Telugu kanyasulkam oka apoorva srushti - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

స హై ౯ |) వ ఏ రం . శే 1] | క మీ / క్ష సక క ర ఆఅ) ఈ... ర. ౨ తఅఘమారగమిు:? మం న! రగా. ఈ. ం ర. ల క్‌ | స్తో శే నాం త! | || “(క్‌ ర. నం య్‌ టా శ్‌! ర యయ. ౪. గీ ప [ ప] |! తీ లో గ ణీ, క్‌ * 1 | ఓ [న న నయ య. క్‌ 0 | న? స రతన న . ! సన్న స | [| న్న సట. ఖై ॥ స్త టల్‌ స. య, 4 కం షి ఫ్‌ టు? గ్గ ల సం | . . న ఎ కే ఎ న త గ య నల | స " 'కైన ఫు ప. కీ ఏ చాత! ట్‌ న్‌. . య టే టి స్‌ స! . (1 క సట షం! వ ల షన మ జగ న. న స! శ |. చలే! ష్య హి! టం బక? 2 ఘే [ ॥ |. చీ న న శ =. ||! న గ న్‌, జ. య! న . ళో . "టల [న ఎ. న! స్‌ క 1. (2 | | ట్‌ క 011 న గా. లా. తం. . మ్‌ (ే కట టల ల. నం ₹ హం శ? స! మే? నా. / మ “ట లా |. [| .. స స! ఏ ఎవ (1. (న్‌ | [1 వ. | నాకీ . ముం న | సప. స | వ 1 న? స స హం న. | ల ల్‌! హా గా కయ 1 య. గాగ 0 4 1 నం. పజ న్‌ ్గ్‌ . ల శ న! స న! ల్‌ సం! (య. . న్‌ శాక .

• . || ల! స? ఓ "| సల | .. లవ 1 (4 ష్ణ్‌ [2 | సం బై! ॥ | 1 | య క. గ త! న శః వ ఖ్‌ . ఖం [| “ స. 1111౯, న. స . న జ. 2. న ల్‌ | శ పం జ్య న. ం! ॥ ౯. స వ త ల న క. న న స్‌ . | య /' సక ఖో జ [| క్యా! | | _ న స షం ల?” . గ ॥ (క్‌ (| గ ] అలల శ టో! .. . ఇ . గీ | రో లుల. ఖీ టు స . లీ ల స ౧. ; (| (బళ్లో! య్‌! రు .. ణ్‌ | వ. గి, వ. / టీ ల వ! | | ఖ్‌ స. న . నాం య ట్‌! ఖు న! స. వ. న మ్ల ధలటాలాన జక. హవా యూ , ప ఈ యట మ గ్‌ స + 4! సం టి! నాం ఆ లా ళ( ఫ్ర శ్రి . ల! శై , || గ సస జ న సు ప లో 1 గ క్త! | ర ప! న సన లిం, గరీలణల [యు 1 , క 1 నం! స్రు 1. ం టి శ[టీ న 1

ఒక అపూర్వసృష్టి శత జయంతి (1892-1992) ప్రచురణ సెట్టి ఈశ్వరరావు కీరా! విశాలాంధ్ర ఏళ్లిషల్‌ వ

"శీ సగ భో నగ వ్‌ య. క. ( ప్రచురణ సంఖ్య 1662 ప్రతులు : 2000 ప్రథమ ముద్రణ : జూన్‌, 1992 కన్యాశుల్కం ఒక అపూర్వసృష్టి (శ్రి విశాలాంధ్ర పబ్దిషింగ్‌ హౌస్‌, "హైదరాబాదు. వెల : రూః6-00 (ప్రతులకు వ విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్‌ వ్‌ొస్‌ విజ్ఞానభవన్‌, 4-1-435 _ బ్యాంక్‌ స్ట్రీట్‌ "హైదరాబాదు - 500 001 | విశాలాంధ్ర, బుక్‌ హొస్‌ | విజయవాడ, హైదరాబాదు, విశాఖపట్నం. తిరుపతి అనంతప్పురం, గుంటూరు, హన్మకొండ కాకినాడ ముదణ ః ఉద్యమ ఆఫ్‌సెట్‌ (పస, హిమాయత్‌ నగర్‌, ఫోన్‌ ॥ 865649 ర. సం నాలర్యు క. 158%: 81-7098-202ష త్‌ ॥ యి ట్‌ ఫేర్‌ = చా లే ఫా (న. ఎ టు సా.

కన్యాశుల్కం శతజయంతి (ప్రచురణ కన్యాశుల్సం తొలి కూర్చు ప్రదర్శన 1892 అక్టోబరు 18న అనీ ఆ సంవత్సరం ఆగస్టు 18న అనీ చెప్పడం జరుగుతోంది. ఇది రూడి కావల సిన విషయం. ప్రదర్శన విజయనగరంలో జరిగింది. దాని ప్రథమ ముద్రణ 1897 లోనూ, రెండో కూర్చు ప్రథమ ముద్రణ 1909లోనూ జరిగాయి. (ప్రదర్శన జరిగిన రోజు తెలుగు భాషా సాహిత్యాల నవయుగోదయానికి నాంది ఈ అపూర్వసృష్టి శత జయంతి దినం. నవ్యాంధ్ర సాహిత్యానికి పెద పండుగ రోజు. రా,ష్ట్ర; ర్యాస్త్రేతర ఆంధ్రులందరూ సకల అంధ్ర సంస్థలూ, అప్పటి నుండి _ఓక సంవత్సరం పాటు సర్వత్రా ఘనంగా శత జయంతి ఉత్పవాలు జరుపు కోగలరనీ, నవ్యసాహిత్యావిర్భావానికి అరికురార్చణ చేసిన యీ చరిత్రాత్మక కావ్యాన్ని, గురజాడ అప్పారావు గారి సకల రచనలనూ స్టిరచిత్తంతో అధ్య యనం చేసి అభ్యుదయ సాహిత్య వ్యాప్తికి తోడుపడగలరని ఆశిస్తున్నాము. మా కన్యాశుల్కం (ప్రచురణలలో దాని సమగ్ర సమీక్షగా చేకూర్చిన వ్యాసాన్ని శత జయంతి ' సందర్భంగా ఈ పుస్తక రూపంలో ప్రచరిస్తున్నాము. ప్రచురణ కర్తలు

5 కన్యాశుల్కం ఒక అపూర్వ నృ్ఫష్ట కన్యాశుల్టం ఆధునిక ఖొషా సాహిత్యాల అపూర్వ సృష్టి; అవ చాటి ఆట్‌ కావ్యం కూడా. క్ట ప్రజలెరుగని సంస్కృతంలో కావ్యాలు రాయడం, చదవడం ్షశేవ పకాబైం వరకూ అలవామై వుండేది. ఆ అలవాటును వదిలి రాసిన మొట్టమొదటి ౩: మహాకావ్యం, ఆంధ్ర మహాభారతం. అంచేత పూర్వ భాషా సాహిత్యాల విషయంళె, అది అపూర్వ సృష్ట. ఆ వొరవడిలో, చిన్న చిన్న మార్పుల్లో, భాపా సాహిత్యాలు ఎనిమిది శతాబ్దాలు సాగిపోయాయి. పందొమ్మిదో శతాబ్దం చివర్గో అంతకు ముందరి తీరు తెన్నుల్ని పూర్తిగా వొదిలి'పెట్టి రాసిన మహాకావ్యం, కన్యాశుల్కం; కొత్త భాషా సాహిత్యాలకు వొరవడి అయిన ఆదికావ్యం. పుక్కిటి పురాణగాథల యితిచ్చత్తాలుు పండితులకే కొరకరాని కొయ్యగా వున్న భాషా శైలి, ఉచితానుచిత్తాల్ని పట్టించుకోని సంవిధానం, అవాస్తవాలు అ హేతుకాలు యుథార్ధ- జీవితానికి షొసగనివి; కాబట్టి వాటిని పూర్తిగా వదిలిపెట్టి యదార్ధ జీవిత యితివృత్తంతోన్లూ సహజం, సులభం అయిన వాడుక భాషతోనూ ప్రగతి చింతనతోనూ - విలువైన సాహిత్య ప్రమాణాల్ని జతచేసి రాసిన కన్యాశుల్క ౧, కొత్త భాషా సాహిత్యాలు నాంది అయ్యింది, ఆ విధంగా అది అధునిక యుగానికి అదికావ్య మయ్యింది. తొలిదశకు. పరిమిత శిష్ట్రజన శ్రవ్యకావ్యమైన ఆంధ్ర మహాభారతం ప్రతినిధి ఆయినట్టుగానే యిప్పటివరకూ సాగుతూవున్న రెండో దశకు - అంట ఆధునిక భోషా సాహిత్యాల దశకు ప్రతినిధి విశాల ప్రజానీకానికి అందుబాటులో వున్న దృశ్యకావ్యం, కన్యాశుల్కం. అన్నిటికంచె ముఖ్యంగా అది సామాజిక్క సాహిత్య ప్రయోజనాల మేలు కల యిక, శతాయుష్టు + కన్యాశుల్బం మొట్టమొదటి ప్రదర్శన 1892 ఆగస్టు 18న, విజయనగరంలో జరీగింది. రాసీందెప్పుడో స్పష్టంగా తెలియదు. కాని తొఠి ప్రదర్శనకు ఐదేళ్లు ముందర రాయడం " జరిగించనుకోవడానికి అవకాశం వుంది!.. నాటక కర్త గుర జాడ వెంకట అప్పారావు వయసృషప్పటికి ముప్పయ్యేళ్ళు. దీనికి ముందర్శ ఆయన తెలుగులో వెప్పుకోదగ్గదేది రాసినట్టు లేదు. తాలి ప్రదర్శన నాందీ ప్రస్తావనలో, ఆయన ఇంగ్లీషు కవిత్వ వఠనాసక్తిని గురించీ ఇంగ్సీషు రచనా వ్యాసంగాన్ని గురించీ మాత్రం చెప్పబడింది, 1 చూ, కన్యశుల్కం కృతి సమర్భణ,,

8 కవ్యాశుల్కము “ఈ నాటకం మొదటి ప్రచురణ 1897లోన్తూ రెండోది 1909లోనూ జరిగాయి. మొదటి ముద్రణకు చాలా దిద్దుబాట్లు పెద్ద మౌర్చులు, కూర్చులు చేశాక రెండోది వెలువడింది. తొలి ప్రదర్శనకు, తాలి ముద్రణకు మధ్యకాలంలో దాని రచనక్షు ఉన్తేజన కలిగించిన విజయనగరం మహారాజు ఆనంద గజపతికి (1850-1890 అంకిత సమర్పణ జరిగింది. " ... సుమారు శతాబ్దకాలంలోో కన్యాశుల్బం ముద్రణలు ఎన్నోసార్లు జరిగాయి. ప్రదర్శనలు వేలసార్లు జరిగాయి. తొలి ప్రదర్శన జరిగిన 1892 నుండి యిప్పటి. వరకూ. అది మరుగున పడడంగానిి మరపున పడడంగాని జరుగలేదు. కన్యా శుల్కం యింత కాలమూ సజీవంగా నిర్చివుందీ. భారత భాగవతాల వంటి “పూర్వకాలపు మహాకావ్యాలు తప్ప, ఏ కావ్యమూ యిటువంటి గౌరవం పొందలేదు. కన్యాశుల్కొానికున్న యింకో గొప్పదనం, దాని పండిత పామరజన రంజకత్వం, ఫ్రతివొక్క పాత్ర .దాని తరహాకు వొక ్రతిక మాటలు వేమన పద్యాల్దాగా ,నాముడులు సూక్తులూ అయ్యాయి. ఇతివృత్తం తెలుగు దేశంలోని వొక కొద ప్రాంతానికి, తెలుగు ప్రజలలోని ఒక చిన్న విభాగానికి చెందినదే అయనా అది _పార్యజినీనం అయ్యింది. విషయం నూరేళ్ళ క్రితవుదే అయినా సార్వకాలీనం అయ్యంది. ఏ కొద్దిమందికో ఏ కాలానికో చెందినదైనప్పటికీ, దాని హేతుబద్ధం, (సైతికం, మానవతాపూరితం అయిన ప్రగతి భావాలూ, మనోహర శిల్పం యిందుకు శ్లారణరి. ॥ “.. వాటక కథలో. ఎక్కువ భాగం జరిగిన చోట్లు విజయనగరానికి చేరువగావున్న “అగ్రహారాలు, కొలం, సుమారుగా ఒక శతాబ్దం క్రీతం. ఆ కాలంలోని తెలుగు దేశప్య స్రితిగతులకు కన్యాశుల్కం ప్రతిబింబం మాటలు అచ్చమయిన తెలుగు నుడికారాలక ,.. కనికిమారిన రెండు బాపన కుటుంబాల ఉదంతము "వర్షించి సార్వజస్వి (తన్ను తాత్కారీన సమస్యలు రెండు మూడింటిని ప్రతిపొదీంచి సార్వకారీనతన్సు “మాకుమూల కళింగదేశములోని కుగ్రామములను చిత్రించి 'సార్వదేశీయతను సంత రించుకొనిన కన్యాశుల్బ నాటకము ఈ విషయమున ఒంటరి - వేకువ జామున "జై కస్యాశుల్కాన్ని మొట్టమొదట ప్రధర్శించిన జగన్నాథ్‌ విలాసినీ నాటక సమౌజం, దాన్ని ఎన్నిసొర్లు ప్రధర్శించిందో తెలియదు. కొని గురజాడ 19068 సెప్టెంబరు 26న, అనందగజపతి దత్తత శమ్ముఢడు విజయరామ గజపతికి రాసిన ఉత్తరాన్ని బట్టీ ఆ సమాజం ఆ శ్రేద్తిక్తి 'దరిధొపుల్లో ప్రదర్శించినట్టు, విజయరామ గజసతి నాటకకర్తను అహ్వానించినట్టు ఆయన పనుల వొత్తిడివల్ల వెళ్ళ లేకపోయినట్టూ తెలుస్తుంది.

• న్‌తుల్కొన్ని “వందపహీర్ణకు పైగా తెలుగుదేశం నొనా ప్రాంతాల్లోనూ... నేను ప్రదర్శిం న చాను” అని అబ్బూరి రామకృష్ణారావు (1896-1979) దక్షిణ ఢిల్లీ గురజాడ స్మారక సంచికలో 'శొశారు.. దొన్ని తొను వందసార్లకు పైగా వ్రదర్శించినట్టు స్టానం నరసింహారావు క్రూడ్రా తెలిపొరు. నటరాజ కళాసమితి (శ్రీకాకుళం) పాతికేళ్లలో 350 సార్లకు పైగా ప్రదర్శించినట్లు బోని రజతోత్సవ సంచిక (1980) లో ప్రకటించీంది. - ( ౧ | -ా

ఒక అపూూర్వసృష్టి 9 వేగుచుక్క వలె .అని సర్రేశాయి తిరుమలరావు “కన్యాశుల్బ నాటక కళ” అన్న గ్రంథంలో యా విషయాన్నే వేరు మాటల్లో. చెప్పారు.

పసితనంలో వున్న కన్నకూతుళ్లను, కాటికి కాళ్లు చాచుకొని వున్న ముసలి వాళ్లతో పెళ్ళికి అమ్ముకునే దారుణ బుద్దులు ప్రబలంగా వున్న పరిస్టుళులు అప్ప టివి. ఇప్పటి వరశుల్కాల దారుణ పర్యవసనాలకు తీసిపోనివి, అప్పటి కన్యాశుల్కాల గారుణ పరిస్థితులు. పరమమూర్థత్వం, ధనాశ కరడు కట్టివున్న ఒక అగ్రహారీ కుడు (అగ్నిపోత్రావధాన్లు, దాదావు ఎనభై ఏళ్ల తాత వయస్సున్న యింకో అగ్రహారీకుడితో _ (లుబ్బావధాన్లు) పెళ్లికి తన పసిబిడ్డను (సుద్చి) అమ్ముకోడానికి బేరం కుదుర్చుకుంటాడు. దీనికి ముందర 'ఫెద కూతురికి (బుచ్చెమ్ము) యిటువంటి పెళ్లే చేసి విధవను చేశాడు. అయినా 'బుద్దరాదు. పిల్ల తల్లికి (వెంకమ్మ) యా పెళ్లి ఎంతమాత్రమూ యిష్టం లేదు. "తండ్రి తొంబోలిం యిచ్చేశాను _- తన్నుక చావండని మొండి కెత్తుతాడు. తల్లి నూతిలో దూకినా వెళ్లి సన్నహాలు ఆగలేదు. ఈ దురవస్థ తప్పించడానికి పిల్ల మేనమామ (కరటకశా,స్త్రి) పూనుకొని చిత్రమైన పథకం చేసి పెళ్లి తప్పిస్తాడు. పెళ్లి వ్యవహారమంతా అభాసు పొలవుతుంది.

ఇంకోపక్క ఒక దగాకోరు (గిరిశం) మాయ మాటలు నమ్మిన మొదటి కూతురు “ (బుచ్చమ్మ) విధవా వివాహం చేసుకోడానికి వాడితో లేచిపోతుంది. మొత్తం మీద కథ కొందరికి అడ్డం తిరిగినా సుఖాంతం అవుతుంది. నాటకంలో కన్యా శుల్క వివాహం ప్రధాన 'విషయమైతే, విధవా వివాహా సమస్య అంతర్నాటకం; అంతర్లీనంగా వేశ్యా సమస్య.

నిడదవోలు వెంకటరావు మాటల్లో చెప్పాలంటే - ఉక్షన్యాశ్తుల్బ నాటకము కేవలము నాటకమే కాదు. అది యానాటి తెలుగువారి రాజకీయ, సాంఘిక్క సాహిత్య జీవనమునకు అద్దము వంటిది. సంఘములో కరడుగట్టిన దోషములవే కొక్క ప్రాచ్య, పాశ్చాత్య నాగరికతా సంఘర్షణలో సంఘపరిస్టితులు చరిత్ర చక్కగా నిరూపించే ఒక విజ్ఞానకోశము వంటిది ఇది జీవద్చ్బాషలో రచింపబడుట. ఇందులో అర్హములేని పదాలక్కు అవగాహాన కాని భావాలకు చచోకే లేదు. ప్రతి పదము ఒక చరిత్రతో ఒక. అర్ధముతో తొణికిసలాడుచుండును.3”

అప్పటి జీవితంలోని రకరకాల వికృతాలు దుర్దనత్వాన్ని ప్రతిఘటించే సజ్జనత్వం కథా గమనంలో అడుగడుగువా విదురవుతాయి. చిత్రౌతి చిత్రమైన సన్నివేశాలు, ఎన్నో తరహాల పొత్రలు ఆదినుండి అంతం వరకూ కళ్ళకు కట్టినట్టు కనిపిస్తాయి. పాత్రల పోలికలున్న వాళ్లు బుద్రిలో, నడతల్తో, - మనం స్వయంగా ఎరిగున్న వాళ్లకు ఫ్రూర్వీకులేమో అనిపిస్తారు. అంటరానితనాన్ని మించిన హిందూ సనూజ కఠిన శక్షకు గురి అయిన వేశ్యానృత్తిలోని పొత్ర (మధురవాణి) చిత్రణ అక్ష రాల్నా సాటిలేనిది నాటకకర్తనే సమ్మోహిత్తుణ్ని చేసింది. సహజ సజీవ భాషలో అమాయకత్వం, చనుత్కారం, అజ్ఞానం, మొరటుతనం, డగాకోరుతనం, పెంకెళనం, 8 మద్రాసు తెలుగు మహాజన సభ అరవ చొర్జిక సంచిక్క, 1961 మార్చి.

10 కన్యాశుల్బము

సౌజన్యం; పరోపకారబుద్ది వంటివెన్నో మారుమోగుతూ _ వుంటాయి. నాటకం ముగిసే సరిక్కి పరమౌద్భుతమైన ఇంద్రజాలం మఘుగిసినట్టనిపిస్తుంది. మనసులో మానవత్వం మొలకలెత్తుతుంది.

భాషా సాహిత్యాలు సమాజం

నొటక కర్త ఉద్దేశించింది భాషా సాహిత్యాల అధునీకరణ, విషప్ణవీకరతే కాదు; సాహిత్యం సాధనంగా సమాజ అధునీకరణ, విప్ణవీకరణ కూడా; ఇందుకు స్పష్ట మైన అవగాహానతోన్నూ గట్టి దిక్షతోన్య్సూ ఆయన మొదలుపెట్టిన ఉద్యమానికి కన్యాశుల్కం నాంది వాచకం.

సాంఘికానుబంధం లేని భాషా పాహైర్థాలు, పునాదులు లేని. గాలిమేడల్సు వాటి ఇఆంతస్పంబంధాన్ని అనుబంధాన్ని ని చడానికి గురజాడ సృష్టించిన అమర కొవ్యర మనోహర శిల్పం కన్యాశుల్కం.

సకల విషయాల్లాగానే భాష్క సాహిత్యం, సమాజ సృష్టి సమాజం నుండి భౌమ సాహిత్యాల్ని వేరు. చేయడం, వాటి అంతస్పంబంధాన్ని భగ్నం చేయ డమే. ఈ ఆశ్రమం ఆదికాలం నుండి యిప్పటినరకు అనేక 'విధాల సాగిఫోత్తూనే -వురిది. ఈ అపరాధాన్ని. తప్పనిసరిగా నిషేధించవలసిన స్పష్టమైన అవగాహనతో నిరోఫించడమూ, అందుకు మార్గదర్శకంగా కావ్యాన్ని రాస్‌ ాపడమూ గురజాడ పూూనుకునే వరకు ఎన్వరూ చెయ్యలేదు,

ఈ సందర్భంగా గురజాడ 1911 జనవరి 12న డైరీలో రాసిందాన్ని గమనిం ఛాలి: “వీరేశలింగం. పండితులు నిశ్చయముగా మహాఫురుషుడు. సాహిత్యములో ఒక శాఖ. చేస్తి సంఘములో పోరిన్టది ఏంథా లేవదీపిన వాడు”. ప్రినిన్సి టుర్రా శేషగిరిరావు “సాహిత్య రచనతో సాంఘిక సేన. చేయడమనేది అపా, వుగారికి వీరేశలింగంగారి రచనల వల్ల స్ఫురించి వుంటుంది” అన్ని “శ్రీ, గురహి్య అప్పారావుగొరి. డైరీల” అన్న పెద్ద వ్యాసంలో. వ్యాఖ్యానించారు... అయితే వీరేశలింగం సాహిత్యాన్ని సంఘ సంస్కరణోద్యమం ప్రచారానికి; ఆందోళన్తక్త్యూ సాధనంగా ఉపయోగ పట్టగా గురజాడ దానికి అపూర్య పైన కావ్యశిల్పొన్ని కూడా అమర్చారు. ఇదే కాదు. ఆయన కది “ఎవరిని సంతోష పెట్టడానికైన వదులకోత్తే ప్రజల ఉద్యమరి కూడా. ” శీ క్షష్టమైన సాంఘిక పరిస్టీతులున్న ఆధునిక జీవితాన్ని నాటక కర్తలు 'ప ణు లేదు అన్నే “కన్యాశుల్కం శెంటో వే పీరికలో అయనే లేసిన ఫిర్యాదు. శ్వాసకు కరణ ఆనంద గజపతి దత్తత తమ్ముడు విజయరామ గజప్తతికి ఆయన 1908 "సెస్టెంబరు 28న రాసిన ఉత్తరంలో యిలా వుంది... “పుష్కలమైన అనంతమైన సంఘటనలతో న్లిండ్త వున్న ఎంతో గాంథీర్యమూ వైవిధ్యమూగల నేటి జీవితాన్ని నీక్షించక ప్రపంచ ప్రసద్రిశక్కిన 'ప్రొవీన కాల్సవిక కథలనుంచి రచయితలు ఎందుకు యితివృత్తాలు స్వీకరిస్తారో అర్హరక్షాక వాక్య క్యూ వేసింది. ఈ కారణాల వల్ల నేను వాస్తవ జీవితం నుంచి సమకాలీన యితివృత్తాన్ని స్వీకరించి. దానిని తెలుగున వాడుక భాషలో నాటకంగా రూపొందించాను”. న్‌

ఒక అపూర్వప్పష్టి 11

భాషా సాహిత్యాల సాంఘికానుబంధాన్ని కన్యాశుల్బం ఎలా చూపిందో తెలు

సుకోడానిక్కి దాని రచనకు పూర్వ రంగాన్ని గురించి తెలుసుకోథలసి వుంటుంది. “నరమాంస విక్రయం”

కసాయి వాడు “యెక్కడో పుట్టిన పశుమాంసమ్లీు. విజ్రయిస్తాడు. . నీవు కడు పున పుట్టిన శిశు మాంసమును విక్రయిస్తున్నావు. నీ వ్యాపారము కంటె వొడిదే మంచిది”,

కన్యాశుల్క వివాహాల కసాయితనాన్ని తెలియజెప్పుతోన్న యా మాటలు, గురజాడ అప్పారావు కన్యాశుల్బ నాటకానికి పన్నెండేళ్లు ముందర (1880) వెలువడిన “కన్యాశుల్బము” అన్న అదే. పేరుతో “వున్న ఒక నాటిక పాత్ర సంభాషణలోనివి._ కందుకూరి వీరేశలింగం (1848-1919) యీ నాటిక రాస్‌ తన “హాస్య సంజీవని అన్న పత్రికలో ప్రచురించారు.

ఈ దుర్నీతిని నిరసిస్తూ వీరేశలింగం “*వివేకవర్సని అన్న తన యింకో వత్రి కలో “కన్యాశుల్క ఇంగడనో అన్న వ్యాసం వొకటి 1880 మే సెల సంచికలో ప్రచురించారు. దాన్లో ఆయన రాసినవీ యీ దురాచారానికి తగ్గ మాటలే”... లోకములో మాంస విక్రయము చేయువారు సహితము మనుష్యేతర జంతువుల మూంసమునే విక్రయింతురు. గాని యీ దేశమునందలి బ్రాహ్మణ వేషధారులయి యున్న ఘోర రాక్షసుల వలె నరమొంస విక్రయము జేయుట కొడంబడరు. ఇది కేనలము నరమాంస విక్రయమే కాదు, తమ కడువున బుట్టిన బిడ్డలనే నిష్క రుణులయి. యమ్ముకానుట, మాంస విక్రయము జేయువారు జంతువును జంపి దాని మాంసమును అమ్ముకొందురు. మరణము వలన నిమిషములో దాని భాధ నివారణ మగును. ఈ నరమాంస విక్రయమున కొడిగట్టుకొను క్రూరులో తను బిడ్డల మాంసమును బ్రతికియుండగానే యమ్ముకొందురు. అందువలన ఆ కన్ని యలు యావజ్జీవితమును మితిమీరిన బాధననుభవించిన వారగుచున్నారు”క,

పసితనంలో వున్న కూతుళ్లను కాటికి కాళ్లు చాచుకుని వున్న ముసలి వాళ్లతో పెళ్లి అమ్మకాలకు బేరసారాలు సాగించడమొక్క[ే కాదు పుట్టబోయేది అడపిర్ట అవునో కాదో తెలియకపోయినా ప్రసవానికి ముంధర్నే వొప్పందాలు జరిగిఫోయేవి.

• వీరేశరింగం నాటికల్ళో వొప్పందం, చేసుకుంటున్న తండ్రి “మొగపిల్లవాడు పుట్టినా, వుట్టిన బిడ్డ చచ్చినా యిచ్చిన డబ్బు వదులుకోవలసిందే” అని కరాకండీగా షరతు "పెడతాడు! ఈ నాటికలో “స్వాముల వారి ” పవిత్రత కూడా ప్రస్తావన కొస్తుంది - ర. ఈ వ్యాసం ప్రస్తావన, వెంకట్నేశధతో గిరిశం అన్న మొటల్లో వస్తుంది. (గురబాడ కన్యాశుల్ళం రెండో కూర్చు, రెండో అంకం, మొదటి స్థలం) ; “ప్రీచ్రేష్షతింగం పంచులుగారు కన్యాశుల్భం విషయవైం రాసిన ఉపన్యాసం సేకి-తీయ్‌. మావగారికి లెక్చరివ్వడానికి క్కత్తీ కఠారీ నూరాలి, మొదటి కూర్చులోనో యువే మాట్రలున్నాయి.

6. “వింత అనిపంచవచ్చునేమో కాని కడువులో వున్న బిడ్డలకోసం అప్హుడప్పుడు. బేరసా రాలు సాగేవి, (గురజాడ కన్యాశుల్కర మొదటి కూర్చు. పీఠిక,

12 కన్యాశుల్బము “స్వాముల వారు.....పూర్వాశ్రమంలో అయిదేసి వందల రూపాయలు పుచ్చుకొని యిద్దరు కూతుళ్లను అమ్ముకున్న ముండా కొడుకు” అని!

ఈ నాటికకంటెై వ్యాసం కంళు ఎంతో ముఖ్యమైనది ఆయన ళబ్రహ్మా వివాహము” (1880?) అన్న యింకో ప్రహసనం. ఈ ప్రహసనం “పెద్దయ్య పెళ్లి” అన్న పేరుతో ఆ రోజుల్లో ప్రసిద్ది కెక్కింది. తన కాలంలో సమాజంలో పాతుకపోయివున్న లెక్కలేనన్ని మూఢ విశ్వాసాల్నీ, దురాచారాల్నీ ఖండించటం కోసం, సర్వతోముఖంగా సంఘ సంస్కరణ కోసం మహోద్యమాన్ని నడుపుతూ వుండిన వీరేశలింగం 'హేళనా ఆందోళనా సాహిత్యంలో మొబ్టుమొదట వెప్పదగ్గది జట్రాన్మా వివాహము”,

కన్యాశుల్బ వివాహాల దారుణ సమస్యను గురించి ఆయన రాసి తన పత్రిక ఓఓ నం శి ఇర జి య! న

ప న్య సంజీవనిలో (1878) ప్రచురించి ప్రదర్శింపజేసిన యీ పెద్ద ప్రహసనం, గురవాడ్ర కన్యాశుల్మం వంటి కళాఖండం కాకపోయిన్నా ఆ కసాయి పెళ్లిళ్లతో “పెన్సవేసుకొనిపోయివున్న అన్ని తరహాల దుర్నీతుల్ని మోసాల్నీ బట్ట బయలుచేసిన సమొచార సర్వస్వం.

కన్యాశుల్కం. మొదటి కూర్చు పీఠికలో గురజాడ ఉబ్రాహ్మ వివాహము” ,ఛోహ్మాణ వివాహాలకు సంబంధించిన సర్వవిషయాలను ్రస్తావించిందని తెలిపారు. 'అకళుతే. సానిమేళం తతంగం వెళ్లిభోజనాల దగ్గర గలభా, అలకలు పంభావన భ్రావ్మాల , దౌర్జన్యాలు వితంతువు వ్యభిచారం 'మొదరైైనవి వివరంగా ఏకర పెడుతూ. పోవడం వల్ల కథాగమనం మందగించింది. తీవ్రమైన హేళన నిరసన వ్యక్తమయ్యాయి. గాన్కి సాహిత్య విలువలు లోపించాయి.

(ప్రతిఘటన | “సామ్ము పుచ్చుకొని తమ కన్యలను వృద్దులకు అంగవిహీనులకును, దరిద్రుల కును విక్రయించి లాభము పొందెడీ వారిని నీందార్హులుగాను;, పాప కర్ములుగాన్స గణించి యగౌరవముతో జూడక వారిని గూడ నందరితో సమానులుగనే జూచు చుండుటవలన బెరుగుచున్న యనర్హమింతయంతయని చెప్పనలవిగాక యున్నది" అంటూ “బ్రాహ్మ వివాహము”. మొదటి ముద్రణ పీఠికలో వీరేశలింగం రాసింది .ఆ సమస్య మనస్సునెంతగా వేధించిందో తెలువుతుంది.

గురజాడ మహోవురుషుడుగా భావించిన వీరేశలింగాన్ని వేధించినట్టుగానే అయ 'నక్తు అప్పుడైన అనంద గజపతిని. కూడా యీ దారుణ సమస్య వేధించింది.8 ₹/ ఈ విషయాన్ని కొంపెళ్ల జనార్ధనరావు (1907-1937) యిలా చెప్పారు వ ో్షిక్త్త రంగం సంతులు. వీలగుచోట నెల్లు ఒక ధర్మవిధిగా సంఘ సంస్కరణ భావములు .పాత్రములనోట యకక వ్‌ పలికింపగ్కా ఈతని (గురజొడ) కొవ్యముల పొత్రములు ఒక్‌ సపాజు భావో(్రేక్ష ముతో ఈతని వలెనే, కావ్యాచిత్యము కుంబుపడక మెరుగు దేరునట్టు సంస్కారాశయములిను ఛైల్రిబ్తుచ్చును.” (“ఆంధ్ర విజ్ఞానవర్వం”)' క్ష ర, చు. కన్యోశుల్మం అంకీతం.

ఒక అపూర్వసృష్టి 13,

• ఆనంద గజపతి విశాఖ మండలంలో 1880 ప్రాంతంలో కన్వాశుల్బ వివాహాల గురించి వివరాలు సేకరించినోరు. మూడేళ్లలో యిటువంటి పెళ్లిళ్లు 1034 జరిగి నట్టుగా భోగట్టా వచ్చింది. కన్యాశుల్కం తొలికూర్చును సమీక్షిస్తూ “అముద్రిత [గ్రంథ చింతామణి” 1897 మార్చి వెల సంచికలో అటువంటి పెళ్లిళ్లు వంగోలు ? తాలూకాలో జరుగుతూ వున్నట్టుగా తెలిసింది. లుబ్బావధాన్లు వంటి ముసలి వెళ్లి కొడుకులకే కాదు వెంకకేశం వంటి కుర్ర వాళ్లక్కూడా డబ్బు పోస్తేనే.కాని "పెళ్లి జరగ్గిని పరిస్టితి వుండేది. “కాసుకులోనై” మొదటి కూతుర్ని ముసలివాడికి కట్టుబెట్టి విధవని, చేసింది చాలక్క రెండో కూతుర్ని 18 వందల రూపాయలకు. లుబ్బావధాన్లుకి అమ్మి, ఆ డబ్బుతో కొడుక్కి (వెంకటేశం) పెళ్లి జరిపిస్తానని అగ్నిహోత్రావధాన్లు కేకాస్తితో తన ప్రజ్ఞను చాటుకుంటాడు.6. ఇంకోచోట, ధర్మసందేహం వచ్చి కరటకశా,స్త్రి, శిష్యుడు, ఈన కూతుర్నిచ్చి పెళ్లి చేస్తానన్న _ గురువుగార్ని యన్ని వండలు పుచ్చుకొని కన్యాదానం చేస్తారేమిటి?* అని అడుగుతాడు. తన “కన్యాశుల్కస్త్ర గ్రామ్యభాషా వాద విమర్శనము”లో కాశీభట్ట (బ్రహ్మయ్య శాస్త్రై కన్యాశుల్బ్లం “వీరేశలింగం కవిగారి ప్రహసనములకంళె ఫ్రొాఢముగా నున్నదని నిస్సంశయముగా జెప్పవచ్చును” అని చెప్పారు. గురజాడ “తీవ్రవాది అయిన సంస్కర్త కాదు. విరేశలింగంలాగా ఆనాటి చెడుగుల పైని గర్హించలేదు. వాటిని నవ్వుల పాలు చేశారు” అన్నది అబ్బూరి రావు కృష్ణారావు అభిప్రాయం *మంచంకింద డాక్కొని వున్నప్పుడు, రావప్పంతులుతో సంభాషణలో గిరీశం నోట “కన్యాదానం” అన్న మాటే యిుంచకంటె రసవత్తరంగా (ప్రయోగింపబడింది.]2 (౮౫1౬| గురజాడ శతవార్షిక సరిచిక.) ఈ దురాచారం ఎంత కాలంగా సొగుతూవున్నదో కాని - అన్నిషోత్రావధాన్లు తన మేనత్రల్నే కాదు “మా తండ్రి మేనత్తల్ని కూడా అమ్మడమె జరిగిందట అంటూ యిటువంటి పెళ్లిళ్లు శిష్టాచొరమని సౌజన్యారావుతో వాదనకు దిగుతాడు. వాళ్ళంతా “ప్యున్నిష్త్రీ చావే చచ్చాొ రన్సీ పూర్వకాలంలో విధవలంతా ఎంతో ప్రతిష్టతో” బతికారనీ నొక్కి వక్కాణిస్తాడు. వైగా “ఇప్పుడు మీ లౌక్యుల్లో వెయ్యేసి, రెండేసి వేలు వరకట్నొలు -వుచ్చుకుంటున్నారు కారండి”3. అంటూ _ఎత్తిపాడు స్తాడు. అగ్ని హోత్రావధాన్లు ఎంతటి మహానుభావుడంకే - “అల్లుడు (బుచ్చెమ్మ భర్త) చనిపోయినాడంచే అందువల్ల ఎంత లాభం కలిగింది. భూవుల కోసం దొవా "తెచ్చావా లేదా?” అనీ వాదిస్తాడు. దీన్ని అతిశయోక్తి అనుకోనక్కరలేను;) ఆ “9 చూ మొదటి కూర్చు పీరిక

10... శెండోకూర్చు, ' రెండో అరికం, మొదటిస్టలం.

11 మొదట కూర్చు, మొదటి అంకం, రెండోస్టలం. /

12 “నన్నడిగలే యిలొంట్‌ ఇంజల్ని ఘురవైమరిదిని క్షస్యాదోనం .. చేతునే” అవి. 1... శెండో కూర్చు ఆరో అంక్షలు వీతో స్థలం.

14 కన్యాశుల్కము కాలపు యా తరహా మనుషుల బుద్ది యిలా వికసిస్తూ వుండేది కనక. అగ్నిపోే త్రావధాన్లుకి అన్నదమ్ముడి నంటి కామయ్య (బ్రాహ్మ వివాహంలోని కన్యాదాత) మవస్తత్వమూ యిటువంటిదే. “వెళ్లి కొడుకు ముసలివాడ్కు మహా బతికితే పది యేళ్లు బ్రతుకుతాడు. పన్నెండేళ్ళు బ్రతుకుతాడు గాని అంతకంటే ఎక్కువ బ్రతకడు. ఆ ముసలి ప్రాణం కాస్తా గుటుక్కుమనడం తోప్కే అవతల అతగాడి ఆస్తి అంతా నునకే దక్కుతుంది” అన్న దూరాల్లోచనలో వుంటాడు. . _

ఇంకోచోట, గిరిశం అగ్నిపోత్రావధాన్లుని బుట్టలో వేసుకోవడం కోసం కన్యా కుళ్ళ వివాహాన్ని సమర్తించటానికి. పూనుకొని భూ (ప్రపంచంలో కన్యాశుల్కం లేని 'ఫెళ్లు జరగడం లేదంటూ “డబ్బు వుచ్చుకుంకేనేమి సరకులు పుచ్చుకుంటనేమి, 'లేక ఇంగ్లీషు వాళ్లలాగా సెటిల్‌ మెంట్‌ చేస్తేనేమి.... అంటూ వాదిస్తాడూే4 “ప్పెద్దపెద్ద* షంతుళ్ల వారంతా యిలా చేస్తున్నవారేనా?”5 అన్నది గిరిశం. చేసిన ధుంకో సమర్తన. క్‌ ళు

ఈ పెళ్లిళ్లు బండారం బయటపెట్టే కన్యాశుల్కంలోని మచ్చుతునకలఠివన్నీ.

కన్యాశుల్భ్బం రచనకు నేపథ్యంలో వున్నవి. యింతకు ముందర చెప్పిన వీరే శఠీరగం మూదు రచనలు, యిటువంటి పెర్లిళ్ల గురించి ఆనందగజపతి "సేకరించిన సంఖ్యా వివరాలు వాటిని అరికస్ట్రేందుకు ఆయన ప్రతిపాదించిన బిల్లు. కస్యాశులం బిల్లు

, “ఒక శతొబ్దం శ్రీం, అగ్రస్థానంలో వున్న ఒక సామాజిక విభాగంలో విలయ

'శొండవం చేస్తున్న పరిస్థితులిటువంటివి. కన్యాశుల్కాన్ని ఆనందగటపతికి అంకితం 'శ్లేస్తూూ నాటక కర్త _తెరిపినట్టుగా “సామాజిక అవినీతి క్రిముల మయంగా సన్న దుళ్ళృఠ దాస్యం నుండి స్త్రీ జాతిలోని ఒక అతి నిస్సపోయ విభాగాన్ని కాపాడేం దుకు” ఆనంధగజపతి పూనుకున్నారు. చట్టరీత్యా యీ అరిష్టాన్ని అరికట్టుడానిక్తి 'మద్ధాసు అెజిస్టేటిన్‌ కౌన్సిల్లో 1888 ఫిబ్రవరి నెలలో ఆయన కన్యాశుల్కం 'బిల్లను ప్రతిపొదించారు.16 (ఆనందగజపతి మద్రాసు శాసన సభలో ఆరేళ్లు భారత్ర శోసన్త "సభలో మూడేళ్లు సభ్యుడు),

మళధర్మం అన్న సాకుతో, బ్రాహ్మల్లో బాలికల్ని అమ్ముకొనే దురాచారాన్ని సాగనివ్వకుండా చెయ్యడం, యీ బిల్టు ఉద్దేశం.

దక్షిణ భారతదేశంలోని అనేక జిల్లాలలో యూ దురాచారం వ్యాపించి వుందని షేష్టళూ, ఉదాపారణగా గంజుం, విశాఖపట్నం గోదావరి, నెల్లూరు, గుంటూరు 'జిల్లార్నీ మద్రాసు నగరాన్నీ యీ బిల్లు పేర్కొంది. హిందూ మతంలోని అన్ని కులొల తల్లిదండ్రులూ తము కుమౌర్తెల్ని వెళ్లి నిమిత్తం అమ్ముకుంటున్నారన్కీ యిద్ది శక. మొదటి కూర్చు, రెండో అంకం, మొదటి స్థలం, 15. ఈ తర్కం రెండో కూర్చు, రెండో అంకం, మూడో స్థలంలో వివరంగా సాగింది,

వరకట్నాల వ్రస్తావనా వుంది.

16" "9540000 ఉం 0 1888”,

ఒక అపూర్వనృష్టి 15 ఏటికేడు పొచ్చుతూ వుందనీ యీ బిల్టు తెలిసీంది; దుష్ఫలితాల్ని “వివరించింది. అవిః బాల్యంలోనే వైధవ్యం, దారిద్ర్యం, బాల్యంలోనే తను కుమార్తెలను వృద్దులకు, రోగులకు యిచ్చి 'పెళ్లిచేస్తే వారు విధవలవుతారన్న అలోచనలేని తల్లిదండ్రులు దురాశతో సరకులు అమ్మినట్టుగొ తమ పీల్లల్ని అమ్ముతున్నారు. ఎవరు క్కువ ధరయిస్తే వారికి అమ్ముతున్నారు. కొనడానీకి డబ్బు. చాలక .పోతీ అవ్హు - చేస్తు న్నారు. నిర్హనుడైపోయిన భర్త చనిపోగ్కా. భార్య దరద్రురాలవుతుంది. వ్రస్తుతం వున్న వ్యాయచట్టుం- ప్రకారం, కన్యావిక్రయం కాదు. ఇటువంటి శిబాహాలు హిందూ ధర్మ విరుద్దాలు. ఇవి బానిసత్వపు చట్టాల కిందికి వస్తాయి. ఒక్క ఉత్తర సర్మ్కార జిల్లాలళోన్సే. వెయ్యికీ తగ్గకుండా కన్యాశుల్ళ వివాహాలు జరుగుతున్నాయి.

ఈ విధంగా బిల్లులో మొరపెట్టింంతా తరణ్యరోదినం అయిపోయిరది. బిల్లును ప్రభుత్వం ఎస్‌, సుబ్రహ్మణ్య అయ్యర్‌, పి, చెంచలరావు అన్న యిద్దరు భారతీయ సభ్యుల అభిప్రాయంకోసం. పంపింది. చారు వ్యతినేకళను తెలిపారు. అందుకు వారు చెప్పిన కారణం - బాల్య వివాహాల వళ్ల కన్యాశుల్క వివాహాలు జరుగుతు న్నాయి. కాబట్టి 'బాల్య వినాహాల్ని నిషేధిస్తే కన్యాశుళ్ళ వివాహాలు జరుగవు! వారి వ్యతిరేకతను ఆమోదించి, (వ్రభుత్వం బిల్లును తిరస్కరించింధి.

ఇటువంటి తటస్థ వైఖరిని - గోడమీద పిల్లి పద్దతిని ఇంగ్టీషు ప్రభుత్వం దేశీయుల మత సాంఘిక విషయాల్లో తరచుగా అవలంబీంచేది. వధూవరుల వయోపరిమితిని నిర్ణయిస్తూ. పి. రత్నసభోపేతి పిళ్లై 1898 జనవరి 28న మద్రాసు శాసనసభలో ప్రవేశపెట్టిన బిల్లునూ పసిపిల్లల పెళ్లిళ్లను నిరోధించడానికి సి. జంబులింగం మొధ

" లియార్‌ ప్రవేశపెట్టిన బిల్టునూ గవర్నర్‌-జనరల్‌ అంగీకరించడంలేదని 1898 ఆగస్టు 19న తెలియజెయ్యబడింది. అవి ప్రజాభిప్రాయానికి అతీతంగా వున్నాయట, ఇందుకు భిన్నంగా స్వదేశ సంస్తానమైన మైసూరు పదుతూ 1854 అక్టోబరు 5న ఆమోదించిన రెగ్యులేషన్‌ ప్రకారం, వస్పిపిల్లల పెళ్లిళ్ల నిరోధానికి (హిందువులకు నూదత్రమే) పూనుకొంది. దానిని అతిక్రమించిన వారికి జరిమానా, కైదు శిక్ష విధించబడతాయని తెలిపింది. ॥

• కన్యాశుల్క వివాహాల దుష్మలితాలు

అనంద గజపతి కన్యాశుల్క.నివాఫోల దువ్పలితాలు కొన్ని మాత్రమే తెలిపారు, కాని అవి యింకా చాలొ వున్నాయ. ఆయన్‌ వెప్పిన వాటికల అవి దొరుళ మైనవీ. వీరేశలింగం. బ్రావ్మో వినొహంలోనూూ గురజొడ కన్యోశుళ్కంళోనూ అవి తమ వికృత రూపాల్ని చూవుతాయి = తండ్రి వయస్కో తౌత వయసో వున్న భర్తలకు భార్యలయిపోయన పీళ్లలు యుక్తవయసు రాకముందరే. విధవలయిపోవడం, శరీర వాంఛలకు తట్టుకోలేక కాలు జారడం, లేదా గిరీశం వంటి మోసగాళ్ళ మౌయ మౌటలు నమ్మి, లేచిపోవడం, గర్యథారణల, అప్రతీష్ట్రను తప్పించుకోవటానికి అళ్ళహత లేవా గర్మప్రావర్క బెడిసికోడితే ప్రాణహాని“ శిక్ళహత్యలు, వుట్టించో, ఆత్తింటిలోనూ యావస్టవ టానిసత్వరం ' నంటీవి-

16 కన్యాశుల్భము సూచన ప్రాయంగా వీటిలో కొన్ని గురజుడ కన్యాశుల్కంలో ప్రస్తావింపబడ్డాయి., కన్యాశుల్బ. సవాహాల వల్ల బాల్యంలోనే విధవలైపోయి తరువాత వ్యభిచారానికి దిగిన పూటకూళ్లమ్మ మీనాక్షి పాత్రల ద్వారా గురజాడ విషాద పర్యవసనాల్ని, చిత్రించారు. (కన్యాశుల్బ వివాహ యితివృత్తంతోనే ఆయన రాసిన పద్యకావ్యం జప్పూర్శమ్మ” ఆత్మహత్యతో ముగుస్తుంది). , ఘోరావరాధాలుగా చూడవలసిన కన్యాశుల్బ వివాహాలు - ఆనందగజవతి బిల్లు, తిరస్కరింపబడ్డాక యింకో పద్దెనిమిదేళ్లు చట్టువిరుద్దం కానివి గానే చెలనూణి అయ్యాయి. కన్యాశుల్క వివాహానికి, చేసుకునే వొప్పందం అవినీతితో కూడినదనీ అది పౌర పొలనా విధానానికి విర్గుద్ధమైనదనీ తీర్చు చెప్పి, 1906లో మద్రాసు హైకోర్టు పుల్‌ బెంచ్‌ యిటుంవటి పెళ్లిళ్లు సాగకుండా ఒక అడ్డుకట్ట . వేసిందో” “అశాంతో భయం తీవ జాతీయవాదుల వ్యతిరేకత కన్యాశుల్క వివాహాల వంటి దురాచారాలు, ఇంగ్లీషు పొలకుల సంస్కారానికి ఛిన్నమైనవ్కీ వ్యతిరేకమైనవీ అయినా వాటీని అరికట్టుడానికి (ప్రభుత్వం జంకేది. బాల్యవివాహాల్ని నిషేధించాలన్న బిల్లులు మద్రాసు శాసనసభ ముందుకు వచ్చినప్పుడు అవి (ప్రజాభిప్రాయానికి అనుగుణమైనవి కావన్న కారణం చెప్పి, గవర్నర్‌ జనరల్‌ అర్జ్హుతగలడల యింతకు ముందర చెప్పబడింది. సహగమనం (భర్త శవంతో భార్య సజీవ దహినం) నిషేధానికి ఎంతోకాలం జొప్యాలు తటపటాయింపులు జరిగాక కొన్సి ఇంగ్లీషు ప్రభుత్వం వొప్పుకోలేదు. తక్కిన విషయాల్లో ఎలా వున్నా సామా జిక మఠ విషయాల్ళా ఇంగ్రీషు పాలకులు దేశీయుల్లో “అశాంతిని కలిగించడానికి యిష్ట్రపడేవారు కారు! - ముఖ్యంగా 1857 తిరుగుబాటు తరువాత ఇదే కాదు. అభ్యుదయకరమైన సంఘ సంస్కరణ కార్యాలక్కు ఛాందసులతో పాటుగా బాల గంగౌధర తిలక్‌ వంటి తీవ్ర జాతీయవాదుల వ్యతిరేకత కూడా వుండేది. అయినా 'ఆంధ్రజేశంలో వీరేశలింగం, ఆనందగజసత్కి గురజాడవంటి వారిలాగా; యిటువంటి సామాజిక అవినీతిని నిర్మూలించడానికి దేశంలో యితర ప్రాంతాల్లో ముఖ్యంగా బెంగాల్లో కొంతవరకు బొంభాయి ర్యాస్ట్ర్రంలో సంఘ సంస్కర్తలు ప్రయత్నాలు 17 ఈ తిర్పు సంఘ సంస్కరణకు గట్టి అండగా వుంటుందని, కన్యాశుల్కం. రెండ్లో కూర్చు పీకలో గురజాడ ప్రశంసించారు. 16 _ వితంతు వివాహాల నిరోధానికి వ్యతిరేకంగా చట్టం చెయ్యమని కోరుతూ 1888 డాం "ఇరు 81న (ఆనంద గజపతి బిల్లు ప్రతిపాదించిన సంవత్సరం) గంజాం జిల్టానుండీ 39 క్షం హిందూ. వితంతులు వై(స్రాయికి విజ్ఞప్తి పంపారు. (వీరేశరింగం మొదట వితంతు వివాహం బ్ఞరిపింఛంది. 1881 డిసెంబరు 11న. వితంతు వివాహాల పుట్ట వ్యతి రేకతవల్ల ఆత్మహత్యలు = శకుహళ్యలు. జరుగుళున్నాయని, కాబట్టి చర్య తీసుకోమనీ, తటస్థ వైఖతీ అవలంబించవదనీ ఆ వితంతువులు కోడారు. పౌరులకు సంబంధించిన యిటువంటి నిషయౌల్లో జోక్యం కరిగంషు కోవడం యిష్టం లేక్క వ్రభుత్వం ఎటువంటి చర్యా తీసుకోలేదు. (చూ. గగి౭౪ రింం406%1 0౧ కండే 45100//1604/0 ౧61110%/90/ ౪. 6౧12020 / నితిగగ0గా. 1704ర/04గ౧0౬| 042, గంగ గళం ఆం. 1, 1977)

ఒక అపూర్వస్పృష్టి 17 అందోళనలు సొగిస్తూ వుండేవారు. ఛొందసుల తీవ్ర ప్రతిఘటన ఎదురైన్నా వారు దీక్షా దక్షలతో సంఘ సంస్కరణకోసం ఉద్యమిస్తూ వుండేవారు;

ఇదంతా గురజాడ కన్యాశుల్బ రచనకు నేపథ్యం. ఇటునంటిని అప్పటి సమా జంలోని స్థితిగతులు. ఆ సమాజంలోని తిరోగామి, పురోగామి శక్తులకు మధ్య జరుగుతూ. వుండిన సంఘర్షణకు ప్రతిబింబం, యా నాటకం; గురజాడ యితర సాహిత్యమున్న్నూ.

_.. ఇటువంటి పరిస్టితుల్లో “తూర్పు బల బల తెల్లవారెను....చదల చీకటి కదలబా ఆెనుూ. అందువల్ల “*యెక్కడనో ఒక చెట్టుమాటుని నొక్క కోకిల పలుకసాగెనుో. 19 తెలుగులో క్రొత్త భాషా సాహిత్యాలకు వ్రతీక్క యీ కోకిల.

ఇంగ్రండు నుంచి వచ్చిన ఈస్ట్రీండియా కంపెనీ వ్యాపారస్తుల నల్దా అ తరువాత భారతదేశంలో పాలనాధికొరం' చేజిక్కించుకాన్న ఇంగ్లండ్‌ ప్రభుత్వం వల్లా రాజకీయ ఛాస్యం దాపురించింది; అర్హికంగా దేశం అపార నష్టానికి గురి అయ్యింధి. కొని చిత్రమేమిటంటే - దేశాన్ని కొల్లగొట్టుకపోవడానికీ, దాని మీద తమ పెత్తనం రుద్దడానికీ వచ్చిన ఇంగ్లీషు పాఠకులు ఉద్దేశించని పెద్ద 'మేలొకటి దేశీయులకు జరిగింది. ఆ మేలు వల్ల గురజోడ తన గీతంలో చెప్పినట్టు తూర్పు బల బల తెల్లవారడమూూూ చదల చీకటి కదల బారడమూ జరిగాయి. ప్రగతి భావాల ప్రభావం

జర్మనీలో మతాధిపతుల నిరంకుశాధికారానికి ధిక్కరించి మత సంస్కరణకు, జర్మన్‌ భాషోద్దరణక్కు స్వతంత్ర భావాల వ్యాస్తికీ దారిచూపిన మార్చిన్‌ లూథర్‌ (16వ శాతాబ్దం) భావ సంచలనం; ఇటలీలో మొదలై యూరహ్‌* ఇండ మంతటికీ వ్యాపించిన పునరుజ్జీవనోద్యమం (15-17) శతాబ్దాలు; ఇంగ్లండ్‌లో వచ్చిన పారి (శ్రామిక విష్ణవం (18వ శతాబ్దం) ; స్వాతంత్ర్యం, సమౌనత్వం, సఫోదరత్వం అన్న మహత్తరాదర్శాలను ప్రతిధ్వనించిన ఫ్రెంచి విష్ణవం (1789-1794) యూరప్‌ అంఛట్లోలాగానే “ఇంగ్రండ్‌ లోను క్రొత్త నాగరికతను, విజ్ఞానాన్ని హేతు చింతననూ ప్రవేశపెట్టాయి. భూస్వామ్య. నాగరికత తిరోగమనం; వర్తక్క పారిశ్రామిక నాగరికత పురోగమనం యూరప్‌ అంతటా ఇంగ్లండ్‌ లోనూ మొదలయ్యాయి.

ఈ లాభాన్ని స్వార్ధానికుపయోగ పెట్టుకుంటూ. ఇంగ్లీష్సు (గ్రెంచి, పోర్చుగీసు, డచ్చి. దేశాల వ్యాపార సంస్థలు వర్తకం కోసమని భారతదేశంలో అడుగుపెట్టి ఏకు మేశ3ైనట్టుగాా యిక్కణ్నే తిష్ట్రవేశాయి. ఈ వ్యాపార సంస్థలు చేశఠలోని రాజులతోన్కు తమలో తామూ అధికొరం కోసం ఎడతేఠిపి లేకుండా చఛాలౌ కాలం - ఘోర యుద్దాలు సాగించాకు చివరకి ఇంగ్లీషు ఈస్టిండియా కంవెనీది. పైచేయి అయ్యింది. ననా 19... “ముత్యాల సరములూ, “ఆంధ్ర భారత, 190 అర్సై సంచిక.-

18 కన్యాశుల్కము 1857లో భారతీయ. సిపాయిల తిరుగుబాటుతో మొదలై, దేశ వ్యాపిత స్వాతంత్ర్య సమరంగా పరిణమించిన పెద్ద ముష్పునుండి తప్పించుకున్నాక, ఇంగ్లీషు వర్తక ప్రభుత్వ సంస్థ నుండి ఇంగ్ధండ్‌ ప్రభుత్వ పాలనాధికారాన్ని చేజిక్కించు కొంది; రాను రాను కట్టుదిట్టమైన (ప్రభుత్వ వ్యవస్థను స్టాపించుకొంది. ఇంగ్లీషు ప్రభుత్వం తన చెప్పు చేతల్లో వున్న స్వతంత్ర సంస్తానాలనబడే వందల లెక్కలోని నోపాగోత్రాల రాజ్యాలను నామమౌద్రంగా అట్టిపెట్టి, ఒకే కేంద్రీకృత- ప్రభుత్వ వ్యవస్థను నెలకాల్పు! ది. - రాజకీయంగో లాభసాటి చర్యలిలా సాగిస్తూ ఇంగ్లీషు ప్రభుత్వం ఈస్టిండియా కరాఫెనీన్‌ మించి ఎదురులేని అర్థిక దోపిడీని కొనసాగించింది. దేశంలోని పత్తి వంటి ముడి పదార్దాలు కారు. చవక ధరలకు కొన్సి వాటిని పొగ వోడల మీద ఇంగ్రండ్‌ కు తరలించి; అక్కడ యంత్రాలతో తయారైన బట్టలు మొదలైన వర్త్శకపు సరుక్షుల్ని భారతదేశానికి దిగుమతి. చేసి ఆర్జించిన విపరీత లాభాల "పెట్టుబడితో, ఇద్రిగ్రం్రడ్‌ సాటిలేని పారిశ్రామిక దేశం - సామ్రాజ్యవాద దేశం కూడా అయ్యింది. ఈ దోపిడీవల్ల, భారతదేశంలో చేతి వృత్తులు జీవనోధారంగా వున్న లక్షలాది మంది సీదలు నీరుపేదల్పు నిరాధారులూ అయ్యారు. ఈ డొంక తిరుగుడు పద్రతి కరాళ భొరతదేశవు ముడిపదార్జాల్ని అక్కత్నే వర్తకపు సరుకులుగా తయారుచేప్హే వకవ లాభసాటిగా. వుంటుందని భారతదేశంలోని యంత్రాల స్థాపన మొదలు _పెల్టంది. ఆ లోజుల్లో జీవితం ఈస్టైండియా కంఫెన్హీ ఆ తరువాత విక్టోరియా రాణి ప్రభుత్వం పరిపాలన సోగించే కోలం, భారతదేశంలో భూస్వామ్య. వ్యవస్త సర్వత్రా వ్యాపించి వున్న కొలం ఆ కాల పరిస్తితుల ప్రతిబింబాలు కన్యాశుల్కంలో ఎన్నో కనిపిస్తాయి. అప్పటి ప్రజల అభాగ్య విధాతలు రాజులు జమీందారు భూస్వాములు, వీరందరి దళారులు, దారిద్ర్యం, కరువు కాటకాలు అవిద్య, అజ్ఞానం కుల మత వ్యత్యాసాల్సు వైషమ్యాలు, దొంగల దండుల దండయాత్రలు, బాల్యవివాహాలు కన్యాశుల్కాల్చు శకునాలు భూతవైద్యాలు - యిటునంటి వాటన్నింటితో యీసురోమంటూ (ప్రజల్స దినదిన గండంగా బ్రతుకులు యీడ్చుకు వెళ్ళే పరిస్థితులు, నగరాల సంఖ్య అత్త స్వల్పం. పల్లెలు కొల్లలు. పొరుగు వల్లెైలతో తప్పితే సామాన్య జనానికి సంబంధ భాంధన్యాలుండవు. ఎక్కడ ఉత్పత్తి అయ్యింది అక్కణ్నే అనుభవం. రోడ్స్మ ఠవాణా సొధనాలు అల్బాతి అల్బం. అందువల్ల వాణీజ్యం, రాకపోకలు కూడ్రా, తమ వస్తువుల్ని యితర చోట్లకు పంపడం, యితర చఛోట్టునుండి తమకు లేని తెచ్చుకోవడం దుస్సాధ్యం. తక్కువ కులాలవాొళ్టు ఆడవాళ్లు చదువు అక్కరలేన్ల వొళ్లు స్త్రీ యావజ్రివితమూ పరాథినురాలు, వంటింటి కుందేలు. ఉంపుడుకత్తైల్ని "పెట్టుకోవడం గొప్పదనానికి చిహ్నం. ధనికులక్కూ 'పెద్దకులాల వాళ్లకు అలి మణిగి వుండడం విధాయకం, అన్నిటికీ కర్మ సిద్దాంతం రక్తంలో రక్తం వంటిది.

ఒక అపూర్వసృష్టే 19 సాహిత్యం జీవితానికి సంబంధించినది కాదు. (జొనపద సాహిత్యానికి అటు వంటి సంబంధం కొంతైనా వుండేది కాన్కి దాన్ని సాహిత్యం అనరు.) పండితుల్లు కాని వారికి సాహిత్యం గగన కుసుమం. అది దేవుళ్లమయం్క శృంగారాల నిలయం, దాన్లో వున్నది కుల వ్యవస్థను, దైవ భక్తిని రాజు భక్తిని అభూత అసత్య, అ'హేళు కల్పనల్ని నమ్మమనే వస్తువు. అధునిక జీవితానికి పనికి వచ్చే శాస్త్రాలు, సాహిత్యం త. అసలు మూడొంతుల ముప్పాతిక మందికి చదువే రాదు.. వ్యవసాయ సాధనాలు కర్ర వాగల్సి ఎడ్డు జలాధారం, వర్షం, బావులు చెర్లువులు అవి ఎండితే జనం మలమల మాడి చావడం, నీరున్న చోట నుండి పారుదల ఏర్పాట్లు వుండవు. రవాణాకు వల్లకీల్తు గుర్రాలు, ఎడ్లబళ్లు పడవలు, వోడలు - యివి బీదాచిక్కీకి అందవు. కూలివాళ్ల ద్వారా అంచెల మీద ఉత్తరాల బట్వాడా. అన్ని పనులూ చేత్తోనే. అంచేత వీ పనీ వేగంగా జరుగదు. ఎక్కువగా జరుగదు.

దేశంలో మర యంత్రాళ్లేవు. ధాన్యం బియ్యం కావడానికి సాధనాలు రోళ్లు రోకళ్టు రాతి తిరగలి పిండి చేసే సాధనం, నూనె తయారీ కర్రగానుగతో బట్ట రాట్నాలు, మగ్గాలతో.

_ తెల్లవాళ్ల పద్ధతుర్ని చూసి, మెల్ల మెల్లగా జడ జీవితం నుండి దేశీయులు మేలు కోవడం మొదలయ్యింది. వాళ్ల యంత్రాల్ని, ఉత్పత్తి పద్ధతుల్ని చూశారు. వపరోయి (ప్రభుత్వం ఎన్ని ఆటంకాలు కల్పించినా దేశీయుల్లో ధనికులు యంత్రాలు దిగుమతి చేసుకున్నారు. జాతీయ పరిశ్రమకు అంకురార్పణ జరిగింది... ఈ పోటీధార్టు జాతీయ పెట్టుబడిదారీ వర్గంగా రూపొందుతూ వచ్చారు. స్వార్దానికి పఠార్ధం _. జేశాభినూనం. తోడయ్యింది. “జల్టుకొని కళలెల్ల నేర్చుకు దేశి సరుకులు నించవోయి”. అని గురజాడ చెప్పింది దీన్ని గురించే.

వర్తకానికీ తన ప్రభుత్వ రక్షణకోసం - అంతకంట సైన్యం తఠలింపుకూ అవసరమైన రోడ్డు, రైళ్లు; పాగవోడల వంటి రవాణా సాధనాలూ; సమాచార వ్రసారంకోసం తంత్కి తపాలా వ్యవస్థలూ దేశమంతటా ఇంగ్లీషు ప్రభుత్వం సాలె గూడులా అల్లిక చేస్తింది.

'దేశీయుల్లో. పరాయి. పాలనపట్లు వినయవిధేయతలు సాధ్యం కాదు. కాబట్టి; 1857లో వచ్చిన వివత్తునంటివి రాకుండా, దేశీయుల అసంతృప్తి చెలియలి కట్టు దాటకుండా . వుంజేందుకు; అంచెలు వారీగా స్వపరిపాలన ్రసాదిస్తానన్న భ్రమలు కలిగిస్తూ; 1885లో భారతీయ సంపన్న వర్గాల ఉన్నత విద్యావంతుల మిత వాద రాజకీయ సంస్థ్య ఇండియన్‌ నేషనల్‌ కాంగ్రెస్‌ స్టాపనను ఇం్టీషు ప్రభుత్వం (ప్రత్యక్షంగానూ, ఫరోక్షంగానూ ప్రోత్సహించింది. పాత్క కొత్తల సంఘర్షణ

__ ధోచుకోఢానికి ఇండొతరాల్లోంచి వచ్చిన పరాయివాళ్ళు మౌత్రమే పరిపాలనా చక్రాన్ని తిప్పడానికి శాలకు. ఇంగ్లీషునారి సాఘ్రజ్య పరిభాషలో “నేటిన్స్‌” అన బడే -భారతీయులు నేలు, లక్షల లెక్కల్లో యిందుకు అవసరం, వాళ్లు తమకు

20 కనా అము అణగి మణగి వుంటూ స్వామి కార్యం నెరవేర్చాలి. సబబు సందర్భమూ లోపించి వున్న, స్వంత విద్యాబుద్దులకు బందీలైవున్న నేటిన్స్‌ తమ విద్యాబుద్దులు నేర్నిన వాళ్లియి వుండడం తప్పనిసరి. అందుకోసం ఇంగ్లీషు పాఠశాలలు (ప్రారంభించి భొర తీయు. ఆధునిక విద్యను నేర్పారి. ఈ వథకంలో అంతర్భాగంగా ఇంగ్లీషు ఉద్యోగులు భారతీయ భాషలు నేర్చిన వాళ్లయి ఉండాలి, భారతీయుల జీవితం తెలి సిన ళ్లయి వుండాలి. ఈస్టిండియా కంపెనీ రాజ్యం' చేస్తోన్న కాలంనుంచీ వున్న యీ వథకం, ఇంగ్టిషు ప్రభుత్వ ప్రత్యక్ష పరిపొలన మొదలయ్యాక త్వరితగతిని ఈ * జరపబడింది. దూరాలోచన దురాలోచనే అయినా ఇంగ్టీషు భాషా సంపర్కం భారత దే. . మేఎ చేసింది. పనికి మాళిన పొత చదువులు అవి తలకెక్కించే పొత _ బ లనుంచి బయటపడి; ప్రయోజనకరం, 'హేతుబద్ధం అయిన కొత్త సంస్కారం అలవడడానికి ఇంగ్లీషువిద్య ఉపకరించింది. వర్తక సంస్త చేతిలోనుంచి దేశపరి శు తన చేతిలోనికి తీసుకున్న వెనువెంటనే 1858లో ఇంగ్లీషు ప్రభుత్వం శ్వా బొంబాయి్యి మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయాల్ని స్టాపించడం దేశంలో కొత్త సంస్కారాల వ్యాప్తికి పెద్దగా దోహదకారి అయ్యింది. కంపెనీ ఏలుటడి కోర్షబంగా. చేదురు మదురుగా కాకుండా దేశమంతటా చిన్నవీ పెద్దనీ స్కూళ్ళు కాలేవటో. ప్రొారంభింపబడ్డాయి.. వీటికి తోడుగా (క్రైస్తవ మిషనరీలు "యూరప్‌ దేశిల నుండి. కొల్లలుగా అందుతోన్న డబ్బుతోన్లూ (వ్రభుత్వ ్రోత్సపాంతోనూ విరిగిగా వివ్వాశాలలూూ ఆసుపత్రులు కూడా పెట్టడానికి పూనుకొన్నారు. పైని పేర్కొన్న పురోగమనశీలమైన యూరోపియన్‌ మహోద్యమొల భావాలు, ఆ భావాల ప్రభావం వల్ల రూపొందిన జీవన సరళిని అలవర్చుకొన్న ఇంగ్షండు “తోనూ ఆ దేశపు భాషతోనూ పేర్పడిన యా విధమైన సంపర్కం, భారత జీశానికి సనాతనత్వం నుండి నూతనత్వానికి రహదారి అయ్యింది. అహేతుకాల్ని .. నిరాధారాల్ని తరతీరాలుగాన్తూ శతాబ్దాలు, సహెస్రాబ్బాలుగానూ నిజాలని నమ్మి వాటిని జీనన విధానంగా చేసుకుని జడబుద్దులయిపోయిన వారికి హేతుబద్దం, (ప్ర త్ర శీలం అయిన ఇంగ్లీషు విద్యా సంస్కారాలు కొత్త చూపును, కొత్త వైతన్యాన్ని ముచ్చాయి. ॥ అయితే యూ సత్సలితాటు ఉన్నత విద్యావంతులకు మొత్రమే. పరిమితవో వుండేవని చెప్పనక్కరలేదు. ఈ నాటికీ నిరక్ష్యరాస్యతదే వైచేయిగా వున్న వుడు వకటిన్నర శతాబ్దాల క్రితం విద్యాస్తాయి ఎలా వుండేదో ఊహించకోవచ్చును, కొద్దిమంది. ఉన్నత 'విద్యావంతుల్లోనైనా నన చైతన్యాన్ని రగుల్కొల్పిన ఇంగ్లీషు విద్యాబోధన తీరును గురించి ఆ విద్యాలాభాన్ని పొందిన గురజాడ తన రైరీలో20 నమోదు చేసినది తెలుపుతుంది. దాన్నిబట్టి ఇంగ్లీషు భాషా బోధన పరిపాలనా యంత్రం అవసరాలకు ప్రధానంగా పరిమితమై వుండేదని తెలుస్తుంది. యూరప్‌ అంతటా పునరుజ్జీవనోద్యమం భావాల ప్రభావం విజృంభించి వుండగా , యీ “20. చూ. “శ్రీ, గురజాడ అప్పారావు గారి డైరీలు” బుర్రా శేషగిరిరావ్వు డైరి తేదీ 1895 ఏప్రిల్‌ 5. ద్ద

ఒక అపూ”-సృష్టి 21 దేశంలో అటువంటి. ఫరితం కలగకపోవడానికి - అనేక యితర విషయాలతో పొటుగ్కా విమర్శనా దృష్టితో విద్యాబోధన జరగకపోవడం, స్వతంత్ర యోచనా శక్తి కలిగించేదిగా బోధనా (క్రమం వుండకపోవడం కారణాలని గురజాడ విమర్శించారు.

ఇదే విషయాన్ని కన్యాశుల్కం రెండో కూర్చు పీఠికలోనూ ఆయన ప్రస్తా వించి వీభ్రై ఏళ్ళుగా విశ్వవిద్యాలయ విద్య, పొశ్చాత్య సంస్కృతి అధివచ్యమూ సొగుతూవున్న సాహిత్య రచనా స్టాయి యింత" తక్కువ మెట్టులో వుండడం అబ్బురమనిపిస్తుందనీ;ీ మన కళాశాలల్లో ఇంగ్లీషు సారస్వత బోధన తప్ప? జరగ డమే యిందుకు కారణమని చెప్పాలనీ; ఇంగ్రీషు ఆచార్యులు విద్యాశాఖాధికారులూ దేశ భాషల్లో కృషి చేయడం తమ విధి అని భావించనంత కాలం మంచి పరిస్థితులు వనెలకొనవేమోననీ ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.

అయినా గురజాడ, తన రచనల్లో అనేక చోట్లు ఇంగ్లీషు విద్యాలాభాన్ని ప్రశం సించారు. “కన్నుకానని వస్తుతత్త్యము కాంచనేర్చరు లింగిరీజులు కల్లనొల్లరు; వారి విద్యల కరచి సత్యము నరసితిన్‌ ” (ోముత్యాల సరములు) అనీ “విద్య: నెర యనించిన యాంగిలేయులు” (ఢిల్లీకి ఐదవ జార్జి రాక సందర్భంగా రాసిన గీతం, 1912) అనీ. ...ప్రశంసించారు. లోలోతులకు పాతుకపోయివున్న సనాతన భావాల ప్రతిఘటనకు, నూతన భావాల ్రాచుర్యానికీ భాషా సాహిత్య రంగంలో తోను సాగిస్తున్న పోరాటాన్ని సూచిస్తూ “కొత్త మిన్కుల తెలివి పటిమను మంచిచె డ్డల మౌర్చితిన్‌” (“*లంగరెత్తుము” 1914 సెష్టెంబరు) అనీ చెప్పిన . "నిలో ఇంగ్లీషు విద్యవల్ల తాను పొందిన లాభాన్ని తెలిపారు. దేశంలోని పాత చదువుల ప్రసక్తి కూడా ఆయన రచనల్లో చాలాచోట్ల సూటిగాన్సో వ్యగ్యంగానో వచ్చింది = “పుప్తకంబులలోని మాటలు విస్తరించుచు ననుభవమ్ముల తత్త్యమెరుగక్క శుకము లగుదురు వొట్టి శాస్త్రజ్ఞుల్‌” (“లవణరాజు కల); “కవుల కల్పన కలిమి కల్చన కలిమి నెన్నో వన్నె చిన్నెలుగాంచు. వస్తువులంధు వెట్టి పురాణగాథలు నమ్మజెల్టునె పండితుల్‌ ” (“ముత్యాల సరములు”) వంటివి. వుస్తకాల్లోని మాటలు ఏకరువు "పెడుతూ అనుభవాల (వాస్తవాల) తత్త్వం ఎరక్కుండా చిలక పకుకులు పలకడం పొత చదువుల పద్దతి. అర్ధం, మూలభావం జోలికి పోకుండా * వేదాధ్యయనం” జరుగుతుంది కదా. కన్యాశుల్బంలో వేద పండితుడు అగ్నిపోత్రా వధాన్డు తెలుగు పద్యాలు అర్ధం చెప్పకుండా బోధిస్తారా అని అడిగిత్కే వేదంలాగా భట్టీయం (కంతో పాఠం) చేయిస్తారని. గిరీశం ఎత్మిపాడుస్తాడు. క్‌

ఇటువంటి వాటి వల్లనే *ోమంచి గతమున కొంచమే” నని గురజాథ సూత్రప్రా యంగా చెప్పడం జరిగింది, కొత్త చదువుల్ని “కొత్త మిన్కులుగా - కొత్త వేదాలుగొ మెచ్చేంత వరకూ. ఆయన వెళ్ళారు. ప్రయోజనం, ప్రగతి దృష్టితో చూస్తే యిది అతిశయోక్తి కాదు. కూపస్థ్ర మండూక స్థితిలో వున్న భాఠతీయులు విశాలమైన యదోర్హ (ప్రపంచాన్ని చూడగఠిగింది యా “కొత్త మిన్కుల. తెలివి పటిమ” వల్లనే. దానివల్లనే ఒకప్పుడు మంచి అనుకున్నదాన్ని చెడ్డగాన్తు చెడ్డ అనుకున్నదాన్ని మంచిగాను మౌర్చగలిగానని ఆయన _ ప్రకటించారు. ఆంచేతనే “వెట్టి పుత్తోక్మో ౭1 కొత్త మిన్కుల శెలివి పట్తిమమ. మంచి నెర్లలు మౌర్చితినో “(ముక్వాల్సర్టో ౩

22 కన్యాశుల్కము గాభలొ భ్రమ నుండ్కీ “కవుల కల్పన వన్నె చిన్నెలో నుండ్కీ యిటువంటి వాటినన్నిట్నీ తలతెక్కించుకొని తెచ్చి పెట్టుకొన్న బుద్ధి జాడ్యజనితోన్మాదంనుండి సమాజాన్ని మేలుకొల్నే కన్యాశుల్భం. వంటి నవ్యసాహిత్య అపూర్వసృష్టై అనసరమ య్యింది. టబంగ్లిష్టు చదువులు” గురజొడకు కొంత ముందరా, ఆయన జీవిత కాలంలోనూ “ఇంగ్లీషు చదు వులు” దేశమంతటా "వ్యాపిస్తూ పచ్చాయి.. ఇందువల్ల జరిగిన మేలును గురించి, యింతకు ముందర ప్రస్తావింప జచింది. కొని ఇంగ్రీషు అమ్హేచ్చభాష”. అందునల్ల దాన్ని సహించని వాళ్లు చాలానుంది వుండేవాళ్లు. దాని ద్యారా అలవడే ఆధునిక విద్యాసంస్కారాలు, సనాతమలకు సహించరానిదిగా సృండేవి. కాని చిక్కేమిటంటే, అధి రాజభాష. ఆ భాష ద్వారానే అనేక వ్యవవారాలు జరుగుతాయి. “పొట్టు కూటికి*22 అదొక ఆధారమయ్యింది. అంతే కాద్సు అది నేర్చిన వాళ్లు పెద్ద రాజో ద్యోగులవుతారు.. పెద్ద రాబడి వస్తుంది. అంచేత యిష్ట్రమున్నా లేకపోయినా సనోళనులూ తమ పిల్లల్ని ఇంగ్లిషు చదువులో పెట్టక తప్పడం లేదు. ఈ రాగ ద్వేషాలు రెంటినీ కన్యాశుల్కల స్రతిధ్వనిస్తుంది. గురజుడ యితర శచనలు కూడా. ఆ వెధవింగ్లీిషు చధువులంటూ అగ్నివోత్రావధాన్లు చిటికీ మాటికీ తిట్టిపోస్తాడు: ఇదగ్టీషు చదువు తమకు “*అచ్చిరా” దని అతని గట్టి నమ్మకం. అతని బంధువుల కుర్రాణ్థాకణ్ని ఇంగ్లీషు చదువులో పెడితే “వూస్ట్రం వొచ్చి మూడ్రోజుల్లో కాట్ట సింది”, ఇెప్పేద్దామని అనుకుంటూ వుంటే యింకొకడికి “చచ్చినంత ఇయిలా! చేసింది. *ఈ వెధవ యింగ్రిషు చదువు నుంచి బ్రోహ్మణ్యం చెడిపోతూంది. దేవ భొషలాగా. భోజనాల దగ్గిర కూడా అ మాటలే కూర్సుస్తారు. సంథ్యావందనం, - త్రనూక్త. పురుషు సూక్తాలు తగలబడి పోయినాయి”. అంటూ నిప్పులు తొక్కు తాడు. “నేదం ఎనభైరెండు వన్నాలు దమ్మిడీ ఖర్చు లేకుండా” తను చదివితే తన. కొడుకు యింగ్రిషు చదువుకోసం మెరక పొలం సిస్తంతా ఖర్చయిపోతోంద్ర, ఇలా జరుగుతూ పోత్కే “ఆ పైన చెప్పా దొప్పా పట్టుక బయళ్రేరాలొ. కొని అతని భార్య 'వెంకమ్మకు కొడుక్కి యింగ్లీషు చదువు చెప్పించాలన్న ఉబలాటం యింతా అంతా కాదు. తన కళ్ల ఎదుట గొట్టికాయలాడిన కుగర్రాడాక డికి ఇంగ్రీము చదువు మూలంగా మునసబు ఉద్యోగం అయ్యింది.. *మన వాడికో మునసవీ ఐనా పోఠీసు వనైనా రుణాలిచ్చి ఆస్టరారం భూవుంలన్నీ కొనేస్తాడు% అదీ అసలు రహస్యం! అటువంటి ఇంగ్లీషు భాషను చెవులారా వినాలని అవిడ కోరిక. *మా అబ్బాయి మీరు ఒక్క పర్యాయం ఇంగిలీషు మాట్లాడండి బాబూ” అంటూ అబ్బాయి అయ్యవారు గీరీశాన్ని 'వేడుకొంటుంది. డబ్బు ఇర్చయిపో తోందన్ని చిరూ బుర్రూమంటోన్న భర్తతో *మీకంత భారమని తోస్తే నూవాళ్ళు నొకు పసుపూ కుంకొనికిచ్చిన. బూవమ్మేసి కుగ్రాడీకి చదువు. చెప్పిస్తాను” అని నలిదుకు తిరుగుతుంది. కొని తన పట్టుదల వదిలివెట్టుదు. " ఇన్నిహోత్రావధాన్డుకి ఎల్లప్పుడూ మాటల్లో వున్న వ్యతిరేకత్క ఆలోచన్లలో 2. “పొట్ట కూటికి వేర్చు విధ్యలు... అంటూ ఒక గురజాడ పాత నిరసిస్తుంది.

ఒక అపూర్వప్పష్టీ 23 వుండదు. కౌడుక్కి “హైకోర్టు వకాల్తీ దాకొ చదువు” చెప్పిస్తానంచాడు. నెర్రకోఫం రానప్పుడు అంతే కాద్యు “నాకు ఇంగ్టీషు తెలియకపోవడం చాలొ చిక్కొచ్చింది” అని అతని చింత కోర్టు కాగితాలు చదవలేక పోతున్నందుకు, అయితే, “యీ తెల్లవొళ్లు చేసే విద్యలన్నీ మన గ్రంథాల్లోంచి ఎత్తు కెళ్లినవే. యో రెయిళ్లూ. గియిళ్ళ్లూ యావత్తు మన వేదంలో - వున్నాయిష” అన్సి తన దిగ్గులులోంచి కోలుకులటాడు. “వున్నాయిషో అని మోత్రం అనగలడే కొని వున్నాయని గట్టిగా . చెన్పలేడు. తన వేదాధ్యయనం “భట్తీయం”. వేసిన చదువు - దాన్హో వున్న దేమీటో తన కెళా తెలుస్తుంది?

ఇంకో సంధర్భంలో అగ్నిపోత్రావధానుక్తి కొడుక్కి. గిరిశం. ఇంగ్లీషు పొత్రం చెపుతూ వుంటే వినాలనిపిస్తుంది. అ పాఠంలో తండ్రి దేవుడి తరువోత బేవు డన్న మాటలు విని ఉబ్బిపోయి. “మొత్తం మీద మీ యింగ్లీషు చదువు మంచిదిలోగే కనబడుచున్నది. భాషభేదం గాని మన ముక్కలే వాళ్లవన్నో అని అ భొషక్తు యోగ్యతా పత్రం యిస్తాడు! ॥ ”

కోద్టు షక్షి రావప్పంతుల్ని యింకో తరహా “నేనే చిన్నతనంలో యింగీనీషు చదివుంకే. జడ్జీల యెదట "ఫెళ ఫెళ లాడించుంధును” అని ప్రకటిస్తాడు. అంతతో ఆగక్క “నాకు యింగిఠరిషే వొస్తే దొరపాన్లు నో వేనకాథల పరిగెత్తరా?” అన్నది అ శృంగార పురుషుడి ధీమా.

పొత చదువులకు కాలం చెల్లిపోయిందనిి (గ్రహించిన సనాతనులూ లేకపోలేదు. వేదం చధివిన లుబ్బావధాన్లు “వేదము వొక దమ్మిడీ యివ్వదు: ఇంగ్లీషు చదువు కోండ” అని ఉపదేశిస్తాడు. 23 వేద పఠనం సోగిస్తోన్న కరటకశా,స్త్రి, సంభావన కోసం నచ్చాడనుకొని, క్త

ఇంగ్లీషు చదువు గర్వకారణంగా కోడా వుండేది. రెండుసార్లు మిడిల్‌ స్కూలు. కాసు పరీక్షలో తప్పిన వెంకటేశం గురించి కరటకశాస్త్ర, శిష్యుడుకి “వెంకడికింగిరీ షొచ్చునని యేం గర్రాగా వుంది” అని యీర్ద్య. సంస్కృత కావ్యం చదువు మధ్యలో అపేస్రి “యా చదువిక్కడితో చాలించి. గరీశంగారి దగ్గిర నాలు గింగిలీషు ముక్కలు నేర్చుకుంటాను అవి తనలో తాను గొణుక్కురటోడు. గురువు ఇ్షిషు చదువు చెప్పిస్తానంచే ఎగిరిగంతేసినంత పనిచేస్తాడు. ఇం్గీషు చదువు మోజు అంత టెది!. గురజాడ “మీ. పేరేమిటి”. అన్న కథలోన్‌ సనాతన పండితుడైన గురువుగారు. సైతం”.....యీా యింగ్టీషువాడు ఉద్దండ పిండంరా.... యెక; డలేనీ గంథాలూ పైకి లాగుతున్నాడు. వాళ్లయందు తప్పకుండా -భగవంతుడున్నాడు! అవి 'సైచ్చుకుంటొడు. పొత చదువుల మీద విరక్తి

ఈ మోజువల్ల కరటకశ్శాస్త్రి శిష్యుడికి సంస్కృతం చదువు ఘీద పూర్తిగా విరక్తి పుట్టింది. ప్రారంభ దశలోనే. కాళిదాసును. గడ్డిసరకలాగా తిసిపారేస్తాదు. ఆయన కవిత్వొన్ని హేళన వేస్తాడు. పనికివచ్చే ముక్కవొక్కటీ_ మన పుస్తకాల్లో లేదని తీర్చు ఇ ప్పేస్తాడు! దేశవాళీ చదువు అబద్ధ మనిపించి ప్రమాణం ఇెయ్యడా 28 ఒకటో కూర్చు, రెండో రంగం, .ఆరవ స్థలం.

24 కన్యాశుళ్మము | నికి సంస్కృత పుస్తకం పనికిరాదని, ఇంగ్రీషు పుస్తకం తెస్తానంటాడు! కరటక శాస్త్రి వంటి సనాతన పండితుడికే సంస్కృతం చదువునల్ల లాభించదన్న నమ్మకం యేర్పడి “యీ రోజుల్లో సంస్కృతం చదువేవథీ కావాలి?” అనంటే, టక్కున శిష్యుడు పెప్పిన సమాధానం “దరిద్రులిక్కావాలో అని!

కన్యాశుల్మంలోనే కాదు, గురజాడ అసంపూర్మ నాటకం “కొండుభట్టీయం” లోమా.. పాత కొత్త చదువుల సంఘర్షణ మారుమోగింది. వైదిక వృత్తిలో ఖున్న కొండిభట్టు. తన కొడుక్కి లాభసాటి ఇంగ్రీిషు చదువు చెప్పిస్తాడు; తన "పెంపకంలో. వున్న అన్న కాదుకుసు కూడు పెట్టని కావ్యాల చదువులో పెడ తాడు. ఇంగ్లీషు చదువుకున్నవాడు భూమి _ గుండ్రంగా వుందంటే, కావ్యాల చదువులో వున్నవాడు. ఒప్పుకోడు; భూమిని ఏనుగులు మోస్తున్నాయని అతగాడి నమ్మకం, హేతుబద్ధమైన విశ్వాసాలు కిట్టని అక్కాబత్తుడి (కొండుభట్టీయంలోని ఫొత్ర) ఆక్రోశం: “ఈ ఇంగ్రీిషువాళ్లు చదువులు పెట్టి మన వేళ్లతో మన కల్లే పొడుస్తున్నా” రని, ॥

“పాలసముద్రం వుంటూ. వుండగా మల్లీ పెరుగు సముద్రం. నేతి సముద్రం” వుండడం తెలివితక్కువతనం అంటూ; “*ఒక సంవత్సరంకాని నాకు దేవుడు దివాన్లిగి యిస్తే భీముని పట్టానికి పాల సముద్రం, విశాఖపట్టుణానికి మంచినీళ్ల సముద్రం, కళింగ పట్టానికి చెరకు సముద్రం తెస్తానీి అన్నది; “అందమైన అబద్దాల్త”గాశే చెప్పబడిన అభూత కల్పనలకు గిరీశం చేసిన హేళన, నిరాధారాల్ని _ ప్రస్నించడం అలవర్చిన హేతుబద్ధమైన ఆధునిక విద్య, ఫౌత సంప్రదాయాయంల్లో . కెర్తుకుపోయివున్న చారికి మింగుడు పడలేదంటే ఆశ్చర్యపడక్కర్లేదు. ఇటువంటే = అభూత కల్పనల పర్యవసానంగానే “సముద్రమంతో సొరా అయితే...” అంటూ గిరీశం వంటి బుద్దిమంతుడెవడో అజ్ఞాత కవి పాటకట్టాడు!” గ్యానికి సముద్రమంతా " సారాయే కదా” అన్నది బైరాగి పాత్ర సూక్తి! కీ

• ఇంగ్లీషు విద్య మూలంగా జరిగిన భావ మథనంలో అమృతంతో పాటుగా హాలాహలమూ పుట్టింది. పూర్వ సాహిత్యంలోని అహేతుకాలు, అంధ విశ్వాసాలత్రో పోటు మంచినీ తిరస్కరించడం. జరిగింది; తన మిడిమిడి జ్ఞానంతో కౌళిదాన్సు కవిత్వాన్ని తోసిపొలేస్కి పనికి వచ్చే దొక్కటీ మన పుస్తకాల్లో లేదని తీర్చు చెప్పిన కఠరటకశా, స్త్ర శిష్యుడు యిందుకొక మచ్చుతునక. నురజొడ ఇక్ష్యాబ్యూ ఆదర్శాలూ

కీర్తి సంపదలు తెచ్చే ఇంగ్లీషు కవిత్వయక్‌ (సారంగధర, “కక్కు” వంటివి) 224 న్‌ా (వైర, నరములు _మహోధసావనం”) వీరికలో 25, కనా స అబ్బారావుగారికి ఆంగ్లము దా ద్వారా శయ "సేవ శయవ్చువవయల ధృఢపడీనది” ల సు = సత్తీ, గురజాడ అభ్బార్రావగారి డైరీలు, = జీవికి ముందు కలకత్తా పత్రిక “రయీస్‌ అండ్‌ రయ్యత్‌” (రాజు, రెజు) సంపొదకుడ్సు శేరు మోసిన మేధావి శంభు చంద్ర ముఇర్షి (1810 - 169ట) గురజాడకు రాహి! ఉక్తఠాలలో. ఇంగ్లీషు వ్యామోవోన్ని నిరుత్సాహ పరిచారు లోకాన్ని పరిశీలనా దృష్టితో చూడ మని పాటలు రాయమని నో యిచ్చారు. గురజాడ ఇంగ్రీమ పద్యకావ్యం “*సారంగధరోి న్స

ఓక అపూర్వపృష్టి 25 వదిలిపెట్టి నిజ 'జీవిత యితివృత్తంతో; శిష్టల్కు సామాన్యులు పొమరులు కూడా మాట్లాడే సహజమైన వాడుక భాషతో గురజాడ కన్యాశుల్కం రాయడానికి కౌరణం ఏమిటీ? "

ఆయన పెట్టుకొన్న లక్ష్యాలు ఆదర్శాలూ ఎటువంటివి?

అప్రతిష్ట పాలు చేసే పరిస్థితుల్లో వుంది సమాజం, ఆ పరిస్థితుల్ని ప్రజల కళ్ల ఎదటకు తేవాలి నైతిక భావాల ఉన్నత ్రమాణాల్ని ప్రొచుర్వ్యానికి తేవాలి. పీనికంబ సాహిత్యానికి ఉత్తమమైన కార్యచేపి వుండదు.

కన్యాశుల్బ వివాహాల వల్ల సాంఘిక అవివీ. క్రిములతో నిండివున్న దుర్భర దాస్యానికి బాలికలు బలి అవుతున్నారు, వారిని ఉ్రైంాలి.

ఈ _చెడుగున్ను బహిర్గతం చేసి ప్రజుభిప్రాయాన్ని రేకెత్తించడానిక్సి ఉడతా భక్తితో చేసిన *అల్బ ప్రయత్నం” కన్యాశుల్కం రచన.

సామాన్య ప్రజానీకంలో పుస్తక పఠనం వ్యాపించడం లేదు. అంచేత్స పుస్తక పఠ్తవం వృద్ది అయ్యేంతవరకు, నాటకరంగం నుంచి మాత్రమే యీ సతృ్ప్రభావాన్ని ఆశించవలస వుంటుంది.

• "క్లిష్టమైన సాంఘిక పరిస్టీతులున్న ఆధునిక జీవితం గురించి నొటకకర్తలు శ్రద్ర వుచ్చుకోవడం లేదు. ఇది మారాలి. ం

కావ్య భాషకంటె వాడుకభాష బాగా తెలిసిన భాష, అంతే కాదు; నాట కోచితమైన భాష కూడా. అంచేత యీ నాటకం వాడుక భాషలో రాయడం జరిగిందీ.

తెలుగు కావ్యభాషను గొప్ప నాగరికతా సాధనం చెయ్యాలనుకుంటే దొనిలోని అనవసరమైన, వాడుకలోలేని పదాలను తొలగించి వెయ్యాలి,

కాలం చెల్లిన పూర్వపు కావ్యభాష తీరు తెన్నులు తెలుగు భాషను హతమౌా ర్పాయి. ఇది శోచనీయం, "

'వైని పేర్కొన్నవి; స్ఫూలంగా. గురజొడ లక్ష్యాలు ఆదర్శాల భాషా -సాహి త్యాల ప్రగతి చింతను సామౌజికాభ్యుదయ చింతన వీటికి మూలం. కన్యాశుల్కం అంకిత - వత్రంలోనూూ దాని రెండు కూర్చుల పీఠికల్లోనూ గురజొడ వీటీని వివ రంగా ప్రకటించారు. | ల

ఇటువంటి భావాలే ఆయన యితర రచనళ్లోన్తూ తరచు వ్యక్తమయ్యాయి. సంగ్రహంగా చెప్పాలంటే గురజాడ సాహిత్యం ప్రతిపాదించే విషయాలు భాషా సాహిత్యాలక్కు సమాజానికీ మార్గదర్శకాలు. అవి; సాంఘికానుబంధంతో. భాషా సోహిత్యాల్తు సులభమూూ సహజమూ అయిన వాడుక భాషలో సాహిత్య వాడుకలో లేని భాష స్థానంలో వాడుకలో వుంటూన్న భాష నాగరికథా పాధనాలుగా భాషా సాహిత్యాలు, సాహిత్య పఠనం చాలా తక్కువ స్టితిళో వున్నందువల్ల దృశ్య, థ్‌ సాధనాలుగా వాటకొలు. నికృష్ట స్థితినుండి స్త్రీల విముక్తి. అత్మ రక్షణకు 'స్రినకు అయుధాలు (గురజుడ ఆసంపూర్హ నవల. *సౌదామిని). 'వేశ్యానృత్తి నిర్కూలనం._ వేశ్యలకు వివాహాలు. ఉన్నత నైతిక భావాల వ్యాప్తి సంఘసవిస్కర ణాశయాల పెంపు. వాడుకభాష ప్రయోజనాల నిరూపణ. పూర్వ కావ్య భాషా

26 కన్యాశుళ్కము శృంభిలాల నుండ్రి విముక్తి నూతన కావ్యభాష సృష్టి. సామాన్యుల్ని పాలకుల్ని ప్రభావితుల్నీ " చేసే సాహిత్యం, నాటక రంగానికి తెలుగు భాష పనికి రాదన్న దురభిప్రాయాన్ని 'తొలగించడం. చవకబారు అభిరుచులు రేకెత్తించే పరాయి నాటక ప్రదర్శనల్ని అరికట్టడం...

కన్యొశుల్మాం. వెలువడ్డాక కొడి వారాల్లోనే ప్రతులు చెల్లిపోయాయి.. పాఠ క్షుల్లు ప్రతులు కావాలంటున్నారు. మాతృభాష ఆధిక్యతను సుస్ట్రాపీతం చేసిన కన్యాశుల్కం వ్ల్రస్తైనాను ప్రజలు తండోపతండాలుగా వచ్చి చూశారు. తక్కువ రకం ఆకర్షణలతో జెలుగు దేశంలో ్రదర్శింపబడుతూ వున్న హిందీ నాటకాల గిరాక్టీ పడిపోయింది. సుస్వాగతం

-కన్యాశుల్బం మొదటి కూర్చు వెలువడిన తరువాత్క దానిని అనేక ప్థికలు సమ్లీక్షీరఛాయి. వాటిలో కొన్ని భాగాలు రెండో కూర్పులో చేర్చబడ్డాయి” ఆ పమీక్షలను బట్టి చూస్తే కవ్యాశుల్కానికి సుస్వాగతం, లభించిందని తెలుస్తుంది. శ విషయాన్నే గురజాడ రెండో కూర్చు పీఠికలో “మొదటి కూర్చు గణనీయంగొ నిజయవంతమయ్యింధి. పత్రికలు సాదరంగా స్వాగతం చెప్పి తెలుగు సారస్వత. చరిత్రలో దానిని ఒక [ప్రముఖ ఘటనగా ్రశంసించాయి.. పురుషులు లః “పిల్లలూ దొనినవి ఆసక్తితో చదివారు” అని రాశారు. తెలుగు దేశంలో విస్తారంగా సాసతూ వున్న చవకబారు. హింది నాటక ప్రదర్శనల గురించి చెప్పి ధగధగ 'మేరిసిపోయే' దుస్తులు, కామ (పేరకాలైన నృత్యాలు, పాడు సంగీతం, ' బూటకపు పోరోటలవంటి మాటు ఆకర్షణలు కన్యాశుల్కంలో లేకపోయిన్నా దాని (ప్రదర్శన ఈము పెద్ద " సమూపఫీలుగా వచ్చి (ప్రేక్షకులు చూశారు. ఆ విధంగా మొత్చృభాష ఆధిక్యత, సుష్టాపిత మయ్యింది” అని ఆయన తెలిపారు.

,ఆముద్రైత చింతామణి” 1897 మార్చి నెల సంచిక కన్యాశుల్మ వివాహాల సట చాటీని అరికట్టడొనికి ఆనంద గజనతి చేసిన ప్రయత్నాల్ని వివరించి, ల్‌ తముల ని దుర్నీతి యిట్టిదని నాటకములచే (బ్రదర్శించినట్టి ఛారికీ నొంత విష యమైన తోథి పడునవి యెంచి గాబోలు గగ్రంథకర్రగారీ (గ్రంథమును లిఖించినందులకు మేమెళతయ్య. 'సధతపించుచున్నారము” అని పార్డించింది.

| 'ప్ధిక్టల -' ఫ్రశతపలు పొందడమూూ సామావ్య (పేక్షకుల్ని షాఠకుల్ని పెద్దగా అకర్ణించడమే. .కొదు; అ కాలపు విద్యాధికులకు కూడా కన్యాశుల్లం ఆకర్షణ అయ్యింది: "వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి, వాటకకర్తకు 1912 ననందరు. లైశ్తీన రాసీన తృత్తరటలో, /కన్యాశుల్కం ప్రదర్శనను తాన్సు వీరేశలింగం, న్యాపతి సుబ్బారొవు దియంతి ఛోమయ్య పంతులు, రెంటాల సుబ్బారావుతో పొటు చూసినట్టు అది . అద్భుతముగా... నున్న దన్కీ “నారు సంతోషవడిరి” అనీ; తాను ప్రశంసాపద్యోలు కాసివట్టు,' సుబ్బారావు వాటిని అచ్చు వేయించినట్టు తెలిపారు.” కట్టమంచి రామ జు “స్తూ..'మొదటి కూర్చు. పీరిక ఛరువాతు . వా. ఈ' లేఖ రాతప్రతీ రెండో కూర్చు చివర ఉంది.

ఒక అపూర్వనృష్టి 27 లింగారెడ్డి (1880-1951) కన్యాశుల్కాన్ని చదివిన్నా ఎవరేనో చదివితే వినీన్కో “బల్లెగిరిపోయేటట్టు) తన దేహాంలో సంధి సంధులూ శిథిల మయ్యేటట్టు. విరగధిడి నవ్వే” వారని రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ రాశారు.

___ కన్యాశుల్కాన్ని *కర్ర0ర్రల్రో మ్వైెదటిసారి చదివినవ్పుడు నాలో వీదో "పెద మౌర్చు కలిగింది... ఆ _ నాటకమును మొదటిసారీ చదధివినవాళ్లు ఎవరైనా సరే ఆశ్చర్యపడి వీదో కొంత మార్పు పొందకుండా వుండలేరూ”” ఆనీ “దాన్ని మొదటిసారి చదివినప్పుడు మహాళ్చర్యం కలిగింది. అది వరకు తెలుగులో వున్న నాటకాలకూ ద్రినికి సంబంధమే లేదు. వస్తువులో గానీ, ఇతివృత్తంలోగానీ పొత్ర సృష్టిలోగాని, భాషలోగాన్తీ సంభాషణలలో గానీ అతినవీనంగా కనబిడ్డది. ఇప్పటికి కూడా నవీనత గోచరిస్తూనే వుంటుంది”నోొ అనీ శివశంకరశా,స్త్రి, (1892-1979) తాను ఎలో వ్రభావితుడయ్యింది తెలిపారు,

తనమీదొ, బుర్రా శేషగిరిరావు మీదా కన్యాశుల్కం (మొదటి కూర్చు) వేసిన ముద్రను గురించి. గిడుగు సీతాపతి (1885-1969) యిలా తెలిపారు; *ఆ కాలంలోనే (1990 ప్రాంతం) మా కాలేజి పాంవత్సరికోత్సవాలలో చిన్న ఛిన్న నాటకాలు ఇడిస్తూ వుండేవారు. మా కంటె పెద్ద విద్యార్థులు ఒకసారి కన్యా _శుల్కిం మొదటి దృశ్యాలు ప్రదర్శించారు. అందులో నేను వెంకటేశం పాత్ర, శేషగిరిరావు కరటక శొస్త్ర, పాత్ర... ధరించాము.”3 -

కన్యాశుల్కం కొందరు పెద్ద ఇంగ్లీషు ఉద్యోగుల ప్రశంసలను కూడా ఫొందింది. గురజాడ _ చనిపోయాక చె.ఎ. .ఏట్స్‌ (1874-1951) సానుభూతి లేఖలో * ప్రశంసన “తెలుగు భాషా. సంస్కరణకు. నడుమ్సు కట్టి అహోరాత్రులు కృషిచేసిన _ మహాపండితుడు... గొప్పసాటకాన్ని రచించి సంస్కరణోద్యమాన్ని శక్తివంతమైన దానిగా చేసిన ప్రతిభాశాలి...” శూ తాలి తెలుగు అధునిక నాటకం

“ ... మన ప్రస్తుత నాగరికతలో పెద్ద చెడుగేదో వుండివుండాలీ.... యూరోపి యన్‌ నాటకాన్ని తీసుకోండి... చాలవరకు నైతిక విషయంగా చెలొమణి అవుతోన్న దగాకోరుతనమంతటేపైనా తీవ్ర వ్యంగ్య విమర్శ దానిలో పుంధి.. కొని యిక్కడ యీ భారతదేశంలో ్రావీనకాలపు హరిశ్చంద్రుడు, నలుడు యింకా వుంటూనే వున్నారు. మంచిదే కాని వారితోనే తృప్పిపడిపోయి.. దోనికంయె ఎక్కువ ఆశించకపోవడం ఏ దేశానికైనా మంచిదా అని నా సందేహం. మనకు 'శెద్ద వారసత్వంగా సంక్రమించిన ఎంతో ఉత్తేజకరమైన ్రావీన యితివృత్తాలను వదిలి పెట్టాలని ఎన్ఫురూ చెప్పడం లేదు. తాము గడపవలసిన జీవితం, అనునిత్యం తాము ఎదుర్కోవలసిన* పోరాటాలు తమ కళా రచనలలో భాగంగా వుండకపోతే, అవి దేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించకపోతే, ఆ ప్రజలలో ఏదో పెద్ద లోపం. ఏదో కళ్లు వుందన్న మాట” అని కట్టమంచి ఠామలింగారెడ్డి “ప్రాచ్య పోశ్చాత్య 28. “కట్టమంచి వారి వైలక్ష్యం” అన్న వ్యాసం. 29. “నాలో మార్చు, “గ్రతిళి, 1936 ఆగస్టు సంచిక, 80. “జ్వాలో, 1934 డిసెంబరు 16. 31. “స్వీయ చరిత్ర 32 ఏట్స్‌ 1906 ప్రాంతంలో తెలుగు జిల్లాలలో విద్యాశాభాధికార్సి తెలుగు భోధనా ప్రద్ద

తుల సం స్నేహితుడు.

28 కన్యాశుల్కము

అని కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి “ప్రాచ్య పొశ్చాత్య ఖండాలలో నాటకం” అన్న విషయం. వైని బెంగుళూరు అమెచ్యూర్‌ డ్రమెటిక్‌ అస్పోసియేషన్‌ ఆధ్వర్యాన జరిగిన సభలో (1918 సెప్టెంబరు 27) చెప్పారు.

ఈ లోపానికి మినహాయంపుగా కన్యాశుల్కొన్ని పేర్కొని, ఆయన దాన్ని గురించి యిలా చెప్పారు ఏ “సాంఘిక వ్యంగ్య నాటకాలలో క్త్‌ర్తి శేషుడైన నొ మిత్రుడు (శ్రీ, అప్పారావు రాసిన “కన్యాశుల్బంి అన్న నాటకానికి బవాశా ప్రథమ స్టానం యివ్వవచ్చును. ఇంతకంళలు చక్కని సాంఖుక వ్యంగ్య నాటకం రచింపబడిందనుకోను. ఇది తప్పక చదవవలసిన రచన. మన జీవితంలోని యావత్తు దగాకోరుతనాన్ని డొల్లనూ ఆయన బయట పెట్టిన తీరు, పెద్ద నీతి సూక్తులు ఇెపుతూ చెడునడతలు నడిచేవారిని ఆయన ఎత్తిచూపే తీరూ మీరు, గమనించాలి.”

కన్యాశుల్కం రంగం మీదికి వచ్చేవరకూ తెలుగులో ఆధునిక నాటకం మనదగ్గ కేపి లేదు. నాటక ప్రదర్శనలు ఎక్కువగా వీధి నాటకాలకు పరిమితమై వుండేవి వర్తమాన కాలానికి చెందినవి కేవలం ప్రహసనాలు. “బ్రాహ్మ వివాహము వంటివీ; సోమర్లను, తిండిపోతులను హేళన చేసిన తంజొవూరు నాయక రాజుల "కాలపు (116 = 17 శతాబ్దాల మధ్య కాలం) “*తంజావుర అన్న దాన సమాజం వంటివీ. కోరత ఆధ్రునిక రీతిలో “*చిత్రనశీయం”33. “*ప్రతాపరుద్రియం”ో. వచ్చాయి. కాని మొదటిది పురాణ కథకు నాటక రూఫం; రెండోది చారిత్రక ఘట్టం, అసరిభవ ఘట్లను ప్రద్యాలు, నీచపాత్రలకు పరిమితమైన వాడుక భాషలో సంభాషణలున్న కలసూరగంప్క 'రెందూ ప్రసిద్ది పొందిన నాటకాలే.. కాని అధునిక నొటకాలుగా చెప్పడానికి వీలున్నవి కావు. ఇవికాక “అభిజ్ఞాన: శాకుంతలంో వంటి సంస్కృత 'నాటక్తొనువాదౌలు ప్రదర్శింపబడేవి, షేక్స్‌పియర్‌ మెరిడన్‌ నాటకొలు కొన్ని స్తూలోనువాదాలుగా వీరేశలింగం ప్రచురించారు. ఇదీ. పరిస్తితి

పైన పేర్కొన్న రెండు నాటకాలు తెలుగులో ఆధునిక నాటకం రూపొం దుతూవున్న కాలానివి. అధునిక ఛాయలున్నాా అవి అధునిక ప్రామాణిక- శ్రేజికి చెందినవి కావు. .ప్రావీన పద్ధతికి కొంత భిన్నంగా మౌత్రం వున్నవి.

చిత్రననీయానిది ఏ కాలానిదో, జిరిగినదో, జరగనిదో కథ ప్రబంధ పాకంలో లెక్కకు మించినన్ని పద్యాలు, దమయంతి రెండో పెళ్లి ప్రకటన విని నలుడు (బాహాకుడ్సు, రాత్రి నిద్రపట్టక, వక చిగిని నక్షత్రాల సంఖ్యలో యిరనయ్యేడు పద్యాలతో విలపిస్తాడు. క్ష

నీచ పొత్రలనబడే వాటికి, జాచిత్యం కోసం వాటి వాడుక భాషలో సంభా వణలు రాసినందుకు అభినందిస్తూ గురజాడ శిష్ట పాత్రల విషయంలోను ఆ త. నాటకకర్త, థర్మవరం కృష్ణమాచార్యులు 1853-1912, తాలి ప్రదర్శన 1887 లో. ఈ... నాటకకర్త వేదం వెంకటరాయ శాస్త్రి (1853-1928). యిది యించుమించు కన్యోశుళ్కం కాలొనిది. ప్రతాపరుద్రీయం. గురించి గురజొడ అభిప్రాయం "; “మన దేవ ఛరత్రలో గుండెల్నిదిలించే వృత్తాంతాన్నొకదాన్నీ తీసుకొని దానివి నాటకంగా 'వెలయించేటప్పుడు యూ కవి సొమిత్యాత్సక దేశభక్తి పూరిత కొల్చనిక నాతావరణాన్ని సృష్టించుకొని దానిని చేర్చుతో జయప్రదం చేశారు. కాని నాటకంలోని చారిత్రక చిత్రీకరణ మటుకు కేవలం అభూత న అపంభావిత వీషయొలు సారస్వత కట్టుబొట్లను, లైసెన్సును అతిక్రమిస్తున్నాయి. భ(అలిగోలు మునిముట్రహ్మాణ్యావికి లేధ. 1009 మే 7)” -

ఒక అపూర్వసృష్టి 2 కావిత్యాన్నే పాటించి వాటి వాడుక భాషలో సంభాషణలు రాసి వుండవలసిన దన్ని (ప్రతాపరుద్రీయం నాటకకర్తకు గురజాడ ఉత్తరం రాశారు (8-1-1914)

ఇందుకు భిన్నంగా కన్యాశుల్కంలో అదినుండీ "అరతం వరకూ ఉపయోగిం చింది పొత్రోచితమైన వాడుక భాష. దాని సంవిధానం పూర్వవు అలవాట్లుకు భిన్నమైన అధునిక నాటక సంవిధానం. ఇతివృత్తం ఆ కాలంలో సంఘాన్ని పట్టీ ఫీడిస్తోన్న దారుణ సమస్య య | కన్యాశుల్కం గొప్ప అధునిక నాటకంగా అవళరించడానిక్‌ కారణరి అప్పా రావు ఆదర్శాలు అశయాలు మాత్రమే కావు నిశితమైన పరిశీలనా! దృష్టితో ఆయన ఇంగ్లీషు సంస్కృతం తెలుగు నొటకాల్నీ - తమిళ బెంగారీ నాటకాల్ని కూడా - అథ్యయనం చేయడమూ, చూడడమూ, కూడా కారణం, యూరోపి యన్‌, ఇంగ్లీషు నాటకాల్ని గురించీ నాటకరంగాల గురిందీ ఆయన ఎన్నో గ్రంథాలు .పరిశీలించారు.త్‌. ఈ విషయాలన్నీ ఆయన డైరిల్లోనో, నోట్స్‌లోనూ కొల్లలుగా కనిపిస్తాయి. ఈ పర్తిశ్రమలో భాగంగా - తోను రాయదలుచుకున్న నాటకాలకు పథకాలు రాసి "పెట్టుకున్నారు. కొంతనరకు రాసి వదిలి పెట్టినవీ వున్నాయి. ఇటు వంటి వాటిలో “కాండుభట్టీయం”, “బిల్ల జీయం” ప్రసిద్ధమైనవి. కన్యాశుల్కాన్ని మ్యూడు భాగాలుగా. రాద్దామన్న ఆలోచన ఆయనకుండేదని శేషగిరిరావు తన వ్యాసంలో తెలిపారు. * అధునీక ప్రపంచ నాటక సొహిత్యంళోనూూ సాహిత్య మంతట్లోనూ. కస్యా శుల్కం స్థానం మొదటి పంక్తిలోనే వుంటుందని చెపితే అది అతిశయోక్తి అవదు. అధునిక నంస్కతి, నాగరికత _ మొట్టమొదట మొదలైన యూరప్‌ ఖండం దేశాల తరవాత, ఎంతో ."క్రాలొనికి గొని అవి భోరతదేశం వంటి దేశాల్లో తలెత్తలేదు. అయినా 1892 “సరీక్ర - అంటే యీ దేశంలో ఆధునిక జీవిత విధానం మొలకెత్తుతున్న తొలి దశలోనే కన్యాశుల్కం రంగస్థలం మీది కొచ్చింది. ఆధునిక నాటక ' సాహిత్యానికి ఆద్యులలో వొకరైన 'ఫొన్రిక్‌ ఇబ్బన్‌ (824 - 1904) వంటివారు. గురజాడ కాలానికి మరీ ముందరి వారు కారు. భారతీయ భాషల్లో కన్యాశుల్కానికి ముందర, దాని అధునిక సాహిత్య విలువలున్న నాటకం పుట్టింది లేనిది నిర్ధారణ కావలసి వుంది. - ఇబ్బన్‌ మొదట్లో ఈన నాటకాల్ని వాడుకలో లేని భాషల్టో, పద్యరూపంలో రాస్రీతరవాత వాడుక భాషకు వెళ్లడం జరిగిందట. తన పాత్రలు మనుషుల భాషనే మౌట్టాడుతాయి ' కొన్మి వాళ్లచేత దేవుళ్ల భాషలో మాటాడించనని తెలిపారట. బెర్నార్డ్‌షా (1856 - 1950) అండన్లోని మురికి పేటల జీవితాన్ని గురించ్చి 35... గురజాడ “గ్రీకు, రోమన్‌, ఇంగ్లిషు నాటక క్రమములు జాగ్రత్తగా పరిశీరించుచుండినట్టు తోచును. ప్రదర్శన యోగ్యమైన నొటకముల పైన మోజు కనబడుచున్నది. ఆయన ఇంగ్లీషు, పరాస్సు ఫారసీ వినా మొదలగు విదేశీయ నాటక ప్రయోగముల గురించియే. గాక నాటక ములో హాస్యరసము గురించిన్నీ, విడూషకుల గురించిన్ని సంఘటనములకు, పాత్ర రచనలకూ గల సంబంధం గురించిన్నీ పొత్రోచితమైన వేషమ గురించిస్నీ అయా వాటక కర్త ఆయా నాటకములే వ్రాయుదురనిన్ని నాటక రచయితల కస్ట్రనిష్టురముల సుర్ధించిన్నీ విపులమగు విమ రృలు చదువుతుండినట్టు కనబడును. మన నేటి నవ్య_ సాహిత్యపరులకు కూొడ్తా పై విమర్శల "వంటివి రచనో రహస్యములను స్థరింపచేయగఖపు” అని శేషగిరిరావు తెలిపోరు.

30 కన్యాశుల్కము కన్లిద్రక్వోర్స్‌ 'హొసెస్‌” అన్న నాటకం రాశారు. అది 1892 డిసెంబరు 9నమొదటి సారి ప్రదర్శించబడింది. (కన్యాశుల్కం తొలి ప్రదర్శనం అదే ఏడాది ఆగస్టు 13న జరిగింది). “వీడోవర్స్‌ హొ'సెసోొకు ముందర వనర్తమానకాల సాంఘిక సమస్యల గురించి ఇంగ్లీషులో నాటకాలు లేవు. వర్తమాన సాంఘిక సమస్యల గురించి ఇంగ్రీషులో నాటకాలు లేవు. వర్తమాన సాంఘీక సమస్యల ఇతివృత్తంతో, షా తరవాతనే ఇంగ్రీషు నాటకకర్తలు రాయడం మొదలు పెట్టారు. ఇటువంటి నాటక రచన ఇబ్సన్‌ 187/5 నుంచీ చేస్తున్నారు. గురజాడకు ముందర యిటువంటి నాటక సాహిత్య సృష్టి చేస్తున్న వారెందరో లేరు. ఇబ్సన్స్‌ గోగోల్‌ (“ఇన్స్‌ ఎక్షర్‌ జవరల్స్‌ ” నాటకకర్త) వంటి చాలా కొద్దిమంది మౌత్రమే వున్నారు. కవ్యాశుల్కానీకి ముందర సమకాలీన యితివృత్తంతో, అధునిక నాటక రంగస్త్రల పద్దతిని; గొప్ప సాహిత్య విలువలు, సామౌొజికాభ్యుదయ దృష్టీ శిల్ప ప్రావీణ్యం వున్న నోటకోలు యూరప్‌లో కొద్ది సంఖ్యలో మాత్రమే వుండవచ్చును. భార తీయ భాషల్లో అటువంటిని వున్నట్టు లేదు. “*కన్యాశుల్బ నాటకకళి లో (గ్రంథకర్త సర్లేశాయ,. తిరుమలరావు, అనుబంధం 3) తెలిపిన విషయం, యీ సందర్భరిలో గమనార్హం. 1 “పంధొమ్మిదవ శతాబ్దాపర భాగమున జనించిన నాటకకర్త ల జొబితొ యిచ్చి దానిలో 21 మంది ప్రపంచ నాటక కర్పలను అది బర్బంది. వారిలో యిద్దరే యిద్దరు భారతీయులు, గురజాడతో పాటు ఆ జిచి

• కాలో వున్న లుంకో భారతీయ నాటకకర్త దీనబంధు మిత్ర (1829 - 1873). _'ఫొళ్ళాత్య దేశములంధు మహోత్తమ నాటకకర్త లున్నప్పుడే భారతదేశముందు గుకే , కొడ వుండెను. విశ్య సంస్కృతీ నిర్మాణమునకు పువొదిరాళులు మోసిన వారిలో ,నాకడు గురజాడ” (అటే పుస్తకంలో). . నంటి అభిప్రాయమే “మొట్టమొదటి కన్యాశుల్టము” సంపాదకుడు
• రడి గోపొలరెడ్డీ దానీ “ముందు మాటలులో వ్యక్తం' చేశారు : “తమకు సమా కంగా మతంలో ఆనాటికే నాగరికంగా చెలామణిలో. వున్న కూర్చోగలిరు; వ ని వాటక రచముతల సరసన (గురజాడ) సగర్వంగా ముందట లో బో ఏధ్య దివిటీ ముందు ప్రమిద లాగ కొద్సు దివిటీ నమ్మేవోల్లో ' చేవాకల్న?' భాఎంచగల సత్తా తెలుగు కవ్యాశుల్కానికి వుందని విషమ సమస్య కన్యాశుల్కోనికి ముండర "తెలుగులో పాం ॥ పఠొన్నభుక్తులై న సోమరిపోళుల్ని అవహేళన చేసేన కేవల ప్రహసనం? ఉత్తమ సాహి త్వంగా చెప్పవలసింది కాదు. “బ్రాహ్మ వినాహంగ విషయమూ యిదే. సమకాలీన సాంఘిక విషయం వున్న నాటక సాహిత్యమే కొద్సు అటువంటి వీ సాహిత్యమైనా ప్రపంచ భాషల్లో ఒకటి రెందు శథాట్లాల క్రితం వరకు వని ెట్టుకొని -బెతికితే కొని కనిపించదు. కనిపించినా, ప్రామాణేక మనదగ్గద్‌ కాదు. ఇందుకు మినహాయింపుగా ఇెప్పవలసినది భోసుని *చారుధత్తం,” దొన్ని పెంచి వొద్రకుడ్తు రాసిన “ోమృచ్ళకటేకల” ఇవి ప్రపంచ స్టాయిని బహఖా తాలి ఉత్తమ

ఒక అపూర్వసృష్టీ 31 డ్రేణి సాంఘిక నాటక్షాలు. శో వీటి యితివ్చుక్తం కల్పితం కాదనడానికి ఆధారాలు లేవు. విశేష మేమిటరోట్క్‌ దుష్టరాచరికొన్ని కూలదోసి యింకో రాజును ఛన్నుకోవడం నాటక కథలో ఉపొంగం. ఆ కాలపు సమౌజు ప్రతిబింబం దానిలో కనిపిస్తుంది. కథానాయిక వసంతాసేన్న .మధురవాణి అంతగా కోదుగొన్సి యీ సోటక కథలో వొక ముఖ్యపాత్ర. వసంతసేన _ పుట్టుకవల్ల వేశ్యాకులానికి చెందినా బుద్ది నడత్తే మొదలైన వాట్లో పురాణ కథల్లోని పతివ్రతల కోవకు చెందిన మనిషి. కథా సాయ క్షుడు చారువత్తుడు పతి- కాకపోయినా, వసంతసేనకూ వురాకాల్లోని సతివ్రతలకూ తేడా లేదు. మధురవాణి పుట్టుక 'వెరుగుదలలక్కు ఆ తరవాత వచ్చిన 'వెద్ద పరిన శ్తనకూ పోలికే లేదు. వసంతసేన ఆబెనుండి అంతం వరకూ వొకే నూదిరి పాత్ర. అంచేత వసంతసేన పాత్ర చిత్రణలాగా మధురవాణిపాత్ర చిత్రణ సులభమైంది కాదు. మధురవాణి పొత్ర పోషణలో క్రమ క్రమ పరిణామ చిత్రణలో గురజాడ మోపిన ప్రతిభ సాటిలేనిది. వసంతసెన సజ్జనుడైన చారుదత్తుణ్మి వరించింది. అయన యిష్ట్రవడి (పెళ్లి చేసుకోలేదు. గాని) ఆ వేశ్యను స్వీకరించాడు. మధురవొణి వరించిన సౌజన్యారావు తీరు నేరు. వేశ్యాకులాన్ని కల్పించిన "సాంఘిక వ్యవస్త మీదకాక్క అందులో ఫుట్టడం వల్ల దుర్గతి పాలైన వేశ్యల సైని బద్ద వ్యతీరేకత వున్న పిడివాదపు మనిషి ఆయన తన కులస్తులు వెళ్లి చేసుకోడోనికి తగినవారు కారు కాబ్బ్ట్రి తగిన మంచి మనిషిని చేసుకొని! వృత్తిని వదిలి పెట్టాలని మథుర్రవాణీ తహ తహ లాడింది, పౌజన్యారావు సౌజన్యం తనకు నచ్చథంవల్ల. నోరు విడిచి అడిగింది. ఇందుకు భిన్నంగా జపొన్‌ దేశంలోని వేశ్యర్ని (గైషాలు) కులీనుఖు "పెళ్లిచేస్తుకునే అచారం వుందని చెప్పింది. కాని సౌజన్యారావు తీష్రమైన అరకీ = నౌచ్‌ మతస్తుడు. ఈ విషమ సనుస్యను కన్యాశుల్కంలో గురజాడ లేవనెత్సి వరిష్క్మారాన్ని రానున్న కోలానికి వదిలి పెట్టారు. . ం

పూర్వ సాహిత్యంలోని చింతామణి లాగా! మధురవాణి చేశ్యావృత్తిని వదిలిపెట్టి, సర్వసంగ పరిత్యాగం. చేసి సన్యాసం వుచ్చుకోదు.. వసతితసేనలాగా,. చింతొమ ణిలాగా కాకుండా మధురవాణి తన మిగతా జీవితాన్ని మంచిని పెంచేందుకు ఉపయోగిస్తుందన్న సూచన చివరి రంగంలో స్పష్టంగానే వుంది. ఆదికాలం నుంచి వేళ్యట్తు సమౌాజు జీవితంలో వొక అంళిర్చాగం అయిపోయారు. దేవలోకంలోనూ వాళ్లను పెట్టుకోక తవ్పలేదు. రాజసూయ యాగం శేస్తున్నవ్చుడు, కమ్టదమొతంగ తురంగ. కాంచన లసత్‌ మాఖిక్య” సంపదలతో, పొటుగా, ధర్మ రాజుకు సమర్చింపబడిన కానుకల్లో “*గాణిక్య సంపదలూ” వున్నాయి (“ఆంధ్ర మహాభారతం”), అంతగా ముఖ్యమైంది జాతి జీవనంలో వేశ్యా వ్యవస్థ అంచేత, ధాన్ని గురజాడ తన రచనల్లో వాక ముఖ్యాంశం చేశారు. మధురవాణినే కాదు మంజాలవాణేనీ (“శాండు భట్టీయం”) సరళనూ (“సంస్కర్త హృదయం”) సృష్టిం 88, “హ్చాదయరంగమైన చారుదత్తమ. సాంఘీక రూప్తకముల కాద్యోదాహరణ మనదగియు న్నది, - మల్లాది. సూర్యనారాయణ శాస్త్రీ “సంస్కృత వాజ్మయ చరిత్ర. 87... వొంగోలు ముని సుబ్రహ్మణ్యానికి 1909 మే 7న రాసిన. ఉత్తరంలో) దీన్ని గురంచి, యిట్తువంటిదే. గ్రీసు చేశపు ఆచారాన్నీ గురజాడ తెలిపారు. క

82 కవ్యోశుల్కము

ఇదేకాక్స తన డ్రశలో “భోగం పిల్లి అన్న రచనకు ఆయన రాసుకున్న సూచ నలు :గురిరిమి బుర్రా శేషగిరిరావు “4, గురజుడ అప్పారావు గారి డైరి లలో యళలా వ్యాఖ్యానించారు వ “భోగము పిల్ల కథా సూచనను బట్టి చూడగ్గా యెంతటి నీచపు వృత్తి వాగ్రిలోనవైనా మంచి శీలమూూ నిలకడా సుగుణములూ

• కనబడవచ్చుననే భావము కన్యాశుల్కము రచించకముందే ఆయనలో ధృఢపడినట్టు స్పష్టమగుచున్నది. మనుష్యులలో మంచి తీసి నజరుగా - లోకోపదేశ జనకముగా నాటక్రములలో చూపవలయునని ఆయన నిశ్చయించుకొని యుండును

“మనము చెడ్డ్దయని అనుకొనిన దానిలో కూడ మంచిది ఉండవచ్చును అను ప్రాథమిక సత్యమును మధురవాణి చరిత్రము నుండి నేర్చుకొంటినని సౌజన్యారావు ఫ్రకటించెను.. ఇతని ప్రకటనయే కన్యాశుల్బ్లం నాటక భరత వాక్యము” అనీ నాటకొదిలో సామౌన్య 'వేశ్యగ కనపడ్గు మధురవాణి, నాటకము ముగియు సరికి మహామోౌనవిగ క్షన్నడును. ఈ మార్చు ఎట్టు వచ్చినది? మధురవాణి పాత్రోన్మీల వసు కన్యాశుల్మ నాటక కళలోని ఇంద్రజొలము” (చూ. “*కన్య్యాశుల్క నాటక కభొ, చిమఠ్శలు 3 సబలైనవి కానివీ జీవిత కాలంలోనే కాదు ఆ తరవాతా గురజొడ మీద పొగడ్తలే కాక తెగడ్తల కొల్దెలు, కురిశాయి. కాలంచెల్లిన గ్రాంధిక భాషకు బదులుగా వాడుక భాషను కాన

ల య్యాలని వాధిస్తున్నందుక్కు పేరు చెప్పని వొక గ్రాంథికవాది బెదిింవులతో “పరం రాయడమూ, దానికాయన వ్యాసరచనకు మచ్చుతునకగా చెప్పవలసిన జజా

• బివ్వర్యమా (చూ “ఆకాశరానున్న. ఉత్తరాలు”) గురజాడ సాహిత్యం పరిచయం వున్నవోఠికి తెలియని సంగతి కాదు. పాఠశాలల్లో కఠిన గ్రాంథిక. తెలుగుకు బదులు స్తుల్తిబ్ర భాష్షను వ్రవేశపెట్టాలన్న ఉద్యమానికి ప్రతిఘటన ' చెలరేగుతూ వున్నవ్పుడు అయననూ,. గిడుగు రాషుమూర్తినీ (1863-1540), " జ.ఎ. ఏట్స్‌నూ. (1874. కం పీటే. శ్రీ ,నిహసయ్యంగార్‌నూ (1463-2931) దుష్టచతుష్టయం అని అరు పెట్టి తులసాడడమూ. జరిగింది: గురజాడకు సలక్షణమైన తెలుగు భాష రాన త సాదు వ న్వ్‌ భాషలో రాయడం అంచేతనే. గిడుగుకు _

లంట టం ఎట్స ఇం్టిషు వాడు: అయ్యంగార్‌ అరవవాడు; వీళ్లు నలుగుతూ కుమ్మక్కయి. తెలుస్‌ భాషను నాశనం చేస్తున్నారు!

_ కన్యాశుల్కం. గురదాడ రొసింది కాదని కోందరు ప్రబుద్దులు పరిశోద్రనచేసి కనిపెడితే) యంకొందరు ఘనులు “ముత్యాలసరాలు” యింకెపరో రాశారన లేదు కొన్మి గుఠరజొడ రచనల అనువాదంలోని లోపాల్ని ఎత్తిచూపే మిషతో ఆయనకు మసి పూయించడానికి తంటాలు పడ్డారు. గురహడ అడుగు బాడ భావిక్టాట అన్‌ సదే పదే ఉద్దోషించిన (శ్రీశ్సీ, అది మర్చిపోయి నవ్యకవిత్వానికి పిళ్ళత్వాన్ని ఎవరో తనకు అంటగడీత్తే ఆ కుళర్కాన్ని గట్టిగా సమర్హించడం. జరిగింది. ఈ కుతప్కొాలక్కు అమ్మ కోభవృద్దికోసం కొన్ని పత్రికలు కొమ్ముకొశాయి. కాలగర్భంలో కలిసిపోయిన యీ “శ్రన్నకాలవు చిన్నబుద్దుల” యివ్పుడు తవ్వితీయవల్లస్తిన అవసరత వున్నవి కొవు. " '

వివేచన జేయవల్లసినవి గుఠజొడ ఫౌహిత్యం. గురింప్కీ కన్యాశుల్సం గురించీ

ఒక అపూర్వసృష్టి 33 వచ్చిన సద్విమర్శలు. వాటిలో కన్యాశుల్కానికి సంబంధించిన కొన్నిటి పరిశీలన సాహిత్య చింతనకు ప్రస్తుతం అవసరం.

కన్యాశుల్కం “జీవితంతోన్తూ మాననత్వంతోమూ పరిపూర్ణమైనది. దానిలోన స్త్రీలు వురుషులూ దయాదాక్షిణ్యాలతోనూ, విపరీతాలతోన్సూ అయుక్తాలతోన్నూ క్రార్యాలతోనూ, కుయుక్తులతోనూూ వవిత్రతతోనూ, పంచకత్వంతోనూ తిరుగులా డుతారు. ప్రకృతి - ఆచారం, హేతువు - సంప్రదాయం, అభిప్రాయం = చాదస్తం, ఒకదానితో వొకటి తీవ్ర సంఘర్షణకు తలపడ్డ వాస్తవ జీవితంతో యిది నిండీ వుంది” అని కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి కన్యాశుల్కొానికి కె. కృష్ణయ్యంగార్‌. చేసిన కన్నడానువాదంకి పీఠికలో ఇెప్పింద్హి కొద్దిమాటల్లో అ నాటకానికి సూత్రీకరణ వంటిది. *లోకమందలి మంచి చెడ్డలు లోకులెరుగుదురా? (“ముత్యాలసరములి) అన్ని కన్యాశుల్కానికి రెండు దశొబ్బాల తరువాత (1910లో), కవిగా గురజొడ వేసిన ప్రశ్న కన్యాశుల్బం అంతటా మారుమోగుతూ వుంటుంది.

నాటకం చాలా 'పెద్దదవడం వల్ల ప్రదర్శించడానికి “అసాధ్యం” గా వుండడం, చిన్న చిన్న రంగాలు అసంఖ్యాకంగా వుండడం, ప్రదర్శనకు చాలాకాలం అవ సరమవడం కన్యాశుల్కానికున్న లోపొలుగా పైని పేర్కొన్న పీక్షికలో రామలింగా రెడ్డి చెప్పారు. కాన్ని కాళిదాసు నాటకాల్లాగా అది చదివే నాటకమే అయనా, కొన్ని కాన్ని భాగాలు ప్రదర్శించడానికి అద్భుతంగా వుంటాయనీ; లోపాలెలావున్నాా కన్యాశుల్భం గొప్ప కళాఖండమనీ ప్రశంసించారు.

రామలింగా రెడ్డిలాగే కన్యాశుల్కం గురించి ఎంతో ప్రశంసాభావం వున్న అబ్యూకీ రామకృష్ణారావు, నూరేళ్లనుందే వచ్చిన నాటకాలన్నిట్లో “నానాటికీ అపూర్వంగా కనీ పిస్తూ యీ నాటకం (పయోగయోగ్యంగా వివిధాధికారాళతో వున్న ఎందరో పామౌజికుల్ని రంజింపజేస్తూవుంది”ి అని చెప్పి అందుకు కొరణాలు యిలా వివరించారు. ; *యుందులో వున్న యితివృత్తం యీ కాలానికి ప్రస్తుతం కాకపో యినా పాత్రోచితంగా తీర్చిదిద్దిన తెలుగు నుడికారం వుండటంవల్ద్హ్రా పాత్రపోషణలో సార్వకాలికమైన' స్వభావం ద్యోతకం కావటంవల్లా శూద్రకుడు వ్రాసిన మృచ్చకటి కంలాగా లోకవృత్తాంతదర్శక మైన నాటకంగా తరతరాల పాఠికి ఆఫ్లోదం కల్లిస్తున్నది. అందువల్ల తరిచినకాద్ది యవవో కాత్తకొత్త తీరుతెన్నులు - కనిపిస్తూనే వుంటాయి. ప్రదర్శన యోగ్యత

ఇదంతా చేప్పి రామకృష్ణోరొవు విస్తృతి వళ్ల నాటకీ ౪ ప్రదర్శనయోగ్యతి 38. మరికొన్ని యితర భాషల్లో కన్యాశుల్లం : ఇంగ్లీషులో ఎస్‌.ఎన్‌, జయంతి, 1964 : తమిళంలో ముదునూరు జగన్నాథ రాజు ; 196% రష్యన్లో జోర్యా సెత్రునిచేవా ; 1965, ఇదికాక పెడ్రునిచేవ్కా గురజాడ యితర రచనలు కొన్ని అనువదించి పెద్ద పీరికతో యిటీవల

ప్రచురించారు. ఫ్రెంచి, ఇంగ్లీషు భాషల్లో ప్రచురియే ఆలోచన యునెస్కోకు వుందట. (చూ. యూనిలిట్‌ గురజాడ శతవాొర్దిక జయంతి సంచిక, 1965). 89. హైద్రాబాద్‌ గురజొడ శతవార్షిక సంచికలో తన దర్శకత్వంలో 30-40 ఏళ్ళక్రితం కన్యాశుల్కం నందస్తార్లకు పైగా పప్రదర్శింపబడిందని ఆయన తెలిపారు.

శ కన్యాశుల్కము తగ్గిందన్నారు. సాహైత్య అకాడెమీ గురజుడ గురించి ప్రచురించిన పుస్తకంలో నార్ల వెంకటేశ్వరరావు యిటువంటి అభిప్రాయమే వ్యక్తం చేశారు.

నాటక కథా గమనానికి దోహదం చెయ్యని కొన్ని రంగాలున్నాయన్న విమ రృక్కూూడా అవకాశం వుంది. మధురవాణి యింట్లో "పేకాట, బైరాగితో వున్న రెండు. చృశ్యాలు కోర్టు విచారణ్క దాసరి వేషంలో వున్న కరటక శాస్త్ర, శిష్యుణ్ని అగ్ని ఫోత్రావధాన్లు కొట్టబోయే దృశ్యం, అగ్ని హోత్రావధాన్లు వకీలు నాయుడుతో తగాదాపడి తిట్టి తెగ తెంపులు చేసుకున్న దృశ్యం - యా రంగాలు కథాగమనానికి అడు తగులుతోయి.. ఇవి సరదాగా చదువుకోడానికి చూడడానికి బాగుంటాయి. క్రాన్సీ కథ బిగువును సడలిస్తాయి. అంచేత నాటక ప్రదర్శకులు వాటిని వదిలి వెడుతున్నారు... ఈ రంగాలు మహాభారతంలో ప్రథాన కథకు అడ్డంగా వుండే ఉపాఖ్యానాల వంటివి.

ఇప్పటి నాటక ప్రదర్శనలు ఒకటిన్నర- రెండు గంటలకు లేదా మూడు గంట లకు పరిమితమై వున్నాయి. కన్యాశుల్బం యీ కాలం కొలతకు యిమిడేది కొద్ద దానీ ప్రదర్శనానికి కనీసం ఐదు. గంటలన్నా అవసరం కావచ్చు. తొలి కోడి, కోసేవరకూ వీధి భాగవతాలు తోలుబొమ్మలాటలవంటి వినోదాలు చూడడం వోక్రపృటి. గ్రామస్సుల అలవాటు. బస్త్రీల (ప్రేక్షకులంతగా కాకపోయినా. యిప్పటి గ్రామాల “ేక్షకులకు కూడా మునువటంతగా వోపిక్కా తీరుబడీ లేవు. |

(ఈ. యిబ్బంది వున్నప్పటికీ కన్యాశుల్బం. దాని వస్తు, సంవిధానాల ఆక ర్లణీ “వళ్లు 1632లో తాలి కూర్పు తాఠి ప్రదర్శన జరిగినప్పట్నుండీ యీనాటి వరకూ చదువుకునే అద్భుత గ్రంథంగానే కాక్షుండా, చూసీ ఆనందించే గొప్ప వాటక్రంగా కూడా రాజీస్తూ వుంది.

_ శీఫికబట్టీ: తీరుబడిబట్టీ కత్రీరింపులతోనూ, సర్దుబొట్లతొనూ ప్రదర్శనలు జరు గుతూనే వున్నాయి. ,సుమారు నూరేళ్లుగ్కా యింత దీర్హకాలం, యివత విస్తృతంగా చదీవిందే యిధిశీ గ్రంథం లేదనడానికి సందేహించనక్కర్లీదు.

అయితే వై విమర్శలలో కొంత నిజం లేకపోలేదు. కన్యాశుల్మం మహానాటకం

గానే కాదు, మహత్తర కావ్యంగా కూడా రాసింది. పాఠకుల విట్లానే వినోదాలకోసం రాసిరది. క్వప్పట్‌ కంగస్టలానికీ (ప్రేక్షకులకు తగ్గట్టుగా ఒక శతాబ్దం క్రితపు నాటకం వుండొలనుకోవడం సబబుకొాదు. ఇప్పటి కాలానికి తగ్గట్టుగా సర్దుబాట్లు చేస్తి దాన్ని (ప్రదర్శించుకోవచ్చును. ప్రదర్శకులలా చేస్తున్నారు కూడా.

కన్యోచుల్కసా మొదట రాసేసరిక్సి తరవాత దాన్ని పెంచి రాస్తేసరికి దేశం లోనూ, ,శ్యాష్ట్రంలోనూ. నాటకరంగం ఎంతవరకు ఆధునీకంగా వుంది? (వేక్షకుల తికుటక్రి అభిరుచి విషయంలో మార్పు. వుందా లేదా? గురజాడకు పూర్వుడు ఇబ్సన్‌, (1828-1904) వంటి ప్రసిద్ధ నాటకకర్తల నాటక ప్రదర్శనలు రాసీనవి రాసినట్టుగానే . ప్రదర్శింపబడుతున్నాయా? - యీ ప్రశ్నలకు వచ్చే జనాబులు కన్యాశుల్కం ' గురించి వచ్చిన విమర్శకులకు జవాబులుగా చెప్పవచ్చును.

న పంచ, నాటక సాహిత్యానికి ఫితామహాళైన కాళిదాసు, షేక్స్‌పియర్‌ నంటి వాఠి ,శాటకాలు.. ఆధునిక నాటకరంగం అవసరాల ననుసరించి ప్రదర్శింపబడుతు వ్నాయు.. కన్యాశుల్కర గురించి వచ్చిన అభ్యంతరాల్ని “అభిజ్ఞాన శకుంతలంో,

ఒక అపూర్వస్పష్టీ 35

“కింగ్‌ లియర్‌”) “బెంపెస్టో వంటి నాటకాల గురించి లేవనెత్తవచ్చును కదా.

ప్రదర్శనకు ఎక్కువ కాలం అవసరమయ్యే నాటకాలు (ప్రేక్షకులు చూడరన్న అభి ప్రాయం పూర్తిగా నిజం కాదు. లెన్‌ దొదిన్‌ అనే సోవియట్‌ నాటక దర్శకుడు డే-ర్‌ గంటలు అంతకు వైగానూ జరిగే నాటక ప్రదర్శనలు చేస్తున్నాడట. “గృహం” అన్న సుదిర్హ నాటకం గ్రామస్తుల జీవితానికి సంబంధించింది. ఆయన ప్రదర్శిం చబోతోంచేే, అది విఫలమవుతుందని అంతమందీ జోస్యాలు చెప్పారు. [గ్రామస్తుల జీవితాన్ని నాటకంగా చూసే ఆసక్తి ఎవరికుంటుంది? పైగా దాన్లో 40 నిముషాల పాటు సాగే స్వగతాలున్నాయి. - కాని ఆ నాటకం జయదప్రదమయ్యింది. మొస్కో ఆర్ట్స్‌ థియేటర్‌ ప్రదర్శించిన ఉగ్గొల్రవ్యోన్‌ కుటుంబం” అన్న నాటకం ఐదు గంటలు జరిగింది. అయినా (ప్రేక్షకులు ఆసక్తితో చూశారు. “అన్నదమ్ములు, అక్కజెల్లెళ్లు” అన్నది రెండు రాత్రులు ప్రదర్శన జరిగిన నాటకం. అయినా యీ ప్రదర్శనలు జరిగిన నాటకశాలలు కిక్కిరిసిపోయాయి. ఈ సమాచారం తొత్యానా గోర్యలివా అన్న సోవియట్‌ రచయిత్రి “లెన్‌ దొదిన్‌ : సత్యాభిలాష నాటకానికి ముఖ్య (ప్రేరణగా వుండాలి అన్న వ్యాసంలో వుంది.

మునపట్టాగ కాకుండా. యిప్పటి జీవితంలో తీరుబడి, ఓపిక తక్కువగా వున్నా అసక్తిని 'రేకెత్తించేలాగా మనస్సును అకట్టుకానేటట్టూ వుంకే, పెద్దదయినందువల్ల పాఠకులు కాన్సి (్రేక్షకులు కాని నిరాకరించరు. ఇవ్‌ టాల్‌స్టాయ్‌ బృహత్తర నవల “య్యుద్దం, శాంతిని చదువుతూనే వున్నారు. “గాన్‌ వీత్‌ దధ విండ , “రూట్స్‌” అన్న అమెరికన్‌ ఫిల్ములు చూస్తూనే వున్నారు. (మొదటిదాని ప్రదర్శన కాలం నాలుగైదు గంటలు రెండోదాని ఆరు భాగాల ప్రదర్శన కాలం పది గంటలు).

ఇప్పుడు సొంకేతిక ప్రొవీణ్యానికీ; సొమౌగ్రికీ కొరతలేదు. యూరోపియన్‌ నాటక రంగస్టలం వైని నిజమని భ్రమ కలిగించేటట్టుగా యుద్దాలు, తగలబడిపోతోన్న నగరాలు చూపబడుతున్నాయి.. “అంగార్‌” అన్న బెంగాలీ నాటకంలో లొగ్గగన్‌ లోపలికి వెళ్లివచ్చే లిఫ్టు గని లోవళికి. ప్రళయంలాగా నీరు ప్రవించ్చి లోపల చిక్కుకొని పోయిన పనివాళ్లంతా దారుణమైన చావుకు గురికావడమూ (పేక్షకులు హాహాకారాలు చేస్తూ చూశారు.

అంచేత కన్యోశుల్కంలోని దృశ్యాల్ని చూపడం కష్టమేమీ కాదు. సాహిత్యం లోనూ కళళలోనూ కొన్నిపాళ్లు భ్రమ కల్చన కూడా వుంటుంది. సమర్హతతో నిర్వహిస్తే కన్యాశుల్కంలోని స్వగతాలు అవాస్తునమనపించవు- |

ఈ దేశంలో వృద్ధికాలేదు కాన్సి చలనచిత్ర - నాటక కళల మేళవింపుతో కన్యాశుల్కం వంటి నాటకాల్ని పూర్తిగా ప్రదర్శించవచ్చును. వాలా కాలం (క్రితం ప్రసిద్ద నర్పకుడు, ఉదయ్‌శంకర్‌ యీ ప్రయోగం చేశారు. త్మీరసాగరమథనం వంటి దృశ్యాల్ని కూవిపూడి నృత్యనాటకాల్లో. యీ పద్ధతిని చూపడొనికి ప్రయత్నం జరిగింది. -

ఉల్లి”. నొటకమంతా. సమగ్రంగా వున్నదున్నట్టుగొ, అన్ని సన్ని వేశాలకూ కావలసిన రంగ. పరికరాలతో, జొతీయంగా వ్యావహారిక భాష్రోచ్చారణొన్ని పొథన చేసిన నటవర్గంతో. యేప్పుడో ఒకన్పడు. సలక్షణరిగా శ్రయోగించవలసి వుంది. తెలుగు నాటక సరధ్రాయానికి పుష్టినీళ్ళే యాః పని బేసి తిళాలి.. యూరప్‌

35 కనాశుల్మము నాటక ప్రపంచాన్ని వీకైక అధినేతగా పరిపాఠించిన ఇబ్సను మహాకవి రచిత మైన 566700౧)| కూడా ఇలాటి నాటకమే. పాశ్చాత్య సాహిత్యంలో సంప్రదాయ సిద్దంగా వచ్చిన త్రివిధైక్యాలనూ ఆయన యీ నాటకంలో పాటించలేదు. అందులో ఈన్యాశుల్భంలో కన్నా రంగాలు యింకా ఎక్కువగా వున్నాయి. అయినా గల్‌ గుడ్‌ అనే ప్రయోక్త యీ నాటకాన్ని ఒక్క మూర్చు కూడా చేయకుండా యెంతో ధనవ్యయాన్నీ భరించి పారిస్‌ నగరంలో చేసిన ప్రయోగాన్ని గూర్చి ప్రఖ్యాత ఆంగ్ల రచయత స్వయంగా చూసి వర్ణించాడు. అలాటి" ప్రయోస్త మన కన్యాశుల్కానికే కూడో రాకపోతాడా అని నా ఆశ” ** అని అబ్బూరి రానుకృష్ణారావు కోరింది అసాధ్యం కాదు. క ఉద్సుర్నడతను ఆకర్షవంతం చేశానామి గురజొడకు శిష్యుడు, అప్పుడు అయిన వొంగోలు ముని సుబ్రవ్మాణ్యం మీనాక్షి మభథురవాణి పాత్రల గురించి ఆక్షేపణ తెలిపిత్తే గురజాడ “నిజమే మీనాక్షి కని ప్రేఖచే దృశ్యాలు అంత _ నీతిదాయకమైనవీ ఉపదేశకమెనదీకొవని అంగీకరిస్తూ, ఇీక్సిఫియర్‌ నాటకాల్లోంచి దృష్టాంతాలు, యిచ్చారు (1909 మే 21 ఉత్తరం)! అవి నోలుగవ పౌన్రీ, మెగ్రీచైచ్స్‌ఆఫ్‌ విండ్సర్‌, ఐదవ హెన్రీ నాటకాల్లోని డాల్‌ షిర్‌షేట్‌, మైన్‌వోస్రైస్స్‌ చేచ్‌స్లేక్సీ సర్‌ చాన్‌ పాల్‌స్టాఫ్‌ మొదక్రైన “పాత్రలు. ఇవేవీ “తజ్యల వైతికశక్తి కలవి కావనీ ; న్టీగ్రగ్రో ఎవరికీ మర్యాదా మప్పితమూ వున్నట్టు కవిపించోద్రనీ ; “అదినీతివరుడూ, కుటిలుడూ అయిన 'ఫాల్సా[్‌ షేక్‌ ఫియర్‌ పద్దతి హాస్యానికి శిఖరాగ్రం వలె ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాొడనీ అప్వే న నాటకకర్త రాసిన “వెన్నిస్‌ ్రిజర్వ్‌డ్‌” అన్నదానిలో వొక వున్నత ప్రభుత్వోద్యోగి ఆతినీచమైన వొక వుంపుడుకత్తై ముందు పరువు పోగొట్టుకొని తనను తొనే ప్లూణత వరచ్తుకుంచొడ” నీ గురజాడ తెలిపారు. “వాస్తవ రచనను కళానై వుణ్యంతో ఎంత ఆదర్శవోరితం చేసినప్పటిక్సీ విధిగా అది కొన్ని లక్షణాలను ్రస్థుటేకరంచక " తప్పడు” ఆంటూ నొక్కి చెప్పారు. తాను ఒక దోషాన్ని దుర్నడతను ఆకర్ష వంతం చేయలేదన్నారు. కన్యాశుల్బం అకారణంగా యేదో “వాక చెతికోద్దేశాన్ని నెత్తిన రుద్దదు. దానికి మహత్తరమైన వొకనైతిక ప్రయోజనం వుందో అంటూ, మోనవ జీవితాన్ని గంభీరమైన దానిగా భావించి యీ నాటకంలో దానిని యితి వృత్తంగా స్వీకరించాను. ఆద్యంతం వోప్యం త్తొణికిసలాడేటట్లు యింత గంథీరమెన యతివృత్తాన్ని నిశ్వహించడం అంత తెలికైన- వని కాదూ” * అని తెలియజేశారు. " ఈ సంధర్భంగా మొదటి కూర్చులోని మధురవాణి పాత్రను గురించి చెపుతూ, అడ “వర్షైంపరోని. హేయమైన నడవడి కలది. అ పాత్రకు ఎట్టినన్నె, చిన్నెలూ లేవు. సొటకం ఠచిస్తున్న కొద్ది మధురవాణి మీద వాకున్న దృక్పథం మారుతూ వచ్చిది. మధురవాణి పాత్రంటే నాకు నేనే ముచ్చట పడుతున్నాను. కనుకి చివరి అంకంలో ఆమెను సంస్కరిలచా”నని తెలిపారు. . శరోాోక్యవిల్‌ా 195శ డిశంబరు సరెచికు క్ష గుకజాడ ఆయనకు రాసినవి మనకు తెలిసినంత నరకు 15 ఉత్తరాలు. త్‌ ముని సుబ్రహ్మణ్యానికి లాసిన ఉత్తరం 1909 సు 23.

ఒక్ష అవ్లూర్వసృృష్టి పీ

గిరీశం పాత్ర జాచిత్యం

ఇటువంటివే సందేహాలు, ఆశ్షేపణలూ గిరీశం పాత్ర చిత్రణ గురించీ వున్నాయి. శివశంకర శాస్త్రీ. తన సందేపోన్ని తెలుపుతూ ముని సుబ్రహ్మణ్యానికి గుర జాడ రాసిన ఉత్తరాలు చదివాక ఆ సందేహం తీరిందని చెప్పారో -బారన్‌సన్‌ అనే నార్వే నాటకకర్త నాటకంలో స్పెన్స్‌గార్డ్‌ అన్న పొత్ర గలీశం పొత్రలాగ వున్నందువల్ల, దానిని గురజాడ అనుకరిరచేరేమో అని మొదట శివశంకర శస్త్ర అనుకున్నారు. కాని గురజాడ ఉత్తరాలలో యిచ్చిన ఉదాపారణల్లు సమాధానాలు తెలుసుకున్నాక “*నాటకం అంతా స్వకపోల కల్పతం అని స్పష్టమౌతుంది” అని సందేహ నివృత్తి చేసుకున్నారు. క్ట

గురజాడ. శిష్యుడు భక్తుడు అయిన బుర్రా శేషగిరిరావు; “*గిరీశము. వంటి నాయకుని పెట్టి సంఘ సంస్కరణోద్యమమును వేళాకోళములోనికి దింి యుప కృతికి మారు అపకృతియే. చేసితిరని నేనొక మారు తెలిసియో తెలియకో సోహా సించి యొక సభలో విజయనగరములో నంటిని అని గురజాడ డైరీల గురించీ రాసిన వ్యాసంలో తెలిపారు. కాని గిరిశం నాయకపాత్ర కాదు. దుష్ట పాత్ర నాయక పాత్ర అవదు. అది వొక ముఖ్య పొత్ర మాత్రం అవును. . గెదిశం పాత్ర పోస్యపు పైపూతను దాటి లోలోతులకు పోకపోతే యిటువంటి అపగాహన రాకతప్పదు. మృచ్ళకటికంలో శకారుని పాత్ర ఎటువంటిదో, అటువంటిదే గిరీశం పాత్ర. గురజాడ వెడుగుకు నాయకస్తానం యివ్వలేదు. “తలవరి వలే ముఖము మాడ్చుకొని పీక ఉత్తరించఢము నాకు చాత కాదు” అని ఆయన యింకో సంద రృములో చెప్పారు... గిరిశంకంటె. పెద్ద ముద్దాయి అయిన అగ్నిహోత్రావధొన్లుకు కాన్సి రావప్పంతులు వంటి యితర నేరస్తులకు కాని ఆయన కఠినశిక్షలు వెయ్య లేదు నవ్వులపాలు చేశారు. అప్పటి సంఘ సంస్కరణోద్యమంలో, యిప్పటీ మంచి. ఉద్యమాల్గోలాగానే మోసగాళ్లుండేవారు. - అటువంటి వాళ్ల బండారాన్ని ఆయన “క్తాండ్తుభట్టీయం”లోనూ బయట పెట్టారు” సమాజ (శ్రేయస్సుపట్ల బాధ్యతవున్న వాళ్లు చేయక తప్పని విధి అది. కన్యాశుల్బంలోని హాస్యం వెనకవున్నవి తీవ్రాతితీవ్ర విషయాలు. నవ్వించే దుష్ట్రపాత్రలు

సంఘసంస్కర్తలాగా నటించిన ఒక చీడపురుగు గిరీశం, అంతశ్శత్రువు. ఆ అంతశ్శత్రువును ఎండగట్టుడానికి నాటుకక్తర్త ఎంచుకొన్నది ఫోస్యరసరి. కాండుభ ట్రీయంగ”లోని కుహనో_సంస్కర్హల చిత్రణకు ఆయన ఎంపిక చేసిన పోన్యఠసపు రదిగు గిరిశం విషయంలో లాగా ముదురు పొకానిధి కాదు. సంఘ సంస్కృరణోద్య మంలో దొక్కాని వున్న దోషుల్ని దొంగల్ని కానక పోవడం దానిక్షి మేలుచేయడం అనద్దు. కన్యాశుల్కం పాఠకుడైైనా, గ్రైక్షకుడైనా మెచ్చేది సౌటన్యారావును, అంతకంటె మధురవొణ్తిన్సీ కోని గెతీశొన్నీ అగ్ని ఫోత్రావధాన్లునీ ఎంతమాత్రమూ కాదు యు తరు గజ్యాలో, శే9ిర4 డిసెంబరు 16, | త. చూ “ఆకాశ రొమన్న ఉత్తలాల” అన్న ప్యాసం, కక, కేశవ రోయుడు, దివొన్‌ బహద్రర్‌ కొజొఠరం అన్న -పాత్రలు

38. కన్యాశుల్కము

శూద్రకుని శకారుద్సు 'షేక్స్‌ఫియర్‌ షైలాక్‌ పాత్రలు నవ్వు పుట్టించే పాత్రలు కొని ప్రాణహానికి తలపడ్డ పాత్రలు. గోగోల్‌ పాత్ర ఇన్‌స్పెక్టర్‌ - జనరల్‌ " పెద్ద దగొకోరు.. ఛార్తీ చాప్టిన్‌ ఫిల్ము పాత్రలు మొషె వెరై, హిట్లర్‌ హంతకులు. వీళ్ళంతా. పహాస్యపాత్రలుగా కనిపించి నవ్వు వుట్టిస్తారు. మన కళ్ళ ఎదుట నడు స్తున్న జీవితంలోనూ. యిటువంటి వాళ్ళు తరుచు కనిపిస్తుంటారు. కొందరికి ఆటకట్టయిన్సా యింకా అవకపోయిన్సా వాళ్ళు తమ పాపఫలాంత వైభవంతో మనకి వినోదం కలిగిస్తూ వుంటారు. కాని అనుసరించ తగ్గ ఆదర్శ వురుషులవరు, గిరిశం వంటి పాత్రలకూ వర్తించేదిదే - వీళ్ళవరి మీదా గురజాడ కోపాలు శాపాలూ" కురిపించలేదు. అది ఆయన పద్దతి. అయనది *తలనరి" పద్ధతి కాదు,

_ కన్యాశుల్కానికి కథానాయకుడు గిరీశమనుకున్న వాళ్ళు వున్నట్టుగాన్సే ఆ పదవిని

, పౌజన్యొళావుకు, కరటక శాస్త్రికి యిచ్చినవాళ్లున్నారు. నాటక కథలో అద్భశ్యంగా వున్న పిరేశలింగమే కథానాయకుడన్న వాదనా వుంది. అయితే కన్యాశుల్కానికి కథానాయకుడ్తున్నాడా? ఉన్నట్టయితే నాటక కర్త ఉద్దేశించిందివర్ని?

• “నోనోయిక లేని నాటకం” అని గురజాడ 1896 ఏప్రీల్‌ 26 డైరీలో రాశారు. ఇదీ ,దేన్ని గురించి రాసింది ఊహకందని విషయం. గురజాడ నొటెకం *నాయిక లేని. వోటకర” యెంత మాత్రమూ. కాదు. నాయిక మధురవాణి అని స్పష్టమే. “కోని, నాయకుడి విషయమే .సందేహం. “నాయిక లేని నాటకం” సాధ్యమైనప్తుడు నోయకుడు "లేని నాటకం ఎందుకు సాధ్యం కాదు? నాటకానికి నాయక్‌ నో త్తష్పనిసతిగో. ' వుండొలన్న అలవాటును తప్పించడానికిలా చేశారేమో. _“నశీన్యాశుల్మం నాటక స్వభావాన్ని వలువురు పలువిధాలుగా నిరయించారు. రస. చళ్ళ. వేస్కి తమకు తోచిన నిర్వచనాలు వేశారు. అది విషాదొరంత నాటకమనీీ ఫేద ఘోదొారత నొటకమనీ తలొకే విధంగా అన్నారు. అది ఉత్త ఫార్స్‌ అవి తోసి పా గయ్యడమనో దిగాది. సాటకకర్త చెప్పిందాని ప్రకారం అది హాస్యరస ప్రధాన

వింలు కాని ము? ళ

కట్టన పొటీ .ని. కించన ని జాగ్రత్తగా సమర్ధతలో. తూచి. విలువ

౫ విషాదార్తితం్ద భేధాంతం అనడానికి అస్కారం కనిపించదు. అది అగ్నిహోత్రా వధొన్లు.. గిరీశం, ఠావప్పంతులు వంటి వాళ్లకు మాత్రమే విషాదాంతం, భేదాంతం. దుష్టులకు, ఆటకట్టుయి ముగిసిన నాటకం అ దుష్టులకు మాత్రమే విషాదాంతం. సాజిన్యార్గొవ్వు. మధురవాణ్సి కరటక శాస్త్రి, వంటి సన్మార్లులకు" అది మోదాంతం. ఫొర్సుగా, కట్టే ఫొళేషిన పాళ్లలో. పెద్దవాళ్లూ వున్నారు." ప్రపంచ స్టాయి. ఉత్తమ సాహిత్యమని విజ్ఞులు ఎంతోమంది మెచ్చిన దానిని ఫార్స్‌గా చెప్పడం సమధిణెనం కాదు. .సోస్యళస ప్రధొన నాటకనున్ని నోటక్షకర్త చేసిన " ప్రకటనే అయినా అధి అర్హసత్యమే. ఎంచేతనిటే, కన్యాశుల్మం నివురు కప్పిన నివ్వు, దాన్ని కప్పి వున్నది వోస్సమనే నివురు. బావికి దిగువన నిగూఢంగా వున్నది నివ్చువంటి భీభత్సం,

అంచేత కన్యాశుల్భరి ఛీభత్సరనేప్రధానమైన వాస్యనాటకమనవుత్తుంది. అగ్నీహోత్రా వధాన్లు నేసిన నఠమోంస విక్రయ కథను చెప్పింది భీభత్సం కాక మరేమిటి? ఉక. కేశవ రాయుడు దివాన్‌ బహాద్ధర్‌ రాజారాం అన్న పాత్ర

ఒక అపూర్వసృష్టి 39

ఈ నాటకం మీద కొత్త వెలుగును ప్రసరింపచేస్తి దాని అంతస్పేమిచో చెవుత్తూ అయ్యల సోమయాజుల నరసింహ శర్మ “హాస్యం వికాసాత్మకమైన విజ్ఞానానికి కారణం. ఉత్తేజం విప్లవానికి కారణం, సంఘం తన. లోపాన్ని (గ్రహించి విజ్ఞానవంతమైనది అయితే గాన్సి విప్లవం జరపడానికి అర్హ మైనది కాదు. కాబట్టి సంఘం అజ్ఞానావస్టలో వున్నప్పుడు ముందు విజ్ఞానాన్ని కలిగించాలి. వాస్యం ఇందుకు తోడ్పడుతుంది. అంచేత హాస్యంతో పాటిందు. బీభత్సం 'చూపబడ్డది. విజ్ఞానం విప్ణవానికి వూర్వ రూపం. విజ్ఞానవంతుడే గాని మధుర హాస్యాన్ని అర్హం భేసుకోలేడు”కీకి అని రసచర్చ చేసి కన్యాశుల్కం భీభత్స్చరస ప్రధానమైన నాటకమని సరైన మౌలిక నిర్వచనం చేశారు. ఈ నిర్వచనం భావచార్యానికి గురికావడం శోచనీయం.

కన్యాశుల్కంలోనిది పోస్యమనే తేనె పూసిన కత్తి. ఈ పైపూతకు దిగువ అంతటా వ్యాపించి సమాజాన్ని అన్ని విధాలా దిగజార్చుతూ "వున్న భీభత్సాన్ని కానకపోవడం, సబబు కాదు అప్పటి. సమాజంలో నిరాటంకంగా కానసాగీపోతోన్న గొంతుకలు కోసే వ్యాపారాన్ని సున్నితమైన ' హాస్యంతో మేళవించి చిత్రించడర్త కన్యాశుల్బ్లం సాధించిన ఆసాధ్యమైన కళ. ఈ కళలోని రంగురంగుల వ్యంగ్య చిత్రాలకు ప్రతిరూపాలు - అనాటి దుర్నితి, మూఢవిశ్వాసాలు, పంచకత్వర్న పొత,. క్రొత్త సంస్కారాల సంఘర్హణ్య కొత్త సంస్కారంలో దోక్కాని వున్న విష్టభీజాలు, నీతికోసం, న్యాయంకోసం ప్రయత్నాలు, పరోపకారబుద్ది, 'పెంపాందుతూ. వచ్చిన చిత్తసంస్కారం, అగ్నిసంస్కారం జరిగే వరకూ మారని మనుషుల మనసులు, ఉబవ్లినీతి క్రిములు అ హేతుకాలు.

గత శతాబ్దం చివరి దశాబ్దాల -జీవితానిక్కి నాటక రూపంలో వున్న సాంఘిక చరిత్ర కన్యాశుల్కం. అది కాలం చెల్లిన పూర్వ నాగరికత వికృళరూపాల్ని చూపింది. చేరూనుతూ వున్న కొత్త నాగరికతాసంస్కారాలు వెర్రితలలు వేస్తోన్న తీరుతెన్నులు తెలిసింది. చారిత్రక కారణాలవల్ల మారుతోన్న సమాజాన్ని, ౪ పరిణామంలో జరుగుతున్న సంఘర్హణల్నీ కళ్ళయెదుట నిల్చింది. వూర్వనాగరికతా సంప్కారాలకు ప్రతినిధులు, అగ్నిపోత్రావధాన్లు వంటి వాళ్ళెతే కోత్త నాగరికత సంస్కారాలు వేస్తోన్న వెర్రితలలకు ప్రతిరూపాలు గిరీశం నీంటి వాళ్లు, ఇటువంటి పాత, కొత్త భ్రమ్టల ఆట కట్టించడానికి పూనుకున్న వాళ్లు మధురవాణ్వి సౌజన్యారావ్యు కరటకశ్యాస్త్రి. మొదటి ఇద్దరిది నిష్కామకర్మలు. కరటకశా,స్రైది ఆవద్ధర్శం; (లుబ్బావధాన్లుకు తన కూతుర్నిచ్చి "పెళ్ళి చేసే ప్రయత్నం మొనుకోకపోతే నూతిలో పడతొనన్న తన చెల్లిలి ప్రోణరక్షణకోసం.

ఇప్పటిలాగే, పాచ్చుతగ్గులుగో సంఘంలో అప్పుడూ సర్యత్రా అవినీతి (క్రిములు వ్యాపించి వుండేవ. ఈ అవినీతి క్రిములు న్యాయన్యవస్టనెలా అన్యాయ, వ్యవస్థగా దిగజార్భాయో తెలిపే ఒక ఉదంతం. “మనం తెచ్చిన దొవా లంచం పుచ్చుకొని మున్సబు అన్యాయంగా కొస్టేశాడు... మా వకీలు అవతల పార్టీ దగ్గర కతికి మన కేసు ధ్యంసం చేశాడు, ఈ మాటలు (అగ్నిహోత్రావధాన్లువ) “న్యాయ మూర్తులు “న్యాయవాదులు వంత న్యాయంగా ఉన్నదీ తెలువుతాయి. 46. చూ కలేలుగు తల్లో, 1945్‌ ఏప్రిల్‌ సంచిక

శం కవ్యాశుల్కము

“నాలుగు రాళ్ల” తడుముకుందామన్ని హెడ్‌ కాన్‌ స్టబల్‌ లుబ్బోవధాన్లుమీద ఖూనీ కేసు. బనాయిస్తాడు. తరువాత తాసీల్దారు రంగంలోకి ప్రవేశించి “వది రాళ్లూ” లాగుతాడు. న

ధనరూవంలో కాక వస్తురూపంలో వున్నతోద్యోగి అవినీతి ముచ్చటొకటి: డిష్టీ కలెక్టరు “లంచం తినడుగానీ ఆయనకు స్త్రీ వ్యసనం కద్దో. ఆయన మధురవా ణికి “వాయుడు (వకీలు) చేత రాయబారాలు పంపుతున్నాడు. ఆయన అధీష్ట సిద్ధికి మధురవాణి సహకరిస్తే తన చిక్కుల్నుండి బయటపడవచ్చునన్న ఆశతో కరటకశొ,స్త్ర, ఆమెను డ్పిప్టీ కలెక్టరు దగ్గరకు వెళ్ళమని _ వేధించడమూ, తనను చిత్రగువ్నుడి దగ్గరకు. పంపి “చేసిన పాపాలన్నీ తుడుపు పెట్టించడానికి వీలుండదు కాబోలు” అంటూ నుధురవాణి కరటకశా,స్త్రికి చివాట్లు పెట్టి “తల వాయుగొట్ట” డమూ జరిగింది.

మీనాక్షి భ్రూణ హత్యలు చేసుకున్నప్పుడల్దా “పోలీసులు బెదిరించి పది డబ్బుల సొమ్ము లాగేస్తూంటారు. ॥ "

ఖూనీక్తేసు బెదిరింవుతో, 'పౌడ్‌ కాన్‌ స్టబుల్‌ తాను లుబ్బావధాన్లుకు రాసిచ్చిన దస్టావేజు కాయితం లాగేసుకుంటాడు.

పోలీసు ఇన్‌ స్పెక్టరుకి ఇస్తానన్న సాకుచెప్పి రామినాయుడు దగ్గిర్నించి రావ పృంతుల్లు పొతిక రూపాయలు కాబేస్తాడు.

౪ రోవస్పంతులే *ఈ ఇన్‌స్పెక్టరు గాడికి ఈ తాలూకాకి వచ్చింతరువాత అయుదారువేలు యిప్నించానని తన ప్రజ్ఞను చాటుకుంటాడు. తాను ఎంతటి ఘనుడంపే, “ఈ తాలూకాలో సివిల్‌ 'మజిస్ట్రేట్లు ఎక్కడొచ్చినా రావప్పంతులు పమ్టాలేనీ పులగం వుండదు”. అంతేకాదు, మూడేళ్ళ క్రితం మైనార్టీ దాటిన వాడ్ని

మైన్‌ అనీ వాదించిమంటాడు.

అళోజుల్లో కోర్టుల్లో దొంగసాక్ష్యాలు చెప్పడానికి మనుషుల పోదాల్ని బట్టిరే ట్లుండేవి, కురడలాలున్న ఫండితులైకైతే రేటు ఒక రూపాయ్యి ఇటునంటే సాక్ష్యాల గురించే పోలిసెట్టి సలహా: “...బాపవోళ్ళు నచ్చాపనచ్చలు....కొంచం సెయి తడి చేస్తే సోచ్చీకం చెప్పిపోతారు”.

, దొంగెసౌక్ష్యాల గురించి సౌజనా ఆక్రోశం: “పెద్దపెద్ద వకీళ్ళు కూడా సిగు మాలి టంపెట్టేన్‌ గ సాక్ష్యాలు పోరచ్వా[ిక్‌ టి నావకీటక్వ్యా స్రీ వంకాకీ కొఠిదఠ౦ం అటువంటి పాపానికి నొడిగట్టుకోం గాని నూ పార్టీల తరపు సాక్షులు కూడా ఇబద్ధం చెబ్లుతున్నారని యెరిగిన్నీ వూరుకుంటాం”. __అగ్నిపోశ్రావధాన్లు పూర్వాచార పరాయణుడొక్క'కే కాదు వేదం ఎనఖె

రెండు. పన్నాలు ఆధ్యయనం చేసిన పండితుడు కూడా” అయితే యివేవీ కూతళ బోతకాల _ బనాయింపుకు అడ్డంకులు కావు, అతను చిన్నకూతురు జొతకం బన యింవ్లు చేయడం గురించి చెప్పి రామప్పంతులు ఒక సర్వసాధారణ విషయం ఖయట పెడతాడు. “మా బ్రాహ్మాల్లో యిది పరిపాళే. “పెళ్లిళ్లలో పంపించేది ఒక జాతకవ్లూ. నిజం వుండదుో అని, ఇదే కాదు, అగ్నిపోత్రావధాన్లు బండారం అందరి ముఠిదఠ కోర్టులో కూడా బయటపడింది. "పెద్దకూతురు జళకంలో ఫ్టైట్లన సంవత్సరం వొకళైతే, సొక్ష్యంలో చెప్పింది యింకొకటి. ఇందువల్ల చీవాట్లు

ఒక అపూర్వసృష్టే 41 సిద్దాంతులు లంచం తిన్మి పెళ్లి లగ్నాలు ఎప్పటికి కావలిస్తే అవ్పటికి నిర్ణయిం చేస్తారు. " . కకొత్త జాతకాలు నిర్ణయించడం ఐదు నిమిషాల వని ఇందుకోసం అటక నిండా పాత తాటాకులు కాగితోలు, నిలవచేసి వ్లుంటాయి. రకరకాల సిరాలూ వుంటాయి. “ కాశీలో ప్రొద్దుటి వూట బయళ్తేరి వాయువేగ మనోవేగాలతో, కొద్ది గంటల్లో అకాశమార్గాన విశాఖపట్నం వచ్చానని బైరాగి చెప్తాడు. రాగితో బంగారం చేసి యస్తానంటాదు. అంజనం వేస్కి పారిపోయిన (మొగ) పెళ్లికూతురు ఎక్కడున్నది కనిపెస్టేస్తానంటాడు. ఈ పచ్చి "అబద్దాల్ని అందరూ నమ్మేవాళ్లే! “ఆరు . నెలల్లో ఇంగ్లీషు, బావుటా పోతుందన్న పరమ రహస్యం చెపుతాడు. భక్తకోటి నమ్మేస్తుంది. ఎవరికి తెలియని భాషలో బంగారం రేకు మీద రాసివున్న 'దైవభాషను తొను ఛదివానంటాడు. ఇలౌంటివే- తన మహత్యాలనేకం చెపుతూపోయ్యి గంగానదిని సొరా _ నదిగా మార్చేశానంటాడు. “కనుక్కో గలిగిన గ్యానికి గంగా నది అంతా సారాయి కాదా!” అని ఉపదేశించి, భక్తులకు పారవశ్యం కలిగిస్తాడు. బోనులో ఎలకల్మి పట్టినట్టు దయ్యపు దంపతుల్నీ సీసాలో బంధించానని భూత వైద్యుడు ప్రకటిస్తే అందరూ నమ్ముతారు. అందువల్ల, దయ్యప్పిల్లలు ఫుట్టవచ్చు నన్న నాక అమోఘమైన ఊహ ఒక పాత్రకు వస్తుంది కూొడ్చా' “నమ్మి చెడి నవారు. లేరు, నమ్మక చెడిపోతే పోయేరు” అన్నది అప్పటి సర్వసాధారణమైన నమ్మకం. ॥ - సనాతన ధర్మం అనుసరిస్తున్నట్లు నటిస్తూ, రకరకాల అబద్దాలాడుతూూ రకర కాల దుశ్చేష్టలు చేస్తూ ఆత్మ వంచన, పర వంచన చేసే అగ్నీవోత్రావధాన్లు,, సిద్దాంతి గవరయ్యవంటి వాళ్ళూ, అభ్యుదయ కాముకులైన ఆధునికులుగా చెలామణీ అయ్యే దగాకోర్డు యిప్పటంతగా కొకపోయినా, అవ్హుఢడూ ఏమంత తక్కువగా లేరు... అప్పటి దుస్సహ పరిస్టితులవైన సాహిత్యంలో కనీవినీ ఎరగని పెద్ద దరీడయాత్ర, కన్యాశుల్కం) ఇప్పటి దుస్సపా పరిస్థితుల వైని, సాహిత్య సమరావికది మార్గదర్శిం "రండు కూర్వుళలు ఏకత్వంలో భిన్నత్వం ఇంగ్లీషు కవిత్వం *న్తుండి బయటపడి సాంఘిక పరివర్తనకు. తెలుగు సాహే రాన్ని సాధనం చెయ్యాలన్న తపన్స "కన్యాశుల్కం “రచనకు ప్రోద్భలం అయ్యింది. అదే గురజాడ తొలి తెలుగు రచన. దాని యితివృత్తం ఎంపికకు భావ ప్రొతిపదికగా వున్నవి. ఆనందగజపతి "సేకర్షించిన కన్యాశుల్మ. వివావోల సంఖ్యా వివరాలు, వాటిని అరికట్టడానికి అయవ నుద్రాను. శానన సభలో వ్రతిపాదించదలుచుకున్న బిల్ధ్య “కన్యాశుల్బ. ఖండన)” అన్న వీరేశలింగం వ్యాసం (అగ్నిషోత్రావధాన్లు మవస్సు మళ్లించడానికి గిరికం పూనుకుందొా మనుక్రున్నప్పుడు యా వ్యాసం ఫ్రస్తావన. వస్తుంది). ఇవి కాకుండ్కా యీ వీషయళథి మీద వీశేశలింగం రాసినవి గల్రాహ్మా వివాహము” అన్న పెద్ద ్రహసనము (1876), “కన్యాశుల్కము అన్న చిన్న ప్రహసనమూ వున్నాయ. మొదటి కూర్చు రాసిన తరవాళన్లే తాను 47, చూ. పోద పీక క్‌

గై కవ్యాశుల్కము “బ్రాహ్మ. వివాహము” చదివినట్టుగా దాని పీఠికలో గురజాడ తెలిపారు. చిన్న ప్రహసనాన్ని ఆయన చదివిందీ లేందీ తెలియదు. వీరేశలింగం ప్రహసనాలకూ, గుర జాడ కన్యాశుల్కానికి కధా వస్తువు వొకే కాబట్టి కొన్ని చోట్ల పోలికలుండడం సహజం. కాని పొటత్ర పోషణ, సంవిధానం మొదలైనవి చాలా భిన్నంగా వున్నాయి. అయితే వీరేశలింగం సంఘసంస్కరణోద్యమం అంతట్లాగా నే, ' కన్యాశుల్క వివాహాల గురించి ఆయన ఆందోళన ప్రభావమూ గురజాడ పైని పడడం సహజం. గుర జాడ యీ సమస్య వొక్కటే కాకుండా తన కనా, శుల్మంలో. చిధావా చిదాహొ సమస్యనూ, వేశ్యావృత్తి సమస్యనూ ఉపాంగాలుగా సూడు శాలి కూర్చు ప్రదర్శనకు, ప్రచురణకు పెద్దగా ప్రశంసలు వచ్చాయి. (చూ. పీరికల్సు సమీక్షలు), తొలి ప్రదర్శన తరవాత 17 ఏళ్ళకు, తొలి ముద్రణ తరవాత 12 ఏళ్ళకు గాని ఆయన రెండో ముద్రణకు పూనుకోలేదు. చిన్న చిన్న నూర్చు లతో సరిపెట్టుకుందామనుకున్నారు. కాని తనమిత్రుడు, ఎస్‌, ీ,నివాసయ్యంగార్‌ (1874-1941 ప్రసిద్ద న్యాయవాది, 1926 గౌహతి కాంగ్రైస్‌ మహాసభాద్యక్షుడు) చేసిన సూచనను పాటించి కన్యాశుల్కాన్ని చాలా మార్పు చేశాను.... మూడం కాలు అచ్చుకు వెళ్ళాక కొన్ని పాత్రల గురించి నా భావాల్ని మార్చుకోవలసి వచ్చిం” దన్ని “వినయాన్ని పక్కకునెట్టి చెప్పాలంటే దాని మహత్తర. గ్రంధం వేశాననుకుంటున్నాను. గీటురాయి. ఏమిటంటే, నన్నే అది మురిపించుతూో వుంది

• వదల కూర్చుకంళే యిది ఎక్కువ కూలంకషంగా నా మనస్సును... వెల్లడిచేస్తూ -. పవుదీ”.*8 అని తెలిపారు. భాసుని చారుదత్తానికి శూద్రకుడు తన మృచ్ళకటికంలో శేసిన మౌర్చులకంటే, గురజాడ రెండో కూర్చులో చేసిన మౌర్చులు పెద్దవి, శటమి కూర్ములు సరిపోల్చి చదువుతూ వుంటే యీ మార్చు లెటునంటివో “డ్ర మే కాదు; నాటక య హార్రలు పు ఘటనలు మొదలైనవి పెరగ అవి / నాటకకరనే “మురిపించి” న స్‌ అది అందచందాలు అమిరాయి - త ము టువంటివి. వేకు మెదటి కూర్చులోని గ్రాంధిక భాష వాసనలు '" రెండోదాన్లో లేవు... వేరు ఎరు సొత్రలు తమతమ _బుద్దుల్ని బట్టి సంస్కారాళ్ని బట్టి అచ్చమైన వాడుక నుడికొరాల్టో ఉచ్భారణలతో వీలుకుబళతో మాట్తాడుతాయి. అగ్నిపో్‌త్రావధాన్లు కఠటకశాట, గిరీశం, పౌజనా రం మొట్తాధుతాయి 6 ఛాల్టు మనా వ గిరీశం, సౌజన్యారావు పోలిసెట్టి, అసిరిగాడ్కు వెంకమ్మ బుచ్చెమ్మ, నాకి మొదలైనవారి మాటలు సరిగ్గా వారి వారి తిరుల్ని బట్టే, మనస్సుల్ని కట వుంటాయి. మచ్చుకు మీనాక్షి మాటలు ; దయ్యపు దంపతులు “యిద్దర్నీ నర్‌ పే మకు వెదతారేమాి. లాల్తారాన క ఖా నము కడమె గి పిల్లేమో అన్న అనుమానం వళ్ళి కనుక్కోమంటే, మీనాక్షి నన్ను అడ్డమైన మాటలూ అంటూంటే నేనెందుకు అడుగుతానూ? నేను దాంతో యిగ మౌప్లేఅల్టు” అంటుంది. ల మొదటి కొర్చులో పొటిగ్రాపు పంతులు బంద్రోతు తన సంస్కారానికి అందని భవిష్యం అన్న మాట ప్రయోగిస్తాడు. ఈ కూర్చులోందే వాకర్‌ పాత్ర కూడా ముస్తిం యౌసతో యీ మాటనే ప్రయోగిస్తాడు. ఇది యూ పాత్రల నోటికి 48, _ వొంగోణు ముని సుబ్రహ్మణ్యానికి 1907 మార్చి 14 మే 7 ఉత్తరాలు.

ఒక అపూర్వస్పష్టీ న! వచ్చేది కాదు. అంచేత రెండో కూర్పులో అదిలేదు. బూటకపు పెళ్ళికూతురు దూబరా ఖర్చులు చూపడానికి కల్పించిన వాకర్‌ పాత్ర వున్న రంగమే తోొలగిం -చబడినది.

వేరు వేరు మనుషులే కాదు, నొకే మనిషి సైతం వాకే మాటను వేరు వేరుగా. పలకడమూ జరుగుతూ ఉంటుంది. ఇది రెండో కూర్చులో ఎక్కవగా కనిపిస్తుంది. ఉదా: కరటక శస్త్ర, కరటక శాస్త్రులు కరటక శొస్త్రుల్దు లుబ్బానధాన్లు లుబ్బావధాల్టు మొదల్రైనవి.. . మొదటి దాన్దోని కాన్‌(గైస్స్‌ కం([గ్రఫ్‌ అయ్యింది ; మొదటి యంకము ప్రధ మాంకము అయ్యింది. స్ట మొదటి కూర్పులో “సాయంకాల మైనది. పూటకూళ్లమ్మకు సంతలో సామాను కొని'పెట్టుతానని నెల రోజులైనది” అని మొదలైన నాటకం, _“ఢామిట్‌! వ్యవహారం అడ్డంగా తిరిగింది” అన్న వాక్యంతో ముగుస్తుంది. శేండో కూర్చు “సాయం

• కాలమైంది. పూటకూళ్ళమ్మకు సంతలో సామాన్లు కొనీపెడతానని నెల రోజుల కిందట...” అన్న మాటలతో మొదలై, “డామిట్‌ ! కథ అడ్డం తిరిగింది తో ముగుస్తుంది. మొదటి కూర్చులో పూటకూళ్లమ్మ గిరీశానికి యుచ్చింది పదీ రూపాయలైతేే రెండో దాన్గో యిరవై రూపాయలు. రెండో కూర్చులోని మధురవాణి పాత్ర మొదటి కూర్పులో మహాలక్ష్మీ, మధురవాణి అన్న రెండు. పొత్రలుగా వుంది మహాలక్ష్మి. గిరీశం వేశ్య, మధురవాణి రానప్పంతులు వేశ్య. మహాలక్ష్మి. రెండుసార్హు ప్రస్తావనకు మొత్రం వస్తుంది. రంగంలోకి రాదు. మొదటి కూర్చులోని యీరెండు పాత్రలు కేవలం “కొయ్యబొమ్మలు” ; రెండో కూర్చ్పులోని. మధురవాణి పాత్ర “జైర్రు” రవ్వంతైనా నివి. మెదటికూర్చులో, వెంకమ్మ కాలుజారి నూతిలో పడితే, గిరీశంపైకి తిసిన టట్టుగా వుంది. రెండో కూర్పులో కూతుర్ని డబ్బాశతో ముసఠి నాడికిచ్చి పెళ్లి చేస్తున్నందువల్ల ఆత్మహత్య చేసుకోడానికి వెంకమ్మునూతిలో దూకిత్తే. గిరీశం కక్షించినట్టు మార్చి నాటకకర్త కథకు పుస్టినిచ్చారు. ఒకటో కూర్పులో రానప్పపంతులు నియోగి కాడు, వైదీక. మొదటి చాన్లో రెండో రంగం అగ్ని పోత్రావధాన్లు యిల్లు ; రెండో కూర్చులోలాగా మధురవాణి యిల్లుకాదు. అంచేత మంచం కింద ముచ్చట వుండదు. పెళ్లికి ముందర నిరాహారం వళ్ల లుబ్బావధాన్లుకు ప్రాణాంతకం కావడం. వెళ్లి భోజనాల కొచ్చిన తిండిపోతు భోక్తల దౌర్టన్యం గురించీ వున్న మొదటి కూర్చు రంగాల్కు రెండో కూర్పులో తిసి వెయ్యబడ్డాయి. మొదటి. కూర్చులో. శిష్యుడు భట్టీ వేస్తోన్న శ్లోకం రఘువరిశంలోనిదయితే, శెండో కూళ్సులోనిది కుమార సంభవంలోనిది. “లేళ్లు పరిగెడితే ఎవడిక్కావాలి, ఫరిగెత్తకపోతే 'ఎవడిక్కావాలి” వంటి. వ్యాఖ్యానాలు, క్షాళిదాసు కవిత్వానికి చేసిన వెటకొరొలు, శిష్యుడీ పొత్రను రక్తి కట్టించడానికి వేస్‌న మాళ్చులు. మొదటి కూర్పులో రావప్పంతులు బనాయిఇచిన ఉత్తరాన్ని కూలివాడు తెచ్చి యిస్తాడు (తేచ్చినండుకు భత్యం యివ్వాలి). కెండో న్లో ఆ ఉత్తరం పోస్ట్‌మాన్‌

శ4 కన్యాశుల్కము .

బట్వాడా చేస్తాడు. తపాలా వ్యవస్తలో చూర్చును యీ మార్పు సూచిస్తుంది. తన కంటెను తెచ్చి యిమ్మని వేధిస్తోన్న మధురవాణిని బ్రతిమాలుతూ కాళ్ళే

_పట్టుకోబోతోన్న _ రావప్పంతుల్ని సత్యభామ అవతారమెత్తి మధురవాణి తన్ని

యడం - తొలి కూర్పులో వున్న యూ కోపమో మోటు సరసమో మలి

కూర్చులో లేదు.

ఈ విధంగా రెండో కూర్పులో ఆదినుండి అంతం వరకూ చేర్పులు మొర్చులు; తాలగింపులూ ఎన్నో వున్నాయి. నాటక కర్త రెండో కూర్చులో చెక్కిన లెక్కలనన్ని నగిషీలు పెట్టిన మెరుగులు కన్యాశుల్కాన్ని మహత్తర [గ్రంధంగా రూపొందించాయి- ఫలితంగా అది రంగు రంగుల ఇంద్ర ధనస్సయింది, ఇంద్రజొలమయ్యింది. సిద్ధహస్తుని సాటిలేని పాత్ర

అన్నిటికంటే మనోహరమైందీ, మహాత్తరమైంది ముధురవాణి పాత్ర చిత్రణ, మొడటి కూర్చు ముధురవాణి రావప్పంతులు వెలయాలు మాత్రమే. రెండో హైర్చులొ 'వెలయాలుగా ప్రవేశించిన మధురచాణ్సి వెలలేని పాత్రగా పరిణమీం

అదం ఆ

_“కాద్దికాలం వుండే యవ్వనాన్ని జీవనాధారం చేసుకున్న కులంో లో పుట్టి పెరిగిన మధురవాణ్సి అ వృత్తిని విచ్చలవిడిగా కాకుండా, తన తల్లి చేసిన ఉప చేశాల పరిమిత్తుల్లో సాగిస్తూ వచ్చింది. మంచివారిపట్ల మంచిగాను, చెడ్డవారిపట్లు

చెడ్దగొనూ వ్లుండనున్కీ చెడని వారిని చెడగొట్లు నదనీ ఆ ఉపదేశాల సారాంశం, మధుఠపోణికవీ మార్గదర్శకాలు, ణా __ మధురవాణి పరిణామం మొదట కరటక శాస్త్రితోన్సూ తరువాత సౌజన్యా = రోవుతోమో సంభాషణలో స్పష్టమవ్వడం మొదలవుతుంది. సుబ్చితో లుబ్జావధాన్లు పెళ్లిని 'తప్పింతమని రావప్పంతుల్ని "మధురవాణి వేధించడానికి కారణం స్వార్ధం కాదు. అది సత్కార్యం అయినందువల్లనే. పెళ్లి తప్పించడానికి కరటక శౌస్త్రి పధకం తిలియకముందర్నించి “ఆ ముసలాడికి పెళ్లెందుకు? పెళ్లి. మానిపించే య్యరథఢి” అని ఠావప్పంతులు చెవినిల్లుకట్టుకుని పోరుతుంది. “ఈ పెళ్లి తప్పించక పోతే మీతో మాట్టాడను* అని మారాం చేస్తుంది. పెళ్లి బేరానికి మారు వేషాల్లో కరటకశాస్త్రి,. అతని శిష్యుడు తన దగ్గరికి వచ్చేవరకోః ; సుబ్బి కరటకశా,స్త్ర, 'మేనగోడలని మధురవాణికి తెలియనే తెలియదు. ఈ అంతర్నాటకంలో మధుర * వాణి ప్రవేశం, కేవలం నిష్కామ కర్మ. “కస్ట్రపడి ఆర్జించిన” తన కంటెను అది తిరిగి వస్తుందో లేదో అన్న అనుమాన _సరిస్టితిలో, మొదట రావప్పంతు లుక్‌, తరువాత కరటక శాస్త్రికి యివ్వడానికామె వెముకాడదు. మధురవాణి పో త్యాగత్కి ఉవకారబుడ్డి అటువంటివి.

విజయనగరం నుండి రావప్పంతులుతో రానముచంద్రపురాగ్రహారానికి వచ్చినప్ప ట్నుండ్సీ మధురనాణిలో అతర్మధనం సాగింది. “కుక్కల పొత్తు” నుండి బయట వడి సంసారిగా బతకొలన్న గట్టి కోరిక రోనురాను పెరిగింది. “కాపు మనిషినై పుట్టి మొగుడి పొలంలో వంగ మొక్కలక్కు మిరప మొక్కలకు దోహదం చేస్తే యావజ్జీవం కాపాడే తనఫాళ్లనే వారుందురేమో” అన్న ఆలోచన మనస్సును పట్టి పీడించింది. “మధురవాణి అంటూ. ఒక వేశ్యా శిథామణి యీ. కళింగ రాజ్యంలో

ఒక అపూళ్వప్పష్టి 45 వుండకపోతే భగవంతుడు సృష్టికి యంత లోపం వచ్చివుండును” అని కరటకళ్యాస్త్రి కురిపించిన పొగడ్డకు ఉబ్బితబ్బియిపోదు. సరికచ్చా *ీమధురవాణి అనే 'వేశ్యాశథా మణి గిరీశంగారి .వంటి కుక్కల పొత్తుకే తగివున్నది గాని సౌజన్యారావుగారి వంటి సత్పురుషులను చూడడమునకైనా అర్హత కలిగివుండలేదూోో అని దిగులు పడుతుంది. రాయబారాలు పంవతూవున్న డిష్టీ కలక్షరును తృప్పివర్చేందుకు వెళ్లమన్సి కరటక శాస్త్రి తన చిక్కుల్నుంచి బయటపడడానికి ఎంతగా బలనంతం చేసినా “యిటు పైని వూరకుక్కలన్తూ సీమకుక్కలనూ దూరంగా వుంచడానికి ఆలోచిస్తున్నోను” అని చెప్పి ససేమిరా వొప్పుకోదు. ॥

వేశ్యల విషయంలో అహేతుకమైన మొండి పట్టుదలతో ఉన్న సౌజన్యారా వుకు, వేశ్యాసమస్య గురించి ఆయన జవాబివ్వలేని ప్రశ్నలడుగుతుంది. జపాన్‌ దేశంలో గైషాలన్న వేశ్యలున్నారన్సీ వాళ్లను గొప్ప గొప్ప వాళ్తు వెళ్ళాడతారనీ తాను విన్నబ్లు చెప్పితుందీ. మధురవాణి 'తెచ్చిన యా పాప్‌త్యానిక్‌ కారణర్యు ఆమె మనస్సును కల్లోలం చేస్తోన్న వివాహేచ్ళ ; ఆ “దుర్వుత్త లోని “పైన్యతి ను గుర్తైరగడమున్న్నూ. _ +. బుబ్బాబదాన్లుని గండం నుంచి గబ్బక్కించడానిక్సి స్వకార్యంగా పొటు పడు తున్న _ సౌజన్యారావును వురషవేషంతో కలిసి అతన్ని రక్షించే సాధనం ఒక 'వశ్య చేతిలో వుందని మధురవాణి చెపుతుంది ; ఆ వేశ్యతో పెళ్లికి కాన్సి వీలుకాకుంటే “*వుంచుకోడానికి” కానీ ఆయన వొప్పుకుంటే కార్యం నెరవేరుతుం దంటుంది. “తలకు తగని వెర్రి కోరిక అని తెలిసి కూడా,. మధ్యనర్తిగా వ్యవహరిస్తూ యీ రాయబారం సొగిస్తుదది. సౌజన్యారావు వొవ్పుకోడు సరకాద్యా కోపం తెచ్చుకుంటాడు కూడా. చివరకు *అడుగు మెట్టుకు దిగి, "'షరతుగా “ఒక చిన్న ముద్దు” "ను కోరుతుంది. ఆయన “మిక్కిలి మంచివారు” కావడం యూ కోరికకు కారణం. అవిషయమే చెపుతుంది. సౌజన్యారావు వొప్పుకోడు ? బదులుగా వెయ్యి. రూపాయలు తీసుకొని సాయం చెయ్యమంటాడు, ఇందుకు మధుఠవాణి వొవ్పుకోదు. పర్యవసానం ప్రతిష్టంభన.

చేసేదింకేమీ లేక్క ఎలాగైనా లుబ్బావధాన్లును కాపాడాలన్న పట్టుదలతో వున్న సౌజన్యారావు “*వ్రతభంగా” నికి సిద్రపడతాడు. షరతును అమలు జరపడానికి దగ్గ రకు వస్తాడు... ఈ _ విపరీత ఎరిస్టితిలో తీవ్రమానసిక సంక్షీంలోవున్న మధురవాణి నిగ్రహించుకొని మనస్సు మళ్లించుకొంటుంది. మానవతీతమైన. నిగ్రహం యిది. చెడని వారిని చెడగొట్టువద్దని చెప్పిన తల్లి ఉపదేశం జ్ఞాపకర తెచ్చుకుంటుంది. వ్లబలంగా వున్న తన కోరికను చంపుకుంటుంధి. వృత్తని వదిలిఫెడుతున్నాని ప్రక స్తుంది. సౌజ న్యారావును వ్రతభంగం కకుండా కాఫాడుతులది. లుబ్లావధాన్లు సమస్యా పరిష్కారానికి దారి చూపి సౌజన్యారావు కృతజ్ణ్ఞతకు పాత్రురాలవుత్తుంది. నాటకంలో యా పరిణామాన్ని పెంపొందిళచిన శీరు అక్షరాలా సాటిలేనిది. ఇది సాటిలేని సిద్దహాస్తుడికీ మాత్రమ పౌధ్యమవుతుంది, “లోకమందలి మంచి చెడ్డటు,..”

చదవడమో, చూడడమో చుగిశాక్సు కన్యాశుల్కం. _ కన్వ్యాశుల్బమేకాదు - సాధారణంగా గురజుడ రచనలు మనస్సు మీద వేసే ముగ ఎటువఠిటిది? వాటి

46 కన్యాశుల్కము వల్ల కొంతయినా చిత్త సంస్కారం కలగక తప్పదు, చెడుగుల మీధ అసహ్యం ప్రుజ్ణుక శప్పద్దు సత్క్మార్యాలవైపు మొగ్గు రాక తప్పదు కన్యాశుల్కం వక్తి అటువంటదె, జడస్థితిలో వున్న మనస్సుమౌత్రమె దాని ప్రభావానికి లోనవదు. మధురవాణ్కి సౌజు వ్యారావు పోఠకుల మెప్పపొందడమూ ; ఎంతగా నవ్వించినా అగ్నిహోత్రావధాన్లు, రావప్పంతుల్హూ_ గిరీశం *అవహేళనకు గురికావడమూ జరుగుతుంది. పరమాద్భుత మైన సోహిత్య శిల్చకళ నాటక కథతో పొటు పాత్రలన్నిటినీ కళ్ల ఎదుట నిలిపి వుంచుతుంది.

ఇదే. కాదు - “అడుగు జాడ గురజొడద్కి అది భావికి బాట” అని ఉద్దా టించిన శ్రీ ఆ మాటల్లో, “విద్యా పిపొసి నాకర్షించే అన్ని వెలుగుల వైపూ ఆయన ద ప్రసరించింది. ఏ విషయాన్ని స్పృశించినా దౌని మీద ఆయన వ్యాభ్యాన్నించ తీరు ఆయనదెంత ఆధునిక మనస్థత్వమో అతి స్పస్టంగా తార్కా జణీస్తూ వుంటుంది...... ఆయన ఆలోచన ఎంతసేపు సంఘపరంగానే సాగుతూ వుండడం మనక్షి గోచరిస్తుంది**9 _

కన్యాశుల్మం రాసి నూతన నాటక _ (వచన) సాహిత్య శకం ప్రారంభించిన పద్దెనిమిదేళ్ల తరవాత గురజాడ నూతన" కవిత్వ శకం ప్రారంభించారు. “లోక మందలి మదచి చెడ్డలు లోకులెరుగుదురా?” అన్నది, ఆ శకావిష్కరణకు నాంది అయన క*ీముత్యాల సరములు” 50 క్రద్రానాయకుడ్‌ సందేహం. కాని యీ సందేహా నికి సమాథానం ్రశ్నలోనే వుంది.

_కధొనాయికలో వున్నట్టుగానే లోకరలో అజ్జానం, అమాయకత్వంనిండుగా వున్నాయి. ధీనికీ తోడుగా సాంఘిక అవినీతి "క్రిములతో నిండివున్న కఠోర దాస్యం, సమౌజాన్ని అవ్రతిష్టపాలు చేసే. పరిస్థితులు... వీటని బయట పెట్టి ఉన్నత నైతీక ఫ్రమఘాణాల్ని నెలకొల్పాలి. వాడుకలో లేని భాష కాకుండా వాదు కలో వున్న భాష యిందుకు సాధనం కావాలి. సాహిత్యానికి యింతకంచె మేలైన సని యుంకొకటి లేదు.౨ో .ఇందుకోసం, *మంచి గతమ్వున ' కొంచెమేనోయి, మంద గించక ముందు అడుగేయి”52 అన్నది గురజాడ ఉద్చోద. *

శ వా పద్య్భోద్క, అవ్సటి “సాంఘిక. అవినీతి ్రిము” లకు, “సమాజాన్ని అ్రతి స్ట్రపొలు మేసే పరిస్టి లకూ మాత్రమే పరిమితం. చెయ్యవలసింది, అన్వయించ వలసింటీకాదు. గురజాడ జీవిత కాలం తరవాత చాలా దశాబ్దాలు గడిచి పోయాయి. ఆయన వేలెత్తి చూపిన ఛెడుగులు అప్పటికంటే యిప్పుడు ఏదో వొక రూపంలో, అంతకు, మిరచిన ఉగ్రరూపంతో వున్నాయి" ; సామాజికంగానే కాక సర్వరంగాల్లో వ్యాపంచి వున్నాయి, “ ల చేశంలో యివ్పుడున్న వ్యవస్థక్తు (ప్రజాస్వామిక వ్యవస్థ అని పేరు. అయితే చిత్రమేమిటంటే, యీ ప్రజ స్వామిక వ్యవస్థ 'కింద దుర్‌వస్త్రల ఫాలయ్యేది, ప్రజలు! ప్రజల కడువులు కొట్టీ జేబులు నింపుకొనే వొళ్లక్కు కఫ్రాలాల సోపాసాల మీంచి 49. ఛూ. *ోయుగకర్త గురజాడ”. (వ్యాసం). 50, “ఆంధ్రభారతి, 1913, జులై, ర్‌1, చూ. కన్యాశుల్కం అంకితం, తొలి కూర్చు పీరికు ర్‌ *చ్చేజ్ఞబ్టైక్త్య లొ కృష్ణా పతికి 1913 ఆ గెస్టు 9.

ఒక అపూర్వసృష్టి 17 ఉన్నత శిఖరాలకు ఎగబాకే వాళ్లక్కు యీ ప్రజాస్వామిక వ్యవస్తలో అందుబాటులో లేని సదుపాయాలేవి లేవు.

స్వలాభం కోసం ఎటువంటి దారుణాలు చెయ్యడానికైనా జంకూ గొంకూలేని మనస్తత్వం దేశాన్ని నిర్వీర్యం చేస్తూ పోతోంది. కులం, మతం, ప్రాంతం పేరు వెప్పి ప్రజల్ని, దేశాన్ని ముక్క చెక్కలు చెయ్యడానికి కట్టుదిట్టమైన ఉద్యమాలు; పట్టపగలు నడివీధుల్లో బందిపోట్టు మానభంగాలు హత్యలు కోడళ్ల సజీవ దహి నాలు, మంగళ సూత్రాలతో సహా మెడలోని నగల అపహరణ, ఎత్తుకపోయిన దేవుళ్ల విగ్రహాలతో విదేశ వ్యాపారం - అంతటా దుశ్చింత, దుర్నీత్కి దుష్కర్మల విలయ తాండవం, దుర్వాసనను వెదజల్లుతూ వ్రైతిక కాలుష్యం.

ఇటువంటి సొమాజిక రుగ్మతల్ని రూపుమాపడానికి సమాజంలో అంతర్బోగ మైన సాహిత్యం కూడా. విధిగా బాధ్యత పుచ్చుకోవలసి వుంటుంది. ఇటునంటి దుర్వ్యవస్ట్ర వల్ల దాపురిస్తోన్న దుష్టలితాల్ని ప్రజలకు నచ్చచెషి ఉన్నత నైతిక ప్రమౌ ణాల్ని నెలకొల్బడం కంళె ఎప్పటి సాహిత్యానికైనా మలైన పవని వేశే లేదు. సాహిత్యానికి గురజుడ చూపిన దారి యిదే. ఈ దారిని. తప్పడం, పెడదా రులు తొక్కడమే అవుతుంది ; సమొజం నుండి సాహిత్యాన్ని వేరు చేయడమూ అవుతుంది.

లోకులుంటున్నది, లోకంలోని మంచి వెడ్డల్ని ఎరుగని స్థితి. ఈ దుస్థితిని తొలగించాలి. ఈ బృహత్తర కార్యం మపాకార్యం, దీని సాధనలో సాహిత్యం కూడా పాల్గొనాలన్నది గురజాడ హిత్తటోధ.

ఘు ందలేయ్యే (గం ద్రాపై శ గ ౮ సం! త్‌ంక్‌ ల ఇ .! నం ను ల్‌ 0క4ీ.

.. చటమాతకరం4ి4 014 ఉకిం౦గళ4 30931 - ఇ గురజాడ రచనలు - సంపాదకుడు : సెట్టి ఈశ్వరరావు ం కవితల సంపుటం 25.00 ( కథానికలు 1200 " కన్యాశుల్కం 1887 తొలికూర్చు ,? 18,00 కన్యాశుల్కం 1809 మలికూర్చు 20.00 అసమ్మతి పష్మతం 10.00 చ . బిల్హణీయం, కొండులభట్టియం 20.00 " . వ్యాసాల సంకలనం 80.00 . జాబులు -- జవాబులు త్వరలో | గురజాడ యుగం తెలుగు భాషా సాహిత్యాల నవయుగోదయం "సెట్టి ఈశ్వరరావు వెల ; రూ॥ 15.00 1 . (పతులకు ణి విశాలారధ పబ్లిషింగ్‌ హౌన్‌ . విజ్ఞాన భవన్‌, 4-1-485 బ్యాంక్‌ స్టీీట్‌ వ్‌ - హైదరాబాదు -800 001 | (|| 2 విశాలాంధ్ర బుక్‌ హౌన్‌ | లో న. విజయవాడ, హైదరాబాదు, విశాఖపట్నం. అనంత పురం, శి ॥ న. | . తిరుపతి, గుంటూరు, హన్మకొండ, కాకినాడ. న నిన స స

1. స 1520031-7008297.9 ** 1 న్‌ | వాసన పం అర్తం గంటు వ్ల