Telugu kavithraya kavitha vaijayanthi - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

కవిత్రయ కవితా ఎజయంతీ యూ

1915-1970

_ నంపాదళ వర్గం గాతచడ

| ఏ. గోపాలకృష్ణ డాక్టర్‌ సి, వి, రామచం[దరావు | డాక్టర్‌ కె. పురుషోత్తం గోనుకొండ వెంకటనుబ్బయ్య

వర్థమాన నమాజము నెల్లూరు

శకవితయ కవితా వైజయంతి (ప్రచురణ ; వర్షమాన నమాజవా య నెలూరు లి [పథమ ముదదణ : 1974 ౯ పుతులు : చెయ్యి ఇనా వెల :మేలుపతి రు. £0 సాదా పతిరు. 18 చ. రాతి | న అసు టం యో ళన టో బ్‌ వలన ఆ శో - ముఖచి[తం : బౌపు లాడ ము[దణ : ఫ్రీడమ్‌ ఫైన్‌ సారథి వింటక్స్‌ 138 ఎ, టి. హెల్‌, రోడ్‌ తిన్పరాకావారి వీధి సష్మరాను-21. శెల్లావ్‌ .

య. శీ | స్‌ వ ” ఓ. ఖో మేమ ష్‌ శ టూ కం... య కవితయ జయంతి నిరిదాత ట్రీ తిక్కవరపు రామురెడ్డి ( 18692 = 1978)

అల అన విషయ సూచిక

వైజయంతీ వేదిక = వర్ధమాన నివేదిక ఈ యాభై ఐదు ఏండ్లలో వైజయంతి = సమీక్ష

• డొక్టీర్‌ దివాకర్ల వేంకటావరాని ఈం | మొగ మాటలు

-- తుమ్మల సీతారామమూర్తి ఆ ఎర తిక్కన జయంతులు పథమ ఘట్టము 1915-1985 న. న తిక్కన జయంతులు ద్వితీయ ఘట్టము 1936-1967 లం ఆం. క్రీ? = లైర్టిర్ట్‌ కవ్నితయ జయంతులు తృతీయ ఘట్టము 1958-1876 .... ౨.౨ లి08- 807? నామనూచి

ఆరని వ్యోతి వెరిగించి అజరామర కీర్తినార్దించి కవి్నిత్రయ పవి్శిిత పొదనన్నిధ్‌ చేరుకున్న డాన సరిత్పతి శీ తిక్కవరపు రామరెక్తి

న! మహనీయస్మ్యృతిః ఇది అపర నీరాజనం

'వెిజయంతీ వేదిక (నీ అ

ఇది కవిశయ కనికా వైజయంతి.

విశ్వవాజ్మయ విశాల వియత్తల౦లో జాబ్బ్వల్యమాన నక్షత్ర త్రయాని కిది అక్షర హారతి.

యుగ యుగాల వుస్తకి భాండాగార సముజ్వ్వల చరి్యతలో ఒక అవూర్వ పర్వానికి సృష్టికర్తలైన శిమూర్తులకిది (పస్తుతిగీతి,

శబ్దమయ (ప్రపంచంలో తెలుగుజాతి కిరి పతాకను శిఖర సమున్న తంగా (వతిష్టించి, ఆసామాన్యమాన్యతను, అసాధారణ ధన్యతను సము పారించిన [పొతః స్మరణీయులకిది భక్తిపణుతి.

న! అతి

నాంస్వత మందిరంలో ఆంధభారతికి అనుపమానం౦ం, అనితర సాధ్యమూ అయిన ఉన్నతో న్నత పీఠమేర్పరవిన మహనీయ కళా విశార దుల అఖండ కీర్తిమూర్తికిది అక్షర నైవేద్యం.

ఇది వర్ణవాననమాజ వైజయంతి.

అ సాహితీ సేవాంగణంలో పలికించిన అనర్హృ రత్నమణిమయ విపంచి.

అర్థశతాబ్దిక మెగా వర్థమాన సమాజం ఆంధ సరస్వతికి కల్తార ముకుళాలు, కర్పూర నీరాజనాలతో చేసిన నిత్య సాహిత్యారాధనకిది (గంథస్థ (ప్రతిరూపం. అవిచ్చిన్నంగా అనుస్యూతంగా సాగుతున్న కవి

(తయ సంవూజనలో ఆ విరాబ్యూర్తుల పాద పద్మాల చెంత సమర్చించిన సారస్వత నుగంధమంజరీ సముచ్చయం ఈ “వెజయంతి'. మహార5వుల జయం౦త.ల పేరిట ఒక విశిష్ట వాజ్మయోద్యమాన్ని నిర్వహిస్తూ, యావ దాంధదెశ: తో చిరయశ।స్సు నార్జించుకున్న వర్థమాన సమాజ సాహిత్య సేవకిది మణిదర్పణ౦.

ఇది న్వన్గీయ తిక్కవరవ శామళెడ్డిగారి వైజయంతి.

అ ఉదారశీలి వదాన్య హృదయస్పందనకిది ఉదాత్త స్మృతి ఈ సారస్వత సుమమాళికకు రామరెడ్డిగారి దానధొరేయత అంతస్పూత్రం, ఈ డీపం వెలిగించింది వర్ధమాన సమాజమే అయినా, ఇది అఖండ జ్యోతిగా, అక్షరలోకిం మిద ధిషణా దీధితుల [పసరించే ను హోజ్జ్వుల దీపకళికగా రూపొందింది రామరెడ్డిగారి స్నేహ పొతలోనే. ఈ జ్ఞాన యజ్ఞానికి .వర్ణ్వమాన సమాజం హోత, రామరెడ్డిగారు ఉద్గాత.

ఈనాడు ఆంధ్రదేశంలోని కవిపండిత పకాండుల పాండిత్య =త్తది పుకు, వాజ్మయ వైశారద్యానికి నికషోపలంగా పేరెన్నికగన్న ఈ కవిత యారాధన అరు దశాబ్దాల [కితం ఏ వేదికమాద శ్రీ కారంచుట్టబడిందో, దీని పరిణామ[కమ మెట్లాంటిదో వివరించాలంటెే, వర్థమాన సమాజ చరితను స్టాలీవులాకంగానైనా పరిశీలించాలి.

గత శతాబ్దపు మునిమాపువేళ, పెన్నానదీ తీరాన, ఎల([బాయవు టెడదలలో మోసులెత్తిన భావబీజమే కాల్మకమాన వర్థమానసమాజ మహా వృక్షంగా విస్తరిల్లింది. ఆనాడు కొందరు విద్యార్ధులలో సారస్వత (వియత్వం ఆంకురించి 'స్టూడెంట్స్‌ సొసైటీ' గా చివురులు తొడిగింది, అనతికాలంలోనే అది నాటకకిళావిఅస నధ్యేయాన్ని సంతరించుకొని, *' అమెచ్యూర్‌ (డమెటిక్‌ సొసైటీ ' గా నామాంతరం పొందింది, వయస్సు పెరిగేకొద్దీ ఆ. నంస్థలో నాటకాభిమానంతోపాటు సామాజిక స్పృహకూడా మేల్కొన్నడి,. తమ కండూతి. కొఠకు నాటకాలు (వదర్శించడంకాక, (టీడర్శునలద్వారా లభించే ధనాన్ని కాటక నివారణాది సతొ్క్కార్యాలళు

వినియోగించి. _పజోపయోగ కార్యక్రమాలతో తాదాత్మ్యం జెంది, నెల్హారు జిల్లాలో జనసేవా పంంయణ సంస్థగా తమ సమాజానికి గుర్తింపు తెచ్చారా యువకులు. అనాటి వెల్లూరు జిల్హా గజెట్‌లో- * గ శీణ0166648 కజంుఎటం 306160 19 లం 001 11412016 1096లటం౧ 11 6 ర19ల|6లి అన్న ,పళంసా ప|తానికి పాతమైందా చిన్నిసంస్థ.

• కొంతకాలానికి అ బొత్సాహిక సంస్థ చీలికలపాలయింది. మూల సంస్థనుండి ' అంధభాషాభిమాని సమాజము ' వేరుపడింది. ఐనా అమెచ్యూర్‌ (డమెటిక్‌ సొసైటీ అకుంఠిత సేవా, దీక్షతో, సమధికోత్సా హంతొ కృషిచేస్తూనే సాగింది. సరిగ్గా అదే సమయాన నెల్లూరు మరొక సాంస్కృతిక సంస్థకు వురుడుపోసుకున్నది; యువజన సమాఖ్యగా “బీజాస్‌ సొసైటీ" బీజాంకుకమయింది.

అన్ని బాటలూ ఒక్కకోటకే పయనిస్తున్నాయి; ఒక్క చోటకే పరు గెత్తుతున్నాయి. ఈ సన్నబాటలన్నీ కలిసి ఒకే రాజమార్గం కావాలని కోరుకున్నది - మ్మదాసులో నెల్లూరీయుల అభ్యున్నతికి కృషిచేసే నెల్లూరు స్టూడెంట్స్‌ యూనియస్‌ ', తత్పలితంగా అమెచ్యూర్‌ (డమె టిక్‌ సొసైటీఫ బీజాన్‌ సొపైటిలు సంగమించి, 1948లో “ది నెల్లూరు (ఫొగైసివ్‌ యూనియన్‌ ' అవతరించింది. ఆ సంస్థ పర్యాయనావుమే వర్షమాన సమాజం. వర్థమాన సమాజం ప్రభవించిన నాటినుండి సారస్వత విలసనా నికి, నాంస్కృతిక వికసనానికి బహుముఖంగా కృషిచేస్తూ దినదిన [పవన్థమానమైంది. ఉదారాశయ సంశోభితులైన పెల్లేటి పెంచలురెడ్డి గారు ఈ సమాజలతకు అదరవయ్యారు; స్వగ్మహంలో కొంతభాగం ధర్మపఠనాలయ నిమిత్తం వర్థమాన నమాజ పరంచేసి ఆదరించారు. 1807 జూన్‌ £6 తేది పెంచలురెడ్డిగారి బావమరది స్వర్గీయ నల్లపరెడ్డి సుబ్బారెడ్డి నామాంకితంగా పఠనాలయం స్ట్థాపితమైంది. కేవలం ఉచిత పఠనాలఅయ నిర్వహణేగాక, కాలేజి పేదవిద్యార్థల వీధి సేకరణళలోనూ వర్థమాన సమాజం బాగస్వామి అయింది; తన మాతృసంస్థ ఆర్జించుకున్న కీర్తి [పతిష్టలను ద్విగుణీకృత మొనరిందచింది.

కవి[బహ్మ తిక్కన సోమయాజి చరించిన నేల, మహాభారతేతిషోసం రచించిన సీమ అయినా నెల్టూరులో ఆ మహితాొత్ముని నామాంచితమైన చిహ్నమేదీ ఏర్పడలేదు. అఆ లోటు పూరించడానికి వర్ధమాన సమాజం వూనుకున్నది; తిక్కన మహాకవి స్మరణాంకితంగా ఒక (గంథాలయం సాపించాలని 1910 డిసెంబరు 18 తేదిన తీర్మానించింది. మకొత్న హెలుగు నెలలోనే ఆ నిర్ణయానికి రూపకల్పన జరిగింది 1111 మార్చి 81 తేది- ఉగాది పభపర్వాన - వర్ధమాన సమాజాధ్వర్యపంలో తిక్కన [గంథాలయం ఊపిరిపోసుకున్నది.

అ నాటినుండి తిక్కన సంపూజన జరపాలనే మహదాశయం వర్ధమాన సామాజికుల హృదయాంత రాళాలలో నిరంతర మంథతంగా ఉండేది. కానీ అది నెరవేరలేదు. ఎప్పటికప్పుడు ఏవేవో అవరోధాలు ఏర్పడుతుండేవి. తరగని ఉత్సాపహమైతే పరవళ్ళు తొక్కింది కానీ, అది (ియారూపాన్ని పొందడానికి తగిన వనరులు ఒనగూడకపోయాయి. తిక్కన జయింతి రిర్వహణేచ్చ వర్ద్హమాన సామాజికుల నెంతగా ఉవ్విళ్ళూ రించిండో ఆనాటి వార్షిక నివేదికలు సృష్టీకరిస్తాయి. 1118 వార్షిక నివేదిక ఇట్లా అంటుంది -- *...26%23 1062 066౧ [064 ౫౬౬3064 స? ౧౧2౧7 ౧6౧066 06 భం ౮౧108 46 శ1ిి202 0౫9? $02164 96 66160664 0? 06 ౮౧106, 181 6006460061 0064 ఉల ఇట 12000102 ౦౯ 06 ౮౧100 0౧ [0౯6 ౧౯౦౧60౪3 ఈ969, ౧16 రష ౪11106 6616024864 41002 06 0850606 62౬” ఐనా ఆ సంవత్సరమూ అది చిరని కోరికగానే, తీరం చేరని శారికగానే మిగిలిపోయింది.

19814 లోనూ పరిస్థితి మెరుగున పడలేదు. అనాటి నివేదికలో___ “16 10080616 ౪8% ౧౯ 30ణ6 00 ర గుంగంంణ 06 ఈం 0100 €0 ౯616౦౯266 ౬202 024) [19 ౧0౯966 0660 6211308. 1౯19 పేంం664 26 100 ౮1101 66 1050 ఇ2) కంత 16618 10 & వ0316101 €0 92136౮ (16 శేర5186 0016 గంణ065 10 లః కుటిల

ఇంతలో నెల్లూకు సాంస్కృతిక రంగానికొక వినూత్నశోభ చేకూరింది. రావుబహదూర్‌ రేబాల లక్ష్మీనరసా రెడ్డిగారు దేవేంద భవొకఫదృశమైన వురమందిఠరం నిర్మించి, నెల్లూరు పురజనులకు అంకిత

మిచ్చారు.

పురమందిర [పొంగణం సకల కళా సంళోభితంగా వర్షిల్లాలనే ఉదాత్తాశయంతో లక్ష్మీనరసా రెడ్డిగారు వర్థమాన సమాజాన్ని అందు లోనికి ఆహ్వానించారు. ఈ గులాబీ లతతో అ తోట పరమళ భరితం కాగలదని ఆయన అనాడే "ఊహించగల్లారూ. అప్పటికి ఇంచుమించు ఐదేళ్ళుగా స్వగృహ నిర్మ్శాణోక్సాహంతో నిబిడీకృతమైన వర్థమాన సమాజానికి ఈ అయాచిత దానం' ఒక వర్శ్యపసాదమైంది. తన (పయ త్చాలను విరమించుకొని, లక్ష్మినరసారెడ్డిగారి ఆహ్వానాన్ని వురస్కరించు కొని వర్షమాన సమాజం వురమందిరానికి తరలివచ్చింది. పరమందిర (పారంభోత్సవం జరిగిన పది రోజులకే అ దివ్యసాధంలో ఉత్తర భాగానిం్ర వర్ధమాన సమాజ౦'- శాశ్వత వారసురాలైంది, 1915 ఏపిల్‌ 19 తేది వర్థమాన సమాజం వరమందిరం ఒడిలో చేరింది. అనాటి నుండి వర్ధమాన సమాజం వరమందిరానికి కొంగు బంగారం కావడమేగాక, తాను పట్టిందంతా కూడా బంగారమైంది.

మీరొక ఆరు నెలలకే వర్థమాన సొమాజికుల చిరళాలాశయం సిద్ధించింది. 1915 అక్జాబరు 18 తేది పరమందిగలలోనే తిక్కన జయళలళి (వభమ మహాసభ జరువకున్నది. అనాటి సభను అధ్యక్షిం చిన చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం పంతులుగారు “స్వీయ చరితము"లో (వాసుకున్న మాటలనిళ్కడ ఉటంకించడం అప్రస్తుతం కాదు -

“అ సంవత్సరము (1915) సెప్టెంబరు నెలలో కాబోలు కవి[బహ్మ యైన తిక్కన సోమయాజుల వారి జయంతి మహోత్సవమును జరుప దలచి నెల్లూరు వురవాసులు తతృ్సభకు నధ్యక్షత వహింపమని నన్నాహ్వా నించిరి. నా వదినెగారి కుమారుడైన రావూరి సనూర్యనారాయణను నొ సహాయార్థము తీసికొని, నెల్లూరు వెళ్ళితిని. తిక్కనజయంతి మహో తృవసభ లక్ష్మ్మీనరసారెడ్డి టవును హాలులో జరిగెను, అచట గవర్న మెంటు ప్రీడరైన మైదవోలు చంగయ్యగారు మొదలైన (ప్రముఖులు దయ-

చేసిరి. విశాలమైన యావురమందిరము జనులతో నిండిపోయెను* కవి (బహ్మయెడ నాకు గల భక్తి విశేషము చేత నేను మహోపన్వానము చేసితిని. నా (ప్రాత గురువైన వేదము వెంకటావలము గారు నెల్లూరులో నవ్వుడు న్యాయవాదులుగా నున్నందున నేను వారి దర్శనము చేసితిని. వారప్పుడు 'జండు" భాషలో గొప్పకృషి చేయుచుండిరి. అది సంస్కృ తమునకు సన్నిహితమైన భాషయని వారు నాకు చెప్పిరి, నెల్లూరు పుర వానులు నేను రెండవ తరగతిలో (296. 1$5) పపయాణము చేయు నట్టు ఖర్చులిచ్చిరి. నాలుగు దినముల తరువాత నెల్లూరు నుండి రాజ మహేం[దవరము వచ్చితిని.”

ఆ విధంగా ఆరంభమైన ఈ సారస్వత జలధార కాల[కమానొ ఎన్నో పరిణామాలను, పరిపూర్ణతను సంతరించుకుంటూ, ఒడుదుడుకు లెరుగని గంభీర [పశాంత జీవనదిగా (ప్రవహిస్తూ వస్తూంది. ఆంధధదేళానికి మణిభూషణాలనదగిన ఎందరో మహామనీషులి వేదికపై నిలిచారు. చెల్లపిళ్ళ వెంకటశాస్త్రి, వేదము వేంకటరాయ శాస్తి, కట్టమంచి రామ లింగారెడ్డి, కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు, దువ్వూరి రామిరెడ్డి, త్రీపాదొ' కృిష్టమూర్తి, కాశీ కృష్ణాచార్యులు .... తదితర పాండితీ పతిభాపాథోధు లెందరో (శోతృజవానంద సంభాయకంగా ఉపన్యసించారు; తిక్కన కవితా వైదుష్యాన్ని విశ్లేషించి నీరాజనాలెత్తారు. 1921, 1928, 1925 సంవత్సరాలు మివహా, ఈ అరాధన నిఠరాఘాటంగానే సాగింది, సాగుతూంది

తిక్కన జయంతులకు అనుబంధంగా వర్థమాన సమాజం విద్యార్థు లకు వ్యాసరచన పోటిలు నిర్వహించడం పారంభించింది. వర్ధమాన సమాజాభ్యున్నతిని కాంక్షించే శ్రీ కె. ఎన్‌. కేసరి విజేతలకు స్వర్ణపతకం బహుకరించేవార్య. తర్వాత కొంతకాలం రేబాల పట్టాభింమరెడ్డిగారు తవు తండి సుందరరామ రెడ్డిగారి పేరట కూడా బహుమతులిస్తుండినారు.

• తిక్కన జయంతి జరిగింది పెస్టెండలో కార; అక్టైబదలా. నేభ్‌ విర షహొంచింద్సి ఖద్బుణ భరించింది వర్ధమాన వమాజ౦.

రెండు దశాబ్దాలు దొర్లిపోయాయి. వర్ధమాన నమాజ తిక్కన జయంత్యుత్సవాలలో రెండవ దశ మొదలయింది. అప్పుడప్పుడే రాజ కీయరంగ నిరాసక్తులవుతున్న ఆగర్భ శ్రీమంతులు శ్రీ తిక్కవరవు కామ రెడ్డిగారికి ఈ మ హోద్యమం మనస్సుకెక్కింది దీన్ని ఆదరించాలనే సత్సంకల్పం, పోత్సహించాలనే ఉత్సాహం ఆయనలో పొటమరించింది, ఆం ధశారదామతల్లికి అనవరత వరివస్య నాచరించాలనే మహదాశయం చివురులు తొడిగింది. ఆనాటివరకు ఉపన్యాసకులను ఉత్తచేతులతో సాగనంపుతున్న వర్థమానసమాజానికి రామరెడ్డిగారి చేయూత ఎంతో ఊరట $ిల్షించడమేగాక, అత్మ స్థైర్యాన్ని ద్విగుణీకృతం చేసిందికూడా ! 101గ నుండి తిక్క నజయంతులకు రామరెడ్డిగారు నిధిదాతలయ్యారు; స్రాణదాతలూ అయ్యారు. తమ తండి స్వర్గీయ లక్ష్మీనొరాయణరెడ్డిగారి స్మృతిచిహ్నంగా ఉపన్యాసకులను నూట పదహార్లతో సన్మానించే బాధ్య తను ఆయన వ్వీకరించారు.

మరొక రెండు దళాబ్దాలు దాటిపోయాయి. 1957 తిక్కన జయం చిని అధ్యక్షించిన శ్ర బెజవాడ గోపాలరెడ్డిగారు మాండలికాభిమానానికి అచీశంగా వర్థమాన సమాజం కవ్మితయ జయంతులు నిర్వహించాలని సూచిస్తూ - “నెల్లూరుకు సాహిత్యరంగంలో ఒక విశిష్ట స్థానముంది. మన విశాల హృదయాన్ని నిరూపించుకోవాలి” అన్నారు.

మరునసబేడే తిక్టవరపు రామరెడ్డిగారు తన విశాల హృదయబభాండం నిండా దొతృత్వ భావరసాన్నినింపి, వర్ధమాన సమాజపరం చేశారు. 19058 నుండి తిక్కన జయంతి కవితయ జయంతులుగా విస్తరిల్లింది; మూడు వాటల శారందోత్సవాలుగా మారింది. మూడు సభలలో ముగ్గురు కవి పండితులు మహాభారత (పాశ స్త్యాన్ని ఉగ్గడించి, రామరెడ్డిగారి సన్మా నాలనందుకునే తృతీయ ఘట్టం (ప్రారంభమైంది. నన్నయ జయంతిలో తమ తల్లి రంగమ్మగారి స్మృత్యంకంగాను, ఎజ్జిన జయంతిలో తమ సతీ మణి నసుదర్శనమ్మ గారి సంస్మరణాంకితింగాను, తిక్కన జయంతిలో తమ తండ్రి లక్ష్మీనారాయణ రెడ్డిగారి జ్ఞాపకార్థంగాను, రాషిరెడ్డి గారు నూట పదహార్ల సన్మానాలు చేశారు,

ఇంకొక దశాబం తరలిపోయింది. 1960లే రామరెడ్డిగారు సన్గాన నిధిని రెండు నూట పదహార్లకు హెచ్చించారు. అంతకు మునుపే ఈ కార్య్మకమ నిర్వహణకు శాశ్వతత్వం కల్షించడానికి ఒశ వత్యేక నిధిని కూడా సమకూర్చి పెట్టుకున్నారు. మరొక ఐదేళ్ళకే అ ఆవిరళదానరాధేయుడస్తమించాడు. ఆంధ సారస్వత సీనులో చలువ పందిళ్ళు వేయించి, ఎందరో కవిపండిత (పకాండులకు చల్లని నీడ చేకూర్చిన ఆ మహనీయుడు, కవితయ కవితో వైజయరంితిని విను వీధుల కెగ్యబాకించిన అ అనన్య సాహిత్య పోషకుడు 1978 డిసెంబరు 9 తేది కన్నుమూశాడు, దాదావు నాలుగు దశాబ్దాలు ఈ కెలుగు నేలమీద కవి తయ కవితారాధన జరిపి, కడకా (తిమూర్తుల పొదసన్నిధినే చేరుకోడానికి వెళ్ళిపోయాడు ఆయన అస్త్రమయంతో ఆం(ధ సారస్వత పోషణ చరిత్రలో ఒక (పముఖాధ్యాయం సమాప్తమైంది రామరెడ్డిగారు తనశోనే ఈ కవితయ జయంతులూ అంతరిర౮హి--4 పోవాలని ఆశించలేదు తన తదనంతరం కూడా ఈఅధ్వరం౦ం నిరవధికంగా సాగాలవే భవిష్యద్ధృష్టితో ఒక కార్యనిర్వాహక నంఘాన్ని నియమించి, 18 వేల రూపాయలు వారి అధీనంలోవుంచి వెళ్ళారు. ఆ సంఘంలో డాక్టర్‌ బెజవాడ గోపాలరెడ్డిగారు, శ్రీ గుజ్జ్దం వేంకట నృుబహ్మణ్యం* శ్రీ పి.వి రమణారెడ్డి, శ్రీ నెల్లూరు శ్రీరామమోార్తి, శ్రీ దుర్చారామ మూర్తి, శీ గోసుకొండ వెంకటసుబ్బ య్యగారు సభ్యులుగా నిక్దేశింవ బడ్డారు. తర్వాత అ సంఘానికి “తిక్క వరవు రామరెడ్డి కవిత్రయ జయింతి సంఘ' మనే నామకరణం చేసి, వర్థమాన సమాజ కార్యదర్శిని శ్రీ వై.బి. . రెడ్డిగారిని సభ్యులుగా చేర్చుకున్నారు. డాక్టర్‌ గోపాల రెడ్డిగారు అధ్యక్షు లుగా, శ్రీ గోసుకొండ వెంకటసుబ్బయ్య కార్యదర్శిగా ఎన్నుకోబడ్డారు* | అ సంఘం, వర్ధమాన సమాజం సమష్టిగా కవితయ జయంతులు నిర్వ హించాలని నిశ్చయించారు. తద్వివంగానే ఏబటేటా జయంతి కార్యక శయ్తూలు జరుగుతున్నాయి. జరుగుతాయి,

కవితయ జయంత్యుపన్యాసాలను (గంథస్థం చేయాలనే ఆలోచన దాదావు పదేళ్ళ నాటిది. అంతకంటే ముందు 1948లో “జమీన్‌ రైతు” ప్యతిక వేసిన సూచన గమనించదగింది: “ఇరువది నాల్టు సంవత్సరముల నుండి జరుపబడిన సభలలో గావింపబడిన ఉపన్యాసములు స్వీకరింప బడినవా * ఇకనైనా అట్టిపని చేయతగదా?+"” ఈనాటి '“వైెజయంతి' 8 నాండీ వాచకం అ నూచనే!

వర్ధమాన సమాజం నిస్వార్థంగా, నిరుపమానంగా శారదారాధన జరుపగలదే కాని, లక్ష్మీ కటాక్ష వీక్షణాలకు నోచుకోలేదు. అందునా (గంథ ,పచురణ దాని తలకుమించిన భారమే! కవితయ జయంతులకు మోలస్తంభంగా నిలచిన తిక్కవరవు రామరెడ్డిగారే అ బృహద్యత్నానికి బాధ్యత స్వీకరించారు. వపదేళ్ళ[కితం వి. ఆర్‌ కాలేజి అంధ శాఖాధ్య క్షులు శ్రీ పోలూరు హనుమజ్జానికీరామశర్మ, రామరెడ్డిగారి ఆస్థాన వండితులు శ్రీ గోసుకొండ వెంకట సుబ్బయ్య ఆర్జ శతాబ్దపు సారన్వతో పన్యాన సంకలనానికి నియుక్తులయ్యారు. కొంత పని జరిగింది. కాని అదొళశ సమ([గరూపం సంతరించుకొనక మునుపే ముగిసి పోయింది; వురిటిలోనేసంధి కొట్టినట్టయింది.

అంతమా[తాన రామరెడ్డిగారు తన ఆలోచనకు, ఆశయానికి న్వస్తి చెప్పలేదు తల పెట్టిన సత్కార్యం జయ పదమయ్యేవరకు విరమించని దీక్షాదక్తులు, చైతన్యమూర్తులు గనుక, అయన మస్తిష్కంలో ఈ వుస్తక (పచురజోర్దేశం నిరంతరంగా, నిగూఢంగా సాగుతూనే వుండివుండాలి,

ఈసారి మరికొంత పటిష్టమైన, విశిష్యమైన వునాదులే పడ్డాయి. వెంకటసుబ్బయ్యగారు ఊరూరూ తిరిగి, వర్థమానసమాజ (గంథాలయాన్ని గాలించి, విషయసేకరణ _ జరిపారు. సహృదయులైన పతికాధి పతులెంతగానో సహకరించారు. తమ అమూల్య సంపదగా ఎంచుకొనే పాత ప్మతికాసంపుటాలను ఇచ్చి పోత్సహించారు.

ఇంతలో మరొక మలువు. సమాజ కార్యదర్శి శ్రీ కురుగంటి తిరు ప౭ిరెడ్డి, సమాజకార్యకలాపాలపట్ల ఆఅసక్తుడైన సభ్యుడు శ్రీ బండి గోపాల రెడ్డి *“వెజయంత్‌' సంకలన బాధ్యతను శ్రీ మరుపూరు కోదండ రామరెడ్డి హస్తగతం చేశారు. ఆయన కొన్నాళ్లు పరిశమించి; -జస్న టీకే. సేకరించి వుంచిన వ్యాససముదాయంలో కొంత భాగం సంన్కరించారు; జయంతి నభలలో పాఖ్గొనిన విద్వద్వతంసులలో కొందరి జీవితాలేఖ్యాలను నమకూర్చారు, సమిాక్షార్ధం పర్టమాన నమాజు కార్యాలయంలో వురపండిత |పముఖులతో జరిగిన రెండు సమావేశాలలో కొన్ని సూచనలు, సలహాలు లభించాయి. మరికొంత కాలానికి 'వైజు యంతి' రేఖామాతగూపం నంతరించుకున్నది. అది అనసమగ్గగం, అసంవూర్ణమే అయినా, (గంథ |[పచురణ యత్నానికి కొంత దోహద కొరిగా రూపొందింది.

కానీ కాలిం కలిసి రాలేద్దు రామరెడ్డి గారు సమిక్షా సమావేశా అలో పాలొనిన తర్వాత ఎందువలనో అసంతృప్తులయ్యారు. “వైఖ యంతీ' [(పచురణేచ్చ అయితే ఆయనలో ఇసుమంతైనా కొరవడ లేదు శానీ, వ్యక్తిగతంగా మనస్సునొచ్చుకొనే పంఘుటనేదో జరిగింది. కొందరి (వవర్తనపట్ల ఏవగింవ కఠిగినట్లుంది, రెండునాల్కల వ్యవహారం, ఉచి కానుచిత శఆారతమ్యరహిత సంభాషణ రామరెడ్డిగారు. ఉహించలేక పోయి, 'వైెజయంళి' విషయంలో మౌనం వహించారు. ఆంతటితో అ ఉద్యమాకాశం గాఢమేఘావృతమైంది.

మళ్ళీ మబ్బులు తొలగి పోవడానికి రెండేళ్ళు పట్టింది, 19?1లో వర్ధమాన నమాజానికి నూతన కార్యవర్గం ఎన్నికైన తర్వాత కానీ ఆ విఫలయత్నాన్ని సంఘటితమొనరించే అవకాశం కలలేదు ఈసారి భగీరథ వయత్నమే జరిగింది; సమధికోత్సాహంతో కృషి వైరంభమైంది. వర్ధమాన సమాజకార్యదర్శి గోపాలకృష్ణ, “వైెజయంతీ' (ప్రచురణకు (వథమం నుండి (శమించిన గోసుకొండ వెంకటసుబ్బయ్య రామరెడ్డి గారిని వన

రాశృయించి, అయన వదాన్యకా కిరణ పసరణతొోనే “వైజయంతి” వెలుగులోనికి రావాలని చెప్పి ఒప్పించగళల్లారు. గళాన్ని విస్మరించి యథారీతిని సమాజాన్ని ఆదరించి, ఆంధభారతికి ఒక అమూల్యా భరణం బహుకరించవలసిందిగా అర్ధించారు.. సహృదయ చ[కవర్తిః ఆరమరిక లెరుగని ఉదారశీలి అయిన రామరెడ్డిగారు ఆ కోరిక మన్నించారు. “వైజయంతీ” ప్రచురణ బాధ్యతను నిండు మనస్సుతో స్వీకరించారు. అంతేకాద్డు (వాత (పతిని పునః పరిశీలించి సర్వనమ (గంగా రూపొందించే బృహద్వాధ్యతనూ మా ఇర్టరిమిదనే ఉంచారు. మళ్ళీ మొదలెత్తుకోవలసివచ్చింది; ఆద్యంతమూ అధ్యయనం చేస్తూ పరిపూర్ణతను సాధించడానికి అవిరళ కృషి చేయవలసివచ్చింది. ఆ భారం మా ఇద్ధరిదే అయితే అది మోయలేనిదై వుండేదేమో; కానీ మరి ఇద్దరు సన్మితులు హృదయపూర్వకంగా సహకరించడంతో [వాతపతి త్వరి తగతిని సిద్ధమయింది. వి. ఆర్‌, కాలేజి చరితాధ్యాపకుడు, చారిత్రక పరిశోధనలో లబ్బపతిష్థుడు-డాక్టర్‌ సి వి. రామచం[దరావు, సర్వోదయ కళాశాల అం(ధ శాజబాధ్యక్షుడు, సౌరస్వత పరిశోధనలో నిష్ణాతుడు" డాక్టర్‌ కాళిదాసు పురుషోత్తం మాకు చేదోడువాదోడుగా సహకరించారు. “వైజయంతి నంకలన బాధ్యతను ఈ సాహితీ మితబ్బందం సమంగా పంచుకోవడంతో, అత్యంతోత్సాహంతో ముందుకు సాగడంతో, మొదట మొదటకొంత సహకారమందించిన శ్రీ బండి గోపాల రెడ్డి స్వీయకారణాల వల్లవెనుకంజ వేసినా, అనతి కాలంలోనే వాత్యపతి తయారయింది,

ఏ అవరోధమూ లేకుండానే రామరెడ్డి గారి హర్హామోదము ద లభించింది; వుస్తకం ముదణభాగ్యానికి నోచుకున్నది, కానీ 'వైజయంతి'ని సమ(గరూపంలో చూడకనే లమరెడ్డిగారు వెళ్ళిపోయారు. అది మాకు హృదయశల్యమే! ఇకి గమ్యం చేరుకోలేమేమోనన్న భయాందోళ నలు, నిరాశా నిస్పృహలు ఆవరించాయి,

కానీ రామరెడ్డిగారి కిర్తిపకాకను అవనతం _ కానివ్వకూడదనే దీక్షా కంకణబద్ధులైన డాక్టర్‌ బెజవాడ గోపాల రెడ్డిగారు మాకు అవలంబన మయ్యారు; కొండంత అండగా నిలిచారు. వారు ఉదార హృదయంతో ఆవగాహన చేసికొని, రామరెడ్డిగారి మరణానంతరం “వైజయంతి” వెలుగు లోకి రావడంలోని అవశ్యకత. కౌచిత్యాలను గుర్తించి, మమ్మెంతగానో (పోతృహించారు. (ప్రచురణలో అనివార్యంగా కొంత జాప్యం జరిగినా క్షమించి, ఆదరించారు. తతృ్పలితంగానే ఈనాడు ఈ (గంథాన్ని ఆంధ దేశానికి సమర్చెంచుకునే మహదవకాశం వర్థమాన సమాజానికి లభ్వ మైంది,

ఈ దశాబ్ద చరితలో 'వైజయంతీ” రూపకల్పనకు పత్యక్షంగానో. పరోక్షంగానో, సుముఖంగానో విముఖంగానో రాళ్ళెత్తిన్న వాళ్ళింద రెందరో ! సంపాదక వర్గంగా వ్యవహిరించిన మేము నలుసురం పల్లకీ మోసిన బోయీలం మాత్రమే! వర్ధమాన సమాజ వూర్వకార్యదర్శులు, కార్యకర్తలు, (వస్తుత కార్యవర్గ సభ్యులు, చయోభిలాషులు ఎం ఇట్లా ఎందరి అదృశ్యహస్తాలో ఈ (యత్నం వెనుక వున్నాయి. పాత ప్యతికల నుండి అవసర భాగాల నుద్ధరించుకొని, ఉపయోగించుకోడానికి నౌహా ర్రంతో అనుమతించిన పృతికాధిపతులకు మాది తీరనిబుణం, జమిాన్‌ రైతు, ఆ౦(ధప్మతిక, కృష్ణాప్మచిక, భారతి, ఆంధ పభ, యూత్‌కాం[గెస్‌ తదితర పతికా సంవాదకులకు; ఒకనాటి రం(ధాన్వేషి, మందాకిని, సింహ ఎరి, సుబోధిని,తిలింగ, దేశబంధు.,పజాసేవ,శశి ష్మతికలయజమానులకు,వారి వారనులకు మేము కృతజ్ఞులం. అసాధారణ శేముపీ భురీయిలైన మహా పండితుల భావనామహార్ణవంలో ఉదయించిన ఈ అవూల్య రత్నాలను ఏద్చకూర్చడానికి పవతికలే అధారభూతాలయ్యామి. పాతికేయుల నుంచి సహకార సంపత్తి లభించకపోతే 'వైెజయంతి' ఈ రూపాన్ని పొందగళ్ల వుండేది కాదేమో!

అంతే కాదు, ఈ సాహితీయాతులో కొంతదూరం పయనింది విరమించుకొన్న పెద్దలుకూడా ఒకవిధంగా మాకు పోత్సాహకులే అయ్యారు

అందరికీ మా వందనాలు

భావగర్భితంగాను, అత్యంతాకర్రణీయంగాను ముఖచితాలు రచిం చారు శ్రీ బాపు. చలనచితరంగంలో తలమునకలుగా వున్నా మా (ప్రయత్నాన్ని మనసారా అభినందించి స్నేహార్దుతతో సహకరించారు,

వుస్తక ముద్రణలో మేమెన్ని ఇబ్బందులు కభించినా నహనంతో నహకరించారు మాసు “ఫీడమ్‌ _పెస్‌ యజమాని శ్రీ బాలసుందరం, నెల్లూరు *సారధి (వింటర్స్‌ యజమాకశులు

అందరికి ఇవేమా హార్దిక్కపణామాలు

ఇక - ఈ సంకలన విధానం గురించి రెండు మాటలు చెప్పాలి, చర్విత చర్వణ భాగాలను మాతమే ఉత్తరించి ప్యతికల భాషను ---భావా లను యభథభాతథంగావనే అందించాము. ఒక్కొక్క జయంతి సభను వివిధ ప్యతికలు ఏవిధంగా (పతిబింబించాయో మా ముందుంచాలన్నది మా ఉవ్రేశంం+మైగ్సా 1915 నుండి 970 దాకా ప్యతికారచన ఎన్ని పరిణా మాలను పొందిందో ఆఅనుషంగికంగా (తిఫలించాలనే అధి పాయంతో యథామూలంగా సంకలనం చేశాము.

కొందరు ఉపన్యాసకులు కోరిన వెంటనే తమ వ్యాసాలను మాకు అందచేశారు. వాటినీ వునరుక్తిలేకుండా చేసి, యథామాతృకంగానే 1పచురించాము

ఇది సమగ [గ్రంథంగా భావించేంతటి స్వోత్కర్ష మాకు లేదు. తెలిసి దొర్లినవి, తెలియక చేసినవి ఎన్నో దొసగులున్నాయనే స్పృహ తోనే దీన్ని మిముందుంచుతున్నాము మా వయస్సు, మేధస్ను ఈ

సారన్యఅకృషికి చాలపని మేము ఎరుగుదుము కానీ విధిలేని పరిస్థితిలో ఒక పతిష్రా సమస్యగా ఖావించుకోవలసి రావడం వల్ల మొండి పట్టు దలతో ఈ భారాన్ని వహించడానికి మేము సాహసించాము అందుకు మేము విచారించడంలేదు. ఒక మహదవకాశం మాకు లభించిందని సంతసిస్తున్నాము గర్విస్తున్నాము

ఇందులోని తప్పులు మావే! అవి తెలుసుకుని సరిదిద్ధుకోడానికి మయేము సంపద్ధులమే ఈ (పచురణ ఇంతటితో అగిపోరయేదికాదు. వతి పదేళ్ళ కొకసారి కవ్మితయ జయంత్యుపన్యాసాలను ఇట్లాగే నంకలనం చేసి [పచురించాలనే పథకం రామరెడ్డిగారే రూపొందించారు. తదనం తర (పచురణలకు ఇది ఉత్తేజదాయకమైతే మా కృషి ఫలించినట్టే 1

మహాభారతాభి మానులైన సారస్వతోపాసకులకు ఈ [గంథం సుగమ మార్గాన్ని ఏర్పరచ గలిగితే వర్థమాన సమాజసేవ ధన్యమైం దని భావిస్తాము, నెల్లూరు ఎూవ్‌. గోపాలకృష్ణ 1974 దొర్చీ 16 కాక్యద౭ి?)

వర్దమాన నమాజం

ధి ర్ట ఫె న ఏ “జై: .. 1] గ్‌ 2 ౬£ శ శి ఇ 3 భభ ౫౨౪ త ౨ ఇ శీ శ భే” 4 1 ప. ౧౧ సస్టి€ య జ శ ౨: వళ? క్ష = ం రా ఖ్‌ తత్త ఇ శ్‌ ౨489 ప శ్రీ రీ శ ఛే న స భా ర! ఉస 1శ[శఆ* శ సీ ఖ్‌ 1 క 12 ల్లీ ర్ట ఫి జతి ౩3 శ" ఇ శ ౪ తి శు ళా డ్రి స్‌ జ వై జి కం!

జి స బో న గ్‌ వ శే ; గ ర వై ఏ జై గ 1 చ *)౦6 న! బు 6 గ్‌ డి ఖు టు హా ఏ శ ణీ చె ఛి ళ్‌ స వ ప న్‌ ప్ప గ్‌ స్ట ప! న యణ ర న్‌ ఎం లీ శటప్రి శ జై 2, జ్‌ ల్‌ 8 ర్తి చి సంచి నొ ల్ని రి శె ళా ఫి ల్స్‌ ఏ త: చ్ధే ల గ్‌ చ ట్త శ్‌ శ్సై ఖై సు ర్త న్‌! జం ల్‌ య! 0 ణే కే 0 గో జ సై వం గ్గ గం ళా స్ట గో ళా న్తి ఫి లి థి ర 1 వ జే క శి ౨౩ ర ళ నీ ణో హా టి రి ఖే గ్‌ శ్రి బై లే ప ట్టి ల లో శి ఖ్దే శో లె గ్‌ తక 2 క ని శ్ర శై ల్లో ఠి ణి ఖై రి ఖై ౮ ఫె చీ గి ళా 4 ఇావాశ డా 4 జ ర వం హా థో జి జ్ఞ జె జి జ జె జ్తి జ్తి శా ఇ ! కాశీ లా నో లా ళా న.

ఛి ర్ట తె ర్ట 4 * ని డి ల సీ సి డి జ బ్ర [ఓ అ త హహ ద్‌ శై శతి శ్లై ప్రా 6 . ప ర్ట శి ప 632వ ళల శిరి లీ న మ 1 (0 1 న న స 1

రం

ల శై పైట క్ర శి నేని ప శ అ 85 వ ఈ శీ 2౭౪ శ 4

ఓ

స్ట్‌ 2 ఏ0 డ్య 2 ;. త శ ర పై స్ట్‌ ఇ 2 9 ఈ 2 | ఈ 4 శ తి దిశ ఫి కు లీ వే ఈం

చి శి శి శ 7 స ని శ ౧ లై ౮... స్‌ ౪ వు పవి స్ట గ డర తిక శ 4 శే చే ళ్త్‌ శ్‌ 5 2 8 ౨౩ గ శీ 3 వ్వ

2 అ పన 2 5 క్‌ భ్‌ ్దా శీ శే శీ 4 శీ చీ శీ

న జ గతీ స్తీ శి ఉ6 లి ౪౭ 9 ని 9.ల్లై [ల చే. న్‌ ల తాగి శ్రీ జ ఫో అప క్కి అక ్ళ్వి శ్‌ ళీ న్‌ ్త్రీ జే ౨ సే చ న వ ళ్తే ఇ ట్రేధి 9 చ్గే ౪7 బబ చో స చీనీ ద్ర నే న ర 1 ణ్సే జా త్‌ ప జైల 9 లి 4 చ్‌ శ లై లం గ్లో స్త్‌ జ 1. (1. ణ్‌ చెక్స్‌ న్‌ ఖే త త్త ర్క ఖీ ఇ ./౧ స సీ వగ ష్‌ జ్‌ నం న గీ గో త్త ళ్‌

ఫి ర్ట ళల /. శీ క ౧౫ టై "ల న స్‌ ల్‌ గ ళ్గి గ్‌ డి ౪ గ్‌ ( ళ్‌ నవ ర్‌ ఇఖ్రి ల్లీ ళం గ్త్‌ ల ర్జు శె చ గ్‌ రీ శే క ఇ వ్ర ల చి 2 స చ్డో | శకి న రీటా లే చ్డై బ్జి గ ళ్‌ / న ౭ దీ రీ 1 స్ట సత్త శి ప . ఖై న్నీ నళ ర్ట ఖి చీ జ్డ్‌ నీ శ య ఖి ఏ కర్‌ క్ర రి వి ఇం స్‌ గి ణ్‌ (స్ట చీ ఫి న్‌ చ్తీ “క య ణి ళం లి [చ శీ వ స్‌. ్తీ సీ ప భె సై ఫి ళు గీ ఇం 422 జీ శ్రి ని ట్శ త్త ళం 2 66 లే న్‌ సి స్త్‌ శీ సి గ్త యూ గ ని ఖీ 1 న! య ॥ ఖై గ్‌ 2 (2 వ్‌ చె కు ళం ణ్ధ్‌ స్‌ ఛి చ్గ్‌ లి గీ ౨ 8 జి ష్‌ జ వ న జ అ ని వ్ల ల్‌ టి వీ ఫ్‌! దీ పె ఓ 1 శ శే క్ష క్త యఖ ఇక ళు క్ష క్‌ కేకే క్ష

న్‌ ళం రి గ్‌ ఫ్టీ - క్‌ చై ర్త న్నే క న శరేడి గారి! ౨1 వై శ్‌ ర్డీ ణే ్ట్‌ / లీ దో ప్పె న! జ్ర [1 శ శ శ స్ట త్తి 2 నీ తి వీ ల్ల ర శీ వీ కా | 9 లి స సై రే సై ఫై శీ క 8 న శ్రీ హ్‌, తి స్త్‌] క్‌ గ త తి తి లన గజి రే వ గ్‌ వి స్ట న్‌ జే తం గ్‌ గే జా సౌ భో ౨; ర్‌ అ సాక్‌ థి గ ర్‌ శకి శ స్‌ స గ శ న ర ౩ 0 [ న స్ట హా గ్గ స్త్‌ స్లో గ గ శ | నీచే రీ 0 న్‌ స్వ 0 త చె ట్‌ స్థ చ శ గ్‌ ని ఖల్‌ సస కసీ పస ఫైన్‌ | మ క్‌ క క్‌ శీత శి శాప ళం తం ౨1 న. హ్‌ చీ లీ 1 శ క కే (7 స్ట ఛై జి స్ట్‌ శకి స నో టే గ య స్ట న్నీ స క! గే గం బై ౯ వ్వ నబ ఇ న చి సీ గ్త్‌ రే స శ 6 క్ట షై శ గ్‌ న న్‌్‌! రీ జం జే ఫి నే శ నో లి న్స స ఉ నా జ = ల వ్‌ ష్‌ ఉం 62 య భళి భా ల్లీ శ క్‌ స శీ శే స న్‌ | కా వలీ శీ 2 ౭ త శీ ఇ వ్‌ యంది ళు క్షి క్ష క్ష శె డ్డి వ కే వ్ల వే శ కె ష్‌ క్షి లా ఠు ఠా ల! ము!

లి నే స్థ ర వో ల్లి స్ట్‌ గ్య న్‌ ధ్‌ సై సాలే ౧ ఫి లై వొ ఇ రీ గ్‌ న్‌ / సి వరి ర్ల ళ్‌ ణ్‌ ర్స్‌ స స స | ౮3 నె ఇచి 9 ళు ర్‌ (01 నా టరె ఎకైశిం శే శై లి లే ర. // ప ల శం గ ఉచ నూ 4 బై భనం | ఛి హ్‌ న్నే శ్‌ స స నే ి ఏ9 న్‌ చ్‌ 2 చీ శీ 4 ల ళ్‌ తె 66 ల్లి రా ౬ శ స్త లట గ 9 శి ఖై |? ్డే // స గ | లవ టే పై వ ఇ “త సె ళ్‌ ఖీ వి 1 ష్‌ ౫ వ్‌ 2 లి చ్చి త (. గ శన: గ ఉం న్‌ జి 2 క్‌ రీ గ్జీ జప ళం ౦ ఈ యం డి ౦0 ళ్‌ సవ ల్‌ వై 1. కై కక £ 9 న ౧ ఇ 2౩ ఇ 9 ఇ ఖ్‌ గో

0 ర్థి చ /. న్‌ న్‌ జి డీ ల్ల నే స్ట్‌ రు శీ చి ర్స బే సై కై 9 న శి కి సడే షై సా 0 ్ర్‌ త శ ఖై గే ఫి 2 డి కా జ జ | ట్‌ళ రీ చె ర్స్‌ షే శి స్ట నీ క్ట న ఓ గ చ్‌ ఇ భత ను ర ఖై -57 ష్‌ ర చై ను! న! న (0 ల! లం గు శ ల చ క్త జ్‌ చ్జీ గ్య క లె స్ట చి శ శై ళ త్రి 1 చే నే వి ప ర్స లె ఛీ ష్ట్ర గి గి ఖై స్త్‌ న్‌ ం ఖే ఇ శే త చే ఇ ల్లి శ్‌ ం కీ థి థి (1 రి తె శి ఇ శ్ర న! ఆఅ ల వేల లా వె ఇ * షెప్కా" నాశ; = శి తావి శ్వ ఎట లే ద పశ స కస న గం దాస సశ వ వస్త కృొనొో డి ప శీిలిడేచీి *

న |] నై *8 + శ ఫై ఛి ల్‌ / స్‌ జ్జ ర్తి క్‌ త్తే వై చ్తీ ణ్‌ క గ్గ చె మ వ్‌" స్ట్‌ సె న! ప! ర్స స్ట్‌ గ్గ ఛి స్‌ వి లే )గ్రేతి ్‌ న్‌ | ఇ / | స రతి త్తి వ్ర నీ ౧01 గ్‌ వై ఖి ్‌ (? ప న ఛీ ణ్‌ ్ట న రీ ర్‌ శ్‌ రె శ స్ట న క (| వే శ్రీ ల్ట్జై ని "| తత్తే రి న్‌ శ ప్‌ శ న స్‌ గ ణి శీ న్నా | ్న న నే రో ణి ్టీ నీ 1 స /. వ జ్‌ సతో నో | వ్‌ శీ స్‌ ల్లి 3 కి న థి ం స 06 వ స్థ చే ని స ం ం రై | క్‌ క స్‌ క చె జో ౭జి సని పై గి న. స్‌ న ణాస త 44] నీ శి శ ౧౫

తి న్‌! ౪ శే న య జ్య ్ట్‌ శి స్ట ౯] ఇ ని శీ జై హం చి ఛై స్తే ్ట ల్లీ చ టం శ గి క్‌ శం స్‌ ఈ 0 | కా గ్‌ 3 ఫ్‌ ఏ శి శై 2 ల్సి నే వి ఖ్తె జ్తే య్‌ తే స్ట గ! స ఖ్‌ లి (౧ (3 తి స 1 శీ ఛి ట్‌ జై ళ్లే టి శే 66 క క ఫ్‌ శ ల్‌ 4 1 ౪0 నే శకి ణ్‌ స్టే ఫి ఛి జి చి జీ ళా రై టై ళం ళం ఓ! ౦ ల క! జ్ర గ్ద గ్‌శి శశి క్తి ల్‌ ఇ చి గ న న స ఇ వ్‌ ఇ నా చి ణె య ర్ట ళ్‌ ౫2 వ్లి జి న ఠతాఫసు 110 వైన క స్ట టో | క ఈ శ” (3 ఈఈ ౧౮౦ ౨ ౨౫ నో! ర్త త ని గ్లో

ఏ భి ఛి / గ్ల నీ ల్‌ (ో నో క్ర క్రి | ఫై నె స్స వే స వే నో 1 గ్‌! లో నో గ ఖ్‌

౪ం 4 ల // సి శ సై ఫే 9 శ్‌ (ా చో గ్‌ ర్త శ్రి గ్త్‌ లీ ళం ర్స ర్ట తి స్టీవె ఫై 0 లి ఫ్‌ ళ ర్ట ళ్‌ [ గే ఖ్‌ జై ఇ యం న్‌ ళ్‌ నీ ళి న్న ఛై న ట్ర | ణ్‌ షి స్ట టి యి గే రి గే స్‌ ౦ 0 ఏ వి ట్స ్తీ ట్గ ళ్ట ణి శి ఠి ణి న్స సి కళ స్తై శి ్తీ స్టే స్‌ చ శి జ శే క క 2 శ స్తం తబ ఇవ జ్ర స్తా పని ఇ సి పల విగ కేసాగ కి 8 న ప ఈ ఆ ఈ అ 48 అశ ౪2 తె

జ్హో ఃతి . జి ఇ త ల్‌ నే ని చ్‌ ల్‌ జ్ది ర్‌ స్ట్‌ వె లు లబ ళ్ళ [గ ళ్‌ శి శ్రీ | శ్తీ శీ శ్ర స్‌ క! శ వి ల న క శీ త్త [షే ప్‌ ఖి ౮ స జ ల్‌ ళా శ శ్రీ సే సే ఫై నీ ఛ ణి ౭ శ్‌ (న! తె ల్‌ ర్స ర ర్ట ళ్‌ స ల ణ్తో గ్లో జ్జ శ్‌ గ్లో శ్తీ ళా ఇట్టి ళా లి ణం శె వ్ర న ఇ ణె వ హ్రీ శ్రి స్వ ఫీ క ఓ] ల! / ్‌ో స! ల్‌ ౦ ఏ శ శి | జ్ర ణి ఇ థి ఇథి కిల శి శ క్లిగ ్‌ శి అ కేల తె శీ శే 9 న రని త్రం కి చరి జ ఓ ౪24 ఇ వ సట స వ స చ ౫ 4౧2౨1 అ ౭ 2౧౫ 9 4 ఆ 1? 4

క్‌! ర్ట నప గ ర గ్గ గ 1 చ ఇ ఛి స్స సూ హె శ ష్‌... త్తి గె బి ణ్‌ చి ఏ గి శి ణీ ల్శి సై థి స్‌ 10 చీ ల క్‌ త్తి గో జే 12 గ సి న చ ల్‌ = ర్‌ గ] 6 నీ క ళీ ల్‌ శ శే ౪ జి ని స్త్‌ ళ్రి ౮ 0 ర! ల్ల ్ట్‌ ల ణ్‌ జీ గా ; " ం నే త్రీ ర్ట జి శ ఠి ఏ అ కీ వళి ర 4 చ్తి ష్‌ ళ్‌ జి చిల్ల గ శ్రీకి శై జి టె శె ౬ ఇ ౨౫౩ ప వ 77 జ్‌ ఇల సని చితి కపాల స్తం చై 2 భక గ 4 + అజ సా ఊఉ ౧ 6 69 ఈ

వి దె త్రి గో మ! బ్గె గ న! చి ల్‌ ॥ స్ట్‌ న న్న న ఇ రీ స్త స న! ఖై నీ స్‌ గ్ల నే న! తీ ఫ్‌ తై ( ల న్ని వ ల్‌ శ్రి గ్‌ స్ట్‌ న్‌ 0 గా ఫ్‌ జే ల )౦ 1 శ ల చి టి న్‌ భి క్‌ జ్ర ష్ష్‌ కై శీ సు | గ్లో నా [న 8 థ్‌ ల్‌ నీ 2 ఛి కః ఖీ ఫుల రః రి టి ఆం అ స్‌ క్‌ దీ న్‌ ం /5 ఓ ఏ గ్‌ ఇ శ గీ ం ఇ ౩ శీ ల. ప స వ. గ ౫ కపప ఫలే పవక టప సకస న | ళ్‌ | ఏ9 ౧౫ అ 94 ౧ ఠి

వైజయంతి - సమిక్ష

-- డాక్టర్‌ దివాకర్ల వేంకటావధాని

కవిత్రయ రచిత మహాభారత మాంధ్రులకు వేదప్రాయమైనది. ఆంధ్ర భాషా_ప్రవంచమున కామువ్వురు కవులును (టతిమూర్తి సదృశులు (శిమూ ర్తులలోవలె కవిితయమువారి యందును హెచ్చుతగ్గు లెనుట పొడిగాదు. అ మహాకవులు మహాభారతమున నాం[ధభాపాొ సారస్వతములకు సౌవ్యవో 'పేతమైన రూవుదిద్ది దానిని తరువాతి కవుల కొజ్జబంతి గొవించియుండిరి. అభిజనమునుబట్లి వారాంధదేశము నందలి షూ.డు తావులకు( జెందిన వారైనను అంధభాపవలె నాంధులెల్టరికిని సమానారాద్యులే ఆంధధకవు లీప్రాంతమువారైనను తను కావ్యముల ఆరింభములందు వారిని గురు ప్రాయులుగా భావించి భక్తి గౌారవములతో స్మరించి యుండిరి ఆంధభాషా సారన్వతాభిమానులందజికిని వారి ఆడుగుజాడ లనవరత॥రోధార్యములు. కవమ్మితళయ ము వారిలో గాలమునుబట్టి తిక్కన సోమయాజి రెండవ వాడు అత(డు కేవల కవిమాతు(డుకా,డు కారణ జన్ముడు. తన తండ్రి కొమ్మనామాత్యు(డు గుంటూరు విభుండని విరాట పర్వారంభమున నాతడు తెల్పియుండెను అత.డెచ్చట పుట్టియిండెనో నిశ్చితముగా చెప్పుట కాధారములు లభించుటలేదు బాల్యముననే తండి దివంగతు? డగుటచే నతడు విక్రమ సింహపురమున తిక్కరాజునకు మంతిగా నుండిన పెదతం౦(డి సిద్దనామాత్యుని జేరి విద్యాబుద్ధులు నేర్చి లౌకిక వైదికకార్యములయందు నిష్టాతు(డై మనుమసిద్ధి సింహాసన మధిష్టించిన పిమ్మట నతనికి మంియయ్యెనని విమర్శకులు తలంచుచున్నారు తరు వాత వతని జీవితమంతయు నెల్లూరునందే కడచియుండెను మహాభారత మందలి పదునేను పర్వముల నాతండచ్చట నుండియే రచించెను ఈ విఫముగా నతనికిని నెల్లూరు పురమునకును సన్నిహిత సంబంధమున్నది

111 నెల్లూరు పొరులందుచే నతనియెడ నధికమైన గౌరవ భావము వహించి యనువిర్ష మాతని జయేంత్యుత్సవమును నిర్వహించు. చుండుట (పశంసా పాత్రషైయున్నది.

ఈ (గంథమున 1815వ సంవత్సృరమునుండి 1970 వజకును జరి గిన జయంత్యుత్సవనుల వృత్తాంతము వివరింపంబడి యిన్నది ఈ యుత్సవ కార్యక్రమము లిందు మూడు ఘట్టములుగా విభజింప(బడినవి. పథమ ద్వితీయ మఘట్టములందు కేవల మొక్క తిక్కన జయంతియే నిర్వ హింప( బడినది. తృతీయ ఘట్టమునుండి తిక్కనజయంతితోపొటు కవి (ఈయము నందలి మగిలిన యిరువురు మహాకవుల జయంతులును నిర్వ హింప( బడుచుండిన కతమున నప్పటినుండి తిక్కన జయంతి కవిత్రయ జయంతిగా పరిణమించినదని వెప్పవచ్చును. ఈ జయంతులు మొదటి నుండియు నెలూరు నందలి ((పోగెసివ్‌ యూనియకా) వర్థమాన సమా జము యాజమాన్యముననే జరిగియున్నవి. [పథమ ఘట్టమున (1915- 1085) సాధారణముగా నొకరద్యక్షత వహింప నింకొకరుపన్యాసము కావించి యుండిరి ఇరువురు మువ్వు రుపన్యానములు కావించిన సందర్భ ములును కలవు 1921,19828,1925వ సంవ తకృరముల నేలకో ఉత్సవములు జరిగియుండలేదు జయంతి సందర్భములందే వ్యాసరచన పోటిలలో ప్రథమ గ“ణ్యత గొంచినవారికి డొ॥ కేసరిగారి పేరను రేబాల సుంవరరా మరెడ్డి గారి పేరను నెలకొల్చ్బ్ప(బడిన సువర్జ పతకములు బహూకరింప(బడుచుండెను. తిక్కన జయంతి శాశ్వతముగా నిర్వహింప(బడుటకై పాటూరి వంశజు లొనంగిన మాన్యము తగాదాలో. బడుటచే 1086వ సంవత్సరమునుండి ద్వితీయ ఘట్టమున (1936-57) సన్మానితులకును, తృతీయ ఘట్టమున (1958-70) కవిత్రయ జయంతులు మూడింట నుపన్యపించిన కవి వండితులకును ఒక్కొక్కరికి నూటపదాజు రూపాయల చొప్పున సత్కార మొనరించు బాధ్యతను శ్రీ తిక్కపరపు రామిరెడ్డిగారు వహించిరి శ్సీ రామిరెడ్డిగారు వదాన్యశేఖరులు సారన్వత[వియులు కవిపండిత పోష కులు వారు తమ పితృపాదులైన శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ రెడ్డిగారి సంస్క్యర ఇార్థము పె సశ్కారములను గావించి యుండుట వారి పితృభక్తిని సార

|! స్వతరక్తిని చెప్పక చెప్పుచున్నది. నెలూరువరమున నీ జయంతులు నిర్విఘ్నముగను వైభవో పేతముగను జరుగుచుండుటకు వారి యుదారతా సారస్వత (పియతలే కారణములు. ద్వితీయ ఘట్టమున నొకరధ్యక్షత వహింవ, నొకరుపన్యాస మొనంగ వింకొకరు నన్మానము పొందుచుండిరి. ఉపన్యాన మొనంగినవారే నన్మానితులైన సందర్భములుకూడ కొన్ని కలవు. మూండవ ఘట్టమునుండి మూడు జయంతులందు నుపన్యాసమో కావ్య వఠనమో కావించినవారికే నన్మానముకూడ కావింప(బడుచుండెను, ఒక జయంతిలో నుపన్యాసమొపంగినవారింకొక జయంతిలో నధ్యక్షత వహించిన సందర్భములుకూడ కొన్నిగలవు. ఈ విధముగా నట్టివారి యుప న్యాసములు రెండుమాజులు వినుటకును, వారి కిరువురుకవుల కవిత్వము నెడ(గల భావముల నెజుంగుటకును అవకాశ మేర్చడుచుండెను. (వథమ ఘట్టమువ 1916వ సంవత్సరములో జయంతి రెండురోజులు జరుగుట నంభవించెను. ఆరెండు దినములు కవిసార్వభౌములు శ్రీపాద కృష్ణ మూర్తి కాస్తులుగారధ్యక్షత వహింప శతావధాని చెళ్లపిళ్ల వేంకటళా స్హ్రిగా రుపన్యసించియుండిరి.

ఇ౦(ధదేశమున మఖెచ్చటను మహాకవుల జయంతు లింత అవిచ్చి న్నముగను అదరవార్వకముగను నిర్వహింపంబడుచున్నట్లు కనబడదు. ఈ జయంతులం దధ్యక్షులుగనో, సన్మానితులుగనో, ఉపన్యాసకులుగనో అవహ్వానింప(బడినవారి నామములనుబట్టిచూడ నాంధధదేశమున మూండు (పాంఠతములందునుగల (పసిద్ధ కవి పండిత విమర్శకు లెల్లరును ఇందు పొళల్లొనియుండినట్లు కనిపించును. నిజమునకు నెల్లూరు వర్ధమాన సమౌ జమువారి తిక్కన జయంత్యుత్సవమున పాల్గొని సమ్మానమందుట యొక (పత్యేక గౌరవముగా భావింప(బడుచున్నుది. జాతి పర్ణ మత వయో భేద ములతో సంబంధము లేకుండ భాషా సారస్వతోపాసకుల నెల్ల నొాకవేది క పై(జేర్చి సమ్మాన మందజేయుట యీ జయంత్యుత్సవము లందలి విశిష్టత.

(పథమ ద్వితీయ ఘట్టములం దొక్క తిక్కననుగూర్చియు తృతీయ ఘట్టమునందు కవిఉతయమువారినిగూర్చియు. పలువురు (ప్రముఖ కవి

కా పండిశు లుపవ్యాపము లొసంగియుండిగ. (ప్రత్యేకముగా నితర కవులను గూర్చియు సాధారణముగా నాంధధ వాజ్బయమును గూర్చియు నుపన్య పించినవారును, స్వీయ కవితా గాన మొనర్చినవారును కొందలటు గలరు తిక్కన మహాకవిని గూర్చి పలువురు పలుకోణములలో పరిశీలించి యమూల్యములైన య వేశాభి పాయచముల ను వెల్లడించియాఆడి6. ఈ వైజయంతి 1పకటనము మూలమున వానినన్నిటి నొక్కచో. జదివి యానందించుట కవకాశము కలిగినది. నిజమునకు దీనిని కవి,బహ్మ కవితొవిశేషములకు సంబంధించిన చిన్న విజ్ఞాన కోశమని చెప్పవచ్చును. (పథమ ద్వితీయ ఘట్టములం దొసంగబడిన పెక్కుపన్యాసములు లభ్య ములు కాకపోవుట శోచనీయము

కళా పపూర్ణ వేదం వేంకటరాయ శాస్త్రిగారు (1917) తిక్క

నిర్వచనోత్తర రామాయణమున +చాక్య సాంగత్యము చేయుచోనయిన గద్యము? దోడుగ(జెప్ప నని తెల్చియు భారత రచనాకాలము నాటి శభిప్రాయము మార్చుకొని పద్యములు గద్యములు కూడ రచించెననియు, నతండే భారతము [వాయకుండిన నింత విన్భ్రతమైన యాం శబ్ద జాలము లోకమున కలవడి యుండకుంజెడి దనియు నతని కవిత్వమున నిమిడీక, పెంపకము,. లక్షణానునరణము, భాషా పరిశుద్ద, రన నంవద, జాతీయ వద(పప్రయోగ సౌవ్చవము అను విశేషములు గోచరించు ననియు. దెల్చిన భావము లెంతయు సత్య సమ్మితములు, అభ్లో కృష్టా పేనాకినీ నదీ తీరము లందలి తెలుగుభాష కెక్కువ భేదము కనంబడ దనీయు తిక్కన నెల్లూరు తెను(.గునే భారతమున వాడి భాషను పొడు చేసెననుటకంటే పాడి చేసెనని గుడికట్టించుట యిహపర సాధకమనియు' జెప్పిన మాటలు సమంజసములై యున్నవి. తిక్కన యిక్కడినక్కడివను భిదము లేకుండ నుందరములు అర్ధగంభీరములు నైన తెలుగు పలుకు బడుల నన్నిటిని భారతమున వాడీ ఆం దావళిని మోదముంబొర యించినాండు శ్రీ శాస్త్రిగారు తిక్కన భారతమునందలి కొన్ని పద్యము లందలి పదములకు. జూపిన పొరాంతరములును, అరవిశేషనులును పరిశోధకులు గమనింప;దగియున్నవి తిక్కన కొవించిన కొన్ని

ఇ వయోగముల నుటంకించి కొందరవి వ్యాకరణ విరుద్ధములని యధిశ్షే పించుట పొరపాటు, వాసినిబట్టి వ్యాకరణ నూతములనే విశాల తరములు కావింపవలసియున్నది “పయోగ శరణా వైయాకంణా” అని కదా భాప్యోక్షి.

డా॥ కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారు (1822) అధ్యక్ష పిరము నుండి తిక్కన భారతమున సాంఖ్యయోగాది రహస్యము లిమిడియున్న వనియు, తిక్కన అశ్వాసాంతములందు రచించిన కొన్ని పద్యములలో వాడిన 'ఆనంద” శబ్ద (పయోగమునుబట్టి యతని మతమునూహింపవచ్చు నొాయు, ఆంధ భారతమును మూలముతో. బోల్చి పరిశీలింపవలనిన అవిశ్యకమెంతైననున్న దనియు కావించిన నూచనలు గమని౭పందగి యున్నవి. తిక్కన యాశ్వాసాంత పద్యముల నన్నిటి నొక్కచో. జేర్చి వ్యాఖ్యానము ౨చించి యాతని తత్త్వము స్వరూపము నిశ్చయించుట యవశ్య క్రవ్యమైయొన్నది దానివలన తిక్కన తాత్త్విక _పవృత్తియే కాక హరిహరనాధ దేవుని సంపూర్ణ స్వరూపముకూడ తెలియవచ్చును

శ్రీ ఒంగోలు వేంకటరంగయ్య గారొసంగిన యుపన్యాసములో నూతనాంశి ములెన్నోయున్నవి (19822) తిక్కన కాలమునకు [బాహ్మణు లలో నియోగి వైదిక భెదము లంకురించియుంతలేదనియు, నింటి పేళ్ళు కూడ నప్పటికి స్థిరపడియుండవనియు నందుబేతనే తిక్కన తన యింటి పేరు చెప్పకొనక గోత సూ(తములు మా్యతము చెప్పుకొనెననియు వారి యభిపాయము. తిక్కన యింటిపేరు కొట్టరువు వారని యంగీకరించి క శే. చాగంటి శేషయ్యగారు శాసనాధారములతో దాని యర్థమును నిరూపించియున్నారు. తిక్కన నామధేయమునుగూర్చి పలువురు చర్చలు సాగించియున్నారు. అది త్యక్షిశ బ్బభవమని శొందజి తలంపు శ్రీ వేంకట రంగయ్యగారది శ్రీ కాళ _ తిరుక్కాళ శబ్దముల నుండి వ్యుతృన్నమైన దనియు, చోళరాజులలో తిక్కనామధేయులు పలువురుండుటచే నారాజు కుంటుంబమున కాశితులైనవారు తమ సంతానమున కాపేరు పెట్టు కొనుబలో నాశ్చర్యములేదనియు వెల్లడించిన యభిప్రాయము సమంజసమై

శ యున్నది. నన్నయ తిక్కన లిరువురును వ్యాసప్రోక్షమైన భారతమునే యాంధధ్రీకరించినను వారికి లభించిన మాతృక లేకరూపములో భిన్న రూపములో పరిశీలింపవలయుననియు, [పచారముననున్న భారత (పతుల లోని అను[కమణికలకును కథాబాగమునకును గల సామ్యభేదములను శి శ వేదం వేంకటాచలయ్యగారి పరిశోధన (గంథము నాధారముగా టహించి పరీక్షింపవలెననియు వారు కావించిన సూచన అమూల్యమైనది. భండార్కరు పరిశోధన సంస్థవారు ముదించిన సంస్కృత భారతి పతి సాహాయ్యమున నెవరైన నాపరిశోధనను సాగింపవచ్చును. శ్రీ వేంకట రంగయ్యగారు గుట్టములను రథమునకు! బూన్బుట మున్నగు (ప్రయోగ ములను చూపి తిక్కన పద్మ్వపయోగమెట్లు నెల్లూరు మండలమునకే పరిమితము కాక నర్వాంధదేశ సాధాకణమా (పదర్శించియున్నారు. మణియు అం(ధ(వదేశ సాహిత్య అకాడమి వారుచేపట్టి కొలది కాలములో ముగింపనున్న తిక్కన పద్యపయోగ కోశ నిర్మాణము నావశ్యకతను గూర్చి వారప్పుడే ముచ్చటించియున్నారు తిక్కన ఆద్వైతమును గూర్చియు, అతడు వాడిన హరిహర శబ్దమును గూర్చియు వారు చేసిన వివరణము గమనింప(దగియున్నది. “భారత భారతీ సము(ద్రము దరియంగ నీదుట” విధాతృనికై నను నేరంబోలునే యని నన్నయ భారతాంధ్రీకరణము నందలి క్లేశమును వ్యక్తికరించెను తిక్కన దానిని బూరించి యది (బ్రహ్మకు కాకపోయినను కవిబహ్మకు సొధ్యమేయని నిరూపించెను.

శ్రీరాయనం వేంకటశివు(డుగారు (1926) కావించిన అధ్యక్షోపన్యాస మాలోచనాస్పోరకముగా నున్నధి తిక్కన పాత పోషణపాటవమును వారుగ్గడించిన తీరు చక్కగానున్నది. తిక్కన పద్మ్యపయోగ సౌష్టవ మును వివరించి వారాతని పదములు కొత్త శాస్తములను తెలుంగు చేయంబూనువారి కత్యంతోపయు క్తములుగ నుండునని తెల్చియుండిరి శాస్తములను దెనుంగున కనువదించువారు సరిమైన పర్యాయ పదములు లభింపక (శమపడుచుండుట యెల్లరెణింగిన విషయమే. అట్టివారు నంస్కృృతము నందలి వివిధ విజ్ఞాన శాస్త్ర [గంథములను, తెలు(గున తిక్కనగారి భారతమును నివణముగా పరిశీలించిన వారికెన్నో సుందర

ఇ జాతీయపదములు లభించును. దుర్గవిములైన శాస్త్రీయ విషయములను గూడ న్పవ్మముగా వ్యక్తీకరింపంగల శక్తి తెలు/గు పదములకు. గలదని తన భారత రచనబే నిగూపించిన మహానీయుడు తిక్కన సోమయాజి. అతని భారతము వెలలేని తెలు(గు నుడిమణులకు మహారత్నాకరము

సాధారణముగా విమర్శకు లాంధ్రభారతమునుగూర్చి పలుకునవుడది స్వతంతతమైన యనువాదమని తెల్పి కవితయిమువారు కావించిన చేర్చులు మార్పులు సూచించుచుందురు. శ్రీ నేలటూరు రామదాసయ్యం గారు (19827) తమ యుపన్యాసమున కవిితయము వాళు కృత్యాదులందు స్వాతింత్యము (పకటించినను పోనుపోను మూలవిధేయులుగానే కని పింతురని సోదాహరణముగా నికూవించియున్నారు. శ్రీ మల్లాది సూర్య నారాయణ శాస్త్రిగారు (1928) తిక్కన నన్నయ భారతమును పలుసార్లు చదివి తన రచన వారరభించెనను నభిప్రాయము ₹లవారు. అందుచేతనే వారి రచనలలో నమాన భావములేకాక నమాన (పాసములు కూడ కల పద్యములు కనిపించునని వారి తలంవు. జీవద్భాషలు కాల్మ్యకమమున. మార్చుచెందుచుండుననియు నామార్చుల ననుసరించి వ్యాకరణములను విశాలతరములు శావింపవలెననియు వారు తెల్పిన భావము సర్వ సమ్మతమైనది.

శ్రీ పానుగంటి పార్థసారధి నాయనింళారి (1880) యుపన్యాసము వారికి తిక్కన భారతముతో(గల గాఢపరిచయము సూచించుచున్నది. కవి[తయము వారికి వూర్వము కూడ నాంధధమున కొంత వాజయముండె ననియు నది విన్సృతమైపోయెననియు వారి యభి,పాయము అప్పటి వాజ్బయము లభ్యముకాకపోవుటచే నీవిషయమును నిర్ధరించి చెప్పుట కాధారములు లేకున్నవి. తిక్కన భగవదధ్గ్ధితను కుదించినమాట సత్యమే మైనను వాసిన అలుపది పద్యములలో నతండు భగవధీకాసారము నంతను ఇమిడ్చెననుమాట యుక్తియుక్తమైనట్టిది. తిక్కన రచన స్వతం[తముకాక అం(ధీకరణమే యగుటచే నాతని కవి్శిబహ్మయనుట యుచితము కాదనియు, నాంధుల కనుకరణ శక్రియేకాని సృజనశకక్షి

ఇ్య1[1 లేదనియు శ్రీ ధరజికోట వేంకటనుబ్బయ్యగారు (1982) తెల్పిన భావ ములు స్వతం[తములయ్యు వనమర్థనీయములు కావు, శ్రీ దువ్వూరి రామి రెడ్డిగారు తిక్కన కావ్యశిల్పపారగుండసియు, నతడు సాధ్యమైనంత వరకు సంసృతమును పరిహరించి తన రచనకు హృద్యమైన తెను(గు?ః తనము నావహించెననియు, నతని వర్జన క్షణక్షణచలనశీలమైన దశా విపర్యయమును చక్కగా వ్యక్తము చేయుననియు తెల్పిన యంశములు విమర్శాత్మకములై వారి కవితాశిల్పమర్మ్శ్మజ్ఞతను విశదీకరించుచున్నవి (1995). శ్రీపాద లక్ష్మీపతి శాస్త్రిగారు (1986) తిక్కన రచనకు దాక్షిణాత్య పాఠము మూలమా శౌత్తరాహపారము నూలమా తెలిసికొనవలయు నను విషయమును వునరుద్ధాటించి ధర్మరాజు భీష్ముని కడకరిగి తద్వధో పొయము నెజటు(గ యత్నించిన సందర్భమున తిక్కన వాక్సాతుర్యము వ్యక్తమగుచునదని నిరూఫించిరి శ్వేతుని విషయమున నంస్కృతాంధ్ర ములకు(గల భీదము పరిశీలింపవలెనని వారు సూచించిరి కవితయము. వారనునరించిన మూల పశులేవో తెలిసికొనకుండ వారి యనువాదము నందలి యౌచిత్యానౌచిత్యములను గూర్చి చర్చించుట కొన్ని సందర్భము లలో వ్యర్థముగా గోచరించును. డాః పింగళి లక్ష్మ్మకాంతకవిగారు (1988) మహమ్మదీయులు దక్షిణ భారతము నాక్రమింప: జూచునప్పుడు తిక్కన సర్వమతసమన్వయమును బోధించి భారత ధర్మము నవిచ్చిన్న ముగా నెలకొల్ప(జూలెననియు, నత(డు గొప్ప శల్పియనియు, శిల్చి దృ్‌ప్చి యందెడనెడ కవితాదృష్టి తగ్గినను అది ధోషము కాదనియు విశదీళ రించిరి డొ॥పి వి. రాజమన్నాగుగారు (1941) తిక్కన దౌపది పాత్రను చితించిన తీరనన్యసాధ్యమనియు నతని భారతము కావ్యమయ్యు బహు నాటక సమావారమువిలె కనిపించుననియు చెప్పిన దానిలో నతిశయో క్రి లేశమును లేదు. తిక్కన పతిభ (ప్రధానముగా నాటకోచిత మైనట్టిది; అతని పాతపోషణ సాగల్భ్యమ పతిమానము. కవిస[మాట్‌ శ్రీ విశ్వనాధ సత్యనారాయణగారు (19842) తిక్కన తెలుగుబాష ఆయువుపట్టులను పట్టినాండనియు, లోఇపవృత్తి పరిశీలనమున ననమాను(డనియు, కవియన

136 నొక విధముగా శబ్దవేత్తయని చెప్పవచ్చుననియు వివరించుట వారి కవితా సారజ్ఞతకు( దగియున్నది.

తిక్కన గొప్ప అనుష్టాత యనియు భోగభాగ్యముల ననుభవించుచు నితరుల నాదరించెననియు శ్రీ తిక్కవరపు రామిరెడ్డిగారు (1844) వెప్పినది పరికింప వారు తిక్కన వ్యక్తిత్వము నెంతగా (గహింపంజాలిరో తెలియవచ్చును. (దౌపదికి భీమునిపై నధికముగా _పేమయుండుటకు వారు చెప్పిన కారణము హాస్యగర్భితమయ్యు సత్యమేమో యనిపించు చున్నది శ్సీ మాధవరామశర్మగారు తిక్కన యొక మహాదీక్షగా భావించి భారత రచన చేపట్టెననియు వద్యగద్యములు వాచావిధేయములై యాతని నోట వెల్వడుచుండ [పక్కనెవరో వినుచు భారతమును (వాసియుందు రనియు వివరించిరి. శ్రీ పాతాళభేది సు ఐబహ్మణ్యకవిగోరు తిక్క శబ్దము (తివికమ శబ్ధభవమైయుండునని భావించిరి ఈ రెండింటికి కొంత సామ్యముండుట నిజమేకాని యది తిరుకాళ భవమనుటయే యెక్కువ సహజముగా నుండును. శ్రీ గడియారము వేంకటశేషశా స్త్రి గారు (1947) తిక్కన స్వప్న వృత్తాంతము నుగ్గడించి యాతని మత తత్త్వ సమన్వయ పద్ధతిని, అతని రచనయందలి రసప్యాతపోపణ పదపపయోగ కౌశలములను, పద్యమయ దృశ్యకావ్యత్వమును, (దౌపదీ పా(తతచితణ చాతుర్యమును చక్కగా వ్యక్తము చేసియున్నారు. తిక్కన కవితా వ్యక్తిత్వములను షళార్హికట్టించిన యుత్తమోపన్యాసములలో వీరి యుపన్యాస మొకటి. శ్రీ రాజశేఖర శతావధానిగారష్టావ(కరుచి వృత్తాంతములలో తిక్కన (ప్రదర్శించిన నేర్పును సోదాహరణముగా నిరూపించియున్నారు ( 1947 ). విరాటపర్వము తిక్కశారి కవితా సౌష్టవమునకు నిలువుటద్ధమని వారి యభిప్రాయము. శ్రీమాన్‌ రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మగారు కన్నడ భారతములకంటె తిక్కన భారతమున. గల విశిష్టత పేర్కొని తిక్కనకవి కవిత్వమున స్వాతం[తత్యము స్వచ్చత, ధార, పాతృపత్యక్షికరణము సర్వత గోచరించునని తెల్చి తిక్కన కవిత్వమునే ఒక ఉపొసనోపకరణముగా [(గహించి సాధన యొనరించెననియు లేనిచో నట్టి సిద్ది దుర్లభమనియు వివరించిరి

న్‌ శ్రీ మోచర్ల రామకృష్ణయ్యశారితరులవలె( గాక నిర్వచనోత్తర రామాయణమునుగూడ న్నృృశించి యందలి తిక్కన కవితా కాశలమును సీకాపాతపోషణమున నత(డు చూసిన (ప్రతిభను నిరూపించిరి (1955), తిక్కన మూలమునకు మెజు(గులు దిద్దైెననుటకు వారు భారతమునుండి చూపిన యుదాహరణములు వారి యుభయకావ్య వరిశీలనమును వ్యక్తము చేయు చున్నవి వారు సూచించినట్టు తిక్కన నాంద కావ్య భాషా నిల్మాత యనుట యెంతయు నుచితము, డా. సి. నారాయణరెడ్డిగారు (1957 ) భారత రచన నాటికి తిక్కన టప్రవృత్తిల కలిగిన మార్పును సూచించి అతని వర్ణనలందలి వైశిష్టమును ఉపమలందలి సహజత్వమును శైలి యందలి రసానుగుణత్వమును, జబొచిత్య దృష్టిని హృద్యము” వివరించి ఆంగ్లమున పషేక్సియరు భావములను వలె కెలుంగున తిక్కన భావము లను విశదీకరించుటకు పలువురు మల్లినాధులు ( వ్యాఖ్యాతలు ) అవత రింపవలసిన ఆవశ్యకత కలదని యుద్దాటించిరి. వారి యువన్యాసము (వతిభావంతమును బహుశిల్బ రహస్య (పదర్శకమునై యుదాత్తముగా నున్నది అధ్యక్షత వహించిన డా గోపాలరెడ్డిగారు తిక్కన తన రచనలో తెలు(గు పదములకు పట్టాభిషేకము జేసెననియు అతని కవితా కౌశల మును గూర్చి వినృతమైన పరిశోధన జరుపవలసిన ఆవశ్యకత యున్న దనియు చక్కని _పబోధము కావించిరి. డా మాలకొండారెడ్డిగారు (1958) అంధమున భారతము విశేష వ్యాప్రి నందుటకు కవితయము వారందలి పాత్రలను తేలుంగువారికి (వతిబింబములు? తీర్చ దిద్దుటయే కారణమని నుడివిరి శ్రీ దీపాల పిచ్చయ్యకాస్తిగారు నన్నయ తిక్కనల కవిత్వములను గూర్చి కావించిన తారతమ్య పరిశీలనము సరసమును సత్య సమ్మతమునై యున్నదొ శ్రీ మరువూరు కోదండ రామరెడ్డిగారి ఉపన్యాసము పెక్కు నూతన విషయములనుర్ధాటించుచు నుపజ్ఞాశోభితమైయున్నది. మొదట భారత మువ వపదొకండు పఠర్యములేయుండెననియి దానికి పంచమ వేదత్వము కల్పించుటకై తరువాత నేడు పక్వములు ధర్మతత్త్వ [పధానములెనవి చేర్చ(బడినవనియు మొదటి వేదవిభజనము కావించినవా(డు వరూరవు!

వట! ఉనియు, అనుకమణ్‌కలో భగవద్గీత లేనికతమున దానిని తరువాత నెవరో (శంకరాచార్యులవారు) అందు చేర్చియుందురనియు వారి అనుమానము, _ (దౌపదీ వస్త్రాపహరణ వృత్తాంతము కల్పితమే అనుటకు వారిచ్చిన కార ణములు విశ్వసనీయములుగా నున్నవి. తిక్కన పదముల కూర్చును గూర్చియు, ఉపమానముల సౌందర్యమును గూర్చియు, మధ్యమ, పంక్తి మున్నగు సాంకేతిక పదములను సాభిపాయముగా వాడుటనుగూర్చియు, జుగుప్పొాకరములగు యుద్ధ వర్ణనములందు సైతము సౌందర్య వాతావరణ మును గూర్చుటను గూర్చియు వారు చేసిన వివరణము (ప్రశంసనీయ ముగా నున్నది. శ్రీ దాశగథిగారు విరాటోద్యోగములందు తిక్టన వ్యంగ్యార్థ సృురణను (పవేశ పెట్టినాండని తెల్పి తిక్కన కవితాకౌశలము నితర భాషలవారికిగూడ చవిచూపవలెననియు, భారతమును సవ్యాఖ్యానముగా (పచురింపవలెననియు చక్కని నూచన కావించిరి. డా. శ్లీపాద గోపాల కృష్ణ మూర్తిగారు (౧౧960) నన్నయ వైదికమత వ్యాప్తి కొజికు గాక లోక హితార్థమే భారతము రచింప నారంభించబెనని భావించిరి కాని వైదిక పఘత [పచారో ద్ధేశముకూడ నాతనికి లేకపోలేదని పలువురు విమర్శకుల అభ్మిపాయము. శ్రీ వుట్టపర్డి నారాయణచార్యులవారు నన్నయకు ముందు తెలు(గు కావ్యము లుండెననియు, నతడు కన్నడమందలి పంపభారతను నమసరించె ననియు వివరించిరి.

శ్రీ రేబాల సుబ్బారెడ్డిగారు (1961) తిక్కన గణపతిదేవుని తన కవితాకౌశలముచే మెప్పించి మనుమసిద్ధికి మరల రాజ్యమిప్పించెనని తెల్చి యాత(డు భారతము నంకిత. మొనర్చినది నెల్లూరునందలి హరిహర నాధునికేయని వివరించిరి. డా. కేతవరపు రామకోటిశాస్త్రిగారు భారత మును సంస్కృత మూలము (ప్రసక్తి లేకుండ నొక స్వతం[త [(గంథముగా విమర్శింపవలెనని తెల్పి తిక్కన అంబోపాఖ్యానము రచించుటలో చూపిన నేర్చు వివరించిరి. శ్రీమతి ఊటుకూరి లక్షృకాంతమ్మగారు ఎట్జిన జయంత్యుతృ్సవములో తిక్కననుగూర్చి మంచి యుపన్యాస మొనం గిరి (1962). తిక్కన పద(పయోగ కవితాకౌాశలములను, పాొటతపోషణ పొటవమును వారు [ప్రదర్శించిన తీరు |పశంసనీయమై యున్నది. ఆ

వ! సందర్భమున నధ్యక్షత వహించిన శ్రీ నిడుదవోలు వేంకటరావుగారు ఎట్జిన తిక్కనకు ముందే ఆరణ్యపర్వశేప మును పూరించినట్టు రెడ్డి రాజుల చరితలో కలదని పతిపాదించిరి కానీ విమర్శకులెవ్వరు నీ వాదము నంగీకరించుటలేదు శ్రీ గుంటూరు శేషేరదశర్మగారు (1988) తిక్కన జయంతి సభకద్యక్షత వహించి హరిహరనాధుండు తిక్కన భావనారాధ్యు-డు కాక అర్చావతార స్వరూవుండే యనియు, తమిళ కన్నడ దేశములందు హరిహరాలయములు కలవనియు నుడివి తిక్కన వాల్మీకి వ్యాసాది మహాకవుల కోవకు చెందినవా(డని యాతని కవితా మహత్త్వ్వమును వివరించిరి. శ్రీ చిలుకూరి పాపయ్యశాస్తిగారు (1965) తశ్రీనాథుండు తిక్కన రసాభ్యుచిత బంధమును ప్రశంసించెననియు, నా లక్షణమును తిక్కన కల్పించి (వాసినచోట్ల పరిశీలింప వలెననియు తెల్చిరి.

శ్రీమతి డా పాకాల యశోదా రెడ్డిగారు (19066) తిక్కననుగుజించి చేసిన యుపన్యాసము విషయ గంభీరమురు విశదమునై యొప్పారుచు వారి విమర్శన నైవణిని చాటుచున్నది తిక్కన పద్మపయోగ పాటవ ధ్వనివైభవములను గూర్చియు రసపాత్ర పోషణమునుగూర్చియు జాతీయ ములను గూర్చియు వారు కావించిన వివరణము మిక్కిలి శ్లాష్యుముగా మన్నది. శ్రీ భుజంగరాయిశర్మగారు నన్నయ ప్రసన్నమైన కధాకథన విధానమును వివరించి శకుంత లోపాఖ్యానమున శకుంతలాదుష్యంతుల పాత్రల నతడు చెడంగొట్టెనను విమర్శకుల వాదమును ఖండించిరి. శ్రీ కోట సుబహృణ్యశాస్రిగారు కవిత్రయము వారిని వరుసగా ధాత, విధాత, సంధాత యని పేర్కొన వచ్చునని తెల్పి ఎజ్జ్బన వాచ్య కక్ష్యలో రస భావములను చమత్కరించు ననుట కుదాహరణము లొసంగిరి శ్రీ ఆర్‌ యస్‌. సుదర్శనంగారు తిక్కన జయంతి కధ్యక్షత వహించుచు తిక్కన కర్ణుని పొతను తీర్చి దిద్దిన తఆజ(గు వివరించి యందలి విశిష్టతను నిరూపించిరి,

వరిక11

శ్ర తిక్కవరవు రామిరెడ్డిగారు ఎజ్జన తిక్కనవలె శివకేశవులందు సమానభక్తి కలవా(డనియు అతని కవిత్వమున నూక్తి వైచితి నిండారి యుండుననియు, ఉషాపరిణయిమున నతడు పవిత్రమైన ,_పేమను వర్జించెననియు, నత(డరణ్య పర్వ శేషమున చెదలుతిన్న భాగమునేకాక శేషము నంతను రచించెననియు సోపపత్తికముగా వివరించిరి (1968) శ్రీ తుమ్మల సీతారామమూర్తి చౌదరిగారు (1969) తిక్కన పదపయోగ వైచితిని _పకటించి అనవసరముగా తెలుగును మాని సంస్కృత మును వాడు నలవాటు మంచిదికాదనియు, తెలు(గు రానిచో తిక్కన నర్థము చేసికొనుట కష్టమనియు నుడివిరి మహాకవి శ్రీశ్రీ గారధ్యక్ష పీరమునుండి తిక్కన పద(పయోగమును (పశంసించి నన్నయది పాట కవమవైన కవిత్వమనియు తిక్కనది మాటాడు (నంభాషణాత్మక) కవిత్వ మనియు (పతిపాదించిరి. వారు తిక్కనయు చేమనయు గురుజాడ వారును (పప్రజాకవులఏఎయు హరిహరాభేదమును తొలుత (పతిపాదించిన వా(డును, కెలు(గున నంకిత పద్యాలను మొదలు పెట్టిన వాడును తిక్క నయే యనియు తెల్చి ఆ మహాకవికి నెల్లూరున శాశ్వతమైన న్మృతిచిహ్న మును నెలకొల్పవలెనని నసూచించిరి.

తృతీయ ఘట్టమున ఎజ్జన జయం తులుకూడ (పతివర్షము జరుగుచుండినను అ మహాకవి కవితా కౌశల మునుగూర్చి సమగ పరిశీలనము కావించిన వారెవ్వరును లేరు, తశ్రీనాగళ్ల గురుప్రసాద రావుగారా లోపము తీర్చిరి (19870) ఎజ్జననుగూర్చి వారుకావించిన యుపన్యాసము సరసమై సంవూర్ణమై పమ్యక్పరిశీలన ముతోకూడి ఆ మహాకవి కవితామూర్తిని కన్నులకు కట్టుచున్నది. వారెజ్జనకు నన్నయ తిక్కనలపై:గల భక్తిని అతడు సంవృృృతాంధృుపద ముల మేళ నముతో(గూడి. చతురోక్తి సౌందర్యమును ప్రకటించిన తీరును (ప్రబంధ పరమేశ్వర బిరుదమునకు.గల అర్ధమును, ఎట్టన రసపా[తత పోషణమును ధ్వని చమత్కారమును, హృద్యముగా వివరించి యాతసి హరివంశ నృసింహ పురాణములను చక్కని పార పరిష్కారములతో ము[దింపవలసిన ఆవశ్యకత యెంతైన కలదని సూచించిరి. వారి యుప న్యాసము విషయ విన్యాసములు రెండింట నద్చుతముగానున్నది

నగ” ఈ వైజయంతిలో నాయా యుపన్యాసములు జరిగినప్పుడెల్ల ఆంధ పిక, సుబోధిని, దేశబంధు, జమి౯ రైతు మందాకిని, యూత్‌కాం[గెసు మున్నగు పత్రికలు కావించిన వార్తాపసొరముల నుకూడ ముదించిరి అవి వరల ఉపన్యాసముల వైఖరులను, సొమాజీకుల మనస్ప్సులందవి కలిగిం చిన అభిప్రాయములను నివేదించిన విధము పరించునవుడా యుపనా్శాసము లిప్పుడే జరుగుచున్నవా అను భావము కలుగుచున్నది. ఎడనెడ నవి జయంతుల నిర్వహణమునుగూర్చి కావించిన సూచనలు విమర్శాత్మక మొలై వాని భావ్యభ్యుదయమునకు। దోడ్పడునట్టివిగానున్నవి. కొన్ని రెడల నవి మొగమోటమి లేకుండ నుపన్యాసకులమ దూయఃంబట్టినవి. కొన్నింట ఖండనవు(బాలించుక యధికమైనది. కాని పత్రికాభిప్రాయము లనుగూడ నుపన్యాసములతోపాటు పపకటించు పద్ధతి మా్యతము మెచ్చ దగియున్నది. జయంతుల నిర్వహణమున మూడు ఘట్టములు ముగిసినవి. వాని నిర్వహణములకు కారణభూతులైన రామిరెడ్డిగారు కీర్తిశేషు లగుటతో నాల్లవఘట్ట మారంభించుచున్నది కవితాప్రియులైన యా వదాన్యశ్రేఖరులు జయంతులు కాశ్వతముగా జరుగుచుండుటకై కొంతధనము (పత్యకించి తన్నిస్వహణ సంఘమునకు కవులు, రసజ్ఞులు, గుణ |[గహణ పారీణులు వైన శ్రీ డా బెజవాడ గోపాలరెడ్డిగారని నియమించిరని వింటిని సహృ దయ తిలకులైన శ్రీ డా గోపాల రెడ్డిగారి యాజమాన్యమున కవిితయ జయంతులు మజింత వైెఛభవముతో జరిగి యా మహాకవుల కవితా నౌంచర్య మధువును జిజ్ఞాసువులకు తనివితీర పంచిపెట్టునని యాశించుచున్నాను.

మొగమాటలు తఉను(గులెంక తుమ్మల సితారామమూర్తి

నెల్లూరి మ౦డలమునా/.టికి నే(టికి తెనుం/గుందనమునకుపెట్టనికోట. ఖాషాపయోగమునం దీమండలమువారి విశిష్టత కొట్టవచ్చినట్లు శాని పించును. తెలు(గునా(టియందలి యితర పపాంతములలోని పండిత (ప్రకాండులకును అర్థముగాక నిఘంటుశరణ్యములైన తెను(గు పల్కుులు, జాతీయములు ఈ సీమయందలి సామాన్య (పజల నిత్యవ్యవహారములో కోకొల్లగా రవాళించును. మాతృవాణిపట్ల వీరికి/గల అభిమానము, అధికారము కొలందుల కందనివి. వీరి తీరు స్వభాషాభిమతులైన అంధ్రు లకు పరమాదరణీయము

నే నీమాటలు [వాయుచుండ(గా మా యింటికి వచ్చిన నెల్లూరి సీమయిల్రా లొకామె అయావిషయములు (పస్తావించు నందగ్భమున కూచిమాటలు ( పరుషవాక్కులు సం చియ్యతిండి ( మాంసొహాఠకము |. తలమనిసి (మేప్టీ) మున్నగు తెలు(గు మజు,గులు వెలువరించి నా కద్చుతానందముల నాపాదించినది ఈమె విదుషి కాదు. ఐన నేమి? నెల్దూరిగడ్డ పై వెలసిన వెల(దికదా

ఇట్టి కండగల తెల్లును నెల్లూరిలో కుదురుకొన్న తిక్కన మహాకవి గుర్తించి అభిమానించి తన మహాభారత రచనలో గుప్పించెను. కావుననే గీర్వాణము ముదిరిన ఆం(ధులకు నన్నయాదుల కవితవలె తిక్కన కవిత (మింగుడువడదు నెల్లూరివారికి మాత మిది సుగహము, సుధా సమ్మితము.

నెల్లూరివారి నుడికారము సైతము తిక్కనార్వ్యుని రచనలో జూలు వాజుచుండును “' ఇప్పటి భంగి నొక్కడుగు నేగెడుదానికి నోర్వ

సర క!

వెమ్మెయిన్‌ ” ఇందలి 'వీ”డుదానికి' ఏగుటకు అని యక్తము. ఈ యర్థము లాంతి సీమలచా6క సూలభ(గాహ్యము కాదు. “వాడికి తినే దానికి లేడు, కజ్టేడానికి లేడు, వీండు కొవేదానికి పోయివాండు” మొదలైన [ప్రయోగములు నెల్లూరి పల్లెలలో సర్వపాధఢారణములు. వీనికి మాజుగా

• తినటానికి, కట్టటానికి, కొానటావికి "”” అనునవి తక్స్‌ క జావలలో (వయుక్తము లగుచు-డుకు

తెలు/౧గున.డ.లు, నుడికారములే కాక కవిబ్రహ్మ సృష్టిలో ఖ్‌త్త శ్రొత్త తెల్గు సమాసములు, శ బ్బపల్లవములు రూవుదాల్చి మనకు నివ్యెణ గూర్చును. “ఎజు/(గమిచి/కటి, ( అజ్ఞానాంధకారము ) నలుగాశలివానన్‌, (చతుప్పాత్తులగు వానియందు) పంపసేయు (ఆఅనతియిచ్చు) ఇత్యాదు లీకోవకు చెందినవి.

తిక్కన కవితాశల్పరహన్యవేత్త అగుటచే అల్పాక్షరములలో ఆనల్పార్థమును సాధించుటకై. నూత్చ నూత్న కృదంతములను పంత రించును. అపా(తములకు సీగి, శఇాషధ మాగి - ఇందలి 'యీగి"కి ఇచ్చుట యని యర్థము. అజడిపోక అర్ధము కోలువోక -_- ఇందలి “పోక' కు పోవుట అగుట అని యర్థము. పొందుకలిమి, పరం బని యొకటి కలిమి - ఇందలి 'కలిమి 8 కలుగుట ఉండుట అని యర్హము దుర్గతిం దవులుజనాలి(/ బోపు, కల్మి కినురూపముగ!( బోవు - ఇందలి “పోవు'నకు [పోచుట యని యర్థము కోపములేకమనికి, పూనియునికి, వెజవకునికి - ఇందలి 'మనికి 8 ఉనికి 8 ఉండుట యని యర్థము కొనియాట, (కొని యాడుట) అగపాటు, (కనబడుట. లోపడుట ) వమ్ముపే,;త (నాశము చేయుట ) మున్నగునవి యిచట మూదల శాః,దగినవి.

వర్ణనాంశముపట్ల సైతము తిక్కన యీ పొదుప పాటించును. నకులుడు కడుచక్కనివాండు ఈ చక్కనయెల్ల నొక సీసపాదముతో, జెప్పి యీాపుహాశవి నున కాహా పుట్టించెను. “తనయొ ప్పెదుర( గన్నః

స క!!! ద॥లి యెవ్వరికైన మల:౫) కమ్మజ/ జూకవలయువాఃడు *. ఎదురైన నికులుని సొగమ ఆఅఆతండు వనమావపించుదనుక నీక్షించినవారు అంతటితో తనివోవక వానిని వెనుదిరిగియి మరల చూశవలయొ న(ట. అ చూచు వారు సామాన్యులెకా దంట. “ఎవ్నరిక్షైవ' అవముటలో మన్మథుని వంటి వారైనమ మలంగి మణి చూడవలసినదే యని చాటుచున్నాండు మహా మహుడు తిక్కన్న. 1వవరాఖ్యుడును నుందరు(.జే! అతని సౌందర్యమును దెల్పుపట్ల వాంగ కవితావితామహు-డు సీ వదన పభూత లావణ్యాంబునంభూత కమలంబు లన వీనికన్ను లమరు నిక్సి వీనులతోడ నెక నక్కెములాడు కరణి నున్నవి వఏీనిఘనభుజములు నంకల్చ సంభవాస్థాన వీరికవోలె వెడందయై కనుపట్టు పీనియురము వతిఘటించు చిగుళ్లపై నెజ్జవాణిన ర్‌ి నున్నవి వీనిమృ్మదువదములు నేరెటేటియసల్‌ దెచ్చి నీరజావ్తు సానంబట్టిన రాపొడి చల్లి మెదిపి పదను సుధ నిడి చేసెనో పద్మభవు(డు వీని. గాకున్న( గలదె యీమేనికాంతి” అని ఒక సీసమునెల్ల (వాసి గాసిల్లినాడు. ఇతనిది [ప్రబంధము కాన నిట్టు సవిశేషముగా. జెప్పుట అవశ్యక మందురా? అట్రగుచో తన భారతముమాతము ప్రబంధము కాదా! ఆ మహాకవియే

11 శక. అని రచనాశౌాతుకమున మన మలర!/గ న్మీపబంధమండలి కధినా థుని-గా నేపురుపుని జే ర్కొనువాండనో యనుతల౦పు గూరిన మదిశతోన్‌. ఇట్టుపల్కి తనభారతము “పబంధమండలి యని చెప్పెనుగదా। తిశళ్శ్ళనభారతమున ఎన్ని పబంధములు లేవు? అందు విరాటపర్వ మొక మహాప్రబంధము కాదా? _ మితోక్తయందే శచిత్యము కల దనుకి లెజింగినదిట్ట కొమ్మనపట్టి. పొపము పెద్దన్న యెంతమెదిపినను తన పప్పుడుకలేదు అన(గా నతడు తిక్టనవలె రసజ్ఞుల రంజింపలేకపోయినా! డనుట. మజియు మనస్తత్వనికూపణములో, రసోచితపదబంధములో, నాటకీయతలో, అనుభావ్యపపకటనలో తిక్కన్నకు తిక్కన్నయే సాటి మహాకవిత్వ దీక్షావిధి నందిన కవిబ్రహరచనములోని కాకువు లోకోత్తరము. ధృతరాష్ట్రునిపంపున సంజయుడు ఉపప్టావ్యమునం దున్న ధర్మజుని సందర్శించి “అయ్యా నన్ను మితండడి ధృతరాష్ట్రుడు క అనుజులు నీవును దదోవది యును బుతచయంబు నున్నయోగశేమం బునతెజ( గారయ! బుత్తెం ళా అక ఆగి శి చె నితాంత స్నేహహర్ష చేతోవృత్తిన్‌ అని పల్క(గా ధిర్మనందనుం డిటనును టు క ఆరాజు మాదెనంగల కారుణ్యముకతమునను సుఖంబుగని ట్టు న్నారము నిను! బుత్తంచిన గారవమున నాదుపుది వికాసము. బొందెస్‌"

వర సరి

ఏమిశాకువు ! ఏమితెనుంగుందనము అహో! సాహితీ విమర్శక చథవర్తి రామలింగారెడ్డిగా రన్నట్ల_ తిక్కన కవితా(పపంచరవి.

తిక్కన తనపాతముల ఆంగికాభినయ వర్షనము వాచ్యము గావిం వక తనవాడిన పదముల తీరులోనే దానిని గుప్తము నొనర్చును. కడు మాక్ష్మముగా వరిశీలించిన(గాని యీనేర్పు మనకు తిలియదు మూదల కీ పద్యమును పరికింపండు. ఉ ఒక్క( డొకం డనేకవిధ యుద్ధజయమ్ములు గొన్నవారు వా

ర్కెడ నేమిచేసె నిత డీతని తమ్ముల. గూలవేసి యు

కక్కెన పార్టు పె గవిసెనే వసు లాత,డు (కమ్మరింప(గొ

నక్కడ లే(డె ఏ(డు భవ దాత్మజు(. గొల్వడె ఘోషయాతలో,

తిక్క సార్యుూని (ప్రకటించిన తెను(గుందనము అనితర సాధ్యము జెను(గు(దన మనగ తెను(గు మాటలను గుదిగుచ్చుట కశాదు తెను(గు వాని అభిప్త్రాయిమునువ్యక్తికరించు పద్ధతి యది. ఈపద్యము నరయు,డు, ఉః ఇందజు చూడగా నిచట నిమ్మెయి నన్ను. బతివకాగుణా

వృందిత వర్షనన్‌ బరమ సాధ్వి ననిందితశీల( గీచకుం

డెందును నెట్టి యంగనల నెవ్వరు? జేయనియట్లు సీయ+ంగా(

గొందజకైన నిష్ణ కృపకున్‌ దణి కాదటె! గుమి సెప్పుదున్‌.

నర్వోశోమొఖమగు తిక్కన కవితావైభవమును సమముగా నిరూ పించుట కిది తావుకాదు. నాచదురుసైత మంతలతమాతము, ఈ (గంథ మునం జెందజో మహాకవులు, విద్వచ్చ(కవర్తులు, విమర్శకా[గేనరులు అ పని యొనర్చిరి పాఠకులు దానిం బరిశీలించి కృతార్జు లభయ్యెదరుగాక।

తిక్కన కవితామహత్తును తెను(గునాట. జూటుటక్రై యవతరించిన సాహిత్య సనమాజములలో నెల్లూరి “వర్ధమాన సమాజము” ప్రథమగణ్యము.-

వచి ఇంతేకాదు (పాచీనమును. ఈ నమాజమువారు 1915 నుండి తిక్కన జయంతి సభలు జరువచు ఏంటేంటను వీను మిగిలిన కవులను, విద్వాం సులను రావించి వారిచే తిక్కన కవితా రమణీయతా పిశునము లగు (పసంగములు చేయించుచున్నారు చేసినవారిలో ఆధుని కాంధు హపాహితీ నసాధమునకు మూలస్తంభము లన(దగిన బిరుదు లెందజో కలరు.

1986 నుండి తిక్కన జయంతి సదస్సుల కొక కొత్త వెల్లు వొడమి నది. వదాన్యశేఖరులగు శ్రీ తిక్కవరవు రామిరెడ్డిగా రీ యహర్వశోభకు కారణము వీరు తమ పితృపాదులు లక్ష్మీనారాయణ రెడ్డి గారి స్మ్యృత్య ర్ధము 1986 నుండి అనువత్స్పరమును ఒకమహాకవికి నూజార్హతో సమ్మాన మొనర్వ( దొడగిరి.

ఉఆలు(గుదేశము కవులకు పుట్టినిల్లు ఇందు శ్రీ రామిరెడ్డిగారికి "వమ్మానప్యాతులగు కవు లెందటో గోచరించిరి ఏడాది కొక్కలిని సత్క రంచుట చొల దని వీరు 19858 లో తిక్కన జయంతిని కవితయ జయం శిగా మార్చి (వతి నంపత్సరమును మువ్వురు కపేందదులనుః' కాణి సళోటొ పదార్లతో గౌరవింపసాగిరి. శ్రీ రెడ్డిగారి యాదార్య మింతటితో నాగం 1965 నుండి యీకట్నమును. రెట్టింవు చేసినది.

శ్రీ తిక్కవరపు రామిరెడ్డిగారి దాతృతానిష్ట నొజింగినవారి కీ సమ్మా వములు వింతలు"గావు. శ్రీ రెడ్డిగారు అంధ వ్‌శ్వకలొపిరమ్‌తునకు తమ తం డిగారి పేర నొక సభాభవనమును కట్టించిరి. కావలి కలాశాలకు లక్ష ఇరువదివేలు విరాళము నొనంగిరి. రెండులక్షల ఆరువేలనిచ్చి కందుకూరి కలాశాలము తమపేర వెలయించిరి మూలమూలల మూళ్గుచున్నమహాకావ్య ముల నెలర్నింటినో అచ్చువేయించిరి. గుప్తదానము లవ్వారిగా నొనరించిరి. రాజులు జమి£జదారులు సన్నగిల్లిన పదంపడి రామిరెడ్డిగారివంటి శ్రీమళం- తుల వితిరియే అంధుసాహితీవల్లరికి నాలంబ మయినది

ఆంధ్రుల చరిత చదివినవారు శీ శిక్కవరపవారి సొహితీసేవ రెడ్డిరాజుల సాహిత్య పోషణమునకు సంవాద మని తలం౦పకపోరు. మధ్య

వరక యుగమునందలి రెడ్డిభూపతులు పోలయవేమారెడ్డి, వీరభదారెడ్డి (వ్రభృ తులు ఎట్టా పగడ శీనాథుండు, కొమ్మన మున్నగు మహాకవుల నాద రించి వారిచే అపరాజితమగు కవితాసృప్టి చేయించి అమృతత్వమునందిరి, రెడ్డిపభువుల సారస్వత సేవాసంప్రదాయమును పొటించి పరిరక్షిం చిన (శ తిక్కవరవు రామిరెడ్డాారు (పాశఃస్మరణీయులు. ఈ “*కవితయ కవితొవైజయంతి” వారి యశస్పౌధమున కెత్తిన ఉతాల పతాక. పూజ్యులు రామిరెడ్డిగారు నే( డీ లోకమునకు దవ్వగుట ఆంధ సాహితీ జగత్తునకు తీరనిలోటు. అయినను వీరికుమారులు నవ్యకవితా విశాఠరదులు పట్టాభిరామరెడ్డిగారు, వీరి యల్టురు సాహితీ వల్లభులు శ్రీ ఇజెజవాడ గోపాల రెడ్డిగారును ఈ కుందు తొల(గింపగలరను నమ్మిక నా కున్నది. నాకేకాదు తేలు(గువారి కెల్లరకు నున్నది. తథాస్తు!

తిక్కన జయంత్యుత్పవములు వఠథ మఘట్టము 1015-1983

అక్షోబరు 1) లబ

అధ్యక్షులు. _ చిలకమర్తి లక్ష్మీనరవింహం పంతులు

ఉవవన్యానళుణ : మాడభూషి నరసింహాచార్యులు

చిలకమ త్తి లత్మీనరసింహం పంతులు (1807-1045) రాజమ హేర్యదనరము వీరు మగటిమి వికుదమున కెక్కిన రాజస్థానక థావళిని (ఇంగ్లీషు అనువాదము], వినోదములు (టిట్‌ బిట్స్‌), అహల్యాబాయి మొదలగు నవలలు, స్వీయచర్మికను గూడ్‌ రచించినారు,. ఆ దినాలలో, మనవారిని ఇంగ్లీ షువారితో పోల్చుట వెర్రిగా శేగియుండినందున వీరివి *“ఆం్యధ్రాస్కాట్‌” అన్నారు. అన్నిటికంటే వీరి ఖ్యాతి ఆంధధ్రదేశమున వల్లెవల్లెలో మారుమోగుటకు వీరి గయోపాఖ్యాన నాటకమే కారణము. దీనిని, తిరుపతివారి భారతనాటకములను, వేదంవారి (వ్రతావరుద్రీయము, గురణాడవారి కన్వాశుల్క.ము-వీటి (వ్రదర్శనముల చూడని తెలుగువారు ఒక రిడ్డ రున్నా, పేరు విననివారు మాగ్రం లేరనవచ్చును, చివరిదళలో వీరు అంధులైన దురదృష్టము, రచయితగా నుండు అదృష్టమును మూత్రము హరించలేదు. వీరు మహావక్రలు, అంధధ్రోద్యమ (వ్రథమ అ వేశయుగమున వీరి దేశభక్తి వూరితోవ న్యాసములకు రక్తము ఉత్సాహతరంగివము గాని దేశీయుడు లేడు. “భరత అండంజు చక్కని పాడియావు” అను వీరి చరితాత్మకమైన వద్యము జాతీయ పారన్వతములో దాదాపు (వ్రఠమఘట్ట మనవచ్చునేమో 1

చూడభూషి నరసింహాచార్యులు, (1879-1087) నెల్లూరు అణాటి ప్రథమ్మశ్రేజీ అధికవక్తలలో ఒకరు. పొడవుగా, ఎర్రగా, కెల్ల అంటు జోళ్లతో, అవ్పటి తలగుడ్డ-పొడపుకోటుతో నిలబడి వ్యానం చదివినది ఇప్పటికీ గమనమున్నది. తెనుగుకవితను శై "వేసిన తమిళప్ముకుడు ఆదారిగారు. దేశాలి మావి. (్రాగైనీవ్‌ యూనియన్‌ (వథమకార్యదర్శి. 1006 నుంచి 1200 చాకాను, శ918 నుంచి 1987 దాకాను కార్యదర్శిగా వవిచేని ఆవల కాత్యవర్గనభ్యులుగాను, ఉపాధ్యతులుగాను అధ్యకులుగాము ఉండిరి.

కవిర్రయ కవికా వైజయంతి శ్ర ఆంయ్యరప్మతిక (22-10.1015) ళం నెల్లూరు అక్టోబరు [1 మా పురమున వీనెల 12 వ తేది కుజవారము నాంధ్రకష్మిబహ్మయవి పేక గోంచిన తిక్కవసోమయాజి జయంత్యుత్సవము జమసంవిడ; నందు రాజమహేం(ద పుకవా_న్తవ్యులును, కవిశిరోమణులునగు (బ్రహ్మశ్రీ చిలకమర్తి లక్ష్మీనృపింహము సంతులుగా రగ్రాసవాధిపళ్యము వహించిరి. అనంతరము నభాధ్యతుడు సోమయాజిగారు (ప్రపంచ కూరా(గ్రేనరులలో. నౌక డుగాల విరిగణ్‌ంపళదిడ నర్హుండనియు, వార్మిపభుభ_క్రియు. దేశాిమానమును. బట్టు చలయాు, మన పెర్యమును విరుసమానములనియు. నవి యీకాలపు టాం(ధ్రుల కౌదర్శము అనియు, దమ యనర్లళ వాక్పధాధారలచే నభ్యులమనముల నానందాల్టి నోలలాడః జేపెమ. ఇట్లు జయ్యప్రదముగ మా యూరజరిగిన సభలలో విది యొకటియవి మడువ గలము. దీవిక్షై వలయు నేరుపాటులంజేసి ధన్యతగాంచిన *(ప్రాగెపివ్‌ యూవియన్‌ పళ్యులెంతయు నందసీయులవి మా యభ్మిపాయము, గవ్వకియలేఖరి వృత్తాంకలేఖ]” న్ని

• ఆ సంవిక్సరం తీక్కన జయంత్యుక్పవానికి 8 రూపాయల !4 ఆణులు అఖర్చయినట్లు నమాజ వివేదిక తెలుపుతున్నది. ఆ మరునశేడు ఇందుకుగాను 82 రూ. 14 అణాలు కి వైనలు వమాజమునకు అర్బయినదని 1916 నివేడికం

శి తిక్కన జయంతులు నవంబరు 12, 18 ః అద

అధ్యతలు: (శ్రీపాద కృష్ణమూ ర్తిశాన్తి

ఉపన్యానకులు : చైళ్లపిళ్ల 'వెంకటశౌన్తీ

థీపాద కృష్ణమూల్తిశాత్తి (1807-1801) రాజమ హేర్యదవరము ఆంధధ్రవ్రభుత్వ ఆస్థానపండితులుగా గౌరవమును పొందినవారు. “వక్రాయుధము” అను మాసవత్రికను నడిపి సాహిత్యవివాదముల నెన్నిటినో బేవనెత్తిరి. కృన్ణ భారతముపేర తామొక్కరే భారతమును తెనిగించినారు. బహంగ్రంథక ర్త, వీరి బొబ్బిలినాటకము నర్కారులలో చాలామార్లు (ప్రదర్శింవబడి 'పేర్గాంచినది. ఆంధ్ర విశ్వకళావరిషక్తువారి “కళావ్రవూర్ణా విరుదమును వడసిరి.

చెళ్లపిళ్ల వెంకటళాన్త, (1870-1950 కడియము

౯౧౧౮౧

థ్రీనాఠుని పోకడలతో, ఆంధ్రకవిశాకన్యక బ్రహ్మోత్సవము జరిపించిన విశిష్ట యుగకర్తలైన తిరువతి వెంక'కేళశ్వర కవులలో వీరు ఒకరు. వీరి శణావధానము లతో దేశంలో ఆశుకవిత్మాననంతి కూలంకషముగ పారి, యువకుల కవితా హృదయశేక్రములలో వెళ్లువబెట్టినది. వీరు ఇంటింట కవులను చేసినారు. ఎందరో శిష్యులు. నరళమై, నజీవమై ధారావాహికమైన వీరి కవిత్వము ఆంధధ్రభారతికి శాశ్వశాలంకారము. నానారాజనందర్శనము....ఆవధానము లెంత గడుసరులోం పీరిణద్ధచరిక, (శ్రవణానందాదికృతు లంత మధురములు. ఇక భారతనాటకములు ఆజాలగోపాల మెరిగినవి. మాటలలో వీరిని చెనకి వీవు బాదించుకొననివారు లేరు* కళావ్రపూర్ణ విరుదాంకితులు. మదరానుప్రభుత్వము నెలకొల్పిన ఆం్యధ్ర“ఆస్థానకవి” పీఠమున మొదట అధిష్టించినవారు వీరు. లెండవవారు. శ్రీపాదవారు. ఈ సభ పురమందిరమున జరిగినది. శాన్తగారు కూర్చుండి ** వేదము వండితుండు ప్రభ వించివచోటు” అని నెల్లూరును ఉగ్గడించుచు తన ఉవన్యాపమును (ప్రారంలించి నారు. (ప్రేక్షకుల తొక్కిడి ఆయినది.

ఆర్మధవ్యతిక (14-11-1016)

“ఈ పురములో మండు *ఫ్రొగెపివ్‌ యూనియన్‌ "వారు తిక్కన జయం త్యుత్సవము ఈనెల 12 వ తేది పాయంథత్రము 6-80 గంటలకు రావుదిహుదూర్‌ 4 ఈ జయంఠి నరుసగా రెండుదినములు జరుగుటి ఈ ఇద్దరి వండ్‌తుల నుహిమ,

శవిగ్రయ కనికా వైజయంతి (| రేవాల లక్మీనరసారెడ్డిగారి పురమందిరమున జరిపిరి. రాజమహేందద్రవా న్తవ్యులగు (ిహ్మశ్రీ శ్రీపాద కృష్ణమ్నూర్డిశా స్తుఖ్గగారు ఆ(గ్రాననాధిపత్య మధిస్టించిరి. (బ్రహ్మశ్రీ చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటశాస్తుల్ల గారు "తిక్కన" కవిత్వమునుగూర్చి మృదుమధురభావగర్భిత మగు గంఖీరోపన్యాసమును గావించిరి.

“మరల పురమందిరమునందే 18 వ తేది సోమవారం పాః 5-80 గంజకు నొకసభ నమా వేశమయ్యెను. (బ్రహ్మశ్రీ (శ్రీపాద కృష్ణమూ_్రికాస్తుల్ల వారు అ(గ్రాసనాధే వత్య మలంకరించిరి. (బ్రహ్మీ చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటశాస్తుల్ల వారు- 'ఆం(ధ్రవాబ్బయ'ముము గురించి గాంభీర్యోసన్యానమును గావించిరి, మా పరమందు ఎన్నియో నభలు సమావేశ మాయెగాని, యీరెండు దినములు వచ్చినంతనుంది (పేక్షకులు ఏనలకుగాని రాలేదు. భాషయందును - తిక్కనగారియందును కృతజ్ఞృతంజూప ఇట్టిసభలు సమా వేశవరచుట ొ(గెసిన్‌ యూనియన్‌ వారియొక్క. యుదారమాతృభ క్రి సూచించుచున్నది. ఇందులకు గాను=నేను ్రీయత ము క్తీరాజు శవకామయ్య (కార్యదర్శి) గాలికి వందనము లాచ రించుచున్నాను. తిక్కన కవిపుంగవులకు జన్మస్థానమగు పింహపురముపట్ల ఇ౦ంతాదర ముంచుట నంతోషదాయకము_

ఆపి ఘాలి మబ్మరామయ్యూగారు ఉటాయుచున్నారు.” ౮3 క్ష్షళ17 అకోబరు 28 ళు అత్యతలు: వేదం వేంకటరాయశాస్త్రి ఉవన్యానకుల నాగపూడి కుష్పుస్వామయ్య వేదం వేంకటరాయశాస్త్రి (1850-1820) వండితప్రకాండులు, వ్యావ్యాతృచక్రవర్తి, ఆం్మధ్రచ్వము ఉట్టిపడునట్లు జాతీయనాట కములు [వ్రానీన మహారచయిక, సంన్కృృతాం్యధ్ర ఆంగ్లేయ వాజబ్మయఖని, నాటక (వ్రయోగదర్శకాగ్రణి. పుదూరు ద్రావిడశాలవారు ఈ శాఫీయులకు నెల్లూరుమండ అమే అభిజనము, మాతృభాష తమిశనమయ్యు అం్రభారతిని నేవించి అమూల్య

ళా క్కువ 'ియంతుప అవనూన ఆఅలంకారములను సమకూల్చిన మహామహులు వీతిలో దాలమంది _గదిరుం వేంఠటరాయశాస్తిగారు ఒక యుగప్పరువుడు. ఈ శతాచ్చితోని దిగ్ధంకులతో అగ్రగామి. వీరు ప్రవేళ పెట్టిన పాశ్రోచికభాష ఒ కేషమయ మున గురజాడవారి భాషతో భుజములు ఒరునుకొని నడచినది. శాన్రిగారికి నెల్లూరువారు, ముఖ్యముగా రెడ్లు ఆర్థికముగ సహాయవడు టేగాక ఎన్నో [గ్రంథములను అంకితము తీనుకొని అచ్చు 'వేయించినారు కట్టమంచి రామలింగారెడ్డిగారు. వీకిగొవ్పను గుర్తించి, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయముచేత *కళావ్రపూర్ణ' విరుదమును [వదానము చేయించినారు. ఇది మొట్టమొదట వీరికిగానే సృష్టించబడినది. శెల్లూరువారికి నాటితిక్కన - నేటిళొను 'కెండు అభిమానమూ ర్తులు; రెండు విజ్ఞానన్నేశ్రములు. కాజ స్తే డాక్టర్‌ రామలింగా శెడ్డి “వాబ్బ్ఞయరంగమున వేదం వేంకటరాయళాన్తిగారు ఎగిరి అందుకొనని ఎత్తు, దూకి తాకనిలోతు లేదు అని వ్యాఖ్యానించినారు. నాగపూడి కుష్పుస్వామయ్య, బి ఎ. (1165-1581) గొవ్చ వండితులు, విమర్శకులు, కొన్ని (వ్రబంధములకు వ్యాఖ్యానములు వ్రానీ వచురించిరి. పారిజాతావపారణమునకు వరిమళ” మను చక్కటి వ్యాఖ్యానము (వ్రానియున్నారు. విషయవూర్ణముగ ఉవన్యనించ గలిగిన వండితులు, అనాతు 'వేదమువారి (పక్కంన నిలబడి మాట్లాడగలిగినవారుగా వరిగణింపణడు'పే, వాతి పాండిత్యమునకు ఒక యోగ్యతావ్మకము. వీరి ఇతర రచనలు లోజరాజీయము, కాళహ ప్రీశ్వరళతకము, స్త్రవరత్నానళి, ఆర్మిధస్నతిక (7-11-191 ఆ క్రశ్యావపూర్ణ (శ్రీమనోపాధద్యాయ వేడం వేంళటరాయళావ్రిగారి యధ్యత్ష తన తిక్కన జయంతి జరిపిరి. తిరుసతివాసులును, ఆంగధ్రపండితులునగు నాగపూడి కృస్పస్వామయ్యగారు (కృష్ణస్వామయ్యరు అవి అచ్చుళస్పు వర్గది-నంఎ)లి ఏ. తిక్కన జీవితమును గూర్చి యుపన్యసించిరి. ఉవన్యానమునకు ముందు దుర్భా సుబ్రహ్మణ్యశర్మ గారు కొవ్ని సద్యములు చదివిరి.

శ వేదంవారు ఈ సభలో చదివిన వ్యాసమును, మరల 1819 మే 19వ తేది, వర్ఫ్మమాన సమాజమువారి కోరికమెయి, పురసౌధమున చదివిరి. దీవినే పెంచి “తిక్కన సోమయాజి విజయము” అవి (గ్రంథరూవమున అచ్చు వేనరి. ఆది ఠాలామందికి ఆవల మార్గదర్శక మైనది. అండలి కొన్ని భాగములు ఇందు చేర్చుచున్నాము.

కవిత్రయ కవికావైజయంఠి న! కుస్పుస్వామయ్యగారు ఈమ యునన్యానమున తిక్కన వనము నెల్లూరు కాదను వాదమును అండించి, తిక్కనకు నాూశచ్మముగ శబ్దాలంకారములయందును = అంత్య (ప్రానములయందును అభిమానము గలదని యుదాహరణముల జూపిరి. ఉచితసద (వ్రయోగమునందును, లోకజ్టానబాహంశ్యమునందును, రవపుష్టి పకల్పమునందుము. తిక్కన పాథమికుడని స్థిరపరచిరి. ఆర్వాచీనాం్యధ్రకవిలాక్షణికులేగాక, (ప్రాచీనాంధ్ర మహాకవులు తిక్కన కవిత్వమును కొవియాడిరని చెప్పుచు, నన్నయ నిరంకుశ మత్తే భమువలె నాంధ్రమున (పన ర్తించెననియు, తిక్కన ఆంధమునకు అపర(బహ్మ యవియు, నాచన ఉభయులను స్తుతించిన వద్యము నుదహరించిరి. తిక్కన = నాచన లకు బొనమ్యములను పరిశీలించుటలో సోమువికంటెను తిక్కనయే ఆధికుడని తమ యభ్మిఫ్రాయముగ జెప్పిరి, ఒక చిన్న వివాదము ఉపన్యాసాంతమున నెల్లూరు (టెయివింగ్‌ స్కూలు ఉపాధ్యాయులు అచ్యుక కాపుగారును = దుర్భా నుబహ్మణ్యశ ర్మగారు “తిక్కన - నాచనసోమన' లను గూర్చి ఉవన్యాసకుల యఖభ్మిపాయమునకు (వతివక్షము నాశ్రయించి కొలదిగ (చనంగించిరి వి ఆర్‌. హైస్కూలు తెలగు వండితులగు శ్రీ నేలటూరి పార్ధసారథి ఆయ్యంగారుము ఉవన్యసించిరి. తిక్కన నిలిపిన శబ్దజాలము నభావతి వేదం వేంకటరాయశాన్రిగారు కవితాదాశ్యమును గూర్చి చె్పుచు. తిక్క.న భారతము (వాయకుండిన ఆంధ్రశబ్దిజాలము లోకమున కలవడిమే యుండదని నొక్కి. పల్కిరి. ఇతరకవులు చిన్నచిన్న కావ్యములయందు ఏకదేశముగ ఒక్కొక్క విశేషమును... అనగా భాషాచమత్కృతి - వదలాలిత్యము - శవ్రాలంకారము _ భావసౌక్రు మార్యము - వర్ణనాసొస్ట్రవము - శ్ఞేషధద్వనిిపయోగములు._ఈలాటివి చూవి అందందు గొప్పతనమును చూపిరి. కాని, అన్నిటను అనమానుడు ఆనదగినవాడు తీక్కునయె యనిరి, లక్ష్యలక్షణ (ప్రామాణ్యమునందును, శద్దిన్వరూప వద్ధియందును, వయోగ కౌళలమునందును తిక్కనను మించినవారు లేరనిరి, 'ప్రాస్తావికముగ వన్నయనుగూర్చి (వనంగించుచు. నన్నయ ఒకానొక _(పయోగము ఆయన వాగనుకాననత్వ వదవిని స్థాపించుచు “ముష్టాముస్టి” యను నన్నయ (యోగమునకు సాధుత్వమును విద్ధాంతము జేవరి. నన్నయ - తిక్కనాదుల హళంన

టి తిక్కన జయంతులు జేయ శ్రీ శాన్తుల్లనారే తగుదురు. అన్నివిషయములను తిక్క.నవలె కవిత్వము చెప్పిన వారుగాని _ చెవృగలవారుగాని లేరని చెప్పుచు, తమ నహజ వాన్యవిలానవిధంబున శిక్క-నవలె తాముమ్శతమె కవిత్వము చెవ్ప్చగలమని వినోదముగ ఆధునిక “పుచ్చు = వచ్చు” కవుల వెక్కిరించురీతి తాము నారదముని చెప్పిన వద్యమును చదివి అందలి ఆర్జాలంకార _ శబ్షాలంకారముల కవిత్వ లక్షణవిశ్రేషణములను వెలిబుచ్చి నభనంతయు నవ్వించి నవ్వించి నాటి కార్యభాగము నమా _వ్రిజేసిరి

ఈ యునన్యానముల వలన తిక్కన నెల్లూరువాడు గాడను దురూహలు వూరర్తిగ నించజేయదిడినవి. ఇంకను ఏమేట ఈ నమాజమువారు తిక్కన జయంతి ఆరుపుటయేగాక, అందు అంధ్రకవుల (పళంనయు చేయించుచు ఆధునిక ఆంధధ్రకవి వండితుల నభనుగూడ యథాళ క్రి నెలకొల్పి ఉచిత నన్మానముల జేయుచు భాషాభివృద్ధికి వూర్వవు తిక్కననలె తద్గ్రామవా_న్తవ్యువై న నేటి ఆంృ్మపముఖులును, భాషాపోషణ జేని భాషావ్యా ప్రికలిగించి భాషావ్రయుక్తరాష్ట్రనంవిధానమునకు నెల్లూరే ముఖ్యాధార మగునటుల నంకల్పించవలయును.

ఈ నళలో. తిక్కన _ సపోమనలనుగూర్చి (వ్రస్తావము కొలదిగ జరిగినదిగావి శఈగినంఠ చర్చ జరగలేదు. ఈ మహాకవిద్వయనునుగూర్చి యొక యువన్యానము వెవ్వరిచేతనై న నేర్పాటు జేయింనదగును.””

మరల 1819 మేనెల 18 తేది వర్ధమాన నమాజము వేదంవారిచేత మరియొకమారు కవిబ్రహ్మ తిక్కయజ్వనుగూర్చి ఉవన్యసింపబేనిరి. ఇది అనంతరము "తిక్కన సోమయాజి విజయము" అను పేర (గంథరూసము నొందినదికూడా. తిక్కన నెల్లూరు. (వ్మికమసింహపుర్కి వాడవి నిరూపణ చేయుచు, ఆయన రూవ పాండిత్య సౌందర్యములను కేతన దశకుమార చర్మిత నుండి ఎతత్రిచూవి కనులగట్టునట్లు చేసిరి. ఇక ఆయనమాటలలో-__ఆ [గంథ భాగములు కొన్ని పతిన “జాత్యముగామి నొవ్చయిన నంస్కృత మెయ్యెడంజొన్స, వాక్యసాం గత్యముచేయుచో నయిన గద్యము౯దోడుగ ఇప్పపెట్ట, దౌ ర్గత్యము దోవ! (బ్రానమ్మువకారము వేఅగు నక్షరంబులకా (శుత్యమరూవమంచునిడ, నూరులకీక్వీధమింపు పెంపదే 1” నిర్వ, రామా, 1-14

కత్యకయ కనికా వైజయంతి కేళి ఈ వద్దతి యొప్పదని గావలయు వీయన భారతములో దీనివి మార్చుకొని వచవముళ నమృద్ధిగాను 1ప్రొఢముగామ చేర్చినాండు. లలితసదహృద్యపద్యం బుల సకలార్థ ౦బమి ఘటిత పూర్వాపరమై యలతియలతి తునియల(గా హలనంధించినవిధమున నమరగవలయున్‌ . ఎావీర్య్వ. రా. 1-16 అమలోదా త్తమనీషమై నుభయకావ్య(ప్రొఢి/బాటిందు శ ల్పమునం బారగుడన్‌, గళావిదుడ, నాన న్తందినూ(తుండ(గొ తమగో[తుండ, మహేశ్వరార్యఘి కమలధ్యానై కశీలుండ ఎానిర్వ. రా. 1-18 ఇందువలన నీ కవనముం దొడంగుటకు తనకుంగల య ర్డ ఈతను దెలుపుకొన్నాడు. ఇ్లే ఇతనికి ముందు నన్నయయు, తన న్వరూసమును జెప్పికొనియున్నాడు ఇంచుక శాఖభాచం్యక్రమణము నాటకములలో కవిని స్తూతధారుండు (ప్రరోచనార్ధము (ప్రతిభాది విరాజితునింగా ముగ్గ, డించును. ఇది నాటకసంపపదాయము సంప్రదాయమని యెలుంగక సూ(తధారకృత న్తుతిమాత్రమునకే కవి ఆత్మన్తుతి చేపికొన్నా(డని కవిని నిండించుట అజ్ఞసంప డాయము, సూత్రధారుడు కవిని ఉగ్గడింవక__. “కవియొ చిబుళకవాండు కననంబు నెలుంగండు లక్షణంణు సున్న, లత్యమన్న? మన్ను; నాటకంబు మదమెక్కి. రచియించె; దాసి బిగిసి మీరు గానరయ్య"" అని వచించునేని ఆమాట నెన్వరుం గానరు లేచిపోవుదురు. మదీయ్యప్రతావరుదయాది నాటకములందు "“అంకెకు(దార్చె'” విత్యాది సద్యములంగూర్చి- ఒక తుపాాగహణము- “కళంకు'' శబ్దము తెలుగులో లేదని యొకాళౌకరు నన్నాక్షేపించిరి. ఆ శబ్దము నవ్వ్యుత్పత్తికముగా అడిదము సూరనార్యునిచే కవిసంశయవిచ్చేదమునం బరితమని: నాయు త్తరము. అనీ తిక్కన చర్మితలో ఏక దేశముగా తిక్క ప్రస్తావమిది; క్షంతవ్యము.

శ్రే] తిక్కన జయంతులు కవన మహిమ ఈయన విర్వచనో_త్తర రామాయణములో తాను (వస్తావించుకొన్నశ్లే తన కవన మెల్ల మృదుమధురముగనే రచించినాండు. ఆంధధ్రభారత ధోరణి గనినను, ఈతని నిరంతర నై తికకర్మ పరత౦్యత్రతతోడ మంత్రివ్యాపార(ప్రవణతం దల(పున నుంచుకొవి పరికించినను. ఆం్యధభారతము ఆశు కవనముగానే కాకున్నను త(శ్చాయముగానే కానిపించును ఈతని భారతభాగములో (సతిపద్యమును ఆడంబరములేకయే ఈతని (పాతి స్విక విశేషముం దెలుపును ఇమిడిక, పంచకము, లక్షణానునరణము. భాషాస్వాభావ్యము, పరిశుద్ధ రస నంవద, జాతీయము-ఆమనవి తిక్కన కవనమునంగల విశేషములు-అందు పెంపకము ఆకుతము తో(పించును. ఈయన భారవి మయూర ఖోజకల్పు(డని కేతన వచించి నాండుగడా. ఆది కరము సరియైన అల్మిప్రాయము. ఆళ్ల ఈతని కవసమున ఖారవి యర్థగౌరనమును, మయూరుని పరిధవంబును, ఖోజువి చదురును గలపు. మజియా భాసుండు చెప్పని యపూర్వములను ఈయన చెప్పినాండని కేతనయే చెప్పినాండు? కననమందు అత్యంతసారళ్యముతో అత్యంతగాంభీర్యము బెరయ రచించుటయందు తిక్కనకుసాటి తిక్కనయే ఈతని అలంతి సాటువలు కావ్యేందిరకు అలంకరణములు మ్యాతమేగాక, పోషణములునుగూడ నగును. లోకసిద్ధములే అయినను అవి ఈతని పద్దెములలో+దిడి వానితో నటనే మొలచినవియుంటోలె తదై క్యభావమును పొంది యుండును. ఇంచుక యుదాహృతి ..._ సుదేష్ణ తనకడ సైరంర్రిగా వుండ(గోరి యేతెందుచున్న (ద్రౌపదిం గని చేర* బిలిచి యాదరించుట. విరాట. 1 (009, 10) “శక్రయ రాజనందనయును___ కనంగొవి గారవంబుము మొగంబునం, గేల బురఖపపారముం, దనుపున న్యమభావమును, దంఠమరీచుల సొమిపిర్గమం దిను, దనలో( గడల్కొన(గ, భూరితరాదరరేఖ నిందుర మ్మనవుడు, నంతనంత (ద్రుపదాత్మజ పేరి విసీతి నిల్చిన” ఇందలి యథారాధేయములు (ద్రౌపదివిగాని సుదేష్ణవిగావు; ఆయినను ఈ పాఠ మున ఆదరమున భూరితరత్వమునకు నిమి త్త మగవడదు. 'తనలో' అనంగా (ద్రౌపదీ

కవిత్రయ కనికా వైజయంతి శే లోనా, నుదేస్టలోనా 1 ఏ వత్షమునను ఆర్ధపోషణలేదు, పూర్వార్థమందలి నవ్హములను (వథమలం గావించిన, ఈ సద్యమునకు జీవకళవచ్చును. “తనలో. గడల్కొనంగి అన(గా నుదేష్టహృదయమందు. వ్యాపింవ(గా (నాటుకొన(గ్యా = ఆమె చిత్తమున ణా కెక్క(గా = ఆవి యర్ధమగును. వర్దెమును సోమయాజులవారు ఈ (క్రిందియట్లు పలికి యుందురని నా తలంపు... “*కను(గొని = గారవంబును మొగంబును, కేలు( మిరః[వ్రసారముం, చనువును న్మమభావమును, దంతమరీచులు సామనిర్గమం బను, దనలో( గడల్కొన(గ భూరితరాదరరేఖ నిందు ర మ్మనవుడు నంతనంత (దువదాత్మజ 'సీం విసీతి నిల్చినజా.”” ఈ పాళమున ““భూరితరాదర రేఖక”” అవి తృతీయార్దకముగా నన్వయము. (“రేల యిందు” అవి (ప్రథమ చేసిన, నుదేష్ట ముఖమున భూరితరాదర మగనడె ననియు అ యాదరము “రండి అమ్మా రండి" అను పిలుపువోలె (దోవదికి రైర్య 'మొసంగె నవియు భావము.] ఇందలి నుద్వయములు అననుగుణతం దెలుపును. వి _న్తరభయంబున వ్యాఖ్య (వాయకున్నా(డ. రసికులు అర్థము నూహించుకొందురుగాక. ఈ వద్యమున కవనము గోదావరిజిల్లా యావకాయ యూరుంగాయ [బదవంటిదిగా నునది. “ఎ త్తెలల గొందుం గౌరవుల గెల్ల,”” విరా. 4 (60) [ఎత్తెల = చేంపలందివైడి యడ్డువల శ ర; ఈయన కవదితీరవాసి యవి ఈ [వయోగము సూచించుచున్నది. ] ““ఆడుంజందంబు( మిరుషసమాకృతియును గ్‌లిగి యున్నది; యొవ్వు నూష్మలత సౌంవు వికృత వేషావృతంబు లై వెలయ కితండు [పా. వెలియునితండు :] నివుజు గవివిన మెజియనినిప్పు వోలె.” విరా. 4 (7) [ఒప్పుకా (క్రియ; కర్త ఇతండు; ఊవ్యలత, సౌంపు - (ప్రథమలు, వానికి ఐ, “ప్పిడ్సుగులపి౦డు విద్దులియు పెల్లున( బార్ధండు శంఖ మొ _త్తినళా.””

కలి ఉిక్కంన జాయంకులు “ఆరవికొవి యెవ్నిళంగుల వైన విఠవి శేరు మనబారి కగపడుతెజ(గు గాంచి యడరి బానటయై యెవ్వ రడ్డనడిన, మెలపు మెజిపినచాడ్పునః దజియంతొరుము.” విరా. 5 (1 “గోక వోంజీన (జీరిన-పా.) మాడ్కి-. గొన్నింటి/ జక్కసా బాలుగా (నయ్యలు వాసి వాపి, బాడీిన నజకిన భంగి. గొన్నింటి. దు త్రువియలుగా బిట్టు (8ఈంచి (కుంచి, వెన అంపమున నిడ్డవపిగం గొన్నిటి విమ మంళలుగా మజుమాడియాడి, వనివడి టోల గొట్టినరీలః గొన్నింటి€ జియునుగ్గుగా( బొడిపేవి చేసి, అడరి పొదివినబలము నా (ల నాయధముల (దికతిహత౦బులం గావించె వతిరయమున నక్షతద్వజ సూత హయత్వ లసద ఫల్లురథవల్లనుం డగుఫల్లునుండు.” విరార్‌ (8) వ. “ఇవ్విధంబున నంబుధిలోన నహామత్ప్యంమి విహరించురందంబునః తదీయరథంమి గొరవపై న్యంబునందు నంచరించు నయ్యవనరంబున, " “రత్న కేతనములు, రాజితశేఖరం బులుము, రుచిర ఘంటికలును బార్ట్‌ బాణనిహతి( దువివి వడు(. గొరపులచేటు దెలువ డుల్లు నుల్కికలును టోలె,” విరా. 6 (60) ఈ కిందిది అర్జునాళ కొ నయుద్ధములో నిది. *ఆత(డును దీవ్రబాణముల నాతని గప్పుచు మాజుకొన్న నా శతమఖవృతనంగరముచందము డగోంచె, వడిం జటవృటా యితరవ మప్ణు వేణువుల నేర్చు దవానల్యుమో4తభంగి ది “క్తీతి. దిరంగెక, మహాద్భుతము గౌరవ సేనకు నావహిల్ల గలా.“ చిరా, ఈ యుదాహృతమందంతటను శమియందు పావకంబువోళను. (క్రాంగిన &ీర మున ప్వాదిమవోలెకు, ఈ విద్వ్యత్చభువి కవితాపిపాళము అభ్యంతరలీనమై యున్నది. దానివి అనుభవరనీకు లెజుంగుదురు,

శధిత్రయ కటీళ వైజయంతి శక తిక్కన నధికేపించువారు వస్తు వి ట్లుండ, కారణవిశేషములచే ఈ నడుము కొందతు గోదావరిజీల్లావారు “తిక్కన. నెల్లూరితెలు(గు. వెట్ట్‌ భారతమును పాడుచేసినాఃడు'” అని నిజమతిని మ్నెకులతో( దెలుపుకొనుటయు. వారు దానివి నెల్లూరి యువరసికుల్మమోలం ఐలుకుటయు వీరు అందులకు కక్కసనించుటయును సంభవించినవి పాడిచేసినాడు ఇందులకు (బతిమల్ల ముగా గుంటూరివారు తిక్కన తమ కృష్ణామండలమువా( డవియు, భారతమునందు తమ సీమతెనుంగుం బెట్టిడానిని పుణ్యకృదాస్వాధ్యమయిన మహీతల సుధాతరంగిణిం గావించినాండనియు, వాదించుచున్నారు. ఇప్పటికిని కృష్ణా పినాకిను ఇ తెలు౯గులకు ఎక్కుడులేద మగపడదు; పొమ్యమే మెండు. తిక్కన (తిపూరుషము. నెల్లూరివాన్తవ్యు(డని నిరూపితమేగదా; షట్చూరుషముగా నచ్చటి వాఃడే యనియన దళకుమాళచరికములోవి తదడీయవంశవర్షనచే నూహనీయమై యున్నది. కావున తిక్కన నెల్లూరితెనుంగునే (అనంగా గుంటూరితెమంగున్సే. భారత మునం బెట్టినమాట వాన్తవమేగాని పాడుచేనెననుట పాడిగాదు. పాడిచేపెనని గుడి శట్టించుట ఇహసరసాధకము. భారతమే ఎళ్లవారికిని మహానిఘంటుపును లక్యంబును ికణంబును అని విద్వత్చమయ నుగుటంబట్టియు, నహజముగానే తిక్కన యేర్శి కూర్చిన యాం్రభాషయొక్క మాధుర్యాదిగుణవై భవముచేతను, అదియే నకలకవి వకఠంస నంపేవితమై గుంటూరి విద్వత్పింహులు పర్షించిన సుధాతరంగిణియైనదవి “విద్వదభ్యుపగతి. నన్నయ తిక్కనల కవనములందు దేశభేదడ్యోతక భషాస్వాభావ్య భ్రేచము కలడో లేదో పరిశీలించి పిద్ధాంతించుటష బహ్య్యసయోజనకారి, తిక్కనను ఇంతటితో వదలక ఈయన అవైయాకరణుడవి కొంద అిదానీం శనులు అధికేపించి, అందులకు సుదాహరణముగా తెను/గువదమువై తత్సంయుక్తము మయట్టు కలదని నుడివినార6ట, అట్టిప్రయోగములు “ఎండమయము" *వాననయము" అనువానివలె నుండును. ఇట్లు మయట్బ్రత్యయమును తిక్కన (ప్రయోగించెనవి నేను చెస్పంజాలనుగాని, “సాత్కరించె”. నని సాతిప్రత్యయమును తెసుంగుపదముపై (ప్రయోగించుట నెజుంగుదును. అళ్లే ఎట్జాపెగ్గడ మయట్టును (బ్రియోగించెనవియు నే నెలుంగుదును. “*సాక్కరించి” అవి శ్రీనాథుండును తిక్కనం (బమాణీకరించి కొని నై షధమునం (బ్రయోగించినాండు. 8108), నం్రదానవాచక్‌ (ప్రాతిపదిక నంఘటికము. కాని యిట్టి సాతివయోగము. నెవ్వరును తడవినవారులేరు. నర్వ (వ్రమాజభూతుల్సై న కవితయమువారు ఉత్తమములే యవి కావించిన (నయోగములను ఆ (శ్రీనాథువివలే మనము కన్నుల వద్దుకోవలపినవారమును తెలివిగలమేని వావి ప్వారన్యమును ఎణుంగవలనినవారమును అగుదుమే గాని అధితేపించ నధికారులము

1ర్‌ తిక్కన జయంతులు గాము. చతుస్పము.దములు, (తికాలములు, శతాబ్దిములు, ఇత్తెలంగు నంథ్యావూర్వక సమానాధికరణ నమాసములు నన్నతిక్కోభయ సాధారణములు. వీనింబట్టి నకలభాషా వాగనుశాననులవారికి నంస్కృతవ్యాకరణము చమ్యత్రము తెలియదని మనము "'ఘోషింవవలసినదా ?

మళియు, ఆధునికులలో “చాపము నా కందిమ్ము'' ఇత్యాది శద్దిసల్ల నముల యందును, "'ఎజి(గించిపుడే”” ఇత్యాది లేఖకాది (ప్రమాదములయందును, క్రా వర్టేకార నంధిదోషముం జూవువారు కలరు. వారికి ఉత్తరమేల: వారే వీనినే (వ్రమాణీళరించి శ్రాన్సర్జ కేకారసంధివి తామే చేయుదురు.

మజియు, అఖండయత్మిపియులు “*భదాయితమూ లి” యని వలఠింతురు. “భద్రాయత”” యని వశించివందులకు అస్పకవిని దూజుదురు,

అనేకులు తాము ఏయే చెడుుపయోగములం ణావింతుతో వాని కెల్లి (వమాణ ములుగా భారతమున తాము కల్పించిన పాఠములను, ముదకాది [వమాదజనితములను ఉదాహరింతురు. ఇట్టివానివి 88 టిని పూర్వము నేను ఆముడ్రిత్మగంథచింతామణిలో (ప్రామాదికములవి స్థాపించి నవరించితివి, అటువై భారతముద్రకులు అందు 82 టివి ది్తికొనిరి.

కవి్మితయము

ఆంధ్రకవితాగురువయిన శ్రీ నన్నపార్యుని లక్షణమును తిక్కన యెట్టినలు ౪4 శకగ్రముగా పాటించినందుననే ఆయనతో4గూడ.. వీరిరువురును కవ్నితయ సంశేత చాచ్యులయినవారు.

శబనమ్బద్షి ౧ యలు

వన్నయ్యగంథముకన్న తిక్కన్యగంథభము ఆతిబహుళమగుటచే, దానలేవి యాంధపదములు పెక్కులు ఇందుం గలవు. కబ్చ తల్లక్షణ నమృద్ధిసౌస్టవములచే భార ఈము కవులకు నిఘంటువును శబ్దళాస్త్రమును అయినది, అనంతరకోవులు దానివి (గొర్తి పాఠము గావించిరి. కవుల (ప్రామాణ్యప్రాళన్యములు తత్తద్భారతజ్ఞాన శారతమ్యాధీనే ములుగా నుండుము,

కవి(తయ తారతమ్యము

జబాంకవీం(ద్రాిపాయములను (్రీనాథాద్సి నమాహరింవంగా రూడఢికెక్కిన దేమన __ కోవిదత్వ కవిత్వ వై దగ్ధ్యములందు నన్నయ అప్రతిముండు, శద్రకుద్దితి (వథముఃడు. ఆం(ధ్రకవితాగురువు లక్షణమం దెట్టో సకలవిషయములందును నన్నయ శిక్క-న శంభుదాన (సోములు యథాపూర్వము (శ్రేయస్తరులు. ఆందజలోను తిక్కన లలితతముడు,

౦0

శవికయ కవితా వైజయంతి 16 1018 డీపెంబరు 1 అర్యవలు: తాతా సుబ్బరాయళాన్తీ ఉనన్యానవల : నేలటూరు పార్థసారథి ఆయ్యంగారు మహామహోపాధ్యాయ తాతా నుబ్బరాయశాన్త్రి (1867-1914) కాకినాడ విజయనగరం సంస్కృృతకళాశాలలో దాదాపు 40 ఏబృ ఆచార్యులుగా నుండిరి వీరు దిట్టలైన వైయ్యాకరణకుంజరులు. కొ త్తబోకడలతో విమర్శనలుచేని భాషా పేవ చేనిన వండితులు, ఆంధసాహిత్యవరిషత్తు - అది వ్రచురించు వృతక, మడ రామసుండి కాకినాడకు మాలినది మెదలు వీరు ఆధినళ్యము వహించి సాొగించిరి, వీరి భావములు ఆఅత్యంక ఉదారములు, నేలటూరు పార్థసారథి అయ్యంగారు (161-104) వీరు మొదట మదరాసులో *కళిలేఖ” ఆను తెలుగువారి వతికేకు జంపాదపరుా ముండి, నెర్లూరుచేరి, వెంకటగిరి రాజాగారి ఉన్నతసాళళాలలో (వధాన ఆయ్మర్రోపా ద్యాయులుగా వవిచేసిరి, వీరి ధారణ న్ఫురణళక్తులు, ఆపూర్వములు, భారత ఉద్యోగవర్వము, శాంతితయమునకు “అమ్నాూయ కళానిధి” అను'పేర వివృల వ్యాభ్యానముల (వాన్‌ (వ్రచురించిరి. విద్యార్థులకు సులభవ్యాకరణము (వ్రావరి, ఈ జయంతి నందర్భముగానే, మంద్రణనుచే అం్రరాషోరతణము గావించి భాషాభివృద్ధికి పాటువడుచున్న వావిళ్ళ రామస్వామి శాన్తు్రులవారి కుమారుడు వేంక పేళ్వరళాస్రవి సభలో న్వర్ణవకకముతో నచ్మానించిరి, ఆంగధపస్యతిక (6-12-101 “త శ్రునజయంతి' ఆధ్యవులవారు = “భారతము పంచమచేదము" అను విషయముపై కొంళ చెప్పి భారత్మసామాణ్యమును నెలకొల్పిరి. ఆం(ధ్రభారతము' కాంతాసమ్మితమగు కావ్య మగు టచే ప్రభు సుహృత్ప్సమ్మితాదుల వంటి విభుత్వమును (ప్రకటించు నాధ్యాత్మక పరితత్వ (ప్రవోరకములగు భగపర్గీతా-సవత్చుజాతీయము లోనగునవి యాంట్రీకరింపదిడవలె నని దెల్చిరి

శ్ర? తిక్కన జయంతులు తిక్కన సామాన్యభాష

సన్నయ రచనవలె గాక తిక్కనకవిత యాంధ్రలోఠక సామాన్య భాషయందు గూర్చ్భవిడినదనియు, శిక్కనభారతము లేనిచో ఆం్యధ్రభాష యవి చెప్పదగినదే యుండ దనియు. నంస్కృృతసమము లగు పదములే తెలుగు వాబ్మయజాలమై యుండునని లెప్పిరి.

భాషలో మార్చు

నన్నయ (పయోగింపవి రూవములు, సంధులు, కొన్నిటిజూపి తిక్కన కాలము వకే నన్నయ (వ్రాపిన తెనుగునకు చూర్చు గలుగ ,ప్రారంభించినదని సోదాహరణముగ స్థాపించిరి.

నెల్లూరు తెనుగు = తిక్కన తెనుగు

తిక్కన తెనుగు ఆచ్చీకమైన తెనుగు గాదవియు దానిని “నెల్లూరు తెలుగు" అని కొందరు ఇప్పటివారు తూలనాడుచుందురనియు నిన్నటి యుపన్యానకులలో నొక రగు సీతారామయ్యగారు సోత్సుకముగ చెప్పగ---ఆధ్యకులు అట్లు తూలనాడుట న్యాయము గాదనియు. నెల్లూరివారు మాటలాడు సామాన్యప్త తెలుగును పరీక్షించిన తిక్కన కెనుగును పోలి విశేషభాగము (గ్రాంధికభాషాతుల్యమై యొప్పారుచున్నదనియు నెల్లూరి తెదుగును (ప్రశంపించిరి.

జీవద్భాషకు వ్యాకరణము

ఈకాలిమున లోకవ్యనహారభాషగావి సంస్కృృతమును పుస్తకములవలననే నేర్చికొనవలసి యున్నదనియు తెనుగు అట్టిది కాక జీవద్భాషయైన లోకన్యనహారమున మన్నందున ఇటునటు బెసగకుండ బంధించి యుంచుటకు వలనుగాదనియు, వ్యవహార ములో నుండు భాషకు వ్యాకరణము లేర్పడవలయునే గాక యేకాలములోనో (వ్రాసిన న్యాకరణానుసార మే జీవద్భాష నిమడ్చి యుండవలెనని గోరుట నరికాదనియు, ఇపుడు వ్యవహారములో ముండు (ప్రయోగముల నమర్జించు వ్యాకరణము లేకపోవుట వైయాకర జుల తప్పుగాని, భాష తప్పుగాదనియు చెప్పిరి. ఆంధధ్రశబ్దచింతామణీవి....అనోనిల పండితీయములనే (ప్రమాణములుగ గైకొన్న.-తిక్కనాదులు (వ్రాసిన (గస్టములు అ్మనమాణము లగుననియు, మహాకవి (ప్రయోగమే భాషకు శరణమై యుండవలయు “సవియు శాపించిరి. తిళ్ళన కవిత్వమునందలి యౌచిత్యము, రనపోషణము, భాషా (ప్రొడిమ. స్వచ్చంద గమనము, లోనగువానింగూర్చి దీర్షముగ (వ్రశంపించిరి,

మలా2

శవిత్రయ కవిశావైలయంరి కతి

పార్టపారతి అయ్యంగారువము కవిశ్వవిశేషములం గూళ్చి వివరించి చెప్పర్ని తిక్కన కమ్మిదహ్మ యనంిడుటకు కారణముల నృవమాజముగు అనిరి. కైలియు లీతియు వూవులకై కొన్ని వద్యముల చడివిరి

అలువై వుమగు పీతారామశాన్తున్లగారు వమృకవు తెషగుయొక్క చొర్దశమ తూర్చి పామ్మకోశముత తెప్పిరి. తిక్క.వ తెమగువు వెల్లూరు. తెలుగవి యితరుల ఎత్తి పొడుచుటమ గూశ్చి రీర్దముగ మువవ్యవంచి తెలుగు ఇలు వోవ్యమువకు పాయాఎల యవా యమ మొదలగు వంగతులు పోత్క ంఠతిముగ మడిఏరి.

అంధరవాబ్మయ వ్యావపమువ కెంకయో ఉవచశించుగుండు వావిళ్ళ వెంకటేశ్వర్లు గారికి ప్రాగపన్‌ యూవియవ్‌ వారు విన్నటివభిలో బంగారువకకము వరి చికి. ఈ వెంకటేశర్తుగారు. కీర్రిశేషులగు. శ్రీ వావిళ్ళ తామష్వామి శాస్ర్రుల్లవారి కుమూరులు. వంవ్కృతాంగర (గన్ద్చవతవమువ ఆఫిల డీక్షగంవారు. విర్యాలయిముంకు తక్మవతవ మంచెరములకు, వృవ్త్రకాగారములకు వీరి పొత్తముల రర్యముగ విచ్చిరి. మచరామ రాజంావిలో వంవ్కృృతాస్త్ర చస్టముల వచ్చొత్తు మ్యుదడాలయములలో వావిళ్ళ వాయ కడు (వైచీనమైవి.. అవూర్వ (గష్టమలు అనేకములు చా రచ్చు. వేయించి యున్నారు... ... ..

ఏకేట వీ జయంత్యుత్పవము జరుగుటచే అమలకు మాతృళాషయండదు గొవ్న యళిమావ మంకుదించుడువ్నది. తిక్కవ జయంతిని, యింకమ ఇతింకివుల వడ్డే శించిన జయంతులుగావి యూకూర. జరిననతో తెలిగుజిల్లాలకు గొవ్ప (వతోధకమా కలుగుమ. లాష్మావయుక్రరాస్ట్ర విధానములకు అత్యంతమైన విలము కలుగుము

న! చెక్కును అయువుఖు 1019 డివెంయ 1 అన్యపుణ:. రాజా మ్యెత్మివగడ ఘమిజుగరాచు ఉవవ్యానవలణ: శతావధాని కాశీ కృష్టాచార్యులు తాతా మర్యత్నివగత కుజంగరావు (10.1948 ఏలూరు 'చ్రశ్యాశము. తుఅంగనాన్సగారు మంచి వనితలు కవులు అపహ్యగంశత రణ. వై ంవ్రచాలిమావముతో కులనగ్యైములమ. వీడకపోలనను.. కిరస్తాచి మనమను అభిమానించి కొ త్త విజంధవనోవి మృత్సియి మెలగు మనా లను. మ్యుమాణి ట్రాన్‌ ప్రచుతుచిరి కాని వ్యాస్తికి రాము. “మంచిని”. వత్రికను ప్రాచెంచి వివాంకాలమొ విర్వపాంచిరి. వీరి ఇతాధిక గైంతయుళతో కొన్ని; “ఆరని కార్మర కవి జీవిశముల”. ఆఎ హిన్చకి అక్‌ పెఐగు లిలతేనా. (టా ఆల్లూక్రా సువార్త”, “అల్యర కవిశా విత్పాగనము శళావరావి కొశీ కృష్ణావార్యులు (180136) గుుటూరు పీరు మవి వండిశకప్పులు. వక్తలు అల్నమవ్రధుక్వమువాతి మూడన అస్టాన వంగితులు వీరు. వీరి విన్యమొ నుందరము - మిచ్నిశషుం వారి శాలమునూచ్చ - ఆవ త మ శేభ మయగులెట! చేని వ్తేరు కంన వ్యాపారి కొంచె... . అది హౌంవుగా వెచ్పుకొవిరి. అవరానములు చేపేవాము లీకు రచించిన సలమ్క్బృశ వాచకములు (పారంతసలకు ఎంతగానో ఉవకరించినవి. తు నారకములము జన్మను వంరితులు అచరించినారు. ఆర్యధవ్యతిక (10.12.1919) ఐదవ తిక్క.[వజయంతి. ...వరమందిరచుందు జరువవిడినది థ్రీ దీపాల పిరృయ్యశాన్రిగారి వంన్కృతక్లోకనుతో నళ హైంంళమైనవి, పిమ్మట అధ్యతులు ఈమ (ప్రారంలోవన్యానములో భావతి మందున కాషావై చిత్యత్సు లమ, వ్యాకరణాది అలంకారములను, నందర్భానుసాం మైనట్టి శాతీయపనగనులను

కచ్మిక్రయ కవితా వైజయంతి లి0 'వెక్కీంటివి పేర్కొంనిరి. పిమ్మట గుంటూరు ఉన్నతపాఠళాలలో ఆంధ్ర పండితులు, శతానధానులును ఆగు (కాశీ = కృష్ణమాచార్యులుగారు “ఆంధ సారన్వతము"'ను గురించి మృదు మధురభావగర్శ్భితంబగు నుపన్యాసమును, మధ్య మధ్య హాన్యరన (ప్రయోగ మొనర్చుచు నెక్కుడు రనవంతముగ నుపన్యసించి శ్రోతల నానందాట్టి నోల లాడించిరి. (ప్య్వపధమమున వారు తమ యుసన్యాసములో ఆంధ్ర శబ్దముయొక్క వ్యుత్పత్తిని గురించియు ప్రాచీన నవీన కాలములయందుగల ఆంధ్రకవిత్వమునందు గల మార్పులను గురించి యుపన్యపించిరి ఆం్యధ్రభాషయందు గల మాధుక్యమును అనేకోస మానములతో ధృవనజచిరి, ఒంటిమిట్ట మున్నగు వాదములను గురించి నుకువుచు, మనలో మనము ఇట్లు లేదాభలపాయములమ కలుగవేనుకొని, ఆర్యులు గునలను పరిహ పించున ట్లుండగూడదని నుడివిరి అఆం(ధ్రభాష నన్నయకు పూర్వమే యున్నదవియు, ఆంధభాష యొకప్పుడు మిగుల టొన్నత్యదశలో నున్నదనియు నుడువుటకు భారతమే (ప్రామాణ్య మనియు నుడివిరి నన్నయ కవిత్వమందు సంస్కృృతాం( సదములను గురించి ముచ్చటించిరి. తిక్కన కవిక్వమందుగల మాధుక్యమును పేర్కొలనిరి. పిమ్మట ఏలూరునుండి రాజాగారితో విచ్చేసిన ఇద్దరు ఆంధ్ర సండితులును, కృష్ణ్టమాచార్యులవారి కుమారుడును, తిక్కనను గురించి కొన్ని పద్యములను చదివిరి. ఇవి మెంతయు రనవంతములై, సందర్భానసారములై , పంతులుగారి కవిత్యమంధ్తు. గల రవసపోషణము, పదగుంభనము 'వెలిబుచ్చుచుండెను, మాలి. సుబ్బరామయ్య ౦ అక్టోబరు 5 అధ్యవల: రాజా పీఠారామచంద్ర భలే రావు వకులు ; ముప అభ ఉవన్యా మహోపాధ్యాయ దుర్భా సుబ్రహ్మణ్యశర్మ రాజా సీతారామచం(ద భలే రావు పెద్ద వవని రొజాగారు, నెల్లూరుజిల్లా. వీరు చక్కటి తెనుగు వాషాజానము గల (శ్రీమంతులు. వీరి కృమారులు వెంకటగిరి రాజాగారి అల్లుడు అయినారు, భలే

జ తిక్కన జయంతులు రావుగారు. వేదం వేంకటరాయ శాస్త్రులవారి అధ్యక్షతన నెల్లూరులో జరిగిన ఆర్మధ్ర పాఠరన్వశ వరివత్తు వార్షికసభకు అహ్వాన సంఘాధ్యతులుగా చక్కటి ఉవన్యానమును చడివిరి. అనాటి సభలో ఈ రాజు ఆ వండితుడు కృష్ణదేవ రాయల భువన విజయమున, అల్లపావి పెద్దనను జ్ఞప్తికి తెచ్చినారని (పేకకులు భావించి అనందించిరి.

మహోపాధ్యాయ దుర్భా సుబహ్మణ్యశర్మ ( 875-1956) అటవీశాఖలో ఉద్యోగిగా నుండి నెల్లూరు రాజాగారి కళాశాల (వ్రధాన ఆం్రోన న్యాసకులుగా చాలాకాలము వనిచేని ఎందరో శిష్యులకు తెనుగు తీరు తియ్యముల చెప్ప వండితులుగా కవులుగా దిద్దినారు, కవితాభ్యానమున కెందఠినో ప్రోగుచేవిరి కవితాభ్యానమునకు ఎంతో (ప్రోత్సాహ మిచ్చెడివారు. శర్యగారు మంచి ఉపాధ్యా యుడుగా చిరంకన కీర్తిని గడించుకొనినారు, క్రింది తరగతుల విద్యార్థులకుగా పీరు వ్రానిన “భరతుడు” “విశ్వామిత్రుడు” “అభినవ సుమతి శతకము” చాల ఉవమోగకారులు. చాల చిన్నదైనా “లక్ష్మీ శృంగార కునుమమంజరి" “సౌందర్య లహరి” “వివేక చూడామణి” అను వద్యకావ్యములు వన్నెవాని కలిగినవి,

(వీరి యిద్దరి భాషణములు మాకు లభింవరేగు, 1821 జయంతి జరుగలేదు.) 0 డిసెంబరు క ఆధ్యక్‌ల:.. డ్రాక్ట ర్‌ కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి ఉవన్యానకులు ఒంగోలు వెంకటరంగయ్య శాక్టర్‌ కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి (1880-1851) టబ 6౮ అంగ్ల భాషావండితురిలో ఆనాటి 1వ్రభమ్మశేణిలో ఒకరై, ఆం్యధభాషా విమర్శక రంగమున శానకురై, అపూర్వవినూళ్ననథముల జూసిన మెొదటినాతజత్షద్ధైకాలి మైన రెడ్డిగారు. ఆయన “కవిశ్వ తశ్వవిదాకకలే లో *““శోచ ఖభ్రయు నా కుమారులకు వీవు తోడు గావలయు రామలిజూవతంకి” అది ఎన్ని, నిజమ్లుగో

కవ్మికయే కవికావైజయంతి వై దారులు చూసిన విమర్శకచగక్రవర్తి. అవల వచ్చిన ఆర్మధ్ర వీముర్శనలన్నీ ఈ పుస్తకమునకు పిల్లలు, కొమ్మదే అనవచ్చును, భావమెంత న్నీగ్గమో విషయ 'మెంఠ విపులమో భాష ఆంత సౌష్టవము గలది. ఆయన వాక్యవిన్యాసములు తెనుగు నానుకులై నవి. గడుసుదనము, హాస్యము, మాటలవిరప్క, వాటిని మళ్ళించి విసరుట రెడ్డి ఒంటబుట్టిన గుణములు, ఈ కొఠరలుదిరిన తెనుగు ఆవటెద్దు జికననే ఆయన ఇంగ్లీషు వృషభము అంకె వేని నడచినది. చర్చ్‌హిర్‌, అనివినెంటు, లూయిస్‌-జార్జి వంటి మహామహులబోకడలలో విండియుండేది ఆయన ఉవన్యాసము. (ప్రతి ఉపన్యాసము కొన్ని కొత్త నుడికారముల, సమాన ముల, చదువరులకు అందించేది. వరుగెత్తకపోయినా, నిలచి నిలబడి విస్ఫులింగ ముల వెకజల్లే ఆంగ్లార్యదోవన్యాసములకు కట్టమంచి వత్తృశ్వము పబ్టుసోన. రామలింగారెడ్డి ఐ. ని, యస్‌, లో ఉత్తీక్షుడుకాకపోపుట, ఆయ్యధరాజకీయములకు, ఆంధ్రభాషకు వరమే అయినది. ఇంగ్లండులో ఇండియా కార్యదర్శిగా నుండిన ఎడ్విన్‌ మాండెగూకు సహపాతిలై సన్నిహిత మ్నిశ్రురై యుండినాడు. ఆయనకు డియర్‌ ఎడ్విన్‌ అవి వ్రాన్లే ఆయన “డియర్‌ లింగం” అని జాణులు (వానే వారు. కేంబ్రిడ్జి ఆంగ్లసారన్వతనంఘమునకు ఉపాధ్యకుడయిన గౌరవము ఆంగ్లే తరులలో ఒక్క కట్టమంచివారికే దక్కినది. ఇంగ్లండులో ఆరవిందఘోషు (యోగి) ఈయన సహాధ్యాయి. మొదట మైూరు విద్యాశావాధికాలిగా జీవిఃమును ప్రారంభించినారు. ఆవల ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయ జననము మొదలు దావి వేన్‌ ఛాన్సలరుగ్గా, దానిని పెంచి పెప్పచేని, భారతీయ విశ్వకళావరిషత్తులలో దీని కొక 'పెద్దలికమును ఒనగూర్చినారు. ఆవల రాజకీయరంగ(ప్రవేశము ఒక శోభావంత మైన అధ్యాయము! పౌనగంటి రాజా వేంకటరామునాయనింగారి జస్టిస్‌ పళు శ్వముపై దెచ్చిన వీరి అవిశ్వాస తీర్మానోవన్యాసము [వపంచ విథ్యాశ ఉనన్యాన ములలో ఒకటిగా వరిగణింపవడుచున్నది. శాసన సభలలో, సత్యమూ ర్తి యీయన గావించిన శకఘ్నిగర్హనలు సభాభవనముల దద్దరిల్ల జేనీనవి. “ముసలమ్మ మరణము” అనే రెడ్డిగారి ప్రథమ కావ్యము కవికా శిల్చరీతులతో మెరయుచున్నది. ఆందలి ఆంకిఈరూవమైన (ప్రియాస్మరణము రసగుళిక, అందలి ఆ వేదనమే ఆయవన బ్రహ్మచారి చేసిన దందురు. మైసూరులో ఒక్‌ యాదస యువతిని (సేమించి సెస్దవారి అడ్డంకులతో పెంగ్లిగాని వంతయే - ఈ కవివయని ఆయన సంగతులు తెలిసినవా రందురు, ఈ ముసలమ్మ మరణమే ఆధువిక ఇండకొన్యయుగమునకు వేగుచుక్క వీరి గ్రంథపీతికలు, వ్యానములు, స్నాతకోపన్యాసములు, విషయడీవిక వ్రవచన. చులు, రెడ్డిగారి ఊరు చిత్తూరు నమీవమునందలి కట్టమంచి. తండ్రి సుద్రహ్మణ్య లెడ్డిగారు.. ఈయనయేే రెడ్డిగారిని యింతవాడుగా చేనిన చడువరి,

ః తిక్కన జయంతులు ఈన జీకములో ఎక్కువసొమ్ము మిగిల్చి ఏపేటా ఎన్నికగా ఉత్రీర్షులెన యూని పర్సిటీ విద్యార్థులకు పారితోషికము లిప్పించునట్లు నిక్షేపించినారు,. రెడ్డిజనసంమ. మునకు వీరు జనకులు, ఒంగోలు వెంకటరంగయ్య (1867-1919) న్యాయవాదనృత్తి జరుప్పకొనుచునే భాషావ్యాసంగమునకు కాలము (ప్రత్యేకించి 'శెనుగున మంచి వ్యాసములు -- పది కాలముఐపాటు నిలిచేవి (వ్రావనారు. “కొందరు నెల్లూరి గొప్పవారు” అమ వీరి చరిత్రాంశలేఖనము షాతనెల్లూరు చ్రళలను వయట పెట్టును. మదరాసు క్రిశ్చియన్‌ కళాశాలలో చదువుచుండగనే_..విద్యార్థులను కై స్తవృలుగ చేయుటకై అన్సుడు జరుగుచుండిన (వయత్నములను (ప్రకిఘజించి ప్రభ్యాతి గాంచిరి. గ్రీకు, లాటిన్‌, (ఫెంచి, ఆరల్బీ, నంన్కృృతం, హిందూ, ఉర్దూభాషలలో పొండిక్యమును గడించిరి. తెలుగులో వ్రభ్యాత చారిడ్రక వరిశోధకులుగా (ప్రసిద్ధి శెక్టిరి. భరతనాట్య శాస్త్రంలోని కాండవలతీణమును చక్కని ఉపోద్దారముతో ఆంగ్లమున రచించిరి, (వ్రత్యేక ఆంరాష్రిము కొరకు కృషిచేనిన మూలపురు షులలో ఒకరు. ఈ విషయమై మాం పేగు-షేమ్సువర్డ్‌ల వద్దకు వెళ్ళిన రాయ వారములో వీరు పాల్గొవిరి, అధ్యక్ష భాషణము :- అధ్యక్షులుగారు మహాప్రొాఢముగ మపన్యాసమును తెలుగున జేవిరి. వీరికి ఆం్యద్రవాబ్బ్యయమునందుగల [ప్రవేశము ఆశ్చర్యకరముగ నుండి వది. ఆం_ధభారతమంతయు వీరికి కొనగోళ్ళయందుండునటుల అవలీలళ (ప్రన౦ గించిరి. భాంతమునందు సాంఖ్య మోగాదిదర్శనములు ఇమిడియున్నవనియు తిక్కన వంఖ్యాభిమానిగ తోచుచున్నాడవియు ఆయన (వ్రాసిన భారతాశ్వాసముల అంతమున ఆనందశబ్దము అవిచ్చిన్నముగ అగపడుచున్నదవియు దీవినలన తిక్కన మళ మూహింవవచ్చుననియు చెప్పిరి. తిక్కన తెనుగు :- భాషావిషయమున తిక్కన (వ్రాసినది నెల్లూరి తెనుగవి గోని మరియొకయూరి తెనుగవిగావి చెప్పుట యుక్తము గాదవిరి. తిక్కన తెలుగు ఆం్భధదేశమంతయు ఆవరించినద్వై దేశసామాన్యభాషయని _గహింపవలెనవితి. భారత ములో (ఫ్రక్షివ్తములు నిక్షిప్తములు అనేకములు గలవనియు వాటినన్నిటి పరిళోధించ వలెననియు చెప్పిరి, అప్పుడప్పుడు ఆయా మకములవారు తమ తమ మతవిషయములను భారతమున చొప్పంచుచు పచ్చిరనుటకు అర్జునుడు శివపూజచే పెనను విషయమును చూపిరి. భారతమూలమున్ను తెనుగుభారతమున్ను నరిపోల్చి చూచి భేదముల కని'పెట్లు న! ముఖ్యమైన వని యవి చెప్పిరి. పై విమర్శకు (బ్రహ్మశ్రీ మహామహోపాధ్యాయ

కనత్రయ కనికావైజయంతి ర! వేదము. పేంకటరాయకా ప్రగారియొక్కయు. ఛారతకోదధనయందు అవమాన్నపజ్జ గల (అిన్మా(భ్రీ వేదము వెంకటాచలయ్యయొక్కయు. యీనాటి ఉవన్యాపకులె నట్టియ అసమావ్మ్యవ్రజ్ఞగరి శ్రీయుత ఒంగోలు వెంకటరంగయ్యపసంతుల సాయమున ఆ విమర్శ చేయదగునని చెప్పిరి.

వెల్లూరు సర్కారులు := విద్యాపీళవిషయమై. నెల్లూరువారికి చిత్తూరువారిక్‌ వరన్పరము పోటీ లేదవియు, పోటీగల ఉత్తరసర్కారులవారితో నెల్లూరువారు వాదము చేయవచ్చునవియు చెప్పిరి. అంతట ఆరధ్యకువికి ఉపన్యానకులకు పూలహార ములు పూగుత్తులు ఆర్పింపబడినవి. అంతట యూవియన్‌వారిసక్షమున శ్రీయుక ఆమంచర్ల సుణ్బుకృష్ణారావువంతులుగారు అధ్యక్షుని పాండిత్యాతశయముమ (వస్తు కించి వందనము లర్చించిరి. ఈ నందర్భమున విద్వాపీఠస్థానమునకు నెల్లూరే (శేష మైవదని వారు చెప్పిరి. అందుమీద ఆధ్యక్షులు (పతివందనములు చేయుచు నెల్లూరి వారును ఉత్తర నర్కారులవారును విద్యాపీళవిషయ మై వార(వ్రతివాదములు జరిగించుకో వచ్చునవియు తనయూరగు చిత్తూరు. నెల్లూరికి పోటీకి రాదవియు చెప్పి నభను ముగింపచేసరి. 'వెంకటరంగయ్య ఉపన్యాసము :

తిక్కన శాలివాహనశకము 1042 నకు నరియగు శార్వరీనామనం* ఫాల్సున

ఇహంకదళమి కుజాశాసరంబిన జననమొంది . 1120 నకు సరియగు కాళయుక్తి వంనత్సర భ్యారవదమున (బహ్మసాయజ్యము కెందెనని పీరేశలింగము పంతులుగారు కపుల చర్మితమున నొక యాధారమును జూసవిరి.

పోమయాజులవాక్‌ యింటొపేరును వివానగ్రామమును వివాద్యగ_న్హములయి యున్నవి ఇవ్పటి తెలుగువారికివలె ఆ కాలమున ఇంటి పేళ్లు స్టిరపడియుండినటుల తోచదు. ప్రాలీన కాలమున గోత్ర నూతములె ముఖ్యముగ మండినవి, ఇంటి పేళ్లు తటస్టలక్షణముల వంటివి . కాబ్టిమే తిక్కన వెల్లబూరు కొట్టరువు (ప్రాతూరు గుంటూరు పాటూరుల నెద్దాని స్మరింవక “నన్మాన్య"మగు గౌతమ గోత్రమమ పవిత్ర మగు నావన్తంది న్యూతమునుమ్మాతమే జెప్పికొనెను.. .

తిక్కన కీ పేరు బెట్టటకును తగు కారణ ముండనచ్చువు, పాఫచీనాంధ్రకవులు ఉోహ్మణులును వేదవురాటేతిహోన బహంుకుతులును అయినను వాకల పేమ జూడ చ్మితమగుచున్నరి. నన్నయ, తిక్కవ, య్మెరన, వూరన, కొమ్మన, కేతన ఇట్టీవిగ

వక తిక్కన జయంతులు మన్నవి. ఆడువారిపేళ్ళు అన్నమ, (పోలమ, అన్నను, చిట్టాంది, (యేకాంది ఇక్యాదులుం వాగమశాసనులు ఉభయకనిమ్నితులు (ప్రబంధ పరమేశ్వరు లగువారికి ఈ యచ్చతిలగు పేళ్ళెట్లు వంథవించినవియో ? వారు భాష్మాపపంచమున నర్వ తంత్ర స్వతం్యకులుగ మండివము మాతృభాషయందును జన్మభూమియందుము అత్యంతాదర గొరవములు గలవారై తేటతెలుగు పేళ్ళచేతనే వకాశించి శాశ్వతకీర్ని జెందిరి.. ఏజాతి వారివిగాని యేఖభాషవారివిగాని జూచినను (ప్రాచీమలం దీ చ్నితిమే యగుపడును, (వకృతమున “తిక్కన” శబ్దము ప్రనక్తముగ నున్నది. ఇది పిచ్చయ్య పుల్లయ్య అబద్ధం ఇర్యాది గణములలో ేరినట్ల "పడుచున్నదిగాని యధార్థమున డీవిత్తత్త్వము. వేరుగ నున్నది, “త్ర్యక్షి'” శబ్దిళవము “తిక్క'' యని కొందరందురు. అదియె. నరీయగు ఏష్ప్త్తి యని సాధింప నలవిగాదు, “శ్రీకాళ”” శబ్దము తికుక్కాళమై. 'తిరుక్కాళు'ని సూత రూపము “తిక్క "యెనది. “తిరుక్కాళ'” “తిక్క' యను పేరు గలిగిన చోళరాజు లనేకు లుండిరి మన్మనిద్ధి తండ్రిపేరు తిక్కనృపాలుడు. ఐహుళః తిక్కన వంశము వారు ఆనేకతరములుగ ఈ రాజకుటుందిము నాశ్రయించి యుండిన కాకణముచేత ఒక విధమగు పోష్యపోషక న్యాయము రూఢమై ఈ యమాత్య వంశమునమ “తిక్కన” యను పేరు వెలసియుండును. ఇట్లు ఆశ్రయ సూచకములగు సేళ్ళు తెలుగువారిలో = ముఖ్యముగ నియోగులలో = అనేకములు గలవు ఇంటిపేరున రాజమకుటము గల వారందరు ఇందు కుదాహరణములు కాగలరు. తిక్కన కాలమున ఆంధ్ర (బాహ్మణులలో నియోగ నై దిక భేదముబండినటుల విదర్శవములేదు. తాను వియోగినవి తిక్కన యెచటను జెప్పికొనలేడు. తిక్కన వియో గియే యవిన అకాలమున నియోగులు సొంగవేదోధ్యయన$ీలురవి. తిక్కన చరిత్రము వలన తెలియుచున్నది. తిక్కనకం బె ఆర్వాచీనుడగు శ్రీనాధుడు “అధ్వర్యుడనియు"” వేదశాఖాతిధివిష్టాతు డనియు హరవిలానమున బొగడొందియున్నాడు. స్వరాజ్య సాధన వరరాజనేవమ తొలగించి న్వరాజ నంస్తాపనమునక్షై సోమయాజి తన భారత మును చింతామజిగగొని స్మామాజ్య పట్టభళ్మదుడగు గణపతిదేవుని నోరుగంటినుండి నెల్లూరునకు రప్పించి విజరాష్ట్రమునకు యథాపూర్వ మగు న్వతంత స్వరూసములను మఘటీింపజేసి మన్మపిద్ధివి వింహాసనాధిష్టితునిజేవి “చోళస్టాపనాచార్యుడను'" యశస్సును నొందెను. స్వారాన్య నంపాదనదీక్ష మనదేశమున నీనాడు (కొత్తగ యంకు శింవలేడు. తిక్కనయే కహర్షితుల్యుడగు మార్గదర్శిగ నున్నాడు.

కచికయ కవఠా వైజయంతి ణి తిక్కనకు రాచనగరు తీరు తెలుసును తిక్కన రాచనగకున లెన్సగ మెలగి (వభుచిత్తమును గవిపజ్టి యక్కరపనపు డిచ్చకములాడ నేర్చినవాడు. “అసకృవ్మతృ్యరాజ్ఞా మే రాష్ట్రందాధిత మోజసా'” యమన మూలవాక్యమునకు “కూమికిం జెంగటనుండు నాదయిన జీత పుటూళ్లులు. సంతనంబు వానిం గడు గాపి/జేయు” చున్నాడవి విరటునిమీద సుళర్మ రారాజుతో మొరవెట్టుకొనినటుల తిక్కన (వ్రాపియున్నాడు. జీకపుటూళ్లనుటలో రాజు పెట్టిన యన్నము తినువాడ నవి సుకర్మ కడ దై న్యముతో వేడుకొనినటు లగును - యువరాజగు కర్టనంతనివానిచే దుర్యోధను “'ఏలినవాడవీిి” నంబోధింన జేపింాడు. (ప్రభువును మెప్పించుట కివి మంచి యుపాయములు. అనుచరులు అధికారుల లిడ్ధలతో మెలగువిధమును తిక్కవ చక్కగా లూప్‌ యున్నాడు. శమీవృకము మీద శవాకారముగా గట్టబడియుండు శస్తాస్త చయములను. 'దెమ్మని బృహన్నల యుతత్తరు నియోగింప. “ప్పీన్సంగు లంటనగునే భూనాథతనూజుడనకి పుయిలోడకన న్నపీచపు( వనికి ఐనువం గా పీకుం దగునే యవి యుత్తరుడు కోవగించెను. “య్రశ నుసంచయంబుగాని శవనముగాదు మళ్స | జనపాలతనయ యే సట్టి దై నదినుతునయ్య వనిన్ను” అవి అర్హును డు త్తరు బుజగించుము. ఇ జా న! అత్‌ ణి గోగ్రహణమున నుత్రరువికి సారథ్యము జేయుమని యు త్తరకోరగ క్లీ బవ్య క్తి మీన్న యర్జునుడు కవచధారణ మెరుగవి [ప్రాకృతువివళె నటించి, ““ఇట్టునట్టు నొఆవలుగా మైగప్పికొవి” యరట వారి నగించెమ.

లా తిక్కన జయంకులు తిక్కటవన అర్మధాభిమానము పోమయాజికి ఆం్యధభాషయందుము ఆం్యధ్రజనమువందును ఆత్యంక (పేమాదర ములు గలవు, “భార తామృతముః గర్జపుటంబుల వార(గ్రోలి యాంధ్రావశి మోదముం బౌరయునట్ల గ” “*మవో కవిత్వ దీజెవిధినొంది” భారత నంహితను ""దెనుంగువాన'' వివిర్మిం చెదనని డిక్కన (వకిజ్ఞ జేవి నిర్వషాంచినాడు. ఎజ్జన తనపేరైన (వకటించికొనలేదు. కాలవరిగణమున తెనుగు కవులలో 'మొదటివాడవి "పేరొందిన నన్నయభట్టారకుని రచనయందు. యిట్టి మహోదార (ప్రతిజ్ఞ మృగ్యమగుచున్నది. విమ్షవర్థను డొకనాటి పేరోలగంబున తన కుల బ్రాహ్మణు డగు నవ్నపార్యు జూచి మదీయచిత్తము వనిశంబు భారత కథ్మాశవణ (పవణంబు గావున దాని దెనుగున రచియింప్తుమవి యానతిచ్చిన ఆక్కవివరుండు “'వానేర్చు విధంబున విక్కా.వ్యంబు రచియించెద”నని “'దెనుంగునజా మహాభారత నంవాతా రచన ఉంధురుడయ్యం” పోమయాజి కట్టి మనుష్య్యపేరణలేక విజాంతరంగమున నావిర్భవించిన యమో వుష్మపేరణంబు కతంబున భారతామ్నూయము తెలిగింపబడినది.__ నన్నయ లోక విఖ్యాతి నపేక్షంచి ధారత రచనకు బూనెను- పారమతిం గవీందులు (ప్రనన్నకథాకలితార్హయు క్రి లో నా5సీ మేలునా వితరులక్షర రమ్యతనాదరింవ, నా నా రుచిరార్డ నూకి విరి నన్నయళభట్టుదెనుంగునకా మహా భారతసంహితార చనబంధురుండయ్యె జగద్ధీకంబిగజా॥ ఇందు స్వోత్కర్ష మగపడుచున్నది. తిక్కనయన్ననో ఆత్మ పాశ న్త్వమునకు విముఖుడ్లై “వర మేశ్వరువిం గృతివాధు జేసియె | ప్రట్రున. బూజ్యమ్వూర్జిమగు భారత నంహిత చెప్ప/గంటివా 1 పుద్దుకృతార్థతం బొరపె ననియు ““జనాఃక్యర్పిత మైన భారత మపారకృపాపరతం్యతవృ్రీమై బేర్చిన దేవడేవునకు వీతిగనిద్చట సర సపిద్ధి' "యనియు. “నాద్రోట్రి వాలస్వభావునకు విట్టి మహవీయమపామ దొంకొమటయు గలుగుగాక" యవియు యుప్పొంగి భారతరచన నొక విధమగు భగవదారారనగ భావించెను.

కమిర్రయ రఫికా వైజయంతి శం భారత మాతృక సన్నయ దిక్కన లిద్దరు వ్యాన్నపో కృమునే యాంీకరించినటుల జెప్పుకొనిరి గాని వీరికి లభించిన మాతృకలు యేకమూపములో. ఖిన్నరూసములో విమర్శింపవలసి యున్నది. ఇప్పుడు మనడేశమున (సదారమున నుండు భారత (వతులలోని యను (క్రమణికకును కథాభాగములకును గల భేదములను విమర్శాధుకంధరులగు (బహ్మ(శ్రీ 'వేదము వేంకటాచల విద్వద్వ రేణ్యులు అత్యంత విచక్షణతో రచించిన మహాభారత శోధనాగ్రంథమున జూడనగు. నందర్భోచితముగ తెలుగు భారతమునుగూడ వారు దాకి యున్నారు. వారి (గ్రంథము ఇంగ్లీ షున నున్నది. మనవారొకరు జీవయ్మాతకయిన వృత్తి నొకదాని నఢిష్టించి యుండియు విద్య ల్లోకహతార్థమై అసామాన్యమగు నవధారణముతో వహువత్సరములు కష్టపడి భారత _పతుల ననేకముల శోధించి వ్యానప్రో క్తమై పంచమ శద మన బరగిన భారతసంహిత పలువిధములగు (బిక్షిప్తములపారై స్వస్వరూపమును గోలపోయి దుర్గి జెందినదని విరూపించియున్నారు. మన భారతము ఆదిసర్వములోవి పర్వానుక్రమణిక ననువరించి నడుచు చున్న చియా ? లేక భేదములున్నయెడల ఈభేవములకు ఆధారములగు మూల పతులున్నవియా యను విమర్శొమ ఈ సమాజ పురస్సరముగ జరిగించగలిగినయెడల ఆంధ్ర వరన్వత్షిక్ష గొవ్స సేవన జేపినటు లగును. వ్యానభారతము ననుసరించి తిక్కన ల్లోక (వతి ల్లోకముగ నాంరీకరించి యుండలేదు. ముఖ్యాంశముల టోనీక నంకేపించి (వ్రాయచుండెను. ఒక్కొాకచో నీఠని యుల్లాసముకొలది విజ్బృంభించుచుండె ననుట టదనిద్ధము. గాన ఇప్పుడిది యదా వారణ సాపేక్షముగాదు. మూలమునం దొక విధముగ నుండ సోమయాజి పాఠము మరియొక విధమున నండుటయు కలదు. గోగహణ ఘట్టమున నంస్కృతమున విట్టులున్నది- అదాతుం గాన్సమర్థాద కృష్ణపక్షన్య న్త్ప్తమీం ॥ అపరే దివనే నర్వే రాజకా నంభూయ కౌరవా? అష్టమ్యాన్హై న్యగృస్హూన్త గోడులావి వహ్మసళఃః ఇచ్చట కెలుగున విటులున్నది ;. విహుళాష్టమి నీఠతరు న వ్నహనముతో ఐసులబట్లు నవమివి మన గో

ల తిక్కన జఆయంతూతు హజణమని నిశ్చయించిన నపాకేతను పలుకులకు మహాహ్లాదమునకా

మూలములోవి న్పస్పమృష్టముల సోమయాజి అష్టమీనవములు జేపినాడు. ఇట్టి భేదముల నన్వేషించుటయు గొప్ప భాషా సేవగ గణింప దగియున్నది. కంట నత్తి బెట్టికొని (ప్రతివాక్యమును గమనించి బరిశీలించినగాని (ప్రకృతి వికృతులకు గల భేద ములను గన్గ్లాన వలవికాదు. ఈ (వ్రచారమునుగూడ ఈ నమాజమువారే బూననర్హు లు.

తిక్కన తెనుగు

తిక్కన తెనుగు నెల్లూరి తెనుగను నధికేపము కర్ణగొచరనుగుచున్నది. సకల విద్యాకళాచణుడగు తిక్కన తన భాషామంజరిని నెల్లూరిలో వన్నూప్లిజేపె ననుట కడు పాహనము. తిక్కన భారతమును కొలది సూడ్మ్మముగ బరిశీలించిన ఆనేక శబ్దములు అనేక (ప్రయోగములు నెల్లూరివారికి వింతల్లై దోచగలవు. అజ్టీవి ఇతరమండలముల యందు ఇప్పటి వాడుకలో మన్నవి.

“జవాశ్వములం బూంచి"” యని తిక్కన (పయాగించియున్నాడు. వాహనమునకు బూన్చుట నెల్లూరి వారెరుగరు. వారు బండికి గుజ్జముల గట్టుదురు. పూన్చుట ఇప్పటికీవి విశాఖ మండలమున వాడుకలో నున్నది.

వ్యవహార శబ్దిము నెల్లూరివాళికి సాధారణముగా వ్యాజ్యవ్యవహారమునే న్ఫురింప జేయును.

“ఆళక్యమింకీట రథవ్యవహాడము విర్వహింపగఃా””

అని తిక్కన (ప్రయోగించియున్నారు. ఇది నెల్లూరి (ప్రయోగము కానేరదు.

“వచ్యప్రతోదం రళశ్మీంశ్చ నంయంతుం శక్తి రస్తిమే'" యను ళ్లోకపాదమును రథవ్యవహారి మనవి తిక్కన తెవిగించెను.

తిక్కన తెలుగు నెల్లూరు తెలుగను దురభియోగనిరననమునకై. ఈ నమాజము వారు తగు విమర్శజరిపి తెలుగుముండలములలో నచ్చటచ్చట వాడుకలోనుండు (సయో గముల నేర్చిగూర్చి _పకటించిన యెడల తిక్కన స్మరణకు గొప్ప సేవ యగును. ఈ శమాజమువా రిదినవర కొకమారు భారతళబ్దసూచి (౮0100161%06) (వాయింపవలయు వని తీర్మానించియుండిని. అ తీరుమానమును (క్రియారూపమున పిద్ధింసజేతురేని తిక్కన శబ్దికాలవి న్తృతి తెలియగలదు.

శన్మికయ కనికా వైజయంతీ త తిక్క-ననాటి నాగరకత తిక్కన భారతము న్మాశకయించీ కొంతవడి శక్కనకొలమునాటి నాగరకతను లతూడ్ష యూపాంసవచ్చువు, గ్యోగహణ భట్టమున అర్థున పాఠరథ్యమును వర్తి ంచుచు ““ధకుస్టూణీరకృపా ఇఅముద్గరాది వివిధ సాధనంబులు రిథంబుపై దిడిలంబుగ విడి నొగలెక్కి వగ్గంబుల (సుక్కు నక్కం” జేసెనవి సోమయాజి (వాసియన్నాడు. మూలమున నొగలుగావి వగ్గములు గావి లేవు, న్హలాంతరమున న! “వలుపులుగాడులు(దిగ్గం మిలు దనయస్త్రంబలడరి పొడిపేపిన వి బృలవిడివాజెడు రథ్యం బుల వేయడు” అవియున్నది. ఈ రథ్యంబుణ గుజ్టిములయినచో తిక్కనకాలమున పీవి వలుప్పకో గాడులకు శట్టుచుండిరికాటోలు, ఆ గుజ్జపుం దింగ్లెట్టివిగ నుండునో 1 చాంద్రమానము జ్యోతిష విషయకమగు గొవ్పలేద మొకటియు గానవచ్చుచున్నరి. పాండవుల శజ్ఞాతవానవియమము తీరినదీయా లేదా యను విచికిత్స కౌరవనాయకులలో గలిగి “ట్ట్రుగ్రమ్వే వంగమేవశ్ఞే ద్వౌ మాసొవువకాయతః ఎషామన్యధికామాసాః పంచ చ ద్వాడళత్షపా (ఈమయోదశాణాం వర్షాణాం 4 ఇతిమేనర్తతేమతిః:”” యమమాటలచే వ్యాసుని భీష్ముడు నందేవహ ముమ దీర్చెను. ““రెండవయేట నొక్కండధిమాన , మిస్లెక్కీినయన్నెలరెల్ల గూర్చి , కొనందిదు మూడు హాయనములు దన్పక నిన్నటితోడన విండో” ఫనుమాటలచే తిక్కన భీమ్మడా నంచియమునే వివారించెను.

11 తిక్కన జయంతులు

ఆధిమాన సరిగణనము చాంద్రమాన _స్రయుక్తముగనున్నది. భారతయుడ్డ శాలమున కురుషే[క్రాణింశమునకును చాయ్యదమానమే పయోగింపదిడుచుండినవికాటోలు.

ఇదానీంతన చాంద్రమాన గణిరజ్ఞులు మూడవయేట నధికమాసమును జూప్ప చున్నారు. తిక్కన కాలపు గణితమునకు ఈకాలపు గణితమునకు భేవమైనయెడల వీవిషయమును గణిత విద్యావిశారదులు విమర్శించి నిర్ణయింపదగుదురు

హరిహర రూపము

శిల్ప నంవవాయమనులును ఆగను (పమాణములును హరిహరరూపషమున హరికి

వామభాగమును హరువికి దక్షణభాగమును విధింపబడియున్నవి. “దక్షిణే శంకరస్యార్థమర్థం విష్ణోశ్చ వొనుతః”' యుత్యాది (సమాణములు కలవుం

గోవినాధరావుగారు ఇండియఃా ఐకాన్నగఫి యను భారత దేవతా వ్యిగహన్వరూప విరూవణ (గంథముయొక్క ద్వితీయ సంప్పటమున హరిహూూద్యనేక విగహముల తూర్చి శిల్చసమాణములను ఆగమ ప్రమాణములను చేర్చియున్నారు. ఉదాహృతలక్షణ ములకు లత్యములగు విిగ్రహప్రతిమలనుగూడ జూపియున్నారు. హరిహరులేగాక హరిహర హిరణ్యగర్భులుగూడ నొక్కటియైన లింబమునుగూడ చూపియున్నారు. ఇదిజొలక దుర్గా లక్కు లకుగూడ ఏకవి(గహస్టితి యన్నటుల కొన్ని దృష్టాంతముల విచ్చియున్నారు.

వారిహరరూపమునకు సనాతనత్వము సాధ్యమైనది. హరిహరనాను చర్మితమును విచారించగ ఇయ్యది పాణిని కాలమునుండియు వ్యాకరణచికిక్సకు లోబడియున్నది పొజీనీయులు కించిదైష్షవవక్షపాతులుగ నుండవలెను. ఆటులగానిచో హరియందు ఘెత్వమొక గుణొతశయముగ గణించి ఆంతన్నూతముచేతనే ఆ హరికి పూర్వవిపాతము కట్టి పెట్టిరి. హరునకు ఘిత్వములేనందున హరహరులు ననూహారద్వంద్వమగుదురట. ఘిఠర్వమునం దేమయిన రహన్యశ_క్రియండునా యని విచారింపగ ఇకారాంత ఉకా శాంఠ వృంలింగళబ్దములకు “ఘ”” పాణినీయ నంకేతమై యున్నది గుడివలన హరి ముందుకు! వచ్చినాడు. పాకికమంతట విలువలేదు. *“శవకేశవి” నమానమున €న (ప్రాధమ్యమునకు ఘిత్వమాటంకవడజాలదు. శివుని కభ్యర్లి తత్వ మంగీకరింస నిష్టము లేదు. కావున అల్పాచ్తరుడగుటచేత ముందు నిలవగలిగెనట, హరిహరశబమును

కా న!

ఉనమిత సమాసముచేపినయెడల ఒకరు ప్రధానులును ఓకరు శేష్టార్దవాచకులును ఆగుదురు,

శవిర్రయ కవివా వైజయంతి ౭2 దీశనుభయులకు గొరవములేదు హరిహరపూర్వాపొర్వ్యమును వ్యాకరణ వేత్తలెట్లు విర్ణయించినను వింబమున హరుడు దక్షీణధాగమున హరి వొమభాగమున నుందురు. శాసప్రకర్తలే తమ యభిమానమకముల కనుకూలమగు స్యూత్రవృత్తులు చేయుచుండ శా స్త్రవిర్మాణమున పాలుగొన నవకాశములేనివారు కౌఫ్రకలర్తల వధిచేసించుట వింతగాదు.

హరిహర నమాన మెక్త్షేర్పడీనను వ్యాకరణదిలమున వీరికి బక్యవణాషిద్ధంప ఉచ్చారణా సొలభ్యముకొరకు అనేకపదముల జేర్చి జెప్పుటయేగావి ఇతరఫల మేమియు లేదు,

హెల్కురికి సోమనాధుడు వీరి ఐక్యమును ఒప్పలేదు. శివాక్టాసనమున హరి తన దేహమున శవచిహ్నాముల ధరించి గుహమరుదుంపగలిగెనని అతను జెప్పియున్నాడు, శివపారమ్యమునకు హానిలేకుండ నతడు తన దైవమును గాసాడుకొనినాడు. దైత (వ్రవర్తకులగు (శ్రీవాదిరాణస్వామివారు ఐక్య్మపసంగము నొల్లరు.

ఆప్షార్రిహలాపులో నహగతా” హరిహరులు నగము నగమై దోచుచు సహగమః వముజేసరట ఆరెండు సగము లొకటియైనయెడల నంభవింపగల యాపడమగూడ వారు దెలిపిరి. “ఐక్యం చేచ్చతణాజితం'" బక్యమగునెడల శత్రువునకే జయముకాగ దవి వారి భయము భేదమునలన భయమని (కుతి జెవ్చుచున్నదిగాని ఐక్యము వలని భయమును జెప్పదు.

తిక్కనభావన

(బ్రహ్మ వేత్తయగు తిక్కన సోమయాజి (వ్రస్తుతించిన హరిహరరూసము పూర్ణమును అఖిన్నమును ఆగు ఐక్యమున భాసిల్లునున్నది. పులస్త్యము భేదమగు వ్యాన మతఠమును వీఠు పరిపాలించి హరిహారై క్యమును సాధించ స్మార్తపక్షమును దృడ పరచినారు.

హరిహర (పనంగవశమున సోమయాజి మఠవిచారముమ (ప్రస మక్తీిమగుచున్నది. ఈయన (శ్రీశంకరాబార్య (స్రతిపాదితమగు నద్వ్వైతము నభిమానించినవాడగువో కాడో ఈయన _గంథము లవలన విర్ణయింసనలవిగాదు. విరాటవర్వో (ప్రారంభమున "'నకల్మబహ్హ (ప్రార్థనంబు”. జేవినాడు. హరిహరభేదరాహ్‌ త్యమతో అద్వ్వైతపిద్ధి పూ రగాదో అదై్వైతికి ఆత్మేతరవస్తువులేదు శివకేశవుల కలేద మంగీకరించినమా(తమున అద్య్యత సిద్ధాంతము బూర్షముగ ఉపాదింపబడినటులగాదు. విర్వచనో_త్తర రామాయణము రచించిన కాలమున దిక్కున "“మ హేశ్వరాంగమికమలధ్యానై 5 శీలుండగ మండెను,

లలి తిక్క.న జయంఠుణ మహాభారతము దరియుసరికి హరిహరంబగు రూనము నుపానించెను. అందునను

• విషమ్తహపాయ నమశ్శివాయ” యనుటడే శ4వతత్వ పారమ్య వశ్షమున (యమెొగ్జి యుండునా యని కొలది సందేహ మంకురించుచున్నది. తిక్క-నకొలమున వైష్ణవమత మొకవక్క_ను మాధ్వమత మొకదెసను వీరశైవ మొకగిక్కునను దక్షిణహిందూస్థానమునంతయు కలియంబెట్టినవి. ఈ మూటికంపె ముందు కొన్ని శతొద్దిములనుండియు అదై్వైతసిద్ధాంత మొకటి దేశమున గలదు. ఇన్ని మతములమధ్య చిక్కవడుచుండు పామరులకు మతద్వేషములు 'పెకుగకుండ సామరన్య మును స్థాపించు తిక్కనబోటి యువభయపక్షమ్మిత్రుడు వరిస్టుడుగాగలడు. హరిహరులకువలె శశ్రీగౌరులకుము దిక్కన ఏకవద్భానమము విధించెనాయతి నందియముగనున్నది 'శ్రీయన గౌరి నాబరగు చెల్వకుంజి _త్హ్సము( బిల్ల వింవ"" యని యొకపాఠము గలదు. “శ్రీయును గౌరినాదరగు చెల్వలచి _త్తము బిల్ల విం యనియును పాఠాంతరము గలదు. హరిహరనాధుని కంకికమిచ్చిన జక్కనయు నాచనసోముడును దిక్కనపాటీ విపులముగ వాయక శ్రీగౌరు లనతి దీర్హ సమానములలో విరికించి వారి యళల్మిపాయ ములమ విర్ణయింవ వలమలేకుండ జేసిరి, “శ్రీ గౌరీకచసీలమౌ 'క్తికమణ్ని శే టీ విభూషాఘృ ణీ ప్రాగల్భ్యంబు "ల జాటున జక్కన తప్పించుకొనెను. (శ్రీనర్వమం గళాకుచ వాసంత వకుళగంధవద్వనమాలా వాసుకివిలాను శరణుజొచ్చి నాచనసోముడు విజస్థితి బయలువడసిక చర్వజ్ఞుడాయెనుం పాల్కురికి సోమనాథుని మతము పాల్కురికి సోమనారాధ్యుడెంళ నిన్దుకమునకై నయోర్చి విష్కపటముగవాదించు వాడు. ఆయన శ్రీగొరుల ఐక్యము నంగీకరింపలేదు.. వారిరువు రొకటియగుదురేవి “ఒగిలక్షియు గౌరియును నర్ధమర్ద మగు శ క్తివలువరె హరిహరాంగువకు ఫా-3

తవ్మెవయే కవితా వైజయంతి ఫశ వారకబుట్టినవాడొక్క_రుండు మారకుమారులమాడ్కి.గావలదె”" యవి విర్శ్భయముగ (ప్రకటించినాడు. హరిసారుం డంతర్థానమగులోపల ఇంచుక య్యప్రస్తుత (వళంసవేయనగును. జోోతిషమున హరిహరయోగమని యొక సంకేతము గలదు, అర నంవత్పర కార్తిక పూర్ణిమ నా డీయోగము గలుగునవి హేమాద్రి చెప్పియున్నాడు. ఈయోగమున కీ పేరే గలిగెనో తెలియలేదు. శై వ్యగంథములందు హరిహరప్వుతుడొకడు గలడు, అలనాడు శ్రీమహావిన్తువు మోహిని రూపమెత్తగ మహేశళ్వరుడా న్త్రీరూసమునం దొకిప్పుతుని బడపెనట, అతడే హరిహరప్యుతుడగు “ళా న్త”, అతవి ఆరవవారు ఆయ్యనార్‌ అందురు. ద్వాదళవిథ ప్పకులలో వీత డే గణమునకేరునో ? తిక్కనాదుల హరిహరమున కిట్టి యపయకస్ప్ను లేదు. లోకోద్దకణార్ధమయి హరిహరు ల్రై క్యథావము జెందిరనిన సూక్ష్మవిచారములో వంఘీభానమునందలి అపారశ క్తి వకటితిమగుచున్నది. నంఘబలమువలన లోకము విష్కంటక మై న్వన్వరూపావస్తానముజెంది భయభేదకూన్యమగు వికుద్ధసాత్వికస్థితినంది వరమఘఖమున '్పెంపొండునదియ యుపలక్షితమగుచున్నది. ఆం్మధోద్యమము ఆంద్రోద్యమ మొకప్పకు కొందరికి పరిహాసాస్పదముగనుండెను. ఆంధ్రమహా నభానమా వేశమున కంతరాయము గలిగింప (ప్రయత్నములు జరిగెను. సూది మోప్పనంతటి చోటు యియ్యదగదనిరి, అట్టి యుద్యమ ప్రథమఫలముగ ఆం్యధ్రమహావిద్యాకుల మొకటి యేర్పడనున్నది. ఆం(దనరన్వతికి యువికిపట్టయి ఆం(ధవాజ్బయము నరసి ముఖ్య వికేతనమయి తనరారు వీరవికమసింహప్పకమునా వరంపరాగత (వ్రభ్యాతి గన్న నెల్లూరికం' బె ఆంధధ్రవిద్యాపీఠ (పకిష్టావనమునకు యుక్తతర మగు నివేశనము ఆఅరయ్యధమండలమున లేదు. తిక్కన ఒక్కడే రచించెను న. *ఎమిద్ధివాహు వి క్‌వమన దుర్గమార్ధజల గౌరవ భారత భారతీ నము (దము రజియంగవీ/దను విధాతృనికై నము నేరగ్యణలునే

క్‌ తిక్కన జయం యని నన్నయభట్టు దిగులొంది వాజ్మయ ధురంధరు నారాయణభట్టును తోడుజేసికొనియు నిర్వహింపజులని మహాభా సంహితను అనన్యసహాయుడై పూర్తిజేసినట్టియు నష్టరాజ్యసంపద ని రించినట్టియు తిక్కన నోమయాజి పవిత్ర న్మరణము నెల్లూరి మ జనులకును త్మీవమగు నుద్పోధమును (పసొదించి విద్యాపీర స్థాపన: నక్షై నిరవశేషమగు పురుష [పయత్నమునకు వీరిని పోత్సహించుగాః 0 1923 2యంతి జరుగలేదు. డిసెంబరు 2]! అధ్యక్షులు; వేదము వేంకటరాయళకొస్ట్రి ఉపవవ్యానకుము ; గుఖం వెంకటసుబ్బరామయ్య 1! గుట్టం వేంకటనుబృరామయ్య (1899-1970) వెల్తూడు వేంళటగిరిరాజా కళాకాల [వదానాంగ్లోవన్యానకులుగమండిి పిమ్మట విడుబోలు - పి, లి, ఎన్‌, కళాశాల టవిన్సిపాల్‌ అయినాడు, నంన్కృతకాం [ధాంగ్గములయందు నమాన ్రతిభగళ్లిన పండితులు షేక్స్‌పియర్‌ నాటకములు వీరికి కరతలామలకములు. ఆంగమున అవేళ ఖండగీతికలు వాయమటయేగాక, తిక్కన భారతమును ఇంగ్లీమలోనికి బొంక్‌వర్స్‌గా అనువదించిరి. ఉపాధ్యా యలుగ వెంత వఖ్యాతులో, విమర్శకులుగ వంత వ్రసిద్దులు, వేరమువారనీన వరమభ క్రీ; రమణ మహతథ్షులకు ముఖ్యశిమ్యలు, మేఘ నందేశము, రమణ మహర్షి జీవితము మున్నగసనవి వీరి గ్రంథములు, సుబ్బరామయ్యగారి ఉపన్యాసము “ కవ్మితయ కవితావిమర్శనము' పేర మ్నుదితమై యున్నది. కేఫలై5్‌ జయంతి జరుగలేదు.

• ఈ ఊఉవభ్యావము గ్రంథ గూవమున ద్రచురింవబడినది,

శ్రయ కవికొవైజయంతి 86 శ02(0 మార్చి 11 ధ్యతులు; రొయచవం వేంకటళివుడు వన్యానకులు : చివుకుల నుుబహ్మణ్యళా స్త్రి యనం టేంకటకివుడు (1870-1954) ఆంగ్లమున ఊద్ధండ వండితులు, నంఘ నంస్కారిమైన [బివ్మా సామాకికులు, అ ధ్యావళవృక్తి! అఖండ గౌరవ వ్రకిషస్టల వార్జీంచివ గురు ప్రముఖలు, విద్యార్ధులకు లీరివట్ల ఎనలేని భయభక్తులుండిడివి, వెల్లూారులో వేంకటగిరి రాజా కణ కలను స్థాపీంచినవ్వుడు వీరిని గుంటూరునుండి ిన్చిపాల్‌గ రవ్చించిరి, కళాకాలాభివృర్ధికి వువాదులువేపి, వెల్లూరు వీద్యారంగమువ వంద్యుడుగొ వ్రళ్యాతి కెందినారు. వీరేశలింగ న్మృతి, వ్వీయచరిత్ర మొదలగునవి వీర గ్రంథములు, చివుకుల నుబహ్మణ్యళొస్ట్రి వీప కావలి హైన్కూలు తెనుగు పండితులుగా వనిజీవీరి. వేదవండితులుం చక్కగ ఊవన్యనించకలిగివవాడు, ఆంధ దినపతిక 19-38-1924 రాయనం చేంకటళవుని యుపన్యానము “తిక్కన సోహయాజిని గుణించిన సంగతు లనేకము లిదివణకు కనిపెట్టబడినను కనుగానవలసినవెన్నియో యింకను గలవు." ఆయన స్టలకాల నిర్ణయము లింకను సరిగా చేయవలసియున్నవీ. నిర్వచనోత్తం రామాయణ భారత భాగవతము లీరుే పదేశములం బెట్టి స్థితిగతులందు రచియింపబడినవో మనకు తెలియవు ఇదిగాక తిక్కన యహాం(ధ్రకని శఖరులలో నొకరని యందఖు నొప్పుకొనినను, అ౦(ధవాజ్బయమునం దితని పఫ్రానము నిస్టర్షింపబడలేదు తెలుగు కవులలో దిక్టన (ప్రకముడం పరిశోధకులు కొందటు వొకొనినను తిశ్కనను మించిన నాచన పోవ నాథాదులు గలరని మజికొందరు అనుచున్నారు ఆంధ కవిశేఘ్టుల నిర్ణయవిషయమున జాళిభఖేదముల నభిమానించుకొని కొందణు పొఠరవడు చున్నారు. నిష్పాక్షికబుద్ధితో విమర్శించినగాని, యిట్టి మహావిషయమున సత్యము నిరూపించుట నులభము గాదు,

కి తిక్కన ఆయంతులు

మహాకవి లక్షణములు :- అసమాన కవిశాచమక్క్యృతి, శై లీనరళత, వన్తూత్కృష్టత. (గంతవిస్తారము, వ్య క్రినృష్టి ఇవి మహాకవిలక్షణములు. తిక్క.నయం తివి యన్నియు గానబడుచున్నవి.

భారతము లోకములోని న్యుప్రపిద్ద కావ్యములలో నొకటి. తిక్కన భారతము నాం(ధ్రీకరణము న్యూతమే చేసినను, నస్వతంథతకృతిక_ర్తయందు గనబడవలసిన కవి* చమక్క్బృతి నీతండు (ప్రదర్శించెను. అంధ్యప్రాయముగ మూలకఠను గై కొనక, ప్యాతసంపోషణమునకును, రసపోషణమునకును ననుకూలములగు మార్పులు చే వెను,

(గంఠ వి స్తీర్సముచేత గూడ తిక్కన రచనలు తెలుగు కవిత్వమున (ప్రళ_స్తము అవి వెప్పవచ్చును. నిర్వచనో _త్తర రామాయణము నటుంచినను, విరాటపర్వము మొదలు చిపరవఅకును భారతమునందలి పదమూడు పర్వములును ఒక మహా(గంథ మని చెప్పవచ్చును. ఇంచుమించుగా విస్తీ్షముగ (గ్రంథరచన చేసినవారు తెలుగు కవు అలో ఎట్టా.పెగడ, శ్రీనాథుడు, ఫింగళి సూరనయును.

ఓలి

వ్యక్తి కల్పనము :- వ్యక్తికల్పనా విషయమున గూడ తిక్కన యాం్ర పారన్వతమున నవమానుడవి చెప్పవచ్చును. కౌరచ పాండవుల యాకారములు ఆంధ్ర లోఠమున కాళశ్వతములుగ నుండునటుల తిక్కన చ్వితించెను. (ద్రౌపది లోనుగాగల ఫాతలకు గొన్ని (కొత్త సొబగులు కల్పించెను. ఫీమపింహబలులు, (ద్రౌపదీ సుదేస్ణలు మొదలగు ప్యాతలను స్వభావానుగుణ్యముగ వర్ష ంచెను. ఇంత స్ఫుటముగ రూపము దాల్బియుండు వ్యక్తులు ఆంధభావనాలోకమునం దింఇెచటను గానరారు.

శైలి :- మహాకవి శ్రైలి హెచ్చుతగ్గులు లేక, మహానదీప్రవాహమువలె నమ

త్వము దాల్చియుండును. కాఠిన్యము పూనిగాని, మార్షవము గాంచియైనను, ఏకవిధ మునవే యది సవహించవలయును. అనేకాం్ర కవుల రచనలలో, మొదట కొన్ని యాశ్వానము లెంతో రనభూయిష్టముగను శబ్దిసౌష్టవము దాల్చియు నలరారుచున్నను, తరువాతి యాశ్వాసములు మిగుల పేలవములుగ నుండును. తిక్కన కవిత్వ మట్లుగాకం నస్వప్రదేశములంమను నిమ్నోన్నతములు లేక, సమతతో (బ్రవపించు విశాల నదీను తల్లివలె. జెన్నారుచుండును.

ఈ లక్షణము లన్నిటిని తక్కిన యాం(ద్రకవులకం ఇ దిక్కన యధికముగ గలిగియండుటజేసి ఆం్యధ్ర వాష్యయమున వతనికి బ్రథమస్థాన మీయనలయును.

ళవ్మికయ కనికా వైజయంతి ౭83 ఏతత్కారణముల వలననే, (వ్రపంచ వాజ్యయమునందుము తిక్కన గొరవస్థాన మున కర్ష్మడు. ఈయన వ్యక్తి సృష్టి, ప్మాకపోషణము, విరాఘాట శ్రైలియును బరి శీలింపగా పేక్సయరు. మిల్దనులు, వ్యాస-వాల్మీకలు, వోనురు = వర్జిలులు అ(గ్రేనరు లుగా గల మొదటి తరగతి కవులలో దిక్కనను జేవ్చవచ్చునని తోచక మానదు తిక్కన కవితా మహిమము తిక్కన కవిత్వము మిగుల పారవంతమైనది. ఏయే రసము నెటుల టోషింవ వలయునో యాయనకు దెలిసినటుల మటియొకరికి దెలియమ. కవిబహ్మ యన నాను మీతవికి పార్టకమైనది. తిక్కన యాంర్రకవులలో (బాచీనుండే కాక తరువాత వారికి మార్ష్యవదర్శకుడును. ఇంగ్లీషు కవులకు 'ప్పెన్సరు వలెనే___తిక్కన తెలుగు కవులకు కవి. విరాటపర్వమున తిక్కన (ప్రదర్శించిన శృంగారరసమును. జవిగొవియే (వ్రదింధకారులు తమ శృంగార కావ్యము లల్లిరి. సె త్తమ్మి రేకుల మె త్తదనము౯ దెచ్చి, యచ్చునం బెట్టీ న ట్లందమొంది"”; “గండుమీలకు( బుట్టి కామ బాణములతో గలిన్‌ యాడెడునట్టి కన్ను/గవయు”” మొదలగు తిక్కన రమ్యపద్యావళి తరువాతివారి (వదింధ శృంగార వర్జనములకు మేలుబంతి యయ్యెను, కథానుసారముగను, నమయోచితముగను తిక్కన నర్జనలు చేసియుండెనుం (వ్రబంధకర్తలు మాక్రము, నమయాసనమయములందును శృంగారర పవర నము గావిం చికి. కౌవున వారి (గంథపతనము చేయువారి తత్వములందు శృంగారరనమున కంటె 'పైత్యరనమే య్న్యుదేకించుచున్నది. స్వాభావిక భాష:- తిక్కనశైలి విర్చుష్ణమైనది. మృదుక్వ మాధుర్యములు చావి ముఖ్యలక్షణములు. మాధుక్యమునకం టే మార్షవమే దీనియం. దెక్కువపాలు. ఈతని క్రై ౬వి (ద్రాకిపాకముతోను. చెజకురనముతోను బోలుసవచ్చుమ. ఇంతరం పెను, వలుచని గోరనమువలెను, న్వచృమగు నదీజలము వలెను. తిక్కనశై లి విరాజిల్లు న. ళ్‌ చుండును. నూటాడు మాటలలోను యాయన కవిత్వ మల్లె ను ;__ కజ మనము జనార్దన పాలికి6 జని కౌరవసభకు నతవి( జనుమని ప్రార్థి 0 చీన మేలు బంధుహిత గురు జనములతో రణము గాక నంప్రీతి యగున్‌.

89 శిక్కన అయంకులు లని ................కుంతి యింతకున్‌ విడుగయి పొలలో+దిడిన బల్లి విధంమిన మండకుండునే. కణ ఇది యెల్లను నొక తలయీ వదదూ!డేడులును నాకు బావ కొడుకుచే నదయమగు కూడు గుడుచుట యది యొక తల యయ్యెనేమి యనఃగల దనఘా, ఇట్టి కేటమాటలతోనే యుద్ధములు, సంధికార్యములు, పీతి యువదేశములు, పురుషుల స్నేహవైైరములు, శ్తీజనవిలాన విలాపములు ___ ఇవి యన్నియు లోకీ వ్వధావానుగుణ్యముగ తిక్కన నర్షించెను. మహ్మాగంథ రచన కిట్టి నాతి కఠినమును విరాభూటము వగు శై లియే యత్యావశ్యకము, ముక్కుతిమ్మన్న ముద్దువలుకులు, అల్లి పానివారి యల్లిక జిగిబిగి, నూరవార్యుని రమ్యసూ క్తులును __.. పాలలోని మీగడవలె, తిక్క.న మృదుమధుర కవిత్వ పాకమున విమిడియున్నవి. ఆధువికులకు దిక్క-న కవిత్వ మెంఠయు హృద్యమగ నుండును. ఆంర్ర సర్వ కళాళాల స్థాపిత మగుచున్న యీనాడు తిక్కన రచన లెంతో యాం్రులకు సహాయ కారులు గాగలవు. తిక్కన తన భారతమునందు జీవితమునందలి వివిధమైన యాశ్రమ ములు వ్యక్తి విశేషములను వర్షించెను. ఇందలి పదములు, (పయోగములును సొ త్త శా ప్రములను తెలుగు చేయలూనువారల కత్యంతోపయు క్రములుగమఎడగలపు. 0 1027 మార్చి 27 అర్యతలణ: _ ర్రావుబహదూర్‌ మెదవోలు చంగయ్యపంతులు ఉవవ్యావకణ ౯ నేలటూరు రామదాసయ్యంగారు రావుబహదూర్‌ మైదవోలు చంగయ్యపంతులు (1870-1940 వన్షిక్‌ (ప్రానిక్యూటర్‌ గామ నెల్లూరు మువినివల్‌ చేర్మన్‌ గాను సనిచేనిరి. సాధు వర్తములు, ఆనాటి ప్యాయవాదులలో (ప్రముఖులు, ఆం్యరభాషపై అభిమానము

కవిత్రయ కవికా వైజయంతి శ్రి గలిగియుండుట అనాటి ఆరిడిగుణము. అందుచేతనే వీరి అం్యద్రభాషా వేవను "ేర్కొనవలని యున్నది.

నేలటూరి రామదానయ్యంగారు (1891) కొంకకాలము ఇాన్పెక్షర్‌ ఆప్‌ స్కొల్చుగా వనిజేని వెంకటగిరి రాకాగారి కళాశాలలో సంస్కృృక, చరిత అధ్యాపకులుగా బాలకాలము వనిజేసిరి. వేదము 'వేంకటరాయశాన్తుులవారి శిమ్యులలో సరకు, సత్తువ గలిగిన వారిలో (వథముడు, శాన్రిగారి పాండిత్యము, విమర్పకళ_క్రి కొంతవరకు ఈయనకే దదత్తము చేసినా రనవచ్చును,. వీరు అనేక విషయములను, ఒక (వ్రత్యేకతతో విమర్శించి, విద్దాంకికరించి, విశిష్టమైన శ లిలో వ్రాయగలరు, దానికీ (కొ త్తదనము, తెలుగు శనము, విగువు ఎక్కువగానుండి, వడక మందగించినను కుంటునడదు. రచనలో ఆయన బాణి సొంఠమైనది. అయ్యంగారు కాళిదాసు “జభాక్రంకలము'', భవటూతి *ఉ _త్తరరామచరిత""లకు, “ముద్రారాక్షనము”నకు (వ్రాసిన విపులకర ఆం్యధ్రవ్యాభ్యానములు ఆపూర్వములు, మ్యాచ్చకటికకుగూడ వ్యాఖ్యానము సంకరించియున్నారు. ఆర్యధ్యవభుత్వము చేసిన సన్మానమునకు వీరు పాక్రురై రి వివాదములలో జంకు గొంకు లేకుండ ఎదిరిని చించి చెండాడును. పెద్ద చిన్న ఆచి ఎంచక తాము అనుకొన్నట్లు కాగింముమీద పెట్టగలిగిన ద్రైర్యోసేత విష్ణర వ్యాసకర్త, ఆయ్యంగారు మంచి నటకుడు. ఆంధ్రభాషాభిమాని, సమాజములో వేదంవారి అన్ని నాటకములలో అన్ని ప్యాఠలను నిర్వహించిన వ్రక్ఞాశాలి. తురక తెలుగు చెన్సటలో, స్వర్గీయ సీశావతి తర్వాక ఈయననే చెప్పవలెను. చెకుముకిగా "పేరుకు తగినళ్లే రవ్వల (గక్సించినారు, బుస్సీ పరభాష - గొరల తెనుగుగా, ఈయన నోట సహజముగా వెలువడేది. సుల్తాను - నీపాయిలు అన్నీ యాయనలో అమరి ఇమిడిపోయి, రక్తి గట్టించి రంగముపై నడయాదేవి. అన్నిటను వగల వ్యక్తి,

వేలటూరు రామదాసయ్యంగారి యుపన్యానము

ఒకమారు వేదము వేంకదిరాయశాన్రిగారు “తిక్కనవిజయము” అనెడి పేర ఊకవ్యానమును అచ్చొల్తించియుండిరి. కావున వేడు నామాట నిరవకాళమే.

శే తిక్కన జయంతుణా ఆయినము వుణ్యల్లోకులంగూర్చి. చెప్పినదావిం తెవ్పుడు వున్నెంపుటారాధనవిశేషమే యని తలంచెదను.

ఏ కవిత్రయమువారు భారతసంపాతను ఆహరివంశాంతము ఆంధ్రీకరించి ఆం్యధ్రభాషకును, ఆంధధ్రకవిత్వమునకు (పఠిష్టంగూర్చిరో వారిలో నడిమిమ్నూలర్తిగదా శిక్కన. ఆయనకు ఆ తట్టున్న నన్నయ్యకును ఈ తట్టున్న ఎజ్జనకును, ఆయనకును శవనమందు తరతమభావమును యధామకిగా నరయుట నేటి యత్పవమునకుం దగిన వినోదమగునవియెంచి యిట్లు విన్నవింన దలంపుగొంటిని. ఈ యన్నలు మువ్వురును మహాకవులే. పెద్దలు (ప్రాయికముగ వీరియందు హెచ్చుతక్కువలను లెక్కి.౦పరు. మువ్వురివి తుల్యులుంగానే చెప్పుదురు. ఒక్కొక్కరి కవనమున ఒక్కొాక్కగుణమును విశేషముగ జెప్పినను ఆ గుణములయందు దానికన్న ఇదిమేలు అని నిర్ణయింన లామింగాటోలు వారివి (క్రీండమేదులు చేయలేక ఒక వరుననే కూర్చుండబెట్టి పేవింతురు. విద్వద్వరేణ్యులు, ఆంధ్ర హేమచంగద్రులవి సేర్కొనదగినవారు. బహుజనపల్లి సీతా శామా వార్యులవారు ఆంధ్రకవులకెల్ల ఆధవోత్తవముగ తరగతులం జెప్పుచు ఈ మువ్వురివి అవిశేషముగ మొదటితరగతికిం జేర్చినారు.

(శ్రీవాథుఃడు కాశీఖండమున పీ భాషింతు నన్నయభట్టు మార్గంబున నభయవాక్సాాఢి నొక్కొాక్కమాటు వా(క్రు త్తు తిక్కయజ్వ(వకారము రసా భ్యుచితబంధముగ నొక్కాక్కమాటు వరిఢథవింతు (పబింధపవ మేశ్వరుని ఠేవ మాదక్టి వైచ్చితి నాక్కొాక్కమాటు .. చదలవాడ మల్లయ వ్విసనారాయణ చర్మితమున- ఉి॥ి........ ....నన్నయభట్ట భారతీ పారనుధారవంబు బుధనం న్త్వవనవీయముగాక యుండునే. ఈజ (ప్రాకట నవరనకలనా పాకల్యము మెజయ మధురన మరధు(దాతి పాక (సబందకచనన్‌ జోకందగు తిక్క, యాయజూకుం దలతున్‌.

కవ్మికయ కవితావై జయంతి నే గణసవరపు వేంకటకవి (వ్రదింధరాజవిజయ వేంకటేశ్వర విలాసమునం 502 0400 టో బ్రిశానవకవి శబ్రకుద్ది (ప్రాదింధక పర మేళ్వరు నర్ధమహిమం బుభయకవిమ్మితుని వదలలితత విష్టమాయానిలానమున మటియొక వేంకటసతి= వ్యాన వచ_న్తరంగ బాహుళార్థ జల్మగహ భారతాన్ధిమేల్‌ వాపిగ€ బారముంగన దలంచియు సద్గురు భ క్రిగల్లిన భ్యాన శవిత్వమార్గగమ నావికుడ్లై తగు తిక్కయజ్వ భాషానముదాత్తు శంభు వదసారన షట్పదచిత్తుగొల్బెదన్‌. పై ఉదాహరణములచే రూడి3క్కినదేమనగా నన్నయ యభయ వాక్సొంధి, రనదింధుర వాగ్విభవాభిరామత, పారమధారనభారతి, శద్దిపద్ధియు; తిక్కయ రసాభ్యుచిత బంధము, నవరసకలనాసాకల్యము, మధురస మధు[దాఇ్ష పాక పబంధరచన, పవలలితత, లారతాన్టియందు ఆభ్యానక విక్వమార్ల్గ గమనావికత యు, ఎజ్జయస్తూక్తివై చితి ద్రివై చితి, చ్మికకవిత్వ వాగ్విభవ జృంభణ, అర్థమహిమంబు, వాగ్విలానము, భాషానముదా త్త ఈయ వీవినుండి మరల (తితయమునకు ఉమ్మడియగు విశేషణములం దివిచిన నన్న యకు శద్దికుద్ధితోడి యుభయ వాక్చౌరడియు తిక్క యకు సదలలితతతోడి రసాభ్యుచిత బంధమును, ఎజ్జియకు ₹బ్దివై చ్యితితోడి స్తూక్రిగరిమయు విశేషదుగ తేలును గాబోలు, ఉదాహరణములచే ఈ గుణములనారసి మానవమున 'కక్కించుకాన్న తత్కవితా న్వరూవము ఎజుంగదిడును, అటువైని మువ్వురలో తారతమ్యమే గలదో సామ్యమే గలదో విచారించదగుమ. కవనమువ నన్నయకృతిలో నంవ్కృతంవు పెల్లి దమును, తిక్కనకృతిలో తెలుంగు పెల్లి దమును, తప్పక తోచునదే. ఈ యిరువురను మేలు వింతిగా నుంచుకొని ఆ యొరవడిని (వావిన ఎజ్జయ కృతిలో ఆవిధమును ఈవిఢ మునుంగూడ తోచును. ఆరణ్యపర్వశేషమున ఆ మార్గమునంకమ. వారినవంశమున ఈ మార్గమువంకను ముల్లువూపును. “*టాత్యముగామి, నొప్పయిన వంన్కృత మెయ్యెడశొన్న” అవి (ప్రతిజ్ఞచేసనాడు. ఆ (ప్రతిజ్ఞను అ(వ్రతీహతముగా, నెజవేర్చుకొన్నాడు. ఇట్టే (వతిజ్ఞప కారణము ఒకవేళ అన్పటికే తెలుగునాటనాటుకొన్న వంన్కృత_పొఢనన్న పాఠ్యాకివనము తనపూజకుం బ్యాతమై యున్నను, ఏలన.

శి తిక్కన జయంతులు

"*ఆందాదిదొడంగి మూడుకృతు లాం(రకవిత్వవిశారదుండు వి

ద్యాదయికుం డొనర్చె మహితాత్మురు నన్నయభట్టు దక్షతన్‌ ఆవి ఠా నుడివెను, కావున తనమదిమెచ్చుకుం బ్యారము కామియె యకు నూహ ఉవ వన్నమే యగును. ఈ తిక్కళర్మ మతమునందు రహన్యము ఏమనగా ఆట్లయిననేగావి తెలుగుకబ్బమున ఏది తనకు అత్యంత పీతికరమో అ లాలిత్యమును అ కాహళికాసందా వానుకార్మికుళసౌభాగ్యమును కలుగదని చెప్పినాడు. ఆచోటనే-

లలిత పదహృద్య సద్యం

బల నకలార్థంబు ఘబితపూర్వాసరమై

యలంతియల/తి తునియలం గా

హళనంధించినవిధమున నమక(గవలయున్‌.”” అవి కావ్యగీతులలో శ_స్తతమమైన వై దర్భికి విపంచీన్వరసొభాగ్యమును ఆబార్యులు ఛెప్పినారు. అన్తే యిట తెలుంగున తీక్కన బాక్నామోతం జెప్పినాడు. తిక్కన చెవులు యెంత మధరశబ్ద శ్రవణ దుర్గ లితములో ॥

తాను సనరుపూవిన ఆ వన్నయ వడ్దెమునకు..._.

మదమాతంగ తుకంగ కాంచన లసన్మాణిక్యగాణిక్య నం

వద లోలింగొవివచ్చియిచ్చిముద మొప్పంగాంచి పేవించి ర

య్యుదయాస్తాచల పేతుశీతనగమధ్యోర్వీపతుల్‌ నంతతా

భ్యుదయుల్‌ ధర్మజు దత్సభాస్థితు, ఆగత్చూర్ణ(వ్రతాపోదయున్‌, అనుదావికి మెజుంగువెట్టటయందు తనభాన మిదియాటోలు. ఇందలి (ప్రౌఢ యిమిడికలతో, నేను ఈ లాలిత్యమును సయితము తెనుగు బాసకు జాత్యమైన దానిని నంపావింతును-అని మణి యుద్ధాదికనుందు ఉల్చణకనమును ఉబ్బించుటకు ఏకవియు ఎప్పటికన్నను మిక్కిలిగా నంస్కృతము పొంతంటోవును; గావి ఆమెడలమ జాత్య మైన తెనుగుతోడనే తిక్కన యెంతయేవియు విర్వహించును. క్‌

శలపడి తలమీఆజిన కా

ల్పలముల బొడిపేయు మజియు( లై పై/వీనుం

గుల (డొక్కికొమచు వెనముం

తలి మొనగవియుటకు( గడకగడలుకొనంగన్‌.

వవిశ్రయ కవిశా వైజయంతి తక వాలమ్ములు చాకీధరన్‌ వ్రాలు భటుల(జూచి యెకలువడకగమేనుల్‌ చూలగ దము దా(;కకయును వాలము సాలించి కొంద రవలజనంగన్‌. ఎజ్జియయు. ఈ (కుతిసౌభాగ్యమునక్రై ఇంతకన్న తక్కున యువ్విశులూరిన వాడుకాడు. సరహరి పురాణమునం జెప్పురున్నాడు మించిన వేడ్క వీనులకు మిక్కుటమై మధువ్యష్టి గ్రమ్మ శా యంచలుకూయ, (గొంచమును నావలః గూయగడంగు భంగి (లొ ఠాంచిత శబసారులు మహాకపులాద్యులుకావ్యశయ్య డీ లించిన కీ ర్థింగసుఖలీలకు నేనును గాంక్ష(జేపి8ిన్‌. కావుననే మహావివ్వాంసుడు. మహాకవి పండితూయడు రసగంగాధరమున నకల పూర్వమత పర్యాలోచనపూర్వముగా కాన్యమునకు “రమణీమార్థ (ప్రతిపాదకః శద్దిః కావ్యమ్‌'' ఆని లక్షిణము కెప్పినాడు.

మటి వీరి కవనమందు ఈ భేదము యిట్లు స్పష్టమైనను ఆది న్వరూనకధనమ యగుగావి, సామ్య నమర్థకము గాక, తారతమ్య సమర్థకము. గానేరదు. ఉందురు శద్యాపొఢ్మిపియులును, లాలిత్య్మప్రియులును, 'వేలులుగా ? ఇక ఎజ్జియ ఈ యిరుప్తరయు నమకర్తం

మువ్వుర కవనమందును తదర్వాచీనుల యాడంబరాతిశయము లేక నహజ మాధురి వెళసియున్నను, నన్నయ వాక్కునందలి (పొథి కొంత యాడంబరమును శోసించును కాబోలు; ఎజ్జియ వాక్కునందును. ఆ పెద్దలు చెప్పిన శాద్రివై చితియ వట్టిద యగును. ఇళుపురయెడను అది ఆ రచనక్రైన [వయత్నమును తోపంచును. తిక్కయ రచనయందు ఆడందిరము లేవి నవజ సొకుమార్యము, అవయత్నమైన ఛుటనను తోఃపించును. కావి యిట్టిదెల్ల (బ్రాంతిమూలమును అగునని అనుఠవ రసికులు ఎలుంగుదురు.

ఈ యాడంబరాభానమును, అది లేమియు పీరలో నరన్పరము హెచ్చు ఈక్కువలై తోచును, గావి సామాన్యముగా మువ్వురవాక్కును తరువాతివారి వాక్కున శన్న విరాడంబరముగానే యుండును. ఇక పీరు కావ్యములకును, నాటకములకును దొరంగొనక, భారతమును ఒక్క వాసం గలిగిన దావినే తెవిగించి తెముంగుల యను

వ! తిక్కన జయంరులు భవమునకుం దెచ్చుబకుం బూనుటయు తమ యాత్మ విశ్వానమునకుము, యొడంబరో విముఖతకును పరోపకార పరాయణతకును సూచక మనదగును. అతిమాత్రముగా వమ్మకము ఉంచియే ఈ మువ్వుర భారతనుందును మూలానునరణము అంతగా లేక స్వాఠం(త్యమే కలదవియు. భారతమందు వట్టి కఏనువాదమే అను దోషము ఎల్లిదము లేడవియు కవిత్రయముం బౌగడుట కొందణి యభిమతము. కాని నేను భారతమును యిందులకై. పవివడి 'పెక్కెడల మూలములం టోల్చి సతించి యరవన్‌తివి. మువ్వురును కృత్యాదియందు ఇంచుక స్వాకం(త్రాతిశయమును కవి సులభచాసల్యముచే (ప్రకటించి నమ లోపల పోనుపోను తు, చలు కూడ తప్పరు కాటోలు అనునంతటి మూలాను సరణము (ప్రకటింతురు.

ఇట్టి స్వాతంత్ర్యము నన్నయ ఆది. అదిలోకన్న నభొదియందును, అంత కన్నను తిక్కయ విరాటాదియందును. అంతకన్నను ఎజ్జియ హరినంశమున___ఆది యందు కంటె మధ్యభాగములందును ఎక్కువగా కనబడుచున్నది. ఇట్టి స్వాతం త్యము కలిగియున్నను లేకున్నను, ఇంచుకయున్నను ఎక్కువయున్నను.__= కలిమలేములం బట్టియేనియు, ఆ హెచ్చుకక్కువలంబట్టియేవియు, కవ్మితయమునందు తారతమ్యుము వేర్చజుస శక్యముగాదు, న్యాయము గాదు.

వీరి కవనమార్గము ఎణుకపడుటకును; దాని తీపు ఆస్వాదిత మగుటకువు ఒక్కొక్క-రి కావ్యము నుండియు కొన్ని యుదాహరణములం జూపెదను :=

నన్నయ కుమారాస్త్ర విద్యా సందర్శన కథ :- ఇది మూలమున వాలు గధ్యాయముల కథ. ఆందొక్కొాక్క యధ్యాయము ఇందు అనందులకొండె, వానిళ్ళల డోండె. ఈ ముద్రించిన తీరున ఇంచుమించుగా యొక పుటలో విమిడియుండును. అది యస్తే తక్కిన యిరుపుర రచనయందును నన్నయ చెప్పినట్లు యీ కథ చదువుగా ఆదియెల్ల యిపుడు మన కమలయెదుట జరుగుచున్నళ్లు తోచును. ఇక్కాలమున విద్యా శాలలలోజరుగు శరీరవా్యాయామ పరీచ, (50013) =ఎ మహారాజు జరిసినదియు, కమ్నల యెదుట చూచివను, వన్న్మయయందు మన చిత్రమునకుం జూపిన డావికి సాట్‌రాదు.

ఆచార్య చచనే వాఠ, కృతస్వ వ్యయనోయువ

బద్ధగోధాంగుళ్ళితాజః పూర్ణతూణః సకార్ముకః

(1) కాంచనం కవచంబి _కత్‌, _పత్యదృశ్యత ఫల్గానః పార్కః సేన్హ్రాయుధతడిత్‌ నసస్హ్య ఇవతోయదః

క్షష్మికయ కవితా వైజయంతి క్త ఈ మూలమున కవన మనిదించుకొము నుదంతములు నన్నయవద్యమున ఇఫ్లీ ఇమిడి యున్నది, వోరి విచ్శిత హేను కనభావృతు డున్నతదారు చావదీ ల్లోరుఘజుండు భాన్వదపితోత్సలవర్డుడు పేంద్రచావ శం పారవి మేఘమోయనగ బాండవ మధ్యము డొప్పె బద్ధ తూ జీరుడు రంగమధ్యమున నిల్చి జనంబులుః దన్ను౬ జూడగన్‌. (ల ఏష వనన్లీ నుఠఈ శీమా౯ా, ఏష మధ్యమ పొండవః ఏష వృతో మహేన్దృన్య, కురూణాం ఏన రక్షితా ఏషోన్ర విదుషాం (శేష్టం ఏష ధర్మ భృతాం వరః ఏష శీలవతాం బాపి శీలజ్ఞాన నిధిః పరః, వీడె కృతహన్తు డఖిలాస్త్ర విద్యలందు వీడె య్యగగణ్యుడు రర్మవిదులలోన పీడె భంత వంశంబెల్ల వెగం గుంతి కడుపు చల్లగా బుట్టిశ ఘన భుజుండు. ఇందు కొన్ని విశేషణములను తివిచివైచుటం గననగును, ఇద మర్యమ పాండవుం డనుట ఆంత (ప్రకృతోపయోగి కాదు. ఇంచుమంచుగ నవింద్రపు తత్వము జ్ఞాపకము 'పేయటయు అంతే. కావుననే వానివి మావి.__ కే. పీందె కృఠహన్తు డఖిలాస్త.... ఏష-ఏష అనుటకుం దుల్యము? - వీండె వీయ3- అనుటం గనుక, మటి మూలమునకన్న ముత్తరముగా రవవత్తరమగునటులు, కుంతి యెదులనే యుండుటకు అమగుణముగా.. “కుంతికడువు చర్లి గాః బుట్టిన”..._.అవి పెంచుటయి. 0) ఇత్యేవం తుములా వాచః |,కకువుః (యేక్షశేరికా కున్తాః (వన్నవ నంయుక్తైః , అనై క్లిన్నమురోఒభవర్‌ 2 డీవివి రెండు తియ్యని కందముణగా 'వెంచివాడు నన్నయ అవి వలుకు జనుల సలుకులు వివి గొంతి యనంక హర్ష విస్తారిత లో

త్య తిక్కన జయంతులు

ఛచనయై నందము నృసవం

చవ వంఘంబిలోవః జూచి తద్దయు. టౌంగెకా.

ఛారుమనః నమ్మద రన

పూరము వెలివేర్చునట్లు పొలతికి విగళ

ద్బూరిన్తన ఇనితవయో

రారలు నానంవబాస్ప ధారలునొప్పె౯ా. మూలమున “కు న్య్యాః ఉరః క్లిన్నమ భవళ్‌”.__.అనుట రనవత్‌ వాక్కు.._.నందియము. లేదుగావి ““మనన్సమ్మద పూరము వెలివేర్చునట్లు'' అవి య్యుక్పేక్షించుట నన్నయ చపామకు శార్కాణ, ఇళ్ల...

పెక్కెడల మూలమందలి పెక్కు. శ్లోకముల యర్ధములను అతి (ప్రొరముగ ఒక్క- వపద్యమున నమాహరించుము.

ఈ యుదాహరణములం బఇతించుటయందు. నాకుం దాత్పర్య మేల యనగా మూలమున కన్న తెలుగు రననత్తర మనుటయు, మూలముందాటు స్వాతం[త్యముము చన్నయ విరంకుశముగ పూను ననుటయు_ముమ్మారు జంకి చె్పరగినది గాని..ఆందు లిక సాహసము చేయరాదు అని చెప్పికొనుటకే. ఈ ఘట్టముననే ఇంచించుక మూల -మునకు మెటుంగు పెట్టినా డందురేవి ఆందులకుం (న్రతిమల్ల ముగా దీవిం జెప్పెదను._

(1) ఈ కుమారాశ్తు విద్యా నందర్శనమునక్రై (దోణాచార్యులు ధృతరామ్రవితో (వస్తావించును. అంత ధృతరామ్హండు విదురునికిం జెవ్పును. అట్టి (ప్రదిర్శనమునకు వలయు నరంజాము అంతయు అచార్యమక్కప్రకారము చేయటోయి _ అని అంతట చంతయు (వ్రవర్రిల్లును. మూలమున ఆచార్యులు మునలిరాజుతో (వ్రస్తావింవగావే..... శాజు తన (గుడ్డికనమునకు నిర్వేదముం జెందును,

వృహయా మ్యద్య నిక్వేవాత్‌ । పురుషాణాం నచక్షుషాం

అప్రహేతోః పర్యూక్రా నాకా | యేమే (దక్ష వ్ల వ్యతకాకా 9 అ యుతృవముం జూడ తాను కన్నులకు నోచుకొనమిం జెన్సుట అయ్యెడ ఎంతయా రవనవంతమైన యారంభముగా నుండును. ఏలకో దీవివి నన్నయ మానెను.

(0) అర్జునుడు కృతహ _న్తతం జూపవునెడ...

పాజెడు వింహవ్యా[మ వరావాది మృగంబుల ముఖంబులందు..ఇర్యాదియందు “పాతెడు” ఆవి మెలకువతో నే ఆవెనుగావి_.ఆట వన్పటికి సంహములును, వ్యామ్రనణ

కవశ్రయ కవిశావైజయంతి కర్రి లును ఇవియెల్లను ఎట్లు వమకూడినవి ? “సర్కమి దొరలుగూడ వానం బాజించి యేయకేరు గదా 1 మరి యట్లుగాక అవి (క్రీడలవి పనులం జేయుదుకు గావి? ఇటం గతిమెట్లు? ఉపాయము మూలమున మన్నది.

(భ్రమతశ్చవరాహన్య తేహన్య (ప్రముఖే పసమమ్‌

వంచవాడాకా అసంస క్తాళా సంముమో నై కచారనత్‌ ౫

“శ్రేహన్య".... అన్నారు. మటియు ఆటనే...

“రజ్జు నమాలంబితంబై న గోశ్ళంగంబునం దేకవింశతి శరంబులు వరునగ నాటనేసియు"”._..ఇందేమి నేర్చు చెప్పినట్లు నన్నయ? అంత నంకుచితమైనచోట అన్ని బాణములం (గ్రుచ్చుటగదా? మూలమున ఆపాటియేగాదు. “చలే అన్నారు - కడలాడుచున్న”” చలలక్ష్యమందు బాణసిద్ధి విలుకొవి నెప్పిరితవమువకుం బార్కా.ణ...... ఈ రెండు కార్యములును ఆర్జుమండు ఆ ప్వయంవరమునందు ఆ వైహాపకయంక మత్స్యమును ఏయఃగలడవి మనలమ ఆ వంకకుం తయారుచేయును. మజీ ఈ రెండున... “తేహన్య - చలే” అనునవి ఎట్లో వన్నయ్య రచనయందు (గంత పొతముచే మనకు దొరకక తస్పిననని నంతోషింతమా రజ్జునమాలందితము చలమే యగును, మజి వేరుగా చలమపనేల యందుమా?

తిక్కన ధీమువిచే కీచకుని జంపించినయెడను ఇట్టిదేవి యుద్దము వర్ణితము; గావి అట యిరువురకు వేణు కారణజములచే రహస్యమును రక్షంచుకొనవలయుటచే. గూఢముగా (ప్రహరించుకొననలయుటచే తదనుగుణముగా( జెప్పెమ. అదియుండుగాక ౬ ఎజ్జయ కవనము నించుక ఉదాహరింతము._..-

"ఘోషయాత్ర చరిఠను := ఇది మూలమున పదునొకం డధ్యాయముల 5థ-. తెముంగున ఈ ముద్రించిన తీరున ఇంచుమింయ పదమూడు పుటల నున్నది. ఏల ఈ లెక్కను మరల జెప్పితిననగా ఏ మూలమునక “*మహత్వాతీ భారవత్వాచ్చ"” అని మహాభారతసంజ్ఞ కలిగనో ఆది యీ యనువాదమున కడు నంకుచితంవాయెనవియు. "పెక్కు లోపములం బొందెనవియు, మార్చులం జెందెనవియు. నమట అంతగాం జెవ్పదగినది కాదనియు, ఏయెడను మూలాఖిజ్ఞానము కలుగుచునే యుండువనియు, మడీయమతమును మరల జ్ఞాపకము పేయుటకే.

(వకృళమును అనునరించెదను :- ఘోషయా(త [రనవంతమైన భట్టములలో నొకటిగావున ఇట యెజ్టయ్య మూలమును ఇంచుకయు వదలకయె చెప్పెను,

త్తి తిక్కన జయంతులు మహశాహి,వయత్నేన నన్నహ్యగజవాజిలి అస్మాభిర్య దమష్టేయం గంధర్ర్వై _న్తదనుస్థితం దిష్ట్యాలో కే వుమానన్తి కళశ్చిదన్మత్సి9యేస్థితః యేనాస్మాకం హృతోభారః ఆసీనానాం నుభావహంఃజ శీతవాశాతవనహాకా తనసొచై వ కర్శితాళా నమప్తోవిషమస్తాహా (దమమిచ్చతి దుర్మతిః ఇ న! న! చలి ఆఅరర్మచారిణ న్తవ్య కౌరవ్యన్య దురాత్మనః యే శీలమనువర్త న్లే తే పశ్యన్తి పరాభవమ్‌ ౫ అవి కృతాంజలురై వలుకుచున్న వారింజూచి భీమపేనుండు (ప్రహవితానమండగుతు, రర్మప్ముతున కిట్లవియె. ఆః మనకు( జులుకనయ్యె; మన చేయువవియ గం ధర్వవరులుగూడి తగ నొనర్చి రింత లెన్సయగునె ; యే భారముములేక ॥ యూరకుండ మనల నొందె జయము: చూడుడు : “ప్రహవితాననుండగుచు'..ఆనుట ఈ (ప్రకరణమునకంతటికి మొత్త మైన మెలుగు; నజియు ఇటందో(చు కొన్నిలోవములు:...'దిష్ట్యాలో కే'__.ఇత్యాది యు, ఆ మూలమున రనవత్తరములైై నను...ఇట రన(వకర్షకు ఎట్టి భంగముం తేయపు. మరియు ఇటనే కలపియున్న ఈ వాక్యము. (4 ద్వేష్టారమన్యే క్రీఐన్య పాఠయ న్లీతి నఃకుతమ్‌ ఇదం కృతం నః (వ్రత్యక్షం గంధరై్యా రతిమానునమ్‌ ॥ ఎజయనోట ఇట్లు నూర్చు చెందినది :.. [గొ నే తే పుట్టు గల్లరియై పొవములకు నెల్లి దిట్టమై లోకములచేత( దిట్టువడిన కటడికి విట్టి కష్తంబుగా నొనర్చి లట ప! బి తగవిధాతృడు చతురుండై నెగడెనేడు. “అన్యేపాతయ వ్లి”__అనుటలో ఎట్జయం-విధిచేస్టలను కనిపెపైను. మటి ఆ "ద్వేష్టార'.మే ““పుట్టుగల్లరి"” ఇత్యాదిగా ఎజ్జయవాక్కున వికనీంచినది. మార్చుకన్న ఫైైాతీ

కవ్యిక్రయ కనికా వైజయంతి ల్‌ఫ మూలమే రనవంతముగాదా? ఇందు అద్బుతమైన లోకో క్రి “ ద్వేష్టారం”" ఇత్యాది కలదు. “'క్లీబన్య"'...అనునది ఆతి లోకపర్యాక మోపేతులకు తమకెట్టు సెల్లునన, ధర్మ పాశవిద్ధులై తాము ద్యూతాంతమున క్షీబుల కన్నం క్లీబులే కదా! ఎజ్జయనూట నేర్పుగలిగియన్నను, మూలమే రసవత్తరముగాం దోచును. ఇతరళ్లోకములంబోలె దీనిని మూలానుగుణముగా పెంచియున్న రమజీయతరముగా నుండెడిని, మరియు నీమార్సున ఇట్టీగుట్టు కననగుచున్నది, ఎజ్జయకరము. పర్యా లోచనపూర్వకముగా మూలమునుండి కై కొనుటను, మానుటను, మార్చుటను పేయ చున్నాడుగాని వట్టి ఆశుధారగా వాయుటలేదు. ఇట రచనయందంతటను ఆది కన్పట్ట నగును. ఈ స్వభావము నన్నయరచనయందునుం గాననగును. ఈవిషయమున తిక్కయ వైలకణ్యము ఏకడ ఏ రెండుపద్యముల జదివినను తోంపకపోదు ఆకువుగానో-ఆకు కల్పముగానో రచించినాడని. వైంధవ (ద్రొపదీహరణ కథనుండి ఇంచుక... ఉ లీలయెనర్పగా నబల లే. జీగురొకునుటోలె నొప్పు కెం గేలు కదందిశాలతుది. గీల్కొనంజేసి ననంతవిభమో న్మీలిత బాలవల్లి (క్రియమేలగు చూడ్కు_లనించి పావక జ్వాలయపోలె( జిత్తము విజంబెరియింప దొడంగె( జూచితే దీని రానుణీయకముంబట్టి ఇది ఎజ్జియ (సీతితో ఉండనీ నా నాంతపద్య 'మొక్కటి అని కల్పించినాడని తోనకపోదు, దానికిని అట్టివే మూలము దొరుకునేని మన యాళ్చర్యము ఇనుమడింపళపోదు. మతి కలదు. కనుడు. కొత్వం కదంబస్య వినామ్యుశాభాం ఏక్కాళమే తిస్టని శోభమానాం దేడీన్యమానాగ్ని॥భేవనక్రం వ్యాధూయమానా పవనేనన్వుక్రు. వ్యాసమహర్షి కవనముం జేసెనో, విజముగా అట్లున్న (దౌపదింజూచియే వలి ఆెనో ఈ మాట: అట్టిదే మటీయొకుటి ఒక చిన్నముక్కయే._అక్లే ఆకథ మనయెదుట నాటక చాడుచున్నారో అని తోభునట్లు చేయునది.

శే తిక్కన జయంతుత “=అవీన నప్పాండవపత్ని మృదుసం,భమంబున” .... .... కాళిదాసు నాటకములు (వ్రాపినాడుగాని, ఇట్టి యద్భుతసంవిధానమున ఇట్లు ఒకో చాయికను మనయెదుట నిలుపఃశాలడాయెను. ఇట్టిచేష్షను చేయింపంజారిడాయెను, “*దర్భా త్యా-రేణ చరణఃక్షుతఈః”___అను కాళిదాసల్లోకమును మించినది. మళి దీనికిని వ్యాన మూలము గలదు. ఏమి ఆర్యప్రతిభ : ఏమి యెల్దయ రసజ్ఞత 1 తె ఈ స్‌ అధ్యాదివీత్‌ (దొపదీరాజప్పుత్రీ సృష్టాశబీనాం (వరేణతేన అవేక్యమన్లం (వ్రవిముచ్యశాఖాం నంగృహ్హతీ కౌళికము త్తరీయమ్‌ ॥ అవిన నప్పాండవపత్ని మృదుసంభ్రమంబునం గదందశాఖవిడిచి యుత్త శ్రేయము సంగతంబు(గావించుకొవి, కోటికౌస్యుని కిట్లనియె., మరియు. బొవది పైంధపుని బెదరించుపద్యములు మటి కవులకెల్లరకును బెదరింపులే ॥ తిక్కయపిన్న బళి; యనకపోడు. నన్నయవిన్న చెల్లినదిపోవోయి నీ (ప్రతిజ్ఞ: ఆ సద్య ములు నావే నీవికావు.అని యనకపోడు. ఉ౫ ఆలములోన వీక( నమరాసురకోటికిన్నై న దుర్దయుల్‌ వాలిన వీరులవ్విభులు వారికి నెగ్గొనరించిపోయి, పా తాళముసొచ్చి డాగినను దప్పదు మృత్యువు సీకు; నక్కటా 1 కారము నిండె, నీవళముగాదు విధాతృవి చెల్దుత్రోనలాకాం. మజీ....తజ్ఞాలు చెప్పినది పరిథవమో, సూజ్తివైచిత్రియో నెట్టుకొవి రార్కాణ వడీనదికదా ః మటి.తిక్కన వాక్కును ఇంచుక ఉదాహరించి వ్యాఖ్య విన్నవించెదను. ఇతః పూర్వము తిక్కనంగూర్చి యుపన్యపించినవారు తత్కవన(ప్రస్తావనమున ఉదాహరణకై. విరాటమునుండియే బిహుళముగా (గహించినారు. కావునను నేను, దాని మండి మొతముగాక, తెరమణుంగున అప్పుడు మరల తనయెదుట జరుగుచున్న యుద్ద ముమ అశళ్లు వర్షించినాడు...అన్నంతటి "మెప్పు ఆ మహామహంవికిల్‌ గూర్చివంద్ధువ లనన్‌ ఆ యుద్ధసంచకములో అభిమన్య పద్మప్యూహ _ భేదన్తాకయుట్పనులొన్నండియు:. చుపు

కవిత్రయ కవిశావైెజయంతి ర్‌ి మంతి, అనుభవజ్ఞుడు గావున అట్లు (వాయగల్లెగావి కాకున్న తానేనియు మటీ యితరు జేవియు అట్లు అల్ల నేర్చునా అన్నంతటి మెప్పుగూర్చిన యుద్యోగపర్వమునుండియు ఉదాహరణములం గొనెదను, బ్రహ్మీ వే. వేం. శాస్త్రులవారు తిక్కన విజయమున తిక్కన కవన మహిమంగూర్చి చెప్పుచు.*“ఈతని యలంతిసొటువలు కొవ్యేందిరకు ఆలంకరణనులు మా(్రమేకాకల బోషణములుగూడ నగును. లోకపిద్ధములేయైనను ఆవి యీతని పద్దె ములలో(బడి వానితో ఆటనే మొలచినవియుంటోలె తదై క్యభానముం బొందియుండును. ఇంచుక యుదాహృతిొ అవి తొమ్మిది పదింటిని ఉదహరించినారు. అయినను అందు “సిక్కులు మూలగతములేయని నాకుం గనదిడినది. కౌగా వానిని తిక్కన యెట్లు తనవి గానే తోచునట్లుంజే పెనో మన మిస్పు డించుక కాననగును, ఇవ్విధరంబున నంబుధిలోన మహానతృ్య్యంబు విహరించుచందంబున, తదీయ రథంబు కొరవపై న్యంబునందు సంచరించు నయ్యవసర మున. మూలమున ఉపను “అన న్పలోగో భుజగ శ్రీడన్నిన మహార్డవే. “=ఇటందు అయే కావి (క్రిందుమీదులు లేపు. అర్జునాశ్వక్థామ యుద్ధమున నౌక యుపమా..... చః ఆతండును త్మీప్రబాణముల నాతని. గప్పుచు మాణుకొన్న, నా శతనుల నృ్యత్రసంగరము చందముఃదోచె వడిం అటచృటా యితరవమపూు వేణువులనేర్చు దవానల్మమోతభంగి, ది _క్తతింబరగెకా, మహాద్భుతము! గొరవ సేనకు నావహిల్ల గళ. ఇందులకును అప్లే కలదు మూలము. “కిరతో శరజాలావి వృత వాననయో రివ “మహాజా ఛటచ్చటాశ బఃయోధయో ర్త న్యమానయోః దహ్యతామివ వేణూనాం ఆసీత్‌ పరపురంజయః” 1 ఇటు సముద్రముంటోలిన యీ మూలమునందు ఈ యలంతి సాటువులకు వక్కలంట్ధికి సంవాదమ.గ్రలదు. కౌగా వానిని పద్యములయందు ఎంత నేర్చుగా గూర్చి నాడు శిక్కాయ..ఉపోమలికంచ్యాయానందింపనలయును,

లలి తిక్కన జయంగులు మణి యీ వద్యములం జదువునపుడును వినునపుడును సారళ్యముతోడి గాంఖీ ర్యమును తెనుంగు (ప్రాచుక్యమును తెనుంగు కవనమనగా నిజముగా యిట్టిది కాటోలుం ఇంతసేపు విన్నవారి దానింబోలె నిదికాదు గాటోలు । అనితోచునో తోపదో : అవధారుం (9 (ద్రొవదిం బరిభవించుదున్న కీచకునింగవి కోసపరవళుడగు భీముడు వీడుగో 1 “కాంచాసీనా దదృశతుర్ఫీమసేన యుధిష్టిరౌ అనమృష్యమాణౌ కృష్ణాయాః కీచకేన పరాభనమ్‌ ॥ తన్య భీమో వధం(పేప్పుః కీచకన్య దురాత్మనః దన్తెర్ద న్లాః తథారోషా న్నిష్పిసేష మహామనాః ౫ ధ్యూమచ్చాయా మభజతాం న్నేకేణో చ్చితపత్మణీ న స్వేదాభృకుటీచో గా లలాపే నమవ ర్త్‌తా హ స్తేన మమృదేచైవ లలాటం పరవీరహా భూయశ్చ త్వరితః (క్రుద్ధః నహసోర్హాతు మైచ్ళక అధావమృద్నా దబ్లాష్ట మజ్లోష్టేన యుధిష్టిరః ॥ చ | కనుగొని కోనవేగమున. గన్నుల నిష్పులురాల నంగముల్‌ దనర౭గ సాంద్రిఘర్మ సలిలంబులు((గమ్మ, వితాంతదంత పీ డనరట దాస్యరం 1 వికట్నభుకుటీచటుల (పనవృత్త, న ర్త ఘటనాప్రకార భయద స్ఫురణా సరిణద్ధమూ _ర్రీయెం సీః నేలయు నింగియు( దాళముల్లాంేసి యేప్పన రే(గి వాయించియాడ., గులపర్వతంబులుగూల్చి యొండొంటికో( దాకంగ వీ/క మై దన్నియాడ, నేడు సాగరముల నిక్కడక్కడ6 బెట్టి పలుచనిరొ౦పి మైనల(ది కొనంగ, దిక్కులు నాలుగు నొక్కచోటికిందెచ్చి పిపికీ పిండలిపేపి ఏిడుచ(గొనంగ, మిగిలి బ్రహ్మాండ భాండంబు పగుల్యవేయ నన్పళించుచు! _బబళయకొాలానలమున,

శ్రవ్మికయ కవితావైజయంతి శశ గండరించిన రూసంబుకరణి భీము డతి భయంకరాకారత నళిశయిల్లై ఆపే యద్యోగపర్వమున_గాంగేయుండు కర్టునినోరు మూయుట. లా ణి ఉ॥ చిక్కని పోటుమానిసివినీ విమవారలు నవ్వ నేమి గా నెక్కుడు మాటలాడెద వహీనపరా[క్రమళాలి యర్జునుం డొక్కె/డ యార్వురకా మనల మ్యగ్రరణంబున గెల్బె విన్న నే డిక్కడం ఐల్కులళా గెలిచెదీ నతవిజ మన రాజుకొల్వునళ॥ మూలమందును 'కింతేవాదా'..-నీకు కో రందుకురా ! అని యున్నది కాని. తిక్కయ దానిం జమత్కరించినః దీరు రమణీయము. ఇంత ఆకుకననమున ఇంత సూత్మ-సూత్మతరవిషయములంగూడ ఇంత మెలకువతో నిర్వపాంచును కదా! అదే తత్ప్రఏతిభ 1 ఎట్జయకన్ననుంగూడ___నన్నయకన్నను తిక్కయ తన కభిమతమైనయెడల పెంచి విజృంభించును. ఆది నూ(తకల్చ్పమైన మూలమునకు వృ _త్తిగాను-భాష్యముం గాను ఉండును. సంజయుని రాయబారమున నంజయుండు యుధిష్టిరునికిం బలికినజవాబులో ... (బ్రాహ్మణులకు మన్ననగల్లియుండునే ? యేమర్చి నొనంగివట్లి వృత్తులు 'ెల్లునే?._అని (ప్రశ్న? అందులకు... ఖః స న్హ్యవవృద్ధాః సాధవో ధార్తరా ప్లే న న్హ్ర్యేవపాపాః పొజ్డివీతస్యవిడ్ది దద్యాత్‌ రిపుభ్యో౬పిహి ధార్తరాష్ట్రః కుతోదాయాల్లోసయేద్‌' (బ్రాహ్మణానామ్‌॥ ఇందులకు కల్పనతో(గూడిన వ్యాఖ్య చః జగములనెల్లెడణా దురిత సంతమనంబు జయింపఃగోరి, పొ ల్పగం బరమేష్టి విల్చినవెలుంగు మహీషురు; లట్టివారికిం దగవు ఘటింప నత్చురుషదత్తములై చను జీననంబు లెం తగు మతులైన మార్తురె? పదంవడి యాయువు శ్రీయు నొల్ల రేణ ఇయ్యుసమ తెలుగువారిది. కావున తిక్కయది. అవి నంశయముగొల్పుచు వద్యమున అశు పుట్టినట్లు ఆమరియుండునది ఇట నొకటి.

క్‌ర్‌ తిక్కన ఆయంకుత ఆః నడుగు. జీరయందు మని దా(కినట్లు, మీ సత్కులమున గల్మషంబు గొర చవేం్యదు కిళనబొందె, నింతయు బాపంగ సీవనే ర్లు కార్యనిపుణ హృదయ దీనికిని మూలము...వ్యాననచనము. ఉద్భాసతేహ్యజ్ఞున బిన్దువత్‌ తర్‌ కులే నస్త్రేయర్శవేత్‌ కీల్చిషం నః॥ చీవిమీది (పై తెలుగుపద్యమునందలిి “ఇంతయుం బాపంగ" తిక్కయ చేర్చి నది; అత్యంత వశీకరమైన మాట, థాయబారము వచ్చుచున్నాడు...-కృష్ణుండవి విని ధృతరామ్ట్రండు. విదురునితో బలుక విదురుడు చెప్పిన యుత్తరము. చః అనవిని యాళ+డిట్రనియె..నంబుజనాధుని. (వీతుంజేయు కం "పెను హిత మైనకృత్య మొకటింగలదే ॥ యదిమేలు, పొండునం దనులకు న్నై దయాళ్లు లుచితస్థితినిచ్చుట కోపమన్న యు వ్కిన యిటులోపుకల్మి ధరణీవర 1 యేమిట వచ్చె జెన్సువూ 1 ఓ॥ పీఠలంపేనుగంటి; నొక నేర్చున శౌరికి లంచమిచ్చి, నం ప్రీతువింజేసి కార్యగతి భేదము పేయంగంజూచె, దింత బే లైతిగదే । సుమేరు సదృశార్తము(జూచియః బార్డు+ వాయునే యాతండు; [్రీడిభక్రియును నచ్యుతుపెంప్పను నీ వెటుంగవే. ఇందు పెక్కుట్లోకములయర్థము సమాహృతమైనది. అయినమ (ప్రథానములం గమడు:. అర్జేనరు మహాబాహుం వార్తేయం త్వంజిహీర్తపి ఖై త్తి చ ఆనేన చాప్యుపాయేన పాజ్డవేళ్యో విలేత్స్యని॥ వచవిశ్తేన ళక్నోవి నోద్యమేన నగర్హయా అన్నో ధవంజయాత్‌ కర్తుం ఏతర్‌ త్వం (బ్రవీమితే॥ వేద కృష్ణవ్య మాహాత్మ్యం వేదాన్య దృఢభ '_క్రితాం అత్యాజ్య మన్య జానామి ప్రాజై స్తుల్యం ధనంజయమ్‌జ

కమికయ కవితా వైజయంతి ర్‌ి ఇళ వింఠట నువనంహరించెదను. తవ్మితయ కననమందు మునుచెస్పిన యీ గుణముణు, విశేషములు, ఈ యుదా హరజములచే రూఢిపడియుండును. మజి..తీక్కయకననమున...న్వభానో ' కియు. నమా పోక్తియ, సామెతలును వహంళముగా సద్యములం బొరును. అట్టివి నన్నయవాక్కున అరుదు; ఎజ్జియకవనమున విరళము, తిక్కయకావ్యమునుండి ఉదాహరణములేల ౯ ఓరటి రెండు. మః అట మిన్నందినవావి పొడవెంతన్నట్టు ఫాలావ, నె క్క-టి కయ్యమ్మున( గన్న ఫల్గ్లున భుజాగర్వంణు లెక్కించు టం తటివానింగొని ధర్మసూతి సమరోత్సాహంబు మై నెత్తిన చ్చుటకుం గొంకునె? వీ/పు సక్కనయి విల్చుంగాక మీ వై న్యముల్‌॥ శ॥ ఎదిరిం దమయట్టులకా మది. దల'చినం బొనంగు(గాక; మాకుం గుడుమిం, డిదె మీరు (వ్రక్కగొనుండని చదురడచిన మస్‌సుపొందు చక్కంబడునే. నన్నయ యుభయ వాక్సాఢీయు, తిక్కయ కాహళికాసంధానానుకారి. లలిత వద ఘటితరసాళభ్యుచితదింధంబును, ఎజ్జియ “నూ _$్ర' గరిమయు నను విశేషణములు సుగ్రాహ్యములే. వాక్కులో తిక్కయ దవుడు నన్నయ....ఎజ్జయలందు కానరాదు. మణి వీరిలో ఎట్లు తారతమ్య విశ్చయము । ఎజ్జయ కవనము కొంత చదివినపుడు ఈ ఘట్ట మును తిక్కయ (వ్రావిన ఎట్లుండియుండునో : నన్నయవాసిన ఎట్లుండియుండునో అవి తోచును. అ్లే నన్నయభాగములను తిక్కయ వ్రాసియున్న ఎట్లుండియుండునో । అవియుం దోచును. అశ్లే-యుద్దపంచకమునేని._విరాటమునేవి నన్నయ (వ్రానియన్న ఎటులుండియుండునో ? ఇట్లు చిత్తము కుతూహూలవడుచునే యుండును. అట్టుండుటయు లే వారియందు సామ్యమును వమర్థి ౦చుటయ కాని 'హెచ్చుతక్కునలు చెన్పుట కాదు. మూలమునెడ మువ్వురును ఒక్కతీరుననే [ప్రవ _ర్థింతురు, నద్యరచన.___తిక్కన్నది నన్నయ ఎట్జయలక్రై న విలక్షణముగానే యుండుము. వీరియందుకన్న తిక్కయయందు తెలుగు స్వాభాన్యము స్ఫుటముగా దోగును.

ర్‌? తిక్కన జయంతులు

నన్నయయే మొదటివాడు కాడు; తిక్కయయే మొదటివాడందమా ? ఎజ్జయ వీ8ికి ద్వితీయుండుగ నుండుటకు ఒనుకొనును. వీరిలోమ్యాతము పోటీతీర్పు నుకరము గాదు. నందేహముగానే విడచెదను. ఐనను-విద్వత్చుంగపులు, సాహిత్య పార్వ ఖౌములు (వైిహ్మ(శ్రీ వేదము వేంకటరాయకాస్తుల్లవారు ఇందు ఇట్లు పలికిరి తీర్మా వమును.

“*వకలవిష యములందును, నన్నయ-తిక్కయ = శంభుదాసులు యథాపూర్వ ముగా (శ్రేయ న్హరులు-అందటిలోను తిక్కన లలితతము+డు"”-అని. అశ్తేయగునుగాక। ల

మూర్చి 10 అధ్యక్షుల: పానుగంటి రామానాయనింగారు (పానుగల్లురాజ్సా | శు ఉవన్యానకులు : మల్లాది సూర్యనారాయణశాస్త్రి పానుగంటి రాజొ మాంటీవర్డు సంస్కరణల వ్రవేశానంతరం దుదరొలు రాజధాని రాజకీయాలలో కీలకపాశ్రవహించిన ముఖ్యాతిముఖ్యులటో పానుగళ్లు రామానాయనింగారు ఒకరు. జస్టిస్‌ వకమున నాయనింగారు ప్రధానులు, ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నను లేక పోయినను తన వలుకుబడి నిర్మిరోధముగా సొగించుకొనీన రాజకంత్రపండికుడు ఈ వెలమదొర, ఆత్మగౌరనమును విలిపెట్టక, రాజీనామా జాబును సదా జేణలోనే మోయు చుండినాడని కార్మగైను పెద్దలే చెవ్వుచుండెడివారు. దేశోద్ధారక నాగేశ్వరరావు, బులును సొంవిమూర్ధి మొదలగు కాంగ్రైెనునాయకులతో మైత్రిగలిగి, “మీరు బయట, మేను (ప్రభుశ్వకార్యాలయములందును జూతీయసమరమును. పాగించు చుండవలెను” అని అనుచుండెడివారు.

కవ్యిక్రయ కవిశావై జయంతి ర్‌తి వీరు కాళహ్రి సంస్థానవంధివులు. వీరు సొంత తాలూకా అయిన పొమూరు వనులు చూచుకొనుచునే, కాళహ న్తీయండు నివసించేవారు. వీరికి వంశపారం పర్యముగా “రాజా చిరుదనును (బైటీషుప్రభుత్వ మిచ్చినప్పుడు, “పానుగల్లు" అను ఒక చిన్న'పేటను కాళశహ సి రైల్వేస్టేషను తూర్పున నిర్మించి, ఆ వీరుద మును దొల్చినారు. వీరు ఎం, ఏ, వటభద్రులు, ఇంగీషు, తెలుగు, సంస్కృతములందు చక్కటి

ల ణా

పాండిత్యము కలిగియుండిరి. ఈనాటి సభలో వీరు తమ సంస్కృృళపొండిల్యమును ప్రదర్శించి, పేకకులను ఆనందోశ్చర్యముల ముంచి వేసినారు. ఉవన్యోసకులయిన మల్లాడి సూర్యనారాయణ శాస్త్రిగారు తమ ఉపన్యాపాంచమున సంస్కృృతముస మాట్లాడగా, అధ్యషులుగా పానగల్లు రాజాగారు తమ ఉపసంహారవాక్యములను సంస్కృతములో అనర్షశ ముగా నుడివినారు. ఇట్టిది ఆయన భాషావైదుష్యుము ఇక రాజకీయములందును, వ్రజ్ఞనేగాక, ఒక నైతికస్థాయినిగూడ పొటించినారు" అప్పుడు శాసననభలో జన్టీస్‌వక్షమునకు (ప్రతిపక్షముగా కౌం్యగైసు ఉండినది, (వ్రళివకనాయకులు డాక్టర్‌ ని. ఆర్‌. రెడ్డి; మహావక్త ఎన్‌, సత్యమూర్తి గౌరలు, పొనుగల్లు మంత్రివర్గముపై డాక్టర్‌ రెడ్డి కొనివచ్చిన అవిశ్వాస తీర్మాన సందర్భమున భాొమణములు చరిశ్రాత్మకములు, రెడ్డిగారి ఉవన్యానము (ప్రపంచ ప్రధ్యాతవారై వ్రఖరులలో నొ్క్రటిగా వరిగణీంపబిడినది, దానికీ వ్రళ్యు త్రరము. ఇచ్చుటకు పానుగల్తురాజా. లేచి, మెత్తటి నెమ్మదిమాటలతో “౯6 ఆ౭౧ 2000 ౧౧౧౧6౧1 క గ6ిం ౧14646 0౧6 0౪5014 ఓ 6064 2064 1౧6౮ ౧106 అలాఆ” అన్న ఒక్క. నువ్రనిద్ద టిటిష్న్‌వధానివాక్కముతో. ప్రారంఖించి జేజులో చేయిపెట్టి దేనినో బయటకుతీయ ప్రయత్నించినారు.. ఆది రెడ్డిగారు (వ్రాసిన ఒక నిఫారను జాబు వెంటనే సి. ఆర్‌ రెడ్డిగారులేచి, “19 8081206 ఇల 070% ౧01౯౧1 ల 470 06 ౧ 616౧” అపి కూర్చుండగానే, రాటొ గౌరు జేబునుండి ఉత్తచేతినే బయటకుదీనీనారు. ఇదీ ఆయన బౌచిత్యగుణము ౬ ఈ రాజాగారికి అన్నిపతములందును మ్యితులుండిరి.

మల్లాది సూర్యనారాయణశాస్త్రి ( 180- 860 నూర్యనారాయణళాన్తీ రాజమ హేంద్రవరము [వభుత్వకళాశాలలో ఆం్రోనన్యాన కులుగ పనిచేనిరి, వీరు మహావండితులు, విమర్శకులు, వైయ్యాకరణులు. వీరు కొంతకొలము వెంకటగిరి సంస్థాన విద్వత్పండిళస్థానము నలంకరించియుండిరి వీరి రచనలలో “సంస్కృత వాజ్యయచరిత్ర" గణసీయ మైనది.

59 తిక్కన జయంతులు

ఈ నభనుగురించి నెల్లూరునుండి వెలునడుచుండిన “దేశబంధు' వత్రికనుండి. తదాహరించుదున్నాము. 'దేశబంధు 8

“నెల్లూరు వర్థమాన నమాజము ఈనెల తే 10 ది శవివరము సాయంకాలము

౮ చేంకటగిరి రాణాగారి కళాశాలాభననమున తిక్కన జయంత్యుత్సనమును మిగుల వై భవ ముతో జరిపిరి. (బ్రహ్మశ్రీ చిపుకుల సుబహ్మణ్యశా స్త్రులవారి దై వ(ప్రార్థనముతో నభ ఉఅూరంభమయ్యెను. నన్నయ తిక్కన కవితామార్గ్శములు

“శ్రీ రాజాగారు 'మహిమున్‌ వాగనుశాననుండు' అను పద్యముతో దొడంగి నన్నయకు వాగనుశాననాలిఖ్య కలిగిన కారణమును, నన్నయ తిక్కనల మహానుభావ ములను సంగ్రహముగా. జెప్పిరి. తిక్కనసోమయాజి తర్వాతంగూడ మహాకవుల శెందరకో నెల్లూరు జన్మస్టానముగా నుండెననియు, వాజ్యయ(ప్రాభవమునుబట్టి చూచిన రాజమ హేం్యద్రవరముకన్న నెల్లూరే విశ్వకళాపరిషత్తునకుం గేంద్రస్తానమున నుండదగి యున్నదనియు జతురముగా నుడివిరి.

ఆవల బ్రిహ్మథ్రీ మల్లావె సూర్యనారాయణళొన్తగారి ఉపన్యాస మారంథి మయ్యెను. “శ్రీ వాజీగిరిజా చ్చిరాయదధతో” అను నాంథద్రభారతాది ల్లోకమే ఆ (గ్రంథ మును తెలు-గుకవులు మువ్వురు పూరర్తిచేయవలసి వచ్చెనను నభిప్రాయమును నూచించుచున్నట్లున్నదని వారు చమక్కారముగా. జెప్పిరి. నన్నయ తిక్కనల కవన మార్గము దెలియుటకుగా, కథాంత్రై క్యముగల సభాసర్వములోని “ఆననజాననళా గురుకులాపశదుండు గడంగి” యను పద్యమును, ఉద్యోగపర్వములోని “నీవు మభద్రకంపె” అను పద్యమును నుదాహరించిరి. ఆవల, భాషానం,పదాయమునుగూర్చి విపులముగా నుపవ్యపించుటలో నన్నయకు పూర్వమున్న శాననములలోని భాష నన్నయ నాటి కెట్లు మాజీనదియు, ఆవల తిక్కనాదులకాలమున కెట్టి సరిణామమును చెందినదియు

9 “దేశబంధు' వ్మతిక సంపాదకులు, యజమాని నిడదవోలు ప్రసాదరావుగారు.. పౌంత ఉవెన్‌లో (నేషనల్‌ (పెన్‌) దీవిని ముద్రించుచుండిరి. ఈ వత్రిక జాతీయోద్యమమునకు, ఆం(ధ్రో భ్యుదమునకు ఎక్కువ పాటువడివది, (వ్రసాదరావుగారు మంచి దేశభక్తులు, వీరు ఈ వత్రికను నడుప్పటపపూర్వము "నెల్లూరు వక్రిక' అనువత్రికను కొంఠతకాల ము వెలునరించిరి.

శవికయ కవితావై జయంతి 60 'మొదలగువిషయములు దృష్టాంతపూర్వముగా. దెలిప, యే జీనద్భాషక్రై నను బెరుగుట స్వాభావికమనియు, దాని నరికట్టుట యసాధ్యమనియు, అట్టి 'పెమపునుగని పెట్టి యవ్చ టప్పటికి నూతనవ్యాకరణములు (వాసికొనుట యాచారమనియు, తాము ఆపనికి/బూని 18వ శతాని తుదివజకున్న కవుల్మపయోగములు పరిశీలించి భాషానుశాననము రచించితి మవియు వచించిరి, భాషాభివృద్ధి కావలయునన్న, సుగమములై న వచనరచనలు వెలు వడపలయునని నుడివిరి. చిన్నయసూరిగారి బాలవ్యాకరణము భారతములోని (ప్రయోగ ముల కొన్నింటి గుజితింపమి! కేసి, కొన్నియెడల నసాధువుగా నున్నదవియుం శబ్ది రత్నాకరము నశ్లే యనమ్యగ్రముగా నున్నదనియు€ జెప్పిరి. శా న్తులనారి యుపన్యాసము దీర్జమై మీమాంసింప'దగిన బహంవిషయములతోగూడి, వారు చిరకాలము చేపిన బహుళగంథ పరికోధనకును, భాషాసరిణామవిషయమున వారికున్న (సత్యయమునకును దార్కాణముగా నుండెను. (శ్రీ శ్రీ రాజాగారు ఉపన్యాసకులు చేసిన పర్మిశమముమ ఉచితరీతి కొండాడిరి. ఈలోపలనే, కేసరి స్వర్షపతక బిహూకరణమునకు. బ్యాతుడైన నెల్లారు కాలేజివిద్యార్థి గూడూరు రాజేర్యదరావుగారికి ఆ పతకము శ్రీవారు అభినందన పూర్వకముగా నొనంగిరి, ఇళర నెల్లూరు కవులు

తిక్కనవలెనే, నాచన సోమనాథుండు, ఎజ్జాప్రగడ, జక్కన, పాపరాజు, (శ్రీనాథుండు_ఇంక నెందలు నెల్లూరు కవులు గలరో, వారికిగూడ జయంతుల వెల యుట యఖిలషణీయము. ఈవవి పురములోని తక్కింననంస్థలు (ఆంధధ్రనభ మొదలగు నది పూనుకొనుట నమంజనము. ఇట్లు బహుముఖముల పూర్వకవి మహ త్త్వ నంకీ _ర్తనము వెలసెనేని, మండలమున ఇతోధిక పారన్వతాఖివృద్ధి ఘటిల్ల-గలదని విశ్వ వించుచున్నారము అనిరి.”

0

61 తిక్కన జయంతులు. ఏృపిలు 10

అర్యతలు. _ క్షాశీనాధుని నాగేశ్వరరావుపంతులు శ్‌ అద్య

ఉవన్యానకులు : కోర్రాడ్ర రామకృష్ణయ్య

నా గెశ్వరరావుపంతులు (18821088 భారతీయజాతీయోద్యమము, ఆంధ్రోద్యమములు మొలకెత్తి, తీగలుబారి, పూచి, వండిన పాదియే నాగేళ్వరావుగారి ఆర్యధ్రవ్మతిక. బెంగాలులో శివకుమార ఘోము, ఆయన తమ్ముడు మోతీలాల్‌ మోషులు “*ఆఅమృతబవారు వత్రికి, బొంబాయిలో ఫిరోజిషా మెహతా స్థాపించిన “బాంబే క్రానికల్‌” మదరాసులో కస్తూరిరంగ అయ్యంగారు, మన రాజమండ్రి న్యావతి నుబ్బరావు, జి. స్యుబహ్మణ్య అయ్యరు గారలు నెలకొల్పిన *హిందూ' వత్రికలవంటీదే ఆంధ్రులకు ఈ ఆంధ్రవత్రిక. జాతీయతామం్యతమును సదా జవించి, అనాటి ముక్కోటి ఆంధ్రులచేత ఇజపసింవ బేనీనది వంతులుగారి పత్రిక, వీరు గుడివాడ్మప్రాంతమునుండి వెడలి బొంబాయిలో “విలియం" కంపెనీలో చిన్న ఉద్యోగిగా చేరినారు. ఈ కంపెనీ ఆమృజాంజనముచేన ఆమ్మేది. దాని యజమాని స్వదేశముపోవుచు అమృతాంజనం కంపెనీ నాగేశ్వరరావుగారికి ఇచ్చిపోయినారు. ఇదే ఆయన యజమాన శేమవరాయణశ్వమునకు యోగ్యతానకము। ఈ తల నొస్పిమందే ఆంధ్రులకు అమృత్నప్రాయమయినది ; బౌంబాయిలోనే వంతులుగారు “*ఆంగధ్రష్మతిక ను వారవత్రికగ (పారంభించినారు. ఆవల మదరానుకు కొని రాబడి దినవ్మత్రిక చేయబడినది. అమృతాంజనం ఇచ్చినలాభముతో ఆంధ్ర వత్రికను జరుపుచు అం్యధ్రమాశను నేవించినారు. అనాడు ఇందు వ్యాపార దృష్టియే లేడు. దీనితోపోక, నంతులుగారు ఆంర్మధ దేశళ కులకు ఆన్నసత్రములు పెట్టి, శక్తికి మించిన దానములతో జాతీయతావృతమును (ప్రోది చేసీనారు. ఆ దినములలో ఉద్యమము వీరి నత్రికావ్రబోధము, వీరి ఆర్థికసహాయము రేకుండీన (బతికియుండి యుండదనిన ముఖ(్రీతిమాటలు కానేరవు. కావుననే *విశ్వదాతి నీరుదముతో “దేశోద్ధారకుడు' అయినారు నాగేశ్వరరావుగారు.

శమ్మిశ్రయ కవితావైజయంతి 6౭ కల్లకవటమెరుగని యీ దేశభక్తుడు చిన్నవనములో. నాటకములలో. ఆడవేష సులు వేసెడిహారు. వీరి ఏవైకపుత్రికను పెండ్లాడిన శివలెంక శంభువ్రసాదు గారు వీరి కీరి సామ్రాజ్యమునకు బొరనులై నారు, వీరు ఆరాధ్య(బ్రాహ్మణ శాఫీయులు,

ష )

కోరాడ రామకృష్ణయ్య, (181104) వీరు సుప్రసిద్ధ దాషావరిశోధకులు.. తిక్కనపపైి గల గాఢ అభిమానముతో ఆయన కవిక్వమునుగూర్చి మదీర్హవరిశోదనముగావించి. ఆయన “క్షవితా వైభవము” ను విపులముగా వర్షించి ఆంధ్రలోకమునకు ఓక కొత్తకానుకము సమర్ప్చించినారుం ఈ పుస్తకము దేశంలో ఉశ్సాహతరంగములను బేసి, ఆనందింపజేసినది, రామ కృష్ణయ్యగారి విమర్శకళ క్రికి గట్టి భాషాపాందీత్యము నహాయవడినది. బీరు రచించిన “*నంధి * మొదలగు బభాషాశాస్త్రగ్రంథములు నేడును మన విశ్వవిద్యా

లఅయములలో పాళ్యభాగములుగ నున్నవి,

ఈనాటినభలో అధ్యక్‌, ఉపన్యాసకుల భాషణములు లభింపలేదు. ఆం్యధ్రష్మతిక “వ్వకీయవిలేఖరి' అనాటి సభావిశేషముల విట్లు పేర్కొనెను. ఆంధప్యతిక 19441029

ఆర్రి1-1029 శనివారము సాయంగ్యక్రం వేంకటగిరిరాజాగారి కళాశా లాభవనమున తిక్కన జయంతి జరిగినది.

థ్రీ మాడభూషి నరసింహాచార్యులు, బి. ఏ., బి. యల్‌. గారు (తిక్కన భాండా గారాధ్యకుడు మాట్లాడుతూ, సూర్యునికిరణములు ఏవిధమున 'వెలుశురుగలవో, ఆవిధముగనే నున అధ్యక్షులవారికిని ఆ తేజస్సు గలదనియు, ఆం్యధ్రదేశమున వీరి "పీరు ఎరుగని ఆంధ్రుడు లేడవియు, (శ్రీ నాగేశ్వరరావు పంతులుగారు. (ప్రకటించుచున్న *“ఆంధ్రవ్యతిక' ఇందుకు తార్కాణమవియు, శరోబాధకు వీరి అమృతాంజనం సంజీవి వంటిదనియు, జ్యాగియనియు నుడుపుచు, అధ్యక్షపీఠము నలంకరింపవేడిరి. వారిని వేదికపై పుష్పనూలాలంకృతుల జేసిరి.

ఐబహూకరణములు

గుట్జం సుబ్బరామయ్యగారు. (ప్రార్థన గావించిరి. శ్రీమతి కళావతీదేని (రాజ

మండ్రి (శ్రీ లక్ష్మీ దేవమ్మగార్హకు “ట్టీలు నాటకస్యాతధారులు కానచ్చునా?” అను

శ్రి తిక్కన జయంతులు వ్యానరచనకుగాను బంగారపతకముల నొనగిరి జీ. యల్‌, రామసుబహ్మణ్యంగారు. [శ ఏ. వి. యల్‌. నరపింహారావుగారు బహుమతి నొనంగిరి. అధ్యత్తులు : ఆంధత్వము ఇ ఆంధ్రులకు తిక్కనయన్న వాత్సల్యమనియు, నన్నయ సంస్కృృతావికి సరి మైన తెనుగు వ్రాపినారవియు, తిక్కన సంస్కృృతములోని భావములనుతీసి (ప్రణా హృదయమును గమనించి, ఆంధ్రత్వసిద్ధికి అనుకూలముగ (వాపినారనియు, సోమ యాజులు లౌకిక, రాజకీయ, శౌర్యాదిగుణములయందు అతి సమర్థులనియు, కవిగా ఉండువారు నర్వమును తెలిపికొని ప్రజాహృదయమును గమనించి చెప్పవలెననియు ఉపన్యపించిరి. ఇంకను మాట్లాడుచు, ఇప్పటిసండితులు శేవలము కవిత్వమునందే యుందురుగాని పూర్వకవులవలె లౌక్యములయందు జోక్యము కలుగజేసికొనరనిరి. మహాభారతము వ్రతియింట గృహలక్ష్మిగా నుండునట్లు చేయవలయుననియు, అందుకై మామిడిపూడి వెంకటరంగయ్య టోటీవారు వనిచేసిన కార్యసాఫల్యము చేకూరగలదనియు. చెప్పిరి. . తిక్కనను._నన్నయనుగూర్చియు. ళకాబ్దిములవారిగా ఉపన్యపించిరి. శ్రీ జి. వి. రామసుబ్రహ్మణ్యంగారు భారతములోని కొన్నిపద్యములను ఒప్ప శించిరి, $ కోరాఢ రామకృష్ణయ్యగారు. (మదరాసు విశ్వవిద్యాలయములో తెణగు రీడర్కు 8శీ గంటలసేపు తిక్కన కవిత్వముగూర్చి విపులముగ-_చక్కగ_ప్రజారంజక ముగ నుసన్యపించిరి. (ప్రొపెసర్‌ అంజన్‌గారు తిక్కన-నాగేశ్వరరావులపై పద్యముల చదివిరి. అధ్యతువి అంత్యోపన్యాసముతో సభ ముగిసెకు. ౦0 1980 మార్చి లలి అధ్యతలు: _ షాన్సుగంటి పార్ధసారథినాయనింగారు ఉవన్యానకులు : డాక్ట ర్‌ చిలుకూరు నారాయణరావు పార్ధసారథి నాయవింగారు, ఎం. ఏ. వీరిది కాశహవ్త, సారస్వత(ియులు. పానగల్లు రాతి రామానాయనింగాడి (చూడుంప్పట 51) సోదరులు,

కమికర్రయ కవిశా వైజయంతి 6కి

చిలుకూరి నారాయణరాపు, (1890.195[) అనంకపురము (వ్రభుత్వకశాశాల (ప్రధానాంధ్రభొషాధ్యాపకులు, బిషప్‌ కాడ్‌ వెల్‌ లేవదీసిన (ద్రావిడభాషా కుటుంది వాదము రావుగారి సంస్కృతమాతృకవాడముము కేగగొట్టినది. తెలుగు, తమిళము, కన్నడాది దక్షీణదేశభాషలు ఒకమూల (ద్రావిడ భాషాశరుకాండమునుండి పుట్టి చీలిన అక్క-చెల్లెండ్రభాషలు అనుట సరికాదన్మి తెనుగు సంస్కృృతవికృతే నని ప్పుస్తకములున్రాని వ్రచారము గావించినారు, నారాయణరాపుగారు త్యాగరాజకృతులను నూరింటివీ ఇంగ్లీ షులోవికీ అనువదించి నారు. ఇస్లాం మత పన్మికగ్రంథము కురాన్‌ షరీఫ్‌ (గ్రంథమును తెనుగులోనికి అనువదించినారు; మంచి విమర్శకులు; కళాప్రపూర్ణ విరుదాంకిరులు,

సభావిశేషములు

“స్త్రీలు ఆబిలలు అన జెల్లునాః?” అను విషయముపై జరిగిన వ్యాసరచన పోటీలో _పథమగణనీయవ్యాసమునకుగా (శ్రీమతి కనపర్తి వరలత్మమ్మగారికి, డాక్టర్‌ శి. ఎన్‌. కేపరిగారి న్వర్షపతకము బహూకరింపవిడినది.

ఆ 20 ఇం60312688 0 1188 16189” ను గూర్చి (వ్రాసిన ఉత్తమవ్యాసము వకు (శ్రీ నాళము 'హేమచం(ద్రరావుగారికి, 'రేబాల సుందరరామరెడ్డిగారి బంగారు వతకము ఒనగవిడినది.

ఈ సభలో ఉపన్యపించిన నారాయణరావుగారి వ్యాసము లభ్యముకాలేదు. అధ్య తలు పానుగంటి పార్ణసారథి నాయనింగారి ఆధ్యక్షోసన్యానము “భారతి'లో. ఆచ్చయినవిం భారతి 1028

“త్రిక్క్టనవంటి మహనీయులు అన్నిదేశములందును అన్నికాలములందును. గలుగుచుండువారు కారు. ఏదో యొకదేశమున నెవ్పుడో యొకవ్పు డాదేశము భాగ్యవళ మున గలుగుచుందురు. అ ట్రరిదిగం కలిగిన యా మహామహులను వారి నమసొమాతి శయములను నెజింగినవారు, వారి యనంతరమున, వారివి న్మరణమునకు. దెచ్చుటక్షై తగు నత్కార్యముల ననేకవిధములః గావించుగుందురు. కొంద జట్టివారిపేర స్థిరముగ మండునట్లు వనతటాకాదుల నిర్మింతురు, కొందణు లోహశిలామయాదులగు వారి రూవ ముల+గావించి బపారంగ(ప్రదేశములస్టాపించి జనులకు వారియందు జ్ఞాపకము. కలుగు నట్లు చేయుదురు, మజికొందణు (ప్రతినంవత్సఠమును వారి జయంతుల వడుపుచు వా

65 తిక్కన జయంతులు మహానుభావుల చర్యల నుగ్గడించుచు వారి యూహలను, భావములను, నుద్దేశములను (టచురించి కీర్తించి న్మరించుచుందురు.

మనమిప్పుడు నమా వేశ మైనది యా కడపటిపద్ధతి నవలంబించి తిక్కన జయంతి యుత్సవము చేయుటకే. ఈ యుత్సవములను స్థిరముగ గెజవేర్చ/గలుగుదుమేని తక్కిన యన్నిపద్దతులకన్న నిడి యుత్కృష్టమైనదని తలంసందగును ఆ సత్పురుషుల "పేరుల స్థిరవజచుటమా శ్రమే వీని యుద్దేశముగాదు. వారి యాశయములను, జారితము లను జనుల మనముల నాటుసట్లు స్మరణమునకు( దెచ్చుటచేత వారి నాదర్శముగ నిడి కొని యట్టికార్య ములకు ౬ గొందజ్స్రై నం బురికొల్ప(జాలుట వాని ముఖ్యఫలము. కొంత్‌ కాలమునకు వనతటాకాదులు నామావశష్టములు కావచ్చును. లోహశిలామయాదులగు రూపములు రూపావళిష్టములు కావచ్చును. జయంతు లట్టివికావు, ఆ యుత్పవకాలము లందు వారిచర్యల వెల్లడించుగు నారి యుక్క్బృష్టతను జేరినవారి మనస్సుల ముప్పిరి గొమనట్లుచేపి వారియందు. గొందజినైన నా మహనీయులచర్మితములం గొంతనడి వైన నమకరింస నుత్చాహపరిపూర్ణులం గౌవించును, ఈ తిక్కన జయంత్యుక్పవము లిట్టివకా భావించెద. ఇప్పు డిక్కడ గూడియుండు సండితులలో౯ దిక్కన సంగతులు చక్కగ నెజింగి విచారించినవారు ఆయన గుణాతిశయములను, భావములను, ఆయన పాధించిన మహోాకార్యములను నుత్చాహనమన్వితముగ వక్టించుటవలన వినువారి మన మ్స్‌ల నాకర్షించి వారిభావముల నా నత్పురుషునియందును, నాయన చర్యలయందును లయింపజేని వారిభావముఇ కొకవిధమైన యౌొన్నత్యమును, గాంభీక్యమును గలిగించి మఘనకార్యములకు. బూన' బురికొల్చుట చి్నితముగాడు. ఆది యలవడిన యెడల పీ జయంతి ఫలవంతమైన దనఃదగును.

తిక్కన రూవపటము

ఈకాలమున పామాన్యముగ విట్టి జయంతుల జరుపునప్పుడు తదుత్సవ మూల వురువువి చిత్తరువును బదర్శించుట సం్యపదాయము, చేరినవారి చి త్తముల నాకర ంచుట కీ చిత్తరువులు విరుపమాన సాధకములుగా నుండును, అయిన నీయెడ మనకట్టీ సాధక మసాధ్యము. మన తిక్కనకాలమున పిట్టి చిత్తరువులు = యథారూసములగు చిత్తరువులు తిథించుట - యెక్కువ వాడుక లేకుండివది. తిక్కన చిత్తరుపట్టిది మనకు లభించినది కాదు. కనుక వట్టి (ప్రదర్శనమునకు వీలులేదాయె. ఇంక వాగూసమైన చిత్తరువైన నున్నదాయన్న వదియు యథారూపమైనది లేదనవలసియున్నది. అప్పటి దేశకాల నన్ని వేశముమఃట్టి తిక్కన్నవు యథారూవముగ నెవరుగాని వర్జించియుండలేదు, _అల

పలక్‌

కవిక్రయ కవిశావైజయంతి 606 వాటి డేశమనుష్యాదిక వర్ణనమలన్నియు (గాయికముగ సంప్రదామామసారమగు నత్యుక్కర్షణములును, ఒద నౌందిర్య (ప్రధానముణువ నై (శుకిరంజుములుగా మాత యె క్‌ ముండునవేవావి చవనరుల మవస్సులందు వావముల( బుట్టి.చునవి కాకయిండు. కవి త్‌న చిత్తమున చేచేవి రూసము నిడుకొవి దానివి దన భావచిక్షువుచే నింంతరిముచూవచు. యఖథారూఎముగ దశ భాషాకాశల్య మేక్చడ వర్ణించి చమవరు9 ఉ త్తములందు వై తము చన మనిస్నునందు నెలకొనియున్నభావమును నిస్లే రూపువాల్చినరీతి. (బ్రకినింవింపః బేయునట్టు వర్తించుటలేచు, వ యాం. 'తెనుగుకవుల వర్ష నలు ఆసహజములు కౌ+బిట్టి వ్యనములర్నియు. వించుముంచుగ నొక్కతీరుననే యుండును. వద భేదము లుండినేకావి ఏస్తుధేద మేర్పడనేరదు. మశుమ్మ్యుల వర్షించిన నొాక్కాక్కపికివి పామ్ముద్రికశాస్త్రమువందు. బేర్కొవిన లక్షణముకన్నియు విండియుండవ౭ళను. రాము రైననేమి. లీముఃరైవనేమి జాహువులుండివ నాణానుబాహంపులే న్నేత్రముణండివ నాకిర్టాం3 న్నేతములే. వెట్టి వెరినముల వలన! జమవరులకేమి యూహిలు పుట్ట గంవు? విజమగ నాకిర్ణాంత న్నేతము లున్నట్లు పురుషు నౌఃని ధావించిచూమండు : ఎంక విక్ళిత ఈూపముగ నుండును ? అయిననేఎు? అది కవి సమయవిద్దిము, పంప్రవాయశమ్మతిమ్న్మ_ వర్ణి ౩ప్పరుమని విజరూపమెట్టినో చమవరులకు గోచరించెనా యమ నాలోచన బేకపోయె. పదములు చకచకమని సౌంప్పుగ శబ్లించునవి చరియుండివనం జాలును, వనమును వరింప4 ణి బూనిన విఘంటువులోని లరాగుక్మవృక్షనాముముల విష్ణము వచ్చినన్ని టివికేర్చి యక్షడ సామృముగలవావి నెల్ల" జెవికింపగు నబ్లొక్కట గూర్చినం జాలును. ఆవినె మిశాంణ్య మైన గావచ్చును, దై్వైతవనమైనమ గావచ్చును. ఇట్లనుటదే వషానవర్షములుగల పదములను విన వింపగు నట్లుంప. హూడదని నాతలంఎపుశాము. అవి పార్థకములుగను, భ్రావపేరకములుగను, వింది (పతివింబ జనకముషగను ముందట పశానముగ మండవతె నవి నాయాశయము. నన్నయది మొవటి ఆ౫రకవిత్వము కాదు మన యాంగద్రభాష కవ్పుడీ దురవస్థ పొర-గియండుటకు- గారణ మిటూహిం నే చెద. ఈవ్చితయముతోడనే యాంధవాజ్క్మయము పొడమినదని. చేను భావింవ లను. ఆది యనంఠళవము. మొట్టమొదటినుండి యుండిన యాం్యధవాజ్బయము. (ప్రాథ౫ః శొం(ర్రకవులు న్వతణ్యతముగ రచియించియుండిన శావ్యములు నేశారణముచేకనో

€?7 తిక్కన జయంరులు కమ్మికయమునకు: జా ఐకాలము మునుపే నశించి విన్మ శళమత్తై యుండిశవి. నన్నయాకు లాం ధవాబ్మయమును బునరుజ్జీవనము చేమనలసినవారై లి. ఆంగధభాషాచూత తన యయౌొరననంతానముతయు సంతిమందిన కారణముచేతి న-స్క్యృతమునుండి స్వికారము వేసికొవవలపివచ్చినడి. కౌ'బిట్లి యన్నటి వాజ్యయక ర్రలు సంస్కృృఃి (గ్రంథముల వాం్నరీకరించు కే _పవానముగ భావించిరి. ఆందమను ముఖ్యముబు పుూణములు, సొమౌ వ్యముగ బురాణకాలమునా(టి పురుషులను బురాజణనులలో బిస్తావింన బడిన (దేశ మొలను మ్మాత్రమే వర్జీంచుటకు! (బ్రిశకియమ్మె కావున గపులు తమ సమకాలిక ఇమగావి, సమిపకాలమువారివిగాని, తాము చూచి యనుభవించిన స్థల విశేషములను గాని పర్షీంచుట తటప్తింపదయ్యె. ఒకవశి నరుదగ నిట్లు తటప్టించినను నప్పు డేర్చడి యుండిన కవినంప్రదాయము నినుసెరించి పూర్వశీతినే వర్ణింపవలసినివాన్నై. నట్లగుట భేఠ నప్పటి విర్షవిములనుబట్టి తిక్కన రూవ మిట్టివవి నిర్ణయించుట కష్ట్టనది. తిక్కన రూపము

• శ్రీ జంగము కోటకృష్ణరాపుగా రీవిషయము:న. గొంత [ప్రయత్నించి చర్చించి వారు. శేశన, తిక్కనను గురించి దిశకుదూరళర్మిశిమునందు (వ్రావిన పద్యముల నుదా హరించినారుగావి ఆవియును గేవలము నప్పటి కవిశం్యప్రదాయసిద్ధములై న వర్షనములు గానే కవృట్టుచున్నపి. వమలిమయము “వాహిసీపతత్వదున కన్నతకాయులే యర్హులనుటి (పవిద్దము కాబిట్టి తిక్కన కేవల కుబ్దుండిగాక మనుజ సామాన్యమైన శరీ: సరిమాజంది చళిగియుందెననుట స్వష్టమ గుచున్నవ'" అవిమును కృిష్ణరావుగారు (వ్రాసియున్నారు, ఇందు. బూర్వపక్షము చిక్కగా నున్నడిగాని పిద్ధాంిము మాత్రదు నంకుచిత పైనదిం “సేనాపతియవి చెప్పుటచేత౯ దిక్కన కుబ్దు డు కాకపోవుకేరాక దృడదీర్సకొయుం తవియు, * మనుజ సాడూన్యమైన శరీకపరడూణంబు " కన్నమిగిలిన వా డినియి'గూడ మాహింవ'(దగియున్నది, అకాలప్ప 'పేనావతిత్వ మిస్పటివంటిది గాదు. ఇప్పుడు 'పేనాని యవి మొనకు దూరమున గూరుముండి తన నేరుప్పుచే సేనల దద్రిప్పుచుండువు. అప్పుడు చమూపతి దట్టమగు యుద్ధములో మొట్టమొదట నిలిచి తన డేహబలముచేశను, బుడ్డి చలముచేతను వైరిపీరుల నోడిందుచు. దినవారి కుత్సాహముపుట్టించుచు. బోరు నలువం జాలు శూరు'&.గా నండపళలపియుండెను, అట్టి శూరు/డు దృఢడీర్హ కాయు-డుగా మండకతీజదు. కనుక మన తిక్కనయు ఘనదీర్హకాయు-డుగానే యుండియండ వలెను, కేవలము యుద్ధవీరు డేకాక 'వైన్యవతియు నగుటచేత నీతినికి. దదంగములగు

౨ 1011 పం. ఆర్మర్రవత్రిక వ్యాససంపుటిలో గలదు,

కవిత్రయ కవితా వైజయంతి 68 వితరవిశ్రేషములుగూడ నుండియుండనోపును, సేనలకు. దనయందుం బవ్రీతియు, భ_క్రియు, విశ్వాసమును బుట్టించు శ క్రిసామర్ధ్యము లుండవలెను. లేనియెడ సైనికులు స్వాధీమలుగా నుండరు. కనుకం దిక్కున జనవశీకరణచణమగు వీశ్తణము గలవా? డును, దేజోవంతు-డును, (వీయదర్శియునుగా నుండెనవియు నూహింప' దగియున్నది ఈయన న్వరూసమును గుటించి యింతకన్న నెక్కువ చెప్పంజాలము. తిక్కన శీలము

తిక్కన లౌకికప్యవహారములలో 6 బరిపూర్ణప్ర వేశము గలవా-డయ్యు వైదిక విద్యాభ్యాసము ననాదరముచేసినవా+డు కాండు సంపూర్ణముగ వేదాధ్యయనము చేసి నా-డు. మజీి వైదికాచారములం దాస క్రిగలిగినవా:డనుటకు. దాను (గతువులంజేపి పోమయాజయగు కే విదర్శనము. ఇతరవిద్యలయందును. బవీణు"దై విద్యాదయితుం డను పేరుం దెచ్చుకొవినాండు, ఆంధ్రమునందును నవదృశజ్ఞానము నంపాదించినాండు ఉభయభాషా్యప్రవీణు(డు: ఆం,ధ్రకవిత్వవిశారదుడు. ఇత డింత గొప్పవాండయ్యు గర్వములేవివాండు. “బుధారాధనవిరాజి'” అని చెప్పికొనియున్నాండు. ఈతవియీ వినయవిధేయాదిసద్దుణము లీయన ఘనతకు వన్నెందెచ్చి మతింత మెటు(గు పెట్టిని వైనవి.

కవిత్వమును పుట్టించగలిగిన స్థితి

లౌకికన్యవహారములో నిట్లు నిమగ్నుడై యుండిన యీ తిక్కనకు. గవియెై కొవ్యముల రచియింవ నవకాశ మెట్లు. గలిగెనని సామాన్గముగ నందేహము గలు గును. లౌకికానుభవము చక్క(గ గలిగి సుఖదుః ఖముల గాఢముగా ననుభవించువారికే త్మీవమగు భావములుగలిగి వారిమనస్సుల నెక్కువగ( గలియంబెట్టును. దట్టముగ నూహల+ బుట్టించును, అట్టిస్టితియే స్వభానమగు కవిత్వమునకు( బుట్టినిల్లు, నెమ్మదిగ వింట( గూరుచుండి కాలము నొక్క_విధముగ6 గడపుచుండువారికి గాఢములగు భావము లుద్భృవించుట కవకౌశ మెక్కువయుండదు. అట్టివారి కవిత్వము కేవలము వాక్ళూరిత మును బరభావానుకరణమునుగా నుండునేకాని యనుభవజనిత భావ్యపేరితము కాకుండు టచే జీవకళ లేనిదిగా నుండును. కవి తా ననుభవింపని భానముల వర్జించుకెట్లు? కవి మనసు రసా వేళపూరిత మైనస్పుడే కవిశ్వాంకురమున కవకాశము కలుగును. (క్రౌంచ మిళునమం దొక్కదాని నిషాదుండు వధించుటయు మిగిలినది వియోగ దుః ఖభారమును భరింపంజాలక పరితపించుటయు( జూచిన వాల్మీకి మనస్సు కటింగి నీరై కరుణారస

69 తిక్కన జయంకులు పూరితమైయుండి లోన నడవ(రాని భావ మయశ్నముగా ఛందోబద్ధమైన వాక్యరూసమున బయవ్వెడలె అదియెగా కొవ్యరాజమగు రామాయణమున కారంభము 1 అయిన బుషి యగు వాల్మీకికి లౌకికానుభన మెక్కుడి దందురేమో ? వాల్మీకి మాననసామాన్యుండు గా౭డు.. ఆతనియందు ద్రైవావేశ ముండెననుట కాయన కావ్యమే నిదర్శనము. ఆదటుండ, వాల్మీకి కెస్పుడును లోకొామభవములు లేకయె యుండెననియు( జెస్ప( జాలము. తిక్కనకు! గలిగిన లోకజ్జానమును. గాఢానుభనములును నాయన కవిశ్వము నకు గాంణమును నొధారమును సొహాయ్యమును న్రైనఏ. ఏ దేశమునందుంగాని నది 'శ్లేళములేక స్టిమితమై యుండుకాలమున( గవులణు (ప్రబలి కావ్యముల రచించుటిది, ఆట్టియెడ దేశజనుల కాయికసుఖములః బెంచు వికరకళలే యెక్కువ వ్యాపించు చుండును. ఇయ్యది యలంఘ్యమగు లోకన్వభావమనుట దేళశచర్మితము లెటి6గినవారి కందటకు విదితము. దేశమునందు _పబలములగు మార్పులు గలుగును నది మిక్కిలి యాందోళనమును జెందుదుండు కాలమునందలి సమరులగు జను లుత్సాహ నమవ్వితుల్హై యుండ నూహలు మెండుకొని ఘనకార్యముబు కావింప వారి కవకాశ మెక్కువ చిక్కును. అట్టి ఘనకార్యముల(/గాంచి యనుభవించువారి మనస్సులు తీవ భావోద్రిక్త ముల్పైయుండ మనసునిండి పొరలుదుండు నా భావములు బయల్వెడల( జూచుకటి నవి వారిని గవిత్వమునకు దొరకొన( బురికొల్చును. తిక్కన కాలమునందు మనదేశ మీ ప్రీతిలో...నుండివది. దేశమునందు స్పిరస్థాపితమైన (ప్రబలరాజ్య మెందును నెలకొని యుండమి చిన్నచిన్నరాజ్యము అనేకము లేర్చడి వరన్పర కలహములు మెండ్రై దేశ మంతట యుద్ధములతో నిండి కల్లోలములపాలై యుండెను. తిక్కన మొదలగు నుక్సాహపూరితన్వభావులగు ఘనులకు వారివారియోగ్యతలకును, సామర్శ్యములకును, న్వభావములకును ననువగు మేలిపనులుసలిపి యశము గడింస నదను గలిగినఏ.

ఈ కల్లోలకాలమందు బరిసరివిరములై న యనుభళవములచేత. (బ్రమథితమైన చీక్కన మనవెన్నియో యపరిమితములగు త్యీవభావనులకు భాజనమై మితిలీవి యాంచోళనమును జెందియుండవలెను. ఇటువంటి గాడానుభవములు వాని సబల (వళొావము నాయన మనసున స్థిరముగ ముదీంచియుండకపోవు. ఇక్కార్యములను దల పోసినప్పుడెల్ల మననున నావేశముపొంగి పొరలుచుండును, వానిని వర్షించి చెప్పునప్పు ఊది వినువారి మనసులందును నట్టి యావేశమును బుట్టింక తప్పదు. ఇదియేకదా సహజ పో నర్‌ విత్వము ఇట్టీసందర్భము లుండ+ దిక్కనకు( గవిత్వము వట్టుపడుట స్వభావ

ద్ధము.

కవ్మిరయ కవికా వైజయంతి 70 ఆం్యధీకరణ యుగము ఇవ్విధమునం గవిత్వమున కాయ త్తమైన చి తముతోల దిక్కన ఘనకావ్యరచన కున్మకమించు తరుణమున నాం్యకవాజ్మరుము నంన్క్యృలపు? ణొందీకరణఘట్టమును దాఃబియుం3లేదు. కాంబట్టి తిక్కనయును దన మున్నింటికవుల ననుగమించుగం మిరాణాంధ్రీకరణదునకే మునికొనవలవివచ్చె. సందర్భశశమున నిట్లు తలపెట్టిను దిక్కునకు న్వవావసిద్ధమయిన స్వతంత్ర కవిత్వశ క్తి యాయనను విడవదాయెనుం ఆయన రచించిన యాం్మర్రీకకణములు నామమువకుమాశము భాషాంతరీకరణముకే గాని విజముగ న్వతం త్రకావ్యము౯లని మే చెప్పవలపియున్నది. నంస్క్యృకభారతాదుల పురొజగాథలనుమూ(ిము గహించి వానివి దన మనోవృ త్తి ననుసరించి యిష్టముచొప్పున మార్చుచు. దన న్వకం్యకకవిత్వకౌశలమును దన కృతువయందు విరాటుకముగాం జూవియున్నాంక. ఈయన రచన పెక్కుచోటుల మాతృకకిన్న మనోజ్ఞముగ నున్నది. ఈ విర్భంధము వైతిము పెట్టుక్‌నక న్వతంథత్రకావ్యములకే పూనుకొవియుండిన నవి లుంకెంత మనోజ్ఞతరములుగ మండెగడివో యూపహింపంశాలముం తిక్కనకు నన్నయప్రై గల గౌరవము తిక్కన భాకతాంక్రీకరణమును దలపెట్టుట కాయశకు నన్నయకట్టావకుని యం దుండిన యపరిమితగారవమగూడిల గొంత కారణమైయుండనోపు, అబ మొదలు పెట్టినవాళకు నన్నయ కాకుండినిను, నివ్నయ యంద.+ డిక్కన కంఠటి గొౌరవభావము: లేకుండ్‌నను, బూర్వకళితమగు నల్బభాగమును గవనింపక దాని నవులదోపి తిక్కన తానే మొదిటినుండి తెవిలగించియండును. తిక్కన యట్లు చేపియుండిన నన్నయ భట్తారక రచిత భారతభాగమడుగి నః దిడిపోయియుండును ఉదారస్వభావుండగు తిక్కన తడి సహింపళలేదు. అట్లడ€.కిపోవుటయేకాక దాని నుద్ధరించటహడః డినపనిగా( బూవ్‌నాఃము. కనుకనే తనకృతిని నన్నయ్యకృతి కనిబుధముగా+జేని యంతయు వొక్క-టి కావించినాళడు. రామనిర్యాణము వర్డి ౦పవి కారణము తిక్కన తన విర్వచనో _త్రరరామాయణకు నంద ను, రామవిర్యాణమును విడివి యున్నాడు. దీవికివి మరిణలీతియే కారణమని కొ. దజు చెన్పుకురు. అట్లయినం గృష్ట చిర్యాణమును జెప్పుట కేల భయవడలేదు? “'మరణమును జెప్పుట కిష్ణ్టములేకుండు

ళా తిక్కన జయంతులు. టయ. భయపడుటయుః గొందథి విషయమునవే యుండును” అవి వీరేశలింగము గారు చెప్పుచున్నారు. ఈ కొందజఅనునది మి్క్కిలి యస్ఫృుటముగా నున్నది ళృన్షువి విషయములో లే భయము రామువి విషయములో నేలకిలిగె? అవ్నిటికిని నిక్షేతుకము గాని భీతి పిద్దా-తమును దెచ్చిపెట్టుట యుక్తముాదు. రామనిర్యాణి మత్యంత చింతా క్రరమగు పేక యవ (గంథాంతము నగుదున్నది. (గంథముల దుఃవాంతి ముగా విలుప్పటి కనేషబు నహింసరు. రామనిర్యాణమును దిక్కన విడిచిపెట్టుట కివిమే కారణముగా మండవలెను. ఆం్యరీకరణ విధానము

మును వాకొవిన సదుయవందకృవళమునం దిక్కున పురాణాం దీకరణము౯క4 బూనుకొవినను వావిని (బతిపవాంర్రీంరణము=గ నొంరింసక యందలి విషయములను (హించి స్వతంత్ర కావ్యము2 గానే రచియించియుక్నాంయ. నం ఒృికముననే మహా భారత మెంక్యగంథ మె.తళల బెరింగినని మన మెటి/1మే యున్నాము. ఎంతవిష్య ముము మాటినడి; మొదట లేని గాథ లెన్ని వెనుక లోన జేరిశవి; ముఎదుండిన కథ ఇన్ని మజుఃగువడినవి? అట్లుండ నదంపూని యసరిఎుత స్వతంత్ర 3విశ్వకొశలము గల కవులు వానిని భాషాంతరీకరింసం దొశంగినపుడు వారు (పకి పవబీకను ఛఎడోఎడ్డ వాక్యము గావించుపాఏివారుగాక తదుకము న్వధావము9 నసనరించి త ముభావము 3 వందు! బొౌందుపంబప నవకాశిముశాని కావ్యము9 రచించుట చితదముూూాదు. శత ఘంటము వేంకటరంగళాచ్తిగారు ఆల్బధపష్మతిక 181! వ సంవష్వరప్క నంవత్సరో వంచికలో (ాపినట్లు ““నంక్భకముని నున్నదడ న్నట్లు కెవి.ంచిన మాత్రాన కవిత్వము వకు జనుక్కారంబు గజగమ. విశేషించి యియ్యర్థము పురాణేకి “పాదముల యాం,్రీ కః ణందినెడ నన్వయించు. మత్‌ కవి తన బుద్ధికౌొశలమున రసవంతముళలగు కల్పన అమర్చి కూర్చిన రచనావిశేషదయునల జమత్కారచాతుక్య౦ంలు లేపారెడు. అట్టి రచనా చారుక్యము తిక్కన సోమయాజ్‌క గుషిరి ట్టు లికరుల కమరినవెగాదు.”” ఈ చాతురక్థి మళవి సొమ్ము కనుక నీ విషయమున డిక్కనయు నన్నయాదగ లట్ల నీపథ:ముశే యవలంబిఎచినాండు. రసపోషణమున కుచికిమని తోంచినవిధమునః గథలను, వరక్షనము అను బెంచింండు కువించినాంయ. అసందర్భములని తా భాఏందిన కథలనే కొన్నింటిం టొలంగించిం4మ. లక్ష కెక్కురుగనున్న మహాభారతమును నుదు నైఏంట నొక్క పాలుకుః దక్కువ చేసినాడు,

కమ్మికయ కవికావైజయంఠి 72 భగవద్గీత ఇట్లు చేయటలో మహాభారతమున మిక్కిలి విపులముగానున్న (శ్రీ భగవగ్గీక లను గుదించి 171 మొదలు 200'వలకు 860 పద్యములలో విముడించినాండు,. విషయ మునుమ్మాత్రము విడువలేదు. ఇందు భావములనేమి మార్చలేదు. యుక్తమని తోంచిన నందర్భముల యథామాతృకగా నాందీకరించియున్నాండు. కొన్నిచోట్ల భావములను మాతృకలో నున్నదానికన్న నింపుగా. దెనుంగున వర్డించియున్నాండు. ఇట్లుండ వీరేళ లింగము వంతులుగారు “ోభగవద్దీతలు, ఉత్తరగీతలు మొదలయినవానిని తెలిగింపనే లేదు.” అని (వ్రాసి మరల శ్రీ భగవద్గీతలోని మొదటి కడపటి ళ్లోకములకు. దిక్కన రచించిన తెను/గువద్యముల నుదాహరించి “అనియు తెలి/గించి నడుమ నాలుగ్లి దు పవ్యములు వేయుట (గ్రంథము నాంటధ్రీకరించుట కానేరదు” అనియు (వావినారు. తిక్కనభారతమును బతిసద టీకగా భాషాంతరీకరించినవాండు కాడు. అట్లు చేసి యుండిన నాం్య్రభారతముగూడ నొక్కలక్ష కెక్కున (గంథమై యుండవలెనుగదా | అంతటిని గుదించినశ్లే గీతలనుగూడం గుదించినాండు. నడుమ నాలుగై దు పద్యములతో ముగింపలేదు; 60 గద్యపద్యములలో విషయమును విడిచిపెట్టపండ భగవడ్డీతాసారము నఎతయు దెను(గునకు( దెచ్చియున్నాండు. యుక్తమవి తోఃచినచోటుల మూలము నందలి నమాసమలను నైతమ్లు తెను/గునం దిముర్చినాఃడు. కొన్నినందర్భముళ' మూలముకన్న రనవంతముగ దెనుఃగు( జేసియున్నాండుం వైరమున నులిచి _తెంపక కారాకులు డ ల్లి నట్లు కర్మములెల్ల౦ దార పెడంబాయవలయుట పారకృవం దెలియంజెసప్పె కొరి యతనికికా. ఇద యెంత మనోహరముగా నున్నది. మరలః బంతులుగా రిట్లు (వాసినారు. "ఇది గుహ్యమైన యోగ్యశా ప్రమనియో యుద్ధిమధ్యమున శతువు లెదుటనుండ,గా వదునెవి మీది యధ్యాయమ.లుగల మహాగ్రంథమును గృమ్షుం డర్దునునకుః జెప్పెననుట విశ్వాన యోగ్యముగా నండదనవి భావించియో, తిక్కన భగివద్గీకలను దెనింగింపండయ్యెను.” తిక్కన భగవద్గీతలను దెనిగింపడయ్యెనవి విర్థారణచేయుదు వీరేశలింగముగారు దానికీ. గారణము లారయుచున్నారు. గుహ్యమైన యోగళాస్త్రమగుట యొక కారణ మగా నుండనోపునవి గూఢముగాః ఐంతులుగారు చెప్పిరి. అట్టి యోగశా ఫ్రమును

78 తిక్కన జయంతులు 'చెనుంగున కుదించిన వ్రీ కూద్రాద్యనర్హ్యలు దాసింజదివి కెలిసికొనుటచే. వాతకము వాటిల్లునను ఖీతిచేతః దిక్కన దావిని విడిచెనని వ్యక్తముగాః జెప్పు ఘనులును గలరు. మొదటికి దేవభాషగాని తెలుఃగునకు దాని. దెచ్చుకే తప్పని చెప్పు దిట్టలుగూడ నుండ వచ్చును. వీ రెవ రేమనుకొనినను దిక్కన నేరవివారి కెజు!గంజెస్సుట దెట్టిదై నను 'నేరమగునవి విరమించునంతటి మూరుఃడుగాండు. ఇంతటికిని దిక్కన భగపద్గీకలను విడిచియుండలేదు. కాన నీ హేతువాదములకే యవకాళములేదు. యుద్ధమధ్యమున నంత విపులముగా జెన్సుట రసోచితముగాదని తిక్కన భగవర్గీతలను దక్కిన భాగము కన్న గొంత యెక్కువగా సంగహించియుండిన నుుడవచ్చునని మొత మూహింహ దగియున్నది.

తెలుగు కవిత్వము చెప్పం

దలచిన కవి యర్థ మునక దగియుండెడి మా

టలు గొని వడులుం (బానం

బులు విలుపకయొగిని బులిమి పుచ్చుట చదువే, అనీ తిక్కన విర్వచనోత్తర రామాయణమునః జెప్చినాండు. మజియు:.___

లలిత పదహృద్యపద్యం

బిలన కథార్థంబు ఘటిత పూర్వాపసర మై

యలకి యలఃతి తునియలు గా

హల సంధించినవిధంబు నమరకణవలయుకా. అనియు జెప్పియున్నాండు ఇతండు గణయతి ప్రానములక్రై కష్టపడి వదములనుగూర్న్చి 'పెంచువాండుగాని, పదములు చెటపటమని పామరరంజకముగ నుండుటకును, దన నంన్కృృతపాండిశ్యమును (బ్రచురించుటకును దీర్చసమాసములసు (దియత్నపూర్వక ముగ సంధించునాండుగాని కడు, ఈయన కపిత్వమున భావము (సధానము, పదముల ననుసరించి యర్ధమును, నర్హముననుసరించి భావములను దిప్పకొనువాండు కాండు. తీక్క-నకు వాడ వశముగాని భాషకు దిక్కన వశుండుగాండు తన మననున నాటియుండు భావములను గుటిగా నుంచుకొని వానిని వర్షించుటకు. ఐదములక్షై వెదకికొనవలసిన యక్కఅలేక సమయోచితముగం దమంత దాము పొరలివచ్చు ముద్దుపలుకులతో. విను వారి మనసు లందు యఖారూసముగా వానిని (ప్రతిబింబింప జేయంగల కవిత్వపటుత్వ మీఠనికి మెండుగా! గలదు. అట్టికవిత్వమేగదా సుకవిత్వము, అట్లుకాక యనుళవ

కవిక్రయ కవితా వైజయంతి ట్‌ (గేరికముగావి తకదునకు భావకూన్యమైయుండంా. నొరుణ (వయోగించియండు వమానములను గై కొవియో నిఘంటుపులనుండి పడిముల నంగహంచి మో, కస్టపడి కూర్చు కవిత్సము కేవలము కుకవిద్యయవియే చెప్పవలనియుంమును. అట్లవి పదముల వేర్చుటలో వావి క్రాన్య3ను గణింపకయే కూర్చువోం గవిత్వము కొంఠ వై.కముగా నేన్చడును. భానములకు భంగము వాటిల్ల వీయకుండ, నర్థమునకు లోనము పొనంగ వీయకుండః బదముల (శ్రావ్యతనుగూడ గణించి (ప్రయోగించివచో న్వర్ణమునకు ప్వాదినువైతము గలిగించునట్లు కవిశ్వము మజీంక మనోహరముగా మండుమ. అల్జీ పొమ్య్థము గలిగినవాడు మన తిక్కన ౦ ఫ్మిబవు 20 ఆర్యషేల: బైజవాడ రామచం దారెక్టి ఉపన్యావకులు : ద వ్య్యూరు రామిశెడ్డి బెజవాడ రామనందాకెడ్డి (183% వీవు నెల్లూరుముండలముక అనాదిగా ప్రఖ్యాతిగాంచిన దొడ్లవారి అవిభక్త కుటుంది మున ఒ భొగన్వామి. లి, ఏ. ఏట్టభ్యరులు, లామచంద్రావెక్త సౌమ్యులు, మర్యాదఇచ్చ వృమ్చుకొనుట వీరిొక్ష వరము, నంధాషశలు రంజకములై , చతురొ క్తులతోను, శ్లేంలతోను విండీయుండును. తెలుగు, ఇంగ్లీషులందు చక్కగా |వ్రాయను, మాటకాడను నమర్హులు. స్వార్ట్యము లకుగా రాజకీయనత్సముల మార్చుట వీరి మానసమువకు 'వెంమైన విషయము, గు వ్తదానలు, జా మాంబ్‌వక్తు సంస్కరణములక్రింం మదరాను శాసనసభకు ఎన్నికైనారు పాన గళ్లు, మబ్బరాయకా మొదలగువారి మంటివర్గ కాలములో గొవ్న గౌరవసాయిలో వాయక్షశేజిలో చేరియుండిర్కి స

ల! తిక్కన జయంతులు: 183? లో కాంగైను వెల్లునపోటు ఎక్సి.నంతవరకు శాసననతకు ఎన్నిక యగు చుండిరి 197.3) ప్రాంతాన, శావవనరాధ్యషలై దాకచక్యముతో కార్యధాత మును మోనిరి, నెల్లూరుజిల్లా బోర్టు ఆఅధ్యపులుగా చకఒగా పాలించిరి.. జపాను 'చేశము సందర్శించి అచటి వ్యవపాయవిధానమును న్వదేశీయులకు వివరించిరి, న్వశంశ్రవక్ష అవకరణముతో ఆందుచేరి రాష్ట్రసంఘార్యక్షులుగా కార్యకారము వహించిరి. వీరు *న్వకందగ్ర' వృతికను దాలకాలము నశపిరి. పద్యకవి3ను (వ్రాయు చుండిరి

కవికోకిల దుప్వూరు రామిరెడ్డి (1897-1040 నీనకల్లి యింటికి ఆభిమానవుత్రుదై నారు. జన్మస్థానం పెదగూడూకు, చనువు కవ ఫారము వరకే. సహజ జ్ఞాంవంచులు ఆగుటవే ఇంగీషులో కవన మల్లునరకు పౌం- ముగా 'పెంచుకొన్నారు. తెన౪గున పోరనవలె సహజకవి. రాయప్రోలు వారివలెనే రామిరెడ్డియు ఓక వికనిక కవిశాకరువ్పు వీరివజ్ఞ "పశకుమూరి' కావ్యమువకు విజయనగరనంస్థానమువారి (వథమ ఐహో కృతి లభించినదిమొడలు (వ్రకొశము గాను ప్రారంభింవనది. ఈయన కీద్రి వల్లరి “3స్పషీవలుని'లో తీగెలుకాట్‌ *కడవటి వీడ్కోలు"లో పూచి, *పానళాలిలో కాచి, మాగి-వరిమళించినది. పాంశీకమున వలనినంత పాండిక్యమును సంపాడంచుకొని నాడు. వీరి నాటకములలో “మీరాబాయి. అగన్యాము. ఇంగీషలోాసిన “౪088 0106 1666 (శరనాదమ్ము. డాక్ట్‌ కజిన్స్‌ బోటి ఇంగ్యీషు వందితుల మన్ననలు పొందినది,

“జన్మమూమి"” వతికలో చాక్టర్‌ వాలి నీవారామయ్య "16 60010014 751680 కటక. 80 కచ్య! 82" అని కండ్ల కష్టకొనినారు.

వీరికి బ్యోతిషమున కడుంగడు ఆస్కక్షి, తమ పునక విక్రయములో వచ్చిన వరి వేల రూవూాయలను ఒక (ప్రచ్యేకనిదిశా ఏర్పరచి యేపేట దాని రాబడితో ఒక ఛెన్సు రతయిశక్రు (తెనుగున ట్రానినవారిక్కి బహాారరించమని ఆదేశించి వెళ్ళిర్ని తాక్టర్‌ కట్టమంచివారిని వీకు ఘశనరచి వారికే గారవింనబడినార. న్నేహ ప్మాక్రుడు. నివిమారంగమునకూడ తొంగిదూచింారు, *ససి తులసి'కి పాటలను, మాటలను నంఎరించినది వీరే. *నలదమయంతి' చక్రమునకు దర్శక త్వముసుగూడ వహించినారు.

కవిక్రయ కవిలా వైజయంతి 76 న్వతర్శత 21-2-1081 “నెల్లూరు. ్రొగగ్రెపివ్‌ యూనియన్‌వారి యాధినత్యము[క్రింద 20-2-81 పాయంథత్రం 6-80 గం॥కు వేంకటగిరి రొజావారి కళాశాలభవనమున థీ బెజవాడ రామచంద్రారెడ్డి యాధిపత్యమున తిక్కన జయంతినభ [ప్రారంభమాయెను. యూనియజానారిచే జరుపదిడిన వ్యానపోటీపరకీక్షలలో శ్రీమతి ఇంటి శేషమ్మ గారును, మదరాసు సచ్చప్ప కళాళాలవిద్యార్థి రెడ్డి రఘునాథస్వామిగారును. ఉత్తీర్ణు అగుటచే వారిని శ్రీ ౩ యన్‌. కేసరిగారియొక్కయు, శ్రీ రేబాల పట్టాభిరామరెడ్డిగారి యొక్కయు సువర్షఎతకములచే వరుసగా బహూకరించిరి ఉపన్యాసకులు ;.._.ప్రతివత్సరము తిక్కననుగురించియే ఉపన్యసించుచుండినను ఈ వత్సరము అఆ పద్ధతిమాని, _ప్రబంధకవులలో ఒకరగు పెద్దననుగురించి యుపన్య పింపదలచితిని అని నుడువుచూ పెద్దన కవిత్వమునుగురించియూ, వారు మనుచర్శితతో (ప్రవరునిపట్ల కన్నను. వరూధినివట్ల ఎక్కుడు సానుభూతి చూపిరి. (ప్రవరువి చిత్రిం చుటలో లోకాపవాదమునకు వెజచికాటోలు కేవలము చలింపవి పొషండువిగా కవి చ్యితిం చెను వరూధిని తన్యపేమను ప్రకటించుసట్ల ఒకనమయమునందై నను ఇంచుక చలించి మరల చిద్ధిని పదిలపణచుకొన్నట్లు చిత్రించిన ఎక్కుడు న్వళావసిద్ధముణా మండి యండవచ్చునని మనుఎర్మితమునుండి కొన్ని (పమాణములను పేర్కొనిరి. నంఘర్షణయుగము. -ఆ కాలమునఉండిన రెండు మహద్భావముల సంఘర్షణ కవి కావ్యమున నృష్టముగ (పతిబింబితమైనది. (1) మహమ్మదీయ నంపర్కముచే వెల్లి విరిసిన టోగపరాయణత-లాలనత్వము. _ (2) మరల చిగుర్చుచున్న ధర్మనిష్తా లీ వరాయణత, ఇట్టినమయమున తన కావ్యమును రచించిన పెన సానుభూతిని మాత్రము భోగసరాయణత యెడల జూపుచు, ధర్మసరాయణుడనిపించుకొనుటకు వయత్నించెను కాని ఆ _పయత్నమునందునై తము తనకుగల తోగపరాయణత వెలువడెనని నుడివిరి.” ఆం్మధవతిక “శ్రీ దువ్వూరు రామిెడ్డిగారి యువన్యానము-కవి (వక్కతికి అతీకుండవియు, కవిదృష్టి కేవరి తాత్కాలిక ధర్యదిద్ధముగాక నర్వకాలనమంజనముగా నుండవలెను అనిరి,

బ్గా తిక్కన జయంతులు అధ్యక్షులు తమ యుపనంహోరివాక్యములందు భోగపరాయణత, అాలసత్వము (పదిలియుండుకొాలములో లోకాపవాదమునకు ఆయన వెజవియుండపలసిన ఆవశ్యకత కన్పింపదవియు, పెద్దన సమకాలికులకు...ఉపన్యాసకుల అభ్మిపాయములు అనాడు నృరించెనో లేదో అని తమకు నందేహమనియు, చక్కగ ఆలోచింపకయే విర్ణ యించుటకు వీలులేదనియు నుడివిరి. మరియు నేటి యుపన్యాసకుల (ప్రతిభ మండల వానులకన్నను, మండలాంచరవాసులకు విదితము అనుటకు ఇటీవల బెజవాడలో జరిగిన ఆంధ్రమహానభలో కవికోకిలయని బిరుదు నొనంగుటయే తార్కాణమనియు, "అట్టివారు నే డుపన్యపించుట మన మహాభాగ్యషనియు నుడివిరి, "" 0 ఏప్రిల్‌ & అధ్యశుల: జయంతి రామయ్యపంతులు ఉవన్యాపకులు : ధ్రరణీకోట వేంకటసుబ్బయ్య జయంతి రామయ్యపంకులు ( 841-[941) వీరు పెద్ద (వ్రభుత్వోద్యోగముచేని (రిప్యూటీ కలెక్టర్‌) రిమైర్‌ అయినవారు. అర్యధపాహిత్యమున పర్మిక్రమించి, వండితుల్తై కవురై నారు. వదనీవిరమణ గావించినది మొదలు ఆంధసాహిత్యపరిషక్తు ఆధ్యకులుగా ఆ సంస్థ అభివృద్ధికి పాటుఐిడి సారస్వవలోకమున లెక్కఐడియుండిరి, (గ్రాంధిక భాషానాది. ధరణికోట వేంకటసుబ్బయ్య (1901.108 నెల్లూరు రాజాగారికళాశాలలో ఆం్యర్రాధ్యానకులుగా పేర్గాంచినారు.. వేదం వేంకట రాయశాస్త్రిగారి శిష్యులు, వేదం, దుర్భా వారల శిన్యగణవివాదమురిలో ముందు నిలచిన దళవాయి ధరణికోట, సత్యమును, ఈనవాదమును విష్టరముగ చెవు పెళుసు మనివ్‌. నిమర్శక్యప్రజ్ఞ విశితము, శ్లేషచమక్కారములతో వరిహనించి (క్రీందుమీదులుచేయు సామర్థ్యముగలవారు, వీరు జగన్నాధవండితరాయల “రనగంగారరమును తెనుగుజేసిర ఆడ్యక(వ్రదేశ సాహిత్య ఆకాడమీవారు అచ్చు వేనిసారు,

తమ్మికయ కవితా వైజయంతి ! ఆర్మధప్యతిక [=

ఆఫ [.1032 పాణ క్‌ గంణ క రాజొగారి కళాశాలలో జయంతి రామయ్య చంతులవారి యొజమాన్యమున సభ జరిగను. కేన3 వతకము...కె. వేంకటకృష్ణ వేణమ్మ గారికీవి సుందరరామరెడ్డి వ్వర్థపతకము యస్‌. నరపింహం అను విద్యార్సికివి లభింవనం

శ్రీ ధకణికోట వేంకటనుబ్బయ్యగారి ఉపన్యాసములో రామాయజమునకంటె భారతము ఆంధ్రదేశ మువ (ప్రవిద్ధమగుటకు తీక్కున రిచవమే కారజదునియు, అయి నను ఇది తెనిగింపే? ని స్వతంత్రిగంథము. కాదుగముక తిక్కనిము “కవిబహ్మి అనుట ఆంక ఉచితముకాదివియు, నన్నయ తిక్కవనలలో.__కిక్కనకంటె నన్నయ ఆధికఃవనియు, కళ్యావపూర్ణ వేవం వేంకటరాయళాన్తిగారు చెప్పినను తాను ఆ యళి ాయముతో ఏకీభవింపంకాలమికి చింతించుచున్నావవియు, తిక్కన అల్లిక జీవత్‌ థాషగా మండబట్సీ దావికిగా ఆతనిని కవిదిహ్మాయనుట తగువేమోమవియును, వెను శటివారితో (ప్రతువ్తైనను, తెంాలింాదుళింగకవి, తిక్కనవరె వాయయత్నించి. విర్వ హింపలేకవొయెననియు, మొత్తముమీద ఆంధ్రులకు ఆమకవణశ క్తిమే కోని ఆశలు వృషిశ_క్రి లేదనియు పింగళి సూరనార్ముని కల్చనకుకూడా “కాదంబరి మూలము? మన్నదఎయు, “మీకు న్వంాజ్యము కొవిలయుశా._కిక్కన కావలయునా అని అడిగిశ మాక తీక్కనయే కావలయును” అవి ఆంధ్రులు చెప్పుదురు అని అధ్యకులన్నదమాటి తనకు నచ్చబేవవియు, స్వరాజ్యమువచ్చినచో తిక్కనఏంటి. కిపీశ్వరులు యెందరో పుట్టగలంవియు తెవ్పి యుపశ్యాసమును ముగం ఏరి.

అఆధ్యక్షులు:...హరిహరులవలె నన్నయ-తిక్కనలు యిరుపురు మనకు పూజ్యాలే యనియు, వారిలేవదము ఎ త్తకుండుటమే (శేయమనియు, తెలుగు: పు9ందరును దొంగిల్తై తిక్క.న గజవొంగయైనచో వాల్మీకి! పివవ వచ్చిన కాళిదాసాదికవులందపను దొంగ అనియు శ్రీ వేకమువారు వెలవిచ్చినట్లు తిక్కననుగూర్చి చక్కగ తెలిసికొనుటకు శఈుదకు మూడుఏండ్త యినను ఉభయధాషలనుండి భారతముల తెలివిరేటలతో చదువుట ఆననకమనియు చెప్పి విషయమును చక్కగ పూరరిచేవరి.

0

క0౫తి చూక్చి 14 ఆధ్యకణః వెంకటగిరి కుమారరాజా ఉవన్యావకులు ; గూడూరు రాజేఎ(ద్రవావ వెంకటగిరి కుమారరాణా వక్వజ్ఞ కుమారకృష్ణయాచేం్యులు. వెంకటగిరి పాంకులై నెవెబుకోటివారు నువ పిద్దురె- విద్యాపోషులు, కావలి, దొర్త వెంకటరామరెడ్డీగాకు రచించిన “దొడ్ల రామాయణము” వీరికి అఎకిక మొసం*బకినది. వేదము వేంకటరాయశాస్తుుఅ వారి (వ్రతావరుద్రీయ వాటకమునికు కృతిళ_ర్తల గోపీనాఖము వెంకయ్యశళొన్త్రి లాదూయణమును గ్రానీ ఈ సంస్థానము టాప్పును బకనీరి, వీరివంశీకులే నెస్లూరు వెం:టగిరి రాజాగారి ఉన్నకవాతళాం (ఇవ్పుడు వి. ఆక్‌. కాలేజి) నంస్థాషకులు, ఈ కుదూరరాజాగారు మదరాను శాసనసభకు ఎన్నిక్తైం జన్టిసపక సభ్యులుగా మండినారు. వస్థడూన సమాజమునకు రాజపోషకులుం శూతూతు రాడేయ్యదరావు (1004-10 (పలిభావంతురై న రచయి3, ఈయన (వ్రానిన కళలు “వంచి, “శకథకాని కళ్కి *“చకమరేఖ', నాటకములు “నాటకము, *దివ్యసంభాషజముి మొదలగు“వి "భారతి", *జమీ౯రై తు, *“ఆం్యధ్రవత్రిక” వగైరా వ్యత్రికలలో (ప్రచురిముర్తై (వళంసలకు వా మురై నవి. యధెనిడెన్సికాలీజలో వి ఏ అనరక్పు ఆంగ భాష యంక బంగారుపవకము టొందిరి. మంచి విమక్కకుడు, నటకుడు, గాయకుడు, బొబ్పీరి రాజాగారీకి సన్ని హీమ్మికురై కొంకకాలము వారి ప్యాలెనలో ట్యూట లుగా వనివేన, తర్వాక జిల్లాటోర్టు మెకటకీగా, మునివివల్‌ కమీవనరుగా, రెక్ర్య్యూ టింగ్‌ అఆఫీసరుగా ఉన్నశవదవుల నలంకలించిరి, వీరి ఆమ్యుదికరదనలు విణ _వైనవి గలవు ఆంకలో *౮జు' ఆను నాటిక ఆలోచన్నాపేరక మైనది 11న జయంతి 1928 లొ వీరికి వ్యానరచనలో 'కేనరి స్వర్షప3కము లభించినది. “న్వతంగతి 25-8-1008 “పర్టమానసమాజమువారు ఆంగీరనవామసంవత్ప్సర తిక్కన జయంత్యుత్పవ ముము వేంకటగిరి రాజాగారి. కళాశాలాధవనమున జయ్యప్రదముగ్గా జరిపిరి, అీథీ

కవ్మిరయ కవిశా వైజయంతి 80 వేంకటగిరి కుమారరాణాసాహెబు బహదూరు అధ్యక్షతవహించిరి. అధ్యకులు వై జయంత్యుత్సవపు కార్యనిర్వాహకులు తమయెడనుంచిన అభిమానమునకు కృతజ్ఞత జూపుచు నీ మహోత్సవమున బాల్గొనుటలో గల సంతనమును వెలిబుచ్చుదు కార్యక్రమ ముమ (బ్రారంభించిరి.

బ్రిహ్మ్యశ్రీ దీపాల పిచ్చయ్యశా స్త్రులుగాడు (ప్రళంసాపద్యముల జదివిరి తరు వాత (శ్రీయుత జి, రాజేంద్రరావు, ఎం ఏ. గారును, [శ్రీమాన్‌ ఎన్‌, రామదాసయ్యం గారు ఎం ఏ, ఎల్‌. టి. గారును, శ్రీమాన్‌ (శ్రీవివాస రంగాచార్యులుగారుము తిక్కన గారి కవిత్వముయొక్క- (పాశ స్త్యమును యుక్రియక్రముగ తెలియబేనిరి అధ్యతులు జ్వరముచే బాధపడుచున్నందున కార్యక్రమమును పూరిశేయుటకు (శ్రీమాన్‌ మాడభూషి నరపింహాచార్యులు బి. ఏ..బి. ఎల్‌. గారిని అధ్యక్షస్థానమునందు వియమించుచు తిక్కన కవివరునియొక్క భాన్యపకటనాకొళశల్యమును కొనియాడుచు ఆర్యధ్రవాబ్య యాభివృద్ధికి కవుల నుత్చాహపరచుట యపసరమవియును ఇందుల కొకసంఘము (ప్రారంభింపబడ వలయుననియును. నుడువుగు తమకు తిక్కనగారియెడగల భక్తిని వెల్లడించిరి. ఈరువాత (శ్రీమాన్‌ యం. నరపింహాచార్యులుగారు అధ్యకతవహించి కొరవ కార్న్వకను మును బూర్తిచేసిరి.

కేసరి స్వర్ణపతకము బాపట్లలోని (శ్రీమతి దేశరాజు భారతీదేవిగారికివ, క. శె. లేవాల సుందరరామరెడ్డిగారి న్వర్ణపతకము వి ఆర్‌ కాలేజీ జూనియర్‌ ఇంటక్మీడియెటు విద్యార్థియగు (శ్రీయుత యన్‌, రామమూర్రీగారికిని బహళాకరింపబడెను. చందనతాందూ లాదులతోను వందనసమర్పణతో ను జయంత్యుత్పవము ముగివెను.”” నుటోధిని 20-39-8)

“* కార్యదర్శిగారు గత జయంత్యుక్సన నివేదికను జదివిరి. (శ్రీయుత జి, రాదేం్యద్రిరాపు యం. ఏ. అన్వస్థతగానుండుటచే “కర్తుని గుణశీలము'ను గూర్చి 4,5 నిముషములలో (పనంగించి చాలించిరి. (శ్రీమాన్‌ రామదాసయ్యంగారు తిక్కన సూక్తి పారాయణము చేపిరి. (శ్రీమాన్‌ (శ్రీవివాన రంగాచార్లుగారు తిక్కన మహిమనుగూర్చి ప్రనంగించిరి. జయంతితో ముఖ్యసంబింధముగల యిరువురు అధ్యపలు ముఖ్యోప న్యాసకులు ఆస్వస్టులగుటయే యీనాటి జయంత్యుత్సవ విశేషము," ఆం్యధప్మతిక 26-0-”48

థ్రీ థీ వేంకటగిరి కుమారరాజాగారు అస్వస్థులుగానున్నమ సభకు అధ్యక్షు లగా దయచేవి తెనుగున ఉసన్యపించు అభ్యాసము లేమివలన ఆంగృమున మాట్లాడు

త్‌ తిక్కన జయంశులా తుంటినని తమ (ప్రారంలోనన్యానమును సంగ్రహముగా చెప్పిరి. శ్రీయుత ఓరుగంటి వెంకటకృష్ణయ్యగారు (శ్రీయత విరుపావర్షుల లక&్ష్మీనరసింహంగారిచే. చదివించిన న్వవిరచిక వద్యములను విని ..(శ్రీ కుమారరాజొగారు చెప్పిన కొలది పలుకులలోనే వారికి తిక్కంనపట్లగల గొరవముము, కవులను నత్యరింపవలయునగు సంకల్పమును తేటపడెను. ఉద్యోగవర్వమునుండి చదువబడిన రాయబారఘట్టములో (ద్రౌవది కృన్ణ వితో చెప్పికొన్నమాటలు సభ్యులకు అంత యింపుగా మండుటకు కథయే కారణమా ? లేక తిక్కన కవనమే కారణమూ ? అవి వ్రక్నించుటలో వారియొక్క. విమర్శనా చాతు ర్యము వ్య క్తమయ్యెను. పండిత తి.న,చ. (శ్రీవివాసరంగాచార్యులుగారు. “తిక్కన భాషాంతశీకరణ ఫక్కీ.'గూళ్ళి ఉడ్యోగపర్వమునుండి కొన్నిభాగములను చదివి చెప్పిరీ. జమీందారీ రైతు 3-88 *ఆ విప్రోత్తము వృజపంజరవిభంబై, విశ్చలంపై నన దృానంబంగన సాహచర్య గుణనంపర్క-ంబినన్‌ లోహమై (గ్రౌవంజై. దృఢదారువై, తరుణనృక్షంటై ఫలప్రాయమై పూవై, తన్మకరందమై కరగు పోపో నీళ్ళకు నృల్బనై.”” అడే గతి ట్టినదయ్యా నీ వర్టంతికి: ఆంధమహాపండికలోకపార్వభౌము అగు వెంకటరాయశాన్రిగారిచేతను, కెలుగుకవిలోకమున అమృతమయ కవిత్వముచేకఠ వన్నెవాసిగన్న తిరుపతివారిచేతను, రసికనంహరణ లాలనరీతి కరగిపోయెడి మధు ఛాం[ద్ర సాపాత్యకాంతితో వినమర్శాగేవర చ(కవర్తి ఆయిన లామలింగా రెడ్డి చేతను. వఐంకనూ సండితులు, విమర్శకులు, కవుల రాఠచేత నువిల్పి, కవిబ్రహ్మ, మనపూకి వరువు, తిక్కనవర్థంతి మహోజ్వలముజేయదిడి వివిధ్యప్రాంతములనుండి (పేక్షకుల వ్రాకర్షించి నిర్జీవమైన నంవత్సరమున ఒక నజీనఉ_త్తీజ రపాత్మకమైనదినమును. నెల్లూ శుకు గూర్చుచుండినది, అదే నేడిట్లు నానాటికీ తీసికట్ల యి తెలుగురావి ఒక రాజాగారిచే -అధ్యకుతవహింపదిడుట తిక్కన చేసుకొన్నపాసము, నెల్లూరువారికి తీరని కళంకము. ఒకరాటా అధ్యతుడు, ఒక రాబేం్యద్రుడు వుపన్యానకుడు అనగా నంతోషసడితిమి. కానీ జ్వరమునకు బుద్ధిలేడు. రాజును రాజేం్యదుని పీడించి రనభంగమును వేసెను. ప్రావం : నిజముగా కొందరు జ్వరపీడితులు కార్య కమమున పాల్గొనవలపినవారు తను ఖ్యరముమాట వియట పెట్టలేదు. వాత

శమ్మికయ కనిశావైజయంతి 88

ముందు యీ దొర్భాగ్యపుపరిస్థతులకు కారణాలు విచారిస్తాం. పూర్వము శ్వేత జాతులకు బావినత్వముజేనిన స్నీగోలు విధిని దూరుచూ వపూడిగముజేసేవారు కాని బాని వత్వము భగవానుని నంపూర్ణ కృపాకటాక్షెపొంగావలోకనముచే (ససాదింవదిడిన వరమని భావించు ఒకతెగ నెల్లూరులో తయారై మొన్నటివర్ధంతి నడిసేవారిలో. చేరిన శ్లాన్నది. అందు న్వలాభమునుచూచుకొని ఆర్హతలేనివారిని ఆధ్యక్షులుచేయట యెన్న చగినదిగాదు. విద్యాధికులు స్వాతం్యత్యప్రియులు గ్యురం సుబ్బరామయ్యగారు గొల్లి భామ మాదిరి యెగురుచూ, రాజాగారికి విపరీతవినయమును జూపుట (యేక్షకులకంద8ికి యయేవగింపు పుట్టించినది ఇక వెంకటగిరి నంస్థానపువంది, నూడభూషణ నరవింహోచారి గారి ఉపన్యాసం చాలా నీచముగను ఆ్యప్రస్తుతముగను నుండి స్థానకాల (బస్టక్వములచేత తృష్టావరువికి వివేచన ఉండదనునట్లు తోవంసజేసినది యాహ్యాాలిగారి కిచ్చే పెద్ద కేన లను తనకిమ్మని గాటోలు నాటి (ప్రార్థనంకా.

ఇక నాటి కారన్టక్రమం తీరు ; వచ్చుచున్నారు వచ్చుగున్నారు అవి 6 ఘంటలకు వచ్చిన (యేక్షకులనందరివి € ఘంటలవరకూ కూలేసినారు. వచ్చినారు రాజొగారు ఆరు ఘంటలకు । తన రాజకీయ విశితప్రజ్ఞకు మదరాసురంగము చాలదని ఢిల్లీ రర్వారుకో" 'ప్రాకిన మహామహులు వీరేనా అని అనుకొన్నాం. వారిరాకతోటి స్టేజిమీద (ప్రారంథ మైనది బానిననాటకం. రాజుకు, రాజేర్మదునికి నూలలు వేసినారు. ఇంతకూ నరుకుండి, మాలకు అర్హతగల రానుదానయ్యంగారికి వెయ్యకపోవడం న్మక్రబుద్ధిని దెల్పుతున్నది. శాజుగారు నాట్లాడినారు 1 తిక్కనకవిత్వంలో 'టెకీనికల్‌గా 'మెరిట్పు మనకెవరికి తెలి యవు (ఏమి సాహనం[ కాబట్టి 10801016 చుళణ॥గ6 శక సల్‌ కమిటీఏ ఇతరులతో చిక్కనను కం పేర్‌ చేయుటకు.._.విమర్శించుటకు కాదు. వేయవలెను. ఇటు వంటి అనెంబ్లీల వల్లి చాలా లాభంగలదు ఆవి తమ ఆపూర్వరాజకీయ వరిక్ఞానమును వెల్లడిజేయచూ యింగ్లీషులో అన్నారు. వాజయములో యిది కొ త్తరీతే. అబ్బాః ఎక్కడనో కవిపెట్టినాడే। అని అనుకొంటుండగనే జ్వరమనిచెప్పి వారు జబోహుకుం వరనింవోచారిగారివి అధ్యక్షులుగా నామినేటువేసీ రాజులు కూర్చున్నారు.

నరసింహాచారిగారిదగ్గర 50 యేండ్లనాడు యెవరో ఒక పల్లెటూరి. తెలుగు ఐడి వంతులు (వావి ఫీజుకుగా (పీతి పూర్వకముగ అర్పించిన ఒక తిక్కనమీద వ్యానము గలదు. మహానుభావుడు దానితాడు తెంచతాడనుకొన్నాంకాని, రాజుగారిని పొగడను మల్లినాడు. ఇక రాజుగారు జ్వరము నంగతి మరచి అశళ్లు గూర్చుండి ఆ స్లోతపాళాల్లో కరిగిపోవుచుండినారు _సేక్షకులలో ఒకరు యింకా వువన్యాసకులున్నారే, అవ్వుడే

శకి తిక్కన జయంతుల కృతజ్ఞతానందనాలు చెప్పుచున్నారే అని స్వారశ్యముగ మందలించినారు. ఒకవిధముగ నరసింహాదారిగారు న్మృతికి వచ్చినారు. బాగా వద్యాలు చదుపుచుండిన దీపాల పిచ్చయ్య శాన్రగారికి గ్మురం ఆయన అడ్డురాకుం పే ఒక కొంత స్వారళ్యముగ నుండేది. నాటి అధ్యకునిపాండితికి యానాదిరెడ్డిగారు వుపన్యానకులై తే చాలా అఆతికిన శ్లాండేదని నాతో ఒకరన్నారు. ఆనంగతి “హోలికుడి”తో పోయి చెన్పమన్నా. వర్థమాననమాజము నిర్వాహకులారా ః యికనైై నను మహాకవి తిక్కనవర్ధంకికి ఆర్ష లను పిలిపించి పుణ్యము గట్టుకొనుడవి ప్రా్చి స్తున్నాను ---ఓక్‌ (పేక్షకుడు” (తిక్కన వర్థంతికి ఎంటి తెగులువ్టింది ౪" అను శిర్షికక్రింద ఇదె వ్రచురికము.] లె 1034 మార్చి 1? అధ్యవేలు : తూములూరు శివరామయ్య ఉవన్యానవలు జనమంచి శేషా ద్రిళర్మ తూములూరు శివరామయ్య (1887-1887) దేశాిమావియెై, 'దేశారాధకులకు చేదోడు వాదోడుగానుండి, కాం్యగెన్‌ 'పెదలకు తన ఇల్లు ఒక అతిధినత్కారగృహముగాచేని ఓవిన ధననహాయము జేయు చుండినవారు, మ్యిక్రుక దేశభ క్తులు ఓరుగంటి వెంకటనుదృయ్య గారి బావమరుదులు, వీరి ఆంగ్లాంధ్రభాషాజ్ఞానము పై స్థాయికి ఎక్కని. న్యాయశాష్ర వ్యాభ్యానవవీ ణులై అంగ్లభాషావ్రయోగ కౌశల్యమున మిన్నలై అ వృత్తిరంగమున నాయక మణియై వెలనినారు. నెల్లూరు పొరజీవనమున శివరామయ్యగారు ఒక గణనీయ వ్య_క్రీగా కాలము గడసినారు. ప్రొగ్రనిన్‌ యూనియన్‌కు 1012, 18 నంవత్పరములలో కొర్యవర్గ నభ్యులుగను, 1918 లో కార్యదర్శిగమ, ఆవల నాలుగేళ్లు ఉపార్యకులుగను ఉండిరి. “పీన

తవివ్రయ కవిశ్తా వైజయంతి 6% మహోర్సవాలు' అను (వ్రభుక్వకార్యశ్రమమూలు ఏమైనా శినరామయ్యగారు. 868 రూపాయలు విరాళమిచ్చి[ప్రా(గ్రనివ్‌ యూనియన్‌ అధ్వర్యములో 1920-28 తో వరుపగా మూడేళ్లు నెల్లూరు ట్రంకురోడ్డుపొడప్పనా రంగనాయకుల దేవళంపరకు రథ్యావృతములు (వెన్యూ ట్రీస్‌) నాటింపించిన ఉదారులు. ఈ చెట్లలో పోయినవి పోగా నేటికీ మిగిలిఉన్న కొన్ని టట్రంకురోడ్డువ్రియులకు వీడను (ప్రసాదించు చున్నవి. వీరికి నాటకరంగాభిమూనము మెండు... నెల్లూరు. “ఆర్మరనథ'ను స్థాపించి చాల కాలము వడిపినారు. అవల ఇది ఇరరుల సరమైసది.

జనమంచి శేషా(దిళర్మ (18821050), కడప. వీరిది మొదట నెల్లూరుజిల్లా కలువాయి. కొవ్యతీర్థ, అభినవవ్యాస్క కళ్ళావపూర్ణ వీరుదాంకితులు. *రామానతారఠ_శ్ర్యము", కృష్ణావతారతత్త్వము మొదలగు శతాధికనంపుటములు నవాని (ప్రచురించినవారు. వై దికముజానలంబకులు, కట్టమంచి

వలి వారికి శర్యగారివై ఎక్కువ మక్కువను ఒకనాడు. నెల్లూరు నభలో రెడ్డిగారు

బ ఆధ్యక్షస్థానమునుండి * వేదికపైకి రానలయునని శర్మగారిని అభ్యర్థించుచున్నాను ఘంట. బన్సర్సి కర్మగారు ఇటు అటు చూచుచుండ, రెడ్డిగారు. “రాకున్న ఆజ్ఞాపింతుము" ప్రాకిన అవి ఛలోక్రిని విసరగా, శర్మగారులేచి వేదిక నెక్కుచు “మేము జఇనమంచివారము, మైనది పో, ఎవరికిని కన్టము కలిగించము' అని చమత్కరించినారు,

మాలకు అర్హ్వ్వ్య శక్ర ||

లొజుగారు మూ

యవు (ఏమి ఇమూనసమాజమువారు ఈనెల 10 జేది శవివారం షసాయం(్రంి తిక్కన

ఇతరులతో శ*వై.శవముతో జరిపిరి. నరస్వతిపూజతో నభ (ప్రారంభమయ్యెను. కార్య

వంటి అవెంట్ష్‌ చదివిరి,

వెళ్లదితేయమ్యోల ్రీ ళూములూరు శీవరామయ్యపంతులుగారు, బి,ఎ., బి.ఎల్‌, ఈ

ఎక్కడనో కవింను ఆధ్యక్షించుట వింతయని వినయో క్రిమడువుతు, తమ తొలి పల్కు

వరవింవోచాళిణరీకరణము లెట్లుండనలనినదియు. మూలమునఠును, అమవాదమునకును

౨ ములకు కారణములును నంగహముగ దృఢ మైనహేతువులతో వివరించిరి.

శ “తము చదువుకున్నవారు ఆ భాషలలోని “ఎపిక్‌ "లతో భారశాదులపోల్చి రెంటి కార తన్యుమును నిరూపించుట మంచిదని హెచ్చరించిరి.

ఆవల కావ్యస్మృతి తీరులగు (శ్రీ జనమంచి శేషాద్రిశర్మగారి యుపన్యాసము

(ప్రారంభమయ్యెను. వారును, వినయోప్తలతోనే ప్రారంభించి రెండుగంటలకాలము

8ర్‌ శిక్కన జయంతులు అనర్గళముగ నుపన్యసించిరిం నిర్వచనోత్తర రామాయణమునుండి “శంబూక వధి, “సీతాపరిత్యాగము' మొదలగు వానిలో తిక్కనజేసిన మార్చులను చెప్పుచు, వారు శ్రీ రామనిర్యాణము నేల వదలినదియు తొలుత ఉర్తరరామాయణమున నేల వూనుకొన్నదియు, కొన్నిచోట్ల కంక0టి పాపరాజుగారి రచన తిక్కన రచనకన్న నెట్లు మెరుగుగ నున్నదియు తెనిగించుచోట సంక్షే.పవిస్తరములు తిక్టన యేల కావించినదియు, ఆయన పద(పయోజనము పాటించు విధమునుచెప్పి నభ్యులకు వినువు జనింప కుండునట్లు తాను నెల్లూరు మండలములోని కలువాయివాడననియు '“కలువాయి-వేదాంతము' అవసరము ఎట్టు వచ్చినదియు చమత్కార ముగా నుడివి, శోతల నానందాబ్ధి నోలలాడించిరి.

అధ్యక్షులు, తాను తొలిపలుకుగా నుడివిన భాపాంతరీకరణ పద్ధతితో శర్మగారు ఏకీిభవించినందుకు సంతసము తెలువుచు, ఒండు రండు మాటలతో నధ్యక్షులు సభను వూూర్తిచేసిరి,

శ్రీ రేబాల సుందరరామరెడ్డిగారి స్మృతిచిహ్న్హమైన బంగారు పతకము నెల్లూరు కాలేజి - ఇంటర్మీడియట్‌ సీనియర్‌ తరగతిలోనున్న విద్యార్థి కనవరాజు మాధవరావుగారి కొసగబడెను. నభ ముగిసెను.

తిక్టన జయంతి ఉత్సవముల నందర్భమున రెండవరోజు (11 తేది ఆదివారము) కార్య[కమమునకు తెలికిచర్ల వనుంధరాదేవి ఎం.ఏ., బి ఎస్‌ సి, గారు అధ్యక్షత వహించిరి. శ్రీ ఒంగోలు వెంకటరంగయ్య పంతులుగారును, శ్రీ పి. కృష్ణమూర్తిగారును వరలక్ష్మమ్మగారి కవితా శక్తిని కొనియాడుచు ఉపన్యసించిరి. శ్రీ కె. ఎన్‌. కేసరిగారు అమెకు స్వర్ణ్జకంకణము ఐబహుమతిగ నొసంగిరి. అమెచే [వాయబడిన * శారద లేఖలు" అను (గంధ ముదణమునకుగా రూ 800 లనుకూడ నొనంగిరి. చిలకపాటి సీతాంబ శ్రీమతి విశ్వేశ్వరమ్మగారలు అమెనుగూర్చి పద్య ములు చదివిరి శ్రీ దుర్భా సుబహ్యణ్యశర్మగారు పద్యములు చదివిరి, వరలక్ష్మమ్మగారు గంభీరముగ నుపన్యసించిరి. ఆఖరున గానకచేరి జరిగెను”,

• ర0థాన్వేషి 14-38-384

“మామూలు ప్రకారం వర్థమానసమాజంవారి తిక్టన జయంతి బాగానే జరిగినది. లానురాను (పేక్షకులు, అర్భాటములతోపాటు విషయ గురుత్వంగూడ తగ్గిపోతున్నది

• మడవూడు కోదండరామ రెడ్డిగారి నంపాదకత్వమన వెలవడిన వార విక. కొర్దికాలము మాళమే నడచినదిం

కవిశ్రడు ౪ విత్తాలైజ యంతి $6 ఎప్పుడూ తికగమహ సంగతిని చెప్పాలంటే కొత్త సంగతులెక్కడనుంచి తెస్తారు? కాబట్టే ఇెళ్తనరుకు ఉపన్యాస వేదికల పై [వదర్శితమగుతున్నది. ఇక తిక్కున జయంతి మేర కవిశాశల్పాన్ని గూర్చి మించి ఉపన్యాసా లిప్పిస్తే భాపాయోషకు భూవలు జేపినవారాళారు

తలం అట్లనే వర్ధంతిగూడ అన్నీ ఇంగ్లీము పద్ధతులలో అయునా నాటురకంగా సరస్వతీ పూజతో 4పాఠలంభమైనద.

మోదటి దినం ఆద్యక్షూతు శివరామయ్యాగారి బుట్దే నిశితమైంది. అందులో స్పటికంవంరటి చయోళీనాసరణి,. తయారై వసే కోర్టులోనేగాదు ఎక్కడైనా మొదటిరకచ పని ఈూపుళారు చ* మొన్నవ పన్యానలలో కొత్త సంగతి వీసంగూడా లేకపోయినా ఆ విమర్శనావద్ధతి వల్ల ఉదారాశయాల వల్ల భాషణం రుచులోరూళూ విన్నంత సేవ్‌ ఇంపుగా వుండిళది.

తర్జుమోలు మక్కిమక్కిగా వుండరాదు ఉండనిచ్చుట సహజకవికీ; శిల్చికి సాధ్యంకాదు తన (పవృత్తి- దేశకాలాల (వతిబింబము కావ్యంలో (పతిబింబిస్తప్‌- అని పొశసంగతివి నూత్న్సమార్షంలో చెప్పి విషయమ (కొత్తదనీపించారు

ఈ ఘట్టంలో శాస్తి అంతేఐఒ-సులు ముందున్నవారు ప్రక్రల పరికించి, గొంతులు సవరించి దృక్కుళలు సారించి, ఏదియో చేయను వుంకించి యధాప్రకారం మరలా ఆసనాలలో దిగబడిపోయినారు అనలు మక్టికి మక్కికి చేయటం చేతగానిపని శవాన్ని అలంకరించడం వంటిది దీనికి అండగా తిక్కవ్లగూడ మక్కికిమక్కొ చేబినాడంటే పిల్ణకాయలుగూడా నవ్వుతారు చచ్చు వుపన్యాసంచేసేన జనమంచాయోనగూడ శంబూక వధ ఘట్టాన్ని చూపి తిక్కన స్వతం తాన్ని రుజువుచేసినాడు, ఈ విషయాం తిక్కన చేసినది క్రొత్తగాదు అంటీ నాటి అధ్యక్షులన్న భావసామ్యమే జవాబు

ఒక పెద్ద ఇంగ్లీషు సామెతను మార్చితే 312% 16 06 3౧౮16 అని తేలుతుంది జనమంచివారిని చూడగనే వారి జనలేని ఆకారాన్ని చూడ గానే ఉపన్యాస పరిచయ వాక్యాల వినగనే అఫ్ఫ ! ఇది చవటభూమి సేద్యమే అనుకొన్నాం. వచ్చినవారి నెత్తిన అ౨ప్టం "పెట్టాలని టైము లిమిట్‌ కోరితే నెల్లూరువారు అది ఆయన నెత్తిననేబెట్టినారు

అస ఈ పండితులకు కొత్తవాసనలు లేనందున తలే వండదన వచ్చునుం సందర్భాలులేవు-విష యంలేదు కాబట్టి పురాణం ప్రారంభిస్తారు విషయ వడలి. అందుకో : శంగతి లేళూంతానే కృష్ణావతాఠాన్ని గూర్చి బండెడు (గంథం (వాసినఆయావకు ఇది జషూ కళ్చా

8 తిక్కన జయంతులు అసలు వుసన్యాసం తిక్కననిషయంతప్ప ఇతరం అంతా చెప్పినారు రెండో

తెలుగు వాల్మీకులు. (వాల్మీకి చండాలుడవి మనపూరి సనాతనులు బాయ్‌కాట్‌ చేయ ఇశందురుగాక) తిక్క.నకుగాని, తిక్కన కవిళ్వానికిగావి, నాటి (పేక్షకులకుగావి, సంబం ధములేవి బూజుపట్టిన వేదాంతం నంస్కృృళతలళ్లోకాల చెప్పినారు. ఇక (ప్రాయోవవేశుండై చర్భళయ్యాగతుండై న పరిక్షన్నరేం్యద్రునకు అనేక సంగతులుచేర్చిన వై దికప్పరాణం ఆవు శుంది. నల్లులనాధలేకుం కే వినేదానికి నూకేమి ఆభ్యంతరముండదు.

వీరి నివాసం కలువాయి అని చెసప్పినందువల్ల నే వీరి వుసన్యానమునందలి కలు వాయి వేదాంశానికి అర్థం మాకు గోచరించింది.

ఉనన్యానకుడు మధ్యమధ్య “స్వారన్యం' అంటుంటే మనపూరి సండితులు వ్పలిక్కిపడుతుండినారు.

అసలు వువన్యాసంలో విషయం లేకపోయినా నన్నెచోడుడు, భట్టుమూ _ర్థిటోటి "పెద్దలను వరిహసించటం...స్థాపిత మైన గొప్పపిద్ధాంకాలను విమర్శించటోనడంమా్యతం ఎక్కువగా కనబడింది. ప్రై కవుల ఒక్క. పద్యంవిలున నీరి శత్యగంథభాండారావికి లేదుగడా

నన్నెచోడునికాలం నన్నయ ఇవతలకు లాగచేక చేతగానిహాన్యంచే స్తే యేం (వయోజనం ? ఇంకా రామరాజభూషణువిగూప్చి "రాళ్ళమీద' (వాతలకం'పే (బ్రాహ్మణ కథలే.ఘాటని నమ్ముతారు. ఇంతకూ జనమంచినారిసరుకు ఎన్నతగింది గాదు

శెండో దినచర్య ఆడవాళ్ళరాజ్యం కౌబిట్టీ కాబోలు ఇంపుగానే వుండింది నాగేళ్వరరావుగారు కృష్ణమీద అభిమానంచూపితే. 'కేనరిగారు. నెల్టూరుమీద చూపటం వమంజనంగానే వున్నది.

గలఖభా జొప్తగావున్నా పాటకచ్చేరి ఆనందంగా వుండినది. కావి నరలక్మమ్య మీద పద్యాలు చదివినవారు మహా నీరసంగా చదివినారు. అనవసరంగా పొగడవలపి వచ్చి గాటోలు కవిత్వంగూడ తమర్షల్‌ క్షునులో వుండింది. ఎట్లానెతేం వర్థంతి బాగా అరిగిందవాల,”' ఇక రంథధాన్వేషి “చెణుకులు” కొన్ని :

9 ఇక (ప్రధానోవన్యానకుడు (జనమంచి. (ప్రారంలించినాడు. టొనుహాలు వల్లులు చాలా తెలివిగలిగినని. ఉపన్యాసంలో జీవం లేకుండడం గనునించి (ప్రేక్షక

కవిర్రయ కనికా వైజయంతి రతి అపై దాగిన న్తవి, నల్లి కుట్టితేనే ఆ నమయంలో జరిగేసనిలో రనంలేదని గుర్తు. ఇక మొన్న పట్టిపెరికి జలగలమాదిరి నెత్తురు తాగినవింఇది దేవికిగుర్తో తెలియకున్నది.

౨ మదరాసులో యివ్పుడు వచ్చిన (క్రొ త్త్మటాములలో ఆడవాళ్ళసీటు గుర్తించ లేక మగవారే కూర్చుండి చాలామంది హాస్యాన్సదులౌతున్నారు. అట్ల నే మొన్న తిక్కన ఇయంతిడినం ఆడవారిచోటులో (నాటకాలవిభాగం ఇక్క_ డెందుకోో ఇద్దరు కూర్చుండి కొంచెం తికమక పడినట్లుండినది.

• వరలక్ష్మమ్మ నన్మానంలో జరిగిన పాటికచ్చేరికి తాళంవేయను ఎవరూ లేక పోవడం చాలా కొరతగావుండిందవి మామ్మితులు అంటారు. శారదా నంగీతనభకు పక్కళాళంవేసేవారికి చేతులనొప్పులకు మందుకు చందాలన్నా వేసి మొన్న కచ్చేరికి తీసి కొనవివచ్చి వుండకూడదా అని మా నలహా.

• తెలుగువారు వ్యాపారంలో చనటలంటారు. కొందరు. కాని పెట్టుబడిరేని వ్యాపారంజేవి ఆడ్వతైజు మెంటువల్ల పెద్దలైన సంస్థలు అమృతాంజనం, లో(ద్ర, జీవా మృతం, లీవరుస్పీనులు కీర్తిదాయకాలు కావా?

అమృతాంజనం విశ్వదాత అయినది అడ్వ.టైజుమెంటుకే। విన్న నెల్లూరులో తిక్కన జయంతి లో[ధ్ర, గృహలక్ములకు మంచి తప్పెట్నమోతే : ఈ రెండుమందులు గూడ దేశానికి కొంచెమో గొప్పో తోడ్సడతవి గాబట్టి పశంసింపదగినవే. ఇట్లాటివి

వీదిగేకొరిది ఆంధ్రదేశ వాణీజ్యాభివృద్ధికి వృద్ధేగాక ఇతరంగా చాలా ఉనకారాలు జరుగగలవు, సులోధినీ 20-0-84

“ఇది ప్రొగసివ్‌ యూనీయన్‌వారు జరిపిన సదునారన తిక్కన జయంతి ఉత్సవము. ఈ జయంత్యుసన్యానములకు ఎన్నుకొని బడుచుండినవారు చాలనుటుకు ఆంధ్రదేశ విఖ్యాతవండితులు, నేడు ఆ(పకారమే బహంగంథరచయితలు. వేదాంత జ్యోతిషళా వ్రపారంగతులు [శ్రీమద్రామూయణాద్యనేక (గ్రంథ భాషాంతరీకర్తిలు శ్రీ గేషాదిశర్మగారు ఉపన్యానకులుగా లభించుట జయంతులకు గలిగియుండివ పూర్వ గౌరవమును మరల తలప్పనకు తెచ్చినది,

జయంతికి నచ్చిన (ప్రతి ఉనన్యాసకుడును (కొ తృకొత్త విషయములనే చెవ్ప వలయుననుట పొరపాటు * భావములు లోకమున పరిమితములు. ఉన్నవానినే త్రిప్పించి మళ్ళించి నూతనవిధముగా చెప్పుటయే ఎంతవాలరై నను సామాన్యముగా జేయుకార్యము,

4 రంధ్రాన్వేషి (14-8.9థి వ్యక్రిక వ్రాతకు ఇది నమారానంగానో వివరణగానో తోస్తున్నది.

80 తిక్కన జయంతులు

ఈతడవ అగ్రపీఠమలంకరించినవారును నెల్లూరువారే సకాలమున దెలుపక ఇకను రెండుమూడు దినములలో జరుగనున్న జయంతికి దాము అధ్యక్షులుగా నుండవలయును అని పాొగసివ్‌ యూనియన్‌వారు కోరినవెంటనే అడ్డుచెప్పక ఇతర కార్యబారము లెక్కగొనక అధ్యక్షపదవి నలంకరించి మహాసభను చక్కగా నెరవేర్చిన శ్రీయుత తూములూరు శివరామయ్యగారును అభినందనీయులు. వారు ఉప[కకమోపన్యాసమున భాషాంతరీకరణములగూర్చి ఇప్పుడు కలిగియున్న వివాదములు పరిష్క రింపబడుటకు అనువగునట్టుగా అమూల్యమైన విషయములు నుడివిరి నిక్కముగా కవియైనవాడు ఇతర భాహా్మగంథముల వేనినేని అనువదీింప వూనుకొన్నచో తన సొంతము కొంత చేర్చ్వకయుం౦డలేడని, దేశకాలముల బట్టి గలుగుమార్చులు అందులోనికి దొరలకయుండవని మక్కికిమక్కి దెనిగింవులు జీవకళలేనివై ఆం[ధ జాతీయమునకు వెలియైయుండునని సంగహముగా సంశయరహితముగా తమ యభిస్త్రాయమును వెల్లడించిరి

శర్మగారి యుపన్యాపము వారిపాండిత్యమునకు దగినదిగానుండెను వారు చెప్పదలచుకొన్న విషయము ఏకముఖముగాక బహుముఖమై అనేక మార్గముల బ్రసరిల్తుచుండెను. ప్రాచీనమార్గమున గాఢపాండిత్యము నార్జించినవారికెల్ల నముండుగుణమే ఇదిం అట్టని వారు అ(పకృతమును ఎక్కువ చెప్పినారనుట కాదు శంబూక వధ ఘట్టములో తిక్కన చూపిన చమత్కారము బాగుగా వివరించిరి .....“నీవు దుర్దాతికామికి నీవసాక్షి ” ఇట్టిచోట్ల తిక్కన వాడిన మాటలలోని స్వారస్యమును వివరించిరి తిక్కన పాపరాజులు సీతా పరిత్యాగమునుగూర్చి వాసినదానిని చెప్పి ఉత్తర రొమచరిత నాటకములోని కొన్ని శ్లోకములతో బోలిచి చూపిరి, పొరఠరాశర్య వురాణమునుండి అర్జునుడు హనమమత్‌ ధ్వజము కలిగిన గాథను తెలిపిరి. వారి మాటలలో (పతి అక్షరమునను వారి వినయ సౌజన్యములనే కాక వారి విశాల పాండిత్యమును తేటపరచుచుండెను. తిక్కననుగూర్చి _(బహ్మశ్రీ వారణాసి సు బహ్మణ్యశాస్తులవారు వాసిన పద్యములు ఓరుగంటి వెంకటకృష్ణయ్యగారు చదివిరి"' *

కవిశ్రయ కవిళా వైజయంతి త్ర మార్చి 81 అర్యవులు: కవికోకిల దువ్వూరి రామిరెడ్డి ఊవచ్యానకులు : మాడభూషి మఠం వెంకటాడార్యులు మాడభూషి మఠం వెంకటాజార్యులు తిదపతి-వ్యాయవొది. ప్రాలీవాంధ్ర సాహిళ్యమును వమగ్రముగ అధ్యయనము చేపవినవారు. మంచి వక్తం నుటోధిని 6-4-85 *క్రిమాన్‌ వెంకటాచార్యులవారు తమ ఉపన్యాసమును (ప్రారంభించి తిక్కన అవతార పురుషుడనియు, అదిశేషావతారమనియు, కామరాజ భూపుణుడు తిక్కనను “కుండలీం[దుండు” అని పశంసించెననియు వివరించి కేతన మున్నగుకవులు తిక్కనను (ప్రశంసించిన పద్యములను ఇదాహరించిరి. తిక్కన [త్యక్షణశ బ్లభవమనియు, అట్టిపేరు శరువాతి వారిలో అరుదయ్మెననియు చెప్పిరి. తిక్కన మహాకవి కాచిత్యమును పోషించినవిధమును రచనా చమక్కారముయొక్క విధానమును జాత్య ముల తీరును ఛందస్సు వ్యాకరణములగూర్చిన విశషములను బహుళో దాహరణపూర్వకముగ వివరించిరి, కవికోకిల ఉపీజ్యాస సొళాంశము : తిక్కన పచపుట్టుక శీక్కన అనుపేర “త్యక్షణ” శబ్దము మండి వచ్చినదని ఉపన్యాస కులు చెప్పియుండిరి. తిరుక్కాళత్తినాధన్‌ అనునామము తిరుక్క అయి తిక్క అను నామముగా మారినదని కొన్ని సంవత్సరముల [కిందట కొందరు విమర్శకులు చెప్పియుండిరి, శేపలము శబ్దసాదృశ్యమునే ఆధారము చేసుకొని తెలుగుపదముల పరీక్షింతుమేని అవి యేదో యొకభాషకు సంబంధించినవిగా నుండునని యూహించుటకు వీలయియుండును, ఈలాటి యూహలననునరించి అట్టి పదములన్నియు అన్యములని తీసి వేయుదుమేని అసలు తెలుగుపదములేవియు కుండవ మూల శబ్దములు (%106ష00౧621 $0౪168) అన్నిభాపషలయందు కొంచె మించుమించు ఒకేవిదముగనుండు గావున వాని సంయోగము

ర! తిక్కన జయంతులు ల౦దు (00%010211028) సాదృశ్యము గోచరించుట వింతఠకాదు. తెలుగున “*(వ్రాత"” అను సదమున్నది. ఇంగ్లీషులో ౪146 ఆను పదనున్నది, ఈ రెండుపదములకు శచ్చి పాదృశ్యము కలదు. కావున ఇంగ్లీసువారును తెలుగునారును ఒక్షేసదేశమున మండి6 వి ఒక పరిశోధకుడు పూర్వము తెలిపియుండెను. ఇది విపరీతపరిశోధనమవి. వేరుగ చెప్ప నవనరము౦డదు. ఇతిహాసములు

ఒక్కాక్క-జొతి యితిహానములందు ఆయా జాతుల విజ్ఞానము శిల్పనై పుణ్యము 'కేం(ద్రీకరించియుండును. భారతీయులకు రామాయణ మహాభారతములను బృహదితి హోన్యప్రబింధములు గలపు. హైందన సొంఘిక జీనన (ప్రవాహమునకు అవి రెండుగట్లు. రాజులు గతించిరి. రాజ్యములహద్దులు మారినవి. చిన్ననాగరికతలు పుట్టి చచ్చినవి, చచ్చి పుట్టినవి. ఆచారములు మారినవి. కౌవి యిట్టిమార్చులు బాహ్యమునకు సంబం ధించివవి. జాతీయహృదయము మారలేదు. ఎందువలన? ఆర్యధర్మమును నాగరికతను (ప్రతిఫలింవజేయు రానూయణ మహాభారతసులకు జాతీయజీననమువై అధికారము తగ్గలేదు,

పొళ్ళాత్యదేశ ములకు నాగరికత నేర్పిన (గీస్‌ దేశమునందు “ఇలియడ్‌” అను ఇతిహాస్మపవింధము గలదు. హైందన (గీక్‌ నాగరికతల యందలిభేనములు ఆయా ఇతి వోనములందు గనువట్టుచుండును. (ససంచమునందంతటను మానవన్వభావ మొకే తీరున మన్నను, వరినరములు, శీతోస్ణస్టితులు దేశకాలములననుసఏంచి జాతీయాదర్శ శములందును సాంఘికాచారములందును కొంత భిన్నత్వము గోచరించును. పొందువు లకు పురుషార్థపాధనమే జీవిత్శపయోజనము. కావున మన యితిహాసములందు మానవ జీవికమునకు సంబంధించిన యెన్నియోధర్మములు నమయముదొరికినపుడెల్ల ను టోధింస ఐడుచుండును. పాశ్చాత్య ఇతిహానము9౦దు కథకే (ప్రాముఖ్యము. జాతీయకీవనమున శెల్లయైన మహాభారతమువంటి బృహదితిహాసమును తెలిగించి తిక్కన ఆంధులక 'చేదముమ (వసాదించెను.

మార్గదర్శి తిక్కన

(గ్రాంథికాం్రము నంస్కృృతప్పురాణముల ఆంధ్రీకరణముతో (ప్రారంభమైనది. ఆ కాలనున 'గాసట వీనమైన” తెలుగువకంపి నంస్కృతముపైననే పండితులకు. ఆదరము హెచ్చు. తెలుగువ్యాకరణముకూడ నంస్కృృతముననే ాయవబిడినదిగదా ॥

కోవ్మిక్రయ కవిశా వైజయంతి 22 తెలుగుభాషలోనికి నంవృ్భృతవదములు అధికారముతో (వ్రవేశించినవి. భాషకు వక్యే కత విశిష్టత చేకూర్చు జాతీయములకు వలుకువిడి తగ్గినది.. ఇట్టిప్టితిలో. తెలుగుకవిత్వ- మునకు న్వరూపళ్ఞాన మలవరుచుటకు (వ్రతిభాశాలియైన నూతనమార్గదర్శి జవ్మింన వలయును. ఆట్టేమహవీయుడే మన తిక్కన, అనన్యపామాన్యమైన తిక్కన (వ్రతిభ వంప్కారయుకమై శిల్పలక్షణబద్ధ మెవదీ. “*కవిత్వశిల్బమునన్‌ బారగుడన్‌” అవి ఆమవోకవియే చెప్పుకొవియుండుటవలన కావ్యము శల్పమవియు, కాఫ్రము కాదవియు ఆయన దొరిగియుండెను. “ఆవరితోషా ద్యిదుషాం న షపాధుమన్యే (ప్రయోగ విజ్ఞానం” అవి కాళిడామ చెప్పినట్లు కవులకు తమ శక్సియందు. విశ్వానము లేకుండినను ఒకొక్కంస్పుడు ఆకొంక్షితముగ వ్వశక్తివి సూచించుచుందురు. తిక్కన టపతిజ్ఞి తిక్కన చేసుకొవిన నియములలో “జాత్యముగామి నొవ్పయిన నంవ్కృ్బృత మెయ్యెడ జొన్న” అను వియమము ముఖ్యమైనది. ఈ వియమమువలననే తిక్కన, భారతమునకు కమ్మవి తెలుగుదనమబ్చివది. ఒకస్పుడు పారపీక కవిత్వమును వంన్క రించుట కిట్టి ప్రతిభాశాలియొకడు ఆనళ్యకమైయుండెను. ఏడనళతాన్షియందు. ఆరవ్బీలు పారసీకమును జయించిరి. అరబ్బీ రాజభాషయయి ఆ పదములు యధేచృముగ పారసీ లోవికి 'ప్రవేశించినవి. పదియవశతాన్షియందు. ఫిరడౌన్‌ మహాకవి జవ్మించి అరన్ఫీ వద పాంకర్యములేవి పారసీభాషతో “షానామా అను పారసీ మహాభారతముము రచించి కీర్తిగాంచెను. నహజకవి తిక్కన “వ్రతిరనంబున తన్మయభావమందొ రచియించు నహజకవియవి తెల్పుటకు కుమ్మర గురువాధుఎ కథ గలదు. ఆకథ నత్యమైనను కల్పిత మైవను తిక్కన ఉ(దేకపూలితుర్తై కవిత్వము రచించుుండెననిమాత్రము తెలియజేయును. జర్మన్‌ దేళశవు కవియు విమర్శకుడునగు “లెన్సింగ్‌” కొన్ని ఉ త్తమ కవితా శిల్సలత్షణముల నేర్చరచి ఆ లక్ష్యములకు “ఇలియడ్‌” అమ (గీకు ఇతిహానము అదర్శకలక్యముగ నున్నదని రుజుపుచేనెను ఆ లకణములలో ముఖ్యమైనవి-సౌందర్య చమస్టీవర్డనము, కార్యతత్సరులై న నాయికా హాయకుల వర్ణనము కవి చ్మితకారులకుగల

9కి తిక్కన జయంతులు మార్గలేదములు, ఈ లశ్షణములనే తిక్కన కవిత్వమున కన్వయింతుమేవి అమవోకవి శల్చనై పుణ్యము మవకు గోచరించుమం

హోమరు -తిక్కన

కవిత్వ చ్యితలేఅవములవయోజనము “నద్యః వద విర్వ్యృతి" మైనము వాహక మునందు పాధననంవ త్రియందు ఖిన్నత్వము చూవవిడును. చ్మితములోవి అవన్ని భాగములు ఒక్క-సారిగ మన కగపడుటవలన న్వరూపసొందర్యము తక్షణమే మనము (గహిం తుము. అట్లుగాక చ్చికారుడు ఒక యంగమునువావి దానితుడివి వేరొకయంగమును (వాపి మరలతుడిపి యీవిధముగనే అన్ని ఆంగములన్ను వావ్‌ తుడివినమెడల ఆ భాగము లన్నియు జ్ఞప్తిపెట్టుకొని వాని నంయోగిత చెడవీయక యొకటిగాచేర్చి వూర్ణరూపమును భ్రావమున (ప్రతిబింబింవజేవికొముట ఆసాధ్యము. కవియు న్రీవర్దవము చేయనెంచి (వత్యే కాంశములను ఇరవయి వద్యములలోవర్షించి నమష్టిసౌందర్యమును మన మనస్సులో న్ఫృురింవతేయ యత్నించునేని వివలమనోరథుడు కావలవియుండును. కావుననే +ల్ప క్ఞావముగల కవి అట్టి నుందరరూవమును జూచినవ్వుడుగలుగు అనందముమ వర్జిం చును. వోమరుకవి అళ్లు చేవెను, తిక్కనయు అట్టి ఉత్తమవద్ధతినే అవలందించెను. “న్సవాంత్ర నముజ్జ్వలాకృతులు” అవియు, “అక్క-.జమైన చెల్వమున అత్మకు (యేుయి పొల్చ బొల్తి” ఆనియు నమష్టిగావర్జించి తత్పౌందర్యమును చదువరుతే యూపాంచు కొనునట్లు చేయును. పకితల చిత్త నంప్కారమువనునఠించి అ సౌందర్యభావనమి "వీరుకొలది తామర సుమ్మీ” యనునట్లు రూపాంతరము పొందుచుండును.

“*ఇంతింక్రై నటుడింతయై మరియ శానింతై” అను వామనచర్శిక వద్యము లోని (త్రివ్మికమువి అనుక్షణ విజబ్బంభణమును “చూచి యళంరుళత్కటక నూచితచేత వదారవిందయై” “మునుమున్‌ బుఫైడు కొంకులౌల్యము నిడన్‌” అను మమచర్శిశము పద్యములలో వ్యక్తమైన వరూరివి న్వరూనచర్యలను కనవరచుటలో చృిశకారునికం పే కవికే సులభము. స

వోమరువలెనే తిక్కనయు. కార్యవ్రచలనములేని స్థిమితమూ ర్తులను వర్జిం వడు. *'కెజ60/ 1 ఇంణం6' వర్షించును. ఇట్లు వర్ణించుటవలన నహజసొందర్యము యొక్క. అనుక్షణ భిన్నభంగిమములు చదునరులకు గోచరించును. “లలితంబులగు మట్టియలి చన్పుడింపార నంచక్రైవఉ నడ వల్లినచ్చి”

శవిత్రయ కనికా వైజయంతి 04 “*ఎల!దీగగప్పిన లలితవరాగంబు (శ్రీయమేన మేదినీ రేజణువొవ్న”

అమ పద్యములను 06260 ౪ 204108 అద్భుతముగ వర్ణింపబడినది. ఇట్టివే మరికొన్ని ఉత్తను కల్పలత ణములనుచూపి తిక్క.నకవిత్వ మెట్లు అట్టి లక్షణములకు లక్ష్య మైయున్నదియు వివరించి తాను పురాణముచెప్పుటక్షై రాబేదవియు తిక్కన కవికా శిల్పములోని నుఖ్యమార్గములను సూచించి నభ్యులకు అభిరుచి కల్పించుటయే తమ సని యవియుచెప్పి కవికోకీిలగారు తమ యుసన్యాసము నువసంహరించిరి.” వ్వరర్మత (క్రేది తెలియదు) "

“.... అధ్యకుడు (దువ్వూరి రామిరెడ్డీ ఇరునదినంవత్సరముల్మక్రింద నీ జయంతి 1ప్రారంభింపబడి 5, 8 సంవత్సరములు జయ్మప్రదముగ నిర్వహించి తర్వాత ఉత్సా హము తగ్గివల్లి జయంతి విర్వహించుచుండుటను అధ్యక్షుడు (కవికోకిల తెల్పు...

్రీచూన్‌ యం. యం, వేంకటాచార్యులు, బి.ఏ; గారు (తిరుపతి) తిక్కన శవిత్వమునుగూర్చి నొక డీర్ధవ్యాసమును జదివిరి, నిర్దుష్టళాష నభ్యసించుటకు తిక్కన కవిత్వపళనము యెక్కుస నహాయకారియని నుడివిరి,

అధ్యతువి యుసన్యానము.__ఇతిహానములు నాజ్యయసాధనములు.. ఫాళ్చాత్యు అకు కథయే ముఖ్యము, మనకు పురుషార్థములను సాధించుట ముఖ్యము [గ్రాంథిక ఆం్మధ్రవాజ్మయము నంస్కృతమునుండి అంగ్యర్రీకరింపబిడుటచే నంన్కృత పదముల చెష్కవగా కలిగియున్నది. నూతనమార్గమును భొషయందు. (ప్రవేశ పెట్టుటకు తిక్కన కొన్నివియమముల నేర్చరచుకొనెము, నియమములననునరించి వ్రాయుట కష్టపాధ్యము. వీర్వచనో_త్తరరామాయణము (వ్రాయునప్పు డేర్చరుచుకొన్ననియమములు విరాటపసర్యము [గ్రాయునప్పటికి వారి కనవసరమని తోచెనేమోయని తోచుచున్నది. తిక్కన అంతగా వియనములనుపాటించి (వ్రాయలేదేమోనవి నా యుధ్ధేళ బము. తిక్కనగా రెచ్చటచ్చట నియమముల నుల్లంఘించివ్రాపెనో ఆచ్చటనే కవిత్వము శ్లాఘనీయముగా నున్నది శవులలో 'రెండుతెగలవారు కలరు. 1. సంస్కారములేని (ప్రతిభాళాలురగు కవులు, శ. నంస్కారముకలిగిన కపులు. తిక్కనగారు మంత్రిత్వమునందుండినను మొదటి తెగకు జెందినవారే. ఆంధ్రభాషకు 'పేవచేసిన ఇతరులనుగూర్చికూడ యీ జయంతి నందర్భమున ఉవన్యపించుట 'కేర్పాట్లుచేయుట ముఖ్యమని నమాజమునారి కిదివరలో నే జిప్పియుంటివి. మగల నిప్పుడును చెన్నుచున్నాను,

ల్‌ తిక్కన జయంకులు భారత పద్యపరనమునందు వెంక్టటమణయ్య, గంగాధరరావు గార్హకు [పథమ ద్వితీయ బహుమానములుగా అంధ మహాభారత భాగ ములు అధ్యక్షునిచే బహుకరింపబడెను. చందన తాంబూలాదులతోను జయంతి కార్యక్రమము వూర్తిఆయెను. ఆంధ పిక 19-4-85 “అధ్యక్షులు దువ్వూరి లామిరెడ్డిగారు సహజ మృదుమధుర వార్ధా టితో మమారు ఒక గంటసేపు సభ్యులను ఆనందపరవశులను గావించిరి. కవికోకిలగారి ఉపసంహారోపన్యానము నూత్న విషయభరితమయి ొత్త మార్గము నవలంబించినది. వారు చిరపరిచితములగు భారత పద్యములను వల్లింపకయు పురాణము చెప్పకయు, తిక్కన కవితా శిల్పచాతుర్యమును గురించి సింహావలోకన పాయముగ ఉపన్యసించిరి *” *జమిోన్‌ రైతు క్‌-4-”85 “తిక్క నజయంతి విధ్యుక్తమయిన జాతీయోత్సవానికిబదులు విధి లేని హెల్తువీకు బడిపంతుళ్ళకు తప్పనట్లు [పొ గసీవ్‌వారికి తద్దినం మాదిరి తగులుకొన్నదిపొపం ఉపన్యాసకులు తిరుపతినుండి వచ్చినా మా మాడభూపివారే దొరికారు వీరి ఉపన్యాసం విన్నవెనుక భారతం చదవరోమో అం[ధులన్నంత నీరసంగా ఉంది. అధ్యక్షులు కవికోకిల రామి రెడ్డిగారి అభినవ సారస్వతామేడిత భావౌచిత్య మధురోపన్యాసము శిల్ప కుడు తిక్కన రచనామృతాన్ని ఆం్భధదేశంమోద పారించిందిగాని విన వారేరి? ఉపన్యాసకుని అలహాబాదు తీర్చులతోకూడిన అర్గుమెంటు సమయానికే .గేక్షకులు జారుకున్నారు. ఇకముందైనా ఈ జయంతిని లాంఛనం[ిందగాక జాతీయ విజయోత్సవంగా జరువతారని మా యాశయం” నమరవాణిగా “జమిందారీ రైతు” వు స్టావించాద. కాలకమేజా రట రీ అయింది. జిలా వదికలకా[ వరవడి దిద్గుతూ ఉన ( అది జహాన్‌ రత అవిళ్ళిన్నంగా వేకున్తున్న “జమాళారెకు” వదద రో రేక్షవ్తాలినచులతో వెంక టామావాయడుగారి మరణానంతరం శ్రవిలూడ స్ట రరల కి లర్‌, గారు శ్రీ రామనూర్తి నంపాదకత(0లో

తిక్కన జయంత్యుత్సవములు ద్వి తీయఘ ట్టము కే936- 57

ర చీక్కన జయంతులు మార్చి ఓ1 అధ్యక్షులు : గార్లదిన్నె రామేశ్వరరావు ఉఊవ్యానకులు : శ్రీపాద లక్ష్మీపతికా స్త్రి నవ్మానిత; కంచనపల్లి కనకమ్మ జీ. రామేళ్ళ్యరరావు అవంతవురము-అడ్వొకేట్‌. బాహిత్యోపానపలైన రాజకీయవాది. వేదం వెంళటరాయ కాన్తీ శిమ్యుకు, శ్రీపాద లమ్మీపతి కాస్త ఊూద్చగోదావరిజీల్లా వానులు, నంవ్కృళతాం(ధ్రాలలో మంచి పాండిత్యం, ఆంగ్లంలో మంచి వ్యవవోారజ్ఞాన౦ం కలిగినవారు. వీరిపైన విశావురం రాజుగారికి గౌరవం వీర్చడింది. మార్యరాయాంధధ నిఘంటు శార్యాలయ౦ వీకావురంలో ఉన్నప్పుడు కొంతకాలం దొవి నంపాదకవర్గ నభ్యులలో ముఖ్యులుగా వనిచేళారు, రామచంద్ర వరం జిల్లా ళోర్టు హైవ్కాలులో కొన్నాళ్ల అధ్యావకులు. మదరాను వీశ్వవిద్యాలయం ఓరియంటల్‌ రీనర్చి ఇన్‌స్టీట్యూట్‌ లో జూనియర్‌ లెళ్చ్ళరర్‌గా శామ్మిరేబ్ల వవిచేశాడ. వవ్చెచోడుని కుమారనంభవం వై వత్యేశళృషి చేశాడ. “పమారనంభవ విమర్శనం" అవేగ౦థాన్ని యావినర్పిటీ తఈరవున వచురించాప. వావిళ్లో నిఘంటువును (ప్రారంభించి, తొలి నంపుటంలో చాలావరట్‌ వీకే నంళలనం చేళార. కంచనపలి కనకమ్మ (1898-1965) వ! విద్వాన్‌, శవితిలక, కవితావిళారద కనకమ్మ వెల్లాడు అడవడుచు. ఐవంకాలము మదరానులోని శ్వీశమరీ కళాశాలలో ఆంధోవన్యానకురాలుగా వనిచేనిరి. వ్వర్గీయ పాణకా కవకమ్మ వల్నిహిత మితురాలు ముద్రితగ్రంథములు పదికివెగా కలవు. రొర (₹ఠ), జీవయా[ఠ ( వద్యకావ్యము ), హంవవిజయము ( నాటకము రి ఆభిర్జాన కాపంతలము ( అమవాదము 0

శవిశ్రయ ళవితావైజయంతి న! ఆంధధ్రపతిక 28-8-86

• సభకు శ్రీయుతులు మామిడిపూడి వెంకటరంగయ్య, ఒంగోలు వెంకటరంగయ్య, కొమాండూరు పార్థసారథి అయ్యంగార్‌, గునుపాటి యానాదిరెడ్డి, దంటు సుబ్బావధాని, హిందూసుందరి పతతికాధి పురాలును, అనేకులు సభ నలంకరించిరి. మన్నేపల్లి రామకృష్ణరావ్ల గారు స్వాగతోఫన్యాసము గావించిరి. విద్వాన్‌ దీపాల విచ్చయ్యశాస్తే, - గారు భారతపద్యపఠనము గావించిరి. కవిపూజ .... విద్వాన్‌ శ్రీమతి కంచనపల్లి కనకమ్మగారకి నూటపదహారు రూపాయలు శ్రీయుత తిక్టవరవపు రామరెడ్డి గారొనంగిరి. కాళ్ళకూరి మహాలక్ష్మమ్మగారు కవి వూజనుగూర్చి, స్త్రీలయొక్క తెలివితేటలను గూర్చియు ఉపన్యసించిరి.
• దిక్కన మౌన్యము - తిక్కన వంశీయులు కొందరు తిక్కన జయంతిని (వ్రతియేట జరువుటక్తై భూదానమును నెల్లూరు. పొగైసివ్‌ యూనియన్‌ వారికి గావించిరి.” -

[*ఆంధపతథతిక చేసిన ఈ “తిక్కన మాన్యము” (ప్రస్తావనములో అసత్య మేమియులేదు. ఈ [ప్రతిపాదన అక్షరాలా జరిగినదికానీ తరువాత ఏ కుటుంబ కలహములు వచ్చినవో వ్యవహారం కోర్టుదాకా వెళ్ళడంతో దానికి పురిటిలోనే సంధి కొట్టినది.

1986-87? సమాజ వార్షిక నివేదికలో ఈ విషయమై ఇట్లా ఉన్నది; “తిక్కన జయంతి శాశ్వతముగా జరుపుటకైై తిక్కన మాన్యమును ఏర్పాటు గావించిన శ్రీయుతులు పాటూరు వెంకటశషయ్య, వేణు గోపాలయ్య, చందశేఖరయ్య, పెద్దన్నగార్లకున్ను మౌ కృతజ్ఞతాపూర్వక వందనముల నర్చించుచున్నాము"”'అని కార్యదర్శి “వందన సమర్పణ” గావించియున్నారు.

ఆ మరుసటేటి నివేదిక (1987-88) లో కార్యదర్శి ఇట్లా పేర్కొన వలసివచ్చింది; “ఈ సంవత్సరము తిక్కన జయంతికిగాను పొటూరు వంశజు లొసంగిన తిక్కన మాన్యమక్తా కోర్టు తగాదాలవలన రానందున మూలధనమునుండి ఖర్చు పెట్టబడిన రూ॥ శ40లు మూల ధనమునకు చేర్చవలసియున్నది.” ఇదీ దానికి పట్టినగతి !

“. “తిక్కన జయంతి శాశ్వతముగా జరుపుటక్సై త్రీయుతులు పొటూరు వెంకటశేషయ్య 4004 గొర్లు య, 1-50 సెంట్ల భూమిని దానము చేసినందుకు వందనము లర్చించుచు త్వరలో దాన వ(త్రమును వాని 'రిజిస్టరు చేయించి దయచేయవలయు

ఫ్రం చిక్కన జయంతులు నవి కోరవలపినట్లు తీర్మానించిర”-_అని 22౬.88 తేదీన సమాజకార్యవర్ల్‌ వమా వేశములో కలదు,

అదే నమావేశములో నే, “శ్రేయత తిక్సవరవు రామరెడ్డిగారు తిక్కన జయేంతియండు వారితండ్రి లత్మీనారాయణరెడ్డిగారి జ్ఞాపకార్హమై రు, 1168ల 2 వా న్‌్‌

కవితాసన్మానము దిహోకరింపదలచీ, ఇంత పరుమానముగల భూవనతినీ ఏర్పాటుచేయ దలచినందుకు వారికి వందనములర్పించుచు దానప్యతము వాపి దయచేయ కోరసెలసినట్లు తీర్మానించిరి' అని కలదు. తిక్కవరపు రామరెడ్డి గారు భూవసతిని ఏర్పాటు చేయలేదుకానీ ఏకేటా సమాజమునకు రొఖ్క.మునే విరాళముగా ఇచ్చుచు ఈ సాహిత్యారాధనమును అవిచ్చిన్నముగా జరిపించుచు దీవికి ఒక శాశ్వతత్పమును చేకూర్చిరి ]

-నువోధిని 1-43%

రామేశ్వరరావు పంతులుగారి అధ్యకోఏన్వాసము :

**..జాతీయత పెంపొందించు యభిలాషచే “కవిబ్రహ్మ” తిక్కన భారత మున రెండుపాళ్లు తెనుగుమాటల్యప్రయోగించి, ఒకపాలుమాత్ర మే సంస్కృత వదముల 'శెడమిచ్చి (గంథారంభమున జేయు విష్టదేవత్నాపార్థనముగూడ _ తెనుగుననే (ప్రారం ఖించెను. మాతృభాషయం వీతవికి యబ్చిన గౌరవము దీనినుండియే తేటతెల్లమగు చున్నది. ఇట్టిభ్పక్రి దేశేయులందరకును నుండవలయునను యాదర్శము ఈ కవి యాళ యమై యుండనచ్చు. ఇది ప్రకృత పరిస్టితులందు మన కెక్కున యాదరణీయము. ఆఅదై ్వతమతము తెనుగున బోధించిన మొట్టమొదటి మళాబార్యుడీ బహ్మవేత్త .

. శక్కనార్యునందుండు సుగుణజాలము లెవ్వియని పరిశీలింతసు. స్వయ ముగ హరిహరనాధుముఖమున వెల్లడించిన విరాటపర్వ '(సథమాళ్వాసములో “వైదిక మార్గ నిష్ణమగు వర్తనముం .."” అను 15 వ పద్యమువలన ఈ వ్యక్తియొక్క. చిత్త పరిణామము దెలియనగు. ళా స్తశష్టాదారచోదితమగు సత్ప్రవర్తన మొట్టమొదటిది. భేదములేవి భద్రి రెండవది. దీవిమూలమున గలిగిన నిత్యానుసంధానము తర్వాతది...

నదాచారము

ఈ తిక్కశర్మయొక్క సుగుణణాలిము కేవల పూర్వయుగాను ష్రేయమా, లేక ఆధునికపరిస్టితులకుగూడ ఆదర్శమా యనువిషయము సరిశీల్యము, వేదనిర్దిష్టమగు

కవ్మికయ కవితా వైజయంతి 100 ధర్మ(వ్రవర్తన సార్వకాల్యపమ్మతమని పెద్దలందురు. కేవల పారమార్థికవిషయమువందే గాక ఆరికవిషయములందుగూడ దేశీయత విడనాడకూడదనియు, దేశీయవస్తుపులనే వాడవళేసనియు, దేశీయాదారములనే పాటించవలయుననియు, ఆర్థికవేత్తలును మదో షించుట వినుచున్నారము, ధర్మ(ప్రవర్తవయందు పూర్వమునకును నవీనమునకును యెంతమా(త్రమును భేదములేదు. ఏ కొద్దిపాటియో నంఘమునం దిటీవల నేర్పడిన దురా చారముల మార్చుకొనవలయుగాని సదాచారము లేస్పటికివి శిరసానపాంచవలపిననే. ఏస్ముకీ న్తు నుడివిన దశవిధులు (టెన్‌ కమాండ్‌ మెంట్స్‌) యెస్పటికివి విధులుగామి వంస్క_ర్తలు వాని విరపించవలయునని యెప్పుడుమ చెప్పరు. లేదములేని భక్తి _ఇదియే కాబోలు తిక్కనార్యుని (ప్రధమోద్దేశము. లేకున్న (గంథారంభమున ఆభేదవ్రతిస త్తిగల పురుష్యప్రకృతులకు లౌకికనామబేదములిచ్చి సమన్వయముజేపి ఈ శ్రీయన గౌరి నాఐరగు చెల్వకు” యవియు “హరిహరంబగు"” రూపమవియు పరతత్వ ముమగొల్చి, ఇష్టపిద్ధిక్టై జీతేంద్రియుడగు నీ కవి కోరియుండునా ? మత్పాద విరంతర స్మరణ తత్పరభావము ఇదియే భ_క్రియోగము ...తన వనియందు శ్రద్ధవహించి (ప్రావీణ్యతనంపాదించి కర్మయోగి కావలయును, విష్కామ్యకర్మయె తిక్కయజ్వ మనకు టోధించువది. ది ఈకాలమునకు అదర్శముగ నుండక తప్పదుగదా. వాటక రచనా కౌశల్యము రనపోషణక్రై శృకారప్రాననిడి శార్టూలవృత్తముతో పాండవులు తమ కస్త్రాఫ్ర ముల మూట దాచుటక్షై చూచుకొన్న శమీవృక్షము వీకవి వర్ణించిన “వక్షివ్యాకులముం _.. పృఠ్వీనాధ శస్తాాస్త్రముల్‌'” అను పద్యము విశాఖదత్తుడు ముదారాక్షపమున రాద రనపోషణక్రై చెప్పిన శ్లోకముల దిరన్కరించుచున్నది. తిక్కయజ్వ నాటకరచనా కౌశల్యము తన కావ్యమునందు కముబరచుచూ వర్ణనలు చదువరులకంటికి కట్ట సమ కై న్వభావో క్రి ఈ కవి న్వభావో_క్రి కొక విదర్శనము. యుద్ధ్మప్రారంభమున కురుపేన నంటి జనుచుండు నర్జునుని సర్యాక్రమము కురు పేనలమతముల నెట్లు కలవరపాటు గలిగించి నదో య్యిక్రమము గనుడు :

101 తిక్కన జయంతులు

“దేవద త్తాలీలరొవంబు వెసగర్హములు . .గర్జనోద్యగ తర్జనుం డర్ణ నుండు."

అర్జునువి రథవేగము, అతను సమీపించుకొలది వైనికుల మనోభావనములందును ముఖవైఖరులందును [క్రమ్మక్రమముగ కలుగుమొార్చులు మెంత స్వాభావికముగ చ్మితించదిడినవో జూడుడు.

(వక్కోతి వర్ణనలు

(కృతి వర్ణ్షనలయందు ఈతనిశొంపు కడు పెంపు జెందియున్నది. ఆక్టాత వాసారంభమున విరాటనగరము జేరుతరి ధర్మరాజా అనుజులయొక్కయ భార్య యొక్కయు డీనతనుగూర్చి చింతిల్లుడో యజమానికి కుటుంబిమువారియందుండు వాత్స ల్యత, అనుకంప మిక్కిలి శ్లాఘ్యముగ గూర్చదిడినవి. 'రొపదినిగూర్చి. “ఇది గడు ముద్దురాలు వనులేమియు జేయగనేర దెంతయున్‌. ..వెర వెమ్మెయిగల్లు నక్కటా.”

ఈతనిరచనలలో నేవిషయమునైై నను స్మక్రమత (క్రమవిధానము కనచిడుచునే యుండును. భారతకథను “నా నేర్చినభంగి" జెప్పెదనని (ప్రతిజ్ఞ జేసి కొన్నితాపులమూలము నత్మికమించి సందర్భౌచిత్యముసు పోషించియు, మార్చియు. పెంచియు ఆంధ్రావళి మోదము బౌరియించెను ఫ్రీపాద లక్ష్మీపతిశాస్త్రిగారి యుపన్యాససారము :

“తిక్కన తనకుపూర్వము నన్నయ ఆంధ్రీకరింపబూవిన భారత శేషమును ధర్మా వై ్వైతముగా_అనగా ధర్య(ప్రధానముగా నన్నయ అవలంవించినమార్ష ముననే విరాటపర్వాదికభాగమును ఆర్నద్రీకరించినాడు. మతపరిస్టితులలో ను, భాషాపరిణామము లోను ప్తాంఘిక నమరసత్వమునను నన్నయకంట తిక్కనకాలమునకు మార్చు లెన్నియో కలిగినవి. తదనుసారముగానే “భారతమును (ప్రబంధముగా రచించి .. చేసె లారతంబు " అను (వతిజ్ఞావాక్యములు నర్వవిధముల సార్థకము కావించినాడు ...

ఆంధ్రీకరణ (ప్రాశస్త్యము

భీష్మయుద్ధకాలము ధర్మరాజాదులు భీష్మసన్నిధికిటోయి. భీష్మ వధోపాయమడిగి రవి ఇెస్పుసందర్భములో తిక్కన లౌకిక వాక్సాతుర్యమునంతయు చూపినాడు. వధో పాయ్యప్రార్థన సూచింపనయిన సూచింపక భఖిష్మునిచేతనే సర్మతజీ చసంచునట్లు కూల నాడు. అవట్టున ధ్వవి (వ్రదానకావ్యకై లి సహజముగానే 4కదుక్తుతడోనది. ఆ ంతనవనేకజా

శవయ కవితా వైజయంతి 102 కౌంతేయ్మాగజుడు పలికిన పలుకులలో “'చిచ్చజత కన్నుమూపికొవి .,.. మహాత్మ యెబుంగజెస్పవే,”” అనుదావిలో ““ఓర్వగావచ్చునే విన్ను నెట్టి మగవారికి" అన్నచోట. ఎంతపొరుషశాలికయినను ఓర్వ శక్యముకాదవియు. పృరుషజన్మ మె త్రినవారికి ఓర్వ శక్యముకాదవియు స్ఫురింపజేపి జ్ఞప్తికి దెచ్చినారు. వీరలక్షణములు ఉభయ బలములందు యోధ (ప్రతియోధ విర్ణయమున ఛీష్మువికెదురుగా శిలండివి వర్ణయించుకొ నుటయు. తత్సరిహారము లాలోచించుటయు సువిదితమే. తత్వదోపాయ మునకు శిఅండివృ శ్రాంతమును కెప్పు టెవ్వరికివి (క్రొ త్తవిషయముకాదు. అట్లయినచో ఫీష్మువి ఏల యడుగరావలెనవి శంక కలుగవచ్చును. భీష్మ్యువి యముమతి బడయుటయే వారిరాకకు ఫలితము లేకున్న స్వచ్చంద మకణ్యప్రభావముగల ీమ్మడు తిరుగబిడినచో ఆప్పవా రెవరుందురు ? తదమఘతి యయమ్యెనేవి తత్కోపో(దేకము జవించదు. భీష్ముడు: యుద్ధార ౦భమునచేపిన 'ప్రతిజ్ఞప్రరారము పదివేవుర శ్యతుయోభులను జంపి ఆత్మపక్ష యోధులెల్లరు యుద్ధముచేపినను శిఅండిసాన్నిధ్యమును తప్పింపలేకపోవుటచే నపుడు తప్పక యస్త్రసన్యాసము గావించినాడు. తమ యిష్టానిష్ణములకుకొవి, ఆలసఠా నలసత లకుగాని లోనుగాక ఆదిని అన్నప్రకారము ఆత్మవిహితకార్యములను విర్వహించుట మహాోవీరుల అలతణముకదా. తన రాగద్వేషాదులకు లోనయి. న్వపక్షకార్యములకు భంగమ గలిగించినవాడు దోహియగును. అట్టి పరన్పరధర్మములకు క్లిష్టస్టితి కలిగి నపుడు స్వవిహితమును నెరవేర్చుట (ప్రతి మానవజీవితమునను తటస్టించుచునే యుండును. అట్టి క్షిష్టరర్మములను లోకావిరుద్దముగా ఆచరించవలపినరీతులను తెలుపు టడే భారతముయొక్క ముఖ్యతాత్పర్యము. ఆవిషయములను చక్కగ సమన్వయించు. కొనజాలినచో మన శంకల కవకాశముండదు. అట్టిఘట్టములు తిక్కన పాఠకుల హృద యమునకు నచ్చునట్లు వివరించినాడు. మూల్యగంథము-వివిధ్యపతులు (వకృతము భారత్యప్రతులలో దాక్షిణాత్య పాఠములనియు. టౌ త్తరాహ పాఠము లనియు కొన్ని విర్ణయములుకావించి (ప్రకటించుచున్నారు. తిక్కనకు మూలమేదియో శెలినికొనుట ముఖ్యమే. దా&ఓీణాత్యపాఠము ననుసరించుట సహజమేకొని కొన్నిచోట్ల కొన్నిలేదములు కనబడుచున్నవి. ఖీమ్మడు శ్వేతుడనువావితో యుద్దము చేసినట్లు కొన్ని (్రతులలో కలదు. ఇవెకీ దాక్షణాత్యపాఠమని విర్ణయింవబడిన (వతిలో ఆది తీవివేయ ఇడినేది.-తిక్కట భరోతమునక్ని శ్వేతచర్మిత్రము లేదుకావి "“శ్వేతవంశ జాతుండగుటందేపి.

108 చిక్కవ జయంకులు శ్వేతుండవి (ప్రభ్యాంతుడగు దృష్టద్యుమ్నునకు, నర్వ పేనాధిపత్యంబునకు వట్టింబుగట్టి”” అని కలదు. శ్వేతచర్మిత్రగల (ప్రతులనువిట్టిచూచినచో శ్వేతుడు విరాటరాజునకు పుత్రు డయినట్లు కనదిడుచున్నది. తిక్కన దాని నమసరించినయెడల దృష్టద్యుమ్నుడు శ్వేళ వంశజాతు దెట్లగును ? దీనికి మూలము ఏదో వరిశీలించవలపియున్నది.

ఈ శ్వేతచర్శితము కన్నడమున సంపభారతమునను, తమిళభారతమునమకూడ గలదు. వానిలో కొంత శై వమకాను(ప్రవేశము కనబడుచున్నది. సంస్కృతమున శ్రైవ మతటప్రన క్రి లేదు. భారతమున శ్వేతచర్శితయుండుట అతి (ప్రాచీనమును దక్షిణదేశ మున ను్యుపపిద్ధ్దమును అగు కన్నడభారతాదులవలన (గ్రహింపదగును. అది తిక్కన యేల మావినాడో లేక యాతవి (పతి లిస్నరీతి నున్నదో ఇట్టి ఏఆకమ ఎవ్నిగలనో పరిశీ లించుట భాషాభిమానులకు ముఖ్యక _రృవ్యము.

నెల్లూరునుగురించి ఏతక్కాలమునకు తోచిన (ప్రశంసాపద్యములతో విరమించు చున్నాను.

తిక్కన మొల్ల జయంతుల చక్కని విద్వాంసుడయిన శాస్త్రి జయంతిన్‌

మక్కువ జరుపుట దెలుగుల నిక్కపు దివ్యస్థలంబు నెల్లూరనగాన్‌ 4

నెల్లూరు పేరుచెప్పిన పల్లివితంబగును కవిత పరమాదరమున్‌ ...

వాషలకెల్ల లెస్పయగు భాషకు వై న్యము గల్లు వేళలన్‌ వాషకుగల్లా తూషలను (భ్రష్టము చే పెడుకాలమందు తద్‌ భాషమనిల్చి భూషలిడు ధన్యుడు వేంకటరాయశాన్హకిన్‌ టోషణమిచ్చు ధన్యులకు బుట్టినచ్చోటిది యెంతధన్యమో. జమీన్‌ రె తు 27-0-00 యమో “తిక్కన జయంతి భారతంలో రసాభాసవర్వం

....న్యాయవాదం న్యాయతీర్పులతో సహా ఆధ్యతుల తొలిపలుకు విషయగంఫ్రీ రంగా యం. జి. పంట్‌ గారి ఉపన్యాపంలాగా ఉందవి (శభోతలంతా ఆనందించారు. కవి (బ్రహ్మ గంటపుటొర వారి వంశీయులు దేవతార్బనలో సాల్యగ్రామంతోటి పూజి స్తుండడం వల్లి మైల వడుతుందవి వారిచ్చారుగాదు ఛాందసులు.

విపుణత్వావికి స్కోపులేని భారతపద్య సతనమా(త్రమే అయితే పిచ్చయ్యశా ప్త ల్లంతటి కవికునూరులే కావలెనా ? శ్రీపాద లక్ష్మీపతిళా స్త్రుల్లవారి రిసర్చి బాగుంది ...

శవ్మికయ కవితావైజయంతి 104 సద్దిక్టు తీసుకొంటే అలా న్దడీచేయాలి ....పాలల్లో ఉప్పేసినట్లు అఆయాశుకవిత్వ 'మెందుకో వై టబెట్టింది. శా న్తుంల్లవారు చివరన, అంతంలో అ నసంన్క్మృతతోవన్యాసం గూడా శాకుంతలంలో దుష్యంతపాత్రధారి యడవల్లి తెలుగువద్యం, నంన్కృతల్లోకం చదివి రసాభాన పట్టించినట్టుణ్ణింది. మధ్యమధ్య ఛలోక్తులు అభినయాలు శకేనరి కృష్ణ మూర్తిగారి నారద పాళ్రాన్ని జ _ప్రిపరచాయి. తిక్కవరపు రామిరెడ్డిగారు =(ప్రథమవత్సర ౦ సింహప్పరి ఆడదిడుచు కంచన వల్లి కసకమ్మగారికి దిహూకరించి చరితార్జులె నారు. రెడ్డిగారు యీరు. 1186ల వరు మానం రాగలభూమినే శాశ్వతదానంగా ఏర్పాటుచేస్తానని (వ్రాయడం మ్తుత్యర్హ మే. “కవితా కన్యకు నలుగురు కవి జనకుడు భట్టు దాది అన్నారు పూర్వులు. అలాగే కనకమ్మగారి కవిత్వానికి ఆమెగారి సహాధ్యాయి అవధాని భట్టు దొరకడం ఆమెగారి వుణ్యవిశేషం. ఈనందర్భంలో కనకమ్మగారు రచించినపద్యాలు అవధావిగారు చదవ డంలో లాభంకంటే నష్టమే తేలింది . .*హిందాసుందరి. ప్యత్రికాసంపాదకురాలు బాలాంత్రపు శేషమ్మగారి వృద్దోసన్యాసం చక్కని క్లుప్తమైన ఉచితపొగడ్తగా ఉందని అందరు నంతసించారు. ఈమె కుమా_ర్లెయగు కనకమ్మగారి మామూలుకవిత్వాళిలాష కంపే కవిబహ్మగారిగూర్చి రెండుముక్కలు (వానుంపే బాగుండేదన్నారు. ఇంతటితో ఈ అధ్యాయం పరినమౌ_వ్తమైనా అతివ్యాస్త దోషమంతగా తగలకుండేది....కూచి మంచి సుబ్బారావుగారిచే తక్షణోత్పవ్నపతిభతో రచింపదిడ్డ కనకమ్మగారి కవిత్వాఖి మత్యాది పద్యభారతం ఆలాపించి చం్యద్రరేఖావిలాపాన్ని జ్ఞప్తికి దెద్బాడు ఆ వంశీయు డైన కూచిమంచి కవి. ఇత్యాది యీ లౌకిక (ప్మక్రియ తిక్కన జయంతికేగాః కనకమ్మగారి యశో మూలానికిగూడ కళంకం అఆపాదింవజేస్తుందేమోనని . చివరకు తిక్కన జయంతి కనకమ్మగారి కవిత్వాలినందనమా అవే పరిసమా ప్తమైంది.” 0

1015 తిక్కన జయంతులు ఏపిల్‌ 11 అధ్యక్షులు : ఏనుగు రాఘవరెడ్డి ఉవపన్యానకులు £ పొటిబండ మాధవళర్మ, శెం రామానుజాచార్యులు వన్మావితులు 2 కవికోకిల దువ్వూరి రామిరెడ్డి ఏనుగు రాఘవరెడ్డి (1884-1944) వెల్లారు అడ్వొకేట్‌. ఆనాటి న్యాయవాదులలో వ్రమభఖులుగ గణుతికెక్కినవారు. మదరాను క్రిళ్చియన్‌ కాలేజిలో వేదం వెంక టరాయకాశ్త్రీ శమ్యలు, 1 9014లో తెలుగులో యూనివర్పిటీలో వ్రథములుగా ఉత్తీప్లలె బొబ్బిలీరాజా (రంగారావు) వారి బంగారు వతళమును బడ%ిరి. న్వచ్చృమైన బొపీయవాది. బాలకాలము అలభిలభారత కాంగ్రెస్‌ నభలకు పట్టుదలగా హాజరవుతు౦డిరి అద్దరుఢారి రాజకీయాలు, తత్త్వశాస్త్రం పై ఆంగ్లంలో వ్యాపాలు వకటించి ఉన్నావ్‌ వీరి చిన్నతమ్ముడు వట్టాభిరామరెడ్డి వేమన జయంలీని 1970 నుండి ఏటీటా రాఘవరెడ్డి న్మృత్యంకముగా వర్షమానే నమాజయాజమాన్యమున జరిపించుచున్నారు. వర్చమాననమాజము 1970 లో వీర స్మారకచిహ్నముగవే “సి, ఆర్‌ కెక్డి వ్రనంగాలు, వ్యాసొలు ” అను చిన్న నంశలన గ్ర0థం ఆంగ్లంలో వళటించిఉన్నడి పొాటిబండ మాధవశర్మ (19810) తెలుగులో ఏ, హెచ్‌ డి. వట్టముమపాందిన వండితులు, విజయవాడ కాలేజిలో ఆంగ్లో వవ్యానకులుగా వనిచేనిరి . (వన్తుతము ఊన్యానియా విశ్వవిద్యాలయ తెనుగుకాఖి ఆచార్యవర్గములో వవిచేయచున్నారు, కొంతకాలము 'వీణ' అకు సాహిత్య మాన వతికను విర్వహించిరి సుబోధిని 17-4-87 “అధ్యక్షుడు పారంభోపన్నాసములో పూర్వకాలమున ఇతిహాస (గంథములు వి్శశషముగా తెలిగింపబడె వనియు అట్లే తిక్కనకూడ మహా భారతమును తెలిగించెననియు తిక్కన అంధభాషకొక స్థిరరూపము నేర్పరచెననియు ఆయన తర్వాతివారు తిక్కనకన్న భాషను ఎవిధము గాను వృద్ధిచేయజాలకపోయిరనియు, తిక్కన (గాంధికభాషను నెలకొల్పె ననియు జెప్పిరి (పధానోపన్వానకులు శ్రీయుత పాటిబండ మాధవశర్మ, యం ఎ గారు ఇట్లు నుడివిరి, తిక్కనగారి బావకవిత్వమనువిషయముపై నుపన్య సింతునని ప్రకిటించినను, ఆవిషయమునకు కావలసినసామగ్రిని 'సేకరింప

శవిత్రయ ళవితావైజయంతి 106 వ్యవథి జఇలనందున తిక్కనగారి మహాకవిత్వమునుగూర్చి యుష్యనసింతు మనిరి. కవిత్వము రజస్తమోగుణమయమని విశ్వనాధ సత్యనారాయణ గారును, పత్వరజోమయమని పింగళి లక్ష్మికాంతంగారును చెప్పియున్నా రనిరి కవిత్వమునకు ఆవేశము ప్రధానము అవశముసానుభూతివలన కలు గును సానుభూతి రజస్తమస్సులయందు కలుగదు సత్త్స్వమునందే కలు గునని చెప్పిరి, కవిత్వమునకు ప్రతిభ వ్యుత్పత్తిముఖ్యము. (తిభగుణము లతో పెరుగును లోకజ్ఞత వలన వ్యుత్చత్తి ఎర్బడును. ఈలక్షణము లన్నియు చేరియున్నది మహాకవిత్వమనియు తిక్ట్సన కవిత్వ మిట్టిలక్షణము లతో నుండియున్నందున వారిది మహాకవిత్వమనియు చెప్పిరి. శ్రీయుత కె రామానుజాచార్యులు బిఏ బి యల్‌. గారు కళ, మతము ఆను విషయమునుగూర్చి ఉపన్యసించిరి శ్రీయుత మోచర్ల రామకృష్ణయ్య భారతములోని పద్యములను (శ్రావ్యముగ పరించి సభ్యుల నానందపరచిరి, శ్రీయుత తిక్కవరపు రామిరెడ్డి 116 రూపష్యముల కానుకను ఈ నంవత్సరము కవికోకిల దువ్వూరు రామిరెడ్డిగారి కిచ్చుటకు నిశ్చయించిరి. రామిరెడ్డి కార్యాంతరముచే దూరదేశములోనుండి రా జాలనందున ఆ బహాకరణ(దప్యమును వారికి చేర్ప్చించుటకు యూనియళా కార్యదర్శి టి ఆర్‌. పరమశివంగారి పరము చేయబడెను. శ్రీయుత శనేలనూతల లక్ష్మినారాయణగారు. కవికోకిల (గంధములనుండి కొన్ని పద్యములు వపఠించిరి. ఆధ్యక్షుని ఉపసంపహారవాక్యములతో, యూనియన్‌ పక్షమున వెస్‌ (మెసిడెంటు అష్టకాల పట్టాభిరామయ్య గారి వందనవమర్చణములతో ఫలవుప్పు చందన తాంబూలదానముతో సభ ముగిసెను జమోన్‌ రైతు 16-4-37 కాలం గతించేకొద్దీ కవిత్వం రుచి హచ్చినా జయంతి రుచి చప్పబడిపోతున్నది ఖర్చులకు కవిబ్రహృసంతతి వారిచ్చిన మడిమాన్యాల వేళావిశేషాన కాబోలు! కాదు - కాదు. ఓ[నకయ్యగారికిచ్చిన భూమి కవి బ్రహ్మ జయ౦తికి సమర్చించుకొన్న వునరుక్షిదోషం దీనికేమైనా ఆపాదించిందో చూడమంటారు అధర్వణవేద పారీ

107 తిక్కన జయంతులం ఇణులైన మంథత్రశాస్త్రవేత్తలు. దేవికైనా మంచిది కోడూరు శాస్త్రులచేత కొంచెం విభూతి బట్టించండి (ప్రొ(గ్రపివ్‌ యూనియన్‌కు. దేహవిముక్తులై న లట్మీనారాయణరెడ్డిగాశి బహోకరణం, _దేశవిముక్తులైన కవికోకిల రెడ్డిగారి ఉత్తరావికి సమర్పించడం కత్తికి తలంబ్రాలు జోపినట్టున్నదన్నారు ఉచితజ్ఞులంతా. ఆవధావివంటి ఆడంబరరపాతులన్నాఉంకే కొంచెం హంగు కల్పించే వొరు కవితిలక వర్జంతికాదు...మొల్ల జయంత్యుత్సవానికీ కల్పించినట్లు. చిపరకు ఘట్టీ ఉచితజ్ఞులెట్టుహ్నా కవిత్వం రుచి చావకుండా చదివే హక్కుకూడా లేకుండాపోవడం కవి రామన్నరికి దురదృష్టమం టే ఇత ర్లెవరు. నామీద్‌ క త్తి దూయరనుకొంటా ? తండ్రిగారి జ్ఞాపకార్థం రు. 116 లు బహూకరించు దాత తిక్నపరపు రామకెడ్డిగానై నా నాటి సంవిధానానికి ఉచితసలహో చెప్పలేకపోయినారా * అనేదే నా లెంగ, వచ్చే జయంతిక్తైనా ఓక జాతీయత కల్పించాలంపే ఆం(ధ్రకవి లోకాన్నీ, వండితమ్మన్యులను రప్పించి నాటి యుషస్సున పవ్వితపిశాకినీతోయంలో స్నాన మాడించి కవిద్రహ్మాగారి ఘంటాన్ని ఉత్సవంతో సభొాంగణందరపి, పరిషత్‌ జరిపి, కవిపూజ గావించి, ఆ హరాయమానుల్లో ఉత్తమకవితకు రెడ్డిగారి రు. 118 లు బహూక రివ్లే. ఆనాడు (ప్రొగ్రపివ్‌ యూనియన్‌వారి కృషికి ఆఖినందిస్తాం...ఆపలదీ కవిబహ్మ జయంతి. ఆకోచిత్రగు ప్పుడు.” (| 1988 మార్చి 27 అర్యవలణ: _ ద్రేవరపల్లి వెంకటకృష్ణా రెడ్డి ణా యె ఉవన్యాసకులు : వీంగళి లక్ష్మీ కాంతము సన్మానితులు: పింగళి, కొటూరి వెంక పేళ్వరరావు అధ దేవరపల్లి వెంకటకృష్ణారెడ్డి (1890.1049) ఉలివపౌడుుగ్రామం, నెల్లూరుజిల్లా. (శ్రీమంతుడు. స్వయముగా కొషాపొండిత్య మును, నిశిత విమర్శకశక్రీిని ఆలవరుచుకొని చాల పరిశోధకవ్వాసములు, (గంత ములు(వ్రాసి ప్రచురించినారు. వాడములో కొంత 'వెడకైకనముండునవి. పలువురు అనేమోట. నన్నెచోడునికాలమునుగూర్చి, ఆకవిగూడ కవితను ఆధారము చేసు కొని విర్ణయించినతీరు చాల వివాదమును కేగగొట్టినది. తాలూకా జిల్లాటోర్డులందు. నభ్యులుగా పనిచేసిరి. నిస్తంతుా దివంగతువై నారు.

కమ్మికయ కనికా వైజయంతి 108 పింగళి లక్మీకాంతము (1884-1070 తిరువతి వెంకటకవుల శిష్యులలో అగ్రగణ్యులు. ఆం్మద విశ్వవిద్యాలయము నండు (వ్రధానాదార్యులుగా చాలాకాలము పనిచేసి, చివరన తిరువతిలో శ్రీ వెంక "ఓేశ్వర విశ్వవిద్యాలయమున అధ్యాపకులుగా నుండి విరమించుకొనినారు. కొంత కాలము ఆకాశవాణిలోకొడా పనిచేనిరి వీరి శిష్యుకోటి చాల పెద్దది. కాటూరి వెంక పేశ్వరరాపుతో కలిని కొవ్యముల వ్రాసిరి. అశ్వమామని “సౌందర నందము"” వీరి కృతులలో ఎన్నదగినది. ఈ జంటకవుల “తొలకరి. ఖండకావ్య నంపుటి వ్రథ్యాతి ఐడనినది, ఇక ఇతర రచనలు : (ప్రభాపతి 'వ్రద్యుమ్నమ్లు..దానిమూలము (1881) “ద్వివద భాగవతము”ను, “పల్నాటి వీరచర్శికము” (ఎడిట్‌, చేనిరి. గౌతమవ్వ్యాసాలు (1951) వండితరాయల “*గంగాలహరి (1051), గానోహత్యకళావమి ష గ్రంథములో సాహిత్యమునే కళ అను, చిర్రలేలసముగూర్న్చి చెప్పుటలో “తర్జ్‌ ద్రైమన్షన్‌ (లోతు) బౌమ్మగీచిన కొగిము లావే అనుటమ్మాకము హాస్యాస్పదవాదము. కాటూరు వెంకటేశ్వరరావు (1895-1068) పింగళివారితో కలినిచేసిన రచనలుగాక “పొల న్త్యహృదయము', *గుడిగంటలు' అనునవి పేర్కొనదగినవి. “నల్లకలువి (అలెగ్దాండర్‌ డ్యూమాస్‌), “ముగ్గురు మూర్తులు (ఎ. ఎస్‌. పి. ఆయ్యర్‌) అనువాదములు. కేంద్ర పాహిత్య అకాడమీ తరపున కావ్యమాల' అను తెలుగుకవిశల సంకలనగ్రంథమును కూర్చిరి. కొంత కాలము కృష్ణావ్యతిక నంపొదకక్వమును వహించిరి,

[ఈ జయంతి సందర్భమున “వండిత గోష్టి” ఆను ఒక [వ్రత్యేకకార్యక్రమము ప్రొద్దున జరువదిడినది. అందు పాల్గొన్న పెద్దలు - అధ్యశులు పింగళి లమ్మీకొాంతము ప్రారంభకులు : చేవరవల్లి వెంకటకృష్ణారెడ్డి, ఉపన్యాసకులు. వి. ౩. రాజగోపాలాబార్యులు “*కావ్యవ్రయోజి నము”, మాండలీక వెంకటశాస్త్రి “*తిక్కనార్యుడు.అదై్వైతనిద్దాంతము” (వీరు వేదాంత ఆధ్యాన కులుగా నెల్లూరుకు గొనీరాబడి, చాలకాలము ఇచ్చటనే నివసించిరి.), కాళిదాసు వెంకటనున్నా శాస్తి “సారన్వతము.. (వీరు దహుముఖ (ప్రజ్ఞాళోభితులు, కరకు వాద పదనువంటి శెలివి, రైర్యముగలవారు. వ్యాకరణ, తర్క్మములందు విశృంఖల విహారి, వాదన్పై పుణి ఎక్కువ. పూర్వా చార నరాయణులయ్యు ఉదారులు. ఎందరో నెర్లూరురెడ్డు వీరి శిష్యులు. వుత్రుడు పురుషో త్తము, తెనుగున డాక్టరేట్‌ పొంది వ్రస్తుతము నెల్లూరు, సర్వోదయకొబేజిలో అధ్యావకులుగా నున్నారు.) ములుకుట్ల నరనింహశాన్తి “నంన్కృృతనుూలము-కిక్క-న భారము. (“రా దూయణసారోద్ధార” మను సంస్కృృతరామాయణ వివిధ్యప్రతులందలి శోకములనుచేర్చి అచ్చు వేసిన సంకలన్యగ్రంభము. పుస్తకమును అచ్చు వేయించుకొనుచు, దానిని పురాణముగా చెప్పుచు, లోకన్రియతను బడన్‌రి.) "కె. రామానుజాచార్యులు ““తిక్కన కవితాశిల్పము. (వీరు నెల్లూరు న్యాయవాది, కొషావ్రియుడు,]

నేలటూరు. రామదాసయ్యంగారు. “అనువాదముకూడ నుహాకనిక్వమే, *]

109 తీక్కున జయంతులు. స్వతం్యత 27-8-88

*. _త్రిక్కన జయంతిని జయ్యప్రదముగ జరిపిరి. ఉదయమున తదంగముగ వండ్‌కగోష్టి జరిగెను. కార్యదర్శి గుజ్ణము సుబ్బరామయ్య “ఈ వండితగోస్టి ఈ సంవ తృరమే నూతనముగ జయంత్యుత్పవాంగముగ నేర్పాటు కావింపదిడినదనియు; బహు వండితన మ్మేళశనమును. తదుపరి దేశలాభమును ఉద్దిష్టములనియు" నుడివిరి.

గోస్ట్‌ (ప్రారంభకులు ఇది కాత్కాలికముగగాక శాశ్వత(పతిస్టగాంచి తిక్క వార్యుని భారతమును బహుముఖముల విమర్శనకు తగినవావివి కృషిసల్చి విమర్శచేసి భాషా సేవకు గడంగుట యుక్తమవి యుసన్యపించిరి.... ....

గోష్టి ఆఖరులో నేలటూరు రామదానయ్యంగార్‌' ఆంద్యగంథములు. "పెక్కు లనువాదములనియు, భారతమువైత మనువాద గంథమనియు, అనువాదముకూడ కవి త్వమేననియు. అనువాదకుడును కవియే ఆనియు. మూలమునునంపూర్ణముగ తనదిగ జేనికొవిన కవిమాకమే సవ్యముగ ననువదింపగలడవియు, అట్లుకావి నాడది కావ్యము కౌదనియు. వాడు కవియు కాజాలడవియు నుడివిరి.

ఇందు మాటలాడ వియు క్రులగువారితో దీపాల పిచ్చయ్యశాన్తీ, గాజులపల్లి హనునద్భాన్ర, మోచర్ల రామకృష్ణయ్యగార్లు సభకు రాలేదు. నభకు వచ్చియు వియుక్తు లగు దుర్భా సుబ్రహ్మణ్యశర్మ, ఓరుగంటి వెంకటకృష్ణ య్యగార్లు మాటాడలేదు.

పింగళి లక్మీ్మీకాంతకవిగారు (ప్రధానోపన్యానకులుగ విట్లు మడివిరి.

(శ్రీ మహాభారతము ఆం్రీకరించుకాలమున ఒకవైపు వీరశ్లై వనము, మీ యొండువైపు వీరవైస్టవమును (వబలియుండెనవియు_అస్పుడప్పుడె దక్షిణ పాందూ దేశమును మహమ్మదీయు ల్మాకమింప జూచుచుండిరవియు. ఆసమయమున నర్వమత' పామరన్యమునుబోధించి భారతధర్మమును అవిచ్చిన్నముగ నెలకొల్పవలపవీయుండుటచే తిక్కన ఆపవికి పూవి దిగ్విజయముమ పొందెననియు తెల్చిరి,

తిక్కన శిల్చి

భాషాదృష్టితో భారతమును చూచిన, తిక్కన నుడికారము (సళంసవీయ మవియు, తెలుగున కెంతటి భావస్ఫోరకళ క్రి కలదో. అంతయు తిక్కనయందు పూర్తి గాంచెవవియు. అవంపూర్తియందు సంనస్కృృతశచ్దిాలమును ఎట్లు తెలుగునజేర్చి కూర్చవలయునో, తిక్కనకుమించి తెలిసినవారు లేరనియు నుడివిరి.

కవిత్రయ కవిజావైజయంతి కే తిక్కన కవిమ్మాకమేకొక శల్చియనియు కవిత్వము అనునది ఆమూలా(గ్రముగ నన్నిపద్యములందును ఉండుట $ల్చి నిర్మించు శల్పమున నుండ వీలుబేదనియు ఒక్కొక్కపద్య మొక్క ఇటుకరాతివంటిదనియు, మహాకావ్య మొక గోపురమువంటి దనియు, కేవల కవి ఇటుకలంబోలె కొన్ని మంచిసద్యములనుమాత్ర మే నిర్మింపగల డనియు, ?ల్పి అట్టివావి బౌచిత్యముతోగూర్చి గోపురముంబోలె మహాకావ్యమును విర్మించుననియు అట్టితరి శిల్పిదృష్టియందు ఆటినట కవిత్వదృష్టి తగ్గినను అది దోషము గాక శల్చగుణనుగునవియు తెల్చిరి. కాటూరు వెంకటేశ్వరరావు సౌందరనంద కావ్యమునుండి కొన్నిపద్ధెిములను మనోహరముగ చదివి శభ్యుల నాసందింపజేపిరి, కోట నరపింహం ఐహూకృతులు కోట పింహంవంతులు ప్రతిభగల దాలికల కొసంగెదమని వాగ్దానము చేసిన ఐహూకరణములను నెల్లూరు గవర్నమెంటు _టెయినింగు బాలికా పాఠశాలలో చదువు నలుగురు విద్యారీనులు పి. (ప్రభానఠమ్మ, లత్మమ్మ, వె. కౌనల్యన్ము, ఎస్‌, మనో రమ అనువారల కొవొక్కరికి రు. 5 లు వంతున అధ్యతువిచే నొనంగబడెను, ఫలపుష్ప చెందన లౌొంబూలాదులతోను నభ్యులు నన్మావింపదిడీరి,"” 1పజావేవ 27-3-88 -. సెల్లారుమండల _వముఖులును, నెల్లారుమండల విద్యా నంఘాధ్యకు లును, అంధ్ర విశ్వవిద్యాలయసభ్యులును, నెల్లూరు నా ర్తు జిల్లాటోర్డు సభ్యులును, ఆంధ భాషాఖిమానులును, ఆంధ్రభాషా విమర్శక్యొగేసరులును నగు దేవరపల్లి వెంకటకృష్ణా రెడ్డి అధ్యత్షత్యక్రింద అత్యంతజయ్యప్రదముగ జరిగినది. తమ తొలిపలుకులలో నే బహు చమత్కృృతితో నుపన్యసించుచు. వారి మృదువచో నై పుణ్యమునలన (పేకకులహృద యము నాకర్షింపగలిగిరి. తిక్కనగారి గొప్పతనమునుగురించి వారు సందర్భోచితముగ నుడివిన వాక్యములు రెడ్డిగారు ఆంధ్రభాషయందు. గావించిన వర్మిశమ _సేక్షకులు తెలుసుకొనుట కవకాశ మేర్చడియెను. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయమునందలి పరిశోధకులు పింగళి లక్షీ శ్రకౌంతంకవి తిక్క-నగారినిగురించి యుసన్యపించి _పేక్షకులను సంతోషసాగరమున నోలలాడించిరి. బిందరు వాస్తవ్యులు కాటూరు వెంకటేశ్వరరావు కాము రచించిన కావ్యమునందలి పద్యములను ముగుల శ్రావ్యముగ చదివిరి. గుజ్జం వెంకటసుబ్బరామయ్య (గ్రంథమును గురించిన విమర్శనను ఇహు చమత్కృృతితో (ప్రస్తాపించిరి....” ౦

క్షేషేషే తిక్కన జయంళులు మార్చి 20

అధ్యత్రులు ; డాక్టర్‌ కట్టమంచి భామలింగా రెడ్డి

ఉఊవవ్యానకుల్లు నవ్మావిశులు : తున్ముల సీతారానుమూర్తి

తుమ్మల సీకారామమూరర్తి చౌదరి (1901) జెనుగులెంక, శళావహూర్ణ విదదాంకికులు, ఆంధకనికాలోశమున ఈయన శీరి పండువెన్నెలసలె వరచుకొవి పోవుచున్నది, విజమైన గాంధేయడు, ఠలవు - మాట - చేత - అన్నిటా వర్వోదయుడే 1 కాబట్టే శట్టమంచివారు ఎంగ శుమ్మల వాడ గాంధీమహాత్సుని ఆస్థానకవి. ఈ స్థానము శాశ్వతము ” అని ఉగ్గడంచినారు, అచ్చవు జానుతేనుగు, శీవి, నుడికారవు చేవ, మాటలపాొంకము, వైలిలో జాలు వారుతనము ఈయన కవిజాశిల్పమునందలి శీవాంశములు, తెనుగదనమునకు ఈయన కృతులు పుట్టుబుగ్గలు, “గాంధీకీ ఆత్మకథ” “మహాత్మకథ” మెదలగు పెద్దకృళులు మహావ్రబంర (శ్రేబీ! శేరుము. “'గీఠాంగణవు” అను భగవద్గీత వీరి యళోదీపిక, ఈయనను “అభినవ తిక్కన" అవి ఎందరు పిలీచివొ, ఆపేరు నొల్లక “తెనుగు లెంక” అను బిరుదమతో మురిసీపోవు నిరాడందిర సాహిత్య సేవకులు విండుకుండ. ఈ -(గ్రామాబకవి విషయపూర్ణ విమర్శాత్మక ఉఊవవ్యానములకు పెటినపేద. - న! ఈయన ఖండకావ్యములు, నర్యములు కాతీయళా రనపూర్ణ మై, శవికాశిల్పఖిండములై, ఆ౦ధ్రావళక8 మోదము గూర్చుచున్నవి, ఆంధధ(వదేశ జాహిత్య అకాడమి నభ్యుణగానుండి తరువరి విశష్టనభ్యులైరి. క970లో కేంద అకాడమా వివహుమవీ! పాత్రీకఠరింపబడి, తమ యోగ్యతకు ఒక మదన పొందినాడు, వీరి శిష్యకోటి, విలీటా ఒక ఊర వీర పుట్టువువండువు జరువుచు గుదవూజ గావించుచున్నది.

కవిత్రయ కవితా వైజయంతి 112 ఆంధధరపతిక $-4-”389

“మహాసభకు రేబాలసోదరులును, గునుపాటి యానాదిరెడ్డి దీపాల పిచ్చయ్యశా స్త్రి మొదలగువారు దాదావు వేయిమంది వచ్చి యుండిరి. కార్యదర్శి గుజ్జం సుబ్బరామయ్య గతవత్సరం నివేదికను పరించిరి.

• బెంగుళూరు రంగస్వామయ్యంగారు (ప్రాచీనముతిగూ+ తిక్కన (వశంసాపద్యములను (శావ్యముగ చదివి (శ్రోతల వులకితగ్మ్శాతుల గావించిరి.

తుమ్మలవారి (పళంన

రామలింగారెడ్డి ఉపన్యాసకులగు తుమ్మల సీతారామమూర్తి చౌదరిని గురించి మాట్లాడుచు -- నేటి యుపన్యాసకులు ఇంతవరకు వారి(గన్సములచే నాకు పరిచితులు నేడు వారి ముఖసందర్శన మబ్బినది చౌదరి వారి ఆత్మకథ ను నాకు పంపినారు వీర్మిగంథమును కడదాక చదువునంతవరకు విడువ బుద్ధి పుట్టినదిగాదు వెంటనే నేనప్పుడు ఒక జాబు (వాసియుంటిని అందలి ముఖ్యతొాత్పర్యమేమన - వీరి కవిత్వము కవితయ కవిత్వమునకు టప్రతిబింబమనవచ్చును. శైలి సరళము. నిర్దున్టము. నా అభినందనములు -- ఇత్యాదిగ వాసితిని, ఆవల వీరి “రాష్ట్రగానము” అను వుస్తకముగూడ నాకు చేరినది. అందు ఆంధధుల యశస్సును చక్కగ చాటినారు అత్మకథ మహాత్ముని జీవితమునుదెల్పు “అత్మకథ'గా గానము చేసిరి ...

వంన్సృతమూలము ఏది?

కట్టమంచివారు నభ ముగించుచు ఇట్లనిరి * * మన కర్తవ్యము నెజవేరినది సన్మానము జరిగినది మహాకవిని న్మరించితిమి ఇప్పటి విమర్శకులు సంస్కృత భారతమునందలి శ్ల్రోకమునుచదివి యీ ఘట్టము లందు తిక్కన యిట్టిట్టు మార్పులు చేసినాడని నిర్ణయించుచున్నారు అదినమ౦జసముకాదు తిక్కన యే సంస్కృత మాతృ

• వీరి ఇంటిపేరు నరన్వతి. బెంగుళూడలోనండులచే ఆ చేదవచ్చివది మవోవటప. వేంకట్రాయళాన్తులవారి “ఆంధభాపాభిమాని నమాఃజముొన (వధాన స్రీపాత్రపోషకుడు."

క్షే1లి తిక్కన జయంతులు శను పెట్టుకొనెనో తెలియదు. భండార్మరు (వ్రళృతులు భారతమున నవేకప్రతుల శోధించి, బహుకాలము. కృషిచేసి ఇప్పుడు ఆదిపర్వమునుమూతము (వ్రకటించికి. (ఇవ్పుడు ఆవని పూర్తి అయి (వ్రకటింపబడీవది)

అందలి పాఠములకును, ఇప్పుడు మనకు చిక్కునట్టి నర్వసాధారణ సంస్కృత భ్రారతదునకును ముప్పాతికనందింధము లేదనియే చెప్పవచ్చును. కాబట్టి. మనము తిక్క.న యే మాతృకమచూచి భారతము ననువదించెనో ఆ భారతమును కనుగొన వలెను.” జమీన్‌ రెతు 7-4-09

య్‌ోం

“. అధ్యక్షులు తమ [ప్రారంభోవన్యానమునందు “ఉలయభాషా(వవీణ”” సీతా లామమూ ర్తి చౌదరిగారికివి. తనకును గలిగిన పరిచయనందర్భమును నభ్యుల కెయిక వజచుచు చౌదరిగారు (వ్రానిన "ఆత్మకథియందలి కవితాన్వరూవమును బహువిధముల టోంపించిరి.

పిమ్మట సీతారామమూ_ర్షికవిగారు, తిక్కన విరాటపర్వమునందలి కొన్నిఘట్ట ములమతీపికొవి వ్యాసుని విరాటపర్వమునకును, తిక్కన యనువాదమునకును గల పోలికలను వివరించుచు ఎచ్చకఇెచ్చట కవిబ్రహ్మ తిక్కన తన యమవాదమునందు మూలమునకు మెలుంగుబె పైనో చక్కగా వివరించిరి.

అవల సీతారామమ్లూ _ర్హిగారు రచించిన “ఆత్మకథ” యండలి రనవ త్తరములై న నద్యములను బుచ్చి నుందరరామశావ్రీగారు (శ్రావ్యముగా బఠించి (పేక్షకుల కమితా నందమును గలుగజేషిరి,

తర్వాత సీతారామమూర్తి కవిగారికి లకీ నారాయణరెడ్డి బహళూశరణము నూట ఫదునారు రూపాయలు అధ్యక్షులచే నర్పింపదిదెను.

అనంతరము అధ్యతులు తమ అఆంతోోపన్యాసమునందు ...మనదేశమున. వంస్కృృత భారత(ప్రతులు పలువిధములై న పొఠభేచములతో (వాయబడియున్నవనియు, కవిిహ్మ తిక్కన దే (ప్రతివి స్వీకరించి, అనువాదముజేసియుండునో (గపాంచుట తష్టమవియును, తిక్కన భగవద్గీత సంపూర్ణముగా తెనిగింపకుండుటకు కారణము అప్పటికి భగవద్గీత ఇంక విరివిగా లేకయుఎడునేమోయవియును, ఈ నా వాక్యములే విద్ధాంతములుగావవియు, ఈ కాలముసందలి పీశారామమూూర్డిగారివంటీ కవులు, తమకు

కైకీ- 8

కమిరయ కవీకా వైజయఆతి కేశ తల కవితాళ క్రిని చిన్నచిన్నకావ్యములు (వాయుటయందే వినియోగింపక అప్పుడప్పుడు తమకు స్ఫురించు భావసామ్యగిని యేర్చికూర్చుకొని, చక్కవివదములతో, ప్రస్తుతకాల మున కుసయోగపడునట్లుగా ఒక మహాకాన్యమును సృష్టించినయెడల, దేశమునకు 'మేలు చేకూర్చినవారగుదుర నియును, సీతారామమ్లూర్హి చౌదరిగారు. అట్టి యుత్తమ కావ్యమును [వ్రాయుటకు పూనుకొనవలనినదనియు, 'సెలవిచ్చుచు తను గంభఖీరోపవ్యాన మును ముగించిరి. పిమ్మట (శ్రీయతులు గుజ్జం సుబ్బరామయ్యపంతులుగారి వందననమర్శ ఏణముతో వభ ముగింపదిడెమ. మంబనాడు మొల్ల జయంతి శ్రీయుతులు దేవరపల్లి నెంకటకృష్ణారెడ్డిగారి యధ్యక్షతను జరువదిడెను. నెల్లూరిపొరులు కవయ్యితి కజ్డా సుబ్బలక్ష్మమ్మగారిని అర్థ నమూటపదహారు రూపా యలతో సత్కరించిరి. _=మకానొక (పేషకుడులో తుమ్మలవారు ఆనాడు చేనీన ఉవన్యాసమునకు మూలరూనమగు “నోట్సు వంటి (వ్రాత మంచి (వధానభాగములను క్రింద ఇవ్వడమైనది. *వ్యానుని కూర్చుంతిక్కన తీర్చు”, అవి తన (వ్రనంగమునకు ఒకళీర్షిక నిడిరి. చదువుడు, ““వెల్లూరుమండలమువారు భాషాసేనలో వీను మిగిలినవారు. వీరిలో (1 తిక్క వరపు రామిరెడ్డిగారు (ప్రథమ్మశేణికి చెందినవారు. తిక్కన 'వేద్యపు పంట సారన్వతమ్షేతమున తిక్కన కావించిన పేద్యముయొక్క పంటను నేండు మన మనుభవించుచు తనియుచున్నాము. ఇతరభాషలలో (ప్రాచీనకవులమ మించిన అర్వాచీన కవులు కలరు. కావి మనభాషలో (ప్రాక్తనులగు నన్నయ తిక్కనాది మహాకవులను మజపించు నవీనకవులు లేరు. వారికి జోడు వచ్చువారును లేరు. వ్యాసభారతము భార తీయఖభాషలన్నింట నమాదితమయినది. కాని దేశభాషా భారతములయం దేదియు తెను(గుభారతమున 'కెనకాదు. మన యదృష్టము వండి కవ్యికయమువారు మనకు చక్కీ-రి. వీరిలో తిక్కవార్యుండు అనన్యాదృశు(డు. వ్యాసువిది కూర్చుగా తిక్కన్నది తీర్చుగా మన భారత మవతరించెను. వ్యాన ఛచనము వింగారు ముద్దయవి తిక్కననృష్టి రక్నాలుచెక్క. రమజీయాలంకృతులు గిద్దిన

శ్షై1ర్‌ తిక్కన జయంతులు శవకాభరణమని చెన్పవచ్చును. కావుననే కవిబహ్మ ““సాహాత్యశిల్పమునం బారగు4 డన్‌” అవి చెప్పికొనంజాలెను. తిక్కన విరాటోద్యోగములు పరమరమణీయములు. (వ్రశివదమరురములు, ఈ పర్వములలో తిక్కన (ప్రతిభాదివిశేషములు ఎందుచూచినను పాథ్షెక్కరించును. మూలమున కవిరుద్ధమగు భావ్వసవంచనము, పాక్రశీలముల కను రూవములగు నంఘటనలు కూర్చుట, కథాగౌరవమున కనుగుణమగు రీతి నౌచిత్యము పాటించుట కవి(దిహ్మకే చెల్లును. ఇందులకు తగినఘట్టము లొండు రెండు వివరింతును. పాత శీలానుగుణ్యమైన సంఘటన కల్పన పాండవు లజ్ఞాతవానమునకు వెడలి మత్స్యమండలముగడి చేరి ధౌమ్యుని వీడ్కొావి విరాటనగరంబున కనతిదూరందిగు కాంతారమునం దజిమిపోవు నమయం మిన( వితశ్రమందు నూవిన యాజ్ఞ వేని నంన్కృతమునం ది ట్లనుచున్నది. వ్యక్తం దూరే విరాటన్య రాజధానీ భవిష్యతి వసా మేవో వరాం ర్యాత్రిం బలవాన్‌ మే పధిశ్రమః. యేధిష్టిర ఉవాచ. ఇమాం కమలస్మకాతీం (దౌవదీం మాద్రినందన ! ముహూర్తం పరిగ్భ హ్రైనాం బాహుభ్యాం నకుల: వజ, ఇచట తిక్కనగారి అనువాదము చూడుండు. “వథీశ్రమంబు నూవి యాజ సేని యిట్లనియె. జా ణా ఉ॥ డప్పిజవించె _వేజలపుటంబులు పొక్క/దొడంగె గోళ్ళలో జిప్పిల(జొచ్చె నెత్తురులు చిత్తము నాకు గడున్‌ వళంబుగా దవ్పుర మిచ్చటచ్చ టనునానల వచ్చితి నెంతదవ్వాకో యివ్చటిభంగి నొక్కడుగు నేగెడుదానికి నోర్వనెమ్మెయిన్‌.”” మూలముయొక్కయు అనువాదముయొక్కయు సారాంశ మొక్కటే. కావి రసోత్ప త్తి విధానము వేజు. వ్యానుండు “శ్రమకల్లి' ననంగా ఆశ్రమ యెట్లుకల్గెనో కంటికీంగట్టినట్లు తిక్కన వర్ణించెను. అసూర్యంపశ్య, ఆగర్భ (శ్రీమంతురాలగు (దౌపదినోట అట్టివాక్య ములు వెలువడినన్ను డెట్టి కఠినచిత్తుని మనవైనను కర(గకుండునా ? కావుననే తిక్కన భర్మజుని స్థితివి,

కమ్మిరయ కవిశావైజయంతి వ16 క. తనమది. గరుణయు ఖేదం

బును బవిరిగొనుచుండ ధర్మపుతుండు నకులుం

గమంగొవి (ద్రువద నృపతినం

దనదెన యాతవికిం. జూపి తగ విట్లవియెన్‌. అని వర్ణించెను. కరుణయు, భేదమును పిరిగొనుట, (ద్రుపదనృపతి నందనదెన నకులు నప చూపుట._వీవిలో మదా త్తభావ మిమిడియున్నది. ఒక్కొాక్కవదమున కెంతేవి వాఃఖ్యానము (వాయవచ్చును.

ఈ సట్టున నింకొకవిశేష మున్నది. మూలమున---(ద్రౌపదిని మోచితెచ్చుటకై ధర్మజుడు నకులున కానవెట్ట నతండు "నేనును మిగుల డప్పితివి. ఆమెను మోయ లేన” అనుమ. అంత నన్నగారు ,పహదేవున కాజ్ఞయిడ వాడును నకులునినలె వల్కును. అప్పడు పొండవ్య్నాగజుండు పార్టున కానతీయ నతడు (ద్రౌపదిని తెచ్చును.

శిక్కనగా రిచటః దన యుచితజ్ఞతచూని అన్నగాతి యానలను నకుల నహ చేవులు పాటింసమి. వీరికి (దోవది యవస్థ కరుణాజనకము కామియు యుక్తము కాదని యెజింగెమ. కాపున తన ధర్మజుండు నకులుంగని *“లతా తన్వి యిది వడగొనియె మోచితెమ్ము కొంతదవ్వు'” అనును. క. అనిన విని పూని (గక్కునః జనుడేగరమి నతండు డన్సె6 జాలం డని నె మ్మనమున నెజింగి యాతవి యనుజన్మువి బవిచె; నఈదు నలనుం డ్రైనన్‌ నవ్యసాచిం జూచి ““ఇమ్మడిరాడి డవ్సె వీ వెమ్మెయినైన దీని భరియించి వురంబు నమీన భూమికిం దెమ్ము” అనును. అర్జును. డా పుష్పకోమలివి (వియంబున మోచికొని తెచ్చును. ఈ మార్చువలన నకులనహదేవుల శీలమెంతో రక్షింపంబడినది. వారికి దయ కలదని, జన్నగారిమాటలయందు గౌరవము కలదని కేలినది. బౌచిత్య మెజటీ/గన మహాకవుల సరణీ యిట్లండుము, వ్యాసువి ధర్మజు(డు కంకుడై వీరాటువికొలువు చేరును. విరటుం డఠనితో పీ పలగో(త్రనామందులు నత్యసమ్మతముగా వెలువరింపు మనును. అప్పుడు కంకుండు వత్యం వచః కోన్విహ వక్తు మత్సహే ద్యథా 'పకిజ్ఞం తు శృణుస్వ పార్థివః

క్షే? తిక్కన జయంతులు అవి తన నమాధానము నారంభించును. ఇచట! దిక్కనగారి కంకఃడు, ఆ. ఉన్నరూన వలుకు నన్నరు లెక్కడ+ గలరు తోచినట్లు పలుకు వలుక న్లైనచంద మయ్యె నంతియగా కంత పట్టిచూడ(గలరె యెట్టీవారు. అవి మందహానంబు పేయుదు మజియు, క. నానావిధ భూతమయము మే నతిచంచలము మనసు మెయికొని నిక్కం చేనరునకు( జెల్లింపం గా నగు సత్యంబు నడప్వుకమ మట్లుండెన్‌. అనును, ఇది యెంకేని యుక్రియుక్తముగా నున్నది. తరువాతివాకములయందై నను తిక్కన పల్కులలో సున్నంత రహస్యగోపసము. వ్యాసుని నుడులలో కానరాదు. చివరకు విరాటు(డు ధర్మజు నంగీకరించి కూర్చుండ బెట్టుకొవినపిదప ధర్మోజ ముఖాన తోకనమునందు ఆతనికి/గల యుత్సాహమును, తతృరత్వమునుగూర్చి, “త మాననస్థం (్రియరూపదర్శసం నిరీక్షమాణో నకతర్చ భూమినః.” అవి వ్యాసు(డు వ్రాయగా తిక్కన . చ. పొరిచొరి బీతి రెట్టిగ నపూర్వ విలొకన మాచరించు ద -శ్పరమగు నద్వివేకమున భావవిరూపణ చేయుం గౌతుక స్ఫురణ గరంబు తత్కరము( బౌంద నయంబిన. జేర్చి వాక్య ని _న్తరచతురత్వ మేర్చడంగ సల్లపనం టొనరించు నర్జితోన్‌,”” ఇవి వర్షించెమ. ఆయా పరిస్టితులలో మనోగతభావముల వెల్లడించుటయందు తిక్కన దృష్టి చచ్చినట్లు ఏ కవిదృష్టియు చొరనేరదు. ఇంతకును వ్యాసువిచూపు కథావేగమున _తిక్కంనతూపు కథాకాఫ్య కళా వేగముల, ఇట్టిభేదము. వీరికి నర్వ్యత కలడు. దీనిని నమ్మగముగా నావిష్కరించు చదురు నాకు లేదు. పై పెచ్చు పుంభావనరన్వతులు శ్రీ కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డిగారి ఆధ్వర్యవమున సాగుచున్న మహాసభ యిది. ఇప్పటికే వేను అధికారములేని పల్కులు పల్కియుందును. పారిషదులు నా సొహసమును మన్నింవ (ప్రార్థితులు "9

మార్చి 2 అర్యతల: _ డ్రాక్టర్‌ బెజవాడ గోపాలరెడ్డి ఉవద్యావవల : (శ్రీ ఆమంచర్ల సుబ్బుకృష్ణరావు, [శీ గాజులపల్లి హనుమ చ్చాన్సి, శ్రీ దేవరపల్లి వెంకటకృష్ణా రెడ్డి

వన్మావికులు: [శ్రీ ఏటూరు (శ్రీవివాసాచార్యులు

టెజవాడ గోపాలరెడ్డి (1807 అద్భష్టదేవత కృపాకటాతములకు ప్యాశ్రీకరింవవిడినదానికి తోడు స్వయంకృష్‌ యున్న రాణింతురు అవిన ఉికి ఉదాహరణము రెడ్డిగారు. పెద్దవారుగా చేయ బడగానే, అర్హతతో పెద్దరికమును నిలుపుకొనిన వురుషయత్నయోగి వీరు. వెల్లూరుమండలమున పెద్దవారికి వురిటిల్లు బుచ్చిరెడ్డీపాశము.. అందు బెజవాడ వట్టాఖిరామ రెడ్డిగారి మండలవికానమునకు ఒక వేగుజుక్కగా ఉండినారు. వీరి పోదరుడు బాలకృష్ణా రెడ్డితోగలని వార్తావ్మత్రిక నొకదానిని *వర్తమానతరంగిణి” (1895) సేర పాగించినారు. కవివందితుల పోషించినారు. రాయప్రోలు నుబ్బరావు గూడ తమ చిన్ననాట వీరి వత్కారమును పొందియుండినారు, ఆ ఇంట వృట్టివ వాడే గోపాలరెడ్డి, 1920 లో గాంధీమహాత్ముని స్వాతంత్ర్య శంభారానమును విని గోపాంరెడ్డీ వెల్లూరు వి. ఆర్‌. హైన్కూలునువదలి బందరు జాతీయ కళాశాలలో సిన్ననాడే చేరి, కోవల్లి వానుమంతరావు, మనర్హ సుబ్బరావ్వు వేదాల రంగాదార్యులు, పెండ్యాల వెంక టమ్య(బ్రహ్మణ్యశాన్త, మొదలగు మహామహుల శి్యత్వమున భావి విజ్ఞానసొధమునకు ఖిత్తిమూలములను కుదుర్చుకొనివాడు. ఆవల శాంతివికేతన ములో సారస్వతనంస్కారముల అలనరచుకొని విజజీవిత వ్రనూనముల వరిమ శింవజేనికొనినాడు. చదువు వదలీవదలకముందే స్వాతయ్య్యనమరమున దూకి, వలుమారులు చెరసాలలకుపోయి, భాని రాజకీయాధికార జీవితమునకు జాశకవణ (వాయించుకొవినాడు. దీనివలితముగనే 29 వ ఏట 188? లో కాం్యగను (వఠమ

19 తిక్కన జయంతులు వ్రకుశ్వమున మదరానులో రాజాజీ నాయకత్వాన మంతి అయినాడు. ఇంత చిన్న వయనున మంత్రిఆయినవారు ఆనాడు మనదేశమున లేరు,

'హెచ్చుతక్కువ 16 ఏండ్లు - రాష్ట్ర్రీయమంత్రిగా, శాసవసభానాయకుడుగా, ముఖ్య మంతిగా, కేంద్రమంత్రిగా ఎన్నికతో కళంకరహితముగ నదవీనిర్వహణము గావించి ఉత్తరదవ్రదేశ్‌కు గవర్నరు అయినాడు. ఈ రాజకీయజీవితమున కతలు గట్టిగావి, న్వవక్షల పెంచిగాని ఎరుగడు.

రాజకీయము వీరికి వివిఃప్రాణము, సొరస్వతము కవితావినోదము అంశజప్రాణ: ములు. ఆయన అఆకృతితోబాటు ఆయన భావసంవదగూడ కళాపపూర్ణము. వభ్యక, నభాగొౌరవము ఆయన ఉచ్చా్యాననిశ్వానములు.. భాషలు నేర్చుకొమట ఒక కూసువిద్య వీరికి, బెంగాలి, హింది, ఉరుదులాషలలో మంచివ్రవేశము. ఇక ఇంగ్లీషు తెనుగులలో(వ్రాని మాట్లాడుట సమముగ అలవడిన విశేషగుణముం అన్నిరాష్ట్రములలో సాహిత్యరంగమున రెడ్డిగారికి ఉన్న గౌరవమర్యాదలు అపూర్వములు, ఆంధ్రవ్రదేశ సాహిత్య అకాడమీ పుట్రినదిమొదలు ఈయననే అధ్యకుడుగా చేసికొని, ఈయన లేకున్న తుట్టమార చెడిపోదునన్నఖీతితో వదలి లేకున్నది, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీలో ఆంధధ్రశాఖ ఆధినేశగామ, ఏకేటా. భారతీయరచయికకు లక్షరూపాయల వఐిహుమతినిచ్చు శొంతిస్వరూప జెయినుల జ్ఞానపీఠమున (వ్రదానవ్యక్తిగాను సరస్వతీపూజ లొనర్చి, గౌరవించి గౌరవింన విడుచున్నారు. రవీంద్రుని కృతుల నెన్నిటినో తెనుగుచేనినారు.

ఆమంచర్ల సుబ్బుకృష్ణరావు (180-945 నెల్లూరులో ఈయనకు సంబంధములేని (వ్రజాహితసంస్థలుగాని, కార్యములుగ్గావి లేవు. నెల్లూర్మివజలకు ఈయనఎడ గొవ్చగారవముండెడిది. 1901లో వి. ఎల్‌. వరీక్ష ప్యానుచేసి న్యాయవాదవృత్తిని చేవశైను. [1910 నాటికి గొవ్చ న్యాయ వాదిగా స్థిరనడెను. రాజకీయములు ఈయన అభిమానవిషయములు. నాలుగైదు వర్యాయములు జిల్లాటోర్డు అధ్యక్షుడుగ ఎన్నుకొనఐడదెను. నెల్లూరు పురపాలక సంఘసభ్యులుగ, అధ్యక్షుడుగ ఎన్నుకొనదిడెను; శాసననభకు నెల్లూరు, చిత్తూరు, కడవజిల్లాల (ప్రతినిరిగ పేరెన్నికగన్న గొన్న న్యాయవాదులపై పోటీచేని ఘన విజయమును సాధించెను. మాంజపెగూ శేంనువర్ణు సంప్య్కరణములకు పూర్వము 'రెండువర్యాయములు, తర్వాత నెల్లూరుజిల్లా (ప్రతినిధిగా రెందుతడవలు ఈయన శాననవిర్మాణసభ వభ్యులుగ ఎన్నిక గాంచెను. ఈయన నెల్లూరుజిల్లా బోర్డు అధ్యక్షుడుగా కావలి, బుచ్చిరెడ్డిపాలెము, గూడూరు మొదలగుచోట్ల ఉన్నతపాఠశాలలు వెలయుటకు కారణభూతురయ్యెను, వ్యెళ్ళిరు

శవ్మిక్రయ కవితా వైజయంతి 120 వండాఫీనువ్యవహారములు చాలవరకు ఈయన నడిపించెను. నెల్లూరు పురనుందిర విర్మాణములోను, ప్రో(గెవివ్‌ యూనియన్‌కు అందు ఆవానము కల్పించుటలోను ఈయనకృషి మరువరానిది, ఈయన గొవ్ప విద్యాభిమాని. వి అర్‌. హైస్కూ లును కళాశాలగా మార్చుదెందించుటకు, ఈయన శ్రద్ధాన క్తులతో పవిచేనెను, శాసననిర్మాణనభలో సభ్యుడుగా నున్నదినాలలో యునాని, ఆయుర్వేద వైద్యముల వునరుజ్జీవమున 3. వాదించి, దేశీయపాఠశాలలు నెలకొల్పబడునట్లు కృషిచే నెను పౌరజీవితమునం దీయనకు ఆస క్తిలేని విషయములేదు. ఈయన కృషికి ప్యాక్‌ భూతముకాని పొరహితసమాజము లేదు అన్న ఆళశిశయో క్రికొడు,

ఇాజులసల్సి హనుమచ్చాత్తి (1093-1056) పీరిది కోవూరు తాలూకాయందలి మోడేగుంటప్రక్క. వేగూరుగ్రామము. సమీర కుమారవిజయ (గ్రంథకర్త పుష్పగిరి తిన్వునసంతతికి చెందినవారు. తొలుత తెనాలి సంస్కృత కళాశాలలో నుపాధ్యాయుడు, అవల 1922 మందట నెల్లూరు సంస్కృతపాఠశాలకు [వ్రధానోపాధ్యాయులైరి. అ పాఠశాలను కళాశాలగా

మార్చుటకై మూలధనము కావలనిరాగా వీరు ఉదారభావముతో తమ రెండెకర ములభూమిని దానముగా ఇచ్చినేసిరి.. నెల్లూరు. వేదనంస్కృృతకకాశాల పప్రిన్ని పాలుగా చాలకాలము వనిచేని, దాని 'పెద్దరికమును, తాము ఉన్నంతకాలము కాపాడినాది వైయ్యాకరణ సార్వభౌమ, హనుమచ్చాన్త్రగారు కడాన తాము పెంచి పెద్దజేసిన ఆ నంన్కృరకళాళాలకు మరొక నాలుగెకరముల నుక్షేశమును దానమొనంగి రన్యజీవులైరి.

ఏటూరు శ్రీనివాసొచార్యులు (180-195)

వండిత ది, గోపాలాచార్యులు ఆయుర్వేదమును ఉద్దరించి, కళాశాల స్థాపించి నవ్పుడు, ఆయుర్వేదమున శాస్త్రీయ వైద్యులై న పెద్దవారిలో ఈయనొకరు, మంచి సంస్కృత ఆర్మర్రభాషా పాండిత్యముతో, సరసవాక్య ౦చనారౌరంధర్యముతో మృదుమధుర చమత్కారనూ కులతో అలరింవజేయుచుండినారు. మంచి రసికులు 'వైద్యమున మందుకంకే, యీయన చేయివానిమే ఎక్కువగా పనిచేనివది. అమూల్యౌషధములను స్వయముగ చేయుచుండినారు. వీరు అనువదించిన “యోగ రత్నాకరము” ఈ సండర్భమునకు ప్యాశ్రీకరింపబడినది. “ఆమృతోదయము అమ నాటకమునుగూడ [వ్రానినారు.

191 తిక్కన జయంతులు న్వతంత 26-39-40

“తిక్క యజ్వ జయంతికి శ్రీ బెజవాడ గోపాలరెడ్డిగారు అధ్యక్షత వహించిరి, గోపాల రెడ్డిగారి నూత్నపోకడలు"- “తిక్కన జయంతి నెల్లూరు వారు మాతమే జరుపటయు నన్నయభట్టారకుని జయంతి రాజమహేంద్ర వరమువారు జరుపుటయు చూడగా మాండలిక సంకుచితదృష్టులు మన కున్నవని తోచును .. ఆంధలోకమంతటికీ పదునైదుపర్వములు తెలిగిం చిరే, ఒక్ట్ర్‌ నెల్లూరునకు మాత్రమే కాదుగదా బాష అన్నితరగతులవా౦ది. ఒక అ(గహారీకులుమాతము మేము నాన్గు వేదాలు వల్లించగలమను రోజులుపోయినవి. సామాన్యులకుగూడ భాష అందుబాటులో నుండ వలెను. వూర్వమువలె ఉదంథరచనలు ఇప్పుడు యెంతమా[త్రమూ ఉపయోగంలేదు అంత పెద్దగంధాలు సమాసభూయిష్టాలతో జమ్మాస్టిక్పు చేస్తే _ యీరో జుల్లో వానిని చదువుటకు తీరుబడేలేదు ఓపిక అంతకన్నా లేదు. అందుకనే నవ్యసాహిత్య పరిషత్తువారు సారస్వతంలో ఉద్ధృంథ రచనకు బదులు ఖండకావ్యాలు వాస్తున్నారు. ఒక్క రాజకీయములోనే కాదు భావాలలో విప్లవం భాషలోనూ ఉంది అసలు స్వరాజ్యంవప్తే మన భాష నిలిచిఉంటుందో ఊడుతుందో కూడా ఇప్పుడు చెప్పజాలము జవహర్‌లాల్‌ నెహూగారు ల్యాటిన్‌ లిపిలో హిందీభాషనో హిందూస్తానీ భాషనో దేశములో వవేళ పెట్టితే చాలా సులభంగావుంటుందని చెప్పు చున్నారు ఇంకా యీ అరసున్నలబాధ ఎవరుపడతారు? భాషలో స్వేచ్చ జనసామాన్యాని కందుబాటులోఉండాలి మన తెల్టులిపి దోషము వల్లనే మనవారిలో నూటికి అయిదుమందికన్నా చదువుకొన్నవారు లేకున్నారు చూడండీ అరవలు చదువులో ఎంత (శద్ధచూవుతున్నారో వారికి ఎన్ని దినప్మతికలున్నవో అరవదేశంలో ఉన్న అంధులకు తెల్గు నేర్పాలని ఈమధ్య ఒగ ఉద్యమం బయలుదేరింది అది అయ్యేపనికాదు వారు అరవవారిలో కలసిపోవలెను రా షే్రేతరాం[ధులు రాక్ట్రుతరులతో మిళితం కావలెనన్నమాట. నామాట మాకు కటువుగా వుండవచ్చును. అయితే నేను దాచుకోలేను' అని చెప్పుచు రెడ్డిగారు ఇతర వక్తలను ఉపన్యసింపవేడిరి

'శ్రీనివాసాచార్యుల [పళంన

రావుబహదూర్‌ ఎ ఎస్‌ కృష్ణరావుపంతులుగారును వైయ్యాకరణ సార్వభౌమ బ్రహశ్రీ గాజుల పల్లి హనుమచ్చాస్రిగారున్నూ విద్యాప్రవీణులు శ్రీ దేవరపల్లి వేంకటకృష్ణా రెడ్డిగారునూ తిక్కనకాలముకు రచనలను

కవిత్రయ కవికావైజయంతి 129 గూర్చియు యోగరత్నాకర “అమృతకర వ్యాఖ్యనుగూర్చియు, తిక్కన, పోతనల కాలనిర్ణయశాసనములను గూర్చియు వరుసగా వుపన్యసించిరి. అనంతరము వావల్‌పిండి వాస్తవ్యులును యోగరత్నాకరమునకు హిందీ టీకను (వాసిన కవిరాజ ఆయుర్వేదశాస్హి యిత్యాది బిరుదాంకితులు విద్యాధర్‌ విద్యాలంకారగారు యేటూరివారి “అమృతికర"” వ్యాఖ్యానమును (పశంసించుచూ లాహోరునుండి పంపిన అశీర్వచనములను, రాజమండ్రి నుండి పొన్నాడ వెంకటా[దిగారు వాసిన అభినందనమును చదివిరి

పండితులనేకులు శ్రీమాన్‌ శ్రీనివాసాచార్యులవారిచే రచియింపబడిన యోగరత్నాగర ఆం[ధవ్యాఖ్యానమును అయుర్వేదములకు వారొనర్చిన సేవను కొనియాడిరి. పిమ్మట త్రీమాన్‌ అయుర్వేదభూషణ, భారతీతీర్థ, పండిత, యేటూరు శ్రీనివాసాచార్యులుగారు రచించిన “అమృతకర”"యను యోగరత్నాశకర అంధ్రివ్యాఖ్యానమును (పశంసించిరి శ్రీ తిక్కవరపు రామి.రెడ్డిగారిచే నొసగబడిన కృతిసమ్మానము నూట పదహారు రూపష్య ములను శ్రీ ఆచార్యులవారికి అధ్యిక్షులొనంగిరి. కృతిసమ్మానమును (గ్రహించినపిమ్మట కాము రచించిన యోగరత్నాకర వ్యాఖ్యాన విషయ ములను అమృతోదయనాటక విషయములనుగూర్శి వుపన్యసించి ఆఅభిన౦ దనములతో శ్రీ తిక్కవరపు రామిరెడ్డిగారికి “యోగరత్నాకర' (గంధము రెండు సంపటములను శ్రీ ఆచార్యుల వారొనంగిరిం జమీన్‌ వైతు 26-3-”&10

శినాటక (ప్రదర్శనము *. తర్వాత శ్రీమాన్‌ ఆచార్యులవారిచే రచింపబడిన“అమృతీదయము”

అను నాకటమునందలి నాల్టుసీనులు క్ష్షయరోగమును విధ్వంసముచేయు విధానమును కెలియజేయునవి (దర్శింపబడినవి,. ఈ నాటకమును నెలూరునందలి ను పసి ద్ద నటకావత౦సులు కడురమ్యముగ (పదర్శించిరి అందు చెంచు, బూరుగపల్లి, నరసింహం చం[ద

“వాటిక వదర్శనము గూర్చివ్రానిన ఈ నాలుగు మాటలు మివవా తక్కిన దంతయ “న్వత౦(త” వతిక కథనమే, అవే వాక్యములు, అదే వరున

శే2ిలి తిక్కన జయంతులు 'శేలరం మున్నగు నటకులు వేషభాషలు బిహు చక్క_గ ఆతికినవి. వండిత గోపాలా చార్యులపా(తను చెండు నటించాడు. ఆ గడ్డము, తలగుడ్డ. కోటుమీద మెడలు అవి. చూచి అవ్చటం గోపాలాచార్యులేనవి (పేక్షకులు విర్హాంతపొయ్యారు.. మేకప్‌ ఆంత ఆళికిపోయిందన్నమాట. (శ్రీ అధ్యత్షలవారి ఉవనంవోరోవన్యానంతోడను కార్యదర్శిగారగు (శ గుజ్జం వేంకటసుబ్బరామయ్యగారి అభివందనములతోడను నభ పూర్తి గావింవబడదెను. ఈక విలేలరి” 0 1041 మార్చి కి, 24 అధ్యతలు : శ్రీ పి, వి. రాజమన్నారు ఉవన్యానకులు : థ్రీ తూములూరు వెంకటశివరామయ్య వన్మానితులు : ష్య న్మా థ్రీ గుజ్జం జాషువా ప్‌. వ. రాజమన్నారు (1902) న్యాయశావ్రకోవిదుడు, కళోపానకుడు. " విమర్శకుడుగా, నాటకక ర్తగా అర్మర్ర వాబ్మయరంగమున విశిష్షళను పొందినారు. “కళ” అను తెలుగునెలప్రికను నడవి, వంగీఠ సాహిత్య సేవ జేనినారు. మదరాను హైకోర్టు (ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఉన్నఠశఅర మధిరోహించి "సేర్గాంచినవారయు్యు, లలిశకళోపాసకులుగా వన్నె కెక్కనారు. వీరి నాటికలు (వ్రసిద్దములు, విమర్శలు (వ్రశంసివీయములు, అంధ్ర వాటక రంగొన్నత్యమునకు ఎంతయో కృషి చేనినవారు.

కవ్యిశ్రయ కవిజా వైజయంతి క్షేబిశీ చుజ్ఞం జాషువా (1805-1072) మధురకవి, కవిశావిశారద, కవికోకిల బీరుదమ్మిభ్రాజిరుడు. హిందూసంన్కృృతి, అం్యధత్వము నరనరముల నెత్తురై పారిన శ్రై9 సవమశావలంబి. వినుకొండ ఉన్నరపాళళాల ఆం్మధ్రవండితుడై యుండి ఆం్మధదేశమున జాతీయకవియై, నవ యుగ కవిబృందమున లెక్కఐడుటకు ఆయన కవిళాకన్య వైభవ్యశ్రీయే కారణము. బ్రావనమును నజీవముచేయు భాషాధార ఆయనసౌొమ్ము. తెనుగు నుడికారము ఆయనకవితకు ఊర్పులు, ఫిరదౌశి, గబ్బిలము, కాందిశీకుడు 'మొదలగుకావ్యమ లెంత ఆవేశపేరకములో ఖండకాన్యములంతటి రసోన్మీలనములు, నీనవద్యము ఈయనచేతిలో ఒక (క్రొ త్తసాంపును సంతరించుకొన్నది. “శివాజీ వీరి మహత్తర కావ్యము. రుక్కిణీకల్యాణము,. 'క్రీస్తుచర్మిక మొదలగునాటకములు, చర్చదికాడి నవలలు (ప్రభ్యాశములు, చవులూర చడువగలిగిన కవి. నంభాషణలు హాస్యోక్తు లతో నిండియుండుము. కొంతకాలము *“ఆకాశవాణి'లో వనిచేనినారు. ఆర్మరవ్రదేశ్‌ సాహిత్య ఆకాడమీ నభ్యులుగనుండి, విశిష్టసభ్యులుగ చేయబడినారు. ఆంధ్రప్రదేశ విధానవరిషత్తు (కౌన్సిల్‌) సభ్యులుగ నుండిరి. కేంద్ర ఆకారమీ జాతీయపురస్కారము వీరికి లభించినది. ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయముచే *కళ్యావపూర్ణ';. ('ప్రభుత్వముచే “వద్మ భూషణ' వీరుదములుపొంది, వరిపూర్ణ జీవితమును గడపినారు. ఓవజావేవ 20-1-41 ఆంధకవిత్వోద్ధారక

• “*కవితావిశారద" కవికోకిల గ్నురం జామవాకవిగారు తిక్కన క5విత్వకౌంత భారతి (ప్రవంచమున తన యుడివోవని జవ్వనవుపనందుల బలిపించుగు లేతనవ్వుల విలానములు (ప్రకాశభాసమానముకొగా సుంవరమంద గమనమున చిందులు దొక్కిన చవియు, తిక్కన ఆంధ్రకవిత్వోద్ధారకుడనియు నన్నయయు ఆంధ్రసారన్వతమును వుట్టించినవాడనియు నుడివిరి. వేయేల ఆంధధ్రకవిత్వదాలికను నన్నయ కవి తిక్కనకు 'పెంపుడుకూతునిగ నివ్వ తాను పదిహేనుపర్వములను పదిహేనువర్తములు సాకి నిజ తె యవ్వన నహజగాంలీర్య కుంభి కుంభస్టలభార పరికంపితమధ్యయు, సుందర దరహాన చంద్రికా విష్యంద తుందిల వదనారవిందగాగ కవిదిహ్మ ఆమె నొక భువనమోహన విలాసివిచేయ యెజ్డన కుసుమభూసషణభూషితను గావించెననియు సుడివిరి (శ్రీ జాషువా

కబర్‌ తిక్క.న జయంతులు కవిగారు న్వవిరచితములగు పద్యములు నెల్లూరును, తిక్కవరపు రామిరెడ్డిగారిని విను తించుచు చదివిరి. మరియు కవికోకిల కన్మని!ల్చి, పశ్చాత్తాపము, క్మశానవాటి, శివాజీ అము గీతికల పొడుగు కవుల భావవీధుల హాయిగా విహారము నల్పినది సిమ్మట శీ టి. వి. శవరామయ్యగారు (శీ జె. కృష్ణమంజుగారిచే వాయబడిన చ్చితపటమును బహి తఈంగసరచి వారికి రు. 26 బహుమానమునిచ్చి నన్మానించిక. ఆవై దీపాల పిచ్చయ్య శాన్రీగారు ఈన లో క్తులచేత. (శి జామవాగారి వొల్యచేస్టతముల (వ్రనంగించిరి. శ్రీ గుజ్జం వెంకటసుద్బిరామయ్యగారు జామవాగారి జీవితచర్శితను వచించిరి. తిక్కన చిితపటము

ఫ్రీ టి. ఏ. +వరామయ్యగారి సల్కులు

కవిిహ్మ తిక్కన సోమయాజి చ్నీతసటమును శివరామయ్యగారు. దిపారంగ వరుస్తూ పల్కిన పల్కులు._..

ఎవరుగావి చనిపోయినపుడు వారిరూపొన్ని యంగతవిశేషముచేత (వాసి దానిని శళలోచేర్చి పసటముగాతంచుట కలదు. పూర్వము ఇట్టి ఉన్నను వాటికంత గౌరవము లేదు. కావి మనము పాళ్చాత్యులనముకరించుట (ప్రారంభించినదిమొదణు ఈ విధముగ లోటోలంచుట సామాన్యమైనది. ఇచ్చట కవిబహ్మకు న్వరూవమిచ్చు లెట్లు? వీరికీ & అంత్యంలేనిది. ఆట్టీదానివి లిమిట్‌ చేయుట బాగులేదని నాఆశయం. (దివ్యోండాలత అకీతుడైైన దేపునికి న్వరూవమిచ్చుట బాగులేదు.

విరుదములపై ఆళలేదు

ఫోటోల ఆవిష్కరణములకం'టె తిక్కనను చదువవలెను. చెప్పుటకు వీలు గారు. “ఉళయకవిమిత కొమ్మనామాత్యపుత " అని తిక్కనగారు (వాసికొన్నారు. దీవినిబట్టిచూ స్తే తక్కవగారికి నిరుదములమీవ ఆకలేదని తెలుస్తుంది. మనము బిరుద ములమీద అళ పెట్టకొంటాము |

ఈ తిక్కనగారివటమును వెంకటగిరి వాన్తవ్యులు కృష్ణమరాజుగారు (వాపినారు. ఇందులో చిత్రకారువి వనివేరు. *నుందరాకారుడు" అనే నర్జనవలన ఆకార మేర్చడదు. ఇటీవల తిక్కన ఆకృతి పోటీపరీక్షలో గెలిచినఫోటోము ఎన్‌లార్డి చేయదిడ్డది, భార

న!

తము (వ్రాయతగివవారికి తిక్కన ఉండు వర్చస్సును, ఓజస్సున్నూ దీనిలో ఉందని

కమ్మిశ్రయ కవిశావై జయంతి 126 అనుకోవచ్చును. దేవునికి రూసములేదు. అయినా చ్యితంలో ఒకవిధంగా చిత్రించినట్లు ఇది మనకు ఉసయోగపడుతుంది. ఈ చితం పైభాగంలో హరిహరన్వరూవము (వాయ టడివుంది. ఈవిషయంలో నే చెప్పేదేమనగా, హరిహరన్వరూసము విగహమా? భావనా? విమర్శనీయమైనది. ఇంకను ఈ విషయముగూర్చి చెప్పుట అనవసరము.” (వి, వి. మబ్బిరావుగారి “కేనరి' వృత్రిక యభారథముగ దీవినే (వ్రచురించినది,) నస్వతం్యత 26-38-6! "షేక్సపియర్‌ -తిక్కున కమ్మ వివ్మా తిక్కన జయంతిమహోత్సవము మ(ద్రాను హైకోర్టు న్యాయవాదులు శ్రీపి. వి. రాజమన్నారు ఎం.ఏ, వి.ఎల్‌.. గారి యాజమాన్యమున అరిపిరి.. అధ్య శులు వారి (ప్రారంభోపన్యాసమున తీక్కనగారు ఆదర్శకవులకు చేరినవారవియు. నేటి కాలప్తు కవులకు నూర్గదర్శకులుగానుండు (వ్రదింధ పురాణకవులలో పురాజకవులు మొదటితరగతికి చేరినవారనియు. (ప్రసంచములోని కపులందరిలోను షేక్స్‌పియర్‌ మహానాటకకవి కొన్నిప్యాాతలను సృజించి వారి నాటకములలో తగురీతిని పోషించ గల్లిను గాని, తిక్కవవలె శ్రీ ప్యాతను పోషించజాలకపోయెనవియు, తిక్కనగారి కవిత్వమంతయు నరళముగా నుండునట్లును, భావము 'పూర్తిగా నుండునట్లును చూపు అక్తై ఆంగర్రీకృళభారతమున మూలమున కతికమించియున్నారవియు. భారతము కొచ్ని చాటకముల నముదాయమవియు తెల్పిరి. శిక్క-న పదజొరిము శ్రీ జాషువా కవిగారు నన్నయ తిక్కల కవిత్వములకు గల తారతన్వుమును ఉదాహరణపూర్వకముగా తెలుప్పచూ తిక్కన అచ్చటచ్చట వాడిన వదజాలముయొక్క- (ప్రాముఖ్యతను విశదీకరించిరి. తా మర్దేశించిన భావము తెలుపుటక్షై మూలమున కచ్చ టచ్చట నంకమించిన ఘట్టముం దెల్పిరి. తిక్కన ననుకరించుట కడు కష్టసాధ్య మవియు అంతటిమహనీయుడు నేటివరకూ లేడవియు న్వభావవిరుద్ధములు గావి వర్ణనలు మృగాదురిలోకూడ చూపి ఈను కళావిభూతివి వరిపూర్ణము చేపికొవిరనియు నుసన్య వంచిరి.””

127 తిఠ్కవ జయంతులు అమీన్‌ రైతు 28-0-41 “తావువా గారీ వద్యము చదివిరి. కలము౯ా ఖడ్గము దిట్టువీరుడవు, వీ కావ్య (వవంచంమి లో వల (బిహ్మాండము నల్ల పూనయయి కన్పట్టుకా, మనుష్యవవృ త్తులు విన్నుంచిలె నాకళించెడు సమర్డుల్‌ లేరు, సీపాదము లచే బొల్చ్బు యశన్ను పింహప్పరికే దక్కెకా కవిగ్రామణీ :"” ౦0 1942 మార్చి 16 అర్యతలు: [శీ ఆమంచర్త సుబ్బుకృష్ణారావు ఉవన్యానకులు: శ్రీ శర భాచార్యులు వన్మావికులు : [శీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ కరభా చార్యులు నెల్లూరుజిల్లా కోవూరురేంజి డెప్టీ ఇన్‌ న్పెక్టర్‌ ఆఫ్‌ స్కూల్స్‌గా వవిచేనినారు, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ (1808) అం్రసారస్వరమ్షేరమున కొత్త పాఠలనడుమ ఈయన ఒక పెద్ద వంతెవ కవిత్వమునందు జవము, జీవము రంగరించిపోసిన (వ్రతిభాళాలి. (ప్రాచినవయో గములందు అందెవేసిన చెయ్యి. పాత వండితులతర్వాత, ఈ 70 ఏండిలో, చడువుకొన్నవారిలో ఈయనను తెలియనివారు లేరనవచ్చును. కవిగా ఈయనకు అభఖించనిపదవి, విరుదము, నన్మానము లేనేలేవు, మాట ఎంత వెళుసో, మనసంత

కవిర్రయ కనికావై జయంతి 128 మెతువు. మిన్నులు మీదవరినా అనుకొన్నది అది తీరును. ఈయనను పొగడేజా రెందరో, తెగడేవారుగూడ సమానంగా ఉన్నారు. దానికి పొంగడు, దీనికి (కుంగడుః వ్నేహమునకు కొండవంటి అండం భాష, నంఘము, మకము అన్నిటా పూర్వా చారమైనను, మూతనా వేశమంను వెలిదెట్టడు. ఆంధప్రదేశ్‌ సాపిక్యఅకాడమీ వృట్టినదిమొవలు సభ్యులై, వదేంగ్లు ఉపాధ్యతుడుగా ఆ నంస్థకు గౌరవమును దెచ్చినారు. ఇప్పుడు విశిష్షనభ్యులు, 1971లో జ్ఞానపీఠంవారి లకరూవ్య పురస్కా రము వీరి “రామాయణ కల్పతరువు" కు లభించినది. (వ్రభుశ్వము “వద్మభూషణి వీరుదమునిచ్చి సన్మానించినది. కాశీ కృష్ణాబార్యులతో మూలబడిపోయిన (వ్రకుత్వ ఆస్థానకవి స్థానమున ఇప్పుడు మరల వీరు పట్టాఖిషి క్షులెనారు. ఇది ఆంధ్ర కవులకు అపూర్వళో భ.

కేసరి 15-842

“నెల్లూరు వర్ణమావసమాజ యాజమాన్యమున వృషనంనత్ప్సర తిక్కన జయంతి మహోత్సవము ప్పకమందికమున రాజ ది॥ ఏ. యస్‌. కృష్ణరావువంతులుగా రధ్యక్షతన జరిగినది. బెజవాడ ఎస్‌, ఆర్‌. ఆర్‌, కాలేజి తేలుగువండితుఐణ, (శ్రీ విశ్వనాథ నత్య నారాయణకవిగారు యం. ఏ., (శీ తిక్కవరపు రామరెడ్డిగారి తండ్రి (శ లక్ష్మీనారాయణ రెడ్డిగారిపేరిట రు. 118 లు ఐఇహూకృతిచే నన్మావింసబడిరి,

పధములకూర్చే కవి

కవిగారు ఉపన్యపిన్తూ తెలుగుభాషలో తిక్కనను మించినవారు లేరవియు తెలుగు భాష ఆయుపుసట్టును మెక్కీనాడవియు లోకాన్ని నంగహించడంతో అనమాను డనియు తిక్కన కవేగాక కత్తికదనము చేవియున్నాడవియు, తాత్సర్యముళో కవిత్వ ముండజాలదవియు, కవిత్వమంటే నన్నయభట్టు తిక్కనలడే కవిత్వమనియు, తెలుగు భాషను ఉద్ధరించడావ్కి. తిక్కన (ప్రత్యేకమార్గము వెతకెనవియు పతికవికి ఒక్కొక్క నదకూర్చు (ప్రత్యేకంగా ఉన్నదనియు ఆడియే వారి మహామయవియు, పద్యము చదువ గానే ఫలావికవి దీవిని (వ్రాసినాడవి పదజాలమునుబట్టి చెన్ప్బగలమవియు, కవి అంటే

పదముల వేత్తయనియు ]ప్పిరి. తాను (కవిగారు) రచించిన బుతువంహారము, రాధా వ్వప్నము, రామాయణము కిన్నెరసాని పాటలను చదివి వివ్చించిరి”. జమీన్‌ రైతు 20.342 ఉపన్యాస వేకరణ-ఒక సూచన “ఇరునదినాల్లు నంవత్సరములమండి జరుసబడిన వభలలో గావింపబడిన వున న్యానములు పేకరింపబడినవా ? ఇకనైనా అట్టిపవి చేయతగదా? వవీనకవి ఉత్కంర్ష

120 తిక్కన జయంతుల

తిక్కకన్‌ జయంతినందర్భంలో జరుగుటచేత అనలు తిక్కననమీదగల దృష్టి, నవ్య

కవులమీదికి వచ్చుటలేదా ? భారతి విమర్శ ఈ సందర్భంలో సన్నగిలిపోవుటలేదా?

తిక్కన సారన్వతాన్నిగురించి (వ్రాపిన ఉత్తమవ్యాసానికి రు. 116 లు బహూకరణం

చే పే బాగుండదా ?”'"

అటి ౨ ఏపిల్‌ 8

అరధ్యతల: (శ్రీ నాగపూడి చంద కేఖరయ్య

ఉవన్యానకులు ; అధ

నం ఫ్రీ రాయప్రోలు సుబ్బారావు

నాగపూడి చంద శేఖరయ్య మదరాసు హైకోర్టు న్యాయమూర్తిగా వనిచేసినారు. (వ్రభ్యాతవండితుడు. (శ్రీ నాగ పూడి కుష్పుస్వామయ్య ప్వుక్రులు, ఆంధాంగ్ల గీర్వాణములిందు మంచి వండి కులు, విమర్శకులు,

లొయ్యపోలు సుబ్బారావు (18982) ఆంధ్రసాహిత్యలోకమునకు వైతాళికుడు. ఆనాడు వాడి వందురుచుండిన ఆంర్ర కవితాననమునకు నవవనంతుడు నన్నయ అయినట్లు, ఈ శతాబ్దిలో నన్యకళ లెర్దుగక మోడుబారియుండిన తెముగుతోటకు ఈయన ఆమవిరేడ్రైనాడు. ఇంగ్లీషు భాషాయోవ పప్రొఢయై వరివిల్లి భారతీయులను సమ్మోహించజేయుచుండినడి వంగవాణి జాతియోన్మీలముకో, నూతననంస్కారముతో తీరి, తియ్య్మము వెదజల్లా చుండినది. అట్టి జాగరణోవన్సులో తెలుగు కోయిలై “రాయప్రోలు. కల వివా దము గావించినాడు. తెనుగు (క్రొ త్తతెన్నులు జూసినాడు. ఆ పోటుబెట్టిన తెనుగు కడలితరగల పై తేలియాడిన యువకవులు ఐసనరాజా అప్పారావు, తల్లావర్డుల్క అబ్బూరు, దువ్వూరు, జాషువా మొదలగువారు నవ్యకవితశాదేవికి కరదీపిక లెత్తినారు.

వాం

తమ్మిక్రయ కవితా వైజయంతి 180 రాొయహ్రోలు నోటినుండి వచ్చిన గీతమెల్ల జాతీయతను వెలువరించి అఆంర్రో ద్యమమునకు ఆస్థానకవి మైనాడు, అయ్యంకి వెంకటరమణయ్యగారి “ఆంధ్ర (గ్రంథాలయ సర్వస్వము" ఈయన భావగీతికలతో వెల్లువ బెట్టినది. ఆం్రఖండ కావ్య జననోత్సవముజేసిన రాయప్రోలు నేడు దాని యౌవన ప్రాదుర్భావమునకు మురినిపోవుచున్నాడు. ఈయనకవిక రవీంద్రుని వాళ్సల్యజ్యోత్స్నతో నిగ్గులు దేరినది. కొ త్తపోకడలకు నవురు కలిగినది. రాయహ్రోలుకు నెల్లూరు నచ్చినది, వారు ఆయనను మెచ్చినారు. పోట్లపూడిలో పొణకా కనకమ్మగారి ఆతిథ్యము ఆయనను, అయన శవితావల్లరిని పోరి చేసినది. కట్టమంచివారు ఈయనకు మార్గదర్శి, వేదాంతోపదేష్ట,

జమీన్‌ రైతు ర=ఎశఎ1048

“ఈ యేడు తిక్కన జయంతి సందర్భంలో శీ తిక్కవరపు రామిరెడ్డిగారు తన తండ్రిపేర యిచ్చు బహూకరణాన్ని (గ్రహించను ఆంధ నవ్యక వితాపితామహుడు, అధునిక కవితాకులగురువు, ఉస్మావియా యూనివర్సిటీ 1000 రూ.లు జీతం పుచ్చు కొనే ఆంధ్రాధ్యాసకులు రాయ్మపోలు సుబ్బారావుగారు వచ్చినారు. ఇది శుభదినం,

సుబ్బారావుగారికి ఈ దిహూకరణం ఎప్పుడో జరిగియండవలపినది. ఎ. జీ.

గార్జీనర్‌ కిప్‌లింగ్‌ కు నోబెల్‌ బహుమతి వచ్చినప్పుడు “0౪1 $01201-501185 216

నిట 10003166 ఇకీలంు 0౯? ఆం16-809103 (2౯6 16% 0౪౯ అవి వ్యాఖ్యానం

చేపినాడు. అన్హేవున్నది ఈ అలస్యపు పవి. బెర్‌ నార్జుషాకు 1924 నోబెల్‌ (నయిజు__ ఆయన “పిగ్‌ మ్యాలియన్‌” నాటకానికి 1988 లో ఫిలిం దిహుమతి వచ్చినట్లున్నది యిది. అయితే అర్హ మైనది కాబట్టీ ఆలన్యమైనా అందమైనదే

ఆంధ్రదేశంలో 40 ఏండ్లనాడు గురజాడ అప్పారాపు, గిడుగు రామమూ ర్ధి గారలు లేనదీసిన సారస్వత పిశూరి వ్యాపించివున్నది. ఆంగ్ల వంగ వాబ్మయ నవ్య తేజస్సులు దేశంలో రూవరాహిత్యంగా గాలిలో దూగాడుచుండినవి. కావి, యీ భావో ద్వేగాన్ని, జాగరణాన్ని వాక్కులో సంధించి, ఆంధ్రప్రజానీకాన్ని రేచి నవ్యచై తన్య శోలితంచేయను తగినవ్య క్రి గాయకుడు లేకుండేసమయంలో బాపట్ల దగ్గ వెదుళ్ళ పల్లెలో ఈ రాయ్యపోలు కవికుమారుడు పుట్టి నవ్యభావాల, నవ్యతేజాల, నవ్యరుచులతో గానంచేపి దేశాన్ని పులకితం చేశాడు. అప్పారావు కార్యధోర ణీని రూపొందించగలిగిన కావ్యధోరణి వెలసింది. ఇతడే నేటి కొంగ్రొత్త తెలుగుపోకడలకు పురోగామి.

కేలి1 తిక్కన జయంతులు

అటుతర్వాత ఆం(ధ్రోద్యమం రేగింది. ఆం్యధ్రులు విద్రలోమునిగి తమ పూర్వపు టౌన్నత్యాన్ని విన్మరించి వరజాతుల పాదసేవకు కడంగినారు. ఆసమయంలో మరల నువ్బారావు అం(ధ్రులప్రతిభను. జొన్నతిని మరపురావివిధాన నెల్లూరు ఆం(ధ్రసభలో గానంగజేపి, (అోం[్రుల్వపులకితంచేపి, దేశారాధన లౌల్యులజేపి, కార్యకంకణహస్తుల చేశారు. నాడు దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య చదివిన ఈ శ్నిపబోధగీతాలు, ఆంధ్ర రోదసిలో యింకా ముఖరితమౌతూనే వున్నవి, ఈ (వ్రబోధమే నానాముఖాల్లై 1820 లో జాతీయగీతాలకు పునాది అయింది. నేడు దేశంలోఉన్న దేశాలి మానవాబ్మయ (ప్రసం చానికి సుబ్బారావే (బిహ్మ. ఈయనస్మృతి ధన్యము.

వీరు ఉదేకపూర్ణమైన పద్యాలన్నీ నెల్లూరు మండలములోనే (న్రాసినాడం కే ఉప్పొంగవి మండలీయుడుండడు. ***హాలికుడు' 20 ఏండ్ల నాడు అన్నట్లు ఇక్కడ నుబ్బారావుగారికి ఆమృతత్వాన్నిచ్చిన సజీవకవిత్వం ననలెత్తడానికి “తిక్కన ఇన్స్‌పి రేషన్‌” యే కారణం కాటోలు.”

బహోూకరణవిషయంలో ఒకమాట. ఏళేట పాతవారికి, నిర్దేశంలేకుండా బహూ కరణం యిచ్చేబదులు, మంచి పుస్తకంథవ్రాపి పోటీకిబంపిన వాటిలో ఏరి, కర్తకు బహాూకరి స్తే బాగుంటుందని మా నలహా. దీవికి రామరెడ్డిగారు రు, 606 లు సాలీనా యిస్తే రచయితలకు (పోత్సాహకారిగా వుంటుంది. [కమేణా ఇది ఆంధ్రా నోబెల్‌ విహుమతి,కిందకు దిగగలదని ఆంవవచ్చును.”

0

• "అమరావతీవట్టణమున బొద్దులు విశ్వవిద్యాలయము స్టాపించునాడు "మొదలగునవి, 4 మరువూరు కోదండరామరెడ్డి సం కేశనామము,

కవిత్రయ కనితావెజయంతి 182 మార్చి 28 అధ్యగులు : థ్రీ తిక్కవరపు రామరెడ్డి ఉవన్యానకులు : (క్రీ జమ్ములమడక మాధవరాయశర్మ నన్మానితుల : (శ్రీ తల్లావర్దుల శివశంకరళాన్తి, మాధవరాయశర్మ పాహితీలోకమున (క్రొ త్తదారులుతీనిన నవ్యసాహిత్య వరిషత్‌ సభ్యుడు. వాని శెక్కిన వండితుడు, (శ్రోతలను మంత్రముగ్దులనుచేయగల వాగ్డోరణిగలవారు “రసగంగాధరము” ను తెవిగించిరి సంస్కృతాయధ్రములయందు సమాన టవ్రతిః వత్తివి గడించిన (ప్రతిభాశాలి. శివశంకరళశాన్తి, (1892 పాహితీసమితి సభావతి 1929 (ప్రాంతాన ఆంధధ్రదేశములో తల ఎత్తిన నవ్య కవికా మపోత్సాహముము సమీకరించి వాజ్బ్యయము సృస్టించెనో అన్నట్లు “పాపొతీసమితి” ఉత్పన్నమైవది. దీని వభ్యశ్వము అవా డొక విశిషగౌరవము. పీరందరి కవిశారీతులవలెనే, వీరి అలంకరణ్యుపకరణము (క్రొ త్తతోవ నడచినది. రాయప్రోలు యుగమునందలి నవ్యకవ్పలకు ఇది విహారక్షేశ్రమైనది. తల్గావర్డుల వారు వారందరికి అన్నిటా నాయకులుగానే యుండినారు. ఇదేసమయాన కరాట మున “గళీయరగుంపు ఆము సంఘము ఏర్పడివది. ఈ సంఘనసభ్యులు ప్రచు రించిన కథలు గీతములు చేవగలిగి (ప్రాణముతో అలరారినవి. వీటినన్నిటిని ముందుగా కాన్తీ వజప్ప వేసేవారు. ఆంధ్రాంగ్ల గీర్వాణ (ప్రాకృత పంగభాషలలో మంచిషపాండిక్యము గలదు. *హృదయేశ్వరి" వీరి వ్రధానకావ్యము. వచన కఠా సరిశ్సాగరము విప్పలమైనది, జాతకకథలు (వానినారు. ఆంధధ్రవ్రచేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ ఉపార్యతలుగా ఉండి విశిష్టసభ్యు లైనారు. ఇప్పుడు స్వామిగారు. ఆం్యధపతిక వత్రం! 814 “త్రిక్క్టవ సరస్వతీయులకు రాజనీతిజ్ఞాలకు ఆధ్యాత్మిక లాలసులకేగాక జన సామాన్యమునకుకూడా ఉపకరించేటట్టుగా బ్రాతమును రచించారు, రవీంథద్రుడు తిక్కన

క్షేలిలి లతీక్కున జయంతులు వంటివాడు అవి అర్యత్తులు తిక్కవరపు రామిరెడ్డిగా రన్నారు. తిక్కన అంధుల ఈవఃపరిపాకము. అంగధ్రులచే భారతప్యాతలస్వభావము విశదముగా చదివించడము ఉచితముగా ఉంటుందవి హెచ్చరించారు. శాస్త్రిగారి ,పసంగము

తిక్కననుగురించి (శ శివళంకరళాన్హిగా రిలా వనంగించారు.

తిక్కన అందరివాడూనూ. గుంటూరుమండలములో పుట్టడం, వింహప్పరిలో శఈన (పతిభను వెల్లడించడం, ఆతనిని యావదాం(ధ్రమునకు సంబింధించినవానివిగా చేస్తున్నది. తిక్కనలో నం(వ్రదాయాఖిజ్ఞత్వము ఉంది. యువకులకు కృష్ణభ క్రి నహ జము; అందుకనే చిన్నతనంలోనే కృష్ణశతకము. (వ్రాశాడని (ప్రతీతి. ఆంధధ్రవియోగి (బ్రాహ్మణులకు రామభక్తి మెండు. కాబట్టి మొదట రామాయణము (నాకాడు. మన కావ్యాలు సామాన్యముగా చంప్యూపాయములు. కావి పద్యం మధ్య వచనం వనవికిరాదని విర్వచనముగా (వ్రాసినాడు. మనుమవిద్ధి తిక్కనను *“నూమా' అనేవాడు. కావున కన్య విన్వమని కోరాడు. శివపూజతో పవ్మితమైనహ న్త్వముతో ఘంటముపట్టి రామాయణము (వ్రావీ పురోడాశ సోమపాన పవిత్రమైనవాక్కుతో మహాభారతం చెప్పాడు.

ఇంకా నంస్కృతభారత పళ న్తని చెపుతూ శాన్తిగారిలా అన్నారు. “'ఆర్య చంన్క్యృతికి భారతము సర్వస్వము కాబిట్టి భారతముమీద అన్నిలక్షణాలు పట్టుతాయి. ఈకాలపు పమస్యలుకూడ దీవితో పరిష్కరించవచ్చు. ఆంధధ్రాపవి మోదము పొందేటట్లు (వస్తాడు.

ఆశ్వాసాద్యంత పద్యాలుచూ స్తే క ర్మోపాసనాజ్ఞానములు కనబడతవి. ఇది దాదాపు 160 పద్యాలు. పారకుణ్ణీ బాగా పరిక్షి స్తుంది. తిక్కనకాలంలో తెలుగుకు తగినంతవ్యవస్థ లేదు. తిక్కనభాషకు వేరు వ్యాకరణము, విఘంటావుచేయుట అవసరము, తిక్కన భార ఈంలో పాత్రలన్నీ తెలుగువాళ్ళమాదిరిగా ఉంటాయి. తిక్కన (ద్రౌపది తెలుగు ఆడ ఉతిలిజ 3-4-1044

రామరెడ్డిగారి భాషణము

“తమ తొలిపలుకుల నధ్యకులు తిక్కనం గొవియాడి అంధ్రమహాభారతముతో

శమకుగల సరిచయవిశేషమున కొన్నిపద్యములవాక్యముల నుదహరించిరి. కేనలముగ

శమ్మికయ కవితావైజయంతి న! మాట లల్లి శక్రియేగాక సోమయాజి గొప్ప ఆఅమష్టాతయనియు, తిక్కన ఆగర్భ (శ్రీమంతుడై లోగభాగ్యముల ననుభవించుచు యితరుల నాదరించుచుండిన మహాప్కరువు డవియు చెప్పిరి. పాత్రనిరూపణమునుగూర్చి (ప్రసంగించుచు భీమునియెడ (ద్రొపదికిగల (పేమాతి శయమునకు కొన్నికారణములదెలిపి స్త్రీ పురుషసాంగత్యమున వితరభర్తలకంటె పీత డధికుడుగ నుండును గాబోలుననియు అర్ధోక్సముగ నొకమాట జారవిడిచిరి. ఉపన్యాసకులు వాగ్మిశిరోమణి మాధవరాయశర్మగారు నాటి యుపన్యానకుల నభవారికి క్లాఘ్య రీతి నెరుకపరచిరి. ఉపన్యాసకులకు సంస్కృతము, తెలుగు, అరవము, కన్నడము, పాలి, బంగాళ, హింది, ఇంగ్లీవు, జర్మని లోనగుభాషలలో నధికము ఆగు సాహి త్యముగలదవియు వీరు అనవరతము స్వభాషా న్వదేశ 'సేవకులనియు. ఐహు(గంత విర్మాతలనియు దెలిపిరి. మీదుమిక్కిలి మనదేశమున ప్రపిద్ధిగాంచినట్టియు జయదేవ లీలాశుకాద్యంశనంభూతులనదగినట్టియ (శీ కృష్ణలీలాతరంగములవి దేశ విఖ్యాతిగన్న సంస్కృత గీతారత్నముల (స్రకాశింపజేసిన (బ్రహ్మీభూత (శ్రీ శ శవనారాయణతీర్థల వారు వీరి వంశీయులనియు దెలిపిరి.

(వ్రాతకాడు '___పద్యముల నల్లుట తన కలవడినవిద్యయని ఈ మహాకవి ఉబుసు ఫోకశ్లై మహాభారత రచన చేసినవాడుకాడని దాని నొక మహాపవి(త్రదీక్షొంగముగ న్మరించి విర్వపాంచినాడవియు, ఆంధ్రావళిమోదముం బొరయుటయే పరమార్థముగ్యగహించి పండిత పామర సమాదరజీయముగ నీ పంచమామ్నాయమును తెలుగువారి కర్పించి నాడనియు జెప్పిరి. చదువను చదువను ఈ పదేనుపర్వములను చేత ఘంటము బుచ్చు కొని కాటియాకులమీద ఆయన [వ్రాపియుండడనియు పద్యములు వచనములు వాచో చిదేయములైై దొర్లి వచ్చుచుండ లేఖకు డొకడు వెనువెంటనే తాటియాకులపై (వాయు చుండెననియ తమ అభ్మిప్రాయమును దెలిపిరి. అన్నివిధములను ఈ మహాపురువడు "కవిబహ్మ” యగుట కొప్పియున్నాడనిరి.

తిక్క-..త్యక్షే ___“తిక్క' శద్దిము “త్ర్యక్షు' భనమని వీరి అల్మిపాయముగ మన్నది. తిక్కన తొలుత గుంటూరి ((ప్రాతగుంటూరి వాడనియు వీరి అభిమానము. ఇన్నాళ్ళకుగా గుంటూరి మునిపీపాలిటివారుము వీరిపేర నొక భవనముము విల్పిరట. తిక్కన నెల్లూరు సాహచర్య మయుతపిద్ధము,“

౦0

క్షేలిర్‌ తిక్కన జయంతులు 1945 మార్చి £5 అధ్యతలు: _ (శ్రీ దువ్వూరు రామిరెడ్డి ఉవన్యాసకులు : ఆర తి వన్మావితులు : థీ వేదుల సత్యనారాయణశౌస్త్రి వేదుల సత్యనారాయణశా శ్రి (1900) వావకవితాయుగమున సేర్గాంచిన వారీ “గౌతమీకోకిల'. కవిత్వపు లోతు సాతులన్ని ఆకళింపు చేసుకొన్నవారు. భావమెంత క్రిషమెనను సౌలభ్యముతో చెప్పగలిగిన చతురుడు. ఈయన “దీపావళినాడు మొదలై నపద్యములు హరీంద్రనాథ చటో పాధ్యాయ అంశటి కవి వ్రశంసలకు పాత్రములై నవి. *దీపానశి, “ఆరాధరని, "ముక్తావళి" వీరి కావ్యములు, ఇటీవల కొంఠకాలము కావలి కళాశాల “జవహర్‌ వారతి'లో వనిచేనిరి జమీజారె తు 00.0-1845 ఘూ “కవికి అభిమానవిషయం లేక కవి స్వేచ్చగా ఎన్నుకొన్నవిషయం (పూర్వ లేక ఆధునిక కవులకు, లేక కవిత్వానికి నంబంధించిందై వుండవచ్చు నన్మావసంద్‌ రృంలో కవి (వసంగవిషయంగావుంటే బాగుంటుందని *తిక్కనజయంతి సభలో కవికోకిల (శ్రీ దువ్వూరి రామిరెడ్డిగారు సూచించారు. వేదుల ఉపన్యాసము (శ్రీ వేదుల నత్యనారాయణకాన్త్రి తిక్కన కల్పించిన భారతపా(త్రలు. తెలుగు వారికి ఆమిత ఆత్మీయముల్లై పోయినవనీ, యథామాతృకమైన అనువాదం కాకున్నా, మాటికి నూరుపాళ్లు తెలుగుభారతం అనిపించారు. వర్ణాశ్రమధర్మవరిపాలన అనే ఉ్తే శ్యంతో భారతం రచింపబిడింది. తిక్కనకూడా అదే ఉద్దేశంతో (వ్రాసినాడు అన్నారు (భ్రీ వేదుల. వాస్తవికజగత్తులో ఆ పరమోద్దేశ్యం నెరవేరలేదు, తిక్కన మంత్రి, కవి. "సేనానాయకత్వావికి పద్ధం కాగలవాడు. అగ్గతిక్కననంగతి జగద్విదితం. వర్ణంపోయి

కవ్మిక్రయ కవితా వైజయంతి 186 వృ శ్రే మిగిలింది. భారతంలో (దోజుడు, అశ్వజ్థామ మంత్రాలు చెప్పక, లేక గంటం ఆడించక క్తి (శిప్పినవాళే 1 అందుచేత కవికోకిల అన్నట్టు ముత్యమైననంగతి తిక్కన మహల్చి. శల్చం కోనం నర్వన్వం శ్యాగంచేయ నమకట్టినవాడు తిక్కన. పోమర్‌కవి (ప్రళంనచేసిన లెప్సింగ్‌ వ్యాఖ్యాత విర్ణయ(ప్రకార మైతే తిక్కన విశ్వకవి. నాటి ధర్మసందేహ సంకట నమయంలో తిక్కన వహించినపాతకం'టే, నేడు మనకు ఆయన+ల్పమే ఆత్యంత ఆదరణీయం, హృదయంగమం,. ఇక యథామాతృకవాదం. యథామాతృకంగా తిక్కన రచించివుంపే (దొవదిని దించిన ఆడగుల్జమని; కీచక, లీములపోరు భూనభోంతరాళములు (బద్దలయ్యేంత రహ వ్యంగా జరిగిందనీ చెప్పవలసివచ్చెడి3._.ఇత్యారదివిషయములను విపులీకరించి తిక్కన అనువాదంలో దోషమేమీ లేదన్నారు కవికోకిల. అఆంధప్మతిక 29-8-1945 'వేదులవారు “మన్మథ మన్మథాయనవి కేతన తన దశకుమారచర్శితలో తిక్కనను నంటోధించి వాడు. అతడంత రూపసి. (ద్రౌపదీ సొందర్యచ్చితములను విరుసమానకౌశలముతో చితింపగల్లినాడవి (శ్రీ వేదుల నత్యనారాయణశాన్హ్ర తిక్కన రచనావిశేషములను (ప్రస్తా విష్తూ చెప్పారు. (శ్రీ జమ్మలమడక మాధవరాయశర్మగారు వేదులవారివి పరినయంచేపి వారి కవిత్యాపళ_స్తి చేసినమీదట వారు ఉపన్యసించారు. శిక్కన్మపతిళ సౌందర్యచిత్రణంలో నేకాదు కన్పించేది; కేతన ఇతల్జీ తిక్క చమూపా అనికూడా నంటోధించాడు. నై దికుడేకాక యోధుడుకూడా ఐనందున భారత యుద్ధమును అంత వై పుణ్యంతో కన్నులకు కట్టినట్లుగా రపోచితంగా వర్డింపగల్లినాడవి వక్త చెప్పారు. కేతన తిక్కనను మయూరకవితో పోల్చిచెప్పుట ఆతని (తిక్కన) తోవిత్మాపళ ప్తికి తార్కాణ. కవితకు కల్పము అని పేరుపెట్టినది తిక్కన. అతవి +ల్పకళాకోవిదత్వము విరాటసర్వంలో వ్యక్తమౌతుందని శ్రీ శాన్రిగారు ఆయా పర్వాలముంచి సందర్భాను పారం వద్యాలు చదివి వినిపించారు.

107 తిక్కన జయతులుం కోట సోదరకవులు తిక్కనపై పశంసా పద్యాలు జఉదివిరి. దువ్వూరి రామిరెడ్డిగారు మాట్లాడుతూ విరాటపర్వం తిక్కన విశిష్ట

సృష్టి అన్నారు మళ్ళీ అది సంస్కృతంలోకి వచ్చితే అశ్చర్యజనక

మౌతుందన్నారు”. 0 మార్చి £6 అధ్యవప్రణ 5 శ్రీ గాజులపల్లి హమనుద్భాష్ట్రి

ఈఊవవ్యానకులు వ

వవ్మావకులు 1 6 దుర్భా రామమూర్తి

దుర్భా రామమూర్తి (19808) వెల్లూరు, వెంకటగిరిరాజు కళాశాల ఆంగ్లశాఖ వధావాధ్యావకులుగా వవిచేసిరి, మఘహావండితులు దుర్భా మబ్రహ్మఖ్యశర్మగారి పుకులు, ఆంగ్లభాషా పాండిత్యమే గాక ఆంధ్ర కవిత్వమునగూడ వీ0చేయ బాగుగ తిరిగినది, శేంద్ర పొహిళ్య అశా శతమావాలి వక్షమున షేళ్స్‌విడుర్‌ నాటకము “హామైెట్‌ "ను తెనుగునకు అమవదించి వారు “నవ్వప్నామభూతి", ' త్యాగము ' అనునవి వీరి యితర కావ్యములు.

వర్ధమావనమాజ యాజమాన్యమున దుర్శా జయంఠ్కి రామళ్ళన్ణ, వివేశానంద, శారదాదేవి జయంతులు వీరి విధి పొహాయ్యమునవే విర్వహి౦ంవవిడుచున్నని. వీరి ఉపన్యాసములు లభ్యం కాలేదు.

కవిత్రయ కవికావైబయంతి 188 ఫిబవరి 22 అధ్యవ్రలు : శ పొఠతాళలేది నుబహ్మణ్యకవి ఉవేవ్యావవలు: ల వన్మావికులు ;| శ్రీ గడియారం వేంకటశేషకొసస్ట్రి పాతాళలేది నుబహ్మణ్యకని శ్రీ వేంకలేశ్వర ఓరియంలల్‌ కాలేళిలో ఆంధధవండితులు. అపంఠిఠ వాగ్మివరులు, వివుభాషావేత్తలు, “శ్రీరామ పట్టాభిషేకము” ఇత్యాది వాటకకర్తలు, గడియారం వేంకఠటకేషకాస్ట్రి (1897) వీరరనవర్ణనమునందు ఆరితేరిన వండితకవులు. జాతీయత వీరిని _పేరేవించుటచేతవే “వలారతము' అము ఛ్రవతి శివాజీ మహరాజు చరతముమ కావ్యరూవమున భారతస్థాయిలో వ్రానీనాద. ఆధునిక వాననలు కలిగిన పాందవదాయిక మహాకవి శాస్రీగాడు. ఈయన “శవధారతము' ఆధునిక మహాకావ్యం. “నిన్నంతలో, కన్నం ఈలో శేషళాస్త్రిగారి “శవభారతము" విని శిరఃకంవనము గావింపని కవి లేడు. తిలిజ 10-8-1947 “అధ్యక్షులు చిక్క ననుగూర్చి కొలదిగ (సంగించిరి. తిక్కన శబము తిరుజ్కాళ* భవమని వాడుకకలదు అయితే తిక్కన హరిహర నాధారాదకుడగుటచే ఈన పేరు విష్టుపరముగగూడ అన్వయింపదగునని గుజరాతీ, మార్వాడీ లోనగు సజాతీయ భాషలలో “*తికందాను 'తికంజీ” అను పేర్లు కలవు అ పేర్లలోని *తికం' అనుభాగము తిక్కన'*లోని “తిక్క” ఆను భాగమునకు సమన్యయముచేయుచు *“తికం' అనునది [తివికమ శబ్ద భవమని దెల్బిరి వీర బహుభాషాజ్జత్వము నిట్టు కొలదిగ చూపిరి

క89 తిక్కన జయంతులు ఉవన్యానకులు గొవ్చ వండితకవులు. వీరు (వ్రావిన +వలారతము ఆఅపూర్వముగ దోవక మానదు. వాడుకలోనుండు పాండవాదుల చర్మితాంకమగు వ్యానభారతముగూడ తరచిచూడగ అందును వరమశివసస్తానన ముండుటయేకాక భారతయుద్ధ రహస్య (ప్రవర్తకుండు శివుండుగనేయున్నా/డు. అంతియకాదు. $వకేళవైక్యమును అందు న్పష్టీకరించ(దిడియున్నది. వైంధవవధఘట్టమున అర్జునుండు ముందుర్యాతి , కృష్ణుని నందర్శించి ఆయనకు పూజాదిక నవి _న్తరమంతయు గావించిరి. వారిరువురు పాశుపతాస్త్ర విషయమై ఆర్వాతియే శివుని దర్శింంగ ఆ పూజ్యాదవ్యములన్నియు ఆయా స్థానము లందు శివుని యలంకరించి యుండినవి. అనగా విష్ణువగు శ్రీ కృష్ణునకు చేపిన పూజయంతయు శవపరమై శివార్బణమైనది. కావున భారతయుద్ధ్యప్రవ ర్తకుడు (శ్రీ కృష్ణం డవి బాహ్యమున కగపడినను అంతరార్థమున అతండే |, సపరమవుండుగ కనుగొనబడి. నాడు. భారతాంతర్లత ప్లాప్తకపర్వము చూడుము. అంతరార్థమున అతడే పరమశివు డుగ కమగొనదిడినాడు. ఆయితే కేవల విష్దుపారమ్యమును అవలంవించువారు ఈ మైక్యమును నహింన జొలక విష్ణువెక్కువవియు వుండు తక్కువ యంతస్థువాడనియు. తెలుపదలచి అనాటి ర్యాత్రి ఆర్జునుండు శ్రీ కృష్ణు నర్చించటలో ఆయన పాడారవిందములపై నుంచిన చిత పుష్పములన్నియు *“దదర్శగంగాధర మౌళిమధ్యే”..అను విత్యాది నిరాధారము విరా కరమునగు నొకళ్లోకమును కల్పించి యెళ్లైట్లో శ్రీ కృష్ణారాధన్యద్రవ్యశేషమును శివుండు తన తలపై నుంచుకొనినాడు అను నర్జము (పకటింపంజూతురు. ఈ శ్లోకము ఏ దేశపు భారత(ప్రతియందును లేదు. దిపంళః వారియిండ్లలో. వారు (వాపిపెట్టుకొనిన తాటి యాకుల సంపుటములలో నుండునేమో 1 ఆల్లోక మిటులున్నది. పార్టోసనీతం మధుసూదనన్య పాదారవిందార్చిత చిిత్రపుష్పం దదర్శ గంగాధరమౌళి మధ్యే మిభూవన పీఠఈకృత విశ్చయార్డః 4 (థ్రీ వైష్ణవ భగవద్విషయమను గ్రన్టములందు (ప్రమాణవిరట్టు అను (గన్ధమువ ఈ ల్లోక ముదాహరింవబడిన ట్లున్నది, ఈ ల్లోకమున కాధారము తిరువాయిమొ 2-88 లో నొక ద్రావిడ పాకుర మున్నటు లున్నది.”

కవిత్రయ కవితా వైజయంతి 140 ఉపన్యాపకులు :

వాడు వీరు తమ ఉవన్యనమును చక్కగ ,వానుకొవి నుటోధముగ చదివిరి.

పదసూచి

అధ్యక్షుల తుదిపల్కులు :=ఈ గొప్పగంథమున కొక వదసూచియుండినభాషకు గొవృనహాయముగ నుండును. ఏవద మెచ్చట ఉపయోగింపబడినదియు. తెలియుట నుముఖముగ నుండును. ఇంగ్రీమవారు తమ కవిశేఖరులగు షేక్సియరు, మిల్టన్‌. లోనగువారి రచనలకు ఇట్టి సూచ్మీగంథముల వాపి వకటించియున్నారు. వారి వై విలుకు గూడ్‌ విట్టిది కలదు. దీనివి ఇంగ్లీషులో *కంకార్డెన్స్‌' అందురు. ఆనగా ఒకళబ్దిము ఏ ఆశ్వానములో ఎవ్నియవపద్యములో 'పయో%ంపబిడినదియు ఏ యర్థమున వప్రయోగింవ విడినదియు తెలియగలదు.”

'శేషశాన్తీగారి ఉపన్యాసము భారతి తిక్కనకావ్య నిర్మాణవై భవము

“దిక్కున కావ్యనిర్మాణ వైభవమనంగా నది యొక అఖండ శబ్ద పపంచసృష్టి ఊహాతీతభావన్నాసపంచవై తన్యము = హృదయోన్ని.ద్రకళామభూతి పరమార్థము. కొందణు దాని బాహ్యపౌందర్యముద్హలె విన్న్మయ వికచన్నేతములతో మారదూరాన విల్చినవారు పో(గా., గొందజు లోవికి-జొచ్చి పదవదార్థవిర్వచనముతో, భావతాత్చర్య (వ్రవచనముతో ధన్యులై నవారును గలరు. కాని, దాని ఆంతరిక సౌందర్య సాక్షొక్కారము+ ఖొంది యానందామభూతి నందినవారెనవరో__మహామభావులుః ఎంచుకన(గా : ఆ యానం దానుభూతి వాక్కుల కందరానిది. ఆ కావ్య దివ్యజ్యోతి (బ్రహ్మ సాక్షెళ్కార నృర్రీచీవ మైనది. పాధకులు-ఉపాసకులు తమతమ యనుభూతివిశేషములమ దెలిపినక్షు నేమను ఒక కోణమునుండి నేంగన్న విశేషములు మనవిచేయదుము.

కావ్య పయోజనము

కావ్యవిర్మాణము నెవరెవ రెట్టిసామ్యగితో, నెట్టి విలక్షణవరణితో, నెట్టి ప్రత్యేక

శక్తులతో దీర్చినను. దక్కావ్యపరమ్మపయోజనము (ప్రతాహృదయములందే ఫలింవ

క్షేశ1 తిక్కన అఆయంతుణా వలెననుటలో నెపరికి నల్మిపాయలేద ముండదమకొందును. ఆ దృష్టితో జూచివచో వంన్కృృతకావ్యముల నట్లుంచి తెమంగుపొ త్తములలో€. దిక్కనభారతమువలెం వెలు వారి డెందములలో ఇంత మస్టిరముగ, వింత న్యువతిషితముగం వీఠము వేనికొవ్నది మణొకటియుండదని అనుభవపూర్వకముగ( తెవృవచ్చును. ఎందుకవంగా: ఇన్ని శతాబ్దములతిరఐడీ నెన్నో ఒడుదుడుకులతో( గడచిన యీకాలములో. వేంటికివి జా హృదయములలో నేదో యొక మెత్తవిచోటం జల్లఃగం దావుచేవికొవి కూర్చుండి వారి మారడీంచుచు, ఉత్సాహపజచుచు, దారిచూవుచు, ఛార్మికవిష్ష(గణపుచు... జెదరక విజ బడియున్నదికదా శిక్క.నభారతము ! “వింపే భారతము వినవలె_తింపే గారెలు తిన వలె” అను నీ సామాన్యలోకో క్రిగూడ సీ విషయము. నెంత విన్నష్టముగనో చాటు చున్నది. ఇంతకు దేలిన సార మేమవగా__లోకళశా వ్ర కళాజీవనరహన్యములను విజ్ఞాన వివేకమందరముతో మధించి. (వజాభ్మద్రజీవిశమునకు శాశ్వతముగా వమృతకలశమ వందించిన ఆ మహాకవి మనకుః (దికాలములయండు నారాధ్యమూ ర్తి. ఈ మహా శ్త్వము అయనలో=-ఆయన యుభయకవిమిత్రతలో-ఆయవ హరిహారోపాననాతాశ్చర్యములో_ “*ఆం[ర్రాపళి మోదమున్‌ బారయ"” కావ్యనిర్మాణముచేయుటతో విమిడియున్నరి. కావ్యజగత్తు

కావ్యజగ త్తున లౌతిక(వపంచమందువలెనే యెన్నో పట్టణములు, పల్లెలు కలవు. మహా ణ్యములు, దివ్యోద్యానములు గలవు. మవోన్నతపర్వత(శేణులు, చిన్నగుట్టలు, దివ్యవాపొములు, అల్పనరన్సులు, రాలగనులు-రత్నాలగనులు.__.ఇస్లే (వకృతి నంధార సర్వన్వమంతయు. గలదు. వీవిని వేదవేదాంతములు మొదలు వీథిభాగవతములవజకుః టోయ్బకొవవచ్చుమ. భేద మొక్క-టియే, ఆది వై జన్మఫకృతి-ఇది భౌతికవకృతి. మానవజీవితసౌభాగ్యమునకు వలయు పదార్ధణాలమునంతయు. రెండు జగక్తులలోని (వతియొకమూర్తియు యథానంభవముగం దయారుచేయుచున్నడి _. యథార్హృముగ నందించుచున్నది. శివుని జటాజూటమునుండి దిగణాజిన భాగీరథ్మీపవాహమువలె. వేద శరన్సులనుండి జాలువాణీన విజ్ఞానరనతరంగిణి న్వర్గమర్త్య పాతాశములన్నాకమించి, శాను మెట్టినచోటు పునీతముగ బుష్క-లజీనననంపన్నముగ( జేయుచున్నది, కాని. యా రెండు జగ త్తులయందును, ముజికిగుంటలను, మజుగుదొడ్ల ను గట్టినవా రుండక పోరు-ముండ్లపొదలును, ముష్టిసండ్లును లేకపోవు. వావివావి యొచిత్యమెజి/గి వాడు కానుకే మనము చేయవలసినవని.

కమ్మికయ కవితా వైజయంతి కేశవ కావ్య మానంద్రై కృఫయోజనమనుటలో నత్యమున్నది, కాని, ఆ యానంద మేది ? ఎవరికి ?._శ్రేయః[ప్రాప్తి ఆనందము. అది విశ్వప్రజకు, అందులో నొకళడైన తనకుంగూడనని వేణుగ( జెప్ప నక్కటలేదు. “కావ్యము నా యానందమునకే._ఇతరు అతో బనిలే'దని యెవర్లైన ననవచ్చును. కాని, అది భారతీయసం(ప్రదాయము కాదు, ఏ సత్కావ్యపఠనము...ఏ సారన్వతగోస్టి జరిగినను ముగింపునందు “న్వ స్తి (పజాభ్యః _..లోకొ నృమస్తా స్పుఖినో భవంతు” అని ఫల్మకుతి చెప్పుట నేఃటికిని థిలముగావి యాచారము. “విశ్వ(శ్రేయః కాొన్యమ్‌”, “కావ్యం యశ సేర్ణకృతే వ్యవహారవిదే ₹వేతర క్షతయే, సద్యః వరనిర్వృతయే కాంతాసమ్మితతయో పదేశ యుజే”.ఇత్యాదిగం బెద్దల సూక్తులు ఈ విశిష్టదర్శ్మమునే బోధించుచున్నవి. “కావ్యాలాపాంశ్చ వర్జయేత్‌” ఈ నిషేధవాక్యము నం(ప్రదాయవిరుద్ధమైన యసత్కావ్యవిషయమని వ్యాఖ్యాతలు వివరించి యున్నారు. ఈవిధమున మూనవజీవిత వివిధమార్గములలో దివ్యజ్యోతులు వెలింగించి, వారికి. దుష్టిపుష్టినిర్వాణముల సమకూర్చు ను త్తమకావ్యములు నమ్ముద్నవయాణమున చిక్సూదకదీప_స్తంభములనలె నక్కడక్కడ నొక్కొాక్కటియైన స్థిరముగ విలిచి యుండుట యెంతయేని యావశ్యకము, ఈ సరమార్థమును భావించియే మన తిక్కన ఖారతాంధ్రీకరణమునకు( గంటము విట్టినాండు, భారతమును గావ్యముగా జదుపుభాగ్యము తెనుళగునాడు నోచినది. దావికై కవిబ్రహ్మ యవతరించినా(డు. అప్పటి తెను/గుభాష అమృత'పేచనమునంగాని ననలు కొనలు సాగుచుం దెలుఃగుదనము నలువైపుల గువాళింపంజేయంజాలినది కాకుండెను. అనాండు ఊరికొకదొరయై గడియకొక గండమై యడికిపోవు _పజాహృదయముల నూరార్చుటకును, ఉత్పాహపజచుటకును, భవిష్యన్మార్గము భాగ్యవంతముచేయుటకుమ చక్కవి చిక్కని తెను/గుందనముతోడి జాతీయరచన ఎంతయేవి అవసర మైయుండెను. ఇంతయు( దడవికొనుచు. దహతహపడుచు€, దీవతసస్సులో( దెలుంగు నుడికార ములంగరగిపోసికొనుచు, భావనాదృష్టితో. బజాహృదయముల నంతరాంతరముల నాక శించుకొనుచున్న తిక్కన సోమయాజిలయై, అవభృథస్నానమున శుద్దుండ్లై బుద్దుండైై వారిహరోపాసనమున ఆర్షవర్చస్వియై, నంస్క్కృృతమున ఇతిహానమైన భారతమును తెను(గునం బోతపోసి మహాకావ్యముగా మనప౭ (బ్రసాదించినాండు. “నానృషిః కురుతే కావ్యం" అను సూక్రికి దార్కాణగా విలిచినాండు. అదియే మన తిక్కన మహా శౌవ్యము, అదియే ఆంధ్రమహాభారతము,

మేశలి తిక్కన జయంతులు తిక్కన కొవ్యనిర్మాణము

ఇక దిక్కున కావ్యనిర్మాణమును (బశంవింతును. *త ఏవ పదసంఘాతా స్తాఏ వార్థవిభూతయః, తథాపి ముఖలేదేన కాపికాపి నరన్వతీ"” అన్నట్లు భారతములోని యితివృ త్రమంతయు వ్యానువి బంగార మేకాని అది తిక్కనచేతి 6ల్పమున నమూల్య కంఠాభరణ మైనది. కావ్యవిర్మాణమునకు వలయుసామ[గ కవులకిందథికి నొకటే. దానివి విపులముగా లాక్షణికులు నర్షించియేయున్నారు. అందచందములుతీర్చుటకై. అలంకారికులు రకరకములై న సొమ్ములు తయారుచేసి జావితాలు (పకటించియున్నారు. కౌని వాని నేర్చికూర్చుటలో6 దీర్చి దిద్దుటలోమ్మాతము లోనివెలుంగు చేతిపనితనము (వత్యేకవ్య క్తి విభిన్నమై కావ్యము దేవియంత కది (వత్యేకమై విలక్షణముగొం దయా రగుచుండును. ఒకపద్యము కావ్యమన్నాండు ఒకాయన. రసాత్మక మైనవాక్యమే కావ్య మన్నారు మటియొకరు. వాక్యముగావీ, పద్యముగానీ (వ్రాయనపుడు సాధారణముగా నేమేమి కావలెనో మనకే తెలియును. ఏదో యొకవిషయము._దావి కొక భావన_దావికిం దగిన శద్దార్థములు._అవి నడుచుట కొక ఛందస్సు...((లాశ్షణీకులు చెప్పినది కాకపోయి నను మన మనుకొన్నఛందస్సు.అది కాకున్నను దావికి సహజముగామన్న యేదోయొక నడక అనుకొన్నభావము నరిగా నున్నదా లేదా_దాని వీ పదార్థాలు నరిగాం జెన్పు చున్నవా లేదా...అవి తెలివికొనుట కేదో కొంత లోకళా స్రజ్ఞానము.__.ఇంతమా[తప్పు నరకుతో రచన సాగింవవచ్చు. దీనికి. గొన్నాళ్ళు కొంత గరిడీసొముచేసిన నరిపోవును. దీవితో ౯ (ద్రిశియొకండు వాక్యక_ర్తయు€, విద్యక_ర్తయు౯ గౌవచ్చును. కావని, ఒక వద్యముగావి ఒక వాక్యమేగాని విశ్వశేయము సాధింపవలసివచ్చినప్పుడు దావి సరి మాణము...పరిణతి..పరికరము కొంత వి నృతము కావలసియుండును. “నేను రనముం వేను ఆనందము” ఈ వాక్యమే కావ్యమై విశ్వ్యశేయమును పాధింపలేదు. దానికి వ్యాభ్యానప్రాయముగానై నల గొంత (ప్రపంచము కానలయును. కనుకనే పెద్దలు కవితా వీజములుగ “శ క్రి ర్నిపుజతా లోకకావ్యశాస్త్రాద్య వేక్షడాత్‌, కావ్యజ్ఞ ₹క్షయా చేతి ఇతిహేతు _స్తదుద్భృవే”” అవి స్యూత్రించుచు, (సతిభళ-వ్యుత్చ _శ్తీ-ఉపజ్ఞ -నంసప్కారముం ఇప్లే మరికొంత సామ్మగి కావలెననియు. వీనిలో౭ గొన్ని మనము తెచ్చికొన్నను, మరికొన్ని వుట్టుకతోనే రానలసినవి కలవవియు మపదేశించియున్నారు. దీవిని/దిట్టి ఈ జన్మలో గాక జన్మాంతరమునంగూడ గూడంబెట్టిన కొంత సామగ్రి యున్నపుడే కావ్య విర్మాణదక్షత యేర్చడునవి తెలియుచున్నది. కొందజు “శాస్త్రము వదపదారములను ఛేదించునది...దానినంస్కారము కావ్యరచనకు. బితిదింధక''మని యందురు. “నిజమే ॥ి

కవిక్రయ కవిశా వైజయంతి కేతు శాస్త్రము వేటు....కౌవ్యము వేటు. కొని కళావేత్తయైన కవిని శాస్త్ర మరికట్టలేదు. శాష్త్ర వంప్కారమును కావ్యమునం దంతర్వాపాని చేయునది కళ. ఒక శాస్తనంస్కార మునే కాదు... వకృతిలోని భౌతికాంశమునంతయు. విడంగొట్టి, ఆందులో సారభూత మైన పొందర్యమును రసమయముఃజేపి కావ్యమున మెదుపునది కళ. ఈ కళ్ళాపభుత్వ మునం గురూపాసనమువ నాలుగు పురుషార్థములుకూడం దమతమ పాధవామార్షమా. అందు. గటుత్వము. డొల-గించుకొవి సుందరములై సుఖసం పేవ్యము లగుచున్నవి. వివిధమానవనంఘ సం_ప్రదాయవ్యవహారములనుండి వివేచనాబలముచే సంగ హింపంబడిన విజ్ఞానము సుకవిభానవనాపథమున రసమయమై కరుడుగట్టి కళాదీ ప్తల విద సిల్లుచు కవితామార్గమునం గావ్యమై యమృతముకురిపి _సజాహృదయములం దనుపుచు విశ్వసాహిత్యమున వి(శ్రాంతమగుచున్నది. ఇన్నితెజ'గులసామ(గ్రి సంపన్నముగ విలువ చేసికొన్న సుకవి సత్వస్థు-డై, నమాధిస్టు'ర్తై "కొవ్యరచనమువకు. గలము నిట్ట చున్నా-డు. ఉత్తరరామాయణ రచనమునాఃటికి మన తిక్కనయు నిట్టివాండు. ఇంతే కాదు. ఆయన భాండాగారము పుష్కరిమైవడి. భావనంస్కారము పాఠరావారమువతె వగాధమైనది. ఉ_త్తరరామాయణము తిక్క.న “ఆమలోదా_త్తమనీష వే ముభయకావ్య(ప్రౌఢిం బాటించు శిల్పమునకా బారగుండ౯ా గళావిదుండ"'నని చెప్పికొమచు విర్వచవో త్తర రామాయణరచన నారం ఖించినాండు. “థధీరోదా త్తన్సపో_త్తము/డు రామధరజీవతి నద్వ్భృ త్తము నంభావ్య” మగుటచేం దన ధర్మోసదేశము ఫలించునవియు. చన కుభయలోకవ్రతిస్ట పిద్ధించు ననియు నాతని యాశయము. (శ్రీరాముని ఉదాత్తనాయకువి*గా, ధర్మ శమైన పొంపారిక సౌఖ్యము ననుభవించువావి!గా, ఉదా త్తవృత్తితో మహినేలెడువావింగా.. ఎట్టి కష్టము లందును విర్లి ప్త'డై “ఎక్కుడు దిగ్గునూ లేవివావిగా, ధర్మా మష్టానముకొజకు, రర్య్మ పాలనముకొఅకు. బుట్టిన రాజుంగా నెంతో చక్కంగాం దీర్చిదిద్దినాండు. పదబంధము కూడ సుందరమై ““లలితపదహృద్యవద్యంబులన కథార్థంబు ఘటితపూర్వావరమై, ఆఅలతియలతితునియలు గాహల నంధించినవిధంబున” వనమరినది. కావి, తా నను కొన్నంతగా నా రామాయణము (ప్రజాహృదయమునకు! బట్టినట్లు లేదు. అందలి రాముం డలౌకికుండైన దేవుండును గాదు..ప్రాక్సృతనము' డ్రై (ప్రజలలో. దిరుగు మానపుండుమ గాకపోయినాండు తన ధర్మోపదేశ మా రచనలో వదుకలేదవి కమ+గొన్నాండు.

భారకార్యధీకరణము

ఆ తర్వాతజరిగిన సారన్వతతపస్పే, భావనంస్కార మే. లోకధర్మనమన్వయమే

భ్రారతాంద్రీకరణమునకు( బాదులు గట్టినవి. నన్నయ భారతమును జదుపుకొన్నాండుం

అప్పటి. తెలుగుదేశ మును-భాషమ-పరిస్థితులను దిరిశీలించినాండు. ఎక్కువ తక్కు వలను నవరించుకొన్నా(డు. "'జనాథ్యర్చికమైన భారతము...నా నేర్చుకొలంది పెప్పి వరజణీయుండ వయ్యెద భక్తకోటికి" అవి సంకల్పించి భారతమును వేఠంబట్టీ అస్రీయన గొరినాః బరగు చెల్వకుః జిత్తము. పల్లివింప భద్రాయితమ్హూర్తియై హి హరంబగు రూపము?దాల్సి “విష్ణురూపాయ నమళ్శివాయ' యని సల్కెడు భ కృణనంణు వై దికద్యాయిత కిచ్చమెచ్చు పరత త్త్వము? గొల్బెద విష్టపిద్ధికిక అను నాందీపద్య ముతో దెనుఃగుసే/త కుష్మకమించినాండు. ఈ నాందీనద్యమే ఆయన రచనలో స్వతం (ఠళశను. మిశష్టతను, బొచిత్యమును జొటుచున్నది. తిక్కన తన యిష్టదై నమునకు హకీ వాూరనాథ రూపకల్పన చేయుటయందే ఆయన హృదయపాకము, సర్వసమభావము, భ్రారతరచనోద్దేశము తెల్ల మగుచున్నది. చూడుయ . ఆయన దేవుండు హరియు-హరఢుః డును గాండు; శూన్యము గాదు; వ్యక్తము గాదు...అవ్య క్రమమును గాదు... అన్నియు గావచ్చును. ఈ సమన్వయము చాల గొప్పది. ఆధ్యాత్మికమునంగూడ _ నెంత రాజనీతి చతురత 1 వై దికధర్మవిష్ట కెట్టి పునాది! మతవివాదముల కెంత చక్కంని “రాజీ' వద్ధతి £ కర్మళ_క్షిక్ఞానముల శెట్టి సమున్నయము : ఇది సనుభానమో ॥ ఆద్వ్వైతభానమో। ఏదైన నేమి, మొదటినుండి తుడిషరికు దీవిని తిక్కన చక్క6గ వీర్వహించినాండు. ఈ భావ మును బాఠకులకు టోధించుకే కాదు, (ప్రతి ఆశ్వాసాద్యంతములయందును అక్కని వృ త్తములతో(, గమ్మని పలుకులతో హృదయములో(దూఆ్‌ పై సమభావమునే కట్టి

కపి చేయుగుండును. తిక్క.న స్వప్నము తిక్కన హరిహరనాధుని (ప్రశ్నించు ఈ శ్లోకమును విమండు : “కిమస్థిమాలాం కిము కో స్తుళంవా వరిష్కి9యాయాం బహుమన్యపే త్వం, కిం కాలకూటః కీమువా యశోదా స్తన్యం తవ ప్వాదు వద (ప్రలో మే"'..నీ అలంకారమునకు అస్థిమాల కావలెనా ? కొ స్తుభమణి కావలేనా? సీ ఆహారమునకు. గాలకూటమా - యశోద చను బాలా? ఏది నీకు జవిగా నుండును ?.ఈ అడుగుటలో నెంత యమాయకత్వమో అంతచాతుర్యము-ఎంత భ_క్రియో అంత విర క్లి.నంత ఆనేశమో అంత అద్వైత పైటా10

కవ్మీకయ కవిశా వైజయంతి కే4రి భావను । ఆహా: ఏమి నేర్చరితనము : "పేరునకు హరిహరనాధు నడుగుచుండినను విజ మునకు. దన నమభావమును లోకమునకు జెస్పుచున్నట్లు లేదా: చూపులు దేవుని వైపు, హృదయము లోకమువై పు._ఈ వ్యంగ్యమర్యాద యెంత మధుర మైనది ఇందులో వీ గడుసుదనము( జూడుండు : తా నెన్నండో (వ్రాపకొన్న ఈ యొక ల్లోక మును విన(గనే స్వామి సంతోషించి మెచ్చికొవి “ఈ (గంథమును నా కంకితము పేయు"'మవీ యడిగెన(ట | ఎన్నండో (వ్రాసికొన్న పద్యమే యింత హృద్యమై, పామాన్యరాజు గాదు-హరిహరనాధు నంతటివాండు ఆంకితముకోరుటలో నెంత ధ్వని యున్నది? ఒక ల్లోకమే యిట్లున్నచో నింక (గంఠనుంతయు నెట్టిదిగా నుండవలయును? ఈశ్వరుడే యిట్లడుగునపుడు సామాన్యమానవు లా (గంథమునకై. మెంత యువ్వి జ్బూరుదురు? ఎంత దితిమాలుకొందురు 1... ఈ న్వప్నవృ త్రాంతముతో గంథము మొదటి యాకునందే తిక్కన యెంత దివ్యచ్శితమును మన కన్నులకు. జూప్పచున్నా(డు । ఈయన రచనయంతయు. దుదిమొదలుగా నిశ్లు యుండును. ఒక చిన్నమాటతో నొక గొప్పభానమును-ఒక చిన్న నంవిధానముతో నొక గొప్పపయోజనమును సాధించు చుండును. తిక్కన పద్యరచనయే ఒకరకమైన యెత్తుగడ గలది. వేయిపద్యముల శాక లో6దిక్కన సద్య మెక్కడనున్నను ఆతవిశ్లైలి విన్నవాండు వెంటనే “యిది తీక్క-న పద్య'మనియె శ్రిచూవ(గల4డు. అలతియలతివదములు, నట్టివే నమానములు, వాక్యములు, వాక్యాంతనుందు. భావస్ఫోరకమగు నేదో యొక కాకుస్వరము-భావము నం్యగహంచుటలో, నూటిగం వెప్పుటలో నొక (వ్రత్యేకత-నందర్భసాక్షాత్కారము చేయుటలో నొక విశష్టఠ--ఇట్టి వెన్నియో ఆయనకు సొంత సొమ్ములై యితరుల శమకరింపరావి గుణములు గలవు. చూడుండు : “జ్వది యొక 'పెద్ద గట్టిమొన; యీ మొనముందట గోగణంబుతో నదియొక యల్ప్సపవైన్య:; మట యాతల వేజొక కొంత సేన; ఆ న్లదె యిటు పంచిపెట్టంజనెః నవ్నిటిలోన వృథాభిమాన దు ర్యద దిహంభాషియైన కురు రా చెచట౯ా జనుచున్నవా(డొకో 1” ఈ విన్నష్టవివరణము చూడుడు :.

కశ? తిక్కన ఇయండులు “వచ్చివవాండు ఫల్లును€; త వశ్యము గెల్లు మనంగరాదు; రా లచ్చికిన్నై 'పెనంగిన ౫ లంబులు రెండును గెల్వనేర్చునే ॥ 'హెచ్చగు. గుందగుక దొడరు జల్ల విధంబుల కోర్చునట్లు గా కిచ్చం దలంచి యొక్క మెయి విత్తజిం బొందగు చేతయుః౯ా దగు£జా." శ బసొ భాగ్యము తిక్క.వరచనలోని శద్దవ్రపంచ సొభాగ్యము వర్ణనాతీత మైనది. ఒక మానవు తీంత నృష్టి చేయంగలడా యని యాళ్చర్యము కలిగించును. తెలుంగులో నింతటి యమూల్యనదములు...మృదువులై, మధురముల్హై, ననసులోనిభావమును సూటిగ కెస్ప(గలిగినవి-కర్ణ'పేయములై. కూర్చ్పునం దాణీముత్యాలనలె నదికి యందగించంగలవి ఎక్కడివి ? తిక్కనకు! బూర్వ మ్మేగంథమున నివి కనంబిడవే । తర్వాత కపు లెంత యత్నించినను ఆ గవి వారికి దొరకలేదేమో : ఆదియంతయు నాయన సొంత ఆస్తీ పట్టణములలో...ఆంఠకం కె ముఖ్యముగ( బల్లెలలో విత్యవ్యవహారమున విగనిగలాడు వవి...మాజుమూలల మరుగుపగినవి అన్నియు సేకరించినాండు. మాసిపోయినవావికి మెజు(గులు దిద్దినాండు వికృతముల్లై నవానికి 'వేనము! దీర్చినా(డు. అవసర మైనచోట వదనుంబట్టి యనుపుగా సృష్టించుకొన్నాండు. ఆ(ప్రయత్నముగా దొరలిపడినవి దక్కి.౦చు కొన్నాండు. అవ్నిటికి రూపమునుబిట్టి, గుణముమబట్టి. అక్కజంబిట్టే కులగో_తముల నేర్పణచుకొన్నాండు. పుష్పజాతులు కొన్ని, ఫలజాతులు కొన్ని-రత్నజాతులు కొన్ని, లోహజాతులు కొన్ని-జాతీయములు కొన్ని, సామెతలు కొన్ని.అన్నియు రాసులుపోసి దొంతులు తీర్చినాండు. వానివాని పలుకుబడి వేజు-మడిశారము వేజు. సందర్భమున బెట్టి ఆ ర్వవి కొక యర్ధము-ధ్వవివిబట్టి యా సందర్భమున నొకభావము వచ్చునట్లును, ఒకపదము తన పొంతవెలు(గుతో సిరుగుపొరుగువానికి జీవము పోయునట్లును, ఇరు వైపుల పదములు వడుమునున్న మూఃగదానికి మేలిమాటలు నేర్పునట్లును, దండలు గూర్చి చెండులుగట్టి వింతపోయగముతో విన్నాణముల దీర్చినాండు. అన్నింటను 'దెమంగుదనము, తియ్య(దనము నిండి తొజికిసలాడునట్లు పుంజుకొన్నాండు. భారత రచనలో: గవివిహ్మ చేసిన శబ్దినృష్టి అనన్యపామాన్య మైనది. (ప్రబంధసర మేశ్వరుండు

కవ్మిర్రయ కవితావైజయంతి క48ి ఈ రచననుగూర్చి “తన కొవించినసృష్టి తక్కారులచేతజా గా”"దవి (పళంనించినాండు. తిక్కన యీ తెలుంగు నుడికారమునకు భారతమంతయు మదాహరణమే. ఇదియని తేని నెత్తిచూపంగలము | తెనుగు-సంస్క్టృతశయ్యలు ఈ పద్యము జీక్తగంపుండు న. “ఇది గడు ముద్దరాలు; పను లేమియు( జేయగనేరః దెంతయుఃజా మృదు; వొక కీడుపాటునకు మేకొనంజాల; దుదా త్తచిత్త; యొం టి దిరుగు దాని కోర + దొక టి౯ దను దా నవరించుచొప్పెలుం గదు; ఈగ నొండులకా గొలువం గా వెలవెమ్మెయి( గల్లు నక్కటా "” ఇట్లవి తిక్కనకు సంస్కృకరచవ సహింపదని, చేతఈఃగాదని యనుకోః గూడదు. నందర్భమునుబట్టి సంస్కృతము నెంతో గంశీరముగా నడుసంగలఃడు. “దుర్వారోద్యమ బాహువమ్మికమ రసా ప్లోకవతాపను, సర ద్లర్వాంధ (ప్రతివీరనిర్యథన వి ద్యాపారగుల్‌ మత్ప్సతుల్‌ జాకృతు లేపు రిపు నినుడో గా కంల వెన౯ా గిట్టి. గం రర్వుల్‌ మానము (బాజముకా గొనుట ఠ థ్యం బెమ్మెయికా గీచకా 1” ఒకవ్పు డన్నియు వంస్కృృత దీర్హ నమానములే కూర్చున. చూడుడు :.. “*భీన్మ(దోణకృపాది ధన్వివికరా లీలంబు, దుర్యోధన (ీష్మాదిత్యపటు (ప్రకాసవినరా కీర్ణ ౦మి, శస్తా న్త్రణా

కశత శిక్కన అయంతుమి లోన్మస్సార చతుర్విదోజ్జ్వల ఇలా త్యుగం, బద్యగధ్వణా ర్చిష్మ త్త్వాకలితంబు పై న్యమిది యే జేరంగ శ క్తుండనే 1” మజియొకవ్పుడు విడివిడి నంన్కృతపదములతో నడచుగుం గటాలునం దెనుఃగు వడకలోవికి దిగును. చూడు(డు :___ “ ఆకుటిలు4, డార్యసమ్మతు(, డ హంకృతిదూరుండు, వీతినిర్మలా త్మకు(. డనవద్యశీలుండు, న రర్ము-డు, దాంతుండు, గొంతిముద్దువే యుకొడుకు, మేను లేత తన యుల్లము మెత్తన; యిట్టీయీత( డ్రె టాకా యొరు నాశయిందు : విధి యోపడె యెవ్వరి నెట్లు పేయంగజా 1” మజియొకపారి తెలు/గునుడుల కూర్చు నందముగ నడుపుచు నడుమనడుతు చంన్కృఠవదముల వదుకుట యదొక వింతగా నుండుము. “లాల -*... ఆజ్రగవునం టోక రాజు జెడి దందిల బల్కెనయేవి వైచి యొ వ్వ్పుగ విలుమీ । గురుత్వము (స భుఠ్వమునున్‌ గల "పెద్దవారి మా ట గొనమి యాసుయోధను క డజా నిలువకా, మనమెల్ల గారవం బగ గురువృద్ధుపల్కు తల వుళా జనవిచ్చిన మెచ్చరే జనుల్‌ 1" భావార్థగారవము తిక్క-నార్యువి విచిిత్రవిహారములతో అక్షరధ్వన్యాత్మకముగా వీనులవిందు 'సేయుచున్న యీ బాహ్యసొందర్య మింత కమనీయముగదా । ఇ(క భావార్టగొరవాది వరిపాక నరిణతమైన అంఠరమాధురి నాస్వాదింతము. అది యొక చిద్విలొానము

కవ్మికయ కవితా వైజయంతి 150 తిక్కన యెంత గంభీరార్డమునై నను తేంటగాం విడిచి యియ్యంగలండు - తేలికగా వొలిచిపెట్టంగలడు. ఎంత పామాన్యవిషయముపైనై న వెలితి పేదజికములు లేక గంభీ రోవన్యానము చేయ!గలండు. చెస్పవలయునది మూనండు-మాన(దగివది చెప్ప-డు. చెన్సునన్నటి యా మెలంకువ యాయనతోనే పుట్టినదనవచ్చును. విషయము నెత్తి కొనుటలోనే యొక (క్రొత్తపోకడ. నడును నడుమ దానే యొక్యవశ్న వేసికొని నమా భావము€ జెప్పికొను వట్లుగాం బోవుము. ఓక విచ్నితమైన కాకున్వరముతో (బ్రహ్మాండ మైన భానమును బెల్లగించును. మొగము చూచుచు మనసుతో మాటలాడును. మవను గిల్లుచు మొగమున నవ్వును. ఇష్టానిష్టములేవియు వాచ్యముగ( కెన్చక యేతలయూప్పు తోనో, కన్చొమ కదలికతోనో, పెదపులు విన్వటతోవో సూచించును. ఏ విషయముః జెవ్వుచున్నను ఆ నందర్భమునకు నా పాత్రమునకు దగినట్లుగా. దనదే యొక ముద వైచి. అలంకారికులు పెప్పిన ఉలక్తివై చిిత్యముల కన్నింటికివి..భరతముని చూపిన యభినయవి'శ్రేషముల కన్నిటికివి ఉత్తమలక్ష్యముల విచ్చుచుండును. అన్నిటికంటె వాయన నందర్భశుద్ధియు, బౌచితీపోషణము ఒరవడిగా (గహింసందగినవి ఒక ఘట్టి ముమ దేవిన్తైన వర్జించవలసివచ్చినపుడు కథను, నన్నివేశమును రెండుమాటలతో మాచించి ఆది యొక రంగముగా గల్పించును. నంభాషణ[కమముతో. దక్కిన వంగతులన్నియు. వ్యాతలనోటనే సల్కించును. ఆది (శ్రవ్యకావ్యమేయైనమ పద్య మయమైన దృళ్యకావ్యముగా( జ్యితించి మన కన్నులయెదుట బెట్టును. ఈ నాటక వక్క రచనలో దిక్కన వై పుణ్య మద్వితీయము. తర్వాతికవులలో ఈ ఫక్కి. సాధిం చీనవారు చాల తక్కువ. తిక్కన కవితాశిల్పము నిళ్లే తడవికొనుచు నెంతదూర మైనను వంతోషముతో. (బయాణము చేయవచ్చుము. ఉదాహరణముగ వెన్నిపద్యములై వం జూపవచ్చుమ. మచ్చున కొకటి రెండు చి త్తగింపుడు :__ “ఆవద గడవంబెట్టంగ. వోపి శుభంబైై నదావి నొడంగూర్ప;గ మా క్రి పుట్టుపువకా బాండు జ్మిపాలుండు విన్ను జూవ్‌ చవియె మహాత్మా :” ఇందు పూర్వార్థము పాధారణము. ఉత్తరార్థమునం (్రితియొకవద మెంతో భానమును గర్భీకరించుకొన్నవి. “మేము తండ్రిలేని విడ్డలము. అన్నివిధముల వీవే మూ కాదరువు”” అని ధర్మరాజు చెప్పుచున్నాండు. అపును: మానవుడు కు నెన్ని రీతుల నెంత పెద్దనాందై నను: ఈశ్వరునియెదుట వీంతటివాండుగనే విల(దిడుము గదా!

కేల్‌1 చీక్కున జయంతులు “ఆఅన్యఠా శరణం న్నావ్త త్వమేవ శరణం మమి" అను భాగవతధర్మ మిదియేగదాః “ఈ పుట్టువునకా” అన్నప్పుడు “బహూనాం జన్మనా మంతే జ్ఞానవాకా మాం (వవ ద్యతే'” అను గీతావాక్యము ధ్వనించుచుండలేదా । “పాండు క్యెపాలు(డు విన్ను(జూపి చనియె””_ఈ చూపిచనుటలో ఒప్పగింతయు, పాండు త్మొపాలువియందలి పితృ క_ర్తవ్యమంతయు గృష్షువిప్తై మోపుటయు నెంత సుకుమారము । మజియు “గురూన దేశమున(గావి యీశ్వరుని. గనుంగొనవాలండు. కా ననహాయు.డ్రై నప్పుడుగావి యీశ్వ రువివైపు మనసు టతిప్పడు” ఈ భావము లెంత గంఖీరముగా ధథ్వవించుచున్నవిః “మహాత్మా '.“"వీవు పరమాత్ము(డవు._నేను జీవుండను. ఈ జన్మమున గురూవ దేశమున వివ్పుడే ఆత్మసాకెత్కారము చేసికొనుచున్నాను"'..ఈ భావమెంత నం దాయసిద్ధమైనది । వద్యము కథ చెప్పుచున్నను, తిక్కన పదవయోగము ఈ సందర్భ మున హృదయతం్యత్రుల నన్నింటిని గదిపి మధురభావాలాపన చేయుచున్నది. ఉంక్తి వైచ్చితి “మనమున బక్షపాతగతి మాదెన మానుము;ః ధర్మనీతివ _ర్తనములు రెండుదిక్కుల హి ఈంబును పెంపును గల్లునట్టే చొ ప్పున విదురాదిసజ్టనుల బుద్ధికి రా మచితంబుతోడి మె ల్పున పరునందనంబునను భూపతులెల్ల నెణుంగనాడుమీ 1” ఛర్మరాజు న్వకార్యమునే చెప్వుచున్నాండు. అయినను “*మాదెన పక్షపాతము వలదు-ధర్మనసీతి వ _ర్తనములు-రెండువై పుల పొతముపెంపు గల్లునట్టిడొవ్పు గమవించియే వడువు'మవి అనీధార్యానతముగా ములు (మొగ్గనిరీతిగా ధర్మమునేచూచి పల్కు ఆళని యుదాత్తత యెట్లున్నదో చూడుడు 1 పోనీంన్వకార్యమున నేమజణుపాటు గలదా “*విదురాది నజ్జనుల బుద్ధికిరాజా-ఉచితంబుతోడి మెల్పునకా - పరునందనంబునను భూవతులెల్ల నెజుంగకా”'._ఈ సదములన్నియు ఒకవె పు న్యాయసక్షమును సమర్జి ంచు చున్నమ మణియొకవైపు (పతిపదము స్వకార్యసిద్దిక్తైతు( 1బత్యకప్రయోజనాణాన. గర్భీకరించుకొని సుకుమారముగ సూచన లిచ్చుచుత్లొష్మ్యి

కవ్మివయ కవితా వైజయంతి 152 “మ్రమ్మెటు(గు. దెదిరి నెణు(గుదు; వెమ్మియెజు(గు, దర్భపిద్ధి నెజి యమెటు(గుదు, వా క్యమ్ములపద్ధతి యెజు(గుదు, పొమ్మెన్వండ నేను నీకు బుద్ధులు వెస్పళ.”"

“అవన్నియు. సీనే యెలుంగుదువు; నీకు బుద్దులువెస్ప నే నెంతటివాండను, పోయిరమ్ము” అనుడున్నాండు ధర్మరాజు. పొసము: తా నేమియు. నెలి(గండ(ట.- చెన్సవలనినదేమియు లే/దట ఇంకను జెప్పవలసినదని యేమే మనుకొన్నాండో 1 (వ్రతియొక చిన్నవాక్యమునందును. దాను జెస్పవలసినదంతయ౬ గొనర్యుమొగ్గులతో మా(ది చెప్పుదునేయున్నాండు. పైంాం జుల్లగా సమ్మోహనా న్త్రమును (బ్రియోగించు చునే యున్నాండు. బొరా; చాతుర్యము “బుద్దులు సెస్పళ౯”” అని ఒక ఛలోక్తి విసరుచు..*ఎజు(గుదు”” అను (ప్రతిచోటను “ఎలు(గుము”” అవి మార్చి చదువు కొమ్మని ఉపాధ్యాయువివలె సూచింపుచు. గృష్టువి హృదయములోనికి. దొంగిచూచు-- చున్నట్లు లేదా: తిక్కన ఉక్తివై చ్మితియంతయు భారతమునిండ నిశ్లే యుండును,

(దౌపది ఒక అసాధారణవ్య క్తి

భారతమున నుద్యోగపర్వము.__ఆందు కృష్ణరాయబారము ఇళ్లే (ప్రత్యేక జాగ

రూకతతో( అదువ(దగినవి. ఈ మట్టమున (ద్రౌపది ఒక యసాధారణవ్య క్రి. పూభవ మును బొందిన భారతవీరపత్ని-భారతవీరమాత; ఈమెకు వ్యాసుండు వరుడు వన్నె ములుశీళ్చి పెంచి పెద్దచేసినను, తిక్కన తీర్చులో ఆమెకు ఆర్యత్వము, ఆం్యధ్రత్వము విలువెల్ల వెలసినవి, కథలో (ద్రౌపది పాండవసంచకమునకు ధర్మపత్ని--ఖావములో6 (బ్రాణసంచమునకు జీవళ క్రి. భారతకథా జీవయా(తలో నామె ఇచ్చాళ క్రి-జ్ఞానళ _క్రీ- (శ్రీయాళ క్రి న్వరూపిజియై (ప్రవ్నర్థించినది. న్వరాజ్యసిద్దిక్షై రాయబారము పంపునపు డామె పాండవులకు, గృష్టునకు నడుమ బిలిచి జీవాత్మకుల, బరమాత్మకు నడుమ అడి శ_క్రియె ఆద్భుతవిహారము సలిపినది. ఆయా విశేషములన్నియు భావుకులు, రసజ్ఞుల్లు భారతమును ప్రత్యేకముగాః జదివి (ప్రతి పద్యమునను చవిచూడఃగలరు. ఇళ్లే భారత మున విరాటపర్వ మొక (ప్రత్యేకకాన్య మన(దగినది, అజ్ఞాతవానముతో( (బ్రారంభమై ఉత్తరా వివాహముతో మంగళాంతముగా ముగిసినది. మహాకాన్యత్వసిద్ధ నంతయు వ్వుడు ఊోడోగలము. ఆంతృల్నిప్యాకపోషణము, రసప్పష్టియు మిక్కిలి హృద్యము లైనమి

కేల్‌లి తిక్కన జయంకతుణు పాతపోషణము

ఇతివ్య త్తమునందలి ప్యాత్ర లేవి యెస్పు డెట్లు నడుచుకొన్న న్వభానపిద్ధముల్హై -మన యమభవములను దలంపునకు దెక్పుచుండునో అట్లు చ్యితించట పాాతపోష అము. భారతరచనయం డీకార్యము మిక్కిలి కష్టమైనది. ఎందుకన(గా : ఆది యొక నమ్ముదమువంటి గాథ. పాాతలు అనంభ్యాకములు.....వివిధములై న అర్హతలు. అంతర ములుగలిగి, ఒకటిరెండు తరములనజకు కథవెంట నడచినవారు పెక్కురు గలరు. ఆయా నన్నివేశములలో ఆ యా దళలలో వారివారి భావరూపచేష్టాదులను భావనావథీ మున౯ జి(త్రించుకొని, అందరి జాతకచర్యలకు నహజమైన, అనుభవనిద్ధమైన ఫలిత ములు (వ్రాసిచూప్పట చిన్నసని కాదు. తిక్కన నిజమైన దై వజ్ఞాండు-నై స్టికుండు. కావుననే తనకు రావలసిన సంభావన యెట్లున్నను దాను జేయనలపినసని ఉత్తమముగా విర్వహించి కృతార్డుండై నాండు. సలుతావులమూలమున తెన్నో మెజటు(గులు దిద్దినాండు.

కొందలు (ద్రౌపదీ ప్యాతపోషణమునందు వ్యాసుని-నన్నయను-తిక్కనను-= పోతనను బోల్చుకొవి 'హెచ్చుతక్కువలు కొలుచుచుందురు.. కాని వీరందలు నొక శకమువారా, ఒక శతాబ్టినారా? ఒక తరమువారిలో నే ఎన్నోమార్చ్పులు మనము చూచు చున్నాము గదా। కనుకనే యెవరి గొప్పను వారిలో( జూచి సంతోషించుకే మంచిది.

భారతపాాతలు

మూలమునకు స్వేచ్భానువాదస్వాతం[త్య మే యందజు నవలంబించిరి. వారిలో€ దిక్కున య్యగగణ్యండు-పిద్దహ న్గుండు. కథా నంవిధానము, ప్యాతౌచితి, నందర్భకుద్ధి- వీదియు గొజతసడకుండ(గనే చక్కగ దీర్చినాండు భారతమును జదుపునప్పు డందలి పాత లేదో కఠ నడుప్పుచున్నట్లు గాఠ, ఆందలి (బదుకు తాము (బదుకుచున్నట్లుగా€ చోపించి. మన హృదయానుభవములమ మేల్కొ_ల్చ్పుచు వారితో మనకు. దాదాత్మ్యము గలిగించుచుందురు. తిక్కన తనపాత్రలకు ఇట్టి జీవకళ పోసి విర్మించినాండు. కనుకనే అతవిరచనలో భారతము కావ్యమైనది. అన్పుడుగూడ నది తన ఇతిహాసత్వము, వంచమవేదత్వము పోగొట్లుకొసలేదు. మీందుమిక్కిలి ఆయన తెసు(గు వలుకుదిడిలో 'మెదిగి అందలి నర్వసామ_గ్రియు( దెలు6గువారి సొమ్మైనది, ఆ భారతవీరులు-ఏీర మాతలు మన కుటుందిములోనివా రై నారు. భారతధర్మము మనయింటి యాచార మైనది. మన తెనుఃగుతో/ట నందనోద్యానమై పరిమళించి ఫలించినది. తిక్కనయే భారతము వాంర్రీకరించియుండనిచో-లేక | *మక్కికి మక్కి "గా( శ్రేసియున్నచో ఆంధధశాతికి,

కవిత్రయ కవిలా వైజయంతి 1ఫ4 అర్మరభాషకు విజముగా వెంత నష్టము కలిగియుంరెడిదే: అవరమన్వతం్యతువి ఆ కెలు/గులుషివి దీవించి ఆయవచేతిమండి అంరథారతమును దవచేత బెట్టించూొమి చావివి మవచేతిలో౬ బెట్టి మవకు మహా పాహిత్యరాండారముమ (వ్రిపాదించిన అ హరి హరవాధువికి అం్యర్రజాతియంత యు దీరవి యవ్పు వడియున్నది- కొందణు “తిక్కనకు వంవ్కృృతము రాచుం ఆయన పొతశ్రాచిత్యముల జెజచి ఇా4డు, భావప్పోరకముగా. వాక్యరచన తేయనేండు”. ఇళ్లే కొంత విమర్శ చేసి యున్నారు. తిక్కవ అందందు తన రచవిలో విరువరి నవ్వులు సవ్వివాంతటి వావిలో4 గొన్ని ఈ విమర్శనములకు బదులు వెవృంగలవు- అం(ర్రసాపాత్యమువ మన్నతోన్నతస్థావము వ్యాకమించిన మవోభారతపాగరో ముమ గడముట్ట వీంది పూర్ణకాము( రై. మృ్యవవన్నహృదయముతో(. జేతులు జోడించు కొని "హరిహరనాథ ! వర్వళువవార్చిత ! వళి దయంణాడు మెష్పుడుకా--అవి ప్వామియెదుట విలిచి వేండుకొమచున్న ఆ కవిబ్రహ్మకుునన తిక్కన పోమయాటికి భ_క్రిపూర్వకముగ రవ్యవారము లర్చీంచుచున్నాను.” 0 1048 మార్చి £కి ధ్యతేణ అధ్యవణ: _ (శ్రీ దర్భా వేంకటకృష్ణమూ ర్తి వన్మానితుల: (శ్రీదుర్భాక రాజశేఖర శతావధాని ఉవవ్యానకుల : (శ్రీ (శ్రీరామ్‌ వీర్యబహ్మకవి దర్భా వెంకటకృష్ణమూ ర్తి (190౯107) వాట్యకవివాకళానిది. వెంకటగిరి రాజా కళాశాలలో |వధాన అంధధ్రోవవ్యాసకులుగా వవిచేస రిమైరై నారు. న్ఫురర్రూపి. చక్కటి టోధనాళ క్రి గలిగిన వండితులు,

155 తక్కవ ఉయంతులు తుర్భావారిస్థానే ఈ రర్భావారు ఉ శ్తరాదిమంగీవచ్చి రాజించివారు.. వాలకక ర్త కమి. “విషాద తిమ్మరుమి వాటకము "కుకనాపోవదేశము'. 'అండగకావ్యమని-- “నేక పేళ్వర శతకము” వీరి కావ్యములు.

రుర్భాక రాజశేఖర శతావధాని (1088-105౧) కవిపార్వలౌమ, కవినింహ, కొన్యకళానిరి ఇత్యాది విరుదాంకితులు. (ప్రొద్దుటూరి వారు. కొంతకాలము ్రొర్దుటూరు మునినివల్‌ కౌన్పిలర్‌ గాము 1848లో వన్‌ చేర్మవ్‌గానము వనిచేసిరి.. కజాలూకాబోర్లు ఉపార్యతులుగ నుండిరి. మరరామ 'వెనేబు వభ్యులుగాము వేదపాఠశాల కార్యదర్శిగాను విద్యాపేవ చేవరి. గడి యారము వెంకట శేవకాన్చిగారితో కలని *రొజశేఆర- వేంకట శేష కవు'లను ఉంట "పేరుతో కొంతకాలము శతావధానములు చేసిరి. చార్నింకనిషయములకు కావ్య

త్వము సారించి, *రాణ్మావతావనింహ చర్మికము, "అమరసింపాచరితిము, *వీక మతి చర్మికము,. *చండపాల చర్మికము' మొదలగుగంథతములు గవ్రావికరి వీరు ఇహం నాబకకర్తలు, అంగ్లమున. *ది హీరోయిన్స్‌ అన్‌ హొందూసాన్‌” అమే వచవ రచన వేలయించిర. రాయలసీమ కళావరిషత్తు (వ్రతము వార్షికోశ్చవన వంక రృమున వీరిని న్నక్ష్వమయ రత్నఅచిత కిరిటముతో నమ్మాసించిరి.

శ్రీగామ్‌ వీర్యబహ్మకవి

ఇందరువారు. ఉపాధ్యాయులు, కవులు, అర్మర్రవిభ్యారప్పరుషుల జీవిశాంశముఅనే (వావి వ్రకటించినారు.

రాజశేఖర శతావధావిగారు నభకు రానందున [శ్రీరామ్‌ వీరబహ్మంకవిగారికి (వశ్వేకముగ నన్మానము జరిగినది. శతానధావిగారు తను ఉవన్యానమును (వ్రానివంవిరీ అందలిభాగములు కొన్ని...

తిక్కన కళాకొశలము "భారతి"

“విర్రాటోదో్యోగవర్వములు రెండును (ప్రావృట్కాలమున నుభయకహలముల వొరవి యుప్పొంగి పాణ మవోనదీ,నవాహమువలె నడచిన యద్వితీయలాగములు, తిక్కన కవికాప్రొడికి, (బ్రతిభావిరూరికి దగినట్లు విరాబసర్వమున గభావన్తువు వుష్ణ మైవది నమకూరినది, 'కేవలము (శవ్యకావ్యలక్షణములేగాక, దృశ్య కాన్యలక్షణములను గూడ మేళవించి యనుసనూన రపాన్సదముగ గవి(టబ్రవ్మా కవిళ సొగించినాడు. ఆయా

నన్వెత్రయ కవెనా మెబయలలి ప! 'అెండు న్వోమురియందతి _హైక_వమువు గొండలివంటి వండినాలంవరులును,. విశ్వ విశ్యాతురై వ విమర్శకులను వేయివిననుల. వివరించి. వినుతించియున్నారు.. విరాత వర్వోము తిక్క.కౌరిక విశాసౌష్టవమునకు విలువుటద్దము. వంటిని. అరత్యగంథహర్మ్య శాజమున నెత్తిన మహిమాజిక్యదీవము : ““భవదాజ్ఞార్భరనింధ వంయమిత కుం కడ్వేగమై కాక, వా దావేశ దుర్పాంత ద రేవిలాపోద్భలభంగి వేపడరి కౌ రవార్థంయిఖ్న కేజీ ఉ కృ..వడ౯ా వేయదె యొక్క వేల్ళితిన వీ కలా వేడ్క వంధిల్లగఃా “జ్ఞాడ్రవ మేర్చె : దేవతలు గావవి యాశ్వరు గాంచె, దోర్చతో రండ మహాషర్య ప్రకతి దక మడంచి _వియంటొనర్చి. యా ఇంతలు రువ్న గద్దెయవ గంణవ మండె: మహామలాపు తీ ఈం డొక మర్త్య జేరి యను దాత్తత నెమ్మెయి కొల్చువా డొకో ల”

'వ్రత్యేశకవత్యేకముగా. బాండుకుమారుల వేషరాషావర్శిగహణ్యు వకారములుము వైరల్నధీ వర్తవాదులమ జదివి యానండింవవలవినవి. అవ్వల వైరం్యతీ కీచక వంధాష ఇాదికములు రనవమాకీర్ణములు.. విరాటువివభకడ జరిభవానంతర మార్మాతి (దోపడి మవాననశాలలో లీమపేమవితో నంభాషించుముట్దములు విరువమావములు. వ్యావమహార్షి కవిత్వమువకు గమ్మిదిహ్మా మెజుగులిడిన తావు లెవ్నియేవి గరివ్వు;

“త తిప్టో కష్ట! కిం శేషే: లీమపేన మృతో యథా? వామృతన్య పా పాపీయాజా థార్యా మాలభ్య జీవతి.”

? తిదు.న అయంముణ “క్షమ ఇరాళవించి వత వంబువకునా జవి కీచకుడు ము మ్నన్న తెజంగు దన్చక మ తోచితకయ్యుము మ్మిద్రషపెయ వీ కమ్ముమొగుర్చు మాఆటకు గారణ మెయ్యది. భీమషేవ: మీ యన్న వర్మాక్రమంబి వెల దన్నవొకో దయమాళి తక్కటా :"'

'వమ్న' అమటలో _దోవది యాళిశాత్యాదులు వ్యత్తమగుచున్నవి: "కమ్మ 'మొగుర్చు పూజల" యమటలో మిక్కిలి యూత (5ఆ$ఏటుట) గదు. వ్యామవి శోకమువకుము, దిక్కును తెమంగువకుము వ్యత్యాసము విజ్ఞా తెజుగుదురు.

ఇంకజానమహ్మపాణి వాయానాం 'హీమమాలినాం. యం యాంక మమయాల శూ సోయం ద్యూకేన జీవతి”."వరివేల యేమగులు వదివేల గటబ్బము అథి యేంగడివట్టీలవలె మవ్నదానివి గమ్చిబహ్మ ---

““ఎవ్వలి వాకిటి విభమదపంక౦ఖు రాజమభాషజంవో రాజి నణగు నెవ్వవి గుణఅళ లేడు వా?లుల కడవటి కొండవై గలయ, బాకు వతడు భూరి ఏతాపమహ్మావదీవ దూరి విఘటిత గర్వాంధకారవై రి పీరకోటీరమణి ఘృణి వేస్టితాల్యమి తలుడు 1 కేనలమ ర్వ్యుడే రర్మనుళుడు ॥" ఇచ్చట రననమ్ముద్రము జాలువాజుచున్నది వలుపెఐరులు _--అలరువిలుతు పూపుటమ్మువొలె --అ* మ్మహీవరువి చిత్తమునకు వచ్చువాడు

కమ్మికయ కవితా వైజయంతి కేల్‌8ి _=-ఊర్చుగాడ్చుల పరిమళ ముల్లివిల్లి లట ఎంం6ి -=-అనార్యుడు కార్యమునందు న. నాకు జుట్టంబు పక్కంటి నీవ.... .... ...4 -శాపేదమనసగుట ధర్మము గాదు..........0 ఎానచేతనక్యాగధ్వజములు ... ....... ఎారుచిపై గవ్నిడియున్నాడు ...... ఎ-వషిట్టీ వలుకువిడు లీ(గంథమున గువ్ప తెన్పలుగా టొడకట్టుచున్నవి "“కంద్రమునకు పోమయాజి ఘనుడందు” రనవనది పామెఠయైనది. అన్ని వృత్తములయందు వీతడు పిద్దహస్తుడు. నమపాదముల మొదల జఆగణముముంచి పలు కుల జిగి వెలయించుట యీయన కిష్టమైనది, “పవి్యత్రచార్మికులై న పరమద్విజులకా థో **కులిమీదం గన్నిడియా శచీవిభుడు దిరుగు విను మనంశయము నుమీ” “*ఆదానము మహ తత్త్వ మా శివుడ యొజుగుో రాయబారము అవ్వలి పర్వముడ్యోగము. (శ కృష్ణుని రాయబార మిద్దానికీ వజకిరీటము వంటిది. ఇంతటి కళాపొస్టవముతో, వింత లోకో త్తరముగ వే కవియు. నే రాయబార మును నడిపియుండలేదు. కౌరవనభకు వెడలు కృష్ణభళగవానువితో బాండునందనులు వేజు వేజుగను, (ద్రొవది (ప్రత్యేకముగను దమతమ యళఖ్మిప్రాయములు దెలువు వట్టులమ అదివియే యానందింపదగును. శ్రీ కృష్ణుడు దృఠరాష్ట్రవి దర్శించుట, కుంతీదేవి నూరడించుట, విదురువి గది యుట లోనగుతావులు రనమునకు కాపులు. అవ్వలిది కృష్ణుని తెజపటు ఘటము. పిదవ ళల ల! గృన్షుడు కర్ణువితో మౌటాడి వెనుకకు గదిలివచ్చును.

ఇది భారతమహానంగరమునకు నాంది. లీమ్మడు కొరవబలమునందలి యతిరత మహారథులను విరూపించును. గురుడు వరళురామదేవుని దిన్యచర్మితము నభివర్డిం చును. తిక్క.నతన్ప మజే కవియైన నుద్యోగను వింత రనవ _త్తరముగ నడిపియుండ శాలండనమట యతిశయో కీ గాదు. ఉబ్రవ్షద్ర గడవంలెట్టగ చోపి..శుభంవై నదావి నొడగూర్చను మా క్రీ పుట్టువునము బాండు త్మొపాలుడు విన్నుజూవి చవియె మవోత్మా థె ఇది ధర్మజుని వాక్యము. కొలది వలుకులలో గొండోరితటి యర్థ మిమిడింన అడినది, (దొపది వాక్యములు “ఏ విటులంటి నావలవ దింకమ నీవును, రాజు, తమ్ములుం గా నుచిఠకంబు సూచి మన కార్యము, మీ నుజనక్వముం జెడం గా వొకభంగి పేయక థఠ న్‌ా గురువర్గముతోడి నంధి మీ కైన తెజంగువ*ఖా వలచి నటులు సేయుడు నేర్చు లేర్పడళా 1” 4!

ఈ వద్యమున (ద్రౌపది భార మావంతయు చనపై మోపనీయలేదు.. “మీకే ఇఈహిలోచించుకొను'డవి వారిపై మోపినది. "మన కౌర్య'మనుటలో నాదరాభిమానములు, “మీ నుజనత్వ'మనుటలో (దిక్క-పోటు వొడుచుటయు గమవపింవకపోవు. “నేనే కదా కడకు జెద్దదానను, గట్టివాయి” ననునది నర్మగర్భో క్రీం అవ్వలి పద్యములలో (దొపది యుత్కృష్టకయు, వెదుటీవారివృాదయము నాకర్షి ౦చి కజంచు వేర్చును (బికటిక మగు చున్నవి.

ఆప్టిన్ర సుభ్యరకం'పి గడు వెయ్యము గౌరవముం దలిర్న నం

కవిత్రయ కవిలావైజయంతి 160 భావనపేయు దిబ్దే వను ఐంకజనాభ ।; యొకండు రాజసూ యావభృథమ్మునందు కుచి యై పెమబొందిన వేణీ బట్టీ యా యేవురు సూడగా వభకు వీడ్చె గులాంగన చి ట్లానర్తురే 1” ఈ పద్యముల రసము మహోన్నతస్థాయి కెక్కి పోయినది “యమనుహిష ఘంటికొనా దము విన గొతూహలంబు దళుకొ త్తెడుచి _త్తములు గల కౌరపులకి ష్టములగునే సంధికార్య శాంతివచనముల్‌ ౪ ఈ యోదార్చున రాయబారము పర్యవసావము సూచితమగుచున్నది. కడపటి ఎనిమిది పర్వములు ఇప్పటి కిది భాలును. ఇవి గనవత్పర్వవమాణ...ఆవ్వలివి ఫీన్మ (ద్రోజ పర్వా చులు. వీనినిండ యుద్ధవివరణమే. ఉలయపక్షములందలి యోధుల వీరవ్శికమ విహార ములు కనులయెదుర బొడకట్టునల్లు వర్ణీ౨పది!వవి సౌప్తక చ్రీపర్వములు దాటునప్ప టిక్‌ శారదాగమనముతో మహానదీ పవాహమువలె గథాభాగము బరిము గోల్పోవుచున్నది: కడనటి యే డెవిమిదిసర్వములును భొవపుష్టిక, రనపోషణమునకు నంతగా వనువై నవి గావు: వై దికధర్మోపన్యాసములును, ధర్మవిర్ణయములున, వర్ద్యాశమాచార వివరణము లును, దానధర్మన్యత్యాసములును, ధర్మసూక్షోపదేశములును, బుణ్యపొపవివరణమా 'అను, పాంథ్యాదియోగకథవములును, విట్టకథలును, దృష్టాంతములును నంత యాకర్షక ములుగా ముండవేమో । ఆ కాలమందలి వారి యలిరుచులకును, లక్ష్యములకును మనః (వవృళ్తులకును, నంస్కారములకుమ (బ్రస్తుతకౌలము వానికి నెతయు లేద ముండక తప్పుదు. రసము వెదజల్లుట కథావస్తువు మిక్కిలి తక్కువయె ఐక్కవాజీిన ఘటముంగాడ గ శాళలముతో రవము వెదవల్లవాడు, త్‌ క ఎర్రన

“ప్పిన్సుము నరేర్యద । విప్రడలి గె౯ా ? ఆమదగ్నిసుతుండు శాసమీ చ్చెః వనమరథ ర్త వంచనము చేపే; వరంబని కోరిక కుంతిమా నె నలుక: భిష్మ డర్ధరథు జేసి యలంచె: గలంచె మడరా జమచిళక మాడి: ళౌరి విధి యయ్యె, నరుండవి జంపె గర్జువి౯ థీ ఈ వద్యమున నెన్నివాక్యము లిమిడియున్నవో పరిశీలింపదగు. సహారా యెడారి వలె శుష్కనీరనభాగమగు నీ తావునగూడ గవిబ్రవ్మా మవామహిమావ్వితనుణు ఈన జం(డ్రజాలికప్ప గుంచె పోకించి సారవళ్‌ డే(శ్రలండముగా నూర్చగలిగెను. అష్టావ్యకువి కళ అష్టానక్రు డొక (వ్రిహ్మచారి. వదాన్యుడను మునిని సమీపించి యతనిప్యత్రివి మ్యప్రభ దన కిచ్చి సెండ్లీ పేయింపుమని కోరెను ! వదాన్యు “డట్ల కొవింతు. ముందు పీవు ఉత్తరమున శేగిర' 'మ్మవి పలికెను. “ఎచ్చటి కేగుదు ॥ నేమిపేయుదు'"నవి యష్టా నక్రు డడిగెను. నదాన్యుడును “గుబేరునిపురము దాటీన హిమవద్గిరి కానవచ్చు. పరమ శివుడు సర'మేశ్వరివిగూర్చి తవ మొనరించిన (వ్రదేక మనమౌనపుణ్య(ప్రదంబు.. దాని శనల నీపారణ్యము వచ్చును. ఆ వరినరమున బుణ్యమూర్తియగు నొక పూటోడి నపించుచుండు. ఆమెను దర్శించిరమ్ము. వచ్చినవెంటనే వివాహము చేయించెద. (వ్రమదం బెసగంగ బెండ్లి చేసెద అసదృళ రూవగుణ వర్తనాన్వయవిద్యా:” అమి తిక్కన సంటోధనమును వాడినాడు. *శ్రీయును గులమును రూపును (బాయము శుభలక్షణములు బాంధవవిద్యా (శ్రేయము గళ వరువింగ న్యాయుతుగా శేయవలయు నధికపీతిళ $” అని శత శళాబ్బములనుండి పారంవర్యముగా వచ్చు పద్యమందలి గుణగణము లన్నియు బై నంటోధనమున శగొౌనవచ్చుచున్నవి. అనవనర వర్ణనములుంచి ంళము బెంచి పాఠకులను విసిగించుట తిక్కన కభిమతముగాదు. కైకా11

కమ్మికయ కవికా వైజయంతి 162 అష్టావక్ర డలకావురివి గులేరువి యతిథియై యచ్చరల యాటపాటల (బొద్దులు గడవుతు దిగులులేనివార్తై యొక్క-నంనత్సర మందుండి మజరి బయనింపనెంచెము. కుటేరు డాళని డాపి “నీకేమి కావలయును? తప్పక నమకూ ర్త” ననియె. మువికుమా రుడు “నాకు నర్వంబు నంవన్నంబ. సీతోడి వేడుక విలిచితి గావి నా కభ్యర్థవీయ మొండు లే"దనెమ. హిమవర్గిరి దాలెను, కడిమిచెట్టడవి కనువశైను. (వకృతిమనోవారమైన యా స్థలమున ననేక మణిమయహర్మ్యము లలరారుచుండెను, వానినడును నౌక నమున్నత పౌవర్జసొధరాజ ముండెను, కమనీయకాంచి రూపవిలవనములుగల కన్నియలు గదియ వచ్చి స్వాగతమిచ్చి యతవివి లోనికి దోశ్కొవివెళ్ళిరి అం దనమానదివ్యరత్నరళ్ళి విరాజితముగు నొక మృదులపర్యంకమున నార్యమూ _ర్హియు, ధవళవననాంగరాగయు,. దివ్యాళరణభూషితయు నగు నొక నర్వాంగనుందరి కూర్చుండియుండెను. ఆమె యష్టా వకునకు నమయోచితోవచారము లొనరించి (ప్రక్కమన్న పెజ్టవై గూర్చుండెము. వల్లావము లుల్లానముతో నం(ప్రతిల్లైన. విశాససమయమయ్యెను. భో జనాదులపదిపడి మువి కుమారుడు, నాముగుదయు దొంటి వెజ్దలపై ఐరుండిరి. కొంతపేవటి కా కోమలాంగి లేచి... “సీక్రయ్యెననుతు నల్లన నాతని శయనమున కరిగి యత డెడమీగా నాతల్చమ్మున నొకదెన (బ్రీశిహృ్బాదయమై శయించె బృత్వీనాఖా “అత డెడమీగా” ఇది యెంతయో యనుభవము, మెలకవగలిగి పలికిన ప్తవ్ష వ్రయోగము. ఇట్టి వృజపవుదునుక లచ్చటచ్చట ముద్దులు గులుకుచుండును. ఇట్టి చు కైన ప్రయోగములు కదిరీవతినాయకుని శుకన్నన్తతికథలలో లెక్కులు చూచియున్నాను. “అందగాడ వగుదు : వప్పుడే తెలిపె సే దారి; మగడు మ్మిదదేరి నమ్న వెదకు । నటకు మున్నె వేగ బోవలయు: పీ నుద్దియేల। వక్క జో టొవంగు। (శకనవ్షతి “*వనుల కొడలువంగక కా మిను లిరువురుగూడి 'గోచ్ళుమీటుచు" దారుల్‌

న! శిక్కున జయంతులు దినదిన మెగబడ మేవగ గనుపింతురు గున్నగచ్చకాయల కరకికా 1” (కదిరీపతి నాయకుడు అచ్చు డా దివ్యాంగనయు.._ *“వద్రపడి వెయమువ మెయిమెమి గదియించి లకాంగి చిక్కం శొగిబజేర్పకా గదలివి చిత్తము గలిగియ మద మేమియు లేక యతడు మానై యుండెకా :””

ఆ నుందరి చేనై వ వ్రయక్నములన్నియు జేసెను. కాని (న్రయోజనము గాన్‌ చమయ్యె? "ళుమ్మరి కొక యేడు, గుదిపె కొక నా డ"నునట్ల యినడి. అషహ్టావ్యకు నణు మా(శ్రమైన ఇలించడయ్యెను. "“వట్టిమానై యుండె౯” ఈ (నయోగము మిక్కిలి వంమైనది. వేయివైగలు,. లతలు గిలిగింతలిడినను 'మేను వృలకరింపని వుకుష పుంగపుత

మగవారు లోగవరులు... శాల్మి తరుణులందు గలుగు. “షవ్విధంబుగాక నే శోరంగ నమభవింవకునికి యగునె నీకు ;” అని విగ్గువిడిచి యామె యర్శించెను.

అష్టావక్రుడు “మదవ్న్మళ్తి చూను; మే టోవలె”” వనియె,

""క్రార్యమగుటయు వరిగెదుగాక్‌ పిదస | నిలువు మంతకు నని యామె వఠికె। నమ్మ వీవు గనదియకుండెద వేని విలిచెదనున ధర్మవృతత్తి వగు... -ం

మవి యతడు టోరించెము.

అంతట దెల్లవాజె. ఆ యచ్చర మచ్చెకంటియు నతవికి స్వయముగా స్నానాదిక ములురీర్చి తోజనాదు లనురించె. మటల నిశా వే? మైనంత నాచెలువ యతనిని శయ్యకు విలిచెను. అతడు విరాకరించెను. అనమయమున నామె రూవసొభాగ్యము లోకమోళా వమే గాదు, చతుర్దశ లోకమోహనమై విలవిల్లుముందడెను. అవ్వు డష్టావ్మకుడు.....

"శు యన్ఫత వర్తనముతే లా: యున్న ఏిజంబు, నీతలంపును, విన్నుళా దోయజలోచన ; సెవ్వుము

పోయెగ ఐిమలు గల: వవిచిపుచ్చుము నన్ను౯ం”

కవిత్రయ కవితా వైజయంతి 14 “అనవుడు (పీఠయై *'యనఘ : విద్నారతం తలపునజూవ నదాన్యుడిందు బుశ్రెంచె! నేను వీ యుత్తరదిశ జుమ్ము1 వీ విష్ణ గాంచితి । దీన నతడు వినుమెచ్చు । నాదెన మనమున (నియమొందు 1 మరుగుము మువ్రభాపరిజయమున. ”" కని గర్వము విడిచి నుడివెను. అష్టావకుడుమ “వీయెడ నాదరతుకాక మజణియొండుభావమున కాస్సదమే లేశ"*ని యూరార్చి, తన కామె యెనరించిన సపర్యలక్షై కృతజ్ఞత దెలిపి వెడలిచనెను. వృదయసారళ్యమున కష్టానకః డసొరారణు- దృష్టాంతముగణా | వళిహల శక్తులు ప్రోవులై నలుదెసల (గుమ్మి కలచినప్పడు చలింపక విలువగలిగినది కదా ర్లైర్యము. వ్యిగహము. క0096 మర & 19003296 84021861 టంణ 076౯ (66 1టీ3క; 106 086 కిటిట! 801 020 1 చ6 ఇకషిం16 ఇం316. రుచి వృ[తాంతము ఇట్టీదే మజియొక చిన్నఘట్టము న్పృంచి చాలించుదము. రుచి దేవశర్మ బార్య, నర్వాంగనుందిరిమై యుండు. తదీయ రూపొతిశయంబు దేవగంధర్వాదుల కును లోచవీయంబు. పానము । తిక్కనకు రుచియూజుక సుందరి యనిన జాలదు. నర్వాంగసుందరి యనిననే తృప్తి. దేవగంధర్వాదులకు లోచనీయ- యనుటతో రాగల కఠ సూచితము. క్రతువు పేయింప దేవశర్మ పొరుగూరికి వెళ్ళవలసినచ్చినది. విశనన్మతియగు శివ్యుని విపులు డనువానిని బిలిచి యేకాంతమున___ “ర్పుచి నెప్పుడు వేచితిరిగెడు శచీవిభుడు | దాని నెజీగి నంరక్షణ మే _ నుచితంబుగ నొనరింతు! వి కచకమలవిభాన్య జేర గాన డతండుకా 1 నాకం (గతువువేయింప జనంగవలని యున్నయది ? వరదార నముత్పుకుండు శకు । డటుగాన రుచికి రక్షొవిధాన మాచరింపుము నీపు దృఢావదాన |”

శక్‌ తిక్కన జయంతుతు

ఆవి వియోగించెను : "దృథానధాని నంటోధనము మెలకువతో జూడదగ్గడి. గాటమైన హెచ్చరిక గలవాడవనుట ! విషయమా--విష్పి విశేషముగా కెప్పరానిని ఉరుల కష్చగింపరావిది. నీవు లోతుపాతులు సూక్ష్ముముగ (గ్రహించు మెలకువ గలవాడ వవి వి స్నీసనికి వియోగించుచున్నానని తాత్పర్యము.

“*ఖం(ద్రు. డనేకమాయలు పేయగలడు. వళుసక్యదులరూసము గైకొవి శానచ్చును. నీవు జాగరూకుడవై కొంత గనుపెట్టుకొని కర్తవ్యము గానింపు మని చెప్పవెళ్లైను. వినయ్యప్రధానుడైన విపులుడు యోగమాయా(ప్రభానమున రుచిదేహమున దన యాత్మ నావహింపజేసి చూపెట్టుకొవియుండె । పురందరుడు సుందరరూవధరుండై, రానేవచ్చెను. డాసి దాని ““నీమూలమున భానజుడు నన్ను బాధించుచున్నాడు. కృస జాడు" మని వేడుకొనెను. కాని జడత్వము పైవిడియుండి రుచి నలుకలేకపోయెను. అప్పుడు మహేంద్రుడు...

“ఏ నమరేంగద్రుడ ! నాదగు మానము గామఃథి (గ్రాచె! మావివి । తడయం గానేల? నన్ను దగ వ మ్మావింపుము నీకు సిగ్గుమా టింకేలా 3”

అని యర్ధించెను. రుచిమేన విండియున్న విపులు డామె సలుకులుగా “నీ విండు రాబనేమి? పౌ” మ్మని కనరెను. వేలుపుడొర మోము వెలవెల బారెను. అప్పుడు విపులుడు విజతనువునవొచ్చి లేచివిలిచి.

“ఏ నొల్లగొక : భస్మము

-శా విన్నుళా జేళునే వికారీ! యనుడుం దా నెదురుపలుక కంళ త్థానము వెసజేసె నతడు ధరణీనాధా :””

ఏడవ దేవశర్మ యింటికేతెంచి విపులుని భక్రిశద్ధలకు మెచ్చి వాని కభిమత

మగు వర మిచ్చెను,

ఛిక్కన [వ్రాసిన భారతమంతయు నటుగరాచినకొలది మచాగరసొౌరభసూరతుణ

గూరుచు (శ్రీ ఖఇండఖండము సొవదీర్చినకొలది దీ స్తిదీపించు దివ్యమాణిక్యము. ఉిండీన కొంది రసము జొప్పిలు పారవదికుఖండముః పావిత్యపభాపటలముల సలుదెసల వించు శమ్మకర్పూరపు హారతి. ఆంధధ్రులపాలిటి కల్చ్పభూజము. అడిగించుకొనక కోర్కెల దీర్చు కామధేనువు. చేతికందిన చింతామణి. ముంగిడి పెన్నిధానము.”

0

కవిక్రయ కవికావై జయంతి 166 1940 ఫిబ్రవరి 18 అధ్యతల: శ ఆర్‌, వి. రామకృష్ణరాజు ణి వ ఉనన్యాసవలు: (శ్రీ దుర్భా సుబహ్హ శర్మ శ్రీ గడియారం వేంకట శేషళాస్తి వన్మానితులు: (శీ బె, కృష్ణమరాజు రామకృష్ణరాజు కార్వేటినగర రాజబంధువులు, విద్యారికులు, నాటకకళశయందు. వీరికి ఆత్యంతాతి మాసము. నటకులుగూడ, చిత్తూరు రామవిలాససభయందు ముఖ్యులు. కార్యగైను రాజకీయములందు (ప్రవేశించి, శాసనసభకు (కొన్సిల్‌) కు ఎన్నికై సమస్టి మడ రాను రాష్ట్రిశాసనసభ అధ్యక్షులుగా వరింనవిడినారు, ఆర్మధ్రవ్రదేశ్‌ నాటక అకాడమీకి మొదటిసారి అధ్యతులై నారు. జె, కృష్ణమరాజు వేంకటగిరి వాస్తవ్యులు. చ్యికకారులు. ఆంధధ్రవిశ్వతళావరిషత్తువారి జహామతి నొందిన గుట్టం మల్లయ్యగారి చక్రమును అనుకరించి తీక్కవరూన వటశిల్పము నొనగూర్చినారు. జమీన్‌ రైతు 18-12-1040 .....'ఉవన్యాసకులు (శ్రీ దుర్భా సుబ్రహ్మణ్యశర్మ తిక్కన భారఠమునుగూర్చి యునన్యపించిరి, వేంకటగిరి వాస్తవ్యులైన చిత్రకారుడు (శ జి. కృష్ణమరాజాగాళు ఆనారోగ్యకారణమున రాజాలక తమ నందేశమును సంపరి. ఆ సంవత్సరము కవి అహూక్ళతి చ్మికకారులను (శ రాజుగారి కొనగబడెను. ”" ౦

167 తిక్కన పయంతుళత ఫిబ్రవరి 16 అర్యతల: . (శీ నిడదవోలు వెంకటరావు ఉవన్యానవల: [శ్రీ దుర్భా సుబ్రహ్మణ్యశర్మ శీ దీపాల పిచ్చయ్యశాన్త్రి శ్రీ వేదాల తిరువెంగళాచార్యులు వన్మానితులు : [శ్రీ ముదివ ర్తి కొండమాచార్యులు తీ నిడదవోలు వెంకటరావు (1804) గొవ్ప వరిశోధకులు, విమర్శకులు, మదరాసు విశ్వవిద్యాలయమున వరిళోధకు లుగ నుండిరి, తర్వాత కొంతకాలము ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయమున అడే కార్యమును సొగించి, యిటీవల వదనీవిరమణను గావించినారు. వీరి జ్ఞాపకళ క్షీ అనమానము, ఆనేకకావ్యములనుండి వేలాదివద్యములు కంఠోసాఠము, దీపాల పిచ్చయ్యశాన్త్రి (18 యాలై ఏండ్లినాడు వినముకొండనుండి నెల్లూరునచ్చి నెల్లూరు వారై నారు నద్యము చదువుటలో ఓక ఒడుపు, ఒక అందము వీరిసొమ్ము, వేదము వెంకటరాయ శాస్త్రిగారు విని, *పిట్ట అల్పము కూత ఘనము” అన్నారు. లోక(్రియులు, మంచి విమర్శకులు, కవి, వ్యాఖ్యాత. తిరువతివారి ప్పస్తకములన్నిటీని దినములతరలడి వినుగెశ్తనీయక్షండ వళ్లించి సభను మెప్పించగలరు. తిరుపతి నేంఠటకవుల ఏకలవ్య శిష్యులు, వెల్లూరుజిల్లా అంశా తిరిగి, చాటువులవేకరించి “దాటువద్య రత్నాకరము” అను సంక్రలమును వెలువరించినారు. “భారతి వీరి పద్యకావ్యములలో ముఖ్యమైనది. చేమకూరవారి సారంగధరకు వ్యాఖ్యానము వ్రాసి, వేదంనారివై కొన్ని విసురుణు విసరినారు. వేంకటగిరిరాజా ఉన్నతపాఠళాలలో తెనుగు వండితులుగా వనిచేనినారు. ఆయ్యర్ర వ్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ నభ్యులై, యిన్సుడు విశిష్టసభ్యులై నారు. అకాడమీ వారు (ప్రచురించిన భాగవత పంపాదళవర్గమున ఎక్కువగా వనిచేనినారు. వేదాల తిరు వెంగళాదార్యులు (184) "హైదరాబాదు. గొవ్చవిద్వాంనులు, నంప్కృతార్శాధములలో నిశిత్మపజ్ఞ గలవారు. చక్కటి విమర్శకులు, వేదంవారివట్ల గాఢాలిమానము గలవారు,

శవ్వికయ శవికా వైజయంతి 168 వబదినర్థీ కొండమాచార్యులు (19028) గూడూరు హైన్కూలు తెనుగువండితులు. చక్కటి శవిత్వము చెప్పగలిగి, కొన్ని ఇండకొవ్యముల న్రాని వ్రకటించియున్నారు. వద్యం హృద్యంగా చదవగలరు. ధర్మడీక్ష, ఆమరసందేళను, వీఠనువీడు, ముక్తావళి, నారాయణన్ము సీరి వక్య కావ్యములు, జమీన్‌ రైతు 24-2-50 “తిక్కనజయంతి 18 తేది (ప్వొగెసిన్‌ యూనియన్‌ యాజమాన్యాన, మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయ (వ్రధానాం,ధ్రోసన్యాసకుడు (శీ విడదవోలు వెంకటావుగారి అధ్యక్షతన జరిగింది. వదాన్యులు [శ్రీ తిక్కవరపు రామిరెడ్డిగారు. తన తండ్రిగారిపేర వార్షికంగా యిస్తున్న రు. 118లు యిచ్చి మన ముదివర్హి కొండనూచార్యులుగారిని నన్మావించిరి? నన్మానాన్ని స్వీకరించిన కొండన్న “తిక్కన కవితారీతులు"ను గూర్చి, (శీ రామిరెడ్డి గారు కవులు (ప్రణ్యాప్రభుత్వములో (ప్రజాధర్మమును (సటోధించురచనలు సాగించాలపి. తిక్కన కాలమునాటి తెలుగుభాషనుగూర్చి అధ్యశ్రులవారు వువన్యపించిరి. శ్రీ దుర్భా శర్మ, శ్రీ దీపాల కావి, శ్రీ వేదాలాచార్యులు (ప్రభృతులుగూడా ముచ్చటించిరి.”” ౦ కేభగ్రశ్షే ఫిబవరి £6 అధ్యవులు : థ్రీ వి, జోగప్ప ఉవన్యావకులు వరమ ) థ్రీ రాళ్ళవల్లి అనంతకృష్ణశర్మ టి. జోగస్ప నెల్లూరుజిల్లా కలెక్టరుగా నుండిరి. ఇళ్ళారివారు. ఉన్నత (ప్రభుత్వోద్యోగిగా నుండి నను భాషానేవానుర క్రితో తెనుగు కన్నడభాషలలో మంచి పాండిత్యముమ గజించు కొనిన ప్రజ్ఞాశాలి, తిక్కన భారతము వీరి అభిమానగ్రంఠము. వీర శై వులగుటచే వినవప్పరాణుడులు పారాయణగ్రంథములు, ఇంగ్లీషు 'తెలుగులందు. భావపూరిత ముగ మాట్లాడగలరు, తాళ్ళసలి అనంతకృష్ణశర్మ (188) నంగీత సాహిత్యోపానకులు, సరసులు, సహృదయులు. అధునాశనమైన విమ రృకనవ్రతిభతో ఏవిషయమును షరిశీలించినను విషయపూర్ణముగ్క్య నూతన నిద్దాంత

169 చిక్కవ జయంతులు స్థాననలతో వియటనడుడుండును. దీనికి కార్భాఅము 'వేమనకవినిగూళ్చిన వ్యాపా వళియే. ఈయన విమర్శ వైయాత్యమునకు “వేమన” సామగ్రంథము. సంకుచిత వాదము, పెడమొగముబెటిన పాతవాననలు వీరి మాననమునకు చాలదూరమ్మూ ఆం్యధ్రులకు వ్రథమ గేయకారురైన తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యుల (పురందరదాసు నమకాలికుడు) వేలాది కీర్తనలు, రాగిరేకులపై ముచ్చలగా చెక్కీనని తిరుమల ప్వామి అలియమున ఐలసట బడినది మొదలు అన్నమాదార్యుల వంగీతమునకు శర్మగారు. అదార్యులై నారు. నరిళోధించి, న్వరళల్పనముగావించి. ఎన్నిటినో ్రచురించినారు. అనంఠకృష్ణశర్మగారి అనంతకక్రీని కముగొవినది కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డిగారు. అది ఈ యిద్దరు వండిత్మప్రకాండులు మైసూరు విశ్వకళావరిషత్తునందు వవిచేయు చుండిన సమయము, శర్మగారి వ్యాసములు, ఉవన్యాసములు విషయపూర్ణములు. అంత సండితులయ్యు అవలేవధ్వాంతఛాయ అన్ఫుటముగనైన వారియందు పొడ కట్టదు.

జమీన్‌ రై తు 24-186!

*ఆధ్యతువి తొలిపలుకులో జోగస్పగారు, తిక్కన, పోతన, వేమన, పాఠ్య రికీ సోమనాధుడు...వీరు తమకు నచ్చిన నలుగురు కవులవి వలిశారు. కన్విబహ్మ కలి శ్యముప్వై మెప్పుమాటలవు క్లుప్పించారు.

అనంతకృష్ణ శర్మగారి ఉపన్యాసము

(ప్రధాన ఉవన్యానకులు (శ్రీ రాళ్ళవల్లి అనంకకృష్ణళర్మగారు తిక్కయజ్వను గూర్చి చెప్తుటకుముందు కీ॥ శే॥ కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డిగారి మరణమునకు పరితావ మును (ప్రకటించారు. (24-2-51 ఉదయం 8-20 గం.కు) తమకు వారితో (ప్రథమ వరిచయం 1910 లో సిద్ధించినదనియూ, తెలుగును తలుచుకున్నపుడు రెడ్డిగారిని తలంచుకొందురనియూ అన్నారు. కట్టమంచివారి చలునవల్ల నే తిక్కనపై అభిమానం గల్గినదనియూ వెల్లడించారు. కట్టమంచివారికి ఆకుతర్పణంచేసి తిక్కననుగూర్చి నాల్లుమాటలను చెప్పారు. తిక్కననుగూర్చి “తన కావించిన నృష్టి తక్కొారులచేతం గాదునా_యే ముఠందిన దాసల్కిన వల్కులు ఆగమములై”” అని యొజ్డన చెప్పినదే మళ్ళీ అనువాదం చేయవల్సి ఉంటుంగని అన్నారు.

అంధధ్రవాజ్మయంలో తిక్కన అఖండస్మ్నామాజ్యాన్ని అనుభవిన్తున్నాడ. శవిత్వమే తన ఉపాననోపకరణంగా ఉనయోగించుకొన్నారని శా నమ్మకము. లేనిచో ఆ సిద్ది సిద్ధించదు.

శమ్మికయ కవితానమైజయంతి శకే70 శైవ, వై స్షవమతముల మధ్య కలహములు రేగుచుండినకాలమున తిక్కన హరి హారనాధుని నిర్మించుట ఆయన హృదయవై శాల్యాన్ని. నర్వనమత్వదృష్టివి తెల్చుచున్న దన్నారు. రామాయణము - భారతము శామాయణ-నహాభారతములను పోల్చుచూ రామాయణము పువ్వులతోట వంటి దవియూ, భారతం గచ్చపొద వంటీదనియూ వలికారు. ఉదాహరణముగా రామాయణము నందు రావణనంహారఘట్టమును, భారతమునందు కీచకవధాఘట్టమునూ విశదీకరించారు. “ఆక్టార (వ్రణవేదనం”” అన్నట్లు బాధ తెలియకుండా రావణుని ఒక్క-పారే పదితలలు ఉర్తరించి రాముడు చంపాడు. అనగా నొప్పిలేకుండా చంపాడు. భారతంలో ఖీముడు కీదకుని వధించునపుడు ోవికృతిచాపు చంపగ"' బుద్ధి గలిగింది. భారతంలో ఇత్యాది ఆనేకనందర్భాలలో ఆమానుషమైనవ స్తుపులు కానవస్తాయి. రనంతో ఆనందించనలసిన (గంథం. భారతం లోకో త్తర ఉపయోగానికి ఉద్దేశించబడింది. కనుకనే దానివి పంచమ 'వేదం అన్నారు. కానీ, వ్యాసుడు సొమాన్య కథాప్రీతితో చదువుకొనేవారికి ధర్మోప చేళములు చేశారు, వారు లోకకళ్యాణవాదులు, పాత్రలన్నీ ఉసకరణాలుమూా(తమే. అన శొళం దొరికినస్పుడంతా జనపామాన్యానికి కానలపినతత్వములు నర్గి చారు. భారతమును కన్నడభాషయందు (వ్రాపిన ఇరువురు కవులనుపేర్కొని అంచు ఒకరు ఆతి నం్యగహముగాను నురియొకరు మిక్కిలి విశాలముగా (వ్రావిరవియూ తిక్కన పీరిరువురికి మధ్య ఉన్నతస్థానంలో ఉంటాడని అన్నారు శర్మగారు. తిక్కన కవిత్వము తిక్కన సాధించినది ఆ అసాధ్యమైన పిద్ధి. వారిది ఒకటే శైలి. ఒకటే ధోర. అందుకు కారణం వారిది ఒకేవిధమైన దృష్టి. తిక్కనది ధారాళమైన కవిత్వం. యకి వుందని (ప్రత్యేకంగా ఆవిపించదు. శబ్దచ్మికం, ఆర్జచ్చికం, ఆలంకారవిశేషము లకు బాధపడలేదు. ఆయనదృష్టి వేరు. పాత్రన్వరూపాన్ని ఎదురు తెచ్చి పెట్టడం ఆయన లోని (ప్రత్యేకత. ఆయనకవిత్వంలో స్వాతంత్ర్యము, స్వాచ్చ్ళ్యము. ధార, సర్వత్ర వుంది. అది ఎన్నో యేళ్ళుగా చేపిన ఉపాసనఫలితం. (ప్రతిప్యాత భయం కల్లిస్తుంది. ఖారతము మానవన్వభావ పాగరము. ఇందు వర్షి, తమైన 'పతిపాఠము ఆనాడుమొదలు ఈనాడునరకు (ప్రపంచమున తిరుగాడుచునే ఉన్నాడు, (కొ త్తృవవృ త్రి లేదు. భార్యపై చేయివేనిన కీచకుల చంపు భీములున్నారు. కొవి, అట్లు దిండెడన్నము తినువారు మాత్రము లేకపోవచ్చును.

171 తిక్కన జయంతులు

వీరకంవరాయని భార్య సంస్కృృత(్యగంథమును (వాస్తూ తిక్కననుమ్శాఠమే సేర్కొన్నదనియూ, “తిక్కయజ్వ కవేః సూ్తిఃకౌముదీవ కళానిధిః'” అవి (వ్రాపిం చవి అన్నారు.

నంన్కృతంలో రామాయణం సులభ్యగంథమనియూ, ఆంధ(ధ్రంలో భారతం నులభమైనదనియూ. భారతమును సలునూరు సఠించుటవలన హృదయసంస్కారము. లోకాసవాద్మపవృ త్తి కలుగగలదనియూ చెస్పి ముగించిరి.

శ్రీ టి. రామికెడ్డిగారు. ఆనంతకృష్ణళర్య్మగారికి రు. 116/-ల ఇచ్చి నన్నా వించారు. ఆధ్యకుడు (శీ జోగస్పగారు కన్నడ (పతిభావిశేషములనుగూర్చి _ప్రనంగించివ పిదస నళ నమా వ్తమైనది.” (తిలిజ్ష 1238-1851

_ _“'మైనూరునుండి శీ రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణళర్మగారు ఉపన్యానకులుగా విచ్చేసి యుండి అనేక నూతనవిషయములనుగురించి, భారత్యగంథస్థమగు కథలనుగురించిన విషయములతో బిహు రమ్యముగ తను మృదుమధురవాక్కున ఉపన్యపించిరి. [శ్రీ తిక్క-నగారి కవిత్వవిశేషమును, వ్యానలిలివ మైన సంస్కృృతభారతమును ఆర్భభసపంచ మునకు వెల్ల డిచేయుటకు గొప్ప (ప్రతిభనుచూపి బహు చమత్క్యృతితో వెలయించి రవిరి. వ్యాసుని కవిగా ఎవరునూ పూర్వులు (గహించియుండలేదినియు. కవియను "పేరు , వాల్యీకికే చెల్లినదనియూ భారతము [శ్రీమద్రామాయణమువలే సొన్యుతను గొవి యుండలేదవియు ఒకదృష్టితో చూచినపుడు వ్యాసభారతమున సామాన్యముగా (ప్రపంచమున వర్తించియుండు చెడు గుణములన్నియు వావివావి ఉచ్చస్థితికి తెచ్చి (ప్రద ర్మింపదిడినవవియు, కాన్నుకోధ మద మాత్సర్యములన్నియు తుదకు కృష్ణుని పాఠతో నహా, అన్ని పాఠతలయందును ఒక్కొక్కటిగా ఒక్కొక్కపాాతయందు _సదర్శితము లై నననియు, ఉదాహరణము.__లీముడు కీచకువి వధించినవిధము. “'కాళ్ళువిరిచి కడుపు లోకి దోపి” ఐత్ర్యాది. క్రార్యములచే ఒక ముద్ద చేసివేయడము...ఇవియన్ని యుచూవి జెప్పిరి. అధ్యతోపన్యాసము

అధ్యక్షులు తమ ఉవన్యానమునందును అనేకవిషయముబు, తామెరింగినవి, కన్నడసీనయందు భారతము (నాపిన (ప్రాచీనకవులనుగురించి చెప్పి, కొన్ని కన్నడ వద్యములు చదివి విన్సించినపిమ్మట భారత(గంథమునుండి సభలో కొన్నిఘట్టములందు. వద్యములు సౌంతముగా చదివి వివ్పించి చాల చక్కగ అధ్యక్షత వహించిరి.”'

0

శషికయ కవిశా వైజయంతి కావి మార్చి ౫ అధ్యతల: _ (శ్రీ ఎం. రామానుజరావునాయుడు ఉన ॥ ప న్యానకులు థ్రీ కౌకర్ల వెంకటప్ప వన్మానితుల: (శ్రీ 'కరయణ క్రీ" జంధ్యాల పాపయ్యళాన్త్రీ రామానుజరావునాయుడు మదరాను వచ్చయవ్చ కళాశాల ఆయ్య్రాధ్యానకులుగానుండి, కావలి కాలేజి (ఇవన్నటి “వహరు భారకి) స్థాననసమయమున (వ్రిన్సిపాల్‌గా కొనిరాబడినారు,. నాలు గై దేండ్లు ఆ సంస్ధ ఆభ్యున్నతికి గట్టిపునాదులు 'వేనినారు. తర్వాత థ్రీ వెంక "పేశ్వర విశ్వవిద్యాలయము ప్రారంభింనబడగా, దానీకి మొట్టమొదటి రిజిస్త్రారుగా నియమితులై నారు. వీరి (వ్రజ్ఞాపాటవములకు, కార్యనిర్వహణదడుతకు యివే కార్కాణాలు. సాహిత్య, నాటకకళలన్న వల్లమాలిన యభిమానము, కొళర్త వెంకటప్ప నెల్లూరు అధివక్త, జాతీయవాది. వరిశోరనఅలదు ఆన_క్రిణాపి, నెల్త్లోరు దరి (రమ బాగుగ వరిశీలించిరి. ఆంధ్రభాషానరిచయము వీరికి మెండు. తరుణ,శ్రీ (1812) గుంటూరు ఏ. నీ, కాలేజి ఆంధ్రోపాధ్యాయులు. కరుణరసము తొజీకీనతొడ

• కవితలల్లి అబాలగోపాలముచేత కొనియాడబడిన మధురకవి. వీరి *పుష్పవిలా వము వద్యము లెరుగని తెలుగువాడు లేడనుట అతిశయోక్తి కాదు. “విజయశ్రీ, “కరుణ (శ్రీ ఈయనకు పేరు వ్రభ్యాతి తెచ్చిన కావ్యములు. 'జమీజారె తు 28.8-19808ీ యూ “అధ్యతులవారు కిక్కననుగూర్చి ముచ్చటిస్తూ. తిక్కన ఆంధధ్రజాతికి మూల పురువుడని, ఆనాడు కెలుగుదేశంలో వ్యాసించివుండిన శ్రైవ వైస్ణవవిలేగాలను, వాలి హరనాధుని నృష్టిద్వారా నమయింపచేశాడని నుడివిరి.

న్‌! తిక్కన జయంచుతు- “కదుణ్న శీ” ($ ఉంధ్యాల పావయ్యళశాశ్రుగారు. తిక్కన కవిత్వమునుగూర్చి మాట్లాడి. తనకు తిక్కనం'పే భక్తి పోతనంపే. (పేమ అనే అభ్మిపాయాన్ని వతి బుచ్చిరిం తీక్కనకాలపు పాంఘికసరిస్థితులపై (] కాకర్గ వెంకటవృయ్యగారు దీర్ణోన వ్యావం గావించిరి.” 0 1905కి మార్చి ? జ జ మ అత్యతల:. - (శ్రీ దుర్భా నుబిహణ్యళర్మ ఉవన్యాసకులు : “| వన్మానితులు : థ్రీ పూతలవట్టు (శ్రీరాములురెడ్డి (శ్రీరాములు రెడ్డి (1892 చిత్తూరు. "అభినవ" దిరుదనులకు దేశము అలవాటుసడియున్నడి కాబట్టి వీరివి “అభినవ కందిరు' అనవచ్చును, తమిళమహాముని తిరువళ్ళువరు (వ్రానిన కురళ్‌ను, ఇలంగో అడిగశ్‌ (వ్రానన మహాకావ్యము “శిలస్పదికారము'ను (అందియకత తెలుగుజేనిన వండితకవి (శ్రీరాములు రెడ్డిగారు. తమిళసాహిత్యలక్ష్మీకి తెలుగు వాట నెలవు నేర్పరచిన రెడ్డిగారు పొగడదగినవారు. 'శెడ్డిగారు వ్యాకరణవండితులు. వీరి కవిక్వము ధారాళుద్ది శబ్దసాందర్యము, భావ వైర్మల్యముగలిగి వతితకు రసా వేశమును కలిగించును. వీరి వ్రబంధరోరణిలో వవ్యత గలదు. విమర్శన నవీనవంథాలో నడచును, (దొౌపదిపాత (శ్రీరానుణ రెడ్డిగారు “తిక్కన చ్యితించిన (దౌనది" ఈను విషయముపై ఆకర్ష జీయనుగ మాట్టాడినారు. (నక కో ఆసరేటిద్‌ సెంట్రల్‌ బ్యాంక మిద్దెమీద జరిగినద్సి

కవ్మికయ కవితా వైజయంతి క్షే74ీ పాంచాలి గడుసుదనము అంధ్ర ప్రొతాంగనారీతిన వెలసినదనిరి. అందరి భర్ర్తలమధ్య తనమాట నెగ్గించుకొవి ఆత్మగొరవము నిలుప్పకొవినది. తన భర్తలు ఎవరు ఏమి చేయ గలరో తెలిపి, విజకార్యముల సాధించుకొనినది ఏ 'పెవిమిటిగాని ఈ మెనోటికి అడ్డము వచ్చినవారుకారు. గాండీవమును తూలనాడిన, మెత్తటి ధర్మరాజుమీదికి ధనంజయుడు 'కేగివాడేగాని, నోటికినచ్చినట్లు తన్ను తన గాండీనమును తిట్టిపోసిన పొంచాలివి పల్లె త్తు మాట అనలేకపోయినాడు. ధర్మసందేహమును తీర్చను కౌరవనథ వెమకాడినది. అట్టిది ఆమెదర్పము, ““వరమునబుట్టి, భరతపంశముజొచ్చి, పాండు భూధపువికి కోడలై తిని” అని తనఘనతను చాటుకొన్నను. భర్తలతోపాటు కష్టములనుళవించను వెనుదీయ లేదు (ద్రౌపది. ఈ గడునుదనములో విడ్డలగన్న కడుపుపడిన ఆవేదనన్యుమింగి, భర్తల కార్యోన్ములుల చేయగలిగిన ధీర. తాను అనుకొవినపవివి (పేరేసించుటలో ఆరితేరిన మాటకారి. దుళ్ళాననువి (వేళ్ళుతెంచిన తన కురులను ముడీచి ఎరుగని దీజెపరురాలు శాకనాడి ఫీమువిచేత కీచకవధ చేయించిన (పత్యసకార్యనత యజ్ఞగుండమున (ప్రభ వించిన యీ యాజ్ఞపేని”_.ఆని కడుంగడు హృద్యముగ, రసోచితముగ ఉసన్య పించినారు.

(శ్రోతలకు ఈమధ్య ఇట్టితృప్తి ఎవ్పుడూ కలుగలేదని ఆందరినూట. దుర్భా మృబహ్మణ్యశర్మగారు ఉపన్వ్యానకుల పొగడి, తిక్కనమగూర్చి కొన్నిమాటణు పలికిరి, 0

1954 జూన్‌ 2 అధ్యవలు: (శ్రీ గడియారం వేంకట శ్రేషళాస్త్రీ ఉవన్యాసకులు : కకక కాయో థ్రీ మల్లంపల్లి సోమ శేఖరశర్మ మల్లంపల్లి సోమ శేఖరళర్మ (1891-1003) చార్మికళ వరిళోధకచ[్రవర్తి, ఆంధ్రదేశ చార్మికక నరిళోరనోద్యమమునకు కొమద్దాజు వెంకటలత్మణరావు కేర్రము నాయ త్తనరచిరి, చిలుకూరు వీరభద్రరావు

కర్‌ తిక్కన జయంకులు వీజావావము గావించినారు, మల్లంవల్తివారు నలనంగ్రహమును గావించినారు. వరి శోధన ఆయన జీవితనర్వన్వముగా గడిపిన కర్మయోగి. ఆయన పాండితక 1పాగల్భ్యము ఎంతగా ఎదిగినడో. అంతగా సౌశీల్యసామనస్యములు ఎదిగినమి ఆ నిండుకుండ ఎప్పుడూ నవ్వుమొగముతో వుండేవారు. ఆయన పరిశ్రమించి ్రానీన *రెడ్లచర్శిక (ఇంగ్లీషు) చిరన్మరణీయము. నత్యాన్వేషణ తత్పరురైన శర్మ గారు పిడివాదమును చేనిఎరుగరు. జమీన్‌ రైతు ఓ-7-1804 “నూమూలుకంటే (పేకకులసంఖ్య పెరిగింది తిక్కన భారతం ఉపాభ్యానాలతో పెరిగినట్లు. తిక్కన జయంతి; శ+వభారత తిక్కన అధ్యక్షత; ఆభినవతిక్కనాది నదస్యుల నమాగమం, పలుముఖాల తిక్కన ,ప్రతిభావిశేషాలకు నిదర్శనమైంది. మరుపూరు (హాలికున్సి పరిచయరసోక్తుల నాందీప్రస్తావన, అధ్యక్షుల, ఉపన్యాసకుల, కావ్యావికి ఉపోద్దాతంగా రుచించింది. తిక్కన ఆధ్యాత్మికవ్య క్తి అధ్యక్షులు తిక్క.నను, తిక్కన భారతాన్ని రసోత్తమంగా వర్శించి 15 పర్వాలు రచించిన తిక్కన కవికావేశాన్నివర్షిస్తూ తేజోవంతమైన ఆధ్యాత్మీకవ్య క్తిగా విరూ ఏందారు తీక్కనను. ఇతరకవులకం సోమయాజులలక్షణం ఆత్మోన్నకే నన్నారు. కావున్నే ఆయనకవిత్వం చిరకాలం మనగలిగిందన్నారు. భారతంనుండి మనం అందు కొనవి ఆంశంలేదవి. తిక్కననుంచి నేర్చుకోనలపిన చారిత్రకనత్యా లెన్నో కలనని మడివారు. సంప్రదాయం, వియమదింధములు, (ప్రజాసొహిత్యం, జాతీయకవిత్వం, ఘర్ష ఇఅవడుతున్న యీ సంధియుగంలో తిక్కవనుగురించి ఆధునాతన కవులు తెలునుకో వలసిన విషయాలెన్నో కలవన్నారు. ఆంధ్రరాష్ట్ర అనతరణ కుభననుయంలో కృష్ణ దేవరాయలు సాగించిపోయిన ఆంధ్రభాషామహోద్యమాన్ని తిరుగా నెగ్గించవలసియున్న దని, ఆ మహోద్యమంలోని ఒకభాగమే నేటి తిక్కన జయంత్యుత్సవమవి, తిక్కన వారసుడుగా యీ నన్మానాన్ని పొందడం మహదాగ్భ్యమవి చెస్పినారు, తిక్కన సోను యాజి చార్మితకఆంళాలనుగురించి ఉపన్యపించవలపిందని శీ మల్లంవల్లి సోమశేఅర శర్మగారిని కోరిరి,

కవిత్రయ కవితా వైజయంతి 1765 శర్యగో రువన్యపిస్తూ తాను పాహితీసకుడను కావనీ, ఆం్రవాబ్యయంలోవి చొర్మాకక అంశాలను రావృరప్పలనుండ్‌ పరికోధించేవాడనని, కావున తన ఉపన్యానం 'ిలపిండివలె పొడిపొడిగా పుంటుందేగావి రసోత్తమంగా వుండదని, కొపున తనను యీ నన్మానానికి ఆహ్వానించడం ఉచితం కాకపోయినా, పదేపదే నచ్చిన ఆహ్వానాలను తీరన్క్మరించలేక ఆంగీకరించానవి కన నమో క్రితో విశదీకరించారు. వెల్లూరు చర్మిత్రమగూర్చి తన పరిశోధనలో తేలినవిషయాలను విశదీకరించారు.” వ్‌. 1955 ఏపిల్‌ 28 అర్యతణ: _ శ్రీ దర్భా వెంకటకృష్ణమూలర్తి ఉనన్యానకులు : శ్రీ మాధవపెద్ది నాగేశ్వరరావు నన్మావికులు:.. (శ్రీ మోచర్ల రామకృష్ణయ్య మాధవ పెద్ది నాగేశ్వరరావు జిల్లా విద్యాశాభాధికారిగా వుండిరి. సాహిత్యాభిమాని. మోచర్ల రామకృష్ణయ్య (1804 నరనకవి, ఆధివ క్త, కమ్మటి గొంతుతో తియ్యజిరాగములతో నెల్లూరు బాజీలో వద్యము లెంత రసనత్తరముగ చదువగలరో కృతుల అంతటి మనోజ్ఞకవిర్వ మును అల్లగలరు, వృత్తిని భాషావేవమ. ఇరుదండల వినూనముగా వహించిన లౌకికులు, దుర్భాహారి శిమ్యకోటికి చెందినవారు. అయినను గుణవక్షపాతమే వారి మార్గమును శోభావంతము. చేసినది, మంచివిషయ పూర్జ్మవనంగములను చేని 'మెస్పించువారు, (వ్రచండభార్గవము, కాళిదాన కాకుంళల అనువాదను వీరి ఎన్న దగిన కృతులు,

క్ష? తిక్కన జయంకులు. 9 ళళి రామకృష్ణకవిగారి ఉపన్యాసము

“జగత్కంల్యాణము నుద్దేశించి రామాయణ మహాభారతములను నృజించినవారు. మంగత్రదష్టలు, మహానుభావులు, వాల్మీకి వ్యానభగవానులు.___ ఎన్నియుగముణు గడచి నను వన్నె నుంతేని తగ్గని ఆ నువర్ణమణిభూషణములను రెంటిని విశ్వసాపాత్యలక్ష్మకి అర్పించిపోయిన శిల్చులను, వాల్మీకి వ్యాసులనుగన్న భరతమాతకు మనముగూడ విడ్డలమగు భాగ్యము లభించినదని ఆమెను నిత్యము సంన్మరించుట మన విధి. లోకో _త్తరభాన సొందర్యవంపత్తిగల (గంథములే మహాకావ్యములు. ఎన్నిసారులు చదివినను మనకు తృ్తీ తీజదో ఆట్టిమపిమ గలవిగదా మహాకావ్యము లనిసించుకొనును. అను క్షణము ఏది నూతనమైతోచునో, అదియే రమణీయతాన్వరూసము. అట్టి రమణీయత గల అదికాన్యమగు రామాయణమునందలి ఉ త్తరకాండమునుగొని తిక్కన చక్కం చనముల విర్వదనో త్తర రామాయణముగా నిర్వహషించినాడు. సోమయాజియైనపిదవ భారతములోని పదునై దుసర్వముల యాంర్రీకరణమునకు ఉప[కమించి నంకల్పపిద్ధు డైనాడు.

తిక్కన శిల్చచాతురి

తిక్కన రచనములో (ప్రధానముగా గు_ర్థింపదగినది ఆయన నృష్టివశష్టమైన

శిల్పచాతుర్యము. ఆ కవి గావించిన పాాతణములో నది గోచరించును. సీఠాదేవి

విర్వచనో_శ్తర రామాయణములోని పీతాదేవిప్యాతమును ఆయన దిద్ది తీర్చిన వద్ధతివి, ఆయన అవలంబించిన న్వతం(త్రవిధానమునుచూచినచో ఆయన కపకా శిల్ప మెట్టిదో (గ్రహింపగలము.

శ్రీరాముడు భదుడను వానివలన సీతనుగూర్చిన జనాసవాదము విన్నాడు హృదయము విదారితమైనంత తీవ్రపరిస్టితి కగ్గమైవాడు. ధీరోదాత్తుడగుటచే మదికి దిటవుదెచ్చుకొని, కర్తవ్యము నిశ్చయించుకున్నాడు. ఈమ్ములను బిలువబంచినాడు. (థధేయసినిగుతించి ఉప్పతిల్లిన అసవాదనృత్తాంతమును వారికి దెలియబలికినాడు. తన “ఈ ఇది పాటూరు సుబ్బరామయ్యగారు 'నంహప్పరి వారవ్రికకు తోడుగా నడిపించిన

మావవతిక. మబ్బరామయ్య 1007 మొదలు శాతీయోద్యమ వీరుడు. వెల్లూరు వత్రికా

రంగమున అనుభవవృద్ధులు, 1972 న మరణించిరి,

వం 12

కవిక్రయ కవితా వైజయంతి 17/8 జ్రీవితసర్వస్వమునుగా ఎవ్వతెను గౌరవించెనో “త్వయా విరహితళ్ళ్చాహం మోత్యే జీవిత మాత్మనః'” అవి తాను ఎవ్వతెనుగూర్చి పలికెనో అట్టి సాధ్వివిగుజించిన ఒక ఆసవాదు విన్నపు డాతడు ''అంతరాళ్మాచ మేవే త్తి సీతాం ళద్దాం యశన్వినీం”” అవి మా(శ్రముచెప్పి ఊరకుండుట తిక్క.నామాత్యువికి తృప్తి గతిగింపలేదు. “వేవ్సరు నేల? నేను వృథివీసుతచి_త్తము పెంపెఖుంగనే ? భూవలయంబు సంచలత పొందిన, వారిధి మేరదస్పినకాం చేవనగంబి పొతగిలి (కెళ్ళిన నందొక కీడు గల్గునే? ఆవనణాకి నిట్లు 'సెడనాడిన నక్కట। నోరు (పువ్వదే ఇ అని రామునిచేత తిక్కన సలికించినాడు. అట్టి రాముడు సీక నేల పరిత్యజించె నని యడుగుదురేని. ఆయన ధర్మస్వరూపుడగుటయే అందులకు కారణము. ప్రాప్త చారిత్రసం దేహగానున్న దానిని దేవేరిగా నుంచుకొని రాజ్యమేలుట ఆయనకు నచ్చలేదు. (వజలహృదయములలో ధర్మబద్ధమైన (ప్రవృత్తి నెలకొల్చవలసినవాడుగదా తాను; కావున ఏఠను పరిత్యజించినాడు, “ఐనను మీకు నొక్క తెలగస్థలితంబుగ నేను జెప్పెదకా, దానికిగాదునాక భువనంబులకు॥- నను శుద్ధు చేయుడీ, జానకి నెల్లభంగుల నిజంబుగ నిపు పరిత్యజించినజా, గావి, యకీ రి వాయ, దటుగాదని నోళులు మూయవచ్చునే ? జడమతులై న జనంబిుల 'వెడమాటలు మాన్స విదియ వెక వెబ్బంగికా సడికన్న జొవు మేలని యెడీ పలుకు తలంసవలదె యిల బురుషులకుకా. పూని జీవితంబులై న, మిమ్మైనను వలయుచోట విడువవచ్చుగాని, వర్తనంబు, గౌరవం బొక యించుక మైన విడువ దున్నహంబు నాకు ఒకభంగి బాపికొన రా దొకొ మిధ్యానిందయంచు నొండు తెజగు మీ రకుటిల చితులరి చూ డకుడీ; నామదికి నంకటం బది యెల్లకా.

170 తిక్కన జయంతులు ఏ నెజిగి యెన, నెజుగక మైనను ని శ్తెజగ నిశ్చయము పేపితి, నా యాన సుడీ, నా కడ్డము గా నొక పలుక్షైన జెప్ప గడగితి రేనికా.””

ఆ మహాత్మున కడ్డ _మెవ్వరు చెన్పగలరు? చెప్పలేరు. సీతాపరిక్యాగమును శాసించినాడు. లక్ష్మణుడు (వాల్మీక్షిపో _కృమైన ఉత్తరకాండమున) రామాజ్ఞ ననుసరించి సీతాదేవి సవ్నిధికరిగి, “అమ్మా : నీ కోరికమేరకు గంగాతీరమునందున మున్యాశ్రమ ములలో నిన్ను విడిచిరమ్మని నా కాజ్టయైనది'" అని పలికినాడు. సుమంగువితో జెప్పి రథము పిద్ధముచేయించి ఆమె నెక్కి౦ంచుకొని వనమున దిగవిడిచి వచ్చినాడు, ఆంతే. పేక (వ్రయాణ మైపోవునపుడు రామచంద్రుడు లేడు. తన ప్రాణేశ రుడు తాను పయనమై ఫోవునన్వుడు ఏల ఉండి సాగనంపలేదు ? అను నంశయము ఆమె మదిలో నుండుట వహజమేగదా! ఈ నంశయమున కనకాశము లేకుండునట్లు తిక్కన్నగారి రామ ఛందుడు సీతా (ప్రయాజసమయమునకు వచ్చి నిలిచి,

“అడలడచి, నెమ్మనమ్మున వెడతెలి వొడగూర్చి మాట వేర్ప్చడ కుండఃా జీడిముడి పడక, నయంబున ఎడమడు గొక్కింతలేక యిట్లను నఠితోకా. పొలతుక, గంగచేరువ తపోవనభూములుసూడ, నీమదికా మొలిచిన కొతుకంబు తుదిముట్టగ, లక్ష్మణదేవు విన్నునం దులకు మనోముదంబెనగ, దోకొని పో నియమించితి౯ా సముజ్జ్వల మణీకాంతమైన రథన త్తమ మెక్కుదురమ్ము నావుడుకా. అక్కట నాదువేడ్క కుచికామచితంబులు సూడకే విభుం డొక్క తలంపువాడయి, సముత్సుకత౯ా నను దవ్వుప్పచ్చగా విక్కమ యియ్యకోలరయ నెయ్యము తియ్యముగాదె, యంచు వింపెక్కి.గ, రాముడెంద ముడుకెక్క, రథంబు లఠాంగి యెక్కినజా.”” పీఠ రథమెక్కగా, రాముని డెందము ఉడుకెక్కినదట । చూచితిరా, తిక్కన్న గారి మన్నన్తత్వ విరూపకమైన పలుకుదిడి ఫక్కీ..

ఈ వట్టున లక్ముణస్వామి ముఖమండలమున (క్రోధవిషాదములు తాండనించి

నవి. ఈనందర్భమును రాముడు గ్పుర్తించినాడు. గుర్తించి రాముడు సీఠతో,

కవిత్రయ కవిశావైజయంతి 180 “దూరము నాక ఘోరవన దుర్షతలంబుల గే నల్పగా గోరెడి భామలకా (వియలగోరిన యట్టుల మిచ్చురాజులకా ధారుణి నెందు గాసమని, తా మును దీవికి నడ్డుపెట్ట నే టోరితమాడి, యిట్లు నిను బుచ్చుట కల్గినవాడు చూచికే.'” అవి పులిమిపుచ్చినాడు. మువిసత్నులకు ఉపాయనములుగా ఇచ్చుటకు గావలసివ మణిభూషణాంబరములను సీతకు దెచ్చియిచ్చి (ప్రయాణముచేసి సంపినాడు. రథము పాగిపోయినది. గంగాతీరము చేరినది. అన్నగారి యాజ్ఞ యొట్లో కష్టపడి వదినెగారికి (శ్రతపటజచినాడు లక్ష్మణస్వామి. ఆమె మూర్చిల్లినది. తెప్పరిల్లినది. ఆత్యంత దీవావస్టోో ననుభవించినది. తన ఆ్మకోశము వెళ్ళటోసినది. తుదకొక గొప్పయఖ్మిప్రాయము వెల్ల డించినది లక్ష్మణునితో ఆమె, “*తనమది నొక్కు యుమ్మలిక దక్కిన మంచిది, దాని బావగా నని తలపోసి చేయుపవి కక్క-ట 1 నేనును లోనుగానె? నా కు నెటుగజెప్పి పొమ్మనుటకుం దగనే, మొగమాట లేక మ న్నన యెడయైన రాజుల మనంబులు (ద్రిన్సగ బల్మి కల్లునే ? క (శ్రీరామనంగద్రుని నహధర్మచారిణ్‌ యెట్లు చెవదగియుండునో అట్టిమాట చెప్పి నది ఆ యిల్లాలు. ఎంత గుణగంభీరతాబంధురమైన యభ్మిపాయమును సూచించినదో చూడుడు తిక్కనగారి సీకాదేవి। సీతాపా(తచ్చితణమునందలి తిక్కన మహాకవి శిల్పము, ఆయన స్వతంత్రత ఇట్టివి. (దొవది ఇప్లే మహాభారతమున తిక్కన బోమయాజులుగారు (దౌనదీప్యాత చ్మితణము నందుపైశము తన $ల్చచాతుర్యము ననుసంధించినాలు. పాంచాలిని కీచకుడు పరాభవించినాడు.. అమె విరాటరాజు సభకరిగి, సభ్యు లందజు వినునట్లు “ఇట్లు నాకు ఆనమానము వాటిల్లగా, ఒక్కడును వారింప లేడయ్యె గదా । అందలు చూచుచు ఊరకుండుట ఇది ఏమిపాసము। ఈ ఊర వింక ఏ ఇల్లాలు శన మానము రక్షించుకొనగలదు?” అని యడిగినది. కీచకుడన్న విరాటువకు పెద్ద యడలు, ఏమనగలడు ? ఏవో మంచిమాటలు రెండు చెప్పి యతనిం బంపినేవినాడు. (దొవది చేపిన యా[క్రందనమును విన్న ధర్మరాజు పరితపించినహృదయనుతో, చెమ్మ లుగ్రమ్మిన మోముతో “గచ్చ సైరంధ్రి మాత్రస్థాః నురేష్టాయా నివేశనమ,

శరి1 తిక్కన జయంతులు భర్తార మనురుంఠ్యంత్యః క్షి శ్యంతే వీరవత్నయః శుశూషయా -క్తిశ్యమానాః సతి లోకం జయంత్యుళ ....... ....ఆకాలజ్ఞాని వైరంగ్రి, శైలూషీవ విరోదిషి, విఘ్నం తరోషి మక్స్యానాం దీవ్యతాం రాజ నంనది .......”” అవి వలికినాడు. వ్యాసభగవానువి రొవది "కై లూషీవ విరోదిషి" అన్న ధర్మజునిమాటలకు జనాబు చెప్పలేదు...ఆటక త్తె నలె రోదింతువేమి ? అన్నమాటకు బదులు పలుక కపోవుట తిక్కన్నగారి (ద్రౌపదికి వరిగా దోవలేదు. రోషముగల యిల్లాలుగదా : కాపుననే, నాదు వల్లభుండు నటు డింతవిక్కంబు "పెద్దవారి యట్లి పిన్నవారు, కాన, బతులవిధమగాక యేశ్రై లూసి గాననంగ రాడు కంకుభట్ట £ అట్లగుటందేసి నాకు నాట్యంబును బరిచీతంబి. మత్పతి శ్లైలూషుండ కాడు; కీతవుండును._గావున జూదరి యాలికి గజునతనం బెక్కడిది?"” అని యచ్చోటువాసి చవియె. - ఆమెవల్లభుడు నిశ్చయముగా నటుడే. బృహన్నల నటుడేగదా నటుడే గాడు, నాట్యాచార్యుడు... "పెద్దవారియట్ల పీన్నవాళు' అన్నల ననునరించునారు శమ్ములు ిశేదారీ నడచువారు. భ_ర్తలవిద్యను వారిపద్దతిని ఆవలంబించునది భార్య. బృవాన్నల శైలూనుడు. తత్పత్ని శై లూషిగాక మజేమగును? “నేను, శ్రైలూషివిగానని యెట్లు ఏెవ్పగలను ? అన్నది. ఆయన పాఠ నవూయనకు అప్పజెప్పినది. చూచితిరిగదా, ఎంత గంఖీరముగా ఎంత సాభిపాయముగా విదులుచెప్పి పోయినదో,. తిక్క-న్నగారి (దౌవది. పోయి సుధేష్టనన్నిధిం జేరినది. ఆమె (ద్రోవది కొదవిన కష్టపా కెజుగనట్లుగా నటించినది. "వీ కెన్వరేమి కీ డొనరించిరో యెలుగబేయుము. వారివి దండింతున'న్నది. “వీ వెజిగియ ఎలుగనట్లు సలికిన నే నేమనగలను? బనను వినిమని నర్వమును వివేదించినది పైరంధ్రి. నురేష్ట ఊరడింపుమాటలు చెప్పినది. ఆ మాటలతో వైరంధ్రి మనసు కుదుటపడునా ? అమె హృదయా వేదనము శాంతించునా ? నలలుడే తనకు ఊరట గలిగింంగలవాడని విశ్చాయముచేసికొవి, అతడున్నచోటికి బయత్లేరినది, కదలక మెదలక వంటయింట ఖీముడు హాయిగా నిదురించుడున్నాడు. (దోవది వచ్చినది. చూచినది.

ళఈవిశ్రయ కవిశావైజయంతి 1ేరిలి ఉ త్తిష్టోత్తిస్ట, కిం శే ఫీమపేన: మృతో యథా.

“శ్రే లేవయ్యా, విదురించుచున్నావా ? చచ్చినవావివలె'_వ్యానులవారి (దోవది పలికిన చందమిది. ఈరీతిగా విదురలేపుట తిక్కనగారికి నచ్చలేదు. తిక్కన్నగారి (ద్రోవది,

“నన్ను సరాళవించి, సదనంబునకుం జని, కీచకుండు ము న్నున్న తెజంగుదప్పక, సులో చితశయ్యను విదపేయ నీ కన్ను మొగుడ్చు నూజటకు గారణమెయ్యది, లీమసేన। మీ యన్న పర్మాకమంబు వలదన్న నొకో, దయమాలి తక్కటా

అవి మందమంద భాషణంబుల సంటోధించి. పాణిన్సర్శనంబుల మేల్కొల్చి నది. నిపుణముగా నయగారములతో [క్రమ్యకమ సరిణామస్ఫూ ర్హితో ఖీమువి కీచక వధకుం బురికొల్పినది. కీచకుని దుర్ణయమంతయు పూన్యగుచ్చినట్లు నొక్కి-చెప్పివది. ఠోన మెక్కించినది. భర్తలందరు చూచుచు మిన్నకుండుటనుగూర్చి యెత్తి పొడిచి నది. కీచకువికి (బితీకారము అప్పుడే చేసినచో నమయభంగము గాదాయవి భీముడు

మ్మూచింవగా “విజమే, వేను మిమ్ములను విందించుటలేదు. వాపాటుమగూర్చియే నే వాయానపడుచున్నాను. చూడుము సుధేష్టకు నలుగు నూరి, చందనమురాచి నా చేతు ఖెట్లు కాయలు గాచినవో' అవి భీముని _మోల దన పాణితలములు బెట్టీ యా(క్రో$ంచినదిం ఆ ఘట్టము వించుక చదివినచో దిక్క-న మనీషి రవమయఫక్కి. చక్కగా మననుకు వచ్చును.

మూలమునకు మెలజుగు

మూలమునకు పోమయాజి మెజుగుపెట్టిన ఘట్టము లెస్నోగలవు. మచ్చున కొకటి రెండు ఉదాహరణములు....-

ఫీష్మసర్వమున ధృతరాష్ట్రుడు ఖీష్మాచార్యుల మరణమువివి విలపించు పట్టు :

వ్యానుని మూలము...

“మౌశ్వీ ఘోష _న్తనయిత్నుః సృషత్క పృషతో మహాజా ధనుర్హాాద మహాశట్టో మహామేఘ ఇవోన్నతః యస్సశ్యకఇవా తయ్యం నర్షం శరమయం సృజకా జఘాన యుధి యోధానా మర్చుదం దళలిర్దినై ౭.”

క8లి తిక్క.న జయంతులు ఈ యభ్మిప్రాయములను_గహించి తిక్కన రచించిన వద్య మరయుడు.- “జంచిత తాలకేతు కీరణాళి మేజుంగులుగాగ, మౌర్వి మో యించుట గర్జచందముగ నేచి విరోధి దవానలంబు మా యించు శికాస్త్రవర్షమున, విట్టిది భీష్మ మహాభ్ర మెట్టడం గించె నొకో శిఅండియను కృతీమవాయువు దాకి ద్దైవమా గక శాళధ్వజకాంతులను మెజిపులతో, మౌర్వీవినాదమను గర్జాధ్వనితో, పగవారను కార్చిచ్చును జల్లార్చు భీష్మ మేఘమును శఖండియను కృతిమనాయువెట్లు చెదరగొట్టి వదోకదా 1 గ్టోబఖండియనునది కృ(తిమవాయువు. న్వభావసిద్ధముగా ఏర్పడినదిగాదు. తుచ్చమైన వాయువు మానవులు కల్పించినది. ఆ వాయువా భీష్మ మహ్మాభ్రమును జెల్లా చెదరు చేయసాగినది. మూలమునందలి భాగమునకు ఒకంసంపూర్ణ రూసకాలంకార పిద్ధివి గల్చించినాడు తిక్క-నార్యుడు. కర్ణసర్వవన కర్షునికి గృష్టార్ధనుల (ప్రభావమునుగూర్చి చె్పు ఘట్టము... జేవానుర మనుస్యేషు (వభ్యాతా యే నరర్షలో ॥ (వకాశీ నాలి విభ్యాకౌ త్వంతు అద్యోతవన్నృషు ॥”” ఈ భానమునే తిక్కన్నగారు తీర్చినపద్ధతి నరయుడు, కుంతి కొడుకును దేవకి కొడుకు మనము గవియెదము దినకర నిశాకరులు వోలె వెలుగ నయ్యెడ, ఇద్యోత విలసితందు తోడిదగుగాక, వీ పెంపు తోపగలదె: జా. [(ఏ్రమోయి కరా, కృష్ణార్జునుల తేజము ముందు పీచంద మెట్లుగానుండునో యెటుంగుదువా? వారు (కృష్ణాద్దనులు సూర్య చందులవలె (వకాశించుచుందురు. వార్మివకొాశము ముందు వీ వెలుగు ఖద్యోతవిలసితము. వారు దివాకర నిళాకరులు. నీవు మిణుగురు బురువువే;) వారికి దివాకర విశాకరసామ్యము జెప్పినపిమ్మట వీది ఖద్యోతవిలసితమన్నపుడు భావమున కెంత పృష్టికలిగినదో న్పష్టముగదా : ఈవిధముగా తిక్కన పోమయాజీ నెజపిన వర్ణనాప్రొఢి కెన్నియేని ఉదాహరణ ములు చూవనచ్చును. ఈ మహాత్మునిరచనము చదువగా, జదువగా జవులూరుచుండును. ఇంకను జదువవలయునవి కుతూహలము కలిగించుచుండును. విసుగు పుట్టించదు. దీవికి హీతువు

శవిక్రయ కవికావైజయంతి కేరిశ్త ఆయనశై లిలోగల వై విశ్యము, ఏ ఘట్టమున శేరీతి శ్రైలి తగియుండునో ఎజిగి దావి వవలంవించునేర్చు గలవా డా మహనీయుడు. ఏ వట్టున ఉటంకింపవలయునో అచ్చట విజృంభించి పొఢీమ వెలయింవగలవాడు ఆ కవి(ఐహ్మ. అవనరము గానప్పుడు సాధా ఈణముగా కథను నడిపించును. శార్దూల వి[్రీడితముగావి, మ_శ్తేభవృ త్తముగాని, ఎప్పుడు[[వ్రాయు టుచితనువి ఆయనకు దోచునో అస్పుడే వాయును. ఎప్పడు నమాన గుంభనము వలయునో ఆత డెలుగును. కడమనమయముల (వ్రాయ దలపెట్టడు. అను కణము మెలకున మెలుపుతో రచనము నిర్వషాంచువాడు తిక్కనార్యుడు. పలుకువణ కున ఏదో ఒక [ప్రయోజనము మనస్సువవిడుకొవి రచవము పాగించినవాడు. స్వీయ పాండిత్య(ప్రకటనమునకు బూనుకొనడు. తెనుగుందనము అఆయనరచనమున గుర్తింవదగిన ముఖ్యాంశము తెనుగుందనము. మహాభారత మున కాతడు తెలుగురూవ మిచ్చినాడు. మహాకాన్యనిర్వహణమునకు దెలుగు యోగ్య 'మైనభాషయేయని విరూపించినాడు తిక్కన. ఆయన ఆం్యధ్రకాన్యభాషానిర్మాతయని చెప్పినచో ఆది అతిశయో క్రి గాదు. ఎట్టి సునిఃతమైన భావమునుగావి భావచ్చాయను గాని, సూడ్మెల్ళిపాయమునుగావి, శాస్త్రార్థనందర్భములను (గలయు!08], $46ల06%60 శీతీణ9) గాని, చక్కగా అభివ్యక్తముచేయుటకు తెలుగుభాష నమర్థమైనదేయని తిక్క చార్యుడు తన భారతరచనమున నిరూవణ చేపినాడు. ఆయనభాషలో తెలుగుణాతీయత చిప్పిల్లునుండును. సంభాషణలు-నాటకీయములు ఆయన భారతము మునకు చి శ్తాకర్షకముగనుండుట ఇంకొక గొప్పకారణము. ఆయన నంభాషణములు నాటకీయములుగా ముండును. ఒక్కొక్క-ఘట్టమును భారత వాటకములో నొక్కొాకరంగముగా చితించిని ఆయన (ప్రతిభానంప త్తికి మనము జోహారు లర్పింవవలయును. నంన్కృృతభారత మొక (బిహ్మాండకటాహము, తెలుగు భారత మొక రత్నాకరము. సారన్వతోదార సౌరభోదయ నవ్య వందనం వీ పురమందీరంబి, శారదాదేవీ సమారాధనాధీన మళిమాన్య మీ వర్ధమాన నమితి,

385 తిక్కన జయంతులు ఇద్ద (తిలింగ వాక్సిద్ధ నంక్రాంతి యా మన కవివిహ్మ తిక్కవ జయంతి. వతక్క-విత్రాత, యీ పాహిత్య విజయ పా రథి తిక్కవరపు [శ రామిరెడ్డి, హృద్యకవితా కళావేది, యీ నాకి నేఠ. రనమయ హృదయ వినీతులైన యా నదన్యులు చిర యళ,శ్షీ నమృద్ధిః వడయుదురుగాత : హరివారస్వామి కరుణ 1” మీన్‌ రైతు [1ఎ7=1ల055 “వభాధ్యకులు (శ్రీ దర్భా వేంకటకృష్ణమూర్రిగారు మానవమ్మాతులకు 1 నం కాలమెట్లో పిళ్ళ దేవఠలకు ఒకదినం నమానమని, వర్ధంతుల జయంతుల (ప్రాధాన్యతను వివరించారు. తెలుగు వాజ్మయానికి లిక పెట్టిన కవ్మిళతయం..నన్నయ, తిక్క-నం ఎట్టా టఆపెగడగారలమ న్మరించి, పూజించి, తరించనలనినవార్యక అంగధులందరిపై కలదవిరి. తిక్కన జయంతినందర్భంలో కవుల నన్మావించడం అభ్యుదయకారక మనిరి. 'సాహిత్యరత్న'* (శ్రీ మోచర్ల రామకృష్ణయ్య వేదిక నలంకరించి, వాగమృత భారతో, నహజ[శ్రావ్యకంఠకముతో ఉనన్యపించిరి.” "అ.

19056 ఏప్రిల్‌ 28 అర్యకలు: కందాడ భీమళంకరం ఉనన్యానకులు : క కందాడ ఖీమశంకరం హైకోర్టు న్యాయమూర్తులు. సాహిత్యాభిమాని, సరనహృదయులు. మానవల్లి రామకృష్ణయ్య (1868-1857) గొవ్ప వాజ్మయ ఛార్మికక వరిళోధకులు, నన్నెచోడుని కుమారనంభవకాన్యమును వీకే సంపాదించి మొట్టమొదటిసారిగా ముద్రించి (ప్రకటించినారు. ఆందు నన్నె చోడుడు నన్నయభట్టారకుని ముందువాడని ఒక పెద్దవాదమును లేవదీనినారు. ఆది ఇంకను ఆణగలేదు, వీరు అల్జాశమునమండిన చాల పృస్తకములము శోరించి వ్రకటించినారు. జమీన్‌ రైతు ఓ5-'56 యూ “నెల్లూరు వర్ధమాన నమాజంవారి యాజమాన్యమున 28 తేదీన హైకోర్టు స్యాయ మూర్తులు (శ కందాడ ఖీమశంకరంగారి అధ్యక్షతన 41 న తిక్కన జయంతి జరిగింది. గ్యురం నుబ్బరామయ్యగారు స్వాగతంజెపుతూ తిక్కన జయంతి మహోత్పవంగా జరపాలన్నారు. అందుకు శాశ్వత ఏర్పాటు గావించాలని (శీ తిక్కవరపు రామిరెడ్డి గారిని కోరారు. తనద్వారా (శీ బెజవాడ గోపాలరెడ్డిగారు యిచ్చిపంపిన' “రత్నావళి” అను (గంథాన్ని వర్థమాన సమాజ కార్యదర్శి (శ్రీ రమణారె్లిగారికి అందజేశారు. ఉవ న్యానకులు (శ మానవల్లి రామకృష్ణకవి గాలివానవల్ల ఎక్స్‌(పెప్‌బండి ఆలస్యంగా వచ్చి నందున సకాలంలో వచ్చి తిక్కన జయంత్యుత్సనంలో పాల్గొవలేకపోయిరి. (శ్రీ తిక్క వరపు రామిరెడ్డిగారు తన తండ్రి లక్ష్మీనారాయణరెడ్డిగారి పేర 118/= లను రామకృష్ణ తవిగారికి బహూకరిస్తూ వర్ధమాన సమాజ కార్యదర్శి శ్రీపి వి. రమణారె్డిగారిని అందజేయనలసినదిగా కోరారు. (శ్రీ ఆకిలి మల్లి కార్లునయ్య, (శ్రీ దుర్భా రాముమూర్తి గారలు తిక్కన భారతమునుండి కొన్నిపద్యములు చదివి వినిపించారు. కార్యదర్శి వందనసమర్పణం వేశారు.” 0

జూన్‌ 11 అధ్యతీణ: _ డ్లాక్టర్‌ బెజవాడ గోపాలరెడ్డి ఉనన్యానకులు : శన్మాచేతుల ) శ్రీవ. నారాయణరెడ్డి విం నారాయణ రెడ్డీ ( 163) ఇప్పుడు “డాక్టర్‌” వట్టభద్రుడు. తెలంగాణా కవితా పునరుక్థాన మహోత్సవమున గణనీయ వైతాళికుడు, ఈయన కవితలో ఆపాదమస్తకము కవిశాశిల్పము వికనించి యుండును, ఉక్తీకి జీవనమున్నది. వదములలో పొంకము చిక్కతనము పిక్క-టిల్లా చుండును, భావనా వైచ్యిత్యము వీటికీ శోభ కల్పించును. ఇవ్వ్చుడు ఈయనవలె లోక ప్రియతను గాంచిన యువకపులు లేరనవచ్చును. (వ్రావిన కావ్యములన్నియు రస గుళికలు, వవ్యభావవిలవిఠములు, మాత్రాబద్ధమైన కవితారీశులలో ఖండకావ్యములు (పాయుచున్నారు. “నాగార్జున పొగరం*, “కర్పూర వసంతరాయలు" రదితర కొన్య ములు (వ్రసద్ది కెక్కిన, ఇవ్వుడు సీవిమాళవిగా వండీత పొమర జనరంజకము లైన పాటలు వ్రాయుచు సేరులోకి వచ్చినారు. ఇమందాకివి 128.57 “"అధ్యక్షతనపాంచిన డా. బెజవాడ గోపాలరెడ్డిగారు ఇట్లు భాసించిరీ. తిలంగాణము విద్యాక్రాంతి చకితమైనది క్‌ తిక్కనవర్ధ ౦ ఒకవిధంగా మాండలికాలిమాన మైవను మాన్యమైనది. ఇంత వరకు ఆయ్యధదేశమందలి గణింపదగిన పండితులు కవులు విమర్శకులు యిందు పాల్గొవి యున్నారు. ఇంకా కొంత ఎక్కువ పరిశోధన (కీపెర్చ్‌) చేయించి, తిక్కనభాషమ, కనిత్వ ముమ విసరించునట్లు చేయుటకూడ అఆవనరము. వారాయణ రెడ్డిగారు యువకులు. వీరిమ్మితుడు దాశరధి తెలింగాణములో బహు "వ్యవైతి పొందినవారు. తెలంగాణము మనలో లీనమైన ఈ మొదటిసంవత్సరనునం చే ఈ (శ్రీ మరుపూరు శోదండరామరెడ్డి పొంతవత్రిక.

శవ్మిక్రయ కవితా వైజయంతి 108 ఆ (ప్రదేశకవివి సత్కరించుట ఎంతో సముచితంగా వున్నది. ఏనాడో విడివడిన కుటుం ఇము మరల కలుపుకొన్నట్లున్నది యీ సన్నివేశము. జాగృతి

ఒకవిధంగా ఆంధ్రప్రాంతానికం-పీ హైదరాబాదులోనే నంస్కృృతీవికననము, భాషావై తన్యము, ఉత్సాహములు కాన్పించుచున్నవి.

ఐహాంభాషలు కలిగిన ఆ నగరంలో పాహిత్యగోస్టులు (ముషైర్రా. పలుమాళు వలువిధముల జరుగుచున్నవి. ఉక్తూ సాహిత్యకారులు ముందడుగు వేయుచున్నారు.

ఈమధ్య పంచభాషారచయితలగోస్టికి 8, 1! హీపాయల టిక్కట్లుకొని చాలా మంది వచ్చినారు. గోషాన్తీలుగూడ ర్యాతి ఒంటిగంటవరకు నభను వీడకుండా శూర్చుండినారు. ఇది ఆంధ్రదేశానికి అర్థమయ్యేఉత్సాహం కాదు. ముఖ్యంగా మనకు పారన్వతనభలం'టే (పేక్షకులే దొరకదు.

నేడు నారాయణరెడ్డిని నత్కరించుటయన అచట నవయెత్తిన నవచైతన్య చిశానమునకు మనముచేనీన వై కాళిక గీతికనంటిది కాగలదవిరి.

నారాయణ రెడ్డిగారు

జ్వరంతో బాధవడుచుండినను. దిహుళ పరిశ్రమఫలితమై, తీత్తవిమర్శకదృష్టితో

రసానుభవముతోగూడిన అభిభాషణమును చక్కగ గావించిరి. వారి ఉపన్యాసభాగములు

నేను వట్టి నారాయణ రెడ్డిని, (శ్రీ రామిరెడ్డిగారు నాకు నేడు లక్ష్మిని కల్పించి, వారి తండడ్రివలె నన్ను లశీీనారాయణుని జేసిరి - అవి చమక్కరించిరి.

తిక్కనలో నన్నయ, పోల్కుర్కి. సోమనాధ, నన్నెచోడుల కనితారీతులు నిండు కళలతో విస్పారినవి. నన్నయ-రమ్యార్థయుతముగ. ధీశ_కిమై భారతము రచించు (ిహ్మపన్నై న సాధ్యమా-అన్నది. కవిబ్రహ్మ తిక్కనకే సాధ్యమైనది.

తిక్కన భారతరచనకు వచ్చేవరకు పరిణతహృదయుడు పరిపక్వ వేదాంతి అయి చాడు. విర్వచన రామాయణకాలమునాటి ఎగుపొగరు దిగిపోయివది. అణకువతో కొత్త శ్రేవఠను ఆరాధించి హరిహర మైనమూర్రిని భక్తి, ఖాన సొమరన్యములను (వ్రతిపా చించి అంధ్రుల కొనంగినాడు.

189 తిక్కన జయంఠకులు:

ఇది (క్రాంతిదర్శకులై న మహాబుద్ధుల'కే సాధ్యమైనవని. వారి ఆశ్వాపాంతపద్య ములు హిందూతత్త్వమును, వడ్డర్శనరూపమైన నమ్మగవేదాంతమును వెలునరించు చున్నవి. వీటిని (వ్రత్యేకంగా విపులమైన టివ్పణితో _పచురించుట అవసరము.

నవ్యరీతులు

తిక్కన పాఠ సొం్యనవదాయములను, రీతులన్నేగహించి, నవ్యరీతుల అలంక రించిన శిల్చి. ఉవపమాలంకారమున సాధారణంగా, కనుపించేదానితో కనిపించేదానిని పోల్చిచెప్పుట గలదు, కానురసాక్షివలె. కావి తిక్కన కనుపించక పూహకుమ్మాత్రము ఆంది. కాశ్వత మైనవాటితో - కనుపించేవాటినిపోల్పిచెన్ను శయ్యను రనవ_త్తరముగ అవలంబించినాడు. ఇది వాల్మీకి తీరు. తిక్కనలో (వపుల్ల మైనది,

దీవికి ఆయన సూర్యోదయవర్షన మే తార్కాణము. కమలముల్గోతపఃవలముగా రూపొందినాడట సూర్యుడు.

ఇన్లే రూపాళిమానియైన కీచకుడు, కామించిన (ద్రౌపదిని, నశించేవస్తువులతో పోల్చక, శాశ్వతమైన వాటిగుణములతోపోల్చి వర్ణించును. నె్తమ్మి రేకుల. మెత్త దనంబు కుస్పలుగాచేర్చి చేసిన మేనట అది.

నన్నయ వర్ణించే సాధుపొందర్యము, ఆశ్రమకన్యత నంటిది నన్నెలోడ పొందర్యములో రాచరిక ముట్టిపడును. తిక్కన పొందర్యము ఆ రెంటిని అరువ్వు టోసి తీర్చిన కళాఖండము.

జుగుస్పకు చారుత

జూగుప్పాకర మైన యుద్ధవర్షనలు, భయంకరదృశ్యాలను వర్ణించుటలో కొళత్త శయ్య అవలంబించి, లీషణతపోకుండా శుచి బారుతలనుగూర్చి చదువుటకు హృదయం గమముగ నుండునట్లు చేసినాడు తిక్కన. ళమీతరువర్ణ్షనము, రణరంగవర్జనములు యిట్టివి. ఇదిగూడ నన్నెచోడువి ఫక్కి, అయినను, తిక్కనలో యిది నెత్తావితో విరిబాపి అలముకొన్నది.

అలితి ఆలతికాహపల నంధించినట్లు చిన్నమాటలతో కవిత్వం చేప్పి, వని చేయించుకొనుటలో, లాలనచూప్పట ఒక నైపుణ్యం తిక్కనది. నుధేస్ట వైరం ధితో, “క్రీచకువియింట ఎప్పుడు “వాచవి" యగు వారుణి ఉండును. సీ గమనవేగం చూస్తాం పోయిరా” అనుటలో వింతఅయిన లాలన చనుక్కృృతిగలదు.

కవ్మికయ కవితా వైజయంతి 1900 వాచవి

వాయికి చవి, నోటికి రుచియైన అన్నది వింతయైన రమ్మప్రయోగం. ఈ వ్రయోగం ఇంకొకచోట లేదు. ఢిల్లీ ఆంధ్రులు తనున్నతికకు వాచవి అని పేరిడి యీ మూటను బయటకు దీసినారు.

లోకన్ఫ త్త (ప్రదర్శిని ఆయినదే కళయని లాక్షణికులు అన్నసూత్రానికి తిక్కన రచనలు మహాభాష్యాలుగా వెలసినవి అవి మడివిరి.

అస్వస్టులెయుండి యింశటి విషయపూర్ణ ఉపన్యాసంచేయట, ప్పుస్తకంలేక ఉదా హరణల కురిసించుట కురనెత్తురుపొంగు అనవలనియున్నది.” జమీన్‌ రైతు 14-8-57

“డాక్టర్‌ బెజవాడ గోపాలరెడ్డిగా రిట్లా అన్నారు :.

“నాకు తెలివినంతవరకూ ఆరితేరిన సిద్ధహస్తులై న 'పెద్దలశు పిలిపించి; -ఉకోతచి జయంతివి యీవిధంగా జరపడం ఎచ్చటా లేదు. ఈవిషయంలో వర్ధమాన సమాజంవారి కృషి (ప్రశంసనీయము, తర్వాత (శ తిక్కవరపు రామిరెడ్డిగారు రు. 116 లు కవి సన్మానం యిచ్చేపద్దతివల్ల దీనికి మరింత (ప్రాముఖ్యత వచ్చిండి. 1086 నుంచి కాటోలు (శరామి రెడ్డిగారు వారిఠండ్రిసేరున కానుక నమర్పి స్తున్నారు. మాండలిక అభిమానమే కావచ్చు, తిక్కనపై అభిమానమే కావచ్చు, వారిఏర్పాటు (ప్రశంపించతగినది. ఈ జిల్లావారికీ,... గుంటూరువారికి, తిక్కనఅం'టే అభిమానం ఎక్కువగావుంది. విజయనగరం, రాజ మహేందవరంలోగూడ తిక్కనపట్ల ఆభిమానం వున్నది. వారి కవిశానై పుణ్యమును. శీల్పమును మెచ్చుకుంటున్నారు. సంస్కృృతమూలావికిగూడ నన్నె తెచ్చురీతిగా తిక్కన తన ప్మాతలను చ్విత్రించినారు. తెలుగుకవిత్వంమీద చే సేవిమర్శల్లో, తిక్కనకు (ప్రముఖ స్థానం యిస్తున్నారు. థ్రీ కట్టమంచి రామలింగారెడ్డిగారుగూడా, తిక్కన కవిత్వాన్ని (వ్రశంసించియున్నారు. ఏదో ఒక దృక్పథంమీద మాట్లాడించడంగాక, తిక్కన కవిత్వ మునుగుఠించి పరిశోధనచేసినవారిని, ఆహ్వావించి నన్మావి స్తే బాగుంటుంది. మన ఆంధ విశ్వకళాసరిషత్తుకూడా యీవిషయమై రీసర్చి చేయించడం అవసరం. శ తిక్కన (వ్రయోగించినస్ని తెనుగువదములు ఏ తెలుగుకని వాడలేదు. ఆయన తెనుగు చూటలకు పట్టాభిషేకం చేశాడు. అఆంగ్రమున షేక్స్‌పియర్‌ మీద జరిగిన రీనర్చి తిక్కనపై గూడ జరగాలి.”

“ఫ్రోశ్రన, వేములవాడ భీమకవి, భద్రాచల రానమదాసువంటి చార్మిత్రకప్పరుముణ అవ్మించిన్నప్రదేశం తెలంగాణా. అక్కడ శతాబ్దములతరబడిగా అణగ్యదొక్క-విడిన

ల! తిక్కన జయంకులు ఉక్సాహం, అభిమానం యీనాడు 'పెల్లుబుకుతున్నది. గొప్ప మేల్కొలుపు గోచరిస్తు న్నది. అక్కడ సాహిత్యాలిమానం మెండుగాఉంది. నేటి తిక్కన జయంత్యుత్పవావికి తెలంగాణొవారివి ఆహ్వానించుట అచ్చటి సారన్వతోత్సాహమునకు మనం స్వాగతమిన్తు వ్నట్లు అపుతున్నది. తెలంగాణాలోపవున్న యీ జాగృతికి ఒక వైకాళికగీతం పాడుటకు వర్ధమాన సమాజంవారు అవకాశమివ్వడం ముదావహం. (శ్రీ నారాయణరెడ్డిగారు సాహి త్యంలో యిన్సటివరకు చేపినకృషిగాకుండా వారు చేయటోయేదానికి యీ నన్మానం కల్సి స్తున్నాము. దీనివి కేవలం గు _ర్హింపుగాగాక, (ప్రోశ్చాహం (12040676) గా భావిం వాలని నారాయణరెడ్డిగారిని కోరారు. శ్రీ నారాయణరెడ్డి

పిమ్మట (శ్రీ పి. నారాయణరెడ్డిగారు. (శ్రీ తిక్క-నార్యుని కవిశల్పమునుగురించి

అనర్గళంగా గంటపేపు వుపన్యపించి, నదస్యులను ఆనందర సాల్టిలో ముంచివై చిరి,

= "దివజనతానిధానంబు తిక్కళర్మ"'._అన్నారు (శ కేతన. దానిని “దీనజనతా విధానంబు తిక్కరెడ్డి” అవి మార్చితే బాగుంటుంది. (శ్రీ రామిరెడ్డిగారు కల్సవృత్షం వంటివారు. ఎవ్నీపుష్పాలు దులిపినా, ఎంత కనకాన్ని వర్షింపచేసినా వారికి కొదువ లేదు” అన్నారు.

“వర్ధమాననమాణంవారు ఆశ్వాసాంతవద్యములము పహరీహరోనాధస్తుతి లేక శౌళకం'*గా (ప్రచురిస్తే బాగుంటుంది, ఇక తిక్కన కవితఃల్పంవైపు నాలుగడుగులు ముందుకువేస్తాం. తిక్కన శబ్దవాచ్యుడు కాదు. సంస్కృతం పొదిపినస్పటికి, తెనుగు దనం (ప్రతివింబించినది. విశాలం, గంఖీరత-వారి కవిత్వంలో కనుపిస్తాయి. కనుపించే వస్తువును, కముపించనిదానితో పోల్చుట వుదాత్తమైన, సూత్మమైన, (ప్రతీభాసంచాత మైన విధానము తిక్కన పాఠ కవిశానమయాలను తీసుకొని, (క్రొత్త తెలుగుఉడుప్పులు తొడిగి రాజగృహోల్లోను, జానపదములలోను నిలబెట్టాడు. ఉభయకావ్య(ప్రొఢితోగూడిన శిల్పం తిక్కటనలో ఎక్కువగా కనుపిస్తుంది.” అంధ్యపత 8-8-57

“లిక్కనజయంతి సభకు అధ్యక్షతవహించిన ఆంధధ్రవ్రదేశ్‌ ఆర్థికళాఖామంతి శ్రీ బెజవాడ గోపాలరెడ్డిగారు (ప్రసంగిస్తూ, ఇతరభాషలలో రామాయజణానికిగల (ప్రాశస్త్యం భారతానికి లేదని, తెలుగుదేశంలోనూ( కం అది మన సొషాత్యానికి ఆది పీఠంగా వెలుగొందుతున్నదవి, ఇందుకు తిక్కన కవితాళ క్రి కారణనుని సేర్కొనిరిం

కవ్మిరయ కవితా వైజయంతి 102 800% సంనత్పరాలపిమ్మటకూడా తిక్కన కవిత్వం ఆం(ధ్రులకు వీరోచితమైన ఉత్సాహం కలిగించేదిగా ఉన్నదవి, ఆంధ్రమహాభారతము పాపాత్యమకుటమవి అన్నారు. థీ గోపాలరెడ్డిగారు ఈమ ఉపన్యానంలో యిలా చెప్పారు: “నెల్లూరు పాహిత్య రంగంలో తీక్కనజయంతి ప్రముఖపాత్ర వపొస్తున్నది. 1914 మంచి ఏటా తప్పకుండా ఈ జయంతిని జరుపుతున్నందుకు వర్ణమాననమాజంవారిని ఆభినంది స్తున్నాను. ఒక ప్రాచీనకవి జయంతిని యింత శ్రద్ధతో జరపడం, ఆ సందర్భమున సిద్ధహస్తులై న పెద్ద లను ఆహ్వావించి నన్మానించడం మరెచ్చటా లేదనుకొంటాను. నెల్లూరు, గుంటూరు. జిల్లాలవారికి తిక్కన అం'పే అభినూనం ఎక్కువగా వుంది. ఇందుకు మాండలిక అభిమానంకూడా కారణం కావచ్చు. వర్ధమాన సమాజం వారు అట్టి భావమును విస్మరించి తిక్కనజయంతినలె యితరకవృలను గౌరవించుట ఆవనరం. నెల్లూరుకు పాహిత్యరంగంలో ఒక విశష్టస్థాన ముంది. మన విశాలహృద యమును బుజువు చేసుకోవాలి.” ఆర్మధ్యపళ శరీ ర్‌? నారాయణరెడ్డి వ్యాసభాగములు తిక్కన [వాతలు జంగారు పోతలు “*నిర్వచనో త్త రామాయణ రచనాకాలమునాటికి తిక్కన పరిణతీచెందిన మహా కవి కాలేదు. అందుకే కుకవి విందతోపాటు కవిత్వానికి కావలసిన కొలమానాలను కూడా నిర్వచించినాడు. సరిసక్వమనన్కులై న కవిశభామణులు క విత్వవిర్వచనంచేయడం ఆంత మంచిదికాదు. అందుతో వాచ్యంగా అనడం మరీ బాగుండదు. వారిదృప్టి లక్ష్య లు విస్టమె ఉండవలెి కాని లక్షణంవైపు 'మొగ్గిపోకూడదు. తిక్కన విర్వచనో త్త రామా యణ (ప్రస్తావనలో “లలిత పద హృద్య పద్యం బిలన కథార్థంబు ఘటిక పూర్వాపరమై అలతియలతి తునియల కొ హళ నంధించినవిధంబుి నమరగనలయున్‌.” అని కవిత్వమంటే ఇట్లా వుండవలెనని గీట్లు గీసినాడు. “నంస్కృృతళద్దము, తెలుగు బడి విశేషణము కేటపడగా పలుకునపుడు లింగవచనంబులు భేదింపరాదవి చిల్లర విష యాలునైతం పేర్కొన్నాడు. “ఎట్టిసనికైన ఈనకృతి యింపు పెంవజాలు“నని ఎవరినో దృష్టిలో పెట్టుకొని ఎత్తిపొడిచినాడు.

క్ష98 తిక్కన జయంకులు

బహుశః నన్నెచోడుడు “నరళముగాగ భావములు జాను తెమంగున నింపు 'సింపుతో బిరికొన వర్ణనల్‌" అనేసద్యంలో. విపిరిన విసుర్హకు కివివి తిక్కన ఈజ రూవంలో వమాధానమిచ్చినాడేమో 1 నన్నెచోడుడు మాటిమాటికి తనకావ్యంలో వస్తు కవిత'ను (వ్రస్తావించినాడు. “జాను తెనుగో” యవి ఉద్దోషించినాడు. కావ్యం “ష ట్ర్రీంశ దలంకారాలంకృతంబై_, అష్టదళ వర్ణనాభరితంబ్లై ఉండవలెనవి ఊది పల్కినాడు.' మందునకై నా కావ్యంలో కథా (ప్రాథాన్యాన్ని ఉగ్గడించలేదు. క్ల్‌వన్నయ "కథా కలికార్డ యుక్రి'పై కన్ను విలిపితే, నన్నెచోడుడు వస్తుకవితను (ప్రస్తావించినాడు. నన్నయ పురాణ రచన్నాసవణుడుకాగా నన్నెచోడుడు (సదింధనంధానవ క్తుడై నాడు. ం. , తిక్కనలో మార్చు

తిక్కంన వీ రిద్దరివీ గమనించినాడు. సన్నయ వలిమానించినాడు. అయితే, ఈ అభిమానం నిర్వచనో_త్తరరామాయణంలో అంతగా కవిపించదు. తొలిపద్యం వంస్కృృతళలళ్లోకమే రచించి నన్నయ తెన్నుననే వడిచివా. ఆతవివి పేరుపెట్టి న్మరించ లేదు. 'నూత్న సత్కవులి కొలుస్తానవిమా్యత్రమే ఆన్నాడు. భారతరచనాకాలమునాటికీ తిక్కనహృదయంలో గొప్పమార్చు వచ్చింది. ఆతడు అక్షరాలా పోమయాజి యైనాడు. *బుధజనవిదేయ తిక్కన నామధేయ'” అవి (వ్రాసుకునే దళము దాటి “బుధారాధన విరాజి తిక్కన సోమయాజి" అవీ 'చెస్పగలిగినస్ట్థాయిని అధిగమించినాడు.. "కవికా విలాన విన్త్దరమహవీయుడ' అని తానే (వ్రాసుకునేస్థితికి చాలా యెత్తు పెరిగిపోయినాడు. నన్నయవలె “నా నేర్చినభళంగి చెప్పెది అవి అన్నాడు. భారతంలో కుకవి విందగానీ కవిత్వవిర్వచనంగానీ కనీపించపు. వివిధార్థ్‌గతి స్ఫురణంకల్లిన మహాభారతంలోని “అర్థంబు నంగతంబు" చేయడానికే తిక్కన *మహాకవిత్వ దీశివిధి' పొందినాడు, ' 'వెనుకటివలె వచనమును విషేధి స్తున్నానవి, “జాళ్యము గామి యొప్పయిన నంన్క్యృత 'మెన్నడు (వ్రాయినని (ప్రతిజ్ఞలు చేయలేదు. ఇది తిక్కన పరిణద్దబుద్ధికీ, వరిణత మన వ్యతకూ తార్కాణం.

హరిహరుడు ఆలయపరిమితుడు కౌదు ఎ?

మనుమపిద్ది మహావతికి కృతి సమర్పజచేపిన తిక్కన భారతరచననాటికి మింటి కన్న యెత్తు పెరిగిపోయినాడు. నమస్త విష్ణపాన్ని విర్మోకంగా దర్శించినాడు. సర్వే శ్వరుడు హరిహరనాథుడు తన్నిర్మోకగత భుజంగపతిగా పాక్షత్కరించినాడు. ఇది ఉజ్ఞవిశ్రావిలొన వినర మహవీయు'ల కందే భావనాచ్చితం కాదు. పరతత్వాన్ని విలువ

వళలాక3

శమ్మికయ. కవితా వైజయంతి కే04 టీన్‌ “కిమస్టి మాలాం కిము కౌస్తుళంనా వరిష్కి్యియాయాం దిహుమన్య పేక్వం' అవి (ప్రశ్నించే మహ్మాదిష్టకుమ్మాత మే సాధ్యం. [బహ్మ లోకాలను సృష్టించింాడు. తిక్కవ ఓక కొత్త దేవరనే (పతిష్టించినాడు. ఈ దేవర బుగ్వేదంలోని ఒకానొక మంకంలో శ్వనిప్రాయంగా. వినిపించవచ్చు. ఏగంగాతీకంలోనో ఈ దేవర పేరుతో మేకం ఉండవచ్చు. అంతమా(్రాననే తిక్కన సృష్టించిన హరిహరనాథుడు ఆలయసరిమితుడు కాడు. కేవలం విగహగతుడు కొడు. అతడు ల్పచిత్రాల కందని మహోన్నతమూ ర్తి *మరుశ్సరివా కల్పిత మనోజ్ఞచరణ శిరస్పుందరమూర్లి. అకడు లోకాతీతుడు కాడుం *తతిభఘువన కుక దృక వంజర విభవ మహితుడు, అతడు పద్య గవ్య నిర్వామ్యుడు కొడు. “ఓంకారవామ్యడు'. అట్టి హరిహరమూ్హివి అంతశ్చక్షువులతో దర్శించి, తన శ్రావ్యడుందిరంలో (ప్రతిష్టించి, భక్తకోటికి ముంగొంగు పపిడిగా, పెరటి కల్పకంగా జేసిన తిక్కన (బిహ్మకల్పుడు. కవిబ్రహ్మ. రారతం ఇతిహాశం

నన్నయ దావిని (వధానంగా కథా కాన్యంగా మలచిశాడు. తిక్కన దానివి- కోళాలండంగా తీర్చి దిద్దినాడు. విరాటపర్వాన్ని “నానారపాక్యుదమోల్లాపిగా రచించినారు. తన కృతిపతి హరిహరనాళువి పైతం “బహుకళావిర్భావకారిగా (టచ్రణుతి చేసిశాకు. “ఆనందమూర్తి”గా నందక్శించినాడు. "సక్యానంరవిభు స్వవాన మహితు'విగా తీర్చిదిద్దినాదు. నత్యాన్ని +*వము'గా, *“సుందరము'గా సాక్షొక్కరింపి చు శొన్నాడు. హరిహరనాథ తత్త్యం మత వై షమ్యాలతో జక్షరికమైపోయిన మానవ జాతికి మహొషవమేకాదు.. *“దుర్వహ పటుతాప్తతయ విర్వావణికు అమృతకందం. హరిహరనాత వర్తవలో తిక్కన ఎగివిన యెత్తుబ తకచిన లోతులు అపూర్వాలు., అవి మధురభక్తి వేదాంతాలు మాకంద మూరవీలతలవలె అళల్లుకొన్న మనోజ్ఞ సంఘటనలుం

కవయః (కాంతదర్శినః

సొమామ్యవికి కవిపించని విచ్నిత వస్తువులను దర్శించే శక్తి కవికున్నది. సామా మ్యుడు నిక్యం చూచి ఉపేక్ష వహించిన పాధారణ వస్తువులను సుందరతావిస్తులము లుగా (పస్తావించెడు (ప్రతిభ ఆకని కలావి కున్నది. ఈ దర్శన ళ కీ తిక్కనలో మిక్కుం టంగా ఉన్నది. మహాకవు లందరూ అపూర్వ కల్పనాచతువులు కలవార్సై యుంటారు నేలపై నడయాడుతూ నింగిని నీమిరే మహా క్తి వారికి కరస్థ 'పేజిక. దృష్ట వన్తుపును అదృష్ట వస్తువుతో పోల్చి చెప్పడం ఒక విచ్చితమైన కవిశాళ క్త. “ముఖం పవ్మంవతె

195 రిక్కన-జయంతుణ- ఉన్నది", ఒక కన్పించే వదార్థావికి ఒక కన్పంచే మూర్తంతో పోలిక చెన్పబడింది. ఇడి పామూన్యం. "మల్లెపూవు మహా పురుమువి క్షీర్తివలె ఉన్నది” ఇది అసామాన్యం. కని పించే వస్తువునకు కవిపిందని భావనా మధుర మైన మరొక వస్తువుతో పోలిక చెప్పడం దీవిలో కవిపిస్తున్న (వత్యేకత. వాల్మీకి మహాకవి రాదూయణ:లో. పెళ్తుచోన్ల ఈ చివరి వద్దతినే ఆనునరించినాడు. ఆళోకవృక్ష) [క్రింద దుఃభితమైయున్న సీకా పార్వివి *పినద్ధాం రూమజాలేన శభామివ ఏిధావసోః అవి పూదమూం రోరణిలో (ప్రారంభించి “వ్మృతీమివ సుసందిగ్దాం' ఇళ్యాది అఎతరావస్థఐతో పోల్చి అచ్చమైన శవితాత్మను ఆవిష్కరించినాడు. తిక్కన ఈ తెన్నుననే మెరుగులు డిద్దుకూ పోయి వాడు. విత్యం దర్శనీయమైన వీవజ దబంధువుమ కవ్శిబహ్మ ఈ రకంగా దగ్శించినాడు. “పిర్రజాకరములు విష్థమైై చేపిన భవ్యకపంణల ఫలమనంగ డివనముఖాభినందిత చ్యకయుగ్య్మకం బుల అనురాగంపు (ప్రోవనంగ హరిహర (దిహ్మ మహానుభావంబు లొ క్కంటిగాక కరగిన గట్టి యనగ ఆతుర వేద్యశయ €అతిాచయము పెను పొంద పుక్తైడు మూలకందమవగ ఆఖిల జగముల కస్టాణఅయగుచు జనస మాజకరపుట హృదయ సరోజములకు ముకుళనంబును జృంభణంబును ఒనర్ని భాను బింబంది పూర్వాదిపై వెలింగో వంస్క్యృతార్యధ కవులలో సూర్యవక్షన ఇంతకన్నా ఆందంగా చేవినవారు పన్నారు. అయితే, ఇంత సాఢు గంఖీరంగా చెప్పేనవా రరుదు. ఈ పద్యంలో జాలుగు మెట్లున్నవి. ఒకదావికన్న ఒకటి ఉన్నత మైనది. నాలుగుమెట్లు నాలుగు రకాల వూహింపుల పునాదులపై విల్చున్నవి. మొదటి మెట్టులో సూర్యదింబం పద్మాల తపః భలికంగా కనిపించింది. రెండవ మెట్టులో చ్యక్రవాకాల అమవగం (ప్రోగయినట్టాగా అనిపించింది. మూడవ మెట్టులో హవిహర (బ్రహ్మల మహాన భావాలను ఒకచోట చేవ్చి కరిగితే ఏర్పడే ముద్దగా కనిపించింది. నాలుగవ మెట్టులో వేద్యతయ లఅతలకు మూరి కందంగా. కనిపించింది. తామరలు నిష్టతో చేస్తున్న తసస్స్పు (ప్రణయ తపస్సు

కమ్మిక్రయ కవితా వైజయంతి 196 సూర్యుడు పద్మిస్వీప్రియుడు గదా; ఇక చక్రవాక మిథునం మధ్య అల్లుకున్నది అమ. రాగదింధమే. అంటే మొదటి రెండు మెట్లలో సూర్యవింబాన్ని (ణయ (ప్రతిబింబంగా దర్శించినాడు కవిబ్రహ్మ. ఆతనికి చివరి రెండు మెట్లలో వేదవేద్యులై న హరిహర (దిహ్మల మాహాత్మ్య్యమునకు (ప్రతీకగా భానుబిందిం పాక్షెత్కరించింది. పై నాలుగు దళలలో రక్తి, భక్తి ఈ రెంటి సమ్మేళనం కనిపిస్తుంది. రక్తి చ్నికణతో ప్రారంభమై. భక్తిస్ఫూర్తితో ముగియడం ఈ పద్యంలో ఉన్న గొప్ప విశేషం. దింగారుపోతలు తిక్కన సామాన్యంగా వర్షనల జోలికి పోడు. చేపిన వర్ణనలు మ్యాతం బంగారు పోతలు. సభ్య శృంగార మెంతగా సామాజికుల మనస్సులలో మల్లెలను విరి యిస్తుందో విరూపించిన తొలి కవి నన్నయ. తరువాత తిక్కన దావికి (పొఢిమను (వ్రసాదించినాడు. “రూపాఖిమాని' మైన కీచకుడు (ద్రౌపదిని చూచి ఆమె (వ్రత్యంగ వర్ణన చేసిన ఘట్టంలో తిక్కన నాజూకు పోకడలు పోయినాడు. పాతవడ్డ కవి సమ యాలను దులిపి వాటికి కొత్త ఉడుపులను కై పేవనాడు. స్తీ పాదాలు పద్మాలు, ముఖం చంగద్రవిందిం. కొప్పు తుమ్మెదల కప్పు. ఇవి సంస్కృతాంధ్ర పాహిత్యాలలో సంరూ థాలైన కవి సమయాలు. ఇది (వతి (ప్రాచీనకవికి (ఆధునికులకు వై కల్పికంగ్రా శర జ్యాలు. తిక్కన వీటినే శరణుజొచ్చినాడు. అయితే. వాటికి దాసుడు కాలేదు. తన వినూత్న భావనాశ _క్రికి వాటిని ఊడిగం చేయించుకున్నాడు. తిక్కన కీచకుని నోట ఈ విధంగా అవిపించివాడు. “నై త్తమ్మి రేకుల మెత్తదనము దెచ్చి అచ్చునబెట్టి నట్లందమొంది చ(క్రవాకందబుల చందంబు గొవివచ్చి కుప్పలు చేసిన ట్లొప్పు మెరసి చందురు నుమకాంతి కందేర్చి కూర్చి బా గువకు దెచ్చినయట్లు కొమరు మిగిలి ఆశికులంబుల కస్పుగల యంతయును దెచ్చి నారువోసిన భంగి నవకమెక్కి అంఘితలములు కుచములు ఆనవంబు కచభరంబును ఇట్లున్న రుచిరమూరర్తి అనుపమాన భోగములకు నాన్పదంమి కాదె యీ త్రిన్ను లేటికి కమలవదన.”

197 తిక్కన జయంతులు

ఈ వద్యంలో ఉన్న నాలుగు కవి సమయాలు పాతవే, అయిసహ చెప్పడంలో ఎక్కడలేని వై చ్చితి ఉంది. పాదం వద్మంలా ఉంది అన్నప్పుడు పద్మావికి నంబం ధించిన వర్వలక్షణాలు పాదావికుంటాయని కాదు. సద్మంలోని మార్షవాదులతోనే పొదా చికి పామ్యం ఉంటుంది. ఈ రహస్యాన్ని శుజ్జంగా (గ్రహించిన కమ్మిదిహ్మ పద్మ కరీ రాన్ని వదిలేసి అత్మనందుకున్నాడు. పాదాలకు తామర 'రేకులతోకాక మూర్తీభవించిన తన్మార్ణవ గుణంతో పోలిక చెప్పినాడు. అనలే కామరరేకులు మెత్తనివి. అంతకు 'మెతత్తనివి ఆమె పాదాలు, తానర రేకులు గడియలో వాడిపోతవి. అమె పాదాలు విత్య రమణీయాలు. (ప్రతి క్షణం (ప్రత్యహం దర్శనయోగ్యమైన మార్షనం కల్గిన ఆమె చర ణారికు, మ్లానతా స్వభావం కలిగివున్న తామర రేకులతో బొపమ్యం కుదురుతుంది. అందుకే తిక్కన తామర రేకులలోవి మెత్తదనం మ్యృాశమే సంగపించినాడు. ఆ మెత్తదనాన్ని అచ్చులో టోసినాడు. అప్పుడు తయారైంది అమె చరణయుగ్మ౦* రేకులు వాడిపోయినా మెత్తదనం స్వతహాగా నశించదు. అందుకే మెత్తదనానికి మూర్తి కల్పవనచేసినాడు తిక్కన. ఈరకంగానే ఇతర ఉసమానాలన్నీ వినూత్నవైచిత్రికి శాణాచులు.

(వకృతికి సవ్నిహితమెనది కవిత్వకళ

కవిత్వం కళ. కళ దిహుముఖంగా భానిస్తున్న (ప్రకృతికి అనుకరణం, కోళ లన్నిటిలో ప్రకృతికి అతి సన్నిపాతమైంది కవిత్వం. ఆయితే, ఈ అనుకరణం వర్వతత్రా చెల్లదు. (వకృతివి ఉన్నదున్నట్లు అనుకరించడమంటకే తు. చ, తప్పకుండా ఇగంథానువాదం చేయటం వంటిది. అలౌకిక (ప్రతిభావంతుడైన కవి (పకృతివి అనుక రించినా స్వచృందతను విన్మరించడు. చిల్ల పెంకులను సైతం న్వర్ణశలాకలుగా చిత్రెంచే వేర్చు కవికున్నది. కవి కేవలం నుందర వస్తువులనే వర్షింపడు. సన్నివేశానికి వన్నె 'దెస్టే జాగుప్పావహముల్లైన వస్తువులను గూడా నమసోత్సాహంతో వర్జి స్తాడు. కవికి “కుక్కపిల్ల, అగ్గిపుల్ల. నబ్బువిళ్ళ"..._.అన్నీ వర్ణ్యాలే. అయితే, బీభత్సాన్ని పర్షించే వందర్భంలో గూడా కవి పామాజికులకు జుగుప్ప కలిగించడు. రమణీయతనే ఆపాొది ప్తాడు. ధనంజయుడు "దశరూపకం'లతో ఈ విషయమే విస్పష్టపరచినాడు, షెల్లీ ఈ అభిప్రాయాన్నే ఈ రకంగా వెల్లడించినాడు.

06౧ ణి 88 1089 10 1070118635. 18 692043 6 062007 ౦ 24

ఇప!య 13 [036 0ఆజంటన] 206 14 26643 06200 €0 08+ ఇసీ10 18 శేంటం[ం0కీ.

తిక్కన మహాకవి ఈ అఆళ్మిప్రాయానికేనాడో ఆయువు బోపినాడు. (పేతభూమి “వరినరారణ్యమందున్న భయంకర శమీవృజెన్ని ఈ రకంగా వర్జించినాడు.

కోమికయ క్షనిశావైజయంతి 199 “వెగవిన కొనలేచఛి విగిడి అంతంతకు

అవుల్మదోవగ తవరారుదాతి

బాగినకాఖ లాశాచకమున కొలం దులు బార వెట్టంగ పొరుచువాపి

కవల లొండొంటితో కదియుచు నెడముణు (మింగి ప్రబ్బగ సొంపు మిగులు దాని

లోని జొంపము పవలును పెనుచీకటి నొదవించి పొదలంగ నొప్పుదాని

కోవియె పవమాన వివిధ నర్తన కళాను

వర్తి. కాక మూకారవస్స్ఫూ రి జాత

భీతి పునరవ క్షి, ఆఫీలధుజగ

చండమూర్తి. శమీఠరు చక్రవర్తి”

ఈ సీసవద్యంలోవి మొడటి ఎనిమిది పాదాలు చదవడంతో పతిత మనస్సు అళదరిస్తుంది, ఆ దీరశాఖలు, గుబురు జొంపాలు వీటివి పూహించుకొనడంవల్ల కల్గిన జలదరింపు గీతవద్యంలోవి నాలుగుచరణాలు చదివేసరికి మటుమూయమై పులకరింప్పుగా మిగిలిపోతుంది. [క్రింది చరణాల్లో తిక్కన (ప్రయోగించిన నర్తన కళానువర్తి, ఆరవ స్ఫూర్తి ఇత్యాని శబ్దాలను శృంగార ఘట్టంలో చేర్చినా జాధ కళిగించనవి. ఈ వద్యంలో కొకులూ, గుర్లగూబలూ అరిచిన చప్పుళ్లు వివిపించడం ఇెప్పలేనుగాని ఆంత్యవియ మాలతో, మృదంగం ముక్తాయింపులతో నడిచే ఈ పద్యంలోవి గీతభాగం చదుప్పు ఈుంపే కోకిలలు జాకా లూదినశ్లే స్ఫురిస్తుంది. “శమీతరు చకన్నర్హి అవి ముగించే వరకు *శమీతరువు' న్మృతిఫలకంనుంచి జారిపోయి. “చ్యకవర్హి మ్యాతమే విల్చి పోతుంది, ఈ పద్యంలోని గతీ, వృత్తి చ్యక్రవ&వి వర్రించినకే ఉంది కావి చెట్టును వర్తించినట్టు లేదు, చై త ॥ క్‌

శి నే వాదకరూపము

బారతరచనలలో నన్నయ పొరాణ్‌కునివలె కవ్చిస్తాడు. ఎత్తయినవేవిక్లు కూర్చుని ఉద్నాత్తన్వరంలో కథాకథనం చేస్తూన్నట్టుగా కన్పిస్తాడు. తిక్కన అట్లా శాకుండా చేషథ్యంలోకూర్చుని పాత్రధారులచేత పల్కి స్తున్న “ప్రాంప్టరు'లా కవ్పి స్తాడు, తా నెక్కుడా కవ్పించడు. అయినా అన్నిప్మాకలలో పరోక్షంగా తానే పలుకు

190 శీకసాన అయంకుణు కాడు. తిక్కన చ్యితించిన విరాటోద్యోగవర్వాలు రెండూ దక్కవి నాటికలు, ఈ రెండు పర్వాలలో కవి వర్షించినదావికన్నా పొత్రలణు పరన్పరం నంభాషిందకున్న భాగాతే ఎక్కువ "అవిన వివి మొదథైన కొన్నిఆతుకులు తీపినేపి అంకవిరజన తీపివే పస్తే 'శెండువర్వాలను పద్యనాటికలుగా (వదర్శించవచ్చు. నాటకావికి ప్రాజఖం పంభాషణాొ ఛాలనం. తిక్కన ఈ రెండుపర్వాలలో (పయోగించిన సంభాషణలు నహజసుందరాలు. ఆయా ప్యాతలగుందెలను చీల్చుకొని వై కెగసిన నహజో క్తలు

లోకంలో ఆయా నందర్భాలలో (ప్రత్యేకమైన కాకుర్వవిలో ఒళ విలక్షణమైన వర్దతిలో సంధాషణణు జరుగుకుంటాయి. తవకార్యాన్ని నెర వేర్చుకోవడానికి ఎదుటి వాణ్ణి కించిత్తుగా మెత్తంగా బుజ్జగిస్తూ మాట్లాడడం, ఆతణ్లీ_ కాను బయటవగకుండా న్తుతిచేయడిం విత్యవ్యవహారాలలో జరుగుతుంటుంది, విరాటసర్వంలో నుచేస్ష 'పైరం శధివి కీచమఏియింటికి కల్లుతేవడం అనే నెపంతో పంసించేసందర్భంలో ఇలా అంటుంది.

*కిగకువి యింట నెప్పుడు వాచవి

యగు బహువిరముల వారుణి కలుగున్‌ చే చవి యిచటికి కొవిర

మ్మా చూతముగాని నీ గమన వేగంబున్‌.”

(రొవడి కీచకునియింటికి పొమ్మనగానే పోదని నుధేస్ణకు తెలుసు. అందుకే గట్టీ వెపం ఆలోచించింది. *ఓఒదవెడు తృష 'వెల్లిదమున వదనము వరునట్లు సస్లై"నవి 'మొదటనే నూచించింది. ఇంకా (ద్రౌపది కదిలేసన్నలు కనిపించలేమ. ఆమెను చేరదీసి బొట్టు దువ్వినట్టుగా మాటలు దిగుమతి చేసింది. వారుణి కీదకువియింట్లో మాకం ఎప్పుడూ వుంటుందనేనమ్మకం ఏముందవి (ద్రౌపది (పళ్ని స్తుందని “కీచకునియింట నెస్ప్సు లుండు"నవీ. అందులో అలాంటిదీ ఇలాంటీదీ కొడు “*వాచవి యగునది కలదని, మొగం మొ త్తేట్లుగా ఒకేరకమైందికాక *“బిహంవిరముల వారుణి కల్గినసీ, పృంభాను పుంఖంగా ఒక్కవాక్యంలో ఇన్ని నమాధానాలు గుప్పించింది. తవ తృషాధిక్యోన్ని బల వరచడావికి *వేచవి యిచటికి కొని" రమ్మన్నది. ఇంతవరకు మాట్లాడినరంతా తన దప్పి గురించిదే వైరంధ్రికి నంతోషం కలిగించేమాట ఒక్కమైనా పడలేదే. వెంటనే అందుకున్నది; “చూతముగాని వీ గడునవేగంబున్‌'___తనసవి నెగ్గించుకోవడావికి ఎదుటీ వారివి ఎట్లా దువ్వవలెనో నమ్మగంగా ఒంట జీర్ణించుకున్న ఉక్తి యిది. ఇట్లాంటి చహజరమణీయాలైై న సంభాషణలు రచించడదుంటే తిక్కన్నకు నల్లేరుపై బండివడక్త

శమ్మికయ కవితా వైజయంలి 200 రాజులకోపం గో(గహణం ఉత్తరుడు చేపినాడని ఉబ్చిపోయే ఏిరటునితో ధర్మజుడు దృిహ వ్నలయే అ గెలుపునకు కారణమని అంటాడు. అప్పుడు విరటుడు కటకటవడి కన్నుల వివ్వులు రాలుచుండగా ఇట్లా అంటాడు : నా కొడుకు పోటుమాటలు పీ శ్రేటికి పొనగనాడ నేరవు మౌర్భోో (దేకమున పల్కుచుంటివి మాకు నహింవంగ రాదు మానము విప్రా!" “కన్నుల వనిన్పులు రాలుచుండ' అన్నప్పుడు కవిపించవి విరటుని వికత్ధనత్వం, పరనిందా బుద్ధి, మొండితనం, దర్పం ఈ పద్యంలోని పొడిపొడిమాటల్లో విడిదిచేసికొన్నాయిం రాజా పూజ్యాద్రైన కంకుభట్టును “విప్రా అవి నంజోధించినాడు. అతణ్ణి ఏఠవచనంలో నంటోరించి స్వాభిమానాతశయంతో “మాకు సహింపంగరాదు" అవి తన్నుతాను బహు వచనంలో దియటపెట్టుకున్నాడు. మోటనాటకు కివిపివడే మహీపతుల నంభాషణారోర టీవి ఈ వద్యంలో ఆచ్చుపడవేసినాడు తిక్కన, ఉద్యోగవర్వం సాంతం ఇట్లాంటి నహజగంలీరాలై వ వంభాషణలకు పుట్టివిల్లు. వంజయుడు రాయబారం వెళ్ళినన్పుడు ధర్మరాజుతో ఇట్లా అంటాడు ; “అల్పులకు (మింగ చేదైన హాలాహలము భంగి పొంగెడు కోవము (మింగికొనగ పీలగశు నెన్ని విన్నెన్నలోలు సట్టి పీవు చాలిన గాకేల నెగడు పేరు.” ఈ మాటలవెమక ఆపాధారణమైన కార్యచతురత, ఆలౌకికమైన లౌకికత దాగిఉన్నాయి దుర్యోధనుడు సూదిమొనమోపినంత నేలనై నా ఈయడని సంజయువి కేనాడో తెలుసు, ఇంతో అంతో పాలు వంచుకొనవిదే పాండవులు ఉండలేరని సంజయు డెప్పుడో గుర్పించినాడు. అయినా లౌకికావికి రాయబారం నడుపుతున్నాడు. పురుషకారాన్నిగూడా (వ్రయోగించిచూద్దామని ధృతరాష్ట్రువివంపుతో రాయబారంలో దిగినాడు. తగినట్టుగా జ్యాగత్తగా వచ్చజెప్పితే ధర్మరాజు వినకపోతాడా అనే ఆశ ఒకవైపు పొడసూపుతుంది. ధర్మజుజ్ణి మెత్తగా దువ్వడం (ప్రారంలించినాడు. కోపం (మ్రింగుకోవడంలో సార్ధక వాముడైన వీలగళువితర్వాత నీవే అన్నాడు. అల్పులు హాలాహలాన్ని (మ్రింగలేరు

చ01 తిక్కన జయంతులు అన్నాడు. ఇట్లా అనడంతో దుర్యోధనాదులు ఆల్పులనేధ్వవిని ధర్మరాజు (గహిస్తాడనే వంజయువి నమ్మకం. వాళ్లు ఎట్లాగూ [మింగలేరవి తేల్చివేసినాడు. ఇక మిగిలింది నీవే అన్నట్లుగా సూచించాడు. కేవలంగా నీవే అనకుండా వరమశివునివరునలో ధర్మరాజును కూర్చోబెట్టినాడు. “అట్టి వీవు అనడంతో మహ*ివునితో జొసమ్యం నంధించినాడు. ఆజాతశకువు ఉబ్చిపోయేట్టు "వీవు చాలిన గాకేల నెగడు పేరు' అన్నాడు. ఈ వద్యావికి ముందుగానే “పాలీక కౌరవులు దుళ్ళీలత చెడదలచిరేని చెప్పెద రుధిరాఖీలాన్నంబున కంటెను మేలగు భిక్షన్నమైన మీ నడవడికిన్‌' అవి తన్ను తాను దియటపెట్టుకున్నాడు. వై పద్యంలో నంబాళించుకొని లౌక్యానికి దిగినాడు. తిక్కన్నచేతిలో ధర్మరాజు కేవలం రర్మరాజే కాడు. లౌక్యాన్ని జీర్తించుకున్న (పగల్భుడు. “మెత్తనిపులి నంజయువికి సమాధావంగా ఠర్మారర్మ(ప్రనక్రి తెచ్చినవాడు. కొన్ని కర్మలు ధర్మాలవలె కనిపించి “బోధన లరయంగవచ్చిన అధర్మముల్లై చెడు” అన్నాడు. మరికొన్ని “ధర్మవర్తన ములుగాక తోచి తుది ధర్మములై చను" నన్నాడు. ఎక్కడా తొణకకుండా బదులు పల్కి.నాడు. పట్టుపట్టకుండా పగల్భత చూపినాడు. ఈరకంగా తిక్కన (ప్రయోగించిన నంఠాషణలు ఆయాప్యాతల మన న్తత్వాలకు ఆద్దాలె నవి. పొడిపొడిమాటలద్వారా పాత గంభీరమూర్తులమ క స్రైదుట నిల్పగల్లినాడు తిక్కన. దృశ్యసాకిత్య్కారము దృశ శిసాజెక్కరణపద్దతి తిక్కన రచనలో పలుతావుల కవిపిస్తుంటుంది.

విరటువి ఆస్థానంలో కీచకుడు (ద్రౌపదిని తాచినవ్వుడు భీముని అవస్థను తిక్కన

"కమగొవి కోపవేగమున కన్నుల నిప్పులురారి అంగముల్‌

కవలగ పాంద్రఘర్మ సలిలంబులుగమ్మ విశాంతదంత సీ

డవరట దాన్య రంగ వికట (భ్రుకుటీ చటుల (ప్రవృత్తన

_ర్తన ఘటనా (ప్రకార భయదస్స్ఫురణా పరిణద్ధమూ_ర్తయై.” ఈవద్యం చదివినప్పుడు భీమసేనుడు సండ్లు పటపటకొరుకుతూ కమటొమ లెగుర వేస్తూ ఘర్మ జలధారలు [వవహిస్తుండగా మహో్యగంగా ““వశయకాలానలమున గండరించిన రూవంబు కరణీ"* (ప్రత్యక్షమవుతాడు.

పాంచాలి కృష్ణునితో తాను ముమ్నవడిన భంగపాట్లా చెబుతుంట్లుడ్ని...కొంత

తడవు చెప్పిచెప్పి ఒక్కమారు అదిళ క్రివలె విజృంలించి, న

శొపద్రయ కవికా వైజయంతి 202 శీడ్రోవది దింధుకందియిన (క్రొమ్ముడీ (గమ్మున విడ్చి వెండ్రుకల్‌ తా వలచేతబూని అపితచృవివొల్పు మహామజంగమో నా విలపిల్లి (వేలగ మనంబున పొంగు విషావరోషముల్‌ కావగలేక బాప్పములు (గమ్మగ డిగ్గనలేచి అర్తయె"__ వాటివి గోవిందుముంకట పెట్టినది. దుస్పగొక్రే ఉరగొంగనవంటి (దొనది వరిత కై దుట నిలిచినది. ఆమె (గమ్మున విడిచిన వెంద్రుకలే మహాభుజంగమువలె (వేలిన వట. ఇక ఆమె ఉగన్వరూపం దుమూహ్యం. ఈవృళంగా సన్నివేశాన్ని సాషొర్కరించే చేప్ప తిక్కనకు నిండుగా ఉన్నది, బొచిత్యం

బొచిల్యం కావ్యంలో అవశ్యం ఉండవలపిన మహాగుణం. నంన్క్యృత లాక్షణి తులలో క్మేమేంద్రుడీ బౌచిక్యాన్ని లెన్సగా గుర్తించినాడు. "బొచిత్యం రనసిర్రన్య స్టిక౦ కొన్యన్య జీఏతం' అవి క్షేమేం్యదువి పిద్దాంతం. అలంకారాలకు, గుణాలకు ఈ బారి త్యమే మూలకందం. ధ్వనికారుడువైతం “అనౌచిత్యా దృశేనాన్య (డ్రసళంగస్య కారణం” అన్నాడు. చక్కవి బొచిత్యంగల కావ్యం “రసోసవిష క్త” అన్నాడు. ఈ దృష్టితోచూ స్తే తిక్కనభారతం రసోననిషత్తు, బొచిత్యం వృ శత్తనిష్టం, పదవిష్టం, వృత్త నిష్టమైన బొచిక్యానికి (ద్రౌపది కీచకువితో తనపళుల సర్మాకమూదులను వర్షిస్తూ పల్కిన *దుర్వారోద్యమ బాహువి[క్రమ రసాసోక (ప్రతాన న్ఫురత్‌” అవే శార్దూలం వివర్శనంగా తీసుకోవచ్చును. కీచకుణ్జి ఆదరగొట్టటావికి ఉద్దేశించిన (దాపి ఆంతవ్యానికి పెద్దపెద్ద అంగలుచాన్తూ దూకుడుగా వెళ్లిపోయే కార్దూలవృత్తం ఆత్యంతసముచితం. ఇట్లాగే వంజయుని రాయబారభఘట్టంలో అలుకవొశమిన ధర్మరాజు నంజయుణ్ణీ దట్టిస్తూ న్వవక్షసాముర్ద్యావ్ని ఉగ్గడిస్తూచెప్పిన *గాండీవ జ్యారవంబుత్కటమయి" అనే (న్‌గ్ధరా వృత్తం ర్యౌదరసవ్యకక్తికి నమర్థంగా ఉందిం

శిక్కన వడౌచిత్యావికి ఆ నేకనంద్భాలకు వివర్శనంగాచూసవచ్చు. వధిశ్రమతో తప్పిన పాంచాలిని అన్న పంపున అర్జునుడు “మోచ్రిక్తొవి" తెస్తాడు. అప్పుడు తిక్కన (గొవదివి “పుష్పకోమలి” ఆంటాకు, పాంచాలి పుష్పకోమలి. కావుననే అర్జునుడు ఆమెను పూవువలె మోచికొనితెచ్చినాడు. కీచకుడు పాంచాలీవికహంతో వేగిపోశూ అక్కచేసిన వాగ్దానం తలపునకుతెచ్చుకొని "అమ్మదిరాక్షి 'కెమరుచూచి"నాడట. వైరంద్రి సింహబలునిఇంటికి మదిరకోనం వంనదిడనున్నది. కీచకుడు మదిరాన క్తుడు. వైరంధ్రి

ఓ208 తీక్క.న బయంరుల (వ్రనన్నన్నేత్రములువైతం ఆ కామార్హువికీ మదిరాక్తములుగానే న్ఫురించడం. బొచిక్య వంతం. నర్తనళాలకు (డ్రావడితోపాటు కీచకవధార్థం వెళ్లుతున్న భీముడు '(దొపదీ రదుణురు' గానే వర్షింపబడినారు. పాంచాలికి వతు లేవురు. ఒక్క భీముడే కాదు, అయినా (దొవడిని పెరాభవించిన కీదకుణ్తి వధించడావికి (వ్రతినబూని 'వెపతున్న రీమ 'సీమడే ఆక్షణాన “ద్రౌవదీ రడుణా"లిధకు నమర్హుడు, ఆంతరిక (సవృత్తులు వివిధపా శల ఆంతరికవవృ త్తులకు శబ్దరూపమివ్వడంలో తిక్కన మిష్టతను శనబకచినాడు, నన్నయాడులు కనవఐరచని మన న్తత్వనిరూపణం తిక్కన చేసినాడు. కొంతవరకు నన్నెచోగుడు మన_్తత్వచితణతో తిక్కనతో తులడూగుతాడు.. వికహ దోదూయమామడైన కీవకువి ఆందోళికమనస్సును తిక్కన ఈవిధంగా (ప్రవర్శించి. వాడు: “ఎవ్వరితోనై న ఎలుగెత్తి యొక్కింత వవిలేవి వెంగలి వలుకు సలుకు మట్టియ నొండొంటి బిట్టు దాకగనేల వందంద మువిగాళ్ళ నప్పళించు కడు వికారంబుగా ఒడలెల్ల విరుచుచు మలగి రిత్తకు రిత్త వెలగి నవ్వు కాళంబుగా కరతలమున పెలుచ కం బఐంబు (వేయుచు వెడపాట పాడు మలయు నంతంత చేరున పొలయు ఇంతి తమ్న జూడమి కెంతయు తల్లడిల్లు ఇక్క డక్కడ దిడు తగు లినుమడింస జూచు నత్తన్వి పొరి పొరి కీచకుండు.* ఈ వద్యంలో కీచకువి మనః పవృ త్తి అతని బాహ్యచేష్టలప సన్నిపాతసందింధాన్ని చూపినాడు తిక్కన, ఈ పద్యాన్ని చదువగానే నన్నెచోడుని “పులకొంకురంబులు తల- లెత్తి మేమకంపింవ కోమలి కౌగిలింపదలడు' అనేపద్యం స్ఫురణకువన్తుంది. విరహ జ్వర పీడికురైన కీచకుడు “మాయ రవి యేల (గుంకశొకో" అన్నప్పుడు తిక్కన. చూపిన మనస్తత్వవిరూవణ విపుజత స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది, ఇ

శశవికయ కవితా వైజయంతి వి౦క కౌవ్యవర్డ నము మహాకావ్యానికి వర్ణన లత్యవసరం. పురవర్షన మొదలుకొని వరిణయనర్షన దాకా గల అహ్టాదళవర్తనలతో ఒప్పినదే మహాకావ్యమని (వ్రకాపరు[ద్రీయాదులలో లబ లు ఉన్నది. అయితే ఈ వర్ణనలు కౌవ్యవ స్తువునకు పోషకముల్లై ఉండవలె. భారతం (పధా వంగా ఇతిహానమైనా తిక్కన దానివి మహాకొన్యంవలె మలచినాడు. అష్టాదశవర్ణనలను లెక్కబెట్టీ వట్టీక యియ్యకున్నా నూర్యోదయా_స్త్రమయ, చంద్రోదయా స్తమయాది వరనలు కొన్ని చేసినాడు. చేసినకొద్ది వర్తనలుమా(త్రం కథాళరీరానికి పుష్టిని చేకూర్చే మ! ౧ ణ చి -విగా ఉన్నవి. తిక్కన [ప్రభాత వర్ణన “దువదనందన పరిభవన దుఃఖమునకు ఉల్లమున దురపిల్లుచునున్న సరసి వేడి విట్టార్పులో యన వెడలె క్రొత్త తావిమూకులు విచ్చు నెత్తమ్మి విరుల" కీచకుడు పాంచాలివి వరాభవించినతర్వాత (వ్రాపినపద్య మిది. పరమసాధ్వియైన (ర్రౌన దివి కీచకు డవమానించడం (ప్రకృతివైతం సహించలేదు. ఈ పద్యంలో తీక్కన (వకృకికీ, కావ్యవస్తుపుకు అలేదాధ్యవసాయం చూపినాడు. ఉద్యోగపర్వంలో ఇట్లాంటీ 'వ్రభాతవర్షననే తిక్కన ఈరకంగా చేసినాడు : “కన కురింబునబుట్టిన ధార్తరాష్ట్ర లన్నదమ్ములతో విగహంబు గొనుట కుమ్మరించి వివర్ష ఈ నొందినట్లు కందియెంతయు చెలువేదె చందురుండు” నంజయుని రాయబారం విఫలమైనపిమ్మట (వ్రాసిన పద్యమిది. యుద్ధలకణాణ ఐలపడుతున్న నందర్భం. చంద్రాస్తమయాన్ని కథావస్తువుతో చనుత్కరించి కావ్యా త్మకు. (వకృతికీ గల ఆభేద(స్రతిస్తివి చూపినాడు తిక్కన. పొడిపొడి మాటలు తిక్కన కేవలం నృత్తవై విధ్యంతో, సమాన చాలనచాతుర్యంతో ఒకభావాన్ని వెల్లడించడు. అవ్పుడప్పుడు వట్టి పొడిపొడిమాటలను (వ్రయోగించి ఒక మహాలి

205 తక్కవ జయంతులు (ప్రాయాన్ని వ్యక్తపరుస్తాడు. లోకంలో విభిన్నవ్యక్తులు మాట్లాడుతుంటే పిశితంగా పఠిశీలించినలోకజ్ఞాడు తిక్కన. తాము నమాజంలో నిత్యంచూచిన వ్యక్తులనే కాను పొ(త్రలలో (ప్రవేశ పెట్టినాడు. కామ విత్యంవిన్న _గడుసునూటలనే పద్యీకరించినాడు, “దుర్వారోద్యమ బాహువి్యికమ'వంటి సమాసాలు "అపితచ్చవిబొల్బు మహాభుజంగమో" వంటి బరువై న బలమైనమాటలు చేపేపనిని విడివిడిమాటలతో చేయించినాడు. కృష్ణువి రాయవారఘట్టంలో పాంచాలి తాను పూర్వం అమభవించిన యిక్క_ట్టులనుచెబుతూ దుళ్ళాసనాకృష్ణమైన తన జడనుచూపి యిట్లా అంటుంది :

“ఇవి దున్సపేమ (వేళ్లన్‌

దవిలి నగము (దెళ్ళిపోయిదక్కి.నయవి కౌ

రవులకడ తీరుమాటల

అవసరమున తలపవలయు నచ్యుతవీవిన్‌”

కృష్ణుడు రాయబారానికి వెళ్ళనున్నాడు. (ద్రౌపదికి నంధివాక్యాలు నసేమీ రుచించవు. ఆజాతళ(తువుకు యుద్ధం ఇష్టంలేదు. కృష్ణుడు లౌక్యొనికి రాయబారి - యైనాడు. (ద్రౌపదికి దుశ్ళాననుని నెత్తురు కండ్లచూడవలెననే కపీ బువకొట్టుతున్నడి హప్తనాపురంలో దుర్యోధనాదులుచేపే నక్కార్యాలకు పొంగిపోయి. శ్రీకృష్ణుడు తన నరాభవాన్ని మరచిపోతాడేమో అనే నందేహం తలెత్తింది. కృష్ణువి గుండెను దూసుకొని పోయేటట్టు 'కౌరవులకడ తీరుమాటల అవనరమున'ి తన తెగిపోయిన వెం్యడ్రుకలను జ్ఞాసకంచేసుకొమ్మన్నది. పై గా కృష్ణుణి “అచ్యుత” అవి పాఖిపాయంగా పంటో ధించింది. "తీరుమాటల'లోపడి నన్ను మరచిపోయేవుసుమవూ అనే ధ్వవితోపాటు "అచ్యుత' అనేశబ్దంనల్ల వాళ్ళ తీయనిమాటలకు జారిపోయేపుసుమా అనే హెచ్చరిక కూడా చేసింది. (శ్రీకృన్ణుడు “అచ్యుతుడు” కొబిట్టి తననంతం వెగ్గుకుందనే ఆర్మనిశ్వా పొవ్నిగూడా (పకటించింది. వంజయుడు ధృతరాష్ట్రువి పంపునవచ్చి ధర్మరాజాదులను కురుపతివకిన కుశల

(్నోలడుగుతాడు. అప్పుడు ధర్మరాజు ఇట్లా అంటాడు :

“ఆరాజు మాదెసంగల

కారుణ్యము కఠమునను సుఖంబున నిట్లు

న్నారము నిను పుత్తెంచిన

గారవమున నాదు మది వికానముపొందెన్‌"

తవ్మిక్రయ కవితా వెజయంతి 206

భృతరామ్టుండు దుర్యోధనుణ్ణి కాదనలేడవి ధర్యరాజెరుగును, ఆతడు గట్టిగా విల్వంపే తమకు వనవానదుర్గతి పశ్రేదికాదు, కేవలం కన్నీళ్లుతుడవడానికే వంజయుణ్ణి వంవినాడని ధర్యజుడు ఎప్పుడో(గహించినాడు. ధృతరామ్ట్రుడు పదమూడేండ్తకము కుశల హ్నోలు చేయుస్తుండడం అజొతశ్యతువుకు చ్మురుమన్నది. కొరడాకొసణు మెత్తగా అళీపిస్తూ ఆ రాజు పుణ్యాన సుఖంగా నేపున్నామన్నాడు. 'పెవతంరీని *ఆ రాజు" అనడం లోనే ఉంది. చురుకు. ఆతని దయవ్యలి సుఖంగావున్నామనడంలోనే వాద్యార్ద వ్యతిక్త మైన అభ్మిపాయం సు రి స్తుంది. నమస్త భూడుండలనహన శౌండులైన పాండుపుర్రులణు ఉపస్తాన్యంలో ఉండడం సుఖంగా ఉన్నట్లు లెక్కా? *“సుఖంబుగ నిట్తున్నారము" అన డంలో ధర్మరాజెంతగా ఉడికిపోతున్నాడో విశదమవుతుంది. తప్పు ధృతరాస్ట్రువివిగావీ దూతయైన సంజయువీదేమి? అందుచేత వెంటనే ఆందుకున్నాడు.__.సంజయా మా సుఖావికేమిగాని వీపు రావడంవల్ల నామనస్సు వికాసంపొందింది అవి. రాయజారిడునస్సు నొప్పించకుండాఉండడం రాజదర్యమని ధర్మరాజుకు తెలుసుకాబట్టి వెంటనే నంధాషణా రోరణి మూర్చినాడు. ఈసద్యంలో [వయోగించినమాటలు వట్టి మాటలు మ్యాతమే. పైకి పాధాచణంగా అమాయకంగా కవిపంచినా లోపల తుపాకీగుండ్తను దాచకున్నపి, ఇట్లాంటి విడివిడిమాటలు రాయబారఘట్టాలలో కొల్లలుగా కిన్చిస్తాయి. పాదూన్యము లైన తెలుగునలుకులకు ఎక్కడలేని చేవకూర్చిన ఏక్సై కాం్యధకవి తిక్కన, యుర్ధ పంచకంలో తిక్కన కనదిరచిన యుద్ధకళాకౌళశలం, కాంతిపర్వాదులలో ఆతడు (ప్రక టించిన తాత్వికదృష్టి అనికరపాధ్యాలు. ఆం(రసాహిత్యంలో నేకాక (ప్రపంచసాహిత్య ఈంగంలో మహాకపుల వరిబంతిలో కూర్చొనగలిగిన (ప్రజ్ఞాశాలి తిక్కన. ఇంగ్లీ ములో “షేక్స్‌పియర్‌ కువలె. తెలుగునాట తిక్కనకు భాష్యంచెప్పే వేల నుర్లినాధులు ఉడ యించాలవి కాంక్ష న్తున్నాను.”

ఈశవిత్రయ జయంత్యుతవములు తృతీయ ఘట్రము 1058 = 70

నన్నయ జయంతి మేశివశేది

అధ్యమీలు: శ్రీ గడియారము వేంకట కేషళాస్త్రి

ఉవన్యానకలు : శ్రీ ఉండేల మాలకొండారెడ్డి

వన్మావికులు: [శీ దీపాల పిచ్చయ్యశాస్తి

ఉందేల మాలకొండా రెడ్డి (19082) ఇంజనీరింగ్‌ వట్టభ్యదుడు; ఇప్పుడు డాక్టరు విరుదాంకితుడు. నరంగల్‌ ఇంజనీరు కళాశాల అధ్యావకుడు. *వ్రాతకజుడు కర్త, చేతకుదాకర్త' అని ఆలిరాముడికి వేమన చెప్పినదానికి సజీనతార్కాణం ఉండేల: కవిగిరిసీమ మెట్టప్రాంతాన ఎవిమెర్లగ్రామంలో ఓక బీదకుటుందిమున వ్యట్టినాడు. విక ననోన్ముఖమైన ఆయన మిద్ది లతకు ఆ వల్లేటూరి పొది చాలినదికాదు. గుణవతపొతి అల్లంపాటి రమణా ెడ్డిగారి చల్ల టివీడ దొరకినది. ఆయన మాలకొండారెడ్డి చదువులతీగకు వందిలి బెట్టి ప్రాకించినాడు. వంట పండినది. వ్రతి వరీక్షయందు గణనీయంగా ఉ శ్రీర్జుడె, ఇంజనీరై, ఎడిందిరో విశ్వవిద్యాలయమున విశేషవజ్ఞతో 1988 లో డాక్టరు విరుదము బొంది, పరంగల్‌ కళాశాలలో కౌశలముతో ఇంజనీరింగువిద్యను గరవు చున్నారు. చిన్ననాటనే నవనవలాడే కవిత జెప్పితే, హాలికుడు కవికోకిల దువ్వూరు రామి 'రెడ్డికి వారసుడని వానినాడు. నిజంగా అభీ అయినది. కవిత్వంలో నేగాక, వెను పోకడలలోగూడ నేర్పరియై నెల్లూరు మండలమున కళామయకవిత్వము. వెలువ రించుచున్నాడు. ఈయన కవిశ్వమునకు విషయగురుత్వము, భావసౌకుమార్యము, భాషావిన్యాసము నవ్యతలు వహజాలంకారములు. మంచి విమర్శకుడు. “కాంత చక్రాలు", “నేతాజీ” *వి వేకానందుడు" అను కావ్యాలు (వ్రాశారు.

జమీన్‌ రైతు $96=19858

అధ నన్నయం- విష్ణువు “థ్రీ మాలకొండారెడ్డిగారు (వ్రనంగిస్తూ. కవి(్రిహ్మతిక్కన అయితే, విష్ణువు వన్నయభట్టారకుడై పుండవలెనన్నారు. (శ్రీకృష్ణునిగుణములు శ్రీరాముని గుణమురి

స గయ శ సము టు స్తీ త ఇల ల! వ య. జ్త లె చే. త యు... ఇట్లా రు. స్‌ో మే గే ర ల్లి ఖీ స్ట తు తా సవమ. ౨ శ ౫ వ ఫట ల. ఏద. నిశ లం గ్గ ఫు ష్‌ లాలా కా శ స్‌ గ కే. వం జు ఓ న్‌ 9 మ పణ త. - టు వా కహారననంలా కానక ్ష జ్ర ఆస్తీ ఐం స్లంనై వే ల నా. అ కవు సహళిగ్లె జ్స్లు ల్‌ ఖః మం సా. గలి ష్‌ తనే చ్చే స వ టి (౨ అలలే ల స. ట్ర శ ని శ వలల ; పంల క్‌ నై క సే స సం ఢీ పిడక కే ప -ి న స న (గ ఆప్ట న న. సం ఎ సనంట్రఎఅునగ్త గ శి కన్నై?.. సనో (౫ ళ్‌ శ క్లే సు; క్ష యయ ను... న న.

“శే అ జై స్మ య , వ స్తో య! ఇ న సాన. | “తలా శే శ్రీ (. ఫ్‌ శ. గ. : ఎడమనుండి-___(శ్రీ కొండా రామచంద్రారెడ్తి, (శ్రీ దుర్చారామమూరి, శీపి. వి. ౮ (రాంఢ అ దుర్భా ౨ రమణారెడ్డి (కార్యదర్శి, డాక్టర్‌ కేతవరపు రామకోటి శాన్తి, (శ్రీ తిక్కవరపు రామరెడ్డి. శ్రీ ఆర్‌. సుబ్బారెడ్డి, (శ్రీ మామిడిపూడి శామకృష్ణయ్య శ్రీ పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు, థ్రీ పిజపాటి విశ్వశ్వంశాన్తి, కే962 న్‌ స్ట వ కు క కామననవననాంన అనై ఇ న. చం ఫసల్‌ * న క పు నా శ తై | య 'స్లత్ల్లో జ . న టా టట లేన్‌. . నె స న లో ( ఆ: ళ్‌ జా క చం చే. /..

• శ్త సల భే శి చ. స పే నో సే ట్ర చ టీ ల్‌ ॥. న స్‌ న న న న జీల య యా. టమముతాంపోపట యత! ము ఎడమనుండి __(్రీకుఠి ఊటుకూరు లక్ష్మీకాంఠమ్మ. (శ్రీ విడదనోణ వెంకటరావు, '్రీ తిక్కవకపు రామరెడ్డి, శ్రీ దర్భా వంకటకృష్ణమూర్తి, (శ్రీ పిశు పాటి విశ్సేశ్వరశాన్త.

వ౦0$ తిక్కన జయంతులు తన్నా ఆంధ్రులకు (వ్రయమైనవై న కారణమున భారతము ఆర్యాధులకు _సేమస్కాకమైనే దీనీ; భారతకథ, అందలి పాాతచ్యికణము ఆంగర్రుల అనుభవానికి దగ్గరగావుంటుంది గనుకనే రాజరాజన రేంద్రుడు భారతమునే కోరుకొన్నాడన్నారు. నన్నయరదనలో అక్షరో రమ్యత. నానారుచిరార్థనూ క్రి- ఇట్లు ద్విరేఫాలు రంంకారంజేన్తూ వుంటాయన్నారు, వన్నయ విష్తువు అవి, ఆయనపాదమందు కవికాగంగ వృట్టిందేకాని, ఆయన కవితానృష్టి చేయలేదవి; కాగా తిక్కన కవితానృష్టిచేశాడవి అన్నారు. నన్నయ తిక్కనలను పోల్చికేగావి, వారిపోలికలు తెలియవవియు; శబ్దాలంకారము నన్నయకు (ప్రీతి అయితే తిక్కనకు భావచి.తణము [వధానమన్నారు. నన్నయ సాలిప్రాయవిశేషణాలు ఎక్కువగా వాడార నీ, నన్నయకు నాటకీయఫక్కి. తక్కువనీ, తిక్కన అట్లుచేయడని. తెలుగు తనము నన్నయలో లేదనరాదనీ. తిక్కనవలె (సయోగించగలడనీ, కొన్నిచోట్ల నానార్థ స్ఫూర్తి కలుగునట్లుతెస్పగలడని (శ్రీ మాలకొండారెడ్డి నుడివారు. సంస్కృ్యృతావికి తెనుగుదనము

నన్నయళట్టారకుఢు నంస్కృృతకావికి తెనుగుదనమిచ్చి, భాషను మనకు ఆండు బాటులోనవికీదెచ్చారనీ, ఆయనది (ప్రారంభకవిత్వంగనుక నంస్కృత(వభానం ఎక్కు వగా పుండుటలో అనహజమేమీలేదవీ, తెలుగు = సంస్కృతం కలసినభాష నన్నయ కవిత్వంలో వుంది కావున ఆయన అఆంగ(ధ్రకవి ఆఅయ్యారవీ, లోక శేయస్పుకొరకు నన్నయ భారతరచనకు పూనుకొన్నారని శ్రీ దీపాల పివృయ్యశాస్తి మాట్లాడారు. వన్నయ ఆంధకవి ఆయితే, తిక్కవ తెనుగుకవి అన్నారు. నన్నయ సకలళాస్త్రపురాణ పాఠరంగతుడవి, నన్నయ మహాకవి౪వి తిక్కనగారే మడివారుగనుక అంతకంకే ఘరావాసాక్ష్యుం ఆవనరంలేదన్నారు. కాలతత్వమును (ప్రజలతత్వమునుబశ్హే నన్నయ వ్యవహరించాడవీ, న్వతం(త్రరచనకూడా చేశాడపీ, భావ(ప్రధానంగా కవిక్వం[వాశాడనీ, జీలుగుకాకుండా అచ్చు వేసినట్లు [ప్రొథకవిత్వం (వ్రాళాడన్నారు. తిక్కనకు భావావేశం తక్కువైనా అన్వయచమత్కారం వారితో ఎక్కువగావుండదన్నారు నన్నయ పద్యాలు మల్లో బామామిడిపండ్త వంటివవీ, తిక్కనపద్యాలు కండచక్కెరమాధుక్యం కలవసీ నన్నయ తిక్కన మార్గాలు వేరైనా కవిత్వం (పధానమైనవపీ, నన్నయ తిక్కవలు హరిహరులవంటివార వి అన్నారు శ్రీ పిచ్చయ్యశాన్తిగారు.

ఆంరజాతికి (పామాణిక్టగంథం

గడియారం వేంకట శేషశాన్రిగారు నన్నయ తీక్కనల వివాదాలు పవికిరావవి, (్రీ పిచ్చయకా స్త్రులు చెప్పింది ఉత్తమమైనీమాట అన్నారు. నన్నయ తిక్కనల యిరు

ోా!4

కవిక్రయ కనిఖా వైజయంతి 216 వరికి కవిత్వంలో తారతమ్యంచూడక సమష్టిభానంతో చూడాలన్నారు. తెలుగుదనం, నన్నయలో లేదనడం నమంజనంకాదనీ, నన్నయ తర్వాత అవేకమందికవులు మనకు 'ైలనినారవీ, వారిలో ఒకరు గొప్ప ఒకరు తక్కువ అనడంగావి, వారి గుణదోషము లమ రం(ధ్రాన్వేషణంజేయడంగావి పనికిరావన్నారు. భారత నంవ్కృృతివి (ప్రతిబింబింప చేసే రసమయఖఇతివృ త్తం రామాయణంకం'కే భారతమే ఆం్రులహృదయమువకు భగ్గరగాపుందపీ, ఈ నాటికీ రాజకీయంగా, భాషావిషయకంగా, ఆధ్యాత్మికంగా, భారతం ఆంధ్రజాతికి (ప్రామాణికగంఠమవిజెప్తూ. ఒకణాళికి అమూల్యమైన్యగంఠావ్ని అంద జేసిన నన్నయాదులకు ఎన్ని జయంతులుచేసినా ఎక్కువకాదు అన్నారు".

మందాకిని 7-5-1858

తెనుగుపా్కాతలు *6__.మధురకవి వాలనరన్వతి ఉండేలు మాలకొండారెడ్డిగారు యిట్లవీరి: నన్నయ ఆరణ్యవర్వం ముగిస్తూ పరిపూర్తి అన్నపదం పువయోగించెనవియు, పరిపూర్తి అనిన ఆనల జరిగినవనివి స్ఫురింపదేయినని, వారన 'న్ఫురదరుణ” అని (ప్రారంభించి ఆరుణ త్వంతో ఎ(ర్రనపేరును సూచించుకొన్నారని చమత్కరించిరి. నన్నయసద్యాలలో సులభ 'మైన తెలగ్యుకమము 'అన్వయములున్నవవి, తిక్కనకవితలో దూరమైన నంవ్కృతవు పోకడలున్నవవిరి. (ప్రథమకవిత్వమగుటచే శబ్దాలంకారములతో నిండినదనిరి. నన్నయ పాళప్రాయవిశేషణములను ఉపయోగిళచరనిరి. భారతపాాత్రలన్నీ తెమగువారి (ప్రతి లింబాలగుటచే తెనుగుదేశంలో భారతానికి వ్యాప్తి అనిరి. అధ్యక్షులు ఈ వ్యాప్తికి కవి త్వమే కారణమవి బహుజనాభ్మిప్రాయమును వెల్ల డించిరి. నన్నయ-=మడి (ప్రధాన ఉసవ్యాసకులు దీపాల పిచ్చయ్యశా _ప్ప్రగారు అలవాట్యుపకారం మాట లశో, హాస్యంతో, పద్యాలతో విశేషకాలరక్షణంచేసి విషయావికి దిగిరి. శాస్త్రిగారు ఏమిచెప్ఫినా రంజకంగాపుంటుంది, కాబ్బక్టే ,_పేక్షకులు బాగావిన్నారు.... నన్నయ కవిత్వం సులభంగా [గ్రాహ్యామై చదువను సులభమని, తిక్కన దీవికి విన్నమనిరి, మూల నంస్కృతములోవి అనభ్యాలమ, రసలోపములను ననరించి, నన్నయ అఆంరీకరించి. రవి శకుంతలోపాఖ్యానమును రనవంతముగా చదివి విరూపించిరి. వన్నయకవిత్వం మడికట్టుకొవినది. తిక్కిన దీవికం'పె ఉదారంగా పోయినారు-అవిరి” ఠం

మే 4వ తేది ఎజ్జన జయంతి ఉదయము అధ్యవలు: థ్రీ దుర్భా రామమూర్తి ఇళ ఉవన్యానవలణ : (శ్రీ మోచర్ల రామకృష్ణయ్య వన్మావికులు: [శ్రీ జంగా నృనింహళాన్తి ఆంగా నృసింహళశాన్త్రీ కడపజిల్లా ఐద్వేలు, సంన్కృకాం్ర నంరికుడు, తెనుగుకవిశత్వము వనవగొనల వలె, మొగము మొత్తవి తియ్యదశములో నుండుము, వీరు రచించిన *రఘువీర చరికిలో ఆధువికపోకడలు, పోమరిక్‌ నీమిలీలు విండియున్నవి, శొన్తగారు ఉదయగిరిప్రాంతప్ప చవట ఫీమవరమునుండి ఐద్వేలుకు పోయినారు. కాశీ హాందూ విశ్వవిద్యాలయమున మహామహుడు మదనమోహన మాలవియాసంచన నంన్క్యు శమును ఆభ్యపసించుటచే నవీనవానవలు, ఉదారభానములు ఒంటదిట్టినవి, విద్వే లులో ఐడిపెట్టి, ఉచితముగ ఎందరికో చదువుజెస్పినారు కొందరికి అన్నంగూడ బెట్టినారు. ఒక ఎరుకలవిద్యార్థిని దగ్గరదీవ, వ్యాకరణము నంన్కృతసాహిత్య ములు చెప్పి వండితుని చేసినారు. పూర్వాదారవరాయణత్వమును విడనాడని కాన్చి గారు వతితజాతివిద్యార్థికి చదువులలో మర్మములన్నియు విప్పిచెప్పుటను గాల మంది విరోదించి, వెలిబెట్రినమ, విద్యాదానమును విడవాడని విశ్వమానవుడు, (వీరు వధకు రాజారినందున దిహూకృతి అందవేయబడినది.) చ్రుందాకివి 75.58 4... అచార్య దుర్చారామమ్హూర్రిగారు అధ్యక్షతవహించి, ఎజ్జనే కవిత్వవిశేష ములు సూ క్తివై చ్మిత్యమును మధురఫణీతివి పోదాహరణముగ తెలిపిరి. కావి ఎజ్జన శనంంధపర మేళ్వరురై వ నృపింహప్కరాణమును, హరివంశాదులను (ప్రస్తావించకపోవుటు ఒకపాటి వెలితి

శవక్రయ కనికా వైజయంతి వను ఆంతరంగికసాక్ష్యము =,వరనకవి మోచర్ణ రామకృష్ణయ్య యిట్లనిరి- నన్నయ సీనములలో యతి, (ప్రాసయతులను వాడేవారు. కావి ఎజ్జన ఒకే చియమమును పొటించిరి. ఈ విధానమే (టెక్‌నిక్‌ ) ఎల్జన భాగములలో (ప్రత్యతమగు. టచే ఈ ఆంఠరంగికపాత్ష్యముతో ఎజ్జన [వ్రాసివదని విర్ణయించవచ్చుననిరి. ఎజ్జన కవితావిశిష్టతమ.. ఆక్షరరమ్మ్యతమ, తిక్కన ఎజ్జనలశకయ్యను మళితము. చేసిన పట్టులను చదివి చివిపించిరి. తిక్కంవరపు రానిరెడ్డిగారు ఎజ్జన కవిత్వమునుగూర్చి పర్డి ంచీరి.” అం మే 4వ శేది తిక్కన జయంతి సాయంకాలము అధ్యవలు: _ (శ్రీ మరుపూరు కోదండరామరెడ్డి శేవన్యానకులు ష్‌ వ్యా శి థీ గుజ్జం జాషువా ప్రవ్మావితులు । థీ దాశరథి మరుపూరు కోదండరామరెడ్డి (1902 హాలికుడుగా వత్రిక్మావవంచమునకు వరిచితులు, నమదర్శిని, జమీన్‌ రైక్‌ విక లలో వవిచేని అపార అనుభపమును గరించి, గణుతకెక్కిరి.. కొంఠకాలము “రంథధ్రాన్వేషి “మందాకివి" వత్రికలను నడపి సాహిత్య రాజకీయవిమర్శనములతో పాఠకుల నాకర్షించిరి. “మంజీరగాధ', “పీదలపొట్లు*, “కర్షుడు" మొదలగునవి వీఠి రచనలు. మంచి వాగ్ధాటి. పాహిళ్య నభకావి, రాజకీయ నభకాని - శ్రోతలనే ఆకట్టుకొనగలిగిన వక్త, ఈయన మాటలలో, రచనలో. నెల్లోలు. నుడికారమే

ఫైళ్ల తిక్కన జయంతులు ఛొణికిషలాడుచ్కండున్ను అగ్నే వీరి వ్రత్యేకత ; ఆకర్షణ అర్మర్యవ్రదేశ్‌ సాహిళ్యు అకాడమీవారు వెలువరించిన *మాండలిక వదకోశము” నకు (వ్రధాన నంషాడ్త కులు, అకాడమీ విశిషపళ్యులు, దాశరథి (127 +వా తెలంగాణ కోటిరత్నాల వీణి అవి నగర్వముగ, సాలిమానముగ పాడిన] ప్రజాకవి. మాశృళకూమిని నైజాము విరంకశపాలనా దాస్యఐంధాలనుండి శస్పిం చుటకు కలంవట్టిన తెలంగాణ కవి. ఈయన దేశాధిమాన (వలోధకగీఠములతో శెలంగాణ జాగృకమైనది. ఆ పాహిత్యపీమలో [కొ త్తదారులుతీని, ఎందరో యువక కవులకు మార్గదర్శకుడైన వైతాళిక కవి, వీరి కవిశ్వములో (వ్రధానంకణము భావావేశము. *నవ్యజగతి నవ్యమార్గ [వదర్శకము"లై న కాన్యములను కోరుకొన్న ఈ కవి ఆంసాహిత్యలోకమువకు అంతటి మహాకావ్యము - 'మహాండ్రో చఛయము"ను సమర్చించినారు. కవితాపుష్చకము, గాలిబ్‌గీతాలు, మొదలైనవి వీరి ఠరవవత్తరకావ్యములు. మరుపూరు కోదండరామిరెడ్డి వ్యానము భారతస్వరూపము ఇన్నటి 18 వర్వములగలిగియున్న మహాభారతము మొదట 80100 శ్లోకములతో “ఇయ” అమ 'పేరనుండినవి. ఆది వ్యాసకృతము, దానివి ఆయన తనశిమ్యులు ఐదుగు రికి చెప్పగా వారు తమ (వజ్ఞానుపారముగా పెంచి వ్యాప్తికిదెచ్చినారు. జ్రైమినిది అశ్వ 'మేరపర్వమే మిగిలినది. వైశంపాయనుడు జనమేజయువికి చెప్పినది వుమారు 0.006 శ్లోకములతో భారత మైనది. దీవినే తిక్కనసోమయాటి చేబట్టి తెనుగుచేసినది ఆవల పౌతి- సూకువికొడుకు, శౌనకాదినహర్షులకు చెప్పినది. 1.20,000లక్కు పె బడిన్యగంథము, మహాభారతమైనది. రీవినే నన్నయభట్టారకుడు ఆంర్రీకరించినడి, సేవలు దిగివచ్చి దీవివి తూచి, వేదములకం శె ఇరువ్నై నందున మహాభారతమన్నార నేది 'పైత్యపుమాట. ఆనాడు ఈ వవిత్యగంథములన్నియు (క్రుతులేగదా, ఆనాటికి నిర్ణయ పాగర(పెప్‌గావి. వావిళ్ళవారుగాని ముద్రించలేదు; ఇక తూదుటొట్లు? అదిగాక మాన వుల ప్పన్తకములము దేవతలు కాటావేయవలసిన అగత్యం ఏమివచ్చినది? వ్యానులు (పురాణం (వ్రాసినవారు చాలామందివున్నా, దీనిని వైైపాయన వ్యానుడు (ద్వీపమే. ఆయనం = ఏివానంగాగలవాడు. “గక సుదమత్సరుడై న" వరాశరునికి వాపిరాజు కూతురువల్ల బుట్టినవాడు. వల్గగానుండుటచే 'కృష్ణదైసాయనుడు") మొదట

శవిక్రయ కవీకావైటయంతి వశే (వాన్‌నాడు. గజేవుడు లేఖకుడగుట పుక్కిటప్పరాణము, ఈ పున్తకమున యీ (ప్రస్తా వనే లేదు. నూరుపర్వములు _ మొదట భారతం మారుసర్వములుగా విభజించదిడియండినది, వన్నీయనాటికి 18 పర్వాల్లైవాా ఆయన నూరు పర్వములకు అన్ముకమణిక, పర్వసం(గహమువావి, మరలా 18 పర్వాల వివరం (వ్రాపినాడు. నన్నయకుముందు, భారతమ.(వైశంపాయను విది మహాభారతము (సూళువి కొడుకుది = సూతులు తేరులుచేపి, బచ్చెనవేసే శ్యూడ జౌళి; పురాణములుజెప్పుట వీరికి రెండో(బ్రతుకుదెరువు. సూతులుగూడ చాలమంది పురాణములు చెప్పినారు. ఇందు నూతనంపిత(వమాణ గంఠము)- వేరువేరుగానే ఉండినవి; ఆ తర్వాత ఎప్పుడో కలగలవై ఒక_ైనవి, మొదట 11! పర్వముఠే మొదట భారళము వ్రీ వర్వముతో ముగివ్‌ 11 పర్వముణుగా నేపుండినది. ఆవల దీనిని పంచమ వేదముచేయను ధర్మళా స్త్రములమండి పురాణములనుండి ఉపాఖ్యానములు ఛేర్చబడి 18 వర్వాలు చేనినారు. ఈ 18వ సంఖ్య భారతీయులకు పవిత్రమైనది, బారత వైన్యం 18 ఆమోసాణులు; యుద్ధం 18 దినాలు, భగపద్గీతకు 18 అధ్యాయాలు; వృరాణాలు వదైవిమిదేః వేదవ్యాసుడు వేదములను విళజించిన వ్యాసుడే భారతమును (వ్రాపినాడవి మన విశ్వానమ్ను 'మొదటికివ స్తే వేదవిభాగము చేసీనది పురూరవచ క్రవర్తి అవి భాగవతము నవమ స్కంధము నెత్తిన నోరుబెట్టుకొని మొత్తుకొమచున్నా, వ్యానువి అదృష్టం; ఈయనను 'వేదవ్యానుడు బేసినారు. ఆనాడు మంత్రము, అగ్ని వేదము ఒక్కొక్క-టిగానుండగో వురూరవుడు. ఊర్వః తగులాటములోబడియుండిగూడా మూడేవిగా విభజించి (కను వదం చేసినాడు, ఇదీ అసలుకత। షర్వసర్మగహము= అన్ముకమణిక భారతము "మొదటమున్న 1966న ౮09626 లో పేర్కొనబడినవి ఎన్నో కొల? (నారశమూలములో. చేరిపోయినని, ఈ (వ్రడీవ్తమురే మొదటిదానిళంపె "పెద్దవై (ప్రంానముల్జె నవి అయిన,

ఓక లెక్సస్‌ నయంకుట

వనవర్వము విరాటవర్వోదులు చేర్పులన వినల్శకులహదము. ఇళ్లు '్రందివి శా శ్తచేర్పులు- కొడు దూర్పులు,

భోండవదహనర. కీచకనధ, ఉపాఖ్యానాలు చాలమటుకు. ' ఉవి మత్స్యవిస్తుపురో జాదులనుండి స్వీకరింపదిడినవి. క్యద్రూవినతకథ, అఆ స్తిషవికథ, లక్కయిల్లు కాల్చుట శారమారు చేయబడినది). ' తెనుగుభారతములోగూడ, ఫీముడు కొల్చినట్లుంపే. దుర్యో ధనుడు కాల్పించినాడవి పొరాణికులపాట. ఈ పన్నాగమంశాపన్ని ఖీమువీచేత శగుల బెట్టంచినని విదురుడు,

భగవద్నీక

వై దికమతమునకు మూలకందమైన భగవద్గీత (వ్రస్తాసినే వర్వనం[గహంలో గొవి. అమ్మకమణికలోగానీలేమ. వనన్నయగూడ (వ్రాయలేదు. చిల్లర మల్ల రనంగళులను ఉదహరించినవారు ఇంతటి గొప్పవిషయమును వదలుదురాః తిక్కనపేరు బెట్రకుండా టూకిగా చెప్పినాడు.

లోకమాన్యబాలగంగాధరతిలకు పండితుడు (గీతారహస్యము) ఉపనిష త్తు5లోన్ని శ్లోకాలు తు. దా.లు తప్పకుండా నూటికిపై నను, భారతంలో క్లోకాలు పెక్కులు గీతలో ఆతుకుకొవిపోయినవని, ఇవే మూలకందాలవి విరూపించినారు. ఉఫవిష త్తులనే గోవును విండినపాలే భగవద్గీత అవి ఆ సవిత్రగంథాదిలో పేర్కొనఐడినవిగదాః అంత కృష్ణు వికి ఇంఠ (గంకచొర్యమేల? ఇది విజమైనచో గీతను భగనంతుడు చెప్పనేలః అవి వాదము. లగవద్గీక అనగా, భగవంతునిగూర్చిన గీత అనిగూడ అర్దం చెప్పవచ్చును గదా. భారతం అనుష్టుష్పులోనుండ గీత లిన్నవృ త్తములలో వున్నది

యుద్ధంమధ్య యింత పెద్దపు న్తకం చెప్పి వేసినదాకా విరోధులు నిలువబడి గోళ్ళు గిల్లుకొమచుందురా, కాబట్టి గీత ఆవల ఎవరో(వాసి (శంకరళగవత్సాదులవారే) ఇందు దూర్చినారవి కొందరు అ వ్లీక మహామహులవాదము. ఈ హిందూమతసీదాంతగంథము వకు “భగవద్గీత అనేపేరు ఎప్పుడు ఎట్లావచ్చిందనేదావికిగూడా పొలుకువమే దొరుకుట్లి లేదు. గీకలేవిదే (గంథ_ప్రాళశ_న్త్యము కుదరదనికొటోలు (పతిదావిలో ఒక గీత ఇమడ్న విడిపోయినది, ఎట్లియితే నేమి? హిందూమతమునకు ఇంతకంటె మించిన శల! 8ంఓ లేదని అందరూ ఆంగీ3రించి, నెలత్తినబెట్టుకొవి పూజి స్తున్నారుగడాః

(దౌపదీవస్తొపహరణం

ఎవరికీ యిష్టంవచ్చివది వారు, ఎవరికి అవసర మైనడి వారు లారతంలోచేరున్తు

వస్తున్నందుననే. ఆది దిగి, పరవ్పర _ విరుద్ధవిషయకోళశముగూడ అయనది.

శన్మికయ కనికా వైజయంతి విపే చూడండి, కర్ణజననమునుగూర్చి నన్నయి ఎజ్జా.పెగడలక ఎంతో లేదంఎచ్చినది. ఇక, పొరాణీకులు పొండవపక్షపాతంతో విషయమును తికమకలుజేస్కి కథనుమార్చి భాఠత మును ఒక గిజిగాడు గూడు చేపినదావికి (దొపదీవస్త్రాపహరణమే [పనృుబవిదర్శనమనవి 'పెద్దవండితులనాదం,. 'వేదంవెంకటాచలయ్యర్‌. పెండ్యాల వేంకటనుబహ్మణ్యకా వుటోటివాడ్తు ఓభొపదీవస్త్రాపహరణం జరుగలేదవి కచ్యగహణమేనవి వాదిస్తున్నారు. తెనుగులో, వస్త్రములు ఒలిచినట్లున్నదిగాని, (శ్రీకృష్ణుడు ఎక్కడవనో పాచిక లాడుచు, ఏడుపుకుయివిని గుడ్డలిచ్చినట్లు లేదు. 20, 80 చోట్ల జుట్టుబట్టి లాగినప్లే వున్నది, వస్త్రాపహరణంనంగతి 2, 8 చోట్ల నేవున్నది. దౌత్యసందేశముగా (దౌపది... ఉం వీవు నుభ్యదకంపె గడునెయ్యము గారవముందలిర్మ సం భావస సేయు, దిట్టినమ€ దింకజనాభః యొకండు రాజసూ యావ్యబుథతంబునందు శుచియై పెనుపొందిన వేణివట్టి యీ యేవురు. జూడంగా వలకునీడ్చె., గులాంగన విట్లొనర్తురే । అవి యట్లుగ్గడించి..... గోవిందుముందటం బెట్టి యిట్లనియె... క, ఇవి దుస్స్‌ పేమ(వేళ్ళం దవిలి సగము[దెళ్ళిపోయి దక్కినయవి, కొ రవులకడ దీలబుమాటల యననరమున దలంవవలయు నచ్యుకవీవిన్‌ షీ ఈ తలవెండుకలునట్టి యీడ్చిన యా చేయి శొలుతగా6 టోరిలో. దుస్సపేను ళను వింతలింతలు దువియసై చెదరి రూవజియున్న గవి యుడు కొరుగాక.... అని ఎలుగురాలు వడనేర్చుమగావి, అ మానవతి కోకలొలుచు మాట యెత్తదు. దీవి కంటె అది పెద్దఅనమానముగదాః జరిగియుండిన చెప్పియుండదా? అవి వాదము. ఉచితంగానే ఉన్నట్లున్నది. విరాటవభలో (వ్రవేశించినప్పుడుగూడ “తలబట్టి ఈడ్చవబడితి" నవియే చెప్పినది. ' ఈ కల్పనను గట్టిచేయనే రజన్వలవాదం రెండవసారి (ప్రాతికామతో చెప్పినట్లు తూళ్చవిడినదవి, ఆదోముఖి ఆన్నదావివి అధోనీవిగా మార్చినారవి ఆంటారు, కుమారిల భట్టుగూడ వస్త్రాపహరణం (ప్రక్ష_ప్త్పమని గట్టిగా నొక్కి చెప్పినాడు.

ఓ17 తిక్కన జయంధుఖు

ఇంథతగా ఎందుకుషెప్పినానం పే భాతతన్వరూనం నూరుతూవచ్చిందవి చెవ్పుటకే.

అయితేనేమి? తిక్కన కవిత్వమహిను భారతమును ఆంధ్రులకు ఫీరభాండాక ముగ మశాగారముగాచేపినది. భారతంలేకున్న ఆం(ధ్రజీవవమేలీదు. జమీన్‌ రైతు 0-5-1958

ప్యాతలచి ఆ్తతి

“రాజనీతి రురంధరుడై న మహాకవితిక్కన దానధర్మత్యాగశీలత, ఆవేశము ఆంగధ్రులకావరింపజేసినది భారతం. నన్నయ ఎంతకథకుడో తిక్కన అంత నాటకకర్త ఆతవి రచన ఎంత(శ్రవ్యమో, ఇది అంత దృశ్యము. తిక్కనలో నంభాషణచాతురి "హిచ్చు. కృత్యాదివే తిక్కన హరిహరవాథువితో మాట్లాడించాడు. కానఠనితో మాట్లాడి వాడు. తిక్కన నృష్టించినపాతలు మనకండ్త ముందు ఆకారం ధరించి స్పష్టంగా కవి వస్తాయి. వాటినంభాషణవనల్ల అ ప్యాశలమన_న్తత్వం టోధరవడుతుంది, పాతల చిత్త వృత్తి చెన్పడంలో ఆతవికి ఆతడేపాటి. పాతల ఆంతః_పకృళులను, శీలన్వభావాదు లము వ్య క్తపరచడములో ఆతడు ూసేనేర్చు అనన్యము. అతనిరచన ఏవోకొన్ని నంఘటనలనమాహారం కాదు. నజీవపా_తలను కొండనుండి తొలిచి ముందుంచినట్లు మృరిస్తాయి. ముఖ్యంగా తిక్కన (వవేశ పెట్టిన 029460 1౯087 వ్యంగ్యార్థన్భృుకణ (వశన్తమైనదవి, ఈ వ్యంగ్యానికి విరాట, ఉద్యోగపర్వాలలో కొల్లలుగా ఉదాహరణ ఛున్నాయవి (శ దాశరథి కృష్ణమాచారిగారన్నారు.

తిక్కన శిల్పము= ఇతరభాషలు

ఆయన పది హేమపర్వాలను మనచే దదివిస్తాడనీ, వకృతివి వివిధరూపాలలో ఆనామరంజకంగా వాడుకుంటాడనీ, యుద్ధమఘట్టాలలో (వ్రకృతివర్ణ నలను జొవ్పంచి పాఠకులహృదయానికీ రంజకత్వం సమకూర్చుతాడనీ, చేదుమ్మాతకు సంచదారపూత పూపినట్లుగా. జుగుప్పాకర మైన లీళత్పఘట్టములను శృంగారముతో మేళవించి, రమ జీయంగా వర్షించి పాఠకువిచేత చదివించడ మే తిక్కనలోగల (ప్రత్యేకత అనిఅన్నారు తిక్కన రచవాశిల్పసంవదమ బొన్నత్యాన్ని ఇతరభాషలకుగూడా అందజేయాలని కోరారు. తిక్కనమహాకవివి తుజ్జంగా వరిశీలించినవారు, లోతులను గమనించినవారు న్నప్పటికి, వ్యాభ్యానన మేతమైన ఆం్యర్రభారతం తెలుగు దేశావికింకా అబ్బలేదవి, దావిని టవచురించవలసినవాధ్యత గువపై గలదవీ.... అన్నారు.

శమ క్రయ కవిజావెజయంతి 218 ఓ... తర్వాళ (శ్రీ జొమవాగారు....కవితయం కవిక్వంలో రనధార్యవదహి న్తుంటుం చీనీ. విజమైన ఆంర్రత్వం మూర్తీభవించినందువల్ల నే నన్నయ భారతరచనకు పూను కొన్నాడవి, నన్నయలోవి అశరరమ్యత, శయ్య మరేకవిలోమ. లేవన్నారు, తిక్కన కవిత్వం ఓక్కొాక్కచోట కుంటువడినా, వారిలో కవితాశిల్పం మెండుగావుందనీ అన్నారు. దాన, ధర్మ, త్యాగశీలత, ఆవేశము మొదలగు గుణములమ ఆం(ర్రజాతికి ఆవహింపజేసినది మహాభారతకావ్యము అన్నారు. మందాకిని

“తెలంగాణా. కవిపుంగపవులు దాశరథి (కృష్ణమాచార్యులు) గారు... తిక్కన సాదకవక్కిలో ప్నాతలచి తించినకల్చి. (వకృతిలో కాన్పించే వివిధవిషయాలనే మానవ (ప్రకృతితో మేళవించి ర్డీ ంచిరి.... కావ్యదృష్టితో కవితాశిల్పమును ప్రోదిచేని ప్మాఠల

తనరాజున్తై గణపతిదేవుని దగ్గరకు రాయబారము వెడలి. స్వార్ధచింతలేక, కామ ఆదరించిన మనుమపిద్ధికి రాజ్యమిప్పించుట చర్వితలో మరెచ్చటను లేవినంఘటవన. ఇతే ఉక్కన గొవృమనసును చాటుచున్నది..._అనిరి”,

రి 19059 ఎలజ్జిప జయంతి మార్చి 28 అత; తలు. అఆ అధ థల: (శ్రీ పూతలపట్టు (శ్రీరాములురెడ్డి

ఉవన్యానకులు: (శ్రీ వేదుల సత్యనారాయణకాన్తి కన్మావికల: (క్రీ ఉండేల మూలకొండారెడ్డి అమీన్‌ రైతు 8-4-1050

“కవిత్రయంలో మూడవస్టానాన్ని.పొందే (వలంఠర వరమేశ్వరతటయంక్కి ముందు 29 తేది ఉదయం జరిగింది. విద్వత్‌ కవితిలక శ్రీ వూతలవట్టు (శ్రీలాముణ

ఓ219 తిక్కన జయంతుడు భెడ్డిగారు అధ్యక్షత వహించారు. కరై కుడిలో చక్కవి ఏర్పాట్లతో ఏటా జరిగే కంబన్‌ జయంతి కవినమ్మేళనాన్ని ఉదహరిస్తూ. ఆ పద్ధతిలోనే కనీనం ఒక నెలరోజులముండు. ఉనన్యానకులకు వారు మాట్లాడనలసినవిషయాలనిచ్చి ఈ కవిత్రయజయంతులుకూడా అరవడం బాగుంటుందవి వారు సలహాయిచ్చారు. షార్రన తక్కిన యిద్దరిక ౦పేమించిన. వాడనే గొరవం కలుగుతుందని: నన్నయ, తిక్కన-రెంటినీ కలుస్పకున్నశ్రైలి ఎర్రన చవి, వారినడక గంలీర మైనదవి అన్నారు, గౌతమీ కోకిల (శ్రీ వేదుల నత్యవారాయణళా స్రీగారు....ఎ్యరన అరణ్యపర్వ శేషాన్ని నన్నయ కవితారీతులలో పూరించాడవి; ఉత్తరహరినంళం, నృపింహపురాజుర ఈచనాసమయానవికి తిక్కనమీద మోజు గలిగిందని, హరివంళంలో తిక్కన పాగా కను వడతాడవి ఉద్దాటించారు, ముందు రాబోపు (పదింఛమవోవృజెనికి తన రచనలలో బీజాలను వికేపించిన మహాకవి ఎర్రన అని అంజలి ఘటించారు. ప్రీ వర్షనలో ఎరన ఎంతో బొచిత్యాన్ని పాటించారవి, నంయమనం, ఉద్దాత్తత చెడకుండా వర్ణించారమి అందుకు సాదృళ్యంగా రుక్మిణీ పొందర్యాన్నిగూర్చి ఎర్రన వర్ధనాభాగాన్ని ఎత్తి చూపారు శ్రీ వేదుల (వ్రకృతివర్జనలో ఎర్రన ముందు యింకొక కవిని చెప్పుటకు నీలు లేదన్నారు.” మందాకిని 1-4-1050 “శ్రీ పూతలపట్టు శ్రీరాములు రెడ్డిగారు ఆధ్యక్షతవహించి. (పెగ్గడ తవికారీకుత లోవి విశిష్టతను చెప్పిరి. ఆరవలు వారి కపులనర్ధంతులను చేయుట, (వ్రజలు వేలాదిగా' త్రీరునాళ్ళలోవలె భ క్త్యుత్సాహములతో పాల్గొనుట చెప్పి, ఆంగర్రులకు అట్టి భాషారాధవ తత్పరత లేకునికి వగచిరి. నహజమధురోకవి, నవవ్యభూషణములచే శారదను అలంకరింప యత్నించుచున్న ఉండేలు మాలకొండారెడ్డిగారు స్వీయరచనల చదివిరి, నూఠనదృష్టితో గౌజుల-నము దము మొదలగునాటివిగూర్చిన అండకావ్యములు $ిల్చఖండములుగా ముదముతు గూర్చినవి. కావలి కాలేజీ ఆం్యరోవన్వానకులు శ్రీ వేడుల నత్యనవారాయణకా్రుగారు ఎరా (దెగ్గడ వై దుష్యము కవిశిల్పములనుగూర్చి చెప్పిరి. నన్నయ తిక్కనలనే రెండు మహానవంతులకలివిన అంతర్వాపాని వంటివారు అవిరి. కవితయము వారు ముగ్గురు. శైవ్రాసిన కర్ణ జననాదిఘట్టములపోల్సి మువ్వురి విలత్రతతమ హృద్యముగ చెప్పిరి...” 9

క్షన్మిక్యయ కనిక్షా వైజయంతి ౭జీ మార్చి 28వ రేది

తిక్కన జయంతి సాయంకాలము

అధ్యక్షులు; _ (శ్రీ రాయ్యపోలు నుబ్బారావు

ఉవవ్వ్యానకులు ల

వ్రవన్నోననంా:) శ్రీ మరుపూరు కోదండరామరెడ్డి

ఖమీన్‌ రైతు 3-4-1052

“ఆచార్య రాయప్రోలు నుబ్బారావు.... వ్రతియేడూ ఈ నన్మానాలనందర్భంలో శూపాయలబిదులు వఐంగారుపతకా లివ్వనలపిందిగా (శ్రీ రామిరెడ్డిగారివి కోరారు వ్వర్షియ కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డిగారు భారతాన్నిగూర్చి (వ్రాసిన శోట్పును ేకరించి చముదద్రింపంచవలసిందిగాకూడా (శ్రీ రామిరెడ్డిగారిని కోరారు... ....

“మందాకివి' నంపాదకులు (శ్రీ మరుపూరు కోదండరామరెడ్డి తిక్కన రచనా విశష్టతమగూర్చి తాను పరిశ్రమించి పరిశోధించినవిషయాలను ఒక్కొక్కటి చెప్పారు. వీరి వుపన్యాసం వుపన్యాసధోరణిలోగాక, విషయ్యప్రాధాన్యంగా జరిగింది. విరాట పర్వాన్ని యితరభాషలలోకి అనువదింపజేయడం అవనరమనవి సూచించారు.” మందాకిని 1=4.1058

“....ఇది దాలా పెద్దసభ. సింహప్పర సాషాతీపరులందరు విచ్చేసి సభ ముగియ్ల వరకు కదలక (శ్రద్ధతో ఉపన్యానముల వివిరి.

నభకు నవ్యకవితకు యుగపురుమలు మహాకవులు ఆచార్య రాయప్రోలు సుబ్బ ఛ్రావుగారు అధ్యక్షతవహించి, నేటి దిగజారిన భాషారీతులకు వగచి, యువకులు నిలువ తలిగినరచనలకు ఉవ్మకమించవలెనని (ప్రటోధించిరి. నెల్లూరునుండి భారతసమ్యగ మ్యుదణమొకటి వెలుపడుట అత్యంత అననరమవియు. ఆపనికి రామరెడ్డిగారే పూను కొవినచో ఎంతో పేవచేసినవా రగుదురవియు సూచించిరి.” క్‌ మరుపూరు కోదండరామ రెడ్డి వ్యాసము

తిక్కన కవితా శిల్చ్పకాంతులు

తిక్క-వ పోమయాజి..౨ఇవిదాసు కవితానూర్దవము. (ప్రళృత్నిషీతి. అంగ్ల్రమహా కవి "షేక్సియరు భాషావై చిశ్షమున్మమానవ ప్రకృతి లిన్నత్వము, భవభూతికారుణ్యము

చె

రైల్ల తేక్క.వ జయంతులు. మొదలగు శిల్పాంగములు కలవి ఏకాకృతియై ఆంధ్రులకు (ప్రాప్తించిన పుణ్యమూర్తి. దీవికి మెరుగుబెట్టినది ఆయన వై జ్ఞావికపాండితి. నమదర్శనభావము, తెనుగుదనము :

ఈ పూర్ణపురువుడు నెలయించిన కృతి (వనంచవాబ్మయమున శాళ్వతముగ 'వెలగగలదు. విరాట-ఉద్యోగవర్వములు అంతర్జాతీ యనరన్వతికి భవ్యాలంకరణములు.

ఇక కొంఠవినరము. ఇవ్‌ అిక్క.నమూరర్తి వూజకు నేను నమర్పించుకొమ, మరభిళ్యవసూనములు

కృష్ణరాయల భువనవిజయము మ్యుద్రాధికారము నేడు (శ్రీరామరెడ్డిగారికి నంక్ర మించియున్నది కాబట్టి, దావికి అర్హత నిరూపించుకొను (పయత్నంగూడ ఇది. తిక్కన అనువాదమునకు చేసట్టినన్‌ వైశంపాయమని భారతము (నన్నయ అనువదించినది సూతుని మహాభారతము.)

లేఖనము (పచారములోనికి వచ్చినది

తిక్కననాటికి తేనుగులిపీ వచ్చి (శుకులు (వాతకు వచ్చియుండినవ. తిక్కన “ధారక్రాఖ్యమగు లేఖ్యంజై నే అమ్నాయము” అన్‌ అనాటి భాషాస్టితివి సూచించు చున్నారు.

సహజత

శిక్కనకే నేపాజిత్నేప్రీత, కిదే ఆయనకవితకు (ప్రాణము. డీనినర్షనమున భాషా: శయ్య కుంటువడి ఎరుగదు. యతిప్రానలు వదమధ్యమున పడినను నడత యొగుడు దిగుడు కాదు. వదసారన్యముగావి, వర్ణనలుగావి, చెట్టుకు బెరడువలె, పాలలో చక్కెర గలసినట్లు సాయుజ్యము పొందినట్లుండును. (పకృతివర్ణనలలో. మానవచి త్తవృత్తి (వ్రదర్శనములో, రాజనీతిని నడుపుటలో, చివరకు యుద్ధవర్షనములందుగూడ నహణ గుణమును విడనాడలేదు.

_ ఆంతరంగిక కల్లోలములకు ముందు బాహ్యచేష్టల వర్షించి, ప్మాతను పాఠకుని

కొట్రైదుట నిలుప్త్వను. ఈ ళయ్య తిక్కన గంటమున పరిపూర్ణావస్థకు వచ్చినది.

“నకులువి వలనుజూచి నెమ్మనమున నుమ్మలికంబుగదుర, నెలు(గు చందంబు 'వేరుగా విట్టులవియె.” ఇది ఆయన నర్వసాధారణ రచనావిధానము.

మానసికానస్ట-బాహ్యచేష్టలు

తిక్కన నెల్లూరు స్టావికములనువాడి ర గడం తూర్పినారు ఐన్లే మూ

క్షేండీకుడు అన్నట్లు తిక్కన నెల్లూరుమాటంతో. “సక్‌” _ఖీషీనాడుగాని పాడు చేయ

శవిశ్రయ కవికావై జయంతి 222 లేదు. “దానికి” అనునది నెల్లూరు సంభాషణలకు సౌంతసొత్తు, వచ్చేదానిక-పొయ్యే దానికింతినేదానికి అనుట.

మనసులో రేగిన భావానుగుణ్యముగ బాహ్యారేస్టల వ్య క్తములగుచుండుట (వ్రకృతిపిద్దము. దీనివి తిక్కన చేపట్టినట్లు అంతగా ఇతరులు (ప్రయోగిందలేదు. ఈ మొనగాడితనమువల్ల వర్ణితప్యాత మనయెడుట నిలిచిపోవును,

_-వందురి మందచేసుడై...విరా-1-168,

ఎామదితోన మేనువణకు.._

ఎజవెయ్య మెద చిగురొ త్త:..ఇవి తిక్కన పక్వాన్నమును చవి ఎరుగుటకు ఈకటి. రెండు మెతుకులుమ్మాతమే.

తేరు నడుపు నేర్చు =... పుట్టినదిమొదలు రథచోదక(క్రియలోనో, 'పేద్యపువనులలోనో చేయితిరిగినవాని

వలె తిక్కన గుజ్ణములపగ్గలపై (శ్రద్ధచూపుట చూచిన *హాలికులకు మోదము కలుగ. కుండునా ? వీటిపై (శ్రద్ధలేకున్న తేరు గుజ్తములు కలగుండువడును. సోమయాతి పాటూరులో 'పేద్యపుపనులనుగూడ మందలుండి చూచుకొనేవాడిమాదిర ఉన్నాడు

-నొగలెక్కి. పగ్గముల నుక్కునక్కంజేవి-ఓ । ఎంతసాజముః సాధారణంగా

వగ్గములు మెలికలుబడును, దానిని సవరించుట నహజమేగాక ఆవసరముగూడ. ఎటయుగ్యంబుల పగ్గంబు నొగలముడిచి, రథంబు డిగ్గమరికి......లేకున్న అవి ఛుుర్రాలకు దిందాలు వడును. తిక్కన ఉపమానములు

ఉవమాలంకారవర్షనమున తిక్కన (వ్రవంచమహాకవులకు ఎవ్వరికిని తీపిపోలే చనుట అభిమానప్పు మౌటగాదు. భారతము (ప్రతిపొరటలో ఈ అందమైన అలంకార ములు పాఠకునికి తఈన్మయత్వము గూర్చుచుండుము.

తిక్కనకు ఆటో తెద్దు తీవ, మృగదాజు గాంఫీర్యము బాగా వచ్చినవి, వీటి నహణ వర్ణనము ఒక నమ్మోహనాస్రము,

--ళలీంగ్దానోలవ్లరై యుదృటనృషళంబన యొవ్పుగల్లి

ఎ-వన్యదిల ముద్ధతిగాల్మ్మెనృుగేంద్రునిలేల కోలిల్లుచు (విరా 8149)

2వి8ి తిక్కన జయంకుల? (వత్యేక ఉపమాలంకారము

(గ్రీకు మహాకవి పోమరు, ఉవమానమును కడుంగడు దీర్చ ముగవర్డించి, అట్టిది యూ యుపమేయమనుట ఆయన (ప్రత్యేకబాణి. దీవిని 11006110 5102110 అన్నారు.

తిక్కన ఆనంగఠి ఎరుగకనే, సారవంతమైన తన్‌ తలలోబుట్టిన ఊహతో యా వీమిలీలన విరివిగ వాడినాడు. ఉవజ్ఞ ఎక్కడన్వై నను పుట్టుచునే ఉండునుగవా |

పింగం బాకటితో గుహాంతరమునం.... ........ చ్చెం గుంతీసుత మధ్యముండు నమరస్థేమాలి రామాకృతి౯. (విరా 48

[ఇక్కడ తిక్కన “మధ్యమ శబ్దివయోగంతో ఒక బెడద దెచ్చిపెట్టినాడు మధ్యమ.ఆం'పే నడిమి అవి సామాన్యార్థము. నన్నయ-మధ్యమ అవి ఒక్క భీమునికే వాడివాడు. భానుడుగూడ మధ్యమవ్యాయోగమువ నడిమివా డన్నాడు. ఇక్కడ తిక్కన “కుంతీసుత మధ్యము*-డని అర్జునుని వర్షించినాడు. కుంతీసుతుడు అవి ప్రత్యేకంగా వొక్కిచెన్సుటచే నడిమివాడు అనచెల్లదు. ఆమెవిడ్డలలో ((పకటిత నడిమివాడు భీము డగుమగదా । ఎట్లో పులిమిపుచ్చి నరిపెట్టుట ఉచితంగాదుః తిక్కన పొరపాటు వడినాడనలేము; ఎందుకంటే ఈ మధ్యమ వద్యప్రయోగమును ఎక్కువగా అర్జుమనికే తగిలించినాడు తిక్కన,

ఇక దీనికి ఇట్లా అర్థం చెప్పమంటారు పెద్దలు:

26 ఛందస్స్పులనుండి వాజ్మయ పరిభాషలోనికి “మర్యమ*_“వ జ” అను రెండు వదములను దింపుకొవినారు. ఇవి-యూడవది, పదవది. కాబట్టీ మధ్యముడు అంటే మూడవవాడనిః స్తీకంధరుడు అంఘే వదిమెడలు (తలలు) గల రావణుడు అనే అర్ధం చెప్పుకొంటున్నాము. మహావండితుడు కాబట్లీ తిక్కన యీ భాషానమయమునే చేపట్టి

లబ ఇ వాడు.] మరికొన్ని పొమరిక ఏమిలీలు:..... _-- విద్యుద్దండము విళ్చిపొల్చినగతికా విల్లందమై యొన్స ఎ-పుణగు (ర్రాలబట్టీ యలయించి యాడెడు బాలవట్ల బోలె బాజగురుండే కడగి కృష్ణువనుజు గారించుచున్నవాడవిలి.. .... (దో, 8-2)

కనిక్రయ కవిశా వైజయంతి వివిశీ తిక్కనకు-పల్లై లకాపురము...ఆ వరిసరదృశ్యములను చూపినది. కవి కాబట్టి అ చూచిన, దానికి జీవముపోపి మన మానసఫలకములకు హ తత్తించినాడు. _--మెరుగుతోడి లలిక మేఘంబుమీదికిటోయి, వెలుగుభాను పొలుపుదోప మ్మద్రూజనసహిత మహిత మైయొప్పు న_క్తేరు కర్టుడెక్కి. తేజరిల్లె. (కర్ణ 1319 ఇట్టి రామజీయక కళాఖండముల నెన్నిట్‌నో ఏరి ముదముగూర్పవచ్చును, కొ_త్తమాటల కూర్పు ఇందు దేశీయముల కన్ముదనము చేవయే తిక్కనశై లిలో (ప్రత్యేకగుణము. మానవన్వభావవర్దనము ఆయన గంటమున. వెలలుదీరి విలిచివవి, ఆయన తేనెలూరు కొన్నిపదములను వినండి:-- ఎాలత్పతివచనంబిలయందలి నాగరికత్వంబునకు చిత్తంబురంజీల్లి (విరా 1-24) ఎబేనిన యాపవీ విగూరవృత్తికి౯ దవ్వగునేని (విరా 2-28) [247 ౧౫ టారు అన్నట్లు] కన్నె కయ్యము=ఇంగ్లీవులో స4:1660 92116 అన్నట్లు మొదటిసారిగా చేపివది. _--మృదులజూదము (వి. 1-2) వాటవందెములేవిదిః 501 6/0 అన్నట్లు. చ్మీతీకరణము కనులకు గట్టుట వలవలనిమూకలో గాల్‌విలువక గుజ్జంబుడిగ్గి. నీ కొడుకు, గదా కలితభుజాండై యొక్కడు దొల(గిచవియె, నేమిచెప్పుదుం గురునాథా ॥ (ల్య 1-41) కుమ్మరి గురునాథుడు లేఖరిగా (వ్రాసినాడనేదానికి ఈ గురువాథా (కురు నంబో ధనమే చాలువవేవా రున్నారు-రసికులు 1 ఊనిపలికే మాటలు ఎూదివిజవతి పీకు విచ్చిన తృీవళ క్రీచేత గవ్వడివడునవి దూతువేని, వానుదేవువిచే నవి వయ్యలయ్యు-దువియలయ్యును-బొడియయ్యుం దొరగుధరణి. (ఉద్యో 28-270)

225 కమిశయ జయంతులు

(వ్రయ్యలతోటోక పొడిచేసినాడు. ఇక్కడ “కన్వడి* పద్యవయోగముగూడ అర్థ వంఠము.

స్పర్శ్గపరిచయము

ఒకవ్య క్రి మరియొకవ్య క్రిని తాకినప్పుడు నరునలమవిట్టీ, వ్యక్తులనుబట్టి, పరి చయము -__ అపరిచయము తెలియుట ఒక పెద్ద మానసకాస్త్ర విషయకఆఅంశము (089)/0%01001041 ౦0. భార్యచేకికి_బిడ్డచేతి న్పర్శకు తారతమ్యము-అన్నచేయి= కొడుకుచేతికి భేదము, చీకటిలో-కండ్లు మూసికొవియైనను కనుగొనవచ్చును.

నర్తనకాలలో లీముడు (వలలుడు)

ఎ=పాంచాలి పాణిన్సర్శంబున కనుగొని.... నేను” అనును. ఎంళ వహజము

భవభూతి ఉ త్తరరామచరితలో లవుని కాకిన రాముడు..*అ వృర్శ పరిచయ మైనది” అవి, ఆవేదన పడును.

యుద్గవర నములలో చారుత అణ

యుద్ధపంచకమున 15 ఆశ్వానములు, 7858 వద్యములు గలవు. చావులు, పీమగులు నెత్తురుముడుగులు, ఇట్టి జుగుస్పాకరవిషయములను చదువుచున్న ఒడలు పులకింవక, అనుకంప సామభూతులే కలుగునట్లు వర్ణించుట తిక్కన కవితామపామ ః ఛారులీషణము._బారుగంలీరమని ఈ దృశ్యములకు ఒక రమ్యత _గల్పించినాడు. మోడులు చిగురింవ, ఆటుపోటుణులేవి వీరము పొలివోవియట్లు రామణీయకమున అన్ని వర్వములు రచించినాడు.

దీవితోటోక..రణరంగము వెనుక వీటజరుగు యుద్ధ్వసయత్నములను ర క్రిగా వర్ణించినాడు. ఈ మహాకవి (వనంచానుళనము ఇందు తేటపడుచున్నది.

కంపాలులు బొాణాదులను చేయుట, యుద్ధపామ్మగ్రివి బండ్ల తో తోలుట, రాశుల వ్కంంధావారములందు పెవికగోస్తులు చక్కగా వర్తించినాడు.

మ్‌ అ |!

కొందరు మహావీరులు బొణములకు వారి వారి పేరులు చెక్కి.౦చుకొనినట్లుగూడ చెవ్పబడియున్నది. కర్దుడు విజనామాంకీత బాణములనే వేసినాడు.

యుద్ధమున ఈ రసోపానకళవి ఇంకొక విశేషమును వర్ధించినాడు :_. వంగగ్రా మము సంకులమైనప్పుడు ఏ వీరుడు ఎక్కడ నుండునది తెలుసుకొనుటకు దుష్కుర

కైళా!15

కషిశ్రయ కవిళా వైజయంతి 226 మగును. కాబట్టి-_..“ఆదిగో అర్జునుని పెక్కెము, ఆటు దోలుము.”” “ధర్మజునికేత వనము అ దెన గావ్సించుచున్నది. ఆటు రథమును పోనిమ్ము."”'___అవి చెప్పి ఎంతో నహజత-వెల్లడించినాడు. పైన కనుబడేవి ధ్వజములేకదా

పదసారన్యము

వదముమచూచి, అర్థము, దాని విశేషము ఆతుకునట్లు ఉపయోగించుట తిక్కన కవితావిభూతులలో నొకటి. ఈ రామజీయకత ఆ సందిర్భమును గురుతరముచేయును. మ12%4 ౪7014 19 2 1801 03109 అనిన ఇంగ్లీషు సూత్రము పాటించినాడు. ముఖ్యంగా దౌత్యఘట్టమున ఈ చాతురివి ఎక్కువగా చూపినాడు.

_-గవచ్చినవాడు ఫద్లాణుడవశ్యము గెల్తా మనంగరాదు"_అని గో(గ్రహణంలో ఫీమ్మడనును. ఫల్లానీ నక్షత్రములో బుట్టినవాడు ఫల్గుణుడు. ఉ త్తరఫల్లుణ్‌ జయకార; ఇందు బుట్టినవారికి అపజయమేలేదు. ఇక గెల్బుట ఎట్లు? అనెడి సూచన ఇందు ద్యోతకమగును.

వర్షనలు పృాతలచే చేయించును ణి

పాాతదూసషణమును తిక్కన తన సౌంత మాటలలో చెప్పియే ఎరుగడు. ఒక పాఠ ఇంకొక పాత గుణములను వర్ణించుట :_

_-శకర్లువి (ప్రతాపమును ఆర్హ్జునునిచేత, ధర్మరాజుచేత చెప్పించును.

(మ అజ

ఎ-వంజయువిచేత ధర్మరాజును = “మె త్తటిపులి ధర్మసూతి” అవి బాగా పారబట్టించినాడు. అంతేగాని, కవి నోరు పారవేసికొనలేదు. భారతమునే ఒక నాటక ముగా రూపొందించినవాడుగదా ఈయన,

సృష్టించిన పాృాతలు

తిక్కన రూపొందించిన పాత్రలవ్నియు నజీవములు. కృష్ణుడు రాజకీయచతు రుడు. యుద్దము చేయనని చెప్పినా లీమ్మనిపైకి రెండుమారులు దూకినవాడు. కర్టువికి జన్మరహన్యము చెప్పుట, జంకు కొంకులేవి స్వార్ధసరాయణత. (ద్రౌపది గడువైన ఆం[ధ్రమహిళ. గాంధారి మౌతృత్వమును 'వెలువరించిన మాతృమూ ర్డిం భ్‌ రకు చూపు లేనందున గంతకట్లుకొనుటలో. లక్ష్మణుడు ఆడవికి పోయినందున పదునాలుగేండ్లు విడురపోయిన ఊర్మిళను జ్ఞప్తికి తెచ్చు సహధర్మచారిణి.

227 కవిశ్రయ జయంతులు శాస్త్రవిజ్ఞానాశములు

జగము నెరిగినవాడు తిక్కన.

... పూర్వపయోరాశిపొంత గెంజాయ చెన్నాదవిన వవడంబు పొడయనంగ్న నరుణరుచి దనమండలమతిశయిల్ల బౌడిచి, దివిబ్రాకి దీధితులడరజేసి = నంతకంత కెక్కుచు... (దో 56-275) అవి సూర్యోదయవర్ష నము. ఆర్ధవలయంలో ఎజ్జగా నుండుటచేత సవడపుపొడ, వగ తమునకువికి నమ్ముదమే. ఇది మంచులో ఉదయమప్పుడు పెద్దదిగా ఎరగా ఉండును. పైకి ఎక్కుకొలది ఆకృతి తగ్గి కెల్లనగును. అర్జకలో వస్తువులు పెద్దవిగా అగుపడును, (నీట చేయిబెట్టిన కనువిడునట్లు. దీవిని గ3ం16 0% ెంటింం109 అంటారు సూర్యో దయంలో మొట్టమొదట (ప్రసరించేది ఎరువువన్నె. ఈ (ప్రకృతిని కవి చేపట్టినాడు. డెన్నినన్‌ మహాకవి 2403 రం శలూలుటా లో “ఓం0క08 000౯6 1880 0020 11 ఫం ౯౦౧ 2118 అమట గమవమునకు వచ్చును.

స్తీ పర్వము కరుణరససాగరము

భవభూతి వర్డించిన కరణము ఒక చెజువు: తిక్కన శ్రీ సర్వమున పారించిన కరుణము సమ్ముద్రమంత్రై నది. శవములను, దుఃఖించేవారిని. అత్యంత సహజముగ, వారి మనోవాక్కాయకర్మలను కనులకు గట్టినట్లు వర్ణించి, కన్నీటివెల్లువ బెట్టించినాడు. ఈ పర్వము చదువుచున్న నేటీ (ఆమెరికా సినిమా చూచివట్లుండును.

కురుకుమారనారీజనము=వారిపరువు

యుద్ధభూమికి ధృతరాష్ట్రునితో వచ్చిన కౌరవచ్రీలు...”"చెలులై న జూడంబయ్యెద దొలగుటకును విగ్గువడు వదూజనతతి య_త్తలయెదుర నేక వషప్రంబులతో నంగమున వికృతి బొందగనడ చెజా”” (తీ 1-2)

ఒళ్లు మరపించేటంత గాఢముగా నున్నది వారి దుఃఖనువి కవికారీతిన చెప్పి వాడో శిల్పి.

కాఐన్షే ఆయన న్మృతిధన్యము :

0

కవ్మికయ కవిశావైజయంతి 228 నన్నయ జయంతి మార్చి 80వ తేది పాయంకాలము ఇద అధ్యవలు: శ్రీ మోచర్ల రామకృష్ణయ్య వన్మానికులు : [శ్రీ కన్నెగంటి వీరభ(దాచార్యులు కన్నెకంటి వీరభ(దాచార్యులు - గుంటూరుమండలం వల్నొాడు తాలూకా, మంచికవి, పండితుడు. వల్నాటి పోదర కపులలో కవిస్టులు, వీరి జాతీయరచనలు వివిధపత్రికలలో (వ్రచురితములు. వీరి కావ్యములలో “నవభారతము' (ప్రసిద్ధము, 'సేదరాలు, పార్వతి, అవన్న, లోక బాంధపులు, బాటసారి తదితర్యగంథములు (వ్రాసినారు. అష్టావధాన శతావధానముల యందుకూొడ (ప్రజ్ఞ కలవారు. మందాకిని “*మ్రోచరర్లవారు చివరదినం అధ్యక్షులుగా, పూర్వదిన ఉపన్యానకుడు కోదండ శామరెడ్డీ, పాండవ విరటు నగర(వ్రవేశం కళాహీనంగా వున్నదనిన దానికి (వ్రతివచనము మోచర్ల వారు పాండవులు బయటసడకుండా నరము పబొందినారంటారు. వచ్చిన వారు చవటన్నరకుగూడ పాండవులని తెలుస్తుంకే వర(ప్రభావం ఏమైనట్లు? వరాలు నమ్మేవారికిగూడ యీ వాదం నచ్చదు. వరమైకే కథలో జొచిత్యం, కవికాశల్పం నాళ నమైపోతవి. భారతకథలో .వరాలు అంతగా పవిచేపినట్లులేదు. అందువల్ల నే కవితశిల్బా వికి భంగమన్నాడు ఆ ఉసన్యాసకుడు, కథల చిక్కులు నారదుడు తీర్చినట్లు 'పేలవమైన వక్క యుది. ఇంకొక అవకతవక, ఈ వరం నమ్మనివారు, కృన్లుడు (దౌపదికి చీరలిచ్చినది గూడ నమ్మకపోతే ఏమిచేస్తామని ఆయన పురాణ మనస్తత్వం వగచింది. ఈ వగప్పు వారి ఆంధభారతసరిచయ రాహిత్యాన్ని వెల్లడించినది. కృష్ణుడు గుడ్డలిచ్చినట్లు నన్నయ భారతంలో చూపుకానంటాడు. ఇదిమ్యాకం అసాధ్యమైన పవి.

220 కవికయ జయంకులు నభావర్వం-2 అ. 281వ సీనంలో దుళ్ళాసనుడు చీరలు ఒలిచినట్లు, అవి ఆమె కటిపై వున్నది వున్నట్లు మరల ఏర్పడినట్లు, 'పెరికినవి పర్వతోసమానమైనట్లు, ఆ దుష్టుడు బలముడిగి మానినట్లున్నది. ('ప్రకివ్లమై పుట్‌ నోట్‌ పద్యంలో (దౌపది కృన్దువి గురించి (ప్రార్థించినట్లుమాాతం ఉన్నది. ఆంకేగాని కృష్ణుడు గుడ్డలిచ్చినట్లు ఆంధ్ర భారతంలో వాగనుళాననుడు, వై దికధర్మపునఃప్రతిష్టాదీక్షొకంకణుడు నన్నయ్య (వ్రాయనేలేదు. ఆరణ్యపర్వం-=4 ఆ. 168 పద్యంలో కృ్ణుడు పాండవులను చూడరాగా, వారు కౌరవులు గావించిన దుర్దయముల చెప్పుదురు. (ద్రౌపది గుడ్డలు ఒలిచిన సంగతిని వ్రస్తావించరు. ఇచ్చిన ఆయనకు థ్యాంక్పుగావి చేయరు. నంస్కృతంలో తాను పాళ్వని యుద్ధంలో పదినెలలు యిరుక్కొవీ యుండినందున యీ మెట్లు తన కేమీ తెలియలేదంటాడు.” 0౦ 1960 నన్నయ జయంతి ఏప్రిల్‌ $వ తేది ఉదయము అర్యతలు: _ (శ్రీ మోచర్ల రామకృష్ణయ్య జ ఉవన్యానకులు : థ్రీ డాక్టర్‌. శ్రీపాదక్షిగోపాలకృష్ణమూ లర్పి వన్మావితులు పటప న్మావితుణ: శ్రీ పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు థ్రీపాద గోపాలకృష్ణమూర్తి (1008) ఫిజిక్సులో డాక్టరేట్‌ పొందినారు. ఆధునిక సాహిత్యదోరణులను సమగ్రంగా అవగాహనం చేనికొవి, దీక్షతో (ప్రదారంచేనినవారు. వీరి పాహిత్యవిమర్శక వ్యాస ములు, (గ్రంథనమీక్షలు [పప్రామాణికములు. లండన్‌లో కొంతకాలము విజిటింగ్‌ ప్రొాఫెవరుగా ఫజిక్స్‌ మీద ఉవన్యానము లిచ్చినారు. *అం్యధ్ర వచ్మిత వారవతిక'లో

కవ్మికయ కవిజా వైజయంతి 0 పీరు ధారావాపాకముగా (వ్రానీన “డాక్టరు కబుర్లు” బహుళ పాఠకాదరణకు పాశ్రము లైనవి. ఆ వ్యాసములలో మూఢవిశ్వాసములను తూర్చావ బఇట్టినారు. బిన్‌స్టీన్‌ పాపేకు సిద్ధాంతమును ఆకళింపుచేసికొవి, ఆధికారికముమ వివరించగల మేధా సంపన్నుడు. పాసేక్షసిద్ధాంతమునుగూర్చి తెలుగులో ఒక గ్రంథముగ (వ్రానినారు, రాకెట్లనుగురించి మరొళగ్రంథమును రచించిరి, తెలుగు వ్రనిద్ధనాటికలను సంక లనంచేని (వ్రచురించినారు. “ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో జైనిజమ్‌' అనువిషయమై ఆంగ్ల మున ఒక వరిశోధన్యాగంథము (వ్రాసినారు. జానపదవాబ్మయమునకూడా వీర ప్రతిభ భాన్‌ల్లినది, ఎన్నో వ్రీలపొటలను ఏర్పికూర్చి అందలి పౌఐగులు చూపిరి. పలు వ్యాసములు, (గంథములు వెలయించిరి. ఇటీవల వీరి దృక్పథంలో గణనీయ మైన మార్చువచ్చి.*జిల్లేళ్ళమూడి అమ్మ” భక్షుదె, ఆమె మహాత్మ్యమునుగూర్చి అమె సూ క్తులను సంకలనవరచి ఒక పుస్తకమును ప్రకటించిరి. వర్దమానసమాజము వారు కొంతకాలము[్రిందట నిర్వహిస్తుండిన *కవికోకిల జయంతి'లో వెన్ను బహుమావమును పొందినారు. వీరిది ఐబహంముఖ వ్రజ్ఞ, సునిశిత విమర్శనా దోరణీ.

జమీన్‌ రైతు 15-4-1000

“ఈ సంవత్పరం జయంతులు ముగ్గురు (కొత్తకవులను. వారి రచనలను వెల్లూరు పాహితీపరులకు పరిచయం జేసినది. ఆందులో తెలుగుకననం (వ్రాసిన ఒక ముస్లింకవిని 'షేక్‌దావూద్‌ను శ్రీ రామిరెడ్డిగారు నత్కరించి తెలుగు సాపాతీ రంగంలో సముచితస్థానాన్ని కల్గించడం విశేషం...

నభాధ్యకులు నూట్లాడుతూ, ఆం(ధ్రభాషాప్రపంచానికి నన్నయ వ్యాసమహర్షితో నమానుడని, భారతకావ్యరచనను రనవ త్తరంగా సాగించి వాగనుశాననుడుగా అజరా మరక్షీర్తి సంపాదించిన మహానుభావుడని, బుషికల్పుడవి నివాళులర్పించారు.

డాక్టరు గోపాలకృష్ణమూర్తి అనర్గళంగా వువన్యపిస్తూ .. నన్నయ వైదికమళ

,వ్యాప్తకొరకు భారతరచన సాగించలేదవి, లోకషాతార్థం వారు వ్రాకారవి, అందుకొరకు

తన వ్య క్తిత్వాన్నిగూడా లోపింపజేనుకొన్నారవి అన్నారు. నన్నయ కవితలో ఆడుగడు గునా చైతన్యం కనిపిస్తుందని; నమాపావికి, గతికి, అలంకారానికి నన్నయ మోహ వడలేదని; సామాన్యభాషతో పద్యాన్ని ఢమఢమలతో నడసగలిగారవి; నన్నయ రచ వలో ఏ పద్యమైనా యిష్టమొచ్చినట్లు మణగిపోతుందని; నంస్కృతంలోని నృ త్తాలను తెబగులోవి జాతులను, కన్నడంలోవి గతులను తీనుకొని నంగీతంతో మలచి. నన్నయ

(క్‌ త్తవృత్తాలను నృష్టించాడవి; నన్నయ సీనవద్యములు వచవంవలె సాగిపోతాయని:

వచనరచనలో నన్నయ ఆగగణ్యుడవి, ఉద్దాటించారు. "”

ర్‌! కమ్మికయ జయంకులు మందాకిని 18-4-1900 *“వరవకవి మోచర్ల రామకృష్ణయ్యగారు అధ్యక్షత వహించి ..నన్నయ కృత్యాదిన (తిమూర్తులను క్లోకంలో స్తుతించుట. ఆకృతికి చివరకు ముగ్గురే కర్తల్హై రవి ముందే న్ఫురింపజేసినదని హృద్యభావమును వెల్లడించిరి. శ్రీపాద గోపాలకృష్ణమూ్రిగారు (స్రైనింగు కాలేజ్యిప్రిన్సిపాల్‌ ) యిట్లు నుడి విరి......8వ శతాద్దింలో తెనుగు చోళుల శాననాలు కొన్ని దేశీయభందములో-సీనము, మధ్యాక్కర, తేబగీక. కందములలో ఉండినవి. కావి ఆది కవిత కానందుననే నన్నయ వంన్కృత ఛందముల (వ్రవేశ పెట్టి మొదటికవి ఆయినాడు. నన్నయ పద్యాలగతివి విరచినాడు. (శ్రీనాథుని సీనములవలె నడువనీయక ఆపి వాడు. కవిత్వం రనవత్తరమైనచో కథాగమనానికి భంగము వాటిల్లి కవి పఠిత ఎదుట విలుగును. కచుని నత్యపాలనలో నన్నయ వ్య క్రిత్వము దీపించుచున్నది = అంటూనే నన్నయ కవిత్వం నద్మీపవాహంవలె (వవహించునన్నారు. గోపాలకృష్ణమూర్తిగారు పరిశోధకులు. భౌతికశాస్త్ర, నాట్య, సంగీతా ఫ్రనిపు ణులు, బాగా డొక్కశుద్ధికలిగిన అధ్యాసకులు, కావి ఈనాడు వారు మంచి ధోరణిలో నడలేదనవచ్చు. నన్నయ గతివిరుగుడు విషయం చాలామందికి నచ్చలేదు. ఆయనకు ఇదమిర్ధమన్నభానన యేర్పడలేదవి....ఈనాడు చాలామంది అనుకొన్నారు. పీరు కందము కన్నడమునుండి వచ్చినదం'పే, ఆర్యావృ త్తరూ'పేణ (చివరిదీర్హ 0 మార్చు) సంన్కృతంనుండి వచ్చినదని, అనలు కందమనే సేరటే నంస్క్యృతంలో ఛందస్సు వున్నదవి కొందరి పండితులవాదము =. వరన్వతీప్యుత పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు మాట్లాడుచు-వివిధభాషలు తెలునుకొనుటచే ఆంధ్రము మాతృభాష అయినా అన్నిటికంజపె గొప్పదసలేకున్నా నన్నారు. (ప్రతిభాషలో ఒక గొప్పతనము, మహాకవులు ఉన్నారని సోదాహరణముగా వెన్ప్సుట అంగీకరించదగినవిషయం. మళయాళ, తమిళ భాషాసం[పదాయముల రమ్యంగా మడీివినారు.... ....” ౬

కవిక్రయ కవితా వైజయంతి 282 ల్‌ 10వశేది ఎబ్జిన జయంతి ఏప్రి సాయంకాలము అర్యతణ: _ శ్రీ మరుపూరు కోదండరామరెడ్డి ఉవన్యానవలు : (శ్రీ పోలూరు హనుమజ్జానకీరామళర్మ వన్మావికులు: జనాట్‌ షేక్‌ దాపూద్‌ సాహెబ్‌ పోలూరు ఫనుమక్షానకీరామళర్మ (1924) సెల్లారు వెంకటగిరి రాజాగారి కళాశాలయందు ఆంధధ్రశాఖ (వధానాచార్యులు, నం స్కృతార్యధములందు విగ్గెన పాండిత్యము గలవారు, వీరికిఆర్ష నంన్కృృతిమీడ గాఢాలిమానము, అనుస్టానాదులు వదలని విశ్వానీ. మాలవియాపేర ఒక విజాన సంస్థను నెలకొల్చి విద్యార్థిలోకమునకు హిందూపంస్కృృతిని రుచి చూపుచున్న జాతీయతాఖిమాని. చక్కటి కవిత్వము చెన్సగలరు. బావూజీ నిర్యాణము, నల దమయంతి (వద్యం), భారతీయ సాహిత్యనంస్కృృతీ (వ్రకాశనము (వ్యాసావళి, రూస్పీ లక్ష్మీబాయి. (గేయము), విజయభారతి (కఠలు) మొదలగునవి వీరి కృతులు, మిశ్రప్రియులు, సౌజన్యులు, వంస్కారవంతులు, "షేక్‌ దావూద్‌ సాహెబ్‌ (1016) కడనజిల్లా “చిట్వేల” (గ్రామం వీరి జన్మభూమి. కర్నూలు ఉస్మానియా కాలేజి హిందీ తెనుగు వండితులు. వీరిజీవితము నమైక్యనంస్కృతికి ఒక ఉజ్జ్వల ఉదా హరణము, ఈయన పాందూ ఇస్తాముల సామరస్యవాహినుల నంగమమ్ము సంవ్కృతముగాక మరి మూడుభాషలలో నిండుకుండవంటి పాండిత్యముగలిగిన విగర్వి. నమదర్శనుడైన ఇస్తాం మతోపానకుడు. 'తెనుగునందు మృదులనునోజ్ఞ కవిత్వం ఆయన లేఖిని వెలువరించును. సానలు దేరిన గద్యముగూడ ఆయన పాండిత్యమునకు ఒక దీప్తాళలరణము, “*దానీవన్న” నాటకము ఆయన ఆత్మత్యాగానుర కివి (వదర్శించునది. విర్షిసాయి భగవానుళకత శము, ఆయన కబీరు గీశావకి సహోదరి, హిందీ, ఉర్దూ అనువాదముల్సు గద్యవద్యములు.._. ఆంద్ర భాండాగారమునకు ఎనలేవి స్తోమత వివ్వగల గ్రంత ములు, అధ్యావకులుగా విద్యార్థి జవవ్రియుడు, నూఫీనూ క్తులు, నంస్కార్యవణ యము మున్నగునవి వీరి యితరకృతులు,

288 కవిశ్రయ జయంకులు బాపూదుపా హెట్‌ నెల్లూరువాడు. చిన్న వక్కాకంగరి (వింకు) బెట్టుకొని, విద్యా ర్థియై తెనుగు, సంస్కృతము, హిందీభాషలు చేర్చుకొని వండితుడై, తన అంగటి చుట్టూ మూగినవారికి చదువుచెప్పి విద్యాధికుల జేసినవాడు. మొదట గంద్యాల 'హైమ్కాలులోచేరి,. ఆతర్వాత కర్నూలు ,కకాశాల వండితుదైనాడు. నెమ్మతి అయిన పెద్దమనిషి; ఆదర్శీవి.

జమీన్‌ రైతు

*ఎర్రవ తాను వ్రబంధనర మేశ్వరుడను దృష్టినిమావి, హరివంశాదులలో కథా గమనముము పోషించినాడనీ, సీనములకు మార్గదర్శి ఆయినాడనీ, అరణ్యపర్వ'కేషముమ పూలర్తిచేయుటలో పోతన రచనవలె ఎర్రన రచన సాగిందవి (శ్రీ పోలూరు హమమక్డా నకీరామళర్మ అన్నారు”

మందాకిని

• .......హమమజ్ఞానకీరామళర్మగారు చాల విపులముగ ఎర్రన కవితావిశేషము లము వివరించిరి. (వ్రవింధపర మేశ్వరుడమకొను దృష్టినిమాని హరివంశాదులలో కథా గమనమును పోషించినాడనియు, సీసములకు దారిచూపినాడవి చెప్పిరి.

ఎజ్జన-పోతన

కోదండరామరెడ్డిగారు యిట్లనిరి. ఎజ్జన నన్నయవలె, తద్రరచనగా కొంత దోవ రచించునమటలో నన్నయవలెనే రాజరాజుకు అంకితము, నూతభారతానువాదమును (తిక్కన వైశంపాయన భారతమును అనుసరించిర్సి గావించిరేగాని, ఇద్దరి శయ్యలు ఒకదానితో మరియొకటి అతుకవనియు, ఎజ్జన కవికాశల్పమున తిక్కనకే దగ్గరివాడవిరి.

పోఠనవలెనే ఎజ్జనగూడ రుక్మిణీ అపహరణగాథను (వ్రాసినాడు. ఎజ్జన బొౌచిత్యము కవికాశల్పములను దృష్టిలో బెట్టుకొవిరి. పోతన భక్తివి కవితావేశంతో కలిపి శ్రోతల పొక్కించిరేగావి హర్షింపచేయలేదు.

హరివంశములో-రుక్మిణి నంపిన అనంగనం దేశములేదు. కృష్ణుడు ఐిలరామాదు అతోవచ్చి ఖీస్మకునిచే ఆదరించబడును, రుక్మిణి శచీదేవి ఆలయమునకు పూజకుపోవును. (పోఠన పార్వతి ఆలయమనును.) కృష్ణుడు రుక్కిణీవి ఎత్తుకొవిపోగా బలరామాదులు విలిచి యుద్దముచేపి శశుపాలాదుల ఓడింతురు. రుక్మి గడ్డం మీసం గొరుగుటలేదు.

నన్నయకాలంలో మళయాళదేశస్థుడు బోసదేవుడు (వ్రాసిన భాగవతపురాణములో ఈ మార్చును చెందగా పోతన (గ్రపహించియుందురు. ఎజ్జన కాలమునకు భాగవతము ఆంత (ప్రబారములోనికి రాకయుండి యుండును.” 0

కవిత్రయ శవిశావైజయంతి వరికి తిక్కన జయంతి ఏపిల్‌ 11వ తేది పాయంకాలము అధ్యతల: [శీ దీపాల పిచ్చయ్యశాన్త ఉవన్యాసకులు : శ్రీ దుర్భా రామమూర్తి జ వవ్మానితులు:. (శ్రీ గుజ్జం 'వేంకటను[బబహ్మణ్యం గుజ్జం వేంకటసు_బహ్మణ్యం (1809) నెల్లూరులో లెక్క.ఐడిన న్యాయవాదులలో నొకరు. వీరికి న్యాయశాస్త్రపాండితే గాక, సంన్కృతాం్యద్రాంగ్లమునందు చక్కటీప్రవేశము గలదు. కవికారీతులు ఇన రంజకమైనబాణిలో వడచినవి. వేదంవారి శిష్యులు. వారి వ్యాభ్యానములను జీర్జించు కొవి, ఆందలివిషయములను పోవీయనట్లు కాళిదాస శాకుంతలమును తెనుగు చేన్‌ వారు. మేఘదూతమునుగూడ అనువదించిరి. ఆర్మధబుతుసంహారము, అమరు కావ్యము, ఇందుమతీవరిణయం వీరీ యితరకృతులు...-వీరు ఇటీవలనే కాళిదాను రఘునంశమును అనువదించినారు. వీరి *కవిత-ఖండకావ్యసందోహము” కవి లోకపు (ప్రళంన వందుకొన్నది. 1080-1984 వరకు శ్రీ కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు అభ్యర్థనపై భారతీ ఉన సంపాదకులుగా నుండిరి. అటుపై *లా కాలేజి చదువు పూర్తికాగావే 1081 మండి నెల్లూరునందే *ఆధివక్త' యైనారు. జమీన్‌ రెతు యూ “... వభాధ్యకులు పిచ్చయ్యశాన్హిగారు వుసన్యపిస్తూ పాండిత్యంలేవి కవిత్వం ధనంలేవి దాతృత్వంనంటిదవీ, అనువాదాల్లో ఎన్ని పౌకర్యములున్ననో అన్ని కష్టములు గూడా వున్నవనీ, ముబహ్మణ్యంగారి ఆనువాదకృషి ఫలించిందని ఇెప్తూ అమరుక కావ్యంలోవి కొన్ని నంస్కృతళ్లోకాలను, దానికి సబహ్మణ్యంగారుచేపిన ఆనువాదాన్ని చదివి వినిపించారు. నలల్జై ఐదు విముషాలపేప్పు అనర్గళంగా, హాస్యధోరణీలో, చమ త్కారంగా సాగింది పిచ్చయ్యశాన్తిగారి వుపన్యాసం. శావ్రగారి వుపన్యాసంలో ఏది విమర్శాభాగమో, ఏది (పశంపాభాగమో, ఎన్నిసార్లువిన్నా, విడదీసి తెలుసుకొనే సువ్నిత పరిజ్ఞానం ఈ విలేలరికి లేకుండాపోతున్నది.”

వలల్‌ కవిశ్రయ జయంతుల తుందాకిని *....(దదానోపన్యానకులు ఆచార్య దుర్భారానుమూర్తి .భాషణసారము. తిక్కన భవ్యకవితావేశముతో సత్యస్థితిని అనగా (ప్రత్యక్షరీకతను నమకూర్చి పాఠకుల అట్టి ఆవేశమున ముంచివేసిరి. ఇదే జీవకవితకు (సధాన లక్షణము. తిక్కన ఘట్టానుగుణ్యముగ వృత్తముల ఉపయోగించినాడు. గో(గహణమున కౌరవుల వీరులను వర్హించుట కందము గీతములతో (ప్రారంభించి, విషయగురుత్వము 'పెరిగేకొలది. కర్ణుని వర్షనమును శార్దూలములో అవల (నగ్ధరనువాడి రనస్ఫూ రిని పెంచి నారు. తిక్కన శిల్చ్పములో ఇంకొక ఆద్భుతగుణము - భావో,దేకమున భాషనే కుదించి కై క్యమును గూర్చెదరు. చిన్న విరిగిన ముక్కలే ఘట్టమునకు (ప్రాణములై వెల యును. ఈ గుణము ేక్సపియర్‌లోగూడ గాన్పించును. అనువాదంలో తిక్కన వ్వతం్యతించినప్పుడు బొచిత్యమునే దృష్టిలో బెట్టుకొందురు. కీచకమర్దన మట్టమున, వంస్కృృతమూలమున కీచక లీముల యుద్ధార్భటి పిడుగులవలె,. కార్చిచ్చులో వెదురు చిట్టినట్లు వర్ణీంపగ నమయభంగమనుచు భీముడు-ఇతరులకు తెలియునని కీచకుడు గూఢ (వ్రహారంబుల మోదుకొవిరవి తిక్కవ చాలా సొంప్కగా (వ్రాసినారవిరి. రామిరెడ్డిగారు నుబహ్మణ్యంగారి పాండిత్మీపాభవమును, కవిశాశక్రిని (వశం పించి తిక్కన విర్వచనో తత్తర రామాయణమును కొనియాడిరి. ”” 19061 నన్నయ జయంతి ఏప్రిల్‌ 8వ తేది పాయంకాలము అధ్యడులు : క థ్‌ శ్రీ పుట్టపర్డి నారాయణాచార్యులు వన్మావితుల; శ్థీ కోండ్లా రామచంద్రారెడ్డి శొండా రామచందారెడ్డి (10160) వెల్లారు, న్యాయవాది. ఇవ్వరు సల్లిక్‌ (ప్రాసిక్యూటర్‌. కవికాస్రియలు. ఇప్రాగ్జ్యోతి' అము మిద్ధభగవామవి దివ్యచరిక ద్వివదలో రమ్యవణితిని వ్రాని

కవమ్మికయ కవిశా వైజయంతి 2లి6 నారు. ఆంగ్ల వాఖ్కయరనముమ కడుపార ్రావివారు. గుణగ్రహణపారీణులు న్నేహశిల; కవికాగోష్టులవిన ఎనలేని (ప్రీతి, జమీన్‌ రైతు “బహుభాషావేత్త (శ్రీమాన్‌ పుట్టపర్తి నరాయణాదార్యులవారిట్ల నిరి. భారత కవిత్వం చాల గొప్పదపీ, కావి. వ్యానభగవానుడు అక్కడక్కడ తస్పుజేశాడనీ కవి (ఈయం సంస్కృత భారతానికి మెరుగు పెట్టినారని చెప్పడం, వ్యానభారతమును కించ వరచడమేననీ (యీ విమర్శ శ్రీ విశ్వనాధ నత్యనారాయణగారి నుద్దేశించి జేయదిడిం దని నదస్యులు భావించారు); తెనముగులోకం అ నంన్కృృతంలో వ్యాసుడు నుహాద్భుత మైన కావ్యశిల్పం జేశాడనీ; నంన్కృత భారతమును మరచినప్పుడే తెలుగుభారతమును హర్షించగలమనీ (శ్రీ నారాయణాచార్లు న్య క్రంచేశారు, నన్నయమీద తనకు ఆమితగౌరవం కలదనీ, కన్నడమహాకవి పంపడు [వాసిన భారతమును నన్నయ అమసరించినాడవీ, (శ్రీ పూతలవట్టు (శ్రీరాములు రెడ్డిగారు అన్నట్లు నన్నయ అరణం కవి అనే అభ్మిప్రాయంకూడ కలదనీ, వన్నయకు ముందు తెనుగు కౌవ్యాలున్నాయవీ, నన్నయతో నమానులైన వారు అంధ్రసాహిత్యంలో వున్నారఏీ ్రీ నారాయణాచార్యులు చెప్పారు. నన్నయనృష్టి కాళిదానులో లేదనడం విడ్డూరంగవుందనీ, కాని నన్నయకభట్టుకు మోగ్రం (ప్రాచీనకవులపై అట్టి భావంలేదనీ, కాశిదాసు-భవభూతులపై నన్నయకు ఎంతో గౌరవంకలదనీ ఆయన కాళిదాసును అనునరించిన నందర్భాలున్నననీ. నన్నయకంకే వ్యాసుని వర్షనలే చాల బాగేన్నవనీ, వ్యానుని శిల్పం వేరు, నన్నయ।ిల్బం వేరనీ, (శ్రీ నారాయణాచార్యులు వుగ్గడించారు. వన్నయ హాస్యాన్ని వుదాత్తరనంగా ప్వీకరించ లేదనీ, హాన్యంమీద ఆయనకు ఆదరణ లేకపోవడమే కారణమని, (వతిదీ పాఠకులను వూహించుకోమంటాడవి చెప్తూ హాన్యమునకు ఏమాత్రం అవకాశమున్నా తిక్కన జార విడుచుకోలేదని (శ్రీ నారాయణాచార్యులన్నారు, నన్నయ. తిక్కనలను పోలుస్తూ తిక్కనగారికి తెనుగునంప్రదాయం రక్తంలో జీర్ణ మెపోయిందవీ, అనేకవేల తెమగుళద్దాలను పేకరించుకొని, తెనుగుభాషకు న్య క్రిత్వం శలదవి తిక్కన విరూపించారనీ, కవిబ్రహ్మ నంన్కృృత సంప్రదాయం అలవరచుకో లేదపీ, తిక్కనతో సమానమైన మహాకవి దతీణదేశభాసల్లో యెవరూలేరవీ, తిక్కన చాల గొవ్పవాడవీ, ఆయనను స్టడీచేయడం మహాకష్టమని శ్రీ నారాయణాచార్యులు చెప్పారు.”

287 కమ్మికయ జయంతులు మందాకిని నవ్నయ అనువరణలు “ఈ నంవత్సరోత్సవాలకు “ఏప్‌స్టార్‌" వరన్వతీప్వుత పుట్టస_ర్థి నారాయణా చార్యులవారు. ఈ సభకు నీరు అధ్యక్షంచి. వనన్నయమీద జంకు కొంకులేక చెప్పదలచు కొవినవి చెప్పివేవినారు. నన్నయ పంవవి కన్నడభారతమునుండి. ఇలాంగో అడిగల్‌ శిలస్పదికారమునుండి ఎన్నియో అంశముల (గ్రహించి పొందువరచినారవి, హాన్యరన మును నన్నయ్య తాగలేదని, నవ్వెవని చెప్పవా ఎట్లు? దాని ఫలితమేమి? అను వాట్‌ జోలికి పోలేదవి, తిక్కన ఈ వవ్వును వేరువిధంగా రమణీయంగా చెప్పినాడనిరి. వ్యామడు పాడుచేసినాడు, వన్నయ తిక్కనాదులు బాగుచేవినారనే వాదం తప్పవి, ఇది మూల్యవ్రతిపాళ భేదాలవల్ల ఏర్పడియుండవచ్చునవి చెప్పిరి.” ల ఎల్జిన జయింతి ఏప్రిల్‌ 8$వ తేది ఉదయము అర్యతలు: శ్రీ ప్రికుపాటి వి శ్వేశ్వరళాన్చి వితులు : 4 వన్మా శ్రీ దర్భా వేంకటకృష్ణమూ ర్తి పిశుపాటి విశ్వేశ్వరశాన్తు (19064) వెల్లూరు మి అర్‌. కాలేజీయందును, వాకాడు ఎన్‌. బీ. కె- ఆర్‌. అర్హుకొలేజి యందును అర్భారోవన్యాసకులుగా నవచేనరి. అం్య్రనంస్క్మృతములండు గట్టి వందితులు, గ్రంథకర్త. కరవదిలో [సభ్యాతీగాంచిన శతానధాన, మహోకవి దిడర అరళొవ్రగారి సోదరులు. వీరికీ వేంకటగిరి సంస్థానారారము గలడు, కదుపు బాగా చెన్నగలిగిన ఐడి అయ్యవారు. వీరు వ్రాసివగంతములు రక్నసొందాలిక, (్రక్యూ మ్నార్యుదరయనుణ. సూర్యరాయాల్యధ వీధుంటు సంకలననూన నవినేసీరి,

కమిక్రయ కవిశావైజయంతీ 288 జమీన్‌ రైతు “థ్రీ పిశుపాటి విశ్వేశ్వరశాన్తు ఆధ్యక్షత వహించి మాట్లాడుతూ, ఎట్టాప్రగ్గడ నన్నయ, తిక్కనలకు సమదీటనీ, వారిరువురి నమష్టిరూవం ఎజ్జాప్రగ్గడ అనడావికి తార్కాణములు గలవనీ, నన్నయలోని అక్షరరమ్యతను, తిక్కనలోని భావకొళశలమును ఎల్జన సమన్వయింపజేసుకొన్నాడనీ, ఎడ్జావ్రగ్గడ తన రచనలలో భావమునకు (ప్రాధా న్యత చేకూర్చాడని చెప్పారు. ఎజ్జనగారి నృసింహపురాణాన్ని పోతన చదివి జీర్హించు కొవి (ప్రహ్లాదచర్శితను (వాళాడవిపి స్తున్నదన్నారు (శ్రీ విశ్వేశ్వరళాస్త.”” 0 తిక్కన జయంతి ఏపిల్‌ 8న కేది సాయంకాలము క అధ్యడేలు : ఫ్రీ రేబాల నుబ్బారెడ్డి ఉవన్యానవలు: (శ్రీ మామిడిపూడి రామకృష్ణయ్య వనన్నానితులు ; థీ కేతవరప్ప రామకోటిళాన్త్రి రేబాల నుబ్చారెడ్డి (1016) వెల్లూరు వి. అర్‌. కాలేజి ప్రిన్సిపాల్‌. ఆంగధ్రచరికలో నిష్ణాతులు. సాహిత్యము నందును ప్రవేశము గలదు. తొణకని న్వభానము, గంఖీరవ ర్తనులు. మామిడిపూడి రామకృష్ణయ్య (12841968) నెల్లూరు, న్యాయవాది, ఆచార్య మామిడివూడి 'వెంకటరంగయ్య గారి పోదరులు చాలకాలము గవర్నమెంటు స్లీడరుగా వనిచేనినారు. మెత్తటిహాన్యముతో విను రించి నొప్పింవని చతురులు, వాల్మీకరామాయణ మునకు తెనుగున టీక (వ్రానినారు, భగవర్గీతపగూడ విపుల ఆం్రవ్యాఖ్యానమును నవ్రానినారు, కేతవరవు రామకోటిశాన్త్రీ (1982) ఎం, ఏ., వహెద్‌.డి, వరంగల్లు కళాశాల ఆం(్రాధ్యానకులు. గట్టిపాండిత్యము, నిశిత విమర్శకళ క్రిగలిగిన యువకులు, సరసత, అభిమానము, న్నేహితులను

2809 కవమిక్రయ జయంతులు కూడగట్టుకొని ఆనందింవవేయగలిగినవి వీరిశ క్తులు, తిక్కన వై వివుల వరిశోధన తేని ఆచార్యవిరుదముమ పొందిన లోత్రెన చదువుగలిగిన విన్నముడు, తిక్కన ఆశ్వాసాంతములందు అపూర్వ వేదాంతము ఇమిడి ఉన్ఫి వెలికి పొంగుతున్నదవి ఆకర్షణీయముగ విమర్శించియున్నారు. సాహిత్య అకాడమీవారికి (శ్రీనాథుని “ఘటికాచల మాహాత్మ్యము”ను ఎడిట్‌ చేసినారు.

జమీన్‌ రైతు

“*_.. తెమగుమహాభారతం అనేది లేకపోతే ఆంధ్రభాషే లేదనీ, ఆంధ్రదేశం గూడాబేదనీ శ్రీ రామకోటిశావ్రుగారన్నారు.

తెనుగే తిక్కన

కవ్యితయంలో కీర్తిప్రతిష్టలు బొందినవాడు, ఎక్కువగా గౌరవింపబడినవాడు తిక్కనయనీ, తెనుగుభాష అంశ తానై, తానే తెనుగుభాషయై తిక్కవ పదున్నైదు పర్వాలు గల మహాభారతమును రచించినాడనీ, కాని కవితయంలో తరతనుభేదం జేయడం తనకిష్టంలేదనీ చెప్తూ. భారతరచనకు నన్నయ ప్పనాదివేశాడనీ, నన్నయ భారతాన్ని తిక్కన నమ(గంగా చదివి, నన్నయ వేసిన పునాదివి ప్లానువకారం నడిపించి, నన్నయ పరువును దక్కించినవాడు తిక్కన అవికూడ (శ్రీ రామకోటికాన్రిగారన్నారు. మహాభారతరచన ఆదిపర్వంనుండి చిట్టచివరివరకు ఒకేవిధమైన నిర్మాణంగా తనకు కవి పిస్తుందనీ, ఆదివర్వంలో “పావబుద్ధియందు కృతనిశ్చయుడై న దుర్యోధనుడు...” విరాటపర్వంలో *పాఠకియైన సుయోధనుడు..._"గా రూపొందినాడనీ; యిశ్లే ఆది పర్వంలో ధర్మరాజా ఆంత।;కరణ (ప్రవృత్తిని గురించి నన్నయ వేపిన విశేషణాలను తుదినరకు తిక్కనగూడ వాడినాడవీ; తిక్కన (ద్రౌపదికి, నన్నయ (దౌవదికి భేదంజూపే వారు కొందరున్నప్పటికీ, నన్నయ (దౌసడి పపొఢయనీ, తిక్కన (దౌపది గట్టీదిగా కవ్చించడంలో తారతమ్యం సహజమేనని (శ్రీ రామకోటిశాస్త్రీ విశదీకరించి చెప్పారు.

(వవింధములు విజయనగర సాామాజ్య కవుల నృష్టిమ్మాతమే కాదనీ, తిక్కన కూడ తన కృతులను (వ్రబంధమండలిగా పేర్కొవివున్నారనీ; నన్నయ తిక్కనలలో చెదురుగావున్న (వబంధలశణాలను అలపొనిపెద్దన, పింగళి సూరన యిత్యాది (వదింధ కవులు వుపయోగించుకొవి వాటిని విసృతంజేశారవి శ్రీ శాస్త్రీ నుడివారు. మామూణు శవికి ఏ పద్యానికి ఆ వద్యమేగావి, మహాకవికి ఆనుళ్ళతిగా అల్లుకొవిపోయేశ క్రీ పుంటుల చవి తెప్పూ, ఆట్టివారే నన్నయ, తిక్కనలని శ్రీ రామకోటిశాన్త అన్నారు,

కవ్మిరయ కవితా వైజయంతి వశ40 వంన్కృతలారతాన్ని తీసుకొచ్చి కవితయవారి మహాభారతంతో పోల్చ:0 బొచిత్యంకాదనీ, వ్యానుడు చేసిన తప్పులను నన్నయ నవరించినాడని చెప్పడంకావి, భారత విమర్శనలో వ్యాసునిళ్లోకంకం కే “ఈపద్యం బాగుంది" అవి చెవ్పడం మంచిది కాదవిచెప్తూ. వ్యాసువి దయావి'శేషంవల్ల నే భారతం మనకు (వ్రపాదితమైందనే గౌరవ భానం వ్యాసునిపట్ల కవిత్రయం వెల్లడిచేసివున్నారని, వ్యాసునిపై వింద ఆనుచితమవి శ్రీ రామకోట్‌కా చ్రిగారన్నారు.” మందాకిని “ప్రక్కన నన్నయ భారతమును చూచియేయుండలేదన్న వాదమును రమ్యము/! అండించి భారతమును నన్నయ వర్ణించిన కందమును ఆఅదే(కమంలో ఆదే మాటలలో వచనంగా తిక్కన చెప్పినారవి, యిట్టినే మరికొన్ని చూపి కాకతాళీయాలు కావనిరి, విర్వచనో _త్తరరామాయణనుందలి ఉభయకావ్యముల కళాపారంగుడనన్నది దృశ్య (శ్రవ్యకావ్యముేగావి సంస్కృృతాం[ధ్రములు కావని నచ్చబలికినారు. తిక్కన విజయ పేనవిజయమను (గంథమును (వ్రావియుండిరవిరి. 17వ శతా బ్రంలో సంకలనము చేయవిడిన (ప్రబంధరత్నాకరము (వేటూరువారి (వ్రచురణ) ఆవల (వ్రదింధనజిభూషణం అన్న మరియొక సంకలన (గంథమునందును (మానవల్లి రామ కృష్ణయ్యగారి (వచురణ) కొన్ని పద్యములు యిందుండి ఉదహరింపబడినవవియు, అదే వద్యము విర్వచనో శ్రరరామాయణము నందుండినదనియు చెప్పిరి.”” రేవాల నుబ్బారెడ్తిగారి (వసంగం నా! ఆరాధ్యమ్తూర్తి “కవ్మితయములో ద్వితీయుడై నను తెలు/గులాషలో అద్వితీయమైన కవిత్వ ముతో శ్రీమదాంధ్ర మహాభారతములోవి పదునై దుసర్వములమ (వ్రాసిన తిక్కనసోమ యాజి ఆంధ్రులకు ఆరాధ్యమ్వూర్తి. (క్రీ. ఈ. 1200 (ప్రాంతమున గుంటూరునుండలము వేలుచుండిన మాండలికరాజునకు మంత్రిగా మండిన నియోగి.బ్రాహ్మణు(డైన మంతి భ్రాన్క్మరుండీ తిక్కనసోమయాజీకి పితామహంండు. ఈ మంత్రి భాన్కరుడే భాస్కర రామాయణమును (వాని జగద్విఖ్యాతి వషాంచినవాండు. ఈ భాన్మరమంథత్రి దండ వాధుడుగ పేరు గడించెను.

జ41 కవికయ జయంతులు క్రీ 1200 కాకతీయ యుగము

భాస్కర మంతి - భార్య కొమ్మమాంబ | (| ,

కేతన (పెర్గడ మల్లన జో కవన ఛ

తిక్కన సోమయాజి (కవి)

అడ్గ తిక్కన (వీరుండు)

ఈ నంశములోనివారందరు వంశపారంపర్యముగా (గామకరణనులుగానుండి. ఆనాటి మాండలిక రాజులదగ్గర మంగతులుగాంజేరి వరిసాలనాదక్షులుగా. బరిగణింప€ ఐడిరి. ఇంచుమించుగా ఈ వంశములో జన్మించివవారందరు మహాకవులుగా మహావీరు లుగాంగూడ పరిగణింపంబడిరి. ఈ నంశకములో మహాభారతమును (వాపి తిక్కన నన్నెకెక్కి.నాండు. మహావీరుడుగా వన్నెకెక్కిన ఖడ్గతిక్కన ఈ కవి తిక్కనకు పెద్ద తండ్రి కుమారుడు.

ఆనాడు కాకతీయు లాం(ద్రదేశమును ఏకళిలానగరముమ రాజధానిగా( తేపికొవి ఏకచ్ళ(త్రాధి పత్యమువపాంచి పరిపాలించుచుండిరి. తీక్కనకాలములో అనగా 18వ శతా బ్ర పూర్వభాగములో కాకతీయులలో కాకలుతీరిన గణపతిదేవుండు రాజ్యమేలు చుండెను... వాడు వెల్లూరుమండరిము. నేలుచుండిన మనుమసిద్ధిథూపాలుని మహా మంతయు అస్టానకవియువై న మన తిక్కనపోమయాణి తన (ప్రభువు దాయాదులవలన రాజ్యమును గోల్పోయియుండగా ఏకళిలానగరమున కేగి గణపతిదేవునితో నావృ తాంత మును విన్నవించి తన కవికాసామర్థ్యముతో నా భూపాలువి మెప్పించి. యాతని మన్ననరికు పృాతుండయ్యెనవియు, వెంటనే గణపతిదేవుడు వై స్యముతోవచ్చి మనుడు విద్ధి శ్యకుపుల వోడించి మనుమసిద్ధిని మరల అభిషిక్తువిగా జేవెననియ చరిత్ర "ఘోషించుచున్నది, ఈ విషయము సిద్ధేశ్వర చర్మితమను (గ్రంథములో విష్పృలముగ (వ్రాయబడియున్నది. పోమదేవరాజీయమను (గ్రంథములో మమమసిద్ధియొక్కయు గణ వఠిదేవువియొక్కయు చరిత స్పష్టముగా (వ్రాయబడియున్నది. మజియు నూతప్రాయ ముగా ఈ విషయమొక ఓరుగల్లు కాననములోగూడ అభివర్డి ంసంబడియున్నది.

వశాా!ే6

కవిశ్రయ కవితా వైజయంతి వని

కవిత్వమొక మహాశ క్రి యనుటకీ చార్మితకగాధ తోడ్చడుచున్నది. తిక్కన తన కవితాళ _క్రిచే గణవతిదేవుని మెప్పించి తన _సభువునకు గోల్పోయిన రాజ్యము విప్పించుటయేకాక అట్టి క క్రిచేతనే గణపతిదేవుని ఆశ్రయించియుండిన బౌద్ధులను జయించి ఆ మకమునందు రాజునకు(గల విశ్వానమును మాన్పించి అద్వ్వైతమతము వకు ద్రిప్పెను,

అద్వైత మతాభిమాని

తిక్కన అదైైతమతాభిమాని. అతండు వేదో క్తకర్మములయెడ భకక్తిశ ద్ధలు గలిగి వై దికాచారనంపన్ను(డై (పభ్యాతి వహించెను. ఇత(డు శ్రీశ. 1250 నం॥ ప్రాంతమున నెల్లూరుమండలమునేలిన మనుమసిద్ధి ఆస్థానకవిగానుండి తాను రచించిన మహాభారతమును మన నెల్లూరులోనుండిన హరిహరనాధునకే ఆంకితమిచ్చినాడుం భారతమునకు పూర్వము నిర్వచనో_త్తరరామాయణమను నొక (గ్రంథమును (వ్రాసి తన (ప్రభువైన మమమసిద్ధిరాజునకే అంకితము గావించినాండు. ఈ మహాకవి కృతికర్తగాళ (బ్రిపిద్దినహించుటయేకాక తన శమ్యండై న కేతన రచించిన దశకుమారచర్శితమను (గంథమునకు కృతిభర్తయై పొగడొందినాడు.

నదమూండన శతాబ్దమున అంధధ్రదేశమున చెలరేగుచుండిన శ్రైవవైస్టవమత వైషమ్యములను బురన్కరించుకొని ఉభయులకు ఐక్యము నమకూర్చుటకు తిక్కన హరిహరనాధుని తన యిష్టదైవముగ( గొలిచి హరిహరారాధనాత_త్ర్వమును (వచారము చేసినాడు. మన (ప్రాచీనాంధృగంథములను, హిందూదేశచర్మితను బరిశీలించినచో హకి హరారాధనాత_త్త్వముయొక్క యకఖార్థన్వరూపము గోచరింపగలదు. దక్షిణ పాందూ స్థానమున 18వ శతాద్దిమునుండి 16 వ శతాబ్దమునజకు పాందూమతములో వివిధ వంస్కటరణములు జరిగినవి. అట్టి నంస్కరణములు కారణముగా న్పర్ధలు, కలకలు, యుద్ధములు, కౌల్మకమముగా ఆకాలములో పెరిగినవి. అనాడు అనగా 12వ శతాప్దా రంభములో ఒకవంక బనవారాధ్యునిచే ఉద్ధరింపంబడిన వీర శై నమతమును, మజొకవంక ్రీరామానుజులవారిచే పోషింప(బడిన వీర వై ష్షవమతమును, (శ్రీ శంకరులవారి అదై్వెత్‌ మతఠమును డిందు వజచసాగినవి. ఇట్లుండ సదమూడవళ శాద్దిమున మధ్వాచార్యులవారు మటియొకవిధముగా వైష్టవవిభాగముగావించి, కయ్యపు వేడుకను ముప్పిరివెట్టిరి. ఇట్లా వేశముగా. _ బెనగులాడుతుండినవ్యవన్ధలో పాందూమతముయొక్కం విజతత్త్వము గుష్పమై పోసాగినది. అట్టిస్టితలో మతవ్వైెషమ్యముల నంతరింసందేని ఆత్మైకత త్త్వ మును బోధచేయుటయు, నానారూవధరుండగు భగవంతు డొక్కడే అని (ప్రచారము

248 కమ్మికయ జయంతులు చేయుటకు కొందరు మహాత్ములు కంకణము కట్టుకొవిరి. అట్టి మహాత్ములలో తిక్కన సోమయాజి యొకడు. అవ్పటికి పరిపక్వమైనపాండిత్యముతో హరిహరవిలేదమును ఖండించి, హరిహరై కత త్త్వప్రబోధమును గావించి, తిక్కన సోమయాజి పాొందూ ననాతన మఠగౌరవమును నంస్థాపించినాండు. ఆ మహనీయు( డన్నివిధాల తన జీవిత మును దేశ పేవాదీక్షకే ఆర్చించుకొనినాండు. తాను (వ్రాసిన పదునై దువర్వముల భారత మునుగూడ హరిహరవాధునికే అంకితము గావిందుకొనినాండు.

పూర్వకాలమున విద్యయనగా సంస్కృృతవిద్య, ఆది మంత్రములరీతి టాహ్మణా థీనమైయుండినది. ఇతరవర్షములవారు నంస్కృృతవిద్యా బఐహిష్కారము ననుభవించు చుండిరి. ఆధ్యాత్మికనంపదాయములు మతవిషయికములు మొదలగువిద్యలు హీనకులు లకు తెలియకుండునట్లు అ్యగవర్జులు గోప్యముగనుంచి రక్షించుకొనుచుండిరి.. ఆది కారణముగా వారా విద్యలను దేశభాషలలో (గంఠరూనమున (వ్రాయకుండిరి. అనాటి వారికి దేవభాషయే కావి దేశభాష పనికి రాకుండెడిది, తుదకు వారు దానశాననములను వైతము నంస్కృృతభాషలో నే వ్రాయించుచుండిరి. అట్లయినచో రాజరాజుకాలములో (1022-1080) తెనుంగున భారతమువంటి (ప్రమాణ్యగంథము (హిందూమతము (పకా రము (ప్రమాణమైనది రచింపందిడుట ఎట్లు సంభవించినదను నంళయము మనకు గలుగగలదు. ఈ సంశయమును ఆనాటి పాంఘికపరిస్థితులను పరిశీలించినచో మనము సులభముగా పరిష్కరించుకొనవచ్చును. బౌద్దులు, జైనులు మొదలగు వేదనిరాకరణ వాదులు తనుతమ మతములలో జమలను చేర్చుకొనవలయునను ఉద్దేశముతో మాతృ భాషలలో (గంథముల్యనవాపి వావికి వ్యాప్తిని (ప్రపిద్ధివి సంపాదింపసాగినారు. బౌద్ధుల (గ్రంథము లనేకములు మాగధియను (ప్రాకృతభాషలో (వాయంబడియుండుటయు. దీవి కొక దృష్టాంతము, అట్టి మఠ్యగంథముల్న ప్రభావముచే ఆంధధ్రులనేకుణు బౌద్ధత్లై న మత ముల సవలంబించినవారై (బాహ్మణమతమును (వై దికమతము) విసర్జింపసాగిరి. అట్టి అన్యమఠముల నవలంబించినవారో, వావియం దభిమానము దాల్చినవారోయైన అనాటి జనులు మరల హిందూమతములో చేరవలపినవారినిగా చేయనలయునన్నచో దేశభాష లలో వైదికమకామయాయులు ఉ _త్తమ్మగంథములను (వాయవలసివచ్చుట ఆవివార్య మైనది. తమనుతమును వదిలవరచుకొమటకును, దావితోపాటు ఆగ్రనర్జుల అధికారము వదిలపరచుకొనుటకునై (ప్రాచీనమత్యగంథములను దేశభాషలలోనవికి పరివ_రింపచేసిరి,””

కమ్మికయ కవితా వైజయంతి బైశశ రామకోటిశాన్తీ ఉపన్యాసము విమర్శనా విధానము ఆం(ధ్రమహాభారతమును విమర్శించువారిలో ఒకవర్గము కలదు వారు వంన్కృక మహాభారతముతో ఆం[ధ్రమహాభారతమును ఆడుగడుగునను పోల్పిచూచి విమర్శిం చెదరు. ఇందులో కొందరు వ్యాసువి కవిత్వమునందు గుణములను చూచుటతోపాటు కవ్మితయ మువారియందు అవి లేకపోవుటయు మరియు నవగణము లుండుటయుకూడ చూచెదరు. మరికొందరు కవ్మితయమునారు మూలమునకు మెరుగులు పెట్టుటనే చూచెదరు. ఒకరికి వంస్కృతాభిమానమును, మరొకరికి ఆం(ధ్రాఖిమానమును మెండు. అభిమానము మెం రైనచో అది దురభిమానమగును. దురభిమానముతో కావ్యములను విమర్శించరాదు. రాదు విజమే, కాని వారాగఠు. మరి, ఆంధ్రమహాభారతము నెట్లు వినర్శింపవలయు వనగా సంన్కృతభారతము (నన క్రిలేకుండ విమర్శింసవలయును. ఒక న్వతంత (గ్రంథముమనలినే ఆంధ్రమహాభారతమును విమర్శింపవలయును. మహాభారతములోని ఒక చిన్న ఉపాఖ్యానమును మీకు విమర్శించి చూపించెదను. ఏది విధానమో అది మీకే టోధపడగలదు. ఆఅంటోపాఖ్యానము ఉద్యోగపర్వము చివర ఆంటోపాఖ్యానము కలదు. అది దుర్యోథఠమనకు భీమ్మడు చెస్పినది. శఖండీవిమ్నాతము వేను చంపనవి ఖీమ్మడు చెన్సగా ఏల చంపరవి దుర్యో ధను డడుగగా దానికొక 'పెద్దకథథ యున్నదిలెమ్మని ఖీన్ముడు వానికి ఆందికథ చెప్పి వాడు, కౌరవ పాండవులయుద్ధము విశృయమైనది. కౌరవ 'పేనాసమూహములకు ఖీమ్మడు 'పేనాసతిగా అభిషి క్తుడై నాడు. ఇక దుర్యోధనుని 'సేనలను కురుక్షేత్రమునకు వడిపించుకొవిపోవుటయే తరువాయి. అందికథ ఆ నమయమున చెప్పబడినది. భీమ్మడు కథను వివరముగానే చెప్పినాడు. తొంబదియేడు గద్యపద్యములలో చెప్పినాడు, లీష్ముని ఆంతర్యము ఈ కథను చెప్పుటలో ఖీమ్మనియాంతర్యము స్టూలసూత్మలేదములతో నున్నది. వైకొకటి లోపలి కొకటిగా నున్నది. దీనికి ఖీమ్మడు వక్త. దుర్యోధనుడు శోత, శాళా మనుమలిద్దరును ఇద్దరే. దుర్యోధమనిబుద్ధిని యుద్ధమునకు నిముఖముగా చేయ

వన్‌ కమ్మికయ జయంతులు వలయునవి లీమ్మనకు లోనల నున్నది. యుద్దమునకు సుముఖత్వమును భజించుటయే ఈశనయొక్కయు తనవారియొక్కయు కర్తవ్యమని దుర్వ్యోధమన కొక నిశ్స్చయమున్నదిం ఏ విషయము దుర్యోధనునకు తోచవలయునని లీమ్మ తీకథను చెప్పినాడో, ఆది ఆ మనమనవికి తోచినది. కాని అతడు దానిని తోసిరాజవినాడు, తోచనళ్లే నటించినాడు.

అయినచో భీమ్మడు దుర్యోధనునకు ఏమి తోచనలయునవి ఏమి చెప్పినాడు? శిఖండిని నేను చంవను. శ+అండిచేత నేను మరణించుట తప్పదు. నన్ను సేనాపతిని చేసితివి. నావల్ల సీకేమియు కలిసిరాదు. నావంటివారి కిష్టముకాని ఈ యుద్ధమున నీవు (వ్రవ్నర్థించి ఏమిమూట గట్టుకొనెదపు : వీయిష్టము, దావరికములేకుండ నేను చెన్న వలసినమాట నేను చెప్పితివి_.ఈ ఆంతర్యము దుక్యోధనునకు తోచనలయునని ఖీమ్మడు తన మహాపర్శాకమలక్షణమును (ప్రకటించినట్లుగా కథ చెప్పినాడు ఇంత అవ్మక్రపర్శాకమువి-పేనానాయకుడుగా వరించిన తాను తప్పక విజయలక్షి్మవికూడ వరించ మన్నట్ల నిపంచి దుర్యోధనుడు పొంగిపోవును. ఇది స్థూలాభిపాయము. సూక్ష్మము చీనికి కేవలము విరుద్ధ్దము. ఇట్లు విరుద్ధలక్షణలక్షితమై ఈ కఠ యున్నది.

సూకత్మొాథిపాయము

ఇందున్న (వధానాంశములు రెండు :.-ఖీష్మునకు పరశురామునితోనై న యుద్ధము మొదటిది. ఆంబ ఖీమ్మవని వధించుటకు చేసినవయత్నము రెండవది అందకు 'దైవమనుకూలము చేసినవి. కనుక ఖీమ్మవివధ ఆనివార్యము. ఆంది చేపినసయత్నము పరిష్కరింపబిడినట్లుగా లీష్మునకు సరశురామునితోన్నై న యుద్ధము పరిష్కరింపబడలేదుం ఇరుసదిమూడుదినములుగా నా యిరువురును యుద్ధము చేసిరి. పరశురాముని భీష్ముడు అయించినదిలేదు. అ యుద్ధమల్లు నమా_ప్తమైనది. ఖీష్ముడు పరశురాముని జమించగల తనియేగావి జయించినాడని ఈ కథ చెన్సరు. తన పర్మాకమమువుగురించి దుర్యోధనుడు ఖావంచుకొనుటకు వీలుగా ఖీమ్మడు చెప్పినాడు. అంబ విషయమున ఖీమ్మడు దాచినది లేదు. మరియు భావించుకొను అక్కర లేకుండ తానేన్పష్టము చేసినాడు. శివుడు (ద్రువ చునకు వరమిచ్చినాడు, '*కూతురై పుట్టి పదపడి కొడుకుదనముగాంచి లీమ్మని నాజి శంగమున అంపునట్టే యుజ్జి నలాపత్యంబుపుట్టు పీకు తప్పదిదొ అని. ఆవిధముగా అంబ పుట్టి *లండియైనది. ఇక 4ఖండిచేత భీష్ముడు వధింపదడుట ఎట్లును తప్పదు. లీష్ముడు ఈన మరణమునుగూర్చి ఇంత విన్పష్టముగా చెప్పినను దుర్యోధనున కిది ఎక్కలేదు, వరశురామునితో లీమ్మడు చేసినయుద్ధమే. వాని కెక్కువగా నున్నది. అంబవిషయము వానిబుద్ధివి తాడితము చేయకపో లేదు. “అవి చెప్పిన దేన్నవతు వినుతవచనములు విభుండు

-తివిక్రయ కవితావైజయంతి వర విని తనచిత్తంబున నొక్కి౦తవగచి యీతనికి మగకనంబుపూవ్కి. తగునవి వలికెన్‌” శఠవిని దుర్యోధనుడు మనస్సున లేదసడినాడు. పైకి లీమ్మవి పొరుషముమ (ప్రశంసించి వాడు. దుర్యోధనుని మవస్స్పువకు పలుకునకు వైరుధ్యమున్నది. సూక్ష్మ్య్మవిషయమును లోవలనణచి స్టూలవిషయమును (వ్రకటించినాడు. కథ విమటనుచేసిన బుద్ధిమంతువి యందు రెండు విరుద్ధలానము లుత్పన్నములై నవనగా ఆ కథయం దట్టీలక్షణము లుండ వలయును. కథ చెప్పినవాడు ఖీమ్మడు గనుక వానియందే అట్టిలక్షణము లుండవల యును. దుర్యోధన డొక్కి౦త వగచినాడు ఏలననగా_8ఖం శివిషయ మట్టీదై నందున ఖీష్ముడు చెప్పిన ఈ మొత్తము కథాతాత్పర్య మట్టిదిగనే దుక్యోధనునకు ముందు తోచి వది. కాఠగారి ఆంతర్యమును చక్కగానే (గహాంచినాడు. కావి యతడు దురళిమాని, దుర్మదుడు. భీష్మవి ఆంతర్యము తన కిష్టముకానందున దానివి తొలగ్యతోపికొవి (ప్రానంగికముగావచ్చిన పరశురామువితోడి యుద్ధవిషయమును (ప్రధానముచేసి. దానివి 'హోంపించినాడు. ఆ (వళంస తనకు తా నూరట కల్గించుకొనుటకుమా త్రమే కాదు; చుట్టుప్రక్క-లవారికి వైర్యము చెదరిపోకుండ చూచుటకుకూడ. ఈతనికి మగతనంబు పూస్కి తగునని వారందరితోను పలికెను. తనక్షైన మిగిలివయుద్ధపీరుల చిత్తముల

కును శిఖండివిషయముకాకుండ చేయుటకొరకే ఆ వాక్యమును దుర్యోధనుడు వలికి వాడు. ఆవిధముగా నమరనముత్పాహముమ దుర్యోధను డప్పుడు విలబెట్టినాడు కథారహస్యము

అసలీ కథారహవ్యము నిట్లు పరిష్కరింపవలయును. ఇందు !ఖండివిషయమే (వ్రధానముగావి పరశురామువితోడి ఫీష్మవియుద్దము (ప్రధానముకాదు. వక్తకును శ్రోత కును కావలపినది ఖీమ్మ శఖండివి చంసమికి గరి హేతువివరణము. ఆందికథ అంతయు వదియే. భీమ్మవిపర్మాకమమును స్ఫురింపజేయు వరశురామువితోడియుద్ధము. (ప్రసంగ వశాత్తు వచ్చినది. దాని నొక పెద్దదేసి చెప్పవలయునని ఫీమ్మనకు లేకపోయినను అది ఇరునదిమూడుదినముల మహాయుద్ధముగనుక నహజముగనే ఆది కొంత విపులనర్జన మైనది. మొలత్తముకథలో దాదాపు నగము్యుగంథము యుద్ధవర్ణన్యకింద పోయినది. ఆందువల్ల నే దుర్యోధను డటువైపునకు (మొగ్గినాడు. ఈకథనుచెప్పుటలో. భీమ్మవి ఆంతర్యము తనయం దాళ పెట్టుకొని దుర్యోధనుడు యుద్ధమునకు దిగరాదవి. ఎనిమిదవ వాడు యుద్ధమైపోయివది. అర్యాత్రి దుర్యోధనుడు తాత సరిగా యుద్ధముచేయుట లేదన్నట్లు విందించి పలికినాడు. అప్పుడు ఖీష్ముడు “గాండీవి గెలునరాదు. +అండివి అంపంగ నాకు కాదు. విమము నన్నాండు మగలు మార్కొనిన జెండుదున్యుగ్రముగ-

వశ కమిక్రయ జయంతులు మున్ను చెప్పితి వీకున్‌'” మున్ను చెప్పినదేమి ? శిలండివిషయమే. మున్ననగా నెప్పుడు? అంబకథ చెప్పినప్పుడు. కనుక అంటోపాఖ్యానమును చెప్పుటలో లీమ్మవి ఆంతర్యము తనయం దాళ పెట్టుకొనవద్దని దుర్యోధనునకు చివరిసారిగా నూచించుటయే ; దుర్యోధను డది (గహించకపోలేదు. కావి, దానియందు చిత్తమును (ప్రవర్హింవవీయలేదు. (ప్రానం గికముగావచ్చిన పరశురామునితోడి యుద్ధమును దుర్యోధనుడు (ప్రధానముగా (గహించి యుద్ధమునకుత్పపాంచుట వాని జీవలక్షణమున కనుపుగా నున్నది. దుర్యోధనునియందు దానివ్రభాన మున్నదిగనుకనే దానినంత విపులముగా వర్జి ంచినది. తిక్కన (వాతతీరు

కాను పేనానాయకుడుగా అభిషి క్తుడై నందుకు విమ్మడు వర మోత్సాహముగా లేడు. పాండవులతోడి యుద్ధము ఆయన కుత్సాహమును కిల్గించునదికాదు. తాను సేనా వాయకుడగుట అదియొక తస్పవి క్లిష్టపరిస్థితి. అప్పుడు లీమ్మున కుక్పాహమేలేదు. ఇక వర మోత్సాహ మెక్కడ ? ఖీమ్మవి అప్పటి జీవునకు ఉద్వేగపడుటయు లక్షణము కాదు. తిక్కన్న ఇట్లాలోచించెదరు గనుకనే భీష్ముడు తాను పేనాపతిగా పట్టాభిషిక్తుడై నందుకు పొంగిపోయి మహోద్వేగముతో తన వర్యాక్రమమును వర్డించుకొన్నట్లు (వ్రాయలేదు, మూలములో నున్నదికదాయన్నచో మూలమును తూచా తస్పక తెలుగులో నకలు దించెదనవి ఆయన మనకు వాగ్దానము చేయలేదు. ఆయన (వ్రాసినది నముచితముగొ మన్నదా లేదా అన్నదే మనకు విషయము కాని మూలము నళ్లే దించినాడా లేదా అన్నది కాదు.

మహాభారతమునంటి మహేతిహినములో అంటోపాఖ్యాన మెంత ? సముద్ర ములో "ఏదో ఎంతో”_అంఠ. అంబా సొజ్వుల నంవాదముగా దనలువిషయము. ఇతి పహోనకథాసూ్యత్రమున కది విహం దూరవిషయము. దావికున్నవిలువ-దాని యౌచిత్యము= చాని యవసరము ఈ యన్నింటివి దృష్టిలోపెట్టుకొని (వ్రాయవలయును. తిక్కన్న అస్లే (వాసిరి. అంబకథను కావ్యముగా రచించువానికి అంబా సాళ్వుల సంవాదము (ప్రధానము కావచ్చును. అతడు వివరముగా వృదయావర్షకముగా రచింవవచ్చును. మహాభారతమును (వాయువాని కది ఆఅ్యపధానవిషయము. దానిని అందుకు తగ్గట్లుగానే (వ్రాయవలయును. దేవి నెట్లు (వాయనలయునో దాని నట్లా (నాయుటయే మహాకవి లక్షణము. అనందర్భముగా వివరించుట హృదయావర్ణక లక్షణలకీతముకాదు.. కొని దావి వవుననుకొనుట అవిద్యాలకణము. అనవపరవిషయములను సెంచి అనుచితము

కమ్మికయ కవితా వైజయంతి వశరి చిను అల్పమేధస్కులయిన కవులు రచించెదరు. అవిద్యామహితులందు రసాస్వాదన వేయుదురు, మహాళిల్చి పాతలనుదిద్ది తీర్చువిధానము ఆంబకథలో ఆమె వ్యక్తిత్వముకాదు (సధానము. ఆ కథ ఏతదర్ధమై చెవ్పబడి నదికాదు. భారతేతిహానములో కొన్నినందల పాతలున్నవి. (వ్రతిప్నాతను తీర్చిదిద్ద వలయునన్న (వయత్నమును ఉచితజ్ఞుడైన కవి చేయడు. దేవి నెంతలో ఉంచవలయునో ఆది మహిల్పులై న కవుల కెరుక. ఆంది వ్య క్రిత్వమును, ఆమెలో రేగిన ఉద్విగ్న ఖ్రానసరంపరను మహామేరువుగాచేసి (ప్రదర్శించుటకా ఖీమ్మ డాకథను చెన్పటకు మొదలు పెట్టినది ? అక్కడ భీష్ముడు నక్త; వ్యాసుడు కాదు. బొచిత్యము భీష్మని చుట్టు కొనియుండును లీష్మ డెంత చెస్పవలయును ? ఎట్లు చెనవలయును? అవి విచారించి కవి (వ్రాయవలయునుగాని, తన యిష్టమువచ్చినట్లు (వ్రాపికొవిపోరాదు. తనయిష్టమే (ప్రధానమైనచో ఇక ప్యాతలెందుకు? ఆందునల్లి వక్తనుబిట్టి శ్రోతనుబట్టి బొచిత్య ముండును. విమర్శకులు దానిని భావింపనలయును. ఇతిహాసములయం దేయేపాత్రల విషయమున మనో విశే షణాత్మకమైన రచన చేయుట అవనరమో దానినెరిగి (వ్రాయి (వాతలను గుణనంతములుగా చెప్పరాదు. అది పాపాత్యవిద్యా మర్యాద. అది తెలిసిన మీదట విమర్శనము. అంది జీవితనమన్య ఎంత ఆటీలమైనదో దానివి (ప్రదర్శించుటయే నక్త ఉద్దేశ్యనుని (వ్రాసిన మహాభారతకవివి లేకుండచేయదగును. అందిజీవిత మెవరికి కావలయును? భీమ్మనకా ? దుర్యోధనునకా ? ఇరువరకు అక్కరలేదు. ోతకు-న రక అక్కరలేవిదా నిని ఆక్కరవడిన మహావిషయముగా చెన్పవలయునన్న పట్టుదల ఏమి వట్టుదల ? మహాభారత పాఠకులకును అది అక్కరలేదు. అంది జీవితనమన్యకొరత మహాభారతము చదువుదునన్నవానికి ఏ (గంథము నెందుకు చదువనలయునో తెలియదు. ఆంది విషమసరిస్టితికి మూలకారణమును మహాభారతమున నన్వేషించువానికి (గ్రంథము పలించుటయేగావి (గంథతాత్సర్యమరయు. నిదానము లేదనవలయును. అంది దృఢ విశ్చయమును (ప్రదర్శించి దానివల్ల పాఠకులమనన్సులను ఆశ్చర్యభరితములను చేయుట కొరకు ఆంధ్రమహాభారతము (వ్రాయబడలేదు. నంస్కృతమహాభారత మందుకే (వాయ విడినదేమో తెలియదు. మొత్తము మహాభారతమునందు దృష్టి పెట్టకుండ ఏ ఉపా్యాన మున కా ఉపాఖ్యాన మొక రసవతృ్రబంధమని కండ్లు మూపికొవి చదువుట వట్టి చడు వుటన్నూతమే. అది [ప్రయోజనకారి కాదు.

240 కమిక్రయ జయంకుల నంన్కృతభారతము తక్కువదని కాదు. కవితయమువారే దానిని నె క్తికెత్తు కొవగా ఆది కాదనుటకు మన మెవరము?ః మనకు నంన్భ్యృతము వచ్చినందుకు గు ర్తుగా మనము నంన్క్కృతమహాభారతమును (వశంవించుచు ఆం[ధ్రమహాభారకామును విరపించ వలయునన్న అవివేకమును మనము తొలగించుకొనవలయును. సంస్కృత లారతమువ కంటె ఆంధమహాభారతము గొప్పదికాదు, తక్కువదిగాదు, అది అదిగా విమర్శంన ఐడనలయును. నంప్కృృతభారతమునకు కవితయమువారు విపరీతముగా మెరుగులు పెట్టుట ఎంత నిజమో నంక్కృతభారతముముందు ఆంధ్రమహాలారతము తీనికట్టను టయు అంతే విజము. ఆంధ్రమహాభారత విమర్శనముశనకు నంవ్కృతమహాభారతము వనహాయ మక్కర లేదు, 10632 నన్నయ జయంతి ఏప్రిల్‌ 28 ఉదయము అధ్యవలు: _ శ్రీ సి, రామకృష్ణారెడ్డి ఉవన్యాసకులు : 9, వనం ]థ్రీ పిశుపాటి వి శ్వేశ్వరళాన్తి సి. రామకృష్ణారెడి అణ ౧ రాయలసీమవారు. నెల్లూరు గవర్నమెంట్‌ టీచర్స్‌ .బ్రనింగ్‌ కాలేజీలో ఆంధ్రో పాధ్యాయులుగా వనిచేపిరి. అంధ్రవాజయమున ఎన్నదగిన పాండితీగరిము గల వారు, చక్కటి ఉపన్యాపశ్రై లి; మంచి అధ్యావకులు. జమీన్‌ రైతు 45-198602 కవి_తయజయంతి-వర్వదినం “చూవదగినంత గౌరవాన్ని, ఇవ్వదగినంత భక్రీని ఆంధ్రభారత కవిత్రయం వల్లి అంధధ్రులు (వ్రదర్శించడంలేదనీ: ఆంధ్రులకు వారు ఆరాధ్యులనీ: అందువల్ల కవి

కవ్మికయ కవితా వైజయంతి 250 (త్రయ జయంతిని వారు ఒక వర్వదినంగా జరుపుకొనుటకు సెలవుదినంగా పరిగణించా అని కవులను సన్మానిస్తూ థ్రీ తిక్కవరప్పు రామరెడ్డిగారు ఆంధృపదేశ్‌ (ప్రళుశ్వాన్ని కోరారు. కవ్మితయజయంతి జరుపుకొనే ఆనకాశం నెల్లూరు మండలీయులేగాక, యావ దాంధధ్రులు పొందాలని తము అభిమతమనిగూడ (శ్రీ రామరెడ్డిగారన్నారు ... ధర్మ(పతిపాదకము థ్రీ పి. రామకృష్ణారెడ్డి నన్నయపై ఉపన్యసించారు. (ప్రతిసందర్భమున వన్నయ ధర్మ,(ప్రతిపాదితముగా కవిత్వం (వ్రాశాడని చెప్పారు. నేటి కవులకున్న దుర్గ ర్వము అనాటి కవులకు లేదనీ, వారికి నృమత ఎక్కువగా పుండేదని చెప్పారు. నాలుక జారుడువల్ల కవిగా వున్నవాడు ఉన్మాదుడౌతాడవి సోదాహరణంగా ఉదంకోపాఖ్యాన మందలి కథ జెప్పారు. అచ్చటచ్చట నన్నయ కవిత్వమునందలి రనవత్తరములైన పద్యములను కొన్నింటివి పఠించి, కొన్నిచోట్ల మనుచరిత్రములోవి అల్మిపాయాలు వన్నయలో వున్నవని (శ్రీ రామకృష్ణారెడ్డి అన్నారు. భారతమందలి దుష్యంతోపాఖ్యాన ములో దుష్యంతునిపాత చిత్రణలోని రమ్యకను విపులముగా వివరించి ప్రశంసించారు.” ౦ అ పొయంకాలను అధ్యక్షుల: _ (శ్రీ నిడదవోలు వెంకటరావు ఉవన్యాసనకులు : వన్మానిరులు ; | శ్రీమతి ఊటుకూరు లక్ష్మీకాంతమ్మ లక్ష్మీకాంతమ్మ (1017) నువసిద్దులు, కవులు, దేశాభిమానులు, రాజమ హేంద్రవరవానులు అగు (శ్రీ నాళం కృష్ణరావుగాతి. తనూజ; హయ్యగీవ గువ్లగారి ధర్మవత్ని. నంప్కృతమున చక్కటి పాండిళ్యము, నరళమైన ధారాళుద్ధికలిగిన, తెనుగు శ్రననములో 'పేర్గాం చిన నారీమణి. ఉనన్యావేకు వెలయేటివలె, దీర్చసమాసములనే నురుగులు

ఓ251 కమ్మీకయే జయంతులు (గక్కుచు మహావేగముగా వ్రవహించిపోవును, బహంగ్రంథక ర్తి. అందు ఆంధ్ర కవయ్యిక్రుల చరిత ఎన్నదగినది. అఖిలభారత మహిశారచయిరల నభకు కార్యకర్తగా వనిచేసిరి, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ పాహిత్య అకాడమీ నభ్యురాలు, కేంద్ర అకాడమీ ఆంధ్ర్మప్రాంతీయ సమాలోచక నంఘమునగూడ నభ్యురాలుగా నున్నారు. ఈమె యితరగ్రంథములు : రామకృష్ణ వరమహంన లీలలు (నంస్కృరము), శారదాయోగము, అంధధ్రకర్ణాట సంగితచరిత మొదలగునవి, లక్ష్మీకాంతమ్మగారి ఉపన్యాసం తల్లినుడిప్తై నలపు బాయజశాలని వారికి కవిబహ్మ తిక్కనార్యువి మహాభారత మొక గొన్ప నెనరు నెలపు, తవివిచేకజజేయు ఒక గొప్పవిందు. వదునెనిమిది మహోపురాణముల నలవోకగా (పవంచించి, వలువ సాగించిన విశ్వ రచనకే ఈడనదగు సుందరకావ్యనృష్టి నొనరించి, పొజపొచ్చెములు లేని, "హెచ్చు ఈగ్గులకు కావీయని నమబుద్ధితో. వారివారి పుట్టు సంస్కారములనుబట్టి, వేరు వేరు దారుల నడయాడిన కౌరవపాండన నంశ్యుకొ ధృతరాష్ట్ర దుర్యోధనాదులకు, పాండే యులకును ఊపిరివోవీ, అపారమైన కావ్యసంసారమున (ప్రాణమూర్తులుగా గండరువు తీర్చిన, వ్యానభగవానువి నంస్కృృతలభారతమును, జన్నమొనరించి, జగవంద్యురై. మేలిజతనముతో నొవ్పరికించి, తెలుగు నేతకుద్యమించిన తిక్కనార్యుడు “ఆంఢధధ్రానళి మోదముంబొరయునట్లు'గా తెలుగుభారతమును తీర్చెదనని బాన గై కొనుటలో నెంకేని వక్యేకత కలదు. యుగపరిణామము కతననేమి. పలువితములగు సొంత (సయోజనములకు కట్టు వడి, సాంఘిక సమతా సూ(తమగు ధర్మమును గుటుతీంచకపోపుట చేతనేమి? అడు గడుగునను కట్టడివనులకు తలవడుటకు వెరువక ముష్కరులనిపించుకొనిన వింతమావి మలు ధృతరాష్ట్ర దుర్యోధనాదులనుగావి, ఒకింఠగాకున్న ఒకింతయైనను ధర్మమునకు వెజచి, థర్మాచరణమున క్రై యొగ్గి, తమపాలికూడు తమకు తనజాలినదై న చాలునను ఈలంపున కలుషాత్మకులగు దుర్యోధనాదులతో వదునెన్మిది దినముల నం(గామమున కశాయత మైన ధర్మరాజాదులనుగావి, ఆయా పాత్రోచిత మర్యాదలతో, రసోచితరామణీయ శతతో దేశమువారి కొరవడిగ నిలుసవలెనమ నాతురతకం'చె. *యతోదరు నతోజయశి అను ధర్యనందేళమునకీ యుపాఖ్యానము మూలము2ణానడుగిడ కల్పింప్థనలెననొమొో టమే బుషిపుంగపుడౌ వేదవ్యాసుల మదిని త్వాళ్తారంటోనదపే నత్యము, నంన్మ్చీతేమ

కవిత్రయ కవిజా హైజయంతి విర్‌కి భారతము చదివినవారికెనరికై నను దోపని యంళముకాడు. కావుననే మహాభారతము అయిదవ 'వేదమైనది ॥

ఈ పంచనువేదము నాంగధ్రీకరింవ బూనుకొనిన కవి మూర్చన్యులు మువ్వురును 'తెలుగుప్రజ, నమహాభారతమును (కొందళుకు విన్నాణముల యందములు చిందు, ఆంధ్ర నరన్వశీ కటాత్తమాలగా స్వీకరించి యా కావ్యమునందలి ధర్మనందేశమునుకూడా సౌంపు తడియారవి, చవులూలరెడి కొావ్యామృతముగా (గోలవలెనవియే యాకాంఉీంచిరి 1

అపును। నర్వకళా్రీమయులగు తెలుగువారి నంస్కారపు సౌందర్యమట్టిది ॥

తీయ్యనై న తెలుగుబానము వంచమవేదమును సాజెక్కరింప జేసుకొనవలెనని యువిలాటపడిన తెలుగు తోబుట్టువుల ఈ చనవును చెల్లించిన యా మువ్వురు కవులకు ధన్యవాదములు ః న క్‌

రన(వ్రలుబ్ధి ధియులును, న్వస్థాన వేషభాషారతులును ఐన నత్చురుములు (తెలుగు వారు, అదోషమును, సుపరిష్కృతమును, వాగర్జ్హమయమును విశ్వ_శేయన్కరము నైన వై కృత (తెలుగు కావ్యమును వచ్చి, మెచ్చుకోలొనంగుటయేకాదు; అట్టి కళ మును తలపై నిడుకొవి బహుమావింతురు. ఇందొకింతయు నందియములేదు. ఇవి

మహాకష్టసాధ్యమైవ నుకృతమై నాకు పొడసూపుచున్నది, ఇది నా జీవితధ్యేయమైన మహార్థము । అయినను “పాయక పాకళానవికి భారత ఘోరరణమ్మునందు నారాయణు వట్లు తానును... ....వారాయణభట్టు *=తోడయి, విర్వహింవొగా, గీర్వాజినే తల కెక్కించుకొన, నాయితంవడు ఛాందనుల బిలిమివి, (నారాయణభట్టు తోడుసూపగా) దీకొబలమున నోహటించి నేను సంచనువేదమును తెలుగుభారతి కుడుగరగా నివేదించు కొనుచున్నానవి, ఆదికవి యూదిపల్కినాడు. సంన్కృతభారత వాగ్విలాన వై అరులను, తెలుగుబాసయను మూసను దింపుటయందే పూజ్య నన్నపార్యువి “న్వస్టాన వేషభాషా గారవములును, శల్లిబాన కొలువునందుగల (పేముడియును' తెల్ల మగుచున్నవి.

విపులశద్దిశాసనుడు, ఉభయభాషా కావ్యరచవాఖికోభితుండును, మత్యమరాధిపా చార్యుడునునైై న నన్నయ కావించిన కవితాశల్పమున కథాసంవిధాన చాతురిముందు చోటు చేసికొనినది. ఈ చాతురిని, కావ్యరచనాఫక్కియందు, చక్కని అందములతో. పొదిగి తెలుగువారి హృదయసొందర్యమున కద్దముపట్టి చూపినాడు. ఇది లెవ్సయే. కొవి యీ మహోద్యమ మింతటితో నాగిపోవుట ఈశ్వరో ద్దేశముకాదు ॥

సర్వాంగసుందరియగొకంపూర్జారయ్యధ్ర మహాభారత భారతిగా ఈ వంచన వేదము "ఇెలగునాట దివ్యపాకెశ్కా.ర మొసంగుటయే దై వనిర్దేశము |

258 కమ్మిశయ జయంతులు ఆది యట్టిదగుటవలన నే చదువరుల డెందములుబ్బునట్టి తెలుగురచనా సొమనన్య మును పాదుకొల్పి, చవీచక్కనా. తీరూ తీయమూగల తెలుగుమూ ర్తులుగా పాత్రలను రూపొందించి. మాటలాడు సౌరును వదర్శించునపుడుగాని, మనుగడల లీవివి వెలా రించునపుడుగావి, మావినుల పోడిమివి కతగా మలచి చెన్పునపుడుకావి. తెలుగుజాతి హృదయాన దోబూచులాడు, హృద్యందిగు తెలుగు వద్యవిద్యయే తళుకునడకల నడ యాడు ఆం(ధ్రమహాభారత కాన్యభారతిగా మన కన్నులయెదుట గజ్జెలుకట్టి విళ్చినటుల పోహళించినాడు తిక్కయజ్వ । *పళ్యతోభ(ద్రము" "శవోదారము' 'భాననారమ్యము" నైన ఈ తెలుగు కవిశాశల్పము తిక్క నార్యువి భరతరచనమునం దెల్లడను వడుగు పేకగా వల్లకొనియున్నట్లు తెల్ల మగుచున్నది. చక్కని నుడికారప్పసిరిగల “ఫప్రయివెట్టు" “ఎద్జుకొను” “చిరమరలు' *నంగిని *"ముట్టులు" (పనిముట్టులు) “పిట్ట” (మట్టిపెల్ల) “ఉక్కివము". *ఎడరు” “లావు *ఉచ్చి పోనాడుట' మున్నగు పెక్కు. తెలుగుపదముల యందమును వెలికి దెచ్చుటయం దేకాక, “*అంతలుపేసి పోనడిచి యక్కట సంజయుచేత చెప్పిపు _త్రింతురె. ఇట్టి యూరట మదిం (వీయమంది యుధిప్టిరుండు, తా నంతన యూకులేవురకు న్లైదు నుయోధనుడిచ్చు నొక్కొ” “గురునిదూట నరకుగొనమి దుశ్ళీలత పిట్టపుడుకగోరు ...” “కొడుకులకంటె నయ్యనుగు కోడలి కెక్కుడు గూ ర్త" “వచ్చెడువాడు ఫల్లుణు డవశ్యము గెల్లమనంగ రాదు,” “దయ్యమునె త్తికోలు దుదిదాకుట. ..” “క్రాన నవళ్యము పెనకువ గాని యుపాయమున బగజగడకేర్చు ధృతి గాని “కగవునటోక రాజు బెడిదంబులు పల్కెనయేవి....”” “మతువాడై వినయంబు పే కొవక....”” “రక్కెసి మాటలాడెదరు రాజులు దారును....”” “ఉల్లంబుచ్చి పోనాడుమీ....” మున్నగు తెలుగు మాబవులనదగు చిక్కని (పయోగంబులను గాంచిక న్లేరైన అక్క-జమున ముక్కున (వేలువై చుకొనక మానరు.

కవిత్రయ కవితా వైజయంతి ! ఆంతియకాదు భారతప్యాతలను చిత్రించుటలో నా మహాభాగుడు నూటికి నూరు పాళ్ళు ఆసదైన తెలుగు రంగులనే వాడి, ఆ ప్యాతలను వసందై న తెలుంగు చిత్తరు వులుగానే విల్పినాడు। ఇస్పట్టున సోమయాజి చూపిన నెప్పరితనము మెస్పులకు పాత్రమైనది. పాతొచిత్యమును గమనించుచు. నయ్యైపట్టుల పా(త్రోన్మీలన మొనరించుచు శొన్యము కడముట్టునలకు నాయా పా(త్రల చి త్త(వ్రవృ త్తులను [క్రమక్రమముగా తగుకీతివి ఫోషించుటలో నెంతమా(త్ర మేమలజుపొటు చూసక, మెరికువతో రచనము సాగించి కాన్యసయోజనమును పిద్ధింవజేవినవా రే మహాకవులకు తలమావికమైనవారు. ఆ కబ్చ్బిమే శన్చిములలో మేల్చంతి యనదగినది= కాస్యరచనా నంవిధానమున నాయువుపట్టనదగిన సీ యంశమున తిక్కనచూవిన చిశ్రారి పనితనము కడుంగడు చిత్రమైనది, భారతపా(తలన్నిటియందును ద్వంద్వన్వభావములుకల, ధృతరాష్ట్ర ధర్మజ పాత్రలు రెండును మిక్కిలి సత్యేకములై నవి. అశ్లే ఎట్టి యెడరునము, ఎన్ని యిడు మలు గుడిచినను, గరువతనమును, కలికితనమును విడువనొల్ల ని పాత్ర (ద్రౌవదిపాతః ఈ పాృాాఠలను సమున్మీలన మొనర్చువట్ల మిక్కిలి జాగరూకత వహించినందుననే, తిక్క-నార్యుడు, కవికులమున వలతి యనిపించుకొనెననిన, నది యగ్గలమగు (ప్ర స్తుతికాదు, ధృతరాష్ట్రుడు కౌరవపాండవులకు కుదురనదగిన కులము పెద్ద. తన కుమారు 'దెంతపాటి తులువయేయగుగాక, తుంటరియగు నెకిమీడేయగుగాక, వావిని మేకొవి, వాని (ప్రల్లదమడంచి వావినొక కొలికికి తెచ్చుట ధృతరాస్త్రునకు వల్ల మాలినపనికాదు ॥ వానినంకిలికి దెచ్చుటి అనాటి పెద్దదొరయగు తనకు క_ర్తవ్యముకూడ : పోనిమ్ము ధృత శాన్ట్రూడు ధర్మన్వరూపమెజుగని జడుడమకొందమా, అట్లను కాదాయెను. విదురాదు లెప్సటికప్పుడు క_ర్తవ్యమును బోధించుచు, బాధ్యతను గుర్తుసేయుచునే యుండిరికూడ ఆప్లైనను ఎడతెగక పాండవులదెన పేగియే యొనరించుచున్న తన సూనువి ఆ మేటిదొరో అనునయము పేయక, అఆదలించిన నుయోధనుడొక పాటునకు వచ్చెడువాడే=కావి యేమి లాభము ? ధృతరాష్ట్రువకుగల దట్టమైన సుతవ్యామోహమట్టి కట్టడిశిక పట్టిపై పెట్ట విచ్చినదికాదు 1 మయసళకేగి అచట నభావ్రలంభమునొంది, ఆ యవమతి హృదయళల్యముకాగాం హృదయతాసముతో కడుభరముగా (క్రాగిపోవుచున్న నుయోధనడు మేనమామయగు

25ర్‌ కవ్మికతయ జయంతులు శకుని హెచ్చరికవడనీ ధర్మజుని ఐశ్వర్య మపహరింపు తలంప్పన, శకునితోడి జూదము వకు ధర్మజుని పిలిపింపుమవి తండడ్రినడుగగా మొదట రృతరామ్త్రుడును “దాని కొడం ఐడనొల్లక. యేను విదురుశాననంబున (వ్రివర్థిల్లుచున్నవాడ, ఆతండర్జానర్థ్‌ విదుండు, వకలకార్య వమర్జుండు, జొదంబున విగ్రహంబగుననియె. ఇప్పుడు జూదంబిుడిగి యెస్పటియట్ల యుండుట కార్యంబ"'నియే చెప్పి ఎల్లకీడులకు 'మొదలిపుట్టువెన జూదము చెడ తన యొస్పమినే వెలిబుచ్చినాడు. కావి సుయోధను డప్పుడు తండికి నచ్చబలికిన తెరువున తెలుగుదన మచ్చువడియుండుట అచ్చెరువునకు కారణమైనది. ఏది ఏమైనను ఎట్టకేవికి దుర్యాగహవశుడై న దుర్యోధనుడు, “ప్ముతవత్సలు'"డై న తనతండ్రి బలహీనత నెటింగిన వాడగుటచే తన కర్ణమును సాధించుకొను వెజవునెళింగి ఈండ్రియొప్పమికి అనునగు టంకమునదికి మఅల ధృతరాన్రుడే, ఆ విదురుని పంపియే జూదమునకు పాండవా(గజువి పిలిచి తీసికొనివచ్చునట్లు కార్యమును విఐంధనమొనర్చినాడు...ఇట్టి వట్టులు మహాభారతమున నోపినన్నికలపు._తిక్కనార్యుడు ఇంత చిక్కని ధృతరాష్ట్ర ప్యాతను వివరించుటకై వాడిన వాక్యమేమో ఎజుంగుదురా । "సుతువాడైై పేకొనడు పాఠతమ్ము ” రసన్నిగ్ధములు, రాజకీయ రహన్య నుందరళాముగ్ధములై న ఈ కల తెజంగులన్నియు, (ప్రభుతనెజసిన తెలుగుజాతివారి వివేకమునకు చాతుర్యమునకును (ప్రతివిందిములేకదా ః తనను జూదమునకు పిలునవచ్చిన విదురునితో ఆ కుంతీప్పుతుడుకూడ “పత వత్సలుడు, విచ్చి వీర్యాత్మజాడార్యుండు, రృతరాస్త్రుడు'” ఆవి ధృతరాష్ట్రుని ప్యత వత్పలుడనియే ఆమతించినాడు. కృష్ణువి రాయబార మంపునపుడును ధర్మజుడు ధృత రాష్ట్ర్రనుద్ధేశించి “తనయిందు దెజంగుగల్లిన, నెన్వరు గొజగాకున్నను, గులంబుపాడి 'పెడక చెల్లు""నవి చెప్పిసంపెను. అంతియకాదు శ్రీకృష్ణదేవుడు పాండవుల వనుపుపూని కౌరవనళకు రాయబార

మునకేగినపుడు ధృతరాష్ట్రుని ఈ ఐలహీనతమూలముననే యిట్లింఠటిపోరు నమక్రూడె నవి ధృతరాస్ట్రుని ముఖముపై నవే, యాతవి ద్వంద్వ(ప్రవృ త్తిని తెగనాడివై చెను,

“షారపు ధర్మమున్‌ విమలసత్యము, బాొనముచేత టొంకుచేం

బారము( టొందలేక, చెడబాటినదై న యవస్థ్క దత్షులె

వ్వార లుపేక్షసేసి, రది వారల చేటగుగాని. ధర్మవి

స్తారకమయు్య్యు సత్యశుభదాయక మయ్యును దై వముండెడిన్‌ ”

కమ్మికయ కవిశావై జయంతి 256 అవి (శ్రీకృష్ణపరమాత్మ ధృతరామ్హ్రువి మొగమై పల్కి.న యీ తొల్పటి వద్యము వనే. “ఇప్పటి యీ కౌరవసాండవుల నడుమ గల్గిన పొణపొచ్చెములకు, ధర్యగ్గావికి దక్షుడవై న (సుతవక్షపాతరూసమైన) వీ యు పేక్షయే కారణమ"'వి తెగవేసి చెప్పినాడు. తుదివజకు నీ ధృతరాస్ట్రవి చిత్తపు తెలంగిటులనే కొవపాగింపదిడినది. ఇక ధర్మనందనుని తలంపుచొవ్సు మజింత వింతయైనది. ““పెనకువగావి యుపాయమున, బగతురగడతేర్చి ధృతింబూవి నడువవలెననియు”, “తగవునటోక రాజు బెడిదంబులు వల్కెనయేవి వైచిొనచో, “పెద్దవారిమాట గొవనమి యా నుయోధను నడన్‌ విలుచు'” ననియు, “మనమెల్ల గొరవంబున గురువృద్దు పల్కుదలంపున జన విచ్చిన జనులు మెత్తు''రనెడు తలంపుకలవా డాతడు. ఇంకను సూక్ష్మమైన యాతవి యాంతర్య మింకొండు కలదు. ఆది యెన్వుడును ఆతవి అంతరాంతరముల యందే మొలకెత్తి, ననలె త్తి, వలించుచుండును. కావి బయటకు నేమాశత్రము పొక్కు వది కాదు. కృష్ణుడు రాయవార మేగుతటి తన్నవినరిగ బయట పెట్టవలవి ఈ రహన్య మును వెల్మిగక్కినాడు; ధర్మనందనుడు ॥ “స్పుత్రువారై వినయంబు 'పేకొనక యే చొవ్పుం దగంజెన్సకన్‌ ధృతరాస్ట్రుం డవిసీతిజేసినను. నంధింపగరాదంచు, వే గ తెగంవాజకు, తెంపుపేయునెడ, లోకంబెల్ల మెచ్చం, (కా శక ధర్మస్టితినొంది, మూ మనము విశ్చింతంబుగా( జేయుమీ” తెగబడి కయ్యమునకై. తెంప్కపేసినము, నది లోకంబెల్ల మెచ్చువట్లుగను, ధర్మ స్థితి (వ్రకాశితమగువట్లుగను, లోకులు దమ్ము (బువ్వకుండునట్లుగనే యుండవలెనుగావి. యింకొండుతెజపున నంధికార్యముండరాదట. పాండవా(గజుని ఈ యింగిత మెటింగిన 'వెనుకనే (ద్రొనది కృష్ణునితో “మీ నుజనత్వముం తెడంగా నౌకభంగి పేయకుడని 'దెస్సరములు వల్కి.వది_._" మె త్తని పులియగు ధర్మసూతి న్వభానశీలములను వివరిం చుటలో తిక్కన సోమయాజి తీపికొనినశ్రద్ధ ఇంకొరుల కలవికానివనియే. ఇన్నిప్మాత లౌకయెత్తును (ద్రౌవదీపాత్ర చ్మితణము పేయునెడ ఉలయకవి మ్మికుం డుసలక్షించినవిధానం బొకయెత్తునై కానందిడును. కడు మెత్తనిహృదయము, రూపెత్తినయందము. ఆవమతినొవ్చవి మామషము, అజ్జతనొల్లవి పొరుషమును ఆమె తొడపులు-కీడును 'వైపవి వాడియు, కుటిలతనోవని వేడియు నామె గొనములు-గరున తనము, కలికితనము నుజ్జగింపవి పడంతుల మిన్నయగు (ద్రపదరాజనందననుగాంచి ధర్మావతారుడై న, భర్మసూతి అజ్ఞాతవాసము 'పేయటోవుటకుముందు..-

వర్‌ కవిశ్రయ జయంకులు “మనవంశందిను, వృ _త్తంబును, బెంపును గావజాలు వుణ్యనతివి, దు ర్హమలగు తులువతలపులు గనుగొవి యేమజక మెలగనలయు జుమీ”

ఆవని హెచ్చరికవల్కిన శమనసుతునకు నయ్యాజ్ఞ సేని “ఆనాదరమందన్మిత వదనార్‌ విందము'తో ఐదులిడినదట. అందచందముల గంధర్వాస్పరఃకామిమల దలదన్నుచు, యొప్పిదమగు మేవికాంతి నెల్లణ నబ్బురపణచు (ద్రౌవదీమహాదేవిని కామించియేకదా, ఐలగర్వితుండగు కీచకు డంత భంగపాటుజెందె.

జరుగబోవు వీ చర్మితకమంతయు నామె తన (ప్రాణేశుని 'హిచ్చరికకుబదులుగా (వచలితము గావించిన *“అనాదరమందస్మితమునందె' డాగియున్నది. విరటువిపత్ని మరేస్ట “వజమొయిల్‌ గప్పిన బాడజిమమగాంతి-గదలిన యమృతాంశు కలయుటోలి"” రాచనగరున వైరంధధ్రి వేషమున నడయాడు పొండవసత్నివి విలిపించుకొనినపుడు _

“*క్రన్సగొవి గారవంబును మొగంబున( గేల( బురః(వసారమున్‌ దమవున న్యమభావమును, దంతమరీచుల సామి నిర్గమం మును దమలో గడల్కొనగ భూరితరాదర రేఖ నిందు” రమ్మవి,

వైరంగ్రికి గౌరవమర్యాదలు చెల్లించుటయు నామె గరువఠతనమునకే చెల్లి యున్నది. శ్రీవియెలర్చు విట్టీ సొంపులు వెదజల్లు నాయమను కీచకుడు మోహించి నాడు. తమ్ముని వెలిచవిని కాదనరాక ఆక్కగారగు మరేష్ట వైరంగర్రిని కల్లుదేర నాతవిఇఖంటికి పు్తించినది. ఆచట “ఆతం డవినీతిసేసినను కేలీక”” తప్పించుకొని యామె పరుగున నిరటువి కొలుపుచనికె జూరంబారినది. ఉద్ధతుడై న బావమణది కోహ టించి విలువజాలవి విరటునికడ నామెకు న్యాయము లఖింసలేదు. ధర్మమిట్లోటువడుట వాధారముగాగొవి, కీచకుడు తన్ను మటింఠ చుల్కనసేసి యేమి మీదికి దెచ్చునో, ఏమైనను వానిని రేసట మాసట వాయునందమనిచే మాటు బెట్టేంసనలయునను నాలోచన మామెను కదల్సివై చినది. మెల్లగా దినమంతయు కదలికదలి ర్యత్రిభాగమున గరగి పోయినది. *నమ_న్తజనంబులు ని(దింపదొడంగి"నప్పుడు (బౌపది తన భంగపాటు చెప్పి కొమటకై. ఫీముని శయ్యాగృహంబునకై మెలిమెల్లన కదలిపోయినది. ఆమ్మహానవ గృహంబున నాతం డొడలునుజచి విద్రించుచున్నాడట ॥ ఈదృశ్యము, ఈ నంఘటనయు నెన్నియోదిన్నములవాల్చడిన యమ్మహాదేవి నెమ్మది నుమ్మలికమునకు కారణమైనది. 'పేరణక పిచ్చలించినది. ఆమె కన్చొమలు ముడివడినవి. పెదవి యౌడుగజచి, మోము విజ్‌చి వెంటనే ఆమె భీమునుద్దేశంచి “కిం, మృత ఇవశేతే” ఆది అడుపులివోలె బొబ్బ వెట్టినది. ఇది వ్యాసళట్టారకుల మదినుండి వెలినడిన [ద్రొసది యుత్తలపాటు |

ఖైలా17

కిమ్మికయ కనికావైజయంతళి 25తి శెండువేలచెజువులలో వీరు ద్రావెడి భదగజములతో పాలించిన తెలుగు వీరతాగుణము, కడలియంచులనజకు వ్వార్తనడపిన తెలుగు ధిషణ, తన పోదరులకు చల్లదనము నించెడు పాపాత్యచందనపు పూతల నేల నాల్గు చెజగుల వాసింపదేసిన 'తెలుగులసౌహిత్యము, నన్నయ, తిక్కన. పోతన, త్యాగయ్య, వేనున, రాయలు, తిమ్మక్క, గంగాదేవి, మధురవాణి మున్నగు కళాతవస్వుల నృజియించిన తెలుగు రపి కఠ, స్ఫూర్తిగని, విలువెల్ల తెలుగుకవిగా విలచి, తెలుగుల పులకింసజేసిన తిక్క వార్యుడుమ్యాత్ర మట్టి అనౌచితికి పాఠునడలేదు. “నన్ను ఐరాళవించి సదనంబునకుం ఇవి కీచకుండు, మున్నున్నతెజంగుదప్పక, సుఖోచితశయ్యను మ్మిదసేయ, వీ కన్ను మొగుడ్చుపేయటకు గారణ మెయ్యది ? ఫీమపేన, మీయన్న, పరాక్రమంబు వలదన్న వొకో దయమాలిఠక్కటా” అని మె త్రవిచెన్సుతో కొట్టించినాడు తెలుగుల కవివ్రహ్మ తిక్కనార్యుడు. మాలిన్యమెజుంగవి తెనుగుమునసుల నునుకాంతిరేలలను మెజయించిన ఇట్టి నెజ్నినపాదములై న జొదులట్లు (బ్రదుకు సూయానముగ వయనమొనర్చిన జన లాలు (దౌపది. మనస్వినియగు నామె చరితమె ఒక మహాకావ్యమన జెల్లును. రామాయణ మున వీశాసాధ్వి రావణనంహారమునకు శ్రీరామచంగద్రునకు (పేరకళ క్రియైనటుల, మహాభారతయుద్ధమునకు (దొనదియు. నొక (పేరకళ క్తి యైనది. రసవత్తరమైన ఈ ఘట్టము ఉద్యోగపర్వమున శ్రీ కృష్ణరాయబారము తటి (గౌసదీమహాదేవి సందేశముగా శిక్క-నార్యువి హృదయమునుండి పొంగి ఒక అద్భుతవీరరసావతరణ గంగారురిగా (వ్రవహించినది. కట్టలు తెంచుకొని పారిన ఈ (వ్రవాహమున దలమున్కలుగా శాన మాడీన తెలుగువారెనరును ఆంధ్రమహాభారతకాన్యమును ఎన్నటికిని మజువనేరరు. వీరణాతియగు తెలుగు వజలకు హృదయదర్సణ మైనదీ ఘట్టము. “వగయడగించు పెంతయు శుభంబి ఆది లెన్న........ ౨ + ..-వగకు మేలిమిలేమి ధృవంబు కేశవా” శాయవార మరుగునమయమున సరమాత్మతో పాండవ్యాగజు డాగినమూట లివి. ఇట్టిమాటలు (ద్రువదనందన మెచ్చునదికాదు-కాను ఏలికసాని కాకబోయినను మానెనుగాక,

2౭0 కమిక్రయ జయంతులు “కన మునువడ్డబన్నములు దమ్ములపై గల కూర్మిపేర్మి వీ జనవతి వైవకున్నె । యది నక్కన । రాజ్యము పాలలేక తీ జున కొడవాటుగల్లిన నెణుంగమి వెట్టరే? చాలరైైరి వీ రనరొకొ ః నాన లేమియని యాడరె? లోకమువారు కేళవా”

విజముగా సంధియే కుదిరినచో పాండవులు వట్టి పవికిమాలినవారనరా? సిగ్గు మాలినవారవరా, లోకులు ? అవియే యామె వేదన. పొరుషజన్మురాలై న ఆమె మానన మున నెట్టి విషమస్థితిన్టై నను ఎదిర్చి తుది దాకనలెననుతలంసే కాని, చాలమి కొడ ఇడుటయన నామె ఇయ్యకొనునది కాదు.

రాచపుట్టువుబుట్టి, మగపింగములను "పేరున మాన్యతనొంది. ““దుర్వారోద్యమ బాహువిికమ రసాస్తోకప్రతాపన్ఫుర డ్లర్వాంధ (వ్రతివీర విర్మథన విద్యాపారగుల్‌, మళఠ్చతుల్‌” అని తాను తన మగల[పతాపమును ఎన్నిమాజులో అగ్గించి చెప్పుకొన్నదిః ఆ (వ్రతావమిప్పడు నీటిడిటోనలెనా ?

**భూరి (వ్రతావమహ్వాప్రదీప దూరవిఘటిత గర్వాంధకారవై రి వీరకోటీరమణి మృణ్‌ నేస్టితార్గఘియుగలుండైై, కేవల మ ర్తుడుకొవి ధర్మసుకుడు”, “తొడరిన హరు వైన డోర్పలంబునల దన్ను మిగులంగ"నీని (శ్రీడియ, “మహో(గకోవ రేఖావిభనం బున న్తైరులకు. గాలము చేరున''యొనర్చు అవిలనుతుండును, “ఠన బంటుతన మాజి( గవిన మార్తురకైన ఐలునూణు నగ్గింపనలయు"”'వాడై న నహదేపుండును, “ఆత్యంత శూరుండై "న నకులుండును గల్లి, “"పెంపేదం దమకిట్టి తక్కువలు రూపింవంగనేల?” అవి యామె నిలువరించినది. ఒకవేళ వీరు రాజ్యమునుకోరక మిన్నకున్నను, కౌరవు లూరకుందురా, ఏకీడ్రైన పై రించుటకు వారు (బ్రాహ్మణులా? యని మూదలకించినది

ఒకవేళ వారికి వారిబలముపై సుంక్తైన సందియమున్నచో వీవు నెజపు నంధి రాయవారమునకు దలయూసి యొడంబడెదరు. కొని ఓట యొకింతయు నసుయోధను చిత్తమువందు లేదు; ఆట్టియెడ “సీ మాటలటోవునె, దురభిమానమ యొక్కుడు పూను గాక'" దురభిమావి సంధికి విచ్చగించునా ? ఎన్నిటికివి విచ్చగింవడు ః ఆట్టియెడ వారే ముందు తలవడిననై నను, వీరు, మా పొండవులు “పోటున కిచ్చగింతురో, పోదురో కొనలనుండ నచ్యుతాః”” ఏమయ్యా వీరిపిచ్చి యింత పిసాళించినది: వారు కాల్దున్వినము వీరు తోక ముడిచి మజలి కానల 'కేగునట్లుండిరే? ఇది యేమి వివరీతకర్మమురా భగ వంతుడాయని, తలనాదుకొని భరపడినది ; నేనేదో రెచ్చగొట్టుచున్నట్లు తలంపకుడు.

కనిత్రయ కవితా వైజయంతి 20 వీరందలకం'"పె ఎక్కువగా విలుగులుబడినకతమున కడుపుడికి మాజటనోరివానవయి.. ఆజడిలోకయును, ఫలిమునందుటయు దెలియక, కర్ణము నెగ్గునుగావక కాలులు (పేలు చుంటిని, ఏదో నే విటు లంటినవి మీరు వగపుజెందకుడు. మీ సుజనక్వము జెడునట్లు గాక, మీక్రైన తెజంగున కురువర్గముతో నంధి చేసుకొనుడు । అని వెక్కిరించి వెచ్చ మార్చినది । కొనవియీ మాట లామె మనస్సు వలచినమాటలా? కానేకాదు! ఆమె. కడుపుమంట చల్లారవలెననిన, ఇట్లు బన్నములువడిన ధర్మనందనుడును, తానును రాజ రాజు పీమంగును గన్నార గాంచవలపినదే*ఆనునది ఆమె పూనిక, ఇది యామెకుగల స్థిరసంకల్పము. ఇందెంతమా[త్రము పిలువీ/కుబాటు లేదు. ఈ తిరుగులేని తనయీ మనోవిశ్సృ్భయము దీటుపాటు జెందవలెననిన పాండవులు పొలికలనునకు దలపడి, పోరాబముసొగించి విజయలక్షీ కర(గ్రహణ మొనరింపవలసినదే. కొవి।ఈ పాండ వులు జూడ సమయ మానన్నమగుతజి పీజికీమాట లాడుచున్నారే ; ఇదియేమి ఇట్లు కర్ణము భంగనుగునా ? ఇట సంగరమగు చొస్పే కానరాకున్నది ; ఇక ఏదివారి? ఈ వైక్షబ్యముతో నామె యుడికిపోయివది ! ఆ ఉడుకే, ఆ పొంగే ఒక్కమాణు లావావలె పైకి విబచుకొని వడినది. అంత భరమైన యా యావేశమునకు నిలుపోవజాలక పాండవ ప్ని దిగ్గనలేచి ఆర్తయై మనంబున బొంగు విషాదరోషములు గావగలేక “బంధురం బైన కొమ్ముడి (గమ్మనవిడ్చి, వెండ్రుకల్‌ దావలచేతబూని, యసితచృవిబొల్చు మహాభుజంగమో నా విలసిల్లి(వేలగ....”" గోవిందు ముందటంబెట్టి యిట్లన్నదట. *ఇవి దున్ససేన్మువేళ్ళం దవిలి సగము (దెవ్విపోయి దక్కినయవి కొ రవులకడః దీణుమాటల యననరమున దలనవలయు నచ్యుత వీనిన్‌.” అని ముడీవడనీ తన వెండ్రుకలతోబాటు, రాజీకి ఒడబడని తన్మయెదపొంగుమగూడ 'శవున శెజుకనఆచినది : అంతేకాదు. “ఈ వెండ్రుకలుబట్టి యీడ్చిన యా చేయి గొలుతగా( టోరిలో దుస్పసేను ఈను వింఠలింతలు దువియలై చెదరి రూ పళియున్న గని, యుడుకాయిగాక ఆలుపాలబొనుపడునట్టి చిచ్చే యిది $"” అని ఒక్కమాజు ఆదలించినది, విదలించివది,

వ261 కలిక్రయ అయందుటు ఇన్నినాళ్ళు అద్వితీయ విలవరాకనునంనన్నులై న తనభర్త లిటు నది విళ్చ అంచు నీ కచ్చెకు ప్రతీకారము చేవెదరనియే పాన మామె యౌశించినది. కాని తుడకిటి చల్లవిడి, మెత్తబడి, వజ్ఞానక్షై, చబ్చువ్యాపారమై కాళ్ళబేరమునకు వచ్చుటగవి యీ వీర చారి వైచలేక, రాచపుట్టువు నందినందుకు సార్ధకమగు తనకోరికను, మగటిమికల్లియ వగతుణ గెలుననోవని పీటికిసందలట్లు మాటలాడు "తన పతులయుల్లం బుచ్చిలోవు వటుల గోవిందునెదుట కడవటిమాటగా విట్లు వియటపెట్టినది ॥ ఎన్నినాళ్ళనుండియో కడు కోరికతో. “నెట్టన యిట్టి యల్కమదినిల్పితి-ర క్కె నతాల్మి చిచ్చొడిం గట్టినయట్లు 'పెద్దయునుగాలము; దీవికి నాజు పెన్నడుం బుట్టదు=దుష్టన్నిగహముపూని జగంబులు గాచునట్టి, తో మిట్టుపు, త్మీవరేజమున టొల్చిన భ_ర్తలుగల్ల నచ్యుకా.” అవి ఒక చుటక (శ్రీ కృష్ణనకును ఆంటించి, ఆడువారి తుదియప్రముగా ఎలుంగురాలు వడ నేడ్చినది ఇది (ద్రౌపదీ వీరరసావకఠరణనూ ? లేక తేకువగల్గిన తెలుగు చానల కేజో వ్మక్రమావకరణనూ ? వాడిమి, పోడిమిగల తెలుగు జోదుల వీరగాథగా, మనప్వినియగు మగనాలై న (దొవదీ మహనీయచర్వితగా. తెలుగుపిరి పబొంగులువార తన దివ్యలేఖినిని ఆంధ్రమహా భారతరచనా సౌమనన్యము పండించి దిక్కులు వెలిగించిన తెలుగుల కవిసార్వ ఖౌముడు తిక్కన పోమయాజి తెలుగు భారతరచనా సొౌమనన్యమింత తేటయగు తెలుగువెలుగ్లై. తేజరిల్లాట తెలుగుజాతి భాగరేయమను కృతజ్ఞతతో తిక్కవార్యునకు క్రై మోడ్చు లొనంగుదము గాక: జమీన్‌ రైతు “విడదవోలు వెంకటరాపు ఆధ్యక్షతవహించి కవ్మితయంగురించి, ముఖ్యంగా ఎడ్టావ్రగ్గడనుగూర్చి యిలా ఉపన్యసించారు... దేశభాషల్లోకెల్లు తెలుగు వాబ్ళ్మయావికి కవ్మితయంవారు గొన్న సేవచేశారు. వారివి విమర్శించుటకు మనకు స్టాయిలేదు. వ్యానముని నంస్కృతభారతం మూలాన్ని

శవ్మిక్రయ కవితా వైజయంతి 262 శవ్మిశయం ఎంతవరకు అనునరించిందో చెప్పలేము. ఊర్వశఘట్టం మూలంలో లేదు, వ్యానభారతంమీదగల ఆసవాదాన్ని కవిత్రయం తొలగించింది.

రామళట్దానికి నంబింధించినవి తెలుగులో ఒక వెయిక్షగంథాలు (శతకములతో వహా) వువ్నవిగావి, తెలుగుభాషలో సంపూర్ణంగా వున్నట్లుగా భారతం యితర్మడదేశ భాషలలో దేనిలోను రాలేదు,

భారత ఆక్షర (కమము

నన్నయ అనంపూర్షంగానదలిన అరణ్యపర్వ శేషాన్ని రచించి, కవిత్రయమనే

వ్యవస్థను ఏర్పరచింది ఎక్జా(ప్రగ్గడ- కవ్మితయనామావళికి అనుకూలంగా భారత అక్షర తిక్కనకుముందే ఎజిన |!

ఎడ్జాప్రగ్గడ రచననుగురించి కొంత వివాదముంది. తిక్కనతర్వాత ఎజ్జాపగ్గడ త0 నంవత్సరాలు నిలచివుండినట్లు కందుకూరి వీరేశలింగం (వ్రాశారు. కాని రెడ్డిరాజుల చర్మికలో తిక్క.నకుముందే భారత కావ్యశేషాన్ని ఎజ్జావగ్గడ ముగించారని (వ్రాయ విడింది. అరణ్యనర్వ'శేషం ఎడ్జా(వ్రగ్గడ (వ్రాసినట్లు తిక్కనగూడ చెప్పారు.

భారతాన్ని పురాణంగా చదివేవద్ద్ధతివి హరివంశంలో ఎజ్జావ్రగ్గడ (వ్రాశారు అన్నారు విడదవోలువారు.

ఈర్వాత శ్రీమతి ఊటుకూరు లక్ష్మీకొంఠమ్మగారు మాట్లాడుతూ రామాయణం, భారతం, భాగవతం మానవుని మానవుజ్జీగా విలబెట్టగలిగిన మహాకావ్యాలు అవీ అన్నారు”

౦0

మలి కమికర్రయ జయంకులు తిక్కన జయంతి ఏపిల్‌ 80 పాయంకాలము

అధ్యవలణ: (శ్రీ దర్భా వేంకటకృష్ణమూ ర్తి వన్మావితులు : [శ్రీ నిడదవోలు వెంకటరావు జమీన్‌ రైతు

“30వ తేది తిక్కన జయంత్యుత్సవనళకు అధ్యక్షతవహించి, శ్రీ దర్భా వేంకటకృష్ణమూ శ్రీ తిక్కనార్యునిపై ఉనవ్యపిస్తూ, భారతం ఆం(ధ్రకవులపాలిటి వేద మవి, నన్నయ తిక్కనలలో సామ్యం వుందనీ అన్నారు. మహాకవులు ముగ్గురికీ (వ్రకిళ, వ్యుత్పత్తి, గురశక్షణ, పాధవ, ఉపాననాఐలం కలవసీ, అందువల్ల నే వారి శవిశ్వం (వ్రవహించిందనీ అన్నారు. తిక్కన కవిత్వంలో లాలిత్యం, గాంభీర్యము "ఇమిడి దేశీయ జాతీయ పదప్రయోగం, రనస్ఫూ ర్తి. బొచిత్యం; అన్నిటికంపే మన _వ్రత్వవరిశీలన అడుగడుగునా చూపిందబడినవనీ; అరితి అలతిసదాలతో తిక్కన గాంభీర్యమైనవిషయాలు చెప్పాడనీ; తిక్కన వివేకి, అధికుడు అవి చెప్పారు. వీర రవం, కరుజరనం, రౌ(ద్రరసం-ఏవి తీసుకున్నా తిక్కన రసస్ఫోరకంగా వర్ణిందా డన్నారు.

1068 నాటికి నర్మమాననమాజం స్థాపించి 50 ఏండ్ల వుతుంది కాదిట్టి దావి న్వర్గో త్చివం జరుపాలవి (శ్రీ వెంకటరావు సూచించారు.”

౦

తమ్మిశయ కవిశా వైజయంతి 26కి 10638 నన్నయ జయంతి ఏప్రిల్‌ 20 ఉదయము అర్యవం: [శ ఆర్‌. వి. శేషయ్య వన్మానికుల: [శ్రీ మధునాపంతుల సత్యనారాయణశా స్తీ ఆర్‌. వి. శేషయ్య వెల్లూరు ృపెయినింగ్‌ కాలేజీ ఆంర్రోనన్యాసకులుగా నుండిరి మధునాపంతుల సత్యనారాయణశాస్త్రీ గొన్న 'వ్రతిభావిశేషములు కల్గిన కవివండితులు, *ఆం్రపురాణము' అను ఆంధధ్రులచర్మికను వద్యకావ్యముగా 'వ్రానినారు. దీనికి ఆం్యద్యవదేశ పొహిత్య అకాడమీ ఐహూక్షృతి లలించినది, *అం్రరచయితలు' అను (గంథము గ్రాన్‌ నారు, ఇమీన్‌ రైతు 2-ఓ10608 “వభాధ్యక్షులు శ్రీ శేషయ్యగారు....పుట్టుకతో కాకపోయినా. గౌరవంతో భారతం ఆదికావ్యమైనదని. (వథమ గొప్పకవి నన్నయ అని అన్నారు. సంస్కృత కన్నడభాషలలోని భారతాన్నివిన్న రాజరాజనరేంద్రుడు భారతాన్ని తెనుగులోగూడా వినుటకు, జై నప్రభావాన్ని (వతిఘటించుటకు నన్నయమ తెనుగులో భారతరచన చేయ వలవిందిగా కోరివుండవచ్చునన్నారు. నంన్కృతంలో నృష్ట్యాదినుండి కథారచన జరిగిం దవి, నన్నయ రెండుతరాలవెనుకకుపోయి. (ప్రారంభించాడవి, (వసాదగుణం తీను కొవివచ్చుటకు నన్నయ ఈ మార్పు చేశాడని అన్నారు, విషయ్యగ్రహణం చేయలేని వారుకూడా విషయశ్రవణం చేయగలవిధంగా నన్నయ తాను రచిస్తున్నానన్నారవి; "పెద్దనమాసాలు వాడినా, అర్థం కాకపోయినా, చదువుటకు ఇంపుగా, గంగా(పవాహం వలె దొర్లి పోతుంటుందని శ్రీ శేషయ్య వుద్దాటించారు. నన్నయవాడినవదాలలో ఏ రెండు మూడుతప్ప, తక్కినవన్నీ ఈనాటికీ వాడబడుతున్నవవి, అందులో వారు దూరదృష్టిని (వదర్శించారని అన్నారు. నన్నయవాడిన నూ క్తులుగూడా పార్వకాలికంగా. రుచిరమైన ఆర్థంతోగూడినవని అన్నారు. “నీ అనుమతంతో. విద్వజ్ఞనుల దయతో, నా నేర్పుతో,

65 కవ్మికయ జయంకుటు శారతరచన సాగించగలనని వన్నయ చెప్పుకున్నారవి. అందులో దైవం (వన్తి లేదని, అందువల్లనే కాటోణు భారతరచనలో వారికి వై వనహకొరం లేకుండా పోయిం దేమో నన్నారు. భాష్మావవీణ (శ్రీ మధునావంతుల నత్యనారాయణకాన్తు తాను రచించిన ఆంధ్ర వరాజంలోని చాశుక్యవర్వంనుండి నన్నయ భారతరచనకు వంబంధించినమట్టాలను చదివి వివిపించారు.”” 0 ఎల్జన జయంతి ఏప్రిల్‌ 21 ఉదయము అధ్యక్షుల: (శీ ఆకిలి శీరామళర్మ వన్మావిశుల: [శ్రీ చదలవాడ జయరామశాన్త్రి ఆకిలి శ్రీరామశర్మ (1000-1071) నెల్లూరుజిల్లా ముత్తుకూరువాని, విద్వాన్‌-విద్యారత్నం స్థానిక వండిఠకపులలో లెక్కబడినవారు. నెల్లూరు పారన్వతరంగమున పాల్గొంటు, కవి పండితుల వరి చయము గలిగియున్నారు. నీరిది విషయపూర్తమైన కవిక. తెనుగు ఉపాధ్యాయు లుగా వవిచేయుచు, అఆయుర్వేదమును సాగించినవారు. విజయఘోవు సుభద్రా వరిణయము, కర్పూరసీరాజనము, శార్వరి మొదలగునవి వీరి ఆంకృతులు వచంప్కృృతమునగూడ కవిక్వము చెప్పియున్నారు. చదలవాడ జయరామళాన్త (1900) నెల్లారు వి, ఆర్‌, హైమ్కాలు, కన్తూరీదేవి విద్యాలయమలయందు. ఆంధ్ర వండికులుగా వనిచేని విరమించుకొనిన స్టావిక వండితులు, వీరి సంస్కృతార్మర్ర పాండిక్యము ఎన్నిక అయినది. సౌందర్యలహరి, భాగవతము మొదలగు పంన్కృళగ్రంథములకు తెనుగు టీక వాని భొషానేవ చేవినారు

కవిక్రయ కనితావైజయంతి 206 జమీకారైఈు “థ్రీ ఆకిలి (శ్రీరామళర్మగారు ...ఎక్జా'వ్రగడ కవిత్రయంలో తృతీయుడై నప్ప టికి, ఆయన కవితాలక్షణొన్నిబట్టి మధ్యస్థుడుగానే పరిగణీంవదడుతాడని; అటు నన్నయ అక్షర రమ్యతతోవాటు, ఇటు తిక్కన కవిశాశిల్పాన్ని పుణికి పుచ్చుకోవడంచేతనే గాకుండా, భారతం నడిమభాగం రచనను కొనసాగించడంచేతగూడా ఆయన మధ్యష్థుడే వన్నారు. నన్నయలోని సమాన మార్షవంగావి. తిక్కయ్యలోవి అలతి అలతిసదముల శూర్చు నేర్చుగావి నూటిగా నూటికి నూరుపాళ్లు ఎర్రనలో వున్నవా అన్నేపళ్న (ప్రశ్నా ర్హఠంగానే విలబడిపోతుందన్నారు. ”” 0 తిక్కన జయంతి ఏపిల్‌ 21 సాయంకాలము అధ్యక్షుల: _ శ్రీ గుంటూరు శేషేంద్రశర్మ ఉవన్యానకులు : వషరు ) డాక్టరు దివాకర్ల వేంకటావధాని గుంటూరు శేషేందశర్మ (1027) ఉన్నతాధికారి. మునినిసల్‌ కమీషనర్‌ గా వలు వట్టణములలో వనిచేసి, (వ్రస్తుకము హైదరాబాదులో వున్నారు. వెల్లూరు తాలూకా తోటవల్లి గూడూరు అన్మస్థలము. ఎంతటి రూవవంకుడో అంతటి (ప్రొఢకవి. నంస్కృృకవద భూయిష్టమైన తన కృతులను బాగుగ చదువగలరు, బుతు ఘోష, నరుడు-నత్మత్రాలు, షోడశి (రామా యణ రహస్యములు) స్వర్ణహంన, పాహిత్యకొముది, ఊహలో, నతులు, శేష జోర్స మొదలగునవి. వీరిరచనలు, సంన్కృతళ్ఞానమునుగూడ తగుపాటిగా నముపార్షించుకొవిరి. వృజనాత్మకదృష్టి గలిగిన విమర్శకులు, ఇందిరాదేవి ధనరాజ్‌గిర్‌ అను ఒక భాగ్యవంతమైన (హైదరాబాదు) కుటుంబిని వివాహమాడి నారు. ఈమె ఇంగ్లీషున కవిత్వము చెన్సగలదు. కర్మగారి “బుతు ఘోనిను ఇంగ్లీషులోవికి అనువదించినది,

వం? కవికశ్రయ జయంకులు డాక్టర్‌ దివాకర్ల వేంకటావధాని (1808) ఉస్మానియా యూవివర్పిటీలో ఆర్యధ(వ్రధానాచార్యులుగా వదవీవిరమణ చేసినారు. “వెలినాటివాడ, కవితకు వెలనాటినవాడ” అవి సగర్వంగా చెవ్వుకొనిన తిరువతి శావ్రగారి దాయాది వీరు. ఎంత పొడగరియో, అంతటీ పాండిత్యముతోను, అంతటి వినయముతోము కుదించుకపోయి రాణించే విద్యాధికులు. పెద్ద చిన్నమ గొరవించి ఆదరించుటయే ఈయన వ్యక్రిత్వమునకు దీవ్లభూషణము. వీరి జ్జానక శకి ఆశ్చర్యకరము, ఏకనంధాగ్రాపా - భారతాద్మిగంథనద్యములు నాలుకపై వాట్యము చేయుచుండును. గ్రంథావిష్కరణనభలలో ఆ నూఠనగ్రంథభమును ఎత్తి చూడకనే ఎన్నో పద్యములను వల్లించి విశేషములను చెప్పి, అటు గ్రంథకర్త ఇటు [కోరలను మురివింవజేయు లోకవియులు అవధానిగారు. ఈయన ఉన న్యాసములవై మోజు దేశమందంశటా అలముకొవియున్నది, మహానండితుడు; ఎవరివి నొస్పింవని విమర్శకుడు, వీరి “ప్రాబన్నయ యుగము" బహు వరిశ్రమ ఫలితము, భాషాభిమానులకు ఒక సాహిత్యకోశము, వీరి వ్యాసములు సాహిత్య ఏిపాసులకు తలమావీకములు, జమీజారె ఈు 20-4-61 మూ “ఈ సంవత్సరం అధ్యక్షతవహించిన (శ్రీ గుంటూరు శేషేందళర్మ, తిక్కన కవిశ్వాన్నిగూర్చి మాట్లాడిన డాక్టరు దివాకర్ల 'వేంకటావధావిగారల వుసన్యాసాలు నదస్యులము చ్యిత(ప్రతిమలు గావించినవం'టే ఏమా(త్రం ఆత్యుకక్రిగాదు. తిక్కన కవిమా(కుడే కాదు (థీ శేషిం[దళర్మ తిక్కనను కేవలం కనిమ్మాతుడుగా వరిగణించడం వావ్తవన దూరమవ్పతుందవి, కవిశబ్దానికి ఆతీతుడుగా వారివి భావించడం వాన్తవికమువుతుందని వెలిబుచ్చారు. కవుల. చ(కవర్హుల, (వజల గొరవానికిపొకుడై న మహాప్పరువుడు తిక్క.న అన్నారు, తిక్కనతర్వాత కవులైన కేతన, మారన, నాచన, పోమన, ఎర్ర నలమొదలు వంచతం(కం రచించిన వెంకటనాధకవివరకు కవులు వారు గీచినగీటు చాటలేరవి; (వ్రజలచేత దేశంలో ఆపారమైన గౌరవానికి పాాత్రుదై నాడవి - వీటినిఐచ్తే. తిక్కన ఎంత మహసీయుడో తెలుసుకోవచ్చు నన్నారు. తిక్కన-లోకరతక్షణకు, విశ్వ (శ్రేయన్నుకు పాహిత్యాన్ని పాధనంగా వువయోగించిన వాల్మీకి, వ్యానమహర్షి, శంక రులకోవకు చెందినవాడవి, తిక్కనను ఒక మవోప్పరువుడుగా చూచుకోవడం అలవాటు. చేసుకోవాలని వ్యాకుచ్చారు.

కస్మికయ కవికా వైజయంతి 268 తిక్కవనుపోల్చి విలువ కట్టనలవింది నన్నయతోకాదవి, పాల్కుర్కి. పోను చాథునితో ననిచెప్తూ: హింసా(సవృ శ్ఞితోగూడిన వీరశై నము, శివకవులు, వారి కవిత్వా అనుగూర్చి, అద్వైతము, తిక్కన, వారికవిత్వము, హరిహరకవులనుగూర్చి లోతుగ శరదారు శ్రీ శేషేంద్రశర్మ, హరివారనాథుడు తిక్కన వూపాంచిన దేవుడుకాడవి, ఆర్బావతార న్వరూవుడే వవి, కన్నడదేశంలో 'హరిహర్‌” తమిళదేశంలోవి రాజుపాళియంనందలి దేవాలయము యిందుకు నిదర్శవములని శ్రీ శర్మ వాకుచ్చారు. మహనీయమ్లూర్తి డాక్టరు వెంకటావధాని వుపన్యానం తొంబై నిమిషాలకుపైగా అనర్గళంగా, ఆకువుగా సాగింది. తిక్కన కవిమా(క్రుడేగాదు, కారణజమ్మడుగూడానవి, శినకేళవుల అభేదాన్ని చిరూసించి భాషకు, నంఘావికి, మతానికి మవోవకారంజేసిన ఆవతారమూ_ర్రియవి; తిక్కన లౌకిక వైదికమార్గాలకు ఆదై్సతం చూపించిన మహనీయుడవని (శ్రీ వేంకటాన ధావి వుద్ధాటించారు. వ్యాసునిది పొరాణీకదృష్టి అయితే, కవ్యికయానిది కావ్యనందింధ మైన రనదృష్టి అన్నారు. మూలభారతంలో తిక్కన జేసినమార్పులను సోదాహరణంగా "పేర్కొంటూ, తిక్కనమూలావికి మెరుగులు దిద్దాడని, రనదృష్టితో భారతాన్ని మహా శావ్యంచేయుటకు (వయత్నించాడవి అన్నారు. భగవద్గీత-తిక్కన శిక్కన భగవద్గీతను, సనత్‌ నుజాతీయాన్ని అనువదించలేకపోయాడనే. విను శృలను (వ్రస్తావించి, గీతము ఒక ఆశ్షరం పొల్లుపోకుండా తిక్కన ఏవిధంగా వద్య ఠరూవంలో పెట్టింది పుదహరించారు. సనత్‌ సుజాతీయుడుచెప్పేన వీతివి ధృతరాష్ట్రుడు వినలేదని, కశుష్కుమైనవిషయాన్ని చొప్పించడం అనవసరమవి మానివేశాడని, ఈ విధంగా వదలినవి ఇంకా చాలావున్నాయని అన్నారు. భారతం (వవంచభాషలలో క్రి ఆఅనువదింపబడితే తిక్కన విశ్వకవిస్థానాన్ని పొందగలడంటూ వుపన్యాపొన్ని చాలిం మందాకిని 24-4-64 “అవధానిగారు తన పొడవుకు తగినంతపాండితితో తిక్కన కవిత్వమును గూర్చి విషయపూర్ణ రనవత్తర ఉపన్యానముగావించి సభ్యుల నమ్మోపాతులనేసిరి,

260 కవిత్రయ జయంతులు బ్రారతమంతా కంఠతస్టమైనవారు సద్యములుతెప్పి సొంపులు వివరించి అరుదైన విద్యా వినోదమును గూర్చిరి. నన్మానము ఒకరికి. ఉవన్యాసమువంతు ఇంకొఠరికిగా పాగిన వర్టంతులు చాలాఏండ్లుగా పేలవముగానుండి ఈ ఏడు వినదగియుండి కొత్తల నేర్పించి వారు దివాకర్ల వారు. పాత వాడుక(ప్రకారము నన్మానితులచేఠనే కవికయముప్తై ఉపన్య షింనజేసిన విద్యాిమానులకు లాభము చేకూరి గ్యానుగొళ్లే చెత్తవ్రనంగాలకు కాప్పు లేకుండా ఉండగలదు.” . అవధానిగారి ఉపన్యాసము భిక్కన భారతము నన్నయ మరణానంతరము భారతరచన మరల గొనసాగుటకు నుమారు 'రెండుశశాబ్దులకాలము వశైను. అందు కప్పు డాం(ధ్రదేశమున6 (బవ ర్తిల్లిన రాజకీయ మతపరిస్థితులు ముఖ్యకారణము. రాజరాజు మరణీించినతరువాత నాతని కుమారుడు కలో క్తుంగచోవండు మాతానమహుంని చోళరాజ్యమునకు _ వారసు(ద్లై తమిళదేశమున కరుగుటచేతను, వేంగీరాజ్యమునకు రాజ్యవ్రతినిధిగా నియమింపబడిన విజయాదిత్యుండు రాజ్యమును స్వాయ త్తము కావించుకొనుయత్నములలో మగ్నుండై యుండుటచేతను వారిరువురిలో నెనరికిగాని అంధ్రవాబ్బయ పరిపోషణముచేయుట కవకాళము లేక పోయెను. దీనికిందో డప్పటి మఠసరిస్టితులుకూడ భారతమునంటి వైదికమత (ప్రతి పాదకగంథముయొక్క- పునః(ప్రారంభమున కనుకూలముగా లేకుండెను. కన్నడదేశ మున బిజ్ఞలునిమంత్రియైన ఐన వేశ్వరుండు స్థాపించిన భ క్రి పధానమైన వీరశై వమతము తన్నడదేశముననేకాక [క్రమముగా నిరుగుబొౌరుగు దేశములకుగూడ వ్యాపించెను. ఆం(ధ్రదేశమునందలి పామాన్యజనులతోపాటు కవివండితులు వైత మా మఠమునెడ నలి మానమువహించి తత్ప్రచారమునక్ర్షై పాటుసడ(జొచ్చిరి. కవులు వీరశ్రై వమతప్రచా రానుకూలములై న (గ్రంథములను రచించుటయందే తను కవికాసాటనమును వినియో గించుచు భారతరచనోద్యమమునకు( గడంగరైరి. . వరిగా వీ కాలముననే రామానుజ (వ్రతిపాదిళమైన వైష్టవమతముకూడ వీర 'శ్రైనమంత కాకపోయినను ఆంధ్రదేశమునవ్యాపించి కొందణనుయాయుల' నాకర్షింపం జాలెను. వీరశై వమకానుయాయులై న కవులు తన్మత పోషకములై న రచనలుకొవించు. చుండ నైస్పవమతానుయాయులా మతమునకు దోహదమొసంగురచనలు కౌవింసందొడం గిరి. ఈవిధముగా నా కాలమున శ్రైన వైష్ణనమతములు రెండును జెలరేగి యాం్యర్ర

శవ్మిక్రయ కవిశావై జయంతి వా0 ఉనక్నానవంతి నిరుపాయలుగా. (వివహింసంజేయుచుండెను. (క్రమముగా నా 'రెండుమక ముల నవలంబించిన జమలయందు విద్వేషములు మొలకెత్తెను. శివకేళవభేదము చెల శేగి “ఇత( డధికు/డు. అత డధికుండు” అను లిన్నభావనములకు చోటిచ్చెన. “శివాయ విష్ణురూపాయ శివరూపాయ విష్ణవే” అను సమరసభాన మంతరించెను. ఈవిధముగా విద్వేషములు పెరిగిపెరిగి శైవులు వైష్ణవులు నన్వోన్య దర్శనన్పర్శన శ్రాషణములమగూడ పరిహరించుదుస్థితి నంభవించెను. “ఏకం సద్విపప్రా బహుధానద_వ్లి అను నాదర్శ్గమును _వచారముచేని జనులందజిలో భావైక్యము కలిగింపపలసిన అవనర మధికముగా నావహిల్లెను. అట్టి క్షి; ష్టమయమున ధర్మాద్వ్వైత (ప్రకిపాదనకల్యమైన వకిభావిశేషముతో, లౌకిక వైదిక కార్యాచరణ (ప్రజ్ఞావెకవముతో కారణజమ్మ డై తిక్క.సకవిచం్యద్రు డవతరించెను. చేశమునందు చెలరేగుచున్న విభేదములను తొలగించి పామరన్యసమన్వయ ముల నావహించుటకు సర్వధర్మసమన్వయ నంధానవక్షమైన భారతము నాం(గ్రీకరణము కొంతవరకు. దోడ్పడవచ్చుననియు, దానికి ఈన హరిహరాద్వ్వైతసిద్ధాంతము బలము చేకూర్చుననియు తిక్కన తలంచెను. భారతరచన కానళ్యకములై న రాజనీతి యుద్ధ చిద్యానై పుణ్యము, లే త్త వక్టానవై శారద్యము. కవితాకళాకోశలము అను గుణము లన్నియు నతనియందు పుష్కలముగా మండెను. అంతకుముం దత,డు నిర్వచనో త్తర రామాయణము రచించి తన్యప్రభువైన మసుమపిద్ధి భూపాలుని కంకితము కావించి యుండెను. అప్పటికే యతండు సునిశ్చికమైన కవితామార్గము నేర్చజణుచుకొని యందు కృతహస్తుండ్రై యుండినను భారతరచసావశ్యక మైన యాధ్యాత్మికపిద్ధి నింకను ఐడసి యుండలేదు. వైదికమార్గనిష్టమగు వర్తనను నిర్వహించుచు, లేదములేని భక్రిమార్గ మును విర్మలవృ త్తితో ననునరించుచు, నిత్యకవితాకళోపాసన కావించుచు( (గమముగా నాత(డా పిద్ధినికూడ నంపాదించి, యజ్ఞాచరణమున ప్పవీతు(డ్రై భారతరచన కున్యక మించెను. నిర్వచనోత్తర రామాయణమున “'అమలోదాత్త నునీష నేనుభయ కావ్య (ఫ్రొరివర్తించు శల్పమునం బారగుండ'”నవి చెప్పుకొన్న తిక్కననయే భారతరచనాకాల మున కనహంకార నిరూఢ భావనారాధ్యుండై న హరిహరనాధు నారాధించుచు “నా నేర్చిన భంగి చెప్పి వరజీయుండనయ్యెద భక్తకోటికి” నని నవినయముగా మడివియుండుట మధ్యకాలమున నకవి మనస్సునందుగల్గిన వరిన _ర్తృనమును చక్కగా విరూవంచు చున్నది, అతడు భారతమును దన కుపొన్యదై నమైన హరిహరనాధుని కంకితము కావించిన .వరిస్థితుల నతండు విరాట వర్వారంభమున నత్యంతహృద్యముగా వర్షించి

క! కవికయ జయంతులు

నన్నయ ఆది నభావర్వములను, ఆరణ్యనర్వమున మూ౭డాశ్వానములపై నూట నలునదిరెండు వద్యములనున్నూతము (వాపి దినంగతు;డయ్యెను. తిక్కన యాతండు విడిచినచోట నారంభింనక నాల్లనదియైన విరాటనర్వముతో6 దన రచన నారంభించెను. ఆత (డు భారతమును (పబంధమండలిగా భావించెను. అం దొక్కొాక్కవర్వ మొక్కొక్క (వవింధమవి యాతని భావన. అం దరణ్యవర్వమను (ప్రదింధమున నర్ధభాగము రాజరాజున కంకిత మైపోగా మిగిలిన యర్ధమును సహరిహరనాధున కంకితముచేయుట కావి. హరిహరనాధునికిగాక రాజరాజునకే యంకీతముగా నా భాగమును రచించుట కావి యకనికి నమ్మతముకాకపోయియుండవచ్చును. ఆరణ్యపర్వము రచించిన నన్నయకు వలె తవకును మతిిభమ కలుగునవి భయపడి యాతడా భాగమును విడిచియండునను కొనుట ధీరోదాత్తుడైన యా మహాకవియెడ ననచారము కావించుటబయగుము. “*అందాది. దొడంగి మూండుకృతు లాం(ధ్రకవిత్వవికారదుండు విద్యాదయితుండొనర్చె మహితాత్ముండు నన్నయథట్టు దకత'” ననుబయందలి మూండుకృతులను (ప్రయోగ ముమవబిట్టి తిక్క-ననా౭టికి మూఃడువర్వములును పూర్తిగా నుండెనవియు. దరువాతః గొంతభాగము శథిలమయ్యెననియు( దలంచువారు కొందజున్నారు. కొని యందలి మూ+డుపర్వములమమాట దాదాప్పుగా 6 జెప్పనదే కాని యథాశుకముగా€ జెప్పినట్టీది కాదు.

ఆం్భధ్రీకరణవిధానమున తిక్కవనయు నన్నయమార్గమునే అనునరించెను. 1వధానకథ నమనరించుచు భావనర్ణన పాాతొచిత్యపోషణములందు స్వత౦్యత్రత (కటిం చుట కవిత్రయమువారి మువ్వురి రచనలందును గోచరించును. విరాటనర్వ కథారంభ మున తిక్కన "అంతన్పన్నిధిం గల్పించుకొని యమ్మహాకావ్యంబు నర్ట్‌ంణు నంగ తంబు చేపెద' నని చెప్పియుండుటనుబట్టి యాతండు భారతమును నుహాకావ్యముగా భావించెననియు, నంస్కృృత భారతమును యథాతథముగా ననునదించుటకు(గాక యందలి యర్ధమును సంగతముచేయుటకే యత్నించెననియు( దెలియవచ్చును. అతడు గూఢ 'వేదాంతమయములై న కొన్నిఘట్టములను బరిహరించెను; కొన్నిటిని నం&_స్తమొనరిం ఇను; రనపోషణమునకై కొన్నిచోట్ల వర్ణనములను భానములను పెంచెన; అనన వరములని తోచినచోట్ల వానిని సంథగ్రహీకరించెను; బొచిత్యదృష్టితో గొన్నిచోట్ల వించుక మార్చెను; సముచితములవి తోఃచినచోట్ల వహ్యాసునిభానముల నున్నవాని నున్న ట్లుగా వృద్యరీతి తీర్చిదిద్దెను. కీ. శే. కొమ్మరాజు వేంకటలక్ష్యణరావు నంతులుగా రన్నట్లు “నంన్కృతభారత మొక బంగారుముద్ద. దానినుండి కనిసొన్నారులు కావలసి వంత కనకమున్యుగహించి తమ శ క్త థలిరుచుల కనుగుణముగా వగిషిపనులొనరించి

కవిశ్రయ కనిశా వైజయంతి వా2ి జననయనమనోహరములై న సుందరారవిందములను విర్మించుకొవియుండిరి.” ఆఅ సౌన్నారిసవితనమున కవిత్రయమువారు మువ్వురును కృతహస్తులే,

తిక్కన భారతాం(ధ్రీకరణమును దలంచినంతనే యకండు నర్వోనవిషత్సార భూతమైన భగవద్గీతను నం్యగ్రహించుటయు. వట్టిదేయైన సనత్సుజాతీయమును వర్జిం చుటయు న్కృతికి. దగులకమానవు. వేదాంతత త్త (ప్రతిపొదక్యడగంథముగా భగవద్గీత కున్న(ప్రాముఖ్య(సభానములు సోమయాజి యెజుంగకపోలేదు. దానిని యథాతథముగా తెనిగించుట కఠనికి శక్తి చాలకయుపోలేదు. కాని కావ్యకళాదృష్టితోంజూడ నా నన్ని వేశమున నంత దీర్చ మైన వేదాంతచర్చ అనుచితముగను అనందర్భముగను దోంచుటచే నతండు దాసిని పూర్తిగా విడువక యందలి సారభూతములై న శ్లోకములనుమాత్రము తెనింగించుచు సంకేపరచన సాగించెను అశ్షే సనత్సుజాతీయమునంతను విన్నసిమ్మట కూడ ధృతరాస్ట్రువిమాననమున నెట్టి పరినర్తనమునుగలిగియండమిచే నా మహర్షి ఛెప్పినదంతయు వృథా కంఠళోషయే యమ్యెను. అదిగాక యది మిక్కిలి తత్త్వ గర్భిత మైనది. అందుచే తిక్కన దానివి నన్నగా జాజవిడిచెను. ఇళ్లు తిక్కన నంగే పించినవో విడిచివై చినవో లాత్తి నికీఘట్టములు మటికొన్ని గలవు. అట్టిపట్టుల నారవి కళ క్తత నారోపించరాదు. వలసినచోట నతండు శాంత్యాదులలో నట్టి గూఢవిషయము లనుగూడ సమర్థతతో నంతరించియండలేదా

కీచకుని (ప్రణఇయమును వర్జించుసట్ల తిక్కన కాముకమనోనృ త్రిసూచకములై న యద్భుతభానములను వర్ణనములను రచించి యాభాగము నొక యుదా త్తప్రబంధముగా వరిష్కరించెను. అశ్లు శ్రీ కృన్ణుని రాయబారమును వివరించుపట్ల నపూర్వ రాజకీయ వరిజ్ఞానమును వెళ్లడించు నమూలకములై న భావములను జొప్పంచెను. ఎచ్చటనైన భానములనుగావి వర్ణనలనుగావి యాతడు పెంచుటయు( బరిహరించుటయు. గావ్యకళా దృష్టితోడనే.

తిక్కన యౌచిత్యమునక్షై మూలమును మార్చినఘట్టము లనేకము లున్నవి. అర్జునుండు బృహన్నలగా విరాటువి కొణ్వనకరగి తన నాట్య గాన కళానై పుణ్యము నెజింగించి రాజకన్యలకా కళ లలవరించుటకైై తన్నంతిపురమున నుంచుకొనుమని (ప్రార్థించెను. విరటుండంత కొందజుస్రీలను పిలిపించి వారిచే నతని నపుంనకత్వము పరీక్షింస(దేసి పిమ్మట( దదంఈప్పర్యప్రవేశమున కంగికరించెనవి వంస్క్యృతమున మున్నది. ((వరీక్యచై నం (ప్రమదాభిరాశువై అపుం_న్హ్వ్యమవ్యస్య నిశమ్యచ స్టీరమ్‌). ఇది విరటుని యంతఃపురరక్షణ దీక్ష నెంతగా చాటుచున్నను అసపాజమును ననుచికమున్నై

వగల కమిశ్రయ జయంఠులు యున్నది. తిక్కన అశ్లీలమైన ఆ పరీక్షవృ త్తాంతమును బరిహరించి "'నై పుణంబువ మచితంబుమై వరవి పొచ్చెములేమి తదీయపేవగ్లై కొనుట విశ్చయించె” నవి సమచిక కతి సరిదిద్దెను. అశ్లే ఫీమ కీచకులు పోరాడుసమయమున వా మహాయోధుల యుద్ధము వకుఫలితముగా జరిగిన యల౭డినంతను నంస్కృతభారతము దీర్చముగా వర్శింవనా పరిస్థితులలో వారట్లు మహోన్యద్రవకరముగా ఐహిరంగయుద్ధ మొవరించుట నముచితము కాదసి తలంచి, తిక్కన యది యెందుకు నముచితముకాదో తెల్చుచు నాయలజడి చేమియువర్జింపక వారు చప్పుడుచేయక యుద్ధ మొనరించిరవి,

“కనయగ పాటొరులెజు(గుదురని నూతుండు నసమయభంగమగుటకు లీముం

డును గొంకుచు. జప్పుడుసేయని గూఢవిమర్షన (ప్రహారముల దగన్‌.”” ఆవి యొక్క. కందసద్యమునుమ్మాతము (వ్రావెను ఇళ్లే యకం డౌచిత్యపోషణము నక్షై మూలము నించుక మార్చినభాగము లన్నిపర్వములందు( గానవచ్చుచు నతని (వ్రతిభానరిశీలనములను చక్కగా వ్యక్తము చేయుచున్నవి.

విద్వత్సం న్తవనీయ భవ్యకవితావేకు(డైన వ్యానభగవానుండు నంన్కృతమున రనవన్మనోహరముగా( డీర్చిదిద్దినమట్టము లెన్నోయున్నవి. అట్టియెడ మూలమున కెట్టి లాఘవమును చేకూరకుండ వాని ననువదించుట (ప్రతిల్హైక పాధ్యమైనవని. తిక్కన మహర్షిభావములను స్వాయ త్తముచేపికొని వరమవిధేయతతో ననువదించినఘట్టములు బాల కవిపించును. బృహన్నల సారథియై యుత్తరువితో గోోగహణమున కరుగు వందర్భమున ను త్తరకురువీరుల యుస్టీషములను బొమ్మ పొత్తికలలై కొవిరమ్మని గురువును గోరియుండెను. అప్పుడు బృహన్నల “యద్యుత్తురోయం సంగ్రామే విజే వ్యతి మహారథాన్‌. అభా హరిష్యేనాసొంపి దివ్యాని రుచిరాణిచ” అని యామెతో. జ్రెప్సినట్లు మూలమందున్నది. ఇచ్చట ““యద్యు _త్తరోయం”” అనునెడ ను త్తరువిగూర్చి యించుక హేశన యున్నది. ఆరండెట్లును కురువీరులనోడింసంజాలండవి యర్జునుం ఇెజలుంగును. డానిని తిక్కన “జననాయకవందనుండు జయలక్యిం జేళొనునపె చీరలు తెచ్చుటపవియే యటుచూడు! డెల్లి భంగులందె త్తు'”నవి యా హేళన మృరిండు వట్లాగా చక్కగా తెవింగించెను. ఆళ్లు యుధిష్టిరుండు విరటువికి కృతజ్ఞత వెలిపుచ్చు వందర్భమున “అజ్ఞాతవాన ముషికాః గర్భవాన ఇవ(స్రణాః'” అవి చెప్పవట్లు మూల మున నున్నది ఇట “గర్భవాస ఇవ్యవజొః' అనునది అద్భుతమైన యుసమానము. తిక్కవ దానివిగహించి “చాల దున్తరమైన యజ్ఞాఠవాననక్సరంమి భవద్గర్భవాన గుప్త వలన( బుచ్చితి''మవి గర్భవానపదమును విడువకుండ నునోహరముగా తెనింగించెమ.

పైలా 16

శవమిశ్రయ కవితా వైజయంతి 274 వ్యానమహర్షి కవితానయోవిధి యందలి రత్నమొక్కటీయు( కెదరిపోకుండ ననువాదము పొగించుట తిక్కన (ప్రతిభాపాండిత్యములకు( ఐరమాదర్శము.

ఆం(ధ్రభారతమునం గొంచె మించుమించుగా ముప్పాతికభాగము తిక్కన రచ నయే. అతి విన్ఫృతమైన యీ భాగము వస్తువై విధ్యముతోడను రనవై విధ్యముతోడను గూడినట్టిది. ఇందు రాజవీతి, యుద్ధతం్యత్రము. ధర్మ వీతి తత్త్వోపదేశము, గృహ చాంసత్యజీవితము, యజ్ఞవిర్వహణము మున్నగువిషయము లెన్నో విన్తరింవంబడి యున్నవి. మానవజీవితమునందలి బహంవిషయముల కిందు (వస క్తి కలదు. (వ్రధాన కథ కంగములుగా విందు నందర్భానుగుణముగా౬ బెక్కుపాఖ్యానములు కూర్చందిడి వవి. ఇంత వస్తువై విధ్యముగల రచన నమర్థముగా పాగించుటకు కవితాభాషాకౌశల ముతోసాటు విశేషమైన లోకానుభవముకూడ నుండనలయును. తిక్కనయం దివి యన్నియు పుష్కలముగానుండుటచే భార కేతిహాసరచన యతవిచేత/వడుట అనో్యోన్యా అంకొారమున కాన్సదమై ఆండ్రనరన్వతి కెనలేని యందచందములు కూర్చంజాలినది.

తిక్క.నభారతమున వస్తువును సుందరముగా నంఘటించుబయం దఠ్యంత మైన ఛద్ధ ప్రదర్శించెను. ఆత౯ డందలి వివిధాశముల విహువారములు మననముచేపి అంగాంగిభానమున 3ెక్కడ నంతరాయముకలుగకుండ నా యితిహానమ్హూర్తిని దీర్చి చిద్దెను. ఉపాఖ్యానములకును (స్రధాన కథాభాగమునకును గలనంబంధము వడలనీకుండ నర్వాంగసొప్టవోపేతముగా మహాకావ్యనిర్మాణము కొవించుటలో నతడు చూపిన నేర్పనన్య సామాన్యమైనది. లుబ్ధిక పోతోపాభఖ్యానము. హంనకాకీ యోపాఖ్యానము, గృధ్ర అంబుకోపాఖ్యానము, చిరకారిచర్మిత, నాడీజంఘువికథ, న క్తుపస్థువివృ త్తాంతము, గరుడోపాఖ్యానము మున్నగునవి యతవి యుపాఖభ్యానములలో నుత్తమమైనవి అతండు (వతిపర్వము నొక (ప్రబంధముగా భావించినశ్లు, (ప్రతి ఉపాఖ్యానము నొక కావ్యముగా భావించి దానియందు వై నకశమును నంఘటించుటకు యత్నించెను.

తిక్కన రచవలో నాయాసందర్భముల కనునగురీతి పెక్కు వర్షనముణు కావింవంబిడినవి. ఆందు౯ గొన్ని నరనారీ తీర్యగ్గడరూపములకును, గొన్ని సాయం (ప్రాఠరాది _నకృతిదృళ్యములకును నంబంధించినవి. ఆతవివర్ణన లేవైనను రసాన గుణములై దృళ్యములను సఠితలకు సాకెత్క రింప(జేయః జాలియుండును. మానవుల రూపములను వర్షించునప్పు డఈడు కేవల వివాన్స్వరూవమునకు(గాక ఆంతరములై న కాంతిపౌష్టముల కెక్కువ (ప్రాధాన్య మొనంగుచుండును. విరాటపర్వమున కీచకుడు కావించిన [దౌపదీవర్షనముము గాంచిన విడి తేటతెల్లము కా(గలదు. ““తెలిగన్ను6గవ

వర కమికయ జయంతులు కాంతి బొలుపార వించుక కనువిచ్చిచూచిన( గాదెయబల : చెలువంపునెమ్మోము నెలమి సౌంపిమమడిగా నల్ల నవ్వినల గాదెయింతి”* మున్నగు వద్యములలో నతడు కాంతిం ఎలమిసౌంపు, రుచి మొదలగు నాంతరగుణముల వర్ణనయెడనే యెక్కువ మక్కువ చూవెను. ఆత( డెచ్చటను వాచ్యముగా (స్రత్యంగవర్జ్థనము కావించక వ్యక్తుల గరున తనమును, సౌందర్యగాంభీక్యములను వ్యంగ్యముగా వెల్లడి చేయుచుండును. “సుదతి సీమై చక్క(జూచుటకో డెదం గను(బాటు వారయునోయని తలంచి"” ఇత్యాది పద్యము లింగుకు విదర్శనములు. ఆతడు నన్నయవనలె దృళ్యముల స్ట్‌ విన్యానమునుగాక (వతి క్షణచాంచల్యమాన దళావిపర్యయమును విశదముగా( వనర్జించుచు. జలనచ్మితము నందు వలె వావి బహుముఖములను బతితలకన్నులకు. గట్టునట్లుచేయుచుండును? అతనివర్జ నలు విశిఠమైన పరిశీలనతోపా టొకానాక (క్రమపరిపాటివిగూడ వ్యక్తము చేయుచుండును. ఉత్తరసారథికమైన రథమెక్కి యర్దునుండు కౌరవసై న్యమును గదియనేగుటను వర్షించు “బ్రేవద త్రాలీలరావంబు వెసంగర్జ్ణముల దీటుకొన వేటమొగమువడుచు””. విత్యాది సీన మున మొదట దేవద త్తాలీలరానము, తరువాత రథనేమిదళిత ధరాధూళి, పిమ్మట బహుళ కపిధ్వజ్యవభలు. అనంఠర ముదృటాకారనముద్ధతి వర్జింపంవిడుట (కమబద్ధమై యెంతో వహజముగానున్నది, తిక్కన యుద్ధవర్షనమునం దందెవేసినచేయి.. దీని కాతండు స్వయముగా యుద్దములుచేపినము చేయకపోయినను యుద్ధములనుజూచియ యుద్ధ తం(త్రములను బరిశీలించియు నుండినవాండగుటయే కారణము. వ్యూహనిర్మాజములను, ద్వంద్వనసంకులాది నమర భేదములను, అత( డెదుటః జూచుచున్నట్లు విశదముగా వర్ణించు గుండును. ఇతరకవులనలె నతడు బాణనంభ్యానివరములతో వినివింపక యాయా నందర్భములందలి క్లీ ష్టపరిస్థితులను, యోధుల ళౌర్యదై ర్యములను వర్ణించి అన్యతా శుష్కముణగానుండువానికి నహజత్వ మాపాదించుచుండును. యుద్ధరంగములందలి వాతానరణము నహజముగ గజతురంగయోధాదుల ర_క్తమాంనములతోడను కశేబర ములతోడనుగూడి వీభత్సరనమున కాకరమైయుండును. తిక్కన యట్టిచోట్ల గూడ6 దువిసివడియున్న కరచరణాదులకు లలితనుందరముల్లై న యుసమానములనుగూర్చుచు వొకవిధమైన సౌందర్యవాతావరణము కలిగించుచుండును.. ““మడువులుగట్టు శోణీతం బులు నీళ్లు, నందుండి తేలాడు వెలిగొడుగులు పుండరీకంబులును, వింజామరలు మరాళప్పంజంబిలునై కొలంకుల చందందునొంద'” మొదలై నవర్జనము లిందుకు విదర్శనములు.

తిక్కన (వ్రకృతివర్ణనలు నాతిదీర్ధ ములై రమ్యములుగానుండును. అవి సెక్కు చోట్ల నచ్చటి ప్మాశలతోడను కథాసందర్భముతోడను నన్నిహితనంబంధముకల నిగాల

కివ్మికయ కవితా వైజయంతి 276 గూర్చంిడుచుండును. “(ద్రునదనందన పరిభవదుఃఅమునకు, మల్లమున దురపిల్లుచు వన్న సరసి, వేడివిట్టూర్సులోయన వెడలె. (గొత్త తావిమూతులువిచ్చు వె త్తమ్మి విరుల'' మున్నగువద్యము లందుకు దృష్టాంతములు. యుద్ధపర్వములందు. తిక్కవ యుద్దారంభనిరామనులను సూచించుటక్షై దినాద్యంతనంధ్యలను వర్ణించుచుండువు, అప్పుడుకూడ నత€డు సూర్యుని యుదయా _వ్రమయముల వా సందర్భమునందలి (ప్రధాన యోధుల యుదయా_స్తమయములతో(బోల్చి చెప్పుచు నా నర్జ్దనములకు కథానందర్భ ముతో నన్నిహితనంబంధము కల్పించుచుండును. ననవర్జాది వర్షనములగూడ నత డా యా నందర్భములం దత్యంతరమణీయముగా. దీర్చిదిద్దియండెమ.

తిక్కన భారతమును మహాకాన్యముగా విర్మింప(దలంచినవాండు కావున నాయా నందర్భములందు రనపోషణమున వెక్కున [శ్రద్ధనహించుగుండును, అందుచేతనే ్రీనాథుండు “భాసషింతు( దిక్కయజ్వ(ప్రకారము రసాభ్యుచితబంధముగ నొక్కాక్క మాట"విచెప్పి యతవి రచనయందు రసాభ్యుచికబంధమునకు(గల (ప్రత్యేకత నగ్గిం పెను. తిక్కన విరాటనర్వారంభమున “హృడయాస్లాది చకుర్ధమూర్చిత కథో పేతంణు వానార సాభ్యుదయోల్లాన్‌ విరాటవర్వ” మని యా పర్వమును (బళంసించెను. ఆ విశేషణము లొక్క_ విరాటనర్వముస కేకాక యతడు రచించిన యన్నిషర్వములకును నమానముగా నన్వయించును. విరాటివర్వ ద్వితీయాశ్వానమున కీచకుండు (దౌవదినిటూచి మదన విళ్ళతికి లోన్టై నప్పుడు ““వెజవకననుజూదె వీండనియెదం గలుషించిన నొండొండ చెమటవొడమ'”” నను వద్యమున (దొపది మేనంబొడమిన ప్వేదవై వర్జ్య కంపాదులను వర్ణించి కీచకుఃడు వానివిజూచి సా _త్త్వికభానములని(భమించి రాగపాగరపూరవిర్మగ్ను డయ్యెనవితెల్చి తిక్కన తన రనపోషణనరాయణతను [వికటించెను. ఆ పర్వమున శీచక(ప్రజయసందర్భమునము ఉ త్తరాభిమన్యుల వివాహనందర్భమునను శృంగారాభాన శృంగారరనములను, ఉత్తర దక్షిణ గోగ్రహణనందర్భములందు. వీరరౌ(ద్రములను, ఉత్తరుండు రథమునుండి దిగి పాటీపోవునందర్భమున హోన్యమును, పాండవులు ఈమ్మెటింగించుకొన్న నందర్భమున నద్భుతమును, (దౌవది తన భంగపాటు కృష్ణునకు జెవ్పుకొనుసందర్భమున కరుణరనమును తిక్కన చాలనేర్పుతోం టోషించెను. అశ్లే అతడు రచించిన నదునై దువర్వములలో యుద్ధనర్వములందు వీరరౌదవీభత్సము లను, శాంత్యనుశాననములందు కాంతమును, స్త్రీ పర్వమునందు కరుణమును, ఇతర నందర్శములందు. కథానుగుణముగా శృంగారాద్భుతహాన్యములును గోచరించును. 'పెక్కు.చోట్ల శుష్కములైన పామాన్యనందర్భములనుగూడ నత్యంతరసమయములు గాందేయటలో తిక్కన (ప్రదర్శించిన నేర్చు (ప్రళంపాప్యాతమై యుండుము.

వ్‌ కవిత్రయ జయంతులు

భారతమున బ్యాశలనంఖ్య అనల్పమయ్యును తిక్కన యా పాత్రలనందజిది సున్పష్టరేఖలతో తీర్చిదిద్ది యొక్కొక్కరియందు విలక్షణమైన వ్య కక్రిత్వమును వెల్లడి చేయుచుండును. దుర్యోధనువి దురథిమానము, ధృతరాష్ట్రుని ప్పత్త్రపరాధీనత, ళకుని జై ఈవము, కర్ణుని రాజభక్రీవర్యాకమములు, భీష్మ (దోణాదుల ధర్మవరాయణత, శ్రీ కృష్ణుని దుష్టశిక్షణ శిష్టరక్షణ ధురంధరతా రాజనీతి వేత్తృతలు, విదురువి ధర్మబుద్ధి ఛర్మజువి మెత్తవి పులితనము, లీమువి అమాయికత, అర్జునుని యుదాత్తతావి[కము ములు, నకులుని సౌజన్యము, నహదేవువిక్షైఆకుటిలరాజనీతి వేదిత్వము, అత డెంతో విపుణతతో చిత్రించెను. స్త్రీలలో గాంధారీ (ద్రావదీ కుంతీప్యాతల నాత(డు చిత్రించి వనతీ రద్భుళమైనది. గాంధారి మహావత్నివత; అధర్మభీకువు. కుంతీ (దౌవడు లాభిజాత్య నంవన్నలైన రాజకాంతలు (దౌవదీ కృష్ణునితో ఈన భంగపాటు శొవ్చుకొనునందర్భమునను, కుంతి తృతియోచితముగా న_ర్డింవవలెనని కృష్ణువిద్వారా కొడుకులకు నందేశము పంపునందర్భమునను వారి నహజ మనః(వ్రవృత్తులు దక్కగా చ్య క్రీకరింవదిడినవి, పాాఠ్రపోనణమున తిక్కనకుంగల నేర్చు నాన్యతోదర్శనీయ మైనది.

పాత మనఃవ్రవృత్తి విరూనజమున తిక్కన కృతహస్తుండు. విరాటవర్వ చ్వైతీయాశ్వానమున కాముకు( డైన కీరకువి మనఃవ్రనృ త్తి నాఠండు వేయివిధములి వ్యక్తము చేసెను. “అవియవి యుగ్గడించు ధృతి యల్లలనాడిన( దల్లడించు” మున్నగు ఇద్యము లిందుకు విదర్శనముణం. తిక్కన కీచకుండు పశుకామ(ప్రేరితు(డ్రైన మోహాల ధుఃడుగాం గాక హోర్టమైన యనురాగమునకు విలయమైన విషాదనాయకుండుగా గోక శించును. బహుగుజళోభితుం డయ్యు పరకాంతావరాయణకయను దోషముచే నాతడు వతితుండయ్యెను. విరాటవర్వమున ధర్మజుడు తమ యాయుధము9ను శ మీన్నక ముపై బెట్టి తదీయాదిద్దై వరములకు నమస్కరించి “నరులకు నాకుం దక్కంగ నొరు అకు మీ రూపు నూపకున్నది'”, “భీముని నేమజకుండ(గానలయు నీ విషమాద్దిము లోన” నవిపల్కి, చెట్టుదిగివచ్చి “భీనమసేమదెన మరలిచూచి సాంత్వనవచన సమేతం ఖుగా నతని కౌంగిటంజేర్చి'" యనునయించెను. ధర్మజు డిట్లొనరించుట యాతని మనః (ప్రవృత్తి నెన్నోవిధముల న్యక్తముచేయుచున్నది. ఇట్టి రమ్యములై నమట్టముణ తిక్కనభారత మున పెక్కు కొనవచ్చును.

తిక్కన యెంత కవియో యంత పండితు(డు; ఎంత (వతిధాశాలియో యంఠ లోకజ్ఞాడు; ఎంత రాజనీతివ్తేత్తయో అంత శోతియుండు, ఈ గుణములన్నియు

శమ్మిశయ కవితా వైజయంతి 278 వతవిరచనమున సర్వతోముఖముగా గోచరించును. ఉద్యోగపర్వమున కృష్ణువివల్కు లలో నాతడు (వదర్శించిన రాజనీతి వేత్తృతయు. శాంతిపర్వమున భీమ్మవిసల్కులలో వత(డు (ప్రకటించిన నర్వధర్మవరిజ్ఞానమును, భగవద్గీతయందలి యాయుపుపట్టులనేరి యనువదించుటయం దత(డు వెల్లడించిన యువనిషద్విజ్ఞానమును, ఆశ, స మేథపర్వమున వ్యక్తీకరించిన (శ్రోతియతయు నద్వితీయములై నవి. అతండు లోకమున విశతముగాః విరిశీలించిన యనేకవిషయముల నుచితవిధమున భారతమందు( బొదిగి దావివి మజొక ।(సపంచముగానృష్టించి ఈన కవి(విహ్మతను బాట(జాలెను. తిక్కనభావము లుదాత్తములై నవి. భారతమందలి యే ఘట్టమైనను దీవికి విడ- రృనమే. "“'నడదివియలుచేసె నగరికి మాణీక్యముల్‌ పూవిన మనుజపతుల'” “ఎవ్వాళి వాకిట నిభమదసంకంబి రాజళూషణ రజోరాజి నడంగు'” “వలలుం డెక్కడం జూచె అట మిన్నందిన యట్టీవావి పొడ వెంతన్నట్లు"”. “"వైవడిపోయెంగాక ధృతరాష్ట్రండు తన్నదియేమి” మున్నగుపద్యము లాతని భావనిర్భరతకు విదర్శనముణు. ఎంత క్షిష్ప 'మైన భానమున్నైన వాతండు నిశితముగా వ్య క్తీకరించి పఠితలచే ననుభవింపంశేయును, ఆతని ళబ్దిములకు భావములును, భావములకు శబ్దములును అనుగుణముల్లై యుండును, తిక్కనది నాటకోచితమైన (ప్రతిభ. అందుచే నఈండు కథను తానుగా(జెన్సక పషాాత్రలసంవాదములరూవమున నడిపించును. విరాటోద్యోగములందలి నర్వఘట్టముల విది వ్యక్తము కాంగలదు. “భీము. డిట్ల నెను. కృష్ణు. డిబ్లనెన” మున్నగు సూచన అను దొలఃగించినచో నదృటి సంభాషణణ నాటకములందలి సంభాషణలనలే( గవిసిం మను, మటియు తిక్కన నంభావణములను (వ్రాయునవ్పుడు వట్టి మాటలనుమ్మూతము చెప్పి యూరకుండక యాసమయమున వారి మేనుల(గానవచ్చు. నాంగికచేష్టలనుగూడ వర్జించుచుండును. (ద్రౌపది తన భంగపాటును కృష్ణుని కెటింగించునప్పుడు “వింధుర మ్మయిన (క్రొమ్ముడి (గమ్మనవిడ్చి వెండ్రుకల్‌ తాపలచేత. బూవి""యుండెనని తిక్కన ామెరూపమునుగూడ (ప్రదర్శించెను. భీముడు వంటలవావివేషమున( దన కొలువున కరుదెంచినప్పుడు విరాటుడు “నీ కానన యానాత వత్రాదులును జనవరికొల్వు నిచ్చెడ”” నవి పల్క ఖీముండు మోజకుచందంబున మో మడ్డముకదల్చి యేదో నమాధానమిచ్చెను, నహజమైన నంభాషణశ్రై లియు వచనానుగుణములై న యభినయహాచనణును తిక్కన చేత (శ్రవ్యకావ్యమునుగూడ దృశ్యమువోలె భాసింపంజేసినవి తిక్కన కుళయకవిమ్మిితుండను వీరుడు కలదు. అనగా వాత(డు సంస్కృ శార్యద్రకవు లిరువురికిని ప్రియు౭డవి యక్థము. లేదా యిందలి యుభయళశద్దము వేశి

2709 కమిక్రయ ఇయంఠులూ మార్గవిధానములకు జెందిన కవులకు/గూడ- జెందవచ్చును. తిక్కన విర్వచనో తత్తర రామాయణమును నంన్కృృతళ్లోకముతో నారంలించెను. విరాటపర్వారంభమున నతడు హరిహరనాధువి నంటోధించుచు (వ్రాసిన “కిమస్టిమాలా'" మిత్యాది శ్లోకమొక్కటి కన వచ్చుచున్నది. వీవినిబట్టి యాతండు నంస్కృతమున(గూడ (ప్రాథమైన కవిత చెవ్పం గల(డవి తెలియుచున్నది కొని యాతడు (వ్రాసిన నంవ్కృతకావ్య మేదియు లభిం చుటలేదు. ఆతని యుభయకవిమ్మిత్రశబ్దిమున కతండు నందర్భానుగుణముగా సంస్కృ తార్యధ్రశద్దిముల నుచితరీతివాడ్‌ ఆ యిరుభాషలయందు మక్కువగల యుభయవర్గముల వారికిని (పీతి సంధావించువాండని యర్జము చెప్పవచ్చును. అతండు వీరరౌద్రాదులను వర్ణి ంచునప్పుడు తత్త్మద్రపానుకూలముగా దీర్చములైన నమానములను వాడును “దుర్వారోద్యమ బాహువ్మికమ'” "భీష్మ (ద్రోణ కృపాది ధవ్వినికరాలీలంబు"” మున్నగు వద్యము లందుకు విదర్శనముణు, సాధారణముగా నఠ(డు జాతీయముటైై. భావపూరి తనులైైన యలంతి యల(తి తెలు(గుపదములనే. వాడుచుండును. “కడు! బపివిడ్డ వీండొకటి కాదపునా నెజు/గండు””. " ఇది కడుముద్దరాణ'” మున్నగు పద్యములు చిన్నచిన్నవదములతో(గూడి యా నందర్భమునందలి కరుణరంనమున కనుగుణము జగా మన్నవి. “భారతాన్భుతము కర్టపుటంబుల నారంగోలి యాంధధ్రావశి మోదముం బొరయు' నట్లు (వాయనలెననునంకల్పము కలవా(డగుటచే నత(డు తలుచు చక్కవి చిక్కవి కెలుంగుసదములనే వాడుకుండును. క్లీష్పములు గూఢముణనై న యాధ్యాత్మిక విషయము9నుగూడ స్పష్టముగా వ్యక్రముచేయంగలళ _క్రి తెలుగుపదము9కు! గలదని తిక్కన భారతము గొంతెత్తి ఘోషించుడున్నది. శ్రైవకవు లభిమానపుర స్పరముగా( జెప్పుకొవిన దేశితనము తిక్కన రళనలో సర్వతోముఖముగా గోచరించును. తిక్కన అర్థ శబ్దాలంకారములక్షై యెచ్చటను యత్నింపడు. అతవిరచనలో నవి యెడనెడ వహజముగా చోటు చేసికొనుచుండును. “సింగం బా(కటితో గుహాంతరమున( జేడ్చా టుమైనుండ” ““సింగంబున్న గుహానికేతనమునకన్‌” మున్నగు పద్యములందలి యువమానములు రమ్మములైై నవి ఇచ్లే యతనిరచనలో నద్చటచ్చట రూసకోత్సేేక్ష లును గనిపించును యుద్ధవర్ణన సందర్భములందలి వచనముణ సాదారణముగా నుప మాలంకారపూరితముల్లై, యథిలబంధముల్లై యింపు గొల్పుచుండును అతనిరచనలో శబ్దాలంకొరము అరుదుగా( గన్చించును. పాఖిప్రాయపద్యస్రయోగమున తిక్కన చాల విపుణుండు" “పింహదిలు. డత్యుద్యగు(డై. చిగురుటోండి పట్టం గడువడిందగిలి'” అను చోట కీచకుని పింహబలుండనియు (ద్రౌపదిని జీగురుటో(డియనియు వర్ణించుట మిక్కింలి పాఖిప్రాయమై యుచితముగా నున్నది.

శవిర్రయ కవిళావై జయంతి 2080 తిక్క-నడి వ్యంగ్య్మ్మపభానమైన రచన. అతడు కొన్నిఘట్టములందుల అక్కని త్యంగ్యార్థము స్ఫురించునట్లుగా రచన సాగించి వఠితల వానందసరవళుల నొనరించు చుండును. (దౌనది చేసిన సమయము(ప్రకారిము కీచకు(డు ర్మాతి నర్తనళాలకరుదెంచి యేనో [వపజయనచనములు వల్కుచుండ ఖీముండు (ద్రౌపది వినుముండంగా నతనితో “వా యొగలు 'సేర్చునవ్చుడ వీయొడ లెట్లగునొ దాని సీ వెజింగెదుి” “సనుముట్టి సివు 'వెండీయు వనితలనంగతికి. టోవువాండవి” ఆవిపర్కెను. ఈ వల్కులు పైకి (యేమానురాగద్యోతకములుగనే యున్నను గంభీర మైనధ్వవితోంగూడి తిక్కన రచనా చమక్కారమును వెల్లడించుచున్నవి. ఇళ్లు కీచకుండు తణుముచుండంగా (దౌవది విరా టుని కొల్వుచెంత కరుదెంచినన్పుడు ధర్మజానిమాటల కామె యొనంగిననమాధానము కూడ న్యంగ్యపూరిక మై తిక్కన (ప్రతిభావిశేషమును జాటుచున్నది, నరనమైన యిట్టి వ్యంగ్యరచన యుద్యోగపర్వమున ధర్మజ నంజయుల సంభాషణనుందు వైతము కన వచ్చును, తిక్కన యొక్క స్త్రీ పర్వమునందక్క మిగిలినపర్వములలో వృ త్తవై విధ్యము (వ్రదర్శించియుండలేదు. అత(డు సాధారణముగా చంపకోత్సల శార్దూల మ క్రేభాది వృత్తములను, కందములను, ఉపజాతులనుషూత్రమే వాడుచుండును. ఎచ్చటనై న వీర తొదములను న్ఫృురింపజేయుటకు (వ్రగ్ధరలను బయోగించును. నీతిటోధ కఠ(డు కంద ములను (వ్రాయిట తటుచు. ఆతనికందముణు పామాన్యముగా నెవ్వరిని మెచ్చని కవి చౌడవ్చ (ప్రశంనకుంగూడ ప్యాతములై నవి. న్రీవర్వము కరుణరసమయమైనది. ఈదనుగుణముగా తిక్కనయందు గీతిక్నాపాయములై న వలువృ త్తములనుపాడ్‌ స్రీజన శోదనమున కొక వై లక్షణ్యము కలిగించినాండుం తిక్కన కారణజన్ము(డైన మహాకవి. అతనివిషయమున కవిత్వ మొక తవన్సు. ఆ తపస్సుచే నత డొకవంక వాబ్యయమునకును వేచొకనంక నంఘమునకును ఇంతిం తనరాన్నిశేయము. నాపాదించి “విశ్వ్యశేయః కాన్య'"మ్మను చింతామణి వాక్యమును పార్టకమొనరించినాండు, అత౪డు చిదానందపరిపూర్జుండై న కర్మయోగి. ఆందుదేతనే కొన్ని ఆళశ్వాసాంతపద్యముల నానందవదలాంఛితము9 నొనర్చీనా(డు. అరనినృష్టి (వ్రిహ్మనృష్టివలె నతి విన్హృతము; నానారనసంయుక్తముః అనితరసాధ్యము ఈన కావించిననృష్టి తక్కారులచేతంగాదు వా, నే ముఠలం బున6 దాః దిల్కినవల్కు లాగమములై పొల్పొందునా, వాజీన (సొ

క్ల్మైమిన.. సవన. ని క్ష హరా లా ల ప్త త్‌ ట్‌ క టీ స. 2 స టై ఎడమనుండి.(శ్రీ నిడదవోలు వెంకటరావు, (శ్రీ దర్భా వేంకటకృష్ణమూర్తి, విధిదాత శ్రీ తిక్కవరప్క రామరెడ్డి. క్షే9థశీ " 1 టీసల! 69. | న ౯ కో య కా ః మునుల ఎవటమముంటయముంయయుంజుటం వత్తు ్త ముల సుతా పనుల స్ట టి 4 ల్ల కూర్చున్నవారు ;: ఎడమనుండి..[శీ ఆయికం కాశీవర్యప్రపాదరావు, (శ జంగా నృసింహ శాస్తి. పోలూరు హనుమజ్ఞానకీరామకర్మ, (శ్రీ తిక్కవరపు రామగెడ్డి, డాక్షర్‌ బి. రామరాజు, డాక్టర్‌ అమరేంద్ర, (శీ మోచర్ల రామకృష్ణయ్య లు లబ గా ణ నిల్చున్నవారు ఏ ఎడమనుండి.(శ్రీ ఎం. చౌడేశ్వరరావు. శ ఎన్‌, ఎస్‌. కృష్ణమూర్తి (కార్యవర్గ సభ్యులు), శ్రీ పి, వి. రమణారెడ్డి (కార్యదర్శి). (1 గోను కొండ వెంకటసుబ్బయ్య, (శ్రీ దుర్భా రామమూర్తి, (శ ఎం. వి, సుబ్బా రావు ((గంశాలయాధికార్సి,

నన పున... ౨ ళ్తూ ల గ్గ సై. టో రక గ ఉర్తక్తోక్తోదో త లా న్‌ సె నో గ్‌ ర నెర ఫ్ట్‌.! శ (స ఆంత ల మయ 7 న త్త ట్‌! స మలా క! శై ఎ4 టం యయ న కం శ స్త పటు వనన శా లావ లం ॥ తం. చీ గె శాం న గ్గ షే టు. తశ నా ద్ద శ ల క్ష క నానా ఖా శ ల్‌ స స్కుస్ప స్‌ో స్టో ఖాసా ఆన త్‌ సంగ ల ల ల్లో జి ఛ్సి ఖ్‌ శ ఖే / ఇ + జ హ్‌ స! ళ్‌ గ ॥ ళ్‌ ల య గ్‌ చ న ౮ శ్రే శ ఇ ట్‌ . శ జ! తే ౯ అలలా. ॥| లి స ల్‌ లాం ఇ 44: చం త 7 శఫిభ | ౮ న వల్తో .. ఫా క! యల. త్రేత పై తా శ స టా త్‌ సే శ గ్‌ టు ఉళి అం వ. ౬ గ్‌ నా, | భ్‌ స చం న ఫైం న. జ _ ఇ ఇ జ న . జి త్తి

281 కమిక్రయ జయంతులు _త్తను వీఠం డొకరుండునా. జను మహత్త్వాప్తం గవిబహ్మ నా వినుతింతుంగవి తిక్కయజ్వ నభిలోర్వీ దేవకాభ్యర్చితున్‌.

0 1064 నన్నయ జయంతి ఏప్రిల్‌ 11 సాయంకాలము అర్యవల: _ (శ్రీ నాయని నరవింహారావు నాయుడు

వన్మానికులు:_. గ్రార్టర్‌ అమరేంద్ర

వాయని నరసింహారాపునాయుడు (1887-1070

ఒంగోలు; న్యాయవాది. ఆంగ్లభాషా వైదుష్యమును అంధ్రవాబ్బయముమీదకు పారించి, ఆ వదనులో నవ్యరీతులను. విమర్శకదృష్టిని పైరుబెట్టి విండువంటను వండించిన నంది యుగప్పరుషుడు. నాయుడుగారి పోకడలు ఒక కొంగొ త్తదన ముండి రాణించినవి. "లా" వృత్తికి భారతము అత్మవికానమును వాడుకొన్న లొకికులు వీరు

శాక్టర్‌ అమరేంద్ర (1024

వీరి విజనామము చతుర్వేదుల నరసింహళాన్త. గుంటూరు. కాలేజీలో ఆంగ్లోవ న్యావకులు. వ్రన్తుశము గుంటూరు తె, కె, ని, కాలేజీ వెస్‌ ప్రిన్సినల్‌. తెనుగు బాగా వచ్చిన ఇంగ్లీషు వండితులు వీరు. ఇంగ్లీషు విజ్ఞానము ముక్కులాన ఆర గించిన వీరు, ఆయ్యద్రసంన్కృతివి, పారస్వతమును ఆ దృష్టితో చూచి, నమన్వ యించి విమర్శనను ఒక కొత్త అచ్చున టోన్‌నారు. సరళము, భావపూర్ణమ్ము విషయపూర్ణమైన చేవగల 'తెనుగు వచనమును వ్రాయగలరు. వ్యాసముల లిన్న విషయములను తాకి, బాగా లోతుకు దిగిననగుటచే ఉనయోగకారులు,

కవిత్రయ కవితా వైజయంతి 282 జమీన్‌ రైతు 17-4-1084

“_..నన్నయ జయంతిసభకు ఆధ్యక్షతవహించిన శ్రీ నాయని నరసింహారావు వాయుడు వివిఠలవిషయాలను ఒక కొ త్తఫక్కీలో చెప్పారు. భాషావిషయాలు. బౌద్ధ జాతక కథావిశేషాలు, భారతానువాదరీతులు; భారతీయభాషల్లో తెలుగు భారతావికున్న విశేష్మప్రాధాన్యం ఇట్లా దిహంముఖంగా అన క్రిజనకంగా మాట్లాడారు.

"పేర్లు-సంస్క్కృతీకరణం

నారాయణ శబ్దభనంగా నన్నయను, శంభుదానుడని ఎజ్జనమా, (బ్రహ్మపరంగా తిక్కనను = ఇట్లా (పతిశవ్లాన్నీ నంన్కృతీకరించాలవే (ప్రయత్నాన్నీ. రోరణీని (ప్రస్తా వించి 900 యేండ్ల (క్రితం దక్షిణాదిన ఆరవం, కన్నడం వగై రావాషలతో కల్పివుండిన తెలుగులో = నన్న అంహే మంచి అవీ, నన్నయ్య అంటే మంచివాడనీ; ఆతర్వాత మంచయ్య, మంచిరాజు, మంచన అనే పేర్లుకూడా వచ్చాయని అంటూ కేయారబాహం చర్మిత (వ్రాసిన *“మంచన'ను పేర్కొన్నారు. అట్లనే తిక్కటయ్యం పిచ్చయ్య, ఎల్లయ్య, వెైర్రయ్య పేర్లను చర్చించారు. పేర మబట్టి ఏవేవో వూహలుచేసి, (ప్రతిదాప్నీ సంస్కృ తీకరించే దోరణీని కాస్త మందలించారు. ఈవిషయంలో శ్రీ దేవరపల్లి వెంకట కృష్ణారెడ్డి పిద్దాంతాన్ని (ప్రస్తావించి, తానూ దావితో యేకీభవిషప్తానని చెప్పారు. ఇట్లనే మరో నెల్లూరువారిని (సస్తావించి, వారి సిద్దాంతంపట్ల గౌరవభావాన్ని వ్యక్తంచేశారు. ఛార్మితక, పొరాణిక విషయవిజ్ఞావిగా (ప్రపిద్ధికెక్కిన దిహుభాషాకోవిదులు, నెల్లూరు వారైన కీ. శే, వేదం వెంకటాదచలమయ్యరుగారు సంస్కృత భారతరచనపై (వ్రాసిన ఆంగ్ల(గంథంలోని సిద్ధాంతాలను గొరవపురన్సరంగా (వ్రస్తావించారు శ్రీ నాయుడు గారు,

థ్రీ వరసింహారాపునాయుడు భారతాం(ధ్రీకరణరీతివిగురించి చెప్తూ ఇలాఅన్నారు, "కథ ఎక్కడా కుంటుబడకుండా, మరీ వ్వల్పవిషయాల్లోతన్న మిగతా కఠావిషయాల్లో ఎక్కడా భేదంలేకుండా వర్ణనలు వచ్చినస్పుడుమూ(త్రం స్వతంత్రతను (ప్రకటిస్తూ: నంభాషణావిషయాల్లో కథను (పతిఫలించేటట్లుగా సరమపూజిత మైనపద్దతిలో భారతాన్ని ఆంగధ్రీకరించారు కనుకనే, (ఫ్రపిద్దికెక్కిన బండార్కర్‌నంస్టవారు దేశభాషలన్నిటిలో థెలుగుభారతంమా(తం మూలకథకు చేరువగా (ప్రామాణికమైనస్థాయి. కలిగిందని కీర్తించారు" అని చెప్పారు.

నన్నయ్యగార్ని “ఇట్టలమగుమతి" “76౯8406 126" అవి కొవియాడారు.

288 కమ్మికయే జయంతులు తర్వాత శ్రీ అమరేంద్ర మాట్లాడుతూ = తాను కవివికాదవి, కేవలం ఒక అధునిక రచయితమా[త్రమేనని చెప్పారు. కట్టమంచినారి వునన్యాసాలు. వ్యాసాలు చదివింఠతర్వాత కవ్మితయం'పై తనకు అపారమైన ఆభిమానంకల్లిందవి వారి రచనల్లోని పద్యాలను కొన్నింటిని భావయుక్తంగా. (శుతిపేయంగా చదివారు. తర్వాత కవిత్వ తత్వావ్నిగురించి చెప్తూ, ప్రాచీన ఆధువికరచయితలను (వ్రస్తావించి, వారి రచవలనుంచి ఉదాహరణలిస్తూ ఎంతో హృద్యంగా వుసన్యసించారు. “వేమన మహాకవి. చాలామంది మహాకవి అవి వొవ్పుకోవి మహాకవి" అవి చెప్తూ భారతదేశం మొత్తంమీద వేమనతో పోల్చతగినకవి "కబీర్‌" తన్న మరొకరు లేడన్నారు. “౦౦0౪ 8. 00104 ౪ ౫66136 0౯114)” అన్నతత్వం వేమన కవిత్వంలో పరాకాష్ట వందుకొన్నదన్నారు, ఉత్తమ పాహిత్య(ప్రయోజనంగురించి చెప్తూ = “210 (20౧0006 0606 (16 9106261006 01 341%” అవి చెప్పిన టాల్‌స్టాయ్‌ వాక్యం శిరోధార్యం అన్నారు.” 0 ఎల్జిన జయంతి ఏప్రిల్‌ 12 ఉదయము అధ్యతలు: _ శ్రీ జంగా నృసింహళౌస్త్రి వన్మానికుల: [శ్రీ తయితం కాళీవర్యససాదరావు కొళీవర్యపసాదరావు (1906) వెల్లూరుజిల్లా గూడూరు. పరళమైన కవిత్వమున చాలగ్రంథములు [వ్రానినారు, “బోను భారతము” అనే నేశాశీ సుభాషచంద్రబోను భవ్యచర్శిక జాతీయతా భాన పూర్ణమైన మహాకావ్యము, జమీళారైతు “*_....తర్వాతరోజు ఆదివారం ఉదయం జరిగిన ఎ్యార్యపెగ్గడ జయంతినభకు ఖద్వేలు వా _న్తవ్వులు శ్రీ జంగా నరసింహళా స్త్రులు అధ్యక్షత వహించిరి. నాటి సనా.

కవిశ్రయ కవికావైజయంతి 2846 వితులు, “కవి పరమాణువు”, విరాశావాది, శ్రీ ఆయితం కాశీవర్యపసాదరాపు తన న్వీయరచనలు 'టోను భారతం” వగై రాలనుండి కొన్నిపద్యాలు పఠించారు. (శీ ఆయితం వారు హృదయా వేదనతో చెస్పినమాటలు నై రాళ్యపూరితంగా, నిష్టూరంగా వున్నా నన్న వనక్యాలే. భారత భాగవకాలు తలక్రింద దిండ్లుగా వువయోగపడుతున్న ఈ కాలంలో ఈ జయంతులకు విలు వేమిటన్నారు. తాను (ప్రానీనదోరణులకు చెందిన వాడినన్నారు. తొగు (వ్రానిన వు న్తకాలలిన్టు చదవడానికే 5 విముషాలు పడ్తుందంటూ, ముదణలాగ్యానికి వోచుకొన్న ఒక్క "బోను భారతం" (వ్రతులుపైతం చెదలు తినిపోయాయని వాపో 0 తిక్కన జయంతి ఏపిల్‌ 12వ తేది పాయంకాలము అధ్యక్షుల: శ్రీ పోల్పూర్రు హనుమజ్ఞానకీరామళర్మ వన్మావితుణ : _డ్రాక్టర్‌ బిరుదురాజు రామరాజు చాక్టర్‌ వీ. రామరాజు (1926 న! ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ ఆం(ధ్రశాభాధ్యకులు. నైజాము (క్రూరపాలనలో చెజ పాలలో (మగ్గి, కాకలుదీరిన తెనుగువిడ్డడు, పురాతవనవాబ్మయము, దాని వరిశోరన మనిన ప్రీతి, తెనుగు జానవదగేయముల పై వీరు వరిశ్రమించ్యివానిన విప్పల్యగంత మునకే ఆచార్యవిరుదము ఒనంగబడివది. తెలంగాణా సాహిత్యలోకమున ఎన్నిక గలవారు. అంధ్రవ్రదేశ్‌ పాహిశ్య అకాడమీ నంయు క్త కార్యదర్శి జమీన్‌ రైతు ఈం -.-డాక్టరు రామరాజుగారు తిక్కననుగురించి ప్లవ్లంగా చెప్పినా కొత్త ఫక్కీలో చెప్పారు. తిక్కన నమకారీననమాజంలో ఉత్పన్నమైన మత కల్లోలాలను శడతేర్చాలవి, ఆనాటి అననరాన్నిగురించి, మఠనంక్షోభాన్ని చల్లార్చేందుక్తై హరిహర

285 కవిత్రయ జయంతులు నాతతశ్వాన్ని వటోధించినతీరు మిక్కిలి పృూద్యమైనదని కొనియాడారు. తిక్కన భారతంలో ఆశ్వాసాంత, ఆశ్వాన్నప్రారంభనద్యాల్లో హరిహరనాథతత్వాన్ని, ఉవనిష త్తులు (వ్రతిపాదించినతత్వాన్ని రమ్యంగా, రనమయంగా విద్ధవాక్కుతో. వశ్యవాక్కుతో వర్తించాడని ఉదాహరణగా కొన్నివద్యాలు చదివి వివరించారు.

న!

ఆ తర్వాత భారతానికి సంబంధించి పొమరుణు నృష్టించుకొన్న జానవదవాబ్మ యంలో వందలాది భారతకథ లున్నాయవిచెప్తూ *నుభ్యదాకల్యాణం”, “ధర్మరాజు జొదం'లో కొన్నిఘట్టాలను చదివి విన్పించారు. శిన్టులరచనల్లో కనబడని గుండెను జల్లుమవిపించే రనమయభావాలు అనేకం ఉదాహరణలుగా విన్పించారు.”

0 1965 నన్నయ జయంతి ఏప్రిల్‌ 17 సాయంకాలము. అధ్యమీలు : డాక్ట ర్‌ వీ. రామరాజు వన్మావికులు : (శ్రీమతి నేలనూతల పార్వతమ్మ (శ్రీమతి నేలనూతల పార్వతమ్మ (1824 శ్రీ వేలమాకల శ్రీ కృష్ణమూ ర్తిగారిధర్మవత్ని, (శ్రీ కృష్ణమూర్తిగారు అధి వక్తలనుట (ఎం. ఏ, వి, ఎల్‌.) ఆయన ఐహుముఖవిజ్ఞానమును కుదించి వేయపే అగును. చారరకవరిళోధకుడు, పురావిషయజ్డావి, భారతీయ అంధ్ర సాంస్కృతిక విప్పులవిషయ్చేయులు, చింత చీకు ఎరుగని నగు మోముతో న్నేహితుల ఆదరించి ఆదరింనబడే న్నేహరసపూర్ణహృదయుడు. ఆంధధ్రకళా రంగమున ఈయనకు ఎరుకలేనివ్య క్రి లేడు. వరిళోధనలుచేయుట ఎంత(ప్రీతియో, వరిళో ధకులకు సహాయముచేయుట, పాధననంవత్రిని ఒనగూర్చుట ఆయనకు అంక ఉశ్సాహము, జఇట్టివారికి ఇల్లాలు కాఠగినసార్వియే పార్వతమ్మగారు. ఈులసీదాను రామాయణమును ఆంధ్రీకరించి (నకటించిరి. ముస్లి మ్‌గాపుట్టి, మావ

శమిగ్రయ కవితా వైజయంతి 286 సికముగా కాకపోయినను సారన్వతికముగా హిందూనసంస్కృృతివి వ్వీకరించిన జాయసీ (తదయనుడు) మహాకవి వ్రానీన *వద్మావతి" అను హిందీ (వ్రజ) కావ్య మును (1640) చక్కటి తెనుగువచనమున పార్వతమ్మ (వాని యవన భాండార మును దెరచి అపూర్వభావమణులను ఆంధ్రవాణికి హారతుల ఎ త్రినది. ఈ చదువు కొవీన ఆలుమగలకు ఈ కబ్బప్ప కీరితియే అనుంగువిడ్డ । పొందూధర్మము శెప్పిన ఈ సంసారిణీ పొయ్యినొగలో భాషానేవ మరచివది గాడు,

మీన్‌ రైతు 20-4-1065

“న్లన్నయజయంతికి డాక్టరు వి. రామరాజు ఆధ్యక్షించారు. శ్రీమతి నేలనూతల పార్వతీ కృష్ణమూ ర్రిగారు తమ ఆం(ర్రీకృళరామాయణంనుండి కొన్నిఘట్టాలు చదివి

ఇ ఆత

వినిపించారు. రామరాజుగారు నన్నయనుగూర్చి యేదైనా కొత్తగా చెపుదామనే

(వ్రయత్నించినట్టుంది. తెలుగు, కర్నాట, తమిళాదిభాషల్లో భారతాన్నిరచి స్తే నరకానికి

పోఠారనే అభల్నిపాయం (వ్రముఖంగావుండే ఆ ప్రాచీనకాలంలో భారతాన్ని ఆంరీక

శించడం యెంతో విప్లవాత్మకమన్నారు. రాజరాజనరేంద్రుడు రాజకీయంగాకానీ పాంఘికంగాకానీ కృష్ణదేవరాయలంతటి ముఖ్యుడు గాకపోయినా నన్నయ్య ఆయన కీ ర్రిసీ, (ప్రతిష్టను శాశ్వతం చేసినట్లుగానే తిక్కన లేనిచో మనుమసిద్ధి లేనళ్లే చెను కోవల్పిపుంటుందన్నారు.

నన్నయ పీఠిక

“వ్రన్నయ్యభారత పీశికాపద్యాల్లో మనకు భారతాం(ర్రీకరణతత్వమంతా గోచర మవుతుంది. ఆ పీఠికపద్యాల్లో నన్నయ్యవాడిన విశేషణాలు (వ్రక్యేకించి గమనార్హం. “వివిధాగమ విహితశ్రముడు", “ధర్మవివద్ధ దయార్దుహృదయుడు" అన్నవి యెంతో బొచిత్య మెరిగి [వాసినవి.

“శ్రీ మహాభారతమునందలి యఖ్మిప్రాయము, మహాభారతబిద్ధ విరూపిశార్డ 'మేర్చడ తెనుగున రచియింప్తము అధిక ధీయు క్తిమెయిన్‌”._...మహాభారత అంర్రీ కరణం వెనుక ఇమిడిపున్న మూలకత్వం, మూలలక్ష్యం యీ రెండుమాటల్లో యిమిడి వుంది” అన్నారు.

నన్నయ శబశాననము ౧

నంస్కృత వ్యానభారతాన్ని బాగా మధించి తెలుగులో శబ్దానుశాననం చేవిన

మహానుభావుడు నన్నయ్య అని అంటూ నన్నయ్యగారి యీ విపులశబ్దానుశాననావికి

287 కమికయ జయంతులు వుదాహరణలు...వృషళ గోమయళక్షణ, తేరండత్తై లము, ఈ యున్న (ప్రొష్యపాలికి మొదలైన నమానకల్పనలు పేర్కొని చర్చించారు. సాహిత్య పునరుజ్జీవనం కౌవాలె ఇటీవలవరకు మన వల్లెప్రాంతాల్లో చాలమంది భారతం చదనకపోయినా భారతం లోని అర్థ ధర్మ, సూక్మొలను యొరిగినవారు అనేకులుండినారంటూ, నేడు భారతం పాఠ్య గంథాల్లోతవ్న మరెక్కడా కానరావడంలేదవి, రాజకీయాల్లో విమగ్నులమైపోతూ యీ విషయాల్లో ఆనపక్రివి, అభిరుచినీ అడుగడుగునా చంపుకొంటున్నామవే అందోళ వను న్యక్తంచేశారు. జిల్లా జీల్లాకు, తాలూకా తాలూకాకు యిలాంటి సాహిత్యసంస్థలు బయలుదేరి, *మా వూరికి ఆ రోడ్డు కావాలి లేదా పళుచికిత్పకేరద్రం కావాలి అని అడుగుతున్నట్లుగా, సాపిత్యవరంగా అడిగేనంస్ధలు బయలుదేరి వొక పునరుజ్జీవనకృషి కొనపాగాలవి అంటూ తన వువన్యాసాన్ని ముగించారు.” 0౦ ఎజైన జయంతి ఏప్రిల్‌ 10 ళు ఉదయము అర్యతల: [క్రీ పిశుపాటి విశ్వేశ్వరళాస్త్రీ వన్మానికుల: శ్రీ బోయి ఖీమన్న టోయి థీమన్న (1111) ఆంధ్రవభుత్వమున ట్రాన్‌ స్లేటర్‌, గానుండీ రిటైర్‌ ఆయినవారుు అంతకుముందు మదరాను “ఆం్య్రవ్రభిలో వనిచేపేవారు, జన్మస్టలము కొకినాడ, హరిజనకుల మున బుట్జీ, పాహాతీలోకమున అన్ని గొరములు పొందినారు. ఆంధవిశ్వవిద్యా లయమావారిచే “కళావ్రపూర్ణ" విరుదము నందుకొన్నారు. శేంద్షవభుత్వము “వద్మ(శ్రీ' యిచ్చి వమ్మానించినది అంగధ్రవ్రదేశ సాహిత్య అకాడమీ విశిష వభ్యత్వమిర్చి గౌరవించినది. ఈయన ఊహలు కొత్తబాటలో వయనించున

శమ్మికయ కనిశా వైజయంతి 286 శ్యమంఠకమణిని మానవహృదయ ముగల (పేయనీగా. కృష్ణువీకోనం విరహాశ్షి మైనట్లుగా ఊహించి *మణిమానప'మను కొవ్యము (వ్రానినారు. అశోకవనములో శ్రీరామచంద్రుని విలిపి ఒక ఊహాచేని, *అళోకవవిలో రొముడు' అను కావ్యము (వ్రాసినారు. దీనసభ, మధుబాల, రాగవైశాఖి మొదలగు 29 కృతులు (ప్రకటించి నారు. ఇంకనూ 18 (గ్రంథములు ముద్రింవబడలటోతున్నవట |

జమీన్‌ రైతు

“ఎబ్బావ్రగడ జయంతినభకు (శ్రీ పిశుపాటి విశ్వేశ్వరశావ్రగారు ఆధ్యక్షించగా శ్రీ బోయి లీనన్నగారు పాల్గొని తన స్వీయరచనలనుండి కొన్నిటివి గానంచేసి నదన్యు లను తన్మయం చేశారు. మైమరప్పకల్లించే మనోజ్ఞకవిత్వం వివిపించారు. “దొంగల జంట", కృష్ణుని మరణానంతరం రాధ బృందావనంలో విహరిస్తూ విలపించే పద్యాలు; *దీపనళ' (పార్లమెంట్‌ ఆఫ్‌ లైట్స్‌); వచనకవిత్వంలో (వ్రాసిన "అనాది కొననుంచి అనంతత్వందాక' అనే కొన్యంలోని కొన్ని వచనగేయాలు చదివి వివించారు. అన్నిటి లోను ఏడో గూఢమైన, (ప్రగాఢమైన ఆధ్యాత్మిక శృంగార అద్వ్వైతతత్వం వివ్పిం చింది. అటు (ప్రాచీనులను యిటు ఆధునికులను ఆనందవరచారు.

తర్వాత శ్రీ పిశుపాటి విశ్వేశ్వరళావ్రిగారు సదింధపర మేశ్వర ఎజ్జా(ప్రగడ కవిత్వంగూర్చి వొక లఘూపన్యానం చేశారు. *నృశింహపురాణం', “హరివంశం” చద వందే ఎజ్జాసగడ బహుముఖ కవిశాశల్పనంసద వ్య క్తంకాదని చెప్పారు.” భారతవాణి 20-4-1865

శృంగారవర్తన ణ

+పీశ్రీ-పిళుపాటి. విశ్వేశ్వరళాన్రిగారు.....ళంభుదాసువి శృంగారవర్షనములు నన్నయ శృంగారవర్ణనములవలె మిక్కిలి వి[గహముతో వడచినవి. బొచిత్యము రవం తయు జారనీయలేదు. వన్నయలోని అక్షరరమ్యతను నానారుచిరార్డ సూ క్తులను తిక్కన లోని భావ్యప్రాధాన్యమును పా(శ్రవిర్మాణకౌశలమును తన కవితలో ఏకీభవింసజేపి శొన్నాడు. (ప్రబంధసరమేశ్వరుడు ఎల్తన నృసింహోవిర్శావవర్షనమునకు నరవంహ

వ్‌ జం లు ర్జ స్వామియే మెచ్చికొన్నారట = ఆని యుసన్యపించిరి.”

280. కమ్మికయ జయంతులు తిక్కన జయంతి ఏప్రిల్‌ 18 పాయంకాలము అర్యశరాలు: ్రీవుత్రి ట్ర, పద్మావతమ్మ నన్మావికుణ: [శ్రీ చిలుకూరు పావయ్యశాన్తి టి. వద్మావఠతమ్క్మ, ఎం. ఏ. వెల్లూరు, మాడల్‌ హయ్యర్‌ నెకంకరీస్కూూలు (వధానోపావ్యాయినిగా ఉందితి, ఈమె ఆంధధ్రభాషావరిచయయము అంగ్లభషాపాండితికి మెరుగుబెట్టగలదిం బిలుకూరు పాపయ్యశాస్త్రి (1915) గోదావరిమండలమున పొడగట్లవల్లి వాస్తవ్యులు, వీరి వంళమువారు (గ్రధ్యాతి గాంచిన వైయ్యాకరణులు, సూర్యరాయాం్ర నిఘంటు సపంకలనకార్యమునందు వనిచేసిరి కాకినాడ వితాపుకం రాజావారి కళాశాల అంధర్రోవన్యాసకులు. క్రినాథువి గూర్చి (వ్రత్యేకవర్శిశమగావించి కొత్తవిషయములను ఇయట పెట్టినారు. రెడ్డి రాజులు, కొక తీయులగూర్చి ళోధించి వ్రావియున్నారు, జమీవ్‌రెతు మ్‌ “*వ్రద్మావఠమ్మగారి అధ్యథోవన్యానం కొంచెం ఎక్కువనేపు అనిపించినా విష యావికి దూరంగా వెళ్ళి మాట్లాడలేదు. తిక్కన ప్రతిఠావిశేషాలనుగురించి దక్కగా (వన్సుటంగా మాట్లాడింది. చిలుకూరు పాపయ్యశాన్త్రిగారు మాట్లాడినదాంట్లో తిక్కనస వందింధించింది పాతికభాగమైనా వుంటుందా అవివంచింది. మఘతకల్లోలం వారిహరనాథువికి తిక్కన అంకిత మిన్వడమవెది అదై క్రతరూవమెన జాన కనా కమా. జా రూపాన్ని ఆనువంభానం చేపినళ్తేకావి; ఆకాలంలో వుండిన తైచవైస్ణవ కల్లోలాలను బాప్‌ మత సామరన్యం పాధించేవుద్దేక్యం యేకో వున్నట్లు" చెబ్బ్పకంలో అర్ధం లేదన్నారు. ఆట్లాంబికల్లోలాలు వున్నట్లు శాసనఐద్ధమెన, సారన్వతబద్ధమైన పాక్ష్యా ధాలు బేవనికూడ వారు వాదించారు. ఈవి వమైనకల్లో లాలు తర్వాత ఎప్పుడో 15, 16 శతాబ్దాల్లోగావి ఈలెత్త గేదని చెప్పారు. ఇని మొత్తానికి వివాదాన్సదమైన వాదం,” ప 19

కష్మిక్రయ' కనికావైజయంతి 200 భారతవాణి

“థ్రీ చిలుకూరి పావయ్యశాన్రగారు కవిిహ్మ తిక్కనగూర్చి యిట్లుపన్య వించిరి తిక్కన ముక్రిహేతువగుటచే మహాభారతము నాంధధ్రీకరించుటకు పూనుకొవి తుదివణకు సాగించెను.

భారతము-ఇతరభాషలు

కర్ణాటక (ద్రావిడాది దేశభాషలలో సంపూర్ణమగు మహాభారతరచనము సాగ లేదు. భారతకథలో ని యేక దేశముమ్మగపాంచి తమ స్వంతకల్పనలతో వారు తమ రచనే లను సాగించిరేకావి, అం్య్రభాషలోవలె నన్ముగమహాభారతరచన జరగలేదు. ఇట్టి నమ,గతకును, తిక్కన పూవికయే ఆం(ధ్రవాజ్బయమునకు మహౌొన్నత్యము చేకూరు టకును ముఖ్యకారణము.

రసాభ్యుచిత బంధము

నన్నయ తిక్కనాది మహాకవుల కవితా కారతమ్యుమును విరూపించుటలో మన యూహలకంటి, తత్కవిసృదయవేత్తలగు (శ్రీనాథాది మహాకవుల నిర్ణయములు వరమ్మప్రమాణములు, (శ్రీనాథుడు తిక్కవరచన “రసాభ్యుచితబింధము" అని యిగ్గడించి యున్నాడు. ఆ రసాభ్యుచితబింధము మూలమునలేని పట్టులలో తాన్నై కల్పించినదోట మనకు (పత్యక్షమగును. (ద్రౌపది కీచకుని సంహరింపుమని ఖీమునిపోత్సపాంచుటలో కరుజరనముతోడి వీరరసోచితదింధము ఇందులకు తార్కాణము. ఇటులనే ఉత్తరాథి మన్యుల వివాహఘట్టమ.న, వధూవరుల సరస్పరావలోకనాదిచేష్టలు శృంగారరసోచిత ముగ నమకూర్చుటలోకూడ వీరరపాభ్యుచితబింధము స్ఫుటముగా కాన్పించును.

వీరరసము

యద్ధపంచకమున వీరరనస్ఫోరకమగు రచన తిక్కనవలె కావించిన ఆంధ్ర శవియే లేడనుబ సాహనముకాదు. ఆనుశాసనికమున ధృతరాష్ట్రుని వనగమనసనుయ మున కవి(వ్రిహ్మ పాషాజహృదయాలనుపవై తము కరుజరసవర్షవమున వెన్నెలవలె శరగించినాడు,

జాతీయములు

తిక్క నరచనల నవగాహన చేసికొనుటకు నెల్లూరుమండలములోవి జనుల వాడు శలోనున్న మడికారపుతీరును తెలినీకొన ట యశ్యావళ్యకము. లేకున్న ఆతని జాతీయ ములు, పలుకుఐడియును, విరుపులును నరిగా ఆవగతములుకాపు.

201 కమ్మికయ జయంఠులు. (గంథాభానము రాజరాజనరేంద్రుని పాలనానంతరం మమమసిద్దిసాలనము స్థకసడువణకును ఈందదెశము ;యుద్దముల యళలజడిలో చిక్కుకొవియుండెను. కావుననే ఆ కాలమున మహాభారతరచనము. చేసట్టీనకవిగాని, (వళంననీయములగు (గంథముణు రచించిన కవులుగావి ఉదయింవలేదు.” ౦0 19066 నన్నయ జయంతి ఏప్రిల్‌ $ పాయంకాలము లే అరధ్యవీలు ॥ థ్రీ తల్లావర్ముల శివశంకరస్వామి వన్నానితులు ॥ శ్రీ స్వయంపాకుల వెంఠటరమణళర్య్మ వ్వయంపాకుల వెంకటరమణశర్మ (1906) వస్తుళము నెల్లూరువానిం విన్వత్కుటుందిమునకు చెందిన కళర్మగారి న్వగ్రామము కందుకూరుసీమలో, పాలేటి ఒడ్డున చింతలపాలెం మజరాగావున్న జరుగుమల్లి, ఈ ఛింఠలపాలెం మల్కిభరాం (గోలకొండ కుకుట్‌ షా)? విశ్వవ్రాహ్మణ మహా కవి కందుకూరు ర్యదకవికి ఆ్యగ్రహారంగా యిచ్చిన (గ్రానుం, కర్మగారు నంస్కృ తమునందును (రత్నాంజలి), తెనుగునందును చక్కటి కవిత్వము. చెన్పగలిగిన పండితులు. మంచి ఉపాధ్యాయులు, చాల (గంథములు నంస్కృతమునుండి (వేవ్య వేవకోవదేశము, వతంజిలి చరితము మొదలగునవి) తెనుగులోనికి ననువ దించియున్నారు. కల్పణ మహాకవి “రాజకరంగిణీ" వీరి ఉత్తమరచవ, జమీన్‌ రైతు 15-4-86 వన్నయ కన్నడకవి “__వన్నయజయంతిలో (శ్రీ శవశంకరస్వామిగారి వువన్యాసం చెవ్పుకోదగిన విశేషాంశం. స్వామివారు సృద్ధసండితులు. ఆనేకావేకనిషయాలను (ప్రస్తావించారు.

కవిక్రయ కవిశావై జయంతి 292 నన్నయ ఆంగర్రేతరురై నా మహాభారతరచనచేని గానటలీనటిగావున్న తెలుగుభాషను తీర్చిదిది రాజమార్గం వనిర్మించారన్నారు. నన్నయ = నారాయణభట్టు దిహుళా కొన్నాళ్ళు ఆది శ చి కన్నడ జంటకవులగాపుండినారవి, మనకు న్వతహాగాపుండే *“యతి'తోవాటుగా కర్నా టకభాషనుండి “(ప్రానినుకెళ్చి తెలుగును నంపన్నండేశారని అన్నారు. నిత్యవిష్టా గరిమ్షడైన నన్నయకు తీరిక ఆతిన్వల్పంగానే లభించేదై నా య0తటి భూరికచన చేయడ మనేది (ప్రత్యేకంగా గమనార్హమన్నారు. నన్నయగారివి బాలాపాఫీ అయిన (ల్పమని చమత్కతులతోదూర మైన పురాజరీతిలో సండికపొమరులకు మదధ్యేమార్గంలో మాన్య 'మైనశ్రైలివి చేపట్టారన్నారు. ఆనంకరం శ్రీ న్వయంపాకుల 'వెంకటరమణశర్మ తన స్వీయరచనలనుండి వళనంగావించారు.” 0 ఎఅన జయంతి ఏపిల్‌ 10 6 ఉదయము అధ్యవలు: శ్రీ కె, వెంకట శేషాచార్యులు వన్మావితులు: [శ్రీ వెంపరాల సూర్యనారాయణకశౌన్త్రి "కె. వెంకట శేషాదార్యులు నెల్లూరుజిల్లా విడవలూరు సి, ఆర్‌ ఆర్‌, (వభుక్వకళాళశాల ఆయ్యధ్రాధ్యాపకులుగా వని చేసినారు. చక్కటి విమర్శకళ క్రీ గలిగిన వండితులు, "వెంపరాల సూర్య నారాయణశాన్తి ( 100) కోనసీమవారు. ముమిత్రయ చరీత, కంకరవిజయము మొదలగునవి వీరి పద్యకావ్య ములు, (వ్రభానతీ [ప్రద్యుమ్నమునకు చక్కటి టీక [వావినారుం జమీన్‌ రెతు యూ *... ఎక్టావగడజ మయంతిలో (శ్రీ వెంపరాల సూర్యనారాయణ?ాన్ర్‌గారు మధ్య మధ్య కవ్మితయరచ ౮రీతు:ను రేఖామాత్రంగా వుగ్గడిస్తూచేవిన స్వీయర చనాపఠసం మనోజ్జంగావు౦డినది,

208 కమికయ జయంకులు శిల్పచాపల్యము థ్రీ కె. వి. అచార్యగారు. ఒక “టసాసా'వదిలారు. ఆయనచేసిన గమనిక శరచిరూడ తగినదిగానేవున్నది. 'వేదవ్యానువి భారతానికి కవ్శితయం మెరుగులు పిట్టార నిచెస్పడం హాస్యాన్సదంగాపుంటుందన్నారు. నిజానికి కవ్నితయంవారు న్యాసువి చృరాణధోరజిని తీసుకొనిరాలేకపోయారవి, అనలు (ప్రార ంభంలోనే తెలగుసాపాత్యం శొవ్యధోరణీలో వడిపోయిందన్నారు. వురాణరోరణికి కాన్త నన్నిహితంగావచ్చినవాడుం వకములేకుండా నూటిగా చెప్పినవాడు నన్నయ్య ఒక్క దేనన్నారు. తిక్కవ, ఎత్జావగడ లలో శల్పదావల్యాలు కనసడకాయని, సౌం్యద్రమైనకూర్పుతో వివిడ్యప్రాబంధికరోర శీలో వారి విర్మాణం సాగిందనీ అన్నారు” 69 తిక్కన జయంతి ఏపిల్‌ 10 పాయంకాంిము అర్యవరాల: [శ్రీమతి టి పద్మావతమ్మ వన్మానికుంః. డాక్టర్‌ పాకాల యళోదారెక్డి పి. యళోదారెడ్డి (10:89) . యణ హైదరాబాదు రెనిడెప్సీ యువతీ కళాశాల ఆంధ్రోపాధ్యాయిని. ఎం. షీ పిహెచ్‌.డి. విషయము, విమర్శనలు వట్డొడ్డిన ఉవన్యాసములు చేయుటయందు 'వ్రభ్యాతిగాంచినవారు. సిన్నవయనమ్సలో ఇంత (ప్రాగల్భ్బ్యము వీనుతింనదగినడిం ఏ కవివిగూర్చిన భాషణములరోవై సను చాల పద్యములు సప్వన్తకం చూడకుండా రాజేన్‌ పెట్టినవి, ఒవ్పగించి వివరించి విన్మయమును గూర్చువారు. జనరంజి కము కల్లించగలవ క్త, (ప్రాచీన సం్యవదాయమునకు చెందిన వాబ్బయముపై భక్తి వున్నను, నవ్యరీతులవై విరక్తిలేదు. వీటి అన్నిటికి మెరుగుబెట్టేది ఆమె సౌశీల్య పొలాగ్యము, అణకువ । హరినంశములనుగూర్చి విశేషవరిశ్రమ గావించి వారు. మాండలికములు, సామెకలు ఈమె ఒంట పుట్టలు 'పెట్టియన్నవి.

కవిక్రయ కవితా వైజయంతి 204 ఈమె భర్త తీరుమలరెడ్డిగారు, నేటి *“మాడరన్‌” చితక్రకారుడుగా [వతమేణికి చెందినవారు, తను చిత్రములను దేళమందంతటా [వ్రదర్శించి పేర్గాంచినారు. ఆ జొయవలెనే యీ వఠతియు వినయభాూషణుడు,

చాక్టర్‌ పి, యళోదారెడ్డి ఉపన్యాసం మన తెయంగుపాహిత్యపు టువికికి మవికికి నర్వతోముఖమైన అఆ భాష అభివృద్ధికి పీడుగడయై విలచినవారు మన కవితయకవులు. మూర్తితయరూసములో వెలసిన హరిహరహిరణ్యగర్భులట్లు కవ్వితయరూపములో వెలనినవారు నన్నయ, తిక్కన, ఎడ్జా.వెగడలు. పీరు ఆం(ధ్రశాతికంతటికి ఆరాధ్యులు, ఆంగధ్రక ౨ిమండలికి ఉవజీవ్యులు. ఇంతటి మహామహిమానుభావుర జయంత్యుత్సవముల తల పెట్టి. అండదండగావిలచిన శ్రీ తిక్కవరపు రామిరెడ్డిగారు, ఈ కార్యభారమును మోయుచున్న వర్ధమాననమాణ కార్యకర్తలు ధన్యులు. అష్టైదళపర్వనంభళృతమై 'వేదవ్యానముని (వణీతమైన భారతగంథ్మ పాశ న్వ మునుగూర్చికావి. ఆంకటి ఉద్గుంభమును. దెనిగించుటకు బూనుకొనిన ఉభయకవ మి కుని కవికాశ క్తులనుగూర్చికాని నేడు నేన్నై కొత్తగా న్తుతిపవలనిన అవనరము లేదు. ఎందుకనగా తిక్కవపోమయాణి స్వయముగా... *వేదన్సులకు నభిలన్మృతి వాదములకు దిహుపురాణవర్ల ౦మిలకున్‌ వారైన చోటులనుదా మూదల ధర్మార్థ కామమోత్ష స్టితికిన్‌. కి అనీ చెప్పి అన్నూయరూనమైన భారతగంథమువకున్న (ప్రామాణికతను ఆరికారిక ముగా (పకటించినాండు. తిక్కనయు ద్దేశము ఇంతటి పూజ్యతమమైన భారత భారతిని తెనుంగుచేయముటలో తిక్కనసోమ యాజికి(గల ఉద్దేకము ఏమైయుండునవి ఆలోచింవనలెను. తిక్కన భారతగంథావతారిక యందు “కావున భారతామృతము గర్జపుటంబుల నార (గోలి యాం (ధ్రానలిమోదముం బౌరయునట్లుగ పాత్యవకేయ నంన్మృతి (శ్రీ విభవాన్స్పదంబయిన చిత్తముకోడ మహాకవిత్వ దీ జెవిధినొంది వద్యముల గద్యములన్‌ రచియించెదం గృతుల్‌”"

వఫిర్‌ కవిత జయంచ్సుక్లా అని చెప్పిన పసద్యమువందు తిక్కన చేపట్టిన భ్రారతాం(దరీకరణమునకంతటికివి ఆయుత్రు వట్టువంటి రెండు (వ్రధానవిషయములమ పేర్కొనినాండు.

ఒకటి :--ఆం(ధ్రావశి మోదమును పొఠయువట్లుగ తెలుంగుభాషయందు రచించుట్న

రెండు :...మహాకవిత్వదీకముపొంది వద్యములు, గద్యములు రచించుటి.

పాధారణముగ, ఒకజాతి ఉత్తమ సంస్కృృతిగలిగి, నై తికవ ర్తృనమునందు నంననృ మై దృఢముగ నుండవలెనన్న, ఇహవరములరెంటిని సుఖవంతములు, సుకర ములు చేయునట్టి ధర్మమాచ్ముములను, ఎణికవజది. జాతిని నడిపింవగలిగివ ఆచారశ్చి.- పాదుఃడేవి, ఆర్ష్యగ్రంథమేవి యుండవలెను, అట్టి ధర్మమాత్య్యుములకు ఎల్లమైనవ భ్రారతము. కొవుననే తిక్కన భఖారతధర్మమునుగూర్చి “ఇడి అసన్యపామాన్యమగు వరమధర్మ(ప్రకారము * ఆని అవినాడు. ఇంతటి వరమమైశనధక్మము ఐహుళవచార ముమ పొంది యావదాంధ్రదేశమందు వర్యాప్త్రము కావలయునన్న నా (గంథము దేవ భాషయందుకాక, జాతికి చిరపరిచిత మై, నిత్యవ్యవహారపిద్ధమైన దేశభాషయం దంత వలెను. అందుకే తిక్కన ఆంగధ్రజనావళివి అను[గహించుతలంపుతో వేదవ్యాసమువి శవణీతమైన భారతమును తెను/గుచేసి ఆంధ్రానశిమోదముం బొరయగాంచినాండు. దీవి వలన ఇంతకుమునుపు భారితార్జభంగుల విక్క మెజుగలేక గానట వీనకే చదివి గాథల త్రవ్వుచు. శ్రైవ, వైస్ణవమక వై షమ్యాలతో కొట్టుమిట్టాడుచున్న సంఘమును, ఉద్ధ లించుటి కవనర మైన బోధనారూవ్యవచారమునకు మార్గము కుదిరినది. కాని కేవల ఉన 'దేళవ్రచారాదుకే, రసాభ్యుచికబింధురు!రై వ మహాకవి ఆశయమనులు కావు. ఉపదేశ 'మెప్పుడు మహాకావ్యమునకు ఆమషంగిక ఫలమేకాని (సప్రధానఫలము కొదు. కావున మహాకవిమైన తిక్కన, యజ్జ్ఞమై మహాకవిత్వదీక్షనుబూని భారత భారతిని సాధించి శెనుంగునం దొడియగట్టి (ప్రకృష్టబింధముగ తీర్చ. ఉత్తమసాహిత్య మివ్పగలిగిన- వరమమైన ఫలముగ నహృదయలోకమునకు రసామృతమును పంచిపెట్టినాడు, “ఆంత ళృర్మయదళ్నుతే రసమయుకా సొజీవనాడీకవేః” అని అన్నారు పెద్దలు. రశ లోలుసబుద్ధులకు తీక్కనభారతము ఆమైకలవెట్టగ తాను ఆజరామరుదై నాడు.

విచ్మితమైన విధానము

తిక్కవభారతములో నహృదయ హృదయరంజనము గావించువిధానము విచి (తమై కానవచ్చును. ఒక్కాక్కచోట రసగుళికలవంటి కమ్మవివదముల (గహించి, వేతొకరోట నంభాషణాత్మకశై లివి (గహించి నాటకీయతను అచ్చొ త్రించి. ఇంకొక చోట లోకో క్తులవిస్తరించి, మజొకచోట జాతీయముల జాణకనముగవాడి, కొవ్నిచోట నహజత్వ ముట్టిపడునట్లాత దృశ శ్రముమవర్జించి, అ సామ్యముచేత, తమ కాంక్షంచిన

కవిక్రయ కవికావైబయంతి 296 భరిమును నెరవేర్చుకొనుచళు, అయా రనములకు, ఎక్కడను భంగపాటు వాటిల్ల వీయకుండును. వీరసొరుషములి కాటపట్టయి భయావహ మైన యుద్ధఘట్టముల వర్షించు వన్న) డీఠ(డు చేపట్టినవిధాన మతి రమ్యముగా నుండును. ఉదాహరణకు... “వ్రోహరిసాహరి ఉయ్యాల చేరుగ 'వెనముకొంచు(. దెరలుచు పెన(గునెడలు నై యనేకళంగి యాక్విక వేనలు బొమ్మలాడినట్లు పోరుచుండె వమరగణము పిద్ధ నమితియు వేడుక వలం విలచి చూచి నంస్తుతింప.” అని విరాట, నుశర్మల వై న్యము నంకులముగా పోరునవ్సటి దృళ్యమును వర్షించి వాడు. ఇందు, ఆరివీరభయంకరములై. నరన్సర విజిగిషాన_క్తములై పోరుచున్నట్టి అశ్వికపేవలు, సూత్రధారుడు సూత్రమును చేఠధరించి ఆడింపగా వెనుకకు ముందుక చెరలుచు ఆడునట్టి బొమ్మలపోలిక ఉన్నపనిచెప్పి, ఆ రనమును విచ్శితముగా పోషించి బాండు. రణకర్య్కశులయ్యు రణవిద్యాకుశలురై న ఆశ్వికులు పోరునప్పుడు చూపరులకు వరిపూర్త కళాకుశలురై న ఒకడు,తన హ_న్తలాఘవమును మెలాయించుచు అలవోకగా తనవివ్యమ (వదర్శించగా కలుగునట్టినంతోషమే కలిగినది. అంతటి నేర్చునే తిక్కన శన రచనయందు చూసినాడు. ఇంకొకచోట కర్షు;డు సహదేవుని బాణములతో నొప్పింగ ఆ వహదేవుడు... “మర్మలేదులై న మార్గణంబుల కోహ టించి పిగ్గు. జలము డిగ్గ((ద్రావి యెల్లజనులు జూడ టొల్ల (దనంబిన కోర్చి యక్కుమారు( డోడిపాటె.”” అని (వ్రానినాండు. ఇందు(గల సొగనంతయు, "*నీగ్గు. జలము డీగ్గ(దావి “పొల్ల6 చనంబునకోర్చి" అను రెండు (వయోగవిశేషములలోని యర్ధగౌరవముతో సాధించి నాండు. సాధారణముగ పాండవు లందణికన్న ఎక్కువ మిడినివడువాడు. నమమయము దొరికినప్పుడెల్ల కర్ణువి ములుకులవంటిమాటలతో పొడిచి ఆపహపించెడినాండు నహ బేవుండు. అట్టి అభిమానశాలి నేడు మర్మలేదములైన కర్దనిబాణములకు తాళలేక వీగ్గును, చలమును తనక్షుతానైై విడిచి, పొరుషహీనమైన, సారము తక్కి.నపవికినోర్చి

ఓం? కమికయ జయంకతులు అందజు చూడగ యుద్ధరంగముమండి పాజిపోయినాడు...అని రచించి, కర్షుని వరా శ్‌మమును, మణియు (ప్రాణాంతకములై న ఆతని బాణవిశేషములను వేయిరెట్లు అధి కము గావించినాండు. ధ్వవి విశేషము ఇంకొకచోట దాదావు ఈ భావమునే మతొక్కవిధముగ చ్విత్రించినాండు. ఆ చ్వితణయందు, ఒకవదమును విచితముగా పొందువజచి దానిచేత ఆర్మమున కొక ధ్వవి విశేషమును చేకూర్చినాండు. ఉదాహరణమునకు.మవోభుజుందై న ఆర్జునుండు లీకటులు గవియునట్లుగ తూపులతో రోదపిని వింనగా కర్షున కంగరక్షకులుగా నున్నా వారు. “వ్పెగడ్త్యవడీ చకరతుకుల్‌ వెనుకదిక్కు. గాచు రథికులు( బార్శ్వవంగతుల 4 దమ్ము విడువజాలక లజ్జతో నిడిచికపుడు,” అవి రచించినాండు. ఈ నందర్భమునందు, కర్షుపరివారమునకు మిగిలినవి రెండే రెండు విషయములు. కర్ణుని ర&ీంన (ప్రాణములొడ్డి వియచుండుట, లేదా (ప్రాణముల గాచుకొమనిమి_త్తము లజ్జను విడుచుట. ఈ రెంటియందు వెగడుగుడిచిన పార్శ్వనంగ తులు, చ్యకరక్షకులు తమ (ప్రాణములను విడువజాలక లజ్జను విడిచినారు. అనగా యుద్దరంగమునుండి తొలగివారువి ఈనిధముగ నాయావనులను వాచ్యముగా చెప్పక యొకమాటచేత ధ్వవింనచేని నహజత్వమునకే చమక్కార నూసాదించుచుండును. ఇఫే యుద్ధవందర్భములందు విధ్వంసనకములై న వస్తునముదాయమును, వావి వ్వరూపముము, మనకు సుపరిచితమైన క్రియా, వస్తువిశేషముతోంటోల్చి, ఆ దృళస్థ మును, దాని ఉత్కటత్వమును నన కన్నులఎదుఐ మంచినట్లు చేయుచుండును. ఉదా చారణము.నకు_ గోరజీరినమాడ్మి. గొన్నింటి చక్కసా వాలుగ (వయ్య వాపవామి బాడిస నలకినభింగి. గొన్నింటి. దు త్తువియలుగా బిట్టు (రుంచి (కుంచి 'వెన అంపమ.న విడ్డవవిగ( గొవ్నిటి విను మంతలుగా మజుమాడి యాడి వవివడి తోలగొట్టీన లీల గొన్నింటి+ టిజు నుగ్గుగా బొడిచేసి చేన్‌ అని వర్ణించినాడు.

శ్రవిశ్రయ కవితా వైజయంతి 298 ఇస్లే ఇంకొకచోట.... వీరెండతాకున బీటలు వారిన వచ్చిగోడలమాడ్కి- పగిలె దిశలు కాగిన యెనరులకరణీ( బొరింటొరి శరవిధు లప్పొంగి పొరలబడియె ధ్యాతి కుమ్మరి షారెవిధమున దిరిగె ఆవి రచించినవిధానమును "పేర్కొనవచ్చును. భయానక బీళత్సములకు తావైన పొలికలమను నర్వాలంకృతయెన వ్రీతో పోల్చి పాఠకుల మనన్స్పులను ఉద్వేగముముఎడి మెలికువతో. దప్పించుచుండును. ఉదా హరణమునకు.... “ధరణీ నెక్తుటందోగి యాభరణకాయ కప్రలండ జాలమ్ముల చాల నొప్పె బలుచ కాకుండ కుంకును నల;ది పెక్కు దెజంగు తొడపులు దొడిగిన తొయ్యలివ లె.” ఇస్లే విర్ణత్యపాణుదైన రాధేయుని వర్ణించుచు.. “కామ'బానిన కమలంబు కంణి( బొలుచు కర్ణుతల యిల/విడియు మద్‌ీక్షకౌంతి నొప్పునట్టియు(జూచి శల్యుండు నీడము (దెన్స్‌ మోడ్రైన యరదంబు ద్రిప్పెనధిప. * అను వద్యమందలి అలంకారధ్వవి విశేషము నహృదయ సృాదయరంజనము చేయక మానదు. కరుణరస నంవిధానము తిక్కన చిత్రించిన కరుజరన నంవిధాన మెంతయోహార్జ్రు మై, ఎంకటి రాతి నైన కరిగించి కన్నీరొలుకునట్లు చేయచుండును. ఉదహరణకు సుకళతము. బంధు మి(శ్రాదులు చచ్చిపడియున్న పౌలికలము (ప్రవేశించి గాంధారి శ్రీ కృ్ణువిగాంచి._ ““పాణంబులు విడిచియును గృ పాణాదులు విడునకున్న భటులరయన (ప్రాణుల పోలెం థన మోణికం దొడవగుచు నువ్కిచూడుము కృష్ణా.”

209 కమ్మికయ జయంతులు. అని చూపినపట్టున, ఆ వీరుల మగఃటిమి కొండంతలైై. కానవచ్చి, యట్టివారు భూమిపై నొరు(గుటవలవి కోకము వరిపుష్టమై కరుణారసావిర్భానమైనది. ఆశ్లే గాంధారి భానుదేవినిగాంచి.... “కః సుమధ్యమ యిమ్మహీళశ్వరు బాహుత లంబున లలితోపలాలనంబి నొంది రొగిల్లైడు నుల్ల ౦బుతో నుండు వింకీట విమ్ముగ్ధ నెట్లు సూడవచ్చుం” అనియు, ఉత్తరను జూపుడు.. గొఉ్చర్ధర యిక్కుమారో_త్తము నురమున (వ్రాలి మోమున దన వదన కమల మందంద 'పేర్చుచున్నది మున్ను గన్నంత మెల౯గంగ నేరక చెలులమాటు గొమ విస్రపెంపున వనట విట్లయ్యె వి ప్పుడు మాటిమాటికి. టొలంతి యని గమంగొవి విగియారల గొంగిలించుచు శర మూరుకలంబున నునిచి పొణి వల్లవంబున నాననమల్లి నల్లి దొడయుచును విన్ను జూరుడు. దోడుతోడం టబొడము పెల్లునం గన్నీరు దుడిచికొనుచు నలత పెనువెల్లి. దేరెడు నంబుజాడి ” ఆనియు పలవించుచు నేడ్చిన పద్యములు రమ్యములై హృదయవిదారకోములుగా మన్నవి వీరాధివీరులై న భర్తలు జీవించియండగ మహారాజ్జిమైన భానురేవి, నవోఢ మైన ఉత్తర, ఇరువురు భర్తల బాహువులు తెప్పలుగా మన్మదాంబుధికేలుచు నుఖించిన విధానము, ఇవృటిళోకముగు ఉత్కకము గావించుటకు ఉపకరించినదేకావి శృంగా -చమును భానింపచేయలేదు. ఇట్లలవి్యత్రముగ శృంగారమును కరు ణము.నకు అంగము గావించి కరుణరనమును పరిపుష్టమొనరి. ఏనాడు. పా్యాతల సాక్షాత్కారము ఒక్కా-కపారి తిక్కన ఒక విచికమైనవిదానము ననుసరించి తాను (సనేశపెట్ల టోవుప్యాకలమ మవ ఎదుట సావ్షెక్కరించునట్లు గావించినాండు. ఉదాహరణమునకు ధర్మజుడు కర్డువిగూర్చి_

కన్మికయ కనిశావై జయంతి లి00 “వదమూశడువర్షముల్‌ పగలవు రేలును గర్జ దర్చంబెట్లు గడుతు నొక్కా యను చింకింజేని యాహార నిద్రలు లేక వరితానమెందితి. బకుపుం నేయ విప్రులు పట్టరా వెజసొచ్చి యొదిగెడు గవియంబు చొడ్చున€ గక్జలీతి నుల్లల నడుపచు నుండుదు గర్జుండు విడువక మోమున (వేలనాకుో అనుచు వర్షించి చెప్పినాడు. ఇందలి సౌగనంతయు. "క రండు విడువక మోమున (వేణనాప” అన్నవాక్యములో పొందువజివినాండు. టీవిచేక తనకు భయకారణమై, ఆహార్‌ విదాదులనే కరువుగ చేసిళ 8 రవి ఆకృతి 'తనుదుట సాక్షౌత్కరించెడిది అవీ ఒక అర్ధము. మళియు ఒకవికి అసాధ్యమైన గడ్డునమన్య వావురించినవుడు డీవి నెట్లు విడదీయవలయునవిగావి, ఇంకవిచ్యితముగ వీతండీ పని నెట్లు పాధింపగలిగెననికావి ఆలోచన వచ్చినప్పుడు మోముపై (వేలంచికొనుట రెండవది. ఇది నర్వపసామూన్యము, ఈ రెండు అర్థములీ వై పద్యమునగూర్చి మన కాళ్చర్యమును గలిగించినాడు తిక్కన, ఇంకొకచోట దుశ్ళావనన శర్ణాది వములవీరులు మరణించినతరువాత ధృళ శాస్ట్రుడు తన స్థితినిగూర్చి_ “పడుచు లీకలూడ్చిపట్టి యాడెడు వట్టి పులుగు చందమ మ్యెం దలప వాయ ఆవి చెప్పిననందర్భమున, దిలవంతుల్తై న పాండవుంచేత వృద్ధునకు (ప్రాపైవ నంకా నము మంణింవ నా ధృతరంాష్ట్రువన్థితి యాకలూడ్చిన పక్షివలెన్నై నదవి చెన్పివాండు. నుడికారపు విశేషము తిక్కన లోకసామావ్య మైన మడికారపువిశేషముచేత కావ్యగొరవముము కొం చంళలుగా చేయుచుండువు. ఉదాహం ణమునకు__తొడలువిరిగి పడియండిన దుక్యో ధనుడు తనను చూడవచ్చిన నంజ మనిశో_ “కపట ధర్మ కంచుకింబున వెలపిరి గావి సత్యపురుషకారవరులు గారు పాఠసుతుషా వారల నమ్మంగ గాదు వేత గుం దెళాయ్నిమడిన. ”

ల01 కమ్మికయ జయంతులు అవి పొండపుల విటాబూరమను ఐయటపెట్టినాండు. ఇందు తిక్కన (వయోగించిన “కేక గుండెకాయ యిడిన” అను జాతీయ (నమోగవిశేషము ఎనలేనిది. ఒకని (ప్రాణ మనకు [ప్రాణమువంటిది “గుండెకాయ"; అట్టివానినితీసి చేతిలో పెట్టినవ్పటికవి వావివి నన్ముగూడదనగా, ఆక గెట్టి విశ్వాసరహితుడో. తెలియుచున్నది. ఇంతఃన్న చేయి మకంగులరిక మైన పౌఠనమానము నమవయోగించియు, ఈ విగువు వా సందర్భమున గొవిరాలేనట్టీ పలుకువిడి ఇది. ఫాషశలనువోభానముల చి_తణము పాత్రలు తమకమ ఆనందాతి కేకముల (వకటించునన్నుడు తిక్కన ఆయా పా తల మనోబాకముల విచ్శికముగా ద్రకర్శించుచుండును. ఉదాహరణమునకు.... ప్రాండువ్యతులు సుళర్మను పార్శదోలి విరాటునకు విజయమును చేకూర్చినవ్ను డాతండుం “ఉవకారమొ బంటుతనమొ కృపయో 'సెంపో నమగకీ ర్తి (పియమో రివు దున్పహమగు వీ రణ విషణకకుం గారణంబు నెయ్యమొ యెజుఃగన్‌. ఆవి వారల నంభావించినాండు. ఇస్లే మహోద(గ్రుదైన కీచకవి లీముండు వరిమార్శినవ్పుడు, (ద్రొపది ఆనండ విర్మగ్నమాననయై--- "న్హాడ(. దలపోయ మెచ్చ నంస్తుతియొనర్న వాతలంబె వీయుత్తమ నాయకత్వ 'మెజి(గి విమగొవయాడ నే నెంతవాన మపాత విస్మయానండ విర్మగృన్టై తి.” "అని ఫేమువి గొవియాడిననం-చిజముగా. వీ రెండుపడ్యములరదివి పాఠకులునయితము తిక్క-న కావ్యమహమ్మునుగూర్చి యట్లు తలపోయనలసినదే ౩ ఒక్కొక్కసారి తిక్కన ఆ యా పాత్రల చేష్టాదివర్ష్సనముచేకనే. ఆ పాతను ననకన్నుల ఎదుట (ప్రత్యక్షముసేయుచుండును, ఉజకోరణమునకు, _ ప్లాండొక ఆజ్జాతవానమందు మెలగ విశ్చయించినప్పుడు ధర్వక్రక్రాడు (క్రాసదినిజూచి..

వకవిక్రయ కవితా వైజయంతి 802

మన న౮ంళంబును వృ త్తంబును, బెంపనుగానల

జాలు పుణ్యనతివి దు

ర ను9గు తులువల తలపులు

గమఃగొవి యేమజక మెలంగంగా వలయు(/జుమీ” అవి పలుకగా వివి “యాజ్ఞ పేని యనాదరమందస్మితసుందరవదనార విందయయి"న దవి రచించి దావవపాత్రను బొడ్జ $ళ్యమాన మొనరించింా(డు. నిజమునకు (దౌపది అందరి స్త్రీలవలె మనకు మె త్తనిదికాదు ఆమె ఒక మహాకార్యసాధనకు దీక్షించి నమ న్తకష్టములను భరిందుచున్న ధీర. అట్టి (పొడకు తుచ్చులై న కాపురుషులొక లెక్క -లోనివారుకారు అతల్వమైన ఆ విషయమునకు (ప్రాధాన్యమిచ్చి ధక్కజుండు కొండం తలగా భావించి బాధపకినవ్పుడు ధరజువి హృదయ దౌర్భల్యముము నరిహపించినట్లుగా (గ్రొనదిప్యాతను ఈ ఓక్క_వాక్యముచేత తీర్చిడిద్దినాడు.

వంటలవావివేషముకో విరాటునినగరు (వవేశించిన లీమునిజూచి విరటుడు మెచ్చి, ఆతనికేమేమియో ఇచ్చెదనవ్నప్పుడు ఫీముడు నోటమాట వలుకక “మోరకు చందమున మో మక్దముగదల్సి'"నాడని [వాని అపాత్రకెంతయో నహజత్వమును గూర్చినాడు, ఇకనిళ్షే (ొపనివిజూచి తోడితెమ్మవి సుదేష్ట ఇద్దరు ప్రొధాంగనలను వంపగా

వారువెళ్ళి తమ్ము కేకయరాజప్కుతి సంపినవిధానము చెప్పగా అ (దౌపది.

“కన తలసీర యరపియ

వ్వనితారత్నంబు వినయ వై భవము సతీ

ఈతను వొందిన చందంబున€

జనియెం గేకయ సుతాను చారికలదిరిన్‌.” అవి వర్షించినాడు. ఇచ్చట *తలసీరయరవి" అను (ప్రయోగవిశేషము గమనార్హ మైనది, ఈ సందర్భమున *తలసీరి యన 'మేలిముసుగు, అని అర్ధమును (గవాంచి. కొందణు విమర్శకులు, మూలళారతమున *ఏకవానసమ్‌” అని ఉండగ తిక్కన ఆనవనర ముగ మేలిముసుగునుచేర్చి ఇవ్వుట్టున ప్యాత్రపోషణమునందంత జొచిత్యమును వద ల్మింపలేదవి భావించుచున్నారు. కావి, ఇచట *తలసీరయరపి" యనగ మేలిమునుగు కానలసిన పనిలేదు. సాధారణముగ చిన్నవారు, 'పెద్దలయెదుట మెలగటోపునప్పుడు మాతుదోన చూపుమర్యాదప చిహ్నముగ తామింతవరకు కట్టుకొవిన చీరకొంగునే తలపై నవరించుకొనిపోవుట పరిపాటి. కావున నీచపాతగ (ప్రవర్హింపసటోవు (ద్రౌపది రాణి వాసమునకు వెళ్ళునపుడు తలచీరయరసి శ్రవెళ్ళినది. ఇచట వేరొకవస్త్రముతో పనిలేదు

ల08 కవిక్రయే జయంతుతు ఇంతేకాక ఈ పదమును నమానముగకాక వ్య న్తృముగ (గహించినచో ఇతరుల ఎదుటికి పోవునవ్పుడు తల, మరియు చీర సరించుకొవివెళ్ళుదురు. ఆవిధముగనే (దౌపదియు తలసీరయరసి వరిచారికల వెంబడి కేకయకాజసుకసన్నిధికి వెళ్లినదవి (గపాంపనచ్చుము. రసస్వరూపము తిక్కన ఒక్క రనవిశ్రేషమును వర్డింపవలంచినప్పు డా రసాంగములన్నిటివి ఒక ఆకారవిశేషమందు పొందుపరిచి ఆరనన్వరూపమును (వ్రదర్శింసచేయుచుండునుం ఉవాహరణమునకు._కామాంధుడై న కీచకుడు తన కొడంఐడక పారుచున్న (దొపదివి వెన్నంటి కాచివవ్పుడు.. నేలయు వింగియు( దాళముల్‌గా(జేపి తీపునరేగి వాయించియాడ€ గుల వర్వతంబులుగూల్చి యొండొంటితో. దాంకంగ వీకమైః దన్నియాడ వేడు పాగరములు నిక్క డక్కడ బెట్టీ వలుచని రొంపిమై నలందికొనగ దిక్కులు నాలుగు నొక్కచోటికి. దెచ్చి పివికి ఏండిలి సేసి పిడుచగొనంగ మిగిలి ్నవిహ్యాండ భాండంబు పగుళల్న వేయ వప్పళించుచు( [దబిశయ కొలానలమున గండరించిన రూపంబుకరణీ భీము డతి భయంకరాకారత నతిళకయిల్లై . అని ఫీమువి రొద్రరనమూ ర్తిని (ప్రత్యక్షము గావించినాండు. అభితి పదములు ఇంకొకవి'శేషము; తిక్కన ఒక్కొక్కప్పుడు సాధారణముగ ఎవ్వరికంటబడక జూణ్‌గిపోవునట్టి ఆలతిపదముల వాడుచుండును. ఇతరనందర్భములం దపరిగణనీయము లైన ఆ పదములు తిక్క.నకూర్చునచేరి శుక్రిలోవడిన మౌక్తికములవలె, అనల్బార్థ భావగొరవపామర్జ్యముతో థాసించుచుండును. అలతి ఆలతులై న ఈ వదములు బొచిత్య శోవితములుగానమరి పద్యమునకు (ప్రాణమువంటిది అగు ధ్వనివి కల్పించచుండును. ఉదాహరణమునకు = కీచకుని అస్పయైన నుదేష్ట వానికోర్కె.. నెర వేర్చుటక్రై వావి యుంటికేగి కల్లు గోవిరమ్మన్నప్పు డా (ద్రానది ఆపవిలోని గొగాములుచెప్పు చివరకు “ఎప్వరేవి యింటి కెద్దియే నొకటికి నమ్న(వింనందగునె విన్ను నాండ

కన్నికయ కవిశా వైజయంతి లి04 కొలుచునెడ నమజ్ఞగాననె వీచములగు పనులకేను జాలకువికి సెప్పి.” ఆని వళికినది. ఈ వద్యములో *ఎవ్వరేని'. “ఎద్దియేనొకటి' అమ వవసమయోగముణ ధ్వనిపూర్ణముల్లై, తిక్క న మొక్క ఆర్థవంతి మైసకూర్పు. బింకృపొగశును చూపు చున్నవి కీచకుం డితరు:దృషిలో వెంతటివా(డె నను వీరభ_ర్హృకయైన (ద్రౌసదివృష్టి యందొక ₹క్కలో వికవన్చవాండుగాండు. నాశొక పేరులేని పెద్ద మ్మ, అందుకే వావిపేకు నయితముచ్చరింపకొల్తక “ఎవ్వరేవియింటికి' అవి లాఘవముతోతీపి వేసినది. అఏధము: గవె చే మటోవు పవివిషయమాలోచించిన నదొక చెప్పుకోదగినవిషయముగాదు. 'పేవింస దగని "కల్లు. కాపున తిక్కన యీశెండుపదముల (వమోగముచేత మేరువంఠటి యర్థగాంభీక్యము నుగూర్చినాండు. ఇళ్లే _దౌవది కృష్తువితోం దను మున్నుపడిన భంగ పాట్లు చెష రానప్పుడు... “ఆరయమిండేసి కోడలనకప్పుకు దాసిగ( జే వెనమ్మహా ప్పరుషువి పొలికిందితులు వోవఃగ వీరలతోన యేమజె త్చెరఃజవి కోటవ౦బు దగ( శేయుదునో యటు(గాక పొడిమై వరపుశమోపి చేయుదుకొ వారికి మాధన । విశ్చృయింపుమూ 1” ఆవి పలికినది. ఇచ్చట 'అమ్మహావురుమ'(డన్నవదము ధ్వనిపూర్తమెది. అక్ఞానముచేక ధృతంస్త్రం౫ తగపు విడనాడి కోడలను భావమునువూడ (తోసిపుచ్చి దాసి(దేపనాండు. ఆడి లో3విదితము. అట్టి వానినిగూర్చి “అమ్మ హాపురుమఃడ'వి ఎ త్తిసౌడిచి కాకువుచేక విసకీశార్టమును ద్రౌవవకోపింవ ేనీనది. ఇట్టివే మజికొన్ని పవబంధములు. ఉదా హరణమనకు.-

1 “ఆఎతలుచేవిపోనకచి యక్కట సంజమయుచేక6 జెప్పిపుత్తె ంతురె.” అంకలను ఛివ్నపదములో లాక్షెగృహవహన__ దురుద్యూత, (గౌపదీమానభంగాదులై న దుక్యోకనాదల దుర్దయములన్నియు నిమిడియున్నవి.

ఓ. (దౌఎది యావేశముతో తన జన్మవంశాది విశేషములవాకొని వెంటనే “"యిన్నిటః (్రిశ్వకి నెక్సినవాన నెంతయు” అని తిరిగి _

“ప్పివ్పు సుభద్రకం'మె6 గడునెయ్యము గారవముంకలికృ నం భ్రావన పేయుదిట్టి నను. బంకజనాభ మొకండు రాజసూ యావళ్ళళంబుసందు శువియై పెనుపొందినవేడిపట్టి, యా యేవురుల జూడగా వభికుఏడ్చె. గులాంగవ విట్లాఎర్హురె.””

న! కషరయ జయంతులు అని లెప్పినది. అర్జగౌరవమునందీ వద్యమునకిదియేసాటి. తిక్కన గడునుదనము. వంఠయు నిందిమిడ్చి చూపినాండు. ఇటనెన్నదగినది (బౌపదెవేణి.. ఆ వేణి ఎంటీ (వళ_స్తమైనదో వాచ్యమొనర్చి అంతటి పవ్మితమైనదియు, వింగార మైనదియునై న వేణినిపట్టి ఈర్చినవాండు దుళ్ళాననుండు. పేరున బవిజచునంకటి ఆర్హతకూశా వానికిలేదు. (ప్రభువైన దుర్యోధనుని ఆజ్ఞ మేరకు (బ్రివ్తించి యకృత్యమొనర్చినపాపి, 'సేవకమ్యాతుండు. కొవున వా(డెవండో ఒకండు. ఇక నావిధముగనే వీరులు, ఉ త్తమ శ్యతయిర్లైన పాండుప్పుతులు తనభర్తలు ఐదుగురు, ఒకరుకారిద్దరుకారు. ఐదుగు రుండియు వెదుట కులకాంతకవమానము జరుగుముండగంజూనవి రార్మివపాంచినవారు అని వారి శౌర్యమునే కాదనుచు నార్తయయ్యు రైర్యముగం బలికిన ఉత్తమ శతి యాంగన (ర్రొపది, ఇంవామెకు( గలిగిన భంగపాటు, అసహ్యము, ఆక్మాభిమానము, కోపము, భక్తి, నమయన్ఫూ్తి, ధైర్య స్టైర్యములనన్నింటివి పొందువటివి ట్రౌవది. పమ్మగ వ్వరూపచ్శితణము గావించివాండు తిక్కన. దేళ సములు తిక్కన నర్వసాధారణములు, దేశ్యములై న తెలు/గువదములగువాడి ఆ యా త్రీ, వీచపాత వస్తువిశేషాదుల ఒప్పించుటయేాక, రాజనీతి, శాస్త్ర త త్వ న్యాయాదు లగు గహనమాులై వ విషయము? జెప్పునవ్వుడుగూడ నర్వసామాన్యములు, జాతీయము లైవ ఉపమానము?ను, పలుకువిళ్ళనువాడి యాయావిషయముల గుకుత్వమునకు లాఘ వము వాపాదింపక కాపాడుచుండును. ఉదాహరణమువకు...ధృతరాస్ట్రుండు ధర్మజునకు శాజధర్మ(ప్రఠారము నెటింగించు వందర్భమున “మాలకరిపుప్పములు గోయుమాడ్కి దేటి పువ్వుదేవియ గొనిపోయెడు పోల్కినెదురు కందకుండంగ. గొనునది కార్యఫలము టొగ్గుంకుంటోలె మొదలంటః బొడువ(జనదు.” అవి చెప్పినాందు. తోటమాలి పువ్వులనుగోయుట, శేటిపువ్వు దేనియగొనుట, టౌగ్గుల కొజకు చెట్టును సమూలముగ కాల్చి నాశనమొనర్చుట ఆను నీ మూ(టిని మశవమ విత్యము చూచుచునేయున్నాము నర్వసాధారణములై న యీ పనులమ మన న్మృతికి( గొవివచ్చి ఆ సామ్యముచేత నొక ఘనమైన కార్య శాధనోపాయమును పాధింపండేవి నా(డు. కార్యజ్ఞుండై నవాండు ఒకరి సర్వస్వము దోచుకొనియు ఎదిరి మనస్సునకు నొవ్వి 'పేయపండ, తా గావించిన విషయమే యకందెజుగకుండునంత మెలకువతో. నొనీ రింపవలెనవి సూచించివాండు 20

కవ్మికయ కవిశా వైజయంతి 806

"పేరు గలిగిన వీరులందణ మరణ్‌ంచినప్పుడు, డుర్యోరనుండు జఆయనును పొందుట సంభవమనవి చెప్పుచు.

“పిచ్చుకుం టతిరయమున పోకకుందడుబ, 'పేదముదుకడు వేశ్యాజనము గోరుబ, చుర్యోధమడు జయముగొను టరయన్‌” అని హూచించినాండు. ఇందు (ప్రధానముగ ఫిత్చుకుంటు అనగ కాళ్లులేనివాండు. వాండేవిధముగా వేగముగ పోవ నభిలషించియః టో నమర్థుండుగాండో, ముదుసలియు ధనహీమ(డు న్వైనవాండా వేశ్యాజనమునుగోరి యెట్లు పడయలేడో ఆఏధముననే సర్వనమర్హులై న లీష్మ కర్ణాదివీరుల మరణము తరు వాత దుక్యోధనునకు విజయలల్టీకూడ నట్టి యవంభవ మైనపనియేయవి యూహిందుట శవకొశమును గల్పించినాండు.

దాదాపు ఈ భావమునే మతొక్కచోట..."షండునకు బిడ్డనిచ్చిన చందమొందు బూదిలో వేయివేల్చటబోలు, నోటి-కడవవీశులు వెట్టివ కరణి.యగు నప్మాతజవములకు 'వెట్టుట” అని చెప్పినాడు, పదార్థము అవి యెంతటి యమూల్యములయ్యు వావివి యప్మాకస్టానములందు. విచేసించుటలో ఆపవికి సార్ధక్యముండదు. ఈ భానమును సాధారజులమనసునందు సయితము నాటీ స్థిర మొనరించునట్లుగ విత్యజీవితమువ మన కమ్నరముందు( గాంచునట్టి బూదిలోపోనిన నెయ్యి, ఓటికుండ అన(గా పగిణువాజిన కుండలో పోసినవీటిని ఉసమానముగచూవి, ఆప్మాతువకు దావమిచ్భుటకూడ వింతటి వ్యర్థ మైనఎవియే యవి గట్టిగా విరూపించివాండు.

ఈ భావమునే మటికొంత వాచ్య మొనరించి విపులీకరించినట్లుగ “*వునుకం గుక్క తిత్తిలో టోపినపాలు నీళ్ళధికనిందం బొరయునట్లు”, దుష్టుంకిచ్చిన ధనమును వింద్యమగును-అవి రచించినా(డు. వ స్తువు ఆదెంఠటి పవ్శితమైనదై నను, అపవిత్ర మైన వన్తునంపర్కముచేత నా వస్తువునయితము దూష్యమగుననుభాపమును దృశ్య మాన మొనరించినటుల గావించినా(డు,

పల్లీయుల పదజాలము వ వ వనంజయు,డు రాయబారియై పాండపులయొద్దకువచ్చినవ్పుడు ధర్మజు “ఎదిరిం దమయట్టుల కా మదిందలంచినః బొన(గుంగాక మాకుం గుడుమిం డిదె మీరు వక్క గొమండవి చదురడిచిన మనసువొందు చక్కంబడునే.

807 కమ్మికయ అయంకులణ. అని వలికినాండు. ఇందు ధర్మజునివంటి ధర్మత త్త ్వజ్ఞా/డు రాయవారియై వచ్చిన నంజ యువితో రాచకార్యముగూర్చి ముచ్చటించునస్పుడు పల్లీయుల వదజాలము మాతగా గొవినాండు. ఏవిధముల్తై న భేదభానములులేక నమత పాటించిన వొందు కుదురునుగాని మాకు పూర్తి కుడుమువిచ్చి మీరొక ముక్కు గొమడన్నవిధమున న్యాయము దప్పి నన్పుడు పొందు కుదురువా ఆనివలికి యంతటి విగూఢమైన కౌరవుల రాచకీయపు "చెత్తును భేదించి ఆగాలగోపాలమువ కెబుకపటిఏనాండు. ఇప్లే మతొక్కచోట..- “'పరునదనము మెయివరిగొనః జొర దగదది పొదుగుంగోయు చొప్పగు విమ,పా బైంయించు కొనదలంచిన అరయవలరె గోవు (వ్రజయు నట్టిద యధిపా.” ఆవి (ప్రజాపొలివవిధానమును(గూర్చి టోధించినా(డు. సాధారణముగ నొకరికి పారు ష్యము తగదు. కేవలము పరుసదనముచేకమ్మాత మే మెలగు టవి వేకమనివించుకొనును. మనము పాలసమృద్దిని కాంక్షించినిచో వాపాలొన4గువట్టి గోవును భద్రముగా కాపొడు కొనవలెనేకాని పొదుగు నొక్కపొరి కోయలేముకదా? ఆవిధముగనే వివేకియైనవాండు ఈన మేలుకొజకే (ప్రజలను ఆదరభావముకో రక్షించి నయముచే వారివలన కవ్పము రాబట్టుకొవవలెనని సూచించీనాడు. వేశొక్కచోటం గృవ్దుం డర్దునునకు బోధించువట్టువ.__ “ప+లకడవ పెక్కు పశువుల లోడింీ యాత డెట్లు డాని వరసికొనుచు మండునట్లా లోవ మవిచిన మనసు నే మజక యాత్మ వెదకు. తెలంగు మేలు.” అవి చెప్పినాడు. ఎంతటి చిన్నపాటి దెబ్బిచేకనయినను పగిలిపోవునట్టిది కుండ. అట్టి కుండలో పాలుపోసి వశువులిమందలో దించినవ్వు డొక+ డా పాలరక్షణార్థమై ఎంతటి జాగరూకతతో నరపికొమచు, నా కుండ వజ్ఞానవంతములైైన వళువు (తొక్కిడిబడి వగిలిపోళకుండ( జూచుకొనవలయునో అప్లే వశుప్రాయములై న యిం(ద్రియముల ొక్కిడికివలిగి కుండవంటి మనను మగ్గయిపోకయుండ, అమూల్యమైన ఆత్మను ఛవైగుకు టుత్తమమని చెప్పినాడు. పరమమైన ఆత్మ విద్యారహన్యము నెజింగించు వవ్వుడుకూడ తిక్కన దేశీయదృశ్యమునే యువమానముగ స్వీకరించినాండు.

కవిక్రయ కవితా వైజయంతి రక ఇక-విళ్లే విదురుండు ధృతరాస్ట్రువితో.. “జాన్ను డెస్పజంపు( జోరైవ తజినున్న జాచీ విజుగందిడుబంజూడ కాత్య్మ దీపు గోరి యుజుకు తిండికొడుము టోలె నైశివగను టింక ననుచితంబు.” అవి చెప్పినాండు. తిండికాడు నోటిరుచి కాననడి రుభ్యమైన పదార్ధముకదాయవి, అ జున్ను అనువైన (ప్రదేశళమందుకాక, తన ఉనికికే హోనివి కలిగిందునట్టి యుష్రద్రవకర మైన తాపున నున్నను దాని ననుభవిం మవ్విళ్లూరి మూర్చుడు బాధలకు గురియగువట్లు శాజ్యసుఖమున కౌనసడి ధృతరామ్హ(డునయితము రణకర్కళుబై న పాండవలిక్ష్మక్షై వరువె త్తి హరిదెస వైరము గొవితెగ్చుకొవినాండవి జానపదులంద ఖెజి(గిన జుంటి శేనియ నదాహరణముగా విచ్చి యా సామ్యముచేత తానొక ధర్మరహస్యముమ (బక టిత మొనరించినాండు. తెలుగు పలుకుదిడులు-ఆలంకారవి కేషము తిక్కనామాత్యు,డు తెజంగు పలుకుదిడులనే మతొక్కరీతిగా మువమోగించి వద్యమున కొకవిధమైన యఠంకారవిశేషమును, జటిలత్వమును చేకూర్చినాడు. ఉదా హరణమునకు... భగీరథినకు (బ్రహ్మతోనై న నంవాద్యపవారసందర్భమున పురుషునకాయువర్థక ములు, మటియు క్షయకరములై న యాచారిములను గూర్చి చెవ్పుచు.... “గృర్రనిమాట నరకుగొనమి దుశ్ళీలత పిట్ట పుడుకగోరు విసుక (దుంప గణవమరుగు టాదయకాలా సమయ సమ యముల భాను! జూచుటాయు వడచు” అవి చెప్పినాండు. ఈ సద్యమందున్న పిట్ట, పుడుక, గోరు పినుకరదుంస, గజన మరుగుట, అను వదములు సులభ(గ్రాహ్యములే అయ్యు నవి యర్థావటోధమునందు కొంత చిక్కు ను గలిగించుచున్నవి. మూలభారతములో ఆనుశాపవికపర్వము=దానరర్మ వర్వములో వీ సందర్భమున నే, లోష్టమర్షీ తృణచ్చేదీ నఖభాదీ చయో నరః । విత్యోచ్చీష్టః సంకుసుకో వేహాయుర్విందతే మహత్‌.” అనియున్న ల్లోక మాధారముగా (క్రమముననుసరించి లోస్ట అనగా మట్టిని పిసుకుట

ఛం .క్షష్మ్రకయ ఇయంతుఖా ఏమితోచక శరీరమునందలి మైలతీని ఉండలుగాచేవి నలుప్పుట కొందణికీ అలవాటు, ఆది అమంగళకరమవి పెద్దలు చెన్సగా వినినవిషయము. ఆవిధముగనే చీపురుపుల్లలు (తుంచుట కొందటికి. సాధారణముగ శ్ర్రీలకు అలవాటు. ఇస్టే వనిలేక ఉండికూడ గోళ్లను కొలుకుట ఆలవాటుసడినవారుందుణు, కౌపున ఈ మూండుపనులు. పురుషులు చేయకూడనివి, ఆయ్యవి ఆయువును క్షయింపందేయుననుచు మనవారియందుగల దురలవాటులను గూడదనుచు చెప్ప, వదములకూర్చులో కొంత మార్చునుజూపి పద్య మున కొకవిధమైవ విగువును, ఆడంనిరమును గొనివచ్చీవాండు.

ఈ విధమైన (క్రమాలంకార విధానముననువరించి కజీకుఃఢడు శ్యతుంజయున కవదేశించిన పాతవచనముల్యసకారము నందొక్క వద్యముమ తిక్కన రచించీనాండుం ఉదాహగబామువకు...

“శ్రైగందీర్చక తగనార్చ్పక

తెగటార్పక కడమ కొంతద్రిక్కగనున్నన్‌

జగతీశ యస్పు నగ్నియుః

దిగయును గడుంబెరుగుం గీడువాటిల్లుల దుదిన్‌”* అను పద్యమును బేర్కొనవచ్చును.

ఇదృట నర్వసామాన్యములయు్యు మానవజీవితమువకే ముష్పుదెచ్చునట్టి దెవ్ప రముల్రైన వన్తువిశేషములు-ఒకటి అప్పు, రెండు అగ్ని, మూండు పగ. ఈ మూడిం టిని నంపూర్ణముగా వదిలించకొనినతవ్స మనస్సునకు, శరీరమునకు సుఖకాంతు లుండవు, కాపున వానినుండి మానవుండు తుదముబ్టకడకేరనలెనని చెప్పినాడు. ఈ ఇపవ్పుటలో నొక [క్రమమును పాటిం కొంత వై చీత్యముమ. పద్యపు నడకయందొక వింతవిజువును గొవివచ్చినాండు. అవ్పును తెగతీర్చ్పవలెను, అగ్నిని తెగనార్పవలెను, వగమ తెగటార్పవరెను అని అనునంధించుకొవి చదివిన ఈ మూంటి శేషమునుంచు కొవగూడవను (ప్రాచీన వత్యము వెల్ల డియగునట్లు రచించినాండు.

ఈవిధముగా ఉభయక ఏమ్మి తుండు, విర్ణ్వందుడు, కవిదిహ్మం మహాకవియైన తిక్కన కోమయాజి సరాశరాత్య్మజు(డై న వేదవ్యాసువి వాష్క్మయమును ఆం(ధ్రలోకమునం చశేష (వచారమొకరిండునట్ల గ, జాతీయములై న పవములమాత్రముచేత నే గహనములు, మనోహరములైైన భావములను నయితము రూబొందించిన చిధావమతివిచ్చిత మైనది.

“క్రష్మికయ కవికా వైజయంతి ౭10 19067 నన్నయ జయంతి ఏపిల్‌ 22 అధ్యవల : థ్రీ ఎస్‌ వి. భుజంగరాయశర్మ వన్మావికుల: (శ్రీ పాలా వెంకటసుబ్బయ్య భుజంగరాయళర్మ /1925) కావలి, జవహర్‌ భారతి కళాశాల ఆంర్రశాభార్యకీలు, కొంఠకొలను (గన్ని పాల్‌గాకూడ వనిచేనిరి. సరనహృదయులు, సొజన్యమూ ర్తులు, మవిషి ఎంక గంలీ కుడో మాట అంక మెత్తన, తెలుగు సారన్వకమును పాకల్యముగ జీర్జించుకొవివ * వండితుడు, మృదుమధురములై నమాటలతో కవిత లల్లగలవారు. అవ్పుడప్పుడు సినిమాలకుకూడ పాటలు (వ్రాన్తుంటారు. పాలా వెంకటనుబృ్బయ్య కడనవానిః పూర్వనిధాన నభాసదమ్యులు, కవిత్వము దెలినివ రాజకీయవాది-ఈ హరిజనవాయకుడు. జమీన్‌ రైతు 28-4-106/ (శ్రీ భుజంగవాయకర్మగారు వన్నయగూల్సి!చేనిన (ప్రనంగంనుంచి కొన్ని ఆంకాలు; వన్నయ = కథకుడు “భారతం ఆంధవాజ్మయావి'కేకాదు. ఆంధజాతీకికూడా ఒక రూపావ్నిచ్చిందా అనితో స్తుంది, భానతందంబి కశే మనదేశంలో జరిగంది. _. పళ్నాటియుద్ధం, వల్నాటి భారతంగా (వపిద్ధి కక్కింది... భారతపా్యతలు దూరంనుంచి! వమక్కురించతగినవికావు. అవి మనంతవే, ఆరేడడుుల మశుషులున్నారు. మరుగుజుణున్నారు. కుచ్చతులున్నారు. నంగనామలున్నారు. అందరూ మనలాంటివారేననిపి స్తుంది... నన్నయకథమ బాలా (వసన్నంచేస్తారు. గొప్పకథకుడు..ఆవి అందరూ ఆంటారు. న్వయంసంపూర్ణంగా హృద్యంగా కథమచెప్పాడు. వన్నయ _ వికలంకృతంగా.. ఒక్కొాక్కచోట పాలం

త్‌ లి | న... న్‌ స్టా ళ్సి

ల్‌ న

త ఖే టీ! క క్ర, రైదం వ్ర

అనాలో బద బన 2 క్‌

౯ క శై సై ళం

శ - శూ ల శిక్ష యయా క. ఫశ ము. స శీ సిత ఇట నవతి | ళా చలే క శ న. క |. ని ణి శ

తె జ క న న త్త ళ్‌ వః సాం యట ఛటపచ 2 షి , క పకన క 2్‌ న్‌ ళ్శ 4 1 గిరా గ ల

౫ ర... శమ జా శిర్త ట్ర జ. | ములు క్స్‌ శ ర భే ఏట నల స గ్‌ సా యం నం. వే జ్ప జై ర్‌ ల స పప న. “చర ని. ష్‌ గు పల ల లం పటం లా టాటా త శి “శై ఖ్‌” వం టా! యం క జ ల (డే ఓ గ్గ శ్వ నో ళా ము”) నే శ షి వ ఇ హా య జా ణ్‌ న్న ల క స న 2 చి అలననోనుం నను నాతనుననతతు / త టె సటేలే న్‌ న. ఠం లా స్ట గ సొ ః కం ట్ల చేస. శ! జీ ఖే క్‌! కళ బనాల క. టం క పకక నం వ స! నో ళా నా తం నయ + శత 5 ణు న. హం ఈ ర శే లా జే వై యా ల న్‌ా నః ఠ న తంట. సో వ గో సో రసంను. సస స ట్ర ,! గి ౦ న; స్‌ న య్‌ కాకా త క మాత నా ష్‌ మై శన్ల స ల నో " కలిస్‌ క న మ్మ ॥ య త్తి షష స న? న్‌. శ . ప్‌ తోం లు! న గ్‌ ప | ఆశ ఖ్‌ ఫ్‌ య! ప్రై స్‌ న్గ్‌ 3 * శీ యల | ₹ క!

811 కమ్మికయే అయందులు కృఠంగా, మవావేగంగా. ఓక్కొక్కంవ్పుడు. కఠను ఆపి జ్యాగ త్తగా. నిమ్మళంగాం కథను చెన్పుకపోవడం = దాదాపు యిన్నిమార్షాలూ పోయారు భారతంలో నన్నయ. ఎక్కువ వర్ణనల జోలికిపోడు. ఆనావళ్యక మైనవర్షన అనేదేవుండదు. అడవివంటి వ్యానభారతం వ్యానభారతం అడవివంటిది. ల్యాఫికాఅరణ్యంవంటిది. నన్నయ అందులోని ముళ్ళపొదలనము ఛేదించి, కొ_త్తసాదులుతీసి, తీగలుతీసి ఒక మమనోహరమైన వనంగా బేళారు. వ్యానుడిది (వధానంగా కథాదృష్టి, ఛర్మదృష్టి, నై తికదృష్టి, అంపే కవికా పదార్థం అవేది లేదవికాదు. .నన్నయ గొప్ప “లిరిక్‌ పొయట్‌”. వ్యాసుణ్ణి నన్నయ్య అనువదించగలిగాడు. మరి, వన్నయ్యను ఇంకోభాషలోకి అనువదించడం సులభమా? అని న్నాపక్న. నులభసాధ్యమైనదికాడు అవి నాభావం. ఎందువర్లి నంటే అయనలోవి “లిరివిజం'= వొక అడ్డు. భావాన్ని అమవడించవచ్చు, అర్థాన్ని అమవదించవచ్చు. కామి అ అర్థాన్ని చెన్పగలిగినమాటను ? (ప్రతివదావికి ఒకవిలక్షణక, రంగు, రుచివున్నది ... వదాలకూర్చులో నన్నయ్యసాధించేనాదం అమోఘమైనది. వన్నయ్యగారి అక్షరరమ్యత (వళ్యాశమైనదికదా. శ్రవజసుభగమైన ఒకావొకళయ్య అయన కవితలో మవకు లాపిస్తుంది భారతంలో వౌకచోట....కచుడు ఇంకా యింటికి తిరిగిరాలేదవి చేవయావిచెప్పే వద్యం చూడండి. వాడిమయూఖముల్‌ గలుగు వాడవరాంబుధి (గుంకె. రేనువుల్‌ వేడిఐవచ్చె వేకతమ విష్థమెబి వృవడగ్ని హపో(తముల్‌ పోడిగ వేల్వగాబడి మె (గ్రొర్దునుబోయెగచుం డికేనియున్‌ రాడు వవంబులోన మృగ రాతన పన్నగబాధ నొందెనో. అవనే యీవర్యంలో అంతా దీర్చాక్షరాలువాడారు. ఒక పొడుగాటిలానన నృురిస్తుంది ఈ మ్ఫూర్తివి యింకోభాషలో పెట్టడంఎట్లా ? ఆర్ష తేజన్సు ఏదోఒక అర్షతేజన్చు నన్నయ్యరచన అంతటా కనపడుకుంద.. ఒక సహ్మిరతఈ న్వర్భత, జూలువారుతుంటుంది. మికవచనం, స్వచ్చవచనం.....శుక్రుడు పృనర్టీవుడ్నై వాడు.....అవేదాన్ని ఎట్లావర్షించాడు నన్నయ్య ॥ "ఉద్చారణదకీచేశత వభిహితందిగు శద్దిందినట్టపోలె'._._అన్నాడు. ఇంకరం టె గొవ్ప ఉపమావం మరొకటి ఏ పాఠన్వ

కవరు కతికా నైలయంఠి 812 చుంకో. ఉంటుంది? “గౌత(ప్రతిరుడు” - అని (శ్రీవాథుడుగాబోణ వవ్నయ్యగూర్చి అంటాడు. నాటకీయత “నన్నయ్య నాటకీయంగా (వ్రాయలేదు. అవి చాలమంది ఆరోపి స్తుంటారు. “పాల్గప్రాంశు' . అవి కర్ణవిగూర్చి వర్ణించివవద్యం ఎంత నాటకీయంగా ఉంది? (.. అని యిట్లా ఉదాహరణాలుగా అనేక వర్ణనలిచ్చుకుంటూపోయారు.) నన్నయ “శాకుంఠలోపాఖ్యానం"లో - కుంతల, దుష్యంతులపా(తలను ఖూవీచేశాడవి ఆవేకులు చీల్చిశెండాడారు: కాళిదానునితోలోల్ఫి తిట్టారు. కావి, యిట్లాంటివారెనరూ నంప్కృత మూలాన్ని వతీలించలేదవి నాభావం. నంవ్కృృతంలో వున్న వుపాఖ్యానాన్ని నన్నయ్య ఉంతో సాఫీచేశారు విజావికి....తిక్కనవంటివాడు నన్నయ్యషగూర్చి “ఆంధ్రకవిత్వ విశారదుడు” ఆని అన్నాడంసే ఇక చునమేమి అనగలం? ఇది ట్రీ కుజంగధాయళర్మ వృువవ్వానం.” 0 ఎజన జయంతి ష్‌పిల్‌ 28 ఆ మా ఉదయము అధ్యశల: _ (క్రీ పోలూరు హనుమజ్ఞానకీరామశర్మ వన్మావితలు: శ్రీ కోట ను(బహ్మణ్యశాన్తి కోట మబహ్మణ్యళాస్తి (100%) వెల్లారు మి ఆర్‌, కాలేజి తెలుగు పండితులుగా విరామము చెందినవారు. పొదిలి సీమలో గరిమెనపెంట అగ్రహారమునకుచెందిన పాఠపాడు. పూర్వనంన్కృక విద్యాభ్యాసవిధానమున సంనస్కృతవిద్యను అభ్యసించిన పాత వండిశకోటిలో వారు ఈకోటవాము. కాదిస్టే నంస్కృక పాహిత్య వ్యాకరణములండు ఆంధ వాజ్యయమున నిష్టాతురైన వండితుడు. వీరి కబరదాల (భారతాభ్యుదయము) కాస్యము ఎన్నదగివడి. రామతారకము, వాజీలావణ్యము, విజయుడు వీరి రచన ములు

ఖలీ కవ్మిరియ అయందుత్లా ఈమీన్న్‌రెళు “ఇక ఎడ్జా(వెగడమగూర్చి (శ్రీ జానకిరామళర్మ చెప్పిన వొకవిషయం గమ వార్త మెనదిగానే కనవడుతుంది. _ “నన్నయ్య చాలా వం(గ్రహంగా అమవదిందాడు. శి వేలళోకాలకు. దగర దగ్గర 2 వేలపద్యాలు (వ్రాశాడు నన్నయ్య. ఎజ్జా_పెగడ నగం ణా ళా లి అ అరణ్యవర్వంలోనే 16 వందలసద్యాలున్నవి. ఇదే నన్నయ వ్రావివంపటే ఏ ఆరు వందలో ఏడువందల వద్యాలలోనో (వాపివుండేవాడేమో అనిపి స్తుంది. (ప్రారంభంలో వన్నయరీతి కొంత తలపుకువచ్చేటట్లుగా (వ్రాసినా, పోనుపోమ చివరన తిక్క-వరీకివి వైతం తలపించేటట్టువాకాడు. ఎరా(పైగడలో వొకవర్ణన (ప్రోజ్వలత వున్నది.” కోట ను[బహ్మణ్యశాన్త్రి ఉపన్యాసము ఎత్హా.ప్రగడకు (శ్రీ మహాభారతార ణ్యపర్వప్ప శీషపూరణమువలననే కవ్యికయ మున స్టానముగలిగినవవి నొక్కివక్కాణింపవచ్చును. వాచనసోమవాథుని యు త్తరహరి వంళపు నాశ్వాసాంతగద్యముల వీక్షించినయెడల వీ స్థానమున కీఠఈండు. విశ్వపయ త్నృముచేపియు(గృకార్థుండు కాజాలక పోయినా(డనుట స్పష్టము- ధాత - విధాత = సంధాత కవ్మితయమువారిని వేను "ధాత, విధాత, నంధాత "లవి వ్యవహరింపంగోరుడును. ఆం్యధకవితను నృష్టించినవాడుగావున నన్నయ ధాత, దానికీ స్వోపజ్ఞమగు నంప్కా ఈమువిచ్చి పెంచి పెద్దజేసినాడుగావున తిక్కయ్య విధాత. పై విరువురికవికల వంధింటి యాంధ్రకవిశాభారతివి నర్వాంగనంపూర్డ రమణీయముగా. దీర్చిదిద్దినాడు కావువ వెజ్దయ్య నంధాతయని పార్టకము. అనగా నెజ్డిశార్యుండు కాలమునుబట్టి తుదివాడ్డ నమ ఈఓనమదిట్టి మధ్యము+డై నాండు. వంస్కృృతవద (ప్రదాన(డు నన్నయ, తెలుగువడ (గ్రధామండు తిక్కన. ఈరెండు కవితామార్గములి వాకళించుకొవి జీర్ణీంచుకొవి, “ట్రిరవిచారుండు తత్కవి ఆరీతియ౯ గొంత(దోవం ద్నదచన యకా” ఆరణ్యవర్వ శేషము పూరించిన మహాత్యాగి యెజ్జనార్యుడు. విశ్వానగాహిదృక్పథము. వ్యంగ్యవై భవనము, రళనాసొభాగ్యము నివి మహా కవి కవిరాలక్షణములు. ఈ గుజమురికు వన్నయ తిక్కల కవిత పుట్టిల్లు. దీవివి

శమ్మికయ కపికా వైజయంతి తిపీశ చక్కగ నర్థముజేసికొవి యెజ్టయ ఆరణ్యనర్వ 'శేషపూరణమున దీనముమండి (పదీ వము బయలుడేరినట్లు ఆదికవి కవితమండి బయలుదేరి వీరక్షీరన్యాయమునల. దిక్కం యజ్వ కవితలో లీనమైవాండు. రెండు దీస్యప్రభలు కలిపినపుడు వావి (ప్రత్యేకత దుర్గ త్యమై వట్లు మిళిత వీరక్షీరముల (వ్రత్యేకతయు దురవగాహమేయగునుగదా ॥ వన్నయ నద్యము..... నన్నయ - ఎజ్జన భేదము ఆఅ పీ కలహంన కలవాద కమనీయ కమలినీ దీర్హికావై కఠ తీరములను (ఆడి అక్క వద్య 219) ఎజ్జన వద్యము..... కమవీయ కమలినీ కల్లోలవీధుల గదలు రాయంచల గతులయొప్పు (ఆరణ్య ఆ? పద్య 212) ఈ రెండు వద్యపాదములలో దారతమ్యము దుర్గ్రుహము- ఇందు రెండింటికివీ మాక్ష్మతమలేనము లేకెళ్లుండును? రెండు అన్నప్పుడే ఖేదమున్నదిగవా : = అవి వాదింతురేని యిందు రెండు పద్యపాదములలో ““కనువీయ కమలిని” అము వద మున్నది. నన్నయ పద్యముళోవి కమలివియొక్క_ కమనీయత నహేతుకము = ఎజ్జయ వద్యముకోవి కమలిని కమనీయత విర్హేతుకము. కావున నన్నయదే వయిచేయి...ఆని లూ రెండింటికిగల భేదమును కొందజు పారించిరి. వన్నయ మందరన స్తుపుము (ప్రకాశింన(చేయగా నెజ్హియ వన్తుపొందర్యమును జ్వితించెను గావున నెజ్జయదే పైచేయి యవి మటికొందరు నమర్థింతురు. వస్తుతద్గుణములలో గుణమువకే (ప్రాధాన్యముండుటి (వపిద్ధమేకదా ॥ లేము గర్గహమనశా ఖేఎముమ కమగొనుట కష్టమవియేకావి లేదములేదని యర్థముకాదు ఎజ్జన = తిక్కన భేదము ఇప్రే ఎజ్జయ ఆరణ్యవర్వము చివరిభాగమునకు. టోవునరికి తన కవితమ తిక్క.యజ్వ గవికికు పమానకక్షలో విలిసివాండు. చూడుడు,

లి1ర్‌ కవిత్రయ ఉయంకులు తిక్క.వ వద్యము.... చంక కడుందివిబిడ్డ పీండొకటి కాదప్పునా నెజుగండు ముందఠె య్యెడ నొకపాసెజుంగ దెద యెంతయు గోమలము (విరాట, ఆ. $.వ £15% ఎజ్జవన పద్యము... లీ కం9 ఈ ఏన్నది నా కూతురు శానన జనముఖ్య మిమ్ముదా: గొలువంగా వోపుదువవి పూనెం బన్‌ పాంవ మడీ కినుకలేక వవి గొనవలయున్‌ (ఆరణ్య, అ. శవ 81% వై రెండు వద్యములలో వాత్సల్యభానము వర్షింప(బిడినది. ఉభయ్యత్ర తదను కూరి పదరచవ ఠూచినట్లు రపామగుణముగ విర్వహింపబిడివది. వన్నయకవితతో నదుకనప్తడు సంవ్కృతపదగుంభనము, తిక్కయతో గలుప్పు రప్పడు కెలుగువదరచన యు మపయోగించి యెడ్దాపగడగూడ నుభయకవిమిఈతుడాయె. కవి నమవవిచేయుచున్నాను, వాచ్యకక్ష్యలో రసభావములు ఎజ్జమలోనున్న మజియొకవిషయముము వాకు. దోచినదానివి దెల్బి వాయువ వ్యానము విరమింగును. రవములు భావములు వ్యంగ్యములుగా మండవలయు నేగావి వాచ్యముణు గారాదు. అట్లగువేవి వావియంవలి చమక్కారము తగ్గిపోవును, వాద్యకక్ష్యలో రనభావములను చమక్కరించుట కవియొక్క ఘటనాఘటవ పొమర్థ్యమును దెబ్బను. ఇట్టే పామక్థ్యము (వ్రదింధవర మేళ్వరువిలో గలరు. తింకింపుడు. ఎందలి డానవంబుజదశేక్షేణ । యియ్యము౫న3 వోడ నల్పురున్‌ మందరి నీకు మవ్కియిది చూడగ దానుచితంబె నావుడున్‌ మందమనొోజ్ఞ హావ ముఖమండలమెతత్తి మృగాక్షిసూది నం (శందన వన్నిభువ్‌ నృపతింగవ్యక యిట్లని పర్కె, (పీతితోవ్‌.

గనిక్రళు కనిగా వైజయంతి త16 మహాభారతమున నాదిసర్వములో శంతనునుహారాజు నత్యవతివి మొట్టమొదట వర్కా శించిన నందర్భములోని దీ పద్యము. ఇస్తే ఎజ్జయ ఆరణ్యవర్వ శేషపూరణమున చతుర్ధాశ్వానమునందు వరీక్షి త్తు డను రాజు వేటకై యరణ్యమునకు టోయి అయ్యడవిలో నొక్కయెడ నొంటరిగ వువ్వులు కోయచున్న ఒక యువతివిం జూచి ఎన్వరిదానవంబుజదశేక్షణ యేకతమిట్టు లేల వీ విన్వన భూమియందు. జరియించెదు. అని (పశ్నించెనట. అపుడా యువతి తంథడ్రివంపునం, దిన్వన భూమియందు జరియించెద నద్వరుగోరు కన్యవే నెన్వరి దానం గావలయు నేర్పడ+ జెప్పుము రాజనందనా! అవి జవాబు చెప్పినది. ఈ రెండుసద్యములలో నొంటరిపొటున నున్న యువతిని పురు చుండు పల్కరించుటయే సందర్భము. కావున వర్ణ్యమగు విషయము సమానమే. కావి రన విరూపణరీతులు భిన్నముణ. నన్నయ న్యంగ్యకత్యలో శృంగారమును విరూ పంచెను. ఎట్లనగా శంతనుండు నత్యవతివి పలుకరించుటలో “అంబుజదశేక్షణ, మందరొ అమ రెండు పదములను వాడియున్నా(డు. ఈ రెండు సంటోధనలచేక రాజుయొక్క శ్రావము దానిపై (వసరించినదని స్ఫురించును. ఆ కన్యయు రాజునకు జవామి చెప్పు టలో “మంద మనోజ్ఞహాన ముఖమండలమునె త్తి” రాజును చూచినది. ఈ చూపు లోనే రాజాయొక్క,సేమను శానంగీకరించినది. అంతిమెకాదు నం్యకందన నవ్నిభుః డగు ఆ నృవతి పొందర్యము దానివిగూడ నాకర్షించినది. ఇట్లు వారిరువురికి విశేష (ప్రనంగములు లేకయే మనసులు కలపినవి. ఇది వ్యంగ్యరీతిలోవి శృంగారము ఇంక పరీకి త్తుగూడ నుకోభనను ఇళ్లే (పళ్నీంచెను. కొని ఆమె రసానుగుణమైన హావభావ (వవర్శనము లేకయే నేను నద్వరుగోరు కన్యను నేనెవ్వరిదానం గావలయు నేవ్పడ4 జెన్సుము రాజనందనా ॥ అని జవాబు (వగల్భముగ6 _జెప్పినవి. నన్నయ పద్యములో నక్యవతి హావభానముళలచే నేను సీవాననని పల్పినవి. సుళోభన (పశ్నములముగా వేను వీదాననని పల్కివది. ఇట్లు (పగల్భమైవవాక్కే పరీక్షి త్తు నెక్కువగ నాకర్షించినది. ఇట్లు వాక్సార్థశ_క్రితో రనస్ఫురజముు నిక్వహించినకవి (ప్రదింధపర మేశ్వరుః చొక్కడే కనబడుగున్నాండు ఇట్లనుటచే ఎజ్జియ వ్యంగ్యరీతిలో రపముల విరూపింన తాలడివి గహింపరాదు. ఈ (కిందిసడ్యము నవధరింప్పడు.

ఖ్‌? కటిస్రయే జయంత "లాలిత యౌవనొోజ్జ్వల విలానమునం దిలకించి సుందరా లీల విచేష్టితంబమర ఖీమవనోదృవ పింహరేఐయై (వ్రాలవె యింక పీ వెలమి వామవిలోచన లంగజన్మ లీ లాలనల్రై విపకులు భయాలసులై ధృతియేదిః జూడంగన్‌”” (ఆకణ్యపర్వము, ఆ. 7వ 814 ఈసద్యము కుంతీదేవి కన్యకాంతఃపురములో రహన్యముగా కర్టువి గవి ఆ బిడ్డను "పెశైలోమంచి నదితో. విడచు కథాఘట్టములోవిది. “ధృతి యేది చూడగన్‌” అను వదము వీరళ్ళంగార రనములకు వివృత ద్వారమైవది, ఇందలి చూడగన్‌ అను వనము ఉష్కుముకాదు. పార్థకము. 0 తిక్కన జయంతి ఏపిల్‌ 23 పొయంకాలము అధ్యదులు : శ్రే ఆర్‌, ఎస్‌. సుదర్శనమ్‌ వన్మావికులు: (శ్రీ సన్నిధానం సూర్యనారాయణళౌన్తి ఆర్‌, ఎన్‌. నుదర్శనమ్‌ (1827 (వ్రళుత్వ కళాశాలలందు అంగ్లాధ్యావకులుగా వనిచేక్క, (ప్రిన్సిపార్‌ అయినారు. కొంతకాలము నెల్లూరుజిల్లా, విడవలూరు వభుశ్వ కళాళాల (పివ్పిపాల్‌గా షండే వారు. నవ్యాంధ్ర సాహిశ్యరీతుల లోతుపాతులు కూలంశషముగ ఎరిగిన విమర్శ కుల. ఆంగ్లసాహిత్యమును పసమగ్రముగ అఆకళింపుచేసికొవి, అ విజ్ఞానముతో ఆంగర్రపాహిత్య పరిశీలనము చేసినవారు. అధునిక తెలుగు నవలారచఎికలపె పీరు ధారావాహికముగ '“భారకి'లో (ప్రచురించివ వ్యాసములు విషయపూర్ణములు, (ప్రామాణికములు, శాస్త్రీయదృక్పథముతో ఆలోచన్నాపీకకములై న వ్యాసము లెన్నిటినో వాస్‌నారుం వీకి నవలలు “అనుబంధాలు”, మళ్ళీ వసంకంి, *అనుర వంధ్య" తెబుగు నవలాప్రనంచనువ చివస్టాయిగ విలిచిపోగల ఉర్తమరచనలు,

శవ్మికయ కవిశా వైజయంతి 818 పన్నిధానం సూర్యనారాయణకాన్త (1897) వికిందరాబాదు వాసి. వైయ్యూకరణులు; ఆలంకారశాసప్రమున (వ్రరానముగ కృష చేవినారు. పండికకవులు. కావ్యాలంకొరసర్షగహము, ఠత్సమచందిక వీరి శాస్త్రీయ (గ్రంథములు, కీరనసందేళము - ద్వంద్వయుద్ధము, పువ్వులతోట, కావ్య మంజరి, నడుమర్యకప్పు నీరి, అర్గకిక్కన, అమృకకణముళు, వానవడ న! మొర లగు (గంథములు వ్రావినారు. జాతక కథాగుచ్చము వీరికి గుర్తింపుతెచ్చిన వద్య కావ్యము క్‌నూ శ్రీ సువర్శనంగారి ఉపన్యానం ఒకవిధంగా సాఫీ అయిన పవ్యతికావిలేఖరి శిపోర్షింగ్‌ పరిధిలో యిమడడం కొంచెం కష్టమే ననిపిస్తుంది. వార్మిపసంగం రాట్‌ పుర్‌గా పాగింది. ఒక విమర్శకుడుగా గాక, విడ్యార్శిగా (పనంగి స్తున్నానన్నాదు.. వారి (ప్రసంగంలో ,మామూలు పవ్యతికా వార్తావ్యాసానిక హద్దులలో విగించ పాధ్యంకాపి వొకావాక “0611600421 [020 ” (“వైళ్లావికమైన మరుగు వంటిది వుంది. మహిమాన్విత (ప్రతిభ అత్యాధునికదృష్టితో చూచినాకూడా తిక్కన కవిశ్వావికి మహోన్నతమైన విలువ. గొరవం వుంటుందన్నారు. ఆధునికపారస్వతంలోవి (ఫ్రాయిడ్‌ మార్క్స్‌ బికాస్తీ౯ా వగ్లైరా మహామహా శాళ్వికులసిద్ధాంతాల (ప్రభావం; ఎక్సి స్టెన్షలియజిం, రియ లిజం వగైరా వగైరా యిజాల (ప్రభావం, ఎడినన్‌ కాంసెక్ప్సు వగ్లైరా మన న్తత్వ శాస్త్ర పారిభాషిక సాంకేతికవిషయాలను దృష్టిలో 'పెట్టుకొనిచూచినా = తిక్కన సాగిం చిన భారతరచనలో, తిక్కన భారతపా(త్రలను మలచినతీరులో = మహిమావ్వితమైన వ్రతిఠ గోచరమౌతుందవి చెప్పాడు, తిక్కనగూర్చి చెప్పవలసినప్పుడల్లా అందరూ తరచు విరాట-ఉద్యోగ వర్వాలనే (వ్రస్తావిస్తుంటారు గనుక తాను అతి చిన్నపర్వమైన శర్ణపర్వాన్ని తీనికొని చర్చిస్తానన్నారు శ్రీ సుదర్శనం. కర్తుని పాత ణల అత్యాధునిక సారన్వతంలో తారవిల్లే పాత్రలలోవుండే కాంప్లెక్సెస్‌. కాన్‌ఫ్లి క్‌ కర్టవిపాాత లోగూడ మనకు కనపడుతాయన్నారు. కర్టునిలో అన్నీఉన్నా ఆదృష్టమనేడి లేదన్నారు. పుట్టిన మరుక్షణంలో నే తల్లితో ఎడబాటు; రాజకన్యకు పుట్టినా చదువు

819 కవికయ జయంకుణ వంధ్యల్లో, (వతికలో, ఆమేయమైన (పాభవాన్నిపొందినా అదృష్టమనేది లేనందువల్ల వే కర్ణుడు పరవంచన (బతకాల్సి వచ్చిందన్నారు. అశని ఆత్మ వేవనలో, ఆరాటంలోం ఒక విశ్వజపీనమైన అవేదన ఉందన్నారు. ఆధువికవాఖయంలో మనం తరచు వివే ఆత్మధర్మ(నత్యాభ్యావం కర్షువిలోను ఉందన్నారు.

“61161021 ఖంగుంగ౪” లో = కీలకమైననందర్భాల్లో కర్ణునిప్యాతమ తిక్కన యెట్లా తీర్చిదిద్హారో సోవాహరణంగా వివరించారు; సూక్మొలను చర్చించారు = ఒక శాత్వికథధోరణీలో. శల్యుడు-కర్ణువిలోని “౮॥0015010౮1 ౪0166" గా మనకు కవవడతా తన్నారు, శల్యుడు కర్షుణ్ణీ ఎంగిలికూడు గుడిచేకాకితో పోల్చినపుడు తనలోని “ఆహం” (దిద్దల్నై. తనకు కళ్లిన కావపుతెరగును. వివరిస్తూ * ...అప్పు డక్కీటకంబు నాలో కించిన వది యదృష్ట పూర్వవికృళాకారంబై యుండె. " అని తిక్కన (వ్రమయోగించిన వదం ఎంత అద్భుళంగా ఉన్నదో పరిశీలించమన్నారు (శీ సుదర్శనంార. '-_ఇది హోమరేనువత్పం బిట్లు దీని శల్యవిహితంబు జేసితి. వీవు నా వచనళల్యంబున విహ తుండవగుము" అవి తర్వాత తిక్కన (ప్రయోగించిన పవాలుగూడ ఎంతో బౌచిత్యా వ్నెరిగి కర్డువిప్నాశకు కీలకప్రాయంగా ఉండేటట్లున్నవన్నారు.. “యేఃణం:ట 18 ఉంక[10)"--- అవేది కర్దునిలో ద్యోతకమయేటట్టు తిక్కన ఆప్యాతను పోషించా డన్నారు.

“భారతం అనేది మనం పెరిగినకొద్దీ పెరుగుతున్నట్లగుపి స్తుంది. మహారచవ ఎప్పుడు అట్లానే ఉంటుంది. లాకతాన్ని చదివినప్పుడు మనయోగ్యతను మనం తెలును కొంటాం.. .నహృ్మదయుడు = ఆని అనేస్తారు మనవాళ్ళు! (రొవడిని వర్షిస్తూ తిక్కన ఒకచోట "ఆనాదర సుందర మందవ్మిత వదనారవిందయై” అవి అంటారు. చదలవాడ వంటి వండితులుకొందరు = ఆపాఠం తప్పు, “పాదరం-సుండర" అని ఉండాలని పాఠాంతరం చెపుతుంటారు. మరి వీరిలో కవిహృదయమెరిగిన సహృదయులెవ్వరు? మన అముభవయోగ్యత మబట్టి మనకు భారశార్థం విపలమొతూ ఉంటుంది....”” అవి

అన్నారు (శ్రీ సుదర్శనంగారు. (వవ్నిధానం వారు న్వీయ కవిశానకనంమాగర్రం చేశారు. ఆానంల

కట్మత్రయ 'కపీల వైజయంతి 820 1068 నన్నయ జయంతి ఫిద్రివరి 24 పొయంకాలము' అధ్యక్షులు : థీ ఐ. పాండురంగారావు వన్యావితలు। (శ్రీ ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్యులు ఉవన్యాపవలా: (శ్రీ మరుపూరు కోదండరామరెక్డి ఐ. పాండురంగారావు వ్యాయమూ ర్తి, ఇవ్పుడు వ్‌ ఆడ్డిగా వున్నారు. సాహిత్యము, నంగీకము లోలో కఫీ వీరి అభిమానవిషయములు. వరమ పొజన్యశీలి, సంప్కారి ఉర్పల నత్యనాంాయణాచార్యులు (1020 సికిందరాబాదు కళాశాల ఆంధాధ్యాసకులు, నవనకవులు, పౌం-వైన అండకాన్యములు 'వ్రానియున్నారు. కాగూరు.కచదేవయాని, గాంధారి వీరి అనువాదములు. శరణా గతి, తవతి వీరి కావ్యములు, బాలసాహిత్యమువ కొన్ని కృతులున్నమి జమీన్‌ రైతు న!

“....వన్నయజయంతి నభలో మన హోలికుక్షు (శ్రీ మరుపూరు కోదండరామ ెడ్డిగారిని. (వ్రనంగించమవి కోరినప్పుడు, ఆయన అన్పటికప్పుడు తయారై మాట్లాడుకూ వొ (ప్రధానమైన సూదనే చేశాడు ...తిక్కనకవీం[దుని స్వ గ్రామమైన పాటూరుమ చార్మితక్యగ్రామంగా వకటించి; ఆయన అక్కడ వివసించారనబడే స్థలాన్ని బార్మితక మందిరంగా ఎన్నికచేసి, తిక్కనకు ఆక్కడేరైనా కాశ్వతచిహ్నం నెలకొల్పడం, తద్వారా ఆ అమరకవికి జోహార్లర్పించడం బాగుంటుందని, కవిత్రయజయంతులను ఏ'పేటా విర్వహి స్తున్న (శ్రీ తిక్కవరపు రామరెడ్డి?రే పాటూరులో అ న్మృతిచిహ్న (ప్రతిష్టాపవకు తోడ్చడాలనీ కోరారు.

తిక్కన పాటూరువాసం

శిక్కనగారు పాటూరులో నివన్‌ంచాడా లేదా అనేది అనాదిగా వన్తున్న వివా

దాంకం. ఇన్సటికి 7) ఏళ్ళక్రితమే యీ విషయమై పెద్ద చర్చ జరిగింది. అప్పట్లో

68004 9 ఓగు జశటే జ్ఞ... శశి వి శిల బం కూర్చున్నవారు ; ఎడిమనుండి.(శ్రీ దుర్భా రామమూర్తి, థ్రీ ఐ. పాండురంగారావు, శ్రీ సముద్రాల నాగయ్య, (శ్రీ తిక్కవరపు రామరెడ్డి, థీ రేవూరు సుబ్బా రావు, ఛ్రీపి. వి. సుబ్బన్న శతావధాని, థ్రీ ఉత్పల నత్యనారాయణాచార్య- విల్చున్నవారు : ఎడవనుండి శ్రీ పోలూరు హనుమజ్ఞానికీరామళర్య్మ. (శ్రీ కె. తిరుపతిరెడ్డి (కార్యదర్శి, (శ్రీ మరుపూరు కోదండరామెర్డి. (శ్రీ ఎన్‌. ఎప్‌. కృష్ణ మ్బూర్షి, శ్రీ చల్లా రామభూపాలరెడ్డి, శ్రీ గోనుకొండ వెంకటసుబ్బయ్య, ఛీ ఎం. వి. సుబ్బారావు, శ్రీవ. వి. సుబ్రహ్మణ్యం. శ్రైంిరళి [1 |. 5 ళా య్‌ క ల న తిక్కన నంపూజన చేస్తున్న శ్రీ తిక్కవరపు రామరెడ్డి, (శ్రీ పోలూరు హనుమజ్ఞావకీ రామశర్మ, శ్రీ తుమ్మల పీకఠారామన్దూర్తి.

లలో ( క్‌ు జౌ న. ల! ల్‌ క స. ఛాహవా ఇం న క ళ్‌ క్‌ క న మీ శే లా న రె చ్శె శ గా తో న్‌్‌ అవే ఛి లిచీ త్త ఉట ప పం ళ యం ఊఉ "ళ్చీ + క ఏ? గ హు నానో పం గే వొష్తం లే! న జన్‌ ము వ్యా ఎ అన స్ట న్‌ గో ఆల కలే ళ్‌ లే! నా జట బర్గ్‌ ఓ న్లంస ము! లంక! న 7 క్ష క క ఓ ఈ ళా సా శిల ళల వే హా. క్‌ లన నో టా వ్‌ నష వనాల క్లో షు త్త | న్‌ సఫా టే వస్తు. స్‌ జ ల్‌ శ మ గాను టపచ నళ ఎక్‌ టన క పే న ఖై క్‌ న్‌్‌ జే తా క . వ్‌ వ్‌ళ్తీ కల భం చాకో ల ఖ్‌! క్‌ ఆజ స్తమ్థ్యగమమా--. ల! వెపే* ణి షూ కూ. సవరం జ్‌ న /| రల రాలా న! స్య లు ఆ క వాయె వై ఫ్రీ వ లుక్‌ అ క సన సాలే ఫి భిథై వల; గి చా ట్ట “ం శీలం ఖ్‌ ్‌్‌ శే ల న్యళే శి జై రి జ్ర న్‌ న ఇ జ శకి గే కన ఇ జతి . వి త్తే టి - న్న రగ అ న: స జి జ్‌ శ కతి

821 కవిత్రయ అయందుణు వెల్లూరికి తలమానికంగా వుంటుండిన సాహిత్యప తిక *“అమ్ముదిత (గంధరింతామజిలో నంపాదకుడు పూండ్త రామకృష్ణయ్యగారు యీ చర్చకు పెద్ద వేదిక కల్పించారు. 1894 అక్టోవిరు నంచికలో గురజాడ (శ్రీ రామమూర్తి కవుల జీఏఠచరిత [గంథఠంతో తిక్కనది నెల్లూరు కాదన్నాడని; ఆయన వెల్లూర్లో భారతాం(రీకరణ చేయలేదవకంవై. కోవూరు సుబ్బరామయ్య అనే ఆయవ గయ్‌మనిలేస్తూ ఒక లేత (వాకాడు. తిక్కన పాటూరులో వివానమేర్చరచుకున్నాడని తిక్కవకుమారుడు పాటూర్వుగ్రామ కరజీకం కూడా నంపాదించుకున్నాడని కొన్ని అధారాలు తెల్పుతూ ఒక నంపారకరేఖ (వాకాడు

ఆ తర్వాత 1% వె ఫైంబరు- అక్టోవిరు-నవందిరు “ఆము దిత _గంతచింతామజొ వంచికల్లో నే పెద్ద చర్చ జరిగింది. అలనాటి పండిత్యశేష్టుడు వాగపూడి కువ్వుస్వామయ్య గారు తిక్కనవి పాటూ రేనవి వాదిస్తూ ఒక మదీర్టలేఖ (వ్రాశారు.

1881 నంవత్సరంలో _ శ్రీ నాగపూడి కున్పుస్వామయ్యగారు శతఘంఖఅల వెంకటరంగయ్యగారు కల్సి పాటూరుకు న్వయంగావెళ్ళి తిక్కన వంశీయులవి చెన్న ఐడేవారితోకల్పి సంభాషించి కొన్ని పద్యదాఖలాలు, అవీ యివీ 'పేకరించుకొవివళ్చివల్లు వవివరంగా ఒక లేలలో వివరించారు. ఆ పృతిక నవంబరు నంచికలో తక్కవ వంశ వృక్షం 16 తరాల వివరాలతోకూడా ఒక పట్టికను ముద్రించారు నంపాదకులు.

అంతకుమించి యీనాటివరకూ తిక్కన వివాన వివరాలమగూర్చి వెల్లూరువాడు (వ్రత్యేకంగా ఏమీ పేకరించ లేకపోయారు; పరిశోధనచేయలేక పోయారు... రెండేళ్ళ క్రితం కవితయజయంతులకు ఆం(ధసాహిత్య ఆకాడమీనర్యులు (శ్రీ లి. రామరాజుగారు వెల్దారుకు వచ్చినప్పుడు శ్రీ ఎన్‌. ఎప్‌. కృష్ణమూర్తి ఆయన్ను పాటూరుకు తీమళ్ళి ఆ స్థలాలు చూపించినప్పుడు ఆయనన్నాడు వొకమాట..తిక్కవన పొటూరులో భారతం (వ7ాడవడావికి చెప్పుకోతగిన దాఖలా ఏమీ నాకు కనవిశ్లేదు అన్నారు

ఎవరెన్ని అన్నా తిక్కన నెల్లూరువాడుగా; పాటూరు వివానన్టలంగా (వషిర్ధి కెక్కాడు. ఆమహాకవికి స్మృతిచిహ్నం నెలకొల్పడం భావ్యమనిపంచుకొంటుంది ...

ఆమధ్య 15 ఏళ్ళక్రితం తిక్కవనవంశీయు లనబడేవారు తిక్కన శాశ్వళచివ్నోన్ని వెలకొల్పేందుకుగామ (పొ(గెపీవ్‌ యూనియన్‌వారికి లెండెకరాలపొలిం. (వ్రావివ్వడం: ఆ తర్వాత ఆ వంశీయులు కొందరు కోర్టుకెక్కడంతో అవి రద్దుకావడంకూడా జరిగింది. ఈ ఘట్టంకూడా వరిగా చరిత్ర కెక్కలేదు,

వా21

కవిత్రయ శవికా వైజయంతీ 82కి

చన్నయజయంతి నభలో (శ్రీ ఉత్పల నత్యనారాయణావార్యగారు “రాజధానిలో పౌథఠప్ప న్తకాల అంగడి'విగూర్చి తాను గళంలో (వావిన కమ్మని వద్యాలను శ్రావ్యంగా చడివారు. తిక్కననుగూర్చి, తిక్కవరపు తామరెడ్డిగార్నిగూర్చి అళువుగా (వ్రాసితే చఛంవకనూలఅను ఆర్ద్రంగా చదివారు... ఇయూత్‌కొం్యగెన్‌ 29-2-1068

“ _. నన్న్మయజయంతి నభ నెల్లూరు (పిన్సివల్‌ డిస్టిక్షమున్సివ్‌ శ్రీజ పాండురంగారావు అధ్యక్షతన జరిగింది. "నేను కవివి, పండితుడ్జే కాన'ంటూ, వారితో నరినమానంగాః; *“నన్నయగురించి నాకేమి తెలియిదంటూ నన్నయ బొన్నత్యాన్ని జ్లప్తంగా పాండురంగారాపుగారు వివరించారు బొచిత్యదృష్టితో వ్యాసలారతానికి నన్నయ చేసిన మూర్పులమాట (ప్రస్తావించి, 'న్వతం్యతరచన" అన్నట్టుగా రచన చేశారవి, కొన్ని వ్యాకరణదోషాలున్నా అవి న్వల్పదోషాలుగా తోసి వేయదగినవవీ అన్నారు,

ఆనాటి నన్మానికుడు శ్రీ ఉత్పల నత్యనారాయశొాచార్య నవ్నయనుగూర్చి కొత్తగా చెప్పవలసిండేమీలేదవి ఒక్కమాటలో తేద్చేసి “వీధి ప్తున్తకాల షాపు'మీడ వ్వీయకవిశాగానం చేశారు. "సివిమా ఖర్చుకై డింభకుల్‌ డబ్బుగడించు చోటు'_యిడీ వీరి కవవవుస్థాయి. ..

తర్వాత మరుపూరు కోదండరామరెడ్డి నన్నయనుగురించి చెపుశూ శర్మిష్టపాత్ర అపూర్వనృష్టి అన్నారు. 'తము _పేమించినది ఇంకొకనితో అనుభవిస్తుంటే యేనాడై నా వాకు లభిస్తుందన్న ఓపికచూపిన అరుదై నప్మాత యిది" అన్నారు. తిక్కనతో నన్న యను పోల్చడం పొరపాటనీ, “తెలుగుభారతికి ఇద్దరూ రెండు కళ్లు అన్నారు....”

9 మరొక నెల్లూరువత్రిక. 14 ఏళ్ళక్రితం స్థాపించబడి ఈనాటికీ అవిచ్చిన్నంగా నడు మ్తాంది. నంష్థావకుడు శ్రీ ఎల్‌, వి, కృష్ణారెడ్డి,

౦0

శు శిష్మకయ జయంకుట ఎలన జయంతి ఫ్ని౭వరి 25 అ ఉదయము అధ్యమిలు తలు: (శీ తిక్కవరపు రామరెడ్డి చనవ్మావితులు: (శ్రీ పి, వి. సుబ్బన్న శతావధాని కడవజిల్లా, ప్రొద్దుటూరువారు. మోజురగ్గిన అవధానముల.ై మక్కువతో నేడు వాటిని సాగించుచున్న యునకురిలో మబ్బన్నగారు బాగా గణు98 ఎక్కి.నవారు వీరు గడియారం వెంకటశేషళాన్రగారి శిష్యులు, పాహిత్యకృషి చేవే శ్రీమతి కుడు. ఆర్మరదేశమందంతటా పేరు (వభ్యారులు గణించుకొవిన అవధామి కవిర్వం గట్టిపారుగ నంస్కృతబాణిలో వడచును. తిక్కవరపు రామరెడ్డిగారి భాషణము:

ఈ మహాకవి మిక్కిలి రైవభక్తుడు. వీరి తలిదండ్రులు సూర్యకవి = పోత మాంబలు. వీరి (గ్రామం కందుకూరు తాలూకొలో నీలకం ఠేశ్వరస్వామికి విలయమైన (గుట్తూరు.

ఈ కవికి శంభుదాసుడనియు = ప్రదింధవర మేళ్వరుడు అనియు రెండు బిరుద ములు గలవు. విహుశ అరణ్యసర్వమును పూర్తిచేసి రాజనన్మానముల నందుటనలన *ప్రదింధపర మేశ్వరుడు' అవియును, ఈశ్వరభ క్రి గలవాడగుటనలన శంభుదానుడు అవియును వీరుదములు వచ్చినవి అని తోచుచున్నది.

ఇతడు తాను 4నభక్తుడను అని చెప్పుకొన్నను, తన కులదేవయగు ఆఅహోదిల నరసింహస్వామికి అంకితమిచ్చిన నృపింహపురాణమును, హరివంశమును, రామాయణమును రచించివవాడగుటచేత శన కేశవులయందు తిక్కనవలె నమావభ క్రి గలవాడని తేలుచున్నది. వీరి రానూయణము ఆంధ్రుల దొర్భాగ్యమునలన మరుగై నది, అందలి శెండువద్యములుమా[ఠఈమే లతణ్యగంథములందు కనపడుచున్నవి. అందు ఒక వద్యమ్మీకింద ఉదహరించుగున్నాను.

కేవత్రయ కవికా వైజయంతి ర్‌2క చెజకుం దో(టలంబెంచి శాలిమయ మమేశ్రన్పలుల్‌ వించియ క్క-జలేకుండ(గ6 బూగనాగలతికా కాంతారముల్‌ (పోచి, యే _గ్రెజనంతం గుముదోత్పలాళి - వనవాటీకోటి౬ బాటించి, పె సైజువుల్‌ వొల్చెం బురంబు వర్దేనలం (విస్ఫీతాంబు పూర్ణస్థితికా౭ వీరి కవిత్వమందు సూ క్రివైచ్మితి మెండు. ఈ విషయమును (శ్రీనాధుడు “వరిఢ వింకు (వ్రదింధసరమేళ్వరునిలేన = సూదక్రివైచితి నొక్కాక్కమాటు” అవి చెప్పి యున్నాడు. సూకక్రివై చితికి వీరి అకంణ్యపర్వలాగమున సావిత్రీ = వత్యవంతుల వవ విహార నందర్భములో నొకటి ఉదహరించెదను. “కమనీయ కమలినీ కల్లోల వీథుల గదలు రాయంచల గతులయొప్పు, బహు పుష్పపల్లిన (ఫ్రకర చితితములై కఠనరంరు తరులకా తతులసొంపు, మకరంద రనపాన మడ విలోలంబులై. (శాలెడి మయెలదే(టీ గముల యులివు., విరివక్వమంజుల ఫలరసోద్ధతములై వలుకు రాచిలుకల పటురవంది. బ్రీయుండు వేలు వేటు వ్రీకిమైః జూపుచుః జెప్పుచును జనంగ6, జిగురు టో(డి గనుచు విముచు నిర్వికార సల్లాస మిం పాఠ నతవి తెట:గు వరయుచుండె.

(ఆరణ్య ఆశ్వా-?. వద్య-౭18) మరియు కర్టునియొడ్దకు దేవేంద్రుడు (న్రాహ్మణరూపములోవచ్చి, భీక్షమ అడిగినపుడు కర్దుడు ఇట్లు అడిగెను...

*ఆలస విలొన లాలస రసాన్వితలై న వితంవినీజనుల్‌ వలసిన, భూరివిస్ఫురిత వస్తు నమ్మగ్రములై వ (గ్రామముల్‌ వలసివు మల్లిసన్మజణి సువర్ణ విభూషణ గోధనావళుల్‌ వలసిన(, గోరుమిచె [్బేద = (ధువంబుగ నొపుడు నాతఠశడిట్లనుకా. వాఠవి అక్కరలేదు, నీ కవచకుండలములే కావలెను అమను ఇంటదుడు,

ర! కమ్మికయ ఇయంతుణు, వన్నయ = ఎజ్జా'నగడలు (ప్రకృతివర్ణనలో మిక్కిలి (వతిభకలవారు. అంతేకాక ఈ మహాకవి మహావినయావ్వితుడుగా గోచరించును. నృసింహప్పురాణమునందలి వీరి వద్యమును తిలకింపుడు..... “మించిన వేడ్క. వీనులకు మిక్కుటమై మధువృష్టి (గమ్మ రా యంచలుగూయం (గొంచమును నావలం గూయంగడంగుళంగి. (లొ ఢ్రాంచిత శబ్దిసారులు మహాకవ్సలాద్యులు కాన్యశయ్య గీ లించిన కీర్తినంగ మలిలీలకు నేనును. గాండు( జేపితిజా. హరివంశముపై విమర్శ వీరు తన హరివంళముము. రామాయణమును, అర్దంకి రాజధావిగ చేపికొవి ఆం్యధ్రదేశమును పాలించిన ప్రోలయ వేమారెడ్డికి అంకితము కొవించెను. రెడ్డీరాణాలు వెల్లూరుజిల్లాలోవి కోవూరుకాలూకా వివాసుల్హై న వంటరెడ్లు, (ప్రోలయ ఆతని కుమా రుడగు వేమారెడ్డి, అతని పోదరుణబు, వారి మేనమామలు, వారి కొమాబ్ళ అంద రును, మొదట కౌకతీయరాజ్యమున 'పేనాధివకులుగ ఉండిరి, [_వతానర్ముదువి కాలమువ ఆరాజు రెడ్డివీరులను నగౌరవముగ చూడక, వెలమనాయసలను ఎక్కువ అవరముతో చూచుటచే, రెడ్డివీరుణు కాకతీయ స్వామాజ్యమునువదలి అద్దంకి రాశధావిగ ఏర్చరతు కొనిరి. అటుపై. కాకతీయసామాజ్యము పతనమ మయ్యెను, అద్దంకిలో (ప్రోలయ వేమారెడ్డి రాజుగమండ అకని సోదరులు వారివై నంపూర్ణమగు భక్తి విశ్వానములు గలిగి వారికి తోడ్పడును పరిపాలన గావించిరి. వారిలో మల్లారెడ్డి మహావీరుడు, (ప్రతిభాశాలి, అతడు కందుకూరు దుర్గమువకు అధి వేత. అచటికి (గ్రుడ్తూరు మిగుల నమీపము, అందుచే ఎత్జావగడతో వారికి పరిచయము ఏర్పడినది. రెడ్డిరాజులు శౌర్యముతోపాటు, విద్యలోగూడ అసమాన పాండిత్యము వంపాదించిన వారగుటచే ఎజ్జాపగడ, మల్లారెడ్డిని అప్పుడపుడు దర్శించుచు వారి పాహిత్య కవితా (వ్రతిళలను వారికి తెలియనరదుచుగుండిరి. వారు ఎక్కుడు భక్తితో వంతోషించి కవిగారివి మిగుల సన్మావించుచు, వారిని తమ అన్నగారికి వరిదయము కావించినందువలన వేమారెడ్డి ఎర్రనతో ఇట్లు చెప్పెను. “వా తమ్ముండు ఘనుండు మల్లరథనీ నాథుండు నిన్నాకత ్రీలోడన్‌ నముసేకుంజేసి యెలమిం జేవట్టి మాకిచ్చుటజా

కవిక్రయ: కనికా వైజయంతి లి శేతో మోదమెలర్ప రొముకథ ముళా తెన్పించి అుళ్యు త్తమ బ్యాతిం టొందితి వింకనుం తవియ శే! గావ్యామృకా ప్వాదవజా. (హరి-ఆళ్వా- 1-జొ విమర్శకా(గేనరులు, ! ర్తిశేషులు శ్రీ కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డిగారు ఎర్రావగడ హరివంశముపై రాజమ హేం్యద్రవరములో ఉసన్యపించునప్పుడు ఇట్లు చెప్పిరి. “తిక్కన కవిత్వముకం పె కొన్ని ఘట్టములలో హరివంశమున ఎజ్జన కవిత్వమే ఒకటిరెండు వన్నెలు మిన్నయైయున్నవి'” అవి: వాకుచ్చిరి. ఎజ్జన వర్జనాంశముల పద్యములలో ఈ (క్రింది హరివంశములోని పద్యములను గమనింపుడు:.. ఇచట ఉషయు అనిరుద్ధుడు అనభవించినవి తుచ్చముగు ఇంద్రియ సుఖము మాత్రమేకాక పావన్యసేమరసముర్టపి గోచరించును. “కలలోన నొండొరుళ్టోగలసిన యప్పటి యానందపూర్ణ ధన్యత్వములువు వెఠనీ యొండొరులపై( (బేముకి నలిపిన పంఠకాన బహుళ దకాంతరముణ నెమ్మి నొండొరులకు వెచ్చెలికకమున వల్చిన యనమ భాగ్యాతిశయముః (గియల నొండొరులకు. గీల్కొన నొదవిన యౌవవోచిత్‌ కళావ్యా ప్తి విధము తెన్నుమిగుల నొండొరులకు. జెప్పికొనుచు వద్భుతంబులు భయములు నాదరములు. గొతుకంబులు బొదలాడ(గా( (బీయుండుః (బ్రియయు. (గ్రోలిరి మాతన (_పేమరపము. (హారి-ఉత్త్రళ-ఆజ్వా 1. పద్య 38ట) మందు...ఉషారేవి చెలికత్తెల చక్కదనము వర్జించువట్ల. “కనక కుంభంనుల గర్వంబి చులకగా( గల్పించు వలిచన్ను౬ గవల్నవేంగు. విండారుచుందురు నెను తక్కు.న షడం ఉిలకిందు ముద్దుమోననల వెడంగు

తా కవిద్రయ అయంకులు నంరాత కూవులవలను మొక్కఅవనోన (ధాణ (గేంగన్నుల వాండిమియును బాలపల్ల ముల లీలలు పొలివోవ మించారు కెంగేలి మేలిమియును మనము సౌక్కింవ(జాల వింపెనయు టోటీ వదువు పొదువంగ! (గీడైక సరతనొంది యొండెటుంగండు భోగించుచుండె, గీత వాద్య వృత్య మధూత్పవ వ్యా ప్తవతుల.”” (హరి ఉత్తర-ఆక్వా 7. వద్యం 55 భారత రచనలో ఎజ్బన స్థానము ఎజ్జన కవ్మికయములో నొకరు. ఆంధ్రులకు (త్రిమూర్తులు ఎట్లు ఆరాధ్యులో అప్లే వీరును ఆరాధ్యులు. వీకు మువ్వురును కనిబిహ్మలే. ఒకరికొకరు తీపిపోవువారు కారు. అందుచేతనే నన్నయనుగురించి తిక్కవగారు ఇట్లు చెప్పిరి “ఆది దొడంగి మూడుకృతు లాం(ధ్రకవిత్వ విశారదుండు వి ద్యాదయితుండొనర్చె మహితాళ్ళుండు నన్నయభట్టు దక్షకళా అని. అవ్లే తిక్కనగారివిగురించి ఎట్జాాపగడయు.._ “కన కావించిన వృష్టి తక్కొరులచేతం గాదునా, వే మఖం బున దాదిల్కిన పల్కు. లాగమములై పాల్పొందు వా, వాణిన _త్తను పీఠం డొకరుండ వా జను మహత్వా పిక గవిబహ్మ వా విమతింతుకా గవి తిక్కయల్వ నధిలోర్వీ వేవతాభ్యర్చితుక,” అలి చెప్పిరి, కొందరు నన్నయ మూడుపర్వములు ప్పూర్తిగావించి చనికోయిరవియు, అందు కొంతభాగము చెదలు తివిపోగా దానివి ఎ్యరనగారు నవరించిరి అందురు. అది బుద్ధ జొరబాటు. నవ్నయ ఆకస్మికముగ యుద్ధములోగావీ ఏ అవాంతర పరిస్టకులనలనగావి, (వాయుకు వ్రాయుచు గంటను ఆగకయే మరణించినట్లు వృష్టముగ కవపడును. చరమ తఈళయందు వీరి కవిత్వముగూడ ఒక్కమారు (వ్రజ్వలించి వుటుక్కున ఆరిపోవు తీవము తందమున పొడకట్టుము. నన్నయ శరదృతు వర్ణనము గావించుడు...

కమిక్రయ కవిజా వైజయంతి తి “ధ్రూసతికిం దివంబునకు. బొల్పెనగంగ( శరత్పమాగనుం వానకల్యనమోదకరమై విలపిల్తె మహర్షి మండలో పాపిత రాజహంనగతి భాస్మిపనన్న సరన్వతీకమ బ్ఞానన శోఖిరందిగుడు నల్దజాయానముతో నమానమై.”” ఇక నన్నయగారి చివరిపద్యము, “కారదరా[తు లుజ్వల లనత్తర తారకహార పం క్తులం జారు తరంబురియ్యె విక సన్నవ శై రవ గంధబంధురో దారన మీర సౌరభము తాల్చి సుథాంకు వికీర్యమాణ క ఉ్పూర వరాగ పొండు రుచిపూరములం దిరిపూరితంబులైై .”” అటుపై ఎ్మారనగారి సద్యముణు చూడుడు. మృరదరుణాంశురాగరుచి. బౌంపిరివోయి విర న్త వీరదా శరణములైై దళత్కమల వై భవ జృంభణముల్లపిల్లను ద్ధురతర హంవ పారన మధ్యువత విన్వనముల్‌ వెలంగంగా6 గరమువెలింగె వాసరముఖంబులు శారదవేళం జూడగళా. పైపద్యము ఎ్మారన కవిత్వమగుటవలిన దై వికముగ ““ఎజ్జన'” అను పేరును స్ఫురింత కేయుచున్నది. ఆంతేగాక...తరువాత పద్యము=ఎ్మరవగారి వర్ణనాచమత్కతికి మచ్చుతునక - చూడుకు..... దానాంభః వటలంబునం దృిధువయోధారావళిందాల్చి, గ ర్థావిర్లోషము బృంహితచృ్చలన€ (బచ్చాదించి (పప్రావృట్పయో దానీకంబు శరదృయంబున నిగూఢా కారతఃా డిగ్లె నాం గానొప్పారె(మదోత్కట ద్విరద సంఘంబుల్‌ వనాంతంబునకా.” ఇట్టీ మహాకవియగు ఎ(రనార్యుడు నన్నయం-తిక్కవనల అడుగుజాడల ననుసరించి వారి యుభయకవిత్వములకు చక్కగ అతికినట్టుగంతన కవితను పొందువరచి కవిితయములో అవితరపాధ్యమగు స్థానమును వంపాదించి మవ హృదయములలో విరంతత పఫ్టావ మమ నంపాదించెను..._ అందులకే ఒళ మహాకవి ఎరనార్యునిగురించి యిట్లు చెప్పెను,

19 కవిక్రయ జయంకులు కారతకావ్య హారమొక భాగము నన్నయభట్టు కూర్చొ ము శ్రారమణీయ వాక్యముల దక్కినభాగము పోమయాజి సౌం పారనొవర్చె రెంటి కలయణా శివదానుడు మధ్య వాయక భ్రీరచియించె శారద ధరింన కవ్మితయకీ ర్హి మించగజా”

ఇక భావాంబరవీధి ఎల్లిపుడు విహరించు ఎజ్జరార్యువి పద్యమును న్యారించి నా ఉవన్యానమును చాలింకును.-

“అంబ నవాంబుజోజ్వరి కరాంబుజ : కారద చంద్ర చంద్రికా డంవిరచారుమ్నూర్జిః (సకటన్ఫుట భూషణ రత్నదీపికా చుంబిత దిగ్విభాగ ః (శుతిసూక్త వివిక్తవిజపభావ ! భా వాంబిరవీధి వ్మిశుత విహారిణి ః నన్‌ గృపజూడు భారతీ । ;”

ఇట్ట్మికవి'శేఖరువకు ఇవేనా జోహార్లు! 18 జమీన్‌ ర తు 10-1068

మ్‌వా

కవ్మితయ జయంతులు - నోబెల్‌ బహుమతి

“*“వ్రవంచపారన్వతరంగంలో వొక అంతర్జాతీయ స్థాయిగలిగిన కవికి “నోబెల్‌ [వయిజు' వస్తే ఎంతగా సరవళ మైపోతాడో; అట్లనే = కవిికయ జయంతులపేరో ఏ'పేటా ముగ్గురేసి కపి పండితులకు (శ్రీ తిక్కవరపు రామరెడ్డిగారు యిచ్చే బహుమాన వన్న్మానాలుపొందిన (ప్రాంతీయస్థాయి కలిగివ మన ఆంధ్ర కవి పండిఠులు నందరపడి పోవడంలో ఆశ్చర్యంలేదు.

ఈ విలేఖరి ఎగరుగు చాలమంది కవులకు ఈనాటికీ వొకేవాక లశ్యం వుంది. తిక్కవరపు రామరెడ్డిగారిచ్చే యా బహుమానాన్నిపొంది నన్మానాన్ని స్వీకరించడమే ఈమ జన్మక్కుపార్థకం, అనుకునే కవిసోదరు లున్నారు. మొత్తానికి ఆ ప్థాయి-గొరవం ఈ కవ్ళితయ జయంతి నన్మానాలకు చేకూరింది.

పైగా, వచ్చేసంవక్పరంమంచీ వొక్కాక్కరికి రెండు మాటవదహార్లునొవ్పున అంపే = రెండువందలా ముపష్పయిరెండు రూపాయలదొప్పున సన్మాన బహుషూన మొత్తాన్ని పెంచినట్లుగా (శ్రీ రామరెడ్డిగారు మొన్నసభల్లో (ప్రకటించారు. అంటే ముగ్గురు కవులకూకళల్చి ఆరువందలా తొంభై యారు రూపాయల యివ్వడమపుతున్న చన్ననూట. ఈ అఖిల ఆం(ధ్రావవిలో = యింకెవరూ యింత మొత్తంతో ఏ'పేటా కవి

కవిత్రయ కవిలావై జయంతి 830 పండితులను నక్కరించిన పాదృళశ్యం మరొకటి కనదిడదు. ఆది శ్రీ రామరెడ్డిగారికే దక్కి-౦ది.

ఇంకోవిధంగా అ (ప్రత్యేకస్థానం వెల్లూరికీ దక్కిందనాలి.

పి, వి. నుబ్బన్నగారి అష్టావధానం

తొమ్మిదిగంటలకు పారంభమైన అవధానం మాంచి మిట్టమధ్యాహ్నం 12-88 దాకా కొనసాగింది; మూడున్నర గంటలసేపు ఈ కవిత్వపు (క్రీడానర్కప్‌ ఫీట్‌ వినోదం అరిగిన, టౌజా హాల్లో (కిక్కిరిసిన జనసమూహం వల్పబడకపోవడం ఆశ్చర్యంగానే వుండింది ఈ విలేఖరికి. ఈ సందర్భాన్నిగురించే ఆశువుగా వొకవద్యం చెప్పమవి శ్రీ విశ్వనాథకొతులుగారు కోరినపుడు అవధానిగారు చెప్పిన ముచ్చకైన పద్యం చూడండి:

జరుగుచుండు నకృత్తుగా పథలు కొన్ని

ఎన్నడో యొకవాడు కూర్చున్న నేమి?

వర్వదినమున షడ్రన ఐింధురాన్న

మునకు వేచియుండరే (బ్రొద్దుపోవుదనుక. ఈ. వౌక్కపద్యంలో నే కవిత్వమనే పదార్థమనేది కాన్త కనపడుతున్నది. అ ఆవధావి గారు అశువుగా చెప్పిన మరేపద్యంలోనూ కవిత్వం కవనశ్శేదు మరి.

“వమన్య” విర్వపాంచిన శ్రీ కొండా రామడందద్రారెడ్డిగారు యిచ్చిననమన్యకు.. అనధావిగారు ఆశువుగా పూరించినపద్యానికీ ఎక్కడా పొంతన కుదరలేదు. ఏదో నట్లు బిగించిన యంత్రంగా; యతి.ప్రానలు కూర్చుకున్న పద్యంమో_న్తరుగా పుట్టకొచ్చింది వద్యం. తీర్థానికి తీర్థం; (ప్రసాదావికి (వపాదం అన్నట్లుగా తయారై ది వ్యవహారం.

కొండావా రిచ్చివ నమన్య చూడండి;

“పఏకందియ్యెనో రాత్రియం ఐవలు తా నేడ్పింనగా (ప్రాణులజా

ఆవధావిగారు పూరించిన పద్యం చూడంది.

“పాకార్యాళవెలుంగుదోన విరొవెకా వంకేజముల్‌ [బొద్దువో శేకుల్ళోడిచి వశ్వముకా తమముం (ట్రే రేసింపగా సాగెడుకా లోకంనీయడి మేలు కీ దెప్పడు కల్గుకా వెంటవెంటకా బళా ఏకంబయ్యెనో ర్నాతియుం బవలు.... .... ....”

ఖః కవిక్రయ జయంకులు వకన్యలోని ప్పరిటొను వట్టుకొనలేశనేపోయారు. ఒకరోజు వెన్నెల రాత్రినారు వుక్కా జోమ్త్‌ంపే వ్నిదవట్టక అన్సటికన్పుడు ఆశువుగా శామచండద్రారెగ్డిగారు కూర్చుకున్న వద్యమట ఎంఠ సొంపుగా వున్నదో చూడండి : “*ఆకల్లాడుటమానె ధూజములయం దార్మాతియం దంకయు౯ా

లాకాచం[దుడు దోచె భానుడటు లు(గాకృతికా దాల్బెనా

పోకెజా వెన్నెల నూర్యోరళ్మి యటులజా చోద్యంబుగా వేడిగా

ఏకంవిమ్యెనో రాాతియుం ఐవలు తా మేడ్చింపగా (పాణులకా.

ఆ తర్వాఠ... యముణ్ణి ప్రనన్నసౌమ్యుగుణ పూరితుడుగా వర్షించమవి (శ్రీ దుర్భా కామమ్పూర్జిగారు కోరగా అవధానిగారు చెప్పినపద్యంలో స్వారన్వం అంతగా కవ రళ్ళీదు.

అయితే వొకటి....కవిత్వంగొడన వదిలేసి; *వ్యర్టవనంగం" విర్వపాంచిన కురుపూరు కోదండరామరెడ్డిగారికీ. అవధావిగారికి మర్య జరిగిన నంవాదంమాతం పున్నంఠలో వినోదంగానే వుండింది.

కోదండరామరెడ్డిగా రన్నారు.._.

మనపై కొందరు అభాండాలు వేస్తున్నారు; నేను వా కులవృ త్తి ఆయిన వ్యవ పాయంనూని ఈ రంగంలోకి జొరబడ్డానవీ: మీరు మీకులవృ త్తీఅయిన చేనేతమాని అవధానాల్లో వడ్డారసీ; యిందుకే దేళంలో ఆరాచకం (ప్రబలిందనీ అంటున్నారు. మీరే మంటారు దానికి ?_..అని అడిగికే ఆవధానిగా రిచ్చిన నమాధావం చూడండి:

“మీకు వ్యర్థ్యవనంగంచేస్తూ నభలో ఆడ్డదుడ్డంగాపడి దున్నుతున్నారు, నేమ వద్యాలు అల్లుతున్నామ. ఎక్కడికిపోయినా కులవృత్తులవానన ఎట్లు పోతుంది ?”-అవి నమారానం చెప్పాడు. వోలికుడు డంగై నాడు.

“ఓరెంకో రేవడు సాకాదినకే"'అవేదానికి అర్థమేమిటవి అడిగితే ఆనధావి బెవ్చలేకపోయాడు ః అట్ల వే...ప్పరాణజనకనంచేనిన గోసుకొండ వెంకటసుబ్బయ్య ఇంకో చమక్మా-రమిచ్చాడు..

“కజ్దలే కమలం భాతి కానవే జాతీ సువ్యతమ్‌ కనే చిలిఠం భాతి కవి, రామే, కిముద్భుకం ఇ

శవిక్రయ కవికా వైజయంతి కండ శజ్దలమున కమరిము భానిల్లుచున్నది. జలమునగదా' భాపిల్లేది ? కాననమున సుస్మిత మెట్లు భ్రాసిల్లును ? ఆననమునగదా : కవటమున చిత్ర మెట్లు భాపిల్లును = సటమునగదా? కవి శామౌ ((ప్రియురాల్రా ఈ అద్భుతమేమి?...అవి వొకప్రియుడు (ప్రశ్నించాడట, ఈ ముడివి విడదీయమన్నాడు, అవధానిగారిగొంతులో వెలక్కాయవడ్డది. గమ్ముగుండి పోయాడు: కాన్త అలోచి స్తే వండితుదై నవాడు దీనికి నులభంగావే నమాధానం చెప్పొచ్చు. కవిరామా ఆంే “క” విరామంచే స్తే కిమద్భుకం? ఆశ్చర్యం లేదే? అంటే ప్రతి చరణంలో *క" తొలగించి చదివితే =- జలంలో కమలం; ఆననంలో వ్మితం; వటంలో చ్చితం._ఆంకా నహజమేకదా। అవి [ప్రియరాలు సమాధానమిచ్చినట్లు చెప్పవచ్చు. చరి ఆ అవధానిగారికి తోచలేదు. తర్వాత = వెంకటసుబ్బయ్యగారు పతించింది (పురాణసకనంలో ఏ భాగం లోవిదోకూడా చెప్పలేకపోయారు అవధాని. ఆయన ఆరణ్యపర్వంలోనుంచే చదివాడు, మరెక్కణ్ణుంచో కాదు. కడకు ఎన్‌. యస్‌. కృష్ణమూర్తి కొట్టిన గంటలుకూడా ఎన్నో కరెక్టగా చెప్పలేకపోయాడు అష్టావధానంగనుక ఈ న్వల్ప విషయాలేమిటి ? మొత్తంమీద ఆకుపద్యాలు అష్ట కష్టాలుపడి బాగనే చెప్పాడులే-అవి నదస్యులు లొదార్యంతో సర్దుకున్నారు. వొక నభికుడు ఒక కాగితం (వాపిచ్చిపంపాడు..__-హోటల్‌ సర్వర్‌; దిస్‌ కండెక్టర్‌ గూడ తమవృ త్తికి నందింధించి ఆవధావి (క్రీడేగదా జరిపించేవి-అవి. విజమే విజమే మరి: వెన్నెలకంటి అన్నయ్యకవిగారు (వ్రావిన “షోడశకుమార చరితిలో చిరికచేత “అవధానం” చెప్పించాడు మరి1 మన ఆంధ్రరత్న న్వర్నీయ దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్యగారు ఎడింబొరోలో చదువుతుండగా అక్కడివారివి ఎనిమిదిమందివి పోగుచేపి ఆంగ్లంలో “అష్టావధానం” బేసి డబ్బు సంపాదించేవాడట. దావికేమంటాం 1 ఏమైనా ఈ అవధాన్మక్రీడ ఒక కవి 'శ్వపు ఫీట్‌ గా మనమధ్య విల్చివుంది: మెదడుకు కాస్త మేత. ఆంతే!” యూత్‌ కాంగెను “........మద్చిన్న అవధాని నన్మానితుడు, ఎజ్జన అంటే అరుణుడు. ఎజ్జన 'రెడ్డిరాజాలకు శాశ్వతకీ ర్తి తెచ్చినవాడు గనుక అతను వారిచేత [ప్రాతఃసమయమున వ్మరింపదగినవాడు. కావున ఈ పభ ఉదయమున జరుగుచున్నది..అవి చమత్కరించిం

893 కమికయ జయంతులు వ్మరన, నన్నయలకు పోలిక చేసినారు. ఎరనలో వన్నయ నమాననద గుంభనముందవి,. అనంతముఖములై న అర్థ వశిష్టత కనిపించేట్టు చేపే ్యవతిళ ఎర్రనలోమూ వుందనీ, పావ్మితోపాఖ్యావము, హరివంశమూ ఉదాహరించారు ..” బవరి 26 తిక్కన జయంతి ఫ్‌ పాయంకాలము అధ్యతీణ: _ (శ్రీ సమ్ముదాల నాగయ్య వన్మావితుల; [శ్రీ రేవూరు సుబ్బారావు ఏన్‌. నాగయ్య తిరువతి వెంకటేశ్వర కళాశాల ఆంధ్రోవన్వాసకులు, తెలుగుసాహిత్యము బాగా చదివివవారు; పదభిరుచులు కల్లినవారు, రేవూరు మబ్బారావు (10061008) వెళ్లూరువారు. వృత్తి (గ్రామాధికార నదవి; వ్యావంగము సాహిక్యము, కవిత్వము, ఈయనకు తిక్కన గురువువంటివాడు, కాఐరే అ కనిదిహ్మజీవితమను కాన్య మగా (వ్రానినారు, దీవికి “అభినవ 'కేశన” అను బిరుదమును పొందినారు... లారత జ్యో, శ్రీ కృష్ణ లీలాభ్యుదయము, మదవ్రభాతము, మంగళాళొననము, (వతి వత్తి, రర్యాఖిలాషు భగవన్నుతి ఈయన కృతులు, వరళమును, భావడీపికమున్తు ఛారాకుద్ధియ్‌ కలిగిన చక్కటి 3విత్వము ఈయనది. 0 యూక్‌ కాంగెను ట్రీ సముద్రాల నాగయ్య అధ్యక్షంచి, తిక్కన పాతపోషణ, రన వోషణ, శబ్దాధికారము, ఆర్జొచిత్యము, నమ(గంగా, పోదాహరణంగా వివరించారు. '్రీ రేవూరి మబ్బారావుగారు నభకై తే వచ్చారుగావీ, ఆనారోగ్యంవల్ల వేదిక పై కి రాలేక పోయారు. ఆయన రచనలు (శ్రీ గోనుకొండ వెంకటసుబ్బయ్య (శ్రావ్యంగా వివి. పించారు... ....” 0

'శవికయ కవికా వైజయంతి 8రి4 నన్నయ జయంతి ఫ్రివరి 18 పాయంకాలము “అధ్యవంణ: డ్రాక్టరు ఉండేలు మాలకొండారెడ్డ -శన్మావికులు : థ్రీ తాపీ ధర్మారావు 'శాసీ ధర్మారావు (1887-1970) ఆం్యధసారవ్వతోద్దీవమునకు బహంముఖముల కృషిచేసి. 'ళృంగేరి పీఠకాణివకులకే “ఆం్రవిశారద" బిరుదము పొందినారు. వీరు చేపట్టని సాహిత్య వ్యక్రియ లేదూ వత్రికా సంపాదకత్వము మొదలు, విజయవిలాస వ్యాఖ్యవరకు వివిధరంగముల విరంకర కృషిచేవిన (వ్రక్ఞాధురీణుడు. కడకు చలనచ్చికరంగమునకూడా మప్రనిద్ధు డ్రైనాడు కఎన్ని వ్రక్రియలు చేవట్టినా కొలానుగుణ్యముశ తన ఆలోచనావిధాన మును మలచుకొని, అభ్యుడయవథగాము డై నాడు. వీరి “దేవాలయాలపై బూతు బొమ్మ లెందుకు?”, .*పెళ్ళి-దావి పూర్వోత్తరాలు, “పాఠపాలీి, “కొ శ్తపాలొ 'మొదలగు రచనలు సుప్రనిద్ధములు. మీన్‌ రైతు 28-2-1060 “*వన్నయ్యనుగూర్చి మొదటిరోజు (శ్రీ ఉండేల మాలకొం డారెగ్డిగారు ముందుగా (విసేరై (వాసుకొచ్చిన (వ్రకంగపాఠాన్ని ముండు పెట్టుకొని మాట్లాడారుకావీ మొత్తం మీద అంత పొందికగాలేదని చెప్పాలి. భారతాన్నిగూర్చి వుపన్యసించడం నముదానికి ఏత మె త్తినశ్తే వుంటుందని తానే మొదట చెప్పుకున్నారు. నన్నయ్యగారి ఆది-సభా= అరణ్యపర్వాల్లోని కొన్నిఘట్టాలను తీసుకొని ఆయన కవితారీతినిగూర్చి నంక్షప్తంగా (వ్రనంగించారు. (సధానంగా యయాతి కథాభాగాన్ని తీసుకొని చర్చించి నన్నయ్య పాటించిన మెలకునలనుగూర్చి మాట్లాడారు, ఉండేల కవిత్వంలో కనపడే *రనం' వాతి (ప్రపంగంలో ఎందువల్లనో అంతగా కనపశ్ళ్శేదు. యువకుడైనా (బ్రొఢంగానే మాట్లాడి నందుకు వారివి అభీనందిద్దాం.”” (శాపీ ధర్మారావుగారు సభకు రాలేదు) ల ం

శ85్‌ శన్నికయ అయంతుణ ఎలటన జయంతి ఫిద్రివరి 16 ఈం ఉదయము అధ్యవణ: శ్రీ దిండ్ల వెంకటరమణయ్య తవ్మావితులు: (శ్రీ పోలూరు హనుమజ్టానకీరామళర్మ ఐండ్త వెంకటరమణయ్య (1827) వెల్లూరు మండిలీయుడు, (ప్రొద్దుటూరు. వేద నంన్కృత కళాశాల అధ్యావకుడు, మహామేధాసంవన్నుడు, వ్యాకరణమునండు అపార పొండిత్యమును సముపా ర్రించుకొన్నారు. వీరి జ్ఞానకళ_క్రి (వ్రళంసనీయమైనది. కావ్యములందలి వద్య ములు, ల్లోకములు కొళాయి తీనినట్టు పారిపోవుచుండును భాషాజ్ఞానసముపార్ష నము యాయనకు మంచినీళ్ళప్రాయమగుటచే ఇంగ్లీషునందుగూడ వట్టభద్రు రకైనాడు, పప్రొఠ మరుర ధారావాహిశమైన కవిక్వము వీరి సొమ్ము. గంగాదేవి “మధురావిజయము'ను శిల్ప విమృలింగములు ఎగురునట్లు ఆర్మరీకరించినారు. జమీకారైతు “....ష్మరా ్యవెగడపై ఐండ్ల రమణయ్యగారి (సవనంగం అంత ప్వారన్యంగా లేదు. కేవలం పురాణం చెప్పినట్లుగా వుండిందేకావి వ్యాఖ్యాననహితచర్చ కనన శ్శేదు. అయికే ఒకటి, వారి ధారణాశ క్తి అత్యద్భుతం, ఎక్కడా తవుడుకోకుండా ఖారతపద్యాలు. ఇశరకాన్యాల్లోనుండి వారు ఎన్నోవద్యాలు దడదడనుంటూ వల్లిం చేస్తుంటే సదస్సుల్లో నాబోటి చాలానుంది వారి పాండిళ్యవై భవానికి జోహార్లు అర్చిం భక తవ్పలేదు,”” ౦0

కన్మికయ కవికావైజయంతి 936 తిక్కన జయంతి ఫిబ్రవరి 16 పాయంకాలము అధ్యవీలు : థీ శ్రీ ( వన్మానితులు: (శ్రీ తుమ్మల పితారామమ్బూర్తి చౌదరి థ్రీ థీ (110) వపయుగ వైతాళికుడు. నవ్యసాహ్‌తీ వియగ్గంగను భువిపై (వ్రవపింసచేనిన భగీరకుడు. కొవ్యశన్యల శృంగారఖోగముతవ్చ సాధారణలజీవికము కవనార్హము. కావీవేళ “కుక్క-పిల్లా-అగ్గిపుల్లా. సబ్బిలిళ్లా" క్రవికావన్తుపు కాగలదని చాటిచెప్పి కవిర్వమున కొక సామాజిక్షవయోజనమును సమకూర్చిన మహాకవి. ఈ సవకవితాలోకమున _ కవికులాలంకారుడై శలమావికమై, యుగకర్త అయినాడు, ప్రాంధిక వద్యకవికతో ఆరంభించి, అభ్యుదయకవితా మార్గవిగ్దేళకురై, నేటికీ వీష్లవ కవితా మహోద్యమమువకు నాయకుడై నాడు, తుమ్మల సీతారామమూర్తి వ్యాసం అటో తక్కన్న నేర్చు శెలు/గువారి పుణ్యములవంటగా శిక్కన్న ఆవతరించె వమట పరమనత్యము బాచిశ్యమును పొటించుటలో, రసాత్మకమగు వాక్యములను (పయోగించుటలో, తెమంగుః దనము నావిష్కరించుటలో తిక్కనకు దీటుకాంగలకవులు మనకు లేరు. మాతృ భాషయం దళిమానము, విన్నాణము, (ప్రొఢథప్రయోగనందర్శనము లేవితెల్లువావికి తిక్కంన్ననేర్చు దురవబోధము. ఈ మహాంధ్రకవినిగూర్చి మాటాడుచనపు వావంటి అలంతికి లేదు. అయినను మాన్య(శ్రీ తిక్కవరపు రామరెడ్డిగారు ఈయేంటి. తిక్కన బహూకృతి నాకృతికి ““మహాత్మకథ'"కు నిర్ణయించి తమయువారతను వెల్లడించిరి. కొన కవి(దిహ్మ నుద్దేశించి నే నిపుడు నాల్చపల్కులు పల్కు టావళ్యకము. సభ్యమహా శయులు నా సాహనమును మన్నించురుగాక ! (శ్రీకృష్ణండు పాండవవక్షమున కౌరవసభకు రాయబారిగా వెడలుచున్నాండు. పాండపు లేవురును నంధిపట్లం దమకున్నయథ్మిపాయము లాయన కెజి(గించిరి

3౩87 శమిర్రయ జంసంకులు పొందాలియు తనవేదన కొంత చాటినవదంపడి ఐంధురంబయిన(కొమ్ముడిని వీడి గోవిందుముందటం బెటి అన్నా ! "దున్న సేను.వేళ్ళం దవిలి నగము (తైవ్విపోయి దక్కి-న'"వెర్యడుక లివి. నీవు కౌరవులతో సంధిప్రనంగములు కావించుతణి వీవికథను మజనకము. “ఈ వెండ్రుకలు వట్టి యీర్చినయాచేయి తొలుతగాం బోరిలో దున్ససేను తమ వింత లింతలు తునియలైై చెదరి రూపజి యున్న( గవి యుడు కొజు(గాక యలు పాలం బొనుపడువట్టిచిచ్చే యిది?'*యవి యన్నది. అన(గా దువ సేమనితనువు చిన్న చిన్నముక్క-లై. చెదరి రూసజనలయు నవి, ఆ ఏికృళశరీరమును కాను చూడవలయు నవి, ఆచూపుచే/ గాక ఆల్ప్బాల్బములగు దృశ్యములను కమటచే తనమయెడందం గల పరాభవాగ్ని చల్లాజదవి, దుక్ళాననువిత నువు శకలము లగునపుడు మునుముందుగా తనకొవ్పు పట్టి యీడ్భినచేయి. చ్చిదుపలు కావలె ననియు నన్నది. ఇచట మానవ న్వభావ పరిశీలనము, నముచితవద్మప్రయోగము కావించిన తిక్కన్ననృష్టి ఐహుథా రమణీయము. లోకములో ఒకదుస్పు. డొకవివి తిట్టియో కొట్టియో అనమావించినవుడు అన మావితు(డు వావి కెగ్గు కోరును. కోరుటలో త న్నవమానించుటకు ముఖ్యసాధనమైన అఆనయవన మెద్దియో దానికి తొలుతొల్త హాని జరుగవలె నని యాసించును. తిట్టుటకు ముఖ్యమగుసాధనము నాల్క. కాన తిట్లుపడినవా+డు తిట్టినవానినాల్క-ను ముందుగా కోసి తర్వాత తక్కిన శరీరమును అండింప(జూచుము. ఇచట దుళ్ళాసనుండు (దోవది కొప్పు వట్టి యీడ్చీ యామెను పరాఖభవించెను, ఈ యీడ్చుటకు (ప్రధానముగా సాయ సడినపతీకము చేయి. కాన ముందుగా ఆచేయి చిదురలు కానలె నవి ఆమానినికోరిక ఈకోరిక ఆమె కున్న దని యనుట తిక్కనలోకజ్ఞతకు మూదల. మజియు “కైమా" కొణకు నజక(బడిన మాంనమువలె దుళ్ళాననువితమవు ఇంతలింతలు తునుకలుగా మాజవలె నవియు (ద్రొపది ఆభిలషించుచున్నది. ఇచట. దిక్కన్నవాడినధాషయు నెంక అల(శియల(తినుడులలో నున్నదో సభాసదులు గుర్తింపంగలరు; ఆమహాకవి మనీషకు, కావ్యణిల్బ్పపారగత్వమునకు జోహారు లర్పింనగలరు. చ. పాఠమును ధర్మమున్‌ దలఃచి యిమ్మెయి. జెప్పితి రిట్ల మున్ను నే సతుల నయంబునన్‌ దజిమిచూచితి వారల( బంపుపేయ నేః జళురుండ( గామ (బ్రాభవముసాలదు వాదెసః దప్పు లేమి మీ మతి దలపోప్‌ యొండొకటి మానుడు పాకముదప్పె( గార్యముల్‌. సై22

శమ్మికయ కవితావైజయంతి 838

తిక్క_న్నగారి ధృతరాస్త్రుండు వ్యామవితో నన్నవద్యమిది. ఇం దెన్ని వాక్యము లున్నవో చూచితిరా! ఆజు 1. ఒక చంపకమాలలో ఆణువాక్యములా యని మనము 'వెల(గుపడుచుండ బె త్తేండుకందనద్యములో ఏడువాక్యము లిమిర్చినాం డీ కవిబహ్మ. చూడుడు. క. మమ్మెజుంగు దెదిరి నెణులగుదు నెమ్మి యెజుంగు దర్హపిద్దినెతి నెజు( గుదు వాక్యమ్ములపద్ధతి నెణు!గుదు బొ మ్మెవ్వండ నీకు నేను బుద్ధులు 'సెప్పన్‌.__ వాక్యమ్ములపద్ధతి నీ వెణు(గుదు నవి ధర్మజుండు కృష్ణునితో ననెనా ? నే నెలుంగుదు నవి శిక్కన్న మనకు సూచించెనా? అహో ; ఏమినేర్చు । ఏమితీర్చు :

మటియు నిచటి ధృతరాష్ట్రునిషద్యములో “*పంపుసేయు”అను శబ్దినల్లనము కలదు. ఇందలిసంపున కర్ణమే మని నేటికుజ్జవాండ్ర నడిగినచో ఏమిచెప్పుదురు? ఇ౮)47 అనీయే చెప్పుదురు. "అజ్ఞ" అని చెప్పగలరా 1 కుజ్జవాం (డన నేల పెద్ద లై నను తెక్కన్నతెన్లున కెంద అర్ధము చెన్పంగలరు?. "కీడు అనగా “అవద అనితప్ప “కక్కున' అని మనకు గుర్తున్నదా?

“కవ ల(గజమ్మలకం'టె నేమిటంగీడు ?”

ఈ్నవయోగ మెవ్వరిది 1 తిక్కనకపీంద్రునిది *"కీడు'నకు విరుద్ధము? మనకు “మేలు" కలదు. దీనికి “శుభము అనితప్ప “ఉపరి' ఆనునర్హము కల దని వెంటనే చెప్ప లేము. కొని అర్థము తెలియకున్నను మేలుబంతి, మేలుదూలము. మేలుకట్టు, మేలిల్లుం అనుమాటలు నాడుచున్నాము. మేలున కున్నయర్హములు మజచిమఅచి మనము అలమేలు మంగమ్మమ (ఆలరు+ మేలు +మంగమ్మ.___పూవుమీ.దివెల(ది...-లక్ష్యి) ఆలి వేలు మంగమ్మను చేపితిమి, ఎంతమజపు ! ఎంతకొటి(త :

నూరిగారి వీతిచంగద్రికలో “విన్న మాపో నేడో రేపో యాజంతు వీవననము వకు వచ్చియుండును”' అని యొకవాక్యము కలదు. *నేండురేపో' అనుదానికర్టము తెలి యక వబాధపడువారు మనలో నెందం లేరు? రే పనంగా మరునటినా. డన్నయర్ధము తన్స “ప్రాతఃకాల మమనర్భమును విన్మరించితిమి. కాని ““మాకు రేపు మావు పెరుగు కావలయు”” నని అందుము. ఇది మజచియు మజవనితెల్లు,

““ప్రైవడి పోయె గావి దృతరామ్ట్రండు కన్నది యేమి?'"._-ఇది తిక్కనగారి వాక్యము. ఇందలి “ప్రై” మన కిపు డర్భముకాదు. దీనికి సరియైన నంన్కృతపదము “వింద'. నింద మనకు సులభముగా నవగతమగును. ఇట్లు తెలుంగును మావి సంస్క తమును వాడుట తెల్లువారి కలవాటయినది. ఇది దురభ్యాసము, మనకు సంన్క ఈము

939 కమిరయ జయంతులు వల దనను. అది ఆదరణీయము, ఆవళ్యకమును, కవి మనతెల్లుమాట యేమి? కతెల్లు శొవిచో తిక్కన మన కందండుకదా : అందనిచో పూజ్యులు, వినమక్కకచ(క్రవ ర్తులు రామ లింగారెడ్డిగా రన్నట్లు '““యావన్మానవుల యాత్మలను పరవళములం జేసి, హృదయముల వగలించి, మవన్సులకు నిశ్చ్రైతన్యము నొనంగెడు”” కవితను మనకు ఏకవి (పసా చింపగల(డు?

జమీన్‌ ౩ తు 21-2-1069

యమో

• _. తుమ్మలగారికి గతంలో ఒకసారి తిక్కన విహూక్ళతి యుచ్చివున్నా వారి యిటీవలి కావ్యం “గాంధీచరిితఈ'ను పురన్కరించుకొని రామరెడ్డిగారు వార్ని ఎన్నిక చేయడం జరిగింది, యీ గాంధీ శతజయంత్యుత్సవాల నందర్భంగా.

తిక్కన తెలుగు పద్యపయోగ వైచి్యతి తుమ్మలవారు తిక్కన (ప్రయోగించిన తెలుగు వయోగాలమ చిన్న చిన్న వాటినే సట్టుకొవి చర్చ గావించుకొంటూ నౌక పెద్ద “భాషా స్యామాజ్యం'లోకి నద న్యుల్ని దించారు.

“మంచివని చేయుటి._అనకుండా తిక్కన “*మంచిసని సేతి._ఆంటాడు చక్రంగా. "మరల పంపుసేయుట వీతి'-అన్నా రొకచోట తిక్కనగారు; ఇక్కడ “వంపు'కు అర్థం అజ్జ (ఇంగ్లీషు "పంపు'కు వేరే ఆర్జమున్న దనుకోండి 1: ఇక్కడ అ *పంపుకు 'పేయు” అనే క్రియావాచకం కల్పి చిత్రమైన ౪760 (క్రీయాకూవం) నృష్టిస్తారు తిక్కన._అన్నారు తుమ్మలవారు.

నేమ పడిన కష్టములు అనకుండా వా పడిన కష్టములు, తన మునుదిడ్డ పన్న ములు - అవికూడా తిక్కవ _వయోగించారు. దేశకాలములు = అవి నన్నయగారు [ప్రయో గి స్తే, తిక్కనగారు నేలపొద్దులుంఅని తెలుగుపదాలతో నమానం కల్సిస్తారు. అట్లనే

నాతో ళా భూనభో ౦తరాళములమధ్య అని నన్నయగారం టే, తిక్కన నేలయు నింగియ తాళ ములుగా చేసింఅంటారు.

సాధారణంగా "కీడు అంటే కష్టం, ఆపద అనే అర్జ్‌ం తెల్సి మనకు, కానీ “కీడు. అంకే తక్కువ, (క్రింద, నీచము అనే అర్థముంది; అట్ల నే *మేల' అంపే 'పై భాగము అవే అర్థ లోకూడా తిక్కన (వయోగిస్తారు. *అలవేలు మంగమ్మ' అంకే అసలు సదకూనం “ఆలఘుమేలు మంగమ్మ"; అట్లనే “మేలుదూలము' అనే పదాలు

శవిక్రయ కవిశావైజయంతి ల40 శూడా తెలుగువారి వాడుకలో వున్నాయి. అట్లనే రేపు అంకే (ప్రాఈకాలం అవీ, మాప ఆంటే సాయంత్రమనే అర్థాలతో తిక్కవ అనేకచోట్ల (ప్రయోగించి పున్నాకు ఛచిన్నయహారి నీతిచం(దికలోకూడా పై అర్ధంతోనే-*ఆ జంతువు విన్న మాలో, నేటి శేపో అడవికి వచ్చిపున్నది' ఆనే వాక్యం వున్నదన్నారు. తెలుగువాళ్ళకు నంవ్కృృత వదాలకు అర్థం తెలిసినంతగా యిట్లాంటి తెలుగుమాటలకు అర్థం తెలియడంలేదన్నారు.. అట్లనే ఉప్పు. అనే వదం తీసుకొంటే-*వుప్పి' అంటే “వుడకపెట్టి' అనే అర్థంలో తెలుగువారు వాడారవీ, వండడంవల్ల ఏర్పడేది కాబక్టే ఆది “ఉప్పు అయిం దనీ అన్నారు. అట్లనే “నాట్లు” అయిపోయినవి = అనే రై తుల (సయోగంమాదిరే కొన్ని జిల్లాలలో “వూడ్చులు" అనే మాటకూడా వుందనీ, వూడుట-రాలుట, పూడునది = పూడ అనే ఉత్పత్తి చెప్పుకోవచ్చుననీ అన్నారు. తిక్కనగారి “ఎలమేవి'. “ఎడమేవి-అంటకే “లేతళరీరం” అనే అర్ధంలో (ప్రయోగించి వున్నాడనీ; యిట్లా మనం మర్చిపోయిన ఇెణగు దాలా వుందన్నారు. తెలుగు పదాలు యంతవి స్త్‌ ఏకంగా వుపయోగించినందు వల్లే-నన్నయ అర్థమైనంత సులువుగా తిక్కన ఆర్థంకాదవీ అన్నారు. కృషుడు రాయబారం వెశ్ళేముందు (ద్రౌపది. ణి “కథ వెండ్రుకలువట్టీ యీడ్చిన యా చేయి తొలుతగా పోరిలో దున్ససేను తను వింతలింతలు దునియలైై చెదరి రూ పరియున్న కని వుడు కారుగాక....” ఎ-అవి అన్నప్పుడు చిన్నచిన్న ముక్కలవంటి తెలుగు పదాలువాడి, క్రైమా నూదిరిగా ఆ చెయ్యిని చితగ గొట్టాలనే (ద్రౌపది కోరినట్లుగా రపభావస్ఫురణమ తిక్కనగారు పాధించారన్నారు. ఒకే పద్యంలో ఏడు వాక్యాలు అట్ల నే మరొక కందపద్యంలో__ “మమ్మెరుగు దెదిరి నెరుగుదు, నెమ్మి యెరుగు దర్దపిద్ధినెరి యెరుగుదు వా క్యమ్ముల పద్ధతి నెరుగుదు, పొమ్మెవ్వడ నేను నీకు బుద్దులు వెప్పళొ

శశ! కవికయే జయంతుల

_--ఈ నద్యంలో మమ్మెరుగుదు, ఎదిరి నెరుగుదువు, నెమ్మి నెరుగుదువు, ఆర్హో విద్ది నెరి యెరుగుదువు, వాక్యమ్ముల పద్దతి నెరుగుదువు, పొమ్ము. ఎన్వడ నేను పీకు బుద్ధులు వెవ్పన్‌_ఒక్క- కందసద్యంలో 7 వాక్యాలు. అన్నీ చిన్న చిన్న దాలు చూడండి ఎంత మితంగా, హితంగా, యుక్తి యుక్తంగా తీక్కనగారి వాక్య నిర్మాణం కొనసాగిందో అన్నారు తుమ్మలవారు.

అట్లనే “వాతము ధర్మమున్‌ వలచి....చతురుడను గాను, (ప్రాభవము చాలడు- చా దెన తస్పులేదు, నొండొకటి మానుము'-అని నాలుగు చరణాల్లో అరు వాక్యాలూ యిమిడ్చాడనీ, ఇంతటి తెలుగు పదప్రయోగ దక్షత కవిత్రయంలో తిక్కన చొక్క- తికే సాధ్యమైందనీ, అందువల్లనే “తెలుగున మహాభారతం రచిందాను" అని చెప్పుకో గలిగాడవి అన్నారు. ఇదీ స్థూలంగా తున్ములవారి (ప్రసంగం,

(శ్రీల్రీ కవ్యిశతయం

ఇక (శ్రీశ్రీ (వనంగం = శ్రీశ్రీ రాతగాదేకానీ కూతగాడు గాదు. అయినా తిక్కనపై ఎంతో వుత్చాహంగానే మాట్లాడాడు, వుదాత్తంగా లేకపోయినా, తిక్కన గూర్చి తాను చెస్పదలచుకొన్న వై నాలన్నీ చెప్పాడు. ముందు ఎత్తుకోవడంలోనే తన కవిత్రయం వేరే అన్నాడు. ఆదికాలంలో తిక్కన, మధ్యకాలంలో వేమన, ఆధునిక కౌరింలో గురజాడ తనకు అభిమాన కవులన్నారు. ఈ ముగ్గురుకూడా (ప్రజాకవులే కానడం విశేషమన్నారు, తిక్కన (ప్రజాకవి గాబట్లే...భారతాన్ని “ఆంధ్రా మోదముం టొరయగా” రచించా ననగలిగాడన్నారు.

నన్నయ్యగారు (బాహ్మణోత్కర్షతో 75% వంస్కృతం, 25ళ్ళో తెలుగులో గ్రాయగలిగితే; తిక్కన 70%్ళ తెలుగు వదాలు వాడి. మిగకా 250% మాత్రమే అవన రాన్నిబట్టి సంస్కృత పదాలు వాడారనీ చెప్పాడు. “తీక్కనది "డ్రమటిక్‌ నెరేషన్‌” అన్నారు. సరన అతుకు కనబడకుండా ముందు నన్నయ శైలితో (ప్రారంభించి కొంతో చాకొ కొనసాగించి, తర్వాత [క్రమంగా తిక్కన శైలికి పరిణమించి వొక చిన్న “ఇంజు వీరింగ్‌ ఫీట్‌ (ఈ సదంముందు "ఉండేలి గారు వేరే నందర్భంలో వాడారు) చేశా చఊన్నారు.

తెలుగు (పయోగాలు

అద్దనుడికి నన్నయ్య ఇం్యద్రనందనుడనీ, శ్వేతవాహనుడనీ, నం్యక్రందనందను

చఊవీ నంన్కృృత వంటోధనలు చే స్తే-తిక్కన కన్వడి, విన్వచ్చుడు, కరిఆనే. తెలుగు

కవ్మికయ కవితా వైజయంతి ల! పదాలు వాడాడన్నారు. *వద్మవ్యూహం' అంటే తెలుగులో “తమ్మి మొగ్గరం” అనగలి గాడు తిక్కన అన్నారు. తిక్కన వాడిన తెలుగుపదాలు చూస్తుంటే ఎట్లాంటి క్షీ ప్పమైన భావాన్నికూడా తెలుగుభాషలో చెస్పడావికి పదాలు లేకపోలే దనిపిస్తుందంటాడు శ్రీ శ్రీ =

చాలాకొలం (క్రితం న్వర్లీయ విశ్వేశ్వరయ్యకాబోలు చెప్పిన (ప్రకారం విశాఖ వట్నం సమ్ముదంలో ఓడలు వచ్చేందుకు (తెడ్డక్గు తెప్పించి పూడిక తీయిస్తుంపే, అది చూచిన రేవు కార్మిక పొమరజనం “(దెడ్డరు'ను తెలుగులో అందంగా “తవ్వోడ"ం “తవ్వోడ” అని పిలవడం (ప్రారంభించారట. (తవ్వు+ఓడ=(త్రవ్యోడ, (తవ్వే ఓడ_ అవి వ్యుత్పత్తి చెస్పుకోవచ్చుననీ, (దెడ్డరుకు ఆంతకం'పే మంచి తెలుగునదం మనకు యూనాటికీ దొరకదవీ అన్నారు. ఇట్లాంటి అపురూపమైన రోరణిలో తిక్కనగారు ఎన్నో తెలుగు (ప్రయోగాలు కూర్చారవి అన్నారు అథ

శైలి భేదములు

ఇక నన్నయది పాటకు అమవైన 51010 ౨00౧0. నంగీతమయమైన (గల) కవిత్వమైతే; తిక్కనది మాట్లాడే కవిత్వమని నంభాషణాత్మకళై లి (ఎమ 00 0027లు8టం98] పం6టా0 అనీ చెప్తూ ఇద్దరి కవిత్వాల్లోనుండి "సెక్కు పుదాహరణలు కుమ్మరించారు.

ధీసిన్‌ +యాంటీధీసిన్‌ = పింథసిన్‌

ఇక తిక్కనగారి కవిత్వంలో తనకు *డయలిక్సికల్‌ థీరీ'కూడా కవసడ్తుం దన్నాడు. మార్క్స్‌ తర్కభాషలో చెన్పినట్లుగా థీసిస్‌ +యాంటీథీసిస్‌ = పింథపిన్‌ లాగా ఆధుని కాంగ్లకవి డిలాన్‌ థామస్‌ తన కవిత్వంగూర్చి తావేయిట్లా చెప్పా తన్నారు. మొదట తనకు ఏదో ఒక భానం మెదిలితే, దానికి పూ సరి విరుద్ధమైనభానం వృష్టించి, ఆ రెండింటికీ యుద్ధం చేయించి, పోరాటం పెట్టి, తగవులాడించి అందులో మండి కడకు వొక సమన్వయ భావ సమన్వితంగా కవిత్వ మల్లుకానవీ ఆయన అన్నారనీ; అట్ల నే తిక్కనగారి హరిహరనాథ కల్పనలో తనకు యీ రోరణే గోచరిస్తుందనీ ఆంటూ ఈ వుదాహరణలిచ్చాడు.

“శ్రీయన గౌరి వాబరగు చెల్వకు చిత్తము వల్లవింప భ

తి4ల కమ్మికయ జయంతులు (ద్రాయిక మ్పూర్తియె హరిహరం బగు రూపము దాల్చి...” అన్నప్పుడు హరిహరభేదం చెప్పకుండా. “చెల్వల" అనే విహువచనం [వయోగించ కుండా, *చెల్వకు" అవి చెప్పి తిక్కన ఒక 6080903116 19286 వ్రసొదించాడనీ అన్నారు. అట్లనే మరొకచోట. ఆహరిహరనాథునకు మరు త్సరిదా కల్పిత మనోజ్ఞ చరణ శరస్సుం దర మ్యూర్తికి....” అంటాడు = అంటే విష్తువుకు గంగ కొళ్ళవద్ద వుంటే, శివుడికి శరస్పుమీద వుంటుంది ఈ విరుద్ధ భావాలను తీసుకొని వొకటిగా గండరించి *చరణ శిరస్పుందరమూ ర్తి” అంటాడు తిక్కన. దిహుక్షి ష్టమైన, మనోజ్ఞమైన ఊహ, అట్ల నే క తిభువన కుకదృఢ వంజర విభవ మహితునకు నమస్త విష్టప విర్మో క భుజంగపతి 5ఖిలజగ ద భిన్నరూపునకు భావనా తీతునకున్‌” అంటాడు ఇంకో పద్యంలో. అక్కడకూడా రెండు విరుద్ధ కల్పనలున్నాయి. ర్టేమో=*తిభువన కుక దృఢ పంజర...."*అం'టే, మూడు లోకాలనే చిలుకను పంజరంగా గలిగినవాడుం అంటే మూడు లోకొలను తనలో; ఇమిడ్చికొవి రక్షించే రక్షకుడు; ఇక శివుడేమో, “వమ్త విష్టప విర్మోక భుజంగవతి'-అం'టే పాము కుబుసం వదిలివేసిన సన్యాపిరాజు శివుడు = అనే విరుద్ధభానం వుంది. ఈ రెంటినీ “008016 బఫ౦౪౪|6' లాగా కల్పి “అభిన్నరూప్పనకు' ఆన్నాడు తిక్కన, కందంలో ఆందం ఇక పైకందపద్యం నడకలో మరో చిత్రమైన అందంకూడా వుందన్నాడు ఛ్రీథ్రీ- వాలుగింట జగణం వాడినందువ శ్లి “భుజంగపతి కథిల జగ దభిన్నరూపునకు" అనే భుజంగ (ప్రయాకాన్ని నడకలో పాధించగలిగాడవీ, పాము నడకలాగా పద్యాన్ని

కవిశ్రయ కవికా వైజయంతి క! వడిపించాడనీ అన్నారు, అంతే కాదు. అక్కడితో నద్యభానం బపోయినా పాదపూర అంలో “భావనాతీతునకున్‌' అవే (ప్రయోగాం వేపి ఎంతో బొచిత్యాన్ని, సౌందర్యాన్నీ తిక్క-నగారు పాధించారవీ, తిక్కన కందాత్లో ఎన్నో అందాలు (ప్రదర్శించారనీ. యీ శిక్కంనగారి కందపద్యాలే తనకు “సిరివిరిమున్వ' కందపద్యాల శతక రచనకు (పేరణ అవికూడా చెప్పారు. ఇట్లా తిక్కనలో తవకు నచ్చిన ఎన్నో అంళాలనుగూర్చి. వుశ్సాహకరంగా చెప్పుకపోయాడు (శ్రీ శ్రీ. ఆ తర్వాత తిక్కన జీవితంగూర్చి నష్టమైన చార్మికక సమాచార మేమీలేదవి-అందువల్ల ఆయనజీవితంగూర్చి తన న్వకపోల కల్పితగాధలతో వొక స్కీన్‌ ప్లే వూహించాననీ కొన్ని వివాదాంశాలను (వస్తావించారు. తిక్కన భారత రచన-,శీ (శీ ఊహాజనిత గాథలు తిక్కన కవితావిశేషాలనుగూర్చి మాట్లాడినకర్వాత శ్రీ శ్రీ గారు తిక్కన జీవితంగూర్చి తన వూహాపోహలను సరిచయం చేశారు. న్వంపోల కల్పికగాథలతో జతచేసి తను వాయ సమకట్టిన తిక్కన ప్కీ9న్‌ స్టేనుగూర్చి చెప్పారు. తిక్కన జీవితంగూర్చిన స్పష్టమైన చార్మితకసాజ్యులు, నమాచారాలేమీ అంద లేదవీ; ఇర్గతీక్కన కవితిక్కన వొక్కరేనా కాదా అని తాను గతంలో విఖ్యాత చరిత కౌరులు కీ. కే. మల్లంపల్లి పోమశేఖరశర్మ గార్నడిగినప్పుడు = ఎట్లయినా వూహించు కోవచ్చుననీ, దేవికీ నిర్దుష్టమైన ఆధారాలు లేవనీ చెస్పేరన్నారు. తిక్క.న భారత రచనా 'ప్రారంభదళమగూర్చి ఠా విట్లు వూహిన్తున్నారన్నారు: తిక్కన నంశీకులు రాజాస్టానాల్లో కీలకమైన మంగత్రిపదవుల్లో వుండినవారుగనుక = ఒక విరమైన లోగభాగ్యాలమధ్య వెరిగివుండాలి. 15-16 ఏళ్ళ (ప్రాయమప్పుడు వివాహమై వుండాలి, భార్య మరీ బాలప్రాయంలో వుండబట్టి, కొర్యం కానందున, 17-18 ఏళ్ళ కల్లా తిక్కన వేశ్యాసాంగత్యంలో పుండివుంటాడు. ఇట్లా వున్నదళలో మమమనిద్ధి రాజుగారు లారతానువాదం పూరి చేయించాలనేతలంపుతో = నన్నయగారు (వ్రాసిన వొక సద్యం తాటాకుమీవ(వ్రాని-దాన్ని చుట్టుపట్ల కవులందరికీ *నర్కు్యలేట్‌ " చేయించి ఆ ఫక్కీలో కవిత్వం (వ్రాసినవారి నెవరినై నా ఎన్నికచేవి మహాభారత 'శేషభాగం పూర్తి చేయించాలనుకున్నాడు. తిక్కన వేశ్యాగృహంలో తాంబూలం నములుతూ వుయ్యాలమీద పూగుతు ౦డగా ఆ తాటాప తనవద్దకు వచ్చినస్పుడు దావిమీద తాంబూలం వుమ్మివూవ, మరేపద్యమూ

లిక్షక్‌ కమికయ జయంతులు (వాయకుండా తిరిగి పంవగా=రాజుగారు కోననడ్‌ తిక్కన్నను పిలిపించడం - తిక్కన్న 'వెళ్ళి-ఎవరై నా నన్నయ్యగ్గారి ఎంగిలితో నేకదా భారతరచన పూర్తి చేయకలిగేది, నేనో అంకే. ఆయితే నేను శాంబూలపు ఎంగిలితో కాన్త మెరుగుపెట్టాను గనుక ఏదో కొంఠ సౌంఠధోరణిలో నన్నయ్యమార్గానికి మెరుగు పెట్టగలననే ధీమాతో నే నట్లా చేశానని నగర్వంగా చెప్పుకోవడం = అందుమీదట మనుమసిద్ధి అ భారం తిక్కనకు యివ్వడం-ఆ పిమ్మట తిక్కన భారతరచనకు వుప(కమించివుండాలి-అన్నారు (శ్రీ (శ్రీ,

ఇక్క-.డకూడా ఆరంభంలోనే వొకవిధంగా వివాదం వచ్చివుండాలన్నారు. తిక్కన వియోగి, వైగా లౌకికమైన వుద్యోగవ్యవహారాల్లో వుంటూ, మంథత్రిపదవుల వంశంలోవుండి ఎన్నో లౌకికమైన పాపాలు చేవినవాదై వున్నాడుగనుక పవిత్రమైన శ్రారతాన్ని ఆనువదించేఎదుకు తిక్కనకు ఆర్హతలేదనే గొడవ లేవదీసి (ప్రతిఘటించి వుండాలి వైదికులు.

అప్పుడు తిక్కన వార్ని నంతృ ప్తిపర్చేందుకు, దీక్షగా యజ్ఞం జరిపి, పూర్తి చేపి, వైదీకుల కివ్వాల్సిన నంభావనాదులన్నీ యిచ్చేసి తిక్కన = తిక్కన సోమయాజి అన్పించుకొని, మరీ భారతరచనకు వుష్మక్రమించివుండాలి అన్నారు. (శ్రీ (శ్రీ గారి వూహ బాగానే పుంది మొత్తానికి 1

పోమయాజియై తన జీవిశ ధ్యేయంగా పెట్టుకొని నహానిష్టతో. దీక్షగా మహా భారతాన్ని పూర్తిచేసి వుండాలి. వృద్ధాస్యంలోకి వచ్చినంతవరకూ భారతరచనలోనే విమగ్నమై, ఆప్పుడు పూలర్తిచేసివుండాలి. ఆంతేగానీ, తిక్కన ఆశువుగా పదిహేను వద్యాలను గురునాధుడనే వ్రాతగాడికి డిక్లేట్‌ చేసివుంటారని నమ్మ శక్యం కాదన్నారు. గిబ్బన్‌ *రోమన్‌ ఎంపైర్‌” అనే ఉద్గుంథాన్ని యిట్లనే బీవితలడ్యంగా భావించి వృద్ధాప్యంలో పూరి చేశాడనీ; ఆఖరు అధ్యాయంలో, ఆఖరుల్లై నలో, ఆఖరువదం (చ్రాప్‌ “పుల్‌ స్టాన్‌" పెట్టి రచన ప్పూర్తిచేపి కలం కింద పెళ్లుసినతర్వాత -= గిబ్బన్‌గారి మనః(వ్రవృ త్తి ఎట్లాపుంటుందో చ్చితీకరించాలనే ఢోరణిలో వొకరిద్దరు ఆంగ్లంలో నాటకౌలుకూడా (వాస్తున్నారవీ; అట్ల నే మహాభారతం పూ '_ర్రిచేసినతర్వాత తిక్కనగార్‌ మనోభావం ఎట్లుంటుందో పూహిస్తూ మనోజ్ఞమైన రేడియోనాటిక (నంహిత నమా ప్తి (వ్రాశావవీ-వాచన్పతి మ్మిశుడు *ఉసవిషత్‌ వ్యాఖ్యానం” తన జీవితధ్యేయంగా పెట్టు కొవి, సాంసారిక జీవితంకూడావదిలి పూర్తిచేసి, తన భార్యను నంసారికంగా విరాడ శించి ఏకదీక్షతో (వ్రాసిన ఈ బృహద్వా ్య్యఖ్యకు తన భార్య పేరుపెట్టి “భామతి వ్యాఖ్యానం"

కవిక్రయ కవితా వైజయంతి లిక్ష6ి అనేపేరుతో ఆదం[ద్రార్క౦ తన భార్యపేరును విల్పినశ్లే = తిక్కనకూడా ఈ మహా భారత కావ్యాన్నే తనభార్యతు ఆఖరులో నమర్ప్చించి యీ కావ్యాన్నే వీ బిడ్డగా భావించు కోమని చెప్పివుండాలనీ కా నూహిస్తున్నానన్నాడు. వన్నయ్యగారు ఏ 8085 ఏళ్ల కు తనువు చాలించివుంళే, 15 పర్వాలు పూర్తిచేసిన తిక్కనగారు ఏ 60-70 ఏళ్లకో మరణించివుండాలంటారు శ్రీ శ్రీ. ఇవీ (శ్రీ ఫ్రీ గారి స్కీన్‌ ప్లేకు నంబంధించివ వూహలు, కల్పితగాథలు, ఇందులో బౌచిత్యావికి భంగమైన ౨౦ళ మేమీ కనపడలేదు.” యూత్‌ కాంటగెన్‌ 20-2-1863 థ్రీ ఫ్రీ సూచన *...తిక్కన, వేమన, గురజాడ కవ్మితయం, ముగ్గురూ (వణొకవులు. (ప్రజ అందరికీ అందుబాటులో పుండేవిధంగా (వ్రాశారు. నన్నయ వై దికవ్రాహ్మణుల గొవ్ప తనాన్ని ఎత్తి చూపడానికి (వ్రాశాడు. సంస్కృతానికి డుముపులు చేర్చాడు. తిక్కన వీలై నచోటల్లా తెలుగుమాట వేశాడు “నద్మవ్యూహం ను "తమ్మి మొగ్గరం' ఆవి తెలుగు చేశాడు. నన్నయది 061౧ 1081 13 8008; తిక్కవది ౨066) 0026 18 890162. తిక్కనలో నన్నయలోని చమత్కృతులు, తళుకులు ఉండవు. నన్నయది కరంజ! గా ఉంటుంది తిక్కనలో ౨౯202410 1031804 వుంది శ్రీ కృష్ణుడు రాయ బారం వెశ్లేముందు (ద్రౌపది చెపుతుంది..._.*ఇవి దున్సపేను _వేళ్ళందవిలి సగము (దైవ్వి పోయి దక్కినయనవి". ఇక్కడ తెకనిండా విండిన క్లోజస్‌ ఇచ్చేస్తాడు. అంతటి నాట కీయ సంభాషణ మళ్ళీ గురజాడలోనే ఉంది-అన్నారు శ్రీశ్రీ. ఇక్కడివరకూ. పినిమా పరిభాష, ఇక్కడనుండి ఇక కమ్యూనిస్టు పరిభాష. కారల్‌మార్క్స్స్‌ (వాసిన థీసిస్‌, యాంటీ థీసిస్‌ సంఘర్షణవల్ల సింథసిప్‌ రావటం తిక్కన ఆనాడే (ప్రవేశ పెట్టాడని పిస్తుంది. ఒకభావం కలుగుతుంది; దానికి సరిగా వ్యతి రేకభావంతో నంఘర్షణ: ఫలితం పింథపిస్‌. మంచికి చెడుకు, ప్లస్‌కు మైనస్‌కూ పోరాటం జరుగుతూనే వుంది. అటు వంటి దృక్పథం తీక్కన *హరిహరు' లనడంలో కనబడుతుంది. హరిహరులిద్దరూ ఒక్క రేనని మొట్టమొదటిసారిగా (ప్రారంభించింది తిక్కన. వీరిని ఒక 00800116 1మడప్రం లాగా ఆరాధించి ఆంకిఠమిచ్చాడు. అంకితపు సద్యాలు షష్టీ విభ కిలో వుండే వద్దతి తిక్కన (ప్రవేశ పెట్టిందే”. తర్వాత తాను తిక్కనమీద (వానిన ప్క్రిన్‌ప్లే గురించి చెన్పడం మొదలెట్టాడు. దావివిండా ఆభూతకల్పనలే. కవితిక్కవ, అడ్గతిక్కన

లశ? కమ్మికయ జయంతులు ఒక్క- రేనట; అక్కినేని నాగేశ్వరరావుచేత ద్విపాశ్రాినయం చేయిస్తాడట. తిక్కన వదహారవఏట వేశ్యాగ్భృహంలో ఉన్నాడట. అ సినిమా తీయకుండావుంటే తిక్కనను (దికికించినంత పుణ్యం.

“క్రిక్కనలో ఒక సంపూర్ణత వుంది; నన్నయలో లేదు. భారకానువాదం పూర్తయ్యేవరకూ దాన్నే జీవితధ్యేయంగా పెట్టుకొని, వరిశ్రమించాడు, పూర్తిచేకాడు= అని; తిక్కన భారతరచన పూర్తి చేసినతర్వాత మానసికస్టితినిగురించి జలస్మూతం రుక్క్మిజీనాథశాన్తీ (వ్రాసిన రేడియో నాటిక *నంహిత వమాపప్తి" గురించి చెప్పారు. నెల్లూరులో ఈ పండుగ (వ్రతియేడూ జరుపుతుండాలని, ఇక్కడ తిక్క.నకు ఒక శాళ్వత మైన న్మృతిచిహ్నం ఏర్పాటు చేయాలని శ్రీశ్రీ సూచించారు...

విస్సారంగా, విష్ఫలంగా, నిర్టీవంగా ఈ కవిత్రయ జయంతులు జరిగాయి. ఒక పద్యంచెప్పి, "ఆహా । ఎంత బావుంది! ఎంత బాగా చెప్పాడండి ! ఆ పదరమ్యత చూడండి ఆ శ్రైలిచూడండి 1” అనడం సులభం; దీనికి (ప్రత్యేకం పండితులు కానక్కం న్లేదు. ఈ నభల్లో డెబ్బయిఐదు శాతం అలానే జరిగాయి. తుమ్మలవారు చెప్పిన రెండు మాటలు కొన్హ విన సొంపుగా వున్నాయి. అంతకుమినహా ఈ సభల్లో ఏ నత్తువా లేదు.

్రీథ్సీ పాఠసారానే కొత్తసీసాలో దింపాడు. కాకపోతే నహజిచాపల్యంవల్లి ప్కీఏన్‌స్లే. కారల్‌ మార్క్స్‌ అని కలవరించాడు ఇంక నాలుగురోజులుపోతే-'అనలు మొట్టమొదటి కమ్యూనిస్టు తిక్కనే" అని పిద్ధాంతీకరించేస్తారేమో ! పోతే, శ్రీశ్రీ చేసిన క16108 ింయం05121 సూచనమటుకు ఆలోచింపదగినది. ఇంత వృదాగా, చప్పగా ఈ కవ్యితయ జయంతులు జరిపేకన్నా, ఆనిధులతో ఏదైనా ఒక శాళ్వతచిహ్నం- ఏర్పాటుచేస్తే బాగుంటుంది. వర్‌ మాననమాజమే కొక, తిక్కన జన్మస్థలమైన పాటూరు, కోవూరు నమితికి జెందింది గనుక ఆ నమితివారుకూడా ఆలోచించాలి.”

శవక్రయ కవిశా వైజయంతి లకర 1970' వ, నన్నయ జయంతి ఫిబివరి 28 పాయంకాలము ధ్యతు వర్ష్తుల కోదండరామయ అరధ్యవల? _ (శ్రీ తిమ్మావర్లుల క్‌ సన్మానితులు: శ్రీ వానమామలై వరదోచార్యులు శిమ్మాూనజ్షృల కోదండరామయ్య (1820) పాల్కురికి సోమనాథుని భాషాసాహిత్యముల వై వరిశోధనచేని డాక్టరేట్‌ వట్టమును పొందినారు. వేటూరి (వ్రభాకరళాన్త్రి శిష్యరికములో సరిళోధనారంగమున కాకలు తీరినారు. *వద” కవిత్వముపై ఈయన లోతైన వరిళోధనలు భారతి'లో సలు వ్యాసములరూవమున 'ప్రతిఫలించినవి. అన్నమార్యోదాహరణము, స్వన్న వాసవ దత్తము, పాలవెల్లి మొదలైనవి ఈయన కృతులలో కొన్ని మ్మాఠమే. అంధ్ర ప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీవారు వ్రచురించిన వదబంధ పారిజాత సంకలనకర్త లలో ఒకరు, చానమామలై. వరదొచార్యులు (1912) యూ పోతన చరితను రచించి వుపీతుడై న మధురకవి [పొచీన నర్మివదాయమున కవిత చెన్నినను ఉదారభావగంభీరుడు ఈ తెలంగాణా కవితల్లజుడు. పాండిత్యము, (ప్రతిభ రెండును ఈయన కవితలో వరిపూర్ణరూసమున సాకిక్కరెంచును. జమీన్‌ రై తు ౧)-1)70 క్‌ “... . శ్రీ తి్మూవజ్జ ల కోదండరామయ్య మాట్లాడుతూ అనక్రికరమైన అంకాలను (ప్రస్తావించారు. నన్నయ ముందునాటినమస్యే ఒకవిధంగా నేడుకూడా మనలను ఎదుర్కొంటున్నదన్నారు. నన్నయ వంన్సృత మహాభారతాన్ని తెనుగులోకి అనువదించేముందు = అనాడు నంన్కృతంలో ఆపారంగావున్న విజ్ఞానాన్నంతా తెనుగులోకి దించడమనేది ఎట్లాపుండిందో, ఈనాడు ఇన్నివందల ఏండ్లతర్వాత మళ్ళీ ఇంగ్లీషు వగైరా యూరోపియన్‌ భాషల్లో వుండే విజ్ఞానాన్ని నన తెనుగులోకి దించుకోవడ మెట్లా, అనేనమన్య మనలను ఎదుర్కొంటున్నదన్నారు. ఇందుకు నన్నయ తిక్కనలే మనకు విజమైన మార్గదర్శకులుగా కనపడ్తారవీ అంటూ - మొదట నన్నయ

“లిక0 “కమ్మికయ అయంతులు. వలె తెలుగును తతృమీకరించుకొ వేపద్దతిలో, నేటి సాంకేతికపదజాలాన్ని ఆ రోరణ్‌: లోనే తెనుగులోకి దించుకొని, కొంతదూరం వయనించి ఆతర్వాత తిక్కవవలె శెనుగుజాతీయాలతో, నుడికారాలతో నంతరించుకొవి సౌంతం చేసుకోవడమే కర ణ్యంగా కనువ డ్తున్నదనీ అన్నారు. నన్నయను చదువుతుంటే పవితమైనదేవాలయంలో పవిత్రమైన వాతానర ఇంలో [సకాంతమైన అనుభూతివి పొందినట్లుగా వుంటే, తిక్కనను చదువుతుంటే నవరసభరికఠమైన నాటకాన్ని తిలకిస్తున్న పరవశం కల్లుతుందన్నారు. నన్నయ భారతాన్ని తెవిగించేముందు ఆయన అనుభవించిన కృళ్యాద్యవస్థ ఆంతరంగిక మైన, బాహిర మైన కృళ్యాద్యవస్థను పరికి స్తే__.ఇతరకవులు కాన్యరచనకు చుంచు మామూణుగాపొందే కృత్యాద్యవస్థకం'కే విన్న మైనదవి చెప్తూ మూల ద్రావిడ భాషనుండి (క్రీ. ళ. ఒకటవళతాబ్దానికల్లా తమిళ, తెలుగు, కన్నడాలు విడివడి; ఆనాటికే తమిళం పొందిన న్వతంత్రసిద్ధివి తెలుగు అందుకోలేక (క్రియారూపకాల్లోను, విభ క్తుల వరంగాను ఆవ్యవస్థలో వుండిన తెనుగుభాషను వ్యవస్థీకృతంచేస్తూ ... “దుర్గ మార్థజల గౌరవ భారతభారతీ నము[దము దరియంగ నీదను విధాతృనక్రై నను నేరటోలునే” అవి చెప్పుకొన్న నన్నయ తెనుగు కానవ్యానతరణకు భగీరథుడై నా డన్నారు ఆయితే మూలభారళావికి కవ్మితయంవారు మెరుగులు దిద్దారనీ అదనీ యిదనీ చెప్పేముందు సంస్కృృతభారతాన్ని పాంగోపాంగంగా పరిశీలించి. ఆమాట చెప్పడం వుచితమంటూ సోదాహరణంగా వివరించి తన (ప్రసంగం ముగించారు. తర్వాత శ్రీ ఉండేల మాలకొండారెడ్డి పరిచయ (సనంగానంతరం (శ్రీ వానమా మలై. వరదాబార్యులుగారు దాదాపు గంటసేపు తన కావ్యగానంతో నభను ఆనందార్టిలో వోలలాడించారు.” అ

కమ్మిక్రయ కవిశా వైజయంతి లి5్‌0 ఎల్జిన జయంతి మార్చి 1 ఉదయము అధ్యతేల: (శ్రీ నొగళ్ళ గుర్ముపసాదరావు చన్మావికులు: శ్రీ అగస్త్యరాజు సుబ్బరాయుడు వాగళ్ళ గురుుపసాదరావు (1083) శేవల్లె తాలూకా కావూరులో జన్మించిరి. బందరు, గుంటూరు, మద్రానులందు విద్యాభ్యాసము. విజయవాడ లయోలా కాలేజిలో వండైం డేండ్తుగా ఆంధ్రోవన్యాన కులు వృండి, అటుపై గుంటూరులోని జాగర్లమూడి కుప్పుస్వామి చొదరి కళా శాలలో వ్రధానాంధ్రోవన్యాసకులు, పాహిత్యము, చరిత్ర, తత్వళాస్త్రము అభిమాన విషయములు. వ్మతికలలో వీరి వ్యాసములు తరచుగ నుండును. ప్రాచీన, నవీన పాహిత్యములవట్ల వీరికి తుల్యానురాగము కలదు. “అగ_స్త్యరాజు సుబ్బరాయుడు (1887) వెల్లారు మండలవానిః వృత్తి కరణీకము, చిత్తవృత్తి సారస్వతము. మంగ్రశావ్ర వేత్త. ప్రాచీనససాహిత్యమును కూలంకషముగ అధ్యయనముచేనిన పాతకాలవు వండితులు, “నిర్వచన భగవద్గీత" (వ్రాసినారు. జమీన్‌ రెతు క్‌ “మరురోజు వుదయం ఎ(ర్రనజయంతిలో గుంటూరు జాగర్హమూడి కుప్పు స్వామిచౌదరి కాలేజీ ఆధ్యాపకులు శ్రీ నాగళ్ళ గురుప్రసొదరావు యువకుడైనా గట్టి విషయాలే మాట్లాడారు. మంచి ధారణ, విస్తృతమైన కావ్యపరిచయం, ఆరోగ్యకర మైన సమదృష్టిగల్లిన ఆధునికమైన భావాలు. అందరి మన్ననలకు ప్యాతులయ్యారు. థ్రీ అగ్నన్త్యరాజు వారి స్వీయ కవితాసకనంతో పభ ముగిసింది.” గుర్ముపసాదరావు భాషణము కవిహృదయ మెటిగి చదువవలెను (ప్రాచీనులు చేసినది ఛ్రేయంగల్షినది యొకటియే. వారు కావ్యమునకు రనమో "లేక ధ్వవియో లేక రసధ్వవియో్నోయాత్మయని నమ్మిరి. దానికి దగినట్లుగా దృళస్షశవ్య

శావ్యములను రచించిరి. అయిన నొక మనవి. వారిలోగూడ దృశళ్యకావ్యమును (శ్రవ్య కావ్యముగా, (శవ్యకావ్యమును దృశ్యకావ్యముగా జేవినవారు లేకపోలేదు. అది యట్లుండనిండు. ఆ కావ్యముల నా(నాటివారు. తరువాతివారు నా చూపుతోనే యొరవపి యొరపి చూచి వన్నెతేల్చిరి. మన క్యాతోవవేపోవుట లగ్గు.

ఎక్సా(పెగ్గడయు వెనుకటివాండు గావున మన మా మహాకవి రచించిన గంథము లను తత్సంకల్పమని నెతిగి మీజి చదునవవలయును. కాన చెస్పవచ్చినదేమన(గా 'వెనుకటివారు పోయినపోకడలు గుంర్పించుటకు నహృదయత కావలయుమ. నహృదయు ఇెట్టివాడో కావ్యకళారహన్య వేత్త యఖభినవగుుప్త పాదాచార్యు డేనాండో తిరుగులేని మాటలలో జెప్పెను. ఆ వేదాంతశిరోమణి మాటలను నా మాటలలో వినుడు.

“ఎల్లప్పుడు కావ్యములు చదువుటవలన మనస్సు నిర్మలమై అద్దమువలె చగుమ. అట్టి మనమృలో గావ్యమునందు వర్షితములయినవి, ఆద్దమునందు వస్తువుల వలె లెన్సగ్మాటితిబింించును. అప్పుడు పాఠకువిహృదయము కౌవ్యగతాంశములతో చాదాళ్మ్యమును భజించును. తతృలముగా వతనికీ దన్మయావస్థ కలుగును. ఆ యోగ్యతకలవాడు సహృదయుడు.”

ఈ సహృదయతకు ఫలము రసానందము “ఆనంద ఏప పార్యంతికం ఫల” చవి యొకానొకచో అభినవగు_ప్తపాదులే యనిరి.

నన్నయ తిక్కనలపై భక్తి

ఎజ్జన కవితాశిల్ప మెట్టిది? దీనిని వివరించుటకుముండు. రెండుమాటలు చెన్చ వలెను. ఎల్జినకు నన్నయ తిక్కనలపట్ల నపారమయినభక్షి కలదు. ఎంత థభక్రిలేవిదే యాతని నోటివెంట వీ మాటలు వెలువడును?

బ్రాననవకల్చులం దలంతు నాద్యుల నన్నయ తిక్క-నార్యులన్‌. (లశ్ష్మీనరసింహ. పీకి, వద్య 8)

ఈ మాటలన్నది లకీ నరసింహావతారములో, ఎజ్జన కున్న యీ యభిప్రాయము హారి వంశ రచనాకాలమునాటికివి మాఅలేదు. అన్పటికి దాతచేత+ “బదింధ పరమేకుడు" అవి యనిపించుకొనెమ. ఆనాటికే యెజ్టన ““నకలభాషాకవిశ్హ విళ్ళార్ణదుండొవు అష్పార్డ్మ వమ్మతుండవు, విత్యసొమ్యముతివి, భవ్యుండవు”” అతా ష్టోలయి వేనూరెడ్డి పలుక

కవ్మికయ కవికా వైజయంతి క్రిగ్ర్‌ల్లి దగినవాడుగా నుండెను. మహాకవి ళబ్దవాచ్యుడయ్యె నన్నమాట. అయిన నేమి? వన్నయ తిక్కనల కవితామార్గ మెంతగొప్పదో యొజ్జవ మజనలేదు. కావుననే హరి వంశములో “నన్నయథట్ట తిక్క. కవినాథులు చూసిన్నతోవ పాపనంబు”” ఆవి ఘంటా "ఘోషముగా జాటెను. మనము నీమాట మఅవకున్న నెల్డన కవితానూర్గములో నొక ఘట్టమును దన్సక దర్శింపసగలము. హరిహరాదై్సైతము ఎన "“శంభుదానుం డన(గా'” వొప్పెనవి యాతని కాఠత యెజపోతసూలి చెప్పెను, ఆయన శేవలము శివథభక్తుడా? ముమ్మాటికి గాడు. ఎటపోత రూరి యిట్ల నెమం కం. గిగపద భదక్తిరన త తృరభానము కలిమి శంభువానుం డన(గా6 ఐర(గియు గోవింద గుణా దర సంభృత సౌమనన్య ధమ్యండ వెందున్‌. (లక్షీ నరసింహం. పీఠికంపద్య 15 “సరన బిహు పురాణ ధర్మశాస్త్రకథా విస్తరవేదివి” “ఆతులాను భావభవుుః డవు” అవి యనిపించుకొవినవాడు కేవలము శివభ క్తుం డగునా ? అయినచో లక్ష్మీ నరనింహానతారమును హరివంశమును (వాయునా? ఎజపోతసూరి మాటలనుబట్టి యెజ్డనకు విష్ణపారమ్యముగూడ గోచరించినది యవి చెప్పకతస్పదు. ముమ్మూర్తుల నెల్లన తిక్కనవంటివాడు. ఎట్లన మొదట తిక్కనయు “మహేళశ్వరాం[ఘ కమల ధ్యాన్లైక శీలుండ”వవి చెప్పుకొన్నవాడే. కాని భారతరచనా కాలమునాటి కొయవకు హరిహరాద్వ్వైత మొంట బట్టినది. ఎజ్జనకు నిశ్లే జరిగినది. ఆయన కుదురునుదిట్టే శంభుదాసుడు గావచ్చు, కావి యాయన హృదయముమ్మాతము హరిహరాద్ర్వ్యైత మయము; కావుననే లక్షీీనరవింహావతార హరివంశముల ననన్యసాధ్యముగా రచింప గలిగెను. హరివంశము ముత్తరభాగములో నౌక రెండుచోట్ల నెజ్హ్సన హరిహరా బై్వైళమా? యము శంక కలుగును. ఆ రెండును ప్రకరణోచితమయిన యళ్మిపాయ ములనుమాత్రమే కాక యెజ్దన హృదయమునుబట్టి చూపు ఘట్టములేమో నహృదయు లాల్నోనింతురుగాక ' వష్తస్థ్మ్రమంటారనకు పాక్షత్కరించిన సన్నివేశము మొద టీది. ఘంటాకర్టుడు “చ ర్హనబు వేపి” శ్రీ కృష్ణు నిట్లు పొగడెను.

858కి కమ్మికయ జయంతులు కం. హరిఃగంటి( గృన్హుః గంటిన్‌ విర మేశ్వరు€ గంటి, భక్త భయహరు. గంటిన్‌ బురుషో_త్త్సము(, డచ్యుతు. డీ శ్వరు(. డభవుండు వీ6డె, వీండె నమ్ముఖండయ్యెన్‌. (ఉత్తరభాగము, ఆశ్యా. 5, వద్య 218) ఈ పద్యము హరిహరాభేదమును జాటుటలేవా? ఉన్నది కృష్ణన్తుకి. ఐనను శవనంబంధ ములయినపదములు నందున్నవి. ఇక 'రెండవఘట్టము వుడు శ్రీ కృష్తువి స్తుతిం ప! న! న! చుట. ఆ స్తుతిలో రెండుపద్యము లిట్లున్నవి. కం. నీ పేశ్హిన్నియొ యన్నియు నా పేళ్ళును, నో ముకుంద ః నాకున్‌ నీకున్‌ రూపింపలేదు లేదం బే పగిదివి, విన్ను! గనుట యెజు(గుట నన్నున్‌. కం. విను నొల్లక నను జేరుట, నము మెచ్సక విన్ను(గొలుచు నరునకు వరకా యనములుగ. దెలుప హరిహర వివిరూపణతుల్యమకులు విభు లేయెడలన్‌. (ఊత్తరభాగము, ఆళ్వా 8. పద్య 84, 85) ఈ _వకరణమునందలి కవిత మంచిపొకమున బడినది. ఎజ్జన హృదయము సరవళ౦ చిన కావులలో నిదియొకటి యని నే ననుకొందును. ఆదియే పై పద్యములలో నహృద యులకు పొజెత్కరించుననుటలో వింత లేదు. ఇంతేకాక ప్రోలయ వేమారెడ్డి “సాధు నమ్మతుండవు” అని యనెనుగదా ! ఇది తిక్కన తన్నుగూర్చి (వ్రాపి?ొనిన *బుధారా ధాన విరాజ” యనుదానికి రూపాంతరముగాక మటి యేమి? తిక్కన యెలనల ప! లోచూపులు లో వెల్లులు తుల్యములమటలో నందియములేదు. కవితా 5ళ ఈ “నన్నయభట్ర తిక్క_కవినాథుల కెక్కిన భక్రి'పెంపు"తో, వీ హరిహరా లేదభావముతో నెజ్లిన నృష్టించిన కవికాకళ యెట్టిదో పరిశీలింపవలయును. శీనాథుంత “వర్రిఢవింతు (పబింధపర మేశ్వరుని శేవసూ కీ వైచ్చివి నొక్కాక్కమాటు” అవి వా 2

కమ్మికయ కవితా వైజయంతి ల్‌ర్‌క్తీ వక్కాణీంచెను. జక్కన "ఈ _తయిం దాః బదింధసర మేశ్వరుండై విరచించె శద్ది వై చితి నరణ్యపర్వమున శేషము ...” అవి యనెను. శ్రీనాథుడు సూకక్రివైచితి యనగా జక్కన శద్దివై చితి యనెను. రెండిటికి భేదములేదు. సూక్రియనుదానివి మ+ఉ క్రి అవి విడగొట్టవలెను. దీవికి మంచిమాట నీతివాక్కు, పొతో్రి యవి యర్ధములు చెప్పవచ్చును. అంతమా(త్రమున నెజ్టనలో సీతికవిత్వము పాలెక్కువ యవి యెవ్వరును క్రమింపరాదు. ఎల్జనకంచ. నెక్కువగా సోమయాజి సీతికవిత్వము (వ్రాపెను. (శ్రీనాథుడే తిక్కన కవిత్వము “రసాభ్యుచితదింధము”” అనెను. కావున సూక్తి వైచ్యితియనునది నీతికవిత కన్వయించునది గాదు. మటి యదియేమి? ఎల్జివ శాతయిగు ఎజపోతసూరి చెప్పిన “చతురో క్రి *మధురో క్రి” యనునవియే (శ్రీనాథుని షూక్తివైచిితి. జక్కన చెప్పిన శబ్దివైచితి. ఎజపోతసూరి లక్షీ్మీనరసింహావతార పీఠికపద్యములు 17. 21 లలో నన్నట్లున్నది. చతురో క్తి, మధురో క్రి చతురో క్రి. మధురోక్రి కవిభాషాాపయోగంబునకు సందింధించినవి. చళు రోక్తి యారణ్యపర్వ శేషములో[ గలదు. అడి సంస్కృతాంధ్ర భాషావదములను మండరముగా వాడుటలో జవించినది. నన్నయది సాంస్కృతిక రీతి. మటి తిక్కనది తెలుగు పలుకుబడి. నన్నయ భాగముకడ బయలుదేరిన యెజ్జన, తిక్కన భారతభాగము దగ్గరకు జేరెను, వెక్కుసారులు వారి భారతభాగములను జదివి, వారి తీరుతెన్ను లాక శించుకొవి యారణ్యపర్వ శేషములో బూర్వభాగము నన్నయ (వాపెనెమో యుత్తర భాగము తిక్కన (వ్రాసెనేమో యవి యనిపించునట్టు లెజన “యున్నత నంన్కృకాది చతురో క్రి వథంబుల€”" టోయెనన్నమాట. “ఉన్నత సంస్కృృతాంధ చతురో క్రీ సథంబులోనవి యిట యుండునేమో యవి నాయనుమానము. ఆ పథంబుల టోయియే యారణ్యపర్వ శేషమును (వ్రావెనవి యెజిపోతసూరియు. జెప్పెను గదా; నన్నయ తిక్కనల రీతి సమ్మేళనము, “చతురో క్రోగా నయ్యెననుట విజము. ఇక మధురో్రి యెలజ్టన న్వతంతత్రరీతికి దార్కాణము. ఏకవియు దనకంటే ముందున్న కవులను గాదనలేడు. ఆట్లవి వారికి దాసుడు గాడు, తనకు ముందున్న వారిని మొట్టమొదట ననునరించినను (గొత్తబాటలు దీయుట మహాకవి లక్షణము. ఎజ్జన మహాకవి. కౌవుననే తనదగు “మధురో క్ర” యేర్చణచుకొనెను. ఇది లక్షీ నర వింహావశారముతో మొదలయివది. ఎజ్జపోతసూరి యశ్లే యా కావ్యమును రచింపు మవి

ఖర్‌ర్‌ శమ్మిక్రయ జయంతులు మనుమని భుజిముతట్టి పలికెను. లక్ష్మినరపింహానతారమునందలి యీ మధురో కిక 'రెండుదాహరణము లికత్తును. మొదటి సద్యము పారణ్యకళవువి మన కన్నులయెదుట విలుపును. చూడుడు. పీః కనలువింకపుం గింక గలుగు వేండిమియె క్‌ నెక్కటిమై యొడలెెత్సె నవంగం హారణ్యకపు( డపశరణ్య రిపుండు, (ఆళ్వా ఓ వద్య థి రెండవపద్యము (ప్రత్యూషపవననంచారమును వర్ణించునట్టిది. ఈ పద్యము చదివినపుడు సహృదయులును వేకువగాలి సోకుటవలన గలుగు నెంమి పొందుదురు. మీరును బొందుడు. సీ, వెడవెడ మూతులు విచ్చు కామరలపై సుగిసి నె త్రాపులు సూటిలాడి కే. మెల వె. (బిత్యూషసమయ సమీరణంబు. ఇది స్వతం(తకావ్యభాష. లక్షీ ్మనరసింహావతారముతో నాం(ధ్రకవితాభాష మటీయొక మలపు డిరిగినది నన్నయ తిక్కనల పలుకుబడికం'కె భిన్నమయిన కూర్చిది, (పబంధ పరమేశ్వర బిరుదము మట (ప్రదింధపరమేళు డనంగా నేమి. ఎల్జన (వదింధసరమేళు డనగా వరణ్య పర్వశేషోన్నయము విర్వహించెనవి యెజ్జపోతసూరి యనెను. ఆయనయే “కావున! (బిదింథరచనాప్రావీణ్యము, నీకు సహజపరిణతీ విద్ధంట్రై వెలసినది” యవి మమమవికి గొండంళతబిలిమి విచ్చెను, ఎజ్జనయే లక్ష్మీనరసింహావతారములో “అన్మ దీయ (ప్రదింధ సామ్యగ్రివలన” *“అమ్మహా (వబంధందినకు” “మార్జిత బభనంపద చొనరింతు6 (బిబంధము”” నని యనెను ఈ యన్నిచోట్ల (ద్రిబంధళబ్ధిమునకు నొక యర్థమే యని నే ననుకొమటలేదు. నంస్కృతాం[ధ సాపాత్యములలో( (బ్రిదింధళబ్దిము కేనల కావ్యవాచిమాత్రమే, (వకృష్ణమయిన నింధముగల కాన్యమవియే మొదట (క్రినింధశద్దిమున కర్ణము. కావ

కవ్మికయ కవితా వైజయంతి ల5్‌6 రానురాను (ప్రనిందనునునది (వక్యేక సాహిత్యప్మక్రియగా వవతరించినది. (ప్రాచీన సాహిత్యములోనున్న (వబంధములనెల్లి బరిశీలించిన నా సాహిత్య (ప్రకియాలక్షణము లిట్లుండునని పింగళి లక్ష్మీకాంతముగారు చెప్పిరి. "*వబంధములలో శృంగారరనం (్రరానం. తక్కిన రపాలు గౌొణములు, ఏకనాయకాాశయిత్వంతోపాటు వస్త్వైక్యం కూడా ఒక ఆపరిహార్యమయిన ధర్మం. మరి ఆ (గంథం అష్టాదశ వర్ణనాత్మక మై వుండాలి. ఆలంకారికమైన శైలి దానికి జీనం, మరి అది భాషాంకరీకరణం కాకూడదు. న్వతర్శత్రరచనై ఉండాలి....”" వారే మరల “ఈ లక్షణాలు కన్ని _ప్రబంధాలకు పట్టిక పోవచ్చు. అయినప్పటికీ న్వతంకరచనమై ఆలింకారికశైలి ఉంటే అది (ప్రదింధశాఖ లోనే చేర్చబడ్డదో” అవియు ననిరి,

ఎటిపోతసూరి (పబంధమని యన్నషప్పుడు (పకృష్ణమైన దింధముగల కావ్యమని యర్థము. ఎట్జినకు (బ్రదింధపర మేళుడను బిరుదు భారతరచనమువలన వచ్చినది యెజపోత సూరి చెప్పెను. ఎట్టిన (ప్రకృష్ణుంధ ముండునట్లుగా భారతము రచించెను, ఒకవైపు నన్నయ యుండెను, మజియొకవైపు తిక్కన యుండెను. ఎజ్జన వారి కిద్ద అకు నడుమ విలిచి (పకృష్ణదింధ ముండునట్లుగా భారతము చెప్పెను. నన్నయగా బయలుదేరిన యెజ్జన తుదకు సోమయాజి యయ్యెను కవిత్యాసపంచమున. చతునో క్రి యన్నప్పుడు చెప్పుకొనివమాటలనే యిక్కడ జెబ్పుకొనవలయుము.

ఎట్జిన (ప్రబంధమని యన్నపుడు (పత్యేక సాహిత్యప్ర్యక్రియ యవి యర్థము ఈ యర్థమున లక్షీ్మనరపింహావతారము (నదింధమే.

(పహ్లాదువి కథను విమిత్తమ్మాకంగా తీసికొని, దావికి వర్డ్‌ నా్నాప్రాగల్భ్యాన్ని లభావనాచమక్కృతివి కలిగించి ఆ గంథాన్ని నర్వాంగసుందరంగా, భావదింధురంగొ మలచి, పేరునకు పురాణమే యయినా వ స్ర్వైక్యంగల (పదింధంగానే సృష్టించాడు.

హరివంశము

ఎజ్జన పాపాతీవ్యవపసాయమున ముఖ్యములయిన రెండు ఘట్టములు కలవు (వ్రథఠమఘట్టము భారతరచనము. ఇందు నన్నయ తక్కునల నడుమ నిల్చినవాడుగా మ్యాతమే యెల్దన మనకు గనబడును, ఆయన యక్కడ సాధించినది (ప్రకృష్ణమయిన దింధము. ఇక లథ్ష్మీనరసింహావతార రచనము ద్వితీయఘట్టము. ఇది యాయన న్వత౦తమూలర్డిక్‌ గుర్తు. ప్రత్యేక సాపాతీ (ప్కక్రియానైై పుణ్యమునకు మూదల, ఈ ద్వివిధ క్తుల సంయోగము హరివంశము,

లిం? కవిత్రయ జయంతులు

నాట్యము లోకవృ త్రానుకరణమని భరతమహర్షి, నాట్యమే కాదు. (శ్రన్యకాన్య మును లోకవృ త్తానుకరణమే. ఈ లోకవృత్తానుకరణము కథాకథనములో, నాటకీయ రీతిలో, ప్యాత్రలచేత పలికించుటలో, దదనుగుణముగా మాటలు కూర్చుటలో స్థావర జంగమాత్మకమయిన (ప్రకృతిని గమ్నులకు గట్టునట్లు వర్షించుటలో వనింకను బహు రీతులలో సాక్షిత్కరించును. ఈ చెప్పినవానికంతటికి (బిథమోదాహరణ మాంథ్ర మహాభారతము. ఆ మహాభారతనిర్మాత లలో నెజ్టన యొకడు, నన్నయ కథాకథన వైలరి, తిక్కన రసాభ్యుచితబంధము, నాటకీయరీతి యెట్టాపెగడ కావ్యములలో న. ఉక ళల జక్కసాబాళ్లుగా మేళవించినవి.

లిన్నఫణుతులు

వానావిధానుభూతులకు లోనగినవ్పుడు లోకములో నున్నవా రొకతీరుగనే మాటాడరు. కోపము వచ్చినపుడు వారు మాటాడేతీరు వేటు, ళాంతముగా మన్నపుడు పలుకుతీరు వేలు. ఇళ్లే నానావిధసన్నివేశములలో నానాభంగులుగా మాటాడుదురు. మజియు నొక విశేషము. ఆందణు తుల్య సన్ని వేశములలో నొకవిధముగనే మాటా డరు, ఒక్కొాక్కనిది యొక్కొక్క ఫణితి, ఏతత్సందింధమయిన లోకజ్ఞానము కవికి గావలయును. కావ్యకారణములలో నొక్కటియగు వ్యుత్చ త్తిలో లోకజ్ఞానము కలదన్న మౌట మనము మటవరాదు. తెలుగువా డాయా నన్నివేశములలో దన తలప్పలను వెల్లడించుతీరు లెన్నో సొగసులు పోవుచుండును. దీవినే తెనుంగుందనమందురు. తెముగుదనమన గేనలము తెనుగుమాటల కూర్చుగాదు. ఈ తేనుగుదనము తిక్కన పోమయాజికి దెలిపినంతగా మఠియొక తెలుంగుకవికి దెలియలేదు. తెలియనయ్యా। యవి చెప్పిచూనదగినవారిలో వెద్దా_వెగ్గడ మొదటివాడు.

"ఘోషయ్యాతకుటోయి.. పడరానిపాటులు పడి వచ్చిన రాజరాజుతో భీష్మ శిట్లనును.

మ. హతుల్పై పెద్దలు బుద్ధిపెన్సంగ6 (గ్రియాహీనుండవై ....

చిక్కితిగదా గంధర్వుచే నాజిలోన్‌. (ఆరణ్య, అళ్వా. 8వద్య 81)

ముందు తమ్ను బూజింవక మగవియూడిగము చేసిన నత్మివతతో కౌఃకు గిట్ల నెను,

కవిక్రయ కవికా వైజయంతి 858 ఉ. నీమగః డంత యొక్కుడె...., ...-వారు గడు నెల్లిద మైరిటు నీకు నిచ్చలున్‌. (ఆరణ్యపర్వము-ఆళ్వా. 6. పద్య 1ళొ వనకననందనాదులు జయవిజయులను శపించిరి. విష్ణువు వారి నోదార్చి తుదకిట్లనును. మ. పగవాఃడైనను మూర్చచిత్తుండయినన్‌ .... ....(చిళూత విభవ స్ఫారాత్ము(గాల జేయుదున్‌. (లక్ష్మీనరవింహ. ఆశ్వా 1. వద్యం 100) ఇట్టీ పట్టులలో నాయాప్యాత లభినయముచేయుచు. నెదుట మాటాడినట్లుండును. ఈ తెనుగుదనము ననుసరించి వచ్చినదే 'పెక్కువాక్యము లుండునట్లు పద్యములు రచిం దుటయు. వమర్థుడగు కవి వర్వరసానుకూలముగా విట్టి పద్యరచన చేయగలండు. ఇప్పట్టునపైతము ఎల్జన తిక్కన్నత్రోవ (తొక్కెమ. హైహయ వంశోదృవడయిన ధుంధుమారుడు మృగమనుబుక్థితో ముని కుమారుని జంపెను. శార్జ్యుండను మువీశ్వరువి యాశనుములో మరణించిన ముని కుమారుడు సజీవుడ్పై యుండుట చూచి, హైహయు లాశ్వర్యముపొంది “ఇట్టి మహిమ కలిమికి. గత మెయ్యది ? యానతిమ్ము కారుణ్యనిధీ[ యని యడిగిరి అప్పుడు తార్ష్య మహాముని వారలతో నేమంత పెద్దవింత లేనియట్లుగా నిట్లనును. శా. ఆలన్యం టొక యింతలేదు..... .... మృత్యురోగభయశంకం బొంద మే మెప్పుడున్‌.

(ఆరణ్య, అశ్వా. శ-పద్య 101) యక్షపశ్నములకు ముందు “ధర్యజుండు దప్పికోర్వక నీళ్ళు (దావుటక్షై సరోవరంబు లోవికి దిగుటయు వళరీరభూతం"” విట్టనియె.

మ. విను, మేవొక్కబకంది.... ... ... ౨... వట్ల యయ్యెదునుమీ, మున్ముట్ట వారించితిన్‌. లా ల _-చ్మితరేఖ యవిరుద్దువి మండిరముసొచ్చి యతనికి నుషాకుమారి వృత్తాంతము విని ఫించినది. అనిరుద్ధుని యవస్థయు వింతంతనరావిదిగా నుండెను. పాపము । ఆకతనిపాటు చూడుడు. ఆతడు చిక్రరేఖతో విట్లవెమ.

859 కవ్మికయ జయండులు ఉ. ఏవి దినంబులో, రజను లెయ్యవియో, విను, విదయెట్టిదో, వేవుట యెప్పుడో, యకటః వెమ్ముమనంబున కెద్దిమందొ. యే (తోవల. బోయెనో తలంపుతోడన చెయ్యు, లెలుంగ నేను, నా కీ వెలవేంకి మాన్సం గమరేక్షణ యబ్చితి వీవు వెజ్ఞనై. (హరింఉత్తరభాగము, ఆశ్వా-?. పద్య 180) వాలుగవపాదమున “గమలేక్షణ” యను నంటోధనము కిలదు. మొదటి మూడు పాద ములలో జెప్పినభావములు వినగా చ్వితరేఖ కొళ్చర్యము కల్గినవి ఆ యాశ్చర్యము వలన నామె కన్ను లింతయయినవి. ఆ యగుట యవిరుర్దుండు చూచెను. చూచెను గావుననే తుకకు *“గమలేక్షణ” యనెను. చిత్రలేఖ పొందిన యాళశ్చర్యము వింత వ్యంగ్యవై భవముతో జెప్పినాడు. పా_తల చిత్తవృత్తి ప్యాతముల చిత్తవృత్తి మాజినప్పుడెల్ల నెజ్జిన రీతిని మార్చును. భిన్నలిన్న పద్య ములలో రీతిని వెంటవెంటనే మార్చుట వింతగాదు ఎజ్జన యొకపద్యమునందే మొదట నొకరీతివి, తరువాత దానికం ఇ వేజయినరీతివి మాటాడువాని చి త్తవృ త్తినిదట్టి పాటిం చును. ఇంగదుడు రాక్షనులకు నోడి తగిన పేనావతిని బిడయుటకు మాననశై లమునకు వెళ్ళి “యొక్కరుండ కార్యచింతాపరుండై'” యుండును. ఇంతలో “నువ్యక్తంవైన వవితావిలాపంబు వీతెంచి'"నవి, ఇంద్రుడు గగనతలంబున నొక్క కన్నియను గొవి పోవువానిని 'కేశయను దానవుని జూచును చూచి యకనితో నిట్లనెను ; ఉ. ఓరి దురాత్మ। యీ యబల నోడక యేటికి( బట్టీనాండ, వం భోరుహనేత్ర విడ్వు, మెట వోయిన( (బాణముగొందు ఏంక€, (బై ప్ఫార మహీధర (ప్రకరభంగ విహారధురీణ, ముగ దై త్యారుణ రంజితో[(గ కులికాస్రము ను మ్మిదెయంచు డాపినన్‌. (ఆరణ్య, అశ్వా-ర, వద్య 179) ఇ “విడ్వు'”” అనునది యిందువి యదలింపును జూపును. మొదటి రెండుపొదముల రీతి సామాన్యముగా నడుగుటను సూచింపగా, మూండు నాలుగు పాదములరీతీ యతడు లీషణ వ్యజ్రాయుధమునుజూపీ భయపెట్టుటను సూచించును. నమాసరచన వ్యజాయుధ ఖీకరత్వమునకు వ్యంజకము.

శవిక్రయ కవితావై జయంతి 860 వీరరౌ(దములు వీరరౌద్రరసములకు ఓజోగుణ దూయిస్టమయిన రచన మనుకూలము. ఎజ్జన యీరీతివి లెన్సగా నెటీగి యువయోగించుకొనెను అయా ప్మాతముల గంలీరలీకర మ్నూర్జి విశేషములను వర్ణించుటకు, యుద్ధాదులను వర్ణించుటకాయన యోజోగుణము న్నాశయించెను. సావిత్రి చూచిన యము డిట్లుండెను. మ, కవియెం గోమలసీలమేఘ విలసత్కాలాంజనా కారు ఉంటు. ౨ = దిటు పాళప్రొథ హస్తోద్ధతున్‌.

(ఆరణ్య అళ్వా పద్య 2) యము డిట్లుండెనుగదా । ధర్మనందనునకు సాక్షాత్కరించిన యతు డిక నెట్లుండెనో చూడుడు

మ. విలిచెం దాళశనముచ్చిికాంగుండు ౨48... వయ్యతుండు ఘోరాకృతిన్‌. (ఆరణ్య, ఆళ్వా-7-పద్య 410) మూర్తికల్పన ఆ ప్యాఠముల విట్లు వర్షించుపద్ధతి హరివంళశములో ననేకఘట్టములలో మున్నది వూర్వభాగములో మూడవ యాళ్వాసమునందలి 181! వ పద్యమును, ఉత్తరభాగ ములో న్నైదవ యాశ్వాసమునందలి 201 వ పద్యమును, ఆరవ యాశ్వానమునందలి 24 వ పద్యమును, తొమ్మిదన యాశ్వానమునందలి 188, 188 పద్యములను, పదవ యాళ్వాసమునందలి 48, 85 పద్యములను జూడుడు. ఈ వద్యములన్ని యు మ శ్రేభ ములే యగుట విచ్యితమని యనగలమా? ఇది ఎజ్జన కవికాశిల్పరీతియని యనక తస్పదు. యుద్ధవర్ణనములందు నెజ్లన నన్నయ తిక్కనల ననుకరింనెనవి విమర్శకులు గృుర్తించిరి. ఓజోగుణము నెక్కువగా మపయోగించి యెజ్జన యీ నందర్శములను భయంకరములనుగా జేయును. రావణ జటాయువుల సం[గ్రామమును, రావణనిస్థితివి [వవింధసర మేశ్వరు గెట్లు వర్షించెనో చూడుడు: (ఆరణ్య, ఆశ్వా-8. పద్య 847, 840)

లైరి1 కమిరయ జయంతులు రసానందము

రన(వ్రధానమయిన కావ్యములో దదనుగుణములై న యంశములు పెక్కు

లుండును. కొన్నియంశములు రపానందము కల్లించును. మజతికొన్నియంశములు చిత్త మఖము విచ్చును. భావ్యసధానములయిన చోటులు రసానందము కల్గించిన, మూర్తి పొకిత్కారముగల పట్టులు చి _త్తసుఖము నొదవించును. మూర్తి కన్నులకు గట్టునట్లు వర్డి చుట యెజ్జనకు నాజానజముగా నబ్బినశ క్రికి దార్కాణము. రాముడు కాంచన మృగమువెంట టోవును కాని యిది చిక్కదు. చిక్కక యేమిచేసెనో. యెజ్జన వర్డి ౦చి నహృదయులనుగూడ గాంచనమృగము తోవ పట్టించుమ.

మ. సటచున్‌ దవ్వుగ. జేయలంతి నిలుచున్‌, బిట్టీక యాసానలన్‌ బిలువోవున్‌, బొదలందు డిందు(€. బొడమున్‌. బిట్టుల్కి వేదా(టు. ల్‌ మ్మజిచూచుం, జెవిదార్చినిల్పు, మలయున్‌, మట్టాడు(, (గోడాడు, నే మటి నట్లుండు(, దృణంబు మేయు, నలయున్‌ మాయామృగంబిమ్ములన్‌.

(ఆరణ్య ఆశ్వా*-8, వద్య 827) ఈ మూర్తి కల్పనమునకు నెజ్టన సీనవద్యములను వైతము వాడి, దావి నడ కనుచిట్టి నహృదయుల హృదయములును టోవునట్లు చేయును. పారణ్యకళిపుడు తపము చేయుచుండెను తపోళంగము చేయగా దేవవేశ్యలు వచ్చిరి. ఎట్టన్న యిట అస్సరనల విలాస వి[భమ వ్యాపారములు వర్ణ ౦చెను. వారిలో నొకత పువ్వులు శోపెను. కోసినతీ రిట్టు లున్నది. పీ, మువికాళ్లు మోపి విక్కిన(, బదచ్చవి నేల యును బిల్లవించిన యొష్పు మెోజయ గీ. ...... .... నచ్చరలేమ యోర్త గోవెం బువ్వులు ప్రమదవికాన మెనంగ.

(లతీీనరపింహం. ఆళ్వా-£, పద్య 81) అనంకామాత్యువి భోజరాజీయమునందు (ఆళ్వా-8. వద్య 170) విట్టి వర్ణనము కలడు. ఎజ్జన సీనప ద్యములనుగూర్చి యెవర్రై నం బరిశోధనచేపిన బాగుగా నుండును. (పకృతి వర్ణనమునకో, పాాతన్వభావ సమున్మీలనమునకో, పీరన కథాకథనమునకో పీసపద్యము లమ వాడి యెజ్జన సంతృప్తి పొందలేదు. హరినంశమందు. నెజ్జన సీసపద్యము లెన్ని

కవ్మక్రయ కవిశా వైజయంతి 862 పోకడలు పోయినవో ఇెప్పజాలను. (వయత్నప్రారంభమును, కార్యవిర్వహణ ఫల మును, చేష్టావిధానమును, వయస్సాందర్యమును, దైవన్వరూసమును, అముభావ పొ్తికభావావిర్భావమును, బుతుశోభను = ఎన్నియని చెప్పను 1___ఇంక నెన్నిటినో యెజ్దన సీసపద్యములలో _ దీర్చి డిద్దెను.. కృష్ణుడు కాళియ్యహదమున_ దుమికెమ. దుమికినతీరు నెజ్జిన యిట్లు వర్శించెను,

సీ. ఒడిపిక్కుగొనః జెక్కి మడినంది నునిచిన

తలుగులు( (దాళ్ళులు దొలంగవైచి .

గీ. నెగపి తతోయకణములు వింగి. బొదువ.

(హరి. పూర్వభాగము. ఆళ్వా-?. పద్య 1) ఆ్యహరుడు కంననియు క్తుడై (వేసల్లెకు వచ్చి (శ్రీ కృష్ణుని మధురానగరమునకు గొవిపోవుచుండెను. గోపకాంతలు “కళవళించు డెందంబులతో”. నెన్నో రీతులుగా చమలో దాము మాటలాడుకొవిరి. మాటలాడుకొవి [శీ కృష్ణుని రథము పోవునపుడు వా రెట్లయిరో యెల్డన ఎట్లు వర్ణించెనో చూడుడు:

(హరి. పూర్వభాగము. అశ్వా,8. పద్య 188, 184) గోపకాంతలలో నొక్కొక్క రొక్కొక్క భావావస్థను భజించిరి. ఈ పద్య ములు సద్యఃపర నిర్వ్భృతిని గలిగించునవి చెస్పవలయును. లలితశృంగారము లలితశ్ళంగారమును వర్ణించుటలో నెజ్టిన సిద్ధహస్తుడు. స్త్రీ పురుషుల హృద యములలో జనించినకీతి యను వనిచ్చావిశేషము వారి శరీరసంయోచమును దుది మెట్టుగా గల్లియండును. ఆ రతి జనించుటకు గేవలము దైపాక సౌందర్యమే హేతు వనయిన నాడది కావు మనకతప్పదు. ఆత్మసౌందర్యము, హృదయసారూప్యము రతికి. గారణములయినచో నది (పణయరూపము ధరించును. శృంగారము (పణయము గాని కామము గాదు. కావుననే యది రనరాజ మయినది. దురదృష్టవళశమున (దిజయ మును దర్శించిన సంస్కృృతా౦(ధ్రకవులు కొందజీ కలరు. ఆ కొందటలో నెబ్దిన్న యొక్క-6డు. హరినంశములో రుక్కిజీ కృష్ణుల (నణయవర్షనము కలదు ఆ వర్షనమమ ముచ్చటగా మూడు పద్యములకు నెజ్టన కుదించెను. ఉదాత్తమయినది యెప్పుడును నం(గహముగనే యుండును. చూడుడు ;

ల808 కమ్మికయ జయంథులు ను, అనురాగంబుణు ధన్యతన్‌ బౌరయ నెయ్యంబుల్‌ (ప్రియందంద.___ ఉ. చారు విహారసాధముల, పాగరతీర వనాంతరంబులన్‌.... సీ. రాగవల్లవముల రమ్యవై యితరేత ళం మల రాలోకలతలు పై నలమికొన(గ.... గీ. జిక్కి రనుభావనూత్న విచితగతుల

(హరి ఉత్తరభాగము ఆళ్వా 8. పద్య 178, 174, 175 అను భావమను వదము నెబ్దినయే యువయోగించెను. మనోభావములను వెల్లడించు శారీరక చేష్టలు కొన్ని యనుభావములగు. ఆవి యాంతర జగద్విలానమునకు సూచక ములు. అనుభావ వర్షన మున్నచో ఆంతర జగద్వుర్షన మున్నదని యర్థము ఎజ్జన లోచూపు కల (ప్రతిభాచతువు. మొదటి సద్యమున ననురాగము మొదలగు నమూర్తభావ ముల లీలలే కలవు. శారీరకసుఖ వర్షనము లేదు. ఎజ్జన గావించు లోకోత్తర శృంగార

వర్షనమున కీ యుదాహరణము చాలుననుకొందును,

ధ్వని ధ్వవి యాత్మగా గల కావ్య ముత్తమోత్తమని యాలంకారికులు తీర్పు చేసిరి. శద్ధిములు తమకున్న యర్భమునేకాక (పకంణబలమున రమణీయమగు. నర్థా.తరమును గూడ నిచ్చును. ఆరమణీ యమయిన యర్ధాంతరమునకే ధ్వని యని పేరు. ఎల్జన కవి తలో ధ్వని వికసించిన తావులు పెష్కులు. మర్చున కొకటి చూపెదను దుర్యోధనుడు ప్రాండవులను బరాభవింపగా ద్ర్వైతవనమునకేగి చిితసేనుని చేతిలో చిత్తు చిత్తయి పోయెను. భీమాదు అతనిని రక్షించిరి. చివరకు ధర్మనందనుడు దుర్యోధమనితో పీ [క్రిండివిధముగా మాటలాడును. ఊఉ _ ఎన్నండు విట్టిసాహనము లింక నొనర్పకు మయ్య, ఎం... ౨... విషాదము వొందకుమీ। మనంబునన్‌

(ఆరణ్య, ఆళ్వా 5. పద్య 484) ఇక్క.డ ధర్మనందనుడు మెత్తని పులివలె నూటాడెను. “నాయనా । దుర్యోధనా। ఏీనాడు విటునంటి సాహసకార్యము లికముందు చేయకుము. దుర్గముడయినవాడే పొగరువట్టి పాహనకార్యములు. చేసి చివరకు వాశమగునూ” అని యతండు చెప్పు

శవ్మికయ కవితా వైజయంతి ల04 చుండెనుగదా ః దుర్గ నుండవు కావలదని యొకయర్థము. ఇట్టీ సాహనము లెప్పుడు చేయ వలదు. దుర్గనుడు సాహనములు చేసి తుదకు నాశఠమగు నని యన్నపుడు “నీవు దుర్దనుడవు. సాహనములు చేసితివి. చివర కీ స్థితికి వచ్చితివి. దుక్షనున కేగతులు శలుగునో నీయీ యాత్రయే తార్కాణము" అనునది మటియొక యర్థము. ధర్మనంద చవి మనస్త త్త్వ మెటిగినవాడే యిట్టి రచన చేయగలడు. అనుకరణలు

మహాకవి తనకు ముందున్నవారి ననుకరించును. తన తరువాతివారికి కవితాకళా ఛిచ్‌ పెట్టును. ఆలంకారికులు నంవాదములు చెప్పుట కిదియే కారణము. భాషానుకర జము, థభావానుకరణము నవి యనుకరణము రెండు రకములు. ఎల్జన్న యీ రెండు శకములుగా దనకు ముందున్నవారి ననుకరించి, తన తరువాతి కనుకార్యు డాయెను, ఇక్కడ భావానుకరణ విషయమున నొళమాట చెప్పవలయును. ఎబ్జన కావ్యములలో లక్ష్మీనరపింహావతారము తప్ప మిగిలినవి యనువాదములు. కావున మాతృకలలోనే భావానుకరణమున కాధారము లుండునేమో : నేను వానిని జూడలేదు. ఎజ్జన యను తరించినవారు, ఎజ్జన ననుకరించినవారు ఆ మాతృకలను జదివియుండుట శెంతైన యవకాశమున్నది కదా?

భాషానుకరణమునం దెజ్జన_నన్నయ తిక్కనల కెంతయో బుణపడెను. అ యురువుర సమానములు, పదములు నెజ్జన కావ్యములలో గనబడును. నేను వావి జోలికి బోను. ఎజ్జన భావానుకరణమునుగూర్చి మాత్రమే యిప్పుడు మాటాడుదుము. ఆరణ్యపర్వ రామాయణకథలో రాముడు “వెనరుద్రుండు యజ్ఞమృగము. వెనుకొను మాడ్కిన్‌” (ఆశ్వా 6. పద్య 82%) గాంచనమృగమువెంట “నరుగ దొడ6గె"న6ట 1 అలిజ్ఞానశాకుంతల (_సథమాంక (ప్రారంభములో దుష్యంతుండు మృగమును వెంటాడునప్పడు సూతుడు “ోమృగాను పారిణమ్‌ సాక్షెత్‌ పళ్యామీన పినాకినమ్‌” అని పలుకును. సంస్కృత భారతమునందే యో యలంకారమున్నదా? దానిని జదివి కాళిదాపీ యలంకారమును వాడెనా? లేక యెట్దన కాళిదాను నమకరించెనా ? పరిశీలింపనలయును.

ఆంగధ్రకవుల శెజ్జన యెట్లను కార్యు డయ్యెనో చెప్పెదను, వైంధవుడు మొట్టమొదట (దొవదివి జూచినప్పుడు,

865 కమ్మికయ జయంచులు ఉజ ఈ కమలాక్షి నాకు హృదయేళ్వరిమైనం (ద్రిలోకరాజ్యమున్‌ కేకల నేలినట్లు విలపిల్ల నె, దర్పకవీరుం ఐంటుంగా గైకొవి సర్వభోగములు( గాంతు6... ...” (ఆరణ్య, అళ్వా 8. వద్య 149) ఆవి యనుకొనును. (ద్రౌపది వైంధవునితో “ళూవర ః తగవిందవైతి” (వద్య 162), అనీ యనును. వై ంధపు. డామెతో "“అంబుజ లోచన । నీవు 'మాకు. జేయు నతిది పూజ అన్నియును నొక్కటనై నం గొటంతలేక వచ్చినవియొ (పద్య, 164 యవి యనును. మను చర్మితములో వరూధిని (వ్రనరుని జూవి కామాయదత్తమై “ఏలని: బంటు(గా మరున్‌ డక్కంగొనంగరాదె యకటా। నమ వీండు పరిగహించినన్‌” ఆవి యనుకొనుచు “మా యింటి విందన్వైతివిి” యని (ప్రవరునితో ననును. దాని కతడు “ఆండజయాన ః నీ వొనంగునట్టి నపర్యలు వచ్చె మాకు” నని పలుకును. రెండు కావ్యములకును టోలిక యినుమిక్కంలిగా. గనంబడుమన్నది గదా £ శావణవధానంతరము రాముడు సీత యసవ్శితయైనదని యెంచెను. ఎంచుటయే కాక యామెతో నామాట ఖరాఖండిగా జెప్పి “నీకు విష్టముయిన కడకు నేగుమతివ $* (ఆరణ్య, ఆళ్వా ?. వద్య 150 యని యనును అమాటకు “మొదలు నట3 నొఅగు కదళి చందంబున, నెలంత తృల్లడమున నేల (వాల (పద్య 108) అవి యెజ్దన (వ్రావెను. కంకంటి పాపరాజుగూడ లక్ష్మణుడు సీతకు లోకాసవాద వార్తను, రామా జీను వివిపించినపు డిట్లు వాపెను, కం॥జ అల్లలన యళని వచనము లెల్లన్‌ వివి మొదలు నజక నించుక వడిలో6 (దెళ్ళెడి కదళికవలె హా: తల్లీ । యని బెట్టుసౌరిగి ధరపై6 బడియెన్‌ (ఉ్తిర రామాయణము. అళ్వా 6. పద్య 276) ఎల్జన రచించిన “చందన చంద్ర చం్యద్రధర శారద నీరద” (హ& పూర్వ థాగము. ఆళ్వా £. పద్య 806) అను పద్యము పోతన రచించిన “శారద నీరదేందొ ఘవపార'”” యను పద్యమునకు మూలమనవచ్చునేమో | వానునుడు త్రివిక్రముడై ఓ

ళమ్మిక్రయ కవిశావై జయంతి 866 పెరిగినపుడు హరివంశ, భాగనతములలో శెండింటిలోను నమానభావముగల సద్య మొకటి కానవచ్చుచున్నది,. వామనుడు, గీ॥ః ఇనువిందన మొళిరత్నంబు, విద్ధహార తరళరత్నంబి(. గటిసూత వరిధి మధ్య రత్నమును, నూపుర్వాగ విరాజనూన రత్నమును జేయుచును (బ్రవర్ధనము పొందె (హరి. పూర్వభాగము, ఆళ్వా 4. పద్య (గ అని యెజ్ఞిన (వావెను. ఇది (పిద్ద భొగవకపద్యమయిన “రవిబిందింబువమింపం వ్శాత మగు” అను దావికి మూలనా? సంస్కృత హరివంశ భాగవతములలోనే బీవికీ మాతృకలున్నవా ? ఎజ్జన తానొక కాన్యములో (వ్రాసివ వద్యమును బోలిన నద్యమును మటియొక కౌవ్యములో (వాయును. హిరణ్యకశిపుని వర్ణించుదు “*కనలు బింకప్పుంగింకల గలుగు వేండిమి యెల్ల నెక్కటియై యొడలె కై ననగ” అమ సద్యమును రచించెను గదా। కాదినేమివి వర్షించినప్పడును భై సద్యమును బోలిన పద్యమును “రొ దరన స్వభావో (దేకమంతయు, పాఠకారమై తనరారె ననంగో (హారివంశము. పూర్వలా. ఆశ్వా 4 వద్య 185) అనుదానిని వాసెను తిక్కన నిక్వచనో _త్తర రామాయణ సద్యమును మహాభారతమున జేర్చెను. మహాభారతమునందుగూడ నొక వర్వమునందు. రచించిన పద్యమునే యథాతథముగా మతొక పర్వమున జేర్చెను.. ఎక్టాాపెగ్గడయు.. నీవవి చేపినవాడే. ఆరణ్యపర్వమునందే యొక యుత్పలమాలా పూర్వార్థము యథాతథముగా రెండుచోట్ల నున్నది ఇంద్రుడు స్త్రీ నసపహరించుకొవి పోవుచున్న కేితో ఉ8 ఓరి దురాత్మ: యీయదబల నోడక యేటికి బట్టినాండ, నం లోరుహనేత్ర విడ్వు, మెటువోయిన( (బాణము గొందు (ఆరణ్య. అశ్వా 8. పద్య 1/1) ఆవి యన్నట్టు లెజ్టన రచించెను. రావణుండు సీత నపహరిందుకొని పోవునప్పుడు అటా యువువచ్చి వై మాటలతోనే (చూడు. ఆరణ్య ఆశ్వా 6. పద్య 846%) యదలించును పొళ్టిన _వదింధనర మేకు డనుట విత్యనత్యము. ఆ మహాకవి కవితాశిల్పమును గూర్చి నాకు దోచిన తలంపులేసో, తొక్కుబలుకులలో బిరికితివి. మూల్మగంథములతో చెద్దిన గావించిన కావ్యములను బోత్మీ తెలింగింపులోని సౌగనులమ వెల్లడించటయు

ల607 కమ్మికయ జయంతులు వెజ్దిన కవిశాశిల్పములో నేకదేశము నెజుంగుట యగును. ఆపనికి నేను బూనుకొన లేదని మీ కిస్పటికే తెలిసియుండును,

మటజియొకమాట. ఆరణ్యసర్వశేడము తవ్ప లక్ష్మీ నరసింహావతారముగావి, హరివంశముగావి సు్యుగహస్థితిలో దెలుగువారికి లభింపలేదు ఈ రెండు (గ్రంథము లలో నన్వయమున కందని పద్యములు కొన్ని గలవు. పారాంతరములరాయిడి యండనే యున్నది. పరిష్కర్తలును దమ పరిష్కరణములనలన నంతృ్రి పొందరై రి వెల్లూరి మహాశయులు ఎజ్జన కృతకాన్యముల నుత్తమముగా బరిష్కరింసజేసి (ప్రక టించుటకు బూనుకొందురు గాక । ఆభినవ మల్లి నాథుని మహావ్యాభ్యానములను వి టించిన నెల్లూరివారి కీ నవి యొక లెక్కలోవిది గాదు. =

౧0 తిక్కన జయంతి మార్చి 1 ఏ పాయంకాలము అధ్యతుల: కీఎస్‌, వి, భుజంగరాయళర్మ వన్మానితులు: థ్రీ థీ జమీన్‌ రెతు

స్‌.

“తిక్కన జయంతికి కానలి (శ్రీ భుజంగరాయళర్మగారు ఆధ్యక్షత వహించారు. “తిక్కన (ప్రకృతి వర్ణనలు" అని చిన్న సబ్దిక్టును భూజ్‌. చేసుకున్నారు. కావి ఎందు వల్లనో ఆంత ఇంపెసివ్‌గా చెప్పలేకపోయారనేది పలువురి భావన. థీథీ దాదావు గంట పేపు తన వివిధ కవితలను పఠించారు. తొలి కవితలు, మలికవితలు, మహా స్థాన కవితలు, కాళ్టూన్‌' కవితలు ఈన ఆంగ్ల కవితలు,..._.ఇట్లా నానారకాలివి చౌచొగా చదివి వివ్చించారు. ఆనంతరం తిక ప్రావరపు రామరెగ్డిగారు ముగ్గరికీ న్‌న్మా చాంను అందించారు,

మొత్తంమీద కవ్మితయ జయంతులు జయ్యప్రదంగాన్నేముగిసా

0 గందర

నామ నూచి అప్పారావు గురజుడ 180 841, 946 అప్పారావు బసవరాజు 129 అచ్యుతరావు రి అనంతకృష్ణశర్మ రాళ్ళపల్లి 168 169, 171 అనిబిసెంట్‌ 22 అమరేంద్ర (నరసింహకా స్హి చతుర్వేదుల), 281 288 అముదిత[గంథ చింతామణి 821 అమృతబజూరు ప్మ్యతిక 61 అయ్యర్‌ ఎం ప్‌...పి...40టై4 అరవింద ఘోష్‌ 22 ఆం(ధపతిక 1,5,7, 16,19, 86 61, 62 67, 71,76, 78 79, 80, 84 95, 98 112 192, 186

అంధధ్యపభ 191, 192, 287 ఆం[ధభాషాభిమాన సమాజము 11£ అంధసచి(త వారపతిక వైలడి ఎల్జిన - కవనము ॥48

ఎ నన్నయ : పద్యాలతారతమ్యం ల219

• నృసింహ వురాణం 288, 969

= వదపయోగం 210

= పోతన * తారతిస్యుము 888

• వర్ణనలు లం

= హరివం- ము £19

కజిన్స్‌ డాక్టర్‌ 0

కనకమ్మ కంచనపల్లి 97, 98, 104 కనకమ్మ పొజణకా 9?

కనకయ్య 106

కళావతీదేవి 62

కాళివర ప్రసాదరావు అయితం 289, 984 కిప్టింగ్‌ 180

కుప్పుసామయ్య నాగపహూడి 6 7? 8, 129, 821 కుమారరాజూ వెంకటగరి 798 80 81 కుమారిలభట్టు ర.

“శేసర్రి” (ప్యతిళ)126, 128

శేషరి ౩...ఎవ్‌..౨మూషనరసింహం కోట) 64, 76. 85, 110 కోట నోదరకవులు 18?

కోడూరు శాస్త్రులు 10?

కృష్ణమరాజు జె 125, 166

కృష్ణమాచార్యులు కాశీ 19. 90, 188 కృష్ణమాచార్యులు “దాశరథి 912, 217, 218 కృష్ణమూర్తి ఎన్‌. ఎస్‌. 885, 821, 882 కృష్ణమూర్తి శ్రీపాద 5 6

కృష్ణమూర్తి పి. 85

కృష్ణమూర్తి కేసరి 104

కృష్ణాపతిక 108

కృష్ణారావు జంగముకోట 6?

కృష్ణారావు నాళం £50

కొండమాచార్యులు ముదివర్తి 167, 168 కోదండరామయ్య-తిమ్మావర్జుల 9848

కోదండరామ రెడ్డి మరుపూరు (“హాలికుడు”) 898, 85, 181 187, 919.

218, 220, 882 2388 820, $98, 881

కౌసల్యమ్మ వై. 110

గంగాదేవి - 171

గంగాధరరావు 95

గురు[పసాదరావు నాగళ్ళ తి5్‌0

గార్డినర్‌. ఏ. జి. 180

గోపొలక్ళష్ణమూలర్తి డా శ్రీపాద 229, 280, 281

గోపాలకృష్ణయ్య దుగ్గిరాల 181, 882

గోపాలరెడ్డి బెజవాడ 118 191, 192 186 187, 190, 191. 192

గోపాలాచార్యులు 120, 128.

గోపీనాథరావు టి, 31

చం[దశేఖరయ్య-నాగవూడి 129

చందశేఖరయ్య-పాటూరు 98, 198

చంగయ్యపంతులు-మైదవోలు 89

చర్చ్‌హిల్‌ £2

జగన్నాథ పండితరాయలు 7?

జన్మభూమి పిక 75

జమిన్‌రైతు ప్యతిక 79 81, 95, 108, 106, 119, 189, 197, 128, 180, 135, 168, 199, 172, 175, 185, 186, 190, 208, 212. £17 216 220. 980, 288, ౨34, 286, 88, 289, 9498 961, 268, 264, 966, 267, 289, 2889, 284, 86 888, 989, 201, 208, 810. 918, 818, 3820, 884, 385, 880. 848, 850, 867.

జయరామశాన్తి చదలవాడ 265 జవహర్‌లాల్‌ నెహూ 121 జానపద వాబజ్బయం-భారత కథలు 285 జాషువ గురం 128 124, 125 126 127 129, 212 818. జోగప్ప బి. 168 169 171 టాల్‌ స్టాయ్‌ 988 తిక్కన - అలంకారపోవణ 189

యు అస్టైావకుని పొతచి[తణ 161 164

శు

• అం(ధాభీమానము 27

=-౨౦ధీకకవ..మిదానము 71. 147

లు అధ్యాత్మికత 145

= ఇంటిపేరు 94 25

_ ఉక్తివైచితి 151

= ఉపమ 189, 197. 922 229 270

జా కంకార్డెను 1కీ0

ల!

యా కిందపద్యము 158

= కధాకథన కాచిత్యము 244, 249

= కశవితావహిము 11, $2

= కవి సమయాలు 107

న కావ్యనిర్మాణము 148

= కీచకపాతచితణ 204, $77

= కుంతి పాత 271 = కొత్తమాటలు 224 ను కప్ప శతకము 188 శ్‌ = గాంధారి పాత్ర ల? = చి తీకరణము ఫైర్జిశీ = జొగుప్పు 189, 197, 198 = తెనుగు 17, ౩98 20 = తెనుగుదనం 184 & “చదృళ్యసోకాత్కారము (పాతచితణ) 1ర్ట1 గ (దౌపది పా(త 184 152 158, 156 157 1509, 178 174, 180-182, 254 256 - 961 977, 887 = ధర్మరాజు 256 = నాటక రచనా కౌశలము 100, 184, 278 = నన్నయ 69, 70, 194, 197, 200, 910 217, 286, మనన్నెచోడుడు 189, 108 క. = నొటి నాగరకత $0 యు నిర్వచనోత్తర రామాయణం $8, 10 70, ?8, 85 144, 177. 180, 285 240 = పదపప్రయోగము 161 162, 190, 202, 208, 205, 206, 228 $26, 9598 యు పదసారస్యము ల86 = పద్యళశాచిత్య్మము 886 = పలుకుబడులు 15?

= పాటూరు 922 820 891

• పాథతవర్ణ్హనలు 226

• పకృతి వర్దనలు 101

= పతిజ్ఞ 92

= పాతశీలానుగుణమైన సంఘటనలు 115 = పేరు 95, 90, 184 188

-. పై అథిక్షేపములు కేక 154

• (వభాతవర్ణన 204

జ భగవదధ్ధిత 72, 215 968

• భారత మాతృక 98, 118

= భావన $8$9

= భాష 17

• మార్గదర్శి 91

• మూలమునకు మెరుగులు 189

= రనపోషణ 276

-= రూపము 65, 8?, 125 186 166 అ వర్ణనలు 188, 195, 106, 874, 275 = విజయసేన విజయము 340

= విపులుడు 165

= విరటుడు 200

అ వృత్తౌచిత్యము 184, 202, 985

= వృత్తవైవిధ్యము £80

అ వ్యంగ్యరచన 280

న శబ్దజాలము 8, 15, 90, 184, 188, 147

ఎ శర్మిష్ట 822 య శాస్త్ర విజ్ఞాన అంశములు 198? _ శిల్పము 109, 110, 177 _ శీలము 68, 222, 266 = శైలి 146, 143 149, 247 = సూర్యోదయ వర్ణన రం? _ స్రీపర్వము £2£7 అ షేక్స్‌పియర్‌ 126 = సంభాషణలు 184, 1098 £00, 201 = సంస్కృత దీర్చ సమాసములు 148 శ పదాచారము ౪89 _ సహజకవి 92 అ న్వప్నము కేశీర్‌ అ స్వభావోక్తి 100 _ సీకాదేవి 177-180 _. సేద్యవపంట 11 = హోమర్‌ 19కి తిరుపతి వేంకటకవులు 81, 167 తిరువేంగళాచార్యులు, వేదాల 167, 168 (త్రిలింగ - పత్రిక 188, 1988, 171 తెనుగు కవులు - అసహజ వర్జనలు 68 దావూద్‌సాహాబ్‌ 882 చాశరథి £18 దేళబింధు - వ్యత్రిక $8- ధర్మారావు - తాపీ క984

నన్నయ - అల్లసాని పెద్దన - పరిశీలన 250

నన్నయ - ఎజ్జయ - పద్యాల కారతమ్యం 212 నన్నయ-తిక్కన-పరిశీలన 59, 70, 194, 197, 209, 210, £17 286 నన్నయ-నన్నెచోడుడు-తిక్కన-తారతమ్యం 1689 నన్నయ పద్యపయోగము' £10, £86, £87

నన్నయ - మొదటి ఆం(ధకవిత్వము. 66

న్ననయ - శబ్ద్బశాసనము 286

నన్నయ - సంస్కృతానికి తెనుగుతనము 209 నన్మెచోడుడు - తిక్కన - తారతమ్యము 189, 8208 నరసింహం కోట (చూ కేసరి కె, ఎ౯్‌.) నరసింహర ౫22

నరసింహం యస్‌ ?8

నరసింహకాస్థి చతుర్వేదుల (చూ అమరేంద) నరసింహశాస్తులు ములుకుట్ల 108

నృసింహకశాస్త్రి జంగా 211 2898

నరసింనోచార్యులు మాడభూషి 8, 628, 80 82 నరసింహారావునాయుడు నాయని 281, 282

నరసింహారావు సి, వి, ఎల్‌ 68

నాగయ్య సము[దదాల 888

నాగేశ్వరరావు పంతులు కాశీనాడుని 57 61, 62, 897, 884 నాగేశ్వరరావు మాధవపెద్ది 176

నాశాయణరావు చిలుకూరు 68 6%

నారాయణరెడ్డి సి. 187, 188 191, 192-206 నారాయణాచార్యులు వుట్టపర్తి 129, £81 £85 986, 287 నిర్వచనోత్తర రామాయణం 192 $£42, 270

వృసింహవురాణం 288, 3925

నెల్టూరు పిక శ్‌90

పంట్‌ యం. జి 108

పట్టాభి రామయ్య అష్టకాల 106

పట్టాభి రామరెడ్డి ఎనుగు 105

వట్టాభి రామరెడ్డి బెజవాడ 118

పట్టాభి రామరెడ్డి రేబాల ?6

పట్టాభి సీతారామయ్య భోగరాజు ?5

పద్మావతన్ము టి. £89 998

పఠమహమశిచం టి ఆర్‌ 106

పొండుఠలిణాతావుాజా-శ90 999

పాపయ్యశాస్త్రి చిలుకూరు 280 290

పాపయ్యశాప్హి జంధ్యాల (కరుణశ్రీ) 172 179

పార్థసాంధి అయ్యంగారు కొమాండూరు 98

పార్థసారధి అయ్యంగారు నేలటూరు 8 16, 18

పార్థసారధి నాయనింగారు €8 64

పాఠ్యతమ్మ వేలనూతల $85 286

పిచ్చయ్యకాస్ర్రి ఉతపొల 19,80 88 98, 109, 109 112 167, 168, 208 209 284

పురుషోత్తం కాళిడాను 108

పెద్దన్న పాటూరు 98

ప్రజాసేవ-పతిక 110, 124

(ప్రభావతమ్మ సి 110

(వపసాదరావు బిరదవోలు $9

ఫిరోజ్‌షా మెహతా 61

బాంబె శ్రానికల్‌ = పదతిక 61

బాలళ్ళస్టారెడ్డి బెజవాడ 118

భండార్కరు 118

భారతము - మూల[గంథము అ వివాదతులు 109

భారతాం(ధీకరణము 1145

భారతి ప్యతిక 64, ?9, 140, 155

భారతీదేవి దేశరాజు 00

భీమన్న బోయి £87, 288

భీమశంకరం కందాడ 186

భుజంగఠకాయశర్మ ఎస్‌. వి. 810, 812 86?

భుజంగరావు రాజామంతిపగడ 19

మంజువాజణి -ప్యతిక 1

మందాకిని-.ప్యతిక 187 910, 211 212 218 219, 220 928. ౨81, 285 287, 840, 21668

మనోరమ యస్‌ 110

మల్రయ్య గుజ్జం 166

మల్లికార్జునయ్య ఆకిలి 186

మహలక్షమ్మ కాళ్ళకూరి 08

మాంటేగు-ఎడ్విన్‌ 99

మాధవశర్మ పాటిబండ 105, 106

మాధవరాయశర్మ జమ్మలమడక 182, 184, 186

మాధవరావు కసవరాజు 85

మాలకొండారిడ్డి ఉండేల 208, £09, 110, 918, 219, 384, 849

మోతీలాల్‌ ఘోష్‌ 861

యశోదారెడ్డి పాకాల 298 294

యానాది రెడ్డి గునుపొటి 88, 98 119

యాహ్యాలి 82 యూత్‌కాం[గెస్‌ - ప్యతిక 828, 092, 888 రంగఅయ్యంగార్‌ కస్తూరి 61 రంగస్వామయ్య బెంగుళూరు. 112 రంగారావు బొబ్బిలిరాజా 790, 105 రంగాచార్యులు వేదాల 118 రంగాచార్యులు శ్రీనివాస 80, 81 రం(థాన్వేషి - పత్రిక 85, 87, 88, 918 రఘునాథస్వామిరెడ్డి 76 ఈశమణా రెడ్డి పి. వి. 186 రామఘచరెడ్డి ఏనుగు- 105 రాజగోపాలాచార్యులు వి. క. 108 రాజశేఖర శతావధాని దుర్భాక 154 155 రాజమన్నారుపి వి. 128 126 రాజరాజ నరేందదుడు £098 రాజస్వామి శ్రీవాది 82 రాజేందరావు గూడూరు 60, 79, 80 81 82 రామకృష్ణయ్య కోరాడ 61 69, 68 రామకృష్ణయ్య వా౦డ్ల ! రామకృష్ణయ్య మానవల్లి 186 241 రామికృష్ణయ్య మామిడిపూడి 288 రామకృష్ణయ్య మోచర్ల 106, 109, 176, 172, 18% 1488, 211, 12 228, 229 981 రామకృష్ణరాజు ఆర్‌. బి. 166 రామకృష్ణారావు అబ్బూరి 190 రామకృష్ణారావు మన్నేపల్లి 98

రామకృష్టారెడ్డి సి. 249 230 రామకోబిశా ఫ్రి శతవకవు 288 289, 240, 244 రామవందారెడ్డి కొండా 285 880, 881 రామచందారెడ్డి బెజవాడ 74 76 రామదాసయ్యంగారు నేలటూరు $8$3 40, 80 82, 109, 109 రామమూర్తి గిడుగు 180 రామమూర్తి దుర్భా 187, 186, 211, 284, 285, 881 రామమూర్ణి యన్‌ 80 రామయ్య పంతులు - జయించి 7? రామరాజు బిరుదురాజు 284 2885 286 821 రామరెడ్డి తిక్కవరపు (టి) 08 99 104, 106, 107, 114, 1209, వపప్ర, 120, 191, 182 188 168 171, 186 188 190 191 212, 290 221 285 950, 822 9328 829, 800 885 రామలింగారెడ్డి కట్టమంచి 7921 22 58 75 81 84 111 119 1690 190 220 3826 రామశర్మ ఆకిలి 265, 266 రామసుబహ్మణ్యం జీ. వి. 68 రామానాయనింగారు పానుగంటి (పానుగంటి రాజ 57 58 60 68 రామానుజాచార్యులు 3 105, 106 108 రామానుజరావు నాయుడు ఎం. 172 రామాయణము $98 రామిరెడ్డి దువ్వూరు 74,75, 76 90 94, 95 105 106, 107 120 185, 186 187 208 రామేశ్వరరావు గార్హదిన్నె 97 99 రేబాల సోదరులు 112

లక్ష్మమ్మ 110

లక్ష్మీకాంతమ్మ ఊటుకూరు 850, 861, 969 లక్ష్మీకాంతం పింగళి 106, 107, 108, 109, 110 లక్ష్మిదేవమ్మ 62

లక్ష్మనరసారెడ్డి రేబాల 6

లక్ష్మీనరసింహం పంతులు చిలకమర్తి 8.4 లక్ష్మీనరసింహం విరూపావర్షుల 81 లక్ష్మినారాయణ నేలనూతల 106 లక్ష్మినారాయణ రెడ్డి తిక్కవరవు 99, 107, 118, 186, 186 లక్ష్మిపతిళాస్త్రి శ్రీపాద 97, 101 108 104 వరదరావు యరగుడిపాటి (వై.వి రావు) 118 వరదాచార్యులు వానమామలె 848 140 వరలక్ష్మమ్మ 85, 87, 88

వరలక్మమ్మా కనపర్తి 64

వసుంధరాదేవి తెలికచర్ల 85

విద్యాలంకార విద్యాధర కల్లం

విశ్వనాథ (శాతులు 880

ఇశళరమ్మ 85

విశ్వేశ్వరకాస్త్రి పిశుపొటి 987, 288, 249, 2187, 888 వీణ - పథతిక కే05

పవీర్యబహ్మకవి శ్రీరామ్‌ 154, 155 పీరభ(దాచార్యులు కన్నెకంటి న! పవీరలక్షణములు 102

పీరేశలింగము కందుకూరి 71, 262

వేంకటకవి గణపవరపు 42

వేంకట కృష్ణమూర్తి దర్భా 154, 176, 185, 987, £68

వేంకటకృష్ణయ్య ఓరుగంటి 81, 89, 109

వేంకట కృష్ణవేణమ్మ క. 78

వేంకటకృష్ణా రెడ్డి దేవరపల్లి 107, క110, 114, 118, 191, 982

వేంకటపతి (విష్ణుమాయ విలాసం) 42

వెంకటప్ప కాకర్ల 172, 178

వెంకటరంగయ్య ఒంగోలు 91, 29, £4, 85, 68, 35, 98

వెంకటరంగయ్య మామిడివూడి 88, 98, 288

వెంకటరంగయ్యకశాప్హి శతఘంటం 71, 3921

వెంకటరమణయ్య 05

వెంకటరమణయ్య అయ్యంకి 180

వెంకటరమణయ్య బండ్ల తిలిక్ళ $ైైన్‌

వెంకటరమణశాస్త్రి దువ్వూరు 111

వెంకటరామిరెడ్డి దొడ్డ 70

వెంకటరమణశర్మ స్వయంపాకుల $91, 299

వేంకటరాయశాస్త్రి వేదము $, ?, 8, 9, 11-18, 91, 84, 85, 40, 59. 77, ?8, 70. 81, 97, 105. 111, 187, 168,

వెంకటరావు నిడదవోలు 850, 961, 262, 269, 26?

వేంకటలక్ష్మణరావు కొమ్మరాజు 171

వెంకటశాస్టి, చెళ్లపిళ్ల 5

వెంకటశాస్త్రి మాండలీక 108

వెంకట శివరామయ్య తూములూరు 88, 84, 86, 389, 128, 125

వేంకటశివుడు రాయసం 86

వేంకటశేషయ్య పాటూరు 98

వెంకటకశేషచార్యులు కె (ఆచార్య కె. విం 298, 898

వెంకటశేషకాస్తి గడియారం 188, 140, 155, 166, 174, 808, 809, 888

వెంకటసుబ్బయ్య ఓరుగంటి 88

వెంకటసుబ్బయ్య గోసుకొండ 881, 882, 888

వేంకటసుబ్బయ్య ధిరణికోట 77, 78

వెంకటసుబ్బయ్య పాలా 3910

వెంకట సుబ్బరామయ్య గుజ్జం 85, 62, 82, 88, 109, 110, 19, 114, 128, 125," 186

వెంకటనసుబ్బాశాస్త్రి కాళిదాను 108

వేంకట నుబహ్మణ్యం గుజ్జం 284

వేంకట సుబహ్మణ్యశాఫ్రి పెండ్యాల 118, £16

వెంకటాచలయ్య వేదము 14, 216, 2989

చేంకటాచార్యులు మాడభూషి మఠం $90, 9

వేంఠటావతాని దివాకర్ల 966, 967. ౩168, 9609

వెంకటేశ్వరరావు కాటూరి 107, 108, 110

వెంకటేశ్వరళాన్రి వావిళ్ల 16, 18

వేణుగోపాలయ్య పాటూరు 98

శంభుప్రసాద్‌ శివలెంక 69

శరభాచార్యులు కేలై7

కి = చిక 177

శశలేఖ - వతిక 16

శివకుమార ఘోష్‌ 61

శివనారాయణు తీర్థులు కల్రి4

శివకామయ్య ముత్తరాజు

శీివశంకిరకశాస్సి, తల్లావర్జుల 180, 189, 188, 191

శ్రీ కృష్ణమూర్తి నేలనూతల 1885

శనివాసన్‌ కందాడై 118

శ్రీనివాసాచార్యులు ఏటూరు 118, 120, 181, 122

శ్రీరామమూర్తి గురజూడ 821

శ్రీరామశర్మ అకిలి 2605

శ్రీరాములురెడ్డి పూతలపట్టు 179, 218, 919, 286 తీ శ్రీ 885, 886, 841-046, 967

శేవమ్మగంటి 76

శేషమ్మ బాలాం[వు 104

శేషయ్య అర్‌. వి. £64

శపషుందశర్మ గుంటూరు 968, 9687, £68 శసేందశర్మ జనమంచి 88, 84, 86, 87, 88 సత్యనావాయణాచార్య ఉత్పల 820, 881, 822 సత్యనారాయణకా స్త్రి మధునాపంతుల 164, 965 సత్యనారాయణకా స్త్రి మల్లాద్‌ "5౯, 58, 598, 60 సత్యనారాయణశా సి విశ్వనాథ 106. 187, 128, 986 సత్యనారాయణశాస్త్రి వేదుల 185, 186, 218, 2198 సత్యమూర్తి యస్‌. 98, 58

సాంబమూర్తి బులుసు 57

సింహపురి - పతిక 177

సీకాంబ చిలకపాటి 85

సీతాపతి 40

సీకారామచం[ద భలేరావు రాజా 80 సీఠారామమూర్తి తుమ్మల 111. 112, 118, 114, 885, 886 సీతారామశాస్తులు వునుగు 18

సుందరరామరెడ్డి శేబాల 84, 78, 80, 84, 85 సుందరరామశాన్రి, బుచ్చి 118

సుదర్శనం ఆర్‌. ఎస్‌. 917, 818, 319

సుబ్బన్న శతావధాని సి.వి. 888, 880-888

సుబ్బరామయ్య కోవూరు 821

సుబ్బరామయ్య ఘాలి 6, £0

సుబ్బరామయ్య పొటూరు 177

సుబ్బరామయ్య అగస్త్యరాజు 850

సుబ్బరాయన్‌ 74

సుబ్బరాయశాస్త్రి తాతా 16

నుబ్బలక్ష్మమ్మ కజ్డా క్షే్షేళ్తీ

సుబహ్మణ్య అయ్యర్‌ జి. 61

సుబహ్మణ్యకవి పాతాళభేది 188

సు బహ్మణ్యరిడ్ధి కట్టమంచి వల

స్త్కుఒహ్మణ్యశర్మ దుర్చా ?, 8, £0, 21, 77, 85, 109, 187, 166, 167, 168, 178, 176

స్ముబహ్మణ్యకాస్త్రి కోట 312, 818

సుబహ్మణ్యకాఫ్రి చివుకుల 86 59

సు బహ్మణ్యశా స్త్రి వారణాసి 89

నుబ్బారావు కూచిమంచి 104

సుబ్బారావు న్యాపతి 61

సుబ్బారావు పి, వి. 1£6

సుబ్బారావు రాయపోలు 75, 118, 180, 120 180, 181. £20

సుబ్బారావు రేవూరు 888

సుబ్బారావు సుసర్ల కే18

సుబ్బారెడ్డి రేబాల 988, 940

సుబ్బావధాని దంటు 98

సుబ్బుకృష్ణారావు అమణోటోర్ల 94, 118, 119,121, 187, 126

సుబోధిని = ప్మ్యతీక 80, 88, 90, 94, 95, 99, శే05, 190

సూర్యనారాంక్షీణశా స్త్రి మల్దాది 58, 59

సూర్యనారాయణా స్త్రి వెంపరాల 2992 సూర్యనారాయణశాస్త్రి సన్నిధానం 817, 818, 819 సోమనాధుడు పొల్కురికి 8£, 88, 84 సోమశేఖర శర్మ మల్లంపల్లి 174, 175 స్వతంత్ర - పత్రిక 75, 78, 79, 94, 109, 122, 126, 176, 104 హనుమచ్చాస్తి గాజులపల్లి 109, 116, 120, 121, 187 హృనుమజ్జానకీరామశర్మ పోలూరు 988, 288, 284, 812, 980, 385 హయ[గీవగుప్త £50 హరివంశము 988, 829, 825, 886 హరిహరనాథుడు 145, 249, £69, 270 హరిహరనాథ తత్వము 984, 285 హరిహరుడు 198, 194 హరిహరరూపము 81 హరీంద్రనాథ ఛటోపాధ్యాయ 185 "హిందూ - పతిక 61 హిందూ సుందరి-పతిక 98, 104 హేమచందరావు నాళము 6॥ హోమరు - తిక్కన 98 అజా పి గల