Telugu kiratharjuneeyamu ( andhra tikaa thatparyadi samethamu ) vol iii - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

స! మహాకవి భారవి విరచిత

కిరాతార్హునీయము

• ఆంధ టీకా తాత్పర్యాది సమేతము

6%. ఓ! గ్ర / | ళా న 7 =

హం క (ప్రకాశకులు :

జి క్‌ సంస్య్యృూత భాషా (పచార సమితి

మహాకవి ఖారవి విరచిత కరా తార్డు నీయషము ఆంధ టికా తొత్పర్యాది స కేతము 4 (ప్రకాశకులు : హైదరావాదు-500 001.

కిరాతార్టునీయము ఆ తృతీయసర్గము (పతిపదార్థ తాత్పర్యాది సమేతము ర్న, ఇ) హన్‌. పొ (పథమ ము[దణ - ఏ[పిల్‌ 199 గ 1పళులు = వేయి వ. త్ర రయుక్లి గల ధ్రా మూల్యము - రూ. 15/- చకా స ఖా / థ్‌ జో ॥ స ఎ శ స * న్య ట్‌.006 0 (పకాశకులు న సంస్కృృతభాషా చచార సమితి, ర్‌శీ.748 (లవ అంతస్తు), హరేకృష్ణ దేవాలయం (వక్కాన నాంపల్లి స్టేషన్‌రోడ్డు, 'హైదరావాదు-500 001.

మనముందు నూట

సంస్కృత మహాకావ్యములు ఐదింటిలో భారవి మహాకవి రచించిన కిరా శార్జునీయము ఒకటి తక్కినవి కాళిదాస విరచిత రఘువంశ కుమార సంభవ ములు, మాఘకృత శికుపాలవధము, శ్రీహర్షకృత నైషధమును.

భారవి |కీ.శళ. 870 (పాంతమువాడని విమర్శకుల అభ్మిపాయము అయన “తన కావ్యమునకు ఇతివృత్తమును వ్యాసమహార్షి రచించిన మవాభారతము అరణ్య పర్వమునుండి స్వీకరించి వదునెనిమిది సర్గలు కల మహాకావ్యముగా తీర్చిదిద్దెను

ది భారవిది (ప్రౌాఢకవిత్వము. అందు అర్జగాంభీర్యమధికము. కావుననే ' భార వేః

అర్జగౌరవమ్‌' అన్ని బుధులు (చళంసించిరి, భారవి వాక్కును మల్లినాథుడు తన వ్యాఖ్యలో (స్రళంసించుచు అది నారికేక ఫలమువంటిదనియు, దాని నిపుడు తాను (అద్ధలు శేయదుననియు. రసవ్లూర్ణమగు ఆ వాక్కుల సారమును రసికులు స్వేచ్చగా ఆస్వాదించ వచ్చుననియు నిట్లు పేర్కొ నినాడు.

“నారికేళ ఫల సమ్మితం వచో

భారవేః సపది తద్విభజ్యతే,

స్వాదయన్లు రనగర్భనిర్భరం

సారమస్య రసికా యథేప్పేతమ్‌.”

ఈ చిన్న ఫుస్త్నకములో కిరాతార్టనీయము తృతీయసర్శకు టీకాతాత్పర్యాదు లీయబడినవి. నిష్టాత_వరీష్షకు [వ్రథమ _పశ్న వ్మ్యత పార్యమగు ఈ పుస్తకము స్వయంకృషితో వరీష్ష! నిచ్చువారి కెంతో ఉపకారి కాగలదు.

కిరాతార్టనీయమునకు భారవి యని, శి పపాలవథధమునకు మాఘము అని, (గంథ కర్తృనామముతోనే వ్యవహారము (పసిద్ధమై యుండుట గమనార్హము.

-సంన్క్యృుత థాషా ప్రచారనమితి

సందర్భోచిత సూక్తులు

శే వృ ష్టేర్దివో వీతవలాహకాయాః (5) రి సందర్శనం లోకగురోరమోఘం

తవాత్మయోనేరివ కింన ధత్తే. (౧ తి పీతస్పృహాణామపి ముక్తిభాజాం

భవన్తి భవ్యేషు హి పవపాతాః. (12) శ మోహం విధత్తే విషయాభిలాషః, (18) ల్‌, అసాధుయోగా హి జయాన్త రాయాః

వమాథిసీనాం విపదాం పదాని. (14) 6, (పకర్షతన్హాా హి రణే జయశ్రీ: (17 //. (ప్రకర్ష మాధారవళం గుణానామ్‌. (16) 8. విశ్వాసయత్యాశు సతాం హి యొగ్‌ః. (81 రి నిరుళ్చుకానా మభియోగభాజాం

నముత్సుకే వాజ్కమువైతి నిద్ధిః. (40) 10, మాత్సర్యరాగోసహతాత్మనాం పి

స్ధలన్తి సాధుష్వపి మానసాని. (88)

కిరాతార్జునీయే అధ్య తృతీయ స్పర్లః, మూ, తతశ్శరచ్చం[దకరాభిరామై రుత్సర్పిభిః (పాంశుమివాంఛుజాలై కె బిధా[ణ మానీలరుచం పిశంగీ ర్జా స్తటిత్వంతమివాంబువాహమ్‌, శ [పసాదలక్ష్మీం దధతం సమ్మగాం వపుః్యపకర్షేణ జనాతిగేన, [పనహ్య చేతస్సు సమాసజంత మసంస్తుతానాపి భావమార్ద౦మ్‌. ్రి అనుద్దతాకారతయా వివిక్తాం తన్వంతమంత:ఃకరణప్య వృత్తిం, మాధుర్యవ్మిసంభ విశేషభాజా క్‌ ఎతో పసంభాషమివేక్షితేన. క్రి ధర్మాత్మజో ధర్మనిబంధినీనాం (పసూతిమేనళపణుదాం (శుతీనామ్‌, హేతుం తదభ్యాగమనే పరీప్పు స్ఫ్సుఖోవవిష్టం మునిమాబభా షే. డ్తీ టీక. తతః = కూరుచున్నపిమ్మట, శరచ్చన్థికరాభిరా మైః-శరచ్చన్లం = శరత్కాలచం]దునియొక్క-, కర = కీరణములవలె, అభిరా మై+=ఆమ్టాకరములై నట్టియు, ఉఊత్సర్చిభిః=వసరించుచున్నట్టి, అంపజాలై 1.అంకు=కిరణములయొక్త శ్‌ జాలైఃజ=సమూహములచే, (పాంపమివ స్థితంజ ఉన్న తుడువలె నున్నట్టియు, అనీల

శ కిరాకార్జునీయే రుచం_అసీల = నల్డనై న, రుచం = కాంతికలిగినట్టియు, పిళణీః = పచ్చనైన, జటాః జ జడలను, వి(భాణం== ధరించినట్టియ, తటిత్వన ౦ మెఅపులుకలిగిన, అమ్చువాహమివస్థితం = మేఘమువలెనున్నట్టియు , 1. 'సమ్మగాం = సంపూర్ణ మైన (వ్రసాదలక్ష్మీం... పసాద = సొమ్యత్వముయొక్క, లక్ష్మీం సంపదను, దధతం = ధరించుచున్నట్టియ, జనాతిగేన=జనములను నతిికమించునట్టి, వపుకవక గ్లేణ ఇ ఆకారసంపదచేత, అసంస్తుకానామపి = అపరిచితులకును, చేతస్సుజమనస్సుల యందు, అర్దం స్నేహార్డు మైన, భావం = అభిప్రాయమును, (పసహ్య = బలాత్కారముగా, సమాసజన్న౦=సకమైనదానినిగా జేయుచున్నట్టియు, 2, (అను ద్ధతాకారతయా-అనుద్ధత == కశాంతమగు, ఆకారతయా =ఆకారముగలవాడగుటచే, అన్నఃకరణస్య = మనస్సుయొక్క, వృత్తిం = వ్యాపారమును, వివిక్తాం=పవ్మిత మైనదానినిగా, తన్వన్నం = చేయ చున్నట్టియు, మారుర్యవ్మిసమృవిశేషబాజా.మా ధుర్యజనిసర్గ సొమ్యత్వముయొక్కయు, విస్తమృ విశ్వాసము యొక్కయు, విశేష జ అతిశయమును, భాజా ఎ పొందుచున్నట్టి, ఈశ్షితేన = చూపుచేత, కృతోవ సమ్బాషమివస్థితం.కృత = చేయబడిన, ఉపసమ్బ్చాషమివస్థితం = మాట్టాడుట కలిగినవాడువలె నున్నట్టియు, 8, ధర్మనిబన్దినీనాం.దర్మజ= అగ్ని హోతాది ధర్మ మును, నిఐస్టిసీనాం = _పతిపాదించునట్టియ, ఏనఃపణుదాం-ఏన! ఇ పాపము లను, (వణుదాం ఇ నళింపజేయునట్టి, (శుతీనాం == వేదములకు, (నసూకిం== కారణ మైనట్టిష్సు, సుఖోపవిష్టం.సుఖ =సుఖముచే, ఉపవిష్టంజఅసీను డైనట్టియు, మునిం జ వేదవ్యాసమహర్షిని, తదభ్యాగమనే-తశ్‌ = ఆ వేదవ్యానమహర్రయొక్క అభ్యాగమనే అగమనమందు, హేతుం=కారణమును, పరిప్పుః = కెలపికొన గోరుచున్న, ధర్మాత్మజః ౯ ధర్మరాజు, ఆబభాషే పలికెను. తా. శరక్కాలచర్మదకిరణములవలె మనోపవ్షాదకరములె పెకి బసరించు కిరణసమూహములచే నున్న తశశిరునివఠి నొవ్పుచున్నట్రివాడు. నలని శరీరము వచ్చని జడలుకలిగి మెఇప్పలతో గూడిన మేఘముపల నలరారుచున్న వాడును, 1పసన్నళతా సంపదగగిమకలిగి తోకాతిశాయియగు నాకారసంపదచేత నెల్పగని వారలకు సైతము మనంబులయందు "స్నేహయుక్త భావమును కలిగించువాడును, పవి కాంతః కరణుడని తన శాంతమైన యాకారముతే నంద్రల్తక్ష దెలియజేయు వాడును, నతిమధురంబులును నతివిశ్వాసయుక బులు నగు చూపులచే సంభఖా

తృతీయస్సర్గః త్రి షించుచున్న వానివలె గనబడువాడును, అగ్నిహో(తాది ధర్య్మవతిపాదకంబులును పావనాశకములునగు [శుతులకు గారణభూతుడును, సుఖముగా నాసీనుడునగు వేదవ్యాసునితో ధర్మరాజు తదాగమనకారణము దెలియగోరి యిట్టు పలికెను. శబ్దాదులు. తతః. అవ్య, శరదిచన్రంః శరచ్చన్ద్రః, శరచ్చన్ష్రన్య కరాఃశర చృన్గ్రకరాః, కరచ్చన్థ్రకరా ఇవ అభిరామాణి శరచ్చస్థ్రికరాభిరామాణి, తైః,శర చృన్షకరాభిరామేణ-రామాభ్యాం రామైః,శరచ్చన్ష్రక రాధి ,రామళబ్దిః అకారాన్తనపు నక లిబ్లస్త్రతీయాబహువచనాన్త:. ఉత్‌సర్పన్న ఇత్యుత్సర్పీణి, తైః, ఉత్సర్పిణా- ఉత్సర్చి భ్యాం- ఉత్సర్పిభిః, ఉత్సర్పిన్‌శబ్లో నకారాన్త నపుంసకలిజ్ఞస్పృతీయాబహు వచనాన్నః. (పాంపం-పస్రాంహూ-ప్రాంశూన్‌, (పాంపశబ్ద ఉకారాన్తః పులిజ్లోద్వితీయై కవచనాస్తః. ఇవ-ఆవ్య. అంశూనాంజాలాని అంశుజాలాని, తైః, అలశుజాలేన ఆంకుజాలాభ్యాం-అంకుజాలైః, అంశుజాలళబ్ది అకారాన్త నపుంసక లిజ్లసృతీయా బవువచనాన్నః. బిభాజం-బిభాణౌ-బి భాణాన్‌ ః వ్మిభాణశబ్ద అకారాన్నః పుం లిజ్లో ద్వితీయైకవచనాన్నః. ఆ-నీలాః అనీలాః, ఆనీలాః రుచయోయసన్య సః, ఆనీలరుక్‌, తం. ఆసీలరుచం-రుచౌ.రుచః, అనీలరుక్చబ్దశ్చకారాన్తః పులిజ్లో ద్వితీయైకవచనాన్న:. పీళజ్ణిం- పిళ బ్యాం పిశ ఖః, పిశ జీళబి ఈకారాన్న స్తీలిజ్లో ద్వితీయా బహు-వచనాన్నః* తటితోస్యసస్తీతి తటిత్వాన్‌, తం, తటిత్వన్త ౦-తటీత్వన్తౌ-తటి . త్వత్తః తటిత్వచ్చబ్ధిస్తకారా నః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనాన్నః. ఇవ-అవ్య. అమ్ము వహతీత్యమ్చువాహః తం, అమ్చువాహం- అమ్చువాహౌ-అమ్బువాహాన్‌ అమ్భువాహళబ్ది అకారాన్తః పృలిజ్లో ద్వితీయైకవచనాన?. క్ష (వసాదస్యలక్ష్మీః (వ్రసాదలక్ష్మీః కాం, (_పసాదలక్ష్మీం.లక్షా-లక్మీః, [వసాదలక్ష్మీశబ్ద ఈకారాన్త శ్రీలిబో ద్వితీయైక వచనాన్నః, దధతం-దరధతౌా-ద ధతః దధచ్చబ్ధిస్తకారాన్నః పం లిజ్లో ద్వితీయైకవచననా నః, సమగాం-సమ్మగే-సమ్మగాః-సమ్మగాళజ్ధి ఆకారాన్త శ్రీలిజ్లో-ద్వితీయెకవచనాన్త:, వపుషః వ్రకర్షః వపుక్నపకర్షః, తేన, వపుఖ్యపక ర్లేణ- వపుశసక ర్షాభ్యాం-వపుపక ర్లైః, వపు్యపకర్షశళబ్ద అకారాన్తః పుంలిజ్ఞస్తృతీయైకవచ నాన్తః- జనానతిగచ్చతీతి జనాతిగః, జేన, జనాతి గేన-జనాతి గాభ్యాం-జనాతి గైః, జనా తిగ శబ్ద అకారాన్నః పులిజ్లస్తృతీయైకవచనాన్త . [(వసవ్యు-అవ్య, చేతసి-చేతసో; చేతస్సు, చేతశ, బి స్సకారాన్న నపుంసకలిజ్జ్ఞస్స వ్రమ్యేకవచనాన్త.స మాసజన్తం సమా సజన్తైా-సమాసజతః, సమాసజచ్చబ్దస్తకారాన్త ః పృుంలిజో ద్వితీయైకవచనాన 8.నసం

శీ కిరాతార్డునీయే స్తుకాః అసంస్తుతాః తేషాం, అసంస్తుతస్య-ఆసంస్తుతయోః.అసంస్తుతానాం, అసం స్తుత బి అకారాన్తః పుంలిజ్ఞష్టష్టిబహువచనాన్న, శ, అపి-అవ్య. భావం. భావా-భావాన్‌, భావశబ్ద ఆఅకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా నః. అర్జ్రం-అర్జాం-అర్జాాన్‌, అర్థ్పఏళబ్దః అకారాన్త:ః పుంలిజో ద్వితీయైకవచనాన్తః 2.న ఉద్ధతః అనుద్ధతః, అనుద్దతః ఆకార, యస్య సః అనుద్ధతాకారః, అనుద్ధతాకారస్య భావః అనుద్ధతా కారతా, తయా, అనుద్ధతాకార తయా- ఆకార తాభ్యాం ఆ కార కాభిః అనుద్ధతాకారకా శబ్ద ఆకారాన్త స్త్రీ లిజ్లస్తృతీయైకవచనానః. వివిక్తాం-వివిక్తే -వివిక్షాః వివిక్తాళబ్ద ఆకా రాన్న శ్రీలిళ్లో ద్వితీయైకవచనాన్న:ః. తన్వన్నం-తన్వన్తా-తన్వతః తన్వచ్చబ్ద స్తకా" రాన్తః పృంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనాన్నః. అన్తకరణస్య-అ నకరణయోః-ఆనకరణాం, అన్నకరణశబ్ద ఆకారాన్న నపుంసకలిజ్బపృప్టేకవచనాన్తః, వృత్తి 0-వృత్తీ .వృష్తి;, వృత్తి శబ్ధ ఇకారాన్త స్రీలిజో ద్వితీయైక వచనాన్త:. మాధుర్మజ్బు ప్మిసమృళ్చ,మాధు ర్యవిస్త్రమ్చేమాధుర్యవిసమృయోర్వి శేషః మాధుర్యవిస్తమృవి శేషః, మాధుర్యవిస్తమృ విశేషంభజకీతి మాధుర్యమ్మిసమృవిశేష కాక్‌, తేన, మాధుర్యవిసమృవిశేష భాజా భాగ్భాాం-భాగ్భిః మాధుర్య విస్రమృవిశేషభాక్చబ్నో జకారాన్త్న నపుంసక లెజ్జ స్పృషిక్ష్య వచనానః, కృతా ఉపసమ్బాషా యేన సః కృతోపసమాష;, కృతోపసమ్బాష ౦ కృతో పసమాషౌ-కృతోవసంభాషాన్‌, కృతోవసమాషశ బ్బ అకారాన్నః పృంలిజ్లో ద్వితీయెకవచనాన్న:ః ఇవ-అవ్య. ఈక్షిచేన- ఈక్షితాధ్యాం- ఈితై 1, ఈక్షితళబ్ద ఆకా నరాన్త నపుంసకలిజ్ఞ సృతీయెక వచనాన్తః తి, ధర్మస్య ఆత్మజః, ధర్మాత్మజ్య | ధర్మాత్మజౌ - ధర్మత్మజాః, ధరాత్మజశబ్ద అకారాన్నః పుంలిజ్వః (పవథమైకవచ నాన్తః.ధర్మం నిబధ్నన్నీతి ధర్మనిబన్ధిన్యః, తాసాంధ ర్షనిబస్టిసీనాం,ధ ర్యనిబస్థిన్యాః_ నిబస్ధిన్యోః. నిబన్ధినీనాం, ధర్మని బన్టినిశబ్ద ఈకారాన్న ్రీలి్లః షష్టి బహువచ నాన్న, [వసూతిం-పసూతీ.వసూతీః (పసూతిశబ్ద ఇకారాన్త స్రిలిజ్లో ద్వితీయైకవచనాన, ఓ ఏనః (వణుదన్తీ త్యేన్నవణుదః, తాసాం, ఏనళసణుదః-పణుదోఃపబణుదాం, ఏనళ్యవణుచ సజ్లో.. దకారాన్న శ్రీలిజ్ఞుషష్టీబహువచనాన్నః, _శుతేః _ శుత్యోఃం (శతీనాం, ఇకారాన్నస్త్రీలిజ్ఞ షష్టిఒహువచనాన్తః హేతుం. హేతూ- హేతూన్‌, హేతు శబ్ద ఉకారాన్న కప్పుంలిట్లో ద్వితీయైకవచనాన్న ః తస్య అభ్యాగమనం తద భ్యాగమనం, తన్మిన్‌, తదభ్యాగమనే తదభ్యాగమనయో?ః, తదభ్యాగమనేమ, తదబ్యాగమనళబ్దః అకారాన్త నప్పుంసక లిజ్జస్సప్త మ్యేక వచనాన్తః. పరీప్పుః-పరిప్పూ-పరీప ఎవ! పరీప్పు శబ్దఉకారాన్తః పుంలిజ్లః (పథ మైకవచనానః, సుఖేనోపవిష్టః సుఖోపవిష్టః

తృతీయన్సర్గః శ్‌ తం, సుఖోవవిష్టం. ఉవవిష్టా. ఉవవిష్టాన్‌, సుఖోవవిష్టశబ్దః అకారాన్తః పుంలిజ్ఞో చ్యొతీయైకవచనాన్తః,. మునిం.మునీ-మునీన్‌, మునిశబ ఇకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీ యమైకవచనాన్త:, ఆబథా షే - ఆబభాషాతే- ఆబభాషిరే, ఆజ్‌-పూర్వకాత్‌ భాష వ్యక్తాయాంవాచీత్యస్మాద్ధాతోః కరరిలిడాత్మనేవది [వథమపురుషై కవచనాన్నః. | మూ. అనాప్త పుణ్యోపచయైర్దురాపా ఫలన్య నిర్జాతరజాస్సవితీ, తుల్యా భవద్దర్శనసంపదదేషా ఎక్‌ శ శ వృ ష్షేర్టివో వీఠబలాహకాయాః,

టీక, అనాపపుణ్యోవచయైః-అనా ప్త = పొందబడని, పుణ్యజ పుణ్యము యొక్క, ఉపచయైః = సం[గహకముకలవారలచే, దురాపా == దుర్లభ మైనట్టియు, ఫలస్య = ఫలమునకు, సవ్మితీ ౬ కారణభూత మైనట్టియు, నిర్దాతరజాః-నిర్ధూత== పోగొట్టబడిన, రజాః== రజోగుణము కలిగినట్టి ఏషా = ఈ, భవద్దర్శనసమృత్‌- భవద్ధర్శన = నీ దర్శనముయొక్క-, సమృత్‌ = నంవత్తి, వీతబలాహకాయాఃజ= పీత = పోయిన, బఐలాహకాయాః = మేఘములు కలిగినట్టి దివః= అన్నరిక్షము యొక్క; వృషేఃజు వర్గమునకు, తుల్యా= సమానమైనది,

లా, ఓ మహర్షీ: సీదర్శనభాగ్యము పుణ్యసం్యగహము లేనివారలకు దుర్గభ మనది. మజళియు సకలళుభములను గలిగించును. దుర్గణములను వార్యదోలి సుగుణములను గలిగించును. ఇట్టి మీ దర్శనథాగ్యము మేఘములులేని వర్షము వలె నాకస్మికముగా లభించినది. ఆలోచింపగా నేదేని యొకసభము నొనగూర్చు దానివలె గనబడుచున్నది.

శ. న అన్తః అనావ్తః, పుణ్యన్య ఉపచయః పుణ్యోవచయః, అనావః పుణ్యోవచయఃయై సే అనావ్త పుణ్యోవచయాః, ళైః, అనాప్తపుజశ్యోపచయేన-చయా ఖ్యాం-చయైః: అనావ పుణ్యోవ చయశబ్ద అకారాన్నః పులిజ్ఞస్తృతీయాబవువచనా నాన 1. దురాపాం-దురా పే-దురాపా,, దురాపాళజ్ధ అకారాన్త ఇస్త్రీలిజ్లష్యపథ మైనవచ నానః. ఫలస్య-ఫలయోః-ఫలానాం, ఫలళబ్దః ఆకారాన్న నపుంస కలిజ్జఃవ్నష్ట్యేక వచ నాన శనిర్జూతం రజణఖయయా సా నిర్ధాతరజాః-ర జసొ-రజసః, నిర్దాతర జళ్ళ్శబ్ధస్సకా

0 కిరోతార్డుసీయే. రాన్త త్రీలిఃబ్గ ప్రఠమైక వచనా న్వు, సవిత్రీ-సవ్మిత్యా-సవ్విత్యః, సవ్విత్రీశబ్ద ఈకా రాన్త శ్రీలిజ్ష (వఠళమైకవచనాన్నః, తుల్యా-తుల్కే-తుల్యాః, తుల్యాశల్ధ ఆకారాన్న స్రీలిజ్లః పత మైకవచనాన్నః. భవతః దర్శనం, భవద్దర్శనం, భవద్దర్శనస్య నమృత్‌ భవద్దర్శనసమృత్‌-సమృదౌ-సమ్బదః, భవద్దర్శనసమృచ్చద్దో దకా. రాన్తస్ర్రేలిజ్ఞః (వఠమైకవచనాన్నః. ఏషా-ఏతే-ఏతాః, ఏతచ్చటబ్లో దకారాన్త స్త్రీలిజ్లజ (పఠ మైక వచనాన్తః. వృష్షేః-వృష్టోః-వృష్టినాం, వృష్టిశబ్ధ ఇకారాన్న త్రీ, లిజ్ఞష్ష స్ట్యేకవచనాన్న:ః దివః-దివోః-దివాం, దివ్‌శబ్బ వకారాన్త శ్రీలిజ్లష్ష ప్ట్యేక వచ నా న్తః. వీఠాః ఐబలాహకాః యస్యాస్సా వీతబలాహకా, తస్యాః, వీత బలాహకాయాః బలాహకయో।-బలాహకానాం వీతబలాహకాశబ్ద ఆకారా న్తత్రీలిబ్లష్ట స్ట్యేవచనాన్తః. మూ. అద్య [కియాః కామదుఘాః 1[కతూనాం సత్యాశిష స్సం(ప్రతీ భూమిదేవా?, ఆసంస్ఫుతేరస్మి జగత్సు జాత స్త్రృయ్యాగతే యదృృహుమానపా తమ్‌. / టీక. అద్య == ఇప్పుడు, (కళూనాం= యజ్ఞములయొక్క, (క్రియాః వ్వు అనుష్టానములు, కామదుఘాః-కామ == కోరికలను, దుఘాః == ఇచ్చునవై నవి స్మమృతి=ఇప్పుడు, భూమిదేవాశ్చుజ[(దాహ్మణులును, సత్యాశిషః-సత్యఎ యఠార మైన, అశిషః= ఆశీర్వాదముకలవారు, జాతాః బరి, యర్‌ = ఏలన, త్వయివా నీవు, ఆగతే (సత్రి= వచ్చినవాడవుకాగా, అస్మి = నేను, ఆసంసృతేః = సంసారమున్నంతకాలము, జగత్సు = లోకములయందు, బహుమానపా[తం_ బహు మాన= బహుమానమునకు, ప్మాతం=ప్మ్యాతుడను జాతః = ఐతినో, తా. ఓ మహానుభావాః తమరు దయచేయుటవలన నాకు లోకమ్సన బహు. మాన యోగ్యత కలిగినది. కాబట్టి నేటికి నాయజ్ఞములన్నియు సఫలము లై నవి, మజియు నా (శ్రేయస్సును గోరి నన్నాదరించుచున్న [దాహ్మణుల యాశీర్వాదము. లును సళ్యములై నవి, శ అద్య-అవ్య. [కియా-[కియే-యకియాః (కియాళబ్ద ఆకారాన్న స్రీలిన్షః ప్రథమాబహువచనా న్తః. కామాన్‌ దుహన్నీతి కామదుఘూః, కామదుఘా-కామదుఘు-

తృతీయస్సర్ల: 7 కామదుఘాః కామదుఘాళబ్ద అకారా న్తస్రీలిజ్లః [(వథమాబహువచనా న్న, (కతోః (కత్వోః _ క్రత్తూనాం, [కతుళబై ఊకారానః పుంలిబష్టష్టీబవు వచనాన్త:ః. సత్యాః ఆశివ యేషాం తే నత్యాశిషః, సత్యాశీః.సక్యా౭షా. సత్యాతిషః, సత్యాశీ శృబ్దస్సకారా న్తః పుంలిజ్యః (నథమాబహువచనా న్తః, న్మృమృతి-అవ్య. భూమౌ దేవాః భూమిదేవాః, భూమిదేవ?- దేవౌ- దేవాః భూమిదేవళబ్ద ఆకారాన్తః పుంలిణః [వథమా బహు వచననాన్తః, ఆ-అవ్య. సంసృతేః-.సంసృత్యోః-.సంసృతీనాం, సంసృతిశబ్ద ఇకారా న్తస్రీలిజ్లః వఖ్బమ్యేకవనాన్తః, అన్మి-అవ్య. జగతి-జగతోః.జగత్సు, జగ చృభ్ధిస్తకార నప్పంసనకలిజస్సవ మ్యేకవచనా న్తః, జాతః-జాతౌంజాతాః జాతశబ్ద ఆకారాన్తః పుంలిజ్ఞః [పథ మైకవచనాన్తః. త్వయి యువయో-యుష్మాను, యుష్మ చృజ్జోదకార న్తః పుంలిఖః 1వథ్వమైకవచనా న్తః ఆగజే-ఆగతయోః-ఆగతేషు, ఆగ తశబ్ద ఆకారాన్తః పుంలిజ్ఞఃసన్న మ్యేక వచానాన్తః, యత్‌-అవ్య. బహు మానస్య ప్యాతం బహుమానప్కాతం, షప్యాతం-ప్మాతే-ప్కాతాణి బవుమానప్కాత శబ్ద అకారాన్త నపుంసకలిజ్లః (వథొమైకవనా న్తః, మూ. (శ్రియం వికర్ష్ణత్యపహంత్యఘాని (శేయః పరిస్నాతి తనోతి కీర్తిమ్‌, సందర్శనం లోకగురోరమోఘం తవాత్మయోనేరివ కింన ధత్తే, 7 టీక. ఆత్మయోనేరివ = [బహ్మయొక్కవలె, లోకగురోః - లోక = లోక ములకు, గురోః = గురువగు, తవజ= నీయొక్క, అమోఘం = వ్యర్ణముకానట్టి, సన్టర్మ్శనం = దర్శనము, శియంజ ఐశ్వర్యమును, వికర్షతి జ ఇచ్చుచున్నది. అఫఘాని = దుఃఖములను, అపహ న్తి=పోగొట్టుచున్నది. (శేయఃపురుషార్ధమును, వరిస్నాతి=వృద్ధిపొందించుచున్నది. కీర్తిం= కీరిని, తనోతి=వి స్తరించుచున్నది. కింజు దేనిని, నధత్తే జ చేయదు? తాత్సర్యము. లోకగురూ ః (బహ్మదర్శనమువలన నన్నికోరికలు సిద్ధించు నటుల నీదర్మనమువలన నై శ్వూర్యములు కలుగును. దుఃఖములు నశించును. ధర్మార్థ కామ.మోషములను చతుర్విధ పురుషార్హములును సిద్ధించును. కిర్తివిస్త రించును. వేయేల, సమ స్తమనోరథ ములును సిద్ధించును,

గ కిరాఠార్డునీయే శజ్దాదులు, తి యం.(శియాఎ.(శ్రియః, శ్రీళబ్ద ఈకారా న్తస్త్రీలిజ్లో ద్వితీయైక వచనా నః. వికర్షతి-వికర్షతః-వికర్షన్ని వి-పూర్వకాత్‌ కృష-విలేఖన ఇత్యస్మా ధ్ధాతోః క ర్తరి లట్‌, వరస్మైవది (ప్రథమపురుషబహువచనా న్లః, అపహన్ని.అప హతః- అవఘ్న న్తి, అప-వూర్వుకాత్‌ హనస-హింసాగత్యోరిత్యస్మాద్దాతోః కర్తరి లబ్‌ పర స్మైవది ,వథమ పురుషైకవచనా నః, అఘం.ఆఘే.అఘాని, అమఘశబ్ద ఆకారా న్త నపుంసకలిజ్లో ద్వితీయా బహువచనా న్తః. (శ్రేయః శేయసీ.(శ్రేయాంసి, (శేయశ్శబ్దస్పకారా న్ల నపుంసక లిజ్లో ద్వితీయెకవచనా న్వః, పరిస్నాతి.పరి స్నుతః-వరిస్నువ ని, పరి-పూర్వకాత్‌ స్టువ్యసవణ ఇత్యస్మాద్ధాతోః, కర్తరి లట్‌ సర స్మైపది (వథమపురు షైకవచనా న్తః, తనోతి-తనుతః-తన్వ న్తి, తను. విస్తార ఇత్యహ్మెద్దాతోః కర్తరి లట్‌ పరస్మైపది (వ్రఠమపురుషెకవచనా నః. కిర్తిం-కి రికీ ర్తి, కీర్రికబ్ద ఇకారాన్త స్రీలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తఃం సన్టర్శనం-సన్హ రృనే-సన్టర్శనాని, సన్దర్శనశబ్దః ఆకారాన్త నపుంసక లిజ్శః (పథ మైకవచనా నః, లోకానాం గురుః లోకగురుః, తస్య, లోకగురోః.గుర్వోః-గురూణాం, లోకగురుశబ ఉకారాన్తః పుంలిజ్నష్ట ష్ట్యేకవచనా న్తః అమోఘం-అమో ఘే-అమోఘాని, అమోళు శబ్ద అకారాన్న నపుంసక లిజ్జః (వఠ మైకవచనా నః. తవ, తేయువయో,, వాం. యుష్మాకం, వః, యష్మచ్చబ్దో దకారాన్తః పుంలిజ్ఞష్ట ష్ట్యేకవచనా న్తః, ఆత్మా యోనిర్యస్క సః ఆత్మయోనిః, తస్య, ఆత్మయోనేః.యోన్యోః.యోనీనాం, ఆత్మ యోనిశబ్ద ఇకారా స్తః పుంలిజ్ఞష్ష ప్ట్యేక వచనా న్తః. ఇవ-అవ్య. కిం-కే-కాని, కం శజ్టో మకారాన్త నపుంసకలిజ్లో ద్వితీయెక వచనాన్తః, నంఅవ్య. ధత్తే-దధాతే. దధతేే డు ధా్‌ -ధారణపోషణయోరిత్యస్యాద్ధాతోః కర్తరి లట్‌ ఆత్మనేపుద్రి (వథమపురుషైకవచనా న్తః. మూ. క్ళ్చ్యోతన్మ యూళలేఒపి హిమద్యుతౌ మే ననిర్చుతం నిర్వ్యూతిమేతి చక్షుః, సముజ్ష్మితజ్ఞాతివియోగ భేదం త్వత్సన్నిదావుచ్చ్వసితీవ చేతః. 8 టీక, హేవగవన్‌ = ఓభగవానుడా, శ్చ్యోతన్మయూఖేఒ సి. శ్ళ్చ్యోతత్‌ నూ అమృతమును (సవించుచున్న, మయూఖేఒసి = కిరణములుకలవాడైనను, హిమ ద్యుతౌ ఇ చంటదునివిషయమై, నభనిర్చృతం = నిర్చృతినిపొంద నట్టి, మే

తృతీయస్సర్గః రి నాయొక్క, చక్షుః = న్మేతము, త్వత్సన్నిధౌ-త్వత్‌ = నీయొక్క; సన్నిధౌ జు సన్నిధియందు, నిర్వృతిం = సుఖమును, ఏతి = పొందుచున్నది. తథా= ఆ [వకారముగా, చేతళ్చ జా చిత్తమును, సముజ్షి తజ్ఞాతివియోగభేదం-సముజ్ష్మిత = విడిచి పెట్టబడిన, జ్ఞాతి = బంధువులయొక్క, వియోగ = వియోగముచేత గలిగిన, ఖేదం జ దుఃఖముకలిగిన దైః ఉచ్చ్వసితీవ = జీవించుచున్నదివలె నున్నది, తాత్పర్యము. మహార్షిపుంగవా ః అమృతమును జిలుకుచున్న, చర్మదుని జూచియు సుఖమును బొందని నా న్మేతమునకు దమసన్నిధి నుండుటవలన మితి లేని యానందము కలుగుచున్నది. మజియు బంధువియోగజనితమగు శోకముచే మిగుల బరితపించుచున్న నాహృదయమునకు దుఃఖమంతయు మటుమాయమై మిక్కిలి సుఖము కలుగుచున్నది. శద్ధాదులు. శ్చోూత న్తః మయూఖా యన్య సః శ్చ్యోతన్మయూఖః తస్మిన్‌, శ్చ్యోతన్మ యూఖే-మయూాఖయోః-మయూఖేష, శ్చ్యోతన్మయూఖశబ్ది అకారాన్నః పుంలిజ్ఞస్స ప్రమ్యేకవచనా న్తః ఆపి.అవ్య. హిమద్యుతా-ద్యుత్యోః-ద్యుతిమ, హ్‌మ ద్యుతిశబ్ద ఇకొరాన్తః పుంలిజ్గస్ప వ్రమ్యేక వచనాన్తః. మమ, మే-ఆవయోః, నౌం అన్మాకం, నః, అస్మచ్చట్లో దకారాన్తః పుంలిజ్ఞః షష్వ్యైకవచనాన్తః. న నిర్బృతం ననిర్హ్రుతం-ననిర్వృతే-ననిర్బృతాని, ననిర్వృతళబ్బ అకారాస్త నపుంసకలెజ్లః 1వథ మైకవచనా నః, నిర్చృతిం-నిర్బృతీ-నిర్వృతీః, నిర్వృతిశబ్ధ ఇకారాన్త స్త్రీ లిజ్లో ద్వితీైకవచనా న్తః, ఏతి-ఇతః-య ని, ఇజ్‌ -గతావిత్యస్మాద్ధాతోః కర్తరి అట్‌ పరన్మైపది (పథమపురు షైకవచనా న్లః, చక్షః-చక్షుషీ-చమాంషి, చక్కు శృబ్దస్సకారా న్త నపుంసక లిజ్గః (పఠ మైకవచనా న్న. జ్ఞాతీనాం వియోగ।ః జ్ఞాతి వియోగః, జ్ఞాతి వియోగేన ఖేదః జ్ఞాతివియోగఖేదః; సముజ్ష్మితః జ్ఞాతివియోగఖేదః యేన తత్‌ సముజణ్ష్మి తజ్ఞాతివియోగఖేదం-ఖేదే- ఖేదాని, సముజ్జి తజ్జాతివియోగఖేద శబ్ద అకారాన్త నపుంసక లిజ్లః (పథమైకవచనా న్తః, తవ సన్నిధిః త్వత్సన్నిధిః, తన్మిన్‌, త్వత్సన్ని దా-త్వత్సన్ని ధ్యోః-త్వత్సన్ని ధిషు, త్వత్సన్నిధిశబ్ద ఇకారా నః పుంలిజ్ఞన్స ప్రమ్యేకవచనా నః ఉచ్చ్వుసితి-ఉచ్చ్వసితః.ఉచ్చ్వుసన్ని ఉత్పూర్వ కాత్‌ శ్వసంపాణన ఇత్యస్మాద్ధాతోః కర్తరి లట్‌ పరన్మైవది (వఠమపురు షైక వచనా న్లః, ఇవ-అవ్యః చేతః-చేతసీ-చేతాంసి, చేతళ్శబ్ధన్సకారాన్న నపుంసక లిజ్గః వఠ మైక వచనాన్తః.

10 కిరాతార్జుసీయే. మూ, నిరాస్పదంపశ్నకుతూహలిత్వ మస్మాస్వధీనం కిము నిస్పృహాణామ్‌, తథాపి కల్యాణకరీం గిరం తే మాం (శోతుమిచ్చా ముఖరీకరోతి. ర్ట టిక. (వశ్నకుతూహలిత్వం-పళ్న == ప్రశ్నయందు, కుతూహలిత్వంజ సంతోషముకలుగుట, నిరాస్పదం ఆధారశూన్యమైనది, నిస్పృహాణాం = నిస హులకు, అస్మాసు = మాయందు, ఆథీనం కిము= ఆయత్తమైనదేది? తథాపి = అద్జైనను, కల్యాణకరీం = శ్రేయస్కరమగు, తే= నీయొక్క, గిరం= వాక్య మును, శోశుం = వినుటకు, ఇచ్చాజ కోరిక, మాం = నన్నును, ముఖరీకరోతి= వాచాలునిగా కేయచున్నది. తాత్పర్యము. మహర్షులు నిస్పృహు లగుటవలన మాబోటిగృహస్టులను “గోరదగిన కార్యము లుండవుకనుక తామెందులకు దయశేసితిరని (పళ్నించుట కాధారములేదు. ఐనను మీబోటి 'పెద్దలవచనములు సకల్మశేయస్కరములు కనుక నాపలుకులను వినుటకు నామనంబునందు కోరిక జనించి మిమ్ములనడుగుటకు. దొందరకలిగించుచున్నది. శద్దాదులు. నిర్గతం ఆస్పదం యన్య తత్‌, నిరాస్పదం-నిరాస్పదే-నిరా స్బదాని సిరాస్పదశబ్ద అకారా ననపుంసకలిబ్లః [పథ మైకవచనా న్నః, కుతూహల మస్యా స్తీతి కశూవహలి, (వశ్నే కుతూహలీ (వశ్నకుళూహలీ, [పళ్నకుతూహలినః భావః; (వళ్నకుకూహలిత్వం.కుతూహలిజ్వే. కుతూహలిత్వాని, [పళ్నకుతూహ లిత్వశబ్ద అకారాన్త నప్పంసకలిజః (పథ మైకవచనా న్తః, మయి.ఆవయోః- అస్మాసు, అస్మచ్చట్దో దకారాన్తః పుంలిజ్ఞ స్స ప్రమ్యేకవచనా నః, అధీనం-అరీనే అధీనాని, ఆధీనశబ్ద అకారా న్త నపుంసలిజ్ఞః (పథమైకవచనా నః. కిము-అవ్య- నిర్ణతాః స్పృహా యేషాం తే నిస్పృహాః, తేషాం, నిస్పృహాణాం, నిస్పృహస్య- నిస్ఫృహయోః-నిస్స్పవాణాం, నిస్పృహశబ్ద అకారాన్తః పుంలిజ్నష్షష్టీబహువచ నా న్త్‌ఃః తథా.అవ్య. అపి-అవ్య. కల్యాణాని కరోతీతి కల్యాణకరీ, తాం, కల్యాణ కరీం.కల్యాణకర్యా-కల్యాణకర, కల్యాణకరీశబ్ద ఈకారాన్త శ్రీలిజ్లో ద్వితీయ్రైక వచనా నః, గిరం.గిరౌ-గిరః, గిర్శబ్లో శేఫి నస్రీలిజ్లో ద్వితీయెక నచనా న్వు. తవ,

తృతీయస్సర్లః [1 తే.యువయోః, వాం-యుష్మాకం, వః యుష్మచ్చబ్లో దకారాన్తః పుంలిబ్గష్ష స్ట్యేక వచనా న్తః. మాం, మా-అవాం, నౌ-ఆస్మాన్‌, న్య అస్మచ్చటబ్టో దకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైక వచనా న్తః, (శోతుం-అవ్య. ఇచ్చా-ఇచ్చే-ఇచ్చాః; ఇచ్చాశబ్ది ఆకారాన్త శ్రీలిజ్షః (వఠమైకవచనా న్తః, ముఖమస్యా స్తీత్తి ముఖరః, అముఖరం ముఖరం సమృద్యమానం కరోతీతి ముఖరీకరోతి, చ్విిపత్యయాన్తాన్ముఖరశద్దాత్‌ డుకృజ్‌ -కరణ ఇత్యస్మాద్దాతోః కరరి లట్‌ వర స్మైపది (పఠతమపురుషెకవచ నాన్తః మూ, ఇత్యు క్తవాను క్రివి శేషరమ్యం మనస్పమాధాయ జయోవపత్తా, ఉదారచేతా గిరమిత్యుదారాం ద్రైపాయనేనాభిదధే నరేం్యదః. 10 టీక. ఇతి = ఈ్యపకారముగా, ఉ క్రివిశషరమ్యం యథాతథా-ఊ కి= వచ నములయొక్క-, విశేష == వైచ్మిత్యముచే, రమ్యం యథాతథా= సుందరమగు నట్టుగా? ఉ& క్రవాన్‌ == వలికినట్టియు, ఉదారచేతాః.ఉఊదార == గొవ్పదైన, చేతాః == మననస్సుకలిగినట్టియ, నరేన్ట్రః = ధర్మరాజు, ద్వైపాయనేన = వ్యాసమహార్ధిచే, జయోవవత్తా-జయ = జయముయొక్క_, ఉవవత్తా = ఉపప తియందు, మనష_ మనస్సును, సమాధాయ జ ఉంచి, ఇతి = చెప్పచోయెడి, ఉదారాం = అరవంత మైన, గిరం = వాక్యమును, అభిదధే ఇ వలుకటడెను. ఠి తాత్పర్యము. ఇట్టు వాగ్ల్వైచ్మిత్యముచే మనోహరమగునటులు పలికిన యుదార స్వభావుడగు ధర్మరాజును జూచి యతని వినయాదిగుణములకు మిగుల సంతసించి యతనికి జయముకలుగజేయు తలంపుతో వ్యాసమహర్షి యతనికిట్టని న! చెప్పదొడంగెను. శద్దాదులు. ఇతి-అవ్య, ఉ క్రవాన్‌-ఉక్తవన్తా.ఉక్తవ నః, ఉక్తవచ్చబ్దస్త కారాన్తః పుంలిజ్గః (వళతమైకవచనా స్తః. ఊక్తీనాం విశేషః ఉ క్తివిశేష3, ఊక్రివిశే శ్నేఐ రమ్యం, తత్‌, ఊక్తివిశేషరమ్యం-ర మ్యే-రమ్యాణి, ఉ క్రివి శేషరమ్యళబ్ద అకా రాన్త నపుంసకలిజ్ళో ద్వితీయైక వచనా న్తః, మనః-మనసీ-మనాంసి, మనళ్శబ్ధస్స కారాన్త నపుంసకలిజో ద్వితీయైకవచనా న్తః, సమాధాయ-అవ్య, జయస్యోవవ త్రిః

క్షి కిరాతార్జునీయే జయోవప త్తిః, తస్యాం, జయోపపత్తా.-జయోపవత్తోః.-జయోపప త్తిష జయోపత్తి శబ్ద ఇకారా న్తస్తీలిజ్ఞస్స-ప్తమ్యేక వచనా న్న. ఉదారం చేతః యస్య సః - ఉదార చేకాః-ఉదారచేతస్తా-ఉదారచేతసః, ఉదారచేతశ ఛబ్దస్సకారాన్తః పుంలిజ్ఞః పథ మైకవచనాన్తః గిరం-గిరౌంగిరం, గిర్మబ్టో లేహ్‌ న్తస్రీలిబ్లః ద్వితీయైకవచనా నః, ఇతి-అవ్య. ఉదారాం-ఉదారే-ఉదారా?, ఉదారాశబ్ద ఆకారా న్తస్త్రీలిజ్లో ద్వితీయెక వచనా న్తః, ద్వీసమయనం యస్యసః ద్వీపాయనః, ద్విపాయనఏవ ద్వైపైాయనః, తేన, ద్రైపాయనేన-ద్రైపైయనాఖ్యాం-ద్ర్యైపాయ నైః; ద్రైపాయనశబ్ద అకారాన్నః పుంలిజ్గ స్పృతీయైకవచనాన్తః, అభిదధే-అభిదధాలే-అభిదధిరే, అభి.పూర్వకాత్‌ డు ధాజ్‌ -ధారణపోషణయోరిత్యస్మాద్దాతోః కర్తరి లడాత్మనేపది (ప్రథమప్పురు మైకవచనా న్తఃణ నరాణామిన్థ్రః నరేస9ః.న రేన్టా9-న కేన్హాః, సరేన్ద్రశబ్ద ఆఅకారాన్తః పులిజ్ఞః నతమైకవచనా స్తః. మూ, చిచీషతాం జన్మవతామలఘ్వీం యశో ఒవతంసాముభయ[త భూతిమ్‌, ఆభ్యర్హితా బంధుషు తుల్యరూపా వృత్తిర్విశేషేణ తపోధనానామ్‌. క్ష టిక. అలఘ్వీం = గొవదైనట్టియ, యశోవతంసాం-యశః జ కీర్తి అవ శాంసాంజ భూషణముగాగలిగివట్టి, ఉభయ్మ్యత = ఇహవరలోకములయందు, భూతిం= (శ్రేయస్సును, చిచీషతాం = సం(గహింపనిచ్చయించుచున్నట్టి, జన్మ వతాంజ మనుమ్యలకు, ఐన్టుషు = బంధువులపిషయ మై, తుల్యరూపా = సమాన రూపమైన, వృత్తిఃజ వ్యాహిరము, అభ్యర్హితా = ఉచితమైనది, తపోధనానాం == మహర్షులకు, విశేషేణ = నియమముచేత, అభ్యర్హితా = ఉచితమైనది. తాత్పర్యము. బంధువులు వరస్సరము ఖేదముకలిగి వారు తగవులాడు కొనుచున్నపుడు వారి తగవులిను పరిష్కరించి వారికి మెటతిని గలుగజేయవలె నని యాలోచించు మధ్యవర్తు లిహమునందు గి ర్రిని బరమునందు. సుగతిని బడ యుట కనువగుమార్గమునవలంబించి వారి యభయులయందు సమానాభ్మిపాయ ములతో వ్యవహరింవవలెను. ఇట్టి స్థితిలో నిస్ఫృహులమై యరణ్యంబుల దవము

తృతీయస్సర్లః 18 జేసికొనెడి మాబోటిబుషుల కుభయపక్షముల వారియందును సమానబుద్ధి యవశ్య ముండితీరవలెనని వేజుగ జెప్పనక్కజలేదు గదా. 7 శద్దాదులు. చేతుమిచ్చ న్తీతి చిచీషన్తః తేషాం చిచీషతాం, చిచీషతః-చిబీ షతోః-చిచీషతాం, చిలీషచ్చన్ది సకారా నః పుంలిబ్లష్త ప్యైకవచనా నః. జన్మ ఏషా మ స్తీతి జన్మవన్తః, తేషాం, జన్మ వతః-జన్మ వతోః-జన్మ వతాం, జన్మ వచ్చ్బి స్త కారాన్తః పుంలిజష్షష్టీఒవువచనా స్రః, న లఘ్వీ అలఘ్వీ; తాం, అలఘ్వీ౦- అలమౌ్మ్య- అలఘ్వీః అలఘ్వీళబ్ద ఈకారాన్త శ్రీలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః, యశః అవతంసః యస్యాస్సా యశోవతంసా, తాం యశోవతంసాం.అవతం సే-అవ తంసాణః యళోవతంసా శబ్దఆకారాన్త శ్రీలిబో ద్వితీయైకవచనా నః. ఉభయ్యత-_ అవ్య- భూతిం-భూతీ-భూతీః, భూతిశబ్ద ఇకారా న్తస్రీలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః. అభ్యర్షి తా-అభ్యర్షి లే-ఆభ్య ్లితాః, అభ్యర్హి తాళబ్ద ఆకారాన్త శ్రీలిబ్లః [వఠ మైక వచనాన్తు. బన్బా-విన్ట్యో. చెస్టష-బస్టమ: ఐన్టళన్ది ఉకారాన్తః పుంలిబ్మస్స వ మ్యేకవచనాన్తు. తుల్యం రూపం యస్యాస్సా, తుల్యరూపా-తుల్యరూ పే-తుల్య రూపాః; తుల్యరూపాళబ్ద ఆకారాన్త శ్రీలిజ్లు [వఠథమైకవచనాన్తః. వృ త్తిః.వృ త్తీ- వృత్తయః, వృత్తిళబ్ద ఇకారాన్త న్త్రీలిజ్ఞః (వథమైకవచనాన్నః. విశేషేణ -వి శేషా భ్యాం-విశేషైఐ విశషళబ్ద అకారాన్నః పుంలిబ్గ సృతీయైకవచనా న్తః-తపః ధనం యేషాం తే తపోధనాః, తేషాం, తపోధనస్య-తపోధనయోః-తపోధనానాం, తపో ధనశబ్ద అకారాన్నః పుంలిజ్ఞష్షష్టీబహువచనా న్తః మూ. తథాపి నిఘ్నం నృప తావకీనైః (పహ్వీకృతం మే హృదయం గుణౌొఘైః, వీతస్ప్సృహాణామపి ము క్రిభాజాం భవంతి భవ్యేషు హి పక్షపాతాః. 19 టీక. తథాపి= అద్లైనను, హేనృప= ఓరాజా, తావకీనై ః = నీయొక్క? గుణౌమెొ=ఎగుణనమూహములచే, [వహ్వీకృతం =పంచబడినట్టి, మే=నాయొక్క-, హృదయ౦== హృదయము, నిమఘమ్నం == త్వృదాయత్రమైనది. వీతస్పృవాణాం == “విరక్తులగు, ము క్రిభాజామపీ == ముముక్షువులకును, ఖవ్యేమజసాధుజనుల యందు, వవపాతాః జ "స్నహములు, భవన్తిజు అగుచున్నవి.

శ కిరాతార్జునీయే తా. వీతస్పృహులగు ముముకువులకు గూడ సాధుజనులయందు బకష్షపాత ములు వానియంతట నవియే కలుగుచుందునుగనుక మీయభయుల యందును సమాన్యపేమకరిగి యుండుట తగినను నీగుణగణములచే నాహృద యము నీవైపు నకు వంపబడుటచే నీకు స్వాధీనమైనది. కాబట్టి నీకు జయము జలుగజేయు ఛలంపు కలిగినది. సాధుజనుడవగు సీయం దిట్టిషషపాతము నాకుగలిగినను నా మధ్యవ ర్రిత్వమునకు భంగము కలుగనేరదు శబ్దాదులు. తథా-అవ్య, ఆపి-అవ్య. నిఘ్నం-ని ఘ్నే-నిఘ్నాని, నిఘ్నశబ్ద అకాఠాన్త నపుంసక లిబ్షః, (పథ మైకవచనా న్తః, హేనృప- హేనృపౌ- హేనృపాః, నృపశద్ద ఆకారాన్త పృంలిబ్దస్సమ్సోధన [పథమైకవచనాన్నః తవ ఇమేతావ కనా తైః తాప కీనేన -తావకీనాభ్యాం.తావకీనై , తావకీనశబ్ద-అకారా న్వః పుంలిజ్ల స్పృతీయైకవచనా న్నః. ఆసహ్వుం-(పహ్వం సమృద్యమానం కృతం (వహ్విక్సతం, (ప్రహ్వీకృతం-| పహ్విక కేష్యమహీ గే ఏతాని, (వహ్వీకృతశబ్ద అకారా న్తనపుంసక లిజ్ఞః (వఠ మైబ్దివచనా న్తః, మమ, మే-ఆవయోః, నౌ-అస్మాకం, న అస్మచ్చబ్దోద కారా న్తుపుంలిజ్గష్ట్రష్యేక వచనా న్తః,హృదయం-హృదయే-హృదయాని, హృదయ. శబ్దిఆకారాన్న నప్పుంసలిజ్లః పథమైకవచనా న్న, గుణానామోఘాః, తై, గుణౌఘేన- గుజౌమాభ్యాం. గుజౌామ్వైః, గుజౌఘళబ్దఅకారా న్తః పృంలిబ్ల సృతీయా” బవువచ నాన. పీతాః స్పృవహాః య్వేషాం తే వీతస్పృవాః, తేషాం, వీతస్పృహాసృపీతస్ప్య, హయోః-పీతస్పృహాజాం, పీతస్పృహళబ్ది అకారాన్నః పుంలిబ్గమ్షష్టీబహువచనా నః. అపి-అవ్య. ము క్రిం భజస్తీతి ము క్రిభాజః, తేషాం ము కిభాజః.భాజోః-భాజాం, ము క్రిభాకృట్టో జకారాన్నః పృంలిజ్గష్టష్టి బహువచనాన్తః, భవతి.భవత।-భవ ని, భూ-సత్తాయామిత్యస్మాద్ధాతోః కరి లట్‌ పర స్మైపది (వళమపురుష బహువచ నాన్తః, భవస్తీతి భవ్యాా తేన, భవ్యే-భవ్యయోః-భవ్యేష, భవ్యశబ్ద అకారాన్న పుంలిజ్లస్స ప్రమీ బహువచనా నః హి-అవ్య. పకపాతః.పాతౌ-పాతాః వక్షపాత కబ్దిః అకారాన్తః పుంలిజ్ఞః [పఠమాబహువచనా న్వ, మూ. సుతా న యూయం కిము తస్య రాజ్ఞ సృుయోధనం వాన గుడైరరీకాః, యన్మ్య క్తవాన్‌ వస్స వృథా బలాద్వా మోహం విధ త్తే విషయాభిలాష్య।, క్రి

'తృతీయస్సర్లః [5 టీక యూయం జు మీరు, తస్య జు ఆ, రాజ్ఞః = (రాజగు ధృతరామ్ట్రనకు; సుతాః+నచాకిము జ ప్యుతులు కారాయేమి, గుణైః కాన్ని దాక్షిణ్యాదిగుణములచ్చే సుయోధనం జ దుర్యోధనుని, న+అతీతావా = అత్మికమింపలేదాయేమి, యః == వధృతరాషస్త్రడు, వః= మిమ్ములను, వృథా నా నిష్కారణముగానే, త్య క్ష్తవాన్‌ న్‌ా విడిచిపెద్టైనో, సః=ఆ; విషయాభిలాషః.విషయ=భోగములయందలి, అభిలాషః == ఆశ, బలాల్‌ = బలాత్కారముగా, మోహం == అవివేకమును, విధత్తే = కలి ించుచున్నది. తాత్పర్యము మీపెదతర్నడియగు ధృతరాస్త్రడు మోహవరవళుడై కార ణముబేకయే సుగుణగణములచే నంరారుమిమ్ములను వ్యర్థముగా విడిచి పెట్టినాడు. కుమారులని కనికర మైనను లేదు. మంచినడత కలవారనియైనను ఆలోచింప లేదు. కాబట్టి ధృతరాస్ట్రనివంటి యవివేకి కనబడడు శద్దాదులు. నుతః-నుతొ.సుతా?, సుతళబ్ద ఆకారాన్తఃపుంలిజ్ఞః (వథమా బహువచనాన్నః, న-అవ్య. త్వం-యువాంయూయం, యుష్మచ్చటజ్లో దకారాన్తః పుంలిబ్లః 1[1వథమాబహువచనా న్తః. కిము-అవ్య. తస్య-తయోః-తేషాం, తచ్చటబ్టో దకారాన్తః పుంలిబ్గష్ష స్ట్యేబ్దవచనా నః, రాజ్ఞః రాజ్ఞోః_రాజ్ఞాం, రాజన్‌ శజ్ఞోనకారా న్తః పుంలిజష్ష ప్యేబ్బవచనా న్తః సుఖేన యోధ్యతేనేనేతి సుయోధనః, తం, సుయోధనం నుయోధనౌ-సుయోధనాన్‌, సుయోధనశబ్ది అకారాన్నః పుంలిజ్నో ద్వితీయైబవచ నాన్తః. న-అవ్య, గుణేన-గుణాభ్యాం. గుణై, గుణళబ్ద అకారాన్తః పుంలిజ సృృతీయా బహువచనా న్వ, అతీతః.అతీతౌ. అతీతా,, అతీతళబ్ధ అకారాన్తః పుంలిఫ్గః (ప్రథమా బహువచనాన్నః, యః.యౌం-యే, యచ్చటబ్డో దకారాన్తః పుంలిజః (వఠమైకవచ నాన్తఃః త్యక్త వాన్‌ -త్య క్తవన్హా -త్యక్రవన్తః, త్య క్రవచ్చబ్ద_స్రకారాన్తః పుంలిజ్ఞః [వత మైకవచనా న్తః, త్వాం, త్వాాయువాం, వాం-యుష్మాన్‌, వః, యువచ్చబ్లో దకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయాబవువచనాంతః. స-తౌంతే, తచ్చబ్దో దకారాంతః పుంలిజ్జః పథ మైకవచనాన్తః. వృథ్శాఅవ్య, బలాత్‌-బఐలాభ్యాం-బలేభ్యః, బలకబ్దె అకారాన్న నపుంసలిజ్ఞః వజ్బమ్యేకవచనాన్తః. మోహం-మోహౌ-మోహాన్‌,మోహ శబ్న అకారాన్నః పుంలిజ్లో ద్వితీయెకవచనశాన్నః, విధ త్తే-విదధాతే-విదథతే, విం వొర్వకాత్‌ డు-ధాజఖ్‌ ధారణపోషణయోరిత్యస్మాద్ధాతోః కర్తరి లడాత్మనే పది- [వళమపురుషైకవచనాన్తః, విషయేష్వభిలాషః విషయాభిలాషః, విషయాభి

16 కిరాతార్డునీయే. లాషః-విషయాభిలాషా-విషయాభి లాషాః,విషయాభిలా షశబ్దః అకారాంతః పుంలిబ్లః (పఠథమైకవచనాంతః. మూ. జపహాతు నైనం కథమర్థసిద్ధి స్సంశయ్య కర్దాదిష తిష్టతే యః, అసాధుయోగా హి జయాంతరాయాః (ప్రమాథినీనాం విపదాం పదాని, గే టీక. ఏనం = ఈధృతరాష్తని, అరసిద్దిః = కార్యసిద్ధి, కథం ఎట్టు, న న థె థ 0 ల జహాతు జ విడిచిపెట్టడు, యఃజ వధృతరాష్ట్రడు, సంశయ్య = సందేహమును బొంది కర్ణాదిషు=కర్ణాదులయందు, తిష్టతేజ ఉన్నాడో, తథాహి=ఆదియు క్తమే కదా, అసాధుయోగాః.అసాధు = దుర్గనులయొక్క, యోగాః = సహవాసములు, జయాన్త్నరాయాః.జయ = జయమునకు, అశరాయాః = విఘాతుకములు, కిజ్బాజు ఇంతేకాక, సమాథినీనాం = నశింప జేయునట్టి, విపదాం = ఆపదలకు, పదాని== సెనములు. ల | తాత్పర్యము. దుర్దనసహవాసమువలన జయము కలుగకపోవుటయేకాక మూలచ్చేదములగు నాపదలు కూడా వచ్చును. ఇట్టిస్టితిలో మీ పెదతం్యడియగు ధృతరాష్ట్రుడు సందిగ్ధార నిర్ణయములయందు దుష్టులగు కర్ణాదులను మంగతులనుగా జేసి వారియాలోచన (పకారము నడుచుచున్నాడు. కనుక నతనికి గార్యసిద్ధి కలు గకపోవుటయేకాక సమూలనాశనకరంబులగు విపతులు సైతము సంభవించును. ఇది ముమ్మాటికి నిశ్చయము. సే వ్రాదులు, జహాతు.జహికార్‌, జహీఠార్‌ _జహితాం, జహీతాం-జహతు, ఓహాక్‌-త్యాగ ఇత్యస్మాద్దాతోః కర్తరి లోట్‌ పరిస్మైపది (వథతమపురుషైకవచ నాన్తః. న-అవ్య. ఏతం, ఏనం _ ఏతౌ, వనౌ-ఏతాన్‌, ఏనాన్‌, ఏతచ్చట్లో దకా, రాన్తః పులిజ్లో ద్వితీయెకవచనాన్తః. కథం-అవ్య. అర్భస్య సిద్దిః అర్థసిద్ధిః-సిద్టీ సిద్ధయః, అర్థ సిద్ధికబ్ద ఇకారాన్త స్త్రీలిజ్లః (సతమైకవచనాన్నః, సంళయ్య-అవ్య, ల! ళ్‌ న న! కర్ణః ఆదిర్యేషాం తే కర్ణాదయ ౩, తేమ, కర్థాదౌ -కర్జాద్యోః-క ర్ణాదిమ, కర్ణాదిశబ్ది ఇకారాన్తః పుంలిజ్బస్స ప్రమీ బహువచనాన :. తిష్పతే-తి ప్టేతే-తిష్టనే, ష్టాంగతిని- న్త స్ట్‌ నె వృత్తావిత్యస్మాద్దాతోః కర్తరి లడాత్మనేపది (పథ మప్పరుషైబ్టవచనాన్త ః: యః=

తృతీయస్సర్ల్గః క యౌంయే, యచ్చట్టో చకారాన్తః పుంలిబ్లః (వఠథమైకవచనాన్నః. న సాధవః అసాధవః, అసాధూనాం యోగాః అసాధుయోగాః, అసాధుయోగః-యోగొ-యోగా:, అసాధుయోగశబ్దః అకారాన్తః పుంలిజ్లః (ప్రథఠమాబహునననా న్లఃః హీ-అవ్యం జయస్య అ నరాయాః జయా న్తరాయాః, జయా న్తరాయః = అనరాయౌ = అన్త రాయాః, జయా నరాయశబ్దః ఆకారా న్వః పుంలిజ్జః [వఠమాబహువచనా న్తః. (వమా థిన్యాః - (వమాథిన్యోః - (పమాథినీనాం, [వమాథినీళబ్ద ఈకారాన్త శీలిజ్లష్టష్తి బహువచనా నః, వివదః-వివదోః- వివదాం, వివచ్చట్టో దకారా న్లః శ్రీలిజ్లష్టష్టి బహువచనా న్లః. పదం-వదే.వదాని వదళబ్దః ఆకారాన్న్త నపుంసకలిజ (వథమా బహువచనా న్తః మూ. పథశ్చ్యుతాయాం సమితా రివూణాం ధర్మ్మ్యాం దధానేన ధురం చిరాయ, త్వయా వినత్స్వవ్యవిపత్రి రమ్య మావిష్కృతం (పేమ పరం గుజేవ. 15 టీక, రివూణాం = శ్యతువులయొక్క_, సమితొ = సభ, వథః= మారము వఅన, చ్యుతాయాం=(భష్ట్రమెనదికాగా, చిరాయ =చిరకాలమునుండి, ధర్మ్యాంజ ధర్మయు క్తమగు. ధురం ఇ భారమును, దధానేన = ధరించుచున్నట్టి త్వయాజ నీచేత, వివత్స్వపి = అపదలయందును, అవిపత్తి = నశించనటియు, రమ్యం సుందర మైనట్టియు, గుణేష = ఇాంత్యాదిగుణములవిషయ మై, వరం జ ఎక్కు వగు, (పేమజ (పేమ, ఆవిష్కృతం = (నకటింపడినది. తాత్పర్యము. ఓరాజా। మీశ్యతువులగు ధృతరాష్ట్రాదులు నాడట్టు బహీ రంగసభలో దురాత్ముడగు దుశ్శాసనుడు ధర్మమును విడిచి [దౌవదీవస్తాం వహరణము చేయుచున్నను నతని నేమియు దూషింవక చూచుచుండ సీవట్టి వివ త్తియందు సైతము ధర్మమార్గమును విడువక కాంతమునవలంబీంచి నీధర్మ మును గాపాడుకొంటివి. అట్టు సీచేరక్షితమగు ధర్మము అవళ్యము నిన్ను రత్నించి తీరును. కనుక నీవవళ్యము శ్మతువులను జయిర్షచి సమ స్తభోగములను భొంద” శలవని నమ్ముము. క జి

్షేర్ర కిరాతాడ్డునీయే శద్దాదులు. వథః.పథ్ళ్యాం-పథతృ్యః, వథిన్‌ శబ్గో నకారాన్నః పుంలిజ్జః, వజ్బమ్మేకవచనా నః. చ్యుకాయాం.చ్యుతయోః-చ్యుతాసు, చ్యుతాశబ్దః ఆకారాన్త స్రీలిబ్లస్స ప్రమ్యేకవచనా నః. సమితౌా-సముత్యోః-సమితిష, సమితిశబ్ద ఇకారాన్న స్రీలిజ్లస్స ప్రమ్యేకవచనా న్న, రిపోః-రిప్వోః-రిపూణాం, రిపుళబ్ద ఉకారా న్తః పుంలిబ్ణి ష్టష్టీబహువచనా న్తః= ధర్మాదన పేత్రా ధర్మ్యా, తాం, ధర్మ్యాం-ధ ర్మ్యేం-ధర్మ్యాః: ధర్మ్మ్యాశబ్ద ఆకౌరాన్త శ్రీలిబ్లో ద్వితిటైకవచనాన్తః, దధానేన - దధానాభ్యాం- దధానై ॥ దథానశబ్ధ అకారాన్తః పుంలిజ్ఞ సృృతీయ్రైకవచనా నః, ధురం-ధురౌ-ధురః దూర్శజ్టో రేఫాన్త స్త్రీల్లో ద్వితీథైకవచనా ను, చిరాయ - అవ్య. త్వయాం యువాభ్యాం.యష్మాభిః, యుష్మచ్చబ్దో దకారా నః పుంలిజ్ల సృతీయైకవచనా న్తః విపడి-విపదోః.పివత్సు, వివచ్చట్టో దకారాన్త స్రీలిబ్లస్స ప్రమ్యేకవచనా వః. అపి- అవ్య. న విద్యశే వివ త్రిర్మస్క తక్‌ అవివత్తి, అవిప త్రి-అవివత్తినీ.అవిప శ్రీని, అవిపత్తి శబ్దః కారా న్తనపుంసకలిజ్నః _వథమైకవచనాన్న. ర మ్యం-రమ్మ్యే- రమ్యాణి, రమ్యకబ్దః అకారా ననపుంసకలిబ్లః [సథమైకవచనా నః. ఆవిష్కృృతం- ఇనవిష్క్యృతే.ఆవిష్కృతాని, ఆవిష్కృతళబ్ధి ఆకారా న్తనపుంసకలిజ్ఞ: (వఠ మైర చచనా న, [పేమ-(పేమణీ.(పేమాణి, (యేమన్‌ శబ్దో నకారాన్త నపుంసలిబ్లః 'ప్రఠ కైక వచనాన్న, పరం*వకే.పరాణి, పరశబః అకారా న్తనపుసంకలిజ్నః (వఠ మైకవచసొ నః, గుజే.గుణయోః-గుజేమ, గుణక్‌బః అకారాన్నః పుంలిజ్లస్ప వ్తమీ: ఇహువచ్రనా నః ది న ౧ మూ. విధాష్ర విధ్వంసమనాత్మనీనం శ మైకవృ _త్రేర్భృవతళ్ళతేన, 'ప్రకాశితత్వన్మ తిశీలసారాః కృతోపకారా ఇవ విద్విషస్తే. [కి టక. శమైకవృత్తే:.ళమజు శాంతమే, ఏక = ముఖ్యమైన, వృత్తేః=ు వృతిగా 'గలిగినట్టి, భవతః నీకు, ఛలేన= కవటముచే, ఆనాత్మనీనం = తమకనర్థ హ్తేతువై నట్టి విధ్వంసం = అపకారమును, విధాయ == చేసీ, (వకాశిత త్వన్మతిశీలసారా;గవకాశిత ఇ (వకాశింపజేయబడిన, త్వర్‌ = నీయొక్క, మతిజు [వజ్ఞయొక్కయు, శీల స్వభావముయొక్కయు, సారాఃజ= ఉత్కర్ష కలిగినట్టి,

తృతీయ స్సర్ణః కర్ర తే= నీయొక్క, విద్విషః = శ్యతువులు, కృతోవకారా ఇవ-కృత జ చేయబడిన, ఉపవకారాఇవ = ఉపకారముకలవారువలె, జాతాఃజ బరి తాత్పర్యము. మటియు నెవ్వరికి నెవ్విధమైన యవకారమును జేయక కేవలము కాంత్మివధానుడవై న నిన్ను శ్మతువులు మోసపుచ్చి యపకారము చేసి నను నయ్యపకారమునకు (బత్యపకారము చేయకపోవుటవలన వారి దౌర్జన్య్మము న్మీపజ్ఞాసౌశీల్యములు లోకమునకు వెల్లడియైనవి, వారట్టులపకారము చేయక పోయినచో నీస్తాశీల్యాదులును వారిదౌర్జన్యమును లోకమునకు దెలియకపోవును. అప్పుడు లోకమున నీకు గీర్మిపతిష్టలు కలుగుటకు వీలులేకపోవును. కాబట్టి వారియనకారములు నీకుపకారములైై నవి కనుక శ్యతుపులుకూడ నొకనిధముగా నీకువకారకారులై రని తలంచుకొనుము. ళబ్దాదులు. విధాయ-అవ్య. విధ్వంసం-విధ్వంసౌ-విధ్వంసాన్‌, విధ్వంస శబ్దః అకారానః పుంలిజ్లో ద్వితీయెకవచనా న్తః- అత్మనో హితః ఆత్మనీనః, ఆత్మ సీనో నభపతీత్య నాత్మనీనః, తం, అనాత్మనీనం-అనాత్మసీనౌ- అనాత్మనీనాన్‌, అనాత్మనీనళబ్ధః అకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా నః ఏకా చసా వృత్తిశ్చ వకవృత్తి!; శమవవ ఏకవృత్తిర్యనస్య సః శమైకవృత్తిః తస్య, శమైకవృ శ్తేఃం శ మైకవృత్తోః-ళ మైకవృ శ్రీనాం, శమైకవృ త్రీళబ్ధ ఇకారాన్తః పుంలిజ్ఞష్ష ష్ట్యేక వచ నాన్తః భవతః-భవతోః-భవతాం, భవచ్చబ్దస్త కారాన్తః పుంలిబ్గష్ష స్ట్యేకవచ నాన్తఃః ఛలేన-ఛలాథ్యాం శఛలై $ఛలశబ్దః అకారాస్తః పుంలిజ్ఞ సృృతీదైకవచనా న్తః మతిళ్చ శీలశ్చ మతిశీలౌ, తవ మతిశీలౌ త్వన్మతిశీలౌ, త్వన్మతి శీలయోస్సారాః త్వన్మతిశీలసారాః (వకాశితాః త్వన్మతిశీలసారా యైసే, (వకాశితత్వన్మతిశీల సారాః. (పకాశితత్వన్మతిశ$ీలసార :.సారౌ,సారాః, (వ్రకాశితత్వన్మతి శీలసారళబ్ది అకారాన్తః పుంలిబ్గః (వథమాబహువచనా న్తః. కృతః ఉపకారః యైస్తే కృతోవ కారాః, కృతోవకారః.ఉవకారౌ-ఉపకారాః కృతోవకారళబ్దః అకారా నః పుంలిజ్ఞః (ప్రథమాబహువచనా న్తః ఇవ-అవ్య. విద్విట్‌ -విద్విషా-విద్విషః, విద్విటృబ్ధిస్ట కొరాన్తః పుంలిజ్లః (వళమాబహువచనా న్తః,తవ, జే.యువయోః, వాం-యుష్మాకం వః యుష్మచ్చబ్లో దకారా న్తః పుంలిజ్గష్ట స్ట్యేకవచనా న్తః,

1 కీరాతార్డనీయే' మూ. లభ్యా ధరిత్రీ తవ విికమేణ జార్థయాంళ ఏ వీర్యాస్త్రబలై ర్విపకుః, అత; 'ప్రకర్షాయ విధిర్విధేయః [పకర్షతర్మతా హి రజే జయశ్చ్రీః 17. టీక. తవ్రజ్వసీ చేత, ధరత్రీ=భూమి, వ్మిక మేణ=పరాాకమముచే, లభ్యాజు పొందదగినది, వివక్షశ్చజు శ్మ్యతవును, వీర్యాస్త్రబలై 1_వీర్య = శార్యముచేతను; అష్రజఆ గ్నేయాద్యస్రములచేతను,బలై 1= చతురంగ బలములచేతను,జ్యాయాన్‌ = గొప్పవాడ్కు. అత్తఃజ కాబట్టి ।పకర్షాయ == ఆధిక్యముకొజకు. విధిః ఉపొ మము, విధేయఃజ చేయదగినది, హిఎ_ఏలన, రజే=యుద్ధమునందు, జయశ్ర్రీఃజ జయలక్ష్మి, వకర్షతగ్చాయపకర్ష = అధిక్యము, తన్దా జ (పధానముగాగలదో. శాశ్సర్యము. ఇంతేకాదు. మజ్రియొక (ప్రయోజనమును కలదు. శ్మతుగత మగు రాజ్యము ఫరాక్రమముచేత లభ్యముకాని సాధనాంతరముచే లభ్యముకాదు. ఛర్మొకవము, అస్త్రములు, చతురంగబలములు నవరిమితములుగా నుండుటవలన శతువు సౌమాన్యుడనుకొనుటకు వీలులేదు. (ప్రబలుడగు శ్యశువును జయింప పలెననిన సంతకంచె నాధిక్యము సంహెదించినగాని శక్యముగాదు. పీర్యాస్త్రబలాది కతకలినినగాని యద్దమున జయము లభింపదు. కాబట్టి తద్విషయమై (వయ త్మింస వలస్తియున్నది, " శష్టాదులు. అభ్యా-లఖ్యే-లభ్యాః , లభ్యాళబ్ద ఆకారా న్త శ్రీలిజ్లః (వఠతమైకవచ నాన్తః ధరిత్రీ. ధర్మిత్యాధరత్యత్యః, ధర్మితీశబ్ద ఈకారా న్తస్త్రీలిజ్లః (పథ మైకవచ నాన, తవ, తేయువయోః, వాం-యుష్మాకం, వః యుష్మచ్చటబ్లో దకారా న్తః పుంలిబ్లస్ణ స్టే శకవచనా నః.విక మేణ-వ్మికమాభ్యాం-వ్మిక మైః +వికమశ।; బ్ఞఃఅకారా నః పుంలిజ్లస్తృతీచ్చైక వచనాన్త $.జ్యాయాన్‌-జ్యాయాంసౌ-జ్యాయాంస:ః, జ్యాయళ్ళబ్ది సారా నః పురలిజ్ఞః (ప్రథ మైకవచనాన్తః, చ.అవ్య. వీర్యజ్బ అస్ట్రాణి చ బలాని! వీర్యాస్త్రబలాని, తైః, వీర్యాస్త్రబలేన-బలాభ్యాం- బలై ౪, వీర్యాస్త్రబలశబ్ద అకారొన్హ నప్పంసకలిజ్ఞస్తృతీయాబహువచనా న్లః-విపక్షఃంవివషా-వివఇుః, వివక్షళబ్దః అకారా న్తః పుంలిన్లః సథ మైకవచనా నః, ఆతఃఅవ్య. (ప్రకర్షాయ.(పకర్షాఖ్యాం.వకళ్షేవ్యః, (వకర్షళ్ద అకారా న్తః పుంలిజ్జళ్చతు ర్థ్యేకవచనా నః; విధిఃంవిధీ-విధయః విధిశజ్ఞ

ఇకారా న్తః పుంలిజ్గః (వథ మైకవచనా న్తః, విధేయః-విధేయౌంవిధేయాః, విధేయ భబ్దః ఆకారాన్వః పుంలిజ్ఞః [(వథమైకవచనా న్లః (సకర్షః తన్తం యస్యాస్సా (వకర్ష తగ్దా, (వకర్షతన్హా. త న్దే-తన్చాః (పకర్షతన్హాళబ్దః ఆకారా న్తస్రీలిజ్లః (వఠథతమైకవచ నాన్తః, హి-అవ్య, రణే-రణయోః-రణేమ, రణశబ్ధః అకారా న్న పుంలిజ్ఞః స్తే కవచనాన్తః జయస్య శ్రీః జయశ్రీః, జయశ్రీః:-జయ(శియొ-జయ్మశియః, జయ శ్రీ ఈకారా న్తస్ర్రీలిజ్లః [వఠథమైకవచనా న్లః మూ. ,తిన్స ప్రకృత్వో జగతీపతీనాం హంతా గురుర్యస్య స జామదగ్న్య్యః, వీర్యావధూతః స్మ తదా వివేద (ప్రకర్ష మాధారవళం గుణానామ్‌. శ్ర టిక. (తిస్స వ్రకృత్వః = ఇరువది మొక్కపర్యాయములు, జగతీవతీరాం= రాజులకు, హన్తా = సంహారకుడైై నట్టియ, గురుః = అస్రువేదోవదేష్టము, సఃజ (పసిద్ధుడెనట్టియ, జామదగ్న[ః = వపరజరాముడు, యస్య = వభీమ్మనియొక్క-, వీర్యావధూ తః- వీర్య జా. పర్మాకమముచే, అనధూతః == పరాభవింపబడినవాడై తదాజఅవప్పుడు, గుణానాం.శౌర్యాదిగుణములయొక్క-, (వకర్షం= అతిశయమును, అధారవశం-ఆధార = అధారమునకు, వశం = అధీనమైనదానినిగా, వివేద == ఇలిసికొనెనో. తాత్పర్యము. శ్మ్యతువులయాధిక్యమును జెప్పెద ఏనుము. ఆపశమున ఛీష్మడు కలడు కదా! అతనియుద్దపాటవ మెవ్వరికైనను గలదా: అసంగతిని జప్పెదవినుము. లీమ్మనకు గురువు వరశరాముడు. అతడిరువదియొక్కపర్యా యములు రాజులను సంహరించిన మహావీరుడు అస్ర్రవిద్యకు మూలవిరాట్టు అట్టి వరశురాముడు .నైతము భీమ్మనితో యుద్ధమునందోడిపోయి “శార్యాదిగుణము లాశ యపురుషుని యాధిక్యమును బట్టి యుండును అని యనుకొనుస్థితికి వచ్చి నాడు. అట్టి మవోవీరునోడించిన భీమ్మనిపర్మాకమమునకు మేర యున్నదా? అట్టి నువోవీర్యాగేసరుడగు _ భీమ్మని నోడించినగాని సీకు రాజ్యము రాదు, అతని స పక్షమున గా నోడించుటకు సమర్థుడగువీరుడు సీపక్ష గలే డ్య వన సన్యా సరం” న 1 ళో / రల ఇవధి ( తలే € +? న ణా

జ కిరాతార్డనీత్నే శబ్దాదులు, (తిరావృత్తాస్స ప్ల తిస్స ప్రకృత్వః-అవ్య జగత్యాః పతయః జగఠీపతయః, తేషాం జగతీపతీనాం, జగతీపతే;.పత్యో; పతీనాం, జగతీపతిళబ్ద' ఇకొరాన్లు పుంలిజ్గష్టష్టి బహువచనా నః, హన్హా-హన్హారౌ-హన్హారః, హ న్ఫృళబ్దిః యుకోరా నః పుంలీజ్లః (నథమైకవచనాన్తః, గురుః - గురూ-గురవః గురుకబ్ధ ఉకారాన్తః పుంలిజ్ఞః వభ మైక వచనాన 9. యస్య-యయోః-యేషాం, యచ్చట్టో దక్షోరా న్హః పుంలిజ్ఞక్ట స్టేకవచనా నః, సః-తౌంతే-, తచ్చబ్లో దకారా నః పుంలిజ్ఞః (ప్రతమైకవచనా న్న. ఇమదగ్నే రవత్యం పుమాన్‌, జామదగ్న్యః-జామద గ్న్యా-జొమ దగా జామదగ్న్యకబ్ద। అకారా న్హః పుంలిజ్ఞః (పథ మైకవచనా న్తః పీ ర్యేణావ ధూత;, వీర్యావథూత!. పీర్యావధూతౌవీర్యానధూతాః, పీర్యావధూతళ బ్ది ఆకారా న్తః వృంలిబ్లః (వఠ మైకవచనా నః, స్మ-అవ్య, తథా-అవ్య. వివేద-వివిదతుఃవివిదుః, నిద.జ్ఞాన ఇత్యస్మాద్ధాతోః క రరి లిట్‌, పరన్మైపది (ప్రథమపురుష్నైకవచనా న్వః ట్రకర్షంచవకర్ణా -(నకర్షాన్‌, (పకర్షశ బ్ధఃి ఆకారాన్నః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచ వాస్త అధోరస్య వశః ఆధారవళః, తం, అధారవళం.వశా.వకాన్‌, అఆధారవళ శబ్ది అకారానా న్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా నః, గుణస్య_గుణయోః-గుణానాం, గుణశ్లబ, ఆకారాన్నః పుంలిజ్ఞష్షష్టి బహువచనా న్గః, మూ. యస్మిన్ననై శ్వర్యకృతవ్యశీకః పరాభవం ప్రాప్త ఇవాంతకో౭౬ఒపి, 'ధున్వన్‌ ధనుః కస్య రజేన కుర్యా న్మనో భయైక్కపవణం స ఫీష్మః. గరి టిక్ష, యష్మిన్‌ = ఏవీమ్మనివిషయమై, ఆనై శ్వర్యకృతవ్యశీకః = అన్నై శ్వర్య వ్వ ఆసామర్థ్యముచేత, కృతఎచేయబడిన, వ్యశీకః = వై లక్యముక లిగినట్టి; అన్తకోఒపి ఇ యముడున్ను, పరాభవం = సరాభవమును, (ప్రా వవజపౌందిస, వాడువలెనుండునో, సఃజఅ, పీష్మః = భీమ్మడు, ధనుః జ ధనుస్సును, ధున్వన్‌ ఇ కంషించుచున్నవాడై, కస్య ఎవనియొక్క.., మనః = మనస్సును, భయైక(వవణం.భయ = కయమునందు, ఏక్కపవణం = ఏకోన్ముఖమైనదానినిగా న కుర్యాత్‌ = చేయడు, తాత్పర్యము. -మఖియ స్వచ్చందమరణముక లిగినట్టి యాఖీమ్మని జూజళి యముఢు కూడ నతనిని సంహరింఛుటకు శ క్తిదాలక వైలక్ష్యమును పొంది పరో

తృతీయస్సర్గః లల్రి భూతుడగుచున్నాడు. ఇతరులసంగతి చెప్పనేల. జగదేకవీరుడగు ఖీమ్మడు రాదమూ ర్రియై ధనుష్టంకారము చేయచు యుద్దభూమిని నిలిచిన నతనిజూచిన వారలు భయముచే గడగడలాడవలసినదే, అట్టి మహావీర్మాగేసరుడగు భీమ్మడు శతువక్షమున నున్నాడు. అతని నెదుర్కొన సాహసించువీరుడు సీవక్షమున నుండెనేమో యాలోచించుము. శద్దాదులు, యస్మిన్‌ - యయోః - యేమ, యచ్చట్టో దకారా న్తః పుంలిజ్ఞ సృవ్ష్వమ్యేకవచనా న్తః "న ఐశ్వర్యం అనై శ్వర్యం, అనై శ్వర్యేణ కృతం అనైశ్వర్య కృతం, అనై శ్వర్యకృతం వణీకం యన్య సః అనై శ్వర్యకృతవ్యశీక ః-వ్యశీకః న వ్యశకౌ-వ్యశీకాః, అనై శ్వర్యకృతవ్యశీకశబ్ద అకారా న్తః పుంలిబ్గః (వథమైకవచ నాన్తః వరాళవం - సరాభవౌ _ పరాభవాన్‌, పరాభవళబ్ద అకారాన్తః పుంఠిణ్ఞో ద్వితీయైకవచనా న్తః ప్రావ్త- పాపౌ- [ప్రాప్తాః (పా ప్రళబ్దః ఆకారా న్తః పుంలిజ్లః [వ్రఠమైకవచనా న్తః ఇవ-అవ్య, అన్తకః- ఆన్తకౌ - ఆ న్తకొః, అ న్తకళబ్దః ఆకా రాన్తః పుంలిన్లః [వథ మైకవచనాన్తః, అపీ-అవ్య. ధున్వన్‌-ధున్వన్తా-ధున్వ నః, ధున్వచ్చ్భబ్దిస్తకారా నః పుంలిజ్ఞః (వథ మైకవచనా న్తః ధనుః-ధనుషీ-ధనూంపషి, ధనుళ_బ్దస్సకారాన్త సపుంసకలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః. కస్య-కయోఃకేషాం, కింళబ్లో మకారాన్తః పుంలిజ్గష్ట ష్ట్యేకవచనా న్తః, రణే-రణయోః-రజణేవు, రణశబ్ధః అకారాన్తః పుంలిజృస్స వ్రమ్యేకవచనా న్తః. న-అవ్య, కుర్యాత్‌-కుర్యాతాం-కుర్యుః డుక్సల్‌ -కరణ ఇత్యస్మాద్దాతోః కర్తరి లిజ్‌ వరన్మైపది _(వథమపురుపైకవచ నాన్తః, మనః-మనసీ-మనాంసి, మనళ్శబ్దస్సకార్తా న నప్పంసకలిజ్లో ద్వితీయైకవచ నానఃః ఏకళ్చ తత్ప్రవణజ్బ వక్కపవణం, భయే ఏక్కపవణం భయైక [ప్రవణం, తక్‌, భయైక్యపవణం-(వవణే-.(పవణాని, భయైక[వవణళబ్ది అకారాన్త నపుసంకలిజ్లో ద్వితీయైక వచనా న్తః సఃతౌ-లే, తచ్చబ్లో దకారా న్తః పుంలిజ్ఞః [(వథ మెైకవచనా నః. భీష్మః వీష్మా-లీమ్మోః భీష్మళబ్ద అకారా న్తః పుంలిజ్షః వథ మైక వచనా న్తః మూ. సృజంతమాజావిషసంహతీర్వ స్సహేత కోపజ్వలితం గురుం ఈ, వరిస్పుర ల్లోలశిఖ్యాగ జిహ్వుం జగజ్జిఘత్సంతమివాంత వహ్నిమ్‌: ల్డిగ

ల! కిరాశార్జునీయే టిక,. ఆజౌజ యుద్దమునందు, ఇషుసంహతీః-ఇషు = బాణములయొక్కజ; సంహశ్రీః= సమూహములను, సృజన్తం = వర్షించుచున్నట్టియు, కోపజ్వలితర: కోప ౬ కోవముచే,. జ్వలితం = మండుచున్నట్టియ, వరిస్పురల్లోల శిఖ్యాగ జిహ్వంంపరిస్పురత్‌ = మండుచున్నట్టియ, లోల= చంచఅమైనట్టియు, శిఖ్మోగ ఇ శిథ్యాగములను, జిహ్వాం = నాలుకలు కలిగినట్టియు, జగత్‌ = లోకమును, జీఘచ్సన్తం = కబశించుటకు ఇచ్భయించుచున్నట్టి, అ న్న్వవహ్నిమివ స్టితంజ 1వళ యాగ్నివ లెనున్నట్టి గురుం = (ద్రోణాచార్యుని, వఃజ= మీలో, కః = ఎవ్వడు, సహేత= నహించును (ఎదుర్కొనగల్లును?) కాత్సర్యము. లోకముల నన్నిటిని కబశించుటకు నాలుకలు బాళు చున్న 'ప్రళయకాలాగ్శ్నివలె మవిఘోరాకారు డై యుద్ధమున బాణములను పుంఖాను పుంఖములనుగా వర్షించుచు మాఖులేక సైన్యముల నులుమాడెడి (దోణాదార్యున్ని మేతోనెడుర్కొని నిలువరించగ లసమర్థు డెవ్వడో చెప్పుము. శబ్దాదులు, సృజ న్తం-సృజనా-సృజత;, సృజచ్చట్ద స్తకారా నః పృంలిజ్లో చ్వితీయైకచచనా న్లో, ఆజౌ.ఆజ్యోః-అజిమ, ఆజిశబ్ల ఇకారా[న్త త్రీలిజ్ఞస్స ప్రమ్మేక, వచనాన్ను. ఇషూణాం సంహతయః ఇషసంహతయః, తాః; ఇషుసంహత్రిర్త= సంహతీసంహతీః, ఇషుసంహతిశబ్ద ఇకారాన్స స్రీలిజో ద్వితీయాబహువచనా న్వః తవ, జేాయవయోః, వాం-యుషాకం, వః, యష్యచ్చబో దకారాన్త వుంలిజ్ఞ స్ట్రఫీ బహువచనా న్వు, సహేత-సహేయాతాం-సహేరన్‌, షృహ -_ మర్షణ ఇత్య హ్మెద్ధారో: కర్తరి లిజాత్మనేపది [ప్రథమప్పరువైకవచనా నః. కో పేన జ్వలిత కోవజ్వలితః, తం కోవజ్వలితం, జ్వలితం-.జ్వలితౌ-జ్వలితాన్‌, కోపజ్వలితశబ్ద, అకారా నః పుంలిళ్లో ద్వికీయైక వచనా నః, గురుం-గురూ-గురూన్‌, గురుశబ్ద ఊక రాన్తః పుంలిట్లో ద్వితియైకవచనాన్తః. కః.కౌంశే, కింళబో, మకారా నః పుంలిజ్లః (వళ మైకవచనా న్లః, శిఖానామ్మగ్రాణి శిఖాగాణి, శిఖ్యాగౌజ్యేవ జిహ్వాః శిఖా్యాగ్ర జిహ్వాః, వరిస్పుర న్యళ్చ కా లోలాళ్చ పరిస్పురల్లోలాః, సరిస్క్ఫురల్లో లాశ్శిఖ్యాగ జిహ్వా యస్య నః వరిస్కురల్భోలశిఖ్యాగ జిహ్వ, తం పరిస్ఫురల్లోలకిఖ్యాడ జివ్వుం, కవ్వం. జిహ్వా.బిహ్వాన్‌, పరిస్బురల్లోలళి భాగ జిహ్వళబ్ద ఆకారా న్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా నః. జగత్‌-జగతీజగ్‌ న్ని, జగచ్చద్దస్తకారా న నపుంస కలిస్లో ద్విడీయైకవచనా న్న, జిఘత్స న్రం-జిఘత్సన్హా-జిమత్సతః, జిఘత్సచ్చబ్బ

స్రకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః. ఇవ-అవ్య, అన్తే వహ్నిః ఆ నవహ్నాః, తం అన్త్నవహ్ని౦, వహ్నిం-వహ్నీ-వహ్నిన్‌, ఆంతవహ్నిశబ్బ ఇకారాన్తః పుం లిజ్లో ద్వితీయ్రైక వచనా న్నః. మూ, నిరీక్ష్య సంరంభనిర స్త ధైర్యం రాదేయమారాధితశజామదగ్న్యమ్‌, అసంస్తుతేవ |పసభం భయేష జాయేత మృత్యోరపి పక్షపాత: ర టీక. సంరంభనిరనద్ధై ర్యం- సంరమృ == కోవముచే, నిరస్తజు పోగొట్ట బడిన, ధైర్యం == థై ర్యముకలిగినట్టియ, ఆరాధితజామదగ్న్యం- ఆరాధిత==ఆరా ధింవబడిన, జామద గ్న్యం జ వపరకురాముడు కలిగినట్టియు, రాబేయం == కర్దని, నిరీక్ష్య = చూచి, మృత్యోరపి = మృళ్యువునకును, ఆసంస్తుతేమ = అవరిచితము లైనట్టిః భయేమ = భయములయందు, (వసభం = బలాక్కారముగా, వకషపాతః = పరిచయము, జాయేత = పుట్టును, తాత్పర్యము. కోపో(దేకముచే ర్యాదమూ ర్రియగు నెవ్వని జూచుటతోడనే యేట్టివీరులైనను థై రృ్యమును గోల్ఫ్పోవుదురో, యెవ్వడు పరశురాముని సేవించి నిఖిలాస్త్ర రహస్యములను సం్మగహించెనో యట్టి మహావీరుడగు కర్తుని జూచిన మళ్యువుసైతము భయమునొంది పారిపోవుచున్నది. ఇతరులసంగతి చెప్పనక్కఅి లేదు. కాబట్టి యీ కర్షునెదుర్కొన సాహసించు నిర్భయుడగు వీరుడు సీిబలమున గలడేమో నిరూపింపుము. శద్దాదులు. నికీక్యంఅవ్య. సంరంభేణ నిరస్తం సంరమృనిరన్తం, సం రమృనిర స్తం ధైర్యం యేన సః, తం, సంరమృనిర స్తధెర్యం. దైర్యా- వైర్యాన్‌, సంరమృనిర స్తధైెర్యశబ్ధ ఆకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీధైకవచనా న్తః, రాధాయా అవత్యం పుమాన్‌ రాధేయః, తం, రాధేయం-రాదేయొ-రాధేయాన్‌, రాధేయశబ్ద అకారాన్త్లః పుంలిజ్లో ద్వితీయెకవచనాన్తః, జమదగ్నేరవత్యం పుమాన్‌ భామ దగ్న్యఃః ఆరాధితః జామదగ్న్యః యేన సః, తం, ఆరాధితజామదగ్న్యం- జామ దగ్న్యా-జొమదగ్నాాన్‌ , ఆరాధితజామదగ గబ్లః అకారాన్లః పుంలిజ్లో ద్వితీట్రైక వచనాన్తః, న సంస్తుకాని అసంస్తుతాని, తేషు, అసంస్తుకే-ఆసంస్తుతయోః-అసం

ఓ కరాతార్జునియే స్తురేష, అసంస్తుతశబ్ధ అకారాన్న నపుంసకలిజ్ఞస్స ప్రమీ బహువచనా నః (వస. భంంఅవ్య. భయేంఛయయో!. భయేషు, భయశబ్ద అకారాన్త్న నప్పుంసకలిబ్లస్స, వ్రమీబహునచనా నః. జాయేత- జాయేయాకాం- జాయేరన్‌, జనీ- [ప్రాదుర్భావ ఇత్యహ్మెద్ధాతోః క ్రిరి లిజాత్మనేవది (పథమపురుమైకవచనా న్తః. మృత్యో - మృత్వో్యోఃఎమృత్యూనాం, మృత్యుశబ్ద ఊకారా న్తస్త్రీలిబ్గష్ష ష్ట్యేక వచనా న్తః, అపిం అవ్య. వషపాతః-పకపాతౌంపక పాతాః పక్ష పౌతళబ్ద అకారాన్తః పుంలిజ్నః (వత మైకవచనాన్నః, మూ. యయా సమాదితసాధనేన సుదుశ్చరామాచరతా తపస్యామ్‌, ఏతే దురాపం నమవాపష్య వీర్య మున్మూలితారః కపికేతనేన, రి మహ త్ర్రయోగాయ మహామహిమ్నా మారాధనీం తాం నృప! దేవతానాం, దాతుం పదానోచిత! భూరిధామ్నీ ముపాగతస్సిద్ధిమివాస్మి విద్యామ్‌. ల టీక. యయా = ఏవిద్యచే, సు +దుశ్చరాం = చేయళక్యము కానట్టి, తప సారి ఒ తపక్చర్యను, ఆచగఠా = చేయుచున్నట్టియ, సమాసాదితసాధనేన - సమాసాదిత = పొందబడిన, సాధనేన పాపుపతాద్య స్తసాధనము కలిగినట్టి, క పిశేతనెన = అర్జనునిచే, దురానం = పొందళక్యముకానర్డ, వీర్యం = తేజస్సును, సమవావ్య = పొండి, ఏతే ఈవీష్మాదులు, ఉన్మూలితారః = నశింపజేయబడు దురో, 20. 'హేన్ఫవ ఇ ఓరాజా, మహ త్వృయోగాయ - మహ త్ర్త్య = (పకర్ష యొక్క, యోగాయ ఎ 'లావముకొఖకు, మహామహిమ్నాం-మవా = గొప్పదగు, మహిమ్నాం = మహిమకలిగిన, దేవతానాంఎ= ఇం దాది దేవతలయొక్క, అరాధ సీం జ అన్ముగపూమును. కలిగించునట్టియు, భూరిధామ్నీం- భూరి = విస్తార మైన; ధామ్మీం ౨ (నలావము కలిగినట్టియ, తాం అ, విద్యాం = విద్యను, సిద్ధిమివజు కార్యసిద్ధినివలె, హ్మేవదానోచిత డా ఇచ్చుటకు ప్మాతుడవై న ఓరాజా, దాతుం= ఇచ్చుటకు, ఉపాగతోజస్మి = వచ్చితిని, ర్క

తృతీయన్సర్లః వి? తాత్పర్యము. భీష్మ (దోణ కర్దులు ముగ్గురు బహుపరాకమవంతులును దివ్యాస్త్రముకలవారు నగుటవలన సామాన్యులచే జయంవబడరు. వారినిజయించు టకుదివ్యాస్త్రములు కావలయును. దివ్యాస్త్రము లీశ్వరానుగహమువలన లభించును గాని యన్యథా లభింవవు. కావువ నీశ్వరానుగవామున క్రై తపంబాచరింపవలసి యున్నది. ఇవన్నియు నాలోచించగా నర్జునునకు మంతోపధేశముచేయుట యుక్త ముగానున్నటుల తోచును. మంతముల యువదేశమును బొందక యీశ్వరాను (గహమునకై తపంబాచరించుట వ్యర్థమగును. గావున నర్జునునిచే దవంబు చేయించి తపపీతుడై న మహేశ్వరునివలన బాపపతాది దివ్యాస్రములను ననేక వరములను బఐబడసీవచ్చిన యర్జనునిచే ధీష్మాదులు హతులగుదురు. ఆమం్యతము నుపదేశముచేయునిచ్చతో నిచ్చటికరుదెంచితిని. ఆ మహామం[తము మిగుల (వభా వము కలది. దానిని జపించిన సర్వము లభించును. మజియు నిందాదిదేవతల యను[గహము'సైతము అభించును. ఆ మర్యతము నువదేశించుటకు బాతుడవు నీపుగాని యితరులు కారు, వీతస్పృహుడనై నను సీసద్దుణములచే నాకర్షింపబడి నాయంతట నేనే యిట్టువదేశింపనచ్చితిని గనుక నా మవామం్యతముపాసించి యిష్టకామ్యార్థ సిద్ధులను జాంది దుష్టశిగ్షణము శిష్టరకణముచేయుచు జీరకాలము రాజ్యభోగ ముల ననుఖథవించుచు సుఖముగానుండుము. భక్దాదులు, యయా-యాభ్యాం-యాలి;, యచృట్టో దకారాన్త స్రీలి్లస్పృతి య్రైకవచనాన్త:. సమాసాదితం సాధనం యేన సః సమాసాదితసాధనః, తేన, సమాసొదిత సాధనేన- సాధనాఖ్యాం. సాధ నై ౩, సమాసాదితసాధనశబ్దః అకారా న్తః పుంలిబ్ధసృృతీయైక వచనా న్తః, సుదుళ్చరా_సుదుళ్ళరే.సుదుళ్ళరాః: సుదుశ్చరా శబ్ద అకారా 'నస్త్రీలిబ్లో ద్వితీయైకవచనా నః. ఆచరతా - ఆచరద్భ్యాం - అచర ద్భిః; ఆచరచ్చబ్ధి స్తకారా న్తః పుంలిజ్ఞస్తృతీయైకవచనా న్లః, తపస్యాం _- తవస్యే తపస్వాఃః తపస్యాళబ్ది ఆకారాన్త త్తీలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా నః, ఏషః - ఏతౌ- వజే, వతచ్చటబ్లో దశారాన్తః పుంలిబ్లః వఠమాబహువచనా న్తః. దురానం- దురాపే-దురాపాని, దురాపశబ్ద ఆకారాన్త నపుంసక లిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః. సమవాన్య - అవ్యం వీర్యం - వీర్యే - వీర్యాణి, వీర్యశబ్ద ఆకారాన్త నపుంసక లిజ్లో ద్వితీయైక వచనా నః. ఉన్మూలితా - ఉన్మూలితారౌ - ఉన్మూలితారః, ఉ-త్పూర్వ కాల్‌ మూల - రోహణ ఇత్యస్మాద్ధాతోః కర్మణి జిచి లుట్‌ ఆత్మనేవది ప్రథమ పురుష బహువచనా నః కపిః కేతనం యస్య సః కపికేతనః, తేన, కపికేత

రప! కిరాతార్డునీయే నేన = కేతనాభ్యాం - కేతనై:, కసికేతనశబ్ద అకారాన్నః పుంలిఖసృృతీయైకవచ నాన్తః, 88. మహతాంభానః మహ త్ర్యం, మహత్త్వస్య యోగః మహత్వయోగః, తమ్మె, మహత్త్య యోగాయ - యోగాభ్యాం - యోగేళ్యః, మహ త్త్వయోగళట్ది కారా న్నః పుంలిజ్లళ్చతు ర్ట్యేకవచనా నః, మహాన్‌ మహినూ యాసాం తాః మహా మహిమాన। తాసాం, మహామహిమా 0:-మహామహిమ్న:ః-మహిమో సశ-మహిమ్నాం౦, మహామహిమన్‌ శబ్దో నకారాన్న శ్రీలిక్లష్టషీ బహువచనా న్తః, ఆరాధ్యతేఒనయేత్యా నాధనీ, తాం, ఆరాధసీం:. ఆరాధన్యా - ఆరాధసీః, ఆరాధనీశబ్ద ఈకారాన్త మ్రీలిబ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః. శాంతే తాజతచ్చట్లో దకారా న్తస్రీలిజ్లో ద్వితీయైక వచనాన్తః. హే నవ హే నృపౌ, హేనృపాః నృపశబ్ద అకారాన్తః పుంలిబ్లః సమ్యోధన (వఠమైకవచనా న్తః. దేవళతాయాః.దేవతయోః-దేవతానాం, దేవతాశబ్ద ఆకాఠాన్త స్రీలిజ్ల ష్టష్టీబహువచనా న్తః. దాళుం-అవ్య. (స్రదానస్యోచితః |పదానో చితఖ తస్య సమ్చుద్ధి, 'హేేవదానోచిత.హేవదానోచితా. హే (వదానోచికాః, (ప్రదానో చితళబ్ద అకారాన్తః పృంలిజ్సస్సమ్బోధన |1వథమైకవచనా నః, భూరి థామ యస్యాస్సా కూరిధామ్నీ, రాం, భూరిధామ్నీం-.ధామ్నా్యా-ధామ్నీ:, భూరిధామ్నీ శబ్ద ఈశారా న స్రీలిక్షో డ్వితియైకవచనా నః. ఉపాగతః.ఉపాగతా.ఉపాగతాః; ఉపాగతళబ్ధి ఆకారా న్వు పుంలిబ్షః (పథమైకవచనా నః. ఇవ.అవ్య. అస్మి-స్వః న్మః, అస భువీత్యస్మాద్దాతోః కర్రరి అట్‌ పరమ్మైపది ఊ త్తమపురుమైకవచ నౌ. పిద్యాం.విద్యే-విద్యాః. విద్యాళబ్ద అకారాన్త స్రీలిబ్లో ద్వితీయైకవచ నాన రై మూ, ఇత్యు క్రవంతం (వ్రజ సాధయేతి (పమాణయన్వాక్యమజాత శ్యతోః, (న సేదివాంసం తముపాససాద వసన్నివాంతే వినయేన జిష్ణుః. ర్డీ టీక, ఇతి = ఈ (ప్రకారముగా ఉ క్తృవన్తం = పలికినట్టియ, (వసేది వాంసం ఇ (వసన్నుడై నట్టి, తం== ఆ వ్యాసమహర్షిని, జి్ణుః = జయశీలుండగు నర్జునుడు, వజ వెళ్ళుము, పాధయ = సాధించుము, ఇతి = ఇటువంటి, అజాత కరో! ధర్మరాజు యొక్క, వాక్యం = వాక్యమును, (ప్రమాణయన్‌ ఇ

తృతీయస్సర్గః లి 1పమాణముగాజేయచున్న వాడగుచు, అన్తే+వసన్నివ = శిష్యడువలె, వినయేనజ వినయముతో, ఉపాససాద జ సమీపించెను. తాత్పర్యము. ఇట్టు పలికిన వ్యాసమహర్షి వాక్యములను విని యజాత శ్యతుడు (ధర్మరాజ్యు తమ్ముని జూచి “అర్జునా ః వ్యాసులవారియాజ్ఞ(పకారము చని కార్యమును సాధింపుము” అని యాజ్ఞాపింప సయ్యర్దునుండును నన్నగారి యాజ్ఞానుసారముగా జేయదలచుకొని, వినయముతో శిష్యునిభంగి వ్యాసమహర్షి సమీపమునకు జనెను, శబ్దాదులు, ఇతీ-అవ్య. ఉక్తవన్తం-& క్రవన్తా-ఉక్తృవతః, ఉ క్రవచ్చబ్దస్త కారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః. వజ, [వజతాత్‌ -(వజత౦-(వజత, (వజ-గకా విత్యస్మాద్ధాతోః కర్తరి లోట్‌ పర న్మైవది మధ్యమపురుషైకవచనా న్తః, సాధయ, సాధయకాత్‌-సాధయతం-సాధయ త- షిధు-సంరాద్ధావిత్యస్మాద్దాతోః ణీచి కర్తరి ళోట్‌ పర స్మైవది (వఠమపురు షైకవచనా న్వః, ఇతి-అవ్య- (ప్రమాణ | యన్‌-[(వమాణయన్తాశవమాణయ న్తః, (వమాణయచ్చబ్ధస్తకారా న్తః పృంలిజ్లః [వథమైకవచనా న్తః వాక్యం -వా క్యే-వాక్యాని, వాక్యశబ్ద ఆకారాన్త నపుంసకలిజో జలాన్‌, లి ద్వితీయైకవచనా స్తః, అజాతళ్మతోః-అజాతశ త్వో:అజాతశ్య్ళూణాం, అజాత శ్యతుళబ్ద ఉకారా న్తః పుంలిజ్ఞష్టష్టబహువచనా నః, (పసేదివాంసం-(ప సేదివాంసా- (వసేదుషః, (వసేదివచ్చబ్దస్సకారా నః పుంలిజ్లో ద్వితీయైక వచనాన్తః _తంంతౌ తాన్‌, తచ్చట్లో దకారాన్నః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న, ఉపాససాద-ఉపా 'సీదతుః, ఉపాసేదు?ః ఉప-పూర్వకాత్‌ షద్దు-విశరణగ చ్యవసాదనేషు, ఇత్యస్మాద్దా తోః కర్తరి లిట్‌ వపరస్మైపది _వథమపురుషైకవచనాన్తః, వసన్‌-వసన్తా-నన న్లః, వనచ్చబ్దిస్త కారాన్తః పుంలిజ్గః (వథమైకవచ నాన్తః ఇవ-అవ్య, అ న్తే-అ న్తయ్తోః అ న్తేషు, అ నశ అకారా న్తనపుంసకలిజ్లః స ప్రమ్యేకవచనాన్తః. వినయేనం-వివయా భ్యాం-వినమైః, వినయళబ్ద అకారా నః పుంలిజ్ల సృతీయైకవచనా న్తః. జిష్టుజిష్టూ జీషవః, జిషుళబ ఊకారాన్త పుంలిజ్గః (వ్రఠమైకవచనా నః, లి ణ ౧ అవ్‌ గ. గన అవానా. మూ, నిర్యాయ విద్యాఠ దినాదిరమ్యా ద్చింబాదివార్క_స్య ముఖాన్మహర్షేః పార్థాననం వహ్నికణావదాతా దీ ప్లిస్సురత ఏద్మోమివాభి పేజే. రిగ్టి

త్ర0! కిరాకార్డునీయే టిక అథ == తరువాత, పహ్నికణావదాతా.వహ్ని జ అగ్నియొక్క_, కణ న్‌ స్పులింగమువలె, ఆవదాతాజ ఉజ్ఞ్యలయైైనట్టి, విద్భాజు విద్య,దినాదిర మ్యాత్‌- దినా ది జ (పాతఃకాలమందు, రమ్యాత్‌ = సుందర మెనట్టి, ఆర్క-స్య = సూర్యుని యొక్క బిమ్బాత్‌ ౬ ఇవ=బీంబమునుంచివలె, మహర్షేఃజ= వ్యాసమహర్షి యొక్క, ముఖాత్‌ జ ముఖమునుండి, నిర్యాయ == నిర్గమించి, దీప్తిః నూ సూర్యకాంతి, స్ఫురత్‌ = వికసించినట్టి, పద్మమివ == పద్మమునువలె, పార్ధాననం-పార్థ జ అర్జునునియొక్క, ఆననం జ ముఖమును, అభి పేదే=[(వవేశి చెను కాళ్చర్యము. *పాతఃకాలమున నూర శిబింబమునుండి బయలువెడలిన సూర్యశేజము వద్మమును (పవేశించినవిధమున వినయము గదుర సమీపమునకు జనుదెంచిన యర్జునున కావేదవ్యాసమహాముని మంత్రోపదేశముచేయ నావిద్య య య్యుర్దునునీముఖమును బొందెను. శద్దాదులు. నిర్యాయ-అవ్య, విద్యా-విద్యే-విద్యాః, విద్యాశబ్ధ ఆకారాన్త శ్తీలిజ్లః (ప్రథ మైకవచ్రనా వ్ల, ఆథ-ఆవ్య. దినస్యాదిః దినాదిః, దినాదౌ రమ్యం దినాథ్‌ రమ్యం, తస్మాత్‌, దినాదిరమ్యాత్‌-ర మ్యాభ్యాం.ర మ్యేభ్యః, దినాదిరమ్య శబ్ట ఆక్షారోన్త నప్పంసకలిజ్లః వబ్బుమ్యేకవచనా నః, బిమ్బాత్‌ -బిమ్చాభ్యాం- బీమ్చెళ్యః, విమృశబ్దః ఆకారాన్ల నపుంసకలిజ్ఞః సజ్బమ్యేకవచనా న్లః. ఇవ-అవ్య, ఆర్భుస్య-ఆఅర్కయో; _ అర్కాణాం, అర్క్మశబ్ధఅకారా న్తః పుంలిబ్గష్ష ష్ట్యేకవచ నాన్హః, ముభాడ్‌ -ముఖాభ్యాం.ముఖేభ్యః, ముఖశబ్ద ఆకారానాన్త నపుంసకలిజ్ఞః పక్ళృమ్యేకవచనా న్త, మహర్దేః.మహర్ష్యోః.మహర్షీణాం, మహర్షిళబ్ల ఇకారాన్తీః పుంలిజ్లష్ట స్ట్యేకవచనా నః, హౌర్ధస్య ఆననం పారాననం, తత్‌, పార్ధాననం._పార్ధా ననే-పౌరాననాని, పౌర్థాననళబ్ద అకారాన్న నపుంసక లిజ్లో ద్వితీట్టైక వచనాన్తః, వహ్నేః కణ! వహ్నికణః, వహ్నకణవదవదాతా, వహ్నికణావదాతా.అవదాతే- అవధాకాః, వహ్నికణావదాతాళబ్ద ఆకానాన్త స్రీలిజ్గః (పథమైకవచనాన్తః డీ ప్తిః- దీ ప్తీ-దీ వయః, దీ ప్రిశబ్ద ఇకారా న్రస్తీలిబ్లః _వథ మైకవచనా నః. స్పురత్‌-స్పురతీ. స్పుర న్హి స్పురచ్చబ్ధస్తకారా న్ర నపుంసకలిజ్లో ద్వితీమైకవచనాన్తః పద్మం. వద్మే-వద్మాని, వద్మళబ్ధ అకారాన్ల నపుంకలిజ్లో ద్వితీయైకవకనా న్తః, ఇవ. అవ్య. అభి పేదే.అభి పేదాతే.అభి పేదిశే, అభి.వూర్వకాత్‌ వద-గతావిత్యస్మా ద్ధాతోః కర్తరి లడాత్మనేవది (వథమప్పురు షైకవచనా నః,

తృతీయస్సర్లః |! మూ. యోగం చ తం యోగ్యతమాయ తస్మై తపః(ప్రభావాద్వితతార సద్యః, యేనాన్య త త్త్వేష కృతే౭వథా'సే సమున్మిమీలేవ చిరాయ చముః. ల్సిగ్రి టీక. సఃజూ అ వేదవ్యాసమహర్షి, యోగ్యతమాయ = యోగ్యతము డైనట్టి, తస్మై= ఆ అర్జునునికొజకు, తం వక్యమాణమహిమకలిగిన, యోగం == ధ్యానమును, తపః (నథావాత్‌-తవః జ తవస్సుయొక్క-, (_వభావాత్‌ = (ప్రభావము వలన, సద్యః జ అప్పుడే, వితతార = ఇచ్చెను. యేనజు ఏ ధ్యానముచే. త క్త్యేమ = ఇరువదినాలుగు తత్వములయందు, అవభాసే = సొచాతాారము, కృతేసతి ఎ చేయబడినదగుచుండగా, అస్య= ఈ ఆర్జునునియొక్క, చకుః = దృష్టి, చిరాయ జ చిరకాలమునకు, సమున్మిమీలేవ == వికసించినదివ లెనున్నదో. తాత్పర్యము ఏ యోగముచే [బకృతి, మహత్తు, అహజ్యారము, మనము, వంచతన్మా[తలు, జ్ఞానే్యదియపంచకము, కర్మేందియపంచకము, పంచమహా భూతములు నను నిరువదినాలుగుత త్త్వముల స్వరూపము వాగుగదెలసి చిరకాల సాధ్యమగు నఖిలాజ్ఞానళంజనము. నర్జునునకు వెంటనే యైనట్టుండెనో యట్టిమవి మహిమాన్వితనుగు యోగము. నుపదేశార్డుడగు నర్దనకు మహాతసళ్శాలియగు వ్యాసమవోముని తన [(పభావముచే వెంటనే వశమగునటుల నిచ్చెను. శద్దాదులు. యోగం-యోగొా-యోగాన్‌ , యోగశబ్దః అకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచానా నః, చ-అవ్య. తం-తౌ-తాన్‌, తచ్చటజ్జో దకారా నః పుంలిల్లో ద్వితీయైకవచనాన్తః అత్యన్తం యోగ్యః యోగ్యతమః. తస్మై; యోగ్యత మాయ-తమాఖ్యాం-త మేభ్యః యోగ్యతమళబ్ధ అకారాన్నః పుంలిజ్జశ్చతుతుర్యే కవచనా నః తస్మై-తాఖ్యాం-తేళ్యః, తచ్చబ్ద్లో దకారాస్తః పుంలిజ్జశ్చతు స్థ్యేకవచ నాన్తఃం తపసః (వభావః తపళవభావః, తస్మాత్‌, తపఃపభఖావాత్‌-_పథావాభ్యాం- (వభావేళ్యః, తవః్మవభావళబ్దః అకారాన్తః పుంలిజ్ఞః వజ్బుమ్యేకవచనా న్తః, విత కార-వితేరతుః = వితేరుః, వి-పూర్వకాత్‌ త్థూ-స్తవనతరణయోరిత్యస్మాద్ధాతోః కర్తరి లిట్‌ వర స్మైవది [వథమపురుషెైకవచనా నః. సద్యః-అవ్య. యేన యాభ్యాం- యై యచ్చబ్లో దకారా న్లః పుంలిజ్ఞస్తృతీదైకవచనా న్తః, అస్య-అనయోః

స్టీ కిరాకార్డుసీయే పీనయోః-ఏషాం, ఇద్రంశబ్హో మకారాన్తః పుంలిజ్ఞష్ష ష్ట్యేకవచనా న్తః, తల్వే- తత్వయోః_తత్వేషు , తత్వశబ్ద అకారాన్త నపుంసకలిజ్బస్స వ్రమ్యేకవచనా న్తః- కృతే-కృతయోః.కృతేము, కృతశబ్ద అకారా న్తః పుంలిజ్సస్స ప్రమ్యేకవచనా న్తఃః అవభాసేంఆవభానయోః, అపభాసేషు, ఆవభాసశ బ్ఞః అకారా నః పుంలిజ్ఞస్పప్తమ్యే కషచనాన్తః, సమున్మిమీల.సమున్మిమీలతుః-.సమున్మిమీలుః, సం-ఉత్పూర్య కాత మీల-సీమేషణ, ఇత్యస్మాద్ధాతోః కర్తరి లిట్‌ పరస్మైసది (స్రథమపురుషై కవచనానః. ఇవ-అవ్య. చిరాయ-అవ. చక్షుః-చకుషీ-చచూంషి, చకుశ్శబ్దన్స కోరాన్న నపుంసకలిజ్ఞః నధమైకవచనానః, మూ. ఆకారమాశంసితభూరిలాభం దధానమంత:ఃకరణానురూపమ్‌, నియోజయిష్యన్విజయోదయే తం తపస్సమాధా మునిరిత్యువాచ, ల్‌? చిక. అశంసితభూరిలాభం-ఆశంసిత = చెప్పబడిన, భూరి = విస్తారమైన, రాభరిఆ లాభముకలిగినట్టియ, ఆ న్తఃకరణానురూపం_ అ నఃకరణ=అ నఃకరణ వృ శ్రియగునుక్సాహమునకు, అనురూపం == తగ్గినట్టి, ఆకారం = ఆకారమును, చొధానం = ధరించినట్టి, తం= ఆయర్తునుని, మునిః= వ్యాసమహర్షి, విజయో దయఃవిజయ == విజయము, ఉదయే = ఫలముగా గలిగినట్టి తపస్సమాధా-తపః ఉ తవస్సుయొక్క, సమాధా = నియమమందు, నియోజయిష్యన్‌ = నియోగింవ గలపాడగుచు, ఇత్ర చేప్పబోవు వాక్యమును, ఉవాచ = పలికెను. తాత్సర్యము. మహాభాగ్యసూచకమును నుత్సాహానుగుణమైన వ్యాపారము చేయటకు సమర్దమును నగు నాకారముకలిగిన యాయర్దునుని జూచి విజయో దర్శమగు తవస్సునందు నియోగించుచు వ్యాసమహర్షి యిట్టు చెప్పదొడగెను, శద్దాదులు. 'ఆకారం- అకారౌ. ఆకారాన్‌, అకారశబ్ద అకారా న్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా నః, భూరీ చాసా లాభళ్ళ్చ భూరిలాభః, ఆళంసితః భూరిలాభః యేన సః ఆశంనితభూరిభలా, తం, ఆశంసితభూరిలాభం - లాభౌ - లాభాన్‌, ఆకంనీత భూరిలాభళబ్ద అకారాన్తః పుంలిఖ్రో ద్వితీయ్టైకవచనా నః. దధానం _ దథానా-ధధానాన్‌,, దధానశబ్దః అకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్లః, ఆన్హః

తృతీయన్సర్లః తిరి కరణస్య అనురూప: అ నకరణానురూవః, తం, అ నకరణానురూపం _ అను రూపొ.అనురూపాన్‌ , అ నకరణానురూవళబ్ద ఆఅకారా న్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచ నాన్తఃః నియోజయిష్యన్‌- నియోజయిష్యన్తా- నియోజయిష్య న్తః, నియోజయిష్య చృట్ది సకారాన్తః పుంలిజ్లః (వథమైకవచనా న్తః. విజయః ఉదయః యస్య సః విజయోదయః, తస్మిన్‌, విజయోదయే-. విజయోదయయోః-. విజయోదయేషు, విజ యోదయళబ్దః అకారాన్తః పుంలిబ్బస్స వ్రమ్యేక వచనాన్తః. ఈం.తౌ-తాన్‌, తచ్చబ్దో దకారానః పుంలిణ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః. తపసస్పమాధిః తవస్సమాధిః, తస్మిన్‌, తపస్సమాధా-తపస్పమాద్ధోః. తపస్సమాధిష, తపస్సమాధిశబ్బ ఇకారాన్తః ప్పంలి జ్గన్స ప్తమ్యేకావచనా న్తః ముని;-మునీ-.మునయః, మునిశబ్ధ ఇకారాన్నః పృంలిజ్న స్పప్రమ్యేకవచనా నః. ఇతి-అవ్య ఉవాచ.ఊచతుః-ఊచుః, వచ-పరిభాణ ఇత్య స్మాద్ధాతోః కర్తరి లిట్‌ వరన్మైవది వథమపురు షైకవచనా నః. మూ. అనేన యోగేన వివృద్ధతేజా నిజాం పర న్మె పదవీమయచ్చన్‌, సమాచరాబారముపా త్తశస్తోం జపోపవాసాభిషవై ర్మునీనామ్‌. రగ టీక. అనేన= ఈ, యోగేన = ధ్యానముచే, వివృద్ద తేజా ః-వివృద్ద ఉవృద్ది బొందిన, తేజా? == తేజస్సుకలవాడవై , నిజాం = స్వకీయమగు , పదవీం నా పద్‌ విని, పరన్మైజఇతరుని కొజకు, అయచ్చన్‌= ఈయనివాడవై , ఉపా త్తశస్త్రస్పన్‌- ఉపాత్త జ స్వీకరింపబడిన, శస్త్రస్సన్‌ = ఆయుధముకలవాడవగుచు, జపోపవా సాభిషవై ః£-జప == జపముచేతను, ఉపవాస == ఉపవాసముచేతను, అభిషవైః == స్నానముచేతను, మునీనాం = మునులయొక్క;, ఆచారం జ ఆచారమును, సమా చర = ఆచరించుమా తాత్పర్యము నే నుపదేశించిన యోగవిశేషమున మహాతే జళ్ళాలివై యెవ్వరికి (బవేశము గలుగనీయక యాయుధహస్తుడవ్లై జవము, నుపవాసము, స్నానము; మొదలగు మహర్షులయా చారముల నవలంభఖంచి తసంబాచరింపుము, శబ్దాదులు. అనేన; ఏనేన-అభ్యాం-ఏభిః, ఇదంళబో మకారాన్తః పుంలిజ్ఞ స్సృతీ మైకవచనా న్తః యోగేన-యోగాభ్యాం-యోగై యోగశబ్ధ అకారా వః శ్రి

న! కరాకార్డునియే పృరలిజ్ఞ సృతీ యమైకవచనాన్నః, వివృద్ధం తేజు యస్య సః, వివృద్ధ తేజాః-రేజసా- కెజసు, వివృద్దరేజశ్శబ్దస్సృకారా న్తః పుంలిజ్ఞః (వథ మైకవచనా న్తః, -నిజాం-నీజేం నిజాః, నిజాళబ్ద ఆకారాన్న స్రీలిల్లో ద్వితీయైకవచనా నః. పరస్మై-పరాఖ్యాం- పరేద్యః, సరళబ్ధ్బ అకారాన్నః పుంలిజ్బశ్చతుర్థ్యేకవచనా న్తః, పదవీం-వదవ్యా- పదవీః-పదపీళజ్ధ ఈకారా న్తఃస్త్రీలిజ్లో ద్వితీయెకవచనా న్తః. అయచ్చన్‌. ఉయచ్చనా-తయచ్చ నః, అయచ్చచ్చబ్ది స్తకారా నః పుంలిజ్లః (పఠమైకవచ్‌ 'నాస్తీః, సమాచర, సమాచరతాళ్‌.సమాచరతం.సమాచరత, సం-ఆజ్‌-పూర్వు కొత్‌ చర-గతావిత్యస్మాద్ధాతోః కర్తరి లోట్‌ పరన్మైవది మధ్యమప్పరు పైకవచ నాన్లః ఆఅచార౦.ఆహిరౌ-ఆచారాన్‌, ఆచారశబ్ద 'అకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైక వచనా న్న. ఉపాత్తంశన్త్రం యేన సః, ఉపా తళస్రఃశస్తాం, శస్తాాః ఉపా త్రశత్ర శబ్ద అకారా నః పుంలిజ్షః పథమైకవచనా నః. జపళ్చ్ళ ఉఊపవాసళ్చు అభిషవశళ్చ జపోపవాసా భిషవాః, తైః, ఇపోపవాసాభిష వేణ.అబిషవాభ్యాం-అభిషవై:, జపో పపౌసాభిష్షవళబ్ద అకారాన్తః పుంలిజ్స సృృతీయాబహువచానా న్తః మునేః-మున్యోః మునీనాం, మునిశబ్ద ఇకారా నః పుంలిజ్ఞష్టప్పీబహువచనా న్తః, మూ. కరిష్యసే య్యత సుదుశ్చరాణి (పసత్తయే గో[తభిద స్త్పపాంసి, శిలోచ్చయం చారుశిలోచ ఎయం త మేష కణాన్నేష్యతి గుహ్యకస్త్వామ్‌. ఓ టీక. య్యత జ ఏపర్వతముశందు, గ్మోతభిదః = ఇందదుని యొక్క; (వసత్తయే = అన్నుగహిముకొజకు, సుదుళ్చరాణి _చేయశక్యముకానట్టై తపాంసి జా తపస్సులను, కరిష్యే = చేయగలవో, చారుశిలోచ్చయం-చారు=సున్షర మైన, శిలోచ్చయం = శిఖరములు కలిగినట్టి, తంజ ఆ, శిలోచ్చయం = పర్వత మును, త్యాంజ నిన్ను, ఏషః ఈ, గుహ్యకః= యతడు, షణార్‌ = షణ 'కాలమున, నేష్యతి = పొందించగలడు. కాత్పర్యము, తపంబొనరించుట కిం్యద్రకీలపర్వతము మిగుల పశస్త మైనది. అచ్చట కీమకు డిడణముననే నిన్ను దీసికొని వళ్ళగలడు. అచ్చట నివసించి యిం్యదుని గూర్చి మదుపదిష్టవిధానమున దపంబొనరింపుము.

శృతీయస్సర్ష్గః త్‌- శద్దాదులు. కరిష్య సే-కరి ప్యేటే-కరిష్యధ్వే, డు కృజగ్‌-కరణ ఇత్య స్మాద్ధాతోః కర్తరి లృడాత్మనేపది మధ్యపురు షైకవచనా.న్తః య్మత-అవ్య, సుదుళ్చరం.సుదుక్చ రే-సుదుశ్చరాణి, సుదుశ్చురశబ అకారాన్త నపుంకలిజ్లో ద్వితీయాబహువచనా న్తః, (వస త్తయే-వస త్రి భ్యాం-వస త్రిభ్యః, [పస త్తిళబ ఇకారాన్త శ్రీలిబ్ల్షశుతు క్ర్యైకవచ నాన్తఃః గో(కాన్ఫిన త్తీతి గోోతభిత్‌, తస్య, గ్యోత భిదః-గో(తభిదోః-గో_తభిదాం, గో తభిచ్భబ్లో దకారాన్తః పుంలిజ్జమ్ష స్టేకవచ నాన్తఃః తవః-తవపసీ-తపొంసీ, తపళ్యబ్దస్సకారాన్త నపుంసక లిజ్లో ద్వితీయాబహు వచనా న్తః శిలోచ్చయం-శిలోచ్చయౌ-శిలోచ్చయాన్‌ , శిలోచ్చయళబ్ద అకొరా న్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః, చారవః శిలోచ్చయా యస్యః సః చారుశిలోచ్చు ౧యః, తం, చారుశిలో చ్చయం_శి లో చ్చయౌ- శిలోచ్చయాన్‌, చారుశలోచ్చయళ్ధ అకొరాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః. తం-తౌ-తాన్‌, తచ్చబ్దో దకారాన్తః పుంలిబ్లో ద్వితీయెకవచనా న్తః. ఏషః:-ఏతా-ఏతే, ఏతచ్చృట్లో దకారాన్తః పుంలిజ్లః [వథమైకవచనా న్తః, షణాల్‌-వణాభ్యాం-క బేళ్యః, క్షణశబ్ద అకారాన్నః పుంలిజ్ఞః జబ్బు మ్యేకవచనా స్వః. నేష్యతి_నేష్యతః-నేమ్యన్లి జీళ-పావణ ఇత్యస్మాద్ధా శోక ర్రరి లృట్‌ పరవ్మైవది [వఠమపురుమైక వచనా న్తః. గుహ్యకఃంగుహ్యకౌ గుహ్యూకాః గువ్యూకళబ్ధ అకారా న్తః పుంలిజ్గః |వథమైకవచనా న్న, త్వాం, త్వా- యువాం, వాం-యుష్మాన్‌, వ; యుష్మచృబ్దో దకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయై కవచనాన్తఃః మూ. ఇతి బువాజేన మహేందసూనుం మహర్షి ణా తేన తిరోబభూవే, తం రాజరాజానుచరోఒస్య సద్యః (పదేశమాదేశ ఇవాధితహ్షా. 80 టీక. ఇతి = ఈ్యవకారముగా, మ హేన్ష్రసూనుం.= అర్జునిగూర్చి, [బువా జేన = పలుకుచున్నట్టిః తేన = ఆ, మహర్షిణా = వ్యాసమహర్షిచే, తిరోబభూవే = ఆంతర్జానమగుట, రాజరాజానుచరః-రాజరాజ = కుజేరునియొక్క_, అనుచరః == 'అనుచరుడగుయక్షుడు, అస్య = ఈవ్యాస మహర్షి యొక్క. ఆదేశఇవ-ఆజ్ఞవలె, సద్యః జ అప్పుడు, తం = అర్జనాధిష్టితమగు, (పదేళం == (వదేళశమును, అధితఫా = పొందెను.

86 కిరాతార్డునీయే. తాత్పర్యము. ఇట్టర్జునితో బలికి వ్యాసమహర్షి యంతర్జానమును బొందెను. "తర్వాత యక్షుడు మూ ్రీభవించిన వ్యాసమహ ర్లి యాజ్ఞవలె వెంటనే యర్జునుని కడకు వచ్చెను. శబ్దాదులు. ఇతి.అవ్య. 1బువాజేన-_బువాణా భ్యాం-(బువాతైః, (బువాణళబ్ద అకారా నః పృంలిబ్లసృృతీయైకవచనా నః, మహాంళ్చాసావిన్షుశ్చ మహేన్టంః, మహేన్షస్య సూను, మ హేన్ద్రసూను:ః, తం, మహేన్ట్రుసూనుః-.సూనూ-సూనూన్‌, మహేన్ధ్రసూనుళబ్ధ ఊకారా నః పుంలిబ్లో ద్వితీయైైకవచనా న్తః. మహాంళ్చాసా వర్షిశ్చ మహర్షిః, తేన, మహర్షిణా.మహ ర్థిభ్యాం-మహర్చిభి మహర్షిళబ్బ ఇకారాన్నః పుంలిజ్జ స్పృతీయైకవచనా నః. తేన.తాభ్యాం-3 :, తచ్చబ్లో దకారాన్తః పుంలిజ్ఞ స్రుతీయైకవచనా న్గః, తిరోబభూవే.తి రోబభూవాజే.తిరోబభూవి రే, భూ-సత్తాయా మిత్యస్మాద్ధాతోః భావే లిడాత్మనేపది పథమపురుమైకవచనా నః. తం.తౌ-లాన్‌, తచ్చట్లో దకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్లః రాజ్ఞాం రాజా రాజరాజః, రాజు రాజస్య అనుచరః, రాజరాజానుచర ః.అనుచరొ-.అనుచరాః, రాజరాజానుచరశబ్ఞ కారా నః ప్పంలిజ్ఞః (పథమైకవచనాన్తః. ఆస్య-అనయోః, ఏనయోః-ఏషాం, ఇదంకబ్లో మకారాన్తః పుంలిజ్లస్ష ష్ట్యేకవచనా న్తః. సద్యః-అవ్య. (పదేశం-(పదేశౌ' (వదేశాన్‌, (స్రదేశశబ్ద అకారా న్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః. ఆదేశః.ఆదేళౌ ఆదేకా;, ఆదేశశబ్ద ఆకారా వ్వః పుంలిజ్జః సథమైకరవచనా నః. ఇవ-అవ్య. అధి తస్టా.అధితష్టతుః_అధితన్టుః, అధి-పూర్వకాఠ్‌ హ్టై.గతినివృత్తావిత్యస్మాద్ధాతోః కర్తరి లిట్‌ వరమ్మైపది (నధమపురు షైకవచనా న్న, మూ. కృతానతిర్వ్యాహృతసాంత్వవాదే జాతస్పృహః పుణ్యజనస్స బిహ్టా, ఇయాయ సఖ్యావివ సంపసాదం విక్వాసయత్యాశు సతాం హి యోగః, లనే టిక. సః ఆ, వుణ్యజనః = యక్షుడు, కృతానతిన్సన్‌ -కృత == చేయ్య బడిన, అనతిస్సన్‌ = నమస్కారముకలవాడగుచు (అనగా నమస్కరించి వ్యాహృతసా న్వ్వవాదే.వ్యాహృత = వలుకబడిన, సా న్వవాదే = [పియవచనవప కలిగినట్టి, జిహ్టై == అర్జునుని యందు, జాతస్పృహస్సన్‌-జాత == పుట్టేన,

శృతీయస్సర్గః 87 స్పృహన్సన్‌ = అనురాగముకలవాడగుచు, సఖ్యావిన = స్నేహితునియందువలె, సమృిసాదం = విశ్వాసమును, ఇయాయ = పొందెను, తథాహి== అదియు క్రమే కదా నతాం == సజ్జనుల యొక్క-, యోగః = కలయిక, అఆచు=శ్మీఘముగా, విశ్వాసయతి=విశ్వాసమును బుట్టించుచున్నది. తాత్పర్యము. సజ్జనులు వరస్పరము కలిసీకొనునపుడు వారిలోవారికి విశ్వాసము కలిగి మైతి కలుగును, కాబట్టి యావచ్చినయక్షు డర్దునకు నమస్క_ రింవ నతడు సాంత్వనవాక్యములు పలుక నాతనియందు జొతానురాగుడై యతని మ్మెత్తి బడ నెను. శద్దాదులు. కృతా అనతిర్యేన సః కృతానతిః, కృతానతిః-కృతానతక్రీ- కృతానతయః, కృతానతిళబ్ద ఇకారాన్తః పుంలిజ్ఞః పథ మైకవచనా న్తః, వ్యాహృ తః సాన్వవాదః యేన సః వ్యాహృతసా న్వ్వవాదః, తన్మిన్‌, వ్యాహృత సాన్త్వ్వ వాజే వొాదయోః-వాదేవ, వ్యాహృతసా న్త్వవాదశళబ్దః ఆకారాన్తః పుంలిజ్ఞప్స ప్తమ్మేక వచనాన్తః. జాతా స్పృహా యన్యసః జాతస్ఫృహః, జాతస్పృహః-జాతస్పృహౌ జొాతస్పృహాః, జాతస్పృహ శబ్దః అకారా న్వః పుంలిజ్లః (పఠ మైకవచనాన్నః, పుణ్యజనః పుణ్యజనౌ..పుణ్యజనాః, పుణ్యజనశబ్దః అకారాన్తః పుంలిజ్ఞః (వథమైక వచనాన్తః సఃఒలౌ-తే, తచ్చబ్దో దకారాన్తః పుంలిజ్ఞః (పథ మైకవచనా నః, జి్టొ-జీస్టోఃి - జిష్ణుమ, జిస్టుళబ్ది _ఉకారాన్తః పుంలిజ్లస్స వ్రమ్యేకవచనా నః. ఇయాయ- ఈయతుః. ఈయుః, ఇణ్‌-గతా విత్యస్మాద్ధాశోః కర్తరి లిట్‌ వరన్న్మై వది (వథమప్పరు షైకవచనా నః సత్యా - సభ్యోః - సభిమ, సభిశబ ఇకారానః పుంలిజ్జన్స ప్రమ్యేకవచనా నః. ఇవ-అవ్య. సమృంసాదం- సమృ సదా. సమ్బర్పి సాదాన్‌, సమృ్ప9సాదళబ్ధః అకారాన్తః పుంలిజ్ఞో ద్వితీయైకవచనా నః. విశ్వాస్తయతి విశ్యానయతః_విశ్వాసయ ని, వి-వూర్వకాత్‌ శ్వను-(పాణన ఇత్యస్మాద్ధాతోః ణిచి కర్తరి లట్‌ పరమైవది (వదమపురుషైకవచనా వః, ఆశుంఅవ్య. సతఈః-సతోః- సతాం, సచ్చబ్ద స్తకారాన్తః పుంల్మిఖ్టష్టష్టీబహువచనాన్తః. హి-అన్య. యోగః భఖయోగౌ-యోగాః, యోగశళబ్ధి అకారానాన్తః పుంలిజ్ఞః పథ మైకవచనా న్తః, మూ. అథోష్టథా సేవ సుమేరుకుంజాన్‌ విహిాయమానానుదయాయ తేన, బృహద్ద్యుతీన్‌ దుఃఖకృతాత్మలాభం తమః శనైః పాండునుతాన్‌ [వ పేదే, తిల్లై

868 కిరాతార్జునియే

• టీక. అథ = అనంతరము, ఉష్టథాసా నూ సూర్యునిచే, ఉదయాయ=ఉద

యించుట కొజకు, విహిీయమానాన్‌ = విడిచిపెట్టబడుచున్నట్టియు, బృహద్ద్యుతీన్‌ బృహత్‌ జ గొప్పవై న, ద్యుతీన్‌ = కాంతులుక లిగినట్టి, సుమేరుకుజ్దానివ-సు మేరు న్‌ా మేరుపర్వతము యొక్క, కుక్దూనివ నూ హొదరిండ్దనువలె, తేన = అఆయర్జు నునిచ్చే ఉదయాయ జూ (శేయస్సుకొజకు, విహియమానాన్‌ = నిడిచి పెట్టబడు చున్నట్టియు, బృహద్ద్యుతీన్‌ ౯= బృహత్‌ = గొప్పవగు, ద్యుతీన్‌ = కొంతులుకలిగి నట్టియ, షాజ్జుసుతాన్‌ = పాజ్ఞవులను, దుఃఖకృతాత్మలాభం-దుఃఖ=దుఃఖముచే, కృత = చేయబడిన, ఆత్మజ తనయొక్క, లాభం = ఉత్ప త్రికలిగినట్టి; తమ్య జతమస్సు, శనైః మెల్టగా, (వపేదే= పొందెను.

తాత్పర్యము. సూర్యుడు ర్మాతిభాగంబున నివసించి, తిరిగి యుదయించు ట,క్లై మేరుసర్వతకుంజములను విడువగా నాకుంజములను జీకటి (పవేశించినటుల: (శ్రేయస్సాధనిమి త్రమై యర్జునుడు విడిచి చన నప్పాండుసుతులను మెల్లమెల్లగా దమము (దుఃఖము) అతిక ష్టముగా నావేశించెను.

శబ్దాదులు, అథత-ఆవ్య- ఉష్టా భా యస్య సః ఊష్టభాః తేన, ఉష్టభాసాం ఉచ్చ కాభ్యాం.ఉష్ణభాధి:, ఉష్టభాళ్ళబ్దస్సకారా న్తః పుంలిజ్ఞస్పృతీయైక వచనా న్వః, ఇన అవ్య. సుమేరోః కుళ్దూః సుమేరుకుజ్జాః, తాన్‌ సుమేరుకుజ్ఞూన్‌, సుమేరుకుజ్జుం= కుళ్టాంకుబ్జాన్‌, సుమేరుకుజ్ఞుశబ్ద అకారా న్వః పుంలిబ్లో ద్వితీయాబహువచనా న్తః= విషాయమానం-విహీయమానా-విహియమానాన్‌, విహియమానశబ్దః అకారాన్న పృంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా నః. ఉదయాయ-ఉదయాభ్యాం.ఉదయేభ్యః, ఉదయ శబ్ద అకారాన్న। పుంలిజ్ఞళ్చతుక్య్యేకవచనా నః. తేన-తాభ్యాం-తై:, తచ్చటబ్లో దకా రాన్తః పుంలిజ సృృతీయైకవచనా నః. బృహత్యః ద్యుతయః యేషాం తే బృహద్ద్యు తయః, రాన్‌, బృహద్ద్యుతిం-బృహద్ద్యుతీ.బృహద్ద్యుతీన్‌, బృహద్ద్యుతిళబ్ద ఇకౌః రాన్త పుంలిజ్లో ద్వితియాబహువచనా నః, ఆత్మనః లాభః అత్మలాభః, దుఃఖేన కృతః దుఃఖకృత,, దుఃఖకృతః ఆత్మలాభః యస్య తత్‌ దుఃఖకృతాత్మలాధం, లాభం-లాభే.లాభాని, దుఃఖకృతాత్మలాభళబ్ద ఆకారాన్త నపుంసక లిజ్జః (వఠ మైకవచనా న్తః, తమః-తమసీ.తమాంసి, తమళ్శబ్దస్సకారా న్న నపుంసకలిజ్లః (వఠ మైకవచనాన్లః, కనై;:.అవ్యం పాజ్టోస్సుతాః పాజ్జుసుతాః, తాన్‌, పాణ్డు నుతం-పాజ్దుసుతౌ.పాజ్డుసుతాన్‌, హాండుసుతళబ్ద అకారా న్నః పుంలిజ్లో ద్వితీయా

తృతీయస్సర్షః త్రి బహువచనాన్తః, (పపేదేయపపేదాలే-వశేదిరే, (వ-వూర్వకాత్‌ వద-గతా విత్య స్మాద్దాతోః కర్తరి లిడాత్మనేపది [పథమపురుషైకవచనా న్తః. మూ. ఆసంశయాలోచితకార్యనున్న:ః (_పేళ్లూ సమానీయ విభజ్యమానః, తుల్యాద్విభాగాదివ తన్మనోభి ర్టుఃబాతిభారోజ్పపీ లఘుస్స మేనే. లికి టీక. అసంశయాలో చితకార్యనున్నః:-ఆసంశయ జ సంళయములేకుండు నటుల, ఆలోచిత = ఆలోచింపబడిన, కార్య కార్యముచే, నున్నః == నిర స్తమె నట్టియు; (పేన్టూ = (భాళ్ళవాత్సల్యముచే, సమానీయ = తిరిగి యాకర్షించి, విభజ్యమానః == సమానముగా విభజింపబడుచున్నట్టి, సజ అదుఃఖాతి భార? దుఃఖ = దుఃఖమను, అతిభారః= గొవృబరువు, తన్మనోభిః-తత్‌ = జ పాండవుల యొక్క-* మనోఖిః = మనస్సులచే, తుల్యాత్‌ = సమానమైన, విథాగాదివ = తాత్పర్యము. ఇట్లావేశించిన దుఃఖమును కార్యభారము నాలోచించ్ని పాండ వులు పోగొట్టుకొనినన్సు, (వాతృస్నేవాముచే మరల దుఃఖావేళము కలుగగా బాండవులు వివేకవంతులగుటవలన వారికాదుఃఖభారము వాధ గలుగజేయలేదు, శదాదులు, అసంశయం యథా తథా ఆలోచితం అసంశయాలోచితం, ది అనంశయాలోచితజ్బు తత్కార్యజ్బు అసంశయాలో చితకార్యం, అసంశయాలోచిత కార్యేణ నున్నః; ఆసంశయాలోచిత కార్యనున్నః - నున్నా - నున్నాః; అసంళ యాలో చి తకార్యనున్న శబ్ద ఆకారాన్తః పుంలిజ్ఞః [పథ మైకవచనా న్తః. (పేమ్లా - [పేమభ్యాం - (యేమఖిః, ప్రేమన్‌ శబ్దో నకారాన్త నపుంసక లిజ్బస్తృతీయైక వచనా న్తః సమానీయ - అవ్య- విభజ్యమానః - వెభజ్యమానా - విభజ్యమానాః, విభజ్యమాన్న శబ అఇకారానః పుంలిజ్ఞః (వథ మైకవచనాన్తః తుల్యాత్‌ = తుల్యాభ్యాం తుల్యేభ్యః, (గ | ఆశి ఆ నాలి తుల్యళబ్ద అకారాన్తః పుంలిజ్ఞః పళ్ళు మ్యేకవచనా న్వః, విభాగాత్‌ - విభాగాఖ్యాం = విభాగేభ్యః, విభాగళబ్ద అకారాన్తః పుంల్లిజ్లః వజమ్యేకవచన్తాన్తః, ఇవ - ఆవ్య- తేషాం మనశాంసి తన్మనాంసి, చైః తన్మనోభి?; తన్మనసా ఎ తన్మనోభ్యాం - తన్మనోభిః, తన్మనళ్శబ్దస్సకారా న్తనప్పంసక లిజ్ఞ స్పృతీయాబవువచనా న్తః దుఃఖ

తీ కిరాతార్డునీయే స్యాతిభారః దుఃఖాతిభారః, భారః - భారౌ - భారాః, దుఃఖాతిభారశబ్ద అకారాన్తః పుంలిజ్లః [పత మైకవచనా నః. అపి - అవ్య. లఘుః _ లఘూ - లఘవః, లఘుశబ్ద ఉకారాన్తః పుంలిజ్ఞః (వతమైకవచనా న్తః, సః-తా_తే, తచ్చట్హో దకారాన్తః పుంలిజ్లః (పధ మైకవచనాన్తః. మేనే - మేనాతే - మేనిరే, మన - జ్ఞాన ఇత్యస్మా ద్ధాతోః కర్మణి లిడాత్మనేపది (సథమప్పరుషైక వచనానః. మూ థైర్యేణ విశ్వాస్యతయా మహర్షే శ్రీ[వాదరాత్మిపభవాచ ఏ మన్యోః, పీర్యం చ విద్వత్సు సుతే మమఘోన న్స తేషు న స్థానమవాప శోకః, లకీ టీక. ధైర్యేణ = ధ్రైర్యముచేతను, మహర్థేః = వ్యాసమహర్షియొక్క విశ్వాస్యతయా = విశ్వసింపదగినభావచేముతను, అరాత్యిపభవాఠ్‌- అరాతి=శతు వులు, ప్రభవాఠ్‌ = “కారణముగాగలిగినట్టియ, త్మీవాత్‌ = దుస్సహమైనట్టే, మన్యోళ్చ = [కోధమువలనను, మఘోనః = దేవే్య్యదునియొక్క, సుభేఎకుమారు తగు నర్జునునియందు, పీర్యళ్బ పరాక్రమమును, విద్వుత్సుజ తెలిసినట్టి, తేషుజు అపాండవులయందు, సః=అ, కోకఃవశోకము, సానం=స్టానమును న+అవాపజు పొందదాయెను. త 8 తాత్పర్యము. వ్యాసమహర్షి విశ్వాసప్మాతుడు. . ఆదియుగాక శ్యతువుల యందు ద్మీవమైనకోవము, మరియు నర్జనునియందధిక (ప్రళాపము, వీనినన్నిటిని నెజింగియన్న పాండవులకు సహజధై ర్యవంతులుగనుక (ఛాళృవాత్సల్యముచే దుఃఖము కలిగినన్స నది స్థిరముగా నుండలేదు. శబ్దాదులు. దైర్యేణ - భైర్యాభ్యాం - ధైర్యెః, దై ర్యశబ్ద అకారాన్త నపుంసక లిజ్ఞసృృతీయైకవచనా న్తః. విశ్వనిళుం యోగ్యః 'విశ్వాస్యః, విళ్వాస్యస్య' భావఃవిక్వా స్యా, తయా, విళ్వాస్యృతయా - తాభ్యాం - తాభిః, విశ్వాస్యతా శల్దు ఆకారాన్త శ్రీలి్లస్సృతీయైకవచనా నః. మహళ్షేః ఎ మహర్ష్యోః జ మహర్షీణాం, మహర్దిశబ్ద ఇకొరా న్న పుంలిజ్లన్ష స్ట్యేకవచనా న్తః, తీవాత్‌ _ త్మీవాఖ్యాం - త్మీవేభ్యః, తీ్మీవళబ్ద తకారాన్ల పుంలిజ్ఞః పబ్బమ్యేకవచనానన్తః, అరాతిః (ప్రభవః యస్య సః ఆరాతి (వళవః, తస్మాఠ్‌ ఆరాత్మివభవాత్‌ ,వభవాభ్యాం.(వ్రభ వేథ్యః; అరాత్మివభవళబ్ధః

అకారా న్తః పుంలిజ్లః పజ్భు మ్యేకవచనాన్తః, చ-అవ్య. మన్యోః-మన్యుభ్యాం. మన్యు భ్యః, మన్యుళబ్ద ఉఊకారాన్తః పుంలిబ్లః వజ్బమ్యేకవచనా న్తః వీర్యం - వీర్యే = వీర్యాణి, వీర్యశబ్ద అకారాన్త నపుంస కలిజ్లో ద్వితీయైకవచనాన్ల:ః. విదుషి-విదుషోః విద్వత్సుః విద్వచ్చబ్దిస్పకారా న్తః పుంలిజ్లస్స వ్రమీబఐవువచనా నః. సుతే సుతయోః-సుతేష, సుతళబ్ద అకారాన్తః పుంలిజ్ఞస్సవ్త మ్యేకవచనాన్తః- మఘోనః- మమఘోనోః-మ ఘోనాం, మఘవచ్చబ్హో నకారాన్తః పుంలిజ్లస్ష్ర ష్యిక వచనా న్తః. సః తౌంతే, తచృట్టో దకారాన్తః పుంలిబ్లః (వథమైకవచనా న్న తన్మిన్‌-తయోః _ లేషు, తచ్చటబ్లో దకారా నః పుంలిజ్ఞస్సవ్త మ్యేకవచ నాన్తః, నంఅవ్యం స్థానం-స్టానే సానాని, సానళబ్ల ఆకారాన్త నపుంసకలిజ్లో ద్వితీయైక వచనాన్త:ః. అవావ-అవా పకుః.అవిపుః, అవ-పూర్వకాత్‌ ఆప్ష. వ్యాప్తావిత్యస్మాద్ధాతోః కర్తరి లిట్‌ వర్ద పది [వథమపురు మైకవచనా న్తః, కోకః-కోకౌ-శోకాః, శోకళబ అకారా న్తః పుంలిజ్లః 1వథ మైకవచనా నః మూ. తాన్‌ భూరిధామ్నశ్చతురో౭౬పి దూరం విహాయ యామానివ వానరస్య, ఏకొమఘభూతం తదశర్మ కృష్ణాం విభావరీం ధ్వాంతమివ (వ పేదే. వ! టీక. రర్‌ = ఆ, అశర్మ జూ దుఃఖము, భూరిధామ్నః-భూరిజు విస్తార మైన, ధామ్నః = తేజస్సుకలి గినట్టియు, చతురః=నలుగురైన, లొన్‌ =అపాండవులను, వాసరస్య 2౫ దినముయొక్క-; భూరిధామ్నః - భూరి == విస్తారమైన, ధామ్నః== తేజస్సుకలిగినట్టియు, చరురఃజనాలుగైైన, యామానివ = యామములనువలె, దూరంజదూరముగా: విహాయజవిడ చి, ఏకాఘభూతం సత్‌-ఏక=ఒక బైన, ఓఘజ= రాళి, భూతంసల్‌ = ఐనదగుచు, కృష్టాం = కృష్ణవక్షమందలి, విభావరీం = ర్యాతిని, ధ్వాస్తమివ == చీకటివలె, కృష్ణాం = (దౌ వదీదేవిని, (పపేదేజపొందెను. తాత్పర్యము. చీకటి నూర్యకాంతిచే (బకాశము కలిగిన పగటిపూట దూర ముగానుండి కృష్ణవడపుర్శాతిని బొందినట్టులు పాండవులకు గలిగినదుఃఖము వివేకవంతులగు పాండవులను నలుగురను విడిచి మొత్తముగా (దావదిని నావేశించినది. "

శి కిరాతార్జునీయే శబ్బాదులు, తం-తౌ-తాన్‌, తచ్చబ్జో దకారాన్నః పుంలిజ్లో ద్వితీయాబహు వచనాన్నః, భూరి ధామ యేషాం తే భూరిధామాన;, తాన్‌, భూరీధామానం _. ధామానౌ _ ధామ్నః, భూరిధామన్‌ శబ్లో నకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయాబహువచ నాన్తఃం చత్వారః-చఈరః-చతుర్భిః. చతుర్భ్యః.చతుర్భ్యః- చతుర్దాం నః చళుర్దు, చతుర్శబ్దా రేఫాన్తః పుంలిళ్లో నిత్యబహువచనా నః. అపి-అవ్య. దూరం-దూరే- దూరాణి, చూరళబ్ద అకారాన్త నపుంసకలిజ్లో ద్వితీయైకవచనాన్నః, విహాయ-అవ్య యామం-యామా-యామాన్‌, యామశళద్ద అకారాన్తః పుంలిజ్ఞో ద్వితీయాబహు వచనాన్త, ఇవ _ అవ్య. వాసరస్య-వాసరయో।ః-వాసరాణాం , వాసరశబ్బ అకా. ర్లాన్తః వుంలిబ్లష్ట స్ట్యేకవచనా నః ఏకళ్చాసావోఘశ్చ ఏకాఘః, అనైకౌఘః ఏకాఘస్సమ్పద్యమాం భూతం ఏకౌఘ భూతం, భూతం-భూతే-భూతాని, ఏకా భ్లూతశబ్దః అక్షాధాన్తనపుంసకలిజః పథ మైక వచనా న్తః. తత్‌-తే-తాని, తచ్చబో దకారా ననపుంసకలిజ్ల। పథ మైకవచనా నః. న కర్మ అశర్మ, అశర్మ-అశర్మజీ, ఆళర్మాణీ, ఆశర్మన్‌ శబ్లో నకారాన్త నపుంసకలిబ్గః (పథ మైకవచనా న్తః. కృష్ణాం కృషే - కృష్టాః, కృష్ణాళబ్బ ఆకారాన్త శ్రీలిజ్లో ద్వికీలైకవచనాన!. విభావరీం- విభావర్యా-విభావరీ;, విభావరీశబ్బ ఈకారాన్త శ్రీలిజ్లో ద్వితీయైకవచనాన్నః, ధ్వాన్తం- ధ్వానే-ధ్వానాని, ధ్యాన్తళబ్దః అకారాన్త నపుంసకలిబ్ల। (సథమైకవచనా నః ఇవ- అవ్య. (వపేదే్యవపేదాతేపపేదిరే, (ప.పూర్వకాత్సద-గతావిత్యస్మాద్ధాతోః కరరి లిట్‌ వర స్టైపది (నథమపురుషైకవచనా నః, మూ. తుషార లేఖాకులితోత్పలాఖే

పర్య కుణీ మంగళభంగఖీరుః,

అగూఢథావాపి విలోకనే సా

న లోచనే మీలయికుం విషేహే. రి

టీక. స్తాజ ఆదౌపడీదేవి, విలోకనే (అర్జునుని) జూచుట యంద్యు

అగూఢభావా - అగూఢ == స్పుటమైన, భావా= అభ్మిహైయముకల దై, మబ్గశళభబ్గ బీరుస్సడీ. మబ్గక = శభముయొక్క, భబ్గజభంగమువలన్మ ఖీరస్సతీ=ఎచయము కలదగుచు, వర్య్మవణి ఆ భాష్పావృతములై నట్టియు, తుషారలేఖాకులి తోత్సలాభే. తుషార = మంచుయొక్క, లేఖా ఇ బిందులేఖడే, అకులిత = వ్యాకుల్తిత మైన+. ఉత్సల = నల్లకలువల యొక్క, అవే కాంతివంటికాంతికలిగినట్టి, లోచనే==

తృతీయస్పర్గః జి న్మేతములను, మీలయితుం = మూసికొనుటకు, న విషేహే = సమర్జులాలు కాకపోయెను. తాత్పర్యము ఇట్టు దుఃఖమావేశించుటతోడనే "స్నేహార్ద్ర హృదయ యె: యద్దునుని జూళుటయందు మిగుల నాస క్రికలిగిన యాద్రావదిన్నేతముల గిరగిర కన్నీళ్ళు దిరుగ, మంచుబిందువులవజ్హా చే నలరారు నల్దకలువలవలె నుండు న్మేతములను జూచుటకు (బశిబంధకము లైనను మూసికొనినచో, బాష్పవతనమై. యమంగశమగుననుభయముచే మూసికొనలేకపోయెను. శద్దాదులు. తుషారన్య తేఖాః తుషారలేఖాః, తుషారలేఖాల్సిరాకులితే! తుషార లేఖాకులితే, తుషారలేఖాకులితే చ తే ఉత్పలే చ తుషారలేఖాక్పు లితోత్సలే, తుషార లేఖ్లాకులితోత్పలయోరాఖేవ అభా యయోస్తే తుషారలేఖాకు లితోత్పలాలే, తే, తుషారలేఖాకులితోత్పలాఖభం-ఆఖే - అథాని, తుషారలేఖాక్తు లితోత్పలాభళబ్దః అకారాన్త నపుంసక లిజ్లో ద్వితీయాద్వివచనా న్తః. పరిగత మ్యశయయోస్తే పర్మ్మకుణీ, తే, వర్యకు-పర్మ్యశుణీ-వర్య్యకూణి, వర్మళుశబ్జ ఉకారాన్న నపుంసక లిజ్లో ధ్వితీయాద్వివచనాన్నః. మజ్లకన్య భజ్జః మబజ్జకభృజ్ణల,. మజ్గక భడ్గాల్‌ థీరుః, మజణ్డళ భజ్లఖీరుఐబీరూ-భీర వః, మబ్దకభజ్లభీరుళద్ది ఉకారాన్న్త త్రీలిజో [పథ మైకవచనా న్తః, న గూఢః అగూఢః థావః యస్యాస్సా, అగ్తూఢ భావా-కొవే-బొనాః। అగూడ భావాళబ్ద ఆకారాన్త స్రీలిజ్లః (వథ మైకవచనా న్లః, అపీ-అవ్య= విలోకనే-విలోక నయోః-విలోకనేమ, వితోక నశబ్ద అకారాన్త్న నప్పుంసక; లిజ్లస్సవ్యమ్యేకవచనా స్త సా-ఠే-తాః, తచ్చల్లో దకారాన్త త్రీలిజ్లః (వథమైక వచనా నః న-జవ్యః లోచనం-లోచనే-లోచనాని, లోచనళబ్ద ఆకారాన్త నపుంస్తక లిజో ధ్వతీయాద్వివచనా వః, మీలయితుం-అవ్య, విషే హే-విషేవాకేవిషేహిరే, వహర్వకాల్‌ షహ-మర్షణ ఇత్యస్మాద్దాతోః కర్తరి. లిడాత్మనేపది (ప్రఠమప్పరు మూ. అకృ।తిమ్శ పేమరసాభిరామం తి, ఆ రామార్చితం దృష్టివిలోభి దృష్టం, మనః పసాదాంజలినా నికామం జ(గ్రాహ పాథేయమి వేం్యదసూనుః రగ

శక్తీ కిరాతార్జునీయే టిక, ఇస్ట్రసూనుః= అర్జునుడు, అకృ(తిమ్శపేమరసాభిరామం- అకృతిమజ కృషతిమముకాని, _పేమరస == (ప్రేమరసముచే, అభిరామం = సుందర మైనట్టియు, రామార్చితం-రామా =దౌవదిచే, అర్పితం = ఈయబడినట్టియు, దృష్టివిలోభిః చృష్టి జ దృష్టిని, విలోభి = మోహింపజ్రేయునట్టియు, దృష్టం = చూపును, మనః (వసాదాజ్ఞులినా = దోసిలివంటి నిర్మలమనస్సుచే, పాఖేయమివ == దారిబత్తెమును వలె, నికామం = ఆత్యంతము, జ్మగాహ = (గ్రహించెను. కాత్పర్యము. అంతట నయ్యర్జునుడు సహజ్యప్రేమరసము గలిగి నేత్రా నందకరమైన య్య్మాద్రానదీవిలోకనమును నిర్మలమగుమనంబుచే దారిబత్తెమునువలె (గహించెను. శజ్దాదులు, కియయా నివృత్తః కృతిమః న కృతిమః అకతిమః, |పేమైవ రసః (_పేమరసః, అకృతిమళ్చాసొ (పేమరసళ్చ ఆకృ్మతిమ పేమరసః, ఆకృ్మతిమ్య-పేమర సేనాభిరామం, తత్‌, అకృతిమ్మ పేమరసాభిరామం. అభిరా మే అభిరామాన్ని అకృ తిమ్మ పేమరసాభిరామళబ్దః అకారాన్త నపుంసక లిజ్లో ద్వితీత్రైక వచఛనాన్తః, రామయా ఆర్పితం రామార్ప్చితం, తత్‌, రామార్ప్చితం-అర్చితే-అర్పి తాని, రామార్చితళబ్ద; అకారాన్త నపుంసకలిజ్లో ద్వితీర్రైకవచనాన్తః. దృష్టిం విలోభయత్తిత్రి దృష్టివిలోభి, తత్‌, దృష్టివిలోభి. విలో భినీ-విలోభీన్‌, దృష్టివిలోధి శప్టి ఇకొరా న్న నప్పంసకలిబ్లో ద్వితీయైకవచనా న్లః. దృష్టం-దృక్షే -దృష్టాని, దృష్టశబిః ఆకారాన్న నపుంసకలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా నః. మనసః _పసాదః మనః (వసాదః, మనః పసాదః అజలిరివ్‌" మనఃపసాదాజ్డులి:, తేన, మనఃపసాదాజ్టులినా ఆజ్ఞాలివ్యాం.అబ్జులి9;, మన'పసాదాజ్ఞలిళబ్ద ఇకారాన్తః పుంలిజ్ఞసృృతీయైకవచ నాన్షః, నికామం.అవ్య., జ్మగాహ = జగ్భృహతుః-జగ్భృహుః, (గహ-డఉిపాొదాన కత్యస్మాద్థాశ్రోక్రం్ర లిట్‌ పరైపది. [పథమపురుమైకవచనాన్తః పధి సాధు పాథేయం, తట్‌, పాథఖేయం హేథేయే ఎ పాథఖేయాని, పాథఖేయశబ్ద అకారాన్త నపుంసకలిస్లో ద్వితీయ్షైకవచనా నః, ఇవంఅవ్మ. ఇన్ట్రస్యసూనుః, ఇస్ట0ిసూనుః; సూనుః-సూనూ.సూనవః, ఇన్దసూనుశబ్ద ఉకారాన్తః పుంఠలిజః పథమైకవచ నాన్తః, స వ గ చా మూ. ధైర్యావసాదేన హృతప్రసాదా వన్యద్వి పేనేవ నిదాఘసింధు?,

తృతీయస్సర్గః డీక్‌ నిరుద్దబాష్పోదయసన్నకంఠ మువాచ కృచ్చాఏదితి రాజపుతీ. తిరి టీక. వన్యద్వి'పేన-వన్యజ=అడవియందలి, ద్వి'పేన = ఏనుగుచే, నిదాఘ. నిస్టురివ-నిదాఘ ఇ వేసవికాలమందలి, సిన్హురివ = నదివలె, దై ర్యావసాదేన-దై ర్య == దై ర్యముయొక్క-; అవసాదేన = (భ్రంళముచే, హృత్నవసాచా - హృత = పోగొట్టబడిన, (పసాదా == (పసన్నతకలిగినట్టి, రాజప్ముతీ = రాజప్వతిక యగు: (దౌపదీదేవి, నిరుద్ధ బాష్పోదయనన్నకజ్దం-నిరుద్ధ = అరికట్టబడిన, బాష్పోదయ నూ కన్నీరుకలుగునట్టులును, సన్న = హీనమైన, కణ్ణం= కంఠస్వరముకలుగు నట్టులు ను, కృచ్చా9త్‌ == ఆతికష్టమువలన, ఇతిజ్వ చెప్పబోవువాక్యమును, ఉవాచ == పలికెను. తాత్పర్యము. వేసవికాలమున నడవియేనుగు స్వల్పోదకంబగునదిని (మే ఇంచి యందలియుదళమును మాలిన్యమును బొందించినట్టు ధైర్య భంశముచే మనఃషోభము కలిగిన రాజవ్మతికయగుదౌవది నిరుద్ధరోదనముక లిగి, గద్గడ కంరియై హీనన్వరముతో నతి కష్టమున నిట్లు వలుకనారంభించిను. న్‌ శబ్దాదులు, ధైర్యస్యావసాదః ధైర్యావసా దః; వేన, దైర్యావసాదేన-. ఆవసా దాభ్యాం-అవసాదై 2 దై ర్యావసాదశబ్దః అకారానః పుంలిజ్ఞ స్పృతీయైకవచనా న్తఃః హృతః (ప్రసాదః యస్యాస్పా, హృత్మపసాదా-వసాదేపసాదాః హృత,పసాదా శబ ఆకారాన్త త్రీలికి [పథ మైకవచనా న్తః వనే భవః వన్యః, వన్యళ్చాసా ద్విపశ్చ వన్య ద్విపః, తేన వన్యద్వి పేన- ద్విపా భ్యాం-ద్వి పైః, వన్యద్విపళబ్ద। అకారా న్వః పుంలిబ్ల ృృరీయైకవచనా నః. ఇవ. అవ్య. నిదాఘే సిన్టుః నిదామసిన్టుః, సిన్న సిన్దూ-సిన్టవః; నిదాఘసిన్టుళబ్ద ఉకారాన్త శ్రీలిక్లః (వథమైకవచనాన్తః వాష్పస్య ఉదయః థాష్పోదయః, నిరుద్ధః బాష్పోదయః యస్మిన్నర్మణి తత్‌ నిరుద్దవాష్పో దయం, సన్నం కబ్ధం యస్మిన్యర్మణి తత్సన్నకణ్ధం, నిరుద్దబాష్పోద యంచ తత్సన్నకణ్ణం చ నిరుద్దబాష్పోదయసన్న్య కణ్ఞిం; తత్‌, నిరుద్దబాష్పోద యసన్న కణ్ధం-కజ్జే-కణ్డాని, నిరుద్ధబాష్పోదయసన్నేకణ్ఞశబ్బ అకారాన్న నప్పంసికలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా నః. ఉవాచ.ఊచతుః-పోచుః, వచ-పరిభాషణ ఇత్యస్వాద్దాతో! కరరి లిట్‌ పరస్తైపది [(వఠమప్పరు షైకవచనా న్తః కృచ్చాంక్‌ - కృచ్చా9భ్యాం- కృచ్చె9ిభ్యః, కృచ్చంళబ్ద అకారా న్త నపుంసక లిబ్లః పళ్బమ్మేకవచనా స్వః. ఇడి-

త్తే కిరాకార్డునీయే అన్య. రాజ్ఞ పతీ రాజప్పుత్రీ, రాజపుడ్రీ.రాజప్పుతాాంరాజపుత్యః, రాజపుత్రీశబ్ద ఈకారా న్త స్రీలిజ్ఞః _వదమైకవచనా నః, మూ. మగ్నాం ద్విషచ్చద్మని పంకభూతే సంభావనాం భూతిమివోద్ధరిష్యన్‌, ఆధిద్విషామాశపసాం (సిద్ధ రస్మద్వినా మా భృశమున్మనీభూ:. తికి టీక. పజ్క-భూతే.పజ్క = బురదతో, ఛూతే ౨ సాటియగు, ద్విషచ్చ ఇద్మని.ద్విషత్‌ = శతువులయొక్క, ఛద్మని = శపటమందు, మగ్నాం = మునిగి సట్టి, సమ్బాననాం = యోగ్యతను, భూతిమివ = సంపదనువలె, ఉద్ధరిష్యన్‌ == ఊద్ధరింవగలిగినట్టి, త్యమేవ == నీవే, ఆధిద్విషాం-ఆధి = దుఃఖములకు, ద్విషాం ఇ శతువులైనట్టి, తపసాం = తపస్స్పులయొక్క, అపసిద్ధేః జు సిద్ధిక లుగువలకు, అస్మద్వినా = మానుండివియోగము నలన, భృళం = అత్యంతము, మోన్మనీభూః మా దుర్మనస్కుడవు కాకుమా, తాత్సర్యము. ఆగాధమగుబురదలో గప్పబడిపోయినధనము నుద్ధరించి నటుల శ్యకువులకవటమునందు మునిగిపోయిన మన గౌరవము నుద్ధరించుటకు 'సమర్థుడవు సీవు. అట్టిసీవు దుఃఖనాశకములగు తపస్సులను జేసి ఫలసిద్ధినిబొందు _వఅకు మనసంయమనముతో నుండవలయును. అట్టివారికిగాని తవముసిద్ధింపదు. కావున దఫఃఫలసిద్ధి బొందువజకు గష్టముల కోర్చుకొని సోదరులయొక్కయ సొయొక్కయు వియోగమునకు గుందక ద్రైర్యమును జేవట్టి తవంబొనరించి సిద్ధిని ొంది మమ్ములను మాగారవమును నుద్ధరింపుము. శద్దాదులు, మగ్నాం-మగ్నే -మగ్నాః, మగ్నాళబ్ద ఆకొరాన్ల శ్రీలిళ్లో ద్వితీ "యైకవచనా న్తః, ద్విషతాం ఛద్మ ద్విషచ్చద్మ, తస్మిన్‌, ద్విషచ్చద్మని.-ఛద్మ నోఃంఛద్మసు, ద్విషచ్చద్మన్‌శబ్దః నకారాన్ల నప్పంసకలిబ్బస్స వ్రమ్యేకవచనా న్తః వజ్కేన.భూతం పజ్కభూతం, తస్మిన్‌, వబ్యభూతే.భూతయోః-భూతేషు, పజ్య- భూతళస్ధ అకారా న్త నపుంసక లిజ్ఞస్స స్రమ్యేకవచనా న్తః, సమావనాం-సమావనే- సమావనాః, సమ్మావనాశబ్ది ఆకోరాన్త శ్రీలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్వః, భూతిం- ూతీ-ళూతీః, భూతిళద్ద ఇకారాన్త స్రీలిజ్లో ద్వితీమైకవచనా న్తః, ఇవ-అవ్య. కొద్ద

శృతీయస్సర్లః శీ రిష్యన్‌. ఉద్ధరిష్యన్తా. ఉద్ధరిష్య నః, ఉద్దరివ్యచ్చళ్టాస్తకారా న్తః పుంలిజ్నః (వథ మైక 'వచనాన్తః ఆధీనాం ద్విషః ఆధిద్విషః, తే షాం, ఆధిద్విషః - ద్విపోః- ద్విషార, ఆ ధిద్విట్ఫబ్ధష్టకారా న్తః పుంలిజ్ధష్టష్టీబహువచనా న్తః. ఆ-అవ్య. తవసః-తవసోః. తవసాం, తవళ్శబ్దన్సకారాన్త నవుంనకలిజ్గవ్షష్షీబవువచనా నః. [వసిద్ధేః - (వనీ ద్య్యాః-, పసిద్ధీనాం. (వసిద్ధిళబ్ద ఇకారాన్స శ్త్రీలిబ్లష్ట స్ట్యేకవచనా నః మత్‌ _ అవా "ఛ్యాం-అన్మత్‌ అస్మచ్చబ్లో దకారాన్తః పుంలిజ్లః వజ్బామీవహువచనా నః. వినా- అవ్య, మా-అవ్య. భృశం-అవ్య, అనున్మనా ఉన్మనానృమ్పృద్యమానః భూః, ఉన్మ సిటూః - భూతం - భూత, భూ-సత్తాయామిత్యస్మాద్ధాతోః కర్తరి లుజ్‌ వరసెవది -మధ్యమపురు షైకవచనా నః, న అవ, అథానొత్సుక్యదార్థ్యార్థం తస్య సర్వార్థ సీద్ధినిదానత్వమాహ వా మూ. యళో౬ఒధిగంతుం సుఖలిప్పయా వా మనుష్యసంఖ్యామతివ ర్రితుం వా, అనుత్చుకొనామభియోగభాజాం సముత్సుకేవాంకము వైతి సిద్ధిః జీ0 టిక. యశః జ కీర్తిని, అధిగన్తుంవా = పొందుటకుగాని, సుఖలివృయా చా.సుఖ= సుఖముయొక్క, లిప్పయావా=పొందునిచ్చచేతగాని, మనుష్యసజ్ఞ్యాం- మనుష్య == మనుష్యుల యందలి, స్థ్యాం = గణనను, అతివ ర్తితుంవా = ఆత్మిక మించుటకుగాని, అభియోగథాజాం-అభియోగ=వూనికను, భాడొం == పొందినట్టి, అనుత్సుకానాం = దౌర్మనస్యము లేనివారలకు, సిద్ధిః=కార్య సిద్ది? సముత్సుకేవ== ఆనుర క్తయగుకాంతవలె, ఆబజ్య-౦=సమీపమునుగూర్చి, ఉపెతి=వచ్చుచున్నది. తాత్పర్యము. సుఖమునుగాని కీర్తినిగాని చహిమనుగాని కోరి తపం బొనర్చు నాతడు బంధువియోగబేదములు బొందక దై ర్యముకలిగి పూనికతో దపం బొనర్చునెడ నాతవస్పిద్ధి యనుర క్తయగుకాంతవలె దనంతటనదియే వచ్చి సమీపమున నుండును. కాబట్టి నీవును మావియోగఖేదమును బొందక దైర్యము కలిగి తపస్పిద్ధియగువజకు బూనికతో దపంబొనర్చుము. మాకు సంతసము కలి “గింపుము,

శీరి కిరాతార్డునీయే శబ్దాదులు. యశః.యశసీ.యళాంసి, యశశ్శబ్దస్సకారా న్త నపుంసక లిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః. అధిగన్తుం-అవ్య. సుఖస్య లిప్పా సుఖలిప్సా, తయా, సుఖలిస్పయా-సుఖలి ప్పాభ్యాం-సుఖలిప్సాభిః, సుఖలిప్పాశబ్ద ఆకారాన్త శ్రీలిజ్ల సృృతీయైకవచనా న్తః. వా-అవ్య. మను ప్యేషు సజ్బా మనుష్యసజ్ఞ్యా, తాం, మనుష్య సజ్థ్యాం సజ్థ్యే-సష్ట్యాః మనుష్యసణ్ఞ్యాళబ్బ ఆకారాన్త శ్రీలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః. అతీవ ర్తితుం.అవ్య. వా-అవ్ల. న ఉత్చుకాః అనుత్సుకాః, తేషాం, అనుత్సుకస్య-_ అనుళ్ళుకయోః-అనుళ్సుకానాం, అనుత్సుకశబ్ద అకారాన్లః పుంలిజ్గష్టష్టీ బహు వచనా న్తః, అభియోగం భజ స్తీతి అభధియోగభాజః, తేషాం, అభియో గభాజః-భాజో, భాజాం, అభియోగ భాకృట్లో జకారాన్నః పుంలిజ్నష్షష్టిబహువచనా నః, సముత్సుకా._ సముత్సుకే-సముత్సుకాః, సముత్సుకాశబ్ద ఆకారా న్తస్త్రిలిజ్లః (వథ మైకవచనా న్య, ఇవ-అవ్య. అజగ౦-అజ్కౌా- అజ్కా-న్‌, అజ్క-శబ్ధ అకారా న్న పుంలిజ్లో ద్వితీయ కవచనా నః. ఉ పైతి-ఉ పేతః - ఉపయన్ని, ఉప-పూర్వకాత్‌ ఇజ్‌ -గతావిత్య స్మాద్దాతోః కర్తరి లట్‌ సరస్మైపది పథమ పురుషైకవచనా నః, సిద్దిః-సిద్ది. సిద్ధయః; సిద్ధిశబ్ది ఇకారాన్త శ్రీలిజ్గః (వథమైకవచనా న్తః 0 మూ, లోకం విధ్యాతా విహితన్య గోప్తుం క్షతస్య ముష్టన్‌ వసు జైృతమోజః, తేజస్వితాయా విజయెకవృత్తే ర్నిఘ్నన్‌ [పియం (పాణమివాభిమానమ్‌ శే 1వీడానతై రా ప్రజనోపనీత స్సంశయ్య కృచ్చే9ణ నృపైః (పనన్నః, వితానభూతం వితతం పృథివ్యాం అధ టీ యశనృమూహన్నివ దిగ్వికీర్ణమ్‌. శీలి మూ. వీర్యావదానేషు కృతావమర్శ స్తన్వన్న భూతామివ సంపతీతిమ్‌, కుర్వన్‌ (ప్రయామక్షయమాయతీనా మర్క త్విషామహ్న ఇవావశేషః, ఉమ

తృతీయస్సర్షః శిరి 1పసహ్యా యోఒస్మాను పరైః (వయ క్షః స్మర్తుం న శక్యః కిముతాధికర్తుమ్‌, నవీకరిష్యత్యుపశుష్యదార్శ ర న్స త్వద్వినా మే హృదయం నికారః. న. టిక. విధ్మాతా= (బహ్మచే, లోకం == లోకమును, గోప్తుం = రక్షించుట కొఅకు, విపాతస్య = సృజింవబడినట్టి, క్మతన్య = క్ష[తియజాతిసంబంధియై నట్టియ డైైతంజ జయశీలమైనట్టియు , ఓజః = బలమను, వను = ధనమును, ముసష్టన్‌ = అపహరించుచున్నట్టియు, కిబ్బజమటతటియు, విజయైకవృత్తేః-.విజయజ విజయము, ఏకజముఖ్యమైన, వృ త్రేఃజజీవనముగాగలిగినట్టి, తేజస్వితాయాఃజ= తేజస్వితముయొక్క, (సియం = ఇష్టమైన, (పాణమివ = (ఫాణమువ లెనున్నట్టి, అభిమానం = అహంకారమును, నిమ్నన్‌ = ఖండించుచున్నట్టియు. జ్తీ్షే. ఆప్త జనోజనీతః-ఆ ప్రజనజ ఇష్టజనులచే, ఉపనీతః=పొందింపబడినట్టియ, సంశయ్యజ సంళయించి, (వీడానతై క-(వీడా == సిగ్గుచే, అనతైః = వంగినట్టి, నృమైఃజ రాజు లచే, కృచ్చేంణ జ అతికష్టముచే, (వవన్నః = పొందబడినట్టియ, వృథివ్యాంజ భూమి యందు, వితానభూతం-వితాన జ మేలుకట్టుతో, భూతంజతుల్యమైనట్టియు , దిగ్వికీర్ణం-దిక్‌ = దిక్కు లయందు, వికీర్ణంజ వ్యాపించినట్టియు , వితతంజవిస్తార మెనటి, యశః == కీర్తిని, సమూహన్నివ = సంకోచింపజేయుచున్నదివలెనున్న బ్‌యు. త్తి వీర్యాపదానేమ. వీర్య = వీర్యములను, "అపదానేమ == కడచినపనుల మందు, కృతావమర్శః-కృత = చేయబడిన, అవమర్శః = తిరస్కారముకలిగి నటయు, సమ్బ)తీతిం = (నఖ్యాతిని, అభూతామివ = లేనిదానినివలె, తన్వన్‌ = చేయచున్నట్టియ, అహ్నః= వగటియొక్క, అవశేషః = అంతము, అర్క-త్వి ష్టైమివ = సూర్యకాంతులయొక్క వలె, ఆయతీనాం = ఉత్తర కాలములయొక్కా; (వయామక్షయం-_సయామజ దైర్చ్యముయొక్క, కయం=నాశనమును, కుర్వన్‌ = చేయుచున్నట్టియు, శీలి పరైఃజశ్యతువులచే, అస్మాసు=మనయందు, _వసహ్యజు బలాక్కారముగా; వయుక్తఃజు అచరింవబడినట్టి, యః= వీ, నికారః= అప కారము, స్మర్తుం జు స్మరించుటకు, న శక్య!=శక్యముకాదో , అధికర్తుం=అనుత వించుటకు, కిముత = ఏమిచెప్పవలెనో, సఃజ అనికారము, త్వత్‌ = నీవలన, వినా = తప్ప, ఆర్జ్భస్సన్‌ = (కొతదగుచున్నదై ఉవపష్యత్‌ = పష్కించు శ్ర

ర్‌0 కిరాతార్డునీయే చున్నదై, మే= నాయొక్క, హృదయం = హృదయమును, నవీకరిష్యతీ = (కొతదానినిగా జేయనున్నది- డీ తాత్సర్యము. శ్మతువులచే చేయబడిన యేనికారముచే లోకసంర షణార్భమై హ్మస్ఫృష్టమగు షత్రియజాతికి సర్వస్వమనందగు నోజమపహరింపబడినదో, యేయపకారముచే విజయ్రైకజీవనులగు తేజళ్మాలులమానము నశింప జేయబడినదో , మజ్తియ నేయపకార మాప్తజనులచే వినిపింపబడి యిట్టి ఘోరకృత్యము జరుగు నాయని సంళయించి జుగుప్పితవృత్తాంత్యశవణమువలన సిగ్గుచే దలలు పంచు కొనిన యితర మహారాజులచే నళికష్టముచే నమ్మబడినదో, యేనికారము భూమి కంతకును 'మేలుకట్టువలెనుండి దిగంతవ్యాపమై (పథ్యాతమగు యళశసు ఎను సంకేపింవజేయుచున్నదో, యేనికారము పూర్వపర్యాకమ కార్యములను దుడిచి చేయచున్నదో, యేనికృతి పూర్వుప్పువఖ్యాతి లేకుండ జేసివైచుచున్నదడో, శ్ర యపకృతివలన దినాంతమునందలి సూర్యకిరణములవలె నుత్తరకాలఫలమ్షృలృ నశించుచున్నవో శతువులచే బలాత్మా_రముగా జేయబడిన యేకీడనుభవించ్చట కటుండ స్మరించుటకు గూడ దుస్సహముగానున్నదో యానికారము త్వద్వియ్వె/ దుఃఖముచే మరల (గొత్తదిగా జేయబడి మజింత దుస్పహమై నాహృదయమృన్స దజీగివైచును. శజ్దాదులు. లోకం-లోకొ-లోకాన్‌, లోకళబ్ద అకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీ గి మైకవచనాన్తః. విధ్యాతా-విధాతృభ్యాం-విధాతృబిః, విధాతృశబ్ద బుకారా న్న పుం లిజసృతీయెకవచనాన్తః. విపహితస్య-విపితయోః. విహితానాం, ఏిహితశబః ఆకా నా. సెలా అవాత చి సట అర్‌ హో రే రాన నపుంసకలిజ్ఞష్ట ష్టేకవచనా నః. గోప్తుం-అవ్య. కతస్య-క్ష్కతయోః కతా జాం, క్యతశబ్దః అకారాన్త నపుంసకలిజ్ఞష్ష సైకవచనా న్వు. ముష్టన్‌.ముష్టన్నా ముష్టన్త, ముష్టచ్చబ్దస్తకారా నః పుంలిజః (పథ మైకవచనా నః, వసు_వస్సుసి_ వనూని, వసుశబ్ద ఉకారాన్త నపుంసకలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా నః జైతం- జతే. జై(శాణీ, జై(త్రశబ్దః అకారాన్త నపుంసకలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః. ఓజః.ఓజస్సీ_ ఓజాంసి, ఓజశ్ళబ్దప్సకారా న్త నపుంసకలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః తేజ ఏషామ స్రీతి తేజస్వినః, తేజస్వినాం భావః రేజస్వితా, తస్యాః, తేజస్వితాయాః. తేజస్వి తయోః-తేజస్వితానాం, తేజస్వితాళబ్ద ఆకారా న్తస్త్రీరిజ్గష్ష ష్ట్యేకవచనా న్తః, ఏ కాచ సా'వృత్తిశ్చ వీకవృత్తిః, విజయః ఏకవృత్తిర్య్మస్యాస్సా ఏజయైకవృత్తి:, తస్యాః,

తృతీయస్సర్లః ర్‌! విజయైకవృత్తేః:-వృత్యోః-వృ త్రీనాం, చిజయైకవృత్తిళ బి ఇకారా న్తస్త్రీలిబ్లష్ష ష్ట్యేక వచనా న్లః, నిఘ్నన్‌-నిఘ్నన్తా-నిమ్న నః, నిఘ్నచ్భబ్ధిస్తకారా న్తః పుంలిజ్ఞ వధ మైకవచనా న్లః. (పియం్యపియౌ-పియాన్‌, (పియశబ్ద ఆకారాన్తః పుంలిజ్లః ద్వితీయైక వచనా న్తః. (పాణం-పాజౌ-్యపాణాన్‌, (పాణశళబ్ది అకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తఃం ఇవ-అవ్య- అభిమానం-ఆభి మానౌ. ఆభిమానాన్‌, అభిమాన శబ్ద అకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః. 11. (వీడయా ఆనతాః [వీడానఠాః, తైః (వీడానతైః; (వీడానతేన- ఆ నతాభ్యాం-ఆన తైః; (వీడానతళబ్ద అకారా న్తః పుంలిజ్ఞ _సృృతీయాబహువచనా నః ఆప్తాళ్ళ జే జనాశ్చు ఆప్తజనాః, ఆవ్రజనైః ఉవనీతః, ఆ వజనోవనీతః-ఉవనీతౌ-ఉవనీతా;, ఆవ్తజనోపనీతశబ్ధ ఆకారాన్తః వుంలిజ్లః [వధమైకవచనా నః, సంకయ్య-అవ్య. కృచ్చేంణ-కృచ్చా9భ్యాం-కృచ్చై9ఐ కృచ్చిళబి అకారాన్త నపుంసక లిజ్ల స్పృతీయైకవచనా న్తః నృపేణ-నృపాభ్యాం- నృెః నృవళబ్ది అకారాన్తః పుంలిజ్ల సృృతీయాబాహువచనా న్తః, (వవన్నః-వవ న్నా-(ప్రపన్నాః, (వపన్నళబ్దిఅకారా న్తః పుంలిజ్గః [వథ మైకవచనా నః. విశానేన భూతం వితానభూతం, తత్‌, వితానభూతం.భూతే-భూతాని, వితానభూతశళబ్ది అకా రాన్న నపుంసకలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్రఃః వితతం-వితతే-వితతాని, వితతశ్ధ. అకారాన్త నపుంసకలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః సృథివ్యాం-వృథివ్యోః-వృథిఫీమ, వృథివీళబ్ద ఈకారా న్త స్రీలిజ్లస్సవ్త మ్యేకవచనా న్తఃం యశః-యళసీ-యళాంసి, యళళ్ళటి స్పకారాన్త నపుంసకలిజ్ఞో ద్వితీయైకవచనాన్తః. సమూహన్‌ = సమూ పానౌొ _ సమూహన్తః, సమూ హచ్చట్టి స్తకారా న్తః పుంలిజ్ఞః (వథమైకవచనా నః ఇవ-అఆవ్య- దిక్షువికిర్ణం దిగ్వికీర్ణం, తత్‌, దిగ్వికీర్ణం-వికీర్ధే-వికీర్ణాని, దిగ్వికీర్ణళబ్ధి అకారాన్త నపుంసకలిజ్లో ద్వితీయెకవచనా న్తః క్తి వీర్యాణ్యేవాపదానాని, తేషు, ఫిర్యాపదానే-వీర్యాప దానయోః-వీర్యాపదానేషు, వీర్యాపదానళ బై అకారాన్త నప్పంసక లిబ్గస్సప్రమీబవువచనా న్తః, కృతః అవమర్శః యేన సః, కృఠావమర్శః-కృతావ చురొ,--కృళౌవమర్శాః। కృతావమర్శ శబ్ద అకారానః పుంలిజ్నః (వథ మైకవచ నాన: తన్వన్‌ -తన్వన్తా-తన్వ నః, తన్వచ్చబ్ధ్దిస్తకారా న్తః పుంలిబ్లః (వ్రఠతమైక వచనా ని అభూకాం-అభూతే - అభూతాః, అభూతాశబ్ధ ఆకారాన్త స్రీలిజ్లో ద్వితీయైక వచనాన్తః ఇవ-అవ్య, సమృంితీతిం-.సమ్బంతీతీ. సమృంీఈః, సమ్బి తీతిశబ్ద ఇకారాన్త స్రీలిబ్లో ద్వితీ యెక వచనా న్తః కుర్యన్‌-కుర్వనా - కుర్వన్తః' కుర్వచ్చబ్దిస్తకారా నః పుంలిజ్లః (పథమైకవచనా న్వః, (పయామస్య క్షయః (ప్రయా

రల కిరాతార్డునీయే మక్షయః, తం, (వపయామక్షయ౦-క యొ-క్షయాన్‌, (వయామక్షయ శబ్ద అకా రాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా నః. ఆయతేః.ఆయత్యోః-ఆయతీనాం, ఆయతిః శబ్ద ఇకారాన్త స్రీలిజ్లష్టప్టీబహువచనా న్తః. అర్కస్య త్విషః ఆర్క-త్విషః, తాసాం, ఆర్కత్విషః _ త్విపోః-త్విషాం, అర్క_త్విట్బబ్దష్ష కారా న్హ శ్రీలికష్రష్టీబహువచ నాన్తః. అహ్నః-అహ్మోోః. అహ్నాం, అహన్‌ళబ్లో నకారాన్త నపుంసకలి బ్నష్ష "ఘ్యేకవచనాన్తః, ఇవ-అవ్య, అవశేషః- అవశషా.అవశషాః, అవ శేషళబ్ధ అకా రాన్తః పుంలిజ్ఞ సఠతమైకవచనా నః 48, (చసహ్య-అవ్య, యః-యౌా-యే, యచ్చ్భట్దో దకారా నఃపుంలిజ్ఞః (నఠమైకవచనాన్నః. మయి-.ఆవయో।ః-అస్మాసు, ఆస్మచ్చటజ్జో దకారాన్తః పుంలిబ్లస్సప్తమీ బహువచనాన్తః. పరేణ-పరాభ్యాం- పరైః, వరశబ్దః అకారా న్లః పుంలిజస్సృతీయైకవచనా న్తః. ,[వయు క్షః-(ప్రయుక్తాం పయుక్షాః, [వయు క్తళబ్దః అకొరాన్నః పుంలిబ్లః వ్రఠ మైకవచనాన్తః. స్మర్తం-అవ్య న-అవ్య. శక్యః శక్యా. శక్యా శక్యశబ్ద అకారా న్తః పుంలిజ్జః పథ మైకవచనా న్వః కిం అన్య. ఉత-అవ్య. అధికర్తుం-అవ్య. అనవం నవం సమృద్యమానం కరిష్యత్‌, నవీకరిష్యతి.కరిష్యతః.కరిష్య ని, డు-కృణ్‌ కరణ ఇత్యస్మాద్ధాతోః కర్తరిల్భట్‌ వర స్టైనది |[వఠ్రమపురుషైకవచనా నః, ఉపశుష్యత్‌.ఊవపుష్యతీ. ఉపశుష్య న్తిః,, ఉపశష్యచ్చబ్దస్తకారా న్త నపుంసకలిజ్ఞః ద్వితీర్మైకవచనా నః ఆర్భ్రః. ఆర్జాం.ఆర్జాాః, ఆర్హశబ్ధి ఆకారాన్తః పుంలిజ్గః (పథమైకవచనాన్తః. సః.తౌంతే, తచ్చట్లో దకా రాన్తః పుంలిజః పథ మైకవచనా నః. త్వత్‌ -యువాభ్యాం-యుష్మత్‌, యుష్మ చృట్లో చకారాన్తః పుంలిజ్ఞః పజ్బృమ్యేకవచనా నః వినా-అవ్య మమ, మే ఆపయోః, నౌ.అస్మాకం, నః అస్మచ్చబ్దో దకారాన్తః స్త్రీలిజ్బష్ష ష్యేకవచనా నః, హృదయం-హృదయే-హృదయాని, హృదయశబ్బ అకారాన్త నపుంసకలిజ్లో ద్వితీయెక వచనాన్తః నికారః-.నికారా-నికారాః, నికారళబ్బః ఆకారాన్తః పుంలిజ్ఞః (వఠమైక వచనాన్నః, డ్తీడ్తీ మూ, (ప్రాహ్లోఒభిమానవ్యసనాదసహ్యం దంతీవ దంతవ్యసనాద్వికారమ్‌, ద్విషత్చఏతాపాంతరితోరు తేజ్లా శృరర్దనాకీర్ణ ఇవాదిరహ్న;, తీపి

చృతీయస్సర్గః కి సవీడమందై రివ నిష్కి ధయత్వా న్నాత్యర్హమ స్త్రరవభానమానః, థి లే యశఃక్షయార్షీణజలార్డ వాభ స్వృ్వమన్యమాకారమివాభిపన్న ః శీర దుక్శాసనాకర్షరజోవికిర్లై యె వా రేభిర్వినాథై రివ భాగ్యనాథై ౪ క్రేశైః కదర్థికృత వీర్యసారః కచ్చిత్స ఏవాని దనంజయ_స్వ్వమ్‌. న టిక. అభిమానవ్యసనాత్‌-అభిమాన = అభిమానముయొక్క, వ్యసనాత్‌= శభంశమువలన, దన్తవ్యసనాత్‌-ద న=దంతములయొక్క, వ్యననాత్‌=[భంళము వలన, ద న్లీవ = ఏనుగువలె, అసహ్యం = సహింపళక్యముగాని, వికారంజవిరూ వత్వమును, (పావ్తః = బొందినట్టియ, ద్విషత్పతాపా న్తరితోరుతేజాః. ద్విషల్‌ = శ[తువులయొక్కం, [వకావ= తేజస్సుచే, అన్తరిత = తిరస్కరింవబడిన, ఉరు గొప్పదైన: తేజా! (వకావముకలిగినట్టియ, శరర్హనాకీర్హః-శరత్‌ = శరత్కాల మందలి? ఘన్‌ జా కచేఘములచే, ఆకీర్హః = అంతటవ్యావృమైనట్టి, అహ్నాఃజ వగటి జూన్యములగుటవలన, స్మవీడమన్దైరివ స్ట్‌తైః-స్మవీడ జా సిగ్గుతో గూడుకొనినవి కావు ననే, మన్దెరివ స్థితెః == అసమర్థ ములువలెమన్నట్టి, అ 'స్రఃజు అస్ర్రములచే, అత్యర్జం జః అత్యంతము, నావభాస్యమానః = (వకాశింవబడనట్టియ, యశః కయాల్‌-యళః జు కీర్రియొక్క, క్షయాత్‌ = నాళనమువలన, వ్షీణజలార్జవాభః- క్షీణ జా శ్షీణమైన, జలజా జలముకలిగినట్టి, అర్హవ జు సము[దునియొక్క, ఆధ! కాంతివంటికాంతిక లిగినట్టి త్వం = సీపు, అన్యం = ఇతర మైన్య ఆకారంజస్వరూ వమును; అభిపన్న ఇవ = పొందినవాడవువలెనున్నట్టియు.. 16. దుశ్శాసనాకర్ష భజ వికె: దుక్శాసనజదుక్ళాసనునియొక్క, ఆకర్షజఅక ర్షంచటయను; రజః భూ+చేః వికీర్ణ = చెదరినట్టియ, వినాథై రివస్థితెః జ అనాథములవలె నున్నట్టియు; ఖాగ్యనాలై 1వాగ్య న దైవమే, నారైః= రక్షణగా గలిగినట్టి ఏభిక= ఈ, శేశై॥

క్‌ కిరాతార్దునీయే ఇ శీరోరూహములచే, కదర్థీకృతవీర్యసారః _ కదర్జీకృత == నిందింపబడినవస్తు వులుగా జేయబడిన, వీర్య== శౌర్యము, సారః = బలముకలిగినట్టి, త్వం = నీవు, సవీవ జ పూర్వుండవై న, ధనజ్ఞయః=అర్జునుడవు, ఆసికచ్చిత్‌ = అగుచున్నావా ఏమి ? తాత్పర్యము. ఏనీవు (భష్టదంతమగు నేనుగువలె నిధిమాన్యభంశముకలిగి వైరూవ్యముబొంది యానవాలువట్టలేకుండ నుంటివో, ఏనీవు శృత్యుపతాపతిర స్ముత నువాప్రతాపుడవై కరన్మేఘచ్చన్నంబగు (వభాతంబుపగిది దెలియబడః కుండనుంటివో, ఏనీవు (కియాహన్యంబులగుటంకేసి సిగ్గకలవానివలె నసమర్థ ములవలెనున్న యస్త్రములచే న్మపకాశమానుడవగుచుంటివో, ఏనీవు కీ ర్తికయము. వలన పష్కసమ్ముదమువగిది వెలవెలబోవుచుంటివో, ఏనీవు “సమర్జులగుభ ర్తలు చూచుచుండ శృతువు తమభార్య శిరోజములను బట్టి లాగుచుండ జూచుచు నూర కున్న వారి బలపరా[క్రమములను కాల్చ్బనా?' యని లోకులచే నిందింపజడు చుంటినో, ఆనీవు పూర్వపు ధనంజయుడవేనా ? కావు. నిజముగా నీవు పూర్వపు. రనంజయుడవై నచో నాకిట్టిపరాభవమును నీకిట్టి నిందయు వైరూప్యమును గలు. గవ కనుక నికనైై నమ నీ బలపర్యాకమములను శ్మతుకృత వరా భవములను దలచి. కొని సీనామధేయమును సార్థకపజచుకొనుటకు యత్నీంపుము. లేచా, యిచ్చటనే: సన్యాసివై నిర్ణజ్ఞాడవై బైషవ్చ త్తితో జరింపుము. ఇంతకంటె నీకు జెప్పవలసిన. దెద్దీయు గనుపడదు. పవతర ప సాపు ప్రళబ్దః ఆకారా నః సుంలిజ్దః (పథ న్‌ న్త్‌ః, స్య వ్యసనం ఆభిమానవ్యసనం, తస్మాత్‌, అభిమానవ్య సనాత్‌- వ్యసనాభ్యాం- వ్యసనేభ్యః, అభిమానవ్యసనశబ్ల అకారా న నపుంసకలిజ్ఞః పళ్ళామ్యేకవచనా నః, న సహ్యః అసహ్యః, తం, అసహ్యం. అసహ్యా-అసహ్యాన్‌ = అసహ్యళబ్ద అకారా న్తః పృంలిజ్లో ద్వితీల్ళైకవచనా నః. 'దనావస్యా సీతి, ధన్తీ- ద న్తినొజద న్లినః, చ న్లిన్‌కబ్లో నకారా న్తః పుంలిజ్లః (పథ మెకవచనా నః, దన్తయో ర్వ్యుసనం ద నవ్యసనం, తస్మాత్‌ దంతవ్యసనాఠ్‌, వ్యసనాత్‌ _వ్యసనాభ్యాం. వ్యసు నేళ్యః, ద న్రవ్యసనళబ్ధ ఆఅకారాన్స నపుంసకలిజ్ణః పజ్బమ్యేకవచనా న్తః, వికారం వికారౌ-వికారాన్‌ ॥ వికారశబ్ద అకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీధైకవచనా న్తః, ద్విషతాం [వకావః ద్విషత్ప్రకాపః, ద్విష తతా 'పేనా న్తరితం ద్విషత్స్రతాపా న్తరితం-

తృతీయస్పర్లః ర్‌క్‌ ద్విషత్సఏతాపా న్తరితజ్బ తచ్చోరు చ ద్విషత్ప%తాపాొ న్తరితోరు, ద్విషత్స9తా పా న్వరితోరు కజేజః యన్య సః ద్విషత్ప9తాపా న్తరితోరు లేజూః, రేజాః.రేజసొం జేజసః, ద్విషత్పఏతాపా నరితోరు తేజళ్ళబ్దస్సకారా న్తః పుంలిజ్లః (వభ మైకవచ నాన్తః. శరది ఘనాః శరద్దనాః, శరద్దనైరాకీర్ష!, శరద్దనాకీర్ణ 1_.ఆ కీర్ణాః. అకీర్ణాః శరద్దనా క్రిర్ణశబ్దః అకారాన్తః పుంలిజ్లః [వధమైకవచనాన్తః. ఇవ-అవ్య. ఆఅదిః ఆదీ - ఆదయః - ఆదిశబ్ద ఇకారా న్తః పుంలిజ్ఞః (వఠమైకవచనాన్తః. అహ్నఃం అహ్నో?-అమ్నాం, అవాన్‌ కబ్ళో నకారాన్త నప్పంసకలినష్ష స్ట్యైకవచనా న్వు. 15, [వీడయా నహితాని సవ్రీడాని, సన్టీడాని చ తాని మన్దాని చ సవ్రీడమన్ధాని, తైః, స్యవీడ మన్దేన- మద్దావ్యాం-మన్ధైవ స (వీడమన్షశబ్ద అకారాన్త నపుంసకలిజ్ఞ స్పృతీయాబహు వచనా నః ఇవ-అవ్మ. నిర్ణతాః (క్రియాః యేషాం తాని నిష్కాిరియాణి, నిష్కి యాణాం భావః నిష్కి్శియత్వం, తస్మాత్‌," నిష్కి 9యక్వాత్‌ - నిష్కి9ియ త్వాఖ్యాం-నిష్కాంయ త్వేభ్యః, నిష్కి ్వయత్వళబ్ద అకారాన్త నవుంసకలిజ్బః వజ్బు మ్యేకవచనాన్నః న-అవ్యం అత్యర్థం-అవ్య. అస్టేణ-అస్రైభ్యాం-అ సః, అన్ర్రళద్ద అకొరాన్త నప్పంసకలిజ్జ స్పృతీయాబవువచనా న్నః, అవభాసమానః. అవభాసమానౌ- అవథాసమౌానాః; అవభాసమానశబ్ది అకారాన్తః పుంలిజ్లః (వతమైకవచనా న్తః యశసః కయః యశఃక్షయః, తస్మాత్‌, యశఃక్షయాత్‌ -కయాభ్యాం-కయేభ్యః, యళః మయకట్ధి అకారాన్తః పుంలిజ్లః వజ్బుమ్యేకవచేనా న్లః. శ్షీణం జలం యస్య సః తీలజలిః శీణజలక్చాసావర్ణదశ్చ క్షీణజలార్జవ!, క్షీణజలార్జవస్య అభేవ అభా యస్య సః క్షీణజలార్జవాథః- అబభౌ- ఆభాః; క్షీణజలార్జవాభ శబ్ద అకారా న్తః పుంలిబ్లః [నఠమైకవచనా న్తః త్వ- యువాం- యూయం, యుష్మచ్చబ్టో దకా నో నం లిబ్లః [వఠ మైకవచనా న్తః- అన్యం-అన్యా-అన్యాన్‌, అన్మశబ్ద అకారా న్తః పంలిజ్లో ద్యితీయైకవచనా న్తః. ఆకారం. ఆకారౌ-ఆకారాన్‌ , ఆకారశబ్ద అకారానః పంలిజ్లో ద్వితీయెకవచనా న్తః, ఇవ-అవ్య- అభివన్నః-అభివన్నా-అభిపన్నాః, అభివన్నశబ్దిః అకారాన్తః పుంలిబ్గః వ్రథమైకవచనా న్తః. 46. దుళ్ళాసనస్య ఆకర్షః దుళ్సాసనాకర్షః: దుళ్ళాసనాకర్ష ఏవ రజః దుళ్శాసనాకర్షర జః, దుశ్శాసనాకర్త్ష రజసా వికీర్ణాః। లైక్‌ దుళ్శాసనాశర్ష రజో వికి్టేన-వికీర్ణావ్యాం-వికీర్దైక దుళ్యాసనా కర రజోవికీర్ల శబ్దః ఆకారా న్తః పుంలిజ్లః తృతీయా బహువచనాన్నః. అనేన, వీజేన.అభ్యాం- ఏభిః; ఇదుంశబ్నో షకారాన్నః పుంలిజ్ఞసృతీయా బహువచనా న్న విగతా నాఠా యేషాం తే వినాథాః, తైః, వినాథేన- వినాథాభ్యాంావినాబై 1; వినార

56 కిరాతార్జునీయే శబ్ద అకారాన్తః పుంలిబ్ఞస్తృతీయా బహువచనాన్తః, ఇవ-అవ్య, భాగ్యమేవనాథో యేషాం తే భాగ్యనాథాః, తైః, థాగ్యనాథేన-నాథాభ్యాం.నాఖై *, భాగ్య నాథళబ్ధ అకారాన్నః పుంలిజ్ఞస్తృతీయా బహువచనా న్తః, కేశేన- కేళాథ్యాం- కేశై ?, కేశశబ్ద అకారా న్తః పుంలిజ్లస్త్పృతీయా బహువచనా న్వః, పీర్యజ్బు సారశ్చ వీర్యసారా, కుత్సి తళ్చాసావర్శశ్చ కదర్థః, కదర్ణౌా సమృద్యమానా కృతా కదర్థీకృతా, కదర్గికృతా వీర్యసారా యస్య సః, కదర్జీకృతవీర్యసార:.సారా.సారాః, కదర్థికృతవీర్యసార శబ్ద అకారా నః పుంలిజ్ఞః (సథమైకవచనా న్తః కచ్చిత్‌.ఆవ్య. సః-తౌ-తే, తచ్చట్టో దకారాన్తః పుంలిజః (వథమైకవచనా న్తః, ఏవ-అవ్య. అసి-స్థః-స్థ, ఆస-భువీత్య స్మాద్దాతోః కర్రరి లట్‌ వరస్తైపది మధ్యమపురుషైకవచనా న్న; _ ధనజ్జయతీతి, భనజ్జుయః-ధనట్ట యౌ. ధనజ్ఞయాః, ధనజ్జుయశబ్ద అకారా న్లః పుంలిజ్గః (వఠమైక నచనాన్తః. త్వం.-యువాంయూయం, యష్మచ్చట్టో దకారా నః పుంలిజ్లః (పథ మైకవచనా న్లః, మూ.సక్ష త్ర్రియస్త్ర్రాణసహస్సతాం య స్రత్కార్ముకం కర్మసు యస్య శక్తిః, వహన్‌ ద్వ్యయీమప్యఫలేఒర్జజాతే కరోత్యసంస్కారహతామివో క్రిమ్‌. తీరి టీక యః= ఎవ్వడు, సతాం == సాధుజనులయొక్క_, శాణసహః-తాణ జ రత్నించుటయందు, సహఃఃజ= సమర్దుడో, సఏవ = అతడే, ష్ష్యతియఃజవ్యతియ శద్ది వాచ్యుడు, తథాజ ఆ(సకారముగా, యస్య == దేనికి, కర్మను జ యుద్ధ కర్మలయందు, శక్ర సామర్థ్యము, ఆస్తీ= కలదో, తదేవ అదే, కార్ముకం జ కార్ముకము, ఏవంస్థితే = ఇట్టుండగా, ద్వయీం = ద్వివిధమైన, ఊక్తిం== ళబ్దనును, అఫలే=అవయవార్థకూన్యమగు, "ఆర్థజాతే= అర్జజాతమునందు, వహన్‌ జ (పవర్రింపజేయచున్నవాడై, ఆసంస్కారహతామివ - అసంస్కార = అవ్యు త్పత్తిచే, హతామివ = దూషిత మైదానినివలె, కరోతి = చేయుచున్నాడు. కాత్సర్యము. ఎవ్వడు క్షతియుడై యుండియు సాధరుజనులను రక్షింప చాలండో యతడు “క్షతాత్త్రాయత ఇతి క్ష్యతం,. క్షతే జాయత ఇతి క్షత్రియః” యను వ్యత్చ త్త్యర్థసహిత క్షతియళబ్ధవాచ్యుడు కాజాలడు. ఎవ్వడు కృతియుడై.

తృతీయస్సర్లః ళ్‌? యుండి సాధుజనులను రక్షింవజాలునో యాతడు వ్యుత్చ త్యర్థనహితమైన శత్యతియశబ్దవాచ్యుడ గును. వధనుస్సు యధ్ధమునందు శ్యతుసంహారముచేయటకు సమర్థము కాదోయా కార్ముకము “కర్మణ్మేవభవతీతి కార్ముకంి అను వ్యుత్ప త్వర్థసపాత కార్ముకశబ్దవాచ్యము కాజాలదు. వకార్ముకము యుద్ధకర్మలయందు సమర్జమగునో యాకార్ముళము వ్యుత్పత్యర్థసపాత కార్ముకళబ్దవాచ్యనుగును. ఇట్టు గాక ఈరెండుశబ్దములను నవయవార్థ (షతమువలన రశ్శించుట, కర్మకొఆఅకు నమర్థమగుట్స, శూన్యములగు వ్యక్తులయందు (బయోగించినయెడల నాళబ్దములు శండును “అశ్వకర్ణ, దేవదత్త, యజ్ఞద త, ఘృతకోళాతక్యాదిళబ్దములవలె నవ యవార్థకూన్యము లగుటంజేసి నిరర్ధ్థకములగును. శళువుల నుపేక్షంచుటవలన నిట్టిదోషములు. సంభవించును. కాబట్టి నీవును మమ్ములను రక్షించి పూర్వోక్త దోషములవలన విముక్తుడవై సార్థకక్ష తి యళబ్దవాచ్యుడ వగుము. శబ్జాదులు . సః-తౌం తే, తచ్చటబ్లో దకారాన్తః పుంలిజ్జ్ఞః పథ మైకవచ నాన్తఃః కకాశ్రాయత ఇతి ష్యతం, క్మతే జాయత ఇతి క్యతియః, షృతియః- శ(తియౌ ఎ షతియాః, కతియళబ్దః అకారా న్న పుంలిబ్లః (పవథమైకవచనా న్తః, (శాణన్య నహః, (శాణసవాః-సహౌంసహాః, (తాణసహళబ్ద అకారాన్తః పుంలిజ్లః [వఠ మైకవచనా న్తః. సతః-సతోః-సతాం, నచ్చబ్ధిస్తకారా న్తః పుంలిజ్ఞః [వథమైక వచనా నః, యః-యౌం-యే, యచ్చటబ్టోదకారా న్తః పుంలిజ్లః [వఠతమైకవచనా న్తః. తత్‌-తే-లాని, తచ్చట్లో దకొరాన్త నపుంసక లిబ్లః [వధ మైకవచనా న్తః. కర్మణి [పభవతీతి కార్ముకం, కార్ముకం-కార్ము కే-కార్ముకాజి కార్ముకశబ్దః అకారాన్త నపుంసకలిజ్లః (పఠమైకవచనా న్తః, కర్మణి-కర్మణోః-కర్మసు, కర్మన్‌శళట్టోనకా రాన్త నపుంనకలిబ్గన్స వ్రమీబవువచనా న్తః. యన్య-యయోః- యేషాం, యచ్చట్డో దకొరాన నపుంసక లిజష్ట స్ట్యేకవచనా న్లః. శక్తి శక్తీ శక్రయః, శ క్రిళబ్బ ఇకా రాన్త శ్రీలిక్లః [పథ మైకవచనా న్తః వహన్‌ -వహన్త్హా-వహ న్తః, వహచ్చట్దస్తకారా న్త ప్పంలిజ్లః (పథమైకవచనా నః. ద్వయీం-ద్వయ్యా- ద్వయీః, ద్వయీశబ్ద ఈకా రా శ్రీలిల్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః, అపిఅవ్య న ఏద్యతే ఫలం యస్యతత్‌ ఆఫలం, తస్మిన్‌, అఫలే-అఫలయోః.అఫలేషు, అఫలశబ్ద అకారా న్త నపుంసకలిజ్ల స్స ప్రమ్యేకవచనా నః, అర్జస్య జాతం అర్హజాతం తస్మిన్‌, అర్హజాతే- అర్జ జాతయోః-అర్జ జాలేష, అర్భజా త శబ్ద అకారాన్త నప్పంసక లిజ్లస్సప్తమ్మేక వచనా నః, కరోతి.కురుతః-కుర్వ న్లి, డు-కృణ్‌ కరణ ఇత్యస్మాద్దాతోః కరి అట్‌ పరస్తై

య! కిరాతార్డునీయే. పది (వథమప్పరు షెకవచనాన్తః, న సంస్కారః ఆసంస్కారః; అసంస్కా రేణ హతా, కాం, ఆసంస్కార హతాం-హతే. హకాః, అసంస్మారహతాశబ్ద ఆకారాన్త శ్రీలిన్లో ద్వితీయెకవచనా నః, ఇవ.అవ్య- ఊక్రిం-ఉ్షీ-ఉ క్రీ, ఊ క్రిళబ్ద ఇకారాన్త స్రీలిజ్లో ద్వితీట్లైకవచనా నః, మూ. వీతొజసస్పన్నిధిమా త్ర శేషా భవత్కృతాం భూతిమ పేక్షమాణాః, సమానదుఃఖా ఇవ నస్త్యధీయా స్పరూపతాం పార్ట : గుణా భజంతే, కరి టీక. హేషార్ట = ఓ యర్జునుడా, వీతౌజసః-వీత == పోయినట్టి, ఓజసః == [వభావముకలిగినట్టియ, సన్నిధిమ్మాతశేషాః సన్నిధిమ్మాత == సత్రామ్యాతమే, శేషా: అవళిష్టముగా గలిగినట్టియ, భవత్మ్కృతాం = నీచే జేయబడిన, భూతిం ఉ అభ్యుదయమును, ఆ పేక్షమాణాః = ఆ పేక్షించుచున్నట్టియు, తృదియాఃజ నీ సంబంధములైన, గుణాః = శౌార్యాదిగుణములు, సమానదుఃఖా ఇవ._సమాన == సమానమైన, దుఃఖాఇఖవ = దుఃఖముకలవివలె, నః == మాయొక్క, సరూపతాం== వీతాజస్త్వాదిసాధర్మ్యమును, భజే = పొందుచున్నవి. తాత్చర్యము, నీజుతిని సీ చేతికార్ముకమున్ను సార్ధకములనుగా జేయక,. యిట్టు వ్యర్థముగా గాలయావనము చేయచుండుట నీకుదగదు. నీ శౌార్యాదిగుణ ములు సయితము వ్యర్థములగుచున్న వి. సీ కౌర్యాదిగుణములు నీవిట్లు వ్యర్థముగా నుండుటవలన నిష్ప్రభావములై సత్తామ్మాతావశిష్టములై యున్నవి. ఇ స్లైనను మున్ముందు నీవు వానిని సార్దకవజచెదవేమో యని యాగుణములు కొనయూపిరితో నున్నవి. ప్రస్తుతము మావలెనే యవియ సమదుఃఖములై యాదరించువాడు లేక దిక్కులు చూచుచున్నవి" కావున నిప్పుడైనను నీవాగుణముల యందలి (పేమచే నైనను వానిని సార్జకపజబీ మాకువలెనే వానికిని నభివృద్ధిని గలిగించి సంతోష "పెట్టుము. ఎ శజ్దాదులు. వీతం ఓజః యేషాం తే వీతౌజసః, వఏీతౌజాః-టజసౌ.ఓటజసః,. వీతౌజళ్ళబ్దస్సకొరా న్రః పుంలిజ్లః (వథమాబహువచనా నః, సన్నిధిమ్మాత మేవ. శేషం యేషాం తే సన్ని ధిమ్మాతశేషాః, సన్నిధిమాతశేష;. శేషా. శేషాః,- సన్నిధి

మ్మాత శేషళబ్ద అకారా న్లః పుంలిజ్ఞః (వఠమాబహువచనా న్తః, భవతా కృతా భవ త్కృతా, తాం, భవ తృృతాం-కృళలే-కృతాః, భవత్మ్కృతాళద్ద ఆకోరాన్త.స్రీలిజ్లో ద్వితీయెకవచనా నః, భూతిం- భూతీ- భూతీః, భూతిళబ్ది ఇకారాన్త స్రీలిజ్లో ద్వితీ యకవచనాన్తః. అపేశమాణః- అపేకమాణొ- ఆ పేక్షమాణాః, అపేగమాణళ్ద అకారాన్తః పుంలిబ్లః 1(వఠమాబహువచనా న్తః. సమానం దుఃఖం యేషాం తే సమానదుఃఖా!, నమానదుఃఖః- దుఃథా- దుుంఖాః, సమానదు:ఃఖళబ్ది ఆకారాన్తః పుంలిజ్లః (పథతమాబవువచనా న్తః ఇవ-అవ్య. మమ, మే-ఆవయోః, నౌ-అస్మా కం, నః, ఆన్మచ్చజబ్లో దకారాన్త శ్త్రీలిజ్లష్టష్టీ బవువచనాన్తః. తవ ఇమేత్వదీ యాః, త్వదీయః - త్వదీయౌ - త్వదీయాః, త్వడీయళబ్ద అకారాన్తః పుంలిజ్లః (వరమాబహువచనా న్లః- సమానం రూపం యేషాం తీ సరూపాః, సరూపాణాం భావః సరూపతా, తాం, సరూపతాం - సరూవతే - సరూవతాః, సరూవతాళబ్ద అకా రాన్త స్రీలిజ్లో ద్వితీయెక వచనా న్తః హేపార్భ- హేపార్టా- హేపార్దాః, పార్టళబ్ద అకా రానః పుంలిజ్ఞస్సమ్బోధన వఠ మెకవచనా న్తః గుణః-గణాంగుణాః, గుణళబ్ద. ఆకారా నః పుంలిబ్లః (పథమాబహువచనా నః. భజలే-భజేతే-ఛజ న్లే, భజ- సేవాయా' అధి నే ళ్ళ మిత్యస్మాద్దాతోః కర్తరి లట్‌ ఆత్మనేపది (పథమపురుషైకవచనా న్త మూ. అక్షిప్యమాణం రిపుఖిః (సమాదా న్నాగ్లైరివాలూానసటం మృగేం[ద్రం, త్తం ధూరియం యోగ్యతయాధిరూఢా దీపా దినశ్రీరివ తిగ్మరశ్మిమ్‌. ర్‌0 టీక. (పమాదాత్‌ == (వజ్ఞలేకపోవుటవలన, రిపుభిః=శ్యతువులచే, ఆక్షిష్య నూణం జు నిందింవబడుచున్నట్టియు, నాగైైః = ఏనుగులచే, ఆలూససటం-ఆలూన = ఊడబెరుక బడిన, సటంజ కేసరములుకలిగినట్టి, మృగేస్ట్రమివ స్టితం == వ! సీంహమువ లెనున్నట్టి, త్వాం == నిన్నును, ఇయం = ఈ, ధూ! = కార్యభారము,. త్రిగ్మరశ్మీ? = సూర్యుని, దీష్త్యాజ కాంతిచే, దినశ్ర్రీరివ = దినలక్ష్మివలె, యోగ్య ఆ తయా ౯ నిర్వాహకుడివగుటచే, అధిరూఢా == అధిష్టించినది. తాత్పర్యము. బలపొరుషములు కలిగియుండియు (బెజ్ఞను జూసింపసి. సింహమును లక్ష్యముచేయక గజములు దానికేసరముల నూడబెరికినటుల బలు

శ0 కరాతార్జునియే పౌరుషములు కరఠరిగియుండియు (వజ్ఞను చూపింపకపోవుటచే నిన్ను నీశ్యతువు లలక్యముచేయుచున్నారు. కావున నర్జనా। స్మివజ్ఞను చూపింపదగినకాలము వచ్చి యున్నది. (పజ్ఞను జూపి మమ్మును రక్షించి నిర్వహించుటకు సమర్దుడవుగనుక దినలక్మి సూర్యుని బొందినటుల కార్యభారము నిన్నును బొందినది. కావుననా శేమని యు పేషింపక యికనై నను మేల్కొని శ్యతుసంహారమునకై (వయత్నించి మమ్ములను దరిజేర్చుము, శద్దాదులు, ఆక్షిష్యమాణం.ఆశ్షిస్యమాణౌ. ఆక్షి ప్యమాణాన్‌ , ఆక్షిష్యమాణ శబ్దః ఆకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయెకవచనా నః. రిపుణా-రిపుభ్యాం-రిపుభిః, రిపుశబ్ఞ -ఉకారాన్తః పుంలిజ్ఞ సృృతీయాబహువచనా న్గః, (ప్రమాదాత్‌ .పమాదాభ్యాం.పమా దేళ్యః, (వమాదళజ్ధ ఆకారాన్తః పుంలిజ్ఞః పజ్బుమ్యేకవచనా న్త, నాగేన-నాగాభ్యాం నాగ్రైః, నాగళబ్ద ఆకారాన్నః పుంలిజ్ఞ సృతీయాబహువచనా నః. ఆలూనాస్సటా యన్య సః ఆలూనసటః, తం, ఆలూనసటం-సటౌ-సటాన్‌, ఆలూనసటశళబ్ద ఆకా శాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా నః మృగాణామిన్షర; మృగేన్ష్రః, తం, మృగే న్రం-మృగేన్టా-మృగేన్దాంన్‌, మృగేన్హ్రశబ్ద అకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయెకవచ నాన్తః,.త్వాం.ళ్వా, యువాం, వాం-యుష్న్మాన్‌, వః, యుష్మచ్చృటబ్దో దకారాన్లః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా నః, ధూః-ధురౌ.ధురః, ధూర్శబ్దో రేషా నస్తీలిజ్లః పథ మైకవచనా న్వు, ఇయం-ఇమే. ఇమాః, ఇదంళబ్ధో మకారాన్త శ్రీరిజ్గః (పథమైక వచనాన్తః, యోగ్యస్య భావః యోగ్యతా, తయా, యోగ్యతయా-యోగ్యతాభ్యాం- యోగ్యకాభిః, యోగ్యతాళబ్ద ఆకారా న్తస్త్రీలిజ్ల సృృతీయైకవచనా న్తః. అధిరూఢా. అధిరూఢే - అధిరూఢా?, అధిరూఢాళబ్ద అకారాన్త శ్రీలిజ్లః (వఠమెకవచనా నః. దీషా-దీ ప్తిఖ్యాం.దీ పిభిః, దీప్రళబ్ద ఇకారాన్త శ్రీలిజ్లస్తృతీయైకవచనా నః. దినస్య (4 దిన్మ$ః, దినీః.దిన్నథియొ-దిన[శియః, దిన్న్మశీశబ్ద ఈకారాన్త స్త్రీలిజ్లః వథ _మైకవచనా న్లః, తిగ్మారశ్మయో యస్య సః తిగ్మరశ్మి, తం, తిగ్మరళశ్మిం-రశ్మీ. రశ్మీన్‌, తిగ్మరక్మిళబ్ద ఇకారా న్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా నః. మూ. కరోతి యశ్శేష (యోఒశేష) జనాతిరిక్తాం

సంభావనామర్థ వతీం (కియాభిః,

సంనత్సు జాతే పురుషాధికారే

న పూరజణీ తం సము వైతి సంఖ్యా. తో

తృతీయస్సర్గః 6 టీక. యఃజఏపురువుడు, శేష జనాతిరికాం- శేష జనజ ఇతర జనముకం టె. ఆఅతిరికాం == అధిక మైనట్టి, సంభావనాం = యోగ్యతను, (కియాఖిః = నడవడు లచే, అర్హవతీం = సఫలమైనదానినిగా, కరోతి == చేయుచున్నాడో, తంజ= ఆ పురు. షని, సంనత్పుజసభలయందు, పురుషాధికా రే-పురుష= యోగ్యపురువములయొక్క- అధికారే=ు గణన్మాపస్తావము, జాతే నతి=జరిగినదగుచుండగా, వూరణీజనిండిం: చునదీయగు, నట్ట్యా ౬ ద్విత్వాదిసజ్ఞ్యః న_[.సము కైతి = పొందదు. తాత్పర్యము. ఉ పేళాభావమును వహింపక యందజను నతి(క మించిన. యోగ్యతను నడవడిచే లోకమునకు జూపించుచు (బయత్నించుపురువుడు యోగ్య పురుషులను లెక్కించునపుడు మొదటివాడుగా నుండును. కాబట్టి యందజికంటబె. గొవృవాడ వనిపించుకొనుటక్షై నీవు గూడ మహోత్సాహముతో బనిచేయము, శబ్దాదులు. కరోతి-కురుతః-కుర్వ న్లి, డుంకృజ్‌ కరణ ఇత్యస్మాద్ధాతోః క రరిలట్‌ వరన్పైపది (పథమపురుషైకవచనాన్తః. యః -యౌ.- యే, యచ్చట్లో దకారా నః పుంలిజః [వథమైకవచనాన్తః శేషళ్చాసా జనళ్చ శేషజనః, శేషజనా దతిరికా. తాం, శషజనాతిరిక్తాం- అతిరి క్తే- అతిరిక్తాః, శేషజనాతిరిక్తా శబ్ద ఆకా రాన స్రలిజ్లో ద్వితీయైకవచనాన్తః సమ్బావనాం-సమావనే-సమ్బావనాః, సమ్నా వసాళబః ఆకారాన్త స్రీలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః. ఆర్జోఒస్యా స్రీత్యర్భవతీ, తాం, బ్ది ని అర్శవతీం- అర్భవతా ఆర్టవతీః, అర్థవతీళబ్ద ఈకారాన్త శ్రీలిజ్లో ద్వితీయైకవచ నానః [కియయా- కియా భ్యాం-కియాబిః, కి యాళబ్ద ఆకారాన్త శ్రీలిజ్ల స్పుతీయా బచువచనా న్లః. సంసది-సంసదోః-సంసత్సు సంసచ్చట్లో దకారాన్త స్త్రీలిబ్గస్స ప్రమీ ఐబవువచనా న్లః జాతే-జాతయోః-జాతేషు, జాతళబ్దఃఅకారా న్తః పుంలిల్లస్స ప్రమ్మేకు వచనా న్న పురుషాణామధికారః; తన్మిన్‌, పురుషాధికారే- అధికారయోః- అధికా శేష, పురుషాధికారశబ్దః ఆఅకారాన్నః పుంలిజ్ఞ్వస్స ప్రమ్యేకవచనా న్తః, న_అవ్య, వూర్యశేనయేతి, పూరణీ- పూరణ్యా- పూరణ్యః, వూరణీశబ్ద ఈకారాన్త స్త్రీలిబః [వతమైకవచనాన్తః తం-_ తౌ_ తాన్‌, తచ్చట్టో దకారాన్నః పుంలిజ్లో ద్వితీచైక వచనా న్తః సము పైతి-సము పేతః-సముపయ న్ని. సమ్‌-ఉప-పూర్వకాత్‌ ఇజ్‌ -గళా ౮ అర్య ే జ్య వ్ర, ఆ విత్యస్మాద్దాతోః కర్తరి లట్‌ వర స్తెపది _పథమప్పరు షైకవచనా న్వః. సజ్ఞ్యా-సబ్ట్యే= జ్య జ సజ్జా: సజ్ఞాశ్ది ఆకారాన్త స్త్రీలిజ్ఞః సథమైకవచనా నః

ఖ్రి కిరాకార్డునీయే మూ. పియేషు యైః పార్థ! వినోపప త్తే ర్విచింత్యమానై ః క్రమమేతి చేతః, తవ (పయాతస్య జయాయ తేషాం (కియాదఘానాం మఘవా విఘాతమ్‌. ల్‌ టీక హేషార్థఓయర్జునాః (్రియేష విషయే=ఇష్టులమైనమావిషయ మె, ఉసవ త్తేర్వినా = కారణములేక, విచిన్యమానైః = ఆలోచింపబడుచున్నట్టి, యెః జ= వీవ్యసనములచేత, చేతః చిత్తము, క్షమం== భేదమును, ఏతి = పొందు చున్నదో, జయా మ = జయముకొఅకు, [(పపయాతస్య నూ వెళ్ళినట్టి, తవ సీసం ఇంధములగు, జేషాం= ఆ, ఆఘానాంజ_ై వ్యసనములకు, మఘవాజ దేవేం్యదుడు, విఘాతం = నివారణమును, (క్రియాత్‌ = చేయుగాక. శాత్పర్య్శము. ఇంద్రకీలపర్వతమునకు దపంబాచరించుటకై చని సోదరుల చూర్చియ నన్నునుగూర్చియు నేవిధమైన విచారముం బారయక నిశ్చింతతో జయలాభమునకై తసంబొనరించుము. మేమిచ్చటనుండియే సీకేవిధమైన వ్యనన ములు కలుగకుండునట్లు చేయుటకై దేవేగ్యదునుపాసించి (పార్థించెదము. ఆ దేవేం [చుడును సీకు కభము గలుగ జేయుచుండుగాక. మావిషయమై విచారించుచు ద్రపంబొనడ్చునెడ జయసిద్ధి చేకూరదు కాన బహుజాగరూకతతో దపంవాచరించి ఇజయలక్ష్మీని జేకొనుము. శద్దాదులు. (పియేశపియయోః(సియేష, (పేయశబ్బ అకారాన నపుంసక లిజ్బస్స వ్రమ్యేకవచఛనాన్తః. యేనంయాభ్యాం లైః, యచ్చబ్లో దకారాన్త నపుంసక లిబ్బ సృృతీయాబవువచనా నః, హేపార్ట. హేపార్టా. హేపార్టాః, పార్టశళబ్ధః అకారాన్నః పృంలిబ్లస్సమ్చోధన (వథమైకవచనా న్తః, వినా అవ్య. ఉవప త్తేః.ఉపవ త్రిభ్యాం- ఉఊవప త్ర్తిభ్యః, ఉపవ త్రిశద్ద ఇకారా న్తస్త్రీలిజ్ఞః వజ్బమ్యేకవచనా న్తః విచిన్తమా నేన. విచి నమానాభ్యాం- విచి న్యమానై ః, విచి న్యమానశబ్ద అకారా న్తనపుంసకలిజ్ల 'సృతీయా బహువచనాన్తః. శ్లమం-క్షమౌ -క్షమాన్‌, క్టమళబ్దః అకారానః పుంలిజ్లో చ్వితీయెకవచనా న్తః, ఏతి.ఇతః-య న్తి, ఇణ్‌ -గతావిత్యస్మాద్దాతోః కర్రరి లట్‌ సరచ్సైవది (వతమపురుషైకవచనా నః, చేతః-చేతసీ.చేతాంసి, చేతశ్శబ్దస్పకారా న్హ నపుంసకలిజ్ఞః (వథ మైకవచనా నః. తవ, తే, యవయోః, వాం-యుష్మాకం, వః,

తృతీయస్సర్గః 6కి యుష్మచ్చటబ్లో దకారా న్తః పుంలిజ్లష స్ట్యేకవచనాన్తః. వయాతస్య - (వయా తయోః - [(వయాతానాం, [పయాతశబ్దః అకారాన్తః పుంలిజ్జష్ష స్ట్యేకవచనా న్తః. జయాయ జయాథ్యాం- జయేభ్యః, జయశబ్ది అకారా న్తః పుంలిజ్లళ్చతు ర్థ్యేకవచ నాన్తః. తస్య-తయోః- తేషాం, తచ్చబ్లో దకారాన్త నపుంసకలిజ్లష్టష్టీబహువచ నాన్తః. (క్రియాత్‌ -(కియాస్తాం-(కియానుః, డుకృజ్‌-కరణ ఇత్యస్మాద్దాతోః కర్తరి ఆశిషి లిజ్‌ పరన్తైవది (నథమపురు పైకవచనా న్తః అఘస్య. అఘయోః-.ఆఘానాం, ఆఘశబ్దః అకారా న్త నపుంసక లిజ్హష్టప్టిబహువచనా న్తః, మఘవా-మఘవానొ-మమ వానః, మఘవచ్చళ్లో నకారా న్తః పుంలిజ్ఞః |పథమైక వచనాన్తః విఘూతం.విఘాతౌ- విఘాతాన్‌, విమాతళబ్దిః అకారా న్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా నః. మూ మా గాశ్చిరాయైకచరః (ప్రమాదం వసన్నసంబాధశివేఒపి దేశే, మాత్సర్యరాగోపహతాత్మనాం హి న్ధలంతి సాధుష్వపి మానసాని, ర్‌ి టీక. అసమ్బాధశివే-అసమాధ == విజనమైనట్టియు, శివే = నిర్చాధక మైనట్టియ; దేశేజ[వదేశమునందు, చిరాయజ చిరకాలము, ఏకచరః == ఏకాకివై , వసన్‌ = నివసించు చున్నవాడనై, (ప్రమాదం జ వఏమలజుపాటును, మా గొః== స్రొందకుము, తథాహి = ఆదియు క్తమేకదా, మాత్సర్యరాగోపహతాత్మనాం- ూత్సర్య = ద్వేషముచేతను, రాగ జ 'స్నేహముచేతను, ఉపహతజదూషిత మైన, ఆత్మనాం జా స్వభావముకలిగినవారి యొక్క; మానసాని = మనస్సులు, సాధుషు విషయే. నజ్జనులవిషయ మై, స్టలన్తిజ=ు వికారమునుబొందుచున్నవి. తాత్పర్యము. రాగద్వేషోవహతులగు మనుమ్మ్యలు సజ్జనుల కపకారము జేయుటకు వెనుదియరుగాన విజనంబగు (ప్రదేశంబున నొంటరిగా జొలకాలముండ కుము. అట్టుండవలసినయెడల న్యాపదేశమునం దేమలుపాటుకేక స్వల్పకాలమే నివసింపుము ఇట్లు సంచరించెడి నీ కెవ్వరు నేవిధమైన యపకారము జేయజాలరు. నాయీయుపదేశ మును మన్నించి బహుజాగరూకతతో దపంబాచరింపుము, శద్దాడులు, మా-అవ్య, గాః-గాతం-గాత, ఇణ్‌ - గతావిత్యస్మాద్దాతోః కర్తరి లుజ్‌పర సపది షుధ్యమప్పరు పైక వచనా న్వః చిరాయ-అవ్య. చరకీతి

గ్ర కిరాళార్డుసీయే. చరః, ఏకళ్చాసౌ చరళ్చ ఏకచరః, ఏకచరః-చరొ-చరాః, ఏకచరశబ్ద అకా రాన్త్వః పుంలిజ్ఞః (ప్రథమైకవచనా న్లు. ,వమాదం-వమాదౌ-(ప్రమాదాన్‌, _పమాద శబ్ద అకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనాన్తః వసన్‌-వసన్తా-వస న్తః, వసచ్చబ్ధి స్తకారాన్తః పుంలిజ్ఞః (వథమైకవచనా న్తః. న నమ్బాధః అసమ్బాధ:ః, అసమ్నాధ క్చాసౌ శివశ్చ అసమ్బాధశివః, తస్మిన్‌, అఆసమ్బాధశివే-౭వయోః_శివేషు, అస మ్చాధశీవళబ్దిః అకారాన్తః పుంలిజ్లస్స వ్రమ్యేకవచ నాన్తః, అపీ-అవ్య, దేశం దేళశయోః-దే శేషు, దేశళద్ద అకారాన్తః వుంలిజ్ఞస్స ప్రమ్యేకవచనా నః, మత్సర ఏవ మాత్సర్యం, మాత్సర్యజ్బ రాగళ్చ మాత్సర్యరాగౌా, మాత్సర్యరాగాభ్యాం ఉఊవ హతం మాత్సరరాగోపహతం, ఆత్మ యేషాం తే మాత్సర్యరాగో పహతాత్మానః, తేషాం, మాత్సర్యరాగోప హతాత్మనః-ఆత్మనోః - ఆత్మనాం, మాత్సర్యరావగో హతాత్మన్‌ శబ్దో నకారాన్తః పుంలిజ్జష్టష్టిబహువచనా న్తః. హి-అవ్య.. స్థలతిం స్థలతః-స్థల న్తి, స్థల-సఇ్బలన ఇత్యస్మాద్దాతోః కరరి లట్‌ పర సైపది [వథమ పుడషబవువచనా నః, సాధా-సాధ్యోః-సాధుషు, సాధుశబ్ది ఊకారా న్తః పుంలిజ్జ న్సవ్రమీబహువచనా న్తిః, ఆపి-అవ్య. మానసం-మానసేంమానసాని, మానసళబ్దః అకొరాన్త నపుంసక లిజ్ఞః [పళమాబహువచనా నః మూ. తదాళుకుర్వన్‌ వచనం మహర్షే ర్మనోరథాన్నస్పఫలీకురుష్వ, (వత్యాగతం త్వాస్మి కృతార్థమేవ . స్తనోపపీడం పరిరబ్ధుకామా. 54 టీక. తఠ్‌ = అకారణమువలన, ఆశు = $(ఘముగా, మహర్షేః = వ్యాస మహర్షియొక్క, వచనం == వాక్యమును, కుర్వన్‌ == చేయుచున్నవాడ వై, అస్మా కం = మాయొక్క, మనోరథాన్‌ == కోరికలను, సఫలీకురుష్వజ సఫలములనుగా జేయము. కిబ్బ మళియు, కృతార్థం == కృతకృత్యుడ వైనట్టియు, (పత్యాగత మేవ = తిరిగివచ్చినట్టి క్వాజనిన్నును; స్తనోపపీడంజ స్తనములకు పీడకలుగు నట్టుగా, వరిరబ్బుకామా = కౌగలించుటకు గోరిక కలదానను, అస్మి== ఐతిని, _. తాత్పర్యము. కాబట్టి వేదవ్యాసమహార్షి యాజ్ఞానుసారముగా దపంబొనకించి సిద్దుడవై వచ్చి శ్యృతువులను సంహరించి మమ్ములను సంతోష పెట్టుము ఇదియే

తృతీయస్సర్లః కిక్‌ నాకోరిక, మజియ నీవు కృతకృత్యుడవై రాగానపుడు సంతోషముచే గాఢా లిట్ఞనము చేసికొనియెదను. కృతకృత్యుడు కానివానిని గౌగలించుటకు నామనం బొప్పుకొనదు, శజ్ఞాదులు తత్‌-అచ్య అకు-అన్యం కుర్వన్‌ -కుర్వన్తా-కుర్వునః, కుర్వ చృట్ద స్తకారా నః పుంలిజ్ఞః పథమైకవచనా నః. వచనం-వచనే-వచనాని, వచన శబ్ద అకారాన్త నపుంసకలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః మహాంళ్చాసావర్షిశ్చ మహర్షిః తస్య, మహర్ధే;.మహర్ష్యోః-మహర్షీణాం, మహర్షిళబ్ద ఇకారాన్తః పుంలిబష్ట స్ట్యేక వచనా.న్తః, మనోరథ ౦-మనోరథౌ-మనోర థాన్‌, మనోరతళబ్ద అకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితియాబహు వచనా న్తః. మమ, మేంఆవయోః, నౌ-అస్మాకం, నః, అస్మచ్యట్లో దక్షారాన్త స్రీతిబ్లష్షష్షీ బవంవచనాన్తః, తవలాన్‌ నఫలాన్‌ సమృద్యమానాన్హురుష, సఫలీకురుష్వు-సఫలీకుర్వాథాం-సఫలీకురుధ్వం, డు కృణ్‌-కరణ ఇత్యస్మా ద్ధాతోః కర్తరి లోడాత్మనేవది మధ్యమపురుషైకవచనా నః (వత్యాగతం... పత్యా గతౌ-(వక్యాగకాన్‌, (ప్రత్యాగతళబ్ద ఆకారా న్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయెకవచనా న్న. త్వాం, త్వా-యువాం, వోం-యుష్మాన్‌, వః, యుష్మచ్చట్లో దకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా నః, అన్మి-న్వః-స్మః, అస-భువీత్యస్మాద్ధాతోః కర్తరి లట్‌ వర "స్తెవది ఊత్తమపురు షైకవచనా న్తః కృతం అర్జం యేన సః కృఠార్థః, ఈం, కృతార్ణం-కృళార్జా.కృతార్థాన్‌, కృతార్థశబ్దః అకారా న్లః పుంలిట్లో ద్వితియైకవచ థి గ్‌ థి గాక 1 నాస్తః, ఏవ_అవ్య- స్రనయోరువపీడ్య _న్రనోవపీడం-ఆవ్య. ” వరిరబ్బుం కామో యస్యాస్సా, వరిరబ్జుకామా-కా మే-కామాః, వరిరబ్దు కామాశబ్ది అకారాస్రస్త్రీలిబ్లః (వథమైకవచనా స్తఃం మూ. ఉదీరితాం కామితి యాజ్ఞసేన్యా నవీకృతోద్గార్తిపితవి(ప్రకొరామ్‌, ఆసాద్య వాచం నథృళం దిడిసే కాహ్టాముదిచీమిన తిగ్మరళ్ళి?. ర్‌5్‌ టీక సఃజ ఆయర్డునుడు, ఇతిజత్కుపకారముగా,' యాజ్ఞ సేన్యా జు (దౌప దిదే. ఉదీరిఠాం = వలుకబడినట్టియు, నవీకృతోద్షాహితవి(వకారాం-నవీకృత ౬ శా త్తదిగాజే య బడినట్టియు; ఉద్దాాహిత ఇ మనస్సునందు నాటుకొనునటుల జేయబడినట్టియు, మ్మికాధాం జ వరిభవముకలిగినట్టియు, తాం = ఆ, వాచరి == క్రి

66 కిరాతార్జునీయే వాక్యమును, ఆసాద్య == ఆకర్ణించి, ఊదీచీంకాష్టామ్‌ = ఉ త్తరపుదిళను, ఆసాద్య = పొంది, తిగ్మరశ్మిరివ = సూర్ముడువలె, భృళం = అత్యంతము, దిదిపేజు (పకాశించెను. తాత్పర్యము, ఇట్టు (దౌపదీదేవి శ్యతువులు చేసినవరిభవము మనస్సు నందు నాటుకొనునటుల బహునివుణముగా బలుక నావాక్నములను విని యర్దు నుడు (గిష్మాదిత్యునిభంగి వెలింగెను. శద్దాదులు. ఉదీరితాం_. ఉదీరితే-ఉదీరితాః, ఊదీరితాశబ్ద ఆకారా న్తస్తీలిజ్లో ధ్వితీతైకవచనా ను, కాం-జే.లాః, తచ్చజ్లో దకారా న్తస్త్రీలిజ్లో ద్వితీయెకవచ నాన్తఃం ఇళి-అవ్య- యజ్ఞ సేనస్యావత్యం శ్రీ యాజ్ఞసేనీ, తయా, యాజ్ఞ సేన్యాం యాజ్ఞ నేసీభ్యాం-యాజ్ఞ సేనీవి:, యాజ్ఞ సేనీళబ్ద ఈకారా నస్త్రీలిజ్ల సృతీయైకవచ నాన్తః, అననో నవస్సమృ్పద్యమానః కృతః నవీకృతః, నవీకృతశ్ళాసౌ ఉద్దాంహి' శ్చ నవీకృతోద్గాంహి తః, నవీకృతోద్గ్దాంహిత; వ్మినకారక యయా సా నవీకృతో ద్లాఫహితవివకారా, తాం, నవీకృతోద్ధాాహితవ్మివకారాంవిసకా రే_విపకారాః,' నవీకృతోద్దాంహితమ్మిపకారాళబ్ది ఆకారా న్తస్త్రీలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః. ఆసాద్య -అవ్య, నాచ౦-వాచౌంవాచః, వాకృబ్దశ్చకారా న్తస్త్రీలిజ్లో ద్వితీయెకవచనా న్తః, సః-తౌ-తే, తచ్చజ్ఞో దకారాన్తః పుంలిజ్జః పథమైకవచనా న్న. భృళం. అవ్య 'దిడీపే..దిదీపాతేదిదీసి రే, దీప్‌-దీప్తావిత్యస్మాద్ధాతోః కరరి లిడాత్మనేపది [వఠమ' .పురుషైకనచనా న్లు. కాస్టాం-కా ష్నేంకాష్టాః కాష్టాశబ్ద ఆకారా నత్తీలిజ్లో ద్వితీ మైకవదనా న్తః. ఉదిల్లీం ఉదీచ్యాంఉదీనీః, ఉదీచీళబ్ద ఈకారా న్తస్త్రీలివో ద్వితీయె. న! అనో క కేనా. || కవచనా నః, ఇవ-అవ్య. తిగ్మారళ్మ్ళయో యస్య సః తిగ్మరళ్మిః, తిగ్మరళ్మిః తిగ్మరశ్శ్మీ-తిగ్మ రళ్మయః, తిగ్మ రళ్మిశబ్ద ఇకారా న్తః పుంలిజ్ఞః (వథ మైకవచ,. నాన్తః, మూ. ఆథాభిపళ్యన్నివ విద్విషః ఫురః ప్పరోధసారోపిత హేతిసంహతి:, బథార రమ్యోజపీ వపునృ ఖీవణం గళఈ (కియాం మం(త ఇవాభిచారీకీమ్‌. ర్‌కి టీక. .ఆథ జ్యా అనంతరము, పిద్విషః ఇ శ తువులను, పురఃజఅ్యగకాగ

తృతీయస్పర్లః క్రి? మున, అభివళ్యన్నివస్థితః = చూచుచున్నవాడువలె నున్నట్టియ, పురోరసా = పురోహితుడగుదౌమ్యునిచే, అరోపిత హేతిసంహతిః-ఆరోసిత == సమంతకముగా నుంచబడిన, హేతి = ఆయుధములయొక్క, సంహతిః == సమూహముకలిగిన, సః ఆయర్జునుడు, రమ్మోపిజసొమ్మ్యుడై నను, అభిచారికీంజువరహింస (పయో జనముగాగలిగిన, [కియాం = (క్రియను, గతః == పొందినట్టి, మసన్త్రఇవజు మంతమువలె, ఫీషణం == భయంకరమైన, వవుః == శరీరమును, బభార = ఖరిచెను.

కాత్పర్యము. పురోహితుడగుదొమ్యుడు మంతములచే నభిమంతించి యిచ్చిన యాయుధములనుధరించిన యర్జునుడు సొమ్యాకారు డయ్యు నభివార కర్మ (వయు క్త్రమగు మం[తమువంగి తన క్యగథాగమున శ్యతువులను జూచు చున్నవానివలె దుర్నిరీక్షుడయ్యెను.

ళ్‌ బ్దాదులు. అథ-అవ్య- అభిపళ్యన్‌ - అభివళ్యన్తా-అభివళ్య న్తః, అభి పశ్యచ, ట్టి న్తకారా నః పుంలిజ్జః (వఠ మైకవచనా న్తః ఇవ-అవ్య విద్విషం- విద్విపొంవిద్విషః, నిద్విట్ఫల్బష్టకొరా నః పుంలిజ్లో ద్వితీయాబవువచనా న్తః పురః-అవ్య, పురోధసా-పురోదోభ్యాం=పురోధోఖిః? పుఠరోధళ్శబ్దసృకారా నః పుంలిజ్జ సృృతీయైకవచనా న్తః హీత్రీనాం నంహతి౬ హేతిసంహతిః, అరోపితా హేతి సంవాతిర్యస్య సః, ఆరోపితహేతి సంహతిః-సంహతీంసంహత యః, ఆరోపిత హేతిసంహతిళబ్ద ఇకారాన్తఃపుంలిబ్లః (వథమైకవచనా న్తఃం బథార-భేరతుః- భేరుః, భృజ్‌-శరణ ఇత్యస్మాద్ధాతోః కర్తరి లిట్‌ వరన్మైవది (వథమపురుమై కవచనా న్తఃః రమ్యః-రమ్యాంరమ్యాః, రమ్యశ బ్దిః ఆకార్గాన్తః పుంలిజ్లః (వఠమై కవచనా నః. అపి-ఆవ్య. వపుః వపుష్షీ-వపూంపి, వపుళ్శబ్దస్సకారా న్త నపుంసక లి్లో ద్వితీయెకవచనా న్లః సః,తొంలే, చచ్చల్లో దకారాన్తః పుంలిజ్గః (_వథమై కవచనా నః. ధీషణం-లీషజే:ఖీషణానీ, లీషజళబ్ది అకారాన్త నపుంసకలిజ్లో ద్వితీయైకవచనాన్తః గతఃంగతౌ-గతాః గతశబ్ద అకారాన్న పుంలిజ్ఞ (వథ మై కవచనా న్న (క్రీయాం.[క్రియే-కియాః, ్మ(కియాళబ్ద ఆకొరాన్త శ్రీలిజ్టోః ద్వితీయై కవచనా న్తః మ న్తరిః.మన్తా౦ింమన్తారి:. మన్త్రళబ్ధః అకారాన్తః పుంలిజ్ల (వథమై కవచనా న్తః, ఇవం-అవ్య, అభిబారః (పయోజనం యస్యాన్యా అభిచారికీ, తాం, అభిచారికీం.ఆ భిబారిక్యాఆభిచారికీ:, 'అభిచారికీశబ్ది ఈకారాన్త శ్రీలిజ్లో ద్వితీయై కవచనాన్తఃః

68 కిరాతాడ్దునీయే మూ. అవిలంఘ్యవికర్ష ణం పరైః (ప్రథితజ్యారవకర్మ కార్ముకమ్‌, ఆగతావరిదృష్టిగోచరం శీతనిస్త్రంశయుజా మహేషుధి. ర్‌? యశ'సేవ తిరోదధన్ముహు ర్మహసా గో తభిదాయధకతీః, కవచం చ సరత్నముద్వహన్‌ జ్వలితజ్యోతిరివాంతరం దివః, 508: అలకాధిపభృత్యదర్శితం శివముర్వీధరవర్హ్మ్మ సం్యపయాన్‌, పహృదయాని సమావివేశ స కణముద్చాష్పదృళాం తపోభృకామ్‌. ర్‌! టీక, పరైః== శ్మతువులచే, అవిలబ్బగ్భవీకర్షణం-ఆవిలజ్ష్య == అతికమింవ శక్యముకాని, వికర్షణం జూ ఆకర్షణముకలిగినట్టియు, (పథితజ్యారవకర్మ-(వథిత' డా (వసిద్ధమెన, జ్యారవ = గుణధ్వనియు, కర్మ== దాణమోకణముకలిగినట్టి, కార్ముకం == ధనుస్సును, వహేన్‌ ఇ వహించుచున్నట్టియు, అరిదృష్టిగోచర౦. అరి = క్మృతువులయొక్క , దృష్టి = న్మేతములయొక్క-, గోచరం విషయమును, అఆగతౌ = పొందనట్టియు, శితనిస్త్రింళయుజౌ-శిత = పదునైన, నిస్త్రింశ = ఖడ్ల ముతో, యజౌ == కూడుకొనిన, మహేషధీ== గొప్పవగు నమ్ములపొదులను ఉద్వహన్‌ = వహించుచున్నట్టియ, గోోతభిదాయుధకతీః:-గో(తభిత్‌ == దేవేం (యనియొక్కు, ఆయుధ = ఆయుధమగు వ్యజముయొక్క_-, వషతీః== నరుకులను, నుహసా _ కాంతిచే, యశొసేవ = కీర్తిచేతవల్నైె -తిరోదధత్‌ =.ఆచ్చాదించు చున్నట్టియు, సరత్త్మం 2 రత్మములచే బొదుగబడివట్టియూ, . జ్వలి తజ్యోతి?- జ్వలిత = (వకాశించుచున్న, జ్యోతిః == నక్ష్మ్యతములుకలిగివ, దివః = ఆకాశము యొక్క, ఆన్తరమివస్టితం = నుధ్యమువ లెనున్నట్టి, కవచణ్బు = కవచమును, ఊద్వహన్‌ = ధరించుచున్నట్టి. 58. సః ఆయర్జునుడు, ఆలకాధిపభృత్యదర్శి ఈం.అలకాధిపభృత్య = యక్షునిచే, దర్శితం = చూపింపబడినట్టియు, శివం==

నిర్చాధక మైనట్టి, ఉర్వీధ రవర్మ -ఊర్వీధర జా ఇం(ద్రకీలవర్వుతముయొక్క- , వర్మ = మార్గమునుగూర్చి, సమృంయాన్‌ = వెళ్ళచున్నవాడై,; క్షణం == తణకాలము, ఉద్బాష్పదృశా౦.ఉత్‌ = బయలుదేరిన, బాష్ప = కన్నీప్టు కలిగిన, దృళాం= న్మేతములు కలిగినట్టి, తపోభృతాంజ మహర్దులయొక్క-, పహృదయానిజ=హృద యములను, సమావివేశ = (వవేశించెను. ర్‌క్‌

తాత్పర్యము. అమాఘాకర్షణముకలిగి (వసిద్ధగుణధ్వనియు బాణవిమో క్షణము కలిగిన ధనస్సును ధఠించి శతువులకుగనుపడనివియ నిశితఖడ్గయు క్తం బులు నగు పెద్దయమ్ములపొదులను గట్టుకొని ఖాండవవనదహన కాలికంబులగు దేవేర్యదుని వ్యజ్మవహారముల నాచ్చాటించెడీ కాంతిగలిగి దీవ్రకారకంబగు నభో మధ్యంబుపగిది వెలుంగుచున్న కవచమును ధరించి కుబేరానుచరుడగు యక్షనిచే జూపింపబడు మార్గమునుబట్టి హమవర్వతై కదేళంబగు నిం్యదకిలవర్వతంబునకు జనచున్న యర్జనుని జూచి యచ్చటి మహర్షులు తద్వియోగదుఃశోద్చూత బాష్సా వృతనయనులగుచు దుఃభించిరి.

శజ్ధాదులు న విలజ్హ శం ఆవిలజ్ఞ్యం, అవిలజ్జ్యం-విక కర్షణం యన్య తత్‌ అవిలజ్ఞ్యవికర్షణం, తత్‌, అవిలజ్ఞ్యవికర్షణం అ వికర్షణే. వికర్షణాని, అవిలజ్జ్య వికర్షణళబ్ద అకారాన్త నపుంసకలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్వః. వరేణ-వరాభ్యాం- వరైః, పరళబ్ద అకారాన్త్నః పుంలిజ్ఞ సృతీయాబవువచనా నః జ్యాయా రవః జ్యారవః, (వథితశ్చాసౌజ్యూర వళ్చ (వథితజ్యారవః, కర్మ యన్య, తత్‌, (వథిత జ్యారవకర్మ-కర్మణీ- కర్మాణి, (వథితజ్యారవకర్మళబ్లో నకారాన్త నపుంసకలిజ్లో ద్వితీయైక వచనా న్తః కర్మణి (వభవకతీతి కార్ముక ౦, తత్‌, కార్ముకం-కార్ము కేఎ కార్ముకాని. కార్ముక ళబ్ద ఆకారాన్త నపుంసకలిజో ద్వితీయైకవచనా న్తః, న గతౌ ఆగతౌ,, తౌ, అగతం-ఆగతొ-అగతాన్‌ , అగతళబ్ది అకారా నః పుంలిజ్లో ద్వితీ యాద్వివచనాన్తః ఆరీణాం దృష్టయః అరిదృష్టయః, అరిదృష్టీనాం గోచరః ఆరిదృష్టిగోచరంః, తం, అరిదృష్టిగో చరం. ఆ 9దృష్టిగో చరౌ - అరిదృష్టిగో చరాన్‌, అరిదృష్టిగోచరళబ్ది అకారాన్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా నః నిర్గతస్త్రింళతో జ్లశివ్యః నిస్త్రంశః, శితళ్చాసొ నిశ్రింశశ్చ శితనిస్త్రింళః శితనిస్ర్రింశేన యుంజాతే ఇతీ శిత నిస్రింశయుజా, తౌ, శితనిస్త్రింళయు జం. యుజౌ-యుజః, శితనిస్త్రింశ యకృట్లో జకారాన్తః పృంలిజ్లో ద్వితీయాద్వివచనా న్తః ఇషవో ధీయ నేన యోలితి ఇషుధీ; మవాన్హాచ తావిషుదీ చ మహేవథీ, తౌ; మహేషథిం-ఇషుదీ- ఇమధీన్‌ , మహేషధిశబ్ద ఇకారా న్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయావచనా న్తః. రఠీ యళసా

గట్ట కిరాతార్జునీయే యశోభ్యాం-యశోభి,, యశళ్శబ్దస్పకారా న్త నపుంసకలిజ్ఞ స్పృతీయైకవచనా న్తః, ఇవ-అవ్య. తిరోధత్‌-తిరోదధతౌ-8తిరోదధత,, తీరోదధచ్చటబ్ద స్తకారా న్తః పుంలిజ్ఞః (వళ మైకవచనా న్తః ముహుః-అవ్యు మహపా-మహోభ్యాం. మహోభిః, మెహళ్ళబ్ద స్పకారానన్త నపుంకలిజ్ఞసృతీయైకవచ నాన్తః గో(తాణి భిన త్రీతి గోోతభిక్‌; గ్మో్‌త థిదః ఆయుధం గోోతభిదాయుధం, గోోతభిదాయధస్య కతయః గోోతభిదాయు కతయః, తాః, గ్మోతఖిదాయుధ షతిం-వతీ-షతీః, గ్యోతభిదాయుకతిశబ్ద ఇకా రాన్త శ్రీలిజ్లో ద్వితీయాబవువచనా న్తః కవచం.కవచౌ-కవచాన్‌, కవచశబ్ద అకొరా న్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్లః, చ-అవ్య. రత్ర్వైస్సహితః సరత్నః, తం, సరత్నం. సరత్నా.సరత్నాన్‌, సరత్న శబ్ద అకారా న్న పుంలిజ్ఞో ద్వితీయైక వచనాన్తః ఉద్వహన్‌ -ఉద్వహన్తా-ఉద్వహ న్తః ఉద్వహచ్చజ్దస్తకారా న్తః పుంలిజ్జ (వఠమైకవచనా న్తః, జ్వలికాని జ్యోతీంషి యస్యతత్‌. జ్వలితజ్యోతిః, తత్‌, జ్వలితజ్యోతిః, జ్వలితజ్యోతిః - జ్యోతిషీ - జ్యోతీంషి, జ్వలితజ్యోతిళ్ళబ్దస్సృ కారాన్త నపుంసకలిజ్ష్లో ద్వితీయైకవచనా నః, ఇవ-అవ్య, ఆ న్తరం-అ న్తరే-అన్న నాజి, అన్తరళబ్ధ అకారాన్త నపుంసకలిబ్లో ద్వితీయైకవచనాన్నః, దివః.దివోః. ద్‌బాం, దివ్‌ శబ్దో వకారా నృస్త్రీ లిట్లష్ష ప్ట్యేకవచనా న్లః ౫౮. అలకాయా అధిపః అఆలకాధివః, అలకాధిపస్య భృత్యః అలకాధివభృత్యః, ఆలకాధిపళృత్యేన దర్శితం అలకాధిపభృత్యదర్శ్భితం, తత్‌, అలకాధిపభృత్యదర్శితం-దర్శితే-దర్శితాని, ఆల కాధవభ లర్యదర్శితశబ్ద ఆకారాన్త నపుంసకలిజ్లో ద్వితీయెకవచనా న్వు, శివం. శివేంశివాని, శివశబ్ద అకారాన్న నపుంసకలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః, ధరతీతి ధరః, ఉర్వ్య్యాధరః ఉఊర్విధర,, ఉర్వీధరస్య వర్మ; తత్‌, ఊర్వీధరవ ర్మ్మ-వ ర్మనీ.వర్మాని, ఉర్విధరవర్త్మన్‌ శజ్జో నకారాన్త నపుంసకలిజ్లో ద్వితీయెకవచనా న్వః, సమృిఏయాన్‌ స్మ్యమృయాన్తైా-స్మమృయాన్నః, స్యృమృయచ్చబ్ది స్తకారా న్తః పుంలిబ్లః (వథమైక వచనాన్తః హృదయం _ హృదయే - హృదయాని, హృదయశబ్ద అకారాన్త నపుంసక లిజ్లో ద్వితీదైకవచనా నః. సమావివేశ. సమావివిశతుః-సమావివిశుః, సం_ ఆజ్‌ -వూర్వకాత్‌ విళ-ఉపవేళశన ఇక్యస్మాద్ధాతోః కర్తరి లిట్‌ పర స్తైవది (ప్రథమ పురుషైకవచనా న్తః సఃంత్తౌండే, తచ్చుట్లో దకారాన్తః పుంలిబ్లః (వథభమైకవచ నాన్తః, షణం చణౌ.కణాన్‌, కణశబ్ద అకారా నః పుంలిజో ద్వితీయైకవచనా నః. ఉల్‌ బాష్పం యాసాం తాః ఉద్చాష్పాః, ఉద్బాష్ట్పాః దృళః యేషాం తే ఉద్చ్బాష్ప దృశః తేషాం, ఉద్భాప్పదృశః-ద్భృళోః.దృళాం, ఉద్బాష్పదృకృదబ్దళ్శకారా న్తః

తృతీయస్పర్గ: (01 పుంలిబ్లష్టష్రీబహువచ నాన్తః, తవః బ్మిభతీ8 తపోభృత:, తేషాం, తపోభృత:- భృతోః-భృతాం, తపోభృచ్చబ్దస్తకారా న్తః పుంలిబ్గష్షష్టీ బహువచనా న్తః. మూ. అనుజగురథ దివ్యం దుందుభిధ్వానమాళా స్పురకుసుమనిపాతై రో్‌ోమ్ని లక్ష్మీర్వితేనే, (పాయమివ క థయిష్యన్నా లిలింగ స్పురంతీం భువమనిభృతవేలావీచివాహుః పయోధిః. ౬౦ ఇతి శ్రీభారవికృతౌ కిరాతార్డునీయే మహాకావ్యే లక్ష్మీపదలాంఛనె తృతీయన్సర్లః. టీక. అథ = ఆనంతరము, ఆకాఃజ దిశలు, దివ్యంజదివ్యమైన, దున్దుఖి ధ్వానం-దున్దుఖి == దేవదుందుభులయొక్క_, ధ్వానం = ధ్వనిని, అనుజగుః=(వతి ధ్వనించినవి, వ్యోమ్ని = ఆకాశమునందు, సురకుసుమని పొత్తైః-సుర=దేవతల యొక్క; కుసుమ=పుష్పములయొక్క., నిపాతై ఃజఐవతనములచే, లమ్మ్మీఃజ లకీ, వితేనే== విస్తరించబడెను, అనిభృతవేలావీచి వాహంః-అనిభృత= చంచ లములైన, వేలా = కూలమందలి, వీచిజ తరంగము లను, వాహుః జా జాహువులుకలిగినటి, నయోధిః = సమ్ముదుడు, స్పురస్తీం = సంతోషించుచున్నట్టి, భవం = భూమిని గూర్చిః (సియం=ఇష్టమును; కధయిష్యన్ని వజ చెప్పుచున్న వాడినలె, ఆలిలిజ్ఞజ క్రాగలించుకొనెను తాత్పర్యము, ఇట్టు దేవకార్యార్థ మై అర్జునుడు బయలువెడలి చనుసమయం బున దిశలందు దివ్యదుందుభులు [మోసెను. దేవతఖు ఆకాశమునుండి పుష్ప వర్షమును గురిపించిరి. మర్షియ్‌ సము[దుడుప్పొంగి వీచిమాలికలచే నొడ్డునార యచు “అర్జునుడ చిరకాళునే. నీభారమును బోగొట్టగలడూ” ఇెన్టి తన |పియు రాలగు భూమితో జెప్పుచున్నాడో యనునటుల గర్జించుచుండెను, శబ్దాదులు . అనుజగొ - అన్తుజగతుః-అనుజగుః; అను-పూర్వకాత్‌ గ్రైశబ్ద ఇత్యసాద్ద్మాతోః కర్తిరి లిట్‌ వర్వస్టేషేది గృవ్రఠమ్నపురుషబహువచనా నః. అధ-అవ్య- దివ్య౦-దివ్యౌ జూ దివ్యాన్‌; దివ్యశట్టి ఆకాళా న్తృంచుంలిట్లో ద్వితీయైకవచనా నః దుందులీనాం. ధ్వానః దుందుభిధ్వాన!. తం దున్దుభిద్వానం-ధ్వానౌ-ధ్వానాన్‌ , దున్దు థిధ్వొానళబ్ధః అకొరా న్తః పుంలిజ్లో ద్వితీయైకవచనా న్తః ఆకా-ఆశే-ఆళాః,

"7౬ కిరాతార్జునీయే అకొళబ్ధ ఆకారా న్తస్త్రీలిజ్లః (పథమాబహువచనా న్వః, సురాణాం కుసుమాని సుర కుసుమాని, సురకుసుమానాం నిపాొతాః, తై ౩, సురకుసుమని పాజేన-నిపాతాభ్యాం- నిపాతైః సురకుసుమనిపాతళబ్ద అకారాన్తః పుంలిజ్ఞస్తృతీయాబహువచనా న్తః వ్యోమ్ని-వ్యోమో్నో:.వ్యోమసు, వ్యోమన్‌ శబ్లో నకారాన్త నపుంసకలిజ్బస్సప్త మ్యేక వచనా న్తః, లక్ష్మీః-లక్మ్యా- లమ్మ్యః, లక్ష్మీళబ్ది ఈకారాన్త స్రీలిఖ్షః (పథ మైక వచవాన్తః. వీతేనే-వితేనాతే-వితేనిరే, వి.వూర్వకాత్‌ తను.విస్తార ఇత్యస్మాద్దాతోః కర్మణి లిడాత్మనేవది 1(వతమపురుక్షైకవచనా న్వు. (ప్రియం-(పియేయసియాణి, [పియశజ్జ అకారా న్త నపుంసకలిల్లో ద్వితీయైకవచనా న్లః. ఇవ-అవ్య కథయిష్యన్‌- కథయిష్యన్తా.కథయిష్య న్న కథయిష్యచ్చటబ్దిస్తకారా నః పుంలిజ్ఞః పతమెైక వచ నాన్నః. ఆలిలిజ్ఞ-అలిలిజ్లతుః.అలిలిజ్లుః, ఆజ్‌-పూర్వుకాత్‌ లిగి.గతావిత్యస్మాద్ధాతోః కర్రరిలిట్‌ నర స్కైవది (వథమపురుషైకవచనానః. స్పుర న్తీం-స్పురన్వా-స్పుర స్తీః, స్పుర స్తీళబ్ద ఈకారా న్తస్త్రీలిజ్లో ద్వితీయైకవచనాన్నః భువం.భువౌ. భువః, భూళబ్ద ఉకారాన్త స్త్రీలిజ్లో ద్వికీమైకవచనాన్తః, వేలాయాం వీచయః వేలాపీచయః, అని భృకాళ్ళ కా వేలావీచయశ్చ అనిభృతవేలావీచయ;, అనిభృతవేలావీచయ ఏవ బాహవః యస్య సః అనిభృత వేలావీచిజాహుః, బాహుః-.బాహూ-బాహవః, అనిభృత వేలావీచి బాహృకబ్ధ ఉకారాన్తు పుంలిజ్ఞః (పథ మైకవచనాన్నిః, పయోధిః-పయోదీ- వపణూధయ,;, పయోధిశబ్బ ఇకారానః పుంలిబ్గః ప్రథమైకవచనాన్తః. ధరలో? టంభౌలం్య న బాండు ఖా హాల ల కం [. . రర్యయంు న. ల సప పోల

1 ౩ 11౧0190462 నా +! . [1 2294 జయేజుడ రస్ముట్ట టి వా 2ంం210 562600 గం16ే, పాతల రర! న | . 102 ఉంటంయయుటంయ న్‌్‌... ల | + (11[02010) , స న. 1 | / కెగంతవ 9. 15/- నవీ