Telugu kavitha pushpakam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

. ప. ॥ ఇ స యు ప చ క. వ. ల వైరా నా ల స టా మ |! న యం భ్‌ గి సే సన స ఛో వ 1. “గ ళ్‌ గే త లీ భే నా మ! తీ క. టా వో సన్నూ షప 1 మం ల్‌ | వస లో స 111 యా నం ర (. | త | ర. స్‌. జ వున. ఉం షం లా ఎం (ల్‌. న్న. 2 న నా న. 4 పే టా 1 వ ప. - టి క అ (| న. గి శ్వ ్‌ ( న హక. ళ్‌ ప ఈ వ న్‌ా చ 1... ॥ తననన లి వవ సం. ర స ణే నా? శ + 1 న. శీ చళ్ల టీ. న. ము. క | మము న న ...... స. || ,ః ను” శ ను టే | మలా | ళ్‌ ॥ . . వీ స (1. న. న. | వ. -/ + ల? ్‌ / , త్త . , శ. శ ధట లాం (1 శే కలల న భ్‌ లీ జ. లట 1 || లు డ్రీ! ట్‌ 0 లక్‌! స ఖీ తీ స న -. మనసుప, ట్ల ్షీ (హో సేకరించిన మ. 1 న. గ య. " క | శల ల” శ్లో | | ఖై = గ స రష! ఇ” ఫి టి క్ష || లే గేం " న ఆ (' ల ర " తీ. న 1 ఈ పుస్తకాల్ని సౌహేత్యాభిమాన్లుల కోనల్ల” | - థీ. ల" . కాని భె న్న జా నే స. న ఏ న. (టీ. చం 4 సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంభ్రాన్ధికి వ. . ఛీ . ॥ || “ఈ + ట్ట ( నో . ౯ పష వ. న్‌ వ్‌ ఖీ లా! ఆట క; 1. ఇ వ. నం 4 ఆనందంతో భప్రఖాక్రరిస్తునక స్తం, ం. . " టీ 1 - మలైెమ్లూల,కుటుంబం' : ఫలాన న. . (. .. , | | 1 " 4 ॥ 4 . 1 క. య. . న, ( | . ' | స్‌ . *. / గ న ॥ లు న్యలీ / % || శ ( , ॥ య . . స? .. . .( . | స “౫ |. . |. స గ . లి ల, . . |. క | . . 1 . | స్‌ . ల = . న. స . స , “. . .. ॥ . లం ॥ ఇ , . | ( . , ల్‌ . . , లి , . ( చ 111 . 1 . 2 .. . నం! (స 1 " . . (| ల . స్‌ ౨. /. ! య . న. | ను . .! | "ల ॥ . , సా . ఎ సజంటుమాషున్త్య్లై.. ౧. య. ౩, (౧౧౧౦౨ యలారడెరభ్హు ౨ 'రాట్టీ. . . కా | ॥ , 17 / / | . |. / . బం . 2 రం " . . ఓ యు న వం? ॥ _ , , ॥ " ౮. చనన తతా న నరా. చమ్తతలదత ననున యు. మ... వం ు నా ననన న ననన నల మ టా చచచదానాలలలాలాడాచంచడయుయనము ము తల న

కవితా పుష్పకం దాక్టర్‌ ఉండేల మాలకొండా రెడ్డి ఆగస్సు 2002

-ల జ | ($ క. (0౧| శృష॥ టల కట్‌ కవితా పుష్పకం ముద్రణ : అగస్టు, 2062 ప్రతులు : 1000 వెల : రూ.1560/- నయా బ్బ _ లం. | ల 0గట్ల1నీ.. ..!! శ (1 నా. ర! చమ్మయడోన ( 0% గం ౮6 జీ (9. 'ప్రతులక్షు, వివరాలకు ; ఉండేల మాలకొండారెడ్డి ర-2-693/2/26, సి.ఆర్‌,పి. వెనుక్త, మిథిలానగర్స్‌ రోడ్డు నెం.192 బింజారాషింల్స్స, హైదరాబాద్‌ - 600 క ఫోన్‌ : 8899186 ముద్ర్వ , అన్సుప్తన్ష ప్రింటర్స్‌, గ్రీన్‌ వ్యూ 2౭6 శాంత్రి నగర్‌ హైదరాబాద్‌ _ 500 66 ఫోన్స్‌ ; 839136

ఇందలి రచనలు. న్థ0002620000000000006000000ల5- 1 నేతాజీ 1946 స్ట్‌ వివేకానందుడు 1953 స్‌ కాంతి చక్రాలు 1959 స్ట్‌ మొగలి రేకులు 1981 స్ట్‌ న ఒడిసెల రాళ్లు 1986 వ ్ట్‌ విలపించే ఉత్తరం 1992 స్‌ సత్యం శివం సుందరం 1096 న్‌ (102608 ౮2255 1988 ప రరర 00:00000000:0000028926న

అవలోకనం

డేబ్బయ్‌ సంవత్సరాలపాటు జీవించడం గొప్పగాదు. 'ఈ కాలంలో ఎవరైనా సాధించిందేమిటి? అన్నదే ముఖ్యం.

ఈ ఏడు దశాబ్దాల కాలంలో - నేను - చాలా కలలు గన్నాను. వాటిలో కొన్నింటికి వాస్తవరూప మివ్వగలిగాను. కొన్ని కలలను చూసి ఇప్పటికీ నవ్వుకొంటాను. మరి కొన్ని కలలు - నా వేపు ఆసక్తిగా ఎదురుచూస్తూ ఉన్నాయి.

ఉన్నచోటనే గిడసబారకుండా, కాస్త ముందుకు రావడానికి, ఇంకాస్త ఎదగడానికి, మరికాస్త విస్తరించడానికి “చదువు” నాకు చాలా తోడ్బడింది. ఇలా తోడ్పడిన ఈ చదువు, నా చిన్నతనంలో, నా కో అందరాని పండులాగా, అందమయిన కలలాగా ఉండేది.

ఆశలకు వాస్తవరూసమివ్వడానికి, ఎందరో ఉదారస్వభావులు, నాకు సాయం చేశారు. అందరానంత ఎత్తుగా ఉన్న ఆ పండును, అందుబాటులోకి తీసుకురావడానికి, చాలామంది సాయపడ్డారు. వీరి సహాయసహకారాలే లేకపోతే నాకు “చదువు” అబ్బేదే కాదు. “విద్య” గారి సన్నిధికి నేను చేరేవాణ్నేకాదు. “చేరి తీరాలి” అన్న పట్టుదల, దీక్ష నన్ను ముందుకు నడిపించాయి.

ఈ పట్టుదల వల్లనే - చిన్నతనంలోనే - అందిన పుస్తకాలన్నీ చదివేవాణ్ని. ఆ పుస్తకాల్లో మామూలువీ ఉండేవి, మహాకావ్యాలూ ఉండేవి. ఈ పుస్తక పఠనంతో బాటు పాఠ్యపుస్తకాలూ అధ్యయనం చేసేవాబ్ని. అలా చేయడం వల్ల అన్ని తరగతు ల్లోనూ, నేను ప్రథమ శ్రేణిలోనే ఉత్తీర్ణుడ నయ్యేవాబ్ని.

నేను పుట్టింది “ఇనిమెర్ల” గ్రామం. ఇప్పుడు ప్రకాశంజిల్లాలో చేరిందిగానీ, ఒకప్పుడది నెల్లూరుజిల్లాలో ఉండేది.

అక్కడ 5వ తరగతి దాకా చదివాను.

ఆపై చదవడానికి ఇనిమెర్లలో అవకాశాలు లేవు. చదువుకొనలేకపోతున్నానన్న, నా వేదనను గుర్తించిన మిత్రులొకరు, నన్ను అల్లూరుకు వెళ్ళమని సలహా ఇచ్చారు.

న్న అల్లూ ళ్ళ చ్చా

వారి సలహా నాకెంతో ఉపకరించింది.

నా 5వ తరగతి చదువు, కావ్యపఠనం వల్ల నాకు లభించిన పద్యరచన, నాకు చాలా తోడ్బడ్డాయి. అల్లూరులోని సంపన్న కుటుంబీకులు నాకు ఆశ్రయ మిచ్చారు. రెండు సంవత్సరాలపాటు వారిని పేవిన్తు. తామాన్టును వొలదాలాలో ఈ తరగతిలో చేరాను.

అది - నా జీవితంలో గొప్ప మలుపు. 1949లో న్కూల్‌ ఫైనల్‌ పరీక్షలు జరిగాయి. అవిభక్త మద్రాను రాష్ట్రంలో నేను ప్రథమశ్రేణిలో ఉత్తీర్ణడనయ్యాను.

అంతకు మూడేళ్ళు ముందుగానే “నేతాజీ” పద్యకావ్యాన్ని రాశాను. అది నా తొలి గ్రంథం. గ్‌. పుస్తకాన్ని; తొట్టతొలిసారిగా నాకింత ఆశ్రయమిచ్చి, ఆఅదరించిన అల్లంపాటి రుమణారెడ్డిగారికి అంకితమిచ్చాను.

నెలూరులోని వెంకటగిరి రాజావారి కళాశాలలోను; మద్రానులోని గిండి ఇంజినీరింగ్‌ కళాశాలలోనూ చదివాక; 1955లో - రాష్ట్ర ప్రభుత్వ పి.డబ్బుడి. శాఖలో జూనియర్‌ ఇంజినీర్‌గా చేరాక - కాస్త స్థిమిత పడ్డాను.

ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో కొంతకాలం అధ్యాపకునిగా పనిచేశాను. వరంగల్లులోని [ప్రాంతీయ ఇంజినీరింగ్‌ కళాశాలలో ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశాను.

అయినా -“తెలుసుకోవాలి", “నేర్చుకోవాలి” అన్న నా తృష్ణను అదుపు చేయలేక పోయాను. అందుకని - ఎడింబరో విశ్వవిద్యాలయంలో, మూడేండ్లు అధ్యయనం చేసి, స్ట్రక్చరల్‌ ఇంజినీరింగ్‌లో డొక్టరీట్‌ పొందాను.

కొంచెం సంతృప్తి లభించింది!

ఈ కొంచెం ఎదుగుదల కోసం, నేను పడిన బాధలు అనేకమున్నాయి. అలాంటి బాధలు పడుతున్నవారు, ఇంకా నా చుట్టూ చాలామంది ఉన్నారు.

వారికి - నేనేమన్నా సాయపడగలనా?

ఈ ప్రశ్నకు ప్రత్యుత్తరమే, చైతన్య భారతీ ఇంజినీరింగ్‌ కళాశాల. స్థాపక కార్యదర్శిగాన్తూ, కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గానూ, చాలా కాలం పనిచేశాను. ఫలితంగా ఇప్పుడు - చైతన్య భారతి ఇంజినీరింగ్‌ కళాశాల, డీమ్హ్‌ యూనివర్సిటీ కాగల స్థాయికి ఎదిగింది. పాలకమండలివారు, నన్ను అధ్యక్షునిగా ఎన్నుకొని, నా బాధ్యతలను మరింతగా పెంచారు. జవహర్‌లాల్‌ నెహ్రూ టెక్నాలాజికల్‌ యూనివర్సిటీ ఎగ్జిక్యూటివ్‌ మెంబర్‌గా, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ఇంజినీరింగ్‌ కళాశాలల యాజమాన్య సంఘ కార్యదర్శిగా - ఉంటూ, సొంకేతిక విద్యారంగానికి, అవసరమయిన 'సేవలందిస్తున్నాను. మనిషికి - తిండి, గుడ్డ ముఖ్యం. తరువాత విద్య, ఆ తరువాత వైద్యం. చిత్రమేమిటంటే - స్వాతంత్ర్యం లభించిన, అయిదున్నర దశాబ్దాల తరువాత కూడా దేశంలోని అత్యధిక సంఖ్యాకులకు ఇవి లభించడం లేదు. పిడికెడు తిండి కోసం, జానెడు గుడ్డ కోసం, అల్లాడిపోతున్న వారి సంఖ్య రోజురోజుకూ పెరిగిపోతున్నది. ఇవి లేని జీవితం ఎలా ఉంటుందో అనుభవపూర్వకంగా నాకు తెలుసు. తెలుసు కాబట్టే, ఈ సదుపాయాలను, అధిక సంఖ్యాకులకు అందుబాటులో ఉండేలా చూడడానికి, నా శక్తివంచన లేకుండ కృషి చేస్తున్నాను. ఆ కృషిలో ఒక భాగమే - మెడిసిటీ సంస్థ ఎగ్జిక్యూటివ్‌ సెక్రటరీగా పనిచేయడం. 1987లో కొందరు ప్రవాస భారతీయులు, షామీర్‌పేటలో స్థాపించిన ఈ సంస్థ, ఇప్పుడు జన జీవితంలోకి విస్తరిస్తున్నది. నేను వ్యవసాయ కుటుంబంనుంచి వచ్చిన వాణ్ని. నా బాల్యంలోని ఎక్కువ భాగం; పరోక్షంగానూ, ప్రత్యక్షంగానూ వ్యవసాయంతో ముడిపడి ఉంది. ఇందువల్లనే కావచ్చు; ఎన్ని రకాల పనులు వత్తిడి చేస్తున్నా, నేను సాహితీ వ్యవసాయానికి సన్నిహితంగానే ఉంటున్నాను. భోజనాన్ని నిద్రను, వాయిదా వేసి, కలంతో కాలక్షేపం చేసిన సందర్భాలూ ఎన్నో ఉన్నాయి. తొలి కాన్యం “నేతాజీ” 1946లో అచ్చయింది. నాటి నుండి నేటిదాకా, పద్య కావ్యాలు, వచన కావ్యాలు ప్రచురిస్తూనే ఉన్నాను.

1986 వరకు వ్రాసిన అయిదు కావ్యాలను కలిపి “కవితాకల్పకమ్‌” పేరుతో ప్రచురించాను. ఇప్పుడు ప్రచురిస్తున్నది “కవితా పుష్పకం”. ఇందులో 1986 నుండి 1996 వరకు వ్రాసిన కావ్యాలు చేర్చబడ్డాయి.

తాలి గ్రంథం వెలువడి, అయిదున్నర దశాబ్దాలు దాటిందని మనవి చేను కొన్నాను. సహజకవి, డాక్టర్‌ మల్లెమాలగారితో పరిచయం, అర్ధ శతాబ్ది కిందటనే నాకు లభించింది.

ఈ “పరిచయం” పెరిగిపెరిగి, అత్యంత అత్మీయనస్థాయికి విస్తరించింది. వారి ప్రోత్సాహంతోనే “ఉండేల విజ్ఞాన కళాపీఠం” అవతరించింది. 1993 నుండీ, నేటిదాకా; ఎందరెందరో కవులకు, పండితులకు, కళాకారులకు, నంఘసేవకులకు, విద్యార్థినీ, విద్యార్థులకు, ఈ కళాపీఠం పురస్కారాలను, ఆర్థిక నహాయాలను అందచేన్తున్నది.

నే నన్నా - నేను చేస్తున్న ఉడతమ్మ సేవలన్నా, ఇష్టపడుతున్న మిత్రులు, సహచరులు కలిసి, ఓ సంఘంగా ఏర్పడ్డారు. ఆ సంఘానికి డాక్టర్‌ మళల్లెమాలగారు అధ్యక్షులు. ఈ సంఘంవారు ముచ్చటగా మూడు కార్యక్రమాలకు రూపకల్పన చేశారు.

ఒకటి : నా జీవిత సప్తతి

రెండు : సాహితీ షష్టిపూర్తి

మూడు : వైజ్ఞానిక స్వర్ణోత్సవం

ఈ సందర్భంగానే “ఉండేల జీవిత ప్రస్థానం” "పేరుతో ఒక ప్రత్యేక సంచికను వెలువరించడం, “కవితా పుష్పకం” "పేరుతో, నా రచనలన్నింటిని ఒకే పుస్తకంగా ప్రచురించడం, వారి అభిమానానికి, అనురాగానికి నిదర్శనం.

ఇదో బృహత్తరమయిన కార్యక్రమం. దీనిని - భుజస్కంధాలకెత్తుకున్న ఆత్మీయ మిత్రులు, సహజకవి, డాక్టర్‌ మల్దెమాలగారికి, నేను సర్వదా కృతజ్ఞుణ్ని.

డాక్టర్‌ మల్సెమాలగారికి, చేదోడువాదోడుగా ఉన్న యువకళావాహిని అధ్యక్షులు శ్రీ వై. కె. వాగేశ్వరరావుగారికి, ప్రసిద్ధ కవులు డాక్టర్‌ జె. బాపురెడ్డిగారికి, ఆత్మీయ మిత్రులు డాక్టర్‌ రావూరి భరచ్వాజగారికి నా ధన్యవాదాలు!

చివరిగా వొక్కమాట!

ప్రతివారికీ ఒక న్పష్టమయిన లక్ష్యం ఉండాలి. ఆ లక్ష్యాన్ని చేరుకోవాలన్న దీక్ష ఉండాలి. ఇవి రెండూ ఉన్నవారికి “అసాధ్యం” అన్నదే ఉండదు. కాకపోతే - ఓక వని, కొందరితీను సాధ్యం/ మరికొందరికి సాధ్యం/ ఇంఠొందరికీ కష్ట సాధ్యం// ఈ పరమసత్యాన్ని, మరోమారు గుర్తుచేయడం కోసమే - నాయీ కృషి! "సెలవు! డాక్టర్‌ ఉండేల మాలకొండా రెడ్డి హైదరాబాదు 23-8-2002

నాలుగు దశాబ్దాలు

వెనుదిరిగి చూస్తే...

“కవితా కల్పకమ్‌' (1986) ప్రచురణ నాడు మా న్వగ్రామం ఇనిమెర్ల (కనిగిరి తాలూకా, వ్రకాశం జిల్లా) ప్రాథమిక పారశాలలో 1940 సం॥రం కాబోలు, నాలుగవ తరగతి చదువుతున్న రోజులవి. తలవని తలంపుగా భాగవతంలోని “రుక్మిణీ కళ్యాణం”, “గజేంద్రమోక్షం” కావ్యాలు నా కంట బడ్డాయ్‌. బమ్మెరపోతన భక్తిరస పాత్రికలోని ఒక అమృత బిందువు నాపై చిలికినట్టయి నది. తొలుత ఆ కావ్యాలలోని శబ్ద సౌందర్యం తర్వాత భావ మాధుర్యం నన్నాకట్టు కొన్నాయ్‌, సాహిత్య వాసనగల శ్రీ నూకరాజు వెంకట సుబ్రహ్మణ్యం గారు మా ఊరికి అనాటి గురువు. ఆయన ప్రోత్సాహంతో పై కావ్యాలనే కాక అల్లసాని పెద్దన “మనుచరిత్ర”, కంకంటి పాపరాజు “ఉత్తర రామాయణం” మున్నగు గ్రంథాలను "సేకరించి చదువనారంభించాను. ఆ పద్యాలలోని పదబంధాల్ని, యతిప్రాసల్ని నడకను నిశితంగా పరిశీలించి, అలాగే పద్యాలను వ్రాసి నడిపించాలని ప్రయత్నించాను. ఇంతలో మా గురువుగారు తాతంభట్టు ప్రణీతమైన “సులక్షణసారం” అనబడే ఛందో గ్రంథాన్ని నా చేతికిచ్చి “నీ అక్షరాలు చక్కగా వున్నాయ్‌. ఒక (వ్రాతప్రతి వాసిపెట్టు” మని నాకు పని కల్పించారు. ఆ ప్రతిని వ్రాసే కాలంలో ఛందన్సంటే యేమిటో కొంత తెలుసుకొన్నాను. కాని పద్యాలు వ్రాసేటప్పుడు ఛందస్సు కోసం ప్రయత్నించలేదు. నా మనఃఫలకంలో ముద్రపడ్డ పద్యగమనమే నాకు ఛందస్సుగా పద్యాలు వ్రాయడం మొగలుపెట్టాను. పద్యకవిత, ఇలా యాదృచ్చికంగా నా కలవడింది, ఏవో పద్యాలను ఎవరు లేనప్పుడు బొగ్గుతో గోడలపై వ్రాయడం, అవి చదివే పాఠకుల మధ్యలో నిలబడి వారి ప్రశంసల్ని, విమర్శల్ని గమనించడం మొదలుపెట్టాను. కొంతకాలానికి

ఊళ్ళోని పెద్దలు గోడమీద టాతకాణ్లి పట్టకొని నన్మానించారు. ఐదవ తరగతి వరకే మా ఊళ్ళో చదువు. తర్వాత ఏం చేయాలన్నది సమస్య, హితవు చెప్పేవారెవ్వరు లేరు. అట్టి పరిస్థితులలో అనుకోకుండా నేను అల్లూరు (నెల్లూరు జిల్లా) గ్రామానికి వెళ్ళడం జరిగింది. అక్కడే శ్రీ అల్లంపాటి రమణారెడ్డి గారిని (నా “నేతాజీ” కావ్యకృతి భర్త) కలవడం జరిగింది. వారి ప్రాపుతో ఆయన యాజమాన్యంలో వున్న రామకృష్ణ పాఠశాలలో విద్యాభ్యాసం మొదలుపెట్టాను. అల్తూరులో వున్నప్పుడే శ్రీ వెల్లటూరు సుబ్రహ్మణ్యం, శ్రీ గూడా రామబ్రహ్మం అనబడే

సంస్కృత పండతుల అంఠేవాసిగొ సంస్కృతం అభ్యసించాను. రఘువంశం, కుమార సంభవం, మేఘసందేశం, విక్రమార్క చరిత్రం మొదలైన సంస్కృత కావ్యాలను అప్పుడే అధ్యయనం చేశాను. ఈనాటి ప్రఖ్యాత న్యాయవాది పార్లమెంటు సభ్యుడు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ జనతాపార్టీ అధ్యక్తులు సాహితీప్రియులు అయిన శ్రీ పి. బాబుల్‌రెడ్డి గారిది అల్లూరు. ఆయన కాకినాడలో బి.ఏ. చదువుతూ వేసవి సెలవులకు స్వగ్రామం వచ్చినపుడు తన పాఠ్యాంశ మైన శృంగార నైషథంలోని కొన్ని పద్యాలను చదివి అర్థం చెప్పమన్నారు. ఐదవ తరగతి పూర్తి చేసిన నేను తడుముకోకుండా ఆ పద్యాలకు అర్థం చెప్పడం ఆయనను ఆశ్చర్యచకితుణ్జి చేసింది. ఆ సంఘటనే మా మైత్రికి పునాది. కాలం ఆ మైత్రీబంధాన్ని పటిష్టం చేసి ఎన్నో రంగాలలో మమ్మల్ని సమైక్యం మమైక్యం చేసింది. అల్లూరు రామకృష్ణ పారశాలలో విద్యార్థిగా వున్నప్పుడే నా కవితాలత మొగ్గదొడిగి పుష్పించింది. అందుకు ఆ గ్రామ ప్రజల రసజ్ఞతే కారణం. ఎక్కడ అవకాశం దొరికినా ఒక సమస్య యిచ్చి పూరించమనేవారు. ఏదో సంఘటనను వర్ణించి అశువుగా పద్యం చెప్పమనేవారు. ఒకనాడు సాయంకాలం మిత్రులం కలిసి చెరువుగట్టున పోతూ వున్నాం, చెరువునిండా నీరుంది. సూర్యుడస్తమిస్తున్నాడు. గాలికి అలలు ఉవ్వెత్తుగా లేచి గట్టుమీది రాళ్ళతో ఢీకొంటున్నాయి. ఆ దృశ్యాన్ని వర్ణించమన్నారు. అపుడు అశువుగా చెప్పిన పద్యం : జలభంగమ్ములు మారుతాహతికి పాషాణాల ఢీకొట్టి, వ్ర క్కలుకాగా జనియించువారికణమేఘ వ్రాతముల్‌ సూర్య ర శ్ముల దేలాడి అకాల శశ్రధనువుల్‌ సాంపార సృష్టించి, మ మ్మలరించెన్‌ భళిరీ తటాకతట సాయంకాల సంచారముల్‌. ఒకనాడు సత్రంలో ఊరివారందరికి పండుగ విందు జరుగుతుంది. భోజనాలు చేస్తున్నప్పుడు వడ్డించే సూరయ్య కు తింటూవున్న సుబ్బయ్యకు వాగ్వాదం మొదలైంది. అది నరనమో, విరనమో కెలియనట్లు నడుస్తుంది. అందరు నవ్వుతూ వారిని ఎక్కదోల్తున్నారు. ఆ సందర్భంలో భోక్తల కోరికపై చెప్పిన పద్యం : క్షీరాన్నము చిత్రాన్నము తీరికగా కూరుచుండి తినగానేమీ సూరయ సుబ్బయ జగడము గారెలు తిన్నంత తృప్తి కలిగించినహో!

ఇలా ఎన్నో అనుభూతుల్ని గుర్తు చేసుకోవచ్చు. అనాటి గ్రామ ప్రజల సాహిత్య ప్రియత్వం, అభిమానం అట్టిది. కవికి ఒక విశిష్ట స్థానం ఇచ్చేవారు.

1946లో నేతాజీ సుభాస్‌చంద్రబోను విమాన ప్రమాదంలో మరణించినట్లు వార్త రావడం. ఆయన నిర్మించిన “ఆజాద్‌ హిందు ఫౌజ్‌” లేదా స్వతంత్ర భారత సేనను ఆంగ్ల ప్రభుత్వం బంధించి విచారణ జరవడం - భారత ప్రజల ఆగ్రహం - ఆంగ్ల ప్రభుత్వంపై తిరుగుబాటు చరిత్రలో నిలిచిపోయే ఘట్టాలు. విద్యార్థులం ఊరేగింపులు చేస్తూ “స్వాతంత్ర్యం కావాలి” అంటూ నినాదాలు చేస్తూ ఆందోళనలో పాల్గొనేవాళ్ళం. ఊరేగింపు తర్వాత జరిగే ప్రతి సమావేశంలో నేతాజీని గూర్చి పద్యాలు వ్రాసి చదివేవాణ్ణి. ఆ పద్యాలే “నేతాజీ” కావ్యం పేరిట ప్రచురించబడ్డాయి.

కవికోకిల శ్రీ దువ్వూరి రామిరెడ్డి గారిని ఆయన స్వగ్రామం "పెమ్మారెడ్డిపాళెంలో ఒక పర్యాయం కలిశాను. ఆయన “కృషీవలుడు” కావ్యంలోని ప్రకృతి వర్ణనలన్నింటిని ఆ ఊరికి వెళ్లే మార్గంలో చూశాను. “వ్రాసిందంతా ప్రచురించాలనే తహతహ వద్దు. రాసికంటె వాసి ప్రధానం” అని నాకు హితవు చెప్పారు శ్రీ రామిరెడ్డి గారు.

అల్లూరులో హైస్కూలు విద్య 1949 వరకు సాగింది. ఆ పాఠశాలలో ప్రతిదినం ఉదయం బాలబాలికలు చేసే సరస్వతీ ప్రార్ధనకు ఒక గేయం ఇలా వ్రాసి యిచ్చాను:

“జయవాణీ భువన జీవనీ జయజయ మంజులవాణీ” అనే పల్లవితో. ఈనాటికీ ఆ పాఠశాలలో

ప్రార్ధనా గీతం ఇదే.

1949లో నెల్లూరు వేంకటగిరిరాజా కళాశాలలో ఇంటర్‌మీడియట్‌ విద్యార్థిగా చేరినాను. అప్పటినుండి నెల్లూరు నగరంలోని సాహిత్యాభిమానులతో వ్యక్తిగత పరిచయం ఏర్పడింది. సాహితీ పోషకులు, వదాన్యులైన శ్రీ తిక్కవరపు రామిరెడ్డిగారితో నాకు సాన్నిహిత్యం ఏర్పడింది. నా మూడవ కావ్యం “కాంతి చక్రాలు” కృతిభర్త వారే, కవికోకిల గుర్రం జాషువా గారితో తొలి పరిచయం వారింట్లోనే. “జటిల సంస్కృత పదాలకు ప్రయత్నించకు. అందమైన అలతి అలతి తెలుగు మాటలతో కవిత్వం (వ్రాయ”మని హితవు చెప్పారు జాషువా గారు. అభినవ తిక్కన శ్రీ దుర్భా సుబ్రహ్మణ్యం గారితోను సరసకవి శ్రీ మోచర్ల రామకృష్ణయ్య గారితోను సాన్నిహిత్యం అప్పుడే కలిగింది.

1950లో గొల్లల మామిడాడ, తూర్పు గోదావరి జిల్లా వాస్తవ్యులు అక్కడ జీవ కారుణ్య సంఘం యొక్క అధ్యక్తులు అయిన శ్రీ కర్రి అప్పారెడ్డిగారు నా దగ్గరకు వచ్చి వివేకానందుని జీవితాన్ని పద్యకావ్యంగా వ్రాయమని కోరినారు. తతృలితమే నా రెండవ కావ్యం “వివేకానందుడు”. అ కావ్యానికి కృతిపతి శ్రీ కర్రి అప్పారెడ్డిగారు. గొల్లల మామిడాడలో ఆస్థానకవి శ్రీ శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి గారి ఆధ్వర్యంలో నాకు సన్మానం జరిపి “బాలసరస్వతి” బిరుదు ప్రదానం చేయించారు. అప్పుడే శ్రీ ఇంద్రగంటి హనుమతీశాస్రీగారితో పరిచయం.

కవికోకిల దువ్వూరి రామిరెడ్డి మరణవార్త విని నేను వ్రాసిన పద్యాలను అప్పటికప్పుడే ముద్రించి నెల్లూరులో పంచిపెట్టినవారు కళాప్రపుర్ణ శ్రీ మరువూరు కోదండరామిరెడ్డిగారు, శ్రీ నేలనూతల శ్రీకృష్ణమూర్తిగారు. నెల్లూరు ఆంధ్రసభలో “నేతాజీ” కావ్యావిష్కరణ జరిగింది. ఆ సభా విశేషాలను 'జమీన్‌రైతు'వారపత్రిక ప్రకటిస్తూ “కనిగిరిసీమలో రాళ్ళేకాదు రత్నాలు ఉన్నా"యని వ్యాఖ్యానించింది. అప్పటి నుండి నా రచనలెన్నో “జమీన్‌ రైతు”లో ప్రచురింపబడుతూనే వున్నాయి.

1951లో ఇంజనీరింగు విద్యాభ్యాసం కోసం మద్రాసు గిండి కళాశాలలో ప్రవేశం పొందాను. శ్రీ నిడదవోలు వేంకట్రావుగారితోను, శ్రీ బోయి భీమన్నగారితోను తాలి పరిచయం అప్పుడే. “వివేకానందుడు” కావ్యాన్ని మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయ పాఠ్య గ్రంథంగా నిర్ణయించడంలో శ్రీ నిడదవోలు వేంకట్రావుగారు ప్రధానపాత్ర వహించారు.

అనాడు మద్రాసులో తెలుగు సాహిత్య సభలు విరివిగా సాగుతుండేవి. ఉద్దండ కవి పండితులు అందులో పాల్గొనేవారు. ఒక విద్యార్ధుల సాహిత్య రచన పోటీలో న్యాయనిర్లేతగా వచ్చిన శ్రీ దేవులపల్లి కృష్ణశాస్రిగారు నాకు ప్రథమ బహుమతి యిచ్చి ఆశీర్వదించారు. మద్రాసు గిండీ ఇంజనీరింగు కళాశాల తెలుగు విద్యార్థుల పక్షాన ఆశ్రేయ రచించిన కొన్ని నాటకాల్ని ప్రప్రధమంగా ప్రదర్శించే అవకాశం నాకు కలిగింది. “వానరహస్తం”, “ఓటు నీకే” అనే నాటకాల్లో నేను తల్లిపాత్ర వేశాను. రంగంమీద నటించేటప్పుడు సమయస్స్ఫూర్తిగా నేను కొన్ని సంభాషణలను చేర్చడం, మార్చడం జరిగింది. అందుకు రచయిత ఆత్రేయగారి ప్రశంస లభించింది. ప్రత్యేకంగా తల్లి పాత్రను నా కోసం నృష్టించి నాటికను వ్రాస్తానని ఆత్రేయగారన్నారు. 1955లో మద్రాసులో నా విద్యాభ్యాసం పూర్తి అయింది. ఉద్యోగరీత్యా 1957 సంవత్సర ప్రారంభంలో హైదరాబాదు రావడం జరిగింది. శ్రీ దాశరథి, శ్రీ సి. నారాయణరెడ్డి,

శ్రీ వానమామలై వరదాచార్యులు, శ్రీ బోయి భీమన్న, శ్రీ పల్లా దుర్గయ్య ప్రభృతులతో కలిసి కవి సమ్మేళనాలలో పాల్గొనడం ప్రారంభమైంది. తతృలితమే “కాంతి చక్రాలు” ఖండ కావ్య సంపుటి. అప్పుడే “కళానికేతన్‌” పేరుతో ఒక సాంస్కృతిక సంస్థను మిత్రులం కలిసి ప్రారంభించాం. ఎన్నో కార్యక్రమాలు హైదరాబాదులో జరిపించాం. “ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమీ”లో ప్రారంభ సభ్యుడుగా అప్పుడే ప్రవేశం లభించింది. శ్రీ దేవులపల్లి రామానుజరావుగారితో పరిచయం కలిగింది.

ఆనాటి సాహిత్య అకాడెమీ అధ్యక్షులు శ్రీ బెజవాడ గోపాలరెడ్డిగారు యువ రచయితలకు ఎంతో ప్రోత్సాహం కల్పించేవారు. నెల్లూరు నుండి చిరపరిచయం ఉన్నందువల్ల నన్ను ఎక్కువగా ప్రోత్సహించేవారు. అప్పుడు ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయం కళాశాలలో అధ్యాపకుడుగా ఉన్నందువల్ల విరివిగా సాహిత్య సభలలో పాల్గొనే అవకాశం నాకుండేది.

1961లో నేను వరంగల్‌లోని ప్రాంతీయ ఇంజనీరింగు కళాశాలలో ఆచార్యుడుగా చేరడం సంభవించింది. వరంగల్‌లో సాహిత్యప్రియులు, అభిమానులు కోకొల్లలు. శ్రీ కాళోజీ నారాయణరావుగారు, శ్రీ కాళోజీ రామేశ్వరరావుగారు ఆకర్షణ శేంద్రాలు. “మిత్రమండలి” పేరిట ఇంటింట జరిగే కవి సమ్మేళనాలలో నేను పాల్గొనే వాణ్గ

1965లో విదేశాలకు ఉన్నత విద్యాభ్యాసం కోసం వెళ్ళడం, తిరిగివచ్చి గురుతరమైన ఉద్యోగ బాధ్యతను వహించడం ఈ కారణాల వల్ల చెదురుమదురుగా రచనలు చేయడమేకాని ఒక కావ్యం వ్రాయలేకపోయాను. అప్పుడప్పుడు వ్రాసిన రచనలను పోగుచేసి 1981లో “మొగలి రేకులు” ఖండ కావ్య సంపుటి ప్రచురించాను. అ కావ్యాన్ని కోరి కృతి అందుకున్నవారు నెల్లూరీయులు, సిని నిర్మాత, సహజకవి, మల్లెమాల సుందర రామిరెడ్డిగారు. “మల్లెమాల” పేరుతో సినీ ప్రపంచంలో ప్రముఖ గేయ రచయితగా పేరున్న రెడ్డిగారు అసాధారణ ధారణాశక్తి కలవారు. నా “నేతాజీ కావ్యాన్ని నాకే ఒప్పచెప్పి ఆశ్చర్యపరిచారు.

వరంగల్‌ నుండి హైదరాబాదుకు రావడం 1978లో. గండిపేటలోని చైతన్యభారతి ఇంజనీరింగు కళాశాల స్థాపన అప్పుడే జరిగింది. “నెలనెలా వెన్నెల” “పేరుతో శ్రీ సి.వి. కృష్ణారావుగారు సూత్రధారుడుగా నడిపిస్తున్న సాహితీ సమ్మేళనం అపూర్వమైనది. అక్కడ తక్కిన కవి సమ్మేళనాలలో వ్రాసి చదివిన రచనలే నేడు

“ఒడిసెలరాళ్ళు” కావ్యంగా వెలువడ్డాయి. ఈ ఖండకావ్య సంపుటిని వలచి వచ్చిన కృతిభర్త నా చిన్ననాటి నేస్తం శ్రీ నర్రా కోటయ్య. శ్రీ కోటయ్య సాహిత్యాభిమాని, సంఘసంస్కరణాభిలాషి, ప్రగతిశీలి. స్వతంత్రోపాధి కల్పించుకొని తన కాళ్ళపై తాను నిలబడాలనే స్వేచ్భాబిలాషి. మనసున్న వ్యక్తి మా యిద్దరి స్నేహం “ఒడిసెలరాళ్లు” (గ్రంథం ద్వారా అక్షరబద్ధం కావడం నాకు మహదానందదాయకం.

నా రచనలను నేనే విమర్శించుకొన్నప్పుడు కలిగే ఊహలు మీ ముందుంచు తాను. కళ కళళోసమే అన్న సిద్ధాంతం నుండి కళ విశ్వశ్రేయస్సుకు అన్న నినాదం వరకు నేను పయనించాను. “వాక్యమ్‌ రసాత్మకమ్‌ కావ్యమ్‌" అనే సూక్తి నాకు నచ్చింది. దేశభక్తిని గూర్చి వ్రాసినా, వేదాంత తత్త్వాన్ని ప్రబోధించినా, శృంగార హాస్యరసాదులను పోషించినా, చమత్కరించినా, అధిక్షేపించినా 'పై సూక్తిని ఒరవడిగా పెట్టుకొని రచనలు చేయడానికి ప్రయత్నించాను. ఇతరుల మనసు నొప్పించకుండా (ప్రేయసికి ప్రియుడు చెప్పినట్టుగా ధ్వనిపూర్వకంగా వ్రాయడమే కవిత్వం యొక్క ప్రధాన లక్షణమని నా విశ్వాసం.

ఇది దృష్టిలో ఉంచుకొని నా రచనలను చదవాలని పారకులకు మనవి చేస్తున్నాను.

నా రచనలన్నింటిని ఒకచోటికి చేర్చి “కవితా కల్పకమ్‌” పేరుతో ప్రచురించ డానికి కారణభూతులు కవికౌస్తుభ శ్రీ అచార్య తిరుమలగారు. వారికి నేనెంతో బుణపడి ఉన్నాను. ప్రతిభాశాలి, భాషావేది మధురకవి అయిన ఆచార్య తిరుమల సాహిత్య రంగంలో ఇంకా పైళెదిగి తెలుగు సరస్వతిని సేవించి తెలుగు జాతి మన్ననలు పొందగలరని మనసారా కాంక్షిస్తున్నాను.

కోరినంతనే పంచామృతం పేరుతో నా సంచకావ్యాల సంపుటికి పరిచయం వ్రాసిన మాన్యులు, సాహితీవేత్త, మహామనీషి, లోకాయుక్త శ్రీ ఆవుల సాంబశివరావు గారికి నా నమోవాకాలు. హైదరాబాదు ఇట్లు ఉగాది, 10-4-1986 ఉండేల మాలకొండారెడ్డి

పంచామృతం “కవితా కల్పకమ్‌' (1986) ప్రచురణ నాడు

ఈ 'కవితా కల్పకమ్‌' ఆయిదు కావ్యాల సంకలనం. ఉండేల మాలకొండారెడ్డి గారి కవితా జీవితానికి ఈ కావ్య నంపుటి అద్దం పడుతున్నది. నలభై ఏండ్ల ఆయన కవితా వ్యవసాయం పండించిన పంట ఇది.

మహాకవి శ్రీనాధునిలాగా చిన్నారి పొన్నారి చిరుత కూకటినాడే 1946లో మొదటి కావ్యం 'నేతాజీ' రాశారు. నుప్రసిద్ధ కవి పండితుల అభిమానం, ఆశీస్సులు అందు కున్నారు.

ఏడేళ్ళ తరువాత, 1953లో రాసింది రెండవ కావ్యం “వివేకానందుడు”.

అయిదేండ్ల తదుపరి 1958లో రచించింది “కాంతి చక్రాలు".

ఆ తరువాత 23 ఏండ్ల అంతరాయం వచ్చింది. ఈలోగా వారు ఇంజనీరుగా, అధ్యాపకుడుగా జీవితంలో ఇంకొక అధ్యాయాన్ని గడిపారు. కవితాగంగ ఉప్పాంగగా 1981లో “మొగలి రేకులు” విష్పారింపజేశారు.

1986లో, ఇందులోని చివరి కావ్యం “ఒడిసెల రాళ్లు" పేరుతో కవితా రుక్కులు వెదజల్లారు.

ఈ మధ్యలో రాసిన ఖండికలను కూడా ఇందులో కూర్చారు.

అనేక రీతులలో ఉండేల వారి ప్రజ్ఞ, ప్రతిభ విప్పారింది. గ్రామీణుడుగా, రెతుబిడ్డగా, కవితా వ్యవసాయకుడుగా, ఇంజనీరుగా, అధ్యాపకుడుగా, ఇంజనీరింగు కళాశాల స్థాపన కార్యకర్తగా, సంఘ సేవాపరాయణుడుగా బహు రూపాల ఆయన వ్యక్తిత్వం విస్తరించింది. ఎన్నెన్ని అనుభూతులనో సంతరించుకున్నది. చింతనలో పరిణతిని సేకరించుకున్నది. 40 ఏండ్ల ఈ భావ పరిణామమంతా ఈ “కవితా కల్చకమ్‌' లో ద్యోతక మవుతున్నది.

కవిగారు ఈ (గ్రంథానికి “కవితా కల్పకమ్‌' అని నామకరణం ఎందుకు చేసినట్టు? 'రసజ్ఞులైన పారకులు ఏ రసం కోరుకొంటే ఆ రసం యిందులో లభ్యమవు

తుంది. కనుక ఇది కల్పవృక్షమే అని ఆయన భావన అని నా అవగాహన. శ్రీనాథునికీ, ఈయనకూ ఉన్న పోలిక పైన చెప్పాను. శ్రీనాధునికున్న ఆత్మ విశ్వాసం ఉండేలవారికీ వుంది. అందుకే తన కావ్యాలకు కవితా కల్పకమని పేరుబెట్టి, పాఠకుల్ని పిలుస్తున్నాడు. “మీకు ఏ అనుభూతి కావాలో కోరుకోండి, అది నా కావ్యాలు అందిస్తాయి' అది.

ఈ నా పరిచయ వాక్యాలను 'పంచామృతం' అని ఎందుకు పిలుస్తున్నానంటే: అర్చ్బనల వేళ అందరికీ పంచే పంచామృతమంత మధురంగా వుంది ఇందులోని కవిత. పంచామృతంలోని భక్తిభావాన్ని అలా వుంచండి. అయిదు మధుర పదార్థాలు నరైన పాళ్ళలో కలవగా పంచామృతం అస్వాదనీయమైన, ఆకర్షణీయమైన అమృత మైంది. ఈ పంచకావ్యాలు చదివిన మీదట పంచామృతాన్ని తనివితీరగా ఆస్వాదించిన అనుభూతి నాకు కలిగింది. అందుకనే ఆ పేరు ఏరుకొన్నాను.

కాలగక్రమాన్ని బట్టి ఈ కావ్యాలను పరిశీలిద్దాం. మొదటివి రెండూ నేతాజీ, వివేకానందుడూను. ఉండేలవారు వాటిని కౌమార యవ్వన దశలలో రాశారు. ఆదర్శాలు, వాటిని అంటిపెట్టుకొని పెరిగే ఉత్సాహాలు, ఉద్రేకాలు, ఉద్వేగాలు కదను తొక్కే కాలాలవి. యవ్వనోత్సాహం, ఎక్కువగా వీరులుగా ఆరాధించే వ్యక్తుల చుట్టూ పరిభ్రమిస్తుంది. తమ వీరుల ఆదర్శం యువతీయువకుల ఆవేశం అలాగే జరిగింది మాలకొండారెడ్డి గారికి కూడా. పొడుస్తున్న పొద్దులాగా వికసిస్తున్స ఆయన ఉత్సాహం వీరులైన నేతాజీ, వివేకానందుల చుట్టూ పాంగులారింది. ఆ ప్రభావ ఫలితమే మొదటి రెండు కావ్యాలు.

జీవిత గమనం సాగగా, అనుభూతులు విస్తరించగా, ఆలోచనలు పరిణతి చెందగా రచనా వస్తువులు మారాయి. జీవితం, భావాలు, మానవుడి మనుగడ, భారతీయుని భవిష్యత్తు ఆలోచనీయాంశాలయినాయి. ఆ పరిణామాన్ని చూపిస్తు న్నాయి, చివరి మూడు రచనలు - కాంతి చక్రాలు, మొగలిరేకులు, ఒడిసెల రాళ్లు.

మొత్తం అయిదూ కలిసి మాలకొండారెడ్డిగారు మనిషిగా, భావుకుడుగా, కవిగా మారిన రీతిని వివరిస్తున్నాయి. చిన్ననాడు రచించింది ఛందోబద్ధమైన కవిత అవ లంభించింది ఎక్కువగా దేశికవితారీతి. రాను రాను ఖండికలు ఎక్కువైనాయి. వచన కవితను వర్ణించడం పెరిగింది.

కవితారీతి అలా మారగా, భావనారీతి ఎలా సాగిందో చూద్దాం.

నేతాజీ కావ్యాన్ని “నీ మహనీయమూర్తి యెడ నిర్మల భక్తికి నానవాలుగా6౬ గోమల పద్య పుష్పముల గూర్చిన యీ కృతిమాలను” నేతాజీ “జన్మదినంపుగానుకగా” అర్పించారు. అయితే - “మన యనైక్యత, మనలో 'ప్రమత్త బుద్ధి యిన్నిటికి కారణంబులై యున్నవనుచు గుఖుతు పట్టరు నేటికీ కొమరులనుచు పరితపించుచునున్నది భరతమాత.” అని చారిత్రక సత్యాన్ని, భారతీయుల ్రవృత్తిలోని దౌర్భాగ్యాన్ని ఆ పసితనం లోనే ఎత్తి చూపించారు. “వివేకానందుడు'లో - “సంజకెంజాయతో మంజుల కాషాయ విమలాంబరద్యుతి వియ్యమాడ రాజవీధుల (ధ్రేక్షకారాధ్యుడయ్యె భరతదేశపు చిన్నారి బ్రహ్మచారి” ఎంత సొంపైన సీస పదగమన ఇది! వివేకానందుల స్వదేశాగమన గమకాన్ని శబ్దసౌందర్యంతో కండ్లకు కట్టినట్లు చూపిస్తున్నది. కవి ఆవేశంతో ఉఊరకలువేస్తూ రాసిన పద్యాలు ఇవి. వివేకానందుని మహాసమాధిని వర్ణిస్తూ - “అది ప్రదోషంబు, గురుడు బాహ్యాళి వెడలి తిరిగి చనుదెంచి శయన మందిరముజాచ్చి జప మొనర్చురు లోచనాజ్ఞములు మూసి నిదురలోన బరబ్రహ్మపదము జేర”, శబ్దాలంకారానికి ఇది ఇంకొక అందమైన మచ్చుతునక. వివేకానందయోగి ప్రశాంతంగా, కన్నుమూసి, తనువు చాలించిన రీతిని అలవోకగా వర్ణెంచి, కవితకే వన్నె తెచ్చారు ఉండేలవారు. కాంతి చక్రాలు ఖండికల సంకలనం, అందులోని 'మహాంధ్రావతరణము' లో కవిలోని తెలుగువాడు ఉవ్వెత్తున పొంగుతున్నాడు.

“గౌతమీ కృష్ణ మహాతరంగచ్చటల్‌ నవ్యాంధ్ర యశముగా నమ్మసేయ” - అంటూ కవసం, తరంగ న్యాసంతో ప్రవచించింది. “మొగలిరేకులు”లో వరస మారింది. విచక్షణ పెరిగింది. విమర్శ హెచ్చింది. తెలుగువారు తమలో తాము కీచులాడుకొంటూ వుంటే ఉండేలవారి గుండె ఆక్రోశిస్తుంది. “తెలుగమ్మ ఏం చేస్తున్నది” ఈడొచ్చిన కొడుకులు వాటాలు కుదరక ఒండొరుల నమ్మక, పంట తగలేస్తుంటే వలవల యేడుస్తున్నది” ప్రజాస్వామ్యం దెబ్బ తింటున్నదనే కోపంతో - “రాజ్యం చేస్తున్నవి రాకాసి గూబలు ప్రజాస్వామ్య కోకిల గొంతును పగబట్టి నులిమేస్తున్నవి”. “ఒడిసెల రాళ్ళు”లో శ్రూరత్వాలను పాఠకుని మనసుకు గుచ్చుకొని, హత్తు కునేట్లు విసిరారు. ఉదాహరణకు : కలియుగం పోయింది కలితీ యుగం వచ్చింది” - అంటూ “రుంటుతున్న, ధర్మదేవత కలితీ యుగం రాగానే కాళ్లు లేకనే నడుస్తున్నది” అని వజ్రాఘాతం చేశారు.

“నది"ని గురించి గుండె కరిగించే రీతిలో “చక్కని యీ నదీ దేహాన్ని ముక్కలుగా ఖండించకు వేదానాశ్రుధారలతో రోదనసినే నింపి రోదిస్తుంది నది! నది మననుండి ఏమాశళిస్తున్నది? తనకున్నది మనకు ధారపోన్తున్నది.”

నదీజలాలకై కయ్యాలు పాయ్యేవారికి ఇది ఒక గుణపాఠం.

ఈ రీతిగా నాలుగు దశాబ్దాలలో ఉండేలవారి భావనాసరళి 'పెరిగి పెరిగి పెద్ద కాసారమైంది. రనమనోజ్ఞంగా విహరించగల భావకాసారమది. వూవు పుట్టిన దాదితావి మొలచినట్లు వారిలో కవిత పుట్టిన నాటినుండి భావనాపటిమ ఉంటూనే వుంది. అది పెరిగి పెరిగి, పుష్టిని, పరిపక్వతను సంతరించుకొంది.

తియ్యని తెలుగు, కమ్మని కవిత, కవిగారి సొత్తులు, ఆయన రనపిపాసి. ప్రోఢత్వాన్ని పొందిన రసజ్జుడు ఈనాడు. కనక “పారమ్ములేని గగనవీధి విశాలరంగాల' లో విహరించమని, తన మధుర కవితా కానుకలతో తెలుగువారిని చిరకాలం తనియ జేయమని, మాలకొండారెడ్డి గారిని కోరుతున్నాను. పయొనీర్‌ హౌస్‌ జస్టీస్‌ ఆవుల సాంబశివరావు సోమాజిగుడ లోక్‌ అయుక్త -హాదరొబాద్‌ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ 7.4-1986

కవితా పుష్పకం విషయ సూచిక కై నేతాజీ (పద్యకావ్యము) 1-60 11. వివేకొనందుండు (పద్యకావ్యము) 1= 100 1 అవతారిక 25 2. పారశాల 29 3. కళాశాల 3౩2 4. రామకృష్ణ చరణ సాన్నిధ్యము శం 5. నరేంద్రుని కష్టదశ 48 6. రామకృష్ణ నిర్యాణము 54 7... దేశ పర్యటనము 57 8. _ పశ్చిమఖండ యాత్ర 69 9. _విశ్వమత మహాసభ 71 10. మాతృదేశాగమునము 689 11 మహా సమాధి 97 ౧. కాంతి చక్రాలు 1-75

1. మహాంధ్రావతరణము 15 2... కృష్ణవేణి 17

2. కాళిదాస స్మృతి 19 4 కాంతి చక్రాలు 22 5... కోడి ముత్తైదువ 25 వ వస్త్రశిల్పి 29 7... రేడియో 32 & కవికోకిల నిర్యాణము 35

3. బాపూజీకి భాష్పాంజలి 37

4. (గ్రుడ్డి కొంగ 42 11, హిమము 4

5. ధూమవేణి 45

6. నిద్ర 51

7. ఓ మహాకవి కాళిదాసా! 55

8. వడగండ్డు 5్‌7

9. కడలి కావరము క్‌

10. అజంతా శిల్పి 61

11. ఊదర 64

12. పుడమితల్లి 65

13. పువ్వులు 656

14. (మైయింపరా మురళి 67

15. రామభావము 68

16. సందేహడోల 70

17. పసికూన 71

18. నవనాగరిక మానవుడు 73 గ నే కోరే దీపావళి 119 2... విశ్వ సహోదరి 21 3... తెలుగు తల్లి 25

19. అమ్మ ఏం చేస్తున్నది? 29

20. _ఆంధ్రకేసరీ స్వాగతంబు 31

21. రాతియుగం 32

22. అశ్రు తర్పణం ఏ4

23. విక్రమ సింహపురి ప?

24. గూబల రాజ్యం తం

25. బంగ్లాదేశ్‌ పుట్టినరోజు 49 11 మడివేలు 46

26. కృష్ణవేణి 51

27. సైరవి ర్‌5్‌

28. దొంగలున్నారు జా(గ్రత్త ర్‌7

29. ఏమైనారు? న్‌

30. వివేకశిల 6]

31. రూపాయి 62

32. గీతలోనే ఉంది 65 19... విశ్వకవి ౦7

33. నే కోరిన అ ఉగాది 70

34. గడ్డికోసం 72

35. పచ్చడి చేద్దాం 75

36. ఇదీ నేటి జీవనం 78 24, జగం మారిందా? 80

37. ప్రాప్తి 82

38. మనిషిని మోసే మనిషి 83

39. భద్రాచల రామయ్య 84 ఒడిసెల రాళ్లు 1-76 గ ఇల్లు వదలిన తెలుగు వెలుగు 13

40. అమెరికా దేశం 16 3... నేను మరచి మనం నేర్చుకో 18 4 కలితీ యుగం 21

41. శ్రీ అంటే 24

42. చావంటే భయమా...? 25 7... మీరు మేము 30 వ గొల్లవాడు 3] 9, అమ్మ మనకు ఇంకలేదు 33

43. నదిని హత్య చేయకు 37

44. చెట్టును చూచి నేర్చుకో 39 12 ఎలుకలు వచ్చేశాయ్‌ నం! 13 బాట ప్రక్కన చెట్లు 4రి 14, గర్జించే మబ్బులు ర్‌]

45. ఎడారిలో కశ

46. బ్రతుకు నిజాలు ర్‌ర్‌

47. ఎవడురా? 60

48. పురుటి నాప్పులు 61

49. ఎవరు? 62

50. కథన గాండీవి 65

51. ఇది మా బడి 67

52. నిష్పుల నది 70

53. తిరుగవే భూమాత 73

54. విజ్ఞాన విహంగం 75 ౪1. విలపించే ఉత్తరం 1- 65 1 విలపించే ఉత్తరం 11

55. నెత్తుట తడిసిన నేల 14

56. నదిని హత్య చేయకండి! 16

57. ఏమి వ్రాయను! 21

58. పాపాయి మతం 24

59. జాతి వస్త్రం 26

60. _ ఎవరనుకొన్నారీ తెలుగువాడు! 29

61. ఘన వైద్య మహానగరం 34

62. మాటలు - చేతలు 38

63. ఓ అందాల గులాబీ పూవా! శ

64. ఎర్రకోటపై - ఎర్ర గులాబి 4

65. విశ్వ కవితావీణ 46

66. తాయిల్యాండు 50

67. “బ్యాంకాకు” నగరం 53

68. ఎక్కడుంది స్వాతంత్ర్యం ర్‌ర్‌

69. జనారణ్యం 58

70. లోకులు - కాకులు 62

౪11. సత్యం శివం సుందరం (పద్య కావ్యము) 1 - 41 +. 6101618 6255 క్షే- 25

1. పంల ౨0656513 వె

2. అ౫ల౧౫౧1 త్న

3. 560018 5016006 క్‌ మా 6

4. 01-26 "7

5. 2141 విజంం 8

6. ఆేంషటళగ08 ౮1153 ం్ర

7. 01]418200/ ౦౦౪౭ [1

8. ౮౦6౧0601 10

9. 3010 31016 14

[1 0౧౪౦8 0” (ల 15

12. అటట 0 ౨64 [7

13. 54006 46 20

14 ంళలుం 22

5. [610 గొంణ 66 2

6. ౮౧0|66102016 25

నతాజీ (పద్యకావ్యం) రచయిత : మ. ఉండేల మాలకొందడారెడ్డి

| క క. 09 (618౯0 ?ం6[౧ ముం? వం రకల స టే2టంం6 కంకర కం 661601 : 1946 ౦౧1645: 1000 350/2 655, 11611016 560016 261601 : 1986 ౮౦౧1౫: 1000 11 010660, అ॥ష26ం2111, /రేలష04 జం 117101 2ష్టజయు, శీ 0011604101 0? తీ001%3 30010 మర 90షంక: 19097 “౦15: 1000 గల్యంం అలయులజఖ్యా మూ నా వసలం, పముళళైజ, య రలజంచ6 సంలు : పం 1364 , 33041094 ౨౦01స%లుం ? 06ల2 20212 ౫20668 01 *. 2260061 కంరర్వ/ 208106 66 5.10. 8-2-693/2/26 4& 27, 301166 ౮౧9 11 226 206 0. 12, రితటా క 0/0అజ0264- 500 034 0006 3399 |

తికర్త (. న. టు నన్‌ స న న. సం? క. మ. 2. య. / 4 వ (సు న ఫాం నము ల ట్‌ న. న. (స - శ్‌ పా. సన న... (| 0 నంగ = షు న. న. ప న స ట్‌ సల్‌ నస న! న్‌! ము టా. న్‌్‌ శ. న. | న స్‌ | యళ ల! గ త ప... [మో 1 ళ్‌ నో సై నం. గ. ర్త షు. న. . 2. గా మ్య. = ఖ్‌ సన్‌ న. [1 న క రం స ర క స. న. నా మ మై + షస. స న? వ. మ జానే ఫస వ... శ వ స న. న న. మం - న టి. గ ౫ న. న! ం షా క మా. స” , టు వైఫ్‌ న మ జ్‌ నాలను శ] న శ ను బాలసరస్వతి యు

ముందు మాట నేను 1946లో నెల్లూరు జిల్లా అల్లూరు గ్రామంలో 8వ తరగతి విద్యార్ధిగా ఉన్నప్పుడు “నేతాజీ” కావ్యం రచించాను. ప్రతి దినం విద్యార్థులందరం ఊరేగింపుగా బయలుదేరి “స్వాతంత్ర్యం మా జన్మహక్కు”, “వీర భరత సోదరా! విజయలక్ష్మి నీదెరా!” అని నినాదాలు చేసుకుంటూ రచ్చబండ వద్ద సమావేశమయ్యే వాళ్లం. ఆ సభలో కొందరు ఉపన్యాసాలిస్తే నేను పద్యాలు చదివేవాణ్ణి. సింగపూర్‌, మలేషియా మొదలైన దేశాలలో భారత సైనికుల్ని సమీకరించి “అజాద్‌ హింద్‌ ఫొజ్‌'ను ఏర్పాటుచేసి, స్వతంత్ర భారత ప్రభుత్వాన్ని ప్రకటించిన నేతాజీ సుభాస్‌చంద్రబోసు వీరగాథలు ఆనాటి పత్రికలకు పతాక శీర్షికలు. దేశమంతా ఒక విద్యుత్‌శక్తి ప్రసరించినట్టు, నేతాజీ స్మరణతో ప్రజల నరనరాలలో దేశభక్తి ప్రవహిస్తున్న రోజులవి. ఆ పరిస్థితుల్లో నాలో పెల్లుబికిన కవితాశక్తియే యీ “నేతాజీ” కావ్యం. అనేక సభలలో చదివిన పద్యాలకు ఏకవాక్యత కల్పించి శ్రీ సుభాస్‌చంద్రబోసు జీవిత విశేషాలను అందులో చొప్పించాను. నేతాజీని సంబోధిస్తూ, స్వాతంత్ర్య ప్రబోధం చేస్తూ స్వాతంత్ర్య సమర ఘట్టాలను కధారూపంలో పాందుపరచడం ఇందలి విశేషం, ఇందలి పద్యాలను విని ఆనంద పులకితులై పదునాల్గు ఏండ్ల వయసు విద్యార్దినైన నన్ను నిండుమనసుతో ఆశీర్వదించి, నెల్లూరు ఆంధ్రసభలో కవితాగానం చేయించి సన్మానించిన సింహపురి కవిపండితులు అభినవ తిక్కన క॥ే॥ దుర్భా సుబ్రహ్మణ్యశర్మగారు, సరసకవి శ్రీ మోచర్ల రామకృష్ణయ్యగారు తదితర సాహిత్యాభిమానులు, “నేతాజీ” కావ్యాన్ని ముద్రించి అంకితం తీసుకొన్న అల్లూరు పురప్రముఖులు కీ. శే. శ్రీ అల్లంపాటి రమణారెడ్డిగారు నాకు సదా ప్రాతః సంస్మరణీయులు. ఇందులోని పద్యాలను సందర్భోచితంగా ఉపయోగించుకొని “నేతాజీ” నాటకాన్ని ఆంధ్రదేశమంతటా, ఢిల్లీలో రసవత్తరంగా ప్రదర్శిస్తున్న సాంస్కృతిక సంస్థ “యువకళావాహిని” వారికి, అందులో నేతాజీ పాత్రధారి శ్రీ వై. కె. నాగేశ్వర రావుగారికి నా హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు.

ఇది స్వాతంత్ర్య స్వర్గోత్సవ సంవత్సరం. నేతాజీ శతజయంతి సంవళ్సరం రూడా. ఈ సందర్భంగా స్యాతంత్రయోధులు పద్మవిభూషణ్‌ శ్రీ కాలోజీ నారాయణరావు, వరంగల్‌, కెప్టెన్‌ శ్రీ వి. లక్ష్మికాంతారావు, వరంగల్‌, శ్రీ బి. యన్‌. రెడ్డి 1, హైద్రాబాదు, శ్రీ సి.వి. చారి, భూదానయజ్ఞ అధ్యక్తులు, హైదరాబాదు, శ్రీ టంకసాల నరసింహారావు, వరంగల్‌, ఆచార్య యమ్‌. పాండురంగారావు ప్రభృతులు నేతాజీ శతజయంతుత్సవ సమితిగా ఏర్పడి, స్వాతంత్ర్యయోధులకు, సేవా రంగంలో ప్రముఖులకు సన్మానం చేయ సంకల్పించారు. భారత ఉపాధ్యక్షులు గౌరవనీయ శ్రీ కిషన్‌కాంత్‌ గారు ఆ సభలో పాల్గొనుటకు అంగీకరించినారు. వారీచేత “నేతాజీ” కావ్యం తృతీయ ముద్రణ నేతాజీ శతజయంతి సందర్భంగా ఆవిష్కరింప జేయవలెనని సంకల్పించినారు. అందుకు నేను వారికి కృతజ్ఞతలు తిలియజేసు కుంటున్నాను. నేతాజీ! భవదీయ సాహసకథన్‌ వేమారు వర్ణింపగా చేతంబుజ్వ్యల భావసంభరితమై చెల్వారెడిన్‌, భారత స్వాతంత్ర్యాగ్నికి ఆజ్ఞధారయగునీ శౌర్యమ్ము విన్నన్‌, రసో ద్భూతిన్‌ మైపులకింపనట్టి యువయోధుండెవ్వడిద్ధాత్రి పై. అనే పద్యంతో కావ్యం ప్రారంభమౌతుంది. తక్కినది మీరు చదివి ఆనందిస్తారని ఆశిస్తూ... భవదీయుడు డాః ఉండేల మాలకొండారెడ్డి తేది: 25-12-1997.

విద్వదబివ్రాయ కతిపషయములు 1 జి.జాషువా, “నవయుగ కవిచక్రవర్తి' “కవికోకిల” 64గ౧ - గుంటూరు - 12-2-48 కవికుమారా! ఆశీశ్వతములు లేంబ్రాయముననే దివ్యకవితారురి నీలోనుద్భవించుట స్తవనీయము. సింహపురిసీమ కవులలో గణనీయుండైన దువ్వూరి కోకిలలేని కొజంతదీర్పం గలవని ఆశించుచున్నాను. అంతంత మాత్రపు కవిత్వాల కథరస్పందనం చేస్‌ ప్రశంసింపని శ్రీ తిక్కవరపు రామిరెడ్డిగారు నీ కవితా ప్రతిభను నాతో నుగ్గడించిననాండే నీ కలముపోకడ గహింప6గలిగితిని. నీకు దీర్చాయువగుంగాక! నీ శ్రేయస్సు నాకాక్షించు జి. జాషువ 4 శం శ శ ఆ 2, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, ఎం.ఎ. “కవి సషమ్రాట్టు" బెజవాడ - 12-2-48 బాబూ! నీ “నేతాజి” వచ్చినది. చదివితిని ఇంత ఛిన్నతనములో నింత చక్కని కవితా శక్తి నీ కలవడుట పూర్వజన్మ సుకృతము. చాల సంతోషించితిని. “అభినవతిక్కన లు, “కవికోకిల'లు నిన్నూరకే, ప్రశంసింతురా? నీ కవితా కన్యకు నా సర్వమైన యాశీస్సులు. నీకు భగవంతుండాయురారోగ్యైశ్వర్యము లిచ్చి నీ కవితాశక్తి నితో 2' ధికముగా వృద్దిపాందించు(గాత మని వాంఛించు. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ శ శ 2 2 ఈ 1]

3౩. వేటూరి ప్రభాకరళౌస్తి ఆంధ్రోపన్యానసకులు, తిరుపతి కళాశాల, తిరుపతి - 24-2-48 చిరంజీవి! సుఖీభవ! విజయీభవ! నాయనా! మీ గ్రంథము చక్క(జదివితిని. మహాకవి యెవరో మీ చాటున దాంగియుండి యీ రచన చేనియుండునన వీలులేదు. అట్టికవి మీలోనే దాంగియుండంబోలును. మీ వయసెంత! మీ చదువెంత! ఈ రచనా పరిణతి యొట్టిది! బళారి! దేశమోక్షఫఘరమార్థమే అర్థించినను శ్రీ బోనుగారి తత్సాధనధోరణి నాకు నచ్చనిదే- కాన అంతగా అట్టివారి చరిత్రలు నేను చదువువాండనుగాను. అయినను మీ రచనాధోరణి నన్ను బులిపించి మోసగించి చదివించినది. ముందుముందు మీ రచన లెటువంటివిగా నుండ(దగునో మీరే గుర్తింప(గలరు. అభ్యుదయోస్తు. వే. ప్రభాకరశాస్త్రి న 2

ఆశీస్సు 1946వ సంవత్సరము అక్టోబరు నెలలో కాబోలు శ్రీయుతులు విద్వాన్‌ వెల్లటూరు సుబ్రహ్మణ్యంగారు (ప్రస్తుతము ఆంధ్ర పండితులు, బోర్డు స్కూలు, కోట ) చి॥ మాలకొండారెడ్డిని నాకడకు( దోడ్కొనివచ్చి “ఈ పిల్లవాని కవనము మీరు చూడవలయు'నని నాతో వాకొనిరి “ఇంత చిన్నవానికింగవనమేమి? యీత(డేమి చదువుచున్నాండని నేను వారి బ్రన్నించితిని. “ఇతండు అల్లూరు హైస్కూలులో నాల్గవ ఫారము చదువుచున్నాం”డని వారు చెప్పిరి “చదువు చట్టుబండలుచేసి కవిత్వాని కేల తాడంగితివయ్యా”' అని నేను కవికుమారుని మందలించులోన, తానందుకొని 'యీతండు క్షాసుల్లో నన్నింట నించుమించుగా6 బ్రథముండు” అని యుగ్గడించి, సుబ్రహ్మణ్యంగారు అతని చేతినుండి నోటు బుక్కును తీసికొని నాచేతి కిచ్చిరి నే నూరక పుటలు తిరగవేసి, వస్తువును, పద్యసంఖ్యను అవగతము చేసికొని తాలి పద్యము చదువునంతకే నా కపూర్వమైన యానందము కలిగెను. “ఈ యీడు (14 సం$) వాండేమి? ప్రొాఢునకును అందని యింత చక్కని కవనము చెప్పుటేమి?” అని నే నబ్బురపోయి, బాలకుని బొత్తము నుండి కొన్ని పద్యములు చదువుమంటిని. అత౭డును పది పదేను పద్యములు చదివెను. ఉత్తరోత్తర ముత్కర్షమందుచున్న తదీయ ధారాశుద్ధికిని - విషయ విన్యాస కౌశలమునకును బరితుష్టుండనై. నా హర్షము చూపులన తేటపడనేమియుంజెప్పక “పొత్తము నాకడనయుంచి” పొమ్మని చిరంజీవితో. జెప్పితిని అతండును అట్టే కావించెను పద్యములన్నియు. జదివిన పిమ్మట “ఏకస్సాదు నభుంజీత” అనున్యాయమున. బుస్తకము మన్మిత్రుడు చి॥ 'సరసకవి' మోచర్ల రామకృష్ణయ్యగారికి జూపితిని. రామకృష్ణయ్య నిరతిశ య సంతోషభరితు(డై నెల్లూరు “శ్రీ ఆంధ్రసభ"లో నోక సమావేశము నేర్పజిచి యీకుజ్ఞ వానిం బ్రోత్సహింత మని మిక్కిలి వేడుకతో నుడివెను. కొంత విలంబమైనను ఆ మేరకు సభవారు 1947 ఏవ్రిలు 7వ తేది సమావిష్టలైరి. ఇతి వృత్తము నేతాజీ చరిత్రము గావున వీరకంరీరవులు త్రీ పైడా సుబ్బరామయ్య శ్రేష్టి గారిని (వీరు ఆంధ్రసభ ఉపాధ్యక్షులలో నన్యతములు, అగ్రాసన మలంకరింపం గోరితిమి. గ్రంథమాద్యంతము చదువంబడిన తరువాత మేమిరువురముకాక శ్రీ గుజ్జం సుబ్బరామయ్యగారు ఎం.ఏ. చిరంజీవి దుర్భా రామమూర్తి. ఎం.ఏ. గారలు కృతిని బ్రశంసించి కవికుమారుని. దమ యమోఘ 3

వాక్కుల దీవించిరి. అదృష్టవశమున నెల్లూరు వచ్చి సభకు విచ్చేసేయున్న గౌ॥ ఆర్‌.బి. రామకృష్ణ రాజుగారును పిల్లవాని కవితా పరిపాకమును గొనియాడిరి. అధ్యక్షులు గ్రంథకర్తను విలువగల సంస్కృతాంధ్ర కావ్యములతో బహూకరించిన ఆంధ్రసభలో నాపూ6ట మాలకొండారెడ్డి రచించి చదివిన పద్యత్రయ మిందు వెంట నెలకొల్పబడి యున్నది. అనాటి కృతియే నేండు కొలంది మార్పులతో వెలువడుచున్నది. దీనిని ముద్రింపించినవారు అల్లూరు. వాస్తవ్యులు శ్రీ అల్లంపాటి రమణారెడ్డిగారు. కవికుమారునకు నేండు పలుతెణ/గుల బ్రాపకులు వీరే. తాదృశుల యాశ్రయమున నీ కుమారరత్నము ముందుముందు ఆంధ్రదేశము దశదిశల మెఖుంగుల వెదజల్లం గలండని యాశించుచున్నాను. శ్రీ రమణారెడ్డి గారిని గూర్చి కవి రచించిన పద్యములును ఇందు పొందుపజుపంబడినవి. ఇ6కం గవిత్వ విషయమున పఠితల కౌతుకమున కడ్డుతగులక - అక్కడక్కడికి విరిసిపోవు వృత్తాంతముల నన్నింటి నాండుకడంజేర్చి వానికేక వాక్యతం గల్పించిన కవి కళాపరిణతిని గుఖితింపుండని మాత్రము వారి నెచ్చరించుచున్నాను. నేతాజీ జీవిత విషయమున అతని పునరాగమన ప్రత్యాశ విషయమున అతనితో నేకీభవింపని భారతీయ లుండరు. కాని యీ విషయము కావ్యగతముగా! చెప్పంగలవారు మాత్రము విరళమని విన్నవించుచున్నాను. సుమారు ముప్పది యేండ్డవాండు ఒక సన్నివేశమున నేను వ్రాసిన యీ క్రింది పద్యము ఇట్టి కృతులపట్ల నా భావము వ్యక్తము సేయంగలదు. సి॥ విచ్చిన చెంగల్వ విరికేనియలు[గ్రోల భ్రమరంబున కెవం డుపన్యసించె? పున్నమజే జేండు పొడిచినంతనె సుధాం భోరాళి నెవ్వ డుప్పాంగుమనియె? విమల సరస్తరంగముల నుయ్యెలలూ+ంగ రాయంచ కెవండు (పేరణమొనర్చి? జీ

తరుశిఖాపరిపక్వ దాడిమీఫలదృష్టి శారిక కెవ(డు నోరూరంజేసె? తే॥ మధుర మధురోక్తిమయ కావ్యమంగళార్థ 'సైరభము వెల్లివిరిసి వాసనలు గొలుప వలయునే యన్య్యు డొకరు. డవ్వలవు దెలుప? 'బ్రకృతి దననయంత. దాగబ్రచోదకముగాదె!” కవికుమారుని యాశయము నిట్టిదేయనుటకు - “కేంబ్రిడ్జి పట్టా పరిత్యాగ మునకు జంకని “నేతాజీ” చేతోవృత్తిని వర్ణించిన ఘట్టములోని యీ పద్యము తిలకింపుండు. సి॥ వనసత్త్యములనెల్ల వణంకింపంజాలెడు - సింగంబునకు రాజచిహ్హ్న మేల? ఘనసముత్తుంగ భంగములతో ఘోషించు గంభీరజలధికి. గట్టయేల? కలనాదమున అలు కరంగించు కోయిల పాటకు వీణియ మీటనేల? దివ్యశిల్పులకు మదింపు వేయ+గరాని జాతిరత్నమునకు సానయేల? గీ॥! సహజ పౌరుష గాంభీర్య శార్యనిధికి స్వాభిమానైక భూషాప్రశస్తదేశ భక్తునకు నీకు 'కేంబ్రిడ్డి' పట్టమేల? భవ్యసద్దుణసాంద్ర! సుభాసచంద్ర! కావున విశేషము వ్రాయక చిరంజీవి ఉండేల మాలకొండారెడ్డికి దీర్చాయ రారోగ్యములనిడి, ఇతని ద్వారమున - నెల్లూరు మండలము యశస్సు నింకను వర్థిల్లంజేయు(గాత మని సర్వశక్తి సమన్వితుడైన భగవానుని నిండుమనమున' గొండాడుచున్నాను. ఇదియే, కవి కీశోరమునకు నాయాశీస్సు ర్‌

చ॥ _ కొనిన ప్రశస్త వస్తువునకున్‌ నిను మెత్తునొ, దాని/దీర్చిది ద్దినమతిసిద్దికిన్‌ నిను నుతింతునా, బాలక! సుస్వరాప్తి నూ తన "కవికోకిల ౦బవయి ధన్యత నాంధ్రజగంబునందు సిం హనగరమండలీయుల యశో ౭ తిశయం బెలు(గిత్తిపాడుమూ! ఆ॥ పలుకువెలంది నిన్ను వలచివచ్చినయట్లె పగందొరంగి సిరియువచ్చుఃగాక! బ్రహ్మయిచ్చు(గాక పరమాయువునునీకు. నెలమికళభిమి విష్ణుండిచ్చుంగాక! దుర్భా సుబ్రహ్మణ్య శర్మ 6

విజాపనము న్నీ నాకు( జిన్నతనమునుండియు. గవిత్వమన్న (బిచ్చికలదు. మా స్వగ్రామము ఇనిమెర్ల (కనిగిరి తాలూకా)లో నాలుగవ తరగతి చదువునపు డొకపరి పోతనగారి రుక్మిణీ కల్యాణము పరించుట తటస్థించినది అందలి క॥ _ బాలేందు రేఖ తోచిన లాలితయగు నపరదిక్కు లాగున - అను పద్యము జదువునపుడు - అపరదిక్కులాగుననే నా మనఃఫలకమును లాలితమయ్యెను. పద్యమందలి పదవిన్యాసము, ప్రాసస్థానము! బరికింప, నందేదో విశేషము కలదని నాలో గొంత కౌతుకము రేకెత్త, నస్పష్టమగు నానంద మందితిని అదియే నా కవితకు జన్మలగ్నము. చిటిపాటి పద్యములు తోంచిన ట్లల్లుచుంటిని గాని పరులకు. జూపెడు వాండనుగాను. కాని యెంత దాంచినను నవి దాంెడివి కావు, నే నల్తూరికి వచ్చుటయు, త్రీ అల్లంపాటి రమణారెడ్డిగారి యాభ/యము లభించుటయు నా జీవితములో. దలవని తలంపుగా జరిగిన సంఘటనములు. తెలుంగు గావ్యముల బరిశీలించుకాలంది నాకు సంస్కృతము నేర్వవలయునను కౌతూహల మినుమడించెడిది. గురుసహాయమున సంస్కృతవిద్య నభ్యసింప మొదలిడితిని, లౌకిక వ్యవహారదృష్టిచే హితులమాట విని యాంగ్ల విద్యను గూడ 'గ్రహింప(౦బూనితిని, ఈ ప్రయత్నముల మండువేసవిలో నాలోని కవితాస్రవంతి యింకిపోవునేమోయను భీతి యప్పుడప్పుడు నాకుంబొడమక పోలేదు; కాని అవసర సన్నివేశములందు గవితాజీవనది హృదయమున పొంగి “నేనున్నా"నని హెచ్చరికచేసి నా దిగులు మాపుచుండెను. అవేశమే కవితకు బుట్టినిల్లను పెద్దలమాట తద్దయు నిశ్చల మయ్యెను.

“నేతాజీ” అంతర్హానగాథ, బోసువీరుల ఢిల్లీకోట విచారణ మున్పగు ఘట్టములు నా మనస్సున దట్టినపుడు కల్గిన భావోద్వేగము, భక్తి ప్రభావము, వాగ్రూపమున స్రవించి యేతత్తావ్యరూపమున ఘనీభవించినవి.

నెల్లూరు ఆంధ్రసభలో నాకు గావ్యపరనావకాశము కల్పించి, తన్మూలమున మదీయ కవితావికాసమునకు. గళాభివృద్ధికి గారణభూతులగుచున్న ఆంధ్ర సభా కార్యనిర్వాహకులకు నా నమోవాకములు. సభలో నాకు గ్రంధ బహూకృతి సలిపి

7

గౌరవించిన “'హిందూకేసరి' పైడా సుబ్బరామయ్య శ్రేష్టి గారికిని, శ్రీ అల్లంపాటి రమణారెడ్డి గారికిని నా హృదయ పూర్వక వందనములు. కృతి ముద్రణవ్యయ

• దాతలగుటయే కాక, నాకు సర్వవిధముల బ్రాపకులైయున్న శ్రీ రమణారెడ్డిగారిని, రెడ్డిగారి కుటుంబమునకు నే నామరణము బుణబద్దుండను.

ఈ పొత్తమునందలి దాసంగులను విసుగులేక సవరించి నన్నాశిర్వదించిన మహనీయ స్వభావులు, గురుకల్పులునైన “సాహిత్యస్థాపక , “అభినవ తిక్కన బిరుదాంకితులు బ్రహ్మశ్రీ దుర్భా సుబ్రహ్మణ్య శర్మగారికి నే నాజన్మాంతము కృతజ్ఞుండను వారి యనుగ్రహ దోహద మిట్టి కవితాలతల నెన్నిటిని బుష్పఫలశోభితముల' గావించెనో!

విద్యాభ్యాసము, “ఫ్రూఫు” పరిశీలన, యొకేపర్యాయము సంభవించుటంబట్టి, నేను రెండు గుజ్జములపై స్వారీ చేయవలసి వచ్చెను. అందుచే. గొన్ని ముద్రణ స్థాలిత్యము లేర్పడినవి. శకటరేఫములు, ఆరసున్నలు, ధధలు తాఖుమాఖైనవి. ఐనను బుస్తక మింతమాత్రము నిర్దుష్టముగ వెలువడుటకు శ్రీ శర్మగారి యపార కృపయే కారణము. ముద్రించు తీవరమున శ్రీ శర్మగారు సూచించిన సవరణలు కొన్ని చేయుటకు నాకు వ్యవధానము లేకపోయినది. అందులకు శ్రీవారు నన్ను క్తమింతురు గాక. 1ప్రాజ్ఞులిందలె దోషములు వీడి గుణములు మాత్రము గ్రహింత్రుగాత మని -వేండికోలు.

ఇట్లు ఉండేల మాలకొండారెడ్డి రి

అష ఆంధ్ర సభవారు కూర్చిన విద్వత్సభలో కృతికర్తచేత. జదువంబడిన పద్యములు

ఊ॥ బాలు(డనేను, సత్కవులప్రాపు నెబుంగనివాండ, కైతలోం జాల దొసంగు లేర్పడుట సాజము, మీకరుణా ప్రవాహమున్‌ జాలుకొనంగంజేసి నను సత్వరమే చదికార్డు( జేయంగా€ గేలు మొగుడ్చు చుంటి; కవికేసరులార! యనుగ్రహింపరే!

సి॥ _ కాశిదాసాదుల కావ్యవీధులనున్న

తినుబండముల రుచి తెలియలేదు, తెనుంగు భారతమందు తిక్కనార్యునిచేతి తాళింపు చవిచూచి తనియలేదు, బమ్మెరకవిరాజు భక్తి పాత్రికలోని యమృతధారల జుజ్బులాడలేదు, నైషధగోష్టి శ్రీనాధుండు వడ్డించు మిరియపు(గారంబు మెసవలేదు

గీ॥ నవకవుల క్రొత్తపోకడల్‌ నడవలేదు కావ్యపచనంబునకు నేండె కడంగినాండ, భోక్తలగుమీరె రుచిచూడ బోవువారు; బాలకుండను, మన్నింపుండీ ప్రాజ్ఞులార!

చ॥ తెలుంగు కవిత్వశిల్పమున దివ్యకళా మహిమంబునించె, నే యలఘుండు, తిక్కయజ్వపద మంటినయీ యపరంజినేల పై మొలచిం రసజ్జ్ఞకోకిల సమూహముతో గవిబంభరాళితో నలరు రసాలవాటికకు నాంధ్రసదస్సున కేను మొైొక్కెదన్‌!!

9

శ్రీ అల్లంపాటి రమణారెడ్డిగారింగూర్లి కృతికర్త రచించిన పద్యములు అబాట్‌ స జనకుండు నారువోసిన బడిమొక్కకు నీరువోసెడు సత్కుమారవరుండు, కలిమిపైదలి సదా వలపించి తనయింట'+ గులికించుకొను కళాకోవిదుండు, అపత్తులందు మిన్నవిసి పైబడ్డ సం చలమొందని మనఃస్టైర్యరాశి, గుప్తదొనమున మక్కువగల్లి, యాడంబ రములేక చరియించు రైతుబెడ్డ,

గీ॥ వాసింగన్న అల్లంపాటి వంశమునను బిన్నవాండయ్యు. బ్రజ్జలో6 బెద్దవాండు, సత్వ్వఖని రమణారెడ్డి సత్తమునకు శ్రీయు, శ్రేయంబు, హరి, చదయసేయు.గాత!

ఈ॥ చల్లనివాండు, శాంతగుణసాంద్రుండు, అల్గురిపంటరెడ్డి రా ట్రల్లజులందు గణ్యుడు, వృధా పరవాదములందు సంగమే యొల్లనివాండు, నాబ్రదుకుటుర్వరపై శుభదృష్టివీజముల్‌ చల్లినకర్షకోత్తము(డు సంస్మరణీయుండుగాండె సత్కృతిన్‌.

ఉ॥ మాటలు కావు, మత్పితృసమానులు మీరు నిజంబుగాను, మీ గాటపు. గూర్మిచే శుభముంగంటిని బాంధవమిత్రకోటితో బాటుగు, నెవ్విధంబునను బ్రత్యుపకారము నాకసాధ్య; మే నాటికి నైన మీకొక బుణస్ఫుండ, రెడ్డికులాబ్ధి చంద్రమా!

శ శ శ ర ఈ 10

న దైవస్తుతి ఉ॥ శ్రీసతియుస్‌ ధరాసతియు' జెన్నెసలారెడు ధర్మపత్నులై భాసురలీల లోకమున. (బ్రాణులకున్‌ ధనధాన్యవైభవో ల్లాస మనుగ్రహింప, సవిలాస కటాక్షనిరీక్షణంబులన్‌, దాసుల౧బ్రోచుచుండు కరుణానిధి మాధవు సంస్మరించెదన్‌, స పసికందు దిగజాతీ పడకుండ “కంగారు” కడుపుక్రిందను సంచింగట్టె నెవండు, పిగిలి వెల్వడుదా(క బగసంతతికి( దిండి, గ్రుడ్డులో చెడకుండ(గూర్చె నెవండు, విసుగు వేసటలేక విశ్వనాటకమందు పగలురాతిరి తెరల్‌ పజచె నెవండు, గగనభాగంబున గ్రహమండలమునెల్ల( గ్రమభంగి నడపింపం గలిగె నెవండు, గీ॥ ఆ మహాశిల్చి, యాకరుణాంబురాశి, యంతులేనట్టి యిట్టి బ్రహ్మండచలన చిత్రమురచించు దర్శక శ్రేష్టమూర్తి యెల్లలోకాలంగడకంట నేలు(గాత! శ ర ర శ 2 [11

మాతృస్తుతి సీ॥ _ వాలారుకీల్ణడంబోలు శ్వేతాద్రిపై సిగపూవుబంతి కాశ్మీరమెస(గ, తళుకులంజిమ్ము ముత్యాలహారముల చం దమున గంగాసింధు నదులుమెజటజయ. రమణీయరత్నంబులి మిడిన, పసిండియొ డ్డాణమై వింధ్యాద్రిరాణమిగుల జిల్గునేతల బుల్గుచీరయై. దక్షిణ పీరభూమిచెఅంగు వ్రైలియాడ,

గ్‌॥ భువన మోహన సౌందర్య మూర్తియగుచు( గలికిచూపుల( గారుణ్యమొలుక6 జేయు పరమ పావనచరితయౌ భరతమాత అనుగు బిడ్డలం బ్రీతితో నరయు+€గాత!

ఛ॥ నలువదికోట్ల భారతజనంబుల (ప్రమరసాంబురాశిలో జలకములాడి, యా శ్రితుల సత్కరణంబె పవిత్రవృత్తిగా నలవడుదొడ్డము త్తయిదువై శుభముల్‌ వెదజల్లు చెప్పుడున్‌ గలకలలాడు మాజనని గాదిలిబిడ్డల నేలుగావుతన్‌!!

స్‌ బుతువుతప్పక వచ్చి ప్రతివత్సరమునీకు

గాలిదేవుండు సురటీలువిసరు, క్రీడా సరసులట్ట్లు మూడు వైపులనీకు నంబురాసులు జలకంబునేర్చు, ఉత్తరమ్ముననీకు నుత్తుంగమై హిమా లయగిరీంద్రము కాపలాయొనర్చు, హరజటాటవినుండి యవనిడిగ్గుచు, నీకు గంగాస్రవంతి, యర్ధ్యంబాసంగు,

గ్‌॥ కొమరుమిగిలిన కోటానుకోట్లసుతుల లాలనముసేయు దొడ్డయిల్లాలవీవు, కరగతంబైన సొంతకాపురమునేండు పదిలముగ దిద్దుకోవమ్మ! భరతమాత!

12

స్‌ శ్రీ వివేకానంద భావసింధువు నుండి తాఅింగిన యమృతంబు దోయిలించి, కవి రవీంద్రుని దివ్యకవితాహయంబెక్కి స్వర్గవీధులయందు సంచరించి, గాంధీ మహాత్ముని కాలిజాడలలోన విశ్వశాంతికి6 బెద్ద వెల్లుచూపి, 'స్వేచ్చక్రై రక్తాభిషేకంబు నెఅపిఎ త్యాగ మూర్తులచరిత్రలు తలంచి, గ్‌॥ వన్నె తఅిగిన ప్రాచీన వైభవంబు తిరిగి చివురింప, విజ్ఞానదివ్యరధము నడపు “అభినవభరతఖండంబ!” నీకు సంజలిఘటింతు భక్తిభావాంకితముగ. సః అలంనాడు గక్రాంచపక్షులంజూచి వాల్మీకి దుఃఖించుచో హరాత్తుగజనించి, కాళిదాసుని మేఘ కావ్యకన్యకతోడ నలకాపురముదా6ంక నరుగనేర్చి, నన్న పార్యుండందుకాన్న గంటమువెంట తెలు6గు వారింటికి వలసవచ్చి, కవిసోమయాజుల (గ్రంధసౌధమునందు మురిపెంబుమీజ( గాపురముచేసి, గ్‌ పెక్కురాజుల వలపించి, బెళుకునేర్చి, పెన్న, గోదావరీకృష్ణవేణులందు జలకమాడుచు నిరతంబు సంచరించు భవ్యకవితాకుమారి! శోభనమునీకు.

గ॥ ప్రతిఫలాపేక్షలేని సన్మతినినాకు విద్యంగఅపియు శ్రేయోభివృద్ధింగోరు వెలటూరు సుబ్రహ్మణ్య విమల గురుని స్తుతియొనర్చెద సద్భక్తి సూచకముగ,

శ శే శే * ఈ 13

సీ _ ఎవ్వానికొఅకు నేండెల్లభారతజాతి

కన్నీటివరదలో గాసిపడునా? ఎవ్వాండు మనకండ్లయెదుట లేండనుచింత

కోలయైహృదయంబు గ్రుచ్చుకొనునా? ఎవ్వానిజాడక్రై ఇంగ్లీషు వ్యాఘంబు

పసిపట్టిలోలోన వ్యసనపడునా? ఎవ్వాండు లేమిచే నీరాజకీయముల్‌

కళదప్పి కాయిచీకట్లంబడునా?

గీ॥ అతడు “నేతాజి” కలడు లేండనుచు రేగు 'ెనుతుఫానుల మధ్యలో. బెనంగువాండు నేండుకాకున్న రేపు కన్చించువాండు అమరజీవిగ మనమధ్య నమరుగాత!

సీ॥ కన్నతల్లికి ముక్తింగలిపింప, శపథంబు

పట్టిన బలుదిట్ట బ్రహ్మచారి, పెజప్రభుత్వంబె నివ్వెజంగంద చెజసాల తప్పించుకొన్న వస్తాదుబిడ్డ, ఉక్కుతున్కలవంటి యువకుల ఢిల్లీకి నడపించినట్టి సేనానియంత, (ప్రాచీన యోధుల పౌరషాగ్నిజ్వాల రూపుందాల్చిన స్ఫురద్రూపశాలి,

గ్‌॥ దాస్యశృంఖలాబద్ధమౌ ధరణియందు కోలుమోపుటె తలవంపుగా. దలంచు భాసుర గుణాంచితుండు “సుభాసుబాబు అభిలజనదర్భ్శనీయు(డై యలరుంగాత!

చ॥ కటకములోజనించె 'కలకత్త' పురంబున విద్యనేర్చినా డటువయి సీమకున్‌ బయనమయ్యె సమున్నత విద్యకోసమై పటుతరరాజకీయముల బాల్గొనియెన్‌ బడరాని పొట్టతో! కటకట! 'బోసుబాబు' మనకంటికి దవ్వయిపోయె నేటికిన్‌.

అనా అపముం- న!

నేతాజీ!

శా॥ నేతాజీ! భవదీయసాహసకథన్‌ వేమాణువర్ణింపంగా జేతంబుజ్బలభావసంభరితమై చెల్వారెడిన్‌ భారత స్వాతంత్ర్యాగ్నికి నాజ్యధారయగు నీశౌర్యంబు విన్నన్‌ రసో ద్యూతిన్‌ మై పులకింపనట్టి యువయోధుండెవ్వండిద్ద్ధాత్రి పై.

సః వేయిచేతులుసాచి విశ్వపావనగంగ

కడలిరాయనితోడ€ గలియునెందు, లోకవిశ్రుతింగన్న 'రాకూరు' కవిరాజు బాలు(డై చనుబాలు గ్రోలెనెందు, ఘన “సురేంద్రుని' మేఘగంభీరకంరంబు పిడుగులవాన గుప్పించెనెందు, తరువుల సుఖదుఃఖ తత్త్వంబెజింగిన జగదీశు. 'డోనమాల్‌' చదివెనెందు,

గ్‌ః దేశమాత పదునొకండు పుత్రికలయందు జ్యేష్టురాలగు బంగాళరాష్త్రమందె జననమందితి శ్రీ సుభాశ్చంద్ర! నీవు రత్సఖనియందు కొహినూరు రత్పమట్లు.

గ్‌ అష్టసంఖ్యాకులైన మీయన్నదమ్ము లష్ట దిక్కులనేలు వీరాగ్రగణ్యు లష్టవసువులలో భీష్ముండట్లనీవు భువనగణనీయమూర్తివి బోసుబాబు!

చ॥ వననిధియందు ముత్యములవైఖరి 'జానకినాధబోసు. ప్రా గ్ధనన తపఃఫలంబులుగ జన్మమునెత్తి ప్రసిద్శలైన మీ ఘనతరకీర్తి గౌరవవికాసముచే మిము(గన్న యట్టి య య్యనఘుల జీవితంబులు కృతార్థములైనవి శాశ్వతంబుగన్‌,

15

ఆ॥ ఉగ్గుపాలతోడ నిగ్గెన శౌర్యంబు నూరిపోసినట్టి వీరనారి ధన్యురాలు నిదుతల్లి. శివాజీకి తల్లియౌ సతీమతల్లివోలె. క పెద్దన్న శరత్‌ చంద్రుండు విద్దెలలో మేటి, వంగపృథివికి వన్నెల్‌ దిద్దిన నాయకమణి, నీ కుద్ది యనందగిన వీరుండుజ్ఞలమూర్తీ! గీ కటకపురమున బాల్యంబు(గడపునీకు ఆర్తజన సేవయన్న, ముందడుంగు వైచు బాలభటవృత్తి సహజమై పట్టుపడియె పువ్వుతోడ సుగంధంబు పాొడమినట్లు. క॥ చదివితివి తర్కశాస్త్రము చదివిచి వేదాంత తత్త్వశా(స్తాదికముల్‌ చదివితివి రాజకీయపు చదువంతయు, పిన్ననాటి చదువులనాండే. గీ చదువుకొనునాండె మాతృదేశమును గూర్చి చులకనాడినమాటకు చుజుకుపాడమి తిరుగంబడితివి గురునకా తీవ్రగుణమె తెలుపుచున్నది బోసు! నీ దేశభక్తి, గీ భగ్గుమనిమండు నెజ్జభాస్వరపు తునుక తాకరాదని దూరాన తలంగినారు పిల్లతనమందె నినుంజూచి తెల్లదొరలు; ఎంతకావలెనగ్ని, దహించుటకును! గ్‌॥ కలకత్తా నగరంబున కలిగించి తపూర్వమైన కదలిక విద్యా షర

ర్పులలోన, వంగ దేశము కలకాలము నిన్ను మజువ(గలదె సుభానూ!

గ్‌॥ విద్యనెగంబెట్టి, పరమాత్మ వెదకఃగోరి వెడలితొకమాలు బైరాగివేషమందు పుణ్యతీర్థాలవెంట: ఆ పూర్వగాధ నాందివలెందోచు నేటి నీనాటకమున.

మ॥ అల 'కేంబ్రిడ్డి'ని జొచ్చి ఐ.సి.యస్‌. విద్యారంభమున్‌ జేయునీ తెలివిందేటలు చూచి అచ్చవడి -దిగ్దేశీయవిద్యార్థులే తలలన్‌ వ్రాల్చిరి, అట్టి నీయసమ మేధాశక్తిచే భారతీ యుల విజ్ఞాన కళలాధురంధరత పెంపాందెన్‌ ధరామండలిన్‌,.

గీ॥ అగ్రపంక్తి నుత్తీర్డుండవైతికాని రాజభక్తి ప్రమాణపత్రంబుమీద పట్టము (గ్రహించి చేవ్రాలు పెట్టథటలయు నను నిబంధన దుర్భరమయ్యె నీకు.

ఉ॥ ఏల వృధాభయంబు? ఇది యెల్లటెజింగిన యట్ట్‌ ప్రాతమా మూలని పెద్దవారలు ప్రబోధముసేయ నిరాకరించి, చే వ్రాలకుమాజుగా బిరుదపట్టము నేత్యజియించినావహో! బాలుండవా! ప్రజాహృదయ పాలుండవీవు సుభాసు ధీమణీ!

గ॥ "అసమ పాండిత్య రేఖాసమంచితునకు నీకు నొకరిచ్చు పట్టంబు లేకయున్న కొాణంతకలుగునె? విజ్ఞాన శరధియొక్క నిజముకొలంతలు బిరుదుగుండీలు కావు.

సి॥ వససత్వములనెల్ల వణీకింప(జాలెడు

సింగంబునకు రాజచిహ్నమేల? ఘన సముత్తుంగ భంగములతో ఘోషించు గంభీర జలధికి కట్టయేల? 17

కలనాదమున జాలు కరగించు కోయిల పాటకు వీజియ మీటనేల? దివ్య శిల్నులకు మదింపు వేయ/గరాని జాతి రత్నమునకు సానయేల? గ సహజ పౌరుష గాంభీర్య శౌర్యనిధికి స్వాభిమానైక భూషా 'ప్రవస్త దేశ భక్తునకు నీకు 'కేంబ్రిడ్జి పట్టమేల? భవ్య సద్గుణసాంద్ర! సుభాసుచంద్ర! గ్‌! ఆంగ్లదేశాన విద్యల నధిగమించి నావదిగినాడు బొంబాయి చేరులోన శ్రీ సుభాశ్చంద్రు డనుమాట చెవులసోక తాయిపషడ్డది పగవారి హాయిలోన. స్కీ దక్షిణాఫ్రికలోన తన గడించిన యట్టి యనుభవంబను మూలధనముతోడ సామ్రాజ్యముల మిజ్టు చదును చేయంగంజాలు చిల్లుకల్లిన చేతికజ్దతోడ, వేదబుక్కులలోన వాదభేదంబుల గుట్టెజింగిన పిల్కజుట్టతొడ, “లాంకపైరు"న మిల్గు లాభంబు లన్నిటిః గబళించు రొట్ట చక్రంబుతోడ. గః సగమునిక్కిన జాతీయ సౌధమునకు శాంతి సత్యాలు సుస్టిర స్తంభములుగ కట్టుచున్నాండు శిల్పియై గాంధిగారు యువజనులతోడ నవసరమున్న దప్పుడు. కాగిపోయెను హిందు రక్షస్రవంతి 18

రోష మేఘాలు ప్రళయనిర్జోషమొదవ నుఖుముచున్నవి ఆంగ్లేయులులికిపడంగ మ॥ _ “చిరకాలంబుగ (మ్రగ్గిపోయినది యిస్సీ! దాస్యపంకంబులో భరతక్ష్మాతలి; కన్నతల్లి యిటు దౌర్భాగ్యంబునన్‌ గుందుచో మొజఅయాలింపరె కన్నబిడ్డలు! జగంబుల్‌ నవ్వవే చూచినన్‌ స్మరియింపుం డొకమాజు మీ మనములన్‌ బ్రాచీన సౌభాగ్యముల్‌. స్స భాగీరథీ పుణ్యపానీయములందోగి బంగారుపండెడు పంటవలంతి, క్రీస్తుపూర్వమే పెద్దగేస్తురాలై ధర్మ సూత్రాలు వ్రాసిన సుప్రసిద్ధ, బుద్ధదేవుని (ప్రేమ బోధనామృతముచేం బారవశ్యముగన్న భవ్యచరిత, శిలలకు జీవంబు శృంగార విభవంబు కల్పించి నిల్చిన శిల్పరాశి. గ్‌॥ అగ్ని పరిశుద్ధయైన పుణ్యాత్మురాలు పరుల చెలసాలలో నేండు బందియయ్యె పుట్టినారు నల్వదికోట్ల పుత్రవరులు తల్లివెత(దీర్పలేని సంతానమేల? సీ అల “అకెగ్జాండరు” సద్భుతం పజిచిన 'పురుషోత్తమునిమాట మఅచినారొ? సమరవీధికిం బెండ్లి కొమరులై చనుదెంచు రాజపుత్రుల పరాశక్రమము వినరొ, ఎడలేని రిపుసేన నెదిరించిపోరిన పడతి రూన్సీరాణి ప్రతిభంగనరా, చనుబాలతో శౌర్యసారంబు.గ్రోలిన సిక్కుల రణకేళి చెవులంబడదొ, 19

గః. తిరిగి యొకసారి గతమెల్ల న్మరణచేసి కదలుడీ యింక స్వాతంత్ర్య కదనమునకు బొానీసతవాన లివనచ్చి (బళుకుకంతె శూరువై రణమందు జచ్చుటయె మేలు. గ్‌ పండియొటంగిన వెన్ను జొంపములవంటి భరత జనయిత్రి సంపద కొటికి తినంగ పజిగపిట్టలవోతి మీ పంచలందు వ్రాలియున్నారు పఠదేశవాసులెల్ల, ఆ. అరువేలమైళ్ళ కావల బెత్తెడు దీవు లేలుకొనెడు తెల్లవారు నాల్గుకోట్టు ప్రజలు; నలువడికోట్టపై ప్రభువులైడి యెంత పరువ్నచేటు, గ్ర దొరలదేశాన, బొగ్గుపొతరల మధ్య మెట్లు చక్రాలు పెట్టి మింటందిరుగ. వస్తుపడియున్న నిర్భాగ్య భరత సుతుని దీన నేత్రంబు లిటుచూడు దిమ్మడిరిగె, ఊఉ! మేలి వనిండి ముద్దలు సుమించెడు సంపద, నోరులేని జీ వాలనుజేసి మిమ్ము పరవర్తకు:డోడలకెత్తి సీమ్పుక్చున్ష దోలటుచునుండ నొండొరులతో, దెసమాలిన రాజ్యకాంక్షతో నాలము చెయుచుంటిరికదా। ఫలమిష్పుడు కానవచ్చెన? చు... ఇరువురు కీచులాడుక్షొన్లి యింటిని శకులకప్పజెప్పు ష్కరమతులొట, ప్పీ పరువు గౌరవనుల్‌ నశియించె, నూరవ త్సరముల దొస్యవహ్మిక్షట్సు తప్షులర్రై కృశియించినారలో భరత కుమారులాగ్ర కరవాలనులన్‌ గయికొండు చెండింకన్‌.” మః ల్ఞన్సి బోధించిన యంతరాత్మ వచనం బాలించ్చి జాతీయతా ఘన రక్షావిద్రి నౌత్మ సౌధనమ్రుగా గైసేసి, స్వేచ్భా సమా 20

ర్హనై యెల్ల ప్రజల్‌ మహాత్ముని యహింసా సూత్ర సంబద్దులై తను విత్తంబులు వ్రేల్పినారుసుమి స్వాతంత్ర్యాగ్ని హోత్రంబులో. సః మహిత భారతపితామహుడు “దాదాబాయి నౌరోజి" జీజంబు నాటినాడు, జగతికి నిర్భయంబుగ “స్వరాజ్యంబు నా జన్మహ"క్కని తిలక్‌ చాటినాడు మాలవాడల మాజఖుమూలల స్వేచ్చావి కాసంబు నెఅపెను గాంధితాత, జాతీయ విప్లవ జ్వ్యాలకాహుతికాంగ శిరములిచ్చిరి భగత్సింగుముఖులు,

గ్‌ ప్రజలె 'కాంగ్రెసు' 'కాంగ్రెసే' ప్రజలనంగ నఖిల భారత హృత్చిరినధివసించి పతిత మానవ సమర నిర్వహణసరణి చాటుచున్నది “కాంగ్రెసు” సంస్టనేడు

చ॥ అరువది యేండ్లు నిండిన మహామహిమాన్విత సంపస్ట 'కాంగ్రెసే' శరణముగా నిరంతరము సొగిన ఘోర రణంబునందుని ర్విరతిగ నాహుతిన్‌ గనిన వీరుల నెత్తురుజాడలందు నీ చరణము మోపినావు రిపుజాలము తందరవోయి చూడీ6(గన్‌.

చ॥ _ ప్రతినిమిషంబు కష్టములపైని కవాతొనరించు నీదు జీ వితపు టెడారిమధ్యమున వేయి తుఫానులు గే/గివీచె, న ద్భుతముగం గార్యరంగమున దూకుంటయే పని నిర్వహించుటే వ్రతమగు నీ నిఘంటువున రాదుసుమీ వెలపన్నమాటయే.

మ॥ కరతాళంబులు మిన్నుముట్ట(గ, బతాకంబుల్‌ త్రివర్ణంబులై యిరుపార్వంబు లలంకరింప(గను, నూరే(గింపు టంబారిపే 'హరిపూర్‌ కాంగ్రెసు సింహపీరమున కధ్యక్షుండవై పాల్పు నీ మురువున్‌ జూచి సమస్త లోకములె యుష్పొంగెన్‌ బ్రజాసారధీ.

21

శా॥ శంకాలేశములేక నీవు భరతక్ష్మాసీమ జేపెట్టంగా హుంకారం బొసరించి, విప్లవ సముద్యుక్తుండవై పోరికిన్‌ ఢంకాగొట్టంగ, గాంధియంతటి యఖండ స్టైర్యధుర్యాళ్ముండే జంకెన్‌ శాంతికి భంగమౌనని. సుభాశ్చంద్రా! సమిద్భీకరా!

గ్‌॥ నీకు(బతిగ పట్టాభిని నిలువంబెట్టి గాంధియేనాండు ఓటమి. గాంచినాండొ ప్రకటితంబయ్యె నాండె సుభాసువీర! 'ప్రజలకీవన్న నెంతటి భక్తికలదొ!

ఉ॥ _ కత్తికి/గత్తిచూపు తమకంబున రెండవసారి నెల్లరన్‌ గత్తరవెట్ట్‌ నీవెపుడు 'కాంగ్రెసు' పీరము నెక్కినాండవో నెత్తురు గాలివాన యి6క నిశ్చయమన్న మహాభయంబుతో దత్తరమందినారు కద! థైర్యముచాలక శాంతికాముకుల్‌.

గ్‌ సత్యము నహింస తెడ్డుగా శాంతి సమర భారము వహించు 'కాంగైసు' పడవ యెచట నాజిగిపోవునా యనుచు నీయుడుకు చూచి గాంధికే, నాండు గడగడ కాళ్లు వడం.

గ్‌ నిన్న నీమీందం బ్రేమతో కన్నువిసరి. త్రిపుర కాంగ్రెసు కన్య సందియముబేక వలచుకొన్నది వేజొక్క వరుని నేండు ముసలి గాంధిమహత్తు కాంబోలునౌర!

గీ॥ సత్త్వఖని గాంధిజీ అహింసా విధాన బద్భులై శాంతిసమర సన్నద్ధులగుట ప్రజ్వలించు మహోద్రేక పొరుషంబు లా(పుకొని చెఅింబడ్డ సింహములకరణి నున్న వారలు సుమ్ము నెహ్రూ, పటేలు ప్రముఖులై నట్టి నాయక ్రముఖులెల్ల

22

(దౌపదీ మానభంగ సందర్భమునను ధర్మజాజ్ఞకు లోనైన తమ్ములట్టు. గ్‌॥ పశుబలముళోడ హింసించి ప్రజల నెల్లం దొక్కిపట్టిన యీ కెల్ల దొరతనంపు హింస నెదిరించుటకు.( బ్రతిహింస వలయు పూనుండని ముందుకుఖికితి బోసు! నీవు. గ్‌ గాంధియెడ నీకు సత్యంత గౌరవంబె కాని వారి యహింసా విధానములను దాంటిపోవ నుంకించు నీథైర్య గరిమ చాటుచున్నది నీదు 'స్వేచ్చ్భాభిలాష. శా॥ నీతిన్‌దప్పి పరుండొకండు స్వజనానీకంబు( బీడించుచో చేతంబుండిన దేశభక్తుండెవండీ చేష్టన్‌ సహించున్‌ జుమీ స్వాతంత్ర్యైక సుధాపిపాసువగు నీ స్వాంతంబునన్‌ శాంతికే లా తావుండును? స్వాత్మ గౌరవనిధానా! శ్రీ సుభాశ్చంద్రమా! సః నల్ల జెండాలతో తెల్ల స్రైమనుదొర నాంగ్లభూమికి సాగనంపినావు, కదలింపరానట్టి గాంధేయశక్తినే ఢీకొన్న పిదప నోడించినావు, రెండు మాజఖులు జయోద్దండత “కాంగైసు” గద్దెపై పద ముద్రలద్దినావు, హిందు ముస్లిములకు6 బాందుగూరిచి, వంగ దేశమాతకు వన్నె! దెచ్చినావు, గీ॥ రాజకీయోగ్ర కుటిల మార్గంబులందు జెయిలు మజిలీలు పెక్కులు చేసి చేసి గుండె చెదరని దండి మగండవీవు బోసు! కనిపింపండయ్య నీబోటివాండు. 23

చ॥ పిడికిటంబట్టి ప్రాణములు. భీతిని దల్లడమందువారు నీ వడుగిడుచోట నాంగ్ర జనులందజు: సంతతరౌద్రమహ్నాం[గ్ర క్కెడు భయదాత్సి పర్వతముక్రీడ. స్వరాజ్య రణంబుంజొచ్చి పే ర్వడసిన యోధవీవు కడుంబౌరుషవంతయు నీ చరిత్రముస్‌

సీ ప్రజ్ఞమీఅంగ విద్యంబడసి చేంజిక్కిన పట్టంబునే కాలనెట్టునాండు, ప్రాణాలపై నాసిపడంద్రోసి “మాండలే" కోటలో నిడుమల! గుడుచునాండు. మాతృదేశముమీది మమతతో “ఐరోపు” విడనాడి బైలుకు వెడలునాడు, కలకత్త మేయరు గౌరవాదికముల దృణసమంబుగ విసర్జించునాండు,

గ్‌॥ అది మహత్తర మద్భుతంబైన త్యాగ మో సుభాశ్చంద్ర! నీవంటి యోధవరునిః

గనిన భారతజనని బంగారుకడుపు దివ్య సంతానమెసంగ వర్చిల్లుంగాత!

ఉ॥ బంగరు ప్రాయమున్‌ జెయిలుపా లొనరించియు, రాజకీయపున్‌ సంగర భూమిలో నిలిచి సౌఖ్యము లేశ మెజటుంగంబోక, యి బృంగిని భారత ప్రజకు బానిసమూంకకు మాకు, 'సేవచే యంగలయట్టి ధీవరుండు త్యాగి మజఖెవ్వండు వంగ కేసర్‌!

సీ తండ్రులంపకమున్నె తమ్మిమొగ్గరములో

విజయాత్మజుండుచొచ్చు వేగిరంబు, పాంచాలి యవమానపడువేళ గదయెత్తు

కొని లేచు భీముని శ్రోధవహ్హి, 'ప్రాణంబుతో( బగవాని చేంజిక్కని

రాణాప్రతాపుని రాజసంబు,

బత

కలనైన( బరతంత్రగతి సహింపంగటేని శ్రీ శివాజీ ప్రభు చిత్తవృత్తి.

గీ రమ్యమగు నీదు జీవితరంగమందు రూపుదాల్చినవయ్య! పూర్వుల ప్రసిద్ధ గుణగణంబెల్ల నాకచోట( గూడినట్లు; త్రిజగములకు నాదర్శమూర్తివి సుభాసు!

గీ! కడచె రెండు శతాబ్బముల్‌ కనులముందె జనని చరణాలచెంత( బుష్పముల కరణి యువకు తెందబు నేలపై కొజగినారా? ఆజ్యమైనారొ స్వాతంత్ర్య యజ్ఞమునకు?

గీ॥ మొలక మీసల చిజునవ్వు మొగముతోడ మృత్యుదేవికి స్వాగత మిచ్చినాండు త్యాగమూర్తి భగత్సింగు, తలంచినంత కనుల బొడకట్టె నతని యాకార మదిగొ!

గ; మతులు చెడినట్టీ మనలోనె మనకుంబెట్టి మతవిభేదము నడుమ గల్పితము చేసి నక్కజిత్తులతో నిన్నినాళులౌర! బ్రదికియున్నది యాంగ్లేయ పాలనంబు

గీ్‌॥ రెండవ ప్రపంచ యుద్ధము రేంగినంత కాకిచేత వైస్రాయికి కబురుపంపి భరతదేశంబు యుద్దానం బాలుగొనియె ననుచు! ప్రభువులు ప్రకటించి రద్భుతముగ.

చ॥ మొదటి ప్రపంచయుద్ధమున మోసమెలటుంగక యాంగ్లజాతికిన్‌ హృదయము విప్పి సాయమొనరించినదెల్ల వృధా ప్రయాసమై తుదకు నిరాశయే మిగిలెం; దొల్లిటిశాస్తి యెజింగి యుండి యి య్యదనున భారతీయులు సహాయమొనర్చిడియంత వెట్టులే?

25

గీ సాయ మొనరింపరాదన్న నాయకులకు “కటకటా"లను శయనింప గతి జనించె నాయకులు లేని ప్రజల సహాయులైరి కటకటా! ఎట్టి విపరీత కాలమోయి! గ్‌! భారతదేశమె యొక పెద్ద బందిఖాన ప్రజలె ఖైదీలు, పలు శతాబ్బములపాటు 'స్వేచ్చయే లేని బానిస జీవయాత్ర ననుభవించిరి తమ యనైక్యపు ఫలంబు. గీ॥ నవయుగ ప్రబుద్ధ యువ భారతమునేండు జాగరూకమయ్యె. శాత్రవులకు లాంగిచనదు యుద్ధ రంగాన నీవంటి యోధవరులు నిలిచియున్న వఅకు. స్ట భవుని మూ.-డవకంట. 'బ్రభవించి లోకంబుః గాల్చివేసెడు నిప్పుకణికలట్టు, మొరకు మాంత్రికుని చేదొరకి రోషము/గగ్రక్కు భుజగేంద్రు నిట్టూర్పు బుసలమాడ్కి, బ్రద్ధలై భువి(బడ్డ బాంబుగర్భము దూసి కొని వచ్చు గాజుపల్కుల విధాన, ధ్వనికి ముందు ప్రయాణ మొనరించి మేన రం ధములుగొట్టు తుపాకి రవలభంగి, గీ॥ నీదు వాక్కులు పరిపంధి నికరములను తాకి దహియింప, బాధకు6 దాళలేక ఢిల్లి దారతనమే తల్లడిల్లపోయి పదనుకోఖలు విచ్చె నీపయికి దుముక. గ్‌॥ గుహను వసియందు బెబ్బులి కూనచుట్టు వలలు పన్నిన కజకు బోయల విధాన 26

నిన్ను నీ గృహమందె బంధితునింజేస్‌ కాపలా వెట్టినారు సర్కారువారు న్తీ॥ పల్కుపల్కున వీర్యపటిమ పొంగులువాఅ భాషింపవేల సుభాసు! నేడు పర మృగంబుల గుండెపగుల, విహారంబు సలుప వేటికి సింహశౌర్య! నేండు కరంగన యపరంజ కాంతులీనెడు మోముం జూపవేటికి దివ్యరూప! నేండు అన్నదమ్ములకైన నాంతర్య మఠఅవీడి పలుకవేటికి తీవ్రభావ! నేండు ఎపుడు ప్రత్యక్త్రమయ్యెదో యెజు౯(గరాదు, అమవస కదృశ్యుండైనట్టి యబ్బవైరి పున్నమకు నిండు కళలతో పొడమకున్నె? [1 గ మొలక చీకటి పైరులమునువుతజుగు వెండి కొడవలి/బోలు జాబిల్లిరేక మొయిలు తెరలందు దాంగుడుమూ(తలాడి మయఖు(ంగు పడుచుండె పడమటి చశీయలందు అ॥ నిదర మత్తుచేత నిఖిల ప్రపంచంబు సద్దుమణ(గియున్న సమయమందు “కారు” నెక్కి యిట్లు “కలకత్త” పురివీడి యరుగుచుంటి వెవ్వరయ్య నీవు? నొడ్డు పొడవు గలిగి యున్న మేను 27

పసితనంబునందె బైరాగివలెనుంటి వీరహస్యయాత్ర కేమికతము?

గః. 'కారు' నడపెడు సారధికాక, వేజె సహచరులు లేరు; ఐహికాసక్తి మాని వెడలిపోయెడి యొక మునీంద్రుండవా? నీవు విష్ణవోద్యోగ మతివైన వీరమణివో?

ఉ॥ కుచ్చులు జీరియాడ కులుకున్‌ దలపాగ ధరించి, జాళువా పచ్చని మోముందమ్మిపయి వ్రాలిన తుమ్మెద చాలుపోలికన్‌ వచ్చియు రాని గడ్డము ప్రభావిభవమ్ములు గ్రుమ్మరింపంగా ముచ్చట గొల్బుచున్న యువమూర్తివి నీ యభిధానమేమిటో!

చ _సురచిరమైన మీ వదన శోభ(గనుంగొనినంత నెన్నండో పరిచితమైన చందముగ భావము కౌతుక మగ్నమయ్యె సుం చర సుకుమార విగ్రహ! యధార్థము గోచరమయ్యె బుద్ధికిన్‌ భరత యశోధనుండవు సుభాసువంటయ్య! సుధీజనాగ్రణీ!

ఆః _ అర్థమయ్యె నీ ప్రయాణ రహస్యంబు, తెలిసికొనంగలేదు దేశమిపుడు, ఇంట దపము సేయుచుంటి వీవని వింటి మెంత వింత పొడమె నింతలోన.

ఈ _ఎఖీ/గించితివో లేదో పరమ రహస్యంబు నీదు భ్రాతలకైనన్‌ త్వరలో విజయాఢ్యు(డవై పర భూములనుండి తిరిగి వచ్చెదవు కదా?

గీ& అదె “పెషావరుమెయిలు” నీ యవసరంబు గుర్తెభింగెను గా(బోలు కూతవెట్టి వేచియున్నది, తడవైన వెడలిపోవు అందుకొనవయ్య! నీ యుచితాసనంబు,

లీ

శౌ॥ కాబూల్‌ రాజ్యమదే. మసీదు లవిగో కన్పట్టెజాబిల్లి జెం డా వింకంబులు సాగుచోట్లు. త్రుటిలోనన్‌ దాటినావల్లదే కాంబోలుస్‌ సరిహద్దు రేఖయును; ఆఫ్‌ దేశ మధ్యంబులో బాబూ! నీకు భయంబు లేది.క, జయంబౌ సర్వయత్న్మంబులన్‌. ఉ॥ మాయ పకీరువై భరతమాతకు వచ్చిన యీ విపత్తులో సాయము చేయ గత్తిపయి సొమొనరించి ప్రయాణమైతివా రా! యిల(గార్యసాధకుల కడ్డములేదు బుషీశ్వరుండు కా డా? అలనాడు ఫల్గునుని యంతటివాండు స్వకార్యసిద్ధికె, మః “రహమత్తా'నను మాలుపేరున భగత్రాముండు ధీరుండు నీ సహవాసం బానరింప, వ్యూహ రచనా సామర్థ్యమేపారంగా పహరాబంటుల కత్తివాదరలతో పంతంబు గైకొన్న నీ మహిత ప్రజ్ఞయు. గార్యసాహసము సామాన్యంబులే బోసుజీ! గీ! చండతరుండైన బెరంగ చక్రవర్తి గుండెలో గాలమై సదా గ్రుచ్చుకొన్న యల “శివాజీ"కి దీటైన యట్టి నీవు పుట్టినాండవు మరల నీ పుణ్యభువిని. గ్‌ మొగలు పహరా జవానుల మోసగించి పండ్ల బుట్టలలో బైటపడియె నతండు, తెల్లవారల మొగములు తెల్లవోవ జోగివై నీవు పరదేశ మేగినావు. సీః.. బంగారు నిగ్గులు ప్రవహించు మోమున గడ్డంబు నల్లగా. గలయటంెంచి, గాంభీర్య సౌందర్య కలితమౌ దేహంబు “మౌల్వి' దుస్తులలోన మాటపజచి, వదనమం దొకవింత వర్చస్సు వెలయించు కంటి యుద్దాలను కడకుందీసి, 29

స్వాతంత్ర్య జపమును సలుపు మౌనీంద్రుని యట్లు మూగతనంబు నభినయించి. గ్‌! తలికెనను గుబుతింప( దరముగాని మాయి వేషంబుతో బయల్‌ దేజినావు తెలపిలేని స్వరాజ్య యాత్రికుండ! నీదు విజయ యాత్రకు జోహార్లు వేయిమార్లు,

కః. విద్దెలు నేరిచి, కాంగైసు "పెద్దలలో యుక్తియందు పెద్దవయి, “జియా ఉద్దీను” నామమున సరి హద్దున నివసించి యిడుమ లందితివికదా!

సీ ఎగు భుజంబుల మీద సొగసుగా నటియించు

సరిగంచు తలపాగ చెజ(గుతోడ, విలుపుటంగీదాటి నేలను ముద్దాడి

రాణించు సట్టుషేర్వాణి తోడ, మెళు(గు చెక్కిళ్ళపై నొఆిగి, శత్రువులన్న

జమలేని మీసాల జంటతోడ, పగవాని మోసగింపంగ, తానెక్రైకొన్న

చెవిటి మూఃగతనాల చెలిమితోడ,

గ॥ _ వింతగొల్పెడు బైరాగి వేషమందు

మణు(గుపడియున్న నీ సౌకుమార్యరేఖ మేఘ సౌధాల మాటున మెజపు రీతి తళుకుమని పెక్కుమార్లు ప్రత్యక్షమగును.

గ మంచుమల చెంత దుర్భరమైన చలిని ప్రాత సత్రంబుతో నేలంబవ్షళించి సాగిపోయితివ(ట! కార్యసాధకులకు కష్టములు పూలసెజ్ఞలుకావె తలంప.

80

క అత్తథీ నీ కాశ్రయమిడి యుత్తము+డనిపించుకొన్న “ఉత్తమచందీ” వృత్తాంతము వెలిపెచ్చును చెత్తరువులువోలె జనులు చేష్టలు దక్కన్‌.

ఉ॥ _ ఇంటికి తాళమున్‌ గడియ నెవ్వరు లేనటుగా బిగించి, నిన్‌ గంటికి జెప్ప చందముగ6 గాచుట మాత్రమెకాక, యింపుగా వంటకముల్‌ రచించియు, సపర్య లొనర్చె నతండు:; కానియ యొ్యొంటరిపాటు జీవితమయో! ఎటులోర్చితి వంతకాలమున్‌.

ఊ॥ చీకటి నుండి వెల్లునకు స్వేచ్చకు దాస్యమునుండి, యీ ప్రజా నీకము సంతయున్‌ నడుప నేర్చిన నాయకుందైన నీవె, యే కాకివలెన్‌ దయారయి, ఒకానొక దేశమునందు, అక్కటా చీంకటికొట్టులోన బసచేసితివా! విధితప్ప దేరికిన్‌.

ఊ॥ భారత వీరకేసరి సుభాసుమహాశయునంత వానినే నేరపుతోడ గేహమున నిల్చి భజించి విరోధి కండ్లలో కారము చల్లినట్టి మోనగాండవు దేశ హితార్ధమై నిరా ధారు(డవైతి వెంతటి యుదారుఃండ వుత్తమచందు! మిత్రమా!

ఊ॥ అత్తథినీవు బోసునకు నాశ్రయమీయకయున్న, నెట్టి యా పత్తులు మూడియుండెడివొ భారత భూమికి? దేశభక్తితో చిత్తము జాయిచేసికొని చేసిన నీ యకలంకసేవకో ఉత్తమ చందు! అప్పుపడియున్నది భారత జాతియంతయున్‌.

శొ॥ అంతర్భ్థానముచెందె బోసనెడివృత్తాంతంబు నాలించిది గ్రాంతిన్‌ జెందె జగంబు, భారత జనస్వాంతంబు నిర్విణ్ధమై సంతాపంబున గ్రుంగిపోయినది, దేశంబందు శోధింపంగా॥ బంతంబూనె( బ్రభుత్వ మెల్లెడల చూపట్టెన్‌ భయాందోళనల్‌ ఉ॥ భారత నాయకుండంట! సుభాసను పేరం జెలంగునంట! స ర్కారును ధిక్కరించి చని 'కాబులు' పట్టణమందు దాగిస 31

త్కారము నాందు వాండట యొకానొక హైదవునింటిలోన! ఈ తీరున వింతలై బయలుదేఖెను వార్తలు దేశమెల్లెడన్‌.

సీ॥ _ అధికారమున సర్వమతకరించెడు తెల్ల

దొరల కన్నులలోన ధూళిచల్లి. పగబట్టి కృష్ణసర్పంబులై తిరుగాడు గూఢచారులను కన్గూరనిచ్చి. రష్యాకుంబోవగా రాయబారము సల్పి విఫల యత్నముతోడ వెనుకందిరిగి, బ్రహ్మక్షైనను కంటబడకుండ “ఇటలీకి పయనింప ననుమతి పత్రమంది.

గ చివరి కెట్టలొ 'బెర్లిను' చేరుకొన్న వెనుక కలవరపడెదరీ వెడంగులెల్ల:; వైరి వర్గంబె నీ యుక్తి వైభవమున కబ్బురం పడునయ్య! లోకైక పూజ్య!

మ॥ _ జననీ దాస్య విముక్తికై యమరభోజ్యంబౌ సుధాభాండమున్‌ గొని తేఅన్‌ జను వైనతేయునిగతిన్‌ ఘోరాతి ఘోరంబుగా ఘన సంగ్రామము సాగువేళ, దురహంకార ప్రభుత్వంబునే కనులన్‌గప్పి విదేశమేగితి, వశక్యంబేది నీ ప్రజ్ఞకున్‌.

ఛ॥ జలముల మధ్యలో మొసలిచాడ్పున(. బంచమహా సముద్రముల్‌ కలయఃజరించి. పై6దిరుగు గంధగజంబులవంటి నౌకలన్‌ జలనిధిపాలు సేయ6గల జర్మనువారిని నూత యంత్రముల్‌ గలవని నృష్టికర్తకును కన్నులు గప్పు నొకానొకప్పుడున్‌.

ఉ॥ అట్టి విచిత్రమైన జలయానవతంసములో బ్రయాణమై యెట్టెటులో సముద్రముల నీది తరించి, జపాను గడ్డపై మెట్టీితివందు సోదరుల మేలునకెన్నా విపత్తులంది, నీ పట్టినపట్టు వీడక, సుభాసు! సెబాసనిపించినావాకో!

32

ఉ॥ బుద్దుడు పుట్టినట్టి వరభూమినింబుట్టి స్వతంత్ర యుద్ధ స న్నద్భుండవైన నీవడిగినన్‌ మతి లేదన నాల్క్మయూడునే? సిద్ధము రమ్మటన్నది ప్రసిద్ధినిగన్న జపానుతల్లి, నీ బుద్ధికి నచ్చినట్ల భయముద్ర నొసంగె. రభైకదీక్షకున్‌.

శా మాటన్‌ దప్పి జపానువాది చరియింపన్‌ వారితో నైనం బో రాటమ్మున్‌ జరిపింప సిద్ధమని బాహాటంబుగా6 జాటవే చోటేదీ యింక( బంచమాంగదళ మంచున్‌ బల్క నీ సైన్యమున్‌ పాటింపన్‌ బనియేమి లోకులకు నీపై దుష్పచారంబులన్‌,

శ్రా॥ బర్మాయందు జపాను నడ్డుకొని నిల్బంగా 'అజాద్‌ హిందుపొజ్‌ నిర్మాణంబును, మాతృదేశమున “గాంధీ చేత “క్విట్టిండియా, తీర్మానంబును ఆంగ్లులన్‌ దరుమయిక్తిన్‌ బన్నుటే కాని దు ష్కర్ముల్‌ జాపులంబిల్తువే మనకు రాజ్యంబున్‌ బ్రసాదింపంగన్‌.

చ॥ జనకునిచే బహిష్కృతికి జంకక మానవ సంఘసేవకై యనుసమ దీక్ష(గైకొని మహామహిమాన్వితుండైన రామమో హనుని విధాన 'కాంగ్రైెసు', “మహాత్ముని” వీడి విదేశగామివై చనియు మహత్తరంబయిన సాధనచేసితి మాతృభూమికిన్‌.

మ॥ మలయాయందు, సయాము దేవమున బర్మాలో జపానీయ సే నలచేంజిక్కిన భారతీయులట నానాకష్టముల్‌ బొందుటన్‌ దొలఃగింపంగ “ఆజాదుహిందు ఫవుజున్‌ దోడ్తోడ నిర్మించి, పే ర్నిలువంబెట్టితి సాటిదేశబులలో నీ మాతృదేశానకున్‌.

ఉ॥ అందలి నాయకోత్తముల యందొక స్వార్ధములేదు, చేరువా రందజు దేశభక్తి మహితాత్ములు జంకు కళంకులేని స్వ చృందభటుల్‌ స్వరాజ్యపద సాధనయే తమలక్ష్య మిట్టి భూ వందితసైన్య నిర్మితెకి వందనమయ్య సుభాసునాయకా!

ఉ॥ ఈవు విదేశభాగముల నెందుంజరించిననైన( దత్ర్రజల్‌ దైవమువోలె. జూతురంట! తద్దయుభక్తిని మార్గమందు గ్రొం

33

బూవులు చల్లువారలంట! బోసు! స్వదేశమునందు.బుట్ట ని న్నే విధిః గొల్పనోచుకొన నేరని మా దురదృష్టమే మొకో!

సి॥ _ పోరాటమని నీవు నొరెత్తితినాలేదా

యువయోధతతిముందు కుజికి నిచిచె, ధనసహాయముమాట తల పెట్టితివా లేదా

కనకంబు వర్షమై కాల్వగట్టె, భరత ముక్తికి దీక్ష ప్రకటించితివాలేదొ

నెత్తుటి చేవ్రాళ్లు నిండిపోయె, సహకారమని చేయి చాచితివోలేదొ

“జాపులు” నీ కడ్డు సలుపరైరి,

గ॥ దెసలు చెవుడెత్త, శంఖమెత్తితివొలేదా గడియలో వేల సైన్యాలు కదలివచ్చె ఎచట నుండిన జరుగని దేదినీకు? విలువ కలిగిన భారత వీరమౌళి।!

ఉ॥ _ నీ నగుమోము దామరయు నీ స్వజనావనదీక్షంజూచి స న్మానము సేయంబోని, యభిమానము చూపని భారతీయుండే కానంగరాండు, నీ యెడల గౌరవభావము నాకెకాదు, లో కాన సమస్త జీవులకు( గల్గినదయ్య॥! స్వతంత్రయోధుండా!

ఆ| బుద్ధ గురువరేణ్యు పురుటింటివాండన్న ఘనకతంగనియొ, వీరగాధ వినియొ, బోసువీర! నీకు 'ఆసియా' రాజ్యముల్‌ స్వాగత౦ంబు లొనఃగి సత్కరించె.

ఉ॥ పున్నమనాండు వెన్షిలలు భూ భవనంబున వెల్లవేయంగా కన్నుల మంచు బాస్పములు కార్చెడు శ్యామల వృక్షపంక్తులో యన్నటు, నీ ప్రబోధసుధలానిన భారత పౌరచిత్తముల్‌

కన్నముదంబునాండు వెలిగ్రక్కినదయ్య సువర్ణవర్షమున్‌. 34

ఉ॥ బంగరు విగ్రహంబునకు. బ్రాణము, రోషము వచ్చినట్టు, దీ ర్చాంగము హంగుమీఅగ, సభాంతర వేదికమీద నీవు భ్రూ భంగ మొనర్చి కార్మాగిలుభంగిని పొంగి యుపన్యసింపంగా అంగము పుల్కరించెనుకదా! సచరాచర భూతధాత్రికిన్‌.

ఉ॥ _ ఆ సభలోం గ్రుధావివళలై పరతంత్రతమీద ఖడ్గముల్‌ దూసిరి హుంకరించిరి సతుల్‌ సహితంబును, వారునెత్తుటన్‌ వ్రాసిన సంతకా లెబుపు వన్నెయ తగ్గక, మాసిపోవకే భాసిలుచుండె నేటికిని భారత నారికిం గుంకుమాకృతిన్‌.

ఉట శిక్షిత భారతీయులు వసించెడు దీవుల నండమానులన్‌ శిక్షిత భారత ప్రముఖ సేనలతో నిజరాజధాని సం రక్షణసేసి, 'స్వేచ్చమెయి రాజ్యముసల్చిన రాజకీయ ఫా లాక్షు(డవీవు శాత్రవకులాటవులన్‌ దహియించు నేర్పునన్‌.

శ్తా॥ అంభోజాప్తుండు క్రుంకనట్టి ఘనరాజ్యంబేలు నాంగ్లీయ సం రంభం బెక్కడ! నిన్న ఏర్పడిన నా రాజ్యంబు, నేనేడ! నం చుం భీతిల్లక. కొండ ఢీకొనిన యెశూరాగ్రణీ! నీ జయా రంభమ్మున్‌ వినుతింతు, నీ విమల ధైర్య శ్రీకిం గేల్మోడ్చెదన్‌

చ॥ _ నరముల వేడినెత్తురు రణాంగణభూమికి దారితీయంగా మెఅియు స్వరాజ్య తృష్ణ తనమీది విరోధి బలాదికత్వమున్‌ మఅపానరింప, శాత్రవులమార్కొనంబోవు ప్రతాపశాలియౌ పురుషునకున్‌ జయాపజయబుడ్ది జనింపదు నైజమే కదా!

ఉఊ॥ లాలిత భారతాభ్యుదయ లక్ష్మికి లాంఛనమై పవిత్ర భా వాలకు రంగుదిద్దెడు త్రివర్ణ పతాకము కేలయబూని, “ఇం ఫాలు' రణ ప్రదేశమున బాదము మోపిననీకు నీదు "సై న్యాలకు స్వాగతంబిడి, ఆహా! యని మెచ్చిరి భారతప్రజల్‌.

శా॥ _ చజెండాపైని, త్రివర్ణకాంతి, హృదయ క్షేత్రంబులో గాంధిజీ 35

నిండుం బున్నమ మోమువెల్ల, 'జయహింద్‌' “ఢిల్లీధలో. నాదముల్‌

నిండన్‌ దిక్కులయందు. నీవు రణ కే లిన్‌ భేరి మైోగింప, నీ

దండున్‌ మార్కొన జూలువా( డెవండు నేతాజీ! సమిద్భూమిలోన్‌

ఆ॥ సత్వర స్వరాజ్య సంపాదనార్ధంబె జాపు సేనతోడ సహకరించి = చండహింసతోడి దండయాత్ర భయంబు భరతభూమి కీవు పొపినావు.

మ॥ కలకత్తా నగరంబు బాంబులకు ధధ్ధాబయ్యె, హా! హా! రవం బులు సీ వీనుల సోకె. గంటకములై బోసూ! భవచ్చిత్తమే కలనన్‌ నీరయిపోయెనో? యెటుల వక్కాణించితో జాపనీ యులతో? నిల్చె విమానధాటియు మహాయుద్ధ ప్రమాదంబులోన్‌.

చ॥ కడపటి పానిపట్టు రణఘట్టములో మహరాష్ట్ర సైనికుల్‌ విడిచిన వాలుకత్తులకు వెండియు. ద్రుష్పులుడుల్లంజేసి, పెం పుడిగిన హైందర ప్రతిభ కూపిరివోసి స్వతంత్ర 'సైన్యముల్‌ నడపిన యేకసారధివి నాయకరత్నమ నీవొకండవే.

ఉ॥ _ జాతి విభేదముల్త్‌ మనకు శాశ్వత బంధములై బ్రిటీషు దు ర్చీతికిజెందు రాజ్యముననే పొడసూపు, స్వతంత్ర గౌరవ శ్రీతనరారు నద్దరికి జేరంవటంచు “అజాదుహిందు" ని ర్మాతవు నీవెజింగి బుజుమార్గము.జూపితి వెల్లవారికిన్‌.

గ॥ హిందువులు, ముస్లిములు, సిక్కు లెల్లవారు భరతమాత బిడ్డలటన్న భావమొప్ప, మేటివై సైన్యముల నొక్కత్రాటిమీద మలపినావు జాతీయత నిలిపినావు

36

ఆ॥ త్యాగశక్తి యనెడు తలు€గని నూనెతో దేశభక్తి మెజుంగు దివ్వె నిలిపి హృదయమనెడు సెమ్మె పదిలించుకొన్నావు జోడులేని బిరుదు జోదువీవు.

గ॥ మిత్రమండలి ధాటికి మెడలు విఠిగి క్రూర సర్పంబు జర్మనీ కూలంబడియె, ప్రళయ బాంబుల సెగతోడ భయమునాొంది జాపు సైన్యంబు 'టోకియో' దాపుచేరె.

గ్‌॥ ఎల్లదేశాల నెత్తురు బేరులందు ముంచియెత్తిన యుద్ధంబు ముగిసిపోయె తూర్పుదిక్కున శాంతి ప్రత్యూష రేఖ రమ్యత వహించె నాఖేండ్డ్ల రాత్రి వెనుక.

ఆ॥ సింగపూరు మొదలు రంగూను పురిదా(క వెదకి వెదకి బోసు వీరువరుల పట్టి తెచ్చె నపుడు భారతభూమికి, కరుణలేని తెల్ల దొరతనంబు.

(11 కరడుగట్టిన రక్తనిర్హరిణి కరణి నరుణ కాంతి దిగంతంబు లలము కొనంగ అల్లదే! కానుపించెడి ఢిల్లికోట

వ్య ఈ దుర్గముననుండి యెగసిన దొకనాండు

పృధ్విరాజు ప్రతాప భీషణాగ్ని ఈ కోట తలుపుతో డీకొన్న దొకనాండు గజనీ మహమ్మదు గజబలంబు, ఏ7

ఈ కోట బురుజుపై కెత్తించె నొకనాండు బాబరు, నెలవంక బావుటాను. ఈ దుర్గమెక్కి గర్జించిన దొకనాడు మెజస్‌ి, యాంగ్లీయుల మరఫిరంగి, గ్‌ గత చరిత్రలు నిద్రించు కరినశయ్య నవ్యభారతలక్ష్మి కంత:పురంబు ఈ మహాదుర్గమేసుండీ! యిందు నేండు బందియైయున్నది అజాదుహిందు ఫొజు.

ఆ॥ అను(గు సుతులరాక యాలించి సానంద బాప్పనేత్రయగుచు భారతాంబ యెదురువచ్చె(గాని యినుప సంకెళ్ళతో నున్న సుతులంగాంచి యులికిపడియె.

ఆ|| తరతరాలముందు తాతల యుగములో బూజుపట్టినట్టి రాజభక్తి గాల(దన్ని దేశకల్యాణకరులౌట నేరమయ్యె బోసువీరులకును.

ఆ॥ _సాకుచెప్పి మనల సామ్రాజ్యవాదంబు గొంతు నులుమ(దలంచె నంకెకాని మేకపిల్ల లేత మెడమీది తోడేలు కారణంబుచెప్పి కజచునాక్కొ!

ఆ భరత జనని క్రోధపరవశయైనాండు గద్దరింప, దెసలు దద్దరిల్లె, ఎజ్జకోట తలుపు నెజ్టివాసెను, కను లెజ్టంజేసె సృష్టియెల్లంగూడ,

గీ మధుర, కలకత్త, బొంబాయి మఖి యనేక నగరములలోన గ్రోధాగ్ని పొాగలుగ్రమ్మె

38

శుష్కవనమున గార్చిచ్చు చొచ్చినట్లు దేశమున విప్లవజ్వాల తేజరిల్లె. శా॥ 'ఢిల్లీకోట విచారణంబు వలదండీ' యంచు విద్యార్థులే కల్గోలంబున ముంచివైచిరదె "కల్‌కత్తా' పురిన్స్‌ రక్తపున్‌ జల్లుల్‌ వెల్లువలై ప్రవించినవి స్వేచ్చా విప్లవ జ్యోతిలో తెల్లంబయ్యెను బాలవీరుల జగద్విఖ్యాత శార్యోన్నతుల్‌. ఈ॥ బలవంతముగ! జేయు బంగాళ విభజనం బును రద్దుచేయింపం బూనునాండు. 'జలియనుబాగు'లో చెలరేగిన దురంత ములవార్త బయటికి పాక్కునాండు, ఉప్పుసత్యాగ్రహం బూరూర సాగించి శాసనోల్లంఘన జరుపునాండు, తిరిగి, 'క్విట్టిండియా' తీర్మానమున నెల్ల దేశ నాయకుల బంధించునాండు, గ॥ ప్రజలలో నిట్టి యుద్రేకభావ మెప్పుడు కలుగ€గాలేదు నీ పేరు కలిగియున్న పుడకనైనను శిక్షింపం బూనిరేని తిరుగంబడ సిద్ధమైనది దేశమెల్ల. గ్‌॥ వింతై తోచెడి నీ చరిత్ర కధలన్‌ విశ్వంబు కీర్తించె, ది గ్లంతుల్‌ వీనులువంచి విన్నవి, యసంఖ్యాక ప్రజానిర్మల స్వాంతంబుల్‌ త్రుటిలో హరింపంగల యీ సమ్మోహనాస్త్రం, బయ స్కాంతం బెవ్వరు నీ కొసంగిరి సుభాశ్చంద్రా! సుధీమండనా! గ్‌॥ అంబునిధివంటి కుక్షి మధ్యంబునందు సకల మతముల కంచితాశ్రయము నొసంగి దేశముక్తికింబోరు జాతీయసంస్థ అభయ మిచ్చినదయ్య నీ యనుచరులకు. 39

గ॥ బోసువీరుల రక్షించు పూన్కితోడ కచ్చెబిగియించి భరతోర్వి హెచ్చరింప మత నిభేదంబులెటు మటుమాయమయె్యె ఖంగుమని మోగె నొక్కటే కంచుగొంళు

గీ॥ త్‌ల్టికై నెత్తురోడిన తనుజవరుల తల్లి యెదుటనె యురితీయ(దల6చినారు తిరిగి చెల్లించు( దగినరీతిని, స్వతంత్ర భారతము విస్మరింపదీ పరిభవంబు.

గ్‌ ఒక్క వీరుడు నురికంబమెక్కెనేని మీకు మాకును నికమీద మిగులుటొక్క యుద్ధమన్నారు “కాంగైసు'. యోధులెల్ల: అభయమిచ్చిన వెనుక వెన్కంజలేదు.

గ్‌॥ సరిగ నిరువది రెండు వర్షములముందు తొడిగి విడిచిన 'లాయరు' దుస్తులిపుడు బయటికిందీసి జవహరు పండితుండు అరుణ దుర్గంబునకు€ బైనమైనవా+డు.

మ॥ అల ఢిల్లీపురి, నెజ్బదుర్గమున న్యాయస్థాన మధ్యంబులో కలితక్షాత్రు లజాదుహిందు రణదీక్షల్‌ గొన్న సేనాపతుల్‌ నిలుచున్నారదె “షానవాజి సెయిగాల్‌ 'ధిలాను' ముదాహతె

ణు ౪ వెలిభాగంబున ఘోషపెట్టునవిగో! విశ్వ ప్రజాకంరముల్‌,

మః తెలిబుగ్గల్‌ గల వృద్ధ మూర్తి యతఈడే దేశాయి, ఆ ప్రక్కనే పలుకుల్‌ తూచి వచించువాండె మనజహ్వర్లాలు, రుంరూమరు తల లాడించెడు వారలే సుమి సభాధ్యక్తుండు, న్యాయాధిపుల్‌.

ఆః క్షీర వార్జింబోలు శ్రీ బోసువీరుల చివ్య చరితమును మధించుకొలంది( శత్త0

బహుళరత్న్షచయము ప్రభవించునేకాని కాలకూట విషము కానరాదు. ఆ॥_ ధీరమూర్తియైన దేశాయి తననోటః గుంభవృష్టివోలెం (గుమ్మరించు మాటలెల్ల హృదయపేటికాంతరముల:+ బదిలపఅచుకొనిరి భరతసుతులు స్‌ మువ్వన్నె టెక్కెంబు బురుజు పై గట్టించి రీవితో అండమాన్‌ దీవింజొచ్చి. నామధేయము చెక్కి నాణెముల్‌ ముద్రించి టంకసాలలయం దలంకరించి, మందు పేర్చించి, సిబ్బంది బారులుతీర్చి పగవాని శిబిరంబు 'పైకివెడలి, ప్రతి పొరుండును స్వేచ్చం బడయులాగున, ప్రజా పరిషత్తులో రాచపనులుదీర్చి, గీ॥ సాటివాని మీద సమరంబు ప్రకటింప హక్కుగల ప్రజానియంత యగుచు ప్రభుత నడుపుకొన్న ప్రభువు “నేతాజి యే దోషియయ్యె తెల్లదొరలకౌర! ఉఊ॥ దాసుండు౯కాడు జాపులకు, దారులుదోచు తలంపులేదు, స్వే చ్భాసముపార్దనార్ధముగ సర్వము నొడ్డిన త్యాగమూర్తి, పే రాస వహించి, యన్యుల దురాక్రమణం బొనరింపలేదు, మా బోసు మహాశయుండు, తలపోయంగ నెట్లపరాధియయ్య్యడిన్‌. యున్న యంతలోనె యొక్కనరుడు స్వీయ మాతృభూమి స్వేచ్ళకై పోరాడు హక్కు6గోలుపడునె? అఆయ్యలార! జే

క॥ దండెత్తి వచ్చు 'నాజీ దండులకు బెదరి ఫ్రాన్స్‌ తలదాచుకొనెన్‌ లండనులో. నందుండియె భండన మొనరించె చెల్లుబడి కాలేదా? ఆ॥ పరుల పెత్తనంబు పడలేని “అమెరికా సొంత యేలుబడిని జూఅగొన(ంగ పురిటిగడ్డ తోడ తిరుగ(బడ్డదికదా రాజభక్తియెట్లు రాలిపోయె. అ॥ బురదలోనజిక్కి పారలాడు గజరాజు పైకినిక్కిరాక బ్రతుకుటెట్లు? 'స్వేచ్చకొఅకు పోరుసేయుటే తప్పైన పతితజాతి ముక్తి, బడయుటెట్టు. క॥ అని పెక్కు న్యాయశాస్త్రవు గనులందలి మేలు జాలు కదలించి, కళా వననిధి, దేశాయి, జగ జ్ఞనముల నాక క్ష్రణముపాటు చకితులంజేసెన్‌ గీ దాస్యనిర్ముక్షైకై పరతంత్ర జాతి జన్మహ క్కిదియని ప్రపంచంబు నెదుట బుజువు గావించిన యమోఘ విజయశాలి అకట! మృతుండయ్యు దేశాయి అమరజీవి. గీ! ఓ బులాభాయి! నీవు వాగ్యుద్ధమందు పెదవి కదలించి శస్త్రముల్‌ వదలిజేని న్యాయమూర్తుల టాతిడెందములలోన గ్రుచ్చుకొనకుండ వెనుకకు వచ్చుటరుదు. గ నిగ్గులొలికించు చిరు పాలబుగ్గలొప్ప నంగకములెల్ల ముసలివి యయ్యెంగాని శై!

హుంకరించి ఖణిల్లని అంకెవేయు కోడెప్రాయంబు నీలోన కొఅంతపడదు.

ఉ॥ _ తకోయదపంక్తిలో నుఖుము తొయ్యలి కంరమువోలె హర్ష సం ధాయకమై రుచుల్‌ గురియు తావకవాదసుధా ప్రవాహమున్‌ దోయిటజుతీ మా చెవుల త్రుష్టులుడుల్లెను నేటి, కో బులా భాయి! అఖండవాగ్మివి, అపారము నీ ప్రతిభావిలాసమున్‌.

గ॥ __కోధవశులైన నలువదికోట్ల ప్రజల నాలుకలునాండు నీనోట నాట్యమాడె ఇనుప సంకెళ్ళు పటపట తునింగిపోవ బోసు వీరులు బంధనిర్ముక్తులైరి.

గ॥ ప్రజల యావిష్ట ృదయముల్‌ పల్కరించి వెడలివచ్చిన మాటకే విలువలేక వ్యర్థమగునేని సత్యమే వ్యర్థమగును గాంధి వాదంబు నట్టేటంగలయకున్నె.

జూ ఆనాటి చరితయే యఖిల భారత చరి

త్రమునందు స్వర్ధ్ణాక్రరముల వెలుంగు ఆవేళనే తనయాట సాగదటంచు

నాంగ్ల సింహము వెనుకడుగుయెట్టె, ఆ వెంటనే నిరాశాతిదీనములైన

కనులందు గర్వరేఖలు జనించె, ఆనిమేషమునందె యందథఠి హృదయంబు

లానందమునః దేలియాడ6 గలిగి,

గీ॥ అపుడె తామును మొనగాండ్ర మనుచు భరత నాయకులకు మోసంబులు జ్ఞప్తివచ్చె బోసువీరుల విడుదల చేసినపుడు ఢిల్లిలో పెద్దపండుగ వెల్లివిరిసె.

43

సీ ఘనపరాగ్రములయ్యు గత్యంతరములేక

పోరాటమున లొంగిపోయినారు,

మాజఖుమాటాడిన మరణశిక్ష విధించు జూపు సేనలక్రీింద సమసినారు,

కడుపు చిచ్చుకు! దాళంగాలేక యడవిలో పచ్చియాకులుతిని బ్రతికినారు,

పీలుపుతో స్వాతంత్ర్య కలనకుద్యోగించి భుజశక్రియుక్తులై పోరినారు,

గ ఆకట! మన “బోసుబాబు" నా డడ్డుపడక యీ స్వతంత్రోద్యమంబె దేకెత్తుకున్నం జేరియుండునె జాతీయసేన యిటకు కలుగునే చూడ(గలుగు భాగ్యంబుమనుకు

గ ఎలమి 'నేతాజికి తలలోని నాల్కలై

నడచుకొన్నట్టి సేనానులార! మూడు సంఘముల ముమ్మూర్తులై జాతీయ మార్గదర్శకులైన మాన్యులార! స్వాతంత్ర్యమునకు సర్వము సమర్చించి వి రోధుల ఢీకొన్న యోధులార! పరులొనంగిన తుచ్చపదవులు త్యజియించి దేశసేవకులైన ధీరులార! సీ అహహ! నేటికి మాదు భాగ్యంబువలన విడుదలై వచ్చితిర! బోసువీరులార! షానవాజి! సైగాలు! ధిల్లానుసింగు! స్వాగతంబు జైహిందు సుస్వాగతంబు! చ సదమల లక్ష్యసిద్ధికయి స్వార్ధము వీడి, ఫిరంగిగుండ్లకున్‌ బెదరని గుండెనిబ్బరము పెంపెసలారంగ మీరు భూమిపై జీతే

వదలిన వేడి నెత్తురు ప్రవాహములే తొలిసంజ కెంపులై పాదల, స్వరాజ్య భానుండదె పూర్వపు దిక్కునంగానుపించెడిన్‌. ఉ॥ _నట్టడవిన్‌ మహారణ మొనర్చిన పట్టునందిండిలేక యి క్కట్టులంజెందియున్‌, రిపునికాయముపిల్పు. దృణీకరించి, “బి స్కెట్టు'ల వేల? గడ్డితిని సిద్ధము యుద్ధము 'సేయనంచు మీ దిట్టఠనంబు చూపితి రదే, నిజమైన స్వతంత్ర బుద్ధియున్‌, ఆ॥ పొట్టిజాపుసేన చుట్టుముట్టిన వేళ సింగపూరులోన లొంగిపోయి నల్ల సైనికులనె నట్టేట విడిచిరి రంగుదొరల నమ్మరాదు నిజము. స్స “స్వాతంత్ర్య లక్ష్యంబు సాధింపంజనుచుండ పరతంత్రులకు రాజభక్తియేల? సామ్రాజ్య తత్త్వంబు సమయంజేయుచునుండ కుల మత భేదాల గొడవమేల? స్వచ్చంద వీరులై శంఖంబు.ంబూరింప శత్రుసైన్యము(జూచి జడియనేల? మాతృపాదముచెంత మరణంబులభియింపం 'బాణాలపై నాసపడంగనేల! గ్‌॥ దండధర విక్రముండు నేతాజి మనకు నాయకుండయి సమరంబు నడుపవచ్చి జేరంగారండు జాతీయ సేనయందు విజయధనులార! భారతవీరులార! గ్‌॥ అనుచు నేతాజి సందేశ మఖిల దిశల మాజు(మోగించితిరి స్వాభిమాన మెసంగ వీరభటులు మున్ముందుకు వెడలివచ్చి దాస్యముక్తికి సర్వంబు ధారవోయ షీర్‌

శః ఎట్టెట్టూ! గగన ప్రయాణమున మధ్యేమార్గమందున్నచో నట్టేబన్‌ బడునావపోలిక విమానంబుర్విపై(గూతలెనా? అట్టే “బోసు క్షఠాంగు౪డయ్యెన? చికిత్సార్థంబు కొంపోయిరా కట్టా! ఎట్టీవిషాదవార్త మృతి నిక్కండయ్యెనా యింతకున్‌ ఉ॥ ఎందజొ చూచినట్లు వచియింతురు నీ మరణంపువార్త: మా డెందము విశ్వసింపక, అటే స్మరియించు: నిగూఢ మూర్తివై యెందు వసించుచుంటవా? యిణకెన్ని దినాలు ఎయోగబాధ. ని సుందరమూర్తిచే హృదయ శోకము! దీర్చుము దేశమాతకున్‌ గ్‌! వీఠరరస రంజితంబు నీ విమలచరిత భావవీధిని దలపోసి భరతమాత కనుల నానందబాప్పముల్‌ కడలుకొనంగ నెదురుచూచుచునున్నది సదమలాత్మ! సీ విలిభింప(బడె దిశాఫలకంబులందు నీ యపరంజి దివ్యనామాక్షరములు, పూజింపంబడె పైడిపూలజల్లున నీదు విశ్వమోహన రమ్యవిగ్రహంబు, జళిపింపబడె తళత్తళలు మీఅంగనీ యొఅనుండి దూసిన కజకుకత్తి, మోగింపంబడె మహాంబుధుల వెంబడి, నీదు సరిలేని స్వాతంత్ర్య సమరభేరి, గ॥ _ పర్యులెత్తించె భారత ప్రజలనెల్ల (ప్రాతఢిల్లీకి నీ వీర భవ్యగాధ నిన్నుంజెనకి సజీవమై నిలువ(గలదె చావనైయున్న ఆంగ్లేయ సర్చరాజు. సీ. కొంగొత్త మీసంబు గోటికందిననాండె, దుమికినావు స్వరాజ్య సమరమందు, శీర్‌

గృహమేధి జీవిత గహనంబు చాజకుండ. నిలిచినావు కరోర నియమమందు,

త్యాగపుష్పముల స్వాతంత్ర్య లక్ష్మికి బూజ నడపినాండవు జైలుగుడులయందు,

జాతిపేరిట ప్రతిష్టాదివ్యకేతనం బెత్తినాండవు దిశాభిత్తులందు,

గీ॥ సాటిలేనట్టి నీ సైన్యధాటి విన్న గాంధి, జిన్నాలు, జహ్వరు, గఫరుఖాను లెదురుగా వచ్చి స్వాగత మిచ్చినారు భువన ముప్పాంగె నినుంజూచి బోసుబాబు!

ఉ॥ నాకు సుభాసుబాబు మృతి నమ్మికలేదనుచున్‌ మహాత్ముండే వాకొనె: నమ్మహామహుని వాక్కులు దీవనలై ఫలించెడుం గాక! స్వతంత్ర భారత జగత్తున కెల్లను రాకవోలు నీ రాక జయంబుంగూర్చి జనరంజకమయ్యడి బోసునాయకా!

సీ మూండు వన్నెలతోడ మురిపించు టెక్కెంబు

ఢిల్లికోటను ప్రతిష్టించుదా6క, రెండువందల యేండ్ల నుండి సాగిన ఆంగ్ల పరిపాలనకు స్వస్తి జరుగుదాంక, చెలంటెట్టంబడియున్న భరతమాత స్వతంత్ర వీరమాతయనంగ వెలయుదాంక, యువకులు రక్తమాహుతి యిచ్చి స్వాతంత్ర్య దీక్షకెత్తినకత్తి దించుదాంక,

గీ కాలుమోపను బానిస నేలమీద నంచుంగాంబోలు దీక్షవహించితేమొ దెసలు వెలింగించు స్వాతంత్ర్య తేజమందు సాంపుపెంపారె భారతక్షోణియిపుడు.

క్‌

ఉ॥ ధీరుడు వీరజహ్వరు(డు తేజమెలర్చ( బ్రజాహజైకదీ క్లారతితో బ్రభుత్వరధసారధియయ్యె, స్వరాజ్యభాను సం ధ్యారుణకాంతి పల్లవితమై చెలువారెను ఢిల్లికోట. కో భా రమణీయమైనది ప్రభాతము నవ్యకళా ప్రభూతమై

ఉ॥ ప్రాయము నల్వదేండ్రపయి(బడ్డదికాని జిజేంద్రియుండనై స్వీయచరిత్ర మంకితము!చేసితి భారత మాతృముక్షికై, హాయిగ నవ్యభారత స్వయంవరమందు స్వరాజ్యకాంత నీ ప్రేయసిగాంగ సౌఖ్యములం బెంపువహింపుము వంగకేసరీ!

గః సద్యశశ్చంద్రికల సుభాశ్చంద్ర! నీవు భారతాకాశసమను బరగుటెపుడొ? సంతతాహ్లాద పారవశ్యమునం దేలి భారతంబెప్టు స్వేచ్భతో( బరువులిడునొ!

సీ కడుపగ్నిగోళమై కనల నేడ్చుచునున్న

కన్నతల్లి యవస్థ కనికరించి, కుడిచేయి విరిగిన ట్లడలిపోయెడు గాంధి హృదయవేదనయైన మదిందలంచి, అట్టి వీరుని తోడుపుట్టునా యని కుందు జహ్వరుపైసుంత జాలిపాడమి, కలువ నెచ్చెలి రాకకై చకోరములట్లు తపయించు ప్రజలను దయదలంచి,

గః దిగులుతో సగమైన నీ దేశమునకు

కడకు నొకసారి దర్శనంబిడంగలేవా? ఆరిపోవని నీ వియోగాగిన్నకతన ప్రకృతి శోకించి మంచు బాప్పములు విడిచె. సీ _ నిలిచిపోలేదింక నీ పేరు విన్నచో తెల్లవారికి గుండె జల్లుమనుట, త్రి

మరచిపోవంగలేదు భరతదేశంబునీ సాగించిన విచిత్ర జైత్రయాత్ర.

తీరిపోలేదు సంతృప్త మీజగనిన్ను దర్శింపంగోరు నేత్రాలతృష్ణ.

దాటిపోవంగలేదు నేటికైనను బ్రజా నేతవై నీవు రాణించుగడియ,

గీ! ప్రణుతికెక్కిన భారత రాజకీయ గగనమణివైన నీమూర్తింగానలేక యెల్లలోక ముత్కంరతో నెదురుచూచు బోసు! ఎన్నాళు లజ్ఞాత వాసమింక?

స్‌॥ డీవెలరావంటి ధీకాలియుండగా

“ఐర్లండు' భయపడ నవసరంబె? “జార్జివాషింగ్రను' సమరాన గర్జింప “అమెరికా' స్వాతంత్ర్య మాపంబడెనె? “లెనిను' మహాశయుండని మొగ్గరముదీర్చం బ్రజలకు రాజ్యంబు పట్టపడదె? సకల తురుష్క నాయకుండై 'కెమాల్‌ పాష' దేశగౌరవము సాధింపలేదె?

గ॥ నీవు సేనానివై ముందు నిలచియుండ భరతదేశంబునకు నేమి కొజంతగలదు? మూండు నిమిషాల ఢిల్లీని ముట్టడించి వేగమైోగింపవే యింక విజయథఢంక?

ఉ॥ కత్తి ధరించి శాత్రవుల కంధరముల్‌ తెగగోసి స్వేచ్చకై నెత్తురుధారవోసిన యనేకులు భారతవీరులందులో కోత్తర మూర్తివైన భవదుజ్వుల సాహసగాధ విన్నచోం జిత్తము వేయి వ్రయ్యలుగ6 జీలి స్రవించెంగవోష్టరక్తముల్‌.

4

ఉ॥ ఎందథి వీరగాధలు మహీవలయంబున. గీర్తి వెన్నెలన్‌ జింది, చరిత్రకుస్‌ మెబు(గు చెక్కంగలేదు: భవచ్చరిత్రమా నందమయంబుగా( జేవులనాటనవేళ ముదశ్రుబిందువుల్‌ డెందము పొంగి కన్గానలడిగ్గును దేహము పుల్కరించెడిన్‌

ఉ॥ ఛీమహనీయమూర్తియెడ నిర్మల భక్తికి నానవాలుగా6 గోమల పద్యపుష్పముల(గూర్చిన యీ కృతఠిమాల, నీయశః కామినికంఠసీమకు వికాసముదోప నలంకరింతు. స శ్రేమను స్వీకరింపుము సుధీవర! జన్మదినంపుంగాన్కగాస్‌

ఉ॥ కట్టలు క్రైంచి లోకముల(గప్పెడు నీ చరితాంబుధిన్‌ రుచుల్‌ పుట్ట, మధించి, యయ్యమృతపూరము పద్యములన్నబిందెలస్‌ బట్టి కళాపిపాసువుల పంక్తికి వడ్డన 'సేయువాండ. నీ పుట్టిన పుణ్యదేశమున+ బుట్టినయందుకు గర్వమొందుచున్‌.

క్‌ ఒక మాటచెప్ప మజచితి వికలగతిన్‌ మతపిశాచి విహరింప, భయా నక దృళ్యమైన దేశము నొకమా అిటువచ్చి చూడుమో నేతాజీ!

చ॥ అరువది వత్సరంబులు మతైక్యత శాంతిని సంఘటించి దు ర్భర పరరాజ్యభూతమును భారతవలీరులు పాజఅ6ద్రోలు నీ తరుణమునందు నొండొరులు తామస బుద్ధిని భ్రాతృకంరముల్‌ నణుకంగ సిద్ధమైరనుచు నవ్వెడివారదె సభ్యమానవుల్‌

సి; _ఘోరీకి మనయింటి గుట్టుపట్టెతింగించి

పృధ్విరాజును మట్టుపెట్టునపుడు, భామినీ బలగంబు రామరాయలంబట్టి

తల్లికోటను గొంతు తఖుగునపుడు, త్రీరంగపట్టణ సింహకవాటాన

టిప్పువీరుండు స్పృహతప్పునపుడు, ధీర మహారాష్ట్ర దిగ్ధంతి యూధంబు

చీలి యొక్కొక్కటి కూలునపుడు,

50

గ॥ మనయనైక్యత, మనలో ప్రమత్తబుద్ధి యిన్నింటికి. కారణంబులై యున్నవనుచు గుజణుతుపట్టరు నేటికీ కొమరులనుచు పరితపించుచునున్నది భరతమాత. గః... ఒక్కపరి రాష్ట్ర విభజన ధిక్కరించి ఐక్య బంగాళమని తెగ యజచినట్టి జిహ్వలే నేడు తమపాలు చీల్చుమనెడు స్థితికి వచ్చెను విపరీతగతులు కంటె. గీ॥ ఇట్టియెడ నీవు బెంగాలు మట్టిమీద కాలువెట్టిన నేమౌనా కాలమెలుంగు: హిందు ముస్లిములకు నేండు పొందులేదు కఅకు కత్తులతో జెలగాట మయ్యె. శా॥ ఎన్నో యేండ్లొక నేలపై బ్రదికిరే హిందూ ముసల్మానులా యన్నల్‌ దమ్ములు భిన్న దేశములవారైనారు; సర్వ ప్రజల్‌ భిన్నుల్‌గాంగ సృజింపంగాంబడిన “పాకీస్థాను' సౌధంబులో జిన్నాగారు నివాస ముండెదరు, ముస్లింజాతి సేవింపంగన్‌. సీ; తాలుదాల్త 'కలకత్త' పొలిమేరలో దూంకి గంగోదకమునెల్లంగలుషపటిచె, ప్రాంకినాకాళలిలో ప్రళయనాట్యముచేసి పుణ్యకాంతల తాళిబొట్టు తైెంచె, బీహారు. జొచ్చి నిర్భతిమై విహరించి పచ్చినెత్తురు గాలివాన విసరె, అవల పంజాబులో నట్టహాస మొనర్చి యేటిగట్టుల నెజ్జ నీటముంచె, గ॥ _ స్వార్ధచిత్తులు సేనాధిపతులు గాంగ దారిమజు(గులు సమర కేంద్రములుగా(గ 51

మత మహామార్తి నేటికి మానలేదు అడ్డులేనట్టీ స్వేచ్చా విహారములను.

గ _పట్టుతప్పిన “కాంగ్రెసు” పడవ కిపుడు నీవు చుక్కానింట్టిన నావికుండ వైనపక్షాన, మతకలహంబు లనెడి సుడులు తప్పించి యేరీతి నడుపంగలవా?

గ॥ _ ఆరువందేడ్డు విముక్తి పోరాటమందు మచ్చునకువైన నెత్తుటి మజక లేదు మతము పేరిట భారతమాత నేండు కన్న కడుపును బలియిచ్చుచున్న దకట!

గ్‌ ఉజ్వ్వలంబగు 'స్వేచ్భాశహదయమున పురుటి నొప్పుల పగిదిని పాటమరించి కలంత లనివార్యమై తీవ్రగతికి వచ్చె ప్రకృతి ధర్మంబు నరికట్టి ఫలములేదు.

గ్‌ సఖ్యపున్‌ బీజములు వెదజల్లుకొనుచు ధర్మపుంబంట పండించు తలంపుతోడ చేరవచ్చెను శాంతి కృషీవలుండు అడుగొ! మన గాంధి నవకాళియందు. గలండు.

గ్‌ ఒక్క చెంపనుగొట్ట వేజొక్క చెంప త్రిప్పు, క్రీస్తునితోబోల్చి చెప్పందగిన గాంధి దేవుండు, నెత్తురు గాయములను ప్రణయసుధచిల్కి మాన్సంగ బయలువెడలె.

ఉ॥ _ చిరపరదాస్యమన్‌ కటికి చీంకటిదాంటి స్వరాజ్య బాల భా స్కరు(డు నవోల్ల సత్కిరణజాలము భారతరత్న పీఠి పై6 బఖిపి, విచిత్ర వర్ణముల భాసిలంజేసె, దివాంధతుల్యులై వెఖపున దాంగిపోయి రభివృద్ధి విరోధులు మాజఖుమూలలన్‌.

ర్‌2

ఉ॥ _ దేశ విశాలనౌక జలధిన్‌ బయనించుచు. జేరవచ్చె, స్వే చ్భాశయతీర; మీ సమయమందు తుఫానుల హూంకరింపు లా కాశపధంబునిండ( బొడకట్టె, సురక్షితమై స్వరాజ్య నౌ కాశయ ముండ(గా, భయమునంద(గనేటికి నావికాళికిన్‌.

స్‌ ఇతండొకో! వీర భారతమాత గర్భాన

అభిమన్య్యుండై పుట్టినట్టి యోధ. ఇత+డొకో! తెగియించి 'ఇంగ్లీషు' పులులతో( జెలగాటమాడు మాయలఫకీరు, ఇత6డాకో! శాత్రవోద్ధతి/గాల్ప నెప్పుడో టబ్రద్దలయ్యెడి యగ్నిపర్వతంబు, ఇతండాకో! చిన్న భారత సేన సడిపించి కొండ లూఃగించు నుద్దండమూర్తి.

గీ॥ అనుచు! బ్రజలెల్ల నబ్బురంమందిచూడ మాతృభూమికి నొకనాండు మరలివచ్చు మా సుభాశ్చంద్రుండని గంపెండాసతోడ బ్రతికియున్నాము నినుంజూచు భాగ్యమెపుడొ?

చ॥ అతులిత కాంతి మంతుండయి అంబరవీధీ విధుండుదోంప, ది గ్వితతికింగాలు చీంకటులు పేరెములెత్తవె? నీదు రాకచే మత కలహంబులెల్ల మటుమాయములై చనకున్నె సుస్థిర స్థితిమెయి శాంతిచంద్రికలు చెన్నె సలారవె మాతృభూమిపై.

ఉ॥ నీ సహజమ్మ. డార్య గణనీయ చరిత్రుండఖండ భారత శ్రీసతి కొప్పులో విరులు చెక్కిన దివ్య యశస్వి, శ్రీశర ద్చోసు, కవోష్ణ బాష్పజలపూరము కన్నుల జాలువాజంగా వేసరియున్న వాండు నిను వేగిరమే దరిసించు కోరికన్‌.

ఉఊ॥ భానుండులేని దుర్దినముభంగి( సుధాకరపూర్ణబింబమే లేని నిశిధమట్లు, హరిలేని యరణ్యములీల, సత్కళా హీనతనొంది కీడ్పడిన యీ భరతావనిమీ6ద నెప్టు కా లూనుదువోకదా! అభినవోజ్వ్వల కాంతులు తేజరిల్లంగన్‌. 53

శా॥ ఢిల్లీ పట్టణ రాజమార్గమునకున్‌ రీవిన్‌ బ్రసాదించి, లాల్‌ ఖిలాపె మనమూఃడువన్నియల టెక్కెంబెల్ల దేశాలతో సలాపంబులు సేయుచున్న యది సేచ్భామూర్తియై యొప్పు నీ తల్లిన్‌ వీరపురంధ్రి నొక్కపరి సందర్శింపవా యియ్యెడన. సీ విజయకోలాహల ద్విగుణితమై ఢిల్లి మొగసాల జేగంట మైోసిపోయె, వైస్రాయివెండియుప్పరిగ గోపురము పై మువ్వన్నె బావుటా మోసులెత్తి, ప్రభుతారధముడిగ్గి షగ్గాలు ప్రజకిచ్చి పరరాజు సీమకు తరలిపోయె. స్వాతంత్ర్యకన్య హస్తములతో. బూదండ గీలించి దెసలు వీక్షింపందొడంగె గ॥ నీ మనోహరమూుర్తి కన్పింప దేల? భారతీయుల హృదయ విపంచి గుణము భగ్శమై నిస్సృహాగీతి పాడుకొనుట తప్పదామేమి? గుండెలు తల్లడిల్లె. గ్‌ నీవు నిక్కంబుగా మరణించియున్న నీవిశుద్ధాత్మ యచలిత నిష్టంబూని విప్ణవావిష్ట హృదయాల వెనుక నిలచి కదనభూమికి నడపింప(గలదుమమ్ము ఆః భారతంబునందు పలనాటి కథలందు పార్ధసుతుని లీల, బాలచంద్రు€ డటుల నేఃటి భారతాధ్యాయమున నీదు చరిత మజపురాదు మెజుపువోలె -వాదమోో అమయాుటు- ర్‌తీ

నిసే కా నందు

తొలి పలుకు

తెలుగుతల్లిని పలురీతుల సేవించినవారు రెడ్డి సోదరులు. పాలకులై, పండితులై, యోధులై, యోగులై, కవులై, కవిపోషకులై ఆంధ్ర చరిత్రకు వారు అద్భుత మైన భావశబలతను (బ్రసాదించిరి. సర్వతోముఖమైన వారి ప్రజ్ఞ దశదిశలందు. బ్రశస్తి నందినది. ఆంధ్ర చారిత్రక వ్రతమండపమున నేండు తాల్లింటి పాలవెల్లి అగపడకున్నను అందలి అఖండజ్యోతి వెలుంగొందుచునేయున్నది. వ్రతపీఠమున ఆసీనులై ఎదుటి ప్రదీపకళికకు జేజేలు పాడు ఉపాసకులు నేండును కలరు. వీరిలో గొందరు రెడ్డి 'సైదోడులున్నారు. వివిధ వైజ్ఞానికకేదారములందు వీరి కృషి పైడిపంట నవ లోకించినది.

ఇట్టి పంటపై మక్కువ చూపిన కృషికులు “గాల్లల మామిడాడ”లో( బలువు రున్నారు. వ్యవసాయాత్మక దృష్టిగల సొరస్వత పోషకులందు(గలరు. యువకులలో శమంతకమణియై, సహజ జీవదయాద్ధహృదయులై యొప్పు శ్రీ కర్రి అప్పారెడ్డిగారు అందు వెలయుచున్నారు.

కృష్ణలీలలను వీరుగ్గుపాలతో గ్రహించిరి. గోరుముద్దలను మింగినప్పుడే రామాయణ కధాంశములను గ్రోలిరి. “మానవసేవ మాధవసేవ” లందు వీరు బాల్య కాలమందే సిద్ధహస్తులైరి. పిన్నవయసు నందే పుణ్యతీర్థములను "సేవించిరి “అహింసా పరమోధర్మః” అను మంత్రమును అనవరతమును పునశ్చరణ మొనరించుచు, “జీవ దయా సంఘము”నకు జనకులై పరార్థజీవులై, సాధకులై, సాహిత్యవ్రతమున బద్ధ దీక్షితులై, పండిత పోషకులై వీరు యశస్రిలకులైరి. మహోజ్వల ప్రతిభగల శ్రీ వివేకానంద స్వామిపై భక్తిశ్రద్ధలు గలిగి మెలంగుచు, దమసుతులలో నొక్కని కామహానీయుని సేరిడి, అతని జీవిత చరిత్రను లిఖించుటకై, మతిమంతులైన శ్రీ మదుండేల మాలకొండారెడ్డి గారిని బ్రోత్సహించి, పదపడి కృతికన్యను స్వీకరించి 'బాలసరస్వతి'కి జామాతలైరి. ఎవేకానందుడు 1

ప్రాచీన, అర్వాచీన, ప్రాచీ, ప్రతీచీ సంస్కృతులలో భావసుధను మనసారా గ్రోలిన మనీషి శ్రీ వివేకానందస్వామి. ఆర్యమత (ప్రభావము దశ దిగంతములందు. జాటి తన ప్రతిపాణింధమము నాతండు మైోగించెను. తాత్విక చింతకు6 గళారాధనము తోడగుటచే “స్వామీజీ” వాక్కులు రసభరితములై యుండెడివి. జలద గంభీర స్వరముతో ఆ మహావక్త వాని నుచ్చరించినపుడు అజాండమున. బ్రతిధ్వనించెను. మనన, నిధిధ్యాస ధ్యాన సమాధు లందు ఆరితేరి మనసులోని తమస్సును బోరదోలి తపస్సు వలన ఆత్మజీవితములందు అమృత సరస్సులను సృజించి తమ రచనలను పీయూష భరితము లొనరించినవారు మన బుషికవులు. ఆనంద వ్రత సౌందర్యోపాసన సత్యనిష్టలందు. బరిణతినందిన వారిలేఖినులు మహిమోపేతములగుననుట నిక్కము. హృదయము వికసించినపుడు, సహస్రారము ప్రపుల్లమైనపుడు వాక్కులు సురభిళభావ బంధురములు కావా? హృదయ గర్భాలయము కోటికోటి వత్తుల వ్రతమండపమై తేజరిల్లుచుండం బల్కుబల్కున6 జిత్కళాద్యుతులు తొల్కాడవా? ఆంతరంగ వీధి యందు ఆవిచలిత సమాధియందు భావ మహోదధు లుప్పాంగుచుండ నవిరత పదజాల ముత్తాలతరంగ సంకులము కాదా? భువన స్తోమము గభీిరమననమున దిర్దిర( దిరుగుచుండ జీవిత పథమున విశ్వవిభూతి విలసిల్లు టబ్బురమా! నైసర్గిక ప్రతిభ దినమణీవలె విశాల మానస దిశావలయమునల దేజరిల్లుచుండ, రచనమున భానుమండలము భాసిలుటక్కజమగునా? బహుభవ సంచిత భావ విభూతి నిశ్చల ధ్యానమున రతనాల రాశివలె వెలయునపుడు రసనము వాగ్ఫ్భూషణ సంశోభితము కాదా? కౌసల్య కడుపువలె, దేవకీ గర్భమువలె హృదయకోశము దివ్య భావడింభక నిలయమైనపుడు జీవన బృందావనము మధుర మంజుల మురళీరవప్తావితమై పరిఢథవిల్లదా? పులకిత యమునా సరిత్తిలకమట్లు పూతవాగ్ధరి అందుండి వెలారదా? మునియైన కవి రచనమున సురధుని వెలయునుగదా? బుషియైన రచయిత గ్రాతలో రాసక్రీడతోచునుసు,డీ! ఆనంద వ్రతులును, ముక్తిదూతలును, కళోపాసకు లును వికసిత చిత్తులును ఆ దివ్యదృశ్యమునకు నంతరంగములప్పగించు బెజుంగమా? ఉపాసకుడైన కవికృతిలో వాణీ వీణాతంత్రులచే స్వాదునినదము కర్ణ గోచరమగుట నిజానుభూతి వలన గ్రహించిన సాధకులను గాంచి అంజలి ఘటింతుము కదా? భువన ప్రకరముల నలంకరించిన నటరాజునారాధించి తపస్సు వలనం దన్మ యత్వము నందిన కళావ్రతుల పంక్తులందు నృత్యవైభవము నంతర్హృష్టితో వీక్షించిన రనభరిత హృదయులను సంస్తుతింతుముకదా? 2 వివేకానందుడు

పూర్వోక్తారాధన విధానము నలవజచుకొనుటకై సాధన చేసిన ఆధునికులలో నగ్రగణ్యుండు వివేకానందస్వామి యని తెలువుట నా యాశయము. అరవింద, రాధాకృష్ణులును అట్టి ఉపాసకులే.

మరములోని యోగికిని, ప్రజాళియందలి సేవకునకు, కుంజవాటికలోని కవికిని శ్రీ వివేకానందుండు మార్గదర్శకుండాయెను.

ప్రస్తుత గ్రంధకర్త వూర్వభవమునుండియు. గళావ్రతము నభ్యసించు చుండెనని యీ "వివేకానంద" నవలోకించినపుడు లీలగా (గగ్రహింతుము. ఈ కృతిలోని క్రైత పూతభావ సందీపితమై రసభరితమై వెలయుచున్నది. సహజ ప్రతిభకు వ్యుత్పత్తి తోడైనపుడు, రీతికి వృత్తి చేదోడైనపుడు, శయ్యా సొభాగ్యమునకు పాక సౌకుమార్యము సైదోడైనపుడు, రసము, బెచిత్యము, వ్యంగ్యము ముగురమ్మలైనపుడు కావ్యజగతి మనోహరమై, భవ్యభావ భరితమై యుండునని గ్రహించి, “పాషాణాదపి పీయూషం, స్యందతే యస్యలీలయా” యను మహావాక్కును మంత్ర వచనమట్లు పునచ్చరణ మొనరించి, లోకోత్తరాహ్హాదకరమణీ యార్ధ ప్రతిపాదక శబ్బదృష్టి దివ్యదృష్టికి జోడైనంతన, ఉఊదొరాశయ జ్యోతిర్లీల సాక్షాత్కరించినంతన, ఆనందావేశమున+ గవీంద్రుండు ముల్లోకములను దన వాగ్వల్లీ డోలికలందూపి, యూపి, మజీమణి మురియు ననునంశము నెఠతింగిన యనంతరమే పూపును చేంబూను భక్తుని వలె లేఖినినందుకొన వలెనని గ్రహించిన సాహిత్య సాధకుల సాహచర్యము నాంది యనుకొందును.

ఈ “బాలసరస్వతి” నవ నవోన్మేషశాలినియైన ప్రజ్ఞను సంపాదింపంజాలెను. గంభీరభావ బంధురములటై, సౌందర్య సంశోభితములైన వాక్కులెన్నో ప్రన్తుత గంథమునం. గలవు. చూడుడు :

“ఇనునిమైోల ఘనీమాత హీమములీల సాంధ్యసమయాన జలజపుష్పముల కరణీ"”- “విషయవిషసర్పములు కాటువేయకుండ సలుపంగలవాండ, నే బ్రహ్మచర్య దీక్ష” “జలజదళముమీంది తెలినీటి ముత్తెంబు వలె. బరిభ్రమించు నిలుపులేక”- వివేకానందుడు ॥

సద్యోఘనన్యంది సౌరాంబువులం గ్రోలు చాతకం బానునే సరసిజలము” “ఛాశ్యతానందయుత పునర్జన్మ రహిత మహితసన్న్యాస వాంఛావ్రమత్తమైన చిత్తమొలుంగునె భౌతిక శ్రీలవైపు”- “గళమెత్తి పాడెనా కనకవిపంచికా నిక్వాణనిర్హరుల్‌ నిండిపాజు,” “జోడులేనట్టీ సింగపు. గోడెయగుచు ఏలుబడిచేసె నతడు విద్యాలయంబు” - “గిరిశిభోద్భూత వరతరంగిణి తనంత సింధురాజేంద్రు కౌంగిటం జేరునట్లు దుర్గమాజ్ఞాన గహనమ్ము నిర్గమించి వత్స! దర్శించెదవు మహేశ్వరుని నీవు” - “నంజకెంజాయతో మంజులకాషాయ విమలాంబర ద్యుతి వియ్యమాడ” “భరతదేశపు( జిన్నారి బ్రహ్మచారి” - “సంజగోలికి దూదిపింజలై విడిపోవు చిగురు మబ్బులమేని చెలువమందు “అణువు గర్భంబునందు బ్రహ్మాండమందు నగు మొగంబున€ గనుపించు జగధీశు” - మనుజకోటికి మకుటాయ మానుండవయి దేశమున నవ్యచైతన్య దీపమిడిన పూజ్య గురుదేవు... నవరత్న ఖచితమైన శ్రసేతను బోలు ఈ కృతి ఆంధ్ర సాహితీ సీమంతిని కొక చక్కని యలంకారమగునని ముక్త కంఠముతో నుడువుచు., గృతి భర్తను హృదయ పూర్వకముగా నభినందించుచుస్నాను. శీ ఎవేకానందుడు

మహాపురుషుల జీవితోదంతములను బఠించువారు సాధన వథమున

ముందంజ వేసి, తామును మహాపురుషులు కాంజాలుదురు. దేశాటనము చేయుతథి, ఈ గ్రంధము పలువుర దృష్టి నాకర్షించి వారి యాదరానురాగముల నొందునని ఆశపడుచున్నాను ముఖ్యముగ విద్యార్థులు భాన్వదాశయములను గ్రహించి తమ జీవితములను దిద్దుకొనవలెను. కావున నిది వారికి. బార్యగ్రంథము కాంజాలునని విశ్వసించుచున్నాను.

జొన్నలగడ్డ సత్యనారాయణ మూర్తి, ఎం.ఏ., బి.ఎల్‌,

ఎస్‌.ఆర్‌.ఆర్‌. & సి,వి,ఆర్‌. కళాశాల్క విజయవాడ

అమా డాలు అలవుమవాయ్తా.

వివేకానందుడు క్‌

పరిచయము

జృంభద్భారత దివ్యశక్తులను నుజ్జేవింపంగా, నాత్మ వి

ద్యాంభః పూర్వముచే జగంబులం బవిత్రత్వంబు నొందింపంగా

శుంభద్భారత భానుదీవ్యదరుణాంశుల్‌ నిండంగా, సర్వలో

కాంభోజం బెనలారంజేసిన వివేకానందు ధ్యానించెదన్‌.

గంభీరోన్నతితోడం బశ్చిమమహా ఖండాంతరంబెల్ల, సం

స్తంభీ భూతముగాంగ, భారతమహాజాతీయ తాధ్యాత్మికో

జ్ఞాంభద్ధుందుభి దిగ్షగంతముల మార్మోయించె, విజ్ఞాన ది

వ్యాంభుసంతత సేవ్యతీర్థము వివేకానంద చిన్మేఘుమై.

భారతీయాధ్యాత్మిక దివ్య సందేశమును పశ్చిమ మహాఖండాతరముల యందు పాదుకొనునట్లు చేసి, భారతీయ ప్రతిభను ప్రసంచ చరిత్రమున ప్రతిష్టితము గావించిన భారతీయమూర్తియగు వివేకానందుని పవిత్ర చరిత్రమును బాలసరస్వతి ఉండేల మాలకొండారెడ్డి వద్యకృతిగా రచించి యాంధ్రలోకమున కందించినాండు. ఆ గ్రంథమును నేనామూలాగ్రముగ6 బఠించితిని. నిరుపమాన కవితాధారతో, నిండియు నిండని ప్రాయమున, “నేతాజీ” యుదంతమును రచించి, నియంతలగు పెద్దల యాశీర్వ్యచనములకు( బాత్రుండైన కవికిశోర మీ బాలసరస్వతి. నేతాజీ కావ్యపఠనము వలన నెంతటి.దేశాభిమానము హృదయమున నుద్దీప్తమగుచున్నదో అంతకంటె వేయి మడుంగులుగా నాధ్యాత్మికోద్దీపన మీ “వివేకానంద కావ్యము” పఠింపంగా నలవడు చున్నది. నవనవోన్మేష మగు మాలకొండారెడ్డి కవిత్వమున కీ కావ్యము నాంది. యువకుండైన మన రచయితకు, యువకుఃడై మహోన్నతాదర్శమును జూపి, మహాయోగియైన వివేకానందుని భావనలో విలీనుండై యాతని ప్రతిబింబమును ధ్యానించుచు( దన్మయుఃడై యీ కృతిని సంతరించి నట్లుగా నిందలి ప్రతి పద్యమును ధ్వనించుచున్నది, ఇందుకు నిదర్శనముగా నీ క్రింది పద్యములను దిలకింపుండు : థి ఎవేకానందుడు

సీ॥ శాంభవీ ముద్రప్రశాంతి నిర్ణిద్రమై చెన్నారు నాసోగ కన్నుదోయి కాషాయవనన విభూషితంబై యొప్పు వేషంబులోని యున్మేషలక్ష్మి సంశయాందశ్ళేద చండాంశు కరములై మెఅసెడు వాక్కుల చులుకుందనము అమృతప్రవాహ నిష్యంది చంద్రికతోడ సరివచ్చు వదనతేజఃప్రదీప్తి, ప్రథమమున గాంచినప్పుడె ప్రణతులిడంగ నప్రయత్సంబుగాలేచు హస్తయుగము పశ్యతోహర మిట్టి దివ్యప్రభావ మెచట గడియించినావు స్వామీ! నరేంద్ర!”

• “పుష్పాంజలి” “తలపై బంగరుపాగ, మోముపయి నూత్నబ్రహ్మతేజస్సు, ని ర్మల కాషాయ దుకూలశాటి చరనాగ్రంబంటి జీరాడ, లే దలిరుం బ్రాయపు దీప్తీ వుజములతో దద్వేదికాంతస్థుండై నిలువంబడ్డ నరేంద్రమూర్తిగనుచున్‌ నిశ్చేష్పులై రందలున్‌. “ముద్దులరూపు బ్రహ్మమున మున్లినచూపు గళస్వరంబులో గద్దరిసింహగర్జ్దనము, కాయమునన్‌ ననుగావియంబరం బద్దమువంటి చెక్కిపలు, నందముచిందు లలాటపీఠి, యా నిద్దపుమోము మోహమున నిల్పదె, యెంతటి ముక్తికన్యకున్‌. కావ్యమునందంతటను నాధ్యాత్మిక వాతావరణ సౌరభము గుభాళించుచున్నది. భారతీయ సంస్కృతి, నాగరికత, యాధ్యాత్మికశక్తి వర్ణితములైన పట్టలయందెల్ల చదు వరులకు భారతీయ ప్రతిభావిశేషము పరిన్ఫుట మగుచున్నది. “ముట్టిన దాది కావ్యము సమూలము గా౯ బరియించి కాని, యే పట్టుననైన దీసీ చదువం దారకొన్నను గాని, వీడంగా6 బుట్టునెబుడ్ది; యిట్టిది యపూర్వము”- అను భావమున కీ కబ్బము సాక్షీ భూతము. ఇందలి ధారాశుద్ధి - వివేకానందుడు 7

గౌరీశంకర శీర్షదుర్గమ జటాకాంతార సంభూత గం భీరాంభోది విజృంభ దంబరధునీ విస్ఫార విస్పష్ట వా గ్ధారాపాత సహస్రమోయన,"”- కృఠినాయకు(డగు నరేంద్ర స్వామి “వాగ్భాటి” వలె, నసదృశంబై యున్నది. కళాశాలా ఖండములోని నరేంద్రుని మానసిక భావసమరము వర్ణించిన ఘట్టమును, రామకృష్ణ చరణ సాన్నిధ్య ఘట్టమును, అమెరికా యందలి సభాఘట్టమును రసోత్తరములుగా నున్నవి. ఈ కావ్య సరస్సు నుండి మాధురీ జలము నెన్ని దోసిళ్ళతో త్రావినను తనివితీరదు. పరమ భక్తాగ్రేసరుడైంన బమ్మెర పోతన రచన కృతికర్తకు గురుపదము. ప్రాచీన రచనల ననుకరించినను ప్రతిపాదమున ప్రత్యేకత భాసిల్లంజేసిన బాలసరస్వతి యెంతయేని ప్రశంసనీయుండు. ఆంధ్రభాషకంటె విలక్షమైన యన్యభాషా పదము లుపయోగించినను, నీ గ్రంథమున రచయిత వానినెంత చక్కగా తెనుంగుందనము గలిగిన రీతి నుపయోగించి కావ్యమునకు వన్నె దెచ్చినాడు. కొంద తనా డట్టిపదములను, సంజ్ఞావాచకములను, ఛందస్సు కాఅకు, వికృతరూపములు చేసి, చంద్రునియందు కళంకము వలె, నచ్చమగు తెలుగు కవితకు మచ్చదెచ్చుచున్నారు. మాలకొండారెడ్డి, వివేకానందు6డు “బాంబాయిపురి” నోడనెక్కి, “కొలంబో 'ప్రదేశంబుల్‌ దాంటి, యటుపై “చైనాపెగోడాల”" యందంబుల్‌ మెచ్చి “జపాను” వీరుల జూచి, చేరినా. 'డమెరికా' రాష్ట్రము. “చికాగో” నగరము. జొచ్చి, “బోస్టను” నగరము చేరి “హార్వర్థు” విశ్వవిద్యాలయమున “రైటు” మహాశయుని పరిచయమొనర్చుకొన్నాండు. “జార్జి హేలు' సతి రివ్వున దోడ్కొనిపోయి సంభావించినది. వాక్కులలో ఉక్కుజీరంగియై యుద్దాన్న. దిరుగు “బాంబరు” విమానము విజృంభణము బూన్సి, తుంగాద్రి శిఖలపై దుముకాండు “నయగరా” జలపాత వేగంబు సంఘటించి నాండు. లండను పురమున, “పికడిల్లీ” నృపసౌధమందు వసించినాండు. “మార్గరెటు నోబుల్‌" కన్య - నివేదితా నామమందినది. 'మాక్సుముల్లరు' మన్ననలకు6 బాత్రు(డైనాండు. డోయిసన్‌ (దేవసేన) పండితునితోం చేయి గలిపినాండు. చిత్రగుప్త్పుండు “గుడ్విను” శిష్యుండైనాండు. ధారాశుద్ధి కుంటువడ6 జేయకుండ పై పదములను బొదిగించి కవిత6 గూర్చినరీతి యెంతయు బ్రశంసనీయ మైనది. కవితాధార యెంతగా నాతనికి వశ్యమైనదో పై రచనయే తెలుపును. ఆధ్యాత్మికోత్తేజనము గలిగించునట్టి కృతులు నేండాంధ్రవాబ్మయ ప్రపంచ మున కత్యావళ్యకములు. విశ్వ జనీనమైన యాధ్యాత్మిక విజ్ఞాన వికాసమునకు వివేకానంద కృతి మూలమున దోహద మొసంగిన శ్రీ మాలకొండారెడ్డి కాంధ్ర విద్వల్లోక మెంతయు' గృతజ్ఞతాబద్ధమై యున్నది. ఉన్నతములగు భావములతోడను, నుదార 8 ఎవేకానందుడు

మగు కవితతోడను, ఉన్మేషకరమగు కధావస్తు గౌరవముతోడను, వెలయు వివేకానంద

కృతిని నాంధ్రమహాజను లాదరింతురుగాత! బాలసరస్వతి యగు కృతికర్త ప్రొఢ కవితా

సరస్వతియై ఇతోధికముగా కృతులు రచించి, వాబ్బయ ప్రపంచమున6 జిరయశస్కు(డై

కృతిభర్త కీర్తిని దిగంత విశ్రాంతము గావించుగాత!

నందన సంవత్సర నిడుదవోలు వేంకటరావు, ఎం.ఏ.

సంక్రాంతి విద్యారత్న

14-1-1953 మదరాను విశ్వవిద్యాలయాంధ్ర శాఖాధ్యక్తుడు అమాడాడాలలు అణన్నావాయ్తా-

వివేకానందుడు లో

విద్వదభిప్రాయములు ను నంద కావ్యము శ్రీ ఉ౦డేల మాలకొండారెడ్డి గారు రచించిన వివేకానం దు. సంస్కృతే రో ని ధారాశుద్ధి కలదు. జూచితిని, కావ్యము నిర్దష్టముగా నున్నది, చక్క నునావి. వలసినచోట సమాసములు గాని, తెలుంగు రచన గాని కడు రమ్యముగా నున్న న హృదయంగ వేదాంతము, పెళచోట్ల భక్తి చక్కగా బోషింపయడినవి, వీరి ల ం న్‌ రుగాలక. ముగా నున్నది. వీరిశోధిక్ష (గ్రంధరచన చేసి, యాంధ్ర సరస్వతిని బోషి ఏ ఎయ,ా- విజయవాడ విశ్వనాధ సత్యనారాయణ, 10-12-1952 నయా. ననన బ్రాను ఉండేల మాలకొండానెడ్డి గారు రచించిన “వివేకానందుడు” న్‌ గ్రంథమును నేనక్మడంక్య్యర్య జెదివివాను. కవిత్వము మృదుమధురముగా, నిర్బష్టము? క నున్నది, ఇట్టి (గంధములు లోకోపకారములని వాన్రుచ్చుచున్నాను.. ఇక్క లీ 'పభుత్వ ఆస్థానకవి, “కవి సార్వభౌ మ శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి నమజ్తాబ్య 'అజనూన్న్హ్హ్హూ 10 వివకానందుడు

శ్రీ ఉండేల మాలకొండారెడ్డి గారి “వివేకానందుండు” వారి యుభయ భాషా పాండితికి, భాషా సంప్రదాయాభిజ్జితకు( దార్కాణముగా నున్నది పద్య రచన ధారాళమై, అడుగడుగునను భక్తిరస స్ఫోరకముగా నున్నది. విద్యార్థి దశలోనే, యింతటి రచనా పాటవము నలవణచుకొన్న వీరి లేఖిని, దినదిన ప్రవర్థమాన రచనలతో సుస్టిరకీర్తి సంపాదించుకొన(గలదని నా విశ్వాసము. మద్రాసు పిలకా గణపతి శాస్త్రి మా2జాలఅ అజభనామాా ఆదరానురాగములతో. మీరు నాకు పంపిన “నేతా 4 శ్ర చదివినాను. ఒక్కొక్క పద్యము కడు హృద్యముగా ఉన్నందున రెండేసి మూ ములో చదివి ఆనందించినాను. పింగళి సూరనామాత్యుడు. శేబ్ల సంసా గాక లలో మెచ్చటను జాజంగనీక...” అనే పద్యములో సూచించిన యుత్తమ ముర లవడినదో గోచరించినవి ఇంత చక్కని కవిత్వము మీకు లేబ్రాయము నం ము? శ్రవలము తెలియకున్నది. ఇది పూర్వసుకృత ఫలమా? ఇష్టదేవతా వరదను ము అసాధారణ కృషిఫలమా? ఏదైనా ఎక్కువగా కొనియాడదగిన విష , వినికనియలుంగని చతురత( జనవయసునం బ్రౌఢకవిత చెప్పుదు; వభినం దనముల నర్చింతును; గై కొనుమా ఉండేల మాలకొండెౌరెడ్డీ! స్త ర్యమున్‌ పదలాలిత్యము, నర్థగౌరవము, భావస్ఫూర్తి మాయం కున్‌ గదియంజేసి మనోహరంబుగ వివేకానందు* గిం సుధా గదళీపాకమునందు. గూర్చితివి కాంతాసమ్మితంలై శకవీ! నదమై యొప్పుడు పద్యకావ్యమును, కొండారెడ్డీ విద్వత్‌కల! 11 వివేర్రావం/ం 4

అనఘ! "బాలసరస్వతి" యనెడి బిరుదు మొదలుగా బెక్కుబిరుదంబు లొదప్పనీకు ఆయురారోగ్య భాగ్య భోగ్యములు గలిగి తనరుదువుగాక పరమేశుదయ దలిర్భ! డాక్టర్‌ గిడుగు వేంకట సీతాపతి మద్రాష్తు అంధ్ర విజ్ఞాన సర్వస్వము 12953 ఆంధ్ర భాషా సమితి అ్తన్లాడునల్టు ఉజకన్లనర్త్నా.. ఫండొంత ః చొపగలేడని కంచ్చడ్ష రాలలో భరతావని పారమార్థిక జ్ఞాన సువాసనా మహిమ ఊకో యిల కపైగొ జాటిన వివేకానందుని సింహగర్దనను గథధావస్తువుగొ* కావ రన్యడని నా 'పరమరృష్టిలోం గలిగిన యభిప్రాయము. థా మలయ మాష సనక, శవిశకుం గథావస్తువులచేం గలిగిన సంబంధము శన్య వరించిన, అతనికి లెని కలయికవంటిది. ఈ కవిని రసమూర్తియగు కవితొ గంభీర భావనాస్రటిష్ప్యా (ప్రయ మగు క్రద్ధా్వస్తృ అభించినది, ఇంక లోపమెక్కడ? లపై షవళయర్ష సైన్‌ మధుర మర్టమలిలా “అంధ్యాల లేపు అందరిదు సా చున్నాండీ కవి, క్రవిత్రా ప్రవ తిలో నెగుడు దిగుడులు న్ని కవితా మాధురులతో, (గ్రాంజాయల చేస్పిళ్వ్యా ఎద్దీవ్యాడ్స స నా గ ఓచేత్రన్ష కావ్యము స్వ తంత్రము. నవ్య కవితా ప ద్ద చుం నాకలింపు అధమెంత్ర యవసరమ్న గీనేదని చెప్పవచ్చును. భాషాధ్యాయుల "సేదపూడి | కీనార్ష ఆదిభట్ల వేంకటరమణ భాషా ప్రవీణ శ అజా వివేకానందుడు

లలికొ కళొనింయుం రాలు నెల్లూరు పురీమీందిరీంలో జతిరీని సమ్మాన్‌ సందీర్భీటున ఆశీస్సు ఓ ఉండేల కులోద్భవా! సుకవితోద్యోగానుభావా యశ శీ, యీ పిన్నవయస్సునందె, నిను నాళ్లేషింపనేతెంచె. ద న్మాయా వాగురలన్‌ దగుల్కొనక, విద్వత్పూజ్య సత్కావ్యకృత్‌ న్యాయస్టాన మలంకరింపుమని, అన్నా నిన్ను దీవించెదన్‌. నరసకవి నెల్లూరు మోచర్ల రామకృష్ణయ్య, బి.ఏ. బి.ఎల్‌. యాజడాజఅల అజహయవాయూుా పాండిత్యమ్ములకేమిగాని, రసవత్రాగల్భ్య సంపద్విా ఖండస్స్ఫూర్తికి శారదామసృణ వీక్షార్షయేచాలు, నీ ఉండేలాలిద వంశ మౌక్తికము గాఢోత్సాహయుక్తుండు “మా ల్కొండారెడ్డి” కవిత్వధోరణులు వెల్లుంగాత మంబాకృపన్‌ ఇంద్రకంటి హనుమచ్చాప్రి రామచంద్రాపురం సంస్కృత పండితులు యమాడాడాల అయాయ వివేకానందుడు 13

మిత్రుండు శ్రీ ఉండేల మాలకొండారెడ్డి కవితా రచనలతో నాకు పది సంవత్సరముల' నుండి పరిచయము కలదు. ముద్రితములు, అముద్రితములు, వారు రచించినవి నేను చదువనివి లేవు. సహజము, అనర్గళమునైన కవితాధార వారికి ప్రకృతి సిద్ధముగానే లభించినది. ప్రతిభా విశేషము దానికి మెటుంగుపెట్టి కావ్యసృష్టిక్సి గావలసిన శక్తిని సమకూర్చినది. నేండు వెలువడిన కావ్యము శ్రీ వివేకానందస్వామి జీవిత చరిత్ర. చరిత్ర, కావ్యము భిన్న మార్గమున ననుసరించినవి. చరిత్రకు బాహ్యసత్యము ప్రధానము. ఈ భేదమును గుర్తించియే కవి వివేకానందుని జీవితమునందలి రస స్ఫూర్జితములగు ఘట్టములను తీసుకొని వానిని హృదయంగ మముగా తీర్చిదిద్ది వివేకానంద ప్రతిబింబమును మనకు అందించినాడు.

కావ్య వస్తువు అత్యంతము పవిత్రమైనది. రచనా నైపుణి సహజ సుందరమైనది. రస పిపాసువ్లలకు కొటింతలేని అమృతవాహిని ఈ కావ్యము. సన్న్యాస స్వీకారమునకు పూర్వము వివేకానందుని హృదయములో రేగుచున్న భావ సంఘర్షణము వర్ణించు ఘట్టము, “చికాగో” విశ్వమత మహాసభలో వివేకానంద వీరుని సింహగర్జన వినుపించు ఘట్టము, దుష్కాల '్రాప్తికతన అధోగతిపాలై నిర్వీర్యమై బానిస బ్రతుకుతో జీవచ్చవ ముగా నుండిన భారత ప్రజానీకమును దలంచి వివేకానందు(డు పడిన తీవ్ర వేదన ప్రకటించు ఘట్టము, పశ్చిమ ఖండ జైత్రయాత్రానంతరము వివేకానందుండు స్వదేశము నకు వచ్చిన తరుణమున వారికి భారతీయులొనంగిన అఖండ స్వాగత సన్మాన గౌరవాదులను ఉగ్గడించు ఘట్టము - ఇట్ట్లుదహరించుచు పోయినచో కావ్యములోని ఘట్టములన్నియు పేర్కొననలసియే యుండును. ఎంత రమణీయముగా, రస సంపన్నముగా, గంభీరముగా శబ్ధార్థ సమానైక్య సంధానముగా రచింపంబడినవో సహృదయులు గుర్తింపగలరు. కవి వయస్సున పిన్న ప్రతిభా విశేషమున మిన్న; ప్రతిభా విశేషముతో సమానమైన సద్గుణ సంపద గలవాడు కావుననే కాబోలు వివేకానందుడు కవి హృదయమున నిజరూపముతో సాక్షాత్కరించియుండుట. పరమేశ్వరు(డు ఈ కవికుమారుని శుభాభీప్పితములన్నిటిని నెరవేర్చుగాతమని ఆశించు చున్నాను.

దుర్భా రామమూర్తి, ఎం.ఏ., వి.ఆర్‌. కాలేజీ, నెల్లూరు ఆంగ్ల భాషోపన్యాసకులు అమాాడన్త్లదాతలఅు అంామనన్తూల

|! వివేకానందుడు

“వివేకానందుడు ” వద్యకావ్య కృతిభర్తలగు శ్రీయుత కళ్టీ అప్పారెడ్డి గార్భి వందనములు

పది దినములకు పూర్వము, “బాలసరస్వతి” బిరుదాంకితులగు శ్రీయుత ఉండేల మాలకొండారెడ్డి కవిగారిచే రచింపబడిన “వివేకానందుడు” పద్య కావ్యమును కాకతాళీయ న్యాయముగా చదువుగా వింటిని. ఆధునిక భాషాభివృద్ధి కొర కజ్టులు జూచుచున్న నీ విపరీత తరుణమున గ్రాంధిక భాషా ప్రాశస్త్యము గ్రహించి రచించుట ముదావహము.

వివేకానందుడు చరిత్రము విపులీకరించి రచింపకుండినను రచన మాత్రము కడుంగడు రమణీయముగా నున్నదనుటతిశయోక్తి కానేరదు. ముద్దులొల్కు పద జాలమును, చక్కని శైలియు చదువరుల మానసాపసహరణ మొనర్చుననుటకు సందే హించను. విద్యార్థి దశయందీ మృదుమధుర భాషలో రసోచితముగ రచించిన నీ కవిశక్తి గణనీయము. ఈ కావ్యము నసరసంయుత నిర్మల రచనావాహిని కదళి పాకమున ప్రవహించుచున్నదనుట కెంతయు సంతసము.

ఈ కవితల్లజుడగు “బాలసరస్వతి” బిరుదాంకితులు కవి జనాదరణీయము లగు పెక్కు సత్కృతులను రచించి యాంధ్ర భాషామతల్లి కర్పించగల నవ్య కవితాశక్తిని, ఆయురారోగ్యములను బడయునట్లు శ్రీ భగవాను డాశీర్వదించుగాత!

కవి సుధాకర ప్రొఢ భారతీసదనము, కాకినాడ కర్రి చినవెంకట రెడ్డి చాడడానాలు అలానా ఎఐవేకానందుడు 15

టొ విజ్ఞప్తి

శ్రీ వివేకానందస్వామి దివ్యమూర్తిని దర్శించినవుడెల్ల నాకొక యపూర్వమైన, ఆనిర్వాచ్యమైన ఆనందానుభూతి కలుగుచుండెడిది. వేదాంతమునకు మనకు వేయి యామడల దూరమనుకొను నాకు శ్రీవారి చరితము కనువిప్పు కల్గించినది. క్షత్రియ సింహుండైన నరేంద్రుడు రామకృష్ణుని విద్యుత్‌ స్పర్శ వలన వేదాంతి కేసరియై, విశ్వమంగళ సంధాత కాంగలిగినాండు.

ఈ చిన్నారి తపస్వి, విశ్వమత మహాసభలో యుంరమూమారుతమట్లు ఆర్ష సంస్కృతిని నల్దడల విసరినాండు. స్వామినోట వెలువడిన యొక్కొక్క వాక్కు సూర్య కిరణము వలె సూటిగా మతదురభిమానుల హృదయాలలో నాటుకొని చీంకటి కోణాలను జీల్చివైచినది. విశ్వమానవ హృదయము ఆనాండు పులకితమై, యువ సన్నాసికి జేజేలు సమర్పించినది. ఆతనిని గన్న భారతభూమి హిందూ మహాసముద్రపు టలలతో ఆకాశములోని కుప్పాంగినది, ఈనాంటికిని నరేంద్రుని దిగ్విజయము స్మరించుకొన్నచో భారతీయుని (ప్రతి రక్తనాళము ఆవేశముతో స్పందించును.

ఆలతినైన నేను స్వామివారి చరిత్రను బద్యకృతిగా వ్రాయంబూనుట హిమాలయ శిఖరౌన్నత్యమును కొలబద్దతో గొలుచుటవంటిది. కృతిభర్తయైన శ్రీ అప్పారెడ్డిగారి అనుక్షణ ్రోద్చలము నాకు ద్విగుణీకృతోత్సాహమును గల్గించినది.

అ యుత్సాహమే నన్ను గార్యోన్ముఖునింజేసి, నేంటికి. గావ్య పరిసమాప్తి చేయించినది. నా విధి నిర్వహణలో నేనెంతవరకు. గృతకృత్యుండను కాంగలిగితినో (ప్రాజ్జులే నిర్ణయింతురుగాక]

అన్నింటికంటె - దీనమానవ సేవకై అహర్షిశము తపించి కన్నీరు విడచిన వివేకానందుని కారుణ్య హృదయము ఈ కావ్య దర్పుములో6 పారకుల యెదుట. బ్రతిబింబించిననాండు నా యీ చిన్నికృషి ఫలించినట్లే.

స్వామివారి జీవదయాదృష్టియే. ఆయనను అసామాన్య మహర్షిగా అసమాన త్యాగమూర్తిగా. చేయగలిగినది. రామకృష్ణ మరము, రామకృష్ణ సేవా సంఘము వివేకానందుని మహదొాశయమునకు6 బ్రత్యక్ష చిహ్నములు. ఆసేతు హిమాచలము 165 వివేకానందుడు

పరివ్రాజకు(డై పర్య టించి, కన్యాకుమార్యగ్ర భాగమున నిలుచుండిన నరేంద్రునకు

• నిరాశతో, నిస్పృహతో, దుఃఖముతో, దుర్భర దారిద్య్యముతో దుస్సహవేదన నను భవించు నస్వతంత్ర భారతజాతి కన్నులకు గట్టినది. “భారతోద్ధరణార్ధము పశ్చిమ ఖండములలో భిక్రాటనము చేయుటకైనను నేను వెనుదీయను, ఆ మహోద్యమ ములో బ్రాణములు నమర్చించుటకైనను సిద్ధ"మని స్వామీజీ ప్రతిన పూనినారు. భరత వర్షమునకు బ్రాచీన సంస్కృతికి అంతర్జాతీయ ప్రఖ్యాతి గల్లించి ప్రస్తుత భారత భాగ్యోదయమునకు నాందీ ప్రస్తావన చేసినారు. భారత జాతికే కాక సకల మానవజాతికి వివేకానందస్వామి సందేశము శిరోధార్యము. సూర్యకాంతి, తామరాకుపై నీటిబొట్టునకు అణిముత్యపు టందచందములు కల్పించినట్లు, నా సామాన్య కవితకు శ్రీవారి చరిత, చరితార్ధతను సమకూర్చంగలదని నాయాశ.

ఈ కృతికుమారికకు - పీరికా రూపమున గళ్యాణ తిలకమును దిద్దిన బ్రహ్మశ్రీ జొన్నలగడ్డ సత్యనారాయణమూర్తి గారికి నేను నదా బుణబద్భుండను. కావ్యము సాకల్యముగ6 జదివి, తమ అమూల్యాభిప్రాయము లానంగిన శ్రీ నిడుదవోలు వేంకట్రావుగారికి, దక్కిన విద్వతృ్కవులకు నా నమోవాకములు. మద్రాసు ఉండేల మాలకొండా రెడ్డి గిండి 15-1-1953

అమా 2త్రనంలు అలానననన్త్కా ఎవేకానందుడు 17

ఆల ఆంధ్రసభ వారు కూర్చిన విద్వత్సభలో ఆల కృతికర్త చేత జదువంబడిన పద్యములు బాలు(డనేను, సత్కవులప్రాపు నెలుంగనివాండ, కైతలోం జాల దొసంగు లేర్పడుట సాజము, మీ కరుణా ప్రవాహముల్‌ జాలుకొనంగజేసి నను సత్వరమే చరితార్జు6 జేయంగా6 గేలు మొగుడ్చు చుంటి కవికేసరులార! యను(గ్రహింపరే! కాళిదాసాదుల కావ్యవీధులనున్న తినుబండముల రుచి తెలియలేదు, తెలు€గు భారతమందు తిక్కనార్యుని చేత తాళింపు చవిచూచి తనియలేదు, బమ్మెర కవిరాజు భక్తిపొత్రికలోని యమృతధారల జుజ్టులాడలేదు, నైషధగోష్టి శ్రీనాధుండు వడ్డించు మిరియపుగారంబు మెసవలేదు, నవకవుల క్రొత్తపోకడల్‌ నడువలేదు కావ్య రచనంబునకు నేండె కడంగినాండ, భోక్తలగు మీరె రుచిచూడం బోవువారు బాలకుండను, మన్నింపుండీ ప్రాజ్ఞులార! తెలు6గు కవిత్వశిల్పమున దివ్యకళామహిమంబునించె, నే యలఘుండు, తిక్కయజ్వ పద మంటిన యీ యపరంజి నేలపై మొలచి, రసజ్ఞకోకిల సమూహముతో గవిబంభరాళితో నలరు రసాలవాటికకు నాంధ్రసదన్సున కేను మొక్కెదన్‌! అమాడార్తాజంలఅ అజియనత్తూూ.. 18 ఎ౨ివేకానందుడు

జ నం సన్మాన పత్రము గొల్లల మామిడాడలో 16-6-50 శుక్రవారం సా॥ గం. 4-30లకు శ్రీ సూర్యనారాయణ స్వామివారి అలయములో, మహామహో పాధ్యాయ, ఆంధ్ర వ్యాస, కవి సార్వభౌమ శ్రీనాధ బిరుదాంకితులు, మద్రాసు (ప్రభుత్వ ఆంధ్రాస్టాన కవీశ్వరులు శ్రీ శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రిగారి అధ్యక్షతను - నెల్లూరు జిల్లా, అల్లూరు వాస్తవ్యులు చిరంజీవి ఉండేల మాలకొండారెడ్డి గారికి 'బాలసరస్వతి' బిరుద ప్రదానమును, నూట పదారులతో6 గవితా సన్మానమును, జీవదయా మండలి ఆధ్వర్యమున ఆ గ్రామ పౌరులు కావించిన నందర్భమున సమర్పించినది. రచయిత ; దువ్వూరు రామలింగా రెడ్డి “నివాళి గ్రంధకర్త : బసవాయపాలెం, నెల్లూరు జిల్టా అతియోగ్యమౌ భవత్రతిభా విశేషంబు పండిత్రేష్టు లుపన్యసింప, కమ్మని పదముల గవి వతంసులు నిన్ను గూర్చి వ్రాసిన పద్యకోటి. జదువ, తనపేరవలయు చక్కని దొడ్డబిరుదంబు6 బడసితీవని వాణి ప్రమదమంద, “కర్రి అప్పారెడ్డి' ఘనుడు “శ్రీ రాజయ్య" ప్రముఖు లానంద వారాశిందేల, పరమదైవత కార్యపరుండు, 'సీత్రారామ రెడ్డి ఆతిథ్య సత్కకులు సలుప, మానితంబైన గొల్లల మామిడాడ నతులితంబగు సన్మానమందునట్టి నీకు నాశీస్సులిత్తు ననేకగతుల: గూర్మి చిగురింప శ్రీ మాలకొండరెడ్డి, వివేకానందుడు 19

లలితపుంబూవుకన్న మృదులత్వము. దేనియకన్నం దీపునుం గలిగిన కావ్యకన్యలకు గప్పురపున్‌ విడెమిచ్చి, కీర్తికాం తులు వెదజల్లినట్టి మన తొంటినృపాలురమాడ్కి, విత్త సం కలితులు రెడ్డిపుంగవు, లెకాయకి నూటపదార్దాసంగి, ని న్నెలమిని సత్కరించుటిది యెంతయు భావ్యముగాదె సత్కవీ!

శ్రీలలనా వీక్షణ మా

లాలంకృతులైన కర్రి అప్పయ్యాదుల్‌

“బాలసరస్వతి' బిరుదము

హోళిని నీకొసంగి ధన్యులైరి కవీశా! తియ్యని తేనెలూరు భవదీయ కవిత్వసుధారసంబు మే మొయ్యనంగ్రోలి తన్మయతనొంది, తదీయ వినూత్నమాధురున్‌ నెయ్యముగా€ బ్రశంసల ననేకము శక్తికొలంది చేతుమో యయ్య। రసజ్ఞ పుంగములమౌట నిసర్గమృదూక్తి చాతురిన్‌!

అ2డొస్తివింఅు అలినాహ్కూ.. 20 వివేకానందుడు

కృతిభర్య ప్రశంస సూరమ గంగయార్యుల విశుద్ధతపఃఫలమై జనించి, నిం డారు దయారసంబు హృదయంబునః దొన్కిసలాడ, జీవర క్షారతి సంఘనిర్వహణ సల్పుచు, గొల్లలమామిడొడకున్‌ గీరితింగూర్చు నిన్నుంగృతికిన్‌ బతిచేసి కృతార్ణండయ్యెదన్‌. అరుదౌ సద్గుణ గౌరవంబున వివేకానంద కర్మందితో సరిరాంగల్లిననీవు భర్తవగుటన్‌ సార్ధక్యమున్‌ జెందె నా చిబుకబ్బంపు మెళుంగు బోణీ సుయశళ్షీ వర్ధకంబైన యి ర్వుర బాంధవ్యము లోకసేవ్యమయి పొంపుంబెంపు( బాటించుళన్‌. పంచాయతీ సభాపతి దానశీలుండు “'మండరాజయ్య' కైదండనిలువ, జీవదయా సంఘసేవాసమాసక్తి హృదయసౌజన్యంబు నెలుకపరుప, తెలుంగు మాగాణంబు నలుగడం బండితుల్‌ కవులాప్తలై శుభాకాంక్ష లనుప, రెడ్డిరాజన్యుల దొడ్డజీవితకథా సంపాదనము దినచర్యగాంగ, ఆంధ్రభారతి పూజారివై వెలింగి కృతిని గ్రహియించి నుకవి సంస్కృతిని గూర్చు (పేమహృదయ! అప్పారెడ్డి నామధేయ! ఆర్యగణనీయ! అభ్యుదయోస్తు! నీకు! విలయాంభోదములీల, హైందవ మహావేదాంత విజ్ఞాన ని ర్మల సారాంశము విశ్వభూప్రజ నుతింపగా 'చికాగో' సభా స్థలి గర్జించిన మౌనిసింహము నరేంద్రస్వామి కర్మంది యు జ్వలచారిత్రము నంకితంబు. గొను నీ భాగ్యంబు సామాన్యమే! ఎవేకానందుడు న.

అమ్మా! కృతికన్యామణి! కమ్మని రుచులొలుకు జీవకారుణ్యమ్మే సొమ్ముగ, కట్టి శుభాన్వయ సమ్మాన్యుని కలసి మెలసి సౌఖ్యము(గనుమా! 16-6-1950 బాలసరస్వతి గొల్లల మామిడాడ ఉండేల మాలకొండా రెడ్డి మడాడానాల అిివానన్త 22 వివేకానందుడు

ఆళి పుష్పాంజలి ఓ చిన్నారి తపస్వి! వంగబుషిరాజోత్తంన! నీ మంగళ శ్రీ చారిత్రము నంస్మరింప హృదయక్షేత్రాన భవ్యాశయ 'ప్రాచుర్యమ్ములు తోచె. బూచె6 గవితారాజీవగేహమ్ము నీ యాచంద్రార్మయళశో వధూటి కొక పువ్వందింతు. గైకొందువా! శాంభవీముద్రా ప్రశాంతి నిర్లిద్రమై చెన్నారు ఆ సోగ కన్నుదోయి కాషాయవసన విభూషితంబై యొప్పు వేషంబులోని యున్మేషలక్ష్మి సంశయాంధచ్చేద చండాంశుకరముటై మెజయు అ వాక్కుల చుజుకుందనము, అమృత ప్రవాహనిష్యంది చంద్రికతోడ సరివచ్చు వదనతేజఃప్రదీప్తి, ప్రథమమునం గాంచినప్పుడె ప్రణతులిడంగ నప్రయత్నంబుగాలేచు హస్తయుగము పశ్యతోహర మిట్టి దివ్య ప్రభావ మెచట గడియించినావు స్వామీ! నరేంద్ర! పలికిన పల్కులే నిగమపాఠములై అటు పళ్చిమార్ధ భూ ముల సయితమ్ము చెల్లుబడి పొంద నవీనయుగప్రబోద్ధవై నలువది నిండకుండ భువనమ్మును వీడితి వీపు, నీ సము జ్వాలచరితంబు నిల్బెనిట జాతికి నాతత గర్వహేతువై! మడులు అల్శవమవాన్తమా-

వివేకానందుండు

1. అవతారిక

ఫా జననము 4 అల వంగో ధరాకాంతకు దిలకా లంకార మనంగ దీపించి, కళా నిలయంబై విలసిల్లును “కలకత్తా” పురము విభవ గర్వోద్ధతిమై. కాయస్థ క్షత్రియ కుల నాయక రత్ప్నంబు “విశ్వనాధుం” డచ్చో జేయును గాపురమెంతో హాయిగ “భువనేశ్వరీ” సహాయుండ గుచున్‌. పలుకు పలికెనేని బంగారు వర్షించు వాసింగన్న న్యాయవాది యతడు, నిర్ధనులను గాంచి నిలువున హృదయంబు కరిగిపోవు దానకర్గుండతండు. అవనీస్థలి “వీశేశ్వర” శివాంశమున నుద్భవించె శిశు వొక్కండీ భువనముల నుద్ధరింపంగ “భువనేశ్వరి” గర్భశుక్తి ముక్తాఫలమై. అతడె “వివేకొనందు౦” డతిలోక సుధీప్రభావుం డార్షముతాభ్యు న్నతి ఖండఖండములలో బ్రతీతమొనరించి విజయబంధురు€( డయ్యెన్‌.

వివేకానందుడు నం

వాలాయమ్ము “నరేంద్రా” “బీలే యని ముద్దుపేర్లం బిలువంగ, లీలా బాలేందుమౌళి పోలిక బాలుండు తలిదండ్రి యెదుట. బ్రత్యక్షమగున్‌. అనంటి తోటలనుండు హనుమంతు. డని విని "తిరుగాడు నొకనాండు దీక్తయూని, జిలుగు పట్టు రుమాలు మొలఃజుట్టి నేనె పో శివుండ నంచాకమాలు చిందులాడు బైరాగి కనుపింపం బరమ గౌరవమొప్పం దనమేని భూషలు దానమొనంగు తలజడల్‌ గట్టుకు ధ్యానంబు చేనని తమకించి యొకవేళ6 దపముసేయు రామ విగ్రహముల బ్రేమతోం గొనివచ్చి అర్బ్చచేసి తలుపులన్ని మూసి మౌనివలె సమాధిమగ్నుండౌ నొకచోట భక్తి పరవశుండు బాలకుండు. సకలానర్థక హేతుభూతముకదా సంసార; మట్టైన నే టికి బెండ్లాడెను రామచంద్రుండనుచున్‌ డెందాన శంకించి జం కక తద్విగ్రహూ సంచయంబును తొలంగన్‌ జేసి ఆ మన్మధాం తకుండౌ నీశ్వరు దివ్యలింగము పునఃస్థాపించెం బూజార్ధమై. ఆతని పితామహుండు “దుర్గాచరణుండు” చిన్నతనమందె సంసార జీవనంబు రోసి, యాసలుగోసి సన్యాసియయె్య పౌత్రుండేటికి సామాన్యమాత్రుండగును? ఒకనొండు సఖులు పెక్కండ్రు వెంటరా నాటలాడంబోయి యలసి సొలసి లోచనములు మూసి యోచనామగ్నుండై మన నరేంద్రుండూనె మౌనముద్ర. 26 ఎవేకానందుడు

బుసకొట్టుచు విషనర్పము

వెన నచటికి వచ్చె, అాయి విసరిన భంగిన్‌

దెసకొకండు పరువులెత్తిరి

పసిబిడ్డలు బొబ్బలిడుచు( బ్రాణభయార్తిన్‌.

కేక లెలుంగండు వారల

పోకడలెలు(గండు, క్రూరభుజగంబొక వ

ల్మీకంబు. జొచ్చు టెబు/గండు

'ప్రాకట నిష్టాయుతుండు బాలుడు జడుండై. తల్లియు. దండ్రి తక్కొరులు తక్షణమచ్చటికేగుదెంచి, నం పుల్లసరోజనేత్రములుమూసి, విశుద్ధమహానమాధి ని ష్టోల్లసితాంతరంగుడయి యున్న నరేంద్రుని గాంచి, సర్బమం చల్లరిచేయ, లోచనము లల్లనవిప్పుచు బాలు6 డిట్లనున్‌. “ఆ పరమాత్మునందు లయమై అవినశ్వరదివ్యరూప శో భా పరమైన నా హృదిని బాహ్యజగంబునకున్‌ మరల్చి నా రాపదపేరువెట్టి; పరమాద్భుత మయ్యనుభూతిసౌఖ్య మా హా! పదివేల జన్మములకైనను నాకు లభింపంబోవునే.

“*పామో గీమో యెలు(గను,

తామస రహితులకు, పరుల దండింపని ను

(పేమనిధానుల, కిమ్మహిం

బాములు సైతమ్ము నాప్తబాంధవులుగదా!

“మనవంటి జీవులయ్య వి

చెన కెదరను భితిచేతం జెడంగఅచు. జుమీ

మనుజుల; నద్ది యెజుంగక

కనిపించినయంత. జంప, గడంగుట తగునే?

“ఇనునిమైోల, ఘనీభూత హిమములీల

విశ్వవేద్యుని. బ్రభుని భావించినపుడు

కరంగు హృదయంబు, ముకుళించు.6 గన్నుదోయి

సాంధ్య సమయాన జలజ పుష్పముల కరణి.”

అత(డొకనాడు ద్వారముల నన్నింటిమూసి, (ప్రశాంతిమై నిజా యతనమునందు నాక్కగది ధ్యానసమాధిని మున్గియుండగా ' సుతుండగుపింపరాం డెచట6 జొచ్చెనా నొచ్చెనో యంచు నార్లులై పితరులు నల్గడన్‌ వెదకి వేసతి నిస్సాహలో మునుంగుచున్‌. అచలిత ధ్యాననిష్టయం దలరువాని భూలతా మధ్యమున జ్యోతి పాలుచువాని స్వీయ గేహాంతరన్ముండై చెలంగువాని బాలుంగని పల్కిరిట్టు విభ్రాంతు లగుచు. “పాలుగాజెడు ముద్దుల పొపండేమి! యోగముద్రా నిమగ్నుండై యుండుటేమి! ధువుండా ప్రహ్లాదుండో పూర్వభవమునందు కాకయుండినం గలదె యీ గాఢభక్తి." అన22కాాలలు అఅవ్త్తా.. 28 వివేకానందుడు

2. పాఠశాల ఆజవయేట భారతికి నర్పణచేసి సమంత్రకంబుగాం బౌరపురోహితోత్తముండు బాలనరేంద్రుని. బాఠశాలకున్‌ జేరిచె, నాతండద్భుత మనీషను సంస్కృత మభ్యసించి, శ్రీ భారత రామగాధ, లతిభక్తింబఠించె సుధీ విధేయు.డై. గోలీలాడంగంబోవుచో దుముకుచో, కుస్తీలు సాగించుచో కేళీలాలసబుద్ది. గందుకముతో. గ్రీడించుచో, స్వాదు గా నా లాపంబులు సేయుచో. జదువుచో నన్నింట మేల్చంతియై గ్రాలెన్‌ బాలనరేంద్రదత్తుండు న్వకక్ష్యాబాలకశ్రేణిలోన్‌.

“ఎపుడు నన్ప్యసింతు నెప్పుడీ వ్యామోహ పంకిలంబు జగము. బరిహరింతు?” నని నరేంద్రు. డతులితానంద బాష్పసం కలిత నయను(డగుచు.( బలుకుచుండు. కలరా? సన్న్యాసులు మీ కులమం దెవరైన ననుచు గ్రుచ్చియడుగు నె చ్చెలికాండ్రను, గలరంచున్‌ బలికిన బాలకుల నెంచు( బరమాప్తులుగన్‌. ఒకకొంద అతనివాక్కుల నకలంకములంచు నెంచి హర్షించిరి, వే ఉక కొందఠు హేళనగా. వికవిక నగి పలికిరిట్లు విపరీతోక్తుల్‌ “అన్ని యుడిగిన ముదుసలు, లాలుసుతుల బాధపడలేక యడవులంబట్టిపోదు, రంతియేకాని ముకుపచ్చలారనట్టి బాలునకు నీకు నీ పిచ్చి పట్టెనేల? ఎవేకానందుడు 29

నవనాగరిక జగంబును జవిచూడుము కనులయెదుట స్వర్గంబును, నీ యవివేక మతము మానుము యువకా! పరలోకమన్న దున్నదొ లేదో? విలువైన పట్టు దువ్వలువ లవ్వలవైచి 'పెట్టకొందువె నీవు పుట్టగోచి మలయజ దివ్యశీతలచర్చ మదిరోసి పూసికొందువె మేన బూదిపూత, మృదులశయ్యాసనాభ్యుదయముల్‌ వర్ణించి శయనింతువే వనస్థండిలమున, అతిరుచ్యభోజ్య పదార్థముల్‌ విడనాడి ఆరగింతువె ఆకులలము లీవు, అమృతపాత్రికం జేసేత నవలంద్రోసి గాలిపిడికెళ్ళకై నీవు గాసిపడుదె? వెళ్టి ముదిరి వేదాంతమై వెలయునండ్రు, సన్న్యసింపకు, చెడకుము సంగడీడ! అని పిడివాదముల్‌ సలుపు నర్భకసంతతి నోరుమూయు న ట్లనుపమశాస్త్రబోధన, లనర్గళధోరణితో నుపన్యసిం చును “బయిరాగి నాకరముంజూచి నిజంబుగ సన్ప్వసింతు వీ వ”ని వచియించె నంచు. బ్రమదాతిశయంబునందెల్పు వారికిన్‌. వింటిని మీ యుపదేశము కంటక సంసారమందు గతింగోల్పడి, యా వెంట మఠథీ సన్స్యసించిన రెంటికి. జెడిపోడె వాండు రేవని భంగిన్‌. హేయమైన సంసారమంచెతింగి యెఆింగి అడుసు త్రొక్కంగనేల కాల్గడుగనేల విషయ విషసర్పములు కాటువేయకుండ సలుపంగలవాండ, నే బ్రహ్మచర్యదీక్ష 30 వివేకానందుడు

కప్పురమట్లు జీవితము కాయనుఖంబులకై వ్యయించు టే గొప్ప వివేకమంచు సరికూర్చి వచించెదరయ్య! ఎక్కడో యెప్పుడా రాలిపోవు తనువేగతి నమ్ముంగవచ్చు? బెల్లపున్‌ బిప్పికి మూగివచ్చెడు పిపీలికనై నశియింపుముందురే? జలజదళము మీది తెలినీటి ముత్తెంబు వలె. బరిభ్రమించు నిలుపులేక, యిహసుఖంబులంట నిచ్చగింపక బుద్ది పరము పరమటంచు. బరితపించు. సద్యోఘనస్యంది సారాంబువుల. గ్రోలు చాతకంబానునే సరసిజలము, సురభిళప్రసవ మంజరులమెచ్చెడి తే6టి క్రీగంటంగనునె కాగితపుంబూలు, మేఘదర్శన సమున్మేషితంబగు బర్హి నటియించునే ధూమపటలమునకు, తరుణారుణోదయన్సురిత రాజీవంబు విరియునే వైద్యుతవిలస మున, శాశ్వతానందయుత వునర్జన్మరహిత మహితసన్న్యాసవాంఛా ప్రమత్తమైన చిత్తమొఅగునె? భౌతికశ్రీలనైపు ఐహిక సుఖార్జులార! వయస్యులార! మోాడాడ్రాాజఅ అలనవామణ- వివేకానందుడు 31

3. కళాశాల చిన్న చదువుల చిగురు నిచ్చెనలమీంద పారశాలా నికుంజంబు పైకి నెక్కి, జ్ఞానసుమభిక్ష కల్టులు సాచెనతండు విశ్వవిద్యాలయోద్యాన వీధులందు. పుటవిప్పి చదివెనా పటుకావ్యసారంబు చూపుదోసిళ్ళతో జుల్టులాడు, గళమెత్తి పాడెనా కనక విపంచికా నిక్వాణనిర్హరుల్‌ నిండిపాజు, భాషింపందలంచెనా ప్రత్యర్థిగుండెలోం బదివేల గుజ్టాలు పరుగులెత్తు, కలము చే(బూనెనా కాగితమ్ములమీంద ముత్యాలసరములు మొలకలెత్తు, ధారణాబల; సంగీత, తర్కవాద వచన రచనాచమత్కృత వైభవముల జోడులేనట్టి సింగపు(గోడె యగుచు ఏలుబడీచేసె నతండు విద్యాలయంబు. తర్క, తత్త్వశాస్త్ర ధన సమార్దనమందు నిక్కమైన దృష్టి నిలుపుకొనియె, తిరుగవేయసాగె దీక్షతో, బాశ్చాత్య చరిత లాంగ్ల శబ్బసాగరమున. వాని సామ్యుదృష్టి వాని కళాతృష్ణ . వాని వినయగుణము వానిమూర్తి వినుతిచేసినారు విద్యాలయాచార్య వరులు, గురువులనుట మజఅచిపోయి. ౩2 వివేకానందుడు

మిసమిసలాడుచున్‌ బసిండిమేన మెబుంగులు చెంగలించె మో మున మునిమీసముల్‌ మొలిచె మోహనకాంతులందేలె నేత్రముల్‌ దినదినజృంభమాణమగు దేహము మోహము.గొల్పె గామినీ జనులకు వాని యౌవనవసంత మనోజ్ఞ మహోదయంబునన్‌. ఒకనాండు పొత్తములు గొని చకచక బడికే/గుచున్న సమయంబున, నా సుకుమారునిం గని యొక్కతె వికచాయతనేత్ర వలపువేండికి లోనై, తనులత పుల్కరింప, సవిధంబున సౌధతలంబునెక్కి క్రీం గనులదొఅంగు వీక్షణనికాయము తోయజతోరణంబులై తనర, నరేంద్రుమూర్తిపయి ధ్యానమునిల్పెం దదేకనిష్ట్ర ఆం గన కడగండ్ల్దచూపవు కడగండ్లకు6 గారణమండ్రు ధీనిధుల్‌. అది తెలిసి మానసంబున పదియడుగుల చుట్టుదారి పట్టె నరేంద్రుం; డద నెజింగి తప్పికొందురు మదవతులకు. జిక్కరెపుడు మాన్యవరేణ్యుల్‌. తూరుపు(గొండనెత్తమున( దోరపు వజ్రపుందున్కవోలె జె ల్వారుచు వేంగుంజుక్క ఉదయంబగు బ్రాహ్మముహుర్తమందు నిం డారు నెడందతోడ( బరమాత్ముని గానముచేయుచుండు, గం భీరగళంబు కిన్నెరలు మీట, నరేంద్రుండు భక్తిసాంద్రుండై! ఆ లలితమధురమృదు గా నా లాపనుధారసంబు నాప్యాయముగా6 గోలెడు బాలవితంతువు ' “బీలే” గదింజొచ్చె మోహపీడీత యగుచున్‌, అందిన మామిడిపండై యందంబుల రాణి యగుచు నరుదెంచిన యా సుందరి డెందంబెజింగియు, సుందరుండు వచింపసాగె శుద్ధప్రేమన్‌., వివేకానందుడు 33

“చెల్లీ” బావగతింప ఘ

టిల్లిన దుఃఖంబు నపనయింపంగ నేండో

యెల్లియొ రానుంటిని, నీ

విల్లువిడిచి తెంపుచేసి యిటు రాందగునే? పది పదునాలుగేండ్ల యెలప్రాయపు ముద్దుల చిట్టితల్లి నీ బ్రదుకును మొగ్గలో విబువంబాపపుదైవము చేతులాడెనే? ముదిరిన పండుటాకులను ముట్టక లే6త చిగుళ్ళ నీగతిన్‌ జిదిమెడు లోకరక్షకుని చేష్టీతముల్‌ తలపోసి క్రుంగెదన్‌. అమ్మయు నాన్నగూడి ప్రణయార్ధమెణుంగని లే;తబంగరున్‌ బొమ్మకు నీకు నొక్కనికి ముచ్చటకై ముడివెట్టి వాండు జీ వమ్ములు వాయ నీ బ్రతుకు వమ్మయిపోయినదంచు. బల్కి గ్రమ్ముగ నుగ్గువెట్టిన కరమ్ముల నీ మదికగ్గివెట్టుచున్‌ చెలువుగ౦బూచి రావులెగంజిమ్మెడు నీదు సువాసినీత్వ కో మలసుమబాల కూలె6 గసుమాలపు గాలికిందూలి నేలపై; ఆళికులమంటనీక, మధురాసవధారలు మీదుగట్టి ని ష్కలుష పవిత్ర జీవన సుఖంబులకై యింక వెచ్చబెట్టుమా. బళితపు బ్రహ్మచర్యమును పగ్గముతో బిగియించి, కొమ్ములన్‌ గలయ/గ గుమ్ము యౌవనపు గాజెనుబోతును జిక్కంబట్టుమూ తుల యిడరాని యాత్మబలదోహదమన్‌ తెరచాపయూపుతో వలపుల చెల్లెలా! ప్రణయవాహినికే యెదుంరీత లీదుమా! చూడకుమమ్మ! ఆ నెనరుంజూపులు; భర్తల చావుకౌగిటన్‌ బూడిదయైైరి త్యాగగుణభూషితలై, తలబోడియైన పూ బోండులు మున్ను; వారి సరిపోల్చిన నీ వగపెంత? ధైర్యమున్‌ వీడకుం గంటనీరిడదు నీకయి సంఘ మభాగ్యసోదరీ!

అని బోధింప, హరాత్తుగ

బెనులజ్జ్ఞ జనింప శరము విడిచిన కరణిన్‌

వెనుదిరుగ కేంగ6 గోమలి;

యినుచెంగట నంధకార మెవ్విధినిలుచున్‌.

34 వివేకానందుడు

నఖులతోడ నొక్క సాయంతనమునందు

విరులతోటం జొచ్చి విందుగుడిచి

ప్రాొద్దుపుచ్చినాండు భువనేశ్వరీసూతి

పసరుపచ్చిగడ్డి పాన్పుమీంద.

వే వెలుంగుపోయి గే వెలుంగరుదెంచె

నుబుసుపోక వారలుండిరచట

ఆటలాడి పొడి యలసి నరేంద్రుండు

కూరుచుండి సేద దేరుచుండె.

సవిధ రమణీయ విశ్రాంతిసాలంజూపి

జాజుకొనియెను బ్రియమిత్ర సముదయంబు,

చేరుకొనియె నరేంద్రుని చెంతకపుడు

కొమరుప్రాయపు ముద్దుల గుమ్మయొకతె. తళుకునందోచి మేలి జలతారుముసుంగునుదీసి మోముపై గలగలలాడు నవ్వు తెలిగన్నుల జెప్పలదాచి, వాని మాం సల దృఢ బాహు పంజరపు6 జక్కచి చిక్కని కౌగిలింత ము దులు గిలిగింతలై పయికిదూ(3 మిటారి కటారియోయనన్‌.

ఆ లతాంగి మోము వాలకమ్ము జూడ

భోగకాంత యనుట బోధపడియె

వాడితూపుంబోలు వేండిచూపున దాని

నడుగు కదలకుండ నాపివైచి. “ఆగుమొకింత నీ వలపుటశ్వము కళ్ళెము. బట్టికొమ్ము నీ సోగకనుంగవన్‌ వెడలు సూదులు వేదనపెట్టం జాలవో భోగముసాని, మిత్రులెగబోసిన క్రిపున( గానకుంటివే నీ గరువంబు సాగదిట, నిష్పునకున్‌ జెదలంట నేర్చునే? శ్రావ్వున నీ తనూసుఖములగోరి భుజించి త్యజించి పోవుచో గవ్వకు విశక్రయించెదరు కాముకు, లింతయెలీంగి- బేలవై పువ్వులవింటిజోదునకు6 బుట్టినదాదిగ దాదివౌదువే? జవ్వనమమ్మంగా, నడిబజారున నంగడిపెట్టుకొందువే?

వివేకానందుడు 35

మానుము నీచవృత్తి యనుమానము వీడుము, హైందవాంగనా భూనుత శాంతజీవన సముద్రజలమ్ము మథించి కొమ్ము ర మ్యానునుభవామృతమ్ము కనదగ్శ్నిశఖానముఖాన నీదుకం ఠానందగుల్పనిమ్ము ప్రియనాధుని మంగళనూ(త్ర బంధముల్‌.

అని పలికి, నిలువకట గి

జన సొధము నిర్గమించి, రూక్షార్కనిభా

నను(డై యే/ె నరేంద్రుడు,

కనులార్చక చూచుచుండె6 గామిని వానిన్‌.

“వంచనము చేసి నుగుణో

దంచితుండగు మౌని౯ జెటుంపందలంభచితి, ననుమ

న్లించి ప్రబోధమొనర్చెను,

కాంచితి నా బ్రతుకులోని కాలుష్యంబున్‌.

విరమింతు వృత్తి” ననుకొని

తిరముగ వేశ్యావధూటి దీక్షవహించెన్‌

పరిమళమై ప్రసరించెను

నరేంద్రుని జితేంద్రియత్వ నవ విఖ్యాతుల్‌. నులలిత రూవనంపద, విశుద్ధచరిత్ర మఖండశేముషీ బలము, కులప్రతిస్థ, బహుభాగ్యములొప్పా నరేంద్రుండల్లుండై వెలయుట పూర్వపుణ్యమని వియ్యమొనర్చంగ విశ్వనాథుతో బలువురు “మేము మే” మనుచు వచ్చిరి బంగరు పల్లకీలపై. కొడుకున కీడుజోడయిన కోమలి నాక్కతె నేరితెచ్చి, నీ చొడంబడుటొక్కటే మిగిలియున్నదటంచు వచించు వశ్వనా ధుండు, కొమరుండు దానింజెవిదూరంగనీయండు; మోక్షకాంతకై యెడ6దం దపించు. డ్రేమికున కెట్టురుచించెద, రన్యకన్యకల్‌.

స్వమతంబు విననివాండని

కొమరుని వర్తనమునెడల6 గోపింపక, మౌ

నముయూనె విశ్వనాధుడు,

కుమారుని సుఖంబె తండ్రి కోరునుగాదే?

36 ఎవేకానందుడు

అతుల గృహస్థజీవితమహత్తర దృశ్యమదొక్కవంక, న ద్భుతభవమోక్షమూలము తపోవనమొక్కెడ, రత్నరంజిత ద్యుతులందదీయచిత్తమునందోచి కలంపంగం జీలుబాటలన్‌ ధృతిసెడు బాటసారివలె ధీరనరేంద్రుండు సంశయాంధుండై. ఒకవంక నకలంక యోగనిద్రాముద్ర యొకవంక€ గుక్షింబరోద్యమంబు, ఒకచోట మణిదీపనికర నిశ్చలదీప్తి, యొకచో దటిల్లతా ప్రకటకాంతి, ఒకదెస నిస్తరంగోదకపూరమ్ము ఒక దెస భంగాకులోగ్రజలధి, ఒకమూల లలనాజనోత్తుంగ కటిపీరి యొకమూల గిరిసాల నికటవాణీ, క్షణ విరామ రహిత రణఘోష యొకవైపు పరమ సుప్రశాంతి భాగ్యమొకట ఏది కోరుకొందు వెచ్చోట వసియింతు నిర్ణయించుకొనవె నెమ్మనంబ! మానిని కేలుపూని మధుమాన మనోహర పుష్పళోభితో ద్యానవనాంతరాళమునహాయిగ గాలిని మేయుచుందునా? మౌనివరుండనై జలకమండలుపూని, తపస్సమాధి ని ప్థానియమంబులన్‌ గడు6(బ్రశాంతిగం గన్నులు మూసికొందునా? సాగసు గులాబి మొగ్గలకు జోడగు బుగ్గల ధాళధళ్యముల్‌ మొగమునం6 గ్రుమ్మరించుకొను ముద్దుల పాపను బుజ్జగింపనా? ఖగములకూతకే బెదరి గంతులువెట్టెడి కన్నెలేడి మె ల్లగ దరింజేర్చి దర్భకబళమ్ములు మేపుచు మేనుదువ్వనా? కూరిమి భార్యతో. గొడుకు(గుజ్జలు కొమ్మలు పల్లవింప, సం సారము సేయనా ప్రణయసారసముల్‌ వికసించునట్లుగా ధీరుల శిష్యులన్‌ గలిసి దేశికవృత్తి ధరాతలంబు సం చారముసేయనా ప్రణవ సౌరభముల్‌ ప్రసరించునట్లుగా, వివేకానందుడు వ

నుహదైశ్వర్యవిలాన వానగృహనంపత్సార్వ భౌముండనై యిహసామ్రాజ్యకిరటమూని, భువనంబేలన్‌ బ్రయత్నింతునా? అహమున్‌ దోలి, అఘంబులన్‌ దుడిచి బ్రహ్మానందసాకల్య సం గ్రహణార్థంబుగం గావిగట్టి తలపొగాచుట్టి యోచింతునా? నలుపును దెల్పుసేయంగల న్యాయరహస్యము లాకళించి, “కో ర్ట”ల నడికష్పుదద్దరిల రోనముతో. బిడివాద మాడనా? తొలుతనె “నే” నెవండనెడుదుర్హటదివ్యసమస్య యొక్కటే తెలియక, మూంగనై జగదధీశుని సన్నిధి మోకరింపనా? అని విచికిత్సలో మునింగి యాతండు నిద్దురవోవ స్వప్ప్న వీ థిని బొడసూపె లేవలవు(దీపులంబాయని మోహనాంగియౌ వనితను వీడి, మోహపటువల్లరి(దైంచి వనంబుంజొచ్చు బు ద్ధని వదనంబు - చిర్నగవుతోడ నరేంద్రుండు విప్పె నేత్రముల్‌. అరుగును దేవళంబులకు నర్చలొనర్చు, మసీదులన్నియున్‌ దిరుగు నమాజుచేయు( బయనించును గ్రైస్తవ మందిరాలకున్‌ బరుగిడు దీర్థభూములకు, బ్రహ్మసమాజ మతాలయాలకున్‌ దిరుగనిచోటు లేదతండు దేవునింజూడం బ్రగాఢ వాంఛతో. ఎలమి నుతించుచుండు6 బరమేశ్వరలీలలు వేదశాస్తముల్‌ వలుకుదు రాత్మశక్తులగు బ్రహ్మబుషీంద్రులు చూచినట్లుగా నిల నవతారమెత్తి వెలయించెద ధర్మమటంచు గీతలో. బలికె స్వయంబుగానె భగవానుండు నేండంతండెందుదాలగెనో? ఏటికి సర్వవిద్యలు మహేశ్వర రూపము: జూపకున్నచోం గూటికింగాక, యీ గుడులుగోపురముల్‌ వివిధార్చనాదు లిం కేటికి. బత్రిచేటునకె, యిన్ని మతంబులు మంత్రతంత్రముల్‌ బూటకముల్‌గదా భువనపూర్ణునిజాడలు పట్టకున్నచో.

ఇటులు తపియించి తుదకు దేవేంద్రనాధు

చెంతకుంబోయి “స్వామి! దర్శించినారె

శ్రీ పరాత్పరు' ననుచు. బ్రన్నించినాండు

మౌనమేకాని లేదయ్యె మాబుపలుకు.

3ెగ ఎవేకానందుడు

సతత సర్వేశ్వర ధ్యానసక్తుండయ్యు

గవి రవీంద్రుని గారాబు కన్నతండ్రి

సాంద్రకీర్తి మహర్షి దేవేంద్రుండతని

చిన్న ప్రశ్నకు6 దికమకచెంది పలికె.

“ముడుతపడె నాకు6 గనుబొమల్‌ ముదిమిచేత.

గనులుమూసినం గాయుచీకటులకాని

కోటివెలు(గుల పరమాత్మ గోచరింప

దున్న నిజమిది లేని దంభోక్తులేల?

“నూర్య కిరణాలకరణి. జొచ్చుకొనిపోవు,

జలములోపల( చేపలజాడలరయు

తరుణ సునిశితయోగి నేత్రములు నీవి,

చూడ(గలవీవు! ప్రభువును నూటిగాను.”

గరిశిఖభోద్భూత వరతరంగిణి తనంత

సింధూరాబేంద్రు కౌంగిటంజేరునట్లు

దుర్గమాజ్ఞానగహనమ్ము నిర్గమించి

వత్స! దర్శించెదవు మహేశ్వరుని నీవు. ఈ గతి నాండునాంటికి నరేంద్రుని చిత్తలియత్తలంబునన్‌ రేగెడు పెన్‌దుపానులనెజింగిన మిత్రుండొకండు బ్రహ్మవి ద్యాగురు, దక్షిణేశ్వర వవై క నివాసుని రామకృష్ణ న ద్యోగి వరేణ్యు. గూర్చి మధురోక్తుల దెల్పె ననల్పభక్తితోన్‌.

అతడు 'కామారిపుష్కర' మందు నొక్క

"పేద భూదేవునకు( బ్రభవించినాండు

తల్లియిడినట్టి “పేరు 'గదాధరుండు'

“రామకృష్ణుర డనంగ బేర్వడసె నిపుడు. ఉదర నిమిత్తమైన చదువాల్లక, సంతత దైవచింతనా స్పదమతియై గదాధరుండు, బంధువులొత్తిడి సేయ. గాళికా సదనముంజాచ్చి యర్చనము సల్చుచు€ దేవియనుగ్రహింప దీ బదుకు వృధాయటం, చడవిపాలయిపోయె+ దపోనిమగ్నుడై.

వివేకానందుడు 39

ఎదిగిన కన్యంబెండ్లియొనరించిన వీనికింబిచ్చి చక్కగాం గుదురునటంచు. జుట్టములు కోరి వివాహముసేయ, దేనికిన్‌ బదులువచింపండెల్లపుడు భావసమాధినిమున్లు. గాళికా పదములచెంత, నెంత చెజపట్టినం గోయిల గూడుకట్టునే?

ఆతని యిల్తాలు శ్రీ శారదాంబయెపుడు

పతియె లోకైకపతియను భావమొప్పం

జేతులార శుశ్రూషలు చేయసాగె6

బుణ్యము ఫలించు శిష్యాగ్రగణ్యయగుచు. ఆయన కామకాంచనజయంబానరించినవాండు, భార్య న మ్మా! యనిపిల్చు, స్వర్ణమును మన్నిరుకేలగ్రహించి, జాహ్నవీ తోయములందభిన్నగతింద్రోయును హేయములంచు, ధ్యానని ష్టాయుతుండై మెలంగు ననిశంబును విశ్వము విస్మరించుచున్‌.

గోవుంబిదుకక, క్రీరమ్ముంగొన్నయటులు

చదువకయె భిన్నమతధర్మ సారమెతీంగె,

సద్గురుండులేక, కాళికాజననిచెంత

నిఖిలతత్త్ష్వ రహస్యముల్‌ నేర్చెనతడు.

కుడుచుచు మాలలయెంగిలి,

తుడుచు శిరోజముల ధూళిధూసరితములౌ

కడుపేదల నెలవుల, నిటు

సడలక సమభావమతండు సాధనచేసెన్‌.

ప్రథిత “తోతాపురీ” యతివల్లభుండు

చిర తపళ్ళక్తిచే సమార్జించుకొన్న

నిర్వికల్ప సమాధి నంధింపంగలిగె

ఖెప్పపాటున శ్రీ రామకృష్ణయోగి.

పరమహంస యనెడు ప్రఖ్యాతి విలసిల్లు

రామకృష్ణ మౌనిరాజొకండె

దిద్దంగలఃడు నిన్నుం దీవ్రసందేహాంధ

తిమిర నిచయ రత్నదీప మగుచు.

శథ0 వివేకానందుడు

ఒక్కొక మిత్రవాక్యమది ఒక్కొక భానుమయూఖమై రుచుల్‌ గ్రక్కుచు6 జిత్తవీధులనుగ్రమ్మిన చీంకటిచీల్చిచెండం బెం 'పెక్కిన కౌతుకంబున నరేంద్రుండు చూండగంబోయె నిక్కమౌ నక్కఅతోడ దుర్భర భవామయవైద్యుని రామకృష్ణునిన్‌. అనం 2ాానాంలు అలిమానన్త్య్నుం వివేకానందుడు న.

4. రామకృష్ణ చరణ సాన్నిధ్యము [0 నెజసిన గడ్డంబె నిక్కంపుసాక్షిగా విజ్ఞానవృద్ధ(డై వెలయువాడు, కాళికాజనయింత్రి! కనుపింపవా యని శిశువట్లు మారాము సేయువాండు, బ్రతినిమేషము పరబ్రహ్మానుభూతి ని మగ్నుండై దేహంబు మజఅచువాండు, మూసిన కంటిలో ముల్లోకములుచూచి నిశితసత్యపథంబు నెమకువాండు, దక్షిణేశ్వర వృక్షసంతానములకు నాత్మ చైతన్యగుణము సభ్యాసపఅచు విశ్వజగదేకగురుండు భూవినుతగుణుడు ఘనుండు శ్రీ రామకృష్ణుండు కాననయ్యె. అంజలిబద్ధహస్తుడయి, యాస్యమునందు వినమతాసుథా మంజుల భక్తిభావ రసమాధురు లచ్చుపడంగవచ్చె ది క్కుంజర రాజయానమునం గూరిమినమ్మునిరాజుంజేర, హృ (ద్రంజక దివ్యరూప రతిరాజు నరేంద్రుండు జ్ఞానభిక్షుండై. కలకల రుతములం బక్టులు పలికెను స్వాగతము, వృక్ష్తపంక్తులు గురిసెన్‌ జలజల పుష్పాశిషముల, నలఘుండు నరేంద్రుండచట నడుగిడువేళన్‌. వచ్చిన నరేంద్రు గన్గాని పరమహంస గుచ్చికవుగింటంేర్చి తోడ్కొనుచు. బోయి యేకతమ్ముమన వచియించె నివ్విధమున బ్రమద బాష్పవికీర్ణ నేత్రములతోడ. 42 వివేకానందుడు

“ఏల విరోధమూనితివొ యిన్నిదినమ్ములు కన్నతండ్రి! నీ లాలిత మందహాస మృదులద్యుతిభాగము నోచుకోని యీ కాలము గాలమై మదిని గాణీయవెట్టెంగదన్న! నేటికిన్‌ గాళి యనుగ్రహించినది కాంచితి నిన్‌ భగవత్స్వరూపునిన్‌. “నరు(డనుపేర వెల్లిన ననాతనమౌనివి నీవు, భూమిపై నరుల సముద్ధరింప జననంబయినట్టి ఫరాత్పరుండ వం చెలుంగుదు. దుచ్భభోగ విషమైక నిరంతర పాపఘోష గిం గురుమనుచున్న ధాత్రికింకగూర్చంగదే యమృత శ్రసంగముల్‌, “అతిసమ్మోహకర ప్రపంచ సుఖలీలానంద మాధుర్య నం స్పృతిచే. జిందులుత్రాక్కు మానవులెకానీ, ముక్తివాంఛించి నా యతులాత్మానుభవమ్ము ముచ్చటలు చేయంజాలు నాధ్యాత్మిక వ్రతుండేండీ! కనుపింప6డొక్కండు, నరేంద్రా! మోక్షవిద్యాకరా!

“కలకత్తాకు సురేంద్రుని

నిలయమ్మున కరిగినాండు నిను-జూచిన యా

తొలిచూపు మహిమయేమో

కలయందును నీదురూపు కన్సడందోడంగిన్‌.

“ఏదీ గానమొనర్చుము

నీ దివ్యస్వరమువిప్పి, నిఖిలేశ్వరుండా

వేదాతీతుండు నీ గళ

వాద రసాంభోధిమునింగి నటియించు(జుమీ.”

అనిన సమ్మతించి, యమృతకంఠంబెత్తి

దైవకీర్తనంబు( దానొనర్చెల _ _

జెవులువిప్పి వినుచు శ్రీరామకృష్ణుండు

భక్తిభరముచేత( బరవశించె.

ఎంతసేపుండిరో యిట్టు లెలు6గ రెవరు

గానమాపి నరేంద్రుండు కమఫణితి

నడిగెనిబ్భంగి “స్వామి! నాకానతిండు

తమకు లభియించెనే దైవ దర్శనంబు”

వివేకానందుడు తప

ఉపనిషదర్థ గృహీతలు తపసులు విపరింపలేని తత్పశ్నకుందా నవరూప దివ్యశక్తి ప్రపూర్జుండగు పరమహంన బదులాడెనిటుల్‌, “నిన్ను. జూచినట్లె నీకంటె వినృష్ట కరణి విశ్వమయునిం గాంచుచుంటి, వత్స! సందియమ్మువలదు, సందర్శింప. గాంక్షచేసిలేని. గాంచ6గలవు. “జలముంజేరనులుకు జలచరంబట్టుల. దక్కుచింతలెల్ల నుక్కడంచి దైవమనుచు దీవ్రతాపమొందినవాండె కానంగలండు ప్రభుని గనులతోడ. “పుడమి సమస్త భోగపరిపూర్ణత నాకు ననుగ్రహింపవే కొడుకులనీయవే యనుచు ఘోరముగా విలపించి బాష్పముల్‌ విడుతురుకాని యీశ్వరుండు విశ్వవిభుం డగుపింపండంచు నె వ్వడు పలవించువా. డిది ప్రపంచపుంబోకడరా, కుమారకా! “సంజగాలికి దూదిపింజలై విడిపోవు చిగురు మబ్బుల మేని చెలువమందు, రాత్రికింగన్నులై రాజిల్లు శతకోటి తారకావళి తళత్తళలయందు, నుళివేండి రవికాంతి గిలిగింతలకువిచ్చి పరిమళమ్ములుచిందు ప్రసవమందు, మలనెత్తములుడిగ్గి జలజల ప్రవహించు సెలయటిగాన కౌశలమునందు, “అణువు గర్భంబునందు బ్రహ్మాండమందు నగుమొగంబున( గనుపించు జగదధీశు( డిందు(గలండీతడని చూపనేల తండ్రి! జ్ఞానచక్తువు గలుగు సుజ్ఞాన నిధికి? జడే ఎినేకానందుడు

“కాయకష్ట మెటీ(గి క్రమశిక్షణముగల్లి నిరుపమాననంఘ నియమమెథఠింగి జీవితమ్మునడవు చీమలబారులో. బరమశివునియంశ బయలుపడదె?” అట్లు సెలవిచ్చి వేజోక యవనరమున భాగవతగోష్టి నెణపుచు. బరమహంస పానుపుపయిన్‌ నరేంద్రునాసీను-జేసి దక్షిణాంఘితలమ్మున6 దాకినంత. తనముందు వెలు6గొందు తరులతాపుంజంబు మనకచీంకటికాంగ మారిపోయె, సచరాచరంబైన నర్వ ప్రపంచంబు తిరిగినట్లనిపించెం దెరవుతప్పి, బ్రహ్మాండమెల్ల విశ్వవ్యాప్తమగు శూన్య గగనగర్భమునందు6 గలిసిపోయె, మృత్యుంగహ్వరములో మెలంగుచున్నట్టుగ6 దనువు బాహ్యస్మృతి తలంగి చనియె “ఏమిచేయుచునుంటిరో స్వామి! మీరు తల్లిదండ్రులుగలరు నాకిల్లుగలదు బ్రతుకునిం”డను దీనసంభాషణంబు లప్రయత్నమ్ముగావచ్చె నతనినోట. పక్కుమనినవ్వి దక్షిణశ్వర మహర్షి వత్స! భయపడవలదని పలుకరించె, కనులువిప్పి నరేంద్రుండు కాంచెనెదుట గుండె నిమురుచునున్నట్టి గురువరేణ్యు, కలయో యియ్యది యింద్రజాలమొ, అమోఘంబైన సిద్ధౌషథీ బలమో మాంత్రిక తంత్రశక్తియొ, తలంపన్‌ జిత్రమైతోచె దు ర్చలుండీ తాపసుడేడ, కేవల పదస్పర్శమ్ముచే నన్నిటుల్‌ కలతంబెట్టుట యేడనంచు( గడు డోలాందోళితస్వాంతుండై. వివేకానందుడు జీ5

ఇత(డొక పిచ్చివాండయిన నింత తపోనిధియై, విరాగియై బ్రతుకుటయెట్లు, సర్వమతభాష్యములేవిది విప్పిచెప్పునా శ్రితులకుం, జిన్ని బాలకునిరీతి నమాయకుండై చరించు నీ యతిజనమౌళిచేస్టితములర్థముగా, విదియేమి చోద్యమో?

ఎట్టులైనం బరీక్షింతు నితని బలిమి

నని వితర్కించి'కొండొకదినము మరల.

బరమహంసనుదరిసి తత్స్పర్శనమున

వివశుండై బాహ్యలోకమ్ము విస్మరించి.

రవినిజుట్టి తిరుగు నవనిగోళమువోలె

నవలికేంగలేక యువ నరేంద్రుం

డతని బ్రహ్మశక్తి యఫప్రతిహతమంచు.

గరయుగమ్ము మోడ్చి శరణు/జొచ్చె. హతుండైపోయె నరేంద్రనాస్తికజనుండానాంటితో, దివ్యుండై అతులుండై ప్రభవించె అస్తిక వివేకానందవీరుండు (ప్రో ద్ధత మోహాంధ తమః పరీవృత వినిద్రాణ ప్రపంచప్రజా తతిమేల్కొాల్పెడు శుక్రతారయన, వేదాంతాభ్రభాగంబునన్‌. గురుని మహత్ష్యమున్‌ దెలిసికొన్న నరేంద్రుండు పుణ్య హైందవ స్థిరతర ధర్మసాధనకు జీవిత మంకితమున్‌చొనర్చ న త్వరముగ వీరకంకణము(దాల్చి, భజింపంగసాగె దక్షిణే శ్వరమున రామకృష్ణ బుషివర్యుని దివ్యపదారవిందముల్‌.

సతత వైరాగ్యబోధనాచార్యుండైన

గురుని కాంచనవిజయంబు నెఖుంగందలంచి

ధీరుండతండాకరూప్యంబుందెచ్చి యుంచె

బడుగు జడదారి పానుపు మడతలందు.

తల్పమునుదాకి, విషసర్పదష్టుండటుల.

దనువు భగభగమండ దత్తరము పొడము

జాతీపడినట్టి తపసి కంగారుచూచి

సెజ్జ దులిపె నంతేవాసి శ్రేష్టుండాకండు.

కంగున మైోగుచున్‌ బడియె6 గన్నులముందొక వెండినాణె మీ సంగతి చప్పునన్‌ దెలిసి చాటునకేంగు నరేంద్రు మోము రీ తింగని, వాని నిన్తులితతీవ్రపరీక్షకు రామకృష్ణుండు ప్పాంగెను, స్వీకరింతురు ప్రబుద్ధులు సత్పరిశోధనంబులన్‌. అమాడాడ్రాలులు అలవవాన్తోా- వివేకానందుడు శ

6. నరేంద్రుని కష్టదశ తన గృహమన్న సత్రముగ దా నుతికెక్కిన న్యాయవాదిగా మనిన నరేంద్రు తండ్రి అసమానదయానిధి, కీర్తిశేషుడై చనియె, దదీయవార్తవిని స్టైర్యముజాథి, గృహమ్ముచేరి నా న్నను గడసారి చూచుకొని నమ్మంగలేక యతండు ఖిన్నుడై. “ఇది నిజమౌనె నీవు గతియించితివే జగదేకపూజ్య! నా హృదయ రహన్యగాధ లింక నెవ్వరువిందురు? మృత్యుశయ్య పై గదలక నిద్రపోవు నిను€గాంచిన గుండెలు బ్రద్దలయ్యె నీ పదములచెంత నిల్చిన యభాగ్యుని నన్‌ గనువిప్పి చూడవే?" ఈరీతి వగచి, కన్నుల జాజెడు నథ్రువులు తుడిచి, సద్గురుని మదిన్‌ బేరిచి, నత్యంబారసి, వైరాగ్య జ్వాలికా ప్రభాసిత ముఖుండై. “తప్పదు చావు దేహులకు, దానికింజింతిలనేల? ఆత్మకీ ముష్టు జనింప”దంచు ధృతింబూని వచించుచు దండ్రిచిత్యపై నిప్పులుపోసి నిల్చుకొనె నిశ్చల నిస్పృహనేత్రయుగ్ముండై గుప్పెడుబూది యస్థికలు గోచరమైనవి రుద్రభూమిలో. అర్‌గెను బూర్వవైభవము లన్నియు. దండ్రికళేబరమ్ముతో సిరిగలనాండు విందులుభుజించిన బందులు, మిత్రులాప్తు ల చ్చెరువుగ మాయమైరి, దరిచేరండెవండును బిల్చినప్పుడున్‌; జెబుకున( దీపిలేనియెడం జీమల బారులు చేరనేర్చునే? పట్టభద్రుండయ్యె. బైతృకధనముచే, శ్రీ నరేంద్రుండెట్టి చింతలేక, స్వీయశక్తినింక న్యాయకళాశాల చదువునభ్యసింప సాహసించె. తల్‌ ఎవేకానందుడు

తొడుగ జోడులేక నడచి కళాశాల

కరిగె ననుదినమ్ము, నలసిసాలసి

తంగ యుళ్లతల ఆంచాంటణ్యా-

నేమిచెప్పనశని లేషిళారు. వాకిట దీనయై యెదురువచ్చు సవిత్రిని గాంచిసేహ్టో శోకము దుర్నివారమగుచో, నదిచాలక గోరుచుట్టపై రోకటిపోటుపోలిక, విరోధిజనం బభియోగముంచి, య జ్ఞాంకల. బెట్టసాగిరింక నాతనియాతన చ్రాతకందునే? కథనములైన తొల్లిటి సుఖమ్ములకై శ్రమియించునో, క్రుభా వ్యధలజయించి సద్గురునివాంఛలుదీర్చునొ! యేమొనర్చునో విధివిషమించె దుఃఖరనవీచికలూగు నరేంద్రుమాన సో దధి నుదయింపనున్నది సుధారనమో విషవహ్నికీలయో! వీడడు ధైర్యభావమును, వేదనచెందండు, బంధుమిత్రులున్‌ వేండడు గట్టుచేర్చుడని, (ఢేమఫలార్థినులైన కన్యలన్‌ జూడడు కోరచూపులను, నూక్తులు చెప్పెడి తల్లికేమి మా ఆాడండు జీవముండెడు శిలాకృతియై నిజకార్యమూఢుండై.

శివుని మనసారనమ్మి యర్చించు దొడ్డ

భక్తురాలయ్యు. గష్టసంటప్రాప్తికతన

దైవవిశ్వాస మృదులబంధములు సడల,

దల్లి భువనేశ్వరీదేవి తనయుంబిలిచి

పరుషవాక్కుల నీరీతిం. బలుకందొడగె. “ఓయీ! మూర్చుండ! యెండమావుల నిజంబూహించుకోలేక్ర, శ్రే ల్టోయిన్‌ జాచితి దప్పిదీర జలముల్‌ గ్రోలంగ, భగ్శమ్ములై పోయెన్‌వాంఛలు, చిక్కుకొంటినిట ఠావుల్‌దప్పి, ఆశానిరా శా యుద్దాగ్నులురేంగు జీవిత మరుక్ష్మారంగ మధ్యంబునన్‌. పాయపుః జైత్రలక్ష్మిసుమభారమురాల్చి కృశించి మాయమై పోయినదెప్పుడో, పసుపుంబూతల భాగ్యముదప్పె( బూవులన్‌ గాయలు రాలిపోయిన వికారపుమోడుగ నిల్చియున్న నా కాయువుపెద్దచేసి, పరమాత్ముడు యాతనగూర్చెనక్కట్రా!

వివేకానందుడు శ్రి

మేనున బూది(బూసి, పొలిమేరల కావల వల్లకాటిలో నేనుంగుతోలుకట్టి నటియించెడు నీశ్వరు నాదిభిక్షువున్‌ మానకకొల్చువారిక్రి సమానసుఖంబులెక్రాక్ర భాగ్యల కీనవమందహాస మెటుచేకురు, వెంగలినైతి నింతకున్‌. పరమేశా! యనిపాలుత్రావు తలిరుంబ్రాయాననే, గొంతుబొం గురువోవన్‌ విలపింప(బూనితివి, నీ ఘోషమ్మునాలించి, యే పరమైశ్యర్యమ్సు నెత్తికెత్తెనొక్రాద్వం, బేటికీవ్యర్థపున్‌ బరితాపం బీంకనైనమానుకొనుమున్నా! వెళ్టివేదాంతముల్‌, అంతటి తండ్రిక్షన్ల సుతుండవై పతిభాఢ్యుండవై దిగంతవి ఆాంతయశస్సుంగాం్చి, యిటు సాటిజన్సుల్‌ హసియింపంగా వ్యధా రాంతమనమ్ముత్రో నినుపగజ్జైలత్రల్లిర దాసుండొట నా స్వాంతమ్సు సమ్మతింప్రద్ను ప్రశాంతికి మార్గములేదు పుత్రకా, పాచ్చెమ్సృత్ర గౌరవవిభూత్రి సమృద్ధివప్పి కాలమున్‌ _ ఛిన్‌నొకు స్వష్నముయ్పపచ్షు గతేస్థిత, యింటిగుట్టులే రచ్చలాజ్య, వరన ాలవకీలదహించ్పచ్చన్న నా వెచ్చని గుండెల రగిల్రి 'పేలందొడ్రంగ మహాగ్ని గోళ్వ్పల్రా న రసార్థభావముల కీహృదయంబున( దొవులేదు న్లి చంక స రీదీవనముసల్పు నుపా్య్వ్వ్బ్స కానరాదు స్వా ౌంకరణాట్టప్రళ్య భయదాక్షృత్రి లేమిష్క్వా శౌత దం చౌల్చు బంప్యారట్‌ పట కోణాలుసుం వరతత్యవాదముల్‌, పడు సం + కూలక్ర్వ్స మలక కా యసటూహల్చ గాలిమేడలై గౌలకుంద్వాల్వ గు గ గప్రబలమ్మ సమీక్రర్రర్ని, భో జ థ ము జాగ్భత్రిత్రు మెలంగుమ్రా!

తల్లి వన్య మాట్రల్వు

బలై

నకి యుల్గమెల్డ బాధింప్ర ప్ప

డల్గ్య్య్య

లకికషోర్య 50 (- వివేకానందుడు

తన యేకైకగురున్‌ వినిశ్చల తపోధన్యాత్కు శ్రీరామకృ

ష్ణుని దర్శించి స్వకీయదైన్యము, గృహక్షోభంబు, దారిద్ర్య ర్‌

తి నివేదింప, భవాని వేడుమని యాదేశించె, దానట్లు స

ల్పి నరేంద్రుండు ప్రసన్నురాలయిన కాళిన్‌గాంచి కేల్మోడ్చుచున్‌.

తన తొలికోర్కెయైన ధనధాన్యసమృద్దిని విస్మరించి, యో

జనని! యనుగ్రహింపంగదె జ్ఞానము, భక్తి యటంచుంబల్కంబూ

నెను జగదంబ కట్టెదుటనిల్చినవేళ, నరేంద్రునంత ధీ

వనధికి, యోగసిద్ధునకు భౌతికవాంఛలు జ్ఞప్తివచ్చునే? క్షణిక విద్యుత్రసార సాంగత్యకలన నిను మయస్కాంత ధర్మంబు నెనసినట్లు భువన మాతృవిలోకనంబున విరక్తి విస్సులింగంబు అతనిలో విస్ఫురించె. రామకృష్ణుండు వాని వైరాగ్యపటిమ కచ్చెరువునొంది యాశీస్సు లిచ్చిపంపె సలలితానంద భాగ్యంబు కలుగునట్లు, దీవనలతో నరేంద్రుండు తిరిగివచ్చి. బుషి శక్తియో, నిరంతర కృషిఫలితమొ నాటితో నరేంద్రుని యింటన్‌ విషమస్థితి లేయెండకు+ య దుషారమండలమువోలె దొలంగంజాచ్చెన్‌ ఒకవెపున దారిద్ర్యం, డుం

న్‌ గంరాలత్ష్న్న్నా బొకవైపున రామకృష్ణయోగీంద్రుండున్‌ 4 యాం రాలద్వు క్షా నికషోపలమ్ములై త ః నగ 6 స్ట త్రృకటిత జీవితము సానబట్టందొడంగినో గ౦పంటటన్న ఖీ సస్తైఖ స్ట తానొక మిక్రునితోడను రీ పైదరాబాద్‌ నోట ఖీ ధ్యానార్థమ్మొక మహీరుహచ్చాయ సుఖా సీనుండ€యి, మన నరేంద్రుండు మేనుమజచిపోయె మబునిమేషములోనన్‌. వివేకానందుడు వ్‌

మత్తిలి గానముచేయుచు నెత్తురుద్రావంగ నచట నిర్భ్యయముగ దం డెత్తెడు దోమలదాడికి చిత్తము నిలువక సఖుండు చీకాకుపడెన్‌. పసిండిబొమ్మమీదం బఅచు నీలాంబర మనంగ మశకరాశి తనువుంగప్పి గాసివెట్టచున్న గమనింపండయ్యె స మాధినున్న విశ్వనాధసుతుండు. కడువెఅ(గంది కూర్మిచెలికాడు నరేంద్రునిం దాంకినంతనే వడణెం దదీయహస్తములు వైద్యుతతంత్రులు ముట్టినట్టుగా ముడిగెన్సు గన్నుదామరలు, మున్గెనతండొక దివ్యభావపున్‌ జడనిధిలోనం గన్నడ్విర్సై సర్వము వానికి బ్రహ్మరూపమై. స్పర్శమాత్రాన దివ్యానుభవమునిట్లు పరులకొనగ్లాడ్ష శక్తిసంపన్నుండైన ఘేను నరేంద్రుని మహిమంబు గబనచేస గురుసముఃడటంట్వ భక్షాళ్ళి కొలువందొడగా. నిర్వికల్ప సమ్హాధ్ధి సంధించి న్స సచ్చిద్రా్య్యాా లహరిబ్రో స్నానమ్హాడ్ర టె 12 వటీ డని చింతనొంద్రు నరేంద్రుంచిల్చి నౌకన్వార్స 'పేమతోం బరమహంస. నీ జ్యే వ్‌ బారమ్ము నీ వెలుంగక అంత దేల 'ట్రహ్మసమాధిక్రాజక్ష్య పదవి న్‌ ఎపసపమైన యట్టి యు వేచియ్సృన్నృద్ష కుమార! తొన్స శరింప్పక్లేర్చ టె ప్ర అల్ని పూని తరింప, జేయ్య ్రగమకొదు, సమస్తలోక్రమ్సృన్స ద్యానమ్వుల్రః ముమ్ముర్ర న్‌ దలందాల్చ్స్స, నీదు జీవితో 'సెసేసుము ప్రభామ స్పుగ తీన్మయృసై విహరించు భక్తి సు కి ౦ధములన్ల వెదజలుంగొల్లంగన్‌, వివేకానందుడు

సకలమ్ము బ్రహ్మమయమను ప్రకటిత సత్యమ్ము బోధపడఃంజేసిన దం బికనీకు, నీదు హృదయము వికసించెను జూరగొనెను విజ్ఞాననిధుల్‌. ఈ పరమానుభూతిని వ్యయింపకు మాత్మసుఖోపలబ్ధిక్తై పాపతమఃపరీవృతవిపన్న జనోద్ధరణోద్యమ ప్రతి ష్టాపన నీ స్వకార్య మది నక్రమమై ఫలియించునాండు సం దీపితమౌను నీప్రతిభ, దేశము బ్రహ్మరథమ్ము పబ్టెడిన్‌. అమాడడడాలంలు అననన ఎినేకానందుడు 53

6. రామకృష్ణ నిర్యాణము ప్రథమ దర్శనమాత్రానం బ్రభవమంది బౌధజలమున. జిగురించి, పూలుపూచి రామకృష్ణ నరేంద్రుల ప్రేమవల్లి భక్త జనుల నోరూరించు ఫలములొస౦గె. మెల్ల(గవిచ్చి పుష్పము లమేయ సుగంధము చిమ్మునట్లుగాం జల్లని చందమామ సువిశాల నభస్థృలమందుందోచి వ ర్ధిల్లి సుధాంశువృష్టిం గురియించినరీతి మహోపదేశముల్‌ చల్లెను రామకృష్ణ బుషిచంద్రుండు పంచవటీ నివాసియె. రిక్రవాదముల ఘర్షించు శిష్యులంబిల్చి కలహించు రాబందు గముల. జూపు ఆవేశపడు క్షుద్రదేవార్చకుల(గాంచి 'పెరటిగుమ్మమువైపు వ్రేలు చూపు కువిమర్శలాలించి కుంభీంద్రు వెన్నంటి మొథఠీగెడు పురసింహములను జూపు శ్రుతులు శాస్త్రములు సమ్మతములే యనువారిః బరికించి నవ్వుచు బలుకరించు, గ్రంథములంగాక, ప్రకృతిరంగంబునందు పలుకులంగాక, నిత్యానుభవమునందు దివ్య వేదాంత మర్మముల్‌ దెలుపందొడంగె బిరుదుబెంకాలులేని యా బీదయోగి. శంకరుని యద్వితీయ ధీశక్తిగరిమ బుద్ధభగవాను కారుణ్య పూర్ణహృదయ మలఘుచైతన్యదేవు (ప్రేమాతిశయము నైక్యమై రామకృష్ణుని నొశ్రయించె. వ్‌శీ ఎవేకానందుడు

బురదనంటని కుమ్మరిపుర్వువోలె ద్వంద్వములకు నతీతుండై వరలుచున్న రామకృష్ణుని కంఠాన వ్రణముపుట్టి తీవ్రమై బాధంగలిగించె దినదినమ్ము. ధీరుండు 'మహేంద్రలాలు నర్కారు' వంటి నవ్యవైద్య శిఖామణి నడుముకట్టి వ్రణమునెదిరించి నంకులరణముచేసి గెలుపుగానక గురునకుం గేలుమోడ్చె. చిత్త నంకల్పమున నే విపత్తునైన మరలుప౭గలట్టి శక్తినంపన్నుండయు్యు6 దుచ్చదేహార్థమై జీవితేచ్భలేక పరమహంన నిశ్చింతతోం. బలుకకుండె, గురుండు పలుమణఖు భాషింపం గూడదనుచు నెల్లవెజ్జులు నియమమ్ము లిడిరికాని పద్మపరిమళ మెవ్వం డాపంగలండు? గాంగలహరికి నెవం డడ్డుకట్టగలండు? పలుకు పలుకునం దీయని పనసతొనలు వెడలిపడ వేదధర్మముల్‌ నుడువుచున్న రామకృష్ణుని యంత్యవాక్యామృతమ్ము జుజ్టుకొన్నారు దోసిళ్ళ సూరిజనులు. భక్తజనభృంగములకు దివ్యప్రబోధ మధుర మకరందధార లమందగతిని దానమొస6ంగినయట్టి మందారసుమము సంజవేళను ముకుళించు జాడదోంచె. తాను జగతివీడం దనశిష్యకోటికి దిక్కెవండటంచు దిగులుచెందె మరణ శయ్యమీఃది గురుండు, తనంతట శ్రీ నరేంద్రు. జూచి తృప్తినొందె. వివేకానందుడు వ్‌వ్‌

బడుగు శరీరగేహమునం బ్రాణలవం బెపుడే నిమేషమో పుడమికి స్వస్తిజెప్పుకొనిపోవును, దివ్యుండు రామకృష్ణు. డ య్యెడం బ్రియశిస్యమౌళిని నరేంద్రునిబిల్చి జనాంతికమ్ముగన్‌. “నిను నీవెలు6గవు, దుర్గా జనయిత్రి వచించెనాకు, జగదభ్యుదయం బున్దై భువి జన్మించిన ఘనుండవు నీవిదియెజింగి కార్యముంగొనుమా. “నిను సంసారిగజేయనాల్లదు భవానీదేవి, నీచే సనా ళన ధర్మంబు ప్రతిష్టితంబగు సమస్త క్మాతలంబందు, నా వెనుకన్‌ శిష్యగణాధిపత్యపదవీ స్వీకారమున్‌జేసి, ప్రా లన గావింపుము భావిభారత యశోలక్ష్మీ కిరీటుండవై. “భగవదవతార మిదియను పలుకునందు తీరలేదేమొ నీకు సందేహమింక, ఎవండు రాము€డొ శ్రీకృష్ణుండెవండా వాండు కలండు నాదేహమందని తెలిసికొనుము, “నేను పకీరువైతి మహనీయ తపోధనమెల్ల నీకిదే దానమొనర్చి, యన్యులకు దక్కని యీ మహితాత్మశక్తిసం ధానముచేత సర్వ భువనంబులనట్టిటులూపంగల్లు తే జోనిధివై యథాస్థితిని జాత్తువు సిద్ధ మనోరధుండవై” ఇమ్ముగ నిట్టుసెప్పి భువనైక గురుండు ప్రశాంతనేత్రయు గ్మమ్మును మూసినాండు తుదిమాణుగ దేవిని సంస్మరించి, శూ న్యమ్మగదోచె నచ్చటి వనాశ్రమముల్‌, విలపించినారు దై న్యమ్ముగ శిష్యులెల్లజగదాంధ్యముగల్లె ముముక్షుకోటికిన్‌. ఆజ్యము, సుగంధవస్తువు లారగించి మండుకొనుచున్న భయదాగ్ని మధ్యమందుం బరమహంసయు బిడికడు భస్మమయ్యె, సర్వసమవర్తి కద మృత్యుశాసనంబు. 56 ఎవేకొానందుడు

7. దేశ పర్యటనము ప్రకృతి రమ్య '“బారా' నగరంబుచెంత€ జీత్రపటమును, గురుని యస్థికలనుంచి మఠముఃగట్టి నరేంద్రుండు మాన్యతముండు ఛాత్రపరివృతుండై పూజసలుపుచుండె.

విరజాహామమొనర్చె శాస్త్రవిధులన్‌ విఖ్యాతులౌ దక్షిణే శ్వరశిష్యావళితోడందాను శుచియై సన్న్యానదీక్షా మహ త్తరభారమ్మువహించె, సంసరణ చింతల్‌లేని బైరాగిగా భరతక్షోణిని బర్యటింపం దలంచెన్‌ స్వామీజి యేకాకియై. సత్సనాతనధర్మసామాజ్య కేంద్రమ్ము కాశీపురమ్మున. గాలుమోపి, దివ్యభాగీరధీ తీర్ధానంగ్రుంకిడి విశ్వనాధునిశక్తి వినుతిచేసి, సుప్రసిద్ధ నయోధ్యంజొచ్చి, రామాయణ విభవమ్ము హృదికి నావిష్కరించి, ఆగ్రానగరికేగిి యమున యొడ్డున శిలా మధుర కావ్యము. దాజమహలుంగాంచి అచటవిడి బృందావనోద్యానవాటి రాధికాకృష్ణుల విహార గాధలరసి, ఘన 'హరిద్వార” తీర్చదర్శనముంగోరి స్వామి రైలు ప్రయాణంబు సలుపువేళ. బండి 'హత్రాసు” స్టేషను పజ్జనిలిచె నచట నధికారియై పనులరయునట్టి “శ్రీ శరశ్చంద్రుంి డతిభక్తి శీల యుతుండు స్వామి మూర్తిమత్స్వమున కాశ్చర్యమంది. వివేకానందుడు 57

కూరిమిమీర గేహమునకున్‌ గొనిపోయి, రసోత్కటప్రియా హారమువెట్టి, చేతనగునట్టి సపర్యలుచేసి, సన్నిధిన్‌ జేరి విచారభారమున జింతిలు సాధువరేణ్యుంగాంచి త త్యారణ మేమిటంచు నడుగన్‌ బదులాడె నరేంద్రుండీగతిన్‌. “నిర్జీవంబయి నిర్ధనంబయి సదా నిద్రించు స్వక్షోణి కం తర్జాతీయ యశః ప్రతిష్టలిడి, యధ్యాత్మెహిక ప్రాభవం బార్జింపన్‌ దలబెట్టి క్రుమ్మరుదు గుర్వాజ్ఞానుసారమ్ముగా, గర్జంబియ్యది; దీనిదీర్పవలె దీక్షాబంధురుల్‌ త్వాదృశుల్‌” అనవిని యగ్శ్నిలోదుముకనైనను సిద్ధము నేనటంచు వా కొని, ప్రియశిష్యుగాంగం గయికొమ్మని ప్రారనసేయ వాని వ ర్తనము! బరీక్షచేయుటకు దండము, పాత్రనాసంగి భిక్షందె మ్మనియె, నతండు సేవకుల యాచనచేస్‌ ధనంబు. దెచ్చినన్‌. అందుల కెంతయో మురిసి, యాతని శిష్యునిగా గ్రహించి యం దందు(జరించుచున్‌ బదరికాశ్రమమే€౧ హిమాలయోర్వి భృ త్కందర సుందర ప్రకృతి దర్శన దివ్యవిమర్శనక్రియా నంద రసాతోకము మనమ్మున గంతులు పెట్టుచుండంగన్‌.

తాను మెట్టినచోటు తీర్థమ్ముకాంగ

స్వామి పశ్చిమదేశమ్ము సంచరించి,

దక్రిణాపధయాత్రకై తలంపువొడమి

తరలివచ్చె “ఆళ్వారు” సంస్థానమునకు. భారత యోగిపుంగవులు స్వాములు వచ్చుబెతింగినట్టి “ఆ ళ్వారు” ధరాధినాధుని దివాను స్వయమ్ముగ నేగుదెంచి, శ్రీ వారికి రాజగౌరవ సపర్య లాసంగి నృపాలమౌళికిన్‌ గూరిచినాండు దర్శన మకుంఠితభక్తి పురస్సరంబుగన్‌.

నవ్య పాశ్చాత్యదాంభిక నాగరికత

యొంటంబట్టిన భూపాలు6 డోర్పులేక

శ్రీనరేంద్రునిగ్రుచ్చి ప్రశ్నించెనిట్లు

తీవ్రనిర్లక్యభావమ్ము తేటపడంగ,

రి వివేకానందుడు

“విద్యావంతులు పట్టభద్రులు మహావిద్వద్యరేణ్యుల్‌గదా యుద్యోగమ్మున మీరు కూర్చుకొనరాదో నిన్తుల ద్రవ్యముల్‌ చోద్యంబేర్చడ, భిక్తురూపములతో క్తుద్భాధకై యాచనా విద్యాభ్యాసము చేతురేల పయికిన్‌ వేదాంతముల్‌ పల్కుచున్‌” భూనాధుండిటుపల్క, స్వామి ధృతిసంపూర్జ్ణుండు వాక్రుచ్చె “రా జా! నిత్యంబు విదేశీమద్యరసమత్తాంగుండవై నృత్యగా నాలాపమ్ముల. బ్రాద్దుపుచ్చెద వివేనా క్షాత్రధర్మమ్ము లీ హీనమ్లానజనార్తనాదములు నీ కెందేని విన్చించెనే” అని యతి పల్కిన, భూపతి విని “నాయిష్టమ్ముచొప్పు విహరించెదు నె వ్వనికేల జోక్య” మనగాః “దనయుత్తరమదియె” యనును€ దపసి వచించెన్‌. కాఅకరానికొయ్య తెఅంగునం దోచు నీ కుజ్జితపసి మాటబిజ్దుచూడ( చూతమితని లోతుపాతులనని యెంచి క్షా తలాధినేత పలికెనిట్లు, “కావి ధరించిన యంతనె భావములో: గల్మషంబు బయలికింజనునే యేవిధిం దేనియం బూసిన6 బోవిడుచునె ముష్టిగింజ పుట్టుగుణంబున్‌. “లోకమును మోసగింతు ర నేకులు, మీరట్టి వేషనిపుణులటంచున్‌ వాకొననుగాని, సత్యం బేకరణీ నెరుంగవచ్చు నిదిసెలవిమ్మా” రాజిటువచియింప' బరి వాజక సమ్రాట్టు, తర్కపారంగతు డు ల్రేజితుండై గర్జించెను నైజచమత్కార సహిత నవ్యస్ఫూర్తిన్‌. వివేశానందుడు కం

“ఇది పాళ్చాత్యులబడిలో( జదివిన మీ రామచిల్కచదువంచు నెజలుం గుదునయ్య! ఆంజనేయుని యెదుటను నీ కుప్పిగంతు లేటికిం జెపుమా! " మాయావులు మౌనులు కా షాయాంబరధారులనుచు సాగించిన మీ స్వీయోపన్యాసమునకు+ బాయక యర్పింతు ధన్యవాద శతంబుల్‌. యాచింపరాము మిత్రులు తోచిన శుభ్రూషచేయ దొల(గిచనము, వి ద్యాచాతుర్యము సర్వము గోచికి బలియిచ్చినాము గురుసన్నిధిలో. కోపింప మనపరాధుల, శాపములిడంబోము, పతితజనముల ముక్తిన్‌ బాపింపశీయ బూనిన తాపసులము మాకువలదు ధనధాన్యంబుల్‌. అతండొక కుబేరు(డైనను గతిలేని కుచేలుండైన గాంచనమైనన్‌ క్షితిమీ(ది ధూళియైనను సతతము సమబుద్ధిగలిగి సాగుదుము నృపా! నినుబోలు భోగమత్తుల జనపాలురంజేరిి యాత్మశక్తిని గను వి ప్పానరింతుము, తినితిరిగెడు పనిదొంగలమనుచు మమ్ము భావింపకుమీ. “నిలుపేద యోగికింతటి గరువంబాయనుచు శిక్షగావించునొ భూ వరు౮డని యచ్చటి పౌరులు వెజఐచిరి, క్షణముండి భూమి విభు డిట్లనియెన్‌. రా వివేకానందుడు

సాధువర్య! కలదు సందేహమొక్కటి

ఆదినుండి విగ్రహార్చనమున

నమ్మకమ్ము లేదు, నాగతి యేమౌనా

తెలుప6గలరె శంకదీర్చంగలరె? జనపతికిన్‌ 'నరేంద్రుండొక చక్కనిపారము. జెప్పనెంచి, చెం తనుగల జేనిచిత్తరువు తాను గరంబునందాల్చిం మంత్రి ము ఖ్యునిగని దానిపై నుమియంగోరిన, మ్రాన్సడి యాతండిట్లనున్‌ “మునివర! యెంతసాహసము! భూపతినిట్లు పరాభవింతురే!

మా రాజచిత్రమిది, మా

కారాధ్యముగాదె, మీర లభిలజ్ఞాన

శ్రీరమ్యులె యిటుచేసిన

నోరున్నదె మాకు బదులు నొక్కి వచింపన్‌” అంత నృపాలుదిక్కు మొగమై యతిపల్కెను 'గాంచినారె భూ కాంతవరేణ్య! కాగితము, కజ్ది బిగించిన చిత్రమేమి? మీ యంతరమేమి? దానికగునట్టి తిరస్కృతి మీకు వచ్చునే? వింతగదా, దివాను, సువివేకధనుండిటు మాటలాడుటల్‌! క్ష్మావర! విగ్రహార్చకులు స్వామిని, గన్గాని, ఓసి జాయి అ ప్పా! విననేమి మా మొజలటంచు నుతింతురుటయ్య? తన్మనో భావములందు ముఖ్యములు, భక్తిరసాంకిత సూక్ష్మదృష్టికిన్‌ జీవములేని యాఫ్రతిమ చిన్మయమూర్తిగ గోచరించెడిన్‌.

చిత్తరవునందు నీవు వసింపనబట్లె

గండళశిలనెక్కి శివుండు కూర్చుండడెపుడు

నీదు పటమును భటులు మన్నించినటుల

శివుని లింగము( బ్రజలు పూజించువారు” అని భవ్యోక్తులుపల్క, భూపతి తదీయాలాపసూర్యాంశువుల్‌ తన యజ్ఞానమహాంధకారతతినెల్లన్‌ బంచబంగాళమున్‌ బొనరింపన్‌ గతగర్వుడై కరయుగంబున్‌మోడ్చి “పాశ్చాత్యమో హ నిబద్ధాత్ముండం గండ్లువిప్పితిని నన్నాశీర్వదింపంగదే!

వివేకానందుడు 61

“దేవా! యని ప్రార్థించిన “దీవింప సమర్శుండొక్క దేవుం' డనుచున్‌ భూ విభుని వీడుకొని, నా నా విషయ ప్రజల వందనమ్ములు గొనుచున్‌. జయపురంబునకేంగి స్వచ్చందముగంబాణి నీయ, మష్టాధ్యాయి నియతినేర్చి, “అబు' పర్వతశ్ళంగమారోహణము చేసి తద్గుహాగర్భానం దపమొనర్చి, క్షేత్రీపురముసొచ్చి పుత్రార్ధియై నేండు క్షితివల్లభునకు నాశీస్సులిచ్చి మైసూరు దీపాలమహలులో బసచేసి తన తేజమున దాని దగ్గుపఅచి, చామరాజేంద్ర ఒడయ రొసంగినట్టి పచ్చకింపులు బంగారు పళ్ళిరములు బిచ్చగానికి వలదని నచ్చచెప్పి చిన్ని పాగచుట్ట నొక్కటి స్వీకరించి. అనఘుండంతట “కొచ్చి దేశమున రాజాస్థానమీక్షించి పావన రామేశ్వర తీర్థమునదరిసి, తత్రాముఖ్యమగ్గించి, చ య్యనదర్శించె(ద్రిపార్వసంగమ సముద్రాంభః ప్రవాహోగ్రమున్‌ ఘనసౌందర్యకళానమ[గ్రము మహాకన్యాకుమార్య[గ్రమున్‌. రంగత్తుంగ తరంగపంక్తికదురై రత్మాకరంబీది, చెం తంగాన్సించు శిలాతలమ్ముపయికిన్‌ లంఘించి యాసీను.డై పొంగుల్‌వెట్టు నిజాంతరంగమున సత్వాణ్యోద్యమారంభముల్‌ రంగుల్‌దీర్చ దలంచె భారతచరిత్రన్‌ బూర్వఘట్టంబులన్‌. ఓ యసమానకీర్తి మహితోజ్వ్వల హైదవదొత్రి! నీవు సౌ ఖ్యాయతభర్మడోలికల హాయిగనూగినదాన వీజగం బే యొకదాసియై యుపచరింపంగ, నేండొక పేదరాలివై పోయితి, తెక్కలేర్పడిన పుత్రులు ముప్పదికోట్ట్లు గల్గియున్‌. థై వివేకానందుడు

ఈవు మేల్కనునప్పటి కీ యనంత భూతధాత్రి చైతన్యంబు6 బొరయలేదు స్రష్ట యింకను దనచేతిసారెత్రిప్పి మానవ ఘటాల నిర్మింపంబూనలేదు. ఏ మనోజ్జనీలాకాశ సీమనుండి యవని కమృతప్రవాహమై యవతరించి కడలుకొనియెనా భరతవిజ్ఞానతేజ మలముకొన్నది దశ దిశాంచలములందు. చెదరి తుంపురులైన చదలేటితెలినీటి కెరటాలు జడివాన కురియుచోట, పాదుగువ్రగున6 గాలుకదుపు గోవులంజూచి “అంబా యనుచు. గ్రేపులఅచుచోట, వేదాంత సౌరభ విభవాన బరువెక్కి మెలమెల్లగాడ్పులు మెల6గుచోట, బుషిపుంగవుల స్వచృ్చహృదయాబ్దములనుండి యుపనిషన్మధుసార మొలుకుచోట, ప్రకృతి నిశ్శబ్ద గంభీర భాషలోని భావమెతింగిన రాజదేవర్షిగణము నిశ్చలానంద పదవులు నెమకుచోట ఆడుకున్నావు మునిసతుల్‌ తోడుకాంగ. ఆదిమ గ్రంథమైన బుగ్వేద మీవు ప్రతిదినంబు వల్లించిన బాలశిక్ట సభ్యతాపాఠమును విదేశముల జనులు చదివిరానాండు నీయింట. జలిదింగుడిచి. గంగాధరుండుండెడు హిమ శృంగమున వనౌషధులను జిక్కంబడి వియ ద్గంగాజలమ్ము పాజంగ బంగరువాసనలుకొట్టెం బంటపాలమ్ముల్‌, ఎవేకానందుడు 63

దిక్కులకు. బేరుమోసిన చక్కని నీ పుణ్య భరత సంసారంబున్‌ జీక్కులు వెట్టంగ వచ్చిరి తక్కిన దేశజులు పూర్ణ ధనదాహమునన్‌. పలు రాజ్యముల గెల్పుబావుటా పువ్వులు కొప్పులోనిడుకొన్న యొప్పులాడి, గజని, తైమూరుల గజయూధదాటికి నలగి సొంపెడలని నాణెగత్తె, సింహాసనమునకై చెలికాండ్ర సయితమ్ము కలహాన దింపిన వలపుసాని, తరతరమ్ముల శిల్చ్పగరిమంబు బొజ్జలో నరిగించుకొన్న సుందర వధూటి, ఢిల్లిపురకాంత, 'పెక్కేండు ఠీవిమీజ బ్రదికి పావటనెజియని పడుచుమిన్న దాని నిటలమ్ముపై నేడు కానంబడును పదిశతాబ్దాల భారతభగ్న చరిత. కుతుబుమీనారుపై సృతిపతాకమునిల్సి సుల్తాను లల్లానుజూడంజనరె? “'తాజమహాలు” పై దనసోయగముదిద్ది మొగలాయి దర్పారు ముగిసిపోదె? పెత్తనంబునకునై పెన(గి మరాటీలు చీలి యొక్కొక్కరే కూలిపోరె? దొడ్డిదారిని దేశమడ్డగించిన తెల్ల దొరగారు సర్వమ్ము దోచుకొనరె? సమయ పురుషుని గారడీ చర్యలందు దొరతనము క్రిందుమీదయి దొరలుచుండ. జలనమందక యధ్యాత్మశక్తినాకటి నిలుపుకొన్నావు కడుపులో నేంటివరకు. 641 ఎవేకానందుడు

కత్తింబట్టక రాజకార్యంబు సవరించి ఘను(డళోకుండు ప్రజన్‌గాచునపుడు, విక్రమార్కుని స్వర్ణ విరచితాన్థానంబు నవరత్స కాంతిం జెన్నారునపుడు, హర్షుని నిలువెత్తు టవరంజికాన్కలు చీనాకు బౌద్భులు చేర్చునపుడు, శిలలను వెన్నముద్దలు చేసి, శిల్పులు “అజంతా” గుహట్‌ మలచునపుడు, ప్రభువరేణ్యుల చల్లని పాలనమున' బృథివి సర్వొషధులుచేపి పిదుకునపుడు ప్రభవమందిన ధర్మసౌరభమునేండు తల్లి! యెటింగింపు మెచ్చట దాచినావా? బంగారు భరిణె గర్భములందు బుద్దుని యస్గికల్‌ పరదేశ మరుగునపుడు, లీలబ్రహ్మాండంబు గాలింప, నక్షత్ర శాల లుజ్జ్ఞయినిలో గ్రాలునపుడు, శ్రీ అశోకుని ముద్దుచెల్లెలు సింహళ చరితకు బీజంబు చల్లునపుడు, గాంధారశిల్పానం గలిపి చుట్టల్షీకంబు యవన రాజులు వియ్య మందునపుడు, అఖిల సంస్కృతు లుపనదులై భజింప మన మతంబు త్రివేణియై తనరునపుడు మైమరచి నీవు సంబరపడిన గడియ తిరిగి వచ్చునె తాపంబు తీరి చనునె? ఒకనాడు “గ్రీకు కన్యకలు మచ్చటపడ్డ మన రవసెల్హాల పనితనంబు, ఒకనాండు భువనయాత్రికుల నోళులకెక్కి చెలంగిమోగిన మన శిల్పగరిమ, వివేకానందుడు 65

ఒకనాండలెగ్జాండరుకు వింత గొల్బిన మడమ త్రిప్పని మన మగ తనమ్ము ఒకనాడు విశ్వధాత్రికి సభ్యతాస్ఫూర్తి గఅపిన యతిధి సత్కారపూజ కాలపురుషుని యినుప పాదాలక్రింద నలిగిపోయిన శొసన శిలలమీద నిలిచియున్నది నొసటి గీతల విదాన. గాంచువారల కన్నీటం గరగిపోక. పుజచేతన్‌ దనతల్లి బాసలకు నుష్పుంగల్లు చూపింపకే పెఅదేశీయుల వేషభాషలకు నువ్విళ్ళూరుచున్నాండు నీ చిరకాలంపు వరాలబిడ్డడు, నళించెన్‌ జాతిచిహ్నంబులో చరఖా మంజులకంఠి, నీ నుతుల సంస్కారంబు గొవింపవే. భుక్తాయాసముతో న్వతంత్రగతితో భోగైక సంతృప్తితో భక్తిన్‌గూర్చి యుపన్యసింతురుసుమా పాశ్చాత్యు లస్మాదృశుల్‌ రిక్తుల్‌ దీనులు నీ కుమారులు, క్షుధార్తిన్‌ భిక్షగావింతురో? ముక్షిన్‌గోరి ప్రఫుల్ల మానసముతో మోహమ్ము ఖండింతురో? పద్మాసనస్ఫులౌ బడుగు జోగులుకారు యువక పంచాస్యంబు లుజఖుకవలయు, తేనెపూసిన వట్టి తీపిమాటలు కాదు స్వేదాంబువులు నేలం జిందవలయు, కరతాళ భజనల కసరత్తులా కావు జీవిత యుద్ధమ్ము చేయవలయు వెలుంగు జాడలులేని బిలగర్భములంగాదు నిర్భాగ్య హృదయాలు నెమకవలయు, హాయిలేని దరిద్రనారాయణులకు మతము కాదింత తినుటకు మెతుకువలయు భక్తజనులకు నేండాత్మముక్తిగాదు, పూజ్య జనయిత్రి దాస్యనిర్ముక్షివలయు. 66 వివేకానందుడు

అదిగో! సాగరు. డూర్మిహస్తముల, నాకాహ్వానముల్‌ బంపెనీ యుదధిన్‌దాంటి ప్రతీచిఖండముల ను(ర్రూగించి యార్డించు సం పదతో నా నిజలుపేద సోదరుల సంరక్షించెదన్‌, భారతా భ్యుదయార్ధంబు త్యజింతు. బ్రాణకుసుమంబుల్‌ మాతృపాదస్థలిన్‌. అని యెటల్గెత్తి, నబాష్పనేత్రయుగళుండై, దుర్భరావేదనా జనితావేశముతో6 బ్రతిజ్ఞ సలిపెన్‌ స్వామీజి, యుత్కంఠతో6 జనియెన్‌ జెన్నపురంబు(జేరి. బటూవాచాప్రౌఢి నవ్వీటిలో ఘనవిద్వాంసుల. బామరప్రజల నాకర్షించె నేకస్థితిన్‌.

ప్రకృతి శాస్త్రజ్ఞు డుగ్రనాస్తిక జనాగ్ర

గణ్యుండై పేరుగన్న “సింగారవేలు”

స్వామి నెదిరించి విజితుండై శరణుజొచ్చె

తగరు పాగరెక్కి గిరిందాంకి తగ్గినట్టు.

“అమెరికా'లో సమావేశమగుచునున్న

మత మహాసభయందు భారత జగమ్ము

ప్రాతినిధ్యమ్ము నిర్వహింపంగ నొక్క

స్వామియె సమర్భుండనుచు నిశ్చయముచేసి. పౌరజనంబు చెన్నపురి భక్తగణంబు, విదేశ యాత్రకై చేరిచినట్టి విత్తము స్పృశింపక, “దేవి యనుగ్రహింప ద్‌ భారము మోయంజాలం నని పల్కి, నిజాము నవాబు పిల్చుపై జేరం దదీయరాజ్యము. బ్రసిద్ధ సుధీజనసేవ్యమాను.డై. మదుర వజ్ర కాంచన సమేతుడు( వైభవశాలి, హైదరా బాదు నవాబు కుచ్చు తలపాగను వంచి, సలాముచేసి, ప్రే మాదరలీల ఖండముల యాత్రకు ద్రవ్య మొసంగబూనినన్‌ గాదనిపల్కె స్వామి తన కాళి యనుజ్ఞ లఅభింపకుండుటన్‌.

జలధింజొచ్చుచు గురుమౌళి పిలచినట్లు

స్వప్నమున్‌గాంచి, యొకనాండు సంభ్రమమున,

శారదాదేవి దివ్యాశిషములు వడసి

స్వామి, పశ్చిమయాత్ర కుత్సాహపడియె.

ఎఐవేకానందుడు 67

యాత్రా వ్యయమ్ముకై క్షణ మాత్రము యోచంచుచుండ, మలు నిముసమునన్‌ జిత్రమ్ముగ విచ్చేసెను క్లేత్రీపుర రాజదూత శ్రీముఖములతో. “నందను. డబ్బినాండు కరుణామయ! మీ దయచేత మాకు, మా నందన పుష్పవాటికలు నవ్వులతో విలసిల్లె, నిమ్మహా నంద ముహూర్తమందు యతినాయక! మామక మందిరమ్ము మీ సుందర మందహాన నవశోభల ధన్యమొనర్చి బ్రోవరే. “సాగరము దాంటి మత మహాసభను జొచ్చి దిగ్విజయమంద దేవర దీక్రయగుట వింటి, సిద్ధమ్ముగా వేచియుంటి ననఘ! వ్యయము సర్వమ్ము భరియించు భాగ్యమునకు” అని వ్రాయంబడియున్న లేఖకు. బ్రపూర్ణాంగీకృతిన్‌ దెల్పి చ య్యన క్రేత్రీపురికేంగి, స్వామి, నృపుచే నాతిధ్య సత్కారముల్‌ గని, సం్రాప్తితుండై జగన్నుత “వివేకానంద” నామంబు గై కొని యాత్రోన్ముఖుండయ్యె సన్మునులకోర్కుల్‌ సిద్ధసాఫల్యముల్‌. మాజాస్తాాుఅ అవాయు. న! వివేకానందుడు

8. పశ్చిమ ఖండయాత్ర “బాంబాయీ' పురి నోడనెక్కి, కుతుకన్ఫూర్తిన్‌ కొలంబో ప్రదే శంబుల్‌ దాంటి, నరేంద్రయోగి యటుపై 'చైనా' పెగోడాల యం దంబుల్‌ మెచ్చి “జపాను” వీరుల యతంద్రవ్రజ్ఞ కాశ్చర్య హ ర్వంబుల్‌ చెందుచు. జేరినా6 'డమెరికా' రాష్ట్రం బభీష్టంబుగన్‌.

ప్రధితమైన “చికాగో” నగరమ్ముంజాచ్చి,

అంబరమునంటు నచటి హర్మ్యంబులరసి

సకల వస్తుప్రదర్శన శాలలరసి,

అమరభోగాల దులదూగు “నమెరికా”కు.

దీన నిర్భాగ్య భారతదేశమునకు,

నంతరములెంచి గుండియ లవిసిపోవ

వ్యయము భరియింప నచట శక్యమ్ముగామి

తీరనగరమ్ము “బోస్టను” చేరనరిగె. మతపరిషత్తువారొసంగు మన్ననముద్దర లద్దుకొన్ననే ప్రతినిధు లౌదు రమ్మత సభాస్థలికంచు నెలుంగనయ్యె. దా నతిశయ కౌతుకమ్మున( బ్రయాణముకట్టి పయోధిదాంటి, ప ల్వెతలకు నోర్చుటెల్ల వృధలే యనిపించె నరేంద్రుబుద్ధికిన్‌.

అలఘు 'హార్వర్డు' విశ్వవిద్యాలయమునం

బ్రముఖ పండితుండైనట్టి “రైటు” దొరకు

జెన్నపురినుండి లేఖ లిఖించిపంపె

హితుడొకండు నరేంద్రు పాండితిని గూర్చి. మాటలలోనె తేటపడ మానిసితత్త్వ మెటుంగు మేటి, యా “రైటు” మహాశయుండు రుచిరంబగు నాతని తేజమున్‌, వచః పాటవ మాకళించి, తన భవ్యనివేశము.జేర్చి కొల్చి యు ద్భాటన చేసెనిట్లు సముఖమ్మున భక్తివినమమూర్తియై.

వివేకానందుడు రం

బాలకులయ్య! మీదు ప్రతిభావిభవమ్ముల ముందు విశ్వ వి ద్యాలయ పండితేంద్రులు శతాధిక సంఖ్యులు, మీదు యోగ్యతా శీల విశేషముల్‌ గణనసేయగ నెవ్వండనేను? జ్ఞాన ర త్నాలయ! భాన్కరున్‌ గనుట కక్కరవచ్చునె గ్రుడ్డిదీపముల్‌. ఆపగిదిన్‌నుతించి, సఖుడై న సభాపతిపేర, స్వామి ప్ర జ్ఞాపటిమంబు యోగ్యత కనంబడ లేఖ లిఖించి పంపగా, నాపద దీరినంచు ముదమందుచు “బోస్టను వీడి యా షికా గో పురికేగుచున్‌(. బథము6గోల్పడియొక్కట నిస్సహాయు+డై. ఒక పాగబండి పెట్టెగది నొక్కండు రేయింబరుండి నిద్ర మే లుకొని, క్తుదాగ్ని కీలికలు లోన రగుల్కొాన దాళలేక, భి క్తుకుండయి హాస్యపాత్రుండయి సామ్మసిలెన్‌ బదముల్‌ వణంకగా శకట కలోర చక్రరవ సంకుల పట్టణ మధ్య రథ్యలో. మబఖునాం డా నగరమ్ములో మత సభామధ్యంబునన్‌ జండ భా స్కరుండై జ్ఞానగభస్తేపుంజమున. బాశ్చాత్య ప్రజానేత్రముల్‌ మిజుమిట్సుల్‌ గొలిపింపంబోయెడు జగన్మేధావి, యోగిప్రభుం, డరరే! నాండొక దీనభిక్తుడు, భవిష్యత్తెంత దుర్భావ్యమో! ఆ మహనీయు దైన్యగతినారసి, జాలివహించ్చి, పుణ్య నా రీమణి “జార్జిహేలు” సతి అవ్వునం దోడ్కొనిపోయి, భాగ్యల క్ష్మీ మహితంబు స్వీయగృహసీమను భోజన పూజనాదులన్‌ స్వామికి. దృప్తిగూరిచి, సభాస్టలికిన్‌ గొనిపోయె. బ్రీతితోన్‌. అమాడాడ్రాాుఅ అలిమాన్తు. 70 ఎివేకానందుడు

9. విశ్వమత మహాసభ

అది “షికాగో” మహావుర, మతి నవీన

నగర జీవన భావనానందలక్ష్మి

అట్టహాసము సేయు నప్పట్టణమున

అందములుచిందు మతసభామందిరమున. భాసుర వేషధారులయి బారులుదీరి వసించినార ల ర్హాసనపీఠులందు6 జతురచ్చిపరీత ధరిత్రినుండి వి చ్చేసిన వాక్సృమత్కృతి విశేషులు స్వీయమత ప్రబోధకా గ్రేసరు లన్యపక్షవిజిగీషువులై, అవిజయ్యతేజులై.

జైనబౌద్భులు, బ్రహ్మమతానుచరులు

శైస్తవ మహమ్మదీయ లఖండఫణితి6

బలికి రొక్కొక్కరే సభాపతి యనుజ్ఞ

మిగిలియుండె నరేంద్రు గంభీరవాణి. స్వమతౌన్నత్యమెకాని విశ్వజనతాసౌహార్దసంపద్విధా రమణీయార్థము శాంతిబోధనమొనర్పన్‌ బూనండెవ్వండు, అ న్యమత ద్వేషమెకాని సర్వమతగమ్య (ప్రేమసిద్ధాంత రూ పము రూపింపండెవండు నమ్మత సభాస్రాజ్ఞ ప్రపంచంబులో. అందథీవోలెం. బత్రములయందు లిఖించుకొనంగలేదు చె ప్పంధలకొన్న యంశము; సభాపతి లెమ్మని సంజ్ఞచేసినన్‌ దందరపుట్టె దేహమున, ధైర్యముచేకొని యెట్టకేలకున్‌ సుందర మందహాసములు చూడ్కులయందొలికింపంజేయుచున్‌. తలపై బంగరుపాగ, మోముపయి నూత్న బ్రహ్మతేజస్సు ని ర్మల కాషాయ దుకూలశాటి చరణాగ్రంబంటిజీరాడ లే దలిరుంబ్రాయపు దీప్తిపుంజములతో! దద్వేదికాంతస్థుందై నిలువంబడ్డ నరేంద్రుమూర్తింగనుచున్‌ నిశ్చేష్టులై రందజున్‌.

వివేకానందుడు ౯

సాదర దృష్టితోడ జనసాగరమున్‌ బరికించి శారదాం భోదము గర్గనంబులిడు పోలిక, “పశ్చిమఖండ సోదరీ సోదరులార!” యంచు. దొలినూక్తులు వల్కెనా లేదా భూరిస మ్మోదతరంగచిహ్నములు మైోగె నుమీ కరతాళనాదముల్‌. కొదమ మబ్బుల నుద్దుగొను హిమాచలశ్ళంగ నమధి కౌన్నత్యభావము ఘటించి, ఉక్కుజీరంగియై యుద్దానందిరుగు “బాం బరు” విమానము విజృంభణముంబూన్ని తుంగాద్రిశిఖలపై దుముకాడు “నయగార"” జలపాత వేగంబు సంతరించి, నలిగిన మధుకోశములనుండి స్రవియించు గోర్వేచ్చతేనెల గుణముగూర్చి, గర్భిణీమేఘ నవసముద్దార సలిల శుభ్రభావంబు వాక్కుల జోడుపఅచి స్థిర సనాతన నత్యమ్ముం జెప్పసాగె ఆశుఫణితి నరేంద్రయోగీశుండంత. “ఆరని విద్యుత్రసార దీపములుగా నినచంద్రులనుద్రిప్పు నే ప్రభుండు ఘనులచే. దలుగని వనధి నీర్మోయించి యెల్లజీవులకిచ్చు నే ప్రదాత భూతకోటిని సమప్రీతి ముద్దాడంగ నెపుడు మృత్యువుంబంపు నే నియంత, బొంగరంబట్టు లీభూమి తివ్వునదిప్ర్పి యవరికిం గన్పింపం డే వినోది, అట్టి జగదేకభర్త మహత్త్యభూతి తవిలిక్తీర్తించు భక్తిగతములెగాని నరులపాలి నిర్జీవ బంధములుకావు ఆదివిద్యలు మా చతురాగమములు. 72 ఎవేకానందుడు

ఈ నవలోకపవున్‌ మతములెల్ల ననాతనధర్మ వైభవో ద్యాన రసాలసాలమున కంటులు క్రొక్కిన మొక్కలేను మీ మానవజాతికై భరతమౌనులు కానలలో వసించి, వి జ్ఞాన సువాసనల్‌ పఅపి నారలు ఖండములెల్ల నిండగన్‌. చారులు పెక్కు మోక్షృఫలధామముంజేరంగం, గాని నృష్టికా ధారు6 డొకండె యన్నది యధార్ధము, వాహినులెల్లసాగరున్‌ జేరిన యట్ళు లీశ్వరు(నిజేరును సర్వ మతంబులంచు వి స్ఫారగతిన్‌ జగంబులకు. జాటెను మా బుషిధర్మ మొక్కటే! చినిగిన ప్రాంతచేలనిరసించి, నవీన దుకూలముల్‌ ధరిం చినగతి నూత్న దేహియగు జీర్ణ శరీరమువీడి యాత్మ, యీ తనువను రమ్యసౌథమున దాను వసించుటకున్‌ ఫలంబుగా ననుభవ మందుచుండు.( జటులామయరూప విషాదవేదనల్‌. మనుజు డమృతసార మదురమోహనమూర్తి పాపికాండు మీరు పలుకి నటులు, (ప్రకృతి యతనిక్రింద బానిసయైయుండుం బ్రకృతి కెపుడు లొంగి బ్రదుకండతండు. తాను సృజియించు శ్రాంబట్టడారములను బట్టువడినట్లు చివరకుం బట్టుపురుగు సౌఖ్యవాంఛలు పెంచి పాశ్చాత్య జనులు మోక్తమెలు(గక యూబిలో ముని(గినారు. ఈ కనుపించు భూతజగమే చెజసాల, పరాత్పరుండె న్యా యైకవిభుండు, జీవులు భవాంతరకర్మ ఫలానుభూతికై క్రైకొనుచుంద్రు జన్మలిటం గాలము చెల్లినమీ+ద, దుఃఖదూ రీకృతమైన మోక్షము వరింతురు శాశ్వత దివ్యమూర్తులై” అని యిభృంగి నమోఘవాక్కుల వివేకానందకర్మంది (ప్రా క్షన వేదాంత మతంబు గంధహరియై గర్జింప, నురూత లూ గెను సంసదృవనంబు, స్వామిప్రతిభన్‌ గీర్తించినా, రమ్మహా జనసంఘమ్ములు జైజయధ్వనులతో సంతోషబాష్పాలతో. వివేకానందుడు 73

అరమోడ్చుంగనుదోయితో బ్రకటరోమాంచంబుతో మోముపై దరహాసంబులతో మహర్షికి నరేంద్రస్వామికిన్‌ నములై కరసంచాలన సల్పినా రమెరికాఖండంపు మర్యాదతో దొరసానుల్‌ దొరలందజున్‌ హృదయ మాధుర్యంబు పొంగారగన్‌. చిగురుమబ్బులేని గగనమండపమట్లు - నిస్తరంగవార్ధి నీరమనంగ, కలంత లేనివాని గంభిరతాస్ఫూర్తి సభ్యతతికి. గూర్చె సంభ్రమంబు. గౌరీశంకరశీర్ష దుర్గమ జటాకాంతార సంభూత గం భిరాంభోధి విజృంభదంబరధునీ విస్ఫారవిష్పష్టనా ర్ధారాపాత సహస్రమోయన నరేంద్రస్వామివాగ్దాటి, దు ర్వారస్ఫూర్తింగలంచె గైస్తవుల స్వార్ధప్రక్రియారంధులన్‌. ముదిరిన తెల్లగడ్డములు మూరెడు బారెడు పెంచినట్టి, పెన్‌ ముదుసలు లిందరుండ, మొనమొన్ననె మీసము మొల్చినట్టి యీ యదనపు మాటకారికి మహత్తర గౌరవమా యటంచు లో గొదగొద లాడుచుండి రొకకొందలు క్రైస్తవ పండితబ్రువుల్‌. బాపురె! పెండ్లియీడు పసివాండుగదా మథి వీనిపుత్లైలోం గాపురమున్నదీ వివిధఖండ విభిన్నమత ప్రబోధ వి ద్యా పరమార్ధ లక్షణ సమన్వయశక్తి, జగత్తు కంతకున్‌ దీప మితండటంచు వినుతించిరి సర్వసభా జనోత్తముల్‌. ఆతని దివ్యభాషణము లాభరణంబులు నాంటి పత్రికా బ్రాతములందు, వాని బుషిరాజమునోహరమూర్తి దేవతా దూత స్వరూపదర్శనము, తోటల బాటల నెల్ల చోటులం దాతని ముచ్చటే వినంగనయ్యె. బ్రజాహృదయాభిరామమై. పోటీలుపడిరి తమలో. గీటీశ్వరులపుడు స్వామింగొంపోవంగ, ము ప్పూటల నాతిథ్యంబిడ సాటిజనుల్‌ మెచ్చునటులు సమ్మానింపన్‌. గ ఎవేకానందుడు

ఒక దేవేంద్ర సమానభోగుండగు పౌరోత్తంసుగేహమ్ము నం దక లంక స్ఫటికైక నిర్మిత నివేశాంతః ప్రదేశంబునన్‌ సకలామోదకరోపచారముల వాసంబుండి తద్దేశ భౌ తిక సొకర్య విలాసమెల్లంగని చింతించెన్‌ న్వదేశస్థితుల్‌. కటిక దరిద్ర భారత జగమ్ము తలంపుంబాటి, కన్నులన్‌ బాటబొట వేండిబాష్ప జలపూరము ధారలుకట్టిపాణ ను తృటమగు వేదనాభరము గగ్రమ్మంగ నోర్వగలేక, యాత్మలో నిటుల వచించు, నేలంబడి యేడ్చుచు గడ్గదరుద్ధకంరుండై. నా భరత ప్రజల్‌ దినదినమ్మున కాంకటిచిచ్చులోన సం కోభము6 జెందుచుండ ననుసుందర నందనసీమలన్‌ మహా వైభవలక్ష్మితో దొరల పంక్తిని విందు భుజింపుమందువా? హే భువనైకనూత! తగువే వలపక్షము సోదరాళిపై. అంపపుంగోతయై మదిని రాసిడివెట్టదొడంగి నిమ్మహా సంపద గాంచినన్‌ భరతజాతిని గాంచిన స్వర్గభోగమున్‌ వంపులు దిద్దుచున్న యొక పళ్చిమఖండ కుబేరు నింటిలో బెంపుడుకుక్క సౌఖ్యము లభించునె నా సహజన్మకోటికిన్‌, ప్రతిభాఢ్యులతైన ముప్పదిమూండుకోటుల గొరాబు బిడ్డల కన్నతల్లి, యవన మహమ్మదీ యాంగ్లేయ సంస్కృతి క్రొత్త కోడండ్రకు నత్తగారు, పూర్వార్థగోళానం బొదలు చైనా, జపాన్‌ దొడ్డయిల్హాండ్రకు( దోడబుట్టు, అపవాద మాలిన్య మగ్నిలోం గడిగించు రామాదివిభల యర్భాంగలక్ష్మి ప్రమదమున నన్నుంబెంచిన భారతాంబ మండుటెండలతో వనస్థండిలమునం బయ్యెద చెఅింగునీడగా బ్రదుకుచుండ. బట్టుపాన్చుల నేనెట్లు పవ్వళింతు] వివేకానందుడు 75

హే విళ్వైక విశుద్ధ భారతసవిత్రీ! శాశ్వతాధ్యాత్మిక శ్రీవాల్లభ్యము నీదు సొమ్ముగ జగజ్టేగేయమాన ప్రతి ష్టావైశ్ళము(గాంచి, నేంటికిటు జ్యేష్టాదేవి దీవింపంగా "సేవావృత్తి నొనర్చుచుంటివిగదే శ్వేతప్రభుత్వాలకున్‌, సృష్టింపలేదు నీ వష్టదిక్కులంగాంచి ఘీంకరించెడు శతఘ్సి వ్రజంబు నిర్మింపలేదు మున్నీటి పెన్‌ిగరటాల స్వారిగావించు నౌకా రధాలు, మొలిపింపలేదు కత్తులదున్ని నెత్తుటి పంకంబులో స్వమతాంకురములు, నాటింపలేదీవు నరులకంకాళ ఖం డాలపై గెలుపుజెండాల పూలు, గౌతము నహింస శంకారద్వెతగీత రామకృష్ణుని సుమధుర డ్రేమమురళి చెవుల విందుగ గొనంబు చేసినావు అదియె కారణమగునె నీ హైన్యమునకు? ఏడుతు వేటికమ్మ! యిటులేడ్చిన లోకమునిల్భునాక్కొ నీ వేండి వ్యధాశ్రుధారలు స్రవించిన పచ్చనినేల భగ్గునన్‌ మాడి నశించిపోదె త్రుటిమాత్రన6 నీ నులివెచ్చయూరుపుం గాడుపు వీచినన్‌ సకల ఖండము లుజ్జటలూగి కూలవే? బిచ్చము పెట్టవే యనుచు భీరుల తీరున నీదుగేహమున్‌. జొచ్చి విదేశజుల్‌ పొడువంజొచ్చిరి కన్నముతిన్నయింటికే వెచ్చని నెత్రుటేరులు ్రవించుచునున్నను నీదుచూపులో( జిచ్చు జనింపదీ సహనశీలము నెచ్చట నేర్చికొంటివో? “ఘోరి మహమ్మదుండు రణఘోరచరిత్రుండు నీ గృహంబు ర క్రారుణపంకపంకిలముగా నొనరించియు. జిక్కువడ్డచో భూరికృపాళుండై విడిచిపుచ్చెను పొమ్మని పృథ్విరాజు; నీ కారుణికత్వమే సుతనికాయమునందును. దోచునమ్మరో! గ వివేకానందుడు

నిరవధిక క్తమాగుణము నిత్యగభీరత యుగ్గుపాలుగాః బెరిగితివమ్మ! పప్రాభవము పెంపునం గ్రైస్తవులుక్కుమీతీ నీ వురములంజాచ్చి స్వీయమతబోధ శిరంబులు మార్చువేళ కి క్కురుమనలేదు కర్మమనుకొంటివి, యెంత విశాలభావమో! అరుదగు నిమ్మహాసభ జయార్భటికిన్‌ దలక్రిందులై నినున్‌ మలణువంగలేదు నీ ప్రియకుమారుండ దాసుండనమ్మ నేటికిన్‌ గరుణకు జాలిగుండియకు. గాపురమై విలసిల్లు నీకునై తిరిపెము నెత్తువాండం బరదేశములందు శ్రుతిస్వరూపిణీ! అనుచుందలపోసి, నిజమహోద్యమము నడుప, నాసపడుచుండ నాక యుపన్యాససంస్థ యాదరమ్మున స్వామి కాహ్వానమంపె6 బళ్చిమంబునఈదిరిగి యుపన్యసింప. వెచ్చనిపాలుమీంగడలు వెన్న్మయు.బోలె రసోత్కటంబులై హెచ్చిన కౌతుకమ్ము. బ్రజకిచ్చెడువాని యమోఘ వాక్కులన్‌ వచ్చిన కాసువీసములు స్వామికి వాసనచూపి మ్రింగ6గా6 జొచ్చెం దదీయసంస్థ, యెఅజూపుచు చేపను బట్టినట్టుగన్‌, తగ దీపాందని వారల దగురీతిని సాగనంపి, ధన నిరపేక్షన్‌ జగతీ జనులకు హైందవ నిగమార్ధము( దెలిపెనతండు నిస్తులఫణితిన్‌. ఖండీంచె సముఖానం గ్రైస్తవ సంఘాల బూటకపు( బ్రచార నాటకంబు, అగ్గించెబ్రీతితో “అమెరికా” దేశీయ సాంఘిక జీవన సౌఖ్యగరిమ, విలపించె లోలోన దలంచి భారత పుణ్య సాధ్యుల పసిండి పంజరపు బ్రతుకు తరలి రచ్చలకీడ్చె. దమ “క్రీస్తు” తత్త్యంబె తెలియని పాశ్చాత్య ధీబలంబు, వివేకానందుడు 77

చిన్ని పసిపాప నవ్వులో 'స్పేహగుణము

ఒఐను దూసిన చిజుకత్తి కఅకుదనము

జతయొనర్చి “వివేకుండు” సలుపసాగె

వీరవేదాంత ధర్మ దిగ్విజయ యాత్ర. కత్తులదూసి, యన్యమత కక్షలురేపి, జగంబుమీ(ద దం డెత్తంగంబంపెనే? సిలువనెక్కిన “క్రీస్తు మహాశయుండు, క్రొ న్నెళ్తురు చల్లి పాపుల బునీతుల(జేసిన యమ్మహాత్ముడే యిత్తటి వచ్చెనేని క్రమియించునె మిమ్ము బలప్రమత్తులన్‌. మీవలె విజ్ఞవీ(గి శ్రుతిమించిన రోమను లాయరబ్బు లే త్రోవల( బోయినారు? పరదూషణ మాత్మవిభూషణంబు స్వా ర్యావృతభోగరక్తి పరమావధియైన మతంబులెల్ల భూ దేవికి జొమ్ముజబ్బులు, గతింపక తప్పవు విశ్వశాంతికై తామసబద్భులై విషయతత్పరులై చరియించునట్టి దు ష్కాములు క్రైస్తవాకృతులెకాన యధార్థపు6 గ్రీస్తుతత్వపుం ట్రేమనెజబుంగలేరు బులిపించెడు మాటలు వేయినేర్చినన్‌, కాముండు రాముండొక్కయెడంగాపురముండ రటంచెయుంగరే'.

అనవిని క్రైస్తవ. డొక్కండు

మనకంటె నితండు “క్రీస్తు మహిమంబు అెజుం

గునెయంచు( దూలనాడిన

ఘనుఃడిట్లను వానినోరు కట్టించుటకై. కొంటెతనమ్ముతోడ( బలుకుల్‌ దుమికించినవాండంగాను చా కొంటి నిజమ్ము నెవ్వరనుకొంటిరి ప్రాచ్యుండుగాండె "క్రీస్తు మీ కంటె మెరుంగుగా. దెలియంగంటిమి క్రైస్తవబోధ, అమ్మ పు ట్టింటి విశేషమేల వివరింప(గవత్తురు మేనమామకుస్‌?

'మొసళుల కర్పించెదరంట

పసిపాపల బాపమనక భారతసాధ్యుల్‌

ప్రసవించినపుడె యియ్యది

యసత్యమొ నిక్కువంబా యానతి యిడుండీ!"

7కి ఎవేకానందుడు

అని యొకర్తుక ప్రన్నింప ననియె స్వామి, "అవునుతల్లీ! యసత్య మావంతలేదు, పసితనంబున నన్నట్లె పాజవైవ బ్రతికినాండ 'జోనా' కన్యపగిదినేను' స్వామి నిబ్బరంబు చవిచూడ. జెవిచెంత6 బెను తుపాకిగుండ్లు డ్రేల్చెనాకడు, నిండు కుండవోలె నిండోలంగమునందు: దొణంకండతండు నుడులందొట్రువడండు. తుదకుం దప్పుదెలిసి దుండగీడేవచ్చి వినతుండై క్తమింప వేడికొనియె అంతరంగరిపుల నణంచిన మొనగాని నగ్నివర్వమేమి యాపగలదు! ఆత్మశక్తి విధూతమైైవీచు “హైందవ రుంరూూనిలం'బని చాటె నాకండు, ఇహలోకముక్తికై 'యీశ్వర (్రేరిత దివ్యవాణ్గి యటంచు. దెలిపె నొకండు, భూమాత గర్భాన6 బొడమిన 'అపురూప వేదాంతమణి' యని వినిచె నొకండు, పూర్వదిగ్యలయాన. బొడసూపు “విజ్ఞాన భాస్కరుం' డితండని పలికె నాకండు పత్రికాధిపతులు పలుతెజంగుల నిట్లు భక్తి గౌరవములు ప్రస్ఫుటింప మతసభా సజీవ మాణిక్యదీపమౌ స్వామిఘనతవినుతి సలిపినారు. యోగి, వివేకానందుడు సాగరములుదాంటి ధర్మజయ డిండిమమున్‌ మోగించిన వార్తలు, మా ర్మోగెను భారతము మాజఖుమూలలయందున్‌. వివేకానందుడు 79

దివ్యోత్సాహ సమేతులు నవ్యోత్తేజితులు చెన్ననగర ప్రముఖుల్‌ భవ్యమతి. గలిసి పంపిరి అవ్యాజప్రేమ స్వామి కభినందనముల్‌. తనయుని విజయాధిక్యము గను(గొని కను(గొనల భాష్పకణములు రాలన్‌ ఘనముగ “కలకత్తా”పురి జనమండలి పంపెనిట్లు సమ్మానోక్తుల్‌. “నేటికింగాదె భారత మనీషి యొకండు పయోధిదాంటి వా గ్ఞాటిని హైందవీయ మత తత్త్వము పశ్చిమఖిండ సీమ కు ద్భాటన చేసెనంచు వినింగంటిమి కంటిమి గర్వభావమున్‌ సాటి జగత్తులోన మనజాతికి ఖ్యాతిలభించె దీనిథీ! ముద్దులరూపు, బ్రహ్మమున మున్గిన చూపు, గళస్వరంబులో గద్దరి సింహ గర్జనము కాయమునన్‌ నునుంగావి యంబధ మ్మద్దమువంటి చెక్కి ళిలు, నందముచిందు లలాటపీఠి, ఆ నిద్దవు మోము మోహముననిల్బదె యెంతటి ముక్తికన్యకన్‌. విజయధనుండవై తిరిగి వీటికివచ్చుట వేయికండ్లతో( బజదరిసింతురో భువనబాంధవ! కోటికరాలతో6 బదాం బుజములు పూజచేసెదరు, పుణ్యసనాతన ధర్మసాధన ధ్వజమట నాటిరమ్ము, భరతక్షితి స్వాగతమున్‌ గ్రహింపుమా! తల్లి భువనేశ్వరీదేవి యుల్లమందు నీదు నున్నతి తలంచిన నిమిషమందు రాలు నానంద బాష్పముల్‌ మాలగట్టి యెదురు చూచుచునుండె నీ హృదినివైవ. 'సదములు వంగనట్టి యల పశ్చిమవాసు లపూర్వవేషులై సదమలనైష్టికుండయిన స్వామి సమక్షమునందు నేలపైం 'శుదురుగం గూరుచుండిరి, అకుంఠితభక్తి రసోల్బణంబులౌ హృదయము లొప్పు కాలమెదురెక్కిన నోడలు బండ్లుగావొకో?

తేపును మావును దత్వ ను ధాపానము సేయఃగోరు తన శిష్యుల వాం ఛా పూర్తికై “సహస్ర ద్వీపవనముం” జాచ్చె స్వామి వేసవి గడువన్‌. శ్రీకరమై నిసర్గ తరుచిత్రితమై సమశీతవాతముల్‌ 'పైకొను నమ్మనోజ్జ వనవాటికలో గురుమౌళి బ్రహ్మని స్టైక విలీనుండై పలికినట్టి నుభాషితముల్‌ 'ప్రబోధర త్నాకర' మన్న పేర నలరారును నేండమృతోపమంబులై. స్వామి వివేకానందుని ధీమహిమము విని తదీయ దివ్య మధుర వా క్యామృతము గ్రోలవలెనని (పేమన్‌ బిలిపించి రాంగ్ల విద్వజ్ఞనముల్‌. తను తల పెట్టినట్టి సముదాత్త సనాతన ధర్మతత్త్వ బో ధనము నిరంతరాయముగం దన్నగరంబుల నిర్వహింపంగా ఘన గుణశాలురౌ “అమెరికా' ప్రియశిష్యులబిల్చి, స్వామి, తా వననిధిపై. బ్రయాణమయి వచ్చెను “లండను' రేవు చేరంగన్‌. “లండను' పురిం/గల తాత్త్విక పండితులు సమస్త శాస్త్రపారంగతు, లు ద్దండ ప్రభువులు, స్వామి, క ఖండ స్వాగతము నిడిరి గౌరవ గరిమన్‌. ఇతండ!టే! 'అమెరికా' మత సభారంగంబు నురూతలూచిన కుజ్జజోగి, ఇతండంటే! ప్రాచీన హిందూమతౌన్నత్య విభవంబు చాటిన పిన్నవాండు ఇతండంటే కాషాయ మృదులాంబరములలో దాగిన భువన సౌందర్యమూర్తి, ఇతండంటే! బెబ్బులి యెదిరించి వచ్చిన వెనుదీయనట్టి గంభీరవక్త, వివేకానందుడు 91

ఘనుండు శ్రీ వివేకానంద మునివరేణ్యు(

డితండటే! యంచు'జేరి దర్శించినారు

నీటునడకలవచ్చి వధూటిమణులు

భోగయుతమైన 'లండను' పురవరాన. 'పకడిల్లీ' నృపసొధమందు విసరెన్‌ వేదాంత సౌరభ్య, మ త్య కలంకంబుగ “చర్చి మందిరములం దొహూతుండై చొచ్చెం టే కక లోకంబు(దనించె వీధుల, నిమేషంబైన విశ్రాంతి క ల్లకపోయెన్‌, దిరునాళులయ్యె. బురికెల్లన్‌ స్వామి సొన్నిధ్యముల్‌ వరవిద్యావతియై విమర్శనకళావైదగ్ధ్య సంపూర్ణయై పురమందున్న తి(గన్న 'మార్గరెటునోబుల్‌కన్య' వేదాంత సా గరగర్భంబు మధించి, రత్నతతు లాకర్షింప, సర్వస్వమున్‌ బరివర్డించి పరిగ్రహించెను నరేంద్రస్వామి శిష్యత్త్వమున్‌.

ఈ లతాంగియె బుషికన్యలీల మెలంగి

స్వామివలన 'నివేదితా' నామమంది

భారతముంజొచ్చి, వంగ భూప్రజలకొఅకు

బాలికా పాఠశాల నేర్పణచిమించె.

“సేవియరు' దంపతులు గురు

సేవావ్రతులగుచు సన్ప్యసించిరి, యటుపై

జీవించిరి భారతమున.

గొవించిరి ప్రజల కాత్మకర్తవ్యంబున్‌.

ఎవరైనేమి? దుర్భర

భవయాతనరోసి, తమ్ము బావనహిందూ

భువికర్పించిన వీరికి

నవిరతముగ బుణముపడిరి హైందవజనముల్‌.

ఆంగ్లభువి వీడి 'అమెరికా' కరిగి, స్వామి

ప్రధితమైనట్టి న్యూయార్కు పట్టణమున

స్థాపన మొనర్చె “వేదాంతసంఘి' మొండు

పశ్చిమచ్చాత్రకోటిపై భార మునిచి.

82 వివేకానందుడు

ఆశుగతినేగు మహదుపన్యాస హయము

కలము గీతల గొలుసులో గట్టివైచు

చిత్రగుప్తుండు 'గుడ్విను' శిష్యుండయ్యె

జగ దదృష్టవశంబున స్వామికపుడు.

అతి మధురమైన స్వామి వాక్యామృతంబు

గోరువెచ్చనిధారలై కురియుచుండ,

చిందిపోకుండ భక్తుల కందజేసె

మఅచునే విశ్వ మిమ్మహామహుని సేవ.

భరతసాధ్వుల యాదర్శ భావములను

నాక్కి స్వామి వచింపం గాం జాక్కిపోయి

వాసినారలు 'కేంబ్రిడ్డి' వనితలెల్లం

టబ్రీతిమై “భువనేశ్వర్‌” మాతకిట్టు. “అను(గుంబుత్రుని 'మేరి' మాత భువికై యర్చించుకొన్నట్టి పా వనమౌ క్రిస్మసు పర్వకాలమున, దివ్యజ్ఞానవారాశి, నీ కనుదోయిన్‌ దనియించు రత్నమగు నీ గారాల యేకైక నం దను సాన్నిధ్యము మాకొసంగిన జగన్మాతా! నమోవాకముల్‌.

మా కానందము నీదువి

వివేకానందుని పవిత్ర వేదాంతోక్తుల్‌

నీకై స్మరించు నెప్పుడు

నీ కొమరుని మాతృభక్తి నిస్తులమమ్మా!

ఊకొట్టించును విశ్వము.

చీకొట్టును మూర్జవిమత సిద్ధాంతుల, ని

ర్భీకుండై, యొఅదీసిన

బాకు సుమీ నీ నుతుండు భారతరమణీ!

పావన హిందూ నారీ

జీవిత పరమార్థములు వచించెను. దల్లీ!

నీ విమలచరిత మదియని

భావించితి, మతని హర్షబాష్పమ్ములచేన్‌.

వివేకానందుడు 83

వద్దు సంసారమనుచు నీ ముద్దుపట్టి

భఛభవమహాంభోధి. దరియించి బయలువడుట

పటుతరాజ్ఞాన పంక లంపటులమైన

మమ్ముబోటుల నుద్ధరింపంగనమ్మ। కోడలికత్తైవై మనుమకుజ్ఞల రాగరసంబులోన నో లాడు సుఖమ్ములేదని తలంచెదవా భువనేశ్వరీ! అటుల్‌ చూడుము! ముక్తికాంత తొలిచూపున నీ కొమరున్‌ వరించె నీ కీడెవరమ్మ! విశ్వ జగదేక కుటుంబిని! (ప్రేమ వాహినీ!

ఫ్రాన్సు, జర్మనీలు పరిసరదేశముల్‌

చుట్టుకొనుచు. గాలుమెట్టుచోట

మోక్షబీజములను మొలిపించు తలపున

స్వామి తిరిగి అంగ్ల సీమజాచ్చె.

పూని బుగ్వేద ముద్రణ పూర్తిచేసి

రామకృష్ణుని శుభచరిత్రమును వ్రాసి

“మోక్షమూలరు” పేరుకై మురిసిపోవు

“మోక్షముల్లరు” దర్శించి మాటలాడి. “వెలలేనట్టిది నీదుసేవ భరతోర్వీమాత కధ్యాత్మని ర్మల బోధంబు, ప్రతీచ్యభౌతిక సుఖోన్మత్తేభ సంఘాలకుం దలకెక్కించు నపూర్వ సంగరములోనన్‌ వీరసేనానివై తలయున్‌ గడ్డము పండిపోయిన మహాత్మా నీకు జోహారువుల్‌. ఎంతటి పుఖ్యమూర్తివా కదే? జనకర్షినిబోలి కాంతతో సంతతితో వనంబున6 బ్రశాంత సమీరము వీచుచోట, వే దాంత పిపాసతో బ్రతుకు6 దన్నుచునుంటివి, మా మహర్షి భా స్వంతుల దివ్యజీవనము జ్ఞప్తికి వచ్చెడు నీ చరిత్రచేన్‌. వ్యాజములేని నీ ప్రబల భారతభక్తి శతాంశమేనియున్‌ రాజిలెనేని మాకు బరరాజ్య విముక్తి లభించియుండదే? భూ జనవంద్య! ఏడినినుంబోలిన నెచ్చెలి? కప్పురంపు నీ రాజనమెత్తె భారతధరావలయంబదె నీదు రాకకై”

ర వివేకానందుడు

అనుచు వేయి విధమ్ముల నతని మహిమ

బ్రస్తుతించి, తదీయ సం'ప్రార్థనమునం

గొంత కాలము విశ్రాంతి గొనియె నచట

నిత్య వేదాంత గోష్టుల నెలుపుకొనుచు.

ఒక్కనాండు మిత్రుండొాక్కండు, “ముల్లరు”

కన్యవెంట రా(గ6 గాలినడక6

బంటపైరుచేల పరిసర సౌందర్య

మరయంగోరి స్వామి యరుగుచుండె కొమ్ములంజిమ్ముచున్‌ బుసలుకొట్టుచు వాలము.ద్రిప్పుకొంచు ను (గమ్ముగదూకెంబుంగవమొకండు, ధరాస్థలి దద్ధరిల్ల, బీ రమ్ములు మాని స్నేహితుడు. గ్రక్కున బిక్కబలమ్ముసూపె గం పమ్ము జనింప, “ముల్లరు” కుమారి గుభిల్లునంగూలె నేలపై.

ఉరవడిగవచ్చు వృషభము

చరణమ్ములక్రింద నువిద సంచూర్లితయై

మరణించుననుట తోచెను

పరికించెడు వారికెల్లం బ్రత్యక్షముగన్‌. దండలుకట్టి, యూరువులుతట్టి నరేంద్రుండు పోతుటెద్దు ను ద్దండ బలప్రచండగతిందాశెను తత్పదఘట్టనమ్ములన్‌ నిండినధూళి చీంకటులు నింపెను, జెంగటనున్న కర్షకుల్‌ గుండియ లావటిల్ల నట గుంపులుగూడిరి జిజ్జకొట్టుచున్‌.

వృషభరాజుచెంత బుషిరాజు బలమెంత

చూతమనుచు వారు చుట్టముట్టి

వింతగాంచుచుండ, విశ్రమించి నరేంద్రుః

డాలపోతు శిరము నదిమిపట్టె.

వాలమ్ము ముడిచి పరుగిడె,

కొలికొల6ది. బుంగవమ్ము గసపెట్టుచు, న

బ్బాలామణి రక్షితయై

వ్రాలెను మునిసింహు పాదపద్మమ్ములపై.

వివేకానందుడు ల్‌

ఇతడు వీరేశ్వరాంశాన నిల జనించి సానదీరిన తబిసివస్తాదుబిడ్డ కాండు సామాన్నుఃడని కొనియాడినారు ఆత్మబలమును గుర్తించి యాంగ్లజనులు. “మాక్సుముల్లరు” సత్కుటుంబమును వీండి, భాగ్యయుతమైన 'యూరపు' పర్యటించు నిచ్చతో స్వామి జర్మనీ సొచ్చి “కీలు” విశ్వవిద్యాలయమ్మున విడిదిచేసె. 'హైందవోపవిషత్తుల నాకళించి “దేవసేనుని' గాం దన్ను. దెలుపుకొనెడు “డోయిసన్‌' పండితునితోడ( జేయిగలిపి జర్మనులగూర్చి మిగుల ప్రశంసచేసె. “పరిశుద్ధార్య కవోష్టరక్తర్సురితో భాసిల్లి, వేదాంత త త్వరహస్యార్థవిభూతిచే, నమరవాక్స్పాండిత్య సంపత్తిచే, భరతక్షోణిని మించిపోందల:చు మీ ప్రజ్ఞా విశేషాల క చ్చెరువున్‌ బొందెద, మీ మహోద్యమములన్‌ జేయెతత్తి కీర్తించెదన్‌. “భౌతిక విలాసపరమైన పశ్చిమమున భరత విజ్ఞానరథము దివ్యముగ నడపు ధీరసారథ్‌! పండిత దేవసేన! అందుకొనుము కృతజ్ఞతా వందనములు”. 'జోయినన్‌' ప్రాజ్ఞమౌళి వీడ్కోలాసంగ, “లండను” పురంబు(జొచ్చి, యింగ్లాండులోన దన మహోద్యమవ్యాప్తి కాధారులైన పురజనులంబిల్చి కర్తవ్య బోధచేసి. శారదానందు “నమెరికా' జేరనంపి యఖిలభారమ్ము భక్తుల కప్పగించి, చిరవియోగమ్ము మదికెంతొ చింతగూర్చ జన్మభువికేంగ స్వామి నిశ్చయముచేసె. రిం వివేకానందుడు

కొందజు కంటనీరిడిరి కొందలు పోవుచునుంటివే జగ ద్వందిత! మమ్మువీడి యని పల్కిరి దుఃఖముతోడ, నెల్లరా నందముతో నాసంగి రభినందన పత్రిక మాతృభూమికిన్‌ హైందవ యోగిచంద్రుండు ప్రయాణముంగట్టిన యాక్షణమ్మునన్‌.

త్యాగమూర్తులు "సెవియరు' దంపతులును

“గుడ్విను' మహాశయుండు, సద్దురుని దాపు

వీడంజూలక, ఆవిరియోడమీంద

భరతధాత్రికి స్వామితో: బయనమైరి.

మాతృ భూదర్శనోత్కంర మల్లడింప

హృదయ వీధిని సొక్షాత్కరించినట్టి

భరతజననికి మనసులో. బ్రణుతిచేసి

ప్రమద బాష్పముల్‌ విడుచుచు. బలికెస్వామి.

ఎవడు పరదేశవాసియై యెన్నండేని6

బులకితుండుగాండొ నిజమాతృభూమి€ దలంచి,

పాదములు రెండుగలిగిన పశువతండు

అడవిలో గండశిలకంటె నధమతరుండు. అమ్మా! భారతి! నీ కుమారుండు వివేకానందుండీ దూర ఖం డమ్ముల్‌ చుట్టి జగత్సభా విజయఘంటల్‌గొట్టి, విఖ్యాతి సౌ ధమ్ముల్‌ మెట్టియు! దృషస్తినొందక, భవత్పాదాబ్ద సౌరభ్య లే శమ్మాఘాణము చేయవచ్చెడిని, వాత్సల్యాచ్ది నోలార్చవే! అల గంగానది, సింధువాహినియు నిత్యానంద బాష్పమ్ములై ఫలసస్యమ్ములుమేన (గ్రొంబులకలై భాసిల్ల గారుణ్యమే సెలయేళ్ళి ప్రవహించు నీ స్మితముఖ శ్రీచంద్రికల్‌ లేని వే ళలు నాపాలిటి కాళరాత్రులగు నేలా? భారతాంబామణిీ! ఏ సుముహూర్తమందు జనియించితినో భవదీయగర్భ సం వాసమునందు, జ్ఞానహిమభానుమరీచులు మన్మనస్తమో రాసుల నుక్కడంచె, నపరాధము భేదమొకింతలేని నీ హాసములో నదేమొ తొణుకాడు భవాంతర పుణ్యభావముల్‌.

అట్లు నడువుచు€ దన్మయుండగుచునుండి, స్వామివారు వసించిన ధూమనౌక శరధి కెరటాల. జీల్చ్పుచు దరియవచ్చె శ్రీపదోజలమగు “కొలంబో' పురమ్ము అనా డాడాాంనాలు అలములు 88 ఎవేకానందుడు

10. మాతృదేశాగమనము సంజకెంజాయతో మంజుల కాషాయ . విమలాంబరద్యుతి వియ్యమాడ, జనుల కోలాహల జయజయ ధ్వనులలో సాగరఘోషమ్ము సమసిపోవ, పదివేల కరములు పయిజల్లుక్రొంబూల వర్షంబు వీధుల వఅదలెత్త, పూలమంటపము రమ్యాలంకృతులు, స్వీయ మంగళాకృతిచెంత మలుంగు పడంగ, నావడిగ్గి, హయస్యందనంబు నెక్కి రాచరీవిని సింహళ రాజధాని రాజవీధుల. బ్రేక్షకారాధ్యుండయ్యె భరతదేశపు6 జిన్నారి బ్రహ్మచారి. స్వామిరాక పత్రికామూలమున విని సంతసించి, పెద్ద సభయొనర్చి వేచియుండి రచట విఖ్యాత సింహళ భారతీయ జనులు భక్తిధనులు. నపరివారమ్ముగా సభాస్థలముంజొచ్చి శిష్యతతితోడ వేదికాసీనుండగుచు నవ్య గంభీర సంభాషణముల తోడ సెంహళీయులకిట్టు వచింపందాడగె. 'అంతములేని ధాత్రికి నియంతనుగా, నొక వీరమల్లభా స్వంతుండనై జగమ్మును సవాలొనరింపంగ( బోను, మేటిధీ మంతుండణగాను, కజ్ణయు(గమండలుపూని చరించువానికా యింతటి రాచగౌరవము లిట్టి సభావిభవాట్టహాసముల్‌, వివేకానందుడు 89

ఈ నిబుపేద యోగి. బురమేగంగంజేసి, సునర్ణ పీరికా సీను నొనర్చి మీరు దయచేసిన యిట్టి యఖండభూరి స న్మానము చాటుచున్నదిసుమా! భరతావని పారమార్డిక జ్ఞాన సువాసనా మహిమ చావంగలేదని కంచుఢక్క'పై.

“'కాండి" “జాఫ్నా' పురంబుల. గాలుమోపి

దివ్య సందేశ ధారల దృప్తిపఅచి

సింహళము వీడి స్వామి దర్శింపవచ్చి

భరతదేశాన 'పాంబను' పట్టణమును.

స్వామికై వేచియున్నట్టి జనసముద్ర

మొక్కమాణుగ నుప్పాంగి యుజుకులెత్త

భక్తమణి, రామనాధ భూపాలకుండు

కరములు మొగిడ్చి సుస్వాగతమ్ము పలికె. అలఘుస్స్ఫూర్తిని బశ్చిమంబున వివేకానందు. డధ్యాత్మి కో జ్వల కీర్తి ధ్వజమెత్తి దిగ్విజయశుంభన్మూర్తియై మాతృ భూ స్థలింగాల్మోపినచోటం బ్రోన్నత జయస్తంభంబు నాటించెని స్తుల భక్తాగ్రణి సేతుభూపతి, కళాశోభాప్రభూతమ్ముగన్‌.

దివ్యరధ మధ్యమున స్వామిం దీర్చినిలిపి

రామనాధ ప్రభుండు గుజ్జములు విప్పి

శకటమునులాగె స్వీయహస్తములతోడ

నిరుగడ శతఘ్ని ఘోషంబు లినుమడింప.

అమలభక్తిని రామేశ్వరాలయంబు'

జేం దర్శించి, భాస్కర సేతువిభుని

కతిధియై రాజసభ నుపన్యాసమొసంగి

స్వామి 'మద్రాసు' నగరికి. బయనమయ్యె,

ఏ మహాపురి తొలుతందన్నెలు(గనేర్చి

హైందవోన్నతి ఖండఖండాంతరముల.6

జాటిరమ్మని వీడ్కోలుసలిపె నట్టి

మద్రపురింగాంచి స్వామి సంబరము పడియె.

90 ఎవేకానందుడు

భవరోగవైద్యుండగు శ్రీ వివేకుండు నరేంద్రమౌని వేంచేసిన యా నవరాత్రంబులు, దేవీ నవరాత్రములయ్యె. జెన్ననగర ప్రజకున్‌. దూరప్రాంత సమాగతుల్‌ నగరభక్తుల్‌ మొత్తమైవచ్చి గం భీరాకారము!గాంచి తచ్చవడంగా '“విక్టోరియా' మందిర ద్వారక్షోణి, రథంబుపై నిలిచి గీతాకృష్ణుండై దివ్యవా క్పారంబున్‌ గురియించె సుస్తనరలోకంబున్‌ బ్రబోధించుచున్‌. వంగ వసుంధరారమణి, స్వామి శుభాగమనం బెటింగి ద, రృంగనృపాధిపత్యమున స్వాగత సంఘము నేర్చజించి స ర్వాంగము పుల్కరింప, హృదయంబున హర్వతరంగపంక్స్తు లు ప్పాంగ, సపుత్రయై యెదురుపోయె సుపుత్రుని గారవింపంగన్‌. నిండు జాబిలింబోలు నెమ్మోమునన్‌దప్ప దనువెల్ల మల్లెపూదండలొప్ప, జనమధ్యమున బాలసన్యాసి సోదరుల్‌ మణిదీపకళికలై మహిమసూప. హయరాజములవిప్పి స్వయముగా విద్యార్థి గణములు తేరిపగ్గములుపట్ట గణనకెక్కిన 'కలకత్తా మహోద్యోగి వితతి వినమమై వెంబడింప, ఇసుక వైచిన రాలక యేగుదెంచు పౌర జయఘోషములు దివి వ్రక్కలింప వెడలి 'కాశీపురో' ద్యాన వీధియందు విడిదిచేసె నరేంద్రుడు విజయధనుండు. రీవి “వినయకృష్ణదేవబహద్దరు' గద్దెనెక్కియున్న పెద్దసభకు శ్రీనరేంద్రుంభిలిచి ప్రేమాభినందన పత్రమొసఃగి రిట్లు పౌరజనులు. వివేకానందుడు 01

'బుడుత వయస్సులో సఖులు మూపున వీసుననుండ గ్రీడలన్‌ గడసిన జన్మభూమియిది: కానని దేశము(జొచ్చి, పెంపు. ర్వడసి ప్రవక్తవై భువనరంగమునన్‌ జయభఖేరిగొట్టి యిం సమా! దడుగుడుచున్న నీకుం గుసుమాంజలులయ్య! సుహృద్వతంసమా! దినదిన వర్ణమాన నవదీస్తలులేక్ష వినష్టమై, సనా తన మత బోధనంబు రుచిదప్పుటంజూచి సముద్ధరించి భూ ఉనమకుటైకధార్యముగ సల్ఫి విరామమెలుంగకున్న నీ యనుపమ లోకొసేవక్సు బ్లాహార్పుల్తు విష్ణవధార్మికాకృతీ! ఇటుల పరియించి రజత సంపుటి నిమిడ్చి చేతికొసంగిన పత్రమ్ము స్వీకరించి తతృభాజనహర్మ నాదములమధ్య స్వామి నిలుచుండి మధురభాషణము సలిపె. “భోగులు యోగిష్పంగవులు భూతలనాధులు పండితుల్‌ మహా భాగులు సంభమాత్ములయి వచ్చిరి, భిక్షుక చక్రవర్తి కు ద్యోగమ్సృల్రన్సి జోగిక్రి మహోన్నత గౌరవమిచ్చి; యా సున స్వాగశ్ర కార్యకర్తల కొసంగెద బూర్గకృతజ్ఞతాంజలుల్‌ అంత, ను య్‌ వంత ట్ర ముని దయారసభిక్ష మదీయశక్షి యా డొంతర ససప్పపథమంద్రుం దలంచిన యంతందొచి, ఖం స్వాంశమవి ప్ర చయహస్తమొసంగ నిద నా తముండెంత కృపాసముద్రు;డో. అతంద్షాణ నీ పతశ. ఉజేలము, తదగ్రవినిర్గత్ర దివ్యవాహిన్సీ (వ్రరిమరల్చి జ్యా పర్వ ఉతవిపయమ్ము ఖల నీమునమ్ము హలమ్ముంజేస్కి భా భా ల కత ర్‌ చియర్చ్సు కర్ణ రమ్ము! "స్ట మనోహరమ్ముగా ఒరు శిష్యులుకావలె దేశముక్షికై. మిర్ధ బి న్‌ా గురుభక్తి 'పేమశ్డ శిధిల చ “టి పెక్కంక్రు ఛొత్రువ్యై తిరిగ బ్య టక్‌ జీవనంబు ంచెం బౌరహృత్సిక్సల్యద్డు ఠి వివేకానందుడు

గురుదేవుని జన్మదినం బరుదుగ జరిపించి, అమ్మహాత్మునికొక సు స్థిరతర సజీవచిహ్నము సరవి నరేంద్రుండు సృజించు సంకల్పముతో. ఆపన్న జనానంద శ్రీపదముగ “రామకృష్ణ సేవాసంఘ' స్థాపనముచేసి, శిష్యుల దాపునకున్‌ బిలిచి తెలిపె6 దన్నియమంబుల్‌. ఇది గురుదేవుని నిర్మల హృదయేప్సితములకు రూపమేర్చడిన మహా సుదినమ్ము, కార్యశూరత ప్రదర్శనము “సీయవలయు భక్తులు మీరల్‌. విరంజిమ్మవలె విశ్వవీధుల శ్రీరామ కృష్ణుని దివ్యవాగ్గీయ మధువు సమకూర్చంగావలె సరికొత్తనెత్రు, స నాతన మత రక్తనాళములకు, తుడువంగవలె జాలితొణుకాడు మనసులో ఆర్హుల కడకంటి యశ్రుజలము, సాధింపవలె నరిషడ్వర్గమ్మును జయించి యకలుష బ్రహ్మచర్యవ్రతంబు, రామకృష్ణ సేవాసంఘ రక్షకొణికు6 గాలకూటము నమృతంబుగా భుజింప6 బెద్దపులినోటి కెదురెక్కి గద్దరింప సిద్ధమై యుండవలయు. బ్రబుద్ధులార! స్వీయమోక్షఫలంబె వాంఛించునట్టి మతము జాతికినేండు సమ్మతముగాదు ధాత్రిపై వేయిజన్మలు తాల్చియైన పతిత జనముక్తి కసుపుల6 బాయవలయు. వివేకానందుడు 9

ఇది మీ కర్తవ్యంబని కొదుకక, స్వామీజి పలుక గొండొక శిష్యుం డెదిరించి వాదమాడుచు హృదయములో సందియంబు లెఅజింగించె నిటుల్‌. “ఇది పాశ్చాత్యుల సంప్రదాయముగదా! యీలోక సేవల్‌ ప్రజా భ్యుదయాకాంక్షలు బంధహేతువులు, భక్షోత్తంసు6డై మోక్ష సం పదనర్ధించిన రామకృష్ణుని మనోభావాల కీత్రోవచు శ్కెదురైయున్నది, తుచ్చలోకవిషయంబేలా తపశళ్ళాలికిన్‌-" అతని వాదంబు( గడునోర్మి నాలకించి, హాస్యమును రోష మిగురొత్త ననియెస్వామి, “గురుని యాశ్రయ సర్వస్వ మరసినట్లు విజ్ఞవీగకు సోదరా! వేగపడకు గురుండాధ్యాత్మికసాగరం బతనింగన్లోనేర్తువే? మేరు భూ భరళ్ళంగోన్నతి మూరలన్‌ గొలుచు యత్నంబేల? నిత్యమ్ము దు ర్భర దుఃఖార్తులంజూచి గుండె కరుగన్‌ బాష్పంబులన్‌ రాల్చుస తృరుబాసింధుండు సద్గురుండు మనయిక్కార్యంబు హర్షింపండే? పుత్రశోకమ్మున బాగులుతల్లుల శూన్య హృదయాల బ్రేమవాహినులు నింపి, మత విభేదములేక పతితజనంబుల కిహపర సౌఖ్యైక హితముం దెలిపి, మమకారపంక నిర్మగ్న మానవకోటి నుద్ధరింపంగ6 గేలూతనాసంగి, లోకసం[గ్రహ విశుద్దెక లక్ష్యంబుతో బ్రతుకుబాటలమీ:ద బరువులెత్తి ఆజ్ఞ జనులందు నిద్రాణమై నశించు బ్రహ్మశక్తిని మేల్కాల్పం బ్రతినగొన్న ఆత్మతేజోవిలాసి, సన్న్యాసిగాక కావిగట్టినవాండెట్లు కాంగలండు? ర్క ఎవేకానందుడు

సంతత దుఃఖసంకులము, సన్నిధిలోకము మిథ్యయంచు ని శ్చింతగం గండ్లు మూసికొని చేయు జపంబు జపంబె, శుష్క వే దాంతముజ్ఞానమార్గమగునా? ఇటువంటి కరోర చర్యకున్‌ సంతస మందునొక్కొ కరుణా పరిపూర్ణుండు విశ్వభర్తయున్‌ భూతజగద్ధితాచరణబుద్ధి, దయారసవృద్దిలేని చ టాతి యెడందలో. గుటిల రాక్రసకోటికింగాక విశ్వని ర్మాతకు వాసమేర్చడునె? మండుటెడారులమధ్య సీమలో ఘాతుక జంతు సంతతులుకాక వసించునె రాజహంసముల్‌. మనుజుని బలహీనునిగా నొనరించు ననర్థ మానసోద్రేకంబే ఘనభక్తిగం దలంచెడు మీ కనుభవమగుటెట్ట్లు గురుని యాశయఫలముల్‌. అలసి క్తుద్పాధచే సాలసి, కొండొకపాద పచ్భ్చాయ మూర్ఫిల్లి పడినయపుడు, మానసంరక్షకై మేనవస్తములేక "దెసమొల నడవిలో దిరిగినపుడు, బికిరమెత్తెడు కడుపేదనై పశ్చిమ ఖండయాత్ర యొనర్భంగడంగినపుడు6 కాషాయవసనముల్‌కాంచి 'లండను' వీట నవ్వి, దుష్టులు జాలు రువ్వినపుడు, కంటికిన్‌ జెప్పపోలికం గావనేర్చి మన్మనోరధ రధికుండై మసలునట్టి గురుండు జనసేవై పురికొల్చెనేండు కట్టుడిక మీరు దిగ్ణయ కంకణములు. వలదు వలదయ్య మీ శాస్త్రవాదమింకం, గర్మయోగ ప్రభావానం గటికిపేద భరతవీరులముక్షికై పాటుపడెద వేయి నరకమ్ములకు వెనుదీయబోను” ఎినేకానందుడ- 095

అనుచున్‌ గడ్గదకంరుండై ప్రకటభావావిష్టుండై బాష్పముల్‌ గనుదోయిన్‌ ప్రవహింప (గ్రొమ్మెబుంగులీలన్‌ బీఠమున్‌డిగ్గి త శ్కునశయ్యాగృహ దేహళిన్‌గడచి తల్పుల్‌ మూసి, దీవ్యత్సమా ధి నిమగ్నుండయిషోయె, ఛాత్రగణముల్‌ దిగ్భాంతులై చూడగనస్‌. ఇంతయు(జూచుచున్‌ బలుకరింపంగ ధైర్యములేక యెట్టులో చెంతకువచ్చి మొక్కు ట్రియశిష్యులంగాంచి యధాస్టితిన్‌ మన శ్చాంతి వహించి భాషణము సల్పిను స్వామి శ్రవోహితమ్ముగా; ఎంతపయోధియైనం జలియింపక యుండునె అటుపోటులన్‌. భూరివదాన్యమాన్యగుణభూషితఈ “ముల్లరు” కన్య ధన్యతన్‌ గోరిన ద్రవ్యరాశి సమకూర్పంగ స్వామి సృజించెనంత 'బే లూరు'న “రామకృష్ణమఠళ' ముచ్చలదభ్ర ధునీ తరంగ సం చార సమీరణార్భకులు చల్లదనమ్ములు చల్గుచోటునన్‌. సురనదిలోనంగ్రుంకులిడి, సాంపుగం గావిమడుంగుంగట్టి, స ద్గురుకులచం'ద్రు నస్ఫులకు6 గోమలబిళ్వదళార్చనాదులన్‌ జరిప్తి స్వయమ్ముగౌ శిరమునన్‌ గొనితెచ్చి, మరమ్ములోన సు స్థిరముగం బాదుగొల్సి, ప్రియశిష్యులమైోల నరేంద్రుండిట్లనున్‌. ఎంతదా(కను అధ్యాత్మచింతనమ్ము విశ్వమానవసోదర (ప్రేమలహరి విరియంజేయునా శిష్యహృద్వీధులందు నంతవజకిందు గురుచంద్రుం డలరుచుండు. అఖిల కళలకు నిదియె కేంద్రాలయమ్ము సకల మతధర్మ సామరస్య్రపూర్ణ శాంతివాక్కుల నిచట శీర్వములువంచి యాలకింతురు భావితరాలవారు. మమ్తన్తునిాలు అలామన్త్కూ- క వివేకానందుడు

11. మహా సమాథి అవ ము బవ నీచర్ర చుట్టివచ్చిన ప్రయాణాయాస, మొక్కుమ్మడిన్‌ వదా సభాంతరాళముల సంభాషించు క్లేళమ్ముం ద జ క్యయ్యులడంచుచున్న, విడ డుత్సాహమ్ము, నాధ్యాత్మిక ఫవసాయమ్ము ముగింపండాతండు నితాంతానందవర్ధిష్టుండై. తనయుని దేహారోగ్యము దినదినమును క్షీణఇమగుటం. దిలకించి, మహా జనని, భువనేశ్వరీ నతి ఘనవాత్సల్యమ్ముమీఅ గబురంపె నిటుల్‌. పాలబుగ్గల చిన్నారి ప్రాయమందు వ్యాధిభూతము నినుముట్టి బాధపెట్ట 'పార్గు' దండముల్‌ దుర్గకు మొక్కుకొంటి సేమమయ్యెను, నేట్టుసేయుమన్న! తల్లి యనుజ్ఞపై6 'బారలు" దండములర్పణచేసె., జేసె సం పుల్లమనమ్ముతో6 గుసుమపూజలు, కానిప్రనన్నమూర్తియై చల్లని వీక్షణమ్ములు ప్రసారముసేయదు భర్గురాణి అ ల్లల్లన హెచ్చిపోయె. జటులామయభారము స్వామిమౌళికిన్‌. ధరణి సముద్ధరింప నవతారము నెత్తితివీవు, నిన్ను నీ వెథింగిన తత్‌క్షణంబె త్యజియింతువు భౌతికరూపమంచు స ద్గురుండు వచించు వాక్యములు గుర్తుకువచ్చి స్వకీయజీవిత స్ఫురిత రహస్యభావ మనుభూతికివచ్చె నరేంద్రయోగికిన్‌. పంచాంగంబునం దిధిగు ర్తించెను 'నాదేహమిటదహింపు' డనుచుంజూ పించెంబ్రదేశము, బ్రదుకొక చంచలబుద్చుద మటంచు సంభాషించెన్‌. వివేకానందుడు ౦7

ఆది ప్రదోషంబు, గురుండు వాహ్యాళివెడలి తిరిగి చనుదెంచి శయనమందిరము(జాచ్చి జపమొనర్చుచు లోచనాబ్బములు మూసి నిదురలోనం బర బ్రహ్మపదముఃజేరె. అలసిన బిడ్డవోలె జగదంబ మహాప్రణయాంకపీరిపై మెలకువలేచి నిద్దురతమిన్‌ శయనించెడువాని, యోగి రా ట్రిలకునించూడనెల్లరకు దిగ్గురుమన్నవి గుండియల్‌ దవా నలగతి, ఘోరవార్త భువనమ్మునంబ్రాకె విషమ్ము(గ్రక్కుచున్‌. సకల భక్తులు ప్రాచ్యపాశ్చాత్య జనులు దొరలివచ్చు దుఃఖాశ్రువుల్‌ తుడుచుకొనుచు ప్రభుని యంతిమదర్శన భాగ్యమునకు శ్రేబులైవచ్చి జోహారు చేసినారు. ప్రతిమహీజము తుహినబాపష్పముల విడిచె, ద్విజకులమ్ము విషాద గీతికలుపాడె నిఖిలవంద్యుని నిర్యాణ నిమిషమందు ప్రకృతియంతయు నిశ్శబ్ద భరితమయ్యె. జాహ్నవీతీరమున బ్రజాసముదయంబు విడుచు నులివెచ్చ కన్నీటి వెల్లువలకు నారిపోక, గంథపు(జెక్కలారగించి గోఘృతము(ద్రావి నాల్కలు గోయుచున్న. మంటలో స్వామింగుప్పెడు మసియొనర్చి ఆత్మవేత్తను వలకాటికప్పంజెప్పి చిన్నవోయిన మఠభూమి తెన్నుంజూడ జీవితము శూన్యమైతోంచె శిష్యతతికి, బిరబిర నంజేవాసులు గురుశయ్యా గృహము జొచ్చి, కుడ్యమ్ముల పై మెజసెడు తచ్చిత్రమ్ములు పరికించి, నిరాశప్రబలం బలపించిరిటుల్‌. ల! ఎవేకానందుడు

“మునికులచంద్ర! నేత్రములు మూసిన విప్పిన నీ స్వరూపమే కనంబడుచున్న, దెవ్విధినిగాలముబుత్తువు నీవులేనిచో, జనకు(డులేనినందనుల చందమునన్‌ వెతంగుందుచున్న మ మ్మనదల నూఅడింప(గలయట్టి ప్రభుండెవండింకం జెప్పుమా! ధగ్ధమైనదిసుమా దక్షిణేశ్వరయోగి మాకిచ్చిపోయిన మణులమూట, ఆరిపోయినది నేండాసేతుహిమశైల దేదీష్యమానమౌ దివ్యతార, బెడిసిగల్లున 6గ్రిందబడిన దుర్వీకాంత కలికిపాపటమీంది కనకభూష, మూగవోయినది భూభువనకర్త కరాన నినదించు శాంతిమాణిక్యవీణ, మనుజకోటికి మకుటాయ మానుండవయి దేశమున నాత్మచైతన్యదీపమిడిన పూజ్య గురుదేవు నిన్ను6 గోల్బ్పోవుకతన భారత మహర్షి యీలోటుపాయుటెట్టు? క్ష్మావంద్యుండగు రామకృష్ణుని సమక్షంబందు వేదాంత శి క్షా విజ్ఞాన సముద్ర జీవనము లాస్వాదించి, ఆభ్రంకష (ప్రావృణ్ణీరదమూర్తివై, యమృతమున్‌ వర్షించి చన్నట్టి వి ద్యావాచస్పతి! నేండు వీడుపడెనయ్యా! మా మనణ్తేత్రముల్‌ ప్రత్యూషమున విచ్చి పరిమళించు సుమంబు మలిసంజ చితిలోనె మడియునేల? శబలవర్థాంకిత శశక్రకార్ముకరేఖ యినరశ్శితోనె నశించునేల? మొయిలు తిన్నెలమీంద మొలచు విద్యుల్లత మిజుమిట్లుగొలిపి కన్మాజగునేల? చలువనిగ్గులు వెదచల్లెడు జాబిల్లి పదియైదు దినములె బ్రతుకునేల? వివేకానందుడు 99

ఆత్మసామ్రాజ్య పాలనాధ్యక్షమణికి నీకు నేంటికే నూటేండ్లు నిండె నేల? దైవసృష్టి రహస్య మర్థంబుగాదు త్యాగ గుణశాలి! భరతసన్యాసిమౌళి! దీనబంధువీవు దేశమోక్షార్ధ్థమై “గురువరేణ్య! యెంత కుమిలినావో? నీకు నాత్మశాంతి నెఐపు “సేవాసంఘ” కార్యదీక్షకింక6 గదలంగలము"”. . ఆర్తజనుల కనుల యతశ్రువుల్‌ దుడుచుచో గురువియోగ బాధ మఅపువచ్చె శిష్యతతికి స్వామి చిన్మయాకారంబు కోటిగతుల జగతి గోచరించె. స్వామివారు చూపి చనినచోటం దదీయ భస్మరాశిమీందం బ్రభవమందెం జలువజాల చెలువు లొలుకు విగ్రహమొండు నిఖిల భువన దర్శనీయమగుచు. కాలరధరథాంగ ఘట్టన ధ్వనిలోన మహితగాథలెన్నా మజు(గుపడియె, మజుంగుపడ, దదేమొ మతమహాసభనాంటి | శ్రీ నరేంద్రయోగి సింహగర్ద!

అమాడ్రాడ్తాజాకాలు. ఉంి్షివాన్త ల...

100 ఎవేకానందుడు

కాంతి నాలు వ్‌ ననననినినననననననానిని।

అంకితము పూజ్యులు, సాహితీ బంధువులు

శ్రీ తిక్కవరపు రామిరెడ్డి గారికి

భారతి ముంజేతి అలం

కారము లివి “కాంతి చక్ర” కాండమ్ములు, శృం

గారించెద నీ కీర్తి

శ్రీరమణికి నేడు ఢ్రేమ చిహ్నమ్ములుగా.

సిద్ధపఅచితి నీకు ప్రాంచిత సువర్ణ

ఘంటికా కీర్ణ “కాంతి చక్రాల” రథము,

పయనమొనరింపుమూ, రసధ్వనులు సెల

వివిధ మధుర భావాంబర వీధులందు. లేడు చళుక్యభూవిభుడు, లే డనవేముడు, కృష్ణరాయుడున్‌ లేడు, కళాభిమానులగు జేడుల జాడలు కానరాని యీ నాడు తెలుంగుశారద, కనాధకు ఆశ్రయమిచ్చి. జాళువా మేడలుకట్టు నీకు ప్రణమిల్లెద రెల్లరు సాహితీపరుల్‌. ఒక్కొకపాత్రనే మలచి యూపిరివోసి, నటింపంజేయుచున్‌ తిక్కన, పైడిగంటమున తీర్చిన భారత దృశ్యకల్చనా ఫక్కికి నక్కజంపడి సెబాసని సారెకుమెచ్చు నీ నుధా వాక్కులె నీ రసజ్ఞతకు వ్యాఖ్యలు నిక్కముగా కళాప్రియా!

నీ “కవిత్రయ జయంతికి సమాహూతులు

నిఖిలాంధ్రభువిని పండితులు కవులు నీ “సుదర్శనమహల్‌' నిలయమ్ము వాక్సతీ కంకణ మధుర నిక్వాణములకు, క్షే

నీ పాత్ర దాతృత్వ నియమ గ్రంథమ్ములో “లక్ష” యటన్న రెండక్షరములు, నీ కేళికోద్యాన నిర్ణత వాయువుల్‌ గాంధి సిద్దాంత సుగంధిలములు సింహనగరమ్ములో “మన్మసిద్ది” లేని కొత దీర్చెడు కవి కత్పతరువు నీవు అట్టి నిను వల్లభునిగ చేపట్టుకతన ధన్యయయ్యె నా కబ్బంపు తలిరుబోణి. అంాడళ్తాాణల అచానాచానముంా- 2

పరామర్శ

“కాంతి చక్రాలు” అను ఈ చిన్న పాత్తమునందలి రచనలన్నియు ఖండ కావ్యములు, వీనిలో పద్యములును, గేయములు కూడ నున్నవి. ఏతద్రచయిత శ్రీ ఉండేల మాలకొండారెడ్డిగారు విచిత్రమేమన, వీరు ఇంజనీరింగు కళాశాలలో ఉపన్యాసకులుగా నుండియు హృద్యమైన తెలుగు కవిత్వమును చెప్పగలుగుటయే. వాస్తవమునకు ఇంజినీరింగు విద్యకు, తెలుగు కవిత్వమునకు చుక్కెదురు. ఏ మాత్రమును పోలికలేని విద్యలవి; తత్వతః విభిన్నములైనవి. అట్టి సందర్భములో శ్రీ రెడ్డిగారిని కవితాకళ ఎట్లు వరించినదో తెలియదు. అయితే వేరు వేరు వృత్తులలో నున్నవారిలో ఏ కొలదిమందియో తెలుగుమీద అభిమానము కలిగి తెలుగున తచనలు చేయు సాహితీపరులున్నారు; ఏదో కొద్దిగనో గొప్పగనో తెలుగులో కవిత్వము చెప్పువారు నున్నారు. కాని శ్రీ రెడ్డిగారి కవిత్వమట్టిది కాదు. వారు శబ్దశక్తి నెరిగిన ధీమంతులు. ఏ శబ్దమెట్లు ఎచ్చట ప్రయోగించిన రసవ్యంజకముగ నుండునో తెలిసిన ప్రోడలు. కవిత్వము ననుసరించి చూచినచో వారు నవీనులలో ప్రాచీన కవుల సంధాకు చెందిన వారు. కాని భావ శబలత, రూపకల్పనము, ఉపమించుటలో గల నేర్చు మొదలైన మేలి గుణముల ననుసరించి చూచినచో, వారి కావ్యములు 'ప్రాచినములలో నవీన ములు, అవి నవ్యతాముద్రను సంతరించుకొని పాఠక హృదయము నలరింపజేయు చుండును. ఈ కవితాసంపద వారి పూర్వపుణ్య పరిలబ్ద్బము.

శ్రీ మాలకొండారెడ్డిగారు ఇదివరకే విరచించిన శ్రీ వివేకానందాది సత్కావ్య ములవల్ల లబ్బిప్రతిష్టులు. ఆంధ్ర సాహితీ పారక లోకమునకు శ్రుతపూర్వులు; కృత పరిచయులు. అట్లగుట ఈ “కాంతి చక్రముల” కొరులు ప్రత్యేకముగ పరిచయ వాక్యములు వ్రాయుట యనావశ్యకము. అయినను దీనికి ఆశీఃపూర్వకముగ తాలిపలుకు వ్రాయుడని వారు నన్ను కోరుట వారికి నా మీదగల గౌరవాభిమానముల వలననే.

చై

ఈనాడు రాజ్యములు కూలిపోయినవి; రాజులంతరించినారు ఆస్తానము లంతరించినవి. కళల నాదరింపవలసిన భారమును, బాధ్యతయు సామాన్య బల వ బడినది. సామాన్య జనులకు జీవనోపాధి వెదకికొనుటతోనే వారి కాలము నరిబ న చున్నది. ఈ కారణమున సాహిత్యమన్న గొప్ప యభిమానము గలచారికైనను ఎల్డ కావ్యములు చదువుట కవకాశము లేదు. ఈ గతిని నేటిది పెద్ద కావ్యముల క్‌ు” యుగము కాదు. నేడు కధలు, నాటికల తరువాత ఇంకను కొడ్దిగనో. గొప్పగ గేయమైన నేమి, పద్యఖండికయైన నేమి ఇండ కావ్యమునకే కాంత యాడరమున్నది ఇటీవల నవ్యాంధ్ర సాహితీ నందన వనమున పేరు పెంపులు కాంచి వాసి కెక్కినది ఖండకావ్యము. ఆంగ్ల వాజ్మయ పరిచయము కారణముగ తెలుగువారికి లభించిన సుధామధుర ఖండమిది. నేడు ఖండకావ్య రచనమునక్రు ప్రకృథియందలి ప్రతి విషయమును క్రవిక్షి ఉచిత వస్తువే! నవ్యాంధ్రకవి యల్ప విషయములలి పైతము తన యుదాత్తాంతరంగిక భావనాద్యష్టి వలన, మహత్తను గుర్తింపగలుగు ఇట నం పీ శాద్వలతలమునందలి గడ్డిపూవు, చిగురుటాకు ముడి నెగిరిపోయెడ్తు వహుగ నే గలి నీను ఇంద్రధనుస్సు, తుచకాకా మననేల; చర్యా ప్రపంచము క లు కష్టతవి ఈ విషయ మూ విష వ కొంకిరేఖలు విర జమ్సున్న = లి ప్రతి విస్తువు ఏవియో నవ్య నూతన భా టు; ఏదియో యొక యపూర్వ సందేశమును వినిపించును. యువ సత్కవ్యల్ర్యః శ్ర మాలక్షొాడా ౦తి చక్రాలు = ప్రశస్త ఖండకావ్య రచయితలై కావ్యములు రచియించుటలో వ డ్డి గారికి నముచితోన్నత్ర స్లానము కలదు గొప్ప గేయరచనల్రోన్ను గూడ నంత నీ కౌశలముకలదో, ఖండకావ్య రచనలోను, పదమ్ముల లాలిత్యను, ఉపమాన కలదు. భావనాపటిమ. అర్జగౌరవము, గ్రంధములో కౌశల్రమ్స్మ శేలీమాధుర క సొంపు అలంకారముల సాబగు, సమాస కగనవచ్చు గుజశమష్ప్ట రము పద్యముల ధారాపద్ధి - ఇవి వీ0 పద్యము 'ప్రాకులాట వీరెర్రుగర్స వీరిది యతిప్రాసల కొరక్స వ్యర్థ పదములనేరి తెచ్చుకొను చేర్చు. *ద్యేరచనలో వలన గేయరచనలోను అందెవేసిన ఈ చిన్న షాత్తమ్స్య

గేయములు పెక్కులన్నవ' వ్‌ అరింార 'పాయములైన ఖండకావ్యములు, గౌనికొకటి యే వీధమునను తిసపోనివి

అయినను కాంతి చర్రాలు మిన్న యనకాందును. పృ యుత రస చక్రా'లని పేరిడినాడు. “కాంతి లు కర్త ఈ పద్యగేయ సంపుటికి కాంతి నలంకరించు వట్టిగాజులే కాని యవి ర పురంధ్రమణుల హస్తముల హృదయమును పెలవింపజేయు రో నవ తృవదారారా ప్రక్షాళితములై. పారక కవీ గాజులసెట్లియ చెప్పుచు ఫ్‌! ర్లములైన కాంతిచశ్రాలేయైనవి న్టయై చెప్పుచున్న ఈ క్రింది పద్యమెంత మనోహరముగ నున్నటదో చూడుడు : “సీతమ్మ ముంజేయి చెందమ్మి మొగ్గకు, కింజల్కముల లతికించినాడ తరుణ విద్యార్దినీ కరశాబికా శిఖల్‌ వంచి క్రొాంజివురాకు లుంచినాడ తెఅమీంది చిత్రాంగి మెటుంగు6 గైతివెలు నిమిరి పూజాంపముల్‌ నింపినాడ కార్మికసుందరి కరకార్ముకమునకు గజ్జెల శింజిని కట్టినొడ, చిజబునగవె పరిచయమ్ముగ€ జిగురుబోండ్ల గరములు గ్రహింపగల కళాపరిణతుండ కాచకంకణ విశ్రయతక్రయ చణుండ కాంతివలయోజ్టు అద్భుజార్గయుతుండ'

ఈ గాజులసెట్టి కడు(్రోడ “మెరుగు మీగడ తోడి పెరుగు చిల్కెడి కాపుకన్నె ముందు నటించు కవ్వమునకు" “కమ్మని గుత్తివంకాయ తాలింపు 'చుంయన' దించు నిల్లాలి యంగుళులకు , "నొ మలారములోః గొంటెనవ్వు నవ్వు గాజుల సరాల మధుర నిక్వణము లేక” పసందు, రసస్ఫూర్తి అబ్బగలవా యని ప్రల్నించుచున్నాడు.

“ఇవి మించు(దీవెలు నవవధూమణిబంధ సంగతి మోహ ముప్పాంగంచేయు ఇవి యిం(ద్రచాపముల్‌ యువతీకరస్పర్శ తరుణ మృణాళవల్లరు లివి ।! దొంపత్య సరసిలో బ్రేమ పుష్పములు పూయు వ్‌

నెలవంకలివి గేహినీమణ్‌ ముంజేత నటియించి శోకాంధపటల మడదు, ఆదిమ సువాసినులనుండి ఆధునిక ను హాసినుల రాక మెప్పుల నందుకొన్న మాననీయ సౌందర్య సొమగ్రు లివ్వి తొడిగి సరిచూచి మూల్యమ్ము లిడుడు పీదప. అని తన సరకు నెట్లు 'పప్రశంసించుచున్నాడో, మంచి వ్యాపారి. ఇందలి 'రేడియో' 'నిద్ర' 'వన్రశిల్చి “హిమము' “ధూవువేణీ' 'కోడి ముత్తయిదువ" 'బాపూజీకి బామ్బింజలి" మొదలైనవన్నియు వట్టి కావ్యములు కావు. ఆణిముత్యాలు కాని “హిమము” “నిక్కిచూచెడు ధరణీధరమ్ముల రో గ్రములకు మల్గుషాగాలు చుట్టి" నట్టున్నదట. ఇంతే కాదది- “శలలూచు ఆరామ తరు అలతాకుంజ ప త్రముల'పై6 గర్పూర రజము చల్లి, సిగ్గుతో. గంపించు చేమంతి విరుల ముం గురుల పూ ముత్యాల సిరులు నిల్పి అల్లన విహరించు పిల్ల తిమ్మెరలకు! దనువు నిండార జందనము పూసి”

నృష్టికొక వింతశోభ కల్పించినదట! ఎంతటి చక్కని మనోభాన రూపకల్పన! కవి భావనా పటినుకు, కబ్బనా చాతురికి ఈ గ్రంథము నుండి యెన్ని యుదాహరణ ములనైన నీయవచ్చును.

“జఉడములను గెలిగింత పెట్టెడు” “అజంతాశిల్సి" అను గేయములో అతని రంగులు రంగులు కావట, అవి “గర్వాజూంగనల జవ్వనపు పొంగు"లట కవి చెప్పు చున్నాడు. మర్శ్యబ్రామనుల జవ్వనపు పొంగులు కూడకావు: గర్వాణాంగనలవి. ఎంతటి ముచ్చటయిన యూహాకల్పన! ఆ శిల్చిని ప్రశంసించుచున్నాడు కవి. ర్‌

“నీవు మెట్టిన కొండలన్నీ నిద్రమేల్కని లేచి చూచెను నీవు తాకిన ముదిమి బండలు నిండు జవ్వనమున హసించెను” అని “ధూమవేణి” మన మనుదినము చూచుచున్న పాగబండియే: చూచుట కది వింత చెలువము చిలుకరించు నవ లతాంతమా,. తన శోభతోను, పరీమళముతోను మన మనస్సు నలరించు గులాబిపుష్పమా - ఏమంత యందమైనదని. కాని యది ఈ కవికి మధురాతి మధురమైన కావ్యవస్తువయినది. ఈ కావ్యమునందలి పద్యములు చదివినకొద్ది చవులూరుచుండును. ఈ కవి పట్టిన వస్తువెల్ల బంగారమైనది. అతడు సాన్నారి. శిల్పమతని సొత్తు. ఇక అతని రచనలు భూషణములు, బుధతోషణములు కాక మరేమగును? ఇంకను ఉదాహరణముల నీయవలెనను చాపలమున్నను, సహృదయులైన సాహితీపరులే స్వయముగా చదివి కావ్య రసాస్వాదనము చేయుటకు వాని నీయనైతిని. శ్రీ మాలకొండారెడ్డి గారు ఇంకను రసవత్కావ్యములు రచించి, భాషామతల్లి నారాధించి, కీర్తి నార్జించి వర్దిల్లుదురు గాతమని ఆశీర్వదించుచున్నాను. మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ ఆంధ్ర విశ్వకళా పరిషత్తు, వాల్తేరు మడడాళావాఅ అంకిచానకనా- 7

పరిచయము

శ్రీ చి. ఉండేల మాలకొండారెడ్డిగారు వయస్సునం బిన్నలైనను గవితా పాటవమున మిన్నలైన సరస కవివతంసులు. చిన్నారి పాన్నారి చిబుతకూకటినాండే వారు నేతాజీ, వివేకానందుడు అను రెండు కావ్యములు రచించి పెద్దల మన్ననను పాందంజాలినారు. విద్యాభ్యాసము ముగించి, యుద్యోగ వశమున హైదరాబాదున కరుదెంచిన పిమ్మట నిచ్చట జరుగు బహు కవిసమ్మేళనములలో నుత్సాహమునం బాల్గొనుచు వారు యువ కవివతంసులలో నున్నత స్థానమును వహించి మించినారు. అందుచే వారినిగాని వారి కావ్యసంతానమును గాని వేణుగాం. బరిచయము చేయ వలసిన యవసరము లేదు. మణి యీ యనవసర పనిని నేనేల చేయుచున్నాననంగా సవినయముగా వారు కోరిన కోరిక పూరింపకుండుట సాధ్యముకామిచేత.

“కాంతి చక్రాలు” అను నీ ఖండకావ్య సంపుటము విశాలాంధ్ర మవతరించిన పిమ్మట శ్రీ రెడ్డిగారెడనెడ రచించిన రసవత్తరములైన కొన్ని ఖండ కావ్యముల సముచ్చయము. ఇందలి ఖండ కావ్యములలో కాంతిచక్రా లను శీర్షిక కలదియు నొకటి కలదు. కాంతి చక్రములనగా సీమంతినీ లలామలు కన్నెమిన్నలు మాంగల్య మునకును మహిత సౌందర్యమునకును జిహ్నములుగా ముంజేతుల ధరించు రంగు రంగుల కాచవలయములు. ప్రముఖమైన ఖండకావ్యము పేరు కావ్య సంపుటమున కంతకునుబెట్టు నాచారము ననుసరించియు, నా పేరన్ని ఖండకావ్యములకును అన్వయించుట కవకాశముండుట నూహించియు., గవిగారు వివిధ భావపూరితయు నానా గుణ విరొజితయు నగు నీ తమ ముద్దుంగూంతునకా నామకరణము చేసినారు. నిజమున కిందలి యొక్కొక్క ఖండకావ్యమొక్కొక్క ప్రతిభాకాంతి చక్రము చదువుట కుపక్రమించినది మొదలు ముగించువరకు. దత్కాంతి సంతతులచే పఠితల హృదంతరములు దంతురితములై యమందమైన యాలోకానందమున నోలలాడు ననుటలో నత్యుక్తి లేదు.

ఈ నంవుటమునందలి వూర్వార్థమున6గల ఖండకావ్యము లన్నియు. బద్యాత్మకములు; ఉత్తరార్థమునందలివి గీయాత్మకములు. బహిరావరణమున నించుక భేదమున్నను (ప్రాథము రసవంతమునైన యంతరమున మాత్రమ వీనికంతగా నంతరము లేదు. అన్నియు నుదాత్తములైన వర్ణనములకును, నిర్దుష్టమైన రచనా

ర్‌

పాటవమునకును నిలయముబటై యానందము నావహించుచున్నవి. పద్య గేయాత్మ కములైన రెండు రీతులలో, పూర్వాధునికములైన రెండు మార్గములలో. గవిగారికిగల యభిమానమునకును అభినివేశమునకును ఈ ఖండ కావ్య సంపుటము తార్కాణ ముగా నున్నది. ఇటీవల వెలువడిన ఖండ కావ్య సంపుటములలో నిట్లామూలాగ్రము రసమయములై సహృదయ హృదయా వర్ణకములు కాంజాలునవెన్నో లేవు. ఆ యున్నవానిలో సైతమిది యుత్తమశ్రేణిని నందునని నిస్సందేహముగా. జెప్పవచ్చును.

ఇందలి ఖండ కావ్యములలో. గొన్ని దేశభక్తి (పేరితములైనవి; కొన్ని వర్ణనాత్మ కములైనవి; కొన్ని యాధునిక విజ్ఞానశాస్తమునకు సంబంధించినవి; కొన్ని హేళన గర్భములైనవి; కొన్ని పెద్దలయెడ6 గవిగారికింగల భక్తిగౌరవములను బ్రదర్శించునవి. ఈ విధముగా గవిగారు గ్రహించిన వస్తువులలో వైవిధ్యమున్నది. ఏ వస్తువును గ్రహించి నను వారు దాని సమగ్ర స్వరూపమును భావనచేసి, యుచిత పదభావ సంపదచే దానికొక దివ్యమైన యాకారము నొసంగి సహృదయులకు సాక్షాత్కరింపం జేయుదురు. భావముల నుదాత్త సుందరములుగా నూహించుట. ఊహించిన భావముల నౌచిత్య భాసురముగా వ్యక్తము చేయుట అను కార్యములలో కవిగారికిం/గల కౌశలము ప్రతి ఖండకావ్యమునందును గోచరించును. వారి వర్ణనములు సూక్ష్మాతిసూక్ష్మ పరిశీలమున కునికిపట్టులు. వస్తువును వివిధ కోణములనుండి పరిశీలించి తదాకార శబలతను వారెంతో చమత్కారముగా, సౌష్టవాంచితముగా సరిదిద్ది సహృదయుల కంద(ంజేయుదురు. ఆనవద్య సుందరమైన యాకారమును గాంచి సహృదయు లానందింపకుందురా?

మహాంద్రావతరణము, కృష్ణవేణి అను ఖండకావ్యములు కవిగారి యాంధ్రాభి మానమునకు నిధానములు. కాళిదాససప్రతి యిందు రెండు రూపములలో నున్నది. ఈ రెంటియందా మహాకవి కావ్యములన్నింటితో గవిగారికి గల పరిచయము పెక్కు చోట్ల వ్యక్తమగుచున్నది. కాళిదాసెంతో గొప్ప కవి. అతడు తలంచిన దేనినైన నేమియైనం జేయంజాలును. అంతవాండయ్యు నతండు “అందలి ఫలమ్ముకొఅకయి అసచేయు చిట్టి మజుగుజ్ఞునే” నని చెప్పి యపూర్వమైన వినయమును ప్రదర్శించినాండు. కవిగారి నామహాకవి కావ్యములందలి సౌందర్యమువలె ఈ వినయ విశేషమును అధికముగా నాకర్షించినది. వినయ గుణసంపదయందు వారికిగల యాదర మట్టిది. “కాంతి చక్రాల”లోని భావములెంతో హృద్యములు కళలు నేర్చిన కలకంఠులు వివిధ రూపముల మనకంద(జేయు పసందునకును రసస్ఫూర్తికిని “మలారములో. గొంటె నవ్వు నవ్వు గాజుల సరాల మధుర నిక్వణములే” కారణములంట! “గాజులొలిచివేసి

రం

గడియారమును గట్టి, తిరుగు బస్తిపడుచు” చిన్నచేయి, కాంతిచక్రములు లేమిచే శిశిరశీతవాత శిథిలవల్లికవోలె( జిన్నబోవుచున్నదని కవిగారు ఖిన్నులగుచున్నారు. నిజమునకు. బూర్వులు యలంకార విధానములలో. బలురకముల యందచందము లిమిడియున్నవి. కాలనాగరికతా ప్రభావముచే నవి యొక్కొక్కటే విస్మరింపం బడి పోవుట సౌందర్య పిపాసువుల లెల్లరకును సంతాపకరమే యగుచున్నది. “కోడి ముత్తయిదువు”లో క్షుద్రమైన యాపక్షి కవిగారి ప్రతిభా మహిమచే క్షుద్రలోహములు రసవాద విద్యచే వలె బంగారు ప్రతిమయైనది. ఆయన దృష్టి కాయా సందర్భములందు పుంజుటేండు కర్ణునివలెను, కోడిముత్తైదువు గెల్చిన రూన్సిరాణివలెను గానిపించినవి. వారి నాకర్షించిన కుక్కుట గుణగణ సంపదలో, బుతుబద్ధ రాగ ఖోగోన్నతి యొక్కటి. ప్రతి బుతువును వసంతముగా భావించు నీ కవికుమారు నీ గుణమాకర్షించుట నాకు వింతగొల్పినది.

వస్రశిల్పిలో నిర్జీవ యంత్రములు జీవయంత్రముల నడంచివేయుచున్నందుకు మిక్కిలి వగచినారు. “కాగితపు బూలపైనవ్రాలు కందిరీగ పద్మగంధమ్ము మెచ్చునే” యని వారుచేసిన గూఢమైన హేళన యాంధ్రులనందలి నొ క్కుమ్మడి చేనేంత వస్త్రముల దుకాబములకు. బంపంజాలునంత బలము గలిగియున్నది. రేడియో వారి శాస్త్ర విజ్ఞానమునకు నిదర్శనము. నీ రసమైన యా శాస్త్ర నిర్మాణము వారి చేత నవరసమూర్తి యమైనది. నందనోద్యాన మండన కల్పతరు శాఖచెక్కి నీ తనువు సృష్టించినా” రను సీనమునందలి శ్రమాలంకార మతిమనోహరముగా నున్నది. ధూమవేణియందలి వర్ణనలు మిక్కిలి సహజములుగా నున్నవి. “కాచుకోరా! అలెగ్జాండరూ” అన్న సీస పద్యము కవిగారికి బూర్వ భారతీయ వీరులపైంగల యభిమానముననేక విధముల వెల్లడి చేయుచున్నది. “బతుకు రైలుబండి పయనము. దానిని ధర్మపధము నుండి తలంగనీ” వలదని కవిగారి ప్రార్ధన. ఇట్టి ధర్మనిష్ట్టల యువకవుల సంఖ్య పెరి6గిన కొలది దేశ సౌశాగ్య మతిశయించునని నా యాశ,

కవికోకిల, బాపుజీ అను ఖండ కావ్యములు కరుణ రస విధానములు. కవి గారికా కవిచంద్రుని యెడను, నాయకమణి యెడను గల యపారమైన భక్తి యా పద్యములలో నుష్పాంగుచున్నది. నిద్ర, హిమము అను ఖండ కావ్యములు కవిగారి వర్ణన పాటవమునకు దార్కాణములు. గ్రుడ్డికొంగ, కడలి కావరము చక్కని హేళన కావ్యములు. గేయ కావ్యములలోని భావములు నూతనములును భావోద్రేచకము లునై యపూర్వమైన యాహ్లాదమును జూజ యిచ్చుచున్నవి. 10

ఈ కవికుమారుని శైలిని గూర్చి రెండు మాటలు చెప్పి యింక విరమించెదను. ఈ కావ్యములన్నింట6 బదప్రయోగము నిర్జుష్టమును, బెచిత్యవంతమునై యెంతో మధురముగా నున్నది. భావ గాంభీర్యమును, బదసొష్టవమును ఇంత పాత్తు వహించుట యిప్పటి కావ్య సంతానములలో నెచ్చటనో కాని కాన్పింపదు. సమాసాడంబరములేని మృదుముధుర జాతీయ పదముల పాందిక యన్ని కావ్యములకు నవూర్వమైన యందమును జేకూర్చుచున్నది. 'పెక్కుచోట్ల సౌకుమార్యముననే “ఓహో” యనిపించు పొఢత ప్రత్యక్షమగుచున్నది. “హిమవృష్టి లేకున్న విమల భాగీరధీ నదికి సైతము జీవనమ్ములేదు” “ఒఅగు దిండులు పట్టుపరుపులే కాని భోగులు లేని యద్దాల చలువ గదులు”, “నీ ఉపమారుచి నిచ్చలు మెచ్చుచు భుజియించి క్రేన్చని భోక్తయేడి” అను పద్యములలోని జీవనమ్ము భోగులు ఉపమా అను పదములు ప్రయోగములోని చమత్కారమిందుకు దృష్టాంతము. “దరహాసకాంతి సపెల్టుబ్బెను నీ కనీనికల” అనుట ఆంధ్ర కవితా పితామహుని పద్యమును దలపునకు. దార్చ్బుచున్నది. వడగండ్లను వర్ణించుచు “మింట్ట పుఖ్లైలకు కడగండ్లూ” అనుట నసహృదయులైనచో బట్టతలలున్న వారిని గూడ బక్కున నవ్వింపక మానదు. ఈ ఖండకావ్యములోని యుపమానములెంతో రమ్యములుగా నున్నవి. అన్నిటికన్న నన్నెక్కువగా నాకర్షించినది దేశదేశాల తిరిగి పాగలు వదలుచు వచ్చు రైలుబండి “పాలానంగష్టమ్ము చేసి చుట్ట కాల్చుచు నిలుచేరునట్టి రైతు” వలె నున్నదనుట-- ఈ విధముగా నీ ఖండ కావ్య సంపుటము భాషాభావము లందును, రసరామణీయకములందును, అందచందము లందును అద్వితీయమై యానందము గొల్ప్బుచున్నది. వదాన్య శేఖరులును, రసజ్ఞ వతంసులునైన శ్రీ తిక్కవరపు రామిరెడ్డిగారి యభిమానము నాకర్షింపం జాలుటయే యీ సంపుటము నుత్కష్టతను జెప్పక చెప్పుచున్నది. ఇందులో-- “ఎక్కడ చూచిన పక్కున నవ్వే మల్లెలు మొల్లలు మందారమ్ములు పొన్నలు పాగడలు సన్నజాజులూ” అజ్జెత్తి చూచుచున్నట్టుండును. వాని యపూర్వ పరినుళముల నాస్వాదించి సహృదయులు రసపారవశ్యము నాందుదురుగాక. శ్రీ మాలకొండారెడ్డి గారింకను ఉదాత్తములైన కావ్యములు సృష్టించి యీ ఖండ కావ్యముల రుచి నాస్వాదించి యువ్విళులూరుచుండు నాంధ్ర నహృదయ శేఖరులకు వింతైయన యామెత సంతరింతురు గాక. డాక్టర్‌ దివాకర్ల వేంకటావధాని, ఎం.ఏ. పి.హెచ్‌.డి, 29-9-59 ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం క్షే

విజ్లిప్తి శాం యాంత్రిక నాగరికతా సమ్మోహితమైన నేటి ప్రపంచం ప్రచండవేగంతో పరుగు లిడుతూ ఉంది. యంత్ర భాంకారాలలో కవితా కలకూజితాలు మానవులకు విన్పిస్తున్నాయా లేదా అన్నది యీనాటి ప్రశ్న. విన్పించనినాడు యంత్ర ప్రష్టయైన మేధావి యంత్రంగా మారిపోయే ప్రమాదం ఉంది. జీవన వ్యథా భారంతో అలసిపోయిన హృదయానికి అమృతస్నానం వంటిది కవిత. అందుకే- సంసార విషవృక్తస్య ద్వేఫలే అమృతోపమే కావ్యామృత రసాస్వాదః సల్తాపః సజ్జనైస్సహం. అన్నారు 'ప్రాజ్ఞులు. స్థూలంగా చెప్పాలంటే మానవులలోని మానవత్వాన్ని చిగురింప జేయునదే కవిత. ప్రకృతి పుటలువిప్పి, అందలి నీతి సందేశాక్షరాలను తన భావనా దర్చణ సాహాయ్యంతో సహృదయుల హృదయచక్షువులకు ప్రత్యక్ష్రపఅచుటే కవి లక్ష్యముగా ఉండాలని నా విశ్వాసం. నాలో ఆవేశం ఉరకలు వేసినపుడు, మనః స్ఫటికంపై ఊహాకిరణాలు ప్రతిఫలించినపుడు, ఉదయించిన ఇంద్ర ధనుఃకాంతులే “కాంతిచక్రాలు”గా రూపొందినయ్‌. రసజ్ఞులిందలి సౌందర్యరేఖల్ని మాత్రమే దర్శించి వా చాపల్యమును మన్నిస్తారని ఆశిస్తున్నాను. ఈ ఖండకృతులు చాలవరకు ఆకాశవాణి ద్వారా, భారతి మున్నగు పత్రికల ద్వారా ప్రజలకు పరిచయమైనట్టివే. 1958 సంవత్సరము మే నెలలో నెల్లూరులో మాన్యశ్రీ తిక్కవరపు రామిరెడ్డిగారు ఏర్పాటు చేయించిన కవితాగోప్టిలో కొన్ని ఖండ కృతులను విన్సించడం జరిగింది. రసజ్ఞ శేఖరులైన శ్రీ రెడ్డిగారు ఈ కృతులందలి బౌచిత్య లేశానికి హర్చించి, వీనిని ముద్రించవలసిందని ఆదేశించారు. 1959వ సంవత్సరము మార్చి నెలలో జరిగిన కవిత్రయ జయంతుల సందర్భమున ఎల్టా,పెగ్గడ జయంతికి నన్ను ఉపన్యాసకునిగా పిలిపించి, వారి సతీమణి స్వర్గీయ శ్రీమతి సుదర్శనమ్మగారి పేర నన్ను సన్మానించారు, అంతేకాక బాల్యం నుండి నాపై అవ్యా జాను రాగము చూపుతూ ఉన్న (పేమ హృదయులు వారు. వారియందు నాకు గల గౌరవాతిశయమునకు చిహ్నంగా ఈ కృతిని వారికి అంకితమిస్తున్నాను. మహా కొవ్యముల నెన్నిటినో ముద్రించి కృతిగొన్న శ్రీరెడ్డిగారు ఈ నా చిన్ని కావ్యానికి కృతి స్వామిగా ఉండుటకు అంగీకరించడం నా భాగ్యవిశేషంగా భావిస్తున్నాను. 12 కాంతి చణ్రాలు

ఈ కావ్యానికి కోరినంతనే పరచయము వ్రాసిన విద్వత్కవిశేఖరులైన త్రీ దివాకర్ల వెంకటావధానిగారికి, పరామర్శ చేసిన సుప్రసిద్ధ చారిత్రక పరిశోధకులు, రసజ్జులైన త్రీ మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ గౌరికి, నా హృదయపూర్వక నమోవాకములర్పిస్తున్నాను. చక్కని ముఖచిత్రము నవ్రాసియిచ్చిన శ్రీ మడిపడగ బలరామాచార్యులకు పుస్తకమును నిర్దుష్టముగా ముద్రించుటలో సహకరించిన శ్రీ చక్రవర్తి రంగస్వామిగారికిని, గ్రంధ ప్రచురణ విషయములో తగు సలహాల నిచ్చిన డౌక్టర్‌ బి. రామరాజుగారికిని, ఇతర మిత్రులకును నా కృతజ్ఞతలు తెలియజేస్తున్నాను.

"హైదరాబాదు ఉండేల మాలకొండా రెడ్డీ 4-5-1959

న నానన కాంతి చశ్రాలు 13

మహాంధ్రావతరణము శ్రీరాముల పూర్ణాహుతి ధీరాంధ్రుల కార్యదీక్ష తెలిసెను, ఢిల్లీ రారాజుల, కీనాటికి భారతమందార మమృతఫలముల వెలసెన్‌, ముప్పదియేండ్ల దీర్టనిశిపోయె, జగాన నవారుణద్యుతుల్‌ గప్పె, సువర్ణ ఘంటలు ఘలంఘల మోగె, వియత్‌ పథమ్మునం దొప్పులకుప్పయై కదలుచుండె మహాంధ్ర రథమ్ము, రమ్ము నీ కప్పురపున్‌ నివాళులను గైకొని, ఆంధ్ర సువాసినీమణీ! వీరుండు కృష్ణరాయపృథివీపతి మౌళిధరించికాల్వం జె ల్వారి, శతఘ్నివందన సహన్రములందిన తెల్గు బావుటా సారతర ప్రతిష్టంగన6 జాలితిమిప్పు “నిజాము” కోటలో భారతమంత్రిమౌళి ప్రియవాక్కులలో జయశబ్దఘోషలో. త్యాగయ్య మధుర సుధామయ గీతికల్‌ దక్షిణోర్వికి గానభిక్ష పెట్ట, జీర్ణ హంపీ కుడ్య శిల్ప లావణ్యమ్ము గతచరిత్రల జయాంకములు దెలుప, గౌతమీ కృష్ణా మహాతరంగచ్చ్భటల్‌ నవ్యాంధ్ర యశము గానమ్ము సేయ, రత్నగర్భిత సస్యరమ్య “విశాలాంధ్ర” మమర ధేనువు వోలె నండ నిలువ, మూడు దెసలనున్న ముక్కోటి తెలుంగులు కలిసివచ్చి, క్రొత్త కడప ద్రొక్కి కాపురమ్ముసేయం గడంగు నీ శుభవేళ చరిత కొక్క స్వర్ణ శకముగాదె! కాంతి చశ్రాలు 15

మగధ రాజ్యేందిర సాగసుపై. గనుగీటు శాతవాహనుని దర్పాతిశయము ఉదయాద్రి శిలందాకి, యోఢధ్రమ్ముపై దోకి పజఅతెంచు రాయల మెఖజుపు దాడి, ప్రాజ్య సామ్రాజ్య నిర్మాణ దక్తంబైన మంత్రి తిమ్మరుసు ధీమహిత శక్తి సంఘ శార్దూల దంష్టలతోడ( జెఅలాడు “వీరేశలింగ” సంస్కార పటిమ చెదరనీయక, నీలోన( బదిలపఅచి శాంతి సౌభాగ్యలక్ష్మీ ప్రసన్న గతుల నొడుదుడుకులేక రాజ్యమ్ము నడపు కొనుము దేశదేశాలు వినుతింపం దెలుగుందల్లి! అమా నంాడు అ మాన్తూ. 16 రాంతి చ(రక్రాలు

కృష్ణవేణి ఎంత సుమధురగాత్రి వే కృష్ణవేణీ! నీ వెవరికొఅకై పరుగులిడెదవే పనియబూని నీవు నిలిచిన తావు నేలపై స్వర్గమే నీవు తాకినదెల్ల నిత్య శీతలమౌనె ఆంధ్రయువకులు నీకు స్వాగతమిత్తురే పల్షెపడుచులు పసుపు పారాణి యిడుదురే కడలిరాయని రేపు కలిసికొందువు గాని అతిధివై మాయింట ఆగవే యీపూట. హోరున మైోతలెత్తుచు మహోన్నత శైలశిలా తలమ్ములన్‌ జారి, ధరిత్రిపై దుమికి, నాఖెపు వన్నెలు చిన్నెలద్ది, శృం గార వనాంతరమ్ముల ఖగప్రతతుల్‌ శ్రుతిగల్చి పొడ,నొ య్యారముతో6 జరించెద, వయారి! సృజింతువు రమ్యదృశ్యముల్‌. నాగార్జునాచార్య నవనీత హృదినుండి జారిన మత ధర్మ సార మధువు, కాకతీయ నృపాల ఖడ్గ ధారాహత పరిపంధి భామినీ బాష్ప జలము, రాయల అంతఃపుర స్త్రీల జలకంపు( బన్నీటి జల్లుల పరిమళమ్ము పలనాటి బాలుని పచ్చల పిడిబాకు గుచ్చి, చిమ్మిన వైరి గుండె వెత్రు, అన్ని, నీలోన జీర్ణమై చన్న కధలు నీ తరంగాలలోన విన్చింపసాగె ఏమెలు6గనట్లు పయనింతువేటికమ్మ! కృష్ణవేణమ్మ! మనవి యాలింపు మమ్మ] కాంతి చగ్రాలు 17

నాగొర్జున సొగరమై ఆగుము పల్నాట, హర జటాటవిలోనన్‌ భాగీరథివలె; మెజఖపుం దీగెలు సృష్టింపు మవని డిగ్గెడు వేళన్‌, చంచలమైన నీమదికి స్థాయి ఘటించి, త్రిలింగ భూమి నా ల్లంచులకున్‌ వినీల విమలాంబు రురుల్‌ ప్రవహింపంచేయ య త్నించిరి కర్మసేన కదలించిరి, నవ్య భగీరథుల్‌; ప్రశాం తించి, యనుగ్రహింపంగదె తెల్లులకున్‌ జిర భాగ్యదీపికల్‌. కండలు కందిపోవ, యువ కార్మికవీరులు మండుటెండలోం, గాండలు పిండికొట్టి సమకూర్తురు నీకు నివాసమున్‌, గళా ఖండము, నాంగ్లదాన్య పరికల్పిత దీర్ధ బుభుక్ష దీర్చంగాం బండుగ సేయవే సుతుల పాలిటి తొల్లిటి అన్నపూర్లవై. నీలో స్వచ్భతమ ప్రశాంత జలముల్‌ నిద్దంపుటద్దమ్ములై నీలాకాశపుం జంద్ర తొరకలతో నేస్తమ్ము పాటింపంగా, నాలో రేగిన భావముల్‌ హృదయవీణాతంత్రులన్‌ మీటి, రా గా లాసమ్మునంబాడె భారత భవిష్యద్భాగ్య సందేశములే్‌. వేసంగి నిప్పుల వేంగు పల్నాటికి శెత్యోపచారమ్ము సంతరించి, బౌద్ధ శిల్పుల కళా ప్రసవముల్‌ విచ్చిన క్షేత్రమ్ములకు. బునర్జీవ మొసంగి, రాయలేనిన పూర్వ రత్నాల సీమకు విద్యుల్లతా రాళి విస్తరించి, జేజోవిధానమౌ తెలంగాణ పాలమున సస్యలక్ష్మికి స్థిరాభ్రయము గూర్చి తెను(గు మాగాణమెల్ల నందనము సేయు కీర్తి నీకొక్కతెకు దక్కె కృష్ణవేణి! నీ విలాసమ్ము కావ్యలక్ష్మీవిహార భాసురమ్మయి, విశ్వసంభావ్యమయ్యె. 1కి కొంత చక్రాలు

కాళిదాస స్మృతి అమర వాజ్మయ రాజ హర్మ్యమ్మునందు కావ్యమణి దీప దీధితుల్‌ కడలి కొలిపి విశ్వమోహన శోభం గల్పించినట్టి సరస హృద్వాస! కాళిదాసా! నమోన్తు!] కుప్పించి నందినీ గోవుపై దుమికిన మృగరాజు వికచ దంష్టికల మెఅవు, బాహం ్రతిష్టంభ పరివృద్ధ కోపాగ్ని నాపుకోలేని దిలీపు ప్రతిమ, పూవిల్తు నిల్వున బూది గావించిన అభ్రకేశుని కంటి యగ్గి కీల, అల రతీదేవి దుఃఖాశుపూరమ్ములో( బాగరాజు వలరాజు బూది ప్రోవు, కట్టెదుట6 గానుపించెడు కరణి, శబల వర్ణకాంతుల. జిత్రముల్‌ వ్రాసినొవు గంటమే రంగు కుంచియగా నొనర్చి కద్ర కవితా సమున్నేష! కాళిదాస! నీ స్వర్ణలేభినీ నృత్యశాల నటింప అమర శారదకు ఒయ్యార మబ్బె, నీవు సృష్టించిన నీరదగర్జకు6 బ్రణయ సందేశ గౌరవము గలిగె, నీ కళా +ఖరిపై నిలిచి, “శకుంతల” నిఖిల దిక్తట (పేక్షణీయమయ్యె, నీవు శాసించిన నిర్ణర సుందరి నరునితో నిలిచి కాపురము చేసె కాంతి చణశ్రాలు 19

కూతునకు. దండ్రి ఆడబాటుగూర్చ నీవు, చిన్న తీగకు. గన్నులు చెమ్మగిల్లె ప్రకృతి నాడించు ఐంద్రజాలికుడ! నీవు గంట మూగింప వింతలు కలుగకున్నె! నీ “ఉపమా” రుచి నిచ్చలు మెచ్చుచు భుజియించి త్రేన్సని భోక్తయేడి? నీ “మేఘ” గంభీర నిర్భాషమున కుల్కి ధవు6 గౌగిలింపని తరుణియేది? నీ కావ్యకన్యల నిత్య కోమల ముఖా బ్బములు చుంబింపని భ్రమరమేది? నీ దివ్యకృతి నందినీ ధేనువునకు వ త్సృమ్ముగానట్టి రసజ్ఞుడేడి? వాణి వాయించు మాణిక్య వీణలోని తీవెవై నీవు మూర్భనల్‌ పోవునపుడు పులకరింపని చిలి గడ్డిపోచయేది? సద్యశోమూర్తి! రసరాజ్య చక్రవర్తి! (మోడువారిన హృదయాలు మోసులెత్త అమృత మొలికించి, భారతీ యాత్మతోడ. గలిసిపోయిన నీ దివ్య కావ్యవాణి అమరభాషకు అమరత్వ మబ్బంటేసె. ననల వ్రేగున వంగి నడచు తీవె యనంగ _ హరపూజ కేతెంచు గిరిజవోలె, నెసమిడి, దుష్యంత నృపుని వీక్షింప, వె న్లీరుగు శకుంతలా తరుజణిలీల, సఖి వెంటరా, దీపశిఖరీతి, నృపసభా మధ్యానం జను ఇందుమతి విధాన, అల పురూరవుని దిగంబరుగా వెంట. బరుగులెత్తించు ఊర్వశి యనంగ, 20 కాంతి చక్రాలు

ముగ్ధయై, ప్రాఢయై, రసస్నిగ్ద తరుణ భావయై, సాగు నీ కవితా వధూటి ప్రణయ దృక్కుల! జిక్కని రసెకుడేడి? కావ్యమణిమండప నివాస! కాళిదాస! తుంగ శృంగ మనోజ్ఞ తుహినాద్రి. బృధివికి మానదండమ్ముగా మలచినావు, కిన్నర మిధునముల్‌ క్రీడించు గుహలకు నీలి మబ్బుల తెరల్‌ నిలిపినావు, వాగర్థశిల్చివై వాగర్థముల లీల తొలి యాలుమగలనే కలిపినావు, అలకాపురము లోన యక్షకాంతకు( బ్రేమ వార్తలు గాలిలో. బంపినావు. ఏమిసేయవు తలచిన? ఇంతవాడవు, “అందని ఫలమ్ము కొఅకయి అసచేయు చిట్టి మయిగుజ్ఞు నే”నని చెప్పినావు విశ్వ కవిరాజ! ఎంతటి వినయమయ్య! లలిత మృదూపమాన మధు రమ్ములు విశ్వరసజ్ఞ మానసం బులు గిలిగింత పెబ్టెడు అపూర్వకృతుల్‌ రచియించి, కీర్తి శ య్య్యల సుఖనిద్ర దేలెడు మ హాకవి! మేల్కొనుమా! కళాప్రియుల్‌ తెలుగులు నేండొసంగెడు సృృతి ప్రసవాంజలి స్వీకరింపుమా! (భారతి, డిసెంబరు 1958) అమాడాడానాఅు అలమారా కొంతి చగక్రాలు 21

కొంతి చక్రాలు రాణీకి6 బేదరాలికిని రంగులసానికి నేకరీతిగా నాణెముగూర్చి, యైదువతనమ్మిడ(జాలు మహార్శసంస్కృతి ప్రాణములివ్వి, గాజులు, సువర్ణమణి స్థగితమ్ము లెల్ల పూ బోణులు రండు కైకొను( డపూర్వము లీ, నవ కాంతి చక్రముల్‌. సీతమ్మ ముంజేయి చెందమ్మి మొగ్గకు6 గింజల్కముల నతికించినాడ, తరుణ విద్యార్థినీ కర శాఖికాశిఖల్‌ వంచి, శ్రాంజివురాకు లుంచినాడ, తెరమీది చిత్రాంగి మెజుంగు.గై తీవెలు నిమిరి, పూజాంపముల్‌ నింపినాడ, కార్మిక సుందరి కరకార్ముకమునకు గజ్జెల శింజిని కట్టినాడ, చిలునగవె పరిచయమ్ముగ( జిగురుబోండ్ల కరములు (గగ్రహింప(గల కళాపరిణతుండ! కాచకంకణ వికశ్రయక్రమ చణుండ! కాంతివలయోజ్బ్వలద్భుజార్గళయుతుండ! 'మైోగించున్‌ రతనాల వీణియలు మీ ముంజేతులల్హాడుచో, సాగించున్‌ నితరమ్ము మన్మథ ధనుర్ధ్యాటంకృతుల్‌ ప్రోల్లసత్‌ రాగమ్ముల్‌ మొలకెత్త మీ ప్రియుల చిత్తక్షోణి; సమ్మోహన శ్రీగేహమ్ములు వీని నొక్కపరి సంసేవించి, చూడందగున్‌, మెరుగు మీగడతోడి పెరుగు చిల్కెడి కాపు కన్నెముందు నటించు కవ్వమునకు, సిరులిచ్చు పరిపంట తజగు మాలెతల గు ప్పిపలజ్రేళులుకు లవిత్రములకు, లై కాంతి చగశ్రాలు

కమ్మని గుత్తివంకాయ తాళింపు “చుం యన” దించు నిల్ల్గాలియంగుళులకు, జిలిబిలి ముద్దుపల్కుల ముత్తెములు చెక్కు కవయి(్రి జాపవాగంటమునకు ఆ పసందు, రనన్ఫూర్తి అబ్బగలవె నా మలారములో. గొంటెనవ్వు నవ్వు గాజుల సరాల మధురనిక్వణము లేక? కళలు నేర్చిన కలకంఠకంఠులార! ఇవి మించుందీవెలు నవ వధూ మణిబంధ సంగతి మోహ ముపష్పాంగంజేయు, ఇవి యింద్రచాపముల్‌, యువతీ కరస్పర్శ సజ్యమ్ములై సుమాస్తములం గురియు, తరుణ మృణాళవల్లరులివి, దాంపత్య సరసిలో€ బ్రేమపుష్పములు పూయు, నెలవంకలివి, గేహినీమణీ ముంజేత నటియించి శోకాంధ్యపటల మడంచు ఆదిమ సువాసినులనుండి, ఆధునిక సు హాసినులదాంక మెప్పుల నందుకొన్న మాననీయ సౌందర్య సామగ్రులివ్వి తొడిగి, సరిచూచి, మూల్యమ్ములిడుండు పిదప. పూతపిందెకాలు లేత మామిడికొమ్మ గాజుమెట్టెైలున్న కలికిమిన్న, నిత్య చైత్రలక్ష్మి నృత్యకేళీశాల ఆమె కాలు మోపినట్టి నేల. గాజులొలిచివేసి, గడియారమునుగట్టి తిరుగు బస్తిపడుచ! తెలిసికొనుము శిశిరశీతవాత శిథిలవల్లికవోలె చిన్నవోయె నీదు చిన్నచేయి. కాంతి చగశ్రాలు 2

“గాజుల బేరము సరిపడు భోజనమునకే” యటన్న బుధవాక్యమ్ముల్‌ యోజించి, భూషణమ్ముల రాజులు, గాజులను గొండు రాజనిభాస్యల్‌. (భారతి, ఏవ్రియల్‌ 1958) మడాడెాంలు అవాయు... 2ైత కాంతి చక్రాలు

కోడి ముత్తైదువ

జంతుజాలమందు శ్వానమ్మువలె నీవు

పులు(గుంగొలమునందు భూజనులకు?

గూర్చుదానవగుట కోడి ముత్రెదువా!

సుకవి యెదనుం నీకు జోటుగలదు.

కోకిలమ్ము పగిది గూడుకట్టనిదాన!

కాకివోలె తిరుగు కాలిదాన!

శేకి కరణి వన్నె యీకలు గలదాన!

గుణములున్నదాన! కోడిచాన! దిబ్బలు త్రవ్వి, పాటుపడి, తిండిగడించి, చరింతు విందులో 'సెబ్బరలేదు, నిన్నలంతిజీవిగ నెంచిననేమి కూటికై దబ్బఅలాడు సోమరు? లుదాత్తగుణాథ్యము నీ చరిత్రం బెన్‌ గబ్బము వ్రాయవచ్చును, జగమ్ములు మెచ్చ, థమైక జీవినీ!

అడవిలోన స్వేచ్చనడయాడు నిను బల్మిః

బట్టితెచ్చె నరుండు స్వార్థపరుండు,

గతము మజచి నేండు పతిసుతుల్‌ కొల్వం గొ

పురము పెట్టినావు పెరటిలోన. కలికితురాయి క్రాందొగరు కాంతుల నీనుచునుండ, నొల్లు వం కల విహరించునీ సవతికాంతలు నర్మమృదూక్తులాడే, నీ వలపుల వల్లభుం డిటకెవచ్చెడువా(డు; నఖాగ్రవిస్స న దృలకలితుండు నీకుందగు భర్తగందోచెడి నన్ని భంగులన్‌, కాలికి గత్తికట్టి, ధనకాంక్షను బందెమువెట్టి, వె నాలము సేయంబంపిన నిజాధిపుకై: తనగుండే ల గాం జీలిననైనం బట్టును ద్యజింపండు, ప్రాణముతో డ్‌ లః న దూలండు పుంజుజే4 డతనితో సరివచ్చును కర్ణుందొక్కంది.

25 కాంతి చన్రాలు

పట్టిని జెట్టపట్టితివి బాపురె! నీవు స్వయంవరమ్మునన దట్టపు(గూర్మి నాతని యొదన్‌ గిలిగింతలు పెట్టనేర్చి, లో గుట్టులెజింగి, తేళికుసికొల్పెద, వెంతటి ప్రాఢకాంతవో! బుతువు నెజింగి, కూర్మిహృదయేశ్వరు డాసి, విలాస భావసం భృతగతి సంగమించెదవు, వింతగ గర్భము/దాల్చి, అండసం తతింగురియింతువీ నరులదాపున వారి క్తుధాభుజంగిచే హతమయిపోక నీకునొకటైనను దక్కునె? కుక్కుటాంగనా? విటమినులన్ని కూర్చి నులివెచ్చ రసాయనమున్‌ రచించి, ప్ర స్ఫుట నవపిండజీవికి సుభోజ్యమొనర్చి, యివన్నిచేర్చ, ము చ్చటగ సితాండభాండముగ సల్పిన శిల్పి యెవండొకాని కు క్కుట జనయిత్రి! నీ యుదరగోళములోన, నివాసముండెడిన్‌. మింగినన్ని గ్రుడ్లు మింగి, తక్కినయని వదలెం బెంపుందండ్రి పొదుగుమనుచు లెక్కచూచుకొనవు “కిక్కురు” మన వెంత నమ్మకమ్మె నీకు నరులమీద! తిండిలేక, తనువుబెండయ్యె, దిగులుతో. గుమిలి కుమిలి గుండె కొలిమియయ్యె గ్రుడ్లు వదలిరావు కోడిచూలాల! ని నిరశనవ్రతమ్ము నిరుపమమ్ము! అండములోని జీవము నవాంకురమై, చిగురై, ప్రసూనమై పండినదేమొ నీ చిరతపఃపరిపాకముచేత నేండు, లో నుండి వినంగవచ్చునదిగో! శిశురోదన, మింక ముక్కుతో అండము గండికొట్టి ప్రసవావసరమ్ములు తీర్పయీనుమా! కన్నసుతు, ననూరు6గావించెంగళ్యప బ్రహ్మయంతవానిపత్తి, వినత, పూర్ణపృథుకములకె పురుడువోసెడు నీదు చంచువెంత బుద్ధిశాలి యౌర. 26 కాంతి చణ్రాలు

కొన్ని గులాబిగుత్తులును, కొన్ని నవాంబుజకుట్మలచ్చ్భటల్‌ కొన్ని తమాలప(త్రములు కొన్ని పసందగు వెన్నముద్దలున్‌ కొన్ని శశాంకబింబములు (గ్రుడ్డులు వెల్వడి, మైవిదిర్చి, నీ సన్నిధినిల్చి సల్పినవి జాలియెలుంగున గాకలిధ్వనుల్‌. బాలకుక్కుటములు, బంతులు, ముద్ద చే మంతులనగ'ఈ జుట్టగంతులిడంగ, దర్శనీయవగుదు, తారకాగణముతో6 జందమామ భువికి జాజెిననగ. మంత్రసానివీవె మాతృదేవతవీవె దయతలిర్చ(బెంచు తండ్రివీవె అన్ని నీవెల్రైన అమ్మవు, నీప్రేమ లోతు కాలువ నెవరి చేతనగును? ఎక్కడలేని సద్దువినిపించినంజాలును, నిక్కినిక్కి న బ్లిక్కులుచూచి శత్రువని తేల్చి, హఠాద్భయ సూచకధ్వనిన్‌ గ్రక్కునంబిల్త్లు, వాటతమకమ్మున దవ్వులనున్న పిల్లలన్‌ వెక్కల దాచుకొందువరరే! యెటనేర్చితివిట్టి జాగ్భతుల్‌. రక్కసి డేగ, నీ సాగసు రంగుల పిల్లల నాహరింప, నీ చక్కికివచ్చుటన్‌ దెలిసి, చంగున నింగికిలేచి, విద్విషత్‌ ధిక్కరణ(క్రుధారుధిర దృక్కులతోంబగతున్‌ నఖమ్ములన్‌ ముక్కునరక్కి డిగ్గెదవు భూమికి, గెల్చిన రూన్సిరాణివై. నీకు నీయనుంగు నిసువులకున్‌ దప్ప పరుల కెజు6(గరాని బాసలోన మూగసైగలోన, ముద్దుగా బిడ్డల4 బిలుతువీవు, హితవు పలికెదీవు, ఆకలితో. గుమారచరణాయుధముల్‌ నినుంజుట్టముట్టి, నే యాకునా పువ్వునో పొదివి, యష్పుడె గుజ్జెనగూడుగా, జగా పాకముగా రచించి, సరిపాళ్లుగం బంచెద, విట్లు బిడ్డలన్‌ సాకుట నిన్నుంజూచి మనుజబ్రువులందలు నేర్వగావలెన్‌. తాంతి చగ్రాలు 27

“ఎందుకు మేపగావలయు ఈకలువచ్చిన మిమ్ము పాండు స్వ చృందు” లటంచు నందనుల జాలి వహింపక, పాజద్రోలె, దీ విందలి ధర్మమర్మము గ్రహింపమిచేతగదా, నరుల్‌, వృధా బందములన్‌ దగుల్కొనుట, పండితపుతులు శుంరలౌెటయున్‌. నిన్ను “పలావు” చేసి, రమణీయముగౌ భుజియించి, త్రేన్చు భి మన్నలు, నిద్రపోవు గురవన్నలు మేల్కొని, లేశమేని నీ సున్నితమైన ప్రేముడియు శూరతయున్‌ బుతుబద్ధరాగ భో గోన్నతియున్‌ గ్రహించునెడ, ఉర్వి సుభిక్షముగా వెలుంగదే? అవన ాడాెాలణలు అాిమామయ్తమాా 28 కాంతి చక్రాలు

వస్త శిల్పి కదురు ముఖాన, నీ యనుంగుంగాంత నిరంతర సూత్రదుగ్ధముల్‌ పిదుకుచునుండగా, వడుగుపేకలు పేరిచి, రంగులద్ది, నీ బ్రతుకునె మేల్చసిండి వలిపమ్ముగనేసిన వస్త్రశిల్చి! ఎ య్యధది వెల నీ మహాకృతికి? ఆర్రహృదంజలి యొండు తప్పినన్‌. కామినీజనముల కటిపర్వతములపై వ్రేలు సంధ్యా మేఘమాలికలును, మదవతీ వక్షోజ మదచగక్రయుగము, బం ధించి మించెడు బిగి కంచుకములు పాండితీ శౌండీర్యభరనమ్ర కవిభుజ స్కంధాల మెజయు దుశ్శాలువలును, నవభారతాధ్యక్ష భవన శృంగమ్ముపై నిక్కిన మువ్వన్ని టెక్కియమును, నీవు కైసేయు తెలినూలు తీవె తుదలం బొదలి, విరిసిన దిరిసెన పూలుకావె సభ్యమానవ మాన రక్షావ్రతాథ్య! కళలగిజిగాండ! చేనేత చెలిమికాండ ! శరదభ్ర శకలముల్‌ సాక్షాత్కరించును దూది పింజలు నీవు దూయునపుడు, ముదురు వెన్నెలపాలు పిదికినట్లనిపించు తెలిదొారములు సాగందీయునపుడు, పలువన్నెపూల శాద్వలము కండ్లకుంగట్టు మగ్గాన చీరను మలచునపుడు, ఇంద్రచాపము దించి యిమిడించి నటులుండు అంచులపై రంగు లద్దునపుడు, ఠొంతి చక్రాలు 29

కుంచె చేకొన్న శిల్పి కాన్పించు నెదుట

నీవు తంత్రమ్ము చెంగట నిలిచినపుడు

నీదు కెంగీలి వ్రేళులనిగ్గుసోకి

నూలు పోగులు రతనాల మాల లగును.

వానలో వలిపట్టి వణకు వృద్భునింజూచి ఉత్తరీయముంజించి యిత్తువీవు,

ప్రజలకై ప్రాణాలు బలియిచ్చిన మహాత్ము మెడను ఖద్దరు మాల ముడిచెదీవు,

గంగిరెద్దులవాని సంగీతమును మెచ్చి అంగీనిందీసి, యొసంగుదీవు,

చిన్నారి మజదలి సిగ్గు భారముదింప జిలుగుపసయ్యెంట సృష్టింతువీవు

కరుణతో, భక్తితో, కళా నిరతితోడ

(పేమతో సర్వజనుల సేవింతువీవు

నిన్ను దయజూచువాడు కన్చింపండొకండు

నిత్యము శ్రమించువాండ! చేనేత సఖుండ!

అగ్గిపెట్టెలోన అణంగిన చీని చీ

నాంబరములు నేసితంటతొల్లి!

నేండు మాత్రమేమినేయవా? “ఢక్కా” ప

సందుమల్లు, మెచ్చు సరసులుండ.

ప్రాణములులేని యంత్రాల పనినిమెచ్చి

జీవయంత్రము నిను పేదంజేతురకట!

కాగితపుంబూల పై వ్రాలు కందిరీగ

పద్మగంధమ్ము మెచ్చునే పద్మశాలి!

నేయరా! తమ్ముండా! నెజపట్టుపుట్టాలు

వడకరా! పనివాండ! వన్నె చిన్నెల నూలు

సాలీడు నీ కళాసంపదకు6( దలవంస

పట్టుపురుగులు మెచ్చి పారితోషికమంప

30 తాంతి చశ్రాలు

కదురులో కిన్నెరలు కదలి ఆలాపింప

మగ్గాన బింగిరులు మద్దెలలు మోగింప

తెగిన పోగులు మించుందగెలై పైకెగసి

మబ్బుచాటున దాగి మాటిమాటికి నవ్వః

గాలి దేలెడుకోక నీలియాకాశమై

మిణుకు చుక్కలతోడ మిలమిలా మెఅసెరా!

ఆరంగట్టిన చీర ఆరామసీమయై

అలరు గుత్తులతోడ "అందాలు చిందెరా!

భారతాంబరము సొంపారు చాందినింోసి

కలయంబ్రాకింపరా కనకాంబర్రేణి॥

పగలు రాతిరు లనే పడుగు పేకలుచేసి

సాంధ్యరాగమ్మునే సరిగంచులుగ దిద్ది

ఆరు బుతువుల నిగ్గులందులో జతచేర్చి

కాలమ్మునే దివ్యచేలమ్ము చేయరా॥

మిల్లు వస్త్రాల పై మెజుంగు మెచ్చెడు దొరలు

నీ బ్రతుకు గుడిసెపై నిప్పులను విసరినా

వెజవంబోకుము ఆంత్యవిజయమ్ము నీదెరా

చెదరిపోయిన లేతహృదయ తంతులజేర్చి

సమకూర్చరా విశ్వ సౌహార్ధ వసనమ్ము॥ ఆవడలు అవన

కాంతి చగక్రాలు 31

రేడియో అబ్బురమున్‌ ఘటించు భవదంగవిలాసము మెచ్చి, నేను నీ గుబ్బలుదాక, నీమెయి గగుర్చొడిచెన్‌ దరహాసకాంతి పె ల్లుబ్బెను నీ కనీనికల, నాక్కనిమేషము మూగదానవై సిబ్బితింద్రోసి, ముచ్చటలు చెప్పెదవెవ్వతెవీవు, జవ్వనీ! పలుకుచుందువు ముద్దుపలుకు లొక్కపుడునా స్వాంతమ్మునకు గిలిగింతలిడుచు, పాటపాడెద వాక్కపరి కల కొకలీ ధ్వనులు నాలో రసధునులు నింప, శాంతిసందేశముల్‌ చదివెద వొకమాజు డగ్గజీ, నేం జెవి యొగ్గి వినంగ, వ్రణయలేఖార్థముల్‌ భాషింతువాకసారి హృదయ వీణాతంత్రి కదలిమైోగ కాదమరాచిల్కవో? గండు కోకిలమవా? పొవురమ్మవా? నలువతేజీవా నీవు? ఎలుకపడదయ్యెనాకు, నిన్నేమి పేరం బిలువమందువె “రేడియో” వలపులాడి! శైలాసవాసి, మాగారాబు ముత్తవ్వ వేలుపై నీ లీలవెలసెనేమొ? నెజజాణ, మా చిన్ని మజదలుపిల్ల నీ సన్నిధిలో నక్కియున్నదేమొ? చిటి తాళములుమైోయ నటియించు సాతాని జీయ్యరు నీ బొజ్జశేరెనేమొ? ఆవల గదిలోని అమ్మలక్కల గోస్టి చందమ్ము నీ చెవి కందునేమొ? 32 కాంతి చరక్రాలు

కానిచో నిన్ని కమ్మని కతలు, చతుర వాక్కులును, భక్తిగీతాలు, బావిచెంత ముచ్చటలు నీకడన్‌ వినవచ్చుటెట్లు? అద్భుత మహత్వ్వములరాణి, అభ్రవాణి! మీదంజూడనేమొ మిలమిల మెజఅపులు తెబచిచూడ రాగితీగలుండు రాగితీగకెవండు రాగాలునేర్పె, నీ విధ మదేమొ నాకు వింతగూర్చు. మేఘాల నర్తించు మెలుపుకన్నెలమేని

తళుకు నీ నయనాల దాచినారు, నందనోద్యానమండన కల్చతరుశాఖ

చెక్కి, నీ తనువు నృష్టించినారు, నారదమౌని వీజాతంత్రికలసౌరు

కరగించి, హృదయ మేర్ప్చజచినారు, “మార్కొనీ” విజ్ఞాని మస్తిష్కమందలి

పారలన్ని నీలోనంబాదిగినారు, కావుననె అట్టి జిగిచూపు, కలికిరూపు ముట్టినంతనె రాగాలు మొలచుకూర్చు, విశ్వవార్తలు, క్షణములో వినుచునేర్చు కలిగెనీకు, వరాల రాగాలపెట్టె! “న్బుట్నిక్కు” లోనెక్కి భూప్రదక్షిణ సేయు

శ్వాన వధూటి భౌ భౌ రవమ్ము అంబరగతుడైన “అమెరికా” బాల చం

ద్రుని నును “పియానో” స్వనమ్ము అణుళతఘ్నుల భీషణార్భటుల్‌ చంద్ర బిం

బమున రేపెడు ప్రతిధ్వానములును, కుజగోళవాసులు కోపించి, యపుడవ్షు

ధరణిపై విసరు వాకృరగణమ్ము

కొంతి చనక్రాలు 33

కడలి కడుపున, మబ్బుల నడుమ, బాట సారులార్తియై చేయు దీనారవములు నిమిషమాత్రాన మాకు నందింపంగలవు విన్మయమ్ముగ, అశరీర విశ్వవాణి! సంజవేళ షికారు సాగగా “పొర్కు”లో అయ్యరు గొంతుతో ఆలపింతువు, అటవీడి, “హోటలు” కరుగ, “ఆస్రో” మందు గుణముపై సంగీత గోస్టిసేతువు అచ్చోటువిడి, రచ్చయరుగు-జేరంబోవ “బావగారూ” యని పలుకరింతువు, అందుండి, నడివీధి నడుగుపెట్టగ, నాటి సరకుల ధరలెల్ల జదువుచుందువు ఎందుంబోయిన నీ వుంట యెజటిగి, నేను నివ్వెలం బడుచుండ, విన్పింతు వీవు పెద్ద జడివాన కురియు నీ ప్రొద్దటంచు భయముతో నప్పు డింటికిం. బరుగులిడుదు. (తీసెంబరు, 1957) అమాడాడాజాాలు అనవాయ్తంు 34 కాంతి చక్రాలు

కవికోకిల నిర్యాణము కాలకిరాతు(డెక్కిడిన కర్కశబాణముచే గతానుండై కూలెనె యింతలోన, కవికోకిల “దువ్వురి!” చిన్నవోయె, రా గాలపనమ్ముబేక మహితాంధ్రకళా తరుణామ్రళాఖ, నొ జాలియెడందలో, సయిపంజాలను దుర్భరమైన యీ వ్యధన్‌. తెగిపోయినది నేండు తెలుంగు శారద చేతి వీణలో నాక మంజు విమల తంత్రి, ఆగిపోయినది నేండాంద్రుల హృదయాలు పులకింపంజేయు కోయిల న్వరంబు, నిలిచిపోయినది కోమల సన్యరాజిపై విహరించు మధుర కవిత్వధార, మాయమైనది నేండు మాతృభాషాయోష సిగమీంద శోభిల్లు చిగురుందొడవు, సింహపురి మండలోద్యాన సీమనిలిచి రసమయానంద గీతికారవము సలుపు ఘనుని నిను. గోలుపోయిన కారణమున, కవికృషీవల! యీలోటు కడచుటెట్లు? నీ “పానశాల"”లో నిత్యమమ్ముడు వోవు సుకవితాసవమెల్ల. జుజ్టులాడి, నీ “కృషీవలుండు" పండించి రాసులు వోయు స్వాదు ఫలమ్ముల చవులెళీంగి, “వనకుమారిక" ముగ్ధవచన ధోరణిలోన హాయిగా దేహంబు లాదమజచ్చి, ప్రతి కావ్యకర్త మర్మములంటంగల నీదు వ్యాస చమత్కృతుల్‌ వల్లెవేసి కాంతి చక్రాలు కక

ఆతులితానందమందిన యాంధ్రజాతి

యశ్రువులు రాల్పుచున్నదీ యదనునందు,

దెసలు వెలింగించు నీ యశో దీపకళిక

తెలు(గువాణికి, తిలకమై నిలుచు6గాక! కలము హలమ్ముగా సమధిక ప్రతిభా విభవమ్మె జోడు గి తలుగ, నవాంధ్రవాబ్మయ పదమ్ములు సాగొనరించి, దివ్య కా వ్య లతలునాటి, పెంచి, ఫలవంతముచేసిన కర్షకుండ! నీ పాలమది నేండు బీడువడిపోయెంగదయ్య కళావిహీనమై! “షారసి” కన్న మా తెలుగుభాష మహా మధురమ్మటంచు సాం పారసి“ఉమ్రఖయ్యము” రుబాయతుతత్రియురాలి చేతి (ద్రా క్షా రసపాత్ర నింపి, సరసాళికి దోయిటం గ్రుమ్మరించి నా వీ రసపానమందు€ గయిపెక్కిన దెల్లరసజ్ఞకోటికిన్‌. పోయిత్రీివా మమున్‌ విడిచిపోయితివా కవికోకిలంబ! నీ కాయువు నూరు వత్సరము లప్పుడె నిండినవా? భవద్యశః కాయమొకండె మాకునింక గన్నులంగట్టు. బ్రపంచమందు, క ట్టా! ఉదయించునే తరతరాలకు అట్టి కవిత్వ మాధురుల్‌! అదను నెటింగి సస్యములకన్నముందెచ్చు మహాపినాకినీ నదివలె, నీ మనోజ్ఞ కవనంబు తపక్కునందోచి, సమ్మద ప్రదమగుచుండు; పెద్ద జడి పట్టని తాల్కరిజల్లు క్రైవడిన హృదయమునుండి పొంగి ప్రవహించును సర్వ రసజ్జభోగ్యమై. ఎన్నికగన్న గొప్ప కవివే యయినన్‌ ఫలభారనమ్రమై యున్న రసాలవృక్ష మటులొప్పెడు నీ వినయ స్వభావమే అన్నిటికంటి ఉన్నత పదాఢ్యత గూర్చినదయ్య నీకు, నిన్‌ సన్నుతిసేయ,నీయలంతి, శక్తుండె? దువ్వురివంశరత్నమా!

(73-9-7947) అమాడడనాలు అంంిమనస్త్తూ.. నెర కాంతి చ(్రాలు

బావూజీకి బాష్పాంజలి (బాపూజీ హత్య వార్త విని) నిఖిల మతములు తంత్రులై నిక్వణింవ విశ్వమానవ సౌహార్ద వీణమీటి, సత్యగానమ్ము వినిపించు సాధుబుషిని హత్యకావించెనట ఒక హెందవుండు! సాగిలిమొక్కి లేచెనంట! జాగయిపోయిన దేలనేండు, మీ యాగమనంబటంచు6 బ్రియమాడినవాండంట! చే “రివాల్వరు”న్‌ లాగి యురమ్ముపై గుజిగ నాలుగుమాలులు పేల్చెనంట! ఆ హా! గడిదేజీనట్టిపని, హంతకుండెంత శిలాంతరంగు.6డో! గొల్లుమన్నదికదా! “ఢిల్లీ” పురంబంత బిర్లా” గృహముకతల్చు బీటవాఅ, వలవల యేడ్చుచు. బలుకలేండయ్యెగా “జహ్వరులాల్‌ ” గుండె జూజిపోవ, గుక్కత్రిప్పక వెళ్ళంగ్రక్కెగా యీ వార్త ట్రతి “రేడియో” గొంతు బావురనంగ, అశ్రువుల్‌ రాల్చెంగా అఖిల మానవజాతి ప్రత్యంగుళమునేల పదునుగాంగ, పట్టపగటియందు ప్రార్ధన సభముందు చిచ్చురవ్వ గుండె6 జీల్చివైవ వెలికింజిమ్ము నెత్రు వెల్లువతో నీవు ఓ మహాత్మ! నేలకొజగినంత!! “హా! రామా!'యని నీవు కూలయుడు దృశ్యంబున్‌, విలోకించుచున్‌, నీరైపోయెను నిష్టురాశ్చములు, కన్నీ రేలులై పాత, హా హా రావమ్ములు మిన్నుముభైెనుగదయ్యా! మానవత్వానికే ఘోరంబైన కళంకమిద్దె యనుచున్‌ ఘోషించె నల్దిక్కులున్‌. కొంతి చశక్రాలు 37

అమృతము.జిల్కు ఆ పలుకు, లా పసిపొపతనమ్ము, ఆఅముఖా బ్బము, చిలునవ్వు వెన్నెల, ప్రశాంతవిలోకనకాంతి, సీమ సిం హముల కహింన నేర్పెనుగదా! ఒక 'హైందవుముందు, నిన్ని, వ్య రృములయిపోయెనా! విధి విధానము నేమనవచ్చు, బాపుజీ! అస్తమించినది నేండా సేతు హిమైల దేదీష్యమానమౌ దివ్యతార! భగ్గుమన్నది నేండు భారత జనయిత్రి కనిపెంచుకొన్న బంగారుపంట! బెడిసి, గల్డున క్రిందంబడిన దుర్వీకాంత కలికిపాపటమీ6ది కనకభూష, మూగవోయినది భూభువనభర్త కరాన నినదించు శాంతిమాణిక్యవీణ మనుజకోటికి మకుటాయమానుండవయి దేశమున నవ్యచైతన్య దీపమిడిన పుణ్యు నిను6 జేతులారం గోల్పోవుకతన, పూర్ణరాజర్లి యీలోటు పూడ్చుటెట్ట్లు? 'స్వేచ్భాదుకూలంబు చిన్నబిడ్డలకిచ్చి మొలందాల్చితివి నీవు ముదుకపంచె, అధికారదండంబు నసహాయులకొసంగి ఊతగొంటివి నీవు చేతికజ్ద, ఆనంద పాయస మందఅకును బంచి కావించితివి నీవు కటికపస్తు, అరుణదుర్గపు మార్గ మనుచచరులకు( జూపి కోరుకొంటివి నీవు పూరియిల్తు, అట్టి త్యాగమూర్తి, నాత్మబందుని నిన్ను, కడలిదా6టి, ఓడంగాల్చినట్లు ఖూనిచేసి, పాపుకోరాని పాపమ్ము పులుముకొనియె భరతభూమి యిపుడు. 38 కాంతి చక్రాలు

రాజువు కావు నీవు, పలురాజులు నీ చరణాల దాపునన్‌ బూజలానర్చినార, లసియీనినయోధుండ వీవుకావు, ఘో రాజిని నీకుమించిన పరాక్రమవంతుడు లేండు, చిత్రమై రాజిలు నీ చరిత్రకు జరామరణంబులు లేవు బాపుజీ! కలదొాలేదో యిట్టి వెలలేని వజ్రంబు హిందూసతీి గర్భకందరమున, అలవడునో లేదొ ఆ మహత్తర శక్తి, భావి భారతి స్తన్యపానమందు జనియించునో లేదొ జరుగనున్న యుగాల హిందు ముస్లిములకు నేకసఖుండు, అవతరించునొ లేదొ అనదలై తపియించు మమునేలు జనకుండ మతీయొకండు, కట్టుకొందుము వీరకంకణము నేండె నీ సదాశయఫలము పండించుకొఅకు, సరమసాధ్వి “కస్తూరిబా” ప్రక్కనుండ దివిని గొలువుండి, ఆశీర్వదింపునుయ్య! పూచెనా యెపుడైన, పుష్పమిట్టిది ప్రాచ్య విజ్ఞాన సంస్కార వృక్షశిఖరి, దారికెనా యిట్టి (క్రొమ్మెబుంగు ముత్యము మున్ను కాలవాహిని తరంగముల నడుము, పుట్టెనా యిటువంటి పురుషోత్తముడు, పూర్వ కాలాన, భూమాత కాన్సులోన, కన్నారె, శిశువట్టు లన్నమ్ముపై నల్లి కార్యమ్ము సాధించు ఘనుని మున్ను, అని జగమ్ములు నిను( గొనియాడ(జూచి సదమ లానందబాష్పముల్‌ జార్చినాము, నీదు నెత్తుటందడిసిన నేలంజూచి కటకటా! వేండికన్నీరు కార్చినాము. కాంతి చ(క్రాలు 309

ఏసుశ్రీస్తును నిన్ను నేక ధా భావించి యూరోపియనులెంత యూరడిలిరా? అభినవ గౌతముం డవతరించెనటంచు. బూర్వఖండంబెంత మురిసికొనెనా? గోపాలుండేపుట్టె గుజరాతులోనని హైందవులెంత యానందపడిరా? “ఉపవాసముండి మమ్ముద్ధరించె” నటంచు ముస్లిములెంత సమ్మోదపడిరొ? అన్ని యాసలు, అడియాసలైచనంగ సిలువనెక్కిన క్రీన్తును చేరందలంచి బోయబలిగొన్న కృష్ణుని పాందగోరి యిహము విడనాడి బాపుజీ యేగినావ? వర్షించినవి పూలవాన నీ శిరముపై “రాయల్‌” విమానాలు రవముసెలంగ, వెడలివచ్చినది నీ వెంట "ఘూర్కా” దండు “బైనెట్ల”తో దెసల్‌ ప్రక్కకొదుగ, బరువులాగిరి ఢిల్లీప్రభు వర్యులే నిన్ను దీర్చిన మోటారు తేరు కదల. వెన్సంటి వచ్చిరి వేల లక్షల ప్రజల్‌ కన్నీట రాజమార్గంబు తడియ, ఇన్నిచేసి మాత్రమేమిఫలమ్ము? నిన్‌ దిరిగి తెచ్చుకొనుట జరుగదయ్యె, బ్రద్దలైన అమృత భాండమ్ము దొరకునా శకలములకు( బూజ సలిపినంత? యమునతీరాన గుంపులై కుములు ప్రజల వేడి కన్నీటి యూటల వెల్లువలకు ఆరిపోక, గందము/జెక్క లారగించి గో ఘృతముం౮ద్రావి నాల్కలు గోయుచున్న. తం కాంతి చభ(క్రాలు

మంటలో నిన్ను గుప్పెడు మసియొనర్చి అఖిల నేతను వలకాటి కప్పంజెప్పి చిన్నవోయిన “న్యూఢిల్లి” తెన్నుంజూడ కాళ్లు రావింటివంకకు గన్నతండ్రి! బలిగొనినావుగా! భరత భాగ్య విధాతనె, నీకుడెందమే కలుగదు నాధురాము! లయకాల భయంకరమైన కార్యమున్‌ సలిపిన నీకు దండనలు చాలవు, భావిచరిత్రకారుండే కలుషితమైన నీ చరిత కాటుకతో లిఖియించు దుర్మతీ! (30-7-1940 మాడడాడాాణలు అామాన్తూం తాంతి చనక్రాలు 41

గ్రుడ్డి కొంగ

చలనం భబించుకలేక, యీ విమల కాసారంబులో, మౌనివై జలమధ్యమ్మున నొంటికాలిపయి నిష్టాలగ్న నేత్రాలతో నలఘుస్ఫూర్తి దపంబొనర్చెదవు, నీ యాకాంక్షితంబేమొ, కొం గలజేడా! సెలవియ్యవయ్య, మదికిన్‌ గౌతూహలంబయ్యడిన్‌. రాగము, భోగమున్‌ వదలి, బ్రహ్మపదాప్తికినై తపించు స ద్భాగవతోత్తముండవని భక్తి ప్రపత్తులతోడ మీనముల్‌ వేగము చేరవచ్చె, కనువిప్పవు, నీ పదపంకజార్చనో ద్యోగులం బల్కరింపవు, బకోత్తమ! ఎంతటి ద్యాననిష్టయో! ఎపుడు తదేకదీక్షమెయి నెండకు గాలికినోర్చి, నీటిలో జపమొనరించుచున్న బకసత్తమ! నీ దినచర్యగాంచి, నీ కపరితాభిమానమున నంజలిపట్టక, లోకులెల్ల, దు ష్కపటి దురాత్మకుండని, యెగాదిగ నిందయొనర్హురేటికో!

అరరి! కన్ను మూసి తెజచులోపల గండు

మీను నొకటింబట్టి మ్రింగినావు,

ఏ మెలుంగనటు నటింతువు, నిను “గ్రుడ్డి

కొంగ” యన్నవారు గ్రుడ్డివారు.

మెలుగులాలయ నీట మెల(గుబేడిస మీల,

ఆదమథఖఅవ'టేసి, ఆరగింప6

బొంచియున్న నీదు వంచన, నెన్నాళ్లు

మజుగు పజచంగలవు మాయలా6డ!

కలరు నిన్నుమించు ఘనులు మా సంఘాన,

వారితోడ పోటిపడకు మెపుడు,

మడుగులోని చేపబుడుతలతో, సరి

పెట్టుకొనుము, బ్రతుకునెట్టుకొనుము.

అమైడడిప్తడానాలు అంలషకమానడ్తవలు. తై కాంతి చక్రాలు

హిమము నిక్కిచూచెడు ధరణీధరమ్ముల శిరో గ్రములకు మల్లుపాగాలు చుట్టి తలలూచు ఆరామ తరు లతాకుంజ ప త్రములపై6 గర్పూర రజము చల్లి, సిగ్గుతో. గంపించు చేమంతి విరుల ముం గురులపై ముత్యాల సరులు నిల్పి, అల్లన విహరించు పిల్లతెమ్మెరలకు. దనువునిండార6 జందనము పూసి, గడ్డకట్టిన పూర్ణేందు కాంతులనగ పాలమున్నీటి నురుగుల పంక్తులనగ మంచు వరదలు విశ్వమ్ము ముంచియెత్తి, సృష్టికొక వింతశోభ కల్పించె నేడు. సాలెగూళులను ముత్యాల పందిళ్లుగా మార్చెడు మంచుపై మమత నాకు, వెన్నెలపాలపై బేరు మీగడవంటి కమ్మని హిమము'పై గాంక్షనాకు, పసిపాప చిబునవ్వుపగిది భాసించెడు, స్వచ్భనీహారమిష్టమ్ము నాకు, ధవళేక్షణాస్నిగ్ధ దంతకాంతులంగ్రాలు ' హిమశకలములు భోజ్యములు నాకు, తరుణి నునుమోవి కండచక్కెరలు కలిపి, ప్రియులు హిమమారగించుట ప్రియమునాకు మానవుల వర్ణ తారతమ్యమ్ము మాపి సమ మొనర్చెడి హిమము పూజ్యమ్ము నాకు. కాంతి చశ్రాలు త

మంచు, నభోవిటంకమున మబ్బుల మాటున, చందమామయై మించెడు మంచు, మర్ష్వ్యులకు మృత్యువు దూరముసేయు మంచు (ప్రా సంచిక సృష్టికాద్యమయి భాసిలుమంచు, సుధారసమ్ము వ ర్షించెడు మంచు, మౌళిని ధరింపుండు దనిని, (ప్రాజ్జ్ఞశేఖరుల్‌. హిమనృష్టి లేకున్న విమలభాగీరథీ నదికి సైతము జీవనమ్ము లేదు, హిమశళ్ళంగములు లేక రమణీయ భరత వ ర్వమునకు శత్రునిర్భయత లేదు, హిమజలమ్ములు త్రావరేని గ్రష్మాతప నంతప్త్పులకు దాహశాంతి లేదు, హిమములో పదును సేయింపనిచో విష క్రిముల వధించు శస్త్రములు లేవు, హిమము లేకున్న చలి జనియింపంబోదు చలియె లేకున్న వెచ్చని కలలులేవు కలలు లేనట్టిచోట సత్కళలు లేవు కళలు వెలుగని బ్రతుకు నిష్ఫృలముగాదె. హిమకరుని అమృత వర్షము హిమాంబువుల చల్లదనము, హిమ్వైల శిరో రమణీయ దృశ్య, మిన్నియు హిమ మహిమములని యెొబజుంగుడెల్ల రసజ్ఞుల్‌. (ఆకాళవాణీ సౌజన్యంతో 27-72-1956 అమండాాణఆ అలాిివమయలు-. శ్ర కాంతి చసశక్రాలు

ధూమవేణి గుండె పూదండగా గ్రుచ్చి పేయస్‌ జడన్‌ దరుమ నువ్విళ్ళూరు నూళ్ళ్న పియుండు, చిరకాలమునకు వచ్చెడు భర్తక్రె, నవ్వు కన్నులలో దాచుకొన్న సాధ్వి, సీమలో. జదివి విచ్చేయు పుత్రునికి హ ర్వాశ్రుమాలలు కట్టు ననుంగు జనని, అతిలోక విజయు:డై యరుదెంచు ఘనునకు జేజేలు కాన్కదెచ్చిన జనమ్ము చెవులు విప్పి, నీయందెల రవళి వినగ గడీయ యొక్కయుగమ్ముగా. గడపువారు ఆస, యడియాన సేయక యరుగుదెమ్ము ప్రేమ హృదయసంధాయినీ! ధూమవేణి! పగలు రేయి యనక బహుదూర్త దేశముల్‌ చుట్టి తిరగి, అలసి సాలసి, మాదు పురము జేరవచ్చు పాగబండ్లరాణి! వే వేగ రమ్ము! నీకు స్వాగతము భుగభుగ యెగయు క్రొంబొగలు మేఘమ్ములై గగన భాగమ్మెల్లం గ్రమ్ముకొనగ, తళతళ నుదుటిపై వెలుంగు వెల్లువ దివ్వె హర ఫాలనేత్రమై తుజంగలింప, ధనధన దొరలేడు ఘనచశక్రములు చల ద్విష్ణు చక్రమ్ముటై విక్రమింప, కణకణ మండెడు గండునిప్పుల కొల్మి జ్వలదగ్ని పర్వతభ్రాంతి గొలుప, కాంతి చక్రాలు తీ5్‌

గిరులుభేదించి, రురులు లంఘించి వచ్చు గమన వేగోద్దతికి భూమి కంపమొంద, ఉగ్రకాళికవై ముందుకుజికిరమ్ము భద్రకాళికవై, యాగి, వరములిమ్ము కాళులరుగంగ దేశదేశాలు తిరిగి పొగలు వదలుచువచ్చు నీ పొలుపుంజూడ జ్ఞప్తీవచ్చు, పొలాన గష్టమ్ముదేసి, చుట్టగాల్పుచు నిలు సేరునట్టి రైతు. వేడిగారెలు, జిలేబీ, లడ్డు పనిలేదు భుజియింప రక్కసి బొగ్గుచాలు, బ్రాంది విస్కీలు, షర్చత్తు లక్కరలేదు త్రావం6గ నిర్మలోదకము చాలు. పలువన్నె రత్నకంబళము లాశింపవు కాలూన, ఇనుపపట్టాలె చాలు, నెలజాల చంద్రశాలలు కాంక్షసేయవు నిలువంగా చదునైన నేలచాలు పరమయోగివోలె బ్రతుకు సాగింతువు పరుగులిడెదు తీలుపాటులేక, నీ చరిత్ర వ్లాకు నిత్య సేవామృత పాత్ర, పుణ్యతీర్థ యాత్రసూవె. పయనించెదవు పురీ పరిసరమ్ముల, సిగ్గు బరువుతో, పెండ్డికూతురు విధాన, సాగిపోదువు మహోద్వేగాన సమతల ప్రాంత సీమల ప్రాఢకాంతవాోలె, అడుగులో నడుగిడి నడతువు కొండ నె త్తొలపై నిండు చూలాలువోటె, దాటిపోదువు దుర్గమాటవీ భూములు లాస్యమాడుచు చెంచులక్ష్మివోలె, 46 కాంతి చశక్రాలు

నీదు రాకగోరి నీదారి పొడుగున పాంధులొందు విరహబాధ చూచి చేరవచ్చి హృదినిజేర్చి కాంపోదువు రంగులీను పైటకొంగుకదల. జెజ్టవోలె, కొండచిలువ పోలిక, కొండ బిలములందు దూరి వెడలు నిన్ను వింతజంతువనుచు వేటాడంజూతురు అడవిలోని కోయ పడుచుదొరలు. ఉక్కు చెక్కడమ్ము ముక్కు మొగంబెల్ల బుగ్గలోనిదెల్ల బొగ్గు, నీరు, బొగ్గునమలు నీకు బునకొట్టి పర్వెత్తు జీవమెవ్వడిచ్చె. జెప్పంగలవె? ముసలి మీనములీల, ముసురుపట్టిననాడు 'పెనువానవెల్లువ మునిగియీది, ముదికమరమ్మట్ట్లు, మూపుచిప్పులమీద ఉరుగిరి భారమ్ములోర్మిమోసి, ఆదిఘోణి విధాన, అడ్డువచ్చినవారి ముట్టైతోంబడంగొట్స్‌ నెట్టివైచి నరసింహమటు, బలోద్శరగతి, ధూమ శ్రే సరములు కదల గర్జనము సల్చి, బొజ్జ సర్వజనాళికి సెజ్జచేసి, తలచినప్పుడు నిలిచి యార్తులను బ్రోచు చక్రధారిణివగు నీకు, చక్రధారి కేమి భేదమ్ముగలదె సుశ్యామలాంగి! అజెక్కలువాల్పె కంబములు, రింగున గంటలు (మోగి దూరమం దెక్కడా నీదు కూత వినిపింప. జనమ్ములు మూట ముల్లియల్‌ 'ప్రక్కలుచుట్టి మీదికెగంబ్రాకిరి, మాపటివేళ, తల్లికై దిక్కులు చూచి జెక్కలు విదిల్నెడు పిచ్చికపిల్లలో యనన్‌. కాంతి చశ్రాలు ౯1

ఆగినావా లేదొ మూగిరిచుట్టు దో స్సారయుతులు బాటసారులపుడె, లోనివారి వెలికిరానీరు, తము౯డాము నెట్టుకొనుటలోన పట్టువిడరు. వారి వీరిమధ్య ఘోర సంగ్రామమ్ము జరిగె దుట్టదుదకు శాంతియొదవె, దిగినవారు దిగంగ మిగిలినవారితో జేరుకొనిరి నూత్న వీరవరులు తలుపులు బ్రద్దలు కొట్టుచు బలగర్వముచేత వలసవచ్చిన జనులన్‌ దిలకించి, ప్రాతకాపులు పలికిరి శాపోక్తులిట్లు పలురీతులుగన్‌. కాచుకోరా! అలెగ్జాండరూ! యనుచు. బై కుటీకి నాండొక పురుషోత్తముండు, ఓరి! గోరీ! నీకు గోరికట్టెద నిదే వీక్షింపుమనె నొక్క పృధ్విరాజు, సీమదారా! వీవు చిట్లించెదనటంచు లంఘించె టిప్పుసుల్లా నాకండు, డల్తౌసి! నీ చావు డగ్గజేనని ముష్టి చూపించె తాంతియాతోపి యొకడు, పధికజనులిట్లు ప్రాచీన భరతవీర పాత్రలు ధరించి పటురసబంధురముగ అడి చూపించి రొక నిమేషార్ధమందు మూడువేలేండ్డ భారతభూమి చరిత. బండి కదలువేళ భరతవాక్యముపల్కి, ఆటకట్టిపెట్టి, బాటసారు లెవరిచోట వారలెక్కి భద్రమ్ముగాః గుదురుకొనిరి సంధి కుదిరి ననగ. ల! కాంతి చశక్రాయి

అడిగినంతటనె మూడడుగులు చోటిచ్చి బలిచక్రవర్తియై పరగె నొకండు, ప్రక్కవానికి రొట్టెముక్క కోసి యొసంగి శిచిమహారాజుగా.6 జెలంగి నొకండు, తనచోటు ప్రత్యర్థియనక, దత్తమొనర్చి దానకర్ణుండయి తనరె నాకండు, పేకాట కితరులు పిలిచినంతనె పోయి తానె ధర్మజుండని తలంచె నొకండు, “అతిథి పూజకు బుట్టినిల్లార్యభూమి, తెలియ, సఖ్యమ్ము సాప్తపదీన” మనుచు వివిధ సిద్ధాంతములు వల్లెవేసినపుడు ప్రాత తగవులు మఅచిన పాంథజనులు. నిదురపోక, అన్యుల నిదురపోనీయక రోదించు బిడ్డల బాదువారు, వెంటందెచ్చిన పిండివంటల రుచి, తోడి చెలులకు వర్ణించి చెప్పువారు, జీరంగులటు చెవింీరి పైసాలని కొసరు భిక్షకులను కసరువారు, ఎదుటనే కూర్చున్న యెలనాగ నెటులైనం బలుకరింపగ పోటి పడెడువారు, రైలుపెట్టెయె తమ మందిరముగ దలచి పురిట్‌యిల్లు, భోజనశాల, ముంగిలియును పడకగదియును. అందె యేర్చరచుకొనుచు సలుపసాగిరి వింత సంసారయాత్ర, చట్టాలు చెల్లవు సన్న్యాసుల కటందు యోగమ్ముపట్టు బైరాగి యొకడు, “టిక్కెట్లు” కొనకయే రీవిగా పడకపై దొంగనిద్దురపోవు దొరయొకండు, రొాంతి చక్రాలు శి

ఒకడు కొన్నట్టి పత్రికలాగి, చదివి, వ్యా ఖ్యానముల్‌ విసరు నాయకుడొకండు, “ఐస్‌క్రీము” చూపించి ఆబాలవృద్దమ్ము నోరూరంజేయు వ్యాపారి యొకండు, అన్నిచోటులం దాముగా అవతరించి అన్ని సీటులు తమవిగా ఆక్రమింప ఒకరిపై నొక్కరెక్కి కూర్చుండి. యచట వేడ్క చూచుచునున్నారు వివిధ జనులు. ఒఅగు దిండులు పట్టుపఅపులె కాని భో గులులేని యద్దాల చలువగదులు, మిణుగురుంబుర్వుల మెఅపుతో గిజిగాని గూడులై ప్రియులకుంగూర్చు గదులు, నల్లి బాలెంతలు పిల్లలంబెంచు బ ల్లలతోడ జనములంబిలుచు గదులు, భూమిడిగ్గిన జీర్ణపుష్పకంబట్టుల నెందటెక్కినను తావిచ్చు గదులు, కలసి, యేర్చడు నీ దీర్థకాయమొప్పు కలిమిలేములు భోగరోగములు ఇరుగు పారుగుగ వసించు భారత భూమివోలె సంఘరూపిణి! జీవిత సత్యవాణి! ఆప్త్రబంధుహితులె యాత్రికులుగ నాదు బ్రతుకు రైలుబండి పయనమయ్యె ధర్మ పథమునుండి తలగనీయక, గమ్య సీమ చేర్చంగదవె ధూమవేణి! డడం లలు అలనాడు. 50 కాంతి చక్రాలు

నిద్ర పాల్‌ద్రావు చిన్నారి పాపనై నే నేడ్వ తల్లిరీతిగ జోలతట్టె నెవతె వలపు పొంగుల కోడెవయసులో నే నుండ ప్రియురాలివలె కౌగిలించె నెవతె వలిపట్టి గడగడ వణకెడు నామీద కాశ్మీరశాలువ గప్పె నెవతె మిడియెండలో డస్సి నడచు నన్నూడల 'పెనుమళ్ఞీ నీడయై పిలిచె నెవతె, స్పర్శమాత్రాన పారవశ్యమ్ము(గూర్చి దివ్యలోకాలలో నన్ను త్రిప్పె నెవతె ఆమె నిద్రాకుమారి, మా ఘేమబంధ మెప్పటి బుణానుబంధమో యెలుగరాదు. పరుని యిల్గాక్కింత పచ్చనయ్యెనో లేదొ నీ కంటిలోపల నిప్పురేగె ఎదురింటి కాంతపయ్యెద జారినంత, నీ యెదలాన జెళ్టులు మెదలసాగె, ధనలక్ష్మి నినుంజూచి కనుగీటెనో భేదొ ఆనిమిషత్వమ్ము నీ కంకురించె అధికార పీఠిక నధివసించిళా లేదొ కజ్జయే పామయి కఅవవచ్చె పట్టుపరుపులందు పవళించి, కన్నులు మూసినంత మనసు మూయంగలవె నిదురదేవి చెలిమి నీకెట్లు లభియించు చిత్తశాంతిలేని చిన్నవాడ! కాంతి చ(శ్రాలు క]

చింతలేని మనను సింహాసనమ్ముగా నిదురరాణి యేలు నిఖిలజగము, ముండ్రపాదలు పూలచెండ్లౌను, యుగములు గడిగలౌను, ఆమె కరుణకలుగ. విరుల పొనుపులును వింజామరములు లం చమ్ము వెట్టు ప్రభుని సరకుగానదు స్వేదజలము నేలంజిందిన శ్రమజీవి కౌగిలింత కామె కరగిపోవు. పవళించినది ధ్రువభల్లుకమ్మదె చూడు ఏటిబత్తెము నొక్కపూట మెక్కి, గుటువెట్టుచుండె నీ కుంభకర్ణుడు చూడు శతకోటి మత్కుణక్షతికినోర్చి, పొరలుచుండెను త్రాగుబోతు సోమరి వీడు పగలు రేయను భేదభావ ముడిగి, పడియుండె మృతుడట్లు బడుగుభిక్తు వితండు మురికి కొలువ గంధమును సహించి ప్రకృతి గారడీని ప్రధమచిత్రము నిద్ర దీని వింతశక్తి తలియలేక నిదుర మునిగినారు నిఖిలశాస్తజ్ఞులే, తక్కుజనుల మాట తలపనేల? పగలెల్ల ఘోషించి పాధోది నిద్రించె నీలిపయ్యెద మోమునిండంగప్పి రాజుకౌగిటను రేరాణి నిద్దురవోయె పలుచని వెన్నెల వలువగట్టి కాలు నిల్వని కొంటెగాలియు మెయివాల్చె గుబురుటాకుల చెట్టుకొమ్మలెక్కి బువ్వకై తిరిగిన పులుగులు మెయివాల్బె కూనలు ప్రక్కలో కుదురుకొనగ 152 కాంతి భశ్రాలు

నింగియును నేలయును గూడ నిదురవోయె చుక్కలచ్చెరుపాటున చూచుచుండ నిదురపోయిన ప్రకృతి రాణించె నివుడు కదలికయెలేని నవదీప కళికవోలె. నిద్రించు శేషాద్రినిలయుంగని, “సుప్ర భాతమ్ము” పాడెను భక్తకోటి యోగనిద్రాముద్ర నున్న శంభునింజూచి మరుడు విల్లెక్కిడ మఅచిపోయె నిద్రించు ప్రేయసి నెమ్మోము వర్ణింప కవికలం బుప్పాంగి గంతులిడియె నిద్రలో నవ్వెడు నిసువు నక్కునంజేర్చి బాలెంతరాలు నంబరముపడియె నిద్రపోవు కడలి నిలువుటద్దములోన ద్యుమణి మబ్బుకురులు దువ్వుకొనియె నిదుర నూత్నశక్తు లుదయింపంజేయును నిదుర సృష్టికంద మెదుగంజేయు. నిదుర లేకున్నచో నెగడునే సకలామ యములం గుదుర్చు సిద్దెషధమ్ము నిదుర లేకున్నచో బ్రదుకునే నిరుపేద మశక మత్కుణ బాధ మఅచిపోయి నిదురలేకున్న పండించునే పంట క ర్షకుడు దైనికకష్టజలధి దాటి నిదురలేకున్న రాణించునే మేధావి అణుగర్భమున రహస్యమ్ములరసి, నిదురలేక కలవె మదికి ఇంపగు కలల్‌ కలలులేక లలితకళలు గలవె కలలులేని చోటంగలదె అనంద, మా నందరహిత జగము నరులకేల? "కాంతి చ(క్రాలు కె

నిదుర పన్పీటికోనేట మజ్ఞనమాడ బడలిన నెమ్మేను పరిమళించు నిదుర రేయెండయై హృదిని నిండగ, దీర్హ చింతా తమస్సులు చెదరిపోవు నిద్రవసంతమై నివ్వటిల్లినవేళ ఆత్మకోకిల గాన మాలపించు గాఢనిద్రా నిర్వికల్ప సమాధిలో జీవుడు బ్రహ్మైక్యసిద్ధిబాందు నిదురచెలియలికట్టయై నిలిచినపుడె వేదనాబ్ధితరంగాలు వెనుకకొదుగు నిదుర రంగులతెరయయి కదలినపుడె రక్తికట్టును జీవితరంగసీమ. ప్రకృతి వైద్యుచేతి పరమ సంజీవని, ప్రతిదినమ్ము నరుల మృతులంజేసి మరల బ్రతుకంజేయు మంత్రబలము నిద నిదురకేదిసాటి నిఖిల భువిని? గాఢనిద్ర తల్లికొగిట, చెలిచెంత కపటనిద్ర, వార్థకమ్మునందు యోగనిద్ర, చివరిదొక పెద్దనిద్ర, యీ బ్రతుకు మొదలు తుదయు నిదురసూవె. కనులు తెజిచి నరుడు కనలేని తప్పులు కనులు మూసినపుడు కాననేర్చు, నరుని కనులుమూయు పరశక్తి నిద్దుర అట్టి నిదురకెప్పు డంజలింతు, మాడడాడాలు అల్నామవన్త్న్నా వ్‌శే కాంతి చరాలు

ఓ మహాకవి కాళిదాసా!

ఓ మహాకవి కాళిదాసా!

ఓ రసోష్బాల వాగ్విలాసా!

ఏది ధారానగరవాటిక

ఏది భోజుని రత్నపీరిక

నీ సృజించిన కావ్యవీణా నిక్వణములేక? ప్రణయ రాగము పరిమళించిన పార్వతీదృజ్మాలికలలో మరులుచెందిన శంభుడేడీ మరునింగాల్పిన రుద్రుడేడీ నీ కళాదర్పణములో బింబితుడు కాకున్న?

విరహి యక్తుని జాలిగాధకు

వీనులొగ్గిన మేఘుడెక్కడ?

మేఘుడేగిన త్రోవలో, న

ర్తించినట్టి మయూర మెక్కడ

నీ మనోహర కల్పనా వైచిత్రిలేకున్న? కూతునంపెడువేళ కణ్వుడు కుమిలియేడ్చిన కరుణఘట్టము వీడంజాలని చెలిని వీడిన విరుల తీగల మూగవేదన ఎటులకంటివి? ఎటులవింటివి? ఎజుగంజెపుమయ్యా?

దివ్యభామిని, ఊర్వశిని భువి

దించి తెచ్చితి వెంతజాణవు!

ప్రణయరోగి, పురూరవ ప్రభు

బ్రదుకు నిల్పితి వెంతప్రోడవు!

గంటముననె, రసొషధమ్ముల కలపగలవోహో!

కాంతి చక్రాలు వ్‌

దీపశిఖవలె, ఇందుమతి అం దియలు మైోగగ ముందుసాగగ మోహపరవశులైన రాజుల మొలక నవ్వులు మూతి విరుపులు చోద్యముగ వర్ణించినావే చూచివచ్చితివా? (నవంతి, డిసెంబరు, 1958 మడడ అు అవా వ్‌ర కాంతి చశ్రాలు

వడగండ్లు వచ్చెను వచ్చిను వడగండ్లూ! ..మీ పసిపిల్లలకివి చిలుతిండ్లూ! పడుచుకుజ్జలకు పువుచెండ్లూ, మీ బట్టపుత్లెలకు కడగండ్లూ! తొలకరి జవ్వని వలపు కాన్కలివి గడియదాటికే కరగిపోవునూ దొరలకైననూ దొరకవు మరలా! ఏజంబోవగా జాజీపోవునూ చేయి దగిలితే జిల్‌ జిల్లమను నోరుచేరి నీరూరగంజేయును! విరహజ్వరమున పొరలేవారికి పధ్యములే నీ పసందుమాత్రలు 'పైకమీయకే కైకొండూ! శీతసమీరుని చేతులంజిక్కిన వేసగి మొగిసల పెనగులాటలో తునిగిపడెనహో ముత్యాలూ! మేఘకుమారుడు మెఅపుకన్నియకు తాళిగట్టు శుభవేళను జలజల నేలరాలినవి తల౮బ్రాలూ! గర్జించెడు తొలికాలుమబ్బులే కొమ్ముటేన్గులటు కుమ్ముకొనంగా బ్రీలి పడెనురా దంతాలూ! కాంతి చ(క్రాలు 5్‌7

నీలియంబరపు మేలికట్టులో వ్రేలుచుండి పెనుగాలి దెబ్బలకు రాలిపడిన వీ రసగుండ్లూ!

విధలగ గాచిన చదులు తోటలో

కొంటె తెమ్మరలు కొమ్మలూపగా

పలపల రాలిన పసగల పండ్లూ! విమానమున వినువీధి నెగురుతూ సరదాకై దొరసానులు విసరణ చిటపటరాలిన మిరాయి ఉండలు!

అవమంాడాడాాఅు అలన్నమయ్తను 5కి కాంతి చశ్రాలు

కడలి కొవరము ఎందుకే కడలి! నీకింత కావరము? ఆపవే కొంత నీ అలల తీవరము? నీ పేరు విని రత్ననిలయుండవని నమ్మి పేరాసతోవచ్చి తీరాన నిల్చుంటి నత్తగుల్లలు తెచ్చి నాముందు చల్లెదవు వట్టి నురుగులు ఎసరిగొట్టి పర్వెత్తైదవు ఉప్పునీరములు పై నుమిసి తెగ నవ్వెదవు యాచకులతోడ పరియాచకములా నీకు? ప్రతిదినము వాహినీ పరిచారికలు తెచ్చు వనమూలికా స్వాదువారిపూరమ్ములు చవులు చెడిపోయె నీ లవణాధరము సోకి, ఒడలెల్ల పెను సుడులు, ఎడదలో ఘనశిలలు కలిగి మిడిసెడు నీకు కనికరం బెటులుండు? మైక్కువారికి వరములెక్కడొసంగితి వీవు ధిక్కారమున మున్ను దేవ దైత్యులు నిన్ను తచ్చినప్పుడె కదా యిచ్చితివి అమృతమ్ము లోకబాంధవుడు నీ లోభమ్ము-జూచి, నీ జవనమ్ములు పీల్చి, ఆవిరిగ తగమార్చి సన్మార్గులగు ఘనుల చలువ మా కందించె పిసినిగొట్టులపామ్ము కొసకిట్టలేయౌను! నిండు జాబిలి తూర్పుకొండ పై వికసింప పొంగు కెరటాలతో నింగికెగసెదవేల? కోలుపోయిన సుధాకోశ మనుకొంటివా? ఎంతయెగసిన కుప్పిగంతులేకద నీవి అందుకో లేవులే అమృుతాంశుబింబమును! కాంతి చర్రాలు 5్‌ం

వెల్లువలు జగమెల్ల కొల్లగొట్టినదెల్ల కొనిజెచ్చి నీ నోటం గ్రుక్కుచున్ననుగూడ బొజ్జలేచినజాడ పాడకట్ట దిదియేమి! పరుల సొమ్మంత వేగిరమె జీర్ణించునా?

నిలుపేద నీయింట చరణముంచినంజాలు

సొరచేప కోరలనుజూపి అడలించెదవు,

అణు శతఘ్నులు (పేల్చి రణ మహోన్మాదులు

నీ యొడలిమీద విషవాయువులు చిమ్మినా

పల్లెత్తు మాటనవు, బలవంతునికదా!

అనా డడెానాయు అల్ననైవనక్న్న్నా

అజంతా శిల్పి ఓ అజంతా దివ్యశల్పీ! ఓ మహోన్నత విశ్వశిల్పీ! సృష్టిలో సౌందర్యమంతా చిత్తమందలి రాగమంటౌొ మూగబొామ్మల భంగిమలలో సోగకన్నుల యొప్పిదములొ కుప్పవోసిన నీదు రంగులకుంచె నేమందూ! రంగులా అవికావు గీర్వా ణాంగనల జవ్వనపు పాంగులు ఇలకు డిగ్గి ద్రవించి నిళ్చిన యింద్రచాప వినూత్న భంగులు జాల చెక్కిళులందు ఏగతి రంగరించితివో! నివు మెట్టిన కాండలన్సీ నిభ్రమల్కొని లీచిచూచెను నీవు తొకిన ముదిమిబండేలొ నిండుజవ్వనమున హసించెను వారా! ఒడములకు గలిగి * పెట్టేడు ౯ | నిష్ణురాశ్మము చేతగొని, నవ నీతమట్టుల సాగదీసితి పూవుగా, పువుబోణిగ: విరి ళు. తి, తీవగాొ కల్పించి చూ ము నచట నేర్చితివి? వీ అపూర్వ మహేందజబ* కాంతి చక్రాలు

కటికి జాలను జీల్చి అచ్చర కలికి మిన్నల వెలికిదీసిన ప్రతిమలను కులికించి, అభినయ గతులు నేర్పిన నీదు పోగర మంత్రదండము కానిచో ఆ మహిమ లటెక్కడివి? ఉలిని కవ్వము చేసి యీ గిరి తలమహాంబుధి నీవు చిలుకగ శిలలె అలలై అప్సరసలను శీర్ష్వములపై మోసితెచ్చెను నవకళామృత ముద్భవించెను భువనభోగ్యమ్మై! ఎందుచూచిన బుద్ధదేవుని మందహాసమె గోచరించుచు ఎచట పిలిచిన కరుణదేవుని హృదయవీణయె బదులు పలుకును శిలలుకావివి, శాక్యమౌని సజీవరూపములే! ముకుళితాక్తుండైన బుద్దుని భూలతలె గిరిరూపుదాల్చెను కరుణదేవుని హృదయమే యిటు కరగి సెలయేరై స్రవించెను ప్రకృతికాదిది, భోధిసత్తుని పరమరూపమ్మే! గతశతాబ్బుల కళారోచులు కన్నులకు మిజుమిట్లు గొల్పెను నుడుల కందని ఊహలేవో ఎడదలో పరవళ్లు త్రొక్కెను నీ అజంతా గుహల ముంగిట నిలుచుకొన్నంత। 62 కాంతి చక్రాలు

ఎపుడు తొలిచిన శిలా గుహలివి ఎపుడు మొలిచిన కళా లతలివి ఇప్పుడే ఉలిమొనలు కదలిన చప్పుడులు విన్పించునేలా! ఇపుడె పూచినయట్లు వాసనలెగయగా నేలా? అమాడాడాంఅ అలనామవాానన కాంతి చగశ్రాలు 63

ఉఊదరా! ఊదరా! నీ నాగసరమూ! నాద బ్రహ్మానంద నవ రసాకరమూ! నీ గానమాధురికి నిలువెల్ల పులకింప బుట్టలో వసియించి బుసలుకొట్టే నాగు పసిబిడ్డవలె లేచి పడగవిప్పెను చూడు! కడలి గ్రచ్చెడు వేళ కవ్వంపుత్రాడుగా విసమంతయును గ్రక్కి ముసలిదైపోయిన పాపరాజును నీవు పట్టితెచ్చితివేమొ? ఏ పుట్టలోనిదో యీ కోడెనాగన్న కసిపట్టి యెవ్వరిని కాటువేయగరాదు గణపయ్య యెలుకను కజఖువబోవనినాగు కొమరయ్య నెమలితో కూర్మినెజపెడునాగు శతైలాసమునగాక, కలదె వేళొకచోట! భుజగభూషణుముందు మోడిచేసినవేళ మెచ్చి మెడలో సామ్మిలిచ్చినాడా నీకు? నాగతల్చునియెదుట నాగస్వరముపట్ట ఆదిశేషుడె నిన్ను అనుసరించెనో యేమొ? అల్లనాగులచవితి కెల్ల పేరంటాండ్రు పుట్టకోమల పొలుపోసి పిల్చినవేళ కలికమునకొకపాము వెలికి రాదాయెరా ఎట్లు నీ బుట్టలో కెక్కెనో తెల్పరా? మడడన లు అమన ర! కాంతి చక్రాలు

పుడమి తల్లి ఎంత చల్లనిదానవే పుడమిళల్లి! ఎనలేని జాలిగుండెల పాలవెల్లి! కడుపులో లోహాగ్ని కడలిలో బడబాగ్ని ఒడలెల్ల దావాగ్ని ఉడుకు లెత్తించినా తరగిపోనీవు నీ తరళదరహాసాలు మల్లెలు గుబాళించు మధుర మధుమాసాలు! జలధులే నీలాల జలతారు చీరలుగ పండి యొజగిన చేలు పసిండిమేల్ముసుగుగా ఘన తరంగిణులెల్ల కంఠహారములుగా ముస్తాబు చేసికొను మురిపాలరాణివే! పన్నీటితో మబ్బుకన్నె లభిషేకింప గాడ్పుచేడెలు మేన గంధాలుపూయగా కునుమితద్రుమరాజి మిసిమి పుష్పాడిచల్ల బుతువు బుతువున అలంకృతుల భాసింతువే! తఅపివెన్నెల పాలనురుగులో నీరార్చి వేయికరములవాని వేడితో తడియొత్తి బిడ్డలను లాలించు ప్రేమైకరాశివే ప్రాయముడుగని పచ్చిబాలెంతరాలవే! అాడాడాాాలాలు అంచనా వాయ్తైనా కాంతి చ(శ్రాలు ర్‌

పువ్వులు

పువ్వులు పువ్వులు పువ్వులు!

తీవెజవ్వనుల తియ్యని నవ్వులు

వేడిమి వీడిన వెలుతురు రవ్వలు! చెట్టుల జుట్టుల చేనిగట్టులా పచ్చిక పట్టుల ప్రపంచమంతా ఎక్కడ.చూచిన పక్కున నవ్వే మల్లెలు మొల్లలు మందారమ్ములు పొన్నలు పాగడలు సన్నజాజులూ!

దేవుని మెడలో కోమలి జడలో

భక్తులరక్తుల పలుకరించుచూ

అళుల రొదలతో చలించు మువ్వలు! గాడ్పుకుజ్జలకు కమ్మనితావులు తేటి కొాదమలకు తేనియసోనలు విందులుగుడిపే వెన్నెల గిన్నెలు!

ప్రణయదంపతుల భావనేత్రముల

క్రమ్మిన చీకటి చిమ్మివైవగా

వసంతుడెత్తిన వన్నెల దివ్వెలు! మూలంబరుండిన ముసలికి సైతం వణకుపోవగా వలపురేగగా మారుడు రువ్విన తారాచువ్వలు!

అమంాడడ్తాఅ అననం... 66 కాంతి చక్రాలు

మయమోయింపరా మురళి! (మైయింపరా మురళి ఓయి గోపాలకా! గున్నమామిడికొమ్మ గుబురులో కొలువున్న గండు కోయిలరాణి కంఠాన శ్రుతిగల్చి! శిలలపై దుముకాడు సెలయేటి యలలు నీ కలగీతికకు మృదంగధ్వనుల్‌ జతచేర్చ! నీపాట వ్యర్థనుని తాపమ్మువలదురా ప్రకృతి నీ గతిలో పరవశమ్మయ్యెరా! (మోడులే చిగురించె బీడులే పులకించె ఫణులు పడగలు విప్పి మణి దీధితులు నింపె! గిరులు (మ్రాన్సడిచూచె తరులెల్ల తలలూపె బుడుతపవనుడు వెదురుపాదల ఈలలు వేసె! ఆల కదుపులు మేత చాలించి మెడలెత్తి చెవులు అిక్కించి, నీ చేరువకు వచ్చెరా! అమడడాుఅు అలనమనను- కాంతి చశ్రాలు 67

రామ ఖావము ఓయి శ్రీరామ! విశ్వోదాత్త గుణధామ! పూర్ణ మానవతా ప్రపుల్లమల్లిదామ!

చైత్ర నవమీభాను చిత్రాంగుళీస్పర్శ

కాశ్మీరపంకమ్ము కడలుకొనె నల్గడల

తూర్పుముంగిలి స్వర్ణతోరణమ్మై వేత

నీరాకకై రత్ననీరాజనము పట్టె! అదె ఉషఃకన్య ఒయ్యారమ్ముగాంజార్చు తెలిమంచుతుంపురుల6 దలయంటిపోసికొని విరులు, కింజల్కంపు ఠురులు సరిదిద్దుకొని తలిరు రేకులు కట్టి వలచు పుష్పాడులద్ది గోరువెచ్చని తేనెధార లాయిత పజచి నీ కాణకు మాధవా! నింగిదారులుచూచె రావోయి మా హృదయ రథమండపమ్మెక్కి! జనని గర్భాశయ జలజాకరమ్ములో మత్స్యమ్ముగతి నీది మహిమీద నెగిరిపడి కూర్మమన దోగాడి ఘోణివలె దుముకాడి నరసింహమటు చేతదారికినది భేదించి వొమనాకారమున బడికేగి పరియించి పరుశురాముని వోలె ప్రత్యర్థులకుందోచి బహుళావతారమున బహుకలళావేత్తవై పట్టబ(ధ్రతగన్న పరిపూర్ణపూరుషా!

బ్రదుకు కాజడవిలో భమములేక చరించి

బంగారు లేడికై పరుగులెత్తి శ్రమించి,

ఇల్లాలులేని వెత ఉల్లమున భరియించి,

68 కాంతి చక్రాలు

ఆత్మబలసేతువున ఆపదబ్భినిదాటి విజయమందినయట్ట్‌ వివిధానుభవశాలి! పదితలలు యోచనలబారిబడి బిడైన పుడమికన్నెను బంది విడిపించి, చేపట్టి వలపు తాల్కరిలోన పులకింపగాంజేసి నాగేటిచాలులో నవభోగధాన్యాలు గంపకెత్తిన జగత్కర్షకుడ వీవెకా! అమా2డాాంల అమన. కాంతి చక్రాలు 69

సందేహడోల గాలిలో6€ దేలాడు కార్మబ్బు చూలాలు పన్నీటి తుంపురులు ప్రసవించునో వడగంద్ధ పెనుగుండ్లు వర్షించునో ౯ తొలిసంజ వెలుగులో తలయెత్తు పసిమొగ్గ వలపునిండిన నవ్వు లొలికించునో తొడిమతేగి ధూళిలో విబపించునో? ఉర్వి సాంగత్యాన ఉబ్బిపోయెడు గింజ మోమెల్ల వికసింప మొలకెత్తునో క్రిముల కాహారమై కృళయించునో! గిరిదూకి చిరచిరా పరుగెత్తు సెలయేరు కడలియండుదొక జీవించునో వడదొకి నడుమనే మరణించునో? అహ్తత్తాడునుం్ర నన య. 70 కాంతి చఠొలో

పసికూన ఎవరో కని విడిచిన కసీకూనా! ఏమగునో నీ బ్రదుకు జగానా! ఏ కుంతీసతి లోకనిందకై కన్నకడుపు నడిగంగను వైచెనా ఏ మేనక తన ప్రేమఫలమ్మును కాఅడవులకే కానుక యిచ్చెనొ! కన్నతల్లి నిను కాదన్నంతనె ప్రకృతిమాతకే బరువయ్యెదవా! అడవిచెట్టు నెవడాదరించెనో కోకిల కెవ్వడు గూడుకట్టైనో ఆ ప్రభువే నీ కాధారంబిక! గుక్కు త్రిప్పకే కుయ్యిడు నినుగని గిరులే రురులై కరగిపోయినవి తొలిమల తలపై తాంగిచూచి, రవి, కర సహస్రముల కౌగిలించె నిను! దారినిబోయెడు తల్లియావు నీ 'పెదవులమీదనె పాదుగుచేపినది వనపక్షులు నీ వాపోవుట విని పండ్లు పిదికి చనుబాలు పోసినవి మెత్తని పూవుల పాత్తులలో నిడి శోత్రపేయముగ జోలపాడినవి! ఏ రాధాసతి కూరిమి పెంపున నీ జిగిబుగ్గల నిమురనున్నదో కాంతి బ్రాలు 7]

ఏ సుయోధనుడు హృదయమిత్రుడై రాజ్యమిచ్చి నిను రాజుగంజేయునొ విజయులు శౌరులు వెజచి పాగా కర్టునివలె నుతింగాంచెదవేమో? ఏ కణ్వుడు నిన్నెత్తి "పెంచునో జింకలతో గోర్వంకలతో నిను ఆశ్రమభూముల ఆఅడంబంపునో, సాధ్వి శకుంతల చాడ్చ్పున భారత వీరసింహముల. బెంచెదనేమో?

మడడళకాజంలు అలఅషవాయము-

"2 కాంతి చశక్రాలు

నవనాగరిక మానవుడు

నవనాగరిక మానవుడ నేను

నానాశక్తి సమన్వితుడ నేను.

నాలో నిదురిస్తున్నవి

కాలకూట భుజంగాలు

కదలిస్తే చాలుమరి

కరుస్తాయి మీదబడి

చేరువకే రాకండి

దూరంగా ఉండండి

కోపం తెప్పించకండి

ఆపయి చింతించకండి

నానా దుష్ట మృగ్గాల్లో

నేనాకడై ఉన్నప్పుడు

సింహాలను బెదిరింపగ

శిరోజాలు పెంచినాను

క్రోల్పులితో పందెమొడ్డి

కోరమీస ముంచినాను

ప్రేయసి చెక్కిళ్లు నేడు

గాయపడునో ఏమోయని

పేమ తపోదీక్తలోన

“ఫెంచికట్టు” చేసినాను. ఉలణుములకే ఉలికిపడే మెజటుములకే అదిరిపడే అమాయకుణ్ణి కాను నేను మేఘాలకు నేనంటే మితిమీరిన భయం నేడు

కాంతి చర్రాలు 73

మబ్బుల చెవిపట్టి నులిమి

మా తోటకు కొనివస్తా

జడివానలు కురిపిస్తా

చాలంటే నిలిపేస్తా. పుష్పక విమాన మొకటే పురాణాల్లో ఉండేది ఊరూరికి విమానాలు జోరుగా పయనించును నేడు.

సాయంత్రం షికారుగా

చంద్రలోకం వెళుతుంటా

ఎగిరే మెజుపు తీగతో

సిగరెట్టును వెలిగిస్తా

విద్యుత్తును పుట్టిస్తా

వీధులలో నడిపిస్తా

గడ్డం నే గీయిస్తా

కాఫీ వడపోయిస్తా

షాకు తగిలి మరణిస్తే

స్వర్గానికి పయనిస్తా. బంగారం కంటె, కాకి బంగారం ప్రీతి నాకు తేనె కంటె నేల లోని నూనెయె ప్రియతరం నాకు ఉక్కును చిక్కుదీసి చక్కని బొమ్మనుచేస్తా.

బొమ్మచేత నా యింట్లో

కమ్మరిపని చేయిస్తా

మగువలకు చికిత్సచేసి

మగవాళ్లుగ మారుస్తా

పుట్టకముందే బిడ్డల

గ్‌ ఠాంతి చన్రాలు

గుట్టులన్ని యెటిగిస్తా సీసాల్లో దాచి మీకు చిజునవ్వును అందిస్తా కోరినపుడు కన్నీళ్ళను ధారలుగా కురిపిస్తా. అమ22ాడ్రానంలు అివయహాం- కాంతి బణశ్రాలు 775

శయం న్‌

ఆళి ప్రణతులు

నా వృత్తి పదార్థసమ్మేళనమైన వాస్తు, నిర్మాణశాస్త్రం. ప్రవృత్తి, పద + అర్ధ సమ్మేళనమైన సాహిత్యం. వృత్తి, ప్రవృత్తుల మధ్య సంఘర్షణ నా జీవితం. మొదటిది భుక్తికోసమైతే, రెండవది రక్తికోసం లేదా విశ్వ శ్రేయస్సు కోసం. భుక్తి నుండి విముక్తి లేకుండా రక్తిని విశ్వ శ్రేయస్సును ఎలా సాధించడం అన్నది సమస్య.

జీవితంలో ఎన్నో సమస్యలు సంఘర్షణలు ఎదురైనవుడు కలిగిన నా మనోభావాలకు రమణీయార్థ ప్రతిపాదక శబ్బరూపం కల్పించాలని ప్రయత్నించాను. ఆ ప్రయత్నమే ఈ ఖండకావ్య సంపుటి “మొగలి రేకులు.”

ఇందులోని ఖండకావ్యాలు 1948లో నేను హైస్కూలులో చదువుతున్నప్పుడు, ఉన్నత విద్యాభ్యాసం కోసం మద్రాసులో, గ్రేట్‌ బ్రిటన్‌లో ఉన్నప్పుడు, ఉద్యోగరీత్యా హైదరాబాదులో, వరంగల్‌లో ఉన్నప్పుడు ప్రత్యేకంగా కవి సమ్మేళనాల సందర్భంగా ఛ్రాయబడ్డాయి. పెక్కు ఖండకావ్యాలు ఆకాశవాణి ద్వారా ప్రసారమైనయ్‌. ఎందరో మిత్రులు సాహిత్యాభిమానులు నా రచనల్ని ప్రచురించమని కొన్ని సంవత్సరాలుగా ప్రోత్సహిస్తూనే వున్నారు. కోరికవున్నా తీరికలేక ఆ పనిచేయలేక పోయాను. ముఖ్యంగా కృతి స్వీకర్త సహజకవి శ్రీ యం.యస్‌. రెడ్డిగారు నన్ను మొదటసారి 1972లో కలిసి నప్పుడు, నా చిన్ననాటి పద్యాలు నాకే విన్పించి నా కవితయందు వారికి గల అభి మానాన్ని, నాయందు గల సౌహార్ధతను వ్యక్తపరిచారు.

నా సర్వతోముఖ వికాసానికి అపరంజిబాట పరచిన నా కవితా శక్తిని నేను మరచిపోరాదని నాకు గుర్తుచేసిన నిజమైన సుహృద్రత్సం శ్రీ యం,యస్‌. రెడ్డిగారికి నే నెంతో కృతజ్ఞుణ్డీ.

“సంసార విషవృక్తస్య ద్వేఫలే అమృతోపమే కావ్యామృత రసాస్వాదః సల్గాప స్పజ్ఞనైస్సహ”

అన్నారు కదా పెద్దలు. చిరకాల మిత్రులు, నా అభిమాన కవులు శ్రీ గుజ్జం జాషువా, డాక్టర్‌ దాశరథి, శ్రీ బోయి భీమన్న, డాక్టర్‌ సి. నారాయణరెడ్డి మున్నగువారి కించిత్‌ సాహచర్యంవల్ల, శ్రీశ్రీ వంటి విప్లవ కవుల రచనల్ని అప్పుడప్పుడు మననం చేయడం వల్ల నాలోని కవితా స్రవంతి ఇంకిపోకుండ అట్లే నిలిచి ఉందని నా భావన. వారికి నా ప్రణతులు. నా యీ చిన్న కావ్యాన్ని ప్రచురించడం ద్వారా, ఆత్మానందాన్ని పొందడమే కాక, లోకం పోకడను నా సాంత వవ్రేలెత్తి చూపి విశ్వ శ్రేయస్సుకు ఉడుతా భక్తిని ప్రదర్శించానన్న సంతృప్తిని పొందగలిగితే నేను ధన్యుణ్జి.

'ఈ కావ్యాన్ని ముద్రించడానికి ఎంతో ప్రోత్సాహం కల్పించిన యువకవి శ్రీ రావికంటి వసునందన్‌కు, ఓర్పుతో, నేర్పుతో ముద్రించిన సుదర్శన్‌ ప్రింటర్స్‌ అధిపతి శ్రీ కె. వెంకటయ్యగారికి, కోరినంతనే ముఖచిత్రం వ్రాసి యిచ్చిన శ్రీ శీలా వీర్రాజు గారికి నేను సర్వదా కృతజ్ఞుణ్ణి.

ఉండేల మాలకొండా రెడ్డి అతమంిడాాంంలు అవక రే మొగలిరేకులు

మొగలిరేకుల తోరణాలు

సురభిళములైన మొగలిరేకులు చురుక్కున గుచ్చుకున్నట్లుంటుంది, ఉండేల దెబ్బ గుండెల్లో తగిలినట్టు ఉంటుంది మా మాలకొండారెడ్డిగారి కవిత చదువు తుంటే. మర్మస్పృుక్కులు మాలకొండారెడ్డి కవితలు. ప్రతి పద్య రసోదయం వీరి కవిత్వం. కొండంత యెత్తు పుష్పమాలలు వేస్తే ఆ కిర్మీరకాంతి కన్నుల పండువుగా వుంటుంది. మాలకొండారెడ్డి కవితలు కూడా అంతే. మనోహరంగాను మనిషిని మేల్కొలిపేవిగాను వుంటాయి వీరి కవితలు. రమారమి ముప్పె యేండ్లుగా మాలకొండా రెడ్డిగారి కవితా మాధుర్యాన్ని పాఠక లోకంతో పాటు నేనూ చవి చూన్తున్నాను.

నేను ఎప్పటికీ మరచిపోలేని మాలకొండారెడ్డీగారి కవితలు కొల్లలు. వాటి నన్నిటిని గురించీ వ్రాయడం ఇక్కడ సాధ్యంకాదు. అయినా ఒకటి రెండు ఉదహరించక ఊరుకోలేను.

ఉదాహరణకు “మడివేలు” కవిత తీనుకోండి.

“మాసినట్టి చీర మాటికి బండపై

మోదుచున్న చాకి ముసలివాడ!

ఉదుకవోయి! జగతి యుగయుగమ్ములనుండి

కుదురుకొన్న మురికి వదలిపోవ”

పై పద్యంలోని మూడు నాలుగు పంక్తుల్లో ఆచార్య మాలకొండారెడ్డిగారి అసామాన్య ప్రజ్ఞ సాక్షాత్కరిస్తుంది.

ఇదే కవితలో ఒక సీస పద్యం వుంది.

“నీరదావృతమైన నీలాంబరమ్మును

కౌముదీ జలముతో కడుగు నెవడు?”

ఈ సీసంలోని శిల్పం అనల్పం అని అంతా అంగీకరిస్తారు. మొగలిరేకులు శ

ఈ కవీశ్వరుడు సలక్షణమై ఛందోబద్ధమైన పద్య కవిత, హృద్య గద్య కవిత, శ్రవణపేయ గేయ కవిత రచించగల దిట్ట. హాస్య రసభరితమైన కవితతో నేటి సమాజం వీపుమీద ఛళ్లున చరవగల కవి ఈయన.

ఉదాహరణకు. “పైరవి”.

“పైన రవి

క్రింద భువి

*, మధ్యనున్నది 'పైరవి”

అత్యాధునిక కవితారీతికి దీన్ని ఉదాహరణగా చూపవచ్చు.

“ఇల్లాలి పెదవికి

చ(ప్రాసి పదవికి

ఈనాడు చేయాలి పైరవి” ఇలాంటిదే మరో కవిత “రూపాయి”.

“ఓ రూపాయీ!

నీవు లేకుంటే లేదు హాయి

నీ చుట్టూ తిరుగుతోంది

భూగోళం పగలురేయి”

“గీతలోనే వుంది

జాతి భవిష్యత్తు;

అందరికెలా తెలుస్తుంది?

అది టీకా కారుని సొత్తు” అన్నారు కవిగారు.

“దేతిలో సిరులిచ్చె గీత

చెట్టుపై రసమొలికె గీత”

ఇలాగ “గీత” అనే మాటను అనేక అర్ధాలలో ఉపయోగించి, ఆ శబ్దంతో ఊడిగం చేయించుకున్నారు కవిగారు.

శీ మొగలిరేకులు

హృదయాలను కదిలించే మరో కవిత “గడ్డికోనం”

కొడవలి చేతపుచ్చుకుని వచ్చినవారితో గడ్డి అంటుంది : “కుతుకలు కోయగలవే కానిమా బ్రతుకులు కోయగలవా నీవు? తరిగేకొలది మీదికి "పెరిగే లక్షణం మాది”

పై నాలుగు పంక్తులు మళ్ళీమళ్ళీ చదివి మురిసిపోయాను. “ఛిన్నోపి రేహతి తరుః క్రీణోప్యుపచీయతే పున శ్చంద్రః” జ్ఞాపకం వచ్చింది.

ఈ ఆచార్యుడు వాస్తుశాస్త్ర ప్రవీణుడే కాదు, కవితావస్తువు "సేకరించడంలో, పస్తుల్గ్లోని బాధను చవిచూడడంలో, మస్తుగా తిన్నవారి మనస్సుల్లో, చొరబడి వారి తత్వాన్ని తెలుసుకోవడంలో, నిన్తుల పద్య విద్యా ప్రదర్శనలో సమర్భుడని ఈ సంపుటి చదివిన తరువాత పారకుడు గమనించక మానడు.

ఉన్నతవిద్య నభ్యసించి, విదేశ సంచారం చేసి, ఆచార్యుడై, నేడు ఒక కళాశాలకు ప్రిన్సిపాల్‌గా వ్యవహరిస్తూ, తన సహజ కవితాధోరణి మాత్రం మరువలేదు.

తాను పెరిగి పెద్దవాడైన విక్రమ సింహపురినీ మరువ లేదు.

“అరణ్యాన వదలబడిన ఆంధ్ర మహాభారతాన్ని తెనుగు తోటలోన నాటి తీయదనం పాదుచేసి పిండిన రసమొలుకునట్టి కండ గలుగు చెఅకు గడగ తీర్చిదిద్ది పోషించిన తిక్కయజ్వ మందిర మిది”

“అరణ్యాన వదలబడిన అంధ్ర మహాభారతం” అనడం ఎంత అర్ధవంతంగా ఉందో నేను చెప్పాలా?

ఇంకా ఇలా అంటున్నారు విక్రమ సింహపురిని గూర్చి : “పన్నానది చిగురు టిసుక తిన్నెలపై విహరించే వన్నెలాడులున్నారిట! కన్నెత్తిన ప్రమాదమట!” మొగలిరేకులు 5

ఇందులోని ప్రతి పదం పాట పాడుతున్నది, ఆడుతున్నది, ముద్దాడుతున్నది. “త విలంంం8 5110ల *08164 ౧౧26 ₹/0165 5108, ర2006, 1155" అన్నాడాక విమర్శకుడు. “శక్తిః కవిత్వ బీజంహి” “మంచెమీద నిలుచున్న వనిత మాలకొండారెడ్డి కవిత: మరి ఉండేల నుంచి వచ్చి తాకిన రాయి మన ఉండేల వారి ధ్వని కలిగించే హాయి” అన్నాను నేను. కవిగారు ఈ కవితా సంపుటికి “మొగలి రేకులు” అని నామకరణం చేయడం లోనూ ఇదే సాగనుంది. మంచెమీది పిల్ల మనోహరంగా వుండడంవల్ల ఆమె విసరిన వడిసెలలోని శిల తగిలినపుడు గుండెల్లో విల విల! మొగలిరేకులోని పరిమళం మనోహరం. దానికి తోడు ఆ రేకుల ముండ్ల రంపాలు చురుక్కున గుచ్చుకుంటాయి. ఆచార్య డొక్టర్‌ మాలకొండా రెడ్డి గారి కవితలు మొగలి రేకులు. వీరి “వేత్తాజ”, “వివేకానందుడు”, “కాంతి చక్రాలు” మొదలైన ఉత్తమ కవితా సంపుటుల కంటే ఈ “మొగలి రేకులు” ఇతోధికంగా రసికజనామోదం పాొందగలదని విశ్వ సిస్తున్నాను. “సా కవితా, సా వనితా యస్యాః శ్రవణేన దర్శనేనాపి కవి హృదయం విట హృదయం సరళం తరళం చ సత్వరం భవతి” మాలకొండారెడ్డి గారి మహాభాగ్యం ఏమిటంటే - ఈ మొగలి రేకులు అంకితం పొందుతున్నవారు స్వయంగా సత్కవులు శ్రీ మల్లెమాల సుందర రామిరెడ్డిగారు. వీరు గొప్ప చిత్ర నిర్మాతలే గాక, తమ చిత్రాలకు అనేక మనోహరమైన గీతాలు రచించిన సినీకవులే గాక, సలక్షణమైన ఎన్నో కవితలు రచించి అశేష పారక జనుల అదరాభిమానాలను చూరగొన్నారు. 6 మొగలిరేకులు

మల్లెమాల విద్వజ్ఞన పక్షపాతి. “విద్వానేవ విజానాతి విద్వజ్ఞన పరిశ్రమం” కృతికర్త, కృతిస్వీకర్త కవీశ్వరులు కావడం చాలా అరుదు. ఈ అరుదెన సన్నివేశం ఎంతో ఆనందకరమైనది. మల్లెమాలకు మొగలి రేకుల కానుక మాలకొండారెడ్డి నత్కవి కోరిక! కృతి స్వీకర్తను, కృతికర్తను హృదయపూర్వకముగా అభినందిస్తున్నాను. గుండెల్ని గుబగుబలాడించే ఉందేల దెబ్బలు, కన్నులకు మిరుమిట్లు గొలిపే కవితాకుసుము మనోహర మాలల కొండలు, మా ఉండేల మాలకొండారెడ్డి గారి హృద్య గద్య పద్యాలు. గుబాళింపులతో గుచ్చుకునే మొగలి రేకులకు స్వాగతం. ఈ మొగలి రేకులతో కవితా సౌధాంగణంలో తోరణాలు కడతాం. సహృదయ లోకానికి సంబరం చేతాం. భావుకులైన రసికులకు స్వాగతం. కళాప్రపూర్ణ భాగ్యనగరం : డాక్టర్‌ దాశరథి రౌద్రి, భాద్రపద శుక్ల పంచమి. (ఆంధ్రప్రదేక్‌ అస్టాన కవి) అా222ాఅలు అంలనివ్నక్త్త్హా.. మొగలిరేకులు 7

జి జ మొగలిరేకుల సువాసన కవి గరిష్టత సాహిత్యలక్ష్మి పురుడుబోసి ఉగ్గుబోసి ఉండేల మాలకాండారెడ్డిని బాలకవిని జేసి, ప్రోది చేసినది. పెద్ద అయిన తర్వాత సౌభాగ్యలక్ష్మి మత్సరం మాని ఇల్లు చేరినది. 14వ ఏట “నేతాజీ” కావ్యం (వ్రాయించి యతళోలక్ష్మి జీవితాన్ని నడుపు తున్నది. పసితనం నుండి - బడికి పోయినది మొదలు తరగతులలో మేలుబంతిగా ఉత్తీర్దుడౌతూ వచ్చిన ఉపజ్డా శోభితుడు - ఈ ఇంజనీరు. 1946లోనే నేను, ఈ భాలకవిని కవికోకిల దువ్వూరు రామిరెడ్డికి వారసుడనగా, మదరాసు చిత్రగుప్త పత్రికాధిపతి ఎస్‌.జి. ఆచార్య ఈ మాటను అంగీకరించి, నా వ్యాసాన్ని తమ పత్రికలో తిరిగి ప్రచురించినాడు. అనాడే దుర్భా సుబ్రహ్మణ్యశర్మ : పలుకు వెలంది నిన్నువలచి వచ్చినయట్లు పగ దొజంగి సిరియు వచ్చుగాక! బ్రహ్మ యిచ్చుంగాక పరమాయువును నీకు, ఎలమి కలిమి యీశుండిచ్చుంగాక! అని చెప్పిన పద్యం భవిష్యద్వాణియై ఈ యువకుని భావి భాగ్యోదయ రేఖల కఠకు మాయకుండా ఈనాటికి దీపింపజేస్తున్నది. ఇది మాలకొండయ్యకు మీసకట్టు ఏర్పడని నాటి ముచ్చట. గిట్టలు ళొట్రుపడని పగటి వేల్పు ఏడు గుర్రాల దౌడు, మేఘమాలలో సృష్టించిన ఇంద్రధనువు సప్తవర్ణాల వలె, ఈ మిత్రుని గుణసప్తకం ఒద్దికగా రాణిస్తున్నది; కవితా విలసనము, గృహవాస్తు శాస్త్రము, అధ్యాపక దక్షత, వ్యాపార నైపుణ్యము, వృత్తి విద్యాలయ స్థాపనోద్యోగము, దేశారాధన, మిత్ర (పేమ - ఇవీ ఈయన జీవిత సంగీతానికి మూర్భన గూర్చే సప్తస్వరాలు. ఇన్ని మంచి గుణాలతో తలనిండినా తలదిరుగని వినయభూషణుడు - ఈ మధురకవి. 1 మొగలిరేకులు

కవితా సంపుటి పేరు

ఈ కవితా కదంబం పేరు - మొగలి రేకులట; పేరులో సార్ధకత - శల్చం ఉన్నది. వాడినా వాసన పోనివి మొగలి రేకులు. ఈ రేకుల రెండు అంచులలో రంపపు ముళ్ళవంటి ముళ్ళ వరుసలు ఉన్నవి. ఈ కవి చేసిన ఎగతాళి ఎత్తిపాడుపులే ఆ ముండ్గపొడుపులు. వాటి అమ్లాన సౌరభమే ఈ కవితలు కలిగించే ఆనందం. మొగలి చెండు రేకుల లోపల కేసరాల గుత్తులున్న సరమున్నది; ఇవి నువాననలు గుబాళించే పచ్చని పుషప్పాడితో నిండియున్నవి. ఈ పరాగమే ఈ సుమనస్కుని జీవిత స్వరూపం. భావుకుడు కాబట్టి ఈ మొగలి రేకులతో చదువుల రాణికి సిగవువ్వు అల్లినాడు. కవితానుశీలన

సృష్టిలో సమపాళ్ళుగా ఉన్న మంచి సెబ్బరలను సమదృష్టితో చూడగలిగిన సంస్కారిత హృదయంలో వ్రాసిన రసార్ట కవితలు ఇవి. సామాన్య విషయాన్ని గూడ, ఒక సరికొత్త చూపుతో చూచి, కొత్త శయ్యలో చెప్పగలిగిన భావుకత - భాషాపాటవం వీటికున్నవి; రచనా శిల్పం నీటికి ప్రాణం పోసినది. పైపై తపకుల లోతు, లోపలదాగి ఉన్న వాటి సత్తువను తెలిసి, వాటిని కవిత్వంలో పెట్టగలిగిన నేర్చుతో ఈ కవి కాలగతిని తలపోస్తున్నాడు.

మహామేధావి - సర్‌. డా. కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి కవి పండితులకు గల భేదాన్ని ఇట్లా సూత్రీకరిస్తున్నాడు.

గం ౮614646006 060766) 2 ౧౦6౬206 2 50101౫ 18 1015 : ౧6 *700206- 12/15 69406, 041 616 0౦6౬1186 (16 0౦౧౫౧౧౦౧ */01863 206 51083 16౧ 1010 412063 ౦0 666011 36200/.

ఇట్లే - ఇందలి పదాలన్నీ సామాన్యాలే అయినా వాటి ఏర్పు కూర్చులలో కవితా సౌందర్యం ఒనకూడి ఉన్నది. తెలుగు నుడికారం ,పులకలెత్తిస్తున్నది. ఇట్టిది భావుకుడైన కవి పనితనం.

మానసికారోగ్యాన్ని తెలిపే ఈ ఆకాంక్షతో పుస్తకం ప్రారంభింపబడుతున్నది: “ప్రతివదనం స్నేహపూర్ణ పాత్రికయై నవ్వులొలికి, ప్రతి హృదయం దీప శిఖాప్రభయై ప్రాభవము చూపి భాసించిన ఆనాడే ప్రజావళికి దీపావళి.” మొగలిరేకులు త్రి

నర్చును విశ్వసోదరి అంటూ, ఆమె అకళంక నిష్కామ సేవా తత్పరతను మహిమ పరచి, ఆర్హులకు “జీవితం మీద అశ చిగురింపజేసిన వాత్సల్య స్వరూపిణి గా చిత్రించి నాడు. అందువల్లనే “బాధాతురులకు అమృతం పంచిపెట్టు మోహిని” అయినడంటాడు పౌరాణిక మోహినివలె మోసాలెరుగని మానవి గదా ఈ నర్చ్ఫు?

తెనుగు తల్లి : తెలంగాణా ఉద్యమంలో “ఒకే సంస్కృతి తీగపై వికసించిన గులాబీని రేకురేకు విడదీయగ రేపెట్టిన వారెవరు” అని ప్రశ్నించి, ఆంధ్రకీర్తిని చవులూర కొనియాడుతున్నాడు.

రాతియుగం : ఒక వైచిత్రాన్ని చూపుతున్నది. రాణి కిరీటంలో మెరసే రాళ్లు. అసలును మించిన లాభాలకు ఆధారమైన తూనికరాళ్లు. అందాల చంద్రునిలో గూడ అన్నీ కటికరాళ్ళే” అంటూ, స్థలాంతరం స్థాన భ్రష్టత్వాన్ని బట్టి చేకూరే గుణ అవ గుణాలను నవ్య ఫక్కీలో చెపుతున్నాడు.

అశ్రుతర్పణం : ఇంజనీరు కృష్ణమూర్తి కృష్ణానదిలో ప్రాణార్పణం చేసిన (కట్టమంచి వారి ముసలమ్మ మరణంలో, ఆమె నిండు చెరువు కోసరం ఆహుతి అయినట్టు) దానికి ఉరలిన కవి కన్నీళ్లు కృష్ణ నీటిని దరులంట జేస్తున్నవి. స్వర్గాన్ని అప్సరసలను మొగలి రేకుల ముళ్ళలో గుచ్చుతున్న విధం చూడండి. ముళ్ళపోటు గాదు - ఉండేలు - వింటితో దబ్బరాళ్లు రువ్వడం : “పనీపాట లేని పాత స్వర్గంలో పచారుచేస్తూ బ్రతుకగలవా నీవు? శ్రమజీవులలో శ్రమజీవిగా సంచరించిన నీవు, సురాపానంతో సోలుతూ శృంగార భంగిమల నభినయించే అప్పరాంగనల మధ్య అడగలవా?”

విక్రమ సింహపురం : ఇందు స్వస్థలాభిమానం చూపుతూ “రస మొలుకునట్టి కండ గలుగు చెజకు గడగా భారతాన్ని తీర్చిదిద్దిన తికృ్కయజ్వ మందిరమిది”' అని ఆ భవ్య కవితావేశుని ఈ కవిగూడ ఆవేశంతోనే అర్చిస్తున్నాడు. భారతంలో పర్వం అంటే చెరుకుగడ గణుపు అని అర్ధం. ఈ మాట మీద కవి మంచి చమత్కారం వేసినాడు.

మడివేలు : మురికి గుడ్డలను శుభ్రం చేసే చాకలి సాంఘిక సేవలను కొనియాడుతూ, వ్యాజోక్తి అవహేళనలతో కంపుబట్టిన లోకవృత్తాన్ని ఉతికి వేస్తున్నాడు. కవి సమదర్శనుడై ఉత్కృష్ట నికృష్ణాలను గుర్తిస్తున్నాడు. ఇందలి సీస పద్యాలు లిరికల్‌ ఎలిమెంటులో ఇంపుగొలుపుతున్నవి. చాకిరేవు బండను పైకి ఎత్తిపెట్టి “ప్రత్యహమ్ము మైలపడు నేటి మా వేషములను చెవులు బట్టి మురికి వదలగొట్ట"మని లోకహితాన్ని గోరుతున్నాడు. 10 మొగలిరేకులు

కృష్ణవేణికి మానవీ కరణం చేకూర్చి ఆంధ్రజాతి జాగృతి యశము పాడు మంటున్నారు. ఇది నవ్యభావారోపణంతో ఇంపుగా ఉన్నది. కృష్ణమ్మ మహారాష్ట్రల ఇంట బుట్టి ఆంధ్రుల ఇంట మెట్టినదని భావ విస్ఫులింగాల వెడలగొట్టుతున్నాడు.

'పైరవి : ఘాటైన ఎత్తిపొడుపు పైరవి అంటే ఫైళ్ళ వెంట తిరగడం. సుమతి శతకంలో చెప్పిన “ఇరుసున కందెన బెట్టడం” లంచగొండెతనం “విశ్వరూపం దాల్చడం” "పైరవి సర్వంతర్యామి కామరూపిణి "గా వింత సోయగంలో చెప్పినాడు.

దొంగలున్నారు జాగ్రత్త అన్న నోటీసు బోర్డులు మన జాతి అవినీతి తాండవాన్ని' ప్రపంచానికి చూపడమేనని సిగ్గులేకుండా ఈ వ్రాతను “మన జీవనగీతం” చేసుకొన్నా మని కుమిలే ఎదలో వాపోతున్నాడు.

గడ్డి చెప్పిన మాటలు : సృష్టిలో ప్రతి వస్తువుకూ ఒక విలువ ఒక ప్రయోజనం ఉన్నదంటూ, ఒళ్లు తెలియని మానవాళిని బాదుతున్నాడు. కవిత్వం తేనెపాకంలో బడినది. “కుతుకలు కోయగలవే గాని, మా బ్రతుకులు కోయగలవా?' అని, చేలో గడ్డి గనిమమీద మనిషిని అడుగుతున్నది. మాకు ఒక మంచి 'చాటవ ఉన్నది. పెరికి పెరికి తిన్న గాడిద చచ్చిందే గాని గరిక చావులేదు అని.

మాలకొండారెడ్డిని ఒళ్లు మరచి పొగడి రాగదూరుల చేత చీవాళ్లు తింటానేమో అనిపిస్తున్నది అయినా గుణాన్ని పాగడక తప్పుతుందా? ఇంకా చెపితే ఎక్కువ తీపుదిని మొగం మొత్తించు కొన్నట్లవుతుంది. కొదవమీరే చదువండి.

మామూలు మాటలకు ప్రాణం పోసి సొందర్య మాలికలుగా కవి కూర్చిన పదబంధాలను కొసరుగా కొన్నింటిని వినండి కరువు బరువుతోడ క్రుంగి; కడుపుతీపి చూపింపగ కన్నబిడ్డ లెవరు నీకు; తళతళమను మల్లెపూల వెలివెన్నెల దుస్తులు; తెలుగుతల్లి - బ్రతికిచెడ్డ వీ కుజ్జలు తమ నెత్తురు ఏకమెత్తి త్యాగఫలం గంపకెత్తి; ఆమె గుండెలో దాచిన అమృతమయస్తన్యధార : కృష్ణవేణి - నిల్లడ వహించి తెలుగుతల్లి ముంగిట నిల్చి ముత్యాల తుంపురుల ముగ్గులు పచరించి; వరివెన్నుల పసిడి నగలు ధరిస్తుంది ధరారమణి; అరణ్యాన వదలబడిన ఆంధ్ర భారతాన్ని తెనుగుతోటలోన నాటి తీయదనం పాదుచేసి (అరణ్యాన వదలటం మంచి శ్లేష); వీర రక్తకాసారంలో విజయపద్మం మొలచిన రోజు; ఏలంచ గొండెదో ఈ రహస్యపు జేబు హేమ సౌరభముల నీనుచుండె; (మడిమేలు) వలువలకు విల్వహెచ్చునీ చలువ వలన, అట్టి నీ చేతి చలువ మహత్వ మెలఅుగు (చలువపై చమత్కారం); జనపదాలు మునిగినవి. ఘనశిల్పాలు తేలినవి; అలల చేతులెత్తి పిలుస్తున్నాడు, ఆరాటపడు

తున్నాడు నీ ప్రియుడు (కృష్ణవేణి - సముద్రుడు); అమాయక ప్రజల బ్రతుకమ్మ పాటకు అందులేని పల్లవి - పైరవి; విప్లవ కవులేమైనారు? కత్తులుపట్టే సత్తువ లేక ఉత్త కేక లేస్తున్నారు. కర్షకుని నాగేటిగీత కలదు సుమా అందు నీ సౌభాగ్యసీత (సీతమ్మ పుట్టిన నాగేటి చాలు) తొలకరి వానజల్టుల తడిసి పులకించి మేల్కొన్న భూమాత మేని పులకలు మేము గడ్డి (తమిళ కవి కంబని భావన వంటిది); నవనాగరికత చాటున నడుస్తున్న నాటకం; కాటుక పులిమినట్లు కారుచీకటి ముసిరినవేళ ఇట్లాటివి ఎన్నో ఉన్నవి. సరేనయ్యా! ఛందోబద్ధమైన కమ్మటి కవిత్వం వ్రాసే ఉండేలుకు నేటి కారగ్గవ గీతాలెందుకో! ఇదొక ఫ్యాషనా! | ఈ మొగలిరేకులు వెదజల్లిన రెడ్డి జీవితపు పుప్పొడి ఇనిమెర్లలో (కనిగిరి తాలూకా, ప్రకాశం జిల్లా) 1932లో జననమందినాడు. వీధి బడిలో (ఇనిమెర్ల) చదివేటప్పుడే - ఐదోక్లాసులోనే కవిత్వపు బుగ్గ పుట్టినది. 1942లో నెల్లూరు పంటల ఆ ఆల్లూరు వచ్చి సాహిత్య రసికులు - అల్లంపాటి రనుణారెడ్డి, కాటంరెడ్డి రమణారెడ్డి గార్ల అండన జీవిత లత ననవేసి పూచినది. అక్కడ రామకృష్ణ ఉన్నత పాఠశాల ఆధ్యాత్మిక దేశారాధన వాసనల అలవరచి వివేకానందస్వామి పాదపద్మాలకు మొక్కులిడజేసినది. బుద్ది పుండరీకం విష్పారినది! 1949లో ఎస్‌.ఎస్‌.ఎల్‌సి. పబ్లిక్‌ పరీక్షలో 600 మార్కులకు 508 సంపాదించి, సంయుక్త మదరాసు రాష్టంలో, ఆ క్లాసులో ప్రప్రధముడుగా ఉత్తీర్ణుడైనాడు. 1946లో “నేతాజీ” పద్యకావ్యం వ్రాసినాడు. కవితాశాలి క్షేత్రంలో ఇది మొదటి కారు పంట. అయినా పొల్గుగింజలు లేని నిండు పంట! 14వ ఏటనే రెడ్డి జీవితవల్లరి పూచిన ఈ సురభిళ సుమాన్ని నెల్లూరు ఆంధ్రసభవారు ఆఘ్రాణించి సమ్మానించినారు. 1949-51లో నెల్లూరులో వెంకటగిరి రాజాగారి కాలేజిలో ఇంటర్‌ చదువు. 1953-21వ ఏట అధ్యాత్మిక జ్యోతి - “వివేకానందుడు” అనే పద్య కావ్యరచన, రచనకు నన్మానాలు; శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి, ఇంద్రగంటి హనుమచ్చాస్త్రి గారల ప్రశంసలు. ఈ కావ్యం చదువుల రాణికి ముంజేతి చిలుక 12 మొగలిరేకులు

1956లో వివేకానందుడు - మదరాసు విశ్వవిద్యాలయంలో పార్య గ్రంథమైనది. కవితాలక్ష్మి ధనలక్ష్మిని ప్రసాదించినది.

దేశసేవారాధన; యువ కాంగైను కార్యదర్శి నాయకత్వము.

1951-55లో మదరాసు గిండీ ఇంజనీరింగు కాలేజీలో చదువు.

1955-57లో పి.డబ్బ్యు.డి. శాఖలో ఉద్యోగం. ఈ సాహిత్య రసికునికి (పైరవి గీతం వ్రాసిన) ఉద్యోగం గిట్టుతుందా?

1957-61లో ఉస్మానియా యూనినర్సిటీలో అధ్యాపకుడుగా భాగ్యనగర్‌ చేరినాడు.

శ్రీమతి సరస్వతిని (నెల్లూరు ఆనం పద్మనాభరెడ్డి పుత్రిక) గృహలక్ష్మిగా చేపట్టి త్యాగయ్య చెప్పిన మహారాజై; ఆ ఇల్లాలు నోములపంటగా డా॥ జయశ్రీ, డా॥ రాజశ్రీ, కు॥ ఉషశ్రీ, కు॥ సంధ్యశ్రీ నామధేయులైన వుత్రికలను బడసి సంసార సుఖం అనుభవిస్తున్నాడు.

1959లో ఖండకావ్య సంపుటి “కాంతి చక్రాలు” ప్రచురణ.

1961-79లో వరంగల్‌ (ప్రాంతీయ ఇంజనీరింగ్‌ కళాశాలలో ఆచార్యుడుగా శిష్యకోటికి ప్రీతిని గూర్చినాడు.

1961లో వరంగల్లులో సిద్దార్ధ నగరుకు గడ్డ ఎత్తిన తన గృహ నిర్మాణ కౌశలానికి ఏరువాక సాగించినాడు. (రైతుబిడ్డ గదా!)

1974-77లో హైదరాబాదులో సరసమిత్రుడు, సుప్రసిద్ధ న్యాయవాది పర్వతరెడ్డి బాబుల్‌ొరెడ్డితో కలిసి సిద్దార్థ హోటల్‌ నిర్మాణము, నాంపల్లిలో “నందనం” అనే ఒక పెద్ద ఇండ్ల లోగిలిలో శతగృహ నిర్మాణం చేసి, సుఖవాసాలు కల్పించి గృహస్థుల

గ భా

ఆనందింపజేస్తున్నాడు.

1965-68లో ప్రత్యేక ఉన్నత విద్యకు ఇంగ్లాండు చేరి ఆ సీమ చదువులో 510012] 2081060128 శాఖలో డాక్టరేట్‌ (పి.హెచ్‌.డి.) పట్టం పొందినాడు. దీనితో విద్యా సముపార్డనా పాత్ర నిండి పార్టి పారినది. మొగలిరేకులు 13

1979లో హైదరాబాదులో “చైతన్యభారతి” అనే ఇంజనీరింగు అధ్యయన సంస్థను స్థాపించి, దానికి ప్రిన్సిపాలై సిద్ధిగల ్రసిద్ధికి వచ్చినాడు. తాను నేర్చిన విద్య విద్యార్ధులకు పంచిపెట్టుతూ, విద్యాదాత అయినాడు. ఈ సంస్థకు అధ్యక్షుడు - న్యాయమూర్తి కొండా మాధవరెడ్డి గారు.

వ్రాతకాడు : గ్రంధరచన మాలకాండారెడ్డి నెత్తురులోనే పారుచున్నది. వ్రాయను అలవాటు పడిన చేయి ఊరుకుంటుందా? సవ్యసాచిగా వ్రాసి ప్రచురించిన గ్రంధాలు, వ్యాసాలు : ఇంజనీరింగు విషయికమైనవి 32 - జాతీయ అంతర్జాతీయ పత్రికలో వెలువడినవి. “చౌక ఇండ్లు కట్టుట”అనేది ప్రత్యేక విషయ గ్రంథము. ఆకాశవాణి ప్రసంగాలు చాలా గలవు.

1981లో రెడ్డి కవితాలత పూచిన సరికొత్త పూవు ఈ “మొగలి రేకులు. ఇంకా ఎన్నో వసంతాలు ముందున్నవి. కాల కీలితంగా పూస్తుండగలవు. ఈ తీగ ఎగబ్రాకుచునే ఉండును గాక.

కళాప్రపూర్ణ నెల్లూరు మరుపూరు కోదండరామిరెడ్డి అ2డడడ్తాాజఅు అ్నవాయ్తా... 14 మొగలిరేకులు

మూచూపు

అంటే మూచూడటం. అలా ముక్కుతో చూస్తే ఈ మొగలిరేకుల్లో సువాసనా ఘాటూ రెండూ కనిపిస్తాయి. అందుకే ఈ కవితాగుచ్చానికి రచయిత పెట్టిన 'పేరు సార్ధకం.

ఇందులోని గీతాలన్నీ భావ కవితాయుగానికీ, అభ్యుదయ కవితాయుగానికీ నడుమ సాగిన సంధి సమయంలోనివి. అందుకే వీటిలో భావ కవిత్వపు సువాసనా, అభ్యుదయ రచనల ఘాటూ ఆస్వాద్యమవుతున్నాయి. అ విధంగా కూడా దీనిపేరు సముచితంగా ఉంది.

కేవలం సువాసనను తీసుకుంటే నీరసమే మిగులుతుంది. ఘాటును మాత్రమే స్వీకరిస్తే ఉక్కిరి బిక్కిరైపోతాం. రెండింటినీ సమానంగానే సమాదరించాలి.

భావ కవిత్వంలో లేని సామాజిక స్పృహ అభ్యుదయ కవిత్వంలో లభ్యమవు తుంది రచయితలో ఉన్న సామాజిక చైతన్యాన్ని నేనభినందిస్తున్నాను.

ఇందులోని ఎన్నెన్నో గీతాలలో వ్యంగ్య వైభవం గోచరిస్తుంది. ఆ వైభవమే కవిత్వానికి, జీవితానికి ప్రాణం.

“కవిత్వం అంటే ఏమిటి?” అని ్రల్నిస్తే “ఏమిటి?” అనే ప్రశ్నే జవాబుగా మిగులుతుంది. కవిత్వాన్ని ఎంతోమంది ఎన్నో విధాల నిర్వచించారు. మామట్బకు చెళ్ళపిళ్ళవారి నిర్వచనం బాగా నచ్చింది. “జ్ఞాపకం ఉండేది కవ్వితం, మరిచిపోయేది చెత్త అన్నాడాయన. ఇందులో ఎన్నో గీతాలు పఠితలలో శాశ్వతముద్ర వేసుకొంటా యనడానికి నాకు సందేహం లేదు.

దీనికి కృతిభర్త యం. ఎస్‌. రెడ్డిగారు నాకు చిరకాలం నుంచీ ఆత్మీయ మిత్రుడు “మల్లైమాల”గా సహజకవి. కవిగా లబ్బప్రతిష్ణుడు.

ఈ దాంపత్యం మూడు పువ్వులు, ఆరుకాయలుగా ఘాటైన సువాసనలు వెదజల్లగలదని నేను వేరే చెప్పనక్కర లేదు. చికాగో శ్రీశ్రీ 24-5-81 కక మొగలిరేకులు 15

నా స. ల ప్‌ న. రా ర! య ర టో న. న్‌ సం లో ల్‌ స య ర సా రా. య న నీ ప - న డా. స్‌ మ ర బౌ నం వ న ప | ర లు హం లో సం న ల. ! ప ౯ ( సి నం న. వ. |. య క శ న. య ర రో స గంస్తహ లు సభ పే మా? పా. ల. రస! న రంల య సం! ప అల వం జయమే

మల్లెమాలకు స్వాగతం. “మొగలి రేకుల” శోరణమ్ములు సొగసుగా మెయి నింపుకొని నా మనను ముంగిలి యిదిగో నీకయి మల్లెమాలా! ఎదురు చూచెను కదలిరమ్మిక పరిమళమ్ములు పదపదమ్మున పాదలగా విందువై రసబంధువై యిట విడిదిసేయుము తిరముగా. నీవెక్కడ వెలసితివో నేనెక్కడ మొలచితినో ఇరువుర ముడివేసెనయ్య సరస సాహితీబంధం మొగలి రేకులందు నిలిచి ఎగసిపోని గంధం. పలుకులోన గలదు సెలయేటి గలగల మనసులోన గలదు మల్లెమాల సిగను గలదు నేడు “మొగలి రేకుల” చెండు అందమంతనీదె సుందరన్న! ఉండేల కృతికర్త మొగలిరేకులు 17

ఉండేలకు రెండే మాటలు ముద్దులొలుకు బుల్లి మొగలిరేకులతోడ నిత్యనూతనముగ నిలుచురీతి

చెలిమికలిమి నడుమ సేతువు నిర్మించి

మంచి పెంచి మనముత పంచినావు.

అంతియేకాక ప్రతిఫల మడుగకుండ

కట్టడము మీద పదిమంది కనులుపడెడు

తోరణద్వార తీరాన పేరుచెక్కి

యెల్లచనవులు నాముందు చల్లినావు-

ఇంతచేసినందు కేమీయగలవాడ

మంచి మరచిపోని మనసుదక్క

ఇచ్చినాడ దానినేనాడొ గుదిగ్రుచ్చి

తిరిగి అడుగనట్టి షరతుమీద.

కనుకను చిజఖుకానుకగా

అణువణువున వెల్లివరియు ఆనందముతో

వినయాంజలి ఘటియించెద

కొనుమా ఉండేల మాలకొండారెడ్డీ॥

మల్లెమాల కృతి స్వీకర్త 18 మొగలిరేకులు

నే కోరే దీపావళి ఇది కాదోయ్‌! ఇది కాదోయ్‌! నే కోరే దీపావళి! నాడెపుడో గోపాలుడు నరకుని పరిమార్చెనంట! వీరనారి సత్యభామ విల్లమ్ములు పెట్టెనంట! చీకటి లోకాల వెల్లు గేఖలు ప్రసరించెనంట!! నరకుడు మరణించెనా? నరకం నశియించెనా? నిజంగా నరలోకం విజయం సౌధించెనా? అయితే ఏమిటి యీ అంధకార మేఘావళి!! ఎటుచూచిన నరకాసుర పటు భీకర నటనాలే! కరువు బరువుతోడ కృంగి కదలలేని మానవులే! ఎందులకీ వినోదాలు ఇంటింటా ప్రమాదాలు!! మనసులోని చీకట్లను మాయించే చిచ్చుబుడ్లు తరతరాల దారిద్ర్యం తరిమివేయు టపాసాలు మొగలిరేకులు కం

జగమంతా మాగర్షోగిన

సమయమె నా దీపావళి

భామలెల్ల వీర సత్య

భామలుగా విశ్రమించి

ఇంటిలోని నరకాలను

గెంటినపుడె దీపావళి! ప్రతి వదనం స్నేహ పూర్ణ పాత్రికయై నవ్వులాలికి, ప్రతి హృదయం దీప శిఖా ప్రభయై ప్రాభవము చూపి భాసించిన అనాడే ప్రజావళికి దీపావళి!

అమాడ2తాాాకాలు అలామహ్తా.. 20 మొగలిరేకు ఆం

విశ్వ సహోదరి అనుక్షణం వేదనలో అనారోగ్య యాతనలో మూల్గుతున్న వైద్యశాల మురిసిపోయి మైమజవగ దరహాసము రువ్వెదవే! తరుణీ! నీవెవ్వతెవే!

(ప్రేమ చూపి పరిచరింప

ప్రియుడెవ్వడు నీకిక్కడ?

కడుపు తీపి చూపింపగ కన్నబిడ్డ లెవరు నీకు? అనురాగం ఒలకబోయ అన్నదమ్ములసలె లేరు అవ్యాజ శ్రేమతోడ అఖిల జనుల సేవింతువు

ఓ విశ్వసహోదరీ!

ఓ (్రేమ నుధారురీ! పాలకేడ్చు పసికూనకు జోలపాడు తల్లివై ఆర్తినున్న ప్రియనాథుని ఆదరించు సాద్వివై ముసలి తండ్రి పరిచర్యకు విసుగు కొనని బిడ్డనై ప్రతియింటను గోచరించు వాత్సల్య స్వరూపిణీ!

మొగలిరేకులు న.

ఇతడు కుష్టురోగి సుమా చీమును నెత్తురు కారెడు జీవమున్న కశేబరము ఈగలు సైతము వీనిని ఏవగించుకొని పోవును దగ్గుకు బొక్కెడు రక్తం కక్కడు క్షయరోగి అతడు అతని గాలి సోకునంచు ఆప్పులె దరి జేరరారు పుట్ట కురుపుతో ఎపుడో గిట్టెడు నిర్భాగ్యుడితడు విషజ్వరపు కోరలతో విలవిల తన్నుకొను నతడు ఎటు చూచిన మృత్య్యుకేళి ఎటు విన్నను ఆర్త రవము నరక ప్రతిరూపమనగ నడచెడు వైద్యాలయమును చల్లని నీ చిరునవ్వున స్వర్గముగా మార్చితివే కాయమెల్ల గండ్లు చేయు కజకు నూదిపోట్లు సైచి కాలకూట విషము బోలు కటిక చేదు మందు త్రావి బ్రతుకు బాట చివరిదాక పయనించిన బాటసారి నాదరించి చేరదీసి జీవితమ్ము మీది ఆశ చిగురింపగ జేయునట్టి నీ మృదుహస్త స్పర్శకు నీ మాతృ డ్రేమ సుధకు 22 మొగలిరేకులు

ఏది సాటి వచ్చునే!

ఎవడు విలువ కట్టునే!

ఓ యువ పరిచారిణీ!

ఓ నిత్య సుహాసినీ!

మానవ సేవా పునీత

మహిత దివ్యజీవనీ! పగలు రేయి పోరుపెట్టు పసిబిడ్డను విసుగుగొనవు కన్నతల్లియైన గూడ కసిరికొట్టు కోపముతో కనని బిడ్డలందింతటి కనికరమది యేలనే?

ఒక్కనాటి సుఖమునకై

ఒక్కయేటి దుఃఖమ్మున

పారలుచున్న పురుషుడొకడు

అతిగ మెక్కి జీర్లింపక

ఆయాసము జెందునొకడు

జీవితమ్ము మీద రోసి

చాన సిద్ధమయ్యె నాకడు

ప్రమాదాన కాలు విరిగి

పలవించెడు దీనుడొకడు

సమబుద్ధిని సర్వజనుల

సరసజేరి కొల్బెదవే!! తుంటరి యువకుడు నీపై కొంటెచూపు విసరు గాక అసూయతో స్వార్ధజగతి అపనిందలు వేయుగాక చలియింపక వెనుదిరుగక సాగిపామ్ము నీ త్రోవను

మొగలిరేకులు 23

“నైటింగేల్‌” కన్యామణి నడచిన నీ దివ్యపథం మానవులకు పూజ్యతమం మహౌదార్య సంభరితం[॥! గాయపడ్డ హంస నెత్తి కట్టుగట్టు గౌతముడూ, నేలబడ్డ జింకపిల్ల లాలించెడు భరత మౌని పుడమి మీద నీరూపున పునర్జన్మ మెత్తిరేమొ! తళతళమను మల్లెపూల వెలివెన్నల దుస్తులతో అడుగడుగున ప్రాణభయం తుడిచి వేయు నడకలతో, అంచరాణివోలె నీవు అల్లనల్ల కదలిరాగ చంద్రరేఖ వోలె నీవు చల్ల చల్ల సాగిరాగ కలనిలోని క్షతగాత్రుల కరణినున్న రోగార్తులు కొలనులోని కలువలట్లు కలకల వికసించిరే! ఓ నవీన వైద్యాలయ సరోమరాళ భామినీ! ఓ రుజార్త హృత్కువలయ శరత్కాల విభావరీ! బాధాతురులకు అమృతము పంచిపెట్టు మోహినీ॥ అమడడాడ్తాజఅ అామాకోపు. 24 మొగలిరేకులు

తెలుగు తల్లి గ ఏం చేస్తున్నావమ్మా? ఎక్కడున్నావమ్మా? కడుపున పుట్టిన బిడ్డలు కలిసిమెలిసి ఉంటారని ఢిల్లీకోట జయించి ఎల్ల రాజ్యమేలు తారని కలిమి బలిమి పండిస్తారని కలలు కన్నావు కదూ! అన్నదమ్ముల తీరుపోయి అసలు మానవతే పోయి అనరాని మాట లంటుంటే వినలేక వింటున్నావా! “అజంతా” చిత్రాలు వ్రాసిన చేతులు హైదరాబాదు గోడలమీద “ఖజురహో” చిత్రాలు వేస్తే చూడలేక చూస్తున్నావా? ప్రతొపరుద్రుణ్ణి తురకలు పట్టుక పోయిననాడే చెట్టుకొకరు పుట్టకొకరై చెదరిపోయిన నీ బిడ్డలు పరపంచల శతాబ్దాలు బ్రతికి చెడ్డ నీ కుజ్జలు తమ నెత్తురు ఏతమెత్తి త్యాగఫలం గంపకిత్తి మొగలిరేకులు 25

అందరూ ఒకటై వచ్చి అందాల “భాగ్యనగరం” చొచ్చి ఇంతా పదమూడేండ్లే! ఇంతలోనే “ముసలం” ఎందుకు పుట్టిందా అని అంతులేని శోకంలో అలమటించి పోతున్నావా? అమ్మా! నిజంగా ఇది తమ్ముడికి పుట్టిన బుద్ధేనా? అతణ్గీ ఆవరించి యున్న అలవికాని సైతానులదా? “నిజాం” నిరంకుశ పాలనలో “రజాకార్ల” హత్యాకాండలో గిజగిజలాడిన తెలంగాణా తమ్ముడు విజయవాడ చేరిన నాడు ఆదరించిన అన్నలనేనా చీదరించి పామ్మంటున్నాడు? తమ్మునింట అన్న పెత్తనమా? కమ్మగా ఉందని మెక్కడమా! వేజుపాటు ఒక్కటే తప్ప వేలుబాట లేదంటాడా? నాగార్జున సాగరాన్ని నడిమికి చీల్చమంటాడా? చీడ పురుగు పట్టిందని చెట్టునే నరకమంటాడా? ఆవేశంలో ఉన్నాడు తమ్ముడు ఆహారం మానినాడు కుజ్దడు ఒడి చేర్చి బుజ్జగించి ఓదార్చుటే మార్గమమ్మా! 26 మొగలిరేకులు

ఒకే సంస్కృతి తీగపై వికసించిన గులాబీని రేకు రేకు విడదీయాలని రేపెట్టిన వారెవ్వరు? ఒకే గొంతుతో తేనెలు ఒలికించే తెలుగు పాటకు అపత్రుతులు కల్పించే అసూయా పరులెవ్వరు? “చార్‌మినార్‌"పై వెలసిన తెలుగుల తేనియ పట్టుకు చిచ్చుపెట్టి దాగుకొనే శిశు హంతకు లెవ్వరు? నీ తనయులు కారమ్మా! నిజమని తెలిసికొవమ్మా! నీ రక్తం పంచుకొన్న నీ ఊపిరి పీల్చుతున్న నిక్కమైన తెలుగు వీరు లీ నీచ కార్యం చేయరమ్మా! కాకతీయుల కోటలో ఏకశిల అలాగే ఉంది బమ్మెర పోతన భాగవతంలో కమ్మదనమేమీ తగ్గలేదు హంపీ నగర శిథిలాలు “అల్లసాని” కవితారీతులు అంధ్రుల గత చరిత్రకు అనవాళ్లుగా నిల్చే ఉన్నయ్‌. నన్నయ అక్షర రమ్యత తిక్కన కవితా శిల్చ్పం మొగలిరేకులు 27

చిన్నయ్య మిత్రలాభం మన్సులో కలిసి పోలేదు. గౌతమీకృష్ణా పినాకినులు గతులు తప్పి నడవలేదు క్షణకాలపు పొంగులే సహజన్ముల విడదీశాయి. "పేరుపెట్టి నీ కన్నల్ని పిలువమ్మా ఒక్కసారి నీ చల్లని ఒడిలోపల నిలుస్తారు బుద్ధిమారి. (తెలంగాణా ఆందోళన నందర్భంలో ఆంధ్రప్రభ 22-6-/969లో ప్రకటించినది./ అమాడ2్తాాంఅ అవవ. 28 మొగలిరేకులు

అమ్మ ఎం చేస్తున్నది? అమ్మ ఏం చేస్తున్నది? తెలుగమ్మ ఏం చేస్తున్నది? ఈడొచ్చిన కొడుకులు ఇంటికి పెత్తందారులు పంట చేని కాడ పాడి అవు కాడ వాటాలు కుదరక ఒండొారుల నమ్మక పంట తగలేస్తుంటే పాలొలక బోస్తుంటే వారించే శక్తి లేక వల వల యేడుస్తున్నది!! “చార్మినార్‌” పై వెలసిన తెలుగుల తేనియ పట్టుకు చిచ్చుపెట్టి స్వార్థపరులు శిశుహత్యలు చేస్తుంటే మథువు చింది మూసీనది మలిన జలం పాలైతే కండ్లుండియు చూడలేని కబోదియై నిల్చ్బున్నది!!! ఎడమగట్టు కుడిగట్టని ఎదలో భేదం చూపక కొంగు తగిలిన మేరకు బంగారం మొలిపిస్తూ మొగలిరేకులు 29

పయనించే కృష్ణమ్మ్ము _ పలనాటిలో మంటలు చూచి బండతో తల కొట్టుకున్నది కాండచుట్టా తిరుగుతున్నది ఆమె గుండెలో దాచిన అమృతమయ స్తన్యధార అనుగు బిడ్డలకు దక్కే అదృష్టం కలదా అని అవేదన పడుతోంది!!!

తండ్రి మాట రాజ్యం

త్యాగం చేసిన రాముడు

అన్నకొఅకు అన్ని వదలి

అనుసరించిన లక్ష్మణుడు

విహరించిన తన తీరంలో

పదవులకై సహజన్ముల

ప్రతి దిన యుద్దాలా అని

వింతగా చూస్తున్నది

వెల్లువల గోదావరి!!! “పాలవంచ"”లలో విద్యుత్‌ కీలా సుందరి ముందర వాలి సుగ్రీవుల వలఠె వాలం త్రిప్పే వీరులపై బాణమెక్కు పెట్టినాడు భద్రాచల రామయ్య పక్కుమని నవ్వినాడు ప్రక్కనున్న లక్ష్మయ్య!!!

(వ్రత్యేకాంధ్ర ఆందోళన నందర్భమున ఆంధ్రప్రభ నవంబరు 1972లో వ్రకటించినది, మడతలు అలవవన్తామాా 30 మొగలిరేకులు

ఆంధ్రకేసరీ! స్వాగతంబు!! ధిక్కారంబు సహింపంజాలనని యుద్రేకంబుతో గుండెపై చాక్కాదీసి తుపాకిగుండ్ల కెరగాంజూపించి, ఆంగ్లేయ భూ భుక్కుల్‌ దిక్కులు చూడ గర్జిల్లిన నీ యుద్దండతా స్ఫూర్తియే దిక్కై వెల్ళెడి నాంధ్రపొరుషము పృథ్విన్‌ ఆంధ్రకంఠీరవా! తెలుంగున్‌గడ్డకు! భేరునిల్పిన సమిద్ధీరుండ నన్‌ గద్దెపై నిలుపంజాలకపోయిరే యనుచు జింతింపన్‌ బనేమయ్య.౬ యీ యిల, సామాన్యులకున్‌ లభింపని ప్రజావృత్సింహపీరంబుపై6 గొలువుందీరితి వంతెచాలు నలుదిక్కుల్‌ మొైక్కులర్చింపంగన్‌. మదమున్‌బట్టిన యీ నిజాము జులుమున్‌ మక్కాకుంబంపించి, త త్పదఘాతంబుల!( జూర్ణ్షమయ్యెడు జనాభానెల్ల రక్షించి, భూ విదితంటైన స్వరాష్టవాంఛకు ఫలాప్తిన్‌ గూర్చి పాలించుకో6 గదవయ్యా! తెలంగాణతోడ మన మాగాణంబు నాణెంబుగన్‌. మును “జమీందారి” ఖాండవనము. గాల్బ నీవు పదునిడ్డ శస్త్రాస్త నిచయమెల్ల దస్తరపు టంపపాదులందు పస్తులుండి నవయుచున్నది సంధించు నరుండు లేక! అడ్డుతగులు మహేంద్రుల నడ్డగించి సన్నుభారానంగుమిలెడి సన్నరైతు కడుపుచిచ్చుకు సంతృప్తి నిడెడివాండు ఆంధ్రఫల్లున! వేజొక్కం డవనిలేండె? భరత జనయిత్రి నినుంగన్న పరమస్తాధ్వి! అను! గుందమ్ములు ముక్కోటి తెనుంగువారు జగమెజింగిన బ్రహ్మతేజస్వివీవు స్వాగతం బాంధ్రకేసరీ! స్వాగతంబు. అల్లూరు, నెల్లూరు జిల్లా వి. మాలకొండా రెడ్డి 1948 ప్రధాన కార్యదర్శి, విద్యార్థి కాంగ్రెస్‌ మొగలిరేకులు 31

రాతియుగం రాతియుగం పోయిందట రాకెటీయుగం వచ్చిందట చరిత్రకారులు చెబిడే ధరిత్రి జనులు నమ్మాలట! గుళ్లు గోపురాలు రాళ్లు గుడిపై శిల్పాలు రాళ్లు గుడిలోపల వేంచేసిన గొప్ప దేవుళ్లు రాళ్లు, షాజహాను నిర్మించిన తొజమహల్‌ చలువరాళ్లు హిమాలయం మంచురాళ్లు ఇలాతలం పసిడిరాళ్లు. విద్యార్థులు బస్సులపై విసిరేవి రాళ్లు పడుచుపిల్ల ఎదురైతే పైన పడేవి రాళ్లు. నువ్వూ నేను తినే బియ్యంలో తెల్ల రాళ్లు పువ్వులాంటి చంటి బిడ్డ కిడ్నీలో గులకరాళ్లు. క్వీన్‌ ఎలిజబెత్తు కిరీటంలో మెరిసేరాళ్లు అంగనల ఒంటినిండా బంగారులో పొదిగిన రాళ్లు. 32 మొగలిరేకులు

దొంగలు దొరలూ కోరీవి బంగారపు ట్‌ీటుకరాళ్లు అసలును మించిన లాభాలకు ఆధారం తూనికరాళ్లు. ప్రతిచోటా మహామంత్రులు ప్రతిస్టించేవి పునాదిరాళ్లు మహాత్మునంతటి వాళ్లను మరుగునపెట్టేవి సమాధిరాళ్లు దారి పొడుగునా మనకు దర్శనమిచ్చే మైలురాళ్లు వీథి వీధినా నాయకుల విగ్రహాల పోతరాళ్లు. బ్రతుకు కొరకు కార్మికుడు పగులగొట్టేవి కొండరాళ్లు పట్టభద్రులచే సైతం పని చేయించేవి జీతపురాళ్లు. నరునికి నరునికీ మధ్య గిరి గీచేవి సర్వేరాళ్లు గిరిదాటిన సోదరుని శిరసు పగలగొట్టేవి అవే రాళ్లు. అందాల చంద్రునిలో కూడ అన్నీ కటిక రాళ్లు అంతగా ప్రయాసపడి అమెరికనులు తెచ్చినవి రాళ్లు. మా22జ్రాాజాఅు అబిమాన... మొగలిరేకులు కన.

ఆశ్రుతరృణం కృష్ణమూర్తీ! అపర భగీరథ మూర్తీ! స్థిరమై నిల్చిపోయింది నీ కీర్తి! తెల్లు పౌరుషానికే వన్నె తెచ్చింది నీ స్ఫూర్తి! అనాడు దుర్దినం - అఖిల భారతావనికే అపళకునం! కార్మాగిలు మదపుటేనుగు కట్లు క్రెంచుక విహరిస్తోంది కనకదుర్గా వాహనం గట్టిగా గర్జిస్తోంది ప్రచండ ప్రవాహ వేగంతో పరుగులిడుతోంది కృష్ణాతరంగిణి ఉత్తుంగ తరంగ ధాటికి ఊగిపోతూంది ఇంద్ర కీలాద్రి చలించిపోతూంది సమస్త ప్రాణికోటి చలించలేదు నీవు- తన దారి కడ్డు వచ్చిన ఆనకట్టపై ఆగ్రహించి ఒళ్ళు విరుచుకు పడింది సుళ్ళు తిరుగుతోంది కృష్ణవేణి! కసుమని లేచిన కాలనర్బాన్ని అవలీలగా పట్టబోయే మంత్రవేత్తలా అడుగు ముందుకు వేశావు కాలింది మడుగులో కాళీయుని శిరసెక్కిన బాలగోపాలుని ప్రాఢి వహించావు 34 మొగలిరేకులు

ఫలించక పోతేనేం నీ యత్నం? భళీ! అనిపించుకొన్నావు నేస్తం! మరణించలేదు నీవు మరణం పిరికిపందలకే కాని మహావీరులకు లేదు సుమా! నీ సజీవ జల సమాధి నుండి నిత్యం జన్మిస్తున్నారు విజ్ఞాన వీరులు బంధిస్తున్నారు కృష్ణవేణిని బతెకిస్తున్నారు నాగార్జునుని నిన్ను బలిగొన్న అ కృష్ణా జలాలు నిల్కడ వహించి తెల్లుతల్లి ముంగిట 'నిలిచి ముత్యాల తుంపురుల ముగ్గులు పచరించి మరుభూముల మరకతాలు మొలిపించిన నాడే నీ పవిత్రాత్మకు శాంతి నిఖిలాంధ్ర భువికి ప్రశాంతి కర్మవీరా! నీకిదే మా అశ్రుతర్పణం కార్యశూరా! నీకిదే సహస్ర నమన్సమర్చణం. అందుకో మా శ్రద్దాంజలి ఆనంద స్వర్గధామం నుండి పనీపాటా లేని ప్రాత స్వర్గంలో పచారుచేస్తూ బ్రతుకగలవా నీవు? శమజీవులలో శ్రమజీవిగా సంచరించిన నీవు సురాపానంతో పొర్లుతూ తేలుతూ శృంగార భంగిముల నభినయించే అప్పరాంగనల మధ్య అడగలవా? జలజల ప్రవహించే చదలేటి యిసుక తిన్నెల పై పిచ్చుక గూండ్డను కాదు పెద్ద ఆనకట్టలు కట్టి ఉంటావు పరిమళ పొరిజాతోద్యానాల మధ్య ఫల వృక్షాలను పచ్చని పైర్లను కూడ పండిస్తుంటావు. మొగలిరేకులు 35

నాక లోకంలో విప్లవం నీవంతు నర లోకంలో అభ్యుదయం మా వంతు ఒ

దివికి భువికీ మధ్య తేడాలు తాలగిద్దాం

దివిని భువిగా భువిని దివిగా మార్చేద్దాం నీ సృతిచిహ్నంగా నేడే కైకొంటున్నాం నిర్విరామ కార్యదీక్ష నీ అసమాన సాహసమే మాకు నిరంతరం శ్రీరామ రక్ష!

952లో శ్రీ వేపా కృష్ణమూర్తి, చీఫ్‌ ఇంజనీరు, విజయవాడ దగ్గర కృష్ణానది ఆనకట్టను రక్షింవబోయి వీరయరణం పొందిన దుర్వార్త విని) అమంాడాణాాలంలు అమా... 36 మొగలిరేకులు

విక్రమ సింహపురి

మొలగొలకుల బియ్యపు పన పలు వరుసలలో హసింప పటువాళ్చతురుల్‌ వలెవాటుతోడ వత్తురు పలువురు నెల్లూరు సీమ పల్లెల కావుల్‌.

ఇది విక్రమ సింహపురం

ఇది నిత్య కళాకేంద్రం పెన్నానది చిగురు టిసుక తిన్నెలపై విహరించే వన్నెలాడు లున్నారిట కన్నెత్తిన ప్రమాదమట! మైకాజఖేడులు సంపద మైకముతో వరువెళ్తే “బ్యూకులు” కలవిట వానికి “ట్రేకు”లతో పనిలేదట!

మెల్లగ ప్రవహించుతోంది! తల్లివోలె పెన్నానది

చల్లగ పయనించుళోంది! పంటచేలపైని గాలి

వరి వెన్నుల పసిడినగలు ధరిస్తుంది ధరా రమణి

తళతళ “మైకా” రేకుల వెలుగుతోంది పుడమిరాణి. భక్తహృదయ నవశిరీష పరిమళ సుమళతల్చ మెక్కి పవ్వళించియున్నవాడు పువ్వుల రంగయ్యసామి సవతితోటి పోరుమాని చాంచల్య గుణమ్ముమాని సంసారం నెరపుతోంది సంపదల పూవుబోణి.

అరణ్యాన వదలబడిన ఆంధ్ర మహాభారతాన్ని

తెనుగు తోటలోన నాటి తీయదనం పొదుచేసి

పిండిన రన మొలుకునట్టి కండగలుగు చెఅకు గడగ

తీర్చిదిద్ది పోషించిన తిక్కయజ్వ మందిరమిది.

మొగలిరేకులు ష్‌

కవితా రాజ్యమే కాదు ఘన సామ్రాజ్యం సైతం కలం బలంతో జయించి కానుకగా సమర్పించి మనుమసిద్ధి నృపునిచేత “మామా” అనిపించుకొన్న మహానీయుడు కవిబ్రహ్మ విహరించిన దేశంబిది. గౌతమీ పినాకినుల కవితా తోయములు కలిపి ఆంధ్ర రసిక హృత్సీమల ఆనందం పండించిన ప్రబంధ పరమేశ్వరుండు ప్రభవించిన మండలమిది కొఅకరాని ప్రాగల్బపు కొబ్బరికాయల నిచ్చట వేదం వేంకటరాయడు భేదించెను శ్రమలకోర్చి అతని కలం సృష్టించిన ప్రతిభానిథి “యుగంధరుడు” ఢిల్లీ సుల్తానులనే తల్లడిల్ల జేసినాడు. ఆతని మంత్రాంగమును అలించిన “"పేరిగాడు” కోకతీయ సామ్రాజ్యం ఘనముగ పాలించినాడుః॥ నిఖిలాంధ్ర కళారామం నిత్య వసంతమున దేల కవికోకిల కంఠమెత్తి గానమ్మొనరించె నిచట అతని “పానశాల” దూరి అందినంత మధురసమ్ము కైపెక్కగ త్రాగినారు గడిదేరిన రసికులెల్ల॥ పగతురచే ఓడిపోయి పారివచ్చు ప్రాణ పతిని నులకమంచ మడ్డుపెట్టి జలకమాడగా బిల్చిన వీరాంగణ మా యూరికి గారాబపు ఆడబడచు. తన యెమ్ములె యిటుకలుగా తెలుగుతల్లి కొక సౌధం తన రక్తం తైలముగా తెనుగుజాతి కొక దీపం కట్టించిన ముట్టించిన “పొట్టి” వంశవర్ధనుండు పుట్టినదీ త్యాగసీమ మెట్టినదీ భాగ్యసీమ. ఆంధ్ర సాహితీ యమునా సైకతాల విహరించుచు శాంతినికేతన ప్రశాంత భావరురుల గ్రుంకులిడుచు ప్రాభవ మురళీధరుడై భారత బృందావనాన అభ్యుదయ మధురగీతిక లాలపించు “గోపాలుడు” 38 మొగలిరేకులు

పాతికేండ్లు సింహపురిని పాలించినళక్తి “ఏ.సి.”

కావుమన్న వారికతడు ఘనవిద్యుద్ధీప రేఖ

చావుమన్న వారికతడు షాకు గొట్టు మెజపురేక. తిక్కన కవి దైవమ్మను తిక్కవరపు రామిరెడ్డి తనను వలచి వచ్చినట్టి ధనలక్ష్మికి ప్రియుడతండు పాత్రదాన భాగీరథి ప్రభవించు హిమాద్రియతడు.

అమాడళాలఅల అహాన్తము. మొగలిరేకులు పం

గూబల రాజ్యం రాజ్యం చేస్తున్నవి రాకాసి గూబలు " రాత్రియే సత్యం, నిత్యం అనుకొని చీకటిలో చేసిన తప్పులు లోకానికి తెలియవని ప్రజాస్వామ్య కోకిల గొంతును పగబట్టి నులిమేస్తున్నవి. పశుబలాన్ని ఉసికాల్చి 'ప్రతిపక్షి గూట దూరి పసి కూనల్ని సైతం కసిగా కొరికేస్తున్నవి. ఆగ్రహాన్ని పట్టలేని అనాటి అశ్వత్థామలా పుట్టబోయే శిశువును కూడా మట్టుపెట్ట చూస్తున్నవి. నిదురించే అమాయకుల తుది అరపులు వినరాకుండా పరుగెత్తే శరణార్థులు తిరిగి చూచు శ్రమ లేకుండా మారణ హోమం చేస్తున్నవి శాంతి జపం నటిస్తున్నవి. నదులలో ప్రవహిస్తున్నది ఉదకము కాదు ఉడుకు నెత్తురు నీళ్ళపై తేలుతున్నవి పెల్లగిల్లిన మానులు కావు 40 మొగలిరేకులు

కుళ్ళిన మానవ కళేబరాలు

ఇండ్లలో పాయ్యిలు కాదు

ఇండ్లే మండుతున్నవి

నర రక్తం త్రాగి త్రాగి

ఎరుపెక్కెను బంగాళాఖాతం

నరమాంసం మెక్కి, మెక్కి,

అజీర్తిపడె అగ్ని దేవుడు

సాక్షులై చూన్తున్నవి

లక్షల నక్షత్రాలు

కళ్ళ నీళ్ళు పెట్టుకున్నవి

బీళ్లైన మహాక్తేత్రాలు. ప్రజాస్వామ్య రక్షణకై ప్రతిన గొన్న రాబందులు ఏమి జరుగనట్టు, ఎరుగనట్లు వేషాలు వేస్తున్నవి.

మిగిలిన ఎముకల కోసం

గుటకలేస్తూ కూర్చున్నది

గుట్టమీద గుంట నక్క

శాంత్య హింసలంటున్నది

చేవ లేని పావురాయి. ఈ దారుణ కృత్యాలు ఈ పిశాచ నృత్యాలు ఎంత సేపో సాగవులే రాత్రంతా చీకటి బొగ్గుల రగులుకొన్న సంధ్యాజ్వాలలు భగ్గు మనుచు మండక మానవు

మొగలిరేకులు తే

కరకర సూర్యుడు పొడిచే గడియలింక రాకపోవు గూబల బింకాలు సడలి గుహలో దూరకపోవు. (బంగ్లాదేశ్‌ విమోచన యుద్ధ నందర్భంలో - 7977) వమడడాడ్రాాలలు అజచమాలా- తై మొగలిరేకులు

బంగ్లాదేశ్‌ పుట్టిన రోజు ల

పదహారు డిసెంబరు రోజు

బంగ్లాదేశ్‌ పుట్టినరోజు

పాకిస్తాన్‌ క్రూర నియంత

పాపాలకు ఆఖరు రోజు!!! ఢక్కాలో ధర్మవిజయ ఢంకా మోగించిన రోజు ప్రజార్ణవం అనందంతో పరవళ్లు త్రొక్కిన రోజు!

“జిన్నా” రక్త్రహస్తాలతో

జీవం పోసిన జరాసంధుని

భారతభూమి భీమసేనుడు

బద్దలుగా చీల్చిన రోజు!!! ఇందిరా చాకచక్యం ఇండియా (ప్రజా సమైక్యం రూఢీగా మన చరిత్రలో బుజువు చేసికొన్న రోజు

ప్రజాస్వామ్య రక్షణకై

ప్రతినగొన్న మహాదేశం

మేకవన్సె పులియే యని

లోకానికి తెలిపిన రోజు! దూడగడ్డికి చెట్టెక్కే ప్రోడతనం ప్రదర్శించి అమెరికా నౌకాదళం అఖాతంలో దిగిన రోజు

మొగలిరేకులు జ

న్యాయానికి శిరసు వంచి

నడచుకొనే భరత భువికి

నిజమైన స్పేహితులెవరో

నిరూపించినట్టి రోజు!!! పిట్టలవలె “శాబరు” జెట్టుల కొట్టిన మన “నాటు” విమానం నాటు సరుకు కాదు సుమా అని చాటుకొన్న గొప్ప రోజు!

“గాజీ” జలాంతర్జామిని

నాజూకుగ హతమార్చిన

విశాఖ నౌఖా శక్తిని

విశ్వం గుర్తించిన రోజు! స్వయం శక్తి లేకుండా జాతి బ్రతుక జాలదని పరాశ్రయం ఎవరికైన ప్రమాదమని తెలిపిన రోజు!!!

భారతీయ వీర మరణ

ప్రతిజ్ఞలు చెల్లిన రోజు

వీరమాతలై వీరపళ్సులై

భారతాంగనలు వెలిసిన రోజు!!! ఒక్క కోటి నిరాశ్రయుల మొక్కుబళ్ళు తీరిన రోజు చిక్కని నెత్తుటి జల్లులు ఒక్కసారి ఆగిన రోజు!

ప్రళయ కాల దీర్చ రాత్రి

బళ్లున తెలవారిన రోజు

ఒక్క లక్ష గ్రుడ్ణగూబలు

చిక్కుపడిన వెలుతురు రోజు!

య! మొగలిరేకులు

వీర రక్త కాసారంలో విజయపద్మం మొలచిన రోజు నవమాసాల బరువు తొలగి నవరాజ్యం పుట్టిన రోజు!!! గ డిసెంబరు 1977 అమ జజాంంల అలానా మొగలిరేకులు శక్‌

మడివేలు మాసినట్టి చీర మాటికి బండపై మోదుచున్న చాకి ముసలివాడ! ఉదుకవోయి! జగతి యుగయుగమ్ముల నుండి కుదురుకొన్న మురికి వదలిపోవ. మైల బట్టలుతుకు మడివేలువని నిన్ను పరిహసించు వారి కెజుక లేదు చదువరులను మించు చాకలియన్న వా క్యమ్ములోని వాస్తవమ్మ సఖుడ! అల ప్రతాపరుద్రు డరులచే జిక్కగా గడ్జెనెక్కినట్టి ఘనత నీది పేరిగాని నాటి సొరస్యపున్‌ద్రాడు వివిధ రూపములను వెలయు నేడు. భితి యొకింత లేక రఘు

వీరుని కొల్వున, జానకీ జగ న్మాత పవిత్ర శీలమున

మచ్చలు చూపగ బూనినాడు నీ జాతి సహోదరుం డతని

సాహసమేది స్వతంత్ర భారత క్మాతలమందు ధర్మగుణ

చర్చలు చేసెడు నాయకాళికిన్‌! నీరదావృతమైననీలాంబరమ్మును

కౌముదీ జలముతో గడుగునెవడు చంద్రికా సరసిలో శరదభ్ర శకలముల్‌

పిండి, గాలికి ఆరవేయునెవడు

46 మొగలిరేకులు

దెసమొలతో నున్న తీవపూబోండ్లకు చిగురుచీరల నందజేయు నెవడు భూదేవి పదముల బౌరలాడు కడలేని కథఢలి కుచ్చెళ్ళను మడచునెవడు యుగయుగమ్మున కొక్కమా రుదయమంది కలుష హృదయాల నమృతాన గడుగు నెవడు విశ్వకర్త అతండు నీ వృత్తివాడు ఇంత గౌరవ భాగ్య మింకెవరి కబ్బు! ఏ గొంతు కోసిరో ఈ తడిగుడ్డతో నెత్తురు మరకల నిండి యుండె, ఏ రోగి మీదిదో ఈ పాతకంబళి చీము నెత్తురులతో చివికి యుండె, ఏ లంచగొండిదో ఈ రహస్యపు జేబు హేమ సౌరభముల నీనుచుండె, ఏ సినీతారదో ఈ పయ్యెద చెజంగు మృగమద రేఖలు మెజయుచుండె, అన్ని నీ బానలో ముని వన్నె మార్చి వెలికి వచ్చును గత చరిత్రలను దాచి పుడమి పాపాలు తనలోన గడిగివైచు గాంగ సలిలమ్ము నీ యింట గలదు సుమ్ము ఏనుగు తోలైన ఎన్నాళ్ళు కట్టును పరమేశ్వరుడు శుభ్రపణచకుండ హేమాంబరమునైన ఎన్నాళ్ళు ధరియించు పద్మనాభుం “డిస్రి" పట్టకుండ కావిగుడ్డలనైన ఏ విధిదాల్లురు ముని పుంగవులు నీట ముంచకుండ “నైలాను” లగు గాక ఏ లీలదాల్తురు భూజనుల్‌ మడతలు పోవకుండ మొగలిరేకులు 4

శివుడు వసియించు కైలాస శిఖరమైన పరమపదమైన వనమైన పురమెయైన గడియ జరుగదు ఈ సేవలడుగకుండ త్రిజగదభినుత కైంకర్య! రజకవర్య! నీవు యత్సించుచో నిండు పున్నమి జేని యెడదపై పెనుమచ్చ తుడువగలవు నీ చేతి కందెనా నీలాంబరమ్మును జాడించి తెల్లగా సలుపగలవు నీవు సేవించుచో నీలకంరుని కంఠ విషనైల్యమునె మార్చి వేయగలవు నీ చాకి బండపై నిమిషమాగిన, వర్ష జలధరమ్ముల రంగు వెలిసిపోవు ప్రత్యహమ్ము మైలపడు నేటి మా వేష ములను చెవులు పట్టి, మురికి వదల గొట్టి వ్రేలగట్టు దిట్ట, వసాధ్యమ్ము లేదు నీకు రజక సోదరుండ! పొలము కాపుల స్వేద జలధారలో నాని అట్టగట్టిన నూలు పుట్టములకు, శత్రుకోటి నెదిర్చి క్రతగాత్రుడగు వీర మౌళి రక్తారుణ చేలములకు, యంత్ర భూతాల మధ్య శ్రమించు కార్మికు మస్‌పట్టిపోయిన వసనములకు, ఎల(ప్రాయపున్‌ జంట వలపు కౌగిళ్ళలో నలిగిపోయిన పట్టు వలిపములకు, జీవములు పోసి బిగియును జిగియు గూర్చి, తిరిగి సమయాన క్రీవ అందింపకున్న గడియలోన ముస్తాబయి కదలుటెట్లు! తీరికేలేని యీ నాటి పౌరజనులు. శై మొగలిరేకులు

పీతాంబరుని బిళ్చి పిల్లనిచ్చిన మామ గజచర్మధారికి గరళమిచ్చె, దొరవేషమునకు విందుల నొసంగిన గేస్తు చింపిగుడ్డల వాని సీత్కరించె, అద్దెగుడ్డల వాని కర్థాసనంబిచ్చె కౌపీనధారిని కసరికొట్టె, జలతారు ముసుగున్న శిలను దైవమ్మనె త్రోవ కడ్డమ్మైన తొలగదన్నె వలువలను బట్టి లోకాన విలువ హెచ్చు, వలువలకు విల్వ హెచ్చు నీ చలువ వలన, అట్టి నీ చేతి చలువ మహత్ష్వమెణుగు ఘనులకే గద నేడు సత్కార సభలు. “సినిమా”కు సిద్ధమై చీర మంచిది లేక యింటి కోడలు సంశయింపసాగి, ఉడుపులు మాసెను బడికెట్లునే బోదు నని చిట్టి కుజ్జడు హఠము పెట్టె, దవ్వుల పయనమ్ము తగిన దుస్తులు లేవ టంచు ఉద్యోగి చింతింపసాగె, సఖుడిష్టపడు చీర సమయమ్మునకు లేమి కొంగ్రొత్త వధువు గగ్గోలు పడియె ఎపుడు వచ్చునొ మడివేలు ఎపుడు చలువ మడత లందించునోయని మా గృహమ్ము వేయికన్నుల నీకయి వేచియుండె జాగు తగదోయి చాకలి! సాగిరమ్ము! లలనామణుల తనూలతల నంటి నటించు సరిక్రొత్త కుసుమగుచ్చముల కొన్ని, సరసుల మేలిబొజ్జల మీద మిసమిసల్‌ వాటించు చిగురుజొంపములు కొన్ని

చిన్నబాలల పైడి వన్నె యంగములపై ప్రొకెడు కనకాంబరములు కాన్ని,

పండు వృద్ధుల మేనికొండనెత్తమ్ము ల లంకరించెడు శాద్వలములు కొన్ని

నీవు కొనితెచ్చి ముంగిట నిలిచినంత

ప్రతిగృహాన వసంత శోభలు చెలంగు

ప్రతి ముఖమ్మున చంద్రికా ప్రభలు మొలచు

వన్నియలు తేడ! చాకలి చిన్నవాడ!

అమడడాడ్రాాఅు అంమనన్తాలు. 5 మొగలిరేకులు

అ కృష్ణవేణి

అనాదిగా అవని పుట్టిన దాదిగా ఒయ్యారపు నడకలతో సయ్యాటల ఉఊరుకులతో సాగిపోయే కృష్ణవేణీ! ఆగలేవా పరుగుమాని?

నీవు ఆగినచోట నిలుచు నందన వనులు

నీవు తాకినచోట మొలుచు మరకత మణులు

నీవు దూకినచోట మెఅయు విద్యుల్లతలు

నీవు ఆడిన చోట కురియు స్వర్థాక్తతలు! నీ శీతల జీవన స్పర్శ కొజకు నీ అమృత హృదయాలింగనం కొకు బడలిన ఒడలితో బరువెక్కిన ఎడదతో నిట్టూర్పులతో నిలువుగాళ్ళతో తరతరాలు చివరియాశతో ఎదురు చూచుచున్నది యావదాంధ్ర జగతి॥

నీ నడకల మలుపులతో

'నవేసికొన్నది తెలుగుల చరిత్ర

నీ ప్రచండ ప్రవాహ వేగంతో

కలిసి పాంగింది మహాంధ్ర శౌర్యం

నీ అలల గలగలల పాటలలో

శ్రుతి కలిపి పాడింది తెలుగు శారద.

మొగలిరేకులు వ్‌]

అజేయులైన ఇక్ష్వాకుల అశ్వమేధయాగ హవిస్సు అచార్య నాగార్జునుని అమూల్య విజ్ఞాన వయస్సు రాయల అంతఃపుర కాంతలు హోయిగ జలకాలాడిన పన్నీరు బహమనీ సుల్తానులు పట్టపగలు హత్యచేసిన విజయనగర పౌరుల వేడి నెత్తుటి జల్లులు బాలచంద్రుని రక్తతిలకం మాంచాల పసుపు కుంకుమ అన్నీ కలిసి పోయినవి నీలో! జొన్నక్తూడ్త చవిచూచ్చిన శ్రీనాధుని చాటువులు నాగమ్మ నాగుబాము ప్రగ కు బూడిదైన కాప్రురాల గోడులు పలనాటి క్రో డీపుంజుల పౌరుషగాధలు టహ్మనాయున్స చాపకూట్టి సిద్ధాంత బోధలు అన్నీ విన్నాను నీవు! నీవు తము యింటి కోడలు కావాలని నీలాల 'పైరుల నిసువృలక్రు పాలిచ్చే నిత్యయౌవన్య్య పచ్చి బాలెంతవుగా మారాలని నీ అందాల అలల ఉయ్యాలలపై తేమ బాలల ముత్యాల తెప్పలు తేలి ఊగాలని కలలుగన్న తెలుగుజాతి సాష్టాంగపడింద్ష నీ క్ర డ్డుగా చలియింప్తన ఆనకట్టగా

• మొగలిరేకులు

మిన్నులు తాకే ఈ ఆనకట్ట ఇన్నూలు కోట్ల రూపాయలకట్ట నీ జీవన సాగరానికి చెలియలికట్ట!! ఎందరి కార్మికుల కండలు కరిగిన జీవశక్తి ఎందరు సాంకేతిక నిపుణుల మేధాసంపత్తి ఎన్ని మహాయంత్ర భూతాల అశ్వకశక్తి ఎందరు గుత్తదార్ల కార్యాసక్తి, యుక్తి పునాదిగా వెలసిందో ఈ మహా నిర్మాణం పుడమిరాణి కొక రవ్వల ఒడ్డాణం!! ఈ నిర్మాణ మహాయజ్ఞంలో ధనరాసులు అజ్యధారలైనవి కొన్ని గుండెలకు పండుగైనది కొన్ని కండలకు ఎండుగైనది జనపదాలు మునిగినవి ఘనశిల్పాలు తేలినవి కొండలు పిండియైనవి పిండి తిరిగి బండలైనవి ఆంధ్రుల బొక్కసం అప్పాల పాలైనది ఆంధ్ర కర్షకలోకం అశలు పెంచుకున్నది అంతా నీ పేరుమీదుగా జరిగిపోయినది!! మహారాష్ట్రల యింటబుట్టి మహారణ్యాల త్రోవబట్టి శ్రీశైలం మల్లన్న శిరస్సు నభిషేకించి ఇంద్రకీలాద్రి నొరసి కనకదుర్గ కాళ్లు కడిగి కడలిజేని కలిసికొనగా ఒడలు మరచి పరుగెత్తే నిను నంది కొండకు చుట్టూ బందీగొ చేశారని ఉగరూపం తాల్బకు ఉవ్వెత్తుగొ లేవకు మొన్నటి వంతెనలాగ తన్నకు మా అనకట్టను!! మొగలిరేకులు 53

శివుని జటా జూటంలో చిక్కుకున్న జాహ్నవిలా నాగార్జున సాగరమై ఆగుమిచట కాంత తడవు అభినవ భగీరథుల వెంట అఖిలాంధ్రం చుట్టి రమ్ము సాగరునకు నీకు మధ్య సాగుతున్న ప్రజయగాధ ఈనాటిది కాదని ఏనాటికి పోదనీ ఎటుగుదు మమ్మా - కానీ విడువము నిన్ను దొరసానీ!! అవునులే... అలల చేతులెత్తి పిలుస్తున్నాడు అరాటపడుతున్నాడు-నీ ప్రియుడు అయినా తప్పదులే ఆంధ్రుల ఆతిథ్యం నీకు!! అవిగో... అటుచూడు నెట్టెవారిన రేగడి నేలలు కట్టు నడవని కటికి బీడులు “అంబా” అని అరుస్తున్నవి ఆకొన్న అవు లేగల్లా ఒక్కమారు పాదుగుచేసి వర్షింపుము అమృత ధార అఖిలాంధ్ర మహాజనులు అనుభవింతురు తనవిదీర!॥ అమడడడడ్తాాిణుఅల అలవమనన్తా వశీ మొగలిరేకులు

పైరవి పైన రవి క్రింద భువి మధ్యనున్నది పైరవి. ఇల్లాలి పెదవికి చప్రాసి పదవికి ఈనాడు చేయాలి పైరవి సామాన్యులకది పెద్ద కాఅడవి చాతుర్యవంతులకు రతనాల దీవి. ప్రజా ప్రభుత్వ గోపాలుడు పలికించే పిల్లన గ్రోవి అధికార గోపికాంగనలకు ఆనంద ఖైరవి అమాయక ప్రజల బ్రతుకమ్మ పాటకు అంతులేని పల్లవి పైరవి. బాలునిక్రైనా గోపాలునిక్రైనా యంత్రికైనా ప్రధాన మంత్రిక్రైనా కనుల కగపడకుండా వెన్నపూస రాయడం పైరవి. కత్తులు రయుళిపించకుండా మెత్తగా కోయడం 'పైరవి. శివునాజ్ఞ లేకుండా చీమైనా కదలదు 'పైరవి లేకుంటే సైలే కనిపించదు జోలపాట లేకుంటే బాలుడు నిదురింపడు శాలువైన లేకుంటే సత్కవి పద్యం వ్రాయడు. మొగలిరేకులు కక

గుళ్ళో దైవానికి నైవేద్యం పైరవి

బళ్ళో పంతుళ్ళకు పై జీతం పైరవి

పాలిచ్చే గేదెకు పచ్చిగడ్డి పైరవి

పర్మిటు వ్రాసే చేతికి పచ్చనోట్లు పైరవి.

'పైరవి సర్వాంతర్యామిని

'పైరవి కశామరూపధారిణి.

యుగానికొక్క అవతారంలో

ఉదయిస్తాడు దేవుడు

గడియకొక్క రూపంలో

కనిపిన్తుంది పైరవి.

కొందరికది నవరసాల విందు

కొందరికి మంచి నిషా మందు

కొందరికి అందాల భామల పాందు

కొందరికి ఘజల్‌ పాట

కొందరికి ఖవాళీ అట

కొందరికి చెవిలో మాట

కొందరికి గువ్వల వేట

అందరినీ మురిపించే

అపరంజి బాట పైరవి.

పైరవి మహత్త్వమెరిగిన

ప్రబుద్ధులు కదా మన పెద్దలు

అందుకే మన దేవుళ్ళకు

అనుదినం మేలుకొలుపులు

పంచ భక్ష్యాల కుడుపులు

బంగారు సామ్ముల ముడుపులు

పవ్వళింపులు, జోలపాటలు.

అమడాడ్తాాలలు అవను.

వ్‌ మొగలిరేకులు

దొంగలున్నారు జాగ్రత్త!

దొంగలున్నారు జాగ్రత్త

(తోవ పొడుగునా ఇదే వ్రాత!

తీర్థయాత్రల రైలు బండిలో

తిరుపతి వెంకన్న హుండీలో

కోటలో పేటలో

తోటలో బాటలో

బడిలో గుడిలో

ఫలహారశాలలో

ప్రకటించిన యీ వ్రాత

బహుశా మన జీవనగీత! కోడియై కూసిన యింద్రుడు లేడియై దూకిన మారీచుడు "పేడియై ఆడిన నరుడు పూబోడియైన నారాయణుడు కలిగి మెలిగిన యీ దేశం కాదా దొంగలకు నివాసం!

వ్రేపల్లెలో ఆనాడు వెన్నదొంగ

మాపల్లెలో ఈనాడు పన్నుదొంగ

ఇద్దరూ లక్ష్మీనాథులే

ఇద్దరు లోకాధినేతలే! 'పేదవానికిచ్చు మందులో పెద్దమనిషికిచ్చు విందులో సేటుగారి తక్కెడ పట్టులో సీలు చెదరని ఓట్ల పెట్టెలో దొంగలున్నారు జాగ్రత్త.

మొగలిరేకులు వ్‌

ఘనమైన డిగ్రీ సాధించాడు చదువుదొంగ ధనం పండే పదవి చేపట్టాడు పనికిదొంగ గద్దెనెక్కి యేల్తున్నాడు పగటిదొంగ ఇందరు చేరింది సర్కారు ఏం చేయాలన్నా తఖరారు. మయమూాడాడానాలు అలావవాన2నా 58 మొగలిరేకులు

ఏఎమెైనారు? గౌతమ బుద్ధుడు ఏమైనాడు? “క్రిస్టిన్‌ కీలరు” కామక్రీడల కిటికీ కొక తెరయైనాడు ఏసుళ్రీస్తు ఏమైనాడు? కన్నెల నమ్మే “ఫాదరు” మెడలో “కాసు” మీద మెడ వాల్చాడు. గాంధి తాత ఏమైనాడు? కల్లంగడి ముంగిట బొమ్మై కన్నార్పగ చూస్తున్నాడు పండిత నెహ్రూ ఏమైనాడు? ఎజ్జకోట పాలిమేరలలో ఎజ్జ గులాబిగ మొలిచాడు. పరమ శివుడు ఏమైనాడు? లింగాయతుడై తక్కిన వారిని శ్రుంగదన్ని పొమ్మన్నాడు మహావిష్ణు వేమైనాడు? తిరుపతి కొండల మంగలివాడై తిరు క్రౌరములు చేస్తున్నాడు మహమ్మద్‌ ప్రవక్త ఏమైనాడు? ఖాను రహమానును కొడితే పోనీలే అంటున్నాడు. ప్రజలంతా ఏమైనారు? “బూతు”న పుట్టిన ప్రజాస్వామ్యమును గోతుల్లో పడవేస్తున్నారు. -మాజీ నాయకులేమైనారు? మొగలిరేకులు వ్ర

మతం మార్చుకొని గతం దాచుకొని మహామంత్రు లౌతున్నారు. మహాకవులు ఏమైనారు? నవరసాలు నింపిన “సీసాలు” నయా పైసల కమ్ముతున్నారు. విప్లవ కవులు ఏమైనారు? కత్తులు పట్టే సత్తువ లేక ఉత్తకేక లేస్తున్నారు. విద్యార్థులు ఏమైనారు! విద్య రాక ఉద్యోగం లేక వీధులలో ్రోగైనారు బస్సులతో మిస్సులతో పరిహాసా లాడ్డున్నారు. ఉద్యోగులు ఏమైనారు? జీతాలకు జీవితాలకు “వి” ఖేదం ఎందుకని సమ్మె చేసి జీతాలు సాధిస్తూ ఉన్నారు. మహాహ్రభువు లేమైనారు? కష్టసుఖాల్లో కష్టాలు మీవి సుఖాలు మావి అని క్రమంగా సమంగా పంచుకొన్నారు. అమాడైలాయలు అలకకవానుు- రం మొగలిరేకులు

వివేక శిల మూడు సముద్రాలు భారత భువిని ముద్దాడే చోట కన్యాకుమారి శివునికై గాఢ తపస్సు చేసిన చోట వెలసిందొక గొప్పశిల - ఆ శిలపై వివేకానందుని తల, ఆ శిలపై నిలిచి కల గన్నాడు నరేంద్రుడు స్వదేశం వైపు చూచి విలపించాడు యతీంద్రుడు అతని కన్నీటి వెల్లువలో మున్నీరు మునిగిపోయినది అతని స్వప్నవీధిలో ప్రబుద్ధయై భారత జనత నిలిచినది. అతని రూవు అమెరికాకు పయనించినది అతని చూపు మాతృపదాల విలసించినది అతని వాక్కు దిగంతాల ప్రతిధ్వనించినది అతని కీర్తి భారతమూర్తిని ప్రతిష్టించినది నలుబడి యేండ్లకే కన్నుమూశాడు నరేంద్రుడు నలుబది కోట్ల ప్రజల కండ్లు చెమరింపజేశాడు మునీంద్రుడు ఇనుప కండలు కావాలన్నాడు నరేంద్రుడు ఇనుము కోసం కండలు కరిగిన్తున్నాడు కార్మికుడు పిడుగువలె నుండవలెనన్నాడు నరేంద్రుడు పిడకవలె కాలుతున్నాడు నేటి భారతీయుడు కాలే కడుపుకు మతబోధ వద్దన్నాడు నరేంద్రుడు మతబోధతో కడుపు నింపుతున్నారు కుహనా మునీంద్రులు. (కన్యాకుమారిని దర్భించినవుడు - 1970) యమాడాడ్రాాలణలు అలవాయ్తడు. మొగలిరేకులు 61

రూపాయి ఓ రూపాయీ నీవు లేకుంటే లేదు హాయి నీ చుట్టూ తిరుగుతోంది భూగోళం పగలు రేయి. నీవు చేతిలో ఉంటే ఎంత బడాయి నీవు చేయి జారిపోతే నీతి నిజాయితి అన్ని వస్తాయి. నీవే సృష్టిస్తావు తోబుట్టువుల మధ్య లడాయి అది కోర్టులో వాదించే వారికి నీవే మళ్ళీ కిరాయి. నీవు అమృతమైతే పంచుకోడానికి నిల్చుకొని ఉన్నారు దేవదానవులు నీవు శవమైతే ఆరగించడానికి పొంచుకొని ఉన్నవి రాబందులు. ఆద్యంత రహితమైన ఆకారం నీది వీణానాదం కంటె వినసొంపైనది నీ మోత భగవద్దర్శనం కంటె ప్రయోజనకరం నీ దర్శనం. పరమేశ్వరుడు రెండు రూపాయలు పడవేశాడు ఆకాశంలో పగలును శాసిస్తుందొక వేడి రూపాయి రాత్రిని రమణీయం చేస్తుందొక చల్లని రూపాయి 62 మొగలిరేకులు

అందాన్ని పేమిస్తారు కొందరు చందాన్ని (ప్రేమిస్తారు కొందరు అందచందాల్ని (పేమిస్తారు మరికొందరు అందర్ని 'పప్రేమింప జేయగల అందానివి నీవు ప్రేయసీ ముఖం చంద్రబింబం కాదని ముమ్మూర్తులా నీవేనని ముచ్చటగా వర్ణిస్తున్నారు మహాకవులు నింగిలో చందమామ నీవుగా నీ చుట్టూ చిల్లర నక్షత్రాలుగా నీలమేఘాలుు గాలికి తెపజెపలాడే నోట్ల కట్టలుగా కలలు గంటున్నాడు మా భాయి. అర్చకుని ప్రసాదం అయ్యరు చేతి సాదం మానవుల విద్యా ప్రావీణ్యం మానవతుల యౌవన లావణ్యం కొనగలవు చేకొనగలవు నీవు.

పసివాడు నమ్మె చేసినా

ప్రభుత్వం పన్ను వేసినా

దొంగ కన్నం వేసినా

దొరలు జేబులు తడివినా

అంతా నీ కోసమే! నీవు కదలితే కాపలా సైన్యం చేయి మారితే వేయి రెట్లు ఆదాయం చేయి మారకపోయినా వడ్డీ ఖాయం నీపై నిర్మించిన నేటి బ్రతుకు కార్థానాలో మనుషులు మరలుగా మారిపోయారు మనుషులు మనసులకు విడాకులిచ్చారు.

మొగలిరేకులు 03

ప్రతి మనిషికీ ఖరీదు ప్రతి మనిష్‌ మనీషకు రసీదు ప్రతి మనిషి మరణూనికి దస్తావేజు ఇది యీనాటి రివాజు. అమాడాడైానఉు అలంషకమాననుం- రడీ మొగలిదేకులు

గీతలోనే ఉంది గితలో నే ఉఊంది జాతి భవిష్యత్తు అందరికెలా తెలుస్తుంది అది టీకాకారుని సొత్తు. చేతిలో సిరులిచ్చే గీత చెట్టుపై రసమొలికే గీత నుదుట తిరుచూర్ణం గీత జేబులో భగవద్గీత మనకు చైనాకు మధ్య మక్‌మోహన్‌ గీత! ఈ గీతల మధ్యలో ఇరుకుకొన్న భారత జనతా! గీతల లోతులు తెలిసి చేతలకు దిగేదెప్పుడు? అరుగుమీది సాముద్రికుడు అదృష్టం నీదేనన్నాడు అదృష్టాలు పంచేవానికి అర్థ రూపాయి ఫీజు దేనికి? గీతలో ఏమన్నాడు కృష్ణుడు? పాతకుల పీకల్ని కోత కోయమన్నాడు పీకలు కోసేటందుకు టీకా తాత్సర్యాలెందుకు? దేవుడే పదిమార్లు జీవుడై పుట్టి నప్పుడు మొగలిరేకులు 65

దేవునికి జీవునికి మధ్య కోవెల పూజారులు దేనికి? సకల జీవులు భూదేవి సంతానమైనప్పుడు ఇరుగు పారుగు దేశాలకు ఇనుపగోడల హద్దులు దేనికి? కర్షకుని నాగేటి గీత కలదు సుమా అందు నీ సౌభాగ్య సీత శాస్త్రజ్ఞుని కలం గీత చంద్రుని చేరవేస్తుందా వ్రాత విప్లవ శస్త్రవైద్యుని కత్తి గీత విషమ సమాజ దుర్మాంసాని కది చేయగలదు కోత! అమాడాడాాాయఅు అలంనవానన్తాం 656 మొగలిరేకులు

వశ్వకవి ఓ రవీంద్ర మహా కవీంద్రా! “ఓ రసాంబుధి పూర్ణచంద్రా!! భరత జననీ నిత్యపూజకు పసిడిగంట త్వదీయ గీతిక సర్వ మానవ జారికే ఒక గర్వహేతువు నీదు పుట్టుక! పది శతాబ్దులు మూగవోయిన భారతోర్వీనందనంబిదె మధురమగు నీ కుహూ రవమున మాజుమైోగినది! ఉపనిషత్‌ హిమశైలమును డీగి ఉర్విదూకిన గాంగ రురివో! భరతభూమిని తిరగి రసమయ భావనామృత సాగరములో ఓలలాడగ జేయవచ్చిన కాళిదాసుడవో!! విశ్వ సాహితి మేరుగిరిపై వెలసినవి నీ అడుగుజాడలు మాత్మదేవికి నీ యశోరమ మలచినది ముత్యాల మేడలు కళాదేవత నీదురూపై కానుపించినది!! ఆకసమె రంగస్థలమ్ముగ ఆడు నీ అతిలోకనుందరి మొగలిరేకులు 67

ఊర్వశిని గని బ్రహ్మబుషులే ఊగిపోయిరిగా!! నీదు మేధా గిరి తటంబున నిర్ణమించిన రస తరంగిణి భవ్య “గీతాంజలికి విశ్వము పరవశంబయ్యెన్‌।! కథలు చెప్పుచు కదలు నొకపరి కదను ద్రొక్కుచు ఉరుకు నొకపరి భక్తి తీవ్రావేశ పరవశ భావమున నటియించు నొకపరి!! నీదు లేఖిని పోకడలు వర్ణింప మా తరమా? కుంతి గుండెల కరుడు గట్టిన అంతెబుంగని పుత్రశోకం ప్రభునికై ప్రాణాలు వదలగ బాసచేసిన కర్ణురోషం కజకు మాయని కొత్తదనమున కనులు గట్టితివి! కచుని నిశ్చల కార్యదీక్ష కలికి వేడిన పేమభిక్ష నీదు లేఖిని తగిలి జగమున నిలిచి పోయినవి! భారతీ చరణ మంజీర నిక్వాణముల్‌ పాదలె నీ లేభిని కదలినపుడు, ఉపనిషన్మధు ధార లుప్పాంగి పారలెనీ చేతోంబుజము వికసించినపుడు, మలినంజ మబ్బు పింజెలు మ్రానుపడి చూచె నీ హస్తమున కుంచె నృత్యమాడ, 68 మొగలిరేకులు

అంతరిక్షమున అనంత తారకలు వీ నులు విప్పి వినె నీవు గళము విప్పి, వ్యాస వాల్మీకి కాళిదాసాది కవులు తీవలై మగు వీణ నీ జీవితమ్ము మధుర భావనానంద వార్నిధుల జగము నోలలాడించి పోయితివో రవీంద్ర! కనజాలితివి నీవు కటికి “కాబులివాని” మదిలోన వాత్సల్య మధు రసమ్ము వినజాలితివి సాంధ్య విహగ కరూజితములో నిఖిలేశు మధుర సందేశములను, పఠియించినావు (ప్రాభాత ప్రఫుల్ల పు ప్పములోన భగవంతు ప్రణయ లేఖ సత్కరించితివి అచ్చపు బ్రేమ నెదురేగి మృత్యువు జగదీశు భృత్యుడనుచు భువిని వసియించి, అవలీల దివిని దాకి నరునకును విశ్వనేతకు నడుమ మేలి పాలవెన్నెల బాటలు పఅచినట్టి అమరకవి! రవి! నీకు జోహారులయ్య!! సకల లోకము స్వర్ణభాజనముగాగ చంద్ర సూర్యులు కర్చూర శకలములుగ కాలపురుషుడు నీకు నివాళియొసగె విశ్వకవి! మాదు పూజల విలువ యెంత? అమాడాడ్తాణణయి ఉందాము మొగలిరేకులు 69

నే కోరిన ఆఅ ఉగాది

నే కోరిన అ ఉగాది

నిత్య శుభమ్ముల పునాది

ఇది కానే కాదు

ఇంకా రాలేదు గున్నమావి క్రొాంజిగురాకులు కోకిలముల కుహూ నాదములు మల్లెపూల గుబాళింపులు మదపు తేటి పాట సొంపులు వేప పువ్వు పచ్చడులు వ్రేలాడే ద్రాక్ష గుత్తులు ఈయలభేవు నాకానందం చేయలేవు నా “ఉగాది”ని!!

తెలుగు బిడ్డ భారతావనికి

వెలుగుచూపు మేధానిధియై

తెలుగుసీమ సకల జనాళిని

అలరించెడు అన్నపూర్ణయై

విలసిల్లిన ఆ తేదీ"

తెలుగు తల్లికాక “ఉగాది”! పండుటాకు చీరలన్నిటిని పారవైచె తీగలు సైతం ప్రాత తాటియాకుల మధ్యనె పడియున్నది భారత జనత ఇంక చంద్రుని మచ్చను జఉంకయనుచు వాదింపక

70 మొగలిరేకులు

మనుజుడు కాలం వెంబడి మారిననాడే “ఉగాది” అదే సుమానా “ఉగాది” అఖండ చిజ్ఞాన' వీధి!

'ప్రతి మనిషి జీవపూర్ణ

పారిజాతమై సుమింప

ప్రతి హృదయం ్రేమామృత

భాగీరధియై స్రవింప

భువినే దెవిగా మార్చిన

నవ వసంతమే “ఉగాది! హిందూ సాగర తరంగములు హిమవన్నగ నవ తుషారములు నులివెచ్చని కౌగిలింతలో కరగిపోయి పులకించిన వాడే భారత జాతికి “ఉగాది” భావి నవోదయ ఉగాది!!!

అఖిల దేశ ధరాధిపులు

అహింసా దివ్యవాణి

అవధానము తోడ విన్న

ఆ క్షణమే మన “ఉగాది”

భారత సంస్కార వేది

ప్రపంచ శాంతి ప్రసాది!!!

మాడాడావలు అమాయక. మొగలిరేకులు క.

గడ్డికోసం గడ్డికో సి శ్రవాలని దొడ్డకొడవలి చేబట్టి గట్టుమీద నడుస్తున్నా చుట్టూ పరికిస్తున్నా. నన్ను చూచి నవ్వింది గడ్డి నాతో మాట్లాడింది గడ్డి “గడ్జికోసం వచ్చావా? బిడ్డా! నా మాట వింటావా? “కుతుకలు కోయగలవే కాని మా బ్రతుకులు కోయగలవా నీవు తరిగే కొలది మీదికి పెరిగే లక్షణం మాది కోసేవానికి ధాన్యపు రాసులిచ్చే వితరణ మాది. “నేలతల్లి తొలికానుపు వారసులం, గాలి తోడ ఆడుకొనే గడ్డి పరకలం తలనుదాల్చువారివరో తెలిసికోగలం - మమ్ము కాలరాచువారెవరో కనిపెట్టగలం. “తొలకరి వానజల్లుల తడిసి పులకించి మేల్కొన్న భూమాత మేనిపులకలు మేము సృష్టికర్త సజీవ చిత్ర ఫలకమ్ములో చెలువమ్ము తరగని జిలుగు రంగులు మేము ప్రియతముని రాకకై పృథివీ మహారాజ్జి పజిచిన రత్నకంబళపు మెరుగులు మేము 72 మొగలిరేకులు

తెలిమంచు ముత్యాలు తలమీద దాలిచి బాలభానునికి నివాళి యిత్తుము మేము మండు టెండలలోన మాయమై పోదుము చినుకుపడినంతనే శిరమెత్తి చూచెదము గడుసరి “గెరిల్లా”ల ఘన విక్రమము మాది నిలుపులేక పదాతిదళమట్లు వ్యాపించి గెలుచుకొందుము ఇలాతలము సర్వస్వము పను తుఫానుకు మహావృక్తముల్‌ విరిగినా ఉనికి తప్పక మేము మనికి సాగించేము నడుమనే జనియించి నడుమనే నశియించు తరు రాజవంశాల దరిని బ్రతుకము మేము మము త్రాడుగా జేసి మదపుటేనుగు బట్టి స్వారిగావించు ఉపాయ మెరిగిన ప్రభులు పనియైన పిదప మము పాదాల రాతురు భోగిమంటలలోన బూది గావింతురు. “ఎద్దులావులె కాదు పెద్దమనుషులు కూడ గడ్జిదిన అలవాటుపడ్డ యీలోకాన మేములేకున్న నిమేషమ్ము జరుగదు. “భూమినేలిన దొరలు భూమి దున్నిన నరులు మా కనుల యెదుటనే మా అడుగు జేరిరి మా వ్రేళ్ళ బలముతో మరల జన్మించిరి. అడవిబట్టిన రాము డంగనక్రై యేడ్వ పర్ణశాలను నిక్కి పరికించితిమి మేము రుద్రుని వీర్యమ్ము భద్రమ్ముగా దాచి కార్తికేయుని జన్మ కలిగించితిమి మేము, “పసికందుగా ఏసుప్రభువు మా పాత్తిళ్ళ పెరిగి లోకాలకు కరుణామృతము చిందె మమ్ము మేసిన మహిషమ్ము సమవర్తికి వాహనమ్మై సమవర్తనమ్మును నేర్పె. మొగలిరేకులు 7

“మముదిన్న గోమాత మధుర దుద్ధములిచ్చె

మాపై తృణీకార మతమేలనో మీకు?” గడ్డి చెప్పిన యీసత్యంనా గుడ్డితనం మాన్చింది కొడవలి నా వైపు చూచి కొంటెగా నవ్వింది గడ్జికోయడం మాని కాళ్ళీడ్పుక వచ్చాను.

అడాడిజ్తాానాలు అము. 74 మొగలిరేకులు

పచ్చడి చేద్దాం ద్‌ పచ్చడి చేద్దాం - ఉగాది పచ్చడి చేద్దాం పుచ్చిన యీ సంఘాన్ని పచ్చడి చేద్దాం అందరికి పసందైతే అది చేదైనా తీపందాం. గోంగూర ఆకులైనా గులాబీ రేకులైనా పచ్చడిగా మారినవంటే పరిశీలన కందవు అంతే. జిహ్వకొక రుచి పుజ్టెకొక బుద్ధి ఎన్నాళ్లీ సిద్ధాంతం ఈనాటితో ఆది అంతం. గుడిసెలేని ఒక దీనుడు మిడి యెండను మాడుతుంటే గుడి లేదని ఒక దేవుడు బడా విరాళ మడుగుతుంటే దీనునిలో దేవుని చూద్దాం గుడిసెను గుడిగా మారుద్దాం. మడిలో ఒక బక్కరైతు ఒడలు విరిచి పనిచేసి పిడికెడు బువ్వ కేడుస్తుంటే బడిపేరున ఒక చదువరి మొగలిరేకులు 75

ప్రజల సొమ్ము వమ్ముచేసి

బస్సులు మంటపెడుతుంటే

మిస్సుల వెంటపఢుతుంటే

చదువు “కొనడం” మాన్చిద్దాం

మడినే బడిగా మారుద్దాం. మిట్టపైకి తన రిక్షా నెట్టలేని ఒక బికారి చెమటపట్టి గస పెడుతుంటే పెట్రోల్‌ ధర పెరిగిందని పోట్లాడే ఒక షికారి కారు జోరుగా నడుపుతుంటే మనిషిని మరొక మనిషి మోసే మహాపచారం తాలగిద్దాం కారుకు రిక్షా తగిలిద్దాం చట్టమనే మొసలినోట పట్టుబడిన సామాన్యుడు “లా” వొక్కింతయు లేదని చావుకేక పెడుతుంటే అల వైకుంఠ పురమ్ములోని అధికార చక్రధరులు రాజ్యాంగ సూత్రాలతో రంగుల వల నేస్తుంటే చట్టాలను తొలగిద్దాం - మనుషుల కష్టాలకు విలువిద్దాం భూమి దున్నేవాడిదే- భూమిలేదు దున్నేందుకని భూమన్నకు దిగులవుతుంటే భూమి ఉంది దున్నేటంత భూమన్నలేడు దున్నేందుకని భూస్వామికి సమస్య వస్తే

76 మొగలిరేకులు

భూమికి స్వామి లేడందాం భూమన్నకు పని కల్పిద్దాం. అమా అు అంచనా మొగలిరేకులు 77

ఇదీ నేటి జీవనం

ఏ తీరున అయితేనేం

ఏ పేరున అయితేనేం

ఎదుటివాని చేతి సామ్ము

ఎలా మనకు రావడం? ఇద్‌ నేటి జీవనం ఇహపరైక సాధనం నవనాగరికత చాటున నడుస్తున్న నాటకం.

తలపై శఠకోపముంచి

దక్షిణ కోంను పూజారి

చట్టం చూపించి పన్ను

కట్టుమనెను అధికారి. కత్తిచూపి ఒంటి నగలు ఎత్తుకుపోయే గజదొంగ కడుపు చూపి ఆకలియని కబళమడిగె భిక్తకుడు.

చదువుచెప్పి గురుదక్షిణ

సాధించెను గురువర్యుడు

సరకులు చెయిమార్చిధనం

జమచేసెను వ్యాపారి. అంగభంగిములు చూపి అర్ధం లాగె సినీతార సమసమాజ సంస్థాపనకై చందాలడిగె నాయకుడు.

78 మొగలిరేకులు

కన్నెమెడను త్రాడుగట్టి కట్న నుడిగె పెండ్లికొడుకు కవిత చదివి దుశ్ళాలువ కప్పుమనియె కవిరాజు. నా డాణాంలు అమామ మొగలిరేకులు 709

జగం మారిందా యుగం మారినా జగం మారిందా? "పేరు మారినా - మనసు తీరు మారిందా? అల భారత యుద్ధంలో అంబులు విసరిన నరుడే ప్రపంచ సంగ్రామంలో బాంబులు విసరెను కాదా! కొడుకు కోసం ధృతరాష్ట్రుడు గ్రుడ్డివాడుగా మనలేదా? కాడుకులకై నేటి ప్రభులు గ్రుడ్డిగా నడచుట లేదా! పాండవులను చేరితే పాంచాలి లభిస్తుందని శ్రీకృష్ణుడే కర్గుని చెవిలో ఊదగ లేదా? పక్షాలు మారితే పదవీ కాంత లభిస్తుందని శాసనసభ్యులు నేడు ఆసనాలు మార్చుట లేదా? శల్యుడు కర్ణుని రధమెక్కి సారథ్యం చేసిన దెందుకో ఇంటనున్న బంటు నేడు ఎదిరికి కనుగీటడ మందుకే. 80 మొగలిరేకులు

మయసభలో ఆనాడు మణిమండపా లెందుకో మహాసభలలో ఈనాడు మహాడంబరా లందుకే. బకాసురునికి ఆనాడు బండెడన్న మనిషి ఎందుకో ఏలిన వారికి ఈనాడు ఎందుబోయినా విందు, మని+షి అందుకే! మాడాాడాెాంల అంచ మొగలిరేకులు 81

ప్రాప్తి పిండి ఆరబోసినట్లు పండు వెన్నెల విరిసినవేళ మల్లెలు పరచాను త్రోవలో అల్లన ప్రియురాలు నడచి వస్తుందని ఎదురు చూచాను వేయికండ్డతో ఎదలో చూపులో ఆత్మలో ఆమెను నింపుకోవాలని కాలుక్రింద పూవు లీలగా తగిలిందోలేదో రాలు రప్పలీ కాలిబాట యని వెళ్ళిపోయింది ఆ మిటారి వెనుదిరిగి చూడలేదొక్కసారి. కాటుక పులిమినట్లు కారు చీకటి ముసిరిన వేళ పల్లేరు ముళ్ళు పరచాను దారిలో అల్లరి పిల్లకాళ్లు నెత్తురుమళ్లు కావాలని. వన్నెల చిన్నెల ఆ వగలాడికై ఎన్నడు తపేంచలేదు నేను గ్రుచ్చుకొన్న ముండ్లను విచ్చిన పువు చెండ్లుగా భావించి నన్ను చేర వచ్చింది తిన్నగా ప్రియురాలు! అమడ్తాంద్తాాాాఅ అంమాక్త్యల- 82 మొగలిరేకులు

మనిషిని మోసే మనిషి పుట్టకముందు నవమాసాలు మోసింది పుణ్యమూర్తి నీ మాతృమూర్తి పుట్టింది మొదలు నిన్ను మోస్తున్నాడు పూర్తిగా రిక్షారాముడు గిట్టిన తర్వాత నిన్ను చుట్టాలు మోస్తారో లేదో గిట్టినా గిట్టకపోయినా ఇట్టే మోసేవాడు రిక్షారాముడు. అతనికళ్లు తిరుగుతున్నయ్‌ అతని రిక్షా చక్రాల్లాగే అతని కండ లరుగుతున్నాయ్‌ అతని రిక్షా టైర్లలాగే అతని మేను వర్షించే చెమటబాట్లు ఆ లోకబాంధవుడు కార్చే కన్నీటి బొట్లు. అతని కళ్లు తిరిగి తిరిగి అతని కండలరిగి అరిగి పడిపోతా డొకనాడు పట్టణ రధ్యలో బ్రహ్మరాక్షసి బస్సు చక్రాల మధ్యలో అతణి మోసుకపోతాడు మరొక రిక్షారాముడు. కాటికి, కళ్యాణవాటికి, వేశ్యావాటికి, తాగేచోటికి ఎద్దులా మోస్తున్నాడు ఎద్దుల్ని ఎద్దులాంటి మనుషుల్ని మొద్దుగా మోస్తున్నాడు మొద్దుల్ని, ముద్దు గుమ్మల్నీ ఎద్దులా మనిషి బ్రతికే యీ దేశం మొద్దులా మనిషి నిలిచిన మనదేశం ఎవరికోసం? ఏ గమ్యం కోసం? మాడా అంచనాను మొగలిరేకులు 83

భద్రాచల రామయ్య గోదావరి అదిగో నీ గుడి చుట్టూ ప్రదక్షణించె మధురోదక ధారలనీ మంగళ పొదములు కడిగి. వామాంక మలంకరించె భద్రముగా జనకపుత్రి ఆయుధ సన్నద్భుండై అండనుండె సౌమిత్రి. ఎడమ చేత పెద్దవిల్లు కుడిచేతను వాడితూపు పట్టుకొన్న రామయ్యా! భద్రాచల రామయ్యా! ఎవరిమీద నీ బాణం ఎక్కుపెట్టి నావయ్యా! లఅంకలోన ఆ నాడొక రావణు పరిమార్చినావు కుంభకర్ణు నంత వాని గుజ్టు నిద్ర మాన్ప్చినావు ఇంద్రజిత్తు మాయలన్ని ఇట్టే కట్టించినావు. వేలకొలది ధశకంరులు వెరసిరయా ఈనాడు భూ కన్యను చెఐపట్టి భోం చేయగ బూనినారు. 84 మొగలిరేకులు

కుంభకర్ణులై కొందరు గుఖ్టు నిద్ర నున్నారు ఇంద్రజిత్తులై కొందరు ఇలను దోచుతున్నారు. అందరు నీ గుడికి వచ్చి అభిషేకం చేయువారె ఎటులవీరి గుర్తింతువు ఎప్పుడు తూపు విడిపింతువు? ముసల్మాను తానాషా ముక్తి బొంద జేసినావు ముత్యాల తలంబ్రాలు మైక్కుబడిగ పొందినావు. రామదాసు అప్పుతీర్చి బందిఖాన మాన్చినావు ముస్లిం హిందువుల పేర ముక్కలయ్యే దేశాన్ని ఒక్కటిగా చేసేవా? పరదేశపు అప్పులతో బానిసైన దేశానికి బుణ విముక్తి కూర్చేవా? తండ్రిమాటకై అడవుల దారిబట్టి పోయినావు చాకివాని మాటకొరకు సతిని కానకంపినావు ఆస్తీ కోసమై తండ్రిని హతమార్చే నేటి సుతులు న్యాయమూర్తి తీర్పులనే ఆలింపని జననాధులు. మొగలిరేకులు 85

కొబ్బరి కాయలతో నీ గుడికి వచ్చి నిలిచినారు భజనచేసి అలసిసాలసి పారవళ్య మందినారు. "'సెహబాస్‌ అని నీ వానర సేనలతో జేర్చెదవో! కరకుతూపు వ్రేటున ఆ పరలోకము జేర్చెదవో! అమాాడాండాణాఅు అలానా 86 మొగలిరేకులు

1ందిసెఆ "

ఒకమాట

ఇందలి కవితలు ఇటీవల కవి సమ్మేళనాలలోను, సాహితీ మిత్రుల సమావేశాలలోను, ఆకాశవాణి కార్యక్రమాలలోను చదివినట్టివి. ఎప్పుడో వ్రాసిన కొన్ని కవితలు కూడ ఇందులో చేర్చడం జరిగింది. నేను వరంగల్‌లో ఉన్నప్పుడు (1961- 1979) మిత్రమండలి పేరుతో సాహితీ మిత్రులం కలిసికొనేవాళ్ళం. నేను 1979లో తిరిగి, హైదరాబాదుకు వచ్చినప్పటినుండి “నెలనెలా వెన్నెల” పేరుతో నడుస్తున్న సాహితీ వేదికపై సాహతీప్రియులం కలుసుకొంటున్నాము. ఈ సమావేశాలలో చదవబడ్డ కవితలు సల్తాపాలు కల్గించిన హృదయస్పందనే నారచనలకు మూలం. ఈ కవితలకు “ఒడిసెల రాళ్లు అని నామకరణం చేశాను. పంటచేనీలో మంచపై నిల్బొని కాపు పడుచు పిట్టలపై విసరేరాళ్లు ఒడిసెలరాళ్లు. పిట్టలకు బదులు గట్టునబోయే బాటసారులకు ఒడిసెలరాళ్లు ఒకొక్కప్పుడు తగులుతూ ఉంటాయి. బాటసారులకు కాపు పడుచుకు ఇది సరసం లాంటిది. ఒకప్పుడు విరసం కూడ కావచ్చు. ఇందలి కవితల ఉద్దేశం కూడ అలాంటిదే. సహృదయులు రసజ్ఞులైన పఠితలు ఈ కవితల్లోని సారస్యాన్ని మాత్రమే గ్రహించి వైరస్యాన్ని వదలివేస్తారని నా ఆశ.

ఈ కవితల్ని ఒక చోట చేర్చి ముద్రించాలని కోరిక ఉన్నా తీరికలేని వృత్తి నాది. నాకు సాహితీ బంధువు, ఆత్మీయుడు ఆచార్య తిరుమల కృషి లేకుంటే ఈ కవితలు వెలుగు చూచేవి కావు. అచార్య తిరుమల నాపై చూపుతున్న అవ్యాజ (పేమాదరాభిమానాలకు నేను సర్వదా కృతజ్ఞుణ్గి.

ఈ కృతికన్య జన్మించకముందే వలచి వచ్చిన పెండ్డికుమారుడు నా చిన్ననాటి నేస్తం శ్రీ నర్రా కోటయ్య జీవితంలో ఒడిదుడుకుల్ని, ఎత్తుపల్లాల్ని దాటి మన స్టైర్యంతో ముందుకు పోవడంలో మేమిర్వురం సహపధికులం. ఈనాడు సాహితీ సంసారంలో వియ్యమందుకొంటున్నాం. మా వియ్యం. నెయ్యం మా జీవిత కాలంలోనే కాదు తర్వాత కూడ ఉంటుంది అక్షర రూపంలో. అదే నా హృత్పూర్వక ఆకాంక్ష

ఇట్లు 20-3-1986 ఉండేల మాలకొండా రెడ్డి ]

అభినందన

తొలిప్రాయంలోనే “నేతాజీ” లాంటి పద్యమయ కావ్యాలను రచించి సమకాలీనుల సమాదరణ పొందిన కమనీయ కవి మిత్రులు మాలకాండారెడ్డి గారు. పద్యంలో ఆయన ్రసిద్ధహస్తుడు. మరి వచన గేయంలో కూడా సిద్ధహస్తుడని ఈ సంపుటి నిరూపిస్తున్నది.

మాలకొండారెడ్డిగారి కవితలకు చమత్కారం ఉపిరి. అది శబ్బగతమైనా, అర్ధహితమైనా ఒక విచిత్ర ముద్రను వేసుకుంటూ పోతుంటుంది. అమెరికా దేశానికీ మన దేశానికీ ఉన్న తేడాలను సూక్తుల్లా చెప్పడంలో ఆ చమత్కారం హృదయస్పర్శిగా కన్పిస్తుంది. “ఎలుకలు వచ్చేశాయ్‌”, “బాట ప్రక్కన చెట్టు”, “బతుకు నిజాలు చమత్కార పారమ్యమున్న సరస రచనలు.

శెడ్డిగారి భావుకతకు ఈ సంపుటిలో అనేక పంక్తుల్ని ఉదహరించవచ్చు.

మచ్చుకు ఒకటి రెండు :

“పాదలోని వెదురుబొంగు

మొదలంటా విరిగిందనా నీ బాధ!

రఘురాముని చేతిలో విల్లై

రాక్షసుల్ని పరిమార్చలేదా?”

గొల్లవాడు అనే శీర్షికతో వ్రాసిన పద్యాల్లో సరికొత్త భావన ఉంది. కృష్ణుడు, క్రీస్తు, మావో, గాంధీ అందరూ ప్రజల మందలను కాపాడే గొల్లవారే అని అంటారు. కృష్ణుని గురించి చెప్పిన ఈ పద్యం సరదాగా వుంటూనే ఎంత సమున్నతంగా ఎదెగిందో చూడండి.

“శోల చేత పట్టి గుర్రాల నదలించు

నోటితోనె “గీతి నుడివినాడు

నరుని దట్టి వీర వరుడగునట్లు మే

ల్కొలిపినాడు ఒక్క గొల్లవాడు.” ౭

కవికి కావలసిన భావనాబలం, పాండితీ బలం, బలంగా ఉన్న మిత్రులు మాలకొండారెడ్డిగారు. అభ్యాసగుణానికి పదును పెట్టుకుంటే మరిన్ని మంచి కావ్యాలు రాసే అవకాశం ఉంటుంది. అలా చేస్తారనే ఆశిస్తున్నాను.

ఈ కవితా సంపుటినా మిత్రులు, నిత్యదరహాసముఖులు, సహృదయులు నర్రా కోటయ్య గారికి అంకితమివ్వడం, నా సంతోషాన్ని ఇనుమడింపచేయడం. 31-3-1986 - డాక్టర్‌ సి. నారాయణ రెడ్డి 'హైదరాబాద్‌

౩

తొలి పలుకులు

శ్రీ ఉండేల మాలకొండారెడ్డిగారు సింహపురి సీమ కవిగా సకలాంధ్ర దేశానికి సుపరిచితులు. లోగడ వారు - నేతాజీ, వివేకానందుడు, కాంతిచక్రాలు, మొగలిరేకులు వంటి కావ్యాలు వెలయించి సాహితీ రంగంలో పేరు ప్రతిష్టలను గడించారు. ఇప్పుడు వెలువడుతున్న “ఒడిసెల రాళ్ళు" ఖండకావ్యం. ఈ కావ్యంలోని ఒక్కొక్క ఖండిక ఒక్కొక్క రసగుళిక. ప్రతి కవితా ఖండికలోనూ మాలకొండా రెడ్డిగారికి గల ్రతిభావ్యుత్పత్తులు ద్యోతకమౌతాయి. రెడ్డిగారు వృత్తిరీత్యా చైతన్యభారతి ఇంజనీరింగ్‌ కళాశాలకు ప్రధానాచార్యులు. ప్రవృత్తి రీత్యా కవి.

మాలకొండా రెడ్డిగారు సహజకవి. విద్యార్థి దశలోనే కమనీయంగా కవిత్వం వ్రాసి అనాటి పండిత ప్రకాండులను ఆశ్చర్యచకితులను చేశారు. “బాల సరస్వతి" బిరుదం పొందారు.

వాషింగ్‌టన్‌ సాహిత్య సభలలో తెలుగువారి వాక్ళక్తిని మాలకాండారెడ్డిగారు వారి కవితలో ఎంతగానో ప్రశంసించారు.

“నన్నయ రుచిరార్థసూక్తి

చిన్నయ మిత్రలాభయుక్తి

పోతన్న మధురభక్తి

వేమన్న వేదాంతసూక్తి

ఇన్ని కలిసింది తెలుగు వాక్ళక్తి”

సంఘంలో జరిగే అన్యాయాలనూ, అధర్మాలనూ, కట్టకడకు కల్తీలను చూచి, రెడ్డిగారు కళ్ళెర్ర చేశారు. కృత, క్రేతా, ద్వాపర, కలియుగం అని యుగాలు నాలుగు మాత్రమే మనకు తెలుసు. ద్రష్ట స్రష్ట అయిన మాలకొండారెడ్డిగారు “కలియుగం పోయింది, కల్తీయుగం వచ్చింది" అంటున్నారు. అన్నిట్లోనూ కల్తీచేయడం ఈ యుగ లక్షణం.

“అప్పు కలితీ ఉప్పు కలిత

పాలు కలితీ నీళ్లు కలితీ

ప్రాణం విసిగి చస్తామంటే

పొషాణపు మందులు కలిత” తీ

ఈ కల్తీ నానాటికి విశ్వరూపం దాల్చుతూ ఉంది, అన్ని రంగాలకూ వ్యాపిన్తూ ఉంది. ఈ క్రింది పంక్తులలో సునిశితమైన హాస్యం, చురకలు వేసే వ్యంగ్యం అంతర్లీనంగా గోచరిస్తున్నాయి.

“ప్రజా సేవలో స్వార్థం కలితి

సన్యసించి పోదామంటే

సన్యాసుల్లో సంసారుల కలితీ”

పుట్టుక ఎంత సహజమో, చావు కూడా అంతే సహజం. పుట్టిన ప్రతి జీవి ఏదో ఒకనాడు గిట్టక తప్పదు. కాని చావంటే సంచలించవలసిన పని లేదు. “చావంటే భయమా?” అనే ఖండికలో చావు బ్రతుకులకు నిర్వచనం చక్కగా చెప్పారు రెడ్డిగారు. ఇది వారి తాత్విక చింతనకు తిరుగులేని తార్కాణం.

“కళ్ళు మూస్తే అది చావు

కళ్ళు తెరిస్తే అది బ్రతుకు

భయంతో గుండె జలదరిస్తే అది చావు

ఆనందంతో ఒళ్లు మరిస్తే అది బ్రతుకు.”

“మీరు-మేము' అనే శీర్షికలో బీదలకూ, భాగ్యవంతులకూ గల తారతమ్యాన్ని చక్కగా చిత్రించారు మాలకొండారెడ్డిగారు.

“ఆకలి తీరేందుకు గంజి పుచ్చుకుంటాము మేము

ఆకలయ్యేందుకు సిరంజి పుచ్చుకొంటారు మీరు” భారత ప్రజల ప్రియతమ నాయకురాలైన శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీని ఆమె అంగరక్షకులే హత్య చేశారు. మహాత్మాగాంధీ హత్య తర్వాత అతి దారుణంగా జరిగిన మరో హత్య ఇదే. ఈ విషాద సంఘటనకు మాలకొండారెడ్డిగారి హృదయం ఎంతో ఆవేదన చెందింది. అప్పుడే వ్రాసింది 'అమ్మ మనకింక లేదు' అనే ఖండిక. ఇందిరా గాంధీ హత్యను రెడ్డిగారు కరుణరస భరితంగా వర్ణించారు. ఆమె చేసిన నిరుపమానమైన ప్రజాసేవకు మనం చేసిన సన్మానం ఏమిటంటే - “తుపాకీ గుండ్లతో ఒళ్ళంతా తూట్లు చేయడం” అని మాలకొండారెడ్డిగారు వ్రాసిన పంక్తులు చదువుతున్నంతసేవూ దుఃఖాశ్రువులు నా కళ్ళనుండి రాలుతూనే ఉన్నాయి. వ్‌

ఛందోబడ్గం కాని కవిత్వం వ్రాసి రక్తికట్టించడం చాలా కష్టం. ఇందుకు చాలా లోతైన భావాలుంటేగాని ఆ కవిత్వం రక్తి కట్టదు. మాలకాండారెడ్డిగారు గొప్ప భావుకులు. 'బాటప్రక్కన చెట్టు చదువుతున్నంత సేపూ నాలో నేను నవ్వుకొంటూనే ఉన్నాను. రెడ్డిగారి రచనా సంవిధానం అలాంటిది. ఆయన చమత్కారంగానూ, హాస్యభరితం గానూ వ్రాసిన కొన్ని పంక్తులను పరికించండి.

'పెండ్లికూతరు కొంగు పెండ్లికొాడుకుకి ముడివేశారెందుకు?

ఏటలమీద నుంచి పెండ్లికొడుకు పారిపోకుండేందుకు.

ళల చ్టేం శ ఎవరయ్యా! ఆ లారీ క్రింద పడ్డ వ్యక్తి? “రోడ్డు ప్రమాదాలు - జాగ్రత్తలు" గ్రంధం వ్రాసిన రచయిత్రి. శ్థేం శీల చి

పదేళ్ళుగా అమ్మాయి వయసు పదహారే అంటున్నారు?

ఒకే మాటపై నిలబడమని వకీలు సలహా యిచ్చారు.

ఈనాటి దినపత్రిక ఎక్కడుంచావురా చిన్నా!

నిన్న మధ్యాహ్నం నీ చేతికే యిచ్చానుగద నాన్నా!

'పై పంక్తులు చదివిన ప్రతి పారకుడూ తప్పకుండా నవ్వుకోవాల్సిందే!

“బదుకు నిజాలు” కూడా మిక్కిలి మనోహరంగా చిత్రించారు మాలకొండా రెడ్డిగారు. చిత్తగించండి :

“రాళ్లు తిని అరగించుకొనే నాడు

రాళ్ళేలేవు తినడానికి

పళ్ళెంలో గారెలున్న నేడు

పళ్లు లేవు కొరకడానికి”

సమాజ శ్రేయస్సుకై సాహితీకృషి సాగించిన మహా రచయిత శ్రీ గోపీచంద్‌ అయన నాకు అన్నగారు. ఆయన పుంఖానుపుంఖంగా కధలు, నవలలు, తాత్త్విక చింతనలు రచించారు. 6

కథా సాహిత్య సటమ్రాట్టుగా ప్రఖ్యాత నవలాకర్తగా, తత్త్వవేత్తగా ప్రసిద్ధికెక్కిన శ్రీ త్రిపురనేని గోపీచంద్‌ కథ వ్రానుకుంటూ శాశ్వతంగా కన్ను మూసిన రోజున (2-11-1962) మాలకాండారెడ్డిగారి కలం నుండి “కథన గాండీవి అనే కవితా ఖండిక వెలువడింది. డాక్టర్‌ మాలకొండారెడ్డిగారు వచన కవిత్వం ఎంత హృద్యంగా వ్రాయగలరో, పద్యం కూడా అంత రమణీయంగానూ రచింపగలరు. మచ్చుకు ఈ ఒక్క పద్యం చాలదా? “అసమర్హుని”కి “జీవయాత్ర” కల్పింపగా యెన్ని యూహలమెట్ల నెక్కినావా? “మెరుపుల”కున్‌ గూడ “మరకలు” గూర్చ, క వోష్ణ రక్తంబెంత యొలికినావా? “తత్వవేత్తల ప్రబోధ రహన్యముల వెంట ఎన్నియుగాల్‌ వెన్క కేగినావా? ప్రతినతో “గడియలు పడని తల్పులు” మూయ ఎంత యుద్ధతి ప్రదర్శించినావా? కలము విలుపట్టి సాహిత్య కదనమందు పలుకు ములుకుల జడివాన చిలికినట్టి కధన గాండీవి! నీ పరాక్రమము ముందు వెన్ను చూపిరి ప్రత్యర్థి వీరులెల్ల” మాలకొండారెడ్డిగారు నిస్సందేహంగా మహాకవి. వారి కవిత్వంలో భావనా పటిమ, పదలాలిత్యం, ధారాశుద్ధి, ఉపమానాల సొంపు అలంకారాల పొంపు, శైలీ మాధుర్యం, సామాజిక స్పృహ, రనస్ఫూర్తి మొదలైన ఉత్తమ కవితా లక్షణాలు ప్రస్ఫుటంగా కన్పిస్తాయి. అందుచేతనే రెడ్డిగారి కావ్యాలను మహాకవులైన కవిసార్వభౌమ శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి, కవిసష్రూట్‌ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, మహాకవి శ్రీశ్రీ, నవయుగకవి చక్రవర్తి గుర్రం జాషువా, డాక్టర్‌ దాశరధి, డాక్టర్‌ సి.నారాయణరెడ్డిగార్డు వేనోళ్ళ ప్రశంసించారు. ఇంతేగాదు, ఉద్దండపండితులైన డాక్టర్‌ దివాకర్ల వేంకటావధాని, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి, విద్యారత్న నిడదవోలు వెంకటరావు, డాక్టర్‌ గిడుగు వెంకట సీతాపతి ప్రఖ్యాత చారిత్రక పరిశోధకులు మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ మొదలైన వారెందరో మాలకొండారెడ్డి గారి కవిత్వాన్ని ఎంతగానో శ్లాఘించారు. 7

ఈ 'ఒడిసెల రాళ్లు తన చిన్ననాటి నేస్తం శ్రీ నర్రా కోటయ్యకు అంకితం జేయడం ఎంతైనా సముచితంగానూ, సమంజసంగానూ ఉంది. కోటయ్యగారు లోగడ కొన్ని కృతులను స్వీకరించారు. షోడశ నాటకకర్త, ఆమ్రావధాని అయిన హరిపురుషోత్తం గారు వ్రాసిన “కురుక్షేత్రం నాటకం కోటయ్యగారికి, వారి సతీమణి జయప్రదాదేవిగారికి సమర్ప్చించబడింది. నేను రచించిన “నవ్యాంధ్ర కవి బ్రహ్మ ఏటుకూరి వెంకటనరసయ్య జీవితం-సాహిత్యం' కోటయ్యగారికి అంకితం చేశాను.

ఈ 'ఒడిసెలరాళ్లు కృతి స్వీకరించడానికి అన్ని విధాలా అర్హులు కోటయ్యగారు.

కోటయ్యగారు పారిశ్రాిమికవేత్తయేగాక, సాహితీవేత్తకూడా. సాహితీ రంగంలో 'ప్రసిద్భలైన ఆంధ్రవిశారద పూజ్యశ్రీ తాపీ ధర్మారావు, గోపీచంద్‌గార్ల సాన్నిధ్యంలో కొంతకాలం గడిపారు కోటయ్యగారు. శ్రీ ఆవుల సాంబశివరావు, డాక్టర్‌ దాశరథి, డాక్టర్‌ సి. నారాయణరెడ్డి, డాక్టర్‌ బి.రామరాజు, డాక్టర్‌ రావూరి భరద్వాజ ప్రభృతుల సాహచర్యం ఈయనకు లభించింది. చిన్ననాటి నుండీ కోటయ్యగారిలో సాహిత్యాభిరుచి

వున్నా ఈ సాహితీవేత్తలతో కలిగిన సన్నిహితత్వం వల్లనే ఆయన రచయితగా రూపాందారు.

నర్రా కోటయ్యగారు చదువుతోపాటు సంస్కారంగల వ్యక్తి. హేతువాది మానవతా దృక్పధం గలవారు. ఆయనకు సొంత గ్రంథాలయం ఉన్నది ఇంట్లో.

కోటయ్యగారు “కళానికేతన్‌ అనే సాహితీ సంస్థను స్థాపించిన వారిలో ఒకరు. దానికి సుప్రసిద్ధ న్యాయవాది శ్రీ పి. బాబుల్‌రెడ్డిగారు అధ్యక్తులు. కోటయ్యగారు సంయుక్త కార్యదర్శి. ఈ సంస్థ జంటనగరాలలో అనేక సాహిత్య సమావేశాలను ఏర్పాటు చేసింది. ఈయనకు సాహిత్య గోష్టులంటే సరదా.

కేవలం సాహిత్యంతోనే కాలక్షేపం చేయకుండా జాతీయ, అంతర్జాతీయ రాజకీ

యాల పోకడలను గమనిస్తూ ఉంటారు కోటయ్యగారు. ఏ దేశంగాని, ఏ జాతిగాని నైతిక విలువలను పరిరక్షించుకోనిదే బాగుపడదు. కాని ఈనాడు మన దేశంలో రాజకీయంగా, ఆర్థికంగా, సాంఘికంగా నైతిక విలువలు నానాటికీ దిగజారిపోతున్నాయి. నైతిక విలువలను పునరుద్ధరించాలనే తపన కోటయ్యగారిని వేదనాజీవిగా, ఆలోచనా శీలిగాా సత్యాన్వేషిగా మార్చివేసింది.

“ఈనాటి సంఘం అవినీతికి అలవాలం. అవినీతిని అంతం చేయాలి. అప్పుడే దేశం ప్రగతి పథంలో పయనిస్తుంది” అంటారు కోటయ్యగారు. ఇలాంటి సంఘాన్ని 8

కలంతో సంస్కరించాలనేదే కోటయ్యగారి ద్యేయం. అందుచేతనే ఆయనకు కవులన్నా, రచయితలన్నా ఎంతో ఇష్టం.

కోటయ్యగారిలో ఉత్సాహం, ఉద్వేగం, నిర్భీకత, నిర్మాగమాటం కనిపిస్తాయి. “స్నేహితులతో ఎప్పుడూ ఛలోక్తులూ, హాస్యోక్తులూ విసురుతూ నవ్వుతూ నవ్విస్తూ ఉంటారు. ఆయన కవితా హృదయం కలవారు. ఎన్నో మధుర మనోజ్ఞమైన రచనలు చేశారు. అవన్నీ వివిధ సందర్భాలలో ప్రచురింపబడ్డాయి.

గోపీచంద్‌గారితో తనకు గల సన్నిహితత్వాన్ని పురస్కరించుకొని ఆయన కీర్తి శేషులైనప్పుడు ప్రచురించిన స్మారక సంచికలో కోటయ్యగారు వ్రాసిన “స్వగతాలు” అనే వ్యాసం సాహితీవేత్తల ప్రశంసలందుకొన్నది.

గోరాశాస్రిగారి అభినందన సంచికలో కోటయ్యగారు వ్రాసిన “రేడియో నాటికల గోరాశాస్త్రిగారు" అనే వ్యాసం గోరాశాస్రిగారి మెప్పు పొందింది.

డాక్టర్‌ అంతటి నరసింహంగారి షష్టిపూర్తి సంచికలో కోటయ్యగారు వ్రాసిన “కులనిర్మూలన” అనే వ్యాసం ఆ సంచికకే హైలైట్‌ అంటే అతిశయోక్తికాదు.

ఇలాంటి రచయిత, రసజ్ఞులైన నర్రా కోటయ్య గారికి, డొక్షర్‌ మాలకొండారెడ్డి లాంటి మహామనీషి తన కావ్యం 'ఒడిసెలరాళ్లు' అంకితం చేయడం నాకు ఎంతో ఆనందాన్నీ, ఆహ్లాదాన్నీ కలిగించింది.

ఇలాంటి కృతులను ఇంకా ఎన్నిటినో కోటయ్యగారు స్వీకరించి అఖండ యశస్సు నార్జించాలని నా కోరిక.

డాక్టర్‌ మాలకొండారెడ్డిగారు ఇంకా ఇలాంటి రసవత్కావ్యాలు అనేకం రచించి, అచంద్రతారార్కమైన కీర్తిని గడించాలని నా ఆకాంక్ష. 10-4-1986 త్రిపురనేని సుబ్బారావు కవిరాజసాహితీ సదనమ్‌, హైదరాబాదు

9

ఇదిగో కోటయ్యా/ ఇలా రావయ్యా//

నీది ఓలేటి వారిపాళం

నాది ఇనిమెర్ల గ్రామం

రెండూళ్ళను కలుపుతూ

సాగింది బండ్లబాట

ఇరువురనూ ఒకచోటికి

చేర్చింది బ్రతుకుబాట. చిన్నపుడే కవితంటే చెవికోసుకొనే నిన్ను ఓనమాలలో పద్యాల్‌ వల్లించిన నన్ను పిలిచింది హైదరాబాదు భిన్న సంస్కృతుల పూలపాదు.

గోపిచందు సాన్నిధ్యం

కోటివెలుగుల సాహిత్యం

సాహిత్యమై పెరిగినవేళ

సౌహార్దమై నిలిచినవేళ

అందుకొందాం కవితల వియ్యం

అక్షరదీప్తం చేస్తాం మన నెయ్యం. అరశతాబ్ది వయసైనా మరలాగా తిరుగుతున్నా మనిషిలో మనసులో పసితనం వాడని నీకు బహుమతిగా యిస్తున్నా పదునైన “ఒడిసెల రాళ్ళు” మననేస్తానికివి ఆనవాళ్లు.

కొండయ్య 10

'స్పేవోంజులి

డాక్టర్‌ ఉండేల మాల కొండారెడ్డి నా బాల్యమిత్రుడు. నా స్వగ్రామం ఓలేటి వారి పాలెం. మాలకాండారెడ్డిది ఇనిమెర్ల గ్రామం. ఈ రెండు గ్రామాలు పూర్వం నెల్లూరు జిల్లాలోను ప్రస్తుతం ప్రకాశం జిల్లాలోనూ ఉన్నాయి. ఈ రెండు గ్రామాల మధ్య గల కొండ మీద మాల్యాద్రి నరసింహస్వామి వారి ఆలయం ఉన్నది. ఈ కొండ మాలాకారం (62గజ06) వలే వున్నందువల్ల దీన్ని “మాలకొండ” అని పిలుస్తూ ఉంటారు.

మా గ్రామాలు చుండి సంస్థానంలో ఉండేవి. బాల్యంలో నా అన్నగారైన రావి అచ్చయ్యనాయుడుగారు జమీందారుగా వుండేవారు. ఆయన స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు, చారిత్రక విమర్శకుడు. కవితాభిలాషి. మేమిద్దరమూ బాలకవి అయిన మాలకొండారెడ్డి చేత ఆశుకవిత్వం చెప్పించుకొని ఆనందిస్తూ ఉండేవాళ్ళం. అప్పుడు మాలకొండారెడ్డి వయసు పదహారేండ్లు. అంత పిన్న వయసులో కొండయ్య వ్యక్తిత్వం ప్రబంధ కవిత్వంవలె మిన్నగా ఉండేది. అందుచేతనే ఆయన కవిత్వం అనేకమంది విద్వత్కవుల మన్ననలను పొందినది. నా హృదయం మీద చెరగని ముద్ర వేసినది.

మేమిద్దరమూ బ్రతుకుతెరువునకై భాగ్యనగరం వచ్చి స్థిరపడ్డాం. మా చిన్ననాటి చెలిమి ఈనాటికీ కానసాగుతూనే ఉన్నది. ఆరోగ్యంపోతే తిరిగి పొందవచ్చు. డబ్బుపోతే మరల సంపాదించుకోవచ్చు. ఒక మంచి మిత్రుణ్ణి దూరం చేసుకొంటే సర్వస్వం కోల్పోయినట్లే అని భావన.

మా చిన్ననాటి మైత్రి ఇలాగే కలకాలం నిళ్చివుండాలనే కాంక్షతోనే, మాలకొండా రెడ్డి ఈ “ఒడిసెలరాళ్లు కృతి నాకు సమర్పించాడు. అందుకు "స్నేవాంజలి ఘటిస్తున్నాను.

మహామనీషి అయిన మా ఉండేల నుండి, ఈ కృతిని స్వీకరించడం మహద్భాగ్యంగా నేను భావిస్తున్నాను.

నా మిత్రుడు సంకలనం చేసిన “కవితా కల్పకమ్‌' చదివితే ఆయన కవితా పరిణామం తెలుసుకోగలం. ఈ నలభై సంవత్సరాల కాలంలోనూ అనాటి బాలకవి ఈనాడు మహాకవిగా ఎంతో ఎత్తు ఎదిగారు. మాలకొండారెడ్డి పేరు ప్రతిష్టలు 'మాల కొండి నుండి 'గోలకొండి వరకూ ప్రతిధ్వనిస్తూ ఉన్నాయి.

మా స్నేహం చిరస్థాయిగా వుండాలని మనసారా కోరుకుంటూ..... 10-4-86 నర్రా కోటయ్య జయసౌధ, హైదరాబాద్‌

క్ష

నా హం భల వ. నం? న ప. మ మ నం... గ లు నో! త? క న్‌ త" సం. టం స మ. యా బయత, 1 నంట మా? ఇ హ్‌ ని? ] పటల మం యో గీ నంగ హల ర్‌ స పు. న 1 య న స్త శి డ్స్‌ ర హో! స న న త ల 1 ను... య యం ట్‌ స గడం క్‌ టం. న కస నం. న ఎ గం భల నం నా నన? స సం రమ య ? పు ల శస్గిక్యగ ల, జ్‌ స ల జ గ్‌ లర ప స గ ం పం? చ యంలో య (-/ న టు మం రం సం గం వ్‌ సం సో సంర లో సోన. గ స మ అటు... పక న గ టం తో టో ల క వ నం ర స లి? ౯ ఈ న! మ యా. శభ ర & డా శస్పాడ్సళ స్త / యం న ఒడిసెటల రాజి

ఇల్లు వదలిన తెలుగు వెలుగు ఇల్లు వదలి కదిలింది తెలుగు వెలుగు ఎల్లలెన్నో దాటింది తెలుగు వెలుగు కడలి తరంగాల దేలి గగన మార్గముల నేలి దశదిశలకు ప్రాకింది యశఃజ్వాల రేపింది తెలుగు వెలుగు. అటు ఆస్ట్రేలియా ఇటు అమెరికా అటు కెనడా ఇటు (గ్రెనడా విస్తరించిపోయింది తెలుగు వెలుగు విజయం సాధించింది తెలుగు వెలుగు. కాడి చేతబట్టినా కంప్యూటరు నొక్కినా చెలకోల ధరించినా స్టైతోస్కోపు పట్టినా ప్రత్యేకత నిలుపుకొంది ప్రజ్ఞానిధి తిలుగు వెలుగు. రాయలసీమ కొండలపై రాళ్లు (ప్రోగుచేసిన చేయి కాలిఫోర్నియా కేదొరాల కమ్మని ద్రాక్షలు పండించెను. కోనసీమ కొబ్బరిచెట్ల కొనలపై తేలిన కొలు న్యూయార్కు గగనసౌధ శిఖరాలకు ఎగటబ్రాకెను. ఓడిసెల రాళ్ళు 13

గుంటూరు గోంగూరకై గుటకలు వేసిన నోరు హాంబర్గరు రుచి చూచి ఆహాయని పలి౭ను. తెలుగునాట సెలయేళుల గలగలలు విన్న చెవులు నయాగారా జలపాతపు రయోద్ధతికి పులకించెను. భద్రాచలం ఎండ వడకు బడలిపోయినట్టి దేశం సమహిమోష్ట గృహసీమల సౌఖ్యాలను రుచిచూచెను. తిరుపతిలో వేంకటేశ దివ్యదర్శనం చేసిన కనులు “పిట్సుబర్లు” నగరంలో ప్రియదేవుని దర్శించెను. తానెంతగ ఎదిగినా ధనరాసులు పెరిగినా కన్నతల్లి కంటికి ఒక చిన్నపాప తెలుగు వెలుగు. గోదావరి అలల నురుగు కృష్ణా ప్రవాహాల పరుగు పినాకినీ 'సైకతాల మెరుగు ఇన్ని కలిసింది తెలుగు సాబగు. నన్నయ్య రుచిరార్థ సూక్తి చిన్నయ్య మిత్రలాభయుక్తి పోతన్న మధురభక్తి 14 ఒడిసెల రాళ్ళు

వేమన్న వేదాంతసూక్తి ఇన్ని కలిసింది తెలుగువాక్ళక్తి, తెలుగులెల్ల ఒక్కటిగా మెలగిన రోజు భారతాన్ని ఏకంగా పాలించే రోజు. తెలుగు పలుకులో తేనె ఉంది తెలుగు నేలలో నూనె ఉంది తెలుగు మెదడులో తెలివి ఉంది తెలుగు యువతలో బలిమి ఉంది తేనెకు నూనె తోడు పలికితే తెలివి బలిమి భుజం కలిపితే తెలుగులకు లేని దేముంది! 983లో 4వ తానా సభల నందర్భంగా వాషింగ్‌టన్‌లో చదివిన కవిత) మాాడాజడాలలు అజఅవమవాయలు.. ఒడిసెల రాళ్ళు 15

అమెరికా దేశం వలస వచ్చేవారి కోసం - భవిష్యత్తు వలచి వచ్చేవారి కోసం పిలుపునిచ్చిందొక ప్రదేశం అదే సుమా అమెరికా దేశం అనేక జాతి సంస్కృతి నవ విలాసం చేయెత్తి స్వాతంత్ర్య దేవత 'స్వేద్భార్థులను పిలిచే దేశం తెలుపు నుండి నలుపుదాక రంగులు కలిపి గీసిన ఒక చిత్ర సందేశం ఇక్కడ: ఎటు చూచిన జన ప్రవాహం అక్కడ: ఎటుపోయినా యంత్ర సమూహం ఇక్కడ: ఇద్దరు చేరితే కాకిగోల అక్కడ: వేలజనమున్నా నిళ్శబ్దహేల అక్కడ: ప్రతి మనిషి ఒక కారై పరుగిస్తాడు ప్రతి మనిషి ఒక ఫోనై నినదిస్తాడు ఇక్కడ: కారు ప్రయాణం కలలోనే ఫోన్‌ సౌకర్యం మరొక జన్మలోనే అక్కడ: అరుబయట విందులు నిత్యం అంతఃపురంలో కాలకృత్యం ఇక్కడ: తలుపు వేసికొని భోజనం తలుపు ముంగటే అల్పాచమనం 16 ఒడిసెల రాళ్ళు

అక్కడ: ఒక్కసారే జీవిస్తాం చక్కగా అనుభవిస్తాం ఇక్కడ పిల్లలకై కూడబెడదాం మరుజన్మలో సుఖపడదాం అక్కడ: అమ్మాయి వెంట అబ్బాయి పడకుంటే తప్పు ప్రేమించిన తర్వాతే పెండ్లాడడం ఒప్పు ఇక్కడ: అమ్మాయిని అబ్బాయి చూస్తేనే తప్పు పెండ్లాడిన మీదటే (పేమించడం ఒప్పు అక్కడ: గుడ్డలు విప్పేసి ఎండను కప్పుకొంటారు ఇక్కడ: ఎండ తాకకుండా గుడ్డలు కప్పుకొంటారు అక్కడ: చిన్న దొంగతనాలు చేయరు శ్రమకు తగ్గ ఫలితం లేదని ఇక్కడ: బీరైనా బీరకాయైనా దొంగిలిస్తేనే ఆనందం అక్కడ: పసిడి మూటకు విలువలేదు పనిమనిషికి ఎంతో ఖరీదు ఇక్కడ: పసిడి ఉంటే అంతా ఉంది పనిమనిషికి బ్రదుకేముంది? అమాాడ22డాడాలు అలములు ఒడీసెల రాళ్ళు 17

ధనం గుణం మానం అభిమానం, అజ్ఞానం, విజ్ఞానం అందం చందం శ్రమ శక్తి ఏదైతేనేం ఉన్నవారి దాగతెగ లేనివారి కెప్పుడు వగ ఇరువురికి తరతరాల పగ పచ్చగడ్డి నడుమ వేస్తే భగ్గున మండే సెగ వగతీరినవాడు - ఉన్నవారి తెగలో చేరిపోయె ఇరువురికి మునుపటిలా విరోధం మొదలాయె అంతులేని యీ తెగల యుద్దం అనాదిగా వస్తున్న యధార్థం తెగలను చెరిపేయాలని ధీమంతుల సిద్ధాంతం చెరిపేసే పద్ధతిపై పరస్పరం రాద్ధాంతం అందులో చొరబడుతుంది అంతరంగ స్వార్ధం 18 ఒడిసెల రాళ్ళు

కులం పేర ఒక తెగను కూల్చేద్దాం మతంపేర ఒక గుంపును మాయం చేద్దాం రంగుపేర ఒక జాతిని రాచేద్దాం హంగుపేర ఒక నీతిని దాచేద్దాం భాషపేర కొందరిని పాతేద్దాం ప్రాంతమని కొందరిని తోసేద్దాం కులంలేని మతంలేని రంగులేని హంగులేని భాషలేని ప్రాంతంబటేని మనిషే కరువాయె మనుగడ బరువాయె మానవులంతా ఒకటని మాటలు పల్కిన దిట్టే తన దేశపు సరిహద్దును దాటిన పిట్టను పడగొట్టె శాంతియె నా మతం పేరని చాటించిన దోస్తే పారుగువానిపై చాటుగ మరఫిరంగి పేల్చె అన్నిటికి మూలమైన పదార్థం నన్ను నిన్ను వదలని స్వార్ధం స్వార్థ రోగ దష్టునకు, అహంభావ దుష్టునకు కులం లేదు మతం లేదు తల్లి లేదు పిల్ల లేదు తన ఊహకు అడ్డు పలికితే తన నాల్కనె చీల్చగలడు స్వార్థం విడనాడిన వాడు సమతామమతల జోడు ఒడిసెల రాళ్ళు 19

“అహం” నశించిన క్షణం అభిలలోక కళ్యాణం అందరికీ ఆనందం అందాలి అంటే “నేను” మరచి “మనం” నేర్చుకోవాలి అంతే! అమా2ాలాల అంనక్తాం... 20 ఒడీసెల రాళ్ళు

కలితీ యుగం

కలియుగం౦ పోయింది

కలితీయుగం వచ్చింది

కలితీలేని వ్యవహారం

వెలితిగా తోస్తుంది యుగాని కొక్క కాలు ఊడిపోయిన ధర్మదేవత ఒంటికాలితో కలి యుగాన కుంటుతున్న ధర్మదేవత కలితీయుగం రాగానే కాళ్లు లేకనే నడుస్తున్నది గమ్మత్తుగా ప్రాకుచున్నది

మనుజుల్లో జాతులు కలితీ

మతాలలో నీతులు కలితీ

మనిషి నోరు విప్పాడంటే

మాట్టాడే భాష కలితీ పప్పు కలితీ ఉప్పు కలితీ పాలు కలితీ నీళ్లు కలితీ ప్రాణం విసిగి చస్తామంటే పాషాణపు మందులు కలితీ

దొరలలో దొంగలు కలితీ

దొరల దొంగల వేషాల్‌ కలితీ

దొంగను పట్టియిద్దామంటే

దొంగల్లో దొరబాబులు కలితీ

ఒడిసెల రాళ్ళు 21

ఆఫీసుల్లో ఫైళ్లు కలితీ అధికారుల హోదాల్‌ కలితీ మంత్రిగారికి చెపుతామంటే మాటికి మారే శాఖలు కలితీ కవితల్లో ఇజాలు కలితీ కళలో వ్యాపారం కలితీ ప్రజాసేవలో స్వార్ధం కలితీ సన్యసించి పోదామంటే సన్యాసుల్లో సంసారుల కలితీ సానుల్లో దొరసానులు కలితీ భోగుల్లో సుఖరోగులు కలితీ సారాలో నీరా కలితీ సారా త్రాగిన నిషా కండ్లకు తల్లీ పెళ్లాం రూపులు కలితీ రాజకీయ పక్షాల్‌ కలితీ రాజుల్లో నటరాజులు కలళితీ ఓటుల్లో నోటులు కలితీ ఓటమిలో గెలుపు కలితీ ఓడినా గెలిచినా పదవులు పంచుకొనేందుకు ప్రభువులు ్రతిపక్షాల్‌ కలితీ విద్యార్థులు విషయార్భులు కలితీ మేధావులు మాయావులు కలితీ చీటికి మాటికి తగవులాటలో జిత్తులతో కత్తులు కలితీ 22 ఒడీ సెల రాళ్ళు

అమ్మాయిలు అబ్బాయిలు కలితీ ఆడ మగా వేషాల్‌ కలితీ అంటుపెట్టిన మొక్కలు కలితీ క్రొత్త క్రొత్త పరిశోధన పేరున కుక్కాపిల్లుల సంతతి క్రలితీ! వాడడం అల అజలవామ్త ఒడీసెల రాళ్ళు 23

శ్రీ అంటే శ్రీ అంటే లక్ష్మి శ్రీ అంటే సాలీడు శ్రీ అంటే విషం శ్రీమంతుని ఆనంద జ్యోత్స్న ఏ క్రీలో ఉందనే నా 'ప్రశ్న స్వార్టితం చాలినంత సజ్జనుల చెలిమి బోలెడంత ఆ శ్రీ యే అసలైన లక్ష్మి అనంద గృహలక్ష్మి కలిమి బలపడి చెలిమి కొరవడి తిన్నది జీర్ణం కాకుంటే విన్నడి అర్థం కాకుంటే అ శ్రీయే సాలీడు అదాయం లెక్కల గూడు ఆర్జించని కలిమి పెరిగి ఇరుగు షారుగు చెలిమి విరిగి ఆలుబిడ్డలకు డబ్బురంది అంటువ్యాధియై సోకితే అ శ్రీయే కాలకూటవిషం అదే బ్రదుకులో తీరని శాపం! అా్తస్తాక్యూర్తు అాామనక్తకాం- 24 ఒడిసెల లోళీ

చావంటే భయమా? చావంటే అంత భయ మెందుకు? చావులేక జీవికి కొత్త రీవి రాదు చేవ ఉన్న చోట అసలు చావే లేదు ఈ అనంత విశాల విశ్వంలో తావుకు చావు లేనట్లే చా వనేది ఉంటే యింతగా జీవ కోటి పెరుగుతుందా? చా వనేది రూపంలో మార్పు చా వొచ్చి పడిందని సతమత మౌతా వెందుకు? సూర్యుడు భూమికి అటువైపుపోతే చూడలేని జ్ఞానాంధుడా! ఉదయానికి తిరిగి వస్తాడని ఊహించలేని నిరాశాహతుడా! సూర్యునికి చా వొచ్చిందని శోకించుతా వెందుకు? చావు పేరుతో మార్పు సహజంగా ఉండబట్టే పనికిరాని పాత ముఖాలెన్నో కొత్తముఖాలై మొలుచుకొస్తున్నయ్‌ ఉడిసెల రాళ్ళు 2

పండుటాకులు పటపటా రాలిపోజేనే చిగురాకులు చిరునవ్వుతో బయటి కొస్తున్నాయ్‌ చావు పేరుతో మన ముత్తాతలు చాటుకు పోకుండా ఉంటే చీటికి మాటికి మనతో చిలిపి జగడాలు "పెట్టుకొంటే మనమే వాళ్ళను పట్టి మట్టిలో షాజేవాళ్ళం కాదో! చావు రూపంగా వాళ్లు సమయానికి పోబట్టే అడ్డు తొలగిపోయారని ఆనందంతో స్మారకోత్సవాలు జరుపుతు న్నాం శత జయంతులు నడుపుతున్నాం ఒక బంగారు మేన్సు మట్టీపాలైతే వరి వెన్నులోనో గోవు చన్నులోనో మరలా పాలై వెలుస్తుంది కాదా చంటిబిడ్డ శ్వాస ఆగిపోతే మట్టిలో ఆ రూపాన్ని పూడ్చి పెడితే పచ్చని గడ్డి మొక్కై పైశి తీస్తుంది వెచ్చని సూర్యరశ్మిలో చలిగాచుకొంటుంది. పాదీలోని వెద్రుర్చ బొంగు మొదలంటా విరిగిందనా న్లీ జాధ। రఘురాముని చేతిలో విలై రాక్షస్తుల్మి సరిమార్చ టేదాగ పురివిప్పి ఆడే వెమ్సల్రి ధరమీడ్రి కొరిగిందనా గోడు! బాలక్ష్మష్షుని మౌ శిపింఛమై ప్రపంచాన్ని మురిపిస్తుంది చూడు! 26 నల రాణీ

కొండమీది నుండి

చెంగున దూకిన సెలయేరు

ఇసుక పర్రలో ఇంకిపోయిందనా దిగులు?

పాతాళగంగా ర్యురియై మరలా

పైకి లేస్తుంది చూడు జీవనహేల అదృశ్యమైనప్పుడే చావుకళ ప్రత్యక్షమౌతుంది పాట్టకోసం బట్టకోసం ఒకరి నొకరు కొట్టుకొనే దేశంలో జీవించి ఉన్నవారెందరు? చావులో ఉన్నవారే అందరు

ఇల్లాలి కంటి మిలమిలలో

పిల్లల బోసినవ్వు గలగలలో

గడియసేపైనా కాలం

గడపలేని శ్రామికుడు

కళారూపంలో ఆత్మను

పలికించలేని పామరుడు

జీవించి ఉన్నాడనడం

జీవశబ్దానికే అపచారం కూడులేదని గూడులేదని గోడుపడే జీవుడా! జీవించి ఉన్నావా నీవు!

కళ్లు తెరచింది మొదలు

కళ్లు మూసేంతవరకు

గడ్డిమేసే అడ్డగాడిదా!

ఘనంగా బ్రతుకుతున్నట్లేనా నీవు!

ఒడిసెల రాళ్ళు 27

తినడం మానేసి అనుభవాన్ని మననం చేసుకోగలిగినప్పుడే విందుల్ని సేవించడం కాదు అందాల్ని భావించడం నేర్చుకొన్నప్పుడే జీవించడం మొద లౌతుంది చావులేని తావు నీ వశమౌతుంది కళ్లు తెరచింది మొదలు కళ్లు మూసేంతవరకు గడ్డిమేసే అడ్డగాడిదా! ఘనంగా టతుకుతున్నట్లేనా నీవు! తినడం మానేసి అనుభవాన్ని మననం చేసుకోగలిగినప్పుడే విందుల్ని సేవించడంకాదు అందాల్ని భావించడం నేర్చుకొన్నప్పుడే జీవించడం మొదలౌతుంది చావులేని తావ్ఫు నీ వశమ్రాత్రుంద్రి కళ్లు మూస్తే అది చాన కళ్లు తెరిస్తే అది బ్రద్రుక్రు భయంతో గుండె జలదరిస్తే అది చావు అనందంతో ఒళ్ళు మరిస్తే అద్రి బ్రతుకు చావు బ్రతుకులో ఒక్ర భాగం చావు భయోత్పన్న రోగం బతుకు ఆనందమయ భోగం చౌవు బ్రదుక్రుల మధ్య తేడ్రా తెలియని ఓ దీన మానవుడా! చావలేక బ్రదుక్రీడుస్తున్నావ (బ్రదుక లేక చావాలంటున్నావు 28 ఒడసెల రాజు

స్వర్గంలో దేవతలు

చావును జయించినారు

ఆనందామృతం సేవించి

అనిమేషులై ఉన్నారు

అప్రమత్తతను జయించి

నిర్ణరులై ఉన్నారు

నిర్భయతను వరించి నరుడా! అమరుడవు కావాలంటే జీవితంలో జీవించాలంటే పిరికితనం పారదోలు అప్రమత్తుడవై కళ్లు తెరువు స్వతంత్ర భావన చవిచూడు కళామూర్తివై కాంతిచిమ్ము జడలు అజయామవాయేమాా

పిడిసెల రాళ్ళు చ

మీరు - మేము ఆకలైతే అన్నం వెదుక్కుంటాము మేము వేళైందని విందుకు వెళతారు మీరు ఆకలి తీరేందుకు గంజి పుచ్చుకొంటాము మేము ఆకలయ్యేందుకు సిరంజి గుచ్చుకొంటారు మీరు తలదూర్చుక పడుకొనేందుకు గుడిసె మాకు తలయెత్తుకు షోకుగా తిరిగేందుకు మేడ మీకు ఎండకు వానకు గొడుగు అవసరం మాకు ఏలేందుకు ఏకచ్చత్రాధిపత్యం కావాలి మీకు నిద్ర బరువుకు కళ్లు మూసుకుంటాయి మాకు గర్వంతో కళ్లు మూసుకుంటాయి మీకు పనిచేసి అలసిన దేహానికి పరమౌషధం తాగుడు మాకు చెలి సరసన హాయిలో తేలే ఆనందం కోసం త్రాగుడు మీకు పెద్దలిచ్చారు ఖజానా తాళపుచేతులు మీకు పెద్దలిచ్చినవి కేవలం కాళ్లు సేతులు మాకు ఆర్జించని నోట్లు లెక్కపెట్టే ఓపిక లేదు మీకు ఆర్జించిన సొమ్ము ఆ పూటకే చాలదు మాకు ధరించడానికి బంగారు నగలు లేవు మాకు నగలున్నా ధరించే ధైర్యం లేదు మీకు. అమడడడడాాలటు అనినా... 30 ఒడిసెల రాళ్ళు

గొల్లవాడు కర్ర చేతబూని గారెల గోవుల గుంపు కాయుచున్న గొల్లవాడ! కాయవోయి ముజ్జగమ్ములు నీవెంట గొరైమందలగుచు కూడిరాగ. ఎవడు గొల్లవాడు! ఎల్ల జనంబుల మందజేసి యేలు మహిమవాడు కృష్ణుడంతవాడు, క్రీస్తు మావో, గాంధి ఎల్లవారు కూడ గొల్లవారి. వెదురు వేణువయ్యె విశ్వమ్ము బృందా వ నముగ మారె మధురనాద ర్వురుల మునిగి తనువు మరచె ముల్గోకములును, వే పల్లె గొల్లవాడు పలుకరింప. కోల చేత పట్టి గుర్రాల నదలించు నోటితోనె “గీత” నుడివినాడు నరుని దట్టి వీరవరుడగునట్లు మే ల్కొలిపినాడు ఒక్క గొల్లవాడు. తాను గొల్లడగుచు తన ప్రజనెల్లను గొరైమందయనుచు కూడదీసి సిలువ నెక్కినాడు “జీససు” విశ్వహృ తృలకమెక్కి నేడు పలుకువాడు. అట్టి గొల్లవాడు అరుదాయె ఈనాడు చెట్టుకొకరు ప్రజలు పుట్టకొకరు గాల్లడెవడొ గొర్రె గుర్తింపదాయె, తో డేళ్ళ నమ్మి తల్లడిల్లుటాయె. డిస ఒడిసెల రాళ్ళు 31

చదువరులను మించు చాకలియండ్రు, స ద్గురుల మించుసుమ్ము గొల్లవాడు ప్రకృతి పాఠశాల పంతులై ఆ మూగ జీవములకు బ్రదుకుత్రోవ చూపి. గొల్లవాడు వేల గార్రైలనైనను వేరువేరు ముద్దు పేర్ల పిలిచి గురుతుపట్ట మేటి గురువు - ఆతని సాటి గురువులేరి నేటి గురుకులాన? అమడాజాంఅ అజమాన్తంన- ఏ2 ఒజిసలు రాళు

అమ్మ మనకు ఇంక లేదు అమ్మ మనకు ఇంక లేదు అన్నవార్త విన్నరో జు చెమ్మగిలని కన్నులేదు చెదరిపోని గుండె లేదు. ఘన హిమాద్రి కరిగిపోయి గంగోత్రియై ప్రవించెను కడల అలలు గట్టుదొకి తలలు బాదుకొనియెను గడ్డిపోచ సైతం తన కంట నీరు పెట్టెను ఆమె లేని భరతభూమి అవులేని లేగవోలె “అంబా” అని అరచెను. పాలు త్రాగు పసిబాలుడు గుక్కపట్టి యేడ్చెను పసులగాచు గోపాలుడు నేల కుప్పగూలెను గడ్డి కోయు ముసలి అవ్వ గనిమ మీద కొారిగెను గని లోపలి కార్మికుడు గతి తప్పి చరించెను నిఖిలలోక జనవాహిని నిలువుగ్రుడ్లు వేసెను ప్రతియిల్లొాక దుఃఖాశ్రుల మడుగై కనుపించెను ఊరువాడ పిడుగుబడ్డ ఒడిసెల రాళ్ళు వ్వ

తీరున కంపించెను

“సూర్యచంద్రు లుండువరకు

ఇందిరమ్మ పేరు బ్రదుకు”

అన్న ప్రజా కంరధ్వని

మిన్ను మన్ను కలిపెను. తన్ను కాచే మరతుపాకియె తన్ను కాల్చినదన్న క్రౌర్యం ఎందు వింటిమి పుణ్య భారత భూమిలో తప్ప.

రొమ్ము కుడిపే కన్నతల్లి ఉ

రమ్ములోనికి బాకుదింపే

పరమ నిర్ణయ మహా పాతక

ఘాతుకులకు కిరాతకులకు

జన్మనిచ్చిన భారతోర్వికి

ఉన్నదా మరి నిష్కృతి? ఎన్ని చందన కాష్టములు మరి యెన్ని కమ్మని నేతి కడవలు కాల్చెనోకద అమ్మ రూపము కాల్చు నా మన ఘోరపాపము,.

మతం కొరకు ఆనాడు

బ్రదుకిచ్చెను మహాత్మగాంధి

మతం కొరకె ఈనాడు

మహికొరగెను మరొక్క గాంధి. గతమున్నది కళ్ళముందు మత మెంతటి మత్తుమందు జాతికి ఇది మతిమరుపా? నీతికింత దిగదుడుసపా?

34 ఎపడీసెల రాళ్ళు

చెప్పండీ జనులారా!

జీవమున్న ప్రజలారా!

చాటుగ అబలను చంపే

సదాచారమా మనది? మోతీలాల్‌ మహాశయుని ముద్దుల మనుమరాలు పండిత జవహరు కంటికి పండువెన్నెల జాలు దేశభక్తి ఉగ్గుపాలు త్యాగం తన ఊపిరిగా 'పెరిగినట్ట్‌ వీరనారి భారత సామ్రాజ్యానికి తిరుగులేని మహారాణి పుడమి సగం తన సిగలో ముడుచుకొన్న భవాని.

హిమవన్నగ శృంగములు

హిందూ సముద్ర తరంగములు

పూర్వ పశ్చిమ సంస్కృతులు

తన ముంగిట ముగ్గులుగా

తీర్చుకొన్న విశ్వగృహిణి

తొలి మహీళా ప్రధాని. బాల్యంలో తల్లిని పరువంలో భర్తను ముదిమిలోన కొడుకును కోల్పోయిన విషాదము బడబాగ్నిగ ఎడదలోన దాచుకొన్న ధైర్యశీలి బడుగు జనుల కమృత ధార పంచిన జన మోహిని

ఒడిసెల రాళ్ళు 35

మరణ భయం తన అంతః కరణములో లేనిది తుది రక్తపు బొట్టు మాతృ పదముల కర్పించినది ఇందిరా ప్రియదర్శిని సర్వజన సమదర్శిని ఆమెకు మన మిచ్చిన అద్వితీయ సన్మానం మరతుపాకి గుండ్లతో ఒడలంతా చూర్ణం! అవవ ిడాాాలఅ అమలా 36 ఒడీసెల రాళ్ళు

నదిని హత్య చేయకు చక్కని యీ నద్‌ దేహాన్ని ముక్కలుగా ఖండింపకు వేదనాణశ్రు ధారలతో రోదసినే నింపి రోదిస్తుంది నది. నదిని నవ్వులు పూయనీ నదిని ఉరకలు వేయనీ! కత్తికి చేతులేకాని కండ్లులేవు కండ్డే ఉంటే నదిని కౌగిలించుకొని కన్నీరై కరిగిపోదా! నది మననుండి ఏమాశిస్తున్నది? తనకున్నది మనకు ధారపోస్తున్నది. ఎవరి దురావేశ వికృతాక్షరాలు నీ నుదిటిపై వ్రాస్‌ ఉన్నవో వారి వేడి నెత్తుటి యెసరు నీ కంపించే దోసిట్లో కళపెళా కాగుతోంది ఏనాటికైనా వారి దాహం ఈ దురావేశపు చీకటి మరకల్ని కడిగేస్తుంది ఎక్కడ ఒక మధురానురాగం దివ్య సౌందర్యం అవ్యాజ (ప్రేమ వెల్లివిరుస్తాయో, ఎప్పుడు శ్రమజీవుల 'స్వేదాశ్రువుల వీరగాధలు వీనులకింపు వినిపిస్తాయో అ అనుభూతుల తుంపురుల ముత్యాల సరులు ఒడిసెల రాళ్ళు శా

తన అనంత జీవనా ధారా సూత్రంలో అందంగా (గ్రుచ్చుకొంటుంది నది. సముద్రపు ఉప్పెనలో టేని జవం సాగిపోయే నదీ ప్రవాహంలో ఉంది ప్రవాహమే నదీ రక్తం మనందరి రక్తంలో కలిసి ప్రవహిస్తున్నది నది. ఏనాడూ నిద్రపోదు నది ఎప్పుడూ మేలుకొనే ఉంటుంది కాకులు దూరని కారడవిలో ఏకాకిగా శోకతప్తయైై కనిపిస్తుంది నది. ఎక్కడా ఆగక ఎప్పుడూ సాగే నదీ జీవితం ఎవరిక్సి అంతుపట్టని ఒక సృష్టి రహస్యం గం(డ్ర యిసుకతో ఎడారినేల క్రక్కుతున్నది అగ్నిజ్వాల అమృతం విరజిమ్ముతూ అన్నిచోట్ల ప్రపహిస్తున్నది నది నదిని ప్రవహించనీ 'పప్రవహించినంత మేర ప్రాణప్రతిష్ట చేయనీ నీ కత్తితో వేయి శరత్తుల్ని నిలువునా హత్య చేయకు ఒడలెల్ల కన్నీళ్లుగా నదిని విలపింపజేయకు. (హందీమూలం = శ్రీ వీరేం(ద మిఠో ఆమాజాడిుఅ అజవమామ్తూ-- 38 ఒడసెల రోల

చెట్టును చూచి నేర్చుకో

జీవిత లక్ష్యం తెలుసుకో

నడవలేదుగాని, మంచి

నడవడిగలదీ చెట్టు

వాగ్దానాలు చేయదుగాని

వరాలిస్తుందీ చెట్టు. ప్రతి ఉగాదికి క్రొత్త చిగుళ్ళ మంత్రివర్గాన్ని ప్రమాణం చేయిస్తుంది శాఖోపశాఖల పై నిలుపుతుంది.

వన్సెవన్నెల పూల నగలు

వంటినిండా ధరిస్తుంది

కలకంఠ కూజితాలతో

కచేరీలు చేస్తుంది

చండ్రనిప్పుల యెండనైనొ

శాంతంగా సహిస్తుంది

జోరున కురిసే వర్షంలో

తీరికగా నిల్చుంటుంది

హేమంతంలో పండుటాకుల ప్రాతచీరల్ని

ఇట్టే రాల్బేస్తుంది

శిశిరంలో దెసమొలతో ఏకాకిగా జీవిస్తుంది. ఈ నా దేశం ఒక చెట్టు పుడమితల్లి మేనిపై పచ్చబొట్టు నానాజాతి పక్షి కులాలకు ఆటపట్టు.

ఒడిసెల రాళ్ళు 39

అలసిన బాటసారికి హంసతూలికాతల్పమీ చెట్టు అకలిగొన్న వారికి అరచేతిలో ఫలహార మీ చెట్టు. ఈ చెట్టును పెంచాలని ఎన్నో ఆలోచనలు ఈ చెట్టును కొట్టాలని ఎన్నో గండ్రగొడ్డళ్లు. వేద యుగంలో దీని వ్రేళ్లు వేగయుగంలో దీని చిగుళ్లు దీని కాండం శతకోటి ప్రజాఖండం దీని శాఖలు దిగంత పరివ్యాప్త జీవరేఖలు. రోదసీగ్రుయసికి ఢేమలేఖలు దీని పత్రాలు విశ్వజీవన సంతతికి ఆత పత్రాలు వెచ్చదనం (మింగి పచ్చదనం కురిసే విచిత్రాలు. నిరంతర రన పిపాసువులు దీని విత్తులో బ్రహ్మాండం ఇమిడివుంది దీని ఆకుపై విష్ణుశక్తి పవళించింది. గాలివీస్తే చాలు గలగలా నవ్వుతుందీ చెట్టు అత్మబంధువు ఇంటికి అతిథిగా వచ్చినట్టు గునగుసలు పోతాయి కొమ్మలు రెమ్మలు తీయని వార్తేదో హాయిగా పంచుకొన్నట్లు చిటారు కొమ్మపైని చిలకమ్మ ముక్కుతో చిద్రహస్యాలు చెపుతుంది మబ్బుతో 40 ఉఒడిసెల రాళ్ళు

గండుకోతులు కొమ్మలూగిస్తే దుండగీండ్రు బండలు విసిరితే పండీపండని కాయలు బహుమతిగా రాలుస్తుంది. ఈ చెట్టు - కాటేసే గండ్రగొడ్డలికె కాడగా నిలుస్తుంది కొమ్మలు నరికే చేతికె కమ్మని నీడ యిస్తుంది మండే పొయ్యిలో తన కండలు కరిగిస్తుంది ఉండే యింటికి బాహు దండంగా నిలుస్తుంది నాగలిగా మారి, నేల సాగుచేసి యిస్తుంది. ఒంటరిగా తుంటరిగా గుంపుగా సొంపుగా ఎందరు వచ్చినా ఎవరు వచ్చినా అందరినీ తన యెదలోకి ఆహ్వానిస్తుంది. మతమేమని ప్రల్నింపదు జాతి యేదని చర్చించదు పిన్న పెద్ద అని భేదం చూపదు అంటరానివాడని ఆవలికి జరగదు అ(గ్రజన్ముడని ఆలింగనం చేయదు అనాధుడని నిరసించదు అధికారికి తలవంచదు. ఒడీసెల రాళ్ళు 41

మృగమైనా మృగరాజైనా చేరవస్తే చాలు ఇరసుపై నిలుపుతుంది శీతల చ్భాయా కిరీటము. బుద్భుణ్జి క్రింద కూర్చుండమని బుద్దిగరిపిందీ చెట్టు జగదీష్‌ చంద్రబోసుతో సంభాషణ జరిపింద్‌ చెట్ట గ్రద్దల్ని పైకెక్కించుకొని పెద్దతనం కల్పించిందీ చెట్టు రాబందులకు నీడనిచ్చి రాజబంధువులుగా మార్చిందీ చెట్బు. చెవియొగ్గిన ప్రతివానికి జీవిత రహస్యాలు చెపుచుందీ చెట్టు విచ్తుముందా చెట్టముందా అన్న విచికిత్సకు తలూపుతుందీ చెట్టు. అవరారాడ్తాాజల అజాావామ్తోలా తం ఒడిసెల రాళ్ళు

ఎలుకలు వచ్చేశాయ్‌

ఎలుకలు వచ్చేశాయ్‌ - బాబోయ్‌ - నా

వలువలు కొరికేశాయ్‌

విలువలు మార్చేశాయ్‌

బోనులెన్నో పెట్టినా

లోనికి రానంబున్నాయ్‌

ఎన్నో పిల్లుల్ని వదలినా

ఏమాత్రం చిక్కనంటున్నాయ్‌ వేదశాప్ర (గ్రంధాలను తినేశాయ్‌ విజ్ఞానం పెంచుకొన్నాయ్‌ విమానాల టైర్డు కొరికేశాయ్‌ వేగం పుంజుకొన్నాయ్‌ వనమూలికల్ని "సీవించాయ్‌ వజ్రబలం సాధించుకొన్నాయ్‌ వినాయకుని పీట బరువునే విదిలించుకొని వచ్చేశాయ్‌ వాహనం లేని విఘ్నరాజు - పాపం వాళ్ళమ్మదగ్గరే వున్నాడు.

విచ్చలవిడిగొ ఎలుకలు

విశ్వమంతా వ్యాపించాయి

పాముల్ని కలుగుల్లోనుంచి

బయటికి తరిమేశాయ్‌

పండిన వరి కంకుల్ని - అందులో

భద్రంగా దాచుకొన్నాయ్‌

ఊరూరా వాడవాడ

చేరుకొన్నవీ యెలుకలు

ఒడీసెల రాళ్ళు 43

ప్రభువుల గద్దెలక్రింద అధికారుల బల్లలమీద చ్యాపారుల జేబుల్లో వ్యవహారుల డాబుల్లో వెలసియున్నవీ ఎలుకలు, పర్ణశాలల్లో భగవంతుని గుళ్ళో శాసన సభల్లో చదువుల బళ్ళో సార్రా దుకాణాల్లో సాని కొంపల్టో సర్వత్ర తమ పెత్తనం సాగిస్తున్నవీ ఎలుకలు, ఈ ఎలుకలకు హద్దులు లేవు దేశాల సరిహద్దులు లేవ అరణ్యాలు సముద్రాలు అడ్డంకులు క్రాన్స వివరాల బాధలు లే బోయింగ్‌ చిమానమ్టైనా ఛొటెంజ్రర్రు షటిలైనా టిక్కెట్టు లేకుండ ఎక్కేస్తాయి యా ఎల్సుకల్సు. ఢిల్లీ ఎర్రకోట కలుగులోక్ష “కెమ్లిన్‌” రాజభవనంలో కీచుకీచుముంట్లూ తేలగలదు అమెరికా వైట్‌ హౌస్సులో అధ్యకుని కాలు గీర గలదు శ ఒజీసెబ ధాళ్ళు

ఎట్టి ఆయుధాలకైనా

ఈ ఎలుకలు నశియింపవు

మరతుపాకీ గుండ్లను

గురితప్పాక తిరుగ గలవు

ఎంతటి “దాడారు” దృష్టిక్షెనొ

ఈ ఎలుకలు కనిపించవు

గగనంలో “స్పుట్నిక్కు ల

కండ్లుగప్పి తిరుగ గలవు. ఈ ఎలుకల్సి అంతం చీయాలని ఎందరో మహానుభావులు మహా నాయకులు విష్ణవ రయుంచులు రేసారు విసిగి వేసోగి మరణించారు రహస్యాలు పొదిగిన వారి సమాధుల్నోకి రాకపోకలు సౌగిస్తున్నాయి యీ ఎలుకలు వాళ్ళ సిద్ధాంతాలు నిచ్యం వల్లేవేస్తున్నాయి యీ ఎలుకలు.

ఈజప్పు పిరమడ్డలోని

మహారాజుల మహారాణుల

చెవులు కొరికి వేటి వింతలు

చెపుతున్నాయి యీ ఎలుకలు

చలువరాళ్ళ తొజనుహబలు

సమాధిలో నిదురించే

ముంతొజు బేగొనికీ

షాజహాను పాదుపొకు

ఈనాటి సినిమో (ప్రేమకథలు

చేరవేస్తున్నాయి మౌ ఎలుకలు నుహారాణు కుచ్చుటో పైనా బిచ్చగాని బొచ్చుగొంగకతైనో

ఒజిసెల రాళ్ళు య్‌

రాకుమారి (ప్రేమలేఖైనా రక్షణమంత్రి రహస్యపత్రమైనా విద్యార్థి పార్యగ్రంధమైనా విజ్ఞాన శాస్త్రసారమైనా రూపాయల కట్టైనా పాగాకు చుట్టైనా సంతృప్తిగా భోంచేసే సమతావాదులు యీ యొలుకలు. శ్రీలాసంలో హరుని యింట కొపుర ముంటున్నదొక్ర చిట్టెలుక శివుని మెడలో సర్బానిక్రి చిక్కదు ఆ ఎలుక ఏనుగంతటి విఘ్నేశుని ఇట్టే మోస్తుంది ఆ ఎలుక. మొగలాయి సామ్రాజ్యపు మొదళ్ళనే కదలించిన ఛత్రపతి శివాజ్షక్ర సమర వ్యూహాలు తెలిపిందాక ఎలుక. వేటకాని వలలోపడి చిలవిలల్రాడ్రే సింహానిక్రి తన మునిపంట్రిత్రో స్వేచ్చ దౌనం చేసిందొక్ష ఎలుక. ముక్కుమూసుక తపన్ఫుచేసే మునీశ్వరుని యినుప గోచ్చీని ముచ్చట్రప్పశ్షి ముట్టుకొన్నదొక్ర ఎలుక వేదోపనిషత్తులత్రో సాధనచేస్సే సోమయాజి పిలకపై స్వారిచేస్తుందొక్ర ఎల్పుక్ష గ్‌ ఒడీసెల రాళ్ళు

ప్రతి మనిషి మేధా కుహరంలో

బసచేసియున్నదొక ఎలుక

అదను చిక్కితే అది మేరు

కుధరాన్నే తొలచేస్తుంది

నాగరికత ముదిరిన దేశాలలో

నాయకులే యెలుకలై

పందెం పరుగు తీస్తున్నారు

అందలం ఎక్కేస్తున్నారు. ఈ ఎలుకలదేకదా ముందుకాలం ఏనుగులిక నిర్మూలం. మాడజడడాంఅ అయనను

ఒడి సెల రాళ్ళు 47

బాట్‌ బ్రక్కన బెట్టు

బాటప్రక్కన చెట్లు నాటినా రెందుకని?

బాట మధ్య నాటితే బండ్దకడ్డం వస్తాయని,

ముక్కుకు అటునిటు చెవులు మొలిచా యెందుకు? చక్కగా కంటి అద్దాలు తగిలించుకొనేందుకు.

జేనెడంత లేవు నీకు సెక్సు పుస్తకాతెందుకు?

నేనుకాదు నా తమ్ముడు చదివేటందుకు.

వేనవిలో షగటిక ఇంత నిడివి యెందుకు?

చలికాలంలో దినాలు చాల కురుచయెందుకు?

వేడికి వ్యాకోచించును చలికి సంశకోవించును

ఈమాత్రం భౌతికశాస్త్రం ఎరుకలేదా నీకు?

ఈ వయసులో మళయాళం నేర్చుకొంటున్నా వెందుకు? పెంచుకొనే మళయాళి శిశువు పెదవి విప్పితే తెలిసకొండామని. ప్రతిరోజు మొక్ళను పర చూస్తావెందుక్సు?

వ్రేళ్లు పెట్టిందో లేదో వివరంగా చూద్రామని.

విడాకులకు కారణమడిగిత్రే వెర్రిమొగం వేస్తావేమి? ఎదురుగా నా భార్య ఉంటే ఎలా మాట్లాడేది స్వామీ! మన(పేమ స్థిరంగా ఉండాలంటే మార్గమేమిటి ప్రియా? పెళ్ళిమాని యిులాగ్లా ఎల్గకాలమ్సండ్రాభి చెలియా! పెండ్లికూతురు కొంగ పండ్డికొడుకుకి ముడివేశా రెందుకు? పీటలమీదీనుంచ్చి పెండ్డికొడుక్సు పారిపోకుండేందుకు. కృష్ణను పెండ్లాడకపోత్ర చస్తానన్నది రాధ పెండ్డాడకనే చచ్చిపోయింది యేబదేండ్ల తర్వాత;

ప్ర ఒడిసెల రాళ్ళు

ఎవరయ్యా! ఆ లారీ క్రిందపడ్డ వ్యక్తి? రోడ్డు ప్రమాదాలు - జాగ్రత్తలు” గ్రంధం (వ్రాసిన రచయిత్రి.

తోడి విద్యార్థి కలం దొంగిలిస్తావా భడవా?

నీ దనుకొని అలా చేశాను గురువా!

కొత్తకధ వ్రాసుకొచ్చాను చదువుతావా డైరెక్టరూ?

తీసేది తెలుగు సినిమా కథయెందుకు కవిగారూ?

కాఫీ చేయడం త్రాగడం ఒకేసారి చేసేదెలా?

కాఫీపాడి నోటవుంచి పాలు త్రాగితే సరిపోలా!

ఇనప్పెట్టె తాళాలను మరచివచ్చామే ఎలాగా?

ఇద్దరము భాగస్థులము ఇక్కడే వున్నాముగా?

ఇన్నేండ్లు జీతం పెంచమని అడిగినానా?

అందుకే ఉద్యోగంలో ఉన్నావు నాయనా!

ఈ జీతంలో నేను నా పెండ్లాము ఎలా బ్రతకాలి?

అయితే వెంటనే విడాకులు తీసుకోవాలి.

చేతిలో పేపరుంచుకొని తేదీ అడుగుతావేమిట్రా!

అది నిన్నటిది ఈనాడు పేపరు కాదని తెలియదట్రా!

పాటపాడుతూ ఆమె కండ్లు మూసుకున్న దెందుకని?

పాట వినేవారి బాధ చూడడమెందుకని.

క్లాసులో గోలచేస్తే పారం నిలిపేస్తా తెలిసికొండి!

పారం నిలిపేస్తే గోలెందుకు చేస్తామండి!

పదేళ్లుగా అమ్మాయి వయసు పదహారే అంటున్నారు!

ఒకేమాటపై నిలబడమని వకీలు సలహాయిచ్చారు.

అప్పు కావాలని నీ వెంట పడ్డాడెవ్వడు?

“అప్పు వల్ల అనర్థాలు” అని వ్యాసం వ్రాసిన పండితుడు ఒడి సెల రాళ్ళు తం

చుట్టూ కీచులాటలు ఈ యిల్లు వదలిపోదామమ్మా! క్రీచులాటలో ఉండే ఆనందం నీకేం తెలుసే బుల్లెమ్మా! ఆడది గడప దాటితే అనర్థమంటారే ఎందుకని? ఇల్లేకాదు వీధికూడ రణరంగమౌతుందని. ఈనాటి దినపత్రిక ఎక్కడుంచావురా చిన్నా! నిన్న మధ్యాహ్నం నీ చేతికే యిచ్చాను గద నాన్నా! అవమానాలు అజాయ 50 ఒడిసెల రాళ్ళు

గర్జించే మబ్బులు జు గర్జించే మబ్బుల్లారా! వర్ణించండీ వ్యర్థ నాదములు చల్లని జల్లై రురవండీ ధరిత్రి దాహం తీర్చండీ గాలిని తేలే నీలమేఘమా! నీ తిరుగుళ్ళిక కట్టి పెట్టవే మండుటెండలో మాడే రైతుకు ఎత్తిన గొడుగై నిలుచోవే! నీలి మొయిలు అందాల మహలులో కులికే ఓ విద్యున్మాలా? ఎన్నాళ్లే నీ అందని అందం తెలిసిపోయే నినుదించే చందం చీకటి బ్రతుకుల పూలిగుడిసెలో దీపకళికవై నిలబడవే! ఉప్పు సముద్రం గొప్పను వలచి ఉఊరుకెత్తే సెలయేరుల్లారా ప్రయాణ మింతట ఆపండీ! పల్లెపల్లెల చిన్నబాలలకు పాలకుండలై నిలవండీ యుగయుగాలుగా పేరిన మంచును శిరాన దాల్చిన శీతశైలమా! ఎన్నిదినాళ్ళీ అచేతనత్వం భరింపలేమీ జడతత్త్వం అలవికాని నీ చలిని వదిల్బే చండభానుడిదె ఉదయించాడు ఒడి సెల రాళ్ళు 51

బ్రహ్మపుత్రనై భాగీరధివై

భరతక్తోణీని ముంచియెత్తుమా!

పురాణ జాడ్యం వదలగొట్టుమా! ఊహంరాని నీ సంతతి కొరకై శతాబ్దాలు నీ యెదలో దాచిన అమూల్య మణులూ సమస్తఖనులూ ధరిత్రిమాతా! ఎత్తిచూపుమా! సమభావంతో పంచిపెట్టుమా!

పరాయి దొరలను తరిమినామని

గర్వించే ఓ యోధుల్ల్తారా!

మీ నట్టింట్లో పీఠ్రంవేసిన

తరతరాల దారిద్ర్యాన్ని

నరనరాల అజ్ఞానాన్ని

తరుమలేని మీ సామర్థ్యం

ముమ్మాటికి వ్యర్థం వ్యర్థం! కులం మతం (ప్రాంతం భాష ప్రగతికి అడ్డని పలుకులు పలికే నేతల్లారా! భాగ్య విధాతల్లారా! వాటి రక్షణకె వాటాలడిగే వాటిపేరుతో ఓట్లు గడించే దురాలోచనలు మానండీ! దూరాలోచన చేయండీ!

కత్తి కంటెను కలం గొప్పదని

మత్తుగ వ్రాసే రచయితలారా!

కూత కంటెను వ్రాత గొప్పదని

ట్రాతకంటె మరి చేతగొప్పదని

వాప్తవ మెరిగి వ్రాయండీ!

క్‌2 ఒడిసెల రాళ్ళు

పరిశ్రమించక వచ్చే డిగ్రీ పరీమళించని పువ్వులాంటిదని చదువరులారా తెలియండీ! శక్తి ప్రజ్ఞ జోడైతేనే జయం మీకు తోడౌతుందని పరమ సత్యమును గుర్తించండీ! ఒడలు వంచి పని చేయండీ! “అజంతా”లు సృష్టించిన శిల్పులు అడవులపాలై కృళింపలేదని “తాజమహళ్ళ”ను చెక్కిన ఉలులు షాజహానుతో నశించలేదని ఢంకా గొట్టి చాటండీ! నవభారత నిర్మాణ యాత్రలో జవనత్త్సాలను నింపండీ! ఉగ్గుపాలతో అహింస నేర్చిన ఆర్ష సంస్కృతుల పుణ్య భూమిలో ఆయుధమొక్కటె సాధనంబని అడవులు పట్టిన యువకుల్లారా! ఆవును పులిగా మార్చగలమనే వితండవాదం మానండీ! ప్రపంచ శాంతికి గాంధి మార్గమే పరిష్కారమని తెలియండీ! అమడాడ2్తాాఅు అలతి.

ఎ౨ఎడౌరిలో ఎడారిలో నిట్టై ఎందుకురా వెదికేవు నీ కన్నుల ప్రమదాతశ్రుల నిధులున్నవి తెలియరా! మింటిలో తళుకుమనే మెరుపుజూచి మురిసేవు ఇంటిలో మంటి ప్రమిద 'స్నేహగుణం కానరా! ఏడీ నా దేవుడని ఏడుకొండ లెక్కేవు గుండెలో ఆ ప్రభువు కొలువున్నది ఎరుగవా? అందని జాబిల్లిక్ర అగ్రులెత్తి చూచేవు ఒడిలోని పసిపాప బోసినవ్వు చూడరా! అనమడా్తాజంంఅు అలాామననక్తా.... వ్‌డే ఒడిసెల రాళ్ళు

(బదుకు నిజాలు

(1) రాళ్లు తిని అరిగించుకో : రాళ్లు తిని అరిగించుకొనే నాడు రాళ్లేలేవు తినడానికి పళ్ళింలో గారిలున్న నేడు పళ్లు లేవు కొరకడానికి.

(2) గాడిద తన్నులు : గంతలు మోస్తుంది కదా అని గాడిదను తరిమేవు వెనుక కాళ్ళతో తంతే వెల్లకిలా పడతావు.

(3) కాలిక్రింద చెప్పు: కాలికింద చెప్పు కదా అని గర్వంగా త్రొక్కకు అదనుచూచి ఎపుడో నీ పదమును కరిచేస్తుంది.

(4) చేవగల విత్తనం : రొచ్చులో వేసి శ్రొక్కినా రోషంతో లేస్తుంది చేవగల విత్తనం జీవవృక్తమై నిలుస్తుంది.

టె ఒడీసెల రాళ్ళు ర్‌5్‌

(5) స్వార్దం. కోడిగ్రుడ్డుల్లా నీలో నీవు కూరుకొని వున్నావు పరుల కందులో చోటేది? పగిలితే నీకు బ్రదుకేది? ఒకే ఒక్క గాడిదకాళ్లు పట్టుకొన్నాడట వసుదేవుడు నాడు ఎన్ని గౌడిదల కాళ్లు పట్టుకొన్నాడో సగటు మానవుడు నేడు సామ్ము పోయింది దిమ్ము మిగిలింది. దున్నేవాడిదే పంట అని మిన్నంటే నినాదం దున్ననోట్లో గడ్డి (8) పందెంలో గెలుపు : బహుమతి అని ప్రకటన పతిజీవికి సమానం అర్ధరాత్రి ద్రాన్సి అమ్మ పాలు త్రాగితే ఆవుదూడ ఒళ్ళంత్రా హూనం శ ఒడీసెల రాళ్ళు

(10) నాయకత్వం = ప్రతి యిటుకకు పై యిటుకను పడదోయాలని వుంటే ఇటుకమీద యిటుక పెట్టి ఇల్లు కట్టలేవు అంతే! (11) కనకం ఏడ్చింది : మగసిరి లేని మగణ్ణి చూచి మగువ నవ్వింది కర్చుపెట్టలేని వాణ్ణి చూచి కనకం ఏడ్చింది. (12) పల్లెటూరు . పల్లెటూరు నుండి నీవు బయటకు వచ్చేశావు పల్లెటూరులో నీలో నుండి బయటకు పోనంటున్నది. (3) బావి - బిందె బావిలో నీళ్లు అందలేదని బావిని నిందించేవా? చేదుకొనే నీ బిందెకు చిల్లివుందని గ్రహించేవా? (14) కడలి యింకి పోవాలి : కడలినిండ నీరు వుంది కాని త్రాగలేను కడలి యింకిపోవాలని శపియించాను కడలిలేని వుడమి అగ్నికణమైపోయె జీవరాసులన్ని మాడి మసిద్రైపోయె. ఈడి నై నల రాళ్ళు 57

(15) చిట్టి చేప - చిన్ని పిట్ట అఖండ మహా సముద్రాన్ని అడ్డంగా కోయాలని చిట్టిచేప యీదులాట చుక్కలు మెరిసే వినీలాంబరాన్ని రెక్కలపై కప్పుకోవాలని చిన్ని పిట్ట ఎగుర్జాట.

(16) చెట్టెక్కిననాడు ; చెట్టెక్కి వున్నావని మట్టిని కాలదన్నకు పట్టు సడలిందందే మట్టే గత్తి నీక్రు.

(17) తిట్టితే ఏం లాభం. చెట్టుకొమ్మ పట్టు సడలి మట్టిలో పడ్డావు మట్టి నిన్ను లాగిందని తిట్టితే ఏం లాభం!

(18). అహింసయే పరమ ధర్మం అహింసయే పరమ ధర్మమని కాదన్నవాని శిరస్సు ఖండించి వేస్తాము.

(19) పంజరంలో పక్షి = బయటికి రావాలని తపన

పంజరంలో సుఖమేద్రో వుందని బైట్‌ వున్న పక్షి మధన. గో ఒడిసెల రాళ్ళు

(20) మర మనుషులు : మర మనుషులకు మనను పుట్టి కరుణ చూపే కాలమిది మనుషులు మరలుగా మారుతున్న మహా రాక్షస లోకమిది. (21. రాళ్ళను కోసే నీళ్లు : రాళ్ళను కోసేందుకు రంపాలే పనిలేదు నిశ్శబ్దంగా ప్రవహించే నీటిధార చాలు. (22) కడలి - అలలు : కడలినుండి విడిపోవాలని పడిలేచే అలల పోరాటం విడిపోతే తమ వునికి యెక్కడని తెలిసికోలేక ఆరాటం. (23) నది - సముద్రం నా నీటితో కడుపు నింపుకొని నన్నే మరిచావా కడలీ! అంటున్నది నది! నేనే లేకుంటే నీరెక్కడిదే నీకని బదులు పలుకుతున్నది నీరధి. (24) నిలవున్న నీరు. నిలువున్న నీటిలో పాచీరీతి నేటి జీవితంలో పేరుకొన్న అవినీతి. అవా డా అు అజఆవాషాయ్తా.. ఒడిసెల రాళ్ళు క్‌

ఎవడురా? ఎవడురా నాతల్లి హిమ దుకూలాంచలము కొనగోట తాకిన కుటిల రాక్షసుడు? హరుని చిచ్చర కన్ను అరవిచ్చితే చాలు శలభమై మాడునని తెలియడా వాడు? అలిగి రాఘవుడు విల్లందుకాంటే చాలు జలధులే యింకునని యెరుగడా వాడు? మా గౌతముని (ప్రేమ మధురామృతము గ్రోలి బదులుగా గరళమ్ము పంపునా వాడు? కులకాంత వలువల నొలుచు దుశ్నాసనుని గుండె నెత్తుట “హోలి” పండుగను జరిపింతు పడతులను చెరపట్టు పది తలల రక్కసుని యింటి కప్పున “భోగి” మంటలను వెలిగింతు. (7962లో చైనా భారతపై దాడి జరివినవుడు,/ అమా యడడడ్‌ెనాలు (అందిన ానక్త్యా... 60 ఒడిసెల రాళ్ళు

ఒక వురుటి నొవులు పురుటినాప్పులు లేకుండా పుట్టునా క్రొత్తజీవి? భూగర్భం భేదింపక పాడమునా చిన్నిమొక్క? అగ్నిలో వుడికింపక అణగునా లోహఖండం? ముదురాకులు రాలకున్న వుదయించునా కొంజిగురులు? ముది సంఘం మారకున్న ఎదుగునా నవ సమాజం? లేడిపిల్ల లేకుంటే ఏదీ పులికి ఆహారం? లేగ కడుపు మాడ్చకుంటే ఏద్‌ నీకు గోక్షీరం? పంట చేను నరకకుండా ఫలితం నీ కందునా? హింసలేక ఎట్టి పరమ హంసయైన బ్రదుకునా? మాాడడాలంఅ అలవమానమ్తలా ఒడిసెల రాళ్ళు 61

ఎవరు? అనంత గగనంలోని నీలిమకు అరణ్యాల పచ్చదనానికి మిసమిసలు కల్పించిన ఆ అసదృశహస్త మెవ్వరిది? శూన్యాకాశ గర్భంలోని సుషుప్త వాయు కిశోరాల్ని నిదురనుండి మేలుకొల్పి కదలండని శాసించిన దెవ్వరు? సంక్షుభిత హృదయావర్తంలో జాడే కనిపించ డతడు ప్రవిమల మేధాంబరాన నవభావన నింపునతడు. వేల నక్షత్రాల వెలుగుల వెల్లువలో జిగేలు మనును విరిసిన అందాల పూల చిరునవ్వులలో పరిమళ మతడు గురుగ్రహాన్ని నభోంతరాన గురిగా తిరిగేట్లు విసిరిన అతని మహా బలిష్ట బాహుదండమె నరుని శక్తికి నారీమణి సౌందర్యానికి చిన్నారిపాప చిరునవ్వుకు కన్నియ నునుసిగ్గుకు తన యింద్రజాల మహిమతో వన్నెలు చిన్నెలు దిద్దుతోంది 62 ఒడీసెల రాళ్ళు

_ ఇవీ అతని మహాకృతులు అతని నీడలే అతనికి తెరలు ఎక్కడున్నాడని అతణ్గి వెదుకుదాము? ఏ పేరున అతణ్ణి ముద్దుగా పిలుద్దాము? అతడు బ్రహ్మయా? విష్ణువా? పురుషుడా? స్రీయా? సశరీరుడా? అశరీరుడా? జంటయా? లేక ఒంటరియా? కాంతిధాముడు మేఘశ్యాముడైన వొక కన్నయ్యను (్రేమించాము మనము ఒక భయానక దిగంబర కాళికాశక్తి ప్రభుత్వం చేస్తుంది మనమీద. ఉత్తుంగ హిమళ్ళంగాల వినోదించు నతడు ఉర్వీగర్భకుహరాల విహరించు నతడు అతని వృత్తిని మాయా ప్రవృత్తిని అఖిల లోకాలకు తెల్పుదాము మనం చిత్రహింనలో హర్ష రోమాంచం ఆవేశంలో అవేదన మిళితంచేయు నతడు మనల్ని దుఃఖంలో కంట నీరు పెట్టించి అంతలోనే ఆనంద సౌందర్యాల జల్డుతో వుక్కిరి బిక్కిరి చేయడం అతనికి వినోదం అతని చిరునవ్వు గలగలలే అవనిమీద సరిగమలై మొలిచినవి అతని అమందానంద మందహాసమే అంతటా సౌందర్యమై నిలిచింది అతని హృదయ స్పందనమే మన జీవితం రాధాకృష్ణ సంయోగమే మన శృంగారం వారి అధర చుంబనమే మన మధురడ్రేమ. విజయథంకాలో వినిపించే నినాదమతడు రథికుడతడు. రథం నుండి ఆయుధాలు విసరువాడతడు ఒడిసెల రాళ్ళు యె

నిర్గుణుడు అగణ్యకారుణ్యనిధి అతడు

ప్రపంచానికి ప్రళయం కల్పించువాడు

ప్రపంచ పరిభ్రమణంలో

ప్రచండ కాలగమనంలో

చలించని గంభీరుడు నిర్మలుడు అతడు

జిజ్ఞానువుల మేధాశక్తి కందని మహోన్నత

శాశ్వతానంద పీరిపై కొలువు తీరినవాడు

మానవుని శాసించువాడు మానవ్నని ్రేమించువాడు

మానవుని హృదయానికి దగ్గరగా వున్నవాడు

జ్ఞానచక్టువుల కగుపించువాడు

ఆవేశ గర్వాంధులకు కనిపించనివాడు

మహోజ్వల సూర్యగభస్తి మండలంలో

జరామరణాలు బేని మహా తేజస్పతడు

అతని నీడయే అర్ధరాత్రిలో లీనమగును

చీకటి (గ్రుడ్డిదై చీకటిలో చిక్కుకొన్నప్పుడు

ఏకాకిగా నిండుగా అందు ఆసీనుడై వున్నవాడు. (అరవిందుని రా ఆంగ్ల కవితకు న్వతంత్రాచుకరణు, ఆగమ్హ, 1872) ాా్తానాలలు అజాిమాన్త్తా..

ఢ్క ఒదీసెల రాళ్ళు

కథన గాండీఐ మధుర మృదు కధనామృత మహిమచేత ఎన్ని గుండెలనో కదలించినట్టి నీదు గుండియ త్రుటిలోన నిలిచె, నిట్టి వైపరీత్యము కలదెందు గోపిచందు! “అసమర్భునికి”కి “జీవయాత్ర” కల్పింపగా యెన్ని యూహల మెట్ల నెక్కినానా? “మెరపుల”కున్‌ గూడ “మరకలు” గూర్చ క వోస్ట రక్తం బెంత యొలికినావొ? “తత్వవేత్తల ప్రబోధ రహస్యముల వెంట ఎన్ని యుగాల్‌ వెన్కకేగినావా? ప్రతినతో “గడియలు పడని తల్పులు” మూయ ఎంత యుద్ధతి ప్రదర్శించినావా? కలము విలుపట్టి సాహిత్య కదనమందు పలుకు ములుకుల జడివాన చిలికినట్టి కధన గాండీవి! నీ పరాక్రమము ముందు వెన్ను చూపిరి ప్రత్యర్థి వీరులెల్ల! కనుల నొక్కమాజు కలయంజూచిన జాలు వ్రాయనేర్హు వెదుటి వాని చరిత నిజము దాచు ఘనులు నినుడాయ వెజఖచెద రెచట6 గజిచినాడ విట్టి విద్య! అభినవ సూతుడై నిజము నారసి భారతసంస్కృతి ప్రభా విభవ యధా స్వరూపమును విప్పి వచించిన యట్టి విప్లవ ప్రభుడగు కన్నతండ్రి కొక వన్నియ పెంచిన గద్య సాహితీ విభుడవు నీకు అంజలులివే సకలాంధ్ర సభాముఖమ్మునన్‌. ఒడిసెల రాళ్ళు ర్‌

మృత్యువు వచ్చి మీదబడి మింగెడు దాకను, లేఖినీ సుసాం గత్యము వీడనట్టి మొనగాడవు, నీ నుడిలో జనించి సా హిత్యమహాద్రి శృంగములనెక్కి నటియించెడు నీదు పాత్రలా మృత్యువు గెల్చి నిల్చెను సుమీ! సకలాంధ్ర హృదంతరమ్ములన్‌ (వ్రఖ్యాత రచయిత మేధావి శ్రీ త్రివురనేని గోపిచంద్‌ మాట్లాడుతూ కన్చుమూనిన వేళ్లు అనాడ్రాడ్తాాజలు అలవామ్తా. 66 ఒడీసెల రాళ్ళు

ఇది మా బడీ ఇది మా బడి చదువులమ్మ చల్లని వాడి విజ్ఞానవాణి వెలసిన రతనాల గుడి మా చిలిపి తలపులు చిన్నారి మొలకలై తలయెళత్తన మడి ఇక్కడ కూర్చుండి విన్నాము ఆ అమ్మ మెల్లని అడుగుల సవ్వడి ఇక్కడే తిన్నాము అమెచేతి గోరుముద్దలు ఎల్లరము కలియబడి ఒక్కొక్క తరగతి మెట్టు పైకి మమ్ము ఎక్కించింది ఆమె ముచ్చటపడి ఎక్కడ తరతమ భేదాలు లేనిది ఆమె ఆనందబాష్సాల జడి కుబేరునికి, కుచేలునికి ఆమె చూపించిందొకటే కురిచీ విశాలమైన తన ఒక్క హృదయం నేలపై పరచి. ఇక్కడ దుమ్ములో శ్రీడించినవీ తనువులు ఇక్కడ విజ్ఞానం ఊపిరిగా పీల్చిన వీ మనసులు మమ్ము ఆకాశమంత పైకెత్తిన విజ్ఞాన పీఠా లీ బుల్లి బల్లలు మమ్ము సువిశాల పదవీ సౌొధాలలోకి నడపించిన వీ యిరుకు గదులు ఇక్కడ గురువులు మాపైమోపిన పాఠాల బరువులు ఈ విషమ సమాజంలో మాకు కల్పించాయి ఎనలేని పరువులు. ధూళిలో పొరలాడే మమ్ము గాలిలో తిరుగాడే మమ్ము పుస్తకాల పుటలకు బిగించి బుద్దికి స్నేహంతో తలయంటి ఒడిసెల రాళ్ళు 67

అజ్ఞానపు ముంగురులు పైకెగదోసి విజ్ఞానపు లాలపోసి జోలపాడిన భారతమ్మ జాలి గుండెల మా బడీ అమ్మ మన్నుదినే చిలిపి కృష్ణుల నోరు తెరిపించి అందులో అనంతవిశ్వాన్ని దర్శించి ఆనందించే యశోదమ్మ అమాయికురాలు మా బడి అమ్మ ఎన్నేండ్లు పనిచేసినా ఎలజవ్వనం పోనిదీ కొమ్మ ఎడ తెఐపిలేక పనిచేసినా బడలిక చెందనిదీ బొమ్మ అరువదేండ్ల పండుగచేసికొన్న బాబాయిలు అయిదేండ్లు నిండిన ముద్దు పాపాయిలు “అమ్మా' అని పిలిచే అనంతతారుణ్యవల్లి మా బడి తల్లి. వెన్నలు దొంగిలించి కన్నెైలను ఏడ్పించి ఒకనాడు తన్నులు తిన్న తన కన్నయ్యలు ఈనాడు విజయసారథ్యం వహించి వివేక గీతలు ప్రవచించి విశ్వరంగాలలో అన్నయ్య భై ఉన్నారని విన్నంతనే ఉబ్బిపోయే వెళ్టితల్లి తన్నువారు మరచిపోయినా తాను వారిని మరువలేని మమతల పాలవెల్లి మా బడితల్లి 6౮8 ఒడిసెల రాళ్ళు

ఆమెకు మనమిచ్చే చిన్నకానుక ఆమె ముంగిట అందరము కలిసిన యీ వేడుక ఆమె ఆనందంలో పాలుపంచుకొనే కోరిక, తీరిక.

(రామకృష్ణ జూనియర్‌ కలాళాల్క అల్లూరు, 1979 వన్రియల్‌లో న్వర్జోత్సవం జరువుకొన్సు నందర్భంలో వూర్వ విద్యార్థిగా ఎినివించిన కవిత మాడడాలంల అవడము ఒడదిసెల రాళ్ళు ర

నివ్రుల నది ఈ నదిని ఒక సుక్షేత్రంగా మలిచి నాగేట దున్ని పండిద్దాం నవధాన్యాలు రాసులు పోద్దాం. నది ఆగకుండా సాగితే చాలదు నది ఒక్క క్షణం నడక ఆపి తన అగాధ హృదయంలో నర్తించే సుక్షేత్ర వసంతాల్ని సూటిగా దర్శించనీ. ఏ మాతృభూమి కొరకై నదిని రమణీయ సస్యకేదారంగా మారుద్దామనుకొన్నానో ఆ నా మాతృభూమి అందాలమోముపై నదీమతల్లి వదలిన నల్లని కన్నీటి చారికల్ని నలుగురము కలిసి తుడిచేద్దాం అమె స్వాభిమాన దర్పణంతో సద్యశచ్చంద్రికలు దిగ్రిగంతాలకు ప్రతిఫలింపజేద్దాం. అది కలకాదు మా మహాప్రస్థానానికి అంతం అక్కడ మాకు ఎదురైనది అకలి కేకలే కాని ఆకలి కాదు అది కల కానేకాదు ఒక పచ్చి నిజం నేలగుండెపై నాటిన విజయధ్వజం నుదుటి నుండి వర్షించే స్వేదకణం 70 ఒడీసెల రాళ్ళు

అది అగ్ని దేవతలు మందిరం నుండి దొంగిలించిన అగ్ని అగ్నిని దొంగిలించిన “ప్రామీతను”ను సంకెళ్లలో బంధించి అతని దేహాన్ని ఖండఖండాలు చేసి రాబందులకు విందుగా వదిలేశారు ఎందుకంటే అగ్ని దేవతల కాణాచి యని అది దొంగిలించితే మహాపచారమని. ఆ అగ్నిదొంగ యీనాటికి రక్తసిక్త జర్జరిత దేహంతో కరడుగట్టిన కంటిచూపుతో కొన వూపిరితో వున్నాడు. అతని అగ్ని యేమైనది కలికానికి కూడ కన్చించుటలేదే మండవలసిన అగ్నిస్థానంలో మంచుగడ్డ పేరుకొని వుంది. అగ్ని దొంగకు తెలియదు అగ్నిని దొంగిలించడం కాదు అయోగ్యులచేతి కగ్షినందించడం తప్పని ఆకలికై రొట్టె కాల్చుకొనే అన్నార్తులకు అందలేదు అగ్గి సాటివానియిల్లు కాల్చి చలికాచుకొనే స్వార్ధపరుల స్వాధీనమైనది అగ్ని ఆ అగ్గికి బెదిరి పారిపోయా రెందరో అందులో మూడి మాసియైపోయినారు మరెందరో అగ్నిని చిటికలో తమ ప్రేగుల్లోకి పీల్చుకొని సంభవం అసంభవం చేశారు కొందరు ఆ అగ్ని భక్షకుల వారసులం మనం ఒడీసెల రాళ్ళు 71

అగ్నికే పుత్రులం మనం మన తేజజ్వాలను ఏ నది ఆర్పలేదు నదిలో రాళ్లువిత్తి రత్నాలు పండిద్దాం మనం కాలం పిలుపిస్తే కల్పిద్దాం ఒక నిప్పుల నదిని ఇది కలకాదు యధార్థం ఇల నిండుగా గ్రుచ్చుకొన్న విశ్వాసం. (హిందీ కవితకు స్వేచ్భానునరణ * 25-7-1986 ఆరాళవాణిలో వ్రసారితం, అండాలు అజమానక్త్నా... 72 ఒడిసెల రాళ్ళు

తిరుగవే భూ మాత/ తిరుగవే భూమాత! తిరుగవే అంతరిక్షమ్ములో అరుగవే నీచుట్టు రవిచుట్టు నిఖిల విశ్వము చుట్టు నిమిషమ్ము ఆగక, నియమమ్ము తప్పక ఒడిలోని పాపలను పడిపోవనీయక కడుపులోపలి చిచ్చు వెలికిరానీయక. గాలిలో మబ్బు ముంగురులు తేలాడగా చెదరి వారాశి కుచ్చెళ్లు జీరాడగొ తారా సువాసినులు హారతులు పట్టగా గ్రహ సుహాసినులెల్ల కైదండ లీయగా తోకచుక్కలు నిన్ను దూసికొనిపోవగా వేల ఉల్కలు అగ్ని పూవులై రాలగా. నీవు తిరుగనినాడు లేవహో రాత్రాలు నీవు శిరసెత్తక లేవు బుతుధర్మాలు జడివాన నొకసారి తడిసి ముద్దెదువు చండ్ర నిప్పుల యెండ జ్వరములో పాగిలేవు ప్రళయ రుంరూనిలార్భటులతో ఊగేవు కడుపులో గ్రుగులు కనలి బైటికిరాగ గడగడా ఒకసారి కంపించిపోయేవు. ఇన్ని బాధలలోన వన్నె తరుగవు నీవు కన్నబిడ్డల నెపుడు కాపాడుచుండేవు నింగిలో నిన్కొక్క బొంగరమ్ముగ చేసి పారవైచిన కొంటెబాలకుండెవ్వదో! అ చందమామపై అడుగిడిన నీ సుతులు పసిడి పూబంతిగా ప్రభలు చిమ్ముచు నీవు

ఒడిసెల రాళ్ళు 7

నీలి గగనములోన తేలిపోతుండగా కనులారగా జూచి, తనిసిపోయారు. ఈ అనంత విశాల విశ్వాంతరాళాన శతకోటి నక్షత్ర సముదాయముల మధ్య ఒక ధూళికణమంత యొడలు గల్గిన నీవు ప్రాణీ సంపదలోన పైచేయి వైతివి అతుల మేధాశాలియైన మానవునకు జన్మనిచ్చిన యట్టి జనయిత్రి వైతివి. అనా డడడ్తాలెాలు అండా... ఈశ ఒడీసెల రాళ్ళు

ఎజ్ఞాన విహంగం విజ్ఞాన విహంగమదే విజృంభించి యెగసింది భూలోకం రెక్కల పెను గాలికి కంపించుతోంది. మానవ మస్తిష్కమ్ముల మహాగాధ కుహరాల్లో విద్యుద్వల్లీ సమిధల విజచితెచ్చి గూడుకట్టి పరమాణుగణమ్ము పొదిగి ప్రళయశక్తి సృష్టించిన కంచుడేగ వియత్తలాన్ని చంచువుతో చించుతోంది “సహారా” ఎడారిలోని 'సెకతాలు చిమ్ముతోంది జ్వాలాముఖిపై “లావా” జ్వాలలు కబళించుతోంది మందరమటు సంద్రమెల్ల మధియించి కుదించుతోంది కాకోలం పీయూషం ఏకం కావించుళతోంది. ఉల్కాశకలాల నట్టె ఉఫ్‌ అని పైకూదివేయు శూన్యాకాశం వెలుపల సూర్యుని ఢీకొట్టబోవు నవగ్రహాల దాపులలో నరవాసన పసికట్టును ఒడీసెల రాళ్ళు 75

“స్ఫుట్నిక్కు"లు దొనికండ్లు

చుక్కలు దూరంపుదెణఅలు

చంద్రునిలో జింకతోడి

చెలగాటం దానికెపుడు “ఉదజని” బాంబులు దానికీ ఒదవిన రక్కసి పిల్లలు రాకెట్టులు విచ్చుకొన్న రక్కెస అంపాల గోళ్లు గోళ్ళమధ్య చిక్కివ్రేలు కోట్ల ప్రజా కంరమ్ములు శరణని జీమూత వాహ సంస్మరణం చేస్తున్నవి.

న నవవ 76

జ్ర 1 భు ల భ్‌ రత గ స్‌ో షై య్‌ న / (స్త న సళ ల మయా షల చొంంజటా ల చో || ట్స ఖాటే గ ॥ భు ల్లో ర తుల్టలదాణాయాల్తాడ న త్రో స్త ల ల క లి ల సష్ని ఏ పుట మా. పాక క స గాగ రే నా ధు క్‌. నం ంు క్ట ఖున్‌ మ సమయమున 5 న్‌ ౯ క నే స. | చలు చ ఆ ప లే టట స నస ల గ సత | ప్ప యన శు ౨. 2 లో ల్‌ త్య స్‌ + ” న్‌ న టి ఆ 4 శతా. హలం టం సై ప వ్ర వ్‌ ॥ చె న్‌ శ. ల ్ట శ షి న. ళ్‌ న ౫; ఇ ఇ న న మో శ జ 4 అంచిదమముత నినా త న్న న న్య స షు ఎ నా టప కం స్మ నే స న్‌ (లో ర్న నీ క టే మం టై! న న... న్‌ జా ఆ ఈ న చ గ న ల్‌ మా ॥| వె + ఎలో న. సల ఇ డు ” వొ యన అ ష్‌ ౮ జం న్‌ గ 0! మ. న బు శ | ఇ ఇ ష్ట! న య్‌ ళు ౫ స్టా న్యం... ః స్సు

విలపించే ఉత్తరం ఉండేల మాలకొండారెడ్డి వాక్కులు :

గ్రంథ కర్తవి

వ్రభమ ముద్రణ :

ఆగస్టు 1992

ముఖచిత్రం, ఇతర చిత్రాలు గోపి

ప్రతులకు:

నందనమ్‌ ప్రచురణలు

నెం. 8-2-693/2/26, మిధిలానగర్‌, సి.ఆర్‌.పి. ప్రక్కన, రోడ్‌ నెం. 12, బంజారా హిల్స్‌, హైదరాబాదు - 500 034

అంకితం దేశంలో చెలరేగిన హింసాకాండకు బలియై విలపించే అమాయక ప్రజానీకానికి

ఒక నిట్టూర్చు కు

ఇందలి కవితలు ఇటీవల జరిగిన కవి నమ్మేళనాలలో చదివినవి, ఆకాశవాణి, దూరదర్శన్‌ కార్యక్రమాల కొరకు వ్రాయబడ్డవి. నమకాలీన జీవనమే అన్ని ఖండికలకు ఇతివృత్తం. ఎటు చూచినా హింసాకాండ ప్రబలిపోయింది. యువత ఏ మార్గంలో వెళుతున్నారో వారికే తెలియని అయోమయ పరిస్థితి. ప్రజలు మాన ప్రాణాలు గుప్పిట్లో పెట్టుకొని విలవిలలాడిపోతున్నారు. వారిని గూర్చి విలపించే నాకలం నుండి వెలువడిందే యీ విలపించే ఉత్తరం. ఈ ఉత్తరం చదివి స్పందించిన పరితలు లోకంలోని నేటి విలాపానికి కారణాలేమిటో ఆ కారణాలను తొలగించే మార్గాలేమిటో అఆలోచించగలిగితే నా కృషి ఫలించినబ్లే. “కావ్యం... శివేతరక్షతయే” అన్న ఆదర్శాన్ని పాటించే భాగ్యం నాకు లభించినట్లే.

ఈ కవితల్ని ఒక చోట చేర్చి ముద్రించాలనే కోరిక ఉన్నా తీరికలేని వృత్తి నాది. సాహితీ మిత్రుడు సాధనా సాహితీ స్రవంతి అధ్యక్షుడు శ్రీ నరసింహాచార్యగారు ఎంతో శ్రమ వహించి యీ సంకలనాన్ని ముద్రింపచేశారు. వారికి నా కృతజ్ఞతలు. ఇందులో రేఖాచిత్రాల్ని ముఖచిత్రాన్ని తన కుంచెతో సృజించిన ప్రసిద్ధ చిత్రకారుడు శ్రీ గోపి గారికి నా కృతజ్ఞతలు. ఈ గ్రంధాన్ని సర్వాంగ సుందరంగా ముద్రించిన విప్ల కంప్యూటర్‌ సర్వీసెస్‌ అధినేత శ్రీ విజయసేనారెడ్డి గారికి నేను సర్వదా కృతజ్ఞుణ్ణి. 23-8-1992 ఉండేల మాలకొండా రెడ్డి

వ్‌

మనిషి కోనం విలపించే ఉత్తరం డౌక్టర్‌ ఉండేల మాలకొండారెడ్డిగారి “విలపించే ఉత్తరం ' ఆయన కవితాత్మను ఆవిష్కరించే మరొక కావ్య సంపుటి. శాస్త్ర విజ్ఞాన సాధకుడుగా, సుందర కవితాసత్య ప్రబోధకుడుగా కీర్తి గడించిన *“ఉండేల' జీవితం ఒక సమీకృత సమగ్ర సమన్వయ సూత్రం. అందుకే ఆయన పదునాలుగేళ్ళ బాలుడుగా ప్రారంభించిన కావ్యసృష్టి, నేడు అరవయ్యేళ్ల యువకుడుగా కొనసాగిస్తున్నాడు. శాజబోపశాబలుగా విస్తరిస్తున్స ఆయన సాహిత్య చైతన్యం నవనవానుభూతి పరిమళాలను ప్రసరిస్తున్నది. ఆయన నవరస భరితమైన రచనాశిల్పం, ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య మందిరంలో శోభిస్తున్నది. మరి ఈ విలపించే ఉత్తరం, స్వార్థసంకుచిత మనస్తత్వాలతో సతమత మౌతున్న సమాజానికి సంక్షేమ సౌభాగ్య సందేశం అందించే ఆశాగీతమేకాని, నిరాశా దూత కాదు. “కత్తి కాదు కలం రుళిపించు తమ్ముడూ నెత్తుట తడిసిన నేలలో విత్తనం మొలకెత్తదురా శిలువ మీద తలవాల్చిన - జీససు జీవించెరా కోట్ల ప్రజాహృదయాలలో - గుడికట్టుక వెలిసెరా” అంటూ, సాహోసోపేత శాంతి శౌర్యాన్ని సాహితీకరిస్తున్నాడు. మాలకొండా రెడ్డి భావనలో ఎంతటి సృజనాత్మకత చివురిస్తున్నదో ఆయన అభివ్యక్తిలో అంతటి సరళ శైలీ స్పష్టత ప్రకాశిస్తున్నది. ఆయన కవితాదర్శనం అయోమయత్వాలను. భ్రమా భ్రమణ వృత్తాలను ఛేదించుకొనిపోయే బుషిత్వాన్ని సాధిస్తున్నది. అందుకు నిదర్శనం “నదిని హత్య చేయకండి” నినాదంతో ఆయన విశ్లేషించిన సామాజిక సత్యాలు, వ్యంజించిన జీవితతత్వాలు, విశ్వజనీనత, వేదాంతదృష్టి ఆయన ఎన్నుకొనే ఎంతటి సామాన్యమైన కవితా వస్తువునైనా ఆవరించి అపూర్వ కళాఖండాలుగా చిత్రిస్తాయి. “పేరు లెన్ని మారినా దారి మాత్రం ఒక్కటిగా వీరభిగమ్యం చేరే నిత్య చైతన్య వాహిని ఈ నది” ర

అన్నప్పుడు కొట్టుకుపోయే నది వెంట మన గుండెల్ని పట్టుకపోతాడు. “నిప్పులు గ్రక్కే ఎడారిలో” దూకే నదిని “అగ్ని ప్రవేశం చేసే సీతలా” మనకు పరిచయం చేస్తూ ఆయన మనకు మహాకవిలా పరిచితుడై పోతాడు. అంతటితో ఆగడు - “ఈ దేశం ఒక నది - ఎప్పుడు ప్రవహించే జీవనది... చక్కని జీవధారను ముక్కలు చేయకండి... ఈ నా దేహం ఒక నది. కదిలే గుండెల చప్పుళ్లు కలబోసుకున్న కవోష్ణ రక్తరురి. ఈ గుండెల్ని ఖండాలు చేయకండి” ఆంటూ నదిని వొక ఉపనిషత్తుగా మలచి ఉండేల భాష్యం వినిపిస్తాడు. ఈ నదీగత భావతరంగ స్ఫూర్తియే ఈ కావ్య సీమ గుండా మాలకొండారెడ్డి అంతరంగ దీప్రియై ప్రవహిస్తున్నది.

“అర్ధరాత్రి ఒంటరిగా ఆడపడుచుమాటేలా!

పట్ట పగలు నాయకుడే ప్రయాణించలేని వేళ”

వంటి మెరుపు చరుపులతో కామక్రోధాంధకార మత్తులను మేల్కోలుపుతాడు. “పాలను తల్లి రొమ్ములో దాచిన పాలకునిపై పాపాయి అన్వేషణే విశ్వమతం"” అంటూ వివేకానంద సుందర విశ్వమత రూపాన్ని నిర్వచిస్తాడు. ఒక ఉగాదినాడు “ఎవరను కున్నారీ తెలుగువా”డని గర్జిస్తూ, “ఆకుచాటు పిందెగా అగుపించే నభోమణీ"యైన తెలుగువాని విశ్వరూప దర్శనం చేయించి సందేహార్డునుల విషాదయోగాన్నితాల గిస్తాడు హైదారబాదు పాలిమేరల్లోని ఘనపురగ్రామంలో వెలస్తున్న “ఘనవైద్య మహానగరాన్ని” అభివర్ణించినా, థాయిలాండు తల్లి ఒడిలో తరగలెత్తే “బ్యాంకాకు నగరాన్ని” అభినందించినా, “క్రాంతి చక్రాల'ను కదలించిన ఉండేల హస్తకళాకౌాశలం పరవళ్లు తొక్కుతుంది. ఆయనతో కలిసి నేను మరి కొందరు తెలుగు కవి మిత్రులూ ఆ మధ్య బ్యాంకాకులో ప్రపంచకవుల మహాసభలో పాల్గొన్నపుడు ఆయన అంత ర్హాతీయ ప్రతిభను ఆంగ్లభాషా పాండిత్యాన్ని చవిచూచి అబ్బురపడ్డాం. పరిశ్రమల శాఖలో పనిచేస్తున్న నాకు ఆయన కర్మాగారాలను దర్శించిన తీరు, యంత్రశక్తిని నియంత్రించే మానవతానుభూతి కలిగించింది. కర్మాగారాలు -

“ఫలహారంగా ఉదయాన్నే

పనివాళ్లను మింగేస్తాయి

సాయంకాలం దాకా వారిని

చప్పరించి వుమివేసేస్తాయి”

అన్నప్పుడు ఉండేలా ధీశక్తికి పేదవాని శ్రమశక్తి నమామి అంటున్నది. అరణ్యాలలో, జనారణ్యాలలో సంచరించే ఆయన సునిశిత భావుకతా పికము

క్‌!

క్రేటుకొని పొడిన పాటలెన్నో ఈ కావ్యసంపుటి పుటల మాటున పల్లవిస్తున్నవి. విద్యా సంస్థలు, వైద్య సంస్థలు నడిపించే ఆయన కార్యనిర్వహణ దక్తత, కావ్య నిర్మాణదీక్తను కూడా వీడకుండా ఉండటం 'తెలుగుజాతికి గర్వకారణం' సుబాసు చంద్రునితో శెబాష్‌ అనిపించుకున్న ఈ కవి రవి తన సహజకవితాకాశ మార్గంలో సాగిపోతున్నందుకు అభినందిస్తున్నాను. ఆయన షష్టిపూర్తి సందర్భంలో వెలువడుతున్న పుస్తకంలో నా మాట కూడా చోటు చేసుకుంటున్నందుకు ఆనందిస్తున్నాను. పల డాక్టర్‌ జె. బాపురెడ్డి 8

1 విలపించే ఉత్తరం ఉం 11 2. నెత్తుట తడిసిన నేల అలం 14 3... నదిని హత్య చేయకండి! లు 16 4... ఏమి వ్రాయను! అ 21 5. పాపాయి మతం అలం వత 6. జాతి వస్త్రం వలం 26 / ఎవరనుకొన్నారీ తెలుగువాడు! ఉత4ంం 29 8 ఘన వైద్య మహానగరం అలం 34 ౦, మాటలు - చేతలు ఎం 38 10. ఓ అందాల గులాబీ పూవా! అలల త౦0 11. ఎర్రకోటపై - ఎర్ర గులాబి అం వ! 12. విశ్వ కవితా వీణ అం తం 13.. తాయిల్యాండు లం 50 14. “బ్యాంకాకు” నగరం అం 5్‌3 15 ఎక్కడుంది స్వాతంత్ర్యం ఎం ర్‌5్‌ 16. జనారణ్యం అలం 58 117. లోకులు - కాకులు ఉ4444 62 అమడడ2ాాఅు అ్నావాన్తాల.. 9

శ ఇ. న్‌ ! వ షా ల్‌ గ ఎలవీంచే ఉత్తరం విలపిస్తోంది ఉత్తరం విలవిల లాడుతోంది ఉత్తరం గాయపడ్డ సందేశంతో కాయం నిండా రక్తం మరకలతో. కళ్లులేని కబోది - ఏ కన్న తల్లి మూగవేదనో కలత చెందిన - ఏ కన్న తండ్రి దీనాలాపమో విలవీంచే ఉత్తరం [1

ఆపదలో చిక్కిన - ఏ అత్మీయుని ఆర్తనాదమో పతిని గోల్పోయిన - ఏ సతీమతల్లి శోకగీతమో - యీ ఉత్తరం. పీటల మోద పెండ్లి కొడుకు తూటాకు బలియైపోడే మూర్భపోయిన కన్నెపడుచు ముఖారవిందం లాంటి ఉత్తరం. మందుపాతర పేలి మంటల్లో కలిసిన రైలు బండికి అంటుకుపోయిన అన్నజాడకై అలమటించే చెల్లి చేతిలోంచి గాలికెగిరి వచ్చిన రాఖీలాంటి యీ ఉత్తరం. ఎందరో తల్లుల కడుపు కోతల కార్చిచ్చుకు కరిగిపోయిన శాపాక్షరాలను అతశ్రువులుగా రాలుస్తున్నది ఉత్తరం. ఒకనాడు - గున్నమావి తోటలో కోకిలలా కుహూరవాల్పు పల్కిన ఉతరం ఈనాడు - మర్రిచెట్టు తొర్రలోని గుడ్డగూబలా కూస్తున్నద్రి న్‌ ఒకనాడు - పూచిన పాదరిండ్ల నడుమ పురివిప్పిన నెమలిలా నాట్యమాడిన ఉత్తరం ఈనాడు - జడలు విరబోసుకున్న కొరివి దయ్యంలా కరాళనృ త్యం చేస్తున్నది. త్త ఒకనాడు - చిరుజల్లుల వానలో జలకమాడుత్రూ రంగుల సీతాకోకచిలుకలా నింగిలో తేలిన ఉత్తరం ఈనాడు - గగనం వుమిసిన కందెనలో మునిగిన కాకిపిల్లలా కావు కావు మంటున్నది, ఒకనాడు - చెలినోటి, తాంబూల సుగంధంలా చెక్కిలి నలరించిన ఉత్తరం 12 ఎిలవించే ఉత్తరం

ఈనాడు - కుళ్ళిన శవాల కంపును భళ్లున వాంతి చేస్తున్నది. ఒకనాడు, ఫలించిన కలలా తళుక్కున మెరిసిన ఉత్తరం ఈనాడు పండిన పాప భాండంలా బద్దలైపోతున్నది. ఒకనాడు రాజహంసలా ప్రణయదౌత్యం నెరపిన ఉత్తరం ఈనాడు రూపెత్తిన హింసలా ప్రళయ నాట్యం చేస్తున్నది. ఒకనాడు - పొవురంలా శాంతి వార్తలు మోసుకొచ్చిన ఉత్తరం ఈనాడు - తీతువు పిట్టలా అపశకునాలు పల్కుతున్నది. విలపించే యీ ఉత్తరం - ఆనందం వినిపించే దెప్పుడో విలవిలలాడే యీ ఉత్తరం - చిరునవ్వుతో కళకళలాడే దెప్పుడో. వాజడాాల అవమాన ఎిలవించే ఊత్తరం 13

నెత్తుట తడినీన నేల

ఇది నెత్తుట తడిసిన వల . కత్తులు దూసిన వేళ

నెత్తురు కాదు ప్రేమ అత్తరు చిలికించు అమ్మడూ |!

కత్తి కాదు కలం రుళిపించు తమ్ముడూ |

వెత్తుట తడిసిన నేలలో _ ఏ విత్తనం మొల కెత్తదురా |

కత్తులతో సాధించిన విజయం _ ఘడియైన నిలవదురా |

ఇది చరిత్ర చెప్పిన సత్యం _ ధరిత్రి కనుభవ సారం |

[4 ఎఐలవీందే ఉత్తరం

చీమనైన చంపలేని సిద్ధార్థుడు బ్రతికెరా ! విశ్వమహాజ్యోతియై విస్తరించి పోయెరా ! ఎదురైన ప్రతి ప్రాణి - ఎదలో బాకులు గుచ్చి, నా కాలి క్రింది దీ నేలయని - గర్వించిన చెంఘీజ్‌ఖాన్‌ మట్టి గరచిపోయెరా - ఆతని మాటెక్కడ లేదురా |! శిలువ మీద తలవాల్చిన - జీససు జీవించెరా కోట్ల ప్రజాహృదయాలలో - గుడి కట్టుక వెలసెరా ! బాంబులతో ప్రపంచాన్ని భస్మీపటలం చేసి అరవై లక్షల యూదుల - ఆయువు విషవాయులో కలిపిన " మహా నియంత హిట్లర్‌ - ఉక్కుబంకులో చివరకు ఊపిరి వదిలేసెరా - ఆతని ఊసెత్తే దెవరురా ! పెరికి పెరికి గరిక తిన్న - పెనుగాడిద ఎటుపోయెరా గరిక మాత్రం అలాగే “పెరుగుతుంది చూడరా ! ఈ నిజం యిప్పటికైనా గ్రహించు తమ్ముడూ ! హింసమాని పరమహంసవై రావే అమ్మడూ ! భవిష్యత్తు మీ ముందర పరచుకొందిరా ! విజయం మీ కొరకై వేచియుందిరా ! చాాజడెాంల అమమయ ఎలవీంచే ఉత్తరం 5

లా రూ జా (క్రై?) నదిని హత్య చేయకండి / మబ్బు తల్లి ఒడినుండి మట్టి మీద జారిపడ్డ వాన చినుకులే యీ నది. కొండ రాళ్ళ ఢీ కొట్టి గుండె పగుల కొట్టుకున్న చర్వాశ్రువులే యీ నది. 16 ఎిలవ్‌ంచే ఉఊత్రరం

ఏ కడలి నుండి తాను

ఎండకు ఆవిరిగా మారి

ఆకాశం చేంనో

ఆ కడలినే చేరాలనే

ఆరాటం మిక్కుటమై

చిక్కకుండ పరుగెత్తే

చిన్నారిబాల యీ నది. కొండ నుండి కడలి దాక కోనల కానల నడుము కూని రాగాలు తీస్తూ ఆగక సాగిపోయే ఆనంద జీవిని యీ నది.

ఉన్నత శిఖరం నుండి,

ఉన్నట్టుండి

ఆగాధంలో పడ్డా

అఖండ నృత్యం చేసే

అపూర్వ జలపాత సుందరి యీ నది. ఒక చోట “గంగ” ఇంకొక చోట “వోల్గా” మరొక చోట “రైన్‌” వేరొక చోట “అమెజాన్‌”

'పేరులెన్ని మారినా

దారి మాత్రం ఒక్కటిగా

నీరధి గమ్యం చేరే

నిత్య చైతన్య వాహిని యీ నది.

నది వున్న చోటే

నాగరికత వుందన్న

విలపించే ఉత్తరం 17

నానుడి సాక్ష్యంగా సమస్త ప్రాణుల్ని చంకనిడుకాని చనుబాలు కుడిపే పచ్చి బాలింత యీ నది. ఆకాశ రమణి రాల్చిన అనంద బాష్పధార యీానది చల్లని నేలతల్లి పిదికిన స్తన్యధార యీ నది. పారినంత మేరకు పచ్చదనం కురిపిస్తూ దూకినపుడు విద్యుత్‌ రేఖలు మొలిపిస్తుందీ నది. థమజీవుల చెమట ముత్యాల్ని కంరహారంగా ధరిస్తుంది అగ్రజాతి వాడైనా అంటరాని వాడైనా అభిషేకం చేస అకల్మషుల్ని చేస్తుందీ నది, పులుల్నీ మేకల్ని ఒక్క రేవులో నీళ్ళు త్రాగిస్తుందీ నది. కాలు జారి పడ్డా కావాలని పడ్డా ప్రతి ప్రాణిని సమాదరంగా పరిగ్రహిస్తుందీ నది. మునిగిపోయిన వారిని బాధా ముక్తుల్ని చేస్తుంది 18 విలవించే ఉత్తరం

మునిగి తేలిన వారిని అనంద ముగ్గుల్ని చేస్తుందీ నది, ఈ నదిలో - ఎందరు ఎలనాగలు మహారాజులు జలక్రీడలాడి నారో ఎందరు బాటసారులు దోసిళ్లతో తమ దాహం తీర్చుకున్నారో. ఎందరు ధీవరులు వలలు విసిరి చేపల్లి వేటాడారో ఎందరు విప్ణవ వీరులు కుత్తుకలు కోసిన కత్తుల నెత్తుర్ని కడిగారో. ఎందరు అనాధలు తమ వనుపు కుంకుమల్చి గాజు మెట్టెల్చి గంగలో కలుపుకొన్నారో అన్నింటిని తనలో భరించి అన్నం పున్నెం ఎరుగని అమాయికురాలిగా అగుపిస్తుందీ నది తననే సరిహద్దుగా గీచుకొని ఆ తీరం నీదని యీ తీరం నాదని పోట్లాడి గొంతులు కోసుకున్ల భూమి పతులు శవాలై తన నీళ్లలో తేలిపోతుంటే తాపీగా నవ్వుకొంటోందీ నది. ఎలవంచే ఉత్తరం [9

నిప్పులు గ్రక్కే ఎడారిలో అగ్ని ప్రవేశం చేసే సీతలా ఆత్మ ధైర్యంతో అడుగులు వేస్తుందీ నది. కాకులు దూరని కారడవుల్లో అడవిపూలు జడనిండా తురుముకొని వయ్యారి వనకన్యలా వంపులు సొంపులు తిరుగుతుంది నది కిక్కిరిసిన నగర మధ్యంలో ముక్కు మూసుకున్న పాక్రీ పిల్లలా విసిరేసిన ఎంగిలాకుల్ని వీపు మోద మోస్తుందీ నది ఈ నా దేశం ఒక నది ఎప్పుడు ప్రవహించే జీవనది మంచుకొండ గుండె కరిగి మహీతలాన్ని ముంచెత్తే మహాపవిత్ర భాగీరథి. ఈ నది యెదలో గునపాలు గ్రుచ్చకండి చక్కని జీవనధారను ముక్కలు చేయకండి ఈ నాదేహం ఒక నది కదిలే గుండెల చప్పుళ్ళు కలబోసుకున్న కవోష్ణ రక్తర్వురి ఈ గుండెల్ని ఖఇండౌలు చేయకండ్రి జీవరక్ష ప్రవాహాన్ని చితిపై చిందించకండి. 2-2ెడైం్పై అనూ... 20 ఎలవీంచే ఊత్తరం

లే 1 / స్య ర గ్‌ శి గో త్‌ో థీ

టీ + క ల.

షీ ఈ మ రీ ళో దు

క ట్ర న. మొ: కీ

ల ఏమి వ్రాయను ఏమి వ్రాయను ! ఎవరిని గూర్చి వ్రాయను ! దండ యెత్తుక వస్తున్న మనిషి - దండెత్తి వస్తున్నాడో దండం టపా తున్నాడో ॥ ఏమి ॥ దండలో వున్నది - దారుణాగ్సి జ్వాలలు కడుపులో దాచుకొన్న బాంబో - ఎగర్రగులాబీల చెండో మః ఎరుగని నేను ॥ ఎిలవీంచే ఉత్తరం త

తలుపు తట్టుతున్నది - పలుకరించ వచ్చిన ప్రక్కింటి నేస్తమో తలపై గురి పెట్టిన తుపాకీ హస్తమో . తెలియని నేను ॥ ఎమి ॥ కౌగిలించుకునే చేతులది - గాఢాభిమానమో జేబు కత్తిరించుకుపోయే నైపుణ్యమో గమనించ లేని నేను ॥ ఏమి ॥ కాళ్ళ మీద పడ్డ భక్తుడు - కానుకలు కురిపిస్తాడో కాళ్ళులాగె క్రింద పడేస్తాడో కనిపెట్టలేని నేను ॥ ఏమి ॥ ఒక కిడ్నాప్‌, ఒక హత్య ఒక లూటీ, ఒక లాఠీ కనీసం మానభంగం కధయైన లేకుండా దినపత్రిక వెలికిరాని - దినమొచ్చిన వేళ ॥ ఏమి ॥ నడ్డి విరిచి మర తుపాకి నడి వీధిన నడుస్తుంటే చేతులెత్తి జనం గుంపు చెల్లా చెదురౌతున్న వేళ ॥ ఏమి ॥ అర్ధరాత్రి ఒంటరిగా ఆడపడుచు మాటేలా | పట్టపగలు నాయకుడే ప్రయాణించలేని వేళ ॥ ఏమి ॥ ఊరు చివర కట్టుకొన్న ఒంటరి యింటి మాటేలా | పటంలో నడిబొడ్డున బ్యాంకుకే దిక్కులేని వేళ ॥ ఏమి ॥ 22 ఎలవీంచే ఉత్తరం

పోకిరి యెవడో, పోలిసేవడో అసలెవరో, నకిలీయెవరో ఆడ ఎవరో, మగయెవరో అది పెన్సో, లేక గన్నో ఏకీభవించనోణ్జి పీకనాక్కివేస్‌ సాక్ష్యం చెప్పే కన్నుల్లో శలాకలు గుచ్చేసి నేరస్తులు బరితెగించి నిర్భయంగా తిరిగే వేళ _॥ ఏమి ॥ పెద్దవాణ్ణీ ఎలాగైనా, గద్దె దించే వ్యూహంలో జీవం తీస్తే యింత, చేతులు నరికితే యింత వాడికత్తులు చెలరేగి, వ్యాపారం చేస్తున్న వేళ ॥ ఏమి ॥ ఏ బందు ఎపుడొస్తుందో - అది సామాన్యుల బందో, సర్కారు బందో ఏ మందు పాతర ఎక్కడ పేలుతుందో ఏ బస్సు ఎపుడు దగ్ధమౌతుందో ఏ రైలు ఎక్కడాగిపోతుందో ఏ కర్ఫ్యూ కాలసర్పం ఎపుడు కాటు వేస్తుందో ఎరుగలేని కార్మిక జనం, పని లేక, పనికి పోలేక యింట్లో పస్తులు పడి వున్న వేళ ఏమి ॥ ఆయాచితంగా సెలవు దొరికి, ఆఫీసులు పనిమానేసిన వేళ ॥ ఏమి ॥ మైడజాణఅ అవాయు. విలపించే ఉత్తరం 23

యూ డె వొపాయి మతం అమ్మ కడుపులోంచి అవని మీద పడ్డ బిడ్డకు కులం వుందా ! మతం వుందా! ప్రాంతం వుందా ! భాష వుందా । తల్లిదండ్రులు తమంతట పులిమిన రంగులు తప్ప పుట్టిన పాపాయి పాలకై పెట్టే ఆకలి కేక విశ్వభాష 24 ఎలవించే ఉత్తరం

అది - తల్లి పిల్లల మధ్య

తరగని డ్రేమ మంజూష పాలను తల్లి రామ్ములో దాచిన

పాలకునికై పాపాయి అన్వేషణే విశ్వమతం. అతని మోహన మురళినాదమే

అనంత జీవన సంగీతం ఆ సంగీతంలో మతం పేర

అపశ్రుతులు కల్పించకు కాలం మారినా, దేశం మారినా

అర్ధం మారని భాష, పాపాయి భాష పాపం అంటని మతం పాపాయి మతం ఆ భాషేనీ భాషగా తెలుసుకో ఆ మతమే నీ మతంగా మసలుకో.

మాాడాడాాఅలు అలచమాయమాలా-

• విలపించే ఉత్తరం 25

ల | జాతి వ్యన్తం చిరిగిపోతోంది మన జాతి వస్త్రం చివికి పోతోంది మహావస్తం తరతరాల బరువుల మోతలో దయలేని కత్తుల కోతలో శిల్చుల అల్లిక జిగిబిగి శిధిలమై జీర్ణమై పోతోంది. 26 ఎిలవించే ఉత్తరం

నల్లవ్యాపారుల పాపాలకు తెరగా

ఒళ్ళమ్ముకొనే అబలల మానంపై పారగా మైల పడిపోయింది

మరకలంటుకొంది. యంత్రభూతాల కోరల చిక్కుపడి

ఘోర విష రసాయనాల పాలబడి చిల్లులు పడిపోయింది

రంగులు వెలిసిపోయింది. నవనాగరికత మైకంలో

నానా వ్యసనాల ఛాయా మాయాలోకంలో మైమరిచిపోయిన మనం

మట్టిలో పారవేశాం మన జాతి వస్త్రం మట్టిలోని చెదపురుగులు

పొట్టను బెట్టుకొనకముందే - మనం బట్టలు లేని వాళ్లం కాకముందే

పుట్టాన్ని కాపాడుకొందాం గత వైభవకాంతుల్ని బిగించి

కనకమయం చేద్దాం. విశ్వకవి రవీంద్రుని

విజయ గీతికా మాలల్ని మహాత్ముని

చరబా సూత్రాల్ని జవహర్‌లాల్‌ పండితుని

నవదృక్పధ రేఖల్ని వివేకానందుని

విమలవాక్సుధా ధారల్ని మహోన్నత హిమాలయ శిఖర

మణి దీపికాదీప్తి శకలాల్ని ఎలపించే ఉత్తరం 27

బాలార్భుని సముజ్వల

ప్రభాకిరణాల్ని పడుగు పేకలు చేసి

స్వార్ధ మాలిన్యం కడిగి వేసి బుద్ధుని కరుణారస

పూర్ణదృగ్వీచికా తుషార పరాగాల్ని మెయినిండా పూసి

చిరుగుళ్ళను మరలా చిగురింప చేద్దాం.

సౌందర్య మయం చేద్దాం.

అడుగిడుదాం నూతన శతాబ్దంలోకి. తల వాల్చిన కెందామరలు స్పృహ తప్పిన శశ కిశోరాలు లయ తప్పిన మయూరాలు శిర సెత్తి పురి విప్పి మరలా శృంగార నృత్యాలు చేసేట్లు జీవామృతం కురిపిద్దాం

చావా డడం బ్ర అవస్త... ౧0 వక ఎలవించే ఉత్తర

నో

ఎవరనుకొన్సారీ తెలుగువాడు ఎవరనుకొన్నారీ తెలుగువాడు ఎందుకింత ఆనందం ఉగాది నాడు

సృష్టికి ప్రతి సృష్టి చేసి

వశిష్టుని కెదురు ప్రశ్న వేసి రాజుగా రాజర్సిగా బ్రహ్మ్నర్షిగా పై కెదిగిన

2

ఎిలవించే ఉత్తరం

అల విశ్వామిక్రునకు ఆదర్శ కుమారుడు భరతునికి సహజన్ముడు భారత సామ్రాజ్యరాజ పదవికి వారసుడు. కలిమి, లేమి, కష్టం, సుఖం కలబోయుటే జీవితమని చేదు తీపు చేరదీసి ఉగాది పచ్చడి చేసేవాడు జగానికంతా పంచేవాడు. ఒక బ్రహ్మయై - కాలజ్ఞానం ఒక బ్రహ్మనయై - సమాజవాదం ఒక వేమనయై - వేదసారం ఉఊర్వికి బోధించిన వాడు సిద్ధేంద్రుడై “కూచిపూడి” శివనాట్యం చేసినవాడు. కాకతీయ సామ్రాజ్యం ఘనముగా పాలించినవాడు విజయనగరమందు “భువన విజయం” సాధించిన వాడు సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌముడు - ఒక కృష్ణదేవరాయడు. తెలుగుపాట అరవనోట పలికించెను ఒక త్యాగయ భారతరాజ్యాంగ గీత ప్రవచించెను అల్లాడి కృష్ణయ 30. ఎిలవించే ఉత్తరం

త్రివర్ణ పతాక రేఖలు

తీర్చెను ఒక పింగళి వెంకయ గుండెను మరతుపాకీ కి

గురి చూపెను ఒక టంగుటూరి ప్రకాశమయ్య. విల్లమ్ములతో ఫిరంగి గుళ్ళనడ్డే ఒక అల్లూరి సీతారామయ్య.

“శ్రీ రాముల” త్యాగానికి

శిరస్సు వంచి, ఎదను మెచ్చి భారతమందార తరువు ప్రసవించిన, ప్రభవించిన తాలిభాషా కుసుమం

ఆంధ్రుల విశాల రాష్ట్రం “అ”కార క్రమమే కాదు అన్నింటా ప్రధమంగా

తన రాష్ట్రం సాగాలని

తపన పడేవాడు.

తన ఆగ్రహ ఆవేశాలు

తన విప్లవ మహోద్యమాలు గోదావరి వెల్లువగా

కృష్ణానది పరుగులుగా

గట్టు త్రెంచి ప్రవహించగ గర్జించే మొనగాడు

అరంభ శూరుడనే

అపవాదుకు గురైనవాడు అనుకొన్నది కాకుంటే

అందరిపై అలుగువాడు

తన గుండియ మామిడి పండుగ విలవించే ఉత్తరం క!

రసరాజ్యం ఏలువాడు

తన మాటే వరాలమూటని

దర్పంగా సాగువాడు

ఇల్లు దాటి, ఎల్లదాటి

ఎల్లజగతి తిరిగినవాడు

చంద్రమండలం చేరినా

సాొంతవూరు మరువని వాడు

పాత తగవులు వదలని వాడు.

మిరపకాయ మునిపంటితో

కొరికి నంజుకొనేవాడు

కారం మంటెత్తితేే నెయ్యి

ధారలు జుగ్రేవాడు

గోంగూర పచ్చడిలో

కోటి స్వర్గాల్‌ చూచేవాడు అవకాయ జాడ్తీత్రో ఆమెరికాకు పోవువాడు. నిన్నదాక తెలుగువాడు “మద్రాసీ"గ చలామణీ ఆకుమాటు పిందెగా అగుపించిన నభోమ్రజి నేడాతని ప్రచండశౌర్యం నిఖిలోర్వికి నిబిడాశ్చర్యం “చార్మినార్‌పై వెలసెను తెలుగు తేనెపట్టు “మూసీనది” శెరుక్త, నేడ్డు అన్ని మతాల గుట్ట, 22 ఎిలవించే ఉత్తరం

గోలకొండపై నేడు తెలుగు కీర్తి జెండా తెలుగు వెలుగు దరహాసం “ట్యాంకు బండు"' నిండా. తెలుగువాడు ఏడుకోట్ల బలగమున్నవాడు హిందీతో సరిగద్దెను ఎక్కగలుగువాడు. యమాోడడాాంల అభిమాన వ ఎిలవించే ఉత్తరం

కాచి నాయి

ద గాన్న ఘన వైద్య మహానగరం

కదలిరండు తెలుగులారా!

విజ్ఞానపు వెలుగులార।

అమెరికా దేశీయుల

అంతస్తుకు వారసులార।!

పేరుగన్న భిషగ్వరులు !

విదేశ విద్వన్మణలు !

కదలిరండు కదలిరండు.

పశ ఎిలవించే ఉత్తరం

కన్నతల్లి సేవింపగ

మాతృబుణం తీర్చుకొనగ

నిరూపమానమగు మీ సేవలు

నిరుపేదల కందింపగ

అకాల మృత్యువును

ఆవల గెంటివేయగ

సకాల సంజీవని

సకల జనుల కందింపగ. పాలు పోసి మిమ్ము పెంచి, పలు విద్యలు నేర్పించి పరసీమల కంపినట్టి, బడుగుతల్లి భరతమాత గంపెడు పిల్లలతో, కంటిలో ప్రాణముతో

మంచాన పడి యున్నది

మందు మింగలేకున్నది

మేనల్తా కన్నులుగొ

మీ కొరకై చూస్తున్నది

కదలిరండు తెలుగులారా!

విజ్ఞానపు వెలుగులారా!! ఘనపురం గ్రామంలో, ఘన వైద్య మహానగరం పునాదిపై లేస్తున్నది, హైదరాబాద్‌ పోలిమేరల ఆరోగ్య మహాకేంద్రం అవతరించబోతున్నది తెలుగు ప్రజల చిరస్వప్పం, యధార్థం కానున్నది.

జగతికే విశిష్టమైన

సాటిలేని వైద్య సేవ

ఆంధ్ర సీమలోన నిలిపి

అఖిల జనుల కందించే

దివ్యనవ్య సంకల్పం ఎవిలవించే ఉత్తరం 35

ఇది - ఆంధ్రుల మహౌదార్య పతాక అద్వితీయ మానవతా ప్రతీక చరిత్రకే మెరుగులద్దు స్వర్గాక్షర ప్రేమలేఖ: కంటికి ఈనాడు అచటి కనపడేవి రాళ్ళు షామీరొపేట చెరువులో జెప్పలుగా నీళ్ళు. ఈ రాళ్ళ గుట్టలపై ఏ పిల్లలు ఆడిరో |! ఈ చెరువు నీళ్ళలో ఎవరు జలకమాడిరో గతమేమని ప్రల్నిస్తే బదులు పల్కరాకున్నది. ఈ రాళ్ళే సుందర మందిరాలై ఈయగలవు రోగార్తులకాశ్రయం ఈ నీళ్ళే సిద్దాషధ రసధారటై ఈయగలవు బాధార్తుల కుపశమనం. దిగంతాల నుండి యిటకు దిగివత్తురు శాస్త్రజ్ఞులు పయనింతురు ఇచ్చటికి ప్రపంచ వైద్య శిజామణులు, కత్తి యెత్తి వీరుడిచట కుత్తుకలు కత్తిరించడు గుండెను చీలుస్తాడు నిండు జీవమిస్తాడు న విలపించే ఉత్తరం

వాడి సూదితో ఇచ్చట వేడి నెత్తురొలికించడు అమృతం పూరిస్తాడు ఆయువు పొడిగిస్తాడు. కంప్యూటర్‌ నరులకిచుట శైంకర్యం చేస్తుంది యమపాశం బదులిచ్చట అమ్మృతకోశం వెలుస్తుంది అశ్రుధార బదులిచ్చట ఆనందం కురుస్తుంది. ఇది - కల కాదు కల కారాదు కల కానే కాదు ఇది - ముమ్మాటికి నిజం తెలుగువాని అభిష్టపలం! మాడడాలు అజయవాయూాా (హైదరాబాదు నమిావంలో మేడ్సెల్‌ మండల మనావూల్‌ గ్రామంలో నిర్మాణంలో ఉన్న “వెడీనటి” నుద్దేంంచి + ౨ 27.1989 నప్తమ “తానా” నభలు మ్యూస్టన్‌, ఆమెరికాలో చదివిన కవిత ఎవిలవీంచే ఉత్తరం 37

| ప నే / ల నో త సఖి ర. భారా సై మాటలు - చేతలు కల్లు త్రాగవద్దన్న గాంధీ మహాత్ముణ్ణి (బ్రాందీషాప్రు ముందర పతిమగా నిలవెటి మత్తుగా మందు సేవిస్తున్నద్రి మహోన్నత భారతజాతి 38

అహింసయే పరమధర్మమని

అంతటా ప్రబోధించి కాదన్నవాని శిరసు

ఖండించి వేస్తున్నాడు గాంధేయవాది. శ్వానమైనా శ్వపచుడైనా

సమానమని గీతలో ప్రవచించి సహజన్ముడే అంటరాని వాడని

జరిగి జరిగి పోతున్నాడు అగ్రజన్ముడు. రాజ్యం వదులుకొన్న రాముడు

పాదుకలే చాలన్న భరతుడు తనకు ఆదర్శమని భజనచేస్తూ

పదవి కోసం సోదరుని ప్రాణాలు తీస్తున్నాడు ప్రజా నాయకుడు. మానవసేవే, మాధవసేవని

మహితోక్తులు వల్లిస్తూ గుడిలేదన్న దేవునికి

గోపురం కట్టించి గుడిసె లేని దీనుణ్ణి

నడివీధిలో వదిలేస్తున్నాడు పరమ భాగవతోత్తముడు.

యాజడాాల అ౭యవాయహాా 39

ఎ౨లవించే ఉత్తరం

ఓ అందాల గులాబీ వూవా! ఓ అందాల గులాబీ పూవా! నా రంగుల్ని, సుగంధాల పాొంగుల్ని వేకువనే విచ్చుకొనే, సుకుమారపు రేకుల పెదవుల హంగుల్ని వర్ణించవా ఓ కవీ! 40 విలపించే ఉత్తరం

చిన్నారి కన్నె గలాబీ అడిగింది నన్ను చిగురాకుల చేతుల చాచి సిగ్గులొలికే బుగ్గల్లో, చిరునవ్వులు దాచి. ఓ అందాల గులాబీ పూవా! నా హృదయం నీ వెరుగవా ! చిన్న దైన యీ కోరికని చెల్లించలేని అశక్తుణ్ణి ఆరనిణి మారణహోమంతో అనుక్షణ బీభత్సంతో నెత్తురు పులుముకుంటున్న యీ నేల నిత్యం నన్ను వెక్కిరిస్తున్న వేళ అమాయకుల పచ్చి రక్తం అమాంతం గడ్డ కట్టి అడ్డుపడింది నా కలానికి మచ్చలేని మల్లెపూవులాంటి అచ్చమైన నా తెల్ల కాగితం చిత్తుగా తడిసిపోయింది చిందే రక్తపు జల్లులో, ఎలా చూపించను నీకు నా ముఖం? ఏమని వర్ణించను నా సోయగం పరాభవించలేను పవిత్ర మానవ రక్తాన్ని ప్రార్ధిస్తున్నాను నిన్ను పదే పదే క్షమించమని 111 అయినా న్రాస్తాను నిన్ను గూర్చి అద్భుతమైన నా కలాన్ని రుళిపించి చంద్రగోళంలోకి గుచ్చుకొని పోయే చండమార్దాండ కిరణాన్ని నా లేఖినీ ముఖాగ్రంగా మలిచి ఎలవ్‌ంచే ఉత్రరం 41

అమర (ప్రేమికుల హృదయంలా

అకళంకమైన, అచ్చమైన

అవనీతలాన్ని కాగితంలా నిలిపి

అమోఘంగా వ్రాస్తాను నిన్ను గూర్చి

ఓ అందాల గులాబీ పూవా ।

అద్వితీయమైన నీ సొందర్యంపై

అలవోకగా కవిత వ్రాసి

అవమానించలేను నిన్ను

త్రాస్తాను చూడు నిను గూర్చి

రసరమ్య భావాల హారాలు తీర్చి.

అఅడాడడ్తాుబఆ అ=్నష్‌స్త్తూ

12 ఎలవీంచే ఉత్తరం

శా ల్‌ ళళ 9న ఎర్రకోట పై ఎ(ర్రగులాబి (నెవ్రళూ శతవర్ష జయంతి నందర్భంగౌ ర-8-2989) వందయేండ్డనాడు అందాల అలహాబాదులో గంగా యమునా, సరస్వతీ సంగమ స్థానంలో ప్రాచ్య, పాశ్చాత్య సంస్కృతీ 'ప్రాభవాలు కలసి యెదిగిన ఆస్థానంలో ఎిలవీంచే ఉత్తరం 43

మోతీలాల్‌ స్వరూపరాణుల మురిపాల మొలకగా మొలిచిందొక ఎర్రగులాబీ కాశ్మీర కుంకువు కాంతులు కాయం నిండా నింపుకొన్న గులాబీ. పరాయి దొరల దేశంలో పసిరిక్కలు విప్పుకొన్న గులాబీ దొరల షాత్తున విద్యనేర్చినా దొరల పెత్తనం సహించని గులాబీ. దేశభక్తి పరిమళం దేహమంతా నిండిన గులాబీ ప్రజాహృదయ ఉద్యానంలో పాదు చేసుకొన్న గులాబీ బాపూజీ బోసినవ్వులో పరవశించిన గులాబీ పసిబాలలలో కలిసి పరుగెత్తే గులాబీ. అతడే పండిత జహ్వరుడు అభినవ తథాగతుడు మాతృదేశ సేవక్రై మహదైశ్వర్యం వదిలినవాడు. భార్యను బిడ్డను వదలి ప్రజారణ్యం చేరిన పరివ్రాజకుడు బందిఖానా ఆశ్రమంగా బతుకంతా ప్రగాఢ తపస్సు చేసిన స్వరాజ్య దీక్షాపరుడు. ద్గీ నిలవించే ఉత్తరం

బ్రిటిష్‌ సింహం జూలు పెకలించిన శూరుడు లాల్‌ ఖిల్లా పైకి లంఘించిన వీరుడు ఢిల్లీ కోటను జయించిన అభినవ అశోరుడు భరళతోర్వికి తొలి ప్రధానియై పాలించిన ప్రజానాయకుడు. సమస్త దేశాధీశుల సరిగద్దెను కూర్చున్న రాజనీతి దురంధరుడు. నదీనదాల దారులు మళ్ళించి నవీన భారత పుణ్యతీర్థములు నిర్మించినవాడు. తన చితాభస్మం సైతం ధరిత్రికంతా పంచినవాడు ఆ ధాత్రిలో జన్మించారు నాయకమ్మన్యులెందరో నేడు పండిత నెహ్రూయే పరమాదర్శం అంటున్నవారు పరకాంతల పొందు కోసమే భార్యా పుత్రుల్ని వదులుకొనేవారు పాపాలెన్నో చేసి బందీఖానా పాలయ్యేవారు ఓట్టున్న దేవుళ్ళకు నోట్లు పంచేవారు కోటలో పాగా వేసి కోట్టు దోచుకొనేవారు ల నెహూజీ / మరల జన్మించు ! న నీతిని జాలిని రక్షించు గో మాడజడాాంలు అాజాచ్రామాయాా- శ్‌ ఎలవీంచే ఉత్తరం

యా ౯ ర

4 ఎిళ్ళుకవితా వీల

(తాయిల్యాండు దేశంలో “బ్యాంకాకు” నగరంలో నవంబరు 34-18, 1988లో

జరిగిన వదవ (వవంచ కవి నమ్మేళనంలో బభదివిన కవితలు

విశ్వకవిత్రా వీణ వినిపించు నాదమ్ము రసికులెల్లరు మెచ్చు రసరమ్య వేదమ్ము 46 ఎిలవించే ఉత్తరం

వినరండి వినరండి

విబుధ సత్తములార!

కనరండి కనరండి

కవి వతంసములార! “బ్యాంకాకు” నగరాన “సుప్రియా” నిర్షరిణీ శృంగార తీరాన బుద్ధదేవుని చరణ పూజా సుమమ్ములై పరిమళించెడు “తాయి” ప్రజల సన్నిధిలోన నేల నాలుగు చెరగు లేచి వచ్చిన కవులు కొలువైన దర్బారు పలుకు తేనెలసౌరు పరికించితే చాలు బ్రదుకు ధన్యంబౌను

అటు అమెరికా నుండి

ఆఫ్రికా ఐరోప

అన్ని దిక్కుల నుండి

ఇటు రష్య, చైనాల

ఇరుగు పారుగుల నుండి

కడలియంచులు మీటి

ఖండాలనే దాటి

జగదేక సౌహార్ద

సందేశ సుధలతో

కవి రాయబారులు

కదిలి విచ్చేసిరి

47 విలవించే ఉత్తరం

వేయి గళములు విప్పి హాయిగా పాడిరి. ఎన్నెన్ని జాతులో ఎన్నెన్ని మతములో ఎన్నెన్ని భాషలో భిన్న మార్గమ్ములో ఉన్న యీ లోకాన సత్కవుల లేఖినికి సరిహద్దు లేదని చాటి చూపించిరి. కవి కిశోరమ్ములు కవిలోక వృద్ధులు కవి సుందరీమణులు వెలలేని రత్నాలు కలబోసినట్లుగా, రంగు రంగుల పూలు రాసి పోసిన రత్రి ఒక్క వేదిక మీద చుక్కలై మెరసిరి సెలయేటి అలలట్లు చెలరేగి అడిరి. మానవత్వం పెరిగి మల్లెపూలై విరిసె మధుర భావన లెదిగి హృదయమ్ము పులకించె పారవశ్యమున నే పాటనై పోయితిని గ ఎిలవీందచే ఉత్తరం

తెలుగు కవితల తీపి వెలుగులను పరచితిని విశ్వకవితా వీణ విమలతంత్రుల మీద రమణీయమగు తెలుగు రాగమ్ము నద్దితిని. మాదాల అజయామానన్తకనా తం ఎవీంచే ఉత్తరం

/ ణు జు ! శబ జ షష ల! ల! బై ల! గ్‌ న! జు ఇ ఇ | న! స! జా నం! జ బల్‌ కా ఫి టీ స ర కాయా ద్ని (0 తాయిల్యాండు నిన్ను తలచుకొంటే మా కన్నుల ప్రమదాశ్రులు నిండు వరి ఎిలవించే ఉత్తరం

నీ సంస్కృతి ఆర్హబౌద్ధ మతసూత్రాలు అల్లిన మల్లె పూచెండు నీ అందం మా కందని ద్రాక్షపండు. మా శ్రీరాముని మధుర కథాక్షరాల్ని హిందూ మహానముద్ర తరంగాలు ఏనాడు తమ తలపై ధరించి తరించి నీకందించెనో నిర్మించుకొన్నావొక “ఆయోధ్యా” నగరాన్ని రాజుగా చేసుకొన్నావు “రామన భూమి పాలుణ్జీ”. మా సిద్ధార్థుని మహనీయ సందేశ పరిమళాల్ని ఏ ప్రాభాత శీతసమీరం హిమవద్గిరి శృంగాల హస్తాలతో ఎల్లధాత్రి కందించెనో హైందవజ్యోతిని ఆసియా జ్యోతిగ వెలిగించుకొన్నావు, నీ ఇలవేల్పుగ నిల్చుకొన్నావు రత్సఖచిత బుద్ధుణ్సి నీ రాజమహల్‌లో ప్రతిష్టించుకొన్నావు. “సుప్రియా” మహానది సోయగాల అలల ఉయ్యాలలపై ఊగే పసిబాలలు నీ పౌరులు. 5] ఎలవీందే ఉత్తరం

“ప్పట్రయా” బీచిలో మన్మధుడు పంచబాణాలు విసరుతుంటే అనంద నాట్యం చేసే అమరులు నీ యువతీ యువకులు నీ “బ్యాంకాకు" మహానగరం సకల దేశ రాజధానులతో సరితూగే ఒక సౌందర్య శిఖరం సహజసుందర ప్రకృతి శోభలు గగనసౌధ శఖాప్రభలు కనుల పండువు గావించే కమనీయ భూతల స్వర్గం. అసురులకు, సురులకు అమృతం పంచింది మా మోహిని ప్రతి అతిధికి అధరామృతం పంచుతుంది నీ “బ్యాంకాకు” నవమోహిని. ఒక కంటిలో రక్తి ఒక కంటిలో భక్తి ఒకేసారి ఒలికించే ఒయ్యారాల వైరాగ్యాల విచిత్ర సమ్మేళనం నీ ప్రజా జీవనం. శయ్యాగారంలో శశిదేఖలు కర్మాగారంలో సత్యభామలు నీ మగువలు కళాకాంతి గ్రుమికులు సదాశాంతి కాముకులు నీ తనయులు అంా2డళ్తజాాుఅు అంవ్హావాన్తూల-- 52 విలపించే ఉత్తరం

“బ్యాంకాకు” నగరం బుద్దదేవుని దయాపూర్ణద్భగ్వీచుల

• పులకితంబైనట్టి పుణ్యసీమ ఎందువీక్షించిన అందాల భామల పాందువిందైన అనందసీమ వ్‌ విలపించే ఉత్తరం

ప్రాచ్య పాశ్చాత్య జీవన హేల సమలీల భాసించునట్టి సౌభాగ్యసీమ నర్తించు “సుప్రియా”నది తరంగాలలో తడిసి ముద్దెన సౌందర్యసీమ నిత్యము శ్రమించు పౌరులే సత్యమైన జాతి సంపదగా నెంచు సౌఖ్యసీమ అనుచు దేశదేశాలు నిన్నభినుతింప చెలగు “బ్యాంకాకు” పురమ।! జేజేలు నీకు! అాడాడాాంలు అజా. దశ విలపించే ఉత్తరం

వ / క =

గ గో ర టా ఎక్కడుంది స్వాతంత్ర్యం / అక్కడు౦ది స్వాతంత్ర్యం ! ఎవరికుంది స్వాతంత్ర్యం 1 ఆగస్టు పదైదునాడు అర్ధరాత్రి చీకటిలో తెల్లదొర నల్లదొరకు దేశాన్ని అప్పగించి

తెలివిగా దయచేసినంత స్వాతంత్ర్యం వచ్చిందని సంబరపడే సోదరా | వేకువ వెల్గులు ఇంకా లోకమంతా ్రాకలేదు బాట ప్రక్క ధూళిలోన పడియుండే బడుగుజీవి నిద్రమత్తు వదలలేదు! డబ్బు నుండి జబ్బు నుండి అజ్ఞానం నుండి అధికారం నుండ్తి మతమౌథ్యం నుండి కులదౌష్ట్యం నుండి ఎందరికుంది స్వాతంత్ర్యం? ఎక్కడుంది స్వాతంత్ర్యం? గుళ్లో పూజ చేసేందుకు బళ్లో పారం చదివేందుకు నిజం కోర్టులో చెప్పేందుకు నిర్భయంగా ఓటు వేసేందుకు ఎక్కడుంది స్వాతంత్ర్యం? ఎవరికుంది స్వాతంత్ర్యం? కూటికి గతి లేని వ్రాని బలవంతుని ధాటి నుండి బలహీనుని కుందా స్వాతంత్ర్యం? వంటింట్లో కుందేలైన వనితకు ఉందా స్వాతంత్ర్యం? వ్‌ ఎలవించే ఉత్తరం

వీధిలోని మనిషి మాటెందుకు ఇంట్లో ఉన్న వారికైనా

ప్రాణభయం లేదన్న

భావం కలిగితే గదా స్వాతంత్ర్యం! చేయి చాచికే అది

"స్నేహం కోసమే కాని

చేబదులుకు కాదని

చెప్పగలిగితే కదా స్వాతంత్ర్యం? అయితేనేం - మనకుంది స్వాతంత్ర్యం అన్ని దేశాల మీద బడి

అప్పులు చేసేందుకు

కార్మికులు సమ్మె చేసి

కార్దానాలు మూసేందుకు ఉద్యోగులు పనులు మాని ఉద్యమాలు నడిపేందుకు విద్యార్థులు చదువుమాని

వీధుల్లో పోగయ్యేందుకు

ఓట్ల కారకు నాయకులు

వట్టి మాటలు చెప్పేందుకు.

మాా2ాడోాాలు అయానాయమాా 7

ఎిలవించే ఉత్తరం

ల జా ళ్‌ ణానా ర! ణయ ళాకా జ ) ( టా హా గ్‌ జీ గ్‌ ల్‌ జనారణ్యం ఏం బావు కొందామని ఇంత దూరమొచ్చావు? పల్లెటూరి బిడ్డా! ఎందుకు పట్నంలో దిగినావు? భరి ఎిలవించే ఉత్తరం

రిక్షాగా మారిపోయి గిరగిర తిరుగుతావు క్రయరోగం దగ్గు దగ్గి ఆస్పత్రికి చేరుతావు. నీ పిల్లలు కందెనలై బడాసేట్ల బూట్లకు పాళిషగా మారతారు. ఈ నగరం జనారణ్యం గ్రామ సీమ వదలివచ్చే కాందిశీకులకు శరణ్యం. తండ్రిమాటకై అరణ్యానికి తరలినాడు నాటి రాముడు టదుకు తెరువుకై జనారణ్యం ప్రవేశిస్తున్నాడు నేటి రాముడు. కపట ద్యూతంలో ఓడి కానలపాలైనారు నాటి పాండవులు బ్రదుకు జూదంలో ఓడి పట్టణారణ్యం చేరుతున్నారు నేటి జానపదులు. ఇచ్చట కనిపించేవి నీడనిచ్చే మహావృక్షాలు కాదు నింగికెగసిన కాంక్రీటు మేడలు మెత్తని పచ్చికబయళ్ళు కాదు చెత్తచెదారాల పోగులు గలగలా ప్రవహించే పంట కాల్వలు కాదు కంపుకొట్టే బాట ప్రక్క మురికి కాల్వలు ఇచ్చట. ఎలవించే ఉత్తరం క్‌

పాలను గేదె పాదుగుల నుంచి కాదు ప్లాస్టిక్‌ సంచుల నుండి పిదుక్కుంటారు ఇక్కడ

సూర్యుణ్లీ ఎవరూ గుర్తించరు

చిన్న గడియారంగా చేసుకొని

చేతికి కట్టేసుకుంటారు.

ఇక్కడ

ఏనుగుల్హాంటి బస్సులు లారీలు ఏకంగా పరుగెత్తుతాయి

అడ్డొచ్చిన జింకల్లాంటి మనుషుల్ని అమాంతం తొక్కేస్తాయి.

సినిమా వదిలితే జనం

చీమల బారులు

లెక్కలేని కారులతో

కిక్కిరిసిన దారులు.

ప్రక్క ప్రక్క యిండ్లలో

పదేండ్లు నివసించినా

ఒక్కరి కొకరు తెలియరు ముక్కుమొగం చూడరు.

ఇచ్చట,

కోనేరు నిండా నీళ్లు కనిపించవు కొళాయిలో దాగుంటాయి

ఒక్క నీటి చుక్కకై

పెక్కు బిందెలు వేచి వుంటాయి. ఇక్కడ వినిపించేవి

కోడి కూతలు కావు 60 విలపించే ఉత్తరం

ఫ్యాక్టరీల సైరన్లు

గుడిగంటలు కావు

టెలిఫోన్ల గణగణలు.

ఇచ్చట కర్మాగారాలు

ఫలహారంగా ఉదయాన్నే

పనివాళ్ళను మింగేస్తాయి

సాయంకాలం దాకా వారిని

చప్పరించి వుమిసేస్తాయి.

ఇచ్చట కనిపించేవి

ఆకాశంలో మబ్బులు కావు

అంతులేని పొగమబ్బులు

కార్జానాలు విసర్జించే

కాలుష్యపు వరదలు.

ఇచ్చట

ఆడవాళ్ళ మూతిపై మీసాల్లా

ఏడజూచినా మురికివాడలు పల్లెటూళ్లో సుఖం లేదని భమలో పడబోకురా ! శమపడితే ఎక్కడైన సౌభాగ్యం కలదురా |

అచమడాాాఅల అవమ్తాంు- ఎిలవించే ఉత్తరం 61

ముచ్చటగా గూడు కట్టి

పిల్లలు చేసిందొక్ష కాకిజంట

ప్రేమతో పెంచింది కడుపు పంట

62 విలవించే ఉత్తరం

గాలి హోరున వీచింది కాకిగూడు కదిలింది

ఇట్టే నేల గూలింది

ఎగురలేని కాకిపిల్ల.

కావు కావు మంటున్న కాకిపిల్లను కాపాడగ ముందుకు సాగినాను ముట్టుకో బోయినాను. ఎక్కణ్డుంచి వచ్చాయో లెక్కలేనన్ని కాకులు గుంపుగట్టి నాపై బడి

గోళ్ళతో రక్కినాయి ముక్కులలో పొడిచినాయి కర్ణపుటాలు పగిలేటట్లు కాకిగోల చేశాయి. చేతులెత్తి దండంపెట్టి శిలలా నిలిచి పోయాను అయినా వదలలేదు కొకులు అరుపులు మానలేదు కాకులు. తల్లి కాకి కాబోలు - నా దగ్గరకొచ్చి మాట్టాడింది -

“నా బిడ్డను తాకేందుకు నరుడా! ఎవ్వడవు నీవు?

నీ ముంగిట చెట్టు మీద నివాసమున్నంతనే

మా జోలికి వస్తావా? మానవుడా! జాగ్రత్త!!

పాపపు చేతులతో

నా పాపను తాకబోకు విలవించే ఉత్తరం

కాకులను కొట్టి గద్దలకు వేసే, కలుషాత్ములు మీరు రక్షిస్తావో నా బిడ్డను భక్షిస్తావో ఎవరికెరుక. గూటిని వదలిన పిల్లను గూడు చేరనీయం మేము అది చచ్చినా భరిస్తాం - కాని అంటుకోనీయం ఎవ్వరిని కాకిపిల్ల కాకికే ముద్దు మీ సాయం మాకేమీ వద్దు. పితురులమని పేరు పెట్టి పిండం మాకు వదులుతారు మీ పిండాకూడు కొరకు మేము కాచుకొన్నామా! కాకులంటే యింత లోకువైతిమా మీకు? మా కాకాసురుని మీద మీ దేవుడు శ్రీరాముడు బాణం సంధించెనంట అయినా భయపడం మేము అందరినీ ఎదిరిస్తాము మా కన్నులు కప్పి కూనల్సి పెంచుకొనే గూడులేని కోకిలమ్మ పాటంటే చెవి కోసుకొంటారు. 64 ఎిలవీంచే ఉత్తరం

కాకిగోల అంటూ మమ్ము కసరి కొడతారు ఇందుకే మీరంటే మాకు ద్వేషం. విశ్వమంతా మాది ఒకే రంగు వెలిసిపోని నలుపురంగు ఎక్కడైనా మాది ఒకే స్వరం ఏకగ్రీవంగా పలికే స్వరం మా జాతి మహారాజ్యంలో మీ జోక్యం ఎపుడూ సహించం”. కాకి మాటలు విని నేను కళ్లు దెరుచుకొన్నాను లోకులు కాకులనే మాటలో లోతేమిటో తెలుసుకున్నాను. ఆపదలో ఎవరున్నా అడగందే ఆదుకొంటే అపనిందలు అపార్థాలు తప్పవని అనుభవంతో తెలుసుకొన్నాను. 29 అలావానాడాా 65 ఎలవించే ఉత్తరం

జక మ్స లోల వక్‌ ద ణ్‌ జు ణి ద ప్రథమ కిర ణం కళ తి మాలకొండనోట మంచి పద్యకావ్యం ౦చిమాటి” [సను న్య నభ వాసన మా ౪ పా సస షై సు చ స య. స 4 తు మ. య ఇ. ను స ర. సి ప. ఫ్‌ ప్ర తి న. పైన టు సై ప [నా ల ట్య స్ట శనీసస్య్‌ | ప టే నా సంసల? ట్‌ స్త మ స. షి ఫై 1 సస మ సి న! వ! వ ష్‌ సజ్యే మున్‌ స నా య నత్త్వ జడ్లే గాం శివం నుందరం

ఇ అల్ల సత్వం శివం సుందరం 'ప్రథమ కిరణం : 'మాలకొండనోట మంచిమాట పద్యకావ్యం రచయిత డా. ఉండేల మాలకొండారెడ్డి హ్యాస్టన్‌, టెక్సాస్‌లో జూలై 5-6, 1996 తేదీలలో అతి వైభవంగా జరుగుతున్న నాల్గవ “ఆటా” తెలుగు మహాసభల సందర్భంగా వెలువరిస్తున్న ప్రత్యేక ప్రచురణ ప్రచురణ క్ష్తర్త వంగూరి ఫౌండేషన్‌ ఆఫ్‌ అమెరికా హ్యాస్టన్‌, టెక్సాస్‌.

కా క సంగత కస లగ[041414 (ఆ ౧611601100 6261086 పింలం9) శీజగల0/ 7 విణ 0206012 స|212100062 మండేడే? వంగా? కడ0/07 2 శ్వ, 1996 6౮౧౮: 400 నొంం0/%4 8462207 (గిలగాండు = వెటంగుంలా 1996 6౦౧౮౮ 1000 కిడ//07 4274 0౮౪౯7 రిటబాబిగ ౧౯౫ కడ/0%7) ౯ విలంుంుజణ్యుం 6౧46800213 20, శీకజా(2, 64 వెశరి/ాలిలగ = శ2లళ్రం కింటగ44ట001 04ఉ0లఅ02, 106 లల కటల *₹220గ, 6160601 ౨0౦. 80% 1948, 541గం!6ీ, 2౫ 77497 91 : 713-49ఏ-9054, 22౫% : 713-499-8179 £07 6౦౮/౮ 7౫ ౧74/2. ల 7 [4212800262 షంరేర్వే? 11.00. 8-2-693/226. 861104 069 101112 12225 046 110. 12 వి2గజ2 11115, కరం2086 - 34 జం7 007/6 ౯ రత ౧0/1 రగ4ల/సాగి6గ "12౫ ౨666066016 0౧46400 : 5 $ 10 (08019 5 666121 12౫ 10. * 76-0444238 152%] * 0-9647541-5-0

ముందుమాట

లోకరీతిని వదాంతరతిని రంగరించి పద్యాలలో నింపినవాడు యోగి వేమన. ఆయనది అత్యంత సరళమైన ప్రజాభాష. అందుకే ఆ పద్యాలు ప్రజల నాల్కలపై నాట్యమాడుతూ చిరంజీవులైనయ్‌, ఆటవెలది మూడు పాదాలతో మూడు లోకాలను నటింపచేసిన ప్రతిభాశాలి వేమన. ఆయన శైలి అనితర సాధ్యం. ఆయన పద్యాలను సాహిత్యంగా, ఆయనొక కవిగా సమకాలీన పండిత లోకం గుర్తించలేదన్నది నిర్వివాదాంశం. చేవగల విత్తనం మట్టిలో వేసి త్రొక్కినా, మింటికి జీవవృక్షమై లేచినట్లు, ఆయన అమృత వాగ్చీజాలు, సొమాన్య ప్రజల హృదయ క్షేత్రాలలో మొలిచి, చిగురించి, పుష్పించి, నుగంధాలు వెదజల్లినయ్‌. ఆంగ్లీయుడైన బ్రౌను మహాశయుడు ఆ సుగంధాన్ని ఆ(ఘాణించి, ఆనందించి, రసజ్ఞులకు పంచి పెట్టినాడు.

పద్యం తెలుగువారి సొత్తు. అందులో వేమన పదజైలి, చిన్నయ రసానందకేళి. ఆయన పద్యాలను కంఠస్థం చేయని, ఉదహరించని తెలుగువాడు లేడంటే అతిశయోక్తి కాదు. ఒక్కసారి వింటే లేదా చదివితే ధారణకు నిలిచే రసగుళికలు వేమన పద్యాలు. ఆయన రచించిన పద్యాలు పదివేలకు పైగా ఉండవచ్చని పరిశోధకుల అభిప్రాయం. అందులో ఇతరులు రచించినవి వేమన రచనలుగా చలామణి అయ్యే పదాలెన్నో ఉండవచ్చు. ఆయన రచనాశైలి ఎంత బలమ్రైనదంటే, ఎవరు వ్రాసిన పద్యమైనా అందులో కొట్టుకొనిపోవచ్చు. అందులో ఆటవెలది ఆయన ప్రేయసి. ఆమె హృదయం ఆయనకే అంకితం. ఆ హృదయంలో కొంతైనా స్థానం సంపాదించుకోవాలని ప్రయత్నించే పద్యకవులెందరో ఉన్నారు. నా భావాన్ని ఆటవెలది పాదాలలో అందంగా ఆడించి, సహృదయులకు అందించాలని నా ఆశ. మారుతున్న ఆధునిక మానవ మనః ప్రవృత్తుల్చి, మానవత్వపు విలువల్ని గూర్చి నేను వెలువరిస్తున్న విభిన్న భావాలు పాఠకులకు చేర గలిగితే నాయీ చిన్ని కృషి ఫలించినట్లే. అనుభవశీలురైన పాఠకులు నా మంచిమాటను విని ఆలోచిస్తారని ఆశిస్తున్నాను. ఈ కావ్యాన్ని ముద్రించి హ్యూస్టన్‌లో ఆవిష్కరించుటకు సహాయ సహకారాలందించిన శ్రీ వంగూరి చిట్టెన్‌ రాజుగారికి, అమెరికా తెలుగు అసోసియేషన్‌ వారికి, పరిచయం వ్రాసిన సాహితీమూర్తి, ప్రసిద్ధ శాస్త్రజ్ఞుడు డాక్టర్‌ "పెమ్మరాజు వేణుగోపాలరావు గారికి నా హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు. జూలై 2, 1996 ఇట్లు డిశంబర్స్‌ 1996 డాక్టర్‌ ఉండేల మాలకొండా రెడ్డీ

ప

౯034 ౪౩ 0951 0% ౫౪9 ౨0౮9115822

శం 2తగ 0942601 0 ఉణుం/012 15 0162566 60 ౧౯6౩6౧6 119 ౪01006 216 051206 0011606600 0౦6౧౫౩ 6) 16 ౪61-0౪1 06 ౨౧ *₹4064614 నశ టంం0ర02 06641 01012 /ర612026, శగ౧రగ౧గ2 మషరేయ[. 0656 ౦6005 26 ౪106ల) 10 [8౪76126414 ౧0౧004 0654 10౪/1 10 201484 60016 0880 లం 202 52620200. ₹013 15 ౧౧6 51200) 4011026400 0% 46 1080646010 10 116 ౧58 1/0 ౪61/౩.

౨౬ సట జంంగ64 2666 19 001180 ౪౫౧1ల 206 ౧601191664 [119 మ[ం60001% 10 1946. 602 ౪46460 91౫ ౧61౪24 00010 206 ౧౫౦ ౧౦6౯ 6011606013 11 2081152. 6 1 657108 [0౧06 060106 $6౪621 ఆరటం260గ౧21 జ06 164102 0216 ౧౦2౭2015 2౧6 $0%66౧16౩ 1 ౪౦౧6ల ౧6 18 2016 60 &000%011590 90 9200 (2510 50 ౪7611. 11; 00 ౧౧౪11626 €0 8276 0115 00౫౦గ౪౫1౮/ 0౯ 2580012008 *0 110 12 ౧13 110620 అంట.

10 2461600 (0 ౪113 000%, ౪76 26 2150 0౮01150108 ౧౫౦ 1౧016 00010 915 0%0). 0౧6 19 ౦00116040౧ 0 50821190 ౧౦6౮)” 0 కశక &. £20. 04? ౦%606(౪6 13 60 ఆ)౦౦౮/286 2081191 11010 261663 01 ౦0016 01 6120 ౦గ౭1౫ 206 293136 116౧ 10 [06108 161 ౧8064] 91206 10 06 తణాంగం20 ౧2050620 1120 ఇంగ. 0 అంగ 3 5802180206 06012656 (16 36006 &60ట2600 15 286 67017102 1160

920516 ౪71166 10 2081190. 06 ౧666 2 [03% 206 04౯ లఅంం౦4122లు600 1108401 [0064600 1016068 60 6౦0 )356 924 తే

₹/68 9100660” 401 6 ౦561012419 0౯44 [0191625108 ల6 ౧౧౯౦6౭ 00013 26 6 44 సగ ౦౫808006 1౧ [ంట5100, గలం, ౮00" 5-6, 1996. ౪/8 21590 ఖు 06 1౧జ00141 98900[ఆ43 10461 &6ల౦03 2551562206.

0౦6 12200, ౧401102400 01013 000% ౪7౧0016 [౧0౯౧2౪6 066 వ0551016 ౪/104606 [006 206 121౧౬001 960౧0జా 0 61౪8900112 20 ౪|౦0 125 ౧6౪౦410631 0016 ర1/0౪81 116 ౧౦6౮ ౪/0౧ 206 0౯0౪8201 1 (0 161021 [0గ. ] 2130 1201 8482720012 54612 206 డిం2౧6 సెశంం20 108 617 9610 11 61686 (0656100108. 56౦121 2001601400 (0 ౫ 3401 [20, క బునఖం 8204 5416606412 206 ౮౧4051 04500 6౧602 [0౯ 161 0008331002] ఒరే [160061౫ 2581502006 120841 0606442601 0 4ఉగులం12, 100 045000 చంగడ5 ₹222001 ౧౦14ల మ్యట స 1, 1996 6164001

వ్‌

వరిచయం

“మానవ మనఃప్రవృత్తుల్ని మానవత్వపు విలువల్సి గూర్చి నేను వెలు వరిస్తున్న భావాలు” అంటూ మాలకొండా రెడ్డిగారు నూటనలభై ఆరు పద్యాలు మనకు అందించారు. ఈ రచనలో, వేమన కవిత ఆదర్శంగా పెట్టుకుని సమకూర్చిన ఈ మంచి మాటలు వీరి కలం నుంచి సునాయాసంగా జారి దిగిన మాటల తోరణాలుగా ప్రస్పుటిస్తున్నాయి. ఏ భాషలో ఉచ్చరించినా నీతి, నిజాయితీలు క్లుప్తంగా, సరళంగా, హృద్యంగా ఉండే మాటల్లోనే వినిపిస్తాయి. సాధారణంగా, అందుకనే అటవెలది, తేటగీతి, కందం లాంటి చిన్న పద్యాల్లో అల్లుతారు చాలామంది తెలుగు కవులు తమ ఆలోచనలని. పద్యానికి నాలుగు పాదాలున్నా భావం అంతా మొదటి మూడు పాదాల్లో ఇముడుస్తారు; ఆచారం ప్రకారం నాలుగో పాదం కవిస్మరణ చేసుకోటానికి వాడుకుంటారు కాబట్టి.

ప్రతి పద్యంలోను తన పేరు పెట్టుకోవాలనే కవి అహం కాదు దీనికి కారణం ప్రతి పద్యం ఒక ప్రత్యేక విషయం గురించి వ్రాయబడుతుంది. అందరూ అన్ని పద్యాలు ఒక్కసారి కూర్చుని చదివెయ్యక్కర్లేదు. ప్రతి పద్యంలోనూ కవిని స్మరించవలసి వచ్చే మకుటం ఇముడ్చబడింది. శతక వాజ్యయంలో ఇది శాస్త్ర సమ్మతం. ఈ రచన శతకం కంటె పెద్దది. ఇది షట్పత్వారింశతోత్తర శతపద్యావళి.

తెలుగు భాషలోనే కాదు ప్రపంచంలో ఇతర భాషలలో కూడా ఇటువంటి క్లుప్తమైన “మినీ కవితలు పరిపాటి. కాని అందరూ ఛందోబద్ధంగా వ్రాయకపోవచ్చు. ఛందస్సుతో నియమితమైతే ఇది పద్యం అనుకోవడం పూర్వాచారం, ఇప్పుడు కాదు. జపానీసు సాహిత్య సాంప్రదాయంలో మూడు పాదాలతో ముచ్చటగా వ్రాయబడే “హైకూ' ఈ రచనలోని పద్యాల తరగతికి చెందినదే. కాని వాటికి మకుటం అంటూ లేదు.

ఇంతకీ ఈ కవిత విశిష్టత ఏమిటంటే, ఎంత లోతుగల భావాన్నయినా, ఎంత పాడుగుపాటి వృత్తాంతాన్నైనా వ్యస్తపదాలు, వృధా ప్రసంగాలు, అనవసరపు అలం కారాలు లేకుండా నిపుణతతో చెప్పగలిగి ఉండాలి. కవి పద్యం వింటూంటే ఉన్న కొన్ని క్షణాలతోను దాంట్లో కవి సమకూర్చిన భావ చిత్రం (ఇమేజ్‌ అంతర్యం (ఇన్‌సైట్‌) 6

ఒక్కసారి మన మనస్సులో మెరుపులా వెలిగి, మనకి అవగాహన కావాలి, అంటే కవికి కావలసినది భాషా ప్రవీణతే కాదు, భావచిత్ర కల్చనలోనూ నత్య సందర్భనం లోను కూడా ప్రతిభ కావాలి. ఈ రెండింటిలోను, ప్రావీణ్యత గల కవి హృదయంలోంచి ధారగా ప్రవహించిన కవిత మనకి ఎదురవుతుంది ఈ రచనలో.

“బిడ్డపాలకేడ్చునదియె ప్రథమ భాషి అంటూ భాషకు మన జీవితంలో గల (ప్రాముఖ్యతను వెల్లడి చేశారు. కవి తన కావ్యాన్ని సందర్భానుసారంగా తన సమాజం లోని శ్రోతలను ఉద్దేశించి వ్రాస్తాడు. తన కావ్యానికి సరిహద్దులు శ్రోతల పరిచయం, ఉత్సాహం, అత్మాశయంగా వ్రాసినా సామాజిక స్పృహతో వ్రాసినా, కాక అధ్యాత్మిక చింతనతో వ్రాసినా శ్రోతల అనురాగ, ఆసక్తులు కవిత సఫలమవడానికి చాలా అవసరం. మనందరి అనురాగానికి ఆనక్తికి తగిన కవితలు ఇందులో కనిపిస్తాయి.

నిత్యం మనం మాట్లాడుకునే వాక్యధోరణిలో వ్రాసిన ఈ పద్యాలలో వ్యక్తి కుటుంబం, సమాజం, ప్రపంచం - లోకాన్ని అన్ని వ్యవస్థలలోనూ సందర్శిస్తాం. అనేక రకాల భావ చిత్రాలు : కాలికింద చెప్పు; గంతమోయుచున్న గాడిద, బండినెక్కిన కాకి, వెన్న దొంగ, బొమ్మబౌరుసు, బురద వెదకు పంది, పుండు వెదకు కాకి, ఆకసమున చంద్రుడు, నింగిపోవు మబ్బు - వీటిని పరికరాలుగా వాడీ వ్యక్తుల మనస్తత్వాలే కాదు సంఘంలో చీకటి వికారాలను కూడా వీరి దృష్టి విశ్లేషించి పరిశీలించింది. సీత నడవికంపిన రాముడు, ఏడుకొండలెక్కిన వెంకటేశుడు, ఆలినమ్మిన హరిశ్చంద్రుడు కూడా ఈయన సిద్ధాంతాలకు తోడ్పడ్డారు. ఇక మనతో మాట్లాడలేకపోయినా విశ్వంలో ఉన్న రకరకాల ప్రాణులు - గార్జభము, పికము, చేప, గ్రుడ్డు, మత్తగజము, చీమ, బెబ్బులి, సాలీడు, తేలు, పాము, గుంటనక్క, కుక్క, పక్షి - వీరి మాటలకు చేదోడుగా ప్రవేశిస్తాయి.

మామూలు మాటలలో సార్వజనీనకమైన సూత్రాలను ఇమిడ్చారు; జీవితమున చూడ జీతము ముప్పాళ్లు; చత్తుననెడివాడు చావడు నిజముగా; అడవిలోన కూడ హద్దులున్నవి, డాలరున్నవాని డాబువేరు, పతికి అంటకున్న సతికి సంతతియున్నె, చెట్టు 'పెరుగుకొలది చీలదా శాఖలై; కలియుగమ్ము కాదు కలితీయుగమ్మిది, ఎంత చిన్నదోయె ఈ ధరావలయమ్ము]

దొంగ స్వాములవార్లని పరిహసించారు. హింసావాదులని దూషించారు, లంచ గొండితనాన్ని నిరసించారు. 'బుద్గిలోన స్రీలు పురుషు లొక్కటిగాద!' అని సమానత్వాన్ని సమర్థించారు.

7

ప్రకృతి సిద్ధమైన పరమాద్భుతములకు కర్త యెవడొా మనకు కంట బడడు అతని వెదకు కొనుటె అసలైన మతమురా అంటూ మనకు ప్రశ్న ఇచ్చారు మననం చేసుకోవడానికి- సృష్టికర్త సృష్టి సృష్టించె నందురు సృష్టికర్త నెవడు సృష్టిజేసె స్పష్టపరచునెవడు సృష్టి రహూస్యమ్ము మాలకొండనోట మంచిమాట! జార్జియా, అట్లాంటా పెమ్మరాజు వేణుగోపాల రావు జూలై 5, 1996 8 నత్యం ళివం నుందరం

కవి మాట మనిషికి బాట

శ్రీ ఉండేల మాలకొండా రెడ్డి ఆంధ్రదేశంలో కవిగా లబ్ధ ప్రతిష్టుడు. నెల్లూరు రాజవీధులు ఆయన కవిత్వంతో మారుమోగుతున్ననాడు, నేనింకా గొంతు సవరించుకుంటున్నాను. మాలకొండారెడ్డి సాత్త్వికుడు. అంటే మాలకొండారెడ్డి సముద్రం అన్నంత అర్ధం ఉంది ఇందులో. మానవ స్వభావమే కావ్య స్వభావమని గుర్తించిన శారదా తనయుడు. తన భావ ప్రకాశంలో “పరస్యనసుఖ:దుఃఖాదేః అనుభావేన చేతసః తద్భావ భావనం యేన భవేత్‌ తదనుకూలత: తత్సత్త్వం” అన్నాడు. నత్త్వగుణం చేతనే వాల్మీకి “క్రాంచవధ” చూచి దుఃఖం పొందాడు. అలాగే మాలకొండారెడ్డి సత్త్వ గుణ ప్రధానుడు; కనకనే ఆయన అన్యుల సుఖదుఃఖాల్లో విలీనత పాందుతాడు. అందుచేతనే ఆయన మొదట కవి అయ్యాడు, తర్వాత విద్యా ప్రదానము, నివాస ప్రదానము, బెషధ ప్రదానము చేసే సంస్థల్ని నెలకొల్పి విసృతంగా దుఃఖార్తులకు సేవ చేశాడు. -

నత్త్వగుణమే కవిత్వానికి జన్మస్థానము. సత్త్వ గుణం కామళశ్రోధ మోహ మద మాత్సర్యాలను లాంగదీసినప్పుడే, ఉదయిస్తుంది. అప్పుడే అతడు అన్యులతో తనని కలువుకొని జీవిస్తాడు. అప్పుడు అతని నోటి నుంచి సత్యమే నిర్ణతమవుతుంది. ఒక్కొక్కప్పుడు కేవలం సత్యం చెప్పడం చేతనే అ మాటకు చమత్కార ప్రభావం సిద్ధిస్తుంది. అసత్యాల గుంపుల్లో సత్యం ఆశ్చర్య జనకంగా ఉంటుంది. ఉదాహరణకి, “సులభాః పురషాః రాజన్‌ సతతం ప్రియవాదినః అప్రియ స్యతు పథ్యస్యవక్తా శ్రోతాచ దుర్లభః” (మనకిష్టమైన మాటలు చెప్పేవాళ్ళు ఎప్పుడూ సులభంగా దొరుకుతారు. హితముకానీ, అప్రియము అయిన మాటలు చెప్పేవాడు కానీ, వినేవాడుకానీ దొరకడం దుర్లభం.) ప్రాచీనమైన ఈ భారతదేశంలో సంస్కృత వాబ్మయము నిండా శ్రోతలను చకచ్చకితుల్ని చేసే, సత్యానికి శబ్దరూపాలైన సూక్తులు సుభాషితాలు, కోకొల్లలుగా వెదజల్లబడి ఉన్నాయి. ఈ సుభాషితాలు మహాకవుల కావ్యాల్లో నుంచి తీసుకొని అన్య గ్రంథకర్తలు తమ గ్రంథాల్లో పేరు చెప్పకుండా వాడుకోవడం కూడా సంస్కృత వాబ్మయంలో ఒక అలవాటు.

అది అగౌరవంగా భావింపబడలేదు! వెనక ఉదహరించిన “సులభాః పురుషాః రాజన్‌...” అనే శ్లోకం మారీచుడు అరణ్యకాండంలో తన రాజయిన రావణాసురుడికి నత్యం శివం నుందరం ర

హితబోధ చేస్తూ చెప్పిన మాట. కానీ ఆ శ్లోకాన్ని యథాతధంగా శ్రీభోజరాజ చరిత్రంలో తద్హంధకర్త పేరు చెప్పకుండా వాడుకున్నాడు అట్లాగే “లతాంపుష్పవతీంస్పృష్ట్యాస్నాతో విమల వారిషు! పునఃస్పర్శన శంకీవ మందం చలతి మారుతం అనే ఒక అజ్ఞాతకవి సుప్రసిద్ధ శ్లోకాన్ని విక్రమార్క చరిత్రకారుడు వాడుకున్నాడు ఇలాంటి ఉదాహరణలు అసంఖ్యాకంగా ఉన్నాయి. ఇది ఈ దేశంలో సుభాషితాల సంగతి.

అయితే సుభాషితం ఎప్పుడూ సాత్త్వికుడి నోటి నుంచే వస్తుంది వేమన, యోగి కనకనే, వేమన పద్యాలనే ఒక సుభాషితహిరణ్యమని మన దేశంలో ఉంది యోగం చేతనే మానవుడు సాత్త్వికుడవుతాడు “మాలకొండనోట మంచిమాట” అనే ఈ పద్యముక్తావళి సుభాషితాల సంగతమయమైన సెలయేరు గనక పూర్వులను స్మరించి ఆ సుభాషిత తరంగిణితో ఈ “మంచిమాట” అనే మాలకొండ సుభాషితావళిని చేర్చుతున్నాడు.

“మాలకొండ మంచిమాటలు” మన దేశంలో నేడున్న సమాజాన్ని సమగ్రంగా ప్రతిబింబించి నరకంలోకి దొర్లిపోతున్న మానవుడికి తన మంచిమాటని అడ్డువేసి రక్షించడానికి పూనుకుంటుంది.

“మోసగించినాడు ముని పత్ని నింద్రుడు!

అతడె దేవతలకు అధిపుడయ్యె!

అధిపుడగుట కొరకు అర్హత ఇదియేమొ!

మాలకొండనోట మంచిమాట!

ఇందులో ఎంత గొప్ప సమకాలీనత ఉందో స్వయం స్పష్టము సాత్త్వికుడైన వాడి మాట, అంటే కవిమాట, మనిషిని ఆలోచింపజేసి వాడిలో మార్పు తెచ్చింది. కావ్యాలు తెచ్చిన, అంటే సద్భాషలు మనిషిలో కలిగించిన మార్పులే పూర్వయుగాల చరిత్రలో నాగరికత లఅనబడ్డాయి. మనిషిని మనిషే తినడానికి పరుగులు తీస్తున్న ఈ వర్తమాన కాలాన్ని “మాలకొండ నోట మంచిమాట” ప్రభావితం చేస్తుందని నా విశ్వాసం. జ్ఞాన్‌బాగ్‌, గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ

హైదరాబాదు - 500 012 10 నత్యం ళివం నుందరం

ఒకమాట

“మాలకొండనోట మంచిమాట” అనే కావ్యం 146 పద్యాలతో జూలై 1996న హూస్టన్‌, అటా సభలలో అమెరికాలో ఆవిష్కరించబడినది. ఇందులకు సహ కరించిన మిత్రులు, సహృదయులు శ్రీ వంగూరి చిట్టెన్‌రాజు గారికి, జ్ఞాన సంపన్నులు శ్రీ పెమ్మరాజు వేణుగోపాలరావు గారికి నా హృదయ పూర్వక నమస్సుమాంజలులు,.

ఇందులోని 30 పద్యాలను సంగీతంతో జతపరచి “సత్యం శివం సుందరం” అనే పేరుతో క్యాసెట్‌గా రూపొందించుటలో సహకరించి ప్రధాన పాత్ర వహించిన డాక్టర్‌ ఎం.ఎస్‌. రెడ్డిగారికి నా ధన్యవాదములు.

నేడు కొన్ని పద్యాలు చేర్చి “సత్యం శివం సుందరం” ప్రథమ కిరణం “మాలకొండనోట మంచిమాట” అనే పేరుతో ద్వితీయ ముద్రణ చేయబడింది. ఈ ద్వితీయ ముద్రణకు తన అమూల్యాభిప్రాయం వ్రాసి ఇచ్చిన మహాకవి శ్రీ శేషేంద్ర శర్మగారికి నా హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు.

నాకు చేదోడువాదోడుగా నున్న చిరంజీవి పాడేటి జాన్సన్‌కు, ద్వితీయ ముద్రణను సర్వాంగ సుందరంగా ముద్రించిన “క్రిసెంట్‌ ఎంటర్‌ప్రైజెస్‌” అధినేత చిరంజీవి సంగీత్‌ రాజ్‌కుమార్‌కు నా ధన్యవాదములు. చివరగా ఓ సత్యం చెప్పాలను కుంటున్నాను.

“నత్యమిదియె కవికి నతియె ప్రోత్సావాము” గాన నా అర్ధాంగి శ్రీమతి సరస్వతికి (ప్రేమాంజలులు.

27-12-1996 డాక్టర్‌ ఉండేల మాలకొండారెడ్డి నత్యం ₹వం నుందరం 11

అంకితం విదేశాలలో ఉంటూ తెలుగు తల్లిని మరువని తెలుగు వెలుగులకు నత్యం శివం నుందరం 13

1 తల్లి కడుపు నుండి ధరణి పైబడు బిడ్డ పాలకేడ్చు నదియె ప్రధమభాష అన్ని భాషలకును అదె మాతృభాషరా! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

2, ఏడు సంద్రములనుళది దాటగ వచ్చు కొండనైన పిండిగొట్టవచ్చు వీసమంత అత్మ విశ్వాసముండిన మాలకొండనోట, మంచిమాట!

త... విద్య, ధనము, వంశవిఖ్యాతులనుగల్లి, ఎక్తుకెదిగినంత ఏమి వింత! ఏమి లేక పైకి ఎదుగుటయే వింత! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

శ... కొండమీద నున్న బండకు వెలయేది? పట్టితెచ్చి గోడ పెట్టువరకు, పట్టి తెచ్చుశమయె బండకు వెలయౌను మాలకొండనోట, మంచిమాట!

ర్‌. శ్రమములోన బుట్టు సర్వమ్ము ధనమని, విశదపరచె నెపుడొ వేమయోగి, “మార్కు” చెప్పినట్టి మాటలవే కదా మాలకొండనోట, మంచిమాట!

6. మాట మార్చుకొనడు, మాట్టాడువిషయమ్ము మార్చుకొనడు మనసు మార్చుకొనడు మూర్చుడనగ నతడె ముల్లోకములయందు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

నత్యం శివం నుందరం 15

7... బాటవెంట నడచు బండినెక్కిన కాకి నేనె సారధినని నిగిడి పల్కు మాయదారి జనులమాట లీలాగురా! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

8, ఆడినట్సె అడు, పొడినట్బ్టులె పాడు, అనుగు మిత్రు డెందుకయ్య నీకు, నీడ అంతకంటె నేర్పుగా మెలగదా! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

రి 'పెంచు,పేంచు, జీతమంచు ఉద్యోగులు ఎప్పుడు గోలజేతు రెందువలన జీవితమున చూడ జీతము ముష్పాళ్లు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

10. ఆరగించునపుడు నోరూరగా జేయు తీపి వస్తువెంతొ తృప్తినిచ్చు చిక్కుదెచ్చిపెట్టు జీర్ణమౌనప్పుడే మాలకొండనోట, మంచిమాట]!

స కనులు తెరచి నరుడు కనలేని తప్పులు, కనులు మూసినపుడు కానపించు, నరుని కండ్లు మూయు పరశక్తి నిద్రరా మాలకొండనోట, మంచిమాట!

శద తాను బాగుపడుట తలపడు మదిలోన, ఒరులు బాగుపడిన ఓర్వలేడు, ఈర్చ్యకలుగువాని నెవడు బాగొనరించు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

16 నత్యం శివం నుందరం

13. ఆకసమున చంద్రు డగుపించు చల్లగా అచటకేగి చూడ అగ్నియుండు, కంటబడినదంత, కాదు యధార్థము మాలకొండనోట, మంచిమాట!

14. సత్ర్రవర్తనమ్ము జగతినేలెను మున్ను అర్ధబలముదాని నణగ ద్క, కండబలము నేడు గద్దెనెక్కినదయా మాలకొండనోట, మంచిమాట!

15. కష్టపడక కోట్లు గడియించెనొక్కడు బడికి పోక, డిగ్రి బడ సెనొకడు పైరవీల జోరు బరి తెగించెను నేడు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

16. ఒక్క చేపనొసగ ఒక పూటకే భుక్తి చేప పట్టువిధము చెప్పిరేని, పూర్తి జీవితమున భుక్తి లభించును మాలకొండనోట, మంచిమాట!

17. గార్జభమ్ము, పికము, గాండ్రించు బెబ్బులి నరుని మానసమున నక్కియుండు, అవసరమును బట్టి అవి పైకి వచ్చును మాలకొండనోట, మంచిమాట!

18. కారు, టీ వి., ఫోను = కాళ్ళు, కన్నులు, చెవుల్‌ వరుసగాను, నగరవాసి కిపుడు మనిషి యంత్రమాయె, మనసు దూరంబాయె మాలకొండనోట, మంచిమాట!

నత్యం శివం నుందరం 17

19... పుట్టు గ్రుడివాని కిట్టై చూపు నాసంగు చెవిట్‌వాని కిచ్చు శ్రవణ శక్తీ ధర, పాగడ్తకంటిె పరమౌషధం బేది? మాలకొాండనోట, మంచిమాట!

20. ఆకలైనయప్పు డన్నమ్ము దినువాడు, తలచినపుడె నిద్ర దగులువాడు, జగతిలో అదృష్ట జాతకుండనవచ్చు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

21. వేళయైనదంచు విందు కేగెడువాడు, మందు (మింగి నిద్రనందువాడు, నేటి నాగరికుల నిజమైన గుర్తురా మాలకొండనోట, మంచిమాట!

22. చిదిమికేని గ్రుడ్డు చేతికి చిక్కదు, పొదిగితేని పిల్ల పుట్టవచ్చు ఓర్చుతోనె లాభ మొనగూడు ధరలోన మాలకొండనోట, మంచిమాట!

23. భువనమందు గొప్ప బోధకుడెవడన్న చీమయనుచు మనము చెప్పవచ్చు చీమ నోరు విప్పిచేయదు బోధలు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

24. “శ్రీ యనంగ లక్ష్మి 'శ్రీ' యన సాలీడు మరియు “శ్రీ యనంగ గరళమగును ఎరుగుమయ్య నిన్ను ఏ '“శ్రీ' వరించెనో మాలకొండనోట, మంచిమాట!

18 నత్యం ళివం నుందరం

25. చెప్పు పెద్దదైన, చీకాకు గల్గించు ఇరుకు చెప్పు పెట్టు నరక బాధ సిరియనంగ కాలి చెప్పువంటిది సుమా, మాలకొండనోట, మంచిమాట!

26. ఆడమగలు కల్తి, ఆహారమున కల్తి వేషమందు కల్సి, భాష కల్తి, కలియుగమ్ము కాదు కలితీయుగమ్మిది మాలకొండనోట, మంచిమాట!

27. భయము వలన ఎన్నో భద్రతా సైన్యాలు, భయము వలన ఉక్కు పచ్చడాలు భయము జగతినెల్ల పాలించుచున్నది మాలకొండనోట, మంచిమాట!

28. తండ్రి కెదురు తిరుగు తనయుడు, తాతతో చెలిమి చేయుచుండు చిత్రముగను తరము మారినంత తలపులు మారురా! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

29. ఢేమ యెంతపంచి పెంచిరి తలి దండ్రు లనుచు తలచు బిడ్డలరుదు నేడు, ఎంత ఆస్తి పెంచి యిచ్చిరన్నదె లెక్క మాలకొండనోట, మంచిమాట!

30. జనకుడిచ్చె వరము, సవతి తల్లి కటంచు వినిన రాముడేగె, విపినములకు కొడుకులిపుడు విన్న కోర్చుకుపోదురు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

నత్యం శివం సుందరం 10

3ఓ... చత్తు ననెడువాడు చావడు నిజముగా ఇత్తు ననెడు వాడు ఈయబోడు, చేయదలచువాడు, చెప్పడు ముందుగా మాలకొండనోట, మంచిమాట!

32... పాత్రుడగునా కాదొ పరికింపకయె మేలు చేయరాదు, అట్లు చేసిజేని మలు పొందువాడె మేకుగా మారును మాలకొండనోట, మంచిమాట!

33. డప్పుగొట్టు తనదు గొప్ప తనము గూర్చి, కప్పి పుచ్చుకొనును తప్పులన్ని, కుటిల జనుని తీరు గురిగింజ చందము మాలకాండనోట, మంచిమాట!

ఏ4. బురద వెదకు పంది, పుండు వెదకు కాకి కుళ్ళు శవము వెదకు గుంటనక్క దుష్టబుద్ధి పరుల దోషాలు వెదకును మాలకొండనోట, మంచిమాట!

35. తేలుకుట్టెనేని తేరుకోవచ్చును, పాము కరిచెనేని బ్రదుకవచ్చు, మనిషి కాటు వేయ మందు లేనే లేదు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

36. మూర్చుడైనవాడు, ముందరబడెనేని, వాదులాడవలదు వాని తోడ, ఇరువురకును భేద మెరుగలే రెవ్వరు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

20 సత్యం శివం నుందరం

37. చేదు నిర్ణయములు చేయక తప్పదా? పెక్కు మంది మీద పెట్టవలయు, తప్పునెట్టవచ్చు తక్కిన వారిపై మాలకొండనోట, మంచిమాట!

38. ఎదుటివాని నెపుడు హేళన జేయుచు తనను దానె పాగడు కొనెడు వాడు, అల్ప బుద్దివాడు, అతని జోలికి పోకు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

39. కష్టమెట్టిదైన కన్నీరు నించకు, కంటినీరు చూపు కప్పివైవ, భావి స్వప్నములను పరికింపగాలేవు మాలకొండనోట్క, మంచిమాట!

40. ఎదుట నీడ జూచి, బెదిరిపోవకుమన్న బెదీరిపోవ, దీక్తచెదరిపోవు, నీడవెంట వెలుగు నిశ్చయమ్ముగనుండు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

తశే ఆచరింప సాధ్యమైనను కాకున్న ఉన్నతాశయము్ము ఉండవలయు నావకు దెసచూపు నక్షత్రమట్టుల మాలకొండనోట, మంచిమాట!

42, బలము చేత గొప్ప పనులు సాధించితి గెలుపు పొంది తనుచు తలపబోకు బలముకంటె పట్టుదల ప్రధానంబురా మాలకొండనోట, మంచిమాట!

నత్యం శివం సుందరం 21

43. ఏది మంచి, చెడ్డయేదా, తేలని వేళ అలకింపు మంతరాత్మ ఘోష అంతరాత్మ కందె ఆప్త్పమిత్రు డేవండు! మాబకొండనోట. మంచిమాట!

బత కాలిక్రింద చెప్పుగదయని, చుల్కన చేసి శ్రాక్కబోకు, చేటుగల్లు అదను చూచి చెప్పు పదమును కాటేయు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

45. గంతమోయుచున్న గాడిద యనియెంచి బరువు లెన్నామోప్‌ తరుమబోకు, నిన్ను కాళ్లతోడ తన్నక మానదు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

శీద్రి ఆప్పుచేయు నపష్పుడందరు మొనగాళ్లె, కంటబడరు తీర్చు కాలమందు, అప్పులేని పౌరు డగుపింప డీనాడు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

47 _ అప్పుచేయబోకు, అష్టాలీయగబోకు, అప్పు వలన ముప్పు తప్పదయ్య ధనము పోవు, పోవు దానితో 'స్నేహమ్ము మాలకొండనోట, మంచిమాట!

48... ఆలి నమ్మె అప్పుతై హరిశ్చంద్రుడు ఏడుకొండ లెక్కె వెంకటేశు అప్టుచేయువారి అగచాట్లు చూడరా! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

్‌ రణ 22 నత్యం శివం నుంద

49. అడవిలోన గూడ హద్దులున్నవి, క్రూర జంతువులకు అన్ని సమయములకు, హద్దులేనివాడు అధునాతన నరుండె మాలకొండనోట, మంచిమాట!

50. ఎందు పాదమిడిన, ఏదేశమేగిన “డాలరు'న్న వాని డాబు వేరు మనదు రూక కట్టి మహిమ యెప్పుడు వచ్చు! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

51. జలధి కూడబెట్టు జలము నావిరి జేసి, భానుడిచ్చు భువికి వర్షజలము, కూడబెట్టువారు గుర్తుంచుకొను డిది మాలకొాండనోట, మంచిమాట!

52. ధనము తక్కవైన మనిషి బాధలు పడు ఎక్కువైన గూడ చిక్కునబడు, ధనము సుఖమునిచ్చు తగుమాత్ర మున్నచో, మాలకొండనోట, మంచిమాట!

53. ధనము, గుణము. బలము. ధైర్యసాహసములు ఉన్నవారు లేక యున్నవారు వీరి మధ్యనెపుడు విడిపోని జగడాలు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

54, ఇల్లు, పొలము, నగలు, ఇత్యాదులన్నియు ఆస్తులనెడు రోజు లంతరించె, నీదు అస్తి నీదు నిర్ణయశక్తిరా మాలకొండనోట, మంచిమాట! నత్యం శివం నుందరం 23

55... రణము చేసి, మునువు, రాజ్యముల్‌ గెల్పిరి రణము బదులు, నేడు బుణము లిచ్చి, దేశములను పరులు దిగయమింగుచున్నారు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

56. జలములిచ్చు నదులు, ఫలములిచ్చును చెట్లు జీవకోటికెప్పడు సేవ చేయు ప్రతిఫలమ్ము కొరకు (సప్రాకులాడవు సుమా మాలకొండనోట, మంచిమాట!

వ్‌7, అడగకుండ పెట్టదమ్మైన యందురు అడగకుండ పెట్టునదియె అమ్మ ఆకలంచు అమ్మనడుగునా, పసిపాప మాలకొండనోట, మంచిమాట!

58 అనుభవైక వేద్య మూనందమనునది సంతలోన కొనెడు సరకుగాదు కొనగ వచ్చు పొన్ను, కొనగలవా నిద్ర! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

59, జ్రొత్తయైన దెల్ల ఉత్తమం బనరాదు పాతదైన దెల్ల రోతగాదు కొత్త, పాతగాదె, కొన్ని క్షణాలలో! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

60. వెనుక బడితి ననుచు వీధికెక్కిననాడె, వెనుకబడిన తనము విడిచిపోయె వెనుక జూడకింక వెడలుము మిత్రమా మాలకొండనోట, మంచిమాట!

రం జ నత్యం శవం నుందో

61. పరుల హింస పెట్టి ప్రాణముల్‌ తీయుటే వృత్తియైన మనుజుడెవ్వడైన తుదకు హింసతోనె దుర్మరణము జెందు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

62. తనకు రక్తయనుచు, మనుజుడు సృష్టించె అఆయుధమ్ము లతి భయంకరములు అవియె ఎదురు తిరిగి అతని ప్రాణము దీసె మాలకొండనోట, మంచిమాట!

83... పగలు వెనుక రాత్రి తగిలి యుండినయట్టు, మంచి వెనుక చెడ్డ పాంచియుండు విశ్వమందు వీని విడదీయ జాలరు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

64, హింసజేయువాని హింసించినంతనే హింస ఆగిపోదు ఇది నిజమ్ము నిప్పు ఆరిపోదు నిప్పు జల్లినయంత మాలకొండనోట, మంచిమాట!

65. చిన్న చేపను దిని జీవించు పెద చేప పక్షి గ్రుడ్లను దిని బ్రతుకు పాము నరుడు గూడ అట్లె నడుచుచుండెను నేడు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

66. జాతి మతములకు అతీతులైయున్నారు జగతిలోన రెండు తెగలవారు తినెడువారు, మరియు తినబడువారలు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

నత్యం శివం నుందరం 25

67. అన్నమమ్ముకొనుటె అతి పాపమొకనాడు, పూలు, స్త్రీలు, జన్మభూమి కూడ అమ్ముకొనుటె నేటి ఆచారమైపోయె మాలకొండనొట, మంచిమాట!

68. పామునోట పట్టుబడి గింజుకొను కప్ప పురుగు నొడిసి పట్ట బూనుకొనును చావు చేళ గూడ చావదయా ఆశ మాలకొండనోట, మంచిమాట]

69. హత్య చేయబడియె అమెరికా అధ్యక్షు డంతవాడు, శక్తియెంతొ కలిగి ఈ జగాన లేదు ఎవరికి రక్షణ మాలకొండనోట, మంచిమాట!

70. కుక్కనొకటి జంప కోరిక గలదేని పిచ్చి కుక్కయనుచు పిలువు ముందు పగతు నెట్టులైన పరిమార్భు విధమిది మాలకొండనోట, మంచిమాట!

గ. మరతుపాకి కలదు మా యింట, మాకేమి భయమటంచు మురిసిపడకుడయ్య ప్రక్కలోని త్రాచు పాముతో సమమది మాలకొండనోట, మంచిమాట!

7ద్ది, సిలువ వేసినారు జీససు క్రీస్తును గొౌంధీపై తుపాకి కాల్చినారు అమరులైరి వారు అంతమైపోయిరా! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

26 నత్యం శివం నుందరోం

73. ధరణిలో అహింస పరమ ధర్మంబని మెటినేత యొకడు చాటిచెప్ప కాదటన్న వాని కంరమ్ము ఖండించె మాలకొండనోట, మంచిమాట!

74, పక్షి కూడ తనదు పాపల బెంచును గూడు కట్టి యింత కూడు పెట్టి నాటి కుంతి వోలె నచ్చేట విడువదు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

75 ముసలి తల్లిదండ్రి మొగమైన చూడక, మసలుచున్న వగలమారి కొడుక! ముసలి తనము నీకు ముందున్న దెరుగుము మాలకొండనోట, మంచిమాట!

76. త్రాగబోకు, పోకు తలల వెంటను ఆస్తీయంత యిత్తుననియె తండ్రి అస్తివలదటంచు అలిగిపోయె సుతుండు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

77. తాతయైన వాడు తనయుల కంటెను, మమత పెంచు కొనును మనుమలందు అసలు కంటె, వడ్డీ అతి ప్రియంబగు గాదె మాలకొండనోట, మంచిమాట!

78... బిడ్డ కడుపు లోన బడ్డప్పుడే తల్లి పాదుగులోన పాలు పోసె బ్రహ్మ పాలు బిడ్డకీక పరులు త్రాగుదురేల! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

నత్యం ళివం నుందరం 27

79, బుడ్డి పాలతోడ బిడ్డల పెంచెడు నేటి మహిళలార! నిజము వినుడు బిడ్డ పెద్దపెరిగి బుడ్డికి దాసుడౌ మాలకొండనోట, మంచిమాట!

80. ఆడ, మగ విభేద మంతరించెను నేడు వలువలందు, బ్రతుకు విలువలందు మహిళ అబల యనుచు మాటాడరాదిక మాలకొండనోట, మంచిమాట!

81. తల్లి రక్తమెంతో తండ్రి రక్తంబంతె పిల్లడైన ఆడపిల్లలైన కొడుకు, కూతురన్న గొడవలింకేటికో! మాలకాండనోట, మంచిమాట!

82, భుజ బలమ్ము మున్ను భువని పాలించెను బుద్ధిబలము నేడు భూమి నేలు బుద్దిలోన, స్రీలు పురుషులాక్కటిగాద! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

83. అమ్మ కడుపులోనె ఆడపిల్లల జంప, తగ్గిపోరు స్రీలు ధరణిలోన, ప్రీ పురుషులు సృష్టి చెరి సగంబెప్పుడు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

84. బొమ్మ బొరుసు, సుమ్ము, పురుషుడు, స్రీయును ప్రకృతి నాణెమునకు నికరముగను, బామ్మ బొరుసులెట్ట్లు పోట్టాడు కొనునయా! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

28 నత్యం శివం నుందరం

85. అధిక దుఃఖమైన ఆనందమైనను, కలసి చెమ్మగిల్లు కనులు రెండు, ఆలుమగల జోడు అట్టుండవలెనయా మాలకొండనోట, మంచిమాట!

86. కొడుకు వలయు, తలకు కొరివి పెట్టుటకని తల్లడిల్లు తల్లిదండ్రులార! కొరివి మండుకొనద! కూతురు చేతిలో మాలకొండనోట, మంచిమాట!

87. "పెండ్లియైన పిదప పేరు మార్చేకాదు, మగనిలోన సగము మగువయగును చిత్రఘట్టమిద్ది స్త్రీ జీవితములోన మాలకొండనోట, మంచిమాట!

88. పెంచినట్టి తల్లి, ప్రేమించు ఇల్లాలు చెరొకవైవు లాగు పురుషు బదుకు గొయ్యి ముందు, వెనుక నుయ్యి చందంబౌను మాలకొండనోట, మంచిమాట!

89. ఎగర్రబెండలోన ఎద్దులతో రైతు నేలదున్నుచుండ జాలి కలిగి నింగిబోవు ముబ్బు నీడగా నిలిచెరా మాలకొండనోట, మంచిమాట!

90. నాడుతో “నవాబు” కూడుగల్ల “అమీరు” బిచ్చమున “పశీరు” చచ్చి “ప్పీర్రు” ఎక్కడున్న పేరుకెక్కు సాహెబుగారు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

నత్యం శివం నుందరం 29

9. పల్లె పాలమునమ్మి పస్తులుండిన రైతు పైన పంచె తోడ పట్నమేగె స్థలములమ్మి పెద్ద షావుకారైపోయె మాలకొండనోట, మంచిమాట!

10. గ్రుడ్డితనము కంటె ఘోర శాపము లేదు అట్టి గ్రుడ్డితనము నభినయించి, బిచ్చమెత్తుకొనెడు తుచ్భులున్నారయా మాలకొండనోట, మంచిమాట!

11. ఆడ మగలు కలసి అర్ధనగ్నంబుగా పడకటింటపడెడు పాట్లు చూసి సొమ్ము చేసుకొనెడు బొమ్మలెక్కువయాయె మాలకొండనోట, మంచిమాట!

12. అతి భయానకములు, హత్యలు దోపిళ్లు పలురకాల మాన భంగములకు శిక్రభాలయములు సినిమాలు నేడయా మాలకొండనోట, మంచిమాట!

13. కలలు గనెడు తలపు కాదనకెపుడు కళలులేక లలిత కళలు లేవు కళలు కాని జగము కాంతిహీనము కదా మాలకొండనోట, మంచిమాట!

96, ఎంకటేశు గొలుచు ఎర్రజెండా పట్టి, గుడికిపోయి “లెనిను” గొప్ప జెప్పు నరుని చిత్తవృత్తి నమ్మశక్యముగాదు మాలకొండనోట, మంచిమాట! 30 నత్యం శివం నుందరం

97. మగువ తోడ మగువ, మగని తోడ మగండు కోరి పెండ్లి చేసుకొందురంట! విశ్వనాగరికత వెర్రితలల్‌ వేసె మాలకొండనోట, మంచిమాట!

98. మగువకైనగాని, మగవానైనను హక్కు కలదు సెండ్డియాడు కొరకు, ఆఖరైన హక్కు ఆదియె కాకూడుదు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

99. నిప్పుజిమ్ముకొనుచు నీవు నింగికి లేవ చోద్యమనుచు మెచ్చి చూచువారె నేలగూలు వేళ నిరయకజూతురు, మాలకొండనోట, మంచిమాట!

100. కులము లేరుపడియె గుణ కర్మములబట్టి యనుచు జెప్పె, కృష్ణు డర్దునునకు కులము మారదేమి గుణకర్మములు మార? మాలకొాండనోట, మంచిమాట!

101. రాజపదవి యిచ్చి రారాజు అనాడు కులము నుండి కర్ణు వెలికి ద్‌సె పదవి యిచ్చి కులము బాపరా యీనాడు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

102. ఐదురూకలిచ్చి ఐదువందల కీర్తి తక్షణంబె కోరు దానపరులు వీధి, వీధి కొకరు వెలసిరయా నేడు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

నత్యం శివం నుందరం 31

103. బరై తినని పండు బాపనయ్య కొసంగి, దానఫలము గోరు దాతలార! పుచ్చు గింజ నుండి, పుట్టునా వృక్షమ్ము! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

104. ఉల్లి తినకుడంచు, ఊరిజనులకెల్ల హితము జెప్పుస్వామి, యింటికేగి ఉల్లి లేదటంచు, పెళ్లాము 'పైనల్లె మాలకొండనోట, మంచిమాట!

105. లంచమిచ్చి, అధికలాభ మొందెడు వాడు నిక్కువముగ 'పెద్దనేరగాడు అతడులేకయున్న అవినీతియే లేదు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

106. _ వెన్నదొంగ వెలసె వ్రేపల్లెలో నాడు పల్లెలోన నేడు పన్నుదాంగ, ఇరువురేలువారు, ఇలను సర్వస్వము మాలకొండనోట, మంచిమాట!

107. అంటరాని వాడు ఆంగ్ల విద్యలునేర్చి దొరల వేషమందు తిరిగిరాగ కౌగిలించుకొనిరి కసరి కొట్టినవారె మాలకొండనోట, మంచిమాట!

108. అంటుకొనుట పాపమగునెట్టా తెల్పుడీ? అంటుకొనక్ర, సృష్టి అఆగిపోదె పతిని అంటకున్న సతికి సంతతి యున్నె! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

32 నత్యం వం సుందరం

109. ఉన్నవానిదిల్లు, దున్నువానిదె భూమి, కొట్టువాని దగును పిట్టనేడు నవసమాజమందు న్యాయ సూత్రములివి మాలకొండనోట, మంచిమాట!

110. ప్రజలకింత దాక ప్రతినిధు లుండిరి పార్లమెంటులోన, ప్రభుతలోన ప్రస్తుతమ్మువారు పైరవికారులు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

111... ప్రజలు, ప్రభువు, కలిసి పంచుకోవలె, కష్ట సుఖములన్న ధర్మసూత్ర మరసి, ప్రజకు కష్టమిచ్చి, ప్రభువు పాందె సుఖాలు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

112. నీతి నిజము దెలియు నేత వచించును ప్రజలలోన తాను భాగమనుచు నేనె ప్రజలటంచు నిక్కి పల్కు నియంత మాలకొండనోట, మంచిమాట!

113... పదవి మెట్టనెక్కి పైకి పోయెడువేళ, పారుగునున్నవారి మరచితేని క్రింద బడెడు వేళ గేలి గొవింతురు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

114. చేయదలచుకొన్న దేయదియైనను ప్రక్కవారి నోట పలుకజేసి, కార్యసిద్ధి పొందు ఘనుడె నాయకుడయా మాలకొండనోట, మంచిమాట!

నత్యం శివం నుందరం 33

115. యుద్ధమందు వీరుడొక్కమారే చచ్చు రాజకీయవాది రోజు చచ్చు పుట్టగాడుగులెన్ని పుట్టి చచ్చుట లేదు! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

116. భరతదేశమేలు పలువురు రాజులు, తగవులాడుచుండ తమకు తామె తెల్లవాడు దేశమెల్ల చేకొనె గదా మాలకొండనోట, మంచిమాట!

117. గడ్జిపోచలెల్ల కలిసి త్రాడుగ మారి, కట్టివైచు మత్తగజమునైన కలిసి కట్టుతనమె గెలుపుకు మార్గంబు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

118. బాటకు కుడివైపు పయనించు అమెరికా బాట ౩డమవైపు గ్రీటు బిటను బాట మధ్య నడచు భారతదేశంబు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

119. సభకు వచ్చి జనము చప్పట్లు కొట్టిరి ఓటు వేయకుండ దాటుకొనిరి ఊహకంద దౌర! ఓటరు హృదయమ్ము మాలకొండనోట, మంచిమాట!

120. _ ప్రతి కచేరిలోన పనులకడ్డము వచ్చు విఘ్నురాజులిపుడు వెలసినారు, తొలుత, విఘ్నరాజు కొలుచుట అందుకే మాలకొండనోట, మంచిమాట!

న! నత్యం ళివం నుందరం

121 తెల్లదొరతనాన తెల్ల ధనంబుండె నల్ల దొరతనాన నల్ల ధనము నల్ల ధనము నేడు నడుపును రాజ్యము మాలకొండనోట, మంచిమాట!

122. ప్రజల సేవ చేయ పరితపించెడు వారు పరుగులిడగనేల పదవి కొరకు? "సీవకాదు సాంతసేవకీ తిప్పలు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

123. _ సీతనడివి కంపె శ్రీరాముడానాడు చాకియొకడు మాటజారినంత కోర్టు తీర్చెలెక్కగొనరు నేళఠలు వేడు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

124. ఒకడె దేవుడరయ సకల మతాలకు అతని చేరుకొనెడు గతులె వేరు గతుల మధ్య నలిగి హతులైరి యెందరో మాలకొండనోట, మంచిమాట!

125. మతము భాష, రంగు మారిన నేమాయె జగతి యందు, మనుజ జాతి యొకటె తెల్లరంగులోనె ఎల్లరంగులు లేవ! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

126. మతములోని వారి మధ్యను కొట్లాట కులములోనె యెపుడు కుమ్ములాట అధిపత్యమునకె అగచాట్లు ప్రతిచోట మాలకొండనోట, మంచిమాట!

నత్యం ళివం నుందరం శక

127. స్వార్ధమొకటె యేలు సర్వ జగత్తును స్వార్థ ముడిగెనేని శాంతి గల్లు కులము, మతము, భాష కుంటిసాకులు సుమా! మాలకాండనోట, మంచిమాటళొ

128. మతము పేరనొకడు మాయలు సృష్టించు కులము పేర జనుల కూడగట్టు ఓట్ల కొరకి యిన్ని పొట్టని తెలియరా మాలకొండనోట, మంచిమాట!

129. మతము మత్తుమందు మానవజాతికి మంచి తెలియలేరు మత్తులోన మత్తు దిగకపోదు మరికొన్ని నాళ్లలో మాలకొండనోట, మంచిమాట!

130. దైవ రూపముండు తనరూపు వలెనని శిలను చెక్కి పూజ సేయునరుడు ఎవరి రూపు వారికెల్ల వేళల ముద్దు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

131. పాపులను క్షమించు “బైబిలు”, పోరాడు మనును “గీత”, శరణమను “కొరాను” మూడు మతములందు మూల సూత్రములివి మాలకొండనోట, మంచిమాట!

132. _ ఏ మతమ్ముగాని, ఏ వర్గమైనను ఎదుగుకొలది చీలు, నిది చరిత్ర చెట్టు పెరుగు కొలది చీలదా శాఖలై మాలకొండనోట, మంచిమాట!

36 నత్యం ళివం నుందరం

133. మతములన్ని లోక హితమునే ప్రవచించు, మధ్యవర్తులైన మతగురువులు తిమ్మి బమ్మి చేసి తీర్చులిచ్చెదరయా! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

134. ప్రకృతి సిద్ధమైన పరమాద్భుతములకు కర్త యెవడా మనకు కంటబడడు అతని వెదకు కొనుటె అసలైన మతమురా మాలకొండనోట, మంచిమాట!

135. సత్య ధర్మ (ప్రేమ శాంతులు బోధించె ప్రతి ప్రవక్త నరుల బాగుచేయ అతడు పోవు వెనుక అన్నియు మరచిరి మాలకొండనోట, మంచిమాట!

136... పిల్లికైన నింత బిచ్చము పెట్టని పరమ లోభు లమిత భక్తి తోడ కోట్లు 'స్వామి' చెంత గ్రుమ్మరించి రదేమొ మాలకొండనోట, మంచిమాట!

137. కత్తి గొంతు మీద కెత్తిన దొంగకు ఇనుప పెట్టె తాళ మీయరైరి ఉన్న సొమ్ము “స్వామి” హుండిలో వేసిరి మాలకొండనోట, మంచిమాట!

138. పదవి శాశ్వతమని భ్రమసి, అహంకార మత్తులైన నాయకోత్తములును, స్వామి కాళ్ల మీద సాష్టాంగ పడిరిపో! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

నత్యం శివం నుందరం 7

139. విబుధ జనులు, శాస్త్ర విజ్ఞానవేత్తలు ప్రణతులిడిరి “స్వామి” పాదములకు, హేతువాదులకిది యెట్లు మింగుడుపడు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

140. పరుల సొమ్ము కాస పడగూడదని చెప్పి లేగనోటి పొలు త్రాగి స్వామి నీతి జెప్పువాడు నియమమ్ము తప్పెను మాలకొండనోట, మంచిమాట!

141. అన్ని సిరులు దేవుడందరి కీయడు ఇచ్చెనేని అహము హెచ్చిపోవు హెచ్చెనేని దేవునెవడు గుర్తించును! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

142. పదవి పెద్దదైన, పెదవి విప్పగరాదు అందువలన దేవుడయ్యె, రాయి రాయి, పెదవి విప్ప రాయితో గొట్టరా! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

143... హంతకుండు మరియు హతుని యిల్లాలును గుడికి వెల్లి వరము గోరుకొనిరి దైవమెవరి వైపు దయజూప వలయునో! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

144 సృష్టికర్త, సృష్టి సృష్టించె నందురు

సృష్టికర్త నెవడు సృష్టిజేసె స్పష్టపరచునెవడు సృష్టి రహూస్యమ్ము! మాలకొండనోట, మంచిమాట! 38 నత్యం శివం నుందరం

145. అగ్ని పర్వతమును, అటము బాంబును ఫపేలకుండ ఆపజాలు నరుడు ఆపలేడు విప్ణ్షవాత్మక భావముల్‌ మాలకాండనోట, మంచిమాట!

146. ఒక్కగంట చాలు ఉర్విని చుట్టిరా, అరక్తణాన, వార్తలంపవచ్చు ఎంత చిన్నదాయె ఈ ధరావలయమ్ము! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

147, ఎంత మంది మిత్రు లెదురింటనున్నను కానబడరు అవసరాన దప్ప, శత్రువాక్కడున్న సర్వదా కనిపించు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

148. అచ్చమైన మిత్రుడరుదుగా లభియించు అట్టివాని వదలి పెట్టవలదు పట్టియుంచవలయు పసిడి సంకెళ్లతో మాలకొండనోట, మంచిమాట!

149. అన్ని చోట్ల జీవులందరి తోనుండ వీలు కాక నేమొ విశ్వకర్త తనకు బదులు భువికి తల్లుల బంపించె మాలకొండనోట, మంచిమాట!

150. ఎవరు నేరగాళ్లు ఈ ప్రపంచములోన ఆయుధములు చేసీ అమ్మువార! కొనెడువార! చేతగొని చంపువారలా! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

నత్యం శివం నుందరం శం

151. గుడిసె లేని నరుడు, గుడి లేని దేవుడు విత్త మిమ్మటంచు వెంటబడిరి ఎవరి కోర్కె తీర్చనెంతునో తేల్చుకో మాలకొండనోట, మంచిమాట!

152. అడవిలోన ఏన్గులాడినా, కూడినా గడ్జినల్లు వాటి కాళ్ల క్రింద పెద్ద వాళ్ల మధ్య పేదల బ్రతుకింతె మాలకొండనోట, మంచిమాట!

153. అన్నికొన్నయట్లె అంగడిలో విద్య కొానదలంచుకొన్న కు(ర్రవాడ! కొనిన లాభమేమి గుండ్లు లేని తుపాకి మాలకొండనోట, మంచిమాట!

154. గుడ్డు పెట్టగానె గొంతెత్తి కూయును కొక్కొకో యటంచు కోడిపెట్ట అల్ప జనులు చేయు ఆర్భాటమిట్టిది మాలకొండనోట, మంచిమాట!

155. బొగ్గుపులుసు గాలి భుజియించి వృక్షముల్‌ 'ప్రాణవాయువిచ్చు ప్రాణితతికి చెడును మ్రింగి మంచి చేయుదు రుత్తముల్‌ మాలకొండనోట, మంచిమాట!

156. _ చదివినా నటంచు సర్టిఫికేటును చేతికిచ్చినాడు శిష్యుడొకడు ప్రశ్నవేసినంత పరుగిత్తి పోయెను మాలకొండనోట, మంచిమాట!

157. హాని చేయబూను.అల్ప శత్రువునైన గుర్తుపట్టి తప్పుకొానగవచ్చు తప్పుచేయుమిత్రు తప్పించుకొనుటెట్లు మాలకొండనోట, మంచిమాట!

158. మోసగించినాడు మునిపల్ని నింద్రుడు అతడె దేవతలకు అధిపుడయ్యె అధిపుడగుట కొరకు అర్హతయిదియౌనె! మాలకొండనోట, మంచిమాట!

159. _ అవయవమ్ము ప్రతిది అలసి నిద్దురపోవు, నిద్రపోనిదొకటె నీదు గుండె అట్టి గుండె నీకు ఆదర్శమగుకాక మాలకొండనోట, మంచిమాట!

అమాడడ్తాాఅ అజనమాన్త్యూ నత్యం శివం నుందరం శ]

01 ౪ సీజీ జటంరరడ గిలరర వ వపు సడ టీ లేస్‌ క య శ్‌ ఫా మంతి ఘే ఓ సీ

ఆక్ష౦ంగకం106 6షక్‌వ5 ౧౫ కొర్ధారూలి నాాటాలం/4/007 6 వణ 1 గెశ212ట02644 సంరేర్వు/'? 22/484 770జ48%ట్‌

క సట ర్‌జు6 వాం

లలా తడాగంగ

[0710ల 1988

శిగరిగూతీలడో లీ 2

1014 01024003 1024021

క్వ్యరల20264 - 500 020.

&&ీ.2 2౧611

(౧౭7 ౧27 ల౭ 44 ౧0/74 0 ₹ చ జయంగ61 కంరేర్స? కం. 82-6903/2/26 & 27, ర 224 2820 30106 ఈష 014 10. 12, క3జ్యుజ ము, కరలా౭ర864 - 500 034 49 411

1/66/4086, గ.గి. 1౧618 0౭81664 20-10-1988 ఆలక5! 4 [4110101౬ 1604165 86 1006 14195 (16౪ 24౭112 ౧9౧౭6 06౧6౧౪౧9 1౪16 1815011 ౧౭౦1౧౦౪౩ ౧1౮51010 గంగ8! 66[౧౧81౧5! 16606౧ 116 1166 ౮౧౮౩౭రే అ౧౦౧19666 50౧65 16 10౧9 10౯106 1719991 106400 0016 [8౧6 126 గ౧౧౭౭౧౦|౧౧౦[౧౦9|565 16గ 1౧10 గ౧౫౦6613 61౪106! *ద్రిగ్రగ్ర! 52760" 2 ౧౦౪/5 ౯౯696019! 1౧ 1౧64120 1616౪13100 ౧౦౦౫/౦౧| 0౦0౧6౭౧908 07 62౧౧106 110 ౧౭9 16 60150169 ₹021 ౧౧౭69 11656 ౧౧౦6619 1౧ 5091190 గ౮510 00101౧౧౫ 0గ౩|౧౭| 10090 1౧ 61096 *ద్ర్యిం/2[౧౧౭౧౫౭౧” గేం౧౧8 58076020/ ౮ 5. 60౪1. 0౪ ౧౧౦1895101 2౧6 & ౧681 ౧061 010౮6 6150101066 ౧౧౪ 0౪69013 1౧40 06461114! ౧౦౪౦6 6౧91150. 0041415002 1017 6191150 ౭20061 01 ఎగ ౮౧౧౭౯|౧/ 07 0701855100 2౧6 ౭ ౧౧౦11110 ౪/16 19౧4 ౧19 1౧౧౫2016 609115 51/19 బిం౧౭గ/2 14600818. 8 8౪౭1 ౧౦61 0 1610696 0౧0౮9౧1 4|| 115 1010 0౧౧1 | (0౧959 ౧౧౪ (౧201018 10 211 0 16౧). 01.౪. గ|2180068 గం607 (1.040. 8-2-693/2/26 &2౫, [110012 [2081 గ్‌ంరే 0.12, 82౧22 111113, (౪6062086 - 34 గి? [06012 పె

5.810. ౧౮9 ౫౦.

1. _ 066౧ 0౭596గ3 క్‌

2. 01160౧8 6

3. 5/660106 5018౧09 7 టీ [10106 క8గ1 8 ర్‌. ౪70౪ - 1/6 9

4. 8110 ౧౭1౧౨౩ 10 [౦02860౧8 6౧855 11 8 0! ౧11000/ ౦౦౪౭౧ 13

5. ౧౦86౧1 ౦౦౧ 14

6. 64717 8౧067 16

7. 0౧9౧1౧9 01 "/” (౬6/6) 17

12, 56001) ౧0620 19

13. ఏ510[౧6 గ్ర్ర8 22

14, గ|07౫/6౧5 2త

15. [902/0 110౧ 1/86 25 16, ఆ౧౧౯౭౮1014016 27

౬5౯౧ ౦0౬౯56౬౧౧5

౧1 50626 50౯/6 1౧ 669ఈగ3 66690, ₹0? ౪/416౧3? ౧66౧ : ౧66౧1659 162[5 01 10౪ ఆ₹గద!౧6 1౧ 706౯ 6౪769! 1/౧7 9౦-౮27. 9226 [౧8 8980౧ ౦000064167 ఓ00% : 1469010605 98గ౧6౧ 14౧0౧ 810౪41౧9 1౧ ౪70౪0౯ ౧౦౪56, 90 90౪౧61] ౧/౧7 011000, 011౧00, ౪16 51660 5160 0₹€18గ౧౧|69? గగ ౪01౧ : 4౧6 98000165 0*₹66ఈ/1౧6 01155 5801401161] 0/౧7 0౧౧ 96౪6, 6౯౦౪8] గ0/[400౧ 1౧ 18? 0% 391857 [51౧61 : 69 ౧౭1686౧1౧౮ 11169 తం 9807 1౧ ౧౭౧౮, 5౧౧16911 ౮౯౩6 ౦690600౪ 9౧౪66 564/969 ౮౧1౪410 08661

అమాడాసనాా ల అజాయ 1026412 61253 క్‌

011614[/44 +/111! ౧69 0/88౧౭౧1 0౧1066 ౪212౧066 1౧ ౪2౧౦౮౪ 9౫౮8 ౧056 ౪/16 5[0౪/6/59? 0౯500౪/ ౧౭|| 54006 10౪/8౧5? ౪/11 16 ర4౧61606 866 624/౧ 1౧ 16 ౧౧0౧౧1౧౮ రయ9౪/+ 85100/గ/ 10 012౧615౧ 59౧0౫11697 0౯? ౧౧౧6౦10 04౧/ 1౧ ర450/ ౧165? ౪/11 ౧6 9006058! 5666 ఆగా౨గ8066 07 990600 9౭8గ| 58[064110 90/20 29౧౩౧౦6? 0౯36068107 1౧96౮13 10 ౧౧6౧౭౦౭? 1౧/1 16 ౧౦౧౧1౧౦ ౧౪౪161 1౧ ఓం 006౧61౧3 ౧11156 1౧౦9998౧0/ ౧6౭౦౧ 116 968 10 ౧౪౧౩౦? 0 1౧0160౧8౧1 ౧౪౭౮45 110 ౧౧1౧౭౮౦౦? అమాడాడాడ్రాలంఅ అలవాత్తా. 6 6102605 61138

5౪/000౧1%6 80151105 5౪/11 ౪/౧౮6౮ 5018౧06 57/00౧05 51660౪ ౪౦౧16! 546510౧ 09018౧06 9176 50గం02169, $5600౧౪౯౧869! 807౧, 1౧ 666౧ రగ ౦౫౪769 01 864/0౧109 ౧౮౧౧౭౧ 1౧16911601 5/౧64/ 16 210౧16 ₹1189 5౧0౧26 680163 064186 1౧ 0166 8165! 52౧6 6౪౮౧౪ ౦0+ 5202౯2 9011 12౪78 0౧ ౪౦102౧05 11/1 56829 2/6 0%౮గ౭౮6 0౪ ౧1|| 50266 9081661 10! ౧౮౧౫౭౧ 6౫/6! 5014౧14౧66 ౧౧౦0౭6 ఓ6౧8| 687౧6౮ ౧౯౦౦౮౧6611 50400105 26 119 6/65 564/5 2౧6 119 508256 51809 5016౧06 "5176" 1౧04/5 ౧౦ 0006౧69 1 14౧౧015 ౧౮౧౧౦6౧౦ ౧106౧౮6. 7607086౧ 90[౧905 2౯8 119 06251 “66 1౧09 (1161౧0 6150 6౭51085 ౪౧౮61 1౧94169 ౧౭118 [10712005 01 ౧౪౧౧౫2౧ ౧6౭గ౩ 106130౧1/ ౧81961. ౦౯6100 11061991 81764 01 5616౧06! 5గేర్రడజగ048065 1౧ 5116౧006.

మాడ్త్తూల అఅవమాన్తడా-

౮1016029 ౮౯255 7

107115౧ 6౯4౧1౧ 01! ౫౦07/46గ దగ 111 0౪67 10౪6 10౪/9 88 ₹గ09! [౯1106 11౧5 10 70౪౧ ౪61౧5 6౧/6౧ 167౧౧20౦63 10౧౧ 0068౧5 గ0501/6 5౧౫1169 ౪61 9168౧) 56101619 ౧౦౪౦౪౦౮? 6121౧౧1 ౧౭౭౧౧|8| ౪/42, 06! 00106గం! ౧౧౦౭5 86౧౪6౧ 116169 ఈ811 60౪6గ౧౮ 12085! 6౧౧౧౫ 9౪౧౭౪18 90 ౮౭౪ గ!01069!98గ౧౧, ౧౩౬౭ ౪706 8 ౧8౫! 610౮665 595%0౪/67 ౧096 ౪2191 64169 309౧ ₹10౪/813 ౮10౯. 81146790 61620 0! గీంటం? 62౧1౧; 10 ౧14౪ ౪0౮6 2 ౦6666౧! [|[006 01౧1110/ ౧౧0౦౧||8౧1 510064 0110౪76 10/₹)6 00/0 0415020 ౧౧6 ౪/0 8౧౧౧౪ ౧౧౭౧౪ ౪/౦౮ శి గీంటంగ ౧౧౪ 62గ౧. అడడ అలవి. 8 ఆ1ం26%8 6౮12153

700౮ - ౪/౯ 16౧96౯ ౧౭౧౪9 ౮9 568/0% 10001 01౧౧6౧ ౧౧81689 ౪౦౪౮. ౧8౭౦౧ 90640! ౪/9 ర౧౧| ం౧౪6| 10 [111] ౧4౧౮౪౯ ౪0౪ 51౧6 1౧6040౧9 10 1111 [00౧06 [14101769 ౪౩ 116 9౧66౯10 9౧౧0౪61606 గంగ6, ౧౧౭౧9౦౧౨ 10 ౪7064 ౧6౭౧ 8 గాం౪గ౧రే6/| ఆ౧౧౦౧6|18 15 0౪౮౯ 261/9 10 94౪6 ౪5 ఇంగ ౧81౧ 0౧౩౮౧ 115 1౧౧౦౧౭! ౦0౧0౪౧ 1౧ ౪70౮౪ ౭ఈ81/ 0140 ౪/82౧/ ౪౭౧6౧౮1906 6౪/65 61 ౪5 51660 ౪౭౧107 ౪6119 ౪0౪ 51801 ౪6౧/ ర66౧! ఇక 61౧ ౪6 800016 0౪4౯౪౧86 1౧౫౦9 ౪/10 60౧6 704808౧౧౭1 ౧198848 0110009 1669 ౦౪7851 6256౧95 86 ౪061 ౧6/90610/ 6625618539 11౧౧౫99 2౯9 0౪౯12౧౧11౪ [646110/] 6 ౧౭౪6 ౧౦ ౦016 10 ౪/81 ౪0౪ 500౪76 ౦16 ౪ 188/1 761 ౪7006 - */6 10/60 1115 12౧6 ఓ1106 862 2౧౮6 58౧6.

మడడాాణఅ అఅచవాడ్తడా-

1026408 ౮253 0

851౧1 గఉ|%15 111 ౧6౪౫/ 66౧6 00/౫ ఆంటడ6౧81౧ 1౧ 46 ౪౦౧౧౫౦? ౪111 ౧6౪ 5666 90౧౦౮61 ౪11041 5812/100 ఆ4గగ/ 10౧౧౨? ౪/11! ౦౧6 ౧౧611 */004114111806 1౧6 0617 ౪/11 ౧6౫ 162౪7995 66౯౧౧1౧216 10 6౧౧ ఆగ౧ంల1 6౧6౮1 ౦0141 0౧69 *411100 డం౪/౧ 10 ౮౧౦౪6? ౪1|| 900160/ 2 ౧6౪/ 6౧౧686 10 8౧౦౪/ ౪1౧0061806 ౧౭51 1166 1౧10 ౧|1510గ/ €0 911646? ౪/1 ౧౭౧/6 ౧620[ ౧౦౪56 ౪100665106 66౮ఈ100 ₹6 0౧౦౧? 706 1200౪601 ౧4|౧ 16265 10 [౦౭6౮9 0 ౮|౧. అవమంాడాణల అలన... 10 102608 ౮255

ఆ౬0%11%16 ౧453 100 51016 5౧8/0 ౪/౭85015౧0 ౪/50 10 6౧౮౯౦56 8151౧9 1౧ ౧6 ౧6౭64౦౪/ &0౧099 1 ౧6౭౧౦6 1016 1020100 6౧255. 16 01866 0 07859 0౧ ౧6 ౧౦8౧1౧0 1౧౮65010౧9? 0౮౪ 64160౪6? ౪|!6(5 54146042౧4 506€ 0౮6 ౪419 గి!0/౧9 ౩/0౮ 54007655 0౮౧ గ96 గ!0/౧8 ౪/6 ౮౧౦౪ 1౧ 9126 0 16 ౧౭౧౮ 169 6510 క! ౧/6 ౧౧౭౬6 ం౯7206169 16|| ₹|/6 గాంధం! 64గ|'5 +: ౧౪1 ౧౧౭౩౬౪ ౧౧6|౧/ చః 6450/ 112199 ౪/6 98౧56 1౧096, 0౧5౧ ౮5 9౧611 ౧౧056, 0[౧0౪/౧ ౪45! 1+/ఆ ౧6౪61198౯5 60520169 0 6౭గ౧ ౪౧6౧ [5159 ₹06 61౧౦౧ ₹0గ) [1/51 (౧81౧ 0/88&16 042౧౪౭55 0 6౪6! 8౯66౧ ౪/61 601065 ఆ ౧14౮4 0౯౧0౪/౧5, ౪/6 00౪/ 06₹0/6 960౧ 6౧౧-616 1౧ 96గ౧౧౧౪౯ ౦౪ 8[0015 అ 1౧౪1561016 ౧౫25౩ ౧0019 ౪/8 61920068! 1౧ ౧౦1 50611 ౧౭156 ౧9౭౮9 1౧ 116 ౪/86 0 6౧2218 ౪/9 8౯6 ౧౭1౮|6'5 ౪61114 08౧6 ౪1626111 ౦00౧౧౮6౯ 6౧1/8 1806. 6ఆ]౦2608 ౮౫౬0 11

1౧/6 ౭2 92[46౧/ ౦0+ ౪౧౦౪౭18016 2౧౧౧౩, 195, 507౧౫5 06౧6 1౯865 806౪6 512064 68801 1౧ 9౧౪6౪౧ ౪౧11౦0౧౧౧౩! 0/8 రంగ €గ౧76 ఆ౧౮6౯ 50860౪5 050090౪ ౧౦౪౭! 665 7౧6 ౮౩6 ౧౦౮65 ౦0 06౧1012110/ 1+10 061౧41౧ 51860౧2౧1౭ 2640110/ (216! ఆ 06౧౧ ౪910 0866 1091? ౪౭౧౧౪) 0/౪5౧ ౪౧౮౭? 1361౯ 18619 ౪౧41౧. ౧౦56 ౧౮169౧9 11056 11116౧5 ర౭110(8 006/ 8[1౧8 2౧౮ 90౪419 శీ?6 00[1౧606 ౮౧౮6 ౪8 ౪/6 ౧60౮641106 1౧6౧) ౪2901౧0 ౧691౯510౧9 2౧౦] 1064119! 1/6 ౪/8౧6 116 ౧౦౪౪ 066 ₹0/ ౧6౫/|/ 0/౧౧ ౮69౮69 ఓ0గ6 ౪౧౦ 9000166 ౪6%66 ఆ౦గ6 ౪10) 50% న౧60%/ ౪౦౧6. ౧6 (౪౭9౪0౧9 3[0116 గ/255 5116౧066 ౧౧౪ 9101016, 1౧41 ౮19166 5812౧096 ౧౪ ౧1౧౮ 265 ౧0116 | 21064 0401 ఆ౧|18046౧66 5121560 0౪ ౮164౧౫) 01 ౮౧౭95! ళంగ |! 064/ 0090060౧0/ ౦౧గ8౧ 982౪69 ౧౧౦౮650/ &|//2/5 ౧8/5. అ 22్తబదులు అలావావవానన్త్మ్నో 12 6102408 61233

01 111647/005౬41॥1 | గ1180౧0/ 0౦౭౭౧౧! ౧1016 ౪0౪6! ౪4౪/ ౧౦౧౫౧౫౦౪౦౧ | 3512౧6 0౦౧ 54౧6౪ 510/6 0/648౧|౧8 6౦18౧౧౦౧౮౩ 81 54/61 866౪04 11౧౦౪ 9౪819100 108౧) 2౧౮6 6౧౫౧౦/ 509| 5010౧ ౧౫6 5810/164|| గ1250౧0 16 0౧౪ 96962 ౧౦౧౭ ౧౮౧౧౫౦16 064? 56౧/2౧1 [౧౧/6౫ ౧6౧౦౭| 916౧802 58౧916 10 54716 1౧ 5410917849! 51[0౧00 5600639 (౧ ౧6౭౩౧౧ 8ంర/+11166 ౪1 ₹1115 01 ౪11113 ౦౧౧౧౦9౧4౧౫ 2౧6 ౦0౧౧౧8౩910 తీ 5102112౯ 12065 0% ౪70౮! 10060'౧68 ౧6౪౭౯ ౧౦౪౮౭౦౮5 06గ౧౫౦౧9౩ 2౧౮ 6౮61165 ౧౪|/96౦౮166 06 6౧ - 9011166 ౪/216? ౧6౦10౧౦౮౪5 5౪4౧ 5062/3 10౧౧౭౦6౨ 10 64౧) ౪౦౪౯120685 ౪2004౧56 ౪0౪౧9౦౮] 10 676216 గ81౧ - గి|౫/8౪5 ౧౫|5౪గ౩ ౧౧౦౧6౪౩ 6౦ 1౧ . న౧ం౦౧₹9[౧9౧౧౧6౧ 4610౧/690016 ₹౧6 9౧౭౧౦5 ౧౧౦౧|5౧/6 8౧198 న0150[౧0౪69 ౧16౧౪04! ౧౧౭1౩ ౦0+ ౧౧15౩11693 04 1850666411 ౧6౦61౪౪! 015641౧, 15 7౦౮౪! 6150101106! 0190/౧౧122₹00౧ 15 [804౧95 ౦00౧౦౪9106 01 060640 ౪౦౪ 416 5 08గ, 80 1౧6 +/01/6 94/0!69 ౨61811 1161659, 1౧ ౪౭౧ 011౧6! మోడడాలల అాాావాన్తూ- ఆ1౦2608 ౮1155 13

60౦౮౬6౯౧]! ౦౦1%] (౧౮౧౬౯౬) 0! గిెంం86 001౧ ౪06 28 1౦065 60/౧ +/10100 $010౧9 0౧ 0623 ౧౬౧౧౦౯ గాంగ! ౪౦౬4 90౧/ ఏ/౧౦౪6౭గ౦౦౮| "0౪4 06001౧8 10౪/2! 1006 0౯ 124/౧/6౧5 ౪/౧౦ ౧16౭౮ 0? 0౧056 0/01016గ5 ౧66౮! 6౦1౧! ౪04? 50౪౧6 15 ౧౦౧ గ౧౫౮౩|౦ *04 2౯9 68౧1౧9'3 107617 1206 ౪0౪? ౧656౧6౦6 ౧౧0౧౪ ౧౧6౦104645 020౧ ౦0౧౫౧| ౧౧౭౩6౧ ౪[౦ 15 0/60/1049 601౧! 06 [౧2౪6 0౧6 0909011806 1121 ౧0165 ₹౧6 ర 2౧0116? 0601౧6 ౧౧౭56 1284౧౧6028 ౧|8౧౪౩ రడ! *0 81౧ 704 ౧6 51819 16౪163 (2౫ 06 ౪/0౧:6౯ 5€1195 ౧6 ౧౧౦౦6! 100% "06 ౧6౪76! 0౧6415 14 102608 ౮2వ

601౧! గిగగా)65 &౯9 10౪064! 52180/ డిగగ5 0౧8౧౮౪౦ ౪/0౪ 10 ౧౧౮౪౧ ౪04 ౧౫౬|6 1168 8 ౨6510655 01౪0709 ౧౧౭౧ 1౧0౧ 60౧5016౧06 0086౧1001౧! 640% ౧౧౭౧ 15 ౪619066 1౧ 7004౧ ౧629416 ౪₹/0౧00ల1 ౪04 118 15 ౧౭౭96 [5 161508 2౧6 ౧౧699689 తి[68 6౧౮6౯౪౦౮! 095566! మాడడాంతు అజఅయవాయనా క్షే 61044108 ౮155

8ల[౬౪౯ 5[౧0౦౮|స౬గి 5౪6౧ 200౪6 542౧6 0810౪/ 5142౧6 ౪/6 0౧౭18౧౮6 00110%/ 1185 ౭ "9౧06! 06౧/ ౧9౯6 15 0౪1 970161 ౪/11010 6800 500! ౪/౧౦ 15 5116౧1 0౧1౦౦8! ౭౬౧౭69 116 54/661 ౧౦110611 "0 1139 ౪/69 ౧09౪ 11౧3 70 ౧౧15౩ ౧౦101069 518905 ₹0౪ ౧666 2 061౪/ 8౧016! ౪౧౦'5 ౧౧669 50666 0/2%6! 2౧6 5౧౧4గ8 ౦269 121897] 025౧0811 00౪7 10 2 181! $800౪7 1028 ౧౦౧6౧౮6 ౧౦౧6 "0 ౭ ని1016 11౧1519 806117 8/06! ౨666౧ 5647163 €౧6) 6/9 9[౧6గ[6౧5 561016 161! 1౧161166 *166615 ౮౪1 161 1౧౧౦౭1 ౪౧౧౦66 54076 4110181! 9/66 ౧౧౭౭౦౧ ౪౦౧౮! 85/0[3/266 19 ౦౧౧౧1౧౦18౧ 115 500౧866 15 0౪10270౮౪5. 8/0%6 15 ౧౧౪96౧1 1౧ 6౪6౧/ ౧౭28 00౧4౧2౧ ౧1౩10౧! 5200 0౧౦1 016 900161/ 15 0061- 0624611160 [1251987606 - ౧౭౪166 ౪/1౧ 0౪00165 0" 0/06 - ౪16 06౧1౪ 0/0%6? - 139 0198 ౧6౭2150016! అనమండడిానఅు అజాివాా్తూ... 16 10241082 ౮1155

౦౧౬౯ 0౧ “౫ (65౪౬)

గ10౧6/'5 ఆ|౧౮|6 6౧౭౧౭౦18౧5 41౧106 1౧0౪/16666'5 ౮౪౮౧౮16 6౧2౧౧౫'$ 506౧1 0౪/6గ5 ౧6౧౦౮౭౧1 ఓ20064/'9 ౦౧౮616౧1 శీ! ౨610౧010 0౧8౬ 56౮6110%|! 71056 10౧9 10? 1, 0782419 [1010౧1 70౧19 6167౧౭! గంగ 15 ౧1510౧/9 9100౪ 1౧9071౧40౧! "౧1219 10 ౪/06 116 11౧65 01 56082౯4600 15 1౧6 19౧౧081 18౧4010/ 01 ౧5౪1084010 ౧౧|1౦900[౪౩ ౪2౧/1009 01666 40610౧ ౧650౧81165 ౧౦0౧110046 14060౧ 0610//6860 480410౧! “581 6౧18౧5 1168 56౧/109 50౪6! ఈ|115% ఆ౭౧౪ ౧౫౭8 900161/ 9౧0911 ₹00|! ౧6116100, [6910౧ గి866 649518, 0966. 0010౪7 0856 ౧ం౪/9గేల! 18880౧ 10! ౧౧౭59 68580౧1 గి! 35590276 ౧౧6౧ 0౧ 50౧౧6 11/12! ౧౪850౧. [;0/- 64౧141౧6 2 ౧6౧90౧ ౪1౧00412౧7 6౧౦106 045166, 07864 0 561150 ౪౭10౪ (౯) ఓ6266701 ౧6౭౦6 ౧688001009 ౮౧66 6[00౪ 607/1 106 502గ0౪/ 6౦551002 (16 00766 [౯౫9౧౮ 1౧81 ౧౧౦౧౦౮౧౦6౮ 6౮102408 6

క్‌ ౮2255 17

[0౪6 2౧6 ౦౦గ౧౫౧45510౧ 28 ౧19 ౧౧9౩1౦౧ 1796 ౧౧౭౦౧1౧6 866౧9 2౧6 ౧౮౦168౯౧ 10510౧!1!1 5౧౮1659 '561 19 €16 005౧౧10 00౧4510౧ 51౧౧౧౪౧౪ 064౯ ౧౪౮౧౧౭౧ 5006160/'9 08౧661! '561

6౦651 861₹8౧66, 19468061

1౧ 00104, 02516, 0966

5౧0౪56 0? ౭౧౪ 81006 ?814౪40%

1151820౧65 11561 8! 210౧౦.

/౦గ౮ ౪౦౬|6 ౪6౭!

("| ౪6 080 96821

0౧9౧ 116 568166 6/6 0౦+ "=

౪/6 9[8|1 1 510/ ౧180౧.

అమాడాడ్తాజాజల అాల్నవ్త్కూ..

18 6102138 ఆగ

0ల1/ 0౧ ౦0౬411 ౧/౧0 (0౯౧౧ 68/౦ 09811 09౭) 90/69 619010/ ౪10 6౭౧10! 08200 15 50 6620, 0606౧6 15 10 6802! 09౭0) ౧౭5 ౧౦ ౧18068 1౧ 19 0౪611065 6౧09౧౧05 గీ5 ౧1802 ౧85 ౧0 662101! 1౧12065 6ఈ4/016 1౧ 1 90620)! 064100, [1662గ౧౧0గ0౧0513 01 ౧౧౭౬౦? [1612000౯10 10 0 ౪26% 681౧6 624౧955 0౧1911 . గక 560 56085565 0116 5106 10 9191 0069౧1 084/౧ 665౪6 ౪0౪ 9190900 00౪0౪ 682౧) 56% ౧౭9 6౧681 06౭0 [123001౧610 ౧౦౮|6 00128౧09 060౧41౧3 016 12095 40౯ ౧౮౫ 10 6౫00౧40991 0౧166 188౪65 181! 0410 ౯౦౮౧6 015౧౫౭9166 ౧6 0౧65 శ1140 01006611 6౭111 12195 04౯ ర[529/962508 2౧0౭5103! 1౧10 15 615406 6000215 10 ₹!! 00/9 0/6196 ౪6 60100201 ం (16౯ 10 600 140163 90206 10 06 ₹% ౪111

కేం

౮102108 ౮1230

09810 068౧5 €0 6409 8 00౧116 1౧10 159 66110413 1010 0౧1౪710 81౪6 01గ0 10 & 018066 ౦0+ 8౧255 026 66601/ 901069 1౧ 6 ౪౭౧౧౧౪ ౦96౧౮|059. 920) 616౩ 16 6660 ౪/466/౧5 ౧౦౧౧1౧౮ 60౪౧ 118 ౧19 1౧10 901/ 58౧6౪ 911156 0౧|/ గ65140 ౪6115 10 11111 08౭౦9 0 రం౭ఈ) 2౧1769 తీ5 ౮8210 011169 660౧6౮ (1100 ౧౪౧ 611 2౧౧0౧౮ 07౯114] 11౧09 50 10౧8 101౧0౪౧౮ 2181 ౧60౧) 1617 1891 50౧0! 064611 502169 118 6660 ౪2160699 ౦0+ 1116 50౯24/11100 961%90 ౧౭౧ 0౯౪16 02౧ ౧6౪6 ౧6౭౩౮౧౦ 106 ర౭410 6250౧6! 0౧6 1461200౪౧5 0౧/10/1006 0౧6 1121110765 0౧1/0? 100 13 6౭46 10౧0 20౦ 1౧0648౧ 511/6 తీగ 10 (886 9061 ౧గ68 70౪ 211/6! 0౭44 15 2౧ 6౧౧6గ౧౦౧౦6 67/1/6061 19 2౧ (0౯85510౧ 6౭1780 20 61024408 ౮౩5

06201

15 6 80 041౧0౧6

08108920 00116 666

060466౧ [40016 09283

[681/౧ 10 68/౧0 6౫06గ16౧౦8

7౪4౧౧ 10 (88111165 0 518006

08౯ 15 6౮680)

౯౭1 ౧646 5 168'5 6600)

6105601 6/65 5౧౧0011268 6౭40

6115010966 1805 9౧1౧695126 1189 668గ౧.

౪04 10/8 16261౧9 6౭౭81౧

౪0౪ 616 182౪109 116!

069 1౧ [౧62౪8౧ 62౧ ౧6౮0!

10 1861 16271655 2౧౮ 06 06౧6180101

[10గ౧2! ౧14౧!

06201 1550 6621౧

68 ౧౦౬1621 (

0౧౪6 110! 185 86 ౪||!

6 ₹॥1 1169 106 6111

116 0 6620)

15 632/8[0౧ 113 62౧౧. మాడ్‌ అణా

ర్మ 6౮101418 ౮153

5101[%1౬ ౧౮౬ 19 51009 296 - 06౧66 1౧ ౧1510//1 19 ౧0౦81 206౭ - 00/౧ 10 0౯6216 90౧/1 గం ౪/8 2౧6 51111 1౧ 560౧06 866 ౯/6౧/ గ ౦0₹ ౮9 ౧౮౮61౫ 952౪206. 540౧69 ౧౧26 18౧౧౧1౭ 3510౧698 00౧౮6౧౧ 9061014౯83 510౧65 6౯6886 061 (164019) 5కఈ0గ౧69 5611 ౪9 140! (౦119) “తిం గిగీతి గే టీ! 15 ౦0+ ౧4౧౦16 310౧6 [110౧212౪8౧ 914019? 19 5౧౦౪/ 50౧6 క£2గ౧5 0౧415119 6016 51006 1౪40౧9 ₹1166 ౪/01 41) 5౪0౧6! 56565 661 01415699 0౪ 9466౧6 310౧69. 56801169 ౮61 00666౮63 01 504౧౧౪ 510౧69. 06466౧5 6౯0౪/౧ 81ఈ66 ౪౧౪) ౦12౧౧౦౧౮ 510౧8౭5 6168౧0) 01836 15 ౧6 8016 00౪6186 510౧65 82౧615, 8160095369 0/2౪/ 10! 8౦16 540౧69 ౧256 ౧౧౦౧౧ ౪100 ౪౧౯౦౧౮ ౧౧౭౭9౮4౯౭-౯€0౧69 11౧15195 1827 ₹060౧686100 540౧69 06౧ ౪/౧౦ గ౧౧౭గ6౧ 28 1216 €0 ౧654 ౪౧౮౦6౯ 510౧63 గిెండ65 8౧8 ౧4౧౦౦౮౭166 07 ౧౫||6 540౧65 [0269 01గ౧౧6౧౦౧/ 2౧౭ ౧౧౭౧4౭౮6 0౪ 04౧4! 3510౧69! 106 12006౧6౯10! 1౪/61/౧006 68815 500%6/ 00౧108 06 1680066 826 ౧1౧66 10౯౭ 16౪ 91౪6? 0౧106. ౪/6 16౧06, 9608/216 064౯ 12౧069 | 54౧/6 510౧69! 1/6 39%[2ఈ46 1(6508961౧6 0౧0౪06౧7 ౧68౮65 ౪/1౧ 106 58౧౧6 01006 540౧695! 22 102602 6౯233

ఓ0౧0 0౧౪19౧66 ౪19110 [1001

౬౮౧౦ ౧1166 ౭౭౦ 21 160౧8౯ 88100౧

8/0౪69౧1 ౪5 020% 01146710౧0 540౧65!

811001 ౧6౧౧౫౫౧ ౧1500%/ 15 €౬|॥ ౦0+ 60౧౪6౧౪0౧౩ 000౧66! అవమాడాడాానాఅు అలాషనడ్త నా

1016418 ౮1153 23

౧10౪/౬5౧9

౯10౪6౧5! ౧10౪/6౧5! 5౪/661 59౧01165 ౦0+ 1620౧ 011౧06౧5 ౧6౭11655 119౧1 01 166 6౧౧2౧౧06౯౩! /0గ16 19 90 8౭౪ 2౧6 91694౧౧1౧౮

తిక 10౪/6 12 ౪౭౧/ 2౧౮ 9110౧౧6౧౧౮ తీ114/2/5 611ఈ6గ౧౮ ౦౧ 168 09౧౮69 ౧107౪/8౧5 ౧౭10౪ 16 గాలగిర2౧౦6 ౧౧౫1౧౮9! నీ 16 165 0+ 606

0౯1౧ ౪16 ౧121401 10౪6 6126,

10౪/6 ౧49 5116౧ 018౧0

₹29813౧066 80/6 106950 10౧0!

[6/28 14౧౯౦౪౧౩

21066 6650/ 62165

10 08/౧” ౧౪గ౮గ౧౫౭౮6 14169,

110౧6౧౦669 5601. 1617 6611010౪45 1105 ౧0౪ 019౧౭౧౧౭౧6 1046౧511

0/6౧ 6/63 01 ౧6/11 ౪/665

1104/6గ/ 80౧68619

6౯౧0110 ౩90% 100౧

10091? ఆ౧౦గ 661301

స00/665 - 28 1౧6౪ 110616

&ీ1] 10091 16 540౧1106 9 ౧౭౮౪111

అమల అఅమమనన్తోాల. 0102108 92255

24

1౬40౧ ౧౧౦4 1౧౬౬ (68౯౧ ₹0గ౧) 1166 [165 [65300 ₹/66 1020 ౧౦1 ౪/౭1 541 గాంక1 0606౪016౧6 1౧ ఆ౭౧/ ౪౩1% 1608౧ ౧౦1121 84604665 ౧16౧! ₹410/ 9100 (0? ఆ6౧/ ౧6౪ 7681 11 62౧5 18౧౮9౭ 168౪69 20౧6 001061౪! + 0468౯౧5 [1190409416 0౧ 119 006905 ౧061608169 గ౧౫౮516 188515. 1518౧69 81006 1౧ [6-0/680106 540, 73౧౧౭510065 1810 0౧0౧9 016 1685/ శర, 35[1/9/5 ౧౭66 1౧ ౪1౧86 ౧౧1. గ10/ 60౪౧1౧/ 15 2 86 చ41 13 104/80/ 56206109 81006 10 106 01008616 0₹0100/ ౧0౧౭ ౪62౧44 1291 1161/93 2 90011109 00౪01 5012 ౧౮౧9౧/ 90670061 8 గాం! 10 00600 గి12౧3/ 2 ౮65179 10 051681 ౧15 86, [12౧ 2 ౮6519౧ 10 ౧6566౯1013 168 1౧ 6 ౪6610 8986 ౭/6 15 68౧0015 15 162769 8/6 10౪8 164865 70 6190౧1 01009 8/5 ౧6 560% 00801 54౧11901 9౫౧1010 ౭! 9౪9౧ 661181 ౮102408 ౮235 £్‌

165౧౫11605, 1000[661 0౫ ౮6౧116 0/6626 ఇ5 11 0090౧) ₹16౧6 ౪151166 ౧౦౪58 8006౧9 2౧౮ 8/౧2౧౦౧65 ౪౧196౯10 9౧2/6 54/86 ౧6౪/౩ 58/౧0 0౧ *00 9౧685 00 010౪665 ఛ6౧ గ!0౧|:6/5 950259 02౧0౧65 గ115001/00609 0%116/6౧ 11౧0౪ 50౧65 10౧64269 ₹/10 ౧౭81 106 ₹419 ౧15 766, 0800[1౫69 ౧౭౧౮16 10 116 1611100 2౫6 3౧866 10 ౧1169 ౧౭8౧౮ 1౧21 567185

ఆ౮౧౧౦గ1౧౩ 062౧) 10! ౧19 200066

౧10౪౮౮౧ 10 *16౧౧౦౪/ ౧15 14౧౮.

0౪6౧ 9౧96116౯10 0౧6 4౧౮6 ౭11

౪౧6006! 51౧0 0 ౧౭౮౧6౯

౪064౧0 0/౦|6. ౦గ౧౫౧౬౧ 0? ౪౧౦౧

ఓ0!/6 8466408 8౦1 6౧118౧19౧66

౧౮౭౧15 ౨6౧18౧ 1016

ఎ౭ర్ర౭613౧ ౦0౧౭౧౧2 9056

119826 113 1816 ౦01 ౪/069

8గ260౫ ౦1 “౪/1100 646౧6 13,

"౧8౧10 8666",

1180౧9౫/9౧5 1౧ 5416౧ ౧౦౮.

మడడ అ అంవా్త్మ్నాు

26 ౮1౦1602 6139

ఆగిగగ60! 0149౬౬ 1౧ 511౪69౯ ౧౧౦౦౧౩౧1౧6 1! 52౧686] 325౧౧1౧6 *ం? ౧౫౪ 10౪78 10 ౪౭15 1౧ గి!/186 6/69 0౧ ౧౫౪ 006౪7 ₹0॥| ౭166 €0 1111 ౧6 1౧ ౧౧ ౧6౭౧ 2౧౮ 9041. ౯10౪/6౧3 ౧౭|61/ 1060%66 ౧6? 1861 8౪ 159 1411) ౦1510069, 9[9 ౪౧0౮68౧1 ఆ 2 1904 ౧60170౧066 ౧౮101 110౪401 100[100 080%. 1౧ ౧1౦౧ 68౧ ౧18౧1 ఆ౪6౧గ౧1౧౮ 0౮101 51901 1! 5068061 ౧0౧౧౪ 91661 0 ౧౪గ| ౧6౯19౧66? 1861 ౦ 6౮65176 10 9686 [౧6/౯ 1806 గింం11౧66 ౪/11 6256. 5[19 1155366 €10గ౧9 &8 ౧౦56 ౧61813 "6280౧66 ౧6 ౪/1౧ 8|| 3౧౫165. వం డాడాలఅల అలావాన్తమాా నయ్యా అందాల లో న్న

• న || [ల గీ య॥ంయక్తట్తట 4 (శా లం ఉలి ఛి లొల్లి = (లో మా. ౮102098 ౮239 లా

న ॥ " ల చే శరీ! . + ల 1.1 నే ం శ మ అలిటముము మం అదొ అదటు ॥ క్త యు. స ల _ ళు క న పమ - స్‌ + | ( | . లా న. అం తాసు పు, ప, ళ్‌ 11 _ | ఈ = . (డా క్‌ చో / ॥ . = జననం 23, ఆగస్టు 1332 సా (1 | క్‌ న! ఉన్మణ్ఞలం “* ఇనిమెర్ల కనిగతి తాలూకా, [ప్రకాశం హో స. న్‌ నం విద్యాఖ్యానం.. ...: అల్లూరు, నంచు ల నో! వ్‌ స ప. మద్రాసు. వడబర్యో గ్రేటోట్టట్టన్‌[ | తే ౧... | వ. న. క . . ల ల హఖ | సానా మ. ల టట. బిఇ, (విల యంయానిని టంట న సస సం (ప్రభకల్‌ ఇంజనీరు (| ప్లే బడి. ల న! చతర న చక విలీలజంస్టున ముడి అకద! స. . నర న మ అభ్యావకులు, వాల్మోనయా సట కార యట యళత భు ల న (|. కు లో 21 అధ్య్యాప ల్స (ఈ ట్ట: రూ. క్లిట్‌ న స ష్‌ స. ఖో క. న. విత న్నా( శ్‌ ర గ్‌ యల... వతం లీ న క. న నలరు టన స. క న న. సో లు టం! మ గ్గ! 4 ల [్‌ న న. న టు మళ న్‌ క్‌. ధన క న సట! గ్‌ స 1! గాం క్ష సై వ్‌ య ై స! ఫన్‌ / 1 0! టి, ర న 1 సలు రరతరా యన ను ఘనం భి న 15... వజ! ర్శః ర? వట షస స ర... న... శు (త ్లీ న! 7. 0. న! భి 1 స్టా . న... ల వటట స స్‌. నా. స నస గ ను! న. లతను తనను స తళ. షు ఓ. ము. త న... వ. న న టం న స స. న. స్‌ న న... స. టి 1 గ స. టి! 1.1 వరటుల్లి బర్రర 56 11 (న్‌ 1 స. గ. స్ట ఫీ! 1 సో £ మ 1. సన గీ క స్ట ఫే మ్మ ! |; గ (న్న న్స్‌ గ | 11 గ [1 [1 చ సం మమల న ల! 2 టు ( న | ము న న ము న ఖీ న 0! [1 య స న. 2. స స! (| టట. ల న. టిం టల నళ వ వటం? నట్‌ లట శ ర్స్‌! 1 4 4 రం న. | లీల ఓట్ల. ఖ్‌ చ, సతీ 4 || గ! టు! లే క! 4 ట్టు /