Telugu kavitha sharadhi dhasharadhi - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

నః ! సహజకవి మలైమాల , నై మనసుపడి మక్కువతో సేకరించిన = | “భగప్షం. ట్ర ఈ పుస్తూన్నిసాహత్యాభిమానుల కోసం త్త సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రానికి | యక. ఆనందంతో బహూకరిస్తున్నాం. | పము - మల్లెమాల కుటుంబం . ల్‌! లో స న్న గ్‌ జ ॥ రచన : డా॥ అక్కిరాజు సుందర రామకృష్ణ య శం న ౧4.4. ౧4.0. ౧.0. మ. స త ర్‌ లర. య్య రా

లు . క .. క్‌ గ శే పరనునాంన, పరిన్రాజకాచార్య కుర్తాళం సిద్దేళ్వరీ పీఠాధిపతి వో శీశీశ్రీగి న తీస్వామీ వ్యాశీస్సులతో శ్రీశ్రీశ్రీ సిద్ధేశ్వరానంద భారతీస్వాము వారి దివ్యా మరియు క్‌ పరమభక్తులు, లలితోపాసకులు, శారదాబఠ అధ్యక్షులు యాబలూరిలోకనాధశర్మ గారి సౌజన్యంతో

(పద్యకావ్యం, మ సయ. . వ. రచన ; ఉగ ఉగ డా॥ అక్కిరాజు సుందర రామకృష్ణ గగన గగ! 0.౬ ౧.0

కవితాశరధి దాశరథి - - (పద్యకావ్యం) న. ఇృడ్యదయిన ప్రథమ ముద్రణ : జనవరి2003 దా తోవ ప్రతులు వ 1000 రచయిత 2 డా| అక్కిరాజు సుందర రామకృష్ణ 14.4, 140.1 ౫.9. సర్వహక్కులు గ్రంథకర్తవి డి.టి.పి. క్‌ ఇఖంస్సుర్‌ ౪₹73ఖఇక్స్‌ 2-6-205, వీధినం. 16 హిమాయత్‌ నగర్‌, హైదరాబాద్‌.- 29. ప్రింటర్స్‌ : _కర్షక్‌ ప్రింటర్స్‌, విద్యానగర్‌, హైదరాబాద్‌. వెల ; య గ్‌ ౮ రూ. 75-00 న! | ప్రతులు కానల్సిన వారు ఈ క్రింది అ(డ్రనుకు బ్రాయగలరు. యల వ్‌ డా॥ అక్కిరాజు సుందర రామకృష్ణ వా ర 144, 84.0. ౫.౨. (ఈ నన్ని సే 1-8-702/1/1, ఆంధ్రా బ్యాంక్‌ సందు, పా నల్లకుంట, హైదరాబాద్‌ - 500 044. ఆం. ప్ర. “నక్త ల” ఫోన్‌: (040) 27635498, 27635672

నాదో మాట

“కవి అంటే మన పెద్దవాళ్ళు ఏనేనో నిర్వచనాలు చెప్పారు. ఆలంక్షారికులు ఇంకా చాలా అందంగా చెప్పారు. క్రాంతదర్శి అన్నారు. మార్గదర్శి అన్నారు. ్రష్ట్ర అన్నారు. ద్రష్ట అన్నారు. నిరంకుశుడు అన్నారు. ఈ నిర్వచనాలన్నీ వినడానికీ క్లాసులో విద్యార్థికి పాఠం చెప్పడానికీ చాలా బాగుంచాయేమోగానిి ఆలోచిస్తే నిజంగాదేమో అనిపిస్తుంది. నా దృష్టిలో ఎవడైతే మాతృభూమిని (అదే జన్మభూమిని) లేదా తన దేశాన్ని గురించి ఆలోచించి, లేదా ఆలోచించేట్టు చేసే నాలుగు మాటలన్నా చెబుతాడో వాడు కవివాచ్యుడు. అంతేగాని ఊహాలోకాల్లో తేలుతూ ప్రియురాలి వకస్టలాన్ని, ఆమె కేశపాశాల్నీ, ఆవె అధరాన్న్సీ ఆమె కటిస్టలాన్ని, జఘనాన్ని ఏవూత్రం తడువటుకోకుండా వౌత్రాఛందస్సులోనో, లేకపోతే వుంచి గేయంలోనో చెప్పినంతనూత్రాన వాడు నిజమైన కవి కాలేడు. సంఘంలోకేనలం అందాన్ని మాత్రమే చూసేవాడు పెద్ద అవకాశవాది. దొంగ. వాడు కళ్ళున్న ఆంబికేయుడు. అడుగడుగునా ఆ శ్రితపక్షపాతులు, కుటిల స్వభావులు, కుహనాశీలురు, కొట్టాచ్చినట్టు కనబడుతున్నా వునకెందుకులే అని వవౌనంవహించేవాడు యింకా పెద్ద దొంగ. నే చెప్పేది సామాన్యజనానీకం గురించి గాదు. కనిముద్ర వేసుకొన్న మగాళ్ళను గురించి. శిల్చి తన చాతుర్యాన్నంతా వెచ్చించి చాలా అందంగా నిగ్రహాన్ని మలుస్తాడు. ఏదోలే, నా పనైతే నాకు చాలనుకోడు. అలాగే గాయకుడు తన ప్రతిభనంతా గళంలో చూపీంచి పరవశింపచేస్తాడు. గళాన్ని దాచుకోడు. చిత్రలేఖకుడు తన చిత్రం బాగుండకపోతే అపకీర్తి వస్తుందేమోనని మహాభయంతో దీక్షతో బొమ్మ గీస్తాడు. ఒక్క కవే మహా అవకాశవాదిలా ప్రవర్తిస్తాడు. 0/004/36 అందరూ కాదు. గళాన్నే కాదు, కలాన్ని కూడా దాచుకుంటాడు. కలంలో సిరా అయిపోయినట్టు నటిస్తాడు. లేదా “రీఫిలో అయిపోయిందంటాడు. ఈ సమాజంళలో నేనూ ఒకణ్ణి. నాకూ బాధ్యత వుంది. నేనెందుకు సత్య ప్రకటన చేయకూడదు? సత్యానికి కూడా 56404 00/00 సత్యరూపం చెడిపోయేలా నేనెందుకు యియ్యాలి ? అని ప్రశ్నించుకోడు. ప్రజాస్వామ్యంలో మనకు కావల్సినంత స్వేచ్చ వుంది. నిరంకుశ ప్రభుత్వాలలో అయితే నిజంగా భయపడాలి. '“జీహుజూరో” అనాలి, అనాల్వొస్తుంది. బానిసతనం మనిషిని పోషిస్తుందేమోగాని జాతి పరువును కూలుస్తుంది. అలా జాతిని గురించీ, పరువును

గురించీ కవిని గురించీ, కవి బాధ్యత గురించీ, అంటే కవి కర్తవ్యాన్ని గురించి ఆలోచించినవాడు మనకీ తరంలో “దాశరథి” ఒకడు కనిపిస్తున్నాడు. నిరంకుశ ప్రభుత్వాలకు, రాజులకు ఎదురు తిరిగిన వ్యక్తు లెందరో వున్నారు. వ్యక్తులతోపాటు ఎదురుతిరగాల్సింది కవులు. కవులు ముందుండి ఉద్యమాలను నడిసించాలి. అలా ఉద్యమాన్ని నడిపిన వ్యక్తి మహాద్భుత శక్తి కీణే॥ దాశరథి. నిజానికి నాకు హైదరాబాద్‌కు వచ్చేదాకా (1971 సం. ) దాశరథి ఎవరో తెలీదు. తెలుసుకోవాల్సిన పనికూడా పట్టులేదు. అతని పరిచయం, అతని భావాలు, అతని వ్యక్తిత్వం నన్నెంతగానో అలరించాయి. ఒకరకంగా చెప్పాలంటే అతడు నిర్భయుడు.. నిరంకుశుడు గాదు. సత్యవాది. ప్రజాస్వామ్యంలో జరిగే అన్యాయాలకే ముఖంచాచేస్తూ భయపడ్డున్న మనం గతాన్ని ఒక్కసారి గుర్తుకు తెచ్చుకోవాలి. పాలించే ఏలికను “బూజు అని “నక్క” అని ధిక్కరించగల గుండెలు ఎంతమందికుందాయి? ఉంటే మాత్రం అందరూ వ్రాయగలుగుతారా? ఏ ఎండకాగొడుగు సట్టే సత్పురుషులు ఆనాడూ వున్నారు, ఈనాడూ వున్నారు. జైలుగోడలమీద -పాలించే ప్రభువుకు వ్యతిరేకంగా పద్యాలు రాసినవాళ్ళు ఈ దేశంలో ఎంతమందున్నారు? ఆలోచిస్తే, కొంచెం నిశితంగా పరిశీలిస్తే మనకే తెలుస్తుంది. అవకాశవాదాన్ని కవులైనవాళ్ళు కూడా ప్రోత్సహిస్తే, జాతి పతనమౌతుంది. ఒకచోట నేను కనిసమ్మేళనంలో “భాగ్యనగరాన్ని” నిరసిస్తూ కొన్ని పద్యాలు చెప్పుడం జరిగింది.

ధీయుతులైనవారు, కడుతేజము వెల్లినయటి -రావి నా

రాయణరెడ్డి వంటి మగరాయులు బూర్లులవంటి నాయకుల్‌

సాయుధులౌచు పోరితను సల్సిన శూరులు, సత్యధీరులౌ

నయిబులాలు' నీమదికి సుంతయు గూడను గుర్తురారటే ?

భాగ్యనగరంబ! నవ్వకభాగ్యురాల!

నేతి బీరయ్యె నీపేరు నిక్కమరయ!

గత చరిత్రంబు మరచిన కతన నిన్ను

పల్కిననుబూతులవ్వి పాపంబులేదు!

భువి పయి ధైర్యచింతనము, ముక్కుకు సూటిగ మాటలాడుటల్‌ కవులకు గూడ లేనపుడు కాల్బనె, ఈ మన భోగభాగ్యముల్‌ ? సువిదితమే గదా భువిని చొక్కపు భాగ్యపురీ లలామమా! పవలును రేలు నీ వెటుల బాధలనందితా, నే నె నెరుంగనా? స్వచ్ళమౌగాలి - నీటితో వరలినీవు

పాడి తప్పుని యశముతో బ్రతికి గూడ

ఎన్ని కష్టాలు పడితివో ఎరుగనటనె?

గతమెరుంగనియటు నాట కాలవేల ?

జనమును జీనమున్‌ సడల శక్తి విహినగ నీవదెంతగా నవిసినదానవో గతమునందున హో మరి నేనెరుంగనా? ఎవరికి చెప్పెదే కతల నేమిచా? కాకరకొయ లేమొ-మా కవులకె చెప్పి డెందము వికారము బుట్టుగ సేయ బోకుమీ! ధరణి సురుడును “పైజామ దాల్చుటలును

తెలుగునొగ్లేసి 'ఉరుదూ” న పలుకుటలును

ఆ “రజాకారులి వి పలు ఆగడములు

తెలుసు! నడివీధి హత్యలు తెలుసునాకు 1

అమ్మపుట్లిల్లు మాతులుండరయ లేడొ ?

నీబడాయి"లు చాలులే నీల్లకటుల!

పాలు బదులుగా ఆ *గుడంబాలు ద్రావి

వరలితివి నీవు యశముతో వసుధలోన!

నాటి మాటలవేల ఈ నాటికినిని?

కల్లు త్రావుదమను కొనే ఘనుడె గాని

కళల పోస్నించు రసికుండు గానరాడు,

వసుధ నినుశసియించెలే వాడెవండా?

గతంలో హైదరాబాదంటే ఏమిటో, దాని చరిత్రంటే ఏమిటో తెలిసిన (కొంత మంది) పెద్దలేమో పైరవీకారులుగా మారిపోతున్నారు. కవులైనవాళ్ళేమో చిరుదులకోసం, పీఠాలకోసం తాపత్రయపడుతున్నారు. ఇంకా కొంత మంది ప్రభుత్వపు పెట్రోలు విచ్చల విడిగా ఖర్చుచేస్తూ, పైకి మూత్రం పరోపకార పరాయణులైనట్లు నటిస్తూ, ఏ ఒక్కరోజైనా, పొరపాటున పత్రికా ముఖాన తమ చిత్రం కనిపించకపోతే వెంటనే దూరవాణిలో ఆ పత్రికాధిపతులతో మాటాడి నిన్నటి ఫోటో గూడ ఈరోజుదానితో వచ్చేటట్టు చూ (చేసుకుంటున్నారు. నిజానికి మంచి సత్తా ఉన్నప్పటికీ _ కేనలం వేదికలకు అంకితమైపోయిన గళమేమో ((కలమేమో) అనే అనుమానం వచ్చేటట్టుగా, పబ్బం గడువుకోవడం కోసం, పదవి నిలబెట్టుకోవడం కోసం ప్రతి అడ్హమైన వాళ్ళను పాగడడమే ధ్యేయంగా సెట్టుకొని, తము గళాన్ని (కలాన్ని) చూసి తామే మురిసిపోతున్నారు. మంచి సలహాలనూట దేవుడెరుగు చెత్త సలహాల నీయడంలో, ఓ అంటే ఢవ్‌ా' రానివారికి. వత్తాసు సలుకడంలో, వాళ్ళను ఉన్నతాసనాలలో కూర్చోబెట్టడంలో అగ్ర గణ్యులుగా వెలుగుతున్నారు. కీ1శే॥ దాశరథి విష్ణవకవి. హింసావాది కాడు. అతని కవిత్వం నిండా స్వచ్చదనం, తెలుగుభాషలోని అచ్చదనం కొటచ్దాచ్చినట్టు కనిపిస్తాయి. అతనివి నిజంగా “4 ఆలోచనొాలోచనాలు”. అతగు నిజంగొ “తిమిరంతో సమరం”? ' చేసినవ్యక్తి, గతంలో నేను తెలంగాణాలో గొప్పవ్యక్తులైన దాశరథికి, వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామికి ఒక పద్యకావ్యం (అమ్మతోడు) అంకితమిచ్చాను. ఆ అమ్మతోడు కావ్యంలో ఇతివృత్తం సమూజమే. దాశరథిని గురించే కొన్ని పద్యాలెందుకు రాయకూడదు? వ్యక్తే కవితావస్తువెందుకు కాకూడదు? అని నాలోనేను ప్రశ్నించుకొని ఈ చిన్ని పద్యకావ్యం గ్రాసొను. ఒకపద్యం వ్రాస్తే “ముక్తకము”, రెండు రాస్తేకుళకము', మూడు రాస్తే “త్రికము అంటారు. ఐదు రాస్తే “పంచరత్నాలు”, ఇరవైఏడు రాస్తే “తారావళి, యాభై రాస్తే'పంచాశత్తు' ఆంటార్లు. అంటే శతకంలో సగమన్నమాట. నేనిప్పుడు కీ॥ణే॥ దాశరథిని గురించి కొన్ని పద్యాలు రాస్తున్నాను. కానీ ఇది శతకం కాదు. మకుటనియమం లేదు. కేవలం దాశరథిని గూర్చిన కొన్ని పద్యాలు. అంతే. దాశరథి “దాశరథీ శతకం” రాసాడు. ఈ శతకం చదివిన తరువాత అతళణ్లి గురించి ఈ పుస్తకం వ్రాయాలనిపించింది. అది చదివితే నేటి సమాజాన్ని గురించి వేరే వివరణ అక్కర్లేదు. అంటే అతడి “దాశరథి శతకి మే నా యీ పుస్తకానికి ప్రేరణ. దాశరథి గొప్పు భావుకుడు. మనస్వి. యశస్వి. కవితాతసస్వి. నాకు ఏ పుస్తకాన్నైనా యిద్దరిద్రరికి అంకితవివ్వడం అలవాటు. “ అవ్ముతోడు' కావ్యం అలానే చేశాను

“క-చ-ట-త-ప-లు' అలొనే చేశాను. “శారదాభూ(దూ) షణవ్‌ా” అలానే చేయబోతున్నాను. “శినోహం*ి కూడా అలానే చేస్తాను. అయితే దీన్ని ఎవరికి అంకితమివ్వాలా అని సందేహమొచ్చినపుడు నాకు 20, 25 సంవత్సరాలనుంచి బాగా " పరిచయమైన వ్యక్తులూ, నిజమైన. నిఖార్సైన సద్యకవులూ కొంత మంది ఉన్నారు. మేమంతా కీ॥ణే॥ దివాకర్ల వేంకటానధాని గారి నేతృత్వంలో “భువనవిజయం” సాహిత్య రూపకాన్ని దేశం నలుమూలలా ప్రదర్శించినవాళ్ళం. ఈ తరుణంలో చెప్పదగిన వ్యక్తులు (శ్రీమాన్‌ ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్యులు వారు, రెండో వారు (శ్రీమాన్‌ తిరునముల (శ్రీ/నివాసాచార్యులువారు గుర్తుకొచ్చారు. *ఉత్పలి గారు గొప్ప పద్య కవి. ఆయనలా పద్యం రాసేవారిని ఆంధ్రదేశం మొత్తం మీద వెదికితే అతికష్టం మీద నురొకరు దొరుకుతారేమో? అదీ సందేహమే! అలాగే మంచిమిత్రుడు, నిగర్వి, స్నేహశీలి, సరసవచస్కుడు ( అపశబ్దం నోటినుంచి పారపాటున కూడా దొర్లదు) డా॥ తిరుమల (శ్రీనివాసాచార్యులు, రెండోవ్యక్తి. ఈయనంటే నాకెంతో అభిమానం. నిష్కల్మషమైన వ్యక్తి ఆయన నవ్వుకూడా అటువంటిదే. నేనొకవోటు వీరినిగూర్చిట్లా రాసుకొన్నాను.

ఘనుడౌ గొప్ప “రుబాయి సత్కవి? గ విఖ్యాతుండు ఆంధ్రాన-చ(చి)

క్కని గేయమ్మును చెప్పి సన్నుతులిలన్‌ గైకొన్న సమ్మాన్యు- స

జ్రనమందారుని తిర్మలాన్వయుని శిస్ట్రాచారునిన్‌, స్నేహభా

షిని, విద్యాధను (శ్రీనివాసు సుకవిన్‌ చిత్తమ్ము నేమె చ్చెదన్‌!

(శ్రీ/నినాసాచార్యులుగారు గొప్పు గేయకవి, గొప్పు *రుబాయీలి” కవి అని అందరూ అంటారు గానీ నాకు మాత్రం ఆయన ఎందుకో మంచి పద్య కవిగానే దర్శనమిస్తాడు. దీనికి ఉదాహరణ ఇటీనల ఆవిష్కరింపబడిన 'కావ్యపుష్కరిణి” (పద్యకావ్యం). ఆయన ఏ కవైతే నాకెందుకు గానీ, నా యీ చిన్ని పద్యకావ్యాన్ని ఈ కవులిద్దరికీ అంకితం చేయాలనుకున్నాను. చేస్తున్నాను. ఈ తరుణంలో కీ;ణే॥ దాశరథిని గురించి ఉత్పలగారు ఒక పద్యం నాకెన్నో సార్టు వినిపించింది గుర్తుకొస్తుంది.

ఓ కమనీయ కోమల మహోదయ! దాశరథీ! త్వదీయ మా

ధ్వీకరురీధురీణ పదవీధులలో అనవద్యపద్య వి

ద్యా కృషిసల్సి నీదు అవదాత యశః కలమాంకురమ్ములన్‌

లోకమునందు నాటెద అనుగ్రహ మెప్పటివోలె చూపవే!

ఈ పద్యమేగాదు ఆయన ఏ పద్యమైనా అలానే రాయగలడు. తెలంగాణా లోనే మరో మహాయోధుడూ, దేశభక్తుడూ ' జమలాపురం కేశవరావు గారిని గురించి ఆయన రాసిన పద్యం.

ధీరుడు వీరవర్యు డవధీరిత మేరు మహీధరాగ్ర శా

రీరుడునై, నిజాము నెదురించిన మా జమలాపురమ్ము, స

ర్హారుని పేరనొప్పిన పథంబిది! ఇచ్చట కొంతసేపు, ని

ర్చీరులమై చరించి వెడలింతము తుచ్చపు స్వార్ధచింతలన్‌!

ఉత్పలగారి “ఈజంటనగరాలు - హేమంత శిశిరాలు", “స్వప్నాలదుప్పుటి చదువని పద్యకవి ఎవడైనా వుంచే వాడిని మించిన దురదృష్టవంతుడు మరొక డుండడు.

అసలు దాశరథిని గురించి రాయడానికి, అందునా పద్యాలు ద్రాయడానికి ఎంతో

సాహసముండాలి. నిన్నగాక మొన్నపుట్టిన నేను నిజంగా చాలను. కాని అభిమానమనేది ఎంత పనైనా ఏపనినైనా చేయిస్తుంది. దాశరథి స్వర్గస్థుడైన రోజున నేను ఢిల్లీలో ఒక అవధానంలో (గండ్లూరి దత్తా త్రేయశర్మగారిది) పాలొౌనివున్నాను. సాయంత్రం ఈ వార్తతెలియగానే శ్రద్ధాంజలి కార్యక్రమం కూడా నిర్వహించడం జరిగింది. అభిమానంతో అందరూ పద్యాలు చెప్పినవాళ్ళే. దాశరథి మరణం తర్వాత మి త్రులెందరో నాకు దాశరథిని గూర్చి పద్యాలు రాసి పంపారు. కారణం, నేను సభలలో పద్యాలు బాగా పాడుతానని. అది వాళ్ళ నమ్మకం. ఈ సందర్భంలో సుప్రసిద్ధ చలనచిత్ర నిర్మాతలు, పద్యాన్ని ఒక విలక్షణమైన తెలుగుదనంతో ఆశువుగా చెప్పగల దిట్ట, (శ్రీమల్లైమాల సుందరరామిరెడ్డి గారి పద్యాలు గుర్తుకొస్తున్నాయ్‌.

పదులు రెండైన నిండని ప్రాయమందె

నా తెలంగాణ కోటి రత్నాలవీణ

యంచు దశదిశలదర గర్హించినళ్చి

అభ్యుదయ భావకవిసింహ మస్తమించె!

గళమే రణదుందుఖిగా కలమే సెగలెగయునట్టి కరవాలముగా పలుతెరగుల తిమిరముతో అలు పెరుగని పోరు సలిసీ అసువులు బాసెన్‌! నుడుల కందని కడగండ్డు పడగలెత్తి బెదరగొట్టిన జంకక ఎదురు తిరిగి రోషభీకర నేత్రుడై రుద్రవీణ మీటి సెహబాసులను కొన్న-మేటి యతడు! తాను రూపాన వామనుడైననేమి? విశ్వమానవకవిగ త్రివిక్రముండు సార విజ్ఞాన శరధి దాశరథి లేని లోటు తీర్చవు కవుల కన్నీటిబొట్టు! అతడు చావలేదు, అతి భయానకమైన సంఘమందు బ్రతికి చావలేక చచ్చి బ్రతుకగోరి చనె నాకలోకమ్ము మంచికవిత లెన్నా మన కొసంగి దాశరథిగారి మరణం తర్వాత నాకు వారు మద్రాసు నుండి ఈ పద్యాలు పంపారు. నిజంగా ఆ పద్యాలలో ఆయనకు దాశరథి మీదున్న అనురాగం, అభిమానం న్యక్తమౌతున్నాయ్‌. ఎక్కడో నెల్లూరు గడ్డలో పుట్టిన “మల్లెమాల గారు నిజంగా గొప్పుగా స్పందించారు. సినీమా కవిగా “దాశరథి గారితో ఆయనకు ఆత్మీయత ఉండి ఉండవచ్చు. కొని, ప్రత్యక్షంగా “దాశరథి తో పరిచయం ఉన్నవారు, ఉద్యమాలలో పాఠ్గాన్నవారు - యా మాత్రం స్పందించకపోవడం, ముఖ్యంగా తెలంగాణా గడ్డలో ఆయనంటే ఏమిటో యొరిగినవారు గూడా మౌనంగా ఉండడం ఆలోచిస్తే నిజంగా నాక్షు ఆశ్చర్యం అనిపిస్తున్నది. ఈ పద్యాలను నేను ఎన్నో వేదికలమీద చదివి సెహబాస్‌

అనిసించుకొన్నాను. పద్యాలు రెక్డిగారవైనా సొంతం చేసుకొంది నా గళం. అలాగే రెడ్డిగారు క్రీణే, ఘంటసాల గారిమీద వ్రాసిన పద్యాలను గూడాచాలా సభలలో చదువుతుంటాను. “భువనవిజయం లో అయితే సగంపైగా ఉత్పలగారివీ, క్రీణే॥ అవధానిగారివీ, కీ1ణే॥ కేశవపంతుల నరసింహశాఖస్త్ర, గారివీ చదువుతుంటాను, ఈనాటికీ, నేను పద్యం రాయలేక కదు. వాళ్ళంత అందంగా రాయలేనన్న భయం. అంతే,

దాశరథి నిజంగా జాతి గర్వించదగ్గ కవి. *“తలనిండ పూదండ దాల్చిన రాణి అన్న పాటను అంత అందంగా వ్రాసాడు. “నడిరేయి ఏ జాములో స్వామి నిను చేర దిగివన్చెనో' అన్న పాటను అంతకంటే అందంగా వ్రాసాడు. అతని భావాలు చాలా బాగుంటాయి. అతని ఆవేశం కట్టులు తెంచుకొంటుంది. అతనిలో పిరికితనం లేదు. అంతమాత్రాన కరకుతనం వుందనికాదు. చదివిననాడికి రోమాంచం కలగాలి. అదీ కవిత్వం. కవిత్వమంటే గిలిగింతలు పెట్టుడంగాదు. చలిమంటలు కాచుకొనేట్టుండాలి. అతని కవిత్వధార అటువంటిది. అతని కవితా ప్రవాహ మటువంటిది. అతను ఎంతటి తీవ్రభావుకుడు కాకపోతే-

“గదులు గదులయి అరలయి ప్రిదిలి చిదికి

బ్రదుకు విలువలు నశియించి పాడువడిన _

నేటి స్వార్ధ ప్రసంచమ్ము నిండ విప

వాగ్నుల తుఫాను లేపి శూన్య మొనరింతు"

అని అనగలుగుతాడు. కాని విచిత్రమేమిటంటే అంతటి తీవ్ర భావుకుడూ కవితావేశసరుడూ, “తుఫానులేపుతా? అన్నవాడుకూడా ' హింసాయుద్దం బౌట్‌ డేట్‌డ్‌ అనినేనంటాను - శాంతి ఒక్కటే మానవజాతికి సరియగు “సాల్వేషన్‌.” అని మహా నిక్కచ్చిగా సెలవిచ్చాడు. బుర్రా బు(ర్రా పగులగొట్టుకో కుండా సవాస్యనంు" పరిష్కరించుకోవాలన్నాడు. అంటే వూనవజీవితంలో దశలు వూరినట్టే కవితాభావాలూ, నిర్ణయాలు, ముక్తాయింపులూ కూడా నూరుతుంటాయి. అయితే దీన్ని మనం తప్పు పట్టకూడదు. "ప్లేటు ఫిరాయింపు” అనే నూటకు ఇటువంటి జీవితపరిణామంతో కలిగే పరివర్తనకు ముడిపెట్టుకూడదు. అంతదాకా ఎందుకు? నేనే దాదాపు 30 సంవత్సరాల క్రిందట డా॥ సి.నా.రె గొరి “నాగార్జున సాగరం నాకు లలితసంగీత పోటీలలో ప్రథమబహుమతి వచ్చినపుడు అది చదివి మహానందం పొంది,

నా అభిమానకవి సి.నా.రె అనివ్రాసుకుంటూ - యింకా ఏదేదో వ్రాసుకుంటూ- *నాకు అభిమానకవి సి.నా.రె. అంటే ఉ(గు)రు భక్తిని చాటినట్టువుతుంది. నా కాత్మీయ్లకవి “తిలక్‌ అంటే కవిభక్తిని వాక్రుచ్చినట్టువుతుంది" అని డైరీలో వ్రాసుకున్నాను. అవి “తిలక్‌” ను అదేసనిగా చదువుతున్న రాత్రులు. అవి అమృతం కురిసిన రాత్రులు. ఈనాడు ఈ అభిప్రాయంతో నేనే ఏకీభవించలేను. నే చెప్పేది తిలక్‌ విషయం కాదు- ఈనాటి తెలుగు వెలుగు, పద్న(శ్రీ, కళా ప్రపూర్హ, డి. లిట్స్‌ పద్మభూషణ్‌, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ, అంబేడ్కర్‌: ఓపెన్‌ యూనివర్శిటీల, మాజీ వైస్‌ ఛాన్సిలర్‌, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక మండలి కధ్యక్షులు, సలహాదారులు, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ అధికార భాషా సంఘ మాజీ ఛైర్మన్‌, రాజ్యసభ సభ్యులు, జంట నగరాలలో అనేక కళా సాంస్కృతిక సంఘాలతో అనవరతం ముడివడియుండి, అవిశ్రాంతంగా కళామతల్లికి అహర్నిశలు "సేనలు చేస్తూ “శిష్య వాత్సల్యమ్ము చెలువు దాల్చిన మూర్తి అనేలా, శిష్యకోటికి తలలోని నాల్కలా వర్తిల్దుతూ, మన తెలుగు దేశానికి అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని ఆర్షించి తెచ్చిపెట్టిన మహామనీస్కి కవితా విశ్వంభరులు, జ్ఞానపీఠ పురస్కార (గ్రహీత (ఇంకేమన్నా మర్చిపోయి ఉంచే క్షమించాలి) - అంతేగాదు, ఆఖరుకునా మిత్రుడు కవిరత్న్య మధురకవి, సాహితీ కృష్షీవల, కీ.శే. నీలా జంగయ్య అవార్డు గ్రహీత, ఇంకా ఎన్నో ఎన్నో రివార్డుల గ్రహీత కూడా అయిన డా॥ సి.నా.రే గారే దాశరథిని గూర్చి ఆనాడు -

“దాశరథీ! మనోజ్ఞకవితాశరధీ! శరదిందు చంద్రికా

"పేశల కావ్యఖండముల పిండిన నీ కలమందునన్‌ మహో

(గ్రాశ నిపాతముల్‌ వెలయునౌర! మహేశుని కంటిలో సుధా

రాశి తరంగముల్‌ కటు హలాహల కీలలు పొంగినట్టుగా 1

నా తరుణకాన్యలతిక లానాడు పైకి

ప్రాకలేక దిక్కులు చూడ, నీ కరాలు

సాచి, లేత రేకులకు కెంజొ యలద్ది

మించు సందిళ్ళపైకి ప్రాకించినావు

కలకాలమ్ములు నీవు నేనిటులె స్నిర్దస్నేహ బంధాల, బ

ద్ధులమై యుందము, ఏకగీతి నిరుగౌంతుల్‌ విప్పి విన్నింత, మాం

ధ్రుల చైతన్య నిపంచికానళులు విద్యున్నాదముల్‌ సేయగా

జలపాతమ్ములవోలె దూకుదము విస్నక్సాహితీశ్చంగముల్‌ ?

మరి ఆయన ఈ పద్యాలెప్పుడు వ్రాసుకున్నారో? బహుశా నేనప్పటికి పుట్టలేదేమో! ఈ పద్యాలు సి.నా.రె గారికి దాశరథి యెడల గల భక్తి ప్రేమ, అభిమానం, అనురాగం, ఆత్మీయత, గురుత్వం, మొదలైనవి చాటి చెబుతున్నాయి. కవులైనవాళ్టు కొన్నిటికి కట్టుబడివుండాలి. ఉంటేవాళ్లు నిజంగా కవితా లోకంలో శాశ్వతులు. నిజానికి దాశరథి కవితా వేశపరుడే గాని హింసొవాది కాడు. కుటిలుడంతకన్నా కాదు. కవితా వేశుడైన భావనా శ బలుడు. తేనె బూసిన కత్తిలాంటి సుబలాత్మజుడుగాదు. ఎంత శాంతి భావుకుడు కాకపోతే ** కోటినేతలు పోలలేరు ఒక్క గాంధీని” అని అనగల్లుతాడు- అంతేకాదు. “అంతర్నాదం” అనే శీర్షికలో

వీణియతీగపై సదను పెట్టిన నా కరవాలధారతో

గానము నాలపించెద, స్వకంఠను నుత్తరణం బొనర్భి, స్వ

ర్గానకు భూమినుండి రసగంగలు చిమ్మెద, పీడిత ప్రజా

వాణికి “మైక్‌ అమర్చి అభవాదులకున్‌ వినిపింపజేసెదన్‌!

అన్నాడు. ఈ సమాజంలో దాగివున్న అన్యాయాలను నాశనం చేయడానికి అవతారమెత్తుతా నన్నాడు ఒక సందర్భంలో.

మౌనవుల నెత్తురులు త్రాగు మానవులును

దొనవులెగాక మానవత్వమ్ము గలదె?

దొనవుల నంతమొందింస నేనుగూడ

రామకృష్ణానతార ధారణము సేతు 1! దాశరథి కొన్ని కొన్ని నస్నసత్యాలను నుహాగంభీరంగా చెబుతాడు.

కాలదైవజ్ఞు డీ జగత్కన్య హస్త

తలము దర్శించి జ్యోతిషమ్ములు వచించు!

పరుల హింసించు వారలు బాగుపడెడు

మాటవట్టిది, నశియించు మాట నిజము! ఇదే భావాన్ని *అమృతాభిషేకం? కాన్యంలో కూడా చెప్పాడు దాశరథి.

“సత్యానికి గెలుపన్నది తథ్యం రా మానవుడా

అన్యాయంతో స్వర్గానికి చేరలేవు దానవుడా?? అన్నాడు.

అతడు కవితా కన్యకు అన్యాయం చేయలేదు కాబచ్చే కచ్చితంగా స్వర్గంలో ఉన్నాడని నా ప్రగాఢ విశ్వాసం

శ ప్‌ క కొ

పేదల రక్తమాంసాలను భుజించేవాళ్ళనుద్దేశించి ' అన్నికుంకునుం అనేర్షికలో

“లేదు చల్లారగా లేదు, లేదు పేద

వాని గుండియలోని శృశానవహ్ని

కాల్చెవేయును బంగారుగదైెలెక్కి

పేదలను “సిగరెట్టు” గా పీల్చువారి!

అని ఘంటాపథంగా చెప్పాడు. ఇటునంటి ప్రజాకవి, మహాకవి కాబట్టే నేను దాశరథిని గూర్చి నాకావ్యం *“అమ్మతోడు"” ఆయనకు అంకితమిస్తూ ప్రశంసగా-

“గిడ్డా నంచు తలంపబోకు మద్ది, నిన్‌ గీలించెదన్‌ నేనిదే

“బిడ్డా!” చూపెద నా తడాఖ యనుచున్‌ వెంటాడి, నైజాము నా

“బుడ్డా” రాజుకు సక్కబల్లైెనుగుచున్‌ పోరాటమున్‌ గెల్చి, మా

గడ్డన్‌ వెల్లిన విష్లవాగ్నికిదె నా కావ్యంబు నర్పించెదన్‌!

అని వ్రాసుకున్నాను. ఇంక చివరగా ఒకవూట. పద్యసాహిత్యంలో మణిప్రవాళంచేసి రచనచేస్తుంటే కొంచెం ఛాందసులైనవాళ్ళు బాధపడ్డున్నారు. వాళ్ళకు బాధపడొద్దని మనవి. ఇలా-ఈనాడే కాదు. మహాకవులు, సరస్వతీమూంర్తులు (పుంభావ సరస్వతులు అనిసించుకొన్న తిరుసతివేంకటకవులే ఈ పనిచేశారు. మాధవపెద్ది బుచ్చిసుందర రామశాస్త్రీచేశాడు. మరో వెంకయ్య చేశాడు. పుల్లయ్య చేశాడు. వాళ్డు చేశారని నేను చెయ్యడం కాదు. నాకు చెయ్యాలని పించింది నేను చేశాను. నచ్చితే చదవాలి. చదివి బాధపడటం అంత సమంజసం గాదేమో అని నా అభిప్రాయం. “మృత్యుంజయ స్తవము” అనే కావ్యంలో తిరుపతివేంకటకవులు ఆనాడే-

“*క్షరికాలంబిది “దేవునై ఎ గురువునైకొబట్రై నావంటి, భ

క్తులె నీయున్కి స్టిరీకరింపవలె నాకున్‌ “ఫీజు వేతీయగా

నలదా రోగ్యమొసంగు మేను సుఖినై భావత్క పాదద్వయిన్‌

గొలుతున్‌, జాటుదు నీ దయారసము లోకుల్‌మెచ్చ వృత్యుంజయా!”=

అన్నారు- అసలు ఆధునికులలో మహాకవులైన వారందరు తను రచనలలో మణి ప్రవాళం చేసినవారే! గొప్ప భావ కవియైైన క్షీశే. అబ్బూరి రామకృష్ణారావు గారు- గొప్ప దేశ భక్తుడు, ఆంధ్రరళ్చ, దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య గారిని సంబోధిస్తూ ఒక పర్యాయం ఆశువుగా- ఉపమాపై, పెసరట్టుపై, యిడిలిపై, హున్ముంచు చూపించు నీ జప సంబద్ధ పరా క్రమక్రమ కటాక్షక్రేణి మన్నించి, శు భ్రపు జిల్లేబి పకోడి, లడ్వగయిరాపై కొంత రానిమ్ము, (శ్రీ/

• చపలాపాంగ సితాంగనా హృదయ పాశా పూజ్య వస్తు ప్రియా!

ఈ పద్యం చదువుతూవుంటే వెంటనే ఎవడికైనా *అరయన్‌ శంతను పు త్రుపై, విదురుపై, నదక్రూరుపై --- అనే కవి బ్రహ్మ తిక్కన్న గారి పద్యం గుర్తుకువస్తుంది. అందులోనూ, ముఖ్యంగా - ప్రజాకవి, మహాకవి, కీ.శే.కాళ్ళకూరి నారాయణరావు గారి “చింతామణి నాటకంలో “బిల్వమంగళుడి పాత్రవేసే నాలాంటి వాడికి నురీ గుర్తుకొస్తుంది. అలాగే నన్య కవులలో చాలా గొప్ప పేరు తెచ్చుకున్న కీ.శే, మాధవ పెద్ది బుచ్చి సుందరరామ శాస్త్ర, గారు (తెనాలి) ఆధునిక జనజీవనానికి దర్చంబట్లే ఎన్నో చక్కని పద్యాలు మణి ప్రవాళ శైలిలో రచన చేశారు-

ఏ పనులు దప్పినను గాని రేపుమూపు

మా- 'కెనీమా- సినీమా” లు మాటదప్పు

దేల కడుజెప్పు, నేటి “టాకీల గూర్చి

“హస్కుకొట్టుగలేని కోన్‌ కిస్క* లేడు!

మహాపండితుడు, గొప్పవిమర్శకుడు, కీ॥శే॥ అక్కిరాజు ఉమూకాంత విద్యాశేఖరులవోరు మణి ప్రవాళం తప్పేమీకాదన్నారు. దానికీ ఒక సొగసుందన్నారు. ఎవరు:

ఏ సందర్భంలో చెప్పిందో నాకు తెలియదు కానీ, ఎప్పుడూ ఆయనగారు ఒక చమత్కార -

మణిప్రవాళ శ్లోకాన్ని ఉదహరిస్తూండేవారట.

తండులాని గృహమందు “నసన్తి

తిండ్రైతె పదినుంది “వసన్తి?

కుండలెల్ల గృహమందు శ లుఠన్తి

ముండనాకొడుకులెల్ల “హసన్తి?

భాషను గురించి చర్చకేంగాని మానవజాతి ఉన్నంతవరకు అన్యాయాలూ, అక్రమాలూ, దోసిడీలూ, పదవీకాంక్షలూ, ఈర్యాద్వేషాలూ, కుత్సితాలూ, మాత్సర్యాలూ వుంటూనేవుంటాయి. దాన్నిగురించి కనిత్వమెందుకు? అని ఎవడన్నా ప్పచ్చిస్తే మా త్రం వాణ్ణి కుడిచెంప పగిలేటట్టు కొట్టాలి. ఎడం చెంపైతే “మిస్‌ కావడానికి ఛాన్సుంది. మీరే ఆలోచించుకోండి. చేతనైతే ఒకసారి ఎవణ్ణైనా కొట్టి చూడండి. అంత దమ్ముల్లేకపోతే “యట్‌ లీస్ట్‌ కట్టుకున్న ఆలితోనైనా సరదాగా ఆ పని చేయించుకోండి. “ఈ సమాజం ఇంతేనోయ్‌ి' అనే మాట మాత్రం నమ్మొద్దు. అది అంతే గావచ్చు. కానీ నీవు మాత్రం యింతే కాకూడదు. గొప్ప సంఘసంస్కర్తవు కానక్కర్లేదు. కాని ఇదేంటి ? అనిగూడ ఆలోచించకపోతే భాగ్యనగరం నడిబొడ్డున బతకాల్సిన పనిలేదు. చార్మినార్‌ దగ్గర జరిగే మెహిందీ, కవ్వాలీ ఆటపాటలలోనో, హోల్చీ, పండుగప్పుడు *“యినామ్‌ి ల కోసం వస్పే బృందంలోనోచేరి హాయిగా గడపవచ్చు, లేదా ఆనాడు విరాట రాజ్యంలో తలదాచుకుంటూ అన్నదమ్ములతో పాటు తాను కూడ అష్టకమ్టైలు అనుభవిస్తూ, పరిస్థితుల ప్రభావంవల్ల తన దివ్యాస్తాలను “జమ్మి” చెట్టు మీద మూటగట్టి పాపం విచిత్రమైన రూపంతో ఆ రాజ్యంలోనే రాజు గారి అమ్మాయికి నృత్యం నేర్పినవాడి వేషం వేయడం చాలా ఉచితం. లేదా, మహావీరుడూ, కురువృద్ధుడైన గాంగేయుళ్లో యుద్ధ భూమిలో ఎదుర్కొనే సందర్భంలో పాపం, ఆయన మనుమడే (అర్జునుడు) తన రథం మీద అడ్డు పెట్టుకొన్న వేషం (ఫపూర్వ జన్మలో * అంబి ) వేయడం ముదావహం. సమంజసం కూడానూ.' లేదా అసలు పూర్తిగా అలా మారిపోతే మరీ మరీ ముదావహం. అన్యాయం, అక్రమం, దోపిడీ, స్వార్ధం అశోకుడి కాలంలోనూ వున్నాయి. అకరు కాలంలోనూ వున్నాయి. అని ఎప్పుడూ వుంటాయ్‌. వాటికి మృత్యువులేదు. అవి అన్ఫుతం 'సేవించాయ్‌. అని నేనూ చెప్పగలను. కాన్సీ ప్రస్తుతం విశ్వరూపం చూసిస్తున్నాయేమోనని నేననుకోవడం కాదు, తెలంగాణాలోనే చాలా గొప్పు కవులుగా ప్రఖ్యాతి గాంచిన అనాటి జంటకవులు, ప్రజాకవులు ఒద్దిరాజు సోదరకవులే

ప్రమాణం. దాదాపు 45 ఏళ్ళ క్రిందటనే సమాజం చూసి వాళ్ళెంత బాధపడ్డారో తెలుస్తున్నది. ఇప్పుడు బ్రతికుంటే మరి వాళ్ళు ఎలా ఫీలయ్యేవారో? అంటే ఆనాడు ఉద్యమాలు ప్రత్యక్షంగా చూసినవాళ్ళు కాబట్టి అలా వ్రాయగలిగారు. ఈ పద్యాలను ఆ రోజుల్లో సికింద్రాబాద్‌ సర్వోదయా ప్రెస్‌వాళ్ళు “ఉగాదికానుకా అనే శీర్షికన ప్రచురించారు. విషయవిస్త్రతి భీతితో రెండు పద్యాలను మాత్రం పేర్కొనాలనిపిస్తున్నది.

ఇంత అన్యాయ నర్తన, మింత ద్రోహ

మింత దోపిడి, యింత దుశ్చింత్య, యింత

పరధనాపేక్క యింత అపారహింస,

నరులు సల్పుచునుంట, గన్గాంచజాల!

అయ్యయో, ఇంత పాటి యన్యాయనృత్తి

యింత చెడుగాకి నడవడి యింత క్రార్య

మించ స్వార్ద, మింతటి ఘోరమింత కుటిల

మెందుకాన్సించు భూలోకమందుకాక!

• ఒద్దిరాజు సోదరకవులు, ఇనుగుర్తి, వరంగల్‌ జిల్లా, ఆం. ప్ర.

మహనీయులు, ఆంధ్రదేశం గర్వించతగ్గ మహాకవులు, పుంభావ సరస్వతీ మూర్తులు, తిరుపతి వేంకట కవులు చెప్పినట్టు ఈ ఆశలకు, ఈ పదవీ వ్యామోహాలకు, ఈ భోగాలకు, నిజంగా అంతులేదు. (స్రీవాంఛను గురించి, రతిసౌఖ్యం గురించి “వైరాగ్యశతకం" అనే దాంట్లో ఆనాడే బలే చమత్కారంగా చెప్పారు.

“భార్యకోసము పలవించు బ్రహ్మచారి!

యొకతె యున్నను నేడ్చు నింకొకతె కోస

మిరువురున్నను పరదారకొరకు దిగులు

తృప్తు లెవరున్నవారింక (స్త్రీల యెడల)?!

(8.వేం. కవులు)

ఈ పద్యాన్ని ఒక రతి విషయంలోనే కాదు. సవుస్త విషయాలకు అన్వయించుకోవచ్చు. భాగవతంలో ((పోతనగారిది) “తృప్తిం జెందని మనుజుడు సప్పద్విపముల నైన చక్కంబడునే ? అని సెలవిచ్చినది అక్షరాలా నిజం. శ్రీల విషయంలో కవి ధూర్తటి మరో ముందడుగు పోయి, (ఆ విషయాల్లో సీనియర్‌ మోస్టు కాబట్టి) ఇంకా అందంగా సెలవిచ్చాడు. * “అవుర(స్త్రీల రమించినం జెడదు వోోూహం బింతయున్‌” అన్నాడు. [1213 0%10 0౧౪౬. ఏది ఏమైనా లోకం, లోకంతీరును గూర్చి చెప్పినవాళ్ళలో బహుశా నేనెన్నో వాళ లెక్కిస్తే తెలుసుకోడానికి కొన్ని యుగాలు పడుతుంది. కాబట్టి ఆ పిచ్చిపని నేను చెయ్యను. చెయ్యమని ఎవ్వరినీ అడగను. కవులైన వాళ్ళు శీ[92591 కుటిలనుతులు కాకుండా లోకకల్యాణం కోసం పాటుపడితే వాళ్ళకు పాదాభివందనాలు చేయనచ్చని బల్లగుద్ది చెప్తాను. అట్లా పాటుపడే వాళ్ళిను గురించి - కంచెర్ల గోపయ్య గారిలా ఆయన కిష్టమైన *“దశరథ రామారావు?” గారిని గురించి చెప్పినట్టు, నేనుగూడ జెమినీ సర్కస్‌ వాళ్ళ దగ్గర్బో, లేకపోతే నేషనల్‌ సర్కస్‌ వాళ్ళి దగ్గర్నో కిరాయికి తెన్పైనా సరే మత్తవేదండమెక్కి వాళ్ళ కీర్తిని ఆయనలా చాటుతాను.

కవితాశరధి దాశరథి వు ./ స్వీకారం నను గొప్ప కవిగ నీ విటు వినుతింపగ నేను విజ్ఞవీగితినేనిన్‌ ధనికు ధనమదదను కంటెను ఎనయంగ నికృష్ణ మద్ది హేయము సుమ్మీ! ఎందరికో మదీయ కతు

లిచ్చితి వారలె అచ్చు వేసికొం చుందురు నేను పేదనయి

యుంట, మహామహులైన వారికీ చందము (గంథకర్తలె యొ

సంగెద రచ్చొనరించి, నే డహో సుందర రామకృష్ణ! నను

జొన్పితివా! మహనీయులందునన్‌ పద్యము వ్రాయు దాశరథి

ప్రాణసమానుడు నాకు, హృద్యమౌ పద్యము వేణుగానముగ

పల్కు నతండు మదంతరాత్మ కా రాధ్యుడు రామకృష్ణయుగ

త్ర స్ఫురణా పరమానురాగ సం వేద్యుడనౌదు నిన్నుగని

మిత్రమ! సుందర రామకృష్ణమా!

కవితాశరధి దాశరథు

కమ్మిన కీర్తి మేరు శిఖ

రాలకు తాకిన అక్కిరాజు వం శమ్మది అ(గ్రజుండగు ర

మాపతి రావు మహామనీషి నీ కమ్మని కంఠమాధురులు

కావ్య సుధాకలశాల త్తి అం దిమ్ము! తెలుంగు తల్లికి 'అ

దృష్టమ! సుందర రామకృష్ణమా!

-- ఉత్సల స్తోత

కవితాశరధి దాశరథి శా. - డా తరునుల శ్రీనివాసాచార్య

స్నేహము నింగిని నేలను

స్నేహము బొమ్మను బొరుసును శ్రీయుతు. బేదన్‌ స్నేహము వెలుగును నీడను

స్నేహము గిరినిర్హరులను నిత్యము కలుపున్‌! దాశరథి!బోలు ప్రభువాక

దాశరథే, అన్యుడెవడు ? ధరణీ పతులన్‌ దాశరథి.బోలు కవి యొక

దాశరథే, తెల్గు కవుల ధారుణియందున్‌!

దాశరథి హృదయ మద్దము

దాశరథి స్నేహ మొక సుధాభాండమ్మే |

దాశరథి కవిత విప్లవ

కోశమె, అతని పరిచితి గొప్ప వరమ్మే !

నీమేను సుందరమ్మయి

నీ మాటయు సత్యమగుచు నీమది శివమై

నా మదిని రామకృష్ణ సు ధామల శరనిధిని దేల్చు ననవరతంబున్‌!

కవితాశరధి దాశరథి నిత్యము సంగీతము సా హి్‌త్యము నేకాదు బహుళ హితకరమ్చై, సౌ హిత్యము గూర్చెడు నభినయ మత్యంత ప్రతిభతోడ నరసితివి కవీ! 'ప్రతిభయు నభ్యాసము పొం డితియును నీమూడు వడివడిగ సాగెను స మృతి నీ మతి నైశిత్యము స్తుతి ప్యాత్రము గాగ సుకవి సుందర రామా! మన మైత్రికి చిహ్నముగా ఘన కవితాశరధి ప్రాఢ “కవి దా(తా)శరధీ? అను కావ్యము నంకితమొస గిన సుందర రామకృష్ణ! కృతి గైకొంటిన్‌!

కవితాశరధి దాశరథి “అపారే కావ్య సంసారే ..

==... కవిరేవ ప్రజాపతిః అన్నది ఆర్యోక్తి. ఎంతచక్కని సూక్తి. బ్రహ్మ దేవుని ఒకానొక మహా సంకల్పం విశ్వం అయితే, కవి బ్రహ్మ సంకల్పం కావ్యం అవుతుంది. కవికి బ్రహ్మకు స్ఫజన శీలతలో సారూప్యం ఉన్నట్లే విశ్వానికి, కావ్యానికి సారూప్యం ఉంటుంది. అలా సారూప్యం ఉన్నదే కావ్యం. అలాంటి కాన్యం రాసిన వాడే కవి.

పండగ పద్యాలతో - పంచరత్నాలలో కృతక స్పందనతో -పత్రికలో ప్రచురించబడడమే ధ్యేయంగా సాగే స్పజన - కవిత్వం కానక్కర్లేదు. బిరుదులు, సన్మానాలు, చప్పట్లు కోసం సృష్టించేది గొప్ప కవిత్వం కానవసరంలేదు. కవి క్రాంత దర్శిగా బుషిగా మనసా వాచా కర్మణా కవిగా ఉంటేనే **కవి బ్రహ్మ” అనిసించుకోవడానికి అర్హత సంపాదించుకుంటాడు.

అలా అనిపించుకునే అర్హత కవితాశరధి, దాశరథికి ఉన్నది. ఆ విషయాన్నే కావ్యంగా మలచారు డా॥ అక్కిరాజు సుందరరామకృష్ణ. ఈ కావ్యంలో వస్తువు “దాశరథి? కాదు. దాశరథి కవిత్వ వ్యక్తిత్వం, నైశిత్యం. అతని కవిత్వానికి జరిగిన అన్యాయం. అంతే కాదిది దాశరథి పట్లు అక్కిరాజు వారికి ఉన్న * అకలుషృ (ప్రేమోల్చ్బణం' ఆ ప్రేమోల్చ్బణంతో పద్యాలను శరపరంపరలుగొ వర్షింపజేశారు. -

గతంలో “అమ్మతోడు” 'వశ్యముభితోముఖాముఖి * భిమలింగ శతకం” లాంటి విలక్షణ కృృతులతో నన్నెకు వాసికి వచ్చిన కవి డా॥ అక్కిరాజు, నటునిగా పతాక స్థాయిలో అటురంగస్థలాన్ని ఇటు సీన్కీ టి.వీ యవనికా ఫ్టలాన్ని అలరించే ఈ భావుకునిలో హఠాత్తుగా పద్యాల ఫౌంటేన్‌ చిమ్ముతుంది. ఆఫౌంటేన్‌ ఆధునిక భాషా పదాల పన్నీటి జల్టులు చిలకరిస్తోంది. పద్యానికి కొత్త పులకరింత నిస్తోంది. కొండొకచో గగుర్పాటు కలిగిస్తోంది.

పద్యం ఆధునిక భావధారకు అడ్డంకాదు. అనర్గళంగా ఆంగ ఉర్వూ భాషా పదాల మేళవింపుతో పద్యరచనను అందంగా సాగించడం కొత్త టెక్నాలజీ. డా॥ అక్కిరాజు వారు అందుకే “హైటెక్‌ - పద్యాలు ” వ్రాస్తున్నారు. మనసారా ఆహ్వానిద్దాం..

కవితాశరధి దాశరథి

ఇక దాశరిథిపై కవికి విసరీతమైన (ప్రేమోల్చ్బణం ఉందన్నాను కదా. అది ప్రతి పద్యంలో కనిపిస్తుంది. అక్కిరాజు వారు గొంతెత్తితే వినిసిస్తుంది.

సంప్రదాయ కవిత్వంలోని సౌందర్యాన్ని పోనీయకుండా ఆధునిక పదజాలాన్ని * అమెరికన్‌ డైముండ్స్‌'లా దాశరథి కవితా కీర్తి కిరీటంలో అలంకరించారు ఈ కావ్యంలో. ఈ పద్యం చూడండి-

పొగలు గాడెయ్టైన భువి వాడధికారము నుండెనేని, చెం

చాగిరి సేయుకాలమిది సత్యము! సత్యము! అట్టి దైనదు

ర్యోగము పట్టునందులకు ఓ కవి! నిన్నిదెమెచ్చుచుంటిరా! (36వ. పద్యం)

పాగలు - చెందాగిరి - దుర్యోగము అన్న పదాలు ప్రాసలో చేరి పద్యానికి ప్రాణం పోశాయి. అదే ఆధునిక పద్యలక్షణం. కాదు, అక్కిరాజు గారి పద్య విలక్షణం.

అడ్డమైన వారి నాసనమ్ముల నిల్చ

దొడ్డ కవులు కూడ తోడుపడగ

విరిగి వాణినడ్తి - *వీల్‌వైరు లోపలే

చింతగడుపుచుండె జీవితమ్ము! (133వ. పద్యం)

అజుని రాణికిపుడు “ఆర్జోపెడిక్కు?లే

నిక్కమరయ పెద్ద దిక్కునైరి

అలల వవ చైల లలల (134వ పద్యం)

-ఈ పద్యాలలో సాక్షాత్‌ సరస్వతిపైన నే ఆరోపణలు చేశారు డా॥ అక్కిరాజు. ఇక సామాన్యులను, అసామొన్యులను వదిళిపెడతారని మీరెందుకనుకుంటారు?

ఎందు కీ డ్మాక్షరు అక్కిరాజు ఇలా రాస్తున్నారు.

కవితాశరథధి దాశరథి అప్పుడు - “అమ్మతోడు” - ఇప్పుడు “వశ్యముఖితో ముఖాముఖి” 'భీమలింగ శతకం” లో కూడా ఇదే తీక్షణత... ఇదే వ్యంగ్యం. కారణం, తాను ఊహిస్తున్న కవి ప్రపంచానికి... తాను నివసిస్తున్న కవి ప్రపంచానికి కనిపించే తేడా-- ఆతేడానే ఇలా పద్యాలు పద్యాలు గొ పెల్లుబుకుతున్నాయి. రానిద్దాం... పద్యాలను! ఆహ్వానిద్దాం ఈతని నవీన పద్య ధోరణిని 11 “భద్రం క్య్ణేభిః శ్రుణయామదేవా... రాళ్ళటండి కవితా ప్రసాద్‌ (ద్విశతావధాన్సి జాయంట్‌ డైర్ట్షర్‌, సాంఘిక సంజేమ శాఖ, హైదరాబాద్‌ ఫోన్‌: (ఆ) 040-3391039, 040-7604888 (౪) 25-5-2002

కవితాశరధి దాశరథి క (శ్రీనూత్రేననుః “క6కఐతాచశరఖ దాశరథి ” (ుుద్వకావ్వం)] తెలగాణంబున విప్తవాగ్నివయ్యి సందీపించి, ఆనాటి నే తలుగా భాసిలినట్టి వైరి గజ యూధ క్రోధ హర్యక్షమై పలుకుంజేడియ కాత్మనందనుడవై వర్ధిల్లి నవ్యాంధ్రమున్‌ వెలుగుల్‌ జిమ్మిన నీకు నా నతులినే విజ్ఞాన వారాన్నిధీ! ““వేంకటమ్మ,, నీ తక్లీ ప్రేమాంక పీర్రి నేమిగాథలు విన్నానా ఏమొగాని! ఛత్రపతి కన్న మించిన సాహసమ్ము లవ్వి జీర్దించు కుంటివీ, వనఘవర్య! "వేంకటాచార్యో పుత్రకా! విబుధవర్య! కృష్ణమాచార్య కవిసఖా! కీర్తి ధుర్య! సుకృతివన నీవె తెలగాణ సుకవివర్య! సత్కవీ! నిన్ను తమిదీర సన్నుతించు! ఊసరవెల్ట్డులట్టులనహో తమ రంగుల మార్చు నేటి, స న్నాసులెరుంగజాల రలనాటివి నీదగు సాహసంబులన్‌! ““ఖాశిము రజ్వి?” కిన్‌ దెలియు, కర్కళ్రులౌచును నిరయాత్ములై భాసిలినట్టి దుష్టులు నవాబులెరుంగుదు రేనెరుంగుదున్‌! అంకితం జననుతుడైన “దాశరథి సత్కవి మెచ్చిన సత్కవీశులన్‌ ఘనుడగు “ఉత్పలాఖ్యునకు - కావ్యకళా నిభవాత్ముడన్న, సే రును గొనినట్టి 'తిర్మలి కులోద్భవుడౌ చెలి (శ్రీనివాసుకున్‌ కొనుమిదెయంచు నీ కృతిని కూరిమినిచ్చెద నంకితంబుగన్‌!

2 కవితాశరధి దాశరథి “ఉత్సల''

చేతులులేని *శ్వట్టురు, ను చెల్వుగదాలిచి లాల్ఫిపైని ఆ

తాతయ గాంధి శిష్యుడన దర్పము తెల్లని ఖద్ద రెప్పుడున్‌ చేతము మెచ్చి దాల్చు గుణసింధుని సత్కవి క్తీర్తి చంద్రునిన్‌! పూతచరిత్రు “నుత్పల, ను పొల్పునుతింతు నెడందపొంగగన్‌! తీయని భాన వీచికల తెన్లు లతాంగిని ** దేవ దేవిగా

సేయుచు, అర్భసేయుచు వశీకృత చిత్తుడ వౌచు నిచ్చలున్‌ హాయి సఫీ” యటంచు ముదనూరగ పద్దైములల్టు “వినా రాయణు” డౌదుపో సుకవిరాణ్మణి “ఉత్పల”? వంశచంద్రనూ! ఈనాడాంధ్ర మహోర్వి పద్యకవితా హేలా విలాసాలతో

వీనుల్‌ విందునొనర్చ నీతడితడే “పెద్దన్న పసేర్గన్న వి జ్ఞానాంభోనిధి ““ఉత్పలా”ఖ్యుడగు ప్రజ్ఞాశాలి ధీశాలి, వాక్‌ ర్లావెపుణ్యున కిత్తు సన్నుతులు నా చిత్తంబు రంజిల్లగన్‌! పద్యంబల్లదె పంచ ప్రాణములుగా భావించి పోతన్నయై సేద్యంబెల్లైడ సేయుచున్న కవితా (శ్రీముంతు, విద్వద్వనీ మాద్యద్దంతిక్తి కావ్యలోకజన సమ్మూన్యుండునా సూరికిన్‌ 1 విద్వావార్థికి * ఉత్పలాఖ్యు””న కిదే నే భక్తి కేల్మోడ్చెదన్‌! “తిరుమల శ్రీనివాసాచార్యులు ”

ఘనుడౌ గొప్పు “రుబాయిసత్కవి"” గ విఖ్యాతుండు ఆంధధ్రాన-చి క్కని గేయమ్మును చెప్పి సన్నుతు లిలన్‌ గ్రైకొన్న - సమ్మాన్యు, స జబ్రన మందారుని తిర్మలాన్వయుని శిష్ట్రాచారునిన్‌, స్నేహ భా షిని, విద్యాధను శ్రీనివాసు, సుకవిన్‌ చిత్తమ్మునన్‌ మెచ్చెదన్‌!

కవితాశరథి దాశరథి 3 వెన్నెైలకన్న తెల్లనయి వెల్లెడి నవ్వు మొగంబు వాడు - నే సన్నును, నాదుపాటనిన అద్బుత రీతిని మెచ్చువాడు, ఏ

రన్న చమత్కృతుల్‌ విసర - “అస్సలు” చప్పుడు సేయకుండగా కన్నులు మూసి నవ్వు చెలికాని నుతించెద నిండు గుండియన్‌! చేతము వెన్ను సత్యగుణసింధుడు, మాన్యుడు, సౌమ్యుడన్న- వి ఖ్యాతిని గన్న సద్యశుడు, కావ్య జగంబున నిశ్చయంబుగా వ్రాతలెగాని కోతలవి రానికవీంద్రుడు, నాదు రాక్తక్తె

ప్రీతిని వేయి కన్నులను వేచెడి మిత్రుని సన్నుతించెదన్‌!

చక్కని పద్యమున్‌ మివులచక్కని గద్యము చెప్పుటందు సెం పెక్కిన సద్విశారదుల నీతడు నిశ్చయనమగ్ర గ ణ్యుడౌ! ఎక్కడనైన స్వార్ధమును - నింతయు స్వాతిశయంబులేని - నా మక్కువ మిత్రునిన్‌ సుకవిమాన్యుని మెచ్చెద (శ్రీనివాసునిన్‌! వరలు చున్నట్హి యీ కవిద్వయమునందు

“కలివికుంఠపు' గృహనామ కలితుడొకడు!

కువలయంబింటి పేరున్న కవియొకండు!

తలప నిర్వురు (శ్రీహరి దాసు లహహ!

(శ్రీకరుండౌదు వెల్లెడు “(శ్రీనివాసు

డురగ శయనుని కనులు నీలోత్పలములె!

కనుకనే గాదొ యీ జంట కమ్రగతిని

(గ్రాలు చుండెను విడదీయరాని కరణి!

అతడు “తిర్మలికవి నవ్య మతితలంప! ఇతడు “ఉత్పల? కవి భవ్యమతి వచింప! అరయ నిర్వురు సుకవి *దాశరథి” చెలులె! “అక్కిరాజు కు పై మువ్వురనుగు సఖులె!

| కవితాశరధి దాశరథి “ఉత్పలాఖ్యుడి టంచు మహోన్నతముగ భాసిలుచునున్న పద్య ప్రపంచరవికి భవ్య యశుడు నా సఖుడు “రుబాయి” కవికి అంకితంబుగ నిత్తు కావ్యంబునిద్ది! శరర నేర (శ్రీమూత్రేనమః తెలగాణంబున దాస్య శృంఖలములన్‌ ద్రైెంపంగ నైజాముతో కలహింసం దొరకొన్న కావ్యశరధిన్‌ గాండీవి యౌధినిధిన్‌! సలుకుందల్లికి (స్రేమనందనుని శజ్వత్‌ కీర్తి మందారునిన్‌! చెలి మూ దాశరథిన్‌ స్మరింతు నొడలుత్సేకంబు దీసింపగన్‌ 1 1 పులీయై, శాత్రనపాళి గుండెలగుబుల్‌ పుట్టించి “సర్కారు'కే చలిపుట్టించి వెలింగినట్టి కవితా సంగ్రామ భీముండు, నె చ్చెలు లౌవారలు కుట్రబన్నినను దాష్టీకాలు సేకుండ, భా సిలి స్వర్గోకము నేగినట్టి సుమన శ్రీమూర్తినిన్‌ మెచ్చెదన్‌! క్‌ వసుధనే ఎండ కాగొడ్లు పట్టి - సుకవి న(ప్రరుల నంచించు అవకాశవాదిగాడు! విబుధుడైనట్టి నిజమైన విప్లవాన్ని 1 చింత సేయగ సిసలైన స్పేహశీలి 1 నే బెరుకే మూత్రము లేని నిక్కమగు నిర్భీకుండు శూరుండు, ఆ వర వీణాధరి కంటిపాప! కవితా భాస్వంత సంక్రాంతుడౌ సరసాగ్రేసర చక్రవర్తి, కవితా సన్మిత్రు సద్పంధుడున్‌ మరణంబన్నదిలేని సజ్జనుడు సమ్మాన్యుండు నాంధ్రావనిన్‌! 4

కవితాశరధి దాశరథి క్‌ భువిపై నుద్యమకారుడు కవితా రోచిష్టుడితడు, కాదనగలమా? సవియై, భానుచ్చవియై

దివికేగెను, తెలుగు తల్లి దీప్తిని చాటన్‌ 1 క్‌ తెలగాణంబున విప్లవాగ్నులను ప్రోద్దీపించి- దీవ్యద్గతిన్‌

పలుకుంజేడియ ముద్దు బిడ్డడయి నిద్వన్మూర్తియై, స్ఫూర్తియై

పలు సమ్మానములందినట్టి కవితా వారాన్నిధిన్‌ ధీనిధిన్‌

చెలిమా చొశరథిన్‌, మనస్వి, కవితా (శ్రీమంతునిన్‌ మెచ్చెదన్‌ 1 6 కలమున్‌ కత్తిగ సల్పినట్టి కవితా క్మానాథుడీతండె, ఉ

జ్రులుదై శత్రుల గుండె గాలమగుచున్‌ భాసిల్లై నీతండె, మా

తలియై యీతెలగాణ శక్ర రథ ముత్సాహంబుతో ద్రోల్కి స

తృలుడై సన్నుతిగన్న గూద్ధ యితడే భావింప ధాత్రీస్టలిన్‌ 1 7 ఇనవంశా(గ్రణి నాముడౌ కతన నిట్టీ దీప్తి యీ కీర్తి యీ

యనఘుండౌ కవిరాజశేఖరున కాహా కల్లెనంచెంచెదన్‌. 1

మొనగాడై విలసిల్లి నట్టి కవిరాణ్మూ ర్థన్యునిన్‌, ధన్యునిన్‌

అనయంబున్‌ స్మరియించు సత్కవుల యందాద్యుండ నౌదున్‌సుమీ! ఠి కవిసింహుండగు ఈ మహోదయుబలెన్‌ కావ్యంబులన్‌ గ్రాసెనేన్‌

భువి ధన్యాత్ముడు వాడె, సత్యమరయన్‌ ముమ్మాటి కిన్‌ గణ్యుడున్‌!

జవ సత్వంబులు గల్లినట్టి కవితా శూరుండు యోధుండు, స

త్కవి'శబ్దంబుకు *డిక్షరీ, లిడును అర్ధంబీతడంచింకపైన్‌ | ం్ర కవితా కాశ వినీల మార్గమున నిక్కంబెప్టు భాసించు, ఆ

రవి నూదాశరథే! నిజంబరయ *జగర్రంతేనిగింతేని “పై

రవి” నేమాత్ర మెరుంగకున్న - కని సామ్రూజ్యాధి నాథుండె, ఈ

యవనిన్‌ సత్యవి సింహుడౌఘనుడు - నిత్యారాధనా ర్హుండునున్‌! 10

6 కవితాశరధి దాశరథి ముసలి నైజాము ప్రభునకు పసను జూపి మూడు చెరువుల నీళ్ళను ముక్కుబటి వంచి బలవంతముగను తాగించిన ట్రై దాశరథికన్న యోధుడీ ధరణిగలడె ? 11 అన్ని చెరువుల డత్రావించి అతని-కడకు *గండ్తి పేటి” ను మూర్కొనకుండజేసి తెలుగువారికి తీయని తీరమిచ్చి శూరుడై వెల్లిన కవి భగీరథుండు! 12 అవని వెలుగందు కవియోధులందు నితడు సార ఘనక్తీర్తి యుతుడు నిస్సంశయముగ! ప్రభల వెలిగిన తీక్ష మార్తాండు డితడు! శూరుడేగాదు విప్లవ వీరుడితడు 1 ! “దాశరథి నాముడే గొని వేసమరయ బడుగు వడుగైన అచ్చంపు వామనుండె! అమ్మయో 1 మరి వ్యక్తిత్వమందు మాత్ర మరయగాను త్రివిక్రముడద్ది నిజము 1 4 పసిడి వెలుగుల కవి కదంబమ్మునందు “దాశరథి” మించు సత్కవుల్‌ ధరణి లేరు! బహుళవైవిధ్య భరిత విభ్రాజితుండు! అతడు కవిమాత్రుడేగాడు, అగ్ని సముడు! క్షే పొట్హ్ర వాడయ్యు జగతిని పల్టనంత యశము నార్హించు కున్నట్టి ఆంధ్రసుకవి! కవిత ధాటిగ చెప్పిన ఘనుడుగాని మాయ జీవించు “తెరచాటు?” మనిషిగాడు! 16

కవితాశరధి దాశరథి కక ప్రవిమలాంధ్రమ్ము *+నాస్ట్రాన కనిగూ' వెల్లి

నవ్యయశమును తెచ్చిన నయవిదుండు 1

కల్ల కపటమ్ము దాపరి కమ్ము లేని

“డ్రాబు” లేని కవితల *“షరాబితండు! క్షే? ఇతని పద్యధారను జూచి మతిచలించి

డెందమందున దడబుట్లి చిందు లాపి

సేమ మని యెంచి కాబోలు శివుని తలను

నిక్కి కూర్చుండె **గంగక్క?” నిశ్చలముగ |! 18 అరయ కవిశూలి యీతండు బొని కాది ?

సాధ్వి నగజకు మూత్రమ్ము సవతి పోరు

సరగు కలిగించె నన్నది సత్య మిదియ!

మహిని **దాశరథి”” యు గూడ మాయగాడె 1 [9 శివుని అర్జాంగిపైన నే చెలువు మీర

పూర్తి వైష్ణవ మాయ చూపుదు వటంచు

కలనుగూడను ఏనిదె తలపనైతి 1

సరసుడన నీవె భళిర దాశరథి వీర 20 రూఢి నీవి * ఆలోచనాలోచనాలు”

రూఢి నీవీణ అయ్యది '*రుద్రవీణి”

మహిని నీబాణి కవిలోక మార్గగామి 1

నిశిత గరుడా(స్త్రమయ్యది. నీదువాణి 1 21 కవినగశ్రేణి హిమవన్న గంబవీవు !

ప్రాత క్రొత్తలు, కైతల పలికితీవు!

కవి రవీంద్రుల కభిమాన కనివి నీవు !

ప్రథిత యశుడైన కవి “*దాశరథివి నీవు 1 22

8 కవితాశరధి దాశరథి నవ్యమతివగు నీకేల నా “కితాబు”

నేనెరుంగనొ కవివరా నీ *“రుబాబు?

మతి బృహస్పతి! సేబోకు మతి “ఖరాబు

ధన్యుడనగ నీవె సుకవితా *“షరాబు”? 23 నవ్య సాహిత్య గగన సౌందర్య వీధి

వెల్గులంజిమ్ము నిండు జాబిల్లి వయ్యు

చిత్రమది యేమొ సుంతయోజింప - చండ

భాస్కరుని యటుల్‌ నాకు కన్పడుదు వీవు! 24 నీడు పదబంధ తారకల్‌ నిప్పులౌచు

పద్యశంపాలతల్‌ నీవి “బాంబు లౌచు

ఒడుపు శబ్దాల ఉల్కలు పిడుగులౌచు

కొవ్యభువి నీవె విజయ సంగ్రామ భేరి! 25 భవ్య కవితా విశారదా నందనంబు 1

ప్రథిత కనివార్ధి రత్నమా వందనంబు 1

వరలు కవిసింహమా నీకు వందనంబు 1

భవ్య భారతి ప్రియసుతా వందనంబు | 26 నలువ సాగించు సృష్టియున్నంత వరకు,

నదులు సంద్రాలు కొండలున్నంత వరకు

నరవరుడు, రాము చరితమున్నంత వరకు

జగతి '“దాశరథివి” నీవు శాశ్వతుడవె 1 27 జనకునకు ఖ్యాతి దెచ్చె ““దాశరథి'' యతడు !

జగతి గృహనామ యశుడు “దాశరథి” యితడు 1

అతడు *“మారాజు” గా మహి నుతుల కళ్ళె 1 ఇతడు “*కనిరాజుగా భువి స్తుతుల కెళ్ళి 1 28

కవితాశరథధి దాశరథి 9 వర విభూషణు డాజాను బాహుడతడు |! ధిషణ గలిగిన వామన దేహు డితడు 1 తేజరిల్లెడు ఘననీల దేహు డతడు ! తలప ప్రళయాన్ని సముడు సత్కవియితండు క 29 కవి కువూరుడవది నీవు కావు కొవు 1 అచ్చమౌ ప్రౌఢ కవి వర్యుడౌదు వీవు! స్వర్ణ నగధ్గీర ! సుకవి దాశరథి వీర 1 అవని శాశ్వతుడననీవె యౌదు వౌర 1 30 ఘనతకెక్కిన తెలగాణ గనులలోన ధీవరా, వెల్లనూణిక్య మీవె గదర 1 ధరణి నీసాహసంపు గాథలను విన్న 'పేడివానికి సైతంబు వేడిబుట్టు ! మ్‌! సాహసంబులు త్యాగాలు సమరములును పట్టు దలలును దీక్షలు సలుకునేర్పు లెన్వియును లేవు నేడిల యెంచిచూడ 1 కడుపునిండిన బేరమ్ము కరణి నయ్యె ! తై భవ్య స్వాతంత్ర్య ఫలములు పండి పండి కడకు కుళ్ళెను తలపంగ, కాలమహిమ 1. తాత ముత్తాత సొమ్మును దర్పముగను సోకు తినుచుంటి మనునట్టు నాకు దోచె ! 33 ఉద్యమాలకు తెల్గు మహోర్విపైన ఖ్యాతి గనినట్టి సువిశాల యశుడవీవు 1 విప్ణవాగ్ని, నీవనిన “రజ్వీ” కి తెలియు ! ఘనత యదినీది ఆ *నవాబునకు తెలియు ! 34

10 కవితాశరథి దాశరథి రాజును దుష్టుడంచు నొకరాక్షసుడంచును, వేన్కి రాని ఓ

బూజని తిట్టగల్లు సెను పోటరిగానిని జూడనైతి, ఈ

రోజున కేని నేను కవిలోక పురందర నిన్ను దక్క- వి

భ్రాజిత మూర్తి ; సత్యగుణ! భవ్య యశస్కుడ వన్న నీవెగా ! వ్‌ “పాగలు గాడో యైన భువి వాడధికారము నుండె నేని, *చెం

చొగిరి” సేయు కాలమిది సత్యము సత్యము, అట్టి దైన దు

ర్యోగము పట్టునందులకు, ఓ కవి నిన్నిదె మెచ్చుచుంటిరా 1

నీ గౌడవేమొ నిక్కమది నీవె యెజింగిన వాడవౌ సఖా! 36 పోరిత మద్ది సల్పితివి భూపతికీ వెదు రొడ్డి వైరులౌ

వారు “నిజామబాదు?” చెర - బందిని నిన్నదె సల్ప క్రోధమున్‌!

వీరుడ వౌచు గోడలును భీతి వడంకు తెరంగు చిత్రమౌ

ధోరణి తెన్లు పద్యముల దూరితి! విష్ణవ శంఖ మూదుమన్‌ 1 37 రాముడవయ్యు ఆ పరశురాముని భాతిని ఉద్యమించి - సం

(గ్రాము మహోగ్ర భీముడయి, గ్రాలితివీ తెలగాణమందు- ని

మ్కాముడవౌచు వనిష్ణవము సల్పిన ధైర్యహిమాద్రి సన్నిభా!

ఓ మహనీయ మూర్తి - మహితోజ్వల దీప్తి - నమోస్తు నీకిదే 1 వలి నీవొక విప్లవాగ్ని వని, నీవొక శార్యధనుండవంచు, నే

వేవియొ నిన్ను గూర్చి నుతులేవొ యొనర్చెడి వారెదక్క, నీ

వీ ననిలోన నిక్క మొరులెవ్వరు సేయగరాని త్యాగముల్‌

సేవలు చేసినావనెడి చింతను సల్పరదొక్క రేనియున్‌! 39 పెద్దలు దాచినట్టి" సిరి షిల్లలు -వారల ముద్దు సంతతుల్‌

ఒద్దిక సోకు మీరనొడలుబ్బగ ఖర్చును సేసినట్టు - నీ

విద్ధరత్యాగ మూర్తినయి యిచ్చిన సర్వము యావదాస్తి, నో

హద్దును పద్దులేకనదె హారతి కర్పుర మట్టులక్కటా

ముద్దుగ ఖర్చు సల్పుచును బొజ్జలు పెంచుచు నుంటిమో కవీ! 40

కవితాశరధి దాశరథి 11 ఒకని దదిసొమ్ము, సోకు వేగొకరిదనెడి

పల్కు మాయెడ సత్యమై వరలుచుండె 1

శిత్రిని గతమును విస్మరించితిమ యేని

ఇట్టులేయుండు సంఘమ్మ దెప్పుడేని 1 శ1 వారి వారి పండుగలు పబ్బంబులన్ని

గడుపు కొనజూచు స్వార్ధంపు ఘనులెగాని

వరయశన్కులు నినుబోలు వారి గూర్చి

తలపరదియేమొ “సలహాల దార్హుు గూడ! శై దార్డు గొట్టు వానికిని పెత్తనము నీయ

ఇలను నిటుగాక్క జొర యింకెట్టులుండు ?

సతము కవికి ఆపాదమస్తకము నిండ

స్వార్ధమున్నప్టు- సెనారి సంగతేల ? 43 మేదిని యర్భకుండెవడు మెచ్చగనక్కరలేదు నిన్ను, నా

కేదొచికాకు పుట్టు యిటు లీగతి పల్కితి నంతెగాని, స

మ్మోదము తెల్పనీకు నను బోలిన సత్కవి సింహు డొక్కడౌ

సోదరుడున్న చాలు! దివి శోభ వెలింగెడి సత్కనీంద్రమా 1 శశ నిను నిరసించువారి నిల నిక్కము నిప్పుల ద్రోయ జెల్టురా!

నిను నిరసించువారి నిల నిక్కము చెప్పున గొట్టుజెల్టురా 1

నిను నిరసించుటన్న యది నిక్కము నీరజగర్భుని రాణి శారదన్‌

మనమున నిందసేయుట సమానము దాశరథీ మహోదయా 1! శీ5్‌ మా తెలగాణ మండ్రు, కవిమాన్యుల గడ్డది మౌాదియండ్రు, మా

కీ తెలుగన్న ప్రాణము, కవీశ్వరులౌనుము చూడుడండ్రు, వి

ఖ్యాతుల మండ్రు! ఏది! కవిగాండివివానిను గూర్చి వీరు, నీ

జాతి కవుల్‌ కటా పలుక జాలరు ధైర్యము- చిత్రమో సఖా! 46

12 కవితాశరధి దాశరథి నిచ్చలది ఏమి చిత్రమో నేనెరుంగ! వంచనను నిన్ను అవమాన పరచి నట్టి గ్రంధసాంగుల గూరిచి ప్రస్తుతింత్రు! నాకు తెలిసెను, లోకంబు పోక డనగ 1 47 లీలసుకవులె “*చెంచాగిరీలు”” సేయ 1 చెపుమ! సామాన్య కవులేల సేయకుంద్రు? ఘనులు “పీఠాలు గొనినట్టి కవులె నేడు గోడ మీదను పిల్టులై కుల్కకనవా? 48 ఒక్కడు చింతసేయడాకొా, ఉర్విని గొప్పు పరాభవాలు- బల్‌ టక్కరి గాండ్రు సల్పిన చిరాకులు సత్కవివైన నీకు నిన్‌ మొక్కిన వారె, నీకవిత పొల్పు నుతించినవార్తె. నేడహో - ఠక్కున మౌరిపోయిరి “ఫటాఫటు, “షార్టి? ని మార్చి నట్టుగన్‌ 1 శ్రి అందరవకాశవాదులే అవనియందు! అతడు మావాడు బందుగు డంద్రుగాని చనిన పిమ్మట పట్టించుకొనెడి వాడు చోద్యమొక్కని గూడను చూడనైతి 1! 50 త్యాగమూర్తివి అనఘుడవైన నీవు చని ధరను పదునైదు వత్సరములయ్యె ఏది ? నినుగూర్చి మీ మీకవీశు లెంత మంది ఏమిడిరో నీకు ? మాన్యచరిత! క్‌1 విష్ణు దేవునివైన కోనెలల యందు చెలువుగా తిరుప్పావుల సెప్పి, పిదప తేర దధ్యోదనంబది తినుటదక్క 1 ఇలను చిత్రంబు నీ ఊసు నెత్తరాయె |! క్‌2

కవితాశరధి దాశరథి 13 నిన్నైదె సత్కవిన్‌ ఘనుని నిక్కపు ధైర్య హిమాద్రి సన్నిభున్‌ మన్నన సల్బకుండ నవమానము సల్పిన *ఫాల్తు గాండ్ల,, కున్‌ 'క్రొన్ననదండలన్‌ గళము కూరిమి వేయుటె వింత నాకయెన్‌ ! సన్నగ నవ్వబోకటుల సత్కవి, దాశరథీ మహోదయా ! క్ర వేయి కనుల వాడగు నగభేదిగూడ స్వర్గమందున తప్పు కీపాటి కెపుడా వరలు ఎర్రజెండానది పాతియుండు |! కరము అబ్రంబు విప్పన కవుల చెల్మి 1 వ్‌శీ నీటుగాడును మరియును పోటుగాడు ఆ మహేంద్రుని గీర్వాణ మేమొగానీ 1 నిజము తెనుగున మాత్రము నీకతాన పండితుండయి యుండు నీపాటి౩పుడా 1 క్‌వ్‌ తెల్లనౌచీరె సిగలోన మళ్లెలుంచి ఎగిసిపడు రొమ్ము గలరంభ యీనడాల ఇంపు గట్టుచు నుండెను ఎర్రవీరె 1 “వారెవా” యెంతమార్చితి స్వర్గ సీను 1 క్‌6 ఘనుల్సు పెద్దలు మడిగట్టుకొనినవారె రమణి, *“రంభివౌ యెత్తు సల్గాలగాంచి అడుగు జారిరి దానమ్మకడుపుగాల! బాపురే ఎర్ర చీరె. అపాయకరమె! క్‌? ముందువెనుకలు దీనికి బోలెడాస్తి అందుకే దీని గర్వమ్ము కంతులేదు! మునుపు గడ్డాల మీసాల ఘనులుగూడ శిరము లొంచిరహో దీని చెల్వుముందు! వ్‌8ి

14 కవితాశరధి దాశరథి ఏది ఏమైన గొనిమ్ము ఇష్ట సఖడ!

వినుము నిజమైన చరితార్జుడనగ సృష్టి

వాడు ఘనుడహహ నలకూబ రుడొకండె!

నిండు ధన్యుండు, గణ్యుండు నిక్కమరయ! క్‌ి తరుణిదౌదీని విరహాన్ని తట్టుకొనగ

లేక శలభాలవోలె - ఇ నాకమునులె

ఆహుతయిపోవ మనమెంత ఆంధధ్రసుకవి?

ఎప్పటికి - రంభపొందది తప్పుగాదు! 60 ప్రేమ నెచ్చెలి! నీమాటదేమొగాని

అలరు విలుకాని మించిన అందగాడు

మాన్యు *“డాళ్వారు సామిని నమూత్రమీవు

వేయి కన్నులతో కనిపెట్టుమయ్య! 61 వాని ముందటను నలకూబరుడె కాదు

వాని బాబును జాొలడు పచ్చి నిజము?

చెక్కు హెచ్చున్న ఆ రంభ టక్కులాడి

ఘనుల నెవ్వారనేని నీర్గార్చు గలదు! 62 జ్ఞాన సంపన్నులును దీని నాభిగాంచి

సత్యమైనవి - '*“మాదుపాండిత్యములును

లోతులును” - దీనిముందట లోకువయ్యె

ననుచు పల్కిరి అలనాడె అనుగు సఖుడ! 63 స్వర్గ మందున్న మనతెల్లు వోడెనండు

వదలడది దాని పొందు నవశ్యమద్ది!

'నేమమున దాని విద్యలు నేర్చానీవు,

ఓర్పు మనతెల్లు - దానికి నేర్పుమయ్య! 6కే

కవితాశరథి దాశరథి 15 పాడనలె రంభ మన తెల్లు పద్యమద్ది 1

ఆడవలె కూచిపూడిది ఆటయద్ది !

పొలుపు తమిదీర దానిని పొందినపుడె

అసలు సిసలైన *“ఖుసి లేర ఆంధ్రసుకవి! 65 స్వర్గమునకేను వచ్చునప్పుటికి రంభ

తెల్లు నటిగాగ చక్కగా తేజమలరి

పద్యములనవి నా ప్రక్కపాడవలయు!

స్వర్గమున 'తెల్లురంభి గా వరల వలయు! 66 కవివరా నగకట్టుల -- కమ్రగతిని

తెల్లు నటరాజునా నా ప్రతిజ్ఞ వినుమ!

దివిజ నటకాళి గుండెలు దిగ్గురనగ

“అక్కిరాజూను రాగలడమర పురికి! 67 రంభ సుశ్రోణి! జాణ! నారాక సీదస

వానికా - పోటరి నలకూబరుని కింక

కినుక “డైవోర్సు” నద్ది - యిచ్చిననుగూడ

వరకవీంద్రమ, సుంత అచ్చెరువులేదు! 68 శాస్త్ర, పాండిత్య నిధియును, సారమతియు

మంజుభాషణుడా “బిల్వమంగళుని గ

నేను - జాణయౌ చింతామణిగను రంభ!

ఘనుడు - పురుహూతు సతిది పుట్రిన దినాన

భూమికలను ధరింతుము పొల్పు మీర!

నిక్కమసప్పుడు *అనిమిష, నేత్రు' లౌచు

నింపు పాదాలు భూమికానింసకుండ

పరవశంబున మెచ్చి చప్పటులు గొట్టి

ఆసనంబులపైనుండి అట్టైెలేచి

విబుధు లీవలె “స్మేేడింగ్‌వావేషు నద్ది! 69

16 కవితాశరధి దాశరథి “తెప్పులు వాల్చకుండిన, ధరిత్రిని పాదములంటు కుండినన్‌ తప్పక రంభయో మతి ఘృతాచియొ”” - యన్న వరాల సద్యమున్‌ అప్పటి కప్పై వేదికను ఆశువుగా మరిచూర్చిపాడెదన్‌! చప్పుటులవ్వి గొట్టు సురనాథుడు సైతము మెచ్చవెల్లెదన్‌! 70 ఇల ప్రసిద్ధుండ, బిల్వమంగళుని పాత్ర మునకు గాన - *బలారి" నన్‌ గనగవలయు! రూసలావణ్య మూర్తి “పౌలోమి” గూడ కనులు పెద్దవిసేసి నన్‌ గాంచనలయు! 71 లలితమౌ “దేవగాంధారి రాగమద్ది - లీల నేజేయు మధురమౌ ఆలసనకు సుర గురుండదె మదిమెచ్చి సరవశమున నింపుగా నను బిగి కౌగిలింపవలయు! 72 అప్పుడేవిచ్చి సొగసుమై అలరుచున్న పారిజాతాలదండ నావరగళాన తేజరిలజేసి నను ప్రస్తుతింపవలయు సొగసు గీర్వాణభాష నా సురగురుండు! 73 ఊహలనుకోకు మివియన్ని, ఓ కవీంద్ర 1! జరుగబోయెడిదానినే సరసగతిని కన్నులకు గట్టినట్టుగా చెన్నుమీర ముందెచూసించితిని *చిత్రముగను నీకు! 74 కలరు “భవానీ శంకరు లల దివిలో కొల్లలుగ్య విరాజిలు వారల్‌! కల భాషణుడయి, అంద మ్మలరారెడి బుధుడు బిల్వమంగళుడేడీ? 75

కవితాశరధి దాశరథి 1/7 “రామరామా” పురాణంబిదేమియంచు

“రంభి గూరిచి, ననుగూర్చి రాత్రిబవలు

కలత జెందకుముర తెలగాణ సుకవి!

బ్రాసి తీరద రంభాపురాణ మద్ది! 76 నేట్టైనను లేక ఏనాటికైన

వ్రాసి తీరెద 'రంభా పురాణి మనుచు!

కవినరా! మన తెల్గు సత్కవులు నాకు

(ప్రేమనిడినట్లి దిదియొక ్రేరణమ్ము! 77 ఆడదానిని సృష్టించి అజుడు *ఖుషిని

నరుల యెడకక్ష దీర్చుకున్నాడు నిజము!

కవినర్థా చూడ - పదునాల్గు భువనములను

కంజభవు కన్న “శాడిష్ట్ర కానరాడు! 78 కవితలయ్యనవి మగవానిగాంచరావు!

పడతి మూలము - మధురమౌ భావనలకు!

ఘనుడు * బ్రహ్మయ్య” వాడెమ్మ కడుపుగాల

వాని సృష్టికి వానికి వందనములు! 79 “వనితా మానసనోరి* - నీ బిరుద మిప్పట్నుంచి - ర్రా- సుందరా!

కొనుమింకా మరిజాగదేలయనుచున్‌ కోర్కెన్‌ ననున్‌ మింగుచున్‌

ననదండన్‌ ప్రియమార నాగళము నానందంబుతో వేయుచున్‌ 1

పెన వేయన్వలె నన్ను కౌగిళుల తృప్తిన్‌ “మేనకం” గూడనున్‌! 80 “మంజుఘోషు - “తిలోత్తమ” - *“మదనతిలకి

“పుంజిక స్థలి - వలపులమొలక కేమి

ఆ “ఘృతాచి” యు - సురభామలాదరమ్ము

వెలయ - *బోకేేలు నాకీయనలయు సుకవి! 81

18 కవితాశరధి దాశరథి నాకమునకేగి వరలెడి నాటి నుండి

మంచి పాటలు వ్రాయుట మరచినావా?

ఇచటగూడ - నీగోల నాకేలయంచు

మంచి యాటల నూత్రమే మజగినావా? 82 “పాటి కిచ్చెదనన్నంత పైకమిడక

“పోజుతో తన చుట్టు త్రిప్పుకొను తెల్లు

“ప్రాడ్యుసరు” వంటివాడె పౌలోమి పతియు

మనము - మనమనుకొనెడి సజ్జనుడుగాడు! 83 భువిని ప్రళయాలు సృష్టించి పూజ్యుడైతి!

దివిని ఆగోలలవివద్దు కవివరేణ్య!

హొయలతోపాటు చక్కని లయలుగూడ

కాంచు మయ్యరొ నీకనుల్‌ కాంచులీన! 84 చనువు గావున పల్కితి సరసగతిని

వేరుగా నీవు మదిని భావింపబోకు?

అరయ రాసిక్య గుణమున్న నరుడనేను

కాను గోముఖ మున్న వ్యాఘ్రమును గాను! 85 మారు పేరది మాయకు మఘవుడనగ 1

రాటు దేలిన వాడు *“నారాయణుండు,,

వానికప్పుడు 'సైదోడు వాడుగాన

దివిని జాగ్రత నుండుము పవలు టేలు 1 86 స్త్రీల నడ్డము వెట్టి కార్యాలు సఫల

మొనటుల వెల్లు సురరాజు మాయనక్క!

మఘవుడే గాదు దివినంత మాయగాండ్రై 1

కొన మసలు కోజాగ్రత కవివరేణ్య 1 87

కవితాశరధి దాశరథి 19 చేయగా సాయమది నీదు శిష్యతతికి

లలిత లావణ్యమౌ నీకరాలు సాచి

చెలువు చేయూత నిచ్చినందులకు కడకు

ఎంత ధన్యుడ వైతివో ఎరుగనాక్కొ? 88 ఓర్పుమెయి నిచ్చలటుల చేయూత నిడుచు

భవ్యమతివౌచు ఛాత్రుల కావ్యలతల

మించు సందిళ్ళ పైకి ప్రాకించి కడకు

ఎంత ధన్యుడవైతివో ఎరుగనాక్కొ? 89 భువిని మాత్రంబెగాదు ఆదివినిగూడ

కుళ్ళు, నీర్ద్యలు లేవనుకోకు మయ్య !

పూర్తి కవితారహస్యముల్‌ ముద్దుగాను !

శిష్యుడౌ ఇంద్రునకు గూడ సెప్పుబోకు ! 90 ఇంద్రుడేగాని సత్కవి చంద్రుడేని

ఉండరందరు మనవోలె నుండరయ్య

దైవతతియందు గూడ కృతఘ్నులుండ్రు 1

కొదు, యిది “దాశరథి” దౌయు గంబు, గాదు! ల నవ్వుచు గొంతు గోసెడు జనాలకె లోకులదేమి చిత్రమో

రవ్వల తారహారములు రంగరు బంగరు ముద్దుటుంగరాల్‌

అవ్వ 1! సమర్పణంబు మనసారగసేయుచు గౌరవింత్రు - నా

కివ్వుసుధాస్ట్రలిన్‌ తలప, ఎడ్లైగ దోచుచు నుండెరా కవీ 1 92 టక్కరిగాండ్లై హాయిగను డాబుగ వెల్లుచు నుంద్రు- ధైర్యమున్‌

ముక్కుకు సూటినేగు కవిపుంగవులేమొ మహార్తి నుంద్రు *జి

మ్మిక్కులు” కావలెన్‌ జనుల మెప్పుల నందగ నేటిలోకమున్‌!

నిక్కమెరింగితిన్‌ కలిని, నీచులె పూజ్యులు వందనీయులున్‌ ! 93

20 కవితాశరధి దాశరథి అందరును విశిస్టాద్యైతు లైన వారె 1

అందరును శంఖ చక్ర చిహ్నాంకితులునె !

అందరును నూధవుని దాసు లైన వారె!

ఇలను చిత్రంబు నీఊసు నెత్త రాయె |! 94 అలర భక్తాళి పారవశ్యంబు చెంద

“పాశ్రురములను”” చెప్పు గొప్పదియగాదు !

ఘనులు శూరులు నీనంటి కవుల గూర్చి

పొత్తముల వ్రాయనయ్యదే భువిని గొప్ప! 95 ఎనయ నీబుణనుది తీర్చుకొనుట యనిన

ఫూజలవి *“మార్గళొని సలుపుటలు కాదు !

దేవ దేవుని “పులిహోర” తినుట గాదు!

చెప్పువూ కవిసింహ మీచెలుల కింక | 96 ఘనుడవా హిమాలయమంత కవిని నిన్ను

వీరవైష్ణవన కవులు మీ వారలేని

సుంత పట్టించుకొనకున్న - చింతనాకు

నిత్యమది పట్టి పీడించు సత్యముగను |! $7 పూలదండలు, బిరుదుల గోలజిక్కి

వరలు చుండిరి నిజము మీవారుగాని?

అరయ నొక్కొక్క డొక్క హర్యక్షసముడు

వీరవైష్ణవ కవులన సూరినర్య ! 98 కవివరా ! “అర్ద మాయె లోకమ్మనంగ

అరయగా సుంత వారెట్టి యనఘు లేని

కీర్తికండూతి గాళ్ళా ! శంకేలనయ్య

భువిని శైవులు లేరు, వైష్ణవులు లేరు ! 9

కవితాశరధి దాశరథి 21 నాకు కవిలోకముం గూర్చి నయముమీర

ఎప్పుడెవడెన్ని గాథలు చెప్పనిమ్ము

తలస నొక మెట్టు పైనున్న చెలువు నీది!

సత్యమియ్యది లెమ్ము దాశరథి సుకవి 1 100 ఎవ్వరెటు వంటి వారలో యెణుకెనాకు 1

వసుధ వినతాసుతుని వంటి వారలయ్యు

పొవురములట్టు మీవారు వరలు నపుడు

చిన్ని కవినైన నేనేమి సేయగలను ? 101 చిన్ని కవి నైనగూడ నిశ్చింత మీర

సూరి చంద్రమ! సింహకిశోరమటుల

ఇంపు కవితాటవుల చరియింపగలను!

“ఫక్తు? నేనును నీవంటి భావ్లకుండ! 102 చిన్ని కవి నన్గని పరిహసింపబోకు

కద్ర గాంధర్వ నాట్య రంగాలయందు

శక్తి సామర్ధ్యమున్నత్ది సాంద్రయశుడ 1

నలువరాణికి ప్రియమైన నందనుండ! 103 చిన్ని కవినన్న మ్యూత్రాన నన్నుగాంచి

నవ్వబోకు నాజూకు సన్నంగనట్లు

ఇలను నీల్లుడుల “కవిదక్షు" లకు నిఫ్లు

అలరు “కవివీరభద్రుండి నయ్య నేను! 104 వ వ్‌,

సెరుమాళ్ల సేవ యొక్కటె

పరమార్ధమ గాదు - దేశభక్తి యుగూడన్‌

కరమావశ్యక మునుచును

ఎరిగించుము మీజనాళికిల దాశరథీ 1 105

22 కవితాశరధి దాశరథి భక్తి *ప్రల్దాండు పల్గాండు”” సలుకు టద్రై ధరణి యోగ్యమె నాకు - కాదనను నేను! కొని నీవలె కవి యౌచు వాణి కృపను వెలుగ వాంఛింతునయ్య మీ బృందతతిని! 106 ఎక్కువగా పల్కితినని నిక్కముగా తలచినావొ నీవునుగూడన్‌ 1 మైక్కెద నీకును మరి మీ తక్కిన జనతకును నింక దాశరథికవీ 1 107 విప్షవమ్ముల లేసిన వీరనరులు వినములమతులౌచు వెల్లిన వినుతయశులు గట్టి గుండియలున్న నిక్కంపు ఘనులు కలిని చూడగ వైష్ణవకవులుగాదె? 108 కలడె *“రామానుజుని?” మించు ఘనయశస్వి అరయ నాడైన లేక నేడైనగాని 1 వీరవైష్ణన కవులకు వెలుగతండె 1 చిన్నవాడను ! నీకివి చెప్పనలెనా 9 109 ఇపుడు పీఠాలు, బిరుదులు నింపు మీర గొన్న వారంత నీకన్న గొప్పు గారు ! నయముమీరగ అదియేదొ నాభిక్రింద చెన్ను వెలిగెడి దేదొ “తెట్టు న్న నిజము 1 110 జగతి నీకన్న, ఘనుడు నీఛాత్రు కన్న ఆడగల పాడగలను మాటాడగలను |! తేనెటీగలె భీతి వెన్దిరుగుచుండ గొను = నేనేమిసేతురా కవి వరేణ్య 1 కేష1

కవితాశరధి దాశరథి 23 పట్టుకొందునె వానిని సరుగుపరుగు!

నయముమై పెట్టుకొందునె నాభిక్రింద !

ఉర్వి నిక్కమ్ము ప్రాప్తమ్ము నుండవలయు

ఘనుడవైనట్టి కవిశూర 1 కర్మవీర ! 112 కొన జీవికి నింలోన దేనికైన

సుకృత మదియుంజనలెనహో సుకవి వర్య !

కినుక బూనకు నాపైని కీర్తి సాంద్ర !

నీకు చెప్పెడి ధీశాలినే కవీంద్ర ? 113 క్రోధమున బట్టి కసిదీర కుట్టకుండ

“పట్టు? చక్కని ఆకృతి పెట్టుటనగ

సుకృత మౌగదా నిజముగా సుకవి వర్య !

సత్య గుణ ధుర్య ! శూర ! దాశరథి వర్య 1 కే14

పొడి పొడి మాటలతోడనె

జడుపది పఫుట్టించినావు “సర్కారు” నక్షున్‌ !

ఒడుపులు దెలిసిన సుకవీ

దడగదరా నీవటన్న ధాత్రికి నాడున్‌ 1 115

పలుకు తూటాల గురిబెల్టుగలుగుటందు

“మెషినుగన్నును” మించిన యశమునీది 1

పద్రెమదినీది “పెట్రోలు బాంబు” కాదొ 1?

ప్రజల వాత్సల్య ముంగొన్న వరకవీంద్ర 1! 116

అడ్డమైనట్టివారిని అతిశయమున

ములగ చెట్టెక్కగాజేసి కులుకలేదు 1

గడుపు కొనలేదు పబ్బాలు ఘన కుయుక్తి 1

“ఇజ్జి” తది నిల్చుకున్నావు ఇలను నీవు 1 17

24 కవితాశరథి దాశరథి అరయ చచ్చియు, 'బదికెడి అనఘుడెనడొ

వాడె సుకృతియు సత్కవి వాచ్యుడౌను !

ఇలను నిత్యంబు యశముకై యేడ్చువాడు

బ్రతికి యుండియు చచ్చిన వాడె ! నిజము |! క్షే1ం బిరుదులేగాని తనదైన వెలుగెగాని

అవి సమాధులగోడల నలరె నేని 1

'ప్రక్క నున్నటి గోరీలు ఫక్కు మనుట

నిజము దేశ దేశాల గాంచితిని నేను 1 [19 ఫ్రీరయశస్కుడు “జాషువా వెప్పినట్టు

కొన్ని గోరీలు అందమ్ము కులుకవచ్చు

పాలరాతిని “ఫినిష్నింగు” వరలవచ్చు

అంత మా"భ్రాన ఘనమౌచు అలరగలవె ? 120 బిచ్చగాడైన కవిలోక వీరుడైన

(ప్రేత భూమికి జనడొకో పిచ్చిగాని ?

ఇన్ని తెలియు యశమక్రై ఏడ్చుచుంద్రు !

వెర్రి ముదిరిన “సాహితి బిచ్చగాళ్చు?! 121 పచ్చి సత్యంబ దొక్కటి పల్కుచుంటి!

సత్య ధర్మాల పోరున సమిధవైతి

వందుక్తే శాశ్వతుడవు నీవవనియందు

ఆంధ్ర కవివీర! కొనుము జోహారు లినవియ! 122 అరయ పాల్యోక మాటాడు టంతె గాని

త్యాగధనులకు మృత్యువు తలపగలదె ?

ఆంధ్రమాతకు ప్రియపుత్రుడైన నీవు

జగతి శాశ్వతుడవు రవి చంద్రులట్లు 1 123

కవితాశరధి దాశరథి 25 వరలుచున్నట్టి స్వార్ధప్రపంచనుందు

బాధలని యెన్న నిచ్చలు పడియుగూడ

వెలిగితివిగావా గంభీర జలధివోలె !

కార్యశూర! మహాధీర! కర్మవీర ! కే24 రయము వచ్చెనీకు రాముని గుణములే !

రాకపోయె శౌరి రాజనీతి 1!

కలియుగాన నరుడు కంసారి గావలె !

రాముడయ్యెనేని బ్రదుకలేడు 1 125 ఇలను ధర్మమిపుడు ఇత్వాకులది గాదు

ధర్మమన్ని గతుల దారితప్పె 1

ఖలుల కాలమిద్ది కవుల కాలముగాదు |!

తెలిసె సూర్యవంశ తిలకనామ! 126

సర్వమిలను నేడు 'సాహితిగూండాలు”

వశముజేసికొనిరి పల్కుచెలిని!

బెదురు నదురు లేని వింత కాలమ్మిది ! 127

లేశమైైన నీతి లేదు లేదు 1!

పరుగుపందె మిడగ బిరుదుల క్రీడలో

“హస్తి పురికి సర్వులరుగు వారె 1!

కేలుమోడ్డు వీరి క్రీర్తి కండూతికి 1 128

పలుకు చెలియ కలిమి వరలు వాడ 1

సత్యము సత్యమిద్ది కవిసత్తను! చెప్పుచునుంటి - కేంద్రసా

హిత్య ఎకాడమీ సహితమెట్టు కొనాకది గొప్పవారి - సాం

గత్యపు టొత్తిడుల్‌ కతన గమ్మతుగాగ నిమిత్తమాత్రయై

భృత్యుని రీతి మారినది - వింతలకెల్లను వింత సత్కవీ! 29

26 కవితాశరధి దాశరథి వర కవిచంద్ర! సూరిజనవంద్యుడవా ఘనకీర్తి సాంద్ర - ఈ తరుణమునందు నామది సుతారము వెల్లుచు నున్నవాడు, ఓ వరుసకు నాకు తాత కవి భాస్కరుడీవని నిశ్చయంబు - నా బిరుదులు నారివాగుకడ బెట్టితి నన్న మగాడు నవ్వుచున్‌! 130 కవితా (శ్రీనాథుండదె భువిలో నాతాత - నాడు - మురహరు 'సాక్షిన్‌! భువి, నాట్యశ్షీ నాథుడ కవివర ఈనాడు నేను - కాదన వశమే? క్ష్ర1 ఆ (శ్రీనాథుడు కవితా స్యున్రీనాథుండు నిజము వ్షోణీస్టలికిన్‌ . స్మస్రీ స్నుశ్రీయుత, నా ట్యన్రీ/ నాథుండ నేను ఆంధ్రావనికిన్‌! 132 అడ్డమైనవారి నాసనమ్ముల నిల్ప దొడ్డ కవులు గూడ తోడుపడగ! విరిగెవాణినడ్తి ! - “ వీల్‌ వైరు” లోపలే చింతగడుపుచుండె జీవితమ్ము 1 133 అజానిరాణి కిఫ్టు ** ఆర్భోపెడిక్కులే? నిక్క మరయ పెద్ద దిక్కు నైరి 1 కోరికోరివ్యాధి కొని తెచ్చుకున్నప్టు ఏమి సేయగలర దెన్వరేని ? [34 పలుకు తల్లిపేరు, చెలువు సల్కగరాక “వాణి యన్న పదము *వాని యనగ ఎనయ నడ్డి గాక్క యింకేమి నిరుగును ? ఎనరికర్మమైన నింతె నేమొ ? 135

కవితాశరధి దాశరథి 27 చవట గాండ్ర కెపడు స్వాగతంబులు పల్కి

కూరుచుండబెట్టు కుర్చిలందు 1

బడితె పూజ ముందు వానికి కావలె 1

కొట్టువలయు చెప్పుగూడ తెగగ 1 136 ఓకవి చంద్రమ, ఆ ఇ

త్వాకు కుల తిలకుడు, ఘనుని సచ్చుభ నామా !

లోకుల కిదె పరికింపగ

ఏ కోశమునందు నీతొకింతయు లేదే 1 137 చలన చిత్రసీమ చరితమ్ములో నీవు

శాశ్వతుండవరయ సత్కవీంద్ర 1

నిజము తలచిచూడ్త నీ పాట నీమాట

లలిత గతుల వెలయు రాచబాట |! 138 వీణెపాల కీవు వింత వింతల చెల్వు

తెలుగు చిత్ర సీమ తెచ్చినావు!

పాటసాబగు వీణి వాయించి నటులుండు |!

పలుకు బలిమి యున్జు భవ్య సుకవి 1 139 జాన పదము గాని, జావళియే గాని

భక్తి పొంగువారు పాటగాని

పలుకు జిలుగు యున్న పద్దెంబదేగాని

చిత్రమల్ల గలుగు చెలువునీది 1 140 సంఘమందలి కులమతాచారములను

ప్రబల మౌరీతి తూర్పారబట్టి నట్టి

విశ్వనరుడైన *జాషా” కవీఠద్రు గౌలుతు !

ఈ శతాబ్లిని “కవిరాజు” ఇతడొకండె 1 141

28 కవితాశరధి దాశరథి ఆభిజాత్యాన జీవించు ననఘవరుల

కచ్చమైనట్టి తెనుగున నందముగను

మెత్త నౌవాత లెడదలు హత్తు కొనగ

వింత వింతగ పలునూర్జు పెట్టినాడు! 142 పేదలు ధనికులను - వర్గ భేదంబు లీరీతి

చెప్పినట్టి ఘనుడు క్షితిని లేడు !

దొడ్ల సుకని యైన “రెడ్డి నమన్నయు??

చాలడితని ముందు సత్య మిదియ! 143 గొప్పు వారము మేమని చెప్పుకొనుచు

పెద్దల మటంచు చంకలు (గ్రుద్దుకొనెడి

ఎందరెందరొ సుకవులు - ఇతనిముందు

బొర్క నిక్కమెన్నగ బలాదూరుగాదె ? 144 విబుధ వినుతుండు జాష్వాకవీంద్రుడన్న

అతని పద్యశారదయన్న, నమితభక్తి

రెండుచేతులనెత్తి సప్రేమ నతుల

నిడెడి వారల న(గ్రగణ్యుడను నేను 1 [45 ఈ కాలపు కవితతిలో

నీకేనా ఓటు నిజము, నిజముగ సుకవీ!

నీైతలు శాశ్వతమౌ బైకొను నానతులు నుతులు కవితా (దా) ళరథీ! కేశ6 అసలు సిసలైన నిజముల నరయుకొఅకు వసుధ - నానాడె బదు కంగ పనియలేదు?

ఇట్టె చెప్పంగ వచ్చున వెట్టివైన పనులు - ఘనులైన సుకవుల వర్తనములు 1 147

కవితాశరధి దాశరథి 29 భువిని నిక్కమౌనిద్ది ఏ కవులకైన తలపగా వారి రచనలె తెలియచేయు! వసుధ నీకృతుల్‌ చదువునెవ్వానిక్రైన నిన్ను చూడగ పనిలేదు నిక్కమిద్ది! 148 గడగడలాడ జేసితివి గండరగండలటంచు నాడిలన్‌ గడబిడచేసిన ట్రీ అధికారముదాంధుల నోనవాబు లన్‌! చెడుగులు దుష్ట కౌరవుల చెండిన యోధుడు వాయుపుత్రు డా వడముడి యట్టు నిక్కముగ భాసిలితీవు కవిత్వ ధారుణిన్‌ క్షే49 వడకిరినీదు ధాటికి “నవాబుల బాబులు వారి *బాబులున్‌!

• మిడికిరి శార్యహీనులయి మేదిని నిక్కము నీరసంబునన్‌! అడకువ కోలుపోయి రసహాయులునౌచును చేతులెత్తుచున్‌ కడకుపరాజయంబునను కాలికి బుద్ధిని సెప్పినారులే! క్‌ి చింతసేయగ మందైన చెడ్తయైైన నరుడ దొక్కడె సంఘాన నరయగలడు! కోడియై నిచ్చలును గూడ కూయగలడు! కవిగ నీక్తీర్తి నిక్కంబు కాలమెరుగు | 151 కొల మెటువంటిదో ధరకవులకెరుక! ఇలను నీవనగ చెరసాలలకు నెరుక! లోకమున నీవదేమొ మిత్రులకు నెరుక! అసలు నీవేమొ నీఅంతరాత్మ కెరుక! క్షే52 పుడమి నీవన అసలైన బుధులకెరుక! సకల తాడిత పీడిత జనులకెరుక! భవ్యమతిగ వెల్లు యథార్థవాదికెరుక నవ్యమతులకు నీ చిరునామ ఎరుక! ్షేకవె

30 కవితాశరధి దాశరథి అనఘవర్యుని నిన్ను ఉద్యమము లెరుగు!

ఘనము నీచేవ నీ తెలగాణ మెరుగు!

ఈవదేమిటొ తిరుమల దేవుడెరుగు!

ప్రథితయశునిన్ను ఈ అక్కిరాజు” నెరుగు! 154 ఇలపయి సత్కవీశునిగ నింతయొ-నంతయొ వెల్లగా నహో

కులబలమద్ది గానలెను కొద్దియొ - గొప్పయొ గాని- నీకహో

కలము బలంబు పుష్కలము గల్గుట లీ భువిగాంచినాడ -నె

చ్చెలి! కవితా మనోజ్ఞ గుణశేఖర! “దాశరథీ మహోదయా? 55 దాశరథీ, మనోజ్ఞ కవి (తా) దాశరధీ! పరికించి చూడగా

నీ సముడెవ్వడాంధ్రమున! నిక్కము నిక్కము లేడు లేడు- ౮

కొశళి వట్టు నొక్కపరి - కంజసఖుండటు నొక్కపారి - సం

భాసితుడైతి చిత్రముగ్య బాపురె సత్కవితాభ్రమందునన్‌! 156 ఇంద్రుడేగాని వాడు కవీంద్రుడైన

కవికి ద్రోహంబు గావించు ఖలునిబట్జి

ఉప్పుపాతర వేయుట లొప్పుగాదె!

కవుల శాపాలు వ్యర్థంబు కావుకొవు] [57 సుకవిధనుడైన వాడద్లి సురుచిరముగ

బ్రతికినన్నాళ్ళు హంసలా వరలవలయు!

జగతి చిత్రంబు కవివాయసముల సంఖ్య

వెల్టునల రీతిగా విజ్బంభించుచుండె! 158 అదుపునాజ్ఞలులేని యిల్లాలివలెను

భర్త కనుగప్పి చరియించు పడతివలెను

సుంతగూడను దయలేని సుతులవలెను

తనరుచుండెను కవితా లతాంగి నేడు? కేక$

కవితాశరధి దాశరథి 3౩1 తలపగా వాసా బలుపదో తెలియకుండ!

తలకుమించు బరువు - కవితాలతాంగి

మిడుకుచును, మరి చదికిల 'బడుచుగూడ

తాను “*విశ్వంభరి నటంచు తలచుచుండె! 160 మొదలె - తనభారమది తాను మోయలేక

గోముగను నీరసంబైన మోముతోడ

అధిక భారాలు మోయంగ నలమటించు

ఆంధ్ర కవితాలతాంగి నేమునగ వలయు ? కే61 నిజము నీ పజ్జ్ఞ ధైర్యమ్ము నిలువగలుగు

మేటి కవులిల నూటికి కోటికొకరు!

అట్టి వారలలోపల అగ్రగామి

ప్రథిత యశుడైన ఘను “*డక్కిరాజొ'కండె! కే62 మహిని మన ఆంధ్రమందునె మరల మరల

తెలుగు తల్లిని కొలువంగ చెలువుమీర

వరకవీ! నీవు - నేను - ఆళ్వారు సామి

ప్రభవమందుట ఖాయమ్ము! పచ్చి నిజము! 163 అవని సిసలైన కవ్నివాచు అలరి-నేడు

తనరుచున్నావు భళిర *సుధర్మయందు!

అనఘు '*డాళ్వారుసామిని” అడిగినట్టు

తెలియజేయుమ! “గుడ్‌బై ఇదే కనింద్ర! కే64 డెందము పొంగగ వ్రాసితి

నందర మార్గంబుగాక -నరయగ నాదౌ

చందము కవితా శరదథీ?

వందనములు కొనుము కవన భవ్య పయోధీ! 165

32 కవితాశరధి దాశరథి శీ అంజలి శ్లో జనులెరిగిన సత్యంబిది ఘనుడౌ-మన “మతళ్లైెమాలి కవి యన్నటులన్‌! మన కనులొలికెడు అశ్రువు లెనయంగా తీర్చలేవు - ఈతని లోటున్‌! ఎన్ని శ్రడ్ధాంజలులు భక్తి నిడినగాని! ఎన్ని “లాల్‌సలాముూలు శ్రద్ధ నిడినగాని! (ప్రేమ - వర్ధంతులెన్ని సల్పిననుగాని! లోకమీతండు లేనట్టి లోటులోటె! ఇతనిపేరెన్ని బహుమతులిడినగాని ఇతని పేరెన్ని జోహారులిడినగాని ఇతని పేరెన్ని సత్కతులిడినగాని లోకమీతండు లేనట్టి లోటులోటె! కోమలంబైన ఆవాక్కు ప్రేమదృక్కు లలరు దరహాసమయ్యది - లలిత గతిని కనుల ముందర నాకు నిక్కంబు మెరయ నేటికిని గూడ సతము కాన్పించుండు సూర్యచంద్రుల సాక్షి - యీ ఆర్య భూమి “దాశరథివలె సత్కవితా (దా) శరధియు సత్యమారయ . | సమౌార। ప్రూజ్యుండు, శాశ్వతుండు భ్హ్రదదకయ్య [న శార్యధనునకు, ఘనున కంజలుల నిడుదు! జ ని తీ ర4యహార్య రో “శుభం భూయాతో ల "స్వత వర్యా, ర

ఇంత! జ. అహార యే. 810- రష లో - న. పూర్తిపేరు వ డా॥ అక్కిరాజు సుందర రామకృష్ణ పుట్టినతేది ; 23-త్త-1949 (విరోధినామ సంవత్సరం) పుట్టిన ఊరు నర్ఫరావుపేట (గుంటూరు జిల్లా) తల్లిదండ్రులు ; అక్కిరాజు రామయ్య, అన్నపూర్ణమ్మ విద్యాభ్యాసం ; తిలక్‌ సీనియర్‌ బేసిక్‌ స్కూల్‌, మున్సిపల్‌ హైస్కూల్‌, (నర్స్భరావుపేట) కళాశాల విద్యాభ్యాసం : బి.ఏ. డిగ్రీ వరకు యస్‌.యస్‌.అండ్‌.ఎన్‌ కాలేజ్‌, (నర్సరావుపేట) యం.ఏ.యం,.ఓ.ఎల్‌.యంసిల్‌., పి.హెచ్‌.డి (ఉస్మానియా) పి.జి.డిప్లమా ఇన్‌ థియేటర్‌ ఆర్ట్స్‌, (ఉస్మానియా) సి.హైచ్‌.డి. అంశం : వేంకటపార్వతీశ్వర కవుల పద్యకృతులు - రామాయణ పరిశీలన - 1987 సం. వృత్తి : గత 30 సంవత్సరాలుగా సికింద్రాబాద్‌, ఈన్సు మారేడ్‌పల్లి లోని 'టాగోర్‌ హోం కళాశాలిలో ఆంధ్రో పన్యాసకునిగా పనిచేయడం. ఇతర రచనలు 1.అమ్మతోడు (పద్యకావ్యం) 2వశ్యముఖితో ముఖాముఖి (పద్యకాన్యం) 3.క-చ-ట-త-ప-లు (పద్యకావ్యం) శ.శారదా (భూ) దూషణం (పద్యకావ్యం) 5.శివోహం (పద్యకావ్యం) 6. ఆంజనేయ తారావళి 7శ్తక్తి - వ్యక్తి (పద్యకావ్యం) 8. అక్కిరాజుగారి ఆటవెలది (పద్యకావ్యం) 9.తూణీరం (వచన కావ్యం) 10.కృతి వాస శతకం ఫు 11.భీమలింగ శతకం గ సత 12. శ్రీకాళికా - చండికా శతకం అంటీ

= దాశరధి పదులు రెందడైన నిండని ప్రాయమందె నాతెలంగాణ కోటిరత్నాల వీణ " యంచు దశదిశలదర గర్జించినట్టి అభ్యుదయ భావకవిసింహ మస్తమించె! గళమేరణదుందుఖిగా కలమే సెగలెగయునట్టి కరవాలముగా పలు తెరగుల తిమిరముతో అలుపెరుగని పోరుసలిపి అసువులుబాసెన్‌! నుడులకందని కడగండ్ల పడగలెత్తి బెదరగొట్టిన జంకక ఎదురు తిరిగి రోషభీకర నేత్రుదై రుద్రవీణ మీటి- సెహబాసులను కొన్న మేటియతడు! తాను రూపాన వామనుదైన నేమి? విశ్వమానవకవిగ త్రివిక్రముండు సారవిజ్ఞాన శరధి దాశరథిలేని లోటుతీర్చవు కవులకన్నీటి బొట్లు! అతడు చావలేదు, అతిభయానకమైన సంఘమందుబతికి - చావలేక చచ్చి బ్రతుకగోరి చనెనాకలోకమ్ము మంచి కవితలన్నా మనకొసంగి -కుల్తెకూల - ణు