Telugu kavi raju threpuraneni ramaswamy - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

క్ష వ. ఆ ఆలా లాలా లాలా వలరానారలా తాల నాడా సా బై . 4 క ( య అఆకకఎళ్యఆతత. ష్‌ ననన ర య్‌. ననన షు న్‌ ॥ ఓ క ఛీ. ల్‌ పట స | వ టం మ లం టం /| న్న , /. హ్‌ క వ్‌ వ: గ ట్‌ శా | కళ సం. మ క ర త 1... చ యా ఆ చే స్టో క ౫ శం హరన? 2, జ ఇ స వ్‌. న. | (| జ న్‌్‌ నిన ఇ స్ట క్ష జ్‌ వు స ట్ట న ణో

1. రు జై (2 నచట మా

రాట జనవ కవిరాజు షతివుర సని రామన్వామి రచనలు - భావవిప్టవం శేతిలోజీలో నాగార్జున బిళ్ళూబిద్యాలయం వారి విపేచో. జీ; వద్దం పొందిన నిద్ధాంత వ్యానం డా॥ కిలారిసురేం (ద

(వథమ ముద్రణ 108? కాపీలు 1200 1084 లో నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం వారి పిహెచ్‌ దీ పటం పొందిన సిదాంత వ్యాసం బ్‌ ఛి "18 0001 18 9801130664 ౪11౬ (16 కా490 21 8595 512206 0 ల కంట 117౮810 ణ్‌ రో 4 న 11 వెల: డు -కి€/ |. ఓ ల్‌ వ. లె ట్‌ క (వళులకు ; పవోదయ పన్లిషర్స్‌ ఒంకే- ౫. విజయవాడ" స లో న నే న్యూ స్టూడెంట్సు బుక్‌ వెంటర్‌ విజయవాడ. గుంటూరు.2 ముద్రణ నాగార్జున ఎంటర్‌ ప్రైజస్‌, విజయవాడం-520 804

న ల న గ? . స స . గ్‌! స్మా య, / ర ఖై న షై జ్జ శ జ మస గ. ఇకక ఖ్‌... న. . స్థ గ జ్జ న ల ఇటీ శీ న. నీ న ం షై ఆల ఖే జి స ల (క. వ నో ఆటు న్‌ స్క షే శ శ ఈ . ను న [1 మ న, ( మలం కోక్‌ అల చ రాతతలలరానాయాలాలాలు శ కా క పం. ఉ " ము 1" న నా న. / అ మక " యు కో ఇ త్న్‌ అమ్మ్మైథ ల న జ ( తా. | న పా అ! కీ వా “త్ల! | క ర్బితిపతి థీ _తిపురనేని శవ్యపసాదరావు

"సేవకు 'సేవధి శ్రీ శివపసాదరావు

మాన్యశ్రీ 'తిపురనేని శివ(పసాదరాపు త ఉ& 3 ప గుడివొడలో న్యాయ వాది (ఫముఖులు వీరి అభిజనం 1804 సం అంగలూరులో చదివింది గుడివాడ, మచిలీపట్టణం కలకత్రాలలో స్వాతంతోోద్యమ (స్రభావం గాబటోలు నేటి వరకు ఖద్దరు ధారణను వీడలేదు కేవలం ధనార్జనమే వృత్తిగా పెట్తకొనక సాంఘిక, సాంస్కృతిక కార్యకలాపాలలో అనేక సంస్థలలో పెక్కుఎదవుల నలంకరించి వానికి వన్నెయు వాశయు తెచ్చినారు పొగడ్తలకు పొంగని, విమర్శలకు శకుంగని మనీషి.

వీరు 182? తో వ్యాయవాదా (ప్రాకీకు పారంభించారు ముర్సిపల్‌ కౌన్సి లర్‌గా ఎన్నికై 20 సం లు గుడివాడ పట్టణాధిపృద్ధికై పాటుపడ్డారు. గుడివాడలో సట్‌ కోర్తు స్థానము కృషిచేశారు క్ఫిష్టా కో-ఆసరేటివ్‌ సెంటల్‌ ద్భాంకు (బందరు, కృష్ణా కో-ఆఎరేటివ్‌ సెం_బల్‌ స్తోయ్సిలకేగాక రామదాను కో-ఆసరేటివ్‌మై900గ్‌ ఇన్‌స్టటూ_టుకు కూడ చాలకాలం డై రెక్టరుగా ఉండేవారు గుడివాడ కో-ఆపరేటివ్‌ యూఎయన్‌ పెెకటరీ & (సెసిడెంటు గానే క కో-లపరేటివ్‌ అర్బన్‌ గాంకు అధ్యక్షులు (1942. 66)గా పనిచేసే దానికొక స్ట్‌ రూపాన్ని కల్పించారు గురురాజు హోమియోపతి కళాశాలకు వైస్‌ _పెసిడెంటు ( $50 - ?6 గాను థియోశాఫికల్‌ సౌవైటీకి టి జి 3 దుర్యమ్మ (టన్హు కమిడీకి 1072 నుండి చైర్మన్‌గా కూడ సేన హ్‌ న్నాట్‌ నై

చాన ॥ ల

గుడివిడ “రామ ఏలాససభి కధ్యక్షులూ నుండి సంగీక సభలు ర్యాగరాజా చాధనోత్సవాలు జరిపించారు ఆంధ నాటక కళాపరిషత్‌ వైస్‌ (పెసిడెంటుగా, ఉపెజరల్‌గా నుడి కొందరు మి్యిికల (ోత్సాహంతో వార్షికోత్సవాలను, నాటీకా - నాటకాల పోటీలను 10945 1058 [1962 సంవత్సరాలలో జయ,(సైదంగా విర్వహించి దిహుమతి 1పదానం చేయించారు

వీరి సేవకు 'పేవధిగా చెచ్పదగింది కవిరాజు సాహిత్య విహారంొ ఆ భావ విస్తవ సంస్థకు $61 లో ఆధ్యక్షులై నప్పటి నుండి మియలసహాయంతో “కవిరాజు కళా భవనం” నిర్మిఎచాల్నూ పట్టుదలతో స్థల సంపాచనకు భవన నిర్మాణానికీ ఎంతో కృషిచేసి నేటి స్థితికి తెచ్చారు

" కుల మత విచక్షణ లేకుండా పెష్కురు కవి వండితులను, కళాకారులను ఆహ్వానించి, ఉపన్మాసాలు, (ప్రదర్శన లిప్పించి సశ్మా౦ంచారి. శవ(పసావరావు గారు ఇల్ట్మాబ్టినో ౫ పెఎవుల శలకరించి వాదిని గౌరవపద౦” విర్వహించారు. చ్‌ కక!

కవిరాజు రచనల ఆర్జవం డా. ఆ. పున్నారావు రీడర్‌ - (ప్రాచ్య భాషా విభాగం నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం జ ఆలోచనే అపరాధమై మౌఢ్యమే మతమై చెల్లిపోయిన కాలమది నేటికి ఆరేడు దళాద్దాల (క్రిందట తెలుగునాట మానవ సమాజం ముఖ్యంగా సమాజంలోని అత్యధికులు విడ్యావికొసాలకు చదువు సంస్కారాలకు వెలిగా జీవించవలసిప దుర్భర పరిస్థితులుండేవి ఆ మాటకు వస్తే ఒక్క తెలుగు శాటనే కాడ, యావద్భారతావని తోను సమాజ పరిస్టితి ఆనాడు దాదాపు అదేవిధంగా ఉండేది. పుట్టుక ఒక్కకే వ్య క్తి జీఏత సర్వస్వ్వానికి శాసకమైసట్టుండేది. కేవలం యు లీ=కి అః గొ జన్మనుబట్టి మనిషి జీవన వ్యాపారమంతా నిర్ణయింపబడిపోయినట్లు నిరాటంకంౌా సాంఘిక జీవనం సాగిపోయేది జన్మకున్న ప్రాముఖ్యం వ్యక్తి శాన్నై ఆర్జించిన బొన్నత్యానికి ఉండేదిగాదు ఎంతో (ప్రాచీనకొలం నుండి అంశ క్రీస్తుకు పూర్వం నుండీ బుద్ధభగవానుని కొలంసుండీ ఈ జన్మమా(త _పాముఖ్యదృష్టి ఈ 'దేళాని పట్టి పీడిస్తున్నట్లు కవిపిస్తుంది ఎందుకంటే బుద్దునంతటివాడూ తసకాలోనోో నార్‌ నను బట్టి అఆర్జననుబట్లి, కృషివిబట్టి, పట్టుదలతో గూడిన (శమనుబట్టి గొల్పదనం సిద్ధిస్తుందేగాని జన్మను బట్టికాము అవి ఈ జప్మ (ప్రాముఖ్యవాదానికి వ్యతిరేకంగా ఎలుగెత్తి చాటివలసి వచ్చినది. అయినా ఈ దేశం ఆయన టోధను పెద్దకొలం లెక్క జేసినట్లులేదు ఆర్థించకుండా సొధించకుండా "కేవలం పుట్టుక వ్యక్తికి తన _పమేయంలేకుండా' స్‌ద్ధించే జన్మ-ఆ ఒక్క దానితో గొప్పవాళ్ళుగా సమాజానికి శాసకులుగా ఆరాధ్యులూ శిరోధార్యులూ అయిన ఆచార్యులుగా చెల్లే వాక్కుల్ని వదలుకోవడం ఏ వెర్గాని" కయినా సులభంగాని మాట వాస్తవమే. కొని వందలయేండ్ల తరబడి ఆ హక్కులు (ప్రశ్నించదిడకుండా నిమ్మకు నీరెత్రినట్లుగా భారత సమాజగమనం సాగిపోతూ ఉండటం ఆశ్చఎ్యకరమైన సంఘటన ఇలాంటిది ఒక్క మన దేశానతస్ప ఇతర నాగరక జాతులున్న దేశాలలో కనిపించదు అప్పుడప్పుడు అక్కడక్కడా ఏవో వ్యతిరేకోద్యమాలు ఈ పాడుబడిన వ్యవస్థను నూతనీకరించడంకోసం ఇక్కడ జరిగినా అవి ఫలించలేదన్నది చార్మితక సత గ వాస్తవానికి ఇంత విశాలమూ సంపన్నమూ జనసాం్యద్రమూ అయిన ఈ దేశం తరతరాలుగా హీనమైనదిగా చదువులో సంపాదనలో, వస్తు- ఉత్పత్తిలో 17

'వనుకబడినదిగా ఉన్నదం పీ, దానికి గల కాంణాల తోరణాలలో మొదటిది కుల వ్యవస్రే- అని ఆరోచి స్టే తెలుస్తుంది పుట్టుకను బజ్హే నీ జీవననరళి సర్వమూ నిర్జీతమైపోయి నీ యెమట నిలబడితే ఇక నీ సాధన ఆలోచన, ఉన్నతికై పాకు లాట ఇలాంటివాటికి చోటెక్కడ ? ఆ ప్రాకులాట లేనినాడు వ్య క్తికయినా, జాతిక్రయినా అభివృద్ధి ఎక్కడ ? ఇలాంటి నేపథ్యంలో (తీపరనేని రామస్వామిగారు బహు1ః ఆంగ్ల సంస్కార (పభావాన గావచ్చు తన చుట్టూ ఉన్న తాను నిలబడి ఉన్న సమాజాన్ని విశ్లేషించి ఆలోచనా దృక్కుతో తేరిపార జూచారు న్వయంగా ఖండాంతరాన చదివి వచ్చినవారు గావటాన ఇక్కడి నంఘానికి పెట్టిన చీడ పీడలేమిటో స్పష్టంగా ఆగహించగలిారు _గహించి, మిగిలిన మేధావులనేకులవలె ఉపేక్షించి ఊరుకోక ఆఅ వెడుగులను రూపుమాపడానిక్తై ఉద్యమించారు ఆ ఉద్మమంలో ఒక (పథాన భాగమే ఆలోచనా (పేరకమైన రచనా వ్యాసంగం = ఆపాచీనకాలం నాటి విటువలు ఆధునిక కౌలాన ఎలా నిర్తే తుక్తంగా తద్వారా నిరాధారంగా ఉండి తింస్కాారమా(త యోగ్యాలుగా పరిణమించాయో తెలియజెప్ప డమే రామస్వామిగారి రచనా వ్యాసాఎగానికంతటికీ ఎక్సైక లక్ష్యం అఆ లక్ష్యానికి అభిముఖంగా సాన ఆయన (గంథ రచనలో ఒక (క్రమ వికొసముంవి ఆయన భావన వరంపరఠతో ఒక విప్ణవ సంణీ ఉ _త్తరో త్తరకాలాన స్థిరరూసం ధరించినట్లు స్పష్ట పెడుతుంది ఆ సరణిని లోకొనికి వ్యక్తీకరించడానికి చేసిన యక్నమే ఈ సిద్దాస్త గంథం పో ఠా (6 ఇక మా సురెన్దుుఏ సిద్ధాన్స నిర్మాణ చాతురిని గూర్చె (గ్రంథకర్త కౌశలమో తదితరమో (గంథాననే (ప్రతిఫలిస్తుంది ఆ (ప్రతి ఫలనం ఎదుట నిలిచి ఉండగా దానిపై వ్యాఖ్యానాల అవసరం ఉండదని భావిస్తు న్నాను ౪

జయకారపహు

శ్రీం నాగళ్ల గురు పసాదరావు

ఆం(ధ్రశాఖాధిపతి,

పర్వత నేని (బహ్మయ్య సి ధ్ధార్ధ కళాశాల,

విజయవాడ - 10-

థ్రీ కిలారి సురేర్యద డాక్టరేట్‌ పట్టము పడయుటశై కవిరాజు (త్రిపుగనేని

రామస్వామి రచనముల భావ ఏప్ణవము నావిష్కంరించుచు నాగార్జున విశ్వవిద్యా లయమున సమర్శించిన సిద్ధాంత ఉబంధ మిది ఆ మహాకవి శతిజయంత్యుత్చవ సంవత్సరమున దీనిని వెలుగుసకు దెచ్చి తెలుగువారి కృతజ్ఞతకు యోగ్యుడై, పథి శోధక లోకమున వారు పటిష్ట పదముసందు (పతిస్టుతులయిరి అచుంచిత (సమేయము నం దనురాగము గల్లి దీక్షైదక్షతలతో (శమించి సాగించిన పరిశోధనము పట్ల ప్రీతి గల మాతన్యపియులు, నిష్పక్షపాత దృష్టి పుష్టి కలిగి నిరసూయా మనీషతో సవీ నాంధ్ర సాహిత్యమును సమీక్షింప నేర్చిన సహృదయ రసికులు నీ సిద్ధాంత ప్రబంధ మునకు తప్పక హార్షిక స్వాగతము సలుకుదురు విష విషమభావ సదనమయి సమాజము సాధువాదములు పలుకకుండ నోరు మూయగలదు. కాని స్షష్యైానా-

సంవలిత మయిన హృదయము వది యదుపుచేయజాలదు జా

ఈ సిద్ధాంత (వబంధమును ।వకటించి శ్రీ మశేర్వద తెలుగుజాతి కొనరించిను యుపకొర మెంతయని చెప్పగలను ? అ యువకారము రెండురకముఅగా సుస్నది. ఈనాడు భారత దేశమున ధనికవాదము రాజ్యము చేయుచున్నది ఆ వాదమున కనుచరమయిన మతము 'సైారవిహారము చేయుచున్నది. ఆ మతము (పోదిచేయు నవివేకము పేరణి తాండవము సలుప్పచున్నది కానిచో నిరువది యొకండవ శతాబ్దిలో (పవేశించుటకై (పయత్నములు చేయు కర్మభూమి యెక్కడ _ సతీసహగమన మును సదాచారముగా న భావించుకెక్కడ రాజకీయ నాయకుల, విద్యావంతుల స్వార్ధమునకు బలిపళువై సత్త్వమును స్వత్వమును గోల్పోయి. (గాస వాసో వాసములకు కటకటపడు సామాన్య మానవుడెక్కడ ఇహలోకమున పనికిమాలిన భక్తి అశక్తతను సృష్టించు మూఠత్వము అశాంతికి ఆలవాలములయిన దురాచార ములు సంస్కృతి పేర చలామణియగు "పెక్కడ 'హేతుబద్ధమై, పకలజనోపకారి. యగు కాస్త్ర విజ్ఞాన మెక్కడ 1 అశాస్త్రీయమై అల్ససంథ్యాక జన జీవిక యగు పరమార్థదృష్టి యెక్కడ £ సర్వారిష్టదాయక మయిన యీ ద్వంద్వ (పవి

సమూలముగా సమసిపోవలయునన్న భావవిస్స్నవము కంటె వేణు శరణ్యము లేదు మళీ కవిరాజు తన జీవితము నెల్ల- పదవీ ప్రాభవమును ధన సంపాదనముమ ఖోగ

స!

లంపటత్వమును తోసిరాజని. భాపవిస్తవమునకు వెచ్చ పెట్టిన పీరత్యాగి ఆ నిష్కామయోగి సాహిత్య తత్త్వమును సమాలోచించిన యీ సిద్ధాంత (పజంధము (వ్రగతికి దోహదము చేయగల దనుట నిర్వివాదము

కవిరొాజును గూర్చి యీ తెలుగు మాగాణమున ఎన్నో అపోహలు అసనాద ములు, వదంతులు వజగొడ్డెములు రచ్చలకెక్కినవి వారి యాశయము లర్థిము చేసికొను నోర్చు నేర్చులేక కలుషిత చిత్తములతో దుర్వ్యాఖ్యానములు చేయువారి పలుకులను పరమ (సప్రమాణములని భావించిన యశస్వతం్యతుల వలన నీ్యతుణృ పెల్లయినది కవిరాజు సిద్ధాంతములు గిట్టని పట్టని స్వయందానులు వారిని గూర్చి వాతప్పు మాట మాటాడుట వింతగాదు. వీరివల్ల వారి కీర్తిమూరర్తి యెంత కళంకిత మయినదో యంతకం'టె నధికముగా వారి థావవిస్త వమును గుత్తకుదీసికొన్న యరి కారమును తమకు తాము అంటగట్టుకొన్న వా౭ివలన నపచారిము జరిగినది వీరు కవిరాజు సాహిత్య మూలతత్త్యము నావిష్కటరించుటకు మాటుగా న్వకీయ సాంఘిక పాపాత్య సిద్దాంతములను బల్లగుద్ది చెప్పజాగిరి (శోతలు వీరి వాక్కులే వాస్టవములయిన కవిరాజు వాక్యములని విశ్వపించిరి విశ్వసింపక యేమిచేయుమురు? ఈ అనుయాయు లారోపించుకొన్న పారుప త్తెము సామాన్యమయినది గాదాయె ఆ యన్వతం[తులవలన ఈ యనుయాయుల వలన తుదకు కవిరాజు జొతికవి గా కౌక కులక్రవి గా నవతారము డాల్బెను వారి సాహిత్యము వర్జద్వేషమునకు జనించిన సంతానమమయెనుం

“. శ్రవిరాజు సాహిర్వమున వర్షద్వేషము గలదా? లేదని గడగట్టి గంటవాయింప

వచ్చును. సంస్కృతికి ళణాల-స్తంభములయిన _శమజీపులను శతాద్దిముల కొలది పురుగుల కంటె హీశముగ చూచి పరాన్నెభుక్కులకు -ట్టము గట్టిన వ్యవస్థను, చీకటినుండి వెలుగునకు చేర్చు మనిన యుపనిషన్మాని గొంతున కురిపెట్టి సాటివారిని నూటికి తొందిదిమందిని వెలుగు నుండి చీకటికి నెట్టిన వ్యవస్థను రూపృమాపుటకు కవిరాజు కంకణము గట్టుకొన్న మాట నిజము. వ్యవస్థను విమర్శించుట వర్ష ద్వేష మగునా? అగుననువారు ఈమ వర్ణము కొజకే వ్యవస్థ యేర్పడిన దనియు అదియును ఇదియును సమానములే యనియు సంగీకరించుచున్నారిని యనుకొనక తప్పదుగదాః

పురోహిత వర్గము చేసిన దుశ్చేష్టలకు తత్త్వశాస్త్రమునకు మతమునకు ముడి పెట్టుట తగదనియు ముడిపెట్టి కవిరాజు వంటివారు పొరపడి రనియు నొక కొందణు విచ్యిత వాదము బీయుచున్నారు మాట వరుసకు దీని నొస్పుకొందము. కొని వెంటనే యొక _పశ్నమును వేయవలసియున్నది. భారతదేశములో వైదిక త త్సకాస్త్రములు వైదిక మతములు సాంఘిక వ్యవస్థ పరస్పర సందింధము లేని (తికమాః దీనికి సమాధానమేమి? ఇతిహాసములలో పురాణములలో, ఆచార్మ పురుషులు కొందలు (వాసిన భాష్యములలో కనబడుచున్న కథలకు, సలుకులకు నే వ్యాఖ్యానము చేయవలయును?

శై1

అటు వివేకొనుద స్వామికంబ దయానంద సరస్వతి కంటె ఇటు వీరేశలిం గముగారి కంచె నెక్కువగాంసొంస్కృ్బృతికి పునరుజ్జీవన యుగమునందలి భారతీయ మేధావులకం టు నెక్కువగా- కవిరాజు భారతీయ సంస్కృతిని మకాచార్య క్రైతవ మును తూర్చారబట్లలేదు. వారికి వర్ష్ణద్వేషము తలకెక్కిన దనుటకు వారి _నాతలు గాని సమకౌలికుల (న్రాతలుగాని సొక్ష్యములుగా లేవు కొన కవిరాజు వర్ణద్వేషము గలవాడముట యవిచారరమణీయమై బుద్ధి మాంద్యమునకు తార్కా-ణ మగుచున్నది.

మతొక్కమాట ఇతిహాస పురాణములమ విమర్శించుట వర్షద్వేషమయిసచో, పర్జాధిక్యమును జాత్య హంకారమును (ప్రతిప్పించుటక్లై (ప్రదర్శించుటక్షై భారతీయ నంస్కృ్బూతికి దుర్వ్యాఖ్యానములుచేసి బహుముఖ గంధములను బండ్ల కెత్తుట నేమన వలయును? ఒక కవిని పరమేశ్వరాంశజునిగా పరిగణించువారు మతొక కవిని యుగ ధర్మావతారునిగా క్రైవారము చేయవచ్చును గదా

జస్టిస్‌ పార్టీవా డనియు హిందూ చముహాసభ కధ్యర్లు డనియు వారు చేసిసదెల్ల వ్యతిరేక విమర్శ యనియు (క్రియాశీల (ప్రధానము _ గాదనియు నింక నేమేమో యేకరువు పెట్తుచు ఆంధ మహాపురుషునిగా కవిరాజు నంగీకరింపని రాజనీతి వికా రదులు సపగతి పరాయణులు కొందజున్నారు (కియౌశీల విస్హవములకు భావ విస్త వము (ప్రధానమను (పత్యక్ష సత్యమును మణచి హేతుబద్ధమైన కవిరాజూ భావ విప్లవ తత్త్వమును వీరు గుర్తింపలేదు ఆయన జాతీయవాది యనియు, అభ్యుదయ కారకములయన యంశము లున్నంతవలఅకే ఆయా రాజకీయ పక్షములో తల్తర్లూమ్నై. సవియు ఆంగ్లేయుల కనుకూలుడు సంస్టాంాధిపకుల సాంత్ని _-కొడనియు వీరు ఉగహింపలేదు

వేయేల? శ్రీ సురేం్యద సిద్దాంత ('ప్రబంధమును సమచిత్తముతో పఠించిన వారు కవిరాజును గూర్చి యింతవణకు తాము చేసికొన్న నిర్ణయముల నికముందు సవరించుకొనక్ర తప్పెదని నా విశ్వాసము. వారు గాఏంచిన ఎరకోధన యబటువంటిది తవిరాజు కళంకములు తొలగునుగాక

థ్రీ సురేం్య్యద అంతరంగ బహిరంగ సాక్ష్యములను అన్వేషించు కత్య ధిక ముగా నాయాసపడ్తిరి వారు కవిరాజు సాహిత్యమును కూలంకషముగా పతించిరిం మార్మూలలలో లీనమైన కవిరాజు లేఖలను ఆసంపూర్ణ రచనములను వెరిదీసిరి కవిరాజు వంశీయులతో, వాతి సమకాలికులతో వారి వ్యక్షిత్వము నెటిగిన వారితో సముఖమున గోష్టులు చేసి యపూర్వ విషయములను ఆకళంచుకొనిరి (పాత ప్యతికలు పరిశీలించి, పలు (గ్రంథములు వివిధ వ్యాసములు సరించి సముచిత సమా చారమును 'పేకరించిి. అనుబంధముల విషయ మమూల్యము.

కావుననే శ్రీ సురేర్యద (ప్రామాణికమైన _ కవిరాజు జీవితమును చిితింప గలిగిరి. వారి రచసల యుద్దీసన శక్తుల నుటంకించిరి కవిరాజు హేతువాద దృక్న థశమును భావ విష్లవమును, భావ _ సరిణామమును చారితిక దృష్టిని, సంఘ

ప.

సంస్క్రరణమును సాంగో పాంగముగా సమీక్షించిరి వారేది (వ్రాసినను అందు దురఖి మాన దూషిత దృృష్షిగాని, నిరాధార నిర్ణయములుగాని చోటుచేసికొనలేదు జీత బ త్తెములచూపుతో గాక కేవలము తత్త్వదర్శితతో నీ సిద్ధాంత (ప్రబంధ ముమ వారు రచించిరనుట సత్యము అయినను వారికి సంతృప్తి బే... ఇంకను కవిరాజు సమాచారమును సంపాదింపవలయు నని వా రారాటపడుచున్నారు జిజ్జాసువుల రిక్షణ మిదియే

(ఈమ (ప్రమాదములు తీమంతులకయినను దస్పవు ఒక కొన్నిచోట్ల శ్రీ నురేయ్యద వ్య కక్తీకరించిన యధిిప్రాయములు సవరించుకొనదగిన వని నే ననుకొను చున్నాడమ.

కన్యాశుల్కంము క్రీ శ 1888లో రచితమైనట్లు శ్రీ సురే్య్యద పేర్కొనిరి (చూపు కొ ఇట్లు వ్రాయుట పొరపాటు కన్యాబల్క్యం (ప్రథమ (పదర్శనము (కీళ 1882వసం ఆగస్టు 18వ తేదిని జరిగినవి కొవున ఈ నాటక రచనము ఆంతకుముందేయై యుండును ఆ (పదర్శ్గనమునకు ముం చయిదేండ్త కిందట కన్యాశుల్కాము రచితమయి యుండునని యొకయూహ -

తిపురతేడు (క్రమముగా ్థత్రిప్పురలేడుగా (తిపురనేడుగా మాజినదనియు తిపరనేడు ద్వితీయా విభక్ష్యంత రూపమే ్యతిపురనేని యనియు శ్రీ సురేంద్ర సిద్ధాంతము చేసికి (పు 4) కాని వారివాదమునకు బలము చాలదు (తిపురనేడు షష్టీ విభిళక్తృంత రూపమే (త్రిపురనేని. “నరసక్షితినాథువి కృష్ణరాయంిన్‌” అని నంది తిన్మున (కయోగము_ అచ్చురుం శ్రీకభుగాధనృపాలు వైఖరినొ “అమన్యత నరేం్యదుని శ్రీరఘునాధ శాంటొఅని చేమకూర వేంకటకవి. ఇచ్చట పషప్పికి ఒన్యజసక భావ మర్ధ మని వ్యాఖ్యాత "పేశ్కొనెను సత్రిపురనేని రామస్వామి యన్నప్పుడు షష్టి సందింధార్థము కలది

కొసరాజు రాఘవయ్య చౌదరిగారు చెప్పిన “పనికి మారిన ఓరి గోపాలరాయ” యను మకుటముగల శతకము నందలి పద్యమున _ ఛందోభంగము వాటిల్లినది. “మేన త్తకొ డుకును జంపినావ” అలి యతిదోషముతో శ్రీ రామస్వామి పద్యము (న్రాయరు ఈ దోషమెవరినో తెలియుట లేదు. “మేనత్త కొడుకును ింగినావ” అని యుండునా యని యొకయూహ శిశుపాలుని మృతదేహము నుండి తేజస్సు వెలువడి శ్రీ కృష్ణుం దేహమున లీనమైనది గదా “నిన్ను మితత్తవన మింగొ యవి తెలుగువారి తిట్టు

జ కావ్యం ్రీతో (ప్రారంధమగుట సంప్రదాయం శొర్దూల వృత్తంతో మొదలవ్వాలి * అరి శ్రీ సురేంద్ర నిర్ణయించిరి _శ్రీకొరముతో కావ్య(ప్రారంభ మగుట సత్య మేకాని, విధిగా శార్దూల నృత్తమునే (నాయవలయు నను నియమమేచయు లేదు నన్నెచోడుడు కావ్యాదిని (సగ్గరా వృత్తమును

కేన్‌

వాడెను. శీక్కన భారతము ఉత్సలమాలతో మొదలగును శ్రీకారము మగణాద్య క్షరము గావచ్చును భగణాద్యక్షరము గావచ్చును

184 వ పుటలో రెండన పేరా మొదట శ్రీ సురేంద్ర “సాచీనాంధ సాహిత్యంలో వ్యంగ్యం (వధానంగా గల కొవ్యాలు అదదనే చెప్పాలి. ఆలంకారిక మతానుసారియగు (ప్రాచీనాంధ కవితా పద్ధశికిని ఆంగ్ల పాహిత్య (చభావజన్య అర్వాచీన ఆం్యధ్రరచనా పద్ధతికిని వ్యంగ్య విషయంలో వ్యత్యాస మున్నది” అని వ్రాసి, వ్యంగ్య స్వరూపమును వివరించి చివరకు “అట్టి వ్యంగ్యాన్ని 'పాచీమలు కావ్యశోభకోసం వినియోగించుకొన్నారు * అని ముగించిరి.

“ఈ వ్యంగ్యమే పాశ్చాత్య భాషాభ్యయన (ప్రభావజన్యమయిన_ ఆరు కాం్యధ సాహిత్యంలో వ్యాజస్తుతి అవహేళన వ్యాజనిందవంటి వానిలో వికి మారిందో (185 వ పుట) అని థ్రీ సురేం్యద నిశ్చృ్యపచ మయినట్లుగా (వాసం ఈ విధముగా నిష్కర్షించుట కాధారము శూన్యము పాశ్చాత్య భాషాధ్యయసనము చేసిన సెవీనాం్యధ కవుల కావ్యములలో వ్యంగ్య మున్నది వ్యాజస్తుతి వ్యాజనింద లున్నవి అధిక్షేషమున్నది. ఒక్కొక్క నవీనకవి ,పకరణవశమున నొక్కొాక్క- విధముగా రచనము పాగించెను సవీని కొవ్యములలో నొకచోట వ్యంగ్య మున్నది- ఇంకొకచోట వ్యాజస్తుతి యున్నది మఉొకచోట అధిక్షేసమున్నది వ్యంగ్య 'మేయవళారము లెత్తనక్కఅలేదు కవిరాజు రచనములే దీని కుదాహరణము. భాషాధ్యయనమునకు వ్యంగ్యార్థమునకు నియతసంబంధము లేదు _

ఈ యభ్శిపాయభేదముల శేమిగాని దేశభక్తుడు, జాతీయవాది దమహార్మా”, విష్కళంకజీవి, హేతువాది భావవిస్టవ విధాత మలోకవి యయిన కవిరాజు (తిపుం నేని రామస్వామినిగూర్చి శ్రీ సురేం్యద తాను సృష్టించిన సిద్దాంత (ప్రబంధములో నిర్వ్యాజానురాగముతో నా నామధేయమునకును చోటుచూపి నన్ను కృతజ్ఞతా బద్దుని జే పెను కష్రపడకుండ కీర్తి సంపాదించుట యన నిదే ఈ సిద్ధాంత (ప్రబంధ మున కొం్యర్రదేశముని అఖండ (ప్రచార (ప్రశస్తులు లభింపవలయునని ఆళాసించుగు, శవిరాజును

“క త్ధిపోటును మించిన కలముపోటు

మాటతీపిని గెల్చిన మనసుతీపి

• సంఘరక్తిని మీతిన జొతిర క్తి -

సీక చెల్లుంగదోయి 1 శంబూక సుకవి ॥ యని తుమ్ముల సీకారామమూ _ర్తిగారి భాష్యనదృశ పద్యముతో కొనియాడి, జయ కారమునకు స్వ స్తీసలికెదను

• కులాధిమానము

శ్‌

అభినందన అగ / వి. రామకృష్ణ (పిన్సిపాల్‌, చార్వాక విద్యాపీఠం ఇది పరిశోధక వ్యాసం ఆంధ్రదేశంలోని విభిన్న విశ్వవిద్యాలయాలనుండి విభిన్న రచయితల కవుల రచనలపై యెర్నో పరిశోధక వ్యాసాలు కుప్పలు తెప్పలుగా వస్తున్నాయి యమ్‌ ఫిల్‌, పిహెచ్‌డి "పేర్లతో రకరకాల సాహితీ (వ(్యకియలపై పరిశోధన చేసిన, చేస్తున్నవా రున్నారు ఆంధసరంవరగా ఒకే మూసలోనుంచి తీసినట్లు వస్తున్నాయి చాలా పరిళోధక్ష వ్యాసాలు సాహిత౦లో పరిశోధన చేయటం పిహెచ్‌ డి పుచ్చుకోవటం యెంతో తేలిక అనే భావం చొచ్చుకుపోయింది. పంశోధన విషయానికి సంబంధించిన ఎది పుస్తకాలు చదివి పదకొండో చస్తకం (వాయఎమే ఎరిశోధనగా చలామణీ అపు తుంది. విశ్వవిద్యాలయాలు--- అందులోని మార్గదర్శకులు సామాజీక దృషితో, న్పృహరో పనిచేయటం చాలా తక్కువగా. కనిపిస్తుంది ఈ మాట అన్నందుకు అంకా౨ అసహనంగాని యెవరికీ కలగనపసరం లేదు చిత్తపుద్దీ సమాజంపెట్ల నైతిక జాధ్యశగల ఎ చధావిచైనా ఇది వాన్తవమే అగిపిస్తుంది నిజం చెప్పటం, రాయఎం ఆరోచించటం--- ఎదురీత ఈదటమనే భావం 'మేధావుల్లో సైతం గూడుకట్టుకున్నది. అందుకే తెలిఫిన వాస్తవాల్ని అటు సాంఘిక ఆర్థిక రంగాల్లోగాని ఇటు సొంస్కృృతిక రాజకీయ రంగాల్లోగాని యెలుగెత్తి చాపే రైర్యమూ, దమ్మూ మేధావుర్లోనే కొరవడ్డది ఇక సామాన్యుల సంగతి చెప్పే పనేలేదు. లి లాక్‌ ఈ ఎఒరిస్థిముల్లో కొంతలోకొంత 'మెరుగన్నట్లు అక్కడక్కడ విశ్వవిద్యా లయాల్లో నూతన రచనలపై వినూత్న పరిశోధక వ్యాసాలు రావటం హర్షణీయం- దీనికి నేటి రాజకీయ సాహిత్య వుద్యమాల (ప్రభావం కూడా కారణమని చెప్పవలసి వుంది వివిధ భావ భావాలు రచయితలమీద పనిచేస్తున్నాయి ఆ సవనాలే పరిశోధనా రంగంలోకి చొచ్చుకు వచ్చాయి. ీటిని రాకుండా అడ్డుకోవడానికి యత్నించిన యత్నాలన్నీ నమ్ముయిపోయాయి కూడా చెప్పే రోంణి ఏదైనా విషయం పాతచింతకాయ పచ్చడే. నాటినుంచి నిన్న మొన్నవరకు సాగిన సాహిత్యపు రోరణే యివి. దానిపైనే పరిళోధనలు పాగాయి. వే

కవికాలం పుట్టుక ఆతని రచనా దోరణి అనుకరణబ ఇతర పారంాలు. మొదలె నవేగాక పెక్కు యితర అసంబద్ధ విషయాలతో నింపి పరిశోధనలు చేసి “డాక రేటుపొందటం ఆనవాయితీ అయింది అందుకే తెలుగు సాహిత్యంలో డాక శేటు శౌమరతంపరగా వస్తున్నాయి. ఇది వాస్తవం ఎ గ్‌హామాజిక సమస్యల 'ప్రేభావానికి లోన్నై రచనలు సాగంచినవారి జీవితాలను, రచనలను సమాజంపై వాటి (ప్రభావాలను క్షుణ్ణంగా అధ్యయనంచేసి ఆ కమనీయ మహనీయ విషయాలను సొటి సమాజానికందించాలనే తపెసగల పరిశోధకుల కొరత యీనాటికీ తీరని లోటుగానే కనిపిస్తూ వుంది. అసళు రాొవటంబేదని చెప్పలేము గాని రావలసినంతగా రావటంలేదనే నా అభ్మిపాయం సమాజాన్ని పట్టి పీడిస్తున్న రుగ్మతిలను బయటపెళ్తే రచనలను కొవంచిన విష్ణవమూర్తుల రచనలపై జీవితాలపై ఎరిశోధక వ్యాసాలు రాసిన కొంతమంది పరీశోధకులు అసలు విషమయాంు గారికి వదలి పరిశోధష గావించటం పుస్తకాలు వెలువరించటం జరిగింది ఇంకా జరుగుకుంది హూడా ఇది వాధాకరమైన విషయం. రచనను, రచయితనూ పెరిళోధించడంకొదు ఆ రచనా (ప్రభావం, సమకాలీన సమాజంమీద యెంతగా (వభావాన్ని చూపిందో దాటి చెప్పటంగాదు కారణ ఆ విషయాన్ని చేపట్టిన పరిశోధకుడికి _డాక్తరేటుపై మోజేగాని అసలు రచనపై రచయితపై తపన లేదేమో! లేక లోతుగాపోయి గంభీర విషయాన్ని చర్చిస్తే మార్గ దర్శకుల బెడద వుంటుందేమో? వారిపై యంకొ పైవారి జులుం వుటుందే మో కొక సనాతన ధర్మానికి సంప్రదాచూళ3 మూల స్తంభాలగావున్నె పండికమ్మన్యు లకు కంటగింపేమో? కావచ్చుగూడ 7 ఆమధ్య వేమన్నపై పరిశోధక వ్యాపాలు వచ్చాయి అన్నీ పేలవంగానే పున్నాయ. వేనున నిజస్వరూపంగాని రచనా విశిష్షతగాని సాంఘిక, ఆర్థిక పొంస్కళ్భృతిక నమస్యలపట్ల ఆతవి తపనను యే పరిశోధకుడు లోతుకు దిగి వెలికి తీయలేదు అంతటి గంభీరమూ ర్రిని యెంత పలచనగా అధ్యయనంచేశారో విజ్ఞులకు తెలుసు దీరికి కారణమేమనాలో బోధపడదు ఎన్ని పరిశోధక వ్యాసాలు వెలువడినా ఇంకెన్ని యితర (గ్రంథాలు వచ్చినా కనీసం వేమన్న దిసమొలతో వున్న బౌమ్మను (ప్రదర్శించడం మానలేకపోయారు దీనికి కొరణం? అందుకే అవన్నీ వేమన్నకు న్యాయం చేఎవార్చేవిగా లేవు. డాక్టరేట్లు అస్పసంగా పుచ్చుకోవటానికి చేసిన సాదా రచనలు మ్మాత్రమే ఇవికూడా సంప్రదాయ. రోరణిలో నడిచినవే- అంతకంటే ఎక్కవ విలువ ఇవి తెచ్చువోలేరపోయాయి. వీటి పెట్ల పరిశోధకుడు శామఠాకుమీది సీటిబొట్టు మాత్రమే పరఠిశోధకునకు పరిశోధిత విషయానికీ సందిధం వుండాలి. ఆ సంబంధంలేని పెరిశోధనలు, సరిళోధనలు కొవు ఆ పరిశోధకుడు తవకుగాని విషయానికిగానిన్యాయం చేకూడ్చుకోలేడు చేయలేడు. దీన్ని అందరూ (గ్రహించాలి అయితే యిష్పుడిస్పృడే న.

అట్లాంటి పరిశోధకులు వారి రచనలూ ఆయా విశ్వవిద్యాలయాలనుంచి తొంగి చూస్తున్నాయి ఇది ముదావహమయిన విషయం

ఈ కోవలోదే మా సురేంద్ర వెలువరిస్తున్న (ప్రస్తుత పరిశోధనా వ్యాసం- “త్రిపుర నేని రామస్వామి రచనలు. ఖావ విష్లవం” అనేది

ఈ వ్యాసం మంచిచెడుల (ప్రస్తావన చేయబోయేముందు రామస్వామిని గురించి కొంచెం చెప్పుకుందాం

సంప్రదాయ ధోరణులపై ధ్వజమె త్తి సనాతన నంన్కృతీ సౌధాన్ని దిద్దలు గొట్టిన రిచయికలు తెలుగుదేశంలో నిజంగా ఇద్దరే ఇద్దరున్నారు ఒకరు వేమ ఇంకొకరు రామస్వామి. వీరిద్దరూ తెలుగు మాణంలో తిరుగునాటు దావుటా ఎగుర వేశారు

'వేమననుంచి రామస్వామిదాశా మధ్యలో ఎంతోమంది అభ్యుదయవామఎ 'యగతి కాముకులు లేకపోలేదు అయినా వేమనపెట్టిన పరవడి రామస్వామి అంది కున్నాడేగావి మరెవ్వరూ అండుకోలేకపోయారు సాపార్యాన్ని బలమైన సాధ నంగా వాడుకొని చెబ్బకు దెబ్బ తీయగల రహస్మాన్ని గు_ర్రెరిగినవాద్ద రే ఇతరుల కొనలు ఆ ఆలోచనే బురలో చోటు చేసుకోలేదేమో? రామస్వామి తర్వాత మాత్రం పిల్ల రామస్వాములు అక్కడక్కగా తల యెళత్తారు తల యొత్తుతున్నారు గూడా ఇక ఇది ఆగని ఉద్యమం దాశికి రామస్వామి (పఫభావమే కారణమని చెప్పాలి

వేమన్నకు వారసులు ఇంతకాలం దాకా రాకపోవడానికి బయలీమైన కారణ “మీదైనా వుందేమో ? ఆ ఎషయం తెలుసుకుడ్నవాళశ్ళెవరు ?

అయినా వేమన్నను సినలై వాడిగా (బతకని స్తే గడా యోగిని చేశారు. భోగిని చేశారు. యింకా యింకా యెవరి కిష్టం వచ్చినట్లు వారు చిత్రించారు అందుకే వేమన్న “పీరుకో పరస్పర విరుద్ధ ధావాలుగల పద్య సంపుటాలు వెలుగు లోకి వచ్చాయి విభిన్న భావాలు ఒకేచోట చోటు చేసుకుంటే అది వేమన్న భావ పరిణామానికి చిహ్నామ? చెప్పే (పబుద్ధులున్నారు. అది వారి విశాల మనస్కతను. చాటుకోవటమని భావించాలేమో ?

రామస్వామి జీవిత విశేషాలను, రచనలనూ ఆతని యితర విషయాలను యిక్కడ (ప్రస్తావించటం నా పనిగాదు అవన్నీ పాఠకులకు తగిన మోళశాదులో ఈ ఫరిశోధకుడే అందించాడు

రామస్వామి (ప్రజ్ఞ నాన్యతోదర్శనీయం ఈయన సామాన్య మానవుడిగా జీవితాన్ని (ప్రారంభించి కమ పరిణతి చెంది విశ్వమానవుడిగా రూపొందాడు

సంస్క_రణవాదిగా (బతుకును మొదలిడి విష్ణవవీరుడుగా నిలిచాడు

రామస్వామి సాహిత్యాన్ని బాగా చదివినవారే కొందరితనివి ఆస్తికుడిగా మరికోందరు నాస్తికుడిగా భావించటం చెప్పటం కద్దు రచనలసన్నింటినీ పరిక స్తే

న111

ఆస్తిక సంస్కరణవాదిగా దియలుదేరి ఖూనీ నాటికి నా స్తికుడీగా ఎదిగాడు ఇది యౌతవి మనోభావ పరిపక్వతకు చరచుదశ, స్టిరదళ. ఇది ఖండితమైన విషయం. ఇక్కడ ఓ ముఖ్య విషయం తడవటం అవసరం. మసం ఏ విషయాన్నైనా ఏ మహనీయుజ్హయినా కులం రంగుటద్దాలతో చూడటం అలవాటు చేసుకున్నాం యెంతోమంది సంస్క ర్తలనూ విస్తవమూర్తు లనూ అదేగాటిలో కట్టివేసి ఆ రంగుటద్దాలతో నే చూస్తున్నాం ఆ గతి రామస్వామికీ పట్టింది. అంతకుముందువాడ్రైన వేమన్నకూ పట్టింది డీవితోపాటు ఓ విచ్వికం గమనించాలి రామస్వామి బహుశః కొంతమంది భావించివట్లు (వాహ్మణేకరోద్యమ రత సారథియైననూ చివరకు మహోన్నత వ్య క్రిగా అవధుల్దేని మహోన్నత మానపుడిగా పరిణమించిన సంగతి అందరికీ తెలును ఈయన యొగురవేసిన దావుటా లోకులు భావించినట్లు మశ సంఘానికే పరిమితమైంది కాదు హైందవ సమాజాన్ని పట్టి పీడిస్తున్న సకల జొడ్యాలపై దాడిచేశాడు. ఇతరులు భావించినట్లు, ఒక కులంపై గాక ఈము వ్యవస్థపై మెరు తింగాడు ఇది వేమన్న నుంచి గాక చార్వాకుల నుంచి అచ్చిన లక్షణం యీ వాస్తవాన్ని గమనించాలి. అయినా ఈయనను మెల్లి కంటితో చూడ్డం అలవామైపోయింది ఇంకోవైపు చూడండి వీరశ1ంంగం గురజాడ అప్పారాపుల విషయం గూడ మనం ఇక్కడ తడవటం అవసరం వీళ్ళిద్దరూ సాంమిక సంస్క ర్తలుగా పపురకుడాోూా్నా్నో ఒక్క- విషయం గమనించండి. ఇక్కడ వీరం గూర్చు చెప్పే మాటలు, వీరిని కించపరచటం కోసం చెప్పేవిగా అపార్దం చేనుకోవద్దని మనవి- రామస్వామి చేసిన కృషికి, వైవారి క్యోషికి హస్తిమళకాంతరం వుంది వీరేశలింగం కేవలం హిందూ సంస్కరణవాది. అందుకే ఏకేశ్వరోపాస కుడిగా ఏరిణమించాడు. అందులోనూ ఇంకా కొంచెం ముందుకుపోయి ఆలోచి పే ఈయన గావించిన కృషి లేక నంస్క్వరణ కేవలం న్వసంఘానికే పరమత మన్ననా దోషం కాదేమో ? అయినా ఆంధ్రదేశంలో మహోన్నత సంస్క గ్రలుగా వీరి వాకౌళానికెత్తి (తి సంవత్సరం వర్ణంతులు, జయంతులు జరిపే అభ్యుదయ వొదులూ, (ప్రగతికాముకులూ వున్నారు భౌతికవాదులు గూడా వీరి? కీర్తించటం గమనించదగ్గది. కావి అంతకంటే వేయి మడుగులు కృషి గావించి సనాతన సంప్రదాయ పౌరాన్ని తునాతునకలు చేస్తి అవార పురాణ గోప్పరద్వార కవాటదింధాల్ని బిదొ బిదల్చేసి, మూఢవశ్వాస దుర్గమారణ్యాన్ని ఛేదించి నూతన వ్యవస్తా నిర్మాణానికి వడుమకట్టి జీవితాన్నే దారవోనిన జ కామీ ట్‌ ఎ రార రామస్వామివి, పై అళ్ళుద యకాముకులూ, ఉపగతికాముకులూ, సంకుచిత దృష్టితో చూడటావికి గల కారణమేమిటో పాలు మళ

పో వడం లేదు అదిగాక ఈశ్వరవాది వీరేశతిగాన్ని ఆకొళానికె క్తే థౌతికవాదులు_ సిసలైన నిరీశ్వరవాదిగా పరిణమించిన రామస్వామిని పట్టించుకోక పోవడమేమిటో దురివటోధకంగానే వుంది

ఈ ఎక్షపాతం ఎందువల్ల చోటుచేసుకున్నదో అర్థం కొవటం లేదు రామ స్వామి చర్చల్లో పీరికి కిన్చించిన లో పేమిటి ? అక్షోబరు మహావిస్త వాన్ని ఘనంగా కీర్తించిన భౌతికవామల దృష్టికి నచ్చలేదేమో ౭ అదిగాక, వీరేశలింగం చర్యల్లో వీరికేమైనా సుగుణం కన్సించిందేమో తెలియదు

““విజ్ఞులాలోచింతురు గాక ఇక మానురేంద

ఏ పుట్టలో ఏ పామున్నదో అంటాం గదా అచ్చంగా అట్లాంటివాడే మా ఈ సురే

ఆనాడు గ్లాసుల్ల పాఠం చెబుతున్నా పురాడాలపై విమర్శ చేస్తున్నా, మౌనంగా వుండేవాడు చాలామంది విద్యార్థినీ విద్మార్థులు యితని సహ పారకులు, అనుకూలంగానో, (ఫితికూలంగానో. (సలు వేసేవాళ్ళు, సురేంద్ర మూత్రం తొణకక చెణకక వుండేవాడు. మకీ యేమన్నా 3దిరిస్తే ముదస్మితంలో కనిపంచే వాడు.

ఆ రోజుల్లో ఇంత గటివాడుగా తయారవుకాడని నేనూ వూహించలేదు వొలేజలో చదువుకొని బయటికి వచ్చి రకరకాల వుద్యమాల్లో ఎనిచేస్తున్న నా విద్యార్థులు చాలామంని వున్నారు ఆ లక్షణం వాలో ముందుగానే కనిపించేది. అస్పటికీ సురేం్య్యద మౌనఎరుడే

నాడు మౌనంగా వుండి భావాలను తుజ్ణంగా వంటపట్టించుకొని వ్యక్తిత్వం పుంజుకోవటం మొదలుపెట్టగానే నిజస్వరూపాన్ని బహిల్షతిం చేయటం (ప్రారంథిం వాడు నివురుగప్పిన నిప్పని తెలిసిపోయాడు.

దాని కృషి ఫలితమే. ఈనాటి ఈ సరిళోధనా వ్యాసరూప (గంథం. యమ్‌ ఏ అయిపోయ పిహెద్‌ డి చేయాలని సంకల్పించి అడిగినపుడు నేను విషయాన్ని ప్రస్తావించగా తడుముకోకుండా “తిప్పుర నేని రామస్వామి రిచనలపై అవి వెంటనే సమాధానం చెప్పాడు దానితో నేను సంబరపడ్డాను నా విద్యార్థుల్లో చాలామంది సంప్రదాయ (గంథాలపై పరిశోధనలు గావించి డాక్ట రేటు పట్టా పుచ్చు కొన్న వారున్నారు. అయినా ఒక సిద్ధాంత (ప్రవక్త రచనపై- జీ.తంపై పరిశోధన చేయటం కత్తిమీద సాము వంటి పిన అని తెలి. దీనిక సిద్ధఎడ్డాడు నురేం్య ధైర్యంగా

తనలోని భావాలకు తగిన పరిశోధనా రంగాన్ని ఎన్నుకోవటం ఉచితమైంది - ఉత్తమమైంది అప్పుడే మనం అన్నివిధాలా న్యాయం చేకూర్చటానికి వీలౌతుంది.

షె

అంతకుముందే ఎవరో రామస్వామి రచనలపై పరిశోధన చేస్తున్నారని తెలి. సింది అయినా, అంతకంపే భిన్నరీతిలో చేస్తానంటూ పని (ప్రారంభించి కృత కృత్యుడయ్యాడు

రామస్వామి వ్య క్తికొదు గదా ఒక ఉద్యమం- రామస్వామి జీవతం పై- రచనలపై పరిశోధన చేయటమం'ే కష్టసాధ_ మైన పని అంటే ఒక ఉద్యమంపై పరిశోధన చేయటమే అపుతుంది. ఆ పరిళోధకుడికి గూడా ఉద్యమావగాహన వుండాలి లేకపోతే అయ్య వారిని చేయజోతే కోతి అయినట్లు అపవుకుంది. దానికి తగిన కృషి గావించిన వ్యక్తి మాత్రమే ఆ పని చేయగలడు అవి మా నురేం్యద (ప్రత్యేకత ఈతని సత్తా ఈ పరిశోధనా (గ్రంథంలో అడుగడుగునా గోచరిస్తుంది.

సజీవమైన ఉద్మమ (ప్రచారకుడి రచనలపై చేసిన పరిశోధన ఎంతచేసినా అసమ్మగంగానే వుంటుంది ఇప్పటికే రామస్వామిగారి జీవితం హూర్చీ. భావాల గూర్చీ (ప్రత్యేకంగా (వ్రాసిన (గంథాలూ- పత్రికల (తేక సంచికలూ వున్నాయి" అవి కూడా అసమ్యగ్రాలే జీవం గల దావికి అంతం వుండదు

ఈ వ్యాసం సమ్యగమవి భావించనవసరం లేదు ఇదేగంక రామస్యామి జీవిత రచసలపై బహుముఖంగా- పుంఖాను పుంఖాలుగా పరిశోధన (గంథాలు వెలు వడ నున్నాయి ఆ పని విశ్వవిద్యాలయాలు చేపట్తాం అవసరమైతే (వత్యేకంా ఆంధ విశ్వవిద్యాలయాలలో ఒకళోట పీరం పెట్టినా తప్పులేదు.

నురేం్య్యద్ర వ్యాసం ఉత్తమమైందవి చెప్పటాంికి సందేహం లేదు-_ కరీ కేవలం గాక్ట రేటు సంపాదనా లక్ష్యంతోగాక ఉద్య మాభిమానులకు రొమస్వామిాం వివరాలను సలురంగాల్లో అందించే. నమణ (గంధంా ద్కంది ఆయన జీవితానికీ - ఉద్యమానికీ యిది అద్దం పడుతుంది.

ఇది ఉత్తమ పరిశోధనా (గ్రంథాల శకున. విలుస్తుంవి ఇతడుత్తమ పరి శోధకుల పంక్తిలో నిలుస్తాడు

మా సురేంద్ర ఈ కృషి సఫలం కావటానికి అ౩డి దీక్షతోపాటు మార్ష దర్శకులుగా వున్న మిత్రులు పున్నారొవుగారి కృషి కూడా (వ్రశంసించదగదీ' అందుకు వారభినసందనీయులు తి

ప.

అను (కవుణిక

కృతజ్ఞతాంజలి.... నగి ఉస్మక్రమణీక---- ౫న సవరణలు ననడి11

1, వూర్వరంగం అ 1-1 సాహిత్యం సంఘ పరిస్థితి మత పరిస్థితులు రాజకీయ పరిస్థితులు

ల. కవిరాజు జీవిత రేఖలు జః 1871 వంశ(ప్రస్తావన జననం విద్యాభ్యాసం పూర్వార్థం ఉ_త్హరార్థం

8. కవిరాజు రచనలకు [పేరణ ఆజా 7.81 విద్యార్థి దళ లో జరిగిన సంఘటనలు సామాజిక స్థితిగతుల పాశ్చాత్య సంస్క్కృతి సంస్కరణోద్యమాలు

త్తీ _ ఠవితారీతులు అణ 82.100 కవి-కావ్య (నయోజనం వస్తువు-భాష నాటకరచన స్వాతం్యత్యం కావ్య రచనా రోరణి కవి విచాఃము కవి పయాణము తొలిపలుకులు విమర్శన కవిత్వం

ర్‌, భావవిప్లవం ఎ 101-109

6 హేతువాద దృక్పథం న 10.162 ఇతిహాస పృ్వరాణాలు మతం మూఢ విశ్వాసాలు మానవతా వికాసం

7. సంఘ సంస్కరణ యు 160188 భారతీయుల ద్వంద్వ (ప్రవృత్తి వివాహవిధి స్వసంభ పౌరోహిత్యం

8, వ్యంగ్యధోరణి యా 184218 వ్యాజస్తుతి, హాసోపహాసములు ఆత్మ సిద్దాంతం యజ్ఞకర్మలు భగవంతుని విభూతులు

న౪11

8, చార్మితక దృక్పథం అజా 219.05]! రొమాయణ భాగవతాలు మహాభారతం - భగవర్గీత వర్ణ వ్యవస్థ- ఆవిర్భావ వికాసాలు ఆంగధ్రులు.ఆం(ధభాస (పతాపరు.దువి కథ సారంగధర చర్విత

14, భావవరిణావం అజా £5్‌లి.2600 కవిరాజు-.ఆస్తికత్వం స్కృతులనిరాకరణ_ వై దికమత (పామాణ్యం పురాణవైై రం=పరళత త్తం అవైదీకం- నాస్తికకత్వం మతరహితమైన ఆడిమ ధర్యం

11. పురస్కార తిరస్కారాలు __ 27.290 కవిరాజు-్యబహ్మ ద్వేషం కవిరాజు-జాతీయత ముగింవు ఆజా ఈ91.2908 అనుబంధాలు జనా ॥ £008.008
12. కవిరాజు లేఖలలోవి ముఖ్యాంశాలు, ? కొస్పరప్ప వారితో వాదము

శి శ్రీకృష్ణుని రాయదారము, గురిగింజ, 4- కురుక్షేత్ర సంగ్రామము పై విమర్శకు

కవిరాజు సమాధానము కుడుక్ష్యేక నంగగామము, 6 చందగుష్త (వవల)

(ఈ. రామస్వామి గారికి 'ప్రత్యుత్తరము, చర్మదగుుప్త (నవల) రామస్వామి”రి

నమాధానం, (గ్రామ్యభాషావాదము.. 1. రెండవ సయాణము పాళా ఎత్య సంఘ

మాలు-యుద్ధము వలన మాడ్పులు వూర్వరామాయణము మొత్తుకోళ్ల కె. పంవ రత్నములు, కవిరాజుకు గుడివాడలో సన్మానము, 0 సాయపనేవి చరిత్ర

18. కవిరాజు అస్తమయం, 11! అధాం్యగంథాలు, 12 ఉపక ర్తలు

ప!

కృతజతొంజలి ఈ ఇ

(ప్రకృత ప౦శోధనాంశకాన్ని సూచించి, (పోత్సపాంచి తగు సూచన లిచ్చిన మద్దురువర్యులు శ్రీ వి రామకృష్ణగారికి,

(ప్రస్తుత అంశంపైనే తమ వద్ద వరిశోధన కొనసాగుతున్నా మరో దృక్సథంతో అదే అంశాన్ని గహించి అందుకు ఉవ్మక్రమిస్తానంకే, వెంటనే అంగీకరించి ఆదరించి ఎన్నో విషయాలను తెలియజెప్పిన సహృదయులు, పూజ్యులు ఆచార్య తూమాటి దొణప్పగారిక్సి

పరిశోధనాంకాన్ని తెలియజేయగనే సమ్మతించి మార్గదర్శకత్వం వపొంచి మొదటినుండి అమూల్యమైన సలహాలను అందించి సిద్ధాంతవ్యాసం ఈ రూసం ధరించడానికి కారకులయిన నిర్మల హృదయులు నిరాడంబరులు డా, ఆకురొతి పున్నారావుగారికి

విషయ సేకరణలో విలువైన _గంథాలను ఆదరంతో ఇచ్చి, సహకరించిన డా యస్‌ గంగప్పగారికి క్ట

కవిరాజు జీవిత విశేషాలను 'వేకరించేదళలో నాతో సహకరించి, ఉపకరించిన ఎందరో (ప్రముఖులకు,

అడిగినదే తడవుగా పెక్కు (గంథాలను సమకూర్చి తోడ్పడిన వేటపాలెం సారస్వత నికేకనం, కాకినాడ సారస్వత పరిషత్తు పిఠాపురం గంథాలయం ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ (గ్రంథాలయం విజయవాడ రామమోహన (గంథాలయం, హైదరా దాచు అఎతర్జాతీయ తెలుగు నంస్థ గ్రంథాలయం, రాజమహేంద్రవరం గౌతమీ ఆగంథాలయు. పెదపాలెం సేవ్యాశమ వాణీమందిరం నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయ ఆగంథాలయం అధిపతులకు

నా పరిశోధనా కార్య్యక్రమానికి అనుమతినిచ్చి ఉసకారవేతనాన్ని మంజూరు జేసిన నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయంవారికి,

పరిశోధనా సమయంలో ఆయా పదేశాలను, (గ్రంథాలయాలను దర్శించ టానికి ఆర్థిక సహాయ మందించిన ఐ సి హెచ్‌ ఆర్‌. న్యూఢిల్లీవారికి

ఈ (గంథ ముు(దణకు ఆర్థిక సహాయమందించిన తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం అధికారులకు

ఈ సిద్ధాంతవ్యాసం వెలువడటానికి దోహదం చేసిన శ్రీయుతులు. (త్రిపుర నేని శివప్రసాదరావు గారపాటి వెంక'టే:్య్వరరావు విక్కిన సుందరమ్మ, డాజిం గాంధి, గురిజాల సీతారామయ్య తుమ్మల (_పేమ్‌లాల్‌, కె అప్పారావు, యల్‌. ర్త్తయ్య ఇంకను పలువురు వితరణశీలురకు,

నా వినయపూర్వక కృతజ్ఞరాంజలులు

అడిగిన వెంటనే ముందుమాట (వ్రాసి ఇచ్చిన శ్రీ నాగళ్ళ గురుపపాద రావుగారికి శ్రీ బి రామకృష్ణగారికి నా హృదయపూర్వక అభివందనములు.

ఆందంగా మ్యుద్రించి ఇచ్చిన నాగార్జున ఎంటర్‌ ప్రైజెస్‌ వారికి నా నమస్సులు

ఉపష్మకమణిక కవిరాజు (త్రిపురనేని రామస్వామిగారి సాహిత్యంతో మొదటి పరిచయం నేను భాషాప్రవీణ చదివే రోజుల్లో ఏర్పడింది ముఖ్యంగా ఆ సమయంలో కవిరొజు ాసిన “ఖూనీ” నాటకాన్ని మా కళాశాల విద్యార్థులు |పదర్శించగా చూడటం జరిగింది ఆనాడే కవిరాజు భావజాలం నామదిలో నాటుకొన్నది అప్పటినుండి ఆయన రచనలు చదవాలనే ఉత్సుకత నాలో జనించింది ఆ పనికి ఉప్మకమించాను కవిరాజు (గ్రంథాలలోని కొంగొత్త భావవీచికలు పులకరింపజేశాయ హృదయాన్ని కదువసాగాయి. ఆలోచనలను పు8కొల్పబూనాయి. (ప్రశ్నించడం నేర్పాయి మరోకసారి కవిరాజు (గ్రంథాలను సాకల్యంగా పరికించాను తదాది కవిరాజు తెలుగు నాట పాదుకొల్పిన భావవిప్తవ సంపదను ఆవిష్కరించాలనే ఒక ఆలోచన దీజ (ప్రాయంగా నాలో మొదలయింది ఆ వీజమే మద్దురువర్యులు శ్రీ బి. రామకృష్ణ గారి సేరణతో (ప్రోద్బలంతో అంకురించి, డా. ఆకురాతి పున్నారావుగారి ఆదరణ అండదండలతో సహాయ సంపత్తులతో పుష్పించి ఫలించింది కవిరాజు జీవిత పాపొత్యాలపై ఇంతకు పూర్వం కొన్ని రచనలు వెలు పడినా, సం్యప్రదాయప్క చటాన్ని ఛేదించి ఆయన వెలువ3ంచిన వినూత్న భావ వైభవాన్ని (ప్రత్యేకించి ఎవరూ ఉటంకించ3 కౌరణంగా ఈ పరిశీలనకు ప్రయతి్నిం చటం జఏగింది తెలుగువారి భావాలలో మార్చు తీసుకురావడంకోనం కవిరాజు స రింపజేసిన భావవి ప్లన ధోరణులను వివరించడమే నా ఈ సరిశీలన ముఖ్యోద్దేశం. - ఏటికి ఎదురీదిన ఆనాటి కవిరాజు జీవిత (ప్రవాహాన్ని అవగాహన చేసికోవడం మొదట కష్టసాధ్యమైన పనిగా తోచింది. ఆయన జీవిత విశేషాలను గూర్చి ఆశిం చిన సమాచారం లభ్యమవుతుందా ? అనే సందేహం సహితం నన్ను పట్టి పీడిం చింది. నేడు జీవించియున్న వారిలో కవిరాజు సమకాలికుల్తై ఉం ఆయనతో సన్నిపొాతంగా ఉన్నవారు బహు తక్కువ. ఇక కవిరాజు స్వయచర్శిత (వ్రాసు కోవడంగాని, సన్నిధానంలో మెలిగిసవారు ఆయన జీవిత చర్మితను వాయడంగాని జురుగలేదు డైరీలు (వ్రాసుకొనే అలవాటయినా లేకపోవడంచేత కవిరాజు జీవితం లోవి ముఖ్యమైన ఘట్టాలు అందుబాటులోనికి రావడం దుర్శరమనిపించింది ఈ దశలో త్రిప్పర నేని సుబ్బారావు గొట్లెపాటి వెంకట సుబ్బయ్యగారల “కవిరాజు జీవితం - పాహిఠ్యం” అనే (గంధాలు ఆ దురవస్థను తప్పించి కొంతవరకు ఉపకరిం చాయి కవిరాజు సమకాలికుల శిష్యుల సవాకొారం కొంత లభించింది అయితే వీరితో జరిపిన సంభాషణలు వింఠ వింత అనుభూతులను కలిగించాయి. కవిరాజు జీవిత పిశేషాల్నిగూర్చి హృదయం నిప్పిచెప్పిన వారు కొందరై తే ముకు?త హృద యులు మరికొందరు ఏదో చెప్పి ఇంతకుమించి విశేషాలు లేవనినవారు ఇంకా షన్‌

కొందరు ఆయన్ని గూర్చి ఇెప్పాల్సిందెంతో ఉన్నది, కౌని పం చెప్పను ? అన్న వారు వేరొక కొందరు కవిరాజును గూర్చి అతికొద్ది తెలిసినా, ఇంకెంతో చెప్పాలనే ఉబలాటపడేవారు కొందరు కవిరాజు హృదయాన్ని తరచి తరచి నా ముందుంచిన వారు మకొందరు ఇట్టి విభిన్న వ్యక్తులను కలసికోవడం ద్వారా కవిరాజు జీవిత విశేషాల నమీకరణ కొనసా%ంది నేను ఆశించినంతగా కాకపోయినా కవిరాజు జీవిత చ్మికం ఛాయను దర్శించే భాగ్యం కలిగించదనుకొంటాను.

ఇక కవిరాజు జీవిత రేఖల (కోడీకరణకు ఉసకరించిన వాటిలో ఒకటయిన “కవిరాజు లేఖలు - డైరీలొ అనే(గంథంలోని డైరీలు భాగం కల్పితంగా తోచింది సుబ్భారావుగారిని ఈ విషయం అడిగాను “అవి ఇంకా ఎక్క-డున్నాయి ? ఎప్పుడో శథిలమైపోయాయి. అన్నారు వారు ఆ సమాధానం రుచించలేదు పదేపదే డైరీలను గూర్చి సుబ్బారావుగారిని (పశ్నించాను అడే నమాధానం నా అనుమానం తీరకపోగా అంతకంతకు బలపడింది కవిరాజుకు సన్నిహితులెన వారిని కలిసి విచారించాను కొసరాజుగారు కవిరాజు కుమా_రెలయిన సరోజినిగారు (హైదరాబాదు) చౌదరాణిగారు (మద్రాసు) కవిరాజుకు డైరీలు (వాసుకొనే అలవాపే లేదన్నారు డైరీలు కల్పితమ= వానికి ఇంతకుమించిన ఆధారం అక్కరలేదేమో డైరీలను పరిశీ లనా దృష్టితో చదివినా అవ కర్చితమైనవని తేటతెల్లమవుతుంది. దినచర్య వాసు కొనే అలవాటున్న వ్యక్తి (తిరోజూ దినచర్య (వాయడం పరివాటి, వారాలు, నెలలు (ాయక అ(శద్ధచేయరు. మరి కవిరాజు డై రీలలో వారాలు, నెలలు సంవత్స రాల వ్యవధి కనిపిస్తుంది. ఆంతంమైన ఆధారం ఇదొక్కటి సరిపోతుందను కొంటాను జ్యాగత్తగా పరికించినట్లయితె కవిరాజు కృష్ణా ప్యత్రికకు (వ్రాసిన లేఖలు, ఇతరులు (వానిన వ్యాసాలు, నురికొందరి దగ్గర "సేకరించిన సమాచారం ఆధారంగా డై రీలను కూర్చినట్లు స్పష్టమవుకుంది ఆంతరదాహ్మొధారాలు ఈ విషయాన్నే బల పరుస్తున్నాయి

(తిపురనేని వెంకకేశ్వరరావుగారి సహకారంవల్ల కవిరాజు డబ్లిన్‌ నుండి అంగలూరులోవి తమ అన్నగారికి (వ్రాసిన లేఖలు కొన్ని గోపాల కృష్ణయ్యగారి కుమా_రైగారి ద్వారా లభించాయి వాటికోని ముఖ్య భాగాలను అనుబంధంలో ఇవ్వ డం జరిగింది కవిరాజు కుమార్తె చౌదరాణీగారి దగ్గర సూతపురాణం, ఖూనీ, భగవ ద్లీత (వ్రాత (సతులు దొరికాయి వీటితోపాటు కవిరాజు కొందరి గంథాలకు (వాసిన తొలిపలుకులలో కొన్ని సాయపనేని చర్మిత (అసంపూర్ణం) గోపీచంద్‌ (వ్రాయతల పెట్టి అసంపూ ర్తా విడిచిన “మా నాన్న” అనే పేరుతో ఉన్న కవిరాజు జీవిత విశేషాల్యవాత(ప్రతి (80 పుటలు లభ్యమయ్యాయి. వీటిలో సాయసనే౨ చరిత్రను అనుదింధంలో ఇచ్చాను.

న్‌!

కవిరాజు అస్తమించిన సమయంలో పెక్కురు కవులు పండితులు కవిరాజును గూర్చి (వ్రాసిన వ్యాసాలు పద్యాలు ఆనాటి పెక్కు. స్టికలు (_పచురించిన సంపాదకీయాలు నాటి కవిరాజు జీవిత సాహిత్యాలకు అద్దంపట్టిన కొరణంగా పరిశీ లించి ముఖ్యమైన వొటిని అనుబంధంలో ఇవ్వడం జరిగింది కవిరాజు మొదటీ రచనలై న కారెంపూడి కదనం (బిటిష్‌ వారి ఆగహాోనిక్సి గురయిన రాడొస్రతాప్‌ నాటకాల కోనం ఎంత వ శయ (పయాసల కోర్చి (వయత్నిం చినా అవి లభ్యం కౌకపోయాయి. కవిరాజుకు సంబంధించిన చి(త్రాలను (సోది చేయడంలోనూ ఎన్నో ఒడుదుడుకులు ఎదురయ్యాయి వీటన్నిటిని అధిగమిస్తూ ఉన్నవళలో కవిరాజు జీవితకొలంలోము, తరువాతి కౌాలంలోను వ్య క్రిగతంగాను సాహిత్యపరంగాను పొందిన పురస్కార తిరస్కారా లను వివరించి వాటిని నిగ్గుతేల్చటం సముచితంగా ఉంటుందని గురువర్యులు పున్నారాపుగారు సూచించడంతో అందుకు ఉప్మక్రమించి సాధ్యమైనంతవరకు ఆ పని చేయగలిగాను ముగింప్పలో శ్రీ పుమ్మనేని పాపయ్యగారి (వి యస్‌. ఆర్‌ క భాశాల రిమైర్లు తెలుగు ఉపన్యాసకులు) (పేరణతో కవిరాజు తరువాత ఆయన రచనల (పధావంతో ఎరువడిన (గంథాలను గూర్చి ఘ్టాలంగా పేర్కొన్నాను ఈ సిద్ధాంతవ్యాసంలో కవిరాజు జన్మించే నాటీకే ఆంధృపదే?ంలో నెలకొని. వున్న సాహిత్య సామాజిక రాజకీయ పరిస్థితులను (కోడిక౦ంచి. ఆయన జీవిశ కావ్యాన్ని విపులీకరించి క్రవిరాజు విస్తవాత్మక భావ్యససరణ క్రావించడానికి దోహదం చేసిన సంఘటనలను మదింపుచేసి పాహాత్య సామాజిక రంగాలలో ఆయన వ్య కక్రీకరించిన భావవిస్ట వ సంనదను వెలువరించి, ఎైయక్తికంగాను రచనల పరం గొను కవిరాజు పొందిన పొగడిక్లలను తెగడికలను సమీక్షించి, కవిరాజు తరువాత ఆ దృక్పధంతో వెలువడిన రచనలను గూర్చి స్థూలంగా ఉటంక్షించటానికి యతి షం చాను నా ఈ యత్నసాఫభల్య విషయంలో సహృదయాలే సాట్టల్లు ఎంత (పయత్నించినా అచ్చు తవ్వులు నివారింపలేక్ర పోయాను దయజేసి నవరించుకొని చదువుకోవలసినదిగా మనవి" తగె[1

నవరణలు కక పంక్తి వరం క! లలి సంస్కృృతిం 1 18 వార్థకదళ లి 10 బుధజన తిక శీ అ(ద్రాహ్మాణ శ? లికి అ,వాహ్మణులకు 58 16 శుష్కించి ర్‌? 8 శై ఫిస్త పులను 600 ! ఒకప్పుడు 8 27 పునర్వికాసోద సమానికి 110 శి కుస్థ ల! $ చేయగలడు 188 ( వ్యంగ్యదో రణి 100 7 యన్యాయంబు 182 18 వర్ణవ్యవస్థ లర 7 మాటట 2 తి రాక్షసులకు 282 ట్రీ స్వతంగత 88కి శ్రి రకరక్రంబులుగ | 20 రాయబందీ 280 2 పలుకులు 282 8 ఆత్మత్యాగం 22111

న క 282 21 అవిష్టత 200 16 ఉన్నవ 2/0 18 స్వతంగతంగా 200 14 ఇండియనుల 808 లి యశభీస్పితము 806 లి అనిర్వాచ్య మైన 807 8 ఏకగ్రివముగా 300 18 (బిహ్మాండము 810 ల శాకుంతలము 812 గ! భంజకము 818 ే (ప్రాశస్త్యము 817 2 (వసంగములిను 820 శీ (ప్రాముఖ్యము 828 [18 'శటోధితుల ల$ గ్‌ విశసమునకు 877 18 కవిత్వము 883 కి పెశెగిరేవాడు

• “మళ్ళా " జ. శో ళా |] గా సై్నే న! శే [కీ / ఓ శేఖ ము. క్ల షష. శ్‌ (+ సే ] ఎ కసే న. ఎ టు కు ఫీ “నలి ను... [ో.. మా ప్‌ శం క పై హ్‌ వ్య లోనై న ర క నం... సం తోనే శ క్ష న ప్థ-కగ/ 12 క్లే నం = శంచక్తీ | ఖై క, భావ విప్లవ విధాత కవిరాజు జననం * $- _-180887 మరణం * 1&1.1949

హోం లంచం ళు ఉజుపీలేక ం పా ఆట 3' సునీ పలింర్యు సల న "మోకలంం దువ లి టవ ళో ను లది ఎయు నం కతి ళ్లు 1 . .తేకకుండు ఈం సూ రాస్‌ భోగద శంక్ళేదూలుంజుకు కోరు పం. ఎ. కలీకున? వర్పెళవ్ర! తెల్చ్బం4 లావే నిజం నళ 1 క దీం కఈవునినంచేం వ జ్రకడ, కా లర్టలట్యబావండ్రతో. " పతుకేంంబుట్లి మోసీకేనన బృీంజ్లీ బీటం ఆండుణలళై ర్న 9 శే జీరలు కో వాం8ి వారిరూుపి బ్‌తుల మంసలీ రొులుతాదుల్తద శ్రే / (ఈ కేల నశ టవీ లమలు కే, వాం భవ ల టికు వాం త%ాణ..! ల జ నెటు గోని ని యరివ్య త కీములప్‌డీ శ్ర ఎల్మైసు న న దుగ 1 ప్ర జీయింబానాడడ రిల ఇ న | సై. జళకుల వాల మైలముహచ్చ్యున్న్యుపంయ అశోక్‌ బివివి కటు పంచపలి తేంలజనూకరరన్నను జగత్‌ ఎ 1 జ్రైతిలకై పజ కరో, ఎ బో నంండ పచలడంలి దక కలా సుట్టైటో లుం లాం లేక ల ల న లా యా ల జే షు క్రీం” ళీ ఫా ఉలిళ నోటిప్తీ* పరమెళ్ళ గాత కవిరాజు కావ్య రచనా పద్ధతి

నం ప్‌ శ .. మ / ం క్‌ వ. క “తు షి వరపి?. న

! తో పూర్వరం గం

ఆధునిక సాహిత్య కేదారంలో పసిడిసంటబు పండించిన కవిరాజు తిపురనే3 రామస్వ్వామిగారు తమకంటూ ఒక (వత్యేక (పతిప తిం నిలుపుకొన్నారు ఒక విశిష్ట తను సంపాదించుకొన్నారు నాన్యతో దర్శనీయమైన ఒక వినూత్న మార్గాన్ని ఏర్ప రచి అందులో ఏకైక వ్యక్షిగా మన్ననలుపొందారు సం ప్రదాయంగా గౌరవింపదిడు తున్న పురాతన రాణ, ఇతిహాస ధర్మళాస్త్రాలలోని లోపాలను చూపారు నీతి "పేఠబ ఉన్న అవినీతికరమైన అసహ్యకరమైన కథలను బయటకు లాగారు ధర్యం "పేరిట రాజ్యం చేస్తున్న అధర్మాన్ని అన్యాయాన్ని వేలెత్తి చూపారు 'హీతువాదా నికి గల శక్తిని నిరూపించారు, మానవునిలోని మానవతకు పట్టం గట్టటానికి కృెషిచేశారు+ కరడగస్టైన ఆనాటి పరిస్థితులు ముఖ్యంగా ఆచారాలు, సాంఘిక నిబంధనలు ఆయనను “కవిరాజు కాగలంత స్థితికి తీసికొనివచ్చాయి. అందుచేత రామస్వామిగారు జనిల్రంచి విద్య సాహిత్య రంగాలలో అడుగు పెళ్లే నాటికి తెలుగు నాట నెలకొన్న తెలుగు భాషా సారన్వతాలను, నంఘ పరిస్టితులవు గూర్చి తెసి కోవటం ఎంతైనా అపసరం సాహి త్య 0:

ఒక శతాద్ది (కితం ఆంధ సాహిత్యం క్షీణదశలో ఉన్నదని చెప్పుకున్నా అప్పుడే ఆ దశ నుండి బయటపడబోతున్నది అక్కడక్కడ కొంచెం వెలుగు రేఖలు కనబడినా మొత్తం మీద చీకటిలో కొట్టుమిట్టాడు తుందనే భావించాలి ఆనాడు (ప్రాచీన సాహిత్య సంప్రదాయాలతో సరితూగునట్లు కొత్త ఫణితిలో కవనమల్ల గలిగిన మహాకవులు అరుదయ్య్యారు పచ్చిశ్ళంగారం, అనభ్యవర్షనలు అధిక మయ్యాయ గర్భ కవిత్వం బంధ కవిత్వం వంటి కవితారీతులు పెచ్చుమీరాయి పిల్లి వసుచర్విత్రలు పెల్లువికొయి. రాధికా సాంత్వసం చంథదరేఖా విలాపం వంటి బూతుకావ్యాలు ఆవిర్భవించాయి ఇది 19వ శతాబ్ది మధ్యభాగం వరకు ఉన్న పరిస్థితి

సమాజమూ సారస్వమూ క్షీణదశలో పడి పురోభివృద్ధి కుంటుపడిఉన్న దశలో (బిటిష్‌ వారి సొంగత్య౦ వల్ల, ఆంగ్ల సాహిత్య పరిచయం వల్లి _వజల అభి(ప్రాయాలు మారుళూవచ్చాయి (కొత్త భావాలు బయలుదేరాయి. సారన్వత "సేవకు ఎన్నోఊహలు పొడసూపాయి సాహిత్యం (ప్రజల సొత్తు కావాలన్న సంక

ల్పం బలపడుతూవచ్చింది భాషనూ భావాన్నీ పరిష్కరించాలన్న తలంపు బలం ప్వంజుకొన్నది సాహిత్యాన్ని ఉద్ధరించాలని కొందరు సాహితీవేత్తలు భాషా సేవ కులుబయలుదేరారు సారస్వతాన్ని ల్‌ొత్త పుంతలలో శడిపించి (పజల మన్న నలను పొందుతూవచ్చారు

ఆ విధంగా (పజాదరణకు నోచుకొన్నవారిలో కళదుళూరి వీరేశలింగం పంతులుగారు (1848 = 01%) (పధములు (ప్రముఖులు; ఆంధ కవిత్వానికి నన్నయ మార్ష్గదర్శకుడై నట్లు నవ్యాం్యధ సాహిత్యానికి ల మూలపురుషు లైనారు. (ప్రారంభంలో పంతులుగారు తమ పాండిత్య _పర్షను (ప్రదర్శించటా వికి *రసిక జన మనోభిరామం వంటి కొన్ని (గంథాలను సంప్రదాయ దోరణిలో రచించినా, రానురాను ఆ ధోరణిని విస్మరించారు. సంస్క్య్మీత సనూన భూయిష్ట మైస రచనను కృతిక పదాలను విడనాడి, జన బాహుళ్యాలీకి అర్హమయ్యే రీతిలో సులభశైలిలో రచనలు చేయడానికి పంతులుగారు ఉప్మ్యక్రమిందారు. తెలుగు సాహి త్యం రాజుల, జమీందారుల (ప్రాపు కోనం శృంగార (వ్రంంధాలను (వ్రాసే దుస్థి తికి దిగణారటం గమనించిన వీరేశలింగంగారు 1887 లో రచించిన “నరన్వతీ నారద విలొపమ నే (గంధంలో తెలుగు సాహిత్యానికి పట్టేన దుర్గతికి ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు మృదువైన సరళమైన శైలిలో సలక్షణ పచన రచన ద్వారా భాషాభివృద్దికి సాంఘిక దురాచాలను నిర్యూలించటం ద్యావా సంఘాభివృద్దికి ఆయస దోహదం చేశారు క

సమాజంలో గూడుకటుకొన్న (గుడ్డి నమ్మకాలను ఆహారాలకు ఖండిస్తూ (వ్రహాననాలు వ్రాశారు లంచగొండితనాన్ని విమర్శిస్తూ వ్యవహార ధర్యబోరధిని అనే వచననాటకొని్ని రచించారు బాలికొ పాఠశాలను నిర్వహించి స్రీ విద్యను (పోత్స వొంచారు వితంతు వివాహాలను సమరిసూ (ప్రహసవాలు, లు స్యయంగా వితంతు వివాహాలను చేయినీచోరు. సంఘ ల కో ఆయుధంగా పంతులుగారు వివియోగించుకొన్నారు, సాహిత్యక్షై తంతో వినూత్న (వథ్రియలను (ప్రవేశపెట్టారు ఈ విధంగా సాహిత్య సాంధక రంగాలలో ముంద తుగువేపి, విస్తవపథగాము లయ్యారు పంతులుగారు

సాహిత్యంలోను, సంస్యరణలోను పేర్కొనదగిన మరొక వ్యక్తి గుర జాడ అప్పారొవుగారు ( 801) ఈయన భాషలోను సంస్యరణలోను వీరేవి లింగంగారి కంపె ముందడుగువేశారు ఈయన కూడ మొదట సంప్రదాయ కళ త్వం వైపు మొగ్గుచూపిన వారే కాని గురజాడ దృష్టి విశాలమైనది విస్తవత్మక మైనది కాలానుగుణంగా వినూత్న (వయోగ సృష్టికి పూనుకొన్నారు నం చాయ పద్దతికి తిలోదకాలిచ్చారు. వాడుక భాషను ఆశయించారు. “కందుకూరి సాహిత్య విష్ణవమును గిడుగు భాషా విన్నవమును తనతో సమన్వయించుకొని

2

సరికొత్త సాహిత్య విష్ణవము లేవనెత్తిన నవయుగ వై తాళకుడాయన! సంవ చాయబద్ధమైన కుటుందింలో జన్మించినా సంఘంలోని లోటుపాట్లను ఆకలింపు చేను కొని, సమాజాభ్యుదయానిక్త్షై బాటలువేసిన ధీశాలి ఆచారాల పేరిట ఆచరణలో ఉన్న సాంఘిక చుశ్చర్యలను మూఢ విశ్వాసాలను 'మొదలంట నిర్యూలించ కంకణం గటినవారు గురజాడవారి వినూత్న (ప్రయోగ చికీర్ణలో వెలువడిన వఆంయలే 1808 లో రచింవబడిన కన్యాశుల్కం౦ అనే నాటకం 1810 లో వాయ బడిన ముత్యాలసరాలు అనే గేయసంపుటి వ్యావహారిక భాషలో (వాయబడిన మొదటి నాటకం కన్యాశుల్కం సాంఘిక రంగంలో విలక్షణ స్థానాన్ని ఆక మించింది

గురజాడ అప్పారావుగారు వర్షవ్యవస్థను నిరసించారు గాంధీజీ హరిజ నోద్యమం మొగ్గుతొశగక మునుపే గురజాడ వారు '“లవణరాజుకల లో హరిజన, అస్పృశ్యతా సమస్యఅకు కావ్యగౌరవం కల్పించారు కాసుల కాశపడి మునలివారికి కన్యలను దానంచేపే సాంఘిక దురావారాన్ని ఖండించారు జాతీయ దృక్పథాన్ని ఓవచారం చేశారు పజలరో దేశభక్తిని వ్రబోధించారు మానవతావాదాన్ని పాదు కాల్చారు విశ్వమానవ (పేమను (పనరింప చేశారు (సపంచంలో మానవుని 'యేమించడమే మహత్తరమైన దన్నారు. ఈ విధంగా సాంఘిక రంగంలోను, భాషా రంగంలోను గురజాడవారి విష్ణవ దోరణులకు రాచబాట వేసి నవ్యాం్యధ సాహిత్యానికి మార్గదర్శకు లయ్యారు

ఈ దశలోనే నవ్యకవిత్వానికి ఆద్యులనదగిన మరొకరు రాయపోలు సుబ్బారావుగారు భావ కవిత్వంలో తమదంటూ ఒక (ప త్యేకమార్షాన్ని ఏర్పరచు కొన్నారు. ఆ తరువాత పెక్కురు భావన తవులకు మార్గదర్శికమైనది వీరి మార్గం (ప్రకృతిలోని అతి సామాన్య విషయాలు రాయప్రోలు వారి భావ కవితకు ఇతినృత్తాలుగా రూపుదిద్దకొన్నాయి. గేయం వీరి చేతిలో మంచి రనపుష్టినందు కొన్నది దేశ కఎతను మహోన్నత స్థితికి గొంపోయారు. 1008 లో రాయప్రోలు వారు రచించిన *లలిత అనే ఖండ కౌవ్యం భావ కవిత్వ ఉద్యమంలో మొట్ట మొదటిది ఆ కొవ్యంతోనే రాయప్రోలు వారి భావ కవిత్వ రచన (ప్రారంభమైనది

పందొమ్మిదవ శతాబ్ది ఉత్తరార్థంలో తెలుగు సాహిత్యంలో మార్నుకోసం ఉప్విబ్నూరుతూ భాషకు భావానికి తత్త అందచందాలు సమకూరుస్తూ. జవం జీవం పృంజీభవింపజేయగల రచనలు ఆవిర్భవించే దశలో కూడ దగ్గంతులాంటి కవిపుంగవులు సంప్రదాయ రోరణిలో కొవ్య రచనః చేయనారంభించాకు. పొండి న ననా శ

శీ. ఆధునికాంధ కవిత్వము -__ సంప్రదాయము, (ప్రయోగములు

సి నారాయణ రెడ్డి, పు 185 కి

త్యాన్ని (ప్రదర్శించటానికి పూర్వ ఇతిహాసాలనే తిరిగి (వ్రాయటం, పూర్వ (పదబంధ ధోరిణిని అనుకగిస్తూ (ప్రదింధాలను రచించటం 'పారంభించారు రచనా విధానంలో వెనుకటి (గెంథాలను మక్కి-కి మక్కి= అనుకరిస్తూ వచ్చారు సంస్కృత భాషలోని నాటకాలను తెలుగు చేయటం మొదలుపెట్టారు సం(ప్రదాయాన్ని అట్టి పెట్టుకొని రచనలు కావించినవారిలో వావికికొలను సుబ్బారావుగారొకరు ఈయన జన్మ స్థలం (1809) నెల్లూరు వాల్మీకి రామాయ ణాన్ని అనువదించి “*ఆం(ధ వాల్మీకి ఆనే చిరుదును పొందారు పూర్వ ధోరణీలో కుమారాభ్యుదయము (ప్రబంధం) సుభంద్రా పరిణయము (నాటకం) అనే (గంధా లను రచించారు ఉత్తమాం్యధ పండితులలో వేదం వేంకటరాయకాన్తిగారు (1858 1829). "పేరెన్నికగన్నవారు సంస్క్యృూతాం్య్యధ భాషలతో పొటు ఆంగ్లంలో కూడ శాస్తి గారు (ప్రవీణులు "పెక్కు సంస్కృత నాటకొలను తెలుగులోకి ఆంధ్రీకరించిన ఘనత వేదం వారికి దక్కినది. వాటిలో కాళిదాసు, శ్రీహర్జుం నాటకాలు పేర్కొన దగినవి వీరి నాటకొలలో “(ప్రతాపరుుదీయం” ఉత్తమమైనదని కొందరు సాహిత్య వేత్తల తీర్చు ఆంధ్ర భాషలోని ఉత్తమ నాటకాలలో కూడ దీనిని అగిశేణిలోని దిగా వావించేవారూ ఉన్నారు ఈ కాలంలోనే 'పేర్కొనదగినవారు కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారు ఆంగ్లాంర) సాహిత్యాలలో నిష్ణాతులైన రెడ్డిగారు ఆంగ్ల సొవహిత్య ప్రభావం వల్తి 1888 తలో “ముసలమ్మ మరణము” అనే నవ్యకావ్యాన్ని రచించాడ అప్పటి. ర0డు సంవత్సరాలకి9తంరామస్వామిగారు జన్మించారు కట్టమంచి వారు ఆ కావ్యా నికి సాంఘిక ఇతివృత్తాన్ని (గదొంచిన. సంప్రదాయదిద్ధమైన ఇతివృత్తాలనే స్వీకరించి ఒక థొత్తపుంతలో ఆ కొవ్యాన్ని నడిపించారు సంప్రదాయ థోరణిలో (పళ స్టి కెక్కినవారు శ్రీపాద కృష్ణదూ ర్తి శాస్తి గారు ఈయన సంస్య్యృూతాంధ్రభాషలతో నిష్టాతుడు భారతాన్ని కవిత్యియం అనుప దిప్తే భ్రీపాదవారు ఆ పనినే ఒక్క చేతిమీదూ. ఏ౨ర్వసహించారు. అది కృష్ణ భారతం అనే పేరుతో పిలువబడుతుంది బొబ్బిలి యుద్దాన్ని శాస్త్రిగారు నాటకీకరం చారు భారతంవలె రామాయణాన్ని కూడ తెనుగుసేత కొవించారు అధిక్షేస ఖండ కావ్యాలను (వాళారు రాయలసీమకు చెందిన జనమంచి శేషాద్రి శర్మగారు కూడ సం్య్రదాయ పద్ద తిలో రచన సాగించినవారే బహ్మాండ పురాణాన్ని భాళత రామాయణ శైలిలో తెనిగించారు. శర్యగారు సరాణేతిహోసాల్లోని కృష్ణ కథలను (క్రోడీకరించి “కృష్ణామ తీ

శార తత్త్వాన్ని" వండెెండు సంపుటాలుగా 1వకటించారు నర్వమంగళా పరిణ యము. లలితోపాఖ్యానము, హాళాస్థ నూహాత్య్య్యము మున్నగు (ప్రబంధాలను రచించారు నిర్వచనంగా రామాయణము, కాండవకృష్ణ భాగవతము ధర్మసార రామాయణము మొదలైన ఉద్గంథాలను శర్మగారు రచించారు

ఈ విధంగా నన్యకవిత్యం ఆవిర్భవించి పొంగి పొరలుతున్న దశలో కూడ కొందరు పండిత కవులు (ప్రాచీన కవితా ధోరణిని చేపట్టి స్వరాణాలను ఇతిహాసా లను (పబంధాలను, శతకాలను రచిస్తూ వచ్చారు కాబట్టి 8వ శతార్ది ఉత్త రార్థంలో తెలుగు సాహిత్యం సంప్రదాయ నప్య కవిత్వ సంగమ స్థానంగా భాసిం చిందని చెప్పాలి భాష;

ఆ రోజుల్లో భాషారంగంలో కూడా సంస్కరణోద్యమం బయలుదేరింది దీనికి నాయకుడు గిడుగు రామమూరర్డి పంతులు గార తెలుగుభాషను పండిత వకాండుల కదింధ హస్తాలనుండి విడిపించి సామాన్య (పజల సమిపావికి తీసు కొని రావడం కోసం ఆయన గొప్ప ఉద్యమాన్ని బేవదీశారు నవ్యాం్యధ భాషకు పునాదులు వేసిన వీరేశలింగం గారు. చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం గారు మొవల్లైన రచయితలు సులభమైన ఆౌంధిక భాషను వాడినా (ప్రబింధాలలోని కృళక భాషను వారు విస్మరించినా* సజీవమైన వ్యవహార భాషలో గంథరచన చేయటారికి వారు పయళశ్నించలేదు అందుకు గిడుగువారు వ్యావహారిక భాష మాత్రమే సజీవమైన దనీ, పూర్వకవుల రచనలలో కూడా భాష కాలానుగుణంగా మారుతూ వచ్చిందనీ ఒక ఉద్యమౌన్ని (ప్రారంభించారు.

వ్యావహారిక భాషోద్యమం ముమ్మరంగా కొనసాగుతున్న కాలంలో కూడ, ఎప్పుడో ఎవరో చేసిన “నంస్కళృతం బాద్య(పకృతి _ప్రాకృతంబు ద్వితీయ (ప్రకృతి. ఆంధ భాష వికృత అనే సిద్ధాంతమే ఆనాటికీ విశ్వసింపబడుతూ ఉన్నది మాతృ భాషపై ఆసక్తి నన్నగిల్లి ఆంగ్ల భాషపై వ్యామోహం (పబలుకున్న కాలం కూడా ఆదే నాటి పండితులకు ఎద్య అంటే సంస్కృతమే. తెలుగుభాష వారి దృష్టిలో అనాగరిక మైనది రాజాస్థానాలలో పూర్వ వాసనలే రాజ్యమేలు తున్నాయి. ఆనాడు వెలువడే అము(దిత _గంథ చింతామణి వంటి వంతికలో ప్రచు రితమయ్యే సాహిత్య విమర్శలు పాండితి (వ్రదర్శకాలుగా, సాంప్రదాయ పాసనలతో విండి ఉండేవి నంస్క్యృతం గీర్వాణ భాషగా, దేవ భాషగా పిలువబడుతున్నది అట్టి "'దేవభాషను శూ్యదజొతి నేర్వకూడదు, సంస్కబృృత (గంథాలను ఆజాతి అభ్య పింపగూడదు అనే నియమం ఇంకా పూర్తిగా సడలలేదు గీర్వాణ భాషా సాహి చ్యాలలో మంచి పాండిత్యం సంపాదించి, తెలుగులో కవిత్వం _(వాయగలిగిన

త్‌

పండితులు కూడా సంస్కృత పదభూయిష్టతనే తమ రచనల్లో అధికంగా కనబరుస్తూ వచ్చారు. తెలుగంళే వారి దృష్టిలో చిన్నచూపగా ఉండేకి సం్యపదాయబద్ద మైన సంస్కృత భాషా వ్యా మోహమే నాటి సండితులను వ్యావహారిక మైన తెలుగుభాషలో (గంధరచనకు పురికొాల్పి ఉండక పోవచ్చు అది ఆనాటి భాషా స్థితి కృష్ణామండలం 1 ఆనాటీ తెలుగునాట సాహితీ పరిస్థితుల సామాన్య సమీక్షణం తరువాత, కవి రొజు జన్మస్థలమైన కృష్ణామండలంలోని సాహితీ ధోరణులను ఒకింత విశేషంగా వరిశీలించడం ఈ సందర్భాన సముచితంగా ఉంటుంది అందుకు కారణం రామస్వ్వా మిగారు జన్మించినది కృష్ణాబుండలంలో కావడమే అక్కడి పరిస్టితులు ఆయన్ని ఏవిధం?” (ప్రభావితం చేశాయనేది తెలిసికోటాఏకి దోహదం చేస్తాయి. ఆధునికయుగంలో తిరుపతి వేంకట కవుల పుట్టుకకు పావు శతాబ్లి ముందటే కృష్టా మండలంలో తెలుగు సాహితీ సౌరభాలను వెదజల్లిన వారిలో ముఖ్యులు దాసు గ్రీరాములుగారు. తొలుత ఉపాధ్యాయ నృత్తిని ఆ(శయించి ఆ పిమ్మట ఏలూరులో వకీలు వృష్తివి చేపట్టారు చిన్ననాటనే సంన్య్యృతాం్యర్రాలతో పాండి త్యం సంపాదించి 11 న ఏటనే సాంత్రాజిక విలాసమను యక్షగానాన్ని. 12వ ఏట సోమలింగేశ్వర శతకాన్ని (వాశారు పంగిత, నాట్యాభినయములలో (ప్రవేశం పొంది పెక్కు కృతులు రచించారు తర్క ధర్మ జ్యోతిష, సంగీకాభినయ. శాస్త్రాలలో మంచి పాండిత్యం గడించారు కాళిదాస విరచిత అవిజ్ఞానశాకుంతలం, భవభూతి విరచిత నూలతీమాధవం, ఉత్తర రామచరిత హర్షుని రత్నావ€ ఆం్రీ శరించారు 1908 లో దాసు శ్రీరాములుగారు తమ జీవికాంతిమ దశలో దేవీ భాగ వళాన్ని (ప్రాథకాన్యంగా రచించారు. దీని (ప్రాశప్వ్యాన్ని గూర్చి చెళ్ళపిళ్ల వేంకట శాస్త్రిగారు ఈ్యగంథ పీరికలో “*నేట్‌ కవులలో కవితా సంపప్రదాయములను వీరొ క్క-రే చక్కగా పాటించినారని చెప్పగలను” అవి పేర్కొన్నారు తిరుపతి వేంకట కవులు రామస్వామిగారి సమకాలికులైనా వీరి జన్మ చాల పూర్వమే చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రిగారు 1870 లోను, దివాకర్త తిరుపతి కాస్త్రిగారు. 1871 లోను జన్మించారు. రామస్వామిగారు పారళాల చదువుక్తై బందరు పురానికి విచ్చేయు సమయానికి తిరుపతి వేంకటకవులు తమ ఆశుకవికావధానాలతో ఆం్యధ్ర దేశాన్ని ఉబ్జూతలూగిస్తున్నారు. దీర్చ సమాన భూయిష్టమైన పదాలనుండి తెలుగు. కవితను సామాన్య జనులు మాట్లాడే భాషలోవికి కొనివచ్చారు. తెలుగు భాషకు తెలుగుదనాన్ని సమకూర్చారు వేంకట శాస్తీగారు బందరు పారళాలలో తెలుగు పండితులుగా వెనిచేస్తున్న కాలంలో విద్యార్థిగా ఉన్న రామస్వామి గారిలో కవితా 6

వక్తిని పెంచటానికి దోహదం చేశారు ఆనాటికే తిరుపతి వేంకటకవులు పండితు అను, కవులను ఢీకొన్నారు రాజులమీద పద్యాలు చెప్పారు. బహుమతుణు పొం దారు ఆదరించని రాజులను కవితాముఖాన తిట్టి సుముఖులను చేఎకొన్నార ఎది రించిన శిష్యుల పై (గంథాళలు (వాసి శిక్షంచారు _శవణానందంవంటి నస్వతంత (వబంధాలను బుద్దచర్శిక వంటి అనుసరణ (గంథాలను భారతానికి డిటుగా గీఏకం లాంటి (గ్రంథాలను రచించారు వ్యావహారిక భాషను (గంథాలలోకి ఎక్కించినా తిరుపతి వేంకట ఏవుల కవితా (ప్రపంచమంతా సం్యప్రదాయ దిద్ధమే

కృష్ణా మండలం లోనే పేర్కొనదగిన మరొక పండితకవి అడవి సొంది శివ కవిారు ఈయన మత్స్యపురాణం, దిల్వనావీయం స్వాత్రాజిత పరిణయం మొదలగు ఉద్గంథాలను రచించారు రామస్వామిగారు చిన్ననాటనే (వ్రాసిన కురు శ్షేత సంగ్రామ నాటకానికి సాంబశివ కవ ఉపోద్దాతాన్ని _వాళారు అందువో రామస్వ్వామిగారి నాటక నిర్మాణ కౌశలాన్ని కవిగారు ్యసళంసింతారు

రామస్వ్యామిగాకి శ్వ(గామమైన అంగలూరు. పెక్కురు కవి పండితులకు అవాసమైనది. వారిలో ముఖ్యులు మధ్వన్చీ నందగిరి వేంకటప్పారావు సంతులు గారు. ఆయన సంస్క్యృూతాంధ భాషలలో నిష్ణాతులు ఈయన (పోళత్సాహ కార జంగా ఆ (గామంలో పెక్కురు కివులు ఉద్భఎంచారు. వేంకటప్పారావు గారు విహుటగ్రంథ రచయితలు మైరావణ చరిత్రము (యక్షగానం, 1886) ఆంధ్రమేఘ సం దేశం ( 8870), నిర్ణద్య చతుర్ముఫీ విలాసం (1888) రామశతకం (1894 మొదలైన శతకాలు శ్రీము_దామాయణామృతో త్తర కాండము (1000) మున్నగు రచనలు ఆయన లేఖివి నుండి వెలువడినవి ఆయన కవిత (వస్తువు, రచనారోరణి) పూర్తిగా సంప్రదాయ బద్ధమే

ఇక రామహ్వామిగారి సోదరులు స్వయంగా కవులు వండితులు వారిలో జ్యేష్టుడు గోపాల కృష్ణయ్యుగారు తెలుగులో అపార పాండిత్యాన్ని గడించినవారు మధురకవి అని 'పేరుబడసినవారు రామశతకం, మానసబోధ శతకం, సూర్య ర్యాట్సళు సమర్చిత తారహారం సంయుక్త (ప్రభాకరం, (వతకల్పం కర్ణామృతం మున్నగు (గంథాలను రచించారు కేనాట్‌ (పభువు 1821 లో మ్యదాసు వచ్చి వవ్వుడు ఆంధ కవీశ్వరులను సత్కరించే సమయంలో గోపాల కృష్ణయ్య గారికి *ఆతం(ధ సాహితీరత్న” చిపదాన్నచ్చి స్వర్ణకంకణాన్ని బహాకరించారటి ద్వితీ యుడు నరసయ్యగారు సంస్కృతంలో గొవ్ప పండితుడు శివశతకం, దీనచింకా మణీ అనేవి ఈయన రచనలు పురాణములు చెప్పుటలో ఈ యన ఆరికేరిన వారు నాల్లివ పోదరుదైన సు_దిహ్మాణ్యంగారు కూడా కవిగా పేరుగాంచినవారే శ్రీరామ శతకం, శాలివాహన విజయం (నాటకం) మొదలగు (గంథాలను ఈయన రచించారు.

7

సంఘ పరిస్థితి ః మానవ జీవితం సరస్సరా(్రతమైనది నంఘమనేది వ్యక్తిగతం కొదు కాబట్టి ఎవరూ వ్యక్తిగా (ఒంటరిగా) జీవింపవొాలరు కావున పరస్పర సహాయ సహకారాలక్షై మనం నిర్మించుకొన్న కట్టుబొటుల సముదాయమే సంఘం ఈ కట్టు బొట్లు, ఏీవివల్ల (వజల్లో కలిగే పరస్పర సంబంధాలు_ఇవే సాంఘిక పరిసితులు ణు గ ఠి తి సంఘంతోనూ నిమో్న్నోన్నతాలు ఉండటమనేది సహజమే. కొందరు ఎక్కువగా, మరికొందరుతక్కువగా చూడబడటం మనం గమనిస్తూనే ఉంటాం ఈ భేదాలులేని సంఘం అరుదనే చెప్పాలి అయితే ఈ వ్యళ్యాసాలప కారణం అన్ని సంఘాలలో ఒక్కటిగా కనిపించదు కొన్నిటిలో కులం మరికొన్నిటిలో ధనం, కొన్నిటిలో విద్య కొన్నిటిలో అధికారం కారణాలుగా కవిపిస్తాయి మన సమౌ ౫౦లో మ్యాతం 'మొదటిదే రకరకాల వ్యత్యాసాలకు ఆధారభూతమయింది ఇస్పటికి నూరు సంవత్సరాలు వెనుకకు మరలి చూచినట్లయితే నాటి సంఘ నిర్మాణం మనకు (ప్రత్యక్షమవుతుంది అ్య్యగజాతుల నిరంకుశత్వం , దిగువజాతుల అజ్ఞానం, మౌఢ్యం, బానిసత్వ ౦-ఇవీ నాటి పరిస్థితులు రకరకాల వర్ణాలు, కఎంగా వాటీ హెచ్చుతగ్గులు వాటి వాటి ఆధిక్యాలు- అధిక సంఖ్యామలైన పంచములు వారిలోను న్యూనతాధిక్యాలు మనకు దర్శనమవుతాయి నాటి (గాను జీవితంలో హరిజనుల అవస్థ చాలా దుర్భరంగా ఉండే వాళ్ళు అంటరానివారు ఉన్నత కులాల వారికి అల్లంత దూరాన ఉండవలసినవారే వారి వీధుల్లో వీరు అడుగు పెట్టకూడదు వారి మాటను జనదాట కూడదు వారు చెప్పిన శవి చేయవలపినదే ఆ రోజుల్లో (ప్రజానీకంలో అక్షరజ్ఞానం చాల తక్కువ చూటికిద్దరో ముస్గరో చదుపుకున్న వాజ్ళండేవారు (ప్రజొసామాన్యం అజ్ఞానంలో మునిగి తేలు తుండేడి. క్రింది కులాలవారి అజ్జానం అ్యగ కులాల వారికి ఆవశ్యకం తమ ఆధిపత్యం, ఆధిక్యత వీళ్ళ అజ్జానంపై ఆధారపడి ఉంటుంది ఈ అజ్ఞానంతో అవ్నిరకొరి (గుడ్డినమ్మకొలు దియలు దేరకాయి శకునాలు శాంతులు, చేతబడులు 'మొదల్రైనవి (ప్రజల మనస్సు లలో తిరుగాడుతూ ఉంటాయి. (గ్రహణాలలొో పాము సూర్యచం్యద్రులను మింగివేస్తుంది. కలరా, మశొచివంటి రోగాలు పోవాలంటే మందులు పనికిరావు. దేస్తళ్ళకు మొక్కుకోవాలి, (గామ దేవతలకు కోళుుం గొట్టెలు బలి ఇవ్వాలి వాటి సంఘంలోని స్త్రీల పరిస్టితి మరింత దుస్పహంగా ఉండేది. పుట్టింది మొదలు గిఫ్టేంతవరకు వారిది సరతంత జీవనమే. స్రీలు విద్య నేర్వడం తగని ఫని ఆ రోజుల్లో కన్యాదానం అనే “పేరుతో చిన్నపిల్ణలకే. పెళ్ళిళ్ళు చేసేవారు 8

పురిటి కందులకు, పొత్తిట బిడ్డలకు మెడలో మంగళనూ(శ్రాలు కనబడుతుండేవి దురదృష్టవశాత్తు ఆ పెళ్లి కొడుకు మరణిస్తే ఆ పిల్ల తిరిగి పెళ్ళిచేసుకోకూడదు. ఆ వితంతువు జీవిశాంతం దయినీయమైన (బతుకును గడపవలసిందే. ఈ దశలో కందుకూరి వీరేశలింగం వంతులుగారు వితంతు వివాహాలను చేయించ సమకట్లారు ఇది అనాటికి నిజంగ ముందడుగే. ఇక అరవై ఏళ్లు దాటిన వృద్దుడు నాలుగో "పెళ్ళోం అయిదో పెళ్ళో చేసుకోవచ్చు ముసలి పెళ్ళికొడుకులు ధనమిచ్చి పెళ్ళి కూతుళ్ళను కొనుక్కొ నేవారు ధనాశకు పాల్పడి ఆ తలిదం(డ్రులు కూడా ఆ పిల్లల జీవితాన్ని నాశనం చేసేవారు ఇట్టి వృద్ద వివాహాలను గురజాడ అప్పారావుగారు విరసించారు కొసుకు కక్కు ర్హివడి చిన్నపిల్ల లను పృద్దులకు అంటగశ్షు _ దురాచా రాన్ని ఆయన ఖండించారు ఇదీ నాటి సతఘ పరిస్టితి మతపరిస్థితులు లామస్వ్యామిగారు జన్మించేనాటికి మతం "పెక్కు నంస్య్యృళణలకు గురి కావటం (ప్రారంభమైంది అనలు హిందూ మకాన్ని సంస్యారించాలనే సంకల్పం పాశ్చాత్య సాహిత్య సంస్కృతుల _సభావం వల్లనే మనవారికి ఏర్పడిందని భాఏంచాలి అల్పసంఖ్యాక మళమైన కై 9 స్తవంకూడ వ్యా ప్తి చెందనారంభించింది. హిందూమతంలోని విగ్రహారాధన దిహుదేవతారాధన మొదలై న లోపాలను సవ రించి పరిశుద్ధమైన మతంగా రూపొందించటావికి కొందరు విద్యాధికులు పూను కొన్నారు అన్న ఉద్యమాలకునలె ఈ మక సంస్కంరణో ద్యమాలకు బెంగాలే పుట్టిల్లు అందులో (ప్రధమము, (ప్రధానమైనది (బహ్మాసమాజం (బ్రహ్మసమాజం పరిశుద్ద ఆ_ప్లిక్యాన్ని బోధించటం ఈ సమాజం యొక్క- ముఖ్యోద్దేశం ఈశ్వరుడు ఒక్కడే అనీ ఈశ్వరుని మానసికంగానే ఆరాధించవలెననీ ఈ ధర్యం లోవి మూల సూత్రాలు సవభారత పితామహుడనదగిన రాజారామమోహన రాయ్‌చే 1828 వ సంవత్సరంలో కలకత్తాలో _బహ్మాసమౌజం స్థాపించదిడింది విగ్రహారాధన పై, కుల భేదాలపై ఈ సమాజం దొడి వెడలింది (బ్రాహ్మారర్మాలను (వచారమొనర్చిన బెంగాలులోని రెండవ సంస్క ర్త 'దేవేం్యద్రనాథ రాగూరు (1818-1015 ఈయన వలన (ిహ్మసమాజానికి కొంత పుష్టి చేకూరినది 1866 లో కేశవచంటద్ర సేన్‌ ఆధ్వర్యంలో ాహ్మాధర్మంలో. ఒక ట్రొత్తళాల ఆవిర్భవించింది అప్పుడే సేన్‌ అందులో కొన్ని విస్త వాత్మకమైన మార్పులను (వవేశ పెట్టాడు దక్షిణ భారత దేశంలో (దబహ్మసమాజ ధర్మాలను (ప్రచారం చేసి వదికూడ ఈయనే 9

దక్షిణ భారతంలో _బహ్మాసమాజ ధర్మాలు (ప్రచారం చేయటంవల్ల తెలుగు (పాంతంలో అప్పుడప్పుడే ( 870-180) కొన్ని ముఖ్యపట్టణాలలో _దిహ్మ సమాజాలు స్థాపింపబడుతూ వచ్చాయి. మొట్టమొదట 1870 సంవత్సరంలో బరం ప్పరంలోను, 1876 లో డదామోదరయ్య తోడ్చాటుతో దిందరులోను [1878 లో వీరేశలింగంగారి కృషివల్ల రాజమహేం(దవరంలోను వారణాసి రామ(బహ్మాం పూనికవల్ల బాపట్లలోను బహ్మసమాజాలు ఏర్పడ్డాయి. కాకినాడలో 1888 లో దుగిరాల సూర్యప్రకాశరావు శాయి సూర్యనారాయణరావు (ప్రభృతులు యటహ్మ సమాజాన్ని స్థాపించారు రఘుపతి వేంకటరత్నం నాయునికృషితో _బహ్మూసమాజ ఉద్యమానికి కాకినాడ (ప్రధాన కేంద్రంగా మారింది

ఆం(ధదేశంలో (బిహ్మ సామాజికులు పెక్కు సొంఘికోద శమౌలనుచేపట్టి తను నై తిక బలంతో ఉద్యమింఏ నేటి సంఘ సంస్కరణకు పునాది వేశారు బాల్య వివాహాలకు గురియై దుస్సహ వితంతు జీవనం గడిపే నిరాశాజీవులకు సుమంగ లీత్వ భాగ్యాన్ని (పసొదించారు వంశపారంసర్యంగా వచ్చే వేళ్యావృత్తిని విస ర్టింపజేసి పెక్కు కుటుంబాలకు ఆ నరక కూపంనుండి విముక్తి కలిగించారు జాతీయ జీవనానికి అడ్డునిలిచిన కులత త్వాన్ని ఖండించారు కులనియమాలను ఎది రించే సాహసాన్ని ఎందరిలోనో పురికొల్చారు అనాధలకు శరణాలయాలను వెల కొల్పారు అస్పృశ్యతను తిరస్కరించి విమ్నుజాతుల అభు శ్రన్నృతికి కృషి చేశాడ సాంఘిక జీపాన్ని తీర్చిదిద్ది మానవులను నై తక మార్గంలో నడపటానికి ఈ ఉద్యమం చేసినసేవ మరుపరానిది ఆర్య సమాజం,

ఈ సమాజ స్థాపకుడు దయానంద నసరన్వతి (18241880) 1824వ సంవత్సరంలో మూలళంకరుడను (బ్రాహ్మణునిగా జన్మించి. 1848 లో గురువు ద్వారా దయానండుడను పేరును ధరించాడు తన పదునాలవఏటనే ఒక చిన్న సంఘటన కారణంగా వ్యిగహాలపై ఉండిన విశ్వాసం సడలీంది పెక్క (పాంతా లలో విగ్రహారాధనలను పుణ్యతిర్ణ యాతలను భఖండిసూ ఉపన్యసించాడు 1808 లో తన సిద్ధాంతాలను (వకటించ (ప్రారంభించి ₹( లో. “సత్యార్ద [పకొశము” అనే (గంధాన్ని పూర్తిచేశాడు దేవుడొక్కడే ఆయన్ని మినీ సికంగా ఆరాధించాలి వేదాలు (ప్రమాణాలు తక్కింనవి అ(ప్రమాణాలు జన్మాం తరం, (పారబ్ధికర్మ సిద్దాంతాన్ని వేదాలు బోధిస్తున్నాయి జన్మరాహిత్యాన్ని పొందటమే మోక్షం.అని దయానందుడు బోధించాడు అవతార సిద్దాంతావ్ని, పిత్మ దేవతలను ఆరాధించే విధానాన్ని విసర్జించాడు ఆనాటి హందూమళళాఖల్ని. పాందూదేశంలో వ్యాపించి వున్న అన్ని మతాల్ని ఆయన ఖండించాడు

10

(బహ్మాసమాజం వలెనే మళసంస్కరణకేకాక సంఘసంస్కరణకు కూడ ఈ సమాజం కృషిచేసింది ఇస్తాం, క్రైం స్తవ మత (వవిమ్హులెన హీందుపుల్ని 'వై దికమం_కాలద్వారా పునీతుల్ని కావించి, తిరిగి హిందూమతంలో చేర్ప్చించటం ఆర్యసమాజ సంఘ సంస్యంరణలో (పరధానమైనది, వినూత్నమైనది దీవికి శుద్ది ఉద్యమమని పేరు హిందువులు ఇతరి మతాలలోకీ అధికంగా (వవేశించిన (ప్రద శాలలో ఈ సమాజం బలపడింది. ఆంధ్రదేశంలో ముఖ్యంగా తెలంగాణ (పాంతంలో ఆర్యసమాజం బాగా వృద్ది పొందింది రాజకీయ పరిస్థితి =

అప్పటికి భారతజాతి (బిటిష్‌వొరి దాస్య శృంఖలాలలో (మగ్గుళున్నది ఇంకొ స్వాతంత్ర్యోద్యమం బలం పుంజుకోలేమ, 1857-58 లో (పథమ స్వాతం త్య సమరం జరిగినా, అది ఫలప్రదం కాలేదు ఆ తర్వాత పాశ్చాత్య విద్య చేశంలో కొంతవరకు వ్యాపించిన ఫలితంగా విద్యాధికులలో . నూత్న చైతన్యం మొలకలెక్త్తి 1885 లో రాంగెస్‌ ప్రావనకు దారితీసింది (క్రమంగా _పజలలో రాజకీయ చైతన్యం వృద్ధిపొంది, తరువాతి కాలంలో స్వాత౦్యత్ర్తోద్యచూనికి పునాది వేసింది 1805 లో బెంగాల్‌ రెండుగా విభజింపదిడటంతో "వందేమాతరం ఉద్యమం బయలుదేరింది ఆ కాలంలోనే స్వరాజ్యం నా జన్మహక్కు అనే నినాదాన్ని మలోరాష్ట్రలో బాలగంగాధర తిలక్‌ లేవదీశాడు దీని (ప్రభావం దేశ మంతటా వ్యాపించింది బిపిన్‌ చంద్రపాల్‌. లాలాలజపతిరాయ్‌ తిలక్‌ అరవింద "ఘోష్‌ మొదలగువారు స్వరాజ్యోద్యమ నాయకులయ్యారు వందేమాతర ఉద్యమ (చధావం ఆం (ధదేశంలో (ప్రసరించింది 1807 లో బిపిన్‌ చంద్రపాల్‌ ఆంధ (పాంతంలో గావించిన పర్యటనమే ఇందుకు కౌరణం ఆయన రాజమంగి, విజయవాడ బందరు మొదలగు పట్టణాలలో గంభీరోపన్యాసాలను ఇచ్చి స్వరాజ్యమందున దాని సాధశాలలోను ప్రజలకు గాఢాభిమానాన్ని కలి%ంచిన కాలమది. రామస్వామి”ారు బందరు హిందూ పారళశాలలో చదువుతున్న సమయం కూడ అదే

ఇవి రామస్వామిగారు జన్మించి పాఠశాల విద్య నభ్యసించు సమయానికి ఆం[ధదేశంలో నెలకొని వున్న సాహిత్య సాంఘిక, మత, రాజకీయ పరిస్థితులు సాహిత్యంలో “పెక్కు పరిణామాలు జరుగుతున్న కాలమది ఒకవంక కందుకూరి పంస్క-రణోద్యమం మరొకవంక గిడుగు వ్యావహారిక భాషోద్యమం మరొక (ప్రక్క గురజాడ భాషా విష్ణవం, విశ్వమానవ (పేమ (ప్రటోధిస్తున్న కాలం అది సొంఘకంగా సమాజం అట్టడుగున ఉన్నస్థితి ఉన్నతకులాలవారు దిగువ కులాల వారి విషయంలో నీచంగా (ప్రవ్నల్లిస్తున్న సమయమది, పాశ్చాత్య సంస్కృతి

శే

[వభానంచేత మత నంస్కంరణలు విజృంభిస్తున్న పరిస్టితి ఆనాటిది (బ్రిటిష్‌ వారి పాలన నుండి విముక్తి పొందటానికై నడిపే స్వాతంత్రోద్యమం ఇంకా పూర్తి బలాన్ని సాధించలేని దశ అది

అట్టి సమయంలో రామస్వామిగారి జననం జరిగింది విద్యాభ్యాస కొలం లోనే కవితా కన్యను చేపట్టారు పాంంభంలోనే జాతీయతను పొందుపరిచే, దేశ భక్తిని రగిలించే దేశీయ ఇతినృత్తాల్ని (గహించి నాటకీకరించారు (క్రమంగా పురాణాలపై తిరుగుబాటు చేశారు మకాచారాలను ఖండించారు మూఢవిశ్వా సాలను నిరసించారు పాఠ భావోలవై ధ్వజమెత్తారు _. ఒకటననేల భావవిప్తవ వశాకను ఎగురవేశారు ఆ నతాకను చివరికంటా ధరించి ఉద్యమించారు

12

కవిరాజు జీవిత రేఖలు

“అచ్చమైన (దావిడ యోధుని జ్ఞ ప్తికెలయించు నిగనిగలాడు మేనివన్నెం విశాల హృదయమును, నిశితమైన మేధను మిన్నగా చూపనేర్చిన సెన్నుదురు సుందరమైన కందోయి. కందోయి కుద్దియై ఒద్దికగా తీర్చినట్టున్న ముక్కు వంపులుతీరి సొంపులునింపు గుబురైన మీశకట్టు దాంతిని, శాంతిని దర్సమును దండిగా దాచుకొన్న ముఖవైఖరి నిర్ఫీకమైన, తీక్టమైన, చూపులు” 1 ఇవన్నీ కల గలసిన వ్యక్తి కవిరాజు (తిపురనేని రామస్వామి

తెలుగు సావాత్యంలో మొదటగా విప్పవాత్మకమైన భావ్యపసరణకు నాంది పలికిన వ్య క్తి హేతువాద ఉద్యమ వైతాళికుడు 'తిపురనే? రామస్వామి ఈ శతా ద్దు రెండో దశకంలో ఆయన సం_పదాయ రూపంలో విశ్వాసాలుగా మౌఢ్యంతో కరడుగట్టుకుపోయిన భావసముదాయాన్ని ఛేదించి విలువైన వినూత్న భానసరణిని ఏర్పరిచారు మహా కొవ్యాలయిన రామాయణ భారతాలను పునర్విమర్శకు గురి చేశారు పురాణాల్లో మరుగునపడిన చారితకార్జాన్ని. మానవ స్వార్ధాన్ని రేఖా మా్యకంగా చూపారు భారతీయ భావజీవితాన్ని శాసిస్తూవచ్చిన (గంధ సమూ: హాన్ని హేతుపూర్వకంగా పరిశీలించారు మత సంఘర్షణలను తతృలిశాలను విశద పరిచారు. ధార్మిక దార్శవిక విచాంణ గావించారు అనాలోచిత జీవితం అమానుష మని మానవుడు తనకు కానే శరణ్యుడని సంఘ జీవితం సమతా ఆయేమలతో వర్ణిల్లాలని ఉపదేశించారు (ప్రపంచంలో మానవుని మించిన క క్రిలేదని, అతడు ఏ వ్యక్తికీ శక్తికీ బానిస కాకూడదని ఉద్దాటించారు. తమ రచనల్లో హేతు = మౌనవతలను (ప్రతిపాదించి (ప్రబోధించారు సరికొత్త భావజాలాన్ని వ్యక్తీ కరించటానికి తమ ధనాన్ని జీవితాన్ని హారతి అండంచేసి కాల్చుకొన్నారు ఈయన కలం నుండి వెలువడిన (గంథభజాలమంతా. తేట తెలుగుతో, తియ్యని నానుడులతో జాతీయాలతో నిండి సాహిత్య వేత్తలను రంజింప జేయగల కళా ఖండాలు సాహిత్య రంగంలో ఇంతటి (ప్రతిభను కనబరచిన రామస్వామిగారి జీవిత రేఖలను తెలిసికొనే ముందు ఆయన వంశం పుట్టుిపూవ్న్యో _త్తిరాలను ష్టూలంగా సూచించటం నముచిత మనుకొంటాను

శే కొత్త నత్యనారాయణచౌదరి, కవిరాజ పు 12

13

వంశ (పస్తావన ,

తిపుకనేని వంశం పూర్వ రాజ్యాంగంలో 'పేనాంగంలో మం(త్రాంగంలో ముఖ్యపా్య సహించి శౌర్య (ప్రశాపాలు (ప్రదర్శించిన వారితో (ప్రారంభమై, కవి పండితులకు ఆస్పదమైన వారితో స్టిరసడినది ఈ వంశానికి మూలప్పరుషుడు “శంభుడు అవి. అతడు కొకతీయ సాషమాజ్యాన్ని పాలించిన ,_పతాపరు[దుని "పేనాపతులలో ముఖ్యుడని (ప్రతీతి “శంభుడు (పతాపరు(దువి ఆక్షానుసారం కృష్టా మండలంలోని గుడివాడకు సమీపంలోని *“అంగలూరు (గౌమాన్ని నివాసంగా చేసు కొవి నందివాడ, గురడివాడ కౌతవరం (గామాలలో శివాలయాలను విర్మించి (పజానురంజకంగా పాలించబంచేత రాజు అతనిని పిలిపించి “తిపర టేకు” అనే బిరుదుతో సత్కంరించాడు ఆ బిరుదు (కమంగా తిపురరేడు, (తిపురనేడుగ మారి దాని ద్వితియా విభ_క్త్యంత రూపమే “నేని అయినది అది మొదలు శంభుని వంశం వారికి అది యింటి పేరయినది పై మూడు (పదేశాలను అంగలలో చేర గల దూరమందండుటడచే దీనికి అంగలూరను నామం సార్ధకమయినది "1 ఇది శంభువి గూర్చి (ప్రచారంలో నున్న గాథ

పై గాథలో శంభుడు (ప్రతాపర్నుదుని కొలంలోనివాడు అనేది మినహాయించి తదిశరమంతయు కల్పసగానే భావించ పలసియున్నది ఏలన అందుకు తగిన చార్మికకాధారాలు మృగ్యం తెలుగుదేశ చరితలోని కొన్ని అభూత కల్పనలను పిట్టకధలను దిబ్టదియలుచేసే విజమైన చర్వితను లోకొనికి అందించిన రామస్వామి గారి వంశం విషయంలోనే ఇటువంటి విరాధారమెన చరిత్రను అంటగటడం ఆయ నకు [దోహం చేసినశ్లే కొగలదు. తమ వంశానికి చెందిన మూలాధారాలు రామ స్వామిగారికి కూడ అందుబాటులోనికి రాలేదనే అనుకోవాలి కాదికే “ళాతముకా తలో కత్సి చేతబట్టి, వాదరను జూపి రిప్పల లోబరచుకొనిరొ అని పలికి తమ దృష్టి పథంలో అందిన సమాచారం నుండి వంశ వరన (పారంభించారు ఆంతేకాని కల్పనలతో పంళ (ప్రసిద్దికోనం (వ్రాకులాడటానీకి రామస్వామిగారు ఉప(క్రమించ లేదు

ఇక శంభుడు కాకతీయ చ్యకవర్తి అయిన (వ్రతాపరు[దుని సమకాలికుడా? కాదా? అన్నది విచారణీయం ఇందుకు సంబంధించిన చారితకాధారాలు మృగ్యం అయికే ఈ వంశానికి చెందిన కొన్ని జన్మక్రుతులు ఉట్టంకింపదగినవి అవికూడ విలిన్నమైనవి అంగలూరు వాస్త ప్యులైన తిపిర్నేని రామమూర్తిగారు ఈ వంశ వివరాలను (కింది విధంగా సంగహిందారు

| గొట్జెాటీ వెంకట సుబ్బయ్య, కవిరాజు జీవితము- సాహిత్యము, ప్పు$0

కశ

“నేటి బళ్ళారి జిల్లాలో (త్రిపురాల అనే గామం ఉన్నది ఆ ప్రాంతంలో 'తిపురనేని వారు పూర్యుంనుండి జమీలుగా జీవితాన్ని సాగించారు శంభుడు, పేర్నీడు రామినీకు-ముగ్గురు సోదరులు వీరికిజానకమ్మ తోబుట్టువు ఆ కాలంలో మహమ్మదీయుల దండయాత కారణంగా తమ తోబుట్టువును రక్షించుకోటానికి గుంటూరు మండలం వచ్చి తాడికొండలోను, ఆ తరువాత కృష్ణా మండలంలోని అంగలూరు, పసుమ్యరులలో కొన్ని కుటుంబొలు స్థిరపడ్డాయని తెఎస్తున్నది”]ే ఈ కధ పారంపర్యంగా వస్తున్న జన్యశుతి ననుసరించి చెప్పబడినదే కాని చారిత్రక మైనది కొదు

మరొక గాథను చింత పరిశ్రమలో రచయితగా లోకొని!ి పరిచయమైన పుంనేని మహారధిగారు. వివరించారు “కాకతీయ సా_మాజ్యాన్ని పాలించిన (వతాపర్యుదుని కొాలంలొ శంభుడు అనే శౌర్యపరా(కమములుగల వీరుడు ఉండే వాడు అతడు (ప్రతాసరు.దుని అభిమానాన్ని చూరగొన్నాడు కాకతీయ సొమా ఎజ్యెపు అంతిమ దినాలలో శంభుడు కొంతమంది అనుచరులతో ఓరుగల్లునుండి భ(దాచలం వరకుగల (పాంళాలలో ఖడ్గోపజీవిగా జీవనం సాగిస్తూ వచ్చాడు ఆ తరువాత కొన్నాళ్ళకు శంభు వంశీకులు భ(ద్రాచలం-చర్శ మధ్యగల “్యతిపుర సంటవీడు అనే (గామంలో స్థిరపడ్డారు ఆ కాలంలోనే అక్కడ చిన్నగడీ (చిన్న వైజా మట్టికోట ఇప్పటికీ తెలంగాణాలో చిన్న జమీలకు ఇట్టి కోటలుంటాయి ) కూడ నిల్యంచుకొని ఒకవిధమైన "పెత్తందారీ జీవనాన్ని కొనసాగించాడు కొన్ని తరాలు గడిచిన పమ్మట ఆ వంశీకులలో ఒకడైన తిపిరినేని పాపయ్య (పాపుడు కృష్ణాజిల్లా యెన్ననపూడి అనే (గామానికి తరలి వచ్చాడు అక్కడ తన శౌర్యం వల్ల నో, లేక నవాబుల అభిమానం వల్లనో తనకిష్టం వచ్చిన భూమిని సూర్యో డయంనుండి సూర్యాస్తమయం వరకు తాను ఎంత భూమిని చుట్టగలడో అంత ఆక మించుకొనే హక్కును పొందాడు అస్సృుడే. ఇప్పటి కృష్ణాజిల్లా సనుమ్మరు అనే ఓగౌమౌనికి అంకురార్పణ జరిగింది అంతకుముందు కేవలం హరిజనులు, గొడ కులాలవారు మ్యాతమే జీవిస్తున్న ఆ (ప్రాంతంలో కొంత సారవంతమైన భూమి కవిపంచటంతో ఆ భూమిని చుట్టి మూడువేల ఎకరాలకు పైగా ఆక్రమించాడు ఆ పాపయ్యకు ముగ్గురు కుమాళ్ళు, "పెద్దవాడు శంభుడు ఇతడే రెండవ శంభుడు 'రెండవ కుమారుడు సంతాన విహీనుడై మరణించాడు మూడవ కుమారుడు జయ రాముడు ఇతడు తండ్రి పాపయ్యకు వారసుడుగా పసుమురులోనే స్టిరవడి పోయాడు. ఇతడే పససుమ్మర్రువారికి మూల పురుషుడు, అంగలూరులో మరికొంత న

1 ఫ్రీ తిపర్నేవి రామమూర్తిగారితో ముభాములి సంభాషణ ద్వారా హించినది 17-7-88

కేర్‌

భూమిని ఆక్రమించి శంభుడు అక్కడ స్థిరపడిపోయాడు ఈ శంభుడే అంగలూరు. వారికి మూలప్పరుషుడు (రామన్వామిగారు నూతపురాణంలో "పేర్కొన్న శంభుడు ఇతడే) ఈ వంశం వారికి నేని” అనేది 'సేనానాయకులుగా, సామంతులుగా నాయ కుడు నాయడునుండి వచ్చినదే ఇది వారి శౌర్య పర్యాకమముల ద్వారానే అధికు లకు సం[క్రమించి ఉంటు౦ది "1

ఈ గాథకూడ జన్యకుతిగా లోకమున ఆవృత్సి అయినదే. ఇంతకుమించి ఈ వంశపు పూర్వ చరిత అలభ్యం పె గాభ చార్యితకమైనదని భావించినట్ర్టయికే అంగలూరు వారికి మూలపురుసుడై న శంభుడు రామస్వామిగారు సూతప్పరాణంలో “పేర్కొన్న శంభుడు ఒకరుగా భావించవలసి ఉంటుంది గృహనామం ॥

“తివురనేని అనే గృహనానుం కూడ కల్పనలతో నిండి ఉన్నదిగా కనిపి స్తున్నది శంభుడు (త్రిపురములకు (నంది వాడ-గుడివాడ-కౌతవం 0) రాజు కొవున (పతాపరు(దుడతనిని (తిపు. జేడు అనే విరుదుతో సత్యరించినటు ఒక వాదన అందుకు తగిన ఆధారం అలభ్యం కొగా ఈ వం*ం వారి గృహాసామం ఇప్పటి వలె (త్రిపురనేని గా కొక మొదట తిపిరినేని గా ఉండేదని కొన్ని ఆధారాలవలస తెలుస్తుంది అయితే తిపిరినేని అనేది ఎప్పటినుండి ఈ వంశం వారికి గృహనా మంగా వచ్చిందనేది అనూహ్యం బహుశ శంభుని వంశీకులు భ్యదాచలం దగ్గ గల ్యత్రిపుం పంటపీడు అనే (గ్రామానికి వచ్చిన తరువాతనే ఇంటిపేరుగా ఈ వంశం వారికి వచ్చియుండవచ్చు తిపిరి పదానికి అల్పము, మాటుపాటు, చిన్న వీణ అనే అర్థాలున్నాయి. నేడు అనేది సామంతులుగా, 'సేనానాయకులుగా “జి ధాతు జన్యమైన నాయ-నాయక శద్దాల నుండి వచ్చినదే. (నాయకుడు-నాయడు .. నేడు-నేని)ి త్రిపిరి అనేపదం వారి ఇంటి 'పేరులోనికి ఏ విధంగా చేరినదో అనూహ్యం తిపిరినేని- తిపురనేని-తిపిర్నేని *

ఈ వంశీకులు నూటికి తొంబదిముంది తము గృహనామం మొదట “తిపిరినేని గానే సూచించారు 100£25ు పూర్వం (తిపురనేని అనే గృహనామం ఈ వంశీ కులలో కన్పించలేదు 1002 వరకు తిపిరినేని గానే ఉన్నది 1000లో తిపిరిని సంన్కృృతీకరించి “్యత్రిపురనేని అని, తిపిర్నేని అవి మార్చుకొన్నారు ఇందు న న ఈ

1 శ్రీ తిపురనేని మహారధిగారితో ముభాముఖి సంభాషణ ద్వారా (గ్రహించి వది మ్యద్రాసు 15-10.88

16

కొక కథ ఉన్నది. పాపయ్యగారి నుండి అయిదవ ఈరమైన చలమయ్యగాడి కాలంలో కుటుంబాలు విపరీతంగా పెరిగిపోయి శుభకార్యాది సమయాలలో అడ్డు తగులుతుండగా. కుదుళ్ళు వేరు చేసుకునే ఉద్దేశంలో అంగలూరు తిపిరినేనివారు (తిపుకనేనిగా మార్చుకొన్నారు పసుమ్మరువారు తిపిర్నేనిగా మార్చుకొన్నారు- వీరిలోనే కొందరు తిపిర్నేనిగా కొంత సపరణ చేసికొన్నారు ఆ కొరణంగానే ఇంటి. “పేడలో మాద్పు వచ్చిందని భావించాలి అంగలూరు-వంశావతారం =

కృష్టా మండలంలోని గుడివాడకు సమీపంలోగల అంగలూరు (గామం

• మొదటినుండి కవులకు పండితులకు, సంన్కర్తలకు, కళాకొరులకు, సంకీర్తన కౌరులకు. స్వాతం(త్య యోధులకు ఆవాసస్థాసమై విలసిల్లినది ఈ (గ్రామం యొక్క పూర్వనామం “అంగల్లూరు” (అంగళ్లు.ఊరు) అని అద్మేకమంగా అంగ లూరుగా మారినదని చెప్పవలసి యున్నది పూర్వం మహమ్మదీయ సేనలు శతు రాజులను జయించటానికి ఆ _పాంఈతంలో అడుగిడినప్పుడు మార్గమధ్యంలో వస్తు పంబారాన్ని ఏర్పాటు చేయదలచి వై శ్యులచే అక్కడ అంగళ్లు నిర్మింపజేసినట్లు, అప్పటినుండి అది అంగళ్లూరు గా స్థిరపడి నట్లు ఆ (గామవాసులు చెపుతుం టారు అందుకు అంగలూరు (గామ నివాసి, బహ్ముగంథకర్త, కవి పండితుడు అయిన నందగిరి వేంకటప్పారావు పంతులుగారు (వ్రాసిన “శ్రీమ.ద్రామాయణామ్భ తోత్త రకొండము” అను (గంథములో

“సాంగస్ఫూర్తి 6 బరావనీ పతి జిగీషన్‌ బామషా సేనలే

గంగా మార్ష్గమునందు రస్తునడుపన్‌ గాంక్షించి వైశ్యాళిచే

నంగళ్ళుంచగ నిందు గట్టడలు 'పీయన్‌ నాటగోలెన్‌ బురం

బింగళ్లూరను పేర వాడబడె (విథ్యాత (ప్రచారంబుగన్‌” 1 అని అంగహృరిను నామము రొవటారికి గల కారణాన్ని సూచించారు ఆ పేరే కాల(కమంలో వ్యవహార సౌలభ్యం కోనం *అంగలూరుగా మారి ఉంటుంది ఆనాడు ఊరికి ఆనుకొని పడమటి దిక్కున దండుదొట ఉండేది అ బొటకు పడ మర ఊరుండేది కాదు తురకలు, మరాతీల కాలంలో ఆ సెనికులకు భయపడి దండుదాబకు (ప్రక్కనున్న ఇళ్ళవారు పడమటి దిక్కున వాకళ్ళను కూడ ఏర్పాటు చేపికోలేదని తెలుస్తుంది దండుబాటకు పడమరగా కాకతీయులలోని గణపతిదేవునీ న ననన వ |" నందగిరి వేంకటప్పారావు, గ్రీముదామాయణాద్భుతోత్త ర కాండము,

2 కే?

కాలంనాటి దేవాలయం ఉండేదని వినికిడి ఇప్పుడు దాని శిథిలాలు కూడ అలభ్యం

ఆ అంగలూరు (గానమే పెక్కురు పండితులకు కవులకు నివాసభూమియైన దవి రామస్వ్వామిగారు సూతపురాణంలో "పేర్కొన్నారు క సంగీతంతో సతిప్పరనేని వెంకట్యాది నైపుణ్యం సంపొదించినవాడు సంస్క్టూత౦లో దుగ్గిరాల పురుషోత్తం గొడ పండితుడు ఈయన దుగ్గిరాల రాఘవచందయ్య సచ్చాస్తిగారి తండ్రీ పురుషోత్తంగారు కోనసమ వెళ్ళి పండితుల దగ్గర సంస్కృతం నేర్చుకొచ్చినవారు ఈ పరుషోత్తంగారి దగ్గరే రామస్వామిగారి రెండవ అన్ను సరసయ్యుగారు సంస్కృతం నేర్చుకొన్నారు ఇక శతవధావ చాతుర్యానికి తానే సొక్షిగా నిరూపించు కొన్నారు గజీత శాస్త్రంలో తిపిర్నేని రత్నం (ప్రజ్ఞావంతురాలని సూచించారు నిజానికి అంగలూరొక శారదా భాండాగారమననొస్వును

అంగలూరు నాటికింకను పలువురు ఉభయ భాషాభిజ్ఞాలకు ఆవాసస్థాన మైనది అట్టివారలో నందగిరి వేంకటప్పారావు పంతులుగారు (ప్రసిద్దలు ఈ కవి ప్రోత్సాహంతో ఆ ్యగామంళలో 1600 వ సంవత్సగమునుండి “బుద్ది (పదాయినీ” అమ సంఘ సంస్కరణ సభ ఒకటి నెలకొల్చబడి పది సంవత్సరాలు (శద్దతో పని చేసినది "బుద్ది (ప్రదాయిని అను ఒక మాన ప్యత్రికనుకూడ పంలులుగారు (శ్రచురిం చారు. ఈయస చేసిన గొప్ప సంస్కరణ అంగలూరులో బాలికా వారశాల స్టాపన పంతులుగారు కార్యకూరుల్లై పెక్కు కష్టాలకోర్చి 1884 మే 1వ తేదీన 15 గురు వాలబాలికలతో అంగలూరులో స్త్రీ విద్యాభివృద్ది కొరకు బాలికా పారళాలను స్టాపించి దాని పోవణక్షై సొంత (ద్రవ్యం 1258 రూకలను ఖర్చుచేసి దాని సభివృద్ధిలోనికి కొనివచ్చారు

ళజన నమాజాలలో విశిష్ణప్యాతను పోషించినవారూ నాటి ఆంగలూరులో ఉన్నారు. అట్టి కోవకు చెందినవారు తిపిర్నేని మద్దిరామయ్య గారు ఈయన సహాజి భక్తి రసావేశి మృదంగవాద్య మందళి (పీతి నృత్యకలశమం దఖిమానము సంగితమన అభిరుచి మెండు దానిని ఉద్దీపింపడేసిసది ఆయన (శ్రావ్యకంఠధ్వని 106 నుండి హరికథలను చెన్పుట అలనరచుకొని రుక్మాంగద, తులసిదాస, పెద్ద దాన చరిత్రలను రచించి ఆంధ్రభాషా యోషామణి్‌ంగ్లై సేసినారు హరిభజనలు, హరికథా కాలక్షేపం మున్నగువానిలో అంగలూరు (గ్రామగుందు రామయ్యగోర (వఫభథమ కొర్యదర్శకులని చెప్పక తప్పదు నయ.

క. సూత పృరొణం౦..కవిరాజు, పు- 26.

న!

బాలనరన్వతీ ప్ప్తస్తక భాండాగారం అంగలూరుకొక వన్నెతీసికొనివచ్చినది అది 19 ? లో స్థాపించబడింది దాని అభివృద్దికి ఆ (గ్రామస్తులు చేసిన కృషి మహత్తరమైనది, ఆశ్చర్యజనక మైనది పెక్కుపట్టణాలలో, మాలలో ఆరిక పూడి మల్లయ్య. పొట్లూరి చెంచయ్యగారలు న్మేతావధానంచేసి చందాలు వసూలు జేసి (గంథభాలయ అభివృడ్డికి దోహదంచేశారు ఆ రోజుల్లో 'పెండ్లిండ్లలో “మేజువాణ్సీ బోగం మేళాలకు బదులుగా నే_తావధానం అంగలూరు తదితర (_పాంతా లలో చేపేవారు ఈ విధంగా చందాల రూపంలో వచ్చిన ధనాన్ని భాండాగారానికి ఉపయోగించేవారు. ఇంకను (గంథాలయంకోసం (పతిఇంటిదగ్గర పిల్లలు ఆడుకొనే చిన్న తాటాకుబట్టలు పెట్టించి, అందులో రోజూ ఏడికెడు వియ్యం వేయించి, వచ్చిన బియ్యాన్ని వికయించి ఆ డబ్బుతో గంథాలయానికి (గ్రంథాలు కొనే వారట ఇలా బాలసంస్వతి పుస్తక భాండాగారం దినదినాభివృడ్ది చెందింది ]

అంగలూరు నాటక సమాజాలకు పుట్టినిల్లు అనాడు ఆ ఆౌమంలో మూడు నాటక సమాజాలు ఉండేవి మొదట అంగలూరు నాటక సమాజం అవిర్భావానికి కారకుడు గూడపొటి నరసింహనాయుడు (గురజ నాయుడు) ఈ సమాజంవారు 1906 నుండి 1812 వరకు పాండవోద్యోగ విజయం నాటకొన్ని అంగలూరు, గుడివాడ, బందరు తదితర (ప్రాంతాలలో (ప్రదర్శించారు వడ్డాది సుబ్బొారాయడు (వాసిన వేణీనంహార నాటకాన్ని, టౌచ్చిలియుద్ధం, (ససన్నయాదవం మున్నగు ఛాటకాలను ఈ సమాజాలవారు ఆడేవారట కవిరాజు రచించిన రాణాాసకాప్‌ నాటకౌన్ని కూడ అంగలూరు నాటక నమాజంవారు అనాడు (ప్రదర్శించారు ౩

అంగలూరుకు రాజకీయంగానూ (ప్రత్యేక స్థానమున్నది స్వాతం్యత్ర్యోద్య మంలో సత్యా(గహాలుచేసి జైళ్ళకువెళ్ళి లారీదెబ్బిలు తిన్నవారూ ఉన్నారు జస్టిస్‌ పార్టీ వ్య క్తులూ ఉన్నారు స్వాతంథతోోద్యమంలో పాల్గొని 'పెక్కుకష్ణాల ననుభ వించిన వారిలో అంగలూరి వాస్తవ్యులు ఆరిక పూడి నాగభూషణంగారు. మొదట "పేర్కొసదగినవారు ఆరికపూడి రామశాస్త్రుబు అంగలూరు సర్పంచ్‌గా పని చేశారు జస్టిస్‌ పార్టీ వ్యక్తిగా వినుతికెక్కినా స్వాతం్యత్యంకోనం సత్యాాగహాలు చేయించారు అంగలూరు ఉద్యమానికి సారధ్యం వహించారు

ఈవిధంగా ఆనాటి అంగలూరు కవిపండితులతో, నటగాయపలతో, సంగీత పిద్వాంసులతో, రాజకీయజ్ఞులతో తులతూగింది

1 థ్రీ ఆరికపూడి మల్లయ్యగారితో ఒ6.88 న ముఖాములి జరిగిన

సంభాషణవలన (గ్రహించినది అంగలూరు శ. శ్రీ కొడాలి కేశవరాయుడుగారితో 2-8-89 న ముఖాముఖి జరిగిన సంభాషణద్వారా గ్రపాంచిసది అంగలూరు 119

పండిత ఫకాండులు, కవీశులు గానకోకిలలు, గణ్‌తళా స్త్రజ్ఞాలు, పౌరాణికు లతో వెలుగొందెడి (తిపురనేని వంశంలో సాక్షిత్తు కంభుడే జన్మించినట్లుగా కల్పవృక్షంవలె వెలసినవాడు శంభుడు ఇతడే అంగలూరులో శీవాలయాన్ని (ప్రతిష్టెం చినవాడు అ్య(గహారాలను దానంచేశాడు తటాకాలను నిర్మించాడు ఉద్యానవనాలను. విర్పాటుచేశాడు ఈ శంభుడు రామస్వ్వామిగారికి ముత్తౌతకాత రామస్వామిగారికి ఆరవ తరములోనివాడు పంశవృతం౦ శంభుడు (రండవ) ళీ మణియ్య ఛీ గోపాలుడు ఛీ | | రామస్వామి రామయ్య చలనుయ్య వెంకటా[దో తతత గోపాలకృష్ణయ్య నరసయ్య శ్రీరాములు నుబహ్మణ్యం రామస్వామి (కవిరాజు పై వంశవృక్షంలోని గోపాలుడు తమ వంశానికి మంచి పేరు పతిష్టలు వంపాదించి పెట్టారు, ఈయనకు నలుగురు కొక్షుకులు, మువ్వురు కూతులు. వీరిలో మూడవ కుమారుడు చలమయ్య ఈయన భార్య రామమ్మ ఈమె సాధ్వీ మణీగా, రీరస్వభా వురాలుగా, ధర్యాత్మురాలుగా (ప్రసిద్ది 'కెక్కింనది చలమయ్యగారు వితరజణశీలిగా రౌలదమూర్తిగి , శిష్ణులకు అభయమిచ్చెడివారుగా వన్నెకెగ్కారి వీరిని గూర్చిన ఒక గాథ ఈ సందర్భంలో గు ర్తుకు తేదగినది “చలమయ్యగారు మిక్కిలి బలాఢ్యులని, రైర్యసాహసో 'పేతులని పతితి వారినిగూర్చి యొక విశేషము. నేను వినియంటిని జఒకస్పుడు మరారా దండులోని ఒక పాయ అంగలూరు (ప్రాంత (గామములను దోచుకొనుచు ఆంగలూరునకు వచ్చినదట (గామన్థులు బెదురుచుండగా చలమయ్యగారు పెద్ద కరమ చేశతబటుకొని ఇతరులను (పోశ్సహంచి ముండుకు దుమికి ఆ దుండగులను ఎదుర్కొనిరట కొంత పోరు 20

జరిగిన తరువాత వచ్చిన దుమ్లలు పారిపోయారట* * అని లింగం వీరభద్రయ్య గారు పేర్కొన్నారు చలమయ్యగారిది సంపన్నమెన కుటుంబత నందెకరాల సుక్షేత్రమైన మాగాణ్‌ భూమికి ఆసామి ఒక్కటే అరవై ఎకరాలు చెరువుపల్లి జీనుండేది ఇది చలమయ్యగారి స్వార్జితం 1900 సంవత్పరంలో కుబుంబం అనుభవానికి వచ్చి అర్హశతాబ్దం ధనదాన్యాలిచ్చి* నర్వసంపత్తులతో తులతూగేటట్లు చేసిన చెరువుసల్లి అ్యగహారం ఇతరుల చేతుల్లోకి పోయింది. “ఇర్వది నాగళ్ళ కేలికయై యెల్లకమతాల విడ్డల కరణినేలి అవి గోపాలకృష్ణయ్యగారు తాము (వాసన “కర్ణామృతం అనే కొవ్యంలో అంటారు అంతటి సంపన్నులు, ధార్మిక హృదయులు అయిన చలమయ్య రామమ్మ దంపతులకు ఐదుగురు ప్యత్రులు, ఒక ప్యుతిక జన్మించారు. జ్యేస్తుడు “నుకుమార కోమల సుకవితాజిష్టుండు” గోపాల కృష్ణుడు రెండవ కుమారుడు “గురుకుల సంవాసవరిగత _దేవభాషా పండితుడు" నరసయ్య మూడవ కుమారుడు “సాధుసజ్జ్ఞన సొంగత్యశీలుడు” శ్రీరాములు, చతుర్ద ప్వుతుడు “కాలివాహన రాడ్విజయ నాటక (గంథకలర్త"* నుబహ్మణ్య కవి కనిష్ట నంతానం “మి్యతగణ నమావృతుడు సమిద్ధ పథుండు చ్వ్యిత్యప్రబంధ దక్షుడు” రామస్వామి ఈయనే (ప్రకృత వస్తువునకు అధినాయకుడు రామస్వామిగారి సాహిత్య సాంఘిక ఉద్యమాలకు కృష్ణాం గుంటూరు మండలాలు (పధాన రంగస్థలా లయ్యాయి. కొన కృష్ణా మండలాన్ని తొలి రంగం గామా, గుంటూరు మండలాన్ని మలిరంగంగానూ భావించి వారి జీవితాన్ని చిత్రించటం జరిగింది వారి జీవతంలో పూర్వార్థం కృష్టా మండలాన, ఉఊత్తరార్డం సఎుందూరు మండలాన గడచినట్లయినది అచ పూర్వార్థం (18871921) జననం _- బాల్యం: ఎవ్నిపుట్టువుల్‌ దొల్లి నేనె తినానొ లం న! యెటుక లేకయున్న దదృష్టగరిమచేత నదియె కల్షినం దలిదం(డ్రు అందఅకును వట్టిపోవుడు దండముల్‌ పెట్టలేక (నూళళగా=ం, శ, శిళ్రే న 1 లింగం వీరళ్నదయ భా పు 1086. క ల్‌ క )ట్రాల, స ట్‌ బ్‌ న. థా ఇఒ గ్‌ ఛి. 21 స క శః (46 * 2027న స | లం నంట ప్‌

ఒకవంక పరదేశీయల పాలన, మరొకపక్క మొౌఢ్యాంధకారంలో మునిగి ఉన్న (క్రిందిజాతులమీద ఆ(గజాతులు పెత్తనం చెలాయిస్తున్న సరిసితులు, అంగలూరులో 15.1188 వ తేదీన (తిపురనేని చలమయ్య రామమ్మలకు కవిష్ట పుతుడుగా రామస్తొొమిగారు జమ్మించారు తలిదండ్రులకు ఈయన ఐదవ సంకావం ఆయన పుట్టినపుడు “చలమయ్య కు అయిదో కొడుకు పుట్టాడు కూలితనం. చేసుకో టానికి" అని ఒక పెద్ద మశిషి ఈసడించి మాట్లా డాడు చివరిబిడ్డ కావడంచేత రామస్వామిని గారాముతో పెంచారు.

పుట్టిబుద్ది యెటుగుటకు మొదలు రామస్వ్వామిగారి అలకలు, చిలిపి చేష్టలు గురర్తించదగినవి, కొన్ని ముచ్చటించదగినవి మునుగుపెట్తుకొని ఇంట్లో ఒక మూల కూర్చొని *దేపుడో, దేవుడో” అని అరుస్తూవుం'పే వాళ్ళతల్లి “సచ్చని ఇంట్లో అట్లా ఏడవరాదురా దాదూ" అని బతిమాలేది ఆమె (బితిమాలినకొద్టీ ఆయన వైనవైనాలు పెట్టి ఏడ్చేవాడు చీకటిపడ్డ తర్వాత “మాదాకవళమమ్మా మునైయ్యమ్మా” అంటూ పీధులవెంట బయలుదేరే వాడు ఇట్టి సంఘటనలు ఆయన బాల్యదశలో కోకొల్లలు రామస్వామిగారికి నలుగురు వదినెలు. వారిలో పెద్దవదినె రామస్వామికి రోజూ స్నానంచేయించి. శు,భంగా తియారుచేసి బడికి పంపు తుండేది ఆమె “అచ్బాయి వీపుతోముతాపట్టు” అని ప్వానంచే పేటప్పుడు దగ్గరకు వస్తే ఇదిగో వదినా ముక్కుతోము. నాలుకతోము అని ఆవిడను ఎక్కిరించేవొడు. ఇంతటి విచ్విక మైనది రామస్వ్వామిగారి బాల్యదశ విద్యాభ్యాసం :

అంగలూరులో మంగయ్య పంతులుగారు నిర్వహించే వీరిబడిలో రామస్వామిగారి ఆక్షరాభ్యాసం 15..7...1806 న జరిగింది ఆ రోజులో వీదిబడులో చదువేగాక, లోకజ్ఞానం కూడ లభించెడిదన్న అతిశయోక్తికాదు. వీపేఐడి చదుప్సే అఆయనకొక ఆటగా కనిపించింది. ఆడుతూ పాడుతూ ఆయన వీధిఐడి చదువు ముగించారు. అప్పటికి రామస్వామిగారికి ఏడేండ్లు నిండాయి.

ఆ చిర్యపాయంలోనే తలిదండ్రులు రామస్వామి గారికి వివాహం చేయ తల పెట్టారు [వ ఏట, 1808లో అయిదేఎడ్ల బాలవధువు పొన్నమ్మ సరసన కూర్చుండగా రామస్వ్వామిగారి వివాహ౦ జరిగింది రామస్వ్వామిగారి కది పెండ్డీ "పేర జరిగిన బొమ్మల పెండి గా భాపంచి యండవచ్చును నాటి సామాజిక వర్థప స్టో బాల్యవివాహాలు తప్పులుగా గణించబడలేదు

బాల్యదశలో కొంటెతనం, కోణంగితనం (వతివారికి అలివడతాయని అన లేముకొని అవి _ రామస్వామిగారి దరిజేరినట్లు గమనించాలి. చిన్నతనం్టనుండి

22

న. స సళ్లు లలా =. ము. న ల్లి క ణన ట్ర / న పష: * ష్‌ ఫి వ జ జట చ ప గ్‌? ఆ ఇక్షు జ స్ట "| న. న! | ఖు జ. సం క ముం ష్శక్నే న? క్క 1 త సప ల క్షే లై గ్‌ (| ౬ శ సమ్మూ అ ఎమో ఎస [ ” ఖు కయ. వపు... సా .. న న్‌ శ / ళం క /. న గా స్ట వ ల (1 గి ః న న |. ల ః క న్య జ య జ త్న ణ్‌ జ న ఖ్‌ షీ తే టీ (. ఇ = ఆలీ క్‌ ॥ పం +. ఖీ ళా శః నేం జల ఖే వ్‌ న న. 1 స్య ణ్‌ నో ్‌

అదరు బెదరు ఎరుగనివారు ఆ దశలోనే (గుడ్డినమ్మకాలకు తల ఒగ్గినా ఒగ్గక పోయినా వాటికి ఆలవాలమైన (వ్రదేశాలలో విచ్చలవిడిగా విహరించారు విద్యార్థిగా వీధి బడిలోనే విశేష పరిజ్ఞానం సంపాదించారు అనాటి వీధి ఐడులలో అవ్సిన పరిజ్ఞానం నేడు అందుబాటులో లేదంటే ఆశ్చర్యపడనక్కరలేదు అన్నల వద్ద మరికొంత పాండిత్యాన్ని ఆయన గడించారు

అప్పుడప్పుడే ఇంగ్లీషు చదువులు మొలకెత్తు తున్నాయి అంతేకాదు, మొగ్గలు తొడుగుతున్నాయి కొన్ని (ప్రాంతాలలో వికసిస్తున్నాయ సూడ, అయితే ఆ విక సిస్తున్నది ఉస్నత వర్గాలలోనే అనిమా్యతం మరచిపోకూడదు ఆ వికానం చూచి తల్లి రామమ్మ గారాబు పట్టికి ఇంగ్లీషు చదువులు నేర్పించాలని ఉఊదిలాటపడ్డారు 15.1100 నంవత్సరం గుడివాడ మాధ్యమిక పాఠశాలలో రామస్వామి గారిని చేర్ప్చించడంతో ఆ ఉబలాటం నెరవేరింది అప్పటివరకు అంగలూరులో ఉపాధ్యా యులుగా పనిచేసి గుడివాడకు బదిలీ అయిన బుజ్జా వెంకటరామయ్యగారికి ఇల్లా కజ్డంచి ఇచ్చి కుమారుని ఆయనకు అప్పగించారు. పారళశాల విద్య నల్లేరుపై బండి లాగా సాగిపోతున్నది ఈ దశలోనే రామస్వామిగారిని రెండు సాంఘిక సమ స్యలు వేధించాయి. ఒకటి మిితుని విచిత్ర విపరీక (సవృతత్తి రెండవది అధ్యానకుని అనాలోచిత వాశ్వ్యవహారిం, ఈ సంఘటనలు విద్యార్థి దశలోనే రామస్వామిగారిని ఆలోచింపజేశాయి ఈ దృళ్యాలు ఆ తరువాత జీవిత మంతా హృదయంలో కలక వేస్తూనే వచ్చాయి అవి (బ్రాహ్మణ అ(్రాహ్యాణ భేదానికి సంబంధించినవి. ఆ భేద సంజనితి ఫదమే ఆయన జీవితంలో న్వయం విమర్శనకు, హేతుబద్ధ ఆలో చనా సరళికి అంకుర _ప్రాయమెనది ఆయన రచనలకు అవి దోహదకాౌరి కాగలిగి నవి ఆ నంఘటనలు పేర్కొనదగినవి

రామస్వ్వామితో అంగలూరు పుర వాస్తవ్యుడ్రైన (బ్రాహ్మాణ బాలుడు చదువు కొంటూ ఉండేవాడు రామస్వామిగారి తంటడి అతనికి కూడ “ఏదో నమ్ముకొని ఉన్నవాడు గదా అని తన కుదూరునికి తోడుగా ఉంటాడని తాను సహాయం జేసే వాడు ఒకరోజు విద్యాద్ధలిద్దరు ఏమైనా కొనుక్కోటానికని బజారు వెళ్ళారు రామ స్వామిగారు ఒక అంగడి దగ్గరకు పోయి రెండు కానీల కొరప్పూన రెండు పొట్లా లుగా కట్టివ్వమన్నాడు తన కొకటి, తన స్నేహితుని కొకటి రెంటికి డబ్బులు రామస్వామిగారు ఇచ్చారు ఆ దుకాణదారు పొట్లాలు కట్టి ఇవ్వబటోగా రామస్వామి. అందుకో బోయాడు అంతట ఆ (బ్రాహ్మణ క్యురవాడు “రామస్వామీ నా పొట్లము నీవు ముట్టుకోకు నీవు ముట్లుకొన గూడదు అని పొట్లము తాను తీసి కొన్నాడు “వీడు మా ధన సహాయంతో చదువుకొంటున్నాడు నా కానీతో వీడికి కౌరప్పూస కొనిచ్చాను నా కానీతో కొన్న కారప్పూస ముట్టుళోటానికి నాకు అర్భత లేదట ఇదేమి చితముః” అని రామస్వామిగారు మదనిపడ్డారు

28

ఇలాంటిదే మరొకటి ఒకరోజు రామస్వామి పారశాలకు వేళ నతి్నికమించి వెళ్ళటం జరిగింది ఉపాధ్యాయుడు చింతలపాటి పట్టాలి ామస్వామిశౌత్తు 'తెలయగు పారం చెబుతున్నారు “ఏమి రొమప్వ్వామి? ఇంత ఆలస్య మైనది అని గురువుల 'వళశ్న “ోప్నానము వలన ఆలస్యమైన దండి” అని శిష్యుని సమాధానం ఏమిటి సీకును _ప్రాతఃస్నానమాః _పాతఃసా్నానము దై వధాన్యయి (వాహ్మాణులకే నోయ్‌” అని పలుకగా శిష్యుని శిరస్సు వెంటనే పైకి లేచింది “(పకృతి నియమాలు అంద రికీ భోగ్యాలు కావా?” అన్నది ఆయన ఉద్విగ్యహృదయం నుండి అ_సయత్నంగా వెలువడిన (ప్రశ్న గురువులు కృద్దులయ్యారు వెంటనే "ఎమన్నావ్‌? అందరును సమానులే। ఏమా అవినయము?” అనిపలికి పారము ముగియు పరకు నిలబడ వలసినదిగా శిష్యునికి దండన విధించారు అప్పటికప్పుడు రామస్వామి గారిలో చెలరేగిన (వశ్న పరంపరకు జవాబు లేదు విద్యార్థిదశలో జరిగి” ఈ సంఘటనలు రొమస్వామిగారి హృదయాన్ని కదిలించాయి అలోచనా జ్వాలలు రేకెత్తామి. తదాది (బాహ్మణేశరుల అల్బత్వాన్ని రూపుమాపి వారి బొన్నత్యం కోసం కృషి జేశారు తన రచనలను తుదకంట ఆ లత్ష్యాని3 అభిముఖంగానే కొనసా%ంచారు 1085 వ సంవత్సరం బందరు హిందూ ఉన్నత పారశాలలో చేరటంతో శామస్వ్వామిగారి విద్యార్థిదశ మరొక మలుపు తిరిగింది నాలుగో ఫారం నుండి తెలగు భాషా పరిచయం చేసికోవటం, స్వయం కృషివల్ల కవిత్వం అల్లటం చేర్చారు. రాష్రిళ్ళు ఒకటి రెండు గంటల వరకు చదువుతూ వుండేవారు ఉదయం "స్నేహితులతో తిరగటం సాయంకాలం ఆటల్లో పాల్గొనటం, ర్యాతిళ్ళు తెలుగు చదవటం ఆయనకు పరిపాటి అయితే కవితా వ్యాసంగ (పారంభంలోనూ, సంస్కృ తశాధ్యయన (వయత్నంలోను రామస్వ్వామిగారు బాధలు పడక తప్పలేదు అందుకు కారణం లేకపోలేదు. భూసురులే సస్క్యృతం చదవటానికి. కవిత్వం చెప్పడానికి అర్హ లన్న ఛాందస వాదం ఇంకొ సంపూర్ణంగా సన్నగిల్ల ని రోజులవి బాహ్మ దేంరులు కూడ కవిత్వం అల్ల డంలో '"ఒద్ధహస్తులు అనే భావం (ఫప్రదిలుతున్న రోజులుకూడ అవే అయినా రొమస్వ్యామిగారు “కులపిశొచి వాత పడక తస్పలేదు ఎవరి వద్దకు వెళ్ళినా “నీవు కూరదుడవు _ సంస్కృతం అభ్యసింప కూడదు” అన్న మాటలే ధ్వనించాయి. దా౦కి రామస్వామిగారు నిరుత్సాహ పడలేదు అంతకంతకు విద్యాతృష్ట పెరిగింది కవితానక్తి హెచ్చింది ఇట్టి స్థితిలో ఆయన జిజ్జాసను గమ నించి వ్యాకరణ సాహిత్యాలు బోధించినవారు లేకపోలేదు అట్టివారిలో బందరు లోని రిచర్డ్‌ జిల్లా. సట్‌ రిజిస్ట్రారు. ఆసూరి కాంతయ్య ((బాహ్మాబేతరుడు)గాడు “పేర్కొన దగినవారు ఆయన మంచి పండితులు రామస్వ్యొమిని స్వయంగా అద తించి కొంతకాలం సాహిత్యవిషయౌలు, సంఫ్క్భృతకావ్యాలు బోధించారు ఆ విమ్మట రామస్వామిగారికి చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటశాస్తిగారి శష్యత్వం లభించింది. తాను 2న

చదువుతున్న పాందూ పారశాలలో శౌస్తీగారు తెలుగు పండితులు, శాస్త్రిగారి శ్కుశూష వలనగాని తన సాహిత్యపరిశమ రాణించగలదని గహించి, వారి ఇంటికి "వెళ్ళి రామస్వ్యామిగారు కవితా మర్యాలు తెలిసికొన్నారు

నాలుగవ ఫారం చదువుతుండగానే రామస్వ్యామిగారు పద్యరచన కుష్యక మించినా 1006 లోనే కవిగా రెండవ పుట్టుక వంగదే+ విభజన జరిగిన రోజులవి (వజల్లో దేశాభిమానం తరగలెత్తుతున్న సమయం జనంలో జాతీయాథిమానం కలి గించటానికి కొందరు కవులు (పయత్నిస్తుంక్రే, ఈ తెలుగు కవి విద్యార్థిదళలోనే 'తెలుగుదన్నాని చాటే, పలనాటి పొరుషాన్ని రగిలించే. అస్సృళ్యతా సమన్యను చూపించే కొరెంపూడి కదనం అనే రూపకాన్ని రచించారు. సంఘాభివృద్ధికి సహ వంక్తి భోజనం వర్ణాంతర వివాహం ఆవళ్యకొాలన్న విషయాన్ని ఈ నాటకం నొక్కి- చెపుతుంది ఈ రూపకం అచ్చుకొక పోవడమేకొక అదృశ్యమవడం మన దురదృషం రామస్వామి రెండవరూవకం రాణ్యాపతాస్‌ 1008ో దీనిపుట్టుక దేశభిక్తుడైన రాణాప్రకాపసింహుని చరిత్ర ఈ నాటకం యొక్క ఇతిన్ఫ త్తం ఇది 'పెక్క్యూచోట్ల (పదర్శింపదిడి. ఆనాటి _వజల్లో దేశాభిమానం రేకెత్తించింది శాతీయభావాలకు అద్దం పట్టిన కొరణంగా ఈ నాటకం అప్పనే (బిటిష్‌ _సభుక్వ ఆగహానికి గురయింది. కాగా ఇదీ నష్ట్యపాయము

విద్యార్థిదశలోనే రామస్వామిగారిలో సంస్కరణ భావాలు కుదురుకొన్నాయి తమ సంఘసంస్క-రణ లక్ష్య సాధనకు అత్తగారి ఆగౌమం చొటపల్లెను ఫథమ రంగంగా ఎన్నుకొన్నారు సెలవు రోజుల్లో సంస్కరణ భావాలను ప్రచారం చేసే వారు. ఆ రోజుల్లో కులవృత్తికి భిన్నమైన వృత్తిని చేసట్టరాదనే వియమం ఉన్నది ఇది సంఘ_శేయస్సుకు అవరోధమని భావించిన రామస్వామి (_గామం లోవి యువకులంద)ని కూడగట్టి. న్వయం వ్యక్తిత్వ సంఘాన్ని స్థాపించారు అన్నిరకాల మూఢాచారాల్ని ఎదుర్కోోవటమ ఆ సంఘం ఆదర్శం గుణాన్ని గమనించక _ కులానికి (పాధాన్యం ఇచ్చే మూఢ ఏళ్వాసాన్ని మాన్పించారు పొంఘిక దౌష్యాన్ని అరికట్టారు విద్యాభ్యాసంరో సంస్క-రణనొక భాగంగా భావించారాయన

మెటిక్యులేషన్‌కు వచ్చేటప్పటికి రామస్వ్యామిగారు అవధానాలు జేయడం మొదలు పెట్టారు గుడివాడలో కట్టమంచి కొళందరెడ్డిగారి ఆధిపత్యం్యక్రిలద అష్టావధానం చేశారు. ఆఅ సందర్భంలో మెడల్సు ఇచ్చారు, తెన్నేరు సభలో అంగలూరులో ఆనందరావు అనే తహసిల్దారు వచ్చినపుడు రామస్వామిగారు అవధానం చేశారు చదువంకే ఎంత తద్దో ఆటలంటే అంత ఆసక్తి ఆటల్లో పెద్ద 500515 ]డీ22 అని “పేరు సంపాదించారు పుట్‌బార్‌లో ఆయన పేరు

25

ఇవ్పటికీ చెప్పుకొంటారు మెట్రిక్యులేషన్‌ చదువుతున్న రోజుల్లోనే (1010 రామస్వామి “కురుక్షేత సంగ్రామం” అనే నాటకొన్ని ్‌ొశౌరు పాండవులకు రాజ్యూధికారము శేదని నిరూపింపబడియె"అని దాని (ప్రకటన దీని రచన విషయమై ఒక గాధ వున్నది “*జ్యకరోజు రామస్వామి బందరునుండి అంగలూరు రాగా, ఆ సమయంలో (గ్రామంలోని స్యతంలో తిరుపతి వేంకటకవుల పాండన విజయం చదువుతూ “ఆహా చాలా బొగుందిం ఆహా చాలా బొగుందో ఆని అనుకొంటున్నా రట అది విన్న రామస్వ్వామిగారు “అంత బాగున్నదా ఏమిట్‌” అన్నారట “నీవు ఎప,డూ అటాగే అంటావు సీవు (వాయి చూద్దాం” అన్నారట అక్యాడీ వారు. దాస్‌పై కురుశ్షేత సం(గ్రామం మొదలు పెట్టి నెలరోజుల్లో పూర్తిచేశారు

రామస్వ్యామిగారి విమర్శనాదృష్టిక హేతుపూర్వక ఆలోచనా రీతిక్‌ ఈ నాటకం మచ్చుతునక పాండపులకం అ కౌరవులు నీతిపరులవి ఆయన భావం కాదు హేతువు నుపయోగించి విషయాన్నెలా అర్థం చేఎకోవాలో తెలియజెప్పటం ఆయన ఉద్దేశం నాటకాన్ని గురుదేవులకు చదివి వినిపించి “మౌ చేసిన లోఎము పూరింఛితిబ్‌ అని ఆనిపించుకొన్న తర్వాతనే (ప్రకటించారు. ఈ నాటకొనికి పీరిక వ్రాసిన అడవి సొంబశివకవి రామస్వామిగారి కవిత్వం చూచి “బాబూ నీవు (చొహ్మజేతరుడవుగాని, నిన్ను (బ్రాహ్మజేతరుడని” ఎవ్వరు అనగలరు?” అని అనేవారని రామస్వామిగారు తమ కుమారుడు గోఎచంద్‌తో సగర్వంగా ముసిముసి నవ్వులు నవ్వుకొంటూ చెప్పేవారట

భాసనాటకొలు _వచురణకు రెండు సంవత్సరాలకు పూర్వమే (టి గణపతి శాన్హగారు (టివేండ్రంలో 1009 లో భాసనాటకాలను కనుగొ౨ 1018 లో ముదిం చారు) వేదం వెంకటాచలంగారి భారతం పై ఆంగ్లవిమర్శకు మున్నే రామస్వామిగారు కురుపాండవదాయ భాగమును సవిమర్శకంగా నాటకీకరించారు విద్యార్థిదశలోనే (వానిన ఈ నాటకం ఆయన నిశితపరిశీలనా పాటవాన్ని సూచిస్తుంది ఈ నాటక రచనాకొలానికి ముందు కౌరవ పాండవుల విషయమై లోకంలో ఉన్న అభిప్రాయా వికి భిన్నంగా, కవిరాజు తమ నాటకంలో నూత్న దృక్పథాన్ని (ప్రతిపాదించారు

హిందూ హైస్కూల్లో మెట్రిక్యులేషన్‌ పూర్తిచేసిన రామస్వామిగారు క తీ చదవటానికి నోబుల్‌ కళాశాలలో (ప్రవేశించారు హాస్టలులో భోజనం (బ్రాహ్మణు లకు, (బ్రాహ్మాణేతరులకు వేరు వేరు హాోస్టళ్లుండేవి ఒకవైపు కళాశాల చచువు మరొకవైపు వేంకటళాన్తీగారి శుకూష ఇంకొక (ప్రక్క ఆటలందు అనుర క్తి అయితే నోబుల్‌ కళాశాల (పిన్సిపాల్‌ రామస్వామి హిందూహైసూ్యూలు నుండి వచ్చారనే ఈర్ష్యచేత (0101112 311 ఇవ్వలేదట ఇది ఈయన అవమానంగా. ఈలంచి బందరులో చదువు మానేసి, రాజమం్యడ్రి కాలేజీలో చేరి బందరు కాలేజీతో

26

భో లీ త * ఛా జో శు త టే న ఉల్‌ స్స | త కు గ్‌ ఖో | జ్‌. ఇతి *స్టై ఫల క్ర స . ఇ ఈ న శ న. లీ స న ॥ నీ ఈ నే గ్‌! త్‌ఇ్ళ . సం షై ఉని న | సె క. టవ . న? శే ల. సలు తు న జ్జ స్ట బ్రతోలు స్టే ఇ అ న న స్ప మ గ గ కధకు శే వే క ళి జ్‌ ళ్‌. శే షా న |] న ప్రై న్‌ న శ టై తే ల ప న చ [| . లట ళ్‌ ఇ సో సస వ సమె ర. న ఇవే ఈ న్య య | కన ఆ న సై తం ఫ్రం లం ఖ్‌ సఖ | ఎ. స్యా ఆ రే టనే * ఎ వ. స న. ఫ్‌ లకీ న. + జ స జనో శ . ఓ ఇ శ ఇ శ స ల ళ్‌ శ్‌ తి స. శి స ౮ ఎట తో లు. ఆ నలై చత య ఎ ఇ అతు రే యెౌవనదశలో కవిరాజు

పుట్‌బాల్‌లో పోటీకి తలపడి అందులో కప్పు గెల్బుకొనిపోయారు. ఆ తర్వాత బందరు కాలేజీ (ఫిన్సిపాల్‌ రామస్వామిగారిని స్వయంగా పిలిపించి తాను చేసింది పొరపాటని అంగీకరించి ఆయనకు 0210120 310 ఇచ్చి మరల తన కాలేజీలో చేర్చుకున్నాడు ఒక (వక్క కవిత్వం మరొక (సక్క- ఆటలు, ఇంకొక వైపు అవధానాలు- వీటితో రామస్వామిగారు ఉక్కింరివిక్కి రి అయ్యారు చదవటానికి తీరికలేదు ఆ సంవత్సరం ప & లో విజయం సాధించలేకపోయారు ఆ తర్వాత “ప్లీడర్‌ షిప్‌ చదవటానికి బొంబాయి వెళ్ళారు. అక్కడ ఆరునెలలుండి చదువు మానివేసి ఇంటికి తిరిగివచ్చారు ఒక సంవత్సరం వృధాగా కాలయాపన. సాహిత్యపు తిరునాళ్ళు ఆంధ్రదేశం ఆశుకవితలో దద్దరిల్లుళున్న రోజులవి. ఒక ]ప్రక్క- తిరుపతి వేంకటకవులు, మరొకవంక కొస్పంపు సోదరకపులు అష్పావరాన శతావధానాలతో తెలుగు దేశాన్ని ఉ(రాతలూగిస్తున్న సమయమది. అప్పటికి తిరుపతి కవుల శతావధాన్యపజ్ఞకు వార్ధక్యదశ వాటిల్లినా (వచారంలో వుందనే చెప్పాలి అప్పుడే కొప్పరపు కవులు అవధానాలు చేయటం మొదలుపెట్టారు తిరుపతి కవుల (ప్రధాన శీం్యద్రం దిందరు కొప్పరపువాతి (ప్రధానకేం్యద్రం గుంటూరు తిరుపతి వేంకట కవులు వైదికులు కొవటం కొప్పరపు కవులు వియోగులు కౌవటం యాదృచ్చిక మే కాసి మొదటినుండి వైదికులకు, వియోగులకు జీవససరళిలో వ్యత్యాసం కస బడుతూనే వస్తున్నది ఆ న్యత్యాసమే సాహిత్య సంఘర్షణలకు 'హీతుభూత మయినది 1918 (ప్రాంతంలో గుంటూరులో నియోగి వైదిక కక్షలు పారంభ మయ్యాయి నియోగులు మంచిదన్నది వైదికులు చెడ్డ్దదసటమూ, వైదికులు మంచి దన్నది వియోగులు చెడ్డదనటమూ మొదలు పెట్టారు ఈ కక్షలు విద్యాధికుల్లో కూడ మెల్లగా రగుల్కొంని ఒక్కి-సారి అధికమయ్యాయి "పెద్ద పెద్దవారందరూ ఆ తగాదాల్లో తిట్టుకోవటం మొదలుపెట్టారు నెమ్మదిగా కపులనూ దింపారు తిరుపతి వేంకటకవులు గొప్పవారా ? కొప్పరపు కపులు గొప్పవారా? అనే పశ్న ఉదయిం చింది వియోగులంకా కొప్పరపువారి పక్షం, వైదికులంతా తిరుపతి కవుల పక్షం వహించారు ఆ పక్షంవారు ఏరినీ, ఈ సక్షంవారు వారినీ తిట్టడం మొదలుపెట్లారు ఈవిధంగా కవులు రంగంలోకి లాగబడ్డారు. “మావలె శతవధానాలు చేయ మని తిరుపతి వేంకటకవులు, మావలె ఆశుకవితాధార కరిపించ మని కొప్పరపు కవులు తొడలు చరచుకొన్నారు మొత్తానికి ఆనాట్‌ కవుల పోట్లాటలు “సాహిత్యపు తిరు 27

నాద గా భాసించాయి. ఈ కవుల వాదోసవాదాలద్వారా తెలుగు పాహిత్యానిళీ చేకూరిన (ప్రయోజనం అటుంచి, భాష మ్యాతం బాగా వృద్ది పొందింది కొప్పరపు కవులతో తిరుపతి వేంకటకవులు వివాదానికి దిగిన సందర్భంలో తిరుపతి వేంకటకవుల శిష్యుడయిన వేఎారి శివరామళానస్తిగారు గురు విరోధులను కవ్వించారు అప్పటికే అష్టావధాన శతవథానాలలో ఆరితేరిన రామస్వామిగారు మాడ వెంకటళాస్తిగారిప్తై గల గౌరవంకొద్దీ వారి అండన నిల్చి సరు విరోధులను ఈ (కింది విధంగా సవాలు చేశారు “దిట్షాలరీతి. బద్యములం బల్కు-'బ కొని శతావధాన మె స్పట్టుల నేది చేసితిరి పండితులెల్లరు మెచ్చినారలో గుట్టుగ టోవకీగతివి గొంటె శఈనంబును జేయజూతురే పెట్టలు (కొవ్వి పుంజుపయి వీరము జూపిన లాగు దోపదో జగతి 'వైదికులౌట మీసాలదీసి కొన్న నెవ్వరు నవ్వరు విన్ను నవ్వ కుందురే కన్నవారు వియోగివయ్యు మీనముల గాచుకోలేక మిడుకుచుండ గంటల గజైదరే ము కంటి తురగములకు హాతి కవితానం వీ గంటలు మరియే కార్యము పొంచి వచింపుడు కొటపుంగపులారా శతి ఘంట కవనంబు సల్పుదుమన్న, మీళ క్రియడంస నేజాలనొక్కొ, అష్టావధానంబు నాచరింతు మన మీశక్తి యడంస నేజాలనొక్కా ఆకుకఎత్వంబు నాచరింతుమున, మీశ క్రియడంప నేవాలనొక్కొా సద్గ్రంథభరచనంబు జరుపుడ మన్న మశ క్రియడంప నేజాలనొక్కొాం ఇంగిలీషునవత్తురో యెరిగియడవ గరము నేజాలనొక్కా మాగురువు లేల రండు వేగమీ బిరుదులు చెండు పెటి పొండు నిండు సభను గొపు కవులార ॥ 28

ఓడినారని తలపోయువాడ సురు నాకు (వత్యు త్తరంబును నీక మౌన ము్య(ద్ర వహియింతురేవి నీముచ్చ'జెరిగి ముందుపని జూడుడీ కొ_పపు గవులార శివరామ కవికి టోలెన్‌ జవాబు నొసగకయె వృధగ జంపు నడిపినన్‌ వ్యవసాయము కలదు సుడీ వ్యవధిం గయికొనక యిండు (వత్తు త్తరమున్‌”! ఇట్లు బుభజన విధేయుడు (తిపుర నేని రామస్వామి దీనినిబట్టి రామస్వామిగారికి గురుదేవులపై గల భక్తి గౌరవములు వెల్లడి కాగలవు ఈ సందర్భంతో వేంకటశాన్తుగారన్న మాటలు గమనించదగినవి “వారలకన్నం దెల్లు నెడవారక సంస్క్యృృతమందుం గూడ నీ వారయః బెద్ద పండితుడ వ్రైనను వారలు (ాహ్మణుల్‌ మహా శూరులు మేల్నియోగుతను శూదుడవీవని యీసడింతురీ ఫీరము నందు బొల్గ్లొనక వేగమ యేగుమ యంగలూరికిన్‌ ” గోపీచంద్‌గారి _వాతలనుదిట్టి ఈ చేతలు గురుదేవులవి కాదవి తెలుస్తు న్నది గోపేచంద్‌గారు మొదట ఆ పద్యాలు చదివినప్పుడు సందేహించారట- అప్పుడు ఆయన పడిన ఆవేదన ఇది నీవు శూ్యద్రుడవని ఈసడిస్తారు. కౌబట్టి “వేగమ యేగుమ యంగలూరికిన్‌ అంటే మా నాన్న చిన్న నవ్వునగి “చిత్త మని వూరుకొన్నాడా అని సందేహం వచ్చేది గురువయ్యేది దేప్పడయ్యేది ఆగొరవ వరచినవాణ్ణి అమర్యాదగా మాట్లాడిన వాణ్ణీ సహించాడు మానాన్న అందుకవి నా మనస్సు పదిలపరచుకోటానికి ఈ విషయం మా నాన్నను అడిగాన” ౩౨ ఆ నంభాషణ ఇది 1 గోపీచంద్‌ మా నాన్ని పు. 28.28 £ పైది శి గోపిచంద్‌, "మానాన్న *, పు 28-80 29

గో పీచంద్‌

గుంటూరు పీమలో వేంకటళొ్తుగారు (వాసిందంకా యథార్థమేనా? రామస్వామి ;

వేను గుంటూరుసీమ ఎవ్పుడూ చదవలేదు అందులో ఏమేమో (వ్రాశారని విన్నాను గోపీచంద్‌

వేంకటశాస్త్రి (వాసిన వద్యాలు చదివి వినిపించాను రామస్వామి -

“ఆ ” అవన్నీ అదిద్ధాలు వేంకటశాన్తి అట్లా ఏమీ మాట్లాడలేదు ఇదంతా తర్వాత ఎవరో (వాసి అచ్చువేయించారు గోపీచంద్‌

అయికే ఇదంతా అబడ్లమస్నమాటం

న!

"పూర్తిగా వేంకటకాన్తికి నేరుగా పద్యాలు చూపినప్పుడు ఆయన అన్న 'శెండు మాటలు నా చెవుల్లో ఇంకా గురగుర మంటున్నాయి “అగ్నిహో తంలో సీవు కూడ ఒక్క- నమిధవేయమన్నాడు ఆయన వంపించవద్దనీ చెప్పలేదు *వేగమయేగుమయంగలూరికన్‌ అని దీర్హాలూ తియ్యలేదు ఇవన్నీ అబద్దాలు

ఆ తర్వాత కొన్బరపు కవులకు, తిరువతి వేంకట కవులకు, వేంకటళొస్తికి, తిరుపతిశాస్త్రికి మధ్యగల వ్యత్యాసాన్ని రామస్వామిగారిద్వారా గోపీచంద్‌. తెలిసి కొన్నట్లు ఆ సంభాషణవల్ల గమనించగలం, దీన్నిబట్టి గుంటూరుసీమలో వేంకట శాస్త్రిగారు ఆ విధంగా పద్యాలు వాయలేదసి స్పష్టమవుతున్నది. విదేశాల్లో విద్యాభ్యాసం వ్‌

రామస్వామిగారు 1 &ీ పూర్తిచేసిన పమ్మట స్వతం౦(తవృత్తితో జీవయా్యత సాగించాలని తలంచారు అందుకు తగినది న్యాయవాదవృ త్తి బారిష్టరు కొవాలనే మనో వాంళను సోదరులకు తెలిపారు వారు అభ్యంతరం లేదని చెప్పారు అన్నిటినీ సిద్ధం

80

చేసికొని "పాప్‌పోర్టు సంపొదించారు 18-9-1814 న రామస్వామిగారు డబ్లిన్‌ వదూణమయ్యారు (వధమ (పపంచ సం(గ్రామం జరుగుతున్న రోజులవి ఆయనది చాలా గట్టి హృదయం కష్టసుఖాలను ఒకే విధంగా చూపేవారు ఆయన్ని 'ప్రేషనుదాకా సాగ నంపటావికి అంగలూరంతా తరలివెళ్ళింది (ఫయౌాణమై ఇంట్లోనుండి బయటకు అడుగు పెట్టగానే హరాత్తుగా ఐంధువెవరో తుమ్మూరు చూడటారికి వచ్చిన వారం దరు నిర్విణ్డులయినారు, రామస్వామిగారు మ్యాతం ఒక నవ్వు నవ్వారు అందరూ వద్దని చెప్పినా ఆయన (ప్రయాణం ఆపలేదు రామస్వామిగారు 15.-10- 814 నాటికి లండన్‌ చేరుకొన్నారు. (పయాణ సమయంలోని విశేషాలను ఎప్పటికప్పుడు (ప్రచురణార్థం కృష్ణా ప్యతికకు పంసే వారు లండన్‌లో వున్న నాలుగు రోజులు ఆయన హోటల్లో 18వ నెంబరు గదినే ఏరికోరి ఎన్నుకొనేవారట తెల్ల వాళ్ళు [8వ నెంబరును _ విశ్వసించరు రామస్వామిగారికి అదేమీలేదు అక్క-డే రామస్వామిగారికి గాంధీజీ దర్శనం లభించింది. దానితో ఆయన పవ్వితుడనయ్యానని భావించారు ఆ తర్వాత లండన్‌నుండి బయలుదేరి 28.11.1014 నాటికి డన్లిన్‌ పట్టణం చేరుకొన్నారు రామస్వామిగారు స్వ్వొాతంథత్య్య (ప్రియులు కనుక, అనాడు ఐర్లాండులో. జరుగు తున్న స్వాతంత్యపు పోరాటాన్ని కనులారా గాంచి తెలిసికోవాలనే అభిలాషతో ఐర్హండును విద్యాభ్యాసానికి ఎన్నుకొన్నాడు ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణగారు ఆ తర్వాత కొద్దికొలానికి డన్లిన్‌ వెళ్ళారు రామస్వ్వామిగారు ఉన్నన లక్ష్మినారాయణగారు _ప్రాజస్నేహితులు. వారి ద్దు విశిష్ణవ్యక్తులు మేధావులు, పండితులు, సృజనాత్మకులు-కాని విభిన్న దృష్టి క్‌లవారు "పంతులుగారిది ఆధ్యాత్మిక దృష్టి రామస్వామిగారిది హేతువాద దృష్టి అయితే ఇద్దరూ ఆర్జ్ద్ధృహృదయులు, వీదసొదల యందు కనికరం కలవారు ఒకరి పదతి బోధ. రెండపవారిది సంస్కరణ ఇవి వారిలోని భేదసొదృశ్యాలు రామస్వామిగారు మొదట డబ్లిన్‌ పట్టణంలోని టినిటీ _కళాకాలలో వి ఏ లో చేరారు విదేశాల్లో పున్నా భారతీయతను నదలుకోలేదు ఆం(ధత్వా నికి చిహ్నమైన “తలపాగ ను విడనాడలేదు పంచె కట్టుకొని తలపాగను ధరించి క్లానుకెశ్ళేవారు. ఈ వేషం ఆ కళాశాల ఆచార్యులకు నచ్చలేదు. రామస్వామి గారితో ఆయన ఒకరోజు ఇలా అన్నాడు: “₹నయ 30% 2౯6 మ మంమిల, 704 మంఓ కెయ2౪6 116 2 0గు2మ” అందుకు రామస్వామి వెంటనే “పప్పు ధారిణక్కు చదువుకు సంబంధ మేమిటి?” అవి (ప్రశ్నించారు ఈ మాటలు ఆచార్యులవారికి ఆఅ(గహం కలిగించాయి “తలపాగ తీసివేసేవరకు నీవు క్లాసుకు వ!

రాకూడదు” అని ఆజ్జాపించాడు వెంటనే రామస్వామిగారు “మీ క్లాసుకు రానే రాను, నేటితో మీ కాలేజీకే స్వస్తి” అన్నారు

ఆ తర్వాత రామస్వామిగారు ఇన్నర్‌ "టెంపుల్‌ “లా కళాశాలలో బారెట్‌ లా చదవటం కోసం (ప్రవేశించారు తలపాగతోనే కళాశాలకు వెళ్ళే వారు విదేశాల్లో వున్నా మాతృభాషపై మనుకారం విడనాడలేదు స్లీడరీ చదువు కోసం వెళ్ళినా ఎప్పుడూ సాహిత్యం మీదనే ఆయన దృష్టి అక్కడ మన ఉపాలీన సంస్క్యృతినిగూర్చి పరిశోధన చేశారు విదేశయ చరిితలను సనంస్క్య్బతిని అధ్యయనం చేశారు ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ రామస్వామి ఎప్పుడూ అక్యండ తెలుగు సాహిత్యాన్నిగూర్చి చర్చించుకొనేవారు అక్కడ ఉన్నంతకాలం మద్య- మాంస..మౌనినీ స్పర్శ ఎరుగవి మాననీయుడు రామస్వామిగారు దోనకాయ టమేటా ముక్కలు మొదలైన స్తాత్తికాహారంతో కాలం గడపిన శాకాహారి విదేశీ సంస్కబృతి నాగరికతల మధ్య కాలం గడపినా, పరదేశభాష అభ్యసించినా పరవేషం వేయని దృఢ్యవతుడు ఆయన వేషం చూసిన ఒక విదేశీవనిత "మాదేశంలోవుండి మా వేషం వేయవేమి?' అవి (పశ్నిస్తే ఆయన చిరునవ్వుతో *మీరు మాదేశం వచ్చివెప్పుడు మా వేషం వేస్తున్నారా?” అని ఎదురు (ప్రశ్న వేసేవారు ఇలాంటిదే మరొకసంఘటన ఒకామె “మా దేశీయమైన సూటు ధరించితే ఒక మంచి ఉద్యో గం ఇప్పిస్తాను * అని అన్నది దానికి రామన్వామి “మౌ చేశంవచ్చి మా చీర, రవిక ధరించికే మంచి రాజకుమారునితో పెళ్ళి జరిపిస్తానొ” అని సమాధాన మిచ్చారు

డబ్లి న్‌లో ఒకనాటి విందులో భారతీయులు ఆంగ్లేయులు కలిపి లోకాఖి రామాయణం మొదలుపెట్టారు ఆ సందర్భంలో ఆంగ్లేయడొకడు “భారతీయులది దాన్యబుద్ధి " (512713 [య12110) అన్నాడు చెంటనే రామస్వ్యామిగారు ఆవేశ.తో లేచి రౌన్హైముక్కంను కోయటానికి చేతదిట్టిన క త్తిని పెకెతి “మరల ఆమాట అంటీవా నీ శ₹లుక కో సెడను చూడు" అని గర్తించాద " పొసమా దొర నోరు మెదసలేదు జ

రామస్వామి డబ్లిన్‌ వెళ్ళిన పిమ్మట అక్కడనుండి కృష్టా స్యత్రికకు "పెక్కు వ్యాసాలు _వాఎ పంవారు విద్యాభ్యాసకొలంలోను డబ్లిన్‌ నుండి అంగ లూరులోనున్న తిను అన్నగారై న గోపాలకృష్ణయ్యగారికి (వాసిన లేఖలలోని కొన్ని విషయాలు గమవింపదగినవి అవి ఆయన వ్యక్తిత్వాన్ని (తిబించిస్తాయి వాటిని అనుబంధంలో ఇవ్వటం జరిగింది.

రామస్వామిగారు డన్లి నీలో చదువుకొనే రోజుల్లోనే జరిగిన ఒక సంఘటన ఈ నందర్భంలో 'పేర్కొనదగింది. ఆయన మాంపాహారమువనై న చేయక శుద్ద

82

శోతియుడుగా రోజులు గడుపుచుండగా అంగలూరు. చుట్టువట్ల (గామాదులలో రొమస్వామిగారు కై9స్తవ మతము పృచ్చుకున్నాడనియు, ఒక కై9ినృవ వ్రీవి వివాహము చేసికొన్నాడనియు పుకౌరును పుట్టించారు ఈ విషయమై నిజానిజాలు తెలిసికోటానికి రామస్వామిగారికి తము పెద్దన్నగారైన గోపాలకృష్ణయ్యగారొక ఉత్తరం (వ్రాళారు రామస్వ్యామిగారు దానికిలా జవాబు (వాశారు

“ఇన్పుడు ఈ యుత్తరము (వాయుటకుగల ముఖ్యకారణము విశదనరచు చుంటి లోకమెంత మూఢ దశయందున్నదో పరిశీలించిచూడుము అనూయయున్న యెడల లోన దాచిపెట్టుకొనవలయుమగావి వెలిబుచ్చుటనలన (వ్రయోలవమేమి? ఇచ్చటివారు నన్నొాకమారు కై 9స్వవ మతములో గల్పించి, నాకు కైంన్నవ స్తీని వివాహము చేయించిరి మజ్‌కొన్ని దినముఅకు సాకు వారితో నంబంధ బాంధవ్య ములు గల్పిరి అన్నము తినిపించిరి బహుశః సముద్రములో ముంపించి తపించి యుందురు వెళ్డిలోకము సంతోషవడనిమ్ము నాదిమా్యతము ముండియోయువు నా నిశ్చితమైన కార్యము నెరవేర్చుటకు జీవించియుందునని నా సమ్మకము ఇదియే భగవంతుని యభ్మిపాయమని నా తలంపు”

బారిస్తరు పట్టా పుచ్చుకొవి 1.111817 న న్వదేశానికి తిరిగి వచ్చారు రామ ప్వామిగారు విదేశాల్లో విద్య పూర్తి చేసికొని వచ్చిన రామస్వామిగారికి బందరు పట్టణం ఘసనస్వాగత మిచ్చింది పెక్కుచోట అభినందన నభలు ఏర్పాటు చేశారు సారస్వతంపై గల అభిమానంకొద్దీ గుడివాడకు సమీసంలోగల చౌటపల్లి లో వాసిరెడ్డి వేంకటా(ది నాయని పేర ఒక పుస్తక భాండాగారాన్ని ఆ సంవత్సరమే రామస్వ్వామిగారు ప్రాపింవారు జాతీయ (బాహ్మేతర సభకు అధ్యక్షత

అప్పటికి జాతీయోద శమం (210121 60%8655) బలవడవలసినంతగా బలపడలేమ అప్పుడే అతివామలని మితవాదులనీ నాయకుల్లో రెండుపళ్లాలేర్పడి నాయి 1816 రో వారికి రాజీ కుదర్చబడింది 1917 లో హోహమురూల్‌ ఉద్యమం ఫ్టాపించబడటంతో దేశమంతటా ఆ నినాదం విన్చించసాగింది ఆ సంవత్సరమే ఆంధ(ధరాష్ట్ర కాంథగెస్‌ సంఘ మేర్చడింది

దేశహిత్రైక దృషితో నంస్క్రరణలక్రై పోరాడవలెనన్న రామస్వామిగారు జస్టిస్‌ పార్టీని కొదని 1817 నవంబరులో విజయవాడలో ఏర్పాటు చేసిన “జాతీయ (బాహ్మాణతర మహాసభ” (కాం్యగెస్‌ సభ)లో పాల్గొన్నారు. ఆ సభకు ఆయనే అధ్యక్షుడు కాంయగెస్‌ సంస్కరణలు, ఆం్యధరాష్ట్రం (దాహ్మజేతరులకు (పత్యేక (పాతివిధ్యం అనే విషయాల కమగుణంగా ఆనాటి సభ తీర్యానించింది మనలో

తి 33

ఎన్ని విభేదాలున్నా చరచి కొంగగెస్‌ను బలపరచి దేశ స్వాతంత్యాన్ని సంపా దించాలని రామస్వామిగారు ఉద్చోధించారు అయితే రానురాను స్వాతం(త్యం సొధించాలిన్నంతవర కే ఆయనకు కాంటగైస్‌తో పొత్తుగా పరిణమించింది. తరతరా లుగా ఘోర దాస్యాస్నీ అనుభవిస్తున్న ఆ (బ్రాహ్మణులను దాస్య విముక్తి చే పేంత వరకే జసీస్‌ పారీతో ఆయన సంబంధంగా ముందు ముందు దర్శనమిస్తుంది అటు జస్టీస్‌ పార్టీకీగావి, ఇటు కౌంగెస్‌ పార్టీకిగాని ఆయన తన మనస్సును అర్చించుకొనలేము ఇదే కవిరాజాలో కన్పించే వైచిత్యం ఈ సందర్భంలో క్రాహ్మజేతరోద్యమం౦.-జప్టిస్‌ పార్టీ అవతరణలను గూర్చి తెలిసికోవలసిన అవసరం ఎంత్రైయినా ఉన్నది (బాహ్మణేతరోద్యమం యు జస్టిన్‌ పార్టీ అవతరణ : తమిళసమలో “జస్టిస్‌ ఉద్యమం (ప్రారంభం కాకపూర్యమే తెలుగునాట గుంటూరు మండలంలో (బాహ్మణేవరోద్యమం ఆరంభమైనదని చెప్పాలి ఆంధ్రలో కంచె ముందుగా ఈ ఉద్యమ చాయలు ఇతర రాష్ట్రాలలో దర్శనమిస్తాయ మహా రాష్ట్రలో జ్యోతిబాపూలే. కేరళలో నారాయణగురు (బాహ్మణేశరోద్యమం ఆవిర్భా వావికి కారకులయ్యారు మహారాష్ట్రలో 1880 (ప్రాంతాల్లో ఈ ఉద్యమం మొగ్గతొడిగింది దీనికి జ్యోతిబాపూలే (827-182) నాయకుడు సంఘంలో (బ్రాహ్మణులు యుగయుగా లుగా పొందుతూ వస్తున్న ఆధిక్యతను నిర్మూలిండచమే ఈ ఉద్యమ _పధానాతి శయం పూలే “సత్యశోధక మండలి వి స్థాపించి (బాహ్మచేతరుల అస్పృళ్యుల అభివృద్దికి కృషి చేశారు వారు కాంటగెస్‌తో సహకరించరాదని. (బిటిష్‌పాలన వలననే తరించగలరని (ప్రచారం చేశాడు విదేశి పాలననుండి విముక్నికన్న భారత దేశానికి సాంఘిక (వ్రజాస్వామ్యమే అత్యంత (్రధాసమైనదని చెప్పేంతవరకు ఈయన వెళ్ళాడు పూలే అనంతరం కొల్హాపూరు మహారాజు దీనికి నాయకత్వం వహించాడు సంస్ట్థానంలో అన్ని ఉద్యోగాలలో ఈయన (బ్రాహ్మణేతరులను నియ మించాడు (బ్రాహ్మణ స్పరోహితులతో నిమిత్తం లేకుండ (బ్రాహ్మణేతర పురోహి శుల ఆధ్వర్యాన వివాహోదికౌర్యాలను నడిపించసాగాడు కేరళలో (బ్రాహ్మణ జమీందారులకు వ్యతిరేకంగా నాయర్‌ రై తులు, అంట రాని కులానికి చెందిన రైతులు నవర్దహిందుపులకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశారు -ా ణి ఆంధ్రదేశంలో బ్రాహ్మాణేరరోద్యమానికి నాండి పలికిన వ్యక్తి గోపాల నచ్చిదానంద (బ్రహ్మేంద్ర సరస్వతీస్వామి ఈయన (పోతా ఎహంవల్తనే ఈ ఉద్య మం ఉవికిలోకి వచ్చింది సరస్వతిస్వామి 1878 మే £2 వ తేదిన "బెత్తూరు జిల్లా కడ

చంద్రగిరి తాలూకౌ మల్ల వరంలో జనిందారు నావం అం ఆ రాం చదలవాడ శేషయ్య వరదాంది తిరుపతిలో మహంతు భగవాన్‌ దాస్‌ హైపూూంల్లో చదివి, ఆ పిమ్మట కర్నూలులో రామానంద సరస్యతిని ఆధత్రయించి శుకూష చేష్తూ తరాాన్నీ+ వేదాంతాన్నీ అధ్యయనం చేశాక కంచికి వెళ్ళి “పరమహంస నదాశివ (బహ్మేం(ద సరస్వతి సని్నధిలో సన్యాసం పుచ్చుళొన్నారు అప్పుడే చదలవాడ రామకృష్ణయ్య గోపాల సచ్చిదానంద (బహ్మేంద సరస్వతి స్వామి అయ్యారు తమిళనాడు ఈ వి రామసొన్సమినాయకర్‌ కంక ఎంతో ముందుగా (బాహ్మణ పండితులతో మత చర్చలు చేసి _బహ్మాణేవర విజయానికి కారకులయ్యారు ఈయన వతి ఒక్కరికీ వేదాధికారం ఉందని “జయార్థ (వకాశిక అనే (గంథంలో నిరూ పించారు సరస్వతీస్వ్యామి తదాది సూర్యదేవర రాఘవయ్య -దుగ్గిరాల రొఘవచం్యద్రయ్య మొదలగు వారు సొంఘిక రంగంలో (బ్రాహ్మణుల నిరంకుశత్వానికి నిరసనగా (బాహ్మజేక రోద్యమ వికాసొనవికి డోహవం చేశారు “గుంటూరు జిల్లా కొల్లూరు నందు 1915వ సం॥లో "(బాహ్మణుడు చదువుచున్న వేదమును శూద్రులు వినరాద ను తగాదాతో అంకురించిన ఉద్యమం 1017 లో (బాహ్మాణేశర సంఘం ఆనే నామకరణం పొంది వెంటనే వ్యాప్తి చెందింది దరిమిలొ ఈ ఉద్యమమును (తాహ్మాణేశర రాజకీయ స్వత్వ సంపాదన కొరకు చెన్నప్పరియందు జనించిన “జస్టికు. పార్టీ యును ఏకమై ఒకే సంఘంగా కృషి చేసిన "ఏ 'హ్మజేకరోద్యమ మూలకారణాలను ఈ (కింది వొనినిగా సేక్కాన వచ్చు 1 భ్యూదులు వేదమం/త్రా లుచ్చరింసరాదు. వినరాదు, చదువరాదు అని (బ్రాహ్మణులు పెట్టిన నిషేధం £. మత (గంథాలను (వేదోపనిషదాది (గ్రంథాలు కర్మకాండలకు సంబం ధించినవి, మంగ శాస్త్రాలు) చదివి బోధించి అనుష్టించే అధికారం తమకే కలదని వాదించటం $ సాంఘికంగా, రాజకీయంగా ఇతరుల కవకాశమీయక తమ అధిక్యొన్నిం టేష్టశ్వాన్ని నిరూపించుకోటానికిచేసిన (ప్రయత్నం శ వంశ పారంపర్యంగా (ాహ్మజేశవరుల యందేర్పడిన (బాహ్మణకక్తిని ప్వలాభమునశ్షై ఉపయోగించుకొనగోలే కొందరి ప్రముఖుల నిరంకుశాధికార తత్స రత మొ (బొహ్మణేవరోద్యమానికి దోహదం చేశాయి 1 సూర్యదేవర రాఘనయ్యః (్రాహ్మజేశరోద్యమ తత్త్వము-పు 284- క్‌5

ఈ ఉద్యమపు పుట్టుకకు (బాహ్మణురే కారణమని విశ్వనాథ సత్యనారాయణ: లాంటి సనాతనులు కూడ ఆంగీకరించారం కే వేరే దృష్టాంతం అనవసరం “దేశ ములో (బాహ్మణేతరోద్యమమునకు నీ బ్రాహ్మణుల దుర కల్సి యే సగముహేతువ్ప ధర్మశాస్త్రము పోవునది యొక మార్గమున, ఈ (బ్రాహ్మణులు పోవునది మరియొక మార్గమున పీరియందు దయా తితిళ్లైదులు లేనేలేవు -పెట్టినచో పెండ్లి. పెట్ట కున్నచో (శ్రాద్ధము ఇది (బ్రాహ్మణ ,బువుల నడత తమ యందు _బాహ్మణ గుణము లేదు. (బ్రాహ్మణ జాతి యంతయు సశించిపోయినది “1 అని వేయి పడ గలు నవలలో కథానాయకుడైై న ధర్మ్యారావుచే విశ్వనాథవారు చెప్పించారు

చాస్యశృంఖలాలలో దింధింసబడిన జన సమూహం విద్యా విజ్ఞానాల కొరకు సాంఘీక న్యాయం కొరకు చేపే ఒక గొప్ప తపస్సుగా మాత్రమే బొహ్మచేత రోద్యమం రామస్వామికి కనపడింది ఇతర కులాల్ని ద్వేషించలేదాయన రాజకీయ దోంహబుద్ధి ఆయనలో కనిపించదు జాతియాల్రిమానాన్ని చాక గేయాలే. అందుకు నిదర్శసం రామస్వామి రాజకీయవాదికాదు. కవి, సంఘసంస్కంర్త , మానవతావాది,

ఇక బ్రొహ్మణేతరోద్యమ పర్యవసానమే “జస్టిస్‌ పార్టీ అని వేరే చెన్న సక్కరలేదు. దేశంలోని అన్ని రంగాలలో బ్రాహ్మణాధిపత్యం అత్యధికంగా ఉన్న కౌలమది నాటి మదాను ప్రెసిడెన్సీలో అదే పరిస్టితి. బ్రాహ్మాణేతరులకు, వెనుక చిడిన వారికి సాంఘిక ప్రి మోజనం సమకూర్చటానికి కొందరు మేధావులు సంక శ్చించిన సంకల్పం బ్రాహ్మణేతర విణాళికగా బయటపడింది రావుబహద్దర్‌ పిట్టి త్యాగరాయచెట్టియార్‌, డా టి యమ్‌ నాయర్హ నంతకాలతో 1816లో అది ప్రకటింపదిడింది అదే జస్టిస్‌ పార్టీకి నాంది. ఈ పార్తీ ఇంగ్లీషు తెలుగు, తమిళ భాషల్లో పత్రికలు స్రికటించి బొహ్మణేతరుల ప్రిమోపినాలమే వివరించి పరిచారం చేసింది *పొత్‌ ఇండియన్‌ లిబరల్‌ ఫెడలేషన్‌ " (ఏ11శ)గా మొదలె , తమిళ సిమలో తలయెత్సి న ఆత్మగౌరవోద్యమాన్ని కలుప్పకొని, బ్రిటిష్‌ వ9భుత క్షంచేత నంన్కరణలు చేయించేటంత ప్రబలంగా నిజస్వరూపం ప్రదర్శించింది

అంధకారవరీతమై ఉన్న శాటి భారతజొతికి ఆంగ్లేయుల రాక ఒక నూత్న వైతన్యాన్ని కూర్చిసది మన దేళం (ప్రపంచాని కంతటిక్‌ దివ్యజ్యోతిగా వెలు గొందిన సుఖమయకాలం కడచిపోయిన వేల యేండ్లకు మరల మనకు (ప్రపంచాన్ని చూపనది ఆంగ్ల (ప్రభుత్వమే అని ఒప్పుకొనక తప్పాను. సంవదలకు సందంధిప చిన తరతమ భేదాలున్నప్పటికిని జన్మతః ఎట్టిభేదాన్ని అంగికరింపని ఆంగ్లేయ జౌతి పరిచయం మనలో ఉస్నతశిఖరాన వుండిన (చాహ్యాణులకు కళాఘాళాన్ని ననన న వనక. నన

£ విశ్వనాధ సత్యనారాయణ, వేయి పడగలు-ప్తు 661.562

386

హేనంగా చూడబడుతున్న (బాహ్మజేతరులకు విద్యుదాఘాతాన్ని. కలిగించింది. ఆంగ్లేయలతోడి సాహచర్యం, అంగ్ల పాహిత్యపరిచయం అధికమైనకొలదీ (ఛాహ్మజేతరులలో నూత్న చైతన్యం, వినూత్న ఆశలు ఉద్భవించాయి. వాటి (పతిభలమే జస్టిస్‌పార్టీ అవతరణ

అట్టి జస్టిస్‌ పార్టీ “"టబిటిష్‌ పాలకుల అధికార (వభావాలను అంతమోనర్చ గల ఏ చర్యకున్నూ మేము నుముఖులం కాము” అసి రాజభక్తిని వెల్లడించిన మాట వ్వాస్టవమే (లిటిష్‌ పాలకులు వివిధ మతాలను వర్గాలను నమదృష్టితో చూచి. నిష్పాక్షికంగా వ్యవహరించి జాతీయైక్యభావాన్ని 'సెంపొందిన్తున్నారనీ, (బిటిష్‌ రాజ్యాధికారం అ_సమిస్తే దేశం అరాచకం పాలౌతుందనీ దేశ పరిపాల నాధికొరిం దేశీయు౯కు అప్పజెప్పే నమయమింకా రాలేదని జస్టిస్‌పార్టీ సూచిం చింది ! అయితే జస్టిస్‌ పక్షం విటిష్‌వారి నెదిరించిన సందర్భాలు లేకపోలేదు స్వాతం్యత్యంకోనం సహకరించి, ఉద్యమించిన ఘట్టాలు ఆ పార్టీ చరితలో లేకపోలేదు సెమన్‌ కమీషన్‌ను స్వరాజ్యపక్షం వారినలె జస్టిస్‌పార్టీ కూడ తిరస్క రించింది స్వరాజ్యంకోసం కౌంటగెప్‌తో చేతులు కలిపింది “జస్టిస్‌ పక్షము సంఘ ములో మన పూర్వులేర్పరచిన మెరక పల్లములను సరిచేయుటకు పుట్టిన యత్యా వళ్యకి నంస్థ మనకంటే అనేకరెట్ల అధిక సంఖ్యగల (బాహ్మణేళరుల అభ్యు దయమునకు సర్వతోముఖ వికాసమునకు బాధ్యత వహించుటకు దానికి మాషతమే అర్హత యున్నవి ” * అనే మాటలు కూడ గమనించవగినవి

జస్టిస్‌ పార్టీలో కూడ లోవాలు లేకపోలేదు. ఈ పార్టీ (బ్రాహ్మాజేతరుల లోని అ(గకులాలకు మాత్రమే (ప్రాతినిధ్యం వహించగలిగింది మరి గర్భదారి (ద్యంలో 'ఘోర దాన్యంలోనున్న దిగువ జాతులను వదలివేసింది. మొ త్తం మానవజాతి కే సమానత్వం కావాలని ఈ పార్టీ ఆలోచించినట్లు కనపడదు అందు వ్యల్లి ఈ పార్టీ తెచ్చిన చైతన్యం (బాహ్మదేతరులలోని ఆగజాతి వరకే వచ్చి ఆగిపోయింది. దిగువ జాతుల్లో ఈ ఉద్యమం ఎటువంటి మార్చునీ తీసుకు రాలేక పోయింది

1 శజంటం6 425 వెంంట 1929, గీడేరే?ంంం 0% 16 షెండం21102 40 తేశీం428036 204 ం[యంకం:4 - వ ౨ 63-64

వి కబస్టిస్‌ పక్షము : భూత వర్తమాన భవిష్యత్తులు, శ్రీపాద సుబ

హ్యాణ్యశావ్రి సమదర్శిని, మద్రాసు 1928.20 త్ర

బందరులో న్యాయవాదిగా :

విదేశాలలో విద్య నభ్యసించి వచ్చిన _ రామస్వ్యామిగారు బందరులో చొరిస్టరుగా జీవితయా్యక్ర (ప్రారంభించారు (పొక్టీసు మొదలు పెట్టారన్న మాశేగాని కవిశౌసతిని విడువలేదు సాంఘకోద్యమాలలో పాల్గొనటం మానలేదు అనిబి పెంటు “హోమ్‌ రూల్‌ ఉద్యమం సాగుతున్న రోజులవి వందేహాతరం మం దేరాజ్యం అనే నినాగం మారుమోగుతున్న సమయమది రామస్వామిగారు ఆ ఉద్య మాన్ని శిరసావహించకపోలేదు ఆ కారణంగానే రామస్వామిగారిం? లోబరచు కోవటానికి పథకం వేసింది నాటి (పభుత్వం “*సీవు ఉన్నత పదవిలోకి వెళ్ళ వలసిన వాడవు ఈ ఉద్యమంలో అడుగు పెట్టవద్దు నిన్ను వెంటనే సబ్‌ జడ్డీగా “ఎప్పాయింట్‌” చేస్తాం” అని ఎవేవో ఆశలు కల్పించింది కాని రామస్వ్వామిగాడ లోదిడలేదు

బందరుతో రామస్వామిగారి పేరు (పస్ఫుటంగా వినదిడుతూ వుండేది నోబుల్‌ కాలేజీలో రామన్వామి ఎట్‌బొల్‌ టీముపొందిన _ కీర్తులు, హిందూ హైస్కూలులో వేంకటళాన్తిగారి అవధానాలలో రామస్వామి పాత కథలుగా చెన్సుకొనేవారు. బారిస్టరు (ప్రాక్టీసు సాగుతూవున్నది అట్టి సమయంలో రామ స్వామిగారికి కష్టాలు ఎదురయ్యాయి. భార్య ఆరోగ్యం బొగా క్షీణించింది

వైద్యులు చేయవలసినదంతా చేసినా (ప్రయోజనం లేకపోయింది

| 16-1.1020 వ తేదీన పున్నమాంబ కాలధర్యం చెందింది ఆమె రామస్వ్వామిగారి

మనసులో మెదులుతూనే వున్నది కవిగా తన బాధను ఉపశమించ జేనికోరేక పోయారు కన్నీటిధార కపితారారగా పరిణమించింది ఆ కవితయే స్మృతి చిహ్నంగా సూతప్పరాణంలో మిగిలిపోయింది విజయవాడలో ; ఎ

దిందరులో న్యాయవాదవృ త్తి కొనసాగిస్తున్న సమయంలో (ప్రముఖ న్యాయ వాది జస్టిస్‌పార్టీ నాయకుడు అయిన కోవెలమూడి గోపాలకృష్ణయ్యగారి. ఆహ్వా నంపై విజయవాడ వచ్చారు రామస్వామిగారు తాను సంబౌదకుడుగా ఒక రిన స్యతిక నడపాలన్న తలంపుతో మకాం మార్చొరేకొని, వచ్చినపని నెరవేరలేదు గోవా లకృష్ణయ్య గారితో కలసి (పాక్టీను (పారంభించారు ఇక్కడ కూడ వృళ్తి (వ్రవృత్తులకు సంఘర్షణ సాగక తవ్పలేచు తుదకు (ప్రవృత్తికే విజయం కలగ సాగింది

రామస్వామిగారి దిస్పుడు ఒంటరి జీవితం పొంగి పొరలుతున్న దుఃఖొవ్ని వివారింపగల మార్గం కరువ్నైంది ఆ దశలో కవితానతి రామస్వ్యామిగారికి కొర

38

కవ్హానొాకాాాాాాక కాన్న స ॥ న్‌ న. క్‌ . య. "కోళ్ళ ఇ స్‌ ల! శీ ఘం శ్‌ న వశ సనా ||

వ పాంలికాం ్ట

బారి ష్ట్ర రుగా కవిరాజు

ఉపళమనం కలిగించింది *శంబుకవధ _ అనే నాటకం అవతరించింది విదేశాల నుండి వచ్చిన రెండు సంవత్సరాల పెచిలుకులో ఈ ఒక్క- నాటకం మొతం (్రాయగలిగారు. దీనికి కారణం లేకపోలేదు (గ్రంథ పరిశీలన ఒక ఎత్తు రచన కుప(క్రమించడం ఒక ఎత్తు ఈ నాటకం తొలిసారిగా 20-6-1028 న (ప్రకటించ బడింది అది దేశంలో కల్షించిన సంచలనం అనూహ్యం ముక్కు మూనుకొని అడవిలో తపస్సు చేసికొంటున్న శూ(దుడై న శంబుకమహార్షిని విచక్షణా రపా తంగా రానుడు వధించడమే ఈ నాటక ఇతివృత్తం

శంబుకవధపై విమర్శలు కోకొల్లలుగా వచ్చాయి వాటిలో విలువైన విమర్శలూ పున్నాయి కువిమర్శలూ వున్నాయి సద్విమర్శను స్వీకరించడం నహృదయుని లక్షణం ఆ సహృదయత రామస్వామిలో పుష్క-లంగా వున్నది అందుకు కాశీభట్ల (బహ్మాయ్యగారి విమర్శను అంగికరిస్తూ. “నారదుడు దేవర్షిమై నను (బ్రాహ్మణుల ఛాయయే (బాహ్యాణుల చేతిలోని కీలుబొమ్మయే (బ్రాహ్మణుల చేత కొటముసే అందుచే భేదమాక్లే కన్ఫించదు ” అని సవరించటం ఆయన. పరిణత హృదయానికి నిదర్శనం

ఒకవైపు శంబుకవధ పై వచ్చిన విమర్శలు బాధిస్తుంటే మరొకవైపు భ్రార్యావియోగం ఆయన్ని (మ్రీంగదీస్తుంది జీవిత భాగస్వామిని లేకుండ జీవితం గడవడం దుస్పాధ్యం బంధుపులు, మ్మితులు ఆయన స్ట్‌తిని గమనించి ద్వితియ. వివాహం చేసికోమని ఒ త్తిడిచేసిన కారణంగా ఆ సంవత్సరమే పెండ్లిచేసి కొన్నారు భార్య చంద్రావతి అత్తగారి (గామం బొపట్ల తాలూకొ చింతాయపాలెం తీవితో ఆయన జీఏత కొన్యంలో మరో నూతనాధ్యాయం (ప్రారంభమైంది. ఇంత టితో రామస్వ్యాముగారి జీవితంలో పూర్వార్తం ముగిసిసట్లయినది

అ ళం ఉ త్రరార్థం (1922-42) = ఉ తినాలి ;

1922 నుండి 1042 వరకు రెండు దళొచ్దాలు రామస్వామిగారి జీవితంలో ఉఊత్తరార్థంగా పేర్కొానవచ్చు ఈ ఉలత్తరార్థ జీవిత యాత్రకు తెవాలి రంగ స్థలంగా మారింది బెజవాడలో దిక్కుతోచని స్టితితోనున్న రామస్వామి పాముల పాటి వెంక టకృష్ణయ్య, జాగర్హమూడి కుప్పుస్వామి సూర్యదేవర రాఘవయ్య గారలు తెనాలిలో ప్లీడరుగా (ప్రాక్టీసు పెట్టవలసిందిగా బలవంతం చేసినమిదట, తెనాలినుండి వెలువడే రై తు ప్యతికకు సంపాదకులుగా ఉండవలసిందిగా కోరుతూ ఆహ్వానించిన మీదట తెనాలి రావాలని విశృయించుకొన్నారు సంన్యరణోద్య

89

మానికి తెనాలి చక్కని రంగస్థలం కాగలదనే నమ్మకం ఆయన నిశ్చయానికి బలం జీజూర్చింది

1022 జూన్‌లో నివాసం తెనాలికి మార్చారు. బారిస్తరుగా 'ప్రాక్రీను (ప్రారం భించారు ఆ సంవత్సరమే జులె నెలలో టంగుటూరులో జరిగిన కమ్మమహా ఉన సభలకు అధ్యక్షత వహించారు తమ సుదీర్హోపన్యాసంలో కమ్మవారు క్ష్యతియు లని, వారు సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయ రంగాలలో అభివృడ్డి సాధించుటకు ఒక సంఘంగా ఏర్పడి కృషిచేయట తస్పుగా భావించరాదని 'పేర్కొన్నారు వివాహాది శుభకార్యాలలో చేపే దుర్వ్యుయాన్ని స్వనంఘ పౌరోహాత్యం ద్వారా అరికట్ట వచ్చునని రామస్వామిగారు ఉద్బోధించారు అప్పుడే (వ వే! పెట్టిన స్వసంఘ పౌరోహిత్యపు తీర్మానాన్ని నాటీసభ ఏక్టగీవంగా ఆమోదించింది.

10 (ప్రాంతాలలో తెలుగునాట వివిధ కులసంఘాలు తల ఎత్తాయి. విశ్వ టాహ్మణ, ఆర్యవైశ్య కమ్మ. రెడ్డి మహోానభలు ఆవిర్భవించాయి ఆ తర్వాత 1817 లో బాహ్మణేతరోద్యమం పుట్టి సాముదాయకంగా సాగుతూవచ్చిన రోజుల్లో కూడ ఆయా కులసంఘాలు 'మెట్టుతూ వచ్చాయం పే వాటి అభివృద్ధి కొరకని వేరుగా చెప్పవలసిన పనిలేదు

“క్రమ కులాభ్యున్నతికయి యత్నంబుసలుప అన్యకులముల ద్వేషించినట్లుగాదు

ణు బిలిసి సర్వాంగ కంబులు పటువులైన మపితమౌగాదె దేహ సమష్టి బలము”

అని చెప్పిన కవికోకిల దువ్వూరి రామిరెడ్డిగారి మాటలు ఈ విషయంలో అన్వయిస్తాయి అయితే రామస్వామిలో తలయె _తీన కులాభిమానం రానురాను విశాలతను సంతరించుకొన్నది

ఒకనాడు ఉన్నతపథంలో జీవయాత సొగించినవారు ఈనాడు కడుని_దాణ స్దితిలో జీవించటంచూచిన రొమస్వామిగారి మనస్సు ఆ(కోశించింది తదాఏి వారి షిరోలివృద్దికై కృషిచేయసొగారు అందులో భాగమే గుంటూరు జిలా టంగుటూరు ఎనిమిదవ కమ్మ మహాజననభ అధ్యక్షత గా

ఈ కులం బందిఖానా నుండి దియటపడేనరికి రామస్వామికి దాదాపు దళా బ్ఞిం పట్టించి అప్పటికిగాని తెలిసిరాలేదు కులంలోని కుళ్ళు ఒకప్పుడు కులౌన్న త్యాన్ని పోత్సషాంచిన వ్యక్తి కొల్యకమంలో కులపద్దతి పె విముఖత (ప్రదర్శించా నా స క

ఓ కవికోకిల దువ్వూరి రామిరెడ్డి, ఖండకావ్యములు పు. 265 త్తం

లనటంలో అతిశయో క్రిలేదు ఇది రామస్వామిగారి పరిణత హృదయానికి నిదర్శనం అని చెప్పవచ్చును కొల్లూరు సభలు

కమ్మవారు వగైరా శ్యూదులు మాృాతమే అని మొదటినుండి (వాహ్మణ్యం వాదిస్తూ వచ్చింది. పెక్కుమంది (బ్రాహ్మాణేతరులతో సలుసభలలో వాదించింది కొందరు (బాహ్మాణేఠరులు మాతం వారి వాదన నంగీకరింపలేదు తాము క్షత్రియుల మని నిరూపించారు 1015 లోనే _బాహ్మాణేతర సంఘాన్ని స్థాపించిన సూర్య దేవర రాఘవయ్య (వళృతులు సరన్వతీస్వాముల అండతో కమ్మవారు క్షత్రియ లని అంధదేశంలో ఒక ఉద్యమాన్ని (ప్రారంభించారు సరస్వతీస్వాములవారు 1820లో “్యపచ్చన్న రాజకుల నిర్ణయము” అనే (గంథం ద్వారా కమ్మ, వెలమ, రెడ్డి. కాపులు క్ష్యతియులని నిరూపించారు.

గుంటూరుజిల్లా కొల్లూరులో 1824 అగష్టు 18 17, 18, 18 తేదీలలో కమ్మవారి చరితనుగూర్చి పుష్పగిరి పీఠంవారికి, సూర్యదేవర రాఘవయ్య మొద లైన వారికి వివాదం జరిగింది కమ్మవారి తరపున సూర్యదేవరవారు, (తిపురనేని వారు మున్నగువారు నిలబడి వాదించి పుష్పగిరి పీఠాధిపతులు చెప్పినట్లు కమ్మవారు వగ్గెరా శూ్యలుకారనీ, క్ష్య్యతియులనీ నిరూపించారు ఆ విజయమే 1825లో “(టాహ్మజేతర విజయం” అనే _గంథంగా సూర్యదేవర వారిచేత రూపుదిద్దుకొన్నది ఆ సందర్భంలో ఒక దీక్షితులు కమ్మ కుమ్మర శబ్దాల సామ్యం చూపిస్తూ వారిరువురు ఏకోదరులు అన్నారు

రామస్వామి వెంటనే “*విప్ర 6వుస్పర శబ్దాల సామ్యాన్నిబిట్టి వారు ఏక గర్భ జనితులుకారా"అన్నారు సభలో కరతాళధ్వనులు మిన్నుముట్టాయి దీక్షితులు గారు ది(గృమ చెందారు. కమ్మవారు శొూ్యదులని పుష్పగిరి పీరాధిసతులు చేసిన వాదాన్ని ఖండిస్తూ రామస్వ్వామిగారు _పతివాదం చేశారు “ఏనాడు బ్రాహ్మణులు రెడ్డీ వెలమ, కమ్మ _సభృతులచే పరిపాలింపదిడుచున్న తెలుగుదేశమున కౌపురము చేయుట కారంభించిరో యానాడే పెవొకొనబడిన జాతులు క్షతియ శాఖలై నను కావలయును లేదా (ద్రాహ్యాణులు (ాహ్మణులైనను కొకపోవలయును" అనే తిర్మా నముతో రామస్వామి తన వాదమును ముగించారు న్యాయవాదవృత్తి :

రామస్వామి న్యాయవాదవృ తిని న్యాయంకోసం చేపట్టారు కోర్టులోనే కాక ఎక్కడ అన్యాయం ఎదురయితే అక్కడ (ప్రత్యక్షమయ్యేవారు ఆనాటి న్యాయవాద

శ

వృతి మాటికి తొందది శాతం (ాహ్మణారీనమే ఎవరైనా వారిపంచలలో పడి గాపులు పడవలరిసనదే అట్టిస్టితిలో రామస్వామి ఈ వృత్తిని చేవట్టి అందరి మన్న వలను పొందగలిగారు ఆత్మగౌరవానికి, ప్వాతంథత్యానికి విత్యజీఏకంలో నేకాక, వ్యాయవాద వృత్రిలోమ భంగం కలుగనివ్వలేమ న్యాయాధికారులకు వెలచుఏ ఆయన చేతకావి పవి అట్లని వారిని కించపరచనూ లేదు రచనా వ్యాసంగాలు, సంస్క్రరణోద్యమ౦ రామస్వామివి కొంతకాంం కోర్తుకు వెళ్ళునివ్వలేదు సాంఘిక వివాదాలలో మాతం ఆయన చొరవతిసికొవ వాద్‌ంచేవారయి. శుల్కం లేకుండ వాదించడం, అన్యాయం జరిగివచోట రెక్కలతో వాలటం ఆయన సహజ లక్షణం 1824వ సంవత్సరం కాడిపజ్డు వేదపారళాలలో కమ్మవారికి వేదాధ్యయ నాధికారంలేదవి అలగహారీకు డొకడు పాలకవర్గం వారికి వోటీసు ఇవ్వగా, అరి కారమున్నదవి రామస్వ్యామిగారు తగిన ఆధారాలతో ఆయనకు జవాలిచ్చారు అంద రకు వేదాధ్యయనం విరాటంకంగా కొనసాగింది. 1920వ సంవత్సరం ఒంగోలు తాలూకా కాకర్గపాడులో ఒక వైశ్యుడు పితృకౌర్యంలో తగిన దక్షిణ ఇవ్వలేదని పురోహితులు అతవిని బాధించారు కోర్టులో రామస్వామిగారు వైశ్యుని పళ్హాన వాదించి అవరాధులకు జరిమానా విధిం జేశారు ఈ విధంగా న్యాయంకోసం రామస్వామిగారు శుల్కం లేకుండా వాదిం చారు కొవి ఆయన న్వభావం ప్లీడరు వృత్తికి తగినది కొదనే చెప్పాలి “న్యాయ వాదులలో న్యాయమెక్కుడిది?” అనెడి వారాయన. రామస్వ్వామిగారిది సహజంగా ముభావంగా (రిజర్వుడుతండే న్వభావం (కొత్తవారతో మాట్లాడటం మిక్కిలి తక్కువ ఇంటికి వచ్చిన బంధువుఠనుకూడ ఆప్యాయంగా పలకరించి మర్యాదచేపే వద్దతి స్వల్పం _ చివరళ క్తయిఎట్సువ కూడ చస్పున సలకరించటం, (ప్రశ్నించటం అరుదు గుమాస్తా చెప్పగా వివి ఏదో “టూక్రీ గా నలహాచెప్పడం ఆయన పద్దతి కోరుకు కూడా అంతశదగా వెశ్శేవారు కౌదు కేసు ఏదైనా ఉంటే వెళ్ళి నాలిగు ముక్కలుచెప్పి వెంటనే ఇంటికి రావ డం ఆయనకు అలవాటు పనివున్నా లేకపోయినా ఆదొక అలవాటుగా (ప్రతిరోజు కోర్టుకు వెళ్ళటం బార్‌ రూములో ఇతర న్యాయవాదులను కలిసికోనటం వూజ్యం ఇంటివద్దకూడ చేతనున్న కేసుల విషయమై “లా పున్గకాలు చూచేవారుగాని తీర్చిచ్చిన కేనులు, డై జెస్తులు లారిపోర్లులు వగెరా మామూలుగా చదివే ఆసకి ఉండేదికాదు “- * జా 7 అవకొశమున్నష్పృుడల్లా సారస్వత (గ్రంథాలు, ధర్మశాస్త్రాలు, పురాణాణ వగ్దెరా చదవడమో ఎదైనా వాయడమో ఆయ విత్యదినచర్య. అందువలన కక్షిదారులు రావటం, (ప్రాక్టీసు వృద్ది పొందటం జరుగలేదు. శ2ై

వురపాలక సంఘ అధ్యక్ష వదవి :

1925 వ సంవత్సరం అది జస్టిస్‌ పాశ్టీ బలవడిన రోజులవి ముఖ్య మం్మతిగా పాశముగంటి రొమారాయణం పాలన చేస్తున్న కాలమవి. స్థానిక న్వపరి పాలసకూడ ఆయన అధీనంలోనే ఉన్నది,

ఆ నమయంలో తెనాలి వరపాలక నంఘాధ్యక్షులుగా పిర్షి లమజ్జి ఆంజ నేయుబ వనిచేస్తున్నారు. 1925 అక్టోదిరు నాటికి ఎన్నికలు సమీపించాయి ఆ ఎన్నికల్లో పోటీ చేయవలసిందిగా కొందరు స్టావిక (వముఖాలు చేసిన ఆభ్యర్థనమ రామస్ట్వామి తిరస్క-రించలేకపోయారు. కౌవ్చిలరుగా గెలిచిన పిమ్యుట పెక్కురు. కౌవ్చిలర్లు త్రైర్మిన్‌గా వుండమవి రామస్వామిగారివి కోరారు ఆయన అంగీకరించక తప్పలేదు అయితే ఈ ఎన్నికల్లో (దాహ్మ్యాణ (వాహ్మణేతర విభేద విపర్యయంు చోటుచేసికొన్నది (ప్రముఖ న్యాయవాది, పూర్వపు వై ర్య్మన్‌ అయిన ఆంజనేయులు గారు (బాహ్మణ (ాహ్మణేతర భేదాలను సృష్టించి విజయం సాధించాలని (పది త్నీంచారు. కౌవి తెనాలి విట్టణంలోవి బ్రాహ్మణులు అరిక నంఖ్యలో నహకరించి రామస్వ్యామిగాకివి గెలిపించాతు. రామస్వామి వారినందరినీ అలినందించి కృతజ్ఞ తలు తెలియజేళారు

ఆంతకుముందటి చై ర్మన్‌ ఆంజ వేయులుగారు ఎన్నిక జరుపవలసియుండగా. తాను గెలవనన్న తలంపుతో ఎన్నిక జరువనిరాకరించారు. అప్పుడు కౌవ్సిలర్లు ఎన్నిక జరుపె విశృయించి. భూపతి నూర్యనారాయణగారిని ఎన్నిక కార_కళత్తిమము విర్వహించటావికి అధ్యక్షుడుగా ఎన్నుకొన్నారు మూకరు పోటి లేకపోవటం చేత రామస్వామి ఏకగివ గా ఎవ్నికయ్యారు ఆయన ఎన్నికయిన తీరు ఆనాటి మవి పివల్‌ మివిట్స్‌ బుక్‌లో ఉట్ధికించబడింది. అది గమవించదగింది

"వంక 00 కం సేలరం021! ౧౦%0011 గం09211 0893564 2 149 9ఖైంం181 ండమక్రై పేయేతే 0% డం ఓం 54 *ంళయిరింల 1925, 4.30 2 పక్‌ 12 ఓం సేశర:ం1081 ౦౧106 లింఎంలు( 100 నిం0ం6ల68419038 01 ఓం సెళటం101041! ౧౦౪9011. 1ల9211 6164 09% 5-11.1925 1౯౬ 4.45 వ సక్‌. *0౯ 6 61611082 0 ౧141౧30 ₹09 6 గలర811 వుం [810 - క.

శల ౨ సుంుంం69?316 6 1816 0%810030 ఇసిం 00%ాలుల8ి (116 మంటకి 09౯ బం 200096 06 61646198 1౭120 0 లం ₹00211 వశీయం10811 68 5-11 25 ౩౬ 4 ల స్‌ ౯003804 60 609646 (16 ఫైంం666ిడే1మక్టక 28 ల 18 2౯164 184 6 ఇంజ!6 206 06 61664

త్తి

ఇ1000%664 ౦091౪9 కశ 2 క ౮180162 34114302 204 8 అం%ఇ॥ ప వైడ్‌ మె 2 ద మ ₹719ఇ10200టుు 24 వన వె0004ట4 పటం801 882 3003164 95631646 ౦౪ల 10 ఇం6€08 [0౯ ళం 61606401 00 16 తజలలిం1021 ౧1212428 2264 1001 2ల భం స1ం126033 0 ఈం ర. కే ఇ23 202మమ0ం050/ 6ఆ064 కే 0% ౦౦6664 10 6 0439101689 0 6 62371 012119 ౧9090564 ] 2025900 ౮0౦4ల” 10 96 ఓం ౮1210126 01 గొయ311 నేడ్‌0101200/ మండే 960014 0 102006880- 11 వెడ9272125 2964 3239201464 0 వశం వీడీ పంల.

శీ లాం 198 20 0(లా 0226164416, ౧౯౦౦౦౩66 వేడ్‌ గ 12014- కళ8000/ 10౦46425 18 61600664 11142100102913, పే శంం1200 31 వేశం గ టు85ళజమ ౧0004620 15 తట 61610664

మ కం201252)/288 వ?006661082 6029001105 కంమి&11- 5-11-25

పురపాలక సంఘాధ్యత్తులుగా రామస్వామిగారు తను పదవిని సార్ధకం చేసి కొన్నారు పదవీ వ్యామోహం ఆయన దరి చేరలేదు పదవిని విడనాడటానికై నా సిద్దఎడ్లారు కానీ తమ సిద్ధాంశాన్ని మార్చుకోటానికి అంగీకరించలేదు ఆయన అహంసావాది. మూఢాచారాలకు విరోధి తద్విరుద్ధంగా ఏపని చేయలేదు ఇతరులను చేయనిన్వలేదు అలాచేయటం రామస్వామి మనవ్లత్వానికే విరుద్ధం

తెనాలిలో (పతి సంవత్సరం వలెనే (ప్రజలు కొలుపులు కొలవటానికి సిద్ధ మయ్యారు అహింసావాది అయిన రామస్వామిగారు ఛై ర్యన్‌గా వాటిని తిరస్మ రించారు కొలుపు కొలవాలనీ, అమ్మవారికి బతి ఇవ్వాలనీ కౌన్సిల్లో అధిక సంఖ్యా కులు పట్టుబట్టారు జీవవెంసకు ఒప్పుకోను అన్నారాయన కౌన్సిలర్లు విశ్వాస రాహిత్య తీర్మానం ప్రవేశపెట్తారు రామస్వామిగారు వారి బెదిరింపులకు లొంగ లేదు కొలుపులు జరుగలేదు జీవహింన ఆగిపోయింది. (ప్రతిపక్షులు కలెకరు దగ రకు వెళ్ళారు ఇది నా సవికొదుం ఛైర్యన్‌ పని అన్నారాయన ఎపశ్వానే అగ్టీలు పంపారు (ప్రయోజనం లేకవోయింది హైదారొబామనుండీ జీవకారుణ్య సంఘ్యపచారకులు వచ్చి జంతుబలి నిషేధాన్ని గూర్చి ఉపన్యాసాలిస్తుంక్రే తెర వెనుక నున్న ఆందోళనకొరులు చేతులు ముడుచుకొని కూర్చున్నారు తతత. శ తేశ్‌12 3469 3001 01 గలు21 కేడటుం 2110 *01 ౦. 30.7-24 శం 18-11-25

శ్ర

నం?

హవ +, ( న ఫే... క నం శ్‌ ప! 1 వను. శ, ( న... మర! 7 ఎట | ఫా జా న్‌ స. ర కు ల సమ టై 26౬ శ్‌ న!!! ౧ సాణ్యాంంగ వ. ౧ చా | | తత న శ 1

వ ఫ్‌ ను | హ్‌ పర జంగా కు ల

మారీసుపేటలో (బ్రాహ్మణులు చేయతలపెట్టిన యజ్ఞమును కూడ రామః స్వామిగారు భగ్నంచేశారు యజ్ఞయాగాదులను హింసామార్గములో చేయరాదని, వరించటానికి కట్టియుంచిన "మేకకు (పాణభిక్షపెట్టారు, ఇట్టి పాంసా కార్య(,కమా అను పెక్కి-ంటిని చేయనిరాకరించి తను వదవిని సార్దకం చేసికొన్నారు. పెక్కు ఛజోపయోగపు వనులను చేపట్టి పలువురి (వశంసలమ పొందారు విద్యారంగం :

ఛై ర్మన్‌ పదవిని నిర్వహించిన సమయంలోనే రామస్వామిగారు విద్యా రంగంలో పెక్కు సదవపుల నలంకరించారు ఆంంధ విశ్వవిద్యాలయ నెనేట్‌ మెందిరుగా ఎన్నికయ్యారు. తెలుగు "టెక్‌ స్సు బుక్స్‌ కమిటీ మెంబరుగా ఎన్ను కోదిడ్లారు ఈ కమిటీ మెందిరుగా రామస్వామి నంస్కృుత భాషా (పాముఖ్యం తగ్గించి, తెలుగు భాషకు (ప్రాధాన్యం కలించాలని ఉద్చోధించారు సర్‌ కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి అభిమతాన్ననుసరించి రామస్వామిగారి కృతి "కురుక్షేత సంగామం అనేనాటకంఎఎస్‌ ఎస్‌ ఎల్‌ సి పాఠ్య (గ్రంథంగా విర్ణయింసబడింది నూత్మాశమం థి

పరిణతశీలియెన రామస్వామి నిలయం శంబూకా(శమంగా రూపొంది పిమ్మట సూతా్యశమంగా స్థిరపడింది సమృస్ట పురాణ వన సంచారంచేసిన రామ స్వామిగారికి సూతమహర్షి ప్రత్యక్షమయ్యాడు దారితప్పిన తనకు దారి చూపించాడు. నూతర్షికి శిష్యుడయ్యాడు. తాను చదివిన అష్టాదశ పురాణాల్లోని చిక్కూముడులను నూతర్షి విడదడీ చూపెట్టాడు శిష్యునికి కలిగిన సంశయాలను నివృత్తి చేశాడు అందువల్లనే తన ఇంటికి. సూత్వాశమం అని నామకరణం చేశారు అన్సటినుండి సూత్వాశమం ఒక పవి్యత్రస్థలంగా ఒక మున్యా(శమంగా రూపుదాల్చింది “కోర్డు వ్యవహాఠాలు ఒక (ప్రక్క- ఒత్తిడి చేహవుంపే, పురపాలక మంథతాంగాలు మరొక (పక్క జరుగుతూవు.ళే, (ఇవణానందంగా పురోహితులు వైవాహిక మంథతాలు మరొకవోట వల్లె వేస్తూవుండే కవి కోకిలలు (శావ్యంగా ఇంకొక వైపు గానంచేస్తూం పే సూత్మాశమం ఒక మునిసార్వభౌముని ఆ(శమంగాను, రామస్వామి (బిహ్మ తేజస్సు మ్వూీభవించిన కులపతిగాను (పత్యక్షమయ్యేవారు

“సూతా(శ్రమావికి నాస్తికులు వచ్చేవారు, ఆస్తికులు వచ్చేవారు. రాజకీయ వేత్తలు వచ్చేవారు, లౌకిక వ్యవహర్తలు వచ్చేవారు; పామరులు వచ్చేవారు కవులు, గాయకులు, జ్యోతిష్కులు మొత్తానికి అన్ని శాఖల్లోని (ప్రముఠివ్య క్తులూ ఎవ్వుడోఒకపసారి సూత్నాశమంలో అడుగు పెట్టకుండా, ఆ చల్లని చెట్ట(క్రింద ఒక్క-

శీ

క్షణమైనా వ్యిశమించకుండా, ఆ తియ్యని నీరు ఒక పుడిసెడైనా (త్రాగకుండా ఉండేవారు కొదు * అన్న గోపీచంద్‌ మాటలు సత్యదూరంకాదు విష్ణ వాత్మకమైన శతి ఉద్యమంతోను (ప్రత్యక్షంగానో, పరోక్షంగానో ఆయనకు సంబంధం ఉండేవ* ఎక్కడ ఏ నూతనాంశం కనిపించినా ఆసక్తితో గమనించేవారు. ఎక్కడ ఎలాంటి నూతనోత్సాహం పూసులెత్తినా దానికి ఆయన దోహదం ఉండేది ఈ విధంగా సూతాాశమం అన్నివర్గాల (ప్రజలకు నెలవ్నై అలరాకి (వడా సీకంలో భొవవిస్ణ వం కలిగించటానికి దోహదంచేసింది 1022 నుండి 1942 వరకు రెండు దళొద్దాలు (ప్రజలలో చైతన్యం కలిగించిన సూవ్నాశమం కవిరాజు అన్తమిం చటంతో కానూ అదృశ్యంకావడం విచారణీయం శంబుకవధ నాటకం తర్వాత రామస్వామి దాదాపు ఐదారేళ్ళు (1927 వరకు) రచనకుపకర్రిమించలేదు కౌగణం ఒకవైపు న్యాయవాద వృత్తి. మరొక వంక సాంఘికోద్యమాలు ఇంకొక తెన్ను ఛై ర్యైను పదవి, వొక (పక్క రచ నకు కావలసిన సాధన సామ్యగికోసం పురాణ పరిశీలన. ఇవన్నీ కవితకు దోహదం శ్రీయలేకపోయాయి సూతపురాణ ఆవిర్భావం : రామస్త్యామిగారు కౌవించిన నిర్విరామ పరిశోధనా ఫలమే సూతపురాణం ఆయస పురాణాలను పరిశీలించిన తీరు నిశితమైనది ఆ పరిశీలనలో ఆయన కనేక సందేహాలు తలెత్తాయి వాటిని ఎవరూ తీర్చలేకపోయారు చివరకు ఒక్క- సూతుడు మాత్రమే రామస్వామి సందేహాలను తీర్చగలిగాడు సూతుడు గావించిన సందేహ వివృత్రియే సూతపురాణం గా ఆవిర్భవించింది ఇది నాలుగాశ్వాసాల గంథం ప్రరమాళ్వాసం 1827 లోను, ద్వితీయాళశ్వాసం 108 లోను తృతీయ చతుర్దా శ్వాసాలు 1882 లోను వెలువడినాయి సూతపురాణం రామస్వ్యామిగారికి శాశ్వత పితిష్ట సంపాదించి పెట్టింది ఆయన్ని వ్యాసుని చెంత కూర్చుండ బెట్టింది “భాగ వతములోని చిద్విలాసములకు, పురాణములు పదునెనిమిదింటిలోని అనంతములగు అనుభవములకు (ప్రత్యుత్తరిము లీయబూనినది సూతప్పరాణము ఆధ్యాత్మిక కథ లకు అంతరాయము లెందిలకని కలిగిన తలపులను కడుపులో దాచుకొని కుళ్ళు చుండు కూప కూర్మములకు సూతపురాణము భీతావహము _ శుష్క్రింప౦ి శక్తి రక్తులు కల వ్య కులు ఆరగించిన కొలంది రసింస గోరిక లీక లె్తించు ఘట్టి న యస ౫ శ గోపీచంద్‌, పోస్టు చెయ్యని ఉత్తరాలు పీఠిక, పు $ 4జీ

ములు కలకావ్యము సూతపురాణము” * సూతప్పరాణమేరామస్వామిగారికి విరుదు వరిదానానికి కారణ భూత మైనదని చెప్పవచ్చు కవి రాజు:

ఆంధు9ిల నర్వతోముఖా భివృద్దికై $18 లో అవతరించిన ఆంధ) మహా సభ ఆయా రంగాలలో పిసిద్దాాంచిన వారికి గౌరవపురస్పరంగా విరుదులిచ్చి సత్క- రించటం పరిపాటి అయింది. సాహిత్య సాంఘిక రంగాలలో రామస్వామిగారు కావించిన విష్ణ వాత్మక పరిణామాలకు సంతసించిన ఆంధ్ర మహానభవారు శ.11.1020న కడప కోటిరెడ్డిగారి అధ్యక్షతన బెజవాడలో సమావేశమై రామ స్వామిగారిని “కవిరాజు” చిరుఎతో సతగరించారు. ఆ చిరుదు నివ్వటానికి (ప్రతి పాదించినవారు కొళీనాధు నాగేశ్వరరావు పంతులుగారు ఆ చిరుద వ9దాన విషయం రామస్వాలుగారికి ఎవరో తెలియజేస్తే దానికి ఆయన ఓహో అన్నారట ఆ సక్కారాన్ని తాను శరసావహించకుండా ఉండలేకపోయారు ఆనాటి నుండి ఆయన ఆ బిరుదును బహిరంగంగానే వాడుకోసాగారు రామస్వ్వామిగారిని మరచినవాళ్ళు మూడ కవిరాజును గుర్తించారు ఆ సభలోనే దువ్వూరి రామి రెడ్డిగారికి “రక్త వ్లిక్షోక్రిల బిరుదు ఇచ్చారు అప్పుడే శ్రీపాద కృష్ణమూల్తిశాస్తిగారు కవిరాజా _ బిరుదు నుండి *కఎసొర్వభౌమ పదవికి “'ప్రమాషను పొందడం గమనార్హం

“కవిరాజు బిరుదును వరస్కంరించుకొని పలుచోట్ల సభలు సన్యానాలు జరుప తలపెట్టారు వాటిలో అమృతలూరులో జరిగిన సన్మానం పేర్కొనదగింది ఆ సభలొ నాగలింగం వేంకటకావ్తి, కొత్త సత్యనారాయణ, శరణు రామస్వామి ఎలునోలు ఎతారామయ్య, జంపాల నృసింహం మొ వారు సంసంగించి. కవిరాజు పాపహితీ 'పేవను స్తుతించారు అనాటి నుండి రామస్వామి గ” కంబ కవిరాజు గానే ఆయన పసిద్ధిపొందారు వివాహవిధి :

మానవ జీవితంలో వివాహం మహోత్కృష్టమైన కార్యం ఇట్టి ఉన్నత మైన వివాహం ఎవరికీ అర్ధంకాని సంస్క్కృతమంతా9లతో పురోహితుల ఆధ్వ ర్యంలో జరగడం ఆచారంగా మారింది బ్రాహ్మణులకు వేదో క్రంగాను బ్రాహ్మ శేతరులకు పురాణోక్త ౦గాను వివాహాలు చేయించే పద్ధతి అమలులో ఉన్నది ఈ భేదలావాన్ని సహింపవి రామస్వ్వామిగారు ఆ బ్రాహ్మణులకు గూడ వేదో క్రంగానే వివాహాలు చేయించడం పాంరంభించారు. బొహ్మణుల అధిపక్యాన్ని అహం నలా

1. కవిరాజు సన్మాన సంచిక కొత్త సత్యనారాయణ చౌదరి, పు 81 త్న

భావాన్ని, బ్రొహ్మబేతరులను తక్కువగా చూచే అలవాటును మార్చాలవి న్వకుల పౌరోహిత్యాన్ని (పోత్సహించారు ఈ విషయంలో రామస్వామిగారు ఆశించింది ఒకటయితే, జరిగింది మరొకటి స్వకుల పొరోహితులు అచ్చంగా వైదిక బ్రాహ్మ ణుల వలె వేషభాషల్లో తయారై తమ నడవడితో ప్రత్యేక వ్య క్తులుగా తయారై నారు ఆరంభంలో ఉత్సాహంగా ఉన్నాం చాలామందికి ఏరు ఇంకొక కొరత్త కమ్మ కులంగా తయ్యారైెనారనిపించేది ఈ పరిడామానికి రామస్వామిగారు ఎంతో నిరు త్చాహపడి ఉంటారు అందువల్ల నే కొంతకాలానికి ఏవాహం జరిపే విధకూడ సవ్యంగాలేదవి (్రాహ్మణులుగాని, (బాహ్మణ పద్దతిని మంత్రతం(క్రాలతో జరిపే స్వకుల పొరోపితులుగాని వధూవరులకు తెలియని సంస్కృత భాషలో వివాహం జరవటం ఆనుచితమవి తలంచి తెలుగు పలుకులతో “వివాహ విధోని (వాసి తాము జరిపిన ఉళ్ళిళ్ళలో దానిప్రకారం కొర్య్యకమం సడి పేవారు ఈ “వివాహ విధి” రచించటంతో పురోహితుణగా తయారైన వారిచేతనేగాక, ఏ కుల పెద్దతోనో ఈ తంతు జరిపీించ టానికి అవకాశం కలిగింది ఈ స్వసంఘ పౌరోహిత్యం రామస్వామిగారు ఐర్లేండునుండి తీరిగిరాక పూర్వమే (ప్రారంభమైనదని చెప్పాలి సరస్వతి స్వాములవారు అఆంతకునుందే తెనాలి (పాంకానికివచ్చి తెనాలి తాలూకా కొల్లూరులోని కొంతమంది కమ్మయువకు లకు సంస్కృతం, మతిగంథాలు పాఠంచెప్పి* వివాహ ద్ద వగ్జెరా కర్మ కొండలలో తరిఫీ దిచ్చారు అన్పటినుండి ఈ న్వసంఘ పౌరోహిత్యం పలు (పాంశాలకు విస్తరించింది ఈ దశలో (వాసిందే కుస్పసామి శతకం _ వీతి మానవుని జీవసరీతిఏ మెరుగుపరున్తుందన్న భావంతో ఈ శతకాన్ని రచించారు కవిరాజు సుమతి, వేమన శతకాల్ని పోలిన ఈ శతకం కేవలం నై తకవిలువల్ని బోధించినా అక్కడక్కడ వరివినంతో కూడిన సౌంఘిక విమర్శలు చోటుచేసుకొన్నాయి. పూర్వం పెద్దలు చెప్పిన నీతులు చాలా ఉన్నాయని, వారు విడిచిన నీతులు కొన్ని చెప్పదలచినట్లు ఈ (కింది పద్యంవలన తెలుస్తున్నది “మున్ను పెద్దలు చెప్పిన వెన్నా కలవు ఎన్నకు౦డిస సీశులు కొన్ని కలవు "పేరుగా (గుచ్చి మెగడలోన వేతువాని గుతిల పడకుండ దాల్బుము కుష్పసామి 48

ల లట త్‌ గ ం/! శ్‌ / బో ష్శ్న || ) మా క వు క్‌ | ఛి సస క ((... గె స సనా ఈ. || పం వి ననా లు యు. వాహనము రట రత ఛాయ 4. (9 క మయం. వర కక ఘు. నంలో న్‌ కాప, 4 థం జస | జ లలతిట్లో, గ్‌ ఖ్‌ నహ న్వు వపెక్వై (ళ్‌ 1 స్యా - ష్‌ ఖ్హ

న (్‌ జపా వలీ | స గ్‌ న న అ ఫి శ స త ఖం న షట బీ న్య! | న కం గ న ప క్రై చ ఓ ఇగో స్ట ్ర్రే మ్‌ జ వ (1 క్ట జో త్తం లే జర్నల స్‌, ఫ్య లు ఇళ్లే తి ( న న న చలన... టి డు ఆ సుప ళం గ స న టల్‌ జే న్న సై స్కీ ప. ణ్‌ 1 ల మో న్‌ా! యన శ శ ఉండి ల 1. రా నాన ౪ థె ఆనే ఖి స్త లా జ (న. | ఖా న స్ట . . శనుల జ్‌ జ ల + వ ్‌ో గ్య చమట ఒ క | మ్‌

ఈ శతకంలో కవిరాజు పేర్కొన్న *కుస్పుసామి అనే మకుటం (ద్రావిముల చెవమని కొందరు. భావిస్తుంటే. మరికొందరు జాగర్లమూడి కుప్పసామిగారవి అంటున్నారు. ఎవరై నప్పటి, ఈ శతకం ఆంధధళతక సాహిత్యంలో ఒక్ష చుణిపూనగా (పనిద్ది 'కెక్క్యాదగినది తెలుగురాష్ట్రళ్తిం కోసం :

ట్‌

1005 లో బెంగాల్‌ రాష్ట్ర విభజనను రద్దుచేయించటానిక్తై బెంగాలీలు కావించిన ఆందోళన ఆం(ధోద్యమం ఆవిర్భృవించటానికి కారణభూత మైందని చెన్న వచ్చు 1812 నాటికి ఆం్యధనాయకులు పెక్కుమంది (వత్యేకాంరాషస్ట్ర నిర్మా జావళ్యకతను నొక్కి వక్కాణించారు. “తరుణ మాసన్నమైనప్పుడు చెన్నపురి రాష్ట్రములోని ఆంధమండలంబులు (వత్యేక రాష్ట్రముగ నేర్పాటుచేయట ముఖ్యమని తోచుచున్నది ఈ రాష్ట్ర నిర్మాణమువలన ఆంగధదేశములో ఒక ముఖ్యపట్టణ మేర్పడగలదు. అది థాషాభివృర్దికిని, దేశా థివృద్దికిని, వాణిజ్యాి వృద్ధికిని నిలయము కాగలదు తీక్టన్సర్థవలనె ఇంతనరకు ఆం(ధ్రులు వెనుకదిడి యుండుటకు గల కారణ మంతరించగలదు. జాతీమైక్యము నభిలషించు నీ కొలముస (వక్యేక జాతీయ రాష్ట్రనిర్మాణము హానికరమని కొందరనవచ్చును కొని, ఈ యూహలో సత్యములేదు ” * అన్న మాటలు అనాడు ఆంధధోద్యమం ఆవిర్భవిస్తుం దనటానిక ప్రబల నిదర్శనం

రామస్వామి పదారణాల _తెనుగువిడ్డ ఎంత జాతీయాభీమానో అంత ఆం(ధ్రాభిమాని (వ్రత్యేకాంరాష్ట్రం కోసం ఉూతలూగే వారు రాష్ట్ర నంపాదన విషయమై ఒకరిని యాచించటం సుతరామూ ఇష్టంలేదు యాచన అనేది చరిత తిరగవేస్తే ఆంధ్రశ్వానికే లేదనేవారు. పూర్వాం్య్ర సృామాజ్య వైభవం ఆం(ధర నాయకుల పౌరుషం, సాహసకృత్యాలు ముచ్చటించేవారు “తెలుగు జోదులు” అనే గేయంలో ఆనాటి తెలుగు జాతిని (ప్రబోధిస్తూ

“గౌతమీనది కృష్ణ వేజణియు ణు తుంగభ(ద్రయు సర్వదా జీవనదులైై యమెండిపోవక యెల్లకాలము పాఠుచున్‌ ఆంధ్రపత్రిక సంవత్సరాది సంచిక, కాశీనాధువి నాగేశ్వరరావు 1012 త్న శ్రి

వీళ్ళవన్నిటి బింట పొలములు పండ్లతోటలు చేయుచున్‌ తెల్గుదేశం బతి సుభిక్షము గా నొనద్చును సర్వధా తెలుగు బిడ్డా మణచిపోకర తెలుగు దేశము పురిటిగడ్డర కొక్కొరోకో పాట బాడర తెలుగు వారల మేలు కొల్పం ;” (౮ళతాలు, గేతాల్పు ల్ల ల్‌ల్ర) అని తెలుగు రాష్ట్రంకోసం తెలుగువారిని మేల్కొల్పారు అప్పటివరకు రెండు దశాబ్దాలపాటు మనగలిగిన జస్టిస్‌ పార్టీ 1887 లో పతనమయింది ఆ సంవత్సరమే జరిగిన ఎన్నికల్లో కాంటగెసు నెింది చ్యక్రవర్తుల రాజగోపాలాచారి ముఖ్యమం్యతి పదవి సలంకరించారు ఆంగ(ధరాష్ట్రంకోసం ఆందోళన పునక్నపారంభమయిండి మద్రాసు అసెంబ్లీలో &0-1988న భాషా (ప్రయుక్త రాష్ట్ర పునర్నిర్మాణాన్నిగూర్చి (ప్రవేశ పెట్టిన తీర్మానం సభామోదం పౌందిండి ఆంధధుడుగా లామస్వామిగారు ఆం_ధోద్యమానికి చేసిన సేవ గణించ దగింది ఆ నంవత్సరిమే బెజవాడలో పం(డ్రంగి కేశవరావుగారి ఆధ్వర్యంలో ఏర్పాటయిన ఆంధ పార్ల మెంటు సమావేశానికి ౩ వి రెడ్డినాయుడు అధ్యక్షుడు రామస్వ్వామిగారు, పూర్ణానందంగారు ఈ సమావేశానికి ఆహ్వానించబడ్డారు (పత్యేక రాష్ట్రంకోసం ఒకరిని యాచించటం తెలుగువారి చరిత్రలోనే లేదని ఆవేశ పూరితమైన ఉపన్యాసం ఇచ్చారు రామస్వామిగారు ద్వితీయ (పపంచ సంగామ సమయంలో శూడ (ప్రత్యేక రాష్ట్రంకోసం సంప్రదింపులు జరిగాయి కౌంగెసు మంతివర్గాలు రాజీనామా చేశాయి ఆంధధరాష్ట్ర సాధనక్షై కవిరాజ (ప్రగాఢ వాంఛను వెల్లడించారు కాంగెసు మంటతులు ఆం(ధరాష్ట్రం సాధిస్తారని ఎదురు తెన్నులు చూళారు. కొని నాయకులు నాలిముచ్చులయ్యారు (దోహంచేశారు. కవిరాజు మండిపోయారు. నాయకుల మోసబుద్దిని తెగనాడుతూ (సజల నుద్చోధించారు "*తెలగువారికి దెలుగు రాష్ట్రము శ్రేరతేరగ మూడిపడునా । ర్‌0

(దవిడమంగతి మభావలోకన లాగ్యనంవద యవల్ప్బీనవ్వుడు 'తెలగు మంతులు మంటత్రవిదులై మూగనోమును బిట్టినప్పుడు తెలుగు శానన నభు శ్‌ లెల్లరు కెల్లి మొగములు వై చునవ్వుడు తోడువోతుల నమ్మనేలా ; కౌడుపజఅచిరి యనగనేలా తోడుతోడన్గా నడుముగట్టిన మూొడివడదే తెలుగు రాష్ట్రమ్సు ॥ 'మొకమొకంబుల జూడనేలా , రకరికంబుల మాటలేలా ॥ ఊరుఉకమ్సున్సు ఒక్కతే ఊడిపడదా తెల్పన్స రాష్ట్రము కా (భళాల్సు లీతొల్పు ల ల్‌శీ సత్యాగహంవల్ల నే ఆంధ౦ిరాష్ట్రం అవతరించగలద్రని కోవిరొజూ అరమర లేపండ చెప్పారు తత ఎలిఈంగా ప్రజల్లో ఆందోళన వియలుదేరింది. కవిరాజు దారి చవ్చ్‌న పిమ్మట 5విరాజు భా వించినట్లుగనే ఆయన జీవితకాలంలో కౌకున్నా ఆ తరువాత ఒక దళాబ్దాని పొట్టీ ్రీరామలుగాం ఆత్మాహుతితో ఆంధ్‌ (వజానీకం ఎకోన్ముఖమై తెలుగు రాష్ట్రం లాక్కున్నది కవిరాజు కోరింది విశాలాంధ్య. ఆంధిలో ఏ ర్రాజక్రీయ పళ్షమూ అప్పటి విశాలాంధ్క9 నినాదం తీసుకోలేదు. ఆయన గొంతొక్క శ్రే ముందు మోగింది, “కొంతమంది నిజాము రాష్ట్రము నందు జీక్కిరి బేలలై కొంతమందియు కన్నడంబున నుండిపోయిరి దీనులై ఒడ్జెబందెల దొడ్డి దోలిర తెల్టువారల కొందరన్‌ మిగిలియండిన వ్యాన్నాల్యకా మ షు. గయ? కొంద క ఢీ ఖీ ర్‌ నన శా / గ గ స అదె చల్ళ శ ఎలో ఖో న న “నావ జ లు

నరవవారల కొళ్ళపై కూలదోంసీరి_._ 'తెల్లు వారల కల్లనుమ్మడి దేశ మొక్కటి లేదహో : లెమ్ము లెమ్మిక సడుముగట్టుము తెల్లువారల నెల్ల నీ వొక్క రాష్ట్రమునందు గూర్పగ గట్టియత్నము జేయుమా; (ళళతాలు గతాలు, వు ల్‌లింల్‌[) అయికే కవిరాజు విశాలాంధ్ర పటం చాలా పెద్దది “కాదని వాదుకువస్తే కటకందాకా మంచేరా | దిస్తరెల్ల మందేరా జయపూరంతా మందేరా, కాదనీ వాదుకు వస్తే కస్నడమర్ధం మందేరా ” అని సైవికగీతం పొడారు ఆం్యధరాష్ట్రం, ఆంంవ భాష తీరుప దీద్దికల శై స్వాత్మనా సంభావించారు సంరావించారు ఈమరొవతీ పట్లణాలు గుర్తుచేసి అసఫ్‌జాహీ ఆస్తానాలు రుచిపడి కళంకితంఅయ్యే. బుర్దికాదు బి అజో ఠి |! ఆయసది ఈ విధంగా కవిరాజు స్వాతంత్ర్యోద్యమంలోను, ఆం్యధ్రోద్యమంలోమ పాల్గొని (పజలలో చైతన్యం రగిలింపజేసి విిద్రాణమైయున్న జాతికి వై కాళిక గీతం ఆలపించి ధన్యచరితు లయినారు సారస్వత (పపంచం, సాంఘిక సమస్యలు రానస్వ్వామిగారివి కొన్నాళ్ళు సాంపారిక జీవితంలో ఏమీ పట్టించుకోకుండా. చేశాయి. కుటుంది విషయాలు ఆయనకు ఏనాడు పట్టలేదం'పే నమ్మశక్యంగాదు భార్యఅయిన చంథద్రావతికి 1028 లో ఒక కుమారుడు కలిగాడు అతనికి గోకుల్‌చండ్‌ అని నామకరణం చేశారు. చంద్రమతి తన బిడ్డ నేకొక సవతి విడ్ణలను కూడ పోషించింది నవతితల్లిగా కాక కన్నతల్లి గానే వారికి తల్లి రేనిలోటు తీర్చింది గోఎచంద్‌, సరోజని కూడ" ఆమెను “అమ్మ అనే పిలిచేవారు చంద్రమతి ఈ విల్లల చదువు ఇంటిపనులు చూస్తూంటే, కవిరాజు సాహిత్య సాంఘిక క్షేత్రాలలో విహరిస్తుం డేవారు గృహసంబంధమైన విషయా లలో రామస్వామిగారు భార్య చెప్పనట్లు నడచుకొనేవారు. అసలు ఆయసకొ విషయాలు ఏమీ పట్టకపోవడమే ఇందుకు కారణం ఆ కుటుందింలో అందరు విభిన్న మన్నస్టత్వాలు కలవారు అయినప్పటికి చంద్రమతి వారికి అనుగుణంగానే కుటుంబాన్ని పోషించుకుంటూ వచ్చింది ర్‌2

కొన్నాళ్ళకు చం్యద్రమతికి మరొక కుమారుడు కలిగాడు తంగ్రి అతనికి కెమాల్‌ అని పేరు పెట్టారు ఆరవ ఏటనే అతను తలిదండ్రులకు దూరమయ్యాడు ఆ తర్వాత ఇంకొక ఆడపిల్ల పుట్టినది ఆమె పేరు ౌదరాణి ఆమె కూడ నాల్గవ ఏటనే చనిపోయింది చంద్భ)మకికి ఉన్నట్లుండి 1081 అక్షోబరులో జబ్బుచేసింది తెనాలిలో డాక్టరు గోవిందరాజుల సుబ్బారావుగారు చికిత్స చేశారు కాని వ్యాధి కుదరలేదు మదాసు తిసికొని వెళ్ళారు అక్కడ డాక్షర్లు క్షయవ్యాధి యని నిర్ణయించారేకొని వారినల్లనూ వియోజనం చేకూరలేము చివరికు కూచిపూడి తీసికొని వచ్చారు చంద్రమతి సూక్మాశమంలో తన వియుని వీడి 12-8-1082 న తారాపథా న్నందుకొన్నది కవిరాజు విచలిత మనస్కుడై చూయతో కస్పబడిన యోగి పుంగవుని వలె సామాన్య మానవుడై ఆ్యకందించారు (ప్రారబ్దం ఆనుభవింవక ఈస్పదు కదా పూకాశమమైన సూత్యాశమం భీక్శాశమమైపోయింది క్తుభిత మనన్కులైన నాటి కవిరాజు హృదయంనుండి దుఃఖం పెల్లుచికింది... “పరమ సాధ్వి వీతరాగవతి కళత మటగ మునిచంి మతివోయె నందుచేత నిటుల శుష్కిాంచి మెండిపోయి శల్యగత జీవిన్నైతిని జావలేక” (నూత త్రరాతిర్కచో ఆథళు శశ) అని రామస్వామిగారు భార్యపైగల అనురాగాన్ని వెల్లడించారు భార్యా వియోగం రాఐస్వామిగారిని త్వీవ మనోవేదనకు గురిచేసింది “కష్ట నుఖాలు కౌవడి కుండలు గదా అని సరిపుచ్చుకొన్నారు కవిరాజు అవ్పటికి గోపీచంద్‌ వయస్సు 22 నంవత్సరాలు 'పెళీడుకు వచ్చినళ్లే కాని రామస్వ్యామిగారికి ఇవేమి పట్టవు ఒకనాడు సూత్యాశమానికి వచ్చిన మిికులు ఉన్నవ లక్ష్మీనారాదణగారి సలహా ననుసరించి గోపీచంద్‌కు పెళ్ళిేచేయ నిశ్చయిం చారు కవిరాజు ఉన్నవవారు తాము స్థాపించిన శారదా నికేతన్‌ లో చదువుకొం టున్న శకుంతల అనే అమ్మాయిని చూపించారు ఉన్నవవారి భార్య ఆయిన లక్ష్మీ చాయమ్మగారు కూడ ఈ సంబంధాళ్ని గూర్చి విపులంగాచెప్పి తన్పకుండ శీను కోవలసిందిగా సలహా ఇచ్చారు పెళ్ళి విశ్చృయమైంది 2055-1882 న గోపీచంద్‌ వివాహం జరిగింది అత్తగారి ఊరు పటమట త్‌కి

తంజావూరు జస్టిస్‌ పార్టీ సభకు అధ్యక్షత : దివాన్‌ ఐహద్దర్‌ మునుప్వొామినాయడు జస్టిస్‌పార్టీ నాయకుడై. (ప్రధాన మంృతిగా ఉన్న రోజులవి జస్టిస్‌ పార్టీలో జమీందారుల (_ప్రాదిల్యం అధికం మునుస్వామినాయడు మ్యాతం నై తులందు అనురక్తుడు జమిందారీ రైతుల దాలిట గుదిదిండి అయిన ఎప్రేట్‌ ల్యాండ్‌ అక్టు సవరణకు వచ్చుసట్లుచేసి, ఆ సెలెక్టు కమిటీలో నుండి జమీందారులకు లొంగక ధీరోదాత్తతతో రైతుపక్షము వహించి పోరాడారు అడి జమిందారులకు ముఖ్యంగా బొబ్బిలి రాజాకి సహింపరావిరె నది అందువల్ల తంజావూరులో కృష్టా గుంటూరు మండలాల వారికి అంతరంగ సమావేశ మేర్చాటుచేసి తాను అధ్యక్షుడవటానికి సర్వ్యపయత్నాలుచేసి, ప్పెషలు ర్రైలలో తమ కనుకూల మైన వారితో తంజావూరు చేరారు ఈ విధంగా దొబ్బిలి రాజా మునుస్వామినాయనితో పోటీకి దిగారు ఆ సభ జరగకుండ చేయాలన్న పట్టుదలతో కృష్టా, గుంబూరు జిల్లాలొ నుండి నాయనిగారిపక్షాన చాలమంది వచ్చారు తంజావూరు చైర్మన్‌ రంగనాధం సెట్టి నాయనిగారి కనుకూలురు ఆయనకు అండగా నిలిచారు ఎక్కువమంది తమ కను కూల౦గా లేరని (గహించిన బొబ్బిలి రాజా సభ జరిగెడి హాలుకు గేట్లు వేయిం బారు (ప్రజలలో ఉ్య్నదేకం సెరిగింది గోడలు దూకారు రామస్వ్యామిగారే వారికి జారి చూపి హాలులో (ప్రవేశించారు (ప్రతినిధులు రామస్వ్యామిగారిని (పెసిడెంటుగా ఎన్నుకొన్నారు. నాయనిగారి కనుకూలంగా తీర్యానం చేశారు. సభ మఃగిసింది ఈ సెమావేశాన్ని గురించి వ్యాఖ్యానం చేస్తూ “రామస్వామి యను ఒకరు” (016 మ025ళయమ్రు0) అని హిందూప్యతిక (వాసింది రామస్వామిగారిని బాగా ఎఆిగియుండి కూడ చబొబ్బిలిరాజాకి (ప్రతికూలంగా ఉన్నారనే ఉద్దేశంతో అలా (వాసింది ఆ ప్యత్రిక అడది చూసిన రామస్వామిగారు మద్రాసులో ఆ పత్రిక ఆఫీసు నకు వెళ్ళి “రామస్వామి యను ఒకరు” (01 మెడమడంళజుు? అని విజిటింగ్‌ కౌర్డు మీద (వాసి సంపాదకులకు పంపించారు ఆ సంపాదకుడు గబగబ తలుపులన్నీ మూసుకున్నాడట కవిరాజు ఆ సందర్భంలో (వ్రాసినదే ఈ (కింది గేయం. “*కంచికోటలు కంచు తల్పులు ఖంగు ఖంగున (_మోగునప్పుడు తంజనగరపు కోటగోడలు చెంగు చెంగున నెగురునస్పుడు 'తెలుగువారలు పిరికి వారలొ తెలుగు విదా | తెలుసుకొనుమా[ో [ళళరాలు గీతాలు, త శీలొ/ ర్‌శ్తీ

ఆ సభలో బొబ్బిలి రూజాకవమానం జరిగిందన్న కోపంతో జమీందారు లంతా కతిసి మునుప్వామి నాయనిని _వధానమంతి పదవినుండి దింపారు తర్వాత బొబ్బిలి రాజా (ప్రధానమంగతి ఆయ్యారు అనంతరం కొద్దికాలానికే జస్టిస్‌ పార్టీ పతనం చెందింది

రామస్వామిగారి కుటుంది పరిస్టితి రాను రాను దయనీయంగా మారుతూ వచ్చింది రెండవ భార్యమాడ గతించటంతో పిల్లలను సంరక్షించేవారు కరు వయ్యారు దీనికితోడు ఆర్థిక సమస్యలు తోడయ్యాయి తమ తోబుట్టువును పిల్లల సంరక్షణకై. తమ ఇంట ఉండవలసిందిగా రామస్వామి అర్డిస్తే ఆమె నిరాకరించింది మరల పెండ్లి చేఎకొంె కమ్టాలు వస్తాయి ఒక వేళ చేసకొనకపోయినా ఆదే పరి స్టితి ఇంటి వ్యవహారాలు ఆయనకు పట్టపు హృదయం విప్పి మాట్లాడటానికి ఇంటిలో నా అన్న ఆడదిక్కుంలేరు అటువంటి పరిస్థితిలో ఉవకు భారమే ఈ దశలో కుటుంబ విషయాలు ఆర్థిక సమస్యలు ఆయన సాపాత్య కృషికి ఆటం క్యొలుగా పరిణమించాయి.

కవిరాజు జీవితం రోజురోజుకు భారంగా సాగిపోతుంది చే పేదిలేక చివరకు 1088 లో తృతీయ వివాహం చేసుకొన్నారు భార్య అన్నపూర్ణమ్మ అత్తగారి ఊరు నందిగామ తాలూకా పీరులపాడు అన్నపూర్ణమ్మగారి సోదరుడైన సూర్య దేవర కృష్ణయ్యగారి ఆంగీకృతివల్ల నే ఆమెను రామస్వామిగారి కిన్వడం జరిగింది. ఈ మెస. ఒక ఆడపిల్ల కలిగింది ఆమె "పేరు చౌదరాణి

రామస్వ్వామిగారు తమ పృల్లలను ఎప్పుడు కొట్టి తిట్టి ఎరుగరు మండదలించీ ఎరుగరు, కాని ఆయనంటే వారికి చెప్పలేవి భయం లోకానికి తం్మడీ సీల్లలూ. ఎడముఖం పెడముఖంగా కనిపించేవారు అయికే తండ్రి అంకే అమితమైన పేమ ఉండేది పిల్లలకు ఈ సందర్భంతో గోకుల్‌చంద్‌ మాటలు 'పేర్కొసదగినవి

“గోకుల్‌, గోకుల్‌ పిలిచారా? భయంగా అడిగాడు పిలిచారా? ఎంత చక్కటి పశ్న।ః

నాన్నా ఎందుకు పిలిచావు? అని అడగటాఏకి బదులుగా ఏమిటావిధంగా వణు కుళూ ఆ పిచ్చి _పశ్న ఎందుకా భయం పెదైంమి దేళ్ళునుంచి చూస్తూ, వపదమూ- డేళ్ళనుంచి అర్జం చేసుకోటానికి పయత్నిస్తున్న తండి అంకే ఎందుకా భయం

... కనను ఇంతవరకూ కొక్లే ఎరగడు, అనవసరంగా తిట్టి ఎరగడు

అయినా ఎంయకో ఆ భయం? ఎందకో యిద్దరి మధ్యా తరించలేని ఆ

అగాధం?” ర్‌ప్‌

గోపీచంద్‌ విషయంలోనూ అంతే తండ్రిని చూసిన ఒకవిధమైన బెదరు ఆళంగడి తన పిల్లలతో అతిగా కలవినూలేదు ఆతిగా దూరంగానూ ఉండలేదు ఒకవిధమైన మితభాషి

క్‌ మున్సిపల్‌ ఛైర్మన్‌ పదవి కసక్‌.

రామస్వ్వామిగారు మున్సిపల్‌ చైర్మన్‌గా 1884 లో రెండవసారి ఎన్నుకో దిర్డారు ఆ సమయంలో మద్రాసు ముఖ్యమం్యతిగా ఉన్న మునుస్వామినాయడు రామస్వామిగారిని అభినందిస్తూ లేఖ _వాశారు ఈసారి కూడ ఆయన తమ పదవిని సార్ధకం చేసికొన్నారు కుల మత విచక్షణ లేకుండ అర్హులైన వారందరికి మున్సిపాలిటీలో ఉద్యోగాలివ్వబూనటం వీరి బొదార్యాని! చిహ్నం ఆనాటికి ఆ౦(ధ మున్చిపాలిటీలలో ఎక్కడను లేని మురికినీటి పధకొనికి మంచినీటి వథకా నికి పన్ను వసూలుచేసెడీ పద్దతిని రామస్వామిగారు (ప్రారంభించారు పిల్లలమర్రి

9 క

ఆంజనేయులుగారి కాలంలో మార్కెట్‌ కట్టించాలలం (ప్రనుత్నిస్తే అది వీరి కాలంలో పూర్తయింది

రామస్వామిగారు రైలుప్రేషన్‌ దగ్గరలో నున్న మాగాణి ధూమివి వ్పెషల్‌ స్కీము క్రింద ఏర్పాటు చేయించి దా౧ని వాసయోగ్యంగా చేయించారు. అవి “రామస్వామి పేటగా పిలువబడుతుంది రామస్వామిగారు గుజ్జపుదిగ్గీ ఏర్పాటు చేసికొని పట్టణంలోని సజల కష్టసుఖాలను తెలిసికొనేవారంకే ఆతిశయో కి కాదేమో ఇదివరకు ౩ై 9 స్తవులు మొదలగు కొన్నిలర్లు కుర్చీలలో కూర్చొనే అవకాశముండేవకాదు రామస్వామిగారు ఆ పద్ధతిని నిర్యూలించి అందరకూ సమాన గౌరవ మివ్బారు ఇది వారి విశాల హృదయానికి నిదర్శనం ఈవిధంగా రామస్వామిగారు ఛైర్మన్‌గా మంచిపేరు స్రతిష్టలు నంపొదించారు శుద్ధి సంఘం :

పిందూమకంలో కులభేదాలు విచ్చలవిడిగా పెరిగిపోయాయి. ఉచ్చనీచ భావాలు, అంటరానితనం బాగా (ప్రచిలినవి (గ్రామాలలో నిమ్నజాతులు తాము పడే బాధలకు అంతు పొంతూ లేదు అయితే పీళ్లు పడే కష్టాలనుండి గవైక్కే మార్గం దొరక్కపోలేదు ఆ మార్గాలే ముస్లిం శ్రైంస్సవ మతాణ నీచత్వ మాపాదింస బడిన నిమ్న జాతులు అంటరాని 'హెరుగొ పరీగణింసదిడిన ఆంత్యజుణు సోదర భావానికి, సమానత్వానికి మారుపేరయిన ముస్లిం, కై స్తవ మతాలలో చేరటం (ప్రారంభించారు ఉత్తర భారతంలోని అంత్యజులు, సిమ్నుజాతులు మహమ్మడీయ మతంలో (ప్రవేశిస్తే దక్షిణ భారతంరో హరిజనుబు అధికంగా క్రైం స్తపు లయ్యారు

5్‌6

ఇది గమనించిన ఆర్యసమాజం వారు ఇతర మతస్థులను “శుద్దిచేసి హిందూ మతంలో కలుపుకొన జొచ్చారు అదే పద్ధతిలో వాందూమహానభవారుకూడ శుద్ది సంఘాలు ఏర్పాటుచేసి అన్యమతస్థులను హించూమతంలో. చేర్ప్చించటం (ప్రారం భించారు రామస్వామి హించదూమహాసభలో కార్యనిర్వాహక సభ్యులు అందు వలన ఆయన గుమ్మిడిదల వెంకటసుబ్భ్బారావుతో కలిసి కొందరను హిందూ మహా నభ సభ్యులుగా చేర్పించారు. పెక్కుమంది కై 9వు స్తలను శుద్దిచేసి హిందూమతం లోకి వచ్చునట్లు చేశారు రామస్వామి హిందూమహాసభలో సభ్యులైనా తై స్తవు లను హిందూమతంలో చేర్పించినా ఆయన మాతం మత సిద్ధాంతాలకు ఏనాడు కిట్టబడియుండలేదు అలా ఉండటం ఆయన న్వభావానికే విరుద్దం కవిరాజు జీవితంతో దాదాపు నాలుగు సంవత్సరాలు (గంథ రచన కుంటు పడింది. స్వాతంతోంద్యమం, ఆంధోద్యమం ఛ్రైర్య్మన్‌పదవి కుటుంబ సమన్యలు ఇంతకాలం కవిరాజుని కవితాకస్యకు దూరండేశాయి. ఇన్నేన్ల దూరమైన కవితాసతి ఒక్కసారి హరాత్తుగ దరిజేరింది. ఒక గొప్ప నాటకొన్ని కవిరొజుచేత వ్రాయిం చింది ఆ నాటకమే 'ఖానీ ఆయన అన్నీ కృతులవలెనే ఇదికూడ కారణ జన్మమే విశ్వనాధ సత్యనారాయణగా' * వేసరాజు నాటకం ఈ నాటకౌనికి పేేరణ విశ్వనాధవారు వేనరాజుకుు మహాపచారం చేశారని కవిరాజు భావించారు

• ఈ ఆపవారమును వెంటనే తుడిచివేసి వేనరాజు నిజ స్వరూపమును లోక మునకు (వదర్శించుట ధర్మమని తోచినది డీవికి ఫలముగా “ఖూనీ యను నీ చిన్న గంథమును (వాసితివి ఇదినా ఖూనీ జన్మకధనము నాజేనీ (గంథ మును (వాయించిసందులకు విశ్వనాధ సత్యనారాయణగారిక కృతజ్ఞుడను”1 అని శాటకి జన్మ కధనాన్ని వివరించారు విశ్వనాథ వారి నాటకంలో వేనుడు దుముకుగా మనకు (నత్యక్షమవుతాడు భాగవతంలోకూడ వేనుడు పాషండుడుగా నా సికుడుగా చిత్రింప బడాడు ఈ కథను తీసుకొని కవిరాజు “ఖూనీ అన్న నాటకం (ప్రారు ఆర్యర్థులకీ వేనుడు అన్యా యంగా పాత్యచేయబడినాడని దృఢంగా విశ్వసించిన కవిరాజు తమ నాటకానికి “ఖూనీ అని పేరుపెట్తారు వారి దృష్టిలో వేనుడు అహింసా మూర్తి, ఉత్తమ రాజన్యుడు _ విశ్ననాథవారు పేవ్కొాన్నట్లు వేనుడు దుర్మార్గుడు కాడని రుజువు జేయడావికే కవిరాజు ఈ నాటకం (వ్రాశారు ఇందులో వారి వాదనా పటిమ, హేతు "భాద పరిశీలన, మానవతా దృక్పథం మనకు దర్శినమిస్తాయి ఈ “ఖూనీ వారి నాటు కౌలలో మకుటాయమానంగా భాసిల్లుతుంది. పలతతతతతతలనతతతతలతావతతతనతవనాయాడా. 1 ఖూనీ, తొలిపలుకులు పు | ర్‌

(వస్తుతం మనం చూచే కవిరాజు “ఖూనీ నాటకం నాలుగు రంగాలతో ఉన్నది అయితే ఇటీవల "ఖూనీ నాటకానికి సంబంధించి దొరికిన (వాత సతు లను బట్టి చూ ప్తే కవిరాజు ఆ నాటకంలో "పెక్కు. మార్పులు చేసినట్లు స్పష్టవడు తుంది ఆ మార్పు చేయటానికొక సంఘటనను చెప్పుతారు ! కవిరాజు మొదట నాటకం (వ్రాయగా (పూర్తిగా (వాశారో లేదోగాని, మొదటి అంకం రెండవ అంకం కొదిభాగం మాతం లభించాయి దానిని చదివిన గోపీచంద్‌ ఈ నాటకం రహీ(ద్రనాధ్‌ రాగూర్‌ 5201౯12166 కు అనునసరణగా ఉన్న దేమిటి? అని తం్యడివి పశ్నించారట _ అందుకు కవిరాజు అదేమి నేను చదవలేదే అన్నారట ఆ తర్వాత కాను మొదట (వాసిన నాటకొన్ని పూర్తిగా మార్చినట్లు, ఆ (ప్రతులను (వస్తుత నాటకాన్ని పరిశీలిస్తే తెలియగలదు సంభాషణా చతురత ;

రామస్వామి వక్తగా (ప్రసిద్ది పొందలేదనే చెప్పాలి ఆయన ఉపన్యాసాలలో. విషయ వివేచన ఉండేదికొని, జనాకర్షణ మృగ్యం పద్యంకూడా సొంపుగా చదువ గలిగెడివారు కొదు కవిరాజు పద్యాలు చదలవాడ వాస్తవ్యులు సజ్జా వీరయ్యగారు సభారంజకంగా చదివెడివారని వినికిడి

సంభాషణలో ఎంతటి వారినైనా క్షణాలలో బోల్తాకొట్టించడం కవిరాజుకు వెన్నతో పెట్టిన విద్య ఎదుటి వారికి కలకాలం గుర్తుండునట్లు జవావివ్వటం వీ8ి3 మొదటినుండి ఉన్నకళ. చమత్కార నిలసితంగాము. తార్కి-కంగాను మాట్లాడటంలో ఆయన కాయనే సాటి ఛలోప్తులు, చమత్కారాలు, సద్యఃస్పూర్తి. వ్యంగ్య 'వైళనం ఆయనలో మిన్న అనుయాయులను కడుపుబ్బ నవ్విస్తూ జీవిత వర్య౦ళం గుర్తుచేసికొన దగిన వైచిత్రి వారి సంభాషణలో అధికం చమత్కారయుత హాస్య రనభరితమైన సంభాషణలు వారి జీవితంలో కోకొల్లలు

విందుల్లోనూ, విలాపొల్లోనూ వారు ఛలోక్తులు విసురుతూ ఉండేవారు ఒక నాడు చల్ల వల్లి రాజాగారి (పాసాదంలో విందు జరుగుతున్నది తాపీ ధర్మారాపుగారు చమక్కారంగా రామస్వామి గారిని చూచి “04 2౯6 బ౯253 6866053” (శాకొ హారులన్న ఉద్దేశంతో) అన్నారు అంకట రామస్వ్వామిగారు * 0% 2౯6 ౮290853 ఈ8168 (మాంసాహారులన్న ఉద్దేశంతో అని వెంటనే సమాధానమిచ్చారు 2 పాతూరి నాగభూషణం (విజయవాడ) గారితో 5 5 1088 న జరిపిన సంభాషణ:

వల్ల (గహింపదిడినది ర్‌ి

నవ్వు పుట్టించే సంఘటన మరొకటున్నది. రామస్వామిగారు తృతీయ వివాహం చేసుకొన్నారు అత్తగారి గ్రామం పీరులపాడు ఆయన తను అత్తగా తింటికి వెళ్ళినప్పుడు చిన్న కమ్మవారని రామస్వామి గారికి చిన్న చెంబుతో సీళ్ళి చ్చారట ఇది గమనించిన కవిరాజు సూతాాశమానికి భార్యతరప్ప బంధువులు వచ్చి వస్పుడు పెద్ద కన్మువారని కడవతో నీళ్ళిష్వటం జరిగిందట 1

కవిరాజు ఛలోక్తులు కొన్ని నప్పు పృట్టించేవయితే మరికొన్ని కరినంగా ఉండే. ఛెళ్ళున చెంపమీద కొట్టినక్లే ఉంటాయి. శ్రీరామనవమి సందర్భంగా ఒక సభలో (ప్రసంగించారు కవిరాజు సభానంకరం "“మీరింతగా రాముణ్ణీ ఆడిపో సినాం మీ పేరు రామస్వామియేగదా ” అన్నాడట ఒక (శోత కవిరాజు వెంటనే "అవును నేను రామునికి మొగుణ్ణీ కనుక నా "పేరు రామస్వామి” అని నమాధానమిచ్చేసరికి పృచ్చకుడు మూర్చిల్లి నంత పని అయిందట

రాజకీయ చర్చల్లో కూడా ఆయన సంభాషణా చతురత మనల్ని విస్మయ పరుస్తుంది ఒకనాడు ఒక గాంధేయవాది ' నూలు వడికితే స్వరాజ్యం వస్తుంది” అని అంటే ' నూలువడికే రోజుల్లోనే ముందూ మన స్వరాజ్యం పోయింది తిరిగి నూలు వడికితే యెట్లా వస్తుంది” అని కవిరాజ ఆయన్ని దుబాశించారట

కవిరాజు వాద చతురులు సమయస్ఫూూరర్డ్హి, యుక్తి (వయుక్తులు ఆయన సొత్తు వాదనలో (ప్రతి కక్షివి నోరెత్తకుండ చేయకల యుక్తి సంపత్తి ఆయనలో మిన్న ఒకరితో వాదించి అందులో ఓడి పోవడం మాత్రం సున్న కవిరాజు జీవి తంలో వాద వివాదాలు లేక్క-- మిక్కిలి వాదం వివాదంతో కౌని వాదితో కౌదు అన్నది వారి విషయంలో సార్తకం పిఠాధిపతులను, ఉపన్యాస చ్యకవర్వులను ముఖా ముఖి ఎదుర్కొని వారి వాదాలను పూర్వపక్షం చేయటంలో దిట్ట అందులో వారి సంభాషణా చాతుర్యం ,వాదనా కౌశలం నాన్యతో దర్శనీయం కేవలం ఉవసన్యాసా అలోనేగాక నాటకాలలో కూడా వారి వాద (పాగల్భ్యం దర్శనీయం ముఖ్యంగా "ఖూనీ నాటకంలో వారి వాద్యపతివాదాలు (ప్రతిహాద భయంకరాలు

కవిరాజు ఆర్య సమాజంలో సభ్యులు అది తెలిసిన ఒకరు ఆయన్ని నిండు సలళలో “అయ్యా చౌగరిగారూ. మీరు నాస్తికులు గదాః ఆర్య సామాజికులు ఆస్తి కులు ఆ నమాజంలో మీరెట్లా సభ్యులుగా చేరారుః అవి (వశ్నించారు “బాను, తక్కి-నవాళ్ళు $8 కోట్ల దేవతలున్నారంటున్నారు ఆర్య సమాజము వారికి ఒక్కడే దేవుడు ఆ ముప్పది మూడు కోట్ల దేవతలతో కుప్రీసట్టి వారినోడించి శ. (దిహ్యానందగిరి స్వాములవారితో [7.8-81న జరిగిన ముఖాముఖి సంభాషణ -

ల్‌కి

తను ఒక్క దేవుణ్ణి విలబెట్టగలిగితే, ఆ ఒక్క దేవునితో నేను కు _స్రీపట్టి ఓడిస్తాను అందుకని ఆ సమాజంలో చేరాను” అని ఎదురు చెప్పారు సంగం జాగర్లమూడిలో కవిబహ్మా ఏటుకూరి. వేంకట నరసయ్య గారికి సన్మానం జరుగుతుంది అ సభకధ్యక్షులు కవిరాజు ఇంతలో తహసిల్దారు జంపాల గోవాలరావుగారు సభలోనికి వచ్చి కవిరాజుని సంబోధించి నమస్కరించారు అప్పుడు గోపాలరావుగారింి ఆశీర్వదిస్తూ కవిరాజు ఇలా అన్నారు “నేటితో మీ పాపాలు, మీ పెద్దలు చేసిన పాపాలూ మీ (గ్రామిణులు చేసిన పాపాలు పోతాయి ఒకస్పుటు నాస్రికుడని మీ (గ్రామంలో పరిహసించారు ఈనాడు మీరే నన్నను.గ హించారు. కాబట్టీ మీ వాళ్ళంతా నేటితో తరిస్తారు గోపాలరావుగారందుకు చిరు సవ్వుతో మౌనం వహించారు ఈ విధంగా చెప్పుకుంటూ పోతే కవిరాజు చెళుకులు ఒక (గంథంగా తయా రవుళాయి ఇట్టి హాస్యరస భరితమైన, చమకత్కారో కి విలసితమైన సంఘటనలు ఆయన జీవితంలో పెక్కు. చోటుచేసుకొన్నాయి. సాంఘిక రాజకీయ సాహిత్య చర్చిలలోగాని వాద వివాదాలలో గాని కవిరాజు ఓటమి చవిచూడలేదు ఎల్లస్పడు విజయ సరంపరలతో భేరీ మోగించేవారంకే అతిశయోకి కాదేమో సూవ్నాశ మంలో ఒకవైపు సాహిత్య, వ్యాకరణ విషయాల అధ్యయనం, మరొక వైపు వేదాంత గోస్తులు, ఇంకొక వైపు రాజకీయాలపై చర్చలు సాగిస్తుంకే వేరొకవైపు తాను (వాసిన “వివాహవిధి (కారం పెక్కుచోట్ల పెళ్ళిళ్లు చేయిస్తూ సభలలొ ఉపన్యాసాలిస్తుంపే 1087 వరకు కాలం గడిచిపోయింద్‌ ఇప్పటికి కవి రాజు జీవితంలో ఏబది పదులు నిండాయి ఖూనీ (నాటకం) రచన తరువాత అంతటి గొప్పరచన ఇప్పటివరకు బేయలేక పోయారు పెద్ద కుమారుడు గోపీచంద్‌ న్యాయ వాదిగా (ప్రాక్టీసు ప్రారంభించారు. కేసులు వస్తున్నాయి న్యాయవాద వృత్తి నచ్చి నట్లుగా కవిరాజుకు కనిపించలేదు తంథడిగా తనకే ఆ వృ త్తినచ్చనస్పుడు కుమా రునికి మాత్రం ఎలా రుచిస్తుంది ఆవృత్తి? కుప్పుసామి శతకం తరువాత అంతకంట గొప్పదెన మరొక శతకం కవిరాజు (వ్రాయగలిగారు అది “ధూర్రమానవా అన్న మకుటంతో కూడిన శతకం అసంపూర్ణమైన ఈ శతకం 1048 లో రచితమైంది ముప్పది యేడు పద్యాలు మ్యాత్రమే రచితం, శతకరచన సంసమా పమె వుంకే బహుశః “ధూర్త మానవ శతక” మని వ్యవహృతమై ఉండేది కుప్పుఫామి శతకం నీతి?తక మరే, ఇది వ్యంగ్య పూరితమైంది అది నైతిక విలువల నుడ్చోధిస్తే, ఈ శతకం మానన వతనాన్ని ఉద్దాటించింది సాధారణంగా అన్ని శతకాలలోను, మానవ సమస్య అనో, పుఠరాణగాధలనో కాక భక్య్యా వేశంతోడి పార్థనలనో తమ ఇష్టన్టైవానికి ళం

నివేదించు కోవటం ఇతివృ త్తంగా ఉండటంకడ్దు కవులుకూడ తమ కష్టాలను- తీర్చమని భగవంతువి (ప్రార్థించటం పరిపాటి కాని ఈ శతకంలోని చిత మేమి టంటే మానవుడే మకుటధారియైన (ప్రపంచంలో భగవంతుడు కవిరాజుకి కలలో కనిపించి తన పేరిట సంఘంలో జరుగుతున్న అన్యాయాలను విన్నవించు కొంటాడు. దేవుని సృష్టించిన స్వార్ధపరుడై న మానపుడు దేవునిసేరిటి లోకంలో జరుపుతున్న దుర్మార్గాలు, ఆ భగవంతుని ఎంత అపభంశ స్టితికి తెచ్చినది ఈ శతకంలో వర్ణితం కింది జాతుల్ని శాశ్వతంగా బానిసతనంలో వుంచటానికి, కాము సౌఖ్య సౌభాగ్యాలతో విలసిల్లడానికి భగవంతుని, న్వర్గనరకాలను పరో పొత వర్షం సృష్టించిందనేది ఈ శతకం చడివినవారికి స్పష్టమవుతుంది "వనికిచూలిన ఓరి గోపాలరాయ” అనే మకుటంతో కవిరాజ మరొక శతకం _పారంభించి ఇరవయ్యారు పద్యాలు (వ్రాసినట్లు తెలియవచ్చింది * కొని ఆ పద్యాలు మృగ్యం కొనరాజు (కొసరాజు రాఘవయ్య చౌద్డర్పిగారు గుర్తున్న ఒకటి రెండు పద్యాలు వినిపించారు తగపు దీర్చెదనంచు ధర్మపన్నము చెప్పి మైనవారి కుటుంబ మార్చినావు తిట్టినాడని చెప్పి దీర్చ రోషమ్మున మేన త్తకొడుకును జంపినావు దయతోడ తల్లిని దండింస కుండిన మేనమామను బట్టి మెనవినావు నరిగావు నా నహోదరిని ముట్టదగవన్న బొవ జుట్టును గొరిగి పంపినావు ఇట్టి తుచ్చుడవీవు గాదిట్టి గాదె గాడిద యెరిగి నిన్నుపండ్లూడ దన్నె ళం కటుకొన్నది నెతిపె కాలువెకై బి వావాన్‌ ద్వ ! పవికిమాలిన ఓరి గోపాలరాయ పిన్న పెద్దలు సవ్వ కన్నతల్లికి నీవు కడువు దింపించిన ఘనుడవయ్య, జ ఎల్లి ప్పృడును కల్లునే 'దొవుచుండెడి వత 1 కొసరాజుగారితో 24_8-80 వ తేదీన జరిగిన ముఖాముఖి సంభాషణ 61

పాలనుడే నీరు (భాతయయ్యె, ఇంటికివచ్చిన బుషి పుంగపునిదగు ల్మ్కొని పోయినట్టిది యనుజయయ్యె పనికిమాలిన ఓరి గోపాలరాయః

ఈ శతకం (వ్రాసినంతవరకై నా లభించక సోవడం మన దురదృష్టమే ఎవరో ఒక న్య కక్తిని దృష్టితో నిడుకొని కవిరాజు వ్యంగ్య పూరితమైస ఈ తకం (వాసినట్లు కొసరొజుగారు భావించారు

కవిరాజు అమృత లేఖి?9 సుండి జాలువారిన తుది (గంథం భగవద్గిత 1841! లో రచింపబడిన ఈ (గంధం కూడ కారణజన్మ మే భగవద్గీతకు వ్యాఖ్య (వాయుమని మిత్రులు ఉన్నవ లక్ష్మనారాయణగారు కోరితే, కవిరాజు వారి 6 కను నెరవేర్చకుండా ఉండలేకపోయారు ఆ కోర్కె పర్యవసానమే _బహ్మాభగవ ద్గీ “పల్నాటి చర్విత ఇతి వృత్తంగా ఆవిర్భ వించిన భగవద్గీత

కృష్ణ భగవద్గీత మోస్తరులోనే పద్దెనిమిది అధ్యాయాలు (సకటించదలచి తొలి కౌనుకగా మొదటి ఆరధ్యాయాలు వెలువరించారు ఇది కృష్ణ భగవద్గీతకు అధిక్షేణం అక్కడ కృష్ణుడు అర్జునునికి గీత బోధిస్తే ఇక్కడ (బహ్యానాయడు దాలచం్యదునికి గీతను బోధించాడు అక్కడ సంజయుడు చెపితే ఇక్కడ గింజ యుడు చెప్పాడు భగవద్గీతలోని కొన్ని ధర్మాలను (బహ్మానాయడు, బొల చంద్రుడు ఇద్దరూ ఈ గీతలో పరిహసించారు. దీనితో భగవర్గీతా హృదయం 'ఇద్దలయింది భగవద్గీత, భగవంతుడు హాస్యాన్నదులయ్యారు. పరిహాసం సంఘ సంస్కరణకు ఎంతగా ఉపయోగించునో ఇది నిరూపించినది ఈ గీ3 కవిరాజుకు లుదల శతువులను మిత్రులను సమకహూర్చృ గలిగింది ఇందులో కవిరాజు తార్చి-కబుద్ది, ఏమర్శనా పాటవము, హేతువాదపటిమ, మానవత్వపు విలువల యెడ ఆయన వ్రైలరి సరాకొష్ట నందుకొన్నాయి కవీరాజు సనానం :

అణా

మూడు దశాబ్దాలపాటు ఆంగధభాషకు "సేవ కావించి తెలుగు భారతికి అమూల్యాలంకారాలను కై సేసిన రామస్వ్వామిగారికి గుడివాడ సీమ పౌరులు గజా రోహణ మహోత్సనంతో ఘనంగా నన్మానించ తల పెట్టారు. స్యుపసిద్ధులైన. బెజ వాడ రామచంద్రారెడ్డి గారి ఆధిపత్యమున చల్లపల్లి సంస్థానాధీశులు, జాగర్ల మూడి కువ్పుస్వామిగారు మున్నగు నాయకుల సమక్షంలో, పెక్కురు. కఏ పండితుల అభినందనలతో వై భవోపేతంగా ఆ నన్మావన నళ £25-41042, &8.4.1042 తేదీ

62

లలొ జరిగింది, వివిధ (పాంకాలనుండి "పెక్కురు (వముఖుణ వేలాది (వజలు నాటి సన్మాన నభలో పాల్గొని కవిరాజుకు బహ్మరథం పట్టారు

ఈ నందర్భంగా ఆహ్వానసంఘం “కవిరాజు సన్మాన నంచికొను వచు రించింది అందులో 88 మంది కవులు, రచయితలు కవిరాజు సాహితీ విశేషాలను కొనియాడారు.

ఈ సన్మానానికి ముఖ్యకారకులు గుళ్ళపల్లి వెంకట్రామయ్య గారు 1881లో తెన్నేరులో జరిగిన కమ్మ మహాజనశభ దగ్గరనుండి కవిరాజుకు సన్మానం జరిపించి గండ పెండేరం తొడిగించాలన్నది ఆయన కోరిక గండపెండేరం తయారీకై చందా లకు బయలుదేరితే ఖర్చులుకూడ రాలేదు చేసేదిలేక వెండి పెండేరం చేయిందారు వాన్ని నర్‌ కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారితోనే తొడిగించాలవి ఆయన _ పట్టుదల, ఆందుకు చల్ల పలి రాజాగారితో వాల్నేరు ఫోను చేయించారు అస్సుడు కట్టమంచి వారు ఫోనులో ఆన్నమాటలివి “ఈ రోజుకు చాదరిగారిని గుర్తించారా ? ఇప్పుడు కీళ్ళు తెరిచారా? ఇప్పటికై ౫ వారి గొన్సకనాన్ని గుర్తించినందుకు నా కెంతో సంతోషంగా వున్నది నాకు ఆరోగ్యం సరిగాలేదు ఆ రోజుకు కుదుట పడితే తస్పనిసరిగా వస్తాను” ఆనాటికి వారు రాలేకపోయారు

కవిరాజు విశిష్టతను శాశ్వతంగా నిల బెళ్లేందుకు (ప్రముఖుల వ్యాసాలతో ఒక సంచిక కూడ వేయించాలని వెంకటట్రామయ్యెగారు ఆరాటపడ్డారు వ్యాసాలు (వాయ వలసిందిగా పలువురు (ప్రముఖులకు ప్యతికా ముఖంగా తెలియజేశారు సన్మాన సంచిక విషయమై ఆయన నిరుత్సాహపడి తే అట్లూరి ధర్మారావు (అంగలూర్వుగారు వెంక్టటామయ్య గారిని _ధ్రైర్యపరచి (ప్రోత్సహించారు సన్మాన సంచికకు కావల పిన ధనసహాయం కూడ వారీ చేశారు

అంతకుముందే కవిరాజు అంగీకారం కోసం గుళ్ళపల్లి వెంకట్రామయ్య గారు లేఖ్యవాశారు దానికి కవిరాజు సమాధానం ఇచ్చారు ఆ లేఖలు అదృళ్య మైనా నలువది సంవత్సరాలనాటి ఆ లేఖలలోవి విషయాలు తెలియజేశారు వారి ఉత్తర (ప్రత్యుత్తరాలు గమనించదగ్గవిం

(తిపుర నేని రామస్వ్యామిగార్కి నమస్కారములు

“మీకు సన్మానం చేయాలని మేము సంకల్పించాము మేము ఆడంబరంగా, “పేరు (ప్రతిష్టల కొరకు సంకల్పించిన సంకల్పంకాదు మీలోవున్న మహత్తర శ కివి ముందుతరాలవారికి అందించాలనే కోరికతోనే మేమీసనికి పూనుకొంటు

న్నాము కనుక మీ అంగీకారమును తెలుప గలందులకు కోరుచున్నాను

ఇట్లా గుళ్ళపల్లి వెంక_బామయ్య 68

కవిరాజు సమాధానం : నాకీ సన్మానం చేయుటలో మీ ఉద్దేశం ఏమిటి? మీకీ భావం ఎందుకు కలిగి నది? వివరించవలసినది ఇట్లు (తిపుర నేని రామస్వామి (వళ్యు త్తరం = ఇవ్పటికొలపు కవుల కెందరికో సన్యానాలు జరుగుచుండగా సరస్వతీ (ప్రస న్నులైన మీబోంట్లను సంఘము గుర్తించనందుకు కలిగిన నా మనోవ్యధకు కార ఇమే ఈ సన్మాన _వయత్నం ఇట్లు గుళ్ళపల్లి వెంకట్రామయ్య కవిరాజు సమాధానం , మీకు కలిగిన భావనకు అభ్యంతరం చెప్పుట భావ్యము కాదనియు ఆడం విరములకు శావిచ్చుట నా ఉద్దేశము అసలే కాదనియు మీకు తెలియజేయుచున్నాను మీ మనోభాననకు అడ్డుతగులుట ధర్మము కాదని నే నంగికరించుచున్నాను ఇట్లు (శిపురనేని రామస్వామి రామస్వ్యామిగారి సన్మానావికి వెంక్యటామయ్యగారు. (ప్రధాన కారకులవి దీనివల్ల తెలుస్తున్నది ఈ సభకు అధ్యక్షత వహించిన బెజవాడ రామచం (దారెగ్డ గారు తమ అధ్యక్షోసన్యాసంలో లామస్వామిగారి కవిత్వముయొక్క _ విశిష్షతను శ్లాఘించారు ఆనాటి కవిరాజు సన్యానాన్నిగూర్చి కృష్ణా పృత్రిక (కింది విధంగా "పేర్కొన్నది “*క్రవి స్యమాట్టు శ్రీ విశ్వనాథ నత్యనారాయణగారివి కొన్నాళ్ళ (కతి పన్లు నెక్కించి యూరేగించి వైభవోపేతంగా నన్యానించిన గుడివాడ పౌరులు మళ్ళా మొన్న కవిరాజు గగ్రీ సకిపురనేని రామస్వామిగారిని సన్మానించి తను కవితా పోషకత్వ నిరతీని చాటు కొన్నారు, 64

చౌదరిగారి నయస్సు కీళ్‌ సంవత్సరాలు అందువలన రైలు దిగగానే మొదట 55 వృషళరాజములను పూన్చిన శకటముపై వారిని కూర్చుండడేసి, మంగళ తూర్యనాదములతో విడిదికి తీసికొనిపోయారు ఉపాహారముల అనంతర౦. ఏనుగ అంబారీపై తిరిగి ఊరేగింపు టుత్సవము జరిగింది

మధ్యాహ్నం మూడు గంటలకు (పత్యేకంగా నిర్మించబడిన విశాల నభా ఫ్టలిలో, శ్రీ దెజవాడ రామచం్యదారెడ్డిగారి అధ్యక్షతన సన్మాననభ _ సండీత గోష్టి జరిగినది

థీ చల్లపల్లి రాజాగారు ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయ=గారు గూడవల్లి రామ (బహ్మంగారు, చొర్లి ని నారాయణస్వామిగారు, దుగ్గిరాల బలరామకృష్ణయ్మగాదు మున్నగు (వముఖులెందరో (గామాంతరముల నుంచి నభకు విచ్చేసిరి ఆహ్వాన సంఘాధ్యక్షులగు శ్రీ పర్వతనేవి భూషయ్యచౌదరిగారు, (_పాఠరంభోపన్యాసకులగు శ్రీ శాపీ ధర్మారావుగారు అధ్యక్షులగు శ్రీ బెజవాడ రామచందారెడ్డిగారు తమ. తమ ఉసన్యానములలో కవిగారి కవిత్మాపాశ స్త్యమును పాఠభావములను పారదోలి సంఘమును నవ్యభావ విలసితం చేయగలవారి విమర్శనా శక్తిని పరిపరి విధముల. నుగడించిరి

ళ్‌

శ్రీ ఉన్నవ లక్ష్మీశారాయణగా రుపన్యసించుడు సూతప్పరాణాది కవికృత

(గ్రంథాలన్నీ కవిగారి విమగ్శశాశక్షిని చాటునవేకాని ద్వేషపూరికములు కొనని.

• _వకొ్యణీంచిరి ఇంకను పలువురు పండితులు కవిరాభిమానులు సభలో నుపన్య

సించిరి

చివరకు లై రామస్వామిగాప సశ్యానము నందుకొనుచు, తమ రచనలో సంఘ విమర్శకు (ప్రాధాన్యమిచ్చుటకు గల కాంణమును సూచించిరి విద్యార్థిగా నున్నప్పుడు తానొకనాడు మిఠాయి దుకొణంలో ఒక (ద్రాహ్మాణ మితునకు ఆన పైకముతో మిరాయికొని, డానిని తన చేతితో ఆ మి_తునకీయబోగా, నీవు శూ(దు డవుగాన వీయంటిన ఫలహారము నాకు భోక్తవ్యము కాదని యాతడు నిరాకరించె నట నాటినుండి ఈ వ్యత్యాసాలకు మూలమును కనుగొనుటకై తర్క-ములూ మీమాంసలూ జరిపి పురాణమూ వేదములూ పరిశోధించి, తతృలితముగా కవిత్వ ములో (ప్రస్తుత విష్షప ఫకి=ని (తొక్కారట కవిగారు

ఇప్పటికైనా ఈ వ్యత్యానములు తొలగించడానికి సంఘ నాయకు లిచ్చ గించితే తానీ విప్తవ ఫక్తీని వీడి సంపూర్ణ జాతీయకా (వబోధకమగు కవిశా రచనకు పూనుకోడానికి సిద్ధమని వారు వక్కాణించారు ోతతతతతతతతతతతతలతతత

క కృృమ్టా ప్మత్రిక-2.5-1042, పు 18 అనుబంధం ౪ చూడుము.

ప్‌ 65

మహా (వస్తానం 3

గుడివాడలో కవిరాజుకు జరిగిన సన్యానాన్ని ఆం(ధ(పజలంతా గుర్తించారు మహోన్నత వ్యక్తిగా స్మరించారు. విభిన్న (ప్రజల సముదాయమే లోకం కదా కొందరు కవిరాజును కీర్వ స్తే మరికొందరు నిందించారు. గూషణ భూషణలకు ఆయన కృంగిపోనూలేదు, పొంగిపోనూలేమ. తాను ఎమ్మిని సిద్ధాంతాలను తుద శంట కొనసాగించారు

అవి “క్విట్‌ ఇండియా” ఉద్యమ దినాలు కాంగా” “క్కిట్‌ ఇండియా” తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. “పెక్కురు నాయకులను నిర్బంధించారు. ఆసేతు చామాచలం ,బిటిష్‌ (పభుత్వ విధానాలపై కోధానలం (వజ్వరిల్లింది. (ప్రభుత్వం కాల్సులు సొగించింది ఆ నందర్భంలో తెనాలి పట్టణంలో జరిగిన కాజ్బిలకు విరసనగా మారీసుపేటలో ఏర్పాటు చేసిన సభలో కవిరాజు ఉపన్యసించారు

కవిరాజు ఆరోగ్యం క్షీణించింది. దాన్ని ఆయన లెక్కచేయలేదు కవి +దిహ్యా ఏటుకూరి వేంకట నరసయ్యగారి కృతి “నిద్ధాతమం”. సంగం జాగ న మూడ్‌లో ఆవిష్కరణ జరగాలి అఆ సభకు కవిరాజు ఆధ్వర్యం వహపించవళని యున్నది జ్వరంతోనే సభకరుదెంచి ఏటుకూరి వారి రృతిని ఆవిష్కరించారు శమ ఉవన్యాసంతో తెలుగు కవిత దేశి కవితగా నుండవలయునుగా౨, మార్మ కవి తగా నుండరాదని తమ అంతిమ సందేశాన్ని ఆం్యులకందించారు ఆ సందేశం శగమనించదగింది

"వేంకట సరసయ్య నేను నిర్దేశించిన మార్గంలో పల్నాటి చరి_తను ఆం(ధుల జాతీయ చరితగా గానం చేశాడు అందులో అతనికి విజయం సిద్దించింది నేను వేసిన తోవ, ఏటుకూరి వారి రోరణి తన (వయోజనాన్ని నెరవేర్చుకొన్నది ఇంతటితో దానికి పరిసమౌస్ని చెస్పవలసి యున్నది మనం శక్తిళాలురమని విరూ పించుకొన్నాం పూర్వ కల్మషాన్ని తిరస్కరించాం గతం నుండి తీసుకోవలసిం చేమో విస్తేశంచాం ఇక ఇప్పుడు వస్తువూ (ఇతివృత్తం) మారాలి, కవితారూపమూ మారాతి రంగరాయ విజయ (ప్రబంధము పాండిత్య పరిప్తూర్హమైనదే కాని జంగాలు చెప్పిన బౌబ్బితి కథకం'జ రసదృష్టిలో నీరసమైనది బొబ్బిలిజంగమ కథలోనున్న శపోత్కర్ష ఆ _పదంధంలో లేదని ఎప్పుడో చెప్పాను. అసలు పద్య కవిత్వం దావికున్న నియమాలవలన కవి భాన పకటచరు ఎంతో కొంత (ప్రతిబంధకము౦ టుందని నాయలిప్రాయం ఎప్పుడూ చెప్తతూ వచ్చాను కావి మీపాటి శక్తి మాకూ ఉన్నదని బూసటావికే ఆ పద్య కవిత్వాన్ని చేపట్టాను పద్యం కన్నా గేయంలో (ప్రతిబంధకం తక్కున. కవి భావ సకటనకు ఎక్కువ స్వేచ్చ గేయంలో ఉంటుంది మన జానపదులు అ(శయించింది గేయాన్నే మన జాతి జాతీయతా

66

జీవనం మన పాఎల్లో పద్మాల్లో జంగమ కథల్లో భ్యదపరచబడినంతగా పద్య కవిత్వంతో భ్యదవరచలేము నా మట్టుకు నేను గత కొద్ది కాలంగా గేయ కవిత్వం జోలికి పోతున్నాను నా పిలుపు వీరగంధం గేయాలను గుర్తు చేసికోవాల్సి ఉంటుంది. ఖూనీ ని గుర్తు చేసుకోవాలి నా రాష్ట్రగేదూబ చెవృనక్కరలేము ఖాషకూడ మారిపోయింది గేయం. వాడుక భాషలోనిక తీసుకు వెళుతుంది పెద బొబ్బిలి రాజుకధల్ని జంగాల్ని పిలిపించి వారాల తరబడీ చెప్పించుకొంటున్నాను

మనం ఇక రాయవలసినవి ఆ బాణీని అనుసరించాలనుకొంటున్నాను పామా ఇీకులమైన మనం ఆ దారిలో రచనలు సాగించవలసి ఉంటుంది వెకట నరసయ్య గారి రానున్న రచన ఆ దారిలోనే ఉంటుందని ఉండాలని ఆఃస్తుళ్నాను *!

ఈ ఉపన్యాసం ఆనాటి కవిరాజు సాహితీ జీవితంలోని భావ పరిణతిని సూచి సున్నది వద్యంనుండి సామాన్యులకు అందుబాటులో వుండే గేయదశకు. పరుగు లిడాలనే ఆయన ఆరాటం సువ్యక్త్రమవుతున్నది

“ కవీరాజుకు విషజ్వరంగా డాక్టర్లు గుర్తించారు తెనాలిలో కొల్లూరు వెంకట రాయుడుగారు వైద్యం చేశారు ఆయుర్వేది వైద్యులు శేషాచలంగారు కూడ చికిత్స చేశారు ఫలితం కన్పించలేదు నిజజీవితంలో అందరి నెదిరించి పోరాడిన శవిరాబా మృత్యువుతో పదున్నై దు దినములు పోరాడి. తుదకు మృత్యువును జయింపలేక [1848 జనవరి 16 వ తేదీన ర్యాతి 1! 8% గంటలకు కన్నుమూశారు కవిరాజు జీవితం ఆనాటితో సమాప్త మయింది సూళా(క్రమం కళావిపానమైంది

కవిరాజు ఆకస్మిక మరణం పట్ల "పెక్కుునముంది (వముఖులు కవులు, సండి తులు వివిధ పత్రికలు వారి కుటుంబానికి సంతాప సందేశాలందించారు కొందరు కవిరాజు యెక తమకుగల భావ సరణిని వ్యాసాల రూపంలో పొందు పరిచారు. ముఖ్యమైన వావివి అనుదింధంలో ఇన్వటం జరిగింది ] కవిరాజు జీవిత లక్ష్యం :

మానవుని జీవితలక్ష్యం ఉన్నత మైనదై నపుడే నమాజానికి ఉపకరిస్తుంది ఒక వ్యక్తి తన వ్యక్ష్నిత్వాన్ని పదిలపరిచుకావినప్పుడే వ్యక్షికీ నంఘానికీ సామ రన్యం కుదుళుతుంది. దే౧క, ఎందుకు అనే (వశ్నృలు తన జీవితం గు3ంచి కలిగి సవ్ఫ్పుజే మానవుడు పరివూర్ణతకి సన్నిహితుడవుతాడు మనమొక లజ్ష్యానికి కట్టుబడి

1 అనుదింధం 1 చూడుము,

శీ అనుబంధం ]౬ చూడుము

67

ఉన్నస్పడు మన సమస్తము ఆ లక్ష్య సాధనకు రారపోస్తాము లఖ్ష్యానికి కట్టుబడి ఉండటమనేది సామాన్య జీవితాన్ని పరిమళ భరితంగా చేస్తుంది. అప్పుడే లక్ష్యం ఉన్నత పథగామి అవుతుంది

అస్లి లక్ష్య మేదో తెలుసుకో దానికి సేవ చేయడంలోనే నైతిక వ్యక్తిత్వం అబ్బుతుంది నమ్మిన లక్ష్యం పట్ర అంకురిత విశ్వాసం ఉండటం అవసరం ” అని. తోసయా రాయిస్‌ బీవిత లత్ష్యాన్ని గురించి ఉద్దాటిందారు

కవిరాజు జీవితలక్ష్యం హేతువాద వ్యాప్తి ఆలోచన సహేతుకంగా, ఆవరణ. తదనుగుణంగా సాగాలని ఆయన కౌంక్షించారు దానిక్షై జీవించారు విశాలమ్హా ఉన్నతమూ అయిన ఆ లక్ష్యాన్ని చేరడానిక్షై జీవితాన్ని అర్పిందారు ఆయన కవి, వండితుడు, పరిశోధకుడు, విమర్శకుడు హేతువాది, మానవతావాది సంస్కంర్హ విప్తవవాది.- అన్నింటి! మించిన భావ విష్ణవకారుడు కవిరాజు వ్యక్తిత్వం:

కవిరాజు స్వకీయ వ్యక్షిత్వంగల మనీషి వ్యక్షిత్వమున్న వ్యక్ని ఒకరికి దాసుడు కొడు. ఒకరిని దాసువి చేసికొనడు ఈ (శేణికి చెందినవ్యక్ని కవిరాజు

వ్యక్ని సంఘజీవి కావచ్చు వ్యక్తిజీవితం సంఘ బిద్ధంకొవచ్చు కొని ఏన సంఘపృమూసలో పోయబడి తయారయిన బొమ్మకొదు అందుకే (పతివ్యక్షిలోను. (వత్యేకత గోచరిస్తుంది అదే వ్యక్షిత్వమనదిడుతుంది కనుక వ్యక్తిత్వం వ్యక్తి పరమేగాని సంఘవరంగాదు. అతనిలో సంఘం (వతివించించవచ్చు సంఘం మీద అతని (వభావం పడవచ్చు సంఘం వ్యక్షికతీతమైన ప్లే, వ్యక్తిగూడ సంభూనికి అతీత మైనవాడే అందువల్ల ఒక మనిషిస్‌ గూర్చి ఆలోచించేటప్పుడు సంఘపర మైన మానసికపరిధులను (ప్రక్కకునెట్టి నిష్పత్షపాత దృష్టితో వ్యక్తిత్వాన్ని పడిశీలిస్తే నిం బయట పడకపోదు మానవుని వ్యక్నిత్వం ఆతని భావనలో దైనందిన జీవితంగో సువ్యక్త మవుతుందనటం సామాన్య విషయం ఆభావాలు భాషలో రచనలలో బింధించదిడినప్పుడుంఅవి జీవితానుభవాల 'పతీకగనుక వానిలో జీవితం (పతిచింబిస్తుంది వాని నాధారం చేసుకొని అవ్నటి పరిస్థితులతో సమన్వయం చేసుకొన గలిగితే అదే ఆ వ్యక్తి సర్థంచేసికోటానికి సరయిన ఎద్ధతి అవుతుంది.

కవిరాజు మనన్సు మృదువైనది మాటకరినం మధురమైన కవిత్వం ఆయన శవిత్వాన్ని ఆస్వాదించటం అతినులభం. జీవితాన్ని అరసిచూచి అవగాహన.

68

చేనుకొనడం అతికష్టం కారణం కనిత్వం (దాక్షిపాకం, జీవితం నారికేళపాకం కావడమే గంలీరమైన ఆకొరం, వదనంలో సౌకుమార్యలాలిత్యాణు మృగ్యం కలం పట్టుకున్నప్పుడు మాతం మరొకమనిషి దృగ్గోచరమయ్యేవాడు తెలుగు కావ్యాల్లో ఉన్న అఎదచుదాలనన్నటిని ఏర్చికూర్చగలిగిన వ్యకి ఆ మనిషి అందమైన వదాలను అంతకం'బ అందమైన భావాలను వ్యక్తంచేయకలిగిన వ్యక్షి, నున్నితమెన హాస్యాన్ని అ9ిసుందరంగా చొప్పించగలిగినవ్యక్ని కటువైన వ్యక్తిలో మధువమైన కవిత ఎలా వెలువడిందను కోవబం నహజం కొం పిచయఎ ,పృతమెశగొలది ఆయనలోని నిజతత్వ్వం గోచరిస్తుంది మధువహ్మృదయులు కనుకనే మధువకవిత్వం చెప్పగలిగారని మనం అనుకుంటా: కవిరాజు సత్యాన్వేషి, న్వతంగతుడు, మికభాషి, నిష్కపటి విగర్విం పరోపకారి, కార్యశూరుడు విమర్శకుడు, తార్కికుడు, పరిశోధకుడు కర్తవ్యదీః్ష వరుడు పరిహాసానికై నా పొరపాటునగూడ ఇతరులను పొగడటం చేతగాదు అతిగా నంఘంలో కలిసిపోవువ్యక్తికొదు సంఘానికి దూరంగా ఉండేవాడుకొాదు ఆయనది అంతులేని పాండిత్యం అహంకారంబేనివిజ్ఞానం వినుగులేనిపరిశ్రమ, విస్త ఎలిలేవి వటిమ కరడు కట్టిన ఆంధళ్వం కల్తీలేని అథిమానం ధనానికి దాన్యం చేయలేదు, కీర్తికి కేలుదాచలేదు ఆయన లోకానికి వెలనలేను సక్యానికి వెజచారు అందుచేతనే చోలోకులు తిట్టిన విజమే వాళానగా గట్టిపట్టు పట్టినవాడన్‌ ' అం అశగలిగారు ఏటికి ఎదురీగిన ధీరుడు ఆయన నిజజీవితంలో మామూలు మర్యాదలుండేవికొపు సట్టింపులేమియ లేవు వచ్చినవారిని కూర్చుండుమనరని మీమీవ పుకారనగాం* ఈ కుర్చీలు వేసింది ఎందుకు ౩” అనేవారు "వచ్చిననొరిని పలుకరింపరేమనగా * నాతో పవియుఎడి వచ్చినమనిషి నాతోముందు మాట్లాడవలెనుగాని నాతో ఏమి పని అని యమగనా? అని ఆయన నమాధానం కవిరాజు బొాహ్మణ ద్వేషికొదు మూఢనుతద్వేషి ఆయనదాడి (బాహ్యణుల మీదకాదు పురాతన మౌఢ్య (ప్రటోధక (గంధాలమడవే ఆయన స్నేహపాలకుడు* "స్నేహితులలో అధిక సంఖ్యాకులు (బ్రాహ్మణులే వ్యక్తిగతద్వేషం ఆయనలో మృగ్యం కానునమ్మినది ఆచరణలో పెట్టిన విష్క్య-లంక వర్తనుడు కవిరాజు, పిల్లల మజ్జి ఆంజనేయులుగారు మువ్సిపల్‌ వ్యవహారాలలో (ప్రత్యర్ధులు కొనివారిద్దరుకలిసి 69

కొన్నప్పుడు సరసోక్తులాడుకొనేవారు పుచ్చా పూర్ణానందంగారొ కసారి ఆంజనేయుఐ గారిని *ఏమండీ మీరిద్దరు మున్సిపల్‌ వ్యవహాం౦లో (ప్రత్యర్థుబుకదా తమాషాగా ఉన్నదే మీదోస్తి ” అవి (వశ్నిస్తే “రామస్వామిచాదరిగారు. నాకత్య౦తాప్తులరో ఒకరు రాజకీయాలువేటు * అని ఆయన సమాధాన మిచ్చారు

అలాగే తెచాలి వివాసి ఉపద్రష్ట వెంకటామయ్యగారు తెనాలి మున్సిపల్‌ కౌవ్సిలరు కవిరాజుకు న్యతి రేకం. అయితే కవిరాజు వెంకట్రామయ్య గారి పోటల్‌కు వెళ్ళగానే ఆయన స్వయంగాలేచి అన్ని పదార్థాలు అందించేవాడు కవిరాజు మున్సిపల్‌ ఛైర్మన్‌గా వారు వీరను భేదం చూ పెట్టలేము తాను ఛైర్మన్‌ కొనటానికి కారకులయిన వారిని కూడ సామాన్యంగానే చూచేవారు చైర్మన్‌గా. వారికీ ఏ రకమైన నహాయ సానుభూతులు చూ'సపేవారుకాదు. ఆ విధంగా ఆయన. అనేకమంది విరోధులను కొంతెచ్చుకొన్నారు

చదువుకొన్నవారన్నా చదువుకొ నేవారన్నా అమిత మైనంపేమ విద్యాద్ధ్‌లు. వచ్చి వారాలడిగితే లేదనేవారు కాదు అర్జిక సహాయం కోరివస్తే తగిన విధంగా పహాయపడేవారు సమయానికి లేకపోతే మరునాడు ఏదో విధంగా రాబట్టి ఇచ్చేవారు జట్కా-ఎక్కినా, సిగరెట్లు కొన్నా డబ్బు ఇవ్వ టమేకొని చిల్ల రకు చేయి చాచటం జరగవిపని ఇచ్చినా పుచ్చుకొన్నా చెయ్యి ఎప్పుడూ పైన ఉండవలసిందే

కవిరాజు జీవితంలో వై రుధ్యం కొట్టవచ్చినట్టు (పతిబింబిస్తుంది. జాతీయ (వొహ్మజేశర పక్షంలోను జస్టిస్‌ ఎక్షంలోను కొంగగెస్‌ ఉద్యముఎలోనూ ఆయన పని చేశారు ఆ స్తికత్వం కులాభిమానంతో (ప్రారంభమైన ఆయన జీవితం నాస్తికత్వం హోనవతావాదిగా పరిణతి చెందింది ఇటి ధోరణులు పెదలుకొందరిలో సాధారణంగా కనిపించేవే సంతాననష్టమైన్నా ఇద్దరు భార్యలు గతించిసా చివరిదశలో ఆర్జికమైన ఇబ్బందులు ఎదురై నా కవిరొజు _కుంగలేదు ధీరత్వాన్ని విడువలేదు ఇది ఆయన వ్యక్షిత్వపు మహో న్నతి

కవిరాజు కొంతవరకు (వాసిన (గంథాలు, (వాయకల పెట్టిన (గంథాలు మస శందించకుండగనే కనుమరుగయ్యారు అది తెలుగు సాహిత్యం యొక్క నోచుకోఏ ఫలమేమో. కవితను కన్యకగాచేసి వెలకట్టి రాజుల కర్పింపవలదని అంపకము*మ నరకలోకమనేరి లేదని నరకమును స్వర్ష్‌లోకం లేదని మనువు-పట్టాభి సంభాషణ ద్వారాను చరితలో శౌర్య సర్మాక్రమములు కకిగిన వీరులుగా “సాయ నేనిచరితత మ కొంతవరకు క్రవిరాజు వాశారు. పీవిలో'సాయపనేని చరిత ఒక్కటే లభ్య మైనది ] ఇక తెలుగు భాషకు అనుగుణమైన వ్యాకరణం (వాయాలని, క్రైంస్తవమత (గంథ నన

& అనుబంధము 17౬ చూడుము.

70

జాగా ట్రా ానాల స షు న జ స్‌; త్‌. సమ యం శో, ల్‌ త గ... న్స్‌ ప | స్త (| ఖీ క హి. మ మ! ళ్‌ ॥ న్‌ | జ తిట్ల వ్య వ గ త సళ సస మన్‌ శనీ య ఉత స షస స అవని ం గ. గి .” ళా" ( మస్‌ % జ శల] |] శల శ ళీ ఈ న. న చం, పు ) ఖే నట స్‌ నళ ప వ్‌ క త (] ష్‌ మే నా కా? కం ॥ ష్‌ తే కీ ”్‌ గ్‌. గా స భి శ మ గో / ॥ క్ర? న్‌ న్‌ ని వ్‌ రాజల గ కాలో! న నో గ శే జ్‌ త్త ళా గక ౯15 క? [12 గ్‌ క్ష! కన్న 5 న న 111/2 మ1/2 511004 వ +. | న ష్య భివట్తున్వ్క . సై ప రానట్లూం లు! ఖే కవిరాజు సతి చిహ్న౦- తెనాలి

మెన బైవిల్‌ ను సాకిల్యంగా పరిశీలించి విమర్శించాలని కవిరాజు మదిలో కుదురు కొన్న భొవశంపుటి. ఈ _గంథరాకిని చేపట్టి, చేపట్టకముందే ఆయన అస్తమించటళా తెలుగు జాతికి, సాహిత్యానికి తీరనిలోపడు

ఈ విధంగా కవిరాజు విద్యార్థి దశలోనే కవిశాకన్యను చేపట్టి, జాతీయతను పరిసోషించు నాటకాలను నిర్మించి సంఘ సంస్కరణ అర్జాడుతూ, తెలుగుతర్లికి కొంగొత్త కావ్యపుష్పాలను అలంకరించి, విజజీవితంతో వెన్నుదన్ను దూషణలకు వెన్నిన్వక. భూషణలకు పొంగిపోక సితుకుబొతుకులకు కావివ్వక, మొక్కవోవసి. పూర్వుల రై ర్యసాహసాలను (ప్రదఠ్శించి మానవాళికి హేతుమానవతలను (నటోధిం చిన కవిరాజు రచనలను ఆదరించవలసిన ఆపళ్యకత ఎంత్రైనా నేటి సమాజంపై ఉన్నది అస్సుడే కవిరాజు కొంక్షితము నెరవేరగలదు

ఓ!

కవిరాజు రచనలకు | పేరణ

సమాజాన్ని (వ్రభావిఈం చేయగల నంఘటనబు (ప్రపంచంలో ఎల్లప్పుడూ జరుగుతూనే ఉంటాయి ఆ సంఘటనలకు నాయకత్వం వహించినవాళ్ళు చారి.తక ప్ప్వరుములుగా (పసిద్దికెక్కుతారు పీరి ఆదర్శాలు, చిత్తశుద్ది, ఆత్మ విశ్వాసం. దేశ భక్తి సమాజాన్నెంతగానో (ప్రభావితం చేస్తాయి. వీరిని చివరకు యుగపురుషులుగా కీర్తాన్తుంది తోక౦

చరి(తలో విస వాత్మకమైన మార్పులను తీసికొనివచ్చి తద్వారా మానవజాతి పురోగమనానికి కొరకులైన నాయకులు, మహాపురుషులు, సంఘ నంస్కంర్హలు వారి వారి మేధను బట్టి, సమకాలీన సామాజిక పరిస్టితులనుబట్టి (ప్రభావితం చేయగల ఇతర శక్తులను బట్టి సమాజం చేత సృష్టింపబిడతారు. పుట్టుకతోనే ఎవరూ ఉన్నత వ్యక్కులు కాలేరు కొంతమందిలో పుట్టుకతోనే వాయకత్వపు లక్షణాలుంటాయి ఒక వాదం ఉన్నది అయితే అది పూర్చిగా వాస్తవం కాదు సామాజిక పరిస్థితులు కూడ కొంతవరకు (_పేరక శక్తులుగా పని చేస్తాయి నాయకుడు సామాన్య (పజల భావాలకు ఉద్వేగాలకు (పతివింబం మ్యొతమే కావచ్చు. ఆయా బాహ్య పరిస్థితులు శూడ నాయకుని నృష్టికి అధికంగా దోహదం జేస్తాయి అవి సాంఘికం కావచ్చు రాజకీయమైనవి కావచ్చు, లేక పొహిత స్ట సందింధితాలు కొవచ్చు దీవ్నిబట్టీ మనిషిలో అనేక (పేంణ శక్తులున్నట్లు తెలుస్తున్నది “మానవుల్లోవి రకాలు” అనే గంథంలో ఎడ్వర్డ్‌ ్యస్పాన్లర్‌ మానవుల్లోని (పేరణ శక్తులను గూర్చి వివరించాడు వారిలో జ్ఞాన తృష్ణ పత్యాన్వేషణాశక్తి కలిగినవారు కొందరనీ, భౌతిక సుఖాలను అపేక్షించే ఆర్థిక వాదులు కొందరనీ సౌందర్యాన్ని ఆరాధించే ఉపాసకులు కొంద రవీ, మానపుజ్ణి బాగుచేయాలనే కోర్కెతో ఉండే సంఘ సంస్కర్తలు కొందరనీ, అధికారవాంఛతో (పేరేపించదిడిన రాజకీయవేత లు కొందరని, జీవితంలో ఐకమ త్యాన్ని ఏకత్వాన్ని సాధించి తద్వారా భగవంతుణి పొందాలనే మతకరలు కొందరిని ఆయన మానవులను విప వర్గాలుగా విధజీరిచాడు ౮

ఈ విధంగా మానవుల్లోని (పేరణలు కొన్ని తరగతులుగా విశ్తేషించ చిడ్డాయి వీటితోపాటు సహజ గుణగణాలు బొన్నత్యం, వ్యక్తిగత ఉత్క్నొష్టత అఖీరుచులు కొంత దోహదం చేస్తాయి. అట్టి లక్షణాలు గలవారే చారిత్రాత్మకమైన

72

మార్పులను తీసుకురాగలరు సాంఘిక సంస్కరణలు విష్ణ వాలు అట్టి నాయకత్వం వల్లనే సాధ్యమవుతాయి ఒక్కాక్కస్పుడు మానవ జీవికావసరాలే (పేరకళక్తులుగా వనిచేస్తాయి ఈ _పేరణలలో మనకు వెంటనే న్ఫురించేవి బాహ్య (పేరణలు గాను, కొంత ఆలోచన తర్వాత స్ఫురించేఏ అంతర్ణత సపేరణలుగాను. భావించ వచ్చు

రాజారామమోహన్‌రాయ్‌, వీరేశలింగం పంతులు గురజాడ మొదలెన వారు సంస్కర్హలుగా రూపొందారంకే ఆయా కాలాలలోని సామాజిక పరిస్థితులు అధికంగా దోహదం చేశాయని చెప్పాలి సహజంగా వారు మేథాశక్ని సంపన్నులే కావచ్చు అయినా యుగప్తరుషులుగా గుర్నించబడటానికి సామాజిక స్టితిగతులే అధిక శపేరణ కలిగించాయి. ఈ (_పేరణల నుండి వారు గొన్స చైతన్యాన్ని పొందారు ఉద్యమాలను నడిపారు (ప్రజలకు మార్గదర్శకులయ్యారు

రామస్వామిగారు కూడ ఒక ఉన్నత వ్యక్తిగా అవతరించటారికి, ఆయన రచనల ఆవిర్భావానికి కొన్ని సామాజిక సరిస్టితులు కొందరు వ్యక్తులు _పేరణ కలిగించినమాట వాస్తవం వాటిలో ముఖ్యంగా 1) ఆనాటి సమాజ పరిస్థితులు, ల) బాల్య సంఘటనలు 8) పాశ్చాక్య సంస్కృతి, 4) సంస్కరణోద్యమాలు పేర్కొనాలి ఇవి ఏ విధంగా పేరణ కలిగించినదీ తెలిసికోటానకి ఆయన జీవిత సొహిత్యాలే (ప్రబల నిదర్శనం

1. విద్యార్థి దశలో జరిగిన సంఘటనలు :

యొవవదశలోనే అనేకులు మానసిక నసంఘరణలకు, ఆంతరంగికమెన పోరాటాలకు గు5కొవటం మనం చూస్తూనే ఉంటాం “ఇందుకు. అనేక కారణాలు ఉదాహరించవచ్చు అలాగే రామస్వామిగారి ఆలోచనలకు, రచనలకు _పేరణ కలి గించిన సంఘటనలు కొన్ని విద్యార్థిగా ఉన్నపుడే జరిగాయం పే వింతకాదు వాటిని గూర్చి కవిరాజు జీవిత రేఖలు అనే అధ్యాయంలో ఇవ్వటం జరిగింది 1

విద్యార్థి దశలోనే జరిగిన ఈ సంఘటనలు రామస్వామిగారి హృదయాన్ని

, కదిలించాయి మనస్సును క్షోభ పెట్టాయి అది మొదలు ఆయనలో ఆలోచనా జ్వాలలు చెలరేగాయి. జీవితాంతం దాహ్మజేతరుల అల్బత్వాన్ని రూపుమాపి వారి బొన్న త్యాన్ని తెలియచేయటానికే కృషి చేశారు తనము రచసలను తుదకంట అఆ లక్ష్యానికి అభిముఖంగానే కొనసాగించారు చ కవిరదా జీవత రేలలపు 2021 78

రామస్వ్వామిగారి రచనల ఆవిర్శావానికి (పేరణ కలిగించిన మరొక ముఖ్య సంఘటన 'పేర్కొనదగింది ఆయన విద్యార్థి దశలోనే కవిత్వం చెప్పటం మొదలు పెట్టారు అప్పటికింకొ ఆయన మెట్రిక్యులే షన్‌కు జీదకోలేదు ఆ దశలో ఆయన ాసిన పద్యాలను గమనించిన ఒక (ాహ్మాణుడు రామస్వ్వామిగారి భార్యకు ఈ విధంగా లేఖ (వాళొడట “రామస్వామి కవిత్వం (వాస్తున్నాడు శూగదులు కవిత్వం చెప్పకూడదు ఒకవేళ అలా చేసినట్లయితే అనేక కష్టనష్టాలు సంభ విస్తాయి ఈ సని (పమాదభరిత మైనది తుదకు ఆయువుకుకూడ ముప్పు వాటిల్లా తుంది 1 ఆని ఆ లేఖ సారాంశం “అందుకే నేను కవిత్వంచెస్పదలచాను పురా ణాల గుట్టు బయటపెట్ట సంకల్పించాను అని రామస్వామిగారు డబ్లిన్‌లో తమ సకిర్తుడైన పి హెచ్‌ గుప్తాగారు రామస్వామీ పురాణాలపై విమర్శనాత్మక మెన కవిక్విం (వాయడానికి కారణ మేమిటి? అని అడిగిన (ప్రశ్నకు సమాధానంగా ఆయన పై లేఖను వివరించినట్లు తెలియ వచ్చింది అంటే ఆ ప్యక్షి రామఫ్వామి గారిని కవిత్వంజోలికి పోకుండా చేయాలని ప్రయత్నించాడు భార్యకు లేఖ (వాస్తే ఆమె భర్తకు నచ్చచెబుతుందని ఆ న్యక్ని భావించాడు ఇది తెలిసిన రామస్వామి గారు ఒక్కసారిగా ఉగ్రరూపం దాల్బారు కవితా కన్యను పరిగహించటానికికూడ (బ్రాహ్మణ (బ్రాహ్మణేశఠర భేదమా? వారి ఆధిక్యత ఏమటి? వీరి ఆల్పత్వ మేమిటి? ఆని ఆయన (వ్రశ్నించారు ఆది మొదలు కవిగానే జీవించాలని ఆయన నిర్ణయించు కొన్నారు ఆనాదినుండి సాహిత్యంలో చోటు చేసుకున్న ఈ పుక్కిటి గాథల్ని పురాణాలలో ధర్మశాస్త్రాలలో ధర్మం పేరిట జరుగుతున్న ఆధర్మాలనుు అన్యా యాలను డుల్లి పచ్చటానికి ఆయన పూనుకొన్నారు భగవంతుని పేరిట, స్వర్గ సరకొల పేరిబ జరుగుతున్న దుర్మార్గాలను చిిత్రించ కంకణం గట్టుకొన్నారు. శి సామాజిక స్థితిగతులు ?

చదువు సంధ్యలు బాగా వికానం చెందుతున్న ఈ రో జుల్లోకూడ అగ జాతులు ఆధిక్యత తమ జన్య హక్కు (కింద లెక్కవేసికొని ఇతర జాతులయెడ దుర్గర్వ పూరితుల్లై (ప్రనర్శించడం కనబడుతుంది ఇక తొంబది నంవత్పరాలకు పూర్వం... అంపే కవిరాజు బాల్యంతో ఈ అ్నగశాతి దురహంకార (ప్రవర్షన ఎంత దుస్పహంగా ఉండేవో ఊమహాంచుకోవచ్చు చదువృకొన్నవారి ఇంటికై నా ఒక (దాహ్మణేకర మ్మిశుడు వెళితే దూర దూరంగానే ఉండవలసివచ్చేది అతనికి దాహ మైతే దోసిటిలో నీళ్లుపోసి (క్రాగమనేవారు లేదా ఒకచెంబుతో నీ్ళిచ్చేవారు ఇచ్చినా చతల యి.

1 ఏ హెచ్‌ గుప్తా (బార్‌..ఎట్‌ లా గారితో 27-682 న జరిగిన _ఎకా ములి సంభాషణద్వారా (గ్రహించినది, విశాఖపట్టణం.

7డ్డి

(శ్రాగినతరువాత ఆచెంబను తొల్చ్బమనేవారు తొల్చినాదానినక్క-డటో ర్లించమ నేవారు టోరి ౦చినా దొనిపె కొంచెం నీళ్ళు తాము చిలికితేకాని దానినంకేవారుకాదు.. ఇతర కులొలవారిని అంతహీనంగా చూచేవారు ఆనాడు ఇక విద్యా విషయం చెప్పవలసిన పనిలేదు సంస్కృతం చదవడం వేదాలు నేర్చుకోవడం వివాహాది శుభకార్యాలు చేయించడం... ఇలాంటి అధికొరాలన్నీ ఆగజాతికే ఉండేవి శూదులు సంన్మ్యృ తం చదవగూడదనే భావం సామాన్యమైపోయింది దీన్ని ధిక్కరించి ఎవరైనా సంస్కృతం నేర్చుకోవడానికి సాహసిస్తే అధ్యావపకత్వం లభించని పరిస్థితి ఎదు రయ్యేది అంతేకాదు తిట్లు, శాపనార్థాలు లభించేవి [క్రింది జాతులవారు వివ్య నభ్య సించడమే నేరం ఆ రోజుల్లో వారు చదుపుకు ఆరామడల దూరంలో ఉండవల సిందే ఇది ఆనాటి చదువుల పరిస్టితి

ఇక కవిక్వం విషయం కూడ ఆంతే అ(గడాతికే కవిక్వం చెప్పడానికి అర్హత ఉండేది అందునా సంస్కృతంలో కవిత్వం చెప్పడం శూ(దులకు వి షేధం. తెలుగు భాషనుకూడ అగ్రజాతి దూరంగా ఉంచేది తెలుగు శూలభాష అవి వారి అభ్మిపాయం కాబట్టి తెలుగులో కవిత్వం చెన్పడం అగజాతికి నిషేధం.

ఈ స్టితిలొ రామస్వ్వామిగారు సంస్కషృతాధ్యయనం విషయంలో అష్టకష్టాలు పడ్డారంకే ఆశ్చర్యపడవలఏన పనిలేదు మొదట తిరుపతి కవులలో ఒకరైన చెళ్ళ పిళ్ళ వేంకటశాన్తిగారి శిష్యత్వం అభించక పూర్వం రామస్వామిగారికి కత్వ వ్యానంగ విషయంలోనూ, సంస్కృృతాధ్యయన విషయంలోనూ నానా (శమలపాలు కావలసిన దుర్గతి తప్పలేదు ఎవరినడిగినా ఒక్క కేమాట “నీవు శ్యూదుడవు” ఆవి సమాధానం ఆ సమయంలో బందరులో రికైర్లు జడ్జిగా నున్న ఆసూరి కాంతయ్యగారు ఆదరించి రామస్వామిగారికి వ్యాకరణ సాహిత్యాలు టోధించినట్లు తెలుస్తున్నది మొదట్లో వేంకటళాన్తిగారుకూడ రామస్వామిగారికి అడిగిన విష యాలు చెప్పెడివారుకొదని ఆ తర్వాత లజ్జపడి రామస్వామికుచితరీతిన టోధించారని వినికిడి క

ఇవి ఆనాటి సంఘంలో తిష్టవేసికొవి ఉన్న పరిస్టికులు ఆ స్టితిని గమనించిన తామస్వ్వామిగారి హృదయం ఆ(కోశించింది మనసు వికలత చెందింది. ఆలోచనా విమగ్నులయ్యారు సంఘ సంస్కరణకు ఆయన పూనుకొన్నారు అనాటి సరిస్టితులే రామస్వామిగారు అంగలూరు పాఠశాలలో హరిజనబాలికను (ప్రవేశ పెట్టటానికి కారణ మళయ్యాయి. ఒక విశ్వ(బ్రాహ్మణునికి మంచినీరు ఇవ్వనిరాకరించినవారి పె దండెత్తు వట్లు జేశాయి. అప్పకవి లాంటి కుకవులపై ధ్వజమెత్తటానికి పురకొల్పాయి నూత పత లా

1 (బహ్మోనందగిరి ప్వాములవారితో 17-0_1088 న జరిగిన ముభాములి సంభాషణ ఏలూరు (నయంపాడు

75

పురాణ (ప్రథమాళ్వాసంలో సూటిపోటి మాటలతో అస్పకవివి విమర్శించారు కవిరాజు లఏు: (గుడ్డి నమ్మకా నాటి సమాజంలో వ్యాపించి ఉన్న (గుడ్డి నమ్మకాలుకూడ రామస్వామి గారిని కొంత ఆలోచింపజేశాయి. వాటి (పేరణకూడ ఆయన ఆలోచనా సరణికి డోహదం జేసింది అవి ఏ విధంగా రామస్వామిగారిని (ప్రభావితం చేశామో వరిశీలిద్దాం రామస్వామిగారు బాల్యదశలో ఒకనాడు మొగం పుల్ల క్రై చెన్టైక్కటటోయారు ఆ చెట్టుకు ఇనుప మేకులు కొట్టదిడిం దాక వెండ్రుకలు చుట్టబడి ఉన్నాయి చెట్టు మొదట్లో చిల్లర డబ్బులు, నిమ్మకాయళు వేపబెత్తం పడి ఉన్నాయి క్షుదదేనతల తృప్పికోసం మూఢ జనులను భయపెట్టుటకై ఆ రోజుల్లో అలా “చేతబడి పేర ఏవేవో చేసేవారు ఆ దృశ్యం చూసిన రొమస్వామిగారు కొద్దిసేపు ఆలోచించారు అతని ధీరహృదయం చలించలేము వెంటనే డబ్బులు జేబులో వేసికొని దెత్తం విలాసార్థం _ చేతబట్టి తాను వచ్చినపని పూర్తిచేఎకొని ఇంటికి బయబుదేరారు బ్రామస్టుల క్రీవార్డ తెలిసింది ఊరంతా గోలయింది “అమ్మో చేతబడి వస్తువులు ఊళ్యోక తెచ్చాడు, ఏమి కీడు మూడుతుందో ' అని ఊరంతా గుండె బామకొన్నిది ఆభున చలించలేదు మనస్పులోమాతం ఆలోచన చెలరేగింది. ఇలాంటి _గుడ్డి నమ్మకాలను నిర్మూలించాలనే పట్టుదల ఆయనలో స్థిరపడింది దీన్నిబట్టి రామప్వ్వామిగారు విదేశాలకు వెశ్ళేనాటికే ఇలాంటి విశ్వాసాలన్నీ మౌడఢ్యానికి చిహ్నాలుగా గుర్తించినట్లు విదితమవుకున్నది భారతీయులకు అంకెల విషయంలోగూడ కొన్ని మూఢ విశ్వాసాలున్నాయి కొన్ని అంకెల్ని అదృష్ట సూచకంగాను మరికొన్ని అంకెల్ని దురదృష్ట సూచకం గాను భావిస్తారు ఇలాంటి (గుడ్డి నమ్మకాలు విదేశాల్లో కూడ ఉన్నట్లు _ వాటీని లెక్క పెట్టినట్లు ఆయన లేఖలవలన తెలియగలదు ఇలాంటి (గుడ్డి నమ్ముకొలు రామఫ్వామిగారిని తమ జీవితకాలంలో కొంత (ప్రభావితం చేశాయి తి త అధ్చిన్న ఇడ పాశ్చాత్య సంస్థృతి : పందొమ్మిదవ శతాబ్ది ఉత్తరార్థం భారతదేశ చరిితలో చాల (స్రధానమైంది రాజకీయ సాంస్కృతిక రంగాలలో పెక్కు విష్ణవాత్మకమయిన మార్పులు పొడ మాపిన కొలమది ఇంగ్లీ షు చచువులు.. తద్ద్వారా పాళ్ళాత్య సాపాత్య సంన్క్యృతీ 76

సంపద భారతీయులకు పరిచితం కాసాగిన సమయమది విజ్ఞానళా స్తం, 'స్వేచ్భావాదం-= లౌకిక ధోరణి, హేతువొదం వంటి కొత్తగాలులు భారతీయుల మనస్సులను తాక కదుపసాగిన కాలమది

పాశ్చాత్య సాహిత్య సంస్కృతులను అభ్యసించిన భారతీయ రచయితలు కొత్త పుంతలలో వయశించసాగారు. ఇంగ్లీ షు చమవులు, ఉన్నత విద్యకోసం పాశ్ళాత్య దేశాల (వయాణం, అక్కడి సాహిత్య సంస్కృతులు అక్కడి ఉద్య మాల (ప్రభావం కవిరాజులో కొంగొత్త ఆలోచనలు రేపాయి

ఆనాటి పాళ్ళాత్య విద్యలలో మన దేశీయ విద్యలలోలేవి "స్వేచ్చ మౌనవ సమానత్వం ఫా్యభ్రాతం మొదలైన విస్తవకర భావాలతో మనవారికి పరిచయం లభించింది ఈ భావాలను ఆశాటి పాళ్చాశ్య మేధావులు రూపొందించి (ప్రచారం చేశారు వారే ఆచార వ్యవహారాలను మ3 విశ్వాళాలను పూజా విధు లను గుడ్డిగా అనుసరించరాదనీ, కార్యకొరణ వాదానికి నిలబడగలవాటినే అనుషరించా లనీ నొళ్స్‌. చెప్పి హేతువాదాని! ఒక (పత్యేక (పాధాన్యమును కల్పించారు వివిద జాతులమధ్య సమన్వయం ఉండాలనీ ఒకజాతి ఇంకొకజాతిని జయించి వశ సరచుకొవి దానిపై ఆధివత్యం వహించడం ధర్మ విరుద్ధమనికూడ ఆ మేధావులు వాదించారు ఈ భావాలు భారతీయ రచయితలకు కొంత కనువిప్పు కలిగించాయి

మన దేశంలో ఇంగ్లీషు విద్యను అభ్యసించిన వారికి ఈ భావాలతోను, వీటికి ఆధారభూక మైన 'హేతువాదంతోను పరిష్వంగం లభించింది. దీనితో పాళ్చాత్మ దేశాలలో సంభవించిన విష్ల్ణవాలు జాతీయోద్యమాలు వీరి అవగాహనకు వచ్చాయి ఉన్నత వివ్యకోనం, బారిష్షర్లుగా తయారవటంకోసం పాళ్ళ్చాత్య దేశాలకు వెళ్ళిన కొందరు ఏద్యాధికులు ఆ దేశాలలోని సంస్కృతిని ఉద్యమాలను (ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించ గలిగారు

రామస్వామిగారు కూడ "బారిష్టరు చదువుటకు విర్లండు వెళ్ళారు ఆసమ యంలో అక్కడ ఆ దేశ స్వాతంత్ర్యోద్యమం జరుగుతున్నది ఆ ఉద్యమం రామస్వామిగారిపై చెరగని మ్యద వేపంది ఆయన ఐర్ల౦డు సాహిత్యాన్ని శుక్ణంగా అధ్యయనం చేశారు వివిధ దేశాల సంస్కృృతులను తిలకించారు శంబుక వధ నాటక పరిక అక్కడనే రచితమైనది ఆ పీరికలో అక్కడ సేకరించిన విష యాలు పొందుపరిచారు ఈ విధంగా ఇంగ్లీషు చదువులు, పాళా ఎత్య సంస్క తులు కవిరాజు నూతన ఆలోచనా ధోరణికి దోహదం చేశాయి వారి జీవత సర్వస్వం వై కొంత ప్రభావాన్ని నెరపాయి. అయితే రామస్వ్వామిగారు బార్‌_ఎట్‌._లా చదు వుకు విదేశాలు పోవటానికి పూర్వమే, ఆయనపె ఇంగీ మ చదువుల (ప్రభావం పడకముందే హేతువిశిష్టమైన. “బరుక్షేత్ర సంగ్రామ. " నాటకాన్ని (వాయడం గమనార్థ 0

న్‌

77

*. సంస్కరణోద్యమాలు :

సంఘ సంస్కారణోద్య మాలు కూడ కవిరాజును (వభావితం చేశాయి అనాటి నంస్క్వరణోద్యదూల సాంగత్యం ఆయనకు లభించడమే ఇందుకు కారణం వాటిలో అప్పటికే ఊపిరి పీల్చుకొని ఉద్యమిస్తున్న వీరేశలింగం గారి వితంతు వివాహ ఉద్యమం ఒ$టి, కొంతలో కొంత (ప్రారంభమైన గురజాడవారి సంఘ భాషా సెంస్కృరణ ఉద్యమం రెండవది

జాతీయోద్యమాల వెల్లువలో తథమంగా 'పేర్కొానదగింది రాజారామమోహన శాట్‌ స్టాపించిన బహ్మాసమాజోద్యమం 1828లో రాయ్‌చే స్థాపించబడిన ఈ ఉద్మమం భారతదేశంలో జాతీయ పునరుజ్తీవనానికి నాంది సలికింది రాయ్‌ మూఢ విశ్వాసాలను, అలౌకిక వాదాలను గర్జించాడు, ఖండించాడు చనిపోయిన వారు (ితకటం్క స్వర్గానికి ఎగరటం వంటిఎ (తోసిపుచ్చాడు కార్యకొఠణ సంబం ధానికి (పాధాన్యము ఇచ్చాడు (వత్యక్ష (పమాణానికి పట్టంగట్టాడు (శుతి (సమా ణాన్ని శంకించాడు సతీసహగమనాన్ని నిర్మూలించాడు భగనంకుడు ఒక్కడే భగవంతుని (ప్రార్జించడంలోనే ముక్తిలభిస్తుంది. వేదాలు _సమాణంకొదు విగహా తాఢన, (శ్రాద్ధకర్మ యజ్ఞయాగాదులు, పూజలు అవసరంలేదు పుసర్హన్మలేదు మానవులందరూ ఒక్క"పీ కులమత భేదాలు కూడదు, మూఢ విశ్వాసాలు పోగొ ట్టాలి-ఇవి రాయ్‌ ఉద్యమ (ప్రధాస సూ్యతాలు ఈ ఉద్యమ (ప్రభావం రామశ్వామి గారిపై అమితంగా (ప్రసరించింది

దయానంద సరస్వతి తలపెట్టిన సంస్యారణోద్యమం కూడ కవిరాజును కదిలించింది హిందువులలో సంస్కరణలు తేవాలని భావించిన దయాశ$ందుడు అనేక ఆచారాలను ఖండించాడు వర్ణాశ్రమ ధర్మం ఉండాలిగాని ఆనంఖ్యాక ఎయిన ఈ కులాలు పోవాలన్నాడు అంటరానితనం కూడదన్నాడు కులం నిర్ణయించవల సింది పుట్టుకవల్లగాక మానసికస్థితి ననుసరించి అని చెప్పాడు వేదజ్జానం దేని (బ్రాహ్మణుడు కేవలం పుట్టుకతోనే ద్విజుడు కాజాలడు వేదజడులు (బ్రాహ్మణు లవి పి౦ంచుకోటానికి అనర్హులు వేదాలు చదవటానికి అందరూ అరు లే అంటరానితనం

య్‌ న

అమానుషం-అని దయానందుడు బోధించాడు

దయానందుడు సాపించిన ఉద్యమం ఆర్యసమాజం (బ్రహ్మ నమాజం ఉపారంభించిన పునర్వికాసోద్యమా కి అడ్డుకట్టలు వేసి, 'శేవలం హైందవోద్ధరణ, వేద (పచారం మామే చేశాడు దయానిదుడు అనేక సాంఘిక సంస్కరణలు చేపట్టిన ఆర్యసమాజం ముస్లిం (పాంతాలలో బాగా బలపడింది వ్యాపించి ది ఇందుకు (ప్రధాన కారణం శుద్ది కార్యక్రమం చేపట్టడమే ముస్లిం వ్యతిరేకోద్య మంలో ఆర్యసమాజం హిందువులకు జీవంపోసింది. హిందువులుగా మార్చటానికి

7

అవకొశం ఉన్నదంటూ శుద్ది కార్యక్రమాలు చేపట్టి ముస్తింలుగా మారిన వారిని తిరిగి హిందువులలో చేర్చాడు దయానందుడు ఈ ఉద్యమం రూడ రామస్వామిగారి పై బలవ త్తరమైన (ప్రభావం నెరపిందనటానికి ఆయన ఆర్యనమాజంలో సభ్యుడు కావడమేకొక, తస బీవికంలో చేపట్టిన శుద్ధికార్యక్రమాలే ఇందుకు వబల నిదర్శనం అని చెప్పవచ్చు అలాగే వీరేశలింగం గురజాడల సంస్క్రరణోవ్యమాలు దాశ కోవిరాజు ఆళోచనలకు ఊపిరిపోళాయి కొత జనసత్తాాలను సంతరించాయి. వీరేశలింగం చేపట్టని రంగంలేమ (పతి రంగంలోను ఆమేన సంస్కరణలు చేశాడు ఆ నంన్క రణలనుండి కవిరాజు కొంత అనుభూతిని పొందారు గురజాడ తల పెట్టిన భాషా సంస్కంరణోద్యమం కూడ కవిరాజును కొంత కదిలించింది (తిపురనేని వారిది వూర్యుం కదనరంగంలో కత్తులు దూసిన సైవిక వంశం అది _కమంగా పండీతి వంశంగా రూపుదిద్దుకొన్నది రామస్వామిగారి నలుగురు సోదరులు సంస్క్యృృతాంటధ సాసాత్యాలలో మంచి పండితులు వారి ఒరవడిలో జీన య్య్యక సాగించిన రామస్వామిగారు సంస్కృత వ్యాకరణ సాహిత్యాలను ఆపోశన పట్టారు తన పూర్వుల పాండిత్యాన్ని వంటబట్టించుకొన్నారు బాల్యదశలోనే పాహిత్యయాత్ర (పారంభించారు. పండిక కుటుందింలో జన్మించడంవలన రామ స్వామిగారికి పాండిత్యం అబ్బడం విశేషమేమీ కాదుగాని ఇడీ ఒక కొరణమనడం సదిబేమో రామస్వామిగారిలో పేర్కొనదగిన మూక విశిష్టత, నిరంతర సరనాన క్రి, అంతకుమించిన నిశితమైన ఆలోచనాశ క్రి, యుక్ర్తాయు క్ర విచక్షణానుర క్తి ఆయనలో కుదురుకొన్న లక్షణాలు కవిరాజు పురాణాలను శ్రుణ్ణంగా చదివారు ఆ చదవడంలో ఒక తార్కిక బుద్ది ఇమిడి ఉన్నది. హేతు దృషి చోటుచేసుకొన్నది. సునిశిత హోన్యం తొంగిచూస్తుంది పురాణ పరిశీలనలో కవిరాజుకు అనేక సందేహాలు ఎదు రయ్యాయి వాటిని ఎవరూ తీర్చలేకపోయారు ఆది అటుంచి సందేహాలు రానడమే “తన్ను అన్నారు పండితులు ఈ విషయం సూతపురాణంలో సంగహించ ఐకి౦ది. "* అనుమానమిది యెట్టు అవనయింతువా యన్న నపచారమని పల్కు= నార్యుడొకడు సందేహ మీవంచ నంభవించె నటన్న అపరాధమని పల్కు నార్యుడొకడు మలికితం బీగతి మలపె నామతి సన్న నది దోషమని యాడు నార్ముడొకడు విచికిత్స యాయోజ విస్తరించె నటన్న నహితా చరణమను నార్యుడొకడు 79

శంకలను బాసనేరక మంకుతనము జూపనెవ్వడు తలయూచు జూచి చూచి? యు క్రిలేని మౌటకు జివి యొగ్గ గలడె పరుడెవ్వండేని వ్విసంభ పరుడు దక్క?” [సూపు్యవఆ పుట 81 అని తనకు ఎదురయిన పరిస్థితిని చూసి కవిరాజు వాపోయారు. తమ సందేహ నిన త్తితో కవిరాజు మిక్కిలి నిరాశ చెందియుండ, ఒకనాటి ర్యాతి వ్యాసుకు కలలో (పత్యక్షమైనాడు ఆయన సలహాననుసరించి గంగాతీరంలో తపస్సు చేఏకొంటున్న సూతర్షి చెంతకేగి కవిరాజు తమ సంశయాలను ఈ [క్రింది విధంగా విన్నవించు కొన్నారు. “*సక లపురాణముల్‌ చదివి సంగతులన్నియు నే (గహింపగా వికలత జెందె నా మనసు వేయినిధమ్యుల (శద్దతో బుధ (ప్రకరము నడ్గి యందలి పరస్పర ఘోరవిరుద్దగాథలన్‌ వికరముగా (గ్రహింసగను నేరకపోయితి మౌనిచం,దమా ” [సూపు(పఆ పుట 47) అంతట సూతర్జి కవిరాజును ఆదరించి ఆశ్రయమిచ్చి ఆయన సందేహాలను నివృత్తి చేశాడు ఆ సందేహ వివృశ్తే సూతప్పురాణంగా ఆవిర్భవించింది సూత పురాణం వెలువడటానికి గల కారణాలనుగూడ కవిరాజు పీరికలో వివరించారు సూతప్పరాణం కొరణ జన్మమని వారే స్వయంగా అన్నారు ఆపీరికలో అలాగే వారి “ఖూనీ నాటక రచనకు విశ్వనాథవారి “వేనరాజు నాటకం పురికొల్పింది వేనరాజు నాటకంలో విశ్వనాధవారు వేనుని చి్యతించిన తిరు తెన్నులు కవిరాజుకు ఆగ్రహం కలిగించాయి. ఆ ఆగహావేళ€0లో న్యాయా న్యాయాలు విచారించబూనుకొన్నారు ఆయన అఆ విచారణలో వేనుడు ధర్మ మూర్తిగా కవిరాజుకు గోచరించాడు సత్యనారాయణగారు వేనుడికి మహాసచారం చేశారని (గహించిన కవిరాజు ఖూనీ నాటకం (వాసి ఆ అపచారాన్ని తొలగించి వేశారు యజ్ఞయాగాలను విరోధించే వారయినంత మాత్రాన మానవులు దుర్మార్గులు కౌరవి వేనసరాజు పాషండు వై నను సత్యనారాయణగారు చి్యతించినట్టు దుర్మార్గుకు కౌడని రుజువు చేయటానికే. ఖూనీ నాటకం (వాయబడిందని కవిరాజు ఏన్న వించారు 80

అదేవిధంగా భగవద్గీత రదనస ఉన్నెవ లక్ష్మీనారాయణగారు (పేరకులంటే యదార్థకథనం కవిరాజు తెలుగు పలుకుబకికి అలరిన ఉన్నవవారు రామస్ట్వామి గారిని భగవద్గీతను తెంఇంచమ'? కోరారు. దీన్నిగూర్చి కవిరాజు హృదయంలో ఆలోచన మొదలయింది వెంటనే తెబుగునాట జరిగిన పల్నాటి యుద్ధం గుర్తు కొచ్చింది ఇక భగదర్గీక (వాయక మొక్క పే ఆలన్యం థ్రీకృష్ణువి గీక కవిరాజు చేతిలో (బహ్మానాయశి భగపర్గీతగా మారింది కురుక్షేత్రం కారెంవూడి. క్షేతంగా ఆవిర్భవించింది అక్కంశ గ్రీకృష్ణుడు అర్హునునికి టోధి'స్తే ఇక్కడ (బహ్మానాయడు బాలచంగదునికి గీతోపదేశం చేశాడు అక్కడ సంజయుడు చెపితే ఇక్కడ %ంజ యుకు చెప్పాడు మొన్తూనికి గి3కు ద్‌చన భగవద్గీత జనించింది ఇది సృష్టికి (ప్రతిసృష్టి అంతేకాదు సృష్టిని మించిన వివరీత సృష్టి అదే కవిరాజు విశిష్తత-.

ఆం సాహిత్యంలో కొం(గొ త్తదనాన్ని నిలుపుకొన్న కవిరాజు రచనలకు ఆనాటి తన దాల్యదశలో జరిగిన సంఘటనలు, సామాజిక స్థితిగతులు (గుడ్డినమ్మ నౌలు కొంత యేంణ కరి? స్త ఇంగ్లీషు చమవులు, సంస్కరణోద్యమాలు కొంత ఊపునిచ్చాయి. అలాగే తమ కుటుంబ పరిస్టితులు నిరంతర ఆధ్యయనం కొంత సహాయపడితే ప్రైయక్తిక _పేరణ కూడ కొంతలో కొంత దోహదం చేసింది

81

(ని కవిలా రతులు

కవికాజు భావంలో విష్ణవం ఆ?ంచినచ్లై కవిగా, నాటకి కర్తా కొత్త పుంత లలో నయవించారు ఆయన కవిత్వంలో సంప్రదాయాభినరణ కన్సించినప్పటి!ి సం్యనదాయ వైముఖ్యం కూడ గోచరిస్తుంది అటనట సం్యపదాయ చూర్గావ్ని నిరసించి స్వతంత్రతను కనబరివారు సాధారణంగా లాక్షణీక నిర్జిష్త మార్గంలోనే కొవ్యాలు, నాటకాలు (వాయడం కవులకు పరిపాటి కొందరు కవులు (ప్రతిభా నమన్వితులై దేశ కొల స్వాతానుగుణంగా లాక్షణికుల ౨యమాలను వేదించి, వాని విషయంలో న్వతం్యతమార్గం అవలంబిస్తారు స్వాతంత్యం (పతిభా చైతన్యా లకు సూచకం కొబట్టి దానిని పదర్శించటంలో దోషంలేదనే చెప్పాలి. అరి కావ్యంలోగాని నాటకంలోగాని సౌందర్భ సంధాయక మై ఒస్పునంతవరకు ఎల్లరకు ఆనందదాయకమే. ఆధునికొం,ధ కవిచం్రులలో అఎ చాటకాలలో గాని, ఇటు కొవ్యాలలోగాని లాక్షణిక నియమాలను ఉల్లంధించిం వారు అడుదనే చెప్పవచ్చు ఆందులో రామస్వామిగా ర్యగగణ్యుల

(ప్రతి విషయంలోను కవిరాజు వ్యక్తిత్వం చాల విచ్విత మైనది ఒకవైపు సం్యప్రదాయవాదిగా కన్చిస్తారు మరొకవైప్ప విష్తవ వైతాళికులుగా దర్శనమిసారు రచనలో (గ్రాంధికవాదిగా కనబడతారు కొని న్యవహారంతో వ్యావహారికవాది (ప్రాచీన సంవ్కబృత సాహిత్యంై మక్కువ. తెలగు నుకికారమం'కే. ఎక్కడ లేని అభలినమానం దేశ కవిత్వమంటే అభిరుని రచనా రోరణి సంప్రదాయ సిద్దమే సామాన్య జనులకు కూడ అర్ధమయేట్లు (వాయడం కవిరాజు సొత్తు ఇక పురాణ విమర్శను పౌరాణికంగానే నిర్వహించారు. ఇది కవిరాజు ఏలక్షణత అట్టి ధోరణినల్మ నే భావపరంపర (ప్రజలలో చొచ్చుకుపోతుందని ఆయన విశ్వాసం దోంలేని సాంప్రదాయ మార్గాన్ని చేపట్టి దోషభూయిష్టమయిన పురాణాల్ని విమ రించారు. కవితా రచనలో సంప్రదాయ పద్దదల్ని అవలందించినా కవిరాజుజీవిత గమనంలో విష్ణవ దృక్పధమే ఆధికభాగం చొటు చేసుకున్నది

కవిరాజు బాల్యంనుండీ స్వాతంత్య పిపాసి. జీవిత రంగంలో విభిన్న పకిస్థితులలో కలిగిన వింళఠ అనుభూతులు వారి స్వత౦్థత భావాలకు దోహదం చేకూ వచ్చాయి అఆ స్వాతంత్ర్యమే వారి నాటకాలలో కాన్యాలలో గేయాలలో గోచ

82

ఖిన్తుంది భాహౌ స్వాతం్యత్యం భావన స్వాతం్యత్యం వారి రచనలకు జీవం పోశాయి. కవి-కావ్యం విషయంలోను కవిరాజు స్వతం్యత అభిప్రాయాలను వెలి బుచ్చారు. కొవ్య నాటకి రిచనల్లో కూడ కొంత స్వేచ్చను పాటించి విస్లవ పిఠగామి అయ్యారు. విమర్శన విధాశంలోను కొత్తమార్గం (తొక్కారు ఈ మౌతనత్వం (పదర్శించడమే ఈ అధ్యాయంయొక్క ముఖ్యోద్దేశం వవి-కావ్యం-ప్రయోజనం కవి-కొవ్యం విషయంలో కవిరాజు _ వెలిబుచ్చిన భావాలు ఐర్దునమై నది స్వతం(ఆ మైనవి అందకు తనము రచనలే కాకి పెపస్కరు కివుల కావ్యాలకు (వాసిన పీరికిలు కూడ నిదర్శనమని చెప్పాలి. వాటిలో ఆయన వ్యక్తిత్వం కొట్టవచ్చినట్లు (సత్యక్షమవుతుంది కవివిగూర్ని చెప్పే ముందు కవి లక్షణాన్ని వివరించిన అప్పకవి పై దండయొళత సాగించారు కవిరాజు ఉఅప్నకవి తన లక్షణ (గంథంలో కవి లక్షణాన్ని ధరణీనురుడు (పళాంతుకు సరుభిక్షుడు శుచయు గల్ప్బకుడు పూర్వకవీ శ్వర వాకృ్ర యోగదక్షుడు గరుణామతి యెన్వడతడు కవియనబరగున్‌ " ఆపమ గల్షిని శయ్యలగాస్పియిన్న సం్రిభవుని కాప్యంబు (ైహ్యాంబు కాట పాయసంలై న నంసా్యార పక్వమైన గొక మృష్టంబు టాహ్యాంఎ కాని యట్లు" అం ఏర్వచించాడు అవ్చకవి కాససం (ప్రకారం భఖభూసురుక్రు కొనివాడు కవి కానేరడు. అందులోను శూ్యుని కొవ్యం అపరటాహ్యుం అప్పకవి వలుకులకు కీనిసిన కవిరాజు సూతుని యపళ్నిస్తారు హతర్షి సమాధానం ఇప్పట్లున గమవించ చ్‌గిందిం “చదువులు గాల్బనే జగతి సత్యవు శౌెచపు వృత్తశీలముల్‌ గుదురక యున్నచో మనుజ కోటికి? కూటికి నెన్న డేనియున్‌ జదివిన వారు తొల్లి మస నాడుల గల్లిర? పొట్టటూటిక్షై

• చదివిన యట్టి యజ్బకవి సత్తము ఓత్తమిరెట్టు లుండెడిన్‌” “ఎఅుగవే పిర్యశ్రేయా పహిష్షు భావ దింధురత నిట్టి గోముఖ వ్యాఘ్ర వితతి పుట్టుచుండు నెస్సడపుడు భూమిమిద నీతి పేరిట (బ్రజకు దుర్నీతి గజస” (సూతపరాణం, ఫ్ర ఆపు 70 త్ర

అని సూతర్షి కవిరాజును సమాధానపరుస్తారు ఇవి కవిరాజు హృదయగత భావారే. ఆయన ఆవేదన పై పద్యాలలో సువిదితమే మానన జీవిత విలువల నుడ్డరించడానికై కవి పాటు పడాలన్నదే. కవిరాజు ఆకొంక్ష _ కవిత్వానికి ఒక నిర్దిష్ట (ప్రయోజనం ఉండాలని వాదించే వారిలో కవి రాజు అ్యగగణ్యులు (ప్రజాసామాన్యానికి అందుదాటులోలేని కవిత్వం కవిత్వమే కాదని, జన సామాన్యంలో వైతన్యం కలిగించటమే కవిత్వఆదర్భమ౨ (గ్రహించిన వ్యక్షి కవిరాజు అందుకే వాడిగా వేడిగా (పజల హృదయాలరో. శాటుపనేట్లు (వాశారు దానిక్షై తమ జీవితాన్నే ఎదురొడ్డారు ఇక స్వతర్శతగుజ౦ కూడ కవికుండాలన్నది కవిరాజు ఆకొంక్ష వల (పోత్సాహం వల్లగానీ, రాజుల _ప్రోద్సలం వల్లగానీ రచింపబడిన కవుల కావ్నా లలో స్వతంతగుణం కనృట్టదని కవిరాజు ఉద్దెశ్యం అట్టి అస్వతంతులయి పొచీన కవులను గూర్చి గీ “కవుల స్వాతం్యత్య మో మంటగలిఫపోయె. చొట్టకూటికి వరువట్లు పుట్టినఎృడె యడ్డమైన 'దేవురు గొట్టు నాశ్రయించి భయము లేకుండ గవులెట్లు (వాయగలరు? ౫. రప్పించి మెస్పుమై రత్నాందరము లిచ్చు నొసపరి దొరమైన మసగవలయు అడిగించు కొనకుండ న_గహారములిచ్చు నుర్వీశ్వరుండైన నొస్పవలయు మద కరఠీందము డిగ్గి యెమ రేగుదెంచెడి మండలేశ్వరుడైన నుండవలయు తెలవారుటకు మున్న దినవెచ్చ మంపించు భూమీళ్వరుండై నదొదలవలయు దోయిలిడి ప్యతఫల పృష్ప తోయమైన సీయనేరని దేశమందే విధంబు పృట్టగలరు న్వతంతులో డిట్టకవులు? లేరు లేరంచు గునిసన లేచిరారు (దూతపుంణం (ప్ర ఆ పు ణి అని సూతపురాణంలో పేర్కొంటారు కవిరాజు పై పద్యాలలో ఆయన పురాతన కప్పుల అస్వతంథతతను వ్యంగ్యంగా చమత్కరించారు ఆయన _ కవితాకన్య 84

ఇఒకరి హాసవిలాసాలకు కాశం వేసి నృత్యం చేయలేదు కొనుపీనములకు, (గాన వాసములకు మడిమాన్యములకు పడిగాపులు పడు దురవస్థలు వారీ కవితకు పట్ట లేదు ఏ మహారాజు అర్థిస్తేనో, ఏ ధనవంతుడు కోరితేనో కవిరాజు కావ్యం 1వాయలేదు. ఓకరికోసం కవిత్వం చెప్పాలని గానీ, కావ్యం (వ్రాయాలని గానీ వారెన్నడూ ఎదురు చూడలేదు. తమకున్న మడులను ఇస్తుపును కరగిబెట్టి కవి త్వాన్ని చెప్పారు వ్యక్తిగత అభి,పపాయాలను చెన్పటం తన ధర్మంగా భావించా రాయన= అది ఎవరికైనా సహజమే అందులోనూ లోకోవకారులకు (సజా "సవకులకు ఒకరి యాచనతో నిమిత్త మేమిటి? పరోవకారం (ప్రకృతి ధర్మంగా కవిరాజు ఏంత చక్కగా చిఉతించారో చూడండి

• వేగుటోకనే పద్మముర్‌ విచ్చుచుండు గమ్మనెత్తాని విరజిమ్ము గాంక్షతోడ నడుగ బడకుండ బొంధుల యలపు దాప నెట్టివాడ్రైన నీ మర్మ మెలుగగలడెః” (నూతప్పరాణం. నెనరు ఈ వని కాను స్వభావగతంగా చేస్తున్నారు కవిరాజ అలా చేయడం మానవ (వకృతి ధర్మంగా చెపుకున్నారు.. సద్మడులు విచ్చుకోవడం (ప్రకృతి ధర్యం ఆ (ప్రకృతి ధర్మాన్ని పరోపకారార్థంగా చెప్పారు కవిరాజు అయితే మానవుడు స్వార్ధంతోగాక పరోవకారార్థం ఎని చేయాలని సూచిస్తున్నారు. (పకృతిగతమయిన పహజ ధర్మమే మాసవుల్లో కూడ చోటు చేసుకోవాలని కవిరజు ఆశయం అఆ ధర్మమే కవిరాజు కవితకు (పాణం పోసింది ఒకరి ఇష్టానిష్టాలను పురస్కరించు కొని పట్టింది కాదు గాంన్లే వారి కవిత్వానికున్న 'ప్వేచ్చ అద్వితీయం, అనన్యం వారి కావ్యాలన్నీ కారణ జన్యలే. (ప్రతిదానికి ఒక విఃష్ట్ర (ప్రతిపత్తి లభించింది ఉవతిరచనలోనూ ఏష్లవ దృకృథం తొంగి చూసుండి “ కవిత్వానికి ఒక నికీత (యోజనం ఉండాలని ఆశించిన కవిరాజు పూర్వులు వాకొనిన “విశ్వ(శేయః కావ్యమ్‌” అను నూ్యకంలోని విశ్వ్యశేయస్సును తేల్చి చెప్పారు (పాచీన (గంథాలలో కన్పించే విశ్వ్యశ్రేయస్సును గూక్చి ఆయన ఒక చోది చెప్పిన మాటలిట ఉట్టంకించదగిపవి = విశ్వ(శేయః కొవ్యమ్‌ అకు వాక్యము బూటకపు సుద్ది ఈ వాక్యమును కొందరి నెత్తిన పులిమి, అయా _గంధనముణ చనివిచి అమిశనదాంక. కానిదానికి 85

గంగి రెద్డులనలె తఅనాడింనచేయుటను చెప్పిన మహామం్యత్రము ఈ మర్మమెరుం గుటయే విశ్వశేయస్సు "1

అయితేఇ క్కడ విశ్వ్యశేయఃకొవ్యమ్‌ అన్న సూ్యకంలోని విశ్వ_శేయస్సు సహేతుకమైనదే కాని దాన్ని అడ్డం పెట్తుకొని క్కుటలు కుహకాలు దుష్టవిధానాలను చొప్పించడం కూడదన్నదే కవిరాజు ధ్యేయం దీన్నిబట్టి మన కవులు సారించిన విశ్వ(శ్రేయస్సు తేటతెల్లమవుతుంది కేవల లాక్షణ్‌క నియమాలతో కౌవ్యాలు వ్రాసి దానితో విశ్వ(శేయన్సు సాధించామని ఉదిలాటపడ్డారు అంతేకాక కావ్యం (వాా చివరఈకావ్యంచదివినా, వినినాఆందరికీ ఆయురారోగ్య ఐశ్వర్యా భినృద్ది కలుగుతుం దని (వాయగనే (ప్రజాశ్రేయస్సు సిద్దించినచ్లే భావించారు ఇదే మన కవులు సాధిం చిన విశ్వ్యశేయస్సు ఇలాంటివారిని ఫలకు్ర9తి అన్నపేరుతో మొదట్లోనే డెలి కొట్టారు కవిరాజు

“సూత(పో క్త పురాణ సంహితను సంకుద్ధాంతత రంగంబుతో

(వాతస్సాయములం బరించు నెడలన _బహ్మాయు రారోగ్యము?

భూత (ప్రితియు జి_త్తశుద్దియు దమోలుంటాక వైరాగ్యమున్‌

నీత్నిపోత వివేచనంబు గలుగున్‌ నిత్యంబు సత్యంబుగన్‌”! ఇది ప్రాచీనులు సాధించిన విశ్వ్యశ్రేయస్సుకు వ్యంగ్యధోరణిలో చేసి? వఠిహాసం మౌా్యతమే. దానిలో ఎంతసత్యమున్నదో దీవిలోనూ అంతే దాన్ని నమ్మితే దీన్ని వమ్ము, దాన్ని విశ్వసించకపోతే దీన్ని విశ్వసించకు అని కవిరాజు శెప్పి సల్లయింది

ఇద్ళ యీ

వస్తువు భాష :

వన్తుస్వీక రణలోనూ... భాషావిషయంలోనూ కవిరాజు చూపించిన స్వతంత్రత "పేర్కొానదగింది. వస్తువును ఎన్నుకోవడంలోనే కవి (పతిభ (వత్యక్షమవు తుంది. కవిరాజు ఏ వస్తువును (గహించినా జీవితప్ప విలువల్ని దిద్దటంకొరకు. జీవిత విధానాన్ని మార్చడంకోనమే సయత్నించారు. అధినికులలో గురజాడ సాంఘిక వస్తువును ఇతివృత్తంగా తీసకోమన్నారు కాని కవిరాజు అలా చేయ లేదు. ఆయన స్వికరించిన వస్తువు (పాతదే. పాత వస్తువునే తీసికొని (కొత్త దవాన్ని (వదర్శించారు. (వ్రజలతోని విశ్వాసాలను (ప్రశళ్నింపజేశారుం సాంస్కృతిక నమ నన వతు. శీ. ఏటుకూలీ నేంకటనరసయ్య మగువమాంవాల, తొలిపలుకులు పు 111 2. సూతప్పరాణం, ఫళల్మక్రుతి

86

విష్ణవం తిసుకువచ్చారు. జాతీయ ఇతివృత్తాన్నా (గ్రహించి భగవగ్గీఠతను [కొత ఖై చాతి ట్‌ అనిన్‌. మార్షంలో నడిపించారు పురాతన కథలనే ఎన్నుకొని నూతనక్వాన్ని చూపెట్టవలచిన కవిరాజుకు (ప్రావీనుల రోరణి *చ్చలేదు ఆంవకే ఏమాత్రం కొ త్తదనంలేని పూర్వ (గంథా లనుగూర్చి సూతపురాణంలో పాయక పూరరాధలని (పత్నకవీంద్రులు నేటిదాక రా మాయణ భారతాది కృతులన్నియు (వాసిరి (తిప్పి (తిప్పియే దో యొక కబ్బమంచు దలకొక్కటి యక్కట? నూతనాంశమే దో యొక పేనియుం వెలుప కోనవి (గంథ నమూపామేటీకో” (సూతపురాణజం, (వ ఆపు లా అవి కవిరాజ తన ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు. నేటివరకు పూర్వకవీశ్వరులు రామాయణను, భారతము మొదలుగాగల (_గంథాలను స్వకరించి, అనగా వాటిలోని కథలను గైకొని (వాసిందే (వాహ్హా వచ్చారు కొని నూతనళ్వాన్ని ఆయా కవులు (పదర్శింపలేక పోయారు ఆ నూతనళ్వాన్ని (పనర్శించ టమే కవిరాజు ఉద్ధేశం అందుకు ఆయన (ఫతిజ చేశారు ల ఇక భాష విషయంలోనూ. కవిరాజు నెళకొత్చిన రీతి నాన్యతోదర్శనీయ మైనది సంస్కృతి భాషాప్రాకాన్యం తిగ్మించి తెలుగు భాషకు పట్టంగట్టాలని ఆయన ప్రయత్నించారు కవిత్వంలో సంస్కృత పడాలను తగ్గించి తెలుగుపదాలను విచ్చల విడ్‌గా ఉపమయోగిండాంం ఆయన (ప్రవాంం చేశారు ఇందుకు కొరణం లేక పోలేదు “నంస్కల్భృతం దేవభాష, దానిని ఖూదులు చదవగూడదు" అని అ(గజాతి శొవీం: చడం వల్ల “పర భాష మవశెందుకు? (పజల హృదయాల్లో నుంచి వచ్చిన సజీవ లా ళల మైన భాషనే మసం _వాసుకుందాం” అనే పట్టుదలతో ఈ తిలగు భాషా ఉద్యమాన్ని లేవనెత్తారు. సంస్కృత భాషా పవిత్రతను _ప్రశ్నించటమే కొక దాని అసవిత తను జూడ ఆయన బయటపెట్టారు “వతితపావు భాష గీర్వాణ భాష నెంచు యంచు చుంటిమికాదె? యందుగేత బతీతులకు గల్గు నక్కర పారజూడ నన్యులక గల్గు వొవ్కాం రవ్వంతయైన” (సూతపురాణం, (వన ఆఅ పుట 0%) 87

పతితులుకావి అద్విజులకు సంస్కృతంతో పనిలేదని వ్యాసునిచే నర్మగర్భితంగా పలికించారు కవిరాజు సంస్కృతం చదవటానికి శూ్యదుల కర్షత లేదనియు 1కాహ్మాణులు చదవటానికి తెలుగుభాష కర్ష్యత లేదనియు సలికెడి వారలకు తాకట్టుగా సూతపురాణంలో కబీరుదాసు పూర్వజన్మ వృత్తాంతాన్ని మనోహరంగా హాన్య దోరణిలో కవిరాజు వర్ణించారు. అయితే యిక్కడ అటు సంస్కృతాన్ని శూటదులు, ఇటు తిలుగుభాషను (బాహ్మణులు చదువగూడదని వాళ్ళు విశ్వసించి మనల్ని నమ్మించారు ఇదే వారిలోని గొస్పకనం ఆనాటి పండిత లోకంలో తెలుగుభాష అనాదరణకు గురియగుటకు గల 'హేతువులను భగవద్గీత పీఠికలో కవిరాజు సోవసత్తికంగా వివరించారు నన్నయ నాటికి గాసటవీసటగానున్న తెలుగుభాష ఆతరువాత కవివండితులకు ఎరకల _ ఏనా దుల దాసలవలె కన్పట్టినది అందువల్లనే దానివైపుకు దృష్టి మరల్చక అప్పటికి ఆధిక గౌరవానికి న్యాతమయిన సంస్కృత భాషను ఆదరించి అందులో పాండిత్యం సంపాదిస్తూ వచ్చారు. అంతేగాక అనాడు సంస్కృతంలో రచింపబడవి (గంథా లకు గౌరవంగాని (పచారంగావి లభించడం దుర్లభమెంది ఆకారణంగా నే నాటి పండితులు సంస్కృతంలో పాండిత్యం ఆర్జించ ఓంతో నే తెలుగులో కూడ ఫండితుల మయ్యామని ఉబలాటపడ్డారు ఆంధ దేశంలో పృట్టి పెరగటం ఒకంాలే వీరిని 'ఆం్యధపండితులుగను ఆంధధ్ర కవులుగను చేసింది లేకున్నచో ఆంధ భాష ఇంతటి వికొరరూపాన్ని పొండియుండేదికాదేమో ఆర్యుల అవతారంగా భావించి ఆర్య భాషను అభ్యసించి, మ్లేచ్చభూమి అయిన దక్షిణాసథాన్ని తమవానంచే పతీ కృతం గావించి ఉద్దరింప వచ్చామని తలంచేవారికి తెలుగుభాష ఏవిధంగా రుచి స్రుంది? మాతృభాష ఎలా అపుతుంది?ఇందుచేతనే సంస్కృతంలో కవులైనను వైది మబణు తెలుగున కవులు కొలేకపోయారని కవిరాజు ఆవేదన వ్య క్తంచేశారు తెలుగు భాషం'పే కవిరాజుకి ఎక్కడలేని అభిమానం అందుకే తెలుగు 'నుడికారాన్ని పొందుపరచిన నన్నెచోడ చేమకూర, వేమన్నలను కవిరాజు (ప్రత్యే కంగా (ఫ్రస్తుతించారు. తెలుగునాట పట్టి తెలుగుదేశంలో జీవిస్తూ తెలుగు భాషను నిరసించేవారంళే కవిరాజుకి పట్రరాస ల్యగహం . తెలుగుకవిత్వం ఎలా ఉండాలో ఎలాంట్‌వారు తెలుగుకవులు అనీపించుకుంటారో ఆయన చెప్పారు మాతృభాషవలని మమకారమున జేసి తెలుగుభాష జదివి * దేశికవిత” వుడుల కూర్పునేర్పు నోరూరు నట్టుగా దిలుక నేర్చువారె తెలుగు కవులు” (సూతపురాణం, ద్విఆ పు వ్ర 88

అయితే సంస్కృత భాషమీద వారికే విధమైన వైషమ్యం లేదు. కొని మాత, భాష మీద వూ(త్రం మక్కువ ఎక్కువ భగవగ్గీతలో

ఒక్క భాష (_పియంబు కొండొక్క భాష

విపియము్యు నాకను మూట వెగటుమాట

యయిన నే సొక్కు చుండెద నాం్రభాష

యతి మనోహరమగుటజే నాలకించి (భగవద్గిత పు 197) అని ఆంధ భాషపెగల మమకారాన్ని వెల్లడించారు కవిరాజు విభూతి దూగాన్ని వివరించే సందర్భంలో కూడ ఆం్యధభాషా మాధుర్యాన్ని మరువలేదు దాని అతి శయత్వాన్ని విశదీకరించారు. నిర్లీషమైన తెఎగుభాషను సజీవంగా మార్చాలన్నదే ఆయన ఆరాటం అయితే ఈయన ఆం(ధత్వం అచ్చతెనుగును గూర్చి పిచ్చి పనులు చేయించలేదు పరభాషాపదాలు వాడకూడదన్నది ఆయన వియమం కొదు ఆలుగుదనంలో ఆయా భాషాపదాలు ఒదిగిపోవాలి సహజమైన తెలుగును నాశవం చేయకుండా సంస్కృతాన్ని స్వకరించటం కవిరాజు అధిమంమే తెనుగు నుడి కౌరాన్ని చంపకుండా ఉండేందుకు ఆయన (పయత్నించారు నాటక రచన _ స్వాతంత్యం

(వజలతో నూతనమైన మార్పు తీసికొవిరావటారికి, నీతిని ధర్యాన్ని సందేశాన్ని ఉపదేశించటా౨కి నాటకం అత్యంతోసయు క్రమైన సాధనం ఇది గుర్తించిన కవిరాజు _పజానీకంలో వినూత్న భావాలు చొపబ్పంచటా౨క నాటకొన్ని (వవార సాధనంగా జేసిరొన్నారు దీనితోపాటు నాటక రచనా విధానంలో కూడ నూత్న పర్ధతి౦ (వవేశ పెట్టారు నాటక లక్షణాలకు భిన్నంగా న్వతిం్యతమైన నాటక రచనను కొనసాగించారు అంతమాళశ్రాన వారి నాటకాలు ఆ$౦ంచిన (పయో జనం పొందకపోలేదు పాహిత్యపరంగా అత్యున్నత (శేణికి చెందిన కవిరాజు నాటకాలు నిరేశించిన సాంఘిక (ప్రయోజనాలను శాధించడమేగాః (వజాదరణను కూడ పొందాయి

మనోహరమెన ఈ రూపక నిర్మాణం తెంగు సాహిత్యంలో దక్షిణాం నాయక రాజుల కాలం వ5ళకు సాగలేదు అందుకుకొరణం (ప్రాచీనకొలంలో రాజులు గాని (ప్రభుపులు గాని నాటకొల మీద ఆపఫక్తి చూపించకపోవటమని, రాజాను హం లేనప్పుడు కవులు కూడ వాటి నిర్మాణంలో ఆదరణ చూపలేదని కవిరాజు “కురుక్షేత సంగామ నాటకం తొలిపలుకులలో వివరిందారు నాయకరాజుల కౌరింలో వర్సిల్మిన ఈ నాటక యక్ష?శిన శాఖ తెలుగు సొహిత్యానికి సంబంధించి నమ, తెలుగు దేశంలో నిర్మాణం కొవందున అ నాటక ఏిర్మాణభారం ఆధునిక

89

కవి +శధామణుల మీద ఉన్నదవి సూచించారు ఆధునికులు మొదట ఆం టీకర ణాలకు పూనుకొని (కమ్మక్రమంగా స్వతం్యత నాటకాలు (వాయగడంగిరని, కావి నాటక లక్షణాలు తెలియజేయు లక్షణ (గంథాలు తెలుగు భాషలో లేకపోవుటచే కొందరు సంసగ్సాత నాటకొలను అనుసరించి మరి కొందరు తమకు తోచినరీళిలో 1వాయటం చింతాకొరమని తమ మరోభావాన్ని వ్య క్రుచేశారు నంస్క్యృూతం లేక ఆంగ్ల నాటకాల లక్షణాలను అనుసరించటంకం' టె ఆధునిక పరిస్థితుల కనుగుణంగా తెలుగువారు ప్రత్యేక నాటక లక్షణాలను సృష్టించుకొనవలసిన ఆవశ్యకత ఎంకేవి ఉందని కవిరాజు 1811 లోనే సూచించారు గీర్వాణ నాటక లక్షణాలను ఏ మాతం భేదంలేకుండ గుడ్డిగా గ్రైకొనటం వెజ్డివమే అవి కవిరాజు పేర్కాన్నాడ కవిరొజూ (ప్రాచీన సంస్కృతి లాక్షణీకుల మార్గాన్ని ఉల్లంఘించి. నాటక రచనను కొనసాగించిన విధానాన్ని పరిశీలిద్దాం తొలుత జొతీయ భావాలను తెబుు దనాన్ని వెలువరించే కొరెంపూడి కదనం రాణా_పతాపససింహ అశే రెండు నాట కాలను (నొాశారు ఇవి పాఠశాల చదువునాడే రచితాలు $ 1లో గురువులకు తీటూ సంగీత బొజీలో విషయ వె విధ్యంతో హేతువాద ధోరణితో కురుక్షేేత సం(గ్రామం (వాశారు. సిమనుండి వచ్చిన పమ్మట _బెర్నార్తుషా (వభావంతో గద్యంలో శంబుక వధ ఖూసే నాటకౌలు (వ్రాశారు వీటన్నించలో కవిరాజు స్వ్వాతం(క్వేచ్చ గోచరిస్తుంది ఆంధ కవులు మొదటినుండీ సంస్కృత కవుల మార్గాన్నే అనుసరించిన వారవటంచేత సంస్కృత నాటకొలనే అనువదిస్తూ, అనుసరిస్తూ వచ్చారు కొండొ కచో స్వతర్శతిస్తూ రచనలు చేసినప్పటికి అధికభాగం సంస్కృత నాటక లక్షణా లనే అనుసరిస్తూ రావటం పరిపాటి అయింది నాంది (వస్తావనాదులు, అంకనియ మం, భరత వాక్యం మున్నగు లక్షణాలను తప్పపండ పాటించిన తెలుగు కవు లున్నారు అయితే పాశ్చాత్య భాషా సాహిత్యాల (ప్రభావంవల్ల వాటిని తను నాట కాంలో తీసివేసి వారూ ఉన్నారు లాక్షణిక నియమాలను ఉల్లంఘించి స్వాతం (త్వాన్ని కనబరచిన వారిలో కవిరాజుగా రొకరు ఆయన మొవటి నాటకాలయిన కారెంపూడి కదనం, రాణా (ప్రతాపసింహ నాటకొలు మృగ్యం కొావటంచేత వాటి గురించి మనకు తెలియద ఇక కురుక్షేత సం్యగామం శంబుకవధ, ఖూనీ నాట కాలలో నాటక లక్షణాలను పాటించలేదనే చెప్పాలి నాటకం *ఆపంచాంక మౌాదళశాంక మ౨ఏ అయిదు మొదలు పది అంకౌలు శలిగియుండాలని లాక్షణిక నియమం కొని కవిరాజు (ప్రాచీనుల లక్షణాన్ని (పక్కన బెట్టి “కురుక్షేత సం్యగామా న్ని మూడంకాలతోను, శంబుకవరను నాలుగంకాల తోను. ఖూనీ నాలుగు రంగాలతోను ముగించి అవూర్వమూ, సర్వ న్వతం 90

తమూ అయిన దృశ్యకావ్య రచనా విధానాన్ని తెలుగులో (వదర్శించారు ఇక (వచార సాధనాలు బహుళ వ్యాప్తిలో ఉన్న రోజుల్లో నాండి (ప్రస్తావనల ద్వారా కొవ్యార్ధం, కథా (ప్రశంసలు చేయించుట అనావళ్యకమని భావించి కవిరాజు వాటివి తమ నాటకాలలో విడిచిపెట్టారు భూత భవిష్యత్కథాంకాలను నంక్షిప్తంగా తెలియ జేపే అర్జోవక్షేవకాలు (ప్రస్తుత తెలుగు నాటకాలలో అనవసర (ప్రనంగాలుగా గుర్తిం చారు 'శంబుక వధ లో మాతం కథానాయిక లేదు శంబుక వధకును సీతకును. నందింధంలేదు అనావశ్యకమును, అనందర్భమును ఆయిన కథానాయికను (ప్రవేశ పెట్టి వృదా నాటకమును పెంచుటకన్న వదలివెయుట ఉత్తమంగా కవిరాజు తలం చారు ఇది నూతన మార్గంకాదని సంస్కృత నాటకం *“ము(బారాత్షనం లో కూడ కథానాయిక లేని విషయాన్ని ఆయస గుర్తుచేశారు

నాటకాలు పద్యంలో రచింపబడాలా ? లేక గద్యంలో రచింపవడాలా ? అనే విషయాన్ని కూడ కవిరాజు చర్చించారు ఇందులో పద్య నాటకొల కంటె గద్య నాటకాలే ఆదరణీయమన్నారు పద్య నాటకాలలోని సంగికం పేక్షకుల మనోగతుల్ని కొంతవరకు లోబరచుకొని రసోదయం కొవించినా గద్య నాటకాల లోమ అభినయ విశేషంచేత, స్వరగతిచేత ఈ రసోదయాన్నే కల్పించవచ్చు న్నారు కవిరాజు పద్యం కన్న గద్యం సామూన్య ప్రజానీకానికి సులభ్యగ్రాహ్యం కొన సంగిత నాటకాలుస్నను లేకున్నను వచన శాటకాలత్యవసరమని కవిరాజు నొక్కి=- చెప్పారు

ఆం_ధ నాటకాలను గూర్చి కవిరాజు డన్లి $ నుండి 18 6వ సంపత్పరం విపిల్‌లో కృష్ణా పృతికకు _వాసినవ్యాసం ఆయన స్వాతం(త్యేచ్చకు నిదర్శనం ఆ వ్యాసంలో 53రాజు తిదు భావాలను నిరాఘాటంగా వ్యక్తం చేశారు. నాటక మూలంగా (పైజఆను జ్ఞానవంతులుగ, నీతిమంతులుగ చేయవలసిన బాధ్యత వర్తి మాన కవుల యంమన్నదన్నారు నాటశేతినృత్తంలో మార్చు రావాలన్నారు- అంతేకాని పూర్వికవి రచిత్యగంథాలలోని ఇతివృత్తాన్ని (గహంచి తమశక్తి సామర్థ్యాలను వ్యర్థపరచుకోవటం భావ్యం కదని సూచించారు కవిరాజు వినూత్న కథలను గ్రైకొని (ప్రజలను విజ్ఞానవంతులుగ జేయటం సమంజసమన్నారు కవి స్వాత౦(త్యె పిపాపి కావాలని ఉపదేశించారు. “గీర్వాణ నాటక సంఎదాయను లవి, యాంగ్లేయ నాటక సం్య్రదాయములని చెప్పి కవి చేతులు గట్రివెచుట భాషా

నాలా! లతను మొదలంట గోసివై చుటయే గీర్వాణనాటక సంపదాయకములు శేటికి విరస ముగ నున్నను అనుచతముగ నున్నను దన్నాటకములలోని (వసావన (ప్రవేశిక, విష్యాంభాదులనవసరమని తోచినను, నీ గీర్వాణ నాటక మర్యాదల నగ్నెటిని నతి (క మించి నాటకరసపుష్టి గావించుటయే పరమోలత్తమమగు కార్యమని నాతలంపు కవి 'మేఠా సముద్రమునుండి సరంపరగా బొంగిపొరలివచ్చు నభిప్రాయ వీచికలు. 9

సాంపదాయములని _ చెప్పి చెలియలికట్ట _ నేర్పజచుట యనాలోచితము నాటకములు పెంచుట క్తప్తము జేయుటయందు గవులకు (లౌకికజ్జ్టానముగల) స్వాతం(త్యముండవలయునుగాని సొందాయకముల దయాదాక్షిణ్యముల పై నాధారపడజేయుట యనివేకమనుకొనియెదను' 1 అ౨ తమమనోభావాలను వెల డించారు జ్జ

పాాతోచితమైన భాషవిషయంలో కూడ గీర్వాణభాషా నిబంధనలను ఆంధ కవులు అనుసరించవలసిన పనిలేదని కంరోకక్రిగా కవిరాజ ఉద్చోధించారు సంస్కృత భాషవలె _దావిడభాషలు స్వతంత్ర భాషలని అట్టిచో (దాఎడ భాషలు దేశభ్రాషలుగా ఉన్నచోబులందు అ భాషల నీచప్యాతములకే (గ్రామ్య భాషకాని, మిశ్రమ భాఎగాని ఉపయోగించాలని కవరాజు ఆ వ్యాసంలో సూచించారు ఉన్నత ప్యాతములకు ధిన్న జాతీయుడై నా భీిన్నమతస్టుడైశా (గాంధికభాషనే ఉపయోగిం చటం సమంజసమని కవిరాజు ఉద్దాటించారు కాప్యరచరా ధోరణి:

ఆంధ్ర సాహిత్యం మొదటినుండి అనుకరణ శీలమైనదే అందులోనుండి అర్భర్రీకరణ కొవ్యూలు అనువాద కావ్యాలు స్వశ౦థత్ర కావ్యాలు ఆవిర్భవించాయి అందుకు కొవలసిన లక్షణాలు సయితం సంన్క్భతం నుండి ఎరవు తెచ్చుకున్నవే స్వతంత్ర కావ్యాలను సృష్టించగల కవులు కూడ వాటిని ఆ్యశశయించటంవల్ల వాటిని మోర్గదర్శకోొలుగా కాక మార్గళాసకొలుగా మనం గుర్తించవచ్చు ఇక ఆ కావ్యాలు అవతారికనుండి ముగింపువరకు ఒకే మూసనుండి తీఫ్సన బొమ్మలే. భావాలలో మ్యూతం కొద్ది స్వతంతత, కొద్ది నవ్వత కనిపిస్తుంది, ఆంళకుమించి మాక్పేమి గోచరించదము పెనుగాలులేవీ ఆ కవులనుతాకి కదుసలేదు ఒకవేళ తాకినా ఆ కవులు చలించలేదేషో రాజుల, (ప్రభువుల ఆ్యశయంవల్లనే కవులు కవిత్వం చెస్పగలరని భావించిన ఆ రోజుల్లో కవులు రాజాస్టానాలనుండి, ధనవంతుల ఆశ్రయం నుండి బయటసడలేకపోయారు. రాజుల నెదిరించి కావ్యా లల్లిన ఏ కొద్దిమందో కూడ ఆనాటి సాహిత్య (సభావం నుండి తప్పించుకోలేక పోయారు కనుకనే తెలుగు కావ్యాలలో అతి సవ్యత గోచరించదు

ఆధువిక యుగంలో కవిరాజు కలంనుండి వెలువడిన సూతపురొాణం భగవ గ్లీత కొవ్యాలు తెబుగు సాహిత్యానికి ఛొత్తవెలుగును వసాదించాయి. తెబగు (వజలలో భాఎవిప్ల వాన్ని కలిగంచటానికి దోహదం. చేశాయి. కావ్యరచనలో నూతన రోరణులక నాందిపలికొయి. సూతప్పరాణం పురాణస్థ కథళమను గై కొన్నా లల 4 ఆంధ నాటకములు తిఎరనేని రామస్వ్యామి-కృష్టా వ్యత్రిక 28_4.1016

92

అందులో కౌవ్యత్వం ఇమిడిపున్నది కొంథగొత్త భావాలు. పెక్కు చోటువె- కొన్నాయి హేతువాదం పిట్దకథలను నిలదీసి పళ్నించింది ఆధిక్షేపం పూర్వ దేపకి లను సున్నితమైన హాస్యం ననాత* ఆచారాలను పరిహాసపాత్రం చేశాయి ధర్యం (పాచీన ధర్మళాస్త్రాలలోని అధర్మాన్ని బయటపెట్టింది. చరిత్రను పితిపావిం చింది అన్నింటిలోని లోటుపాట్లను తెలియపేయడానికిగాను... విమర్శరూపుంలో సూతపురాణం వెఎవడింది అయితే తమ పాండితీ (స్రకర్షను (పదర్శించటా3 కవితాశక్రిని నిదాపించటానికి కవిరాజు పూర్వకవులను అనుసరింపక తబ్బలేచు శద్ధాలంకారాలను చ్యితించటంలోనూ విర్ణనాకౌశలంలోనూ శ్రీనాధుం, భట్టు మూర్తిం మరపించగల ఎసపద్య రచనరోటా రసభరితమూ _ ధ్య్వనిగర్భితమూ అయిన పద్యాలను గుపష్పించటంలోపూ పూర్వ ట్రంథాలను కవిరాజు అనుసరించారు అవికూడ కవిరాజు వ్యక్తిత్వాన్ని స్వాతం్యత్యాన్ని (పదర్శించినవే. తెంగు దనాన్ని పుణిక్యచ్చుకొన్నివే జాతియాలలోని నౌళతులను గువ్యగునృకొన్నవే మృదుమధురమయిన పదశాలంతో అమృతపు సోశలు చిందించినవే కనుక౫ ఆధునిక కాలంలో సూతప్పరాణ, భగవర్గీంల ఒక విశష్ట్పను సంపాదించు కొన్నాచి ఒ సూతపురాణం అవకారికొ భాగంలో మాతం (పాచీన కావ్యాలను అరిగి మించి ఒకింత (కొత్సపుంతను (తొక్కారు కావ్యాన్ని (పారంధించటంలోనూ ఇస్టానిష్టదేవతాస్తుతిలో నా పూర్వకవిస్తుతి కృతికర్త వంళవర్షన, కుకవి నిందల తోనూ పూర్వకవి సం్యపదాయాన్ని పాటించినా కవిరాజు కావించిన మార్చు వె వాత్యకమైనది స్వతం(త మైనది పాతపద్దతిని, ధోరణిని ్వకరించినా ఎదుర్యత్రిప్పి దాన్ని కొట్టటానికే ప్రయత్నించారు ఒక (కొత్తదనాన్ని (ప్రవేశ పెట్టడమే ఆయన ధ్యేయం మంగళాదీని మంగళ మర్వావి దుంకళాంతానిచ కొవ్యాని (వథధుతే అను అభియుక్షో క్రి (పకొరం కావ్యం స తో (ప్రారంభమగుట సం్యవదాయం శార్దూల నృత్తంతో మొదలవ్వాలి కవిరాజు ఈ సంప్రదాయాన్ని వరిత్యజించి ఉప్పలమాలతో కృత్యారంధం జేశారు మంగళకర మైన సూత్యరాణ (ప్రారంభ పద్యం చూడండి “ఇల్లును వాిలీం గలిగి యిద్దరొముగ్గుకొ యాం్యడ్రుగన్లి పె బిల్లలు జల్ల లుంగలిగి వెక్కూసమైన కుటుంబ భారమన్‌ వెల్లువ నీదలేక పలవించెడ్‌ వచైవత కోటి నా మొటల్‌ మెల్ల గ నాలకించి లవలేశడు ముక్తినొనంగ నేర్చునే? " ఆ పిమ్మట మక దేవుళ్ళను తల(్రిందులుచేసి వాం అసమరతను బయట పెట్టారు. అట్టివారిని సమీపించి నాగోడు చెప్పుకొంకే మ్యాత్రం ఆదీఫారాః తీరు బాట్‌ 93

శారా? అది వట్టి అడియాపే అవుపండి అలాంటి వారికి నమస్కారం పెట్టటం ఎందుకు? అని పశ్నిస్తారు ఈ చరాచరమయిన (సపంచంతో లయాంతమందు కూడ ఏ మాతం వికారం పొంద౦ నిత్యసత్య _ పరతక్వాన్ని కవిరాజు ఆ(శ్రయిస్తారు బుద్దుని సర్వభూత సమక లోక సేన, భూతదయ కవిరాజురి ముగ్గునికావిం ఛాయి ఆ గుణాలు ఆయన కొదర్శ_ప్రాయాలు దేవుళ్ళులోని లంచగొండితనాన్ని 'విరసించారు దైవపాలశలోని ద్వంద్వ విధానాన్ని వపరిహసిందారు పూజారి సంకు చితత్వాన్ని ఎండగట్టాడు ఆ మత ఫలివమైన సాంఘిక చౌష్ట్యాన్ని గర్శించారు. ఈ విధంా దేవతలకు స్తుతించటం కివిరాజుకు ఇష్టంలేక అనిస్టదేవతలతో.. వారిని ఒరిహసించటంతో కావ్యం (పారంథించారు ఇష్టదేవతాస్తుతిలో నే ఆ తర్వాత గురువులను తమకిస్షులైెన పూర్వ సెంస్క్య్భృతి తెలుగు కవులను స్తుతించటం పరిపాటి అనిష్ట దేవకలను శంకించటంతో కావ్యాన్ని (ప్రారంభించిన కవిరాజు పిమ్మట తమ ఇష్టదేపతలై న తరిదంగడ్రులమ “వుతించారు తర్వాత పూర్వకవిస్తుతి చేప ఇందులోను ఆయన (ప్రత్యేకత కొని యౌడ దగినదీ సంస్కృత కవులను విడచివేశారు జాముతెనుగును (ప్రోత్సహించి తెలుగు నానుడులతో కవిత్వమల్లిన నన్నెచోడుని, వేచునను చేమకూర _ వేంకట కివివి ఆయన స్తుతించారు అసపూస పాండిత్యాన్ని చూపించిసందువ్లూ నేమో శేష యమక చక్రవర్తి విరుదునందిన భట్టుమూ రర్తిని కూడ స్తుతించక తప్పలేమ. తెలుగు తివులను స్తుతించటంలోనే కవిరాజు తెఎగుభాషాభిమానం వెల్ల వుతుంది. సుకవిస్తతి తర్వాత కుకవివింద కాని కవిరాజు దృష్టి ఆంధ భాషా పరి ణామంవైైపుకు మరలింది ఆంధ సాహిత్యంలో ఆదికావ్యం ఆదికపి విషయంలో వాదోసవాదాలు చెలరేగాయి. మానవల్లి రామకృష్ణకవి ఆవికఏ నన్నయ కదని నన్నెచోడుడ్ని ముందుపెట్టారు (బ్రాహ్మణులే పెక్కుమంది ఈఎని చేశారు కొని కవిరాజు అలా చేయదలచుకోలేమ ఈ వివాదంలో తలదూర్చాలని భావించలేదు అబాహ్మణుడి్ని ముందుపెట్టి (ద్రాజ్మాణ్యంచేత మాట పడదలచుకోలేదు అది ఆయన పర్ధతికాదు నన్నయకు ముందు శాసనాలలో పద్యాలు ఉన్న విషయం అంచ రెరింగినదే అది చెప్పటం కవిరాజు ఉన్టేశం కొదు. తెఎయగుభాషా (కమ పరిణామాన్ని వివరించటం ఆయన ధ్యేయం తద్ద్వారా నన్నయ అఆదికవిచంథదు డన్న వాదాన్ని భాషా పరిణామవేత్తలు విశ్వశించరని చెప్పడం తనుచేయవలచు కొన్నపని సూతపురాణ అవతారికా భాగంలో ల!

“మ్రోటు మౌనిసి నోట మాజుచించదులు (దొకి= వనితంపు బాటల జాడ నేర్చి శోలపాబలునేర్చి యేల పాటలు నేర్చి గొబ్బిళ్ళపాటల *నుకునేర్చి శేవారములు నేర్చి ద్విపద లెన్నియి నేర్చి తిసద చొక్కంపు నడతీరు నే గడ లెక్నయొ నేర్చి రహొనక్కరలు నేర్చి జంగము కఠి మేలు చాలు నేర్చి దాలగితముల్‌ నేర్చి సీసముల నేర్చి వెండి బంగారు పస్పముల్‌ వెండి నేర్చి (పోడవిల్లమై పాతరలాశత నేర్చె 'దెలుగు కబ్బపు గన్నియ దెశివితోడ” *ఇంతియేకాని నన్నయ వింతగా” బుణీకి గంటవుఎ చేదిట్టి 5ణళఈలదర గై తిబుట్టించె ననుపూట కల్లమాట దోధలేని కాపులు బెప్టదురుగాక (గూకిఎరాణం పు ఆ పృ £్రి అని నిర్ద్వంద్వంగా తెలుగు భావా పరిణామాన్ని వివరించారు నన్నయతోనే తెలుగు కవిత ఆవిర్భవించిందన్న వాదాన్ని కవిరాజు తోసిపుచ్చారు. రార్యికక (ప్రసిద్దులయిన చిలుకూరి ఏరిభ్యదరావుగారు. కూత శన్నయ ఆవికవి కాడని ఆతని భారతం వ్రఠమాంగ్యధ (గంథం కొదని సోసపెత్తి కంగా విరూపించియున్నారు ఆ తర్వాత కవిరాజు చేసిన కుకవినింద _పస్తాపశ గమనించదగింది ఇది ఆంగధసాహిత్యంలో ఒక ఆచదారంరా మారిపోయింది సంస్టృృత కాన్యాలలో ఎకవిస్తుతిగానీ, కుకవినిందగానీ కన్చించచు నూలతీమూధవం రమ్చేశ్యర వాశాదం వంటి కొన్ని నాటకాలలో కుకవినింద కన్పిస్తుంది తెలుగు కావ్యాలలో ఇవి రెండూ తరుచుగా కనపడ వాయి. తాఎధర్యరా పుగారన్నట్లు ఇది ఒక అంటురోగంలొ మన సావాత్యంలో వ్యాపించింది తమక గిట్ట మకొక కవిని నిందించడమి సరమ లక్ష్యంగా పెట్టుకొన్న ఈ కుకవినింద తిక్క-సతో ప్రారంభమైందని తాసవారే నన 1 ఆంర్రు9చరిత (ప లా) చిలుకూరి పీరభ్యద్రరావు పుటలు 808495 రక్‌

తెలియజేశారు కవిరాజూ ఆ సంప్రదాయాన్ని అనుసరించినా కుకవినిందను ఎంత వ్యంగ్యంగా చమళ్యారించారో చూడండీ “పూర్వకవి సర్యవదాయమ్ము బుజ్జగించి కుకవినింద నొనడ్చుట గొప్పయగునె ? కుకపవృలుండుట చేతనే సుకవి చంద కీరి చంథికల్‌ దిశ లెల్ల గెరలియారు అవాతో లొ “కలిగిన దానిలో మనసు కల్లిన దానిని గ్లైతచెప్పువా రలు కివిరాజుతో కుకవిరాజరో భక్తిపురస్సకంబూా దిలుకు వెలంది కిచ్చు నెడదాఎము కాకవులంచుమాటికిన్‌ దిలుకుచుదూరు'జెల్ల దగవా ? తెగవాగిన మెస్పుగల్లునే *”

(సూతపురాణం (ప్ర ఆపు ఏట) కుకవులను మాటిహాటికి నిందించటం న్యాయమేనా ? ఊరక నోరుపారేనుకున్నంత మా(కాన గొప్పతనం వస్తుందా ? అని కివిరాజు (ప్రశ్నించారు

రామస్వ్యామిగారిలోని మరొక గొప్ప విశేషం పేర్కొనిదగింది కావ్యాలను కన్యలుగా జేసి పరులకంకితమీయని దృఢ(వశుడు ఆశయంకోసమేగాని ప్య్య్త్తీ సమారాధనకు కవిత నుపయోగించని పవిత్ర చరి్యత్రుడు పరుల మెకమెచ్చులకు ఆత్మాశ్రయ భావాలను అడ్డు పెట్టని ధరుడు కవిరాజు పూర్వకవులుతాము ఆ_శయించిన రాజులకో దై హలకోకృతులను అంకితం గావించేవారు అంతటితో ఆగక కృత్వాదిలో వారి వంశవర్షన , శౌర్యాది గుణాలు కొలువు కూటం గొప్పతనాన్ని వర్షించేవారు కవిరాజు దీనికి విరుద్ధమైన ఆచారాన్ని నెలకొల్పారు ఒకరి ఆదరణలో, 2శయంరో ఆయన కవిత్వం (వాయలేదు గనుకనే అంకితం, కృతిపతివ౦కవర్షన మున్నగునవి ఆయన రచనల్లో చోటుచేసుకోబేదు షష్ట్య౦తాలును కృతిపతి అభ్యుదయాన్ని వర్షించేవే కానటంచేత అనికూడ కవిరాజుకు విసర్జినీయాలయ్యాయి

కవిరాజు తమ పూర్వుల సౌహసాన్ని గుర్తుచేశారు కాతముత్తాతలేమో కత్తి చేతబట్టి. పరాకిముతో శ్యయవులను లొబరచుకొన్నారనీ ఇఎ్పోకు ఆ కతిక (ప్రతిగా కలం వెలుగులోనికి వచ్చిందని కత్సిపోటుకంపి కలం పోటుదేపె చేయం ఉద్చోధించారు. వారిగ్రామ విశిష్టతను, వంశవర్దన కొన్నత్యాన్ని సర్యవదాయ బద్ధంగా చెప్పి సూతుని దయపళ్ల్త ధర్మం చెప్పదలచానని ఆయన ప్రకటించారు

ఆ పిమ్మట “ఉపక౦మణిక అన్న పేరుతో పొట్టిటూట్‌ కవిత్వాన్ని అగ్రాయింపు కవిత్వాన్నిగ్నర్లించి కవులలో స్వాతం్యత్య దీప్పిని కలిగించారు కొందరు సత్యాన్ని 'మెచ్చుకొంటారని, మరి కొందరు అసత్యాన్ని మెచ్చుకొంటారని ఇంకొందరు

96

కెంటినీ మెచ్చుకొంటారని-అలాం ఎప్పుడు అందరినీ మెప్పించడం సాధ్యంకాదని ఎవరించి. లోకాన్ని సన్మార్గంలో సడిపించటానిక్తై సూతముని నాముఖంగా నీచులు కల్కాడని పేర్కొన్నారు. ఇక్కుడకూడ సం్యస్రదాయం పై చెబ్బకొట్టక మానలేను పూర్వికవులధో రణిన అధిక్షేషపించకితప్పలేదు ధ్రైర్యంబే నేను ఎవిధంగా తన్నా చెప్పగలను ? లోకుల నన్నుగూర్చి ఎమ్షనుకున్నా చెంగలేమ గురుకార్యం కాబట్టి సాహసించి బూతుడు చెపితేనే నేను (వాస్తున్నాను అని పరమసత్యాలను చెప్ప టానికి పచ్చిఅబిద్దాలను కల్పించారు. అయితే నాదొక్కి మనవి_ పూర్విపురాణాలకు దిరుదమెంది సనూతిపురాణం అంగునొ అవి బూతుని వలుకులు వాటిని పరించినంతనే ఆలోదీనచేయం దూషించపలదు అని కవిరాజు ఎంత (పార్థనా పూర్వకంగా చెప్పారో గమనించండీ

“మనసు శచ్చు నెడల మన్నింపగా వచ్చు

మాసు నొచ్చు నెడల మానవచ్చు

“ని వివరమేమి కనకుండ వినకుండ

బరుల (బుప్యడిట్ట ఫలదు కలం ?

(సూతపురాణం థ ఆప త్రి అని (పాధేయ పూర్వకంగా చెప్పినప్పువికి కవిరాజు సబకులను ఆవరీంచినవారు. అతి తిక్యావే అ చెప్పాలి ఠవి విచారపషం-కవి _పయాణమను

కవి పురాణాలను భయభక్తులతో చదివారు దాంతో అందులో పెక్కు- సందే హాలు డిసడెన (వ్రవర్దమాశదువురూ వచ్చాయి. చిత్తళాంతి సరి్యభమిస్తుంది మనసు నిలకడ తప్పింది చేసదిలేక సందేవావపృృత్నికోసం కొందరు మహనీయుల దగ్గరకు వెళ్ళితే ఆది అపచారమని కొందరు, అపరాధమని మరికొందరు, దోషమని ఇంకొందరు సమాధామిహ్బారు చివరకు కవి నిరాశచెంది అసలు సవి_శాత్ముడగు వ్యాసుడు ఏవిధంగా దోధిండాడు? సూతుడు పూతం పరి'లించకుండ ఎలాచెప్పాడు? శౌానకావి సంయములు సయితం పృచ్చించక ఎలా ఊకొట్టారు + ఇందతా ఎందులకు? సూతుడు దకొల జీవియం విన్నాను ఆ సూతునే దిర్మిస్తాను అని కవి అను కొంటుండా ఇది కంపె్టిస వ్యాసుడు (త్యక్షమై కవతో సంశయించటందేనికి ? గంగానది _పాంతంతో ఉన్న మూతర్షి నీ సంచీహ నినృతిచేసి నీకు సహాయ పడ గలడంి చెప్పగా కవి పయాణమవుళాడు కఎ చిరకాల జీవియగు సూశునిచూడ సయశమై నదులు కొండలు దాటి ధూర్తగోపాలుఏ లీ౮ా విలాన స్థలాలుచూచి కడకు సూరర్షిని సందర్శిస్తాడు. సూతు 7 9

నకు ఈ రాక మునుముందే వ్యాశుడు చెప్పి వారిశందేహ నివృ త్రిచేయుకు ద్భా వల్ల లోక కల్యాణమవుతుంది. అనెనట ఇక కవిరాజు తన సందేహాలన్నింటిని సూతుని ముందు ఏకరువు "పెడతారు వాటికి సూతర్షి చెప్పిన సమాధానాలే లోక సందేహ నివృత్తిగా సూతపురాణం అవతరించింది ఇది సూతప్పరాణ ఆవిర్భావ గాధ దీనిని కవి ఎంత సుందర తమంగా అల్లారో వేరే చెప్పనక్కరలేదు (ప్రాచీ పురాణాలను తూర్పార పట్టటానికి పాచీన పురాణగత ధోరణినే అవలంచించారు ఈ విధంగా కవిరాజు కృళ్యాదిని సంప్రదాయ బిద్దంగానే రచించినా నూతనళ్వాన్ని చేపట్టారు భావ స్వాతంత్ర్యాన్ని కనబరిదారు. (పతి ఆశ్వాసం ఆరంభంలో జోతలు అనే పేరుతో దేవృళ్ళను పరిహాసం సాలు జేశారు మానవత్వపు విలు

వలను ఆవిష్కరింప జేశారు భగవగ్గీతలో మ్యాతం అవతారికా భాగం పూర్తిగా తీసివేశారు పరిణత హృదయులై న కఏరాజుకి అప్పటి కది అవసర పశంగంగా తోచి ఉండవచ్చు ఆ భాగానికి స్వ్తి చెప్పారు తొలిపలుకులు

కవిరాజు రచనల్లోని మరాక్ర విశిష్ట పీరికలు _ప౩ రచ.) ముందు నుదీర్హ మైన పీతికను పొందుపరిచారు. ఒక రచనకు పూనుకోవటం, అందులోని వికీ యాన్నే సీరికిలో చర్చించి విష్ణ వాత్మకమైన తమ అభిప్రాయాలను (ప్రకటించటం కవిరాజు కౌవించిన వినూత్న పద్ధతి కావ్యనాటక భాగాలు కళాఖండాలు. సీఠికల పాండిత్య (ప్రకర్షకు, పరిశోధక సిద్ధాంతస్థాపనకు అవకాశాలని చెప్పవచ్చు ఈ చృష్పితోనే నాటకాలు, కావ్యాలు రచించారు కవిరాజు ఈ మార్గాన్ని కవిరాజు ఆంగ్ల నాటకి కర్త అయిన బెర్నార్డ్‌ షా నుండి చేపట్టారని భావించాలి

బెర్నార్డ్‌ షా (వతి నాటకానికి ముందు సుదీర మిన ఉపోదావం (వాసి నాడు కొన్ని సాటకాలకం'టె వాటి ఉపోదాతాలే. దీర మైనవా. ఉండేదీ ఈ ఉపో ద్దాతాలలో షా నాటకీయ వస్తువు. గురించి ఇతర విషయాలను గురించి తన అభి (సాయాలను సృష్టంగా చెప్పేవాడు నాటకాలకుముందు ఉపోద్దాతాలను (పవే* 'పెటడం ద్వారా ఒక నూతన మార్గాన్ని షా సృష్టించాడు

తెలుగు కవులలో మొట్టమొదటగా యా పద్ధతిని అవనరం దృష్ట్యా అవ లంబించిన వారు త్రిపురనే?ి రామస్వామిగారు వీరి రచనల్లో తొలిపలుకులు అతి ముఖ్య మైనస్టానాన్ని అలంకరించాయి.. కుండ బద్దలు కొట్టినట్లు చెప్పడంలోను తమ వాదనను (ప్రత్యర్థులకు నచ్చ జెప్పటంలోను విశేష్యప్రజ్ఞ (ప్రదర్శించారు కవిరాజు కురుక్షేత్ర సం్యగామం తొలిపలుకులలో నాటకలక్షణం గురించి తమ అలి (ఉపాయాలను నిర్భయంగా చాటారు నాటక నిర్మాణంలో మనం ఇతర లాక్షణీకుల లక్షణాలపై ఆధారపడటం తగదని స్వతంత్ర మార్గాన్ని ఎన్నుకోవాలని కవిరాజు

98

చటోధించారు మారుతున్న పరిస్థితులను బట్టి నాటటాల కనుకూలంగా (వక్యేక లక్షణ గంధాన్ని నిర్మించవలసిన ఆవళ్యకతను నొక్కి. వక్కౌాణించారు (వస్తుత కాల పరిస్థితులను బట్టి వచన నాటకాల (పాముఖ్యతను వివరించారు పీ వచన రచన (గాంధిక భాషరో సా%నప్పటికి శైలిలో తెలుగు దనం ఉట్టిపడుతుంటుంది. వచన శ్రైలి ప్రస్క్ఫుటంగాను పటిస్టంగాను ఉంటుండి కవిరాజు తమ సిద్ధాంతాలను (తిపాదించటంకోసమే పీరికలను ఎన్నుకొన్నారు

కాన్యంలోగాని, నాటకంలోగాని గోచరించని విషయాలు తెలియజెన్పటం కోసం పిరికలు ఉపనూగవడశాయి. ఇది _గహించినవారు కవిరజు తమ పిద్దాంతాలు ఒజోధకం కాగలవన్న ఉద్దేశంతోనే వాటిని అనుసరించారు ఆ పీరిక లలో పురాణస్థకథలు చారి్యతక సాంఘి3 అంశాలు, సాహిత్యవిషయాలు ప్రధాన స్టావం ఆకముంచు కొన్నాయి పురాణ కథలను 'హేతువాదంతోను చరితను వాస్త విక దృక్పథంతో ఘూ సాంఘిక విషయాలను న్యాయైకదృష్టితోను సాహిత్య విష యాలను స్వతంథతి పద్దశితోనూ చర్చించి విమర్శించారు ఇందులో ఆయన వాదనా =అటిమ సత్యసంధత, _నిర్భయక్వం, స్వాతంత్ర్యాభిలాష తొణికిసలాడు తూంటాయి పాండిత్యానికి విమర్శనా క్లానానికి నాటకాలకు కావ్యాలకు (వాసిన పేరికలు కేవలం మచ్చుతునకలు _సుదీర్హి మైన ఎ౦కలను (ప్రవేశ పెట్టటం ద్వారా కవిరాజు పలువురకు మార్గదర్శకులయ్యాం౦ టే అతిశయాక్తి కాదు విమర్శన కవిత్వం

ఇలుగు కవులలో కనిపించని మరొక విలక్షణంను కవిరాజు (ప్రదర్శించారు ఆయన రిచనలన్నీ విమర్శనాత్మకారే విమర్శ అనే ఆయుధంతో _పజలలోని అజ్డా నాంధకారాన్ని పోగొట్టి జ్ఞానజ్యోతి౨ి వెలిగించారు ఆ విమర్శ వచనంలో నాగిందిం వద్యంలో సాగింది విమర్శకు కావ్యత్వం ఆపాదింప జేసినవారిలో తెలుగు సాహిత్యంలో కవిరాజు మొదటివారని చెప్పవచ్చు విమర్శతో పాటు చక్కని కవితాశిల్బం కవిరాజు రచనల్లో పూవుకు తావిపలె అద్చింది అదే వారికవితకు కాన్యత్వాన్ని చేకూర్చింది ఆయన విమర్శ కవితా వేళాన్నిగాని, కవిత ఏమర్శనా ద్శష్టినిగాన కంయిపరచక ఒకదానికొకటి దోహదం చేసుకుంబూ ఒకదానివల్ల ఒకటి (ప్రకాశిస్తూ వచ్చాయి

కురుక్షేత సం్యగ్రామం శందుకవధ సూతపురాణం, ఖూనీ, భగవర్గీతలు విమర్శ కవతాశిల్పం కలగలసిన కళాఖండాలు ఇట్లు ఉభయకారకంగా వాయడం కష్టతమమే ఆయవ విమర్శలో సాంఘక సమానత్వం సత్యాన్వేషణ న్వైతిక విలు వలు న్యాయైక దృష్టి ఉత్తమ ఆవదర్శాలుగా రూపు3ద్దుకొన్నాయి ఈ ఆదర్శాలే కవి

త్తం

రాజును కావ్యరచనకుపురికొల్పాయి ఆయన విమర్శ ఎంత సునిశిత మో అంతపవినయ యుతం ఎంత సత్యనిస్టమో అంతగంభీరం ఇందుకు వారి (గంధాలే తార్కాణం వితండవాదన నంగికరింపసరు కువిమర్శను సహింపరు తమ వాదనలో లోపముంటే స్వికరించటానికి సర్వసన్నద్దులు రాగద్వేషరహితమయిన ఏ మర్శకు వారి రచనలు 'పాణాలు

కవిరాజు విమర్శలో హాస్యం తొణికిసలాడుతూ. ఉంటుంది. హేళనకూడ విమర్శలో భాగమే అయినప్పటికీ ఆ హేళన ఉత్తమస్థాయిలో హేతుబద్దంగా సాగింది ఆ హేళనలోకూడ సునిశితహాస్యం జోడింపబడ్‌౦ది అపడే అది (పజల మనస్సులలో నాటుకుపోతుందని ఆయన భావన వ్యక్తిగత దూషణ మచ్చు. కానరాదు విమర్శలో హేతువాదాన్ని చొప్పించి (పజలను ఆలోచింపచేశారు హాస్యాన్ని జోడించి నవ్వించారు. హేళవతో వెగటు పుట్టించారు ఇన్నిరకొల విమర్శలతో (ప్రజానీకాన్ని ఉత్తేజితులను చేశారు కవిరాజు

“*కవిరాజు ఉత్తమ విమర్శకుడు కవిత్వంలో _పసన్నకథాకవితార్థ యుక్తు లతో విమర్శనలను చెప్పాడు తెలుగునాటగాని, చేశంలోగాని ఇతర దేశాల్లోగాని దీనికి దిమైన విమర్శకవితలేదు అది కవిరాజు (ప్రతిష్టకు మూలం. వారి విశిష్ణతకు పాణం”! అన్న ఆవులగోపాలకృష్ణమూ _రిగారి మాటలు కవిరాజు విషయంలో యథార్జాలు

పు $

100

భావవిపవం యిం (యకృ3 శాశ్వతమైనది నిరంతర సరిణామశీల మైనవి అట్టి (పకృతి నుండి కాన్ని వందలకోట్ల సంవత్సరాల (క్రితం జీవోత్ప త్తి (వారంభమైనది. జీవ పరిణామ (క్రమంలో 6 కృతినుండి బయటపడిన దూనవుడు ఈనాటివరకు (ప్రకృతిని అర్థంచేసి కొంటూనే ఉర్నాడు కొంతలోకొంత (పకృతిని జయించగలుగుతున్నాడు తన చుట్టూ ఉన్న వాతావంణాన్ని స్పృశించగలశ క్తి దానికి పతిగా ప్యవహరించగల * క్తి కలిగి ఉండబశ్లే మానవుడు (ప్రకృతిని లోబరచుకోగలుగుకున్నాడు. అశ క్రివల్ల నేఅతనిలో భావాలేర్సడుతున్నాయి. జీవపరిశామంలో భాగంగా ఎరిసరాలాన్సృహను పొందగల ఎంచేందియాలు ఆ నంచేం్యద్రియాల (ప్రవృత్తికి ప్రతిస్పందించగల మెదడు పెరిగాయి ఆ మెడే భానోత్పత్తికి కేల్యదం దీర్నిబట్తి భానోత్ప త్తి అనేది మానవమా_తునకు చెందిన విషయమని విదితమపుకున్నది ఇఏఏ జీవుల్లో కంట మౌానవృంఎరో పరిణతి చెందిన మనస్సు ఉండటంవలన భావోత్సత్తి వికాసం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది భావమం'శే ఏమిటి? మనోవికారమే భావమ ని] (ప్రాచీనుు అభిపాయం “భావయతి చింతయతిఇతిభావఃళి అనికూడ కలయ భావింపబడునది చింతింపబడునది కాన భావమనబడును మనోవిజ్ఞాన శాస్త్రంలో (సముఖుడైన (సొఫెఫర్‌ వుడ్‌వర్త్‌ వాటట ఈ సందర్భంరో పేర్క్యాానడగినవి “జ్జాామైన మనోఏవకొరత కేవలం ఒక ఇంగదియ జ్ఞానరాశి ఇది దేహంలోని అవ్వి భాగాలనుండి ముఖ్యంగా అంత రిం్యియాలనుండి (ప్రసరిస్తుంది సంక్షుబ్ద "సర్యదియ సితియందున్నప్పుడు భావా విష్రారణకూడ మనోచికార లక్షణ దాహ్యాసంచలనాలకు గురి అవుతుంది” అనేది పుడవర్త్‌ మనోవికారాన్నిగూర్చిచేసిన సిద్దాంతసారసం్యగహం ఇం(ర్రియదోదనం, చలషశీలం భావంయొక్క_ లక్షణం, ఇంద్రియ జ్ఞానానికి సంబంధించినంతవరకు అది విశ్లేషణ రహితమైన జొనరాశి చలనశీలతకు సంబంధించినంతపరకు భావం (ప్రాణికి సాధారణమైన మనోవ్యత్తి భానోత్పత్తి దేహధర్మమం అంటున్నామంటే పరినరాల సృృహను ఫొందటంద్వారానే అది ఏర్పడుతుండి మ౨ిషి అంతరంగ జగత్తునుండి జాొహ్యా 1 మాశసవికొరః భావః = శబ్ద కల్నదుమనము 2 మనసు-ధాన (ప్రవృత్తి (వ్యా) సరరహాత్యధ "విజ్లానకోశవ్వు పు 248. భో వ. న. చ ర ష్ష్‌ శ. అంత నాతో

వ్రపంచంతో సంబింధం లేకుండ భావాలు ఉత్పన్నం కౌవడానికి వీలులేదు. ఇక భావాలు ఎలా ఏర్పడతాయి? మానవుని దేహంలోని ఏఏ అవయవాలు ఏఏ ధర్మా లను ఎలా నిర్వహిస్తున్నాయో గమనించినట్లయితే భావోత్స్తి (క్రదుం తియ గలదు పరిణాను ధ్రమంలో శిఖరాగ్ర దశకు చేరుకొన్న మౌనపు59లో మెదడు యొక్క విశిష్ట్రప్రవృ త్తివలస ఆలోచన జ్ఞానం భావాలు కొంత (ప్రత్యేకితను సంత రించుకొన్నాయి. పరిసర 'పపంచొన్ని మనం క్లొనేందియాల ద్వారా తెలిసికొన గలుగుతున్నాం ఆ ఇం్యదియ జ్ఞానం మెదడు శేంద్రాలద్వారా కలుగుతుంది మనం తెలిసికొన్న జ్ఞానం నాడీ హాహగాలద్వ్యారా పెద్దమెదడుకు. (ప్రసార మవుతుంది అక్కడ విశ్లేషణ సంశ్లేషణ మొదలైన మనో వ్యాపార చర్యలకు లోనై అనుభూతి జ్ఞాన మేర్చడుతుంది ఈ అనుభూతి డ్జానం ఆధారంతో (హక శకి. భావాలు అవిర్శవిస్తాయి. కాబట్టి చుట్టూ ఉన్న వాతావరదాన్ని పంచేం్యద్రియాలనలన మనసు ్యగహించి దానిక (పశగా వ్యవహరించినప్పుడు మనసులో భావాలు ఉత్పన్న మసప్తుశాయని స ఎష్టనమవుతుంది భావాల పుట్టుక, వాట్‌ పరిణామ్యుకమం చరింతలో అత్యంత (ప్రాధాన్యం వహిస్తున్నాయి ఈ సందర్భంలో భావాల పరిణామాన్నిగూర్చి తెలిసికోవటం సము చితమని భావిస్తాను “మానవుడు సంఘంగా ఏర్పడ్డప్పటినుండి అతనిళో భావాలు కూడ బయలుదేరి పరిణామం పొందుళూ అభివృద్ది చెందుతున్నవి ఒకసారి భావం ఏర్పడిన తరువాత వెంటనే స౦ంచదు. దానికితోడు మరికొన్ని భావాలను కలుపుకొని గమనం సాగిస్తుంది మానవసంఘం గమనం సాగిస్తున్నళ్లే మానవుల్లో ఉద్బృవించిస భావాలు కూడ (కమబద్ధంగా గమనం సొగిస్తూ ఉంటవి ఒక వ్యక్తి అనుభవాన్ని పొందినప్పుడు లేక ఒక వ్య క్తి ఒక వస్తువును చూచినప్పుడు అతనిలో ఒక విధ మైన భానోత్సత్తి కలుగుతుంది ఆ భాపం అతనిలో లేక ఆ వస్తువుతో ఆగిపోదు ఆ భావాన్ని అతడు సంఘంలో (ప్రకటించినప్పుడు అట్టి ఒక అనుభవాన్ని తక్కిన సంఘం అనుభవించకపోయినా దాని (ప్రభావం సంఘంమిద పడురుంది. దానివలన సంఘంలో ఒక విధమైన చలనం, మార్పు కలుగుళుంది ఆభావాన్ని ఆధారంగా తీసికొ౨ మరొక అనుభవాని్ని* వస్తువును ఊహించుకొని, ఆ జనించిన భావోత్స త్రిలో ఊహించుకొన్న అనుభవంకోనం నస్తువుకోసం (యయత్నిస్తుంది ఈవిధంగా సంఘంయొక్క అనుభవాన్నిదిట్టి భానోత్ప్తి భావోత్సత్రినిబట్టి సంఘం అనుభవాన్ని పొందుతూ రెండూ పరిణామం చెందుతూ ఉంటాయి] ” ఇందుకు ఒక ఉదాహరణకూడ చూపించవచ్చును పెటుఐడీదారీ విధానం ఆచరణలో ఉన్నప్పుడు. సంఘం కొంత అభివృద్ది చెంషాతుంది.. దానివలన సంఘానికి కొంత అనుభవం కలుగుతుంది కాని పెట్టుబీడిడారీ విధానం ఆచరిణలో 1 వ్యాసావళి యం యన్‌ రాయ్‌ (అన్సుకోగంటి రాధాకృష్ణమూర్తి పు 277 10%

ఉండగానే సంఘంలో సోషలిజం అనే భావం కలుగుతుంది సంఘం పెట్టుబడిదారీ విధానం వల్ల అభివృద్ది చెందదనుకున్నప్పుడు, ఆవిధానంలో అనేక లోటుపాట్లున్న స్పడు సోషలిజం కోసం పయత్నిస్తుంది ఈవిధంగా అనుభవం ద్వారా భావం, భావం వల్ల తిరిగి సంఘం అట్టి భావాన్ని ఆచరణలోకి తీసఘుకొనిరావటానికి (ప్రయ త్నిస్తూ ముందుఎసాగిపోతుంటాయి మన వరికర వాతావరణాన్ని (గహించటంవలన మనలో భావాలు ఉత్పన్న మవుతాయని తెలిసికొన్నాం అయితే ఆ వాతావరణం సాంఘికమా, ఆర్థికమా. రాజకీయమా? అనే దానికి విభిన్న వ్యక్తులు విభిన్న సిద్ధాంతాలను (పతిపొది౦చారు కొందరు ఆర్థిక పరిస్థితులే కాంణమని భావిస్తే, మరికొందరు సామాజిక స్థితిగతులే అని ఊహించారు కొందరు రాజకీయ పరిస్థితులే కొరణమని తలంచారు కారల్‌ మార్కు సమాజ స్థితిగతులకు భావాల పుట్టుకకు పరిణామానికి ఆర్షిక పరిస్థితులే కౌంణమని సిద్దాంతికరించాడు కొని యం యక్‌ రాయ్‌ ఈ (వతిపావనను (తోసి వుచ్చాడు ఈ సందర్భంలో హెచ్‌ కిఠర్మన్‌ వాదాన్ని ఉట్టంకించటం సమంజసమని భావిస్తాను “గౌటం పక 010108) 0 29 300160" 19, 29 16 ౪616 2 540ట- 5300470 [650188 0% 22 6060001110 04903 ఇస్‌. డేళలమటుంక 143 ₹0గ8 తక 8429603164 20076 1106 5406౯ 5004000116 15 211239 10 80016 6౫1626 0౪6 0€ రే446 2964 20౪6౯ 211 ౦0౧6820549 €0 ౧6 &0144110109 0 116 గ%ల6 6 2 00156280 1046106028 శేంాంలి ళల 9306 50లంటు!6 204 5000086 01 $00160 [48 $00141 02310025 206 001100 2864 ౦౫101121 04+6ల08 296 106 091 రేం6౯- 966 09 16 అం[0140 [0 0౯ 9001600 041 2 కం కరిడంఓ 002 24 21608 16 60010110 50400156 5201 60606 220 56 61016౯ 051176 01 168401౪6 ” ॥ సమాజ స్వభావం పూర్వంవలె (ప్రస్తుకంకూడ ఆర్డిక స్టితిగతుల మీద ఆధారపడి నిర్మాణమవుతున్నది అయితే ఊవోజనిక సామాజికస్టితి వర్తమాన పరిస్థితుల కనుగుణంగా ఉండదు వాస్తవస్థితికి, ఊ హోజనిత స్టితికి నిరంతర సంఘర్షణ కొనసాగుతూ ఉంటుంది ఆ విధంగా సమాజసరమైన ఆచారాలు, విశ్వాశాలు సంస్కృతి కేవలం సామాజిక ఆర్థికస్థితి మీదనే ఆధారపడి ఉండవు నిరంతరం ఉత్పన్నమయ్యే మార్పుల కారణంగా సామాజిక ఆర్థిక రూపం మారు తుంది అటువంటి మాడ్ప అనుకూల (ప్రతికూలాలలో ఏదైనా కావచ్చు నలత క 340 0% ₹115 కేశటం: 01 ]4264 వై 2 63.64 103

కాబట్టి సమాజ స్వభావం ఒక్క ఆర్థిక పరిస్థితుల మీదనే. ఆధారపడి ఉంటుందని చెచృ్పజాలం సంఘంలోని ఆచార వ్యవహారాలు సంస్కృతి మొదలైన వాటిమీద కూడ సమాజంలోని అంతరాలు ఆధారపడి ఉంటాయి మానవృడ్షు తాను నివపంచే సమాజ వాతావరణాన్నిబట్టి అవనిలో భావాలు ఉద్భవిస్తాయి ఆ వాతా వరణం ఆరికమా లేక సామాజిక సంబఎధమా? లేక రాజకీయ సంబంధమా? అని 'వశ్ని స్తే పొటిలో (ప్రతిదీ కారణమవుతున్నది మానవుడు మనుగడ సాధించటానికి సాంఘిక ఆర్థిక రాజకీయ రంగాలు చూడూ ముఖ్యమైన పాతను ధరిస్తూనే ఉన్నాయి. పీటన్నిటికి ఆర్థిక వ్యవస్థ శేర్యదం. దానిద్వారానే సమ ప్ర ప్రపంచం నడుహ ఉన్నది. దానికి సాంఘిక రాజకీయౌది వ్యవస్థలు అంగాలు. ఉసరరశాలు మాత్రమే ఆర్థిక స్థితిగతులనుఐ ప్రే ఉన్నవారు లేనివారు అనే భేవం ఏర్పడింది ఆర్థికంగా బలపడినవారు ఆర్థికంగా దిలహీనులై న వారం అదే స్థితిలో ఉంపవాని3ే పూర్వంనుండి పయత్నాలు జరుప్పరూనే వస్తున్నారు వృత్తుల పేరి సాంఘికంగా "పెక్కు పర్ణాలను నిర్మించారు వర్ణవ్యవస్థను నిలబెట్టటా౨3 ఆర్థిక బలగాన్ని కాపాడుకోవటానికి రకరకాల భావాలను (పవారంచేస్తూ వచ్చారు. ఆందుకు ఆధారంగా ధర్మశాస్త్రాలు, పురాణాల పేరుతో పెష్కూ. ంధశకమూవోన్ని సృష్టించారు ఈ భావతరంగాలను సానూన్య వజానీకపు మెఎందుంలో (ప్రవహింప జేసి తమ అధికారాన్ని చలాయించడానిక (ప్రయత్నిస్తూ వస్తున్నారు

ఈ విధంగా సామాజిక జీవితంలో విభిన్న వర్షాలతోపాటు విఖిశ్న భావాలు కోడా (ప్రవర్తిస్తూ ఉంటాయి. వర్గసదమాజంలో వర్గ్ణాలడుధ్య కలహంతోపాట భావాలమధ్య కూడా భేదం విరోధం తలెక్తురుంది ఒకి వర్గ్షభావసకు_ మరొక వర్గభావనసకు పొత్తు కుదరకపోనటం వింతకొదు కాబక్షే మానవ జీవితంలో భావాలు. నిర్వహించేప్యాత విశిష్టమైనది సద్భావాలు. సమాజావిషృద్దికి ఎంతో దోహదం చేయగలవనటం నిర్వివాదాళం “భావాలు సమాజ పరిణామానికి దోహదం చేయనూగలవు దానిని అరకటనూ గలవు అయితే సమాజ భౌతిక జీవిత అవస రాలను అవి స్మ్వకమంగా ఎంతవరకు (పతిబింబిస్తున్నాయి పజల (ప్రయోజనాలకు ఎంతవరకు అనుగుణంగా ఉన్నాయి అనేదానిపైన భావాలు. నిర్వహించేపా(త ఆధారపడి ఉంటుంది" 1 పాఠ సామాజక వ్యవస్థను రద్దుచేసి కొద్త సొమౌజిక వ్యవస్థను ష్టాపించేందుకు తోడ్పడే. భావాలు ఏవై తేఉ?ా తయో వాటిక మా(మే సామాజిక పరిణామంలో అభ్యుదయకర మైన పాముఖ్యం ఉంటుందనేవి మార్కిస్టు సిద్దాంతం అట్టి భావాలే (ప్రజల మనస్సులకు పెట్టిన మౌఢ్యమనే అంటుజొడ్యాన్ని వదిలించి నూతన ఆలోచనా విధానాన్ని కలిగించగలవు భావదాస్యాన్ని రూపుమాపి న.

1 వి ఆఫినాసియేవ్‌ మార్క్సిస్టు తత్చ్వళాస్త్రం పు 482

104

'స్వేద్భావాయువులను (ప్రసరింపజేయగలవు. (కొత్తరకాన్ని శరీరానికి ఎక్కించ గలవు భావచ్చైతన్యాన్ని రగిలించ “లవు

మొదట మౌనవుడు తన భావాలకు అనుగుణమైన సమాజొన్నే నిర్మెంచు కొన్నాడు కాని ఆనుపూర్వికంగా వచ్చే ఆచారాలను, సం్యసదాయాలను ఆచరించటం సంథవిస్తూనే ఉన్నది అవి తమ తాత తంగడ్రులనుండి వస్తున్నాయి. కనుక అవి మంచివనే భావనతోనే వాటిని అనుసరించి జీవయ్యాత సాగిస్తున్నారు. ఈ దృష్టిలో నందూనికి మేలుజరిగే అవకాశం లేకపోలేదు ఈ ఆవారాలు మూడ ఒకప్పుడు మానవుని అనుభనఎనుండి ఆవిష్కరింపబడిన నే సంఘ్యశేయస్సుకోనం నిద్దాంతిక రించబడినవే కాబట్టి ఆ ఆచారాల్లో సంఘా భివృద్ధికి దగోహదంచేపే ఛాయలు ఉండి ఉండవచ్చు అంతమ్మాతాశస అవి ఘనీలూతం కారాదు అన్నికాలాలకు సర్వరోగనివారిణ్‌ కొజాలవు ఎప్పటికిప్పుడు మానవ పరీక్షకు అవి గురికౌవాలి మూనవ స్వభావం మానవ సంఘం నిత్యం మారుతూ ఉంటుందనే విషయం అంగ రెరింగనదే. రీతోపా.ఎ పూర్వపు ఆచారాలు సం్యపదాయ్లాలు మారుతూ ఉండాలి అలా చూరాలం'పే అవి విమర్శల గురికావాలి

ఆటీ విమర్శకు గురికాని పక్షంలో సంప్రదాయం పూర్వాచారాలు అనేఏ రికిరరౌల దురొచారాలు మూఢ విశ్వాసాలు కరడుగట్టుకుపోయిన భావాలు ఆవిర్భ వించడానికిదోహదం చేసాయసడ౦లో సందేహంలేము వెనుకటి భావాలు ఆచార వ్యవహారాలు సాంఘిక పరిస్థితులు సమాజాన్ని పట్టి ఏీడిన్తున్నప్పుడు సంఘాభివృద్ధిక నిరోధకంగా నిలిచినపుడు ఛవిష్య్యదష్మలెన యుగపురుషులు వాటివి నిర్మూలించ డావికి (ప్రయత్నిస్తాయి వారు సంఘానికి ఏనాడూ వెరవరు లోకం పూలు చల్లినా రాళ్ళు రువ్యినా లక్ష్య పెట్టరు చలించరు తమ యత్నాన్ని కొనసాగించడమే వారి ధ్యేయం మన సంఘ జీవనాన్ని పుళోగమింఎ జేసిన వారిలో బుదుకు, వేమన రాజా రామ మోహనరాయ్‌ దయానందుడు రఘుపతి. వేంకటర్‌త్నంనాయుడు వీరేశలిగం, మొదలయిన. వారు "'పేర్క్యాన దగిన వారు. ఏరు సంఘంలో పాతుకుపోయిన మూఢ విశ్వాసాలపై దుస్టమతాచారాలపై ధ్వజమెర్తారు. దాదాపుగా వీరంతా ఆస్నికులే పాశ్చాత్య దేశంలో నాస్తికులు సాంఘికొది సమస్యలపై దృష్టి సారించి కృషి సల్పితే. భారత దేశంలో రాజారామసూహవరాయ్‌ తదితర ఆస్తికులు సతీసహగమనం లాంటి దురా చారాలపై, మూఢ విశ్వాసాలపై మత దురహంకొరంపై తమ విమర్శనాస్త్రాలను ఎక్కు పెట్టారు. ఇదే _పాద్యులకు పాళశ్చామ్యలకు ఉన్న భేదం అయితే 1820 వరన ఆందేశంలో ఏశేఎలింగం ఆదిగాగల ఆస్పికులు జొతీయాద్య చూనికి తగిన _వాధాన్యం ఇవ్వక సంఘ సంస్కరణకు టాముఖ్యమిచ్చి. అందుకు ఉద్యుక్తులయ్యారు. 1020 తరువాత ఆస్తికులు సంస్కరణ అనే భావన నుండీ

కే05

బయట పడ్డారు. అసలు సంస్క్యంరణకే విముఖులయ్యారని చెప్పాలి ఆ తర్వాత ఆ పనిని హెతువాదులు చేసట్టార

ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణగారు మాతం ఆస్తికులుగా ఈనాడు కమ్యూనిస్టులు మెచ్చే విధంగా ఆనాడు సాంఘిక సమస్యలను దృష్టిలో నిడుకొవి మాలపల్లి నవ లను (వాశారు ఇది వారి సంస్కరణ భావాలకు (పతిచింబం రాజకీయంగా కాంటగెస్‌లో ఉంటూ జాతీయోద్యమంలో పాల్గొని చైైళ్ళకు వెళ్ళారు. ఇది వారి దేశభక్తికి నిదర్శనం ఇలా సాంఘిక రాజకీయ రంగాలపై తన దృష్టిని సారించిన కారణంగానే ఆయన ఈనాడు తెరమరుగయ్యారని భావించాలి అలాగే కవిరాజు హేతువాదిగా సంఘ సంస్క్య్రరణతోపాటు జాతీయకా దృక్సథంతో నాటకాలు (వాశారు సత్యా_గహోద్య మానికి ఊతనిచ్చారు అందువల్ల నే అటు ఉన్నవ వారుగాని ఇటు కవిరొజుగారు గాని తెకవెనుక పడిపోయారు. _పజాదరణక దూరమయ్యారు ఉన్నత పథంలో నిలబెట్టబడవలసినవారు నిరాదరణకు పాతమయ్యారు

వీరేశలింగం ఆదిగాగల ఆ స్తికుల చేతుల్లో పురో “బించిన సంఘ సంస్కర జోద్యమం కవిరాజు మొదలుగా గల నాస్తికుల చేతుల్లో సంపూర్ణ భావ విస్లవోద్య ముంగా రూపుడిద్దుకొన్నది ఆనాటి సంస్క్రరణోద్యమం సంఘంలో పాతుకుపోయిన మూఢ విశ్వాసాలను నిరసించింది సొంఘక దొష్ట్యాలను గర్హెంచింది సనాతన మత దురహంకారం పై ధ్వజమెత్తింది వారు ఆశించిన విధంగా కాకపోయినా (పజల భావాలలో అలతి అలతి మార్సులు రాకపోలేదు సంస్కరణలు ఎని్ని జరిగినా ఈ నృళ్తన్ని ఉస్త్మూలనం చేస్తేనేగాని (ప్రజల భావాలలో సమూలమైన మార్చు వస్తేనేగాని మనం ఆశించిన సంస్కరణ పరిపూర్తతను పొందదని ఆనాడు వారు భావించి యుండలేదు. అనాటికది అవసరంగా 'ీవిపించలేదేమోం. దుష్ట మళా చారాలు, మూఢ విశ్వాసాలు సతీసహగమనం దాల్యవివాహం వంటి సనా నాచారాలు మొదలై నవాటిపై తమ అస్త్రాలను వారు సంధించవలసి వచ్చింది ఆ కారణంగానే పజల ఆలోచనలలో సంపూర్లమెన మార్పుకోసం. వారు (పయత్నించి ఉండకపోవచ్చు ఆ కార్యాన్ని 'రొమస్వామిగారు చేపట్టారు ఒకవిధంగా ఆయన కారణజన్య్ముడే అని చెప్పాలి కవిరాజు (పజల _ భావాలలో విష్ణవాన్ని రేకెజత్తించడానికి దారితీసిన సామాజిక వాతావరణాన్ని పరిశీలిదాం

టి

మానవ సముదాయమే సంఘం మానవ సంఘం జీవయ్యాత కొనసా%ంచ టానికి కొన్ని నియమాలు, కట్టుబాట్లు అనసరం ఈ ఆవశ్యకతనుబశ్లే కొన్ని ఆచార వ్యవహారాలు ఉనికిలోకి వచ్చాయి చివరకు ఈ ఆచఛారాలే మానవుని మనసు ఏలో గాఢంగా నాటుకొని రకరకొల సాంఘిక దురాచారాలు, మూఢ విశ్వాసొలు సమౌ జంలో (ప్రబలడానికి కారణభూతమయ్యాయి. మానపుల మనను ఎలపై పెత్తనం

106

చేయసాగాయి సంప్రదాయం మనకు మతంమీద భక్తిని కలిగించింది కర్య్మసిద్ధాంతం- మ్‌ద విశ్వాసం పుట్టించింది మోక్షం "పేరుతో ఇహలోకాన్ని విసర్జించేట్లు చేసింది వర్ష వ్యవస్థ పేర కొందరికి అధికారాన్ని మరికొందరికి దానిసతనాన్ని సృష్టించింది స్వర్గం-నరకం-పునర్జన్మ భావాలు (పజల మనస్సులలో తిష్టవే సేటట్లు జేసింది ధర్మశాస్త్రాలను, పురాణాలను (గుడ్డిగా అనుసరించేట్లు చేసింది (పళ్నించే హక్కు లేకుండా చేసింది

(గ్రామీణ జీవితాన్ని పరిశీలించినట్లయితే ఎక్కడలేని మూఢవిశ్వాసాలు తారసపడతాయి నాగరికతా వాసనలేని పో ఇవి (పస్ఫుటంగా దర్శనమిస్తాయి అక్కడ దయ్యాలు, భూతాలు నాట్యంచేస్తూ ఉంటాయి చేతబడులు చెరిగిపోకుండా కనబడుతుంటాయి. పుట్టలమ్మలకు పోలేరమ్ములప, గంగానమ్మలకు జాతరలు కొలుపులు, చిల్లరి దేవుళ్ళకు మొక్కుబడులు జరుగుతుంటాయి. భూతవైద్యులు విభూతి రక్షరేఖలు, తాయెత్తులు ఇస్తూ ఉండటం గమనిస్తాం దృష్టిదోషం "పేరుతో మిరపకాయలు దిగదుడిచి మంటల్లో వేసే ననాతనులు దర్శనమిష్తుంటారు. గారడి విద్య ద్వారా విభూతి రకరకాల వస్తువులను సృష్టించి భక్తుల అజ్షానాన్ని సొమ్ము చేసుకునే బొదాలు, స్వాములు అమ్మవార్లు (గామాల్లో నేకాదు, నేడు ఎద్రిణాల్లో సూ కొనసాగటం చూస్తూ ఉంటాం ఇట్టి మూఢ ఏళ్వాసాలు మన సమాజంలో కోకొల్లలు ఐ

సంస్కబ్భుత భాషలోని ౦థాఎ జ్య మైనవి పవిత్రమైనవి వాటి పెవి (తతను శంకించటానికి వీలులేదు (శుతులు, స్య్టాతులు చదవడం శ్నూదులకు నిషేధం వేదాలు చదివినా, విన్నా ళ్యూదుడిచెవలో ఎసం కరగించి పోయమన్నారు ధర్మశాన్తకారులు ఇంకా ఒక్కాక్క వరాంకి ఒకొ;ఎక్కంరకమెన ళాసనాని విదికీదాప్‌. సాంటక ఏచుషూల షక మనిషికి మధ్‌ రంత గ కళ్లించాయే తప్పు మానపులలో సమతాభావాన్ని పెంపొందించటానికి కృషి సల్పినవికావు పాక్షిక సాంఘీక విబంధనలను శాసించిన స్క్యృమల్ని సవరించటానికి ఎపరికీ. అధి కారం లేదన్నారు సాంఘిక సంస్కంరణలకు ఫంస్క ర్హలే తగుదురుకాని రాజకీయ నాయకులకు హక్కు-లేదన్నారు ఈ సందర్భంలో ఆనాటి ఆంద రాష్ట్ర కౌంథగెస్‌ కమిటీ సభ్యుడయిన దేశభక్త కొండా వెంకటస్పయ్యసంరుళుగారి ధోరణ్‌ ఈనాటికీ మరువరా)ిది

“డం ౦09ల1 5816 19 2 6001089 02 116 00%826539 ఇంణం63 121 6 ఇ19 904 ౧౯౦౧2౯౦4 60 210% పడగుడ88 10 68% 7216౯ ౯0% 6 *611 10 8 షంట96ల 226 0141100964 200 0018౯688 920. 10 328) 20 6 ౪239 01 2 8004 0011219053 91249

1 గ96 286 0 శంకు 2 641012, 1976, 2/-గకీళష్టైటంఓ

$07

అం పిహెచ్‌ గుప్తాగారు ఒక సంఘటనను ఉదాహరించారు అవక పెద్దలలో పెడ్డ అయిన పట్టాభిగారు సంఘ సంస్కరణలు చేయటానికి రాజకీత పార్టీలకు హక్కులేదంటూ తప్పువూన్నారేగాని ధైర్యంగా నిలబడి సంస్కరణణ అవిలజరపాలనే సాహనం కనదిరచలేకపోయావ కారణం మతవ్యా హాహంలో శాస్త్ర దాస్యంలో ఉన్న (పజానీకొనికి సంస్కరణలు కావాలని గట్టిగా చెపితే తవు పలకుదిడీ నాయకత్వం సడలుళుందనే భయం కావచ్చు సంఘాన్ని ఎదిరించి నాయకుడు రావడం తేలికయిన పనికాదుగదా

దేళాభివృద్దికారకు మశం రాజకీయ స్వాతంళ్యాన్ని కోరుకొన్నాం వగ (వధమత్వం వల్ల ఎర్సడిన దాాసత్వం దారిద్ర్యం నుండి దేశాన్ని కాపాడి అక్టో బొన్నత్యాని్ని సాధించుకోటానికి రాజకీయ స్వాతం(త్ర్యాన్ని అవిఎషించాం కోవ మక స్వాతం (త్ర్యోద్యమ సిద్ధాంతాలు అందుకు దోపవాదం చేసినవికొవు (ప్రాలీన బొన్నిత్యాన్ని వేనోళ్ళ స్తు.ంచటాన3 ఉపకరించాయి. సనాతన భావాలు ఆవార వృవహారాట తిరిగి సలకొనటారికి సహకరించాయి. మత దురహంకారం (ప్రల టానికి తోడ్పడ్డాయి కొబట్టి “వేదరాలానికివెళ్ళి రాట్నం చేసట్టాలనటం తిథి సంఘాన్ని అన్నివేల సంపత్సరాల వెవక్కు. ౧టటం అవుతుంది మానవృ& యంత్రం సృషించటం (వ్రారంవించిన నాటినుండి అని ఆలివి తేటలనుదిట్టీ ఆ యం[త్రంకూడ అభివృద్ధి చెందుతూ వస్తుంది అతడు రాట్నం సృష్టించినప్పుడే అతని భావి జీవితమంతా ఆందులో ఇమడ్చవబడ్డది ఆ రాట్నం ఆధారంగానే నేడు పెద్ద పెద్ద కర్మాగారాలు సృష్టించగలిగాడు ఈ విధంగా సాంఘిక పరిణామం ఒకదానికొకటి ఆధారం చేసనుూనీ జరుగుతూ ఉంటుంది కొంతవరకు సృృష్పించి ఇక అంతటితో ఆగాలనుకొంపే అది _పకృతనే విరుద్ధం అవుతుంది" అన్నయం యన్‌ రాయ్‌ మాటలు ఈ సందర్భంలో గురర్రించదగినవ

(ప్రకృతిలో మార్చు సహజం కాబట్టి సమాజంతోపాయ (ప్రజల భావాలలో మార్ప్చురావాలి మానవుడు తన * ఎకి తాను (గహించ గలగాలి కొండల్లో గుహల్లో ఫకుతుల్యుడుగా సంచరించిన పూర్వపు మానవురికీ (వకృతిని స్వాధీనం చేసికొంటున్న నేటి మాసవునికీ మధ్యగల వ్యత్యాసాన్ని గమనించాలి ముఖ్యం? ధావదాన్యం నుండి మానవుడు విముక్తి పొందాలి అప్పుడే (పజల ఆలోచనా సర లో మౌలికమైన మార్పు సంభవిస్తుంది భావవిస్త వ విధాతగా కవిరాజు అట్టీ మార్పుకోసమ తమ రచనలద్వారా ప్రయక్నంచాడీ' అందుకోసం ఆయన పెకీ కష్టాల ననుభవిందారు, దూషణ భూషణలను సమ భావంతో నీ న్షకరించారు మిన్ను విరి మీదపడుతుందన్నా చలించలేదు రావ రువ్విన దాశకంబ రకరకాల తిట్ల 1 యం యన్‌. రాయ్‌ వ్యాసాలు (అను) కోగంటి రాధాకృష్ణదూ క్రి పులీ

106

తోనే ఆయన తల దొప్పికట్టి ఉంటుందేమో అయినా సహించగలిగారు ధీరిచిల్తలు కాదిసే. చివరిపరికు తాము విశ్వసించిన సిద్ధాంతాలను (గ్రచారంచేశారు. నార్హవార న్నట్లు ఆ సిద్దాంతాలి్ని “పద్యం ద్వారా గద్యం ద్వారా ఆయన చెప్పారు పురా జాలద్యారా (సబంధాల ద్వారా చెప్పారు. నాటకాల ద్వారా శతకాల ద్వారా చెప్పారు సూ(శాల ద్వారా భాష్యాల ద్వారా చెప్పారు సభామండపాల నుండి వివాహ వేదికల నుండి చెప్పారు సూతాశమం మండి రాజకీయ శిచిరం నుండి చెప్పారు. హేశనగా చెప్పారు లాలకా చెప్పారు ఆ_గహపడుతూ చెప్పారు, అనునయిస్తూచెప్పారు. దీన్ని చెప్పడానికే ఆయన జీవించారు. ఇందుకొరికేమర ణించారు ఇవి కవిరాజు దృష్టిలో యథార్థాలు కవిరాజు తాను నమ్మిన సిద్ధాంతాలను బలవంతంగా ఎవరిమీదా రుద్దలేదు (వతి విషయాన్నిఆలోచించమన్నారు (సశ్నించమన్నారు సాంఘిక దురాచారాలను మూఢివిశ్వాసాలను కూకటి(వేళ్ళతో పెళ్ళ్‌గించి భాపవిష్ణ వాన్ని (వజానీకంలో కలి గించటానికి రుదకంట తను రిచనలను కొనసాగించారు పూజ్య (గంథాలుగా పరిగ ణీంపదిడుతున్న ఇతిహాస పురాణాలను హేలద్నష్టికి గురిచేశారు. వాటి సవ్వితతను శంకించి నూత్న భావ (వసరణ కావించారు. ధర్మశాస్త్రాలలోని అధర్యాలను అన్యామూలను ఖండించారు విభిన్న వర్షాలయుగల విభిన్న ధర్మాలను _ఎశ్నిం చారు స్వర్గ నరకాలపేరిట దేవుని పేరిట సంఘంలో నెలకొనిడఉన్ని దుష్షమతా చారాలను నరసించారు. (ప్రజల మనస్సులలో గూడుకట్టుకొన్న (గుడ్డినమ్మకాల ముశ్ళ్శకంచెలను ఛేదించారు. కర్మి= పుసర్జన్యల "పేరుతో. బా౦ిసతసంలో మగ్గు తున్న (ప్రజలకు వెలుగుదాట చూపించారు. పిట్ట కథల జోరుతో (క్రిందుపరచదిదిని చరి_తకు వాస్తవికతను కల్పించారు హెతువాన వీశాలను వెదిజల్లారు మానసతను ఆపసాదించారు ఈ విధంగా మానవాళి మనస్సులకు పట్టిన అన్ని రకొల మాలిన్యాలను తొలగించి సమూలమైన మార్పుకోసం ఆయ) కిలం ఎట్టారు గళం విప్పారు ఆయన కలం, గళంల నుండి వెలువడిన ధావాలే కాల దోషం పట్టిన భానసమూ హాన్ని ఖండించి నూత్న భావ(పచారావికి దోహదం చేశాయి అ సూత్న భాప (ప్రసరణే భావ విష్ణవం ఆ భావ విన్లవ (విణాళికలను సాధ్యమైనంతవరకు (పం ర్మించడ మే ఈ సిద్దాంతవ్యాస వఎఖ్యోచ్టే!ం క! ఎవిరాజు దర్యాం (సం) పు 1 09

వ లౌ పహెతువాద దృక్పథం (త్రిపురనేని రామస్వామిగారి? స్మరించగనే మొట్టమొదట మనకు స్ఫురిం చేని హేతువాదం ఆయన వనివ్య జీవితంలోను రచనల్లోను "'హీతుయుత పర%ీలన కొద్రవచ్చినట్లు కనిపిస్తుంది ముఖ్యంగా రచనల్లో గోచరించే "'హీకువాద సరళిని ళు వ! (పత్యశ్మీకరించడమే ఈ అధ్యాయం ముఖ్యో స్లేశం కవిరాజు ఆస్తిపడని కొందరు నా_స్టికుడని దురికొందరు వాదోపవాదాలు సాగిస్తూ వచ్చారు. సూత ప్పరాణం పూర్తయ్యేవరకు ఆయన అఆస్థికులుగా ఏకే ఇస్వరోవాసకులుగా కన్పించినా, తర్వాత ఖూనీ, భగవద్గీకలలో ఆయనలోని నాప్రి కత్వం (ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తుంది పాొతకాలప్ప విలువలను పూర్వాచారాలను, సాంప్రదాయాలను దుయ్య బట్టి, తెగనాడి ధ్వంసంచేయ తల పెట్టిన దశ ఆయన జీవ ఈంలో మొదటిది తరువాతి దశలో హితువాన౦ం (పముఖస్యాత్ర వహించింది తర్కానికి జీవితానుభవానికి నిలువని కట్టు కఎలను పిట్ట కథలను తోసి రాజనటం జరిగింది చివరి దశలో మతాల మోసొన్ని నాస్తిక భావప్రా*స్త్యాన్ని వెబార్చారు ఇత విరాజు కవిరాజు సాగాత్య జీవితాన్ని స్టూలంా పరిశీలిస్తే ఆయశలో కొట్టవచ్చినట్లు క్రవసడేది హేతువాద దృష్టి అదే వారిని ఒక దశలో ఎకేశ్వరోపాసనకు పురి కొలితే మరో దశలో నా _స్తికత్వంలోనికి నడిపించుకొని పోయింది , కవిరాజు రచనల్లోవి హేతువాద ధోరణిని పరిశీలించేముందు హేతువాదం స్వరూప స్వభావాలను గమనించవలసిన ఆవశ్యకత ఎంతయినా ఉన్నదిం *“హితువాదమ నే పదం ఆంగ్ల భాషలోనే ₹11022115% అనే పదానికి వరా్యాయంగా వాడదిడుతున్నప్పటికి ఆవదం మన (ప్రాచీన సాహిత్యం నుండి సం్యక వొంచిందనే చెప్పాలి పూర్వకాలంలో హేతుయుత పరిశీలన కావించినవారు. "హీతువాదులను, వాళ్ళ శాస్త్రాలను నిందించినవారు "హేతువు అనే పదాన్ని ఉప యోగించారు మఫఘవు 10

“యో ఒ వ మన్యేత్‌ కేమూలే హేతు శాస్త్రాాశయాద్ద్విజః ససాధుభిర్భహిష్కాారో_ నాస్తికో వేదనిందకః” (మనుస్మృతి అధ్యా 2 శ్లో [17 “పాషండినో వికర్మస్థాన్‌ బై డాల వతకొన్‌ శరాన్‌ హైఠుకొన్‌ బక వృ త్తింళృ వాజ్యా్యకేణాపి నార్బ్చయేగ్‌ (మనుస్కృతి, అద్యా 4 ల్లో 20 అని హతువాచులను విందిస్తూ చెప్పాడు దీన్నిబట్టి (పాచీనకాలంలో ఈపడం (పాచుర్యంలో ఉన్నట్లు స్పష్టమవుతుంది జ్లొనార్దనకు హేతువు (బుద్ది) (సధాన సాధనమరి చెప్సే దర్శనమే హేతు వాద దర్శినం తత్తశాస్త్రంలో 'హితువాదం (ప్రధానంగా జ్లానానికి చెందిన వాదం నిజమైన జ్ఞానం బుద్ది వివేచన ద్వారానే కలుగుతుందని ఈ వాదం. చెప్పుతుంది (వ్రనంచంలో జరిగే (పతి సంఘటవకు తర్క సిద్దాంతాన్ని అన్వయించడ మే హేతు వాద మనబఐడుతుంది. విశ్వంలో ఘచిళ్లే పతి సంఘటన (పకృతి సహజమైన హేతువుల వల్లనే జరుగుచున్నది గా? అగూనుషమైన తర్కరహితమైన, అమ్భృుశావనహమైన (క్రియలవలన నంభవించటంలేదని హేతువాదం చాటుతుంది హేతువాదం తత్త శాస్త్రంరో ఒక ముఖ్యాంశం. విశ్వమంతా ఒక సంఘ టితం, అఖండములై న పదార్థ సర్వస్వంగానుగ్నట్ల తత్వశాస్త్రం పేర్కొం టున్నది అట్టి విశ్వాన్ని మానవులు తమ హేతువాదంచే విశ్లేషించి అందలి రహ స్యాలను పరిళోరించి వెల్లడించ గలుగుతున్నాడు ఈ కారణంగానే హేతువాదం విజ్ఞాన శాస్త్రంలో బలీయమయి* వ్యాకను వహించియున్నది ఇందచే మానవ జీవితానికి సంబంధించిన అన్ని రంగాలలో ఈనాడు హేతువాద దృక్పధం అవలం చింపండుకున్నది (పకృతిగాని, (వపంచంాని అంళర్‌ క్లానంచేత సృష్టించదకినవను వాదాన్ని హేతువాదం అంగీకరించదు (పకృతి కతీఎమైనవిగా మక౦ం భావించే వాటిని హేతువాదం. (ప్రాకృతికమైనవిా నిరూపిస్తుంది ఇం(్రియానుభూతికి అందేదే జ్ఞానమని చెప్పే అనుభవ వాదాన్ని హేతువాదం తిరస్కరించి హేతువు (బుద్ది] ద్వారానే యదార్ధమైన జ్జానం సాధ్యమవుతుందని చెప్పుతుండి. మానవుని వ్యష్టి సమిష్టి జీవితంలో ఘటిల్లు అదృష్టం యావృచ్చికం దై వఘటన మొదలైన ఆకస్మిక సంఘటనలను "హేతువాదం (ప్రతిఘటిసుంది ఇట్టి హేతు కక్తిజే ప్రభా అత్‌ అనీ వితుడై న మానవుడు _సవంచ నంఘటనలను సహేతుకంగా, సశాస్త్రీయంగా, కష

సవిమర్శ నంగా విశ్లే షింపగలిగి, మానసిక శక్తి సర్వ స్వతం[తమైన ఆంశ+మిి విశ్వసింసగలుగు కున్నాడు

తత్తశా స్త్రంలో నధానాంశమైన ఈ హేతువాదం _కమ_కమంగా విశాలరను సంతరించుకొన్నది పాళ్చాత్య దేశాలలో ఒక _వఎఖ శద్ధాంతంగా "హీతువాదం దిహుళ (ప్రచారం పొందింది. భారతదేశంలోఎ(+డ ఒక తాత్న్విక సిద్ధాంతంగా హేతువాదం (పశిద్ది చెందింది ఈ శతాద్దంలో హేతువాద విధానం (ప్రపంచం నలు మూలలా విస్త రించి కాఫోవళాఖలుగా విరాజిల్లు న్నది పూర్వం కేవలం తత్వ శాస్తానికే పరిమితమయినశ హేతువాదం ఈనాడు వెళ్తానిక న్లైతిక మానవతా రంగా లను కలుపుకొని విశాలతగు పొంది ఒర సంపూర్ణమయిన మానసిక దృక్పరంగా రూపొందింది పలువురు పాశ్చాత్యులు హేదువాదం మీద విశేష కృషి సాగించారు ఈ సందర్భంలో హేతువాదానికి వారివ్చిన నిర్వచనాలను వరిశీలించటం ఎఎతయినా- అవసరం

ఉ ఇ కయి అకనాతడు ౯1310౧0 0€ 282151 క2(100811901- 1 16 19 ల 6101 అనే తన _గంథంలో “(16 103616 0116101961 ౦8 6010281021 రేం802 (16 [00041 సే2016 0 ఒక1%8ై [685021 €0! 16 తంంటాజంట40%2. 01 ౯611810213 96116 "* అని హేతువాదాన్ని నిర్వచిం చాడు. వేదాంత సిద్దాంతానికి (సతికూలమైన విమర్శను మకవిశ్వాసాలను ఖండించే మానసిక దృక్పథాన్ని హతువాదమంటారు అని పై నిర్వచనం చెపుకున్నది శ 2 3410 అనునతడు హేరువాదాస్న “గారం ఇమ00208091151022.. 25566 01 00 [68308 0 షల 2103010106 1816 ౦0810౪6 6 ఇషం16 ఉేంగ212 01 03214 13 1అయిండే 2009211501 "అని నిర్వచించాడు *పరా రీనతకు తావీయని విశుద్ధమయిన, అధికారయుతమయిన ఆలోచనా విధానమే హేతు వొద మాఇబిడుముంది అని పై నిర్వచనం తెలియజేస్తుంది పెటలి8క6ే 55611 “16 060? 6౪121 ' అనేవన (గంథంరో హేతువాదాంికి ఈ (క్రింది నిర్వచ నం ఇచ్చాడు

1 ఈ ₹ లుల 1181000 00 2081102 20%41191 1 [6 19 1 00010 0% ౪0112 4

2 1౨ ౩00 15005 0 ౯౯6640మ 01 ంచ2ైకీట వి 18

షేే2ై

“| 102168 601006 16 108001 29 16 24016 0 12018 &60- 0014 01 211 ౯6167221 67166106 11 2517128 342 06116౯*" హే తుబిద్ద మయిన అభి(పాయానికి నమ్మికకు చేరువగానున్న (వ్రతికారణాన్ని గణనలోకి తీను కొనే ఆలవాయఎినే నేను నిర్వచనంగా భావిస్తాను అని రస్సెల్‌ నిర్వచనం వల తేలుతుంది “3036011 వేశ్‌ం0006 అనుఎతడు *గౌ[6 మం1121 21100646 110% ఇమాంంఠల౪661/ 200003 16 520౯0040) 08 7680008 896 2015 2 69140115%108 2 5560౧2 0% 1111030219 224 6045 62101016 0) లఆ౧6- 110906 294 18600026616 08 211 21014725) 2552001093 01 &84110- ౯1” అని హేతువాదాన్ని నిర్వచించాడు ఇంతవరకు పరిశీలించిన నిర్వచనా లలో హేతువాదానికది సమ_గమైన నిర్వచనంగా పేర్కొనవచ్చు పై నిర్వచనం వల్ల నాలుగు అంళాలు దోధపడుతున్నవి ళా 1 మాగసిక స్థితి నిస్సంకోచంగా కారణ _ ఆధిక్యతను అంగీకరించ గలాలి 2 హేతుయుతమయిన తిర్త్వాన్ని ప్టాపించేదిగా ఉండాలి తి వ్పైతిక విలుపలను ఆనుభవంతో సమన్వయించగలగాలి 4 అన్ని రకొల పారతం(త్రాలనుండి బయటపడి స్వతంథతంగా నిలదడ గలగాలి స్వతం౦్యతమైన ఆలోచనాక్ని కలిగి పారతంథత్ర్యానికి తాపీయక కారణ ఆధి క్యత నంగికరిస్తూ న్వైతిక విలువలను కాపాడుకుంటూ, హేతుయుత తత్త్వాన్ని స్టాపించడ మే 'హాతువావమనిదిడుతుందని పై నిర్వచనం స్పష్టం చేస్తుంది ఇక రామస్వామిగారు ఈమ రచశల్లో కావించిన హేతుయత పరిశీలనా పద్దతిని ఏవేచించవలసి యున్నది ఛి రామస్వామిారి హేతుదృషికి “కురుక్షేత నంగామ౦ చక్కని నిదర్శనం ఈ నాటక రచన కాలానికి ముందు కౌరవ పాండవుల విషయమై లోకంలో ఉన్న అభిప్రాయానికి భిన్నంగా కవిరాజు తమ నాటకంలో నూత్న దృక్పధాన్ని వెలా ర్బారు ఈ నాటకంలో వాండవుల మార్గం ధర్మపక్షం కౌదని వాదించి తమ తు 1 24 6 ౧60016 మం తెలరడడడే చం50011 9 17 2 16 0070100266412 01 20148 211901 0900 వెడ్‌ం01061 వె 481 తి కే

గుదవులైన చెళ్ళపిళ్ళవారికి నాటకాన్ని వినిపించి “మాచేసన లోచమును నీవు పూరించినావు*” అని అనిపించుకొన్న తర్వాతే దాస్ని (ప్రకటించారు భాస నాటకొలు (ప్రచురణకు రెండు సంవత్సరాల ముందే [టి గణపతిళాన్రి గారు (టివేండంలో 1009లో భాస నాటవూలను కనుగొని 8 8లో మ్యదిం చారు] వేదం వెం0కటాచలంగారి భారతం పై ఆంగ విమర్శకు మున్నే రానుస్వామి శారు కురు పాండవ దాయభాగాన్ని సవిమర్శకంా నాటకీకరించ్దారు విద్యార్థీవశ లో శే (వాసిన ఈ నాటకం ఆయన నిశ3 పర్శీలగా పాటవాన్ని హేతువు నుపయో గించి విషయాన్నెలా అర్థం చేసుకోవాలో సూచిస్తుంది రామస్వామిగారు ఈ గాటకంలో ఆసాంతం రాజ్యపరిపాలన కనిష్ట కుటుంబంలో ఉండటం ధర్మం కొద9 కురువంశంతో ఎూల్వం ఎప్పుడూ కనిష్ట కుటుంటీకులు రాజ్యం చేయలేదనీ పాండపుల కర్ణ రాజ్యం పంచి ఇచ్చింది భీష్ముడు చృతరాస్తుడు దయతో చేసఏందేగాని ధర్మపక్షంా చే.0దీ కాదనీ ఆ హక్కును గూడ పాండవులు జూదంలో ఓడిపోయి పదమూడేండ్తు రాజ్యపద భష్తులగుటచేత కొలదోషం పట్టి వారు తమ హ్కును కోల్పోయా-నీ ఆయన వావించారు కృష్ణుం కుటిల రాజసీతి థారత ఘోం యుద్దానికి కారణమయింది ఆయన తలంపు ధర్మరాజు ఐదూళ్ళడింది నిష్యల్మష వ్యాఎయంతో కాదనీ వానిలో మౌక౦ంది, వారణావతాల _దోణాచార్యుని అధీనంలోచూ. కుశస్తలి కర్దుం న్వాధీనంలోనూ ఉండటంచేత వాని నిచ్చుటము కౌరవులను హరు్యలేదస్‌. ఇక వృకస్థలి హస్పి నాపురానికి దొపుశ ఉండడంచేత దాన్ని ఇస్తే రౌరవుఐకు వకంలో బల్ర్లైెమవుతుందనీ తెలిసి ధర్మరాజు ఈ కోర్కెను బయట పెట్టి కొంవులను వంచింప జూచాడని తాము నమ్మిన సత్యాన్ని విర్భయంగా తోకొని చాటారు. విదురుంి కుటిల రాజసీతిజ్ఞానిగా, ఎత్తుకు పె ఎత్తులు వేస కౌరవుల ఇంటిచుండి పాండవ లకు రహస్యాల్ని చేరవేసిన (ద్రోహిగా రామస్వామిగారీ నాటకంలో చిత్రించారు దాయ భాగ విషయమై రామస్వ్యామిగారు కావించిన వాదాన్ని పరిశీలించే ముందు భొారత కథను క్తప్తం౦గా వివరించటం సముచితం హస్వి నాపుర రాజ 6ం0హోననాన్ని పూరు భారతాడుల నుండి శంతనుని వరకు గల రాజులంతా జ్యేస్టాను కమంగానే వాలిస్తూ వచ్చారు. (ప్రతీపునకు దేవాపి. కంత నుడు, బొప్లాకుడు అనువారు కుమారులు పీరిలో పెద్దవాడగు దేవాపి సన్యసించుటచే శంతనుడు రాజయ్యాడు చిన్నవాడగు బాహ్హికుడు రాజభరణం పొందుతూ రాజ్య విహీనుడై తారత యుద్ధంలో చనిపోయాడు శంతనుని ెద్దదొడుక. భీష్ముడు ప్యిత్యర్థం రాజ్యాన్ని విడిచిపెట్టాడు సత్యవతి మొదటి కొడుకయిన చిత్రాంగదుడు అనసత్యుదై మరణించిన కొరణంగాను, విచ్వితవీర్యుడు సింహాసనాసనుడై, యం!

అవపర్యుడె దివికరుగుటచేతను సత్యవతి ఆనచే వ్యాసుని వలన దేవరన్యాయాన (అంచిక అంబొలికలకు ధృతరాష్ట్ర పాండురాజులు కలిగారు ధృతరాష్ట్రుడు జొత్యంధుడుకాన రాజ్యానికి అర్హుడు కాలేకపోయాడు. పాండురాజును పాండుకోగి ఎగుటజేత రాజ్వార్ముడు కాదన్నారు. అప్పుడు సత్యపతి పూర్వం దేవాపిని నిషేధించి సళ్లు పాండుకాజును సహిళ౦ (ప్రజలు నిషేధిస్తారన శంకించి మరొక కుమారుని (ప్రహెదింపుమని తిరిగి వ్యాసుని కోరుతుంది అయితే ఆ (పయక్నంకూడ విఫల మిపుతుంది చివరకు టడ్డివొడ్డైన ధృతరాస్తుకు సింహాశనాన్ని అధిస్టించగా అతని తమ్ముడు పాండురాజు రాజప్రతినిధిగా ఉండి తన పరాక్రమంతో ఎల్ల దిచ్కుంలుజయించి తానే రాజ్యంచేస్తూ వచ్చాడు ఈ ఇరుపురి సంతానానిక రాజ్యభాగ విషయమై యుద్ధం జరిగింది పాండుప్పుతులకు ధృతరాష్తుము పితృెభాగమని రాజ్యంరో సగపాలు వంచి ఇచ్చినట్లును, పాండవులు మరల ఇట్టి అర్జరాజ్బా న్నేకోరి సుమోధన నిరాకృములై యుద్ధంచేఎనట్లు ఆం్యధమహాభారత కథవలగు అఆెలుస్తుంది

రామస్వ్యామిగారు ఈ నాటకంలో సంజయు౨ ద్వారా కర్ణురిద్వారా పాండవు లకు రాజ్కార్నఎ లేచని నిరూపించారు ఆయన న్యాయవాదులు కనుక ధర్మశాస్త్ర వర్దతి? కూడ ్పాంి వులకు రాజ్యంకోరే హమ్కంలెదం నొంచెప్పారు. మెటిస్య లేషన్‌ విద్యార్థిగా తమ 3౨కా శక్తికి. వాద పటిమ “కురుక్షేత. సంటామం అర్హం పట్టని ఇక పొండవులరుు దాయధాగం లేవనటా౨కి ఆయఎచూపిన హేతువు లను పర! 2ద్షాం

వ!

[1 పూరుం నుడి కంరనుని వవుకుగల రాజులందరు జ్శేష్టాను శ్రమంగానే రాజ్కాన్ని పడిపాలిస్తూ వచ్చారు కాబట్టి పెద్దవాడే సింహాసనాన్ని అధిష్టించటాని కర్షుడు ఒక్క రాజముటు౦బంలో పుట్టినంతమాలతాన అందరు రాజ్య మేలటం ఎకి్య్రా డ్రై” సంభవిస్తు దా? నం్యప్రదాయం (పకౌరం ధృకూాష్త్ర పాండురాజులలో పెద్ద వాడయిన ధృతరాష్ట్రుడు రాజు వాని అసంతరం రుమారుడై న చుక్యోధనుడే లాజు

2 అంధత్వం కారణంగా ధృతరాస్త్రుడు రాజ్యార్హుడు కొడంటున్నారు ఆజన్మ పాంకురోగిగా పాండురాజుకూడ _అనర్హుడంటున్నారు. ఇద్దరూ అనర్హుల్నె గపుడు మరి సింహాననావ్ని అధిస్టించేదెవరు?అంధుడైై నస్పటికి జ్యేస్టత్వం కారణంగా ధృతరాష్ట్రుడే రాజు పాండురాజు. (ప్రతి? నూతమే తాను స్వతంత్రంగా రాజ్యాన్ని పరిప్రాలించలేదు

శి విచిత్ర వీర్యుని భార్యఎగు అంచిక అంబాలికలలో పట్టమహిషి ఆయిన

అంవికయందు ముందుష్పట్టిన కారణంగా ఆంవికేయుడు రాజయ్యాడు, డ్వితీయ

భార్య అయిన ఆంవా౨కయంమ పిమ్మట పాండురావా జన్యించాడు పాండురాజు కేక్‌

కనిస్టుడు కాన రాజ్యానికి ఆనర్హుడు దీన్నిబట్టి పట్టభ్యత్వం పాండురాజుకే దూరం కౌగా క్షేతజులయిన ధర్యరాజాదులకు (ప్తాప్తించదవి కవిరాజు వాదన ధర్మ శాస్త్రానుసారం బౌరస, క్షే్యతజులలో బౌరనులకే రాజ్యాధికొారపు హక్కు ఉన్నది అం'పే బౌరసులకే మొదటి (పాధాన్యం ఇవ్వాలి బౌరసులు లేని పక్షంలో క్షే్యత్రజు లకు (ప్రాధాన్యం లభిస్తుంది (ప్రస్తుతం జబౌరసుడైన దుర్యోధనుడుండగా శ్షేరజు లైన ధర్మరాజాదులకు రాజ్యభాగమెలా వస్తుంది?

శ పాండురాజు భార్యలైన కుంతి, మ్మాదులు, యమ ఇంద వాయు అశ్వినీ దేవశలను వ3ంచి ధర్యరాజాదులను కనినంతమా[ త్రాన రాజ్యభాగ 'మెలా వస్తుంది? పండితలీ భాగాన్ని ఎలా అంగీకరిస్తారు? పాండురాజు శాసదగ్దు వై నస్పుడే వ్యామోహాన్ని వీడి వాన్యపస్థాశమం స్వికరించాడు అ తర్వాత ధర్మరాజాదులు జన్మించారు అప్పుడు రాజ్కభాగమంకే ఏవిధంగా సంథ్యకమిస్తుంది

5 చిత్రాంగద విచ్విత వీర్యుల మరణానంతరం రాజ్యలక్ష్మి సాత్యవ శ్రీయనియందు నెలకొన్నచో వివి్యత వీర్యుని పట్టమహిషియగు అంవికయందు రూఢమగు ఇదీ కొదంకే శలంతను9ి నవరజుండగు బాహ్హిమని వశం కొవాలి ఎన్ని విధాల పరిశీలించినా ఈ ధాత్రీ భాగమందు అర్థ భాగం పాండవులకు దక్కదు

( అర్థ రాజ్య _పదాన విషయాన్ని “కరుణార్జు హృదయాంచికుండగు నాంది కేయుడు నిర్వ్యాజభక్తి అంపటుడగు తన తమ్ముని యందుగల యనురా మును లోకమునకు నూచించుచుండ అర్థరాజ్య థదాన కొలమందు వారూరకుంకి9 ఇది నుయోధనాదుల కంతరంగముల నిష్టములేమండుట జగద్విదితంబె లేకున్న ద్యూతంబేల పొసగును? (తమాదశాబ్దములు రాజ్యపద (భష్టత్వ్యంచేల కలుగును" * అని (ప్రశ్నించారు

ఈ నిబంధనలోని 'హాళ్ల్యైవ పాయం సాధారణంగా పంటడెండు సంవత్స రాలు ఒకరి ఆస్తి పరాధీనమైతే ముదటివారికి ఆ ఆ_ప్టియందు అధికారం పోతుందని ధర్మళాస్తాాంశమనేది కవిరాజు అభిప్రాయం ఈ విధంగా చూచినా సదమూడేండ్డు తమ అనుభవంలో లేని రాజ్యమునంద హక్కు నశించింది కౌదిట్టి దానిని వారు మరల కోరిగూడదని రామస్వామిగారు వాదించారు

అయితే ఇక్కడ ఒక్యపశ్న తలెత్తుతుంది సందెండు సంవత్సరాల కౌల పరిమితితో నే పాండవులకు ఆ స్తిమీద హక్కు తొలగిపోతుందని భావిస్తే మరొక సంవత్సరం అదనంగా అజ్ఞాతవాసం ఎందుకు ఏర్పరచినట్లు? అనేది నిరుత్తర మైన (ప్రశ్న

కేసేర

ఇక సంన్కృత, తెలుగు భారతాలనుబట్టి ఎనరు రాజుగా కొనసాగారనే విష యాన్ని దాయభాగ వివాదాన్ని పరిశీలిద్దాం ౬ భారతంలో వ్యాసుడు (వతివిషయంలో ధర్మ సందేహాలే కల్పించాడు కలహ కారణంగా ముందు భీమునిచేత దుండగాలు చేయించాడు తత్కారణంగా కౌరవులను దుష్కార్యాలలో దింపాడు ధర్మరాజును జూచరిని చేళాడు కౌరవుల చేత సభలో హంగామా చేయించాడు ఒక అవతారానికి పాండవుఠలయం దభిమానం "రెండవ అవతారానికి కౌరవులయందు (పేమ ఒకడు పుట్టంధుడు రెండవ వాడు పాందుడు ధృతరాష్ట్రుడు రాజు పాంకురాజు పాలకుడు (వతినిర్సి. ధర్మరాజు సెకు ౧పౌవరాజ్య వట్టాభి షేకం ధృతరాష్ట్రుడు వృద్ధరాజు రాజ్యం మొదటినుండీ ఎక్కడా భాగార్హం కాకపోయినా హస్తినాఎ)ఏ రాజ్యంలో ఉభయులకూ భాగాలు పేరికి సలహాదారులు ధర్మ న్వరూపులయిన వ్యాస ఖీష్ముణ మొదటి జూదంలో దుర్యోధనుడు గెఎచుకొన్ని రాజ్యాన్ని ధృత రాష్ట్రడు తిరిగి యిచ్చివేస్తాడు అది కూడదంటాడు దుర్యోధనుడు రెండవ జూదంలో పదమూడేండ్ల షరతుబెట్తారు అధికమాసాలు లిపి పదమూడేండ్లు వెళ్ళినవంటాడు భీష్ముడు అవి కలపగూడ చంటాడు కర్షుకు వీరిలో ఎవరిది న్యాయం? దుర్యోధనునికి పరాభవం కలిగితే ఇవ్వింది బెపది ఆమె కవమానం చేయించాడు దుర్కోధనుడు ఉభయ వక్షాలలో అతతద మహారధ (శేస్తుబన్నారు అన్ని ధర్మాలు తెలిసినవాడు ధర్మరాజు అన్ని ధర్మాలు తెలిసియు అన్ని అధర్యాలు చజేయించగలవాడు కృష్ణుడు సహదేవుడు సర్వ శౌవ్తవేత్త పాండవులందరూ క్షేతజులు. గాంధారి మహాపతివత _ ధర్మజ కృష్ణులకు (ప్రతిగా రెండవ పక్షానికి నర్వ ధర్మవేత్తలు లీష్మ (దోణ విదుర సంజ యులు ఈ ఇద్దరిని కలిపిన దండకు ధృతరాష్ట్ర్రడు కొలికి పూస భీష్ముడు రాజ్యానికి రావలసినవాడు అవి తప్పిపోయింది విచ్శితవీర్యుడు నిన్సంతుగా చవిపోయాడు ఎరవుల సంతానంలో ధృతరామ్ట్రడు జాత్యంధుడు రాజ్యార్హుడుకాదు. పాండురాజు వాండురోగి కొవున రాజ్బార్హ తలేనశ్లే విదురుడు చాసీప్ప్కుతుడు అందుచేత రాజ్యం భీష్మునికి సంక్రమించింది కాని ఆయన వకిజ్ఞా భంగాని కోర్వడు ధృతరామ్ట్రడు "పేరుకు రాజు పాండుడు త్యత్పతివిఢి అవగా పీరిద్దరిక రాజ్యం రానే కౌని ఉభయులు ఆనుధవిస్తున్నారు పాండురాజుకు భర్మరాజు పుట్టాడు భీష్మునిచే స్వకరింపబడక ధృతరాష్ట్ర పాండురాజులలోనామక॥ విలిచిన కౌరవ రాజ్యలక్ష్మి ధర్మరాజు జన్మించినతోడనే ఆతనియందు నిలిచింది అయితే వెంటనే ధర్మరాజేల రాజుకాలేదు? మామూలుగ “పీరునకు ధృతరాష్ట్రడే శాజు పాండురాజు అడవికి పోయిన వెనుక ఖీష్ముడే రాజ్యపాలనను నిర న! న్నాడు పాండురాజు మరణానంతరం 18వ రోజాన పాండవులు హస్పిశాపరికి కే7

వచ్చారు ధర్మరాజునకు అప్పటికి వయస్సు 16 సం చిన్నవాడు చదువుకోవలపి యున్నాడు ధృతరాష్ట్రుడు తన సురులు పొండుసుతులని మనమున భేదింపకతి సమంజసభావం బున నొక్క రూపకొజే కొని యుండెం బొండురాజు కొడుకుల (బీతిన్‌ విలువిద్యను అందరూ అభ్యసిస్తున్నారు ధర్మరాజును పాండురాజు స్థానంలో యువరాజును చేశారు అనగా ఇప్పటికి పేరుకురాజు ధృతరాష్ట్రుడు పాలించువాకు భీష్ముడు, యువరాజు ధర్మరాజు ముగ్గురు రాజుఅయినారు ఇలా అడుగడుగునా చిక్కులే ఈ చిక్కులను అధిగమించడం కష్టతరమేా అందుకు కౌరణం సంస్కృత భారతం మూలంలో రకరకాల (పతుఎండటమే ఒక (ప్రతికీ మరొక (ప్రతికీ పొసగకపోవడమే అయినా సంస్క్యూత తెరు భారతాలను పరిశీలించి దాయ భాగ వివాదాన్ని విచారిద్దాం మువట రాజుగా ఎవరు చెప్పబడ్డారు? ధృ3రాస్ట్ర్రుడా? లేక పాండురాజా? ఎవరు రాజ్యాన్ని పొందటానికి అర్హులు? అనే విషయాట (పథమం చర్చనీయం కురువంశాన్ని నిలబెబ్తాలన్న ఉద్దేశంతో విచితవీర్యుని క్షేతాలలో సుకు బడయుమున్న సత్యవతి కోర్కెను మన్నించి వ్యాసుడు అంవికయందు ఒక పుతుం_ (వసాదిస్తాడు అయితే అవడు మాతృ దోషంవలన అంధుడవువాడని సత్మవ$3కి చెప్పతాడు వ్యాసుడు “నాంధః కటఎాణాం నృపతి రినుదూఎ స్తపోధనః జాతి వంశస్య గోప్తారం పితృణాం వంశ వర్జనమ్‌ ద్వితీయం కరువంశన్య రాజానం దాతుమర్హసి కే (గుడ్డి వాడు రాజ్యపాలన కర్షుడుకొదని రూపళెర్యధనుని మరొక బిడ్డను వసాదింపు మని కొడుకును కోరుతుంది సత్యవతి అందుకు సమ్యతించి వ్యాసుడు మరొ కుమారుని ఆంబాలికయందు (ప్రసాదిస్తాడు వేషానికి వెరచి వెల్ల నయిన కారణంగా పాండుపు జన్మిస్తాడు ఇది ఒక రకమయిన చర్మవ్యాధి పూర్వం కురువంశంలోనే దేవాస్‌ చర్మవ్యాధి కొరణంగా రాజ్యార్హతను కోల్పోయాడు మరల వ్యాసుడు తల్లి తో ఈసారికూడ శ సంస్కృత భారతం ఆదిపర్వం అధ్యా [100 ల్లో 11, 12 118

“త్రతోనిష్కా-ంత మాలోక్య సత్యా పుత్ర మభాషళ శశంస న పునర్మాంతే తస్య బాలస్య పాండుతామ్‌॥” అని చెపుతాడు ఆ వొలుడు పాండుత్వం కలిియుండునని అర్జం అప్పుడు నత్యవతి మరొక ప్యుతుని అన్నుగహింపుమని కొడుకుని కోరుతుంది *" తంమాతా పుసరే వాన్య మేకం పుత్ర మయాచత తదేతిచ మహర్షిస్తాం మాతరం (సత్యభాషత అ అయితే ఈ సందర్భంలో వాదోవవాదాలు బలీయంగా సాగాయి పాండురాజు యొక్క పాండుత్వం రుష్టుఠోగమని కొందరు కాదని మంకొందరు వాదించారు వారణాసిసు.బహ్మణ్యశాన్తుగారు “ఆ పాండుక్వము కుష్టుకోగమే మైనమెడల సత్య వతీదేవి సరికపింసకుందునా? ఆమె పరితపింపని కారణమున నది (ప్రతివాను లన్నట్లు కుమరోగ మెంతమాాతము కొద అ౨ భావించారు ఇదే సందర్భంలో కౌశీభట్ట (బహ్మయ్యళశాత్తారు పనప్పాకం అనంఠా చార్యులవారు ధృకరాష్ట్ర వట్టాఖిషేక విషయంలో నన్నయ అనువాదాన్ని పరిహ సిప్తూ (వాయించి ముద్రించిన (గంథానికి సమాధానంగా తాము రచించిన “*క్సుర్రు పాండవ దాయభాగ వినిర్ణయము” అనే గంథంలో పాండురాజు అనర్హతను చెపుతూ “పాండురాదునంఎలి పాండుక హెమాన్య మైనదిగా నెంచి యౌచార్యుల వారు కొట్టి వేసిరి గాని యట్లు తృణీకరింపదగినది కాదు. ఈ విషయమును గూర్చి మో యక్‌ విలియమ్స్‌ దొరవారు తమ “హిందూ విజ్హానము (1264122 0194011) అను (గంధములో నిట్లు వాసియుండిరిొ అనిచెప్పి దానిని ఉదాహరించారు “ న్య100666 ౦800110160 01 1106 ౮63 0౦ 8 10640 ౪0314 06 ౯ల8216ే66 25 2 క౬1మిడే 01 1698053, 204 ౪/25 చేంగం[0?6 20094 25 బ్రైవ్‌ం20 2 రేం[601 25 0140655” దేహపాండు3 అనేది పాంచువుల దృష్టిలో ఒక విధమగు కుష్టు రోగింగా తలంచబడుడుంది (గుడ్డితనం ఎంత లోపమో ఇదికూడ అంత లోపమే లబౌణ్య నిఘంటువులో కూడ "పాండుత శచ్దానికి రుష్లు (142 ఫః039)/) ఠోగమనే అర్జం సూచింపబడింది కట 1 సం మ థా ఆదిప అధ్యా 100 ల్లో [8 ణ్‌ న్‌ హ్‌ ఇ క “౯ తి వారణాసి స్కుబహ్మాణ్యళాస్త్రి మహాభారత తత్త్వ కథనము నాల్గవ సంపుటము పుటలు 70-21 4 వారణాస సుదిహ్మణ్యశాన్తి మహాభారత తత్త్వ కథనము శీ న నంపు పు 720 19

పై ఇదవురిలో వారణాసి సుుబహ్మాణ్యళాస్తిగారు "పాండుత కుమ్చరోగం కాదనీ, కాశీభట్ట (బహ్మాయ్యశాన్తుగారు కుష్తురోగమే అనీ వాదించారు వారణాసి వారు "పాండురాజు పొండుత్వము కలవాడగునని చెప్పినపుడు,ఆతని గూర్చి కూడ కురురాజు కొదగడని యన్నట్లుగావి, విషణ్ణ చిత్తయైనట్లుగాని లేదు” అని వివరిం చారు ఈ వాదమంత విశ్వసనీయంగాలేదు. సత్యవతి విషణ్ణ కానంత మాత్రాన “పాండుత కుస్టురోగం కాదనటం సమంజసంగాలేదు రాజ్యానికి సరైన వారనుడు కావాలన్నదే ఆమె _పతిపాదనం రాజ్యావికీ వారసుడు లేకపోతే రాజ్యంలో అరాచకత్వం (పబలుతుందని వెంటనే సంతానం కౌవాలని కోరుతుంది మొదట వ్యాసుని పిలిపించినప్పుడు "అవని యరాజకంబయిన యస్వుడ భూూపజయందు సర్వధ ర్మువులు దొలంగు దేవముని ముఖ్యులు వాయుదురోలి వృష్టి లే దవు మటి యర్హువుల్‌ తలుగు నందురు కావున! గాలయాపసం బవి తథ వాక్య చేయక నయంబున రాజ్యము నిల్చు నిత్తలిన్‌”2 అని పలుకుతుంది అయితే ఇక్కడ అందాలికయందు వరల పృతుని కోరటంలో అర్హం “అంబికకు పృ్వతుడంధు డగుటచే నామెకు మరొక ప్యతునిమ్మ౧ కోరినట్లు న్నది "3 అని వారణాసి వారభిపాయపిడ్డారు ఇందుకు నియోగపద్దతి అంగీకరిస్తుంద? అనేది (ప్రశ్న అంగీకరించదనే చెప్పాలి “విభవాయాం నియుక్తస్తు ఘృతాక్తో వాగ్యతో నిశ ఏకముళ్చాదయే త్చుతమ్‌ నద్వితియం కధంచన " అవి ధర్మళాస్త్రం నొక్కించెపుతుంది. ఇక్కడ (చిహ్మయ్యశావ్తుగారి అభిపాయాన్ని బిట్టి చూస్తే పాండురాజు కూడ రాజ్యానికి అనద్హడు వీరి అభిపాయాన్ని బల పరుమ్తూ మఠొక పండితుడు శిష్తా సూర్యనారాయణశాత్తిగారు “పూర్వమున దేవా ళు పివి నిషేధించినశ్లే పాండురాజును సహితము (వజలు నిషేధింతురని శంకించి తను 1 కౌశీభట్ట బహ్మాయశాస్త్రి కురుపాండవ దాయ భాగ విమర్శనము, పు 11 2 వారణాసి న్యబహ్మణ్యశాస్త్రి మహాభారత తత్వ కథసము, శవ సంపుటి ప్ప 720 8 ఆంమ.భా ఆదిపిఆ 4 ప 250 శ మనున్యృతి అధ్యా 0 ల్లో 00 120

మథియొక కుమారుని (పసాదింప్పుమని తిరిగి వ్యాసునిం గోరెను కాని ఆయ త్నముగూడ విఫలమయ్యెను అయితే యిచ్చట జాత్యంధుని వలెనే వివర్దుడుకూడ రాజ్యా ఖిషేకమునకు తగడందురాః తగడనుట విశృయమో* అని అభిపాయ పడ్డారు

గౌతముడుకూడ తన ధర్మశాస్త్రంలో నియోగ పద్దతినిగూర్భి “నాతి ద్వితీ యమ్‌** ((సథమ మపత్య మతీత్య ద్వితీయం నజనయేదితి) అని చెప్పాడు “=విధవరాలెన స్తీ నిస్పంతువుగా ఉన్నయెడల, సంకానాపేక్ష కలిగియుంపే పెద్దల అనుమతితో! బావ వలనగాని సపిండకుని వలనగాని లేక సగోగత్రికుని వలనగాని, న్వకులస్థుని వలనగాని లేక నద్చాాహ్మణుని వలనగాని సంతానాన్ని పొందవచ్చు అట్టి ఫ్రీ ఒక్కంరినిమించి క్షేతజుని కొంచగూడదు ”

కౌటిల్యుడు తన అర్హకాస్త్రంలో వియోగ పద్ధతిం౨గూక్చి (కింది విధంా "పేర్కొన్నాడు “రాజు పృద్దాష్యం వలనగాని, తిరుగని వ్యాధితో నున్నస్పుడుగాని అళడు తన భార్యవలన ఒక పుటి పొందవచ్చును అందుకు నియుక్తులగువారు మాతృబంధువుకాని రాజవంశమునకు చెందిన సగోత్రికుడు కొని అర్హులు అదే ఒక (చాహ్మాణుడు నిన్సంతువుగా మరణిస్తే అప్పుడు మాతృబంధువునుకాని. సగీ్యతి కుని కొని నియోగించి చనిపోయినవాని భార్యతో సంతానోత్స త్తి గావించవచ్చును ఈ విధంగా క్షేతజుని కని వారసత్వము నిలబెట్టుకోవచ్చును ఈ నియోగ నందింధము పురుషునికి ఒక ప్వుతుడు జన్మించు నంతవరకే ఉంటుంది"8

ఈ నియోగ పద్దతి కుంతి దగ్గరకు వచ్చేసరికి భిన్నంగా కన్పకుకుఎది కుంతికి మువ్వురు పృట్టిన వెనుక పాండురాజు బహు సంతానాభిబొషియము మరొక ప్యుతుని కనుమని కుంతిని కోరగా అందకు కుంతి

“నాతః చతుర్ధ (వసవ మాస తపి వదంత్యుత అతః పరం చారిణీ స్యాత్‌ పంచమే బంధకీ భవేత్‌ అని సమౌదానమిస్తుంది కాశీభట్ల (బహ్మాయ్యశాస్తిగారు “ఈ ధర్మ ముద్దాలక శ్వేతకేతు వరకు వ్యవహరింసబడినది వారందులకు గర్జించి గట్టి కట్టడి చేసిరి” అని చెప్పారు ఇనా మనా నకనననా ననిన ననా నాలక లా నకకనానా కనాలని లన ననిన ననిన ననన ననా నననా నననాననినానననననననుల ననన నొననాల ననన నధనన నననకునా కొనన ననా నననననననాణ నినినానా ననన. 1 శిష్టా సూర్యనారాయణకొన్హి, మహాభారత రహస్యము సృ 147 ? గౌతమ ధర్మ సూ్యకములు, 288 8 కౌటిల్యుని అర్థశాప్త్రం 1-17 82 శ సంమభా ఆదిప అధ్యా 114 ళో65 ర్‌ కొాశీభట్ట (చిహ్యాయ్యశాన్తు కురుపాండవ దాయ భాగ విమర్శసము పు 4 క్షే2ై1

పె వివరాఅనుబిట్టి చూస్తే నియోగ పద్ధతిలోనే భిన్నాఖి (ప్రాయాలున్నాయని తెలుస్తుంది ఇన్ని థిన్నత్వాలకు కారణం (పాంతీయ భేదమే అయి ఉంటుంది అంబికొ అంబాలికణి తమ క్షేతజులను హ స్తినాపురంలో కన్నారు కుంతి మ్యాదులు తమ సంతతిని నియోగ పద్దతిలో శతశృంగ పర్వతంవద్ద కన్నారు. రెండును భిన్న (పాంతాలు ధర్మాలుకూడా వేరే అయి ఉంటాయి. అందువలన కుంతి మాయలు అయిదుగురను కంక వారికంజే ముందునారగు అఆంచికొ అందాలికలు ముగుర వరకే (ప్రయత్నించారు ఇది గమనార్హ౦ నీ! ల్‌ మహాభారతంలో కాలానుగుణ మైన మార్పులు పెష్కం చోటుడేసుకున్నాయి అందులకు ఈ (క్రింది పద్యమే తార్కాణం “పెతృకందిగు లక్ష్మి పాండు భూపతి మున్ను తాల్బుటజేస్‌ తత్తనయుదై న ధర్మజు డిప్పుడు దాల్చిన నాతని తనయుండు నుజిదాని దాల్పు అనై పై పద్యం దుర్యోధనుడు ధృతరాష్ట్రినితో అన్న పలుకులు దీన్నిబట్టి పాండు రాజు రాజని విశదమవులుంది కాం ధృకరాష్త్ర్రుడు రాజుగా చెప్పబడుతున్నాడు దీవి కుపదబిలకంగా ధృతరాష్ట్రాడు తన కునూరునితో అన్నమౌటలు గమపించదగినవి “=ల్రోకసుముండు పాండు డమలుండు మహాగుణరత్న పూర్ణ ర త్నాకరు డత్యుదార మతి యంధుడనైై నను నన్ను రాజుగా జ్రేవాఎ నాకు భక్తి బనిసేయుచు నసర్వజగబ్జిగీషుడై యీ కురువంశ రాజ్య భరమంతయు దాల్బె బరాక్రి మంబుగన్‌”* పె పద్యం ధృతరాష్ట్రని రాజుగా చెప్పుకుంది. ఈ రెండూ పొనగని విషమౌళ్న్న్నా ఏక కాలంలోనే _గంథస్థమయిన వను విశ్వసనీయంకాదు పై వాదనలనుబట్టిశష్టా సూర్యనారాయణకొ స్రగారు. కాశీభట్ట (బహ్మ్యాయ్య శాస్త్రిగారు ఏరిద్దరు పాండురాజు రోగ్యగస్తుడన్న విషయాన్ని అంగీకరిస్తున్నారు కాని వారణోసి సు_బహ్మ్యణ్యళాస్రగారు మాతం పాండురాజు రుజరహితుడన్న అభిప్రాయంతో ఉన్నారు ధృతరాష్ట్ర పాండురాజు లిద్విరు రాజ్యానికి అనర్హు లన్న విషయాన్ని సూర్యనారాయణళా స్త్రీగారు, బహ్మాయ్యశాస్రుగారు అంగీకరిస్తున్నారు కాని (గ్రుడ్డివావికం టే రోగి మేలన్న అవ్నిప్రాయంతో పాండురాజు పట్టాఖిషిక్తుడ్దై ఉంటాడన్నది సూర్యనారాయణా స్త్రి అ భిమత మైతే ఇరుపురి అనర్హత లను విడిచి పుచ్చి జ్యేష్టత్వాన్ని (ప్రదానంగా భావించటంతో ధృతరాష్రడు పట్టాభిషిక్తుడై నట్లు శత క న యప

1. ఆంమభా ఆదిప ఆ 8 ప 1288 వి ఆంమ భా ఆది ప ఆ, 6$స 26 122

టబహ్మాయ్యశళాస్తిగారి అభిప్రాయం పై అభిప్రాయాల కనుగుణంగా (గంథాంతర సాక్ష్యాలను చూపటం జరిగింది సంస్క్య్భుత భారతానికి పెక్కు మూల (ప్రతులున్నాయి అవి కుంభకోణపు ప్రతి అనీ, దొంబాయి (ప్రతి అనీ కాశ్మీరు (పతి అనీ ఇలా రకరకాల (పతులు కనిపిస్తున్నాయి. వీటివో ఎది (ప్రామాణి మైనది? నన్నయ్య ఏ ప్రతిని అనుసరించి తన అనువాదాన్ని కొనసాగించాడు? అనే విషయాలు ఇదమిత్సంగా శ్రేల్చటం కష్ట తరం విచికిత్సను రేవెత్సించే సమస్య ఇది దక్షిణార్య తులలో నన్నయ దేనిని అనుసరించాడో కిచ్చితింగా చెప్పటానికి వలను పడదు అయితే భండార్కంరు. ఓరి యంటల్‌ రిపర్చి సంస్థవారు (పామాణిక మహాధాంత (గ్రంథ నిర్మాణంలో నన్న యను కూడ అనుసరించారు వారు సూచించిన పర్వాలలోని ల్లోకి సంఖ్యనుబట్టి నన్నయ అనుసరించి మూల భాంతం కాశ్మీర (పతికి చేరువలో నున్నట్లు తెలు స్తుంది కాని పట్టాభి షేకోదంతంలో మాథ్రం భిన్నత్వం గోచరిస్తుంది ఈ సంద రృంగానే పండితులు వాదోవవాదాలు చేశారు విధిన్న సిద్ధాంతాలు రూపొందించారు పాండపులే నిజమైన వాంసులని రౌరివులకు రాజ్యాధికారం లేదని. కొందరంటే, ఇదమిత్హంగా చెప్పలే3 నీన్ళ నమలినవాన్ల మరికొందరు మహాభారతానికి ఆయుపు పట్టులాంట్‌ సమస్య ఇది మహాభారతం విశేష జిజ్ఞాసాస్పద (గంథం మనం చూడే మహాభారతం కాలాంతరంలో పెక్కు మార్పులకు లోనయింది అందువల్ల నే కథలో ఏకిత్వం స్తూల దృష్టికి గోచరించినా, సూక్ష్యదృష్తికి భిన్నత్వం గోచరిస్తుంది. సింహాసనా ఇ బట న! అానాక్‌ ర్త డైన ధృతరాష్తుడు సింహాసనాదిప్తుడు ఎలా అయ్యాడు రాజ్యాధికారం లేనివాడు శ3తాపస్వమేధాలు ఎల౮ చేశాడు? కురు సామాజ్యాన్ని ఏ విధంగా పాండవులకు పంచి ఇచ్చాడు? ఇవన్ని థిన్నత్వాన్నే సూచిస్తున్నాయి. ఇట్టి థిన్నత్వాలు మహా భారతంలో కోకొల్లలు భండార్యార్‌ ఓంయంటల్‌ రిసర్చి సంస్థవారు పచురించిన సంస్కృృవ మహాభారతంలో పాండురాజు రాజుగా చెప్పబడుతున్నాడు “ధృతరాష్ట్ర స్త్‌ చత్తుష్వాదాజ్యం చవత్య పద్యద కరణత్వాచ్చ విదురః పాండురాఎన్‌ మహీపతిః "1 పై ల్లోకాన్నిబట్టి ఒకవేళ పొండురాజును రాజుగా భావిస్తే పెక్కు (పతిబంధకాలు మనకు ఎదురవుతాయి డాయ భాగానికి ధృతరాష్ట్రుడు అన్తుడు శాడు తత్పుుతులు దుర్యోధనాదులు అర్హులు కారు పాండురాజే అర్హుడనుకొందాం అప్పుడు విచ్విత (నీక టో శ ర్‌ వ ప్ర భండార్కర్‌ _సచుుత భారతం ఆది ప అధ్యా 102 లో 23 123

వేర్యుని క్షే(శమందు మరొక పుతు౨ పుట్టీంపకోరటం ఎందకు? పాండురావు అనర్హుడవియేకదా ఇంకొక ప్యుతు? కోరినది సత్యవతి పాండువు రాజ్యార్లు డెతే మరల నియోగానికి వ్యాసుడెలా ఆంగీకరించాడు? కౌబిట్టి పాండువుకూడా రాజ్యానికి అరుడుకొడు మ్‌

ఈ మవ్వురు కుమారుల గూర్చి సంస్కృత మహాభారతంలో

ధృతరాష్ట్రశృ పాండుశ్చ విదురశ్చు మహామతిః

జన్మ (ప్రభృతి భీష్మేణ ప్యతవత్పరి పాలికాః

పాండుర్ద నుషి వి(కాంతో నరేభ్యో ఒభ్యధికోఒభ వేత్‌

అత్యన్యాన్‌ ఐలవానాంత్‌ ధృతరాష్ట్రో మహీపతిఃజ”! అని తెలుపబడింది పె మువ్వురిలో మహీపతిః అన్న విశేషణం ఒక్యం ధృత రాష్ట్రినకే ఉన్నది పాండువు గొప్ప నరుడె నాడని విదురుడు ధర్మ నిళ్యుడై నా

ట మ్‌వా మును డని, బలవంతుడైన ధృతరాష్ట్రుడు రాజని వీదితమవురుంది ధృతరాస్ట్రని ఫ్‌తి నిధిగా పాండురాజు దిగ్విజయం చేన తెచ్చిన ధనం ధృతరాష్త్రుని ఇష్టానుకొారం చేయబడింది. ఆ ధనంతో ధృకరాష్త్రుడు అశ్వ మేధాది యజాలుకూడ చేసినటు ల ల తి

సంస్కృత భారతం చెప్పుతుంది

“ ధృతరాష్ట్రాాభ్య నుజ్ఞాతః స్వవాహు విజితంధనం

ఫీష్మాయ సత్యవత్ష్యైచ మ్యాతే చోపజహోర సః

విదురాయచ వ్నై పాండుః (పేషయామాన తద్దనమ్‌

తస్య వీకస్య వికొంత్తై స్పృహ శతదక్షిణైః

అశ్వమేథ శత్తైరీ జే ధృతరాష్ట్రో మహా మఖ $ ”2 పాండురాజే రాజయితే తాను సంపాదించిన ధనాన్ని ధృతరాష్త్రంని ఆనకు లోబరచడ "మందులకు? పెద్దవాడందురేని అందులకు భీష్మాదులున్నారు అంతేకాదు పెక్కు అశ్వమేధయాగాలు చేశాడు అశ్వమేధం చేసేవాడు రాజుకావాలి పై భోకం ధృత గాష్ట్రుడు అశ్వమేధం ఒనర్చిసట్లు చెప్పటంచేత అకడే రాజని స్పష్టమవటం

పాండురాజు అరణ్యంలో ముని శాపానికి గురయినస్పుడు అక్కడే. ఉండ టానికి నిశృయించూోొని అంతఃపురానికి ఈ ఆంది విధంగా వార్త పంపుతాడుం పలల నా

1 భండార్యర్‌ సం భా ఆది ప అధ్యా 102, ళ్లో15 19

ళం కే24

“కౌళల్యా విదురః క్షత్తా రాజాచ సహబంధుఖిః

ఆర్యా సత్యవతీ భీష్మ స్తేచ రాజ పృరోహితాః “1 పాండువు సన్యసించాడని అంబాలికతోడను, విదురునితోడను, సత్యవతితోను భీష్మునితోను, బంధుయుతుడై న రాజుతోను రాజ పురోహితులతోను పాండువు స్వయంగా వార్త పంపాడు దీర్నిబట్టికూడ ధృతరామ్ట్రడే రాజని నిశ్చితమవటం. లేదా? ఆంధమహాభారతంలో కూడ

“= నవయక హస్తి పురంబునకుంజని నా తిపోవృత్తి నునికి రాజునమ సత్య వతీదేవికి భీష్కునకు విదురునకుం గాసల్యకు వృద్ద పురోహిత (బాహ్మణులకుం జెప్పి యందుండుండనిన "* అని పాండురాజు కబురంపుతాడు హస్తి నాపుిక కొదిట్టి ధృతరాస్త్రుడే రాజని స్పషమవుతుంది కదా ఇందుకు వ్యాసకృత భారతం యొక్క మూక (ప్రతి (వబల తార్కాణం ఆ (ప్రతిలో

“భీష్మేణ రాజ కౌరన్యో ధృతరాష్టోభి షేచితః

అద సక్‌,

ధనుక్వే దేశ్వ సృషేచ గదా యుస్ధేం చర్మణి -

తదైవ గజ శిక్షాయా మస్తేషు వివిధేషు చ

అర్హ ధర్మ (్రధానాను విద్వాసు వివిధా సుచ

గతః పారం యధాపాండుస్త దా "సేనాపతిః కృతః “క పై ల్లోకాన్నిబట్టి భీష్ముడు ధృతరాష్త్రని రాజుగాను. పాండువును 'సేనాపతిగాను, విదురుని మం్యత్రిగాను ఒనరి నట్లు తెలుస్తుంది తెలుగు భారతంలో గూడ “ఇట్లు (బిహో్కోత్త రంబుగా (వజాపృద్దియు,. సస్యసమృద్దియు. నగుచుండ నాంవికేయు ధృతరాష్ట్ర రాజ్యా భిషిక్తు ౦జేసి థీష్ముందు దనక విళ్లును విదుర బుడ్డి యును సహాయంబులుగా రాజ్యంబు రక్షంచుచున్నంత

అయముగర్వయన్‌ విడిచి యవ్యపతుల్‌ పని'సేయు నిట్లుగాం

గేయ భుజా దిలంబున నికృత్త విరోధి సమాజుడ్లై కుమా

రాయిత శక్తిశాలి ధృతరామ్త్రడు రాజ్యము "సీయుదుండె న

త్యాయత కీర్తితో దనకు హస్తి పురం బది రాజధానిగాన్‌”*

1 భండార్యర్‌ సంభా ఆది ప అధ్యా 110 శ్లో 28

2 భారతం ఆది పపంఆ వ 6[

8 టి ఆర్‌ కృష్ణమాచార్యులు, టి ఆర్‌ వ్యాసాచార్యులు సంపావ

కత్వాన వెలువడిన సంస్కృత భారతం, ఆది ప అధ్యా 18 4 భాంతం, ఆది పపం ఆప 5,6 125

అం ధృశరామ్త్రడే రాజుగా చెప్పబడ్డాము ప్రై వవనంతోగాం. పద్యంలోగాని పాండురాజు 'పేరు లేమ అయితే సంస్కృత భారతంలో పాండురాజు సేనాధిపతిగా పేర్కాంనదిడ్డాడు ఇంతవరకు లభించిన వివరాలవల్ల అట సంస్కృత భారతంలోగాని ఇటు తెలగు భారతంలోగాని ప్రధానంగా ధ్యతరామ్హ్రదే రాజని తేలుతుంది నన్నయ నూక్రమేకాక సంస్కృత భారతాన్ని తరచి చూచినవాళ్ళుంచరూ. ధృతరాష్ట్రడే రాజని చెప్పతూ వచ్చారు అందుకు కొన్ని దృష్టాంశాలను చూవవచ్చు పింగళి నూరన తన రాఘవ పాండవీయ మనే ధ్వ్యర్థి కావ్యంలో కం “ఆ పట్టణమేలెడి సృధి పీపాలుడు భుకుటిమాాత్ర విముభిత సముదా టోపారి పంక్షిరధుడు. గ్రీపించును దారనీతి ధృతరాస్త్రుడసన్‌”* ఇవాన్‌ 0 బ ॥ కం “అని నీడు లేని కడిమిం దవరారు నతి (పతాపి తదనుజుడతడు ర్విని గల నృపతుల నందరిం దనకరిగాపుణగ జేసె దర్పస్ఫురణన్‌ కం తానన్నమౌాట యిందుని శైన సలంఘ్యమయి పేప్పనట్లుగ నెంకే బూనిక చెల్లింపుచు జగ తీనుత వి కముడొనర్నె దిగ్విజయంబులన్‌ ”! పై పడ్యాలివల్ల ధృతరామ్హ్రడు రాజని పాండువు ప్రతినిధిగా నిలిచి దిగ్యి జయం చేశాడ” తేలటం లేదా? సూరనస నన్నయను అశుగరించవలనిన పనిలేదు సింస్క్యృాత భారకాన్ని చూచే అవకొశం హెచ్చుగా ఉండి ఉంటుంది. (ద్రవిశ భార తంలో నళ్ళపిళ్ళ కవి ధృతరాష్ట్ర డే రాజుగా "పేర్కొన్నట్లు (ఐహ్మయ్యశళాస్తగాడు “పేర్కాన్నారు క “ధృతరాష్ట్రనుక్కుముడీ సూట్టీ పాండువుక్కుం కిళవరుసుం విదురనుక్కు మందిర తువముం కొడుతు వివాహత్తుక్కు యతనితి ల్‌” వాలే తాట న న! రృతిరాస్ట్రునకు పట్టాభి'షేకమొనర్చి పొండురాజును యువరాజుగాచేసి. విదురుని మం్యతిగానియమించి కొడుకులకు వివాహ (ప్రయత్నం చేశాడని పై వాక్యాల అర్థం తమిళభాషలో _(వమాణ (గ్రంథమైన ాలనులనునననననెననొవుా ము ునినానాన ననున ననునునమునునన నకును నుప నునన నననాను నకుతా కకునాననుకనునాడాా నలత నాననానమతనుా నాలాల. 1 రాఘవ పాండవీయము, పింగళి సూరన (వ అపు 08 89-48 £ కురుపాండవ దాయ భాగ విమర్శనము, కొశీభట్ట టఅహ్మయ్యశాస్తు, పుబ 1! కే26

“విల్లిపుత్తూర్‌ ఆళ్వారి భారతంలో కూడ “*ఆసదిక్క్క యిరువాళుం వందు అడితొల ఆంవికై మహన్‌ ఎన్నై నాన్నది తిరుమహాన్‌ ఒరుది నత్తినిల్‌ మంగళ ముకి బూట్లిపాల్‌ నొణపెరుం పాండువె సేనయిన్‌ పతి ములును దినిక్క- కొన్ను పెత్తడై విదుంనె అమచ్చన్‌ ఇక్కూ+వలక్కు- ఎ”వైత్రాన్‌ ”] పె దానివల్ల ఆంవిక్రేయుడు రాజుగాను పాంకువు సేంసతాము విదురుడు అనాత్యుడుగాను చేయబడ్డారని స్పష్టమవుతుంది ఇంతవరకు చూపిశస ఆధారాలన్నీ ధృతరాష్త్రుడే రాజని నిరూపిస్తున్నాయి ఆగంథాంతర సాజ్ష్యైలనుదిట్టి చూచినా కథా పారంభంమండి ధృరరాష్ట్రుడు రాజుగా క"విస్తాడు అనర్హు చుగా సకటింపబడినవాడు తిరిగి ఎ విధంా అర్హతను సంపా వెంచాడు? సింహాశాన్ని ఎలా అధిరోహించాఎ? అందరి అంగీకారం లేకుండా అంధుడు రాజ్యాధికారాన్ని ఎ విధంగా చేపట్టగలడు? కత్పిబట్టి తిరుగువాటు చేయ గలిగా? లేక క్యుటలు పన్ని కోర్కె తిర్చుకొనగలా? కొదనే సమాధానం అంధుడ్తై నా జ్యేష్టవ్వాన్ని బే ధృతరాష్ట్రుడు రాజయ్యాడు ఇకపోతే వాండుకాజును రాజని భా ఏద్దాం శప్తు డైన పాండురాజుకు అప్పటికి సంకతాగం లేము శాపూంణంా భవిషత్తులో సంతానం కలగదు పాండురాజు తదనంతరం రాజ్యానికి వారసుడు కావాలి తాత్యారిక్‌ రాజ 'వతినిధి ఆయినా అవసరం ఇదే సమయంలో సంతానోత్పతి క్‌ ప్రయత్నాలు జరగాలి అటువంటి చేలు _ంగచే లన్నీ తెసి ఏష్యాదుం సహితం ఈ విషయమై మిన్నకుండు టకు కొరణ మీమయి ఉంటుంది? పాండురాజు రాజు కొదు గాబప్రే వెంటనే వారసుడి కోసం (ప్రయత్నం జరగలేదు ఇక గాంధారి గర్భతాండినం ఇది అర్ధివంతమయిన సంబటన అంతః పుఠంలో గర్భవతులు, సంతానవకులు ఎందరెందరో కనిపిస్తుంటారు వీరందరినీ గాంధారి చూసూనేఉంటుంది కాని ఆమెకు దగ్గంగా చరించేవాంవరూ అసూయకు కారకులు కాలేకపోయారు ఎక్కడో శతశృంగ పర్వతం దగ్గంనున్న సంతానపతి మంతి గాంధారిలోని ఈర్ష్యకు కొరకురాలు కొగలిగింది ఎందుకు? ఏమిటి? దీవి వెనుక బలీయమైన కారణం ఉండి ఉండాలి అదిఏమె ఉంటుంది? కురుసా_మాజ్యా నికి వెంటనే వారసుని (పసఎంచాలన్న ఆతృతయే ఈ ఈర్ష్యకు కారణంగా పతతనతలతననననాడానానా 1 తమిళ భారతము, ఆది పః సంభవ పర్వం పాడల్‌ 22 27

ఊహించవలసివస్తుంది అయితే కొందరు పండితులు గాంధారి గర్భతాడనావ్ని వ్యాసువి కల్పితంగా భావించారు కి క

ఇంతవరకు పరిశీలించిన మీదట అటు సంస్కృత భారతంగాని, ఇటు తెలుగు భారతంగావి ధృతరాస్ట్రుడే రాజని నిర్ధారిన్తుంది అశని వారసుడు, జ్యేష్ట ప్వుకు దైన దుర్యోధరనునికే కురురాజ్యం సంథక్రమిస్తుంది ఇక దాయ భాగాన్ని గూర్చి విచారిద్దాం.

(తి మానవువికి మతులు శ్యతువులు, బంధువులు ఉదాపీనులు అని నలు విధముల వారుంటారు రక్తి సందింధం కలవారిని బంధువు లంటారు వీరిలో- త౦డివైపు వారు దాయాదులు దాయాదులనగా తం్శడీ ఆస్తియందు హక్కు గల వారు ఇక్కడ దుర్యోధనుని తండివైపు వారు పాండవులు అందువల్ల వారు దాయాదులయ్యారు దుఠ్యోధనునికి దాయాౌదులై న పాండవులకు రాజ్య భాగం కోరే హక్కు. లేకపోయినా హక్కున్నదని వాదించి ఆ హక్కుకోసం కౌరపులతో యుద్దం చేశారు ఇక్కడ దాయ భాగం కోరే హక్కు పాండవులకు ఉందో లేదో పరిశీలిద్దాం

ధృతరాష్ట్రుడే రాజ్యాధిపతి అయినవో వంశపారంపర్యం అ౫నికి వ్యెష్ట ప్ముతుడు, పరిపూర్ణ యౌవనుడు, సర్వాంగసుందరుడు ఐలవరా[క్రనము సంపన్నుడు రాజ్యా నిర్వహణ దక్షుడు అయిన దుర్యోధనుడుండగా ధరి్రిరాజుకు యువగాజు పట్టాభిషేకం చేయఎంలోని ఆంతర్యం ఏమిటి? ఒక వేళ పాండురాజే రాజని భావిస్తే అశడు అరణ్యానికి వేటకై వెళ్ళి అచ్చటనే గతించినప్పుడు ధర్మరాజుననిాో సా(మాజ్యాభి షేకం చేయాలి కాని యువరాజు పట్టాభి షేకం చేయటంతోని అంతరార 'మేమిటి? రాజు సబతికియుండగా ఆతని కొడుకు యివరాజగుట లోక పద్దతి అంజే కాని రాజు చనిపోయిన పిమ్మట కొలువు యువరాజగట లోకి విరుద్దం కదా

ఇక్కడ ధర్మరాజు యువరాజుగా చేయబడినాడనిన అది స్వార్దంకోసమే అని (గహించాలి ఆ తరువాత అర్థరాజ్యానికే పట్టాభిషిక్తుడై నాడుకడా అం'పే అర్థ రాజ్య (వదానం కోసమే ధర్మరాజును యువరాజుగా ధృతరాష్ట్రడు చేళాడు కొని దుర్యోధనుడు మూత్రం రాజ్యమంతా తనదేననీ, పాండవులకు భాగం లేదనీ ధర్మజుని యువరాజు చేయటం తగదనీ, తన అజ్ఞానదశలో జరిగిన డానికి తాను బాధ్యుడను కానసీ మొదటినుండి చివరివరకూ వాదిస్తూనే వచ్చాడు రాజ్యం అవి భాజ్యమనీ, అది పెద్దవాడగు తన తండ్రికి చెంది. తరువాత తనకు వచి చనదనీ శతాని తత ననన యా. 1 పెండ్యాల సుిహ్మణ్యళాన్తు, మహాభారత చరితము వ్యా ఆం సాప

ప పు 221 126

వతినిధిగా ఉండి పాండురాజు సంపాదించిందటాడ మూల రాజ్యంలో చేరాలనీ, ఎరిగియో ఎరుగకడూ తని తం్య్యక్‌ ఇచ్చి" భాగమయినా వాళ్ళిఎ వస్తుందని భావిస్తే దాన్ని వారు జూదంలో కిపోయారు కొ* అదియును రావని దుర్వోధపఎ వాచించాడు

రాజ్యదిభాశ విషయం కూడ పాండవులు రాజ్చాధెకారం లేవని రుజుషు చేన్తుంచె నౌ మవోభారతాన్ననుఫరించి కురురాజ్యం. విభాజ్యమైనట్లు తోస్తుంది వీష్ముడు. ఎర్కోధనునఎు ఎఎస్టి గరువు సందర్భంలో ఈ (కంది విధంా అంటాడు

“అప్పాండపులతోడి విగ్రహంబు "సేయు. తెన్నండును నొశంబడ శం పిర్చృపైవామహంబయిన రాజ్యంబునకు సీయస్లవారు సెర్తులు గావున వారికి ర్జ రాజ్యం విచ్చిన ఏఎను ఏ దాంధపులవును తోశంబులకను (లియందిగు, నట్లు గారి. నాడపకీర్తియస కిర్తి విలుపుఎయ కౌచె జములఎ జస్యఫలంబు *]"

ఫె వాక్యాలు పరర కురురాజ్యం విభాజ్యమైనట్లు తెలుస్తుంది ఈ విభజన ధృతరాష్ట్ర పాంషురాజుల నడుమ ఎన్సుడో జరిగినట్లు భావించాలి అందువల్లనే మీకెట్లు పెర్ఫకిమయి ఎ రాజ్యం.ఎన అధివారం లభించిందో అదేవిధంగా పాండవు లకు పైళ్ళావమై. ౮ రాజ్బం.ఎవ అధికారం సిద్దిస్తుందని థీష్ముడు అనగలిగాడు ఇ విచా-బేమాంం మహాభారతాన్ననుసరించి చూచినట్లయితే కురురాజ-ం యయాతిసఘుండి వేటివరి. అవిళాజ్యంానే కనిపిస్తుంది కొ3 ధిష్యుని వంటి ధర్మ వేత్త విధా మరి ఏ ఎపుటలోని అంతరార్థం చింత్యం

ఇక్కడ నురొక సందేహం తలెక్తుతుంది ధృతరాష్ట్ర పాండు5ాజులలో ఎవరు రొజయివప్ప3 వీర్టిఏలో ఎవరు ముంఎ సంతానపంతుఎయితే వారికి రురు రాజ్యం సఎ(కమంచవలఎ ఉంంఎంది ఈ న్యాయాను ఫారం ధర్యరాజు _.6ు రావ్నాని ఉత్తరాధికారియని కొందర యంపాయు. ఇది ధర్య్మఐద్ధమనే భావింవగా ఇంకొక చి. ఎంరపుతుంది బొంసక్షీ్యతజులతో రాజ్యాధికౌర విషయం సంభవి-చ్త చొరలయిలతే (పాఠాస్యముంఎంది బొరసులులేని పక్ష౦ంతో అప్పుదు రాజ్యాధకారం షాజులకు (ప్రాప్తస్తుంది. ఇక్కడ దాంసులైన చర్యోధనాయి లుండగా కేవాలై ౫ ధర్మ రాశాదములతూ రాజ్యాధికారం సంక్రమిస్తుంది? చః విషయంలో ధర్మశాస్త్రం కూడా [1 ఆం మ భా ఆదిగర్వ అష్టమ అ ప 00

ప్ర క29

*ఏక్ర ఏవ బౌరసః పుత్రః పత్యస్య వసునః (పధిః

శేషాణా మాన్ఫశం స్యార్థం (పదద్యాత్తు పజీవనం

(శేయసః (శేయసోఒలాభే పాపీ యార్‌ రిక్ట మర్హతి

దబిహవశ్చేత్తు సదృశాః సర్వే రిక్టస్య భాగినః॥

న్యభ్రాతరో నపితరః పుత్రా రిక్ట హరాః పిళుః

లి, న్‌ ళ్ళ న! న్న

పిశా హరే దపు్యుకస్య రిక్టం భాతర ఏవచ

బౌరసప్వుతు డొక్కడే కంటి ధనానికి అర్హుడు క్షేపఎుడు కాక తక్యిన అందరకు పక్షపాతము లేమిక్లై జీవనమునరు ఒకింత ధశమివ్వవలతెనుు బొరసుడు మొదలుగాగల పండెండుగురు ప్వ్యతులలో ముందటి ముందటివాడు ముబు అతడే దాయమును గైకొనువాడు అతడే తక్కిన వారిని పోషింపవలయిము ముందు ముందటివారు లేనప్పుడు వెనుక వెనుకటివారు ధనమును గ్లైవానవలయును సోదర లగు అన్నదమ్ములుగాని, తం్కడికి తోబుట్తిన వారలుగాని తిండ్రియిక్కం ధనపు = కర్హులుగారు బారసప్పురుఎ లేనపుడు క్షేత్రజాదులగు ప్యుతులు ఆతండ్రి ధశమున కర్షుల బొరసప్పుతుడును భార్యయు రూతురును లేరి అటివా? ధనంును తచ్యడ్రి గైకానును

పె శాస్త్ర దృష్టాంంం ఆధారంగా చారకులై ఎ మర్మోధనాదు లుండగా కే్యరజులె న ధర్మజాములకు రాజ్యభాగం సం్యకమించదని తేటతెల్ల మవుతున్నదిగదా ల ఇక పాఠభేదాలను (ప్రతుల భేదాలను ప్రక్షష్తాలను సకం నెట్టి వాస్తన దృష్టితో గమంించినట్లయితే ధృతరాష్తుడు మ్యూతమే రాజుగా కనిపిస్తాడు పాండురాజు త్యక్పతినిధగా ఉన్నవాడు మరి ధృతరాష్తుడు రాజై కే అకసి నురులు దుర్యోరౌ నాదులే కురు సాామాజ్యానికి వారసులుగదా కాబన్టి దాండపబులవు కిరు సా్యయా జ్యంలో హక్కు లేదని స్సష్టమవుతున్నది చారిత్రమల వాదన ననురరించి కౌరవులకు పొండవులకు జాతి నంబంధం లేవని నిరూపిత మవుటన్నది అదేగనక వాస్తవమైనట్లయితే ఈ దాయ భాగ వివాద (ప్రస శ్రే ఉదృవించదుగదా ఎమైనప్పటికి పండితులనే తల్లిడిల్ల జేసిన ఈ వివాదాన్ని రామస్వ్యామిగారు విద్యార్తి దశలోనే చేపట్టి హేతుదృష్టితో వరిశీలన చేసి గంధస్టం చేయటం ఆయన తార్కింక బుద్దికి నిదర్శనం

విజమాలోచి స్తే రామస్వామిగారికి కొరవులపై అభిమానంగానీ పాండవుల పై ద్వేషంగానీ లేదు (ప్రజల్లో పరంపరగా వస్తున్న అంధవిశ్వాసాన్ని సడలించడమే నవస వయ

ళు కే శీ మనుష్టృతి, 0వ అధ్యాయం 103, 181185

130

అప్పటి ఆయన ఉద్దేశం హేఠవాదాన్ని రేశెత్తించడమే ఆయన (ప్రధాన ఛ్యేయం

అతి సామాన్య సంఘటనలు కూడ కవిరాజు హేతువాద అడ్లానికి గురి అయ్యాయి మన నిత్యజీవితంలో జరిగే (పతి ఘటనకు ఏనో ఒక కారణం ఉండక తప్పదు కొన్ని సంఘటనలకు కొరణాంను కనుగొనలేకపోయినంత మాత్రాన వాటిన అఏతోక విషయాఎిగా పరిగణించ నక్క-కలేము కొన్నింటికి నిర్హే కుకమైన రౌారణాలను గూడ అంటగట్రడం జరుశసుముంది అలా౦టివాటి?. కఏవరాడు ఖండించారు

రామాయణం ఉత్తరకొండరో ఒక (బాహ్మాణ బాలుని మృతికి హ(్యయడ్రైన శంబుసవి తపస్సు కారణమం రామునిచేక నమ్మించి. ఆ శంబుకుని వధించే ఘట్రాన్ని రామస్వామిగారు శంబుకవధ నాటక౦లో (పస్తావించి అందలి కార్యకారణ తను శంకిస్తారు ఈ కార్య కొరణ సంబంధం “వృష్షకాడనేన దంత భంగః” అన్న సామెతను గుర్తుకు తేవడం లేదా? ద్విజ శిశువు మరడానికి శూదుడైని శంబుకుని ఈనస్సే కొరంణమన్న విషయాన్ని ఎలా అంగికరించగలం? రాముని బంయైన వానుమంతుడే ఈ కార్యకౌరిణ సంబంధాన్ని ఫూదుడెనడైనా ఆత్యకుల ధర్మముల విసర్జించి ద్విజవిహిత కర్య్మీలసు ఆచరించిన యెకల ఆ కూలడు పాపాశ్ని దగ్దుడు కౌవాలి గాని ద్విజ శిశువు మరణం ఎట్లు తటస్టించును?” అని (వశ్నిస్తాడు అందుకు చెనులు ఆళాఖాచరునకు శాస్త్ర చర్చ చేపే అధికారమే లేదు పొమ్మన్నాడు అంతటితో ఊరకుండక మాబోంట్లు ధర్మ సూక్ష్మములు నీకు చెప్పను దగదు నీవు వినను తగదు అని హనుమంతుని నోరు మూయిస్తాడు

రొముడు కూడ “నిర్ణనమైన అరణ్య సిమలో తవం చేసికొంటున్న శంబుకునకు

ఈ బాల మరణానికి కార్యకారణదొంధవ్యము గుత్తింపజాలకున్నాడను” అవి తన మనసులోవి అసంతృప్తిని వ్యక్తపరుస్తాడు వసిష్తుని (పోద్చలంతో రాముడు చేసేది లేక శంబుకుని పరీక్షించి అవవితో చర్చించి ఒక నిర్ణయానికి రావాలను కొంటాడు చివరకు న్యాయాన్యాయ ధర్మాధర్మ విచక్షణ చేయలేని స్థితిలో కొట్టు మిట్లాడుతూ ఎవరినీ నిందించలేక “దక్షిణ బాహుదండమా నీకు జాలీలేదో అని వాపోయి స్క్క్రాతి వాక్య సమ్మతమూ క్ష్మ్యతధర్య్మమూ, గురూపదిష్టమూ కౌన ధర్మ సంస్టాపనార్థం అకారణుడ్రైన శంబుపని పధిస్తాడు ఇలాంటి నిర్హ్రతుకాలు (ప్రాచీన సాహత్యంలో కోకొల్తలు

సంప్రదాయబద్ధమైన '(వతివిషయమూ కవిరాజు హీఠతుపరిశీలనకు గురయ్యా యుపే అతి మూ్తికాదు ముఖ్యంగా మానవునికి తిదింధకంగా ఉన్న సాంఘక వియమ నిబంధనలు, అఎళకే వాటికి ఆమయుపుపట్టుళై న ధర్మశాస్త్రాలు పిటకథలకు

య క్షే 31

పుట్టినిల్లయిన పురాణాలు నేటి మానవునికి (ప్రతిబంధకంగా తయారై శ మతాలు, అంధవిశ్వాసాల కవిరాజు హేతుదృష్టికి నిలవలేకపోయాయి ఛభర్మశాన్హాఎ పక్షపాతబుద్దితో ఆర్యర్డుబు (వాశారని శంబుకవనధ గాటకంలో *₹ంఎఎడు పర్వం పలుకుట కవిరాజు హృదయమునందళి భావాలనే ధ్వంిస్తాయి “*దోరత్వమును జేయ శూ_మున కవయవ విచ్చేవనము శాస్త్రవిహితమంట ఆ దోషమునె వి్యవ్ర డాచరించినయంత మందలింపుచె ధర్మిమార్గమంట (వొహ్మణీ స్కేహసంపర్కమ్యుగల ఖ్యూడు నగ్నిక ర్పించుట న్యాయమంట శూ(ద్రవరిర మరుల్‌ సొక్కిన విష్రండు సంతాప పడుటయే చాలునంట। ఇవియె మనధర్మశాస్త్రము లిందునందు నివియె చునమ్ము నిష్పక్షపాత్తై కబుర్ధి మససుగా జెప్పి పెట్టిన మహతములగు (గంధరాజముల్‌ వానరరాజఎ్యత ” 1 ఇవి ఆర్యర్జులచే రచించబడిన ధవ్యశాస్తాలరో వొంకపరచిన (అ)ధర్మ నిర్ణయాఎ్నా ఈ ధర్మశాస్త్రాలు సాంఘిక చర్వితం సంబంధించినవపకాని మ ఎబంధిమైో కానేకావని కవిరాజు భావన హింసాపరాయ్యిఖ్యలె. భగవధ్యానం చేకోవట్లా- శూడుల కర్ణతలేదా? భగవంతు ్ననఎంకు సమజద్ది ఉండదా? అసి శంబాూ” 5 (వశ్నింపజేస్తారు కవిరాజు శంబుక ్రీరాదముల నంభాషణలో శఇంబకుని వాదనొపదిమ విషయ వివేచనము నిస్పంవాచం నిర్భయత్వం కవిరాజు హృదయగశాలే ఆ లక్షనాలు హేతువాదుల ముండవలసినవే * శూూకరులకు వేవములను చదమువుటకుాని ముట్టుఎ.. గాని అధికొరము లేకపోపుటయేగాక మత (పసంగమును చేయుటకుగూడ అధికాంము లేదు" అని రాముడంటే దానవ శంబుకుడు “మేము ఘూ శట్టవావ్వల మెం దుము? ఆ శబ్దమును మా మెడకేల అంటగట్టెవరు?. మేము (డ్రావిడులడు అ బదులు చెబుతాడు వేదప్రామాద్యాన్ని అంగీకరింయమేాని స్వార్ధపరులై ౩ ఆర్భర్దలు (వాన స్క్టాతుల నంగీకరింపనని వాడా స్పష్టపరుస్తాడు. అంం-- కొరణం ధిన్నసష్ట్రైాంట అందుగల పరిశ్చర విరోధాలే. బుమల మనోఐకో శ శంబుకవధ (పధమాంకం పు 68 132

పాటు క్షణక్షణదూ మారే ధర్యశాస్త్రాలు ఒక శాతి స్వభావాన్ని ఎలా నిర్ణయింవ గలవు? మానవ సామాన్యాల్తైన హక్కులను బలవంతంగా గుంజుకొనడం ధర్మ మేనా? " అని రామువి (పళ్నిస్తాడు శంబుకుడు శంబకవధ ఆన్యాయమని చాటటంలోనూ రాముడు ద్విజులచేతి కొరముట్టవి విరూపించటంరోను కవిరాజు నిర్ఫీకత, సత్యసంధత (వత్యక్ష నిదర్శనమే సూతపరాణంలో కూడ ధర్మళాస్త్రాలలోని ధర్మినిర్ణయాన్ని కవిరాజు ఖండించారు. వాటిరోని అధర్యాన్ని బయట పెట్తారు ఎచ్చులొచ్చులతో నిండిన ధర్య్మనిర్ణయం కవిరొజును చలింపజే-ంది ముఖ్యంగా మనుష్మృతిలో మనువు కొాచిందిన ఏశ్లైసట్టై3ని ఆయన (పశ్నించారు అక్టాను లొనరించు నపరాధములకెల్త ఎతిమ్యాత శిక్షలు న్యాయమయ్య? జాను లొనర్ఫు దోషముల కన్నింటికి నామనూగతపు శిక్ష న్వాయమయ్య? ఒంరీతి నేరంబునకు బెక్కురకముల దండనర్‌ విధియింస ధర్మమయ్య? భరతవర్షమునందు 'దిజలకు ధర్హ్మైక్వ సంచారమును మాన్ప బొడియయ్య? ఆంయ్యధులసు చ్లుచ్చ జాతులయందుజేర్చి టానిపెట్టితి విదియేమి పొాసమయ్య: ఆంధ్రజాతి గూరిచి యెట్టి యానుపాను తెలియకుండంగ స్క్టృతి నేల పలింతియ్య? + పెషూజతిలో ఎరికి ఒక ధవ్య్మం మరొకరికి ఇంకొక ధర్మం సంఘాధ్యున్నతికి మూర్గదర్శకం కాగలవా? పుృట్టుకవల్ల ఏర్పరుపదిడిన మానవవిభజన ననుసరించి ఈ ధర్మనిర్ణయం చేయటం తగునా? ధర్యాధర్మ్యాల 'పేకుతో కొన్ని వర్గాల (వజలను బాఎనలుగా నిర్ణయించటం మౌనవధవ్మ మేనా? ఇలాంఏ ధర్మాలు మూనవ సతగాన్ని సూచించవా? అన్నదే కవిరాజు ఆవేదన ఆ వేదనలోనే కవిరాజు “కటిక వానికి గల్లు నక్కంటికయైన గానరాచు నీయెగల మహానుభావ బుషివి యెళ్లైకి వేగతి స్కృతిని (వాసి

1. ఎాతపకొణం, ద్వితియాళ్వాసం, పు 27-28 2 క ౯ పు 28 18

అవి మనువును (ప్రశ్నిస్తారు ఇలాంటి ధర్యనిర్ణయాలు కవిరాజు హేరువాద కురా రానికి బలిఅయ్యాయ ఆర్యులు (ద్రావిడుల నోడించి బారిసలుగ చేసికొని శూదులుగా వ్యవహ రించి, వారికి హక్కులు లేకుండ జేయటానికి మర్మబుద్దితో చేసన శాననాలు స్క్క్ర్రాతులని కవిరాజు అభిిపాయం అందుకే ధర్య్మళాస్తాాలు (దొవిడుల కన్వయింప గూడదని సిద్ధాంతీకరించారు “బుషులొ? మరెవ్వరొ పలువు రెచ్చటనో గుమిగూడి కాముక ల్మషమతి€ దిక్షపాతముగ లక్షల (గంథము ,వాయగా నకి ల్చిషము లటంచు నెత్తిపయి. బెట్టుక పూజయొనర్ప న్నేర్దుమే? బుషులకు మాత ముండవలదే బుజుమార్గము వాలినందనా?” 1 దుష్టబుర్దితో ఎప్పుడో ఎవరో ఏవో (గంథాలు (వాసినంతమాత్రాన అవి ధర్మ (ఉగంథాలని ఎలా గౌరవించగలం? వాటిని కనీసం పరీలించవలదా? పరిశీలించి నప్పుడు ఆ (గంథాలను పక్షపాత సహితాలని తోసిపుచ్చజాలమా? అవి శంబుకుని స్రశ్నింపజేస్తారు కవిరాజు ఇలా ధర్మశాస్త్రాలని లోకంచే కొనియాడబడుతున్న గ౦ంథాలలోని అధర్యాలను ఆయన బట్టబయలు చేశారు ఇక పురాణాల్లోని పరస్పరి విరుద్ధ గాధలు, అసంబద్ధమైన కధలు కవిరాజు 'హేకుదృష్టికి నిలవలేక పోయాయి. నీతిపేర జరిగిన బూజు, నిర్తేతుకాల్తైన పిట్ట కథలు కవిరాజు విమర్శకు గురయ్యాయి. ప్వరాణ సందింధమైన పితికధ కవిరాజు "హేతువాద వటిమకు తాళలేకి శాగిసలాడింది ఆయన హేతువాన దృక్పధావికి ఈ కిలింది పద్యం అద్దంపట్టింది “*విమవారలున్న కథఠలన్‌ వినుపించెడివారు గల్ల ఏస్మయమగునే? వినికని చక్కగ విజముం గనుగొనగావలయుగాని కాదనకుండన్‌” 2 (గుడ్డిగా అనుసరించటాన్ని నిరసింవారు (సశ్నించటం నేర్పారు చదువరులను సొంగోపాంగం ఆలోచించవలసిందని ఆయన కోరారు ఏ విషయాన్ని మూరంగా విశ్వసించవద్దని ఆయన నచ్చచెప్పారు. అది కూడా అనునయిస్తూ. చెప్పారు పురాణాల్లోని వ్యాళూళాలను విప్పిచెచ్చుతూ వివేక వివేచనలున్న పారకనితో ఆయన ఏమంటారో చూడండి 1 శంబుకవధసపృ 62 2 సూతప్పరాణం ద్వి ఆపు 5 కింత

“అంబుధి స్పషప్టకం బాపోశనము జేసె ొక్యారుండని చెప్పు నొకం కథను సర్వభూ చ్యకంబు జాపచుట్టిగ జూపై నొక్కరుండని చెప్పు నొక్కు కథను సప్తాఖ్వు జాయక్షై సానదిసైను బిట్తి యొక్కరుండని చెప్పు నొక్క- కథను కొండకి మయెరెడి కొండజెక్క్టలు గూల్చే “హార్యారుండని చెప్పు నొక్క కథను తోతి కొండముంచ్చులకును గొండలకును మావవులు పుట్టిరని చెప్పు మూయమాట లన్న కధలీ ఎరాణములంచె కలవు విట్టకధలకు నివియెల్ల బుట్టినిండ్తు” పాభోజాభుండు భగవంతు డొకచోట నొకచోట వ్రైణకాపోవహతుడు ఆశికొట్లు డద్వికీయ బ్రిహ్మయొకచోట శకొకచోట బుషిపత్నులకు విటుండు అబ్జిగయ్భ్బిందు స్వయంభువా నొకచొట నొకదోట శతుపాదోపసహతుడు దేవకీ పుతు9 డింది్శ్యియజేత యొకచోట నొశబలోట జారవాళికి గురుండు ఎకఒరట9) వై తెవకలోట కుద్దజడుడు వేవెయొొంవోట సంసారి చిడ్డత డి) యన్నికథిలి ఎరాణములందె కలవు పిట్టకథలకు నిఎయెల్ల బుట్టినిండ్లు” అసంబడ్డ కధలకు, అభూత కల్చ్పనలకు పుకాశాలు పుట్టిరింక్ల 0 చెప్పటానికి పై 'రెండు పద్మాలు దర్శనం అగస్త్యుడు సము్య(దజలావ్ని పానం చేశాడని, మహా భారతం స్కాంద ఎరాణం చెపుపన్నాయి హిరణ్యాక్షుడు భూమిని చావచుట్టిగ చుట్టినట్లు భా“వతం పద్మ పురాణం సొక్ష్యమిస్తున్నాయి భార్యకోసం సూర్యుని విశ్వకర్మ సొనబస్టాడని (దిహ్యాండ స్పరాణం రుజువు చేస్తుంది ఇంథదుడు కొండ రెక్కల్ని కూల్చినట్లు, కోతులకు కొండలకు మనుష్యులు పుట్టినటు పెక్కు క్ష సూత పురాణం, (ప ఆ పుటలు, 47, 48 క్షే3క్‌

పురాకాలు గగ్గోలు పెడుతున్నాయి విష్ణువు ఒకచోట భగవంకుడు మరొకచోట స్త్రీల (లక్ష్మి-వృంద) చేత శపింపబడినవాడు శివకు ఒక పురాణంలో అద్వి తీయ (బహ్మ ఇంకొక పురాణంతో బుషిసత్నులకు విటుడు. (బహ్మ ఒక పురా ఇఅంలో స్వయంభువు, మరొక పురాణంలో భృగు మహర్షిచే అవమదూగం పొందిన వాడు. కృష్ణుడు ఒక పురాణంలో ఇంద్రియజేక వేరొక పురాణంలో జార సమూహానికి గురువు శుక మహర్షి ఓక పురాణంలో పద్దజదుడు, మళొక పురా ణంలో సంసారి బిడ్డల తండ్రి. ఈ కథలన్నీ _సకాణ కరలన్నది స్పష్టం ఇవన్నీ అభూత కల్పనలకు అసంబిద్దతకు నిలయమైనవి కావా? అన్నదే కవిరాజు ఫ్‌శ్న అందుకే పురాణాలు పిట్టవధలప పృట్టిరిల్లని ఒక్క మాఎలో ఆయా [తో వపుచ్చారు

అలాగే యగధర్యవాచం కూడ తప్పుల తడకలతో నిండి వున్నదని కవి రాజు సోదాహరణంగా ఐరూపించారు ఆయా యుగాలరోని గాథల తారువూరుగ ఉన్నాయ, అందుకు పురాణాలే సార్ష్యాలని ఆయన మాచించారు. యుగాలకు యు” ధర్మాలను పరిశీలిస్తే పూర్వ పురాణ, స్మృతి ఇతిహాసాజణ ప౨కిరానివం పారకులే (గ్రహిస్తారని వారికే విడిచి పెట్టారి

మన పురాణాలు కాలాన్ని చకంగా భావంచి, యుగాలు అందరి ఆఎలా ఊహించాయి. కృకయుగంలో ( 7 28 000) ధర్యం నాలుగు పాదాలతోను (తేకాయగంలో (1290 000% మూడు. పొదాలతోనము ద్వాషకయుకంలో (గో 44 000) రెండు పాదాలతోను కలియిగంతో (4.82 000%) ఒక పాదంతోను సాగి కలిఎఎగాంతంలో ధర్మ పునరుద్ధరణ జరుగు కుందొని వృరాణూలు “సేర్కొంటున్నాయా కౌలాన్ని యుగాలుగా విభజించి, యుగాలకు అంత మై-* సంవవ్పరాల్ని శంతరించ టాన్ని రానుశ్వామిగారు నిరసిండారు

అసలు తారుమారయ్యేది ధర్మం కొదని, చికం౦ంతనమైన ధర్మాన్ని కాలం చయార్చచాలడవి కవిరాజు వాదన సంప్రదాయం (ప్రకారం ఇది కలియుగం కొదిట్టి ఈ యుగ ధర్మాలను ఏవరించ వలసిందిగా సూతుని అడి%సప్పుడు

“నావిని నూళుడిట్లనె, సనాతన ధర్మము లార్యధర్మముల్‌

గావున నెట్లు మార్వడును? కాలము కల్పములేని మార్చగా

బేవు సనాతనందియి చళింపక బుస్టిరమౌట చేతన

యా వసుధాస్టలిన్‌ వినుతి కెక్కెంను వైదిక ధర్మ మెంతయున్‌

136

అరసి చూడ గృ౩ యుగంబమైన ఆదేక మైన నేమి? ద్వాపరయుగమైన నేమి? కలియయిననేమి? ధర్యయుక్కటియ చుమ్ము తారు మారగు చుండిన ధర్మువానె” అని సమాధానమిస్తాడు సూతుడు తమ ఈ వాదాన్ని అనేక దృష్టాంతాలతో సూళిపురాణ (వధమాశ్వొాసం తొలిపలుకుల్లో రుజుపు చేస్తారు పరాణాలు ఒక యుగానికి మరొక యుగానికి కొన్ని లక్షల నంవత్సరాలు అంతరం చూప్పతున్నాయి ఇని వట్టి మిఠ్యా కల్పన అని కవిరాజు నిరూపించారు శంబుక వధ పీలికలో అందుకు సనిదర్శవంా బలిచ్యకవర్తి వంశాన్ని ఉదాహ తించారు చిన్ని బట్టి బలిచ్శక్రవిర్ని కూరురు యొక్క ఈూతురు (తేశాయకంలో ఉంచే, కొడుకు దూరురు ద్వాపరాంతంలో ఉన్నది ఇవీ ఎలా సంభవం? ఒక | వళ చాప అక్ని సంవత్సరాలు జీఎంచారని ధావిద్దామా? ఆ విషయం చచువరులే (గొహించాలవి కపిరాజు కోరారు ఇట్టి రట్టుకంలు డున పూర్వులు నమ్మి మనల్ని నమ్మిస్తూ వచ్చాఎ ఇప్పుటికీ నమ్ముతున్నారు. అవన్ని వెళ్డి మాటలని. నిర్హేశుకాలనీ చెప్పటమే గాక అందులోని సత్యాలను వివరించారు గంగావకరణ కథ దీరి! దృష్టాంతం గంగకు భగీంధుడు తపో మహిమచే (ప్రబల (ప్రయిత్నంతో. దీక్షతో భూమికి తదా ఎన్న అరాణ ధయ *వరాజు ఏ౮ కొట్టిపాంవేశారో చూడండి “గగనంబువో నుండి గంగమ్మ శివుమస్త మున టాకెెసు మాట ములుచనూట అతి తపోవియతిచే వల భగిరధుడు గం గను దెచ్చెనను మాట కల్లమాట గంగా జలంబచే( గంధి వింగింపగా బడియె సుమ్మను మాట బడుగుమాట శైవ జటా జూట స్క్తయె తిరుగాడె వేల యేండను మాట వెటిమాట ళా |! 1 మాకప్పరాణం వ్విఆ పుట 14- ర్‌ 1937

సనగరసుత భస్మరాసుల సరవిదడీపి స్వర్గమున కంపెనను మాట వట్టిమాట టకు( నేర్చెడి కవుల గంటాల (వాత కొదవగరాదు (ప్రాచీవ కవులు గాన” 3 ఇలాంటివన్నీ మోసపూరిత _వాతలనీ, జిజ్ఞాశపరులై న పారకులు 'హేతుదృష్టికో ఆలోచించాలని ఆయన ఉద్పోధ (ప్రాచీన కవులు ఏది చెప్పివానమ్యాలనే వాదాన్ని కవిరాజు ఖండించారు గంగావతరణ కథలోవి సత్యాన్ని వెల్లడించారు. శ్రైలాన గిరియందున్న గండశ్రై లమే శివలింగ మూర్తి దావిచుట్టు అల్లి బిల్లిగ అల్లాన్న పుష్పలతా నికంజ సమూహమే చంద్రార్డ జూటము గండశ్రైలం నుండీ వడే జం ఛారయే గంగా (ప్రపాతం జాలుగా (ప్రవదాంచే (వవాహమే భగీరధుని అడుసల నంటీ (పవహించు గంగాగమనం అన్న నగ్న సత్యాన్ని మన ముందుందారు గంగా వది ఎంత ఎత్తయిన (పదేశంలో పుట్టిందనేది దాని గమనం భూమిమీడికి ఏ విధంగా సాగిందనేడి నిరూపించారు అంకే గంగ జన్మస్థానం కైలాప పర్వతం అవి ఆయవ విరూవణ పొరాణిక గాధలలో విచిద్దములై వ దేవ మానవమాతులకు అంటబగల్రీన కథలలోని సత్యాపత్యాలను కూడ కవిరాజు హేతు దృక్పధంతో వివేచించారు పురాణాలలో కవిపించే ఆయా పాత్రలకు కొన్ని కట్టుకధలు పచారంరో ఉన్నాయి యరధార్హానికి ఆ కథలు ఆయా శప్దారాలను బల్టి అంకురిందినవేకారి తదన్యం వెదసి కవిరాజు సూచించారు. ఇంగదునకు సహ్యాస వే్యకుడను నామం (సిద్దమే. ఆ నామాన్ని గూక్పిన కరలు వింత వంతలుగా (ప్రచారంలో కెవివిస్తాయి ఇట్టి బూకు కధలను నమ్మవి కవిరాజు “(ప్రాచినబర్హి” అవి ఇం్యదునకు గల “కీరుమెబిట్టి-బాబా్యనా “వకకత్‌ో వామం విడ్దించి యుండవచ్చునవి తమ ఉపద్దతో సమర్థించారు "ానీన దిర్తినా వన్నెవాసికి నెక్కు దేవతాపతి దేశ దేశములను (పాచీవబర్హ శబ్దమ్ము జొను తెనుంగు బానయందువ చను (బాత నెమిలి చిత చిితంబుగా త్యతింపదిడి యుంకు వేల కన్నులు బిర్హిపింధమందు వేల కన్నులుందును వేబ్ప పేలిక మేన నన్న వదంతిని నంచెదాన 1386

వకట శబ్దార్రమునుబిట్టి యంకురించె

= ప్పరుష యోగ్య మైనట్టి కథ యొకండు

వేయి కమ్నులు నాకు గర్చింపలను

పొడలు మాము గవ్చించె నెడలింండ” 1 అవి సూతిర్షి తనతో జెవ్పినట్లు చమతరించారు. అలాశే దశరధునకు పది రథము లుండుట, దశకంఠకునకు పదిమెడలుండుట ,(తిశిరునకు మూడు తలలుండుఓ బుష్యశృంగునకొక కొవున్టైండుట, మూండూక్యడుని కప్పకు పుట్టుఎ* శుకయోె చిలుకకు పుట్టుట, ₹వకుడు. కుక్కకు పట్టుఎ, అశ్వశ్థామ గృురమువకు పుట్టుట వంటి అశంబిద్ధ (వలాపాలను చాకచక్యంా మార్చివేళరు అ కథలు ఆయా శబ్దారాలను ట్టి (ప్రదారంలోవికి వచ్చాయేకాని తదన్యం కాద౦, అందువల్ల వోజీవి తోనిపుచ్చాలని కోవిరాజు వివరింవారు. ఆ కధలలో యథార్థం లేవని ఆయన లోకానికి చాటారు

(దౌవదీ ధృష్టద్యుమ్నుల జన్వ వృర్తాంతం గూడ కవరాజుకు హేరుబర్ద మైవదిగా కవిపిచచేమ తరచి చూడగా పొరాణికులు గాలి మూటగటివట్లు, (ప్రత్య ఇనుభవావికి కేవలం విరుద్దమైవట్లు, అనంభవమైనట్లు ఆయనకు తోచింది.

భావరం పీరిద్దరు యజ్ఞపండంలోంచి వచ్చిశట్లు అందువల్లనే అదూవిజు లని పిలవబడులున్నారని ఇపతుంది. కొని రామహ్వామిారు ఈ వాదనను కొట్టివాశే శారు. వీరుళభయులు యజకుండంలో పుటలేము అవహాఏజులును కాను (ద; దుడు తన్నవమానించిన (దోణాచార్యుని వెధించి వాధింపవలెే నని పగపట్టియున్నాడ. 'చోణువి వాధించు సంతానమా తనము లేదు అంతరాంతముల కుమిలి (కుశించి నాడు. తుద కుపాయము తట్టినిడి. ఉత్తర కురుభూములలో, ఉత్తరి దిగ్భా “తలో అవవనే ఎ౨ంది ఇంచఎరి చేవనో పెంచబడే.. వశలున్నారు. (దుపడుడు యాజోవయాజాలమ మునుల యువదేశము వమనరించి, హెరత భూపాబుని యాజ శిరపావహం౨ బిడ్డలను దొంగిలించి తెచ్చుటకు వేగువాం[డ్రమ పంపాడు. ఒకారీ ర్యాతి చారులు వీల్లలను దొంగి౨ించి తెచ్చి దుపమశకీయగా దీర్హాలోచనమునర్చి "పుతకామేష్టి యాగంచేయగా, యజ్ఞపండంనుండి. వెలువడే పొగచే. (వజ కమ్నుదోయి మూతలుపడగా దొంగిలించి తెన్చిస షిల్లలంచుండి వచ్చినట్లు అందువల్ల అమోనిజాలని వాంచాలమెల్ల (పిడారం చేశారు. అని కవిరాజు తస్పుల తూర్చాం బిట్టారు. కాలక్రమంలో ఏరిద్దరి పుట్రుపూర్వాలు అజాతిమగుటపలని అయో )జు లచెడి పేళ్లు లోపించి ధృషమ్యుద్నుడు పాంవాలుముగను, (డ్రౌపది పాంచాలిగశు రూపొందారవి కవిరాజు నూతపురాణ ద్వితీయాళశ్వాసాంతంలో పివరిందచారు పత్తా $. మాం ప్పరాణం ద్వి ఆ ప. 2-20

కీ39

ఈ కధను చతుర్దాక్వాశ తొలవలుకుల్లోకూడ కొంతతడివారు “భాంతము పీంని (ధృష్టమ్యము ఉని శ్వేతడొతుండరియ "అయో 9జుడనియు వచించుదున్నది అయాశిజులు శ్వేళాంగులే ఈ యమోనిజులు చిరకాలమునకు బూర్వము (గీపల యంచు నొక తెగగా నుండిరి అభూరియక సము(దమనియు అయో;యన్‌ ీవులనియు వీరిపేర నేద3ని ను్యపసిద్దములై యున్నవి కావున భారత వర్షమునకు రృస్టక్యుడ్నుడు దత్త ప్యుతుడని యూవించుచుంటిమిొ”! అని చనుత్కరించారు కదిరాజు

తిక్క-న సోమయాబ్రి ఉద్యోగపర్వంలో * శ్వేతకాతుండగుటంచేసి శ్వేదం డం టవ్వామండగు ఖృష్ట్ణద్యుమ్ను ఎట నుత్క్బృష్ట (పకౌరంబున నభిషేకం బొకర్చి =“ అని ధృష్టమ్య మ్నున శ్వతవం, జాతువిగా పేర్కొన్నాడు సంస్కృ 3 భారతంలో ఈ (సక్తి కనిపించదు స్టలాంతిరమునగాని, తిక్కుసకు. భెరికిన తిలోగాని లట్లున్నడేమా శోధించవలనియున్నది

"పెండ్యాల వేంకట సుబహ్మణ్యకాస్తిగాడ భారతములోని సాంచాలురను గూర్చి (వాన్తూ “*ధనలోభముచే మంగి చెడ్డల నాలోచింపని యాజుడు తన సంబం ధువొ బందదొ యగు యువకు నొకని యజైవాటదు వెనుకనుంచి * మొహరముో వండుగలో నిప్పులగుండము (దొప్కనానివ తె యజ్ఞగుండడు (దొక్కి. బయటకు వచ్చునటల నా యువకుని జేయించి పాంచాలురను భమ గొలివయుండు3 అ9 ధృష్షద్యుద్నుని జన్మ కధనాన్ని నుడీవారు

(యవముడు (వోణుని జయించగల కుటూరుే కోరెనుాని అర్తునునకు భార్య కాల కుమార్తెను కోరలేము. స్వయింవంవాలానికి ఈ క న్యనిచ్చిని వాగుండుననీ తఈలచెనని మాతైమే సంస్కృతి భారతంలో వున్నది నన్నయభట్టు ఆం్భధ్రీక రించిన భారతింలో (దోణు9 జంపు పు(కుడును, పౌర్టునక..= భార్యా కానగనో కమా ర్తెయు కావలయునని, అందకు యజమ చేచు. న్నకలి ఎంచెఎనియు కలదు

'మొళ్తానీ3 వీరిరువురు అయోశిజుల కాదన్‌ అయోనిజ అనే తెషకు చెందినవారని కవిరాజు తేటపరిచారు

పారాణ్‌కములై న ఇట్టి పెక్కు కధలు కోవిరాజు "హే దవృషివల్ల నూతనత్వావ్ని పొందాయి. ఇందుకు సూతపురాణంలోని తృతీయ చతుర్ధాళ్వాసాలు నిదర్శినం అందలి (వహ్హాద చరిత, రామాయణకథ (భ్రికృష్ణచర్మిక మొదలై న పొరాణిక విష 1 వాతపురాణం, చ ఆ తొలివలుకులు, పు 18 2 ఆంమ భా ఉద్యోచ ఆవ [13 త్రి 'పెండ్యాల వేంకట నుబహ్మణ్యకాస్త్రి (సిద్ధ పాంవాలుగు-మహా భారతము,

సుమవర్శిని ఉగాది సంచిక

శేశ0

యాలు కవిరాజు హేతువాదంతో పిరిహాసపాాతాలయినవి ఆయన కొాదంవె నూత్న వ్యాఖ్యానం వల్ల పొరాణ్‌క గాధల్లోని లవకతవకిలు స్పష్టం చేయబర్జాయి పుఠరాణగావల విషయంలో (వచారంలోఉన్న (ప్రజావిశ్వాసా౨ికి విన్నమైన భాదాలను సత్యదృషితోనూ సహేశుకంగాను నిర్దేశించారు. సత్య్యదష్టులగు సద్విమ్యము లకు ఉదీప్‌నం గావించారు. పరంపరాగత గాధలను ఎంరిహపంచటముకొక మ్మ పాతం ిడిచి పరిశీలింప [పదోధించడమే కవిరాజు (పధానాశయం _ ఇప్పచెపంర (చారంలోవున్న పౌరాబీక ధర్మాలు తాను చెప్పినవి కొదని సూశుడే కఏకి దివ్య ్న మివ్చి కొన్ని పొరాణిక సత్యాలను బహిర్షతం జేయించడం కవిరాజు రచనలో కని పించేచమక్కార౦0 పురాణాలరోని అతిరోకి విషయాలు ఎంత నమ్ముద%నవో తెలు మూతుడు కనిపించటం సూత్నధర్మాలను బోరించఎం అంతే నమ్ముద్శనవి అన్నది కవిరాజు సిద్ధాంతం

కవిరాజు దృష్పిలో టబ్లోదమదు పితృహంతకుడు... ప్రహ్లాద చరితలో ౩0 సింహమూర్తి స్యంధమున ఉద్భవింపలేకు ఇం(వడాలికులు ఒర స్తంభము డాయ మి సింహమును రహస్యం౦ంా జాగటాకరతో. దారియుంచి. హింణ్యకిపుదు ఆ

సృంభమును గొట్టినృడు ఆ సింహము బయ. దుముఎపట్లుచే వన శిల్చులవాతురంం

సత్యవిరమడు ధర్మ నిరరుడున్తై న బవిచప్రవర్తి తా కొల్వజాలక వందుశే మతో పార్ట తింగణాచే నెత్తిపై కొలు పెజ్టింది వాతాళంయిన.ం దిగలదొకి్కి-ంచిరి

రామాయణమునందలి రావణుడు రాక్షసుడు కాడు (దావడమన్నీడు పర చారాలంపటుడు కొడు, (బ్రహ్మా వేత్త తను రిఏవొనివచ్చనది మోహావవటు కొదు, రాము9 లంకకు రప్పించి యకడొనర్ప్చిన దుండగములకు తగినశాస్తి చేయి టకే రాముడు పితృవాక్య పరిపాలకుడు కాదు అంతకుమించి. ఎకపడ్నీలైతుదిను కాదు దశరిలడపు 'కై5కిచ్చిన 'ెండు వరములు రాముడు పితృవాక్య పలిపాలా మషచే _ద్రావడరోకాన్ని జయించి రాజ్యవిసృతి చేంకొ టానికి ద్న్షిణాంధా?*ం వచ్చుట గొవి వేరొండు కాదు

లోక కంటకడైన రావణుడ. సంవారించవాంి భగవంతుడు రాష రూపంలో భూమిపై అపతారమెశ్తైచచు దూట పట్టి బూటకప్ప సుద్ది ఆవ్యలోవారి3 రాపణుడు కంటపడైైతే రట్లో ((దావడ) లోకానికి రాముడు. కంటకురు వీరిలో ఎవరు ధర్మపరులని ఎవం నిర్హయింఎగలరు?రా ముడు పూయామాసష వి(గతాుడని మునులు కూడ (గగాంచారు అనగా తెంవిలేటలు లే?) మాశవుడని అర్థం ఇట్టి రాముని మానవోత్తముడుగా, దేవునిా కవులు చేశారని కవిరాజు నిరూపించారు రామాయణాన్ని గూర్చి ఆయన 'హీతుబద్ద ఆలోచన ఈ విధంగా సాగింది

కేశ]

ఇక కృష్ణదక్యితలో కృష్ణుశవశారప్పరుషుకు కాదు ఒక రాజకీయవేత్త తన చాతికి పట్టాథి షేకమున కర్ష్యత లేకున్నను కానా పదవిని పొందుటకై యాతడొనడ్చిన మంత్రాంగం అపూర్వం అద్వితీయం ఆర్యుల అన్నుగహం సంపాదించి, వారితో దింధుక్వం నెరపి,తమజాత్యంతర్చాగదములగు భోజ వృష్ణ్వ్యాది జాతులతో సంబంధం పొంది, తత్త జాతుల వారిని తనము సుమంబగా చేఎకొ ఎ) ఈ అభిషేకానికి సోవా వాలు నిర్మించునన్నాడు తను 'దావిషడయ్యు తన కార్యసాఫల్వాని కడ్డంకులుగా నున్న (ద్రావిడులను మటుబెట్లాడు కొఏ చివరల కృవార్తుడు కాలేకపోయాడు న ఠఉ భారత భాగవత (_బహ్మ పురాణాల నాధారం చేసికొని కవిరాజు తన నిష్పా షరి దృష్టిని, నిక్ఫీక మనస్సును నువ)త (ప్రతిభా వ్యుత్పత్తుం _సుపమోగించి కృష్ణం నిజ స్వరూపాన్ని మన కళైైన ఎ నిలిపారు. అసాధారణ పక్టాపాభవాలు చూపె” వ్యక్తిని మానవాతీం మైన దివ్యాంళగను స్రైవముగను చితి చుటమన సాహి త్యింతో సంప్రదాయంగా వస్తున్న ఆవారం అట్టి వాని వాక్కులను ధర్మ వాక్కులు గశు అతని చేశతలన్నీ దివ్యలీలబగను విశ్వసస్తూ అందలి మంవివెడ్డలను విమ్మి చడం అడ్జానంగా భావించటంకాడ పారంపర్యంగా కనిపిస్తున్నదే ఇంగుకు ళృష్ణుం జీవితమే పర మోదాహరణమని కవిరాజు స్పష్టం చేశారు మర్శ్యలోకంలో మర్త్యులయినదేవకీ వసుదేవులకు మర్త్యుడుగానే పుట్టి గిట్తీన కృష్ణుడు ఆదిమధ్యాంతరహితుడు కాజాలడు కామ(కోధాది షడ్వర్గానికి వశుడై నాడు భాగవతంలో కవి వాన పై హూతలను రొలగించి క్చి్ణుం జారుడు చోరుడు దుండగీడుగా కవిరాజు నిర్ణయించారు. కొని స్వతంథత బుర్టితో సాహస కార్యాలను చేయబూం౦ిన కృష్ణు; మెచ్చుకొన్న కవిరాజు అతని అనంత డోషాలన్నా బయటపెట్రారు,. బట్ట విప్పిన భంగి భాగవతంలో (పత్యక్షమైన అసభ్య విషయా లకు ఏవపెడిన కవిరాజు కృష్ణుని దర్మ(థష్ణునిగా తేల్చివేశారు కృష్ణు వంక వృక్షంలోని దోషాలను విప్పి చెప్పారు బలరాముడు కృష్ణుడు ఒక తల్లి బిడ్డలు కాడు సుభద్ర _(బహ్మపురాణాన్నిదిట్టి బంరామునికి భాగవతాంన్నిబట్టి కృష్ణునకు చెల్లెలు అలాగే రాధలిర్వురున్నారన్న సంగతి తెలియరి భక్తులు మేనత్త రాధతో కృష్ణువికి చెడుపొత్తు భమించి దాన్ని భక్తిగా సమర్డించుగౌన్నారు. వేదాంతులు జీవాత్య-సరమాత్యల సంబంధంా _ తేల్చారు ఒక రాధ నందుని చెల్లెలు కృష్ణుని మేనత్త రెండవరాధ కృష్ణు; సయ్యూటకత్తైె కీలారులందలి చెలిమి కత్నె. ఈ రాధయే మహాభక్తురాలని, కృష్ణు; పరతత్వ మహత్వము కనిపెట్టిన జాణయని భక్తులచే వర్ణింనదిడింది నామసామ్యాన్ని బట్టి ఒడలెరుంగంి భ్‌ కోటి. ఇరువురను ఒక్కరిని చేశారు అని అందళి సక్యాన్ని తేటసరిచారు కవిరాజు కేత2

కృష్ణుడు తన కార్యసాధవకు అడ్డుగానిలచిన (వదిల శ్యతువులైన కంస, జరాఎంధులను హతమౌారృటాంికై. కురుపాండవుల మధ్య అసూయా ద్వేషాలు రగుల్కొల్పాకు, ఆ వ్యూహంలో భాగంగానే రాజనూయయాగం పొండవులచేత బేయించదలచి నారదునిచేత అబద్ధమాడించాడు అస్పటినుండి అన్నదమ్ముల మధ్య 'ోధాగ్నని (వజ్వలింప జేసి రాయదొకం నాటికి (దౌవదిచే “పామైన మరచిపో వును ధామిన్‌ మరవంగబోచు పగనెన్నటికిన్‌ " అనిపించి, రాయవారపు తతంగంలో కుద రని ఐదూళ్ళను అర్జించి, సంధిని చెడ గొట్టి యుద్దానికి రంగం సిద్ధం చేశాడు అస్త తనా రం చేసన అర్జును93 కివ్రామద్యం (క్రాగించి తన కడ్డు వచ్చిన వారిని అతనిచే ౨ర్హయా అధర్మంగా హతమార్చి-చాడు ఇంతజేసి తాను సాధించగలిగింది ఏమి లేకపోయింది ఫలితం కాంతి భ్యదతలు, నీతి నియమాలు సుటుచూయమయ్యాయి అంతఃకలహాలతో కాను చూస్తుండగా యొదవ జాతి నశించింది. ఈ విధంగా కృమదు భారత వర్షార్ని యుగాలపర్యంకం తీరని అపకారం డాల్చేశాడని కవిరాజు తిర్చు ఆయన హేతువాద ధోరణికి మూతపురాణంలో పొందుపరచిన నూత్న వ్యాభ్యా సమ్మిశింమైన కధలు నికషోపలము సూతసప్పరాణంలోనే కురుక్షేత యుద్ధా వంతం, ఆ యుద్ధాంకి కారణభూతుర్ని గూర్చి ఇలా అంటాచు “ఒక్కని రాజ్య తృష్ణ మథియొక్కని మొండితనంబు నింక వే తొక్కని రాజనీతి భరితోర్వినిం బీలిచి సిప్పిం జేసె టో పిక్కటిలంగ బేదజిమి పెంపఖజే సె మహో్యగభంగిగా౭ 'దెకెంను నీవసాదలకు దిక్కెవరుండిరి కాచి (సపోవగన్‌” పె పద్యాన్ని చదివిన వారెవరైనా కవిరాజును కౌరవ పక్షపాతి అని అన గలరా? పురాణ కథలమ గుడ్డిగా అనుకరించక, హేతు దృష్టితో చూడాలన్నదే ఆయన సందేశం కవులైన వారు ఏదో వ్రాసారు అదంతా నమ్ముతూ కూర్పుంకే ఎలా* ఏ విషయమైనా చర్చించి, వివేచించి సర్హైన దృక్సధాన్ని అలవరచు కోవాలన్నదే ఆయన ఆశయం ఈ విధంగా రామస్వ్వామిగారు పురాణాలను నిశితంగా పరి!లన చేసి అందు లో సతిమాలిన కధలను అసందర్భాలను పరస్పర విరుద్ధ గాథలను తమ 'హేత్వాఘాతానికి గురిచేసి వాస్టవ గాథలను వెలువరించారు మతం : కవిరాజు హేతువాద శక్తికి మకపునాములు కదల _ నారంభించాయి మతమునందలి లొసగుళలు, అందలి హింసా పదతులు కవిరాజును కదిలించి వేళొయి దానితో ఆయనకు మతంపై ఎహ్యభానం ఏర్పొడింది జూగుస్ప బయలుదేరింది 143

అప్పటినుండి మత అశక్తతను అందలి అడ్డా నాన్న, హింసాదృష్టిం నిరసించటు ప్రారంభించారు కవిరాజు ఆయన ఏవిధంగా మతాన్ని ఏిమర్శించారో తెలిసనే దుందు మళాన్ని గూర్చి దిజ్యాళంా 'తెంసికొందాం మవమనే పదాన్ని నిత్యజీవితంలో మనం తరమా. వాచుమున్నెప్పటికి దాని అర్థాన్నె వివరించటం మొతిం కిష్ట సాధు అందుకు కారణ౦ మతంచ్బైనికి నిర్వచనం సాక్షాతా్రార దర్శనం మొదలుకొవి బౌదికవాదం వరకు మారుతూ ఉండ డమే మతమనేది మానవ సంఘంలో సార సకాలీకమైనది. సమ్మతమైనది అం తమనే పదానికి సొమాన్యార్థం. కొని అతిం్యదియ విసయాచే మేవ ేయ బ్సుసు గూర్చి శెలియపేయుసది. మతమి లోకంలో. సరివ్యాప్తమైనది ఎప దాయం, ధరం అనే పదాలుకూడ మళానికి ఎర్యాయపదాలుగా వాడబడుచున్వాయి ఈ మూదుసదాలు ఆంగ్లభాషలో ని కం! జ్ర 02 పదాంకి సరూనార్థకొలు * దేవునికి మాగవునికి నిరవధికునకు సావధికునరును మధ్యగల సంబంధమే మతము న బడు చున్నది మిళావికి ఆధారభూత మైన శక్తి అనే భావనను తద్వారా మక విషయ మైన ఈశ్వరుని సవి్యతంగా ఆరాధించటం, అన్వేషించటం, ఆ పిమ్మట మకళాను భూతి దిన్యశ కిలో శేసనమగుట మత విషయౌలు ప్రపంచమంరా ఒక్కిం లెంకి శక్తి లేక కర్తప అధారపడ్‌ ఉంటుందనే ఊహను ఆధారంచేసుకొని ౨న ఆవారా అను, కొన్న నమ్మకాలను “'పించుకొని ఆ కకం పార్టనద్యారా కాది యజ్ఞం జ్వారాకాం వశపరిచుకొని సొరారణ జాగాని పిరుద్ధంగాఉందే విశ్వాసం డ్వారా దాన్న తెలుసు) దాన్నిచేంపచ్చున ౨ చెప్పేచేమం౦ం = అని డారిధాంసన్‌ మవాన్నె " గూర్చి ఇచ్చి నిర్యచసం ఈ ఎర్వుచసిం లోకంలో ఎరివ్యా మై మకమె పదానికి సరితూగు కుంది మఠం పాంఠెంరతికు సంబంధం-ందేొ- న. నంఘానికి, దర్శనానికి భాస్త్రొనికి కూడ మతంతో ఉన్నై అవినాభావ సంంంధం విడదీయరానిదని, వానికి మఠ౦ చే మలము నరువరావిదె ఎం(ప్రదాయవాంల విశ్వాసం ఇంతల మౌొసవి సంఖూనికి మతి మెంతో ఉపరతి మ్తుస్నృచన వారి సిద్దాం3ం అంటపే అది భౌతి ౩కి ఆధివ్యొన్ని ఛతివాదెందవటమే గాక స్వైతిక విలషవ మం మానిన ఐక్యతిన్కు సారిక ధర్మాలను మతం బోధిస్తున్నదని వారి వోదం. లయితే ఆచరణలో మతం ఎంతపరకు మానవ నమౌజానిం దోహాఎవకించినేది వినవించపం కషతంమే అని చెప్పాం న! 1 సంగ్రహాంయయ పిళ్లాసాశము సం 7 (వ్య్రామవభావముల వికాస జి దర్శనములు, మతములు, వ్‌జ్లాన సర్వస్వం సం పు 246 కేడ్యత

మానవ సమాజ పరిణామ[కమ తొలిదశలో మఠం అవసరమై ఉండవచ్చు+ మానవుని కది ఉసకరించి ఉండవచ్చు కెౌని కాలం గడచినకొద్ది మఠ లక్ష్య 6 మారింది దాని గమ్యం వేరయింది. ఏ మానవ విలువల కోసం మఠం ఆవిర్భు వించిందో ఆ ధ్యేయాన్ని మరచిపోసాగింది మారులూ వస్తున్న (ప్రజల ఆలో చనా సరళికి అడ్డం పట్టలేక ఫోయింది మకం మానవుడు బాల్యంనుండి శారీరకంగా ఎలా పరిణతి చెందగలడో, మోనసిక్రంగాకూడ అంత పరిణతి అతనిలో కనిపిస్తుంది కాని మాసవుని కోసం పుట్టిన మతంలో ఆ పరిణతి, ఆ విశాలత కనిపించదు- ఇది అన్ని మతాలలో కనిపించే లోపమే

మఠం టోధించే నై తికవిలువలు పాఠమార్తిక మైనవి. అంటే ఆ విలువలను మనిషికి విడిగా ఉండే మరేశక్తికో ముడిపెడుతుంది దీనివలన మానవుడు నీతిగా తనకు తామ (బతకలేడని ఏతిగా (బతకాలంపే అతనికి అతీతంగా ఉండే శక్తికి లోదిడి ఉండాలం మతం చెపుతుంది మనిషి అవిఏతిగా (బతకటం వలన పెక్కు భౌతిక సుభాలను పొందగలుగుళున్నాడు. నీతిగా (దితికే మానవుడు "పెక్కు కష్టా లకు లోనుకొనఎసి పప్తన్నది “నె తికతర్త్వానికి మతి విశ్వాసావికి ముడి పెడితే అది మానవుని సర్వాధికారానికి పరిమితి విధించిన శ్లే, మనిషి మనిషిగా మనలేడన్న మాట అలా మనాలంటే అతడు మానవాతీత శ కక లొంగిపోయిసట్లు భావించు కోవాలి ఈ రకమైన లొంగుబాటు భావంతో మాగవుడెప్పుడు. స్వేచ్చగా ఉండ జాలడు”! అన్న యం. యన్‌ రాయ్‌ మాటలు ఈ సందర్భంలో గమనించదగినవి మానవ జీవితంలో ఏతికి గల స్థానంగు _ల్రించాలంటే, దానిని మానవు? ఉనికిలో నే కని పెట్రాలని రాయ్‌ అభ్యిపాయం ఇక మకం అనుసరించిన దార్శనిక విధాశం పారలౌకికతకు స్టగొమ్మ కేవలం విశ్వాసంపై ఆధారపడిన మఠం శాస్త్రదృష్టిలో దొఢ్య(వృత్తులం ఆలవాలం ఈ విధంగా పాఠమార్దిక నత్యాలపై ఆధారపడిన మతం మానవ నంఘానికి బేనిన మేలు అంతంతమాత్రమే

వాస్తవం మూచిశట్లయితే మం వలన మానవ సషాజిరికి 'మేలకంపే కీడు ఎక్కువగా జరిగినట్లు తోస్తుంది మతంలో ఉన్న లోపభూయిస్థ విధానమే అందుకు కారిణం కొవచ్చు స్వమత బౌొన్నత్య ౦, పరిమక దూషణ, హాంసకు పరీకొల్చటం' సత్యాన్వేషణను ఎదుర్కోవటం, విజ్ఞానవేత్తలను నిర్బంధించడం సర్వసాదార ణంగా అన్ని మతాల్లో కనిపించే దోషాలు మతం పరిశోధనకు (ప్రబలవిరోధి స్వతంథకాలోచవకు చుక్కెదురు మానవ స్వాతం(త్యానికి బహుదూరం విజ్ఞాన శకాస్త్రజ్ఞాలను హింసించటం, వరమతస్థులను చ్వితహింసల పాలుజేయటం, మత

1 పడ్‌ మ 20 602902 [0021610150 296 0౪01001108 +01 1౨ వైవై 264.255

10 కేశ 5

యుస్థాణ అందుకు నిదర్శనాలు అయినా ఈనాడు సర్వమానవ సమళ సర్వమాశవ హైభాాతము బోధించటానికి (పతి మతమూ (పయత్నిస్తూనే ఉన్నది మక (ప్రచారకులు మొకటి ముండి విర్ణ్మయులుగా చ్యాదయ విహీనులుగా కవిపిస్తారే కొని దయ అనే కుసుమం వీళ్ళ హృదయ క్షేతంరో వి3సించి మాన వతా సుగంధాన్ని వెదజల్లి న దినాలు బిహు తక్కువ నేటికి సంపూర్ణ సహజీవనానికి సర్వమానవ కొటభ్రా్యత్రానికి మకం ఆటంకంగానే నిలిచి ఉన్నది దుతం కారణంగానే అత్యవసరమైన సమైశ్యతనుగూడ మనం సాధించలేక పోతున్నాం మడూన్ని అంటి పెట్టుకొని మౌనవుడు సర్వమానవ సమతను సాధింపలేడని ఈనాటికీ ువిదితమవు తున్నది, మకంవినా జీవించడానికి దూనవుడు ఇంకా నేర్చుకోలేదు. దీన్ని ఎన్నటి కి నా మానవుడు సొధింపగలడా? మత (పదబోధాలనము 'హిులను మించి మానవుని సీత్యజీవితంతో సర్వమానవ సౌ(భ్రాత్రము ఎప్పటికయినా. వికనింపగలదా? అన్నదే నేటీ శ్చ మానవ సమౌజారికి ఇంతటి కీడును కలిగించిన మతాలప మక ధావాలు విశ్వాసా౨ను కవిరాజు హేరువాద దృక్పధంతో దర్శించి కొాలదన్నాపస మకం వలన సంఘానికి కలిగిన చేటును ఆయన విప్పిచెప్పారు. అశలు మతం పుట్టపండ ఉంేనే బాగుండేదేమో అన్నంతవరకు కవిరాజు వెళ్ళారు. మ3ం "పేరుతో జరిగే మారణహోమంలో అమాయకులు (ప్రాణాలు పోగొట్టికోవడం గమనించిన వోవిరాజు “*నుకమనవి వంకబెట్టి కనుమాలపు గట్టుపకాసు లెందరో కుతుకల దిట్టి కోసికొసగూడ దటంచును బుద్ధిచెప్పి ఖం డితముగ వారి వారి యవినీతుల మూవిపి యేల సాధులన్‌ (కుకగ సీవు దేవః; యొక వారము పాటయినన్‌ (బళాంతా” అ సూత పురాణంలో దేపునితో తమ బాధను వెళ్ళబుచ్చుకుంటారు ఆయా భిన్న మతస్థుల అవివీకిని మావ్చి, వారిని (ప్రశాంతంగా ఎందుకు (బ్రతకనీయవు? అని బేవుం (వళ్నంచారు "ఖూనీ' పీఠికలో స్రత్యేకంగా మళాన్నిగూర్చి (ప్రస్తావించారు మక యుద్ద అలో ఎంతమంది నూరణహోమం చేయబడ్డారో “పేర్కొని, (వపంచంలో మఠం వలన ఎంతమంది బలి అయ్యారో వివరించి, సంఖఘానికి కలిగిన సష్టాన్ని అంచనా వేశారు దేశములెల్లను మాసవర క్త ప్లావితములగుటయే మతముచేఎన మేలని కవి రాజు వ్యంగ్యంగా చమత్కరించారు కై 9ప్తవ మహమ్మదీయులకు. హిందూ మహమ్మదరీయులకు మధ్య జరిగిన యుద్ధాలలో దుర్మరణం చెందినవారిని లెక్కింప సాధ్యపడునా ? సోమశాధ దేవాలయపు ముట్టడిలో ఎంతమంది రాజప్వుత సుభటులు కేతీ6

పాణములర్చించారో, మకావేశానికి ఎంతమంది జైనుల బౌద్ధులు బలి అయ్యారో చెప్ప ఎవరి తరమగును? ఈ విధంగా మతహోమంలో ఆహుతి అయిన సంఘటన లమ కవిరాజు ఏకరువుపెట్టారు ఇవి అజ్టాన మూలకాలని కవిరాజు భావన అట్టి అజౌనాన్ని పెంచిపోషించి?ి మతాలు కాలగమనంలో ఒకదానిపై నుళొకటి ఉసి గోస్నాయి మనిషికీ మరిషికీ మధ్య అదుగోడలను నిర్మెంచి మానవ 'మేవను, వికొసాన్ని నులిమివేస్తూ వచ్చాయి గత చరితను పరిశీలించినట్ల యితే మవాలణు (పతి దేశంలోను సౌజన్యం, పా్యభ్యాతం సమానత్వాలను చిందరవందరణేసి, మానవుల సల్ల కల్లోలముచేసి (వవంచశాంతి లేకుండ చేయడమగాక మహాచృరుషుల నెందంనో తమ పొట్టన సెట్లు కొన్నవనీ అందుకు సూర్యునిచుట్టూ భూమియే తిరుగుచున్నదని చెప్పిన "కోపర్ని కస్‌ అను జ్యోతిష్యుని రోమను చక్రవర్తి పెట్టరాని సిలుగులంచెట్టి చంపించిన ఉదంతాన్ని కవిరాజు దృష్టాంతం చూపారు. మకం౦ ప్రసొదిస్తున్న మోశ్షిన్ని కూడ కవిరాజు అండించారు మఏంసేరుతో జరుగుతున్న యజ్ఞయాగాది కర్మకాండ అను ఆయన ధిక్కరించారు తమ నిజ జీవితంలోకూడ వాటిని నిర్మూలించటానిక్‌ రంకణం కట్టుకొన్నారు “ఖూనీ నాటకంలో వేనుని పా_శ్రద్వారా మతంపై నిరసన వ్యక్తం చేయిస్తారు. యజ్ఞ యాగాదుల “పేరుతో జరుగుతున్న (ప్రాణీ పొంసను (వ్రత్యక్షికరిస్తారు ౩ మకాలు బోధించే నీతులన్నీ ఒకే కోవకు చెందుతాయని, ఆ నీతులన్నీ ఈశ్వరుని చెంతకే చేరుళాయని మళస్టుల విశ్వానం అయితే ఇందులో నిజంలేదవి భగవద్గీతలో బాలచంద్రుడు (బహ్మ్యనాయనుల (పళ్వో త్తరాలద్వారా తెలియజేస్తారు కవిరాజు బొాలచంగదుడు అన్ని నదులు సము(ద్రంలో కలియునట్లు అనిని మతాలు ఈశ్వరుని దరిచేరునని చెప్పే మాటల్లో సత్యమున్నదా? అని (బహ్మనాయంి టవశ్నిస్తాడు అందుకు (బహ్యన్న "కడలిని జేరని సదులెన్నికలవు? మున్న దృశ్యయై పోవదె సరస్వతీ (స్రవంతి యొక్కం యినుక యొడారిలో జిక్కి- చిక్కి యిట్టి నదులెన్ని యున్నవీ వృధ్వియందు"కి తతతతలతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతనననితనాడా 1 కవిరాజు ఖూనీ పీరిక వు / వ శా కా పు 84 శ కవిరాజు భగవద్గీత విభూతియోగం ప 16 కేశ?

అవి సమాధానమిస్తాడు దీన్నిబట్టి అన్ని నకాలు ఈశ్వరునిలో ఐక్యం చెందువనే వాదనలో సత్యంలేదు విరీశ్వరవాదాన్ని బోధించే మతాలు అలౌకిక శక్తిమీద విశ్వాసంలేని విశుద్డ మానవతా దృక్పధాన్ని ఉపదేశించే మతాలు లేకపోలేదు మత పేరుతో (సజల మానప్రాణాలను హరించటం ధూర్తుల చేష్టలతో సమానమని కవిరాజు ఎత్రిపొడిచారు మళాలు జ్ఞాన మార్గాన్ని బోధించి, లోక నమ్మతమైన ధర్మాన్ని సూచించకపోతే. ఇక మతాలవలన (_పయోజన మేమిటి? అనే ఢోంణిలో బ్రహ్మనాయనిచేత భగవర్గీకలో అనిపిస్తారు కవిరాజు “మతములు క్లానబోధకపు మార్గను జక్కగ చెప్పి లోక స మ్మతమగునట్టి ధర్మము సమాచరణంబున బెట్టకున్న నే గతి దరియింస వచ్చును? నొకానొకడేనియు ముక్తి బొందునే? మతమను మాట మోసముసుమా। యిదె మూలను ధర్యపీడకున్‌ మతములె పుట్టకున్న యెడ మారణ కర్మము లిన్నిసాగునే (ప్రతి దివసమ్ము భారత ధరాస్టలి? నే నిటువంటి కర్మ నం తతులను 'పెచువాడనె సనాతనధర్మ మొకండెయంచు న మ్మి తిరుగువారి కెల్లపుడు మలొడ గూర్చుచు నుందు (బేమమై మతముల 'పేరిటం బరుల మానము (బాణము పుచ్చువాడునున్‌ గిళవుడు ధూర్తుడున్‌ శరుడకించను డర్ధము వడ్గికిచ్చుచున్‌ (చ్రితుకు కుఎదికుండు నతి పాత పరాన్నుడు వీరికెయు న దగ్గతులనుమాట సుంత పొడకట్రవు నమ్ముము ఛావచంబులన్‌ హింస హింఠ కాదనుచు జిఘాంన బుద్ది నన్ని కర్మముల్‌ చేయించు నట్టి నుతము నఖిల హింసా పరాజ్యుఖమైన మతదు రెండు నొక్క సర్వేశు నేరీతి జేర్చు”] పై పద్యాలలోని (బహ్మానాయరి పలుకులు కవిరాజు హృదయ గత భావా లనే ధ్వనిస్తున్నాయ మతమన్నది సంఘాని కెంత విరృతరూసం కల్పిస్తున్నదో కవిరాజు ఈ పవ్యాలలో స్పష్టం చేశారు మతం నుండి వెలువడినదే ద్లైవభావన ఆటవిక అనాగరిక మాసవుడు (కృతి గమనాన్ని, (ప్రకృతిలోని వింత సంఘటనలను చూచి మొదట భయసర్డాడు నహ జ 1 కవిరాజు భగవగ్లీత విళభూతిమాగం ప 17-20 148

ఆ భయమే అతనిచేత అగోచరమైన శక్తిని సృష్టించిది ఆశక్తి దేపుని రూపంలో బయలుదేరింది పిమ్మట ఆ దేవునికి మోకరిల్లేటట్లు ఛేసింది. (_పార్థన లకు పురికొల్పింది బలుల్ని సమగ్నించేలా చేసింది. ఈ విధంగా (ప్రకృతిని గూర్చి మౌనవునిలో ఏర్పడిన భయం పలన ఈ లోకానికి అతీతమైన శక్తి ఏదో ఉందనే విశ్వానిం కుదురుకొని, ఆ విశ్వాసమే సత్యంగా (పచారమై విశ్వ వ్యాపితమైంది ఈ శక్తికి ఒక్కొక్కరు ఒక్కొక్క అకొరాన్ని నిర్మించారు. భారతదేశంలో ఉన్న చేవుళ్ళను పరిగణనలోనికి తీసుకుంటే. దేవుఠక. ఎన్ని ఆకారాలున్నవో తెలియగలదు

ఈ దేపువి గూర్చిప భావనకూడ ఒక్కొక్క దశలో ఒక్కొక్కం- రకంగా మారుతూ పచ్చింది ఆ భావంతో పాటు దేవుళ్ళ ఆకృతులు కూడ భిన్నరూపాలు దాల్చుతూ వచ్చాయి. వైదిక కాలంలో ఉన్న దేపుడు ఉపంషత్తుల కాలంలో లేడు ఆసఏితకుల కౌలంలోని దేవుడు తపవాత కాలంలో కనిపించడు చివరకు ఒక్క ఈశ్వరుడే అన్న ఏశేశ్వరోపానన వరకు వచ్చి ఆ%పోయింది.. అదికూడ లేదంటే నా సికత్వమే కొవలసివస్తుంది అందువలన ముందుకు పోవటా)కి అంగీక రించలేదు మఠం,

మన దేశంలో దేవునికి జరుగుతున్న (పవారం మరిదేనికీ జరగడం లేదం'కే ఆశ్చర్యపడ వక్కరలేమ. అట్టి దేవుని ఉనికిని నిరూపించటానికి వేల సంవత్సరాల నుండి _పయత్నాలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి ఆ (ప్రయత్న ఫలితమే వేదాలు ధర్మ శాస్త్రాలు, పురాణాలు, ఎన్నెన్నో మఠ (గంథాలు అందుకు అనుగుణంగా సాంఘిక ఆచారాలు నిర్మించదిడ్డాయి అయితే దీవి కాధారభూతమైన వాస్టవం మాకం అంతుబట్టచేమ చిపరకు అంతరంగ సాక్ష్యమే (పమాణమన్నారు విశ్వాసం దీక్ష ఉన్నవారికే దేవుడు మననులో సాక్షత్కరిప్తాడవి, లేనివారికి కని పించడని వాదించారు. కాని సహేతుకమైన రుజువు మ్యాతం చూసలేక పోయారు

ఈ సందర్భంలో భగనంతువి ఉగకిని గూర్చి వష! 1 ౨0136110 వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలు దీర్హ మెనా పేర్కొనదగిసవి ___

“86 003001081021 27830604 0౯ 8౦04) 6%[316006 069 4121 106506 1081 పీ2౪70 0669 28 018 921 ౯1౯94 01056 01 186 ౪017086, 013 23360063 1021 600 20176036 184 2 020530 0? 24 2 06818 ౨8, ఇక!10ం% 1980010 (6186 ఇం ౧20808 స00౪% ₹0 628% 1028 804 89 6162666 044 601౪0586 19 (1082) 9009 98. 1440119 08 ౨011108 86% 20004 1086 ౪0 76/86 0౯ 2600648 604 [4 68641 60428 18110166 నం! పేం08090 06 2058 ౧0636102 ఇంట శ 896 “17848 08684606 6౮4/ 0౯

$ిత9

*క్యరైళ ఈ16 16 06819?" [0100 289761 18 81760 1016 ౮06 ౨28 6౫11= శం €01 6769, 086 ౨12014 30388 23 ఇల]! 880 1024 16 ౮8170136 29 6113. 166 లా 676౯ కకం 1016181081 27౯20౧0606 ఇకి108 ౧90768 6౮6” 6౫194906 +౯068% ౧210036 0౯ 663188, 13 వించుం॥6 9306. [26 1201089101 23 ౯621120606 6628 66 6౪ రం%06 0 469186 421 0 3663 19 01/6 2 వకంరేంం8 1౯119 0 ౨4 02800 90 ౪0176886 100 8106 0 0813800 256 ౧౦0౦౧6?2608 [0094 19 920/6 063 806100 )/ & 617100 1966 16 క్రం0806.. కమం 38౯600010 0 [28168 19 600388 10 2000౪821 10౯ 211 0జీ 39 88006266 08 6019 ౧12061 క12/401 18 680౯829, 296 106౯83) 19 80160. 50 [01 29 ఇం [280% 6౪౯౪ 198 1888 6౫136 138 [000 0౯ 031162 0? 609698). ౮768 & 801 0001 88 2298 01౯01198 టం 5001, 211 6186 ౧0110773 6 6౧61826906 6 1106 044060 1005823010 11210012 శం 0౯0110224109 0€ 11/6 6011 6+6 6001068102 91006 296 ౪06 ఇ0939101114 029 1 6 60014 06600016 99౧001 02 19? 5615 - 6093601068 2౧6 400676 016 తింళం109 & 069 08౧80149 (0? 601౯281 2890606666 తిలిరే 96010 = 4 ౯601102 10231 9082600 ౧23 298 290౧110 8120600226 294 18 21170 ఇ₹10 101100 18 80౧001 01 2 617120 1౧403118600ల, శ00 0001081081 2౯846౧1681 ౧0౪ 604, 18 61516006 13 1621 31806 1106 1462 00 6064 6౫154012 సం 1196 0" ౫89 (ఏం?6 09106 2 8౯06 ఇళ 6003164046 140202 గ్రండే 6766 2౪0 4౧136081 14 ౪29 0012 7616011089 ౦0౯9096 ౫8198 001089 01 168110 ”) 0% 391906 ₹6 276 2016 1010028196 ౧ల[6011098 1609098 ౫1౯౬ [666 5621606018 216 0౯ 00౪?36, 2090964 ఇ01?63 29౯6 9100319 1881 1ఏలి మనది 46౨ ల59మ16 ఇిలిరే096 28 ఇ 11 శషలం6ం *01641 ౧29 509001 26 1 929 181 రేం౧ల+ 6౫194 [080 00066176 0" 2 0 91 616౧౨294, 086 21 063 ౨08 9628 181006 ౯౫ 363 19 106 ౯681 ౪0౯16” 1 అనాగరిక దశనుండి నేటి వరకు మానప్పని వర్తనలో ఎంతో మార్చు కని పిస్తుంది సంఘం ఎంతో మారిందని, మానపుని వర్తన ఉచ ఎస్టితికి. చేరుకొన్నది అంగీకరించక తిప్పదు అనాగరిక దశలో తన చర్యల ఫలితాలను అదృశ్యశక్షి తో ముడి పెట్తి సంకృప్పివడే స్థితిని తెగనాడి ఆ చర్యల ఫలితాలకు నే కారణమంి (్రహించగలస్టితికి ఈనాటి మానవుడు ఎదిగాడు తన వ్యక్తిత్వాన్ని విలుపుకొవి తన కర్తవ్యాన్ని (గహించి. స్వయం తస కాళ్ళమీవ నిలబడి నిర్తయాలు చేయ |! గలుగుతున్నాడు నవనవ తన 1 నట 30464 “స సం ౬ 9001676 10 ౮064 ' 12106 క02ఏ- 136 శేతలప టు 1974 180

అయిఇప్పటికి ఈనాటి మానవుని జీవితం అస్వతం్యతమే సామాన్య మాన పుడు నేటికీ తన స్వ్యతం్యతతను నిలబెట్టుకోలేకపోతున్నాడు దై పశక్తిమిద ఆధార పడక తప్పటంలేదు తన శక్తిని గులర్తించలేకపోతున్నాడు ఈ సళ్యాన్ని గుర్తించిసె కవిరాజు మానవుని స్వతర్మిత శక్తిని ఆతని వ్యక్తి త్వావ్నివిలబెట్ట టానికి (వయత్నించారు మానవుడు దేవునికి బానిసగా మారటాన్ని కవిరాజు నహించ లేదు అసలు దేవుని ఉనికినే (వశ్నించటానికి పూనుకొన్నారు దైవభావన ఏ విధంగా అవతరించినదీ ఖూనీ పీఠికలో చక్కగా వివరించారు ' మానవుని అజ్ఞాన దశలో ఏర్పడిన భయంవల్ల జవించిన దైవం రాను రాను మానవుడు విజ్ఞానాన్ని నంపా దించిన మీడట ఆ దెవం నుండి బయటపడగలడని కవిరాజు భావన మసాసనవ పరి. ణాము దళ వలెనే భీనవంచునితో కూడ పరిణామం గోచరిస్తుందని కవిరాణూ సూచిం. ఛారు మానవ అనాగరిక దశలో మూనవువి చేత సృష్టింవదిడిన దేవుడు విజ్ఞానం వికసించిన నేటి కొలం వరకు (కమ పరిణామం పొందిన తీరును, దావి వరిజతి దశను. వివరించారు. ఎరులు కొండలు, మృగాల రూపంలో వెలువడిన దేవుడు ఆఅ తర్వాత మనుష్య రూపం దాల్చి, ఆ పిమ్మట అదృశ్య రూపం దాల్చి విరా కౌరుడు. ౨5౦.నుడు నిర్వికల్పుడు అయ్యాడు ఇక తరువితదళ శూన్యత్వం.. అనగా నాస్తికత్వం అన్నంత వరకు కవిరాజు వెళ్లారు ఇదే వారి తాత్త్విక చర మూవరి లస్టికత్వం కంయె న్నాసికత్వమే సమాజాభిప్పద్ది! చోహదం చేసిందని కవిరాజు భావించారు వా_స్టికత్వం కంక ఆ స్తికత్వమే లోకానికి పెక్కు ఆటం కాలు కలుగజేసిందని ఆయన తెలియజేశారు ఈనాడు భగవంతుని అవసర కోనం మానవుడు (కొ త్త ఉపకరణాలను కని

పెట్టాము చి త్తళశాంతికోసం కోర్కెల సాధనకోసం, పరలోక సొఖ్యాలకో సం దేవుని స్తుతించట9, పూజించటం, ముడుపులు చెల్లించడం అత్యంతానశ్యకమైన కార్యంగా మౌవవుడు కల్పింవాడు ఇట్టి అనావశ్యక మైన పనులవలన (ప్రయోజనం శూన్యమవి కవిరాజు భావించారు 6పార్థించి, కైంకర్యము లొసగినంత మా(శ్రాన దేవుడు సంతోషించి సిరిశంపత్తులవిచ్చి పరలోక సౌఖ్యాలను కల్పిస్తాడనటం నమ్మ దగివదికాదని ఇట్టివి ఎప్పుడు, ఎక్కడను జరగలేదని ఇలాంటి పనులు నూ వవ హృదయ దౌర్బల్యానికి నిదర్శనములవి కివిరాజు సూచించారు అసలుచి త్తకుద్దితో పనిచేసే మాసవునికి ఒకరిపై ఆధారపడవలసినపని ఉండదేమో వఫలిఠంకోసం ఏ: ళ క్తికొరకో ఎదురుతెన్నులు చూడవలసిన అగత్యం కలుగదేమో హితోన దేశం ఇదే విషయం చెపుతుంది

లప నలలతతనననాా 1 కవిరాజు ఖూనీ, పీంర పటి 8 క్ష క

ము. నాలు ళ్‌ కేక్‌ 1 లి గ లభిం. 1 % ౮ ళ్‌ ప్రో షై ల 1 /

“*ఉదో్యోగినం పురుషసింహము పైతి లక్ష్మీం 'దై వేన దేయమితి కాపురుషావదంతి దైవం నిహత్యకురుపొరుష మాత్మశకా యత్నేకృతేయది నసిద్ధ్యతి కోజ్యతదోషః” 1 యత్నం చేసే మానవుణ్ణీ విజయలక్ష్మి వరిస్తుంది అది చైవం వలన సిద్దిస్తుందని పీచులు చెపుతుంటారు దైవార్న (పక్కంకునెట్టి ఆత్మ విశ్వాసంతో కార్యానికి పూనుకొమ్ము (ప్రయత్నం ఫలించకపోతే అందులో డోషమేమున్నది ? అవి పై ల్లో ఖానం కవిరాజు "ఖూనీ నాటకంలో అ్యగజాతి అధికారాఎకి సొధనమయిన మాన వుఏి బానిస విధానానికి మనో వైకల్యానికి హేతుభూతమయిన దేవుని విలువను తగ్గించటానికి పూనుకొన్నట్లు కనిపిస్తుంది ఆ నాటకంలో వేను? పాత కవిరాజుకు నమూనా ఆయనకు (ప్రతివింబం వేసుని వాదనలో కవిరాజు వాదనాపటిమ (వన్ఫుట మవుతుంది గొతమ వేనుల సంభాషణలో భగవంతుని ఉనికి నుండి అతని ఆకార విశేషాదులన్నీ తడవబిడ్డాయి కవిరాజు దేవుని సకృతిని (ప్రశ్నించారు. దుష్పుబ రక్షింపదిడుతున్న, శిస్లులు శిక్షింపబడుళున్న ఈ లోకంలో భగవంతుని (పమోజ కఠ్వాన్ని శంకించారు సృష్టిస్టితిలయాల ప్రై భగవంతుని పెత్తనం లేదన్నారు మాన వు9ి కర్మలకు భగవంతుడు కూట సాక్షి అని నిర్ధారించారు ఇట్టి దేవునికి మాన వుడు రకరికాల వేషాలు వేశాడని తేల్చివేశారు. దేవుని "పేరుతో [క్రిందివర్షాలకు జరిగే అన్యాయాలను అ్యక్రమాలను ఖ౦డింది మానవసంఘ విభజనకు మతం - దేపుడు కారణమని సూచించారు ఈశ్వరవాదం తరువాతిదశ అయిన నిరీశ్వర నా సిక వాదంలోనే మానవుని మనుగడ 'ప్వేచృగా?.. వీతిగు..మవగండని-తవితాడా భావిందారు అందుకోసం ఆరాటపడ్డారు మూఢవిశ్వాసాలు; నంఘంలో మఠం దైవం ఆవారంగా పెక్కు మూఢవిశ్వాసాలు. ఆవిర్భ వించి అల్లిబిల్లి గా అల్లుకు పోయాయి 'వజలో అలముకొన్న అజానమే ఇందుకు లి నే కారణంగా భావించాలి ఆ అజ్షానం నిర్యూలింంబడసంతవరకు మూఢవిశ్వాసాలు సమౌజాన్ని విడిచిపెట్టవు సమ్మకం. (గ్రుడ్డినమ్ముకం రెండూ విభిన్నమైనవి నమ్మకమునేది అందరికీ అవసరమే వరస్సర నమ్మకమే లేకపోతే సంఘజీవనం కొనపాగడం దుర్భర తతతతతతతతతతతతలడడా శ హితోపదేశము, మి(త్రలాభిము (వ్రసావన్య శో 82 జ స శే2

మవుతుంది ఇది వ్య క్తిగత నమ్మకానికి అనుసంధానం ఇక సమాజంలో జరిగే కొవ్ని సంఘటనలను సత్యాసత్య నిర్థారణకు (ఛయశ్నించక అతిలోక విషయా లుగా నమ్ముతుంటాం ఏదైనా ఒక సంఘటనను నమ్మేముందుగాని, అనుమానం వచ్చినస్వుడుగాని మనం నమ్మేది వాస్తవమా? కొదా? అనే విషయం నిర్ణయించాలి అలా జరగక “నేను నమ్మినదే నత్యం” అనే వాదానికి దిగితే మౌడ్యానికి దాట ఏర్పరచినళ్లై మనసులోని ఆలోచనా తరంగాలకు అడ్డుకట్ట వేసినళ్లై అప్పుడది మూఢవిశ్వాసంగా మారుతుంది

ఈ నందర్భ-లో నమ్మకం, (గ్రుడ్డినమ్మకాలను విశ్లేషిస్తూ 02౧ 0876 చెప్పిన మాటలు సపేర్కొనదగినవి * ౯౧౭1 080 08 & ౧0౧88/606170 0766 108 2 క01600"8 16, 03౧8 09%0314 801 96 0196 ౯218 50314 ౨01 00 ౪864 10 8176 809818 60 98006068 ఇ ౦98 6 660806 రే06% ౬0౯8130 $80004 416 19 06/19 8౧౧1 ౧6 901 10౪2603 80000 1 ౨8 ఇప 0% ౪0 049001 క80% 8000 29 2006, 941 (0%8161 18931౪16 621 ౪169 9200 23 04961703 2౨6 66 ౪21396 ౮౧ 200664 963030౯063 0 పీతమికిలి ౩016౨121 ]

ఇక్కడ విశ్వా సంవల్ల (వమాదంలేచు అనుమానం వచ్చివస్పుడు ఆ విశ్వా పాన్ని నిర్ధారణ చేసుకోవచ్చు కాని మూఢవిశ్వాసం అలాకాదు అటు నిర్దారణ చెయ్యనివ్వమ. ఇటు సత్యమని చెప్పనివ్వదు ఇవి ఒక విచితమైన పరిస్టితి ఈ పరిస్థితికి అజ్ఞానం అవినీతి పోషకాలు, అజ్టానం నిర్థారణకు పూనుకోదు అవినీతి నిర్థారణ చెయ్యనివ్వదు ఈ విధంగా మూఢివిశ్వాసాట నత్యమనే గీటురాయిని తప్పించి కచ్చదొటు వేస్తుంటాయి. సదూజంలో వీటి (వదారం చే సేవాళ్లుకూడాఇదే వర్ధతివి అనుసరిస్తారు,

ఈ విధంగా నమాజంలో పెక్కు మూఢ విశ్వాసాలు 'పేరుకుపోయాయి అయికే వీటి పుట్టుకను తెలునుకోవడం ఎంతయినా అవసరం (ప్రాధమిక దశలో మానవుని అనుభవం విజ్ఞానం పరిమి మైనస్వుడు తన పనులకు విఘ్నాలు ఎదురై అతడు విఫలత చెందితే తన కార్య వై ఫల్యానికి సమాధానం చెప్పుకొని తృప్తివడ వలసిన ఆవశ్యకత ఏర్పడింది అప్పటినుండి మానవుడు తన విజయ సాధనకు మానవాతీత శక్తుల సహాయాన్ని అపేక్షించటం ప్రారంభించాడు ఇట్లు తన జీవన గమ్యంలో జరిగే సంఘటనల జయాపజయాలను అతీత శక్తులతో ముడిపెట్టి కొన్ని విశ్వాసాలను ఏర్పరచుకొన్నాడు అఆ విశ్వాసాలే తరతరాలుగా (వచారమవుతూ 1 60/ &ం0/64, మంయ+ల0% ఆపి లి 22

53

వస్తున్నాయి. (సశ్నించే సాహసంలేని జనసామాన్యం మౌఢ్యంగా వాటిని అముప రిస్తూ వస్తుంది కాబట్టి భయం, మౌనసిక బలహీనతలను మూఢ విశ్వాసాలకు మూల కారణాలుగా భావించవచ్చు భయంనుండి అతీతళ క్తి, (పశ్నించకపోవడం నుండి మానసిక రుగ్మత ఆవిర్భవించాయి మనం ఒక ఫిషయావ్ని మూఢంగా విశ్వసించినట్లయితే అది అంతటితో పోదు. సమాజం పైకూడ దాని (ప్రభావం పడుతుంది. అంటురోగం లాగ సమాజ మంతటికీ వ్యాపిస్తుంది దానితో మనం చేసే చర్యల ఫలితాలు మనము, మనతోపాటు సమౌజము అనుభవించక తప్పదు ఈ విషయాన్నే 62౯7) శం0£4 తన 2702 0% 6511 అనే ్యగంధంలో "లైెం116 18 80006 భటుల ఇసిస్‌ 15 శంఛ010964 ౪10011 0%ల9 ముర 0 67160021 [05069 016 1251 96 0017120066 0% 9016188 1. 01౯468 10 0611676 1లో అవి పేర్కొంం టారు ఇట్టి వైయజక్తికమైన మూఢవిశ్వాసాలు సమాజమంతట వ్యాపించి పొమా న్యుల మస్తిష్కాలలో గూడుకట్లుకొని వారి అజ్జానానికి నీదర్శనంగా నిలబడి పోయాయి కవిరాజు తమ రచసనలో ఆయా మూఢవిశ్వాసాలను 'హీతువాద కురారంతో ఖండించారు ముఖ్యంగా మానవుని నిత్య జీవన గమనంలో (పత్యక్షమపుతుస్న మూఢ విశ్వాసాలను ఆయన సూచించి నిరసించారు (వధానంా కుష్పుసామి శతకం, ఖూనీ, భగవర్గీకలలో (గుడ్డినమ్మకాల గుట్టు రట్టుచేయ _(సయత్నించారు కర్మలు చేయడం మానవుని సహజ ధర్యం _ విత్య జీవితంలో మానవుడు చేసే కర్మలు ఫలి చవచ్చు ఫలించకపోవచ్చు సతృలితాలకుగాని దుష్ఫలితాలకుగాని కారణాలు మనకుతెలియవచ్చు తెలియకపోవచ్చు మానవుడు ఆ కర్మలు ఫలిస్తే సంతోషిస్తాడు ఫలించనిచో అందుకు కౌరణం తెలియని తెలిసికోలేని మానవుడు ఆ కర్మకు కొరణం కాని విధి ని దూషించటం పరిపాటి అలాంటివారి నుద్దేశించి కవిరాజు చేతగామి(దనులు చెడిపోయినంతనే విధిని దూరుచుందు వెలివారు విధికి డీననేమి పెత్తనం బుండునో తన్స మాటగాక కుప్పుసామి _ (కుప్పసామి శతకం పు 12) అని అంటారు కుస్పుసామి శతకంలో _ ఇక్యడ వ్యక్తి నిష్టమయిన కర్మలకు విధికి సంబంధం లేదవి కవిరాజు తీర్పు న 2 6415) శంం[4 కషం8+00 00 ఆభ ౨ 88 కీ కడ

ఇక చనిపోయిసవారికి పిండాలను అర్చించే పద్ధతికూడ కవిరాజు విమర్శకు గురయింది సాధారణంగా లోకంలో చనిపోయిన వీతృదేవతలను ధ్యానించి వారి తృ్త్యర్దమై పిండాదులను కొకులకు పెట్టడం అసవాయితి ఇక్కడ పీళృదేవతలే వ ఈహవా కాకుల హిపంలో ఆ పిండాదులను తింటున్నారని లోకాలి్యిపాయం నిజంగా కాకికి పితరుడికి ఉన్న సంబంధం ఏమిటి? వేమన ఈ విషయాన్నే “పిండములను జేసి పితరుల దలపోసి "* అనే పద్యంలో నిశితంగా దుయ్యబట్టాడు తనకు ఆదర్శ (పాయమెన వేమన భావాలను కఎరాజు అటనట అనుకరించారనటంలో అతిశయోక్రి లేదు పితృ తర్పణలోని ఆంతర్యాన్ని గ్రహించిన కవిరాజు చచ్చిపోయిన వాని కేసరణి జేర గలవు పిండములు వివాసజలము కూడ నావులును లో క లును దృప్తులగుట కొకు గూర్చిపెట్టిరి గాకేమి కుప్పుసామి _ ((కన్సుసామి శతకం పు [8 అవి అందలి సత్యాన్ని బయటపెట్టామ అదేవిధంగా భగవర్గీతలోకూడ పిండములను 'పెట్టటాన్ని, సితృలోక మున్నదనటాన్ని (తోసిపుచ్చారు. అదంతా హాశక్కిం యన్నారు కవిరాజు ఇక వేమన వలెనే కవిరాజు కూడ వి_గహారాధనను ఖండించారు రావ రస్పలను పూజించటం కొంజెసవిగా ఆయన చితించారు ముక్కు మొగము ఇక్కి మూల విరాట్టంచు రగెక్కారాయి ఉెద్చి యుంచి గుడుల గూడు గుడ్డలిచ్చి కొల్తురు _సజ ఎల్ల గొంటె పనులు గావె కుస్పుఫొమి (కుష్పుసామి శతకం, పు 16) అలాగే మోక్షంకోసం రకరకాల వేషరారణలతో (వజలను మోనపుచ్చే వన్యామలను వేమనవలెనే కవిరాజూకూడ దుయ్యబట్టారు "తలలు బోడులైన తల పులు బోడులౌనా అన్నట్లు విస్సంగిమైన బుద్దిలేనిచో ఎవ్నివేషాలు వేసినా (ప్రయో జనం శూన్యం అలాంటివాటిని కుమతి మాటల క్రింద కవిరాజు లెక్కంగట్టారు తలలు గొతిగించి కొవి బట్టలను గట్టి మెడల రుందాక్షమాలిక లిడివయంత ముక్తివచ్చునే నిస్సంగ బుద్దిలేక కుమతి మాటలనే నేమి కుస్పుసామి (కుస్పసామి శతకం పు 17) కే5 5

మానవుడు చవిసపోయిన తర్వాత మరొక జన్మ మెత్తుతాడని చెపుతుంటాప. మకి ఆప్పుడు పికృలోక మేవిధంగా సంభవిస్తుంది? వీండముల నిన్వటం ఎలా? లే అ ఇ తి, అన్నది _పళ్న ఈ రాతలన్నీ కుటిల జనసృష్టిగా కవిరాజు తేల్చివేశారు, చచ్చిపోయిన వెంటనే జన్మ మెత్తు జీవి కుడువ( గర్మమటంచు చెప సుచుందు రటు లెనచో చికృలోక మెట్టువచ్చు? చ్‌డూ న! గుటిల జనసృష్టి గాదొక్కా కుష్పుసామి (కప్పుసామి శతకం పు [7 నిత్యజీవితంలో కోర్కెల వలయంలో పడిన మానవుడు తన కోర్కెలు ఫలిస్తే దేవునికి (యుక్క్టులు, ముకుపులు చెల్లించటం సహజమే అలా దేవునికి (మొక్కులు చెల్లించే వారి నుద్దేెంచి (మొక్కుగలదది చెల్లింపవోదు మంచు గొండలెక్కై యేరులు దాటి కొట్టకొనకు జుట్టునిత్తురు దేవుండు క్షోభ పడదె కూకటుల చిక్కు( దెలియక కుప్పుసొమి (కుస్పుసామి శతకం పు 20] అని అంటారు కవిరాజు (టయిక్కూన్నదని దేవం! జుట్టునిప్టే అందురోని చిక్కు. తెలియక దేవుడు క్షోభపడడా అని కవిరొజు చమత్కరించారు ఈ విధంగా (వజాసామూన్యాన్ని అజ్జ్ఞానాంధకొారంలో ముంచెళ్తు తున్న మూఢ విశ్వాసాలను నిర్మూలించి జానదోంతి0 (పనరిుంపజేయటాలికి కవిరాజు నిర్వి ఖా లి శామకృషి గావించారు మానవతా వికాసం కోవిరాజు రిచనలకు ముథ్యాదర్శం మానవళా (వతిపాదనమే. ఆయన రచ నల నన్నింటిని నహృదయతతో సరి!ీలీసే అందలి యథార్థం గోచరింపకపోదు ఆయన పురాణాలను విమర్శించినా దేవుని ఉనికిని (పశ్నించినా, ధర్మశాస్తాాలను అదధిక్షీపించినా, మూఢ విశ్వాసాలను ఖండించినా మానవుని స్వతంత్రతను నిలబెట్టి టం కోనమే సం(ప్రదాయానికిి మశాని* బారిన అయిన మానవుని స్వతం్యత వ్యక్షిగా, 'స్వేచ్భావాయువులు పీల్చగళ ధీరునిగా నిలబెట్టి, మానవుని మించిన కకకి లేదని రుజువు చేయకంకోసమే. ఆయశ (పయక్నం, (పకృతిని వశసరచు కొంటున్న మానవుడు (ప్రకృతి శక్తలకు లొంగిపోవడం ఆయన సహించలేడు శీర్‌

(పకృతి కతీతమయిన భగవంతుని చేతిలో కీలుడొమ్ము కావడం ఆయనకు రుచించ లేదు ననాతన సం్యపదాయాలకు, అంధ విశ్వాసాలకు పిట్టథథలకు తల ఒగ్గడం ఆయనకు కొరుకుడు పడలేము మానవుని బాన్నత్యాన్ని చాటటమే ఆయన ధ్యేయం సంఘంలో మానవువి ఉనికిని గుర్తించాలని, మాఇవులంతా ఒకటేనని కవిరాజు (వబోధింవారు

మానవతా వాదంలో మానవుడే నాయకుడు మానవ సమాజంపట్ల అపార కరుణానురాగాలను (ప్రదర్శించి మానవుల్ని తరింపచేయాలనే సిద్దాంతమే మానవతా వాదానికి బీజం ఈ సిద్దాంతం తరతమ ఛేదాల్ని అంగీకరించము ఒకరిచేళిలో కొరముట్లు కౌవడం ఒస్పుకోదు ఒక్క మాటలో “మానవజాతి చరిత పరి ణామాలు మౌవవ కృషి ఫలితంగా ఏర్పడినవని వివరించే తాత్త్విక సిద్ధాంతమే మానవతావాదం

(పాచ్య పాళ్ళాశ్య దేశాలలో అనాదినుండీ ఈ మానవతావాదం అభివృర్తి చెందుకూ వచ్చింది. ఆంగ్లభాషలోని 1410212152 అనే పడావికి “మానవతా వాదం అనేది పర్యాయపదంగా వాడబడుతున్నది వాస్తవానికి [40110150 అనే పూట పాతదే. యూరపులోని పెక్కు. దేశాలలో హ్య్యూమనిన్తు ఉద్యమాలు నడిదాయి. ఈనాడు కూడ అమెరికా ఇంగ్లండు, యూరపు దేళాలలో ట్యూామ నిస్టు ఉద్యమాలు పనిచేస్తున్నాయి. శాటి హ్యూమనిస్టు ఉద్యమాలకు నేటి ఉద్య చూలకు చాల వ్యత్యానం వున్నది కాని మానవుడు మూలంగా భావించబడటం వానిలో కన్పించే సామాన్య గుణం, నాగరికత విషను సతిలో చిక్కుకొని వున్న వనమయంలో రూపొందింపబడివదే ఈ మానవవాదం

(పాచీన కాలంలో (గిసుదేశంలో (పొటాగరస్‌ ఎపిళ్యూరిస్‌ మానవళా వాదాన్ని _ప్రచారిం చేశారు మధ్యయుగానంతరం యూరపులో విజృంభించిన లివైజాన్స్‌ ఉద్యమం మానవతాతలత్త్వాంకి నూతన జవసత్వాలను చేకూర్చింది. ఈ ఉద్యమాలన్నీ మతసంశెళ్ళ నుండి నీతివి మానవుని రక్షించే (పయత్నంలో ఉద యించినవే. ఇక భారతదేశంలో లోకొయతులు, తె నులు మానవతావాదానిక అంకురార్పణ గావించారు. ఆ పిమ్మట బుద్దుడు, అతని అనుయాయులు. మాన వకా భావాలను (ప్రచారం చేశారు బౌద్ధమత పతనం, (హైందవ మత విజృంభణ విదేశీ దండయ్యాత్రల కారణంగా మరుగున పడిన ఈ తత్వం తిరిగి 20వ శా బ్టీలో రాజారామమోహనరాయ్‌ నడపిన భావసికానోద్యమం ద్వారా వెలుగులోకి వచ్చింది. ఆం(ధదేశంలో ఆర్య గాగార్టునుని కాలంనుండి మానవతా భావాలు పాదుకొన్నట్లు చెప్పవచ్చు. వేమన, కందుకూరి, గురజాడ మొదలగువారు మాన వకాతత్వ్వావ్ని (ప్రచారం చేసినవారే,

కీ57

ఆ కోవకు చెందినవారే కవిరజూ తము కొదర్శ_ప్రాయులయిన బుద్దుడు, వేమనలను స్మరించటమే కొక, హరిని మరపించగల భావ్వపసరణ కవిరాజు కావిం చారు. పూర్వుల ఆదర్శాన్ని బొదల దాల్బటమకిక తమదయిన ఒక (కొత్త బాటను కవిరాజు ఏర్పరిచారు కేవలం మానవతావాదాన్ని బోధించటమే కాక దానికి (సాధమిక ఉపకరణాలయిన జీనకొరుణ్యదృష్టిని మానవ "స్వీచ్చను హేతువాదాన్ని మానవుని అస్తిత్వాన్ని మానవులలో మేలొొ-ల్పి మానపుని అస్వ తం్రతకు అజ్జానావికి కారణాలయిన మూర్త విశ్వాసొలను, నాంఘిక దురొచాతా లను కట్టు కరల పసృరొణాలను కవిరాజు నిశితంగా విమర్శించారు

భారతీయ మానవతా దృక్పథం ఆస్నికతతో ముడిపడి ఉన్నది. రాజారాన “ాహనరాయ్‌ వివేకానందుడు, రవీంద్రుడు, గాంధీజీ వీరేశలింగం ముదడలగు వారు ఆస్నీక దృష్టితో మానవులలో మాధవు9 దర్శించి సేవించిన మానవతా వాదులు ఇక్కడే వీరికి కివిరాజుకు గల భేదం కొట్టవచ్చినట్లు కనపడుతుంది

పాళ్చాత్య భావ (ప్రభావితులయిశ కవిరాజు నాస్తిక సిద్ధాంతంతో ముడినడిన మానవతా వాదాన్ని దర్శించి అనుసరించారు. అదే నేటి మానవుని స్వత౦ వ్యక్తిగా నిలబెట్టగలదని కవిరాజు విశ్వసించారు ఆ దిశలోనే తమ వనయాన్ని కొనసాగించారు. విశ్వమానన కళ్యాణంకోసం ఆయన పరికపించారు మానవతా సుగంధంతో సనంఘమంళా గుజా?ించటానికి కవిరాజూ చేసిన (ప్రయక్నాన్ని పరిశీలిదాం

న!

సమస్త జీవరాశినీ (పేమాలింగనంతో హృదయానికిహత్టుకోగల కారుణ్య భాపం కవిరాజులో వున్నది ఆ భావమే మానవకావాదాన్నిమహత్త ర శోభతో (పకొ శంస చేయగలదు అందువల్లనే పరమ కారుణికోత్వ ముడుయివు నిద్ధుషిఓిఎతిక భక్షితో కవిరాజు వందన మూచరించారు, “భారత భూతధ్యాతి తలభాగము నర్వము సొంతయిల్లుగా నారసి సర్వ భూతములయందు సమత్వము విజ్జిరాల్చి, సే వారమణీయ భూతదయ వర్డిలజేసి వపంచమందు బెం పారిన బుద్ధ దేవుని పజాబ్దిము లౌదల దాల్భు టొప్పడదె [సూతపురాణం (ప్ర ఆ పు £ి ఇటువంటి కొరుణ్య భావాన్ని 'పేవాధర్యాన్ని మరుగుపరచి, ఆడంబరంతో, భక్తి "పేరుతో జీవరహితమైన విగ్రహాలకు గుళ్ళూ గోపురాలు కట్టించే ఆధ్యాత్మిక వాదు లను కవిరాజు నిరసించారు 158

“మల మల మాడు పొట్ట తెగ మౌసిన బట్ట, కలంత పెట్టగా విలవిల యేడ్చుచున్న నిరుపేదకు జాలిని జూసకుండ ను తృల పడిపోయి బీనవరహితంబగు దొమ్మకు విల్లు వాకిళుల్‌ పొలమును ప్వట నిచ్చెడి (ప్రబుర్ద వదాన్యుల విచ్చమెచ్చెదన్‌” [సూతపురాణం ద్వి ఆపు 1) అని ఆయా ఏవగించు కుంటారు అలాగే కపటభక్తు లను హేళన చేశారు అంతే కాని మానవజాతికి ఆదర్శ పాాతములయిన శాశ్వత సత్యాలను నిరాకరించడం ఆయన అభిమతం కౌదు నర్వగూనవ సన్ముతాలయిు ధర్మం శాంతి _పేమలను విసర్జించటం ఆయన చేతకానిపని సాంఘిక దురాచారాలకు హితుభూతమయిన "హైందవ సంస్కృతిలోని లోపాలను విర్భయంగా విమర్శించారు. పిట్టకథలకు పుట్టి నిల్లయిన పురాణాల గుట్టుమట్టులను రచ్చకక్కింంచారు స్వర్గలోక బండారాన్ని ఒయటకు లాగారు హిందూమకానికి మూలస్తంభాలయిన కర్మం పునర్జన్మ సిద్దాం కాలను (తోసిరాజన్నారు ఈ విధంగా కవిరాజ మక సంప్రదాయాలను జుగుప్సాకరమయిన పురాణ గాధలను, మానవ సమానత్వాన్ని చిందర వందర జేసిన సాంఘిక వ్యవస్థలను నహేతుకంగా ఖండించి సత్యపథాన్ని చూపెట్టారు మానవునికి చవళ్నించే హక్కును సాధించి పెట్టారు హేతువాద శక్తి విప్పారిన నూనవుడు ఒకరిచేతిలో కొరముట్టుగాక "స్వేచ్చగా (ప్రయాణం సొగించగలడని విశ్వసించిన కవిరాజు మానవునిలోని 'హేతుకక్తిని పురిగాల్పారు. ఆయన వ్యక్తికి _పాధాన్యమివ్బారు వ్యక్తి స్వేచ్చను ఎవరికో బలిపెట్టటం ఆయన అంగీకరించలేదు, స్వేచ్చా పిపాన మోనవుకి (పకృతిసిద్ధమనా షరు “పుట్టనున్న పాము బుసకొట్టి పోటోవు వేలు చిక్కినపుడు 'వేగిరించి సకల భూతములకు స్వాతం([త్య కొంక్షయే యొప్పు సహజముగను గుపష్పుసొమి” (కుప్పుసామి శతకం ప 85] హేతువాది సీతివాదిగా మసగలడు నీతివాది మానవ కొరుణ్యాన్ని (పదర్శింవ గలడు అందువల్లనే కరుణ మైతి నమభానం (ప్రాతిపదికలుగా గల వీతిబద్దమైన జీవిత విధానాన్ని కవిరాజు కౌంక్షించారు 159

జీవహింస చేసి జీవింతు ననుటకంటె జెట యెందు గూడ బుట బోదు జీకీహింసమాని జీవింపరాదొకోః కొంత మేలు దాన గుప్పు సామి [కప్పు శత ప 6) నీతిలేనివాని నిరసించు జగమెల్ల సీతకాలికెుడు నెగ&లేదు సీతిశాలినెప్పడు నీతియే కాపాడు గుజను బారినుండి కుప్పుసామి (కప్పు శత ప 11] అని కుస్పుసామి శతకంలో ఉద్యోధించారు నూతన సమాజ స్టాసనకు మానవత్వాన్ని పరిగణించే సిద్ధాంతమే పునాది కౌవాలవి భగవగ్గీతలో శవిరాజు (పటోధించారు వర్ణము, జాతి భాష అనే అడ్డు గోడలు తొలగిపోయి మానవజాతిలోన్ని ఏకత్వం గుర్తింపబిడాలి దానిని మించిన ధర్మం లేదు ఈ మాపే భగవద్గీకలో (బహ్మనాయనిచేశ అనిపిస్తారు “స్వపరపక్ష భేదభావంబు నీవంటి వానికుండు నాకు బహుళ పాప పంక మగ్నమైన పల్నాడు లళస్కంబు దేయవలయు నూత్న సృష్టి కొకు” [భగవర్జీత వియోస 88] “ఒక్కా భాష (ప్రియంబు కొండోక్క భాష వి(పియమ్ము నాకనుమాట వెగటుమాట యయిన నే సొక్కు చుండెద నాం్యధభాష యతి మనోహరిమసుటచే నాలకించి" (విళూతియోగం+వణ.] మానవతావాది ఎంతటి కారుణ్యభావం కిలిగియున్నప్పటికీ సంఘర్షణను హింసను ఎదుర్కొనక తస్పదుం చీకట్లు కొత్త వెలుగును (వతిఘటించినట్లు విషమించిన నాగరికతవలన విధ్వంసమూ, వినాశమూ తప్పపు అటి తరి మానవశా వాది రీరురై న తన ఆశయం పట్ల స్థిర బుద్దితో నిలబడాలి ఆ ధీర గంభీరవాణ్‌ని కవిరాజు ఉహ్యానాయని కంఠంతో పలికించారు “ఆత్మ విశ్వాస మడుగంటె నంతరించె (చిళ్న రీబల దోర్చల (ఫ్రొఢి యెల్ల (బతికి యుండెను జీవచ్చనంబు రీతి 'దెలుగు జాతి పునస్సృష్టి వలదె చెపమ (విశ్వ యోగ ప 40] 160

ఇది ఆనాటీ కవిరాజు ఆవేశమూ ఆవేదన, స్పర్శదోషం, దృష్టిదోషం పేరుతో పతితమై పోతున్న తెలుగు జౌతినింపునస్థృృష్టి చేయాలన్నదే కవిరాజు సంకల్పం. ఇక ఆ(గజాతి అధికార సాధనిమైన దేవుణ్స్న్‌ళూడ కవిరాజూ బయటకు లాగారు ఖూనీ నాటకంలో గాతిమ వేనరాజుల సంభాషణలో దేవునివై పళ్నల వర్షం కురిపించారు మానవ విజ్ఞానం పరిణామం పొందుతున్న కొలది భగవంతుడు. కూడ పరిణామం చెందుతూ చివరకు ఖూన్యదశకు రావలసిందేనని కవిరాజు సూచిం చారు శూశ్యత్వమనగా నాస్తికత్వమే నాస్తికతయే కవిరాజలో మానవీయకగా పల్ల వించింది భగవంతుని (పేమించటంకన్న తోడి మావవులను (పేమించథటం వర మోత్తను మన్నారు కవిరా మాశవు? సేఏందటంతోనే భగవంతువి సేవించివ. ఫలం లభ్యం కాగలదన్నారు ఆ స్తికత్వమే (ప్రపంచ పరిణామా౦కి ఆటంకాలను కలుగజేఎందన్నారు. న్నాస్తికతలోనే (ప్రపంచం తరించగలదని కవిరాజూ విశ్వ సించారు ఈ విధంగా కవిరాజు వ్య క్తిశక ద్వేషంవల్ల నో లేక నా స్తిపడై నందునో, లేక .(బాహ్మణేతరుడై న కారణంగానో పృరాణాలపై, మత్యగంధాలపై, ననాతన సం(పదాయాలపై దండయాత్ర చేయలేము ఆయనఎ మానవుకు సధానం ఏ వంక తోనై నా మనిషి స్వేచ్చను అతనిలోని మానవత్వాన్ని కుంచించటాన్ని ఆయన అంగీకరింపడు మానప స్వాతంత్యానికి అవరోధాలయిన సాంఘిక వ్యవస్థను పాత భావాలను ఉొర్పారబట్టి ఆయన మావవతా ఉద్యమా౦ికొత ఛొళ్ల బలాన్ని సమకూర్చారు అమంరత గీక్షతో అపనిందలకు వెరవక అర్థము నాశంవక మాన వుని మహోన్నత స్థానంలో విలబెట్టబానికి కొనఫాగంచిన మహత్రర కృషిలో కవిరాజు ఆత్మబలమే కాక మ౦షిలోను అకని హేతుశక్తిలోనుగల అచంచల విశ్వాసం ద్యోతకమవుతుంది కవిరాజు మానవళశా వాదానికి అద్దుగోడలులేవు వసుర్రైత కుటుంబంకోసం, అ్మరులుచాదిన విశుద్ధ మానవతావాది ఆయన మానవునే దైవంగా భావించా డాయస. అందుకే భగవద్గీతా పారంభంతో “శంకరుని యంత వేదాంత శాస్త్రవేత్త యనియెగా "అహమ్‌ బ్రహ్మాస్మి” యశుచు గాన నాకు నేనె నమస్పు లొనర్బుకొందు నాది మధ్యాంత శూన్యుండ వ్తైతినంచు” క్షే కేరి]

అవి అంటారు ఇక్కడ నమస్యంరించు కుంటున్న “నేను అనే భావం పరిమితం కాదు విశాల విశ్వస్వరూపాన్ని తనలో (వతిఫలించుకోగలిగిన “నేను. ఆనే భవనావికి సంకుచిత స్వార్థ (పాకొరాలుండవుకదా “ధూర్త మానవా” శతకంలో

“ఇతరుల(బర్వుతో (దుకనిచ్చుట నెన్నడు నేర్చికొందు వా

యతమగు నీ (పపంచనుఖమన్నది యొక్క పె వీ సుఖంబుగా

(దికిదినమున్‌ స్మరించు సమభావము నెన్నడు నేర్చికొందు వు

న్నతి గనుచుండి నీ (పజలనారతమున్‌ నినుమెచ్చ మానవా ౫

(శతకాలు-గికాలు వుట శి

అని అంటారు ఇంకకుమించిన విశ్వమానవ సమభావం మరింశేం కావాలి కవి తాజు కొంక్షించింది ఆ నమకా ధర్మాన్నే ఆది ఆయన చివరిమెట్టు

ఈ విధంగా కవిరాజు పురాణాలలోని అసంబర్దమూ, పరస్పర విరుద్ధమా అయిన పిట్దకథలను తమ 'హేతుపరిశీలనకు గురిచేన్‌, ధర్మళాస్త్రాలలోని ధర్మాన్ని వ్యాయాన్ని (ప్రశ్నింపజేని, వాటిలోని మానవ స్వార్థాన్ని దుయ్యబట్రి మకంవలన వంఘానికి కలిగిన చేటును విప్పిచెప్సి మతరాహిత్య మే సంఘ్యశ్రేయన్సుకు దోహ చం చేయగలదని, ఆ_స్టికత్వం కంటె న్నాస్టికత్వమే (ప్రపంచ పరిణామానికి మేల బేసిసడని, మూఢవిశ్వాసాలు మానవ మస్తిష్కం నుండి తొలగిపో వాలని, వీటన్ని టిని అధిగమించి మానవుడు వ్రైతిక విలువలను నేర్యవలెనవి చోధించి. మానవ సంఘం (పీమానురాగాఎతో వర్ధిల్లాలని, హెచ్చులొచ్చులు మటుమాయం కొవాలని అవ్వుడే నిజమైన మానవత సమాజంలో వర్జిల్లుతుందని సూచించి. స్వతంత్రుడు, ఉన్నతుడు అయిన మానవుని నృష్టించడానిక హేతు మానవతలను ఉపదేశించాడ

162

సంఫఘు సంస్కరణ

కవిరాజు ఉద్యమం (ప్రాధమికంగా భావ విప్లవానికి చెందినదైనాః,. నాటి వంఘముతో పాతుకుపోయిన దురావారాల్ని పెత్తందారీ విధానాన్ని రూపు మాప టానికి సొమాజిక సంస్కరణలను కూడ చేపట్టక పోలేము మొదటగా సంఘంలో కరుడుగట్తుక పోయిన కులవ్యవస్థను గర్హించారు అ పిమ్మట వైవాహిక పద్దతి పై, వివాహ విధానాన్ని నిర్వహించే పుకోహత ఆచారాల పై తిరుగుబాటు చేసి నూతన వైవాహిక పద్దతిని ఏర్పరిచారు

మాసప్పలను నంస్యారవంతుల్ని చేయడానికే కవిరాజు కవిత్వం (వాళారు. వ్యక్తి సంస్కారంనుండే సామాజిక సంస్కరణ ఆవిర్భవిస్తుంది, వ్యక్తి సంస్కార వంతుడయితే నమాజొన్న్ని సంస్కార వంతం చేయగలదు సంస్కార పూరితమైన కవిత్వం కూడ వ్యక్తిని నంధూన్ని సంస్యరించగలదనటంలో సందేహంలేదు.

సంస్కరణ అనేది ఒకనాటిది కాదు ఒక కాఛాంికి కూడ పరిమిత మైనది కాదు వివిధదేశాలలో వివిధ కాలాలలో సంస్క రృలు ఆవిర్భవిస్తూనే ఉన్నారు ఎవతికి వారు నంస్యారణ బీజాలు వెదజల్లుతూనే వచ్చారు అయికే ఎప్పటికప్పుడు సమాజం సంస్క రృల భావాలకు ఎదురు తిరిగినప్పటికీ, తత్క్యాలంలోనూ, భవిష్య త్కాలంలోనూ ఆయా సంస్క ర్తల భావాల గేంణతోనే. ఎంతోకొంత నంఘం పురోగమిస్తూవస్తున్నది ఎంత సంస్యంరణబౌందినా, ఎంత పురోగతి సాధించినా నమాజానికి సంస్కర్తలు అవనరమవ్పతూనే ఉన్నారు అందుకు కారణం (పజల భావాలలో మౌలికమెన మార్పును సంస్క ర్తలు తీసుకు రాలేకపోవటమే. ఆ మౌలిక_మార్చుకోరకు కవిరాజు రామస్వామిగారు తమ రచనలద్వారా యత్నిం చారు

సంస్కం ర్తలందరిదీ ఒక ఎత్తు, కవిరాజుగారిది మరొక ఎత్తు సన్నిహిత వమకాలికులతో క ఎరాజుకు పోలికలేదనే చెప్పాలి వితంకు వివాహార్ని వ్యాపి లోకి తేవాలని, రజస్వలొనంతర వివాహాలు జరగాలని పీరేశలింగం పంతులుగారు (ఫయశ్నిప్తే కన్యాశుల్క-౦ తీవ్రతను అరికట్టడానికి గురజాడ పాటుపడితే, రచనల్లో వ్యావహాతిక భాషను వాడాలని గిడుగువారు ఉద్యమించారు కొని కవిరాజు ఉద్యమం

163

'పాథఠమికంగా భావవిష్ణవోద్యమమే భావన సంస్కరణోద్యమమే ఈయన ఐహిక భావ సంస్కరణను _పోత్సహిస్తూ (ప్రాచీన కాలంతో ఉపేక్షితమైన ఐహిక జీవితానికి గల యథార్థమైన విలువలను పునర్నిర్మించటానికి చి త్తశుద్దితో కృషి. సల్పారు అది సాంఘిక సంస్కరణ కొని, సాహిత్య సంస్క్య-రణకొని (ప్రజల భావాలలో మౌలికమైన మార్పు రావాలని కవిరాజు ఆశించారు అందుకోసం తమ జీవితాన్ని ధారపోశారు కవిరాజు కృషిని అవగాహన జీసికోవాలంపే ఈ శళాబ్దపు ఆదిని చూడాలి వర్ణవ్యవస్థ ఆధిపత్యం వహిస్తున్న రోజులవి వైదికమతం స్థిరమైన పెత్తనం చేస్తున్న సమయమది అన్యవర్ణాలవారి గొరవ జీవితానికి తాపులేఏ) కొలమది దైవ భాషగా “పేరొందిన సంస్య్భృతాన్ని అభ్యసించడానికి నోచుకో లేని వేళ అది కవిరాజు ఆ రోజుల్లో పెక్కు చేదు అనుభవాలను చవిచూచారు అందురు ఆయన జీవితమే (పత్యక్ష సొక్ష్యం కవితా సాధనలోను సంస్కృృృతాధ్యయనంలోను రామస్వ్వామిగారికి కులతత్వం పెనుధూతంలాగ అద్దునిలిచింది తేనెపట్టువలె గదులు గదులుగావిభజింపబడిన ఆనాటి సమాజాన్ని చూచారు కవిరాజు అందులో రాణి ఈగ లాగ ఆధిక్యత చలాయిస్తున్న ఉన్నతపర్గాన్ని గమనించారు. అప్పటినుండివారి ఆధి వత్యాన్ని నిర్మూలించటానికి ట్రయశత్నిస్తూవచ్చారు ఆ _(సయత్నం వారి జీవితం లోను (గంథాలన్నిటిలోను అనుస్య్యూతంగా కవిపిస్తూనే ఉంటుంది ఇదే కవిరాజుకు ఇతరులకు ఉన్న భేదం సాధారణంగా మన కవులు భావాలను వెలిబుచ్చటం తప్ప, వాటిని ఆచరణలో పెట్టటానికి (ప్రయత్నించరు (గ్రంథాలు వాయడం వరకే తమ పనిగా భావిస్తారు. (ప్రజాసామాన్యంతో సంబంధం పెట్టుకోటానికి ఇష్టపడరు కవిరాజు మూ(తం అలాకాక కార్యవాదిగా నిలబడ్డారు తమ అభిప్రాయాలను ఆచరణలో పెట్టటానికి ప్రయత్నించారు ఆచరణయోగ్యంకాని భావాలవల్ల కౌని, కార్యరూపం దాల్చని అభిపాయాలవల్ల గాని సంఘానికి వపయోజనం శూన్యమని ఆయన (గహించారు అందుకే నడుం బిగించి కార్యరంగంలోనికి దూకొరు అప్పటికింకా గాంధీజీ హరిజనోద్యమంగాని, అంబేద్కర్‌ సాంఘకోద్యమంగాన్ని '(పారంభంకా లేదు అట్టి దళలో కవిరాజు దిగువజాతులకోసం చేసిన కృషే ఈ [కింది సంఘటన దర్పణం వంటిది “1020 కి పూర్వమే అంగలూరు డూధ్య మిక పాఠశాలలో (వ్రభుత్వం ఒక హరిజన ఉపాధ్యాయురాలిని నియమించింది . అందుకు (గ్రామస్టులందరు ఆ పారళాలను బహిష్కరించారు ఈ సంగతి తెతిసిని అప్పటి కృష్ణాజిల్లా కలెక్టరు తనకు పరిచయస్టుడెన రామస్వ్వామిగారికి ఈ సంఘట ననుగూర్చి లేఖ (వ్రాశారు అదిచూసిన రామస్వామగారు ఉ్యగుల్లై వెంటనే అంగలూరు వచ్చి, తమ అన్నలను మందలింవారు *మసమేమిటి? మన ఈకటు౦బ మేమిటి? అస్పృశ్యతను పాటించడ మేమిటి?” అని విలదీశారు. వెంటనే వారి 164

అన్నలు పిల్లలను పాఠశాలకు పంపించారు కాని (గామంలోని 'రెండవపార్టీ రామస్వామిగారి కుటుంబాన్ని వెలివేసింది అయినా కవిరాజు కుటుందిం చలించలేదు "1 ఆగి అడ తె భారతీయుల ద్వంద్వ_పవృత్ని.నిమ్నుజాతులకోసం కృషి: ఆనాడు దక్షిణ్యాఫికాలో భారతీయులు తెల్లవారిచేత ఎలా నీచంగా చూడదిడే వారో, అలాగే భారతీయ సమాజంలో క్రింది వర్గాల (ప్రజలు ఉన్నత వర్షాలచేత ఆఅంతకంజట హీనతరంగా బాధింపబడ్డారు అయితే దక్షిణా,ఫికాలోని తెల్లవారు “భారతీయుల్ని పెళ్లే బాధల్ని ఇక్కడి భారతీయులు ఖండిస్తూ, ఇక్కడ అదేపని చేస్తున్నవారి నుద్దేశించి కవిరాజు ఏమంటారో చూడండి... “"దక్షిణాఫి)కా యందు నిర్ణయులు తెల్ల వారు భారతీయుల బెట్లు వాట్లు గాంచి గొల్లుమని యేడ్చు నెంతొ గగ్గోలు పడుచు బినవుచుండును నీనాటి (బాహ్మాణుండు కాని తాను మాత్రమె యంటరానివాండ్రు ముట్టరా దూళ్ళను (ప్రవే పెట్టరాదు పొమ్మనుచు నుండు మాలల బోధపడదు తంగడి నేట్‌ (బాహ్మాణుని చిత్త ప్రవృత్తి” (నూపువ ఆపు £0) ఇంకకింటె ఘోరమైన అపరాధం మరొకటుంటుందా? అయితే ఇక్కడ ఒక (నళ్న తలెత్తుతుంది దక్షిణ్యాఫికాలో తెల్లవారు భారతీయుల్ని హీంసించటాన్ని మొట్ట మొదట ఖండించిన భారతీయుడు గాంధీజీ మరి గాంధీకి ముందుగాని, వెనుకగాని ఆ సంఘటనలను ఖండించిన భారతీయులెవ రైనా ఉన్నారా? ఉంళే వారు (బ్రాహ్మణు లేనా అన్నది చింత్యం ఎ... దేపుని పేవించటానికి దేవిలయాలలోనికి వెపతున్న అద్విజులను చూచి ఏవగించుకొంటున్న వారివి గుడులలోనికి దేవుని కొల్వుకొరకు నరుగుచున్న యద్విజు కన్ను దెరచి చూచి దేవుడూరకుండును భూమిదేవుడూర కుండడు దనపుట్టి మునుగుచున్న మాడ్కి అప షెరసించారు కవిరాజు. (సూ పు(వఆఅపు స! తతత ననన వ నా 1 ఆరెకపూడి నాగభూషణంగారితో 17-_7,88 న జరిగిన (ప్రత్యక్ష సంభాషణవలన ఆపాంచినది ఆంగలూరు 1465

సూతపురాణంలో నే ద్వితీయాశ్వాసంలో మన కులవ్యవస్థకు కారణ భూతమైన మన సంవదాయాన్న కవిరాజు ఖంగిస్తారు “కామపరీతబుద్ది గుణకర్మ పెరీక్షనుమావి, (బ్రాహ్మణ స్వాములజేసి కొందలిని బొనిసలం బొనరించి కొందటన్‌ బూమెలు చెప్పి యా భరత భూమి గలంచెడి వర్తనూన హిం _ దూమత సం(ప్రదొాయముల దోసిలియొగ్గి భటీంతు నిచ్చలున్‌” (నూపుద్వి అపు1 అని గుణకర్మలను విడిచిపెట్టి కొందరిని వభుపులుగను మరి కొందరిని బానివల* గను చేసి, భరతళూమిని కలవర పరజే హిందూమత సం్యపదాయాల్ని వ్యంగ్యంగా విమర్శించారు కవిరాజు ఈ సంప్రదాయం ఒక్కం భారతదేశానికే విశిష్టతను సంపా: దించి పెట్టిందని, అందువలనే భారతదేశం కలతలతో వర్టిల్లు తుందనీ, అందుకు ఆధారభూతమైన హిందూమత విలక్షణతను భంగ శ్రంతరంగా విమర్శించాకు ఈ విధంగా కవిరాజు తమ రచన లన్నింటిలోను వర్ణవ్యవస్థపై ధ్వజమెత్తారు మాతపురాణంలో (ప్రత్యక్షంగా వర్ణవ్యవస్థను అండి స్తే “శంబుకవధోలో ఈ వ్యవ స్టకుమూలభూతములై న ధర్మశాస్త్రాలను శంబుకుని రూపంలో కవిరాజ్మప్రత్యక్షమై వర్జ్యాశమాచారాలము ధిక్కరించారు. అ్యగణాతి తమఆధిక్యావ్ని నిలబెట్టుకోవటాని కే స్మృతులు రచించారసీ, అందులో తమ కుటిల రాజనీతి వ్య క్రమవుతుందనీ ఈ స్మృతులు వివిధ వర్షాల మధ్య ఐకమత్యానికి “గొడ్డలి పెట్టు అనీ 'శంబిక వధ నాటకంలో ఎలుగెత్తి చాటారు వైదిక ధర్యాన్నిబల్ట మాంవులంతళఈా ఓక తసనో కూడా విశదీకరించారు వర్ణవ్యవస్థ అనేది మానవకూట నృష్టి అయితే ఈ వింద మానవులపై పడకుండ, నోరులేని భగవంతుని సృష్టిగా మార్చారు మానవులు భంగవంతుడే కొందరిని ఉన్నత కులజులుగా, మరికొందరిని నీచులుగా, మరికొందరిని అంటరాని వారినిగా పుట్టించాడని కల్పించారు అయితే కవిరాజు ఇందులో దేవుని సృష్టి ఏపు * లేదని తేల్చివేశారు ఈ వర్ణవ్యవస్థ సొంఘికమైనదని, సాంఘిక విభజనకు మూల బీజం రాజకీయ కుట అని కవిరాజు రూఢిప8ివారు ప్వార్ధపిరులు పన్నిన పన్నాగం వలన అ్యగజాతుల అమానుషత్వానికి (క్రింది జాతులు బలి అయ్యాయని ఆయన ఆ(కోశించారు “ధూ ర్తమానవాః అనే శతకంలో, కుటిల కుల వ్యవస్తను సృష్టిం ' చిన మానవులను భగవంతశునిచేత చివాట్లు పెట్టిస్తారు కవిరాజు క శ్‌ “ఏనొకజాతి కూడు భుజీయించుచు మిక్కిలి తక్కు జాొతులన్‌ హీనముగాగ జూరునని యెవ్వరు చెప్పితినికుః వంచకా। మానవులందరున్‌ సరిసమానులు గారొకొనాకు? మాయురేః మావక నీవె యిట్టి యవమానము జేతువె, ధూ _ర్హృమానహాః" (ధూ మా, శతకం ప్ప శతి

కులన్యవస్టపె ఇది. కవిరజు క త్రివేటు కాదా? సర్వమానవ సమానత్వ మును కషాజు కొంక్షంచటంలేదా? అలాగే అస్పృశ్యతను అందులో కనిపించే. (కూరమైన అమానుషత్వాన్ని వెక్కిరిస్తూ, “"వసులను జెట్టు చేమలను బక్షితతిన్‌ (గిమికీ టకౌొదులన్‌ బుసుకున దాకనంత దలపోయపు స్నానము మాట కొని మా నిసి నిను దాకినంత దలనిండుగ స్నానము ధర్మమార్షమే ముసిముసి నవ్వు నవ్వెదవు మోరెగ బట్టుక ధూర్తమానవా ” (ధూమా శతకంపు 84) అవి భగవంతుని రూపంరో మానపు9 దురర్చృత్రినీ ఖండిస్తున్నారు కవిరాజు * ఈ ఖండన దేవుడు చేసిన ఖండనగా పైకి కన్పించిరా, వాస్తవాంికి ఇది సమకాలిక పమాజంపై (త్రిపురనేనివారు విసిరిన వ్యంగ్యో క్తి సముదాయమే. తాను నిందించి నట్లుగాక, ఆ నిందకు (వమోకక్తగా భగవంతు? ఏక్సరచటంలో నే ఉన్నది కవిరాజు చమత్కారిం. వక్టవ్యవస్థ (పాశాన్యాన్ని గూప్చో హింకమువులు నొక్షి- చెవ్తంటారు కొని హిందూ సామాజిక వ్యవస్థయొక్కం నికృష్తవశను గూర్చి మనవారు పట్టించుకోరు వర్ష విభజనను సమర్తించడంకోఫం (ప్రమాడాలు సృష్టించి, విశేషార్థాలు తీయడానికి (వయత్నించేవారి నుద్దేశించి కవిరాజు “పతిసర్గంబు తృణీకరించి మును విశా నమింతుడున్‌ సృష్టికిన్‌ (ప్రతిసృష్టిన్‌ పొనరించె నిందు రది దబంబౌనె? వి(్రల్‌ (వజొ పతి నెమ్మోమును దండకేలు తొడలున్‌ పొదంబులున్‌ బుద్దిని హా్యూతిచే దూనిమయంబు చేసరను లోకోకిన్‌ విదారించినన్‌” (సూపప్రఆపు 2 అవి ఉపాలంధిస్తారు సృష్ట్యాదిలో కులాలులేవనీ మనుమలంళా ఒకటేనని, వర్ణాలనుబట్టి నేను ధర్యనిర్ణయం చేయలేదని భగవద్గీతలో _బహ్మానాయవిద్వారా మందలిస్తారు కవిరాజు తెయగువారు ఒకజాతిగా ఉన్నతిని సాధించడంలో ఈ నర్ణవ్యవస్థ ఎలా +“పతిదింధకం౦ంగా ఉన్నదో దర్శించి వ్య క్రీకరించారు కవిరాజు కులవ్యవస్థను క్మ్మెరించటానికి ఎందరో సంస్క ర్హలు పయత్నించారు వర్ణాంతర, మళాంతర వివాహాలను (ప్రవేశపెట్టారు మానవతనే అవమానపరుసున్న ఈ వ్యవస్థను కూకటివేళ్ళతో కదిలించ వారికి కివిరాజు రూవంలోనున్న (దిహ్మానాయడు ఏమంటు న్నాడో చూడండి 167

“అతుల కిల్చిష పసంకిల మగుటచేత

బంచజన సమూహమునందు (బదిలియన్న

పూతిగంధము పోకార్చి, పుటము వెట్టి

యేను రమణీయపగు వనసృష్టింటేతు న

(భగవద్గీత సాంఖ్యయోప 868)

ఇక్కడ వర్షవ్యవస్థను తిరస్క-రించిన (బహ్మన్నతో చెప్పించడంలోనే ఉన్నది కోవిరాజా బొచిత్యం తెలుగు జాతిని పీల్చిపిప్పిచేస్తున్న కులవ్యవస్థ సంస్కరణలకు లొంగదని గహించిన కవిరాజు చిట్టచివరగా

“ఒక్క-జాతియం దుద్భవ మొందిగూడ

చ్పృర్శదోషంబు, దృష్టిదోషం బటంచు

పతిత మై పోవుచుండె వంభష్టమగుచు

తెలుగుజాతి పునస్సృష్టి వలదె చెపను”

(భళగవర్డిత విశ్వయోప 61) అవి "పునస్సృష్టి ఆయుధాన్ని వమోగించారు కవిరాజు తెలుగుజాతికి వర్ణ వర్మ రహిత సమాజం కొవాలంపే పునర్జన్మకు మించిన సాధనం లేదని ఆయన ఎలుగెలి చాటారు

“రత్న(వభ అనే (గంథంలో మనుష్వాధి కారశ్వాత్‌ అనే (బహ్మ సూ్రావికి “మనుష్యానేవేతి తైవరికా నేవేత్యర్దః” అని వ్యాఖ్యానం చేయటా వలన కవిరాజు తను ఆవేదన వ్యక్తంచేశారు ఈ సూ్య(తంలో ఉపయోగించబడిన మనుష్య శబ్దానికి త్రై9వర్డి కులనే అర్థం అనగా (బ్రహ్మ క్ష్యతియ వైశ్యులు మ్యాతమే “తై 9వర్డికులు కాని మనుజులు మనుజులుకారు ద్విపాద పశువులు ఈ వాక్యాలు (వాసిన వానికన్న మానవపిశాచు లుండెదరా? మనుష్యధర్యం కొంచె మైనా వావియందున్నదా? విజాతీయులను, విమతస్టులను మనుష్యులుగా చూడక పోవటం మానవసామాన్య ధర్మమేనా?” * అని కవిరాజు _బహ్మసూ( వ్యాఖ్యా నంపై ధ్వజమెత్తారు

కవితా _పారంభదశలో (వ్రాసిన “రాణ్యాపతాప్‌' వాటకంలో “మనసు లౌక్కంటిమైన మతేతరము లేమిచేయగలవు?” అని మతాంతర వివాహాలను ప్రోత్స వాంచఛారు. అలాంటి విప్ణవాత్మక నాటకం ఆంగ(వ్రభుపుల ఆ(గ్రహానికి గురో

ల వ ఆహుతి అయిపోవటం ఇంతకు పూర్వమే విదితం “*హిందూమతంలో వర్ణ వై షమ్యావ్ని రూపుమాపడానికి రామస్వ్వామిగారే తగిన వారని "హందూమహానభ కహ శ కవిరాజు భగవద్గీత పీరిక, పు 27

168

అఖిలం భారత కార్యనిర్వాహక సభ్యునిగా నియమించగా శుద్ది సంఘాలద్వారా వారు జపెక్కు.మందిని హిందూమతంలోనికి మార్చారు వర్షవ్యవస్థను శకలరీకృతం చేయాలన్న సంకల్పం కవిరాజును వర్ణాంతర వివాహాలను (పతిపాదించేవరకు తీసుకువెళ్ళింది అ్యగకులాల పుకుములు దిగువ కులాల స్త్రీలను పెండ్లాడితే ఆది “అనులోను వివాహ ”మపుకుంది పురుషాధిక్యాన్ని ఆమోదించిన మేరలో మన స్క్రటులు కూడ అనుకోమ వివాహాన్ని - అంగ కులస్థుల అక్రమ స్వత్వాన్ని అనుమతించాయి. కాని దిగువ కులాల పురుషులు అగగీకుల వ్రీల పాణ్య్‌గహణం చేయడం “విలోమ వివాహం” అని, అది కూడదని నిషేధించాయ ఈ విలోమ వివాహంవలన కలిగిన సంతానం చండాలురు, అన్పృశ్యులుగా ఏర్పడుతారన్నాయి విలోమ వివాహాన్ని (్రవచించడమం కే వర్ణవ్యవస్థ ఆయువుపట్టును సరిచూసి కొట్టడమే ఆ పనినే కవిరాజు చేశారు “*మ్సనుపు యయాౌతి క్షత్త్ర్రకుల ముఖ్యుడు భార్గఎయైన దేవయా విని గొనలేదె? వారికి జనించిన సంతతి దూష్కులై రః పో లునె యిటువంటి కార్యము? “విలోమ వివాహము” కొ దెయిద్దీ? యే మని యొనరించె సనిట్టిపని యాతడు? చెల్లునె యేరికేనియున్‌?” “ఎంత నికృష్ణ జన్ములయి యూగతి ధర్మము జెప్పినారు వ ర్షాంతర పాణి పీడన మఘాత్యక మొనని, యౌర తొల్లి ణా త్యంతర మైనయట్టి యుపమానము లెన్నియొ చేసియుండీ, యీ తంతు సమస్తముం జరిగె6 దథ్యము స్వొర్ధపరత్వ బుద్దిచే 9 (భగవర్షీక, బొల విషా యోగ, వ 80. 80) పె వద్యాలలో విలోమ వివాహం లావ్యమే అన్నారు కవిరాజు అందుకు పురాణాల మదాహరించారు మన సంఘనంస్క_ర్హల్లో అనువోమ వివాహాన్ని దిలసరచినట్లు, విలోమ వివాహాన్ని (పోత్సహంచగలవా రెందరున్నారు? పర్ణాంతర వివాహాలవల్ల సంకరులు జనిస్తారని వ్యాసగీత బెదిరిస్తే వల్నాటిగీక “ఫసక్రగ్రుల నెంతమంది సజ్జనులు కలరొ పూజ్యులున్నారొ యెజగవే ప్యుకః: నీవె అంటు మామిడిపండ్లు పచ్యములు గావె? యెవరు బోధించినారు నీకీవిధంబు? (భగవర్షీత, బాలవిషాయో ప 4) అని వారు *శంకరు” లౌతారవి యెమరు (ఫళ్నిస్తుంది అంతవర కెందుకు? అసలు 169

“వేర్సు భారత భూమిలో విలిచియన్న వర్ణముల, సంకరముకాని వర్షమొకటి కూడ లే, దని విగదింతు. గొంకులేక (భగవద్గీత, బాలఏవిషాయోపం. 74) ఇంఠనూ[తంచేత ధర్మపీడ రాదన్నారు దీనికి ఎిదురాడగలవారెన్వరు? ఇంతకు మించిన భావవిపవం మరింకేం గావాలి? ఈ విధంగా కవిరాజు సంస్క-ళణలను ఆశించినట్లు సెక్‌ కనవడినా, సమూలమైన మార్పుకోసమే ఆయన ఉద్యమించారు. భావవిప్లన్‌మే ఆయన చిట్టచివరి ఆదర్శం వివాహవిధి తెలుగునాట కవిరాజు తీసికొనివచ్చిన మార్పులలో (ప్రధానమైనది, (ప్రముఖ మైనది వివాహ పద్ధతి అన్సటివరకు పురోహితులచే సమం్యతకంగా నిర్వహాంపవిడే వివాహ విధానాన్ని నిరసించి కవిరాజూ “న్వసంఘ పౌరోహిత్యం ద్వారా వివాహం చేయించడానికి (వతి ఒక్కరూ అర్హ లని చాటి ఆ పద్దతిని అమలు లొనికి తెచ్చారు. ఈ పద్దతిలో కూడ సమం(త్రకంగానే వివాహాలు జరుగుతుండేవి. అయితే వివాహం నిర్వహించటానికి ఎవరైన సమర్జుకే ఈ పద్దతిలో "పెక్కు 'పెండ్లిండ్లు ఆనాడు జరిగాయ కొంతకొలానికి స్వసంఘ పురొహితులు కూడ వేష భాషలు ఆచార వ్యవహారాలలో వైదిక పురోహితులను అధిగమించారు ఆ కారణంగా కవిరాజు పెళ్ళిళ్ళలో ఈ కుహనా (బాహ్మణుల కొంగొత్త భీషజాన్ని నిర్మూలించే ఉద్దేశంతో ముందు తాననుమతించిన మంథతోచ్చారణను వివాహ విధినుండి తొలగించారు. ఆ పిమ్మట వివాహానికి అవసంమైనంతవరకే కొన్ని మంత్రాలను మాత్రం తెనిగించి *వివాహవిధి అను పేర (ప్రచురించారు అనాటినుండి ఈ “వివాహవిధి _వకారం పెక్కు. వివాహాలు కవిరాజు స్పయంగా చేయించి పెక్కురకు మార్గదర్శకులయ్యారు అస్పటినుండి ఈ వివాహ పద్ధతి ఆంగధదేశం నలుమూలలా కామర తంపరగా వ్యాపించింది అనలు కవిరాజు స్వసంఘ పొరోపాత్యాన్ని (_పోత్సపహించటానికి గల కారణ మేమిటి? సంస్కృత మంత్రాలను తెలుగులోనికి ఎందుకు అనువదించవలపి వచ్చింది? వివాహ పద్ధతిని సంస్య-రించటంలోమి ఆంతర్యం ఏమిటి ? అనే (ప్రశ్నలకు సమాధానం రాబట్టగలిగితే స్వసంఘ పౌరోహిత్యం, ఆ ఉద్యమం యొక్కం స్వభావాన్ని మనం తెలిసికొనగలుగుతాం " పై (వశ్నలకు సమాధానం తెలిసికొనేముందు సమాజంలో వివాహావికి గల స్థానాన్ని అందులో పురోహితునకు గల సంబంధాన్ని కొంతలోకొంత పరిశీలించడం కూడ సముచితమని భావిస్తాను క70

మానవ సంఘంలో అన్నిజాతులకు కుటుందిమే పునాదియై, ఆ కుటుంబ జీవన విధానం ఆత0త (ప్రాధాన్యాన్ని సంతరించుకొన్నది ఈ కుటుంబంయొక్క.- ముఖ్యధర్యం జాతియొక్య సంస్క్యృతివి తరతరాలకు అందించడమే అట్టి కుటుంబం రూపుదాల్బ్పటానికి వివాహం మూలకందమైనది కొబట్టి మావన జీవన పథంలో వినాహం ఉత్య్భృష్టమైన కార్యం

ఆహార ని(దా భయ మైళునాలు (ప్రాణికోటికి సహజాలు ఇందులో వివాహ మనే. కారం౦ మిథునావికి సంబంధించినది బంధుసమ్మతమగుట కేర్చడినె ఈ వివాహాన్న్‌ పాజగహణ పరిణయ, ఉద్వాహాది సంజ్ఞలతో వ్యవహరిష్తూ వస్తున్నప్పటికి, నేడు వివాహం, పెండ్లి. పెళ్ళి అనే వదాలే అధిక (ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి “వివాహ శచ్దానికి విశేషమగు బరువు వహించుశ క్తి (నంసార భారం), విశేషసంబంధం, విశేష _పాపణం అనే అర్జాలు చెస్పబడుతున్నప్పటికీ పరస్పరేచ్చ గల శ్రీ పురుషుల కలయికయే వివాహమని అంతరార్థం

ఈనాడు మనం చూస్తున్న వివాహ పద్దతి కొన్నివేల సంవత్నరాల పరిణామ (శ్రమ ఫలితమనడంలో సందేహంలేదు. మొదట ఫ్రీ పురుషుల సంబంధం అనియ తమై, వివేకరహితమై విచ్వికరీతులలో కొనసాగినదని, ఆ తర్వాత దీనికి నియమా లేర్పడుతూ వచ్చాయని, వాటిననుసరించి పవిత్రమైన వధూవర సంబంధం అవత రించినసదని ఆ వివాహ విధియే మం్యతరూపందాల్చి లోకంలో (ప్రమాణంగా స్టైరవడినదని విశ్వసించవచ్చు

ఈ వివాహన్యవస్థ (క్రమపరిణామాన్ని యుగాల వారీగా కవిరాజు సూత పురాణ పీఠికలో వివరించారు.

తృ్భొతయుగం : వివాహాలు. కానరావు వావి వరునలు లేవు శ్రీ పురుష భేద మొక్క పే పాటింపదడినది.

(తోతాయుగం వివాహాలు ఆచరణలోకి వస్తున్నాయి వావివరుసలు వియమః దిద్ధాలపుతునా షయ

ద్వావరయుగం : వావి పరునలతో పెండ్లిండ్లు నిరాఘాటంగా జరగటం (పారంభమైంది కుంతికన్యగా ఉన్నప్పుడు కర్ణుని బడసినను ఇది తప్పను అభి (ప్రాయము కలుగుటచేత నే. దుర్వాసుని వరము అడ్డముగా పెట్టవలసి వచ్చినది (దౌపది బహుపతిత్వము శిష్టాచార సమ్మతమని చెవ్వటానికి వ్యాసుడు రావలసి వచ్చింది

శీలియుగోం . 'పెండ్రిండ్లు మిగుల కటుదిటంగా జరుగుతున్నాయి వావి

ళా టబ లబ వరుసలు లేని పెండ్లి ండ్లు సలుగురినోట పడుతున్నాయి. బహు పతిత్వం లేదవియే చెన్సవచ్చును. బహు పత్నీత్వం మిగుల సకృత్తుగా ఉన్నది శ 1

వివాహం అనేది కుటుంబ అభివృద్దికిగాని. వంశాఖివృద్దికిగావి, (పకృతి సహజమైన ఆకర్షణకుగాని, ఏమైనప్పటికీ స్తీ పురుషుల కవసిర మైన ఒక సాంఘిక సంబింధమైన కార్యంగా గుద్తించవలసి ఉంటుంది అయితే _పాణ్‌కోటికి సహజ మెన స్తీ పురుష శంబంధాన్ని మతనస్ద అ ఒక కృతి9మ చ(టంలో విగించడంతో, వివాహానికి మతవాసనలు సోకనారంభించాయి. తదాది వివాహమనేది మత నంబంధ మైన తంతుగా మిగిలిపోయింది. పెళ్ళికి ఒక వికృతరూపం ఇవ్వడానికి కౌవించిన పర్పయత్నమే ఈ మంథక్రాల తంతంగం _ అట్టి మంతోచ్చ్భారణకు ఒక వ్యక్తి అవ సరం ఆవ్య క్షే పురోహితుడు సంస్కారం చీయించేవాడు పురోహితుడు “*ఏ నంస్కాంరమైనా, ఏ కార్యమైనా శ్రమవిభాగరీతిలో సంపాదితం కాగలుగుతుంది. కర్తవ్యదీక్షగల వ్య క్తి మాత్రమే దానిని జ్యాగత్తగా నిర్వహించగలడు కనుకనే ఈ (శమ విభాగ సిద్ధాంతాన్ని దృష్టిలో నిడుకొని కర్మ కాండలో బుత్విగ్యరణ మును, పురోహితవరణనును (ప్రాచీన మహర్షులు వచుర పరచారు. ఈ విధంగా ఉనికిలోకి వచ్చినవారే శుభాకుభకర్మలలో కనిపించే పురోహితులు వురోపాత లక్షణం . యజమానికి హితకొరియు సత్య ఉపదేష్టయు అయిన వాడు పురోహితుడు “నర హితః పురోహితః” “పురఃఅ్మగే దధాతి మంగలమితి పురోధాః ” “కాంతిక పొష్టికొది కర్మను పురః అ్యగేధవీయతే స్టాష్యతే యః సపురో హతః” పురోహితుడు మంచి విద్వాంసుడు, ధార్మికుడు, జితేం,దియుడు కర్మలు చేయించుటయందు కుశలుడు, నిర్లోళుడు పరోపకారి దుర్వ్యుసన రహితుడు, కులీ నుడు నుశీలుడు, వేదవిదుడు అయి ఉండాలి అట్టి పురోహితునకు (బహ్మయని మరొక పేరున్నది. పురోహితుడు అధర్వ వేదం చదివి యుండాలి ఐతరేయ (ాహ్మణం త స్రేన్స (బహ్మాత్వం (క్రియతే ఇత(తయ్యా విద్యయేతొ (ఐతరేయ (బ్రాహ్మణం 65.5...8) అని పురోహితుని గూర్చి చెపుతున్నది (బ్రహ్మకార్యం ఎవరు చేయాలి? (త్రయీ విద్యా విదుడే (చిహ్యాయొక్కవని (పౌరోహిత్యం) చేయాలి ననెను. నానననననన నునన ననిన. 1 పి యస్‌ ఆచార్య, వైదిక వివాహతత్త్వ (ప్రకాశిక, పు 104 శే72

ఈ విధంగా పురోహితుని గూర్చి శాస్తాలు) ఉద్దోషిన్తున్నాయి. కాని నేట్‌ పురోహితులు కేవలం నామధారులైయున్నారు తమ తమ డాంబికములను కప్పి పుచ్చు కొనుటక్షై యెన్నియో మామోపాయాలను పన్నియున్నారు. పన్నుచున్నారు అజ్జ్ఞానావృత జనసమూహ న్ని స్వాధీనమందుంచు కొనుటక్తై తరతరాలనుండి చీకి పోయిన భావన వలయాలను రూపొందించారు వారమని వర్ష్యమని లగ్నమవి తారాదిలం, చం్యదదబిలమని యేమేమో ఊరు పేరులేని శాస్త్రాల "పేర నిర్మించి రాజు కంటె నెక్కూవగా తమ యాజ్ఞలను (పజాసామాన్యంపై రుద్దుతున్నారు ఇది ఈనాటి పురోహితులలో కన్పించే సామాన్య లక్షణం

మానవ జీవిత రథమును నడిపించు సారధిత్వము నేటి పురోహితులలో లోపించుటచేతనే స్వసంఘ పురోహిత _ ఉద్యమం దియలుడదేరింది పురోహిత డింతటి బాధ్యతకల వాడగుట చేతనే స్వకుల బ్రాహ్మణుని దప్ప ఇతరులను పురో హితులుగా నేర్చాటు చేయరావని ననాతనమతం నిరూపిస్తున్నట్లు జి యస్‌ బి సరస్వతీ స్వాములవారు ఈ (కింది శోకాన్నాకదానిని ఉదాహరించారు

“వివాహే సోమళా్ర9ద్ధేచ అగ్న్యా ధానం తశైవచ

ఏతత్స్య జాతిఖిః కుర్యా దన్యథా పతితో భవేత్‌ "1 వివాహాది కర్మలు జరిపించుటకు స్వజాతీయుల నేర్చాటు చేయవలయును ఇతరు లజే జరిపించిన పతితులగుదురని యీ ప్రమాణం చెపుతున్నది ఇది కూడ స్వసంఘ పౌరోహితోోద్యమావికి బలం చేకూర్చింది

ఆనాటినుండి సమాజంలోని అన్ని వర్ణాల వారి వివాహాలు సమంతికంగా పురోహితునిచేశ నిర్వహింప బడుతూ వస్తున్నాయి అయితే ధర్మశాస్త్రాలు వివా

హాది కొర్యాలలో ద్విజులకు (బాహ్మ, క్షత్రియ వైశ్యులు తప్ప శూద్రులకు మంత్రాలు ఉపయోగించటం నిషేధించాయి కాలథ్రిమంలో ద్విజులకు వేదోక్త మన్నాతు. శోదులకు పురాణో క్తమన్నారు అందుకు.పమాణం మాత్రం మృగ్యం

షడంగయు క్తమయిన మంత్రాలకు వేదోక్త మనియు సంస్క్యృత వాక్యాలతోనున్న మంత్రాలకు వరాణో _క్తమనియు చెస్పెడి భేదం తప్ప వాట్‌ స్వభావంలో ఇసు మంతయు భేదం కన్పట్టదు అలాగే పెళ) మంత్రాలలో నిర్దేశించిన ఆచారం స౦కారం ఆచరణ ఒకప్పుడు ఉనికిలో ఉండేది కౌని నేకు ఆచాంం యొక్క ఆచ రణ వెనుకబడిపోయి, మంత్రాలు, పురోహితుడు మాతం9౦ మిగిలారు ఆ పెళ్ళి మంత్యార్థాలను పరిశీలించినట్లయితే ప్రాచీన సమాజంలోని స్త్రీ పరుష సంబంధాలు తెలియగువు వాటిని ఎంత రహస్యంగా ఉంచుదామని పియత్నించినా సమకాలీన లలలనోతతతనతతతతతతతవాతాతతాడానాలవాలాల. 1 సూర్యదేవర రాఘవయ్య, వ్రొహ్మణేతరోద్యమ తత్త్వము, పుట 282

173

పామౌజిక ప్రభావం మండి తప్పించుకోవడం సులభ సొధ్యం కాడు పెళ్ళి మంతాలు ఆ విషయాన్నే రుజువు చేస్తున్నాయి వివాహంకూడ “సమౌాజాంగీకారం పొందిన వ్యభిచార” మనిపాశ్చాత్యులయభి (ప్రాయం. కవిరాజు కూడ వివాహమనేది “జారత్వమునకు గౌరవస్థానమివ్వటానవిక్రై ఏర్పడినట్లు తోచకపోదు” అని అన్నారు ఏమైనప్పటికి సంప్రదాయంగా వస్తున్న ఈనాటి సమం్యత్రక మైన వివాహపద్దతి 'పెష్కరి విమర్శలకు గురవుతుంది. నస్వసంఘ పౌరోహిత్యం : వానవునికి అత్యవసరమైన వివాహాన్ని నిర్వహించటానికి పురోహితుడు ఉనికిలోనికి వచ్చిననాటినుండి* ([కమ(కమంగా పురోహితులు పెళ్ళి విషయంలో తమ ఆధివక్యాన్ని నిలుపుళొంటూ పస్తున్నారు శుభముహూర్తం నిర్ణయించి, మంత్ర తంత్రాలతో, దాజా భజం్యతీలతో ప్పరోహితుడు జరిపించినవ్పుడే ఆది వివాహ చుసబడుతుంది అసలు వివాహమనేది సాంఘిక సంబంధమైనది కాని దానిని మత మనే చ్యటంలో బిగించి మం తంసతాల పూత పూయటంతోపాటు తమ ఆధిక్యతను చాటుకొంటూ వస్తున్నది పురోహికవర్ణం ఒక్క మత విషయంలోనే కొక అటు సాంఘిక రాజకీయ రంగాలలో కూడ వారు మిగిలిన వర్షాలను నీచంగా చూడటం మొదలెట్టారు కాబట్టి (బ్రాహ్మణుల ఆధిపత్యాన్ని, అహంభావాన్ని, టాహ్మాజే తరులను తక్కువగా చూజే అలవాటును మార్చాలని భావించి. స్వసంఘ పొరో హిళ్యాన్ని కవిఠాజు పోత్సహించారు వాస్తవానికి రామస్వ్యామిగారు ఐర్ల డ్‌ నుండి తిరిగిరాక పూర్వమే స్వసంఘ పౌరోహిత్యం (పారంభింపదిడింది. విశ్వబాహ్మణ కులంలో జన్మించిన థ్రీబాల సరన్వతి _బహ్మేంద్రస్వాములవారు వేదాలు ఉపనిషత్తులు మొదలైన వైదిక సాహిత్యంలో పాండిత్యాన్ని సంపాదించి, సన్న్యసించి సంఘ సంస్కరణలో మిక్కిలి ఆసక్తి చూపుతూ కమ్మ. రెడ్డి వగ్లైరా కులాలవారికి జంధ్యాలు ధరించే హక్కూ-, కర్మ చేయించేహక్కు. ఉన్నదని చాటుతూ స్వసంఘ పౌరోహిత్యావ్ని ఉనికిలోకి తెచ్చారు తెనాలి తాలూకా కొల్లూరులో _బాహ్మణేతరులై న సూర్యదేవర రొామఘమవయ్యగారు, తలపనేని కోటయ్యగారు మొదలై నవారి (ప్రోశ్వాహ 'పోద్భలా లతో సరస్వతీ స్వాములవారు వేవ పారళాలను _పారంభించారు. (క్రమంగా రేపల్లె బెజివొడ, రామచంట్రపురం తాలూకొలలో పెక్కు (గౌమాలు నమూనాలు వెలి శాయి కృష్ణాజిల్లా ఈడుపుగల్లు దావి పరిసర _పాంతాలరో కమ్మవారొక రెండు వేల మందివరికు యజ్హోప వీతాలు ధరించి, వేదపారళాలల్లో చదివి, (బాహ్మణేకర విద్యార్థుల సాయంతో “న్వసంఘ పౌరోహిత్యం” చేయసాగారు, కోవెలమూడీ 74

గోపాలకృష్ణయ్య, కెవి 'రెడ్డినాయుడు ఆతిపురనేని రామస్వ్వామిగార్హ్మ వంటివారి ఇళ్ళలో వేదో క్తంగానే శుభాకుభకార్యాలు జరుగుతూ వచ్చాయి

సరస్వతీ స్వాములవారి మద్దతుతోనే కవిరాజు న్వసంఘ పొరోపిత్యాన్ని చేపట్టి (పచారంచేశారు ఆయన స్వయంగా వివాహాలు జరిపించారు. పెక్కురకు మార్గదర్శకులయ్యారు. కవిరాజు _పోత్సాహం వల్షనే "పెక్కుమంది యువకులు కరశికొండల్లో. వారిపేరుకు చివర “దాస శబ్ద వాడకాన్ని తొలగించి ఏ తోకలేకుం డానో లేక వర్మ అనో మార్చుచేయించటం యుదలు పెట్టారు

అనాటి స్వనంఘ పొరోపాత్య ఉద్యమం "పెక్కుమంది న్వకుల పరోహితు లను తయారుచేసింది ఆ పురోపాతులు పెక్కు పెంద్లిండ్తను సమం్యతకంగా నిర్వ పించారు అయితే స్వకుల ఎజరోహితులు అచ్చంగా వైదిక (బాహ్మాణులవలె వేష భాషలలోను, తమ నడవడిలోను (వ్రత్యేక వ్యక్తులుగా చలామణి అవుతూవచ్చారు ఆరంభంలో ఉత్సాహంగా ఉన్నప్పటికి చాలామందికి వీరు కొంగొత్త పురోహితు లుగా తయారై నారనిపించేది ఈ పరిణామానికి రామస్వామిగారు కూడ నిరుత్సాహ వడి ఉంటారు. కావుననే కొంతకాలానికి వివాహం జరిపే విధికూడా సవ్యంగా లేదని భావించి, పురోహితులుకాని, పురోహితుల పద్దతిలోమం్యత తం(త్రాలునడి పే న్వకుల పురోహితులు కౌని, వధూవరులకు తెలియని సంస్కృత మం(శ్రాలతో వివాహం జరపటం అనుచితమని త లంచినట్లు కన్పడుతుంది ఈ విషయాన్ని తమ సూతప్పరాణ పీరికలో "సంస్కృత భాషలోని మం్యతములు తెనుగుభాషలో కి తెచ్చి వచో సామాన్యజనులకు అవగాహమై అందలి నీతులు, ధర్మములు సులఖ్రైక వేద్య ములగును అప్పుడవి గౌరవింపదగినవయినచో మన్నింపబడును కానిచో తిరన్క- రింపదిడును కార్యకలాపమంతయు ఆ విధముగా సంస్క-రింపబడుట యు త్రమము పూత్వము ఆంగ్లేయుల వివాహాది శుభకార్యములలో, అంత్యకర్మిలలో చెప్పబడు- మం్యతములు "లాటిన్‌ భాషలో ఉందెడివి (ప్రజలకు ఆ మంశశ్రార్ధమజీలు తెలియక పోవుటచే ఆంగ్షధాషలోనికి యనువదింపబడినవి ఆప్పుడు (పజలు మంథశార్జము సమలభముగా (గ్రహించగలిగింి కొవున ఈ పద్దతి ఉత్తమమైనది” ప ఆవి కవిరాజు వివరించారు

వివాహంలో (వధాన పా్యతధారులయిస వధూవరులకు సులభముగా అర్ద

"మతయ్యేందుకు వీలుగా సంస్కృత మంగక్రాలను తెలుగుభాషలోకి అనువదించారు కవిరాజు ఆ అనువాదంలో అనవసరమైన వాటిని పరిహరించి. అవసరమైనంత వరకే (గహించారు క్షుస్తంగా చేసిన ఆ వివాహసద్దతిని "వివాహవిది అనుపేర 1 కవిరాజు సూతప్పరాణం, (ప్రథమాశ్వాసం పీరిక పుట, 15 కే75

చివ్ని పొదత్తంగా (ప్రచురించారు దాని థకొరం పెక్కు. వవాహాలను కవిరాజు స్వయంగా చేయించారు ఆనాటి నుండి ఈ “వివాహావిధి ఆ౦్యధదేశం నలుమూలలా తిరిగీ వచారం పొందింది సంస్కృత మంత్రాలను అనువదించడంలో కవిరాజు (య్ర_శ పెట్టిన మార్పులు గణనీయమైనవి పెక్కుమంది (పశంసకు పా(త్రమైనవి ఈ వివాహ మంళతాలు తెలుగులోకి అనువదింపదిడటానికిగల మరొకముఖ్య కారణం అందలి అసభ్యతయే ఆట్టి అసభ్యత కారణంగానే కవిరాజూ నంస్కృృత మంత్రాలను తెలుగు చేయునపుడు తమ స్వతంత్రతను సదర్శించి. వధూవరులకు తగినంతవర కే అనువదించారు అట్టి కాలంచెల్లిన వివాహ మం(శ్రాలను గూర్చి కోలాచలం భ్రీనివాసరావుగారు చెప్పిన మాటలు ఈ సందర్భంలో ఉట్టంకించ దగిసవి “వివాహ మంత్రాలు వివాహకాలంలో భార్యాభర్తలు చ్చరింపదగినవి పురోహితుడుచ్చరింప దగినవికొవు వానిని పురోహితుడుచ్చరించినచో హాస్యాస్పద మగును 1 అని అందలి రహస్యాన్ని. విప్పిచెప్పి కొన్ని దృష్టాంతాలు చూపారు 1 ఇహ (ప్రజా మిహరయింగాం రరాణః (పజాయా పుతఠకొమః' అనేమంథ్రం కన్య ఉచ్చరింపదగినది ప్తుతకాముడవయి నీవు నాలో (పజారూపంలో జన్మించి సన్ను ప్య్యతవతిగ నొనర్శి ధన్యను జేయుము అని మంధశ్రార్థం ఇది వధువు ఉచ్చరించటానికి బదులు పురోహితుడు ఉచ్చరిస్తాడు అది ఎంత హోాస్యా స్పదం అలాగే 2 “ఆవాభ్యాం కర్మాణ్‌ కర్తవ్యాని, (పజాళ్ళోత్వాదయి. తన్వాః” అనేమర్గతం భార్యాభ ర్తలుచ్చరింపదగిన సంకల్పం నుశమిరువురం కర్యలాచ రించాలి (వ్రజోత్సాదనం చేయాలి * అని ఆ మంటశ్రార్ణం ఈ సంకల్పం సయితం పురోహితుడినోట వినవస్తుంది అంశ పురోహితునితో భర్త (పజోత్సాదన చేచూ అని కోరినట్లపుతుంది. అట్లాగే క. ళం 8 "ప్పమాంసే పుశ్రాయ వేతతవే ఏహి సూన్పతే అనునది వరుడు పలుక వలిసిన మం్యతం. కొపి పురోహితుడే ఈ మంత్రాన్ని పరిస్తాడు ప్వ్యుళుని బడయు టకుగాను మధురవాణీ నా సరసకురమ్మ వి మం్శశ్రార్థిం పై మంత్రాలను ఉదాహరించి కోలాచలంవారు “ఇంత హాస్యాస్పదముగ నుండ ఈ సం్యపదాయముమ వదళలరాదను వారిని మనమేమి "పేయనగును * అవి 102 వ సంవత్సరంలోనే తమ బాధను న్య క్త్రపరిచారు = 1 కోలాచలం ్రీనివాసరావు వివాహ కట్టడములు పుట 20 2 కోలాచలం శ్రీనివాసరావు వివాహకట్టడములు పృ 21 176

ఈ కారణంగా వివాహ సమయంలో పృరోహితుడు చదివే మంత్రాలను సమూలంగా నిర్యూలించాలని ఈ రోజుల్లో బహుళ (నయత్నం జరుగుతోంది ఆ మంధతాల్లో ఇవ్వుడు మనకు పనికిరానివి 'పెక్కులున్నాయి. పాణ్యిగహణ సమ యంలో పురోహితుడు ఈ కింది మంత్రాన్ని పరిస్తాడు

“సోమః (పథమో వివిదే గంధర్వ్వో వివివ ఉత్తరః

అనీ

తృతియోఒగ్నిస్తే పతిస్తురీయా'స్తే మనుష్యజాః॥ సీ మొదటిమగడు సోముడు, రెండవమగడు గంధర్వుడు, మూడనమగడు అగ్ని ఈ నునుష్యుడు నాల్గవ మగడు అని పై మంథ్రార్మము దాదాపు నివాహనుంథకా లన్నింటి స్వభావమింతే నేడు అపహ్యకరంగా అభ్యంతరకరింగా కన్పించే ఈ మంత్రాలను (తోసిరాజని, వివాహవిధికి ఏది ముఖ్యమో, ఏది అముఖ్యమా పరిశీ లించి అవసరమైన భాగాన్ని కవిరాజు తెలుగుచేశారు పదిగంటల భాగోఠాన్ని పది నిమిషాల కార్య్యక్రమంగా కుదించారు

వధూవరుల (ప్రాధాన్యమును బట్టి *వివాహవిరి తో వీరిరువురి అవసర 'మైనంత వరకే అధిక సంబంధాన్ని కూర్చారు కవిరాజు “వివాహవిధో పీఠికలో “వివాహంలో వధూవరులు పాలికొపు లగుటచే కొదవ వారికి సంబంధ మేమా ముండగూడదని నా యభి_పాయము యు క్రవయస్సు వచ్చిన వధూవరులకు తలిదం్యడ్రు లుపదేశము చేయదగుదురు కొవి, నిర్బంధ పరచి తమ ఇష్టము నెరవేర్చి కొనుటకు మొండిపట్టు పట్టుట ఆత్మ(దోహము కావున వధూవరులకు దక్క తక్కిన వారికి నీ వివిహ తం్యతదులో సంబంధము తగ్గించితిని "1 అని స్వయంగా వివరించారు నూత్యాశమ గీతాలలో కూడ

“పెండ్తియంద నొక్య్కరికేల పె తనంబు? ళా అవత

కష్ట సుఖము లందలి పాలికాపులగుట

బెండ్రికూతురు కొమరుండు పెండ్లి జేసి

కొనగవలెగాని నిజముగా గువ్వుస్వ్యామి "

(శతకాలు గీతాల పు 2 అవి వధూవరుల (పాఎఖ్యావ్ని పేర్కొన్నారు మానవుని స్వతం(త్ర శక్తిని గుర్తించిన కవిరాజు పెండ్తి విషయంలో పధూవరులకు స్వాతంత్ర్యాన్ని ఆకొంక్షిం చారు అందుకు అనుగుణంగానే “వివాహ విధి ని నిర్మించారు 1 కవిరాజు వివాహ విధి పు 16

12 177

ఇక వివాహాది శుభకోర్యాలలో నిర్ణయించే ముహూర్తం కూడా కవిరాజుచే బహిష్కరింసబడింది. ముహూ రానికి గొప్ప బలంఉన్నదనీ, దానిని దైవజ్ఞులు విర్ణయిస్తారని సంప్రడాయవాదుల విశ్వాసం. పురోహితుడు నిర్ణయించిన ముహూర్తంథప్రకారం పెళ్ళి జరగవలసిందే. ముహూర్తం తప్పితే ఆపదలు సంభ పించగలపని జనసామాన్యం విశ్వసిస్తుంది. అసలు ముహూ ర్తమం'టే ఏమిటో శేలుసుకుందాం. అమరకోశం ఈ (క్రిందివిధంగా చెప్పుతుంది. “ అష్టాదశ నిమేషాస్తు కొష్టా, (తింశత్తు శాః కలా; - శాస్తు,తిం॥ త్‌క్షణ : తేతు మహూరో ద్య్యాదళాస్త్రియామ్‌॥ (అమరకోశం-కాలవర్గః-11) నిమేషమంకే రెప్పవేయునంతకాలము. పద్దెనిమిది నిమిషాలు ఒకకొష్టం ముప్పై కొస్టల కాలం ఒక కల, మిప్రై కలలు గల కొలం ఒక క్షణం, అట్టి పన్నెండు క్షణాలు గూడిసకాలం ఒక ముహూర్తం, ఆవిఅమరకోశ౦ చెప్పుతుంది. మార్కం౦దేయ పురాణం (4.18) పదిహేను ఏిమేషాలు ఒక కొస్టం నుప్పై కొష్టలు ఒక కల, ముప్ఫై కిలలు ఒక ముహూర్తం అని స్పష్టం చేస్తుంది.

ఈ సుముహూర్తానికే శుభలగ్నమని మరొక "పేరున్నది. “లగ్నం” అనే పదానికి వైఘంటుకంగా. మేషాదిరాసుల ఉదయం, శగులుకొన్నది. అవే అరా లున్నాయి.

ఈ ముహూ ర్తాలలో ఏపాటి శక్తి ఉన్నది? అని (పశ్నిస్తే ఏమాాతం శకి లేదవి లోకసంఘటసనలు రుజువు చేస్తున్నాయి. అందువల్లనే "సిక్కుమంది విమర్శ లకు గురయ్యాయి. గురప్పుతున్నాయి. లగ్నాలు నిర్ణయించే వారి నుద్దేశించే 11వ కతాబ్లికి చెందిన ఆలంకారికుడు, నిశిత విమర్శకుడు అయిన క్షేమేంటద్రుడు

“గణయతి గణకః కళ్ళిత్‌, చం్యర విశాఖా సమాగమంగగనే।

వివిధ భుజంగ (క్రీడా సక్తొం, గృహిణీం నజానాతి.॥” అని ఆక్షేపిస్తాడు. ఆకాళంలో తారా చంద్రుల సమాగమాన్ని గుణించి వాటివల్ల మానవులకు జరిగే మంచి చెడ్డల గురించి చెన్పగలిగిన జ్యోతిష్కులు, తమ భార్యా మణులు నిత్యం విటులతో సొగించే రాస్యకీడలను గుర్తించ లేరని పై ళ్లోక భావం. ఇక "సాంస్కృతిక విష్ణనోద్యమానికి వేగుచుక్క. అయిన వేషన సంఘంలో పాతుకుపోయిన మిధ్యా ముహూర్త బలాన్ని

178

“విషు లెల్లరు జేరి వ్యెరి కూతలు కూసి సతి పతులను గూక్చి సమ్మతమున మును ముహూర్తముంచ ముండెట్లు మోనెరా అ అని అధిక్షేసిస్తాడు కవిరాజు ఈ ముహూ ర్తబలాన్ని అండించాకు తమ వివాహవిధి లో చీకి గల (ప్రాధాన్యాన్ని తొలగించివేశారు “మొన్న ఒక స్నేహితు9 పెండికి పోయితిని సుమారెనిమిది గంటలకు _పారంభింపవలసిన వివాహకార్యం పదిన్నర గంటలకు మొదలుపెట్టదిడెను ఇది ఇరువైపుల వారి యందెవరి!ి కష్టముగ దోన లేదు అనగా శుభలగ్నము శుభమునిచ్చునను నమ్మకమే (నజలకు పోయినది పోక ఎట్లుండును ? పట్తాభిషేకమునకియి. పెట్టజడిన లగ్నము శ్రీరామునకు వనవాసము దాసము చేసినది (పత్యక్షముగ నెన్నియో విపరీత ఫలముల నిచ్చిన అగ్నముల మన మెరుంగుదుము ఇట్టివన్నియు జూచుచు అగ్నములకయి ఇక పెనగులాట లెందుకు + లగ్నములు తిన్నెగ కుదురలేదని ఏ రోహిణీ కార్తెలో ఏలెండు జాములకో కుదిర్చి పెండ్లి పెద్దలకు పెండ్లి వారికి చెస్పనలవికొని చీకాకు కల్పించుట యుచితమా ?”! అని స్వయంగా కవిరాజ తమ "వివాహ విధి లో వివరించారు రామస్వామిగారు స్వయంగా పెక్కు వివాహాఐణ చేశారు వాటిలో ముహూర్త విధానాన్ని రద్దుచేశారు. అంతేకాదు 1042లో తమ అన్నగారి కుమారుడైన డాక్టరు (తిపరనేం వెంక శేశ్య్యర రావుగారి వివాహం దూఢమాసంతో రాహుకాలంలో జరిపించారు సాంఘిక సారన్వత "సీవలలో వారి ఖ్యాతి విదిత మే. వివాహ విధానంలో కవిరాజు చేసిన మరొక మార్పు దుర్వ్యుయూన్ని అరి కట్టడం ఈ వివాహ విధివల్ల అధికంగా ధనాన్ని ఖర్చు చేయటం వీలబుపడదశి ఆయన భావింవారు 1922 లో జరిగిన టంగుటూరు నభలళో* వివాహములఅయందు చుర్వ్యయము నానాటికి హెద్చుచున్నది _పజాసొమాన్యముయొక్క అభిపాయము లందు మౌద్పులు కలుగపంతకాలము ఈ వ్యయము అవిచ్చిన్నముగ సాగగ9మ శొవువ యువకులు కొార్యశూరులై గట్టి "పట్టుదలతో (ప్రజలకు చెవినిల్లు గట్టికొవి వివాహసమయమువందలి దుర్వయమేవల్ల" కీర్రిగాని ముక్తిగాని లేచేవి బోదింప వలయును సంతత టోధల వలన అభిపాయము లంద మార్చు కలుగకపోచు మార్పు కలిగినయెడల లాళము కలుగక తప్పమ స్వసంఘ పౌరోహిత్యము శ కవిరాజు-వివాహఎరి తొలిసలుకులు పుటలు 5-6 [79

అవలంబించిన ఈ దుర్వ్యుయము తగ్గుట మేము కండ్డార గాంచితిమీ “కే అని ఉద్యో ధీంచారు "వివాహవిది లో కూడ పెండ్లిండ్తకు జరుగు దుర్వ్యయమును కూడ మాన్ను టను సీ విధి పాహాయ్యము చేయునని నమ్ముచుంటిని” అవి (సకటించారు ఈ విధంగా రామస్వామిగారి “వివాహ విధి వలన (ప్రజలకు లభించిన సౌలభ్యాలు గమనించదగిసవి అవి (ప్రరానంగా ఈ ,కిందివానిగా పేర్కొన వచ్చు 1 వివాహ విధానంలో పురోహితుల పెత్తనం తగ్గించబిడింది వధరూవరులకే అధిక (ప్రాధాన్యం ఇన్వబిడింది లి వివాహం ద్వారా వధూవరులకు సర్మకమించే నాధ్యతలు, విరులు సులభంగా అర్థం కావడం జరిగింది 8 _న్యాయళాస్తానికి విన్నంగాని పద్దతిలో, అధికవ్యయం లేకుండా వివా వోలు చేయించారు శీ మూఢ విశ్వాసంగా పరిగణింపదికుతున్న ముహాూర్తదలాన్ని కాలదన్ని దావికి గల (పకేకతను తొలగించారు కవిరాజుగారి ఈ వివాహవిధి సనాతన ఆచారాలకు గొడ్డలి పెట్టు పాంఘి కోద్యమంలో ఆయన చేసిన మహత్తరమైన సేవలలో “ఇది ఆ్యగగామి ఆయన (ప్రవేశ పెట్టిన మార్పులన్నీ ఒక ఎత్తు ఇదొక్కకే ఒకఎత్తు ఈ వివాహవిధి మొదటిసారిగా 028 లో _పకటించబడింది తరతరాల నుండి వస్తున్న సం్యవదాయ వాపాొవికిది ఎదురీత అఆనాటికిది గ్‌స్పచైె తనమే ఈ విధంగా వివాహంలో సంస్క-రణలు తెచ్చిన కవిరాజు వివాహవిధి తెలుగునాట దిహూళ (వచారం పొందింది పలువురి మన్ననలకు పా_తమయింది కవిరాజుకు పెక్కుమంది శిష్య్యవశిష్యులు తయారయ్యారు అయితే _పారంభంలో కొందరు సనాతనులు ఈ "“వివాహవిధి ని తిరస్కరించారు (బహ్మజేతరులు కూడ వారిని అఆవిధిని దరిజేరనీయలేదు అంనుకు కారణాలను కవిరాజు స్వయంగా ఊహించి ఉల్లేఖించారు “నేనీ గంథను. రిచించునప్పుడు పాజ్జాలయినను ఈ (గంథసాభి ('ప్రాయములకు నుముఖులుగ నుందురని తలంచనై తి. “ఏలయన చిరకాలమునండి (ప్రాచీనాచారములు, సంఘ శరీరమునందు చివికిజీరమై గబ్బుకొట్టుచున్నను తెలియం జాలని, తెలిసియు తెలియనియట్టు నటింప నేర్చిసశ+ యాంథధ్రీలోకము, వివరీతమ అననానాణనా ననన నననననాలినానా భన కొనలు నాలకను నక లలనా ననన నననానానా. 1 కవిరాజు లేఖలు పు 41 7 వివాహ విధి, కవిరాజు పు 4 180

లుగ కన్సట్టు ఈ యభి_ప్రాయములను మన్నించునని యెట్లు తరించును? భగవంతు నకు ఒక్క సంస్కృతభాషయే కాదు కాదు, ఒక్క గీర్వాణ భాషయే చెవికింప్ప సౌంపు వింపునని తలంచు ఈ మూఠలోకము, వివాహమం(తములు మాతృభాష యగు తెలుగున ఇెప్పబడునప్పుడు ఊకొట్లుననుట కవకాశ మేది? ఎన్ని దోషములు న్నను, ఒక్క లగ్నమున పెండ్లి జరిగిన యెడల సర్వశుభములును, నకలైైశ్వర్య ములను, ఆయురారో గ్యములును కల్గునని విశ్వసించు (పాకృతలోకంబు నాయఖి (ప్రాయములకు మాజాకుగా ఉండునని ఎట్లు తలంతును? “బాం హ్మాణో మమ దేవతా” అను వాక్యమునందు నమ్మికగల మూర్చ (ప్రపంచంబు (బ్రాహ్మణులు కొని వారిచే వివాహకలాపంబు జరుపబకుటకు అంగికృతి జూపునని ఎట్లనుకొన వీబుకలుగును?”ో ఓ అవి తమ బాధమ వెళ్ళ(గకాారు ఎన్ని అడ్డంకులు, ఎంతటి (ప్రతిఘటన ఎదురయినప్పటికి కవిరాజు “వివాహ విధి మాతం పలువురి అభిమానాన్ని చూరగొాన్నది "పెక్యూమంది ఈ పద్ధతిలో వివాహం చేయించవలసిందిగా ఆంధదేశం నలుమూలల నుండి కవిరాజును ఆహ్వా నించారు ఈ పద్ధతిలో పళ్శిేచేయటమే గాక, పెళ్ళికిముందు. దానీ పుట్టు పూర్వోత్త రాలను వివ౨ంచడం, అంతవరకు జరుగుతూ వచ్చిన మార్పును తెలియజెప్పటం, శామొనర్చిన సంస్కరణలకు గల కారణాలను విశదీకరించడం కవిరాజు వివాహ కార్యక్రమంలో ముఖ్యాంశాలు దీనివల్ల అచిరకాలంలోనే వివాహవిధి _వవా బాహుళ్యంలోకి చొచ్చుకు పోయింది మానవ జీవిత (వవాహంలో ఒక అల అయిన వివాహంలో పెనుమార్పు లను తీసుకువచ్చి, తాను స్వయంగా ఆచార్యత్వం వహించి నిర్వదాందన వివాహా లను పేర్కానటం ఈ సందర్భంలో సముచితమని భావిస్తాను 1 కవిరాజు స్వయంగా ఆచార్యత్వం వహించిన వివాహం ను_ప్రసిద్దులు. సంగీత నాటకఅకొడమీ అధ్యక్షులుగా పనిజేసి ఇటీవలనే మరణించిన క వి గోపాలస్వామిగారిది 1028 లో వీరి వివాహానికి (మద్రాసు) కవిరాజు పొరో హిత్యం నిర్వహించారు ఈ విషయాన్ని గోపాలస్వామిగారు స్వయంగా రం 64 0౯5008 ఇం 25106 2000౯61089 10 €113 31900016 ౯10021 11 1926 ఇ86 మ 801 06 ౦టాయం1) 1% గయళ్విడ 100% 20 9109౯6 (11% 7 మమిు1(63“ అని చెప్పికొన్నారు లలలలలలతతతనననలననాానానానా

1. కవిరాజు, వివాహవిరి తొలిపలుకులు (మూడవకూర్చు) పు 5-6
2. డా॥ తిపుకనేని వెంకటేశ్వరరాపుగారి షష్టిపూర్తి అభినందన సంచిక 1078 పుశి కేశ 1

2 1028 29 లో వచ్చల ళాడిపరులో సాదినేవి పుల్లయ్యగారి వివాహం కవిరాజు ఆధ్వర్యవంలో జరిగింది

$. 28958 లో పన్నమనేసి సోమయ్య లీలావతిగొర్హ _ (వితంతు) వివాహం పుల్ల డగుంటలో కవిరాజు చేయించారు

4. 2799ల లో గుంటూరు తాలూకా చమళ్ళమూడిలో దాసరి రమణయ్య శ్రీహరిగార్హ వివాహం

5 229ల3౮0 మే 7వ శేదీన యడ్రపల్లి వృాప్తవ్యులు గర్జిపాట్‌ వెంకట సుబ్బయ్యగారి వివాహానికి యన్‌ జి రంగాగారి భార్య అయిన థ్రీమతి భారతీదేవి గారు రూడ హాజరయ్మారు వరుడు తన 'పెళ్ళివిషయాన్ని తెలిపి కవిరాజును ఆహ్వానించడానికి వెళితే, మీరిద్దరు 'పెళ్ళిచేసుకొంటుం పే మధ్య శేచెందుకు అడ్డం అవి చమత్యారించారట కవిరాజు వరుడు వెంటనే నవ్వుతూ పురోహితులుగానండి. అవి సమాధానమిచ్చారు

శ₹తిలిజీ లో నంగల జాగర్లమూడి వాస్తవ్యులు శరణు రామస్వామిగారి. ద్వితీయ వివాహం జరిపించారు అప్పుడు కొంత ఆక్షేపణ బయలుడేరినా కొల ఈమంలో (పాచుర్యం పొందింది

?, శతితి? లో తెనాలి తాలూకా కూచిపూడి వాస్త్సప్యులగు తుమ్మల: గోపాలకృష్ణయ్య గారికి కృష్ణాజిల్లా మంటసాలపాలెం నివాసి బోయపాటి శ్రీరాములు గారి కుమార్తై ధనలక్ష్మి గార్‌కి ఎనర్వివాహం జేయించారు

8 ఉన్సలపాడులో పెద్ది అస్పయ్యగారి కుమార్తెకు ఎలవర్తి రోశయ్య గారితో వితంతు ఏవాహం జరిపించారు

$ తెనాలిలో స్నుప్రసిద్ద రచయిత జి వి కృష్ణారావాారి వివాహం చేయిం చారు ఆ సందర్భంలో ఒక ఉపాధ్యాయుడు (3450) పసుపునీళ్ళు మాన్చించా రేమిటి ? పసుపు ఆరోగ్యానికి మంచిదేకదా అని పశ్నిప్తే, కవిరాజ రోజూ పూసుకొండి, ఈరో జే పూసుకోవాలా అని సమాధానమిచ్చారు

10 నిడ్యుటోలు కాలేజి హిందీ ఉపన్యాసకులు యడ్లపల్లి వాస్తవ్యులయిన గోగినేని వెంకళటామయ్యగారి వివాహం చేయించారు

11 9౪2 లో చిలకలూరిపేటలో వెంకటసత్యనారాయణగారి వివాహం (వితంతు జరిపించారు

12 794.7 డిసెంబరులో కృష్ణాజిల్లా ముదునూరు (గామంలో కవిరాజు ఆధ్వర్యవంలో “* గోరా”గారి విర్వహణలో యలమంచిలి బుచ్చయ్యగారికిని, కళా

182

వంతులగు పువ్వుల సూర్య్యప్రకొశరావుగారి కుమార్నై సుశీలగారికిని వర్ణాంతర వివాహం జరిగింది

18 904 ఏప్రియల్‌ మాసమున జమిగొల్వేపల్లి లో శ్రీ కేశవార్య శాస్త్రిగారి వివాహమును జరిపించారు కవిరాజు ఆ పెండ్లి సమయమున మాటలాడుతూ (వస్తుతము కొందరు నవయువకులు స్వతంత్రించి సప్తపది మొదలగు శాస్త్ర విధుల నాచరించకుండ విజాహములాడుచున్నవారికి “ఇటులాచరించు వివాహములు చట్ట దిద్ధములు కొజాలవనియ్చు వారిజీవితము లెట్లుగడదిపోయినను అట్టివారి నంతానకు అళాస్త్రీయముగ పరిగణింపదిడి కష్టనష్ట నిష్ణురములకు గురియగును గాన, మీ వేడి రక్తపు ఆవేశము నీ విధముగా దుర్వినియోగపరచక మఫలితములనిచ్చు సంన్యరణము లెన్నెియో సంఘమునందున్నవనియు నట్టి కార్య(కమములను చేపట్టుట (శేష్ట్పమమంయు * నుపదేశించిరి

14 [9:4 లోనే తమ అన్నగారి కుమారుడగు. డాక్టరు వెంక టేక్వవ రావుగారి వివాహం మూఢమాసం రాహుకాలంలో జరిపించారు వివాహం పూర్త యిన పిమ్మట కవిరాజు అన్నమాటలివి “మా తండ్రుల వాళ్ళతవరంలో హెచ్చు శిస్తులకు నిరసనగా (_ప్రభుక్వంఘీద తిరుగువాటు చేశారు మా తరంలో పురాణాల మీద తిరుగుబాటు చేశాము. మా కుమారులతరం భగవంతునిమీడే తిరుసుబాటు చేశారు”

లభించినంతవరకు కవిరాజు ఆధ్వర్యవముతో జరిగిన వివాహాల సంక్షిప్త చరిత్ర ఇది కవిరాజు స్వయంగా పెక్కుమంది పురోహితులను తయారుచేశారు రేపల్లె తాలూకా *వెనిగళ్ళవారి పాలెం (గామంలో వెలగవుూడి రామకృష్ణ్తగాం ఆధ్వర్యపములో ఒక పారళాలను స్థాపించి, పెక్కురు పురోహితుల ఆవిర్భాహినికి దోహదం చేశాశు. పచ్చల తాడిప్వదు, అంగలఎదురు యడ్తపల్సి మొుదలెన (గామాలలో స్వసంఘ పురోహిత సంఘాలను ఏర్పాటు చేశారు ఇప్పటికీ “ఈ ఉద్యమం ఆలతి అలతి మార్పులతో, చేర్పులతో కొనసాగుతూ, అభివృది చెందు తున్నదం'పే కవిరాజా మహద్భాగ్యంగాక మరేమనగలం క

183

వ్య 0 గ్య ధోరణి (థజల మనోగత భావాలలో మార్పు తీసికొని రావటానికి కవిరొజు ఉపయో గించిన సాధనాలలో “వ్యంగ్యధోరణి * ఒకటి సమౌాజజీవి ఆయన మాసపునిలోని దొనగులను నిర్యూలించటావికి కవి వినియోగించే ఉపకరణాలలో వ్యంగ్యం (ప్రధాన మైనది కవిరాజు తమ రచనలలో ఈ వ్యంగ్య ధోరణి నొక ఆయుధంగా పరిిగ పొంచి, సంఘంలో పేరుకుపోయిన మౌఢ్యం పైకి ఎక్కు పెట్టారు. సమాజగత దౌర్చల్యాలను ముఖ్యంగా మౌనవుల మనస్సులను పట్టి పీడిస్తున్న భావదాస్యాన్ని చేదించటానికి ఆం్యధ సాహిత్యంలో కవిరాజు _ వాడుకున్నంతగా వ్యంగ్యాన్ని మరొకరు వాడుకోలేదని చెప్పవచ్చు ఆయనకు మానవుడు ముఖ్యం అతడు స్వతంత వ్యక్తిగా విలబడగలగాలి, ఒకరికి దాసుడుకొవడం కవిరాజు సహించరు అందుకే మానవ మ స్తిష్యా౦లో గూడుగట్టుకున్న _బానిసభావాల్ని పార(దోలటానికి రకరకాల రీతులతో ఆయన బోధించారు అట్టిరీతులలో ఈ వ్యంగ్యం ప్రముఖ స్థానాన్ని ఆ(కమించింది (ప్రాచీనాయ్యధ సాహిత్యంలో వ్యంగ్యం (ప్రధానంగాల కొవ్యాలు అరుదనే చెప్పాలి ఆలంకారిక మకానుసారియగు _ప్రాచీనాయ్యధ కవితా వద్దతికివి ఆంగ్ల సాహిత్య (భావ జన్య అర్వాచీన ఆంధరచనా పద్దతికిని వ్యంగ్య విషయంలో వ్యెత్యాస మున్నది (పకృళార్థం ముసిన పిమ్మట కొవ్య శోభా జనకమగు అంప్రకృశార్థం వ్యంగ్య మనదిడుతుంది. దీ3 (ప్రాధాన్యాన్ని ఆనందవిర్దనుడు కి వతీయమానం పునరన్య దేవ వస్త్వస్తి వాణీషు మహాకవీనామ్‌, యత్తత్‌ (పసిద్దావయవాతిరి క్రం విభాతి లావణ్య మివాంగనాసు

(ధ్వన్యాలోకం, (పథమోద్యోతం - శ్లో 4) అని వివరించాడు అంగసల శరీరంలో అనయవాలకంజ భిన్నమైన ఒకానొక లావణ్యం భాసించినట్లు మహాకవుల వాణిలో వాచ్యార్థంకం'అె భిన్నమైన అర్జ

184

ముంటుందని పై శోకభావం ఆ భిన్నార్జమే వ్యంగ్యార్థం _అట్టివ్యంగ్యాన్ని (ప్రాచీనులు కొవ్యశోళకోసం వినియోగించుకొన్నారు ఈ వ్యంగ్యమే పొళ్ళాక్య భాషాధ్యయన (వ్రభావ జన్యమయిన _ ఆరుని కొంటధ సాహిత్యంలో వ్యాజస్తుతి, ఆవహేళన, _వ్యాజవింద వంటి వానిలోనికి మారింది తమ ఆదర్శాలకు వ్యతిరేకంగా కన్చించిన వ్యక్తులను సంస్థలను ళక్వ్వా అను ఆచారాలను భావాదులను తీవంగా విమర్శించటం పాశ్చాత్య రచయితలలో వ్యంగ్య మనిపించు కొంటుంది అధర్మం అన్యాయం, దురాచారి౦, దుర్యార్గం మొదలగు వానివిమూచి సహింవజాలని ఆధునికొం్యధ్ర రచయిక చేతిలో పాశ్చాత్య రోరణ్‌గల వ్యంగ్యం (బహ్మావ్రమైనది ఇట్టి వ్యంగ్యచి్యతణ ఆధునికియుగంలో పెక్కు ధోరణులావిర్భవించటానికి ఆధారమైనది ఈ ధోరణులకు రూపకల్పన గావించిన ఆధునికొంధ కవులను (ప్రధానంగా నాల్లు భాగాలుగా విభజించవచ్చు 1 దుర్వాసు౨ (కోధంవలె ఆ(గహావేకాలతో కూడినది కకళాఖ. శి కేవల దూషణమార్షం రెండవళాఅ వారిది వ్యక్తులను, విధానాలను దూయబట్లుట వీరియభిమకం శ్రి అన్యాప దేశం, వ్యాజస్తుతి అధిక్షేపం మున్నగు ఉపకరణాలతో సాగు న్యంగ్య రిచనామార్ష౦ మూడవళాఖ వారిది 4 వాచ్యార్థం కంట భిన్నమె రమణీయమయిన వ్యంగ్యార్థం వరానంగా "ల సౌమ్యరచనా మార్గం నాల్లవశాఖకు చెందినది పె నాల్లింటిలో మూడవళాఖకు చెందిన వ్యంగ్యరచనా దోరణి కవిరాజు కవితకు ఆటపట్దయినది వ్యాజస్తుతి. అరధిక్షేపాలను తమ రచనలలో కవిరాజు సము యోచితింగా ఉపయోగించి ఆం్యధసాహిత్యంలో వాటి విబువను అధికతరంచేళారు సామాజిక (శ్రేయస్సుకు ఆ ధోరణులెట్లు ఉపకరించగలవో కవిరాజు తమ రచనఠ ద్వారా నిరూపించారు మానవుని మెదడుకుపిట్టిన అన్ని అంటు జాడ్యాలను తొల చించి, ఒక స్వత ఎ_తవ్య క్తిగా ఉన్నతునిగా అతనిని తీర్చిదిద్దడానికి కవిరాజు న్యంగ్య దరోరణినాః ఆయుధంగా చేపట్టారు అ ధోరణులను కవిరాజు రచనలలో పరిశీరిదాం ళం వ్యా స్తు త్రి “వ్యాజస్తుతిర్ములే విండాస్తుతిర్వా రూఢిరన్యథా” అని వ్యాజస్తుత్యలంకార విర్వచనం ఇందు స్తుతిలో నిందకాని, నిందలో స్తుతికాని అంతర్గతమై ఉంటుంది 185

ఇది శతక కపులలో కనిపించే సామాన్య ధోరణి సంఘం ధూర్తుల అత్యాచారాలకు లోనె ఉప్మదవము సంభవించినపుడు భగవంతుడు మౌనం వహించటం భావ్యం కాదనియు, కరుణవహించి సంభూన్ని రక్షించవలెనరయు. కవి కొవించయ తీవ మయిన (ప్రటోధమిందలి (ఫధానాంశం కవి ప్రయోగించు సునిశతములయిన పలుకు లాతడు భగవంతుని నిందించుచున్నట్లు పైకి కన్నించినా అందలి పద్యాలలో భక్తి అంతర్వాహినిగా (ప్రవహిస్తూనే ఉంటుంది నిందారూసంలోఉన్న స్తుతి శతక కవులలో కన్పడే లక్షణం నంఘధూన్ని భగవంతుడు కాపాడగలడనె విశ్వాసమే శతక కవులను అ రీోరణికి పురకొల్పి యుండవచ్చు కవిరాజు కవితలో కూడా అటనట ఈ వ్యాజస్తుతి గోచరిస్తుంది. శతతి కవులలో నిందాగర్భితమైన సుతి చోటుచేసుకుట, కవిరాజు రచనలలో స్తుత రూపంలో నింద (పత్యక్షమవుతుంది పైకి స్తుతించినటు కస్పడినా నింద అంని ర్వాహివిగా (పనరిస్తుంది కాని కవిరాజు భగవంతుని వ్యాజస్తుతి చేయలేదు. ఒక వేళ ఎక్కడైనా కన్పించినా అందులో ఉపహానం తొంగిచూస్తుంది భగవంతుక నిందించటంగాని, స్తుతించటంగాని కవిరాజా అభిమకంకాదు కొరణం౦ ఆయనవల్ల (వయోజన మిసుమంతై నా లేకపోవడమే. సంఘాన్నుద్దరించగలడనే విశ్వాసం కవిరాజుకు లేకపోవడమే కృత్యాదినుండే ఇష్టదేవతా స్తుతికూడా కవిరాజు వల్ల చూలిన సవిగా తోచింది అందువల్లనే మానవుని వ్యాజస్తుతి చేశారు కవిరాజు బానిసతనాన్ని బోధించే మతాన్ని స్తుతించారు అందులోపడి కొట్టుమిట్టాడే కవట భకులను సో(తంచేశారు చేసనమోసం శివువి స్మరించటంతోనే మాయమవు తుందని విశ్వసించే భక్తకోటిం “జేసిన దోన మీశ్వరుని చింతనచే నశింయిచునన్న వి శ్వాసము కల్లి రేబవలు పాపమొవర్చుచు, తీరినప్పుడే దోసమయమ్మునన్‌ కలము తొందంగాగొని, రామకోటినిన్‌ ాసెడి భక్తకోటి పదపంకజముల్‌ శరణంబు వేడెదన్‌” (సూపురద్విఆ పు 1) అవి వ్యాజస్తుతి చేశారు కవిరాజు భక్తకోటిని పై! స్మరించినట్లు కనపడినస్పటిక లోజల సు9శితమయిన వనీంద నిండియున్నది. నిజంగా ఇది భక్తులకెంతటి ఉపాలంభన వారి హృదయాలలో సూటిగా నాటుకొనేటట్లు చేయడమే కవిరాజు ఉద్దేశ ౦ మానవనంఘంలో కొందరిని అధికులుగా, మరికొందరిని అధములుగా సృష్టించిన హిందూవ్యవస్టను కవిరాజు ఈసడించుకొన్నారయ అట్టి హిందూమత సంప్రదాయాన్ని 186

“క్రామపరీతబుద్ది గుణకర్య పరీక్షనుమాని, (బాహ్మణ స్వాములజేసి కొందరిని బానిసలం దొనరించి కొందరిన్‌ బూమెలు చెప్పి, యూ భరతభూమి గలంచెడి వర్తమాన హిం దూ మఠ సం్యప్రదాయమును దోసిలియొ్యై భజింతు విచ్చలున్‌ ”

(సూ పుద్విఆ పు క్షే ఆవి వ్యంగ్యంగా సోంతం చేశారు ఈ స్తుతి మన నం(ప్రడాయానిశే గొడ్డలి పెట్టు మన మళాచారాలకు కొమ్ముకాసే ఆచారఎరులకు చెంపపెట్లు కొవాలన్నదే కవిరాజు ధ్యేయం మన సమాజంలో కవ్ఫించే. హెచ్చులొచ్చులకు ఆధారభూతమయిన హిందూమత సంప్రదాయం వెననే ఆయన ఆ(కోశం

యజ్ఞయాగాదులలోని రహస్యాన్ని. వెలువరిచి, వాటివరిన స్వర్ణోక

భామినుల పొందుకోసం అట్జులు చాచేవారిని కవిరాజు స్తోంతంజేసిన వద్ధతి స్తుతి పా(తమైనది. ఒక (ప్రక్క జొరిణులతోటి సాంగత్యం పాపమని బోధిస్తూ. మరొక వంక స్వర్గలోక వాసులయిన జారీణుల పొందుక్రై యజ్ఞయాగాలుచేసే హోమ యాజులను

“=పొచ్చెములేవి మిండతల పొత్తయినన్‌ బహు పాసమంచు వా

(కుచ్చుచు, నాలి (ముచ్చులయి కొక్కిరి వేలుపు నాగవానమం

దిచ్చెడి కమ్ముతావిగల యెంగిలి బాగలమీది సపేర్మిచే

'(గచ్చుట యజ్ఞముల్‌ సలుపు (బ్రాహ్మణ దీక్షితులన్‌ స్యరించెదన్‌”

(సూపుద్విఆ పు [) అని వ్యాజస్తుతి చేస్తారు కవిరాజు వారిని స్య్మరించటంలోనే నిందంతా గూడుకట్టు కొవి ఉన్నది ఆ యాట్టికులు దొంగలకంటె హీనులట దేవతాస్త్రీలు అంరిణ్చే కమ్మటి సరిమళంతో కూడిన ఎంగిలి పోకలమీది కూర్మితో యజ్ఞాలు చేస్తున్నారట విజంగా ఇది ఎంతటి దూషణ 1 ఎంతటి అవహేళన _ ఇదంతా కవిరాజు ఆవేదన మాత్రమే కావి, మానవులపై తలపెట్టిన వ్యక్తిగత నిందకొదు సమాజాన్ని పట్టి పీడిస్తున్న భావదాస్యాన్ని విర్యూలించటానిశై ఆయన చేసిన (ప్రయత్నం మాతపురాణ (పథమాళ్వాసంలోనే

“శివుని యాజ్ఞరేవిడె చరిరీమయైన గుట్టటోదవి బుధులాడు గుైజింగి వలదు నా జోలికేమి రానలదటంచు శివునకును [మొక్కు చెల్తింతు జేతులె తొ” ణా అటి (మాప(పవపఆ పు 2) $8్ర7

అవి శివుని స్తుతిస్తారు కవిరాజు పై పద్యంలో స్తో్యతరూసంలో ఉపహాసం ఒకింత విందదూడ గోచరిస్తుంది లోకంలో ఏపని జరగాలన్నా శివుని ఆజ్ఞ ఉండితీరాలన్నది పురాతన విశ్వాసం “శివుని ఆజ్జరేవిదే చీమయినా కుట్టద నే సామెక ఈ విశ్వానం నుండి జవించినదే ఈ సూ క్తిలోవి రహస్యం (గహించిన కవిరాజు ఈశ్వరుని ఉపహాస నిందలకు గురిచేశారు కవిరాజు న్యంగరోరణ్‌క ధూర్తమానవాః అనే మకుటంతో కూడిన శతకం మరొక మచ్చుతునక శతక కవులు భగవంతుని స్తుతి గర్భికంగా నిందిప్తే కవిరాజు ధూర్తమానవా శతకంలో భగవంళుడే స్వయంగా చూసనవుడు తనకు తల పెడుతున్న దుర్మార్గాలను దుష్టచర్యలను గాంది మౌనవుని విందించటం విశేషం మానవుడు తఎకు అంటగడుతున్న అవినీతిని కవిరాజుతో చెప్పుకొంటాడు ఈ విషయాన్ని శతకం చివరలో “నే వచ్చి నీకు గలలో వావిరి చెప్పినది యెల్లవాయుట చేతన్‌ నీవే ధన్యుడ వైతివి రావోయీ (త్రిపురనేని రామస్వామీ *

(శతకాలు-గికాలు, పు, 8) అవి కవిరాజు విన్నవించారు భగవంకు3 విన్నపాలే *“ధూర్హమానవా శతకంగా అవతరించింది ఇది మూనవ ఎతనాన్ని ఉద్దాటిస్తున్నది మానవుడు స్వార్ధపరుడై- భగవంతుని యెంత అప్యభం॥ స్తికికి తెచ్చినదీ వర్షిస్తుందీ శతకం

అవతార వాదం 'పేరుకో వివాహాల పేరుతో. వర్ణవ్యవస్థ 'సిదకో ధర్మ శాస్తాాల పేరుతో గుళ్ళు గోపురాల “పేరుతో రంకుతనం పేరుతో మానవుడు తనకు ఆంటగడుతున్న నీచత్వానికి విరసనగా సాటిమానవుని దోచుకొంటున్నందుకు ఆగహంగా మానవుని దూషించటం ఈ శతకంలో కన్పిస్తుంది తన 'పేరునున జరుగురున్న ఈ దురంతాలను ఇక కట్టి పెట్టుమని భగవంతుడు మానవు కోరడం మరొక _పత్యేకత మానవుని నిందించడం కవిరాజు సనికొాము నర్వస్వతం౦్యతునిగా మానవుని నిలబెట్దడమే కవిరాజు చేయదలచుకొన్న కార్యం అందువల్లనే మానవునిపై పెత్తనం వసాిస్తున్న భగవంతునిపై ఆ భారం వేళారాయన నిజానికి మానవ నియం్యతిణ దేపుని చేతిలో లేదన్నది కూడ కవిరాజు భావమే (వడా సామాన్యం యొక్కం అభిప్రాయాలకు అనుగుణంగా ఇక్కడ భగవంతుని ఒక ఆయుధంగా ఆయన స్వికరించారు మానవుడు ఆరాధిస్తున్న భగవంతుని చేతనే మానవునికి తగిస గుణపారం నేర్చాలనేది కవిాంజు ఆశయం నింద భగవంతునిది అనుభవిఎచేది మానవుడు కవిరాజు నిమిత్తమాతులే అయితే భగవంతుడు తనకు

188

కలలో పత్యక్షమై వెల్లడించిన గోడును కవిరాజు ఆవిష్కరించారం' పే భగవంతుని సాధనంగా (హించి, మానవు? దుశ్చేష్టలపై బాణాన్ని ఎక్కు పెట్టడం కవిరాజు (వ్రత్యేకతలలో (పక్యేకత. దేవునిపేర సంఘంలో (వచారం పొందుతున్న సమస్ద ఆచారాలను, సం

దాయాలను కవిరాజు వెల్లడించారు (ప్రారంభంలో వివిధలోకాల సృష్టిక్రమాన్ని గూర్చి

“"ఏంబదునాల్లు లోకముల నృష్టియొనర్చుచు బెంచి పిన్యుటన్‌

దూదివలెన్‌ హరింతునని దొంగనుడుల్‌ వచియించు చుంటివే ।

యేదిది మాటలేమిటికి? ఇట్టి (పచాంము మానకున్నచో

గూదిలు సాగదీవెదను, గూయకు మిట్టివి ధూూర్తమానవా। క

ఎవ్వరు చూచినారు సృజియింపగ నీ పదునాల్గు లోకముల్‌

సువ్వన నువ్వి సువ్వియను చొప్పెకదా యొకడైన జూచెనే

దవ్వులనుండియైన నొక దానివి వైన? వృథా (వగల్భముల్‌

నవ్వుల పాలుజేసెదవె నవ్నిటులాడుచు ధ్లూర్తమానవా ॥ి

(శతకాలు-గీకాలు పు 2%) అని మానవుని విందిన్తాడు భగవంతుడు మనం నివసించే భూలోకం కొక పెక్కు లోకౌలున్నట్లు పాచీన సాహిత్యం చెపుతున్నది అవి

“భూలోక భువర్లోక సువర్లోక మహర్లోక జనలోక తపోలోక సత్యలోకం

చాతల వితల సుతల పాతాల

రసాతల తలాతల మహాతల _బహ్యాండంచ”

(గుఢారుణికోపనిషత్‌ 11, అసి నదునాల్గు లోకాలుగా గూఢారుణ్‌కోపనిషత్తు వివరిస్తున్నది ఈ లోకాలన్నీ తన సృష్పికొదని, ఇట్టి వ్యర్థమైన పలుకులు, చతురోమ్తులు కిట్టి'పెట్టుమని భగవంతుడు మానవునికి నిందాసూచక మైస హితటోధ చేస్తున్నాడు

భగవంతుడు దుష్టశిక్షణకు, శిష్ణరక్షణకు పెకు్యూ అవతారా లె తత్తినట్లు పురాణాలు

చెపుతున్నాయి. అవి దశావతారాలుగా _పచారంలో ఉన్నప్పటికి అవతారవాదంలో

ఏకత్వం పాధింపబడలేదనే చెప్పాలి అందుకు కారణం విభిన్న ధోరణులు

కన్చించడమే ఈ విషయాన్నిగూర్చి నురివరం (పతాపరెడ్డిగారు “కృష్ణుం

యనంతరం దశావతార సిద్దాంతం కల్పితమయింది ఇంకా మేవేవి దచశావతారములో

స్పష్టపడలేదు. అందుచేత వివిధ పురాణములలో వివిధ పద్దతుల పై (ాయుచు. శ$89

వచ్చారు” ! అని అవతారవావ అన్నైక్యతను తెలియచేశారు. ఎమైనస్పటికి భగవంతుడు మత్ప్య, కూర్మ వరాహ, నృసింహ వామన, లభార్గవరామ బలరాను, దశరధరామ కృష్ణ బుద్ద కలి అవశారాలను దాల్చినట్లు (ప్రచారంలో ఉన్నది కొని భగవంతుడు సర్వాంతర్యామి, సర్వవ్యాపకుడు, అజరుకు అమడడు అజుడు, ఆదిమధ్య - అ_స్టరహితుడు అని సంప్రదాయం ఉర్హాటిస్తున్నదికదా మరి అప్పుడు దేవుడు అవతారాలను ధరించవల ఏన పనేబుటి? కాదే భగవంతుడు “అవకారంబుల నెత్తి చేయగల న్యాయంబు లన్నింటి నే ఇవతారంబుల నెత్తకుండ మరి చేయన్‌ * క్రిలేదంచు న న్నివమానించితి వింతకొలమిటు? నిన్నాపాద మస్పంబుగా నివురుంజేసెద నెన్వరడ్డుపడగా నీకుండిరో దూనవా ” (శతకొలు-గీశాలు, పు 80) అని తన్నవమానించిన మానవునిపై ఆ_గహావేశాలను (ప్రకటిస్తున్నాడు ఈ అవతార వాదాన్నిగూర్చి చెపుళూ పండిత గోపదేవ్‌గారు “నేటి హిందువులకు దేవాలయ ములు, అందలి పూజలు లేకున్న పొిందూమకమే ఊండదను విశ్వాసము (ప్రదిల మైనది దేవాలయములే హందూ సంస్కృతికి పట్టుగొమ్మలయ్యాయి. వానిని బలపరచుకొనటానికే దేవున కవతారాలు, ఆకౌరాలు కల్పింపదిడినవి” అని "పేర్కొన్నారు. ఇక దేవుడు నిరాకారుడు, నిర్వికొరుడు అనికదా సం్యనదాయం అట్టివానికి ఆకారాలేమిటి? అందవోను మానవ రూపమేమిటి? తనకు రకరకాల ఆకొరాలను కల్పించినందులకు భగవంతు డేమంటున్నాడో చూడండి “కాసకేమవౌనా యెకుంగకుండ మసితో గోణంగివై సీవునీ పుసికన్నుల్‌ మసిముక్కుం దేబెమొగమున్‌ బువ్వాడు పెన్‌టో రెమున్‌ తొసినోరున్‌ గలిగించి వంచకుడ వై దుర్దాతి నన్నాక్క మా విసినింజేపెదవే మనుష్యుని వలెన్‌ నేనుంటినే మానవాః” “కొలుంచేతులు ముక్కు-మోములును చంకల్‌, చన్నులున్‌ బేర్లు నీ కేలా యున్నవా, నాకు నల్లైకలవా? యీరీతిగా నన్ను నీ వేలా వర్ణన చేసినాడ నకటా యొందాక _వైరింతు? నిన్‌ | పాలార్దున్‌ మునుమున్న చెప్పితిని నీ పాట్లర్నియున్‌ మానవాః” (శతకాలు-గికాలు, ప 26.27 లతనలతతగలలతవతతతతతతనతనానాాానానాలనా

1. సురవరం (ప్రతాపరెడ్డి, “రామాయ విశేషములు "* పుటలు 75-76 2 గోవదేవ్‌ థ్రీమదృగవర్గీత పీఠిక, పు ౫౫11 $90

మానవుడు తన జీవన విధానానికి (ప్రతిబింబంగా దేవుని చర్యలను కూడ ఊపాంచి, కల్పించి దై వతత్తాన్నే అపకర్షించినట్లు కవిరాజు ఎ త్రిపొడుస్తున్నారు అలాగే గు గ, గోపురాలు మకిమాన్యాలు (పతి ఏటా వివాహాల "పీరుతో మానవుడు సాఇస్తున్న స్వార్ధమనే వ్యాపారాన్ని దురాచారాన్ని కవిరాజు వ్యంగ్య ధోరణిలో చమత్కరించారు

భగవంతుని దశావకారాలలోను ఒక్కొక్క అనకారంలో ఒక్కొక్క చోషాన్ని మానవుడు దేవుని కంటగట్లాడు అంచులకు తనపై వచ్చిన ఈ దుర్వర్త నకు వ్యధచెంది దానిని రూపుమూపవుకోవటానికి భగవంతుడు రకరకాల మానవుని విందలపాలు జేశాడు సుజనుడయిన బలిచకసర్హి రాజ్యాన్ని హరించటానికి భగ వంతుడు వామనావళార మెత్తవలసి వచ్చింది బలిచక్రవర్తి సడ్ధర్ముడని ఆడితప్పని వాడని భాగవత ౨ వర్షిస్తుంది అట్టి బలి రాజ్యాన్ని దొంగిలించితినని _పచారం చేనినంయలకు భగివంతుడు వెలిబుచ్చిన ఆవేదన గమనించండి

“*బలియే పాపము జేసినా డతనిపై వై రంబు నాకేల? తు

దృలి గాజ్యంబు హరింప వంచకుడనైై ధర్యంబు టోగదోఎం డో

రృల హీనుండగు నిందుగటోవ నవతారందెత్తి నావంచు లో

కులు నమ్మన్‌ వచియింతు వింకయిన దొంకుల్‌ మానవా? మానవా?”

పరులను ధర్మచమారులను, బంధుర పావనిమగ్న చిత్తులన్‌

గరుణను గాచి _పోచుబకుగా మటితో బలిచకివ ర్తింన్‌

దిరిపెము నెత్తినాడనవి దేవిరిగొట్లు మొగంద యెల్లెడన్‌

నిరతము చాటుచుండెదచె నీపని బజ్హైద ధ్హూర్హమానవా ”

తనువెల్ల న్‌ గులపెట్టి జీర్ణసుల రుగ్గ (దున్యధా పీడచే

ణి 9

తసహో ర్యాలులు కొమతృ ప్త కొజక్షై దారాడు స్వర్లోక నా

థుని పక్షందియి డానశీలుని మహళచ్పూజ్యున్‌ బిలిన్‌ సత్యవా

క్యా నిరూఢున్‌ బొరియించి నాననుచు బల్క-న్‌ జూతువే నూనవా?”

(శతకాలు-గీకాలు. పు 28.20) ముల్లోకొలను సుభిక్షంగా పరిపాలిస్తున్న _ బిలిద్యకవర్తి రాజ్యాన్ని చూచి కన్ను గుట్టిన ఆర్యులు పన్నిన కుతం్యత్రమే బలి రాజ్యాపహరణ అని కవిరాజు అభిప్రాయ పడ్డారు బలి వదాన్యుడని, నత్య నంధళ కలవాడని అప్పట్‌ రాజులందరూ అంగీక రించినవారేనని అట్టి బలి సత్య వాక్సాలనగాంచి ఆర్ములు ఓర్వలేక గద్దె దించ టానికి పెక్కు పన్నాగాలు పన్నారని ఆప్రయత్నంలో భాగమే వామనావకార సృష్టి యని కవిరాజు ఆ గాథలోని రహస్యాన్ని వివరించారు. వదాన్యుడయిన బలిని (వత్యక్షంగా ఎనుర్కొనలేకనే ఆర్యులు అ భారాన్ని దేపువి నెత్తిపై మోపారు. క!

ఇంతటి నీచపు పవికి పూనుకొన్నందువల్లనే భగవంతుని రూపంలో కవిరాజు మాన వువి దుష్ట చేష్టలను ఖండించారు ఇదేవిధంగా (ప్రతి అవకారంలోను మానవుడు దేవున కంటగట్టిన మోర దురంగాలను కవిరాజు నవివరంగా విప్పి చెప్పారు అవి మానవుని స్వార్ధంకోసం ఏర్సడినవన్నారు.

ఇక మనిషికి మనిషికి మధ్య అడ్డుగోడలను నిర్మించిన వర్ణ వ్యవస్థపై కూడ భగపంతుడు ధ్వజమెత్తాడు మానవత్వాన్ని మంటగలిపే ఈ వ్యవస్థను దేవుడే సృష్టించాడని సంప్రదాయ వాచుల విశ్వాసం అందుకు భగవంతుడేనుంటాడో పరికించండి

“ఏ నొక జాతి కూడు భుజియించుచు మిక్కిలి తక్కు జారులన్‌

హీనముగాగ జూతునం యెవ్వరు పెప్పిరి నీకు వంచకాః

మానవులందరున్‌ సరిసమానులుగా రొకొ నాకు? మాయుకరే

మానక నీవ యిట్టి యవమానము చేతువె? ధూర్త మానవాః”

(శతకొలుగీకాలు, పు 84)

ఈ వర్ణ వ్యవస్థ సాంఘికమైనదే కాని భగవన్నిర్మితము కాదని కవిరాజు రూరి పరిచారు సంఘంలోని కొందరు స్వార్థపరుల ఆలోచనా ఫలితంగా దాపురించినదే ఈ న్యవస్థ అందుకే కులాలతో కుళ్లిపోయిన ఈ సాంఘిక విధానంపై ఆయన ధ్యజమెళ్తారు

ఇక మానపుడు తన కార్కెలు ఫలి'స్తేనో లేక సాఫల్యం కోసమో రకరకాల దేవుళ్ళకు తలవెంటుకల నివ్వటం ఆచారంగా వస్తున్నది ఇది తిరుపతి వేంక "పేశ్వరుడు అవతరించిన నాటిమండి ఉనికిలోకి వచ్చివుంటుంది. కొని ఈ ఆచారం అవై దికం భారత రామాయణ కౌలంలోగొని అఆ తర్వాత పురాణ కొలంలోగాని వెంక లనిచ్చే ఆచారం మనకు కన్పించదు జైనులలో మహమ్మదీయులలో ఈ ఆచారం కన్పిస్తుంది కొబట్టి ఆ రెండు మళాలలో ఏదో ఒకదాని నుండి మనకు సంక్రమించి ఉండాలి. ఈ విధంగా వెంటటుకలను సమర్శించి మనోరథసిద్ది పొందవచ్చునే వారినుద్దేశించి భగవంతుడు

“బొచ్చు నొనంగి యెట్లు పరిపూర్ణ మనోరథ సిద్ది బౌందగా

వచ్చును? చిచ్చివాడనని భావమునం దలపోయు చుంటీవా?

పుచ్చును నీదు పాములు పోరచి మానుమ యట్టి వానినిన్‌,

దొచ్చెము లిట్లు చెప్పి (సజ మోసము చేయకు ధూర్త మానవా?

(శతకాలు గిశాలు వు 84) 192

తీరిపెము నెత్తి యెత్తియతి దీనత దిర్గచు జోలి బట్టుచున్‌ తిరుపతి కొండమీది కెగదేకుచు నచ్చట చెప్పుదెబ్బలి వొరువుగ దిన్న లేశము (సయోజనముండమి ధర్మమార్గమున్‌ బిటిదికి (దోనిపుచ్చి పకసీడకు బూఏన ధూర్త మానవా ”

(గతకాలు-గికాఎ పు 86 అవి మానపువి ఉపాలంభిస్తారు అవి వాస్తవానికి కవిరజుడే తన కోర్కెల సాధనకు మానవుడు దేవుని ఏ విధంగా ఆరాధించాడో, ఆరారిస్తున్నాడో, అదే విధంగా కవిరాజు మానవు భావనలో మార్పుకోసం ఛభగవంటుని సారనంగా ఉపయోగించుకొన్నారు

మానవువి మనక్సులో గూడుకట్టుకున్న మూఢ విశ్వాసాలలో కరీ సిద్ధాంతం ఒకటి (వణా సాొమాన్యాన్ని అశిగి మణగి ఉంచగల స్త్వం ఇందులో ఇమిడి. వున్నది కర్మల ననుసరి-చే మానవునికి ఫలితం నిర్లీతమవుకుంది పూర్వ జన్మ గత కర్మలే ఉత్తర జన్మను స్థిరపరుపగలవసి మన వేదాంతం టోధిన్తుంది. మరిక భగవంతిని పెత్తనమెక్కడ? ఆయనతో పనేమున్నది అందుకే ఎంతమంది దేవుళ్ళను పూజించినా కర్మిఫలానుమాతి మారదని భగవంతుడే స్పష్టం చేస్తున్నాడు

“ఆస్తి ర్రుపత్రి బుట్టి, రంగపురి తెన్నుల వర్ధిలి కాశిలోవలన్‌

మరణము పొండినప్పటికి మారదు కర్మఫలాను భూతి. నీ

వెరిగియు దీని స్వార్ధరతి నెల్లవిదంబుల నెంతమందినో

పుర పుర నెల్ల వేళలు మాసడుకేకువె ధూర్త్హమానవా”

(శరకొలు-గీకాలు, పు 86), రకరకాల ఎణ్యక్నేతాఎఏ మె పెళ్పూరు దేవుళ్ళను పూకించినా ఫలికం శూన్య మని తె ఏకూడ ఎర్వకాల సర్వావస్థలలో స్వ్వార్ధిబుద్ధితో ఎఎతమందీనో మోశగింజే మానవు; టార్తుకా భగవంకుడు నిర్ణయిస్తున్నాడు. మానవుని దుష్టచేకలకు తోసిన దేవుడు పెక్టువిధాల నిందించి చివరకు క

“జేసిసవేవొ చేసితివి చెన్నటివ్నై యని నేను .సెకణన్‌ జేఎతి నింకదుందయిన జేనన త్‌బ్చుల దిద్దు బొటుకై గానిల యైన యత్నదులు గట్టి”జేయర యూరకున్నచో వేనరటోకి కట్టి కుడిపించెద దప్పము ధూర్రమానవాః”

(శతకాల -గీకాలు పు 87) అని మాశవువి హెచ్చరిస్తున్నాడు ఈ విధంగా భగవంఠుని సాకుగా తీసికొని ఆయన 'పేర జరిగెడి అన్యాయాలను అతశ్రమాలఖను సంఘంలో పాతుకుపోయిన

13 198

మూఢ విశ్వాసాలను ఖండించి _వజలలో నైైతిక మార్పును నెలకొల్పటావికి కవి కాజు అశేష కృషి సల్పారు, ఆయన దేవుడు పున్నాడా? లేడా? అవి ఆలోచించ లేదు దేపువిగూర్చిన ఒౌలికచింతన చేయటంకూడ ఆయన ఉద్దేశంకాదు. దేవువి "పేరుతో సమాజంలో జరుగుతున్న పెక్కురకాల దురాచారాలను దుర్మార్గాలను అండి౦చి (వజలలో భావ విష్లవం రగుల్కౌల్పటమే ఆయన (వధాన ధ్యేయం అందుకు భగవంతుడినే ఆయుధంగా చేసుకొన్నారు ఇలా దేవుని సాధనం చేసికొని వ్యంగ్యధోరణిలో కవిత చెప్పటం కవిరాజు ఏర్పరచిన దాఎయే.. అందుకు.ఆయన తగినవారు హాసోపహానములు

సంఘజీవి అయిన మానవుని దుర్వ ర్తనను ఖండించి వంస్కరించటావికి 'పెక్కు- చికిత్సలున్నాయి. ఉపదేశం శాసనం ఉపహాసం వానిలో _పధానమైసఏ ఉపదేశాలకు మిహాపురుషులు కర్తలు శాసనాలకు (పధుత్వం కర్త ఉపహాసాలకు మహాకప్పలు కర్టలు, ఈ మూడు సాధనాలలో ఉత్తరోత్రరం బలీయం సమాజ గత దౌర్చల్యాలను అణచడానికి నిశిత ఖడ్గధారల వంటి వాక్కులతో ఆపాత మధురంగా చేయు పరిహాన వచనాలు ఉపిహాసాలు పెద్దల మాటలను వినక పోయినా, శాసనాలను తృజీి3రించినా మానవుడు ఉపహాసాలను అతి(కమించ చాలడు ఇది మానవుని మనస్సుపై నిశిత (ప్రభావాన్ని కనబరచి లొంగదీయ గలదు అతనిని నంకోచసరచగలదు. సిగ్గిలజేసి వెనుకంజ వేయించగలదు ఈ 7 దృష్టికోనే క్షేమేందుడు

“హాపేన లబితోఒత్యంతం నా దోషేష్యవవర్హతే

జన_స్టదుపకౌరాయ మమాయం న్వ్యయముద్యమః ” అవి (ప్రకిజ్ఞ చేశాడు ఉపహాన సహితమైన ఉపదేశానికి బరువు, సూక్ష్మత, విశ్చి తత్వం అలవడగలవు నిండా సూచకమైన హాస్యాన్ని తెలియజేయునది ఉపహాసం, వరిహాసం అపిహానం అనేవి దీనికి పర్యాయ పదాలు ఆంగ్ల భాషలోని ఇళ 58011౯0 అవే పదాలకు హాసోపహాసములు పర్యాయ వాచకాలు ఇవి సంఘ సంస్కరణకు 'పెట్టిసది "పేరు ఉపహాన కవితకు మొదటగా దారిపారదెరచిన వాడు క్షేమేంథద్రుడు ఆయన లేఖిని దేశోవదేశం కళావిలానం నర్యమాల దర్పదలనం, సేవ్య పేవ కోపదేశం అనే ఉపహాన కావ్యాలను అందించినది. నంభుదృష్టి కొరవడి, _ దురా చార పరంపరా స్టితికి నెలవై ఉన్న నాటికొలంలోని రుగ్మతలకు గొడ్డలి పెట్టువలె వెలసిన వతనికావ్యాలు

కే 94

ఉపహానం మొదటినుండి పాశ్చాత్య సాహిత్యంలో వికసించినది, తెలుగులో అ లోటును తీర్చినవాడు వేమన అతడు ఆంగ్ల భాషలోని ఉసహాన కవులకంె ముందరి వాడు అయితే అవని హాసోపహాశములను బ్వకరించి పోషించిన వారు ఇటీవలి వరకు లేకపోబళ్లే ఉపహాశ కవితలే? కొలత మశకేరృడినది తొయకనుండి తెజగునాట అధిక్షేప (పధానమైన కవిత అలముకొన్నది అందలో వేములవాడ ఫీమ"వి రచితమైన కేవల దూషణాత్మక చాటువులుమొదటివి కాగా, అధిక్షేస కవితకు పనాడివేసినవి శ్రీ నాధు9ి చాటువులు వ్యక్తిగత భావాలు. రాజులు విన్వత్క- వితారంగం. సాంఘిక వ్యవస్థ అధిక్షేన కవితకు వస్తువులు అధు౨క యుగంలో కూచిమంచి జగ్గకివి చం్యదరేభా విలాపం వై యకక్తిక ద్వేషాన్నివెలువరించే దూషణ కావ్యంగా అవతరించింది అధిక్షేపార్ని శతకరూపంలో కొనితెచ్చిన వాడు కూచిమంచి తిమ్మకవి భర్ష్శశతకం, కుక్కుటేశ్వర శతకం ఈకోవకు చెందినవి వ్య క్తిగత దూషణతో (ప్రారంభమైన అధిక్షేపం శతక (సకియలో పామౌజిక రూపం ధరించి సాంఘిక పర్యవసాయి అయినది. జూ అధిక్షేపాన్ని మించిన హాసోపహానములకు వేమన పద్యములు ఆట వన్రినవి అతని హాసోస హాశము (వత్యేకించి వ్యక్తులపై (ప్రసరించలేదు సంఘ ములోని లోభం పై, దంభము పై, నిర్ణయ పై వ్యత్యాసాలపై పమౌత్యం పై, ఆవార చిశ్వాసాలపై మా్యతమే (పనరించినవి హోాసోవహావములమ (నయోగించుబలో వేమన చూపిన బొట కవిరాజుకు మార్గదర్శ మైనది ఆ బాటను నుగమము చేసుకొన్న కవిరాజోపస వేమనకు మధ్య వైరుధ్మాల కంజశె పోలికలే ఎక్కువ చూడగలం వేమన వలె కవిరాజూ కూడ్‌ శ్రేవల మనోల్లాసం కోసం హాస్యాన్ని ఉపమోగించలేదు ఏదైనా ఒక (సమోజ నాన్ని ఆశించి మూూకమే ఆయన హాసోవహానములను (ప్రవర్శించారు.. వేమన వలెనే వ్య క్తులపె కొక సొంఘీక నియమాలపై పురాణ కథల వై బౌెఢ్యంపై దురాచారా- పై రకరకాల మక దేవుళ్ళపె స్వర్గ నరకొలపై కవిరాజు హాసోఎ హోసములను (ప్రసరింపజేశారు ఈ ధోరణి ఏదో ఒక కావ్యంలో గాః ఆయన

• రచన లన్నింటిలో కనిపిస్తుంది నునిశిత హాస్యం విందాగర్భితంహాష్యం, పరిహానం కవిరాజు వ్య క్తీకరించిన విశేషాలు కవిరాజు హాస్యం _ప్రత్యర్థులనుకూడ ఆకట్టుకొన గలది వారికి నవ్వుపుటిస్తుంది మనన్వును చివ్వుమనిపిస్తుంది తోధు రగిలింప జేన్తుంది “రామస్వామిగారు (పతిభావంతుడై న పథమ (శేణి కవి అంధ విశ్వా సాలను అసందిద్ధ కథలను విమర్శించేటస్పుడు సునిశిత హాశ్యంతో, అవహేళ సతో పరుగులిడుతుంటుంది రామస్వ్యామిగారి కవిత్వం (పతిఎక్షులను గూడ నవ్వించే హోన్యమది కొరడా కొసలవలె చ్చురున తగిలినా పైకి మ్యాతం మనతోపాపే నవ్వు 195

తాడు (ప్రతికక్షి ఈ రకమైన కవిత్వం ఒకటీ అర పద్యాలలో గాక వారి రచన లన్నింట పరివ్యా_ప్రమై ఉండడం మరీ విశేషంొ 1 అని ఇా_ప్లి జగన్నాథంగారు చెప్పటావికి కవిరాజు రచనలు (వత్యక్ష విదర్శనం

హోసోపహాసనములు వ్యక్తి సంస్కరణకు పృట్టినిల్ల ని (గపాంచినవ్య క్తి కవిరాజు ఆందుకే సాహిత్య గతమైన సామాన్య హాస్యం దరిజేరక వ్యంగ్య రోరణి భాసించే ఉపహాసావ్ని ఆయుధంగా చేపట్టారు పురాతన భావాలను ఆచారా లను, విశితంగా పరిశీలించారు పురాణాలను ధం శ్రశాస్త్రాలను లోతుగా వరిళోరిం చారు (ప్రతి విషయాన్ని సూక్ష్మంగా పరిశీలించి. ఆలోచించి చివరికొక వర్ణ యానికి రాగలిగారు కవిరాజు అనారోగ్యకరమైన సవికిరానిభావాలను విసర్జించారు జనసామాన్యం ఆ భావసముచాయం నుండి మరలడానికి. ఉపహాసమనే మందు పూసిన కత్తి వారి మనస్సుల పైకి వదిలారు మానవులలోని అజ్డానాన్ని దర్శించి వాళ్ళను చైతన్యవంతులను చేయటమన్నదే ఆయన అంతరంగ భావన. ఇందుకు వైయక్తిక విమర్శనా పద్ధతి నవలందించబేదు కేవలం వాస్త వాన్ని వెలునరించడ మేగాక వారిలోని (భమలను యోసాలను, గర్వాన్నివిర్మూలించటావికి (ప్రయత్నించారు కవిరాజు రచసలలోని హాపోపహోసదులను పరిశీలిద్దాం

కవిరాజు (ప్రతి రచనలోను మొదలు తుది ఖేదంలేక హోాగోపహానములి వర్షాన్ని కురిపించారు మొదటగా కురుక్ష తసం(గామ నాటకొన్ని చూద్దాం, కృష్ణుడు కర్టువి పుట్టు పూర్వోత్తరాలు తెలిపి పాండవ పజ్షనికి ఆహ్వానించే సందర్భంలో భట విరంథుల మధ్య జరిగిన సంభాషణ గమనించదగింది

భటుడు * (రహస్యముగ) ఎవ్వరు లేరుగద కద్డడు రాధేయుడు కొడట, కౌంశ్రేయడట కుంతి సూర్యునివల్ల కన్నెరికంబునం గని గంగను పాఅవై చిన తత్రవాహమున కొట్టుకొనిపోవుచు మన అతిరథు?కిం దొరక నతంకు పెంచెనట

ఎరటఢు అట్లయిన కుంతీ మహాదేవ మొవటినుండియు పరమ పతి (వతా మణియే

భటుడు ఆ సంగలులు మనకెందుకు ౩ తదుపరి కృష్ణుడు కర్టనింజేరి పుట్టుపూర్వంబులు తెలిపి పాండవులలోనికి రమ్మనియు, వచ్చినచో రాజశ్రీకి పట్టంబు గట్టింతుననియు (ద్రౌపదిని పెండ్తి జేయింతుననియు చెప్పెనట

ఛ్‌గో

ఎిరథుణు * తనకు బహు భార్య లున్నట్టు తన చెల్లెలికి దిహు భర్త లుండ వలెనని కృష్ణుని కోరిక కాబోలు | తతత

1 జ్వాస్టి జగన్నాధం ఆం్యధ్యపధి (దిన ప్యతికు 171-186!

196

కృష్ణుడు కర్దని విడిచి వెళ్ళిన తరువాత, కుంతి కర్ణుని సమీపించి. అతని జప్మ వృర్తాంతమును మరల విన్చించి, పాండవులలో చేరటమో లేక వారిని రక్షం చిడమో చేయుమని కదం (పార్థిస్తుంది ఈ విషయం కూడ భటుడు విరథుల మధ్య జరిగిన సంభాషణలో (వనక్రమవుతుంది

ఎవిరోయ్‌ఢు * సిగ్గుమాలిన ఈన రం పురాణము కొడుకు ముందుకూడ విప్పి చెప్పెనా ౭ ఆరితేరిన యామెకు సిగ్గేల ఃొ

పై సంభాణలోని హాస్యం మనల్ని నవ్విస్తుంది హాన్యంతో పొటు అవ "హేళన నిగూఢంగా, మికంగా ఉన్నది ఇందలి హాన్యం మృదువై నది, చుయి తైనది. (యోజన మాశించిసది

కురుక్షేత్ర యుద్దంలో మరిణ్‌ంచిన యోధుణ న్వర్గలోక (వేశం, అక్కడ వారికి ఎదురవుతున్న సంఘటనలు నారాయణశర్మ పాత ద్వారా చక్కగా చితిం చారు కవిరాజు తా

నారాయవి కర్మ. (దఃఖముతోో అమ్యూ। ఈ పాడు భారత యుద్దము వా కొంకే వచ్చినది కాబోలు

“చే -తి జన్నముల్‌ జపము జేసితి వై దిక కర్మశాండముల్‌

చేబతి నిష్టతోడ, ఫలసిద్ధిని బొందగగోరి యన్నము9

బొఫ్‌ యనేక వర్షములు హయువు తినుచుం దపంబునే

-శేఎతిం గానీ కానయిన జేయకపోయెను నిప్పడయ్యయో ”

(కురుక్షేత్ర సంగ్రామం పు 70 నాకు రోజుల లెక్క టొత్తిగా తెలియటలేదు స్వర్గలోక మందు ఎంతకాల మున్నను ఒక్కందివనముగా పరిగణింపదిడదు ఇక్కడ ౨మిష నిమిషమునకు రోజని చెస్పుచుందురు కలిగిన కష్పములను చెబ్బకొని ఏడ్చునప్పుడు రోజుల లెక్టగూడ ఎందుకులే ఒకనాటి రాతి పెందలకడనే చందన తాంబూలములు (గ్రహించి రెంభతో స్వర్గ తోకపు ముచ్చటలాడుతు ఇన్హ గోష్టి నుండ, ఎవ్వరో హంాత్తుగా వచ్చి పెర్డ క్రేవేం తలుపుంట్రికి అంత రంభ్ర ఉలికిపడి తలుపుతియ టోవగా నేను వలదని వారించితిని గాని నా యత్న౦ంబు కొనసొగినదికొదు తలుపు తెరవదిడెను నాకు పై (పాణములు పైనే పోయెను ఎందుకంటారా?

ఒంటికై వాడు కోయిల కంటివాడు

బోడి తలవాడు ముదికోతి మొగమువాడు

కుంటివాడెగుడు దిగుడు పంటివాడు

ఇంతకనుజేసనాకేసి యెగిరినాడు (కురుక్షేత్ర సం(గ్రామం, పు 71 197

ఆంతవాడు సన్ను చంపునని భయంబునొంది పెరటిగుమ్మను దారిని దొడ్డిలోవికిపోయి తివి అంతకొంచెము -పేపటికి నాసాని కన్నులనీళ్లు తుడుచుటకు కాబోలు. నాకొరకై వచ్చెను అంతట నేను ఆతండెవడని అడుగ, భూలోకంబునచం[ద్రవంళప్ప రాజుల పోరాడుచుండిరి ఆ యుద్ధమున చచ్చిన ఒక మ్లేచ్చుడు అని చెప్పెను మేచ్చు డన్నంతనే అదిరిపడి ౬/త్తైల రానిచ్చితివని అంటిని స వర్షలోకంబున కులభేదములు లేవని చెప్పెను ఆహా ఏమి కాలవైపరీత్యము న్వర్గలోకమ్మునం దెల్లి జాతివార లోక్క- పే యట యేమందు నక్కటకట।ః నంఘ సంస్కాంరు లెప్పుడిచ్చటకు వచ్చి తమ మతము నాటిసోయిరో తలపనయితి (కుసం.పు 710 కొంచెమయిన సంఘ సంస్కాంరు లీ యెడకు వత్తుఃన్న జాడ పొడ ట్టినచో వారల ఢీకొని శాస్తాంర్థము లుపన్యసించి నోరు మూయించి పంపించకుందునా?ః తరు: వాత మేచ్చునంటిన రోవడంతిని ముట్టగూడదనుకొంటిని. గాని, కొకో్కో+కము గుక్హైల్లను విక్కముగా నేర్పుతోడ నేర్చెను నాకున్‌ రొక్య౦బేమియు గోరక | యక్కట నేనెట్లు దాని నసంటక యుందునొ (కు సంపు. 72) పోనిమ్ము ఒక్కడు కదాయని ఆ రాతి కొంచెము తెరపిదెరకకపో వునాయని కంటవత్సిడి కొని కూర్చుంటినిగాని యుద్ధములో అందరు చచ్చెదరనుకొంటినా? “ఊరకే వచ్చిన మావాడొకడున్నాడ "న ఎట్లు నిమిష నిమిషమునకు వదులు వందలు, వేలు లక్షలు గుంపులు గుంపులుగా రాదొడంగిరి. రంభ గృహము పెద్ద సంత బజారె పోయినది. ఎందరు రాజు లెందరు మంటు లెందరు భటు లెంత గడుసు వారో కాని మా (బాహ్మణులు మ్యాతము రాలేదు... వచ్చినవారి సాహాయ్యమున అందర వెడలగొట్టవచ్చుననుకొంటినిగాని విర్భాగ్యులకు కోరికలు కొనసాగు లెట్లు? ఇట్లుండ నెన్వడో ఒక దొంగముండకొడుకు మూలదాగియున్న నన్ను జూచి, వీడె వ్వడో యబిచ్చట దాగినాడని కన్నుల్వెరజేయుచు తల్యకిందులుగా నను భూమి మీదకు పడటదోవెను మొండిఘటము నగుటచే అంతదూరమునుండి పడియు (వితికియుంటిని. భుజదిలం బొక్క ఈ లోకముననే కొదు స్వర్గలోకమున కూడ సాహాయ్యకారియే. అయ్యో మరచితి మరచితి నేను వచ్చు నవ్వుడొక రాచపిల్ల వాడు కూడ స్వర్షిలోకముసకు వచ్చెను 'పేరిలావంతుడట తండి అద్దనుడటి 198

పాపము పసిపిలలు కూడ యుదము చేయుదురు కొటోలు ఇంశకునా గతీ యేమి క ణు | నారాయణశర్మ పలుకులలోని ఉపహానం మిన్నుముట్టినది పాఠకులను సవ్వించటంతో పాటు అందలి హాస్యం సొమౌజిక (పయోజనాన్ని నెరవేర్చగలిగింది సంఘ సంస్కరణకు ఉపసహానం ఎంతగా ఉపకరించగలదో దీనిని దిట్టి నునం గమ వించగలం చురుకయిన హోస్య౦ ద్వారా విలువైన (ప్రయోజనాన్ని ఆశించటం పాఠకుల నుథ్జేశించి చేసినదే. సామాన్యుల మనస్సు నొచ్చుకొన కుండ నున్నిత మైన ఉపహాసాన్ని (వ్రదర్శించటంలో కవిరాజు దిట్ట శంబుకవధ పీరికలో పురాణపురుషులకు ఆయువు నిచ్చిన కవులను వ్యంగ్య రోరణ్‌లో ఫొ డుతూ “మన పొరాణిక కవులు మున్నగువారు సార్వలౌములకు, బుషిసత్త ములకు ఆయువు విచ్చుటయందు దానకర్హులెరి ఇంత ఉడారన్వ భావము మరియే యితర దేశపు కవుల యందు కన్పట్టదు సూర్యవంక్యులగు రాజులకు వేలకొలది నంవత్సరములు దానము చేసిరి వసిస్టాదులగు బువులకు (బిహ్మా యువే ఒసంగిరి ఇంతటితో తనివిసనక విఖఫీషణ హనుమను (త్పళ్ళతులకు రామ నామ మీలోకమున (ప్రవర్తించిన అంతకొలము జీవింపుడని వరంబిచ్చిరి వరం విచ్చుట ఒక ఎత్తు చెల్లుట మరియొక ఎత్తు కదా ఇప్పటికిని విఖీషణుడు వర్వదినం బల రామలింగేశ్వర స్వామిని పూజించి సోవుచునే ఉండుసట కాని మన యదృష్ట ' హీసనతచే కన్నులుండియు కొంచ లేపన్నాము” భగవద్గీత పీఠికలో “వల్నాటి యుద్ధ సమయమున వికబులయిన. వీరులను పురికొల్పుట అను వైతనంబున బ్రహ్యార్షీం్యదడు బోధించిన గితను (గంథరూన మున ఈ యేడెనిమిది శతాద్దులలో నెప్వరు వెలయించి యుండలేదు అట్టి (చయత్నమైనను లేదు పుఠాక్సితక ర్మ ఫలముగ నా కొరతదీర్చి ఆనందించు మహాభాగ్యము మాకు లభించినది. దాన భుక్షిముక్తులు దొరికినట్లు నిరంతర మా సందించుచుంటిమి” అని భుక్తిముక్తులకోసం పరితిపించెడిలప్రాచీనులను వరిహసి స్తారు కవిరాజు వాటికోసం కవిరాజే (ప్రాపలాడితే. ఇట్టి కవితను చేపట్టగలరా అన్నది (పళ్నార్ధకంగా మిగులుతుంది ఆ పీఠికలోనే శకువి ధర్మరాజుల చ్యూతం మాయాదురోదరమని వాదించే వారి నుద్దేశించి “కృశీలవుడెవడో వాడు జయించెను ఇందు కొపట్య మేమున్నది? తతా. 1 కురుక్షేత్ర సంంానుం, కవిరాజు, పుట ?2 ఇ శంబుకఐధ, కవిరాజు తొలిపలుకులు, పై 40 8 కభగవర్గీకుపికిక పు 11 199

మాయ ఏమున్నది? ధర్మజుడు జూదరి. ద్యూతివ్యసనము మెండు కితవుల కిది సామాన్య జ్వరము ఈ జ్య్యరము తగిలినప్పు డెవ్వరును మేలు కీ శెరుగరు ఈ జ్వరిమే ధర్మజుని పట్టి బాధించినది దుర్యోధనుడు జూదమెట్టిడో యెలుంగని వాడు లోకము జూదరిని మెచ్చుకొనునట్లు జూదరికొవి వాని మెచ్చుకొనదుకాటోలు”!1 అని వెటకారం చేస్తారు

ఇంకొకచోట కృష్ణ్యబిహ్మానాయుల భేద సొదృశ్యాలను వివరిస్తూ “కృష్ణుడు పడియారువేలపై చిల్లర పెండ్తిండ్లు చేసకొనగా, (బహ్మానాయడు ఒక (కొత్తయెత్తు ఎత్తెను. పక్షపాతము లేకుండ కులమున కొక జవరాలును చేపట్టి సంతానభాగ్మము చేకూర్చెను దీవిని కప్పిపుచ్చుటకు కొందరి సంతానమును అభిమాన పృతులనిరి శరీర పాటవమునకు ఆదరాభిమాసనముగల ఆ కొలములో ఇన్ని పెండ్లిండ్తుండినగాని మహాత్ములును అవతార పురుషులును కొజాలరు కొటోలో* అన ఉపహానిస్తారు కవిరాజు

నురొకచోట ఆంధులను స్కృతికర్నలు క్షేచ్చులుగా. 'పేర్కొన్నారవి చెవుతూ “మనువు తన ధర్మశాస్త్రంలో ఆంధులను అన్ని కులముల వారిని (వాత్యులలో చేర్చెను (వాత్యులనగా సంస్కారకూన్ములగుటచే స్షుచ్చులయిన వారు మనువు తరువాత వచ్చిన స్కృతికర్త లీ విర్ణయమును తొలగించి ఆంధధు లకు సభ్యతి నొసంగలేదు అనగా నేటికిని ఆం్యధులు స్క్యృతుల శాసనమరిబట్రి "మేచ్చులే అట్టిచో నీ యాం్యధదేశంబును యీ యాంధధులలో _బహ్మ్‌ క్ష కీయ వైజ్యులెట్లుందురు?. విచారించి చూచినయెడల ఆంధరులలో కొన్నితెగలు. దేవుని కంటిలో కారము గొట్టినట్టున్నది లేదా దేవుడె కొందరాం్యధ్రులతో “"లాలూచి”మై ఈ వర్షసభ్యత యొసంగి యుండవలయును లేదా ముసలింనములో దేవునకు మతి మజ ఫైనిను కలిగి యుండవలయును అహో భారత సనాతన ధర్మము అవో వై దికధర్మము * అని ఎత్తిపొడుస్తారు 3

ఇట్టి ఉపహాసాన్ని (వతిరచనలోనూ సందర్భానుసారంగా కవిరాజు _వపడూ గించాపు హాన్యమున్న (ప్రతిచోట అవహేళన ఉండితీరుతుంది అది కవిరాజు విశష్ట్రో అఆ పరిహానం కూడ కథా సందర్భంలో గుది (గుచ్చబడుతుంది. పాఠ కుల మనస్సుల పై గాఢ మైన (పభావాన్ని నెంపుతుంది. మృమువుగా ఆశోచవకు పురికొల్పుతుంది. ఇంతిటి చురుకైన విలువెన ఉపహాసం వేమన తరువత కవిరాజులో మాత్రమే దర్శించగలమేనుట వింత కాదు తా 1 భగవద్గీత పీరికః ప్త 18 వ న పు 2? తి భగపర్లీఈ, కవిరాజు తొలిపలుకులు, పు. 87.8

200 -

సూతపురాణంలో స్వర్షలోకొన్ని దేవతలను దేవేంగదుని కవిరాజు పరిహ సించిన తీరు నాన్యతోదర్శినీయ మైనది స్వర్గలోక ఆచార వ్యవహాంాళు, అచ్చటి స్టితిగతులు మనకు నవ్వు పుట్టిస్తాయి రోతను కలిగిస్తాయి స్వర్గోక వర్షన దాదాపు ముస్పది పద్యాలలో సాగింది కవి స్వయంగా స్వర్గాన్ని దక్శించినందున మన కన్నులకు గట్టినట్లు అక్కడి విశేషాలను వరించారు . అందలి హానోప హాసములు గమనిరీపదగినవే ఆ పిమ్మట ఆనందింపదగినవే అఆ తర్వాత అస హ్యాంచుకోవటమా? మానటమాః అనేది పాఠపల నిర్ణయుమీద ఆధారపడి ఉన్నది కవి షతివిష్ణపాన్ని దర్శించి ముందుగా ఊర్వశిని పొడగాంచారట _ దిగంద రులుగా సరసులలో జలకమును దిర్చువారు గాఢతర సరిష్వంగ సౌఖ్యమునదేలు వేల్పు జంటలు, కన్నువైగ చేయువారు ఆయనకు దర్శనమిచ్చారట హరి చూపు లకు వెరగుపడి, చేష్తఐను ఈసడించుకొంటారు కవి శాను చూచిన స్వర్గలోక పరిప్టితిని *“శోతియ వరులైన సోమయాజులు సాని కొంసతల్పులు చేత గొట్టుచుండ వీరగంధముతోడ బెనగి కూలిన మళ్లు సానివాడ బచారు సల్పుచుండ యజ్టయాగాదుల నాచరించిన యోగి రోపడంతుల యిండ్లు రోయుదుండ నటించి తపములో నెగ్గిన జటిలుండు బొజుగు బోటుల పొజు పొంతనుండ దారి తలియక జడదారి తారుచుండ గొంజె తెగంటి కన్నె గన్గొట్టుచుండ ననుపు కొడక సెగసవ్వు నవ్వుచుండ క్‌ నల్లక ల్లోలమై యుండె నాకపురంబుూో (సూ పుద్వి ఆపు 23) అవి వర్షిస్తారు కవిరాజు తోగములమీవనున్న ఆకతో చనిపోయిన పిమ్మట స్వర్ష తోకంలొ వాటిని పొందవచ్చునని యజ్ఞయాగాదులు చేసి స్వర్గలోకం (వవేశించిన దీక్షతకోటిముందర తాండన శేళని సలిపే వారకాంతామణులను ముచ్చటతో చూశా రట కవి. ఇక ఇం(దువి దర్శిండే సరికి కవిరజూ మదిలోని భావం చెదిరింది ఇంగువని గూర్చి పురాణాలు పేర్కొన్న కధలు మాథ్లమ్రన్యూయి.. కొంగొత్త భావం ఆయన మనసులో మెఏలింది రాణ వాదావ్నిన్లిండి సో క క స భ201 నో ఇ ళ్‌ ఖ్‌ వ మాం ఎ శ నో లలో +

వినుము (ప్రాచీన చిర్తి కీ వేయికనులు శలవని పురాణములు పల్కు= గంఠమెత్సి వేయి కన్నులు నాకు గవ్చింపలేదు పొడలు మాత్రము కవ్చించె నొడలినిండ (సూ పుద్వి ఆపు 200) అని స్వర్గలోకా ధిపతిని వరిహసిస్తారు. ఇంద్రుని శరీరంలో వేయి కన్నులున్నట్లు అవి గౌతమ మహర్షి శాసంవల్ల ఆవిర్భవించినట్లు పురాణకధనం కదా మన కవి రాజుకు మాత్రం ఇంద్రుని శరీరంపై పొడలు కన్చించాయి అవికూడ కామ రోగులకుండే పొడలట ఎంతటి అపహాసం నందనోద్యాన దర్శనంతో కవిరాజు హాసోపహాసములు తార్సాయికి చేరు కున్నాయి. నందనోద్యానవ న్ని ఇరువదిరెండు వద్యాలలో మనోహరంగా వర్జిం చారు (వతిపద్యంలోను హాస్యం పరిహాసం తొంగిచూస్తుంటాయి స్వర్గలోక నాగరికతకు కవిరాజు ఏవగించుకొనడ మే గాక పారకులను కూడ అశహ్యించుకానేట్లు చేస్తారు. ఎట్టకేలకు న్వర్గభూమిని భోగభూమిగా నిర్ణయించారు “ఇండ్ల యున్నవి కాని పెండ్షిండ్లు లేవు అం్యడొ యున్నారు కొని యిల్లాండు లేరు బాగు శన ళివాః। యిది వట్టి ఠోగభూమి యుండ రాదిందు మానంటి మోగులకును” (సూపుద్విఆపు 8) అని అక్కడ తమవంటి యోగులకు + స్టానంలేదని, ఉండకూడదని నిశ్చయించు కుంటారు మన కవిరాజు ఈ విధంగా స్వర్గలోకాన్ని గందరగోళంగా చి్యత్రిం చారు. ఆ లోకవానులను నీతినియమాలు లేని దుర్నీతి పరులుగా వర్షించారు భావసంస్కంరణకు హాసోవహాసములు ఎంతగా ఉపయోగపడునో అట్వొగా ఈ ఘట్టంలో కవిరాజు వినియోగించుకొన్నారు స్వర్గ్ణలోకమనే భావనను మరసింపచేయ టానికి ఆయన మనల్ని నవ్వించారు పరిహాసానికి గురిచేశారు ఆ భావనపై రోత కల్షిందారు హిందూ సంప్రదాయం నృష్టిచేసిన దేవతఅ సంఖ్య లెక్కకు మిక్కిలి కోట్లాది దేవతలు మనల్ని పాలిస్తున్నారు ఆ దై వతకోటిస కొకపోయినా (పరాన మత దైవతాలను వారి అసమర్థతను ఉపహసిస్తూ వచ్చారు సూతపురాణం ఆశా వ్‌ సొది పద్యాలలో ఈ ఉపహాసరోరిణి కనిపిస్తుంది ఇల్లువాకిలి. భార్య బిడ్డలతో నతమతమవుతూ కుటుంది భారాన్ని ఈదలేక దుఃఖించెడిదైవతకోటి ఏవిధంగా మాకు ముక్తిని (ప్రసాదిస్తుంది? ఆవి (వళ్నిస్తారు 202

కవిరాజు. వెంటనే మతదేవతలు మనసులో మెనులుకారు. వాళ్ళ వ్య కక్రిగత బాధలు. తళుక్కామంటాయి. “ఇల్లిల్లు దిరిగెడి యిల్లాలికోసమై ధ్రైత్యారి యూరూరు దరలుచుండ పొట్ట కూడును బేక కట్ల గుడ్డయులేక _ (తిపురారి ముష్షిక్తి తిరుగుచుండ పెండ్షి "సీరంటంపు పెద్ద చిక్కుూలులేసి కీస్తువు సిలువపై (దెళ్ళుచుండ కవ్వించిరేగు శాాతవుల గాంచి మహమ్మ దిరుగూరికి గుడార మెత్తుచుండ వీరి పాల్వడి నే మొల పెట్టుకొన్న జెంతకును జేరి నాగోడు జెప్పికొన్ని నార్తురా? తీర్తురా? యడియాసగాక యిట్టి వారికి జోతలు పెట్టు టే ల?” అని హిందూమత దేసతలతోపాటు క్రై9స్తవ మహమ్మదీయ దేవతామూర్తులను. కూడ తమ ఉవహాసానికి గురిచేశారు. ఎంతటి మృమవైన హాస్యం? ఎంతటి నువిశిత మైన పరిహానం? వీటితో అదేవతలు ఎందుకూ కొజగొరని నృ్పష్టపరిచారు కవిరాజుం మానపులు రైవసృష్టి అని ఒక వర్గం వాదిస్తే. కొదు మానవులే దేవుళ్ళను - నృష్టించుకొన్నట్లు మరొత వర్గం ఉద్హాటినున్నిది. మానవుని ఆకార వికారాములు ఆయా దేవుళ్ళలో గోచరించటంచేత రెండవవర్గ వాదమే వ్వాస్తవావికి దగ్గరగా ఉన్నట్లు భావించాలి. ఆశావాది అయిన మానవుడు దేవుని కలగన్నాడు; కల్పన చేశాడు. అంతటితో ఆగక ఆలయాలు నిర్మించి, ఆదేవునికి ముడుపులు కట్టాడు, బలు లర్బించాడు. మానవునిల్‌ నే ఉన్న స్వార్థం, అవినీతి, లంచగొండితనం అనే అంటుజాడ్యం దేవునికిగూడ అంటడంతో వారిని పూజిస్తే భమోజనమేముం దని కవిరాజు విచారం వ్యక్తం చేస్తారు. “ముడుపు కట్టినగాని సమో్కోదపడరు వేటతల చూచికాని మోమోట పడరు పోతురాజాదు లేనెట్లు పూజ పేతు లంచగొండితసమ్ము కాన్చించు చుండ? న తనక పసు హన క సస

1. సూతపురాజణం, కవిరాజు. ప. అ, పు. 19.
2. సూతపురాణం, కవిరాజు. (న. అప్ప, 20. = 2038

అ) అధిక్షేపిస్తారు కవిరాజూ మకభావాలు అనేకం నిత్యజీవితంలో మనమీవ పెత్తనం చేస్తున్నాయి వానిలో (వరానమైనవి దేవుడు కర్మ సిద్ధాంతం మనం చేసే (ప్రతిపనిక్రీ దేవుడే కొరకుడుగా భాపించబడుతున్నాడు డినికి తోడు కర్మ సద్దాంతం మానవు జీవితానికి ముడీ పెట్టదిడింది కాను చేఎన కర్మ ఫలాన్ని అనుభవించటానికి ఒకజన్మ చాలని దైతే, మరో జన్మ ఎత్తవలసిందే మానవుడు దీన్నిబట్టి దేవుడు - కర్మ ఇద్దరు పెత్తందార్లు ఉనికిలోనికి వచ్చారు అట్టివారి నుద్దే శీంచి కివిరాజు

“విభు డొకడు చేయనంట పె పెత్తనంబు,

కర్య మొకడు సంసార చథ్యక్రంబు (తిప్పు

నంట ద్వంద్వ (పభుత్వ మిందమరిలేదె?

ఎంత కాలంబు సాగునో యిట్టి చిట్ట" 1 ఆని ద్వంద్వ (పభుత్వాన్ని అధిక్షేపిస్తారు వేదాంతుల దృష్టిలో సంసార చ్యకొన్ని నడిపేది కర్య్మకాగా. దేవుడు నిష్ప మోజకు డవుకున్నాడు కర్యమిద పెత్తనం దేవునికే అంటగడదామం పే అదీ సాధ్యపడదు వేవుడు-కర్య రెంటినీ సమన్వయ పరచుదామం'టే అదీ వీలుకాదు ఎవరి పెత్తనం ఎంతవరకో. తెలిసీ కోవడం అపంభవం కొగా ద్వంద్వపాలన మానవు౨పై కుదరక పోయినది ఇట్టి మోసం ఎంతకాలం సాగగలమ? అని (పళ్న రూపంలో పెట్టారు కవిరాజు

పరిహాసం లేవి స్వచ్చమైన హాశ్యం కవిరాజు కవితలో మచ్చుకైనా కవి

వించదు. కేవల హాస్యాన్ని పాఠకులకు కలిగించటం కవిరాజు ఉద్దేశం. కొదు. పెరిహాన సహితమైన హాస్యమే ఆయస కవితకు ఆ౨౦బనం ప్ర మోజనకారి ఆ ఉపహానంకూడ పరిమితమైనది తన పరిధి దాటవిది కవిరాజు ఆశయం నెరవేర్చ గలది. వేమన వలె కవిరాజు కూడ హాశోపహాశముల. భేదాలనర్నంటిని (ప్రదర్శిం చినవారే.

“చెవిటి దేపుడొక్కడు పాస చెవుల దేవు

డొకడు లోకపాలనదేయుచుందు రన్హై

యెటుల (పార్థింపవలయునో యెటుగరాదు

భక్తకోటికి. _దాణాల పెకివచ్చె*” అని విభిన్నమత దైవతాలలోని భిన్న లక్షణాలను ఉపహాసారికి గురిచేస్తారు కవి రాజు ఇందులో హాసోపహాసములు రెండునూ అవధినందుకొన్నాయి. ఒకరు చెవిటి దేపుడు (మహమ్మదీయుల) మరొకరు (హిందువుల) పాము చెవుల దేవుడు యస. వదక కకక ప పు... ేసక.... ుు ంన.. పయో 1 సూతప్వరాణం, కవింజు స ఆ,పు 20) 2 సూతప్పరాణ౦, కవిరాజు, చ ఆ పు 21.

204

(సూక్య౦0గహణ శక్తిగల చెవులుగలవాడు) ఇట్టి వీరిడువురిని (ప్రార్థించటం భ్త కోటికి సాధ్యతరము కొనిదన్నారు ఈ హాసోవనహానములు సూత్నాశమ గికాలలో కూడ గోచరిస్తాయి. గుడికి పోయేవారివి, పాతకుల స్వరూపాన్ని ఉద్దేశించి ళల “న్పడ్తికి తరచు పోయి గొణుగుచుండెడివాడు చెడ్డపాపమేదొ చేసి యుండు నదియె వాని దట్టి యట్తిట్టు పీడింప గుడికి పోవునండు కుష్పుస్వొామి * “పాతకుని చేత వెస్పుడు గితయుండు మొగముపఫై వింతవింతగ బొట్టులుండు జిన్నెలివియె మనస్పొక్షి సన్నగిలిన యస్పుడు జనా కెందును గుష్పుఫామి ** అసి కున్పుసామి శతకంలో వరిహసిస్తాము పై ఘటనలు నిత్యజీవితంలో ఈఅచుా మనకు తారసిల్లేడి వె (ఫ్రైతిపక్తులను కూడ నవ్వించగల సునిశిత హాస్యమిదే కవిరాజు ఉవహాసధోరణీ భగవదీతలో తార్కికానథి నందుకొన్నది ఆయన మనసు పరిణతిని సాధించినట్లయినది జీవితశయం ఫలసిద్ధి దశకు చేరుకొన్నట్లయి నది అస్తవ్యస్త స్దితిలో నున్న సంఘానికి పునస్సృష్టి౨ ఆపసాదించిన వార య్యారు కవిరాజు మానవులపె ఎంతటి ప్రభావాన్ని నెరపిన సిద్దాంకాన్ని యులు త్త కూడ ఉనహాసమనే ఆయుధంతో నసమూలచ్చేదనం చేయవచడ్చునో భగపగ్గతద్వారా కివిరాజు నిరూపించారు కృష్ణభగవద్దీతలోని విశిష్టతే దానికి సెక్కు వ్యాఖ్యానాలు వెలువడటానిక కారణమెంది దానికున్న పూజ్యతి కారణంగానే అందులోని విరుద్దాంశాలను విమ ర్మింటానిక్లైనా ఎండితులై నవారు జంకవలసివచ్చింది. నిశిత పరిశీలననైనా చేయ టానికి పాహసం చూపలేకపోయారు అట్టి (వయత్నం భగవదపచారమని (భ్రమ వడారు ఏమర్శించ సాహసించిన వారిని డూషించటానికి సిద్దమయ్యారు నది దాయం నశంచిపో తుందని ఆ(కందించారు సనాతులు మొదటినుండి దూషణభూషణలను సమభావంతో స్వికరించదలచిన కవిరాజు సం[వదాయవాదుల ఆ(కందనలను లెక్కచేయక సత్యాన్వేషణే ధ్యేయంగా హేిరశ్రు పూర్వక ఆరోచనే ఒరవడిగా కృష్ణ భగవద్లీవను నిశితపరిశీలన చేసి, అందలి పర తతా కకత నకానుతు ననున స్తా లననాటాననా 205

స్పర విరుద్ధాలను హేతు పటిమతో ఉపహసించారు. హిందువుల మనస్సులలో భగవద్లీత నెరసిన గాఢ ముద్రను చెదరగొట్టారు భగవద్గీత పై ధ్వజమెత్తడం పరిహాసించటం కవిరాజుశే చెల్లుదామైన దనటఎ అతిశయోక్తికాదు కురుక్షే(తయుద్ధసమయంలో మోహా :స్టుడెన అర్జునుని యుద్దానికి పురికొల్న టానికి కృష్ణుడు గీతోఎదేశం చేశాడన్నది వ్యాససృషి పల్నాటి యుద్ధంలో యుద్దం జేయ నిరాకరించిన బాలచం్యదుని యుద్ద సన్నద్ధుణ్‌ చేయ సంకల్పించిన (_బహ్మ నాయడు. గీతోపదేశం జేశాడన్నది కఏరాజు (ఫితిసృష్పి అక్కడ యాద్ధవి'శ్రేషాలను సంజయుడు ధృతరాష్ట్రినికి చెపితే ఇక్కడ గింజయుడు నలగామరాజుకు విస్‌ పించాడు గింజయుడెవరని (ప్రశ్నిస్తే సంజయుడెవరనే (ప్రశ్న ఎనురవుతుంది కృృష్ణగీక భారతం లో (ప్రక్షిప్తం (బహ్మాగీశ పల్నాట్‌ చరిత లో (పక్షిప్టం కాదు కృష్ణం పలుకుల ద్వారా అర్జునుడు అమాయుడు అడ్జా3గా కనపడవాడు (పశ్నించటంకూడా చేతకాని పృచ్చకుడు బాలచంద్రుడు (ప్రశ్న పరంపరలు సంధిం చటంలో దిట్ట అర్జునునికంచె నాలుగాకులు ఎక్కవ చదిఏన జ్ఞాని ఇలా చెప్పుకు పోతే రెంటికీ గల భేదసొదృశ్యాలు అనన్యంగా గోచరిస్తాయి. ఇంతకీ కవిరాజు (ప్రరానోద్దేశం కృష్ణ భగవద్గీతను ఉసహసించటంద్వారా గిత అనే గచ్చపౌదను కదిలించటమే గితలోని అసందర్భాలను పరన్పర విరు ద్దాంశాలను విప్పిచెప్పటమే తద్ద్వారా గీశపై (పజలకున్న మాహాన్ని తొలగించ టమే ఆయన (వయత్నం తొలగించి నూత్న భావ (పనరణను (పసరింపచేయ టమే కవిరాజూ ఆదర్శ౦ అందుకు ఆయన భగవర్గీతలో ఆయా అంశాలను ఏవిధంగా పరిహసించారో, అధిక్షేపించారో, హెతుయుత వరిశీలనకు గురిచేశారో పరిశీలించాలి పితృకర్మలు : పితృదేవతారాధన హిందయపులలో పురాతనకాలం నుండి పారంపర్యంగా వస్తున్న ఆచారం బుగ్వేదం పదవ మండలం ఈ విషయాన్ని రుజువు చేస్తుంది మృతి నొందిన పితరులు అదృశ్యలోకానికి పోయి. పిళృదేవతతై తమ కుటుంబా లను రక్షిస్తారని ఆర్యుల విశ్వానం కుటుందొనికి ఆపధానుడగుటచే. అతడు చనిపోయిన పిమ్మటగూడ, తన గో,త్రీకుల యోగక్షేమాలు విచారిస్తూ వారిని కాపా తుతాడట ఈ ఉత్తర [క్రియల ఉద్ధేశం వీటిలో ఇచ్చెడి పిండాల ద్వారా యేకొక విధమైన సూక్ష్యశరీరం కలిగించటమే ఇట్టీరూసం పొందని పక్షంలో మృతుని జీవాత్మ (పేశరూపంలో.అనగా పిశాచమై దుఃఖంలో మునిగియంటుందట 206

ఆ కాలంలో మరణించినవారికి చేసిన పితృకర్మలే (దహనాది (క్రియలు నేటి (శాద్దముల రూసం దాల్చాయి. మృతుల జీవాత్మలు పైలోకాలకు పోవటానికి సహాయ సాధనాలుగా ఖౌవించి (శాద్ధకర్మల నాచరిస్తున్నారు. ఈ పితృళోకం, పిండథ(వదానం కవిరాజు ఉపహాసానిక గురయ్యాయి యుద్ధం సెంభవించి వర్ణ సంకరం జరిగితే పిరృదేవతలు సంకరుల తిలోదకొలను ఎ్వకరింపస వెనుదీయదు 'రేహా అని దాలచం్య్రడు అనుమానించగా, పల్నాటి కృష్తుడైన బఅహ్మానాయడు ఈ క్రిందివిధంగా సమాధానసరుస్తాడు గీతా సిద్ధాంతాన్ని గ్రైకొని యుక్తిని యు్రి తోనే (తోసివేస్తాడు

అటో

“కర్రుణామయుడై పరమే

శ్వరుం డొళలోకంబు నై చచ్చినవా రె

ర్లు పసింప సృజింవెనె?

పరపిండాదులయి యందె (బ్రదుకుం డనుచున్‌”

మఠంణించిన వెమువెంటనె

గురుతం కర్మానుభపము కోసరమై యు =

త్తర జన్మమెళ్తు జీవే

వెరవున నివసింపనేగు దితృలోకమ్మున్‌ _ (ళగవర్గీక పు 56) అవి విన్నవిస్తాడు (బహ్మన్న చనిపోయిన మానవుడు మరొక జన్మ ఎత్తుకాడని కదాః అలా భావిస్తే మరి పిరృలోక మెందుకు ? అని గీతా సిద్దాంతాన్నే ఎదురు మలిపారు. ఇక పితృలోకొన్ని గూర్చి ఎంతగా కవిరాజు పరిహసిస్తారో చూడండీ... + --

“"చావుసిమ్మట మర్త్యులు జన్మమెత్తు

దాకణ దలందాచి కొనుటకైై ధర్య్మసటత

'మొండు పితృలోక మను పేర నుంచినానె

పాడు పీన్గుమూ3ల గోడు. జూడలేక?

పాపాత్ముల. బుణ్యాత్ముల

స్టాపింతునె యొక్క-యింట తన్నుకచావన్‌

మాపులు జేపులు కుద్దా

యీపాటి యెటుంగబేనె యీశుడ నయ్యున్‌

పండని భూములలో జల

ముండని మరుభూములందు నుండంగా? టో

పొండని యాౌజ్టాపింతునె

కొండొకదేశము సృజింపసగూడదె నాకున్‌

207

ఆలుమగ లొక్క పరి తెగటారకున్న మగడులేనట్టి మగనాలు, మగువలేని యటి మగవాడు పితృలోకమందు( _గొత ల అన్‌ కాపురములు సాగింతురే కలసిమెలసి (భగవర్షీక, పుటలు 56% 57) స పద్యాలలో హాసోవహాసములు రెండును గోచరిస్తాయి. చివరిపద్య౦ంలో ఆ పరి హానం పెల్లుబికింది ఇక హేతుళ క్తి నుపయోగించి (ప్రశ్నించిన చార్వాకుల ధోరణ్‌ని కవిరొజు మన దృష్టికి కొనివస్తారు పుడమిపై విడిచిన పితృతర్పణలు పితృ లోకానికి ఏవిధంగా చేరగలవు? అని (ప్రశ్నించారు “పుడమితలంబు నందు(బడబోసిన దోసెడు మంచినీళ్ళు గు "ప్పెడు మెదుకుల్‌ తమంఠటనె యేవగిదిం బితృతోకమందు నుం - డెడు పితరుల్‌ (గ్రహింపగవడిన్‌ జను దారిని నిల్వకుండ నే జడమత్సులెన నీ నుడులు సత్యములంచును విశ్వసింతురే ”

(భగవర్గీత పు 57) ఎంతటి మందబుద్దులు కూడ ఈ సలుపలను విశ్వసింపరని భావించారు. అంతటితో ఆగక మరొక అడుగు ముందుకువేసి

“భూతఇమందు నున్నపుడు పొండనికండని వర్ణ భేదముల్‌ (బొతిగ(గల్లజేసి యపచారమ(దేనిరి చచ్చిపోయి ౨ౌొ

రా తినటోము సంకరుల యన్నమటంచును బల్కు-చుందురే? యా తె (గన్యలోకముల కేగిన బోవవు పూర్వవాననల్‌”

(భగవద్గీత: పుర అని భూలోకంలో ఉన్నప్పుడు మానవజాతిలో భేదబుద్ది కలిగించి, చనిపోయిన పిమ్మట భూడా ఆ భేదధావాన్నే కనవిరుస్తున్నవారిని ఉపపాసించటంతోపాటు అరి క్షేపిసారు చివరగా

మృతిని బొండిన మశుజులు పితరులొౌము రనుట పితృలోకమున్నది యనుట, పిండ ములకున్హై యందు వితరులు మొగదువాచి యుందురంచు వాకొనుబల్ల హు హుళిక్కి- (భగవద్గీత పు 50) అని వాటన్నింటిని వట్రిమాటలుగా కవిరాజు నిరారిసారు |! న! 208

వర్ష ధర్మం :-- ణ మన (ప్రాలీన సాహిత్యంలో వర్ణవ్యవస్థ ఆవిర్భావాన్ని గూర్చి రకరకొల సిద్దాంతాలు కన్పిస్తాయి. గౌతముడు మూడేవర్జా అంటాడు భగవద్గీతలో కృష్ణుడు నాలుగు వర్ణాలు గుణకర్మ విభాగంచేత నాచే సృష్టింపబడిన వంటాడు పల్నాటి గితలోని బాలచంటదుడు కృష్ణుడు దోధించిశ తత్త్వార్ధంలోని ఆంతర్యం తెలియ గోరతాడు ఇంకొ “తొలిదొల్తన్‌ నృజియించువేళ భగవంతుండీ వపంచంబునా రులు మున్‌ నాలు పమళ్ళు(గట్టి యెలువుం్యదోలించి పోయించెనే? సలువర్షంబులు మోసుచెత్త విదడియున్‌ సమ్మంగ శక్యంటె ॥1యా పలుకుల్‌ లోకము మోసపుచ్చుటకు నై వ్యాకుచ్చిరే సండితుల్‌ ?” (భగవద్గీత వ 84 అ౨ (పళ్నార్దకంగా పకిహాశాన్ని పొంయపరుస్తాడు అప్పటికీ అకని సందేహం ముగియదు. వర్ణములు మూడే అని పలికిన గౌతము? వర్షములు నాలుగన్న కృష్ణుని వలుకులలోని ధర్మసూశ్ష్యార్ని వివవంచుమ )టాడు ఒక్య భారతదేశానికి ఈ వర్షధర్మం చెల్లునాటా? ఇతరదేశాలమ అన్వయించదా? అనే బాలచందు9౨ వశ్నలు (బ్రహ్మానాయకు దాలచంటఎని సందేహాలను సవివరంగా తీర్చగలుగుకా డు (పారంభంలో “వాదము లాడకుండ విను వా_స్తవమున్‌ వినుపింతు లేవు సృ ” హ్ట్యాది గులంబులున్‌ మనువాంందలు నొక్క టె తారతమ్యుమున్‌ వం చరియలు విత్తవంలులన్‌ _ (లేము. నేనెకద వీనికి నెల్లను (స్రష్టబుతకా (ళగవర్గీక పు 8%) అని విన్నవించి వర్షవ్మవస్థ ఆవిర్భావాన్ని (కమవికాసాన్ని సాకల్యంగా వివరి స్తాడు మొదట మూడు వర్షాలను నేనే సృజించానని నాలుగోవర్ణాన్ని మాతం మౌనవులు స్వార్థాన్ని కాంక్షించి, తారతమ్యుం కల్పింపనెంచి (దోహబుద్దితో సృష్టిచేశారని నిగడించారు (బహ్మన్న కాలగమనంలో ఉద్భవించిన యాచకులను గూర్చి చెపుతూ "ళొలము గతించినకొలంది (కమము(దప్పి కులము లెన్నేని పుల వ్యాకులము గల్వం ళు ఛి లి దుదకు మిష్టించచులుకూడ నుదయమెరి యౌర యీశ్వర్యడోహులు కారె వీరు ” (ళగవరగ్షీత, పు 84) కేశి 209

అని సహజ ధోరణిలో ఉపహసిస్తాడు (బహ్మనాయడు ఈ వర్ణధర్మం కర్మభూమి మైన భరతవర్షాని కే అన్వయిస్తుందట గుణాన్నిదిపే. వర్ణం పూర్వకాలంనుండి నిర్తయంచబడుతూ వస్తుందని పెద్దలు దాన్నే అనుశరిస్తూ వస్తున్నారని రుజువు పరీవాడు పూర్వం ముద్గల బుషిపంశస్టులు మూడు వర్ణాలలో ఉండినట్లు, నేటి కౌలంలో సొగినంశంవారు ఆంధ్రదేశంలో నాలుగు వర్ణాలలో నిలిచియుండటం దృష్టాంతంగా చూపించారు కవిరాజు వృత్తులనుబిట్టి వర్షభేవం ఉత్పన్నమైనదనే మాటను వట్టిమాటగా తేల్చివేశారు ఈ వర్ణవ్యవస్థ పరిణామాన్ని విశ్వసించనివారి నుదేశించి చి “ఈ పరిణామవాదమును నెవ్వడు నమ్మక మూఢిబుర్ది నా మూపున నుండి యొక్కంరుడు, మోముననుండి యొకండు తకుూనా రాసయి నాదుగజ్జలను హజ్జలంబుట్టిరి, యంచు(జెస్పు నా పాపికి ముక్తిచేచడదు బాలుడ జన్మము లెన్నియె త్రినన్‌” (భగవర్లీత పు 80) అని పరిహసించడమేగాక బుగ్వేదంలోని పుపషకూ క్రంగా పసిద్ధమైన ఆ బుక్కును కవిరాజు మృషావచనంగా (తోసిపుచ్చి ఆ మృషావాదులేకాక ఆవాదను వెడ విశ్వాసముంచినవారు సైతం, ఎన్నటికీ నుచి! బడయలేరని యథార్థకథనం చేశాడ వర్షనంకరమై తే శాశ్వతమైన జాతిధర్మం కులధర్మం నశించిపోతుందన్న బాలచం(దుని వాదాన్ని (దిహ్మన్న (తోసిపుచ్చుకాడు అ” స్య వనిష్ట శ్రి పరాశరాడిగాగల వారి మాటేమిటి? అవి ఎమరు,వశ్న వేస్తాడు (దిహ్మానాయడు తనగతి ఎరుగకనే వ్యాసుడు కొలమాలిన పల్కులు సలికాడా? అఇ్నక్టు మాలినధర్మం ఇతరులకెలా వర్తించగలదు? అని _వశ్నించి, సంకరులలో సతుకజ్రాబన్నారని చెప్పారు. అందుకు రుచ్యములైన అంటు మామిడిపండ్లను దృష్ణాం నికి తెస్తాడు (దిహ్యాన్న ఇంకను చెప్పదలి స్తే నేడు భరతభూమిలో నిలిచియున ల/వర్డారలో సంకఠం కాని వర్ణమొకటీలేదని నిగరించి అంతసూ్యశ్రాన ధర్మనాశశ జరోగదని (విహ్మ్యానాయడు నృష్టీకరిస్తాడు కలియుగంలో జరిగిన వర్ణసాంకర్యాన్ని, వర్ణాంతర వివాహాల్ని శాస్త పరాయణులు నున్నించగలరా? మరివారికి జన్మించిన ఎంతతి నరకాన్ని పొందినదా? అన్నది బౌలచంటదుని సందేహం (పాచీన ధర్మాన్ని పూర్తిగా బోధించాడు దిహ్మాన్న పరాశర శబరస్త్రీలకు పుట్టిన వ్యాసుని గుర్తుకుతెచ్చాడు పార్టుడు నాగజాతిచైన ఉలూచిని, భీముడు రాక్షస 210

కస్యయమైన హిడింబను, కబీదోవిని ఇంందుడు వరించిన ఘట్టాల చూపాడు ఇంతెందుకు ఇట్టివే వివాహాలని తీర్మానించాడు క్షతియుద్పై న యయాతి భార్గవి యైన దేవయానిని ఎర్విగహంచిన నంగతి విరిపించి వారికగల్షిన సంతానం దూషింస చిడలేదే. ఇని విలోమవివాహమేగదా ఇట్టి ఏఎర్నెటిని పూర్వులు తెలిసే విరసం చారా? అ౨ (బ్రహ్మన్న (వళ్నిస్తాడు “ఎంత నికృష జన్ములయి యాూగతి ధర్మము( జెప్పినారూ”ో వ ర్గాంతం పాణి పీడన మఘాత్మకవకొనని ' యౌర తొల్లిజా త్యంతర మైనయల్టి యుపయొామము లెన్నెయొచే.యుడి యీ తంతు సమ్నస్రముం జరిగె( దధ్యము స్వార్ధపరత్వబుద్ధిచే ఃం (భగవద్గీత పు 64) అని తెసి తెలిసి ప్రాచీనబుషులు పాటించిన జాత్యంతర వివాహధరర్యాన్ని అధర్మ మనటం ఎంతో సీచమైనపనిగా వర్ణిస్తూ అధిక్షేపిస్తాడు బహ్మనాయకు ఆత్మ సిద్ధాంతం : ఆత్మ శాళ్వతమైనవనే ఆలోచన మానవుడు ఆధ్యాత్కిక క్షానంతో ఉత్కృ ప్టదళకు చేరుకొన్నప్పుడు కలిగినదికాము ఈ ఈ కోచన ఆతి ప్రాచీనమైనది మాన వుని భౌతిక శరీరంకం క భిన్నమైన మరొక సూక్ష్మరూవపం ఉంటుందని, అడీ ఆత్మగా ఆదిమానవుడు భావించాడు. భౌతిక శరీరం నశించినా దానికి సంబంథఢిం చిన సూక్ష్మ్య్మరూపం (ఆట మాతం కాశ్వతమైనదిగా ఊహించాడు అనాటి నుండి అత్మ పెక్కు రకాలుగా ఊహించబడదుతూ రకిరకాల వరిణామాలకు గురవుతూ వచ్చింది తాత్విక విషయంగా రూపుదాల్చింది దయ్యములున్నవనే విశ్వాసం కూడ సానూన్య్యజల మనస్సులలో ఆత్మ వదార్హమనే భావం అనతరించటా)కి డోహద్రగ చేసయుంటుంది. తుదకు వేదాంతం మననుకు పడార్జొనికి మధ్య ఆత్మకు దేహానికి మధ్య వ్యత్యాసం చూప (ప్రారంభించింది ఆత్మ పరిమాశాన్ని వేదాల నుండి కూడ రకరకాలుగా వర్షింవారు నివాసస్థానం చర్చించబడింది ఆత్మ హృదయ కుహరంలో కొప్పురం చేస్తుందని కఠోపనిషత్తు చెపుకుంది బుగ్వేదంలోని పురుష హకక్తం ఆత్మపొడవు పది అంగుళాలని చెప్పంది బృహదారణ్యకం, ఛాండోగ్యం. “వరిధాన్యమంతని యన (బర్త) గింజంత” అనీ నిర్ణయించాయి కితోపనిషత్తు *బొటన్నవేలు అంత అ) ఇళ్ఞేకంచింది గీవాకొరుడు అణు పరి మాణ౦ అన్నాడు సాంఖ్యం, అవై్వ్వైకానీ తదికవర కాఖలు ఆత్మ ౨ర్జజం అసి దోధించాయి ఈ విధంగానే ఆత్యనుగూక్చ భౌతిక భావవాద ధీంణులు కూడ కవిపిస్తాయ. ఆదిలో భౌతికవాద భూయిష్టమైన ఆత్మభానన కొల్యక్రమంలో పూర్తి ఆధ్యాత్యిఃి రూపందాల్చింది 2కి

ఇట్టి ఆత్మ పుట్టుకలేనిది. చావులేవిది దేహం నశించినా నశించనిది ఆత్మను శస్తాంలు ఛేదించలేవు. అగ్ని దహింపలేము నీరు తడుపజొలదు, గాలి శుష్కింప చేయనేరదు సర్వవ్యాపకము. విశ్చలము నిర్వికొారము మనుజుడు చిరిగిన చిట్ట లను వదలి నూతన వస్త్రాలను ధరించునట్లు ఆత్మ నశించిన భౌతిక శరీరాన్ని విడిచి (కొత్త దేహాలను పొందుతుంది, అనేవి గీవావచనాలు ఈ ఆత్మతత్వ్వార్ని కవిరాజు గీతా ధోరణీలోనే వివరిస్తూ పరిహసిస్తారు “తొటటుపాటున గాల్జారదుమికియేట _ బడిన జస్పున దేహంబు తడియుగాని తతీయబోవ దాత్మ నవరింగధములుమూని యుంబినశు నరే మూయవంబిన నరే" “పళయ జంరూనిలమురేగి (పబలగతి9, మేను నువ్వెత్తుగా వెగమీటిఎనరి కొట్టి శోషింపగా నేర్చు గొలదియైన, నాత్మామాతంమి. కదిలించనయితికాదు” “మంట లెగటబ్రొకి విగబగ మండుచున్న, యగ్గిలో గూలినట్టి కాయంబుబూవి రాసియై పోవునంతమా(తంబుగాని, యాత్యయాచెవ్య్టచాదరి త యఫవైనిల్చు” *అస్త్రశస్రముల్‌ గుప్పి దేహంబు ముక్క, చెకంలుగ జేయగావచ్చుజిటికెలోన నందులోనున్న యాత్మ నావంతదైన. (ఎవ్వ్భలేవెంత యాయానవతినగాని (భగవద్గీత పు. 7%) అని అచ్చమైన ఆధ్యాత్మిక వాక్కులలోను సద్య చివరి భాగాలతో వరిహా సాన్ని (పదర్శింపజేస్తారు కవిరాజు ఆత్మతత్త్వాన్ని ఆధ్యాత్మబంధురంగా _బహ్మా నాయని నోట వెలువరించిన ఆయన, దాలచం్యదుఇచేత గీత సిద్దాంతాన్నే ఎదురు మలిపి కొట్టిపార వేయిస్తారు పునర్జన్మ వహించడమం పే అత్మ కర్మసంగానికిం కర్మవికొరాలకు లోనయ్యే వస్తువు కొవాలి కాని, అది అసం%ం అవికార్యం ల సీద్ధాంతం గదా అందుచేత ఆత్మి పునర్లన్మ వహిస్తుందనే మాటను యు క్రినహం కానిదిగా _గహంచి, చినుగుబట్టల దృష్ష్టాంతాన్నే ఎదురుంతిప్పి గికా సిద్ధాంతాని్ని వాలచంటదు డవలీలగా (తోసివేస్తాడు “జీర్ణ వస్త్రంబునందలి చికుగు కణలు నందెయుండి మనుష్యుని నంటనటులదేహము పొనద్పు కర్మ సందోహమంట దాత్మ దేహంబుంద్యజియించి యరుగునప్పడు " (భగవర్గీక పు ?6) “కొనంణునర్చవంబునకు. గారణముంగనంటోన మాత్మయే పూను బునర్భవం బనుటపోజచి; (పాగ్ళవ కర్మజాలమున్‌ దానిని నంటరామి విది తప్పనంజెల్లదు పాఅజూచినన్‌ గాన వృథాానయానపడి కానినుడుల్‌ పలుకంగ మంచియే?” (భగవద్గీత పు 74) 22

అవ ఆత్మ పృనర్జన్మకు కారణమే కనరాదన్నాడు చింకిబట్టలలో౨ చికుగులు మరి కలు మన దేహానికి అంటనన్తే దేహంయొక్క కర్మమాలిన్యాలు ఆత్మనసంటవు ఆళా అంటకపోవటంచేక పునర్జన్మ అసంభవమని రూఢివరుస్తాడు బాలచంద్రుడు ఇలా యుక్తిని యుక్రితోనే కవిరాజు ఛేదించారు యజ కర్మలు :. ళా

బుగ్వేదమకం భక్రివిశ్వాసాలతో కూడిన సో(త్రాలతో, యక్షాలతో కలగా పులగంగా కనిపిస్తుంది వారంభంలో ఆర్యులు తమ కృతజ్ఞ తను చూపుటకై యక్టాలను ఉంికిలోకి తెచ్చారు. ఈ దళలో యజ్ఞమంటే ఉత్ప త్రివ౨ధానమని (్రీవావ అమృత డాంగే అర్థం నిర్ణయించారు 1 ఆర్ములు తమ పావ పరిహారా౨కి, ధనలాభానికి యజ్ఞంలో దేవతలకు పాఐ పెరుగు వెన్న స్రోమరనం మొదలగు (దవ్యాలను గొరెలు దున్నపోతులు ఎద్దు, మొదలగు బబులను అర్పించుకొనే వారు, యజ్ఞంలో అమృక (శ్రభావం ఉన్నవనే నమ్మకం నానాటికి వృద్ది కాతొచ్చి నది మూధథ మతభావాలు ఆర్యుల్లో వ్యాపించిసకొలది దేవతలకు మిక్కిలి ఈయ పెడసాగారు అందకు దేవతలను తృ్తిశరచి. లోబరచుకానే ఉపాయాన్ని వెదకటం ఆత్యవపరమైనవి దాని యజ్ఞాలు మంత్రాలు సాధళాలుగా భావించారు తద్ద్వారా దేవతలు జగత్తును రక్షించగలఎ3 తమ కోరికలను సఫలీకృతం చేసికో

“ వచ్చని విశ్వసించారు

4వొహ్మణములి కొాలంలో యజ్ఞకర్మల నాచరించడం నుఖ్యధర్య్మంగా మారింది. దీవకలుకూడ యక్ఞాలవలన స్వర్గవదవిని పొందటం (పావంఠభమైంది యజ్ఞాలవఐన దేవతాసదవి లధిచునని విశ్వసించారు కొన్ని యజ్ఞాలలో పాపికి మారుగా యజ్ఞ సపచే పాప్యపాయశ్సి త్తం అనుళఏంచి తద్ద్వారా వొపవిము కక్తిని గావించి పరలోకాన్ని పొందిస్తుంది కాలక్రమంలో యజ్ఞకర్మలు స్వ్వ్యారరూపంలోకి మారాయ యాజకులు యజాలు చేయించి ధనసంపాదన చేయటమే వేదకర్మల ముఖ్మో ద్రేశమైనది ఆవిల్‌్సమిష్తి ఉత్పత్తి విధాన రూపంలో అవతరించిన యజ్ఞం రానురాను పురోహితుల చేతుల్లోవడి, వారి జీవనోపాధికి (ప్రధానాధారమైనదై. ఈ యజ్ఞకర్మ ఒక నిర్టీవమైన చు విషయిక, కఠ్యకాండగా మారిపోయింది. ఒక

సంబాలిక్‌ గా మిగిలిపోయింది

భగవద్గీ కలో కృష్ణుడు అర్జునునికి కర్మమోగాన్ని బోరించే సమయంలో ఈ యజ్ఞకర్మలను పునరుద్ధరిస్తాడు అయితే ఏదో ఒక వర్ణానికి మా్యతమే (పయో 1 భారతదేశం, శ్రీపాద అమృత డాంగే పు $0

213

సం చేకూర్చే యజ్జకర్మలను (బహ్మ భగవర్గీతతో ఉపహాన, అధిక్షేపాలకు గురి చేస్తారు కవిరాజు (దిహ్మానాయడు మాత్రం గీఠా సిద్ధా ంళాన్ననుసరించి బాలచందు. వికి కర్మయోగాన్ని యజ్ఞకర్మలను బోధిస్తాడు, కాని బాలచంద్రుడు యజ్ఞకర్య్మను మూలమ.ట్టుగా పరిహసిస్తాడు గమనించండి “యజ్టముల డజేయనేల? యా యజ్ఞఫలము పొంచి రా_త్రిందివమ్ముల పొక్కిపౌొక్కి= దేవతల+బట్టికొవి యేల దేవురింప ? యజ్ఞముల మాన నష్టమేమైన గలదె? యజ్ఞముల తోడ సృష్టించె నభిలజనుల దొల్లి భగవంతుడని చెవ్పమరు నిరంత రంబు నండితమ్మన్యులు (బహ్మాదౌ వి। వారి మాటలు వి(స్రంభ పాత మవౌనె? యజ్ఞముఖసుల హవ్య కవ్యముల కొలకు దేవతలు పితృదేవత లావటించి యేల వేచి యుందురు +ధర్మితోల పంచ భక్ష్య పరమాన్నములు లేవె వారికచట ౩ యజ్జ శిష్టామృతము గడుపాట్యగోల మోక్షమే వచ్చుచో మొట్టమొదటినుండి యిన్ని ధర్మముల్‌ 'సేయింపశేల ? సుళువు కాదె యన్నిటికంపష యజముల(జేయ” 'దేవతలు లోకపాతకార్యి “దీక్ష గలు వారనుచునుందు. రట్టిచో వారలంళ యద్యరులె ? చిమిడీన యన్నమైన సాస డంగ, నేమైన దీని నమ్ముంగంకాల (భగధీవద్ద్గీత ప్ప 8) అని (నశ్న పరంపరలోనే పరిహాసాన్ని చిందిస్తాడు బాలచంద్రుడు టబిహ్మన్న నమాధానం వబొలునికి రుచించదు జన్నము లాచరింపని దేశాలలో ఇవ్ళు వాకిళ్ళు వానవంగుళ్ళు, పాడిపంటలు సిరినంపదలు అచటి (వజలకు ఆయురారోగ్యాలు కరువైనవా ? అన్ని(పశ్నిస్తాకు యజ్ఞములచేయ ద్విజులే అర్హులు కొని ఇతరులు అర్హులు కౌదని పండితులు పలికెడిచూటల్లో విజమున్నదా ? అనప్షది మరొక (ప్రశ్న బాలచం[దుని సందేహాలను తగిన విధంగా (బహ్మన్న తీర్చగలుగుకాడు. చివరగా వాలచం (దునితో 214

“పడు యజ్రములను జేసి తృప్పిపజప జాలునో చేపల, వాడు నతల సుఖము లిబ్బడేగముబ్యడి గనోందు నెందు దివ్యు ల $కుణా కటాక్ష విశేష లాభ మంది [భగవర్గీత పు 95] అని (బహ్మన్న పలికే సందర్భంలో తాను కూడ యజ్ఞకర్మలను వరిహసించకుండ ఉండలేకపోతాడు ఒకవైపు బాలచంటదుడు సరిహసిస్తుంటే తాను మొతం ఎలా చూస్తూ ఉండగలడు ఇబ్బడిగ ముబ్బడిగ అనడంతో ఆ పరివబోనసం పుష్టిని చేహసర్చుకొన్నది అప్పటికి దాలచం్య్యడు మిన్నకుండలేదు అసాధ్యుడుగదా ఉన్నలోకొాల తోనే ఉక్కిరి విక్కిరిగా ఉంటే ఇంకా పరలోకబంధా లెందుకు ? “ఇంచుకయుం బరేపకృతి బెంచక, యజ్ఞముఖంబునందు వం డించిన భక్ష్యముల్‌ కడుపువిండెడు నట్టులు పెట్టకున షనో6 గొంచెము సేతురా ? తలప గూడదు దేవత లిట్టివారలే ఇ లంచము. బెట్రకున్నయెడ లాలన వీయరే ౩ యాదరింపరే 1 [భగవర్గీత పు 906] అని ఉపహాశ, అధిక్షేపాలను గుప్పిస్తొడు బాలచంటదుడు ఈ విధంగా లోకానికి యోగ్యమైన ధిర్మాలను అంగీకరిస్తూ ,అనుచిత మైన ధర్మాలను ఖండిస్తూ సరిహసిస్తూ దొాలచం్య్న-నికి బోధిం.జేయటంలోనే కవిరాజు విశష్టక గోచరిస్తుంది భగవంతుని విభూతులు విభూతి. అనగా భగవంతుని మహిమాతిశయం విభూతియోగం వల్ల లగవరైక్యం చిత్తనిశృలత భగవత్సార్షాక్కారం కలుగుతుందని కృష్ణ భగవద్గీత చెప్పుకుంది,అనంతములై న విభూతులలో కొన్నింటిని కృష్ణుడు అర్జునునకు విసరిస్తాడు “వాసుదేవ స్పర్వమితి "అనీ “తతోఒసి పర్వం * అనీ అనిపించుకొ? “ద్యూతం ఛలయతామస్మి అవి (ప్రకటించిన కృష్ణువిచేత దుష్టచతుష్టయం. ఆపైన కక్షకు మూలకారకుడైన కరుడు తానేనని మూలగితాకర్త చెప్పించలేకపోయాడు అది చెప్ప నంత మాథత్రాన గీళాసద్ధాంతానికి నష్టమేముంది అనవచ్చు అదే చెప్పితే ఆ సిద్దాంతానికి పుష్టి పూర్ణత చేకూరుతుందనటంలొ సందేహంలేదు భ్రీమదూర్జితాలైన విభూతుల్నే మూలగీక చెప్పిమిన్నకుండగా, (వత్యణుపు, వచ్చన్న నారాయణడుగా సమం (దిహ్మా సమంభూతేషు సర్వేషు తిష్టంతం 215

పరచేక్యరమ్‌ అన్నందుకు భగవద్విభూతిలో రెండో కోణం చూపదలచాడు కవి రాజు ఆ భగవంతుని విధూతుల్ని ఆధునిక కాలానుగుణంగా అపహాసోల్పణంగానూ చిత్రించారు. అట్టి చికణ మరొకచో దర్శించలేము, ఆ విభూతుల్ని వరికించండి మెకముల *ోహిపోపొటమసు” ను నుకములలో€ బల్లెనాటి యుకమును రాలన్‌ జెకుముకి రాయిని నేనే శకటములందెల్ల ధూమ శకటము నేనే మూసలో వరిమూనను వానరుల *ోఉరాంగుటాంగు” వానర మేనే మీనులలో జూఅ మీనును సానుల నార్వెల్లి నాగసానిని నేనే (మాకుల చిటారు కొమ్మల యోకుల మెడసాచి మెసపునట్టి “గిరాఫీ” శేషల థాదీ యేకును గాకుల యందెల్ల బొంత కావని నేనే కౌరులలో ననకారును నేరులలో నెల్ల నాగులేరును నేనే జేరెడు నీళ్ళు దొరకనియె డారులలోన “షహరా"యెడారిం నేనే కంయలలో వరికంకిని రీంకులలో నెల్ల దొడల రంకును నేనే యంకెలలో(€ బదమూడును వంకలలో6 జం్యద్రవంక వంకను నేనే వెలుగుల రక్కెస వెలుగును బులుగుళలో రామబండు పులుగును నేనే కలుగులను బుటకలుగును తెలగులతో నెల్ల మాల తెలుగును నేనే రసవాది శస్త్ర మందున బిసితుండై 'పేరుగన్న (బహ్మ జ్ఞానో న్లిసితుడు నాగార్దను డను రనవాదిని నేనే చూపరంతవవినుమూ ఆఫలలో నడియానను బూసలలో నెల్లంగొలికి పూసను నేనే 216

రానులలో నభబ్రాశిని దాసలలో నెల్ల( దెల్గుబాసను నేనే పద్యముల గందపద్యము విద్యల యందెల్ల జోరవిద్యన్షు నేనే వాద్యముల(బటహవాద్యము భ్రాద్యములందెల్ల మాష ఖాద్యము తేనే నదముల “కాంగో "నదమును బదములయందెల్ల నేలసదమును నేనే కొదమల సింగపుంగొదమును రదములలో యజ్ఞ "ఘోణిరదమును నేనే కలములను గాలికలమును హలములలో( (దాగుబోతుహలమును నేనే ఫలములను జూతఫలమును, బిలములలో గుత్తికొండ బిలమును నేనే [భగవర్లీళ పష 104.105] ఇలా పదకొండు పద్యాలలో కృష్ణగీకలోని విభూతి మోశాన్ని అపహాశ్యం చేశారు కవిరాజు సమన్న భూకజాలంలో సర్వేశ్వరుడు తిష్టవేసికొని ఉన్నాడనే గిత్రా సిద్ధాంతానికి అముగుఇంగానే కవిాాజు వై విభూతి మోగాన్ని చిత్రించారు అ శెండో కోజున్ని దర్శింవి వర్తించడంతోనే గీతా సిద్దాంతం పై ఎక్కు పెట్టిన పరిహాసం ద్యోతకమవుమంది తద్వారా గీవా మహాత్మ్యాన్ని (క్రీంయ పరచడమే కవిరాజు ధ్యేయం (బిహ్మానాయ౦ విధూతులలోని ఆంకర్యాన్ని బొంచచ్యదుడు ససికట్టాడు వెంటనే నాగసానియే మ్‌రైన నాకునేమి తెలియపన్నది? (పత్యర్థి బలములందు వాహినీపతులెసైతి రాహవమున? గుచ్చితములిందు చేమైన గొన్ని కలవె?

(ళగవద్గీక ప 100) అవి (పశ్నిప్తాడు. దానికి పల్నాటి కృష్ణు? (ప్రత్యుత్తరం (కింది విధంగా ఉంటుంది క క క ఖ్‌ థ్‌ 6

ర?

స్వపరపక్ష భేదధావంబు నీవంటి

వానికుండు నాకు బహుళపాప

పంకమగ్నమైన పల్నాడు భస్మంబు

జేయవలయు నూత్నసృష్టికొటకు (ళగవర్డీత పు 106) అందుకోసం శ్యతుసేనల్ని (పేరేపించకున్నచో యుద్ధభూమికి ఇరుపళ్షైలు ఎలా చేరగలవు ? అవి అంటాడు (దిహ్యానాయథయ (బ్రహ్మానాయడే. నాయకురాలట నాయకురాలు (దిహ్మాన్న మాజడ అవతారమబ, దీనికో వర్షభేవ రహితమైన సనాతన ధర్మోద్దరణ కోసం వల్నాటియుద్దాన్ని తెచ్చినట్లుగా చి్యతించటంలోనే కవిరాజు (ప్రతిభను గిమనించగలరు

వలనాటి కృష్ణు ద్వారా ఇన్నియోగాలు విన్న బాలచం్యదుడు “నేనీ. ఏల యంబు దాబగలనేయను శంకజనించె నందచే దీవరమైన కయ్యమున డెంపరిగాను మిరాణపూరుషా;” అం చివరికి అుటాడు దీన్నిబట్టి పదునెనిమిని అధ్యాయాలిగీక కర్తవ్యాన్ని విర్టేశించలేక పోయిందని ధ్వనిస్తున్నది కదా ఇలా గీతా సిద్ధాంతంరోని దౌర్బల్యావిష్ని నిరూపించి అందులోని అనందిద్దాలను పరస్పర విరుద్ధాంశాలము పరిహాసానికి గురిచేపి, భగవద్గీత పై (వ్రజలకున్న (భమను తొల%ంచటావికి కవిరాణా వయత్నించారు గికవిషయంలో తెలుగు సాహిత్యంలో ఎవ్వరూ చేయని, చేయటోని పాహసం చేసి, హాసోవహాసాలు సంఘ సంస్కరణకు ఎంతగా ఉపచూగవడునో (దిహ్మ భగవద్గీత ద్వారా కవిరాజు నిరూపించారు ”

ఈ విధంగా కవిరాజూ హాసోపహోసాల ద్వారా పురాతన ఆచారాలను విశ్వా సాలమ ఖండించి మానవాళిలో వినూత్న భావపనరణ గావించటా౨కి కృషి చేశారు ముఖ్యంగా ఆయన (ప్రదర్శించిన హోసోపహాసాల విన్యాసం హృదయా హ్లాదంతో పాటు సామాజిక (పయోజనం సాధించటానికి ఎంతో దోహదం చేయ గలిగిన దనుట నిర్వివాదం

218

కవిరాజు రచనలలో 'హేతుదృష్టితోపాటు చారిితక దృక్పథం కూడ అటనటు చోటు చేసికొన్నది ఆయన భారతదేశ చరిత్రను అధ్యయనం చేశారు తతృలి తంగా కవిరాజు స్టిరపరచుకొన్న అభ్మిపాయాలను తమ రచనల్లో (కోడీకరించారు శంభుకవధ, సూసీపురాణం సూతాశమ గేయాలు, భగవర్గీతలలో ఆయన చారిత్రక దృక్విథం మనకు (_నత్యక్ష మవుతుంది ఆనాడు భారతదేశాన్ని గూర్చి వెలువడిన చర్విత (గ్రంథాలు అరుదనే చెప్పాలి నాటికి లభించిన సమాచారాన్ని బట్టి కవిరాజు తన అభి్నిపాయాలను వెల్లడించారు ఈనాడు చరిత రచన పురోగతిని సాధించింది పెక్కురు దారిిత్రకులు భారతదేశ చరి్యత్రను గూర్చి విశేష పరిశోధనలు గావించారు నాటికి నేటికి భారతదేశ చరిత విషయంలో కొంత మార్చు గోచరిస్తుంది ఆ భేదం రామస్వామిగారి రచనల్లో తరచుగా కనిపిస్తుంది

భారతదేశ సొమాజిక వ్యవస్థ వ్రపంచంలోవి తక్కిన దేశాలన్నింటికం బె (ప్రాచీన మైనదని-జారి(కఈక పరిశోధకులు భాఎస్తున్నారు. ఇప్పటికి దాదాపు నాలుగు వేల ఏండ్ర(క్రితమ భారతదేశంతో అళ్యున్నతమైన నాగరికతా సెంస్కృృతులతో గూడిన సామాజిక వ్యవస్థ సిరిసంపదలతో విలసిర్లి నట్లు హరప్పా మొహింజౌ దారొ (ప్రదేశాల్లో దొరికిన అవశేషాలు రుజువు పరుస్తున్నాయి. ఈ నంస్క్ట్రాతి అవశేషాలనుండి, అందుకు ఆధారభూతమైన జాతి నుండి భారతదేశ చరిత (ప్రారంభం కొవాలి ఆర్యులరాక, (దావిడులతో వాక పోరాటం, _దావిడుల పరా జయం మొవలగునవి చరి3 గత విషయాలే ఈ ఆర్య(ద్రావిడు లేవరు? ప్రై దేశ కలా? స్థానికులా? ఇరుపురూ వై దేశపలా? లేక ఒక్కరా? అనే విషయాలను గూర్చి పెక్కుమంది పరిశోధకులు వాదోపవాదాలు చేశారు-

మొట్టమొదట ఆర్య (చావిడ సిద్దాంతాన్ని పతిపాదించిన వాడు బిషప్‌ కార్ట్వెల్‌ (౨13100 6014౪611) అనే ఆంగ్లేముడు “1౦ 0020222076 6౯1- ణుఇలి 0 1 ౨౯29164120 పే2స్య61869" అనే (గంఠంలో భాషా వరంగా

219

దావిడులను గూర్చిన సమం_గమైన చర్చచేళాడు 1 కాల్ట్వెల్‌ సిద్ధాంతాన్ని ఆధా రంగా చేసికొని విథిన్న బార్వితకులు ఆర్య (దావిడులను గూర్చి విభిన్న వాదోప వాదాలు చేశారు కొందరు ఆర్యులు విదేశీయులని వాదిస్తే మరికొందరు ఆర్యులు స్థానికులే ఆని వాదించారు. (ద్రావిడులు కూడ వై దేశకుల౦9 కొందరు చెపితే కాదు. (దావిడులు దేశీయులే అని కొందరు నూచించారు ఈ వాదోసవాదాల ఊబిలోనికి దిగితే బయట పడలేనని భావించి స్టూలంగా కవిరాజు ఆర్య (ద్రావితులను గూర్చి చేసిన పరి శేలసను నమీక్షించాను (దావిడులు - ఆర్యులు ఏ కవిరాజూ శంబుకవధ నాటకంలో (పాచీన హిందూ దేశ స్థితిగతులను వివరించారు అందులో ఆయన (ద్రావికుల (ప్రసకీవి తీసుకొని వచ్చారు (దావిడులను గూర్చిన కవిరాజు వాదమిది “ఉ త్తర కురు భూముల నుండి యార్యులు హిమాలయ పర్వత సానువులదిడి కనుమలగుండ, హిందూ దేశము జొచ్చునప్పటికే యీ దేశము జనాకీర్ణము కాకపోయినను, మానవ నంవా సితమై యుండెశనుటకు నండియము. లేదు నాగరికతయందు హెచ్చులొచ్చు లున్నను నీ యావిమవాసులెల్ల రొక్కం జాతి వారనుట యనుమానాతీకంబు, వీరే వేదములు మొదలగు తొలిపలుకుల యందు దస్యులనియు పురాణములయందును నైతిహ్యాములయందును, కొన్ని మహాకావ్యములయందును రాక్షసులనియు. వానరు లవియు స్మృృశులయందు (ద్రావికులనియు, శూదులనియు 'పేర్కొనబడిరి కొందరి యలఖి్య(పాయ ఎన నీజాతి యార్యులకన్న _ నధిక నాగరికత కలదవియు కొందరి మళమున నట్లు కాదనియు నేడు వినుచున్నాము. కాని యార్యుల కన్న నాగరికత యందు నెస్కడి యుండెననియు, తారతమ్యము మొత మత్యల్పమనియే కూ యాశయము - (ప్రాచీన హిందూ దేశమును గూర్చి యిదమిత్సమని రూఢి పరచు టకు మిగుల సాహసము కావలయును ఈ యాదిమవాసులను మేము (ద్రావిడ శబ్ద వాచ్యులనుూ జీసఎనందులకు చదువరులు మన్నింతురు గాక " అని (ద్రావిడులను గూర్చి వివరించారు కాల పరిణామంలో చర్విత పరిశోధన వికసించిన పిమ్మట ఆర్య దావిడు లను గూర్చిన పరిశోధన (కొ త్తరూపం దాల్చింది. మొహంజొదారొ. హరస్పా శిధిలాలలో దొరికిన మాశవ కశేదిరాలరో ఎక్కువ భాగం మధ్యధరా సముద్ర తతత 1 వెః8ఏం0 00164౪6011 ౧6 ౮౦02821176 ౧1మ02ల 08 0127141212. కైడ08848803 వ వ 53-67 2 కవిరాజు, శంబుకవధ, వీతక పు 6-7 220

కొతులకు చెందినవని రూఢి పడటం చేత సింధు నాగరికతరు పా్రాపైన పజలు (దావిడులే అని పెక్కురు చరితకొరులు నిర్ధారించారు కవిరాజు ఆర్యుల దండయా(కను ఆ పినమ్యుట భారతదేశ స్థితిగతులను గూర్చి చెప్పిన అభిపాయాంఎ. చారిత)ికుల వాదాలతో కొంతవరకు తులతూగు తున్నాయని చెప్పవచ్చు ఆర్యుల వలస వాికి (చావిడులకు మధ్య జరిగిన పోరా టాలుం పరాజితుల్తైన '(దానిడులు దక్షిణాదికి తరలి పోవటం మొదలైన వాటిని గూర్చి శంబుకవధ పీరికలోను సూతపురాణం ద్వితీయాశ్వాసంలోను వివరించారు దావి సారాంశమిది ఉత్తర కురు భూములనుండి ఆర్యులు హిమాలయ దరీ ముఖద్వారముల గుండా హిరిటూదేశములో (వవేశించి ద్రావిమలతో సంఘర్షణకు తలపడ్డారు మొదట ఆర్యులు సారవంతమైన సింధు గంగానడీ పాంంతి భూముల నాకి9మించుకొన్నారు ఇచ్చటనే వారిద్దరి మధ్య భయంకరమైన యుద్దాల జరిగాయి. (క్రమంగా ద్య్రొవిడులు జయింపబిడీ దక్షిణ దిక్కుకు నెట్టబిడ్డారు దావికులు దక్షిణా పథావికి పోగా. చెంచులు మొదలగు జాతులు వింధ్య పర్వతాలను దాచిపోలేక ఉత్తరం దిక్కూననే కొండలలో అడవులలో జీవయాతి) సొగిస్తూవచ్చారు ఆర్యులు కాము జయించిన వారిని బానిసలుగా చేసికొని తమలో ఉన్న మూడు వర్ణాలతో పాటు కూదుల నెడి నాల్గవ నర్షాని సృష్టించారు కాలకంమంలో అనార్యజాతులతో సాన్నిహిత్యం ఎక్కువైన కొలది ఆర్యులు తమ పవిత్రతను కాపాడుకోవటం కోనం వై వాపహికాది సాంఘిక నియమాలను కరినతరం చేశారు

• ద&ిణతేశానికి వచ్చిన (దావిడులు దేశకాల పా(త్రాదులనుబట్టి పెక్కు మార్పులకు లోనై ఆమా్యప్రాంతాలరో విస్త్రంంచి, స్టిరవివాసం ఏర్పాటుచేసకొని వివిధ రాజవంశాల పేరిట నిష్యూంటకంగా వైభవంగా రాజ్యాలను పరిపాలించారు ఈ (ద్రావడులే తముళుఎ తెలుగులు, కన్నడుణు మలయాజులు మొదలగు జాతు లుగా శీలి దక్షణావథం నాలుగు చెరగుల ఆక్రమించి వేర్వేరు నాగరికతలతో చిర కాలం రాజ్యం చేశారు దక్షిణా పధం ఇట్టి స్థితిలో ఉండగా కొంతకాలానికి అగస్తు;ని రాకచే వైదిక మత (ప్రవేశం ఆచరణ జరిగింది అప్పుడే అక్కడ వర్ష వ్యవస్థ ఆవిర్భవించింది కలియుగంలో క్ష్యతీియులు వైశ్యులు లేరని, (బ్రాహ్మణులు శూదులు మామే ఉంటారని (దావిడులకొారకు స్క్యాతులు (వాసిపెట్టారు * ఇట్టి స్ట్రాతులను పృరాణా

• కూద శక్రమలాకరము, పు 228 221

అను ముకి నిచ్చే గంథాలని తలచి కల్లకిపట మెరుగం గల్గవారు నమ్మి చెడి పోయారు 1 అని కవిరాజు ఆర్య (ద్రావిడులను గూర్చి స్థూలంగా వివరించారు రామాయణ భాగవతాలు రామాయణ భాగవతాలనుకూడ కవిరాజు చారి క దృష్టితో పరిశీలించారు. చార్మితకులకు కవిరాజుకు వీటి చరిత విషయంలో కొంత ప్యతా్థాసమున్నది క్రివిరాజు భావాలు రామాయణ భాగవతాలను చాతక *ే దృషితో పరిళోధించిన నేటి చరిితకారుల అభిప్రాయాలతో సమసించవు ఇందుకు కారణం ఆయన ఆర్య (దావిడ విభాగంపై ఆధారపడటమే ఆర్య (దావిశ జాతుల సంఘర్షణమే రాొమాయణదు౨ కవిరాజు అభ్యిపాయం ఆర్య సంస్క్య్బతిన దక్షిణా పథానికి వ్యాపింప జేయటానికి ప్రయత్నించిన రాముఏతో రావణుడు యుద్దానికి తఠ పడటమే రామాయణ కొన్యం అని కవిరాజు నిర్ధారించారు రామాయణ భాగవతా లను గురించి ఆయన చేశన వాదసౌరాంశమిది ఆర్యులు తమ కార్యాలను నెంవేర్చుకోటానికి ఎలాంటి వనులనై న ఆ రించటానికి వెనుగియలేచు. స్తీలనుపచూగించి తమ పనులు చక్కంబెట్టుక్‌ న్నారు బ్రావిడ రాజులను పద్యభష్తుర్నిచేసి కుటుంబ కలహాలు కల్పించి రాజ_వోహులను సృష్టించి తమ కొర్యాలు నెరవేర్చుకొన్నారు ఉదాహరణకు సుగ్రీవుని చేందీఎ వాలిని సంహరించి వాసర రాజ్యాన్ని సామంతఠం చేసికొన్నారు. రాజ్యతృష్ణ కల్పించి విఖీషణు౨ దగ్గరకు తీసి రావణుని పరిహరించి లంకా రాజ్యాన్ని హరిం చారు దక్షిణ దేశంలొ ఆర్యులు న్యాపించి తమ సంస్కృతిని (ప్రవేశ పెట్టారు (చావిడుడై న హిరణ్యకశిపుని ఆర్యులు రాజనీతితో సంహరించారు తంధరికే నుండి (పహ్లాచుం చీలదీసి హిరణ్యకశిపుని మడియించి. గ్రహ్లామువి నామ మాత్రపు రాజుసుచేసి ఆ రాజ్యంలో తమ పలుకుదిడిని సంపాదించారు. సత్యనిరతుడు ధర్మరతుడును అయిన బిలిచ[క్రవర్తిని జారుడు. భాతృ్య హంతకుడు అయిన దేవేంద్రునికోసం మాయోపాయంతో తెగటార్భారు * రామాయణ భాగవతాలకు కవిరాజు కల్పించిన చారిత్రక స్థితి ఇని ఇందులో ఆయన (దావిడాభిమానం వెల్లడవుతుంది కవిరాజు కావించిన ఆర్య (ద్రావిడ సిద్ధాం తానికి దూలమేమిటన్నది విచారణీయం రామాయణాన్ని పెక్కురు జాతీయ విజాతీయ సండితులు పరిశోధించారు" రామాయణానికి గల చారిత్రక విలువల విషయమో వారు విభిన్నాభ్యిపాయౌాలను వ్య క్రంచేశాడు రామాయణం పూర్తిగా కల్పితగాథ అవి కొందరంటే, మరికొందరు ననన! 1 కవిరాజా, శంబుకవధ, పీరిక, పు $-10, సూతప్పరాణం ద్వి ఆపు 30.68, ౨ కవిరాజు, సూతప్పుంాణం, తృఠతీయాశ్వాసం పు 24-80 222

అభూత కల్పనలు అసంభవాలు అధికంగా ఉన్నప్పటికి రామాయణానికి ఎంతో శొంత్ర చారిత్రక ఆధారం ఉన్నదని వాదించారు ఆర్య సాామాజ్యాన్ని దక్షిణదెశకు వ్యాపింప జేయటమే రామాయణగాథ అని భాఏంచినవారవూ ఉన్నారు. ఆర్య సాయాజ్య స్థాపన లేక ఆర్య సంస్కృతీ విస్తరణ దక్షిణ దేశంలో జరగటమే రామాయణగార అం పేక్కొన్నవారో లాసెిన్‌. వేబదు ఆర్‌ ౩3 ముఖర్జీ మున్నగువారు ముఖ్యులు

కవిరాజు పైవారి సిద్ధాంతాలను దృష్టిలో నిడుకొని తమ వాదాన్ని కొనసాగిం వారా? లేక స్వతస్పిద్ధమైన ఆలోచనతో చేశారా? ఆంగ్ల భాషా పరిచయం కలిగి వాశ్చాత్య దేశాలలో విద్యనభ్యసించిన కవిరాజూ ఆ౫ాటికి అందుబాటులో ఉన్న (గంథాలను పరిశీలించి ఉండవచ్చు అప్పటికే పాశ్చామ్యులు రొమాయణంవై గావించిన వరిశోధవలను డన్లిన్‌లో విద్యాభ్యాసం చేసిన రవిరాజు చూచి యుండ టంలో ఆశ్చర్యంలేదు ఇక న్వతహాగా రామాయణాన్ని పరిశీలన దృష్టితో చదివిన ఆయనకు (దావిడులను లోదిరచుకోవటానికి ఆర్యులు పన్నిన యుక్తి _పయు క్రులు | రాజనీతి కవిరాజాను ఆధ్య (ద్రావిడ సిద్దాంతం వైపుకు ఆకర్షించి ఉండవచ్చు (దావి డులపై ఆయనకున్న అభిమానం కూడ ఆయంర్ని అఆ ఊహలవై పుకు పురికొల్పి ఉంటుందవి సూతపురాణంలో (ద్రావిడ రాజన్యులను గురించి చేసి వర్ణనలు రుజువు చేస్తున్నాయి పాళ్ళాత్య ఉగంథ పరిశీలన, (దావిడాభిమానం కలగలసిన కారణంగా అర్య (దాపిడ సంఘర్షణ (వతిరూఎమే రామాయణగాథ అవి కవిరాజు విశ్వసించి, దానికి కావ్యత్వం కల్పించారు య + దండశారణ్యం-కిషి ,౦ధ-లంక రామాయణ కథా కాలంనాటి హిందూ దేశాన్ని గూర్చి తవియజేస్తూ కవిరాజు దండకొరణ్యం, కిష్యింంధలను గూర్చి క్లుప్తంగా సూచించారు అవి ఏ పరిస్థితిలో ఉన్నదీ ఆయన వివరించారు కవిరాజు అల్విపాయం (ప్రకారం నేటి తెలుగుదేశం దండకారణ్యం దిళ్ళారి ప్రాంతం కిష్యంధ రావణుని రాజధా౨ ఆయిస లంక నేటి శ్రీలంక]

రామాయణంలోని ఈ (ప్రదేశాలను గూర్చి పెక్కురు పండితులు వాదోన వాదాలు చేశారు రామాయణ పసరిళోధకులలో అత్యధికులు ఆ గాథను వింధ్య పర్వ తాలకు ఉ్తిర దిశ కే పరిమితంచేసి సిద్ధాంంాలుచేస్తే, మరికొందరు రామాయణ గొథను దక్షణ దిశకు థానురాను సింహళం వరకు విస్తరింపజేశారు రామాయణ గాథ వింధ్య పర్వతాలకు ఉత్రరదిశనే జరిగిందని వాదించేవారు దండకారణ్యం కిష్కింధ, శ కవిరాజు శంబుకవధ పీఠిక వుటలు 18-88

223

లంకలుగా పేర్కొంటున్న రామాయణంలోని (ప్రదేశాలను ఆ కౌవ్యం ఆధారంగానే సోవప త్రికంగా నిరూపించారు

రామాయణంలోని పై (ప్రదేశాలపై విభిన్నవాదాలు తలెత్తడానికి కారణం అందులోని (ప్రక్షప్తాలే అని పండితుల నిర్ణయం ఆ (ప్రక్షప్తాలను తొల%ంచి చూచి నట్లయితే ఆ (ప్రదేశాలు వింధ్య పర్వతాలకు ఉ _త్తరదిశనే దర్శనమిస్తాయని పరిశోధ కుల తీర్చు అయితే వాటిని నిర్ణయంచడంలోనూ తిరి” విభిన్నవాదాలు ఆవిర్భవిం చాయి ఇది తెగని సమన్య

వానరులు-రాక్షసులు; కవిరాజు వీరినిగూర్చి శంబుకవధ పీరికలో చర్చిం చారు వారి వేషాలను (స్రత్యక్షీకరించారు ఈ ఇరుపురు '(దావిడ జాత్యంతర్భాగాని! చెందినవారని ఆయన అభి,పాయం వానరులను గూర్చి ఆయన చేసిన వాదమిది “వానరులు అనగా వికృత నరులు, అనగా సౌందర్య విహీనులు ఇట్టి జారులింకను సీలగిరి మొదలగు కొండలమీకను, ఆరణ్యముల యందును ఉన్నారు సవం (శబరు) ల యందు "అరసి" యను జాతి యొకటి యున్నది. అరసి యనగా కోతి యని యర్ద్హము ఈ జాతినే “లంటోలంబ్‌ ” అని కూడ పిలుచుచుందురు అనగా దీర్చ వాలము కలవారని యర్ణము దీర్ణ కౌపీనము 'పెట్టుకొనుటచే దీర్దవాలము కలవారని పిలువబడుచుండిరి ఇంతియే కొని తోకలున్నవని తలంపము రామాయణ మున రుమ తారలను నర్షించుసప్పుడు వాల్మీకి తోకలున్నట్టు చెప్పలేదు. శీత వారా తస బాధల మాన్చుకొను వెజవెటుగక యెొండకు నెండుచు వానకు దడియుచున్నశో వికృత రూసము లలవడుట యస్వాభావికముగాదు జై

రామాయణంలోని వానరులు సవర (శబర) జాతికి చెందిసవారని పండ్రితుబ చార్నికకులు అంగీకరించారు

కవిరాజు రాక్షసులను గూర్చి చేసిన పరిశీలన నిశితమైంది కోయరే రొక్షను లని రావణ, దళాస్య దళగీవ మొదలైన పదాలకు ఆ భాషలో అర్థాలు ఉన్నాయని ఆయన సూచించారు

“ఇటీవలి కూలంకష ప8తిశోధసచే రావణుడు కోయదొర యనియు, లంకా వానులు కోయలనియు శేలినది కోయలు యుద్ధమునకు టోపునపుడు శా్యత్రవ భయంకరముగా పొడగట్టుటకునై కృతిమ వికృత మనుఖాచ్చ్భాదనములు ధ౦ందు నాచారము కలదు రామాయణములో వర్జితములయిన రాక్షస వికార రూపములకు నిదియే కారణము ఇతర జాతులు కోయలను రక్కసులనియు, రాకాసులనియు 1 కవిరాజు, శంబుకవధ పీరిక పు 15-16

224

పిల్చుచుండవచ్చును ఆర్యులిదేశమునకు వచ్చినప*డీ "పేరులు చెపులంబడినంత యౌశబ్దములను నంస్క్య్బృూతీకరించి, రక్షోరాక్షసులుగా జేసిరి * అని కవిరాజు రాక్షను అము గూర్చి వివరించారు రాక్షసుల వాడబడిన శబ్ధాలు వాటికి కోయ భాషలో ఉన్న అర్ధాలను వాటిని సంస్కృృతీకరించిన పద్దతిని ఆయన విశదసరిచారు.

రిజల్యులు - రాక్షలలు * సంస్కృత భాషతో వీనికి నరివడు అర్థాలు లేక పోపుటచే వేర్వేరు న్లైఘంటికులు వేర్వేరు అర్థాలను చెల్పచున్నారు

కోయభాష తెలుగు కన్నడము రాకు రిక్కు రాక

గందరగోళం చేయుట గిల్లుట బాధించుట

రొక + అసి రాకాని, రక్కు + అసి = రక్కసి

ఈ రెండు శద్దాలను రొక్షసులు ౦క్షస్సులుగా సింన్క్య్బృతీకరించారు

రావణుడు ; సంస్కృతంలో దీవికి బొద్చి పెట్టువాడని అర్థం

కోయభాష తెలుగు కన్నడము

రవ రవ్వ రావ రవ అఆమనది రావ అయినదని “అన” పుంలింగద్యోతకం రావ శ అను రావన్స రావణ. ఇతరులను ఏడ్పించుటయందు అతి బరాక్రమం కలవాడని అర్ధం. దశ [గీవుడు

సంస్కృతంలో దీనికి పది కంరములు కలవొడని అర్థం. కోయభాషలో “దపగీవ” ఆమమాట శలదు. “*దనో అనగా దాధ '“'గీవ అనగా కలుగజేయుట దసగివ అనా దాధను కిటగజేయువాడు. గీవ శబ్దం (పేరణార్థంలో ఉపయోతింప బడుతుంది. ఈ శట్టడు సంస్కృతంలో దళ్యగ్రీవ అయినవి. పెది మెడల అర్థాన్ని గడించినది దశాస్యుడు

పది మొగములు కలవాడని లక్థం కోయభాషలో దస-్టీఅసి, దస అనగా వాధ లసి పృంఠింగద్యోతకం, దొధను కలిగించువాడు దస 4 అసి = దపాసి, దశాస్కి దశాస్యః ఇదళాస్యుడు ఇది రాక్షసులమ గూర్చి కవిరాజు కావించిన పరిశోధన

కొందరు ఒరిశోధకులు వీరివి గూర్చి విభిన్నాభిపాయాలను వ్యక్తంచేశారు వీరిలో రాక్షసులు (దావిడజాతిలోని ఒక భాగంవారే అని కవిరాజావలె కొందరు చెప్పారు మరికొందరు రాక్షసులు ఏషాద జాతికి చెందినవారని అభ్యిపాయపడితే, 1 సూతపురాణం తృతీయాశ్వాసం పీఠిక, పుటలు 11- 8.

కెర్‌ 225

కొందరు ఖోండ్‌ తెగకు సంబంధించిన వారన్నారు ఇంకా కొందరు గోండ్‌ తెగకు చెందినవారుగా భాఎంచారు ఏ తెగకు చెందినప్పటికి రాక్షసులు వింధ్య పర్వతాలకు ఉత్తరదిశలో లేక ఆ పర్వత రిపరాలరోశే ఉండేవారని విపుల ఎరిళోధ3 పలన్న రుజువపుతున్నది.

మహాభారతం = భగవద్దిత

భారత భగవగ్గీతలను గూర్చి కవిరాజు చేసి? వాంత్రిక పెరీలన అతిస్వల్పం వాటిని హేతు పూర్వక అనుశలనకు గుంచేయడ మే ఆయ (బ్రధానో దేశం దానితోపాటు చారిత్రక దృష్పికూడ అక్కడక్కడ చోటుచేసుకొన్నది ఆ సర$ీలనలో కొన్ని చార్మ్రతక సత్యాలు కవిరాజు కలంద్వ్వారా వెలువడినాయి. భారత భగవద్దీతలనుగూర్చి ఆయన వెలిబుచ్చిన అభిసాయాలివి.

“కురు పాండవ యుస్థ సమాచారమును మొట్టమొదట (గంధరూసమున వెలయిచినని వ్యాన భట్లారకుడు.. కొని వ్యాసుడు రచించిన కృతికి భారతమనికాని మహాభారతమనికాని 'పేరులేదు ఆ (గంధము “జయ” మను పేరుతో వెలసినది. అందు గీతోపదేశము కన ఎట్టదు కాన కురుక్షేత్రమున గితోపదేశము జరుగకపోపుట యటుండ వ్యాసభట్తారకుడు రచించని యటుల స్పష్పసడుచున్నది. జయ (గంథమును దండకవిలెగా పెంచి భారతమును మహాభాకతమును చేసిన సొతియో, 'వైశంపాయనుడో భగవద్గీతను భారత సంహితయందు నిక్షేపించి యుందురు. ఈ భగవద్గీతకున్న యసామాన్య మాన్యత గీనినివ్యాసుడు రచించెననికాని రణరంగమున థ్రీకృష్ణుడు చెప్పెననికాని రాలేదు. స్వతస్సిద్ధముగా వచ్చిన మాన్యతయే ఇది సామాన్యమగు (గంథముకొదు ఇందు చాల విలక్షణములు కలవు ఎవ్వరే యర్థము చెన్సకొన దలంచినను ఎవ్వరే భావము చూపింఎ తఈలంఎగొస్నును చ యర్థము, చా భావమును స్ఫురింపజేయు శబ్దములు _ళ్లోక చరణములు, శ్లోకముళాళొల్తలూగా ఇందు క్షణములో గోచరించును ఇందుచేతనే ద్వైతము అద్వైతము. విళష్ణా జాతము మున్నగు మతములకన్నిటికి నిది మూ లకందమైనది వీని యన్నిటికం చెను విచ్యితమైన విశేషమొండు కలదు. నేడు మహాత్మాగాంధి టోధించుచున్న యపాంసకు గూడ గీతయే మూలాధారమని వాదించు జల్పాకులు లేకపోలేదు కేవలము శోక మోహములచే విక్ల బుడ్రై రణపరాచీనుడయిన సవ్యసాొచిని రణోన్ముఖుని జేయుటకే చెప్పబడిన గీత మహాత్మగాంధిచే (ఎకటించబడుచున్న యపింసను టోధించు సనుటకన్న చ్మితమైన వాచమేముండును? ఇన్ని యర్థములు గూఢార్థములు పెడర్థ ములు బహారర్థములు సంతరార్థములు సతీం్యద్రియార్థములు నీ గీతా వాక్యములకు చెప్పసనువగుటకు గల కొరణమేమి? దీనినొక్కరు _వాయకపోపుటయే, ఇది ఆకోడీకరణమగుటయే* అని క్లుప్తంగా ముగించారు కవిరాజు.

1 భగవద్గీత కవిరాజు పీరిక పుటలు 48-44 226

గేత భారతంలో పక్షిష్తం చేయబడిందని పెక్కురు. విద్వాంసులు సోప ప్పెట్తికంగా నిరూపించారు. అశదృశ్యగంధంా విమతిచెక్కిన భగవర్గీతను గూర్చి అంతకు ముందుండిన (దాహ్మణ ఆవణ్యక, ఉపనిషద్దుంథాలలో కనిపించదు. ఉపనిషత్తుల సారమేాక ఆయా (గంథాలనుంక కొన్నిభావాలను గీత (గషాంచింది, కృష్ణుడు గీతను టోధించటంగాని అర్జునుడు వినటంగాని జరుగలేదని భారతంలోని సంఘటననే కవిరాజూ ఉదాహరించారు. భావత యుద్ధానంతరం ధర్మరాజు కురు శాజ్ళాన్ని పరిపాలిస్తుుడా కృష్ణార్దనుణ విచాసారం సంచరించు సమయులో అద్దనుడు కృష్ణునితో ఇలా అంటాదు

“అనికి దొడంగసునప్పుడు మడాత్మ కలంగన గొన్ని తత్త్వ టో

ధన మహనీయ వాక్కము లుదాత్త కృఎం దగనీవు సెప్పితే

మనమున వాని యర్ధములు మాధవ నిల్బగ జాలనైై తిన

వ్వినుతి వచస్సుధారసము వీనుల నింకొకదూలు నింపవే అందుప కృష్ణుడిచ్చిన సనూధాసమిది.

“| బ్రహ్మపద వేదమునకు బరమహేఖు

భూతములు నాటి వాక్యములే బుద్ధి దన్మ

హోర్థములు నిల్పవైైతి శక్యంబె యింక

నవ్వచనములు వెబ్బంగ శలఘుశౌార్య"”

“"జయొమును భారతంగాను మహాభారతంగాను పెంచి వ్రాసిన వైళం పాయనుడో సొతియో గీతను ధారతింలో విశ్షేపించి ఉంటారని కవిరాజు అభిప్రాయ

గి విన్న వ్యక్తులకు విభిన్న అర్థాలు ఇవ్వటంచేత గీతలోని వివిధ అంశాల సమన్వయం, సండేశాలముందు. దేశకొల పాాతలకుగల పరిమితి అప ధానాలని కవిరాజు గీశ స్పష్ట చేస్తుంది కనుకనే తన భగవద్గీకలో పల్నాటి యుద్ధాన్ని కథావ స్తువుగా గ్రహించి _బ్రహ్మానాయనిచేత గీత బోధ చేయించారు

గిత యొక్క గొప్పదనం దేశకొల పా(త్రలమీద కౌక స్వతస్సిద్ధమైన బలం మీదనే గీతకు జగకర్షణ ఉన్నదని కవిరాజూచూపిన మూక కారణం గీత (రోడీకరణ (గంథమనే విషయ) ఉంనిషత్తులలోని శ్లోకాలను ళ్లోకపాదాలను విశేషంగా గీత ఉపయోగించుకొన్నదని ఆయస స్పష్పంచేశారు అసచు భగవద్గీత ఉపనిష త్తుగా అధ్భాయాంత గద్య పేర్కొంటున్నది. సకల ఉంనిషవ్సారమని గితయే చెప్పతున్న చనటానికి

సర్వోపనిషదో గావో డో గోపాలసందన

పార్ధోవళ్చ స్సురీర్భోక్తా దుర్గం గీతామృతమ్‌ మహత్‌

227

అమ గీశాళ్లోక మే దృష్టాంతం గోవులు ఉపనిషన్గ్రంధాలు. అర్జునుడు ఆవు దూడ. పాలను పితుకువాడు కృష్ణుడు ఆపై గీశామృక దుగ్గం పానం చేసేవారు పాఠకులు. “ఈ లోకం ఏ (గంథంలోనవిడో తెలిసినవారు బహు అరుదు. ఇది వైష్ణవీయ తంత సారమనే (గంథంలో కనిపి స్తున్నది" 1 కృష్ణుడు ఉపనిషత్తుము. ఉసనిషత్సారానికి కర్త కావడ మేమిటి? సారాన్ని పిండటమేమిటి? ఉపెనిష త్తు లెప్పటిపీ? కృష్ణుణెస్పటివోడు? ఉపవిష త్తులు ఒకకాలానికి ఇెందినవికావని విద్వాంసులు అంగికరిం చోరు. ఏ ఉపవిషద్త్తు కృష్ణుని ఒక గీతాకర్తగా గావి, బోధకుడుగా "వి చెప్పలేదు.

భగవద్గీతలోని శ్లోకాలను ఉఎనిష్నత్తులనుండి ఇతర (గంథాలనుండి (గ్రహించి చూపి ఉపనిషత్సారమే గీత అవి చెప్పిన ఆంధ్రులలో మొదట పేర్కొన. దగినవారు కోలాచలం ్రీనివాసరాపుగారు. ఆయన 1825 తోనే గీతమీద విమర్శన. (గంభాన్ని వెలయించారు (కోడీకరణమే గీత అని వాదించిన కవిరాజు ఉపనిషత్తు లలో కొన్ని ల్లోకొలను తమ భగపద్గీత పీఠికలో ఉదాహరించారు వర్షవ్యవస్థ _ ఆవిర్భాప వికాసాలు

ణః థి

భారతదేశం వర్ణవ్యవస్థ విషయంలో విశిష్ట లక్షణాలను కలిగి ఉన్నది ఎ దేశంలోమలేని విధంగా వర్ణవ్యవస్థ ఈ దేశంలో సామాజిక నిర్మితి అంతర్భాగంా మమగడ సాగిస్తున్నది. _సంస్థాగతమై జీవనాడులతో నిండిన కులం భారత సమా జానికి మూలమైనది సారారణంగా వృత్తి ఇప్పదేవత ఆచార వ్యవహారాలు నజాతీయమైన ఒక జాతి నుండి మగొక జాతిని వేరుచేస్తాయి కాని నేటి వర్ష వ్యవస్థ పుట్టుకతోనే స్థిరపడింది వర్ణభేదాలను బట్టి నిర్హీతమైస ఈ వ్యవస్థనుండి చాతుర్వర్ణ్య రూపంలో బయలుదే9 వేలకువేలు కులాలు ఊకులాలు వృద్ధిచెందుతూ " వచ్చాయి

వర్ష వ్యవస్థను తెలియజేసే ప్రాచీన సంస్కృృతవదం “వరం” రౌ ఈనాడు మనం ఉపెయోగస్తున్న “కులం " పదానికున్న అర్థంతో (ప్రాచీనకాలంలో "వర్ష" శబ్దం లేదని తెలుస్తున్నది వర్షమసగా రంగు. ఆర్యులు తెల్లనివారు. అనార్యులు నల్లనివారు కావడంచేత ఈ రెండు తెగల వారికి మధ్యగల ఛభేదావికి వర్షమని పేరు ఉనికిలోకి వచ్చింది ఇప్పుడు పర్ష జాతి కుల శద్దారించుమించుగా సర్యాయపదాలుగా వ్యవహరించబడుచున్నను పూర్వకాలంలో రంగు భేదాన్ని తెలుపుటక్టై “వర్ష శబ్దమే వాడబడుతూ వచ్చింది. వర్హ వ్యవస్థ పుట్టుకనుగూర్చి వేదాలనుండి నేటీ పురాణాలవరకు తడవని (గంధమే అరుదు ఈ విషయంలో ఒకదానికి మరొకదానికి పొత్తు కుదరదు, ఒకదానికొకటి సరిస్పర విరుద్ధమైనవి_

1. గీత కాల్పనిక గంథము ఎండితరావు పు 86

228

కాగా బుగ్వేదం ఏడవ మంఢలంతో పర్ణవ్యవస్థ వీజాలు. కన్చిస్తాయని కొంద రంటారుం

“బ్రాహ్మజోస్యములఖ మాసీద్‌ దాహూ రాజన్య కృతః

ఊరూ తదస్య య దై్వైళ్యః పద్భ్యాం శూ(గో అజాయతః॥

(బుగ్వే 108 00 12) అతనికి (దాహ్మాణుడు ముఖమమ్మొను రాజన్యుడు భుజములుగా శేయబడెను వైళ్యుడు ఊరుపులయ్యెను శూద్రుడు పాదముల వలన కలిగెను. కౌనిోఈ విరాట పురుషరూపము ఆలంకౌతక్రముగాని వాస్తవము కాదనియు ఆ మానసిక పుళుషువి ముఖాదికము” (బ్రాహ్మాణాదు లు్యక్సేక్షింపబకి ననియు పెక్కురు పండి తులు నిర్దారించారు ” అుతేగాక పదవ ముడలం బుగ్వేదంలో చాలాకోలం తర్వాత చేర్చబడిందఎ పండితులభిప్రాయుడ్డారు కొవున బుగ్వేదంతో వర్ష వ్యవస్థ బీవాలు లేవరి నృ్పష్టఎడుతుంది. అసలే బుగ్వేదకాలంలో జాతిభేదాలు లేనళ్లే కనవడుకుంది. కొని చారుర్వర్ష్యకల్పన తరా వతనే జరిగిందనుట స్పష్టము

వర్ణమనే పదం బుగ్వేదంలో అటనట ఛమోంఎబక్షింది ఆర్యులు శ్వేత పద్ద (7 88 )లని అశార్యులు కృష్ణవర్డు (8.31 20 ల౨ బుగ్వేదం వలన తెలుస్తున్నది ఆర్యుల అనార్యుల మధ్య ఎరిగిన యుద్ధాన్లో ఓడిపోయిన తము శ్యతువున్నె “దాసుల” లేక *దస్కులటొ అఎ ఆగ్యులు పిలువపొగారు విజేత లై ౩ ఆర్యులకు, జితులైన అనార్యులకు మధ్యగల రంగుభేదమే వర్ణమనే పదం యుగ్వేదంలో వాడండటారికి దోవాదం చేసింది. “ఆర్యులు (ద్రావిడులను కిరాడు అను నల్లని వారనీ దస్యులనీ దాసులనీ అన్నారు జయించిన జాతి ఓడిపోయిన జాతితో పొత్తు కలుపుకొనక పోయినబ్వుడు వర్షభేదం ఏర్పడుతుంది. నేడు దక్షిణ్యాఫికాలో ఎక్కువగాను ఆ్యఫికాలోని ఇతర (పాంకాల్లో తక్కువగాను ఈ రంగుభేదం కౌనవిస్తుంది * అవి రాహుల్‌ సాంకృత్యాయన్‌ స్పష్టంచేశారు

డి డి కోళశాంవి కూడ “0౯1811211౪ 1382 01 01898 8001163 +0 ం51116 502-శగ/88 ౭60౧16 గౌరలా సతీ 16 90600121 001045 ౭ (78022 18006 16 ౧6205 0256 2150) ఇ8మ013 0120 (10588228) ఇ110% ఉీః5౧మ8్రై018204 ఏలు [00 100 గీర21క. 296 160006 022 లలతనవతతానకతాననాలాడానానానానావ నాననా

1. కందుకూరి. వీరే?లింగకృ3 గంధముల 7 వ సంపుటం, ఉపన్యాసాలు,

పు, 208 వై గం 76610 189 (86160౧ ౨ ౮ 1టయుక! 340 1 బుగ్వేద ఆర్యులు రాహుల్‌ సాంకృత్యాయన్‌ పు 68. 229

లవి!) లల 10 01౯ రజల 0090161021, 18 00249166 ఇ1 6 1188065 3110-00104౯ 0£ 16 2౯౫ ౦01659” అని రంగు భేదమే ఆద్య లను అనార్యులతో వేరు పరుస్తున్నదని పేర్కొన్నారు. ఈ పర్టభేదమే కాల 'శమంలో సాంఘిక వ్యత్యాసాలకు కారణమయిందని పెక్కురు అభ్యిపాయపడ్డారు వి డి మహాజన్‌ ఇదే తలంపుతో ఉన్నారు గ6 0౯588 0 6 04816 8981ల 18 రోం 10 (16 4 51106102 0660007660 16 *సా6 &మరే రడ? 6010167102 0 16 శీం298 284 ౪16 ౦౯౩1021 ౯69 రల 0౯161- ౨8 17 300160 *౪29 41716664 10[0 +ఇ0 2518 (16 శం809 210964 ల వి౦%-తీగ283 2 అని కులవ్యపెస్టకు ఆర్యానార్యుల మధ్యగల తెలువు నలప భీదమే కారణంగా భావించారు

ఈ విధంగా ఆర్య అనార్య జాతులనుండి ఏర్పడిన రంగుభేదం కారణంగా (మంగా వర్ణవ్యవస్థ ఆవిర్భవించి అనంతర కలంలో నాలుగు వర్ణాలు ఆపిమ్మట వృత్తులను బట్టి పెక్కు వర్ణాలు ఏర్పడి వుంటాయంి ఊహించవచ్చు. మొదట రంగుభేదమే వర్ణ వ్యత్యాసాలకు మూలకారణమైనా వర్షవ్యవస్థను (దావిడ సమాజం సుండే ఆర్యులు గైకొన్నారనే వాదన ఒకటున్నది. “రైస్‌ అనే పండితుడు ఇదే. తలంపును కలిగిఉన్నారు. ఆయన వర్ణవ్యవస్థను గూర్చి రల శర805 [0016 & 5336ల. ౯686001108 02816 21౯626 [0106 20102891 16 4౪164129 10%40 (2003 286 (026 ల &తేం01604 294 మెంఠే 2164 1610 9411 1011 0ఇ9 0210086 * 0౨ రైస్‌ పండితుడు భావిస్తున్నట్లు “విరేన్‌ బొనర్జియా' ఇండియన్‌ ఏంటిక్వరోలో పేర్కొన్నారు

ఏమైనచ్చటికి వర్షవ్యవస్థకు మూలం జాతిభేదమే అందులో ఆర్య జాలి ఆధిక్యతను ఆపాదించుకోవడం ఆ తర్వాత తెలుపు నలుపు రంగు ఖేదం అందుకు ఆధారమయ్యాయి.. సాంఘిక శాస్త్రజ్ఞులు చరిితకారులు జాతి భేదం, రంగు భేదం వృత్తి భేదాలు, ఆచార వ్యవహారాలు--ఇవన్నీ (క్రమంగా వర్షవ్యవస్థ పుట్టుకకు. వికాసానికి దోహదంచేస్తూ వచ్చాయని భావిస్తున్నారు. కకక తనలోని శ షం 1౧06 2664 6171112460 తు[ం1020 19412 11 15004041 0౪1 1001 వి. కంటు! ౨ 81 2 213600 0౯124147 ౨ కడషరడడ2 ౨ 86 తి. వెంై1016 018% 0 16 015946 8394ల 1౨612, 91000 వెడ2-

వెట్సిలి, 126142 తం 0680 01 పర కెంయం02/ వ. 50. ” 230

కవిరాజు కూడ వర్షప్యవస్థ ఆవిర్భావ వికాసాలను గూర్చి హేతుయుక చార్నితక దృష్టితో పరిశీలఎ గావించారు. వర్ణశబ్దాన్ని చర్చించి, రంగుఖేదమే వర్ష భేదాలకు కారణమని మొదట ఆర్యుల్లో మూడే వర్ణాలుండేవని ఆ పిమ్మట ఆర్యులు జయించిన ద్రావిడ జాతులను దాశసలుగా చేసికొని వారి? భూ్యూదులుగా నిర్ణయిం చారవి ఆ తర్వాత పంచమ వర్టిం ఆవిర్భవించిందని ఆయన విశదీకరించారు విఖిన్న వర్ణాల సొంకర్యంవలన పర్ణ భేదాలు ఉదృువించాయన్నారు రక్తృసొంకర్య మే ఆర్యజాతికి భిన్నమైన పెక్కు అవాంతరణాతులు ఉనికిలోకి రావటానికి దోహదం చేసిందని సూచించారు. అందులోను రక్త్యసాంకర్య (ప్రమాణాన్ని బట్టియే స్వత్వా స్వత్వములరో, గొంవాగొరపములలో ఎచ్చులొచ్చులు నిర్థారింపబడినవని నిరూ పించారు.

“ఆర్యా స్త్రైపర్జికా అని గొతముడన్నట్లు ఆర్యులలో మొదట మూడే వర్ణాలు. మరి శ్వేతవద్డులయిన ఆర్యులలో వర్షభేదం ఎలా సంభవించింది? అరి (పష్నంచుకొని సమాధానం కోసం కవిరాజు (ప్రయత్నించారు. “ఆర్యులు 'శేకాం గులు, (దావిడులు కొవాంగులు వీరిరువురి రక్త సాంకర్యముచే కలిగిన (ప్రసవము యొక్క దేహచ్చాయ రకశకంబులుగ నుండును అనగా తెలుపుగాక నలువుగాక తెలుపు నలుపు శడుమనున్న రింగులన్నియు.. నప్పుడస్పుడు బిడ్డల శరీ ,రిమునందు గన్పట్టుచుండును ఈ కొంణము నేతనే యాక్యులయందు వర్ణవిభాగ మేర్సడవలసి వచ్చెను ఈ వర్ష వభాగముతో హక్కులయందు. తారతమ్యము తూడ నవసరమయ్యెమ. _అంతియేకాని కొందరాధునికులాడునటు సంఘ (శేయట్స కొరకు రార్యవిభాగము పేయబవిఎదీ యని చెన్చుమాట నిరర్థకము నిర్మూలనము నిరాధారము (ద్రాహ్మాణులు శ్వేతాంగులు ఆర్యుల దేహచ్భాయ యెట్టిదో టాహ్మణుల దేహచ్చాయ కూడనట్టిదే. ర్ష్యత్రియులు రిక్తాంగులు అత్యధిక భాగము ఆర్యరక్తృము అత్యల్పాంశము (దావిడ రక్తము ఎరుపురంగు కలవారు 'వైళ్యులు పీఠాంగులు క్ష్టంయులకన్న నెక్కువ రక్తృసాంకర్యము కలవారు అనగా నెక్కు-వ (దావిడరకృమున్నవారు ఇందుచేతనే పీతవర్ణము వచ్చినది వీరి యధికాము సంకుచితమైనది (దొవిడులు కాలాంగులు అర్యులచే నోడింప బడిన (ద్రావిడులరు దానిసతనము తక్క వేరే యిస్తువు లేకపోయినది. ఇది యార్యావక్త్వము నందలి కథ”! అని నాలుగు వర్జాల ఉనికిని కవిరాజు విప రించారు

వర్షిభేదం (౮౦గు) ౧౮ రెండు విధన్నజాఎల కలయక వలన ఏర్పడిస వర్ణభేదాలను దృష్తాంతంా కవిరాజు శ్వేతజాతీయులయిన అమెరికనులను నల్లని వారయివ న్నీగోలను పేర్కొన్నారు. ఈ రెండు జాతుల రక్షసాంకర్యంవలస 1 సూతపురాణం కవిరాజు తృ ౮ పీరిక పుటలు 2-4

2391

కొ త్తసంతాన ముత్సన్నమైనదనీ ఆ సంతానం రంగురంగుల డేహచ్చాయలతో వెలసిసదని, ఈ రంగు భేదంతో శ్వేతజాతీయులు వర్షభేదాలను నృష్టించారని ఆయన స్పష్టం చేశారు *

చతుర్ధ వర్ణమైన శూ్యద్రవర్షం ఆవిర్భవించిన తర్వాత ధర్మశాస్త్రాల. వీరికి కొన్ని కట్టువాట్లు ఎర్వరచాయి. ఏ విధమైన తిరుగుబాటు చేయకుండ ధర్మోజదేశం చేశాయి. త్రనర్జిక శుుకూషయే వారికి విధి విసాతమన్నారు ధనం సంపా దించటానికి హక్కు లేదన్నారు. సంపాదించిన డబ్బును (బ్రాహ్మణుల పరంచేయ మన్నారు శూ్యదులవద్ద ఉన్న ధనాన్ని రాజు బలాత్కారంగా గుంజుకోవడం ధర్మమన్నారు ఇవి ళూదులకు స్మృతులు విధించిన విధుఎ. ఊత్తర భాంతం లోని (దావిడుల స్థితిగతులివియని కవిరాజు వక్కాణీంచారు

మనువు కాలం నాటికి వాడుర్వర్ష్య వ్యవస్థ శిధిలమై వినూత్న సంకీర్ణులు బయలువెడలి ఐదవ వరంగా తలె తసాగారని శాటి సుఘం ఇందుకు సుముఖంగా లేని కారణంగానే మనుప్స్‌ “నాసి ప పంచమః” అని నుడవినట్టు కవిరాజూ సూచిం చారు కౌలం(క్రమంలో మానవ శబ్దపర్యాయపడంా “పంచ ఎనాః' అని పండి తులచే వాడబడటంవలన పంచమ వరిం ఉనివేలోకి వచ్చిందని “పంచవిధాజనొః పంచజనా” అని నియిక్షం దీనికి అర్థం చెబుతుందని, ఈ వర్ణవ్యవస్థ ఎరిణామం సాంఘీక సరిణామార్ని తెలుపుతున్నదని ఆయా సంఘాల స్థితిగతులను ఐటి ఈ పరిణామం జరుగుతూ వస్తుస్నదని ఆయన ఉద్దాటించారు. అయితే ఈ పర్షవ్యవస్ట్‌ ఓడిపోక రాజ్యాలు గడించి స్వతంత్ర ఎ=లపాలముంయిన. దక్షిణొది (ఇచ్చటి తెలుగు) (ద్రావిడుల కన్వయింపదని అన్యయింపరాదవియు, స్కృతులు కూడి దక్షిణాదిలో నివసించుచున్న (ద్రావిడ జాశులకుపర్తింంచేయరాదని కవిరాజు ఖండితంగా చెప్పారు 9

కవిరాజు భొవించినట్లుగా వర్ణవ్యవస్థకు రంగుభేదమే కారణమని టోధపడు తుంది మహాఖభాంత శాంతి బర్వంలో భంద్వాజ, భృగుమహర్దుల మధ్య సెఢడచిన సంభాషణలో నాలుగు వర్ణాల మధ్యగల రంగుభేదం సూచించబడింది. జాతి లేదాన్ని గూర్చి భరద్వాజుడు అడిగిన పళ్నకు భృగుమహర్షి ఇచ్చిన సమాధాన మిది.

(బ్రాహ్మణానాం సితో వర్జః క్ష్యతియాణాంచ లోహితః

ట్రైశ్యానాం పీతఈః వర్ణ శూదాణొం అసితస్తథా (ాంంప$ 286) న న య స న. య సా డన నుక క. భగవద్గీత క్రవిరాజు ల పీఠిక పటం. 87.86 £ భగవర్గీత, కవిరాజు పీరిక, పుటలు 88 84

232

(ాహ్మణులకు తెల్ల వర్షం, క్ష[తియులకు ఎఖజుపు వర్ణం వైశ్యులకు పచ్చవర్షం, శ్రూ్నూరులకు నల్లని వర్షం చెప్పబడింది. ళా ణు

ఆర్యులలో వర్ణవ్యవస్థ అవిర్భవించటానికి వారికి (దావిడులకు మధ్య జరిగిన జొతి సాంకర్య మే కొరణమని డి ఎన్‌. మజుందార్‌ కూడ అభిప్రాయం న్యక్తంచేశాడు. తస కారణాలను హడ ఆయన వివరించారు

“కనబ ఇం16ే. ౪2౯08 68508 001049? 18 ఇ611 29 01438, 001 116 1పి?66 0180 ౪7410889 ఇల!6 0౯81౨810 6184008419206 096 1౯౧09 09 ౧౯161 9 106 ₹2/1629 908669 06౯ 6.1 ౪౯ (024 ఏలాం ౪6౦ 0086 18 లం ం2!1 6౯ 6803, 6901102 ౯౦౦ (66 10౧4ల ౧౧171076 లిం6ళంం0 16 1018729145 0% కవిరే౦ం-4?)'48 20181 800% 456 1961866008 6196 ౦ క౯ల.[0?87 శ 20 0? ౧౯౦0. స1ం610౯20689 ?8౧-18] 88 8: 09. *2510389 21078 ౧028148 93666 +0 98.0 ౧206 ౧1౫096 802౯016 0 ఇ0గ062 2మి092 6 19౯26128 88000 (96 8611064 1 ౧6 ౪11 2 10086 29 21 1026 11 0808 ౨0165 20008 06 1061860035 ౧౧౪1411028 ఇలే10షే 8204౯8117 200౮401664 106 ర.౧3610 61ల౧౦8(3 0" ౪16 10౧18406 వంంం!361098 పే 801% ఉం+౪010004 0? ౮188 0310456 ౪1న 13 శ46౧1870031 8796009, 1మి?1లళాంకి ౧ 0 16 ౧0గ0680664639 ₹1468, ౯ ఇడి13 96 6600010 8100 160 86, ౧౬68 004 196 16879108, 211 08౪6 000౯103166 10 & 20181 1806869282 09

06 01408 0౯ 0018016 224 00912018 0 ెడం68 0681811126 800181 ౯0౪౧ 08 19 106 ౭, 2౨6 6౨608200009 27/౧9 ఇం16 [01966 ఇ ౧0 36410051 ౭౮276664 (617 ౯8-181 ౧౩౯1 9౨0 0౮1016 1016811 2221098 ₹00 ౧8216 26402126286 2064 ౧130626902 08 శ09 10966 ఇ₹2౯0839 0౯ 0౭84108 10006 18 ౦౩౪ (108 100 80: 4 22/00 1276 1౯64600౧12 ౧1419 0560618 08 (0 88౧౮ 09 912౧13 0) సం60108 80 1000101౪68 16 1౧01128081 ౧౦౧6551093 296 270028161078 2౨డీ 62103910 ౯69౯101198 6 1 00౯163 06 ౦ షే ఇ₹1 3060610 1పిం860 మం283 ౦501170] 5006 "1

పై వివరణనుబట్టి ఆర్యులకు (దావిడాదిజాతులకు మధ్య జరిగిన జొతీ సాంకర్య మే ఆర్యులలో వర్షభేదాలరు మూలాధారమైనదని ఆ తర్వాత తమ చేతుల్లో ఓడిపోయిన వారిని బానిసలుగా చేసికొని వర్షప్కవస్థలో శూ్యూదులుగా. వారికి నాల్గవ స్థానం కల్పించిసెట్లు (క్రమంగా పెక్కు సంకరి జాతులు ఉనికిలోకి వచ్చి వట్లు భావించవలసి ఉన్నది కాగా వర్షవ్యవస్థను గూర్చి కవిరాజు (ప్రకటించిన భావాలు చార్యితకుల వాదాలతో కొంతవరరు రులతూగుకున్నాయని తలంచడంలో

ఇక దక్షిణా పధముశందం పెర్ణష్యవస్థను కూడ కపిరాజు కొంతలోకొంత పరిశీలించారు. అచటి (పజలకు స్కృతులతో సంబంధం లేదని దృష్టాంతాలతో

క. 2063 294 ౧౮180౯08 0 !96412, 9. ౫ 440086జ. ౨. 301 !

నిరూపించారు ఆయన దక్షిణదేశ స్థితిని గూర్చి చేసిన వాదన ఇది - “దక్షిణా సథమున వై శ్యులనబడు కోమటులెన్నడు కర్షకులుగాగాని గోపకులుగాగావి లేరు ఎన్నడు పీత వర్డులుగా కూడ నున్నట్లు కన్పట్టద.* వెలమ, కమ్మ రెడ్డి 'మొదలగు వారు'సేవావృ త్తియందు లేరు. స్మృతులు చెప్పిన “సచ్చూ(దౌ గోపనాపితౌ " అను అనుశొసనము (ద్రావిడ లోకమెబ్బుదు నెటుంగదు మృకాశౌాచములయందు స్కృవ నియమములకు మిగుల విరుద్ధములయిన యాచారిములు స్మార్తళూ్యూదులనబడు వెలమ కమ్మ రెడ్డి జాలులయందు ను(ప్రసిద్ధములం ఇందుచేతనే స్కృత్యధికౌాంపు దక్షణాపథము నందెన్నడు (ప్రచారపు శాంచలేదని చెప్పుచుంటిమి గౌతమధర్మ సూత్రములు మొదలు పరాశర స్మృతిపరకుగల స్కృతులయందు నెచ్చటను చెంచు జాతి దక్క (ద్రావిడ జాటలు పేర్కొనబడి యుండలేదు మనుష్క్య్రలియందు మ్యూత మాం్య్యద్రులు స్లుచ్చులుగా పెరిగణ్‌ంసబన (గ్రామ బిహిష్టృతులయిరి. ఈ "ఆంధ్రులు తెలుగువారుకొరు "1 అని సవివరింా కవిరాజు దక్షిణదేశ పరిస్థితిని (ప్రత్యక్షీకరించారు దక్షిణావధంలోని (గ్రాహ్మాణుఐను గూర్చి ఆయన వెలువరించిన అం (ప్రాయాలు పరికించదగినవి. మఖ్యంా తెలుగునాడులోని (నాహ్మాణులనుగూర్చి పలికిన ఎలుకులు కవిరాజు విశిత పరిశీలసకు చాటురున్నవి “(ద్రావిదులలో జ్ఞాఎ వంతులై నవారు దక్షిణాపథానికేతెంచిన ఆర్యులతో. పరిచయం "వించుకొ? వాం ఆచార వ్యవహారాలను ఐట్టలవతె పొగదుచు తమజాతిని తెగడి ఆర్యనాగరికతరు దాసానుదాసులై తలలొగ్గినవారు కాల్యాణుల ల) తమ అభిప్రాయం వెళి బువ్చారు కివిరాజూ ఇందుకు ఆయన 'సేర్కొాస్న కౌరణాలుదాహరించ దెశవి దాక్షిణాత్య (బాహ్మణులకు బ్వత్తరేయ (డ్రాహ్మణులకు చాల భేదం ఉన్నది చూచ చూచుట తోడనే ఎవ్వరెన్వరో మసం (గ్రపించపచ్చును ఆర్య నాగరకత అవలం బించిన పిమ్మట అర్యులతో సంబంధ చాంధవ్యాలు తిటస్థించాయి అనగా సాంకర్య౦ కలిగిసది. ఇందుచేతనే శాహ్మణుల వరక్షమునందు అంత తారతమ్యాలు కం పిస్తాయి ఆర్యులందులేని శొన్ని నూతనాచారాట టొ త్తా వీరి ఏర్పడి) తమ సంఘంలో చొప్పించారు. ఈ రారణం చేతనే దృష్టి దోషము మితిమిరిన నిష్ట ఒకరినొకరు తాకపండుట మొదలగు ఆచారాలు తామర తంపిర సరణీ పృద్ధి పొంది నవి ఆర్యులవలె వీరు నరమాంస భక్షకులు కౌలేదు తెలుగుదేశంలో కోమటులు అంవడేశంలో వీరశైవులు కాక భక్షకులుగనే మిగిరియున్నారు. శాకభక్షణ పలతతనతతతలతతతతనలతననతలడానాా

1. _సూతప్పరాణం కవిరాజు, తృఆ.పీరిక పు5్‌ లి. శంబుకవధ కివిరాజు పిరిక పుట 28 234

పీరశ్రై వ (దొవిడ సంప్రదాయ సిద్ధాలు* పీరికి మాతృ భాషలు (అనగా తెలుగు,. అరవము) అనాగరిక భాషలయ్యాయి నూతన మత స్వీకారం వలన సంస్కృత భాష అత్యవసరమగుటచే తద్భాషా పరిచయం కోసం పట్టుదల చూపారు. ఇందు వల్లి నే (ద్రావిడ (బ్రాహ్మణులు జూత్తరేయ (ద్రాహ్మాణులకన్న అత్యద్బుత గీర్వాణ భాషా పాండిత్యాన్ని సంపాదింపగలిగారుం కాలక్రమంలో ఈ సంస్క్యూతభాష వంశ పరంపరగా సర్మకమించినస ముర్లేయం భాఏంపబడినది. సంస్కృత భాషా జానం. కలిగిన వీరికి తెలుగు భాష కోయ చెంచు భాష అయినది. సంస్కృత భాషాజ్ఞానం లేనివారు మోటువారు, సజప్రాయులయ్యారు. శ్రావిడ నంఘంలో ఈ విధంగా ఆర్యమకం స్వీకరించి కొందరు , “శ్రాహ్మణోముఖమాసీత్‌” అను పదవిని పొందుట చూచి కన్నుగుట్ట మరికొన్ని 'శ్రావిడ అంతశ్శాఖలు ఆర్యసంఘంతో ఏకీభవించటానికి ఉత్సుకత (ప్రదర్శించాయి. అందులో మొదట సపేర్కొసదగినవారు కంసాలులు, కాము వైదిక (బ్రాహ్మణుల తలవని పుట్టితిమని, తామే స్యద్భాహ్మణులమని వాదిస్తూ (బ్రావిడనామం త్యజించి “విశ్వ(్రాహ్మణ' అనే సంస్కృత నామం ధరించారు. మరియొక అంతళ్శ్ళాఖ 'దేవ (బ్రాహ్మాణులయ్యారు. కోదుటులు కూడ ఆర్యసంఘద్వారాలను. తెరచి లోనికి టోవ తహతహ లాడ జొచ్చారు.. వాడు కోమటి శద్దాన్ని దిగ్యదొక్కి “ఆర్యవైశ్యులోూ. అనే సంస్కృత నాదుందాల్చి ఆప్యలమనుకొనుచు తమి స్థితిగతులను పొారజూచుకొనుసరికి పెద్ద ఆటంకం .. పొడసూపినది. అనుములు, మినుములు, పెసలు, పిప్పళ్ళు " గో్యతముల చూచి కొందరు సంస్కార (ప్రియులు కోమటి శళ్దాన్ని “ఆర్యవైశ్య” చేసినట్లు, ఈ గోయముఖు సాంచేతికము లని చెప్పి ఆంగిరస, భరద్వాజ (ప్రముఖ ఆాహ్మణ గోశ్రాలపమార్చి ఆర్యసంఘంతో_ చేరటానిక్షి ముస్తాబయి కూద్ప న్నారు- ఈ రోగం చిపరకు వెలమ, కమ్మువాకి గూడ సోకినది.. వీరు ఆద్య తష(తియులమనుకొనుచున్నారు. ॥ ఆ్యధదేశం ఆర్య(ద్రావిడ నాగరికతా సంఘట్టన స్థానమగుటచే. తెలుగు జాతులలో కొన్ని సంకరములని చెప్పవచ్చు. ఆరామ (దావిడులను, నంబి, తంబుకులను, వైష్ణవ, వైదిక, వియోగులలో కొందరిని, అరవ, కన్నడ (వాహ్మణు లను పరిశీలించినట్టయితే జొతి సాంకర్యం సులఖై కవేద్యం- వెలనాటి పూజారు. లను, కోమటులను, కంసాలులను చూచిసచో అన్యమత స్వీకారం వలన కలిగెస ఆర్యత్వం విస్పష్టమపుకుంది. ఆర్య (బ్రాహ్మణులు ఇంకను మాంస భక్షణం షూనలేదు- వంగదేశ (దాహ్మ ణులు, ఓ్యఢ్ర (గ్రాహ్మాణులు, మతృ్యభుక్కులు, కనోజి (వ్రాహ్మణులు, మహా 295

శాష్త్రీలలో పారస్వతీ (బ్రాహ్మణులు మాంసాహారులు. పంజావి (వాహ్మణులతో కొందరు మాంసాహోరులు, తెలుగుదేశంలో తూర్పు కంసొలులయందు మాంస భక్షణం ముసుగులో ఉన్నదట. ఒకవేళ అది ఓ్యఢ్రదేశపు సహవాన దోషమేమో ఈ విధంగా (దావిడజాతులలోని కొన్ని శాఖలు ఏవిధంగా ఆర్య మతాన్ని అపళలంబించి అందులో చేరినవో కవిరాజు వివరించారు. ఇది చార్మితక విషయమవి కవిరాజు పేర్కొన్నారు. అంతేగాక ఆర్యులలోను (ద్రావిడులతోను ఉన్న వర్ణ విభాగాన్ని ఆయన ఉదాహరించారు ఆద్యులు ళ్‌ ద్ద రాయు 1 టాహ్మణుబ - భగవత్పూజా విధాసం (యజ్ఞయాగాదులు చేయట, చేయించుట) 2 తకళతియులు ఎ పరిపాలన (చాతుర్వర్ణ ధర్మాలు పాంకఠ్యం పొంద కుండ కొపాడటం) & వైశ్యులు య కృషి వాణిజ్య గోపాలపము 4. శ్యూదులు అ తై9వర్షిక శ్ముకూష (€దొలిదులు వర్జవిలొగం తద్ధర్యిము 1 వెలమ కమ్మ రెడ్డి వ క్ష్యతియధర్మం ఆనగా శస్త్రజీవనం మొదలగువారు పరిపాలన నేదు తెలుగుచేశదు నందున్న జమీనులే సాక్ష్యం. వైశ్య ధర్మంలో కొంతభాగం కృషి గోపాలనము. 2 గొల్ల పల్తి కుమ్మరి (వాహ్మణధర్మము - అనగా దేవరలి డు న థ్రి ర్రిణిరాలక్రి మొదలగుహరు గుడులలో పూజారితనము* శ కోమటి బళిి పారి వై శ్యధర్మంలో ఒక భాగమయిస 'మొదలగు జాతులు వాణిజ్యం 4 కొసా బోయ చాకలి మొదలగు జాతులు "సేవాధర్మం. ఆర్యుల కౌలంలో ఉద్భవించిన వర్ణవ్యవస్థ కులవ్యవస్థగా ఎవ్వడు అవత తించిందనేది పరిశీలించవలసి ఉన్నది రంగుభఖేదం కారణంగా ఆవ్యలలో వర్ణ ప్యెవస్థ ఆఏర్భవించింది ఆ వ్యవస్థ (క్రమంగా వృత్తి విభజనతో వృద్ధిపొందిఈకి తనలనినానకానానలనిలనా ననా లనలనననుాతకునానుననానతలుకలల నలుక ననవలిన్తాన ననుట నకును నా నమా కానినాననానానన. శ. శంబుకవధ కవిరాజు పీఠిక పుటలు 26-27. 236

రకరకాల వర్ణాలు జనించాయ అయితే వర్షానికి దిదులుగా మసం ఇప్పుడు వాగు చున్న “కులం (01816) అనేపదం ఎలా? ఎప్పుడు వాడుకలోనికి వచ్చిందనేది పరిశీలనార్త 0"

ఖై

61516 అనే పదానికి మూలం పోర్చుగీసుభాషలో మనం చూడగలుగుతాం. పొందు సమాజంలోని సాంఘిక విభాగాన్ని గుర్తించటానికి పోర్చుగిసువాలఎ 'మొదటా ఈ పదాన్ని వాడినట్లు తెలుస్తున్నది

క్యా 2౧141808 96001 1 662౯ &ల64 ఇసం1 2౯0168౧ 66 91- 11009 9౯ 6 "0?1080636 ౪0164 “౮౫566 80006 09 )6౬ $50066 226 అం 20 6౪67౯4 0 (00 88091016 ఇం?639 *పీ!100 *66 3866 0? 16 2౧010013 10 680106 116 3800 211 2౯0౮9198] " అని కౌరింగ్టన్‌ పోర్ను గిను పదం "64866 అనేవి పాచీస సంస్కృత శబ్ధం వర్ష అనే దానికి (ప్రత్యామ్నాయంగా వాడుకలోనికి వవ్చినట్లు పే్కాన్నాడు. విరేన్‌ బొనర్జియా అమనునతడు

• కష్టం ఇం౯6ీ “018160” 118616 0౧ 8037 6౫౫౩4 6041781621 [0 1 19 30190*0 80 166 [964120 2064 19౨106 ౧౫౨౦ ౧౫|| 1208028668 0 కెలిడీ 2 ౧౦ 6౫09351098 19 1006 [00046 ఇసే10ండి 01621013 6650510068 116 1662 0౯08366 *ర6 ౪0౧4 021916) 000169 907% 116 0౯౧2656 08584 ఇక[08 ౧౫౭8839 2800” (2౧) [1 ౮112800642, 006 0| (16 (151 20800088 11/63 09 10618, 966 (ీం ఇం164 "085316 192 91011129 86006. 110 ౪11468 “0566 గేండ 2 101806 ఇషం ౪28 ౧81106 ౯108010002, 8 ౫౩9 0 ౦౦రే 02806 (8101 19 (0006066708 ౮8818) " 0:14102 1, 10676026 68366 "606౯66 + 2౧11 ౪ ౧206౯ ళ21 (0 ౯80121 ఈ1£06౯60065” అని 6296 అనేపదం ఎలా ఉనికిలోనికి పచ్చింది వివరించాడు.

పై వివరణను బట్టి 616 (పల0) అనేవదం పోర్చుగీసు భాషకు సంబంధించినదవి, వారు భారతదేశానికి వచ్చిసపుడు ఆ పదం ఆపచారంతోనికి పచ్చిందని స్పష్టమవుతున్నది అంధులు ఆంధభాష

ఆం(ధ్రులనుగూర్చి కవిరాజు కొంత పరిశీలన చేశారు అది సూఠపరాణంలో మనకు దవ్శనమిస్తుంది. వారినిగూర్చి కవిరాజు చేసిన వాదమిది గకీస్తుశకముసకు లలల నతనతతతలతలతతతతతతనతవతతతతతావడానిననావానిలు 1 8065 296 08104865 01 6412 ౨ వెశ్యుయిుతిడ వ 301 2 తం మంటయు8ం క100 వెంయంంతి ౪01% 2 49 [931

297

పూర్వము “ఆం(ధులు” తెలుగు దేశమును జయించి రాజ్యము చేసి కాలచోదితు అయి రాజ్యమును గోల్పోయి.. తెలుగువారియందు నీనమైపోయిరి.. ఇందుచేతనే యాం్య్యద్రుల దేహచ్చాయ రకరకంబుగ నుండును దాపన వెల్లరంగు మొదలు కారు నలుపురంగు వణకు గల రంగులు గల్లి యాంధుల 'దేహచ్చాయ యొప్ప చుండును. ఘూర్జరదేశము మొదలు జెలుగునాటి వజకు నాం్యధుల శిలాశాసనములు ప్రాకృత భాషలోను 'ట్రాకృతలిపిలోను నచ్చటచ్చట గన్పట్టుచున్నవి నాటి నుండియు నేటిదనుక “ఆం(ధ్ర' శబ్దము తెలుగు శబ్దమునకు ఐర్యాయపదమై పోయి నది” అని తమ అభిప్రాయాల్ని వెలిబుచ్చారు చారి(తకులు కొందరు ఆంధ్రులు ఆర్యర్జుల ఆశ్రమ (పాంతాల్లో వివసించిన అనార్యులనీ వారు పుళింద శబరాదులలో ఉండు ఒక తెగవారనీ వాళ్ళే కాలాంత రంలో బలం పుంజుకొని మహా స్వ్నొమాజ్యాన్ని నిర్మించారని చెప్తున్నారు ఆంధ్రులు ఆర్యులే అనీ వారార్యానర్రమున గంగా యమునా నరీ (ప్రాంతాలనుండి ఎప్పుడో ఏదారినో దక్షిణ భారతానికి వచ్చి రాజ్యాన్ని స్థాపించారని కొందరు వాదిస్తున్నారు మరికొందరు ఆంగధ్రులు ఆర్యులేకొని వారి (ప్రాచీనస్థానం కృష్టా గోదావరీ నదీ మధ్యభాగమని అటనుండి మహారాష్ట్ర ఘూర్ణరాది దేశాలను జయించి పాలించారనీ అంటున్నారు భాషావిషయంలోను రామస్వ్వ్యామిగారు కౌవించిన పరిశీలన వారి చార్మితక దృష్టిని ్రెతివింవిస్తుంది. వారి భాషా పరిజ్ఞానాన్ని సూచిస్తుంది “*ఆంగధ్రులు తెలుగువారు కారు ఆంధ్రుల మాతృభాష (ప్రాకృతము. తెలుగువారి మాతృభాష తెలుగు. ఆంగధ్రభాషాలిప్‌ నాగరలిపి” వోరియుండును. వై యాకరణులు తెలుగును వికృతియనిరి ఇది (ప్రమాద జనితము సంస్కృత 'మెట్టిదో తెలుగుకూడ సట్టిదే అనగా సంస్కృృతమెంత స్వతం్యత భాషయో తెలుగుకూడ నంత న్వతంథత్ర భాష ఇంతియెకౌని తెలుగు సంస్కృత భాషా వికృతి కొదు, కొలవళంబున బెక్కు సంస్కృృతభాషా పదములు, ఒపాకృత భాషా పెదములు సంస్కృతమున (ద్రావిడశబ్దములు చొరినట్టే తెలుగునం (బవేశించి కొంత వెజకు. వికారరూపము గల్లించినమాట వాస్తవము ఈవికారరూపమే కొందజ నభిజ్ఞాలను దెలుగు సంస్కృత భాషా జన్యమవియు వికృతియరియు సనిపించినది, యనిపించు చున్నది ” నమ & కవిరాజు సూతపురొణం, తృ ఆ సీరిక, పు-5.6 లి నో తి అం గ 238

ఈవిధంగా ఆంధ్రులు. తెలుగువారు. వేర్వేరుజాతులవారని వారు కాల 'చమంలో కలిసిపోయాఎని. తెలుగు న్వతం్యతమైె భాషయం. కవిరాజు వకొగణీంచారు 1పతావర్నుదుని కథ రామస్వామౌారి చారిత్రిక దృష్టికి ఆ ుకావడ్యురీయమును “సారంగధర "ను విర్శిస్తూ వాసిన గీవాలు (ప్రబల నిదర్శనాల వేదం వేంకటరాయళాన్తిగారు 1వాసిన ఆ అతావర్ముద్రీయొ మనే నాటకంలోని కద చారిత్రక మైనది కాని శాస్త్రిగారు కొన్ని ఘట్లాలతో చార్మితక దృప్పిని విడిచిపెట్టి లేనిపోని కొత్త పాాతలను సృష్టిం వారు. చారిత్రక నాటక మైన (పతాపర్ముర్రీయంలో తుదకు చర్విత లోపించింది. ఆ కారణంగా కవిరాజు (ప్రతాపర్నురీయనాటవాన్ని ఏమర్శించాడు శాన్తౌరి నాటకం చర్వితకు భిన్నంగా అభూత కల్పనలతో ఉన్నదని కవిరాజు వాదన ఇందులోని పిరిగాడు యుగంధరుకు, జనార్జనుడు చా్యతక పురుషులు కొరని కవిరాజు సూచిం చారు. వాస్తవిక జగత్తుకు దూంమైన ఈ నాటకంలో చాన్యతకంగా భౌగోళికంగా తవ్వులు కుష్పతెప్పెలిగా ఉన్నాయని నిరసించాడు గా “తెలిసకోర యుగంధరుండను తెలుగు (్రాహ్మణమంతి లేడు- తెలిసికోరి జగార్దనుండను తెలుగు (ద్రాహ్మాణమం్యతి లేదన విశర వేంకటరాయశాస్తుంల పిచ్చివాడును గూడ చేడువ "పేంాడను పెద్దచాకతి వెధవ యంతకు మున్నె లేడుల తెలుగువిడ్డాః తెలుగు చరితను నేటిక్రైనను దెలిసికోరా ఓరుగంటి (ప్రతాపర్యుదుని ఢిల్లీ సుద్తూన్‌ పెట్టుకొ? బందీ డిల్లీ తీపికొవి పోవటం, అబ్బుడు యుగంధరుడనే మంత్రి తిరిగి (ప్రతాంర్యుద్రుని ఓరుగంటికి చేర్చటం కల్పనలని కవిరాజు సూచించారు “ఢిల్లి కేగి మాటి యుతత్తది ఢిల్లి సుల్తాన్‌ బట్టు టుతత్తది ఓరుగంటి (పతాఎరులదుని నోరుగంటివి జేర్చుటు త్తి 239

ఆ యుగంధరమంతి దీవిని సంత చేసెను ననుట యుత్తది బౌరః బౌర పకాపరునదుని నాటకం౦ందిదె బూటకంబుర” ఇక నాటకంలో భౌగో+4క అవాస్తవాన్ని. ఈ (ందివిధంగా. కవిరాజు ఖండించారు. “ఢిల్లి దగ్గర గంగ యుండెనా? గంగయొడ్డున ఢిల్లి యుండెనా? గంగమీదను బడవ మొక్కిన ఓరుగంటిని జేరగలడే?” గంగానదిలో పడవయెక్కి. యుగంధరమం్యతి (ప్రతావర్యుదుని ఓరుగల్లు చేర్చాడని శాస్త్రీగారు. నాటకంలో సూచించారు. గంగానది ఎక్కడ? ఓరుగల్లు ఎక్కడ? ఈ రెంటికి భౌగోళికంగా పొంతష కుదురుతుందా? అందుకే హాస్య దోరణిలో శాస్త్రిగారి? కవిరాజు పరిహసించారు [ప్రతాపర్నుదగ్రీయంలో అభూత కల్ప సలే గాక అసలు సత్యాన్నికూడ మరుగుపుచ్చారని కవిరాజు వాపోయారు “ఓరుగంటి (ప్రకాపరుుదువి యొద్ద టొహ్మణ మంతి యొక్కడె, ఊరు "పేరును లేదు వానికి నూరకాతడు మాసిపోయెను ాహ్మణేతర మం్యతులుండిరి వారు తీర్చిరి రాచకార్యము కార్యఖడ్లములందు చతురులు కౌనివారల నెజుగ రెవ్వరు.'

(వాహ్మజేతర దండనాయరులే ఆ రాజ్యానికి పెట్టనికోటగా విలిచారనీ ఉదాహ రించారు వారిలో ముసునూరి కాపయ నాయకుడు బహు పర్యాక్రమశాలియై (ప్రసిద్ధి గాంచి ఓరుగంటిలో తెలుగువారి (ఎతిథ నిలవెట్టాడని పేర్కొన్నారు.

“ముక్కు. (త్రాళ్ళను బోసిరిప్పలకు ముస్పదేడులు రాజ్యమేలెను సాహసాంకుడు చటుల విక శాలి మా ముసునూరి కాపయ ఓరుగంటిని తొలగిపోయిన తెలగువారల తిభ నిల్చెను” 240

(ప్రతాపర్నుదుడు దింధిం-ంండటం వాస్తవిమే అయితే అతనిని బందీ చేసినది ఒంరు- విడిపించిఎది సురౌకిట = రాఎడ్యుడుని బంగీనుండి విడిపించినది ఒక (దాహ్మణేతం దండనాధుడు అతనికి “శరాయబంది విమోచకుం”డనే చిరుదు కలది అతన్ని ఆజట పూర్తా విస్మరించాంనీ కవిరాజు తంయజేళశారు ' ఓరుగంటి (పతాపడు్కదుడు బందెపోవుట వా_స్తవంచే బందెతీర్చిని హమాసటీశొక ాహ్మణేతం దండనాథుడు “*రాయదింది విమోచకుంిడను రాయవిరుదషు దాళ్చెనాతడు జలు నేటికి మజచిపోయిరి వాని మాటను జెప్పరొక్కరు" దించె వదరిసి పిమ్మట (పఠావర్నుదుడు తిరిగి తన రాజ్యాన్ని ఏబకొస- లేదనీ గోదావరీ సడీతీరంతో ఒకచోట తపస్సు చేసికొంటూ కాలం గడిపాడనీ కవిరాజు “ఎంబ వదరిన పషిదఎ రాజ్యము నేలలేదు టైతాపరుడదుడు సిగ్గు చేతను గౌతమీనది . బెంతజేరుచు దపము చేయుడు ఐంబవీదెను - దొంచెపవీడుచు భూతలేశ్వరు డంతెగానీ ఓరుగంటిని మరల గంటను నొక్కంనాడును జూడలేదురి అం (ప్రవాజర్యుదుని అసలు చరిత్రను స్పష్టంచేశారు ఈ విధంగా సత్యాన్ని మరిగుపంది. (వ్రాసి (పతాంర్యుద్రీయ నాటకాన్ని రామస్వ్వామిగారు. చార్వితక చృష్టిలో ఏమర్శించారు. నిజమైన తెలుగు చిర్వితను. తెలిసికోవలసిండిగా. తెటగు. వారిని హెచ్చరించారు “తప్పు పాటలు పాడబోకుము తఎ్పుసూటలు చెప్పటోకుము, తబ్బు కథలను జదువబోకుము తప్పుదారుల (దొక్కబోకుము కేం డైట

పాత కథలను డెరిసి చదుపుచు పాట బాడుము పరులు మెచ్చగ కళ్ల (వ్రాతలు తొలగ బుచ్చుము కల్ల కథలను బులిమి పుచ్చుము తెలుగు విడ్డా 1 తెలుగు చరితపఏ నేటిక్లై సను తెసికోరా ౬ ” పతాపర్యుద్రీయ నాటకంలోని భౌగోళిక చారంక అసంబడ్దాంను కొందరు సమర్థించారు వారితో దువ్వూరి రామిరెడ్డి గారొకరు

• ఇది వాదించవలసిఎ అంశం కొదు ని ఢిల్లీ పన్ట “ంగను టవహింఎ జేసిన వేంకటరాయశాస్త్రిని వెనుక వేసుకొని రావడం వాతం సమర్దింపదగి" వాదం కాదు. (పకృతికిగాని యౌదార్జ్యానికిగాని పూర్తి వ్యతిరేకంా_ చార్వితక నాటకా లుండరాదన్న విమర్శికుడే నాటక ప్రపంచమును యధార్థ (ప్రపంచ దృషిలో చూడ జనదు అనే సిద్ధాంతం ఢిల్లీకి గంగకూ పొంతన కలిగించడం విచారకరం” కే లని శె. వి. విమణారెడ్డిగారు భౌగోళిక అసంబడ్ధతను (ప్రదర్శించడం తగదన్నారు తెలుగులో ఉత్తమ నాటకాలు అనే వ్యాసంలో బ్రీరంగల్రీగాడు హూడ “చరిత రీత్యా - ఇది వాస్తవము కొదందురు పైగా గోదావరి తీరమునుండి ఢిల్లీకి పడవలు వెల్లుట అసంభవము అందుకే తిపురశేని రామస్వామిగారు “టౌం వేంకట రాయశాస్త్రీ' అని ఆక్షేపణ చేసినాట * అని కవిరాజును సమర్థించారు. కౌని వేదం వారి మనుమలగు వేదం పంకటరాయూడ్తాలి పకాపర్యుదడీయ నాటకౌనికి ఆధారం జన్మక్రుతి అనీ తాతగారు వట్టి ఆభాణకత మాతం (గహించి కర్చింవి పెంచి (వ్రాశారనీ ఒప్పుకుంటూ. నాటకంచోవి భెగోళక సంఘటనల్ని సమర్థించారు 3 సత్రివురనేని వారి రచనను గూర్చి - వీరు (పతాపర్ముదీయమును చక్కగా పరిశీలించినారో లేదో నాకు తెలియదు గాని వారి యాశ్షేపణకు లపకాశము నాకు కనపడలేదు గోదావరీ తీరమునుండి ఢిల్లీకి పడవలు పోయినవని ఎచ్చటను నాటకముతో లేదు తాతగారు జాగత్తగానే వ్రాసియున్నాడ పైగా గోదాపరిని దాటటకే పడవలుగాన్కి ఈ పడవలు ఢిల్లీ వజకని ఎచటనులేదు. వలిఖాను (ప్రతాప రది మహారాజును ఓరుగంటికి దూరముగానుండిన గోదావరీ తీరప్ప అడవిలో పట్టు కొన్నాడు అచట గోదావరి పడవలచే డాటవలసిన వెడల్పు అచ్చటనే బోటులో పలవన 1! కవికోకిల కెవి రమణారెడ్డి పు 871 2 తెలుగులో ఊత్తమ నాటకౌలు, శ్రీరంగత్రీ భారతి జుర్లై 1070.పు 11 తి స వేదం వేంకటరాయ్‌కాన్హి భారతి ఆగన్లు 1900 242

విద్యానాధుడు రొజును దర్శించి దాదాపు ఇరువది గ్రామముల మీమగా బయలుదేరి సవా లతో వచ్చి యగంధరు3 దర్శించెనరి కవి హృదయము ఇందాశ్చర్యపడుటకేమియు శ్రానరాదు చౌదరిగారు _పతాపద్యుర్రీయ నాటకముసు చదువకయే (వాసియుందురని తలంపపలసియున్నది. అ౨ వేంకటరాయ కాన్తిగారు తమ తాతగారు నాటకంలో చేసిన భౌగోళిక కల్పనలు నిరాశ్షేపణీయాలంటూ సమాధానపరిచారు

(ప్రతాసర్యురీయ నాటకాన్ని నునిశిత పరిశీలన చేసినచో నాటకకర్త గావించిన భౌగో€క కల్పనలు సమర్థనీయాలు కౌవని తేటతెల్లమవువాయి. పెక్కురు ఈ కల్స నలను నిరసించారు “ఆనాటి చరి(త్రనేగాక భూగోళమును కూడ వారు తారుమారు చేశారు “గోదావరి” నఏలో పడవలు ఢిల్లీ కిపోయినట్లు యమునానకిపై ని ఓడలు మనలినట్లు ఏమేమో వూహలు పన్ని తమ నాటకములో జొప్పించినారు. ఎక్కడ గోదావరి తీరము ? ఎక్కడ ఢిల్లీ? (ప్రతాసడ్యగ్రీయ నాటకము పది యంకములు. 'సేంలో మూడన అంకము జరిగి చోట్లు - గోదానం గట్టు దోనెకడుపు లోతట్టు ఎడ్రవ పీవిని చూచి = ఈ స్థలమునకును రిల్లీ కిని ముడిపెట్టిన యెడల గోదావరి పడ్రవలకును యమున లోని ఓడలకును ఎక్కడ లంగరు అందునో ?

చివరి భాగమురో పెద్దిసెట్టి పడవను ఢిల్లీలోని యమునా తీరములో చూపించి సుల్తాన్‌వారిం? తరలించుకొని వచ్చినది తన్మూలముగానని “(ప్రతాపరు.గ్రీయ కర్త తన నాటకములో చూపెను. ఎక్కడ యమున? ఎక్కడ ఓరుగల్లు? మధ్య అంచీలమీద నిడచెనే యనుకొందము అప్పుడుగూడ ఈమధ్య ఇరువదియొక్క- (గామములేశా యున్నది నలుపది రోజులు పట్లు ఢిల్లీ - ఓరుగల్లు (ప్రయాణము హామి మీద జరిగినడా? సముద్రము మదనా? ఇవి అన్నియును అనంగతముకే ఎపెగా వద్ది పెట్టి చెప్పిన దారి ప్రయాణమురో అతని పడవలు తిరిగిన తావులు ఆందయకేయునూని ఓరుగంటికిని ఢిల్లీకి గల మధ్యమార్గము సూచింపదు ఈ యసంగతములనే--హేళన చేయుచు రాసుస్వామిగారు తమ గీతములలో వెక్కి రించినారు (ప్రతాపరు[ర్రీయములో పడవల (సయాణము అసంగతముగానే యున్నది దానివి ఎట్లో సమర్ధించినను అది యుత నమనీయముగా లేను తాతగారి చరిత్ర ఛూగోళ రాహిత్య జ్ఞానమెంత బలపిరచినను అసమర్థనీయమే నని శ్రీరంగథ్రీగారు వేంకటరాయశాస్త్రగారి వాదాన్ని సోపపత్తికంగా ఖండించారు

గురిజాడ అప్పారావుగారు కూడ “(పతాపరు(గర్రీయంగలోని కల్పనలను సొహిత్యనిబంధనలను అతిిక్రమించటంగా భావించారు ఆయస నాటకంలోని కవితా పౌఢిని కల్పనా చాతుర్యాన్ని గుండెలను కనిలించే దేశభక్తి పూరిత కథను 'గైకొన్నందుకు అధినందిస్తూ “నాటకంలో. చారిత్రక వశీకరణ మటుకు శేవలం 1 ్రీరంగశ్రీ సమాధానము. భారతి ఆగస్టు 1008 పు 46-48 2 గురజొడ రచనలు, రీ వ సంపుటం పవృ. ?5-76

243

అభూతకల్పన, అసంభావిత విషయాలు సారస్వతపు కట్టుబాట్లను లై సెన్సును ఆతి 'మిస్తున్నాయిొ* అని ఉద్దాటించారు.

గిడుగు సీతాపతిగారు తమ హిస్టరీ ఆఫ్‌ తెలుగు లిటరేచర్‌ అనే ఆంగ్ల (గ్రంథంలో సఎతాపర్ముద్రీయ నాటకౌన్నిగూర్చి (వాశారు. ఆయన కూడ పా(త్రల రూపకల్పనను, సన్నివేశ కల్పనలను మెచ్చుకొంటూ “వెళ 18 881648 సంక 2 92870 రేంట[ 11 6౫040100 00116 108 గ౨6 921429 9 మం౨ 0204౯64 ౯202102౧62 0% 16 04 91010139 0 25820281 424 1001 101 40 లమ 11 2 9080 2864 08్ర80ర13?4 ర9003811 ము. 980% 21038 ౪10 16 981122 12 2 0904 [౯౦౫ ౨6111 €0 178౯208811 అని (ప్రతాపరుదగ్రీయ నాటకకర్త అమలుజరివిన కల్పనలు ఉఊపేక్షింంరాని లోపాలూ ఆయన నిర్దారించారు

'ప్రతాపరు్యదుడు ఢిల్లీ సుల్తానుజే చెలపట్టబడి తీసికొని పోబడటం వాస్తవమే అయినా ఆ తరువాతి చర్విత మాత్రం ఇబ్బటికీ వివాదాస్పదంగానే ఉన్నట్లు తెలు స్తున్నది పెక్కురు చరిత్రకారులు వెలిబుచ్చిన అభ్యిపాయాలు ఈ విషయాన్నే రుజువు చేస్తున్నాయి కొమల్హాజు లక్షణరావు సంతులుగారు (ప్రతాఎర్యుదుని చర్వితను గూర్చి (వ్రాస్తూ “ఢ్రీశ 1828లో మరియొక గొప్పపైన్యము ఢిల్లీనుండి పంపబడియె అప్పటివరకు అంతఃకలహములు మెండై నందుని (పితాపర్యుదునికి పరాభవము కలిగి యాతడు చెజపట్టబడి ఢిల్లీకి గొంపోదిడియె తరువాత ఏతని మంథత్రీశ్వరుడగు యుగంధరుడనువాడు తన యుక్తి (ప్రభావముచే (ప్రతాఎర్నుదుని మరల నీసిని వచ్చెనట *2అని సందేహాస్న్బదంగానే పేర్కొన్నారు. య అం

సుప్రసిద్ధ చర్నితకా రులు మల్లంపల్లి సోమశేఖంంంట్టారు పూరం ఇంయంం విరుద్ధంగా “ఎన్నో తిడవులు వారిని ఓడించి తరుమగొట్టీనా చఉవరి&ి దైవబలం చాలు (పతాపర్ముద మహారాజు (కీ 4 1028 లతో రుంకలతో చేనిన యుద్ధములో శ్యతువుకు అట్టుపెడినాడు తురక సర్ద్జారులు అలన్ని ఢిల్లీకి ఖైదీగా తసుకుపోతూవుంటే ఆ మహావమానం భరించలేక ఆ మహారాజు నం్యదాషదీ తీరాన్ని ఎట్లాగో ఆత్మహత్య చేసుకొని (పాణాలు వదలినాడు ఓరుగల్లకోట తురక్రల పిశమయింది * అవి నిర్హి యించారు మారేమండ రామారావుగారు కూడ (తావరు.దుడు మార్ష మధ్యంలోనే మరణించాడనే అభిపపాయాన్ని వ్యక్తం చేశారు* కాని రాచూరావుగేశే “కాకతీయ సంచిక లో చ్య్యకవర్తి సేనానులలో నొకడగు రేచర్ల సింగసునాయనికి “రామబందీ నవనవ. 1 18100 0 ౧0104 146ట40156 616404 5311494141 2 12 2. హిందూదేశ కథా సంగహము కొమజ్ణాజు లక్షణరావు పు. 214 8. ఆంధు9ల సంగ్రహ చరిత్ర, మల్ల పల్లి సోమశేఖర శర్మ,పు 67 4. ఆంధిదేశచరిిత, మారేమండ రామారావు, పు 45

2కక

విమోచక” అను బిరుదు నామముండినట్లు సూచింవారు ఏకశిలా నగరపాలకుడై న నాగయగన్నమంతతి “నీతియగంధరుోడని పేరుగాంచినట్లు పేర్కొన్నారు. * అయితే ఆ సింగమనాయకుడే (పతాపరు(దుని బిందె విడిపించినట్లు మ్యాత్రం (వ్రాయ లేదు. ఇంకా (పతాపర్వుదుని కొలువులో “కాకతీయ రాజ్య (పతిష్తాపక”,“రాయబందీ విమోచక” బిరుదులు ధరించిన దేవరి నాయనింగారు మేచయ నాయనింగారు మొద లగు "సేనానులున్నట్లు కూడా రామారావారు పేర్కొన్నారు* వీరిలో ఏ "సీనా నాయకుడు (ప్రతాపర్యుదుని విడిపించిననీ ఇదమిత్థంగా తేలని విషయం. ఇక (పతాపరు్య.దుడు బందీయై విడిపింపబడిని తరువాత రాజ్యం చేశాడా చేదా అనే విషయం విచారించద%నది. కవిరాజు మ్యొతం “"బందేవదలిన పిదప రాజ్యము నేలలేము (పైతాపయి్యిద్రుదు సిగ్గుచేతను గౌతమీనది చెంత జేరుచుందపము చేయుచు బందెవీడెను-బొందెపీడుచు భూత లేశ్వరుడంతెగానీ ఓరుగంటిని మరలిగంటను నొక్క-నాడును. జూడలేదుర”ొ ఆని ఉద్దాటించాడ “ంప్రాచీపం.. చర్వితిమురో.. నీతడు ఢిల్లీనగరమున శేగిన పిమ్మట సుల్తానితని సనేక విధముల బహూకరించి తిరిగి యాంటధదేశమున కంపె సవియు, నషతికాలముననే (పరాపడమడు గోదావరీ తీరమున దేహమున జాలించె చనియు. చెప్పబడియున్నది "క మారేమండ రామారావుగారు. (సతాపర్నుదుడు కీ.శ. 1220 లో గూడ రాజ్యమేలురున్నాడని చెచ్చటావికి కొన్ని శాసన ఆధారాలను చూపించారు “వానిలో ఒకటి రుదసేనాని ధర్మమును తెలుపుచున్నది. మరియొకటి

1. కాకతీయ సంచిక ఆంఫ్రేత3హాస పరిశోధక మండలి రాజమహేంద్రవరము, పు 79 2 కాకతీయ సంచిక ఆందేతిహాస ఎరిశోధక మండలి రాజమహేంద్రవరము 1085, పు, 74. శ కాకతీయ సంచిక ఆంధధ్రేతిహోస పరిశోధక మండలి రాజమహేంద్రవరము 19885 పు 78 245

హంపీక్షేతమునందొక రెడ్డి యొసర్బిన దాసముమ పశంసించుచున్నది. వీనిమండి (ఫకాపరు్యదుడు 1826 వ సంవత్సరము వరకును రాజ్యమేలుచుండెనని స్పష్టమగు చున్నది. ఈతడు బందీ విముక్తుడై యాం్యధదేశమునకు మరలిన విధము భాఏ పరిశోధవల మూలమున దప్పక వెలువడునవి మా విశ్వాసము.” వీరి మాటలను బట్టి ప్రతాపర్యుదుడు ఢిల్లీనుండి చెజవిడిపింపదిడి ఆంగధదేశానికి మరలఠివచ్చిన గాధ ఇస్పటివరకు సందిగ్ధస్థితిలో నే ఉన్నదని విదితమవుళున్నది. సారంగధర చర్మిత తెలుగునాట విషల చారంగల కథలతో సారంగధర చర్విత ఒకటి శల రక్షణ కొరకు ఘోరశిక్షకు గురయిన సారంగధరుని ఎవిత చరితము. తెలుగువా ఉల్లములను కొల్లగొన్నది ద్విపదలుగా పదాలుగా పద్యాలుగా గద్యలుగా, నాటి కొలుగా యక్షగానాలుగా చాటువులుగా బహుముఖముల (ఎకటితమై (పశ స్తికెక్కి నది సారంగధరువి కథను గౌరన బాణాల శంభుదాసు కూచిమంచి తిమ్మకవి ద్విపద కావ్యాలుగా (వ్రాశారు ఎరశురామకవి కృతమగు ద్విపద కావ్య మొకటి కల దని తిమ్మకవి సొరంగధర చరిత పీరిక వలన తెలుస్తున్నది చేమకూర వేంకటకవి ఈ కథనే గైకొని పద్యకొవ్యమూ మలచినాడు. సముఖము వేంకట కృష్ణస్ప నాయ: కుడు గద్యగా రచించాడు సిద్ధనగొదు అనే లింగధారి (న్రాసిన యక్షగాన మొకటి (పచారంలో ఉన్నది విశాఖ మండలమువోవి మరువాడ (గ్రామనివాసి పసకొడ సన్యాసి సారంగధర చర్వితను పాటగా పాడినాడు స్త్రీల సారస్వతంలోని పారంగథఢర పాటలను రెంటిని చింతా రీక్షితులుగారు (ప్రకటించారు. ఇంతయేల భాస్కర శత కంలో గూడ ఇది స్థానమా్యక్రమించిన దన్నచో తెలుగువారి హృదయాలకు -ఉీవిడ0 గల చిరకాల పరివితిని వేరచెన్న పనిలేదు " ఇంతటి (పసిద్ధిని పొందిస సారంగధరు డివ్వరు? ఏ (పాంతంవాడు? చాం (తక పురుషుడేనా? అయితే ఎ కాలంవాడు? అన్న విషయాంయి చర్చనీయాంళశాలు- కవిరాజు ్నపారంభంతోనే “*రంగభీముడు మాళ్వ దేశపు రాజరొజనరేం్యద్ర వరునకు సా రంగధరుడను భూర్మి బిడ్డడు (ఎకిత సాధ్వి పతివ్రతామణ్‌ ర -కకొషాననా ననన నితపననానననా నన నననననా నానన నలా ననా ననన నాననా లన ననా ననినానిననా ఉనన ననానననననో.

1. కౌకతీయ సంచిక ఆఎ్యధ్రేశిహాస ఎరిళోధక మండరి రాజమహేంద్రవరము. 100%, పు, 78 246

ర్నాంగ యనెడీ కళ్ళత మొక్కతె హావభావ విలాసినీమణి చి (శాం యనుకొక భోగ కామిని యలరుమండిరి వై భవోన్నతిచే తెలుగు బిడ్డాః తెలుగు చరితను దెల్పుచుంటిని డెలిసికొనుమూ 1 వేంకట కవీ౦(ద్రుడిది చెప్పెను వెనుకకొలమునందు. నెప్పుడో " అని వివరించారు మాళవదేశపు రాజు రాజనలేం్యద్రుడనీ అతనికి సారంగధరుడను. కుమారుడు రిత్నాంగియను ఎట్టప్పరాణ్‌యు,. చితాంగియను భోగకొమినియు ఉన్నట్లు తెరియదేశారు. ఈ కథను గైకొని చేమహం వేంకటకవి కౌవ్యము రచించి ఎట్లు 'పేర్కొటన్నారు ఈ కథయే బౌం రాజసరేర్యదు డనియెక నాదుసాటన్మాయు చేత చెప్యరొ మాళ్వ దేశపు రాజు కథలను గౌతమీ సెది చెంత జేర్చితి 'తెలుగురొజూన కంట గట్టిరి తెలుగు వాయి “చ్చ జెవ్చిరి ఆబగుదేశ?ం నాల్గు మూలల తెలుగు కథయవి ప్పలిమి పుద్చిరి అని రాజశేం్యదుడు. శామ సామ్యంతో మూళనదేశపు రాజు కథను గొతమీ సద్‌ (పాంకానికి చేర్చారనీ మన తెలుగురాజున కంటగట్టారనీ తెలుగు కథగా తెలుగు దేశం సిలుమూలలా (ఎదారం చేసి తెటగువాకి నవ ఎజెప్సారనీ కవిరాజు స్పష్టం చేశారు. వీవితో తెలుగు _జలు ఒకడుగు ముందుకు వేశారు “ఇదిగొ చిశాంగిదగు మేడన పెదిగొ సారంగధరు మెట్టని టోజలు గట్టిగ జెస్పసాగరి ఇదిగొ పులియవ నదిగొ తోకని చజెప్పుచుందురు గాదె లోకుల చిటవఎలవలు చేసి యీ కథ వేళమెల్లను సల్లుకొనియెన్‌ తెబగువారల సొంత కథగాో 247

రాజమహేంద్రవరంలో ఇదే చిత్రాంగి మేడయనీ, అడే సారంగధరుని "మెట్టయనవి (ప్రజలు విశ్వసింపసాగారు “చి(శ్రాంగి మేడ ఇప్పుడు శిధిలమైన కోట ఛాగంలో గోదావరికి అంటియన్న వంతెనకు దక్షిణంగా పుష్పగిరి రేవృళడ ఉన్నది ఇప్పటికి నదిమీదనుండి చూచువారికి (ప్రాచీనమైన కోటబురుజు కనిపెస్తుంది. ఇదిగాక నదినంటియే కోటగోడలు కనిపిస్తాయి ఈ కోట చాకుక్యుల కాలము నాటిది కాదని నిళ్చయముగ చెప్పవచ్చును (క్రిందటి శతాద్దారంంభరాలమున పీరికొప్పరాధీశులచే నిర్మింపబడిన సౌధమును జూచి అది చిత్రాంగి. మేడయనుట వెళ్లి ఇక సారంగ ధరుని మెట్టయో? 'రెండు మూడు వందల సంవత్సరముల [కిందట ఎవడో ఒకడు కౌలుచేతులు విరుగగొట్టదిడిన శిలావిిగహ మచ్చట బెట్టుటచే మూఢజను లాస్థల మును సారంగధరుని కొండ అని తలంచుచున్నారు అంతర దక్కిన (ప్రమాణ 'మేమియు నీకథ యధార్థమనుట కాధారములేదు 1 ఈ కథ అంతటితో ఆగక గుంటూరు మండలంలోళూ (ాతిఫరించి. గులక రించాది గుంటూరు జిల్లా పల్నాడు తాలూకాలో కృష్ణానది ఒడ్డున గల సారంగుపల్లె టమ సమీపంలో సారంగధర గుట్ట అనే చిన్న కొండయునూ ఆ కొండమీద పారంగధరుని కాలుసేతులు ఖండింపబడెనన్న కథయునూ (ప్రచారంతో ఉన్నది నెల్లూరు మండలంలోవి కోవూరు తాలూకాలో చిత్రాంగికోట రత్నాంగికోట అనే (ప్రదేశాల. వెలిశాయి. సారంగధరుం కథ మ్యాత్రం ఆ (ఫ్రదేశానికి ముడిబెట్ట చుడలేదు. “జొర యీకధ యిటులుండగ వేజె * కంపలి” శాసనంటు మాలుపేరులతోడ నీకథ బయటపడియెను నిన్నమొన్ననె ఏమి చిితమొ యొక్క కఠయే ఇన్నిచోటుల నవతంంచెను, విన్నవారలు నవన్వకుందురె పిన్న పెద్దలు నవ్వకుందురె * అని సారంగధరుని కథతో నుబంధంలేని రత్నాంగమేడ చిత్రాంగి మేడ గల స్థలాలు కన్నడదేశంలో హంపీ సమీపాన గల “కంపిల ఇగర శాసనంలో బయట పెడ్డాయి. ఒక్క కథ పెక్కు (పాంవాల్లో అవతరించినందుకు కవిరాజు హేళన చేశాడు దీవికి కారణం లేకపోలేదు మహాత్ముల కధలను మహాప్పరుషుల జీవితా న. టా శ భావరాజు వేంకట కృష్ణారావు సారంగధరుడు (వ్యా రాజరాజనరేం్యద పట్టాభిషేక సంచిక పు 156-150 218

లను తమ తమ అభిమతముల కనువగుచో అకుకుపెట్టుకొని ఆనందించటం మానవ స్వభావం. రాజమహేంద్రవరము నేరిన రాజరాజనరేందునకు సారంగధరుడనే కొడుకు -+ని చిత్రాంగి యనే భోగకాంతగాని లేరనీ ఇది తెలుగురాజు చర్మితకాదనీ తెలుగు దేశానికి సంబంధించినంతవంకు ఇది కేవలం పిట్టకథ అనీ కవిరాజు తేల్చి వేశారు “బేడ్రు సొరంగధరు డనియెడి సుతుడు రొజనరేందునకున్‌ లేదు చిితాంగ యను వేళ్యయు తెలుగుదేశపు జరితగాదిది ఆలుగురాజుల చరిత “ాదిది వట్లి బూటక మయ్యె నీకథ పిట్టకథయే : విట్టకధయే 1 తెలగువిడ్డా 1 తెలుగుచరిరను 'చెల్నువుంటిని చెలిసికొనుమూ ఆంధ్రదేశాన్ని పాఎంచన మహారాజుంతో చరిితకు గోచరమైనంతవరికు రాజరాజనరేం్యద్రుడను రాజుమ్యాత్రిం కనఎదురున్నాడు. అతని "పేరు రాజరాజు మతమే నలేం్యదపదం గౌరవసూచకంగా చేర్చబడినబ్లు నన్నయభట్టు మహా భారతంలోని ఆళశ్వాసాంత పద్యాలనుబట్టి విదితపపుతుంది “*రాజసరేందు(డు తన ,... మనమాదు రాజేందచోడదేవుని కూతురగు అమ్మంగదేవి?ి పరిణయమయ్యెను అమ్మంగదేవి యాకవి సట్రప్పరాణి 'పేరై నటు చాడక్యచోడ శాసనములవలన తెలియు ఎన్నడి మాక రాఎరాజూకు రేవలదేవి యను చిన్నరాణిగూడ కలదు ఎంత ఎరీక్షింది చూచినను రత్నాంగి చ్నితాంగి నామములు శాసనములందు కన్పటవు రత్నాంగ చిత్రాంగి యయనట్రి పేరు లాకాలమునందు ఏ రాణులకు ఉన్నట్టు శాన్నింపదు కౌవున అయ్య్మవి కపులచేత కల్పిత కధల కనుగుణ్యముగ కల్పింప బడిన నామములని యూహింఎదగును శాసనములందుగాని, సమకాలీన చార్మిత్రమునందుగాని కొనబడని ఈ గాధ చర్విత్రాత్మకమనవి విశ్వసింప నర్హముగొక యున్నది” 1 అని భావరాజు వెంకట కృష్ణారావుగారు తమ “*సారంగధరుడు” అనే వ్యాసంలో స్పష్తంచేశారు. వేపా రామశంగారు కూడ ఇదే అభిపాయాన్ని వెలి ఎఎవ్నారు. 8

1. పారంగధరుడు. (వ్యా) భావరాజు వేంకట కృష్ణారావు రాజరాజసరేం్యద పట్టాభిషేక సంచిక పు 155-156 2 రాజరాజు (వ్యా) వేపా రామేశం రాజరాజనరేయ్యద పట్టాభిషేక సంచిక, ప్ప, 188 249

రాజరొజనరేందునకు మూడుపందల ఏండ్లు తరువాతి వాఢడయన గొరనకవి నవనాధచరి_త్రమనే ద్వివదకావ్యాన్ని రచించాడు. అందలి కథకును, మన సారంగ ధరుని కథకును కొంత సామ్యం కనపడుతుంది మాళవదేశంతో నర్మదానది ఒడ్డున వున్న మాంధాత నగరాన్ని రాజమహేం్యదుడనే రాజు పాలిస్తున్నట్లు అతవికి సారంగధరుడనే కుమారుడు, రత్నాంగియిను పట్టపురాణ్‌, చి్యకాంగియను మరొకరాణ్‌ యున్నట్లు తెలుస్తుంది “మాంథాతపురము గొప్ప పుణ్యక్షే్యతమవియు, అయ్యది సర్మదాతీరమున కలదనియు అందు నవనాధుడను సిద్ధేశ్వరున కాలయము కల దనియు ఇంసీరియలు గెజటీరుశందు _వాయబడి యున్నది” ! అని భావరాజు వేంకట కృష్ణారావుగారు "పేర్కొన్నారు

గొరన నవనాధచరిత్రకు ఆకారం థ్రీరి వివచితమైన వద్య(పబంధమ తెలుస్తుంది ఈ శ్రీగిరి ప్రబంధం అలభ్యం. ఈ శ్రీగిరి పదబంధం కూడ రాజరాఎ సరేం్యద్రునకు పూర్వమే రచింపబడిన శాధలీలామృతమనే సంస్కృృతకొవ్యానికి ఆర్మధీకరణంగా భావింపబడుతుంది.

(ప్రాచీనమైన ్రీఇరి ప్రబంధాన్నిబట్టి గౌరన సవనాధచరి్యతనుబట్టి చేమకూర వేంకటకవి తన సారంగధర చరిత్రమును వాసియుండవచ్చు “వేంకటకవి సారంగ ధరు౨ తంగ్యడివి రాజరొజనరేందుడు. రాజరాజు మాళవఎతి రాజమహేంద విభుడు అని వర్జ్మించియున్నాదు

*' మహిని రాజవరేం్యడుడు మాళవంతి రాజరాజసరేం్యదుడు రాజరాజు

సిసగ టేరెన్నికకు నెక్కి యతిశయిల్లు ఇందవిభవుండు రాజమహేందవిభుదు” *

రాజరాజు, రాజరాజనరేం్యదుడు రాజదుహేంటద్రవిభుడు అను నామాంతర యులుగల రాజనరేం్యదుడు ఆంధ్రదేశంలో రాజమహేం్యద్రమునకు (వభువమట న్యుప్రసిద్ధం కావుస వేంకటకవి కొవించిన వర్తన అదాటున విన్నవారికిని కన్నవారికివి సారంగధరచర్నిత ఆంధధ్రదేశంలో రాజనరేం్యదుని ఇంటనే (పవృ త్త మైనదనే కాంతికి హేతువవుతుంది ఆ కధతోగల చిరకొల ఐంధమును వదలించగొంకియు "కేవలం మసత్యమును లిఖించ జంకియు కాబోలు చేనుకూర కవి సొరంగధరుని కథ 1 సారంగధరుడు (వ్వా) భాసరొాశూ వేంకట కృష్ణారావు, రాజరాజనరేంటద

పెట్టాభిషేక సంచిక, పు 109 ం వొ. చేమకూర వేంకటకవి సారంగధర చరిత ప్రఆ హక్‌

280

జరిగినది రాజమహేందము” రాజరాజసిరే్యయని ఇంటనే యని చెప్పి అయినది మాళవదేశమందని చెప్పినాదు రాజమహేందవరాన్ని పాలించిన రాజరొాజుశనసను ఈ కథను మొదట అంట గట్టినది కాకునూరి అప్పకవి యను లాక్షణికుడు అప్పెకవియొక్క కల్నన అప్ప కవీయంతోపాటు లోకంలో వ్యాపించిన పిమ్మట కూచినుంచి తిమ్మకవి యక్ష గానాలవారు నాటకొలవారు అస్పకవినే ఆధారంగా తీసుకొన్నారు శాసవ (పమాణొలు సమకాలీన సారస్వత (పమాణాలు సారంగధిరు౨ చర్విత తెలుగుదేశానికి అందునా రాజరాజనలేం్యదుసకు సంబంధించినది రాదని రుజువుపరుస్తు నా యి ఈ విధంగా ఆర్య (దావిడ సద్ధాంతంలోను రామాయణ. భారకాది (“౦థ పరిశీలనలోను కవిరాజు అనుసరించిన చార్యితక్రదృష్టి విలక్షణమైసవి. కవిరాజు అలి (పాదూలు నేటి చర్వితవ భిన్నంగా ఉండవచ్చు ఈనాడు ఆయన భావాలు నిలపక ఫోనూవచ్చు. అసలు నిలవసవసరంలేదువూడ అంతిమ్మాతంచేత కవిరాజు అఖి (పాయాల్ని కొట్టివేయటావిక్షి వీలులేదు వర్షవ్యవస్థ పుట్టుక వికాసాలనుగూర్చి ఆయన పరిశోధించిన తీరు చారి.త్రకమైంది ఇక ఆంధధ్రులనుగూర్చి కవిరాజు. చేసిన వాడన (ప్రతాపర్యుదుని కథనుగూర్చి సాంంగధరువి కథనుగూర్చి ఆయన వెలి బుచ్చిన అభి_పాయాలు కవిరాజు ౨౩త సరిలనా పాటవానికి వీదర్శనాలు ఆయా కథలలోని కిల్చుులను ఠతీవంా ఆక్షేపించటంలోనే కవిరాజు చార్యత్రికదృష్పి (పత్యక్షమపుతుండి కే లోప ఓవికొలం్య్యు గ ఖా.” వెఖి గ్‌ (46 లమ * సస. 251 స

భావపరిణావుం

కపిరాజు రచనలు విభిన్న భావసరంసరల సంపుటి ఆయన జీవితంలోవలెనే రచసిల్లోనూ ఒక దశలో (ప్రకటించిన భావాలు మరొక దశలో భిన్నమైన ఆకృతిని ధరిస్తూ వచ్చాయి ఒకనాటి తశ అభ్మిపాయాలు మరకనాటికి మార్పును ఆశిస్తూ నూతనత్వాన్ని ఆపాదించుకొంటూ వచ్చాయి. ఎప్పటికెయ్యది సత్యమని భావిస్తే దాన్ని అనుసరిస్తూ, (ప్రవచిస్తూ వచ్చారు కవిరాజు, కొని పరిపూర్ణ సత్యం ఎప *డూ ఒక్కటిగా భావించి దాన్నే అంగీకరిస్తూ రాలేదు ఆయన, కౌబట్టీ ఆయనలో ఒక విశిష్టత గోచరిస్తుంది భావాలలో నూతనత్వం ప్రత్యక్షమవుతుంది (ప్రవచనంలో ఒం (కొ త్తధోరణి సున్య క్తమవుళుంది

మానవ పరిణామ్యక్రమంలో భావాలస్యాత్ర విశిష్టమైనది ఆ భావాలు మాన వునితోపాటు విత్యనూతనంగా పరిణామం చెందుతూవుంటాయి. ఆ భావపరిజామమే కపిరాజు రచనల్లో మనకు దర్శితమపుతుంది కవిరాజు బాల్యంనుండి మూఢవిశ్వాపా లకు వ్యతిరేకి తదాది హేతువాది ఒ దళలో స్క్రరలను ధిక్కరించారు. చేద ధర్మాన్ని విశ్వసించారు సాంఘిక నిబంధనలను దుయ్యబట్టారు ఆపై పురాణాళల్ని 'హేతువిమర్శకు గురిచేశారు మతదురహంకారాన్ని వెలికితీశారు. రకరకాల దేవత లను అసహాస్మానికి గురిచేశారు. చివరిదళలో నా్రికతలోని గొప్పతనాన్ని వెటవరించారు మతరహితమైష సనాతనధర్మాన్ని పాదుకొల్పారు మానవతా బీజాలను వెదజల్లారు. ఇట్టి కవిరాజు భావరాశిని క్రమదిద్ధం చేయటం ఎంతైనా అవసరం

కవిరాజు ఆదిలో ఆనన్తికుడు ఆపైన హేతువాదం చోటుచేసికొన్నది. మొదట్లో వేదాలబిద ఆధారపడి కొల్మక్రమంలో వాటినీ కాదనటంతోపాటు పురాణ వైరాన్ని (ప్రదర్శించారు సూతప్పరాణ రచనాకౌలం వంకు కవిరాజు ఆ 'స్తికులే. ఆ దశలోనే రకరకొల దేవుళ్ళను ఈసడించినా ఆదిలో కనిపించే. పరత త్వ మహత్వాన్ని కాదనలేకపోయారు ఆ త్తర్వాత మతాలను “మతభావాలను ఖండించారు. ఆపై పూర్తిగా నా స్తికత్వంలోనికి విశ్వమానవ కళ్యాణంలోనికి పరిణతి చెందటం ఆయనలో ముఖ్యంగా కనిపించే గుణాలు. కవిరాజు జీవిత రచనలను (క్రమబద్ధంగా

252

పరిశీలించి వట్లయితే ఆయన భావాలరోని పరిణామ్యుకమాన్ని నులథంా అంచనా వేయవచ్చు కవిరాజు ౨ ఆ_స్గికత్వం కవిరాజు దాల్యంతో (గుడ్డి నమ్మకాలకు వృఠినేడి అని ఆయవ జీవిత సంఘటనలు బుజువు చేస్తున్నాయి ఆయన తొలిరంచస “కారెంపూడి కదనం అది పృుగ్యం తిరుదాతి వా రాణ్యాప్రతాప్‌ నాటకిం అవె కూడ నష్టమే ఆశాటికి ఆయ) ఆస్తికుడే. కాని (దాంకిని కొన్ని ఎద్భాలనుబట్టి) రాణాల్రతాప్‌ చాటకంలో దై ప్యప్రార్థిన రహితంగా బుస్ధుడు *0కరుడు వివేశానిందుపి, ఏపిన్‌చం్యద్రపాలులను కనిన భరతభూమిని స్మరించారు అన్ని భేదద్ముల నకుగంటజేసిన బుద్ధుసె "కెయ్యది పుట్టినిల్లు? దుర్మార్గమతముల దూలబుచ్చినెయట్టి శంకరునకు నేది జన్మెాభూమి? వేదాంతసారి సంవేది యే యా వివే కాసెందుసెకు నేది స్థానభూమి? రాజ్యతం(త్రాటఏీ రొజళ్కుంరారుడౌ చం్యద్రపాలున కేది జనన గృహము? సర్వదేశము లెన్నెడు శకక్తిగలిగ వాలు కొడుకుల నేయమ్మ గన్నయమ్మ ఆ భరతమాత యో సభ్యులా £ ముకు పప్సి-ంబులనిన్చు రక్షించుశాత ఆనాటి కవిరాజు దేశభ క్తికిది నిదర్శనం ఇంతమ్మ్యాక్రంచేత ఆయని ఆస్తిండు రాక పోడు ఆ తరువాతి రచని కురుక్షేత్ర సం్రైమం నాటకం. దీని ఆవిర్భాపం 1811 వ సంవత్సరం కొంపులకంజ పాండపులు సీలిమంళులు ధర్మాత్ములు కాదనీ పాండవులకు రాజ్యంలో భాగార్హత లేదని ఈ నాటకంలో రామస్వామిగారు వాదించారు ఈ నాటకొన్ని (వ్రాసిన కవిరాజు ఆస్తికుడే అయితే హేతువాది 'హేతుబుద్ధిని ఉపయోగించి విషయాన్నెలా అర్జంచేసికోవాలో కురుక్షేత్ర సంగ్రామం చెపుతుంది దాని (పాధాన్యం కూడ అంతవరకే ఆ పిమ్మట 1814 ముండి 1917 పంకు ఐర్లందుతో ఏద్యాభ్యాసం చేసినెంత కాలం కవిరాజు ఆ_స్పికడూనే నిలిచారు ఆ సమయంలో పాళ్ళాత్య నాగరికలా సంస్కృతులకు ఆయన లోనుకొలేదు ఇందుకు ఐర్లండునుండి అంగలూరిలో ఉన్న తమ అన్నగారికి (గోపాలకృష్ణయ్యగారు) (వ్రాసిన లేఖలే తార్యాణం (పతి లేఖ 2538

లోను తలచూ “దైవాన్నుగహం ఈ గరేచ్చు అనే పదాల వాడటం కని వస్తుంది స్కృతుల నిరాకరణ = వైదికమత పామాణ్యం : ఈ దశలో కవిరాజు స్క్ర్రైతులమిద తమ విమర్శగాస్తొన్ని సంధించారు. ఈ తిరుగుడాటుక అద్దంపట్టిన రలోన కంబుకవధ నాటకం 1920 లో ఈ నాటక అవతరణ జరిగింది ఇందులో ఆర్మ (దావిడ సిద్ధాంతం 'చతిపొదింపబకింది. స్క్యృతులు ఆర్భజొతి అధికారాన్ని అంగ్రపర్డాల ఆధిక్యాన్ని సుస్థిరంచేసువోడానికి మర్కబర్ధితో చేసిన విబంధవలని కవిరాజ విరూపించారు. లయితే. స్కృతులకు (శ్రులులకు హ_స్తిమశకాంతం వ్యత్యాసం ఉందన్నారు. రాలమాసె పరిస్థితులకు అనుగుణంగా ఎప్పటికప్పుడు పూర్పులకు గురపుతూ వచ్చినవి స్కృృళులు. వేదాలు మతిగ్రంథాలు అవి చీటికి మాటికి పూర్పులు చొప్పించలేదు అందుచే. వేదాలు జాతిపక్షపాతం చూపెట్లలేదు. కాబట్టి వేదాలు శరోధార్యాల. ఈ విధంా రెండింటికి మఖ్యగల వ్యత్యాసాన్ని కదిరాజు తేల్చి చెప్పాడు న్కృతులు సొంఘిక చరిితకు సంబంధించిసె గంథాలవి కవిరాజు సూచిం జాట అంగద శంబుకుల సంభాషణలో ఇది స్పషమవుకుంది అంగదుడు న్కాళులు మతసంబంధములగు (గంధములే కౌహ? శంబుకుడు ముమ్మాటికిని గాపు సాంఘిక చర్మితమునకు సంబంధించినవి స్క్యృతుల్లో వర్ణాశ్రమధర్మం ప్రరిపాదింజదిదింది అయితే వానిలో ధర్మం అముషంగికం. పక్షపాతం అధికం అ్య్నగవర్జ్హాలవారు తస ఎచేస్తే శిక్ష నామమాత్రం. అదే తస్పు దిగువవర్జాలవారు చేస్తే శిక్ష వర్ణనాతీతం ఈ విషయంలో ఆర్యులకు ఆంగ్లేయులకు భేదం మృగ్యమని తోస్తుంది. అందుకు స్క్కృమల్లోని స్వార్దాన్ని శందుక మహర్షిచేత (క్రింది విధంగా పెలికిస్తారు కవిరాజు

• అతిలోభంబునుబూని యాత్మపొత కార్యస్థాపనా చార్యుల్లై స్కృతి విర్మాణ విదస్ధులె తసరువారిన్‌ సభ్యులంజేసి త ద్దిత పక్షుండవు ధర్యసరమున యందే కూరుచున్నంత మా గతి యేమౌనా యెటుంగ జాలమొకొ యింకన్‌ రామచం(ద్రంపభూ మతనిర్మాణముక్తై వచించి బుషు లామ్నాయంబులం విమ్మటన్‌ స్క్ర్ర్రతులం జెప్పిరి యార్యసంఘ మొగి వర్షిలంగ 'మేమందుచే జతురామ్నాయములం దలంచుచు సమస్కారంబులం జేయాచున్‌ స్క్రృతిధిక్కారము సల్బబూనితిమి మాక్షేమాఖి లాషంబుచే” (శంబుకవధ పు 57-58) 254ీ

లవి అందుకు తగన 1పక్యామ్నాయాన్నె భంబుకునిచేతి చెప్పించారు ఈ పెద్యాలు నాటికి కవిరాజు తలపెట్టిన ఉద్యమ రూపురేఖల్ని సూచిస్తాయి “స్మృతులు పల్టీ ప్యత్యయాన్ని కాసించినందవల్ల _అ్యగవర్థాల యథేచ్చ్భావర్తనకు హామి ఇచ్చి సెందువల్ల మనజాతి నిర్వీర్యిమయిందని చెహ్పా9ి ఈ కారణంగా. దుర్భేద్యమైన చాతీయైక్యత నెలకొనలేదు మనజాతి స్వొాతంట్యం గడించదలిస్తే పర్ణాలమధ్య ఐక్యత అనుసంధానం కొదారి కౌని అలాకొలేదు. ఇంచుమించు దయౌసందుని మతం ఇదేనవి చెప్పవచ్చు శంబుకవధ నాటక రిచినా కౌలారకి దయాసదుని ఒబ్దాంతం కవిరాజు చచసుకో ఎడలేదు దయానందుడు స్క్రాటుర్లోని అటక్రిమ అను వాసన భాగాల్ని (పక్షిపాలూూ శేర్చి స్కృ్రతుల ఆదిరూపాన్ని ఆవిష్కారించాలన్నారు స్క్రృతుల్లో వేగాత్మను విడమరుస్తానన్నారు " అనే. మాటలు గమనించదగినవి కవిరాజామ్యాతం స్క్రృతిసాహిత్య ఎ దోషబుర్ధి యేరిత మైనదని అంటారు శూద్రుల పర్వాలు హరించినందున కలిగిన హోనిని శా ఎర్ఫికంలో. కవిరాజు ఇలా పెట్తారు శంబుకుడు హిందూసశంఘ శరీరముసండొక యవయవము కుళ్ళి కుసుమారు మన్న సయ్యది యెట్లు తేజోవంతముగ నుండును? ఆపైన “మారాష్ట్రవానులకెల్ల సమానములగు హక్కులనిచ్చి పక్షపాత రహి తముగ రాజ్య మేలుట మాకు విద్యుక్తృధర్మము” అని రియిరామునిచే అనిపించి తమ ఆదర్శాన్ని వెల్లడించారు శంబుకవధ రచనా కాలానికి కవిరాజూ స్కృతుల్ని ధిక్యారించినా వేద పామాళ్యాన్ని కాదనలేదు. ఆాటికి సారా తోసిరాజన్న (దావిడ సిద్ధాం శఛాబయాయి ఆయన ట్రుంఎలను పొచింది ఆస్తికుడు రాము౨కి శంబుకుడు బ్రాని పంపించిన లేఖలో “ఫ్రభు చూడామణి మీరు వేదములనే (పామాణ్యమ్నెట్టిచో సభకేతించెద మట్లూని యెడ మీ సాన్నిధ్యముంజేర్చి మీ సభికుల్‌ చే'వెడి వాదముల్‌ విసుటకున్‌ సామర్థ్యమున్‌ లేదు మా క్రభయంబిచ్చెడు వారు గానఐడరే న్యాయంబు పోకండగన్‌”

(శంబుకవధ పుట 568%) అం వేద (పామాణ్యాన్ని అంగీకరిస్తేనే సభకు వస్తానంటాడు ఆ శంబుకుని పలుకులు కవిరాజువే . వేదాలలో అస్పృశ్యతలు-అంతరుపులు లేపు. వైదిక సనన వన హాని

1. యుగకర్త (త్రిపురనేని వెంకపేళ్వరరావు. ఆం్యధ్రసంఘము రజతోత్సవ

సంచిక, ఢిల్లీ. 1858-60 పు 88 255

ధర్మం తకొారం అందరూ సమానులు డెదాలు వేదళవణాధ్యయనాలు శూుదు లకు నిషేధించలేదు మధ్య వచ్చిసి స్క్ర్రామలు దిధింపిస చెడు ఆంక్ష అని కవి రాజు తలంపు

పురాణ వైరం = పరతత్త్వం : ఫంబకపథధ లరువాతి రిచన సూర పురాణం శంబుకవధలో స్కృతులపై తిరుగుదాటు చేస్తే సూతపురాణంలో పురాణా లపె దొడి వెడలారు కవిరాజు స్త్రీ ళూదులకు కుటోధకంగా ఉండేందుకు పృరాణాఎ 'పేదార్ధం ఉట్టంకించినవం కే కొదు అవి కృతిమ కల్పనలన్నారు కవిరాజు. పురా జాలీ అభూతకల్పనలని చరస్పర విరుద్ధాలని అందుచే హేతువాదానికి అవ ౨లవ జాలవని సూతపురాణంలో సోపపత్తికంగా నిరూపించారు కవిరాజు ఈ దశలో కూడ ఆయన వేద(పామాణ్యాన్ని అంగీకరిస్తూనే పచ్చాటు అందుకే అమలిసమైన వేడాత్మ అందరికీ ఆరాధ్యమన్నారు

నావిని సూళు డిట్లనె సగాతఎ ధర్మము లార్యధర్మముల్‌

గావున నెట్లు మార్వడిను? కొలము కల్చ్పమురేవి? మార్చగా

లేవు సనాతసంబయి చలింపక్ష సుస్థిరమౌట చేతనే

యీ వసుధాస్థలిన్‌ వినుతివెక్కెను వైదికధర్మ మెంతయున్‌ "

(సూతపురాణం పు 66) దీనితోపాటు సూతపరాణం పూవ్వయ్యేవరకు కవిరాజు అస్పికళ్వాన్ని శరసావహి నూనే వచ్చారు. అయితే అనేకులై* దేవుళ్ళు లేకపోయినా మూ లకొరణ మై మహత్తర పరతత్త్వమేదో కలవిన్న భావాన్ని బూర్యరాణ _పథయాక్వాసంలో ౨ దిరుస్తారు.

“ఏదీ చరాచరంబయిన సృద్దకి సంట్పము మూలరౌంణం

బేది మునీశ్వర (ప్రతతికేని యగోచరిమైన దొడ్డ వె

బ్లేది లయాంతమందయిన యించుక వై కృతమందుకుండు నే

తాద్భశ నిత్య సత్య ఎంతత్వ మహత్వము చ్టయించెదన్‌

(సూతపురాణం, పు $)

(తిమూర్తుఎ. టక్రీస్తు మహమ్మదు మొదలు పోతరాజు అంకాలమ్మ్యల వరకు గల దేవవర్గును అఎహాస్యం చేస్తూ రప్పు౭ెన్నుతూ పోయి పోయి ఒరరొక “*దొడ్డవెల్లు ను నిత్యసత్య పరతత్తా న్ని సమా్యశియిందారు కవిరాజ ఆయన పరతత్త్వ విశ్వాసం కూడ విలక్షణ మైనదే దేవుళ్ళు దేవదూతలు (బహ్మాంశ కౌబట్టి వారిని ఆరాధించడానికి అంగీకరించాడు శంకరభగవత్పాదులు. కవిరాజు ఆ “రాబీ యే కొంపదీసిందని, ఆ మార్గమే నూడదన్నారు. ఆపైన “దొడ్డవెల్లు ను

256

దర్శించిన ము?ిరాజే లేడన్నారు అలాగంపే అదంకా వట్టి బూటకమన్నారు అవతారాబ వృన్వన్మ ద్వంద్వ _పభుక్వపాలన వంటి ఆస్పికత్వ భాగాలను పర్జించిం ఆస్హికత్వం ఆయనని. కేవలం పంతత్త్వవాది ఈ పరతత్త్వ భావన కపిరాజు నై వదాదిగా చేయకపోయినా ఇమ చేయవేదు.. ఇక్కడ ఆయస భవం అద్ద్వైతిపరిం

మాసపుల్లో కవిరాజుకు బుసుడు మాన్యతిముడు అందుకే సూతపురాణం (పారంభంలో

“భారత భూతధా(త్రి తలభాగము సర్వము సాంతయిల్లుగా

వారివి నర్వభూతముల యందు సమత్వము విజ్జి రాల్చి సే

వా రిముణీయ భూతదయ వర్థిలజేసి (పైచంచమందు బెం

పారి బద్ధదేవుని పదాద్దిము లౌదల దాల్చుటొబ్బదే”

(సూతప్పరాణం పు 20) అరి అంటాట కవిరాజ లఅఇడమే కాదు. విద్యార్థి దళలోనే మాంసాహారాన్ని త్యజించారు. బుద్ధుడు బోధించినా అనైతం సూచించినా బనర్జన్మలో నమ్మక ౦ కుదరలేదు కర్మవాదం అదై నకానికి అకకనిది అన్నారు కవిరాజు

“ఎన్ని జన్మము5 తొల్లి నేనెత్తి నాకె

ఎరుకలేక యున్నదదృష్ట గరిమచేత

షదియె కల్లిన తలిదం్యడులందరకును

వస్టిపోపున్ను ఉండవల్‌ పెట్టలేక * (సూతపురాణం పు £)

కీ

అవి అక్కటడికి'ఆ దిధుగా వృవస్తన్మను అంహాసిందారు. ఆపై మొనవ జీవితంలో చారనఎడే ద్వంద్వ విధానాన్ని (్రిక్నించారు. ఇట్టి మోసం ఎంతకొలం సా తుందోనని తమ ఆవేదశ వలిఎచ్చారు

• విభుడొకడు చేయునంట పై సెత్తనందబు

కంగ్మైమొకడు సంసారం చ్యకంణు (లిప్పునంట

ద్వంద్వ (ప్రధుల్వ మిందమర లేచె

ఎంతకౌలంబు సాగునో యిట్టి చిట్ట” (సూశపురాణం పు 20)

హిందూమతానికి ప్పుశాది అయిన వర్ణధర్మాన్ని శంబుకవధలో ఖండించి, ఆ వర్ణవ్యవస్థకు (పొతిపదికలై న పునర్జన్మ కర్మ సిద్దాంతాలను సూతప్పరాణంలో (తోసిపుచ్చారు. ద్రైవభావని కర్మ సిద్ధాంతాల ద్వంద్వ (ప్రభుత్వాన్ని అనగా సృష్టి మనుగడకు ఆ రెండూ 'హీరుభూతాలు అవడాన్ని పరిహసించారు

కి 257

సూతప్పరాణం మిగిలిన ఆౌ నసోలతో కవిరాజు ఆస్పికత్వావికి ఎన్నో (ళ్నలు వేశారు. తృతీయ చశుర్దాశ్వాసాల్లో మొత్తుకోళ్ళు అన్నీ అవేం “అఖిల భువన సంవ్యాపకుడంచు బుధులు నుడుపుచుందురు విను గూర్చి నోటిండ నదియె నిజమైనచో దీర్థయాథతలెల్ల భగవదపచారములు గావె పరమప్పరుషొ (సూత4రాణఎ చఆపు £) అవి ఛగవంతుని దర్శించడానికి చేసెడి సణ్యతీర్ధయాాతలను భగపంతునికి దోహం చేసేఏగా కవిరాజు తీర్మానించారు. జగద్గురువు భంకరాచార్యులు ఇలాగే “త్రిర్థ యౌాతలు చేసినీ సర్వవ్యాపకత్వ్వానికి భంగం కలిగించారు మన్నించు” అని దేవుని 'వేడుకొన్నాడట ఇక చివరగా ఈ అస్తవ్యస్త లోకవాలనిను జూచి (సజల విన్నేవధంా నమ్మగలరుః అని భగవంతుని (పశ్నిస్తారు “*పర్రమ సుశీలం జాలసువి పాలొనరింతువు మూర్జురాలికో సరసువి పాలు జేపెదపు స్వామి ఇదేమి? (ప్రపంచమెల్ల దు ర్భరతర దుఃఖభారమున (యగ్గుచునుండగా గాంచి యెంతయో మురిపెదవా? ఇమైన నిను భూస్టరి నమ్మెడి వారలుందురే”

(సూతపురాణం, చ.ఆపుం 2 శాచ్వికంగా ఈ పద్యభావం చాలా గడ్డుది. ధర్మాధర్మ ఏచాంణ పూం్వికంగా నాస్తికత్వంలోనికి తీసుకుపోయే దారి ఇదే. ఇందుకు నెకళధానానికై (బహ్మ నూ్యాలలోని వైషమ్య నై రృుణ్యాధికరణం చూడవలసినదె పై పద్యంతో సూత పురాణం మొత్తుకోట్లా ముగిసాయి. ఆయన ఆస్తికత్వమూ మెగిసిందిం

కవిరాజు విషయంలో ఇక్కడ మనం ఒక అంశాన్ని గదునించాలి ఇంగ్లాండు ఐర్లాండులలో లభించిన పాళ్ళాత్య సంసర్గం ఆయన తెలుగుదనాన్ని మార్చలేక పోయింది. ఆయన ఆస్పికత్వాన్నీ మార్చలేకపోయింది. స్వబుద్ధిచేత బహుళ చింతనా పర్యవసానంగానూ నాస్తికత్వాన్ని కవిరాజు పరిణత మేధతో వరించారు సహజమైన ఈ పరిణామమే ఆయనకు అనుపమాన మహా వ్యక్షిత్వాన్నీ పిష్ట తనీ సమకూర్చిపెట్టింది _కవిరాజులోని ఈ భావపరిణామాన్ని గమనించవి శొందరు ఆయన్ని రకరకాలూ చి్విత్రించారు నానన ధతకు ననా లల ననన నునన ననున నకనాలనాణా నానా ధిలాళనినా నినన. శ, (బ్రహ్మసూత్రములు శంకంభాష్యం చెషమ్య నై రృణ్యేన పాపేక్షత్వాత్నథాహ్‌ దర్శయకే 258

అ వైదిశం-నా స్తికత్వం సూతప్తణాంతం వరకు వైది కధర్మాన్ని ఆ యించిన్‌ కవిరాజు పుజామ్యక్రమంలో వేదతిరస్కొ రానికి పూనుకొన్నారు యజ్ఞ యాగాదులను నిరోధించారు అంతమాథ్రాన వైదిక ధర్మంపై (గుడ్డిగా దండె త్తలేమం పశిపక్తుల చేతిలో పదునైన ఖడ్గం పెస్టి తమ కథన కౌశలాన్ని (ప్రదర్శించారు. బౌదనురాన్ని అభిమానించే కఏరాజు నా _స్తికత్వానికి దాంచూపుతూ పూర్తిగా నాస్తిక

ఛం అతి న! అవనీ రైనట్టు పొడకిట్తని వేను? నాస్తికునా. చిత్రించారు కవిరాజు లేఖిని. రెండు న్నస్టి దర్శనాలను మనకు అందించింది. ఒకటి ఖూస చృశ్య ప్రబంధం. రెండ పెకి ఫగవర్గీత - ఉపనిషత్క్యా-స్యం

ఖూనీ నాటకంలోనే కవిరాజు వేదమడాన్ని కొదన్నారు. అవి గౌతమ ధృష వర్మల సంభాషణలో తేటతెల్లిముప్పతుంది.

గౌతముడు మన సనాతన ధర్మమునకు వేదము మూలము వైదిక ధర్మ ముల నేవలంబించుచున్న మసకు పరస్సృవ విరుద్ధములబయివస ధర్మము లేల పొనంగును ?

ధృష్టవర్మ 'వేదములందు మాత్రము పరస్పర విరుద్ధము లుండగూడదా ?

గౌతముడు ఎట్లుండును ? వేదము భగవద్ద త్తము.

దృష్టవర్మ భగవద్దత్తమనగా ? ఒం

• గాతముడు లోక కళ్వాణార్థమై ధగవంచుము వేదములను తొల్లి మహర్ష్డు ఎంఎ రౌసంగేను ధృష్టవర్మ తొల్లియనా శి గాతముడు సృష్ట్యాది యందు ళల రృష్టవర్మ సృష్ట్యాదియందు కొందరు బుషులుండిరనియు నో బుషు లకు భగపంతుడు బోధించెనరియు మీరు చెప్పుడున్నారు.. వేదములే లేనికొలమున బుషు లెట్లు వచ్చిరి ? ఇది మీకెటు తెలిసినది ? ల గౌతముడు వేదముల యందే యా విషయములన్నియు చెప్పబడినవి. ధృషవర్మ వేదములు కామెట్లు పృశ్రైనో కామెట్లు బుషుల వదనగహ్వర ముల జొచ్చెనో చెప్పుకొన్నవి చక్కని కఠ, పిల్లలు నమ్ముటకు అసద్వాదము - సద్వాదము అనే ఛిన్నత త్తాలు వేదచోదికాలుగానే కనబడ శాయి అందువల్ల వేదంలో పరస్పం విరుద్ధాలు శేవా అని ఆడిగించారు పరస్పర 259

వైరుధ్యం గలది ధర్మమెలా అవుళుంది ? సృష్ట్యాది - వేదాలు - బుషులు ఈ తికానికి సంధి కూడదన్నారు కవిరాజు. వేనుని గూర్చి తల్ని సునీధాదేవి పలికిన పలుకుల్లో కూడ కవిరాజు వైదిక ధర్మ నిరాకరణ ప్రతిబింబిస్తుంది సుసీధాచేవి ఇదియేనా కంచెయే చేను మేయుట పట్టియుంచబడిన మేకను. వదిళించెను అగ్నిగుండమును జల్లార్సెను ఇంతియే ఆృశమవాసులగు తపోధనుల జోలికి బోవలేదుకదా 1 విజముగ నిది వేనుడు చేయుసనియే “క్రాదసటోడు నాయెదుట గట్టీగ జెప్పిన కార్య మెష్నడున్‌ వాదము లొడబోడు బుధవర్గముతో నవుగాదటంచు సం వేదము జూపటోడు పరవృ త్తమెటుంగగ గోరి కొని యా వైదిక ధర్మమన్న+ దొరపొటున నైనను మెచ్చడేమియున్‌ (ఖూనీ ప, 8) అని వేనుని స్థితిని తెలియజెప్తుతుంది. ఆ దేనుడు కవిరాజే ఆనాటికి కవిరాజు వేద ధర్మాన్ని కూడ తిరస్కరించారు ఒకస్పుడు హింసారహితమైన యజ్ఞాల నాచరించిన కవిరాజు ఖూనీ వాటు కంలో హింసొమూలకాలైన యజ్ఞ యాగాదులను ఖండించారు. జీపహింస మాడ దన్నదే ఆయన సిదొంతం చం శునశ్శేపుడు ఈ యజ్ఞముచే నీ యజ్ఞపప వుత్తమ పడంబుము బొందును ఖా జా నక! న్‌ వేనుడు :; మరి యజ్ఞక ర్రయో శునశ్లేఎడు అతండును నుర్తమలోక _పా_ప్లాంచును వేనుడు మీ కులపతియు, గురువువైన యీ వృద్ధగౌతముదు నిన్ను యజ్ఞపళువుగా చేసియీా యజ్ఞమును ముగంవినచో గురు శిష్యు లిరువు రుత్తమ లోకముశు పొందగల్లుదురు వీటన్నింటితో తోశాయత దద్శినం కళ్ళయందు మెరుస్తుంది. ఈ (ది శ్లోకం వెంటనే స్ఫురిణకు వస్తుంది “ఎకు శ్చే న్నిహతః స్వర్షం జ్యోతిష్టోమే గమిష్యతి స్వపితా యజమానేన త్య కస్మాస్న హీంస్యతే ఈ] అనా నా లతలననననత లని లననా ననా నాన ననా ననన ననన ననననననా ననన. క్షే సర్వదర్శన సంగ్రహం మాధవాచార్యుడు, బప 208 260

జోోతిష్టోమంలో చంపబడిన పశువు స్వర్గానికి పోయినచో, అందులో యజమాని తని తండ్రి నెందుకు చంపడు ?

గౌతముడు ఎరుంగుగువు కౌదే మేఘములు ధూమ యోనులని పలువం వముడుట

వేనుడు ఎరుంగుదును అయిన ?

గౌతముడు ధూమయోనులనగా ధూమడుచే పుట్టింపబడిసవి=

వేనుడు * ఏ ధూమముచే ?

గౌతముడు . యజ్ఞ ధూమముచే

వేనుడు ఇతర ధూమముల కేల యన్వయింపదు ? అందుకు యజ్ఞ ధూమమందున్న మహా క్తి వానియందు లేదని. ఆర్య బుమబు కని పెట్టిరి అన్నది గౌతము9 సమాధాసం అంతకుమించి ఆర్షవిజ్ఞానకోశంలో సమాధానం దొరకదు

కవిరాజు యజ్ఞాలను నిరసిస్తున్నాం౦ కే హింస కూడదన్నదే ఆయన అభి మఠం బుద్ధ దేవుని పదాబ్దము లౌదల దాల్చిన కవిరాజు జీవహింసమాని జీవింప రాదొకో అన్నవారు ఏ పరిష్కారం చూపిస్తారో అని ఎదురుచూడ నవసరంలేదు ఆయనది అపొంసాచరణ పక్షమస్నది స్పష్టమే గౌతము?తో వేనుడన్న మాటలు ఈ సందర్భంగా ఉట్టంకించదగినవి.

“*గౌతమా ఒక్క (పొణీహింస వలదంటినిగాని మీ (పళాంత జీవనమునకు నేనేమి యవరోధము గల్పించితిని ఈ (ప్రాణిహింసప సుముఖుడనగుటక నెన్ని మా4ఖుకో (ప్రయత్నించిన నా కయి వాదయ్యె ఒక్క యా్యక్రందనము వింటినా శా గుండె లవిసిపోవును నే వినజాల నా (పకృతియిది” ఇది కవిరాజు ్యపకృతియే తమ నిత్యజీవికంలోను కవిరాజు జీవహింసను (ప్రతిఘటించారు ఆయన తెశాలి పుర పొలక్ష సంఘాధ్యక్షులుగా ఉన్నప్పుడు అధ్యక్షపదవినై నా విడనాడటానికి సిద్ధపడ్డారు, వాని జీవహింసను మ్యాత్రం అంగీకరించని సంఘటన ఈ సందర్భంలో గుర్తుచేనకో చగింది, శ

ఇక మత కర్య్మకొండలను కూడ కఏరాజు ఖంగించాప మక3ంశోని లోపా లను విప్పిచెప్పారు మళాలు మానవజాతికి మేలుకం టె కీడే చేశాయన్నారు. మఠ దురహంకారం పనికిరానిదన్నారు కాగా “మతము లేకున్న మానవునకు ముక్తి లేదా? మోక్షము లేదా? విర్వాణము లేదా ౭? సంసారదంధ విమోచ నుండు కొజాలడా ? మతములే లేకున్న నీ ప్రపంచ మింత బహుళ దుఃఖా కీర్ణ ముగా నుండునా ౪” అవి వేనునిచే పళ్నల వర్షం కుఏపించారు వేద (పామా

261

చ్యావ్ని తిరస్కరించిన కవిరాజు కర్మవాదాన్ని విరసించిన ఆయన మతాలమర్శ్మాన్ని చిబ్దదియలు చేసిన ఆయన రకరకాల దై వతకోటివి పరిహసించిన ఆయన ఇక భగ వంతువి అవసరం ఏమిటి ? అవి (ప్రశ్నించారు. ఈ సందర్భంరో గౌతమ. వేనుల పంభాషణ గమనింపదగింది వేనుడు. దృగ్లోచరుడు కానివాడును చూనపులచే సృజింపదిడిన చిడును సృష్టి స్థితి లయ కారకుడేమి ? సృష్టి స్థితి లయములు స్వభావజన్యములు కావా ? మసన కంటికి కన్పట్టుటలేదా = పట్టినది ఇట్టకున్నదేది ౭? ఇందులో భగవంతునకు పె త్తనమేం ఇ గౌతముడు. దిన దినమీ తోకమున జరుగుచున్న కార్య్య(క్రమమునంటు భగ వంతుసకు పెత్తనమే లేదా ? వేనుడు పెత్తనమే యున్నయెశల నిన్న ఘాతుక కృత్యము రేల జరు గును ? వీని నణంచలేడా ? ఎందులకు నణంచడు ? శునశ్ళేఎడు మానవుడు కర్మ (పేరిక్నుడై చేయుచున్న కార్యముల నెవ్వరు మాస్పగలరు ? వేనుడు అయినచో భగవంకుడు వి,షృ్పమోజకుండా 1 గౌతముడు ని్పయోజకుం డెట్లగును ? అతడు సర్వ కర్మములకు పొక్షి వేనుడు ఈ సాక్ష్య మెవ్వరి దమొమట నుపయోగపడును ” ఏవ్వరికి (పమోజనకారి యగును ? విచారణకర్త యెవ్వరు ? గౌతముడు . నీవు పొషండుడవు నీకు సుగలులు లేవు క్లుషమైన ఈ సంభాషణలో ఆధ్యాత్మికవాదం పూర్తిగా కూలిపోయింది. ఈశ్వరుడు, కర్మ అనే ద్వైత సిద్ధాంతం వెష్యమ్య నైక్సుణ్యాలు మీ నం 0 ఒ=ఐ లి జాబు, కదిలాయి. ఆత్మసాక్షి మాుడన్నది కీలక వాదన. సాక్షి ఉంకే విచారణక్షర్త వేరుగా ఉండాలి. దీనితో 'మూలకారణాబొ “(పాగవస్థ్ట”ా కూడా ఎగిం పోళాయి. భగవంతుని (ప్రశ్నించటంతో కవిరాజు ఆగలేదు. నాస్తికత్వపు గొప్ప దనాన్ని వివరించారు “నా_సికులలో లోకకంటకులగాని లోక(స్రతారతులుగొని, కావివాధు పెక్కురున్నారు. జీవరౌరుణ్యము కలిగి లోకకళ్యాణార్థము పాటు పడ్రినవారు, పెడుచున్నవాశెంతమంది యున్నారో విజ్ఞా లెటుంగరా ? = ఆప్తికత్వము (ప్రపంచ పరిణామముసకు నాటంకములు కలటగజేసెను గాని తోడ్పత 262

లేదని గట్టిగ జెప్పపచ్చును” 1 నాస్తికత్వంవన్ల సంఘానికి కలిగిన 'మేలును విప్పి చెప్పారు

“రష్యాలో నిపవది యేండ్లక్రింద బయబదేరీన యీ (వళయ రుంరూ మారుతమునకు భయపడి యిచ్చటి గుడులలో నుస్న భగవంతుడు కొలిచన్పుడు కాకుండ నెచ్చటికో చారితీసెను జారు చక్రవర్తిని రషియనులు చిన్న దేవుడని పిలుచుచుండువారు విన్నదేవుడు చావగా పెద్దదేవునికి గతిలేకపోయెను గుడులన్నియు యంధశ్రాగారముటగను ప్పస్తక భాండాగారములుగను మారిపోయెను ఈ మార్ప్చువలస రిషియా దేశమునకు గలిగి న (తిఫలమేమి ? నూటికి డెబ్బది మందికిందిన కూడును కట్ట బట్టయు బండ మంచమును పాపడ గంచమును లభించింవి వుకుషూర మిప్రతిహతమగు నధికారము. చె భ్గించుకొనుచున్నది” *

నాస్తికత్వి+ గొచ్పతనాన్ని పరోపకారతను ఇంతగా వర్థించిన కవిరాజు తామెక్కడా వాచా నాస్తికుడుగా వాచ్యం చేయలేదు అంతమా(తాన ఆయనలోని భావపరిణామాన్న రాదనగలమా 1 మానవ నమాజ (,పాథమిక దశలో ఏకొండ గానో, ఏఏడగానో వెలసి* దేవుడు కాల్యక్రిమంలో ఆ రూపాన్నివదలి మృగమై,. మృగమునుండి చునుష్ము.డై ఆ దశనుండి అడ్భశ్యరూప్పుడె. నిరాకారుడె, నిరంజన్నుడైె. నిర్వికబ్బడై తుదకు శూన్యత్వమును (అనగా నా_పికత్వం) పొందాడు అలాగే కవిరాజూ భగవంతుని విశ్వసించిన దశతో 'పారంభమై కొల్యకమంలో ఆస్థితికుంది దియటపడి విశ్యమానవన సమతాధర్యాన్ని అందు కొనే దశకి ఎదిగారు. ఇది ఆయసలో కనిపంచే భావపరిణామం

“ "ఇంతకూ కవిరాజు దోషమేమిటి ? ఆయన నా స్తికడనియా? ఆ తలంపుతో

ఆయన్ని సందించటం భావ్యమా ? రకరకాల (ఎనజలు. రకరకాల దేపుళ్ళను కొలుస్తూ ఉంపే నాకు ఏదేవునితో అ్క్కరలేదని మిన్నకుండటం నేరనూ ౩ భగవంతునిపై భక్తి విశ్వాసాలు సన్నగిల్లినా పవిత్ర జీవితాన్ని గడపిన విశుద్ధ వర్తమ డాయస నాస్తికడనుకొన్నా లోనికి సూర్గదర్శికమైనది ఆయన నిత్య జీనితం. దయానంద సరిస్వతి ఆ స్తికత్వాన్ని చేపట్టి సంఘ సంస్కరణ చేయ బూనితే. కవిరాజు నాాస్తికత్వింతో ఆపని కుప్యక్రమించారు. దానిని శరారాష్టకు గొంపోయారు. అదే ఆయన ఏళిష్టక మహనీయత

మతరహితమైన ఆదిమ ధర్మం : కవిరాజు అంతినురచన భగవద్గీత 1842 లో అది (ప్రధమ ము(దణ పొందింది కవిరాజు సిద్ధాంతం ఇందులో 1 ఖూనీ ((తొలిపబకులు ) కవిరాజు, పుర ఠి ఖూనీ (పీతిక ) కవిరాజు పు $

2638

మహోన్నత స్థాయికి చేరుకొన్నది మత సమత్వమనేమాట కవిరాజు సంపుటిలో కనిపించదు మతరాపాత్యమే సంఘానికి ఆవళ్యకమైనదన్నారు. హెచ్చు లొచ్చులు లేని సంఘ జీవనాన్ని ఆయన ఆకాంక్షించారు. సర్వమానవ సమతా ధర్మాన్ని (ప్రబోధించారు. అందకు సంఘ పునస్సృష్షి అవసరమన్నారు (ప్రధమంగా పరిణా మవాదంలో విశ్వాసం కనబకదాలన్నారు. దాన్ని సెమ్మునివారికి “మోక్షం” లేదన్నారు “ఈ సరిణామవాదమును నెన్వడు నమ్మక మూఢబుద్ధి నా మూపుననుండి యొక్కరుడు మోముననుండి యొకందు తజ్యుూవా రాపయి నాదు గజ్జలను హజ్జల బుట్టిరి యంచు జెప్పునా పాపికి ముక్తి చేపడదు దాఎడ £ జన్మము లన్ని యెత్తినన్‌ ” (భగవర్గీత పు 89) అఫి వర్ణవ్యవస్థలో సరిణామవాదాన్ని విళ్యసించని వారిని అఎహాస్యానికి చురిచేశారు ఆపిమ్మట మానవుని ఆదిను స్థితిని వివరించారు “వాదము లాడకుండ విను వాస్తపమున్‌ వినుపింతు లేవు సృ ష్ట్యాది గులంబులున్‌ మనుజు లందలు నొక్క పె తారతమ్యమున్‌ లేదు విశేష ధర్మములు లేవు దరి్యదులు వి _త్తవంతులన్‌ భేదము లేదు నేనెకద పీనికి నెల్లను (సష్టబు్యతకా?ొ “” వర్షములు నాల్గు తొలత నేర్చరవిన పిదప జ సృజించితి ననుమాట వట్టిమాట | (భగవగ్గీక, పు త) ఇదీ పలనాటిగీత పలికిన ఆదిమస్థితి “ఖూనీ నాటక౦లో మతాలను ఖంచంచిన కవిరాజు గీతలో *మతమనువమాట మోసము సుమా యిదె మూలము ధర్మపీడకున్‌ " అవి అన్నారు వేదం మతం మూలంారి సనాతన ధర్మాన్ని కవిరాజు బోధించారు. ఎచ్చులొచ్చులు లేని మానవుని ఆదిమ ధర్మమే ఆ సనాతనధర్మం అతీ ఆయన చూపే మార్గం “ మతఠములె పుట్టకున్న యెడ మారణ కర్మము లిన్నిసాగునే వతి దివసమ్ము భారత ధరాస్టలి ? నేనిఎవంబి కర్మ సం తతులను _సెచువాడచె సనాతన ధర్మమొకండె యంచున మ్మి తిరుగువారి 'కెల్లపుడు మేలొడగూర్పుచు నుందు (పేనుమై"” (భగవరగ్గీత పు 18) 264

సాంఘిక శోక. ధార్మిక వ్యక్యాసాలులేని ఆ సనాతన ధర్మమే ఆచం అీయమని కవిఠాజూ ఉద్దాటించారు అహింసావాది అయిని కవిరాజు భగవద్గీతా రచనా కాజొనికి పొింసాహింసల సమస్యను శేల్చివేశారు “హింస హింస కొదనుచు జిఘాంన దుద్ధి సన్ని కర్మముల్‌ చేయించుసట్టి మతము నథిల హింసొ పరాజ్ముఖమైస మతము శెండు నొక్క సర్వేళునేరీలి జేర్చు” (భగవర్గీతు ప 1084) అని ప్రశ్నించిన కవిరాజు మొక అడుగు ముందుకు పయనించి, *అధిక నంథ్యాకుల కరిషమై” కర్మ 'మెల్లను నహింస యయ్యుును హింసయగును హింసయయ్యు నహింసయౌ నెవగరిష్ట జనుల కల్యాణమును గూర్చజాలియుండు” జూ ( భగపర్గీత పు 66) అనే నిర్ధారణకు వచ్చాట అన్నిసన్నివేశాలను దృష్టిలోకి తీసుకొన్న నిర్వచనం ఇది. ఆచరణను గమ౦ంచి ఇచ్చిన తీర్పు ఇది అహింసనే వమాణంా గహించి కూర్చుంటే పనికాని సన్నివేశాలు ఇంకొ సమాజంలో చూశప్వరి పవృత్తిలో ఉన్నాయి. అలాగని హింసామార్గమూ పూర్తి (పమోజవకారి కాదు. అందుకే అహింసారూపంతో ఉన్న పొంసను నిరసిం చాపు హింసకు కొన్నెంట వ్యాత ఉందన్నారు హింసొవలంబనం వరకు పోఎండా. కావలసిన సొధశాలన్నీ ఓపికతో అమలు జరుపబడాలనే వారి ఉద్దేశం తప్పనిసఏ) పరిస్థితిలో హింసకు దిగాం ఇందుకు ఉపదిలకంగా భగవర్గీతలో ఇలా అంటాడు =ఈ సమరంణు రాకమునుపే బహుభంగుల జేసి చూసితిన్‌ దోసిలిపట్టి పట్టుదలతో జొరపెట్టి3 జాపకూటినిన్‌ గోసగులన్‌ పెరించి కయికొంటిని శిష్యులుగాగ నైన నా చేసిన యత్నముల్‌ ఫలము. జెందవు. సంఘము (కుళ్ళియుండుటన్‌ొ" (భగవర్షీత పు €7) అట్టి అనివార్య స్థితిలోనే పల్నాడు రిణరంగంలో మోహరించిండని చూపారు కృష్ణావతారంలో హింసాత్మకమైన కరు క్షే [త సం(గ్రామాన్ని పన్నినాడట బుద్దావతారంలో అహింసా ప్రబోధం. చేశాడట (బ్రహ్మనాయుడు “అవ విరుద్ధ 265

ములుగ గస్పట్టు మందబుద్దులకును” అవి చెప్పారు అందుకు వెరుధ్య సరి హరణంగా, సమన్వయంగా

“*ఒక్త విధమగు రోగంబుస

కొక విధమగు మందువాడు టొప్పగునటు లొ

కొ్కాంక ధర ఖ్రద్దానికి నొ

క్కొంక యుపదేశంబు జేయుచుందును పుథశ్రాొ (భగవగ్లీత, పు, 82) అని సిద్ధాంతీకరించారు హింసా హింసల ఆవశ్యకతను గమనించి చేసిన సమ్మగ మైన స్మూశ్రీకరణ ఇది,

ఇక ఆత్మ పునర్దన్మలను హేతువాద ఖడ్గంతో ఖండించడ'మేగాక వాటికి ఆయుపు పట్టయిన యుద్ధానికి ఆధ్యాత్మిక వాదానికి సంబంధం లేదని కవిరాజు నిరూపించారు. మానవుడు నీతినియమాలను ఊల్లంఘించకుండా నిగ్రహంతో నిలబిడా లం'పే ఆధ్యాత్మికత అనివార్యం అని వాదించే రోరణీని కవిరాజు గీత పూర్వపక్షం చేసింది. మతంతో పనిలేని నీతి మాసవతలు మానవు9తో చోటు చేసుకోవాలని కవిరాజు గీకయొక్క ఉద్దేశమైనట్లు గట్టిగా చెప్పవచ్చు.

స్వవర పక్షభేదభావాన్ని(ప్రక్క-కునెట్టి సర్వమానవ సమతను ఆఇంచడమిన్నదె శవిరాజు అంతిమ ఆదర్శం. అందుకు (ప్రస్తుత సమాజంలో లుషమైన ఆత్మ విశ్వాసాన్ని పృనరుద్ధరిం చాలి జీవచ్చవంగా మిగి౨ియున్న పూర్వుల రీబలాన్ని దోర్చలాన్ని (స్రవృద్ధికి తీకుకురావాలి అనాగరిక బుద్ధిని రూపుమాపాలి. అప్పుడే తెలుగుజాతికి పుసస్సృష్టి పాధ్యమవుతుంది దాాకోసనమే ఆయన చేసిన యయశత్నుం త్యాగం, అందుకే ఆయన జీవించారు

ఈ విధంగా కవిరాజు భౌతికంగా ఎదగడంతోపాఎ మేధనుకూడ ఎదగనిస్తూ, బూజుపట్టిస భావాలను ఖండిస్తూ వినూత్న భావాలను ఆఎష్కురిస్తూ విభిన్న తావ తరంగాలను దాటి మానవ ఐక్యతకోసం మానవ బౌన్నత్యం కోసం కృషిచేశారు నిమో్నోన్నతాలు లేని ఆనిషు ధం్యంకోనం కంకణం కట్టుకొన్న వ్యక్తి కవిరాజు అనటం అకిశయో క్తి కొడు

256

పురస్కార తిరస్కారాలు కవిరాజు (౨6 నేని రామస్వ్యామిగారు తమ రచనల ద్వారా తెలుగునాట పాదుకొల్చిన భావ విస్హవ (ప్రణాళికలను ఇంతవరికు వివరించటం జరిగింది. తెలుగు వజల మనోభావాలలో సమూలమైన మార్పుకోసం ఆయన మూడు దశాబ్దాలు పోరాడారు. పరోపకారమే తమధ్యేయంగౌ భాఏించి తుదకంట లక్ష్యసాధన కై ఉద్యిమించాప. ఆ (ప్రయత్నంలో కొద్ది రిచనలు చేసినా అవి విస్ణవాత్మకౌలై, (పటోధాత్యకాల్లై పలుగొందినవి. హైస్కూలు చదువునాడే అవధానాట- ఆపుపుణ చెప్పారు. ఆ తర్వాతి “పీఠాధిపెతుల్ని ఉపన్యాస బ(క్రవర్హుల్ని కవి స్యూట్టుల్ని కఎ వాల్మీకుర్ని ముఖాముఖీ దుమ్ముదులిపి ఉపన్యాసాలు వాదాలు చేశారు. మఠ తాల్తి3, సాహిత్య సాంఘిక రాజకీయ రంగాల్లో చర్చలు జరిపారు. కవిసమే్యళనాలు ఏర్పాటు చేశారు. కేటతెబుగులో ప్యయ రదాతంా వాతన వివాహమార్షాన్ని చూపి మహోపకారం చేశారు ఇట్టి కవిరాజు జీవిత పాహిత్యాలు ఆడు పెక్కు తెగడికలకు పొగడికలకు గురయ్యాయి. సన్విముర్శట బహు తక్కువ. కువిమర్శలు మెండు, అవి కూడ చాంభాగం. ద్వేషపూరితమైనవే అసూయ్యాంగ _స్పమెవెవే. నిందా భూయిస్ట మైనవే. అయితే ఆయన రచనల్లోని విషయ వైవిధ్యాన్ని పరిశోధనా పొటవాన్ని 'మెచ్చుకొన్న సంఘటనలూ ఉన్నాయి ఇలా తెగడ్తల పొగడ్తల సమరసభావంతో విండినవి కవిరాజు జీవిత సాదాత్కాలు 'శిపంనేని వెంక పేశ్వరరావు గారన్నట్లు కవిరాజు “రాళ్ళ దెబ్బలు తిన్నారు గజారోహణ సన్మాసెం పొందారు ఆహ్వాసం మీద అవమాశాఎ పొందారు అనాహూతంా ఆంధ మహాసభ బిరుడాలందారు. జమీందారుల్ని ఎదిర్చ్బారు. జస్టిస్‌ పార్టీలో ఉన్నారు కాం్యగెస్‌ నాయకుల్ని తూర్పార బట్టాడ జాతీయోద్యమం వెన్నుగాచారు. యజ్ఞాగుులు ేల్చాకు స్కృృతుల్ని సమిధలుగా కాల్బారూ! కవిరాజు దూషణ ధరూషణలను సమభావంతో 1 తిపరనేన వెంకకేన్వరరావు యుగం ర ఆంధసంఘ రజతోత్సవ సంచికి ఢిల్లీ. 80-60 267

వ్యాకరించారు. తెగడిసందుకు (క్రుంగిపోనూలేదు, పొగడినందుకు పొంగిపోమా లేదు. ఆ తెగ్తలను, పొగడ్తలను సాధ్యమైనంతవరకు వ్య క్రీకరించటం (ప్రస్తుత కర్తవ్యం రామస్వామిగారిపై తమ (ప్రత్యర్థుబ దాడి వెడలటం విద్యార్థి దశలోనే _పారంభ

మందని చెప్పవచ్చు. వైరికులగు తిరుపతి 'వేంకటకపులకు, నియోగులగు పొప్పరపు కవులకు అవధానాల. అపకచిత విషయమై వాడోసవాదాలు సాగుతున్న కాలమది ఆ సమయంలో వేంకట కవుల శిష్యులైన వేలూరి శవరామళాన్త్రీగారు కొప్పరపు కవులను కవ్వించారు రామస్వ్వామిగారు కూడ చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటళాస్త్రగారి శిష్యులవటంచేత తాము కూడ గురు విరొధులను సవాలుచేస్తూ కొప్పరపు సుబ్బరాయ ఇర్మగారికి ఒక లేఖ (వ్రాశారు ఓ ఆ లేఖను ఆధారం చేసికొని ఉసవిలేకరి (యధార్థ వాది) "పేరుతో (ప్రత్యర్థులు కృష్ణాప్యత్రికతో “్యత్రివురనేని రామస్వామిగారు-కొప్పరప్ప వారితో వివాదము అనే శీర్షికతో ఒక వ్యాసాన్ని (ప్రకటించారు. ఈ విమర్శప చదివినవారు అది అనాలోచితంగా హేయబుద్ధితో చేసిందని చెప్పటానికి సందేపొం చరు పై విమర్శనా వ్యాసాన్ని రామస్వామిగారి అన్నగారైన సుృుబహ్మణ్యంగారు చూవి తగన సమాధాసం యచ్చారు*ే

ఇట్టి ద్వేషపూరిత మైన విమర్శట కవిరాజు రచనల్నపై కూడ కొనసాగాయి* వాటిలో కుపక్షేత్ర సంట్రామం నాటకం ఒకటి తమ ాతుశకక్తింి ఉపయోగించి వాండపులకు దాయభాగం లేదని ఈ నాటకంలో కవిరాజు నిరూపించారు

ఈ నాటకంపై వచ్చిన విమర్శలలో విశ్వనాధ సత్యనారాయణగారు కొడాలి ఆంజనేయులుగారు జంట కవుంా ఉన్న సమయంలో చేసిన వికుర్శ పేర్కొన్న చగింది. రామస్వామిగారు ఐర్షండులో పద్మాభ్యాసం చేస్తున్న కాలంలో వీరిరువురు రురుక్షేత్ర సంగ్రామం పై విమర్శ (ట్రాసి కృష్ణా పత్రికతో (అక్టోబరు 80 10/0) ఉపెచురించారు. ఈ విషయం డన్లిన్‌లో ఉన్న రామస్వామూారికి తెలిసింది వెంటనే తదు అన్నగారైన గోపాలకృష్ణయ్యాయ (వాసిశ లేఖలో ఈ విమర్శను గూర్చి ఆల్లేఖించారు. “నా కురుక్షేత్ర సం్యగ్రామముపై యెవ్వరో యిర్వురు. విమర్శన చాయ సాహసించిరిగదా. వారు (నానిన విమర్శనము మీ ఖండనము. వెంటనే పెంపగోరుచున్నాడను. నీచుఎటాని ఘనుటబగా?. వారి విమర్శనమునకు తగు జనాబునొసంగెద వారి ధైర్యము మ్యాత్రము మెచ్చుకొనదగినదే”* అని రామస్వామి 1] కవిరాజు జీవిత రేఖలు--- బట 28 చూడవలసినది లి కృష్ణాప్యతిక సెపైంబరు 22, 1818 అనుబంధం 1౪ చూడుము 8 యరధార్థవాదికి సమాధానము. తిపిర్నేని స్యుబహ్మణ్యం కృష్ణాపత్రిక, అక్టోబరు

20 10818 అనుబంధం చూడుము 4 డబ్లిన్‌ నుండి రామస్వామిగారు అంగలూరు (వ్రాపినలేఖ 10-12-1815 268

ఊరు (్రాళారు. మరల "= -1816 * మరొక రేఖ (వస్తూ దానితో తె సన్నిపాత బంధువైన రింగం వీఐధి్యదయ్యారికి చాసిన లేఖ జతచేసి, దాని౨ ఆయనకు అందివ్విముం కోరారు ఆ లేఖ ఎుందటి అధ్యాయంలో ఇవ్వటం జరింది.. అవ రామస్తామాఎ దునోర్చైర్నాంి. సబ్బసంధ3ఎ అద్దం పసి తుంది

వీరభ్యదయ్యారు కృష్టా ప్యికిలోని. విమన్యను చంపటం దానికి రాట స్వామారి సమాఢానం (బచురించటం జరిగంది 1 ఇంతజేసి తాము చేసిన విమర్శ పొరపాటని కొడాలి ఆంజనేయులుగారు తెనాలిలో కరిసి కవిరాజుతో ఒప్పుకొన్నాసం 1868 లో గుడివాడలో జరిగిన కవిరాజు వర్థంతి సభరో వెల్లడించి ఉన్నారు ౨ గ్రీర్ని బట్టే వారి విమర్శ అసముజనమని స్పష్పమవుడున్నవి కదా£

కవిరాజు గురువులై ౫ చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటకాన్త్ర గారు “మేము. పొండపి విజయమును మ్యాత్రిము (వాయగలిగశాము. నీవు సంజయరాయబారము పూ ర్తిచేసి నావు మేము చేయని పనిని చేసినావు ” లని గిష్యుని మెచ్చుకొన్నాళు ఆనాట శానికి ఉపోద్ధాశాన్ని (వాసి అడఎ సాంబ౦వకవిగారు. " భారతకథ ననుసరించి చెడ లిన కొన్నినాటకములను తిలకించితిని రాని కథా సందల్భము కూర్పు నేప్ప రంగనిర్మాణము మొదలై నె వాశయందు. చాలపరిము నీ(గంథమే మెలుగు" నన్నది కథా సందర్భమును అమణీయపుగ నలవరచు చేర్చీకఏికి మిక్కుటముగి గలదు శైలి మృదుమధువము * అని (ప్రశంసించారు.

• కురుక్షేత్ర నసంగగామ నాటకం తొరిపలుకులరో కఏరాజు వివరించిన అఖి (పాయాలను కొర్నంచ) పోణంగి. గ్రీరామ అప్పారాపుగారు అపార్థం చేసికొని తమ “తెలుగు నాటక వికాసము లో ఖండించారు. వారు నిరిసించిన విధానమిది తక్క _గంథ పీరకయందు చౌదరిగారు వెలిబుచ్చిన కొన్ని విషయములు మొత్రటు వారి యా నత్య తార్కిక దృష్టికి విమాతములుగా నున్నవి. సంస్కృృళ నాట కములు (గ్రదర్శశామకూల్యములు కావు. “రెడ్డి రాజులు గీర్వాణభాషా జ్ఞానము లేనివారు మొదలగు వాక్యము లిందుల కుదాహరణములు

తెలుగు కవులు పూర్వం నాటకాలను (వ్రాయకపోపడానికిగల కారిణాలను కవిరాజు వివరిస్తూ “*పదంఎడి కవిచంగదులైన శ్రీనాధాదులు కేవలోదర పోష ణార్ధిమై కృతులొసంగనుండినను వారు సంస్క్యృతంబున నాటకంబులుండుట నప న 1 అనుబంధం 1౪ చూడుము 2 కవిరాజూ కురుక్షేత్ర సంగ్రామం, వెనుకమాట పు 111 8. కవిరాజు జీవితము--సొహిత్యము గొట్జెపాటి వెంట సుబ్బయ్య ప్ప 151- 4. కురుక్షేత్ర సం్యగామం పీఠిక అడవి సొంబశవకవి, పు ౫

269

చొజింగియు నాటకొం[ర్రీకరణంబునకు మువ్సూహపలుపరై 8 అని పేర్కొాన్నారు- దీనిని అప్పారావుగారు “శ్రీనాధాదులు శీవలోడరపో షణార్థ మై గీర్భాణి లాపా జ్ఞానము లేని రెడ్లవ గృతులొసంగ నుండినను వారు సంస్కృృతంబున నాటకంబు లుండుట యెణుంగో టి నాటకాం[దీ కరణజణు౦బునకు నసువ్పాహ పలుపరైరొ అని చౌవరిగారు (వ్రాసిన వాక శ్రములు అసలు రెడ్లమీద చాడియో లేక నిజముగా వారికి చర్విత తంయదో ఎరుగుఎ కసష్టము* అవి కఏ రాజుపై ఒక అపవాదును వేశారు కవిరాజు “నంస్కృృత నాటకవముల (పదర్శనానుకూలములు కావో అవి అ%టంలోని (ప్రధానోద్దేశం పూర్తిగా (ప్రదర్శించుటకు తగినవి కాదవి కౌదు + సెంస్కబుత నాటకాలను (ప్రదర్శించటం కష్టంతో రూడుకొన్నపని ఆ కారణం ానే తెలుగు నాటకాల (పదర్శింపబడినంతగా సంస్కృత రూచకాల ఆంథధ్రదేశంలో (పదర్శింవబడలేమ. (ప్రదర్శింపదడినంతవరకు కవిరాజు దృష్టిలో పడక ఆ మాట అంలేదు. ఏ భాషా నాటకొలు ఎక్కువ (పదర్శనానుకూల్యములో విజ్ఞులకు విశదమే కదా ఇక రెండవ అంశం. అప్పారావుగారు పేర్కొన్నట్లుగా * గీర్వాణ ఛాషాజ్ఞానములేని రెడ్డకు, _ యెటుంగమి" అనే మాటలు కవిరాజు ఉపయోగించ లేదు. అప్పారావుగారు ఈ మాటల్ని ఆధారం చేసని రెడ్డ్తమీద దండయాత్రిగా రాచుస్వామిగారికి చర్యితజ్ఞానం తెలియదని అనటంఠోని అంతరార్థం చింత్యం అసలు రెడ్డతో కుల వివాదం ఇటీవలి కాలంలో ఆవిర్భవించిందే- రామస్వామారు కులం మద దండయ్యాగత చేశారసటం అర్థంలేనిషాట కవిరాజు మొదట్లో స్వసం ఘోద్ధరణకు కృష్‌ చేసినా రానురాను కులస్యవస్థను నిర్మూలించటానికే (పయత్నించారు. అట్టి స్యక్రిపై లేనిపోని అపవాదులు వేసి కించపరచడం తప్ప మరొండువాదు. ఇలాంటీ అవ్యభంశాట. అఆనాడేకాదు. ఈనాదముదూడ కొనపాగడం మన దురదృష్టమేం రామాయణం ఉత్తరరాండలోని శందుకునివద ఘోరమైన నేరమని కవిరాజు ఎలుగెత్తి చాటి వెలువరించిన రచస శంబుకవనధ నాటకం. ఇది 1820 తో (్యక టింపబడినది ఆంధ దేశంలో ఈనాటకం కలిగించిన సంచలనం అపూర్వం. సలుక శించేవారు ఆదరించేవారు కరువయ్యారు లోకమంతా విముఖమైనది పెక్కు విమ ర్గనలు బయలుదేరాయి. ఈ విషయాన్ని రామస్వామిగారే శంబుకవథధ "రెండవ కూర్చులో విన్నవించారు వతతతలనతతతతతతతతతతతతతతలతతనాాలానడు

1. కురుక్షేత్ర సం్యగామం శతిపురనేని రామస్వామి తొలిపలుకులు పు 11 ౭. తెలుగు నాటక వికానము పోణంగి ్రీరామ అప్పారావు పృ 3886-86 270

• కః మార్పుగాంచి కలవనవడి. పెక్కురు (బాహ్మాణులు చదువుకొన్న వాటు. చదువకొననివారు. “*ళంబుకవధొ వై దాడినడిచిరి ఒక్క కౌశీభట్ల బహ్మయ్యశాన్తిగారి విమర్శనము దక్క- తక్కి-నవన్నియు "'హీయములుగను అపూయాలగ_స్పములుగను విందాభూయిష్టములుగను నుండెను కాన నానిని ఎటకువపాలు చేయుట యుచిలమని తలంచుచుంటిమి _బహ్మయ్య శాస్త్రుల గారు మా వాదమెల్ల సెంగీకరించుచు శంబుకవధను (బేరేచిసది వసిష్టుడు కాడనియు వారటడఏయు. నారదుడు (ద్రాహ్మాణుడు కొడనియు. చేపర్షియనియు సెందుచే నీ యకాల్యము (బాహ్మ్యణుల నెత్తిపై బడవేయుట ధర్మము కౌదనియు అనిరి ఇవి సత్యమే కొని నారయుడు దేవర్షిమైనను (ాహ్మణుల వాదుయే, చాహ్మణుల జేతిరోని కీలుబొమ్మయే చాహ్య్మణుల చేశ కొబముస్లే. అందుచే భేదదూళే. కన్పట్లదు శంబుకవధ న్యాయమా? అశ్శా చుమా? యను నంగతి జర్చించునఎ,డెవరు (ఫేరేఏ స్రైరామనిచే జేయించిసెది తీసి కొశదగషడ విషయము కదని మా యఫ్మిపాయము

ఇంరియకొక్క నారదుడు మోసగించి. శ్రీరాముిచే శంబుకవధ చేయిన నున్నప్పుడు నంశ గురువగు వసిస్టుడు దానిని జరపకుండ జేయవలసి యున్నాడు అట్టిది తటస్థింపలేదు కౌపున పశిష్టునకు శంబుకవధ యిష్టమనుటి స్పషము దిపొారంగముగా శటోత్సహింపకున్నను గన్ను పైగచే జేయించెననుట విదితము ఇయ్యది ఫలము లేని భేదిము”* అ) సృష్టీకరించారు

ఈ విధంగా కవిరాజు "శంబుకవధ పై పచ్చిన 'హయమైన విమర్శశలను అవక్కయక సద్విమర్శసలను ఎ్వకరించి తిమ సత్యసంధతను వెల్లడించారు (బహ్మయ్యశాశ్రగరి ఏమర్శనను అంగీకరిస్తూ అందులోని కొద్దిపాటి వ్యత్యా సాన్ని కూడ తమ వాద బలంతో సమర్థించారు శాస్తగారి విమర్శను సహృద యకతతో ప్వీకరించారు. కవిరాజ శంబుకవధ వెలువడిన సమయంలో ఎన్ని ఏమర్శలు వచ్చాయో, అంత ఆదరణ దళాద్దం దాటిన తర్వాత దానికి లభించిన దశటానికి కవిరాజు పలుకులే దృష్టాంతం

“కట్టకడకు విముఖముగామన్న లోకము కొంతవరకు సుముఖమైనది పలుకరించిరి ఆవరించిరి. ఆతిళ్యమిచ్చిరి ఆహ్వాసములు వచ్చెను పిలుపులు పచ్చెను “మాయూరు వచ్చి యుపన్యసింపవలయు. నని (ప్రజలు కోరిరి పిలుపు పెచ్చిన చోటికెల్లనేగినది. ఉపన్యసించినది (ప్రజలయొక్క దృకృథములో మార్చు తనా

1. శంబుకవధ కవిరాజు (రెం సు) తొలిపటపలు పుటలు ఎల

271

కలిగించినది భావపఠిజటోమమను చేకూర్చినది రామాయిణు కథను గూర్చి తర్క వితర్క్మములు ఇకకేలుదేరినవి పెక్కురు తాహ్మణేశవట శంబుకవధ న్యాయము కౌదని నమశ్రజొచ్చిరి కన్నవార లెల్లరతో వాడ (పలివాదములకు దిగిరి తమ (వశ్వలికు దగి సమాధానములు రామిచే శంణుకపధి వధయే యనుకొనసారా! కంత ఆదరణ ఆ నాటకొనికి ఆనాడే లభించిళదంపటే తశ ఆశయం నెరవేరినళ్లై భావించాలి అంతేకొదు, ఈ ళంబుకవఛతోనే రామస్వామి గారి? “ాహ్మణ. ద్వేషి "గా మ్యుద వేయడం జరిగి ఉండవచ్చు

రామస్వ్వామిగాలిని కవిరాజు వౌగలంత స్థితికి తీసికొని పచ్చిష చిం “సూతపురాణం *, ఇది ఆంజ్‌నకు అనుపమాసి యశస్సును సంపాదించి పెట్టింది సూతపురాణంలోని నాలుగ ఆశ్వాసాల. విభిన్న కాలాలలో వెలువడిన కళా ఖండాలు. విమర్శన భాండారాలు "హీతుదృష్పికి నిధుట ఉపహాసాలకు ఆవాసొలు వినూత్న వ్యాఖ్యా నాలవు ఆలవాలమైనవి కవిత ఉదాత్తమైనది. సుధామధురం తేటతెలుగు. పలకులతో నానుకులతో నిండి నిబిడీక్కత మైనది. పాత పృరాణాలకు దీమైస సూతప్పరాణం కూడ ఖండన మండసలక గురి అయినది.

కవిరాజు గురువులైన చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటకాన్తీగారు సూతపురాణ మహత్వ్యాన్ని వినుతించారు పండితురై నవారు శాడ ఆ కల్పనలను మెద్చుకొంటారని చెనమూ ఇలా అంటారు

“*సూతపురాణ కల్పనకు మూరు లసనూయకు గొంతలోషయున్‌

దేతముశందు మెత్తురని చెప్పుము సందియమద లేశమున్‌”౩ పండితులు పైకి అసూయ చెందినా మనసులో న్యూతం “సూతప్పరాణంలోని కల్ప] చాలుర్యాన్ని మెచ్చుకొంటారనటంలో సందేహం లేదట అయితే ఒక రామభక్తుడు మాతం ఆకొలంలో కవిరాజుని వ్యక్తిగతంగా దూషిస్తూ సూతప్పరాణాన్ని బూరు పురాణంగా చిత్రించాడు ఆతని పలుకులివి “అది అంగలూరు కొదు రొక్ష్తమం లంక ఆవి (త్రిపురనేని వంళంకాము, (త్రిపురాసుర వంశం అతడు రామస్వామి కాదు రొవజస్వామి అతడు (వ్రాసేవి కూతపురాణం కాదు, బూరు పురాణం రావణుడు దేవతల్ని బాధిస్తే ఈ రావణస్వామి భూదేవతలను దాధిస్తున్నాడు 8 న మాను. 1 _ శంబుకవధ కవిరాజు (ద్విము తొలిపలుకులు పు | 2 కవిరాజు సన్మాన సంచిక గుడివాడ 1042 8 ఆంధ్యపభ (వారప(తిక)ు 1722-60.

272

అని గగ్గోలు పెట్టాడట వాతి్శరాణంలోని యశరార్థ రామాయణగాథను చూచి అపర వాల్మీకులు (వావిలివాలను సువ్చారావుు ఆయహించి సూకపురాణ _పతుల్ని చందిగామ సడివీధిలో కౌల్చారు మూకరు. పఎక్కలు ముక్కలు చేశారు శిః విషయం ఎపరో రామస్వామాండి తెంయవేస్తే ల దరూ శాపు్తకాలు కొని ఈనని చేపినా బాగుండ.సు అన్నావట సూతపురాణొన్ని స్వయంగా సమెక్షించిసి కొశీనాధుని నాగేశ్వరరొపుగారి మాటలు ఈ సందర్భంలో గమనించదగిన “సూతపురాణమును బోలు మరియొక సృషి ఇంతివరకును ఉక్పన్నెము కాలేదు. కాబోదు. సంస్కృత పురాణాలలోని అభూతాంశముబు, స్వకపోల కల్పితగాథం సూతప్పరాణంలో గోచరింపవు. ఇందు తోని కవిత సుధామధుుము మొత్తము (గంఠమొక అమృతియురి తెలుగు షాపాతి కొక నూతససృష్టి, లెత్తవలుగు ఇలాంటి ఉత్తమ పౌరాణిం విమర్శనా ఉగంథము అమ ఆంధ్రులకు (పసాచించిన రామస్వామి చౌదఠతారికి పౌరాణిక శుపంచమువన వాల్మీకికిని వ్యాసునికి గల స్థానము గలయిం” "అ; సూతవృంతణాన్ని కీర్తించారు. కవిరాజు ఆ ప్తమి్యమ్రలై ని ఉన్నవ లక్ష్మీారాయణ సంఎలుగారు “త్రిపురనేని వారిది పండిత పంశము. కవిరాజున కపారమైన పాండిత్యము గందు సంస్కృ తాంగ్లభాషలరో “ధమైష (ప్రవేశమున్నిది. అందుచే. చౌదరిని పండితకవి యని. చెప్పకౌస్పును. బూతపురాణయి రచించునాటికి వారికవిత్వము పండినది. " శిపకపులను మించి జొనుతెనుగురో (వాయగలిగింి మధురమైసె 'శై ల. సంభాషణలో అంత పెటుకుగా మాట్లాడే. మనిషి అంత మృదువుగా ఎలా వాస్తాడొ అనిపిస్తుంది. దారి ంథిములన్నింటిలో సూతపురాణ ముత్తమకావ్యము అందులో అవ్బితఎ) సోనలు గలపు * అ౨ సూతింరాణాన్ని త్రఫంసించారు సూతస్పరాణావికి వీటన్నిటివి మించి చెళ్ళపిళ్ళవారు అసద్భశమైన యోగ్మకా స్యశ్రావ్ని ఇచ్చాం * సూతఎరొణం ఇంకా ము్య్ముుదణ కౌకపూర్వుమె దొనిలోవి పద్యాలు ఆనాటి కవులదాకా (ప్రాకివచ్చాయి చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటశాన్తిగారు గూడా అందులోవి కొన్ని పద్యాలను ఎవరి రోటంటనో విన్నారు ఆ పద్బాటు వారి ముస్ధల్ని చేళాయిబ కఎరాజూలరికి జాబురా* పిరివిందుకొని అంతపరకు రాసి పద్కాలన్నీ కవిరాజూారి ద్వారా శే విన్నారుఎు చౌదరిగారి భావలివత, నూత దోరణి కాస్త్రిగాంని చకితులను చెయ్యగా వాక కంద అద్యాన్ని ఆపపుగా చెప్పారుట ఆ పవన్యం ఈ |క్రిందిది కనజతత నల 1 కవిరాజు జఎతం-సొహిత్యం (త్రిపురనేని సుబ్బారావు పుటలు తీశ-86 2 కవిరాజు సన్మాన సంచిక గుడివాడ 1142 పు 127 కేం 278

“*బూతు పురాణము గాదిది

పొఠ పురాణమును గాదు, పొతక హరమౌె

సూతపురాణం వియ్యది

పూత పురాణమ్ము పుణృపురుషావశికిన్‌” ఈ ఎడ్చాన్నే యోగ్యలాష్యతంా తమనూత వరాంంలో.. వేసుకొన్నారు అయితే ఇప్పటి ముద్రణలో గానీ అుఎతకుముము జరి ము్యుదణరో గాశ ఆ ఎద్యర్యక్రింద శాస్త్రిగారి పేరు లేకపోవడం ళోచఏయం. అవి ఎందృష్టవళాత్తు జరిగన పొరపాటుగా భావింవవచ్చు "

విశ్వనాధ నత్యవారాయణగారు తమ “హేరడావనయుగం” అనే నాటకంలో “*భాపకవితాయుగం తరువాత హేతువాదయుగం _పారంభమయినది. హే తువాగ్‌ ధోరణిలో నవ్యకపులు భాదాలలోను ఛందన్సులోను (కొత్త పష్మ్యక్రియలను అవలం చించపొగారు ఈ యుగంలోని కవులందరికీ ఆదిపురుషుడు (త్రిపురనేని రామస్వామి చౌదరి ఆయవ సూతపురాణ మొక మహాగంథం కవిత్వం (పదింధకవుల కవిత్వ మళ్లే ఉంటుంది ఆయన పద్య రచనా శైలి ఎంతో మధురంగా ఉంటుంది. భావాలు పరాణాలకు ప్యతిరేకం మొదట విస్టవం తెచ్చింది ఆయన ఈ విస్టవవాదులు నిజంగా విష్ణవవాదులై తే, ఆయసూొక 4ల్యాపతిమ వేయవం * అన శ్లాఘించారు సూతపురాణం (సధను ద్వితీయాశ్వాసొలు (పకటించే నాటికి రామస్వామి గ౨ కవిత్వ బొన్నత్యాన్ని _గహింవిని ఆంధ్రదేశం ఆయనకు “కవిరాజ” వీరుదును 'పసాకించింది. అంధమహానభ విజయవాడలో సమావేశమై ఈ విరుదుతో సత్కంరించింది మరి పొరపాదో _గహపాటో చెప్పటం కషంకానీ, ఆధునిక ఆధ సాపొత్యానికి ఆదిిగంథమనదగిన “నవ్యాం్యధ సాహిత్యవీధులూో అనే ఉగంథంలో చోగుడివొడ పౌరులు ఈయనను సన్మానించి కవిరాజు ఎరుదావ్నిచ్చారు3 అని నుతించబడింది ఈ (గంథక_ర్తలలో ఒక లైన కురుగంటి సీతారామళట్టా చార్యులుగాడు బందరు పాఠశాలలో రామస్వామిగారి సహపారి. *కవిరాజు చిరుదును గూర్చి నాటి కృష్ణా స్యతిక ఈ విధంగా (వాసింది “ఆం్యర మహాసభలో (బహ్మాథ్రీ కవిరాజు ్రీపాద కృష్ణమూర్చిశాన్త్రిగారికి కవిసార్వభౌమ విరుదమును 1 ఆంధ్యిపభ (వారష్యత్రిక) 80-12.1860, పు, 14 హేతువాదయుగం, (వ్యాసం) విశ్వనాథ సత్యనారాయణ. భారతి జూన్‌ 1068 తి సవ్యాంయ్యధ సాహిత్యవీధుబ, కురుగంటి సితారామభట్లాచార్యులు, పిల్లలమళ్లి వేంకట హనుగుంతరావు పు 820 274

ఫ్రీ తిప-నేని రామస్వామి చౌచరిగారకి కిఎరాజు విరుదమును. శ్రీ దువ్వూరి రామి రెడ్డిారడి కవికోకిల విరువమును సమర్చించిరి ఆ

“భఖూనీ నాటకం వేనరాజుకు జరిగిన అపదారాన్ని తొలగించటానికి ఉిద్దిషు మయినది. అందులో కవిరాజు తార్కికదుద్ధి హేతువిలసన, తాత్త్విక దృష్టి పత్యక్షమవువాయి.. ఇవ పెష్కషంది విమర్శకుల పొగడికలకు తావిచ్చనవే కాని తెగడికలమ అవకాశమిచ్చినవి కవు ఇక కవిరాజు _గంథాలలో అధికి (ప్రచారాన్ని పొందిన చివాహవిధి” కూడ పెక్కుమంది తెగడ్తలకు పొగడ్తలకు గురి అయింది వాహ్మజేతరోద్యమము నందరి ఏత్తవంతలయిష పెద్దలు ఈ నూతన ఉద్యమానికి కీడు తల పెట్తుచున్నస్పటికీ ఈ ఉద్యమం దినదిన వర్ధమాన మవుతుందని రామ ప్వామిగారే “వివాహవిధి” మూడవ కూర్చు తొలిపలుకులరో ఉద్దాటించారు జ

కవిరాజు చిట్రచివరి (గంథం భగవదీత పచ్నాటి గాఠను గైకొని కృష్ణ ఛగవగ్గీతకు (ప్రతిగా (బహ్మ్‌ భగవర్గీతను సృష్పిచేసిన కవిరాజు దృష్టి అనిత రసాధ్య మైనవి. ఉపహాసం పజల భావాలలో మార్పుకు ఎంతగా దోహదం. చేస్తుందో ఈ (గంధిం ద్వారా ఆయశ నిరూపించారు ఇందులో కవిరాజు తాత్త్విక ఆలోచన పరాకొష్టకు చేరుకొన్నది. గితలోని అస్తవ్యస్తాలను _బహ్మ గీతలో నరిచేశారు "హెచ్చులొచ్చులు లేని ఆదిమ భాంత సనాతన ధర్యాన్ని కవిరాజ ఆ (గంథంలో ఆకొౌంక్షించారు. దానికోసం సంఘ ఎనస్సృ్యృష్టి కావాలన్నారు ఆ నూతన నమా వాన్ని ఆవిష్యారిఎపజేయటమే కవిరాజు భగవద్గీత వధాన కర్తవ్యం.

కవిరాజు భగవవీత విమర్శకు గురకాకపోవటమే కాక పెక్కురు పండితుల (పశంసలను అందుకొన్నది ఈ సందర్భంలో కవిరాజు గీతను గూర్చి జలసూత్రం రుక్మిణీనాథశాశ్త్రిగాా అభిిపాయాలు గమనించదగినవి “గీతను అలా సెటైర్‌ చెయ్యడం పల్నాటి చరిత్రను జోడించి తెనుపదనం తేవడం ఆ రెంటి సొమ్యా లనూ హత్తించడం, ఆపద్యాలు ఆ భాష అవన్నీ అపూర్వాలట విభూతి యోగాన్ని పేలవంగా కాకుండా అుతరిముూా సెటైర్‌ చేసినందుకు మాత్రమేకాదు సంతోషించింది. కవిరాజుగాడు కాక ఇంకోరై తే- 18 అధ్యాయాల చెప్పి చాట భారతం అనిపించి విషయాన్ని పేలపం చేపి పృస్తకొన్ని నీరసం చేసేవారు ఉన్న పురొతన విషయాము, నమ్మకాలా మారి గలభా చేస్తుస్నప్పుడు- రామస్వామి చౌదరిగారు ఎదిరించారనటంలోనే ఉంది ఆయన (ప్రతిభ-పెట్టుదలా, నలుగురికి కలిసీ వొద్దామనే గుణమూనూ. లేకుంపే మల్లేపూలమదా కోయిఎపమీదా వడగాలిమీదా, 1 కవిరాజు విరుదు, కృష్ణా పతక, 9-11-102, పు 1? 2 వివాచావిధి, కవిరాజు, తొలిపబకుబు పుటం 7-8

275

ఇంద్రధనన్సుమీదా పద్యాలు రాయలేక్షశేా= ఈ బాధ అంతా ఆయశపడ్డది?॥ అమి భగవద్గీతమ శాస్త్రిగారు వినుతించారు

డాక్టరు జి ఏ కృష్టారొవుగారు ఈ (కింది విధంగా కవిరాజు గీఠను (పస్తుతిం చారు. “చౌదరిగారి భగవద్గీత (ప్రచుకణతో గీతా హృదయం (బద్దలయంది. భగవంకుడు హోస్యాస్పదుడయ్యాడు వ్యంగ్య రచన సంఘ సంస్కరణకు ఎంత చక్కగా ఉపయోగిస్తుందో ఈ (గంథం ద్వారా నిరూపించారు. చౌదరిగారు ఆం(ధ్రసాహిత్యంలో ఇప్పుడు కొని, పూర్వం గాని పద్యంలో గాని వచనంలో గాని ఎవ్వరూ చేయని చేయటోని పరిని పీరు భగవద్గీతలో చేశారు. ఆంధ్ర కవిత్వం ఎన్నడూ ఎరుగని చక్కని *పెమైర్‌ చక్కని హోన్యం వీరివల్ల తెలుగు వారికి లభించాయి"”కి రదు

ఈ విధంగా తెలుగు సాహిత్యంలో భాపవిద్శవి కవితకు మార్గదర్శకులయిన కవిరాజా రచనలు ఆనాడు పలువురి పురస్కారాలకు తిరస్కారాలకు గురిఅయ్యాయి ఇది లోక సహజమైనదే. అందునా వినూత్న సిద్దాంతాలను తిపొదించి. ఏటికి ఎదురీదేవారి విషయంలో నిందలు, అభినందనలు మరింత సహజం అయిత కవిరాజును పైకి దూషించినా ఆయన కవితా చమత్క్బలిని, వ్యంగ్య వైైభవొన్ని విషయ వైవిధ్యాన్ని మెచ్చుకునేవారు లేకపోలేదు. ఆయన రచనలకు నొచ్చు కొన్నవాడొ ఉన్నారు, మెచ్చుకొస్నవారూ ఉన్నారు. ఆయన ఆత్మను అవ లోకనం చేస్తే ఆ మెచ్చుకొనే వారిసంఖ్య అధికొధికమపుళుంది.

ఇక కవిరాజు నిజజీవితంలోనూ ఎన్నో చేను అనుభవార్ని రుచిచూచాఓ ఎన్నో అడ్డంకుల్ని ఎదుర్కొన్నారు ఎన్నో దూషణల్ని భరించి సపాం చారు. అంతమాత్రాన కవిరాజు చతించలెదు ఆయన వైయక్తిక జీవితం నిష్కల్మష మైంది నిరాడంబర మైంది ఆయ*౩రు బుద్దుడి మాన్యెతముడు ప్యక్రిగత ద్వేషానికి చోటులేనిది ఆయస హృదయం ఒకరు వేలెత్తిచూపడానికి వీలల్రేవివి ఆయననై తికజీవనం అయితె పూకేం అంటూ కవిరాజుకు “హ్మద్వేషి అనే తిట్టు లాంటిబిరుదును నాటి సమాజంలోని కొందరు సనాతనులు (బసాదించారు అందుప కారణాలు అనూహ్యమేమీ కొదు.. దానికి చెసిత? చేళగమనాన్ని పరిశీలించాలి.

వ! డటం కరరక్‌ 500, 10098 జరిగ 1500, 426 0674 ₹4180987180 206 (06 ౧0634986 0 610౯081 0౪౭౪6౧ ౪6921 0 8/01 3%£606 0%4 $42003 సేశ8టిజ0!2000, 2 1 ఫీలక6 ౧276 00౧౯ 58664 €0 61[6691 216 కల £8 66 కేశ1966136 2804 ఏెం0828166 [1 9646 $0006౪ ౧౦౧ 6 165106 106 2 వ ల ననన పసన స వనన టక ననన వసస. 1 కవిరాజు సన్మానసంచిక సుడిదాడ 1942 పుత్ర 2 రావ్యజగత్తు డా జివి కృష్ణారావు పు 102 276

గం +సం0 18 0 2184 ౦౯496 ౧౭౦౧16 0౯6 66 294 180 4166 0€ 98906 1693 1816 1020 $16806 826 1౨ (119 9౯౦౪1006 ౪6 876 20 19911. 101101 1106 8114 0 33821 - ౮౧౦౧౪౮ 5166 5 లీ2082720%10)2 0౯ గ!24688 4లి6 కెంయ6829 18 కం681 4 04౯ 3012180881 204 ౧0 1210431100 1 8౪% 08386 8౯28061648 6470 060608 స%80గడ $0 (౯0619 20 601 186 ఈ16ఎ1016 ౩8109 0౦€ 808-9౯2001183. శ0813 19 3600 67-26 80-447 ₹%3 5060 81801 0 & 800-కె[80018 ౨6౪6౯ ౧౦10863 (06 [00301166 80094160 ౨380185 [0110౪108 106 €680%1068 0% 5866 0%818182%693 గిల4సడి- ఫడు సిత, 2 8606 0౦ ₹78150892౪78 3 ౨6౪9 856%00 9౦0 414 801 05036౯౪0 02516 0£ [0110ఇ06 0118 05 0128001 2282౯2 19 (1612 తేం[గ63 10 2663౪01811 [6 1546 823 86076! 0300 ౦030౪౦64 14 606 21698 0 6౬ 98 2006 4/16%122, 09 106 ఓ2712002)133 0౯ 80082 13 క 1౯ 0%2 ౩406071088 ₹00 ౧౯౦౦ 00 1819 13 10264 12 $10 ౪లో ఇడం డే ₹05 10 38 651948 10 639 96476690 10 క61131009 ఇలిడే 30.121 110860 300041 2064 190 0010: 186120 ౧౯౦౮౪18063 1

మొదట బౌద్ధమతం ఆ తర్వాత రార్యత్రికమతం ఆపైన వైష్ణవం భూత దయ---అమరంపేమ వచింది? ,్రీ వైతన్య మహాప్రభు టోధనలు--ఇవన్నీ కలిసి బెంగాలీ హైందవాన్ని వెంగాలీ హాందూ సమాజాన్ని తక్కిన భారతదేశం నుండి వరు చేయడానికి దోహదం చేశాయి. (ప్రజలు "స్వేచ్చగా. ఆలోచించడం చావి వర్షనిబంధనలో సడతింఎృగాని బెంగాలువలె మరే రాష్ట్రంలోనూ కనవడదు మ్యదాఘు బొందాయి రాష్ట్రాల్లోలాా శంకిర పీరాలవంటి మతసంస్థ లిక్కాడ లేవ మౌ ఆధ్యాత్మిక మతజీవతం పరిశీలిస్తే అ్యగకులం (ాహ్మణులుకూడా. (దాహ్మజే తరుల శిష్యరితాన్ని "స్వేచ్చా అనముదు3ందారు ఈనాటికీ ఇఏ కనబడుతుంది అాహ్మణుదు. చూచిసంతమాగ్రాన బెంగాతి (బ్రాహ్మణుని భోజనం మైలపడదు ట్రీ చైతన మహా(విభు టోధనసలననుసరించే హిందూ వైష్టవశాలి ఒకటి బెంగాల్లో ఏర్పడ్‌ంది. అది కులభేదాన్ని పాటంచచు సామాజిక గృహజీవితాలలో మను పెరాశరుల స్మృృతుల్న ఆ శాఖ అనుసరించలేదు కొర్మథోజులనే మూకశాఖ ఆహార పానీయాల విషయుతో కులధేదాన్ని ఎప్పుడూ. పాటించలేదు... బెంగాలు లోను దేశంలోని ఇతర (పాంతాలరోను మత సొంఘక జీవితంరో ఉన్నంతటి వైవిధ్యం ఈ నాటికీ కషబడటమే అందుకు నిదర్శనం

1021లో బిపిన్‌చం(దపార్‌ సగర్వంగా చెప్పిస మాటలివి ఆ నాటికి (బిహ్మసమాజంతో టెంగార్‌ రూపురేఖలే మారిపోయాయి... కుల మళ వ్యత్యాసా అమ్‌ వెనక్కునెట్టింది మరి దక్షిణ భారతదేశం పిస్థిత్రి ఇందుకు పూర్తిా భిన్న తతత క శ. వె ౧010 ౮౧464౧2౫02 , 542౯౩) 80 60211 &84 6 ౪౩ 2.2. 73-74

277

మైనది అది కులభేదాలకు పెట్టనికోట బ్రహ్మసమాజం దక్షిణాదిలో కాలిడిశా ఆంధ్రలో కొందరిని ఆకర్షించినా వేరూనువోలేదు కరడుగట్టిన ఆంగ్యధదేశాన్ని మార్చలేకపోయింది. ఇక దయానందుని ఆర్యసమాజం (ప్రభావం తెలుగుదేశంపై అంతగా ప్రసరింపలేదు. దక్షిణాపథంలోనే దాని స్పర్శ బహు తక్కువ ఇక దక్షిణదేశం పరిస్థితి ఏమిటి? ఇక్కడ (ప్రజలు ఏవిధంగా మనగలుగు. తారు? ఈ ఆలోచనతోనే కొందరు బ్రాహ్మాణేతరుల ఉన్నతికై. కృషిసల్ససాగారు కౌంగెస్‌ తలపెట్టని సంఘ సంస్కరణకు ఎట్టుగొమ్ములయ్యారు. వారిలో కవి రాజు ఒకరు దాల్యదశలో విద్యార్థి జీవితంలో ఆయన ఎదుర్కొన్న సమస్యలే కవిరాజును ఆ ఉద్యమంలో పాల్గొనేటట్లు పురికొల్చాయనటం యథార్థం ఇంతకు కవిరాజు చేసిన నేరిమేమిటిః మొదటినుండి సాంఘీక రాజకీయ రంగాలలో అణగ్యదొక్క-బడిన (బాహ్మణేతరుల ఉన ృతివై. ఉద్యమించడమా పురా ణాలలోని పిట్తకధలను నీతి పేంటి గంపిన నీతచాహ్య కధలను, ధర్మశాస్త్రాలలోఏ (అధర్మాన్ని (పశ్నించడమా? (ప్రశ్నించటం శంగషెంచటం తెలుగుజొతిక నేర్చ టమా? మతమౌఢ్యాన్ని నిరసించడమా? హెచ్చులొచ్చులు పోవాలంపే తేలుగుజారి పునన్సృష్టికి గురికావాలని ఉద్దోషించడమా? ఈ కారణంా కవిరాజుకు (దాహ్మణ ద్వేషాన్ని అండగట్టడం ఎంతవరకు సమంజసం? అనేది విచారజీయు కవిరాజు ఒక వర్గాన్ని (క్రిందపరచడానికి (ప్రయత్నించలేదు. పర్ష్యవయోజ నాన్ని రక్షించే ఒక వ్యవస్థపై ఆయన తిరుగువాఎయ చేశారు. మానవుల్ని భావ దాస్యానికి గురిచేసి ఆలోచించే అవకాళాన్ని పోగొట్టిన (పశ్నించే హక్కును కోలా రొసిన ఒక వ్యవస్థపై ధ్వజమెక్తారు. (పజల మనస్సులతో గూడు కట్టుకున్న మౌొఢ్యాంధకారాన్ని రూపుమాపటా౨కి సదుం ఏ%ంచారు. ఇట్టి సర్వతోముఖ ఫయక్నం కవిరాజుతోనే పాంంభం కాలేదు. నాటీ వ్యవస్థను సమూలంగా పెకల్చివేయటానికి ఎద్ధుడు పూనుకొన్నాడు. తైనుుఆ పని చేశారు చార్వాకులు ఆ _పయత్నం చిళారు ఉఎనిషత్తుల కాలంలో పెక్కురు ఆపి చేశారు వీరేశలింగం పసంయలుగారు వంద సంవత్సరాలకు పూర్వం (దాహ్మణ్యంపై చేసిన విమర్శలు మరెవ్వరు చేయలేదనుకుంటాను (వివేకవర్థిని_జూన్‌ 1876) (దొహ్మణులను దూషించటంలో పంతులుగారు (దావ్మాణేతరులకు మరొక అవశాశం ఇవ్వదలచుకోలేదేమో. కన్యాశుల్కం కొండుభట్టీయం నాటకాలలో గురజొడ వారు (ద్రాహ్మాణాచారాల పై చేసిన దండయా[త కూడ మరే రచయిత వారిపై చేయ లేదని భావిస్తాను. 278

“ధర్మశాస్త్ర లను రచించి మహర్షులు హిందూజాతియొక్క భౌతిక శక్తులను పూర్చిగా ధ్వంసము చేసినారు. అందున పురాణములను రచించి వ్యాసుడు మనకు చేసిన యపకారము నెవ్వరును చేయలేదు. పురాణములు ఐహిక విషయములలో వాన్నవముగా మన జొతిపాలిటి ధూమకేతువులే ధర్మశాస్త్రములు మన రాజనీతిని పాడు చేసి దేశస్వ్యాతంట్రూమును చేజేతుల పరులపాలు చేసినవి” (సమదర్శిని- 1829) ఈ మాటలన్నెది ఎవరో కాదు (పబుద్దాంయద్ర ప్యత్రికొ స్థాపకులు పండిత శ్రీపాద సు(బహ్మణ గశాత్రిగారు

శూ్యదులు తాము క్ష్యతియులనుని వేదవిధులలో తమ కధికారమున్నదని ఉద్యమించడానికి పూర్వమే ఆంధ వైశ్యులు అట్టి ఉద్యమాన్ని నడిపారు. వారిలో మామిడి వెంకటాచార్యులు ఆత్మూరి లక్ష్మీనరసింహ సోమయాజాలు ప్రముఖులు

మామిడి వెంకవాచార్యులు (జననం 1764) ప్పరాణ కర్మలను కాదని వేదోక్త కర్మలను వ్యాప్పిలోవికి తీసికొని రావటానికి తమ ద్వితీయ కుమారునికి స్వయంా యాఎకిత్వాం వహించి రహస్యం గాడఉపనయస కార్యంజరిపించారు ఆపై బాహాటంగా నంబూరు వెంకటదాశుగారి కుమారునికి ఉపనయనం చేయటానికి లగ్న విర్ణయంచేసివదునపారంధించిం వెంటనే(పతివక్షులు ఇంటి పైకెక్కి పెంకులు అణగ (దొక్కిరాళ్ళవాన కురిపించారు వైశ్యుల చరి౦పెక వారినెదుర్కొన్నారు ఈ వై షమ్యుం ఇరువాగులవాలిని కోర్డుకెక్కించింది ఉపనయన వివాహాచులు వేదోక్త పద్ధతినే జరిపించాలనీ (దవ్యాఎహెరణమే ముఖ్యోగద్దేశముగ పెట్టుకొని పజలను పీడించే (తిమత పీరస్టులను పూజించరాదని వేంకటాచార్యుల హెచ్చరించారు. పుష్పగిరి పీరాధిపతి గుంటూరు మండలంలో సర్యటించినెపుడు తమ ప్రతిజ్ఞను ఆచ రించటంలో కృతకృతు;లయ్యారు

లభ్మూరి దాలు బహ్మాసామాజిపలు సంస్కర్హగా తుదివరకు నిలిచి వితంతు వివాహాలను చివరంటా బలపరిచారు. వితంతు వివాహం జరిపించారనే కారణంగా విరూపార్ష పీరాధిఎతులు వీరిని. వెలివేస్తూ బహిష్కారప్యతిక జారీచేస్తే ఆత్మూరివారు వారికా అధికారంలేదని వాదించారు. వారు హైకోర్టులో పరువునష్టం దావా వేస్తే కోర్టు పీరాధిపతులకు 200/- జరిమానా విధిస్తూ తీర్చిచ్చింది. శృంగేరీ పీఠాధిపతులకు ఆంధ్ర వై క్యులకు యజ్షాధికారిం వేదాధ్యయనాధికారం విషయమై వివాదం ఏర్పడింది ఆ పీఠాధిపతులు మళ్ళీ బహిష్కారపతత్రిక జారీజేశారు కుంభకోణంలో వున్న (దాహ్మణులు వై జ్యులకు వై దికవిధులు జరిపించఠాదని తీర్మానిస్తే, లక్షీనరిసింహంగారు (ద్రాహ్మాణులచేతనే తమ వివాహాది (శత కర్మ లను విజయవంతంా జరిపించేటిట్లు చేయగలిగామ. దాసు ్రీరాములు గారంతటి పండితుని ఆకట్టుకొని వైశ్యులకు యజ్ఞాధికారమున్నదని చాటారు* 1807 లో రాయలసిమ కోస్తా ఆంధలోనున్న గొప్ప వేదపండితులను సమీకరించి న్వస్థల మైష ఒందరులో యజ్ఞం జరిపించి సోమయాజి అనిపించుకున్నారు

279

ఈ శతాబ్దం ఆవిలో హేతువాదానికి బీజాలు నాటిన వ్యక్తి సాొమినేవి ముదునరసింహం ఆయన (వాసిన హితసూచని 1882 లో పకటింపదికింది మూఢా చారోలి ఏ విశ్వసించటం నిరర్ధకమనివివేచించి చెప్పినది అప్పటికి ఆ్యగంథమొక్క'పే సం గమనించాలి దయ్యాలువేవని నొక్కిచెప్పారు మంతాలకు శక్తి లేడని పరకాయ (పవేశాది విద్యలున్నాయ) నమ్మడం మూఢత్వదుం9ి చాటాడు దివ్యదృష్టిలేదవి జాతకాలను నమ్మరాచని సోదాహరణంా విపతించారు స్రీ పున రింవాహం స్త్రీవద్య అవసరమని వాదించారు కన్యాఖల్కంం నిచ్చంధవై ధవ్యాన్ని ముద్దుసరసింహం నిరసించారు

ఈ సందర్భంలో పెక్కురు (నాహ్మణ పండిళులతో వాదించి టాహ్మణేశర విజయానికి సహకరించిన వ్యక్ని జి యస్‌ బి సరస్వతి స్వాములు స్త్రీలకు భూ్యదులకేగాక (ప్రతివ్యక్తికీ వేదాధికారం ఉందని ఆయన (ప్రచారం చేశారు కమ్మ కౌప్పు, లమ రెడ్డి వగైరాఎసచ్చూ్యడ్రుబ మాతమేఅం కొందరు. (బ్రాహ్మ ణులు వాదిస్తే ఈ కులాలు సూర్యవంశక్షతియుఐని సరస్వతిగారు (ప్రతివాదం చేశారు. (ద్రాహ్మాణేతరులచేత వేదాధ్యయనం చేయించారు యక్షోపవీతాలు వేయించారు స్వసంఘపౌరోహివ్యాన్ని అమఎచేయి౨దారు వేదోక్తవిధానే కుభాశుభ వార్యాలను జరిపించారు

సంఘపంస్క్రరణుబు యథార్థవాదులునసై న (డ్రాహ్మాణుబ ాహ్మాణేకరుబ ఇంతమంది (దాహ్మణ నిరంకుశత్వ్యాన్ని ఆచారాన్ని నివసించి విమర్శించియు )డగా ఒక్క కవిరాజుకే (ద్రాహ్మాణచ్వేషాన్న అుటగచ్తటంలోని బౌచిత్య మేమిటి, (దాహ్మణాధిషత్యంలో (బ్రాహ్మణేతర వర్గం అనుభఎంచి* దుస్టతి మాపేమిటీ? హాంఘికంగా నిరంకుశాధికారతత్పిరత వేదాలు-శాస్త్రాలు చదివేహక్కు వినేహక్కు ఈ హూ్య్యదులకు నిషేధించటం న్యాయంంధర్మం శూదుల కొకటి (బ్రాహ్మణుల కొకటి. ఇవి (బ్రాహ్మణేశరోద్యమ మూలకారణాలుకాగా వైయక్రికంగాను కఏరాజు ఎన్నో చేదు అనుభవాలను రుచిచూడక తప్పలేదు ఒకవైపు సంస్కృృతవ్యాకరణ సాహిత్యాలు బోధించే గురువులు కరువైతే. మరొకవైపు పురాణసాహిర్యాన్ని (వశ్నించటం పాసమం భావించేవారు కొందరు వేళొకవె ఎ శూదులు కవిత్వం (ాప్తే (పాణాలకే. వఎస్పని ఆకాశరామన్న ఉత్త రాలు (వాసేవారు కొందరు, ఇంకొకవైపు కించఎరిచే సహపాపిరిలుకులు, మరొతతెన్ను తరగతి గదిరో గురువుల అనాలోచితి వాగ్య్యువహారం. ఇన్ని వైపులనుండి పెలుకులములుదుుటహృదయాన్ని ఛేకిస్తుంపే ఆక్మాభిమానంగల థీరచిత్తుడై న కవిరాజు పట్టుదలతో స్వయంకృషితో సంస్కలృతాయ్యధ్రాలలో పాండిత్యం సంపాదించి వర్షపసయోజనాన్ని రక్షించే (గంథ సమూహంలతోని అన్యాయాన్ని అధర్యాన్ని అవినీతిని (పజలముందుంతే టయత్నంతో సాహిత్య సృష్టి గావించి అవ్ని రంగాలలో అట్టడుగున ఉన్న

280

పంఘాన్ని మేల్కొ౨్ప ఉన్నతికోసం పాటుపడటం నేరమనగలమా ?మరి వైయక్తి కంగాను కవిరాజు (బ్రాహ్మణులను దూషించలేదే వారిని అవహేళనచేయలేదే ॥ కరినంగాను పలుకలేదే మరెందుకు ఆయనపై ఈ ద్వేషం?

నేట్‌ సాంఘిక రొజకీయ రంగాలను అవగాహన చేసికొన్న కవిరాజు తాను చెబ్బడలచిన సత్యాన్ని విత్మాహమాటంగా చెప్పారు రైర్యంా చెప్పారు. కండ (బిద్దలుకొట్టినట్లు చెప్పారు అనుషయంగాను చెప్పారు సీమనుండి 1817 లో కృష్ణా పత్రికకు (వాసిన “స్వాతం[త్యం కావాలొ అనే లేఖరోవి కొంతభాగం ఈ ఇంచర్భంగా ఇవ్వటం సముచితంగా ఉంటుంది

“వాహ్మణ సోదడలారా మీికన్వై నను కన్నులు దెరువుడు లోకమెట్టి మార్పులు పొందుచున్నదో పాఠరజూడుడు ఇతర కులములవారికి మనస్సంకటము కల్గజేయు లవారవ్యవహారముల విసర్జించి సౌభాతృత్వమును నౌదార్యమును జొప్పడు మీ పూర్వులు జూపిన యౌదార్యము* షోడళాంళమునై నను జూపుకు. ఇపాదు (డ్రాహ్మాణుల మనుకొనువారిలో శెంతమంది యొకకాలమున శూ(దులుగ మెండిరో తిలకు గోఖచే మొ మహా్యరుషుల జన్మించిన చిత్చావన _నాహణ ములమయొక్కం పుట్లుపూర్వములు చవిచూడుడు వీ్‌స ాహ్మణువో శూదయుతో చోధసడగలదు కొవ్నికులములు తమ యావిక్యమును గోల్పోవకుండ దేశమున్నతి జెంచదు ఇంయలరు తార్యాణనము. జపానుదేశ చర్వితయే మన హిందూదేశము "ండెచ్చటను దక్షణదేశముసంమన్న (దాహ్మాణ నిం౦కుళాధికారము గానము ఎంచుచే స్వలాధిఎదలీ భేదమును. నిచ్చట బుట్తింప జాచుచున్నారు మీరును (బ్రాహ్మజేకరుబను నొకరిచెటశొకరు నూతగాగొని మె స్నేవాభాపమును రోకమునకు ఎన్నడించె ఏఏదరిషం రోటు మెనల్బుటు పీటండమ మీ నింంకుళాధికారమును మె దగ్గరనుండి. బలవంతముగా లాగుూూనబడువంకు తామసింపకుడు ” దీన్నిబట్టి కవిరాజు (గాహ్మణ అవాఖ్యాణ భేదాన్ని నిర్మూ౨ంచఎానికి (ప్రయత్నం చేశారని సృ్పష్ణమవటం లేదా

ఆరోజుల్లో _ కఎరాజు (భావం వల్ల (్రాహ్మణేశరుబు కొందరు విద్యాధికలయారు కవిరాజును గౌంవించారు ఆదరించారు. అయితే కవిరొజును నమర్థిస్తే తమకూ (బ్రాహ్మణ ద్వేషం అంటగడకారనే గుందెబెదురు నాటి (డ్రాహ్మ జేతం పండిళులలో కొందరికి రోఠోన మెమలుతూనే వుండేదని నాటి సమాజాన్ని 'శ్రతివించింపజేసేన గోఎచండ్‌ “ చీకటిగరులు అనే నవలవల్ల తెలుస్తుంది ఈ పెరిస్టితి కపిరాజుకు వివి(త్రమైనదిగా తోచింది. ఏమైనా (బ్రాహ్మణులు (ద్రాహ్మజే శరులలో కొందరు కవిరాజుకు దూరంగా వున్నారనే చెప్పాలి “ద్విజులు మిమ్ము పాషండుడవవియు మత (ద్రోహివవియు దెగడుదురు. ద్విజేతరులలో విద్యా శంథము లమిచే (ాహ్మణడ్వేషివవియు.. గొణుగుదురు. కట్లకడకు మీ9రు తెగలపకౌవి

281

వారగుటయే ఫరితము” శంబుకవధ నాటకంలో శంబుకునిగూర్చి అంగమడన్న మాటలివి. నాటికి కవిరాజు పరిస్టితి కూడ అదే. అఆనాడేకొదు. ఈనాడు కూడ కవిరాజుకు ఆస్థితి పవీడలేదం కే ఆశ్చర్యపడనక్కం రలేదు కవిరాజు నాటి సమాజంలోని లోపాల్ని చూపారు ఇతర వర్ణాలపై నిరంక శాధికారాన్ని చెలాయిస్తున్న ఊన్నతవర్గ రోరణి? నిరసించారు మందలించారు. ఆక్యకత్యాగం చేయాలని సూచించారు అందుకు ఇతర దేశాలతో పోల్చిచూపారు. యధార్థ కథనం గావించారు “విప్రడా % లోక్రపరివ_ర్తనము గమనింపుము పొందూ సంఘమునందు. నీ వొక్కడవే (ప్రాజ్జుగవ్రైయుండి యధికారము సొగించూోోన వలయుశని యక్నంచినదో కొన్నినాళ్ళకై నను కులక్షయము, సంఘక్షయముకాక మానవు. జపానుదేశమునందలి 'సామోయ్‌ జాతి చూపిన యాత్మత్యాగములో శతాంశము జూపించలేవాః అకలుంకుడు నక్యరిక పూర్వాచార పరాయణుడునునెగు మాలవ్యావండిళువి వర్తనమునందు గరిన పరివర్తినమువ్తైన నేలకన్లొనష? పరుషవాక్యములని మమ్ముగినియకు. సత్య మెచ్చుడును పరిషముగనే యుందును గదా ” సూతపురాణ పీరికలో కవిరాజు అన్న మాటలివి (బ్రాహ్మణులలో ఆత్మపరివర్హ3. విశాలదృష్తి ఏవ్సడాలన్నారు. అందుకు పొరుగుదేశాల సంఘటనల్ని దృష్టాంతంగా చూపారు 'దేశీయుల్లో. పండిత మది: మోహన మాలవ్యా వారసత్వాన్ని అందుకోవాలన్నారు. (బ్రాహ్మణుడైన మాలవ్వా కవిరాజుకు మాన్యతముడు కవిరాజునకు వారిపై ఎలాంటి ద్వేషములేదు.. వారాం జీవితవిధానాన్ని అనుసరించటమేగాక _ దానివల్ల నష్టపడే ఇతరజాతులు కూడ అనుసరించేటట్లు చేస్తున్నారు. ఆ విధానంపట్ల, దాన్ని అనుసరించే వాపట్ల కవిరాజు అయిష్టతను (ప్రదర్శించారు (ాహ్మజేతర పక్షపాతం కవిరాజు చాత్వెతక దృష్టికి అడ్జురాలేము నన్నయ నన్నెచోడుల వివాదంలో ఆయన ్టట్రప్పర్హసి ఉదాత్తం నన్నయ ఆదికవి గాదని సన్నెచోడునిపేరు సూచించలేదు. ఆం్యధకవితా (క్రమపరిణామాన్ని చెప్పారు ఏలపాటలు జోలపాటలు గొవ్చిళ్ళపాటలు ద్వివదలు (త్రిపదలు తీవారముకు, జంగమ కథలనుంతి _పోరయై నన్నయ కందిందన్నారు కవిరాజు జీవితాన్ని పరిలిస్తే ఆయన కెందరో (ద్రాహ్మాణ స్నేహిళులు" ఉన్నవ లక్ష్మీవారాయణగారు అత్యంత సన్నిహిత మి్యళులు ఆయనకు కవిరాజు విరుదు రావటానికి కోశీనాధుని నాగేశ్వరరావు పందులు కారకులు నండూరి శేవా చార్యులుగారు ఆయనకు ఆప్పమిలతుట దర్భా జానకిరా మయ్య గారు రామస్వామి గారి పనులు చూస్తూ సూతొశ్రమంలోనే వుండేవారు. ఇలా ఆయనకెందరోే (ాహ్మణ 'స్నేహితు లుండేవారు 282

కవిరాజును (బాహ్మణ ద్వేషి అనటం లచెవరో అభబ్రాహ్మణ ద్వేమలుచేసే (పచారమేగాని అందులో నిజంలేదన్నారు ఉన్నవవారు కవిరాజు మరణించినపుడు గోవిందరాజుల సువ్చారావుగారు ఆయ (క్రాహ్మాణ ద్వేషికొదచు, మూఢమతద్వేషి అని అన్నారు (బ్రాహ్మణులంటే భళూసురులూ ఎంచే నమ్మకాలతో కూడియున్న (దాహ్మణేతం జాతుల్లో కొండపంకు విష్టవము తెచ్చిన (ఎరముడు పేరి వాదనలు, (వ్రాతలనుబట్టి ఈయనగారిడి (బ్రాహ్మాణద్వేషం వుందని వాడుక అది అపోహేమో అవి శా అస్స్‌మానం ఎంచేతంటే తన సంఘాన్ని పైకితీసికొని వచ్చుటక్రై కృషి చశేయటంతో అందులో ఆరంభదశలో ఇలాంటి ఉద్యమంలో కొంచెం అతిపుంటం సహజముక్రనుక అనీగాక తాత్యాలికంగా మా ్యబొహ్మాణులకు కౌ స్త దెబ్బితగిలినా, కొంచెము విశాల దృష్టితోచూస్తే ఆయన సంఘానికి చేసిససేవ అపారమైనదని ఒవ్సకోక తప్పదు కివిరాజుకు మి్విరులైన పుచ్చా పూర్ణానందంగారు అన్న చూటిలివి “రామస్వామిగారికి (బాహ్మణద్వేసి అనే విరుముండేని కాని అది సత్య దూరం ఆయనకు పెక్కుమంది. (ాహ్మణ స్నేహిములుందేవారు.. వాళ్ళసు సత్కంరించేవారు గౌరవించేవారు 'పేదవారైన (బాహ్మణులను ఆమకొనేవారు తమ దగ్గర సమయానికి ధనంలేకపోతే అప్పుచేసి మకీ సాయుడేవారు. ఇది వారి పెదాన్యతకు చిహ్నం” అని మరొక మింతులెన (ంహ్మానందగిరి స్వాముఎు కవి రాజుకు అంటగట్టిన అపవాదును ఖంఎంచారు “మేరు (దాహ్మాజేతరోద్యమాన్ని నడిపినా మీ జీవత వ్యవహాంంరో (ఛొహ్మణులపై ఎలాంటి ద్వేషము. తినిపిందదేః లని ఒక సందర్భంలో పూర్ణానందంారు అన్నారు అంచుకు కఏరాజు “మా వాళ్ళలో మంచి పండితులు కవులు కావాలని ఆకౌంక్షంచానే న నాకు మీమీద ద్వేషం ఎందుకండి? మునిసి పాలిడీ (గాలి. ఉదో్యోలన్నీ అుదాళ్ళకే. ఇచ్చానుగడా [1 అని సమాధాన మిచ్చారట ఏమైనా కవిరాజు పై లేనిపోని అపవాదును నాటిసంఘం మోపింది. అందుష కారణం పురాణ సాహిత్యంలోని అసంబద్ధాలిను అసత్యాలను అన్యాయాల్ని అవి నీతిని ప్రశ్నించటం దియటపెట్టడమే యదార్థాన్ని విడమరచి వివరించినందుకా ఆయనకా అపవాదును అంటగట్తారు కరిన సక్యాలను చెప్పినందులకు ఆయనది కొందరిచ్చిన తిట్తులాంటి వీరుదు కపిరాజు భాదాల ఎంగికరించని సనాతనులు కొందరు చేసిన ప్రచారఫరితమే ఇది. వారినెర3. వారితో మాట్లాడిన (బాహ్మణులు వొరి నిష్కాపట్యమును స్వార్ధిరాహిత్కృమను వర్ణడురహంకారములేమిని గుర్తించ వారిని గౌరవించారు. 289

ఇక కఏరాజు జస్టిస్‌ పార్టీలో అతికిపోయారు అనే అసవాడు ఒకటున్నది లయ రాజకీయ జీవిలాన్ని అవగాహన చేసికొన్నమీదట ఈ అపవాదులో టూడ వాస్థవంలేదని తెల్లమవుళుంది. కవిరాజు రాజకీయవాదికాదు. కొని ఆయన్నిగూర్చి కొందరు రకరకాల అధ్యిపాయాలు వెలిబుచ్చారు “ఈయన చిన్నతనమునుంచీ జస్తిసు భావాలు కలిగినవాడై నా కవిత్వ విషయాలలో తిరుపతి వేంక పేశ్వరుల శిష్యుడు ఇంగ్లాండునుండి పచ్చి తరువాత ఈయన జస్టిస్‌ చిత్తవృ తికి పాల్టైనాడు అప్పటినుంచీ (ప్రాంతీయ జస్టిస్‌ నాయకులలో ఒకడైనాడు” 1 అని సవ్యాం్యధ సొహిత్య వీధులు కవిరాజునుగూర్చి అభివర్షించింది “క్షవికోకిలో అనే గంధంలో 3 వి రబడారెడ్డిగారు వాటి స్పర్థ, పరస్పర వాహ్యత తెలిసి వచ్చేసరికి రామిరెడ్డి జప్తిస్‌పార్శీ వుక్కు కౌగలినుంచి బయఎపడ్డాదు. థతిపురనేని రామస్వామి చౌదరివలె “శాతీయ " జస్టిస్‌ ఉద్యమానికిగూడ మనస్సు అర్పించుకో లెదు” అని రామస్వొమిగాడ ఆ ఉద్యమానికి దాసుడ్లై నట్లు (వ్రాశారు ఈ సందర్భంలో కవిరాజ జాతీయతనుగూర్చి పునస్సమిక్ష చేయటం ఎంతైనా అవసరం కవిరాజు _ జాతీయత కవిరాజు జాతీయవాది. అంతకుమించి విశ్వమాసవ సమడావాది స్వాతం్యత్యోద్యమంతో ఆయ నిర్వహించినపా(త్ర గమనించదగింది. నాటి 'తెలుగులోకం మాతం కవిరాజుపై జస్టిస్‌పార్సీ ముందవేసంది యూరోపియనములు (వాసిన జస్టిస్‌పార్సీ చరిత్రలలోానీ సందేశీయులు (వాసీన జసిస్‌పార్ఫీ గంతాలలో సాని కవిరాజు పేరు కనిపించదు. రీగాని (వాసిన ఆంధచశ స్వాతంత్ర్యోద్యమ చిర్యితలోను కృష్ణాజిల్లా స్వాతం్యత్య సమరయోధుల (గంథంలోను కఏరాజు స్వాతం్యత్రో్యోద్య మానికి ఇచ్చిన స్ఫూర్తి ఉ శ్తేజం ప్రత్యేకించి "పేర్కానబకింది. ఆనాటి కవిరాజు గేయాఎ (పజర్లో కఠింంచిన చైతన్యం (ప్రత్యక్ష నిదర్శనమే అయినా కవిరాజు జస్టిస్‌ వ్యక్తానే స్థరపడిపోయారు సామ్మవాదులు సయికం ఆయన్ని జస్తిస్‌పార్టీ వ్యక్తానే చిత్రించారు కవిరాజు జీవితం విిన్నభావాలకు పుట్టిబ్లు ఏరుద్ధ విభూతులకు ఆవాసం అన్ని కోడాలనుండి చూచినప్పుడే ఆయ మూర్తిమత్వం అనుభూతమవురుంది. కవిరాజు జస్తిస్‌పార్టీ సిద్ధాంకాలను అనుసరించారు జాతీయోద్యమంలో కాంగగెస్‌కు సహక రించారు జాతీయ (గ్రాహ్మణేతరోద్యమంలో కార్యవాదిా నిలిచారు. హిండూమవో లా 1 నవ్యాంధ్ర సాహిత్య వీధులు కురుగంటి సీతారామ భట్రాదార్యులు పిల్లలమంి వెంకట హనుమంతరాపు వు 828-820 7? కశ్రవికోకిల త ఏ. రమణారెడ్డి వృ 123-124 284

జు గ గల్‌ స గా, ల ” అక్ష శే : +తనార్నో క ఆ న స టు శ . చ శ అ ేబ్యటు ట్‌ జ చు ం ఖ్‌ వ ఏ! స ర గ.

• చ + ఫి * సీ షం కి వి క వాజ్యం టర వ = శాళ్థ్య్యు గ్‌ 6 చన ననన ననన ఇ స్మ” జా ఆళి ల్‌ గ (| ళ్‌ ఃె ఖై ఈ శీ శీ వ త్తే జి 6౫ పల్‌ ల ళ్‌ న ఖు 3జీ ర్చి ను ల టీ యూ అనలా శీ శ న నే టె | , ళ్త్‌ శ క్ష | హ్‌ హై గ్‌ ఆల్‌ 6] మ్‌ గ లు ళు క్ష ఆంజ సకలకల. జ్ఞాళ్ల్ణు 0 న్‌ు ] జ్‌ శీ న! ల | ఖగ శ స్మా వే శ్‌ మ్‌ న్‌ శ్‌ శీ ళా ల య. ఎకో ఓ =. వ ళా ల ఖ్‌ - మ్‌ శబా ర న / న! ఫ్‌ యఖ స్‌ | శ 4 ఇర గ | యు ఖు న న్‌ా ల ం

సభ ఆంట్రుళాఖకు అధ్యక్షత వహించారు పీబన్నిటికి సమన్వయం. కుదురుతుందా అంపే తిస్పకుండా అవి సమాధానిం చెప్పాలి అందుకు చేళస్ణితి?. చేశ ప్తనను- “మ9ించారి ఆంధధిదేశ?ంరో. వాతయాభిమాపం అంకుకదరోనే పచ్న్వసమయమది. విద్యార్థానే కవిరాజూరో సంస్కరిణ, దేశభక్తి పాదుకొన్నాయి. బందరు పాఠశాల విచ్యార్థిగా కవిరాజు 1805 రోనే మాలకన్నిమదాసును "సేనాని. చేసికొని (బ్రహ్మ నాయడు (ప్రదాంంచేసిన. చాపెరూటి. సిద్దాండాన్ని “ర్తారెంపూడి 3ద౩ం అనే బాపకంలో వివరించి అస్పృశ్ళకా సమస్యను చూపించారు. వంగలేశ విభజక జరిగిన రోజులవి 1003 లో వంగదేశంరో (ప్రారంభమైన వందేషాతరం ఉద్యమ తరంాలు ఆంధిదేశాన్ని తా3టానికి రెండు వసంతాలు పట్టాయి. వీరేశలింగం పంతులుగారు ఆరంభిందిన నంస్కరణోద్యచుం. వెనుక బడుతున్న కాలమది మొకివైపు ఆం్యధదేశంరో తరగలెత్తుకున్న నందేమాతరిం ఉద్యమాన్ని పంతులుగారు ఖండించడమేగాక ఆ ఉద్వమ ప్రభావానికి లోనైన వారివి (పత్యక్షంగానో పరోక్షంానో గర్తిస్తున్న సమయమది 1907 లో వందే మాతరం ఉద్యమ (వ్రచారానికి బిసిక్‌చం్యదపాల్‌ ఆంగ్యధదేశంరో ఎర్యటిస్తూ చేసిసె ఉపన్యాసాలకు కవిరాజు (ప్రభావితుడై దేశభక్వొగేనరుడై న రాణా్యతాప్సని కథసు స్వికరించి సంస్కరణ జాతీయభావాల సమ్మి(తంగా నాటకీకరించటం మరువరా౨ మహత్తర విషయం. దేశీయేతిపి త్రాన్ని ్యగహింవ (పజల్లో దే భక్తిని రగుల్కొల్ప టావిక ఒక రూపకావికి రూపకల్పన చేయడం. కవిరాజుతోచే _పారంభమైనడంి గుర్తుంచుకోవాలి ౯ కవిరాజు రాణొ్య్రకాప్‌ నాటకం ఆనాఎ.. పెక్కుచోట్ల (ప్రదర్శింపబడింది (ప్రజల అభిమానానికి ప్యాతమయింది.. దీనిని (ప్రదర్శించిని అంగలూరు నాట సమాజంలోని సభ్యులలో పెక్కురు తమ బంధువర్షింలోనివారే. నాటక (ప్రారం ఛంతో కవిరాజు దైవ (ప్రార్థన రహితంగా మహా ప్పరుషులను కనిన భరతమాతను స్మరించారంకే కవిరాజు దేశభక్తికి వేరే నిదర్శన మెందుకు ? జాతీయ భావాలం అద్దం పట్టిన కొారణంా ఈ రూపకం (బ్రిటిష్‌ వారి ఆ్యగహానికి గురై నది సంఘసంస్కర్త వీరేశలింగం "రిని 1008 ఏ్యవిల్‌ 20వ తేదీన బందరు. ఆహ్వావించి పౌరులు సంఘ సంస్క్రరణోద్యమానికి న్వ్వాగతం _ పలికౌరుః డాణ ఎట్టాభి సితారామయ్య గాం అధిసత్యాన ముట్నూరి కృష్ష్ణారావుగాతి కార్యదర్శి తాన జరిగిన తృతీయ ఆంధ సంస్కరణ వాదుల మహాసభ లో కవిరాజు న్వాగత పద్యాలు సమర్సించారు విద్యార్థి దశలోనే విరామ సమయాల్లో పల్నెలందలి యువ కుల్లో సంస్కరణామ రజ్తిని కలిగించటానికి కవిరాజు కృషిచేశారు. 2865

విదేశాల్లో విద్యాభ్యాసం చేస్తన్న సమయంలో రూడ కవిరాజు జాతీయతను వీడలేదు స్వదేశీయమైన బిళ్ళగోచి తలపాగాలను విడువలేదు మద్యమాంసాదులను ముట్టలేదు ఏక్రపత్నీ (వతాన్ని మరువలేదు ఇంగ్లాండులో గాంధీజీ దర్శించారు డబ్లిన్‌ తేనీటి విందులో భారతీయుఐ గొలైెమంద లన్న తెల్లవాడి నోరు చయూయంచారు రోమలో రోమన్‌లా వుండాలి తలపాా పంచె ఏమిటి? అన్న ఎమ రాణికి మూ దేశం వస్తే చీర కట్టుకుంటావామరి అని చురక అంటించారు యుద్ధంలోని కృతగాాఎల మందులకు చందా ఇప్వదుం'పే "నయం చేసికొని మమ్మల్ని చావగొడ తానికేగా లని చందా ఇన్యఎన్నారు 'బిటిష్‌ వారికి పాయం చేయగూడదన్నదే ఆయన అభిమతం వెన్నసట్నంలో (బాహ్మణేతరులు సభచేసి మాకు స్వరాజ్య మక్కరలేదని చేసిన తీర్మానాన్ని కవిరాజు గట్ఫిన్‌ పత్రికతో చూచి దిగ్ర్భాంతి చెందారు. వెంటనే స్వాతం్యత్యం కౌవాలి అనే లేఖ (వ్రాసి కృష్ణా ప్యతికకు వంపారు దానిలోని కొంత భాగం ఇక్కడ ఇప్వడం సముచితమనుకొంటాను

“ఆాహ్మణేతరులు సభజేస (బ్రాహ్మణులు రొల్లి యితర కులములకు జెప్పరాని యపకారదులను (దోహమనులను జేసిరనియు, ఎప్పుడు స్వరాజ్యము వచ్చిన యెడల నున్నతోద్యోగీయులు వారేయగుటం జేసి వెండియు నా విధముగనె బాధలు పెట్టుదురు గాన మాకు స్వరాజ్య మక్క రిలేదని తీర్మానించిరనియు జదివితిని. నేనును (శ్రాహ్మజేతరుడ నగుటంజేసి యీ విషయమున నా యభి్యిప్రాయమును విస్పష్టముగా "దెలిబుచ్చవలసిన యగత్యముకల్షినది ఈ తీర్మానము నిజమేయగు నెడల సప్త సము (దముల వీటితో గడిగినను టోని కళంకమును (వాహ్మణేతరులకు నీ సభవారంటించి రని నా యభిప్రాయము, కౌస నేనీ లీర్మానముతో శేకీభవించనని గట్టిగా. చెప్పు చున్నాను ఈ చెన్నపట్టణమున (బోవెన బ్రాహ్మణేతరులకు యావద్భారత దేశమున నున్న (న్రాహ్మణేతరుల ఫక్షమున నీగతి తీర్మానించుటకు నెవ్వరధికొర మిచ్చిరి ౭ కటా ః స్వలాభ ఫరులెవ్వరో యీ నీచ కార్యమునకు దిగియుందురు. కౌన నీ తీర్మానమును (బాహ్మణేతరు లందరు సంగీకరించుట లేదనియు వీటిషు వారి యధికారము [కింద స్వరాజ్యమును బొందుట మాకు బరమ సమ్మతమనియు "'దెలియజేయుచున్నాను మీ యందరీ తీర్మానము నంగికరింపకపో వుటయేగాక (బిటిము ప్రభుత్వము (కిందస వరాజ్యమందుట పరమ సమ్మతమని ప్యతికాముఖంబు ఎను, సభల మూలమునను (ప్రభుత్వమునకు దెలియజేయుడు విటిషు వారి దయా దాక్షిణ్యముల పై నాధారపడి స్వాతం్యత్యమును గోరుచుంటిమా ? (బ్రిటిషు వారల వెడలదరుమ వలయును”

ఈ వ్యాసం కవిరాజు స్వతంత్ర భావాలకు, దేశభక్తికి నిదర్శనం కాదా ఇందులో కవిరాజు జస్టిస పార్టీ పుట్టుకనే వ్యతిరేకించినట్లు కనిపించటంలేదా ? పత తతత తతత

1. కవిరాజు లేఖలు _ పు 20-82

286

విదేశాల్లో విద్యాభ్యాసం ముగించుకొని స్వదేశం (1817 'వెసైఐప) తరిగి పెచ్చిన వెంటనే బెజవాడలో జస్తిస్‌పార్తీ సభ జరిగిన రోజునే దానికి వ్యతిశేకంగా ఎరిగిన కౌంటగెను సభకు కవిరొజు అధృక్షత వహింవారు నెల్లూరు జిల్లా పొట్లపూడి కాపురస్తులగు పొణకా పజ్తావి రామిచెజ్డెగారు ఆహ్వాన సంఘాధ్యక్షుబు కవిరాజును స్మారపు బగ్గీమీద ఊరేషంపుగా నాటి సభాస్థలమైన మైలవరం రాజూ హాలు పలికు తిసికొనివెళ్ళారు నాటి సభలో రాం్యగెను- రీ సంస్కరణము లు (శ్రాహ్మ ణేతిడులకు () త్యేక (పాతింధ్యం ఆల్బిన రాష్ట్రం - అనే మూడు. శీర్మానాలు వవలకగివంం ఆమోవనింజఒబడినవి తదాది కవిరాజు శాలీయవాదానే నిలిచారు 1925 లో కవిరాజు తెశాలి మువ్చి పెల్‌ వైర్యనుగా స్వతంత అభ్యర్థిగానే ఎన్నికయ్యారు 1028 సం వెమన్‌ కమి షన్‌ బహిష్కవణ దినాలరో ఆర్యధ కేసరి గా శాళ్వత స్థానం సంపాదించుకొన్న ఆాకెళశంారిని అభినందిస్తూ కవిరాజు లేఖ (వ్రాళారు జవహర్‌లాల్‌ నె అధ్య క్షతన లాహోర్‌లో జరిగిన మహానభలో సంపూర్ణ స్వరాజ్య తీర్మానం ఆమోదించ విడిన సందర్భంగా కవిరాజు తెళరి ాంరీచౌదములో. 26-1-1828 న ఉపన్యసిం చాడు. ఆ సంవత్సరమే మూర్చిలో ఆంధ్రదేశంలో పర్యటించిన గాందీజీకీ ఆనాలి ముశ్సిపర్‌ చ్రైర్మనుగా ౮1౪16 గీశేథ!693 సమర్చించారు. ఈ ఘటనలు వాత స్వాతం్యత్య దీక్షకు డేళభక్తికి నివర్శసం కౌదా ; ఉప్పు సక్యా(గహ సమయంలో కవిరాా 20-1-1080 న తెశాలిలో జరిగిన సకతో సాతం్యత్య (పతిజ్ఞ రీపకొన్నారు ఆ సందర్భంలో *రణు రామస్వామిగారి శాయకక్వాన తెనారి తాలూకా సవ్యా్యగ్రహయామలు 800 మంది తెనాలి వచ్చివషప్పుడు వవిరాజు మున్సిపల్‌ వ్రైవ్యానుగా వారిక్షి “వీర గంథము దెచ్చిశారము వీరు డెవ్వడొ తెలువుడీ పూసిపోదుము. మెడను వైతుము పూలదండలు ధక్తితో గ్‌ ళా అనే గీతంతో వారికి స్వాగత వచగాలు పలికారు. భోజన వసతి కల్పించారు. ఉన్నవ లక్ష్మీదాయమ్మగారు స్వయంా ఆ గేయాన్ని గానం చేశారు. శారదా నికే ఈఊనెం విద్యార్థినుబు సత్యాాగహులకు వీరగంథంపూసి వీరతిలకంపెట్టారు. ఈ సంఘటనను సరోజనవిరీగాని తమ “*్యస118168 0౯ 860600 సెన్‌ం?అగ000 1౨ రేల? కకంరీఆకి” అనే _గంధంలో ఉదాహరించారు. క ఇ2క 09౯128 1018 1930 814 5813237208 0౯600691 1884 +%0 కజర068 ఓం!0ం “6698828060 200 9000192804 ₹66౯6 రేంళళ4220 287

కౌం160061 0% 25100120621 20088౪7810 % ౧౦౪౮683౫, 7288 60%00166. గం 80081 $11188 &96 6౧౫౦౪10021 2298681 ౦ 19 3౯1౧ 13 &3 6/06. 61176 10687 23 18 ₹29 19 100 ఏల తే27 ౮౯ (ల 95818 9863288132 00076- గంవిటి 1 ఆ సంవత్సరమే ఆగస్టులో జరిగిన పికెటింగ్‌ సమయంలో కవిరాజు పిలుపు అనే శేయార్న (వాసి ప్రజలకు పిలుఎ నిచ్చారు. “*సారికేత మూ లవడియె దూలనేత మూలబడియె లాంకమైరు నేతగాంటడు లాభమందు చుస్నెవారు లాతిగుడ్డ గజచునమ్మ గజము. (క్రుంగు నీదుజాతి” ఈ గేయం విదేశ! వస్త్ర బహిష్కారాంకి గొప్ప బలం చేవార్చింది. ఈ పిశెబింగ్‌ సమయంలోనే కవిరాజు అరెస్టయ్యారు జైలుకు వెళ్ళకుండా డిఫెన్సు పెటు కొన్నారు (ళుత్వం ఆయనపై శేరారోవ ణ చేయవేకపోయింది తెనాలిలో కవిరాజు నడచీన దాటలోనే అంగలూరులో ఆయన అనుచరులు జ్ఞారులు బంధువులు స్వాతంటతో్యోద్యమంలో పాల్గొన్నాలు తెనాలిలో కవిరాజు అరెస్టయిన రోజుననే అంగలూరులో ఆయన అనుచరుడు (గామ సర్సంచ్‌ అయిశ ఆరెకపూడి రొపషు శాస్త్రులు అరెస్టయ్యారు కదిరాజు జస్తిస్‌ పాన్టీలో చేరకుండా పుంపే దాగుండేని లఎ భాఏంచేవాల ఆం(ధలోకంఠో ఎందరో వున్నారు ఇక్కడ ఆయస గమనాన్ని పరిశీలన చేయ వలసిందెంతో వున్నది జస్టిస్‌ పార్తీ డాంరా కఏరాజు జమీందారీ పర్గానికి సాయ పడినార నేది తెలియని వావనుకొనే మాట. (బ్రిటిషు వారికి అనునాలురనటం పట్టి మాట జస్టిస్‌ పార్టీ స్వాతంధ్ర్యానికి వ్యతిరేకత అనుకొంకే కవిరాజు కాదుగదా ఆనాటి జస్టిస్‌ పార్టీ రైతు ఎక్షం కాబప్రే తంజావూరు జస్టిస్‌ సభకు పెక్కుమంది రైరులతో కవిరాజు హాజరయ్యారు తనేదో తోపం కనిపించబన్దు కౌంటగెసుకు దూరంగా వుండగలొారు పార్తీలకు 'వెలుపం పుండి వాటిలోని లోపాలను చూపిస్తూ వాటి సదొచరణను బలపరిచారు (౧పరనేని వెంకటేశ్వరరావు గారన్నట్లు “ఆయన ఏనాడు జమిండారుం కొమ్ము కాయలేదు. ఏ ఆస్థావంలోను కాలిడలేదు. కౌసుకు కక్కు ర్తిపడలేదు. అంకితమి స్టే అక్ష లక్షలు కురిసే రోజూలాయనకు ఎంచరత్నాలు (వాసి స్తే పట్టుపీతాంబరాలు 'ఛాలే రోజులు కష్టం అవనీ ప! 1 ం88ట 01 క70060ము మం+లుంక 12 తీంర0ం8 వండరేటలే? 5829౯0)121 మజ, ల వ 17-118 286

మాటో ఏ ౬ వళి 7౫ 9౪1 4౬.7 88410684 స్యాారి ాశాలి శీలి 7. 54న ౧0౦04 చ్‌ ఇ 1 0౧సీష?1 0% $1౬౯౬7 లా శప పా జం "కే

• శం గ్‌ మాల్లో బాటా ఈ [౧ 5౬౯౧4౧7౬౧7 0౦౧ ౧౦579 1%5!నీ

అజ (౬. జ్‌ ఖై శ్‌ ప న చ జ్‌ శా న ల. ం ముతో శ్ర స్‌ న్‌ ల ॥ స్ట గ 1 వే శ న ట్‌. వో స” ” ఖ్న క యయాన క! ళ్‌ గ్ర. ఖా" నై నలి ో స్త ళ్ళ శ్ర న... జ జ్జ షి సు . జ్‌ ఫ్ర (| తతో " ఓ లి ఉక ఇ స్‌ స్త న సై కం న జో వ్‌. నవవ న స. న జ. శీ ఏ. శ శో శ యి ేంయయంంయ “శ్ర భత నీ అ రన స ! శక్తీ శ జ | భక కే € ల న్‌్‌ న నో ొ ప్‌ న ౧ జే (న గి ] శీ జ ( శ ॥ న ఖీ శ జో జ జో అ క క యయ 1

చెప్పుకుంటే దినివెచ్చం రాజులంపే అపకా” కాని ఆ (బళుకు రుచించలేదు 1 తెనాలి చ్రైర్మనుగా వున్నపుడు చల్ల ర్హి జముందారు గు్యరపుబగ్లీ బహుమతీగా పంపువామన్నారు అపసరంపదని వామే నుక్కొన్నారు.. తాను నమ్మిష సిద్ధాంతం కోసం సొంత ఆస్టినే హారతి కద్నూరంలా రాల్చుకొన్నారు తస కవి తను ఎవరికీ అంకితమివ్వలేదు. చల్లపల్లి రాజాగారి సోదరి వివాహానికి తమ అన్న గారైన గోపాలకృష్ణయ్యగాటడు ఎద్యాట (వాసకొ స్టే అంగలూరు. భటాజులు ఎప్పుదు వచ్చారుః” అని విమర్శించిషవారు కదా ఎవరకు తమ సంస్కరణకు అప్టు నిల్చిన జస్టిస్‌ పెద్దలను కవిరాజు మొగమాటం లేకుందా చివాట్లు పెట్టారు

తెలుగు”ట (శ్రాహ్మాదేతరోద్యమ పర్యవసానమే జస్టిస్‌ పక్షమనేది _సత్వక్ష సత్యం ఈ ఉదమంతో కవిరాజు (ప్రముఖులు ఈ ఉద్యమ ఆవిర్భావం ఆనాటి చార్యితక సత-దుని పెక్కురు బ్రాహ్యణులు సయితం అంగీకరించినా సామ్యవాదులు మాత్రం కవిరాజును అపార్థం చేసికొన్నారు జస్టిస్‌ పార్టీ పెద్దలు మందు కవిరాజుకు మిిరులు అనుచరుల ఆయనము ఆదరించారు సహకరించారు ఈ కారణంౌావే కివిరాజుపై జస్తిస్‌ మ్యుద పదింది. కవిరాజు జస్తిస్‌ షార్డీ 'మెంబరు రాదు ఆ పక్షం నిర్వహించే సభల్లో పాల్గొనలేదు. తెనాలి మున్సిపల్‌ వైర్మనూా ఎన్నిక జస్టిస్‌ పార్టీ తం కౌదని మున్సిపల్‌ రికొర్డు తెలుపుతున్నది. సాంఘిం సంస్కరణలకు చేయూత నిచ్చేంతవరనే కవిరాజుకు జస్టిస్‌ పార్తీతో సంబంధం అందులోనూ రైతు పెక్షం స్వాతంో్యోద్టృమాన్ని బలపరిచేంతవరకే ఆయనకు కౌం్యగెముతో పొత్తు అంతేకాని ఏ పార్టీకి మనిసర్పించని వ్యక్తి కవిరాజు జాతి స్వాతం్యత్యం ఎంత అవసరమో సాఘిక న్యాయం సంస్కరణ అంతే అవసం మని, రెండూ ఏకకొలంలో జరు“పలసి*చయం కవిరాజు తలంపు, సవాజంగా మ్యితులై స కిఏరాజు ఉస్నైపవాటు ఈ విషయంలో ఏకాధ్యిపాయులీ శ్రీపాద సుృుబహ్మణ్యకాస్త్రగారు మువ్బది అయిదేంజ్ల(కితం ఎలికిసిమాటలు ఈ సందర్భంలో గమవింఎద%సవి

“నేడు జస్టిస్‌ ఎక్షపా (ద్రాహ్మణులరు కంటకముగా నుండుట విజమే అయితే (కాహ్మణులు అది ప్పట్టకుంఎటకు తగిసట్లు మసలవేదు అసభ్య ధర్మములను మనుస్మృతి విధించినప్కడు ఆత్మగౌరవమును గుర్తెరిగి యున్న (బ్రాహ్మణేతిరులు (బ్రాహ్మణులపుద దండె ట్రటరో ఏంత యేమియు లేమ మసదేశమునకు మంచి దినముబ సమీపముఎంచేయుండచో ఇప్పుడు రాజకీయాందోశనము జరుగుచున్నంత ఉద్భృతముూా సంఇఒ సంస్తారోద్య మము జరుగుచుండి యుండును, గాని మన తైసత (పస్థానము కంటకమార్షములో ఎడిపోయిది.. రామమోహమకు కేశవ చంద్ర $ యుగకర్త (్లిపుర నేం వెంకటేశ్వరరావు తీగరే 112 5800124102, 517౬

౭01166 90౪6015 ల31-1959-.60 2 94, 19 289

"సేనుడు దయానంద సరస్వతి పీరేంరి గము పంకులు మున్నగు కౌరణజన్ముద చేయెత్తిచూపిన మార్గమును మి చారు బ్వైపూర్వకముగా విడిచిపెట్టినారు.. పైగా మన జాతియొక్కం- పునర్నిర్మాణము "౨ మైన 'పారంభము గావించిన (రద్ధానంద సన్యాసిని గాంధీగారు తమ అస్వాభా.... ఒన్హాంతములతో నెదుర్కొంవి ఏశేషించి ఇన సామాన్యమును అగ్గిలో నురికించిగారు " 1

ఈ సందర్భంలో శ్రీ యక్‌ జి రింగాగారు కవిరాజును గూర్చి స్వయంా పలికిన పలుకులు స్మరింపదగినవి “జస్టిస్‌ పార్టీ (గ్రాహ్మాణేతరరులప అధిారం వచ్చేంతవరకు స్వరాజ్యం అక్కరలేదని వాదిస్టే కవిరాజు మాత్రం స్వరాజ్యం వ స్తేనే బ్రాహ్మాణేతరులు అభివృద్ధికి నోచుకొంటారని వాదించేవారు. ఆయన ఇట్‌ ఎక్లాన్ని అవలంబించినా సంపూర్ణ జాతీయవాది తంజావూరు సభకు కవిరాజు ఇఫ్‌ సభ్యుడుగా హాజరు కొలేదు. మునుస్వామి నాయుడు రై తుపక్షం. టబొబ్చిలి?ాకి జమీందారుల పక్షం ఈ సమావేశానికి రె తుపక్షమనే భావంతోనే కవిరాజు హా రియ్యారు కాని జస్టిస్‌పార్టీ అనే భావంతో మా్యతంకాదు”* ఈ సందర్భంలో తిమ్మ (రంగాగారివ) కూడ మ్యూదాను (పెసిడెన్సీలో పనిచేసేటప్పుడు జస్టిస్‌ పార్తీ అధ మానిగా చి్యత్రించినట్లు వారు గుర్తుచేశారు. ఈ మాటలు కవిరాజు విషయంలో యకథార్థాలు చివరగా కవిరాజుకు ఆ్బ్హామ్మయలైన ఉష్నెత లక్ష్మీనారాయణగా మౌటలు స్మరించదగినవి

“ఆయన జస్టిస్‌ నాయకులను ఆ(శ్రయించినచో ఎంతటి ఉన్నితో ద్యోగదురినో సంపాదింపగల్లి యుండెడివాడు. కాని వారినాశ్రయించుట కిచ్చగింపక దరి్యద్రదేవతన ఆ్మశ్రయించినాడు * అనే మాటలు దురవదగకవి కావు

యన్‌ జి రంగారితో ముఖాముఖి జరిపిన సంభాషణ

ఈ విధంగా కవిరాజు ఆవినుండి స్వతంత భావాలను వెలారుస్తూ కెలన నాట భొవ విష్ణవ వీచికలను (పసరింపజేయటానికి వినూత్న (గ్రంథాలను నృషింి పెలువురి తెగ్యడ్తలతోపాటు పొగడ్తలను కూడ పొందారు వ్యక్తిగతంగా ఆయనపై చేసిన విమర్శలు మాకం దోషభూయిష్టమైనవని చెప్పకతప్పదు. కవిరాజు రళ నలు (ప్రజల్ని ఆలోచింపదేయటానికి వారిలో జ్ఞాన తృష్ట కలిగించటానికి ఉర్జీప మైనవి. సర్వమానవ సమతా ధర్మాన్ని (పటోధించటానికి అట్టి సమాజం అమ్మ వించటానికి ఆయన రచనలు ఉద్దేశింపబడినవ. అదే ఆయన భావ పరిణొమంలో చిట్టచివరి మజిలీ అందుకోసమే ఆయన ఆరాట డ్రారు. వజననన న. నతన వ తననన సక

1. జస్టిస్‌ పక్షము :; భూత ప్నర్హమాన భవిష్య త్తులు శ్రీపాద సుబ్రిహ్మాణ్మ

శాస్త్రీగారు సమదర్శిని, 182828. జి యనా జి. రంగాగారితో ముఖాముఖి జరిపిన సంభాషణ శ ఆంగధ పత్రిక జనవరి 27 1848. 290

ముగింపు ఆధునిక యుగంలో కవిరాజు జననం ఆం(ధ్రపాహితీ సరసికి సూర్యోదయం. సంప్రదాయంగా. విశ్వానంగా ఘనీిభవించిపోయిన భారతీయ భావవిచారతటిని కరగించి వినూత్న భావతరింగాలను ఉప్వెత్తు ఎగయజేసిన మార్తండుడు కవిరాజు చిన్ననాటనుండి మడమతిరుగని మగదిమిని 'ప్రైదర్శించినది కవిరాజు జీవితం* స్వతం్యతమైన జీవనాన్ని ఆకౌంక్షించిది ఆయన వ్యక్తిత్వం. మొదటినుండి మనసులో" వ రించుట ఆయన సహజరోరణి మిన్నుతలప్రైబడినను చలించని చరత్యం కవిరాజుది. అసూయ ద్వేషాలను చోటులేంది ఆయా నడత. ఇంతటి విళుద్ధపర్తనుడు వినూత్న భావాలను ఆవిష్కూరించడంలో ఆశ్చర్యం లేదు* ఆదిలోనే పారళాల విద్యార్థిగా దేళభ_ిని కలిగించే దేశేయ ఇతివృక్తార్ని హించి కారెంపూడి కదనం రాణాప్రతాప్‌ నాటవాలను సృష్పించారు. ఆ దంలోనే సంన్కృక సాహిత్యం వ్యాకండాలు నేం్వటానికి ఖూదత్వం కవిరాజుు అడ్డు నలివువి.. అపి*డే సుదీర్షమైన ఆలోచనా ఏచికలు ఆయన్ని చుట్టుముట్టాయి" అపారమైన ప3ళోధనానంతి రం అందులోనుండి ఆయన బయట డగరిగారు. చిన్న ఈనం నుండి హేరుబుద్ధి సలవరదుకొన్న 5ఓరాజు మొట్టమొదటగా ఆ బుద్దిని భార తింపై 'ఎసరింపజేసి కురుక్షేత సం టామ మనే ఛాటకాన్ని 1011 లోనే వెలువ 30చారు.. ఆ పిమ్మట దాస్యభావాలకు ఆటసట్టయిన ప్రాచీన (గంథాలను సునిశిత పెరిశీలసచేపి కొంగొత్త భావాలతో వా[ఖ్యలతో విలక్షణమైన రచనలు చేయసమ కట్టారు కవిరాజు,

ఆ (క్రమంలోనే సమాజంలో అన్ని రంగాలలో అధోగతిలో ఉన్న (వొహ్మ జేతర సంఘా౨కి న్యాయం చేరూర్చటానికీ ఛాొహ్మణేశకర ఉద్యమంలో పాల్గొ న్నారు. అది సముచితమైసదే లని ఆనాటి సంఘ పరిస్థితుల్ని అవగతం చేసు కొన్నవారు ఒస్పుకోకతప్పదు- కౌని కొందరు కవిరాజు ఆ ఉద్యమాన్ని (ప్రచారం చేసిసందుకు అపార్థం చేసికొన్నారు అనాదరించారు ఈ కారణంగానే భావపరిణొమ 'శ్రమంలో తరువాతి వెలువడిన కవిరాజు విషస్ణవాత్మక రచనల్ని తిరస్కంరించారు* సమసమాజ నిర్మాణానిక్టై కంకణం కట్టినవారుకూడ _ కవిరాజు విష్ణవ భావాలను స్వీకరించటావికి (ప్రయత్నించలేదు. పై పెచ్చు “అంటరానివానీ గా జమకట్టి ఆయన

291

భావాలను నిరాదరణకు పాతం జేయడం దుంచృష్టకరం (వేలెళ్సి చూపడానికి ఏ లోటులేని ఆయన వైయక్తిక జీవితా్నా అపా (గహాంచిషవారు కాకపోయారు. పూజారివర్గం తమ అధికొరాన్ని ఒ_ ౦ చేసుకోవడానికి తక్కిన వర్షార్ని దాస్యంలో ఉంచటానికి సృష్టించిన (గ .౨ఎవశాహాన్ని కవిరాజు విమర్శకు గురి చేశారు. స్వర్గ నంకాల పేరుతో (ప్రజల్ని మోసం చేయడాన్ని కవిరాజు దుయ్య బట్టారు దేవుడు, కర్మ అనే ద్వంద్వ విధానాన్ని అందుకు కారణభూత మై మతం యొక్క అనావశ్యకతను నొక్కివక్కాణించారు ఇవన్నీ అ్య్యగజాతి అరి కారాన్ని నిర్మూలించడానికి ఉచ్దే”ంపబడినవినుట నిర్వివాదం. ఈ సందర్భంలో గోపీచంద్‌ గారి మాటల్ని గుర్తు చేయడం సమంజసమనుకుంటాను “జస్టిస్‌పార్టీ ఒక విస్తవం సడసబక్తు ఇబ్సుడు దురొక విప్తవం చేయడానికి పరిస్థితులు అనుకూలించాయని కూడా మనం మరచిపోగూడడు చారితక దృష్తి గలిగిన ఎవ్వరూ ఇది కాదనలేరు రష్యాలో సోషలిస్టు ఉద్యదుం రాపటానికి ముందు నిహిలిస్టు ఉద్యమం వనిచేసింది (ప్రజలలో ఉన్న మూఢవిశ్వాసాలను పోగొట్టడమే దీని ఆదర్శం ఆంధ్రదేశంలో చౌదరిగారు నిహిలిస్టులు _ దేవుడు లేడని మతం కుత్తుకలు కోయ డానికే ఉపయోగపడుతుందని చెప్పి హేతువాదార్ని (ప్రడారం చేసిపెటి సోషలిఘు ఉద్యమానికి పునాది వేశారు” అంతవర'కెందుకు, .-కారల్‌ మార్కును ఏమన్నాడో చూడండి “౮0%ము*- వి)808 0601083 001 0 04168 * ఏ 2006130, 906 20001908 18 21 కైగ50 [2౯ 200 06108 ౧౦ుం919మ 2 మరి కవిరాజును అభ్యుదయవాదులు సయితం దూరంగా ఉంచటంలోని ఆంతర్యాన్ని సహృదయులు గమనించగలరు దాస్యం కటువై సదనేది అందరికీ విదితచు. అందులోను భౌతిక దాస్యావికి లోనయిసవారు ఎప్పుడయినా ఆ దాస్యంనుండి దబియటపడే అవకాశం వుంది. కొని భావదాస్యమనబడే చ్యటంలో బిగించబడి వ్యక్తి అందులోనుండి బియటపడటం కష్టతమమైనది భౌతికదాస్యంకంటే _భావదాస్యం మిన్న అనే రహస్యాన్ని గపాంచిన పురోహితవర్షం తక్కిన వర్గాల (పజల్ని మానసికంగా అదుపురో ఉంచ డానికి నూత్న ఆలోచనల్ని అరికట్టడానికి చేసిన (ప్రయత్నమని కొందరు మ్మాతమే లలా క్షేం నర్గవైతన్యం గోపీచండ్‌, కవిరాజు సన్యానసంచిక 18948 గుడివాడ, పు 7౬77 2 కె. 14 వ. పెశ1ంంం0!1065 01 1844 ₹. 98 292

ప్రహించగలరు. భావదాస్యావికి భారతీయులు గురయినంతగా మరే దేశీయులు గురి కొలేదసెటంలో కూడ అతిశయూలర్రి చేదు. కవిరాజు రచనలు మాశవునిలో ౩ భాఎదాస్యాన్ని నిర్మూలించటానికి ఉద్దిష్ట మెనవి ఆయన (పశ్నకలగని చోట (ప్రక్నను పుట్టచారు (ప్రతిదాన్ని ఆల్‌ ఎంచమని సూచించారు మింటికి మంటికి దారము పన్నిన పురాణాల లోతుపాతు లను పరిశీలించి వివేచించారు. చెవులుపట్టి ఆడించే (ప్రాచీన ధర్మాన్ని, న్యాతూర్ని 'ళ్నించారు హేతుయుత ఆలోచనారీతి౨ి కలిఇంచారు. మొదట న్వసంఘో చ్దంణకు క్ఫొషిచేసనా రానురాను వర్షవ్యవస్థపై తిరుగుబాటు జరిపారు. వివాహ ఏధానంలో గొప్పమార్పు. తీసుకువచ్చారు న్వైతికమార్గాన్ని ఉద్నోోధించారు మానవుడు ఎరాధీసతకు లోనుగాక స్వతం్యత వ్యక్తిగా జీవించటం నేర్చుకోవా లన్నారు. మానవు (ప్రేమించటం అలపంచుకోవాలన్నారు. ఇదంతా జరగా లంటే సంఘం పునస్సృప్నికి గురికావాలన్నారు అందుకై కవిరాజు సంచిమొదలునే కదిరించి కరిగించుకొన్నారుం తాను పెట్టినదే విక్షమని ఎబ్బుడూ ఆయన తలంచ తెలట తన సిద్దాంతాల్ని వినీ వినిమి దూషించటం తగదన్నారు *మనసు సచ్చు నెడల మన్నింబా వచ్చు మసెసునొచ్చునెడల మాసెవచ్చు అని హితబోధ గావిం చాట ఇంకజేసి కవిరాజు జీవితం మొక్యందోయిన గుడి మీదదబడినట్లయిసది అందుకే తెలుగునాట ఆయన ప్రసరింపజేసి) విస్టెప భావతంంగాలను సమీక్షిస్తూ ఆయనకు జరిగిని అఎచారాన్ని పోగొట్రడానిక్పై చేసన (ప్రయత్న ఫఎతమే. (ప్రకృత *ద్ధాంత వ్యాసం, ఇక కవిరాజు హేతువాద ఖర్షాన్న చజఖూ?. తదనుగుణంగా తమ రచనల్లో వోకోటించిన భౌవాలు నిజజీఏతంలో పచారం చేసిన భావాలు ఆయన అనంతరం మూడ కొనసొగివవా లేక కవిరాజుతోశే అంతరించినవా? అనేది మన ముందున్న ప్న సంప్రదాయ భావసముదాయాన్ని. ఎదిరించి ఏటికి ఎదురీదిన ఒక కవి పుంగవుని అనుషరంంచి ఆ మార్గంలో పయంంచటం కష్టసాధ్య మైనపని అయినా లవిరాజు బాటలో (పయాణం చేసినవారున్నారు. ఆయ౫3ఎలే. పురాణకథలను సగవాంచి వాదిని హేతుయుత పరిశీలనకు గురిచేసినవారూ ఉన్నారు. కవిరాజువలె “హేతువాద. నా స్తికభావాన్నా ఎ్వకరించి సమాజంలో (ప్రచారం చేసినవారూ, చేస్తున్న వారూ ఉన్నారు ఆయవవలె వివాహపద్ధతిని చేఎట్టి వివాహాలు చేయి౨చేవారూ ఊన్నారు- కౌచ్యాలు నిర్మింవినవారూ ఉన్నారు- పుఠాణగత కథల్ని గహించి హేతుబుద్ధిననయోషంచి. నాటకౌలు. (వ్రాసిన వారిలో ముద్దుకృష్ణ చలం. ఆనంచర్హ గోపాలరావు జి వి కృష్ణారాపుగారలు ముఖ్యులు 293

రామాయణగాధ ద్వారా (ప్రజర్లో గూ._.-ట్టుకొన్న విశ్వాసాన్ని, హద్దులు మీరిన భక్తిని సమూలంగా నిర్మూరిం.. 2౫కి ముద్దుకృష్ణగారు అళోకం అనే నాటకౌన్ని (వ్రాశారు. “అందరూ ఏశ్వ ఎ న్నట్లు రావణుడు దుర్మార్గుడూకాడు రౌక్షసుడూ కాడు కాముకతతో సీతినెత్తుక పోలేదు అవీ రాక్షసుల స్వధర్మం” అని వీరుచి(తించారు సురులు అంటే సురాపానం చేసేవారని, అసురులు అంపే సురాపానం చేయనివారని సూచించారు రామాయణంలోని కొన్నిఘట్టాలు చదివితే శాముడు ఆదర్శమూ ర్తిగా గోచరించడని సోదాహరణంగా ముద్దుకృష్ణగారీ నాటకంలో వివరించారు చలంగారు సత్యవంతుడు లడు హరిశ్చంట్నదుడు మొదలై న ప్పరాణ పాత్రలను విభిన్నమైన దృష్టితో ప౫ీరించి దుయ్యబట్టారు వారి నాటికలలో భానుమతి, పురూరవ అనేవి 'పేర్కొనదగినవి. తమ రచసల్లో సావిత్రి దమయంతి మొదలగు పత్నివతలను పరిహసించారు చలంగా 'హీతుబుద్ధికి విశ్వాసం (పణయత తత్త్వం జోడుకావడంతో వారి రచనలు (ప్రత్యేక రోరణిరో నడిచాయి పురాణాల్లోనూ, ఇతిహాసొల్లోనూకనిపించే రాక్షసులను అపార్థం చేసికొంటున్నా రని కొందరు. భావించి వాస్తవాలను వెల్లడిచేయటానికి (ప్రయత్నించారు. ఆమంచర్హ గోపాలరావుగారు. హిరణ్యకశిపుడు నాటకం ద్వారా ఆ పని చేశారు మతం పేరుతో జరుగుతున్న మోసాల్ని ఈ నాటకంలో వీరు బయటపెట్లారు మతంపై దైవంపై హిరణ్యకళిపుడు చేసిన తిరుగుదాటుగా ఆమంచర్హ వారు ఈ నాటకాన్ని రూపుకెద్దారు. వీరే బౌద్ధమం సందిం-మైన ఇతివృత్తాన్ని (గహించి “విశ్వంతర అనే నాటకాన్ని (వ్రాశారు. బౌద్ధమత విజ్ఞానాన్ని మానవరా ఏలువల్ని ఈ నాటకంలో మసం చూడగలం కవిరాజుగారి రచనల (ప్రభావంతో పురాణ, ఇతిహాసార్ని పరిశీలించి, అందతి కథల్ని హేతుదృష్పితో చూసి నాటరూలు (వాసిని వారిలో పేర్కొనదగినవారు జి వి కృష్ణారావుగారు. వీరు భిక్లాపాత యాదవ ప్రళయం దానధార అనే నాటికలు (ాశాడు ఖీమేళ్వర పురాణంలో వ్యాసుడు కాశిని విడిచిపెట్టి వెళ్ళిన కధను గైకొని అందులోని సర్యాసత్యాంను పరిశీలించి “భిక్షాపాాత ను అమృతంగా చితిం చారు. “పురాణాలు (వ్రాసి లోవానికి అపచారం చేశాను మానవులమధ్య అరు గోడలు నిర్మించాను కర్మసిద్ధాంతం అవతావవాదం బోధించి జనసామాన్వామ్ని మోసం చేశాను (ప్రజలకు దాస్యభావాల్ని (ప్రబోధించి ఈ సమాజం మారకుండా శాసించాను కష్టజీపులకు మహాపరాధం చేశాను. వాళ్ళను భిక్లిపా్యతతో జీవించ మన్నాను” అం వ్యాసుడు పళ్చాత్రాసపం చెందువడు. కవిరాజ హృదయాన్ని ఆకళింపుచేసుకొన్న పీరు, సమయానుకూలంగా పురాణాల్లోని శ్లోకాలను ఉదాహరిస్తూ హృదయాన్ని కదిలించే సంభాషణలతో ఈ నాటకాన్ని మలిచారుం 294

మహాభారత యుద్ధానంతరం యమువృష్టి ధోజాంధక సాత్వతులలో అంతః కిలహాలు పుట్టి (త్రాగుదోతులై కొట్టుకు చచ్చిపోయారన్న తలంపుతో యాదప (వ్రళయం. నాటికను సృష్పించారు. వీరి చ్య్వలోనూ కృష్ణుడు రాజకీయవేత్త మేధావి ఘటనా ఘటన సమర్థుడు “కృష్ణుడవలారఎరుషుడు కొదు. లీలామానుష శక్తులు కలవాడనటం బూటకం కృష్ణుడు అవతారం చాలించటం పురాణాల కల్పన” అని కృష్ణారాపుగారు భావించారు కృష్ణుడు తుదకు తాను ఆడిన నాటకా అన్నింటిని తానే పశ్నించుకొంటాడు యౌదవ (ఎళయానికి నిజమైన కారణాలను భారత భాగవత (గంథాలనుండి వెలికితీసి రచయి3 ఈ నాటకౌన్ని నిర్మించారు

*డానరార నాటకంలో కృష్ణారాపుగారు సతృనింతుడూ ధర్మరతుడూ అయిస బలిచక్రవర్తి వామనుశకు దానమియ్యడమూ దానిలోని ఆంతర్యమూ విశదం చేశారు దబిలి9 వశ్వాధ్యుదయాన్ని రాంక్షించిన ఉత్తమ వ్యక్తిగా ఈ నాటకంలో వీరు తీర్చిదిద్దారు

ఈ కథనే గైకొని బలిని రార్షసుల్లో ధర్మార్మునిగను ఇంగ్యదూని దేవతల్లో దుర్మార్గనిగను చి(తిస్తూ భీశీ బరి అనే రేడియో నాటికను (వ్రాశారు. పాపం పుణ్యం, స్వర్గం-నరకం అనేవి విధన్నమైనవ కావని “*పాపంలోనే పుణ్యం ఉంటుందనటాలికి నిదర్శనం పాతాళలోకంలో ఐబ9 చక్రవర్తి వుండటమే” అని శ్రీశ్రీ వాస్తవాన్ని నిరూపించారు బలి నంరౌనికి నెట్టబడనా అక్కడ పాపులను పతితు లను అశాధలను అళాంమలను పద౦ స్వర్థానికి రాగరిగి కూడ రాలేదని ్రీభ్రీ చ్మితించారు

ఈ కోవకు చెందినదే బి రాడుకృష్ణగారి. చార్వాకుడు అనే నాటకం కవిరాజు రూణవౌలలోవచె సుదీర్టమై పీరిక ఈ నాటకొనికి ముందు రూపోందించ బడింది. ఇది. చార్వాక దర్శన పరిశీలనకు ఎంతగానో ఉపక్రరిస్తుందనుటలో సందేహంలేదు. దార్వాకుడు భాంతంలోని ళాంతిఎర్వంలో దర్శనమిస్తాడు కురుక్షే(త సం్యగ్రామానంతరం ధర్మరాజు హ _స్తినాపురంలో వేశస్తాడు. ప్రజల జయజయధ్వానాలు స్టమణగినపమ్మట జనం మధృలోనుండి చార్వాకుడు ముందుకు వచ్చి, దర్మిరాజు దురింకాల్ని జలకు చాటిచెపువడు అక్కడేవున్న పురోహిత వర్గం అతని మాటలు ఏని రాక్షసుడనిచెప్పి చార్వాకుని అక్కండికక్కడే చంపిస్తారు ఆ తర్వాత కృష్ణుడు పిల్చి వాని వృతత్తాంకాన్ని వివరిస్తాడు

ఈ నాటకంలో చార్వాకుని ఆధర్యాన్ని అన్యాయాన్ని నపొంచని వ్యక్తా రానుకృష్ణగారు చిితింవారు స్వర్గ నరకాలు కర్మ పునర్ణన్మలు వర్ణాశ్రమ ధర్మాలు మున్నగునవి స్వోవర పోషణకోసం స్వార్ధపరులచే కల్పింవబడినట్లు ఛార్వాకుని ప్యాతద్వారా రచయిత స్పష్టం చేస్తారు. (పంచావికి మూలం పంచ భూవాలే అని మానవుడు జేసిన మంచిబడ్డల ఫలితం ఇహలోకంలో నే అనుభవిస్తా

295

డని అతనిపై మరొకని పెత్తనం లేదరి చార్వాకుడు వాదిస్తాడు చివరగా “స్వార్థ పూరిత రాజ్యకాంక్ష సంలగ్నవిత్తుల్టై టూ నిస్టుర యుద్ధము గావించితిరో అలి ఖండితంగా చెప్పుతాడు. హేతుదాద నా_శభావ పాశస్త్యాన్ని ఆవశ్యకతను నొక్కి చెపుతుందీ నాటకం

'హేతుయుత పరిశిలనతో (్రాసిస్‌ నాటికలతో నార్ల వెంక కేశ్వరరావుగారి శాబాలి, సీత జోస్యం నరకంలో హరిశ్చంసదుడు విశేషించి పేర్కొనదగిషవి మొదటి రెండు వాల్మీకి రామాయణం ఆదారంగాను మూడవది మార్కండేయప్పరాణ గాధ ననుసరించి (వ్రాయబడినవి వీరి నాటికలలో కూడ పీరికలు (ప్ర మఖస్థాాన్ని ఆ(కమించాయి. వీటిలో రామాయణాన్ని సపృరాణార్ని హేతువాద చాషశక్ష దృష్టితో పరిశోధన చేసి ఏవేచించారు నార్హివారు శక్తిమంతమైన ధాష దానికి తగ్గ భావం పరవళ్ళు (తొక్కే ('ప్రవాహంవలె సాగిపోయే శైలి. ఇఏ నార్లవా సాత్త ఇవి వీరి పీరికల్లో కొట్టవచ్చినట్లు కనిపిస్తాయి

దశరథుని పృురోహిరులలో ఒకడై న జాదాలి సస క్రి రామాయణం బాంకాండ అయోధ్యకొండలలో వస్తుంది నార్హవారీ నాటికలో జాదారివి హేతుశకికి ప్రతి వంబంగా వరించారు “పృరోహిత వంశ0లో పుట్టినా డాని సంప్రదాయంలో పెరిగినా స్వతిం్యత్యంగా ఆలో వించుకున్నరొద్దీ నా అబద్ధప్పు (బరురుపై నాకే రోత పుట్టింది నా మాటవిని పురోహితవర్గం మాయరోనుంచి నీవు బయట -డాలవి రామునికి హితటోధ చేస్తాడు అయితే జాదాలి చివరకు సంటైదాయానికి దాసోఒహ మైనట్లు కనిపిస్తాడు కాం తనకు రాదోయే (ప్రమాదాన్ని తప్పించుకోవడానికి సెటించాడే తప్ప జాదారి తస భావాలను మాట్బకోచేదచేది నాన వారి భావంగా మనెం (గహించాలి. ఎత జోస్యం లో *ఎత ప్యాత్రను వా_స్టవానికి దగ్గరగా చిత్రించాడు

మన పురాణాల్లో ముగ్గురు హం ఒృంగదులున్నారు. వీర8లో సత్యహరిశ్చం్యడురు మనకు చిరపరిచితుడు రెండవ వ్యక్తి అసత్య హుశ్చం్యదుడు మూడవవాడు రాజకి హరిశ్చంద్రుడు మార్కండేయ ఎృరాణంలోని సత్మ హరిశ్చంద్రుని గాధను టహించి నార్లవారు సరకంలో హరి్పోంుడు అశే నాటకౌన్ని సృష్పించాడ నాటిక పీరికలో పురాణాల్లోని పిట్తకదలను రంకు దొంఠను తెెయజెప్పి వాటిఎలన సమాజానికి జరుగుతున్న కీడును వివరించారు. భావవిప్టవ ఆవశ్శకతను నొక్కి వక్కాణించారు. ఈ నాటకంలో హరిశ్చం్యదుని యమధర్మరాజు (వశ్నించిన విధము అందుకు ఆతని సమానము, ఆపై వసిష్టునితో హరిశ్చంసదుడు. వాదించే తీరు చూసే హరశ్చం(ద్రనిలో మార్పువచ్చినట్లు స్పష్తమపుకుంది. “ఆ యమ ధర్మ (పభువు పుణ్యమా అని ఇప్పటికై నా నా కిబ్ళు తెరుచునుున్నాయి నాకు వివేకం కలిగింది అం వసిమ్టంతో అఎఎవాడు హరిశ్చంద్రుడు... తుదకు ప్వుకుంితో *ఈ వసిష్టుడు ఆ విశ్వామిత్రుడు పంకాలపపోయి మనలను కాల్చుకుతిన్నారు సర్వజ్ఞులమన్న నటనతో మన ఉసురు పోసుకున్నాప పొండి: ఇక్కడినుంచి

296

తక్షణం పొంష[ ఈ మువిముచ్చుల గువ్వలిలోనుంచి ఇస్పట్‌నై గా బయటపడి నందుకు మనం సంతోషించాలి అ౨ లసవాన్థి కథనం చేస్తాడు

ఇక కవిరాజు రచనలవల్ల (ఏ భావలల్లై కొప్యరచన చేసినవారిలో. గణించ

దగినవారు కొత్త సత్యనారాయణగారు. వీరి లేఖిని “కరిపురాణము ను ఐదు సంపుటాలుగా ఆం్యధుల కందించినడి. ఈ 'దేళంలో ఎందాక గటుడ పరాణాలు- సిత్రి శాస్త్రాలు విరాజిల్లుతూ ఉంటాయో అందాక కరి ఎరాణవులు ఆవశ్యకమ౦ సత్యనారాయణారి తలంపు శాశ్వతదాస్వ్యము. పెరమ నై చ్యము అధోగతి-వీటికి రాంణమైన పర్ణవ్యపెస్థ ఈ దేశంలో చెలరేగటం అఎర్థకమని ఆయన వాదనె పూర్వాపరాలను సమన్వయించి పరి!ీలి స్టే సనాతన భారానికి నవ భారతానికి, చుట్టరిక మేదూర మైనదని సత్యనారాయణగారు విశ్లేషించారు. కేవలం మన పూర్వీకులే చై తరంా దొడ్డవాంని మురిసిపోపటం పొరిపాటంి వర్తమాెకాలంలో సమ్బురుమ నందరో ఉనాపైంని తేటపెరిచారు.. రాజకీయంగా లీష్ముని పొక్షిక వైఖరి (ద్రోణుని ఏకలవ్యవిషయక ధన్యం మున్నగునవి నేడు అధర్మాలని ఆయన. విన్నవించారు తవ'5లీవురాణ (4ణీలో భీష్ముదము ముదలు షూహసనదాసు వరకుగల విభిన్న పాతలను ఎ్వకతించి ధర్మాధర్మ విచక్షణంా "'హిరుయుత ఎరీలన గావించారు

“రామాయణ రహస్యాలు అనే సమిళ్షై (గంధంలో సత్యనారాయణగారు సంస్కృత రామాయణాన్ని సాకల్యంగా ఎరిశీలించి వివరించారు. రామాయణ దుంద౨ ఆయా ఘట్టాలలోని బాచిత్సాదులను ప్యాత్రల బువృత్సిని పరికించి నిష్క ర్షగా తీర్చు చెప్పారు శ్రీరాముని ప్యాత మానవమ్యాకునిగా ఎలా చి్యత్రింపబడింది? ఆ పా(త్రను ఆదర్శంగా మసం ఎందుకు (గహింవాలి? ఇత్యాది. విషయాలను _ర్బించటానికే ఈ సమిక్ష సాగదని తెలియజెప్పారు. మూలాన్ని ఆమూలా గంగా చూచి ఆయా గాథలలోని వాస్తవికతను నిగ్గుదేల్చి ప్రకటింపనలెసన్న సంక ల్పంతోనే ఈ సముక్షకు పూనుకొన్నావని వెశుకటి దురాగతాలు దుండగాలు ౌర్యాలు తెలుఎకోగోరే వారి కోసమే ఈ రామాయణ రహస్యాలు అని సత్య వారాయణగారు విశదం చేశారు.

ఈ విధంగా కవిరాజు రచనలకు భావాలు (ప్రభావితులై రచనలు చేసిన వారెందరో ఉన్నారు కవిరాజు ప్రభావం లేకపోయినా స్వతం్యతంగా ఆ ధోర ణీలో రచనలు చేసింవారూ ఉన్నారు. ఏమైనా మనలోని ఆధ్యాత్మిక గాస్యాన్ని వాకదోలే రచనలు రావలసిన ఆవశ్యకత ఎంతయినా ఉన్నది

ఈ సిద్ధాంత వ్యాసంలో కవిరాజు జీవితంలోని వెలగునీడలను దర్శించటం ద్వారా ఆయన వ్వక్షిత్వాన్ని (ప్రత్యక్షీకరించటం జరిగింది. ఆ తర్వాత ఆయన శచనలు ఆవర్భవించటారికి దారితీసిన పరిస్టరులను వివరించాను ఆపై కవిరాజు రిచవల్లో కవితాపరంగాను, భావపరంగాను కనిపించే వినూత్న ధోరణి? ఆయా అధ్యా

297

యాలలో విపలీకరించాను. చొసవుల్ని ఒక చ్యటంలో బిగించి అందులోనుండి బయటపడటానికి అవకొశమిన్వని భౌవరాశని కవిరాజు ఎలా (క్రమబద్ధంగా గుది గుచ్చారో విశదీకరించాను చివరగా కవిరాజు ఫొందిన పురస్కార తిరస్కారా లను విపరించానుం

కవిరాజు జీవిత రచనలను గూర్చి పరిశోధన చేయనలసినవెంో. పున్నది. ఆయన జీవిత సంఘటనలినో్నో మనకు అపరిచితాలు. ఇక రచనల్లోని తెలుగు నుడికారం జాతీయాలు ప్రాచీన కవులను మరపించగల కవితావిశేషాలు, కవిశా శిల్పం పరికీలింపదగినవి సహృదయులెపర్లైనా ఆపని కుప్యక్రమించగలితే ఎంతో ముదావహమవుతుందనుట యథారం.

298

ఆటు ఫి, గ ఉకల్ర అ శృస్టాణ 8 పా అతు షా ఏష టూ ( నం ళా టు నె న్ని

డుంజి 7 వరతాజళ కుశిక విల ఆఅమీం త్ర ళకుం ణి సని పళమూ జీ ౮4 20. లయు తేలక ంజీచ కతు జీ కయిల శర్తపన్షో

యు తీత లయ కొ ఈ శంస ఆకు యంచు చం ఛుళకు జం స్తుళు కు శత ఖు స్‌పి ఎకుం కంత 1! శాంకంంజేలి వ! ని క్మేకవాపెతి ర్న కం టీ వలవక్క కయ జాల నలి యు తంత్రుళనకో అంత యు అప క నికాడోం క పాయసం చా న 1 ము య తత కాల కయశేకై ము విమల కర బి సస నాటు నుంకి యు దు కంక సైనముబృటం శృళ్ళము కం చెత్త అగ క్తుష్తడన ఇ ంస్పవత్తాలట భవ కన నట లం న కాట ఆతూ నిళ్ళ్చుక ణు అ అము జీ! బంక క ంచృర్కారతోటో జ్‌ అరా తగయుముజ గాక నాక ఉపి యు, క్‌ రోముడు లలి చున! న మలో రల బబ యా ధరం శ్రశం చీకుతకు యం శ స్పణ్య్తడ రలు ఈ ఇలకు, ఓ త్ప కుల కు ఇళ రుడం యుండగ ల నా ఖ/ఏ యండం సొర్ల్సీ కదు గ] అక్కే కశ సే ల నాడి చలల ౫ య(ళ =? ఇత 9కు గే ఆనయ కిక టకు గాల రర సనుకడ దడుళో క న త లం బు నీవ లాలీ ఇయ స్త రంో ర దంటక లగే | లాకు కక ల రారల్యళ బీ అక్‌ యే. జై శు న కో గన శుకనోల్ని. న! ఖం + ఊం కూల పశోల్సి | వ జఫ్‌ 4 బళ తంపవయోు దే? డు న | శషెపేకేనె 4ఏ- అని కంంళొ | న నా ఆశ ఆల తన తీవ ఖ్రీనే షి కం టాటో కా లకే సం జస్లైనలో కవిరాజు డబ్లిన్‌ నుండితమ అన్నగారికి వ్రాసిన లేఖ |

ఖజనా ెలళ్ళ్రం ఎన్న నంంట చా శ

ర్తుబ్తాలళేు తుకా ఆజ్యం ల జరి ఏ4 4 కళ్యై బీద్కొ = చుజీ సయాండి కో పన్‌ లాన్‌ మెంయిళ వా మను వారంళీ న కయుసేదం) *? భీగాళంప ని సలు బీ నయన రుం మరపు ఇనా త్యల్త లా సల సైతం తంంళ లు భాక్ష నిల కంల్సి వా శా తగున బ్యిే జీ9 బూ ఆ? చంం ఖం ఆకోటి 39 న న విళ్లి వే అం జాం వినం వోంల జే తిప్ప్పుధికా క ఆ వారిజ జా) ఇంంుడోం శ్ర రా శం అటు బా౭కో ము 2 శబ్లి ఇటా? తీ నరా అబు తరంల్ల భీత స్రేళు కు సంద ల జ ంకవ 3 ఖు స్య ల రంణా శన నునె న క్‌ంంలల రో జంక శ్రా రీీలకు వాగు కు పో బట బు మై 3 ఎ కట్టి నే జ శం ఉక్తం దో ఉవచే యా శ్చలమం నం లీత్రైంచివిడ జబళళ్ల/ వే ఉవవాగ తే కళ్ల ని లమలమైం లకళనై య తుంటి రపనతక' టకాలవే ప్రై జంప బవ నుం్పవి యం టీ శో ఆ కళాటేో

నా అడే నలా ఆలు నా క్‌ఖీ, వరముల కుం న జలు చణ

| శంక మపన్న్న్లూ ణము వాళ్ల సంక తి వెష్పైవల న ఫీ వశే ఓ యం కు ళ్లక్రిన మళ తో్యై పోటుకు క మపాళోనో ఇ ఈ3ెల్లట్రుతిష/ని బడక క[కళం జలము ఆ నో షై జ కలను ప్రళం చీ కోంంటెల్స్పిణ కొ ట్రూ సఖా శత శ్స్సే్‌్‌ 2 తములుళ క కశడ. తదటు ౫కం గరఆీడంగో కుని సవం కళ జ్రికేస్తసు దాంంతకుం నా యు ల లము అము డాందిక ళన ఈ తిరి ఈస్రీక్‌ వె చత ఆకణా టా వదంకులు తు కామర్టాకలో ఉంబీతళకు ప్రైళశళ౭ 85 స్పలకంి క అ టో కుశ ఖై లనే ళ్‌ లలా మయి నంం జె ముల? కు శ్రా తముళకంచి తి? గికశాళణ జపే యుళు న లనతో ) ఎ రల ంలుకళ్స ఫా జాం ఫీ తుళు మైన య పా కు శరతిన, కణ చ్‌ అవట్సల తోం రకు నో ఆకుతో. = కంచే జో టు పటు యుడు తెళశా' దై ట్రొమిళో ఒక క తొలరెంకటు లై రం ఎలరోల లీ

నరానాన శవం నకు ననన లహటా. షో న! య! వ్‌ ల వెలు అఆ వ. ఆవ్భ/కం ల లభమి క ల వ్యూలు, శళక్ష కుక లయ ఆలం? ఒక, వ శల నట ఉని మ. తని లో వలు ఉల నో త య్‌ భటన లర కడ ఖకోం ఇచ సీ ఖో ఫరా అల ఎలు గ్య బు జ్‌ంవత్తో/ళయోంళ డే స్థ వాంళే కం. ఎ బ్నర్ము తాకే వలే శై చైనల బాకు కాస్తారు 2లలివ న్నే అత్మ -ఘ్లైలి శ సనా రు లా భళీల న జీస్రుదాతలా ఈల తశ మోం ఎంలాల చల మల ంబూలే్‌ శ ముకోం + తం 3 ఆయుత్మళ్చు పక చో జీ గ్‌ అలో ఎ ంటిలా ని న్స్‌ చడం న్ధులతి లే ల్సి క రిబ్బీ కు తయ దే గిది లు ధవ ని నైి వటన ణో బళ్లు 6ూ౮ ుక్సీకు. న్‌ ల్లీ న. న... కర్ణో లు కే. యట్రలి జ్‌ ఇన తోలి నో త యమ భా అల్మరా 9 3 కుక రిల ల టో వరో జీరలు ల 2 లాం కట తో ఆ జంకే మైలేరోం జ ఘ్యాలలా ఫ్నలణఆటంలు కం యల చ లన్‌ ల అ బీచోలో శల ద్క్రృలోళ్లీ ద ల్‌ఏళ గక క క లల ఉం కుల లాల్‌ 9ట్లై ఫ్య కవులకు నషం జ్‌ మూ బాకి బి కం తిలా లము కర ఏ ళతుల శల కో ఖ్పీరుి ఎటూాసా డో సం్మవకలుల మురుగా జీ బల కరర మృలేలతో ంరంంళ్తుడు. క్తకే కులులపెంత్కుంళురు శర తఈజుకే అకు బక ప9 టల విని. అంతో ) వాళ కల వో్కుటి ఆంకై కి లక అత్త ద్రాం యం ర్‌ వ్యూ కతత మలం. టక ప య... పే . తుంటి జబుషలాధ ఎలు తతో కలో ఉల యులకు టు యాం చో లంలో ళో షుడాానోా నాజన్యలతంళీ అ తేకలగా నే తలల (శ్రా ఓ శజో గంత తోటలో తో టల షే దోల్లో బగ ఇంం ల ధం భానా కడం ఓం అత్త కతా ల అ కో ఇర లలల మతు రోల శూంయనకూచితి సి క్రేయి*పై/ త

అనుబంధం = 1 కవిరాజు లేఖలలోని వముఖ్యాంశాలు రామస్వామిారు డన్లిన్‌ వెళ్ళిన పిమ్మట అక్కడనుంచి కృష్టా స్మతికకు సెక్కు. వ్యాసాలు (వ్రాసిపంపారు. మార్గ్షమధ్యంలోను వ్యాసాలు ్రాసిపంపారు. అవి సరిశీరింపదగినవి _విద్యాభ్యాసకాలంలోనే డబ్సిన్‌నుండ్‌ అంగలూరులోనున్న తను అన్నగారైన గోపాలకృష్ణయ్యగారికి వ్రాసిన లేఖలలోని కొన్ని విషయాలు గమనింపదగినవి ఆయన వ్యక్తిత్వానికవి మచ్చుతునకలు

18-10-1914 న పారిస్‌నుండి ట్రాసిన లేఖ = తలగుడ్డ కనఎడుచో (ప్రతి ెంవి వాద మందహాసముడో. పల్కంరించువారే. కారణమా మ _సన్యయి ఇక్కడ యుద్ధము చేయుముస్నడి “నుక మా ైన్యమును బొగడని పత్రికలు లేవు ఎన్ని ఫోటోగగ్రాఎలు ఎంత సంగతి. ఏ పేపరునో జూచినా మన పైన్యపు ఫోదో[గ్రాఎలే మశ యీపెగా్యడు (చ్రపంచములోనికెల్ల నైపుణ్యము గలవారని ప్యతికఎ వాకొనుచున్నివి.

24-10- 914 న డబల్లిక్‌నుండ్‌ (వ్రాసిన లేల ఈ యుద్ధసమయంలో రవ్వంత శరీరాయాసమూా9 ఆలస్యమూవి లేకుండ దైవాన్యుగహమువల్ల అనుకొన్న రోజునకు సరిశ డన్లిన్‌ నగరము చేరగళల్లితిని ఐరిష్‌ జ ఇండియ లను పవెశే వీదవారు. పట్లణముంతగా దాగుండదు. లండను పారిస్‌ చూచిన కండ్లతో దీనిని చూచుటవల్ల వాగుండక పోపచ్చును కాని పట్టణము పెద్దది

గ్‌ బ ౧

24-10-14 న తమ మియ్రవైన అట్టూరం రామయ్భ౫ౌరికి ఛాసిన లేఖ యుద్ధరంగమునకు 7 లేక 8 మైళ్ళ దూరములోనుండి. వెళ్ళితిని సిపాయిలను. జూచీతిని చెబ్బలుతివి నయము చేసుకొనుటకు తిరిగిపోవుచున్న యుద్ధభటులను జూచితిని. మాంసభక్షణ ఇంతవరకు చేయలేదు. ఇక చేయను బనురులో నెలరోజులు పండ్లు తినియేయుంటిని. మశ సమాజము వారినందరి నడిగితినం చెస్పుము. అనవసరముగా నన్ను దూషించి నాతో పగగొన్న గోపాలయ్యాం నడ్‌గితిననుము. వీలయిన యీ మాట చదివి వినిపింపుము

299

1711-14 న తమ అన్నాక టై... లేఖ నేను తలసుడ్డతోడనే తిరుగు మన్నాడను నన్ను చూచి పల్వుడు - బ్వచుందుడు. (పతీకాంమేమి?ః వారల జూచి మరల నవ్వుటయం కాని పంయపూల్వకముగా నిలాము చేయువారు పెక్కురు. ఎందులకని? ఇట దేశముాకు వచ్చి జాతీయమైన దుస్తులు వదలి పెట్టలేదని. నేముగాః యింకను ముగ్గురు తలగుడ్డ పెటుకొని తిరుగువారున్నారు సిజ్రయందు వీరు చాల అరోలోకముస "దిడియుశ్నారిని సా యధ్యిప్రాయము

112.14 న తమ అన్నగారికి (వాసన లేఖ. మశ దేశములో తొమ్మిది గంటలకు సూర్మ్యుడాకొళకవీధిన యెంత యెత్తుననుండుకో అంత యొత్తుకన్న సూర్య వంటలప్పుడు పైకిపోక (వక్క (పక్కి సంచారము చేయుచుందురు. చంటిని రొమ్ములలో నొకటి ధాన్యఖ గొమ్మునయు. వేరొండు ధం కొమ్మనియు సరసయ్య నన్న యెప్పుడు చెప్పుచుండును.. ఇచ్చట యెప్పుడు చం్య్రడు తల్మకిందుగానే యుండును అనా ౫ ఈవిధమూా నుండును. రీనికేమి జవాబు. చెబ్పనో కశుగొనవలసియుండును భూచలనము వలె గళ్లిన చమూార్పులాని వండు నాదు. ఎంతకౌలము వెజ్టీభమలలో పడి దరిగానక మునుగుచుందురు పురాణ ములు మనకు విషము పెట్తి అది శరీరమున జీర్చించినిది అమృతముదిన్న వెగచించుచున్నది మనకున్న సంఘ మరాచాంసులు మెండే అత్యద్భుతమైన యొక సంగతి మా్యత్రమ మనము నేర్చుకోవలసియున్నది. అది నీతి వ్యాపారము ఇది తప్ప వేరొకటి మనము నేర్చుకోవలసినది లేవు.

ఒకనాటిరా్యత్రి మీటింగునుండి. 2 "౦టలకు వచ్చుచుండగా నటనడిబీధరిలో రా రమ్మని యొక యథిసాలిక నా స్నేహితుని నెత్తిమీద యెడదు. చేతమద కొట్టీ “ది... దినదినము ఇట్టి ఏీచకావంములు పెక్కు. జరుగుచుండును. కౌని దీని దిల్ట్‌ యందరిట్రివారని తలంపగూడదు దొంగల భయము రవ్వంత కూడాలేదు. ఎట్టి వెళనయిన నెచ్చదికయిన పోవచ్చును పోరీసువాల్యడు దాటసారులకు సాయము చేయుటకు ప్రతి ఫర్హాంగునుు గౌక్కందుండును వీం్యడ్రు లంచగొండులు కారు వీరి ముఖ్యోద్దేషము కొత్త వాం్యడ్రకు సహాయము చేయుటయే

£.12=14 న అట్లూత3 రామయ్యగారిడి (వ్రాసిన లేఖ పగల మూడుగంట లకు (పొద్దుగుంకి చీటి పడుతున్నది. ఉదయము 8 గంటలకు తెల్ల వారుచున్నది ఎంత వీర్ణరా్యాతియో చూడుము ముండు ముందు 8 గంటలకు కూడ తెల్ల వారచు ఛూమి ఆవిశేషువి నెత్తిమీదనే యుండి, సూర్యుడు తిరుగుచున్న _ నీ భేదమెట్లు వచ్చునో పాసము వెట్టి గోపాలయ్యను అడిగి చూతువా?ః

ఇంతవరకు మాంసము ముట్టరేదుసుమి ఇక ముట్టను. కొంతమంది తెల్ల చాం్యడు అత్యాశ్చర్యముా జెప్పికొం0 వీవింతవరకు ఖండితముగా జెప్పలేదు*

800

సీవు దూంసము మానుట యుత్తమము అదినా యభీపష్పితము. సంఘసంస్కాార విషయమున మాటలన్నియు మోటుగా నుందిను 14-12. శన తమ అష్నగారికి వ్రాసి రేఖ *" నాయందరి మీ _పేమకు శత జన్మములెత్తి యైనను (పర్యుపర్భతి చేయతాల సై శవమునుండియు తండ్రిలేని కొఅఖతయు తల్లిలేని కొదువయు నీగ కాలంతయిస కస్పెటపండ నన్ను సాకనందయ లకు మానప సామాన్యుడవైన నేనేమి (ప్రఎ్యాపరారము. చేసే బుణ వివుక్తడ సఇయ్యెదను ఎన్ననాటనుండియు. దుదుకువాడనైన వన్ను సన్యార్షమునంబెటి చీకొాకుఎడక సంస్కృవాం్య్ర హూణ భాషలయందు. (ైవీణునిజేసిి మీయని రాజ యేమయు నిష్యారణ జాయమాన కటాక్షము నేనెంత పొగడుదు మీ యాదరాతిశయమునాక3 గాకీ సదవియు గౌారవదమును లభించునాః మస హైసభ్రాత్రుము మన యూరివారిేగాక (ప్రపంచమునకు గూడ మార్షిదర్శికమగు గాక. జ్యేష్ట (ధాత గురుకుల్యుడు పితృరులుడను వాక్యము మీయందుగాఎ మతియమెవ్యరియందు సార్థికమగు? ఒక్కా మీునెనేల నా నల్వురి యన్నలకు నేనయివన [ప్రాణమని యెజుంగుమును. నాకు మెరు నట్వురు నాల్గు (పాణములన్న యతిశయోక్తి కాదు (ప్రపంచమంచెల్ల సీ నాభా విమున్ననెంత మేలుగనుండు పొందూచేశమును గుజించవి యెన్ని ఎస్తకములున్నవో యవి యన్నియు చదువుచుంటిని చౌద్ధిమతము దుర్మార్గమతమని వొడుకగదా వట్టి యబద్ధము (బ్రాహ్మణ (ప్రభావమును పెకల్చుటకు నయ్యది ఎట్టినది. మనవాం్యడ్రు అడవి మనుష్యులని చెచ్చ కోతులను జూచిరిని చూచి నప్పటినుండియు రామాయణములోని కోతుల చర్యలబద్ధమని చెప్ప సాహసింం లేకుంటి. అన్ని విధముల మనుష్యుల చేష్టలను మనుష్యులను బోలియుండును... మూడడుగుల యెత్తుండును య ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణగారు మొన్న మొన్నినే వచ్చిరి. అందరదు సఖ్య భావముననే మెలంగుచుంటిమి ఆర్యాః “రాముడు రాజై ననేమి రావణుడు రొజ్టైల నేమి మా పాట్లు చూకు తస్పవన్నట్లు యుద్ధము జోలి మనకెందులకు స్వ్యగామ మున నున్న మాంద్యము జడత్వము కూడ సన్ను వదలిపోయిన విం 2-1-1815 నాటి లేఖ విస్నరేయి ఒక మీటింగునుండి వచ్చుచుండా (పవ రాఖ్యుని గతి పట్టిసది. తుది వరకు (పవరాఖ్యుని వర్తననే యాచరించితి ఉన్నప లక్ష్మ్మనారాయణగారు నేమ నొక్క-దిలోనే యున్నాము 7-6-15 న దుగ్గిరాల పూర్ణయ్య గారికి (వాసిన రేఖ ఆనాడు మీ యెడల జేసిన యసరాదము ఒక్క-మాటు కన్నులగట్టినబ్లయిసది. _నేనెట్టి వాడనై నను జ్‌న్న తవసంబున దురుసుతనము జూపువారియందు నాకొదరణ చిన్నత నమున మన్ను తిన్న పెంజేరులవలె నుండువారు భావికొలమున యోగ్యులగుట మనము తరచు చూడము. | 20 క

పురిటింటి పిల్లలకు బెండ్హిచేసి* ను దాల్య వివాహవఎులన్న కష్టముగా

సుండమకాని నాకు కష్టముగనే యుందును

15.11.15 న తమ అన్నగా (వాసన రేఖ ఇచ్చట చాకు విరోధు లవ్వరునులేరు. అసూయ్యాగస్తులు.ఏస శుండనిండు. వారివలన గల్డు వష్ట "మేమియులేము. లేనిపోని విచారములకు తావీయకుడు.

10=12.15 నాటి లేఖ నా కురుక్షేత సంగ్రామము పై యెవ్వరో యిర్వురు విమర్శ (వాయ సాహసించిరిగదా. హరు (వాసిన విమర్శనము మీ ఖండసము వెంటనే పంపగోరుచున్నాడను. నీచులూని ఘనులుగాని వారి విమర్శనమునకు తగు జవాబు నొసంగెద వారి ధైర్యము ద్యూతము మెచ్చుకొనదగినదే

ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణగారు పరీక్ష ప్యాసయిరి ఫి్య_బపరిలో ఇండియాకు వత్తురు ఆ సరీక్ష మాకు అర్జోబరురో జరుగును నేనును జదువుట కారంభించితిని వై పకృవ యెట్లుండునో,

71.16 = నాటి లేఖ కృష్ణారాపుగాం యాధిపత్యము (క్రింద సభజరుగుట విడుంగడు నుచితము. దేశము మేలుకొనుచున్నందులకు మిగుల సంతోషము క్‌ల్లు చున్నది

ఆమ పంచాయతులు నిష్కర్షయగు పెద్దదునువ్వులచే తిన్న నిర్వహింప ఎడిన యెడల దేశ మత్యల్ప కాలములోనే దాగుపడగలదు.

18-2-16 నాటి లేఖ తినుబిండదారముల ధరలు (క్రమ (క్రమముగా పెరుగు చున్నవి. పూర్వమున కన్న యిష్పుకు రెండింతలు మూడింతలై నవి. బీదలు (దిదు కుది దుర్గభముగ నున్నది.

కురుక్షేత్ర సం్యగామము పై విడుర్శనము జూచితిని ఇంత వెట్టిగా మండువని తలంపలేదు. ఈర్ష్యాకువుల కుత్సితకర్మమ. లివియే కదా (ప్రత్యుత్తరము (వాయట అనవసరమును,అ నుచితమునై నను కొవ్నికారణములచే (వాయదలంచితివి-

802

అనుబంధము _ శి కొప్పురప్పు వారితో వాదవు అయ్యూ ఉఊ (వ్రాతలు వాస (వాసి పెటవారల జాటున దిట్టవచ్చునే "సేతలజేసియోతనివి జెంది షికొారుు సయపచ్చుా నీత%నట్టి సంచదలిల్చి సదస్యులు సంతసింప ధీ చాటురితో వధానమును సబ్బుట సాధ్యముగాదె యేకెకిన్‌ సెపైంబరు 22 వ తేది కృష్ణా ఎ్యతికలో యధార్థవాది గారి "పేరున (పక టింపఐడిని లేఖను చూవినాను వీరి వాక్య (పవార మాంధలోకమున శెట్టి యుప వాక మొనర్పగలదో, యే హేరువుచే వీరి నోటనుండి చేచే పేపేలతో నీబజ్జెదూడ వ్యాసముం బయలు వెడరినదో కొంచెము విచారింతపు, (త్రిపురనేని రామస్వామి ద అంగలూరు. శివాలయమువో జేసిన యవథధానమందు తాముండగా కొన్నియననేల యన్నియు లోవంబులే జరిగినవట ఏమి వీరి మాటల చొరవు ? ప్వామిగారి. గుడివాడ యష్టావధానమును అంగలూడ శతావధానము వాదిగారు అనియో విగయో యుడకుండిరా ? ఉండిన, షి వీరి మనస్సును రంజింపజ్షేయ ఎఎ౦డినవా? ఉండిన మండవచ్చు? ఇసుకయందుతై లమును గలిగింప నెవరికి సాధ్యము? ఈః యవధానములను స్వామిగారు మరియు నెందందు ఐబట్టణముల యందు బల్లైల యండు జేసిన అవధానాకు కవిత్వాదులను విడిచి అంగలూరునందు. జరిగిన యొక అషావధానమును మాత్రమే వివరించుట జూడ వాదిగారి యొక్క యనసూయ చదు వదలకు వెల్లడిగాక మానదు మరియు. స్వామిగారి పయిగల యసూయను వెళ్ళ గక్కుటయే వీరి (వ్రాతకు నూతగా గస్పట్టుచున్నది స్వామిగారికి అష్టావధాన వికుద మెవ్వరిచ్చిరని వాదిగా రడుగుట వారి యజ్ఞానమే చూ పెట్టుదున్నది షీ. బంగరు విడుద మొసంగిన శ్రీ శ్రీనివాస యోగీశ్వరేళశ్వరుడు సాక్షి అల్లి వీల్ళిగ పశ్నలడ్డి మోదించిన ఘన కళిందలరెడ్డిగారు సొక్ష వ్యస్తాక్షరము లిచ్చినట్టి సబ్‌ 303

డివిజనాక సదు చారెక పెద్దసొక్షి ఘనసమస్యలొసగి తని” చెంది” 'వెంకటప్పరాయ కవీ శ్యద్రిడగును సాక్షి గి. యింక బేర్యానదలదిన నెంంరే సాక్షులున్నారు. వారల జూడదోక పెట్టి దాధించు కడుపుబ్బు బట్టరేక చాటుగా గుంయిగుయియని సారమేమి మరియు అం”లూరు శతాపధానమందు. రామస్వామిా 'రేబదిద్దరకు కవిత్వ మును చెప్పిరి ఆ దినమున పగలు 8 గంటలకు అవధానము (ప్రారంభింపబకినందున పొద్దువాలదని సభ్యులచే కోరబడి ్రీ బిల్వనాధీయాది. సద్దుంధముల రిచియంది వ్యాతిగాంచి?ి. అ॥ సాంబశివ కవిగారు నాల్గవ చరణమును శతావధాని వెంటన పూర్చిజేయుచువచ్చిరి దూరస్థాః పర్వతా రిమ్యాస్సమివస్థాస్తు దిర్చరాః అని తామ టాసిన శ్లోకార్థము తమకేల యస్వయించదో ? చృంజులు పెట్టలు సెనగులాడుట బాగుగనేయున్నది ఇవియొక జాతిలోనివే (కొవ్విన కోడిపుంజు డేగతో. ఢీకొన్న ట్లుండునని స్వామారి (ప్రయత్నముల కుడదాహరణముగా నిచ్చియున్నారు దీనిందిటై వాదిగారి నడత డేగ విల్కాంని నెముర్కొంని నట్లుండునని మరియొకరు జెప్పిన చేయు సదేది ? ధనాదికములు దుర్మదులకు మదంబును సజ్జనుల కడరువయును దెచ్చునని యుచ్చరింపుచు నిందలి యుత్తరార్థమును మ్మాత్రమే (గ్రహిందవలసినదని స్వామి గారిని హెచ్చరించిన వాదిగారి కొకమాట క పరుల ధనముఎరు విద్యా పరిణతికిన్‌ దేజమునకు బలమునకు మసం బెలియగ నసహపడు న న్నరుడు తెవులులేని వేదనంబడు నెధిపా. అను విదురనీతిని జ్ఞప్తికి తెచ్చుకొని కయ్యముల మాని క్రిగలదేని సత్కాప్య రచనకు దొరకొని ఆంధ్రభాషామ తలి కుపకారమొన ర్తురుగాక ఉ కమ్మని మాటలన్‌ నుకువుగా గణబర్ధ మొనర్చి మంచి పొ _త్తముల (వ్రాసి ధర్మముల డారిని జూపిన వారు గాక ని త్యమ్మును దిట్టులాడు కుపితాత్ములు నీతి విదూరులాంటధలో కమ్మున కేమి 'ములు జమకట్టగటోయెదరీ ధరాస్టలిన్‌ 1 ఇట్లు తిపిర్నేని సుబహ్మణ్యం నలత తలతతతతతతనననననావావనాలా. కేం కృష్టా పత్రిక, అక్టోబరు 20, 1811, పుం 804

అనుబంధఎ౨తి శ్రీక్‌ ఖ్రష్టుని రాయబారవు _తిపురనేని రామస్వామిగారు

లతతతతతతతతలలనలతతతననమాలనానాననానామిి

ఈ జగద్వింద్యు. డీశ్వరాంశ సంధూకుండనియు. లీలామానుష విగహుం డనియు. నార్యులెల్లరు గీర్తించు చుందుడ (స్తుత మీయంళ మిట్టులుంచి కేవల మానవమ్మాకళుండై పౌనరించిన యీ యద్వితీయతంక్రజ్ఞా కృత్య ంబుల విమర్శించె దము ఈ రాజనీతిజ్ఞుడు నచ్చినవారి యధిమతంబులల డీర్చుటయే కర్తవ్యమ డౌత్యమున కంగీకరింపం దాండవులచే( గౌరవులకడ కంపంబడెను తనయంతటివా౨ కషర్గమైన దౌత్యమున కంగీకరించుటయే యీయన యా్యా్యికావనత్వమును దెల్పు ఇమ్మహామహునకు మొట్రమొదటినుండి తుట్టతుదవణకు శంధియెట్టయినం గూర్చు వలయునను నుద్దేశ్యమువ్నట్టు పొడంగట్టదు. ఇందుకు బలవ త్తరమైన సాక్షి రర్మజుచే( (శ్రార్థించందిడి సుయోధనునికడకు టోనున్నప్పుడు నంది పొనంగదని అండితముగా జెప్పె- కడులగడు,శద్ధతో నిష్కాపట్యముగా. సంధివిషయమై యత్నించిన నెట్లులుందెడిదో

నిక్కంముగా నీథీమంతుయు కౌరవ పాండవులకు సంధికూర్చువలయునని యున్న రాయవదారియై పోయి దురో్యోధశుని యింట గుడిచి హూర్చుండీ తద్విషయమై 'వసంగించవలయుమగాని విఎయరునింట భుజింపవచ్చునాః తనకెంత [పియభకక్తు డై నను వాని నన్వుగహించుటకు సమయాసమయములు వలదా? పోనీ దుర్యోధనులు లాతియా? ఎవనితో6 బనియున్నడో€ వానియంటికి. దాన్నై యేగుటకుపూటు బంధు డనియు మాన్యుండనియునెంచి నుయోధను(డు విండునకుం బిలువం బై పెచ్చు రొనని విరసించి పెళ్కెను, బల్కి. యూరకుండెనా? పాండవులకు నీవు దిద్ద విరోధుండ వగుటచే నాకును విరోధు(డ వనియె, దూతుని రీతి యిదియా? కార్యము చక్కవఅచు కొమటకు మార్గ మిడియా? కార్యార్థి కుండవలసిన లక్షణ మిదియా? ఇదివలకే నసుయోధనాదుల హృదయ క్షేత్రముల మోనులెల్తి దిసలావరింపనున్న యీర్జ్యా జుగుప్స ఏషవృక్షముస కీనూక్తులు సకాలదోహదముం కాకుండునాః మనసూ్యూల్తిగా 20) 805

సందిపేయు తలంపున్న నింతటి _ జ్లావత్ల "వ్ర ఖడ్గవాదమునకుంజొచ్చి కార్యభంగ మౌొచరించునా? వట్టికల్డ ఇంతట ౮౮-.న్నం దశ యధీప్పితము (సంధిభంగము) నెవేరదేమో యని యెంచి నాంటి యొ” ఎగమున నొక్క మొగి భావగర్భితిందిగం గొన్నియు స్ఫుటముగ ఇొన్నియు "పషెశలంఎిగ గొన్నియు గటువుగ గొన్నియు: చేతనగునన్ని గతుల నిందావాక్యముల సుయోధగాదులపై దొరలించెను ఒక్కయెడం చాండపుల బలపరా్యక్రమా టోపముల నుగ్గడించు. నొండెడం గర్జామలల.. దేజో హీనులుగ వర్షించుచు. దూలనాడుం.. గొందొకచో. ధర్కిజాదుల శాంకిదాంళుల గొండాడు, వేజొకచోం గౌరవుల కుటిల స్వభావము నిరూపిం (బమయాశపడు సంధి నడప యత్నించువాండు సాధువాక్య (పదోధిదుల జేసన కార్యము గళ్తైక్కును గాని తత్పంతిపక్షుల బట్టులవలె నభినందించుచు వీల నిందించునునున్న( గొన సొ(గునా? తుదకు రారాజునంతవానిని మడియంపుమని ధృతరాషు)న కుపదేశించెను. తీనల గౌరవుల సంపూర్ణముగ నంధిదూరసులండేపె ఇది యెట్టినితిః ఈ కార్యము చేయుటకు సుయోధనుడు (పజాకంటకంబూ రాజ్యము చేయుచుండెనా? అచ్చిఏ లేదు. ధర్మరాజుకన్న మంచివా6 డనిపించుకొనుటకు మజింత దియాదాక్షిణ్యములతో వర్ణాశ్రమ పరిపాలనంబు గావింపుచు నుభిక్షముగా ధరనేలెను (ప్రజలకు నింతకంటెం గావలసిన దేమున్నది? ఇట్టిచో సుయోధను?; మడియిఎప్పమనుటకు. గారణ మేమి? రాజ్యము€౬ బంచియీక (పజాసంక్తయ మొనరించుననియా? ఇదియె కారణమైననో ధర్మజాదులను దానె మడియించి పున్నెము గట్టుకొన్నచో (ప్రజొసంక్షయము కలుగ నేరదుగదా? ఒకవేశ నీకపటనాటక సూత్రధారికి (పజాసంక్షయ మిష్పములేదశి యూహించెదమన్న సంగరపరాజ్ముఖు(డ్రై ని యర్దునుని గీతోపెదేశముజేసి సస్నర్ధ యుద్ధునిం జేయుటకు( గారణము గన్పట్టదు. నారదకావ మిషచే యాదవనంశంబు నంత గెడపుటకు హేతువు చూపట్టదు ఒకవేళ నిష్పక్షపొతముగాం గురు పాండవ (పముఖుల దోషముల జూపించెనందుమూ (ప్యప్రథమమునుండి యనివార్యుండై న భీముని దుండగములేకదా పాండవ చార్జరాష్ట్రమనస్పర్థలకు. గారణములు ఇందొక్క-టియైన మాటవరుసన్వై సం బేర్కొనియెనా? లేదు. ఇదియంతయు నేల యవిభాజ్యమగు రొజ్యమును బంచి యిప్పించుటకు నెట్లుబద్ధకంకణుండయ్యె సెచ్చెపు దొంగలు మచ్చుజల్లి నెల్ల రను లో(దిబచుకొందురన్నట్లు తన వాజ్ల్నైపుణిచే మసి పూసి ీష్మాదులను గూడ వాకట్టి తనదారికిం (ద్రిప్పంగలిగెను. ఇదియ యీయన యనిర్వాచ్యయమైన శక్తి ఈమహాళక్రియే లేకున్న సర్వజ్ఞులై న (ద్రోణ భీష్ములు పాండపులకు రాజ్యంవిమ్మని ధృతరామ్ట్రృనకు సలహోచెప్పరు గంగా[పవాహో ద్వేగ తుల్యాఖండ వాగ్ధారామోఘ మం్యతపయోగములచే6 గొరవసభనంతయు నమో పొతముచేసి కీలుబొమ్మపోలిక యాడించి డించెను. తనుపట్టిన కుందేటికి మూంే కాళ్ళను స్వభావముకల్లిన కర్ణాదులెవ్వరో యొకరిద్దరు తక్క నెల్లరు పాండవుల 806

సమభాగార్హు లనికి పాండవులచే సంఎంబన రాయదారి కృష్ణుండే కానిచో నేంటి వజఅకు6 బాండవులు రాజా ర్హులను ఎదంతి (ప్రబలియుండదు కర్ణాదులమి(దు(గా6 దోయెనుగాని సుయోధనుండే సంధికిప 2. నేవియో యిజ్ఞింకులు గల్పించి సంధి చెడంగొట్టుననుట 'కెంతమా్య(త్రము సంచియముక్కంఅచేదు. ఎట్టయిననేమి తాను ధర్మ రాజుతో సుయోధనుండు సంధి కుదరనీండని రాయవారకమున 'కేగునప్పుడు చెప్పిన మాటను నష్టకష్టములు పడి నెగ్గించకొనెను భక్తి విశ్వాసములుగల్లి నిర్మలమైన యంత।కరణముతో( దన్నేలుచుగ్నవారిని. గొలుచువారెవ్వరికి గొరవపాతులుకారు? మూర్తీభవించిన భట్తివిశ్వాశమో యసన్నట్లు మిఖుమిట్లు గొనునట్లు _వకాళించుదున్న కర్ణి యుత్క్బృష్టతను లోకమునకు. జూపించుటొబకే పాండపులం జేరుమని యువదేశంచెను కిర్దుండును గంభీర హృదయమును వెలిపుచ్చి మాయుపదేశమును విరనన భావముతో నుపలక్షించి యాత్మొచిత్యము గాపాడుకొనె ఇదియ సంధివిషయ మున నీలోకజ్ఞుని చర్య

సకలజంతు రహస్య వేదియు. ధర్మాధర్మ నిక్షీత (జ్ఞుండును నయ్యు చధికారములేని పాండవుల కధికాం మిప్పింపల గ త్తీకల్టీ యేల పోరాడునని కొందటు శంకింఎవచ్చు కృష్ణసాత్యకుల యాధారము చూచుకొనియే పాండ సలు సంగరోన్ముఖ్యులెరి ఇట్టియెడల గార్యభారము6 బూనకున్నచో భారత యుద్ధమే పొసుగదు. భారతయుద్ధమ కల్గకున్న భూభార హరణ కార్యము మిగిలిపోవును (త్రిలోక వంద్యులగు ధీష్మాదులు భూభార కారకులాయని కాందతు. (సశ్నింపవచ్చు. కారుగాని, వీర; దుదముట్టి-చిన(గాని తద్భార కారకుల మడియించుటకు వీలుగల్లదయ్యె కొన సేభారత రణయిజ్జ్ఞంబున (వేల్చంబడిరి

ఈ మహోత్ముండు తాను బూనిన కార్యము నెజవేప్పుటకు. గొజము "ళ్లైటివియైన గహించుననుటకు సంశయమావంతయు లేదు సాధింపందబడవలసిన కార్యము న్యాయమై*చో నుపకరణము లెట్టివియైనం _గెకొనుట సమంజసమను రీతియే యీ రాజనీతిజ్ఞని రాజనీతి ఇది యిట్టిదయని భీష్మ, భూరీశ్రవస, ఉవెంధవ (ద్రోణ, దుర్యోధన వధలేక్యగేవముగా సాక్ష్యము. లిచ్చుచున్నవి.

కౌరవ పక్షివలంబుల నెల్లరమిందించి పొండవ వరూధునీ సంబంధుల నుద్ధరింపవలయునను నూహకూడ లేదు. స్వపక్ష పరపక్ష తారతమ్యము లవమైషలేకయె హననకార్యమునడ పెను, ఇందుకు నుదాహరణములు ఘటోత్కచాభిమన్య వధలే, ఘటోత్కచుండు కర్ణుని శక్తిచే నీల్లిసపుడు పాండవ వాహివి శోకసమ్యుదమునల జొచ్చుచుండ6 గృష్టండు = గ్గంబుల ముడిచి రథ ముపై€ దాండవము సలిపెను. దీ౨కి. గారణమేమని పృచ్చింసంబడిన వాల్నడె యిట్లు వాకొనెనుు. “ఈ ఘటోత్కచుడు రావణుని యంత వి్యష్రమశాలియు

807

రాక్షసజాతుండునగుటచే. వీనింజంపుట గాకు దుస్తరమగును ఆ నాపవి యిటు నెఅవేర్పంబడిన నేను సంతపింప వలదాొ యయె. ల

అభిమన్యు వధజరగుసని యెంంగము “యయ ధనంజయుని సంళ _ప్పకులతో, బోరుటకుల బురికొల్చెను, భూభారబూ - విమిత్తమై పదునెనిమిదవ నాంటి సడురేయి. మిగిలిన పాండవ సైన్మములను యోధులును నిష్కరుణులడెనె యశ్వళ్థామచే సంహరింపబడుదురని యెజింగియు రక్షింపలనొల్లండయ్యె. కౌని యిట్టి నిష్పక్షపాతిని గూడ భా9తృవాత్సల్యము కుమార్గముంబెట్టి కలంకము నాపాదించెను నాండెల్లర స్కంధావారిములనుంచి పాండవ సాత్యకుల మతొండె డకు, గొంపోవుబయందు దిక్ష్రపాతము గాన్సించుచున్నసు బరిగణీంప. ఐడవలసి సది కొదుం

ఆగతానాగతముల క్షణమాతంబున దూరదృష్టి పాహాయ్యమున సగహించి తత్స్రతివిధానము లాచరించుటయందు(గల ఎవెదగ్ధ్యమునకు.. వేజెవ్వరు సొట్‌ రారు ఇదియే యాయసన్య సాొమాన్యునియందున్న మానవాతీతమగు శ క్రి. ఈ విషయమున నీయన వేసెడు నెత్తులు ఫలాంతమువణకు దురూహ్యంబులు- ఉదాహరణము వలయునంటిరేని జరాసంధ శికుపాలాములు దుర్యోధనులి గలి సినచోం దుదకుం దనకుంగూడ నభేద్యులగుదురిని తలంచి యేఏయో యొకసాత గల్సించుకొని వారల నామైకశేషులం జేసెను ఈ కార్యనర్వహణమంమ నీనియంత గస్పఅచిన బుద్ధిసూక్ష్మత, యుక్త చెపుణ్యము, చిత్త స్టైర్యము. నసంతములు, నాశ్చర్యజసకములును జరాసంధునకు భుజయుగ్మమునాందనరి సర్వ యుద్ధంబుల జయంబు గల్పించుచున్న హంసడిభకులను (పాణమ్మితులను నొకరికొకరు చచ్చినట్టు నచ్చజెప్పించి శెడపి జరాసంధుని హీససర్త్యునిండేని లీమునిచే గూల్చించెను ఇట్టులే శికుపాలాదులం బొలియించెము,

ఇంకను భావికార్యగతుల దెలిసికొనుశ క్తిని సూచించు విషయము లనేకములు భారత కథయందు. స్వుసైసిద్ధములు సుయోధనునియొక్క యధర్మ మరణాసంత రము తజ్ఞననియగు “ంధారి కినిసి పాండవుల శాపానలంబున భస్క్మిభూతులల జేయు నవి తలంచి యాసాధ్విని సమాశ్వాసించి పొండవుల రక్షించుటకు. గరిపురం మేగినప్పుడు కృష్ణునియొక్క- భావిజ్ఞానము బయలుపడును, సంతతిని గోల్పో యిన వ్యా_ఘిచందంబున నొడలెణుంగక ధర్మజాదులను శపింపనుద్యుక్తురాలయి యుండ ననునయవాక్యముల నేర్చుమైందదోషము. వింకించి గాంధారిని శాంత చిత్తనుజేపె. ఈ సతి్యవ్రతామజిని శమింప(జేయుటకు సీయైం్యదజాలికుని కుంచె కోలగాడ్పులు దక్క. మతొండేవియు. శక్తిమంతములు గానేరవు. దీననీ తాంథత్రికువి కౌళల్యము తేటపడును

308

సదంపడి యభిమానధనియైన సుయోధనుని _పేరణమున నక్వత్థామ విజృం భణము సంభవించునని దివ్యదృష్టిచే. ఐఏక్షించి పాండవసాత్యకుల వారి బాటి నుండి తప్పించి కాపాడెను

ఈ నిశ్చలదిత్తుని చిత్తసైర్యమచేతశములకు వైతము గన్నట్లదు ధర్మ జాదుల నమయింపంబూనిన _ గాంధారి శాసవహ్ని యర్హుండైన నీయశపైం (బ్రవ హించెను, కొలందికాలములోనే కాకి వె యరణ్య మధ్మమున నీవు గూలు టయు యాదవులన్యోస్య నిహిత్సులై మడియుటయుం గల్గునని శాసమిడెను, ఈ ఘోర శాపము. చిర్నగవుతో స్వీకరించి యియ్యది నారదాదులచే నింతకు యున్నె నిశ్చయింసబడెసని యెకసక్కెవుగౌల బరిహసించెను ఇట్టివి పెక్కులు

ఇమ్మహాచమ్మునఎయందు.౬ గళంకములు గొన్ని యున్నట్లు నాస్వల్పజ్టాన ఎఅఎనమల బొడకట్టుచున్నది. ఇవి యెవ్వియందు. రేని, కార్యసాఫల్యము కొలకు6 దాందేసని (పతిజ్ఞలను నిస్సంశయముగ దాబుటయే ఇవి భారత యుద్ధమున రెండు మూ(దచోట్లం బ్రిదర్శితములగును భీష్మువితో బోరాడలేక యర్జునుండు కీల్పడియున్న( దానుజేసిన తొల్లింటిబాసను వీడి రెండు పర్మాయము లాయుధ వాస్తండయ్యె ఈ యింగితజ్ఞుందేకార్థ ము చేసిని వెనుకముందారోచింవియే చేయుచుండును. పరుల యూహాపోహముల బట్టియు. దక్కాల వశ్రేషములం దిట్టియు భావకార్యము లూహించినవి యూహించునళ్లే తరుచు జరుగుచుండును. ఆహ్యోాండములెల్ల నేకముగ షప్పళింపండాలు నీయనంతుని చర్మల నావంటి యల అచ్మానందంయయ విమర్శింపంబూనుకొనుట పరిహాసపా(త్రమైనను నాకు(దోంచినయట్లు వౌ ఇవ సిద్ధాంత వచనములుగావు అన్నెయు. బూర్వుఎక్ష్మమ్ములెనం గావచ్చును. నిష్పక్షపాత _ బుద్ధిో మాత్రము మసీషులు దీనిని బకింపం ద్రార్థికుల, నహ క్షే. ఆర్యరభారతిి ఫిబ్రవరి 1011 ఎవ 881-864

309

గంరిగింజ తలిదంండ్రు లొసంగిన పేళ్ళలోం.. గొన్ని విశేషార్ధద్యోతకములగు. పేళ్ళుం డును. ఆ 'పేళ్ళచే వ్యవహరింపణుడుచున్న మా్యతమున నవ్వారిని నిందించుట పొడిగా దనని మానిసియుండంటోండని నా నమ్మకము అశ్లే యిటీవల నితరులొ:6 గిన "పేస్లను నని యెలు(గునది అట్టిఏి కావందురా? కౌనిండు అంగీకరింతము వారికాపేళ్ళ నొస(గినవారిది తపస్పనుట యు క్రముకౌని యితరులిడిన బహుమానము లను ద్యజింపక గౌరవించి మన్నించుచున్న కవులది. తప్పుగాదు కౌవున రాపూా' రిందు మిగుల(దరొందరపడిరని _ధువపఅచుచు నోచరఖొవమునోన్‌ వోనీ గాడమగా మందలించందగు స్వాళం[త్యామున్నాను వొతిచే నధివలగుటచో నింక బొట్టీ కవ్వు వ్రాశలవ దిగవంమ (డని మ్యళము శేల్యోడ్చే వే/జీలొనవలన్‌న వాంట్‌ నైతిని, ఇంకనునీ వాక్యమునందు విమర్శించి మందలింపవలసిన యంశములు మిక్కిలిగసున్నను దిజ్మా(త్రము 'ఛ్రాసినచో సగహింపందగు మా సోదరుల క ధికముోా బోధించుట మరల గర్వమున కుదాహరణమగునేమోయని యింతతో వదలు చున్నాండను వలసినచో వేరొకసారి (వాయంగలను శాంతం పాపం, ఆపతిహత మమంగళం ట్లో మందః కవియ?ః పార్టీ గమిష్యామ్యపహాస్యతాం అని కొళిదాను వినయమును గనంబిజిచినట్టులు శ్రీకాంతకవిపర్యులు (వాసిరి ఈ వాక్యమును శిరసావహింపకతప్పదు కాని భాషా(ప్రపంచముస( ఛాళిదాసొక్క-ండేలేండు. “*అద్యా ఒపిత త్తుల్యకవే రభావాత్‌ ' అను సభియుక్షో క్ర్‌కతన నితడు సరో్వోత్క్య్బృష్టుం డనుటలో వివాదము లవమునులేదు ఈయనఘు(డు వినయమును గనంేసిసె ట్ల్‌స్సటి కవులును సమయోచితముగా వినయమును గసంబటుచుచున్నారు రాొవుగారికి సొవలెనే (గంథఠనామములు మా్యతమేవచ్చి తద్గ్రుంధ సందర్భ్శములు తెలియవేమా అని సంశయించుటకు. గల గుజుకులు పెక్కులున్నవికాని యందులో పైని జూపినయంశ మొకగుటుతు ఈ కౌళిదాసు. (ప్రకృతము వినయమును జూపి నమౌట నత్యమే- శాకుంతళములో నింత వినయము జూపినట్లులేదు- “అభిరూస భూయిష్టా ఫెరిషదియం, తదద్య కాళిదాస్యగ్రధితవస్తునా సవేననా టకే మోపస్థాతవ్యం” 310

చూచితిరా యీవాక్యమునందం గిర్యము ఆ సభలో బిండితులు చాల మందిగలరంట? ఆ హేతువునం గాళిదా ఎార్‌ నాటక మాడవలయునంట? కావ్య జీవితమగు వ్యంగ్య వైభవము నించుకేని చగెసిని మాసి కీవాక్యమువలనం గాళి దాసున కెంతగర్వముకలదో ప్యక్తముగాకిమానఎ ఒకభేదము మ్మాత్రము లేక పోలేదు. పండితరాయాదికివులవతె నీతండయ పెద్దళ్లోకములో( జెస్పక వచనములో జిన్నిమోటతో€ జేప్పికొన్నాంయ ఈ గుణమిచ్చట నుతించుట 'కెవ్వరి యభ్యంతర మును ముండదు గర్యములేదని సాధించువారుగూడ నున్నచో వారికి వందనము లర్చించదనుగాక ఇదియిటులుంచి రాపుగారు కేట్లాగులు మామే సంపాదించి చూచి యంతతో( దృప్రిచెండి “"మాతృభాషానలిజ్ఞులయిన యీమూర్జుల యజ్ఞానమునకు జాలినొండి వీరివి కృమింతమనుకొనుండు " లోనగు సావాసవాక్యములను (బ్రయోగించుచు నాయాయీపండితులసు దూషించుట యింకనేనిమాని నేమొదట నుదాహరించిస పద్యార్థ మిచివటకే వారికి 'దెలిసియుండునుగాన6 దగు మార్గములోనికివచ్చి నెమ్మదివడుదురుగాక యని. వేండి కొమచు మజికొంత నాకు. దోంచినవిషయము. (వ్రాయుచున్నాండను ఒక కాళిదాసే యొకచో వినసయమును మథియొకచో గర్వమును జూపుటచేత సమయోచితముగ గర్వవిసయములను జూపుట సూరులకు శూరులకుంటోలె సాజమని తేలుచున్నది ఆయీయంశములు 8వ పుటలో6 దమక(గల పాండిత్యాభి వ్య క్తికొఅక్రై మామి్యతు లేకరువుపెట్తిన 1) కావ్య(ప్రకాశక, 2) విశ్వగుణాదర్శము, 8) ధ్వన్యాలోకము 4) వానవదత్త ర్‌ ఉత్తంరామచరిత్ర 86) ఏష్ణుపురాణము 7) కవిజనాశ్రయము లోనిగు గంధములలోని ల్లోకములవలనంగూడ సమర్థింపవచ్చును తుట్టతుదను ్రీనాధుంయొక్కయు.. సంకుసాల నృసింహకవి యొక్కయు బేరెత్తిరిగాన వారి గర్వమును చెల్పుజద్యము లిం దుదాహరించు చున్నాండను శా॥ ఈక్షోణ్‌నిన్నుంబోలు సత్కవులుచే రీనా(టికాలమ్మునన్‌ (దాక్షరామపురీవిహారవర గంధర్వాప్పరోభామినీ వక్షోజద్వయ కుంభఘుసృణదై ్వ్రరాజ్యభాంమ్మున ధ్యక్షిందున్‌ గవిసార్విభామ భవదీయ పౌఢ సాహిత్యముల్‌॥ థ్రీనారుండు. తే గీ య3 విటుడుగాకపోవుపెట్లస్మరీయ కొవ్యశృంగారవర్డ నాకర్షసమున విటుండుయతిగాకపోరాదు వెసమదీయ కావ్య సై రాగ్యవర్డ నాకర్ణ నమునః సంకుసొల నృసింహకవి. ఈరెండు పద్యములపలనను శ్రీరావుగారవాదము పూర్తిగా నడుగంటుచున్నడి దీనినిబ ట్టి రావుగారు సంస్కృత మునందుంబలెయెలు(గునందు(గూడ( (బివేశముదాలవి 811

వారినియు. బూర్వ్యో త్తరిసందర్భషు త౩జుటవారనియు సాధించుట కడునులభమేకాని యింత పెద్దపొత్తమును (వ్రాయబయేకాక ప్రస క్తిలేని (పసక్తిగా నెంతో యుక్తి యుక్తముగా గోడమీంది పిల్లి వాటముగా నేంటికపులలో౬ (బ్రసిస్టులగువారినింబడదిట్టు టయేకొక యింగ్లీషు వవలలను నురించు మిషజే. గాదందరిని దూలుపాజంబట్టుటయే కాక నేంటికాలమునం దేంతో యాద్యులును ఎంనగ్రల్రతాంగధవూతి ఖౌషొ తోఎిదు లును ఐరమకొంజలునునగు మొ ధరి రేణ్యూలు మశిరాతరానో చెన్నా(వగడ ఖాను మూ ర్రిగారొకప్పుడు వీ రవధానములనుగూర్చి తెరిసియు6 చెలియని జ్ఞానముకో6 జేయు (పసంగమున కించుక యద్దు పెట్టిరను “హీతువున వారిభాషలో (గామ్యతాదోష మున్నది లోనగు నంశములతో( గృష్టను నిందించుబయేకాక యిఎకను ౨ట్తి సాహ సములెన్న్నో చేయనున్నవారును శ్రీనాధకవినిగూవ్చి కొంత ఒలా సటివీరచరి.త. పీఠ కలో నె త్తికొని వాసియున్నవారును నగు ఏీ9 కీతెబుంగు పుస్తకములలోనే (ప్రవే శదు లేదను _ జనులకు విశ్వాస్యమురౌడుగాన నట్లనక యిక్కాలముననుండు “పగటివేషగాం”(డిది కనిపెట్తుదురో. లేదో చూతసని చమహ్కా-రమునకు (వాసి యుందురనినవో ్రీకాంతకవిాలరి పాండితి గౌరవదమునెకు సుంతయు భంజకగాకపోవు టబే వారు సన్నుందిబ్టపండుట తటస్థించెడిది లేనిచో నింక సుల్తాను లో వీరు నన్ను(గూడం దిటక శవన్చదు బొరా? గర్వభావము బౌరా? వినయము? శాంతం పాఠం ఇ(క నొకవొక్య మీసందర్భషఎలోనిదే విమక్శించెదను గాని పూర్వ వాక్య విమర్శనములో6 గవిమ్మాకురెల్ల సదు మోదితసఎగ గర్య్వోక్తుల నాడినవా రేయంయు ఎలసిసేచో వారివారి (గ్రంథములు చూచుకోందగునింయు 3ంతవణకును * క్రిచాలంచో (బ్ర భ్రీః తిరుపతి వేంకటేశ్వర కఏ+ఖామణులు రచించిన కవిసింహగర్జితములేన - జదివికోయగుననియు నేను మసవిచేయుఎను టిబ్బు “నులాను వారు జ్ఞప్తియం దుంచుకొన( (టొక్టింప బడుచున్నారు “కవిచ్యక్రవరి కవిఘటాఎంచాననేత్యాది దంభబిరుదముల(దాల్చి యిప్పుడు గర్న్వో క్తులాదువా లీకొళిదాసునికం లె ఘములాఘనులుకారు ఘనులమంి మీమఎప్సుకో నివసించియుస్నయాకవు లెక్క-డను (వాసికొన్నిట్లు కనుపట్టఎ కౌరి నాకుండోచినది మనవ చేసికొనుచునాల్నడను అందుకు ముందు మ్యిగంధమురోని యీ వాళ్యచును జీత్తగింపుండు “*ఈవాక్యములు కౌదంబరిలోనివి చివంవణకు నుజ్జయునీవర్ణ నముచేయంబడి చది ఇవ్విధమున సందర్భములేని యుసమలయొక్కయు శబ్దశ్లే షలయొక్కం యు జావితాలు గొండవీటిచే(తాడులవిలి దీర్హముల్లై యుఎడు నేమమోయల్సి కకధలజచే నొప్పారు కాదంబర్యాదులు వంకలుదీరిని పాళ్చాళ్యుల నవలలవంటివని వచించుటకు పీలులేదు ” ఈ సాహసప్ప (వాతవిలన మీరే కాళిదాస బాణ భవభూత్యాదు లందజకన్న మిన్నలమను గర్వపర్వత శృంగమునధిష్టిం వియంటస్భుబమగును పాశ్చాత్యుల 312

నవలా (ప్రాశస్త్వమున కట్లు(వాసితి౨ తప్చికొందురేమో అందుకొజకు. దాము దాణోచ్చిష్తమిదంజగత్‌ అని మహామహు౨చే బేర్కొనంబడు నిర్ణ్వ్యంద్వ(గ్రందము నంతగా సీరసించెదరా? ఆ౦రసించుటకూడ6 దెర్వితక్కువనే తెల్బుచుస్నది కాని తమకా విషయమును టోధింపుటకుంబూనినవో నెంతయేని (వ్రాయవలయును పైంగా శాక పొమర్థ శమునులేదు అయినను వినుండు గరుడమూ ర్తి రివాచ్యుతస్థితిరమణీయా (ప్రభాతవేశ్రైప (పబుద్ధనర్వ లోనొ, ఉజ్జయినీనామనగరీ 9 ఈ యసాధారణ కవిత్వమునే నిందించు మీకు లోకమున నొరులొక చ2క్కైయా? జాగు గర్వాభావమా దాగు ముచి స్ట్థానపమునలంకరించుదన్నావు ఈ లీచికవిత్వమును. దాశ్చాత్యకపులు చెప్పుట కాభాషలు తావొసంగునవయో కౌవో తాము విచారింపపలసియుండ(గా సందులకు బోక యిఏలేని హేతువునం ాదంబరి వింటె ఎవి యు త్తములనియు నిత్తివియుండుటచే( “"దంబ౦ వాగికి6 దీసిపోవునని యును వా్రుచ్చు బుఎుమరకృనాసాహసము నేమన్న బుణపంరీరును ఓ దాణమనా కవీ వీవు నీ ప్యత్రసహిత6ండపై వచ్చి+ మా మిిరుల యకుగులంగొల్చి నవలార చఇమలవటిచికొనువిు అయ్యా మీరు మబియొక _ దాక్యడును వాయించి యున్నాదడ “ఇంత మ్యాతసుడే6 గాదందిర్యాదులను నికసించితినను దోషము నామీంద నారోపింపకుందురు గాత” ఏమి విషయము? ఏమి నికపరాఫిత్వము. ఏమి చంకదుస్ణు శరణార్థిత్వము? ఇంవదూత్రముచేతనే.. చేసిసదొసం గూకకపోవుననుకొంటిరాః దాసుని తప్పు దండముతోసం మిరొనర్చిన యఎరాధమింతటితో. చోవునదికాదు అది మిమ్మును “ర్వధూర్వ్యహులను (ప్రసిర్ధికి లోనుజేయుటయే కొకజ్ఞాసలవదుర్విదగ్ధులను సుకీర్షికింగూడ లోనుచేసికొని“విడువదని యెలుంగందగు నాదోళ మీపొతమున శేయని మీరు నమ్మినచో. నిది మొదళిట్టి సాహసములుడుగుటయే. దానికి నికర మవి మనవిచేయుచున్నాండను మీ నవలా రచన హృదయంగమముగా నుండినను మిరు పీరికలోంతోవు పోకలు భూమ్యాకౌశసులను దా(టిపోవుచున్నవనుటకు6 గొన్ని యుదాహరిణయురిచ్చియున్నాండను మీకున్న భాషాజ్ఞానమో సంస్కృతము వదలూన్నను 'దెలుంగులోన్లై నం జిన్నయృసూ3 వ్యాకరిణము కూడ దొగుగందెలి యునో లేదో యని ఎంశయిపవలసియున్నవే ఏమందురా? మీకీ సగంధా వింభమున. (హ్మేవరసః రసోవై సః తుతి (అహ్మాయేరసము, రసమేయబహ్మ్ర) 313

అని (వ్రాసికొనియున్నారు హ్మైవ అనుటకు (బహ్మేవ అనుట అచ్చుపొరపొటను కొందము కౌ౨ఏ ఆ్యశ్రుతిలోని బహ్మపదము చతుర్ముఖ వాచకమే యసనా? అయినచో మ్మీవాంత యుక్తమే మీకు జిన్నయసూరి వ్యాక రణము వచ్చినక్తే అది పరమాత్మ వాచకమైనవో (బహ్మము అని యుండ వలయును గదా? చిన్నయ్యసూరి...-చూ. అయినను నియ్యది వేదవిషయము గాన నావంటి వానికి మీవంటి పండిరులవలె. (బశంగించు నధికొరములేదు. ఇంత వజకేని “ఇక్కాలమ్మున” అవి యొత్తికొని “పగటి వేషగాం్యడ్రు"” అమీ 'రేమేమో (వాసిన వారి గణములో6 జేరుటమ మాత్రమే నేనీ (ప్రసంగమును జే యుందుననియె చి మన్నింపుంక మీరు తురక సాహేబు చరిత్రలో నుదాహరించు టచే నియ్యడది అల్లోనిష్త్తులోనిదని యెంచి సాహసించి నేను స్పృశించుట అంత తప్పుగా. జూడరని తలంచెదను తుట్టతుదకు( దమకు॥ జిన్నయ్య సూరి క ూడం 'దెలియదసనలసివచ్చినను వెనుకటివలెనే యివిగూడ నిస్పటి గర్వపర్వ్యతులు కని పెట్టుదురో లేదో అని (వ్రాసియుందురనియే యనవలయును అప్లేకానిచో మ్‌ పొడి మాటలను గొప్పంేసి విమర్శించుట కడు లజ్జాకరముగదా? మజీయు మున్ను విమర్శించిన కౌదంబరీ కవిత్వసమర్థన ఘట్టమునం దుదాహరించిన యింగ్లీషు భాషా సం్యప్రదాయజ్ఞత్వ 'పసంగమువలన దమ కింగ్లీ షులో6 గూడ ఏ బిసి.డీ అ కన్న సతిశయించిన (ప్రజ్ఞ కలదనకొన్నను అందలి మహాకవులపేరు తలపెట్ట నధికారము సుంతయు లేదనుట (ధువము తుదకు( దామిస్పుడు (ప్రకృతములుూాం జేసికొనిన హరూూణ సంస్కృృతాంటధములు మూదును మిమ్ము నుద్యజింపవలని వచ్చును. ఐనచో6 దమకు నిరంకుశ పాండిత్య మెందున్నదియన? (వాయు చరి కను బట్టి తురుష్క భాషయందుండి తీరవలెను అదిగూడ6 దజ్ఞులొప ఎనిచో నిటి మీ పాండిత్య మెందునిల్చెడిది? నాకు దోంచినదిది. పూర్వకవి శరోమణుల నాక్షే పించుటయందును నేటి (పసిద్దకవులను నిర్భయముగా నిస్సంశయముగా మంచినీళ్ళ (పాయముగాల. బడందిట్లుట కొదుకొదు చెడవెక్కిరించుట యందును దక్క దేని యందును (బ్రవేశము నసున్నయని తేలను యు _క్రిచేతను స్థాలీవులా కన్యాయము గాం జేసిన స్ట్థూలదృష్టి విమర్శ్మనపఎా వలనను సర్వశూన్యత్వము సిద్ధించి నను గేవలల మ౦ంతతోడనే యట్లు భాఏవంచుు యన్యాయము గాన( దొము పైనుదహరించిన మూడు భాషలును దగుపండితులను సేవించి చదుష కొనుటకు6 దిగినస్థితిలో నున్నారనుట కేవిధమైన సందియమును లేదు ఈ మాటనే మీరు విశ్వసించినచో మీరేరిని వృధాగా. బరిహసించుచున్నారో వారి పాదమువే మీకిందులకు శరఆజమ.లై సచో6 దామొనర్చిన వృధాధిక్కారదోష ముపశమింపం గలదు మజీకొన్ని తమధిక్కార వాక్యము లుదాహరించుచున్నా6డను

“ఘనత్వము హెచ్చినకొలంది విసయాది సద్గుణము లతిశయింపవలెను గదా? ఈ కాలమును దొకరినొకరు తిట్టకొనుబయే కవిత్వమైనదొ

3 కడి

ఈవాక్య మింతకు మున్ను విమర్శిం- = వాక్యశేషమే ఘనులకు వినయః ముండవలెను అనుమాట కెంతివిలపయెని యావచ్చును ముందు తమకే ఈ వాక్యము బాధించుచున్నది. మీకు ఘను కారా? నాయుద్దేశముంబిట్టి మీరు విశ్చ యముగా ఘనులే కొని విసయము బు వాక్యరచనింబట్టి చూడ మీయందు బూజ్యమని చెప్పెదను నేంటి కవులను సర్విసామాన్మముగా౬ గాకున్నను గొంద జను వారిపేళ్ళు పెట్టకున్నను విరుదనామములనేని (ైత్యక్షరమును లిఖించి విజ్ఞ పీగుట మిట్టిపడుట లోనగు సాహసో_క్తులతోం బ్రఫంగించు మీకే విసయమున్నట్లు పాజ్ఞిలోకము విశ్వసించుచో “వింధ్య ఃస్త వేశ్సాగరే” స్వ్యయంతరిరుమక్షమః కధమ సౌ రాంస్తారయేత్‌ కావునం దమ్యవ్రాతనే తాము మటికొన్నిసారులు చదివికొని వినసయవంతులరక్రై యప్పుడు లోకుల నాక్షేపింపం0బూనుట యుక్తము లేనిచోలగురి గింజ సామెత (ప్రత్యకత్షముకొక తీరదు. మజియు నీకాలమునం దొకరి నొకరు తిట్టుకొనుబయే కవిత్వమైనది అని (వ్రాసితిరి సరియే పగటివేషగాం్యడు లోనగు పదములతో మీకొనక్చిన (ప్రసంగము కతిచయకవ్వుద్దిష్టమే కదా? అయినచో నాయీ మీ వచన రచన కివిత్విమేయగునా? లేదా? కౌదందురో అనేమి,

“కుందమందారబృందారక దం తావళ మందా కినీ చందనముకౌహారి చంటద్రకోటీర పొటీం శారదా శాందాంభోఎకౌశనీరాశ యశఃపకాశా అను భాఎ దార్మిద్యుముగల దీర్హ గద్యదులందును గవిత లేదసుట నిర్వివాదాంశము,

అని (వ్రానినసమీకు మీవియేమైనను ఆధునిక కవిత చ్యకవర్షి నిందామా(త శ్రయోజనములగు పొడిపొడివదరులయందు( గవిత్వ్యముండునని తోంచెడినంట కాని స్వవిషయమగుటచే సభిమాన మెంతటి నిగర్వచూడామణులకును నుండి తీరవలసియుండునుగాన నీపొడిమాటలు తడిమాటల్లై. సరిసముల్నై కవిశాస్పదము లగునేమోయ) తలంచెదిను ఎళ్లేని మి రచన కవితయగుటయు మీ రీకొలమ్ముస మహాకవులగుటయు. మీరు నిగర్వచూడామణులగుటయు మీతూలు (ప్రసంగము కొటవి పెట్టి తలగోకికొనుటవంటిది కాకుండుటయును మదపేక్ష్యములే యగుటచే నేనసందులకు( (బతిబంధకుండనుగాను గాని మి విషయమునల దుదనుదాహ౦ంచి* యంకములను సాధింబలేని నన్ను మ్యాత్రము తృమించవలెను ఇతరులెవ్వరేని నేమ సాధింపచేరని గుణములను దమ (వా తనుబట్టి తమయందు సాధింతురేమో, అపుడు నేను నాతఎ్బనొప్పకొని వారికి నా నమస్క్బృతులు కవు కౌవు దండముల సర్పించుకొందును అట్లు సాధించులోపల మ్యాతము దాము వినయవంతులుగ మా్యాత ముండుటకు. (దార్జిళులు.

ఆకిన్లే యొమ్నాయములై నవి భాంతాన్నూయముతో( దుల్యములంట మూర్చలు వానినే యాసకక్రితో౬ బరించుచున్నారు.

915

ఇది పెవాక్య శేషము బీర్‌ ఆలా ర్య ఎద్దకామ్బాయత్వానద్ధి గలుణులి. కేమి హేశవో తీరెటు౧గరా? అందు నీ ఎళేవింబియుండు వచోతనని యివ్వు డేవి దెలిసి నచుదరా? తాలినతోనిచో. దౌబ్బుడుడగాత ఇంళజీ తిల్లకోఅమ్మా యత నిద్ధికొలుగువి డుర్గటోము. ఎందుచేత వృధాగా దూవింవమొెబోలిటునచేత్క. కొందు అవ జగనే నొశీయగుంగాత ఆయామ్నాయములను బంంచువాడ మూర్దులను చున్నాథ ఐవనచోం నా మాయావ్నాయముల నెన్నుంటగాని. వరించియండడు వఠించినబో మూర్థత్మమునో తోవతాళబ్బిన వార గుడుడుకదాః తావ్రనం శిరి లేవు న్యాయముచో నోంటోకాలమునో మూరద్దులుకానివాడ తమలొత్కా రేయిని వాావచ్చు చున్నాండశు కాదు మజీకొందజునాతొ చున్నారందురా? అనరు, ఈ (కిందివొక్యను దాధించును

అక్కటా జనుల యజ్ఞానమును గపెవాదర్షశయు నింతకిన్న హెచ్చం గలవా"

దీనినిబట్టిచూడ జనుఐందటును నాయామ్నాయసరన మొసర్చుచున్నట్లును మీకు పైనుండి భగనంచునివలెంజూచి వారిదుర్దశరు విచారించుదుం గవిత్వము ముద్ధరిం చటయెట్లురా భగవంతుండా యని మెంచియెంచి తుదికీ సుల్తానురచనయ బూనినట్లును నెట్టి మూ థ్ధనకేని వస్పషపడును. ఇది నిగర్విత్వసూచక(పసంగములలో నొకటిగా6 (గ్రాజ్జాలు జమకట్టికొందుపడాక ఇంకనీ (పసంగమునువదలి

“ఊఉ త్తమకపులందలును నిష్కళంకమైన (ప్రవర్తషగల్లి సంపూర్ణమైన వివేకము గలమనుజులుగా నుండిరి వారిజీవితములను బిరీక్షించినచో”

అనువాక్యమును విమర్శింతము (1) కొళిదాసు. (9) పండితరాయలు (8) థ్రీనాధుడు (4) ధూర్జటి వీరుత్తములా? అధములా? పీరిజీవితములను దాము పరీక్షించితిరా? పరీక్షింపలేదుకొంటోలును మీచేతికడ్దేమి? వీరఠినే యభమకవులని వాయగలరు వాణునికన్న వీ8 మీవెక్కయేమికానీ కాళిదాశు?9 మీరే మంచివాడని (వాసియుండుటబే నింతలోనే యధమకవియని (వాయరే మోఅని నేననుకొందునుకాని మ్యవ్రాతథోరణీనిబట్టి మీరేమి్యవాసినను (వ్రాయంగలుగుదురని మానమ్మకము.

ల్లో “ఆిలోకేవిజయీభవేత్‌” నాకుందోంచినదివి త్తగింపుడు కవిత్వమునకుము జర్యతమునకును సంబంధ మెొక్కొక్క-చోలగించినను నెదిసర్వ(త్ర సంఘటింబదు. సంఘటించుటకన్న సంఘటింపకుండుటయే తజుచుగంజరిత్రలవలన దేబుచున్నది ఉ_త్తమమధ్యిమాధ మత్త్వములు చరిిత్రవలనం గవులకు నేలొక్షణికులును ౨ర్వో చించినట్లువినము. ఇట్టి నిర్ణయమి సర్వసాధారణమగుటచే. గవిఏిష్టమగు నుత్తమాధ మత్వములు కవిత్త్వమువలన నన(గా ధారాశుద్ధ్యాదులనలన నెజుంగవలసినది యేకాని యతనిచర్మితవలనలాని యకండు వ్రాయుచర్శితల వలనంగా? యెఆటు(గంబూనుట 316

యనాలోచను=ని అళ్లైవ్వరును (పాజ్జులనగా వినలేదుకాని యిస్పుడిప్పుడు కొందట్‌ పొడిమాటలను (వాయమొదలికిరి ఇదినిరాధారిము ఉభయసామానాధికరణ్యముండిన యెడల సభ్యుచ్చయమే లేనిచో. గేవల చరి్యతపారిశుద్దత్వము వలన( (బతి మనుజుడును గవికాయ గావున గవి వావశ్యకము. క్రవిశాశ క్రియల దాండితియు లోనగుసవియేయని ఘంటావపరముగాః జెబ్వుచున్నాండను కవికి. గావలసి3 సొమశగియిది. ల్లో థి ర్నిపుణవతా లోకళా స్రవావృాద్య వేక్షణాత్‌ కావ్యజ్ట-క్షయాభ్యాస ఇతి హేతు_స్పమదృవే॥ ల్లో నపోద్జో నతద్వాచ్యం నస్రావిద్యా వసాకలా జాయతేయన్న కావ్యాంగ మహోభారో గురుఃకవేః ఆయీళ్లోక్రములు శ్రీ కొంతకవిగారికి రారివికొవు ఇందు గవికి. గావలసిశ సామ్మగ్రిలో. జర్వితపారికుద్ధ్యము చేర్చండలేదు ఇప్పుడు చేర్చవచ్చునందురా? అయి. నచో నింతకుమున్నుడహరించిన కొళిదాసులోనగువారు కవివాదూరులుకొవలసివప్చను అయినచో మనకు;గవులెవ్వరు? పూర్వులలో[యహాడ మనకాంతకవిగారివంటి నిష్కు శంక చరి్య(తగలవారును నేఎకొలమునకు శ్రీకాంతకవిాారును మజికొందరు వీరివంటి పళ్చురుషులును సని గ్రీరావుగారి (వాతవలన మనమునిర్ణయింపవలసి వచ్చును. అయిశచో(దప్పేమి ? తప్పేమియు లేదుకొని కవికాత త్త్వవే త్త లీళ్లోకమును. దికింతురేమో శో॥ గతేల్లీమే గతేసోమే గతేసర్వ్యకతావపి అహో పేరూ దౌ ర్భాగ్యం వ్యాఖ్యాతానూపళంక్రరః ఈవిషయ మింతటితోముగించి మామి్మిితుల మృదువాఠ్య పూరితములగు మట్‌ కొన్ని (సనంగములకు దిజ్మా్యత ముదాహరించుచున్నాడను “అపానవాయువు వెడలునప్పుడు పృజ్టుమని ధ్వనియగును మ్యూతము వదలళినచో జలజలపాణును మల విసర్జసనమయమున నేడో యొకస్థానము నిస్కృృత మగుచు ఈప్రసంగము వీరుకవి శృంగారరసము. నధికముగా వర్షింపంగూడదనియు నది స్వభావో క్తిగాన వర్ణించుట తగునని చెప్పువారి ససంగ మాదరణీయముకొడ వియు నైనచో నిస్పుడుదాహరించిన విషయములుగూడ వరణ్యములే కావలసివచ్చు ననియు నాపత్తిగా(వ్రాసరి. కాని దురుద్దేశముతో (వ్రాసినవారుకారు ఈయావ్తి సరిమైనదా? కాదా? అనుసది విచారణానంతరము, రావుగారికిం గల విజ్ఞత్యము నీప్రసంగడువలననే (పాజ్జులు వెలిసికోవచ్చును.. దీనింగూర్చి వారు కోరిసచో 917

చుజియొకప డు (వాయందలంచి (గంధనె సృంభీతిడే నువరమింపనెంచుదు నింకొకటి పేరిజ్ఞానమును దెబపు సందర్భడు గుదాహంంచుచున్నాడను క అచ్చసబుచ్చనలందును శద్చ శ్నేమంచిమనుజుండది యెటనంగా నచ్చన్నవొచ్చుపీశను బుచన్న బొచ్చంతపెట్టి పుటప్పుట పీరెన్‌

అని వీరొకపద్యము నెవరిదోడెచ్చి యుదాహ3ంచిరి అక్కడి సందర్భమును

బట్టి చూడంగా నింత పాడుపద్యము నుదాహరింపందగిలేదు చూడుయ “గణితము. వైద్యము జ్యోతిషము వ్యాకరణము మొదలగు శాస్త్రములు మన వారు ఛందో బద్ధములుగరచించిరి వీవియందును కవితలేదనుట నిర్వివాదా-శము” పైపద్యము దొట్లు పెట్టిషస్టలదముగందు (గంధకర్తగా రుదాహరించిరి వీరి శాత్పర్యమేమి కవిత్వమనునది ఛందోబద్ధమైన దావియందెల్ల నుండదు. అట్లు గాకున్నచో ఛందో బద్ధదున శా స్త్రరచనలుకూడ గవిత్వముకావలసివచ్చునవియు సరస రచనలుగల వాడి6 గవిత్వములు కొవలసివపచ్చుననియుం గదా? ఇందుల కొప్పితిరేని పరమపవి్యతములె న శాస్త్రములనుగూర్చి (వ్రాయుచు నీ దొచ్చువీకో” పసంగమును చేయుట యె-తఘగతను దెల్పునో చిదువరులే తెలిసికొందురుగాక వీ5యుద్దేకము తేలినది. వీరేదియో పంకంబట్టి సంస్కృృతపంతులను ఇ గ్రీష ఎద్కాధికులను నిందిం చుటకు: కంకణముగట్టుకొన్నట్లు కొన్ని యౌధారములు ఛానవచ్చుచున్నవి కావున నాయాయీశా స్త్రమునుగూడ6 దిట్టినవారగుటకుళూ నీపరమనీచ* ౬ బద్యమునకు6 దత్పం క్రిని ఫీరాసనగూర్చి గౌరివించిరి వీరియుద్దేశమును వ్యక్తపజుదు పంక్తు లుదాహరించు చున్నాండను.

“*పూర్వమింగ్లాండు దేశమునందునలెనే మనదేశమందు విస్పుడు నవలలకు. బండితగొరవమంతగా౬ గానరాదు. తెలుగంన్నను తెలుంగు పు స్తక్రములన్నను “దెలుంగ (గంధకకన్‌లన్నను దృణముకంటెం దేలికగంజూచు కేవల సంస్కృత పండితులను గేవలాంగ్లభాషా పండితులను మనతెనుంగు నవలలను నిరఎంచుట యబ్బురముకాదుగదా మాతృభాషా సభిజ్ఞాలెన యీమూర్థుల యజ్ఞానమునకు బొలి నొంది వీరిని క్షమింతమనుకొనుండు,

ఓ సంస్క్యృృతభాషాపండీత శరోమణులారా? ఓయాంగ్లేయభా మెక నిష్టాగరిష్టు లారా? మాకొంతముగారి నవల్యాగంధము మీరందలణును శరమున ధ3ంపుండు లేనిచో పీరు మిమ్మును మూర్జులని చెప్పిగాని క్షమింపరు ఈకర్మము తెలుగుదేశము లోని వారికేకొని యితరులకులేదు గాన తెలు(గువారందలును కొక్కొాక్కం పుస్తకమును గొని ొద్దుట దానికి నమప్కరించి యీమూ ర్థత్వపిశాచము వాత(బడక తొల గుండు. బొరా సాహనము ఎంతమాట నోటికివచ్చిన నంతమాటయు నుపయోగించె దరుగా, మిితమా?ః ఈగవ్రాంత నిగర్విత్వమునకు లక్షణమో లేక సజ్జ్ఞనత్వమునకు

3818

లక్షణమో తెల్చుము సహోదరా?* ఇజ్టిమనునుల్రాత (వ్రాయు నీవెవరింగాని జన్మ మధ్యవఎన సహేతుకముగనై న శాక్షేపింసవు" దాః అట్లొట్టు పెట్టు కొనుము ఇవియేమి చిన్నతనము కాల్యమునుండి సంస్కృ3షు చదివికొని సర్వదా దానిలో ముని(గితేలు సంస్కృత భాషాకోవిమలకులాని యజ్లే యమ్‌ మె పఅజకో అంతకించుక తక్కువ అనో రాజకీయభాష నభ్యసించిన హూణభాషావిద్వాంసులకుగాని మని మాతృభాషా పెరిచయ మలవడకపోవచ్చును తావన్యా(త్రివఎసె వారుమూ ధ్టలగుణయు మనవోట్లు క్షృమించుటయు( గూడనా? జౌరా? నిగర్విత్య పు అవురాజ్ఞాఎవోధ? ఈతెబుగునం డొాదరముచూపవిమా(త్రముననే యింతదూషించునెడలం గౌలాను నం ణియమనుఎట్టో కంద్యాా వందనము పమానిన (వాఖ్మాణులు రావిశీయోద్యోగ లలో ననేవలుండ్‌ వచ్చుతు వారివావరేని యిద్షంయావ్షంబిర్కా. ఎగెచిందగాత్కో అదియింతతన్భ్క నహేతుకము, ఉటియి స్టోదికాడు వచ్చు(/గాక మానుగాక తెలుగులోనాదర మూనని యంతనే దూష్కుండగునొకో? మిత్రమా? యేఐయుత్తర మొకంగకుంటివి ఇట్తీభవ తృ్రంసంగమును విమర్శించినందులకు నన్ను దున్నింఎవేండెదను. నామాటవినవచ్చి ఇడా ఇంకనుమీరు పెక్కు అనువితిముంను (ద్రాసియున్నారు అవిమలికొన్ని సృటలలోంగలవు (కీత్యక్షరమును ననుచితముగనే కన్పిట్టుటచేనిత (గంథముపెంచి స్మత్రికలకు( బనిగర్చిం-ం వంచక విరమించుచున్నాండను మీరు శృంగారమును గూర్చి చేనిన పరిష్కారముగాని "శీషము వెంకటపతిని నిరసించిన నిరసనముగాని లవమును నిల్చడు మీఏద్దాని పైందగు చుత్తరముసు (వాసినపిమ్ముట దానింగూర్చి(వాయనెంచితిని. ఈయుపోద్ధాతము 'త్రోసివేసినచో మీనవల చక్కంనేయుండున౦ నమ్మెదను నేనిష్ప టికి. గథధాభాగముచూడనేలేము చూడకున్నను మీకీమా్యత్రిపుం (బజ్జలేక పోలేదు. పెద్ద కుండలశకెసళ్లుమానసవలెను మాసవలెను మాసవలెను ఇదిశాయొనర్చుహితటోధ ఎులెంతి టి సుల్తాచుకవులై సను అతని(ప్రవర్హనమును మీవ్యాగచననో సర్వత న్ఫురింపనీగూడదు తస్పు తస్పు తప్పు వన్ను మన్నింపుండ క్షమింపుండు, మిద్ధిగలుగుండు 1 ఇట్లు మిపాతుండు న.

1. అభినవ సరస్వతి - 1818 పు 5-10 ఈ వ్యాసము మొదటినుండి లభించలేదు. 819

అనుబంధం. 1౪ కురుష్మేత సం గావుమ్మూపై వివుర్శకు యువా కవిరాజు సవళూధానవరు “నామమును. కూర్చుటరొనే పూం్యకవుల (తోవ పనికిరాక కురుక్షేత్ర సం్యగ్రామమంి పెట్టినప్పుడు పు _స్టకములో సంగ్రామము జూపించక పోపటయు ” అనే విమర్శకు మా నాన్నగారు ఇట్లా జవాబు (వాళారు “కవుల యంతరంగముశ శ్రీది ప్రాముఖ్యత పహింపవలసి యున్నదని తోచెళో. దాంంబట్తి పొందుబరతురు దీనికి పూర్వికవుల (ప్రమాణము కావనలయునా? వ్యాసుడు భారతి ఎహా యుద్ధమును పాండవ విజయమని 'పేరిడలేదు అట్లయివనో పీరి వాదన వలనను కవులం పాండవ విజయమని ేరిడుట కధికారపు లేచట్లు స్పష్టంగ నుష్నుది.. కొని యిగి శీవలము పొరపాటు ఒకవేళ భారతకథసు నాటకముగా (వాసిన (ప్రథమక పాండవ విజయమం సేరిడిరిగాన నిదానీం తినులా పేరుననే నాటకము (వ్రాయివలయ సని వాదింతురే మో[ భారత యుద్ధమును నాటకముగా (వ్రాసిన మొట్టమొదటి కవి పాండవ విజయమని 'పేరిడలేదు వేణీ సంహారమనియెను నాటక నామకర ఇమున క్రవిపరింఎర ఒకరి ననుసరించి యొకరు సడవలేదు అందుచే కురుక్షేళా సంటామ మనుట దోషము గాదు

ఇక కురుక్షేత సం(గ్రామమనుట యుచితషు దా? సం్యగ్రామము జూపింవ

లేదట గయోపాఖ్యానములొ కృష్ణాద్దును లిరువురు పోట్లాడుకున్నారా?ః అయినను. నేను కురుక్షేత సంగ్రామ (ప్రకటని మనలేదే[ కురుక్షేత్రముశ జరిగిన యుద్ధముమె గూర్చిన దృశ్య (ప్రబంధము యుద్ధమును జూపిం*-వచ్చును జూపి౦పెకి పోవచ్చును. ఇది కవి యిష్టమున యందున్నది. కాన "పేకసమంజసమముఓ

సాహసము (పమాదజనితము " తరువాత విమర్శకులు “ఉద్యోగపర్వమున సంజయకృష్ణ రాయవార ములను. (గుక్కుటయిన నససమంజసముగాదా?ొ అని (వాసిరి. దినికి చౌదరిగారి జవాబు “క్క (ప్రశ్న యసాధారణ 'శశేముషీ శీషోదారము కారణమందురా? ఊదో్యోగపర్వమి లోని సంజయ కృష్ణ రాయబారములపిందు (గుక్కితినటు (గుక్కుతాను. (గుక్క 3820

మౌట నిజమే; ఇందు దోషమేమున్నవి* యుదమునకు పూర్వము జరిగిన సంధి విషయక (నంగములను గూర్చి చెప ట దోషమా? చెప్పక యున్ధమును గూర్చి (వ్రాయుజెట్లు?ః ఏయే యుద్యోగములు విఎందుగుఎచే యుస్థము జరిగినదో జనులకు తెియవలదా? ఏ యుద్ధమును గూర్చిని ( థమునయినను చదివి చూడుడు రాయః బారవఎలకు జెప్పకుండ యుసమును చాల విజ్ఞులెవ్వరో చూతము, బొబ్బిలి యుస్థమున రంారావు సంధి విషయక టైసంగము చేసెనం శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్తారేల నుడివిరిః సంజయ కృష్ణ రాయబారములను జెప్పకుండ కురుక్షేత్ర నం(గ్రామము (ాయుట దోషమా) యా రాయదాంపులను గూర్చి చెప్పుట దోషము గాదు

టంధికర్తగాది. లక్షణ గంథ.ల కొంకెదురు చూచుచున్నట్లు కన్పట్టు చున్నది. అట్లయిన లక్షణ్యగంధము వెఎవడక పూర్వము నాటకమేల (వొసిరిలొ ఇవి విమర్శకుల (వ్రాతలు... దీవికి (గంథక ర్తా3 జవాబు “క్రీరితో విమర్శకులకు లౌక్షిక జ్ఞానమును భాషా జ్ఞానమును పరిపూ ర్తియైనని లక్షణ గంథములు వెలు వడిన తరువాత లక్ష్య (గంథములు వెలువడుసెటః భళిరా వాక్య్యరత్నాము। కవులు (గ్రంథములు ట్రాసిస యసంతరమే లక్షణ గంథములు వెలువడుట సంభవించును నన్నయ వ్యాకరణమునపు పూర్వము భాష లేదనియా? అప్పకవి ఛందళ్ళాస్త్రమునకు పూర్వం సాహిత్యయు లేదనియా మీ వాదము సెలవిండు”*

“చిట్టచివరిమాట పీరాడుమాట కరుడు పుట్టిన నాటినుండి (చిహ్మద్వేషియట- వాని మరణమునకు గూడ నిదియే కారణమట (బ్రాహ్మణుల ద్వేషించి చెడిన వారికన్న సమ్మి చెడినవాలే యెక్కువగ నున్నావని దేశ చరిత చెప్పుచున్నదీ

విమం్శిను లిరువురు (గ౦ 08272 60018 90011 (6 $౯0101) చెదుపదగిస యంళ.ఎలు చదివి యానల విమర్శనకు దిగుదురని వేడుచున్నాను ”* లలత వా నాకాకనానానని [1 మా నాన్న ((వాత్యపతి) గోంచంద్‌ పటము 16-7

2] క21

కురుక్షేత సం గావువు

“పారకులారా మా విమర్శయు రామస్వ్యామిగారి (పత్యు త్తరము నెదుట నుంచుకొని చదివి చూడుడు. మే మాక్షేపించినది యొకటి వారర్ధము చేపికొనినది యొకటి. మే మాక్షేపించిన వానిలో కొన్నిటిని మెల్లగా జారవిడిచిరి. మిగిలిన వాటిలో మా యాక్షేపణ యట్లుంచి విమర్శనలో తప్పులు వెదకుటకు యత్నించిరి ఇక వీరి (పత్యుత్తరమునకు జవాబు

"షేరు పెట్టుటలోనే పూర్వకపుల (తోవలు పనికిరాకః పోవుట యసగా పాండవుల విజయము సరియైనదిగాదని భావించి కురుక్షేత సం్య్రామమంి పెట్టుట కాని యవ్వారివలె యా నామమునే పెట్టుకొను కానేరదు

తరువాత “వ్యాసుడు భారత యుద్ధమునకు పాండవ విజయమని పేరిడెనే” యనవిరి లేదు యుద్ధపంచకమనియెను ఉదోగ ఎర్వము యుద్ధ పంచకములో చేరదు కడ మీరు దానినే *కురుక్షేత * అనిరి. కాని యుద్యోగ పర్వములోని సంజయ కృష్ణ రాయవారముల (గుక్కితిరి ఇవియే కానోలు మహాకవుల సను రించుట ॥

“నం[గ్రామము జూపించుబటయు జూపింపక పోవుటయు కవి యధీన మందున్ని చవిరి * వీరింతవరకు నాటకమునకు లక్షణము లేదనుకొనుటయే యీ యధి[ప్రాయము నకు కౌరణము సంగ్రామము నాటకములో చూపించగూడదు. కొని మేము వీర నాక్షేపించిన దేమనగా పాండవుల విజయ మధర్య్మవిజయమగుటచే పాండవ విజయ మని పెట్టుట యసమంజసమని తలంచిన వీరు సం్యగ్రామమును జూపక్రయే కురుక్షేేత సంగగ్రామమని. పేరిడుట కెట్లు సంకోచింపకుండ నుండిరోయని, “*ఠురూక్తిత సం(గ్రామమును గూర్చిన యదృశ్య (ప్రబంధమని నా యాశయము అనిరి" గంథకరర్త గారూ & మీరు మా విమర్శనమునం దపార్థములు కలిగించు శబ్దములును, చ్యుత సంస్కారములును అన్వయ దోషములును పెక్కులున్నవనిరి ఇచ్చట మీరు వాడిన యదృశ్య (ప్రబంధమను మాట కన్ననో, మీరనుకొన్న యదృశ్య (పదింధ మానేమో _ దానినిగూర్చి మీకేమితెలియునో యొక్కంతూరి. విశదపరచుడు. ఈ యద్భృశ్య పబంధమనుమాట పారకుల కెంతయు నబ్బురము గొల్పెడివి

822

“నిను(దోచెను నోటికి వచ్చిసట్లు _ * ఈమాట ధర్మరాజుచేత భ క్తిలకా బద్ధ మృళత్యుంజయా యం౨ిపించుకొనన సంజయు౨ నకులు డనరావద టిమి. ఇందులకు భీముని యుదాహరణ గొనివచ్చిరి భీఒువు'హడ దుర్యోధనుం౨ శిరస్తాడన మనుచిత మనియే తలంచెనుగాని సమయానుసాంవుగా నట్లొనరించవలసి వచ్చెను. భీముని కన్నను నకులుడు సీతివిశారదు డగుటచే యస్లనుట మిక్కిలి యకంభవము

“సంజయునిచే నర్జునునికి పురెక్కించ రాదంటిమి - అందులకు (గంథ కర్తగారు రాయదారములు ద్వివిధముల + కృష్ణుని రెండవరకపు రాయవారగా (వ్రాసి, సంజయునట్లు భావించితిమనిఏ, ఎట్లు భావించిరో కృష్ణునికి గల స్వాతం్యత్యములో సంజయుని కన్నవవంతు స్వాతం్యత్యము కలదో సంజయు౨ కృష్ణురరీతిగా నానర్చుటకు రామస్వామిగా3 శెట్టి స్వాతం్యత్యము గలదో విజ్ఞులకెరుక = ఇదిగాక 1912 సాఖ ఫి్యబ్రవరి, ఆంధభారతిలో “ట్రీకృష్ణ రాయబారొమను శీర్షిక్యక్షింద చూ రామస్వామిగారు కృష్ణుంగూర్చి “దూతునిరీతి యవయా” సంధినడప య౩్నంచు వాడు సాధువాక్య (పధిబోతుల జేసిన కార్యము గజ్రైష్కునుగాని త్యత్రృతిపక్షుల భట్టులవలె నభినందించుచు వీరల నిందించుచున్న కొనసాగునాొ అవి (వ్రాసిరి చూచితిరా రామస్వామారి స్ధితి యొట్లుమారినదో?” 'మోహనాస్త్ర్రఎబు వారలముంద 'రెంత * ఇది కర్ణుడు సుయోధనునితో నేకొాంతమున నున్నస్పుడన్నమాటలు. చీనికి వీరి సూక్ష్మార్ధము (దోణ థీష్ములు పాండవ పక్షపాతులని రుజువుచేయుటకు మృదుపుగా చెప్పబడిన వాక్యమంిరి సమ్మోహనాస్త్రముచే కర్షుడు మాతము మూర్శనందలే దేమి? కావున కర్దుడు సయితము పా డవ పక్షపాతియంగాని లేక యడ్డమన కోడపోయెనవగాం సుయోధనుడు తలచగూడదా?

భీముని పాత్ర సరిగా పోషింపబడలేదనుబకు వీరచ్చిన (ప్రత్యు త్తరములో “కోపము వచ్చునప్పుడు వచ్చుచునే యుండును” అ (వ్రాసిరి దీనినిబట్టి వీరు కోపము రానిచోట కోపమును “వు వరానిచోట నవ్వును దుఃఖము రానిచోట దుఃఖమును వీరి చిత్తము వచ్చినట్లుగా తెప్పించెదరు కాబోలు

“పిమ్మటాడు తనమునొ తప్పంటిమి, కాదగవారు చిన్నయసూర3లో పే పయోగమునకు సూ(తమున్నట్లుగా నవంచి చిన్నయసూతి చూచుకొనుడనిరి చిన్నయనూరిలో నా సూత్రమును చూపించగలిగిన యెడల మావాదమునంతయు వదలుకొన బోవుచున్నావు

“*గోతంబెట్టు” ఇట్టీ (గ్రామ్యమ నుపయోగంచుటకు మా (గంథకర్తగారు అజ్జించకపోయిన పోవుదురుగాక సుక్ష్యత్రియుడగు నర్జునుడు మా్యాతము లజ్జించును ఇకనై నమ మాటలు ప్యాత్రానుగుణ్యముగా (పయోగించెదరు గాక

తడ్డని ఊన్భావ్యత్తాంతము * ఇంగదుదెరుగును లీష్కుడెరుగును ఎవరెవరో యెరుగుదురు కొండమద రహస్యమనిరి సం్య(గ్రామానంతరము వరకెన్వరికిం

823

'చేలియదంటిమి అనిన మహాత్ములకు తెతియవంియా? అట్లయిన భారతయుద్ధమే యుండెడిదికోదు అందునకేే మేము కర్దుం తల భారతచుంటిమి వారింతమ్యాత్రము (గపొంచలేకపోయిరి

“కర్టుడశ్వ్వత్థామను మెచ్చుక్‌ నడు మంచ్లు 'గ్రాసితిరి యని మాళంకం. దీనికి జవాబేలేదు పైన సతడు (బహ్మద్వేషియని 'మేమనుట తప్పని (వాయ మొదలు పెట్టిరి. అందులో “కపట (వ్రాహ్మాణుడని యెరిగియు సహజ కపచకుండల' ముల నొసంగెనని (వొసిరి ఇందు 'కపట (దాహ్మాణు డనగా (బ్రాహ్మణుడు కాదన్న మాట. ఇందు (నాహ్మాణుల యెడల భక్తియేమి? కరుడు (బ్రాహ్మణుల కొసంగిస దానమేమి? పైగా నొడలెరుంగక (బ్రాహ్మణ గోవ(జంపెను పరశురాముని మోస గించెను తాను చనిపోవునపు డక్వర్థామను దాహ్మణ. సహాయము గోరసని నిరాక రించెను ఇందులకా వాని మరణముఇకు కౌరణవు (బ్రహ్మద్వ్యేష మందిమి? ఇంకి నయినను రామస్వామిగారు విమర్శనములవలన (గంథకర్తల కాలయాపనము. కాదనిన (గహింతురుగాక. స్వస్తి” శై పతనాలు లలల నలల భననన ననున ననననస్‌, 1 కృష్ణాష్మత్రిక 1010 జులై 20వ తేది పు॥8

క్రలైశీ

అనుబంధం - * చందగుప్త (నవల) తి. రావుస్వామి అమ గారికి _పతర్యత్తరవు అణమి

ఏదైన నొకగింధమును విమర్శించ దొడంగిస యెడల త(ద్గంభమామూల్యాగ ముగ మొదట జదువపలసియున్నది. విమర్శింపదలచిన (గంథమును నిశ్మేషముగ బోధపరంచుకొనుబయు త్త ంథసంబంధమైనె పూర్వోత్తర చర్వితలస్పష్టముగ చెరిగియుండుటయు విదముద్శకుసె కుండవలసిసె ముఖ్యలక్షణములు (గంథకర్తల కషనుఖముల నాలోచించుటకు విమర్శకునకు (గ్రంథ రిచనయందు గూడా కొంత యనుభవముండవలసియున్నది మీద విపరించిస ్రిలక్షణములలో సతి రామస్వామి శారి యెడల నొక్క-టియి. కానరాదు. తాను విద్యాహీనుడ్తై విద్యాహీనులును అనాగరికుబనగు. గొల్లపిల్లలతో అడవులయందును. కొండలయందును తిరుగు చుండియు సహజచ(క్రవర్తిలక్షణ _ లక్షితుడ్తైన చం్యద్రగుప్పుడు కీడలయందు శయితసు తన యుదాంభావము వెల్లడించుటయు, అనన్యపామాన్య శేముషీ విశేషమును చాణక్యుని యెడల అతి సూత్ష్య్మృముగ సకలవిద్యలు సూక్ష్మకౌాలములో సభ్యసంచిన ఏధమును అనన్య సామాన్యమగు మృగయా వినోద కౌళల్యమును ధమక్వుద్యాభ్యాస (ప్రారంభకాలమునందే. పాండవ మధ్యమునివలె ఉద్దండ రణధీరుర్తై మహారణ్యమున అసంఖ్యమగు సగీకు సైన్యము నెనిరించి సంపూర్ణ ముగ నోడించి వారి ధసరాసుల కొల్లగొం చాణకష్యనపు గురుదక్షిణగా సమర్చించిన యుద్ధసొమర్థ్యమును, గురునాజ్ఞ శిరంబు్న దావ్చి అతిసూక్ష్యృముగ పర్యతరాజును చెరపెట్టి వానికొనర్చిన చరాభవమును, మొదలగు నెన్నయో చందగుప్తువి గుణ విద్యా (ఫభావములీ సనవలయందు కడుసరిపముగ వర్షింపదిడి యుండ, కట్తా తామస్వామిగారు అమ్మహాత్ముని కొక గంగిరెద్దుతో సరిపోల్పుట అమానుష కృత్యము మీద వివరించిన కథాభాగములు గల (పకరణముణు రామస్వ్యామిగారు చదువలేదో చదివినను తలకెక్కంలేదో తెలియదు చం్య్యదగుప్తుని థీవిశేషమీ సవలలో

825

లేదట కొను, ఉన్నదో, లేదో కమగెౌసుుటకు గూడ తగిన థీవిశేషముండవలయును గదా ః ఈ నవల యొక్క ముఖ్యోద్దేకషు చం్యద్రగుప్తునకు ద్విజత్వమిన్పించుట యని సెలవిచ్చుచు, చంద్రగుప్తుని కూద జన్మునిగా సిద్ధాంతీకరింపటోయి తటాలున వీరు పప్పులో కాలువేసినారు చం్యదగుప్పుడు శూదుడేయని ధారాళముగ రూఢిపరి చిన దేశచర్యిత ఇంతవరకు ఆంధ్రభాషా మహార్దవనున నేమూలదాగియున్నదో కౌని ఒక (త రామస్వామిగారికి తప్ప మాకుగాని ఆం్యధమహాజనులలో నొక్కరికి గాని కొనరాకుండుట ఆశళ్చర్యకరము ఆ దేశచరితక _గంథము రామస్వ్వామిగారి చేతనే రచింపబడినదై నచో చెస్పలేముకొని మరియెవరిచే (వాయబడినదై నను (గంఠకర్తగారు తమ పొరపాటును దిద్ధుకొనవలసియుండును. దేశచరి్యితలకు పుట్టినల్లయిన మ రా రా శ్రీ కె వి లక్ష్యణరావు పంతులుగారు తమ పాిందూ దేశ కథా సం్యగహమున చంథదగుప్తునిగురించి వాయుచు వావి పర్ణమును గూర్చి సందేహాస్పదముగనే. వర్ణించిరరాని శూయదుడేయని సిద్ధాంతీకరింపలేదు శ్రీ పరమహంస వి ఏ గారి “*చంథదగుప్త చరిత” మను (గంథములోని యొక వాక్యము నుదాహరించుచు, పరమహంసగారు తమ (గంధములో చంటదగుప్తరు శూసదుడేయని రూఢిపరచి (వాసినట్లు రొమస్వామిగారు (వాసినారు. “ఈ చం్యదగుప్పువి యుక్పత్తియు పృద్ధియు మిగుల నాశ్చర్యకరములు కాని వానివి గురించి యిదమిళ్ధమని సంశయరహితముగ చెప్పుట కఠిన కార్యము” ఈ వాక్యముగూడ పరమహంసగారి చం్యదగుప్తచరి(తలోనిదే. ఇందకు రామస్వ్వామిగారేమి ప్రత్యుత్తర మీయగలరో? నారాయణమూర్తిగారి చం్యదగుస్త నవల పీరికెంతవరకు బోధఎడినడో పరమహంసగారి చందగుస్త చరిత కూడ వీ9 కంతవర'కే టోధవడినది. ముర శూస్త్రీయని పూర్వరచిత (గంధములు వేనోళ్ళ పాక్ష్యమిచ్చుచుండెనట ఆ పూర్వంచిత (గంధములేవో? ము(దారాక్షసమా? సరియే అదికూడ విమర్శింతవు చందగుప్తుడు శూ్యదుడుకాక శ్ష్యతియుడస కౌని క్ష్యతియుడు కాక శూ్యదుడనికాని నాటకములో చర్చించి (వాయుట యసా: ధ్యము అందుచేత మ్యుదారాక్షస (గ్రంధకర్నకూడ చం్యదగుపోత్పత్తి గూర్చి సందేహాన్నదుడై తాసు _వాయనెంచినది దృశ్య గంధము కావున తన కథాభాగ మున కనుకూలమగునట్లు చం్య్యరగుస్తుని శూూదునిగా వర్తించియుండవచ్చును. అంతమాాత్రమున నది (పమాణమగునాః కధను సందర్భానుసావముగా ఈమ యిష్టము వచ్చినట్లు మార్చుకొనుటకు (గంథకర్హల కధికారమున్నదను సంగతి రామస్వ్యామిగా రెరుగరు. అందుచేతనే (గంధరచనయందు వారి కనుభవము; చాలదని నిజము చెప్పవలసివచ్చినడి అన్య భాషా సమ్ముదములలో నడుగంటి యున్న దేశ చరిితలను వై టకుతీసి మహనీయుచందరో తత్సారాంశములను మనకు చూపుచుండ మనమేల విశ్వసించరాదుః అహో:ః రామస్వామిగారి యభిప్రాయ 3826

మదికాదు కదా? ఏ పాళ్చాత్య _గంథమో ఏ బాద్ధమత (గంథమో మైన యెడల మనమెంతయో విశ్వసింతుమట మని వురాణకథలయందు మనకు నమ్మకము లేదట. పాశ్చాత్య (గంధ స్వారస్యమే మసకక్కంరలేనియెడల పాశ్చాత్య గంథములయందు విశ్వాసమే మనకు లేనియెడల ఇంకనీ విజ్ఞాన చం్యదికా (గంత మాల ఈ బందరు ఆం_ధభాషాభివర్ధసీ సంఘాలు మనకెందుకు? దేశచరిితములు (పకృతి శాస్త్రములు జీవళాస్త్రముబు మొదలగు ఉద్గ్దంభములకొరకు మస యాంగరులేల (సయాస పడవలెను? అహో రామస్వామిగారూ మమ్ము క్షమిం పుడు - మీ కక్కరలేని యా (గ్రంథములజోలికి మీరు రావలదని మా (ప్రార్థన ఆంగ్లేయ భాషా సంపర్కము మ కసహ్య మైనచో కృష్ణ జననము సీతా కళ్యా ణము సీత సమర్త కృష్ణుని చల్చులు లక్ష్మణ దేవర వ్వ, కుశలన కథ లంకా యోగము చిలక రాయదారము కాకమ్మకథ మొ (గంథములు చదువుకొని మీరో మీరాసందింపుడు మా యజ్ఞానెమునకు మీరు జాలి పడసక్కంరలేదుః తనలా 1 కృష్ణాష్యతిక మే 8 1014 పు 14.

927

చందగుప (నవల) ౬ యా రావుస్వామిగారి సమాధానం

“చంగదగుప్త” మె నేను (వ్రాసిన్‌ వివమర్శనలునకు పత్యుత్తరమని (వ్రాసిన వ్యాసమును సాంతముగా చదివి యథాశక్తిగా జోధపరచుకొంటిని చంగదగున్న ఉద్దండ చాణక్యములలో నేది సమువిత నామమో. విచారించుపట్టున అద్భుత (పజ్ఞా వెలసిరుడగు చాణుక్యుని ముందట చం్యద్రగుప్తు డస్వతంగతుడై గంగరెద్దాయెను గనుక ఉద్దండ చాణక్యమను పేరే తగునని నుడివితి ఇది యమో (వ్రాసిరి విమ త్శృకున్త కుండవలసిన లక్షణదులతో నిది (ప్రథమ లక్షణము గాటోలు. పెక్కు మారులు వృషల శబ్దముచే (ప్రయోగింపదిడిన చంగర్రగుప్తుదు ద్విజుడనుట పూర్వో త్వర సందర్భములనేమి గుర్నెరింగిరో చ్యుతసంస్కారములకు పుట్టింల్లయినె ఈ వ్యాసమే వీరికిగల గంధరిచనా పరిచయమును స్పష్టీకరించుచున్నది వాఠకు లారా చూడుడు ఒక్క వాకాముదాహరణముగా ఏచ్చుచుంటి “అనస్య 'శేసుషీ విశేషమున చాణుక్యుని యెడల ఇఇ సూత్ష్మ్మముగా సకల విద్యలు సూక్ష్మ కాలములో సభ్యసించిన విధము” అహో వొక్యరచనా న్రైపుణ్యముంగంటిరే చాణుక్యుని యెడల నభ్యసించుబయట దీని యక్థ్రమేమో అది సూక్ష్మము నభ్య సించుటయట సూక్ష్మ్యశబ్దమునకు అర్థము ఆహించిపట్టు కానరాదు, ఇది యొక ఢీర విశేషము కాబోలు ఇక వీరి సంస్కృతాంధ్ర పాండిత్యమును చూపుటకు పీరు పేర్కొనిన యీ (గంథములే సొక్షి *త సమర్హయట, చిలక రాయవారమట వింకనేవోయట సంస్కృతాంధ్ర వాజ్యయముల యందున్న ప్పస్తకములివియేనట ఇంతింత (గంథావలోకనడు గల్షిన మహార్ములు (గంధకర్తలయిన ఆంగ(ధ్రభాషకు కొరతయేమి ఇంతటితో నీ యుపోద్దాతమును ముంచి (ప్రస్తుతాంశమునకు గడంగెద

పరమహంనగారి. చంగద్రగువ్వ చరిత్రలో చం్యదగుప్తను. కూ్యదుడని ధ్యవించు వాక్యములు పెక్కులున్నవనుటచే తద్వ్యతిరిక్త్కములయిన వాక్యములు లేవ నుటకొదు, వాక్యొర్థము (గహింపని దోషము నాదికౌఎ మ్ముదారాక్షస (గంథా చులయందు వృషల శబ్దము (ప్రయోగముచేసి చం్యదగుప్తుని నిస్పంశయముగా

9238

ప్యిడని. చెప్పుటయు. ఆధునిులయిష లడ్మేగారున్ను పసరమహంసగారును శ్యూదుడుకొగని స్థిరపరుపక్రయే సం దేహాస్పదములగు వాక్యములతో దాటుటయు నా వాదమునే బలవత్తరముగవేయుచున్నెవి ఇవిఇటులుంచుడు

1 చాణక్యుడు నందకులోత్సాలనము చేసెదనని సతిన పట్టినందున కౌరను చయిన చం్యదగుప్తని పాటలీపు్యత సింహాసనా సీనుంజేసి భగ్న్యవముడయ్యెనందురా లేక చంద్రగుప్తుని శూ్యూడుడందురా?

2 చం్య్రగుప్తుడు నందుని కౌరసుడేటైన మెడల మౌళ్యవంశందివి త ల్లి "పేరిట నేల పొగడ్త కొంచవలయును?

కథను తమ యిష్షమువచ్చినట్లు మార్చుకొనుటకు (గంథకర్తల కధికార మున్నదని నేనెటుుగనఎ “నిరంకుళాఃకవయః” అను నది నేనెరుంగనిది కాదు గొని కధానాయకపలను విపషపలయిన శూ యలుగాను శూదు లయిస విప్రలుగాను కల్పించి వక్ష సొంకర్యమును చేయుటకు నెవ్వరును సాహ సింపరు ఇది యధునాతనుల నీ3కొటోట ఇని వీరి (గంథావలోకమును ఎనముభవమును కొటోట పాొళ్చాత్య శాస్త్ర విషయములగూర్చి నేనేమియు ముచ్చటింపలేమ పాళ్ళ్చాత్వ దేశ చర్మితలును మన పూర్వకివి రిచిత చరిత అను, భిన్నమ్నులెనప్పడు కొండొక కారిణము లేకయే పాశ్చాత్య గంధముల వేల వీశ్వసింపవలయునో తెరియరాకున్నిది ఇంతమ్యాతముననే పుటముద్చి విశ్హాన చం(దికా (గంథ మాలాదుల స్థాపించుకేలయని వాకొనుట గుణలాఘ పిమును. చాటుచున్నది విద్యాధికొక్షమింపుడు మురారొళ్లిపాదులం గూర్చి నే (వాసినవి సత్యములనియే వదరి3రిగానోయ. ఇకనయిన సంతసింపవలసియే యున్నది మీకమొనినట్లు ఐత సమర్హామలే సలస్క్యృుతాంటధముల యందున్న యన్న గంథములని భావింపకుడు సరళా స్త్రములయ )దు ఉక్కల్బుష్ట గంథము లున్నవి వానిజదివి పదంపడి పాశ్చాత్య (_గంథములంజదివి సత్యాసత్య విరూపణంబు గావింపుడు. ఇది యల పొండితితోనగు ఎవికొదు అక్కరలేని యాీనిపల జోలికి నన్ను రొవలదని మందలించితిరి నేనెంతకొాల మాంర్రు డనె యుుదునో యంతకాలముదా కౌం్యధ (గంథములు కావలసియే యుండును. దోనయందలి. గుణాగుణ విమర్శనము చేయునదికౌరము నాకు కల్లియే యుండును దురుసు వాక్యములతో ఎనిలేదు ఇందెప్పురును గొరతవడరు నా పాండిత్య కకర్షలతో. మీకు సనియేమిః శక్తియుంగిన నేవాసినదానిని పూర్వపక్షము చేయుడు. లేనిచో నూరకొనుడు ** 1 కృష్టాప్యతికు మే, 80 1814 పు, 10

తి29

(గావ్య భాషావాదవు

అయ్యా నేను నాలుగయిమ సంవత్సరముల (క్రిందట గురజాడ అప్పా రావుగారి ముత్యాల సరములపై విమర్శనము (వాసినప్పుడు కొందరు తమకు దోచిన య'్లైల్ల నన్ను దూలనాడిరి నేడట్లుగాక శాంతముతో మంచి చెడుగుల జర్చించ బూనుట ముచ్చటగా నున్నది. నేడు మూర్తిరజుగారి యుప న్యాసము (గ్రామ్య భాషావాదుల సందియముల సనసన్ని౦టివి బారదోలుటయేగాక (గ్రా మ్యు భాషకన్న సలక్షణమైన (గ్రాంధిక భాషలో భావముల సర్వజనులకు టో ధపడునట్టులు తేటతెల్లముగ వాయట సారధ్య తరమని బుజువుచేయుచున్నది. అట్నులెనచో నీ గ్రామ్య భాషావాదుల వాద(్యప్రాదల్య మింకెచ్చటనున్నది? ఎవ్వరిని (పశ్నంచినను “యింటిలో వాడుకొను భాషమ పుస్తకములలోని _ కెందుకెక్కించరాదం 'దురు. ఈ విషయమున శర్మగారి కొకటి విన్నవించ దలచికొంబిని మనము స్నానము చేయునప్పుడు చాలీ చాలని యే కొల్లాయిగుడ్డ్ణయో, ఏ కౌపీసమో ధరింతుము, ఏ కళాశాలకు టోవు నెంచునప్పుడో యా వస్త్రములతో నే పోవనొల్లము బైలు, కాలర్లు, సూట్లు బూట్లు కావలసివచ్చును ఏం ? సమమయోచితములగు వస్త్రము లుండవలయునంయేగదా: అ్లే సమయోచితమగు భాష యొండుండవలయును అట్లుగాక 'మేలుదున్తులు మేలు _వెదగ్ధ్యమను నధ్యిపాయములను బుట్టించునందురా ? బుష్యాదులమాట నేమి చెప్పుదురు. నారబట్టలను ధకంచియో లేక దిగంబరులుగ నుండియో (ప్రపంచముమ నబ్బురపడజేయు నున్గుంభములను (వాయలేదా ౩ ఇక వీ పోరాటమేల ౩౪ కంగన ఖౌవలో గూళ నింటైలో వాటులెొను ఖొవవను (్రాంటిక్‌. లావవను “దాంతమ్థుము. ఐవాళముగా నున్చది. ఇక మాయూరిలో నున్న హాధ్వులు “ఆసంటి' యను శబ్దముల నుపయోగింతురు ఇదినాషు కర్ణవిదారణము. ఇప్పుడు నేనుపయోగించపలసిన గబ్ద మది

చదువున్న శూ్యదుల గృహములోని భాషకును చదువుకున్న (బ్రాహ్మ ణుల గృహములోని భాషకును తారతమ్యము చాలగలదు అప్పుడు మేమేమి భాష నవలంవింపపలయును ? (బ్రాహ్మణుల భాషనే యవలంవింపవలయునా? అట్టు చేసి భాషా (ప్రపంచమునకు గూడ స్వాతంత్ర్యము లేకుండ జేసికొందుమా? దానికి

380

'మేమిస్టపడుదుమా?కానిచో మాభాషను పమ్మి యవలఅంవింపనుందురా? (బొహ్మణుల గృహములలో “టా లకు షాలు దొర్లుచుందును వత్తులు లేనిచోట వత్తులు వెలయు ముండును మాకో చాలకు సాలు సా లకు *చా లు పడుచుండుసు. వళ్తులున్నచోట వళ్తులెషరిపోవును. కొంతకొాలమిట్లు జరుగ రెండు భాషలు విష్పన్నము లగును. ఇదివరకు గల భేదములజే గల్గిన మైకమత్యమునకు దోడు భ్రాషాభేదముచే _నెకమత్యషు గల్పించెదరా ? 'మేలుం ఇక మన యాపజ్జీవితము తెలుగన్న ెట్టిడో యెరుంగక యే యౌంగ్లేయ భాషా సేవయో చేసి యందు పాండిత్యము గడించి. తెలుగు భాషను మనము తోబరచుకొను నిచ్చతో సంస్కరణము జేయబూనుట ఎట్రి మాట మాత్స భాషలో (గంథకర్తల కాంంచుం స్తోత పాఠము కాని మనకు వేరుపాయము లేదు ఇంగ్లీషులో తెలుగు (గ ౦ధములు (వాయుట యనునదియ. యొకదారి "అవియే తరుజోపాయము. శర్యగారూ[ కోపపడకుడు ఇంతటితో "సెలవుదీసికొని విరమించెద ఇట్లు (తిపురనేని రామస్వామి అతనలా ననా తనాలనా నాకాడు. శ్జే కృష్టా ప్మ్యతిక, మార్చి, 20 18015 ౩91

అనుబంధము 1 "రెండవ [పయాణవరు థ్రీ త్రిపరనేని రామస్వామిగారు డన్లిను నుండి మా కిట్లు వాయుచున్నారు అక్టోబరు ఆజవ శేదీన కతిపయ బంధుమి్యత సోదర సమావృతుడనై మా ఆయంగలూపీ నుండి, బయలుదేరి నూజెళ్ళ "స్టేషను జేరితివి నూజెళ్ళ రై లుఫ్రేషను శిడసన్నందరును సొగనంపుటకును నన్నుజూచి యానందించుబకను నొక పెద్దగుంపు గుమిగూడి యుండెను. వీరు నాయందతి భ _క్యనురాగములజే బెజవాడ వరకు వచ్చి, నన్నంపి (గ్రామోన్ముఖులైరి నాటి రేయి యాంతరంగకుల కడను, సోదదలకడను సెలవు గయికొవి మంద్రాసు మైలెక్కి. పశ్చిమ దేళోన్ముఖుగనైతి అగంతరిము చెన్నపట్టణములో _ ఒకనాడు కడపి తొమ్మిదవ తేదీ తరువాతనే లొందాయి జేరి నాడే రహదారి చీటిపై (029900౯0) ఫెంచి కన్సలుచే దస్క-తు “చేయించుకొని టిక్కెట్టు కొంటిని ప్వారిసు పెట్టణము గుండ బోవుటకీ దస్కతు అత్యవసరవు. ఆ మణునాడు పిసాఓ కంపెనీ స్రైమరైైన అరేవియా నధిరోహించి తినీ. అందు ఏడదెనుసకు దోవుష్టి ఎలువురు పొందువులను ఒక్క మహమ్మ చీయు? కఠికొంటిని స్టీమరులో (ప్రవేశించిన తక్షణ మే శాకావోడలమైన మేమిరు వురము. తద్విషయక (ప్రయత్నములు జరుఎ)చుంటిమి అప్పుడొక స్వదేశ తై 9ిస్తవుడు మా యెకకు వచ్చి మా(పయత్నములు విని నవ్వి ఇంగ్లాండు నందు చూంసభోజనము గావింసకున్న మరణము సిద్ధమని చెప్పెను అట్టులా £ నేనొక సంవత్సరిముంటిని, సగమయినను మరణింపిలేదేయని నుక్తివితిని అంత సమ్మహ సీయుడు మాటు మాటాడక తసంతదాబోయెను “తాజెడ్డ కోతి వనమెల్ల జెటదినదన్నట్టు” ఇబ్దు లేయే నమహనీయులో శొలుదొ_ల్హ ఎశ్సిమ దేశములకు టోనున్న పఏద్యార్థులకు నుపిదేశములు గొవించి మాంసఖాదులనుగా చేయుదురు. తోక తెగిన సక్కరీతి వారు కొదువల వారిని ఈమ మందలో గలసికొనుట ఏ యత్నింతురు. ఇచ్చట నిట్టివి పెక్కుదాహరణముల నీయ నగును పాళ్చాత్య దేములకు వచ్చు హిందూ విద్యార్థు లిట్టివారి మాటలు పేడ చెవినిబెట్టి తమ వివేచనా జ్ఞాన ముపయోగించి వర్తించుట (శ్రేయస్కరము. గొడ్డు 832

మాంసము మొదలగువానిని దినకపోవుటచేతగాని, మద్యపాన మాచరింపక పోవుట చేతగాని, దేహారోగ్య మెంత మతము చెడదని ధృవంబుగ చెప్పవచు ఎను నమ్ముగ్ర మతి శాంతముగ నున్నయది _ఎఎంచ మహా సమర రంగమున విష్కారణముూా జచ్చుచున్న యమిశ సంఖ్యాకులగు యుద్ధ భటులకు తోడు నేు గొడ జంపుపేలకో యని ళాంతము విపొంచినాడేమో యనునట్లు జల సవాహమును కదలక మెదలనీయక సముద్రుడు తన గంభీకభాపమును (బకటించుచుందెను ఇట్లు. నాల్గు దినములు గడచె ఒకనాడు మ్యదాసు కెమ్సు సంపాదకుడగు “గి న్‌బార్జా గారు మేమున్న యెడకు వచ్చి మడాను (పెసిడెన్సి నుండి వచ్చుచున్న వారిం చెవర్రై న నున్నారాయని తశ్నించితి నే వచ్చుచుుటినం (ప్రత్యుత్తర మొసంగితీని. పదంపడి మా యిరువుువును రెండు మూకు గంటల కౌలమీ [కింది సంభాషణ జరిగినది. బార్లా : మీ మాతృభాచ యేది ? తెటూ ? లఒవమా 2 నేను ఆంధము కా; తెలుగు అజవము కొక యివి మూడవ భొషా ఇది యెట్లుండును నేః కొడు ఇది తెలగు శబ్దమునకు సంస్కృత పర్యాయుదము దా * క్షమింపుము అట్టులా ౩ తెలుగు భొషయందు సంస్కార విషయమై పెద్ద గందరగోళము. జరుగుచున్నట్టు వింటివి దానినిగూర్చి విపులముగా చెప్ప గలవా ? వె - దీవిని నేను సంస్కావమనసు కొందరు స్త్వోత్కంర్ష (పకటనార్థిమై (గ్రామ్మ భాషను, (గ్రాంధిక భాషను జేయ సమకట్ది మెట్టులో పారళాలలయందు (ప్రవేశపెద్దరి దానిపై జన పామాన్యము వలనుపడదనుచు మొఅపెట్టు చున్నది వా :- తుట్టతుదకు (గ్రామ్య భాషయే విజయము గాంచుసని నే తలంతును. నే.- ఇందు నేను భిన్నాభ్యిప్రాయడను. ఇంగ్లీషు. (గ్రాంధిక భాషకును సామ్య భాషకును భేదమున్నదందురా? లేదందురా? వా:- ఉన్నరి నే :- అట్టులే మా మాతృభాషయందు కూడ నుండవలయును జపాను భాషకూడ మూడు భాగములుగా నున్నది విద్యావంకుల వ్యవహారిక భాష భ్రామ్య భాష, (గాంధీక భాష. కావున నీ భేదం సహజముగా నుండితీరును ఈ 535

వాదముస'కేమిగాని, మా (ప్రత్యేకాం్యధరాష్ట్రమునకై. జరుగు ఆందోశవ యెలుంగుదురా? తద్విషయమై మీ యభిప్రాయమేమి? జా - ఆ నేనెటుంగుదును. భాషను బట్టియు, జాతిని బట్టియు రాష్ట్రముల నేర్పరచి యేబటయే యుతత్తమము పొందూదేశము నంతయు. నొక రాష్ట్రముగా పరిపాలించుటకన్న భిన్న రాష్ట్రములుగ పరిపాలించుట ప్రభుత్వము వారికి గూడ సౌకర్యము నిచ్చుటలేదా? కొన ఆంథధ్రరాష్ట్ర విభజనముచిత మని నా యభిప్రాయము. నే _- ప్రస్తుతము హించూదేశమిట్టి స్వాతంత్ర్య మైనను (గ్రహించుటకు తగిన స్థితి యందున్నదా? చా _- లేదుః ఇప్పుడు హిందూ దేశమున కెట్టి స్వాతంత్యమైన నొనంగుట ముక్కు పచ్చలారని ససిపిల్లకు కత్తెర నాసంగుపే నీ యుద్దేశ్య మేమి? శే - నా యుద్దేశ్యము చెప్పవలసిన యవసరమేముస్నదిః ఇస్పుడు మీరు చెప్పిస వాక్యము లాలోచనపూర్వకముగ నుడివినవేనా? తన కవిత్వ మహత్యముచే యపంచమునంతయు సబ్బురపడజేసిన రవీం్యదనాధుడు రసాయసళా స్త్రమున పాశ్చాత్యుల నివ్వెరగందకేసిన బోసు మీ యి గీ షువారి చేతనే యద్వి తీయుడని మెస్పువడసిన గోశ్తే మొదలగు మహనీయుణు జన్మించిన మా హిందూదేశము కనడాతోపాటుగాని యా స్ట్రేలియాతోపాటుగాని స్వాతర్యత్య 'మొందుటకు తగదా? వా - దీనికి నేను చెప్పవలసిన యుత్తరమేమున్నది? శే . పోవిండు, యుద్ధానంతరము హిందూదేశమున క్రేమయిన స్వాతం్యత్యము వచ్చునా? ౯ = తప్పక వచ్చును. సందేహమెంతమా(త్రము వలదు. నే - లండను మైమ్సు మరికొన్ని ప్యత్రికలయందు. (ప్రచురింపబడిన వ్యాసముల కొన్నింటిని జూచిన యట్లి యాశకు స్థలమున్నట్టు కస్పట్టదే. పొందూ దేశము తన విధి నెఅవేర్చుచున్నది. గాన ్రుత్యుపకృతి జేయవలపిన యగత్యము లేదని చెప్పిసవి బా *- దీనివి నేను సమ్మను ఏదీయో యొకమేలు కల్షితీరును. నే.. సరే వంగదేశములో జరుగుచున్న దోపిడులను గూర్చి మ యభిప్రాయ 'మేమి? 3984

వ _ వారు దయాదాక్షిణ్యములు లేకుండ దోవిడులు చేసి. ధనము కూడబెట్టి ఆయుధసామగిని కొనుచున్నారని తలంతును సిపాయాల కలహము నందువలె వీలయినింతవరకు స్వామిద్రోహమును వ్యాపింపజేయుచున్నారు. సాధ్యమయినచో కలహింపక మానరు ఈ విధముగ ననేక సంగతులను ముచ్చటించికొంటిమ. ఏడెను దగ్గర

ఆకు బృహద్యుద్ధ నావలుస్నవి పని జూచుటతోడనే నా కన్నులు గిరగిర

తిరినెనవి కదలక మెదలక మహోదరి నుధ్య స్థిత సౌధరాజములట వెలుగొందుచు చూపరులను ది(గృమపాలు జేయును మం ఐదు దినములకు పోర్టు సయ్యదు చేంతిమి చేరుటోడనే మా నావపైకి ఒక ఈజిపు దేశస్థుడు వచ్చెను ఇతడైం్యద్ర కాలికుడు. మశ దేశమునందు వి_ప్రవనోదులను సళ్యురి జొచితిని గారడీవాండ్రను పెక్కుర జూచితినిగాని యిట్టి తర్యితము. ఇట్టి గారడీ ఇద్తి యైం్యదజాలికము నెన్నడు ఎని విని యెరుంగను మేమచ్చట నుండగనే మువ్వురీతగాచ్యడు పెన్నీ నీటితో వైచిన తెచ్చికొందుమనుచు. కేకలు వైచుచు మా పెడవ కడకు రాగా నొక పెన్నీ విసరి సమ్యుద మధ్యమందు పిడవై చితిని సీటి కౌకులు నీటం (బివేశించి చేపను నోట గంచుకొనివచ్చునట్లు మూపురు ము9%రి. గాల్డు నిమిషములలో నొకడు ఆ నాణెమును నోట గరచుూొని వచ్చెను అంత పదిమంది పది యణాలు పార వైరి... ఒక్కటి మైన విడువకుండ నన్నిటిని తెచ్చుకొనగల్షిరి ఇది నాకు చ్యత్రముగ దోచెను పోరు సెడ్డునందు. రెందు వాయు విమానపులును నొక జల విమానమును ($4 ?1886) కన్గొంటిని జల విమానము గంటకు డెబ్బదిమైళ్ళు చొప్పున నీటిని దొకియు. దాకకుండ పరువిడుచుండెను మేమాదినముననే పోర్టుసెడ్డు నుండి పవయాణమారంభించితిమి కొని మరునాడు (బొద్దుననే భోజనమయిన పిమ్మట 'పయాణికులంద రుబుసుపోక సవియివి చెప్పుకొనుచు కౌలము బుచ్చుచుండిరి. ఇంతలో ఘంటానినాద మొండు విసనయ్యెను. అందరును చెవులు నిక్కిం౦చి దిక్కులు చూడసాగిరి. సరంగులు పట్టాలు (116 964% ధరించి డింగీల (116 90219) కడకు బోవుచుండిరి (పయాణీపులు ఎట్టాలు ధరించి సిద్ధముగ నుండుట యుచితమ౨9 సరంగులు చెప్పి! మేము కొందరము. దీనినంతయు వ్యితముగ చూచుచుంటిమి డింగీలు కొంచెము క్రిందికి దింపిబడి సంసిద్ధముగ నుండెను. కొందరిని వశ్నింప అనలిదూరముననే జర్మను ఆస్ట్రోియసు జలాంతర్జాము లున్నవనియు, అతి 'శర్ధాసవులర్హై రావలయుననియు నొక ని_స్టం్యత్రివారర్త (1 ౯61688) వచ్చెనని చెప్పిరి ఊత్తర క్షణముననేమి చ్యితముట్టిసడునో యని సము్మదమువంక దృష్టినిగుడ్చి దుర్చిణీ సాహాయ్యమున జూచుచుంటిని. నిమిషములు గడుచుచుందెను. (ప్రయాణికుల చిత్త చాంచల్య మేళ్య్రవ ర్తనయందు వ్య _క్రీకరింప 335

బడుచుండిను మ8ికొన్ని నిమిషదులకు యది బీటిషు జలాంతర్జామి యను వార్త నాల్లు మూలలకి క్షణకాలములో వ్యాపింస దైస్యరసము. దొలుకాడుచీన్న సాంథుల మోము లానందరసముసకు డాఎకముఐమ్మెను. నేటికి (బలికి బయట పడితిమిగదా యని యొక యాస్ట్రేరియను యువకుడు నిట్టూర్చువిడచెను ఏమి మూడునోయని నాటిరేయ (ప్రయాణికులు నిమురింప తమ తమ గదులకు కొంటిగంట వరకు పోవరైరి

మరుశాడు. నాకును నిద్దరాష్త్రువయనులపను మఠ విషయక (పైసంగుు జరిగెను వారు మన వేదాంతపును గూర్చి పెక్కు సంగతులు (గుచ్చి (గుచ్చి యడిగిరి నామిడిమిడి పరిజ్ఞానముతో వారికి సమాధానము చెప్పితిని వారును తమ సంశయముళఇు కొంతపరకు నివర్హించచరియు. సంతసించితిమనియు నుడివిరి నాటి సుండి యందులో కొకడు (కగ1? 6 52100) నారు మిగుల "స్నేహితుడై 'మేము మార్సెల్సు పట్టణము జేరువరకు నిన్నియన్ని యశ చెచ్సరాని యుఎచారముబ శేయుచుండెను అచ్చోటనుండి యాతడు రోమునకు జోయెను. పాళశ్చాత్యులందు విస్ప్రుడిష్పుడే (బహ్మ జిజ్ఞాస మొలకెత్తుచున్నదని చెప్పుటకు నిట్టివెన్నియో యువా హరణము లీయవచ్చును

మేము మూడన దినము *కొరసీకా యను ద్వీపమును చేరగల్లితిమి కారంకా తీరమునుండి మేము రెండు మూడు మెళ్ళ దూరముగ పోవుచుంటిమి మామ ఒక మైలుదూరమున నొక కంకణ_స్థంభము (౪46౯-500౪ గాంచితిని కంకణ _స్తంభమనగా నేకారణముచేతనో సము్య(ద్రజలములు శీకరరూపమున నువ్వెత్తుగా మీదికెగజిమ్మబడి _స్పంభాకారముగా నేర్పడుుు ఇదికొన్ని ఫర్లాంగుల యొళత్తుండి యీషన్మా్యతము 'క్వేతముగ నసాధారణమైన యొక నారికేళస్కంధమంత లాపు= దృగ్గోచరమయ్యెను మేమురెండుమూడు మైళ్ళు పోపువరకు నట్టులేలోచన గోచం మయ్యె స్యక్రమముగా మార్సెల్సు పట్టణము జేరితిమి. పశ్చిమదేశ _వేత్రహస్తు డైన సాం్య్రనీహార దేవత మేము రేవు జేరుటతోడనే బాష్పములతో స్వాగత మిచ్చెను. నేను మార్సెల్సు పట్టణమునదిగి ఫలాహారముం గావించి స్రేషనునకు బోవుచుండ మన సిపాయిలు దృష్పినాకర్షించిరి తెలిసి తెలియని హిందూస్థాని భాషలో కొంచెముసేపు సంభాషణము గావించి నాదారిని నేటోయితిని. ప్టేషనుకడ వేలకొలది గుజ్జపుదళమున్నయది ధృత ఖగ్గుడైెన భటుడు ముఖ్య స్థజబములయందుండి రూక్షేక్షణముల ట్రయౌణికులకు నిర్షీతమార్గము దూపుచుండును. పాయంకాల మెర మది గంటలకు రైలెక్కి. తెల్లవారునప్పటికి ప్యారిసు పట్టణముజేరి వెంటనే డొలోన్‌ నగరమునకు బయలు దేరితిని మూడు యామములగునప్పటికి తత్పట్టణము ేంతిని. అసంథ్యాకమగు (బిటిషు సైన్యము పటకుటీరము అందుండి మా బండిని చూచు తోడనే సంకులధ్వనులు గాఎంచెను.

336

ఇటనుండి యింగ్లీషు ఛానల్‌మీకా (పయాణము చేసితిమి ఇప్పుడు మా దురివస్థ వర్షనాతీతము ఉత్తుంగతం4 .౦పటితమై 'ఫేనరూపపున నొచ్చిళ్లు సగక్కుచు సమ్యుదుడు మూ నావను సక్రీడాకం ౩ దుట్ల యూర్జ్వాధో లోకములకు నెగ విగనంపుచు న్ముర్రటులూచెను.. పాంధుంశు నౌవచేఎరి భాగమున గుంటయే చున్తం మయ్యెను ఒక మూలనుంది యొక మూలకు విసరి పాదకందుకమట్ల పెడ గొట్లను. ఒహ్కొక్కబర్‌ పావాళరోకమును సందర్శింఎశేగుచున్నదో యస్నెట్టు బోయెను వాందట చేయని వాంరునుగ ముందరి ఏటులయినశేమి తునకు గండను గడచి గశైక్కితమి. ద్రాయనుచితబులై ౫ సం" భరెవ్వియు తటస్థింపక పోవుటచే నొకటి రెండు పుటలుచెప్పి నాయీ వ్యాసపును ముంంచుచుంటింి. యూవిధిగ డబ్లిను పెట్టణము చేరి మా కళాశాలను (ప్రవేంంచి సుఖముగ కొలక్షేపిము చేయు చుంటిని 3 తతతవము 1 కృృష్టాష్యకిక, డిసెంబరు 11 వ తేదీ, 1815, పుటలు 8-16 ”

22 387

పాశ్చాత్య సంఘములు _- యుద్ధము వలన ఖ వార్ప్చులు టి రామస్వామిగారు డన్లి నునుండి యిట్లు (వాయుచున్నారు - కొలదీ కొలము (కిందట నేను కృష్ణాప్యత్రికలో “అవ్‌ అను శీర్షిక (కింద (వ్రాసిన వ్యాసములోని కొన్నియంశములకు (ప్రత్యు త్తరిముగా ధర్మసాధవిలో వాహుకుడొక వ్యాసమును (ప్రచురించెను ఇందు పశ్సిమదేశములందు కొన్ని వొరములే గడపిన నాకు పాశ్చాత్య సొంఘకౌవస్థ దురనగాహమనియు, నస్లే కొన్ని మాసములో కొన్ని సంవత్సరములో హిందూదేశమున గడపిన యొక తెల్లవానికి పొందూసొంఘిక నీతి తలియనేరదయ్యెననియు సెలవిచ్చెను ఇవి రెండును విజ మయిస గావచ్చును గాని యొక సందియము మా్యతము పొడము చున్నది ఇవి రెండును లేని బాహుకునకు నీ సర్వజ్ఞత్వ మెక్కడనుండి వచ్చినదో? (ప్రాచీన హిందుపులకు దివ్యదృషి యు దివ్య్యశవణము నుండెడినని వినికిడి పూర్వపుణ్య వశమ్మున నీరెండును వీరికి లభించెను గాటోలు, మేల, భారత (పసిద్ధడయిన బాహు కునకెంత దిన్యదృష్టియు దివ్యశ్రవణమున్నదో యెల్ల రెరిగనదే సాయభ్యిపాయము లచే బాహుకునటు గోపము రగుల్ప్సనొల్లకి, పాశ్చాత్య సొంఘిక నీతి? గూర్చి, పాళ్చాత్య స్రీ పురుషులశెట్టి యభ్యిపాయములున్ననో విచారించెదము. మేడమ్‌ డిస్టాల్‌ అనుపరాసు నారీమణి యిట్లు చెప్పుచున్నది. “నీడ్‌ 11౯8క6 28 అల001%6 కష 2 3807601606 0 263146౧” (వివాహము వ్యభిచారవును పవిత్రముగా జేయు సాధసమేయయ్యెను ) ఇటీవల మొన్నమొన్న లండను బిషప్పగారీ క్రింది వాక్యములను నుడివిరి “౮1818 షం 0116 62౫ 0౪81 2౯3 మడ ౪6 060006 006 21౯ 01011618" (పగటిలో కొన్నివేళల మన యుద్యాసవనములు బహిరంగములగు వేశ్ళాగ్భృహములై సవి ) ఇంకొక్కటి షేందిడేం2 13 905811) 301622, (లండను నగరము నైతిక విషయములో మిగుల నపరిశుభముగా నున్నది అనగా వ్యభిచార భూయిష్టమయినది ) నా వాదమును బలపరచికొనుటకు నింతకన్నను బలవ_త్తరమైన సొక్ష్యమేమి కావలయును ? అయినను చదువరులు మన్నింతురేని యంకొక్క వాక్యము నిందు పొందుపరతును 338

“ఇజం డక 08009 రేంజు5 116 60%70011008 ల 305 ఈర 40 (121 916023 వం0ం080 ఇంజండ 0065137 204 060 *1డ2 ఆక ?68- ఇంవిక6, 12 [201 6 ఇషేం16 806 06 పేంకక్రంక 10300664 12 119 ౧018266106 26 20ఇ 6౪6 81౯1 ౧38 సం 301416౯ కరే మజ60/ 05 ణి 367ల21 80161678 (స్తీ పురుషులకు పరస్పర సంబంధమున ముడవలసిష కట్టుదిట్టముల సవ్నియు యుస్టము రూప్పమాపినడి పురుషుడు బహిరంగముగా స్థ్రీవి జేరి వలచి వేడుటయు ఫ్రీ హృదయపూర్వకాంగీకారమును నిచ్చుటయు తటస్థించు చున్నవి నిజముగా నీవిషయమువ లండను సగరిమురూపమంతయు మారిపోయినని. ఇబ్బుడు (పతికన్యకకు నొక్కొక్క సిపాయి వగకాడు కలడు చాలమందికి పెక్కురు కలద) ఇయ్యది ఇంగ్లీషు రివ్యూ అను ఎ్యత్రికనుండి గైకొనబడినది ఈ వ్యాస మంతయు దాహుకుడు (శద్ధతో చదువదగినవి విస్తరభీతి నీ యొక్క వాక్యమునే యుదాహరించితిని (ప్రస్తుత స్థితిగరులు. తెలిసికొనుుండ నితర వృాసములమ ఖండీంపబూనుట సమంజసము కౌనేరదు. అనవసరమును, అమచితమునునగు ఫర స్తుతియు, ఆత్మనిందయు అజ్జుల మూలధనము దాహుకు) కొంకుగా చి ఐరివు శేషన్‌ అను పథత్రికనుండి యొక్క వాళ్యమువే యొశ% ముగించుముంటినిం

“ళం (16 19130) 1270 9౯66౧64 & 18161 మ0౯21 €0%6 89 16 6౫1813 12 29016౯ 0046000 1 06 *సిం16 ఇంగేఢే తినంం రిల ౦5000456 920% 60106౯1639 &8 [876 104 రిలం0016 01౪11- 26డీ 26 88810011206064 (10 71069 0% 017 120108” పాశ్చాత్య నాగరి కితతో. దాటు తద్దోషముల (గహించి నాగరికత పొందని దేశములకంటబ తక్క పపంచమునందలి యన్నెదేశముల యందుండు నీళిక "బె నెక్కువ సీతని మన చేశషునందు పెంపొందింపగల్లితిమి, ఇందలి సీతిశద్దిము. స్త్రీ పురుష సాంబంధిక మనియే చదువరులు (గవాంతురు గాక పాళ్ళాత్య నాగరికతసందని దేశములలో మన హిందూదేశ మొక్కటి కొన బాహుకుడు పొజఖజూచి మరియు ముందు ముందు టాయగలడని తలపోయుచుంటిని

ఇక బహుభార్యాత్వము మహాపాతకవఎలలో నొకటవియు అనాగరకతా లక్షణమనియు తలంచు శై? స్తవసంఘము నంతీ యుస్తమెట్టి మాప్పలను కలుగ జేయనున్నదో విచాంచెదము. ఈ భయంకం ఘోరయుద్ధము ముషసిన వెంటనే (ప్రపంచమునందెట్టి మార్పులు కలుగునో యూహింఎజాలము కొని సంఘము సిందు కల్లజేయు మార్పుల చిహ్నము లస్పుడప్పుడే సొటనురించుచున్నప్‌, ఈ యుద్ధమునందు కలుగుచున్న ప్రజా సంక్షయడదుచే మరల రాసఘున్న యుద్ధమునకు తగినంత _సైష్యముండదఎ చెప్పి జర్మనులప్పుడే దీర్ప దృష్టితో విచారించి టజొఖి వృద్ధికంములగు మార్గములను శొకు్యుూటప పూనుకొను చున్నారు క్రైంస్టవ

339

మతోస దేశములను పాదములతో చెట్టివేసి తన్మతమునరు విరుద్ధమగు బహు భార్యాత్వమును తమ దేశములో ౮ వేశ పెట జూచుచున్నారు ముఖ్యమగు పత్రిక లన్నియు దీనిని ఆమోదించుచున్నవి, దముహా ఏద్యాంసులు. ధీశాలురీ మార్షిమువిత మును సమంజసమనియు వాదించుచూ్నూ-ం బహుశః యియ్యది యుద్ధానంవర మాచరణలోనికి వచ్చుననుటకు సందియము కన్పట్టదు ఈ విషయమున _ఫెంఎ వారొక యడుగు ముందునకు వేసిరి సెలవులలో యుద్ధము నుండి తిరిగివచ్చిన దిరిష్టుడగు భటునకు సంతాన్యప్రా_ప్రితై కన్యకలను దాసము జేయుచున్నారు వీ3 నందరిని జూచి యీ నుహత్కారంమును దునమేల చేయగూడదని కొన్ని ఇంగ్లీషు పత్రిక లీవిధముగా 'మొజపెట్టుచున్నవి జర్మను లవలంబింపిటోవు బహుభార్యాల్వ మును 1 ఫెంచివారు చేయుచున్న కన్యాదానమును. రెండును నీతిదాహ్య ములగ తృతీయ సథమును చూపించుచున్నవి అది యేవయన, (పభుక్వమువారు కొంఏ మందిని దెన్చి పోషించుచు నేకన్వయైన కోరినయెడల నొక్రనిని పంపుచుండవలయు. సట ఇది గర్భోత్తియగు వరకు ఈ కొలమంతయు నీ మిధునమును గవర్న 'మెంటువారే పోషించుచుండవలయునట. ఈ విధముగా (పజాభివృద్ధిని చేయ వలయునని కొన్ని ప్యత్రికలు వాయుచున్నవి. ఏమియగునో మున్ముందు చూడ వలసియున్నది. ఏది ఎట్లయినను నీ మార్గము మెక పల్లెటూళ్ళలో నాటోతులను పెంచు విధమును స్ఫురింపజేయజాలదో? ఇది యంతయు. నెందులకని మీకు దోఎ వచ్చును వెండియు రాటోవు మహాసం(గ్రామమున ఫిరంగులకు నావోర పదార్థ మును సమకూర్చుటకు మానవు? బుద్ధి నై పుణ్యమంతయు పరస్పర సంహాం మునకు మార్గముల సృష్టించుట కుపయో%ంపబడుచున్నది 1

1. కృష్ణా వ్యతిక్క, జనవరి 18 వతేదీ, 1817, పు 86.

340

అనుబంధం-౪11 పూర్వ రావూయ:ణము కవిరాజు (త్రిపుకనేవి రామస్వామి చౌదరిగారు. దావిస్తరు-వై ర్మన్‌ = తెనాలి తొలిపలుకు

పల్లపు6 బల్లెైలంయ నాటు కోతకు నడుమ పినిపాటలులేని ర్రైతులుబుసు పోకకరి కొందణు. వరి పంటలు భుక్తి నిచ్చుచుడ ము్తికని కొందణు పరాణ కాలక్షేపముంజీయు నాచారము నే(టికి. గలదు తర్కవితర్కం ములు లేక యే రామా యణమో యే భారతమో యొక (దాహ్య్మణుంసు చదివి యున్నది లేనిది కలిపి యర్థము జెప్ప ఎచుండం బొగచుట్లలు (త్రాపువారు పలుప్పలు 'పేనుకొనువారు తెలిఏ అట్టు తలటాచుచుండ. గథాకథనము సాంగుచుండును. ఎవరి కయనను భారతము( జదుపుసప్పుడు శంక లేముయినల బొడవుశేసూ కొని రామాయణము€౬ జదువు ఎప్పు. డట్టిశంక లేమియు. బొడమపు ఎట్లుహడమును? ఎట్టిశంక మైననుగుశంక యేష౦ం కూర్చున్న పదిమంది యొక్కపెట్టున ముట్టి మిల్లీ చూతురు. పెపెచ్చు చాల్మీకి ేవాంశసంభూతుండు, మొదటి కవి శంకకు స్థానిమెచ్చట నుండును? కధా నాయకుణయ ్రీరామచంం్రండ భగవంతుం ఎన్ని గుండెలు కావలసీయుండును భగవంతు? కార్యక్రమ మ్యక్రమ మనియు వ(శ్రమ మరియు6 జెప్పుటకు? శతాంధన్యా యమునంాక దోషాదోషముల నిరూపించుట దోషజ్జుం సనికదా। కొన లంకేళ్వరుండు సశ్రాపహృృతికి6 దాల్పడక పూర్వము దేశ పరిస్థిడములను మనము పాజంజూచి తర్కం చుబ సమంజసము ధీమండుడగు వాల్మీకి యాధార్థ్యమును గప్పిపుచ్చి యార్య (పతిభను సీ లోకమున (బకస్టించి తల్లోకమును నార్యులకు దాసొనుదానులుగా€ జేయుఐకు సతి జాగరూకతతో (వ్రాసిన రామాయణమే యీ పనికి శరణ్యమయెను 'చౌవిడ కవి విరచిత (గంధముబ నేడుగానరావు ఉన్నను నుత్సన్నములో యార్యుల క్రోధాగ్ని కిందనములో మైనవి వాల్మీకి మొదటి కవి యగుటచే గాంటోలు రామా యణమున నక్కడక్కండ నిజమును సూఏింపండాలు కధలు కనులకు బొడచూపు చున్నవి. వారినే యాధారముగా6 జేసికొని నత్యాన్వేషణము6 జేయ తలంపుతో నీ

క్రిశ1

వ్యాసమును_వాయ నుంకించితిని. పారకుబ మృత మీర్ష్యాసూయాసంత ప్పలత్తురై, వివేచసంబును విడచిపుచ్చి, జుగుప్పాప_ర్హఎహముసకుం జొరకుండుటకుల బ్రార్థించు చుంటివి. రామాయణ కథాకాలముసకు. జాలంబూర్వము దేవదానవుల యుద్ధము, 'దేవాసురుల యుద్ధము 'దేవరాక్షసుల యుద్ధము గీర కాలము జరిగినవి ఈ మహా యుద్ధములయంచు (దేవతలకు) ఆర్యులకు. (బత్కర్థులుగా నిలువంబడి పోరాడిన 'ఛ్రావిడులు (రాక్షసులు) వీగిరి. తత్సరాజయ ఫలముగా (దావిడు లుత్తరాదిని విడచి 'వైచిరి ఆర్యుల దాడి కోహాటించి వింధ్యపర్వతపం కిని జెలియ9 కట్టగా( జేసికొ9 దక్షిణాపథమున( దల(ందాంచికొనుచు '(ావిడులుండిరి కాల్యక్రమమున మరల విజృం భించి యెదురులేక వర్థిల్లుచుండిరి రామాయణ కథాకొలమున దక్షిణాపధమున (చ్రావిడులయందు మేటిగ రాజులెంచదతో పూజ్యముగరాజ్య మేలుచుండిరి కొని లంశే శ్య్వరుండయిన రావణుండు సార్విభౌము(డు సీతి తప్పి యెటుంగని రామాయణ (పైకా రము వింధ్యపర్యత దక్షిణ దిగ్దేశమంతట కాలులేగవాం డొకండు, కన్నులే౨వాం డొకండు తలలేనివా. డొకండు, మొలలేనివాం డొకండు ఊరుూగాయలా నేసు గలను దిగ్యమింగువా. దొకండు రాపురి దుండిరి. వీరందటు రొవణుయ నాట బంధువులు సేనానులు ఒక్క దాణమేసి యేడు (శ్రాళ్ళను బడగొట్టిన రాముడు చిటికలో పై వారి నెల్లరం దునిమినాండు ఆర్యులు విజయగర్వంబున చు త్తెక్క వింధ్యపర్వితపం కిని దాటిపోయిన (చావిడులను వెన్నాడవలయునని (_బ్రహ్మాండమగు ట(యత్నములు చేయందొడం గిరి అగమ్య డు నడుము కట్టికొనెను మొలదట్టివి విగించెను. జింకతోలు చంక నిణికించెను వెడ్డరులగు పదిమంది శిష్యులను రాంబటెను వింజము దాంబను దండకము( జొచ్చెను. ఎచ్చటెచ్చట (దావిడరాజన్యులబుండిరో యటకు శిష్యుల సంపి తన్మూలమున. వారి యిమ్యివ లరయుచుండెసు (క్రమ్యక్రమముగణ బెక్కు- మంది బుషుబ దక్షిణాపధమును (ివేశంంచి వార్తాహరంణమునకు వీలయి యునికి ఎట్టుల నేర్పఅచికొనిరి చిఆతబాటము వదలి రామయ దండకావవము (వేశించిని పిమ్మట యెన్ని బుషులపర్షశాలలు గస్పడినివో రామాయణము చదివిన వారికి టోధపెడంగలదము అత్రి వాలఖిల్యులు వై థాససుయ శరభంగుండు,. సుతీఖ్లండు నుదర్శసుంయ అగస్త్యుయ మొదలుగా గల మునులెల్ల రు దండకాటవిం ఐర్హ్షళాలలను. నిర్మించుకొని యధాశకక్తిని నార్యవిజృంభణము పేక దోడ్పడి* వోకే దండకౌటవిని నున్న (ద్రావిడులనుండి. చెడి వచ్చి యార్య'సేవ కియృకొ నది యొక్క *బరియే. (81రువతో. శబరి చేసిన (ప్రైసంగము( జదివనమెడల నామెకు లభించిన యార్య'ేవా మహాభాగ్యమునకే యుప్పొంగిపోయినట్లు స్పష ముగా( దెలియ(గలదు ఈ కరణి మునిపరంఎఎ దండకొరణ్యము వలసరువచ్చుటి 342

మునిపల్లెలల గట్టికొనుట (ద్రవిడదేశాధ్రీళుని యాజ్జ్ఞగాని యెజుకగాని లేనిదే వాటిల్లి నడి జనసంకీర్ణముకాని సారివంతఎఎలగు భూములనేకము లుత్తరముసు నుండ దక్షణంబున నుస్నె భీకరారణ్యమునకే మునులు వచ్చుటకు. గల కౌరణ 'మేమియా చదువరు లూహించుకొనుషది వచ్చిన జడదారు లూరకుండిరా? యజ్ఞము లవి, యాగములని వంకి6బెట్టికొని పళు ఏ*నమునెకు. బూనుకొనిరి రాజామమం లేని పరదేశ షవేశ? మునకు దద్దేశా దార ఏరుద్దంబును దేశధర్మ నిషిద్ధంబును సగ జంతుపొంసకు దండసతేదా? శిక్ష( జెప్పంగూడిదా ఈయెడ రాజనీతి పరిపాటిం 'దెలియు టుచితపు

పారకులు శద్ధాళువులర్లై యొక్క సంగతిం బరికించుండు. ఓరువాక్షిలిగా నున్న యింటితల్పులం బడగ్యదోసికొని యింటివాని యనుమతి కొని యెలుక గాని లేమండ జింఠతోట గప్పికొన్న యొక నన్వాసి యింటిలోం (బవేశించ్య నిది యేమి పావ మయ్యూ నా యిష్టములేనిదే నా యింటిలో. (బవే?ంతోవని యజమానిమొణ పెట్ట నా సన్యాసీ “మియింటితో నేమూలనో కూర్చుండి ముక్కు మూసికొని జనము చేసికొందు"నని ఇెప్పియందే “బిచాణా " వేసికూడ్చుండెను అంతట గృహాధికొరి “*ఈయింట€౬ బచ్చిమాంసము గాని యెండుమాంసము( గొని యాసవముగాని యువ యోగించు నలవాటులేదు. అందుచే నీవును నీకట్టుదిట్టములకు లోంయ్‌. నడుచుకొష వలయు"నన వలె యని సన్యాసి మౌొనషు్యద వహించి కొన్నినాళ్ళకు బెరటి దొడ్డి జేరి, గుండము (తవ్వి మేకలను గోవులను బట్టి చంపి (వేల్చి తిన నారంభించెను6 యజమాని నెత్తని నోరు బెటుకొని యెంత చెప్పనను సరకుచేయమి. గొని తెచ్చిన జంతువులను నవలక6 దారందోలెను, సశ్యాసి షకుద్ధుండై కండ్లుటమి చూచి యెటకో పోయి జట్టుకటి యొకనాయకునితోంజనుడెంచి, యాతిధ్య మిచ్చి యౌదరించిస వాని యుట్‌పైంబడి, కొల్ల గొట్టి మేవళ్లువిం జంపించి. చెల్లెలు అంకుటా లని చెప్పి ముక్క చెపులు. గోసివె చెను. దాఎ యజదూం ఒరీభావఖన్ను(డై చదరంగప్ప 'జెత్తాకటివేసి యాజట్టు నాయకుని, (బితీకొరముం జేనెను ఇందెవ రవరాధులు? ఎవరు నిరపరాధులు ? పారకు లూపొంచుకొందురుగాక ఈ కథను మనమునందుంచుకొని యీ,కింది యంభములు పరిశీరింపి( (ప్రార్థి ంచుచుంటి.-(దావిడ సొార్వభౌముడగు (చతాపలంకెశ్వరుని యకమతి గాని యెలుక గాని లేనిదే యార్యమౌనులు డండ కౌటవిం జొచ్చి హింసాప్రపూర్ణము లయిన యజ్ఞదూగాదులను( జేయ మొదలిడిరి. కర్ణాకర్షిగా విని హింసాపరాజ్ముఖుండయిన రావణుడు * పత్తిసంపత్తిగల తాటకివి, ఈతత్తచయులు మారీచసుదాహులను యజ్ఞములను మాన్సుకొరకునైై దండకాటవికిం దింఎను కొని యామె మంవిమాటలతో( గాలము. సొధింపంజాలక దిలాత్కాంర ముగా విళ్వామిలతుని యజ్ఞవిఘ్నముః గావించను అది కొరణముగా. గొని విళ్యా మి్యిితుండు చచ్చీచావకయున్న పత్రమును నూతకేోలంగా గొని పాకేతంబుశకు

౨ తాటకి యొక్క (ప్రపత్తినిం. చెలుపు దేవాలయమొుడు నేంటికిని లిదవ

డమదూరు శందున్నది

బోయి, వసిస్టునితో మంతనందాడి దళంధు? బులిమిపుచ్చి యాగరక్షణక్రై రామ లక్ష్మణులను గొని బయలుదేరెను ముందు రాబోవు మహాసం్యగ్రామమునకు సిద్ధ పజచుటకును నాసీరయుద్ధపుం జవి చూఫించి రామలక్ష్మణుల భయము వాపుటకషం బూనుకొని యెటుపోయి యెటువచ్చుళలో యని చెప్పి మున్ముందూ నాడుది యగు తాటకితో( టోరింప మనముసందు నిశ్చయించుకొనెను విళ్వామి్యకుండయ (దావిడుల కందువ లెటింగినవాం డగుటచేం దిన్నగా రామలక్ష్మణులను దాటకి యొంటా కాష్య రము చేయు నిక్కువకుం గొంపోయి. (కవ్వించి యొంటలిమైన కాటకిని దును మాడించెను ధర్మసంస్థాపనార్థము బయలుదేరిన రాముందు ప్తీవధతో శయ్యది షారంభించి, (బహ్మహత్యతో ముగంబను బువాహుని దునిమి, మారీచును వెడలంగొట్టి యెట్లులో విశ్వామ్మితుని యాగరక్షణను రామలక్ష్మణుల గావించిరి కొని రాముడు తాటకితో జేసిన యుద్ధము విశ్వామి్యక్రని సంతోషపలపలేదు. ధనుర్వేద పారంగతుండగు గాధేయుండు రామలక్ష్మణుల విలువిద్య యుదు6 బెక్కులోఎములు గనుంగొన్నవాందై రొక్షసవధకైముందునకుంటోవక యింటిడాం౬ వట్టించెను దాంతో ధనుర్వేదరహస్యములు పెక్కులోధించెను టోధించియు6 దనివి చెందండయ్యె తుట్టతుదకు బెండ్డి సంబంధఎఎను గూర్చి పెండ్లి చేయిం యెందుచేతనో సాకెతం బులో రామలక్ష్మణులను దిగవడచి యెందే పోయెను ్రీరాముండు సొకేతంబులో. బదిఐదా రేండ్లుండి సాము కసరతు యం దారితేరి జితకొటై, దండకాటవిం జే తన ధనుక్విద్యా పాండితృముం జూఐందహతహ లాడెను సామం గల్చించుకొనిడై క పెరవ్యాజంబునం దమ్ము౦తోడను వండ్ర ముతోడను వ౫వాసఎఎను. సల్చుట "కెక్కడ నడవులు లేశియట్లు దండ కారణ్యము టవేంచను దండకారణ్యవాసు లగు ముపలతో గుసగుస వోయెను వారంల పాడుటక్షై సర్వరాక్ష్తస సంహారము జేశునం శపథంబుంబ్థైను నింపరాధులనుజంఎట ధర్మవఎాదు ఎతి రాముని చీవొట్లు పెటెను కాని పోరు కొనితెచ్చుకొనుఎకు వచ్చిన రాముడె మాటలను సరికు "సేయ లేద రాక్షసవధ యాంథించెను తపోధనులను రిక్షించి ధర్మసంస్థాపన జేయబూనిన శ్రీరాముండు (ద్రావిడ తపోధనును. జంపించుటకు వెనురీయండదొను ధర్మిమె యెటం గలిసినదో తెలియదు. వెదురువొదలో6 గూర్చుండి ఘోవనిష్టం చదఎము చేసి కొనుచున్న రావణుని మేనెబ్లండును కూర్పణఖా ప్యతుండయిన జంబుకుమారు? వాం కంబుతో నార్యమౌనులు లక్ష్మణనిచే6 జంపించిరి రొముడెటి౧ యిచియు ధర్మ లలా శిగోపీవాధ రామాయణము, మొదది సంవుఎము 480వ పేజి గ్రీరామచంయ యు సీతతో జెస్పు మాటలు. “ప్రన్సు గై కేయా వరవ్యాజంబుణు వనంబుకము జనుదెంచుబయు సువి రక్షణార్థంబని యెజబుగుము” రశశ

సంస్థాపనయే యవి సంతసించి తన్మని. గొంయాడెను దండకొటపీవాను లగు ముస్డ్డు లేదిచెప్పిన నవి చేయుటయే రావుయు ధర్మము ఈ జంబుకుమారివధయే రామాయణ యుద్ధమునకు మూలపేజము 'ఛతిదినము నేకప్వురు(డై స జంబుకుమారునకు భోజనవఎ6 దిచ్చు ఫూర్పుణఖ చూా౬ డాకస్మికమా. జచ్చిపడీయున్న కుమారు? జూచి విలవిల యేష్పృనది ఎమిర్షిరీ కుమారుని. జంపిఎవీ యని మునుల సదుగ6 దాము కాదనియు లక్ష్మణుండు ఇడ్రతేర్చెనని చెప్పిరి ఏకపు్యుర మరణవిహ్వలచి త్తియయి శూర్పణఖ కడుపు మంట చల్లార్చుకొసలేకి లక్షశ్రిణుఐప€ (బతీరారను6 చేయం బర్జళాలకు; బోయెను అచ్చుట గెకతి కిరువురైరి ఎతస్త్రీ యనియు దలంచక కొంత'న+ రొమలక్ష్మణు ౨ర్వురు మేలములాడ్‌ తుట్టరుదపు నామెను ఐడంచీసి పట్తుకొని అంకుటాలి యను ధయ గల్సించి ముక్కు చెవులు గోసివై చితి ఏకృ్యత శవము మీందనే శూర్చు ఇఖ తత్వ్యతి ఘామం౨తో రిత్కకీడాలోచ6 జేసశదట ఇది యెంత నై జవిరుద్ధ చమసుంగళి చై అహో యాం్యనతి ౬ ధబుక్వేదపాంగుయి. జీతకాగ్‌ యొక్క యబలను -ాతాకమధ్యమంబున6 బరాభవించి ధర్మసంస్థాఎనము6 జేసెను ఎట్టి ధర్మ సంస్థాపన ॥ ఉక్హ తుకపాం బ్యత్రశోక్రము. గల్పించియు౬ గాననాంతరంబుల€ బరా భవించుటచే విషజ్ణనదనయు వస్నహృదయయు నగ సోదరి పరాభవంబు నకు రావణుయ యక్నంబుట యెట్తి దోషమో ఒకవేళ ధర్మగతముకొని మార్గము ొక్కినమ ।షబధమమున సధం్యము(నుంఎ యిట్టి విషమ పరిస్థితులను బుట్టిం చిన దుహానీయు35న్నను ఎక్తువ దూష్కుడెట్లగుకో పండితలోకంబు ఏచారింస దును శ్రీరామచం్య్యడిట్తి యధర్మ కార్యపంంపరను నింతటికో గట్టి పెట్టలేదు (ఉతీకారంబునక్తై వేచియున్న రావణునిచే ఎత కొంపోవఐడిన పిమ్మట ్రీరాము నకు మసఘ్సు చెడిపోయెను.. అరణ్యము క్యూర్మోగునప్టు వెక్కి వెక్కి యేడ్చెను స్థావరిజంగమణ్జానము నంంచినది. కన్పెచ్రిన చెట్టును బుట్టను రాయిని రప్పను ఎతాపవృక్తాంతంబ వెలియగోరి జాంప్పట్టినట్టు (బ్రమాలెను భగవం రుశకు మని మేమి తగు సమాధానమీయ నేర్తుమ9ి గాటోలు. చెటులు పుట్టలు సలుక పయ్యెను దాన విసివి యెట్రులో సతాపహరణ _ వృళ్తా౦త మెలిగి, తిస్నగా బోయి. స్నుగివుంతో జెమిజేసి వాని యన్నయగు వాలి? జెట్టమాటుననుండి యాతండు తమ్మునితో మైమబచి పోరునప్పు డొక దాణంబుతోడనే కూలవేసెను వాణ హతుండగు వాలి తన్నేల దొంగపోటున గొటితివని (ప్రశ్నిం దమ్ముని భార్యను హరించిన కారణముచే నని బమలు చెప్పెను. వాలి దహనసంస్కారానంత 345

రలిబు వాలి భార్యయగు తారను స్నుీపుండు శైకొనెను. రాముండు స్నుగీష్మని (ప్రాణములు చాటున నుండియో మాటుస సుండియో తీసెనా ? లేదు లేదు, ఇంక మి[త(ద్రోహము చేయువాడుకాదు రాముడు స్నుగీవుని నాశీర్వదించి పట్టాభిషిక్తు విం జేసెను. భ్రీరాముడు చెప్పు ధర్మములన్నియు. వితరులకు గాని తసకు గాదని పాఠకు లెలుంగదగును తాను భగవంతుడు, భగవంతునకు ధర్మాధర్మ విచక్షణ యేల ? కాను డజేసినది, చెప్పినది ధర్మమే యగును గదా? “ధర్మో వర్ధతి వర్ధతే! 0 షి లాలా 1 సమదర్శివి మద్రాసు - 1080 - 8! పుట 50 - 81 316

వెంతుకో ళ్ళు అజం ఉణ పుష్కర౦కాలమేన పెరిపూలర్తిగ గాపురమున్‌డొనర్పువో పుష్కర నేతత్రిః యేమిపడిపోయె విజమ్ముగ వీదుముల్లై? యే దుష్క్యూకులేమి చేసితిమి, దుష్కూర ఘోర వియోగ వహ్నిలో నిష్కరుణాత్మవై విడిచి నీవు పంంబునకేగ సాధ్విరోః కం॥ తొరి నే జేసినెి పూజా ఫల మనుకృతి బాడిపొడి పరవళప్వై క సన్నుల నలమోడ్చెద విక నా శల గతం బాలకింప గలుగదు కౌదే కంజ తొలి సీ చేసిన పూజా ఫల మక్కఅ వచ్చెగాని పరిపూర్ణనుగా దొలి నే జేసిన పూజా వలంబు కొటొని దయ్యె పర్వేందుముఖీ

ఉఊ$ కొయము కందకుండగ నుఖంబున గాలము బుచ్చునీకు లే బాయమనంచె యర్నిపనిపాటులు బల్వురు జేయ. దృణ- పయముూాగ జీపఒులదాసి యథేచ్చగ డోయితేల నీ కాయువు తీరెనా? తుదకిహంబున నుండగ రోతపుఫ్రైనా?

ఉ వాపుదమంచునుండె బహుభంగుల 'మెట్లినయిల్లు పిలి తో గావురుముంచు ను నిను గన్నుల గాక కస్నతర్ణి యో యావురుమంచు నేడ్చు నడుగంటగ నాశలు శనాయూంకే జేవురుగండ్తతో దిగులుజెందుచు. దిక్కులు చూచుచుండితిన్‌ =

పి. వేసిపెంచిస మంచి విరితోటలో పూలు

తుకణమమున్నె నీ వరిగితేల? పొదరిండ్లు సనితంప్ప పూలపాను ఎలుకౌక మునుమున్న యెచటికో చనికి వేల? పశీ7

ఫొంగారు మాలతిమొగ్గ తొడ్లక.ఎన్నై యక్కటా మటుసూయమైతివేల? 'ేగుదాళించెడి రేరాణ్‌ నెత్తావి మూ చూడరుండగా టోయితేల? బొండుముల్లై మొల్ల గులాబి పూసిపూయ కుండగా వానితో జెప్పకుండ వీడి పోయితేల? నీకిది ధర్మమో వచింపు కన్ను (కామి పోవగనేమి కారణంబు ఉ సూతపరాణముం జదివి సొంపుగ నింపు" దాని యర్థమున్‌ చేతమెలర్ప గోకులుని జీరుచు బోదముజేయుచుండగా జాతురితోడ శేను ఏని సంతసమెంతయు బొందడెంద..న్‌ బాతరలాడు నేటికది పాతంపాలయి పోయెనే సరీః గోపిచందును జూడు గోడుగోడు మటంచు వాపోవుచుండె ఏ వలని దాళి గోకులచందు గన్గౌమ్ము కన్నార నీ మాటలనే చెప్పి మజగుచుండె గోవర్థనుండేమి గోచరింపక యమో మయము నిమ్ముళడు లేక చూడు సరోజిని ్యయక్కి= నికొజకున్పై లబందుచు లోరోన గములుచుండె ముక్కుపచ్చలారని యట్టి ముద్దుగొలుషు చంటిపావ కస్తురిథాయి చౌదురాణీ మాటయైనను దల పెట్ట మా౨తేల? యింత వైరాగ్యమా సీకు నింతలోన ణీ నాల్గునెలలనుండి నయమౌను నీకంచు నూడిగంబు "సీయుచున్ను పిన్ని కేమి చెప్పకుండ నెచటికి దోతివో తగునె నీకు నిదియు యేపాటి ధర్మమో గి. వలదు వలదంచు జెప్పిన బట్టుపట్టి యన్న రాజయ్య యింటికి నరిగినావు కూచిపూడి వచ్చెద నివిగో యటంచు మరల నీకేమి ఎభ్రైనో మనసునందు. 38

ఉ నన్ను తెనాలి కీక్షణము౫న్‌ గొనిపొండని యాకురతోడ నెర్నయొ మారులో యడిగి యెంతయొ పోరితి వంతగాని సీ యన్నద కోర్కె-న్రై*ల దుదియందున రిర్పగలేకపోతి నే మన్నను లాభమేమి గలదక్కంట యివ్చడ యోసుమంగలీ

ఉ లాదరిగారు మి5లు వివారము చొందుదు భోజనంబునున్‌ ఛాదని పూరినారిలట కొరణమే మలథిలం బెటింం యీ మాదిరి శోకముంగనుట మాన్యమె మానడన్న నీ సాదర వాక్యమే రుదరు సాద్విరొః నారు శరణ్యమయ్యె నే-

గి వీనులను _దోవగలడంట దేపుడొక్క- డేటికోళ్ళను గాలించి యేలడయ్యె నల్ల వోః మేలుకలదేమొ వల్లకాటి రాొమరు(ద్రాయ శరణన్న '(బ్రమసిపడక కం నిఖిల సుఖదుఃఖములి సభిరొ నే6 వారికా సత్యంబనుచున్‌ సుఖమున్‌ గ్లై కొని దుఃఖం ఐథధిల ముసాడాలు (క్రింద నచ్చితె నాకున్‌ గీ అమ్మవచెల్ల యీ విధము సీవటమచించి సోయితే' తెలియక మోసపోతి నేను దంపతులలోన నిటువంటి దాగురింత చెల్లునే యెవ్యరిది నీకు జేప్పినారు చం॥ ఇలుపడీ గల్గినట్టి నిను శన్నటికేనియు నెచ్చపేనియున్‌ గలియుట కల్లెనేని యది కల్లిస యప్పుడె నిల్వరించెదన్‌ నలువుగ దప్పు నీడుమతి గాదియొ యప్పడె విర్ణయించెదన్‌. కంణ పూయక నీకొట శై యేను కొవియెద గులావి కడుబూయుచు నా పోయి శహాలంకారం దాయెను నెనరంతయుండె నాచెట్టునకున్‌ ఉ॥ సారసనే(తిః విను కడపారిగం జుట్టమెకొక శిష్యుడ ట్లూరికులుండు పన్నయ గురూ త్తిమ సాధ్వివటంచు కట్నమున్‌ 'సోంక నీకుంబంపె నిదిగో మెడజూపుము వైళతు నీకలం కారముగాగల బద్యనుయ క్యమసుగంధ పయోఎమాలికన్‌* 349

మే కనటోవ మికముందు కందోయి విందైన 'మొలకనవ్వులతోగి మోవిఫోము వినటోవ మికముందు వీమలఏందై న ప్రన్నని పనితంపు పాటగోటు లినదోవ మికముందు తీరుతీయంబై న వలుకుల కలకండ పలు3పలుకు మనబోవ మికముందు మచిమదితోనుండ కలతబెట్టుచునుండ నలువురూపు మా కొజకుగాను సృష్టించి మాయమైతె సీవు భూలోక నరకంబు నిబ్బరమున సొదుచరితవు ణి కాలయముల్లు ట గలవరించెడినీవు గుమిలిగుమిలి నేను గోడుగుడువ పలుకరింపరావు పలుగాకి త నసమింత బంటియెప్పడు నేర్చుకొంటివీవు క్షే కీ. రెండవ భార్య మరణించినప్పుడు కవిరాజు (వాొసినవి 850

(అనుబంధం-౪11) జాకి అచ శ్రీ శారదా _గంథాలయ వార్షిక త్సవ సందర్భమున థ్రీ కవిరాజు కతావరాని దాంష్షరు [తిపురనేని రామస్వామిగారి కిచ్చిన పంచరత్నవుంలం భూమిదేవుల భావదాస్యమును నిర్మూలింపగాబూను నీ కామోదంబున నూలుపోగునెలక్టైయర్చించు చందాన నా సామాన్యందిగు పడ్దియందులిడి లాసంస్టై (ఏవరించెదన్‌ ప్వామీ 1 నీదగు చిత్తవీధి గవిరాజా ! నా నమస్కారముల్‌ అదె యీ లోకము కోడియై మునుల మిథ్యా్యగంథముల్‌ నమ్మి కూ యదొడంగన్‌ సతియింట మీదు కలమయ్యా 1 యింక జొలింపుడి గుదికూర్చుల్‌ కథలెల్లగ లఅనుచున్‌ గొంతెక్సి గర్జించుచు న్నది సర్వాం్యధ ధరాకలా అవిగో వ్యాపించెడిన్‌ తద్ధ్వనుల్‌ రసవంతంబగు పద్యమాలికలతో రంజిస్ల (గంథాలు సా హస మింపారగ గంఠశోధన బహువ్యాయామముంజేసి పా లనుల్లై విపులొనర్చు బూటకము లెల్లం దేటతెల్లంబూ గ సోదింగుందగ దెల్చినట్తి రచనా కౌశల్యధాయిండవే సుకవీ సూతపురాణ భాగములలో శుద్ధాంతరంగుండన్నై యొకభాగంబు పఠించి (ద్రావిడుల యుద్ధోత్సేక దృక్వంబు నా ర్యకులస్థుల్‌ విధియించు చట్టషులనే లక్ష్మంచగా నుక్కుకం టకముల్‌ గుండెకు దాప్బచుండు నవమానం చేను వాాకువ్వగా విండుచునుండె నాకనులనిండ జలంబు భరంపజాల లే గుండెలు చీల్చివై చెడిని క్రూర నిశాత శలీముఖంబులై ముండలు ఆర్యులా (ద్రావడమూకలపై విధియించు చట్టముల్‌ దండమునీకు ఓ సుక్రవి త్వత్క-మనీయ కలానికినా నుతుల్‌] -కొతకనాానా నినన నకననతా హోతా ననమోలా ననా నననకనాతను ననా లకు నకడా నక ాన నానా నకనునుత యంతు ఛాలలనననాలా యానా భా భననులాన్రనననాాననొ నాకాను నవలను నవనవ నానా లనము తనునా వనననన ననన ననన లనననననకనియననను. 1 దాలకవి టి నారాయణదాస్‌ కారదా నాట్యమండలి హ్లైనుగుపాడు. ర్‌ తో ిౌలర్య్యు ప్తి ఖా ం టా (౫46 ౧ టహోాచ | | స స ఇత ర /

న అచ కవిరాజుకు గుడివాడలో సన్మానవ:ు రెండువేల రూప్యములతో రజత పీటిక సమర్పింపబడుట పురాణేతిహాసముల-_పై కవిరాజుగారి విపవాభఖ్మిపాయము

ను! ళం “క్రనిరాజు” తిపురనేని రామస్వామి చౌదరి దార్‌-ఎట్‌-లా గారి సన్యా" మహాసభ మొన్నటి దినం సాయంకాలము పాత తాలూనా చోర్దు ఆఫీసు ఆవరణలో (ఫప్రత్యేకముగ నిర్మింపబడిన విశాలదుగు పందిరిలో త్ర చెజవాడ రామచంద్రారెడ్డి సి బి ఇ గారి అధ్యక్షతను సమావేశమయ్యెను సభరు యా జిల్లావారేగాక యం జిల్లాలవారును. పెక్కుమంది విచ్చేసియుండిరి

'ప్రార్ధనాసంతరము. సన్మాన సంభాధ్యత్తులగు ల్రీపర్యతనేం ధూషయ్య

చౌదరిగారు స్వాగతోపన్నాసము కొసంగరి శ్రీ ధర్మారావుగారి (పారంభోపన్యాసము

పిమ్మట ఆంధధవిశారద కాపీ ధర్మారావు నాయుకూరు పావంథో పన్యాసమొసంగుచు ఇట్లు చెప్పిరి---

ఈ సన్మానము. కేవలఎఎ.. గుడివాడ తాటాకౌవారేోూక. ఆంధధ్రుంల్లరు జేయుచున్నదిగ నెంచవలెను పూర్వకాలమున నిట్రి కవి సన్మానములు 'శ్రుభువుంచే జరిపింపబడుచుండినను అయ్యృవి కొన్ని జారులవారినే (ప్రత్యేకింపబడి ఇతర జాతులవారికి నిష్నేధింపబడినవి అట్టి నికేధజాతికి చెందిన గ్ర రామస్వామిగారి! వేలకొలది (ప్రజలచే నిటివైభవో పేత సన్మానము జరుగుట, (ప్రభుసన్మానములకం టె నుత్క్యృుష్టమైనది కవిరాజుగారు నూతన మార్గముల (దొక్కిన భావస్వతం(తట

అధ్యతమని _పసంగము

అనంతరిము. నభాధ్యత్షులు (పసంగించుచు నిట్లుచెప్పిరి, కవిరాజుగాి కృతులను కాను జదివితిననియు. వారికవిత్వములో వారి యాశయములన్నియ (పస్ఫుటములై యుస్నవని వారిద్దైర్యము స్తవనీయమనిరి.

1పశం*లు

శ్రీ ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ పంతులుగారు. హోట్లాడుచు తామునె థ్రీ రొమస్వామిగారును అయిర్లెండు. దేశములో నున్నప్పుడు వారు పాశ్చాశ్ళ సంసర్గ వ్యామోహములో బడకుండ స్వజాతీయతను కాపాడుకొనుచు ఆత్మగా మును నిలబెట్టుకొని నిష్కల్మష జీవితమును గడవియుండిరని. తెలిపిరి.

852

భ్రీ దుగ్గిరాల బలరామకృష్ణయగారు. కవిత్వతత్వ నిరూవణచేయుచు కవిత్వ విషయమున కులభేదములకు తావుచేదనియు కవిత్వ (వతిభ యెవ్వవియం దున్నను పూజనీయులే యనియు యీ శా్యఎము. నభావేదిక సలంకరించిన యిట్టి నుహామహుల యాధ్వర్యమున జరుగుట -తయు దగియున్నదనిరిం

భ్రీ జి నరహరారు మాటలాడుచు నేటి ఫాసిజమే చిరకొలమునుండి (చాహ్మణత్వమును ఆధ్యాత్మికత్వమును నావహించియున్నదనియు, నద్దాని సంహారముసకు కవిరాజూరు పూనుకొనుట ముదావహమనియు జేప్పిరి

శ్రీ జంపాల సనరంసింహంగారును. మరికొందరును. కవిరాజూరిని ప్రస్తుతించుచు మాటలాడిరి

కవిరాజుగారి _పత్యుత్తరము

అశంతం ను కవిరాజుగారు మాటలాడుచు తమ విద్యార్థికాలమున గుడివాడ లోనే కులములలోని హెచ్చుతగ్గులపల్ల సంభవించు కీడులను గుర్తించుటకు నొక సంఘటన జరిగెననియు తదాది తాము ఆ కీడులను తొలగించుటకై. పరిశోధనల గావించి యా నూతనోద్యమమును (ప్రారంభించితి మనియు చెప్పిరి

నాటక (_పదర్శనము ని'షేధింపబడుట

శాటిరాతి శ్రీ చల్లపల్లి జమీందారువారి. ఆధ్వర్యమున (ప్రదర్శింపబడ

వలసియున్న “సత్యా న్వేషణ” మను నాటక (ప్రదర్శసము కృష్ణాజిల్లా మేజిస్రేటు ఇ గా బట ఛారిచే మతకలహముల _ కాస్పదమగునను కారణమున నిషేధింపబడుటచే ఆగిపోయెను 'రెండవ దిన కార్యక్రమం

నిన్నటిదినము ఉదయడు మరల మహానభ _నమావేశమయ్యెను కార్యక్రమము సనుసరించి జరుగవలసియున్ని హరికథా కాలక్షేసము సంగీత పాటకచ్చేరి ఆగిపోయినందున కవితాగోష్టి జరుపదిడెను శ్రీ తాపీ ధర్మారావు నాయుడుగారు విజయవిలాసములోని చేమకూర వేంకటకవియొక్క కవితా మా ధరీ గరిమను గూర్చి మహోపన్యానము గావించిరి శ్రీజాషువా కవిగారు తాము రచించిన పద్యముల గొన్నిటిని జదివి వివిపించిరి

సన్మానము

సాయంకాలము మరల మహాసభ శ్రీ రామచం(ద్రారెడ్డిగారి అధ్యక్షతన సమా

వేశమయ్యెను డాక్టరు (తివురనేని సబహ్మణ్యంగారు నాటిసభకు రావలసియుండిన 29 353

శ్రీ చెళ్ళపిళ్ళు వేంకటశాన్తిగారు. వార్థక్యమువలన రాజాఎకపోయిరని. సభికులకు 'డెలిపిరి వారు పంపిన ఆశీస్సు పద్యములను శ్రీ ఎటుకూరి వేంకట నసరసయ్యగారు చదివిరి శ్రీ రుక్మిణీనాథశాస్త్రిగారు. శ్రీ విశ్వనాధ సత్యనారాయజగారు. పంపిన ఆశీస్సు పద్యముల జదివిరి రజత పేటిక సమర ఎ”

పిమ్మట ఆహ్వాససంఘాధ్యక్షులు కవిరాజుగారికి సన్మాన ప్యత్రమును సమర్నిం చికి. రెండువేల రూపాయలతో నిండియున్న రజతపేటిక కవిరాజుగారి కొసంగ బడెను మరియు నూతన పస్త్రములతోడను, శాలువలతోడను కవిరాజుగారు సన్మానింపదిడిరి

భాయాపటము ఆవిష్కురింపబడుట

పిమ్మట సూరపనేని సుబ్బారాపుగారిచే తయారుచేయబడిన కవిరాజుగారి చిత పటము సభాధ్యక్షులచే సభావేదికపై ఆవిష్కరింపబడెను

భ్రీయుతులు తుమ్మల సీతారామమూర్తి ఏటుకూరి వేంకటనరసయ్య జాషువా కవి కొసరాజు రాఘవయ్య శ్రీరాం వీరబహ్మాకవి దేవినేని సూరయ్య గారు మొదలగువారలు కవిరాజుగారిని సపస్తుతించుచు పద్యములు జదివిరి ఉపన్యాస ముల గెనంగిరి

కవిరాజుగారి _పత్యు తరము అాటి

కవిరాజుగారు సన్మాన పష్మ్యతమునకు కృతజ్ఞత తెలిపిరి. సాంఘిక వ్యత్యాస ముల గురించి [శ్రుతి స్మృతి పురాణముల గురించియు తన భావములను తెలుపుచు ఇట్లు చెప్పిరి (శ్రుతులు, పురాణములు ప౦ంస్పర విరుద్ధములుగానున్న కారణమున విశ్వసనీయములు కౌపవు, శ్రీరామచంద్రుడు పితృవాక్య పరిపాలనలో క్యాస బియాంకా కంటె గొప్పవాడు కొడు భార్యను ఇతరుడు లేవడిసుకొనిపోగా శుడ్డ ఆ(ప్రయోజకుడై యితరుల సహాయమసేక్షించి దెచ్చుకొన్నాడు చాలచోట్ల విట్తీ రామాయణ గాథలు జరుగుచుండును ్రీకృష్ణుడు అష్ట భార్యలను, పదార్వేల గోపికల కల్షియుండి అశ్లీల (ప్రవర్తన కరిగియుడెను.. (ప్రహ్లాదుడు పిళ్ళ హంతకుడు బసవుడు ఆ కౌలమున (బ్రాహ్మణ అత్యాచారముల శీవగించి తెలుగులో పురాణముల రచించెను ఆయన అనంతరము కాలక్రమమున (ద్రాహ్మాణాను ఆగహమును బొందినవారు శైవ (బ్రాహ్మణులైరి దుగతావారు జంగాలైరి అదే విధముగ ్రీవైష్ణవులు సాతానులు ఎర్సడిరి ఖండఖండాంతరములందు నెచ్చట చోటుగానక (వ్రాహ్మణబుద్ధి విశేషముచే సృష్టింపబడిన దైవము కర్మభూమియసు

రిర్‌క

పేరుతో భాంత వర్షమును ఆశ్రయింవయున్నాడు. రాముకు మాయా మానుష వగ్రహుడన్నం్పుడు మాయ అనగా అజ్జా ఆసుసయు అజ్ఞానమనగా నిరిశ్షత్వ్యమనియు అర్తివనం య థ్రీ పర్వత నేని భూషయ్య గారి ంఎసనమర ఎణతో సభ సమా_ప్రిజెందెనుం శ్యాత్రి వివి నంసింహారంపు చి ఎ వి ఇడి గారిచే భరతగాట్యము (ప్రవర్శింప ఖడెను * నాకా తానని 1 ఆం్రపట్లిక (దాపథటిక) 30 4 42 మ్యదాసు 855

అనుబంధం = ౫% (మరుగున పడిన కవిరాజు దేశీయ రచన) సాయపనేని చరిత లీ

తెలుగునాట నడిబొడ్డున జన్మించిన కవిరాజు (త్రిపురనేని రామస్వామి జాతీయవాది అంతకుమించి కరడుగట్టిన ఆం్యధ్రాధిమాని విదేశాల్లో విద్య నభ్యసిందిన సమయంలోనూ ఆంధధ్రత్వాన్ని ఆం(ధభాషను మరువ? మాన్యుడు అయితే కవిరాజు వ్యక్తిత్వం చాల విచ్చితమైనవి సంప్రదాయాన్ని వీడని విష్ణవ వైతా?ి పుడు (గాంధిక భాషను విడువనొల్లని వ్యావహారికవాది (పావన సంస్క్బుత సాహిత్యంపై మక్కువ కనబరచినా తెలుగునుడికారమన్నా _ దేికవిత్వమన్నా అభిమానం అభిరుచి రచనా ధోరణి సంప్రదాయ సిద్ధమైనా అందరకూ అర్ధమతయ్మే టట్లు వాయడం కవిరాజు సొపు దోషంలేని సంట్రుడాయమార్షాన్ని చేపట్టి దోష భూయిస్టమైన _గంథ సమూహాన్ని విమర్శకు గురిచేసినవ్య క్షి కవిరాజు

సూతపురాణ (ప్రారంభంతో తెలుగునుడికారాల్ని పొందువరచిన నన్నెచోడ, చేమకూర, వేమన్నలను కవిరాజు (క్యేకంా (పస్తుతించారు తెలుగు కవిత్వం ఎలా వుండాలో ఎలాంటివారు. తెలుగు కవులు అవిపించుొంటారో ఆయా చెప్పారు

మాతృభాషవలని మమకారమునజేసి తెలుగుదాస చదివి *దేశికవిత "

నుడుల హార్పు నేర్చు నోరూరునెట్టుగా బలుకనేర్చువారె తెలు శసుకవుల

తెలుగునాటపుట్రి తెలుగుదేశంలో జీవిస్తూ. తెలుగుభాషను నిరసించేవాంంపే ఆయనకు పట్టరాని ఆ_గహం అయితే సంస్కృతభాషమీద వారి కేవిధమైన వైషమ్యంలేదు కాని మాతృభాషమీదమా్యత్రం మక్కువ ఎక్కువ భగవద్గీతలో “ఒక్క- భొష్టపియంబు కొండొక్కూభాష విపియమ్ము నాకనుమాట వెగటుమాట యయిననే సొక్కుచుండెద నాం్యధభాష యతిమనోహరమగుటచే నాలకంచి అని ఆంధ్రభాషా మమకారాన్ని వెల్లడించారు. కవిరాజు విభూతియోన్ని వివింగే సందర్భంలో కూడ ఆయన ఆంగధభాషా మాధుర్యాన్ని మరువలేదు దాం అతిశయ త్వాన్ని విశదీకరించారు. నిర్జీవమైన తెలుగుభాషను సజీవంగా మార్చాలన్నదే ఆయః

856

ఆరాటం అయితే ఈయశ ఆంధధ్రత్వ్యం అచ్చతెనుగును గూర్చి పిచ్చపనులు శేయించలేదు. పరిభాషా పదాలు వాడకూదచ్న్నుది ఆయస నియమంకాదు. నిజంగా వాడిపన్నారు పద్యంలోకూడాను తెలుగున అతో ఆయాభొషాపదాలు ఒదిగిపోవా లన్నెది ఆయన ఆశయం సహజమైన తెనుగును నాశనం చేయకుండా సంస్కృతాన్ని స్వెకరించటం కవిరాజు అభిమవమే తెనును నుడికౌరాన్ని చంపకుండా పుండేందుకు ఆయస ప్రయత్నించారు వాస్తవానికి కవిరాజు (గ్రాంధిక భాషావాడి కవిత్వానికి (్రాంరికభాష, మాత్రమే (ప్రాణ్యప్రదమని కవిరాజు (ప్రగాఢ విశ్వాసం ాంథికభాష వ్యాప హోరికభాష, (గ్రామ్యభాష వేరువేరుగా ఉండాలన్నారు. వాటిలో భేదం కవ్చించా అవ్నారు. అందుకు తింగ్లీమ్కు ఉవొను భాషలను దృష్టాంతం చూప్పశారు ఇక కవిరాజు (గ్రంధ సంప్పటి మార్గ_దేశి కవితలతో నిండి పెండిసది దేశికవిత సెవిమానించినా కవిరాజు మార్గకవితను చేఎట్టడానికి గల కారణం లేకపోలేదు సంట్రుదాయాన్ని సంప్రదాయంతో నే ఛేదించాలనే నియమం ఒకటి రెండు మార్గ కవిత్వం (వాయడంలో మేమూ శక్తిశాలురమే అ౨ నిరూపించటం కవిరాజు శివతా కన్యను =రిగహింవిన పారంభవదశలో (వాసి “కౌలెంపూడి కదనం”, “ోరొడొం్త తాప్‌" నాటకొలకు దేయ ఇతివృత్తాలే ఆధారం (_బహ్మ భగవద్గీతలో వక్తువు పల్నాటి చర్మిత ఆయన (వ్రాసిన సూతాశ్రమ గేయాలు దేశయమైనవి. దేశికవితకు _పాణ్యపదమైసఏ కవిరాజు హృదయాన్ని ఆకళింపు చేసుకొన్నట్లయితే ఆయన ,[క్రమ్మక్రమంగా దేశకవిత వైపుకు మొగ్గిసట్లు గట్తిా చెప్పవచ్చు ఆయస య్‌ టటరిి అ అచనా క్రమం కూడాదీన్నే బలవరుస్తుండి. కవిరాజు చనిపోవడానికి కొద్దిరోజుల దుందుగా ఏటుకూరి వేంకట సరసయ్యాారి సిద్ధాశమం అనే (గంథాన్నా నగం శాగర్హవవాడిరొ ఆవిష్కంరి్తూ తెలుగుకవితి దేశకవితా పుండాలని మార్గకవితగా వుండరాదని తమ అంతిమ సందేశాన్ని ఆం్యధుః కందించారు. ఏటుకూరివారి రామన్న రచన ఈ మార్గంలోనే సాగాల౦ి సాగుకుంగని కవిరాజు ఆశించారు అందుకినుగుణంగానే కవిరాజు చివరిదళలో దేశ?యమైన సాయపనేవి చరితను గాశంచేశారు గా ఉంటివా లేదొ యుంటివనుచుండిరి పెద్దలు కొంతమంది నీ వుంటమె సత్యమైన యెడ నుండునె యీగతి లోకమందు నిం టింటను ఘో0కృత్యము లనేకము అంతును బొంతులేక యి ట్లంట్‌ నటంచు కోఎపడ కంతయు సత్యము జెప్ప నేరవోఎ శ్రీరామా మణీధామా వితరణ సీమా కీవరామా పాయపనేనీ వంశవర్యితము సొంగోపాంగముగా పండిత పాము కర్ణరసాయనమై యొవ్సుచు నుండన్‌ త్‌?

పూర్వ శిలా శాసన పంక్తిని ఎలిపూం 2 చరిితములన్‌ పరిశోధించి వచించెద సత్యవులపుషంి తలయూవన్‌ పూర్వచరిత్రల పూర్వగాధల హం విశ్రేషములన్‌ ఏరిచి కూరిచి యెల్లరు మెచ్చగ వినిపించెద వినుడీ తిట్టు కవిశ్వ్యము ఐట్లు కవిత్వపు తెగ్యవాసిన కవులన్‌ 'దేశకవిత్వం బొక్క కవిత్వంబేనా యని జోంన్‌ మార్షికవిత్వపు మాటునజేరశ మహాకపీశ్వరులన్‌ తెగదో పొగడో చెప్పెద నిప్పుడు డేశికవిత్వములో దేశికవిత్వము కొఅగాదనుచున్‌ దెప్పెడి నవ్యకపుల్‌ (ప్రత్న కవిత్వము భావయుతంబి?ి చెప్పెడి భావకపుల్‌ దిమ్మిరి పోవగ బమ్మెరపడగా దేశికవితి వ్‌ములో తెలుగుం గబ్బపు6 దియ్యందసెమున్‌ కమ్మందసమెల్లక్‌ తెలిసీ తెలియని వారికి గూడా తెలిపెద తెల్లముగా వినుడీ పెద్దలు సాయపనేనీ వంశ చరిితంబున్‌ గోదావదినది మొదలుగ గూడూర్‌ పురిదాకా కలదేశంబు కమ్మనాడన "పేరెన్నిక గాంచున్‌ కృష్ణానది యొక్కంటి యిందుండెను కీర్తికి నిరపగుచున్‌ ఆ తీరంబున బొత్తూరను పేరొందిన (గ్రామంబున్‌ పెంపెసలారున్‌ తద్గ్రామంబున పికశిభామణీయున్‌ మొనగాడున్‌. బిల్లి దుడున్‌ జ గడజెట్టియునున్‌ తెగవరియున్‌ సాయపనేడను కమ్మకులీనుడు కర్మ్యాభిరతుదున్‌ సాహసవంతుందున్‌ కలడాయూరను వాతనిమాటకు తిరుగే లేదెపుడున్‌ కోలమొగమును కోరమీసలు కోరచూపులు గలిగియున్‌ నిడుదచేతులు వెడద ఉౌమ్మును నీటుగోటును గిలిగియున్‌ చూడచక్కని యందగాడగు కమ్మువిషయమందున్‌ దారుటీకెను బట్టినచ్చుడు పగరిగుండెలు నీరగున్‌ జగములేలే జాలుగాతడు పల్లెటూంను నుండునే జగతి చాలా పెద్దదనుచును శక్తి గల్షిన వారికిన్‌ రాజ్య మేలగ భూమిలేదే రాజ్యమున్‌ గడియించెదన్‌ పదను కత్తిని చేతిబట్టుచు పగరగుండెలు చీల్చెదన్‌ మేటి హంవీరులును సర్జారులును మన్నెదొరల్‌ (శ్రమము దప్పక కూరుచుండగ నిండు కొలువుండెన్‌ రాచకార్యము లాలకించుచు రాయలాసభలో 358

ఆం(ధ్రభోజుడు మూరురాయర ₹ండడాతండున్‌' తోడువారలు తోడ నడువగ గుజ్జముర్‌ దిగుచున్‌ కొలువు కూటము జేరి సాయపనేదు భయభక్తిన్‌ వంగి జోహారులను జేసి నిలువంబడి యొకడు రీవిన్‌ ఎల్జజీరలు గల్లి వెల్లెడు చేరడేసి కనుల్‌ ముద్దు మోమున వింత కొంతులు ముట్టి విరజిమ్మన్‌ భయము భక్తిని గొల్పుచుండగ చూపరులకెంతో పీరశేఖరుడంచు మిక్కి-లి విరుదు మగడ౦ంచున్‌ దృథశరీరము 'దెల్పుచుండగ దీ ప్తిమంతంబై. కృష్ణరాయలు తొట్రుపాటును లేక శ్రీగంటన్‌ జూచి సాయపనేని మేలనుకొనుచు లోలోనన్‌ సందియము లేదితిడు శూరుడు సుభట వరుడనుమున్‌ విరుసుమాఎల నిఎల ఎల్కెను దెటుచెడకుండన్‌ జొర యెంతటి భూడ్నడెనను మాహజారంబున్‌ ఆజ్జలేవిప చొరగకాదగు మాటెరుగ వొక్క శాసన తిరప్కాం మెస్పడు దుస్సహము కొదే యనిశ సాయఎనేడు గంలీరియముగ నిటుపల్కెన్‌ పోతు గడ్డగు కిమ్మనాటను బుట్టితిమి 'మేమున్‌ కమ్మ జోదును కర్తసాయ జీవనము హపోకున్‌ ఎరుల యూకిగ మెన్నడెరుగము పారుపత్తెన్నుకై పగర జీల్చులు జాతిధన్యిము పాపమనకుండన్‌ ఎరిపు కోసము (పాణమి్తము పారిపోకుండన్‌ నీచకార్యము పొంతగోపము నిలువు నీరయినన్‌ మూరు రాయు గండడంచును మూడువోకములున్‌ొ తెలుగు రాయడవంచు ఆలియగ తెలుగు నాకెల్లన్‌ పొగదుచుండగ నాలకింమట బుర్ధిపుటి సుమీ కొలపేీేయగ యందుకొట్నకె వచ్చితిమి “దేవా పొట్టకూటికాదు కౌల్చుట ఆెలుగుదేశమ్ముశై మాటల్‌ ముగిసి ముగియక ముశ్నే ్రీకృష్ణ సృపుండున్‌ దరహాసాంకూరంబుము మోమున దాండవమాడంగా మృదు మధురోక్తుల కృిగత్రి చెప్పెను సభికులు తొటటుపడన్‌ (భు విశ్వాసము గల్గిన శూరులు దొరకుట దుర్గభమౌ నేటికి సాయ=నేడా ఏవిటు మాకొలు వొనరింఎన్‌ వచ్చిన వాడవు మూకున్‌ దిక్కని పరితోషము గల్లెన్‌ 959

గుడిపాడను 'పేరందిన పర్షణా నీకిచు.చు నుంటిన్‌ సీవున్‌ నీవారిం జని యచటకు నేర్చు మెయిందొర వై పరిపాలన జేసికొనుచు మాయెడ సద్ధా భక్తులచే పరిపాలించుచు నుండుము సొహస కార్యమ్మున్‌ న్యమ భావముతోడ సాయప నేడు రింజిలుదుక్‌ సెలవు (గైకొని కృష్ణాయ మహీశ్యరుని యొద్దక్‌ సహాచరులతో బయలుదేరెను వేగ గుడిపాడున్‌ గాంచి శ్రీశ్రేలంబు దగ్గరనున్న యౌ ఎమన్‌ సాంద్ర గహనం దాపరింపగ భయవహో దానిన్‌ నక్కంలో డేళ్ళ పెడకూతల భయదహౌ దానిన్‌ చెంచు మూకల కతాండవడుచే భయదహా దానిన్‌ (శేష్ళ వారే కీకారు మెకముల భయదమౌ దానిన్‌ మురుగనీరపు వాగువంతల భయదమౌ దానిన్‌ దారితెన్నులు లేకపోవుట భయవమగు దానిన్‌ జూచి నివ్వెరపాటు బొందుచు మిడి వనుఎంటళ్‌ (ప్రక్కనుండిన సల్లైటూరను విడిది దిగియించెన్‌ కమ్మవీరుల గూర్చికొనుచుక్‌ వసు చషిపించెన్‌ చెంచునాయకు తెందరెందఠరొ చెదఏ పోకుండన్‌ అడవి మధ్యను చెంచుగూడెము బేక్చరవిరండీ కొ ల్లివారను జల్లి వారను దొరలు వారండీ గండుమిగులుచు దండుతోడన్‌ ఛయవు లేకుండ? దాటసారుల సారెసారెకు దోచు కొనుచుండన్‌ చుట్టుప్రక్కల నుష్న యూళ్ళను కొల్లగొట్టంా రాకపోకలు మానిపోయెనటంచు చెలియంగా వెంటనే బాహుయోధవరులనే గూర్చి పెనుజోకన్‌ చెంచువారల ముట్టడింపగ నాజ్ఞయొసగంగా వీరతాయెకు లెన్నావాలిచి వీంభం లెల్లన్‌ పీర పాణము జేసీ యప్పుడె వీరమున్నాంగన్‌ చుట్టుముట్టుచు ముట్టడించిరి చెంచు గూడెములన్‌ ఏట్యువేటున రిపుల మస్తము లెరిగి పడుచుండన్‌ పోటుపోటున నరుల మొండెదు లదరి ఎడుచుండెక్‌ దాటుదాటున చెంచు మూకలు దొంలి పడుచుండన్‌ ఎటుల జూచిన చెంచు జోదుల చెదరి పోకుండన్‌ శమ్మ యోధులు నాల్లుమూలలనుండి పోరొడన్‌ 360

విచ్చు కత్తులు మచ్చమాపెను మార్తుంను దేవా

పారిపోవని వారినెల్లర పట్టి తప్పిఎచెన్‌

ఫికిరుండయి యె,ల్టమార్తుర వూరి గజపించెన్‌

శరణు జొ్పెన వారినెల్లం జచ్చి పోకుండన్‌

పాణ దానము జేసి (ప్రోబను బళర యనుచుండన్‌ "చేత జిక్కిన చెంచు దొరలకు జెప్పె నిటులంతీ శ్రీశైలంబునకుం జనువెంజడి భగవచ్భరక్వులచే

తలకొక కాసప్పించెద వారల జోలికి పోకుండన్‌

వారల (పాణధనంబుల (ఫోచి* వెరువెంటన్‌ జనుమక్‌ మీరొక్కని దోవినచో నొక్క) జీవదు నేంగొనెదన్‌ కరుణావేశము చూపగ బోదికటడియ?. వెప్పన్‌

చెంచుల నే్యశాంచలముల దాష్పముబన్‌ జడి గొనుచుండన్‌ ఈ సమయందున 'కేమెల్ల రమును నిష్టపడితిమనగా

చెంచుల సైతము పంపించెన్‌ సాయఎనేడంతట సీకుండడై యా నేటికి నాకట్టలుడియే శరవేరుచు గుండెన్‌

శ్రీశైలం జేగెడి భగవదృక్తులకున్‌ భయమే లేదండీ సాయపనే డొనరించిన సమయములున్‌ చెల్లెడినండీ

యే దొద్దడి లేకుండగ జఇెంచులు కాపాడెదరండీ.--

గుడిపాడు పరగణా కొలత లేకుండా కట్టువిట్రములతో పారింప నేర్చాటు కౌవించి కృష్ణరాయల కొల్వులో నుండి (పభునాజ్ఞ కన్సన్న నెఒవేర్చి మనీ ఎలలో "పేరు ప్రభ్యారుల్‌ ఐడస సాయపశేడు స్వర్గంబు జేరగదో హిరుల్‌ 'స్నేహితులేడ్వక్‌ యెడరి శ్రీశైల కుధరమునకు చేరునను దేవా

దద్దనాల పురీ వసంతము తాను గట్టించెన్‌

అడుగడుగునకు జూచువారికి దెడగు పొడకట్రన్‌

కన్ను చెదరగ శల్చ నెపుణీ చన్ను మీంంగ వసతులెక్నో పౌరపాళికి మిగుల గల్చించెన్‌

ధానధర్మము లెన్నియో పొకరించె విరతంబున్‌ చన్నరాయని పల్లె గుజ్జపు పాల యటుమీవన్‌

గార్లదిన్నె కటారు పల్లెలు న్యగహారములన్‌

భక్తకోటి ధారపో పెను పొరులేవనగా

పేరి చెల్లెలు, అక్కగారన గుడులు కట్టి అబెన్‌

మూడు తరములు గడచి పోవగ బుట్టినారండీ

361

అన్నదమ్ములు వెంకటాాడ్రులు అసమబలులండీ

పరగణా కొక య్యగ్రహారము పండితులకండీ

ఇచ్చివారు విరోధవర్గము మెచ్చుగానండీ

"మేటి గుల్జపు దండు షహరున నైదు 'వేలండీ

పోరు పోరును కొల్చులము పదిరెండు 'వేలండీ

శ్రీశైల క్షేత్రము మొదలుగ కృష్ణానవి వరకున్‌

గల చేశంబు సుభిక్షముగా (ప్రజ సంతోషింపంగా

రాజ్యము చేసి5ి వీరులు మెచ్చగ వెరు లదరిపడంగా

వీరులు చేసిన ధర్మదు లెన్నో నేటికి కలవండీ

పీరుల శాసనములు చెక్కుచెదర కిప్పుడు కలపండీ

కమ్మకులంబును వన్నెకు వాసికి డెచ్చిరి వీరండీ

సత్కవు లెందరొ ఏీరిచరి.త్రము కొనియాడి వారండీ

వీఐల కీర్తి యజరామరమై. వెలగొందుచు కలదండీ---

ఇట్లు కట్టు దిట్టంబు లేర్చణ చి ్రీశైం పుణ్యక్షేతంబునకేగు భగవ దృక్తులకు (ప్రాణోపస్యద్రవంబు బొపి సాఎదారణ్యముఎ ఛేదించి యాపొలం బుల కర్షక యోగ్యంబులనుగా జేసి గుడిపాడు వాసమూోగ్యంబుగా జేసి తన పుషతుండగు. వెంగళ నాయనింగారి కథిలం బప్పగించి సాయపనేడు. రాయల కొలువు కూటంబున నిలిచియుండె.. నేటికి తద్వంశీయులకు సాయవనేడు గోప పురుషుండగుటం జేసి వారు సాయపనేని యింటిపే: తెలుగునాట (బ్రసిద్ధివెక్కిరి

3 6డ

అనుబంధం ౫ కవిరాజు అసవుయంం అణా (ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ

“థ్రీ తినరనేని రామస్వామి చౌదరిగారు పరిమపదించారు-.అవి ఆంధ్ర సృతికలో చదివి నిక్హాంతపోతిని నా మితులలో ఇంతటి శుద్ధవ_ర్తనుడు మరియొకడు లేడు. సంస్కృతములో మంచి భాషా పరిజ్ఞానము కలవాడు ఆత్మారభాష ఇతని కలమునకు స్వాధీసిపడినంతగా మరెవ్వరికిని స్వాధీనిపడలేదని నా నమ్మకము. జాలీయమైస శుద్ధాం్య్రముసు (వ్రాయగలవాడు తిక్కన తర్వాత ఇతడే ఇతనియొం్క, రివితా విమర్శన కావించుటకు ఇప్పటి నా కల్లోల మనస్టితి యెడమిచ్చుటలేదు

ిటిషు గీవులలో దారిష్టరు పరీక్ష చదువుచూ మూడు సంపత్సరపులు నివసించియునూ మద్య మాంసవులను ముట్టియెరుగడు డన్లిన్‌లోని జాతీయ కళాళాలరో చేరి ఒక డిలగీని పొందుటకు [వయత్నించినుగాని, తలగుడ్డ పెట్టు కొనినచో తరగతిలో బూర్చొనగూడదని (ప్రిన్సిపాల్‌ పట్టుపట్టుటచే చదుపుకొనుట మానుకొచెను గారి తలగుడ్డ తీయుటకు అంగీకరించలేదు పాశ్చాత్య దేశములో గూడా సత్నీ(వత మవలంబించిన శుద్ధపర్హనుడు

(బ్రహ్మాద్వేషియని ఈయనకు పేరుకిలదు కొని శూ(దుడై జన్మించిసి మ్యాకమున తాను దృఢమైన వైదికమత విశ్వాసశయయ్యును వేదము. చదుపుకొన గూడదను వర్ణాశ్రమ ధర్మ సిద్ధాంతముల ప్రతిఘటించక నేనెలా వుండగలనసని వలుమారులు నాతో చెప్పుచుండెడివాడు వైదికమత విశ్వాసినైన నేను వేదములు చదువుటకు పనికిరానా? అని పలుమారులు ఆ(కోళంచుచుండువాడు పలువుటు (బ్రాహ్మణులకు గల కూ్యద్ర ద్వేషముకంపె ఈయనకు (బ్రాహ్మణ ద్వేషమెక్కుప లేదు.

వేద బుషుల మతములో లోకులందరకునూ హక్కుగలదనియు, ఇది కూడదనుట (ద్రాహ్మాణుల స్వ్వార్థపరత్వమనియూ ఆయస విశ్వసించువాదు.- ఇదియే (బిహ్మద్వేషమైనచో యిట్టి (బ్రహ్మ ద్వేషము కలవారు పలువురు (బ్రాహ్మణులు గూడగలడు

863

ఈయన ఏధిలేక జస్టిను పక్షయమన వనను, రాజకీయాభిపాయములలో వారితో యెంతమా్యతమును యేకీభవింది యిండలేదు “వీరగంధము తెచ్చినారము వీరడెవ్వడొ తెల్పుడీ?ో "అను వీరగీతమును రచించిన జొతీయకవి ఆయన జసికు నాయకులను ఆట(యించి య్‌ సచో యెంతటి ఉన్నతోద్యో గములనో సంపాదింపగల్లి యుండెడీవాడు కొనివ్వా నాత్రయిుచుట కిచ్చగింపక దరిద్రదేవతశే ఆ(శ్రయించినాడు ఆం్యధభా షయందును లంగధకవిత్వముందును మిక్కిలి యఏిమానము గలిగి హిందీభాష వ్యాపకమువు ళిఘటించువాడు సెబ్బ రెస్పెక్టర్సు (ఆత్మగౌంవ వాదులు వం ఆర్వత్వముము లర్యభాషమ.. ద్వేషింపక్త సంస్కృృతముసందు. అభిమానమును. గౌరపమవ శలవాడు నా ఆంతరంగిక మ్యితుడు పోయిశాడు. నా పేమాస ఎదుడ్లైన గోపిచందుపు తికి ఇకలేడు ఇస్పటి నా మానసిక పరిస్థితులలో ఇంతకంటె (వ్రాయటప ఖ్‌ స్తుడమ జ్‌ వలల నననడాడాలతకనునంచం ఉతకానానుకతనానునుడానానుముాానననననననునననలనరానానవ నునన నననననవో శే. ఆంస్యతిక సచ్విత్రదారస్కక్రిక్క 1048 జనవరి 27. 364

కీ 6 శేషంలగం కవిరాజు అణాల వావ విప్రవ కవితకు సృష్టికర్తలు గా ల అతి

వెఛారి సూవాశ్రమవాులను సత్వగుణ సంఎన్నులును శతావధానుకుసుం క్రపిరాజునునగు శ్రీ (తిపురనేని రామస్వామి చొదరి దారస్తరుగారు సరిమపదము జెంది రను వార్తను ఆం(్యధ్రఎ్యత్రికలో చూచి నిర్హాంతపోతిని

స్వర్గీయ దివాన్‌ బవాచారు. టొర్జిని ము9స్పాది. శాయుండుగారి యాజ మాన్యముస నెల్లూరుని జరిగిన బన్నరాష్ట్ర (బ్రాహ్మణేతర మహాజనపభా సందల్బ యిన మియ్రలగ్‌ శ్రీ వొసరాజు రాఘవయ్య చౌదరారి మూలమున కీశే రామ స్వామి చౌదరిగారి (ప్రధమ పరిచయము నాకు( గరిగ౩ఏ. ఆనాటినుండి నేటి వఒకు కీ ర్తిశేషునిపట్ల నాషంగల పూజ్యభావము యెస్నరానివై యున్నది నేనెటింగినంం మట్టుకు వాళ్ళాత్య 'దేశదులశేగి వచ్చిన ఆంగ్ల విద్యాధికులగు ఆంధ రఎఏపందిత చుండరియందు ముఖ్యముగ ఆదాహ్మజేతరులలో ఇంకటి పృాదియ నై ర్మిల్యము, పరిశుద్ధ వర్తసపు స్వతం్య8ి సాహిత్య శక్తి. గలవారు మజియొకడు లేంసుఎ నిర్వివాదోంశము.

సంస్కృవాం ట్రాంగ్ల భాషలయందు. వీరికిగల పరిజ్ఞాన మపారమై యొఒ్టు చుండినది. స్వచ్చమగు జాతీయమైన కుద్దాం్యధమునందు కవిత్వమును6 జెప్ప6ంగల అభినవ కవిబ్రహ్మాయని. పేర్గాంచిన. దిట్టమై చెగడిరి అట్టి మేటి దిట్టతనము= ఒకే యచ్చున (గుద్దిఎచ్చు లొకేతీరున నుండెడి (పాతఎుంతలందిడి పో పుచుండెతీ ఆంషధ్యపబంధపుల మార్గమున ఎపువక రాజకీయ సాంఘిక మత నైళిక దాస్యముసెందిడి ఆచార శృంఖలల మూలమున _పతభాకూన్యమూర్తివలె నున్న నేటి మానవ సంఘమునకు నూత్నవై తన్యెము( గలుగుటకు కాప్యఏస్టవము జరు గనిదే మానవ (ప్రకృతి నిర్ణిద్రముం గాదనెడి లక్ష్యమును హృదియందుంచికొని, నూత్న కౌవ్యసృష్టియొనక్చి అఖిలాంధ్ర జగళికి అమృతభిక్ష నొసంగిరి వ్‌9 కాన్యరచన ఆంధ సంఘమునందు గొప్ప జీవచలసము€౬ గరిగించి*ది. వీరి నవ్మ కావ్య పరిణామము ఆంధ్రభాషా శేదారమునంజొచ్చి కవుల హృదయముల6

8655

సబకిఫలించి హృదయ మోహనమైన ఆధునిక భావవిస్త వముతో( గూడిన సారన్వతము మొక్కతలి తీపునేంయ తెలుంగునందమ జాలువాఒంజీయుచున్నవి

కవిసింహమగు కీ శే రామస్వామి చౌదరిగారు కింకవీం్యద ఘటాపంచా సెసులని ఆకుకవిత్వ చ్యక్రవ ర్హులని వాసి(గాంచి అవధానశక్తిచే ఆం్యధ్ర్యపపంచము నుడ్జూత రూగంచిన. ల్రీ తిరుపతి వేంకట కవులకు శిష్యులని. జెప్పుదురు వీరు వచియించి వెలయించిన (1) కురుక్షేత్ర సం్యగామము (2) శంబుకవధ (8) సూత పురాణసు. (4) ఖూనీ (5) కువ్వుస్వామి శతకము (8 భగవస్లీత మున్నగు ంథరాజములు, “వీరగంధము గ సెకాపర్యుద్రీయము" లనెడి కవిరాజు గీతాల తమి గురుప్పులగు థ్రీ తిరుస3 వేంకట కవులపై నొకస్పుడు దండెత్తిన కొప్పరపు సోదరకవులక( గావించిన సింహనాదమువంటి హెచ్చరికలు నే డాం సారస్వశ వియత్తలమున దివ్యతారలై వెలయుచున్నవి.

కీ "శీ చౌదరిగారు విష్ణవ భావకవిగ మా్యత్రమేగాక రాజకీయ రంగము్న రాంటగెసు పెక్షేతరుల్లై (బ్రాహ్మాబేకరోద్యమాళయ"మలకు సుముఖులుగ నుండినా 6ను నెపషము నారోపించుచు _దబిహ్మాద్వేషియ౦ కొంద రసూయపడుచు )డెడివారు అట్టి నిందకు వీరు దూరిస్థులుగ నుండిరనుట నిక్కువము కాం కూ్యదు(డనెడివావికి 'వైదికమత విశ్వాసములబు వేదాధ్యయనాధికారము ఏల యుండరాదనుబయే ఏర వాదబలమునందతి మూలసూ్యత్రిముగ ను డెను ఎక్కువ తక్కువలు పాటించుచు ఎక్కుంసవార మనుకొనెడివారు స్వార్ధపరత్వదు వహించి విజ్ఞవీ(గరాదనుపే వీరి 1పథాన కక్ష ఇట్టి గంభీక వాదఎటిమరోడనే వీరి కావ్యరచన కొనసాగనది

వీరు తెనాలి మునిసిపల్‌ సంఘాధ్యక్షులుగను మదరాసు విశ్వవిద్యాలయ ఎరీక్షకులుగను యదార్ధ నవ్యసాహిత్య పరిషక్సంఘ కార్యనిర్వాహక వర్గా ధ్యక్త్షుముగను కమ్మ మహాజన సంఘము తదితర సంస్థల 'కెవ్నింటికో అధ్యక్షులుగను యుండ్‌ సజలకు, భాషకు 'సేవయొనర్చిన వీరయోధులు ఒకరి మెస్పును యికొకరి ద్వేషమును లక్ష్య పెట్టని స్వయ-వ్య క్రిత్వముతోంగూడి ఆత్మగారవము॥గలిగిన గొప్ప మనీషి వీరికిగల ఆంధభామాభిమానము. ఆంధధరాషహ్ట్రాభిమానము. సంఘ సంస్థృరణాధిమానములు అనన్య సామాన్యములైై యొప్పుచుండినవి

కీ శే చౌదరిగారు నిజముగ భావ విస్హవ కవితకు సృష్పికర్హలు యశ స్టిలకు నిగు వీ3 కవిత్వము సర్వితోముఖ రమణీయమై ఆంధధ్ర్య్రపంచ సారస్వత నందన వన వికసిత కుసుమమై సౌరభృ పులకితమై రసార్ద్రమైన మానవ హృదయమును ఉయ్యెలలూప్పచుండును అట్టి వైజ్ఞానిక భావమాహిత్మ్యము సాహిత్య పటుత్వము ఆంగధవ్య కక్రిత్వ (బతిభావిశేషములచేత ఆం్యధ్రమహాసనభి వారివలన ప్ప ఏరాజోో విరుదమందియు “కలదొక డంగలూరనెడి (గ్రామము మా గుడివాడ ఎమలోసలో

366

యని తమ స్వస్థల (వళ స్తివిగూర్చి చెప్పికొనిన పీరు మొన్నమొన్ననా గుడివాడ సమ (ప్రజలచే వర్ధమానచంగద్రులగు మా బెజవాడ రామచంద్రారెడ్డారి ఆధ్వం (మున మంగళ ముహ్తూర్హమున జరుపంబిదిన నిండు "పకోంగ సమయవు” ఏను(గనెక్కి భూరి కవితా సనాశ్టసమందియు.. అండిత లోకారాధ్యులగుటమే. వీరి పాండిత్య (పెకర్షికు తార్కాణములు ఆమధ్య శ్రీ గూడవల్లి రామ్యబహ్మా (పళ్ళతుల నిర్వహణమున ఆంధ్ర నాటంకళా పరిషత్సభల సందర్భమున చెన్నప్పరియందు. జరిగిని థ్రీ విశ్వనాధ సత్యనారాయణగారి “వేనరాజు" నాటక (పదర్శనపు గొడవ ఆ గొడవతో మేళ వించిన హృూదయాందోళనము. నాప్తకొనండాలక ఆనాటి ర్యాతియే కాస్మపాలిటన్‌ క్సిబ్చు భవన (ప్రాంగణషిఎన కీ శే కవిరాజు చెదరిాారు. వేసరాజు ఖూనీ చేయ బిడినాడను కోపావేశ కారణమున బర్కిన ఎల్బ్టలు నా వణ కుహవములదుం దింకను ఇంగురుమనుచునే యున్నవి నవ్యభావ వీరకవిశథామణియగు కదిరాజు ివరనేని రామస్వామి చౌదరి గారిని నేడు అపరజగతి తవ యొదియందు జేర్చుకొనుటవలన ఆంటధజనయిత్రి ఓక సప్యతత్నమును కమ్మ మహాజన సంఘము సమ్యగమగు కులచరితమును ఎచించుచుండిన తని ముస్టులపెట్టిని కోల్పోయినవి. మఠ ఆంధసారస్వ్యత పపంచ పెటోమండలమున ఉజ్వలదీప్పితో వెలిగి అఖండ తేజఃపుంజమగు నక్ష్యత్రమొండు శారిపోయినది అయ్యది దురదృష్టము తవస్వియు తేజస్వియువగు కీర్తిశేషులు కవిరాజు శిజరనేని రామస్వామి చాదరిగారి అమృతాత్మ జ్యోతిర్లీలపు జోటోరులొనర్చుచు నా భక్తిపూర్యకమగు పేమ సుమాంజలులతో దివ్యారాధ3 మొచరించుచు ఊరడిల్లుచుంటిని బూదూరు రామానుజులు రెడ్డి తెబగు ఎండితుడు బోర్డు హైసూ్యల్‌ తిరుత్తవి. చిత్తూరు జిల్లా 367

ళ్‌ ఠి “సూ తౌశవు వుహరి యె కొత సత్యనారాయణ చౌదరి వాలి సన్మాన సంచిక యక్షరము లించుక ఆకియు నొటకమున్నై షష్టిపూర్తి సంచికకు చేచియి - ఆకోము కోంచకమున్నె స్మారక సంచార దొరజొనుం సెందా దుర్విలసితము అస్థాన పతితములగు వార్తల ఆ స్థానఎలు పచరించు. అల్టల్రికలు కవిరాజు - అ స్తమించెనని నాఎగునాళ్ల కు6 బద*డి. విపిన ఆమంగవా దౌర్గత్యము _ శిలుంగు మానిలో కవిరాజు - సూరా(దుము అ పలుకుల విఎపకు ఇయ త్తలేదు గళానుగతికంంబె దుర్గతింబడు లోకమ్మునెకు. పర్యపతృయనమ బుద్దులయి దాస్యభావబద్ధులగు (ప్రబుద్ధులకు - 'అచోధించుటమె కవిరాజు జీఏిం పరాయణను. కవిశారీతిలో రాజసము 'మెనీప్‌ జాలువాజు కమ్మ తేనియలు పొామరోం బదిలపట్‌చి స్వాతంగత్యి వాయు పీచింట దోబూమూడించి పైఎరామరిక లో. శేముం పాటు పడక కవితాక్షేేత్రమున రాజనాల పండించిన నూ కవిరాజు - మాకెలరిము పెద్ద - '్రావిడ మన్నీయ శేయ లేడు ఆ పొలమునసం దొంపార అణతురములు కొం్యగొత్తలు - ఏటి దేశి యే) పదికే యవ యిక్రవో వానినే అంటుకొక్కి-" కొచ్ములు తెడ్యుల చిలువలు పలవలు పూపులు వొయట పెంచుట. పండించుట అనుయాయుల. విధ్యుక్తము ఒకచోట - ఆగ్రమములో సూతమహర్షి ఒక్యేవ కొడ్డోలగముస నుద్దండవాది ఒకదిక్కు వైవాహిక రింగ మున శిష్టుండగు విష్ణు ఇంకొక్కయెడ దుం సంస్కారముసె కిక్లాదక్తుండి.. పేబొక చెస రాచఎనులలో చారిలేరిస _ప్రాతవౌంపు అష్టాదశ సరాణములరో ఈుస్తపట్టులు పట్టి లపూర్వాంఎలను శాస్త్రంలకు వాకట్టులు పౌనరించి అవై దికములగు నాచారములకు (హచారిముకు కావింంవి యుగ యుగాల ధర్మాలను పేరుపేరున వేలు వేజుగ విశదపటిచి నవ్యుల కొకడాట చూపిన మేటి ఆ దిప్యమూలరర్హి కరచరణాదిరూపముగ - ఆ మూ్తి మశలో నేండు ₹ఏ పోవచ్చు. కోని యా య+స్వి అచ్చువోసి యిచ్చియున్న మూసలు కలకల ఎ చేలలో వెలయుచుండుట (ధువము కే68

నిన్న-నేండు 'ఆత్మగారవ సంఘము అధర్మ భూయిస్టములని ఏవియో ఒక కొన్ని మత్యగంధములను మట్టువెట్లు-న్లై వట్టు ట్లలగా నాలుగు 'దెనలనుండి యు€ గొందటు నానాతీరుల అక్కసు వెలుపటివిం. సూకపురాణములు చేతికీయగా *తైలు(గు వాల్మీకి ఒక్కండు ఉన్సురని వట్టార్చి కన్సుబున్సుమని ముక్కలు సేసి కకౌవికలు కౌవించెనంట ఇట్టి కస్సుబున్సులు = ఆవేశములు పూర్వవాజ్మయ మెంద జెందటీకి (ప్రసాదించుచున్నదో వాల్మీకులవారి లకు ఆకశింతకాదు పురాణమంతయు సాధువమ బుజ్జల సూటకేమిాని నేయ పెక్కురు సూతాశ్రమ సూక్రులకు భావన పరిణామములకు ధర్మ సమన్వయమునకు -_ అజ్జులెత్తిచూచుచు. వీనులార వినుచు, మనసార నమ్ముచు జోహారుపుసేయుట అందటెజింగిసమాట తానేమి తలంచునో, ఎయ్యది పరిశీలించి రాద్ధాంతము. కౌవించునో ఏది గుణుపంచి సిద్ధాంతముచేసి యుపదేశించునో - అదియే వాగితమున పెట్టుట కవిరాజు న్రైజము పరోపదేశ పాండిత్యమున కచ్చోట లవలేశమేని (్రవేషమేలేదు. అక్షరాల ఆచరణలో అయ్యవి (ప్రత్యక్షము కావలయు సూతా్యశ్రమము తోంటలో మొగమోటకు దాటయే లేదు. ఇది సంపన్నుల వేదిక యని సంపక మసలే కానరాదు ఎత్తువారిచేతి విడ్ణల కచ్చట పొత్త పొసంగనేరదు అడ్డమైన డేవురుగొట్టును ఆశ్రయించి కవిశా వనితను. వీధివీధులు త్రిబ్బు వెళజ్టీివపల జోగులకు “రామస్వామి మాట భ్రీరొమరక్ష

తన గురువులు ఖ్యా-ండవీవని యీసడించుదు "వేగమయే(గుమ యంగలూరి కని ఈ "ష్యుని మందలించెనంట ఆమేటి మదిలో-ఆమాటకు కుదులుచిక్కెను. హిందు దేశమొక్కటియె జగమనుకొను కూపకూర్మముల దోరణీనితండు గులుతించి, బంధువుల నిరోధమైనను దాటింపక్ర లాంతిదేశములలో చదువులకు మొదలిడెను స్య దేశము-స్వ వేషము-స్వభాష మలఅువకుండుట ఇచ్చకములకు మెఅమెచ్చులకు బూటకములకు దూరమగుట ఆత్మగౌరవమునకు సర్వదా భదత సేకరించుకొనుట- ఈ వ్యక్తికే చెల్లినది (కృతిలో నిట్టి వ్య క్తులెందలుందురోః

(శ్రుతి స్మృతి పురాణములలోని జాడులలో నేండు మందునకెందును-ఒక్క- లడెనను గాసరాండు. విషమబుద్ధితో (వాసి పెట్టియ స్న-ఆవాజ్మయమందలి గంధమైన మూచూ డని వెట్టివెంగళప్పలు నేండు తాము కులవతుల మనియు తక్కిన జాతులు పాతకు లవియు వాం(డ్రనుద్ధరించుటకు( దామ అర్హ్హలయి అవతరింతుమనియు కొని వాగడు ఉద్ధరింపంబిడరాదనియు 3 వధ ర్మేనిధనము వాం్యడ్రకు శేయమనయు. వాకొనుట పరి పాటి ఇట్టి కూంతలను-చేంతలను వాకట్టుకట్టి వాయివెట్టి వాతలు వెట్టుటయే సూకా (శమ మహర్షి కొవించు పర్రమ ఈ పరిశ్రమలో పాలుపంచుకున్న యువజనము నేయ పెక్కురు కలరు దోషభూయిష్టమయి కక్రిమికీటాకీర్ణమగు పురాణ వాజ్యయ మను దుర్గ్షమారణ్యములను ఛేదించి భేదించి సరిదిద్దుటకయి కుఠారనులు 'కేలంచిట్టిన

లత 369

యోధులు పెక్కురకు- ఈ మహర్షి పర్మదుము- ఆచార్యకము ఆ తోవలో ఆడ చలు పెట్టుచు,వూర్వపూరము్వుసంస్క-రిం ఎ శేతవములు రూపుమాపుచు _ప్మాతవానకి ఇచెతన్య మొసంగి (పజానీకమున సహాహార్దమేర్పరతిచి విశ్వకల్యాణ మొనంగూర్చు టయె నేటి యవజనము కర్తవ్యము అదిగాంచిన కొలందియు ఆ మహర్షియూక్క అమందమగు (ప్రశాంతిసందంగలదు. అదియే. ఆయన విశిష్ట జీవితమునకు అత్యం తము విలువ కల స్మారకము,

370

కవిరాజు ఏటుకూరి వేంఠట నరసయ్య "నరనమ్ము లొలుకు కవిరాజు చరితమ్ము కంటినీట (వాయు గతి లభించె షష్టిపూర్తి కేని సత్యావ్య మొకటిచ్చి యోగి పుంగపుండు మా గురుదేవుండు యముని గిముని గాలజమరిగలడు తాబుమొటు లేక నూజేండ్ల పైన రికి తీయనన్న (భ్రాంతికద్దు చిన్ననాడదేమొ ? సిగయెగగట్రిం చాది జిజ్జు మంచుంజీదిసట్లు కన్నవిస్నవారు కడకన్నవారును కలికమునకు నేని వానబడరు ఉక్కు పంజరమ్ము లూపిరితిత్తులు పొగల సెగల నుడికి పోపుచుండ వ(జదేహ మాంటధ వాజ్మయ సేవన ధారవోసి మసకు దూంజూపె వాలుదప్పిన గొండంత వాడటంచు బరువుల త్తితి చూపదల్‌ వాపికొంటి మాత డెప్పడెన దాసోఒహా మన్నజాలు గుండె లరచేతనిడి కడు గూర్చినాడు తప్పు పైప డొస్సదల దాల్చి తీరును వీలుదప్పు నెడల శూలికైన ౩71

చేదుమేపి తుదకు శృంగభంగ మొఎక్కి

చక్క చెవులు వొడిచి సాగనంపు

ధర్మ వృద్ధలన్న దరిజేర్చు కొనువేళ

జాతినుత వివక్ష చాయబోడు

ఆర్యకవి కుతం్యత మడుగంట వలెనను

పట్లుదలకు నడుము గఖెగావి

బ్‌ య!

పట్టుపట్టినాడొ (బ్రహ్మాండ మొరగిన

బబ

దల పొలాననిలువ వలె సుమండి 1

ఒక్క- వ్యక్తి లోకమూకొట్లని సమస్య

కిన్ని కొచ్ళు దెచ్చు "జెట్లా చెపుడ ?

ఇంట *ోగరడకాను” శేని దార్జ్యము లేదు

ఒంట మాత మసువు లున్నవిన్ని

పరుల నడిగి నట్టి పాపాన బోవడే

పణత పడ్డ దనుక తృణమొ ? పణమొ ?

పరుల 'మెప్పుగోరి పాటుపడ్డదిలేదు

స్వార్ధమునకు గేలు సాప లేదు

గొప్పతనము సూచి కోడయి కూసిన

జగము మాత 'మొకడె సాక్ష్యమిపుడు

తనకలమ్ము సంఘ తారకమ్మెనది

సంఘమునకు సుంత జాలిలేదు

తన్ను జూడదంచు మిన్నకున్నది లేదు

ఉన్న (బదికి చచ్చియుండు నెపుడొ ?

ఒకరుడింత (కొత్త యుద్యమమ్మెసకొల్ప

ఉదష్టయంచు వొని దవులు చుందు

రితని నూత్న సృష్టి కేస్టాన మిత్తురోః

ఇంతదనుక నిర్ణయించినా రె:

(ప్రతిపదము సూత్యప్రాయమై విలసిల్ల

తరతరమ్ములకును దగిలివచ్చు

కపట ధర్మ కంచుకమ్ము లోక్రమ్మెట్లు

హృదయమిచ్చి (దిహ్మారథము పెట్టు ర్రి72

ఫరులు బెట్‌ బిటి పాషండు డచ్నాను ముగ్గు మీది కొకడు (యొగ్గలేడు "హేతువాద మతని దెట్లాడు కొలను అంతరాత్మ దెలియ దన్యులకును 'వేషభాషలందు విపరీత మొల్లడు వారతంత్యమునకు బాలుపడడు వలయునన్న గొండపై గోతి దిగివచ్చు తరుణములను గాల దన్నినాడు సంఘ "'సేవనమ్ము సాహిత్య జీవన మార్ష౦ జీవితమున్నకైన పందు తిద్ధ సంఘ చరిత మె తోవ (శొక్కక నిలిచిపోయె నితవి కలనుసంచె ఏన్ని జన్మలెత్తి యా సిద్ధవాస్తువి కవనమందు జేయి గలుప గలము తెలుగు కవుల మంచుందిగరుంజు కొనువారు ఇతని పదము లాాయింపిపలయు ఒకట నన్నపార్యు దొకచోటం దిక్క-న్న ఒ3ెడ! బెద్దనార్యు6 డొకట భు శౌనిపింతురితని నావ్య దర్పుణవు్న అయిన వస్తు భేద మగ్గలంఎ అత్‌ ళ్ళి గొంతుగూరుచున్న గొడ్డంటి పెట్టుగా నొవ్వబలికి యెదురు నోరు గట్లు రచనలోని హాస్యరస మాకరణీగాక ప్నాయువుల 'దెమల్చి గాయపణచు (దావిడేయు లితిని తల'కెత్తగా లేదు బౌ త్తరాహంలితని నణచలేదు 'వేదమతము పేర విశ్వమ్ము (దోచెడు చెట్ట వలవదంచు. జెప్పినాడు 'పలువు రాదరించు (ప్రచ్చన్న బౌద్ధంబు కోజలూడ్చి తూరుపాజదిమై క క్ర్‌73

ఎగురవేయు బంతులెటు దూలనోయంచు 'వేదజడులు గోల వెట్టినారు పెకి సుడుకుచున్న భావమ్ము అం దైన మసదె తస్పటంచు మటుగుచుందు రింత మార్పుదేర నెదురీది నాడయా జాతి గుండెలో రామసామి ముప్పదేండ్త "సేవ కిప్పుడు గులర్డించి (ప్రజలు (బహ్మరథము పట్టినారు కొని విశ్వగురుడు కన్నుమూయకమషున్న 'మేలుకొనిరి కొంత మేల్నదైన అతని గంథజాల మడుగు వెట్టినచోట మికు లెంతొమంది శ్యత్తులెరి కన్ను దెలచు కొలది€ గాల్యక్రమమ్మున భేదముడిగి కాళ్ల బేరం మయ్యె ఉన్ననాడు లోక ముత్సాహవజపదు చన్ననాడు దారసాచుగాని కడుపు గాలకున్న గవిరాజులే గారు బాధలేక తిరుగుబాటుబేదు ఇతనీ కావ్యలక్ష్మి కింటింట బూజలు జరుగు సమయ మిప్పు డరుగుదెంచె ఆంగధ్రులెల్ల పూజ కొసించు సమయాన. గాలగర్భమందు గన్నుమూ వె పాంచ భౌతికమ్ము భస్మమైనదిగాని తజిగిపోని కీర్తి తనువు గలదు కృతుల కీడు వచ్చు సుతు లిర్వురున్నారు అతవి'కేమి ధన్యుడందు నిందు కానులేని లోటు తరతరమ్ముల కుండు దనకు లోటు బేదు ధరణీలోన శూన్య హృదయమైన సూతా్యశ్రమమొకండె అన్ని లోటు పొట్ల కగ్గమయ్యె

క!

ఆ మహాత్ముని పాణ (పయాణవేళ

గరుణ రసమెన్న్నా దుఃఖసాగరములయ్మె

అతడు మాత్రము పూవుటుయ్యాలలో ౫

నింద వై భవమెసగ నూలేగినాడు

ఏమి మిగిలినదా ద.(ద్రభూమిలోన

ద ఫ్రైడెముకలు రోదన ధ్వనులు దక్క

ఛాళశ్వతమ్మగు “కవిరాజు” శబ్దమొకడె

అను పదమ్మున వెన్నాడినట్లు దోస 375

అ శుతర్పణవు పొనుగుపొడు యువజన నంఘం శ్రీ కవిరాజుగారి సాంఘిక భాషా'సేవ అద్వితియములని లోకవిదితమే _ కేవ అము స్వార్థ కల్పితమైన పరాణములనెల్ల నామూలా్యగముగా జదివి యందుగల కల్చనలను నానావిధముల (ప్రచారము చేసిరి తమ (ప్రాధాన్యము నఃంచుచున్న డమి తలంచి యొల్లకాల మధికారమును చెలాయించుకొస నెంచి, యున్నవి లేనివి కలిపి (గంథములు (వ్రాసి నేరికి నెదురు లేకుండ (ప్రభుత్వము సాగించు కొందమను వారున్నారు అట్టివారిని కవిరాజు గారెదిరించి సంస్కరణకు (పారంభించిరి పీరనో్నో స్వసంఘ పౌరోహిత్యమున వివాహము చేయించిరి వీరి పాండిత్యము సిరుపమానము, 'మేమొకస్పుడు భారతమునందు సందేహము వచ్చి సౌప్తిక పర్వమునందలి సిసపద్యము చివరి పాదమును జదివి యడిగితిమి. ఆయన వెంటనే ఆ పద్యము మొత్తమును జదివి సందేహమును తీర్చిరి వారితో సంభాషణ చాల ఏినోదకరముగా నుండును విమర్శ చేయటయందసమానులు వీరు (వాపీన (ఉగంథములన్నియు ముఖ్య (గంథములు మా (గ్రామమందుగల యువకులు వీ0 (గంథములను (ప్రతిదినము పారాయణము చేసి కనుల కద్దుకొనుచుందురు సూతపురాణమందలి జోతలు (ప్రతి ఆంధ్రుడు ద్యష్పిపథము నందుంచుకొన దగినవి. తాను ఆర్యమత సంజాతుడనని తలంచి, తమ యార్యధర్మ వ్యాపకము నకు నడుముగట్టిన కవిగారిచే వ్రాయబడిన “వేసరాజు నాటకమును మన కవిరాణొ గారు విమర్శించి, పరిహసించి వదలి పెట్టిి _ వీ5 చేతి దలువ వలన “(బ్రాహ్మణో మమదేవతః అనుకొను రోజులడుగంటినవి విజ్ఞానమును సంపాదించుకొన్నాము. ఆజ్ఞానాంధకారములోనుండి మమ్ము వెలికి దీసికొని వచ్చిన _కవిరాజుగారికి వందన ముఖ వీరి మరణము ఆంధధులకు ముఖ్యముగా (ద్రాహ్మాణేతరులకు దీరవి తోసము అయినను చేయునని లేకుండుటచే కన్నీటిచుక్కు విడువవలసియున్నది పీఠి నామము ఆం(ధ్రజనుల హృదయ ఫలకాలపై సుపర్జాక్షరములతో లిఖింపవిడు గౌకం త్‌76

కవిరాజు అస వుయంవు అజాత

ఆంధ సారిస్వతాకాశమున దీప్పితో వెలిగిన మరొక్కతార రారిపోయినది.

కవిరాజు (త్రిపురనేని రామసా వ్రమిళౌదరి-దారట్లాగారు విషజ నరముతో బాధపడి జనవరి 16వ తేదీనాడు రాతి తెచాలిలో కాలముగాని కాలముసంనడివయస్సులో నే స్వెర్లస్థులయిరి.

చౌదరిగారి జస్మెస్థానము గుడివాడ తాలూకౌలోని అంగలూరు కాని వ్యవ హారివశాన తెనాలిలో కాపురము. పెద్ది అక్కడనే స్థావరమేర్చరచుకొని నిలిచి ఫోయి౨.. తెనాతి పువపాలక సంఘమునకు రెండుసార్లు చేర్మెనుగాకూడ ఉండి వ్యవహారదక్షతతో ఆ పదవిని నిర్వహించిరి.

కవిరాజుగారు దారట్లా దానికితోడు ప్రాచ్య పాళ్చాత్య సాంస్వతములను కలయజూచినారు.. సంస్కృకములో చర్యని పాండితి యలవడీనది ఆంద ధొషలరో అందెవేసినాడు, జాతీయమైన శుద్దాం్యధమును (వాయగగర్లిన నేప్ప పట్టు పడినది. కింకవీం్యద ఘటాఎంచా*నులై న శ్రీ తిపపతి వేంకట కవుల శిష్యత్వ మును చేపట్రి కమ్మని కత్వము చెబ్బు కొళలముకూడ నంపాదించినాడు శలఠావ ధానికూడ అయినాడు వారి కవితాకళకు మెచ్చి ఆంధ మహాసభవారు వారిని "కవి రొజు వీరిదముతో సత్కంరించి జోహారు9డిర వా పాండితీ (ప్రతిభలు మెచ్చుకో దగినవి

చౌదరిగారు కమ్ముకులాలంకొరులు తమ కులముపట్ల వారికి గొస్స గొరవ (ప్రపత్తులు గలవు తమ కులచరితను సువర్జాక్షరముల లిఖించి దానివి ఆచం 1దార్కస్థాయి చేయవలెనను సంకల్పముతో వాడు అనేక పరిశోధనలు చేసి కమ్మ కుల చర్వితిను విపులముగా (వాయుచుండిరి ఆ కోరిక చివరంట తీరకమునుపే వారు కొలధర్మము చెందిరి వారి అనుయాయు లయినను సడమంతములో విలిచి పోయిన ఆ చరిత్రను పూర్చిగావించిసచో చౌదరిగారి ఆత్మ సంతోషించును.

రామప్వామిచౌదరిగారు పక్కా ఆంధ్రులు ఆంగ(ధభాషయందును ఆంధ్ర త్వమునందును వారికిగల అభిమాసము అసమానమైనది. _ వెల్లువవలె వచ్చిపడు చున్న హిందీభాష వ్యాపకమునము ఆయన అనేక విధాల (ప్రతిఘటించినాడు.. ఆత్మ

377

గౌరవ వాదులనలె ఆర్యత్వమును ఆర్యభాషను ద్వేషింపక ఆంగధభాషకు ఆద్య (పకృతిమైన సంస్కృతము పట్ల అచంచలమైన అభిమానమును, గౌరవమును కనదిరచినాడు.

ఈ అన్నింటికి తోడు చౌదరిగారు విశుద్ధ వర్తమలు (బ్రిటిషు దీవులలో బి పష్టరు పరీక్షకు చదువుచు, మూడు సంవత్సరము లుండికూడ మద్య మాంసములను ముట్టి యెరుగప, స్వయం వ్యక్తిత్వము గలవారు.

కాని...

ఒక్క- ఊప్పతో వారు కవితో (సవంతిలో, పండిత (ప్రపంచములో భావ విస్ణవమును లేపి (సతిపక్షులను రెచ ఎగొట్టుటతో పారస్వతరంగము కురుక్షేత్ర నం్యగామ రంగమౌట శోచింపదగిసది

'వేదబుషుల మతముపట్ల లోకులందరకును సమానమైన హక్కుగలదనియ అది కూడదనుట (బ్రాహ్మణుల స్వార్థపరత వైమనియు కవిరాజుగారి విశ్వాసము మత వ్యవస్థలోనే మహా---క్కుట ఉన్నదవి ఆయన సమ్మకము ఈ సమ్మ కముతోనే ఆయన మన ఇతిహాసములను ప్పరాణములను కొత్తచూపుతో చూచి అవి యన్నియు కౌఠమ్మకథలని, వొటిని నిర్మాగమాటముగా విమర్శించి ఒక పెద్ద తిరుగుదాటును లేవదీసెను వర్ష ద్వేషమునకు వేదవిందక భగవద్దూషణకుగూడ పూనుకొనెను ఈ రీతిగా ఆయన ఒక విప్తవ కవిా దేశమున నెరుకఎడి అజరా మరమైన (పతిష్ట నందుకొనెను. తాను నమ్మిన సిద్ధాంతములను ఆచరణలో షెట్టు టకే తన కవితా పొండిత్యముల నన్నిటిని వినియో%షంచెను తన సిద్ధాంత లతిస్టా పనకే తన రచనలను గూడ సాొగించెను ఆయన రచించి (ప్రకటించిన కురుక్షేత సంగ్రామము, శంబుకవధ ఖూనీ కుప్పుస్వామి శతకము సూతప్పరాణము, భగం ద్లీత అను గంభములు ఈ సవ్య సిద్ధాంతమునే చాటుచున్నవి.

వారి సీద్దాంతములను ఎదుర్కొానుటకుాని, ఆదరించి అనుమతి చూపుటకు గాని మేమిప్పుడు తలపెట్టదలచుకోలేను.. భావ స్వాతం్యత్యముగల ఈ సీస యుగములో ఎవరి భావనలు వారివి అన్నిట అందరును ఏకీభవించుట యన్నది అసంభవమైన పని. లోకరీతికే అది విరుద్ధమైనది.

పైగా, (ప్రాచీన హైందవ విజ్ఞానమును ఇప్పటి దేశకాల పరిస్థితుల కనుకూ9 ముగా సమన్వయపరబ్క వివరించి దానిలోని సత్యపధమును, సర్వతోముఖ వికొన మును చాటుటకు గూడ ఇట్టి వాదోపవాదములు అవసరము కాకపోవవి మా విశ్వాసము,

కాసా

376

“తం సంతః (శోతుమర్హంతి

సదసద్వ్యూక్ని "'హేీతవః

'హేమ్నుః సంలక్ష్యతే హ్యగ్నా

విశుద్ధిశ్న్యామి కౌపివా”

“వినదగు నెవ్యరు చెప్పిన

వినినంతనె వేగపడక వివరింపదగున్‌,

కని కల్ల నిజము తెలిసిన

మనుజుడెపో నీతిపరుడు మహిలో సుమతీ”

అన్నట్లు చౌదరిగారి నవ్య సిద్దాంతములోని సాధుశ్వాసాధుత్వములను నహ్మ. యదలోకమే కాలమే నిర్ణయింపగలదని యూరకుండుట లెస్స. తరతరాలుగా, యుగయుగాలుగా బహుపరీక్షల కౌగి విలిచిన (పాచీన మత విజ్ఞానములకు ఇటువంటి విమర్శలు కొత్తజీపమునే పోయుసన నమ్మవరెను 'మెరుగేగాని తరుగు రాదని (టఆగహింపవలెను.

ఈమా(త్రముదానికి _తిపురనేని రామస్వామి చొదరిగారిని అపతవేనుడని విండించుట వాడాను (పాచీన విజ్ఞానవేత్త లకు వారొక మేలుకొలుపు పాడి వారని సప్ఫదయులు నంతోషింపవలెన్‌

ఏమయిననేమి, నూతన సిద్ధాంత (తిష్టాపనా చార్యుడై కవితకొరకు కివితిను. గాక ఈన సిద్ధాంత (పతిస్టాపనకే కవితను వినియోగించి ఒక సంచలనము లేవదీసి కవితాకళలో కొత్తమార్గమును దొక్కి. విమర్శకులకు పరాకు చెప్పి కృతకృత్యు లయిన శ్రీ బారిస్టరు (తిప్పరనేని తామస్వామిచౌదరిగారి అకాల మరణమునకు మేము వగచుచున్నాము సారస్వ్యతోద్యానములో ఒరిమళించుచున్న ఒక పువ్వు రాలి పోయినందుకు దురపిల్లుచున్నాము శ. భారతి, ఫిబ్రవరి 10848 పు (180-184

క్‌?

కవిరాజు వంరణం భ్రీమత్కవిరాజు (తిపురనేని రామస్వామి చౌదరిగారు 1-1-48 శనివారం రాత్రి 10 గంటలకు మరణించారు. ఈ హరాత్యంణవార్త వివి (ప్రజలు గగ్గోలు పడ్డారు చౌదరిగారికి 66 యేండ్లు. చౌదరిగారు మన సంఘంలోని నీచభావాల్ని స్వేచ్చకు అడ్డు తగిలే భావాల్ని తుత్తునియలుగా జేసి సంఘ జీవనంలో భావ పరిణామూన్ని - భావ విష్ణ వాన్ని ఆచ్చారు జన సామాన్యాన్ని అజ్ఞానాంధకాౌరంలో నుంచి బయటకులాగ తొను నిందకు అపభ్యాతికి పాాతుడై, జంకుగొంకు లేకుండా. వేదాల్లోని పనికిరాని (పాళలీనతనూ పురాణాల్లోని క్యుటను గితలోని దాస్య సిద్దాంత సారాన్ని బయటపెట్టి. రాముణ్డీ కృష్ణుణ్లి మానవమ్యాతులుగా మ్యా్యతమే పరిగణించి, వారు బ్రాహ్మణ మతోద్ధరణశై వడిన పొట్లను స్వజాతి ద్రోహాన్ని చక్కగా జనానికి తెలిసేభాషలో చెప్పాడు (శ్రాహ్మణులు క్తిగట్టారు, (బాహ్మణేతరులు అర్థం జేసుకోలేకపోయారు వారి కత్తి తెగటార్చి, ఏరికర్టమయ్యేటట్టు చేయటంలో చౌదరిగారు తమ జీవిశావ్ని ధారవోశారు కారణజన్మను సార్థకం జేసువొన్నారు. తమ ఆదర్శానే న్రషణతో ఏకాకిమై గూడా చిత్త స్థయిర్యంతో నిలబడి, లోకానికి విడ్డూరంగా కనదడి తన వర్గానికి వైతౌళికుడుగా వుండి చైతన్యాన్ని త్రసాదిందొడు (ప్రజలకు రాని మోసానికి వీలైన సంస్కృత భాషను భ్రచారంలోనుంచి-- వివాహాల్లో పుస్తకాల్లో. తీసివయ్యాలని జాను తెనుగు తీరు (పవేశ పెట్టాలని కృషి చేశారు. వర్ణాశ్రమ ధర్మాలు దాస్య సిద్ధాంతాలని సోదాహరణంగా రుజువుచేసి పురొ జాల భండారాన్ని పగులగొట్టి గీతను నుగ్గు నుగ్గు చేసి జనానికి కళ్ళు తెరిపించారు అనన్య సామావ్యమైన విమర్శనాశ కక్తిని వెల్లడించి యుక్తి యు క్రంగా హాస్యరసం చిప్పిన్లేటట్టు రిసవత్కా-వ్యాల్ని రచించారు. వారి అకాల మరణంతో (ధాహ్మణేతరోద్యమం ఎంతో మందగించిపోయింది వారి కుటుంబానికి మా హృదయపూర్వక సానుభూతిని తెలియసరుస్తూ, తెలుగు లోకం చౌదరిగారికి తగిన స్మారక చిహ్నాములను నెలకొల్ప గలుగుతుందని "ఆః స్తున్నాను రాడికల్‌ 380

ని ర్యా అవు మా పారకి వర్గానికొక దుఃఖకంమైన వార్హను తెలియవేయవలసి వమ్చిశందయకు అతి విచారపడుతున్నాము కవిరాజు, దాంష్టరు అగు థ్రీ (లిఎరనేని రామస్వామి చాదరిగారు ఈ నెల 10వ తేది ర్యాతి 2 గం లకు తెనాలిలో వా స్వగృహమున మైఫాయిడ్‌. జ్వరము వలన స్వర్గస్తు లయ్యారు ఆయన మృతివల్ల దేశానికీ సంస్కారం కోరుపన్న మానవ సమాజానికీ స్వసంఘానికీ ఎంతో లోటు కలి%ంది శ్రీ చౌదరారు ఆదర్శ మానవుడు ఆయనలో వున్న ధీరత్వం సంస్కారావి లాష అత్యున్నతమైనది చౌదరిగారు విదేశాల్లో వారిష్టరు చదువుతున్ని రోజుళ్లో ఓగాడు క్లాసుకు ఈల పాగాతో వెళ్ళాడు. అప్పుడు (పిన్సిపాలు తలపాగా తీసిపేఫి టోపీ పెట్టుకుంమ్మ? ఆజ్ఞాపించాడు. దానిపై శ్రీ చాదరాల “ఇది నా జాతీయాచారం దీనిని చేనేమాతం విడనాడను” అని జవాబు చెప్పాడు ై మరోసారి రోమ్‌ నగరంలో వుండా ఒక స్వేతవనిత “*రోములో వున సస రైనా రోమన్‌గా ఎందుకుండివు” అంది. అందుక చౌదరిగారు “నీవు మా చేమొ స్తే ఎవరిలాగా పుంటావు?ా అని (పశ్నంచాడు దానిపై ఆమె. నిరుత్తమై వెళ్ళిపోయింది హా చౌదరిగారు విద్య పూర్తిచేసి ఇండియా కొస్తున్నాడు. ఓడ మార్గ దుధ్యముష దక్షిణా_ఫివాలో ఆగింది. అప్పుడు దక్షణ్యాఫికా (ప్రభుత్వోద్యోగులు “ఆసియా వాసులెవ్వరూ దక్షిణా(ఫికౌలో దిగకూడదు" అని ఊ _త్తరువు చేశారు ఈ అవమానం సహించలేక తన ప్యాసుపోర్టు పరీక్ష చేయుటకొచ్చిన దక్షిణాాఫికా (భున్వారి కారులకు దాన్ని చూపుటకు నిరాకరించాడు అందుపై అధికారులు అరెస్టు చేస్తామనీ ఓడలో (ఎయాణం చేయనీయమని ఎంతో నిర్భంధించారు. ఏమైనాసరే ఆసియా వాపుల కవమానకరమైన ఆ ఊ త్తడ్వును ఉపసంహరించుకోనంతవరకు మీకు పాను పోర్టును చూవనని స్రీ చౌదరిగారు పెట్టుబట్టారు తర్వాత విధిలేక దక్షిణ్యాఫికా (పభుత్వం తశ వుత్తర్వును ఉపసంహరించుకుంది ఈ విధంా చౌదరిగారు తన దేశాభిమానాన్ని - జాతీము గౌరవాన్న సంరక్షించుకున్న ధీరుడు అంతేకాదు విడేశాల్లో వున్ననూ సొత్వికాహారమేగాని మత్తు పదార్థాల జోలికిపోని మహామహుడు క అట్టి చౌదరిగారు నేడు తన దేశాన్ని సోదర జన సమూహాన్నీ, స్వసంఘాస్నీ, తమ స్వకుటుంవాన్నీ బంధు మిత్రులను పదలి అకాల మృత్యుపు కెరగావడం ఎవనికి విచారం కలిగించదు ముభబుకోల, 28 1 1048 పుట-4 3881

వుహాి పసానం ౬ఒ థి

కవిరాజు థ్రీ 'తిపురనేని రామస్వామి చౌదరిగారు మహా(సస్థానం చేశారు అవి వినగానే ఫతి అఆం్య్రధు) హృదయం వీరయిపోతుంది నాడు పారిజాతాన్ని గోల్పోయిన దేవతలకు కలిగిన గుండె దిగులు. నేడు తెలుగు పారిజాతాన్ని గోం పోయిన లోకానికి కలుగురుంది

కవిరాజు మూర్తీభవించిన స్వాతం్యత్వం ఈ మూర్తిలో ఏకోశాస ప్వాతం(త్య దీక్ష సడలలేదు మానపులలో ఉన్నతమైన ఆదర్శాలు నెలకొల్బడం కోసమే వారి భగీరథ (వయత్నాలు. దానికోసమే కట్టలు తెంచుకొని వారి కావ్యగానం హృదయ హృదయంలో దూరింది. కొన్ని హృదయాలు 33 తెక పొంగులె శ్రాయి కొన్ని హృదయాలు విష్తవ జ్వాలా భూయిష్టాలయ్యాయి.

ఎన్నో ఆటంకొలు ఎక్నో విస్పత్తులు తమ్ము ఎదుర్కొంటాయని ఆ స్థిత 'ప్రజ్ఞునికి తెబుసు.. లోకము దుమ్మె్తిపోసన కొలదీ. వారి హృదయం. గడప దొరింది కం లోకులు తిట్టిన నిజమే

వాకొవగా గట్టిపట్టు పట్టిపదాడన్‌

లోకుల యిష్తా నిష్టము

లాకవి లోకమ్ము కలము నాకిట్టంగన్‌

అని ఒక పెట్టున నూళతపురాణం చాలుగాన్వాసొలు. (వాశారు * అపార పురాణ గోపుర ద్వార కవాటపెంక్తులు ఐదా బద్దలై నవొ అని ఒక కవి నిస్తుపోయాడ ఏది ఎలావున్నా వారికృతులు పుటకతేనె తెనుగుతో ఆంధ సాహిత్యరంగాన్ని ముంచివేళాయి

కవిరాజుగారివల్ల తెనుగుతల్లి అపూర్వమైన కావ్యాలను సంపాదించింది. వీరి ధిగవద్గీతవంటి కావ్యం అటు సంస్కృత సాహిత్యంలోకాని ఇటు తెలుగు సాహ త్యంలో కొని లేదు అది ఒక అపూర్వ సృష్టి. ఒక మంగళప్రదమైన దృష్తి

ఏరి భౌతిక శరీరం (ఫెంచి విష్ణవంలాగా అంతరించవచ్చును. కాని (ఫెంలి విస్ణవజ్యోతి వలెనే వీరి ఆశయాన్ని, ఆదర్శాన్ని అభ్యుదయం కోరే ఆంగ జగ్నలత్తు విస్మరింపలేదు 1 శ దేశాభిమాని, 2401-1048.

382

కవిరాజు తిపురనెని రావుస్వామి అ సవుయుం అజాత

శతావధాని - బాఎస్టరు (త్రిషరనేని రాదుస్వామి చౌదరిగారి అ_స్సమయంతో" ఆంగధదేశంలో సాంఘిక-మత-విద్యా (ఎంచములవో ఒక విష్ణవ నాయకుడు అంత రించిపోయినాడు చదువుకొన్న అణచివేయబడిన (కిండిజారులు పై జాతులవారి అన్ని నిధములై న ఆధిక్యతలకు తల వొగ్గక తిరుగబడతవి అనేదానికి చౌదరిగారు (తబల తార్కాణము. (దాహ్మణక్వం-అంకే వైదిక మకాధికారానికి తిరుగబడిన కృష్ణాజిల్లా అంగలూరులో పుట్టి- విస్తవ బీజాలను తెనాలికి తనుకుపోయిశాడు. మొన్న మొన్ననే వీరికి భూరి సన్మానం జరిగింది

ఈయన చిన్నితనంనుండి స్వాతం్యత్వ (వియుడు. దీనికి నిరోధం యెక్కడ గలిగినా దెబ్బదిన్న (శ్రాచుమాచరి పైకెరేవాడు ఆత్మగారవమే యీయన దగ్గర మిగిరిశ పెద్దల కాణాచి ఇ మొదట సాంఘిక పితూరిలో చేరినాడు. కౌని తాను కవి కొవడంచేత విద్యా రంగం తన (వృత్తికి అనువై పోయింది అందు ముఖ్యంగా పురాణాలమీద పడినాడు.. పీరికందం౦కి దోహాదమిచ్చిండి కట్టమంచి రామలింగారెడ్డిగారి 1021 వ సం॥పు గోఖలే హాం వుపన్వ్యాసం కవి తర్వాత భారతంపై పెండ్యాల వెంకట 'ఎటబహ్మాణ్య శాస్తంలు (వేదం వేంకటాచల అయ్యంగారి విమర్శ ఇంత కుముం ద్రే= రామాయణం మీద చౌదరిగారు పడినాట చౌదరి వాదంలో సత్యంతోపాటు కర్కశం

ఇ గూడ వుండుటచే పారకునికి కటువుగా వుంటుంది

విశ్వనాథ సత్యనారాయణ వేషరాజు చావును ఉగ్గడిస్తే. అది (దాహ్మాణులు చేసిన ఖూనీ అన్నారు చౌదరి బూరులులేని సూత ప్పరాణం (వ్రాశారు ₹ంబూకుని రాముడు హత్య జేశాడు అంటాడు ఇన్నిట ముందుకు సాగ సవ్యవాసనల జిమ్మిన వీరి భావ సరణి రాజకీయాలలో జస్తిసు ధోరణిలో పడటం మాత్రం అర్థం కౌకున్నది, తెనాలి మునిసిపల్‌ వైర్మన్‌ పని గౌరవప్రదంగా సాగించారు తల్‌ పరిహారార్థం గాటోలు ప్వుతుడు గోపిచంద్‌ సమాజవాది అయినాడు

వీరి ఆత్మకు కాంతి కలుగును గాక। ఆ లోకంలో గూడ యీవాదం మానరవి మా విశ్వాసం 1 న

1. జమీన్‌ రెతు, 20148

క్‌ 3838

విఫవకవి వ్‌

యుగాల తరబడి (శ్రామిక వర్షం దానిస బంధనాల నుండి విముకక్రినొంద నిరంతర కృషి సొొన్తున్నది ఒక దశనుంది యింకొక ఉఊత్తమతర దశలోనికి యెదిగి వస్తున్నది ఆయా కాలాలలో అవసరమైన మార్చుర్ని అంగవిర్మాణం గావించుకొని అంతకుముందున్న దురవస్థను భగ్నంచేసి నూతన (ప్రపంచ సృప్తి చేసికొంటున్నది ఆయా సమయాలలో పీడిత (పజానీకంలోనున్న అసంతృ్ల ఫలితంగా ఉత్పన్నమైన మేథా సంపన్నులు ఉన్న చుర్చిర స్థితిగతులు పరిశీలించి హేతువులు గుర్తించి అస్పటికవసరమైన మార్పులు బూచించి ప్రజానీకానికి దాని ఆవళ్యకతని స్పష్టీకరించి అది సిద్ధింపచేసుకోవటాని కవసరమైన భావ విష్తవం కలగ క్రేయటంతోపాటు సమాజ విల్లవం వేగిరం పరుస్తారు

కవిరాజు, శతావధాని దారిషరు తిపురనేని రామస్వామిారు ఆ్య్యదడే చర్వితలో సుస్థిర స్థానం కల్సించుకోన్నది యిచవల్ల నే (ప్రజలను నిత్యదోపిడి గావించ మతమనే మిషపెట్టి భవంతు) కర్పించి కర్మ సిద్ధాంవాన్ని బోధపరచి, వర్ణాాశమ విధాసం నెలకొల్సి 'పేదజల చాకిరీనే తమ విలాసాలకు సోపానాలగా నిర్మించి చిరకాలం స్థాపింపబూనిన దోపిడి సిద్ధాంతాన్ని దేశయ ఫాసిజాన్ని ఏనాడో ఏకాకిగానై నా పతి సిద్ధాంతంతో ఎదుర్కొని చిన్నాభిన్నము చేయబూనిస మహా వీరుడు రామస్వామిగారు లేబరు జనాంగము రాజ్య నిర్వహణం ఆర్థిక సౌకర్యము జీఏత సమ్మగత నేర్చరుచుకొన నేయే శక్తుల భగ్నంచేసి తం గమ్యస్థానము చేరాలనో ఆ కార్య (క్రిమానికి తస కొలంలో నాయకుడుగా తన జీఎలి నర్వస్వాన్ని అర్చించిన త్యాగ సంపన్నుడు

ఎందరో మేథా సంపన్నులు, త్యాగోబురు. పీడిత (ప్రజానీకప్పు నాయకులు, తామే జన గణానికి సేన యొవర్చినారో. వారి పూలపూలలు స్వకరించకుండగనే మరణానికి ఆహుతి అవటం చర్వితలో సర్వసామాన్యంగా జదగులున్నదే. సొంఘికి దౌష్ట్యాన్ని మత మోసాన్ని అసమ్యూన్ని చీల్చి చెండాడి విపరీతి బలాఢ్యులై స శ్యతువుల నెదుర్కొరి దీర్ధకాలం ఎంతి” నిశ్చలతతో బేబరు జనం తమక్రై కామం సాగించుకొనవలసిన పోరాటానికుపోర్ధాతం రచించిన విస్త వుకవి, కవిరాజు మరణంతో కొనసాగించవలసిన నాటక రచన కంత కీ తీరని కొరత కష్టంది.

ల గ్ర

మధా సంపన్నుల విళ్హవ నాయకుం మండొలవల్ల కలిగే కొరత తేలికగా తీరేదికొదు. అందువల్ల నే అంతకన్న యిన మిక్కిలి నిశ్చలతతో అంగనిర్మాణంతో ఆ కోర్య(క్రమం కొవసాగించి విజయ కృతులై గాడు తస్ప మశ యర్హ పాక మనిం వహించినవారం కౌము అందుకపవసరమైన ఉత్సాహము దీక్ష ఆవేశాలు విత్యం లభ్యమయ్యేటందుకు తమకు తెలియకనే తమ యభ్యున్నతికి. విముక్తికి జీవితా న్నంకితం చేసికొన్న ఈ విస్తవకవికి స్మారక చిహ్నము నేర్పరచుకొనని కృతఘ్నులూ బాధ్యతా వింహితులు ఆంగ్యధ లేబరు కారినియే మా విశ్వానం 3

1 ఆంగధలేబర్‌ 241 48

38ిక్‌

సానుభూతి

కీర్తి శేషులగు కవిరాజు శ్రీ ప్పరనే?ి రామస్వామి చాదరారిని కింది థ్రీ ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ పెంతుటగారు కంటతడి పెట్టుతూ (వ్రాసిన వ్యాసాన్ని నేటి ప్యతికలో (ప్రకటిస్తున్నాము రాజకీయాల్లోనే కాదు, సాంఘిక మత విషయాల్లో కూడా అందరూ అన్నిటా ఏకీభవించడం అన్నది అసంభవం సంకల్పం వికుద్ధమై స్వార్ధమనేది లేకుండా వుండటం (_పధానుగాని సంఘ నంస్కరణకుగాని మ పంస్కరణకుగాని ఎల్లరూ ఒకే సాధనం అవలంవించపలసిన అగత్యం లేదు అసప్నిట్లోనూ అందరి అభ్నిపాయాలూ వౌకతై మరి ఖేదానికే తావులేకపోతే అధి పృద్ధి అనేది ఆకాశకుసుమం అప్పతుంది శ్రీ (త్రిపురనేవి రామస్వామిగారి అ;ి (ప్రాయాలన్నిటితో ఏకీథవించలేని వారు అనేపలుండటం సహజం మా దుట్టుకు "మేము థ్రీ చాదరిగారి అభిప్రాయాఎ కొన్నిటికి అనంగీకారం (ప్రకటించిన సంగ ర్భాలు కూడా కలవు అంత మాతంచేత ఫ్రీ రామస్వామిగారి పైన మాకు గల గౌరవం అతిశయించుతూ వచ్చిందేగాని అణుపూతమైశా తగ్గలేదు రామస్వామి గారు స్వయం వ్యక్తిత్వం గల వారనటం నిస్సందేహం. వారి స్వభాషాభిమానమూ స్వరాష్ట్రాభిమానమూ శంకింపవలనినవి కావు సంఘ సంస్క్రణ విషయంలో 'వైనా శ్రీ చౌదరిగారు కీర్తిశేషులగు కందుకూరి వీరేశరింగం. బంతులు, వల్లూరి * నూర్యనారాయణరావుగార్ల కంటె ర్యివవామలని మేము భావంచము సత్వగుణ పంపన్నులై నవారు సమహితత్వాన బరగువారు ఏ గడ్డ _బుట్రినా ఏ కులానికి చెందినా ఏ మతం '"అవలంవించినా సమాదరణీయులే. (పస్తుత సంఘ వ్యవస్థపట్లి తమ అనపహిషుతను ఒకింత తీవ్రంగా (పకటించినప్పెటికీ కవిరాజాగరి హృదయ వైర్మల్యం వారి ఆంతర౦%కులకు విశదయే ఇట్టి విశుద్ధ వ్యర్షనులను కోల్పోవటం ఆల్మధులకు సంకాసకరం] లను 1 ఆంధ్ర స్యత్రిక

886

రావం స్వా వ

ఎంత చక్కని తెలుస పేరో చూడండి--

కవిరాజు (తిపురనేని రామస్వామి చౌదరిగాకి కవిత కూడా అంత చక్క-నిదిఎ

పూర్వుమేమోకాని మొన్నీమధ్య ఆయనను చూస్తే. ఆయన వేషభాషలలో శూడా అంత చక్కని తెబగుతనం కనిపించింది చారిష్టుు పెట్టాన్ని పొందిన ఆంగ్ల ఏిద్యాధికుడైనా రామస్వామి తన తెంగుతనాన్ని పోవాడుకోలాః

వశవర్షిని అయిన లేఖినిని తెలుగునేలలో. (బలిపున్న కులాధిక్యితలను హాల్చివేయటానికీ మఠ మౌఢ్యాలను మాపివేయానిక్కీ సంఘాన్ని సంస్కంరించ టానికీ రాష్ట్ర వాంచను. రెచ ఎగొట్టనానికీ - తగినరీతిని వినియోగంచి.. తెలుగు నేలను కొరిచినాడుం

తెలుగుదేశం ఆయన సేవల యెడల (గుడ్డిగా పుండలేదు ఇందుకు సాక్ష్య౦- గత సంవత్సరమే కృష్ణా జిల్లాలోని గుడివాడ తాలూకా రైతులు ఆయనను గజారూ ఢుని చేసి బ్రహ్మాండంగా సన్మానించడ మే.

అట్లి రామస్వామి న్వర్షస్తుడై గాడని అకస్మాత్తుగా విసరావటంతో విషణ్ణ

లు గధ ఆజా అలీ ణి

హ్మెడయులమైనాము.

రామస్వామి వరమపదించటంతో. తెలుగుదేశం తన సౌఖ్య సౌభాగ్యాల కోసం సతతం తపించే ఒక అనుంగు తనయాని కోల్పోయింది

తెలుగుజాతి - మౌఢధ్యాంధకౌరాన్ని ఆవలకు నెట్టి ఉజ్జ్వలమైన వెలుగును తనకు సమకూల్చయత్నించే ఒక (్రాంతికారువి కోల్పోయింది

ఈ సమయంలో రామస్వామి సంసారారికి మా సొనుభూతి సొనుట్రోళా అను అందచెయ్యృటంకన్నా చెయ్య గలిగిందెముంది?! లత ాాననాడానాననానాలా క్ష ఆంధ్రజ్యోతి (సంపాదకీయం) కలం

387

ఆధార _గంథాలు ఇలుగు కౌశేశ్వ్యరరాపు అయ్యదేవర, నా జీవితకథ -- నవ్యాంధము, ఆదర్శ్యగంథ మండలి, విజయవా గోపాలకృష్ణ క (నంప్రా, అధిక్షేసళతకములు ఆంధప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమి హైదరాదాదు-1082 గోపీచంద్‌, చీకటిగదులు నవభారత్‌ బుక్‌ హౌస్‌ విజయవాడ-1068 గౌరన, నవనాథ చరిత, మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయము, మ్యద్రాసు-1087 డాంగే--శ్రీపాద అమృత భారతదేశం (అను) విశాలాంధ్ర (ప్రచురణాలయం, విజయవాడ- 806 తిక్కన, మహాభారతం వావిళ్ళ రామస్వామి శాస్త్రంలు అండ్‌ సన్స్‌, చెన్నపురి తిరుపతి వేంకట కవులు గిరతము, షష్టిపూర్తి మహోత్సవ సంఘము దిందరు. 1094 దేపీవ్రసాద్‌ ఛటోపాధ్యాయ, భారతీయ తత్త్వశాస్త్రము (అను) విశాలాం్యద పచ్టిషింగ్‌ హౌస్‌ విజయవాడ- 878 ధర్మానంద కోశాంి బుద్ధ భగవానుడు (అను) విద్యోదయ సన్లి కేషన్నా, కడప" 100? ధర్మారావు కాపీ, పెళ్ళి దాని పుట్టుపూరో న్‌త్తీరాలు విశాలాంధ్ర పబ్లి షింగ్‌ హౌస్‌, విజయవాడ. 1873 నన్నయ మహాభారతం, వావిళ్ళ రామస్వామి శాస్తుంలు అండ్‌ సన్స్‌ చెన్నపురి నారాయణరెడ్డి సి ఆధునికొంటధ కవిత్వము-సంపదాయములు (సయోగముటు, “డీక్‌ బుక్‌ డిస్ట్రిబ్యూటర్స్‌ _ పికిం్యదావాద్‌-107 పెండితిరొవు గీత కాల్సనిక (6వ మి వైదిక (గంథమాల గుంటూరు. 878 శాపరెడ్డి సురవరం రామాకక్షు , విశేషములు, ఆంధ రచయితల సంఘం,

• 'హైదరాదాదు-1851 886

అహ్మయ్య శౌస్త్రీ కాశీభట్ల కురుపాండవదాయభాగ వినిర్షయము సరస్వతీ రెస్‌, కాకినాడ-1007 కా నన్నయ భట్టారక చరిత్రము సుజనరంజనీ (పెస్‌, కొకినాడ-19001 చుధుసూదనరావు (శ్రిప్పరనేని కవిత్వం- చైతన్యం దాలాజీ పబ్లికేషన్స్‌ తిరుపి- 18072 యం. యన్‌ రామ్‌, వ్యాసావళి (అను (జా సాహిత్య ఎరిషత్తు తెనారి.1062 _రిమకారెడ్డి 3. వి కవికోకిల కావలి-1942 రాఘవయ్య సూర్యదేవర (చాహ్మజణేతరోద్యమ తత్త్వము కొల్లూరు- 1880 న్‌ ళా (బ్రాహ్మణేతర విజయము = రామారావు దూరేదుండ ఆంధ్రదేశ చరిత సికిం్యదాబాదము- 1858 వామిరెడ్డి దువ్వూరి కవికోకిల (గంథావళి-వ్యాసములు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ బుక్‌ డిస్ట్రిబ్యూటర్స్‌, పికిం్యదాబొదు- 180? రాహుల్‌ సాంకృత్యాయన్‌ బుగ్వేద ఆక్మ్యులు. విశాలాంద్ర ఎల్లి షింగ్‌ హౌస్‌ విజయవాడ 107/4 వొమిలా థాపర్‌, గరాన్నిగురించిస అపోహలు (అను) విశాలార్యధ్ర పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌ విజయవాడ-18709 లక్ష్మణరావు కొమజ్ణాజు, హిందూదేశ కథానం(గహము పేరభ(యయ్య లింగం స్వవిషయం త్రివేణీ పల్టిషర్స్‌ మచిలీపట్టణం న్లై వేద్యం--కాంబూలం, విజయవాడ- 1870 పేరభ్యద్రరాపు కొత్తపల్లి తెలుగు సాహిత్యముపై ఇంగ్లీషు (ప్రభావము కేంద సాహిత్య అకాడమి న్యూఢి భీ వీరభద్రరావు చిలుకూరి ఆం్యదుల చర్మితము, చెన్నపు౦-1014 పేరేశలింగం కందుకూరి స్వీయచరిత్ర రాజమంగ్నడి- 086 వెంకట రంగయ్య మామిడిపూడి భారత స్వాతంథత్రోద్యమ చరిత సికింద్రాబాదు. [876 “వెంకట సుబ్బయ్య గొత్లెపాటి కవిరాజు జీఏితము-సొహిత్యము దేశకవివా మండలి విజయవాడ-1070 వెంకకేళ్యరరావు ్యత్రిపుకనేవి విశ్వదాభిరామ వినుకవేమ వేమన వికొస కేంద్రం, లిజయవాడ-1881 389

'వెంకశేశ్వరరావు నార్హ జాదాలి సీతతోస్కం వోదయ పబ్లి కేషన్సు విజయవాడ వేంకట అప్పారావు నందగిరి రామాయజాఎ్పికో త్తర కొండము అంగలూప-1$ వేంకటకవి చేమకూర, సొరంగధర చరిత, రాజమంటి-1860 వేంకటరాయశాని. వేదం, (పతాపరుుద్రీయము, మ్యదాసు-1078 శ్రీనివానరాపు కోలాచలం, భగవరద్గీశా విమర్శనోపన్యాసములు ఆంధ్రము దొక్షంశాల బళ్ళారి-185 ంం జాతివర్ణాాశ్రమధర్మములు శా = త స్‌ వివాహ కట్టడపులు లా సజ శ్రీరామఅప్పారావు పోణంగి తెలుగు నాటక విశాశము, హైదరావాదు-1806 సత్యనారాయణ చౌదరి కొత్త కవిరాజు భాషాపోషక ((గంధదుండలి నిడువోలు- 0/5 పీతారామ భట్టాచార్యులు జరుగంటి చేంంబ హనుమంతరావు, సవ్యాంధ సాహిత్య పీధులు ఆంధ సాహిత్య పరిషత్తు హైదరాదామ-104) సుద్చారాపు (త్రిషృరనేని, కవిరాజు జీవితము-సొపొత్యము, కవిరాజు సాహితీ సదనం హైదరాదాదు- 864 తి కవిరాజు లేఖలు + + క? సుుబహ్మణ్యశొథ్తి పెండ్యాల, మహాభారత చర్వితపు. పిరాపురము- 928 ళం సవకథామం౦జరి అ 11౯ ఈ రొజనూయ రహస్యము కా సుబ్రహ్మణ్య ళాస్త్ర వాంణాసి మహాభారత తత్త్వకథన.ఎ పిఠరాపురపము-1048 సూరన పింగళి రాఘవ పాండవీయవు మద్రాసు సూర్యప్రకాశరావు కలపాల (నంప్రొా కవిరాజదర్శినం కవిరాజ సాహితీ సమికి " విజయదాడ- 08 సూర(చారాయణళాన్తి వద్దా పరురామాజ్యాధినత్య నస్టియపు కల్యాణి ప్రస్‌ తెనాలి మహాభారత ంహాస్కము. బన్నప్పరిం 988 సోమనేఖం.- భి మల్లంపల్లి, ఆ ల సంగపాచర్శిత్ర మద్రాస్‌. 845 890

సంస్కృత (_గంథాలు మహాభారతము- భండార్కిర్‌ -ఓరియంటల్‌ రిసర్చి ఇన్‌ స్టిట్యూట్‌ =, పూనా రామాయణము-గిక్నాపెస్‌ గోరఖ్‌పూర్‌ గౌతమ ధర్మసూళశ్రాలు మనన్కృకి ్రిహ్మసూ'త్రాట-శంకం భాష్యం కౌటిలయడు-అర్థళాస్త్రం వ్యాసాలు ఇన్నయ్య యన్‌ జస్టిస్‌పార్టీ (ప్రసారిత ఏ్య్రిర్‌-జూన్‌ _హైదరాదాదమ-1076 కశకదుర్లయ్య నాయుడు ఎడపర్ణి, (ద్రాబ్మాణేతరోద్యమము-జాతీయత ఆంధ్ర జ్యతిక (ఉగాది సంచిక)-1018-18 కృష్ణమూర్తి పొన్నాడ (దాహ్మణేశర సమ్మేళనము ఆంధధప్యత్రిక్ర (ఉగాది సంచిక) 1028-24 జగన్నాధం" కాస్ట్‌... కివిరాజుతో ఆంలధసొపిత్వం ఆం్యధనంఘ రజతోత్రన సంచిక ఢిల్లీ-1050-68 శాతాయేణశాస్తి చల మహాభారత మాంస ఆం్యధసాహిత్య ఎరిషత్వటతిక కాకినాడ--1026 రదుకారెస్టి శె వి. మరుగునపడిన మఎశళవు క్తి జియస్‌ వి సరన తీస్వామి భారతి డిసెందరు-1081 రామవయ- చాదరి కొసరాజు ఇంకెక్కడి ౨౦౮ధ్రరాష్ట్రము (ప్రజొమ్మిత క్ష గడి ఉంధ్రూస్త్రుము. ( వట్రాను...!913 రామారావు చూరేమండ కాకతీయుల చరిితదు కాకతీయసంచిక రాజమహేం[దవరము--! 985 రామేశం వేపా రాజరొజు రాజరాజసరేంద అబ్జాఖిషేకి సంచిక శం 1022 వెంకట కృష్ణారావు భావరాజు సారంగధరుడు ళా ఈం కా వెంకటేశ్వరరావు (తిపురినేని యుగక్నర్హ ఆంధసంఘ ఆజరోత్సవ సంచిక ఢిల్లీ 1058. 68 891

ఆ కవిరాజు భగవద్గీత చార్వాక, విజయవాడ-ఏ(ప్రిల్‌-1077 అ గీత-విశ్వజనీనత ” ఆగష్టు వేంకటరాయశాస్త్రి వేదం, తెలుగులో ఉత్తమ నాటకాలు భారతి ఆగపు-1013 థ్రీ రంగి, ॥ క్‌ జూలై -100 సు(బహ్మణ్యశాన్త పెండ్యాల భారత రచనా విధానము, ఆం(ధసాహిత్య సరిషత్చ్యక్రిక, చెన్నప్పరి-.188 ఆ మహాభారత చరిత్రము ఇ = 182 సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి శ్రిపాద జస్తిస్‌ పక్షము-భూత వర్తమాన భవిష్యత్తులు, సమదర్శిని (ఉగాది సంచిక మ్యూదాసు- 10288 సూర్యారావు కొత్తవల్ల సారంగధరుడు, ఆంధరస్యతిక (ఉగాది. సంచిక) $80-8 సోమేశ్వరళర్మ అన్నల క్షేమేర్యదుని కళావిలాసము భారతి, ఫి(బవర-1084 సంచికలు ఆం(ధ్రసంఘ రజతోత్సవ సంచిక ఢిల్లీ .18058=60 కవిరాజు సన్మాన సంచిక గుడివాడ 042 కొకతీయ సంచిక, ఆం్యధేతిహోస పరిశోధక మండలి రోజముంహేం్యద్రవరము- 188 గురజాడ శతవర్ధంతి సంచిక హైదరాబాదు. 1962 గోపీచంద్‌ స్మారక సంచిక, హైదరాదాద్‌- 1063 డా॥ (త్రిపురనేని వెంకటేశ్వరరావు షష్టిపూర్తి సంచిక్క గుడివాడ రాజరాజనరేం్యద్ర పట్టాభిషేక సంచిక రాజమహేంటదవరము-_1$992 క్‌ం2

ఆంగ్ల (గంథాలు రా

వఇెలం గస శ. 519100 0౯ 2881139 గ6110081199 18 టం 1942 ౫132, ౪01 0940ల.

81668 90286362, 2031016 011812 06 100 02810 8౫9160 129 క3రే!2, 1061208 ౨ 1085౧ 900029

తెలంళిడలిడి 2055011, 161 €06 ౧6౦౧16 ₹3191 కెంటరిడ? = 1968

కె?1128 8. 1 088, 819 920 0౯ 11126, [౯164 30018 క.09రే028 - 195ట 1913 వెం. ౨. శ 00 05 ₹[606600 0 18068201, సె086409

8 309 ౮0142011, శ%6 60%008541176 6[48406౯ 0 ర/4+16126 క2లిల్రట2ప63.

౮౦204౯2 మ వ. 06 [0640 - ఉగ28 కడం65, 01100114 - 1969.

౬10 ౯000, "80 కెలం1081064 0౯ గంం6, 4018౧ కెంం13

17. శం016, కండళ00 02 580518, 70008 70/14 80048 శం3583 1977.

త2మి68 వటం! 206, 2001130 581116, 0408011686 = 1962

త05608 1100800 శీ 0110021134 50800010020613, ₹/8 44 ౪౦, పేం9608 - 1950.

11038601 ౨ 0 700 ౮04136 8264 ౧౪ 112840% 06 06418 1౨ ₹1860:1041 031 100%, ౪71823 9001180198 80౪86, 6౪* 06181. 1977,

డే)006448 0 1. 248065 8౨64 ౮110౯4 00 86412, శం12 ౮9. శ18%198 0086, 300508) = 1961.

క2831౬88౯ 4. , 51064169 19 100 35010 564 ల4౯1083

కెం112 ₹ప3లితని శ మ!50[0/ 00 విర! వెంర్విం18 కెం08,

1902602 - 1979,

వడ౯0) ౨1 68281, 18211808 0 16 ౯౯66609 సీంళ60ం98 10 తరిరేర?2 వ?86ఆపీ, 1160082086

5118031211 ౮1644౪, 11810౯9 0 ]01088 సి!00124026, కం062 ప్‌డత19/2 గేండ6000).

$:1217892 గీ! 2లింకడినం లి ₹ 1150059 0 గజగు114, సె ఏరీ?విక కి929,

3938

ఉపకరలు నక

శః సిద్దాంతవ్మాసంలో కవిరాజు జీవిత విశేషాలను (పోది చేయటానికి చేసిన (ప్రయత్నంలో అనేకులు దోహదం చేశారు. వారిలో కవిరాజూ సమరాతి కులూ ఉన్నారు, సన్నిధానంలో మెలిగినవారూ ఉన్నారు శిష్యులూ ఉన్నాళు, (ప్రభావితులూ ఉన్నాడు వారి౨ గూర్చి సంగగహంగా వివరించడం సముచితమవి భావిస్తాను ం

1 ఈశ్వర్యపభ $; జనసం 1908 వప సంవత్సరం. జన్మస్థలం తెనాలి తాలూకా పెదాచెలప్యరు. పూవ్వునాదుం దాశడి వేంకటేశ్వర్లు 11-10-1040 న “ఈశ్వరపభువు”గా మార్చుకొన్నారు. 1887 లో _బహా్యానందగిరి స్వాముల వారి ద్వారా రామస్వామి గారి వరిచయభాగ్యం కలిగినది హేతువాద ఉద్యమ ప్రచాంమలలో ఒకప (ప్రస్తుత నివాసం విజయవాడ.

2 కేశవరాయుడు కొదారి. జన్మస్థలం అంగలూరు పయసు 88 సంఖ లంగలారు నాటక సమాజములో పముఖప్వాత వహించారు. తిరుపతి వేంకట కవుల పాండచోద్యోగ్‌ విజయము రామస్వామిగారి కురుక్షేత్ర నాటకొలలో కృష్ణ దుర్యోధన పాత్రలను పోషించారు 4

8 గోపాలకృష్ణయ్య నల్లూరి స్పట్రామము. బాపట్ల తాలూకా చింతాయ పౌలం వయస్సు ?2నసం _ (ప్రస్తుత నివాసం తెనాలి సమీపములోని జంపని రామస్వ్వామిగారి రెండన భార్య చంటమతారు వీరి సోదరి పృత్తి వ్యవసాయం

4 చందద్ము కోడూరు. జన్మస్థలం అంగటారు పయను 7 నంః ఈమె రామస్వామి అన్నారైన గోపాలకృష్ణయ్య గారి రుమార్డె

6 చౌదరాణి అట్లూరి జననం 1834 వ సం॥ జన్మస్థలం తెనాలి ఈమె శామస్వామిగార్‌ -హార్తి తండ్రి వ్య్తిత్వం ఈమెలో గోచరిస్తుంది సపస్తుం నివానను వ్మ్యాదొబు

6 నాగభూషణం ఆవ .ఉ. జన్మెస్థలవు అంగటారు వయస్సు 8ికిసంఖ స్వాతం్యత్రోద్యఫుదులో పాలెం, అంగలూరు ఉద్యమానికి నాయకత్వం పహిం చిని దేశభవ్వైుటం

3 9కీ

7 నాగభూషణం పాతూరి" జనిసం $807 వ సం॥ జస్మెస్థలము తెనాలి తాలూకా పెదపాం౦. స్వాతంత్యి సయటఎయోధులుగా, (గంథాలమయోద్యమ (య్రచారకులుగా వీరు ఆంధధ్రడేశానికి చింపరివిరులు

8 పూర్హానందం సచ్చా స్వ(గామము తినాలి తాలూకా పెదకొండూరు వయస్సు 75 సం॥ తెనారిలో 1086-40 ల మధ్య న్యాయవాదిగా ఉన్న సమః యంలో రామస్వామిగారితో సన్నిహిత సంబంధము కలిగ ఉన్నారు గ్రుస్తుం నివానము విజయవాడ,

8 (బహ్మోనందగిరిస్వాములు స్వ(గ్రామము మంగళగిరి తాలూకా విస్పటం. వయస్సు 8 సంజ పూర్వనామం కిడియాల వెంకటరత్నిం. సూవా మంలో కవిరాజుతో మత వేదాంతములలో చర్చలు జరిపేవారువీరు స్వాములవారు శః మధ్యనే మంణీంచారు

18. భాస్కరరావు కొకరాల స్వటానుదము గుడివొడ తాలూకా వెంకటా పురం. జసనం 1010 రామస్వామిగారికి దగ్గ బంధువు కవిరాజు మొదటిభాల్య అయిన వాన్నమ్మారు భాస్కరరావుగారి వడిన

[1] మల్లయ్య ఆఏకెపూడి. స్వ్యగామదు లుగయారు వయస్సు 7౪ సం * అంగలూరు చాలనరస్వతీ ధాండాంమును. వృద్ధిసరచడానికి కృషిచేసి వముఖులలో ఒకరు

12 మహారధిత్రిఎవనేంి. స్వటామము గుడివాడ తాలూకొ పముమ్మురు వళనన్సు 70 సం చలసద్యిత కచయిరా దర్శకువా ఆబ్యధదేశానకి చరిచితులు (పస్తు నిదాశము మద్రాసు.

12. ఆచార్య రంగా యన్‌ జి. స్వామము గుంటూచు జిల్లా నిడ్యుటోలు వయసు 80 సం॥ స్వాతం్యత్వ సమరయోధులుగా రైతు నాయకులుగా తెలుగు ప్రజలకు చికసరిచితుల పార్లమెంఎ సధ్ములం

4 రాఘసయ్య కొసరాజు జనం 1805 సం॥ కవిరాజుు బంధువులు కవితాభ్యాసం శూరాశమంలో శ ఎరెంచి అభ్యుదయ కవిగా జానపద చేయక ర్తా పీరు సుట్లాసిద్దులు

థి

15 రాధాకృష్ణమ్లూ్తి కోగంటి. స్వ్పట్రామసు చరాలి రాలాకొ కూచిపూడి వయస్సు 70 సంణ యం యస్‌ రాయ్‌ అనుచరులు ర బస్రొపించిన రాతల హా్యూమనిజం ఉద్వమ ప్రదాంకలరో ట్రముభులు -

395

10. రామమ్నూర్డి తిపురనేని స్వగ్రామం అంగలూరు వయసు 78 3౫ వ్యవసాయం (పధాన వృత్తి (ప్రస్తుత నివాసం గుడ్‌వాడ.

11. లక్ష్మీనారాయణ ఈదర : స్వథగామం తెనాలి జననము 1818 హిందీ పండితులుగా పనిచేసి 1078 తో పదవీ విరమణ చేశారు. 1086 లో కవిరాజుతో వరిచయం ఏర్పడింది

18 వెంకటచృ్పయ్య యలమంచిలి స్వ(గ్రామము విజయవాడ. జననము 1808. 19820 లో కవిరాజు పరిచయం లభించింది. హిందీ పండితులుగా వనిచేశారు వీరు స్వొాతం[తళ్య సమరయోధులు గాంధేయవాది.

10 వెంకటసుబృయ్య గొజ్జెిపాచ్‌ స్వగ్రామం కృష్ణాజిల్లా ఘంటసాల

ళం ణ ళం పయరు 82 సం జీవిత చర్మిత పితామహులుగా ఆంధధదేశానికి చిరపెరిచితులు ఎందరి జీవితాలనో (గంథస్థం చేసిన వారి కృషి అపూర్వం,

20 వెంకటా(ది రావిపూడి *" నస్వటానమం చీరాల కాలూకా నాగం౦డ్ల వయసు 85 సం కవిరాజు భావ (వ్రభావితులు స్వ్యగామమురో. కవిరాజు "ఆతమం స్థాపించారు. "హేతువాద ఉద్యమ (పచారకులలో (పముఖులు

2 వెంక్టటామయ్య గుళ్ళపల్లి ; స్వ్యగ్రామం కృష్ణాజిల్లా గుడివాడ

య ణి ళ్‌ జననము 1002 వ సంజ. వృత్తి వ్యాపారం 1942 తో కవిరాజుకు సన్మానం చేయడానికి ముఖ్యకౌంకులు.

22 వెంక్టటామయ్య తుమ్ముల 1౩ న్వగామం తెనాలి కాలూకా కొల్లూరు “పయను 75 సంజ తెలుగునాట కమ్యూనవిన్తు ఉద్యమంలో (పముఖపాొాత వపహిం_ దారు.

28. వెంక టేశ్వరరాపు (తిపురనేని . స్వగ్రామం అంగలూరు జననం 1929 సాహిత్య పిపాసి సంస్కరణ, హేతువాదం (ప్రధాన లక్ష్యాలు. (ప్రస్తుత నివాసం విజయవాడ.

21 'వేంకటకం కొం" = “ఎ. చూరుజిల్లా పెదకూరపాడు న్వ్యగామం పెయను 55 సం॥ పొనూలఎ నం్క్బ్యృత కళాశాలలో తెలుగు ఉపన్యాసకులుగా పనిచేసి ఉద్యోగ పిరమణ చేశారు. ఒండెతులుగా, కవిగా స్యుప్రసిద్దులు

25 శివసపస్తా, “ఆప్పుంచే). బ్య్యగ్రామం అంగలూరు- వయసు 85 నం॥

ఎక్తివాడలో కంల ెచిత్య విహాంం స్థాపనలో (ప్రధాన పాత్రధారులు న్యాయ వాదిగా పనిచాా ఈ నివాస” *ండివాడం 996

246 సరోజిని కాసుమిల్లి, సుబ్బారావు కానుమిల్లి కవిరజు కుమారా అల్లుడు జననం 18015 ఏ సం , 1023 లో సుబ్బారావంితో (14 క వివాహం జరిగింది. నివాసము పైదరావాదు ఇరువురు ఒక సంవత్సరము క్రితమే చనిపోయారు.

2/7 సాంబశివరావు ఆవుల జన్మిస్ట్థలము తెనాలి కాలూకా మూల్పూరు జననము 18 6వ సం॥ కవిరాజు భావ (పిభాఎతులు న్యాయవాదిగా న్యాయ మూర్తిగా ఆంధధ్రలోకానికి సుబరిచితులు. (ప్రస్తుతం తోకాయు క్తగా అందరికీ విదితమే కవిరాజు భావ్యపచారకులు

28 నశుద్బారావు (త్రిపురనేని . జన్మస్థలము తెనాలి తాలూకొ పెదరావూరు జననం 1829 విద్యాశాఖలో పనిచేస్తూ వీరు ఇణీవలనే పదవీ విరమణ చేశారు తెలుగు సాహిత్యంలో అభినివేశం కలవారు

ణి సోమయ్యవర్మ పిన్నమనేని స్వ(గామం పచ్చల కతాశిప్యరు. వయసు 75 సం [1997లో తాడిస్యరులో వేదపారశాల (పాఠళంభోత్సవన సమ యంలో కవిరాజుతో వీరికి పరిచయమేర్చడిండి తదాది _ కవిరాజు భావాలకు దగ్గరయ్యారు

_ 88 హనుమయ్య గుప్తా పోలిశెట్టి వయను 85 సం వీరు డల్లిన్‌లో కవిరాజుకు సహపాఠి విశాఖపట్టణంలో న్యాయవాదిగా స్థిరపడ్డారు. స్వాతం (త్యోద్యమంలో పాల్గొ న్నారు సంస్కంరణాఖిలాషి వీరు నాలుగేళ్ళకితం మరణీంచారు

ఇంద శే