ్నిప్తం చేశారు. దీనివల్ణ వారి రచనలకు సామాజిక వాస్తవికతా (పతివిందాలుగొ గౌరవం కలగికపోగా స వ కళామయ సాహి తుంగానై నా పూజ్యత లభించలేదు

వీరేళలింగంగాని (వహననాలు ఏఎ రీతులుగా అఎజయం పాల్చడ్డాయో సంపూర్ణంగా (గ్రహించిన గురజాడ అప్పారావు ఆ అపజయాలను సోపానాలుగా నిర్మించుకొని నూత్న శిఖరాలకెగ(దాండానికి పసయత్నించారు సంవిధానంలోనూ

"

అభీవ్య క్రిలోనూ నూత్న పథాలను నిశతంగా అన్వేషించారు. సాంప్రదాయికంగా జ్ఞరపడివన్న సపి్‌ల అభివ్యక్త రీతులూ నిష్కర్షగా సమాలోవించబడ్డాయి

వినూత్మ మార్గాలను అవిష్కరించుకుందుకు ఆయనలో ఆసక్తి మెండై వుంది

(వజలదైన నిత్య వ్యావహారిక భాషలో నిత్మం కొత్తరేకులు విప్పార్చుకుంటున్న సజీవ భాషను హృదయపూ కంగా పర్మిగహించాలన్న శ్ఞరసంకిల్చ్పం ఆయనలో 'శఇెంపొంది వుంది ఆ చకాబ్దంలో సామాజిక హృదయంలో జరుగుతున్న అన్వే వణ గురజాడ వృత్తి పతిభద్చారా ఆవిష్క్యృతమైంవ అనాబటికే (పజా హృదయ రంగస్థలిలో పాతపద్దతుల పట్ట విముఖత ఏర్పడి వుంది మౌనంగానైనా తూప్టీ భావం పెరిగింది అభిరుచులలో మార్చు దందడించ నారంఖించింది రబకుడూ అళ్ళాసష్ట అశేవి రెండు పరస్పర విరుద్ధశక్తులు కావు కనుక ముందుచూపు గల మేధావులందరికి రచయిత ప్రతినిధిగా నిలవడం తప్పనిసరి _ విశాల సామాజిక హృదయము ఆనందగజపతి మహారాజువంటి రణకావతంసుని (డ్రేగణా కళా కారునిగా గురజొడ చూత్న మార్షాన్వేషణకు (పేరకులుగా నిలచాయి 897 నవంణరులో కిన్నాళుల్కం (పథమ స్వరూపం పూర్తిగా రూపు దిద్దుకొని అవి వృతమైంది. శరిగ్గా అదే నెలలోనే ఇరవయో శతాబ్దికే కలికితురాముగా రూపొందగల ఒక శిళువు అవళరించాడు ఆ శివే దేవులపల్లి వెంకట అృష్ట కాన్రీగా నామకరణం చేయబడ్డాడు తదుపరి కాలంలో తెలుగు కవిత్వాన్నే కన (కృష్ణు పక్షంగా మలచుకొన్న కృష్ణళాస్త్రిగా పకాశించాడు

శ్రీ కృష్ణ సాఖిత్కారం థ్రీఎక్స ? త్రీ కొలికవితా సంపుటి కృష్ణపక్షం 925లో వెలువడింది

కాని అప్పటికి ఐదారేళ్ళగా కవిగా అత్మంత విశిష్ట నవకవిగా కృష్టళాన్త్ర కీర్తి సర్వ్య్మతా వ్యాఎంచే వుంది కాకినాడలో బి ఏ చదువుతున్ననాటికే ఆయన మంచి కవిగా యొవనారంభం నుంచి పేరు తెచ్చుకున్నారు విజయనగరంలో వి ఎ

ఉదువుతున్న కోలానెకి ఆయన హృదయం నిర్జిద (పయోగళాలగా మారి పోయింది ఆపూర్వమూ ఓజస్వంతమూ అగు కవిళ్వాన్ని వెలయించే (పయత్నం సాగిస్తూనే ఉన్నారు బిఎ పూర్తి అయ్యేనాటికి అసంఖ్యాపి ాహ్మ శమాజ (పార్థనా గీతాలలో విశిష్టషార్దవత [పదరి స్తున్న కృష్ణళాన్ర్రి గుర దేవులు దృష్షలో కవిగా |పకాశించారు రఘుపతివారు కృష్ణకాన్త్రి కవిత్వం గురించి తనతో ముచ్చటింటన ఆంకాలు స్వామి శివళంకరులు ఒకి వా సంలో వివరించారు

వదో (వస్తావన వంగా - శం అంత గొప్ప కవిత్వం రాస్తున్నాడా ఐతే గంథం (వచురించగూడదా అని (బహ్మ ని స్వామి శివశంకరులనడిగారు

దాఇపై ఆతని దగ్గం డబ్బులేదఎ ఆని వీరి జవాబు అచ్చుకు యిచ్చి ఆ బిల్టులు

ఠి

నాకు పంపమని (బ్రహ్మర్షి కోరారు. చివరికి కృష్ణకాన్త్రి స్వయంగానే (పచు రించారు అప్పటికే ఆయన పాలు (బాహ్మభక్ర్తులలో గొప పఠిష్టు పొంది ఉన్నాయి దేంకం పార్వతీశ్వర కవుల ఆతృంత మనోహర కొవ్యం ఏకాంత సేవ కు ఇృష్టళాల్త తెలుగుఎరిక రాయడానికి ఎన్నిజ చేయబడటానికి కారణం "కేవలం గురుప్ముతు న్న గౌరవంతోనెకాదు అప్పటికే కొత్తకవిత్వాన్నా వెల యిస్తూ దానికి తాత్విక భూమికలను స్టాఎస్తూ దాదాపు నవ్మకవితా (ప్రవక్తగా జ్ఞరపడుతూండంఎమే (ప్రధాన కారణ అలా [పారంభమైన కృష్ణ కోకిలవసంతగానం ఇంతింతై వటుడింతయై ఆం్యధి రసహృదయాం-భోవీధి ఆక్రిమింఒన కృష్ణకా_బ9 మూడవ శతాబ్ది పూర్తి కాక ముందే [ప్రవాసము ఊర్వశి (ప్రచురించారు కృష్ణపక్షంపై వాదోపవాదాలు తర్జన భర్జనలు చెలరేగాయి తర్వాత కాలంలో కార్తీక మహతి కన్నీరు నంచి లఘ్యుగంధాలూ (పచురితమయ్యాయి. అంతేతప్ప బృహద్గంధ సంచయం అము (దిఠంగానే ఉండిపోయి-చి రేడియోకోసం అత్యంత మనోహర నావికలెన్నో రాశారు (పసంగాలెన్నో చేశారు అవన్నీ ఏన్నో[గంథాలుగా రావలణంది 9080లలో కావలి విశ్వోదయ సంస్థవారు పూనుకొని కృష్ణళాస్తిి వచన ర వనలు మూడు సంపుటాలుగా పచురించేవరకు కృష్ణ వక్షం-ణ్శపవాసం ఊర్వశి కావ్యాల ఒకే సంపుటిగ రాజమం డిలోని రౌతు చందంయ్యకంపెన అనేః మ్ముదణలు వేసుకొని అమ్ముకుంటున్నదే తప్ప కొత్తపుస్తంం రానేలేదు విశ్వోదయ సంస్థ అప్పుడు (బతికివుంటే ఐహుకొలత దర్శనం వుబ్బలావికలు అనే మూడువచన రచనలను రేడియోలకోసం చేఎన పసంగాలను (ప్రచురించి ఎంతో మేలు చేంది ఈ సంపుటాలవల్హ అశేషాన్యధ | పజానీకానికి కవిగానే గాం వచన రచయితగా కూడా కృష్టళాన్త) ఎంత విశిష్టులో తెలియడానికి అవకాళమెర్పడినది అంతేకాక కథానికకు _ప్రాణతుల్మమెన సంశుటన నిర్మాణము పాతల శీల పరిశీలనము మున్నగు సాంకేతి. విషయాలసబ్హ సైతం కృష్ణకాబ్ర%ి ఎంత నిపుణులో బహు జనులకు అవగతమెంది ఆయన గొంత్ముతోవలలో ఆధునికి కవితాగానం సజీవ (సవంతిగా మారిపోయింది. ఆయన మహోవన్యాసాలలో తెలుగు కవిత్వం నవ్యచైతన్యాన్ని సంతరించుకుంది ఐకే ఆ శక్తులే సరిపోతాయా కవి తన కవితా గంంధ పరంపరను పిదర్శించవలణన అవసరమూ ఊంది గుణంతోపాటు దగ9ివ్యాత్మ కాభివృద్ధిని ప్రదర్శించాలి 888లో తెలుగు కవిత్వ చరిత్రలో ఒకి దురదృష్టసంఘటన జరిగింది అది కృిష్ణశాల) గొంతులో కేన 5 రావడం-ా దానికి బొంబాయిలో ఆపగేవన్‌చేఎ స్వర పేవంను తొలగించడమూ అపురూప మైన అదృష్టమంటే కృష్ణళా బ్ర శురో 8 సంవత్సరాల ఆయు పిమాణంతో రనస%వంతికి ల నోలలాడించడమే ఇడి యెంతో ఆరుదుగి లభించే సన్నివేళం 975లో బృష్టళ్లాబ్త) కవితా స్వర్జోత్సవం వైభవంగా జరిగింది వారిసాహిత్యంలో లి

మరో 6 గొంధాలు ప్రచురిత మయ్యాయి ఆది శర ఎ రమణయ్యరాజా ఉత్సాహ పూరిత కృషి ఫలికమే 9 లక్షొస్తి సన్మాన సంఘం ఏర ఏడి. ఆరు స్వర్ణోత్సవ సంపుటోలతో వెలువడ్డాయి అవి కృష్ణ పక్షము ప్రవాసము -- ఊర్వశితో సవా పల్చికి శల్మిష్ట ధనుర్దాను తిరుప్పావు మేఘమాం అనేవి అ-టే కృష్ణకాన్త్ర) గం్పంథాలు. 2 వరకూ వరిశీలనార్హమై ఉన్నాయన్నడి ఒకి అదృష్టమే ఈ స్పర్జోత్సవం ౨జంగా పరిశీలిస్తే కృష్ణశా స్తింకి వ్యక్తిగతంగా జరుపబడిన వై భవం కాదు యావదాంధిజాతికి లభించిన ఒకి వోర్థిక తేజోరేఖకు జళుపబడిన ఉత్సవం ఒం లలిత భావరస మయూఖకు జరుపబడిన సంభివ నోత్సవం ఆ ఉత్సవమే కృష్ణకావ్రు కవిత్వాన్ని అజరామరంగా విసృత పరిచింది శి కృష్ణళా స్త్రి కవికా విశ్వరూప షాఇజాత్కారాన్ని ఘ్రైూలంగా అబివర్జించా లంటే నిజంగా మైన తెల్పిన విషయం సరిపోదు ఆయన కవిత్వ వైశళిష్టాన్ని వినరించడానికే ఈ గగంథధమంతా శ్రేందికృతమైనపుడు యిక్కడ అమాత$ం కేఖాఖ్మతంతో సంత పడకనూ తప్పదు నేను సోమరిని ఐద్ధకస్టుడ్న అని పదేపదే ఆయన చెప్పుకోవడం. నిజాకి సహస మాస జీవిగా మన మర్య ఉన్న ఆ ఆయస్కాంత గిరిం్యదం నిత్యమూ నిర్ణిదంగా సెవితా భావుకవి శ్వంలోనే కాలం గడిసేవాఠళని సొహిత్చగోన్టి ఇమగ్నులేనని సన్నిహిళులందరికీ తెలుసు కనక కృష్ణళా బ్ర సాహిత్యం ఆంటే ఆయన జీవితంలో _వతిగంటా మన పర*ణనలోనికి తీసుకోవలబన అవసరం ఉంటుంది ఆంత నిర్మాణయుత జీవితం వారిది జీవితం స్ట్థాణువు కాదు జీవిశం కుర్చీలాగో గుమ్మడికొయలాగొ స్థాణువులా పడివుండదు అనేవారు. కృష్ణళాల్ల) మానబకంగా కూడ స్థాణుసద్పళ మైతే జదమయమై పోతుండి =ళాకారుడు కేవల సం పదాయవాదే అయితే నూత్న మార్గాన్వేషణకైై విముఖుడై పోతాడు నడవగా నడవగా పాత గిల్లిన తుప్పుధూ? దుళ్ళిపోయిన పనికిరాని పాఠదారులు పట్టుకొని గుడ్డిగా నడిచిపోతాడు అలాంటివారిని సామా జిం హృదయం ఏీతో ఒకనాడు నిర్మొహమాటంగా తిరస్కరిస్తుంది లేడా కళల పట్టనే ఉడాసీన వై ఖరి ఆవలంబిస్తుంది సరిగ్గా ఈ పరిబ్ధతి గతశతాబ్టి చివరికి తెలుగు సాహిత్యచర్మితకు పట్టింద్‌ తంజావూఠు నాయక (ప్రభువుల కాలం తర్వాత రాయబడిన పబంధాలెన్నో కుక్కచావు చద్చాయి. దొషిణాత్మ సాహిత్యంలోనేళ్ళంగారానికి విపరీత (పాధాన్యం (0

అభించింది. వీర పురుషావకారంగా వకి శృంగారనాయకుడూ చ్మితించ ఐడుతూ (పజా జీవసస్సురణకు దూరమైంది _పజాసాహిత్య స్వరూపాల్లై న యక్ష గానాది గేయ ఫణితులాదరింపబడ్డాయన్న ఒక్కికితాబుతోనే అనాటి సాహిత్యం ఆరో ౦గా (బతకడానికి అవకాశం లేదు. అందువల్లనే వీరేశలింగంగారు తన కివుల చర్మితలో ఆ దశను ఆ ధయుళంగా పేర్కానవలబవచ్చింది

ఈ వాస్తవిక జ్ఞానంతో (పళిభావంతులై న వవులు సాంప్రదాయక పద్ధతు లను నివ్కర్షగా తిరస్కరించ పూనుకుంటున్నారు నూత్న సంవిధాన పద్దతులను ఇశితంగా పరిశీలనం చేసుకొంటున్నారు ఆవ్వేషణా వైవిధ్యంతో కొత్త ఏర్జేశా లను (424వ స్వాధీనం చేసుకోబోతున్నారు

సరిగ్గా ఈ దశలోనే విశాల మానవజీవిత జన్యాలైన సమస్యల బావా క్యాన్ని అవగతం చేసుకుంటున్నారు కవ్వలణు ఈ నవీన మార్గానికి వీరేశలింగమే మార్షోపదేష్టగా మేధావులంగీకరించారు. సామాజిక సమసృలను [ఎతిధృనించ డమేకాక పరిష్కార మార్గాలను _పేరేఎంచడం కూడా తమ పూచీయేనని కళా కారులు ఇశ్చుయించుకు-టున్నారు. ఐతే సమస్యలేవి రెండు రకాలు భౌతిక జీవన స్థాయి కళవరపరచేవి కొన్ని ఇవి స్థూలదృష్టకి సైతం ఆనగలవు మాన ణం అంతస్థలాన్ని ఎకవరపరచేవి రెండవరకిపు సమస్యలు ఇవి బాహ్య దృష్టికి కినిఎంపవు కళాకారుని "శితదృష్టికి మ్యాతమే దర్శనమిస్తాయి వీటినే మనం వాస్తవ సమస్యలనీ ఆరితరిక నమస్యలనీ విభాగించుకోవచ్చు వాహ్ళానమన్మల పరెష్కారమార్గాన్ని ఊపదేశించే కళలు ఉపయో గాత్మక కళలుగా కనిఎస్తాయి వీరేశలింగం గారి [పహసనాలు యిట్టివే ఉఊత్తమోపదేళాన్ని ధ్వనింపచేసే కళలు సజీవమైనవి గురజాడ శరా కుల్కం యిజాంటిడి. కేవలం మనోగత సమస్య అలో కూడ మళ్ళీ రెండు రకాలున్నాయి ఇఒకిటి వ్యక్తి నిహ్టాలెనవి రండు సార్వ జనీనమైనవి వ్యక్తి ఇహ్టైలైన మలోగత సమస్యల విచికిత్సికు (పాధానృమిచ్చే కళలను రంజన కళలు లిగిక్‌ 42న అంటున్నారు

కన్యాభల్కం అవిర్భావంగాని కృష్ణశాస్త్రి అవతరణం గౌ ఒక సుదీర్ద కాలావధికి భరత వాక్కంగా తనరారింది ఇరవయ్యో శతాబ్దికి అమేయ ప్తరోగ మనానికి స్వాగత ప్యతమైంది ఇరవయ్యో శతాబ్ది పథమ పాదం నుంచీ తెలుగు కవిత్వంలో ఆంకురించిన (వఐలమైన మార్పులకు కూకటి వేప కిన్యాకుల్మ౦నాం పరిబ్ధకులలోశే చొచ్చుకుని ఉన్నాయి ఈ మార్పులు వస్తుగతమైనవీ రీతిగత మైనవీ కూడా అవి అతి వేగంగానే గుర్తింపబడుళూవచ్చాయి అన్నంత మ్యాతంలో సం్యపదాయమారమే పరమ _వథమ). విశ్వుబంబిన వారులేనే లేరని అర్థంకాదు గతానుగతిక రీతులనారాధించేవారిపై జాలి పురోగతి ఆధారఫడదనే విగతజీవుం పురాణగత ప్యాతలకు మళ్ళీ మ్ళి పాణ 1వతిష్టవేసేవారి (పభావం

క్షే

సమాజ జీవనంలో అంతర్జీనం కానేరదు సనాతన పళొల ద్వాం సాధించవంబన ఘనతర శోభలెక్నో కిలవని వారెంత గాఢంగా విశ్వబంచి తంటాలు పడినా కాలం వారి పట్టునుంచి విడిపించుకొని ముందుకు పోతుంది ఐనా కాలం కలిగించే మార్చును ఆంత తేలికగా వారు గుర్తించలేరు

ఆరంభంనుంచీ ఈ శతాబ్దంలో వీచిన _పతివాతూం తరంగంలోనూ భావ విప్లవం * స్తరిస్తూనేవుంది దాని పభావం కవిత్వాది హృదయ జన్యాలైన 3ళ లపై బలంగా కాలూనుతూనేవుంది ఈ యుగీన కవితా కఠరానికి అపూర్వ చైతన్యాన్ని (పసాడించింది దానితో ఆనుపూర్విక అభివ్యక్తి సొధనాలను విస ర్హించక తప్పలేదు ఈ విసర్జన ఒక్క. మన తెలుగు సాహితి ౧కి మాతమే నె సగ్గికమైంది కాదు ఈ యుగధర్మమె యిదని భారతీయ సాహిత్యమంతా (ధుం పరుసూనేవుంది ఏవం విధంగా సాధించబడిన నూత్న సంవిధానాలు సామాజికి హృదయంలో నూత్న ఓజస్సును (పోదిచేశాయి అభిజ్యక్తి సాధనాలలో సంభ వించిన నూత కేజం జన బాహుళ్యాన్ని ఆకర్షించింది జన బాహుళ్యం నుంచి కొత్త కవృలావిర్భవించారు శక్తిపంతంగా కొ త్తనీరు ఎక్కిరానారంభించింవు జనహృదయం యుగవై లక్షణ్యంతో సంబద్ధమై ఉండడమే (పధాన కారణం

ఈ శతాబ్ద ఆరంభంలో యించుమించు ఒకేదకాంతరంలో ఒకి (వదేశంలో భోగరాజు వూయణము ర్రిగారు గురజాడ ఆప్పారావుగారూ కవితా కంరాల నెత్తారు. ఈ యిరువురి కవులలోనూ మొదటివారిలో సంప్రదాయ ఖీరుత్వమూ రెండన బారిలో నూతనో_త్రేజపు (పయె గ శాశిత్వము పదనువారాయి ఆ వైరు ధ్యమే వారి వారి పాధాన్యతకు విస్ప్ణరేఖలు తీర్చింది

ఖాషాపరంగా విష్ణవానికీ సంవిధాన స్వరూపంలో విష్ణవాని తూరుపు దిశలో వెలిఎన మహామూర్తులు గిడుగు రామమూదర్తిగా గురజాడ అప్పారావుగా లత లక్షణ సమన్వయ స్ఫూ ర్తిగా దర్శనమిచ్చింది

రవ శతాబ్ది నుంచి బైతన్య విస్ఫూ్తి రూపు తొడిగిన 20వ శతాబ్దికి నూర్పుపొందుళున్న తొలి కాలంలో కన్యాపల్కం బాలం నుంచీ (పొఢ త్వాన్ని సముపార్ణించుకొన్నది కృష్ణళాస్త్ర బాబయ్యగారి భుజమెక్కి చం దపాఠలెం నుంచి పిఠాపురం సంస్థాన సభకు వస్తున్న కాలి దారిలో అమరకొశా్న శబ మంజరి బాలరామాయణాన్ని చిరుతకూకటి తొక్కు-పలుకులతో కంరస్థం చేస్తు న్నారు ఈ తొలి దళాబ్దమే ఆంధసాహితృంలో ఆగామి వర్ణాలలో బహుముఖ పరిణామ్మకమాన్ని న్ఞాపించుకుందుకు ఆయ _త్తమవుతోంది. తెలుగు కవిత్వంలో వ్‌ మార్చు (పధమళ రూపురేఖలు వెలార్చుకుంది 9802 నుంచి ఖండ కావ్యాల లఘు. పరిమికిలో బాహ్న వాస్తవికతకు పతిబింం (ప్రాయంగా ఇతివృత్తం వి

బ్వకృతమైంది శ్రీవేంకఎ పార్వతీశ్వర కవులు తమ కావ్య కుసుమావళి రచన (పారంఖించారు ఆంధ సాహితీ రంగంలో ఆయగవరకూ మార్గదేశీ రీతుల మధ్య వైరుధ్యం ఆఖాతంలా నోరు తెరచుకునే ఉంది ఆ అగ డ్రను పూడ్చడానికే తనది [పజల ఉఊద్యమమన్న చై తన్యంగల మనిషి కోసం సాహిత్యం ఎదురు చూస్తున్నది దానిక్షై శ్ఞరీభూతంగా వున్న సనాతన మార్గాలను. సడలించవలబ వుంద ఈపనికోసమే పుట్టిన గురజాడ అప్పారావు జాతీయ పునరుజ్జీవన మరో ద మాకి సాహిత్యపరంగా తొలి నివాపలు సమర్పించారు మార్చుపొందుతున్న జీవితానికి కళలు దర్చణం వట్టాలనీ మారిన యుగానికి పనికిరాకుండా పోయిన పొత ఆచారాలను తొలగించివేయాలనీ ఈపనికే తాను అవతరించాననీ గుర జాడకు సంపూర్ణ చైతన నుంది ఈ కారణజన్ముడు 9వ శతాబ్ది చివరి దళాబ్ది నుంచి ఆమరణాంతం ౪9 5 నవీన ఉదాహరణ [ప్రాయాలగు కావ్యరూపాలను నసృజిస్తూనే ఉన్నారు ఎక్కడో సకృత్తుగా నవయుగీన కంఠాన్ని ఎలగా గురజాడ వంటి ఒకరో యిద్ధరో వినిఎస్తున్నాల్యపఐంంగా. సం్యపదాయ జాడ మే రాజృమెలు తోంది శనాథుని కాలంనుంచి శేషం వెంకట కివి నరకూ మూనకట్టుగా [(వ్రబంధ స్వరూపమే వధాన కావ్యాభి వ్యక్తి స్వరూపమై ఏలుబడి వేస్తోంది. వ్యూడల్‌ సమాజ కావ్య కళా (పతినింబంగా ఉదృవించిన (సఐంధం చరమ స్వఠాపంగా భావింపబడిందీ మరీ అనుకరణ [ప్రాయాలై న [ప్రఐంధాలను కాలం గాలికి ఎగర గొట్టి వేఎందికాని నా విష్ణు సృథ్వపతి అని విశ్వణంచిన లోకం పబంధాన్ని సైతం కిమ్మనకుండా సమాదరించడంలో అబ్బురమేమీ లేదు సుమారు నొలుగు వందల ఏళ్ళలో పొడసూపని పరిణామం---పందొమ్మి దవ శోతాన్ది చివరి దళాబ్దంలో పసవించనారంభించింది. ఈ మార్చు ఇరవయ్యవ శతాబ్ది [పధమ దశాబ్దంలో మరింత గ్చోన్టరూపం పొందింది ఈ మార్చును సాధించిన యగపురువుడు గురజాడ [క్రాంత దర్శియే ఇదే దళలో (శీమత్తిరుపతి వెంకట కవ్సలు తమ శేమువీవె భవంతో ఆంధ్రదేశం నాల్లు చెరగులా అష్టావధాన శ తావధాన (పదర నలతో ఊడూరా ఆపకవిళ్వానికీ తద్వారా సాహిత్యానికీ కవిత్వా నికీ విశేష ఆదరణను నముపార్ణించారు. సామాన్యుల సంభాషణా స్థాయికి సమాంతరంగా పదృం విలబల్లేటట్టు రూపొందించి [భోతంకు సద్య పర నిర్వూతిగా పద్యాలను కింరస్టం చేయగలిగారు. దానితో జంట రవుల యుగం ఆశేష విస్ఫూలర్తిని పొందింది సాహిత్య రణకత ఎరుగని ఎల్లి జమీందారీ సంస్థా నాలలో 'సెతం కవితా శారద ఘంటానాదాలను మోగించింది కవిత్వా౨కి విశాల భూమికను వీరే సంతరించారు.. వీరు కలిగించిన చైతనృం తదువరి కాలాలలో సాహిఠరీపరుణను అవి ఆలోచింవచేణంచి ల

కవికా నిన్మాణంలో ఆత్యంత ఆధునికతను వెలార్చడమేగాక తిగుణా త్యక నవీన మార్గోను సంధాతగా గురజాడ కవిశేఖరుడు (పధమ దర్శనమిచ్చారు ఎందుకూరి సాధించిన సాంఘిక పునరుజ్జీవనానికి ఆలోచనపరంగానూ ౨వితా నిద్మాణజపరంగానూ ఆధునిక యె చనాధారనందించి సర్వతోమ.ఖం చేశారు

[విజిష్‌ స్మామాజ్యవాదులు తమ పరిపాలనా సౌలభ్యం కోసమే ఈ దేశంలో నెలకొల్పిన అంగ్ల భాషా విద్యావిధానమూ యిక్కడి ముడి సరుకును తమ దేశానికి తరలించుకుపోవడానికి వీలుకలిగేటట్టు బేళ్ళ నిర్మాజాంకే నియ కములై న ఫ్యాక్టరీల నిల్మాణమూ ఆసేతుహినూచల పరశ్థంతం తమ 'సైనికశక్తీ పాలనా వ్యవస్థనూ సులభోపేతం చేయడానికే రైలు దారి నిర్మాణమూ నెలకొల్సి ఈ జేళంతో పార్మిశామిక విష్ణవాన్ని సిళ్శబ్దింగా రూపొందించగలిగారు. దానితో భారతీయమైన వర్ణాశమ ధర్మం (పశ్నింపపడక తప్పలేదు (గామీణ వ్యవస్థలో కులధర్యాలు సపెంపొందించినట్టుకాక నవీన నాగరిక జీవితంలో వర్ణవృవస్థ అవసరమూ [ప్రభావమూ విస్కరింపబడుతూ వచ్చింది దీనిక సహాయంగా రాజా రామమోసానరాయ ఈశ్వర చం్యద విద్భాసాగర్‌ [(వభృతుఎ _పచలితంచేబఎన నవీన మానవోద్యమం (ఐవ్మసమాజంగా సర్వా పరుచుకొంటున్నది

నవీన యుగవాణి

ఈ నమస్త చైతన్యానికీ వకతినిధిగా గురజాడ 9 (0లో ముత్కాలసరా లనే తాలి రచన వెలువర్చారు ఈ కవిత నవీన యుగారంభ కవితా హృదయా నికి ఒక మాగ్నాకార్టావంటిది సమస్త సంస్కరణ దృష్టీకీ యిది (పాతినిధ్యం వహించింది తెలుగు భాషలో శిలీభవించిన పదాలను ఒదిలి తేటయిన మాటలు కూర్చుకొని ముత్యాలసరాలు కూర్చుడాంికి పూనుకొంది అంతవరకూ జాతి శొబ్టికి డాంబికత్వాల కొయ్యబొమ్మలనే మెచ్చుకుంటూంది ఇప్పుడు కోమలమైన సౌరును కవిత్వంలో (వళిపాదించాలి. దానికి కారణం మరేమీ లేదు తూర్పు ఐలబల తెల్లవారింది తోకచుక గ వేగుచుక్కలా సౌరకుంటుంబ సభ్యుడిగా వేంచేంది ఆకాళంలో చీకటి కదలవారింది మెలుకొలుపుల కోడి కూఎంది. ఊండుండీ ఆకులనాడిస్తూ కొత్తగాలి అంతటా (పసరిస్తోంది పట్టణాలలో పదివాళ్టున్నా సంఘ సంస్కరణ ప్రవీణుల (సభావం సోబ్సుతోండి దేశం నలుమూలలా తోకచుక్క అరిష్టదాయకి మనీ (పళయమేదో ముంచుకొన్తన్నదనీ ఖీతావహపు గగ్గోలు (పోరంభమైంది. దానిని మహాకవి చైతనృవిస్ఫూలర్తి స్పరి ంచకుండ విడువలేదు ధూమకేతువు నామసామ్యమున్నవేగాని శేతువు కాదు మెగా వేల్ప్చులలనలు తమ కేరి వెలితొగను భూవాసులకు అరుదుగా (పదర్శించే దృళ్టం యథార్థ దీని స్వరూసమేదో తెలియని అజ్ఞానులు మూఢథవిశ్వాసాలంట కడుతున్నారు చన్నకాలపు చిన్న బుద్ధులు జెదరి. కిడుగా ఎంచుళున్నారు దానికి

క్షేడ్తీ

తోడు కవులు తమ కల్పనా చాతుర్యాన్ని (పదర్శించడం కోసం చేణన వ ర్ధనలన్నీ మూఢాళ్ళులు వాస్తవాలుగా (భమించి భయపడటం అలవర్చుకున్నారు వెరి పురాణగాథలు విజ్ఞానళాస్త్రం వికబంచిన ఈ రోజుల్లో నమ్మవచ్చునా భౌతిక న్మేతం గూడా చూడజాలని వస్తుతత్వాన్ని క్క్చ్‌శ్ర్యులు వరిళోధించి కాంచనేర్చరు లయారు వారి విద్యలపిరచి తానూ తనవంటి మేధావులూ సత్య సందర్శనం చేసుకోగలిగారు. ధూమకేతువు భూమికి దూరబంధువే తప్ప శ్యతువు కొడు డబ్బయి ఎశభయి ఏ౮ కొకసారి చూడవస్తుంటాడు తెుకూ ఆభ్టాలు వంటి వాటికీ తోకచుక్క ఇరవు కాదు పైగా తానా దాబని సంఘ సంస్కరణ పతా గా భావిస్తున్నానంయా జయఖేరి మోగిస్తైడు గురజాడ మంతాలు మహిమలు జాతికి బంధించిన గొలుసులయ్యాయి. అవన్నీ జారిపోవాలి జాతి పున సంప న్మయం కావాలి దా)కి ఏది దారి ఎల్లి లోకములూ ఒక్క యిల్లుగా మానవ సమాజం నమైక్యం కావాలి సరిహద్దులు లేని | పేమబంధం మానవజాతి మను గడకు దోహదం చేయాలి విశ్స్చమానవ కుటుంబ థావన కానాడే ఆ మవోకవి వీణా వాపన చేశారు ఆ దారి తొక్కినవాడు వైజ్ఞానిక! యుగంలో నిరుపయోగంగా మిగిలిన మఠాలన్ని మాఎపోయి జ్ఞానమొకటి నిలిచి వెలగాలి అపుడు అవనిలో అమృత సుఖాలు విఅన్బుతాయి దీనికి మొదలిమెట్టుగా బరంప్తరంలో దక్నిణా వథానికే మొస్టమొదదిదై న నానాజాతి సహపంక్తి విందు నేర్పరబారు. పురుబులు విజ్ఞానార్హనతో సాహసోపేతంగా సంస్కరణ భావాలకు ముందంజ వేస్తున్నా సమాజంలో సగఖి గమైనా న్ర్రీలు మ్మూతం సం్యపదాయమౌఢ్యంలో ఊగిపోతు న్నారు దానికి (పతినిధిగా కవిపత్ని మాటలను రికార్డు చేశారు మహాకవి మీ షోకీళ్ళన్నీ విని కనుల నిద్దర లేకుండా వాడలిపోతున్నాను తోటికోడప్త దెప్స తున్నారు. ఆడపడుచులు వెక్కిరింపు నవ్వులు జరుపుత్నూరు. ఆత్తగారు నువ్వు మావాడికి తోడుదొంగవే ఆంటూ సాధిస్తున్నారు ఎలికాలపు మహిమ ఇని మామగారు కుందుతువ్నారు మీరు చదివిన చదువుల కిదేనా ఫలితం కలా జరుగుళుందని తెలిస్తే పెద్దలీ యింగిలీవ చదువులు చెబ్బంఛి ఉఊందురా కోట నేలగలరనుకొని ఈ కోటివిద్మలు మీకు నేర్పించారు కాని పొట్టకూటికి శేర్చిన విద్యలు పుస్టకీట్టు కదల్చి వేస్తున్నాయి చేసుకున్న భార్యను నేనెలా పోయినా ఫరవాలేదు మీర్వ సంపాదించిపెట్టి పొయ్యక పోయినా కనిపెంచిన తలితయ్యడుల గౌరవాలనై నా కాపాడనవసరం లేదా మీకు కలం మెలల. కూడు కుడిచినంత మ్మాతంలో _వికమత్యం వచ్చేస్తుందా మాల మాదిగలలో కన్నెనెవతెనైనా మరులుకొనలేకపోతిరా అని విపరీత కోప (ప్రదర్శనం చేణందా జీవిలేశ్వరి ఐనా తూర్పు భళు న తెల్పవారక మానలేదు తోకచుక్క. మూఢపిళ్వొాబ పరులు భావించినట్టుగా ఏ ఆరిష్టమూ కలిగించకుండానే అదృశ్యమైంది ఈ మహా క్‌

కావ్యాన్ని మగిస్తూ జాతి హృదయం 2 క్క (పశ్నను అధివశింప చేల. సమా ప్తం చేశారు. లోరమందలి మంచిచెడ్డలు లోకులెరుగుదురా.. సహధర్మచారు ణులవంటి లోకులంతా మంచిచెడ్డల విచక్షణ జేయగలిగితే తలతెలవారిన తూర్పు మహోదయం కాగలదని సూచన

ఇరవయ్యవ శతాబ్ద ప్రారంభమైన తొలినాళ్ళలోనే వెంకట పార్వతీశ్వర కవులు వంగభాషా సాహిత్కాల (పథావంతో ఒకిజీవిత సంఘఎనను యితివృత్తంగా స్వీకరించి లఘముకి వితల ఇండ కావ్మాలు వెలార్చుతున్నారు 906లో ర వీం్యదుని శాంతినికేతన్‌ విద్యార్థిగా ఉన్న థ్రీ రాయ్యపోలు సుబ్బారావుగారు నవీన మాన వతా ధర్మోలను నెలకొల్పుళూ అమలిన శృంగారానికి ఆద +పీరి నెలకొల్పుతూ వస్తుపరమైన భావ కవిళా (శ్రేణికి తద్వారా కాల్పనిక యుగానికీ ఆద్యులవు తున్నారు వ్యూడల్‌ సామాజిక సీతులపైనా కఠావనా వ్యవస్థృపైనా పబలమైన తిరుగుబాటుగా వచ్చినదే కాల్పనిక వాదం _గెంగాడగ 6 762 ఈ చార్మితక (ప్రాధాన్మతను అప్పట్లో ఆ ఆనుయూయుల కన్న తద్వఖతిరేకులే చప్పున (గవాం చారు భావ కవిత్వం కాళూ నుకోగలిగితే తమ భూస్వామ _ వృవస్థాజన మైన సకల వైదిక సం పదాయాలూ మంటకలణపోతవని గగ్గోలు (ప్రారంభించారు ఈ ఈ యుగవాణిని అరికట్టడానికి (పతీప చర్యలు (ప్రారంభించారు ఛాందసులూ తిరోగమన వాదులూ ఏకమై నూత్న కవితా ధారను గేలిచేయ చారంభించారు నిందించి ఆపవాదుల బండరాష్ట దొర్థించారు దీనికి [పధమకారణాలు రెండు కొల్చనిక వాదులూ సంస్కరణ (పియలూ స్థిరపడిన కవితా రీతులను త 26 2|4డ ౮ ౮|౮ తృణీకరించారు ముత్యాలసరాలనే జానపదరీతులందలి గేయ స్వరూపాలను ఆరాధించారు (ప్రాచిన అలంకారికుఎ చెబ్బన కావ్య లక్ష జాలకు భిన్నంగా లఘు కవితలనూ ముక్తకాలవంటివాటి?) ఖండ కావ్యాలంటు న్నారు కులాది సం్యపదాయాలకు బద్ధమైన వివాహవ్యవస్థను దాని పావిత్యాన్ని తృణీకరిస్తున్నారు. రెండోది వ క్రి స్వేచదృకు మొదటిసారిగా శిష్టసాహితంలో [ప్రాకినిధ్యం కల్పిస్తున్నారు [పయోగశీలతయే నవనవోశ్మేషళాలియగు (పతిభా లక్షణమన వాటుతున్నారు మతాదార్భుల అధికారికి సమాజ వ్యవస్థకు భిన్నంగా ఈ స్వేచ్భావాదం ఘోరవిష్ణవంగా వారికి కినిఎంచనారంభించింది ఈ రెండు కారణలనూ అనుయాయులంన్న ముందే వృతిరేకులు [గహించి [పతిప చర్యనారంభించారు. తెలుగు కవిత్వంతో కాల్పశక వాదానికి ఆవిష్కరణ రూపాలుగా వస్త్వాశయకివితారీతులు ఆత్మాశయ కవితారితులు తదుపరి కాలంలో రెండు పాయలుగా విడిపడ్డాయి. వేంకట పార్వతీశ్చుర ఎవులూ రాయ (పోలు వారూ పాచీక కందన్స్వరూపాలలో సుగమ రూపాలు _గహించి వస్తా [శయ కవితలు రదిందారు యుగపురుషుడు గురజాడ (ప్రథమంగా (పజలదైన

రి

ఆన గేయ బంఎబ నుండి మేచ్చంతుల కెంచి ముత్కాఎ నరాలు రూపొం చించారు విరి ఉదాహరణ (ప్రాయమైన కివితల లో* వస్పాకళయ ఆత్మాశయ కవిత్వరీతులకు స్థానం కల్పించారు వీరి మరణం తర్వాత రెండోపాయ అగు | ఆత్మాాశయ కవితారీకికి బసవరాజు అప్పారావు క్నష్టకాస్త్రి నండూరి ప్రధాన చోదకులయ్యారు అప్పటికే వేంకట పార్వతీళశ్వరుల ఏకాంతసేవ రూపొందింది ఛాందసుల (ప్రతిచర్య

శనాతనుల (వతిఘఎనవలళ్సినూ భాందసుల కుహనావిమర ల (పతిచర్య వల్టనూ ఈ నూత్న (_పయోగాంకు సామాజికుల ఆమోదం విసృతంగా లభిం చడంలో కాలయాపన జర్‌గించి. పైగా అష్టావధానాది కాలమేజు వాణీ మోజు ఒక్కపక్క_నింకా [వబల ఆంర్షణ కలిగిస్తోంది ఈ కాలయాపనకు కారిణం లేకపోలేదు ఆంగ్హ్మపభుత్ప్చం తన స్మ్నామాజ్యాన్ని నిల్పుకుందుకు ఉపయోగపడే సంస్థానాధీసల జమీందారుల ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థా విధానాన్ని మార్చకపోగా రత్మించ డానికే పూనుకుంది ఆంగ్ల విద్యాసంస్కారంవల్లనూ పార్మిళామిక విస్తవ చైతన్య [పాదుక్ళానంవల్లనూ (కాంత దర శం కలిగి _పయోగవాదులై న కవులకూ వ్కూడల్‌ భావచేతనలో బ్ధరపడిన సనాతనులకూ సంభుర్షణత్మీవమై సాహిత్య పరంగా అభివ క్తమెంది కతఈసం ఎర్షణ-చర్శ పతిచర్శల మాధ్యమికంగా సాగిన సాహిత్య సమరమే

సనాతనుల పకాన జయంతి రామయ్య పంతుల కొక్కొండ వెంకటరత్నం అక్షిరాజు ఉమాకాంతం కాశీభబ్ద సోదరుయూ అనంతపంశుల వంటివారు దృఢవాణి (పనరించారు ఈ సంఘర్షణ [పజాహృదయాన్ని ఆకర్షించింది నూత్న్మ్యపయోగాం ప్ల వ్యతిరేకవై ఖరిగా సామాజికామోదిం పొంది సంఘటితం కాలేంపోయింది. ఈ (పకీపచర్యలవల్త్స అభివృద్ధికి విలంబమే జరిగింది తప్ప నిరోధం ఏర్పడలేదు పరిణామం మందకొడిగా సాగవలణవచ్చింది ఆంతే

తెలుగు కవిత్వంలో పొరవిప్పుకుంటున్న ఈ నూత్న (ప్రయోగాలు సవాజంగా ఆంగ్ల విద్యా భూషణులను ముందుగా ఆకర్షించాయి తద్వారా యీ దేశపు మట్టి లోనికి లోతుగా వేళ్ళును పారించనారంభించాయి బహుముఖమైన ఈ నూతనాభిరుచికి ఆకర్షితు_లెవున్న పాళ్ళ్చాత్య సాహిక్టీబయులు మెచ్చడంలో గాని సనాకన నిష్టాగరిష్టులు నిరణంచడంలో గాని ఆహజత లేదు

909 నుంచీ భావకవిక పెంపొందుళున్నా 9 0 తర్వాతనే మరింత పూంజీకృతమైంది 9 5 నుంచి 1పధానంగా భావకివులు మొక్కి వోనిథైై రృంతో పురోగమించనారంభించినారు. తామ. నుకొల్బ్చవలబ న నవ పథాం పస్లి సంపూర్ణ

"7

వై తనృంతో (సదూగశశాలురపుతున్నారు. కల్పింవంణన సుతాంరు. ల ఎద్ధాంతావగాహన "పెంపొందించుకుంటున్నారు గురజాడ అస్పారావు కీ ర్తి కేషులయ్యెనాటికి కృష్ణళాస్త్రి నూరూగుమీసాం నూత్నయౌవనుడు 9 కినాడ కాలేజీలో రఘుపతి వేంకటరత్నం నాయుడుగాం ఆంచేవాసిత్వంతో బసవరాజు అప్పారావు శుడిపాదె వెంకటచలం _పభృతుం సచ్చాతంతో కొత్తదారులు వెతుక్కుంటున్నాడు నే చిరంతనాశ్వేషణలో సం్యపదాయాంధ తమస్సులు విడిఖ నారం భించాయి తూరుపులో ఉదయించిన వేగుచుక్క దారిచూపుతోంది. ఆ వేగుచుక్కే గురజొడ అప్పటికే గురజాడకు మానసప్వుతుడుగా బసవరాజు నవ వసంతా గమనరేఖల పబగట్టి గొంతు సవరించుకుంటున్నాడు వీ9 సాహచర్భం ఆనివార్చ నూత్మకాంకుం కారకమైంది ఆందుకే ఆ వైతాళికుని మహాకవిగా క్రి ర్తిస్తూ-- గుళ్తునా యని జాతిముళ్యాల్‌ గుచ్చినాడే మేలిసరముల ఇత్తునా యని తెలుగు తల్లికి యిచ్చినాడే భ_క్రితో అని అంజలి ఘటించాడు నవ వసంతావిక్భావంలో గొంతె త్రిన పికనాదంగా పోల్చుకున్నాడు ఆ క్యమగీతినెవ్వరూ ఆపజులరనీ అది అనంత (పతిధ్వనులీనగలదని విశ్వణంచారు. ఆ గొనం జాతికి సరుతరమైన ఆడుగుజాడలను సంతరించింది పొడుపునులపె రంగవల్తికల తీర్చింది మించ నడుమ [పచండతేజంగా భాబంచింది సంజమఎ్బిల కెంపుల నిగ నిగలను జాతికందించింది కాని ఆమహనియుని అకాల ఆకన్మ కమరణ మి టినడుమ (వ్రచండతేజమే ఆస్తమించినబ్బయింది ఆయన తేజోరన్మ బరపుతున్నంత సేప్తూ అంధమొఢ్యంత్రో తడుముల్లాడిన జాతి చీకట్లు (కమ్మిన వేళ దేంకోసయో వెదకుతున్నది కారు చీకటి [గమ్మినపుడె చదలనమబ్బులు కీబ్బనపుడె మిణుగురై నను మెరయనప్పుడె వెదకు కొను జాతిని ఈ నవ్య కవి కుమారకుడు ఆధిష్నేపించాడు ఆ మహావి వినిఎంచిన లోక మోహన మభుర గానాస్వాదమోదాలకు చుక్కలు సైతం సొక్కిపోవడం ఈ కవికుమారుడు పోల్చుకున్నాడు నిజమె ఆ పింరం వినిఎంచిన జీవనస హజమైన గానం యుగయుగంబుల న్నుండి (మోగెడు విశ్వగాన వియ త్తరంగిజీభంగములనుప్పొంగే క క్రియతాలు ఆయన గితశీకరాలు ఈ నవదై ఈనృంతో తన పధమేదో నిర్భరితమైంది ఇక కవితారథం పురోగమించడ మొక్కటే కావలణనది తూర్పు బల బల తెబ్బవారి వుంది ఇక ఆగామి కవికాలోక మంఠా కృష్ణ కవితా పక్షమై తనరారేందుకా యువ కంఠం ఆయ త్రమవుతున్నది రి

60౦డో_పకరణ౦ దేవులపల్లి వారి కలికిపాటల కోయిలకాలము తరుణ శ్వంగారో మధుర మాధివృడవీవు కలికి పాటల కోయిల కొయి మాచి తావకీన సథావన తరువితాన కాథికఎ నిత్యనూతన స్వాదుగాన జీవసారము కురియించి చివురులెత్త పాడుకొన్నారు మా కులస్వాము లెల్ల ఆంటూ కృష్ణకాన్తి తన తొలి కవితాసంపుటి కృష్ణపక్షం ఫ్రీ రావు వేంకట కుమ ర మహీపతి సూర్యారావుగారికి అంకితమిస్తూ గానం చేరు తమకుల స్వాములంతా ఎరికాపురాస్థి న సథావనంలో పడుకున్నారు. ఇటి “తాద్దాల చార్మితకి సత్యమే తప్పు కవితా వేశవృంజనం కాదు 598 లో ఎరికాపురం సంస్థానం ఏర్పడించి రావు తెను గురాయనింగారు సంస్థాపకుడు గోల్కొండ నవాబు ఆజ్ఞానుసారం సంస్థానం వర్పాటు చేస్తున్న సమయంలోనే తమకు సన్నిహితవర్గాన్ని తో_డ్రెచ్చారు ఆలా వచ్చిన వారిలో చేవులపల్లి వంళకర్త ఒకరు వీరు తెలంగాణా నుంచి చచ్చారు. థ్రీ దేవులపలి సుబ్బరాయ కాస్త్రులుగారు రచించిన మహేం్యదవిజయం అవతారికలో కవి వంళావతార వర్ణనం చేశారు వారి పంశపురుషులు కృష్ణా గౌతిమి మధ్యభాగము నందు గల దాగిరిపల్లి ఆనే (గ్రామాన్ని పాదుషా ఆ్యగపహారంగా యివ్వడం వల్ల అక్కడ వుండేవారని రాశారు &ీ వ పద్మం ఎరాపురాస్టాన విద్చాంసులుగా విచ్న్చేఎన తచుపరి [కమానుగతంా వీరివంశీకులు ఆస్థాన విద్వత్కవులుగా విశీష గౌరవ సత్కారాలందుతూ వంళాభీనృద్ధి కావించుకున్నారు

౯వ శతాన్దారంభంలో సంస్థాన (వభువులై నవారు రావు బూధవరాయాం గాడ వీరి స్థానంలోనే వక్కలంక పీరభ్యదకివి కవిసార్వభౌమ కూచియించి తిమ్మకివిగార్జుండేవారు వీరి తర్వాత (పఠ్ఫాత [పభువు రావు వేంకఎ కుమార మహీపకి రాయణింగారు వీరి కాలం "86 - 7/98 పీరి ఆస్థానంలో దేవుల పల్లి బాషయ్య కవి మహావిద్వాంసుడు వీరికే _బహ్మన్నళొన్తై అనే నామాంతర ముండేది వీరు సంస్కృతంలో తారావశి అశే కావ్యం రచించి _పభువుకు అంకిత మిచ్చారు ఫకురుద్దీన్‌ పాలెం త్యగహారంగా బపఇమతి పొందారు ఆ కావం౦ం చిన్నదే ఐనా నత్ష్మతనామాయుతంగా రామాయణార్భ టోధకంగా సా*ందని స్ముప బద్ధ విమర కులు పెండా ల _స్ముబహ్మణ్య్తీ ఎరికాపుర సంస్థానాధిపతుల సాహిత్య సేవ ఆశీ వ్యాసంలో వివరించారు. వీరితర్వాత (_పఖ్యాతి పౌందిన (పభువు సీల్మాకి రాయణింగారు. వీరి ఆస్థాన విద్వత్భ-వులు దేవులపల్లి రామ శాస్త్రి యావదాం్యధలోనూ మహావిఖ్క్యాతులు తమ పభుపు అనుమకిపె విజయ నగరం సందరి ంచి శ్రీ పూస పాటి విజయరామ గజపతి మహారాజుగారిచే ఇగ కోరం పారితోషికంగా పొందారు ఆ సన్ని వేళాన్ని మహేంద విజయంలో థీ సుబ్బరాయశాన్త్రిగారు ఇలా వక్కాణిస్తున్నారు. ఆతనికి పూసపాటి కులజా గ జియుం కవితా రసజ్ఞుడున్‌ (వతత యవండునా విజయరాయ నృపాలవరుండు గౌరవాంచితమతి రాజధాని దిరిలమ నొసంగెను సర్వ సన్ఫ శాగ్యుత ఫలసార్రవ్లూ నెలగవాడ సమాఖ్య మహాగహారమ.న్‌ 55 పద్యం)

ఈ నీలాటి రాయణింగారి మహామంతి అవసరాల పద్మరాజుగార్చు విద త్క-వులు ఆయన సంస్కృతంలో రచించిన భాగవత చంపూ కావ్యానికి బంటీ రంజని అనే వ్యాఖ్యానం శ్రీ్వూమళాన్త్ర సంతరించారు. రాజువారి ఆజ్ఞానుస్పాం మాధవ విలాసం ఆనె బాణం శృంగార ళస [వధానంగా విం చించారు

వీరి తర్వాత శీరొందినవారు ఎతారామళా స్రైగారే కవిసార్వభౌమ కూచ్చి మంచి తిమ్మకవి (ప్రప్కాతుడగు తిమ్మకవి సుజన మన కుముదచం్నద్రి ఆన చంపూ కావ్యం రచించి తన గురువగు దేవులపల్లి ఎతొారామశాన్త్రిని పస్తుతించార్చ నాలుగు శాస్త్రాలను వారి నుంచి తాను నేర్చుకున్నట్లు చెప్పుకున్నాడు

విజయనగర (పభువుచే సత్కరింపబడిన రామశాన్త్రిగార్నె మనుమడు రామ్స కాస్త్రి సంస్కృతంలో రామ చం్యదోదయ _ చంపును సాహితీ దర్చణం అనే అలంకార కాస్తోన్ని బాలభాగవతమునక వ్యాఖ్యానాన్ని అశేక నాఎకాలునూ | రచించాడు సెహితీ చ కోవరి ఆనే నిరదు పొందాడు ఈ రామకాన్త్రగార రమ్ముని కుమారుడు కృష్ణశాస్త్రి విశ్వుగుణా దర మునకు వ్యాఖా నము తర్క సారమతే న్యాయశాస్త్ర ము సాహికీ సారమనే అంంకార కాస్త్రము రచించి మహి (వభ్యాతుడయ్యాడు

రిం

ఇలా దెవ్పుఎపల్టీవారి వం- ౦లో (పకి తరింలోనూ ఎంధరో ఎండితులు బులు (ప్రవ ర్తిబ్ధుతూనే ఉన్నారు. వీరివంశంలో రామకాన్తి కృృష్ణశాన్త్ర ఆశ పేరు ఆచేకుంకున్నాం... పైన తెల్పిన కృష్ణశాన్తి మొదటివారు భావకవి చ్యకి వ్వా మహా విథా తులైె న కృృష్ణశాన్త్రి వరుసగా వచ్చిన ముగ్గురిలో ముడవ వారు వీరి జనకులు తమ్మన్న శాస్తి ఆనె నామాంతర విఖా తులైన వేంకం కృష్ణ స్త్ర రెండవవారు వారి తం్మడిగారునూ బతారామళాస్త్రిగారి ప్యుతులున్నూ అగు ఇృష్టళాస్త్రి మొదటివారు కృష్ణకాబ్త్ర) తన కృష్ణపవున్ని అంకితమిస్తూ గానం చేసన గితంలో కరికి పాటల కోయిఎ కాలము మాది ఆశే వాక్ళొనికి వా భృానంగా నాలుగువందల సంవత్సరాల విచ్వత్కవి చర్మిత భాగమంతా నిలు ర్తండి. రీన ౩ తాద్దాదిగా ఎరికాపుర సంస్థాన చర్మితను. ఆన్థాస సావాకివై భవాన్నీ దవ్వలపల్టివారి వంశచర్మితలో విదిడీణ చెప్పడం సాధ్యంకాదు దే4లపల్లి వారి విద్వత _-వి వంంం స్పాదూన జీవసారం కురిఎంచారు లో౪ం చివురుక శ్రేఎట్లు పాడుకున్మారు

మా వాబయ్యగారు - మా నాన్నగారు

ఈ న్నీక్రతో కృిష్ణకా ల్ల) ఏడు గితమాలికలను విరిఒంచారు ఆ గీతి మాలింలలో తమ బాబియ్యిగారకి నాన్నగారికి నివాళు లర్సించారు స్వచ్చ కవితా చం్చదికలను (ప్రస్తుతించారు వారి జవిత చరి త వైభవాన్ని స్పరి ంచారు ఆది కేవంం సంత్మేపంగా కీర్తించిన కవితా నివి కనక తన్నా లంగానే అవి కాశం అథించింది వారికి ఆ మహాంవుల ౬వితచరితినూ కవికా చైఖివాన్ని పరామరి ంచుకుంటే తప్ప - ఈ కృష్ణశా్త) ఎలాంటి పాదులో మొంకో ఆవ గాహన చేసుకోలేము

థ్రీ డేవులపల్లి సోదరకవులు నన్నయ్య తిక్కనంవంటి. వారుగా సు కాలికుల స్తుతులందుకున్నారు వీరి తాతగారగు ఎతారామళాబి గారే వీరిరువురి అక్షరాభ్యాసమొనర్చి కాళదాస్మతయం పారం చెప్పారు తదుపరి తరగా కావ్యాన్వయాన్నీ న్తై షధాన్నీ బోధించారు చంపూకావ్మాలు అలంకార కౌత్రం నాఎకాలు ఎర్ధాంతకొముది మున్నగు సకలవిద లు పారంచేశారు

సుబ్బం యళ్నాల్లం జననమందినది రిక8 సంలో జనవరి 2 వ తేదీని తమ్మనళా_బ్త్రగారి జననం లేది లభించకపోయినాొ అన్నాం మము రెండున్నర సంవత్సరాలు చిన్నవారనీ దాదాపు కవలల కోల లాయరు తట్టలు చెప్పగా విన్నది కూచిమంచి తిమ్మకవి కులకి న్ధిగా తతో స్ట్రటమినాల “గడప రావువారి చర్యదమపాలెం వీరి నివాసస్థలం వీరి త్తి చేరతం న. రసా

గం క. లో వీ | ట్య గో హైద టార్‌ శ

తలి వెంకమాంబగారు జనమంచివారి ఆడపడుచు దేవులపల్లి సహోదరకక్పలు గంగా ధిర రామారాయ ఆస్థాన విద్వత్కవులుగా సన్నిహిత గణిలోని వార్తై వుందా చివరి వారైన మహిపతిసూవర్యారావు గారికి బార్యసరువుల్తై సంస్క్ట్రాఠాం్య ధి సాహిత్యాలు బోధించారు సుబ్బారాయ శాబ్ర)గారు. రాపువం* ముక్తావళి అనె గంథం సంస్కృతంలో రచించి (పభువృకు ఆంకితమీయ.గా దీనికి పారితోషికంగా ఏమియ్యగలనో బంహాసనం తప్పు అఎ ప్రకటించారు సుబ్బరాయశా_బ్త గారిని ఎంహాసన బృతులొనర్చి వారు స్వయంగా వింజిమర వీచారు ఈ మహా భారం వహించ సనుర్థులు తమరేకాని మాబటోంట్లుకాదని వారింంహాసనం తరిగి వారికే సమర్పించారు అంత విఖ్యాతులైన కవీశ్వురులు వీరు సుబ్బరాయళా_బ్ర్ర ఆశుధారా పట్‌మ (పబంధకైైలినే వరించేది వీరికి ఆర్యధ లక్షణొపదేశక లు కూచిమంచి వేంక రాయ కివిగారనె ఆలంకారికులు తమ (పఎతామహాడగు తిమ్మకవి కావ్యాలకు అఆనల్లక వ్యాథాానం చేసేవారు ఏరుకుడా గంగాధం రామారావుగారి ఆస్థాన విద్వత్యవులే లాక్షణిక చ్యకవర్షి అనే బిరుదాంకితులు వీరొకహారి (వసంగవకాత్తు కూచిమంచి తిమ్మకవి సార్వ భౌముని ఈ (కింది పద్యం చదివి నదమా పొక్కిలి జాంబూ నదమా మైబాయ కోక నదమా పదబూ పదమా జడినడుము వియత్‌ పదమా నూగారు హఢ పభథమా చెలిన్‌ ఇలాంటి ఆద్భుకావహ శ్లేషంతో యిప్పటివారెనరైనా రాయగలరా అని అడి గారట ఆ ఎ దుకు రాయలేరు నేనే చెబుతాను అవధరించండి ఆంటూ సుబ్బ రాయళ్ళాబ్ల్సి ఆపువుగా రసమా తనురుచి జితసా రసమా వదనంబు వనధరసమా హితసా రసమా నమాకచము సొ రసమా నడమడువు లమృఆ రసమూ చెఏకిన్‌ అని చెప్పగా ఎంత రసమయంగా ఎప్పావయ్యా అని క గిలించుకువ్నా రట అర లతలీయదగు పద్యం చెప్పావు అంయా స్తుతించారట దేవులపలి వారింటి పుట్టిన ఏకిట్టి [పజ్ఞాపాఎవాలు అబ్బడం ఆ్బర్యం బేదనుకో అంటూ ఆశీర్వదించారట తదనంతరం శీీరామ పంచాశతి అనే స్తుతికావ్యం 2

ఆ వృగా చెప్పారు. (శీల్చష్ణ ఎర్జామృతం వంచి వబం శ్లోకాలు గల స్తుతి కొవ్య మవ

సుల్పవాయశాన్ర్రారి పాండితీ ధారణా అందరిం ఆశ్చర్యం తిలిగంచేవి వ్‌ కొవృం నుండి ఏ సందర్భంలోనిదైనా గెంం కావలిస్తే వెంఎనే గణగణచదువ ఇలిగేవారఎ. వెంకొలడి శ్ఞాకాలు వీరికి కంరస్థాలు వందలాది సంఖుటనలు వచో విధయాలు

(శీ సుచ్బరాయళకాన్చ గారు రచించిన పది గ థాలలో మహేం్యద విజయం అనే ప్రబంధం 907 సం రంలో రాజూ చలయమ్మారావు కోలంక. గారి (దివృ సహాయంతో ముద్రింవబడింది అప్పటి దివాన్‌ సూరా రావుగారి. విద్యా గురువులకు మొక్కిపాచి సుబ్బారాయుడు బి ఏ గారి విద్మాభిమాని ఆనే (ఎచ్చన్న నామంతొ ఉపొడ్డుతంగా కవి జీవికబి రచించారు వీరే భాషాఖి బూని అనేపేరుతో ఎరికను కూడా రచించారు. ఈ శెండు చదివిన వారికి మొక్కపాటి సుబ్బరాయుడుగారెంతిటి అంధ భాషావిద్వాంసులో ధీ విశాలురో ఆవగాహన మవుతుంది

589వ సంవత్సరమ నవంబరు నెల శతానధాన ధురీణులు (శీ మాడ భష వేంకిటాదార్యులు గంగాధర రామారావుగారి దర నార్ధం వచ్చారు దాన కర్ణులుగా వీరు పొందినథ్యాతివిని తన (ప్రజ్ఞ చూఎ బహుమతి పొందుఎకు సంకల్పెంారు. వారి అష్టావధానం ఏర్పాటయింది గొప్పగా జరిగింది మహారాజు ఆసందించారు. సముచిత సత్కారం చేశారు మన ఆస్థానంలో ఇలాంచే వై దుష్యంతో అవధానంచేయగలవారెవరై నాఉన్నారా అం సభను పళ్నించారు ఆ సమయంలో దేవులపల్లి సోదరకివులక్కడ లేరు ఎవరో లేచి లేకేమి దేవులపల్లి కృష్ణళాన్త్రి గారి కుమారులున్నారు. వారిరువురూ ఈ మా[తం చేయ గల చిట్టలే అని జవాబు చెప్పారు అలా చెబ్బన వారూ వీరిరువురూ ఆవధానాలు చేయడం చే ఎరుగడు వెంఎనే వారికి ఎలుపు వెళ్ళింది అవధానం చేయము రాజు వారిని ఆఅజ్జాఎంచారు ఇంతకు పూర్వుం మేమెన్నడూ యిట్టి ఆవధాన (వదర నం చేణ ఉండలేదు కాని అభినవ భోజులు తమ సమక్షంలో సాహ ఎంచగలమనే విన్నపము అన్నారు

మరునాడే శతావధానం ఏర్పాంయింది శతావధాని మాడభూవ, వేంకటా చార్భులుగారు తిలకించారు మెచ్చుకొన్నారు. వారిమేధా వజ్ఞ అవితర సాధ్యం న్స పద్భాల్నీ సావధానంగా రచించిన పబంధము వలె ఉన్నాయి ఆసవుగా అలిబిల్లిగా చెబ్బనట్టు లేనేలేవు అంటీ విేేరచిత్తంతో అ ర్వడించారు

విత

908లో వీరు జరిఎన మరో శతావధానాన్ని స్వయంగా ర లింఒన ఆత్మకూరు సంస్థాన విద్వా సులు బాల సరస్పృతీ బిరుదాంకితులు శ్రీనివాసా చార్యులుగారు ఫ్మిబవరి శప తేదీగల శశిరఖ ష్మతికలో నాలుగు (మవంసా "కాలు (వచురించారు 879 నాటి “తావధానం ను చీ గంగాధరరామారావ్ప గాంకి ఏరెంతో (ఎతిప్మాతులయ్యారు పం-పరానుగతంగా రాయబడుతూ భ్మది౨ చేయ బడిన అఖీఖర్‌ అనబడే రావువారి వంశ చర్మితను సుబ్బరాయకాన్త్రిగాంచే సంస్కృత కావ్యంగానూ తమ్మనళాన్రిగారిచే తెలుగు కావ్యంగాను రచింపచేం 889లో ఈ రెండు కావ్యాలనూ అంకితం లీసుకొన్నారు అ సందర్భంలోన భోజమహారాజు అర్థ ఎంహాసనమిడ్తే ఈ మహారాజుగారు సంపూర్ణంగా ఎంహాసన మర్ప్చించారు. 890లో మర్తణ కొవ్యాన్ని శివస్తవంగా ఆంధీకరించారు ఆ శంవత్సరమే గంగాధర రామారావు కాలధర్యం, చెందారు అ సంఘటనతో పెద్దన్నవలె తమ నిర్వేదాన్ని [పకటించుకున్నారీ సోదరకవులు దత్తప్ముతుడు కచ్చిన దావా వ్యవహారాలకు మ.ఖృ స హాదారులుూా న దరకవులు చెన్నపట్నంలో చాలాకాలం నివఎంచవలణ వచ్చింది అప్పుడు పీ౨ అవధానాలతో దేశీయ ఉన్నత విద్వాంసులేకాకి వై దేశిక రాజనీతిజ్జులు కూడ అచ్చెరువంది ఎన్నో యాగ తా పష్మతాలందచేళారు అలాంతి (పదం నాలతో 004లో జరిగిన శతావధాసం మ్కోలి (పంసిప్కాతం వివిధ భాషల విద్వన్మణులు పృచృకులుగా ఆశీనుంయా రు అవధానులకు పరిచయ పూర్యం కాం భాషలలో కూడా రమృంగా సమాధానాలిచ్చేసరికి అందరూ ఆళ్చర్యవకితు లయాగరు ఈ ఉదంతాన్ని (శ మొక్కపాటివారు సోదాహరణంగా వివరించారు ఆ శతావధానంలో సృచ్చకులలో ఒకరు మహాకవి గురణాడి అప్పారావు బి ఏ గారున్నారని వారు రాశారు. వారు ఉద్దిస్టాషరి అనె _ప్మకియకు (పాతినిధ్యం వహించారట (తమకు -తోచిన అక్షరాన్ని సూచిస్తుండగా 82 గళ్ళలో ఉన్న ఆ అక్షరాలతో కొరిన స్తుతి ళ్లోంం చెప్పాలి ఆంజనేయ స్తవంగా సంస్కృత క్లోకం చెప్పారు అవధానులు ఆ శ్లోకం యిది “ఎర్రా కోకాపహర్తారం వారా? తరణక్షమం [శ్రీరామ పొద భక్తం తమాంజనేయం భజామ్మహమ్‌ కవి సార్యభౌమ దేవులఎల్లి సుబ్బరాయళాన్త్ర మహేంద్ర విజయకవి వంకావతరిణంలో తెల్పి విద్వత్కవులందరి. గురించీ యిక్కడ విఎంంబంం సాధ్యం కాదు ఆది వేరే ఒక గంథమంత విషయం _ నాలుగువందల సంవత్స రాల ఒక వం? చర్మితలో కొన్ని వందలమంది విద్వాంసులూ సాహితీ మర, జ్ఞాలూ. కవులూ పుంఖాను పుంఖాలుగా సంభవించడం ఒక అరుదైన విషయం ల

కవులూ పండితులూ (పాదుర్శవించడం ఆనువం కంగా జరిగే విషయంగా ఆధునికి విజ్ఞాన కాస్త్ర విభా శాలలో ఏదీ ఆమాదించదు. కాని తెలుగువాడు తంవొకగ అశెఎని ఏ గూటి చిలుక ఆ గూటి పలుకు అన్న నానుడి కొంతయినా (సధావం కలి. దకపోదు ముబ్బీ కొడుకు తోలుముక్కలతోటి సౌనంాయితోటి కొంరాఏకొటి ఆడ కోవడం పారంభించినట్టు కవి కొడుకు కాగిఠాలతోటీ కలాలతోటి ఆడుకుంచాడు దీఎకకాస్త తండి అజమాయిషీ ఏర్పడి సాహితృ జ్ఞానార్న స్వార్టితంగా సాధించాఎనె ఉత్సుంత శికవులో వుంటే విద్వాంసుని కుమారుడు పండిత ప్యుతుడు కాబోడు ఆ విధంగానే దేవులపల్లివారి వంశం కవి పండిత పర-పుగా రూపొందింది వీరి చర్మితను దాగిరిపల్లినుంచి నె మర్దకోఓకు వచ్చి బ్ధపడి సృృలపల్లి వేంకం ఛాన్ర్రిగారితో _పారంభించి భావకవి చ కవర్తి కుష్టాస్రైగారితొ ముగించారు తమ్మన్న శొన్రిగారి వివావా విషయం (పస్తావించి ఈ (కింది పద ౦లొ కన ఆడు సతు జొాయిపు

ఒన వేంకఎ కృష్ణళాన్త్రి (శ్రీరామ కృపన్‌

దన రారుచు నున్నాడికి

దనవారగలడు వాడనిత్యథన సంపదలన్‌ అంఎయి వారి ఆ పురస్పరమైన భవివ్యద్చాణిని పలికారు మన కృష్ణశాస్త్రిగారి బాబయ్యృగారు.. నాన్నగారు కూడా దాదాపు నడిమి పయస్సులోని అంటే షష్టీపూ ర్తి కాకుండాన కాలధర్మం వెందనట్లు పెద్దలు ఎబుతారు కృష్ణశాశ్త్రగారి పెచబావగారు విజయనగరం సంస్థానంలో ఉద్యోగంచేస్తూ ఉండేవారు విదా ర్థిగొ హైస్కూలు తరగతుల చదువుకున్నా నుంచీ కృన్ణశాన్త్రి విజయనగరం తరచుగా వెళ్ళివస్తూ ఊండేవారట ఆస్తమానూ మా వొబయ్య నాన్న అంటూ

పుకోవడిమేనా నీకేమైనా కవిత్వం వచ్చిందా అని బావౌారు వెళాకోళం

చెయగా మ" కృష్ణశాన్తు పన్నెంచేళ్ళవారుం ఒక పద్యం చెప్పారు ఆ పద్యంలో పులి కడుపున పుబ్చినవాడికి ఒం బారయినా రాదా ఆశే భావం వ క్రిమవుతుంది అద్వారా పంఆనంనుందీ గురజాడ అప్పారావుగారిని. దిరి స్తుండుట జరిగేది తరువా. కాలంలో ఈ పెదబావగారి కుమా_౩నే ృష్టశొస్త్రి (ప్రధమ వివాహం చేబుటున్నారు కాకినాడ కాలేజీ ఆప్పవెకి ఫస్టుగేడు కాలెజి కాకపోవడంవపు డిగీ చదువుకు విజయనరమె వెళ వంబ వచ్చింది

యౌ దాబయ్యగారు నాన్నగారు అనే శీర్షికతో కృబ్దశాన్త్రీ రచింజన ఏడు గితమాలికంలోనూ సర్వ్యతా వారిరువురెనీ ఏకమూర్తిగా సంభావించడమే జరిగంది. చొ-ర్ముగారికంతా కుమా _ర్తెలే కావడంవళల్ళి అన్నతమ్ములిరువురికీ వీరే

లర్‌

వంశోద్ధారకులు కావడం వజ్బనూ _ఎారిరువురూ జన్మత ఏకస్థులె మణఏఎన కారణం గానూ ఏక మూర్త్యాత్మక సందర్శనమే కలుగుతుంది ఈ ఖండ కావ్యంలో మాతం ఎక్కడా వ్య క్రిగత జీవిత విశేషాల భోగట్టా కాసరాచు అమృత గాన మధుర మందాకిని భంగమాలికాంబశీకర. వితాన మోహన చిత నఎన మెన్ని యె రీతుల చూపుచున్నారో మ్మాతవే. కృష్ణశాస్త్ర భావన చేస్తారు వారు మరణానంతరమే పూర్ణ వికఎత జీవిత వుష్పక్యమ సౌంభమ్మిల చిమ్ముచున్నా రేమోనని కవి సంశయిస్తారు వారు కలన్సైనా ఎడబాటెరుగని సళోదర [సేమా స్పదులు ఏనెంయంగుదు చిరనూతనానురాగ

బంధముల కట్టువడుఎ స్వష్నమ.లనేని

ఎన్నడునుగాని యెచ్చోఎ నేని ఇముస

మే౧ ఎడబాటు సహింపలేరు

ఆంతటి | పేమానుబంధం వారిది అంతేకాదు వాం _పభువక్త కూడా అలాంటిదే వారికన్న ముందే స్వర్గావాసానికి వెడలిపొయిని గంగాధర రామారావ్ఫ గారితో చేయి చేయి ౪లిఎ కాంతిఎమం వీరు ముగ్గురూ విహరిస్తన్నారు కాబొలు వారి ముస్తరికీ ( పేమపాతుల్తే న చిరంజీవి సూర్యారావుగారి జొదం నా షాక్షతలు చల్లుతూ ఉంటారు కాబోలు అని కృష్ణశాస్త్రి భావిస్తారు

అంతేకాదు దీనజన హృదయాంతర ణ్ధర విహారు2 న సూర్మారాజ్యగారిం జయం పలుకుతూ దళదిశలు మ్యార్మోగే సమయంలో ముగ్గురూ కిలిణ వింటూ తమలో కామానందిస్తూ ఉంటారు. వారి దరహాస రేఖలే-వెన్నెలై వినువీరులు విరియనేమో అని భావిస్తారు వారి యశశ్చం్యదికా పవితధారిల స్నాతులవడం వల్ల వారి తనయుని జీవితం కూడా పవ్మితమయిందనీ ఎంతో ఆనందంతో సంభావిన్నైరు కృష్ణకా ల్ల

రామరాయేర్యద సభాస్థలిలో ఈ నోదరకవులు దరనిమిలిత స్మెతాలకా నూత్న గితాలాపన చేయగో ఆ అపూర్చు ర క్రికలరి కవీర్యద సాామాట్టు లేత నప్వులతో *ర కంపనం చేళాంట దానితో విశ్చమంతటా మెరుపుీగలు పరువులు తీసినప్టయిందట

ఆ మహవాకవులెప్పుడో పాడిన వసంత మధుర జీవనగీతి కాలాలనూ బుతువులనూ ఆత్మికమించి సదా పారవళ్యం కలిగిస్తూనే ఉన్నదం నవృ భాగీరరి చివ్యన విధాన సోత్సవ నృత్యం సంతతము జరుపుకున్నదంఎ

లి

ప్రాజ్బ ఎరపురీ మహారాజ్బ థాగ్యఎడ్మి కొలువుదీర్చు చిరత్న రత్న ఖత భాసమాన కళ్ళా? ఎంహాసనంపై ఈ మహాళవులను ఆశీనులు జేం చామర సమిరాం [(పసరించగా పులకిత మృదుశరీరాలను భావనాలోకింలో దరి ంచు కుంారు ఎృజ్జెత్రి

ఆ౮ంటి నిగమాగమాలు (ప్రవహించిన వంశి పుపాదులొ పుట్టిన కృష్ణశాస్త్రి కాలం ఎలుపందుకున్నారు. కేలందు కున్నారు సంఘసంస్కరణ మగోద్మమంలో భాగిస్పామిగా మారారు హరిజనోద్రరణ మహా[కితువుకు పూనుకున్నారు చెట్టు వెడె కాలానికి కుక్కిము తి ఎందె అని ఛాందదాహ్మలు గేలిచేశారు. మహనీయుల కిడ పున ఒడి ప్పునవాడిని బహిరంగంగా నిందించి సంఘ బహిష్కరణ కావించారు కృష్ణశా ర బ్ధరసంకల్పులు కదలలేదు. గురజాడ ఎదిన భాషాసంస్కరణ ఉద్చుమాగ్నా అందుకున్నారు సంఘ సంస్కరణవరకూ తనతో కలబ వచ్చిన ఎబిహారాజు భాషాభిషత్కుులు చుబ్బ మం్యతాంగంతో కృష్ణకాస్త్రికి అనాటివరకూ జంగే ఆస్థాన మర్యాదలన్నిటిన తగ్గించారు ఆయన ధైర్యం బీగిపోలేదు కోట తోికి రా వీలు లేదని దేవిడీమన్నా చేయించారు ఎరాపురం మవోరాజు హృదయం (దవరూపమైంది మంతులూ చోదకులూ ఏ స్వరూపులై తే దానికి ఆ రూపమే సంఖీవించడిం పరిపాటి పైగా కదలబారా జలకలశం నాచు పౌకుడులతో నిండి పొయింది ఇంక కావలబందేమిటో

అప్పటకె కృిష్టశాన్రీ చైతన్మం యథార్థా్న్నా గుర్తించింది. తిరుగ ౧ నాటి కార్యధి సారస్వతమునకు వసంతోదయమైనది నవజీవము కలిగినది నూతన రామణీయకము చేకూరినది వల్దరుంకొక (కొత్త సొకుమూర్శము. చివురులకొక (కొల మెత్తందనము [వసవములకొక [కొత్తి కమ్మందనము మకరందమున కొక (కొత్త మాధుర్యము కలకింరమునకొక (కొత్త కంరస్వరము- ఈ వసంత ఎనల ఇృకొళ కొత్త శోభ తనరారిందని గహించారాయన ఆంధ సారస్వత చర్మితలో నొక నూతన శకము పారంభమైంది కవులు బయలుదేరినారు. (ప్రాత కవులవంటివాళు కారి. గానమొనర్చుచున్నారు వెనుళటివారి వలె కాదు విష యములో మార్పు రీతిలో మార్పు న్వరములో మార్చు జౌను కాలము మారి నపుడు కాలములో పరిజ్ధతులన్నియ మారినపుడు కవిత్వము మా్యతము మార కుండునా. అం పళ్నిస్తారు ఈ సమ_స్తభావాయా [వళటితమయ్యాయి. 982లో వేంకఎ.. పొర్పతీశ్వుర కివుం ఏకాంత సేన (పచురితమైనపుడు దానికి ఎరిక రచించారు కృష్ణశాబ్త ఇరువద్రైడీళ్ళ (పారంభయౌవకులాయన _ వారే మరో సత్యాన్ని సా వాతీపరంగా ఇలా అన్వయిస్తున్నారు. పాచ్య పాళ్చాతృ నాగరింతా సమ్మెళశనమి వఠన మనవారు కొత్త వారైనారు వీరికి కొన్నినూతనాః యము

ల

లఅలవడినవి మారిపోవుఎ తప్పకమారిపోవుచున్నారు ఆ (నం కింంస రంతో మార్పును వేనోళ్ళకొనియాడుతూ చిత్రిస్తారు (కొత్త కవిత్వానికి భావనాళ క్రియ ముఖ్యముగాని బుద్ధిసూడష్ష్మత కాదని వక్కాణించారు. ఏకాంత సేవకు పీఏ రచించిన ఎరిక భావకవితతే రాణన ఎరికి దిద్దిన తిలకాయమానరేఖ (పజం అనూనసంపదయగు గేయవాజ్మయ మాధుర్యాన్ని నవ భావ కవిత ఎలా పుణిం పుచ్చుకుంటున్నదీ వివరించారు

ఈ భావాలే రాజావారికి పడవు వారిని పరివేన్టించి వున్న పండిత బుఎులు పడనీయరు. విశాలహృదయులు (శేయ కాములూ ఆగు మొక్కపాటి సుబ్బా రాయుడుగారు అప్పటికే కాలధర్మం చెందారు దుష్టమం తాంగం రాజావారి హృద యాన్ని ఇ్మకమించుకుంది మహనీయుడు చెలికొని లచ్చారావుారివంట మనిషీ ఈ దుష్టమంతాంగం గురించి చేసన హెచ్చరికలు వినకుండా పండిత వృషభులు దుర్గం నిర్మించారు

అనిందగామ్మ భాషోద ఎమాన్నీ థావాభావ కవిత్వాన్ని అరిక్వడానికి పండి

తుల దుష్టమార్గ దర్శకత్వంతో సూర్యారావుగారి కృషి దుర్వినియోగం పొంంంది అని పెండ్యాల సబహ్మణ్బళాబ్హ గారే సెలవిచ్చారు వీరునూ (గాంధిక వాదిలే కాని పాషండులు కారు

ఇంతగా భొషావిషయికమైన ఈ మార్చును ఆంశీకరింబక అంక్రు చూస్తున్నా తరతరాలుగా బద్ధించిన (పభ భక్తితో కృష్ణక్నాబ్ధ తన కృిష్ణపవ్మ్నూ ఫ్రీ సూర్యారావు బహద్దురువారికే ఆంకితమిబ్బారు. వారు దాన్ని న్వకిరించన లేదు ఆయితేనేం వారు తమ భక్తి విశ్వాసాలను (పకచేంచుకోకుండా ఎవరం కట్టగలరు

“ఎకి కుమారకు నన్ను పొడుకొననిమ్ము

మాలగా తొలిపాటల పూలతోడ

హృదయమే కూర్చి నీకొర ెదురుచూతు

ఆలా అలా మహారాజావారి జీవితాంతం ఎదురుచూడటం ఎృత్చశాా్రగ3 వంతుగా మారిపోయింది శ్రీసూర్కాశావు బహద్ధరు వారు “రస కవిజా పఠ్నా కన్నెత్తయినా చూడలేదు చుట్టూ (కమ్మివున్న పండితులు వారిని చూది%వ్వలేదు ఐతేశేమాయె ఒకరాజు లెక్కా కోట్టాడి తెలుగు ప్రజాహృదయాలు వృజ్దళా త్తి కురియించిన జీవనాసారానికి కొత్త మోసులెత్తాయి

విరి

మూడో _పకరణం౦ ఇరవయ్యో శతాబ్టికి కలికితురాయి

పంతొమ్మిదో శతాట్టి చివరి పాదం వరకూ తెలుగ కొవ్యాల్లో నింపబడు తున్న పదాలు తొమ్మి దివందల ఏళ్ళుగా మన కవిఠరావితాశంలో జ్ఞరపడ్డవే గఠాశు ఇకకిత్వంతో సుడి సుష్టతిరుగుతూన్న వే వాడగా వాడగా వణవాడి నలిగి కగ్గి సోయిన పదాలవి సౌంత కాంతులు కోల్పోయీ మగ్గివాసనలు పోకార్చుకొని నిస్తేజాలయిన పదాలివి ఆ పదాలకు ముసలితనం దాపురించింది (శ్యోతమనో లోకాన్ని (వజ్వలిందచలేక పోయినవి

మొద్దుబారిన పద్మముఖులూ చీబరికళ్ళ చందవదనయూ మెల్లకంటి ఆక శ్ఞాంతి విశాలలోచనలూ మరుగుజ్ఞు మదేభయానలూ స్థూల శరీరాల కుంభస్త నులూ వ[కరేఖలవంటి చి _స్తనలూ మన కవిత్వాన్ని ౨ం౦ఎవేశారు (కిక్కిరిం ఒరుసుకుంటూ తిరునాళ్శకు తరలి వెళారు కొత్త శాలిని చెలుతురునీ స్తంభింప చేకారు పారకుని మనసుకు [కొత్త రేకులద్ద లేకపోయారు [కొత్త ఉత్తేజాన్ని ఎలిగించలేక పోయారు. అనుకరణ అంటురోగమై జుతిని ఎడించ నారంభించింది వాగ్దేవి వాకిలి క డల భరితమైవోయింది

నిలవబారిన కవిసమయాలు సాహికీ సరోవరాన్ని కిల్మషపరిబాయి [పాణ శక్తిని కోల్పోయిన సమాసాలు విపరీతంగా (పోగుపడి కావ్యాలను శ్మళానాలుగా రూపొందించాయి. అవసరమున్నా లేకున్నా అంధవిశ్వానంగా స్ఞరపడిన అష్టాదశ వర్ణనలు నిర్జీవాలంకావాలుగా దుర్భరమ.య్యాయి ఈ విధంగా మన కవిత్వం బలాన్ని కాక వాపును (పదర్శించి ది

నాటి కవిత్సంలో అనుస్యూతంగా _పయు క్రమవుతూ గతించిపోయిన కాలానికీ లోకానికీ చెందినదన్న వ్నైముఖ ౦ ఆలోచనాపరుల మేధావుల హృద మాలలో వ్యాఎంచింది ఈ చ్లైతన౦ [పధమళ గురజాడ అప్పారావులో శే

రం

అభివ్యక్తి నందుకుండి ఇవన్నీ కొయృదోమ్మలను మెచ్చుకడ ా సంపదా“ వాదుల నాయన పోల్చుకున్నారు 9 వ కతాబ్టపు చివరిదోలోనే తన ఎవణా కాంతుల్ని దిగంతాలవరకూ (పసరించారాయన ఆయన సమ్మక్‌ దర్శనుడె కాక (శాంకదరి గా కూడా ప్రథమ దర నమిచ్చాడు

రాగల శతాబ్దంలో రేకు విప్పనున్న భాషావిప్ణవానికి సమ్మగ [వజణాళింను ఐద్ధపరదారు. ఆ (పణాశిక 897 లో (_పచురితమైన కన్యాపల్కం మొదటి పాఠంలోనే సంపూర్ణ స్వరూపం పొందింది రాబోయే అభినవ భాఐ భివ్య కి రితికి అద్యులయ్యారు

గతాను గతికంగా సుళ్ళు తిరుగుతున్న కవితా పరిభాషకు కాలదోషం పట్టిందన్న సత్యాన్ని గురజాడ [గహించి ఎలుగెలత్తి చాఓడమే కాక నవీనపంధాను తర్వాతితరం కవుల కిందించారు. తెలిసో తెలియకో గురజాడ పశాకి ఎచ్చి కవితాపరమైన వినూత్న పరిభాష ఆపసరాన్ని అనాటి జీవత్కవులు గుర్తించారు వేంకట పార్వతీశ్వర కివులుగాని రాయ్యపోలు సుబ్బారావుగారు కాని అబ్బూరి రామకృష్ణరావు గాని కావ్యభాషమారడం వెంత అవసరమో గుర్తించారు

(పజల నిత్య వ్యవవిరపు సరిహద్దుల్లో (పకాశించకపోతే కావ్యభాష _స్థాణుత్వమందుతుంది చలామణీ ఉన్నప్పుడే పదాగికి నాణెంలా విలువ ఏర్పడు తుంది కేవలం [ప్రాచీన కావ్యాలలో మత్రమే కనిఎంచే భాష శిలిభావరూవవ్వే దానికి నై శిత్యం లేదు అది నూత్నకావ్యాలలో [వయో గెంపబడితే సత్వరాభి వ్యకి సంచలనాత్మశ కక్రిని సంతరించుకోదు ఈనకాన్ని గుర్తించిన వారే జీవత్కవులుగా రాణించారు సృజనాత్మక కవితానిర్మాణానికి మృతపదాలు బొత్తిగా పనికిరావని గుర్తించినవారిలో కృష్ణళాల్హ (పమఖుల ఏ పదమైనా అతిగా వాడటంవల్స మొనలు అరిగిన వ్యజంలా మెరవడం మానివేస్తుంది కాంతి విహీనమవతుంది ఒకి (పాజ్ఞుడైన కవి తన కవికాభివృషక్తికి అనుకూల వాహన మైన భాషను కానుగా రూపొండించుకుంటాడు (పజలదై న భాషాభాండారం అమేయంగా తనకై. సిరిక్ష్మిస్తోందని [గహిస్తాడు ముఖ ౦గా నవీన యుగంలో (వతిభావంతుడై న (సతికవీ నిరాడంబరంగా అన్వేషిస్తూనే ఉంటాడు- అంటూ కృష్ణా ఒక ఉపన్యాసంలో తెల్పిన అభిప్రాయం ఎన్నో రోజుల ఆలోచనా ఫలితమే గతానుగరిక మైన నం పదాయ ఐద్దుల్లైన కవులు ఓజస్సుందరమైన [పతి భను (పదర్శించనే లేకపోయారన్నది ఈ శతాబ్దపు సాహితా న్నంతా పరిశీలించిన వారికి టోధవడుతూనే ఉన్న సతృమే. అట్టివారు ఈ శతాబ్దంలో పుట్టిన వారై నప్పటికీ ఆధునికి శబ్బవాచ్యులు కాలేరు సరికదా కనీసం నఏనులై నాకారు "=

కవితాభావన పద్మాశయమే సందేహం లేదు అనూచానంగా తనకు లభించిన పాఠతపదాలబూ నమాసాలనూ సాంప్రదాయక పదబంధాలదూ. కూప

80

కాంగా. ట్రయోగిస్తూ పోయె కవి ఎన్నడూ కొత్తభ వాగుభూతిని (పవలితం చేయలేడు ఎనుకినే (ఎల ఉత్తమకవి సమకాలీన సామాటికుల హృదయ సంచల నాన్ని (పతిబింబింపదలి స్తే తన కి వితాభివ్య క్తికి భూమికగా నిలువవలనన భాషను నృయము దతొా సారభూతం చేసుకుంటాడు ఆ కృషిలో ఆరితేరినవాడే ఉత్త మకవిగా గణ్భృతనూ పూజ్యతనూ పొందుతాడు కృష్ణకాన్త్ర శబ్దశిల్పంలో గఎ అంత సూతమిదే ఈ రహస్కంవల్లనే వందల కవుల్లో ఒక్కడే కృష్ణ కాన్ర్రిగా విష్టత నార్జించుకున్నారు

ఈ కీషకం (గహించలేని సం్యపదాయ మౌఢథ్కులు వందలాదిగా వచ్చిన దాంనె వెళ్ళిపోయారు కొందరు (బతికిన కాలంలో ఎంతో పలుకుబడిని సాధించు ళున్నారు బిరుదులూ క్రైవారాలూ పొందారు రాజభోగాలు అనుభవించారు కాని కిన్నుమూసేసరికి కాలం కాటువేబ ఇర్భస్థం చేసేసుకుంది

(సతిభావంతుడై న (పతికవీ ఆనుపూర్చికథధి షాబంధాల నుంచి తన కవితా హృదయాన్ని సంరఎంచుకు తీకాలణ కృష్ణకాల్తం పదే పదే చెప్పేవారు చెప్ప దమేకాదు భాషాపరంగా కాని భావపరంగా కాని అలాంటి సృజనాత్మక (పతి భనే ఆయన (పదరి ంచారు (పాబంధికుల శ్షీణభాషాటోపంనుంచి తన క్తిశా భ్యాదయాన్ని విముక్తం చేసుకున్నారు. తనదైన వినూత్న కవితాభివ్య కిని ప్రయ నక్తం చేబుకున్నారు విస్పష్టంగా వినిఎంచే తనదై న బాణీ ంది అశే ము[దతో కావ్యాన్నికాని అలితగీతాన్ని కాని వచనాన్ని కాని (ససంగాన్నికాని మొత్తానికి తన వాణిశే విశిష్టంగా సంతరించుకున్నారు లలితహృదయ తంతీ (సక పవనం కలిగించ గలిగారు

వారి కవితల సనాతన వాదులనుంచి సంప్రదాయక వయ్యాకరుణులనుంచీ ఎంత త్మీవ విమర అందుకున్నా జనహృదయని కే పాలయాాయి రసజ్ఞ హృదయాలకు మనోరంజకాలయా యి_ సమకాలిక యువహృదయాలను షాలిం చాయి ఇదే యవహృదయ జాజ్జ్వల వాజి ఆనిఎంచుకున్నాయి. జాతి కన్నులకు ముందు చూపుగా తనరారాయి. ఒక చార్మితక పరిణాగుదళలో నిశ్చల మార్గ దర్శకాలుగా నిలచి- ఇరవయ్యో శతాద్దాఎకే కలికితురాయి కీలించాయి

కృష్ణకా బ్ర తన కెదురుగా ఖ్ఞరపడివున్న ఆంధ థాషప తన భావన కనుకూల కివితా భాషగా శిల్పీకరించుకుందుకు ఏం చేశారు సంప్రదాయ కావ్య భాషా మహాసాగరపు లో లోతులకు ములిగి రత్మాలనూ మౌకక్తికాలనూ [సవా కాలనూ ఏరుకొని తెచ్చుకున్నారు. వేరు వేరుగా తన హృదయపు సొరుగులలో కేటాయించుకున్నారు తెలుగు భాషలో కలగలబపోయిన ఐండబాదుళ్ళ్శ పెటుకు శబ్దాలనూ రాంధోళ్ళ కరొరపదాలబాదరబందీలనూ దూరంచేం స్వస్తి ఇప్పారు చిన్నదీపంతో పెద్దకాంతిని (పసరించే శక్తిని తన సదాల కాపోదించుకున్నారు

వ

ఆధునిక కావ్మ భాషగా తెలుగుకు ఒక సౌకుమార్యాన్ని వేళూర్చుకున్నాము టి మాఎకూ సడిమిశూన్యంలో ఓక అనుభూతి *ోరును దట్టించి మాట పక్క నిఎవ గలిగే మాట తూకం సరిచూసుకొనీ-- క వితాపాదానికి ఒక ఆపూర్వసునిశితత్వాన్ని సంతరించారు జటిలపదాలకు పెటుకు సమాసాల 'పెద్ద బాడిత పని కాక- సన్న పోగారుతో అతికుశలంగా దంతపు బొమ్మలు చెక్కే శిల్ప విజణ్ఞానాన్నా (పదరి౦ చారు ఒక మాటతో చెప్పాలంటే-- తెలుగును మధ్యయుగాల భూసాఇమృరాచరికపు (స్రబంధకారాగృహాలనుంచి విడిఎంచి (ప్రపంచనాగరీకభాషల స్థాయికినమద్ధిరించారు అవాగరిక కచకుచవ్యర్రనలకు పాళవికొ శృంగార (ప్రదర్శనలకూ ఉద్వాసనఎలికి హార్థికానుభవాల మంజుల నాటికలుగా తమ కవితలను తీర్చారు. సరళమురశ నాదంతో హసృదయతం్యతుల్ని (పతృక్షంగా మీఎగలిగే. కిటుకు (గ్రహించారు సున్నితమూ సుకుమారమూ ఆగు మనోజ్ఞభావనకు అనిదం పూర్వంా స్థానం కలిగించారు

షాత కావ్యభాషను గట్టిగా కుచిఎ ఆయన సంకఇుభిత మొనర్చినపుడు తరం నుంచి తరానికి అల్బంగానై నా మార్చుకుంటున్న జీవన ధాతువుం నాడి ఆయనకు చిక్కింది ఆలా కలగలిఎన భాష్మాదవాన్ని తిరిగి తేరుకొనిచ్చి నూత్న రసాయన శక్తి దాని కందించి (పణుకివహించారు ఆయన కవికారంగింలో (సవేశించక పూర్వం నత్తనడక నడచిన తెలుగు కవిత కృృష్ణకాల్తి అశే సముజ్ఞ్యల కవితా తరంగ [ప్రవేశంతో బు త్న జవసత్త్యాలు చేకూర్చుకుంది వేయి గ్యురపుకొదమల బలంతో లంఘించింది అమేయమైన ఆం్యధ సాహిత్మ చరి తలో కృష్ణళా ల సముపార్థించుకొన్న అత్యంత విశిష్టస్థానం అదే

మధ్యయుగాల భూస్వామ్య వ్యవస్థ పాదుకొాల్సిన సామాజిక ఏీత్సులపైనా ద్వంద్వ [ప్రమాణాలపైనా ఛాందస భావనా పరికరంపైనా ముఢ విశ్వాసాలకు లోబడిన ఆలోచనా ధోరణులపైనా తిరుగుబాటుగా రూపొండిన భావకవిత్వానికి కృష్ణా ల) (పతృక్షమూర్తీ భావం ఇటు అనుకూలురూ అటు వ్యతిరేకులూ నిస్సందేహంగ అతడినె (వధాన కేంద్రంగా గుర్తించారు ఛాందసులూ. సనాతన తిరోగమనవాదులూ పర్మపత్యయనేయబుద్ధులూ కృష్ణళ బ)నె- భావ కవిక్వం కౌదల కర్ణుగ భావించి తమ ఆ స్త్రగ ఉస్తాలు (పయో ంచినారంభించారు ఆయన పైనే కువిమర్శల బండరాళ్ళన్చి దొర్లించారు గిందించీ గేలిచే/. అపవాదులు (వచారంచేన తమ పబ్బం గడుపుకొన్నారు ఆయన హరిజవే వా పరాయణతక కినిం స్థానికులు సంఘ బహిష్కరణ కావించారు ఆవిధంగా తమ కడుపు మంఎలు చల్లార్చుకున్నామనుకున్నారే కా ఈ అక్కిరాజులూ కాశీభట్టులూ కృష్ణ కీర్తి ధ్వజ వాహకులవృతున్నామన్న సత్యాన్ని మరో దశాబ్దానికి. ని గుర్తించలేక పోయారు

తిల

“నా న దాఎలు క ష్పళాన్త్రిపె ఆంతగా విరుచుకుపడటోనికి ముఖ్బ కారణాలు రెండు ఒకిఎం కాల్ట్బ్చోక వాదకవులు మొత్తంగానూ కృష్దనొన్తు ముఖ్యంగానూ కావ (ప్రపంచంలో జ్ఞరవడిన అభివ్య క్రి రీతులను (_ఎమాణాలనూ తృణీకరించారు. రెండు ఇతివృత బ్యకరణలో అనవద్యంగా వ్యక్తి "స్వేచ్చకు శిష్టసాహితృంలో (పాణ్యపతిష్ట సల్పారు ఆంటే కవితలో సం్యపదాయవాదానికి మారుగా రీతిలోనూ వస్తువులోనూ (పయోగవాదాన్ని (ప్రవేశపెట్టారు సనాత నక్వానికి బదులుగా ఆధునికత్వాన్ని ఆవిష్కరింపచేశారు. ఈ కారణాలవల్లనే యిటీవలికాలంలొ వై క్యనాఖులంకా ఒక్కుమ్మడిగ గురజాడ మొదలు కృష్ణళాశ్ర వరకూగల (పయో గవాదులందరినీ అకవు లని ఏకరువు పెట్టారు లలిత పద [పయోగం ఒక్కటే కవిత్సంకాదని కృష్ణశాస్త్రిని నింంంచారు

కృిష్ణశాస్త్రు కినృాపల్కం పుట్టిన రోజులలోనే ఆవతరించారని చెప్పుకున్నాం

అప్పుడప్పుడే విన్నూత ఐాళూలాలు అన్ని కోణాలనుంచీ ధైర్యంగా వీచు తున్న రోజులవి కృష్ణళ బ్ర) కవితాహృదయం బాగా మెలుకొన్న (పారింభ యొవనపు తొలిదళ 9 ౨ (ప్రాంతం కాకినాడ కాలేజీలో [బ్రహ్మర్షి రభుపతి వేంకం రత్నంగారి ఆంకేవాఎత్వంలో కన్నులు ఏిప్పాళ్చుకుంటున్న రోజులు

అప్పటికి వీరేశలింగంగారి వితంతూద్వాహ మగొద్భమం నిరాటంకంగా నిల దొక్కు-కుంది సంఘ సంస్కరణ పతాక నిర్నిరోధకంగా రెపరెపలాడుతోంది

మన ధర్యశాస్త్రం నావె వర్ధాశమ ధర్మాల ఉక్కు చృటాని [్‌ కూలుస్తోంది హేతు వాదం సర్వ ఆచరణలకూ (ప్రాణదీ_ కలిగించి స్వేచ్చ నందిస్తోంది. వాహ్మ మళ ప్రచారంతో గుడి గోపురాలకూ మూఢ విక్వాసాలకూ గిరాకీ తగ్గింది వీరేళ లింగం పేర యోధునివలె తెలుగు దేశం నిండా కుమ్మిన ఇహ్మచెముడు డొంళల్ని నరకి అందచందాలు తీర్చుతూంటే బహ్మర్థి రఘుషతివారు ఈ మళోద్యమానికి హార్ధికద9వ్యాన్ని అందిస్తున్నారు తాత్త్విక ప్రత్యయాలనన్వేవిస్తు న్నారు అధ్యాత్మిక సోపానాలమరుస్తున్నారు వీరేశలింగం ప్రచండార్కుడై తే- రఘుపతి ఫౌమ్య శీతల సుధాశరుడు యుగప్తరుమని పిజ్వలిత కాంతిలో. తేజ స్వంతమై మహాకవి గురజాడ చూఎన వెలుగు జాడలను స్వైయ_ళత్తమొనర్ను కొని బరహ్మ క్రి ఉపదేశామృతంతో పునరుజ్జీవన మందిన నవీన యుగ _హృద యంగా కృష్ణశాబ్ల) గొంతెక్తారు కావునే శిధిలాలయమ్ములో వుడు లేడోయి ఆని గొంతెత్తి జాతికి ఎలుపిచ్చారు కలుషదుర్దాంత పంక సంకలిత కుహరముల జనించు ఆష౦ మలినధారలే స్వామి పాద దేశమున పారి పరమజాహ్నవి కాగల దని చాటాడు

920కి పూర్వం అంటే వీరేశలింగంగారు తమ అవతారం చాలించేశాటికి మున మేథావి వర్గంలో కొంత కర్తవ్యకా విము ఢత్వం బ్యాపించిషంది ముఖృంగ

వికి

వాంకీయ పరిబ్ధృతుల పన్ష్వ అవగాహన లోఎంచిందనె చెప్పాలి లోకనూన్న తింకో ఆందించిన స్వాతం తృ కంథారాగరం జాతి జీవనాడులన్నిటికీ వా ఎందలీది ఖిలాఫక్‌ మశోద్యమ కాంతులుకాని ఛాయలుకాని జాతిపై పిసరించలేద గాంధీజీ భారత రాజకీయోద్యమ ప్రవేశం తర్వాతనే స్వాతంతర్భి పోరాట దిక ప్రజల పరమైంది అట్టి 9408 పూర్వ పరిబ్ధతిలోగల సంధి్రావస్థ కృబ్బళా ల్ల కవితాహృదయాన్ని సైతం లోగానకపొలేదు మేథావి వర్గంలో ఆంగ్ల పొభువులపై ప్రభుభక్తి పరాయణత _ దాదాపు సా శ్వతిికంగా వ్యాఎంచిఉంది సామాజికింగ అ స్తవృ స్తబ్ధతి కొనసాగుతోంది అంధుకే ఈ కవి తన పొొరంభ యౌవనంలో ఊరుకంటే అడవినె వాంచంయ మనుకొన్నాడు మానవ లోకం కంటే నవృ పికృతినే వాసయె గ మనుకొన్నాడు లోకాన్నీ కాలాన్నీ విడిచి వనాంతర సౌందర్యానికి వివకుడై నిర్దిప్తడ కా నారం భించాడు పోరంభయొవనంలో గా ర్షస్థ్రంకన్న _వానపిస్థం ఆరాధృంగా భావించాడు ఇవన్నీ భావుకునికి బుణధృవ వైఖరులే అది ఆంతవరి కే కృష్ణశ్శా ఖ్‌ కవిత్చం ఆరంభంనుంచీ మోోజ్వల తరంగంగానే గుర్తించ బడింది ఆయన గొంతె ర్తి విఎంచిన (పతి ఎలుపుకూ లవక్షోపలక్షం (పతి థ్వనులు విస్తరించాయి (వతి పదం విశిష్టమ్ముదను నిర్భరించుకుంది సొంత యాస సౌంత్‌ జాజీని సంతరించుకున్న విస్పష్టరేఖ వేయేళ్ళు కవిత్వ చరి (తలో తన దైన రితిని సాధించుకొన్న అపూర్వ భావు నైశళ్వాన్ని _పస్ఫుట మొనర్చుకొన్న భావకవితా చ్యకవర్షి కృష్ణశాల్ర) తన నవీన కవితా భావు కతకు మృతపదాలు పనికిరావని నూత్నరీతిని సంతరించుకొన్న కాంతదర్శి షాబంధికుల శ్మీణ భాషా పటాటోపంనుంచి కవిత్వాన్ని రజ,ంచిన వాడాయన కొత్త నగిషి బుటా పనితనంతో మాటలకు నూతనోజస్సు చేకూర్చి ఇ షాబంధం నుంచి కవిత్వాన్ని విముక్తం జేఎన తేజన్వ ఒక చార్నితక పరిణామ దోలో [క నిశ్చల మార్గాన్ని నిర్ధేశంచిందాయన కవితా వాణి! ఇదొక్కటే చాలు ఆయన విశిష్టమ్హూర్తి మంతనానికి నివాకలి త్తడానికి ఆంనాడాయన ఆకులో అకుగా మారి అడివిలో అగిపోవాలనుకున్నారు ఆలా ఆగిపోవడం నిజానికి పర్ధశాలను నిర్మించుకుందుకు కాదు తపస్సు చేసు కుందుకూ కాదు గల గలమంటూ వీచే చిరుగాలిలో కెరటం కావడానికి జలజల మని పారే సెలయేటిలోని శెరటపు తేట కావడానికి పగడాల చిగరాకు తిర చాటుతో తేటిగా హాయిగో ఎగరడానికి గాని జీవిత యథార్థం ఆలా ఒతక నిస్తుందా (కార్య కౌటిల్య ఎల్పిత కరిన దాస్య గృంఖలాలు గలగల మోగు తాయి కరకర నవ్వుతాయి ఈ పాదంలో గల దాస శృంభిలాల కారిన్యాన్నీ కరొరతనీ తెలపడానికి నాలుగు కవ్యరోంతో (ప్రారంభమైన పదాలున్నాయి ఆర్థ తో ఫిథ

విమిజ్తం తేకుండా వికి వినిఎంచే కాబ్టిక కొథిన్యత ద్వారా భావ్యాభివ్యక్రి కావించె మార్గం (బతుకు కిటికితనాకి నిదర నాలు ఆన స్వేచ్చకు ఏవేవో కనిఎంచని ఆవరోధాలు ఈ ఆత్మ చ్చై తన్యం బాహ్య వాస్తవికతా జన్యం కవి దర నకు మార్చివేబంది ఎనుకనెి జగమునిండ స్వేచ్చాగాన ర్ఫురులు నింఎ డానికి ఉదు క్తుఎయ్యారు వళిత వెట్టౌదు. నేనెట్లు పక్షినాదు. 0కటి లఘుపదాల పోహాళింపులో ఆంఎఖు భావా (వాతం ఎలా ఆవిష్య్మృృతమైందో సహృదయ నమథావుకుల కర్ణ మవుతుంది. ఎంత సునాయాసంగా చానినాయన సాధించగలిగారో శిల్బ్చ మర్మజ్ఞు లకు ఆవగ3మప్పతుంది. తెలుగువదాలకో కట్టిన సరళ సమాసోలన్నీ పదిలంగా అఆల్జుకొన్న ఫౌదరిశు స్వాదు వమ.రశీనాదాన్ని ఉరలించే సూర్యసుతా (సవంతికా తరంాలు హృదయ రంతుల నలవోంగా మీఎంచగల మహతీ మహక్యాధికారి ఆయన భాషను ఆధునీకరించడంలో 3 _క్రివంతమైన వారసుడు ఆయన అందుకే ఆయన తెలుగు కవితా చరి్మితలో మహోజ్వల ఘట్టాన్ని అవిష్యంరించగలళిగారు చిరంతన దీప్తుల వెలయించ కలిగారు ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు తెలుగు కవిత్వానికి ఆయన ఆలంకరించిన కలికితురాయి అదే ల్‌ఫ్‌

నాలుగో ఇపకరణం ఇ రీ కృష్ణశాస్త్రి కవితాహృదయము ౯9 జక తి వేణీ సంగమ కృష్ణకాల్వ 9 కవితా పరంపరలో మోకు వ్రధానంగా ము డు ఉదృమాల పాయలు సాఇాత్కరిస్తాయి. తదనుగుణంగానే అవి ఆయన కవితకు యితి వృత్తాల (సాజజ్యోళులు వలిగించుకున్నాయి. విస్పష్టంగా దర నమిచే ఆ మూడు ఉద్యమాలూ ఈ విధంగా పేర్కొనవచ్చు నవ మానవీయ మచోద్యమం ౨ వ్యక్తిస్వేచ్చ ఆత్మా శయ [పేమ కవిత్సం శి లోకవృత్తి 1పదర నంలో ఆభ్యుదయ దర నం విస్పష్టంగా దర నమిచ్చే యీము డు [పధాన ఊఉద్యమాలయా ఆయన $వితా హృద యంమై బార్మికక ప్యాతనే వహించాయి. (పథావ మ్యుదలు పుంజీభవించు కున్నాయి (వధాన ఇతివృత్తారై కవితా హృదయాన్ని ఆవిష్టారింపచేశాయి వాటిని వివరించుకోవడం ఆవసరం నవ మానవీయా మహోద్యమం కృష్ణకా బ్ర) కవిగా కన్ను తెరచిన (పారంభ యౌవనపు తొలిరోజులు మన దేశానికి (వాహ్మ మఠం కొత్త జేగంఎలు వినిఎంపచేస్తోంది వృక్తి నవ బై తన్మావిర్భావంతో లోకాన్నీ కాలన్నీ కొత్తచూపుతో పరిశీలించుకునే వయ సులో ఈ మ7ళెద్యమం సహజంగా ఆయనపై తన (పభావాన్ని (పసరించింది గతానుగతిపింగా అనాటివరకూ సమాజం కువారిల్లిపోతోంది అనవసరపు ఆచారాల ఆచ్చ్భ్బాదాలతో ఊఎరి సలపడం లేదు అసమానతల (బహ్మచెమ.డు డొంకలతో సమాజు కేదారం ఏిండిపోయింది ఆలోచనా పరులకిది కంఎకావృతి సీమగా వ!

స్పప్బపడుతోంచి మృుయగాంభూ వ్రమ్మ వృవస్థ పాంఘికొవాాలనే పేర రన దురన్న్ఫాయాఎను మగిస్తూనే ఊంది అట్టినమయంలో (ఎహ్మసమాజం ఆవిర్చ వించింది యావచ్చారతదేశంలోనూ సాంఘికో విష్టవానికి 'పేరణ కలిగించింది

మ3ంమిద సామాజిం శృాయ వ వస్థమీద చేసే తిరుశుబాటు (వాధమిక మైన. కా అదె సకల విస్పవాంకూ మాతృత్వం వహించగలిగేది. వెదకాలం నా.వని భమంందుతున్న మధ్మ యుగాల వర్ణా శమ ధర్మాలు అప్పటికె కొన [పాణంతో కొట్టుమిట్టాడుతున్నాయి.. ఐతకాఎని సంఘర్షిస్తున్నాయి. హిందూ నమాజం తన కులత త్త్యపు ఏర్పాస్పకు తానే బలికానున్న తుఏరూపం విస్పష్టం కాజొచ్చింద్‌ కలాం ఎక్కువ తక్కువలు అంంరానితనం వంటి సామాజిక భిర్మాలు ఆధవ్మాలుగా పరిగణింపబడుతున్నాయి. పణతనపు పాలగుమ్మలయిగా తాము చేయని నేరాకి వితంతువులుగా జీవితాశలను ఖండించి కాళ్యుత శిక్షకు ఎరిచెయదిం పరమ ఘాతుకంగా గుుర్రింపబడుతోంది ఇలాంటి సాంఘిక ఎిరనా యీలనన్నిటినీ ఎదిరించిన రాజారామ్‌ మోహనరాయ్‌ ఈ సరచం్మద విద్యా సాగర్‌ల (భావం యావస్దేశంపైన (పసరించింది.. తేలుగుజాతి తన మహా వీరుడు వీరె*? లింగం ముఖతా తన తిరుగుబాటు జండా ఎగరవేణంది ఆయన సౌంఘిత సారస్వత రంఛాఅలో ఏకైక శాయకమణిగా మెరుస్తున్న రోజులు ఆ రోజులలో ఎృన్టళాన్త్రి ఆరింఛ యౌవనంలోనికి మేల్కొన్నారు. నకల దాంస బంధాలను. తుత్తునియలు చేయడమే తన పరమ బాధృతా గుర్తించారు. దానికి వారే సచేతన ధ్వని [నకటించారు

నవ్య కివులకు స్వేచ్చ [ప్రాణము వీరు (పాణమైన కోల్పోదురుగాని

స్చెంఖలముల ధరింపరు వీరికి పాణముకిన్న గానము తీపు సంకెలలో సంగీ తమా కట్టుబాటులో కవిత్వమా _ అని పళ్నించుకుంటున్నారు కృన్ణకాన్త్రి ఈ (పళ్న వారికి కాకినాడలో ౪9 5- 9 68లలో ఎఫ్‌ ఏ చదువుశున్న రోజులలోనే ఆంచే రభుపతి వెంకఎరత్నంగారి ఆంతేవాసిత్వంలోనే కలిగింది మరి ఐవేళ్ళకు ఏకాంత సేవ ఎరికలో అవ్షరాక సతీ నందుకుంది

ఆ తొలిరోజులలో (బొహ్మ మకావలంబికాని యువ మేధావి దాదాపు లేనే లేడని చెప్పవచ్చు నిశిత దృష్టికల కృష్ణశాస్త్రి సహజంగానే తమ [ప్రారంభ యౌవన లో (బాహ్మసమాజ (ప్రభావానికి లోనయ్యారు. తమ భావుక హృద యాసికి మరింత నైశిత్వం సముపార్టించుకున్నారు. ఈ (పభావాంకి ముడ [పరాన కారణాలున్నాయి ఒకచె అనోడు సంఘ సంస్కరణ పతాకను మోస్తున్న నగిశాలలో ఈ కవి ఉజన్మస్థలి ఎర్గాపురం ఒకటి కావడం రెండోది వీరేశి లింగం శింథొం చంతో వినిఎస్తున్నా నవీన ధర్విబోధి యివ హృదయ లను అంత్షించడం

శ?

మూడోద్ర,కాకినాడ _ కాలేజి చదువవల్ల (బ్రహర్షి రఘుపతి వంకటరత్న గారు ఆంగ్ల సాహిత్యంలో గల అపురూప శోభల్ని ఆకర్షణీయంగా బోధించడమేగాక నూత్న (పజాస్వామ్య ధర్మాలను కూడా విద్యార్థులకు. బోధించడం. దీనితో కృష్ణశాస్త్రి సాంఘిక సారస్వత రంగాలలో నూత్న దృక్‌ పథాన్ని సంతరించుకో గలిగారు. కవిత్వంలో తొనుగా ఆవిష్కరెంచగల నూత్న కోణాలేమిటా అనే ఆశ్వేషణ ఆయన హృదయాన్ని కలనరపరచనారంభించింది, ఆభినవయోచనా ర్ఫురులు ముంచెత్త సారంభించాయి.

.__అస్పుడోక సద్యస్ఫూర్తి లభించింది. (బాహ్మమత ప్రభావం కృష్ణళాస్త్ర కవితలో (ప్రధాన యితివృత్తమైంది. ముఖ్యంగా [ప్రారంభ దినాలలో యిది మరీ స్పష్టంగా వారిలో ఉద్యమ చైతన్యాన్ని ఆవిష్కరించింది: కన్నీరు, మహతి, మున్నగు గీతికా గుచ్చాలలోనూ కృష్ణపక్షంలోని కొన్ని కవితలలతోనూ ఈ ధోరణి స్పష్టంగా దర్శనమిస్తుంది.

ఈ నవీన మానవీయమతానికి ఏకేశ్వరోపాసన పధానభళూమిక. ఇనే చాలు ఛాందస్యవైదికమత వాదుఐలో నిరీశ్వరవాదఠగానూ, నా_స్టిక. ధర్మంగానూ అస్మభంకం చేయబడటానికి. దానికి సాయం సాంఘిక అసమానక్వాన్ని, దురా చాశాళ్ని ఖండించటమొకటి. ఇక కావలసిందేమిటి హిందూ. పాషండులకు? నప్పు తొక్కిన కోళులయ్యారు. (బాహ్మమతానికి మరో (ప్రధాన ఆధారభూమిక, సంస్కరణ 1సీయత్యం. ఇది సనాతనులలో (వతిచర్యను (_పేరేపించడమే కొక సమరళీలతకే పురిగొల్పింది.

అనాటి వరకూ సమ్మస్త సాంఘిక దురాబారాలలోనూ భాగస్వామిగా మను

కన్న వ్యక్తి ఈ నవీన దర్శనంలో తానెంత పాపిగా (బతికాడో తెలుసుకున్నాడు. * నవ్యదై తన్యంతో చిదానంద మంగళ స్వరూపుడై న భగవానుని (మోల తన వ్యూదయ, కల్మషాన్నీ బావ్సవారితో ఇాళనం చేసుకోపూనుకొన్నాడు. ఈ ఆత్మ జ్ఞానం కృష్ణళా_స్థి ఆనావే పాటలకు (పధానప్శాత వహించింది. ఈ కొ త్తగొంఠు నఎనస్ఫురణగా దర్శనమిచ్చింది. _

భగవానుడు హృదయనాథుడు, తారకారత సృధాసుర తారహార స్మువభఖి మాలికాఖాల కోభితుడు. రాజరాజేళ్యరుడు. ఆ ప్రభువుకు తానేమి కాన్క్స-. లీయగలడు ? ఆతని సద సరోజ మృదురజోలేశదిన్య సంపదను వలచి, తలచి వీధీ వీధులలోనూ, వాడలలోనూ, విపినావలోనూ. భికుకునిగ తిరుగాడుతున్న పేద. గాఢ లజ్ఞాను కాపసంకలీత హృదయ నీరజదళాలవాలేకన్నీటి చుక్కను మ్యాతమే. కానుకగా సమర్పించగలడు. ఈ గాఢలజ్జానుతాపం ఎందుకు? యుగయుగాలుగొ తనజాతి మానవత్వానికి కలిగించిన మవోస్రరాధానికి. ఆందుకే

" కన్నీటి చుక్కను కాన్కగా ఇస్తాడు, " . లిరి

నిరాకారుడూ న్వ్వెకల్చుడూ. అగు అ (పభువును ఏలా ఊహీందాలో అలియక “వంగి వంగి శిరమువాంచి (క్రుంగి పోతున్నాడు కచి. “రత్నమాణిక్మ కాంతి సీరేజనార్చితాయ్య ఘీ నీరేజయగభి ' డా (ప్రభువు, కాని చింపిపొతలు కట్టుకున్నాడు “జీర్ణపటకుటీర పాళికా [ప్రాంగణాల'లో నివసిస్తున్నాడు. నిరు పేదలతో కూడి (బతుకుతున్నాడు. దిక్కుమాలినవావి వలె ఇంటింటికీ తిరుగు తున్నాడు. . బిచ్చమెత్తుతున్నాడు. _ ఆతని చేతలు చ్వితాతి చ్నికాలు. అలాంటి (పభువు నెలా ఊహించగలడు. కలుషబావ్చకాల్లో వినీ కణాలలో తళుకు తకు కస నాట్యాల సలిపేది ఆతని అనంత రాగాంఛమాలికా కాంతి. వాను దేవత విశ్వాసధూమపటలిలో ఆ కాంతి చల్లగా వెల్లి విరుస్తుంది. అతని భవ్యకరుణార్త వీక్షణ పరిమళాలు అంతటా వ్యాపిస్తాయి. చండతర మృత్యుగంభీర గర్జరవా లలో సైతం సవ్యవిపంచిలా అతని కరణ పల్లివిస్తుంది. ఆతని కంఠమంజు రవం మాభురుల చిమ్ముతుంది. అతని చేతలన్నీ చ్యితాతి చ్మితాలు. మౌనుల గొనాలకు మారు మాటాడడు ఇంచుకంతయినా మనసీయడు. ఆశితజనావ? న్యమసేవలకు ఆలి తలవూవడు, ధనాంధసార్వభౌముల పూజావిధానాలు మెచ్చ న్నైవా మెచ్చడు. వాళ్ళను కన్నె త్తిచూడడు. అట్టి విచ్చిత వలర్తనుడైన ఆస్వామిని కవి ఎలా ఊహించగలడు ? అందుకే. వంగి వంగి (కుంగిపోతు న్నాడు "

మలిన భాష్పాలరాల్చి, హృదయాలర్డి వెలికుబికితే ఆ భాషృమౌ క్రికొలలో తారకావివహమే ప్రతిబించిస్తుంచి. ఉన్నతోన్నత పథాలు-దిగివచ్చి నటిస్తుంది. శాను పాపి. తనవంటి సామాజికులంకాపాపులు. తమ హృదయాలర్తిని ఆ దేవ దేవునికి నివేదించుకోవాలి: తమ కన్నీటితో మోడుమాకులే చివురులెత్తుతాయి. తళతళమంటూ మురిసిపోతాయి. తరతరాల సేచదాస్య శృంఖిలాలలో మనిన తమ హృదయాలలో భరింపరావి అజ్జ ఘనీభవిస్తోంది.. ఆ మసగతేరలదాటి ఇక్‌ కిరణొలతో చందమామ నవ్వుల వెన్నెల పసరిస్తుంది. ముందుదారి కానరొన్గి తాను “రారాస్వామీ' అని ' కంఠమె త్తి అ్యకోళిస్తే సమ్మవతిగో గగన వీథులలో గంధర్వులు గొంతుకలుపుతారు. తాను పశ్చాత్తాప విదగ్గమానసుడ్తై కన్నీటిని కురిస్తే ఆ బిందువులన్నీ మంచి ముళత్యాలుగా మారిపోగలవు. పరమేశ్వరుని కంఠసీమ నలంకరించగలనృ, -

భక్తుని కన్నీరు సామాన్యమైనది కాదు. . పంక సంకలిత కుహరాల జనించినా కూడా పరమేశ్వరుని పాదదేశంలో (పనపించి పరమ పావన జాహ్నని (పతిభలందుకోగలదు. అయితే ఆ కన్నీరు యెట్టిది ? గాఢమైన లజ్జవల్డః దుఃభా ర వల్ల కనులనుంచిజారే ఉష్టాశు శీకలాట హృదయాన్ని కలచి బయల్వెడలినపి. సా్మదశోజిత నిందువుల వళ్డింగా కురిసినవి. అ వేడి కన్నీటి చుక్తాల్ని తావ , లం

శీర పదసరోజ దళములందు నిలువనిమ్ము అని కవి పార్థిస్తాజా నలుదిక్కులా (వసరించే నెత్రావుం కమ్మదనాన్ని (తాగనివ్వుమని _పభువును వెడుకుంటాడు

కృష్ణ పక్షంలో నొాకాన్మ (కుంగిపోచు పాఎ కర్నిరు-౨. నాఎగు ఇ్యతులెగాకి ఏశేశ్యరోపాస నకు సంబంధించిన మరికొన్ని ఉన్నాయి స్పాదు సంగీ కలనాద ఈ నిశీధిమధ్య ఏను గాఎంపు నిద్దురలోన ఆశ [ప్రారంఎఎదాయి కలపి వీటికి శీర్షిక లియలేదు కవి జీవితంలో ఆడుగడుగునా ఎదురయ్యె వైరు థ్యమూ నికృష్ణ నామాజిక మానవుల దుర్భర తీవితము రసహృదయ్డుల స్వావన్నక కళాసావాత్కారము ఈ కృతులలో ధ నింపబడుతుంది

ఎటుల నేేలీల కీీర్తింతు ఓ దేవ దేవా

ఎటుల నేస్మీమోల నర్హింతు కటకటా నిను

దలచి తలచి కిదలలేదే కంరరవబు

ఆంటూ ధైర్మంతో తన హృదయ పరిదేవనలల సమర్చిస్తాడు కృష్ణ కాస్త భ_క్తి సాము హికార్తికి పతిధ్వనిగా సాగుతుంది వైయుక్తిక మోకపదవి నర్ధించదు

ఇపుడు వెలుగో అపుడు ఎలుపో

ఎపుడు మౌన నిశీధభారమె

ఉపశమింపని తపనయే

నాకున్న భాగ్యము న్నతం్యడీ ఆంటూ వినిఎంచిన కంరరవంలో ఆత్మార్పణ స్పష్టంగా వినిఎస్తుంఎ. తొలి నాళ ల్లో కృష్ణశాస్త్రి ఏకేశ్వరోపాసనా వొర్గత కోమలాంబు శిఖరాల వెదజల్లారు నామరసొతుడు రూపరహితుడు ఆగు పరమాత్ముని ఎంతో ఆక్మియునిగా స్ఫురింప చేసుకుంటారు కృష్ణశాస్త్ర కవితా హృదయంప్రే రపీం్యదుని భవ వాణీ (ప్రభావం ఎంతగానో సృష్టపడుతు ఉంటంది. ఆనాటి రవీందవాణిని గురించి | రాయ పహోలువారిలా అంటారు భానుణంహ పదావళిని (వాఎన రవీం్యదులు గురుదేవులై. గీతాంజలి (వాశారు స్పయంగా _కంరమెత్తి పాడి తనధ్యాన గీతములతో. భం గృశేతనమును గానమమయం చేసేవారు. నాఎకములు వాం స్వమంగా వాల్మీకి పా శధారిమై మకోభావములను అంగాభినయ భంగిమలు చూపేవారు విధుకేఖభర భట్టాచార్య బృహదారణ్భకి (శుళులను బృందాఎన వేణు గీతములుగా సమన్వయించేవారు కృిష్ణళాస్తిి కవితా స్వర్ణోత్సవ సంచిక పు $ ఆలా _సవవాంచివచ్చిన నవృకివితా వాణి-వేంకటపొర్వతీశ్వర కవుల ఏకాంతసేవ అనే నిసర్గసుందరకావ్యంలోనే (సధమ వీక్షణ (ప్రభల (పసరించింది

శీ0

రాయ్మవోలు సుబ్బా3 బారి కవిత్వం 9 ౦నుంచీకొ త్తషోకుల కూర్చుకుంటు న్నెది కొని ఎక్తి పాఠరవళ ౦లో కీర్తించే తెలుగు ఖీజన గీతావ కి ఈ కంర రవం చెత్తిా కొత్తి వస్తువు ఆంధీ కవితా (శేజిలో ఆంతకు పూర్వ మెన్నెటా వతాదృ జీవన ధాతువుల వెలయించలేదు కనులు విబ్బ కనుడీ కను లలరగ కనుడీ మనువుతయ వందు మీ కనుల ఏరు వలదు కనుచు నుందమతనిని- మనక న్ను లారగాను ఎద్టి పావై న ఎట్టి చెనటినై న-చే ప్టృపొ౦చునంం ఆత డెట్టి వాగొ కాని ఆంఎయి ఆ దియామృత అఎంధువుకు కన్నులారీ తాను కని భిక్తుంందరికి చూపు తున్నాడా ఆన్మంత ఆత్మియంగా ఊహచేస్తారు కృష్ణకాల్హ ఈ [ప్రతిభ (వావ్మ మత (_పభాఎంతో వల్లవించినదే పుణ్యాత్కునిపై ఒకి దృష్టి పాఎవై ఒక దృష్టి సమదరి మగు భగవంతుని కుండదనే నూత్న విశ్వాసం ఈ మ నవతా ఉద్యమా నికి ఆత్మపదార్ధంగ _పచలితమైంది ఈమతంఅవేశింప చేసుకున్న భగవానుడు (పతినరునికీ (పాణేకుడే ఆల్మీయడే ఈయన జగత్పతి రండురండు ప్రొనెవడు రాఃరా3 వచ్చె నేడు తెండు తెండు విలువ లేని ఎంపు కాన్మ్లలన్‌ రితము మన కడన యుండ వరదు డెప్పుడు వ్మిశమింప పరచుదిమా విమల హృదయ మృదుల ఆల్బమనన్‌ అ౨ సాగిన ఈ ముతా ల నరాలు కవితాపరంగా కూడా మేలుబంతులు అలలి అంఎతి పదాలతో అంవోకిగా సాగె ఈ గేయంలో పాణామృత గీతికా ధ్వనులు విొఎస్తాయి అనంద సాగరుడు అరుగుదెంప నేడ కలుష హృదయ కొరకె కపం వ ర్తను కొరకె మలిన మానను కొరఠె. నా కొరకె ౮ కొరశె శీ

ఆంటూ సాగుళుంది కృష్ణళాబ్ర గొంతు ఒర భక్త హృదయఎ భగవానుని (మోల ఎంత నిమ్నమో పత్యష్షర స్ఫురణతో సాగుతుంది అయితే భగ వంతుడు పతిత పావనుడు. మా్యతమే ఉన్నతులతో అతనికి పనిలేదు అకా సన్నిధి ఒక్కటె భక్తుని కెడుగడ హరి నామ గాన మధుపొనమె వినా వరి మెది మనకు సోదరులారా విరితేనే కాదు సురవరులు గోలు బుధ కొదు కాదు జరరాదు ఏ వెరపు రాదు రాదు మరణమ్మె రాదు రాదు సోదరులారా అనే విశ్వాస జీవత్కాంతులను ఎూటి మాటికీ (ప్రసరిస్తూ ఊంబుంది హరినామ స్మరణ మొక్కటే అమృశ తుల్యమనే భావం అనా.గా ఈ దేళంలో షౌకుకొనియన్నదే పోతన్నగారి (పహ్హాదాదుల నోట చెబ్బంచినదీ ఆదే ఐతె ఈ హరియనే పదం విను సహ్మస నామావళిలో ఒకటి కొదు హరియించును షౌతపిములు అనే ఉత్పత్యర్థ వివరణతో _పయు_క్తమైనది (బొహ్మమతం వతి హొచించే భక్తికి విశష్టైద్వెతం పతిపొవించే భకక్తికీ వున్న విభేదం కృష్ణశా,స్రి ఉపాసన గీతాలలో విస్పష్టంగా మనకు కనిఎస్తుంది తెరచుకొన్నవి స్వామి విరితావి కౌగిలి విరిణకొన్నది కరుణ కురియు చని చూపు వర 'పేల ననుటోలు పతితులూ పేదలూ పరువు పరువున రండి ఆంటూ పేదలతో పతితులతో నికృష్ణులతో కవి హృదయం తాదాత్మ్యం (వకచెంచుకుంటుంది పరమాత్ముని సన్నిధికి సమిష్టిగా కొనివి తుంది యూ (బ్రాహ్మ మత (ప్రార్థనా గీతాలలో ఆడుగడుగునా ఈ ఎమిష్ట భావన ప్రధాని సుర ణఇగా వ్యక్తమవుతూనే వుంటుంది వ్యక్తి పరమైన దై న్భాలకు సమాజ పర ఇకోళాంతో సంలీనం చేస యూభక్తి ఊఎరి ఎల్బుకుంగి ఆత్మార్పుణము ఆహంకార విసర్షనము సమిష్టిగానమూ (ాహ్మ గీతాలలో ద్యోతకమవులాయి. ఆంగధదేళంలో (వాహ్మ మతానికి హ్మర్షి రఘుపతిగారి తర్వాత వారి ఆధ్యాత్మిక వారసులుగా (ప్రధాన సంచాలకులుగా "రంతర శ్చీవరొనర్చిన మహ నీయులు థ్రీ కంభంపాటి తారకంగారు. కృష్ణశాబ్రగారి ఆనాటి బళ్మోపాసన శీలి

గీతావ పథావం ఎలాంటిదో ఎంత హృద్యంగా వివరిమైరో చూద్దాం కృిష్ణ్టళాజ్త్రుగాం కవితలో రవీంద్రుని ప్రభావం అడుగడుగున (వస్ఫుటంగా గొచరి ప్తూనె వుంటుంది. _ల్లువవై పు వహించిన వివిధ సాపహిత వీధులలో హృదయా ౨కి వాత్తుకొనె విష్తత ఆయన మానవత ఆందుకనే పండితుఎకు పామరు లకు భక్తులకు పాపులకు అందరికీ ఆయన వందనీయడయ్యారు. వారి గృహం అందరికీ మందిరం ఎవరు వెళ్ళినా ఎలక ఆదరణ ఆప్పాయత గుణములేనివాని దె కుంమైబెనెమి. తృణమైళేశేమి శ్రీ చరణమంటునేని అని ఆలఎంచిన కవి చృకవర్తి - "లివేయబడిన సంఖస ంస్కర్త ఆంధ (_బాద్మాఎమాజం శ్రీ కృష్ణం బ్ర శెంతెని బుణఎడిడింది (వాబ్మా సమాజం అంటే ఏమిటో వారి రాఎన శర్పిఎనం ఎకి క్రాఎక్‌ ఆనదగిన కళాఖండం [బాహ్మసమాజమనగానే (పతి (దాంళ్మ) అంతర న్మేతముల (మోల ఈ విశ్వుమంతయు | పకృతితో 1పజతో విశాచినములతో సుఖ దు ఖఇములతో పూర్వ వర్తమాన భవిష్యత్తు లతో _వెక్‌ పృమములతో ఒక్కసారి పరిచుకొనినట్టగును అని అనేక ము ర్రులను చ్చితించారు ఆయనె ఒక మహాకావ్యం కాకినాడ ఆఅం(ధబళ్కో పాసనా మందిరంలో గీతోపాసనలతొ ఆరాధికులను ఆనంద పరవశులను చేబన స్వర్జియుగం మనం మరచిపోలేం ఏనాడో తొ౭ ౩౦ 7 24 0502 వొంగాం అన్నారు డా వేమురి రామకృష్ణారావుగారు ఆయా క్షణాలలో ఉండే మూన ఎక (_పవృల్తిని బృ సరిపోయెడి__ఏకాంతంగా. ఏ పాట ఆయనది పాడుకూ్నూ మనహృదయ తం్యళుఎను మహార్రవి మీటుతున్నాడా అనిఎంచి ఎంతో శాంతి నిస్తుంది. ఆంటూ [వత్యవషానుభవ ఆమే స్ఫూర్తితో _ర్హించారు శ్రీ కారకంగారు చిత్తగద్ధిం విరు నికష్వపాయియి. (కవితా స్వర్టోత్సవ సంచికి పుఎ 57 కృష్ణశాబ్న ) దేవదేవుడు తనువునే అమృతవీణగా మార్చాడని విశ్వాసం ఉంది. ఐతే తనకెల ఒక జోలెను కూడా అతడే అందించాడు నిదలెపాడు సాలుసుదిక్పు.ల మధ్యా ఒక స్వర్గం అమర్చాడు (ప్రతియింటి మోసాల అగ మన్నాడు [పతిఫండెనూ మీఎమన్నాడు, పాడిపాడి నృత్యమాడి యాడి అంబ నాల భూహృదయంపె పొరలమన్నాడు (పతి సండెతొనూ కలబ తిరల మన్నాడు నాలు దిక్కుల నడిమ దేశమంఠా స్వర్షింగా గంధర్వ లోకంగా ఎలచమన్నాడు గానసౌధంగా రూపొందించమన్నాచు తేనెల కురియమన్నాడు పూలపందిరిగా బృందావనంగ మార మన్నాడు ఇదంతా నాకేల నొక జోలె ఆనే గితలో పాడుకొన్న భావమేకాని స్వాయహృదయావిష్కరణమే తానొక కవితా గంగద్రై. జను ఎదల కడలిలో దుమికాడు కారణజన్మునిగా సార్ధఠ్య మొనర్చు కున్నాడు త్తీల్రి

“కలుపు తలుపూ జ్యోతి పలుకు పలుకూ గీతి పనులన్నీ ప్రజయమ.గ చేయవా దేవ 1పతిగుండె * గాథ పోయవా అని తన ప్రాజేవంి (పశ్నిస్తాడు తానప్టి పంకే యక్తుడు దూర చూరానై న ద్వారతోరణమైన తోచదే న్మామోల దేవదేవా వన్నె వన్నెల ధూ? చిన్నెలన్నీ జాలి (బతుకంత నంటెనో దేవా కంత తెలియని యాత ఇంత కాల్చే ఆతం మెంత కాలము ాకు దీవ దేఐ అంతరమ్మున కాంతి ఆంతటా ఏ కాంతి ఆలరింపచేయవా దేవ దేవా ల్లి వ్యకి 'న్వేచ్చా స్వాత్మక (పేమ ఇరవయవ శతాబ్దపు రెండో దళాబ్దంలో విద్యార్థి” అప్పుడె 3౨4 తెరచి షారచూస్తున్న కృష్ణశాబ్ర ) (పభృతులకు వి మంతా ఒం మరోజ్వల స్వేచ్చా నిరతితో ఓలలాడుతున్న కుటుంబంగా దర నమీయనారంభించింది ఆ సమ్మక్‌ దర నలో స్వదేశమనుభవిస్తున్న బానిసత్వం కూడా నగ, ంగానే సాకాత్క-రిం చింది. దేశ స్వాతంత్య జయఘంటలు వినిఎంచి మేనులను పులకింపచేస్తు న్నాయి స్వరాజ్యం నా జన్మహక్కు. అంఎ సింహనాదం చేఎన లోకమాన్యుని పిలుపు | యువకిశోరాన్నీ తట్టిలేపుళున్నది కృష్ణశాబ్న 9 (వభృతుఎ వ్యాద యాల నవవై తన్యం మోసులువారుతున్ననాటికి గాంట్రీజీ ఇంకా స్వదే రాజ కీయ రంగంలో (పచేశించలేదు. దేశ స్పాతర్యత్యోదృమం (పజోద్యమలగా రూపొందలేదు. మెధాపులలో మధ్యతిరగతి విద్నాధికులలో నవచ్చై తన్మం రేఖఎ వెలార్చనారి ంభించింది ఈ స్వాతం తేచ్చాస్సురణ కృష్ణశాబ్త ఏ స్వేబ్బాగానం-అసనికావ్యంలో పతి పౌదంలోంచీ తొంగిచూస్తూనే ఉంది. పరాయి బానిసత్వంనుంచీ సామాజికంగా భూస్వామ్మ వృవస్థాజన్యమైన దురాచారాలనుంచీ మేధాహృదయం కొరుతున్న విముక్తి చైతన ంగానే (పాదుర్భవించడం సహజం _ దాని బాహాఇభిన్య వ్యక్తి తీత

గత స్పేచ్చకోసం తహతిహగా ఆవిష్కృతమవుతుంది ఆదె కూడా గగన కుసుమ సదృగంగానే కిఎఎంచేసరికి దుఖము అకోళము నైరాసృమూ ముబ్బరి గొంటాయి

ఐతె ఒృష్టళా బ్ర పాధమికంగా కవి కవికా *ల్ప రహస్యాలను ఉగ్గు పాలతో నెర్బుకున్నారు అందువల్లనే ఆయన కవితలో లోకవ్కత్తమెక్కాడా స్పష్టరేఖలతో దర్శశమీయదు వికారముఖాల నసలే ఎత్తదు లావణ్యాంకవు లుగా మాాతమే ప్రతిబింబిస్తుంది (తికాలాబాధితీ జీవన రహస్యాలను మాతమే ఆదైనా ధ్వన్నిపాయంగానే మన లోచెవిలో ఊదుతుంది ఆయన కవిత్వం జీవన సమరాన్ని కాక ఆందులో తేలిన నిగ్గును మ్మాతమే కలగీతిగా (మోగిస్తుంది

తిమిరలత కారకా కుసుమముల దాల్బ

కర్కళ శిలయు నవజీవన కళల దేజ

(మోడు మోక చివురులె త్త మురువునూప

జగిమునిండ స్వేచ్చాగాన రుడుల నింతు మనం దే*ంనిండా అనాడు తిమిరం ముళ్ళతీవలా గాఢంగా అలముకొన్నది ఆ తిమిరంలోంచి తారకా కుసుమాలు ఉద్భూతమయ్యేరీకిగా తాను జగమునిండా స్వేచ్భాగాన రుకుల నింపగలడు తారకా కుసుమాల కాంతి సౌరభంలో వ్యా స్తుంది చీక దుర్గంధాన్ని తొలగస్తుంది కర్కశమైన శలకూడా నవజీవకిళలతో తేరుకుంటుంది మోస్త చివురులెత్తుకాయి

ఈ ఖండిక మొలత్తం ఐదే తేఎగీతులు ఆందలి (పకిపద్యానికి చివరిపాదం జగమునిండ స్వేచ్భాగాన రురులనింకు ఆశే మకుట మొకటి సంతిరించబడింది అసలే తేఎగీతికున్నది పద్దెనిమిది మ్మాతలేగల అఘపాదాల నిడివి ఆలాంచె పదిహేను పాదాలలో మాతమే కవి తనకు సాక్షాతృరించిన లోకవృ_త్రయాథా శాలను ధ్వనిబింబాలుగా (పకిష్టించవలబ వుంది. ఇలాంటి సందర్భాలలో నే అచ్చమైన కవికి గల గిడసరితనం బయట పడుతుంది

మొదటి వదృంలో నూట యేభయి సంవత్సరాల పరాయి. పాలనలో దేశంనిండా ఎంతి చీకటి [కమ్మిందో వ్యక్తం చేయబడింది (ప్రజా హృదయం ఎంత కర్కశంగా మారిపోయిందో చి్యతితమైంది. జీవసారం చెల్లి చైఠన్యం ఉడిగి ఎంత (మోడు మోకగా మారిపోయిందో వర్థితమైంది మూడు సమాం తర స్థాయిలలో యథార్థ దృశ్యం (పతిష్టింపబడింని

కవి జగంనిండా స్వేచ్చాగాన ర్సురులు నింపుతాడు ఆ స్వేచ్భాగానంతో (కార్య కౌటిల్య కల్పిత కరిన దాస్య శృంఖలాలు తమంతతాము.గా చెదిరిపోతాయి

ఖీర్‌

సెమాజ్యవాదం _కూరత్వంలో కుటిలనీతితో ఈ దేళాన్ని కరిన దాన్న సంఖ లాలతో బంధించింది తాను కంరమెతత్తి స్వేచ్చాగానం చేసాడు గనతలమంతా మార్మో9ంగగలదు విత్తం ఆనందమరీచికలతో సోలిపోగలదు హృదయం ఆనంద భంగిమాలికలలో ఓలలాడగలదు ఇక్కడ రండు పొదాలలో వరుసగా చిత్తము హృదయము ఆ- పదాలు [వయ్యుక్తమయ్యాయి. ఈ రెండూ పర్యాయపడదాలనుకుంటారు. సాం్యపదాయక పండితులు భావకవితలో పర్యాయపదాల ఉపయోగం సరిపడదు _పతిపదము చాని ఉనికి పట్టునది సహజంగా అన్వేషించుకొని ఆ్యకమించుకొంటుంది చిత్తం యోచనకూ తైళిన్మానికీ స్థావరం అది ఇచరణకు (పలీక చరకీ (బతిచర్చకీ ఉనికి హృదయం పని ఆదికాదు ఆది వాసనలకావాసం అనుభూతుల కతిధి కాల ఆనుభవాలకు పాంథశాల భంగమాలికలకంటె తరంగ సమూహాలు అలాంటి ఆనంద తరంగ సముదాయంలో హృదయం చేలిపోతుంది కనులలో ఆనంద జనిత్మాసకజములూరగలవు ఇక్కడ ము డుపొదా లలోనూ ఆనందపదం (పయుక్తం కావడంలో బక కవితా చమళారం భాబ స్తోంది పునర్వుక్టి దోనమన కొనే సార్యపదాయవాదులకీ. కిటుకు తెలియదు అనందం లౌకికమైన సంతోషం కాదు ఆవి పారలౌకికానుభవపర వళాయి. తాను కవిగా 'స్వేచ్చాగానం సంతరిస్తాడు దానివల్ల భౌతికమైన దాస్య శృంఖలాలు విచ్చిన్నం కావడమే కాదు ఆలౌకికానందానుభూతి కూడా ఎద్ధిస్తుంది ఇచి కవి ఉద్దేశించిన ఆంతరిక భావన అంత ఉద్ధృతంగా లాను 'స్వేచ్చాగాన రురులు నింప గలడు యుగ యుగంబుల నీశ్వుర యోధులగుచు 'స్వేచ్చకై పాజసుమము లర్ప్చించువారి అమల జీవితము ధన్మతను గాంచ జగమునిండ 'స్వేచ్భాగాన రురుల నింతు విపులార్థ గర్భితమైన పద్యమిది యుగయుగాలుగా స్వేచృకై ప్రాణసుమాలర్చి స్తున్న వరులు ఈశ్వర యోధులే అంటే. స్వేచ్చా సమరయోధులు ఈశ్వర "పేరతులు వీరి అమర జీవితఫలం ధన్యమయ్చే. రీతిగా తాను జగమునిండ ్వేచ్భాగాన గురులు నింపుతాడు కవి బాధ్యత వీరులను (సేరేఎందడమే. గాక వీరులను సంస్కరించడం కూడానని ద్వని ఈ పద్యం తెలుగు సాహిత్యంలో ఎందరో కివుఎపై ప్రభావం కలిగిం చెంది కవికోకిల వేదుల సత్యనాకాయణకా స్త్రీగారి కాంక్ష జయగికి వంటి ఖీకి

రచనలపై ఎంత (_పభావమ్ముద (వస్ఫుటమైందో సరిశీలకులకు. తెలుస్తుంది ముఖ్యంగా పై తేఎగీతి ప్రభావం ఈ [కింది పద్యంలో ఎలా (పతిబించిస్తున్నదో చూడవచ్చు ౨చపు దాస్టవృల్తి మననేరని శరత మాతృడేశ సేవా చరణమ్ము

నందిసువు అర్పణ చేఎనవారి హార్ధివ శ్రీ చేలువారుచోట తదన్ఫ(గుచ్చులన్‌ విక ఎంచి వాసనల్‌ వీడుచు రాలిపోవగవలెన్‌ తదుదాత్త సమాధి వృత్తికిన్‌ పై తేఎగీతిలోన భావమ్ముద సమాంతరంగా దర న మిస్తూంది

కృష్ణశా స్త్రి భావ (పభావమె కాక పద నిర్యాణ శిల్పమూ అనేకులపే (పభావం కలిగించింది తేఎగికికి ఆయన కల్పించిన బంహానన స్థితీ అనంతర కవులనెంతగానో ఆకర్షించింది ఈ (ప్రభావం 980 వరకూ థ్రీశ్రీ వంటి (సరీభావంతునే కాక వందలాది కవ్ఫలను లోగొంది ఆయన వృత్తాలు నమకాలి కుల నెందరినో అనుసరింపచేళాయి. అశుయయలూ అనుకరణవాదులూ ఎందరో ఆయన వృక్తాఎలోగల ఈ మార్గదర క స్మూతాలను గిప్పులంగా విగ డించుకోనచ్చు

మళ్ళి ఆయన స్వేచ్భాగానం దగ్గరికి వస్తే మరికొన్ని నత్యాలు సుబోధక మవుతాయి స్వాతంతేచ్చ అంత సునాయాసంగా సాగేడికదు భయం కలి గిస్తుంది కారణమేమంటే ఈ దేశాన్ని తన హస్తగతం చేసుకున్న పరాయివాడు చాలా భయం౭రుడు (ప్రజలపై కష్టాతపాలు [పకరిస్తున్నాడు ఈ దేశవాసులు కష్టాల ఎండలలో మాడిపోతున్నారు కడగండ్లు తింటున్నారు రవి ఆస్తమిం చని సా మాజ్చానికి వీకచ్చకాధిపతిగా వాడు నిరంకుళపాలన సాగిస్తున్నాడు ఆలాంటి కష్టాల భయాలను మరచే-ట్టుగా తన 'స్వేచ్చాగాన రురి సాగుతోంది బాధాకర అంధ తమస్బనులు జాతిని కళవరపరుస్తున్నాయి. అబ్టివానిని తన గానం మరఎందగలుగుతుంది. విశ్వమంతా సరవళమై తనవెంటపాడేటట్టుగా ఈ స్వేచ్చా గౌనం సాగుతుంది తనది ఒంటరిపాట కాదు విశ్వంలో స్వేచ్చా ఎపాసువులంకా తన వెనుక నిలచి వున్నారు తాను నిర్భీతగా పుఠోగమించగలడు

కృష్ణశా ల్ల) స్పేద్భాగ నంలో వ క్రిగత స్వేచ్చుకె ఆరాఎపడిన కవిత కూడా ఉన్నవి రెండోదైన నవ్విపోదురుగాక నాకేటి ఎగ్గు అనేది 'క్రేవల వ ప్తివాదంగా రూపొందే నిరవధికి స్పేచ్బావాదంనుంచి ఒక శృంగాఎకం తెరచు కొన అవకాళం వుంటుంది కవి ఆరోచనావరుడై సమిష్టివినా వ్యష్టి సాధించే” పొందేది ఏమీ ఉండదనే చై తన్మాన్ని సంతరించుకోగలిగాడా లోక శేయాన్ని ఆకాంత్నంచేవాడుకాగలడు లేదా నిరవధిక వక్తి 'స్వేచ్చనే కార్యాంచేవాడయా డౌ ఆరాచక ఎకూరీలు జరుపుతాడు సమాజంకన్న వ క్తి ఘనుడని భఖ విస్తాడు

డీ

ళన సోదరులందరికన్నాతాను అధికుడనని బ్వయారాధనాశత్ర్వాసికి మొగి గాతాడ కాని కృష్ణళా్ర్ర తదుపరికాలంలో లోకానుభవాన్ని మరింత (పోదిచేబుకున్నాడు సమిష్టి మానవకావాదంవై పుగా పురోగమించాడు సామాజిక 1 శేయాన్ని రాంత్నంచి ఆభ్యుదయగీతాలు రచించినాడు దాన్ని మరొక సందర్భింలో వివరించు కోగలం కృష్ణళాబ్త్ర కవితలో సర్వా పకృతీ మానవ(పకృతి అవిభాజ్యంగా 'పెనవేసుకుంటాయి. ఏకదేశంగా చైతన్య రేఖల వెలారుస్తాయి మానవ్యపకృతికి బావ్యోధివ్యక్రిగా (పకృతి భాఎస్తూ వు టుంది పికృృతి ధర్మాలను మానవీకరణం లిలాం? (4 62 చేం సాంకేతికంగా (పయ క్తం చేయడము. కనిఎస్తుంది ఎంఠ నై రాశ్యం వర్జితమైనా పాఠక హృదయంలో ఆళారేఖలే ఫలితార్థంగా. వెల్లి విళుస్తాయి కృష్ణకాన్ల్ర) స్వేచ్భాగానం ఐహుముఖాలుగా సాగాఎ్‌ వాంఛించింది బానిసత్వానికి ఆలవాటయిపోయిన జడబుద్ధులా స్వేచ్చను చూణ నవ్విపోయినా తనకేమీ బగ్గులేదు మొయిలు దోనెలలోన బయనం బౌనర్చి మిన్నెల్ల విహరించి మెరుపున్లై మెరం పాడుచు చుక్కనై పడిపోదు నిలకు వెంత ఉనృతోన్న తలోకాలవిహరించినా తనస్వేచ్చాగానం ఏదో పాటపాడుతూ ఏ వాన చినుకుగానో మారి ఇలఫైపడిపోయినా తనకు వెరపులేదు కాని అంతలోకే తెలిమబ్బు తెరచాటులో చెలియ చందమామతో జవగూడి సరసాలతో. దోబ్లూచు లాడుతుంది ఆ మధురిమలు 'స్పేచ్భాగాన (ఎయుడైన కబని భువికి దీగిరావు కవికి యింత గుండెనిబ్బరం కలగడానికి కారణమేమిటి తనకుగల మనోహర వావనమేనని తనకు తెలుసు తాను అపూర్వ భావనా సంపదగల కవి కాను స్పేచ్భాకుమారుడు కాను గగన పథవివిర విహంగమపతి ఈ ఎరుకయె కవి వై తన్యం కనుకనే రాజవీధితో రతనాల రథమెక్కి ఉశేగే నిర్ణీవ పాషాణ విగ్రహాన్ని తృణీకరంచగలిగాడు క్ష[దమందిరాంతరాలలో కులికే దివాంధాలవంటి అధికారమదాంధుల్ని తిరస్కరించగలిగాడు చలువరాతి మేడల చెరసాంల్లో తకకు బంగారు సంకెళ్ళు దరించి తానొక బానిసనని తెలుసుకోలేని అజ్జాని కామేదో పెద్ద లోకపాలకులమనుకొంటున్నారు మురిఎపోతున్నారు ఇలా ప్రభువా చ్యులను ఈసడిస్తాడు అలాంటి అజ్ఞానులందరికి తానె మోహన వినీల జలధరో కృష్ణడనని తెలియదు ఆ దివొంధాలకు కొనే (వళయ జంధూ హాభంజన స్వామి ననీ తెలియదు శీరి

“ందెవేక. పాంచ గట్టు దల్లగాలి. చేతిలో చేయి. నునులేత చిత్తములు ఎస్బల్ల విహరించడా లు ఇవన్ని ఆ కొత్త కవితా శంరబ్వరానికి ఉద్దీపకాలు అపూర్వ భావాంకు (పేంపకాలు ఆ నూత్న థావనా కాంతులతో కవి తన (పేయు ముఖం చూాడు కనులు చూశాడు మొయిలు చూ౯ాడు అన్నింటా కొంర్త పాటి ఆంతటా ఒక కొత్త ఊపు ఆ చూపుల్జక్టో కవి హృదయం ఆమెను | పేమించనారంభించింది ఎందుకు (సేమించిందా అని 1పశ్నించు కున్నాడు జవాబు దొరికింది పూవులు సువాసన లెందుకు చిమ్ముతున్నాయో ఆందుకే చందమామ వెన్నెలెందుకు కాస్తున్నాడో అందుకే. నీరెందుకు పారు తొందో గాలెందుకు విసురుకోందో-- అందుకే తన హృదయం సహజంగానే 1 సేమిస్తోంది మధుమాసం వచ్చింది అనగానె సహకార ళాఖనెక్కి కోకిల హాయిగా పాడుతోందికాదా- ఆపాట యితరుల కోసమా తనహాయి కోసమేనా గానంలేకపోతే తాను [బతకలేదు కనకనె (పేమ లేకపోతే తని _ఐదుకూ అంతే

ఆలా | పేమించిన కవి తన _పియురాలు డివ్యానుళూతులందించాలని వాంఛిస్తాడు తన హృదయాన్ని సంపన్మయం చేయాలని కోరుకుంటాడు ఆమెకి హేమమణిరత్న గుణములక్క-రలేదు సంథృాసమయ సువరితచ్భాయలను చూ* మురిుపోగలదు తారకా శోభలను కాంచి చింతలన్నిటినీ సమయింపచేసు కోవచ్చు వలపు బాలో [తుళ్ళింతలాడే సమయంలో సెలయేటి తరగల నురుగుల్ని చూస పృదయంనిండా (ఎతినింపుకోవచ్చు ఐహికమైన కోరికల్ని విసర్జించవచ్చు ఆన్యోనృ హృదయ పాలకులుగా తనరారే (ప్రేయన [యులకు సార్వభౌమ భోగాలు తుచ్చాలు కా3 మరేమిటి (ప్రవిమల ప్రేమ స్మామాజ్య పట్టభ్యద భాగ్యం అందుకున్న (పేయణ (టబయులు చిన్న చిన్న లౌకిక సంపదలు లెక్కచేయరు. అలౌకిక (పేమదీ_ఫికీ అమలిన శృంగారానుభూతికీ అక్కా శయ 'పేమకవితకి కృష్ణపక్షంలోనే ఆద్మఎరం నెలకొల్బబడించి [(పాసం

రీ

వ్విపలంభపరిదేవనకు పరాకాష్ట ఊర్వశి (పేమకవికా దేవాలయంలో. గోపుర దీపం కృష్ణక్నా ఊర్విలో విిస్ణుడై కనిఎస్తాడంటారు రుక్కి జీనాథళొ్రి

కూరత్యం కువెలత్వం కాలుష్యం వంటి సంకాలతో మలినమయ్యే మానవహృదయం [పేమకాంతిలో విశద్ధమవుతుంది మధురమూ అభురహితమూ అవుతుంది. నిజమే. మరి శర్వరీతమోవీధుల పడివచ్చిన చందుడు పూర్ణ తేజస్విగా వెలుగొందడంలేదా ఆలాగే స్వార్థంతో నిండిన మానవపహృదయానికి (పేమ కోమలత చేకూరుస్తుంది వవ్నితీకరిస్తుంది సర్వ్యపకృతీ తన [పేయకి (వతిబింబంగానే కనిఎస్తుంది [పక్ఫలే పురుషనకు (పేయణ కదా

(ప్రాణమునకు [పాణమైన (ప్రాణకాంత సిట్టూర్చు శెరటాలలో ఓలలాడిన సొరథవవ గానమూ - తనకు నిండు కాంతిని చేకూర్చగలవం కవి ఆోస్తాడు

త్తం

(పాణకాంతహృదయ సావాత్కారం సర్వా కనిపేస్తుంది ఆపు ఆనకోసం కార్చిన అశువులు హిమకణాలుగా మారతాయి. పూవులపై తేనెచిలుపు లూ గోచరమవుతాయి. [ప్రణయ విమలాబ్ధి గర్భాన తేలి పాణకాంతి మానవక్షేశాన్ని భరిస్తుంది సీరదమూ 9లమూ సౌందర్యవంతాలవుతాయి మధుపాలూ కోయిలలూ ఆమె విరహ గీతికలనే (ష్టతిరుతిస్తాయి

కివికుమార అనే కవితకు -మా ర్పుపౌందిన నవీనయుగంలో 23 విత పౌందవలనన మార్పులేమిటో వ్యంగ్యంగా _ చితించడమే ఇతివృత్తంగా అమరింది [కొ త్తకి లస్వనంతో-- దివృసౌందర్యంతో భాసించే విశ్వసుందరి 6వి (మోలసిలిచింది. ఆమె ఒక ఉదయలక్మిలా అవతరించింది ఆమెకు ఎదురేగి సాళగత గిఠాలతో తోడ్కొనిరావలసిన బాధ త కవికున్నది ఆవిరళమైన స్వేచృతొ జలడాలు చ్మితకాశ్మీర కాంతులతో పశ్చిమ్మాదిని విహరిస్తున్నాయి ఆ వారిదాలను చూణనా కవిమనస్సు స్వేచ్భా భావనామయంగా ద్యోతక మవుతుంది (కొత్త శక్తితో ఉజ్వులిస్తుంది క్యామలాంబరమనే సరణబలో (పణయలీలంతో విహరించే విలాఎనులవలె తారకలు విప్పారితాలవుతున్నాయి. వాటిని దర్శించినా చాలు నవీన కవిహృదయంలో భావనానేక్ష తకాంతులు పరచుకోగలవేమో ఏమైనా ,పకృతిని కళ్ళ తెరచి పరిశీలించమని ఈ కవిత కవులను హెచ్చరి సుంషి

అక్కాళయ (ప్రేమకవితకు ఆద్యుడై కృష్ణళ్ళాకి తన ప్రేయసి వివిధ ధంగుల దర్శనమిచ్చింది అమావాస్యాతమన్వనిగా గగన సీకుంతినిగా ఆమె డీర్చ ధమ్మిల్లనిజనల్లీచబ్భాయలో పొడిచికొని సిదురతెరవిడబ పూవులు నేడు తళ తళ పొడుతున్నాయి. సురభికాహ్వానాలు వినిఎస్తున్సా యి. కనువెలుగులు. పరుస్తు న్నాయి తన కై॥కి ధ్యాంతనిళ్శద్దాలను చీలుస్తున్నాయి. శర్వరీసతి సావాత్కలరి సంది ఆమె కుంతలములలోస పూవులు శిరసుజెశ్రిపిలుస్తున్నాయి. ఆ ఎలు పులు కాసు థఠించలేకపోతున్నాడు తురిమి విసరుము- వాని ఎరుగినేరని దూర దూవాలకోవెలీ *” ఆని వాపోతున్నాడు

ఐనా తానా ఎలుపులు వినకుండా తబ్బంచుకోలేడు కబ్బకొందును కనులు - కప్పగలనా ఎడద అదీ కవి నిర్వేదం తన కాపే9మ కాసం బాలుసనీ కృమించమనీ పొొధేయపడతాడు కవి ఆసలిని అసకు షాాణాంత మేని వేచి యండనలబండేనా ఆది కవి సందేహం తారక్షాలోకి పంక్తుల మారు తోరు పషముల తిరుగాడుళు పవలు రేలు కన్ను మోడుపు మెయివాల్పుగాని లేక వెరి అన్వేషణలో వేగిపోతున్నాడు

కాల్చనిక సాహిత్యానికి అంకురార ఎఇ జరుగుళున్న తొలిరోజుల భోగట్టా కృష్ణళ్యాుగారే. వివరిండాలి రెండవదకాబ్దంలో. జరిగిన పరిణామస్ఫూ్రి

50

గురించి ఐదారీళ్ళ-కం కాకిశాడలో వారిచ్చిన _వాతపూఠ్వకోపన్యాసంలో యిలో ఉద్దాటించారు పబంధవదబంధాలు అనాటి వరకూ పారకులనూ కవులనూ ఎంతో (వభావితించేకాయి.. వాట్‌ పెత్తనం యింకా ఆంకాకాద అనుభూతి అంత రించిపోయింది న్వయహృదయానుధవం ఎక్కడా లేనే లేదు అర్జ్రత అడు గంటి పోయింది కి వితాశిల్బం పేరున కృతకత్వం రాజ్యమేలింది కొచిత్యానికి ఉన్నతభావ (పకటనకు ఆవకాశం లేకుండా పోయింది మన (ప్రబంధ కవిత్వంలో రాను రాను ఏర్పడిన బజ్ఞతియిది

ఇంగ్లీషు భాషా వ్యాబ్త (పపంచ పరిణామాలను దర్శింప చేఎంది. తెలుగు కివి గుండెలో పెంచుకొన్న నీస్తబ్ధతను తొలగించింి మా గురుదేవులు రఘుపతి వెంక ఎ రత్నంనాయుడుగారి శిష్యరికం నాలో ఎన్నో [కొ త్తగుమ్మాలు కిటికీలు తెరచింది వ్యక్తి స్వాతం త్కేచ్చ మా హృదయాలలో పురివిబ్బంది స్వాతంత్యం కమానత్వం సళగొోదరత్వం-అశే మౌలిక ఆళకయాలు (పాకి పదికగా నవ్కకవితావి్బావం జరిగంది అడే కాల్పనిక సాపోత్యం రవీం[దుడే దీనికీ వైతఠాశికుడు ఆయన (పభావమే దేళమంఠా వ్యాపించింది. ఈ పరిణామ తాల్త్వి కానుభవంతోనే కృష్ణపక్షం వెలిఎంది అన్నారాయన

కృష్ణకా బ్ర కవితహృదయం-పతిగేహదేవాశి పదమాగి_ (పతిహ్బదయ ద్వారతోరణ మళట్ళైతోసి లోనికి జొచ్చి తనలోని స్టేహక్షీర మొక్కింత వొక్కింత ఒలకపోఎ-అనుగుసోదర మరలికాజా అంటూ సెలవడీగి సాగిపో తూశే ఉంది తెలుగుజాతి చిరస్వప్నజూలాన్ని వెలిస్తూనె ఉంది అదే ఆయన కవితకు ఫలితార్థము పరమార్థవఎ ను

లోకవృ త్త దర్శనం అభ్యుదయ దుక్చథమూ"-

కృష్ణకాన్త్ర ఆత్మాాశయ కవిత్సంగురించి. స్వాత్మక (ధేమేకి వృత్తం గురించీ ఎన్ని[గంథాలయినా వ్యాఠ్యానించవచ్చు ఆయను చిరంతన వియోో అనంత శోక భీకర తిమిర లోక్షై కపతి కంఎక కిరీఎధారి ఆవిధంగా కృష్ణళాల్త) సాకాత్కారం ఆజరామరంగా భాఎస్తూనె వుంటుంది

కి

ఎధాల కనురెప్ప కొసలనొక యి హా చినుకె న కదలనీ ఖం సం! న్‌ టం 75ంబలేి (ఇ (ప్రళయ కాలానంత భయదపాధోరాశి. ( జీ 0 ౪౪ నలె విశ్వమెల్సి ముంచెత్తు సుమ్మా * స. ఈ హైథం దాల్‌ సి ర్‌

అంయూ సామాన్యుని గుండె తట్టి ధైర్యం ఇెప్పడంలో కాని (కియాశీలతను ఉన్చేకించడంలోగాని కా్త్ర తన కర్తవ్బాన్ని విస్మరించలేదు గామాన్యుడు జడుడై నిశ్చేతనుడై మన్నుతిన్న పాములా న్మిదపోతున్నాడు అతని క్తి ఆతనికి తెలియదు అతనిలో వై తన్నం వేల్కోలేదు సామాన్నుల మనసుకు ఆత్మజ్ఞానం అబ్బలేదు అట్టి బానిణని పూవుపెదలో ఒక శోక లవం రేగినా (పళయ కాల మహానటుని గళచ్చలిళ హాలాహలం ఉధృత శక్తితో వెలువడు తుది. మింటిని మంటిని దహిస్తుంది ఈ ఆత్మవిశ్వాసాన్ని పెరింపచేయడం ఆభ్యుదయ కవితకు వధానధాతువు సమాజ సామాజానికి నవచ్చైతన్మం కలగాలి లోకయధార్థ్యాన్ని పరా మరి ంచగలగాలి అప్పుడు జాతి స్వేచ్చాపథంలో పయనిస్తుంది వపథభోదయం సాధిస్తుంది ఆ సమ స్రచైతన్క స్ఫూలర్తితోనూ కృష్ణళా బి9 “లభయియె?. (పొఢ వయస్కులుగా ఉన్నప్పుడే లోకవృత్తాన్ని నిశితంగా అనుశీలించారు. కవితా హృదయంతో మారు పల్కారు. గొంతు కొంత త్మీవతరము అయింది మరింత స్పష్టత చేకూర్చుకుంది. విశ్వుమ నవీయత ఆనే రూపరహిత ఆదర్శ వాదం నుంచి విడివడింది అభ్యుదయ దర్శనను స్వాయత్తం చేసుకోగలి గిందాయన కవితా హృదయం ద్వితీయ (పపంచ సం్యగామం (పపంచ (పజుజీవితాన్ని ఆతలాకుతలం చేస్తోంది. ।బిజిష్‌ స్యామాజ్మ వాదులా యుద్ధాన్ని తమ స్వార్థానికి అనుకూలంగా (త్రిప్సుకుందుకు నానా యాతనలు పడుతున్నారు భారతదేశంలో మానవకృత మహోషామం పడగ విప్పుతోంది అన్నాన్ని సృజిస్తున్న 1౫ మజీవికి అన్నం దొర డంలేదు ఆ సన్నివేశంలో 980లో ఆయన ఆంలి ఆశే గీతాన్ని విర చించారు. అది మనదేశీయమైన పునాదులను స్పరి ంచింది కాల దేవత గుండె ఒరి కాళ రాతిరినెతు కురిం దగ్గర రాకా మెలుగు దగ్గర చీకట్ట మూలుగు (ప్రళయ మొబ్చీ వినరు లోన దగ్గరగ వన్నెపోయిన రంగు దీపాలు దగ్గరగ వెన్నెల్లో ఉన్మ త్త నావ్యాలు చీకట్ట ము లుగు విసుగుపుట్టి విడరు రాకాణ తెలుగు వీనులుండీ వినరు జ పెన ళల

రాళాణు యెలుస కొళరాతినె పండె పగిలి చీకప్ప మూలు ౪ కాల సర్పము విషము రిగిలి లోన రాకా యెలుసు రెక్కలెగరని నమవి ఎంహాసనం _ చీకట్ద ములుగు ఎక్కి ఎరసందఏది కోటిరం భారమైనా విడరు చేరువైన వినరు బిగ్గరగ బిగ్గరగ రాకా యలుగు చీకప ములుగు లోన రాణిపోయిన రొచంగిరిలో ఐ మపంటని పేణి సదురలో మెలకు వచ్చి విడరు దే ౦లో చీకట్లు ములుగుతున్నా ఆకలి రాకాలా ఎలుగెత్తుతున్నా రెళ్ళలెగరని నెమలి ఎంహాసవాన్ని అకమించుకొన్న స్వార్ధపరులు. వినిఎంచు కోరు తలకు ఐరువైన కిరీటాన్ని విడువలేరు దేశాన్ని మూలుగుల వరకూ ఎడిస్తున్న పాలకు లెట్టివారు తమకు అమృత ముంచుకొన్నారు తమ మధువు నింపుకొన్నార మాకు ఆకిలి నిచ్చారు. మాకు సహజంగానే రోషం హెచ్చింది మందాకిని రురులు మరు గర్భమందించువరకు మా దేళాన్ని తఎంపళేస్తున్నారు. తమ సౌగసు వాడిపోదంట _ తమ _ సుఖము వీడి పోదంట మాకు మ (త్రం నాశనం యిచ్చారు మాలో ద్వేషాగ్ని హెచ్చి నొతుంది మందార తరులు పే మంత మసనమ్మందు వరకూ మాలో అగ్ని (పజ్వరిలుతుంది. తమ ఘనత కృతయుగము దైతే తమ [పభుత బ్రివ్మాయ వైతె మాకు వారిచ్చినవి మాతం సంకెళ్ళు మాకు మానం వొచ్చింది మఘవ కోటీరమే మంది కౌగిలి నంపే వరకూ మేం విజృంభిస్తాం అంటూ మరో కలి

గీతంలో ఆకోంశిస్తారు. దేశీయ వృూదయార్తి శిల్పము 3 మంతనంగా అభి వృక్తం చేయడం యిందులో (ప్రధానం ఏ చరణ తరుణ లక్షాచ్మితితములమ్మ నీసుతుఎ జీవితములు నాతల్లి నిల "పేద జీవితములు ” అఆేే పప్ఫువిగల గీతం మరొకటి జాతియ న్వాతర్మత్య ఎపొసను ఎలుగెత్తి దాటుతుంది ఈ బి)తుకులే తెరచి ఎగయు మా కోరికలే సాగు సందెగ”గోరంగుతో నా తల్లి రేఫ పొడుపు వెలుంగులో మా గ్రాతు కలు నేర్పిన పొరమే మాతో ఉదయకాంతులను కలిగిస్తున్నాయట మన్నూ మిన్నూ అలమికొని మసలే ఆమె వన్నెలు హిమాలయ మకుఎ ఘృణుఎను వెలా ర్చుళూ సాగరమణి సముచ్చయాన్ని మెరిఎస్తున్నడి మూడు లోకాలదారులందు వ్యాఎంచిన ఆమెరాగాలు గానాలూ దేవతల హృదయాలలో కూడా ఇలుస్తాయి రాక్షసుల గుండెల్ని కలచివేస్తాయి. భారతఆయ చిరంతన దీప్తి ఎల్చలోకాల వారూ ఎరుగుదురు ఆమె అడుగుల పారాణిని పోల్చుకని ఆమెను లోకపు రాజీగా [గ్రహించగలరు ఆమె నౌదముల కొసలలో ఆమె కరుణ | పకాశి స్తుంది లోకివాసులంకా తమతలలను కుసుమాళిగా ఆమెపాదాలకు పూజిస్తారు తమ హృదయాలను ఏరాజన మిస్తారు పెకి భావగీతంలాగో పార నలాగో కినిఎంచే ఈ గీతంలో ఈ దేశవాసులు తమ పొరుషమయ కొయాశీలతతో స్వాతంటకా న్ని సాధిస్తారని భారతికి స్వేచ్చ్యపనె దిస్తారని ఎల్లలోకము సహక రించగలదన్న ధ్వని మన ఎదిలో మోగుతుంది ఈ ఆంతర్జాతీయ దృక్పథంతోనే ఆయన కవితా హృదయం వెనుకకో (పక్కలకో నడిచే ఎత నడకిలను అధిక్షేఎంచింది మందికృత మహాయుగం అనే గీతం (పళ_స్టమైంది మందికృత మహాయుగం కునుకు జరరి కలికాలం ముందున్న ముందున్నది దెనుక నడక కుశరం ముందున్నది మందే మరి ఎతల ౦టి భూతం మన మందే యవ మహాయుగం తాతల్డి కాండు9ి పిలికాలం ముసలి ముసలి రోత రోత రోత మంది చలికాలం మణలి మసలి (ప్రాతరుజ్వలాకాళం కొండ చిలువలాగ పెద్ద భావిమందిరావాసం ఐంగలాగ దొర్దిపోయి (పాతరున్నతావాసం సర్వధా యిది కలికాలమని నుంచే అంతా గతంలోనే వెళ్ళిపోయిందనీ విస్తుబస్తున్న దేగంలో మనది కృతమవాయుగమని చా.డమే. ఒక కొత్త జేగంట ర్‌

(మోయించడిం అంధ విశ్వాసాల నొన్నుదుట ఒక (తావు కన్నడం వంటిదే కలికాలం ముసలిద్దై చనిపోయిశేదని గుర్తిస్తారు కొండచిలవలా దొ శ్రిపోయింది పీళఠలాంటి భూతకాలం పెనుభూతం వంటి భూతలమూ మన తాతల్ది తండ్రులదీని మనదో (పాత రుజ్వలాకాళం థావి మందిరావాసం (పొతరున్నతావాసం మనమో బృతచలతి ద్ధొాతలసత్‌ చేతనులం నూతనులం కనక మనకేమీ కొరత లెడు ఇదీ కా స్త్రి యగీన కవితా స్ఫురణతో వినిఎంచిన సందేశం ఈ నవ యుగంలో గొంతు విచ్చిన వార్తైనా చాలామంది కవులు వెనక్కి వెనక్కీ నడచివెళ్టోవోయారు ఎక్కడో ఆగిపోయారు. చరి ఆకందని వేదకొలాల్లో తఎదూర్చీ వేదన పడ తున్నారు కాని ళం దృష్టి మున్ముందుకే పయనించింది నిత్య యౌవన కీలు సంతరించుకుంది ఆస్పటికాయన శరీరానికి ఏఐదేళ (ప్రౌఢ నిర్భర వయ పరిపాఠకం 945 సెప్టెంబరు (ఎతిభలో ఈ అవిత పచు రితిమైంది చేకూరిన హృదయా?కి మా[తం యౌవనపు మిఎమి తరగలేదు కృష్ణళా_్ర కాకినాడలో నివణస్తున్న 8940ల తొలిరోజులకే నవీన దృష్టి (ప ఎంగా ఆయన హృదయాన్ని తొందర పెడుతోంది అభ్యుదయ రచయితల సంఘం నిర్మాణమైన నాఎకి మరింత నీషణత నలవర్చుకుంది రాజమం్మడి మహా సభ నాం అభ్యుదయ సాహిత్కోద్యమంతో మమేక స్ఫూ రిని సంతరించుకుంది సనాతనత్పానికి దోఎడీ విధానానికీ వ్యక్తిగతంగా ఆయన (పబఐల విరోధిగా స్పందించారు కృష్ణళా వ్ర మానవతా దృష్టి బహువిశాలమైంది పదిమందిని పస్తులతో మాడ్చి ఓడు ధనాఢ్యుడయ్య్మె సాంఘిక వ్యవస్థకు ఆయన శతుపు_ కనుకనే ఆయిన చిరంతనగా అభ్యుదయవాదిగానే మిగిలారు యొవనారంథభంనుంచి జీవి తాంతం కులవ్యవస్థను ఆయన తృణీకరించారు ఆయన గృహం కుఠారీతమైన అతిధికాల వారి గృహిణి శ్రీమతి రాజహంసగారు అతిథి ఆదరణలో అన్న పూర్ణన్నుకు సైదోడు క్షమయాధర్శితి అనేది ఆమె విషయంలో సాధారణో క్రి వారి గృహం అందరికీ మందిరం ఎవరు వెళ్ళినా ఎంత ఆదరణ అప్యాయత ఉణములేని వానిదేకుఎమెతేనేమి అనేది ఆచరణలో వారు (ధ్రువపరచుకున్న తాత్తిక కిరణం లా కృష్ణళా బ్ర) హృదయం నిత్యం యౌవనళీలం. శిరోగమీలు, రెన్‌ క రాల్ని ఆయన ఆవిరళంగా ఖండించారు వర్ణాశమ ధర్మాలను పునర్ని ర్మించేవారిని సహించలేదాయన మత వై వమ్యూల్నీ కులతత్త్వాన్నీ తృతీకరించారు ఆయన సృాదయం ఆధునిక యోచనా రుంయిలకు కాణాచి ( 04 లో స్టూడెంట్సు ఫెడరేషన్‌ అధ్వర్శంలో జరిగిన విద్యార్థి మహా సభికు అప్పటి విద్యార్థినాయకుడు స. ఎఫ్‌ శర్మ అభ ర్థనపె చక్కని ఉద్భమి (_పటోధి గీకాన్ని రచించారు అదే యిది క్‌క్‌

ఆకాశము నొనటపొడుచు ఆరుణారుణతారో

ఏకాకి నిశీధినాడుచు తరుణకాంతి ధార

జయపతాక యవపతాు వియదావగ వెడలు నౌక

యుగయుగాల ఎడకలలు సౌగయచేయు సంకెంలు

తెగనివి కావోయి [మోల ధగధగా స్వతంతు

విభాతాకాశము నొనటపొడుచు ఆరుణారుణతారి

అంతులేని ద్వేషము విరోషము స్వొర్థము మోసము

పంతగించి నిలువవు అవంతయేని కొంత విభా

తాకాశము నాసఎపొడుచు ఆరణారుణతార

ముందుకలదు నున జాతికి ముక్తి ఆఅమరజీవర క్తి

(శీందువెనుక గనక నడువుడందరు అభ్యుదయ

విభాతాకాశము నాసటపొడుచు అరుణారుణతార

ఈ గేయం ఆశాట్ర విద్యార్థి ఉద్యమ కార్యక_ర్తలకెంత ఉద్దీపన కలిగిం చిందో అఆళ్మదాదులెందరో (వత్యష సాతులు ఈ ఒక్క ఆకివిఠతలోనూ 940౮లో విస్ఫారితమైన సకల చై తన్యమూ ప్రతిబింబించింది మన దేశానికి స్వాతంతృం రాకపూర్వం ద్వితీయ [పపంచ యుద్ధం యింకా సమయని కాలంలో ఆయనీ గతం ద్యారా ఇంత ముందుచూపు (పదర్శించారు మనివని ఎడకలలలో సొగయ చేసే సంకెలలు తెగని కావఏ హెచ్చరించారు జాతి ఆ సంకెలల తెంఎ ముందు కురకాలని ధ్వని మనిషి కలలలో ధగధగమని మెరుస్తున్న స్వతం్యత విభాతాన్ని సతలించమంటున్నారు పంతగించినంత మా్యతాన ద్వేషమూ విషరోషము స్వార్థము మోసము కలకాలం నిలిచి ఉండవనీ విశ్వాసం తెలిపారు మానవ జాతికి ముక్తి మునుముందే ఉన్నది. అప్పుడు ఆమర జీఎరక్తి యింటిందెకీ తోరణమై వేలుతుంది

స్వాతం(తేదృతో (పజలు కావించే పురోగతి పజారధం అనె మరొక కవితలో ఎంతో హృద్యంగా వ ర్థితమైంది (పజారథం తరలింది (పపంచ పథం పొరలింది కనళ పదవోయిపద అంటూ 'పెచ్చరిస్తుందా గీతం తుదివిజయం మనదేనని చాటుతుంది భవిష త్తులో ఇంక యుద్ధోన్మాడ జ్వాలలు అలమ.కోవడ మంటూ ఉండదని రాగలదిక శాంతియగ మేని రాగలదిక ఆభ్యుదయ వథమేనని కంరో కిగా బాబితుంగి గీతం ముదిలోకం తప్పక నశించిపోతుంది యువ హృదయం పదునువాలి ముందుకు సాగుతుంం యువలోకారికి ఎదురైన

5్‌6ి

సమభావ చోదక క్రూ ముందుకు నడుపుతుంది ఆదే ఈ యగ వై లడణ్యం ఇక స్వార్ధపరుల మదిళోభం మాబఎపోతుంది. (వతి జాతికీ స్వాత్య్యత్యం సమ కూరుతుంది. పరఎడనా సాహిత్యంతో కూడిన స్వాతంత్య భీనూదయమది వికణంచే నూత్నరాజకీయ విధానంలో మకుటధారి సామాన్య మానవుడే ధనాఢ్య వర్గాలు కావు రారాజులూ భూస్వాముచూ కారు ఆ నూత్న విధానం తప్పక వికసిస్తుంం ఇదీ కృష్ణశాశ్ర) ఆశానాదం ఇదే వారి కవితా స్వస్నం ఆది అప్పుడే కొన్ని (సపంచదేశాలలో యథార్థమై భువికి దిగివచ్చింది

కృష్ణళాబ్న) ఈ జడామయ జాతికి ఆత్మవిశ్చాశం అందించారు కషణతణ నై రాళ్ళావృతుడయ్య మానవు) హృదయంలో చైతన దీప్తు లెగ చిమ్మడం కన్న కవిత్వంనుంచి మరే ఉత్తమ (వమోజనాన్ని ఆశించగలం కవిత్వమే సర్వశక్తి మంత మనుకుంటూ అదే చరమాయుధంగా సర్వ సమస్యల్ని పరిష్మరించగల దనుకోవడం ఆత్మవంచనా పూరిత (భమ తప్ప అన్యం కాదుకదా కృష్ణకాలి గితోర్టోష ఎంత యథార్జోక్తల నందుకొన్నా కళాన్పర ను ఆత్మపదార్థంగా గుప్తం చేసుకుంటుంది. ధనుకోషగా ఆలోచనం మేల్కొల్పుతుంది. ఆయనకు 948లో రాజమ హేం్యదవరంలో గొప్ప సన్మానం జరిగింది అ సందర్భంలో నవథారతి పక్షాన న్మిశేణి అనే చిన్న కవితాసంపుటి _పచురితమైంది రాశిలో చిన్నదేకాన రస (ప్రాతినిధ్యంలో మిన్నర్రైనది ఆయన కవితా హృదయంపై (_పభావం కలి గించిన సర 'కవితా ఉద్యమాల (ప్రతివింబాలూ (పచలితమయ్యాయి. ఆయన కవిగా నిత్య హరిత వర్దుడు యౌవన శీలంతో జాతి అందుకొన్న సర్వ ఉద్య మాలనూ ఆరలింగినం చేసుకున్నాడు కవితకు యితివృత్తాలుగా మలుచుకొన్నాడ ఆందువునే ఆయన కవితా హృదయం నిలువెత్తు సజీవమ్నూర్తిగా మన కన్నుల ముందు ఆవిష్కృతమవుతుంది

అర వైయెళ పాటి మన కలలను ఆయన కవితా వ్యౌాదయం పండించింది న హితృ చర్షితలో పొడసూఎన సమస్త కవితా ధోరణులకూ ఆయన (ప్రయోక్త గానె కాకి. (పకింధిగానే కాక [పవకగానే నిలిబారనేది_వెలిసిపోని సత్యం ఆయన హృదయం (తివేణీ సంగమం పవ్మిత సయోగ త్మేతం

ర్‌

ఐదో ప్ర కరణ 0౦ అజ్ఞాత భావికాలాలకు అర పయనించే కవితాలహరి శౌర్య కౌటిల్య కల్పిత కరినజాస్య శృంఖలములు తమంతనే చెదరి సొవ గగనచలము మ్యార్మోగగ కంరమెత్తి జగమునిండ స్వేచ్చాగాన రురులనింతు న! ఆగర్భ టవతిజ్లకో జఆవతరించింది కృష్ణా బ్ర కవిత్వం తావిశిన్నా మృదుల తరమైన మనసు నిండా దృఢ సంకల్బ్చాలు నింపుకుంది ఆ స్వేచ్చా గానానికి నళశిన్న తెగిపోవడ మొక్కటే సద్క స్ఫూర్తికాదు ఈ మోడు మోకవంటి (క్రైతుకంకా బవురులెత్తి మురువుచూపాలి జనచ్చిత్తములానందమయ దీదితి సోలి పోవాలి సర్వం ఆనందమయంగా భావించాలి యుగ యుగాలూ ఈశ్వర యోధులైనిలచిన స్వాతం్యత్య్మ సమరయోధుల తస ఫలం ధన్ఫత పొందాలి మనిషి నిర్భయంగా బతకాలి కష్టాతపాలు సమణపోవాలి వంతల చీకట్లు వై దౌలగిపోవాలి ఆలాంటి స్వేచ్చకోసం తన కవిత్వం గానం చేస్తుంది కృష్ణకాబ్త) 'స్వేబ్భాగానం మౌలికంగా పంచీలాన్పితం ఆ గానం ఉత్త గానమేనా! కాదు ఆది ఎంత పరువమైనదో అంత పరిమళభరితమైనది (ప్రతి పదము అమృత జీశ్యపతిభతో పులకిస్తుంది కొత్త బలంతో చలంతో పలకరి స్తుంది. సవలు రేలు అనే లేడా ఎరుగక విజనమార్షాల పడి నడిచిపోతుంది అజ్ఞాతభాని కాల యుగాలకు పయనిస్తుంది ఈ మాట వట్టినే కవితావేళశంతో అన్నది కాదు తీ వాభినివేళంతో బ్ధర సంకల్పంతో అన్నది. ఆలాగే పయసిం చింది ఒకి ఆనృక్తాన్ని ముగించుకుంది భారతీయకాలమానంలో ఆర వై యెళ్ళ ఒక ఆవృత్త 0 మలయ సమీరణోర్మికల మాలికిలన్‌ (పణయార్జ్భగీతికల్‌ మంచుతూ కృష్ణకాన్త 9 గీతం అనంతంగా సౌగిండి నన్న్మయృగారి నుంచి చిన్నెయ్యగాకి ర్‌రి

వరకూ (పతి కవ్రీ పద్యాలు రాబనవాడే ఆదృష్టవళాత్తు రాఎన పద్యాలన్నీ కవిత్వం కాకుండా పోవడమే చమత్కారం నానన నాననా ననన నానన ఆమకుంటా ఆత్మరాలు 'పేద్పకుంటూ పోతే ఉత్పలమాలా వృ త్తమె తీరుతుంది గణ ఐద్ధి ఛందంలో ఎంగీతం స్వయం సమృద్ధంగా చిబ్బలుతుంది ఆ సంగీతం కవిత్వమేమోనన్న [భమా కలిగిస్తూ వుంటుంది ఆ ధార వుంటే చాలు పద్యం రూపొందుతుంది. పద్యం రూపౌందుకే. చాలు కవిత్వమైపోయిందన్న (భ్రమకలిగ్వింది. కాని పదృనిర్మాణ శిల్పం ఎందరికి తెలుసు పద్యంలో (పతి పదాంతర్గత భావనా సౌందర్శం ఆవివృ్మృతమవుతూ గణ తంత బంఠం మళ్ళించే డొంకతిరుగుశృనాకిట్టుకొంయా కవితమయంగా పద్మాన్ని సాగించడం గొప్పణద్ధి అలాంటి కవితా సాందర్వసిద్ధుడు కృష్ణశ్యాన్త్రి దీనికి ఉదాహరణగా కృష్ణ పకష్షములోని తేఎవంపునే ప్రధమోపహరంగా అందించవచ్చు ఈ ఖండ కాన్యం అతడు తన ఇరవయ్యవ జన్మదినంనాడు రచించానన్‌ ఒకసారి నాతో చెప్పారు అలాగే పదృ్భ కవితా శిల్పానికి వారి అన్వేషణ పరాకాష్ట క్కష్ణ్టళాబ్త్ర పద్యా లన్నీ ఒక్కొక్కఎగా ఉదహరించుకొని అందలి కోమలఒగుణ రామజీయకితలను వింగడించుకొవాలన్న త్మీవాఖినివేశం సహృదయుళందరికీ కిలుగుతుంది 095 మే-జూన్‌ ద్వామాస సంచిక ఉదయినిలో మ [తమే (పచరిళమై యింతవరకూ ఎక్కడా ఈ శీర్షికతో (గంథస్థయాని మధూదయం. అనే ఖాడ కావృం-పదృంలో భావావివ్మరణ కళకు అద్ధం పడుతుంది ఆ పద్యాలు సంఖ్యకు ఐదే గుణానికి అపార స్ఫురణగలవి రేయి కొసన్‌ పసిండి నునురేకులు (ప్రాకకి మున్నె పెనమైవొయెడు

ము గవీ వలులు పుంతలనల్టన నేగుదెంచి నే

నె యెలుగెత్తి నీ విలయ విస్సరణమ్మున నిల్చిఎల్తు నా

పేయి” (పేయు. యని చలింపగ యవష్మదుషన్సుష ప్తలే

ఎలుపెడ బాటు వేసటనో వేకువ సోకుటనో మరేమొ జీ

రలుపడిపోయెనో సలుకరాకి వెరంగిడెనాకె తోచె కొ

మల కరుణాలసమ్ముగ తమ స్పమయానస్త మయాననేలోయి

ల్లలితము గర్గదమ్ము నగు (పత్యుషసీ హిమకంరరావమై

రల

నీయిలు మోసలన్‌ మసరునింబకషాయ ₹లాటువానలె

మోయగ లేని సయ్యెదల మూలుగో నిశ్వునన స్వనమ్మొ యె

మోయని మేలుకు వలవవో సకియా దరమీలితమ్ములౌ

ఏ కొద రేకు-న్‌ బొదువు కడలుతోడనె ము గిపోవగా

ఈ యద సార సారె కిబరింతలు వాటును బతు నంకెంఎల్‌

వాయెగ నీ మధూత్సవ విభాశత శభొదయ వే [(వేయనక్‌

ఉజాయగ జెక్కలార్చి గగనమ్మునె చేరు కరంగి పోజులో

తీయనిపాటగాగ కయి తీయని పూవుల తేశ యూంగా

పొడలు వల్టులో కోరడువాడెడు కోర్కులో మోడుటాపలో

పోడిమివీడు సౌఖ్యములో పోయెను పొయిన వేవు ూయకె

జాడలు నిత్యనూతన వసంతమ లో యువ జీవకాంతులో

వాడని నందన పసవవాటింలో మనకింక (పేయణ

(కృష్ణళాత్రి పుం 28

ఉదయిని సంపాదకుడు కి కే కొంపెై జనార్జనరావు- కృష్ణశాన్తుగారు వివిధ సర్మపదాయాలూ తమ శిల్పనైై పుణిలో పొడించి సాణల్బమ.చూపుతున్నారు ఆన్నాడు శిధిలాలయమ్ములో శివుడు లేడోయి అశే గేయం వారికి మంచి అభి జ్ఞానాలలో ఒకటి అనిన్నీ [పస్తుతించాడు పద్భ శిబ్పవిన్నాణాన్ని కృష్ణళా పద్యాలన్నీ పుణికి పుచ్చుకున్నవే ధనుర్జ్దాసు అనే [శవ్యనాటికి లలోని పద్యాలన్నీ ఈ కోవకు చెందినవే ఈ పద్యాలన్నీ ధనుర్దాసు [శ వ్యనాటికిలులోనూ పల్లకిపద కవితా సంపుటిలోనూ సంకలితమై చదువరుల కందుతున్నాయి. ధనుర్దాసు నుంచి మచ్చుకు ఒక్కటే పద్మం - ఒక కను (గీష్మ భీ కుతప్మోగతరార మ మండలమ్ము కార్తిక శిశిరాంస బింబమ. గదీ యొకనే్యేతము లోక్‌ లోక శాప కుడవు ఏవ నావలచు చలిని సొమివినీవ అష్షియిగ్మక మొకసారాా విరియగా వెరగా యిక రంగనాయకా

అనే పద్యంలోని చివరిపాదం చదువుతూంటే నా_బ్రక హృదయంలో మైతిం భ కి థావం వెంపెసలారుతుంది పొడుపునులపై బంగరు ముగ్గులుంచడము సంజ మబ్బంకు ఉంగరాలు పొదగడమూ సుమలతల కపోలములలో సాను పాండుర వర్ణాలు పోల్చుకోవ డము నీలి*దారాల తారాలకాంత మాల లల్హ్లడము వేయేళ్ళ తెలుగు కవిత్వ 60

చరి్యతలో కృష్టకాస్త్రుకి తప్ప మరెవ్వరికీ తెలియలేదు ఐనా ఆ కవికా గంధర్వ రుటూరుడు రౌర లటిల్ఫి పంకంబువలన మలినమైన హృదయ ధామం తోడే గికబంచవలణ వచ్చింది నవ సుమ మృదులమైన ఆ కవి మనస్సు విరహ ద ధితోనే వేగి పోవంబవచ్చింది. ఏడ జనిన మనోహరి జాడలరణ గలగి పోవల ఎ వచ్చింది. కనులు మూణనా తెరచినా లోక మోహన మనోజ్ఞమూర్తి చిరునవ్వు చిలుకుతూ (మోల నిలిచేది ఆ విరహాగ్నిచ్చటల (కాగి ఉదయ నాళం తెగింది తన హృదయ ధనం తొలిగిపోయింది జీవిత ఫలం (సుక్కి. నేలవడింది (శావణ శ్యామం (కూర జందపఎలిలో ఫౌదామనీ పియ మాయమైపోయింది ఏడవను లేక-[ఐతకీడవను లేక ఓడిన ఎదలహ త్తి వాడిన ఎలుంగెత్తి నొడు విడనాడిపోయిన దేవి కోసమై అ౮ వేగిపోయే కవికి లోకమంతా ఏకోన్ముఖంగా హృదయ దళన దారుణ మళో(గకార్యం తలపెట్టినట్టు స్ఫురించడంలో అబ్బురం లేదు అది కేవంం సంకుచిత స్పాత్మక భావనకాదు వ్యక్తి పరతగాని ఐకాంతిక విషాదంకాని కావు అఆ నాటి లోకివృత్తాంతంలోనే వోర్థిక విషాదహృదయ దాహ ళ్యం విస్పష్ట దర నమిస్తుంది కనుకనే కృష్ణళ్లాబ) బాధ లోకమంతటికీ బాధగా (మోగింది ఆ మధుర విషాద నై రాశ్యం నుచి బయటపడే మార్గం కవికి కనిఎంచ లేదు తానూ తన దు ఖం తోడునీడగా మిగిలారు కొను ఆనంత శోక భీకర తిమిరిలోకై క పతిగా మారిపోయాడు పతిమాటలోని పరువాన్నీ పరిమళాన్నీ మృదుక్వాన్ని కొలవడంలోనూ పదం (వేక్కనదాన్ని సుదతి పలువరసలా పోహశించేడంలోనూ. నేర్పు కృష్ణ శాస్రికే తెలుసు ఒక పద్య పాదంలోని పదాలన్నీ కలి సమ_వతిలో మేళవించ బడిన సంగీత వాద్మ సమావారమై మొరసే గంధర్వ విద్య ఆయనకి పుట్టుకతోనే అబ్బినదా అనిపిస్తుంది ఆ కాబ్చిక సముచ్చయమంతా కలన రణకుని గుండెలలో సజీవ స్వరూపాలుగా కదలాడుతాయి వన వితానంవలె నురభిళాలు వెదజల్లుతూ నన వసంతాఎ నావ్వోనిస్తుంది చల్లని గాలులుగా సోకి శరీరాలపై పులకి 2! _త్తిసాయి కృష్ణశాన్త్ర పివిత్వం ఒకే సమయంలో ఐం(ద్రియకానుభవ పరంపరని ఆవిష్కరిస్తూనే ఆంతరిక ఆవేదనల నెన్నిటినో మేలుకొల్పుతుంది కంటక కిరీఎ ధారినై కాలర్యాతి మధ్యవేళల జీమూత మందిరింపు గొలువు కూటాల నేకాంతగోస్టి దీర్చి దారుణదివాంధరోదన ధ్వనుల (శుతుల న!

పొంగి ఉప్పొంగి ఆర్థర్యాత్రి గర్భంనిండా విలాప నిబిడ గీతికావ౨ నింపాడు ఆలాంటి ఏకొంత సమయంలో కూడ తన్నెవరో [క్రీగంట చూస్తున్నారు. నో చప్చరిస్తున్నా రు శుష్కుమైన జాలి పదర్శిస్తున్నారు కవి ఆహం దెబ్బతింది సన్నుగని ఏరు జాలి చెందంగ వలడు నాకు నిక్వాళ తాశవృంతాలూ కల్నిద సళుల గొంతరులూ కళవు- అని గొంతెత్తి పక్షటిస్తారు ఏదో ఒక ఆత్మ విశ్వాసం పొడమింని నిబ్బరం. చెప్పుకొన్నారు. ఇలా- ఏకాంత యననికాభ్యంతిరాన వెక్కి వెక్కి రోదించారు

కృన్ణకా స్త్రి జీవితాంతమూ ముసలితనాన్ని ద్వేషించారు కల్మషాన్ని ద్వేస్సంచారు. దుర్గంధాన్ని ్టీద్వేషించారు.. నిర్ణక్ష్యుంగా మృత్యువు? ) తృణీకిరించారు ఆ మనోభావాలను అనేక పర్యాయాలు క0రో క్రిగా (పకటించారు కూడ నాకు మరణమ్ము వలదనినాను అని దానికేమిబి వివరణం కారణం వారే చెప్పుకున్నారు మరణమంటే భయంవల్లకాదు. దాని పేరెల్తితేనే ఒణుకు పుష్తేది కాదు మరి

అస్తువుకే తొంగిపోన నా దుఖం వీడిపోవునేమో అను 3రపు వలన నాకు

మరణమ్ము వలదనినాను అనిపూ _ర్తిచేకారు

కృష్ణశా ఎ9 ఒకి సమాహార కావ్యం (పారంభయౌవనుని ఖావ సంక్రీర్ణతకు కూడ (పాతినిధ్యం లభించకపోలేదు ఆనేకాంళాలపై యౌవన హృదయీ శృర్యను కవికావేకమూ కేంద్రీకృతమైంది తత్కాలీనమైన వెడగుతలుపుయా వింత ఊ్యదేకాలూ మైతం చోటు చేసుకోకపోలేదు సంస్కారబలం వల్ట [పౌథనిర్భర వాక్య విన్యాసమూ అపారంగానే దర్శనమిస్తుంది అపూర్వ భావనాలోకమూ అడుగడుగునా ఆవిష్కృతమవుతుంది కాం తదావిగా వచ్చే తలుగు కవిత్వమంతా తన పక్షంగా నిలుస్తుందని కృష్ణపక్ష ౩వి ఆత్మ విశ్వాసం (పకబించుకున్నాడు ఆది అళిఖిత సుహృత్‌ శాసనము దానికే మది చెది రిన పక్టపషాల కౌక్కిరాయిలు వెక్కిరింపులకు గురిచేశారు అక్కిరాజు కాకా సురులు కొక్కిరించారు. ఈ (పతికూల బుతుపవనాలు పరోక్షంగా కవిని కాళ్వుతీకరించడానికే దోహదం చేశాయి విమర్శల వెెరిగాలి వచ్చినళ్లే వెళ్లి పోయింది కృష్ణకాన్త కవితా కంరం విర్న్మిదంగా (మోగుమూ గిలచింప

ఈనాడు మన నవ స్వాతం్యత్య వౌాసంత

నందనములోన స్వచ్చంద భారత కవిని

నిలిచి నిర్మిద గళన్నిసుత సుధావిరళ

యురుల కురిపించి దెస దెసల పరపింప లీను అంటారు కృష్ణక్యాా నిజమే కవి భట్టుకాడు ఊరికే దుర్మార్గులందరి* పొగడ డానికి కవి ఉలూతమూ కాడు వగటిజేళ వెలుగుల సత్య సందర్శనం నుంచి

62

తబ్బంచుకుందుకు అతడు ఏవురుకప్పని తరుణవిస్పులింగం ఆంటూ మళో దే కంగా తరువాతి కాంంలో తెలిఎన స్వచ్చంద భారత కవి వాణికి పుతనంలోనే "'పెగలని పునాదులు చేస కున్నారు కృష్ణకాన్త్రీ మా సల్లకి పు 54 నుండి 58 ఆగస్టు 5 తెలుగు పలుకుబడి వున్నంతకాలమూ తెలుగు రసనకు రసజ్ఞత, జీవించి నంత కాలమూ కృష్ణకాస్త్రీ కవితా కంరం అజరామరంగా నిలచేవుంటుంది (ప్రవాసమూ ఊర. నక ఈ రెండూ మహత్తర కవితా సుమనికుంజాలు విరిపోయెదలు మేలిమి కడాని నిలు మెరుపులు (పతి వద్యమూ అనుభవ సారళ్యంత్త ఇళతమై ఆమరింది అనుకూతి సాందతతో పరిమళ భరితమైది శష్క చమక్కాగం కోసమో పొడిపొడి? నానుడులు పేర్చడం కోసమో కృష్ణణున్రీ మాట పోగు లెక్కడానింపరు. కమి (పేయు సుధామయూఖరేఖ అమె అడుగుల సంద డులు ఆఖొతాల ఏకాంతాలలో మొరణ మెల్టగా మాయమయ్యాయి -- అని కవి ఎడద్మతోవల పడినడచినట్లు [భమకొల్పాయి పోనీ ఆక్కడా ఆగవు సడి లేని నడిరేయి పడిపోయినట్టి ఆమె కడియాల రవకలూ. చిరుగాజు _మోతలూ తనకు గేలి త్తి చూపు జీవిత పధాలుగా మారిపోయాయి ఆ శూన్యం దుఖ కారకమై సోయించి కవికి ఆప్పుడు గొంతెత్తి ఏడ్చాడు ఎవడు మ్మాతం ఆంతకన్నా ఏం చేస్తాడు ఒరులు నవ్విపోదురుగాక తనకేటి ఎగ్గు తన స్వేచ్చ నెప్పుడో (పకటించుకున్నాడు కవి దు థొన్ని కాంచగా నోపలేని తారకలు కిన్నులట్టివై అర్బుకున్నాంఎ మొబిక్లు నని ఖిట్టూర్చు థాశాల్తై పోయాయి. ఇంకా (పకృతి పరిసరాలలో ఎలా సాక్షాత్కరించింది అప్పుడు తుంచుకొని కుంచుకొని కుహూ కుహురవాటి లను తొలగి దవ్వుదవ్వుల చనికిరాలు వాల్చుకొనినవి తిమిాలు భయివకాన గాలి పసిపాపవలె రిచ్చపడిపోయి.ంది రాక రాకి తనగళ తమ పధమ్ముల శేగిరేగి రోదనోచ్చలిత ఉచ్చగీతా దురంత దుస్సవార్చులు వెడలి రానారంభఖించి నాయి ఆ సమయంలో సర్వము హనంగా కవికి కనిఎంచడంలో ఆసహజత లేదు ఇపుడు [ప యమ్మ (కమ్మినదేమో కాక దొరకదో నిల్వనీడనా చిరుత పాఎకు అ తటి న్నైరాళ్య గాంభీర్యం ఆవహించింది ఈ మహానంత విశ్తుమే అలవముకొన్న చీకటులతో యిరుక్రై పోయింది. ఎటు చూణనా సంకుల నిషాద జల దరచ్భ్బాయలే దర నమిస్తాయి పొంచివున్న వాష్పాంబునిధులు 'ఘోష్‌ంచాయి 8ిగి

తనపాటలా రెక్కలు తగిపోయినప్తులుగులు లోకేసంు ఎడద నీండా ఏడుపు వెక్కిళ్ళు ఎగ ఊర్పులూ- సందడులూ ఏర్చు సౌగలూ యఠ్వెడలే వగల పొగలు వమజనణ పురాణ గర్భకుహరం -- ఎరుపు మంఎల మూలుగు అను విదశిస్తూంది. [బతుకు పాడిల్లుగా మారిపోయింది. ఎజానికిది ఆనాటి శృష్ణకాన్తి ఆత్మభ్థతి మతమే అనుకోనక్కరలేదు దేశమాత హృదయమే హైడిల్దుగా కుమిలిపోతోంది నిత్యమూ" కరువులూ వెరపులూ వై దేశ?కసాలకుల నిరంకుళ స్వైరవిహారవవా -- దేశాన్ని నాకేస్తోంది

ఆ విథావరీవేలా కాలలలో ఊర్వశి మృదుపవనాంచలాల గుసగుసలు వినరాకపోయినా ఆ కడిలేని ర్యాతిలో ఆనంతయ్యాత సాగి చాడా కవి పగ లెరుగని (ప్రవాసంలో వేకువ రేకులు విరుస్తాయేమోనని ఎక్కడో ఒక సన్నని ఆళ నిజమేమరి తాను గంధర్వలోకం నుంచి జారిపడినవాడు ఈ దర్మెద హేమంతంలో వై (త కభోత్సవ విధాత కళ్యాణం చిగురిస్తుందేమోనని కవి. ఎద లోపలి ఎదలో ఒకిచిన్నే వెలుగురేఖ కిన్నరీరమృ కంరణమలో (శ్రావణాంబు దాశ్తేష పాళిలో విరహగితి పగిది విహరించాడు ఆప్పుడే శిరసులెత్తిన పూలు కవిని చూస్తూనే ఉన్నాయి పోల్చుకుంటున్నాయి. ఎలుస్తున్నాయి

రథ

ఆరో _పకరణం౦ చలివేళ పొలిషార ఎర ఆవని పొడిచి ఇరవయ్యో శతాబ్దంలో మూడు నాలుగు దశాబ్దాలు తెలుగు కవిత్వానికి మళోజ్బల కొంకి రేఖల చెలార్బాయు. ఆంగధవేశం నొబగు ములలా కవి త్రమె కవిఆ్యమే ఎక వినూత్న మలయ పవనోర్శ్మిక (పసరించింది ఊవా నావా నవ కవులు (వజలలో విపరీత సంచలనం కలిగించారు కవులంటే పజల ౩-తో మోజు. కవులూ కవిత్వమూ. నాగరిక హెడలందరికీ ఆధ్యమైంది స్రాగాత్యం సామాను లకు (పథాన భాగదేయమైంది నిత్యనై మి త్తి కావసరమైంది ఈ మూంనుంచి అ మూలవరకు తెలుగునేల ఆంశటా నవ్యకవిత కోసం ఎత్తిన చలువ పందిళ్ళి ఈ భ్ధతి అంతికు ముందెన్నడూ లేదు నటి బనీకార లంటే నవయొవనులు (వదర్శించే వె రిమోజువంటిది ఆశాడు కవులపస్ర శేందీకళ్సతమయె ది ఆలాంటి కొత్తకశెరటాలను (వేకేఎం చిన భావకవితాయుగానికి కృష్ణళాస్త్రి మజివింాజిం కళ్యాణ మకుంధారి. ఆకలా దాహామా చింతలా వంతలా ఏమీ ఎరుగని వెరి ఉ్మదేకం ఆది కివులకూ (పజంకూ అనొటి సామాన్య జీవఎడణం వ్నెరిగా ఏకతము తిరుగాడుతూ అడవ లలోను కోనలలోను దాగిపోదామనుకునే నిర్హే తుక్‌ త్సేకం కృష్ణశార్రి భావుకవుల్లోనె భావకవి చుక్కల్లో చందమామ ఆయన ముఖానశే భావ కవితా _పభావం పొడిచింది ఆయన భథావకివితా మగోద్యమం కోసమే పుట్టాడు దానికి నిర్దిష్ట రూపురఖలు సంతరించాడు తెలుగు కవితా శారదకు శరీరమే కాు హృదయం రక పువ్పితో 'పెంపొందలేదు ఆ శరీరమైనా కనిఎందకుండా ఎరువు సొమ్ముల బరువులు కచభార కుచభార సీతిభారాలతో మెరి శారద (కుంగపోతోంది ఆ కృతకాాదుఎన్నిటిని కూల్చిన వాడు కృష్ణశాస్త్రి తబ శారవకు కొ త్తనడక నెర్చాడు కొ_త్తషొకు లమర్చాడు ఆయన తెచ్చిం దంతా కొత్తటఊహ కొర్త ఇతివృ త్తం కొత్త కవిళా శిల్పం మరీ కొత్త 68 $్‌

అవ్పను తత్పూర్వు యగాలలో తెలుగు కవిత్వమెన్నడూ సపకాొన సామాజికుల హృదయవేదనలను సంస్పృళించి ఎరు ఎ ఎబ్బ శా గతం వై పే దాని చూపు ఎప్పుడు ఎతృదేవతల కథలే దాని £..వన వృత్తాలు

జీవితంలో ఎలాంటి అవిీకిపరుడై నాశరే కవిత్వ రచన వచ్చేసరికి పెద్ది నీతి పవక్తగా మారిపోయెవాడే పతి కవీ ఎంత పచ్చి శృారంకో కావ్కా న్నంతా నింఎనా చివరకు (ప్రధాన పాషతలన్నింటికీ మోఇన్ని [పసాదింఎగలిగే వాడే కన్సర్వేషన్‌ ఆఫ్‌ కేరక్టర్సు వారి (పధానధ్యేయం అఆనాఎ యితివృతత్త నిర్వహణపరిశీలిస్తే గ౦ 78 ౨ 4240గ0౮ 62 26406 70౧4 ౦౦ ౮

9గ 70 శ లకి గా076 ౨122 గ22 2 44072074 (౧ అంలూ డిలాన్‌ ధామస్‌ వెక్కిరించిన మాటల్లో ఎంతో సత్యం ఊందంిఎస్తుంది ఆలాంఎ. గతాను గతిం సాం్యపదాయాన్ని విచ్చేదంచే సమకాలీన సమాజ హృదయాన్ని కళా మయంగా (పకిబింబించడమే కాక కళాభిరుచిని (పోదిచేయడం కూడా తన బాధ్య తగా గుర్తించింది భావకవిత్యం కవి (బతుకుతున్న కాలానికి కవితా హృదయం (పకినిధిగా నిలిచిన యుగమది రొమాంటిక్‌ [పభంజనం

పశ్చిమ దేశాలలో వీచిన రొమాంటిక్‌ [పభంజనాల (ప్రభావం భార త దేశంలో. సరుచుకుంటున్న రోజులవి రొమాంట్‌బజమ్‌కు తెలుులో కాల్బనిక వాదమనే అనువాదం జ్ఞరపడింది కాని అది సమ్మగంగా సమానార్హకం. కొదు ఈ రొమాంటిక్‌ ఉద్యమ అంతస్పారాన్ని నిర్భరించుకొంి తెయగులో రొమాంటిక్‌ కవిత్వం్ల పుష్టింది జాతీయ పునరుజ్జీవన మరోద్యామంలో పఎలతరి అంత శృాఖగా _ విస్తరిల్లింది ఫ్యూడల్‌ సామాజికి నిర్బంధాలపై సాగిన జత య్యాతలో ఒక భాగంగా హార్దిక జీవనధాతువు లందించింది. బూర్జువా (పజా స్వామిక వ్యక్తి చైతన్యం ఈ కవితా (శేజిద్వారా (ష్మవధమంగానూ (పస్పుటం గానూ అభివ్యక్తమైంది

ఇవ్వాకుల కాలం నుంబీ ఇంగ్లీషువారి కాలంవఠకూ ఫ్మూడలిజమే మన సమాజంపై పెత్తనం చేస్తోంది. తరతరాలుగా ప్యూడలిజం స్త్రీని భోగవస్తువుగా మార్చింది సకల ఏతుల కట్టుబాట్లతో బానిసగా మార్చింది పురుషాహంకా రానికి సామాజిక ధాష్టీకానికి స్రీని నిరంతరాయంగా గురిచేసంది. ఈ పరిస్థితికి వృతిరేకంగా పునర్శస్టేవనోద్యమం ఎలుగె త్రింది. స్రీ పురుషుల మధ్య అసమాన త్వానికీ కులాల మధ్య అసమానత్వానికీ వ్యతిరేకంగా పోరాడటమే తన జీవిత ధ్యేయంగా ఆ ఉద్నమం స్వీకరించింది. జీవిత మహాయ్యాతలో. నారీ నరులిరు పురూ సమాన భాగస్వాములేనన్న స్ఫురణ నూత్న చైతన్యాన్ని ఆవిష్కరించింది

06

వీరిర్కురు. అచిబ్బన్నంగా ఏకం చేయగలిగేది హృదయ [పేమ తప్ప అన్య మేడి కారాదు ఈ నూతన భావం ముందుగా కవులకు స్పూర్తి నిచ్చింది ఇది సర్వ్యుతా వాంఛఎయము ఆమోద యోగ్యమూ ఆగు నాగరికతా సూ్యతంగా నూరింది (పజాస్వామిక జీవన సరళిగా ఆంగికరించబడిరీది

రొమాంటిక్‌ కవులకు (పకృతి (పథాన ఆరాధ్యదేవత కారణం మరేమీ లేదు [పకృతి యథేచ్చ్భా వ్యాపారానికి పరమోత్క్భృష్టమైన్‌ ఆవిష్కార రూపం (పకృతి స్పేచ్చా వృర్తిని పరిశీలించినవారికి మానవ సమాజం ఎంత ఆస్పతం్యత తలో మసుకున్నదీ స్పష్టపడింది ఆనాటి కవి ఈ వైయక్తిక 'స్వేబ్బాఎపాసతో పురోగమించవి తబ్బంది కాదు సామాజిక పరిశరాలతోనూ రాజకీయ విధానావి తోళూ కలపదకనూ తప్పింది కాదు

మాతృదేశం బానిసత్వంలో (మగ్గుళూన్నదన్న స్పబా ఆంగ్ల విద్యా భ్య్మాసం నునే (పెరణ పొందింది ఆంగ్ల భాషాధ్యయనం ద్వాగా దేశ దేశాల రాజకీయ సామాజిక బృతిగతుల పరిశీలనకు అవకాళమేర్చిడింది తద్వారా వారి పృదయాలరో దేశాభిమానం పొంగులువారింది.. దేళ స్వాతర్నత్య వాంభ కవితా హృదియాలికి బాసఎగా నిలిచింది. జగంనిండా. స్వేచ్భాగాన యిరులు నింపే అపూర్వ యత్నంలో కవితా హృదయం కదళిపోనారంఖించింది. వారి స్వేచ్భా [పియతకు నిర్జిష్త నిర్వచనం లెకపోవచ్చు స్వాతం[త్య స్వరూపం గురించిన ఆవగాహన కూడా సమ గం కాకపోవచ్చు. వారించే. స్వేచ్చకు. బద్దాంత పరంగా ఆధారసూ[తమూ లేకపోవచ్చు. కాని ఆ స్వేచ్భారాధనమే వారి హృద యాలకు నూతనోజస్సులండించింది. వారి కవిళా తీతికి నవీన కొంతి బేకూర్చింది ఈ భావ పరిణామం మాతం నిస్సందేహంగా సావాత్కీరిస్తుండి

(ప్రబంధాల బంధాలనుంచి

దాదాపు ఐదువందల సంవత్సరాలుగా బిగిణపోయిన (పబంధాలి పదబంఖభా లలో తెలుగు కవిత్వం ఎగీంచిపోయి.ంది నిలవ ఏీరుగా మారి గబ్బుకొడుతోంది పాడిందే పాఎగా మారి పోచికంపు కొట్టింది. కవులలో (పయోగ దవత లోఎం చింది నవనవోన్మేషశాలి (పతిభామకా అనే అలంకారికి మకొనికి కాలదోషం పట్టింది పర (పతృయనేయ బుద్ధులుగా మారారు కవులు అట్టి సుడిగుండాల లోంచి జగన్మోహినివలె లేచివచ్చిన నవ్య కవిత్వం నావ్యకా దర ఇయ రస మార్గాలను అశ్వేషించిండి వినూత్న భావుకళ్వాన్ని వెలార్చుకుంది. అపూర్చ ౩ లీ విన్ఫోసాన్ని సంతరించుకుంది సంవిధానంలో అనవద్యతను నమ.పార్ణించు కుంని

61

ఆత్మా్మాళయ ఇతినృ్ఫ త్తం నృకృతం కావడంతో పాటు _వుఎ _యెకక్తికి ఆహమిళ (ప్రవేశించింది తాదృళమైన మనోభావాలూ పరిదేవనలు ౨కు_ఎఐాలూ కలిగిన సమాజ (శ్రేజిక్‌లా అంటే మధ్యతరగతి షేధావి వర్గానికి అహమిక ప్రాతి నిధ్యం వహించింది అంటే కవి పహృదయావిష్కంి ణలోనే సమాజ హృదయం భొసించనారంఖించింది

ఈ విధంగా కవితాభివృ కిలో ఏర్పడిన సమ్మగమైన ఎూర్చు సామాజిం వై తన్యాన్ని _పోది చేఎంది సామాజికుల అంతరాత్మలు పరిసరాం నిర్చంధాలలో పంజర ఐంధితమై ఉన్న సత ౦ ఆలోచనాపరుల ఇవగతమై ది ఇదే వై న్మానికి _పేరణ అట్టి పరిసరాలతో నిరంతరాయంగా వ్యక్తి సంఘరక్షి చడం తప్పని సరే ఈ (పతిఘటనకే (ప్రధమం భావకవిత్వం అక్షం రూపమిచ్చింని ఆంతి ఆలతి పదాల సౌకుమార్భంతొ ఈ ఆ్యకోళాన్నే ఆవేశింపచేసంది ఆబ్బమైన హృదయ సంబంధి కళాస్పర కు పట్టాభిషేక మొనర్శింది

చతురతర సంయోగంవల్ల పూర్వ ఛందస్సులలో ఆవేగం నిబింకృతిం కాకపోలేదు ఈ ఆవేగమే మూలాధారంగా వృత్త ఛందన్సు అన్నింటా బటజాం శంగా (పయో క్తమైంది ఆ ఆవేగం నవీనయుగ ధర్మానికి తలబఐరువు కాకతప్ప లేదు సువ్ఫాల్‌ సమ్మితంగా హృదయ ప్రేరణ కలిగించడానకి కవిత్వంలో గేయగుణం ఆవసరమైంది రొమాంటిక్‌ ఉద్యమానికి కవిలావాహకం లిరిక్‌

74 దానికనుగుణంగానే జానపద గేయ రీతులు పునరాదరణతో అగంఎం కెక్కాయి. ఈ పొణావసర స్వరూపాని స అప్పటికే గురజాడ సంబద్ధం చూరు ఎస చిన్నదే కొవచ్చు కాని దాని విహాయస గమనశ క్రి అపారం దా* కల నాదం అపూర్వం అడది కలిగించే ధ్వని తరంగాలూ అగణితాలే పాటల సపేటి

ఆంళఠవరకూ తెలుగు కవి త్వం సాధించిన సర్వ ఛభందోరీతుంఎనూ కృష్టణ అచలీంగా ప్రయో క్తం చేయగంవారే కాశి వారి కవిత్వమంటేనే భావ గీతం. గురజాడ అడుగుజాడలలోనే గమనంసెాగిస్తూ భావగీవాన్ని ళన ఉచ్చ్వాస నిళ్వాసంగా మార్చుకోగలిగిన బసవరాజు అప్పారావు కృష్ణశా. ఆగేంసరుశే కారు ఆదర పొయుడూను జానపద కివితారీతికి సభాగౌరవం కఠించిన నండూరి సుబ్బారావు కృష్ణళాాబతో భుజం భుజం రాసుకున్న వాడు ఆక్క పరతకు కవితా ప్రధాన త కలిగించిన కన్ఫలలో కృష్ణశా్త9 ఆద్భులు కాకపోవచ్చు కా విళ్స్పందేహంగా ప్రధమారాధ్యులయ్యారు దీనికి కారణం లే_పోలీదు

వై ఈన్మపూరితమైనవారి అవగాహన ఈ పరిణామగరికొక ఎద్ధాంఠాన్ని రూపొంచించింది ఉత్తమమైన ఆత్మపరమైన కావ్యంలో ఉన్నంత లావణ్భం

688

మరొక కా్చంలో ఉండదు వినచోట అది వూఎనంత మరొకటి ఊపదు వారన్నారు దీనిని బట్టి-- వారి విశ్వాసము స్పష్టపడుతుంన కవిత్వానికి లావ ణృత (వధానంగా ఆమరాలి రెండోది గుండెల్ని ఊపే శక్తి దానికి అలవడాలి ఈ అవగాహన ఆనాటి ఎవిత్వాొకొం స్ధితిని ఏర్పరచింది

కవితా భావుంతలో స్వేచ్చ ఆలోచనా రీకిలో స్వేచ్చ కవికా నిర్మాణంలో 'స్వేచ్చ అనె [తిుణాత్మకతకు విస్త్రత (పొముఖ త లభించింది. దీనిని మున్నె న్నడూ తెలుస కవిత్వం ఎరగనె ఎరగడు. మైన తెలుపబడిన (తిగుణాత్యకి 'స్వేచ్ళకు కవివ్వి పరిభాషలో ఆయన యిలా నిర్వచించారు

తిమిరలత కారకా కుసుమములు దాల్బ

కర్కశ శలయు నవబీవ కళల దేర

[మోడు మోక నివురులె త్తి మరువు చూఎ

జగయిండ స్వేచ్చాగాన యిరులనింతు ఆదీ వారి (ప్రతిజ్ఞ ఇందులో ఈ మూడు స్థాయిలూ స్పష్టంగా దర నమిస్తాయి అవి వరుసగా యివి

అంతవరకూ ఉన్న లోకిం ఒక తిమిరలత వంటింది కంటికేయు

కానరాదు. నిస్తేజమైన చీకటి అట్టి చీఃటి పొదరింట తారకాకుసుమూలు విరిసే రితిగా తన స్వేచ్చాగానం సౌగుతుంది. దిగంతాల నింపుతుంది

2 అంతవరకూ ఉన్న సమాజం కర్కళ శిలా సద ళంగా పడివుంది కదంఎదు మెదలదు తాను శిల్పి ఆ శిలపై తన హోగారు కదలించి రాగాలు వళి కిస్తాడు ఉలితో తాటించి వలపులూరిస్తాడు సు్తితో సుతిమెత్తని తాళాలు మో9యిస్తడు ఆప్పుడిది జీవకళల తేరుతుంది ఆంటే సామాజిక స్వరూపం మనోహర ..వశిల్పంగా మారిపోతుంది తన గానానికి మారు పలుకుతుంది

త అంతవరకూ సామాజిక జీవితం [మోడు మోకలా నిర్జీవంగా నిలచి ఉంది దాకొక మురువులేదు మురిపెము లేదు. కాను స్వేచ్చాాన యిరులు నింపడానికే ఉదయించాడు తన గాన తరంగాల తాకిడికి ఆ మోడు మోళకు దోహద్యక్రియ జరుగుతుంది. చివురులెత్తుతుంది తన ఇం[దజాలిక శక్రీతో సము లంగా మారిపోతుంది పున సాణవంతమవుతుంది సకల కాపాల పాశాలనుందీ విమ _క్రమవృతుంది నె మాజిక విషమీతుల ఏర్చంధాలు తొలగిపోతాయి సామాజికుడు కట్టుబానిసగా మారిపోయి. వున్నాడు కర _౪ శిలగా ఘనీభవింఒ పోవాడు ఆ డికి సేేచ్చ లభిం? లీరుళుంది

68౪

పైన వివరించినద్టే శాక సాధారణార్థాలలోనికి ఆ తిగుణాత్మక శ్వ్వీచ్చని ముదించితే యిలా వృంటుంది సామాజికంగా స్వేచ్చ రాజకీయంగా బానిసత్వం నుంచి స్వేచ్చ నకల నిర్బంధాలనుంబీ స్వేచ్చ ఇదీ ఆరాధ్యం

'గాలి ఈత వెలుగు మేత

భావకవిత్వం సమాజభూశలాన్ని విడిచిపెట్టిందన కేవలం గాలి ఈతగా వెలుగు మేతగా మారిపోయిందనీ ఈ దే”ంలో అపార్థం చేసుకోబడింది విపరీత ఇందకూ గుర్తైంది. దానికి వారి చూపే ఉదాహరణలు లేకపోలేదు కృష్ణకాబి ఒక మానణక పరిశ్టేోంలో రచించిన ఒక వాక్కాన్ని సందర్భంనుంది పూర్వా పరాలనుంచి విడదీణ వారు చూపుతూ ఉంటారు. దిగిరాను దిగిరాను దివినుండి భువికి నా యిచృయేగాక నాకేది వెరపు అఆశేది వి ఆశించే స్వేచ్చకివె పతాక సన్నిభమే తప్ప దివితోనే తప్ప అతఎకి భునితో సంబంధమే లేదనె ఆపార్థము నకు తావ్వలేదు

భావకవిత్వపు పధాన జీవలిష్షణం ఆక్కా[శయత్వమే తప్ప దానికి సమ కాలిక సమాజంతో (ప్రమేయమిసుమంతయినా కానందర్‌ మరో త్మీవ నిందా రోపణ చేఎనవారూ ఉన్నారు ఆ అవగాహనతోనె కొటోలు-చంంగారు. సైతం కృష్ణశాబ్త్ర బాధ (ప్రపంచానికి బాధ అన్నారు నిజానికిది సరికాదు సత్యాన్ని తల్మకిందుగా చూడటమే

ఆనాటి సమాజం అప్పుడప్పుడే నిద్రనుంచి మేలుకొంటోంది. అదీ సామాన్మ న్మిదకాదు డిర్దన్మద అలసాసంగా కన్నులెత్తుతోంది లోకం పూరిగా కన్నులు తెరచి నులుముకొని తేరిపార జూచే సత్తువా దానికబ్బలేదు న్మిదమత్తులో మునిగిన కన్నులకు విస్పష్టంగా కనిపించదు జగత్తు ఏది సత్యమో. ఏది ఆసత్యమో స్పష్టంగా తేలడంలేదు ఇంకా ఏది స్వతం్యతమో ఏది సరతర్మతమో సందేవాం వదలలేదు సంధియుగపు ఎరువులు తొంగలేదు జాతి పాత బంధాలలో ములుగుతోంది. ఆ చార్మితకి సందర్భంలో చైతన్య విలణతమైన భావకవి హృదయంలో ఉప్పెనలా పొంగివచ్చింది. స్వేచ్చా (పియత్వం ఆశ్టెదాన్ని కేవల ఆక్మాశయత్వమేనని తిరశ_రించబూనడం న్యాయంకాదు భవివ్యత్తుకు మేలు చేయదు భావకవిత్వంలోని ఆత్మా_శయత్వంలో సమాజ్య ౩౪యం ధ్వసింపబడుతూనే వుంది వూగ సబూజం (పతివింబిస్తూశే ఊంటుంది ఈ కింది పద్యభాగాలు పరిశ్‌లిస్తే మరింత స్పష్టంగా సాజ్ఫాధారాలు అభించగలవు

పషివలె నాకాశ నిర్మల వథ విహార *ే వచ్ళ గోరితి 70

పక్షములు అెవం పెరుగక (పాకులాడుచు పాగిలిశిన్‌ పు రం కృష్ణపక్షం 2 ఏను మీవరెనే కంరమె్తి పాడ

నెంత యుబలాటపడి సవరింతు గొంతు

ఏను మీవలెనే న వాసూన గాన

విస్త్రక వ్యోమ యానాల వెడలి వెడలి

భావలోళాంచలమ్ముల వాలవలతు పు”

పెవానిలో రెండవ ఉదాహరణలోని ఏను మీ వలెనే అన్న దాఏలోని మీరు స్వేచ్చా జీవితం ఆనుభవిస్తున్న జాతులుగా మనం అన్నయించుకుంటే అవి స్వేచ్చా (ఎయతం నిరాధారమైనదిగా పొడగట్టదు సామాజిక హృదయంలో సెతం యిదే ఆవేగం (పబలితమవుతున్నది దానినే కవి వ్యక్తి పరంగా పలుకు కున్నాడు ఆంటె కవి హృదయం సమాజ్మపతినిధిగా మారు పలుకుతోందశె అర్థం ఈ ఆకోళం హనృ అకోశం కాదనీ ఈ ఘోష ఉత్త ఆరిణ్య మోన కాదసి అర్థ ౦ చేసుకోవాలి

కృష్ణళాం్ర శోకం నన్ను మనసారగా ఏడ్వనీరు మీరు అనే ఐకాన్ని ఉల్లేభించి

సందర్భాన్ని కవిమన్ధతినీ 72004 బుద్ధిపూర్వకంగా విడిచి పెట్టా-వివరీత వ్యాఖ్యానంతో వెక్కిరించారు కొందరు అలాంటి విమర కులు కవిని సహృ దయతతో అవగాహన _ చేసుకుందుకే తిరస్కరించిన వారుగా కనిఎస్తూనే ఉంటుంద కృష్ణశాన్త్రికి వీడుపే వాంఛనీయమని అదే నిరంతరం ఉపొదేయ మని వ్యాఖ్యానించిన వారున్నారు విమర కులు తను వృకక్తిగత (భాంకిని కవిం అపాడించడమే అవృతుంది. కవి తెలిఎన శోక సంకేతాన్ని మనమెలా ఆవగాహన చేసుకోవాలి

సమాజం నికృష్టబ్ధతిలో తల ములిగి ఉంది. ఆంగ విద్యాఖా సంతో (ుపంచజ్ఞానం ఆలవడిన మేధావి లోకాలన్నీ చుట్టు చూపుతో కలణరిగాడు ఇతర జాతుల సమ జూలతో తులనాత్మక పరిశీలన జరుపుకున్నాడు తన సమాజం ఎంల హీనంగా ఉన్నదీ తెలినంది కులాల ఆంతరాలతో సంకులమై పోయింది. ఆస్పృళ్యతతో అమానుషమైఉంది. స్రీని-ఈన చెల్లిని రల్లీని ఇల్బాలిని బానిసగా రూపొందించింది సమాజం సకల విధ కాలుష్యారతో కృశిసోండి ఈ బాహృభ్ధతిగతుల స్వరూప చందర నమే కవికి ఆంంరిక వై లిన్యివిస్ఫూ్తిక

గౌ

ట్మల్చేతకమైంది కవి ఈ నంకుఎం నమస్యలన తానుగా వరివ్కరెంచలేడు నిస్సహాయస్థితిలో ఆత౨కి ఆకోళమే మిగిలింది

ఈ దుర్భర పరిబ్ధతులను పరిమార్చడం కోసం చేయగల కర్తవృమేదో ఆనాటి కవికి అవగాహన కాకపోవడంలో అబ్బురంలేదు

నేటికీ సైతం ఎందరో మేధావులు కర్తవ్యతావిమూఢులై ఎసాలలో ౫కి తలలు దూరుస్తూశే వున్నారు. ఆ దుస్సహ పరిబ్ధతులను కవి శఎంచదలబాడు ఆ కాసం అభివృక్తిగానే గొంతెత్తి ఏడవదలచారు. కొని శోకం అమంగళకరమనంి లోకిం అతన్ని వారిస్తోంది ఏడవనీయదు స్వేబ్భాభివ్యక్తిగా పంచుతున్న ఏడ పుకు సైతం అవకాళం లేని పరిజ్ధతి అతని అభీష్టం పరిసరాలతో యర్షిసాంది అంతే భావకవిగా కృష్ణళాస్త్రకి ఏడుపె చరమ వాంఛితం కాదు

లోకం కట్టు సహజాలంకారాఎనుకుంటోంది వాంనె పూజిస్తొంచి 'స్వేబ్బాకుమారుడై న కవిని మైతం కబ్చకే ఆంకితం చేయసంకల్నిసొంది. దాని కష్టపడకి కవి గొంతెత్తి విలఎస్తాడు నన్ను విడుపుడు ఒకసారి నన్ను విడిచి నంత నేనేకాంతయవని కాభ్యంతరాన వెక్కిఎక్కి రోదింతును అంటూ [1పాధేయపడకాడు లోకానికి విజ్ఞాపనిం చేస్తాడు

తన చుట్టూగల లోకం ఆనంత శోకఖీకర తిమిరంలో కొట్టాడుతొంది దాన కితడు పతిమ (త్రమే ఆంటే వాగ్విలసనం (పసరించగం సక్తి పతినిది మాతమే తన కెదురైన లోకం ఎలాఉంది నిశీధిమధ్యంలో తారట్టాడుతోంది తనదళికి చేరిన వారినందరిని హృదయ దళన దారుణ మగో[గ కార్యంబు చలచి” ఎగిసోంది. ఆ లోకం (పణజయమరురిమ నెరుగదు పాపమనీరేదు “వకములు రూల్తు ఐంధింతు పంజరాన వ్యరి లోకము హృదయ మ్వేచ్చ నెటుల పంజరంయిన బంధింతె అంటూ కవి సవాలు చేస్తాడు

ఘోర కాంతార కుటిల కరొరవీధుల దు-వ ద పోతోంది లోవం తాను మాతంా కుటిల కరొర వీధులలో తిరుగాడుతున్నాడు ఎందుకు లిరుగు తున్నాడో తనవలెనే వేరెవరైనా మేలుకొన్ని నరమానవులున్నారేమోనని దుకు తున్నాడు (ప్రావృడంబోదరస్వామి ఎదురయ్యాడు ౨వ కూడ నా వలెనె జాలి వొడమ వాపోవుచుంటివా అని అడుగుతాడు మారు పంకక వైదాలఅశ తుంది సంధ్యా సమీకరణమూ తారణల్డుతుంది

కదు నును లేత రెక్కల మీద వడిగ నెక్తుకొని పోవరాదె నన్నెచటి శేని నిత్య తేజోమయానంద నిలయమునకు 72

ఆశి (ప్రార్థిస్తాడ నత్భంతేవోమయంగానూ ఆనందమయంగానూ ఉండే నిలయమే ఆతనుకోరుకొనే ఆవాసభూమి కాని కవి [ప్రార్థనవలించలెదు ఇక మిగిలిందేమిటి తన దు ఖమేతొడు *డగాగ "శలు గడుపుతున్నాడు ఎద కరు సబఎబ్లు సన్నని ఎలుగుతోడ నథ్టై తంత పాటకూ కొట్టు చేడ్చు గౌతమి వీచికా సగం నిదుర లో జోగుతూ ఎదుర్రైండి తానా ఏక్రైకి వవాన అప్పుడు గొంతెత్తి ఏడ్చినాడు అంతటి దు థాకవిత మనభ్ధతిని తారకలు సైతం చూడలేకపోయాయి అప్పుడు నన్ను గాంచగానోపగా లేక ఎన్నులథ్రై యార్చినవి తారకిలు స్రీరాగమయి అమృతోపమానమైన (పకృతి (పదరి చే అనంత సొందర్శానికి త్రీ [పతిబింబం ఆమె [పణయైక స్వరూబణి సౌందరా థి దేవత (పళ్ళతి సొంద ర్యానికి వివపడివృరూన్న భావకుడైన కవికి స్త్రీ రాగమయము ర్తిగా దర్శన మిచ్చింది. ఆమె కిలకిల నవ్వేపువ్వు అంచులలో మెరుపు లందగించుకొన్న మబ్బుతునక మధుర స్వరాల వినిఎంచే చిన్ని పులుగు (పసవకోమల రమణీయ పంముబట్టి - పోతున్న లావణ్యమ్నూర్తి అట్టి మనోవరమ్మూర్తిని అతిలోక రమణియ కవికావృాదయయుడై న కవి (పేమించడం-పువ్న్యవజం సౌరభాలు వింజిమ్మడ మ-త సహజం చందమామ వెన్నెలలు వెదజల్దిది మంత అనివార్భం [పవహించడమే ధర్మంగా గల సలిలంలాగ రాగణమలు (పసరింఎడం తన హృదయానికెంతో నై సర్షికం విసరే లక్షణం గల గొడ్పు లకు మళ్లేశెా-తనహృదయానికి (సణయ వీనులు సహజంధ్ధాలు కనక వెనుక చూపు లోకం తినకు తప్పుపపై ఆవసరం లేడు సహజత్వాన్ని కోల్పోయిందది కృతక ధర్మాల రువుల [కింద నలిగిపోతున్న బానిశ దానికి కవి వినిఎంచే మదు మంజులోక్తులు వినిఎంచవు కష్ణ? స్త్రి పాఎఎయ-=నునుమబ్బు లేదనుక కొనలపై సోనలు నెం వంక చిరుసవ్వ్య చలువ పాటలు ఉష న్వ స్వచ్చశీతల మలయానిలాలు తొలిపొద్దు పొడుపు రేకులపైడి దారుల పరులా మంచుకన్నీటి పాటఎ జడ మయంగా. విదా వివళంగా పడివున్న లోకానికి ఎలా అర్థమవృతాయని "ప్ర

భోనకవిళో వనన్యపియ

థావ శవితోద్యాన వనంలో సుషనము మంజుం సుషెలా వ*ల బలయించిన కవికృష్ణళా స్త) కవితాకుసుమాలు గుత్తులు పత్తులుగా ఎలయించనె ఆరుణ ఫ్రంగార మధుర మాధవుడు నిజంగా ఆయనే చిర న్యదలపాగింన చళివె లు పొలర్రిమేరకు చేరగా ఆమనిలా పొడుచుకుంయీా వచ్చిన మధుము ర్తి

కలికి సాటల కోయిల కులంలో పుచ్చిన వన్నఎయ కృష్టళావ్ర). రాజు రాజేశ్వరీ కిరీఎ రాజఘబిత రచ్న మాణిక్య కాంచి నిరాజనార్చితాం్యఘీ నీరేజ యుగళుడ్రై గళమెత్తి ౯ ప్ర కవితావాణిని లావణ్యరేఖగా నిలిఎనవాడు కవికా పదధ్వనుల నఎరాజ స్వరూప మందుకున వాడు

ఎట్టూహసేయుటో ఎరుగలేక

వంగి వంగి శిరము వొంచి (శుంగిపోడు అనుకుంటూ న్యమమస్తకుడై న కలధృనుడాయన తన కన్నిటి చుక్కకు ఎరమ పావన జాహ్నవీ (పతిభ వెలార్చుకున్నాడు మధుర గేయమంజరులతో భారతిని ఆందగించాడు మధుర గేయచుంబిత సుందర చరణారవి-దగా (బయభారత జన యి।తెని కొల్చుకున్నవాడు కృష్ణకా_స్త్రి ఒక్కొక్క శోకగీతంలొ అమృతతరంగా స్తోకాన్ని ఉప్పొంగి-చిన ఇం్యదజాలికుడు-- కృష్ణళాబ?

"7శ్త

ఏడవ [(పకిరణం౦ భావకవిత్వపు టౌదల ఇరవయి “తాబ్దపు తొలి దళకంలో 'సెలయెటి ఎలగొంళులా (ప్రారంభ మైంది భావంవిత్వుం రండు మూడు దళాద్ధాలలో మహోదమ రూపం పొందింది 95 తర్వాత సమగ (పొభవాన్ని సంతరించుకుంది. తెలుగు వాకిళ్ళు అనూచానంగా మ్మార్మోగే పొటల సంప్రదాయాన్ని పునరి గర్మించడానికి గురజాడ అఆస్పరాయకవి దీక్ష వహించడం ఒక మసోద్యమానికి అంకుకార్పణే దాఇతోనే రితిలోనూ వస్తవులోనూ సర్వంకష పరిణామ స్వరూపం విస్పష్టంగా ఏర్పడింది. తెలుఎు రచనలపై (పవర్ధిల్లిన గేయ రీతులెన్నో నిశిక రూపాలుగా సంతన మొనర ఎబడ్డాయి ఎరజు డ తర్వాత బసవరాజు ఆప్పొరావు చింకా దీషిళులూ గేయ ఏతా రీతిలో మరిన్ని కొత్త (_సయోగాలు చేయనారంభించాడరు మరింత (పతి [వదర్శించారు. ..నవరాజు అచ్చమైన లిరిక్‌ స్వభావాన్ని సాధించారు గేయా నికి ఆర్మాా శయ సుకభికాలనడ్డారు డై నిళ జీవికానికిభాసటగా కవిత్వాన్ని నిలిపారు రెండోవారు తెలుగుజాతి పఎతనాన్ని గుర్తెరిగి కథన గేయాలు వంటి జాలకవితను వెలార్చారు దాదాపు లుదే సమయంలో నండూరి సు్బారొవు ఎంకి-నాయుడు వావ అనే భూగంధి నొందర ంగల ఊహాత్మక పా్యతలను బాసటగా నిలుపుకొని ఆత్యా (శయ రితిలోన యెంకి పాఎలు రచించారు. 99 నాటికి కృష్ణొత్తి కొత్త కవిగా (పఖ్బాతుడయ్యాడు కొత్త కవిత్వానికి భాష్యకారడయాడు వెంకట్యు పార్వతీశ్వర కఎులు రచించిన ఆత్మాశ్రయ కావ్యం ఏకాంత సేవకు గొప్ప ఉఏ ధ్లాతం రచించి భావకవిత్వానికి మేనిఫెస్లో పకటించారు. గేయానికి సన్నివాత మెన సంప్రదాయ ఛభ ందోరీతులన్నీ బ్యకరించబడ్డాయి తేటగీతి ఆటవెలది మంజరీ ద్విపద రగడ వంటి లిరిక్‌కి సన్నిపొతంగా ఉన్న రూపాలు సమాదరింప బడ్జ్దాయి. అప్పటికే రాయ పోలు సుబ్బారావు తృజణకంకణం 'స్నేహలత మున్న ఇధనకావ్బాలను గిత మాలికలుగా రచించి వస్తోశశ్రయ కావ్యాలను క

భాఎకవిత్మాశేణిలో ఎఏషారు.. మార్గ కవితారీతిలో లా౨ఠా ఎకి _ఎధిమ గౌరవం కలిగించారు. అబ్బూరి ఎంగళి కాయీరి కివులు ఈ మార్గాన అప్పటికే పరి పుష్టం చేస్తున్నారు. విరంతా మార్గ కవితా సరూపాలను బ్వకరించి వాది అంత స్పత్వంలో విపరీత సంచలనాత్మక పరిణామాన్ని సాధించారు

అయినా భావగితికే ఎంహాసన జతి కల్పించబడింది దెనికి నవి మానవ మళోద్యమంగా రూపొందిన (వాహ్మమత ఉద్యమం దోవాదిం చేణంది (ప్రార్థనా గీతాల అవసరార్థం కృష్ణశాన్త్రి భావగీతికా రచశకే నూత్నప్రయూగాలు సల్బారు ఆనాదె ఖ్ధతికి వారలా వా ఖ్యాన మందించారు ఆసలు నెను హృదియవావిని నాకు కవిక్వం [వైణం సంగీతం మరీని అన్నిటికన్న కావలణంది మనిషి. నాకు మకాలూ వాటి రహన్యెలూ (బ్రహ్మజిజ్తాస యోగం -- పరోక్షం ఆపరోవం వగ్పైరాలేమి తెలియవు మ9షే నామతం అలాగే సాహితృ రూపాలు నబద్ధాంతాలూ ధ్వనీ వక్తోోక్రి రసంటావగైరా వగైరా పసెద్దలంటారే అవేమీ తెలియవు కవిత్వం తెలుసుకొని అనుభవించడం తెలుసు అట్టినాకు ఆ సమావేశాల్లో (ప్రాణం లేచిరాదా ఆలాలేచి వచ్చిన పాణం కొత్త పాఎల శెళ్కలతో ఆకాళలోకాలన్నీ చుట్టివచ్చింది

గేయం నన కవితకు [ప్రధాన వాహకమైనపుడు దాని పూల బ్వరూపం ఏమిటకే సరిశీలన సహజమే జానపద గేయ_విత్వాన్ని పరి లించడం మన కీర్శవా సాహిత్యాన్ని అవలోకించడం అనాఎ కొత్త కవిత్సాన్న (పపంబస్తున్న వారికి తప్పని సరే అయింది అందిలిరసపుష్కలఎనీ ఆకభూతుఎ అభివ్య కిలో గల పప్రసొదగుణాన్ని భావంనిత తన వారసత్వంగా ఎ్వకిరించింది. దీనికీ పర జాడయె మార్గదర్శక చ్తైతన్మం పిలిగించారు మిగిలినవారు ముంఎికు సె గదంలో స్థిరచిత్తాన్ని పదరి చారు ఈ దశలో అంటే 9 8-25లలో ముమ్మూర్తులా థావళవిత్వానికి నవీన కవితా ధర్మానికి [పాణ్యపతిష్ట చేఎనవారు కృష్ణశాస్త్రి కవిత్వానికేగాక భావకివికి సైతం నవీన రూపురేఖంను నిర్వచించిన వ రాయనే కృష్ణశాస్త్రివలె వేషభావల నలంకరించుకున్న వాడే బవకవి అ౮ రాసినవాడే భావకవి అనే ఒక అలిఖిత కాసవానికి కారణభూతుడాయనె తెలుగు భాషలో గల కవిత్వ యోగ్యమైన నుడికారాన్ని సునిశితం చేఎన వారాయశే కవితాభాషను పరమ నాగరికం చేబఎందీ తెలు గుపదాల పోహళింపులో శిల్ప విన్నాణాన్ని [పద ర్మించింది ఆయనే కవిత్వం గొట్టుపదాలను అర్జ గాంభీర్యంలేని * జ్ఞకపటాటో పంతో [మోగే సుదీర సమాసాలనూ వై దొలగించింది ఆయనే నుకువూర సుందర వాక్య సందోహంతో హృదయార్తిని అనుభూతి పారమ్మతసీ అభివ్యక్తం చేయడంలో కవితకు కొత్త షోప్రలెన్నో కైసేఎన వావయశే ఈ విధంగా నవ్య కవితను సంపన్మయంచేశారు కృష్ణ ళాన్త్రి భావకవితగా దానిని సమకాంన మానవ హృదయ బంహాసనంపై ఆధివఎంపచేశారు

78

గే అనిరలా మైన మారుము అ పద్మాలను వవీని కవిత పర్మిగహించ నవసరం అీదన్న నిషేధా అమలు జరిఎన వారంాయెనే కవిత్వానికి అచ్చమైన హృదయానుభఎ సార తే పధానమనృ వింగడింపు ఆచరణలో నిర్దారణ చేఎందీ ఆయనె విశ్వనాధవారు ్యపస్తుతించినట్టు కృష్టళాస్త్రి ఇ వకవికకు (పవ క్షేగాక నిరంతర (_పచారకిడు కూడ దానికి (పజానుకూలతను సంఘటితం. చేకాడు ఆనాఎ భావకవితలలో ఉ _త్త్సమమైశవాటిని ఊరానాటా హృద్యంగా గానం చేస్తూ సంచరించాడాయన తెలుగు దేశం నాలుగుమూలలా (పచారం చేశాడు

నవీన భి వకవిరా లక్షణం గేయగుణ (ప్రాధాన్యంగా ఆయన ముఖకావిని తెలుగు జాతి అ“గాహన చేసుకుంది మనోహరగానంతోనూ అంతకన్న ఇంద జాలిక? క్తితో కోతలను సమ్మోహపరచే ఉపన్యాస వాగ్ధాటితోనూ నవణవికా 2 శిష్టై న్ని ఉగ్గడిస్తూనూ. సాహితీ రబకులను ఆయనే భావకివితకు నిఐద్ధులుగా మార్చారు సజలా కవిత్వంతో తాదాత్మ్యబ్ధతి పొందారు

ఈ కారణం వలశే నవ్య కవితపై ననాతనులు వీచిన దుమారాలకు [ప్రజలు థాతరు చేయలేదు సనాతనాచారపరాయణులు పండితులుగా ఎంత ఉద్దండ పిండాలయినావారు సవలింపచేణన పిడుగుల జడిలో _పజలు కొట్టుకు పోయివుంటే మన కవితా పురోగలికి మరో అర్థశతాబ్దిపాటు అవరోధం కరిగేది ఆ [ప్రమాదం నుంచి తెలుగు జాతిని భాషని కాపాడిన మవివీరుడు కృష్ణళాన్త్రి ఈ కారణం వల్లనే కార్తి జాదలభావ కవిత్వమే సూక్తి జ్ఞరవడింది కాని నిజానికి భావ కవిత్వపు టొదలనే కృష్ణశాస్త్రి అనడమే సరైన అంచనా అనిఎస్తుంది

ఆయన స్పయంగా భావకవితను నిలబెట్టడం కోసం కావించిన (పచారంలో మరో రెండు [పయోజనాలు బద్ధించాయి.. తిరపతి వేంకఎకవ్వం (ప్రభావంతో ఒకి ఫ్కాషనుగామారిన జంటకవుల ఆపకి వికా (పదర్శన ఒకి త్ముద పదర్శనంగా ఆనాదరణ పొందారంభించింది. రెండోది కివిత్యమంటే కేనలం పద్యమే కాదని అందరికి తేటతెల్లమైంది హృదయాలలో స్నుష్రమయ్యే అనుభవాన్నీ అను భూతినీ ఆవిష్కరించడమే కవిత్వ ధర్మంగా పరిగణింపబడింది ఖావ సారళ తతో మనసులో మరుగున పడివున్న స్వబ్నజాలాన్ని మెలుకొల్పడమే. కవిత్వ ధర్మమన్న సిద్ధాంతం సర్వుజనామోదకరమైంది

భావకవితలోని ఒక అంత శ్రైతన్యరే; స్వాళం[తేచ్బా [వకటన డానికి గురజాడ కవిశ్వంలో రేథామాతంగా బీజావాసన జరిగింది తదపరి కాలంలో నిర్జిష్టస్ఫూర్రితో నవ్య కవితాంతర్భాగంగా వికసనం పొంఛింది దర్శనం మారినా భారత స్వాతంతోత్సాప ంతోపాటు తెలుగు జాతీయ వాంఛ స్వరాష్ట్ర

"7%

సముపార్షనగా హృదయం పతిధ్వనించింది 922లో విశ్వనాథాదుల ఆం్మథి (ప త్ర |పభృతి కావ్యాలు ఆవిర్భవించాయి ఆసంఖ్యాకింగా కవులు ల్లైతన్యధారలు కురిపించారు ఆనాటి సామాజిక చైతన్యమే కవిఠా చ్రైతన్నాన్ని నిస్టంంచింది గత కాలపు (యేశాత్మలతో (తకడాన్ని కవిత్వం తిరస్కరించింది సమకాలీన చై తన్యావిర్భూతికి పరమబాధ్యత వహించింది సామాజిక దై తన్యం కవుల చై తన్మాన్ని నిర్ధరించినళ్లే చృకనేమిికమంలో కవితా చైతన్యం సామాజిక చైత న్యాన్ని | పభ్రావితం చేంంది ఈ పారస్పర్యం ఆకుంరితంగా భావకివికా యుగంళోనే (పధమళ (పస్ఫుటమైంది సమకాలీన యుగ చ్లైతన్యం భావ 8ివితలోనే మొదటిసారిగా స్పష్టాకృతిలో (ప్రతిబింబాలు నెంకొల్పుకుంది ఆ చైతన్యం సామూహిక చై తన్యమో వర్షదై తన్మమో కాకవి వచ్చు మధ్య తరగళుల వ్యక్తిగత చై తన్యంగానే పరిమితం కావచ్చు అలాగని ఆది తప్పు పట్టవలంన నేరం కాదు అలా తప్పు పట్టేవారిని చర్మిత గమనాన్ని పరిగణిం చిన వారు కాదనాలి భూస్వామ్య వ్యవస్థపై దాని సాంఘిక బంధనాలపై వచ్చిన తిరుగుబాటు వ్యక్తి చైతన (పేరకంగానే ఆరంభమవుతుంది. దాని సాహిత్య ప్యాతీను భావ కవీ త్వం నిర్ద్వంద్వంగా నిర్వహించింది దీనికి కృష్ణశాన్త్ర ఈ కింది మాటలలో సహెకషాం యిస్తున్నారు ఆ 56౪68 విధానాలలో చాలా బాధపడ్డ వాడ్ని గగుక సంస్థానాలు పోయి తీరుతాయనే ఆ నమ్మకం నాకు ఎప్పటి నుంచో ఉంది అంటారు గళానుగతికంగా సాగిపోయిన సాంఘిక దురాబారాలతో పాటు కవిత్వపు కట్టుణానిసత్సాన్ని సైతం భావకవిత్వం చిన్నా భిన్నంగా చేఎంది వర్తమానం నెక్సి మీదగకాన్ని మోపడమే ఆర్ష సంప్రదాయంగా భావించే వూఢ విశ్వాసాన్ని [తోఎవేబంది పారకుని హృదయ స్పందనకు యిది వరికెన్నడూ ఎరుగని (పాముఖ్యతను కల్పించింది ఈ చార్మితక (పాధానృతను గు _ర్రించకుండా ఆనాటి సర్వ సమస్కలనూ భావకవిత పరిష _రించలేదని దానిని పలాయనవాద బాధితమనడం దృష్టి దోషమే ఐరే రానురాను భావకవిత ఐకాంతిక ప్యాదయవాదం గా రూపొంద నారంభించినది కవిని పరిపూర్ణ దష్టగా పెరగనీయలేదు లోకహృదయాన్ని సంకుభితం చేసే సమస్మలన్నిటిని తమ సమస్యలుగా భావించే సామాజిక చైత న్యం దిగా పురోగమింప చేయలేదు ఈ బలహీనతను కృష్ణళ (గహించారు 980 తర్వాతకాలంలో ఆయన (సజాస్వామ్యచాదిగా గాంధీవాడిగా రూపొందారు 78

అం-రానితనాన్నీ వర్ణా కు ధర్మాల మూఢాచారాలతో కునారిల్లుచున్న పొందూ సమాజ విశ్వాసాలతోనూ ఆయన యౌవనారంథంనుంచి జీవితాంతం పోరాడు తూనే ఉన్నారు వ్యు ధాష్టకాన్ని నిరణస్తూనే ఉన్నారు జారి జనులంకా కమ్మగా (తికిచేనే గాంధీమతం (పదీ _ప్తమవుతుందనీ కొస మనిషిచరకూ పి వాడికీ కడుపునిండా తిండి దొరికినపుడే గాంధీవిధానం విజయవంతమవృళుందనీ విశ్వుఎంచారు సర్వమతాలు ఏకం కావాలలి అల్లార్లైనా నారాయళ్లుడైనా దార్మిద్యాన్ని పో5 రృడానికి ఒక్కరీకిగానే మనిషికి బాసటగా నిలవాలని ఆయన ఆకాంకింవారు. ఆ-దుకే ఈ శతాబ్దపు రెండో దళాబ్ధంక్లో కన్నులు తెరచి లోకాన్నిపారచూచిన కృష్ణ ళా బ్ర పరిపూర్ణమానవణావాదిగా జీవితాంతంపరిసరాలతో సోరాడుకూనే (బలికారు మనిషికి ఆధిషస్టానమూర్తిగా (సేవించి ఆరాధించారు (79

ఎనిమిదోపకరణం శ క “గద్యం కపీనాం నికషం వదన్తి నే

చలం = కృష్ణశాస్త్రి

గద్యం కవీనాం నికషం వది అనేది వామనుడనె ఆలంకారికుని ఉద్దాటన _ ఆతగేముపూర్తాన ఈ మాట అన్నాడోకాని (ప్రతివారూ పరిపాటిగా పునరుక్తం చేస్తూనే ఉంటారు ఉత్తమ గద్య స్వరూప స్వభావాలెలా ఉండాలో ఏ ఒక్కడూ సిర్వచించడు ఎలాంటి గద్య కవినాంనిశషం కొగలదో విపరించరు

ముదణాయంతం (వమాంచి ఆకర వాహనంగా రూపొందిన తర్వాత వాక్‌ వ్యాపారమంతా (పధానంగా వచనంలోనే సాగుతోంది పజల ప్రధాన సౌహిత్య (ష్మకియ గద్యమే అన్నంత 1పాచుర్యం వరాస్తాంది గోంగూర పచ్చడి తయారించే పద్ధతులు లగాయతు గోపుర నిర్మాణ శాస్త్రం వరకూ సర్వమూ శుద్ధ వచనంలోనే రచించబడుతోంది పెట్టుబడిదారీ యం త నాగరికతకు (పథాన ఆవిష్కార రూపం ముుదణా యం(తమై జ్ఞరపడింది

ఇంత నిష్కృతి లభించిన ఈ వచన రూపమంలా వామనాచార్యుడు నుడివిన నికష పాయమైన వచనమే కాగలుగుతుందా?

కానేకాదని ష్కర్షగా చెప్పుకోవచ్చు ఐతే మరి ఎలాంచెది ఏ గద్యం కవిత్వ అంతస్సత్సాన్ని సారభూతంగా ధరిస్తుందో ఏగద్భం ఐవిత్వ [పాణధాతువు అన్నిటి? కద్ధగా తనలో నిబిడి కృతం చేసుక ంటుందో అ౮ాంటి వచనం మ్మాశమే కవి తత్పా”కి నికష పాయం కాగలదిని స్థూలంగా నిర్వచించుకోవచ్చు అంటే ఉత్తమ వచనం కవితా తిజస్సునీ సౌరభాన్న్‌ తన స్వీయలక్షణంగా ఆవిష్కరించుకోవాలన్నమాట

పై స్కూకాన్ని పచలికం చేఎనవారు ఇలాంటి నిర్వచనం చేశారా ఆంటే చెప్పడం కష్టమే కాం మన అనుభవ పరిపాకం ఇలాంటి స్పష్టరేఖల్ని స్పర్శి స్తుంది లేకహోతే ఏ ఉత్తమ శక్తిలేక ఉత్త చబ్చడి వచనాన్ని కవి హృదయం పరీక్షకు నికషంగా ఎలా నిర్ణయించగలుగుతాడా అలంకారికుడు

80

ఉం. గా షలోగల సాహిత్చ (ష్యక్రియలన్నించఎకీ తెలు ఎల్మోపకిరూపాంను చెలవర్చినవ డు యుగ పురుషుడు కందుకూరి తదాదిగా మన భాషలో ఎంత వచన మో రచింపబడింది గిడుగు వ్యావహారిక భాషా శంథా౨ావంతో తెలుగుజాతి మేలుకుంచి. సరజాడ మహాకవి కన్యాశుల్కంవంటి మహత్తర నాటకాన్ని అందింవాడు దిద్దుదాటులవం. కథాగికిలూ సమర్పించాడు వ్యావహారిక భాషకు లక్ష్యరేఖలను నిర్ధరించాడు తదాదిగా వ్యావహారిక భాషలో శ్రైతం టన్ను లకొద్ది వచ* రచనలు వెలువడ్డాయి మ్ముచణాయంతానికి (పధాా ఆహారం వచశమె నై వేద మైంది

ఇన్ని వఎనరచనలలోనూ కొన్ని పధాన రీతులుగా బ్ధరపడ్డాయి మన వధమ వచన రచయితంలో చిన్నయసూరి దొకదారి వీరేళలింగంగారిదొకరీతి పానుగంది వాందొక మార్గం చెళ ఎ్మిదొక బాణీ వీరంకా అధునిక వచన రచనా రీ3కి ఎ్యతుపాదుల్టై న మహ*యులు రండో తరంలో శ్రిపాద సుబ హ్మణ కాన్త్రి దొక రీతి మల్లాది రామకృష్ణశాన్తి దొక రీతి చింకా దీక్షితులుగారి మార్గం మరొకట చంంగారి శ్రైలి యందరికి భిన్నమైనది కవులలో కృన్ణళాస్త్ర గారి తైలి హృద మైన దైతే విశ్వునాధవారి శైలి తార్కిక నిబద్ధమైనది

ఇన్ని మార్గాలు సంబద్ధమై ఎదురు నిలిచిన మనకి ఉత్తమరీకి యేదో యిద మిత్ధంగా వోల్చుకోవడం సులువేమీకాడు కాని అవసరమే ఏ వచన రచన చదివితే చదువరికి గొప్ప కవిత్వం చదివినట్టు మనోహరానుభళూతి కలుగుతోంది ఓజోవంతిమెన జలపాతంలా నిండా మునిగిన దివ్యానుభవంతో పృదయం నిండుతుంది మన ఆంతరాంతర తమోలోకాలను నిబ్సమితంగా ఏ వచన రచన వెలిగిస్తాంది ఒక విన్నూత రశ పరిపొకం మన ఆంతరికధాతువుల నద్దుతుంది ఏతావతా మనలోంచి ఒక విన్నూత మానవుని ఆవిష్కరించగలిగే గద్య రచన తే5 అశే (షళ్నలు మన ఆశ్వేషణకు మార్గదర క సూూకాలవుతాయి. అప్పడే మనం ఉత్తమగదృ రచనయేదో పోల్చుకోగలుగుతాం

సాధాంణ పారకుని ఆంవరికానుభవం రెండు రకాలుగా ఉంటుంది. జ్లొన పరిపాకంతా పూఎవీభవించేదొకటి అన భూతి పారమ్యతతో సరవశీభూతమయ్యే దొకటిని సాధారణంగా వచన రచయితల రచనంలో మొదటిదాని పాత విరివిగా కూఎస్తుం. ఆసుభూతి పరంపరిలను తెరలించే వచన రచనలకోసం మనం మరో దిక్కుగా మొగం (త్రిబ్బ వెదుకులాడాలి అప్పుడు మన ఎపాస తీర్చే గద్భ రచయితలు (పధానంగా యిరువుకే మనకు సావాత్కరిస్తారు. వారు భ్ధలం కృష్ణశాస్త్రిన్ని

వీరిలో చలం "వలం వచశ రచయితగానే (ప్రాదుర్భవించాడు అభ్యాస

ర్‌

సాధనాలతో కృషి సల్బాడు కవి కల్పుడ్లై గద్చాన్ని ఉవిరాస్థాయి ౨ సయున్న వీకరించాడు

కృష్ణశాస్త్రి కవిగా ఆవతరించినవాడు చిరంతన క విరాధ్మానంలో (దష్టగా పర్తిణకి నందుకొన్నాడు కెనలం వాగ్య్హాపారింళొనె తనదైన క పైలిని “ంత రించుకొన్నవాడు ఆధునిక కాలావసరాల ఒ త్రిడితో రచించిన సావాన్క్మ వచ నాన్ని సైతం క విఠాస్థాయినుంచి పతనం కొకుండ కాపొడుకున్నాడు

చలం వచనం ఎయురాలివలె లాలిస్తుంది గడసరిగా ఆజ్ఞాఎస్తుంది మ్మితునిగా హితవచనాలనందిస్తుంది (పభువువలి దండిస్తుండి రద్బారా మన హార్టి. మాలినా లు ఇశనం చేస్తుంది

కృష్ణశాస్త్రి వచనం గుండెల దగ్గర పెదవులు చేర్చి నెచ్చెలివలె గుణ గుస లాడుతుంది తల్లిలా చెవులకు దగ్గరగా చల్లగా లాలిపొడుతున్నట్టు మెల్తగా ఏవేవొ ఆనుభవాలను కెరటాలు కెరటాలుగా ఊరిస్తుంది ఉరికిస్తుంది నెమ్మడిగా మృదు మంజుకంగా ఆనుభూతులనెన్నిం నో ఆవివ తలిస్తూ సాగసతుంది లోకాను భవాలను అందిస్తూ మన గుంజెలోపలి గుండెలో గుడిసును తిరుగుతుంది ఏ పరా తోక్రాలా నిశ ధి సంగితాలనో తెరలిస్తుంది

చలంగ్గారి గొప్ప వచనానికి పేర్కొనవలబన [ ేమలేఖంఎ మ్యూజింగ్సు వాఎకాలిలో శళాంక పురూరవ వంటివెన్నో ఆధునిక గద్య రచనలకే గోప్పం కలశాలుగా మన హృదయాలలో చిరావాసం కల్పించుకుంటాయి మన అనుభవ పరిధిని విస్తృతం చేస్తాయి మన మనస్సులను ఉత్తమ సంస్కార తేజ పుంజా అగా వెలయిస్తాయి మన రచనను రనజ్ఞతనూ 'పెంపొందిస్తాయి మనజీవితాన్ని మరింత జీవన యోగ ంగొ మారుస్తాయి

కృష్ణ బాస్త్రి వచన రచనలు మూడు పుస్తకాలే (పచురిఆమయ్యాయి ఆమన ఉపన్మాసాలు వ్యాసాలు ఇహ్టాగోష్టులూ సంభాషణా వంటివింకా ముపష్పయిమూడు గంథాలుగా [ప్రచురితమవాల్సె వుంది వచనకావ్యాఎనదగిన హృద్యమైన గద రచనలు మా ఊరుపోయింది కోవెలకొలను మా ఊకో వీధి ఇరుగు ఐహకాల దర నం అప్పుడు పుట్టవుంచె వంటి వన్నో. ఆయన వచనం చల్లగా నిమరుతున్నట్లు సాగుతుంది రేనెలో మంచు తొరఎనట్టు హాయిగా వుంటుంది తెల్లవారేసరికి ఒక అపూర్వానుభవ పరంపర లోనికి మనల్నె త్తడానికి చేంచేఎన తేజోమయ దివ్య హస్తంవలి భాబస్తుంది వీరిరువురి గద్భు రచనా బద్ధిలోనూ గలమౌలిక విశిషత ఏమి.? ఆంపే మన అనుభవాన్ని స్మృతిగా జ్ఞానం మార్చుకొని చెప్పాలి

తంల? 240 త్రాంందే ౧06 4 ౪7 4 రీణ2 7౦9౭ 274 20౮6

ర

నీంం 5 ౧౫౪6 5685 2౧10%౧6 ౧648 98 688 9 ౧౦36౪/ 639 క5[6 6౪ ఈ85 8 ౦౩ నింం 3౧604 9663 ౪ 6 2౭90 ౧0 ౧ [9౦౦ 69 ౧0౧౮6౧౦౦ 896 06 8౧౪ ౧ ౧9 666౧060 ౯౦9 ౪ [9 9౧0 890౧0 ౪9922 796 0 ౮౧౪ ఆంటఓ డు ఎ ఎస్‌ ఎలియట్‌ [తన 8వ శతాబ్దపు కవిత్వం అనే వ్యాసంలో ) ఒకడు పొధమికంగా కపి అయితే చాలు వాడి వచన రచన పృదృంగా ఉంటుంది అనెది ఆతని ఎండితార్జం ఎలియట్‌ సూక్తిని సార్వతీ కరణం చేసుకోదలిస్తై మాత్రం ఆశాభంగమే ఎదురవుతుంచి కారణమేమంటే బాహ్మార్థానికి ఎలిశుట్‌ మాటల్లొ ఎంతో జౌదార్భం ధ్వనిస్తోంది అంతరార్థంలో మాతం కొందరు గొప్ప కవులే గొప్ప గద్య రచనలు చేయగళరనే అర్థమూ ధ్వనిస్తాంది మన కాలంలోనే ఎందరో కవులు దుర్భరమైన వచన రచయితలుగా దర్శనమియడ- మనమెరుగనిది కాదు ఈ కిఏంద ఉదాహృలాలై న కృష్ణళ్ళాఖ్ల వాక్కాలు కొన్నే కాని కవితల మిశ్నులు తెరలించేందువ వే చాలు ఆల్పాక్షరసంభరికాలై న వాక్యాలే ఐకేనేం మిన్నేటి గిం గలలూ నవ్యార్ధాల తళ 3ళయా సహృ్మదయులకు. విందుచేస్తాయి ఓళో ఏ ఆంగడికి వె డం ఏ పూవులేరుకోవడం సరసుని మనసు చెదరిపోతుంది వదరక వాసనలు ఎలిచే వన్నెలు ఎలచే పుష్పలావికల కన్నులు ఎలిచే. కలికి నవ్వులు ఎలిచే లి తుంగిభదం కాస్త ఒకు విరుచుకుంటూ కునుకు పథ్హై ముందులాగ కూని రాగం తీస్తుంది పంపా సరోవరంనుంచి కాబౌలు లేతగాలులు వచ్చి విజయనగరంలో చొర బడుతున్నాయి తుంగభద౦లో దిగి తామ) పాత్రలో నీరు నింపుకుంటున్న ఒక యువతిని చూచి రుద్శియ కవి తూలిపడి కూర్చుంటాడు కూర్చుని ఆమె వైపు చూనాా పద్యం చదువుతాడు త్‌ కోనేట్రిలో “ల గలవడుతూ పొరలే చిరుకెరటాలు కూడా ఒక్కసారి ఆగి ఊరి బిగఎట్టి వినిమరీ కరిగిపోతాయి ఆ సమయాన కోవెం గంఎ ఎలుపూ ఆల ఆంభారవమూ దవ్వులనుంచి ఒక్కొక్క మానవ కణరస్వరము ఒక్కొక్క వక్షికూతా రెక్కల రెపరిపా తరగలగల లా ఈ ధ్వనుల్నీ కలం పల్టైలో (వతియింటా వినఐడి మరీ నిశ్చల "శ బ్బ్దంతో గామ వాతావరిణార్ని నింఎబట్టు అనిఎస్తుంది శ్రీ కోనేటి నీః లోకి ఒదిగి నేశెన్నిపార్డొ నా పతిబింబమే కాదు నా హృద యాంకరఠాళాలు కూడా చూచుకున్నాను. అలాగ చూచుకున్నప్పుడల్లా కోనేరు ఛికి

నా బంగతి తెలుసుకొని గలగఐలమంటుం”గ ఉసరువ ౬౦ శనప్పుడు కోనేటి కడుపులో నుంచి గోపుర శిఖర మెక్కుళాబు ర్‌ నా మనస్సులో వకుళ వాసనయా వెన్నెల రేయీ వెణునావవు కలణపోయి పవరిమళమూ తియదనమూ విడదీయలేనట్టుంటాయి వకు వాసశ ఎంక మృదువో దాని వన్నె ఆంత వింత

సువాసన ఎలుపు వంటిది పదిమంది నాకర్షిస్తంది. సౌం..6 ఎత్మివంటది దిక్కు దిక్కులో గాలి మీద పరుగెత్తుతుంది. సుగంధం గ్కైతి వంటిడె పదే పదే స్ఫురిస్తుంది. పరిమళం వట్టుకుని విడవం ఒంవంతపు ఎంధువు కాదు తరి చూచి దశియనచ్చేనేస్తం ఆమోదానికి స్వార్ట్థంవదు. కిలిగట్టుదనం ఎక్కువ అందరికీ అనుభవం పంచిపెడుతుంది & ఆప్పడయి పోయాను ముబలిని ఒంఎరిని అన్నిఏళ గడలీ అంతదవ్వ్యూనడచి ఆఖరున హరాత్తుగా ఆగిపొయినప్టనిఎంచింది యాత కాళ్ళు రెండూలేక ఇళ రెండూ ఆరిపోయి కడపల కూడా లేక తెరువు కూడా చచ్చి పోయి జరగనట్టు అమ్మయ్యా అంతకన్న దుభ్ధతి మరొకటుండిది. 7 రామక్శాబ్ధ థారతం పురాణం చెపుతుంటే ఎదురుగా చీకటిలో ముదుకదుప్పటులు కప్పుకుని ముసుగులు వేసుకునీ ఏీడంఎలాగ (_గామవాసులు-- పైన విళాలాకాశంలో ధగ ధగ మెరిసే నద్మతాలు చచ్చిస్పర్గాన ఉన్న భారత వీరుల్లాగ ఈ లోకాన్ని కనిపెస్టేవాళ్ళి చూపుల్దాగ ఎదురుగా కూర్చున్న (శోత లనుంచి కూడా అక్కడా అక్కడా చక్కవంటి చుట్టనిప్పు కనంఎడుతుంది ఆ చీకట్లో శార్టుగారి గొంతు ద్వాపరయుగం నుంచి వస్తుంది ఆయన కంరరాస పఇాల మీద (కోతల మనస్సులు ఆదికాలాలదాకా (పయాణంచేస్తాయి

పగలు మన కళ్ట కనబడినంత మెరే చూస్తాయి ర్మాతి రామాయణందాకా చూస్తాయి

పె ఏడున్నూ కృష్ణశాభ్ర వచనమహాకావ్యాంలో ఆలని లసంా ఎత్తి రానన తుంఎలు స్తస్వరాలూ దేనికడి విడివిడా- వేరు వేరు వ్య క్తిల్వాలతో తీరు తెన్నులతో ఈ ఎఎన్సైయె గొని= అన్నీ ఎలగల్పిన సంగికం మహానదిలాంటిది ఆంచులేఏ జలవాహనంలా సాగిపోతుంది కృష్ణళశాబ్ధ వవనం ఎరన లొగ్మ మైన సుందరానుభవం ఈ అనుభవం వీ చీటి రాతో మొదలుకొని బఎరియాన్‌ వ్యాసంవరకూ ఒకే సుందరి హేమంత (పత్యూషంలా చల్లగా మదికి పులక రింతలా సాగుకుంది ఎన్నో స్మృతులు రేపుతుంది పూరాగా ఆలోచించడానికి బద్ధకంవల్ల విడిచి పెట్టున మన అనుభవాలకు అక్షరరూపం ఇస్తున్న ఫ్రే మన హృదయంలో చేరి మనకినంతా పరామరి స్తుంది. ఆయా ఒక చోట అంటారు

రి

ఆందరూ అనుకేవేదో అంటారు ఎవరూ చెప్పుకోలేనంఆ అఆందంగొ ఆంటారు ర్మాతితల్పి ర్మాతి అమ్మవొడి వగలు సృష్టిలో వస్తువులు అన్నీ దేని దారి దాశద్‌ అప్స్‌ తొందరగా వనిమీద పోతున్నట్లూ వొకదానినాకట్‌ సలుకరించడా కె రీరికి లేనట్లు ఉంటాయి ర్మాతి ఒకే ఒక వ్మికాంతి శయ్య మీద వొకే 8 నిక్చలాంకం మీద వ కదాని ఓ వొక్రిదానికి తగులుతుంటే పిబ్బలాగ నమ్మం గా పవ్వ?ిస్తున్నట్టుంటాయి. కొండా చెట్టూ ఇల్లూ కుర్చీ మనిష- ఆగ్నీ ఆ ఇని ఆచ్చంగా అలాగే అడ్థ_డ్డంగా మన న్నృతి భాండా రంటో చెైలా.బరుా విఎగేసుకున్న అనుభూతులన్ని కృష్ణళాన్త్ర వచనం చదువు తూంటె చేరువవుతాయి.. ఒరునుకుంటాయి ఆప్యాయంగా లాలించుకుంటాయి పాటలు పాడుకుంటూ పోతాయి

కృష్ణగాన్ర్ర కవిత్వం లాగే వచనంకూడా లిరికల్‌ లక్షణాన్ని విడనాడదు ఆయనె అన్నట్లు - లిరిక్‌లో (వతి శి ద్జానికీ [పత్యేక పరిమళం ఉంఎయింది (వత్కేక వర్ణం వుంటుంది ఆ శబ్దానికి పరాయ పదం ఉండదు విధిగా ఖచ్చితంగా ఆదే అక రాజి ఉండాలి అది 7౧౧౯774202 0గ0 అక గాడ్‌ ఆది తవ్చ _ వేరొకమాఎనప్పదు "జమైన కవికి పర్యాయ పదొలంటూ ఉంచాయా క లిరిక్‌లో ఒక శిద్దానికి మరొక శబ్దం పపాణమ్మితం ఆప్తబంధువు లయ చెడకుండా స్వరం తప్పకుండా ఆపష్మశుతిరాకుండా ఒకే గొంతులో నుంచిలాగ కలిుపాడాలి ఆవి వాటికి ఒకే ఒక బొంది ఒకే ఒం (పాణం లిరిక్‌ రాగతాళాలతో గేయమే కానక్కరలేదు నద్యంకావచ్చు వవనంకూడా కావచ్చు ఆంటారు కృష్ణశాస్త్రి వచనం ఒకలిరిక్కే

[వరానంగా కవులైన ఏ ఇ్బిబ్హకాన్త్రి వచనమో ఏ ట్రీ శ్రీ వచనమో- ఎక్కత్తుగా లభి-చే ఉత్తమ గద్యంచనలు మళ వె.దదెకి వచ్చి - చలం కృజ్ణ శాస్ర్రైగార్ల వచిన రచినా జీవఎశృణం పరిశీలించుకోదలిస్తే.

చలం వచనం -- వీఠటిగా దిగులుగా ఉన్న ఊరు చివరి ఓంంరి ఇంట్లో ఎనో స్మ విచు ద్లీపాలొక గాసారి వెలిగించినట్టుంటుంది

క్పష్ణశాస్త్ర వచనం -- దారితబ్బ తన వాళ ను వేద్దుకుతూ పలవిస్తున్న దనుడికి. ఒక సారి విిఎంవిన దూరపుకేకలా ఆపాదమస్తకం మెరు శీగలతొ ముంవెత్తుతుంది కృష్ణకాస్త్ర వచనం హృదయానుభవాలను పలుకు తుంది జీవితానుభూతులను స్మృతి తలంలో నింపుతుంది

వీరిరువురూ ఎన్నడూ పాండిత్య [పాగల్బా న్ని [పదర ంచరు చూడ్తు నేసంత గొన్పగా వహ్పాకో ఆని దవాయించరు. నాశెన్ని సంగతులు తెలుసుకో

రఫ్‌

చూశావా. అని కప మిటకరించరు మన చెవుల్లో యిశ్శు కట్టుకు పజే పదే భయపెస్టగు మన అజ్ఞానాన్ని హడలగొట్టు. ఇరువులూ సుహృత్‌ సమ్మితింగా చెప్పినవారే ఎక్కడా జృర్రూపజేళం చేయరు

పీరిరుపురి వచన రచనలకూ కూడా కావ్యావేళం అంతరిక్ష బీవఎవణంగా థాబస్తుంది. విజ్ఞాన విస్పృతి జోలికి పోడు వీరి గద్ద (పజా పాటవాలను (వచర్శించి చదువరిని ము ర (గస్తుడ్ని చేయదు వీరిరువురి వచనరచనా శక్తికీ మరో ముఖ్య లత్షణం ఉంది చదువరి రసపిపాసను (పదీ స్తం చేయడంలోనూ అనుభవ సందర నా కక్తిని (పబుద్ధం చేయడంలోనూ కౌ లాన్ని కేర్యదీక్సతం చేస్తాయి

చలం వచన రచనా శైలి జలపాతంలా ఉరుకుతుంది కృష్ణశాబ9 శైలి సేలడయేటి గల గలలతో నిర్మలంగా పారుతుంది సాధారణ వచన రచయితలు ఏ మెత్తని సన్నెవేశం ఎదురైనా దానికీడైన మెత్తని పదాల ఎంఎకకు షణ మాగి అన్వేషంచరు

కృష్ణకాన్ర్ర) వచనం పారకులలో ఎంతో రసావే ౦ గలిగిస్తుందా ఆయన న్యూతం ఆంత ఆవేశము పొందరు రచన సొగించే-ప్పుడు వరద నీటి అవేగం ఆయనకి అసతఠే పనికిరాదు ఆయన మనసు పతిమాఎ దా అగి పోతుంది అటు ఇటూ తడిమీ గిల్లిరవ్వంత నొట్లోవేసుకుని వాసన చూసీ సర్వాంశాలా సంతృ్ర కలిగిస్తే తస్ప ఒం పదాన్నీ ఆయన [(పయోగించరు ఆ.దుకే మామూలు వచనంలో వాడిన పదాలెనా సరే కొత్త అందాలతో మన గుండెలపై. చిందులు. వేస్తాయి. పరిమళాలతో పరవశింప చేస్తాయి. ఆయనే అన్నట్లు (పతివపదమూ ఒక గవాక్షం దానిలో నుంచి విజనాల్తై న వింతలోకాం వరకూ పరచుకొన్నా కడలులకరళ్ళ పై మరిగే నరగలూ ఆఅవికి నబడితాయి

సుప్త సమాజాన్ని భీకరాంకుళంతో నసాళానికి అంటేలా పొడిచి లేవగొప్ద డాంకి చలం గద్య ఎన్నడూ సందేహించలేదు (పేమతో పారకుడ్ని ఆహ్వా౨ంచి పన్నీర్ణ జలి శై త్యోపదారం చేస. తాను దర్శంచిన చివ్యలోకాన్ని దయతో వివరించడానికి కృన్ణక్నాల్రి వచనం ఎన్నడూ వెనుకంజ వేయలేదు

వెనుకటి తరంలో కవిత్వానికి [ప్రాయమైన రచ*లు చేఎన వారిద్దరె యిద్దరు చలం కృష్ణశాస్త్రిని ఒకరు పగలూ ఒకరు ర్యాతీ కృత్ణళాన్రి వచనం చం[దోదయం వంటిది ౬

రిక

తొమ్మిదో ఇపకరణం౦ యంగ యుగాల కలలు పాడిన కవి యుగ యుగంబుం కలల్‌ పాడనా అంటారు కృష్ణకాజల్ర &ఇయా ఆజ కూడా లేదా గొంతుముడి వీడలేదు కా బంగారూ. ఊర్వశి దేవత ఆయిళలేనేం న్‌! ల ఆజ్లి రొడితెనె గాని గొంతుముడి వీడదనే మీ ధీరవాక్కు చాలదా* అన్నారు వఎంగారు కవిక్వపరమైన ఎ్యమకకోసం ఆలా అడిగారే గాం నిజానికి ఆయన యుగ యాం కలలే పాడారు ఐకే విశేపంగా కాదు సంక్షేఎంగా ఆసంఖ్య్కొకో (ఈంధ సంచయన ద్వారా కాదు అమేయ భావరేఖల ద్వారా ఆయన పదాలు చిర సౌరభాల వెదజల్లె సురలోక పారిజాతాలు బెన్‌ స్పెండర్‌ ఒక మంచిమాట అన్నాడు- ౯౭ 710072 6 ౧/ 69 ౫77౭8౬౮౦ 6౯ 4784౧86- అవి అలాంటి కాబ్టిక్ష ఇం[దజాలం కృష్ణళాబ్తకి స్వాధీనమైనంత సమ్మగంగా మరెవ్వరికీ కాలేదనడం అతియోబ్తి కాదు ఏ కవీ శబ్దాలను సృష్టించడు పదాల ఆంతర్నాదాలను (గ్రహిస్తాడు ఆనుస్క్ఫూతింగా రన జాతి ఆవసం ర్థం సృష్టించుకొంటూ వచ్చిన పదజాలంలో తన ఆంతరిక నాదాన్ని అభివ్యక్తం చేయగల పదాలను ఎన్నుకుంటాడు ఈ ఎన్ను కొవడింలోనే ఐం్యదజాలిక శక్తి ఒక కవికి అవసరమవుతుంది పాతి పదాలనే ఆయన ఏర్చి కూర్చేటపుడు (పతిదానికి పదనూ పరవమూ లగించి (1పయోగిస్తారు. పరిమళము. వెలుతురూ పరికించి మరీ (పయోగిస్తారు. తానుగా తెచ్చుకున్న కొత్తకంలనూ ఊహలనూ మోయగల కొత్తపతులుగా పాతమాటల్ని మం్యతించి వదిలారు ఎలదేడి చిరుపాఎలూ సెలయేచ కెరటాల పడిపోవు విరికన్నెలు తొల్మిపొద్దు తమ్బెర్యతోవలూ. పరువెత్తు కోయిల పాటలు కారి రాతిరి కొసలూ. విరహ వీక్షణ భయంకర మాధురులు. చండ మృత్యు గంభీర గర్జారవాలు ఉ గే గాలులు తూగే తీగలు-వంటి ఆలనాటి చ్మితోక్తులు మొదలుూా యిటీవం పదిఎంగా అల్లుకొన్న పౌదరిళ్టా తొందరసడే కోకిలలూ కెరటాల పెద వువా జావిలికూనలూ వరకూ ఎక్కడ వారి కవితను స్పరి ంచినా పూచిన ఫైడి కొమ్మ మాదిరిగా సువాసనలు జల జల శాల్తాయి 87

పాత చూటలనే సహజంగా ఆయన నబ్యకిరించారు ఆయితే వాఎ ఉనికి పట్లు మార్చి కునికిపొట్లు విదిల్బారు కొత్త రూపకాలు మార్చారు కొత్త ఓజస్సు లండంచారు.. దానితో అనవద్య సౌందర్భం ఆవిష్కారమై భాఎంచింది. ఆ ఓజస్సే చంం అంతటివారికే పరవశీభూతులు కావించింది మాదరబ్బపు లోమాప్పు లకు దింఎంది. పైవాకం ఉష్ణళాబ్రి ఊర్వశి కావ ౦లొపది ఆ కావ్యం యిలా సాగుతుంది

ఎదలోపలి ఎదలో స

మ్మదిలో జీవిత రహస మార్గమ్ములలో

వదలని కోరికవై నా

[బదుకు బరువు లెల్ల పాఎ పాడింతు సఖీ

ఆన కంద సద్యంతో [పారంభమవుతుందా ఖండికి తిన | మకు బరువు అనే కన్నీటిపాఎలుగా పాడిస్తున్నసభి ఊర్వశి తన ఎదలొపలిఎదలో మదిలోపలి మదిలో వదలని కోరికవలె మెరుస్తుంది జీవిత రిహస్య మార్గాఎలో అంతర్వా హినిగా (వవహిస్తున్న జీవనరేఖ జననాంతరాలనుంచీ ఆమె తన హృదయాన్ని వెంటాడుతోంది వేటాడుతోంది

తర తరాలుగా వస్తున్న పొచిన ఛందిస్సులన ఆయిన బ్బకం౦చారు ఐతె సంప్రదాయ విధేయతతోగాదు [1పయోగ కాలితతొ వాటి శరీరాలపై గం పాత వాసనలను పూర్తిగా తాళనం చే రు కొత్త జిలుగూ కొత్త వెలుూూ వాటి ఒకు పూశారు నవీన స్వరూపాలుగా మంబరు ఆ నపేన లేపన చర్చతో ఎంత ఎత్తుకై నా ఎగరగల శక్తి వావెకి వచ్చింది దానికి మై కందం వంటివే ఉదాహరణ (పాళూలు

“చలువ పిపాళి గాలి నును చక్కిలిగింత ల కౌగలింతలంక్‌

నిలువున పాటగా కరగ నేద్చనొ విరవవేణు వీధి

వలపు తలంపు సోకిననె [ప్రాజసఖీ (బతుకెల్ల కోది

గొంతుంవిడి సోనరె

పొరలు నూతన గీత సుధా పథ లలోన్‌

ఆయన రచించిన పద్భాల్న్‌ నూతన గిలతికలు”) మారాయి బుధావథా లుగా సాగాయి పారవశ్శంతో పోర్టాయి

నిశ ద్ద్‌వేణు నికుంజొల వీధిలో [పసరించే ఊణపోని గాలిసెతం ఆమె కౌగిలిలో రవంత సేదతీరేసరికి-నిలువునా పాఎగా కరిగివోతుంది. ఆమె వలపు

858

స. తలపు ఎదకు నోకినంత మ్మాతంలోనే ఆ. తుకంకా కోటి గొంతులుగా విడి పోతుంది ర్చిజ్షః స్త్ర పద్యాల రిజోరళ్ళి హృదయాలకు సురభిళ వీచికలా నోకు తుంది “్యతుంన మెల్కొల్చుతుంది అనుభవాలను పలకరిస్తుంది. నేర్పుగా గుండెలను స్పందిస్తుంది అనుభఖభూతులతో నింపుతుంది ఆయన పద్యాలకు పరిమళ రుంరులు రెక్టిలుగా తొడిగారు ఏ (పావీన కవి పద్యాన్నైనా అదెంత రమ జీయమైనదై -* ఆయన పద్బంతో పోల్చినపుడు దాన తాలూకు ముసలితనం ఏదో చప్పున మన యిందియాలకు బ్భురిస్తుండి పూని సఖిమణుల్‌ కుసుమ పూజిగిపొవడ కీలుకొల్చి ఇం పైన మీ ఐల్‌ ఎరుచునందు ఇటించిశ జిల్లు చల్వు సెల్లా నెరిమించె చెంగలువలంగల పుప్పొడి కిజ్వుకొన్ని జాం బూనద సెకితంబుపయి పున్నమ వెన్నెలకాయు క్రై వడిన్‌ ఆనే వాచిన ఎవ్మంకూడ -- ఇరంతరో సుందర సామ గితొనే చేయబడింది పూజిగిపావడ ౬.ఎగవలువ సెల్లా చెంగలువలపుప్పొడి కాసే పున్నమ వెన్నెల వంటివన్నీ అన్ని కాలాఎకూ అవసరమైన దినునులే నవ్య కవులు సైతం ఇలాంటి పదాగ్థాఎను నిషేధించలేదు ఐతె పైరెండు ఎద్భాలకూ నిర్మాణంలో గల విశిష్ణతలో విఖీదం ని ఎస్తుందె [ప్రాణజపదార్థింలో వప ్స్‌లేని తేడా ఏదో మన హృదయాలకు తాకు తుంది పై పదృంలో ప్రచీన కవితన ఆంతర్యాన్ని దూరంగా పెట్టి చూఎన ద్యశ్యాన్ని చూచినళ్లే వథ్ధిస్తాడు అందుకై కొన్ని మాఎలను పొదుగుతాడు మమీకత కంఎంచదు ఆయన ఐకాంతిక యిరదియీనుభూళతుల్ని _ విశ్వాసాల్నీ కలమెదఎ అందిస్తాడ మొదం. పద్యం చదివేటపుడు కవి అనుభూతిని పార కడు (పతృక్షంగా అనుభవిస్తాడు తిన బ)ళుకే కోటి గొంతులతో తనతో మొర పెట్టుకుంటున్న ట్టు ఒక ఎర్పెదం అనుఖివిస్తాడు రెండో పద్భం చదువుతున్న ప్పుడు తాను దూరంగా ఉండిపోతాడు ఒక అందమైన దృశ్యాన్ని నిర్హిప్తంగా ల౭ 46 64 గా అవలోకిస్తున్న అనుభవం పొందుకాడు సీ య్యా కూడెనా గొంళుముడి వీడెనా వోయిగా యుగ యుగంజఒఎ కలల్‌ పాడనా 89

చిరగాఢ నిది మేల్కొలిఎ నందేకాల

బరపనా చిక్కు దిక్కు ఎకు చుక్కలకు అంటూ ఐరువుగా ముగిఎపోతుందా ఖండిక తన పేయి ఆజ్ఞ చపా అభించి నప్పుడు తన గొంతుముడి తనంతతానే విచ్చుకుంటుంం చిర ఢథ ౨ద9లను మేల్కొలుపుతుంది సందేశాలను దళది లకూ అందింపచేస్తుంది తన గొంయఠఘ చుక్కలవరకూ పినలిస్తుంది

అదీ చలంగారు పేర్కొన్న ధీరవాక్కు ఐహిక పరిభాషలో -- దివ్య లోక పొారమ తలను అభివ్యక్తం చేయడానికి ఆ ధీరవాక్కు. _పయడ్నించిండి ఆ 1పయక్నం సకృలితాలనీయకపోవడం నుంచే పరిదేవనాగీతం (పాదుర్భవిం చింది రెయినలర్‌ చేరియా రిల్కే మహాకవి చెబ్పనఎయి 2౯ 278 టంగయా ల శ 2025౮ 4277౧౬ 0౮ 6౦౫గ/గట 6 వెభాంగడే 20౮ 0౯ [0072 లిం60/౫౯ ౭08 గా ఇలాంటి ఆశాభంగ భంగమాలికలే కృష్ణశాస్త్రు గొంతు శుంచి గీతికా తరంగాలై. ఉరికాయి

సీసరచనాశిల్బ

(ప్రావీన ఇందాలలో ఎసమొక గొప్ప గాన యె ష్బమైన వివి తొవవాంం భావనిర్భరుత్వంతలో బరువుగా సాగుతూనే ఎన్ని ఒయ్యారాలనైై నా పోగలదీ ఎల నాగ ఎసరచనా మహృత్ర్వంలో ఆప్రార శక్తినీ పదరి చిన ఆద్బుడం నాథుడు తదాదిగా ఎందరో - కాదు అందరూ ఎసపద్భంలో ఎన్నో షొకులు సంతరిం చారు కాని ఆయన ఎసాలు భుమిమీద చిందులు తొక్కవ ాలిలో పల టీలు కొడతాయి పోతన్నగారి మందార మకరందాలు కైతం అందుకోలేని బౌన్నత్యాల కెగింపోతాయి. కాసుల పురుషోత్తంగారి ఎసాఎవలె భజనమబ్రతో చిడతలు (మోయిసూ అడుగులు వేయవు కృష్ణా ం్ర సీసాలు కృష్ణశాస్త్రి ఎసంలో (శవణ సుభగత ఒక్కటే (ప్రధాన లక్షణం కాదు [పం పదమర్థ వత్వంతో (పతి గుండెనూ దొల్బుకుంటూ లోలోళులకు పోగల అనుభూతి పారమ్యత వాటికమర్చబడింది (శ్రోత హృదయా సంచేదనా పరాకాష్టతో ఊపి సలసనీయవృ సద్య స్పూర్తి వాటి ఆంతరిక లఅవణమైనా బాహ్మార్ధాల దగ్గరే ఆపక చెప్పబడిన శబ్చార సంపుటినుంచి = చెప్పబదిని భావవామయ వేదన ఏదో విస్పష్టంగా పారకుని చిత్తంలో ఆశీనమవుతుంది పరిదేవన సమృద్ధిగా గర్చిభూతం చేసుకుంటాయి కృష్ణకా ల ఎసాలు ఇందుక్తై వారి సిసాలన్నీ ఉదహరించవలబందే ఎలదేటి చిరుపొట 2 సన్నని ఎలుగ్నత్తి 8 జిలిబిలి పట్టు రేకుల వెన్క- ఇలాంటివన్ని విశ్లేషించుకోవలణనవే ఆ పని సహృదయ పారకుఐది ఇక్కడ ఒక్క ఎసం పరామర చాలు అదినబ్న ఊర్వశి కావ్యం లోనిదే ల్‌

ఠ0

నును ము లేచున్క కొనలపె సోనలౌో సెఎవంక చిరునవ్వు చలువ పాట తొలిపొద్దు పొడుపు రేకులపైడి దారుల ఏరులౌ మంచుకన్నీరుపాట పావురా యియ్యాల పజాల యంచుల ఎాలులౌొ గాలినీలాల పాఎ విరిజాజె*న్నె "ద్దుర కన్ను రెప్పల కాఎ్వలౌ నెర్తావికలలపాట కలబ సీ కొంప తో్రోవం సెలలుగట్టి ఆఎలనుప్పాం నా హృదయాంచలముల ఎెరి దాహాన బిఎలు వారి ఎండు ఈ (బతుకునిండ నిండిపోయినవి---చెలియ నాలుగు బాహే ౦్యదియానుభవాల సమ్మేశనంతో రసనేం[దియానుభవం పరిపుష్ట మవుతుంది ౨ంతరిక అనుభవంగా మారి రసపుష్టినందిస్తుంచి అతకీం్మది యానుభవంా ఎూరిపోతుంది ఆమె పాఎ హృదయాంచలాల (నఏపాస్తుంచి తన హృదయం దాహంతొ నీటలు వారి పోయివుంది. అట్టిదానీ నా పాట తడిపింది ఉన్యఅ థఖావశావి. తననిం ను ఉన్మత్త థి వాలినని గోముగా పిల్చుకుంటారు కృష్ణకా స్త్రి ఇజానికాయన భావన ఎచ్చిలి విసరు కానేకాదు పారకుడు తనకు దారిలో ఎదునైన _క గేయ కలాన్ని ఏదైనా తుంఎ రసన మైదాల్చ్‌నా ఆతని హృదయం పారవవ్యంలో యి)గిపోతుంవి రసజ్ఞున భావనా?ాతిత ముబ్బరిగొంటుంది ఏవో ౮ందీ అందని జ్ఞాపకాలు తనచుట్టూ పర్మిభమిస్తాయి పూచిన వతి కొమ్మ దగ్గరా గుండెలాగి దీనంగా (ప్రార్థిస్తాయి ఏడ .”న మనోహరి జ డంరిం కింగు హృదయలబు శెమ్మది చలన మొందిు కనులు ము నన లోక మోహన మనోజ్ఞ మూర్తి చిరునవ్వు చిలుకుచు మోిల "లచు రి

ఆ అనుఫవం కృష్ణకాస్త్రిదే కాదు పారకుని కూడి ఎవి ఆత్మీయ భావన రసజ్ఞ శోతదిగా పద్య స్ఫురణతో మారిపోతుంది ఆయన కివిత వసంతవిటఎవా ఏ మూ తిరిగినా మకోహరి జాడలె పొడగడితాయి ుండె కలఫండుపడుతుంది. విపరీక సంచలనంతో ఆ్రర్లూడి వొతుంది హృదయం కనులు మూంకొని ఒక్కసారి ఆఎతర్ముఖుడయా డా లతోకమోహన చుకోజ్ఞు ము దర్శనం కలుసుతుంది కృష్ణళాన్ర్రి కచింలో ఏ రెమ్ముతాఐనా ఆత లాడే కొత్త పష్లోకులే కారణబబ్దుకాయి. ౨ మకోహర ము క్మి చిరునవ్వుఎ వెలు గుళ్లో కంఎంచని రంగేలేదు. ఆంరించని రుచేమిగిందు. వరవణంపచేయని వాసనే కానరాదు [ప్రేయు మృదుపాణి పల్టవ పాళివలె కండెంను చళ్చిగా నిమురుతుంది మేల్కొల్చ్పుళుంది 'సేదంరుస్తుంది ఓదారుస్తుంది

తారకాపూర్ణ చర్మద్రమార్తాండ బింబ మండితమ్ము మహాకా” మండపమ్ము నందెకాదె పాజి శహణమ్ము దొరకు పతిక నెట్టొదు నెనెట్టు పక్షినౌదు

తారకలూ పూర్ణచం[దుడూ మార్తాండ బింబమూ నిరంఆరం (ఎకా ంచే మహాకాళ మండపంలో పాజ్మిగహణం ఎభిస్తుంది అట్టి తన పేయణ ఆకాశ లోకాలనుంచి పతిత ఎలా ఆవుతుంచి ఆ సమున్నత పధాలనంటు కొందుకు తాను పషగా ఎలా మారగలడు కృష్ణపశాల దుడుకు రెక్కఎ జాడు తనకు లేక కాదు. కాని అవి దుర్భరశోక విషమగితుల విసరు పవలయ మా_ఆమే

చూడగలిగే చూపు కవికి ఉండాలేగాం-- లోపలా ఎలువల అంఠల కివి త్వంగానే దర నమిస్తుంది అన్నారు చలంగారు కృష్ణళాన్త్రి విషయంలో ఆ మాటలు (పతృత్షర సత్భాలే ఆయన కవిత్వంనిండా కవిత్వం తప్ప వేరొకటి కనిఎంచదు ఆ మహత్త్య పూర్ణకవితామృతకలళాన్ధిలో తెలుగుజాతి ఆరి దళఠా బ్దాలుగా ఓలలాడింది

(వతి కరుణామయ చ్యితం వెనుకా ఒక ఆత్మపరిదేవన వినిఎస్తుంది ఒక కన్నీటి సోన సాఇాతృరిస్తుంది శ్రీ కృష్దసావాత్కారమంటే ఆల్మావేదనా వరిపూర్ణసావాత్కారం మానవతా సమ్మన్మిలనం అవర్‌ సారోన్‌ బిగిన్‌ టు ఫారమ్‌ ది బ్ఞాక్‌ షాడోన్‌ ఆన్‌ ది కౌన్‌టీనెక్స్‌ ఆఫ్‌ అఎర్‌ జనరేషన్‌ ఆం కెయినర్‌ మేరియా రిల్కే అంటాడు నిజమే కృష్ణశాబ్త) కోకగీతాలు మనతరం ముఖరేఖలుగా సావాత్కరించాయి ణా

తేటగీతులుగాని ఆటవెలదులుగాని కృష్ణకాబ్త 9) చేతిలో ఎన్ని ఒయ్మారా లైనా పొందాయి. ఆపూర్వ రూపురేఖలతో అవతరించాయి. ఆయన రివిత్వంలో

రిల

ఆదాల్మాడిగా గీలికారీకి సౌందర్యం ఆవిష్కృతమవుతూనే ఉంది. స్వాదు సంగీత కిలనాం సద్విపంచి కిరమునందించి జీవిత భా మువాయ పాడుకొమ్మంటి తియ్యని (పణయగితి తంతులన్నుదెంచి మెట్టు విదల్చి స్వామి ఎటులపాడుదు ప బతుకెటులఎిత్తు ఇలాంటికాంతుం గుత్తులిన్నో తేఎగీతికి నవ్యకవిత్వంలో ఆగాసనాధివత్నం కల్పించింది కృష్ణకాాబ్ద అలాగే ఆఎవెలదికిల్ని ఆటవెలది వేమన బుషిచేతుల్లో పరిపూర్ణంగా కొల్లగొట్టబడింది ఇంకే కొత్త సౌందర్యాల నందులో సంతరించగల రెవ్వరైనా ఆనే సంళయం మిగులుతుంది అట్టిదానినే రసభరితగాంధర్వంగా మలచారు కృష్ణకాల్త మసక మసక సందె ఉసురుసురనుగాలి గంగ జాలి మోక బెంగ వలన డిల్లపడిన పడచగ అల్టననిలుచుండు నా గుహండ పదియు వాలుగేండ్దు” ఇలాందే హృదయంగమమైన ఆటవెలదులు ఆసంఖ్యాకాలు కృష్ణళాస్తి వేనున పద్యాలు లోం వృత్తపదర కాలేగాక సున్నిత విస్యరస (పేరకాలే గాక మనోహర రసఫోగకాలు కూడా _ (వాటిని గురించి ముందు (ప్రకరణంలో చర్చించుకోగలం ) తెలు కవిత్వంలో ఆనూచానంగా పరిఢవిల్దుతూ వస్తున్న గేయసుగుణా న్నంఠా ఇృష్ణళా్ర పుణికి పుచ్చుకున్నారు రకరకాల రగడలు ఏలపాటలు చంటి న్నా కొత్త రూపు తొడుక్కూన్నాయి. గురజిడ [పోక్రమైన ముత్యాల సరాలు సలేసరి మచ్చుకు కొన్ని రగడలు పరిశీలిద్దాం నా నోట ౨ మాట గాన మయ్యే వేళ నా గుండె నీవుండి మోగింపవా వీణ రాగ మెరుగని వీణ రిక్త మెరుగని వీణ తీగ పైనీ చేయికీయకే గడియేని ఏదో ఆధ్యాత్మికాభావంలో కనకి యిది యింత మాధుర్య గుణంలో మాగిందని భఖ వించేవారికి యథార్థలోక జీవన (పదర్శనంలో సైతం యింతే మాధుర్భగుఇంతో భాఎంచడం కృష్ణళూ కవిత్వం నుంచి ఉదహరించడం కష్ట తరమేమీకాదు కొరియా రణమ్మనుచు మలయా వణమ్మనుచు కరిఎ రణ్వస్త్ర వీకర పరంపరయనుచు 98

దరియ సం్టగామమని వరదలఅని వరపులని

కరవు కొటకములని మరణమని మసనమని----

(వషంచాన్ని అనునిత్యం భయపెడుతున్న విషాదాంత ఎషయ విష్కం6భా లను వెంత తొందరగా మన కనుల ముంధుకు తెచ్చారో దీనిలో చూడగలం పూర్వ్వకనులు కార్టూల వి కీడ్రికాన్ని కొండొక భీభత్స రస్యపధానంగా [పయో గించిన వారనేక్షులున్నారు ఇనంత వేదననీ బ్రానినీ ఆవిషృరించినవారూఉన్నారు శృంగారాత్మకి లలిత భావబంధురంగా ఉపయోగించిన వారూ ఉన్నారు సీ కంఠార్చితకాల పాశము శిరోన్నిర్ధాత మోతమ్ము వంటి భాబ్యర రామాయణకారుని పద్మంలో థీభత్సవీర రసాలు చక్కగా పరిపోషంపబడికే- గంగా సంగమ మిచ్చగించునె మదిన్‌ కావేరి దేవేరిగా ఆంగీకారమొనర్చున అనె తెనాలి రామ కృష్టుని పద్యంలో లలిత శృంగారం ఆవిష్మరింపబడింది కృష్ణశా_స్టి అదే కార్టూలంలో కరుణరసాన్ని ఎలా ఆవిష్కరిస్తారో త [కింది పద్యం చదివితే జెలుస్తుంది ఈలోకపు దై న్యబ్ధతి తెరచుకుంటుంది

శః లోకమ్ము దరిదితాకృపణతా హింసారి రింసారువో ద్వేలోల్లోలములన్‌ మునింగి విలయాఖీల స్థలకిన్‌ మాయునే

మోలేపన్న సళోధరాభ్ధ పలలమ్ముల్‌ తిందురే ఎందు లక్‌

కీలాలసన పానలాలస మదాంధీభూతులై. మానవుల్‌

ఈ విధంగా ఆతడు ఏ పూర్వ ఛందస్సుల్ని తీసుకున్నా -దాని నిర్మాణంలో నవీనగుణాన్ని ఆపాదిస్తూ భాషావిష్కరణలోని పద నిర్యాణంలో గాని అపూర్వ ఓజస్సును సంతరించడమే కనిఎస్తుంది కృష్ణళ్వ్వా కవిత్వం బాహ్యేాందియా లకు మ్మాతమే సరిమితమైందికాదు అంత_శ్చెతన్యాన్ని రసపుష భాం చేయ డమే ధ్యేయంగా బ్వకరిస్తుంది

ఆధునికుల అభియోగాలు

కృష్ణకు కవిత్వంపై సం్మపదాయవాదుల అభిరు గాంను అంతగా వరిగణించనవనం లేదు కారణమేమంటే నిన్నవబినే నేడు కూడా ఏ మార్పూ లేకుండా ఉండాలను కొనేవారి నిరర్ధక స్వప్నరా౭ దానంతటనే వృథ్ధమైపోతుంది కొసి ఆధునికుల అభియోగాలను విచారించవలణఉండి ఆవి సాధారణ-గా రెండు ఆయన నిరాశావాధ కవిత్వం రాళారని 6 కవిగా కృష్ణళాస్టి పలాయన వాడి ఎన్‌ కేఎన్ట్‌ అని

ం!

• దృష్టిలో ఈ రెండు ఆభియోశాలూ నిరాధారమైనవే అవిచారిత మన స్కులు తొందరపడి అన్న మాటలుగానే కంిఎస్తాయి.. నాకు యాతాదృశమైన కవులు థాని పుష్కిన్‌గాని బ్లైరన్‌ షెల్టీలుగాని మార్క్సొఏంగెల్సు వంటి సిద్ధాంణ చే బ్రలనుంబ సైతం అలాంటి అభియోగాలందుకోలేదు సోషలిస్టు విష్టవం ఒరిగి సోవియట్‌ యూనియన్‌ సర్వరంగాలలోనూ విజయవంతంగా ముందంజవేస్తున్న యి్య్నాళ్ళకయినా అలెగ్హాండర్‌ పుష్కిన్‌ మహాకవి నిత్యం అధ్యయనం చేయబడుకూనే ఉన్నాడు మన థాషలో వెలితే ఆయన భావకవే ఎవడి కవిత్వం చదివితే పరనో_త్తరకాలంలో పాఠకుని హృదయం తనను చూఎతేనే ఎగ్గుతో (కుంగిపోతుందో తన చుబ్టూగల లోకాన్ని చూ కుమిలి పోతుందో ఆదీ నై రాశ్చవాదకవిత్వమ పే జీవితం జీవించవలణంని కాదళీ మర ణమె వాంఛనీయ నిర్వికల్పమనీ [భమగుడిసుళ్ళలో కునారిల్లిపోత్తుందో అట్టి (భాంతికి కారణమైనదే విరాకావాద కవిత్వం కృష్ణశాస్త్రి కావ్యాలేవి చడివిశా పారకుడికి అలాంటి భావం కలుగదు పైగా దానికి భిన్నంగా జీవితం ఆత్యంత మనోజ్ఞ మైనదిగా దర్శనమిస్తుంది కవితానుభవ పారమ్యత ఎంత సుందరస్ఞతిని కల్చించాలో అంత (పగాఢంగానూ ఎద్ధింపచేస్తుంది ఇలాంటి ఉత్తను క3వికాను భవం కోసమైనా కవిసం ఈ (బతుకు (బతకాల్సిందేననే థీమా కలుగుతుంది కనుక పి-డితార్థంగా వెప్పాలంటే కృష్ణా) కవిత్వం న్రైరాశ్యవ్లాద ప్రివిత్వం ఎంత మ్మాతిం కాదు ఆ అభియోగానికి ఆధారమే లేదు

పొతే ఆది ఎంత వరకూ పలాయన వాద సంబంధో పరిశీలిద్దాం కృష్ణ శా ౧9 కవిత్వం బాహ్యవా_స్తవికితా జన్యమైన లౌకిక సమస్మల పరిష్కారానికి [పేరణ కలిగించకపోవచ్చు అంత మ్మాతంలో జాటిల్యం. నుంచి తబ్బంచుక పారిపోదామన్న అఎసత్వము కలిగించదు ఆయన కవిత్వం పదేపదే అధ్య యనం చేస్తూ జీవితాన్ని సాగిస్తూ వచ్చిన వారెందరో మా తరంలో ఉన్నారు వారెవరూ గిత్మజీవితం కల్పించే విధులను నెరవేర్చకుండా పారుబోతులు కాలేదు పిచబ్చవాళ్ళో బై రాగులో వీకారులో అయ్యారనే సాక్ష ౦ ఒకటేనా కనిఎంచదు పైగా జీనన పోరాటంలో సమ వయస్సులందరి కన్నా మిన్నగా పాల్గొన్నవారే అధిక సంథాాకుల ఎదురైన సకల కళ్మల స్వరూపాలతోనూ తలపడి కల హించిన వారే ఇిత్యజీవితంలో కంటక కిరీటాన్ని ధరించినవారే ఆంటే కృష్ణ కా్ల% కవిత్వం పారికు లెవరి* పల యనవాదులుగా మార్చలేదనే ఆర్థం పైగా కార్యోత్సావాన్ని 'పెంపెసలార్చించి

నిజమే కృష్ణకా_బ్ల) కవిత్వం కంరొ క్తిగా (క్రియాశీలతను (శేరేపించదు నే _ర్తృవ్యాన్ని ఉపదేశించదు కొట్టు - చంపు ఇని గావుకేక్తు. పెడుతూసాగిన ఎన్నివందల రచనలు కవితాన్పర్శను నామమ్మాతంగానై నా ఫౌంర్తకుండా మన

లగ

అన్నులముందే కాలగర్భంలో కలిఎపోలేదు కృష్ణశ్లాల) కవిర్వం అక్షరాలా కవిత్వ ధర్మాలను నెర వేరుస్తుండి అంతకన్నా ఆతీతంగా దానినుంచ ఏమాశించినా ఆళాభంగమే

అయన కవిత్వంలో హైస్కూలు విద్యార్థులకు కాంపోటిషన్టకు మార్గ దర క స్నూతాలు లభించకపోవచ్చు మొక్కజొన్న హల్వా తయారీ పద్ధతులు అభించకపోవచ్చు ఇంకా యిరాంటివే సవాలత దినవారీ కిరణా సరుకులు అభించడం లేదని దాన్ని పవూయనవాదమని తిరస్కరించడం వన సౌందర్భాన్ని కోల్పోవడమే

ఈ సందర్భంలో శ్రీ తుమ్ముల సీఠారామము _రి మాటలు జ్లాపకం చేసుకోవడం ఎంతైనా ఆవసరమే

కరుణ కలదు (పేమకల దీఎ కలదాత్మ

కలదు కృష్ణళాస్త్రి కవితయందు

టన్ను ఐరువు దాని కున్నదాయనినొన

లెత్తియడుగు వాని కేదికోళ్ళ ఏటికోళ్ళే కాదు కోటికోళ్ళు బలియిచ్చినా మన జాతిలో పేరుకొన్న ముర్థ వాదనా మహమ్మారి శాంతించదు

కృష్ణక్నా జీవితంలో ఎంత ఆళాజీవో ఆద తా ఆయన రచించిన కివిక్పమంతటిలోనూ | పతిబింబించలేదని బాధపడేవారు---తమ అవసరాలన్నీ శ్‌వి తీర్చాలనే గొంతెమ్మ కోరికలతో అ్మరులు సాచేవారే. ఆయన కవిత్వంలో పాఠదర కంగా కశిఎంచే అనంత కాంతుల జోలికి పోలేనివాలే మనది కృత మహాయుగమని ఎలుగెత్తిన గతాన్ని కాని ఆకాశము నొసం పొడుచు ఆరుణారుణ తారల సముజ్వలకాంతిని కీర్తించిన గతాన్ని కాని బుద్ధి పూర్వకంగా విస్మరిస్తున్న వారే

ఆయన (పసంగాలలో ఉపన్యాసాలలో గోస్టులలో పాల్గొని ఆయన్ని సన్ని హీళఠంగా పరిశీలించిన వారెవరూ కృష్ణళాల్త నిరాశావాది ఆంటీ సుతరామూ అంగీకరించరు

“ఎవరేమన్నా భావకవిత్వమనే దానికి రూపమిచ్చి పెంగొందించిన వాడు కృష్ణక్వా

“తక్కినవాన్న ఒకి అడుగు అక్కడా ఒక అడుగు ఇక డా వేశారు కృష్ణ్నాా అచ్చంగా థావకవిత్వమే (వాస్తాడు ఆవే ఆతని వైశిన్టుం థావ

06

కవిత్సమే3 అర్హమయ్మే వయం కాదు హృదయానికి అనగతమయ్యే విషయం పి హృదిలో ఏదో తడుతుంది. ఆపి బాధగా ఉంటుంది ఆ బాధిలో ఒకి సుఖం వుంటుంది. అది జీవుడ్ని కిదిలిస్తుంది ఇదమిత్ధమని మనం చెప్పలేంచి ఆనే భావకవిత్వమంటే అది (వాయగలవారొక్కడే. ఆతని పేరే కృష్ణకాస్త్ర ఆతని ననుసరించి బలామంది (స్తారు ఎవరూ ఆతని నందు కోలేరు ఆతని కాంతే ఈ సొధమంతా వ్యృాఎంచి ఊంది అంటూ విశ్వనాథ సత్మన్నారాయణ గారొకనాడు ఉద్దాటించారు. ఘంటాపధంగా (మోగిన వారి ఈ వాక్యాలలో ఎంత పారవశ్యూభావం వుందో ఆంత సాం్యదంగానూ చిళ్తవద్ధి అభివ్యక్షృమవు తుంది భావకివిక్కం. ఒక అనుభవం. దీన్ని ఒకడు మరొకడికి బోధ పరచ డానకి వీల్లైదు. పరిమళం ఇవా ఉంటుందిని ఏమి చెప్పగలం అన్నాడు థ్రీ శ్రీ కృష్ణళాాఖ్ర కవిత్వం పరిమళభరితి కాంతిర్సురి స్వాబ్నకానుభవ రు ంరుం రి

పదవ ప్రకరణం బుతురంగశొల పోయెనా కోయిలలకొరు

పోద్పొను నవ మళల్లికల వే

ొనణమ్మా శరళత్తు

మూలమూలల ఈ పర్ణకాలనేనె

హిమసదాంఠములే తలలె ర్తి ఎలుచు అన్నారేగాని కృష్ణశాస్త్రి కవితా బుతురంగశాల కోయిల పాటల కారుగా ఆనా ర్త సౌరభాలు వెదజల్లుతూనే నృంటుంది వారి పాటల వెదాంకాంఎలో నవ మళల్లికిలు తలలెత్తుతూనే ఉంటాయి

జాన్‌ కౌరేన్‌సమ్‌ అనే ఆమెరికన్‌ కవి విమర్శకుడూ ఒక చక్కని మాట అంటాడు 116 6080 0 069 6౧0821 ౧6 66 [౧8 590గ౧9౧06 ౪ 6689౪ 5 ౧౧0౪ ౪% 6016 ౧౦౦ ౪ ౦౮625౪ ౧ 6628

౧6 ౦౧౦068 69 ౪ 6 6 0౧౫ 680[౧ 019 29 26

02 ౪7౭988౩ ౧౧౮6 69 0౧౭౧ 668 ౮౦0౧౧ 00౪/6 గ8౧80౧౧ 86 ౧/ 38౧06 ౧0౧౦౦9౪ [0౧ 1066 ౧౯౧౦6 50౧ 41066 ౧ 5౯06 గ/ ౭06 82

ఈ వింగడింపు స్పష్టంగా ఒక యధార్థాన్ని చాటుతోంది కృృష్ణళాన్త్రి కవిత్వం వస్తు సధానమైంది కాదు భావ (పధానమైనది ఆయన కవితలలో అది పొటగాని నాటికగాని పద్యంగాని చివరికి వచనమైనా కాని దేనిని పరిశీలిం చినా ఈ సత్యం దర్శనమిస్తుంది

వస్తు [పధానమైన కవిత భౌతిక కవిత గ[౪3 04 గం ౪ అని రేక్‌ నమ్‌ మహాళయుడు పేర్కొన్నాడు ఈ రెండో బాపతు ఆత్మ పరధావ కవిత ఈ [కింది ఉదాహరణ యిచ్చి తన వివరణ కొనసాగించాడు ఆ పద్భం సరిగా పైన పేర్కాన్న క శా పద్యంలాగే ఉంయింది

ఖర్‌

౧00 6489 8 1౧6-360 గగ్ర శిగిడే రడ౪75 8 ౧6౧౦౧ గీం గి గం 2 56౪60 06% 56695 646 ౧౦౭ 66 06 8[8 6౧ ౧9 ౪౧8 7౧06595౧08 90౧ [౧6 ౧0౧ ౦495 0౧ ౧౩ 1988౪860 తీ 8 090౧ ౪౧ ౧6౪౦6 5386 89 వస్తు [ప్రధాన కవితకు మనం జొమవాను ఉదాహరణగా న్వకరింపవచ్చు సున్నితందైన నీచేతి సుత్తేనుండి బయం పడెవెన్ని యెన్ని దేవస్థలములు సార్ధకిముగాని యెన్ని పొాషాణములకు కలిగె ఏనాడు పసుపు కుంకుమల పూజ తాల న్మిద్రించు (పతిమల మేలు కొలిఎ ఉఊలిని సోకించి బయటికి ఎలచినావు వెలికి రానేర్చి నీ పేరు నిలుపషన్నే శాళ్తుతుడ వోయి నీవు నిశ్చయముగ ఈ సద్యాలలోని వస్తువులన్నీ కవి ఆజ్ఞానుసారం ఒక (కమ శిక్షణతో. మెలగు తాయి. అయితే అవిశ పద్యాల కూర్చులో తప్ప విడివిగిగా మన ఇఆఫీరుచిని చూరగొనకపోవచ్చు. కాని పదృ గత నిర్మాణంలో ఇక విన్నాణానికి లోబడి ళోభిస్తాయి.. భౌతిక (ప్రపంచంలోని ఈ వస్తువుల ఉనికివట్టు సాధారణమైనవే కావచ్చు. కాని పద్మగతంగా ఆ వస్తుసముదాయం మన అభిలాషను చూరోగొం టులది ఆనందాన్ని పోది చేస్తుంది కొని కృష్ణళా వ్ర కవిత్వంలోని (పధానాంశాలను భావాలు అనుభవ పొరమ తతో మ్మాతమే |పాణస్పందన పొందుతాయి. ఇకుభూత్ని [88 ౧౪ పారవళ్యొన్ని మన హృదయాలలో ఆయత్తం చేస్తాయి. కవితలో అఖౌతిక భావనా సము దాయాన్ని (పథాన ఆధార భూమిగా రూపొండించుకోవఢంలో కృష్ణళొ స్త తమ నాన్నగారు తమ్మన్నళా న్రగారివి (దేవులపల్లి వెంకట కృష్ణళా ప్రి అనేదే వారి పేరన్నూ. కేవులపల్సి సోదర కవులుగా (సుపతిష్టలైన పీరికొపుర నరస్థాన విద్య తృపులలో రెండవవారు వారు రచింలన నయన్‌ ల్లాసం అనే విశిష్ట (పణం థంతోని దీ పద్యం ) కొంతి పోలినట్టు కనిపిస్తుంది 09

వివకిన్‌ మేల్వలపుల్‌ గు ఐల్కొంనిన తీవి5్‌ చిదృకు? స్కుపసిద్ధరహిం భాఎల్లునట్లు ధీకృతికిన్‌ ఏతి స్ఫూర్తి పాపంచినట్టు లకి కరలక్షణ స్పురణతో నొప్పాను కన్నాకృళో దరినెమ్మేనికి జవ్వనం బొదవె సొంద రైక ధుర్భంయిగన్‌ (1వపథమాశ్వాసం పద్యంపంఖ్య 0 పు 26) ఈ పద్య-లో ఆమ్మాయి యొావనవతి అయిందన్న భౌతికాంకాన్ని తెల్పడానికి కవి అభౌతికాంళాలను ఉపమలుగా [పయోగించాడు కేవ. మనోగొచర విషయా లకే (పాధానృత కలిగిండు ఒక్క (మూనేందియానికి అఆవగతమయ్యు విరికిన్‌ మేల్వలపుల్‌ గుబుల్కొను అనేవి మ్మాతవే. (పయె"గించాడు భౌతిక అది భౌతిక ఆఎకాల సంరినత ద్యారా తన వర్ణసీియ వస్తువును ఓజస్వంతం చేయగలిగాడు కృష్ణశాస్త్రి కవిత్వంలో [పథాన గుణం భావమైతే ద్వితీయ లక్షణం సంగీతం ఆయన _పయోగించే (పతిమాటా సంగీత స్థాయికెదుగుతుంది లగువు చిసవుల నందుకుంటుంది భావానుభవ పారమ్మత నందిస్తుండి ఆదే వారి విశిష్టత ఈ స్వయ మ్ముదణతోనే ఆయన కవిత్వం అఆఫతర సామానృంగా భాఎస్తూ వుంటుంది కృష్ణశా స్తి కవితా జీవితం పాఎల కవిగానే (పారంభమెండి ఆయన అచ్చమైన లిరిబస్టుగానే ఆవిర్భవించారు హృదయాను ఖావాలలోతులను అందు కోని ఎవేదించడంలోనే ఆయన కవిత్వ అంత_స్వం ఆవిష్కరణ పొందింది 989 నాదికే ఆయన పాటలు నాగరీకుల వాకిట్టలో [మోగె మంగళ తూర్యారవా లయ్యాయి. అలాంటి అసంభ్యాక గీతాలలో. *మఖాదయం. ఆశేదొకటి మధూదయంలో--నముంచి ముహూ రం మాధవీఐతకు. పెండ్లి మాధవి పెండ్లికి మల్టెమాలతి మందారం పేరంటాహ్శు మధూదయంలో కౌమ్మ కొమ్మ కొక సన్నాయీ రెన్ము. రెమ్మ కొళ గబ్వాయీ కొమ్మా శెమ్మా కలన మామిడి గు ఎకంతా ఒకటే హాయీ మధూదయం 00

ఆ*సమంత పందిరి అయితే మధువనమంతా మండపమైలే మాధవ దేవుడు మాధవీలతకు మంగళసూ[ఈ0 కడతాడూ మధూదయంలో మంచి ముహూర్తం మాధవీ లలకు పెళ్ళి అనె ఈ చక్క) పాటలోని పతి పదచ్శితమూ ఒక బరియస్‌నెన్‌్‌. ఒకి వైవాహికకొ శ్యగాన్నీ మనసుల్లో పెంపొందింప చేయడానికే సహకరిసాయి ఇవే పాటలోని ఈ సద చ్చితాలే మరో పదేళ్ళకు రచించిన మల్లీశ్వరి చ్నితంలోని కోతీదావకు పెళ్ళంట అనె పొటలోనికి చేరి హాస్య చతురోక్తులుగా పరివర్తనం వాందుతాయి. రస్‌ స్వరూపం మారినా భావనా (ప్రాధాన్యతలో మార్పులేదు కోతీబావక పెళ్ళంట కోవెలతోటా విడిదంట మళ్హ మాలతి ఎస్తారా . మ లికిలన్నీ తెస్తారా బంతీ జాజీ చామంతీ బంతులు కిట్టీ తెస్తారా అంటూ మ్ఫశ్వురి తన బావ నాగరాజును ఆటపట్టిస్తుంది ఇలాంటి అధి భౌతిక భావనా సౌందర్భం మల్టీశ్వరి పాటలలో చోటు చెసుకోవడం వలళ్లినే ఒకి ఎనిమా అసామాన్య కావ స్థాయినందుకోగలిగింది మళ్ఞళ్వరి చ్మితంలోని పతిపాటా (తిమాటా సజీవ చై తన్యంతో (శోత హృదయంలో సవేశిస్తాయి. మరో పాట పరుగులు తీయాలి అనే దానిలో సల్లని మబ్బుల గుంపులు గుంపులు తెల్లిని కొంగలు బారులు బారులు ఆశే రెండు వాక్కాలలో అకాశమంత కేన్వాసుపై అద్భుతావహము చిరస్మర జీయము అగు చితాన్ని వేం చూపుతారు. ఆవి [శోత భావకవి సామ్మగిలో చేరి పోతాయి. బ్వయానుభవం కలిగినపుడల్లా ఏదో అనుభూతిని స్పండింపచేస్తాయి కృష్టక్యాబ్ర నుడికారంపై కాళ పాక అన్నమయ అలవోకగా కురిఎంచే తెలుఫ పలుకుఐడుల (పభావం ఆతి 'సేలంగా.. కనిఎస్త సరళ శం పనన తెలుగువదాలను సమణంపశేసి ఒక అపూర్వ లార్హ్య్టోనకససైరు- అల్‌ ఖా ఆయన రచించిన జావశీలపై క్షేతయ్య పదాల ,ట్రేరభోప్రనన్‌ దో తకమవుకుంప్య్యా మాఎకీ మాంకీ నడుమగల శూన్యంలో లలిత | నగ కసానుభవాన్ని.ఎబ్బు4.. 1 | గం ప్రతావశ ష్ట్ర టీ

చేస్తాడు ఈ ఇక్తినే ఆయన తన సం్యపదాయ భూమికగా ్యగహించారు ఫల పువ్చభరిత వసంత [దుమంగా ఎడిగి సర్వాత్మనా మెరిఎపోతారు పాతకాలపు జావశిలా ధ్వనించే-ఎలిచిన బిగువ_రా-అనే ఎుల్టళ్వరి పాడిన జావ -లో శారీకతలంలో సిలిచే శృంగారస్థాయి క ఎంచదు భావనా స్థాయికే సమణ.ద్ధరించడం కనిఎస్తుంది గాలుల కేలెను గాటపు మమతలు కిలపు మబ్బుల నీడలు కదలెను ఆందెల రవళుల సందడి మరి మరి అందగాడ యిటు తొందర చేయగ ఎలచిన విగువటరా సౌందర్శవతిని మెరిప్పతీగగా భావించిన కప్పలెందరో ఉన్నారు. ఆయన మెరుపు తీగనే ఆసరాగా తెచ్చుకున్నారు కాని ఇకరులెవరూ భావించని రీతిగా పలికారు పద్యంలోనై నా పాటలోనై నా వారి మ్ముద స్పష్టంగా దర నమిస్తుంచి “భళిరా ఎన్నడు జారెనీ భువికి రంభా రాగిణీ రత్మ మేఖలయో నిర్జర వళ్హభ (ఎయా వధూ కంర (సవత్‌ దామమయో మలయా శాగత మారుతో ల్సలిత పంపావీఒకా డోలికాచల దత్ళుల్ల తేజ మాలికయొ చంచచ్చంచలాళన్వియో ఇది కృష్ణదేవరాయని కాలంలో ఒకానొక 3వి ఆసవుగా చెబ్బను మన్దీళ్వరి చ్మితంలో పయోతశ్తమైంది ఆ పాతోచిత భావనా సామ్మగి స్పష్టంగా కనిఎస్తూనే వుంచి. ఐడే పాచీనత యిందులో కేవల నటనా మా్యఠంగానే కస్పుతున్నదే తప్ప అంతస్పారంలో నవ్య3 విత్నాగేణికి తప్ప సాధ్యం కాం థావావేశళమూ బయఎపడుతూనే ఉంది కృష్ణళ్యా్య్ర అభినవ కవికుల పతి కాళిదాసు మేఘ సందేశంలొ కాళిదాసు (పదర్శించిన భావుకి మంజులత్వ మంతా ముద్దరట్టి ఆందాల ఓ మెఘమాల అనే మళ్దిళ 6 పాటలో బింవితమైంది ఐతే మేఘ సందేశం కేవలం యక్షుని స్వగ ళమే తప్ప ఆతని ఎయకాంత విశాలాష్ని హృదయావేదన మనకు (పత్యతం కాదు క్కన్దశ్వాా మేఘమాలలో పొంత విభేదంలో (పేయణ ప్రియుల విరహ త_స్త వృదయాలను ఏకదేశంగా అడే మేఘం ప్రతిబింబిస్తుంది మళల్లీనాగర జు 02

భలీరువులూ మెఘాంకైనే తమ ఎదల వలపంతల నంటిస్తారు అన్సను మరి మేవ మాలి ఆకాశవీధిలో హాయిగా తిరుగుతుంది. దేశదేశాలన్నీ సంచరిస్తుంది ఎందరో బాధితుల్ని చూస్తుంది వావ ఎక్టడున్నది దానికి తెలుసు ఆ జాడల రసవెల్లి తన హృదయాన్ని నివేదించమంటుంది మన్లి గగన అమల్లో తేలి పోయి మెశమాం తమ ఊరి గుడిమీద మసలి వచ్చేవుంటుంది సందేహం లేదు మల్లి మాఎ ఏదైనా మనసు చల్చగ చెబ్పపోతే బాగుండును ఆనుకుంటూ మెఘమాలను ప్రొడ్షిస్తాడు నాగరాజు

భూమ సలిల మరుత్తులతో రూపొందించిన శూన్మాకృతి తస్ప మేఘం మరేమీ కాదన తెలియక కాదు మరెందువల్ల చేతనా చేతనాల మధ్య విచక్ష విరహ శప్తుఎకు అందదుమరి. పైగా మెమమాల ఆర్జ్రుహృచయ మమత లెరిగి నం తాకొ ఎన్నాళ్ళుగానో రేపగళ్టన్ని దిగుళ్లతో గడుపుతోంది కళ్ట కాయలు కాఎపోతున్నాయి తన దైన్యాన్ని చూణ మేఘమాల తప్పకికనికరించగలదు అదీ మ్కుశ్వరి విశ్వాసం

కమ. తెరచినా ముణనా మల్లి రూపే తన హృదయంపై నిలుసోంది ఆమె లేక అతను బావ లేక మల్లి బితకలెరు తాను కురుస్తున్న కంటెోరు తన “ండెల్లో దాచుకుంటుంది మేఘమాల తన బావ మోల సన్నని వానజల్లుగా కురిుతన కన్నిటి ఆనవాళ్ళు చూపుతుంది అదీ మల్లీశ్వరి పా్రిర్థన

ఈ దివ్యమైన గీతాన్ని హృద్యంగా గానంచేఎన కామి భానుమతి అఆమరగాయకుడు ఘంటసాలలా మన రస ప్రపంచంలో ఛాశ్చత క్తి ర్తి చంది9ికలు వెలారుస్తూనె ఉంటారు అజరామరగా జీవిస్తారు మళల్టీళ్వరికి సంగీత దర్శనం చేఎన శీ సాలూరి రాజేశ్వరరావు తన హృదయాన్ని దేవదత్తంగా. పలికించి అమృత మయ సంగితధారలందించాడు ఇన్ని ఉపజ్ఞలూ సమళ౦తిగా మేళ వించడంవల్లనే మళ్లీశ్వరి అమర కావ్యంగా దీవించింది. విరహాన్ని అర్తిసీ అవేదననీ మేఘమాల గీతమంత రమణీయంగా పితివించించిక పాటె బనిమా ప్రపంచంలో నభూతో నభవివ్యతి అనే సత్కీ _ర్తి పొందింది

948 నాటి మల్లీశ్వరి పాటలో కృష్ణకా బ్ర) వాడిన ఒక పదబంథంచిరంళన దీ_ఫితో వెలగి ఇటీవలి వేరొక ఎనిమాకు శీర్షికగా మారింది ఆది “మా యించి మహలజ్మి మల్లీకి అంపకాలు చెబుతూ మెత్తని మనసుల ను _త్తయిదువులు పాడిన పాటలో---మా యింటి దీపంగా మాయింటి వెలుగుగా అపరంజి బొమ్మగా ఆమె కీర్తించబడుతుంది

నావెకీ నేటికి తరగని యొవనంతో రసముద్యు కలిగించే ఇందజాల స్త్రి గోఎకల బృందగానంలో విచిళితమైంది ఎవరేఎలిచేర్‌ల్లన మెల్లని

08

ఎఫ్టన్మగోవిని (పియా (ప్రియా అనే ఆ పాట సార్వతిక _పయోజనం గల కవిత వంటిదే సాధారణంగా ఎనిమా పాఎలు ఒకానొకి స్వరవణితి 707౧75 ఆసరాగా పదాల నందించడమే. జరుగుళుంది. ఆంటే ఆవిధాతుమ తు సంయోగ రూపమైన ఫణితిలో తప్ప రీతిగా ఉచ్చరించడం కుదరదు అర్హస్పూ ర్త్‌గ అనుభవ పరిపాకాన్నీ కలిగించవు. ఎనీ స్వర _ ఫణితితో నిమిత్తంలేని ఒక గేయకృతివలెనే యిది ఆన్ని సన్ని వేళాలకూ ఉపయు _క్తమవుతుంది పొదలో కదిలే వెదురు గోలలే గాలి ఈలలే [ఎయాయ్యఎయా ఎవరే పరచే రిసుక బయశళుల మల్లెల శయ్యలు (పేయా-్యబయా కరిగే వెన్నెల పాల తరగలో మరిగే నురగలే (ఎయా-[బయా ఎవరే చెవిలో కొసరి కొసరి ఇటు గుస గున మందురే (యాల్యఎయా చెదరే నిద్దర యమున హృదయమున బెదరే ఊర్పులే (ఎయా (ఎయా ఈ పాటలో ఎంత సద్మ స్పూర్తి ఉన్నదో అంత (_పసాద ణము. రణక హృదయాల నావరిస్తుంది మల్లి పాడిన నెలరాజా వెన్నెలరాజా? ఆనే విరహ గీతమూ హృద మైనదే ఊరి గుడిలో రావి కావల నాటి వలపుల మాటలన్నీ నేలపాలై పోయెనే అని ఆమె గుండెకోత వివరిస్తూంటే -్యశోత్స రాదయం కక్కటిల్లిపోతుంది.. గొంతు ఎడచకడుతుంది. ఆరాని-ఆ బావి ఆస్వామి సాక్షిగా ఆనావ బాసలు అన్నికలలాయెనే పౌగిలి గుండెలు పగిలినే--- తుదకు బాధలు మిగలినే ఆంటూ పొడిన ఆమెపాఎ రసజ్ఞుల హృదయంలో చిరవిరహ కీలల నెగసన (తోస్తుంది ఇరువురూ ఎంతో దూరాభారాల ఎడిబొటులో ఊండి కూడా ఏకకాలమందు మళ్లీ నాగరాజులు పొందే విరహం నిజమేనా ఖొనా ఆనే మరో పాటలో చ౩ ,గా అభివ్యక్తదైంది ఆమె మనసులో మరులు గొలిపి కడకు మాయమైపోయింది రాజివాసస్త్రీగా మారిపోయింది. పాణమున్న మల్లి మాయమై తనకొక రాతి బొమ్మ మిగిలింది ఎప్పటి మల్లీళ్యురి ఈ వాక్కాలు భావిస్తూంటే కన్నులు చేమ్మ గిల్హడం తప్పడంలేదు 04

పావం ఆమె విధివంచిత అనంఅ తానుగా తన (ఎయు3 మోసం బేబంది కాదు. అందుకే ఆమె గుండె ఒక్కలా (మోగుకూనే ఉంది వాటి కధలన్నీ వృధలై పోయాయి నీటిపై ఆంలై పోయాయి [ఐళుకును ఐరువుగా ముంబాయి పగలు కే రేయివాగ పళలుకరాని రాయిలాగ బరువు (బతుకు తనకు మిగిలింది కౌరా నిజమేనా వలపుఎన్నీ కలలేగా అంఎి విషాద సాగరంలో మునిగిపోతుంది కావ్య*జీ కెగణన మరోపాటటూడా మళ్టీశ్వరిపాడినదే తెలుగు జాతికి నిత్యము. వీనుల విందొనరిస్తాంది మనసున మళ్చెల మాలలుగెనే అనేది త్లాపకాలు సౌరిభాల ఎమన్వయ రూపాలతో చప్పున మనస్సులో మెరుస్తాయి ఆ స్థామాలు.. విడివిడిగా. ఉండవు మాలలవలె సామూహికత్వాన్ని "ఫజిస్తాయి మనోతలంల్‌ స్ఫురించే జ్ఞాపకం కాత్కాలికంగానై నా శరీరంలో సర్వ్యతా _పభా వాన్ని నింపుతుంది అవి కన్నుల వెన్నెల డోలలూగిస్తుంది కొమ్మల్లో గువ్వలు గుసగుస మంటే చాలులారెమ్మల్లో గాలి రవంత ఉస్సురుస్సురన్నాచాలు అతడు వచ్చేదనె భావమో (భషో ఆవేగం కలిగిస్తుంది ఆమె గుండెలనిండా మధుర భావ[సోతన్వని నిండిపోతుంది అలల కొలనులో గలగల మంటాయి దన్వు అలో ఏదో వేణు రవం విడివడి వినబడుతుంది అమెకి అతడి ఎలుసే వినిఎ స్తుంది. గడియెని యిక విడిచిపోకుమాూ అని బ్రతిమాలుకుంటుంది ఏగిణన వృాదయం పగుఎనీకుమా అని _ప్రాధియపడుతుంది అవును మరి ఇన్నిన్నాళ కీ కదా తన బతుకు పండింది పాతకాలపు పదం వంటివి మళ్దీళ్వరి చిలుకను సంబోధించి అన్యాపదేశ 6గా తన ఎదలగోరులు తెలుపూ పొడినపాట ఎందుకే నీ కింత తొందర ఓ చిలుక నా చిలుక రామచెలుక మరపురానిదిది తొందరెందుకని మళ్లి చిలుక నడుగుతుందేకా? తొందరంతా తనదే అవును మం ఇన్నాళ్ళ చెరసాల తీలేరేయి జేరువవుతోంది దానితో బాధంన్ని పొతగాధలై పోతాయి. కలతలన్నీ దరిచేరిన వెలుగుపుంతలో మాఎపోతాయి. ఎలాగోలా ఆ రేయి గడిస్తే చాల పంజరపు (బతుకు ముమాయమవుతుంది అప్పుడ తోటలో ఆ తోపులో ఆకుపచ్చని సూడ్తులో హాయిగా (బతుకు గడుపుతుంది. చిరుగాలి తరగలా మరిణసోతుంది చిన్నారి పడవ౮ తూగిపోతుంది పచ్చని రెక్కలు పరచి పరువులు తిస్తుంది (బతుకు పొడుగునా హాయి పొందుతుంది తెలుగు ఎనిమా (ప్రపంచానికే ఒక సమున్నతిబ్ధతిని కలిగించిన చ్మితం మశ్వురి నాగరిక దేశాల చితాలస్థాయికి మన చితభూమికిను ఉద్ధరించింది బిఎన్‌ లెడ్డిగారి 'సెల్యూలాయిడ్‌ స్వప్పానికి కృ కా ళాబ్జిక సౌందర్యం ఆమ రింది దాశితోన్మేపారంభమైన ఎనిపాటలపేటికగా కృష్ణకా స్త్రి కవిలా జీవితంరత్న మంజూషగా మ దిపోయింది. రెండు అపూర్వ విజ కూ లనుసాధించింది చెవులుంటే 05

చాలు రణంచగల అశెష పజూనకానికీ కృష్ణళానస్ర్రు కవితాహృదయాన్ని చేరదణంది ఆటు ఎనిమాపాటల రచనలో అంతకు ముందెన్నడూ ఎరుగని సాకుమార్సానికి దోవాదంచేణండి, ఎనీమా పోట మాధుర్యావధికి కృష్ణకా బ్ర) కల్పింఎన జంరెఖ చిహ్నం 4/22/౧720 తక్షణం పరీక్షకు నికషంగా ఉపయు క్రమైంది కృష్ణ శాస్తి భావనా సౌకుమార్యం వర్ణనా నునిశితత్త్వం ఎం పాఎఎ ంబనంఎలొ సైతం దూరంకాకపోగా అఆపాఎలకెనున్నత కవితాను భుతినీ నాగిరింతా లాలిమనీ కొత్త షోకునీ అందించింది ఈ లోకం నీయిల్లే ఆ తీయనైై న పూలవంం

కృష్ణళాబ్ర) రెండవ విజయం చిత్తూరు నాగయ్యగార ాయిల్డ త గితాలళో సాధింపబడింది ఆ.గచిగో గిగనణమ అఆఅ౩ గీతం 3యసు గుండం లోతుల్ని ముట్టించి. నీకోసమె జగమంత నిండెకోయి.. వెన్నాలలు అనే అవ్మికాంత విశ్వాసాన్ని సామాన్యుని [శమాఖిన్న హృదయాశికందిస్తుంది

చిగిరింపదు తిరిగి వాడి చెడిన పూలవనం మరువకోయి ఈ సత్యం

ఆంటూ హెచ్చరిస్తుంది వర్తమానుడు ఏదో అశద్ధవల్లనో తీరని ఉదాఎనతవల్లనో తనకు లభించిన ఈ మధుమయ జీవితాన్ని వ్యర్థించుకున్నాడా ఇంకేమి మిగిందు తీయన్నైన ఈ లోకంతో ఆతనికి పని తీరివి తుంది అడీ యూ పాట అందించే చల్లని సందేశం

“కొలను దోపరికి గొబ్బిళ్ళో అనె పల్టవిగల అన్నకఘయ్యగారి పౌటలో తెలుగుభాష ఎంత సొగిసరొ తెలు స్తుంది గుంజెల్ని లాలిస్తూ ఆపాదమస్తకం మెరిణసోతుంది. అన్నమయ్యృగారు శా్త్రంగారి పాటలకు ఆది గుఠువుగా కనిఎస్తుంది ఇరువురికి మధ్యగల కాల దూరాలింత * వి స్తరించినా తెలుగుతనంలోని అనుస్యూత మాధుర్య గుణం వీరిరువురినీ పెనవేఎంది కొలను దోపరి అశే పదబంధం ఇంత మంది తెలుగుకవుత్లో అన్న మయ్యే కల్పించగలడు తెలియిసుక మసుళబయళులలో వంం తెలుగు పదబంధాలను కృష్ణళా స్తేక ల్పించగలడు ఈ ఇద్దరూ. యుద్దరే కొలనువద్ద చీరలను నోఎడి చేఎనవాడు అసి ఆ కొలను దోపరికి అర్థం సంస్కృత సమాసంలో త_ప్పక్షుప్తత (8/2 ౫ సాధ్యం కాదనుకొనే (భ్రమా స్పదులకివే జవాబు మోసం చేశేవాడు మోసరి అయిన్లై దోఎడీచేసేవాడు చోపరి అవుతుందని ఇటివలి కాలంలో తెలుగు ఇెవి మరచిపోయింది. అలాంటి వెన్నో మనోహర పదజాలం విస్కృతమైపోయింది నోరు తిరిగి వైదిక పదాలు (భష్టరూపాలుగా నత్తిమాఓలుగా మశ గుండెల్ని పొలిస్తున్నాయి

06

ఇలాంటి తెలుస వదబఐ ధాలు ఆయనలో ఎన్నో పునరుద్ధరించిబడ్డాయి. మూటం నేర్పరిగా "లిపహెయి. సంస్కృత సమాసాల సొందర్యాన్ని కొల్టగొట్టగల కవులో ఆబ్బొ మనకెందరో ఉన్నారు కృష్ణశాబ్త ఎన్నో గొబ్బిళ్ళ పాటలు రచించారు పద్చాలూ రచించారు పచ్చని వాకిట చామంతులు ముంగిట రంగుల ముగ్గులు ముద్దబంతీ మొగ్గలు ఊగే జనపచేలు తూగే సెనగపూలు గాల దారిలో 80రా లెల్లై కాపుల పిలుపులు పైరగాలికి పశి కలె త్తి ఎగరబౌతల కందించే పడతులు అల్లుళ్ళ కోరచూపులు ఇలా తెలుగు (గామీణ ఐతావరణ మంకా తేట తెలుగు మైపూతలతో ఆయన పాటల్లో సావాాత్కరిస్తుంది. తెలుగు వాకిళ్ళ పోకిళ్ళ గుబాళిస్తాయి. ఆఎవోకగా ఆయన కలంనుంచి అందాలు జల్టుల్లై కురుస్తాయి తల్లి. గుండె. లెరువు తెచ్చుకుని క్లాబ్తిగారు ఎన్నెన్నో లాలిపాటలు మెత్తని జాలినింపురూ. విరచించారు. కలువ రెకులలోన. కలలు మూసేనే కంటి రెప్పలతెటి జంటయాగేనే ఏజోలపాడినా ఏల పవళింసవే అశే హృద్య మైన గీతం కార్తవరాయని కథలోనిది ఆవి తం మనకు జ్ఞాపకం రాకపోయినా పాట వెన్నంటులూనే వుంటుంది. చాలులే నిదురపో జాలిలి కూనా ఆదొంగ కలువరేకుల్లో తుమ్మెదలాడేనా ఆనే పాట ఒక్కసారి విన్న ఐారెవ్వరికై నా మరచిపోవడిం సాధ్యమా చంటిపాపలను మద్దించే పాటలలో ఎంత మె త్తని మాఎల గుత్తులు 'పే్చారో రతనాల బొమ్మలు విరిజొటి విరికొమ్మలు కంటి జాబిల్లి మందారవల్లి ఇలా ఎన్నిటినో పేర్కొనవచ్చు కాలనదివి కదలు నావతేలి ఏమో ఎటకో ఎవరో వేలు వేలు స్రీపురు వులు పడలి పోదు రెవరవరొ అన్నదమ్ములు బారు ఆప్తులు నాయన్నవారు అనలి రేక్సు అందగానే ఎవరికెవరో ఏమౌదురో సకిల బంధముల తెంఎన జగమంతా ఖఐంధువులే (ప్రతి వాకిలి (సతి హృదయం ఎదురుచూచు *కోసం ఏకాకి వా-సారి. పొమ్ము బయలుదేరొ ఆనే పాఎకూడా నా ఇల్లు నై రాళ్యంతో ఆత్మ విశ్వాసాన్ని అందిస్తుంది [బతకవలణందే యీ (బళుకు అనే భరోసా 3లిగిస్తుంది (కా శేకసమ్‌ మరో రండు చక్క) వాక్యాలు చెప్పాడు 9 ౧6 6౦801 1186 600 66 0౧ ౪10% 000౧1085 ౪5 0౧౦6 ౪7౭౧4 0౦6౦8 0686 3695 [6 6 6౫06 690066 ఆం పుఎ 85లో అంటాడు తీ 9085640౧[5600064 0౪8 ౧౦ 8 0౪8 ౧ ౫8 గితనం 8 64౧ 0౦90౧౧6 ౧ ౧౮౪౧౦౧ ౪6 ౧86 ౪ ౮౫7౭ 8౧4 ౪6 600 ర 9006౪60464 ౧09 ౪ ౪ ౧0 ౧౧9౩ 964 9 ౨608059 ర

[6 55 ౪౧౮౧౩5౧౦౮6 ౪ ౧ 8/96[08 06 6689 ౧౦ 5060804056 ౧6 5 ౧606 26050 ౧48 4 98౧6000063 20౧8౭౫ 9806/ & గ౮ 6౦౪69 0 ౮౦గ/

అని పుఎ 88లో వివరిస్తాడు ఈ సూకలు కానబ్తిగారి విషయంలో ఆక్షరాలా సరిపోతాయి ఆయన పొదాలలో పదాంలో ఏనా. కలలో గుత్తులు గుత్తులుగా పరిమళాలందిస్తాయి.. ఆ కలలు కేవలం ఆయన నాంతాలె కావు ఆయన బతికిన ఒక దీర్చకాలానివే ఆయన పాతి"ధ్యంవహించే తరానివే అంటే మనందరికిలేని నిప్పు ఆందరి* కాల్చినట్టు కలలు అందరికీ కన్నీళు కార్పిస్తాయి.

ఏవో అందీ అందని మనోమయ వింబాలవంది ఎలలెకాదు ఆయన కవి త్వం నేలపై దుమ్ము పూసుకుంటూ నడయాడే పచ్చికలను సైంం నెత్తికెత్తుకుం ఎంది ఆకలినీ రాఎడినీ కన్నీటిని కాలుషా గ్న్‌ కరుణామయంగా కౌగిలించు కుంటుంది. ఈ అంళం ఆకలి అనే చితాకాయన రాఎన పాఎంలలో ద్యోతకి మవుతుంది ఆ చ్మితం విశేష (ప్రజాదరణ పొందకపోవచ్చు ఆ లోపం ఆయన లేభినిది కాదు కొరణమేమంటే ఆ చ్మితంలో ఒకి హృదయవిదారక సన్ని వేళంలో ఆయన ఒకపాట రాశారు

పేదరికంతో ఓర్చుకోలేక ఆకలిమంఎలకు "ఎంవలేకి ఒం తన్లి పొర పాటు చేస్తుంది తప్పదుకదా ఆమె స్రీత్వం దుర్భరమైన గర్భం ధరి-చింది పాపను కని ఏ దారి శెలకులందో జారవిడిచి వెళ్ళిపోయింది. ఆలాంటి దిక్కు మాలిన పనకందులు తాము చేయని నేరానికి పాపాాక కూరి వలనుభవిస్తారు కాని ఆ పాపలే ఒకనాడెదిగి క తీర్చుకుంటారు ఈ భరోసా ఆయన తెలిపిందే అదే చిితంలో ఒం ధనమదాంధుడు స్వర్గానికెగబడతాడు తన ధనాధ్యతో స్వర్గాన్ని సైతం కొనగలనని మురిబపోతాడు దేవదూతలు కొందరు వచ్చి వాడు భూలోకంలో చేసిన నేరాలన్నీ ఏకరువు పెడతారు

ఆకలిమంఎల కాగలేక అత్తని వాకిట నిలచిన నిర్భాగ్యిజ్ణి వీడు కరిచాడు వాకిలి ము స్తూ పో పొమ్మని అరిచాడు మండు టెండల నిప్పుల చెరగుతూంటే నోరెండిన దీనుడు వచ్చి ఏటిచుక్కకోసం ఆర్థిస్తాడు. వీడో వెచ్చని పాయసం (తాగుకు -- దొంగవెధవా పొ మ్మంటాడు దిక్కుమాలిన రోగిష్టకక్కలా ఒళ్ళంతా బీముకారుతూ దారి (పక్క ఒళ దయ్శయుడు పడి వింఎస్తూంటే వీడు రక్కణలా కాలెత్తి తన్నాడు ఒక అందాలరాశి కొక ఎర్చాగ్భుడు భ_ర్హకావషమే నేరమైంది. ఆమెను వీడు బలాత్కారంగా మాయంచేశాడు ఆ నిరుపేద కూడూ గుడ్డా లేక ఏడుస్తుంటే విడు మిద్దెల్లో కులికాడు ఒక దీనురాలు పాపం పీలికల్టి న గుడ్డలతో బిచ్చమడుక్కుంటూంటే వీడామెను లోనికి రమ్మని మాన భంగం చేశాడు వీడ రాక్షసుడు - ఆంటూ ఆ దేవదూతలంతా వాడి నేరాలు

08

రుజువు చేస్తారు ఆ-కా బృందగానంగా బోరా పోరా సీకాస్వర్గం ఆంటూ నర కానికి తరివేస్తారు ఆ చితంలోని ఉపనాటకం అది దీనిద్వారా ధనాఢ్యుల బాధ్యతా రాహి తృవము ధాష్టీకమూ హృద్యంగా చ్మితించబడింది కృష్ణళాన్త్ర కమ్యూనిస్టు కారు సత్మాన్ఫి (గకహాంచడం ఒక కమ్యూనిమ్టుల కైవసమే కాదు పరస్పర శ్యతువర్గ విభాజ్యృమైన వర్తమానలోకంలో తేమి ఎన్ని ఆగచాటులనుభవిస్తుందో. తెలుసు కొందుకు ఆయనకు ఆబాల్యాదిగా పెంపొందిన మానవా దృక్పధం ఎంతగానో సహకరించింది మనిషికీ మనిషికి మధ్య వ్యవస్థ కల్పించిన వేర్పాటు భోరణు లన్మిదనీ ఆయన దర్శన తృణీకరి-చింది మహిళలు మధువనకుసుమాలు వేసంగి పూసేటి విరిమల్లె వే దేవి నడిరేయి నడయాడు జాబిల్లివే నా (పేమ మందార సుమమల్లివే--దేవి నాకోన లోలోన నటియింపనే -- చిరనగవుతో నడక జిగి బిగువుతో వలపులొలికేటి కనుచూపు బిడియాలో ఏ సెగను నా మనసులో నింపవే---దేవి ఆనంద రసమందు నను ముంచవే కావ్య మర్యూదలతో రచింపబడిన కవితలా భాబస్తోందే కాని యివిటూడా చిత9ిం కోసం రచించినదే తండి) అనే ఎనీమా ఆంత (పథ్యాతం కాలేదు ఫ్మూడల్‌ వృవస్థలోని స్రీ పురుషాహంకారానికి వినిమయ విదార్థంగా పరిగణింపబడింది. పురుష (ప్రధాన వ్యవస్థకు బలిపటవుగా మార్చబడింది ఆ కుఎం పితిపై తిరుగుబాటుగానే స్త్రీ పురుషుల అర్జాంగ సంబంధాల మర్యాద పున రుద్ధరించబడింది అలాంటి పరివర్త న దళలో నవీన నాగరికతా వ్యవస్థకు కృష్ణ శాస్తి (పతినిధిగా నిలిచారు కనుకనే వారు సహజ సౌరభం గల మధువన కుసు మాలుగా మహిళామణులను సంభి పించారు అనాటికిది విప్ణన దృష్టి ఇది ఆయనలో ఆపారంగా ఉండటంలో అబ్బురం లేదు పై కవితలోని వస్తువు స్రీ ఆమెను మనోహర భావ శాలంతో అలంక రించి కవి కి ర్తించినపుడు అతని సంస్కార హృదయం తనంత తానుగా వచ్చి 09

బయానుభవ ఆవిష్కారంగ పాల్గొంటుంది కేవంం వస్తు రసిర్లిప్త వై ఖరి అవలంభించదు ఆలాగని వస్తువుకు ఆనర్హ మైన భావనా వృాదయంతో మృషా స్తుకికీ పూనుకోదు ఆంటే కవి తన భావ చాలన్నే తప్ప మూలవస్తువుకు అ్మపాధానృత కల్పించే ఆత్మ (ప్రత్యయ ధోరణికి దిగిపోరు ఈ న్పై పుణ్యం ఎలా సాధ్యమవుతుండో రేన్సక్‌ మహాశయుడే ఇలా వివరిస్తాడు

“గం 1ఢ088 ౪% 10 00౪6 ౧60060 96౧00 ౪౧౦౧ ౧6౪ 46 ౧౧౧౦౦66 [60 26 0౦0 -4౭ 6062 664 2౧6 16426 6 50 ర689 08౫/6 9% 6౧8 0౧4౧4 000058 [12౪9 ౧౦౩౦౧ 90 6% 190900 9 [౧౪0 6 ౧6౧౦౦౧ 9 ౧౮౦౧(౧౭౩8992 0641

వస్తువు ఆధారంతోనో లేదా బ్వయానుభూతి ఆధార తోనో కవి భావుకి హృదయం సృజనోత్సవానిక్షై ఆయత్తమవుతుంది .ఆపూర్వ వుత్సేకంతో పురి విస్పుకుంటుంది కవి భావన అనభూతినో వస్తువనో మూట కళ్టేసేదిగా రూఫొందరాదు. పూలలో యిమిడి అన్నిటినీ అనుసంధించే దారంలాగుండాలి కృష్ణశాస్త్రి భాననా సౌందర్యం కళాఎపాసను ద్విగుణికృతం చేసేది మ్మాతమే

సినీమాలకి సమైనా సరే ఆయన కవిత్వం కేవలం భావనా మందారాలు పుష్పించే మాయాలోకంలోనే సంచరించదు భూగంధ బంధురమైన పీడకలలు శెన్నిటినో పట్టియిస్తుంది “కార్మికులం మేమే కర్షకులం మేమే ఈ లోంం ఇది మాదేనండీ కాొాముందులనుండి అంటూ విండనక వఐవాననక పనిచేఎ కండలు కరగించి మట్టిలోంచి బంగారం పెకలించే (శ్రమ జీవులతో కవి హృదయం మమేకత్చం భజిస్తుంది. వారి హృదయాకోంాలు వినిపిస్తుంది

మిసమిసలాడే పండి లేడి

బతారాముల జాలికథ వి శ్రన్నీరు కార్చీ హృదయం వెన్నలా కరిగించీ ఎన్నెన్నో పాటలు రచించారు కాస్త్రి సందర్భం వమ్తేచాలు పూచిన తంగేడులా పులకించిపోతారాయన ఆయన సహజంగానే భక్తులు వైన్హవ (పవత్తి సంప దాయంలో పెంపొందిన హృదయ మాయనిది పుట్టుక రీత్ళా స్మార్తులూ ఆద్ర్వైతీ కావచ్చుశాక భదక్రి సంపిదాయంలోనే ఆయన హృదయం ఆవిష్భృతమైంది సినీమాకోనమే కావచ్చు రేడియో భక్తి రంజనిక సమ కావచ్చు 1[శవ్యనాటికల కోసమేనా కావచ్చు--ఎక్కుడ రామకర స్మరణకెలణనా నిలువునా నీరయి. కాన్ర్రి హృదయం గంగా స$వంతిగా (పవపాస్తుంది ఎతాపహరిణ ఘట్టాన్ని బంగారు పాప ఐరీమాకోసం హరికిథగా రచించిన శకలం ఎంత మనోహరమైందో శబరి ప్యాతకోసం ఆయన ఎన్న గీకాలు రచించినా ఒక గ్రాలాగే వోర్టిక సౌరథం అక్షరాల పై పరచుకొంటుంది మిసమిసలాడే పసిడి లేడిక్నై మిథిలానంద వేడ

శీ 0

కాన. అనరాదా గొరామయని ఆనే పాటకానీ ఏమి రామకథ *బరీ శబరీ-- ఎదీ మరియొకపారి నిన్ను జూచునందాక ఆంఎ శబరి వృాదయార్తిన “క్ళబోసుకునే ఘట్టంలో పాటకాని బాపు నిర్మించిన సంపూర్ణరామాయణాం కర్లీ తాలు కాని దేనినెక్కైడ ముట్టుకున్నా కవికా కాంతి కళికగా వెలిగిపోతుంది అసలే అనదు చూపు- ఆపై కన్నీరు తీరా దయచేఎన నీ రూపు తోచ

దయ్యయోో అంటూ శబరి హృద మాన్ని అజరామర అనుభూతి సాంద్భ్రతతో 'మెఏఎ మదీ మరీ అందిస్తారు క్త

లాధిమిత కధిమితోల్‌ బొమ్మా ఆనె గీతం క్నాత్సిక రహస్యాలను ఆత్మీయంగా ఊడుతుంది బంగారుపావ చ్మితంలో స్వర్గీయ ఎన్వర్రంగారావు తన అడ్భుతి న-నతో ఈ పాొఎపొడుతూ చిరస్మరణీయం చేళాడు విపులార్థ సంభ రితమైన ఈ గీతం మనో మాలిన్యవహరంగా మెరిపోతుంది

నాలుగు చిక్కులనడిమి సంతలో తూలే[తుశ్ళే

తోల్‌ బొమ్మా ఇవరము తెలుసా తోల్‌ బొమ్మా ”

అంటు (శ్రోతను చప్పున ఆకట్టుకొని ఆంతర్ముఖని కావిస్తంది

కన్న దేవకి వంతు కన్నీరె కాని = కన్నార నీ లీల కాంచలేదాయె కృష్ణా అంటూ కృష్ణజనన వృత్తాంతంలోని విషాదాన్ని స్ఫురింపచేస్తుంది. ఇతే కృష్ణళావ్ర జీవద్విషాదం నై రాశ్వపు ఉపకితలంలో ఊఎరి ఎల్బదు ఆశొవాదపు ఆకాళాలకు రెక్కలు ఆల్లలారుస్తుంది వీలయినపుడెల్టా - (బతుకే యెలమావి తోటమదిలో మకరందపూ ఊఎ. అని హెచ్చరిస్తూనే ఉంటుంది టీపంలేని కోవెలలో దేవుడుండడని అనురాగమొలుకు మనసే హరికావానమనీ సందేశిస్తూనే వుంటుంది కినిఎంచే (పతిమనిషిలోనూ. గుడి వుందనీ అడుగడుగునా గుడి వుందసీ--నవీన మానవతా మం్యతం వుపదేశిస్తుంది (బతుకులో యెదురయ్యే [పతిర్మాతీ వంత ర్యాతేననీ అక్కున చేర్చి అప్యాయంగా కల్నిరు తుడుస్తుంది ఆయన కవిత్వం

కలలదారితో భాగ్యరేఖలు

కన్నె ఎంతో సుందరి-సన్నజాజీ పందిరి అనే పాటలోనేకాదు-ఆయన పాటలలో ఎక్కడైనా రూపకాలు ముగ్ధమోహ నంగా (ఎత్యక్షమవుతుంటాయి. ఉపమాలంకారంకన్న రూపకము ఆందునా మూర్తి కల్పనారూపకమూ దూం2 (42 94౧ఆనాయాసంగా చిందులు తొక్కు తాయి. ఆకులతో గాఠి ఊనులాడగూడదు ఏటిలోని అలలు పెదవి విప్ప గూడదు అనే వాక్యాలు ఒక్కక్షణం అనే పాటలో కల౧న మనీసుల అను

పొగ గాథనభివ్యక్తం చేస్తాయి వాల్దూపులుయ్మాలలో అనురాగాల పూలమ్హారై గువాళిస్తాయి. భక్తుడు (పేయసిగా భగవానుడు (ప్రాణేశ్వరునిగా ధావన చేయడం -వై షన భక్తి సర్మ్యపదాయానికి కొత్తకాదు చ్చైతన్య (ప్రభువు ఈ _థావాన్ని మరింత విస్తృత పర్చాడు మావీతత్త్వాన్ని కొంత ఆంతర్లీనం చేసుకుం భారతీయ మార్యికవాదం సాహిత్యపరంగా ఎంతో సంపన్మయమైంని ఈ మధుర భక్తి భావం కృష్ణళా్త్రి ద్వారా చితసీమగొంతుని కూడా కొంత పు*తం చేయక ప్టోలేదు సీవృండేదా కొండపై - నా స్వామీ నేనుండేదీ నేలపై ఆనె పాటలో ఆస్వామి గుండెలకు మ్మాతం చేరువగానే దిగివస్తాడు అనివార్యమైన అంతస్థుల విభేదం అడుగడుగునా ' చ్నితింపబడినా - వోర్టిక సాన్నిత్యం చూరా లనూ ఎత్తులనూ కృదింపచేస్తుంది ఆత్మీయతనీ ఆంతరిక దై న్యాన్ని కలిపి పెన చేస్తుంది అర్తిని ఎలివి 'పేరంటం చెబుతుంది ఆందరాని శిఖరాలమై ఉండే (పాణవల్సభుడు ఏ పూలతో పూజలందుకోవాలో తెమలక--చవ్రగా దిగివస్తున్నట్లు హృదయంలో ఒక పరితృ్ల పసరిస్తుంది

చివరి వరకూ చితగీత రచనా వ్యాసంగంలోనే గడిపిన కా_స్టిగారు ఎన్నో అపూర్వ విజయాలు సాధించారు స్వీయమ్ముదను సృవ్నిస్తూ ఎన్నో పతి ధ్వనుల కారకమయ్యారు ఐతే (ప్రతిపాటనూ వివరించి విమర్శించుకోవడం ఈ పరిధికి ఆకీతతచ్సే

కొవేట్తీ కవిళా త త్వమ్‌ అధీ

ఏదురుగా వచ్చి వాలినా ఒక్కో-బట్టను పోల్చుకోలేం దాని రంశల రెక్కల అందాలు చూడనూలేము గొంతె త్రీ పలకరించిసా సరే మన మనసంతా ఎక్కడో శూన్యంలో తారట్టాడుతుంది ఒకోసారి మంచి కవిత్వాన్ని కూడా ఆంతే అందాల రెక్కలపిస్తలాగే నిరాదరణపొందుతూ ఉంటుది. మంచి కవిత్వం గొప్ప (_పత్యేకతలతో ఒక కవికా గీతం ఏమైక్‌లనుంచో న రేడియో నుంచో కంష్ణకా ఖం పాపే ఆలవోకగా జాలువారుతళూంటే ఈ దేశంటోఎందరు పట్టించు కుంటున్నారో మరి వాటి కళామాధుర్యంతో ఎన్ని గుండెలు భావుక తరంగాట్లో తేలిన శున్నాయో

ఆబ్బ ఎంత బాగుంది అంటూ లలు వేయడమేగాక టి ఎస్‌ లెకంల 4. గర్రాగం రిం రా గం 600౮0 04౮ 683 ౧౯ 042. ఉగ (26 ౧౮౬ అనే పారవళ్య స్థితినో మాదఠత్వానో ఎందరు ఆనుభవిస్తున్నారో ఇదంతా నాకె ప్పుడూ శీరని సందేవమే -ా

వి

కావేత్సి కవికా తత్వమ్‌ ఈశ్వరోనే త్తి వానవా

అనేటంత పెద్దమాటలు చెప్పి సమ్మగకవితా స్వరూపాన్ని అవగాహన చేసుకో వడమంపే ఈశ్వరస్పరూపొన్ని ఆవగాహన చేసుకోవడమేనని డదాయించడానికే నేనిమాటలు చెప్పడర లేదు చుంచి శివిత్యంలోనీ కళామాధుర్యాన్ని కించి త్తయినా అనుభవించని సంస్కారుల హృదయాలు జనన మరణాల మధ్యస్థవ్యవధిలో ఏ ఉత్తమానుభవాలను పొందినట్టు

నిజానికిది న్యాయమైన సందేవామే. తనుఖోక్తల పరంగా కలిగిన ఈ సంశయానికి ఆవతలి పార్శ్యం కూడో లేకపోలేదు ఒక కవి సమ్మగ కళాకారుడు కావాఎంపే సర్వ సాహితీ (ప్మకియలలోనూ చి శ్రపర్ధితో కృవ్ని సల్బవలణందే ననిఎస్తుంఏ ఎందుకంటే ఏ (ష్మకియా ఎశేషంతో ఏ సంస్తార స్థాయి గల సహృదయత రమిస్తు దో కాస్త తీయని గాలి ఎల్బుకుంటుందో రవంత ఆనంద పౌరవళ్యం అనుభవిస్తుందో తన పండ్దశేదో జీవితీని తృప్త్‌ పొందడంలోనె చెట్టుకి హాయి. ఆకాగే ఆచ్బమైన కవికి తన్‌ ఏదో ఒకి రచన ఏవరో ఓకరు అపరిచిత ఆతిథి అనుభవించి ఆనందిస్తేనె నిజమైన సంతృట్త

కృ కా తన (పథ్యాత కావ్యాలలో ఎక్కడా హాస్యానికి చోటు కల్పించ లేదు ఎనిమాపాటలలో - పా తగతమైన అవసరాల కోసం అడపా తడపా హాసా నికి ఆదరణ చూపకపోలేదు. వచన రశనల్లోనూ రేడియో నాటికలలోనూ చమ త్కారమూ హాస్యము సమపాళ ఇలోనే రంగరించబడ్డాయి. కరుణ కళా కవిత్వానికి అంగి రసమే కొని కృ ళా శేవలం విస్యం కోసమే ఒకి కావ్యం రాకారంపే చాలామంది ఆశ్చర్య సడకారు ప్రోన్టి దానిని కావ్యం అనకూడదంటే నా కిళ్యంతీరం లదు. దాదాపు ఆక్థీ శత కంగా సాగి (పతి పద్కమనోహరంగా సాగిన దొనిని కావ్యం అనడానికి ఇష్టపడని వారీ దేశంలో ఇంకా ఉంటే ఎవరమూ ఏమీ చేయలేం

నిత్యం అపహాస్యం పాలవుతున్న లోకచృత్తాన్ని పరి లించి అనేక సన్ని వేశాలను ఆందలి వ్యక్తులనూ చదివి అయా ప్యాతల విశిష్టతను తన కుక్ళాగ బుద్ధితో పట్టి లాగి వోస రసొద్భవంగా చేమన శతకం రచించారు కాస్త్రి ఐతే తన శతకం చదివీ చదవగానె ల్‌ కస్టులు తమ అవగుణాఅను విసర్డి చి ఆత్మ పరివర్తనం పొంది పణవంతుల్లై పోగలరనె దురాళతో కాకపోవచ్చు

ఎంత చదువు చదివి ఎన్నియో విన్నను హీను కవగుణంబ మానలేడో శీలి

బొగ్గు పాల గడుగ పోవునా న్రైల్ళంబు విశ్వదాభిరామ వినురవేమ ఆని వేమన యోగి స్వయంగా చెప్పనె చెప్పాడు ఆ సత్మం కాస్త తెలియకనూ కాదు ఐతే ఎందుకు మరి లోకవృత్త [పదర నం వి దర్శనః న నైసర్గిక జీవలషణం గనక ఆంతే తప్ప ఎలుక తోలు_ తెచ్చి ఉదుకుదా (సయత్నంతో కాదు తాను పుట్టి పెరిగిన చోట వెలమ దౌరలకి విచ్మిత (ప్రవర్తనలు కల్టాళా ( తొలివాజి నుంచీ నవ్వు తెబ్బంచేవి అసహ్యమూ కలిగించేవి తాను పొంది హాస్యాన్ని మనకీ ఆందించాలని యిలా అన్నారాయన కోడిపుంజు పందెమాడి ట్రీ దొరవారు ఆమరప్పరికి పయనమైరి కాని రెండు పనుల కోసముండి పోయారయా మకుటం వేనునగారిదే గనం వేరుగా రాయనవసరం లేదు. కోడిపుంజుల పందెంలో ఓడిన దౌర వారు ఆత్మ త్యాగం చేసుకుందుకే పూనుకున్నారా. కాని వెధవది కోరిక లాగింది. రెండే రెండు పనులు సజావుగ జరిఎంచడానికే బత కడం మంచిదనుకున్నారు ఆ రెండు మహత్కార్యాలూ వలాంచివి శాస్త్రిగారు వివరిస్తారు ఓక్క సేరు మాంసమూ దేయగలరయా ఏటికొక్క బిడ్డ నికై కందు లె ళ్‌ రసలు యోధవరులు ఎసలైన శ్రీవారు అడీ దొర వారి పొరుషం అంకేనా ఇంకా వుంది “పొద్ధు పోక బాబు బొబ్బిలి కథ విని గోడమీద ఐల్లై మూడలాగి ఒక్క కేక "పెట్టి ఊరుకున్నారయా బొబ్బిలి కధ వింటే పౌరుషం పెరిల్దుమని పొంగి పోయింది. తమకుల స్వాముల పౌరుషగాథ కదా కాని దాని ఫలితార్థమేమిఓంచే అది వేరే సంగతి. వారి పౌరు జరి యంకా ఎలా అభివృక్త మైంది “దొరలు రాజుగాడ్జ తొందర పడినారు ఉరిమి (గుడ్డు తొడలు చరిచినారు మీన లొకరి నొళరి మెలిపెట్టి వేశారు శ్చ

అవును మరి పొరుషం పెంపెసలాడీ పోతె ఎలా ఊరుకుంంరు ఒకరి మీసా ల్‌ొక్షర్ష మెలిపెట్టుకున్నారు ఒక్క దొరల జీవితాలేనా వర్ణనాత్మక వస్తువు ఎక్కడ అఆపహిసృపు ఆప్వన్మస్తపు (బతుకు అనిఎంచినా శాస్త్రి గళాఘాతిం వినకుండా ఊరుకోలేదు పంచదార కన్న పంచదార తీయన రాజుకంటె మోజు రంకు మగడు ఐనదాని కంటె కాఎది మేలయా ఆశలు మానవ నై జంలోనే ఒకి వైచ్యితి ఉంది ఉన్నదాని పైకొక లేని దాని పట్ట ఆంాఎ౦ ఎక్కువ ఆదే పై పద్యంలో చెప్పబడింది ఇందులో రాజు అనే పద పయోగం సార్థకమే దాని వెనుక ఒక యధార్థ కధకూడా ఉంది కుం (బావ్మాణులు వీయే. రీతులుగా దిగజారిపోయి (బతుకుళున్నారో అందెరికి తెలినందే ఐనా యింకా తాతల నాటి పొరుషాల కోసం మృషా పవ్మితత నటిస్తూ ఎలా చస్తున్నారో నిశితంగా చీల్చి ఆరగడతారు కత్తి వదలి రాజు కామిని చేపపై గంట మొదిలి మంతి గరిటిపకై వెసమునకు మిగితె మీసాల దుబ్బులు -- అడి (ప్రస్తుత కాలంలో రాజులూ మం్యళులూ (బ్రతుకుతున్న ఇతి ఇక వైదిక (దాహ్మణులో”ా వేద విద్యవాటి వెలుగ నయించె గారె బూరె ప్పువారు మిగిలె బ్మురి జరగి కరగి బ్మౌరగా మారెరా ఇక ౧య్రోగ (ప్రభువులెలా ఉన్నారు ఆరు వేల కొంపలంటించ నయనాదు ఆరు నేల వేలె అప్పు కలదు ఆతడు కొకి యెవ్వరాలు వేల నియె గి మశ వేపారి సంతుశే ౦ తక్కువ వారా విసువు పుట్టి ఒక్క వెపారి పంతులు పెరి దొని మం్యకనెని చేసే నె ని విసుగు పుట్టి సాతాని చేపట్టై క్‌

జ్య ఇలా రకిరకాల భృ్విష్టాచాకాఫికి (వాహ్మణజాతి లోనవుతున్నదా పాపకాలపు గొప్పలు చెప్పుకుంటూ ఇంకా ఏదో వెలగ బెట్టాలనుకుంట్లూనే ఉంది బ్‌ జపించే మం్యతావిపైనా చేసే పూజలపైనా తమళ నమ్మకం లేకపోయ తా రృనమంపే పొట్ట నింపుకోవడంగా ఆర్థం స్థిరపడిపోయింది

సంధ్య వార్చి వార్చి కాన్త్రికి విసుగయి

బూబు మీద మనసు పోయి పోయి

తురక మతము పొంది దూదేకుళలాయెరా అదీ స్థితి ఇక మన వబ్యాపారస్టులెలా ఉన్నారు యుద్ధమూ కరువూ వగ రాల ధర్మమా అని వ్యాపారమంతా నల్లరంగు పూసుకుంది 'సెట్టిగారికీ నల్రరం సహజ శోభనే కలిగించింది ఆదీ ఎలాగున్నదీ-

తెల్ల గోడ నలుపు, వెల్దుల్లియే సలుపు

పాలు నలుపు కాగితాలు నలుపు

"సెట్టిగారి యింఎ సెందురుడే నలుపు --

ఈ విధంగా (పతి పద్యం రనోదయంగా సాగిన: కృతా వేమన పద్యా లలో చమత్కారమూ హాస్యమూ కొల్పలుగా దర్శనమిస్తుంది ఆటవెంది పదానికి గల సౌందార్యావకాకాలకన్నిటి వేమనయోగి ఏనాడో కొచ్పగొట్టాడు అదే ఛందాన్ని తీసుకుని. శవాదాష్‌ అనిపి చగలగడం అంత తేలిక కాకుండాపోయిండి కృళాఆ పద్యాన్నే మరింత హృద్యంగానూ ఆనవద్యంగానూ సంతరించారు సమకాలీన సమాజ వాస్తవికతను దానికి భూమికగా గదియించారు. హాస్యరసం మనిషి హృదయంలో మ్మిత వాక్యంలా చేరుతుంది న్కృతిలో వెలు సుుతూ వుంటుంది. కేనలం సాహిత్యంతోనే ఎవరూ ఎనరిసి పూర్తిగా మార్చివేయలేరు కొరణం వేమన్నే వివరించాడు

శుమ్మ చెట్టు ముళ్ళు తోడను పుట్టును ఎత్తులోన నుండి వెడలునట్టు మూర్ణునకును బుద్ధి ముందుగా పుట్టును అని నాటకాంత౦0 కవి త్వ 0

అనే ఆర్మోక్తి ఉండేదాన్ని పరిశీలిస్తే ఆది ఉ_త్త్రపాతలకాలపు మాట ఆశే నిజం తేలుతుంది కవిగా ఒకని పూర్ణ (పజ్ఞ ఊత్తము నాటక రచనానంతరమే తేల గలదనీ కాళిదాసు కాలంలోనో భవభూతి కాలంలోనో భానుని కాలంలోనో

68

విలువకెక్కినట్లు ఆధునిక కాలంలో వికషం కాలేదు ఈ కాలంలో పివిత్క్చం దారీ కవిత్వాన్సిదీ- నాటకం దారి నాటకానిదీని థిన్న భిన్న సాహిత్య [పక్రియలు. భిన్న విభిన్న ఉపజ్ఞల_పై ఆధారపడి (బతుకుళున్నాయీా కాలంలో ఐనా సుఃిజ్కతు కైన కవి నిరంతర సాధకుడైతే ఏ (ష్మకియనైనా అవలీలగానె సాధంచగల్తుగు తాడు కారణం మరెమీలేదు సాహికీ (ష్మకియలన్నింటజిలోకి కఎత్వబర్ధి పరాకాష్ట వంటిదని నేను కొత్తగా చెప్పే మాటకాదు అన్ని వ్మకియలూ దేనిలో పీజు (పాయంగా నిత్షిప్తమయ్యేలా ఉంటాయి. ఒకడి (పజ్ఞల్టా వాదిని అంకురింపచేం బయటకు తెచ్చుకోగలగడమే ఈ దేశంలో మ్మదాసు రేడియో కేం దం స్థాఎంచఐడటమూ దానిలో శాస్త్రి కవితారాధకులు కార్యనిర్వాహకులు కావడమూ తెలుగు సహితా నికే ఒక అద్భృష్టరేఖ శాస్త్రిని (పేమించే సర్బ్రీ ఆచంట జానకిరామ్‌ బాలార్యతపు రజపి కాంతరావు బుచ్చివాబు సూరినారాయణమాలర్తి ఆయ గారి వీరథ్యదరావు వంబి విజ్జుంంతా రేడియో నాటక ప్రయె క్తలై శాస్త్రిని బతిమాలీ బామాలీ ఎన్నో, గొప్ప రచనలు చేయించారు పురుషుడి (పేమ ఊటబావి వంటిది అంటుంది మధురవాణి తోడినకొద్దీ వస్తుందిట నీరు సరిగ్గా (పతిభావంతుని వృాదయమూ అలాంచిదే తీఎన కొద్దీ జలాలూరిస్తుండి ఉపజ్ఞ క శా సాహిత్య స్వర్ణోత్సవ సందర్భంగా (ప్రచురించబడిన (శ్రవ్య నొటి కల సంపుటాలు రెండు మనకు లఅభ్యమవుతున్నా యి ఇందులో శర్మిష్ట అనే సంపుటికి పశంసా ప్యతం రచించారు శ్రీరంజని తేడియో అట్టిది పుట్టీ ఉండం పోతే అందుళో మొదట అభిమానులూ "స్నేహితులూ కార్యనిర్వాహకులుగొ పి చేస్తూ తని చేత ఐలవంకాన రాయించి ఉండకపోతే తను ఆనలు నాటకాలు. రొనీ ఉండనేమో ఆని అంటూంటారు కాస్ట్రిగాలే " అని శ్రీరంజని పలికిన సాజ్యం నిజమే. ఐహిర్‌ (ప్రేరణ సాపహిత్యలత_ చిగురించడానికి పుష్పించడానికీ వొతో దోహదం చేస్తుంద్‌ ఇందులోనె శి రజని పాటకీ కఎఖా గేయానికి మధ్యగల సాంకేతిక విభేదాన్ని ఇలా వివరిస్తైరు. గురజాడ వారి ముత్యాల నరాణ పుత్తడి బొమ్మ వంటి కథా పదాలు (84/ 441 నండూరి వారి ఎంకి హాటలు బసవరాజు అప్పా రావుగారి పొటల్లు అడివి బాఎరాజుగారి పొటలూ ఇనన్నీ సంగీతపు ఊపు అంటీ అంటని రచనల అనిఎస్తాయి. కాస్త్రిగారి ఖండకొవా లలోని మాత గణ గేయాలలో కూడ సాహిత్య పరుల షాటలే అంటే. వాటిలో ౩వికా థాగం ఎక్కున జరువు దానికి పెట్టేసంగీతం పైగాచేళ్ళుకొన్న ఒక తొడుగుమవ్యూత అవి |

కాకీ కొన్త్రిగారు ఆ తరువాత రాన గేయాలూ నొటికలూ- ఆనసూయా సీతలనో రజనినో పాలగుమ్మి విశ్వనాథంనో మల్రికనో దగ్గి కూర్చోబెట్టుకుని కొన్ని సందర్భాలకు తగిన సంగితపు వరుసలు పాడిస్తూ ఆ వరసలకు తగిన మాటలు కూరుసూ రాన వాటిలో గేయానికి కావలనన సంగిత రచనలో: విశిష్టఠ సాహిత్య గౌరవము ఈ రెండూ ఎలా వుండితీరాలో అలా సమకూడుతూ వచ్చాయి ఇలాంటి రచనలు రేడియో [పారంభమయాక వచ్చినవె ఆంయటూ రజని వలుకు తున్నారు కృష్ణళాన్త రచనలతో తనకు గల సంగికానుబంధం అట్టిది స్వర్ణోత్సవ (పచురణలలో ధనుర్దాసు శర్మిష్ట అనే సంపుటాలలో ధను ర్హాసు సాయుజ్యము గుహుడు శివక్షేతయా[త 3ర్మిష్ట కృష్ణాషమి యమనా విహారి ఏడాది పొడుగునా గౌతమి వేణుకుంజం ఆనే పది నాటికలు సంకులిత మయ్యాయి. ఇవస్ని రేడియో ద్వారా (పసారితాలే సాంకేతికంగా ధ్వని (పథాన సంవిధానంతో రచింపబడ్డవే కనక సాధారణ రంగస్థల నాటకాల మాదిరిగా ప్మాతలశీల పరిశీలన సంఘటన నిర్మాణమూ యిత్కాడి ఆంళాలతో తూచడానికి ఏీలులేనివి రసభావ సమన్వయ మూర్తులుగా కేవల కంంధ్వన _పత్యేంతల్నపె పాాతలరూపకి ల్పన రూపొౌొందినవిగా మనం (గిహించాలి ఈ నాటింలలో నాట కీయతకన్న సహజంగా కవిత్వం పాలు ఎక్కువ అంటే నేరుగా రసావిష్కం ణకే అవి [ప్రయత్నిస్తాయి అందువల్ల లిరికల్‌ ఎలిమెంటు [పధానం ఈ పదినాటింలూ పది సమ్మగ కావ్యాలుగా మనం స్వీకరించి సమ్మగ పరిశీలన చేయవలసి ఉంది అంత సర్వంకష పరిళోధశకు యిక్కడ అవకొ?ం లేదు కనక వాచవిగా చేణుకుంజం అనే విశిష్ట నాచికను పరిశీలించుకుందాం ఊరు పటమటను ఏరుంది ఏటి దరినే మామిడితోట తొటకూ పుంత జాటకూ నడుమనే పాటలు పాడే చేణుకుంజం అది కథలు చెబుతుంటే ఏరు చల్లగా తం కొడుతుంది అలాంటి ఒక కథయిది ఆ ఊరిలో వంకటేన భార్యపోగా అల్దారముద్దుగా కూతుర్ని పెంచి పెద్దిచేస్తాడు ఆమె. కార్తీకంలో రెల్టుపొదలా కలకల లాడింది కందిరీగవంటి నడుము కదురూవంటి ఒష్టా మందంగా గోవులాగ నడుస్తుంది. పెరు చేనొమెను చూచి పరవశమవుతుంం. మైరుగాలి సరదాగా పడ్షుచుబుగ్గ నిమిరేది. కొండయ్య చేనులో పాలేరు గోపయ్య వెదురుచువ్వులా నిటారుగా ఉంటాడు వాడి సౌయగచుంతా సోగకన్నుల్లో ఉండేవి వాడి పెదవుల కన్న ముందు బుగ్గలు నవ్వేం ఎగ్గలకన్న ముందు కళ్ళు నవ్వేసి గోపయ్యకు వీరమ్మ అంటే కొండంత యిష్టం కళ్ళూ కళ్లూ కలసి న్‌ కలువ మాలలయ్యేవి నడుము బయలంకా వెన్నెల తీగలు పాకేవి గోపయ్య వీ మ్మకోసం ఏడు సము(దాలు దాటెనా ఏడు రకాల పూవులు కెస్తాడు పసి వాళ్ళకేం తెలుసు బయళ నిండా కళ్ళే ఉంటాయని ఊరంలా పొక్కింది వ

కొండయ్య దొరకి గుండె గుఐబగుబలాడిరగి. చాగసలే ఆబోతు వ్రాక్షకి దొంతర పళ్ళూ లాంతరు కళ్ణాను వాడువచ్చి వేబుకుంబం చీగడలో జె రాయిసే దాని గుండే నిట్టూర్చింది. ఇంతలో దూరంలో. వీరమ్మ మేఘంలో మెరపల్టే. వాడు (వయత్నిస్తాడు గోపయ్య వస్తాడు భయపడి ఆ వేళకి విరమించి వెళి పోతాడు మరో (పయత్నంలో గోపయ్యని పొదగూరి సేద్యం 'కాపలాకి-పంబ కొండయ్య పీరమ్మని చెరుస్తాడు వీరమ్మ చనిపోయింది. తర్మడ వెంకిచేన. గుండె. కుమిలి ఏడుస్తాడు ఊరంతా ఏడుస్తుంది శ్‌ తుదిదొాకా ఆ కన్నియ కధ ఎలాగ చెబ్బందో

వెదురు వెదురు కణుపు కచుపు వెక్కి వెక్కి ఏడ్చెను

కధ తుది వచ్చేసరికి కరిగిపోయి. కరిగిపోయి

ఫౌదను చూణ ఏరెడ్చెను పొద యేడ్చెను యేరుచూల

వెణుకుంజం అనే పేరు వినగానేఅలనాటి రేపల్టేగొల్సనికధ కాటోలుననితంకా (భవ పడతాం తీరావింటే మనపల్రిపల్లెకీ వినిఎంచే పాత కథే దానినే ఒక మహాక్రావ్య స్థాయిలో కళామయ మొనర్చి ఆండించారు కృష్ణశాస్త్రి చరాచర జగత్తంతా సాక్షీభూతం కావడమే కాక ఈ దారుణకథ నిస్పడంలో హ్యతధారీ అవుతుంది ఈ పది నాటికలూ పదీమహాకొవ్యాలు

కాని వ్యవధేది ఇంతలోనే ఎవరో ఇృష్టకోకిలస్వామి కవికాగాన మధుశాల నెందుకో ము వేశారు మాధ్యీకి మందిర ద్వార ఐంధనమేల శభచే అని ఎవరిని ఆడగాలి ఎవరు జవాబిస్తారు ఎంతమెత్తని యడుగుల నేగుదెంచి నానొ నాపియ్యి నాకుటీకాజీరమున - అంటూ విస్తుపోనఢమొక్కటే కవితా రసఎపాసువ్ల అకు మిగిలిన నిట్టూర్పు నెక్తావి

సీలిసిలి దారాల తారాఎతొంత మాలల్లలు కుంటూ ఆ విశ్వ పేమికుడు

ఎంకో ఎఎకో జలదార దాటి ౫ ఎపోయూరు కాని ఆయన ఊడపు శెరటాలన్నీ ఊబ ఊఎ మనసు నొక్కాక్క వేదన కావ్యమౌను మరియ గానమౌను అవ్న దొక్రే ఆశతో ఎల్ల ఎల్లలు కిరగగా ఎల్టికిల్హలల్ల నల్లన సురసగా ఎల్లి జనులు చప్ప క్రటుంబమము మనజాలు వరకు ఎృష్టకాస్తీ మధుర =ంరధ్యని కవితా గాన త"0గ ఢమరుక మై (మోగుతూనే ఉంటుంది

కాం ఇంతలో వారే ఏ [ప్రాణసఖుడో తన కోనమై పంఎన పల్పికీలో కూర్చు పూలవల్లకీలో పూలమాలలా పొలిమేరల కావలకు వెళ పోయారు

రేగు కోర్కుల గుత్తి నా గుంగెయటు ల్మెర న్యారనైై నది మావి యివృరు గబురు శల

1మోగుషాటల పేటి నా గళమృటుతీయ

తీయనై నది పుల్లు ఆరవగూడు

ననుచు నూహల డోల నొ మనస్సులో పారు

బేరుల్లై నది గాలి మోర "మెరక

ననయు తావుల కోవ నా మన్కి యటు సిత

హసిత మైనది మల్లె యలరు తీహ అనుకుంటూ కృష్ణకాన్త్ర మధుమాస వసహాసంగా మారిపోయారు

క్రో స్స్‌ కోకిల స్వామి

నవృకవితా వసంతుడై కృష్ణశాస్త్రి ఆగమించే సరికి ఆంధ నరన్వతికి ముసలి తనపు దీర శిశిరం దుబకిల్రిపోయింది ఓసరిల్లివున్న పాతలోగిలి తలుపు ఆమని తోటలోనికి బార్దా తెరచుకుంది కొత్తగా ఒక పైరగాలి కొసరి కొసరి గువాళించింది ఆలబసొలసీన హసంతి కానలం నింపాదిగా తబ్బతట్టి రేబంది

తెరలతో వీచికలతోడ తరులతోడ

విమల డిండీర ఖండ తండములతోడ

మరువు శీవియు నో మోదంబును జవంబు

వడువు నొప్పంగి గంగమ్మ నడువవమ్మ అని పిలుచుకుంటూ తాను ముందుకు సాగుతూ విశ్వుంఛభం వధూటి 50ర తార మౌక్తికహారదామకింబగు కవితా గోతమిని చేరబిలుస్తూ మనహృదయతలాలటో [నవహింప చేశారు ఎృష్టళాన్త్ర

విరి జాబిలి మల్దిరేకగా

దరిణ తేనియం మువ్వాం గా

కురి మా పయిధార ధార ముంచెత్తగా

వేంచేంఎనావయా కరుణానిథీ అని. గొంతులో పాడుకుంటూ వెక్కిళ్ళాఎకుంయా మన పహ్యృదయతోరణం మిగిలింటిక్కిడ మన గుండెంకై బరువుగా వడిన పెను నిద్దర మడతం తొల గించు కొన్నది ఆలా వచ్చి పీ ఎక్టొొత్రీ నవ్యకివితా కల్ప శొబ్సకై నెలకొన్న కోకిలస్వామివలె వేంచేఎ. ఎనఖై మూడేళ్ళ పండబారన వయసు వరకో ఈ మట్టిని చైతన్యరేఖగా మలచిన మహాళ క్రి

|

కృష్ణళా స్త్రి రాక రాకాశశికి కొత్తరూపుతేఖ కావి కాలాల వనిక్శబ్ది పథాల లోనికి పరచుకొన్న చల్లని చూపు రిక్తటాల మేలుకొలిపే గొంతు సౌథింపు అమర జీవనపుటంచుల ఇష్వాయంగా మృదువుగా నిమురుత్తూ వచ్చిందాయన పాట హేమంత సరోవరంలా కదల బారకకునికిపాట్టుపడుతున్న తెలుగు కవిత వార్తి రాపత్లో కొత్త రెక్కల జోడు శేలించుకొన్నది ఆయన వాట బతుకును తరచి తరచి చుట్టిన సెలయేటి చలువ (సతి గుంజెనూ తోలోపల తొలుచుక్తుంట్లూ పోల్లు తీయని వ్యగల ఇభ్రాఖాల తెరచిందా పాట ఆయన మీజిన పాటలపల్టివి తెల్తుగుపల్లకిపై వెల్తుళ్లురు రేకులా (గుచ్చుకుంది

వేయబోవం తలుపును తీయమంటూ పిలిచింది శిధిలాలయంలో శివుడు తేడని గర్జించింది తన గళం కోయిలరా తన మనసే తయలగా మనుగడ వ్మారని చివురుల మావికొమ్మ అనుకొన్నదాపాట సం్యపదాయ ఫీరువుల మాన సాలు ఆలసాలసంగా నిదుర దౌరవ్హలపడి కునికి చీకటి శిలభై పోయిన వేళ వేకువధాలిలా వచ్చింది కృష్ణశాస్త్రి మ్‌ట

ఆనాటి తెలుగు కవిత్వం క రినళిలా సద్శశమై విజనస్థలాల మరుగుతోంది కృష్ణకా స్త్రి పాదరజోరశ్మి వేకునగాలిలో సోకి ఇమ కోదండంగా. నిలిచింది అవదీల గుండెలపై ఎడ కలల బరువుల తొలగ (దోఎంది యుంరూో [వళంజన స్వామిలా ఆగమించింది కృష్ణశాస్త్రి కవిత్వం వస్తూనే నిత్య యౌవన శీ9ిల విరమించింది కొత్త చివురుల కనురెప్పలపై (వేలాడే ఆ వదిందువులకు జాలిగా తుడిచింది చెలిమిలా కలిమిలా పరిమళంగా చనుదెంచింది 3 ఎక్టకా సి హెట

ఎసినారి ముసలితనం గణాచాఠమైై గుడిసుక్ళు తిరుగుతున్న పుడు ఉదార స్నేహ సింధువ్సలా వచ్చింది కృష్ణకా సో గళకావాళి అనుకోని 8 నవ్యాతిధి ఆరుదెంచినట్టు ఆనందం వీరయింపవింది దరిచేరే (వతి పెదవికి నవీన శీధువు లందించే ఆమశిలా వచ్చింది ఆత్తరువు పోఎ. వెలిగంచిక కాగడా చేబూని తరువు శరువునా పరిమళాలు లగిస్తూ (పేమల తోటమాలిలా వచ్చిండి

ఈ జడాజర్థరిత సనాతన ఆరామవావికలో మృదుపద ధ్వనులు మీటుతూ కొత అడుగులు సార్గిస్తూ కృష్ణశాస్తు వళ్ళేసరికి తెలుగు సరస్వతి పరనసించింది కుఠోసి పరిమళాలను పోల్చుకుంది కృష్ణ్టళా స్త్రి అవకారంతో తెలుగు సరశ్వతి విపరీతంగా సంజగపడిపోయింది. దారి దొరకని తెలుగు గళద్వార సిమఐను పొంగే తఠంగహస్తాల ఎబువు శొందతచేసింది ఆనంద కేజోంబునథులు కోమల గాంధర్వ మాలపిఇచాయి

తెలుగు కపీతకు కృష్ణకా స) నవ వసంత స్పర

లి

కృష్టకాస్ర్రి 'పెదవి ముద లోళాన్నెంతో మంతోన్మలన మొనర్భ్చింది పౌత దివాణపు లోగిథి గుండెల్లో మురిసే విషాద స్వరాల్ని కడలకు తొలగ్మదోణంది వసంత ఎకస్పామిగా అరుదెంచి ఒక సన్నని పొట మెల్పగా ఊదేసరికి మడుగు లన్నీ ఎడుగులు ఎల్లల్ని పెట్టినట్టు తొటుపడి నిటారుగా నిలచాయి. వెదురు డొంకిలన్నీ వేణువుల్టై. కలస్ర్పునాలొలికించాయి కుంజాలన్నీ సురభిక వింజా మరలే. కదిలాయి పాతగాలులే గొంతులెత్తి కొత్త గీతాలందుకున్నాయి నిజం ఇృష్టళా స్త్రి కపికా బృందాకకులు కాలమూ గానమూ' ఉన్నంతదాకి కవనమూ [శవణము ఉన్నంతదాక - కృచ్ణకాస్త్రి పాటలీ తోటగుండెల్లో (మోగుతూనే ఉంటాయి వసంత కీర్తనలు పల్చవిప్తాయి. తెలుగు తోట కోటి గొంతులె త్తి అహ రహమూ ఆయన్నే ఎలుస్తూ ఉంటుంది (బతుకు పొడుగునా వినిపించిన అలాంటి ఏ ఎలుపులకోసమె ఏ అదృశ్యహ స్త చాలనం కోసమో ఒక చల్లని వెన్నెలర్మాతివేళ యిల విడిచి కానని కారడవులలో ఆమనిదారులు తెరుస్తూ వెళి పోయారు కృష్ణళాబ్ల) వారి గుండెలలో దాచి తెచ్చిన తేజ (సధాతం దిక్కు దిక్కులనూ తట్టి తట్టివేఎంది కొత్త బతుకు బాటల్నీ పాటల్నీ చాటింది ఊరి ఊరి పొలిమేర పుంకలూ మోరలెత్రి కృష్ణకు) మాటలే విన్నాయి ఆకేలెత్తి చూసిన వాటల్నేకిన్నాయి నిదుర విడిచిన రేయి వెన్నెల వలిపాలు ధరించి కదిలే వికివోయెరిగా ఎదురైంది కడాని బంగిణీలుమీటింది పాడుతూ ఎదురు వచ్చింది కృష్ణకా బ్ర) కోసం ఈ వింత భీలాటి ౨ రేయి చూపెనే ఏ వీధి అతిధి యిపుడేగు తెంచెనే” అని వేమారు పాడుతూ పాల కడలిగుండె పొంగిపోయింది. ఎదురు తెరువుల పొంచిన మసగ కొసల దులిఎంచి బందూరమైరేయాలు పరచింది మెతగా వెచ్చగా కౌగిలించింది జీవరేఖల దర్శించింది. ఆనందమయూఖాలు (పసరించి భావకళ్యాణరేఖల తీర్చింది అలా విచ్చేసిన కృష్ణళా ని దివ్య సౌందర్య స్వరూపమింక కనిపించనే కంఎంచదా అనుక ంటూంటే గుండెల్లో గుబులు పేరుకుంటోంది. గొంతు పేడచ కడుతోంది తమంత తాముగా కన్నులు ఆజ్మ సంగా కురుస్తున్నాయి కసా పనరన్న ఎక్కడకి వెళ్ళిపోయారు. నిరంతరాయంగా మన ఎద జట భట న్‌దన నరం మార్యుమోగుతూనే ఉంటుందిగదా మన రసన ౦€ ఇక సుధాంఖ రేఖలందెస్టూనే'జ్ఞంటుంది కదా కృష్ణశా బి ఎక్కడికి వె శ్లిపోయి న్‌ శం ౫ ౮ గం 78 లో (46 22 శ వ. వీ ( యస్‌ త హైదంటాటద్‌ ళ్‌

నట్టు నిజం కృష్టళా_స్త్రికి మరణం బేదు ముసలితనం రాదు రోగం దరిచేరదు అది వితాంత యౌవన |పభా వసంతం కృష్ణళాస్తి గితం లవలీమృదులతాంత పరిమళం

“విరి జాబిలి మల్లి రేకగా

విరిణ తేనియల మువ్వాకిగా

కురి మాపయి ధారధార ముంచెత్తగా

వేంచేఎనావయ్యా కరుణానిధీ

సమాప్తం

' కృషళాశ్తి కవి కారి చ కృష్ణశాస్త్రి ఈవితాత్మ రూ ప న క్‌ ్గ యయ భి, 180% నవంబరు. 15వ రే/న గ . స. గ్నృత్వశేేన ను... వష్టిప్పూర్తి జరుపుకున్న థ్రీ ఆవంత్స న ష్‌ సా 1 -... సోమసుందర్‌ - అభ్యుదయ రచయితగా . | [. ఇ ముం క్‌ కవిగా నలభ్హై ఏళ్ల కృషికి సైతం న.

. న! మో ్‌ ఉత్సవం చేసుకున్నారు. ఆరేళ్ళపాటు ఇ . ) పైట. సం్యప్రదాయకవితలలో కృష సలిపి | (౫ న్ను వ. సై -. ఇరవై ఏళ్ల పాయంనుంచీ మార్క్సిజం ల ॥ క్‌ న్‌ ళ్‌... (పేరణతో,కమ్యూనిస్టు ఉద్యమ కృషితో / ళీ 1... కాస్త్రియ మాననకాసిద్ధాంత వ్య్యగరతో | | న సనం తాట నిమగ్నమై అమేయ సాహిత్య కృషి . సల్పారు. తెలుగులో ఇంటర్‌ పిటేటివ్‌ 'కిటిసిజం లేని లోటు తీర్చాలని సంక ఖీ ల్పించి? 1966 నుంచీ విమర్శరంగంలో కృషి చేస్తున్నారు. మొదటి రచన /| తిలక్‌ కవిత్వంపై సమాలోచన, షష్టిపూర్తి (పచురణలలో ఆ (గంథం-- “అమృత . . వర్షిజి'గా వెలువడింది. రెండవ (గంథమైన 'ఆగ్నివీణ మేళవించి ఆణుసంగీకం . ॥ వినిపించినకవి' అనేది కీ॥కే॥ అనిసెట్టి సుబ్బారావు కవితలమై సమాలోచన. అవె | యింకా వెలుగుచూడలేదు. కేషేందంజాలం, కృష్ణళాన్త్రి కవితాత్మ, రుధిరజ్యోతి . = దర్శనం, పురిపండా ఎత్తిన పులిపుంజా? అమృతవర్షిణి, కవిత్వం కాలాతీత | ॥ కాంతిరేఖ, సాహిత్యంలో సంశయకల్లోలం, కృష్ణశాన్త్రి వెలిగించిన కా ర్తీకదీపాలు- | అనే ఎనిమిది గ్భంథాలు వెలువడ్డాయి. . ” ॥ | ల 1980 ఫిబ్రవరి 25వ తేదీని భావకవితా చ్యకవర్తి దేవులపల్లి వేంకట 7 / కృష్ణశాస్త్రి, తన ఎనబై మూడో యేట కాలధర్మం చెందారు. వారివట్ల అభిమా | | నంతో శ పి. వి. రమణయ్యరాజా “రాజాలమష్మీ ఫౌందేషన్‌' పషకాన అవార్డు . ప్రకటించగా - స్వరో_త్తమ (గంథంగా ఎన్నుకోబడి కృష్ణశాస్త్రి కవితాత్మకు అస! (పథమ ఏహుమానం లభించింది. ఈ చ్వితీయ ము్య(డణ విళశాలాం్యధ పబ్లిషింగ్‌ (గ

1 హౌన్‌ వారి (పచురణగా వెలువడుతోంది. న

కవితా సంపుటాలు యింతవరకూ పది హేను వెలువడ్డాయి. న్డ్‌ సు కద్ధ గ్ల

కథలు--సంకలితమై _పచురితమైంది. ఇంకా ముప్పయి (గ్రంథాలు న. 0. గ వుంది. న? హ్‌ ఎ , స త యు లు వలీ